open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blame It on Rio

***Blame It on Rio*** (euskaraz *Bota Diezaiok Errua Riori*), 1984ko Stanley Donen estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko komedia film bat da. Michael Caine, Joseph Bologna, Michelle Johnson, Valerie Harper, Demi Moore eta José Lewgoy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Brasil, Rio de Janeiro. Matthew Hollis (Michael Caine) eta Victor (Joseph Bologna) adiskideak beren alaba Nicole (Demi Moore) eta Jenniferrekin (Michelle Johnson) batera opor egun batzuk igarotzeko iritsi berri dira. Jennifer Matthewz erakarria sentitzen da, baina hark ekiditen saiatzen da, neska oso gazteegia baita. Halere, gau batez bere besoetan eroriko da. Kasualki solasaldi bat aditzean, Victor bere alabak maitale bat duela ohartu eta harremana hausteko helburuz zein den jakitzen saiatuko da. Baina Victorrek ezkutatzeko zerbait ere badu...

## Aktoreak 
* Michael Caine: Matthew Hollis
* Joseph Bologna: Victor Lyons
* Michelle Johnson: Jennifer Lyons
* Demi Moore: Nicole (Nikki) Hollis
* Valerie Harper: Karen Hollis
* José Lewgoy: Eduardo Marques
* Lupe Gigliotti: Botega andrea
* Nelson Dantas: Doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Befana

**Befana** Italiako folkloreko pertsonaia da, emakume zahar bat haurrei opariak ematen dizkiena on Epifaniaren jai bezperan (urtarrilaren 5eko gauean) hala nola Olentzerok Euskal Herriko eguberrietan. Izenaren beraren jatorria Epifania terminoan bertan egon daiteke, batzuen ustez.

Befana irudikatzen ohi dute erratz baten gainean hegan, xal beltz batekin estalia, eta normalean, Olentzero bezalatsu, kedarrez edo ikatzez zikina, etxeetara tximiniatik jaisten omen denez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Urkiri

**Markel Urkiri Agirrezabalaga** (Zarautz, Gipuzkoa, 2007)  gurpildun aulkian jolasten duen kirolaria da. Oso gazte hasi zen Ostadar SKT kirol taldean Saskibaloia egiten. Aurrerago talde berean Slalomeko hainbat txapelketetan aritu zen, baita domina batzuk irabazi ere,  bakarka zein taldeka. Boccia txapelketetan ere parte hartu izan du, Espainiako selekzioarekin

Gaur egun, saskibaloian dihardu, Salto Bera-Bera klubeko bigarren taldearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izozki-kukurutxo

**Izozki-kukurutxoa** ore lehorra da, itxura konikoa duena, barkilloz egina dago normalean, eta horri esker izozkia ontzi bat beharrik gabe, eta (batzuetan) koilararik gabe har daiteke. Barkilloz gain, izozki-kukurutxoak galleta (edo gofre), *pretzel* eta azukrearekin egin daitezke .

## Kanpo estekak
Qeleshe

thumb|300px|Gizon bat queleshe txanoarekin.
**Qeleshe** Europako zenbait herrialdetan erabiltzen den txano tradizionala da. Gizonek bakarrik daramate. Besteak beste, herrialde hauetan ikus daiteke: Albania, Serbia, Montenegro, Ipar Mazedonia eta Italiako arbëresh herrietan. Izena albanieratik dator, "lesh", euskaraz "artila".

## Ezaugarriak 
Txanoa feltro zati bakar batekin egiten da, buruan berean moldatuta. Normalean zuria da. Albaniako hegoekialdean txanotik konkor bat ateratzen da. Batzutan ere buruaren inguruan zerrenda bat lotzen da.
  
## Qeleshe desberdinak 
Lurraldeen arabera txanoaren itxura desberdina izan daiteke:
* Albaniako iparekialdean eta Myzeqe lurraldean kono laburragoa da.
* Albaniako hegoekialdean luzeagoa, batez ere Gjirokastër eta Vlorë lurraldetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorbete

**Sorbetea** azkenburu erdi-izoztua da, izozkitik desberdina dena, gantz osagairik ez duelako, eta gainera ez du arrautza gorringorik. Horregatik, bere testura ez da irmoa, likidoagoa da eta izozkia baino gutxiago krematsua.

## Ezaugarriak 
Sorbetearen osagai nagusia fruta-zukua da; batzuetan, ardoa (cava ere balio du), pattarra edo likore batzuk (usaina emateko) eta batzuetan belar infusio bat ere, hori guztiari ziropa edo eztia gehitzen zaio. gustuko zaporea lortzeko.

## Ikus, gainera
*Granita

## Kanpo estekak
Analyze That

***Analyze That***, , Harold Ramis estatubatuar zinema zuzendariaren komedia 1994ko komedia film bat da. Robert De Niro, Billy Crystal, Lisa Kudrow, Joe Viterelli eta Cathy Moriarty-Gentile aktoreek antzeztu zuten.

*Analyze This* (1999) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Paul Vitti (Robert De Niro) mafia burua Sing Sing espetxean zigorra betetzera doanean, FBIko agenteek haren portaera monitorizau dute. Egunero-egunero New York hiriko gangster garrantzitsuena bere ziegan egoera erdi-katatonikoan noraezean dabilela harritu ditu, *West Side Story* film-musikaleko kantak kantatzeraino ere bai. Vitti beste mafia buruengandik jasotako mehatxuen ondorioz izututa dagoen ala haren jokaera bitxia espetxetik lehenagotik ateratzeko estrategia bat ote da? FBIk ez daki ezer, eta Ben Sobel (Billy Crystal) psikiatrak ere ez.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Paul Vitti
* Billy Crystal: Ben Sobel
* Joe Viterelli: Jelly
* Lisa Kudrow: Laura Sobel
* Cathy Moriarty-Gentile: Patti LoPresti
* Frank Gio: Lou "The Wrench" Rigazzi
* Reg Rogers: Raoul Berman
* Joey Diaz: Ducks
* Kyle Sabihy: Michael Sobel
* Pat Cooper: Sal Masiello
* Thomas Rosales, Jr.: Coyote
* Demetri Martin: Laguntzaile pertsonala
* Gina Lynn: Stripperra
* Joyce Brothers: Bere burua antzeztuz
* Charles A. Gargano: Jangelako arduraduna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Shawn Mendes

**Shawn Peter Raul Mendes** (Toronto, 1998ko abuztuaren 8a) kanadar abeslari eta konpositorea da. 2013n hainbat abestien interpretazioak argitaratzen hasi zen *Vine* aplikazioan. 2018an aplikazio hori itxi zutenez, aplikazio honi esker ospe handiena lortu duen pertsona da. 2015an bere lehenengo disko argitaratu zuen. Horri esker, Billboard 200 listan lehen postua lortu zuen. Disko horretako “Stitches” abestiak, Estatu Batu eta Kanadako listetan 10. postua lortu zuen, Britania Handian, berriz, lehenengoa.          

2012an bere kabuz gitarra jotzen ikasten hasi zen, YouTube erabiliz. Vine aplikazioan fama hartzen hasi zen Justin Bieber abeslariaren “As Long As You Love Me” abestiarekin. Bideo hori argitaratu eta hilabete bat beranduago, bere lehenengo kontzertua eman zuen, Toronton; 600 pertsonen aurrean.

2014ko urtarrilean Andrew Gertler manager-ak “Say Something” abestia entzun zuen lehen aldiz. Abestia asko gustatu zitzaionez, abesti honen bertsio ezberdinak bilatzen hasi zen. Hori dela eta, Mendesen bertsioa entzun zuen. Liluraturik geratu zen eta honen amarekin harremanetan jarri zen. Manager-ak Island Records-eko zuzendariari  bideoa erakutsi zion, eta honi asko gustatu zitzaion. Ondorioz, Mendes New Yorkera eraman zuten, eta honek kontratua sinatu zuen bertan.

2014ko ekainaren 26an bere lehen abestia argitaratu zuen “Life Of The Party” izenekoa eta 24 orduetan 100.000 unitate baino gehiago saldu zituen. Abestia argitaratu eta 4 egun beranduago, Times Square-en abestu zuen. Ondoren, uztailaren 28an, bere lehenengo EP-a atera zen. 2015eko apirilaren 14an, bere lehen diska argitaratu zuen, *Handwritten.* Diska honek, *Billboard 200* listako lehen postua lortu zuen bere lehen astean. Album honen 3. abesti nagusiak, *Billboard Hot 100* listako lehen 10 postuetan sartzea lortu zuten. 2016 urtea iritsi zenerako diska honen milioi bat kopia baino gehiago saldu ziren. 2015eko azaroan, disko honen edizio berri bat argitaratu zuen, *Handwritten Revisited* izenekoa, aurreko abesti guztiaz eta 4 abesti berriz osatua zegoena. 2016ko martxoan bere bigarren bira mundiala hasi zuen eta urte honetako irailean bere bigarren disko argitaratu zuen. Ondoren, *Iluminate World Tour* bira mundiala egin zuen, 2017an.

2018ko maiatzaren 25ean, bere hurrengo disko argitaratu zuen *Shawn Mendes* izenekoa. Honi esker, Grammy sarietan 2 aukera izan zituen sariren bat irabazteko, baina zoritxarrez, ez zuen ezer irabazi. Ondoren, bere hirugarren bira mundiala hasi zuen, *Shawn Mendes: The Tour.*

## Kanpo estekak
Nadine Salgado

**Nadine Salgado Asensio** (Zarautz, 2002) gimnasia erritmikoan aritzen den kirolari gipuzkoarra da.

Club Gimnasia Rítmica Donosti taldean aritzen da eta 2018an taldekako Espainiako Kopa irabazi zuen.
Ahmad Shah Pahangekoa

'''Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah ibni Almarhum Sultan Abu Bakar Ri'ayatuddin Al-Mu'adzam Shah''' (Jawiz:zالمرحوم سلطان حاج احمد شاه المستعين بالله ابن المرحوم سلطان ابو بكر رعاية الدين المعظم شاه;zPekan, 1930eko urriaren 24a - Kuala Lumpur, 2019ko maiatzaren 22a) Pahangeko sultana eta Malaysiako erregea izan zen.

Abu Bakar Pahangekoaren semea izan zen. 1974ko maiatzaren 8an Pahangeko sultan bezala bere aitaren oinordeko izendatua izan zen. 1979an Malaysiako errege (Yang di-Pertuan Agong) aukeratu zuten bost urteko aldi baterako. 2019ko urtarrilean Abdullah Pahangekoa bere semearengan abdikatu zuen eta lau hilabete ondoren hil egin zen.
Maddie Ziegler

**Madison Nicole Ziegler** (Pittsburgh, 2002ko irailaren 30a) **Maddie Ziegler** bezala ezagutua, dantzari, aktore eta modelo estatubatuarra da. *Lifetime Dance Moms* showean ateratzeagatik eta Siaren " Chandelier", "Elastic Heart", "Big girls cry" "Cheap Thrills", "The greatest", Rainbow( my little pony-ko filmerako). Gonbidatu gisa ere parte hartu du telebistako saioetan, eztabaidetan eta beste mota batzuetan. Aldizkiretako portadetan eta artikuluetan ere ikusi izan zaio. Capezio, Ralph Lauren eta Target markentzako modeloa izan da. Bere arropa marka bat ere badu, Maddie Style.

## Lehen urteak 
Maddie, 2002ko irailaren 30ean jaio zen Pittsburgh, Pennsylvaniako estatuan. Kurt Ziegler eta Melissa Gisoniren alaba da. Bere gurasoak 2011n banandu ziren eta 2013an, bere ama Greg Gisonirekin ezkondu zen. Ahizpa txikiago bat du Mackenzie Ziegler, (2004), dantzaria eta abeslaria da. Lau anai handiagoak ere baditu, Tyler, Math, Michelle y Ryan Ziegler.

Maddie eta bere familia Murrysvillen bizi ziren urte batzuetan, Los Angelesera joan arte. Sloan lehen hezkuntzako eskolara joan zen 2013 arte, etxean egin zituen bere ikasketak. 2018 arte, Maddie Jack Kelly australiarrarekin ateratzen egon zen, New York eko Yankee taldeko Pat Kelly jokalari ohiaren semearekin.

## Ibilbidea 
Maddie, 2 urte zituela hasi zen dantzatzen Reign Dance Productions dantza estudioan.5-6 urterekin Abby Lee Dance Company- ra batu zen. Mackenziek, bere urratsak jarraitu zituen eta Abby-ren dantza konpainiara batu zen. 2011n Maddie "Live to Dance" programako partaidea izan zen
Alone in the Dark (1982ko filma)

***Alone in the Dark*** (euskaraz *Bakarrik Iluntasunean*), 1982ko Jack Sholder estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Jack Palance, Donald Pleasence, Martin Landau, Dwight Schultz eta Erland Van Lidth aktoreek antzeztu zuten.

Denboraren poderioz kultuzko filma bilakatu zen.

## Argumentua 
AEB, Philadelphia hiritik hurbil dagoen eroetxe batetik lau ero arriskutsuk ihes egin berri dute eta beren bidean krimena eta hondamendia hedatuko dute: Frank Hawkes (Jack Palance) soldadu ohi paranoikoa, Byron "Predikatzaile" Sutcliff (Martin Landau) piromanoa, Ronald "Lodikote" Elster (Erland van Lidth) haur lodien abusatzaile eta John "Odolzale" Skagg (Phillip Clark) hiltzaile maniakoa.

## Aktoreak 
* Jack Palance: Frank Hawkes
* Donald Pleasence: Leo Bain doktorea
* Martin Landau: Byron 'Predikatzailea' Sutcliff
* Dwight Schultz: Dan Potter doktorea
* Erland van Lidth: Ronald 'Lodikote' Elster
* Deborah Hedwall: Nell Potter
* Lee Taylor-Allan: Toni Potter
* Phillip Clark: Tom Smith
* Elizabeth Ward: Lyla Potter
* Brent Jennings: Ray Curtis
* Frederick Coffin: Jim Gable
* Phillip Clark: Tom Smith / Skagg

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kylie Jenner

**Kylie Kristen Jenner** (Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1997ko abuztuaren 10a) enpresaburua, diseinatzailea eta modeloa da.
## Bizitza 
Bruce Jennerren (gaur egun, Caitlyn Jenner) eta Kris Jennerren alaba gazteena da. Aitaren aldetik, hiru anaia zaharrago ditu, Brandon, Brody eta Burton; eta arreba zaharrago bat, Cassandra Jenner. Amaren aldetik, hiru ahizpa zaharrago ditu, Kourtney, Kim eta Khloé kardashian; eta anaia zaharrago bat, Rob Kardashian.

10 urte zituelarik hasi zen telebistan agertzen, Kardashian familiari buruzko telesail batean.

## Bizitza personala 
2014tik 2017ra, oso harreman polemikoa izan zuen Tygarekin; 17 urte zituela hasi zuen harremana, hura zortzi urte zaharragoa zelarik.

### Amatasuna 
2018ko otsailaren 1ean, Stormi Webster izeneko neska bat erditu zuen, aita Travis Scott raperoa izanik. 

### Lana 
2015ean, Kyliek *Kylie Cosmetics* linea jarri zuen martxan, ezpainetakoak saltzen hasi zen eta gaur egun,  ezpainetakoez gain, begitako itzalak, argitzaileak eta beltzarantzeko produktuak barne hartzen ditu, beste makillaje produktuen artean.

## Parte artutako telesailak 
* 2007: *Keeping Up with the Kardashians*
* 2008: *E! True Hollywood Story*
* 2010: *Khloé & Lamar*
* 2013: *Kourtney and Kim Take Miami*
* 2013: ''Kylie's Sweet Sixteen*
* 2015-2016 *I'm Cait*
* 2017: *Life Of Kylie''
Miragarri: Ladybug eta Cat Noirren abenturak

***Miragarri: Ladybug eta Cat Noirren abenturak*** (), baita ere ezaguna Miraculous Ladybug edo gaztelaniazko itzulpenean bezala *Prodigiosa Ladybug*, telebista frantseseko animazio digitalezko telesaila da, Thomas Astrucek sortua eta Jeremy Zagek ekoiztua. Zag Entertainment eta Method Animation estudioen koprodukzioa da, Toei Animation, De Agostini Editore eta SAMG Animationekin kolaborazioan. Telesailak Estatu Batuetako superheroien, animazio japoniarraren eta Belgika zein Frantziako historiaren ezaugarriak ditu.

Marrazki bizidunak euskarara bikoiztu eta ETB 1n 2024an eman zuten.

## Sinopsia 
Bi institutuko ikasle, Marinette eta Adrien, Pariseko super heroi izateko aukeratu dituzte: Katalingorri eta Katubeltz. Haien misioa: Lepidopterori eustea hirian hondamendia eragin ez dezan. Lepidopterok, gainera, haiei euren miragarriak ostu nahi dizkie.

## Atalak 
Telesaila hiru denboraldik osatzen dute, bakoitzak hogeita seina atal dituela. Atal bakoitzak, gutxi gorabehera, hogeita bat minutuko iraupena du. Laugarren eta bosgarren denboraldiak iragarriak eta produkzioan daude.

## Kanpo estekak
Óscar Casas

**Óscar Casas Sierra** (Bartzelona 1998ko irailaren 21a) kataluniar aktorea da.
Heidi Sierra eta Ramon Casasen semea da. Bost anaietatik laugarrena da, bere anaia Mario Casas zaharrena izanda. Interpretazioaren munduan hasi zen figurazio txikiekin eta iragarki komertzialekin. Askotan interpretatu du bere anaiaren pertsonaia, adibidez, *Fuga de Cerebros* pelikulan eta *SMS* eta *El barco* telesaioan. Bere lehenengo agerpena *Abuela de verano* izan zen (2005).

Ondoren, pertsonaia lortu zuen pelikula batzuetan, adibidez, *53 días de invierno* (2006), *El orfanato* (2007) eta *Ángeles S.A.* (2007).
Jarraian, *Águila roja* (2009-2016) telesaileko banaketan sartzea lortu zuen. Telesaila utzi zuen Irlandara ikastera joateko eta Iván interpretatu zuen, *El sueño de Iván* (2011) pelikulako protagonista bihurtuz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Jorge Prado

**Jorge Prado Garcia** (Lugo, Galizia, 2001eko urtarrilaren 5a) moto-kroseko pilotua da.

Hiru urterekin hasi zen motorrak gidatzen; eta sei urterekin, lehiatzen. Lehenengo lasterketa zazpi urterekin irabazi zuen. Bere familiarekin Belgikara bizitzera joan zen, moto-krosean lehiatzeagatik. 2016an debuta egin zuen MX2 kategorian. 2017an, MX2 moto-kros proba irabazi zuen lehen espainiarra izan zen. KTM konpainiarekin dauka kontratua 2020. urtera arte.

## Kirol lorpenak 
* Munduko txapelduna 2011n, 65 zentimetro kuboko motoarekin, hamar urte eta zortzi hilabete zituela. Kategoriako txapeldun gazteena da.
* 125 zentimetro kuboko Europako txapelduna, 2015ean, hamalau urterekin. Kategoriako txapeldun gazteena da.
* 2018an MX2 moto-kroseko munduko txapelduna, 17 urterekin.
Groot

**Groot** Marvel Comics-ek argitaratutako komiki amerikarrean agertzen den fikziozko superheroi bat da. Stan Leek, Larry Lieberrek eta Jack Kirbyk sortua, pertsonaia lehen aldiz Tales to Astonish saileko 13. atalean agertu zen (1960ko azaroan). Jatorriz, zuhaitz estralurtar sentikorra zen, lurrera gizakiak harrapatzeko asmoz heldua, haiekin esperimentuak egiteko.

Hasieran arerioa bazen ere, haren jatorria aldatu eta heroi bihurtu zuten gerora (2006an). Geroago komiki Guardians of the Galaxy izeneko taldeko kide egin zuten. Groot Marveli loturiko salgai eta produktu ugaritan agertu da, animazio telesail, jostailu eta txarteletan, esaterako. Bi filme arrakastatsutako pertsonaietako bat izateak badu zerikusirik horrekin.

Bere gaitasunei dagokienez, aipagarri dira egurra xurgatzea (elikagai moduan), suari erresistentzia, zuhaitzen gaineko kontrola eta adimen handia, bere izena besterik ahoska ez badezake ere.

Filmeetarako moldaketetan, Vin Dieselek eman zion ahotsa bai 2014ko Guardians of the Galaxy filmean baita 2017ko segidan ere, Guardians of the Galaxy vol. 2 filmean. Pertsonaia ordenagailu bidez animatua da, eta Krystian Godlewski da mugimenduak sortzeko erabilitako antzezlea.

## Kanpo estekak
Paul Vanden Boeynants

**Paul Emile François Henri Vanden Boeynants** (Forest, 1919ko maiatzaren 22a - Aalst, 2001eko urtarrilaren 9a) Belgikako lehen ministroa bi aldiz izan zen.

Haragi negozioaren enpresaria izan zen. Alderdi Sozial Kristauaren (PSC-CVP) diputatua izan zen 1949 eta 1979 bitartean. Ministroa hainbat aldi eta bi aldiz lehen ministroa (1966-1968 eta 1978-79) izan zen. 1986an zerga-ihesak kondenatu zuen. 1989an talde kriminalak bahitu zuen eta erreskate bateko ordainketaren ondoren askatu zen.

## Kanpo estekak
Santutegi (argipena)

**Santutegi** izenak hainbat adiera du:

* **Santutegia** santu kristauen multzoari esaten zaio, eta adiera horrekin lotuta daude:
** **Santuen egutegia**, zeinean egutegiko egun bakoitzari santu jakin batzuk dagozkion.
** **Santuen izendegia**, santu kristauen izenen zerrenda nolabait arautua.
* **Santutegi (eraikina)**, santu edo pertsonaia sakratu bati eskainitako toki edo eraikina.
* Eliza baten barruan, **sagrarioa (tabernakulua)** ere bada **santutegia**, eta juduen tabernakulu izeneko tenpluan, haren aurrealdeko egitura, sanctasantorum delakoa, hura ere bada **santutegia**.
* William Faulknerren eleberria: *Sanctuary* (Santutegia).

## Erreferentziak
San Nikolas (argipena)

**San Nikolas** izena dute katolikoen arteko zenbait santuk. Honako hauek, besteak beste:

* **Nikolas Tranikoa**.
* **Nikolas Tolentinokoa**.
* **Nikolas Barikoa**, zeina lotua dagoen **San Nikolas Txikiaren** euskal ospakizunarekin eta **Santa Claus** edo **Bizarzuri** pertsonaiarekin.

Era berean, toki izena ere bada San Nikolas:

* **San Nikolas** edo **Garraitz** uhartea, Lekeition dagoena.
* **San Nikolas purgua**, Iruñeko hiru purguetako bat.
* **San Nikolas kalea**, Iruñeko kale bat.

Euskal Herrian badira zenbait eliza San Nikolasen izena dutenak:

* **Bilbokoa.**
* **Oriokoa.**
* **Getariakoa** (Gipuzkoa).

Kirol talde bat ere bada santuaren izena duena:

* **San Nikolas Arraun Taldea**, Portugaletekoa.
Joker

**Joker** () fikziozko pertsonaia bat da. DC argitaletxeak argitaraturako komiki eta pelikuletako gaizkile bat da, batez ere Batmanen etsai nagusia. Bere izenak, euskaraz, “adarjotzaile edo bromazale” esan nahi du. Joker izena karta sortako komodinetik hartu zuen.

Jokerrek jantzi purpura bat erabiltzen du, kamiseta laranja batekin. Hala ere, beste bertsio batzutan lerro zuridun kamisetak berdez agertu izan da, gorbata bat kolore urdin-berdearekin. Aurpegian pailazo makilajea du, eta ezabatu ezin duen irribarrea.

Robinsonek dioenez, Joker sortzeko arlekin baten karta batean oinarritu zen. Victor Hugoren *L´homme qui rit* liburuko pertsonaia nagusia ere izan zitekeen erreferentzietako bat, eta 1928an liburuan oinarrituzko filmeko protagonista litzateke eredua.

1940ko apirilean agertu zen lehen aldiz, eta pertsonaiaren arrakasta eta konplexutasunagatik gaur arte Batmanen etsairik arrakastatsu eta ezagunenetakoa da. Jokerrek ez du gaitasun fisiko berezirik, eta bere adimen bihurria da bere arma nagusia.

Hainbat film, telebista eta bideo-joko egokitzapenetan, Joker pertsonaia Batmanen etsai bezala agertu izan da. Besteak beste, 1960ko hamarkadako *Batman* telesailan Cesar Romero aktoreak antzeztu zuen pertsonaia, *Batman* filmean Jack Nicholson aktoreak, eta *The Dark Knight* filmean Heath Ledger aktoreak. 2019an pertsonaian ardaztutako *Joker* filma kaleratu zen, eta Joaquin Phoenix aktoreak antzeztu zuen paper nagusia.

## Kanpo estekak
Albert Mayer

**Albert Mayer** (1892ko apirilaren 24a - 1914ko abuztuaren 2a) Lehen Mundu Gerran hil zen lehen soldadu alemaniarra izan zen. Ofizialki, Alemaniar Inperioak Frantziari gerra deklaratu baino egun bat lehenago hil zen.

## Bizitza gerra baino lehen 
Albert Otto Walter Mayer 1892ko apirilaren 24an jaio zen, Magdeburgen, Saxonia-Anhalten. Bere familia Mulhouse (Alsazia) aldera joan zen bizitzera mutiko bat zenean. 1912an Alemaniako armada inperialean sartu zen. 1914ko abuztuan tenientea zen Jägerren 5. erregimentu zaldituan, Mulhousen ezarrita. 

## Heriotza 
1914ko abuztuaren 2ko goizean Mayer tenienteak zuzendutako zalditeriz osatutako patrulla bat Frantzian sartu zen gerra deklaratua izan aurretik. Frantziako lurraldean sartzean, frantziar mugan kokatutako soldadu bat aurre egin zien baina Mayerrek bere sablearekin eraso eta zauritu zuen. 9: 30ean, Alemaniako patruila Joncherey herrian sartu zen. Frantziar soldaduak, herrian kokatuta zeudenak, inbasioaren berri jaso zuten eta azkar alemaniarrei aurre egitera joan ziren. Goizeko 10etan Jules-André Peugeot kaporalak, frantziar tropa txikiaren agintaria, alemaniarrekin topo egin zuen, eta atxilotuta zeudela garrasi egin zien. Mayerren erantzun bakarra tiro bat izan zen, Peugeoti sorbaldan jo eta heriotza-zauria egin ziona. Peugotek tiroa jaso eta gero Mayerri tiro egin zion baina huts egin zuen. Peugeoten tropa ere Mayerri tiroka hasi zion eta buruan eta sabelaldean jo zioten, momentuan hilez. Mayerren gorpua Joncherey-n lurperatua izan zen. Geroago gorpua Illfurthko Alemaniar hilerri militarrean hilobiratua izan zen, non bere hilarria nabarmentzen da inskripzio honengatik: "Lehen Mundu Gerrako 1. alemaniar biktima." Bere kaskoa Parisko ''Musée de l'Armée''n dago. 

## Ikus, gainera 
* Jules Andre Peugeot, frantziar armadaren lehen soldadu hila izan zen, 1914an
* John Parr, britainiar armadako lehen soldadu hila zen, 1914an
* Thomas Enright, lehen amerikar soldadu hiletako bat, 1917an
* Merle Hay, lehen amerikar soldadu hiletako bat, 1917an
* James Bethel Gresham, lehen amerikar soldadu hiletako bat , 1917an
* George Edwin Ellison, gerraren azken soldadu britaniar hila izan zen, 1918ko azaroaren 11an, 9:30ean.
* Augustin Trébuchon, gerraren azken soldadu frantziar hila izan zen, 1918ko azaroaren 11an, 10:45ean
* Henry Gunther, Lehen Mundu Gerran hil zen azken soldadua, 1918ko azaroaren 11an, 10:59an.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* https://web.archive.org/web/20160822214457/http://www.westernfrontassociation.com/great-war-people/brothers-arms/1515-the-first-to-fall-peugeot-and-mayer-2-august-1914.html#sthash.a5F3cQIv.UpNrqEtO.dpbs
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GScid=2391027&GRid=66337082&
Euskal Herria Mendi Erronka

[thumb|260px|[Irumugarrietatik dagoen ikuspegia]]
**Euskal Herria Mendi Erronka** (**EHME**) 2014an sortutako luzera handiko mendi lasterketa bat da. 67 kilometro ditu, eta 7200 metroko desnibela. Nafarroa Garaiaren ipar-mendebaldean egiten da; izan ere, Leitzan hasten eta bukatzen da, Araizko, Beteluko, Larraungo eta Lekunberriko mendietatik igarota. Mendizaletasuna eta euskara bultzatzeko asmoa du.

## Ibilbidea 
EHME lasterketak 67 bat kilometroko luzera du, eta 7.200 metroko desnibela. Leitzatik hasi eta Aresora joaten da. Ondoren, Arribera iristen da. Arribeko mendietatik barrena Betelu herrira heltzen da. Herri honetatik, San Migel mendilerroa zeharkatuz eta kilometro bertikala eginez, Mugirora iristen da, eta hortik Lekunberrira. Azken herri horretatik falta diren mendi eta toki bitxietatik igaroz, berriro ere Leitzara iristen da. Mendi Erronkako ibilbide guztia edo ia guztia mendiz da.

## Boluntarioak 
Lau boluntario talde aritzen dira antolakuntza lanetan: biltegiko taldea, paella egiten duen taldea, anoa guneetako taldea eta paella banatzen duena.

### Biltegiko taldea 
Talde horretako kideen lana bi zatitan banatzen da: astean zeharrekoa eta egun bat lehenagokoa. Astean zehar motxilak betetzen dituzte, jelak, kamisetak eta abar sartuta; eta egun bat lehenago, plazan korrikalari bakoitzari bere motxila ematen diote.

### Paella egiten duen taldea 
700 korrikalarientzat paella egiten dute. Goizean goiz joaten dira plazara, eta hor aritzen dira lanean azken korrikalaria etorri arte.

### Anoa guneetako taldea 
Talde hau mendian egoten da, eta korrikalariak etortzen direnean eskatzen diotena ematen diete. Bi anoa mota daude: likidoa, eta likidoa eta solidoa. Likidoetan, edaria bakarrik egoten da; eta bestean, berriz, edariaz gain janaria ere egoten da; gominolak, fruitu lehorrak, fruta... Anoa bakoitzak arduradun bat dauka, gauzak ekarri eta eramateko, dena antolatzeko, eta zerbait sobratzen bada plazara eramateko.

### Paella banatzen duen taldea 
Korrikalari guztiak helmugara iristen direnean haiei janaria ematea da taldearen helburua. Hainbeste korrikalari izaten dira, taldeko kideak txandatuz joan behar izaten dira, nekearen nekeaz. Talde honek guztia oso azkar egin behar izaten du, korrikalariek eskatutakoa ahalik eta azkarren ekartzea dute eginkizuna.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lasterketaren webgunea
Santo Stefano Rotondo

**Santo Stefano Rotondo** edo, ofizialki, **Santo Stefano al Monte Celio** Erromako basilika zahar bat da, hiriko eliza kristay zaharrenetakoa. Zelio muinoan kokatzen da eta bere forma biribilagatik (*rotondo* italieraz) da ezaguna besteak beste.

Simplizio Aita Santuaren agintepean eraiki zen 468 eta 483 urteen artean. San Esteban martiriari eskaini zitzaion. 5. mendean, Palestina edo Lur Santuan Estebanen hondakin edo erlikiak aurkitu eta Erromara ekarri zituztelarik, erlikia haiei tokia emateko eraiki zen eliza hau. Bere forma zirkularra Jerusalemeko Hilobi Santuaren elizan inspiratu omen zen.

Elizako hormak hainbat freskorekin daude apainduta. Hauen artean, Niccolo Circignani *Pomarancio* izenarekin ezaguna zen artistarenak dira aipagarriak. 1580ko hamarkadako hasieran, 24 panel handi margotu zituen hormen zirkunferentzia osoan, hainbat martiriren tortura eta heriotza kontatuz. Azalpen idatziak ere badira freskoetan, pertsonaiak identifikatzeko edo zigorra zein enperadorek agindu zuen argitzeko. Torturaren irudikapen natural, gordin eta harrigarriak dira freskoak: batean Santa Tekla bi zezenen artean zatikatzen dute, bestean San Ignazio protomartiria lehoietara jauritzen dute...

2018-2019 urteen artean, konponketa lanei ekin zaie elizan, besteak beste freskoen egoera berreskuratzeko.

## Iruditegia 

Fitxategi:SStefanoRotondoVsec.png|Elizaren forma originala 5. mendean.
Fitxategi:Celio - s Stefano Rotondo - recinto dell altare O4140029.JPG|Aldarea, eliza biribilaren erdigune zehatzean.
Fitxategi:Roma2010_(5001671295).jpg|Barrualdearen ikuspegia.
Fitxategi:Roma2010 (5002268300).jpg|Pomarancioren freskoetako bat, bi martiri eskuak sutan dituztela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrotera

eskuinera|thumb|232x232px| Akrotera apaingarrien adibideak
Garai klasikoaren eta erromatarren arkitekturan, **akroterak** apaingarriak dituzten zokaloak dira, edota frontoiaren muturrean jarritako apaingarriak.

Luzapenez, akroterak apaingarriak izan daitezke, hots, estatuak, terrakotazko ontziak eta abar. Erabilitako materialak askotarikoak dira: harria, lurra, plastikoa eta brontzea.

Arkitektura etruskoan animalia eta forma fantastikoak dituzte, adibidez, Pegaso. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merkurio-lurrunezko lanpara

thumb|257x257px| 175 W-ko merkurio lanpara
Presio altuko **merkurio-lurrunezko lanpara** betegarritzat kuartzoa duen merkuriozko lurrunez osatutako deskarga hodi bat da; bi elektrodo nagusi ditu eta elektrodo laguntzaile bat, piztea errazteko. 

Igortzen duen argia kolore urdin-berdea da eta ez du erradiazio gorririk igortzen. Arazo hau konpontzeko, ohikoa da substantzia fluoreszenteak gehitzea, horrela lanpararen ezaugarri kromatikoak hobetzen dira, nahiz eta erabat gardenak diren bonbillak ere badauden.

## Emisio-espektroak 
Merkurio lanparen intentsitate handieneko igorpenen gailurrak 
thumb|250x250px| Merkurio lanpara baten igorpen lerroak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sounion

**Sounion** ( *Akrotírio Soúnio*  ahoskatua;  *Άkron Soúnion*, *Sunium* latinizatua; venezieraz: *Capo Colonne* "zutabeen lurmuturra") Greziako lurmuturra da, Atikako hegoaldeko muturra osatzen duena. Lavreotiki udalerrian kokaturik, bertan Poseidonen tenplu ospetsua dago, Antzinako Greziako Urrezko Mendeko monumentu nagusienetariko bat izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hawaiiar izotz-edari

**Hawaiiar izotz-edaria** (shave ice edo ice shave ingelesez) izotzez eta ziropaz egindako hawaiiar ohiko postrea da. Postre hau oso ezaguna da Hawaiin eta Estatu Batuetan, eta bertatik munduko beste leku batzuetara esportatu da. Hawaiiar izotz-edariaren antzekoa da Japoniako kakigōri postrea, prozesu parekoa duena. AEBn egiten diren bestelako izotz-edariak ez bezala, Hawaiiar izotz-edarian ez da izotza suntsitzen egiten, baizik eta birrindu. Ingelesez lehenengoari *crush* deitzen diote, eta Hawaiikoari *shave*. 

Izotz-edaria, normalki, paperezko kono batean edo plastikozko tarrina batean eskaintzen da, eta ziropaz gain, badira betse aukera batzuk gainean botatzeko, hala nola izozkia, azuki babak edo esne kondentsatua. Ohiko zaporeak guaiaba, anana, koko-esnea, marakuia, li hing mui, litxia, kiwia edo mangoa dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Emakumeen Euskal Bira

**2019ko Emakumeen Euskal Bira** euskal txirrindularitza lasterketa horren 32. edizioa izan zen, maiatzaren 22tik 25era artean egin zutena. 2019ko Emakumezkoen UCI World Tour hamabigarren proba izan zen.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
Jolien D'Hoorek esprintean irabazi du etapa, aise. Amanda Spratt iazko garaileak sei segundo pilatu ditu gainsarietan, faborito dela erakutsiz, eta ihes egiten ere ahalegindu da. Eguneko ihesaldia, dena den, Anna Plitchak egin du. 30 kilometro baino gehiago ibili da bakarrik aurrean.

### 2. etapa 
Eguneko lehen gaina Alkiza izan zen, eta bertan Sophie Wright (Cervelo), Elissa Longo (Trek) eta Amanda Spratt (Trek) igaro ziren lehen hiru postuetan. 21. kilometroan izan zen hori. Altzo igaro zuten, berriz, handik gutxira, 35.ean. Hortik ondorengo ordenean pasatu ziren: Elissa Longo (Trek), Amanda Spratt (Mitchelton) eta Mavi Garcia (Movistar). Bi igoera horiek tropela hautsi zuten, txirrindularien erdia inguru atzean geratu baita. Movistar agertu zen orduan tropelaren aurrean, eta bertako txirrindulari batek, Małgorzata Jasińskak eguneko lehen ihesaldi ahalegina egin zuen, 60. kilometroan, Villabona parean. 20 bat kilometro egin ditu ihes eginda, eta minutu inguruko tartea izan zuen. Helmugara batera iritsi zen tropel nagusia. Baina azken metroetan Spratt izan zen bizkorrena. Atzetik iritsi ziren Soraya Paladin (Ale Cipollini) eta Mavi Garcia (Movistar).

### 3. etapa 
Etapa urduria izan zen hasieratik eta Movistar eta Trek Mitchelton-Scott estu hartzen ahalegindu ziren, eta gutxigatik ez zuten lortu. Hasierako ahalegin hutsalak eta gero, bidea egiten aurrenak Roos Hoogeboom (Bihlier) eta Nicole Steigenga (Be Pink) izan ziren. Baina Opakua igotzearekin batera haien aldea gutxituz joan zen. Orduan egin zuen ihes Tayler Wilesek.

### 4. etapa 
Euripean hasi eta errepide bustietan barrena jokatu zen. Lehen kilometroetan ihesaldiak egon ziren. Movistar eta Trek taldeko txirrindulariek lan handia egin zuten lasterketa gogortzeko. Benetako galbahea, baina, eguneko azken mendatean egin zen, San Asentzion gora. Zortzikote batek ihesean ekin zion igoerari, eta gero gehitu zitzaizkie Longo-Borghini, Spratt, Van Vleuten (Mitchelton) eta Majerus (Boels).

## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jogurt izoztu

**Jogurt izoztua** (ingelesez **Frozen jogurt** edo **frogurt**) esneki izoztua da, batez ere jogurtarekin edo beste esneki batzuekin egina. Izozkiaren antzekoa da, baina gantz gutxiago dauka (gainaren ordez esnea erabiltzeagatik), eta zertxobait latzago.

## Kanpo estekak
Iskolat

**Iskolat** (  ) Letoniako Langileen, Soldaduen eta Lurgabeen Sobieta izan zen 1917tik 1918ra.

## Historia 
Iskolat-a Rigan ezarri zen 1917ko uztailaren 29-30an lehen aldiz (Abuztuaren 11-12 kalendario berrian) Letoniako Alderdi Komunistaren iniziatiba eta gero. Aurrerago Boltxebikek urriko iraultzaren ideiak Letoniara ekartzen saiatzeko erabili zen.

Alemaniarrek Riga okupatu zutenean Cēsisera mugitu ziren eta azkenik Valkara, non Errusiako Behin-behineko Gobernuaren delegatuak kanporatuak izan ziren.

1917ko abenduaren 17an, Letoniako Sobieten Kongresua Valmieran Fricis Roziņš aukeratu zuten Iskolat-aren agintari berria bezala.

Iskolat-a Moskura ihes egin zuen Alemaniako indarrak 1918ko otsailean Letonia okupatu ondoren eta 1918ko martxoan desegin zen.

## Historiografia 
Sobietar historiografiak Iskolat-a Letoniako lehen gobernu sozialista bezala errekonozitu zuen 1917ko abenduan eta 1918ko otsailaren artean, baina Andrew Ezergailisek "Iskolat Errepublikaren" independentzia edo autonomia objektibo bat ez zela Letoniako Boltxebikeentzat frogatu du. Azken hauen agintari nagusia Pēteris Stučka federalista izan zen. (Swain 1999: 668–9)

## Erreferentziak 
* "Iskolat", *Sobietar Entziklopedia Handia*
* 
* Ezergailis, Andrew (1983). Boltxeviko Iraultzaren eragin letoniarra: lehen fasea: 1917 eta 1918ko iraila . Ekialdeko Europako Monografiak ez. 144. Boulder: East European Monographs. ISBN    978-0-88033-035-0  . Ludowej   61541087 .
* 

## Ikus, gainera 
* Letoniako Behin-behineko Kontseilu Nazionala
* Letoniako Errepublika Sozialista Sobietikoa

## Kanpo estekak
Mendexako Ospitale Zaharra

**Mendexako Ospitale Zaharra** Lea Ibilbidearen ondoan dagoen hondatutako eraikina da, Mendexako Leagi auzoan (Bizkaia).

## Kokapena 
thumb|Haurrak Lea Ibilbidean oinez, Mendexako lurretan; atzean, Ospitale Zaharra.
Lekeitio eta Amoroto lotzen dituen errepidearen ondoan dago, Lea ibaiaren beste aldean. Inguruan Leagi zubia dago, errepidea ospitalearekin lotzeko eraiki zena. Haren ondotik Lea Ibilbidea igarotzen da. Harlangaitzezko hormaz eraikitako eraikin handia da, maila bikoa. Oin lauangeluarra du, eta estalkia lau isuri aldekoa izango zuen seguraski. Inposta-lerro batez banatutako maila bi ditu, eta sasoian (edo barroko estiloan) tipikoak ziren belarridun moldurez inguratutako leiho-zuloak.

## Historia 
Ospitale honen jatorria Domingo Leaegik 1602an eginiko testamentua da: Beste iturri batzuen arabera 1632an eraiki zen, lurraldeko (Lekeitio, Amoroto, Gizaburuaga, Ispaster eta Mendexa) osasun arretarako:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villar de los Navarrosko gudua

**Villar de los Navarrosko gudua** 1837ko abuztuaren 24a karlisten garaipena liberalen gainean izan zen. Gudua Villar de los Navarros herrian, Zaragozako probintzian, gertatu zen, Lehen Karlistaldian, Errege espedizioa izeneko kanpaina militarraren barruan. Garaipenak karlistei Madril gainean heltzeko bidea eta gerra irabazteko aukera zutela eman zien.

## Aurrekariak 
Karlos Maria Isidro Borboikoak Errege espedizioa antolatu zuen Espainian zehar. Azken helburuak Madril hartzea eta Elisabet II.a Borboikoa tronutik kentzea ziren. Erregina orduan zazpi urte zituen. 1837ko maiatzaren 15ean espedizioa Lizarratik atera zen; 11000 soldadu eta 1200 zaldun ziren. Ekainan Kataluniara heldu ziren eta han laguntza gehiago bildu zuten. Oztopo ugari gainditu ondoren, espedizioak Ebro ibaia igaro zuen eta Cabrera buru karlistarekin bildu zen. Abuztuaren hasieran, 18000 soldadu baino gehiagorekin, espedizioak Madrilgo bidea hartu zuen. Karlistak Aragoian zehar igarotzen ari zirenean Marcelino Oraá general liberalak karlistei eraso egitea erabaki zuen.
 
## Gudua 
Abuztuaren 23an, 12.500 karlista, Karlos Maria Isidro Borboikoaren beraren agindupean, Villar de los Navarros herrira heldu ziren. 24an, José de Buerens liberalak haien aurkako eraso hasi zuen. Karlistek, zuten nagusitasuna ikusita, erantzun zuten. Isabelinoen zaldunderariaren erasoa erantzun ondoren, liberalak inguratu zituzten. Buerens kontraerasoa saiatu zen baina haien gidak lurraldea ez zuen ondo ezagutzen eta liberalak amildegi batera eraman zituen. Han karlistek erabat harrapatu zituzten. Karlistek ezkerreko hegaletik eraso egin zuten garaipena erabat lortuz. Bizirik atera ziren Elizabet erreginaren aldekoek Herrera de los Navarrosen eta Belchiten babesa hartu zuten. Ondoren Karlos Mariak Madrilgo bidean jarraitu zuen, handik aurrera oztoporik gabe.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errege espedizioa
* Felix von Lichnowsky

## Kanpo estekak 
* :Guduari buruzko bideoa.
* :Guduari buruzko artikulua, 2017/08/24.
* :2018an egin zen guduaren birsortze historikoaren argazki-galeria.
Gasteizko bandera

**Gasteizko banderak** hondo zuria du, San Andresen gurutze gorri batek gurutzatuta. Aipatutako banderaren erdigunean hiriaren armarria dago.

Gasteizko bandera Udaletxearen egoitzan ikus dezakegu, Euskal Herriko bandera den ikurrina eta Espainiako banderarekin batera. Horretaz gain, udalak antolatutako ekitaldietan ikusteko moduan egon behar du hiriaren banderak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako bandera
* Arabako armarria

## Kanpo estekak
San Andresen gurutzea

thumb|San Andresen gurutzea.
thumb|182x182px| San Andresen martirioa.
**San Andresen gurutzea**, latinez **crux decussata** gisa ezaguna, ixa letraren forma duen gurutzea da. Oso erabilia da heraldikan eta bexilologian. San Andres Apostoluaren martirioa irudikatzen du, halako gurutze batean gurutziltzatu baitzuten kristau tradizioaren arabera.

Euskal Herriaren historian eta ikonografian agerpen nabarmena duen gurutzea da San Andresena. Ikurrinak berak dituen bi gurutzeetatik, berdea San Andresengatik da. Hainbat herritako ikur ere bada, adibidez, Gasteiz, Eibar edo Hondarribikoa.

## Iruditegia 
### Euskal adibideak 

Irudi:Flag of the Basque Country.svg|Ikurrina.
Irudi:Bandera de Fuenterrabía.svg|Hondarribiko bandera.
Irudi:Oñatiko bandera.gif|Oñatiko ikurra.
Irudi:Sopelanako udal ikurrina.svg|Sopelako bandera.
Irudi:Arrigorriaga_bandera.svg|Arrigorriagako bandera.
Irudi:Coat of Arms of Eibar.svg|Eibarko ezkutua; herriko santua da San Andres.
Irudi:Flag of Vitoria.svg|Gasteizko bandera.
Irudi:Coat of Arms of Biscay.svg|Bizkaiko armarria.

### Munduko adibideak 
San Andres gurutzearen aldaera bat Borgoinako gurutzea da.

Irudi:Flag of Cross of Burgundy.svg|Borgoinako gurutzea, San Andresen gurutzearen aldagai bat, karlisten ikur XX. mendean.
Irudi:Flag of Scotland.svg|Eskoziako bandera.
Irudi:Flag of Amsterdam.svg|Hiru gurutze Amsterdameko banderan.

## Kanpo estekak
Elginen marmolak

**Elginen marmolak, Partenoiko marmolak** edo **Partenoiko eskulturak** izenak erabiltzen dira Atenasko Partenoitik ekarritako marmol bilduma zabala izendatzeko Ingalaterran.

Bilduma Britania Handira 1801 eta 1805 bitartean iritsi zen Thomas Bruce, Elgin-go kondearen eskutik, otomandar dominazioaren garaian Atenasen bizi zen ofizial britaniar bat. Honek agindu zuen pieza horiek Partenoitik kentzeko. 1939Tik marmolak Britaniar museoaren barnean bereziki egokitutako gela batean erakusten dira.

## Bildumaren edukia 
Guztira bildumak Partenoiko eskultura dekoratiboen erdiak ordezkatzen ditu: jatorrizko frisoak zituen 160 metroetatik 75 metro dira; 92 metopetatik 15 dira; frontoietako 17 figura partzial, baita arkitekturako beste hainbat pieza ere.

Elgineko piezen eskuratzeak Akropoliko beste pieza batzuk ere bazituen bilduman: Erekteiona, Greziaren independentzia gerran (1821-1823) hondakinetara murriztua, Propileoak eta Atena Nike tenplua.

Elgineko marmolek , beraz, frontoiak , lapita eta zentauroen arteko borrokak deskribatzen dituen metopak, baita Partenoiaren barnealdea dekoratzen zuten frisoa ere osatzen zuten.

Gaur egun, frisoaren bi heren Londresen daude eta gainontzeko Atenasen dago, beste museo batzuetan sakabanaturik. Frisoak panateneen prozesioa irudikatzen duela pentsatzen da, Atenas guztiak parte-hartzen zuen prozesio bat Atenari artilezko peplo egin berri bat eramateko. Antzinako garaiei omen eginez jartzen zitzaizkien jainkoei benetako arropak zizelkatuak egon beharrean.

Prozesioa partenoiaren ekialdean amaitzen da eta greziar jainkoak irudikatzen ditu eserita tenpluaren ertz banatan beraien zerbitzariak erdian egonik. Frisoaren zati hau oraindik zaharberritzen dago, Atenas eta Londresen arteko lana izanik honakoa.

## Kokapenaren inguruko eztabaida 
Elgin ez zen izan elementu historikoak bere jatorrizko kokalekutik sakabanatzen zituen lehena. Britaniar museoak Partenoiko beste eskultura batzuen zatiak ditu beste bilduma batzuen bidez eskuratuak eta Elginekin erlaziorik ez dutenak.

Marmolekin egin behar zenaren inguruko eztabaida luze bat dago. Elginen helburua ingurune kutsakor batetik babestea bazen, askoren iritziz , bereziki greziar gobernua, Atenasera itzuli beharko liratekeela pentsatzen dute Akropoli museoak erakusteko. Britaniar Museoak marmolak kontserbatu eta erakusteko eskubidea duela irizten du, nahiz eta Elginek Sultanaren baimen bat faltsifikatu zuen hauek eskuratzeko. Greziarrek monumentuaren osotasunari erreferentzia egiten diote, izan ere, marmolak ez dira pieza solteak, baizik eta monumentu bakarretik atera zituztelarik, hau zatitan banatuz.

## Ikusi ere 
* Partenoiko frisoa
* Partenoiko frontoiak

## Kanpo estekak
Santutegi (judaismoa)

thumb|260x260px|Jerusalemgo tenpluaren berregiketa honetan, alderdi arrosa da santutegia.
**Santutegi** edo **toki santu-santua** (latinez *sanctsantorum*) Antzinako Israelgo juduen Tabernakuluaren eta Jerusalemeko tenpluaren parte bat zen, tenpluaren aurrealdea.

Tora liburu sakratuak tenpluko parterik pribatuena eta sakratuena gisa deskribatzen du. Kristauen Biblian ere aipu ugari daude Itun Zaharrean, eta Elizen Arteko Biblian, euskaraz, *santutegi* hitza erabiltzen da egitura deskribatzeko.

Jerusalemgo tenpluaren santutegian gordetzen zen juduen Itun-kutxa, non Jainkoak Moisesi Sinai mendian eman zizkion Hamar Aginduak jasoak zeuden. Israelgo apaiz nagusia soilik sartzen ahal zen gune horretan, eta hori bakarrik egin zuen barkamen egunean, Yom Kippur izeneko jai-egun liturgikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kohesore

[thumb|200px|[Guglielmo Marconik diseinatutako kohesorea.]]
**Kohesorea** lehenengo irrati-hargailuek zerabilten irrati-seinale detektagailua da, XX. mendearen hasieran, haririk gabeko telegrafiaren garaian. Édouard Branly frantziar fisikariak 1890ean asmatua, hainbat fisikarik eta asmatzailek egokitu zuten.

Kohesorea distantzia txiki batez aldaratutako bi elektrodo dituen hodia edo kapsula da. Bi elektrodoen arteko tartean, metalezko txirbilak ditu. Gailuak irrati maiztasuna duen seinale bat hartzen duenean, metalezko txirbilak kohesionatzen"dira; hau da, elkarren artean itsasten dira. Kohesioari esker, korronte elektriko handiagoa pasatzen uzten du. Behin irrati-seinalea amaitutakoan, txirbilek itsatsita jarraitzen dute. Beraz, kohesioa hausteko elektroiman batek eragindako ezkila-mihi batez jotzen da.

## Kanpo estekak
Isaak Levitan

**Isaak Ilitx Levitan** (; Kybartai, Batzarreko Polonia, Errusiar Inperioa, gaur egun Lituania, 1860ko abuztuaren 30agreg.abuztuaren 18ajul. - Mosku, 1900eko abuztuaren 4agreg.uztailaren 22ajul.) judu jatorriko errusiar paisaiako margolaria izan zen.
Aldarteko paisaiako generoaren aitzindari bat zen.

1873an Moskuko margolaritzako, eskulturako eta arkitekturako eskolan sartu zen. Bere irakasleak Alexei Savrasov, Vasili Perov eta Vasili Polenov han izan ziren. Bere gurasoen heriotzaren ondoren familia pobrezian erori zen nahiz eta Isaacek beka jaso. Alexandro II.aren hilketako saioaren ondoren beste judu batzuekin deportatu zen. Artearen zaleetako eskaeraren ondoren itzultzea baimendu zitzaion.

ezkerrera|thumb|Udazken eguna. Sokolniki, 1879
Pavel Tretyakovek bere pintura *Udazken eguna.Sokolniki* erosi zuen 1880an. 1884an Peredvizhniki taldean sartu zen. 1897an Arteen Akademia Inperialan sartu zen.
ezkerrera|thumb|Aintzira, Errusia, 1900, azken lana, amaitu gabe

Asteroide (3566 Levitan) bere ohorean aipatu da.

## Iruditegia 

Irudi:Levitan SolnechnyDen1876 7.jpg|Egun eguzkitsua (1876)
Irudi:LevitanII OsennPzh1880TVER.jpg|Udazken paisaia (1880)
Irudi:Zvenigorod Savvinskaya sloboda2 isaak levitan.jpg|Zvenigorodetik hurbil Savvinskaya sloboda
Irudi:Zbvenigorod Savvinskaja Sloboda Levitan1884.jpg|Zubia. Savvinskaya sloboda (1884)
Irudi:1885-1889 Birkenhain.jpg|Urki-basoa (1885-1889)
Irudi:Levitan vesna bolsh voda.jpg|Udaberri. Ur altua
Irudi:Isaak Ilitsch Lewitan 005.jpg|Iluntze-txirrinak (1892)
Irudi:Vladimirka.jpg|Vladimirka (1892)
Irudi:Levitan nad vech pok28.jpg|Betiko bakearen gainean (1894)
Irudi:Mart levitan.jpg|Martxoa (1895)
Irudi:Levitan Zolotaya Osen.jpg|Urrezko udazkena (1895)
Irudi:LevitanI Lilii AST.jpg|Uretako lirioak (1895)
Irudi:Isaak Ilitsch Lewitan 003.jpg|Isiltasuna (1898)
Irudi:Isaak Ilitsch Lewitan 002.jpg|Plyos (1899)
Irudi:Levitan VesnaVItalii.jpg|Italiako udaberria (1900)
Irudi:Isaak Ilitsch Lewitan 001.jpg|Ilunabarra (1900)
Naxosko esfingea

**Naxosko esfingea** K.a. 575-560 bitartean sortu zen esfinge bat da, eta Naxos uharteko biztanleek zizelkatua, Antzinako Grezian.

## Aurkikuntza eta historia 
Esfingea Naxos irlatik dator, nahiz eta bertako biztanleek Delfoseko Apoloren tenpluan eginiko eskaintza bat izan , eta jatorriz kapitel joniko batean amaitzen zen koloma baten gainean kokatzen zen, santutegiaren hegoaldean.

## Sinbologia 
Greziar mitologiaren arabera, esfingeak apoloren santutegia zaintzeko funtzioa zuen, eta biztanleei asmakizun bat proposatzen zien, asmatzen ez zutenei hil egiten zituztelarik.

## Ezaugarriak 
* Estiloa: Greziarra, Naxos islan du jatorria.
* Materiala:Marmola.
* Altuera: 10 metro. (jatorrian 12 metro).
* kore burua zuen, (greziar dontzeila), lehoiaren gorpua eta txoriaren hegoak.

## Kontserbazioa 
Delfoseko Arkeologia Musoan mantentzen da pieza.

## Iturriak 
* Greziako kultur ministerioaren Delphi-ko Arkeologia Museoaren webgunea
* "Encyclopedia Britannica" -n Naxosko esfingearen inguruko sarrera

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak