open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jericho (2006ko telesaila)

***Jericho*** AEBtako zientzia-fikzio post-apokaliptiko telesail bat da. 2006ko irailaren 20tik 2008ko martxoaren 25era CBS katean 2 denboraldiz aireratu zen eta 29 atal izan zituen.

## Argumentua 
Estatu Batuek eraso nuklear orokor bat jasan eta egun bakarrean herrialdeko 23 hiri handi guztiz suntsituak eta hautsaren pare gelditu dira. Kansas estatuko fikziozko Jericho herrian bertakoek ortzimugan onddo nuklear bat ikusi eta herritarren bizitza erabateko kaosean barneratu eta gainontzeko mundutik isolatuak geldituko dira, euren buruei munduan bizirik gelditu diren bakarrak ote diren galdetuz. Ezezagunarekiko izu-ikarak herria liskarrez beteko du eta kanpoaldearekin zituzten komunikabideak eta elektrizitatea desagertzean herritarren artean nahasmen sozial, psikologiko eta fisikoa zabalduko dira. Herria gainbeheran joango da, bien bitartean beldurra, amorrua eta nahasmena nagusitu eta herritar batzuek barnean daramaten alderik txar eta ankerrena azaleratuko da, herriak aurrera egin eta bizirauten saiatzen duen artean.

Fitxategi:Cities destroyed and regional capitals in Jericho TV series.svg|Telesailean suntsiturik gelditu diren 23 hiriak adierazten dituen mapa (puntu gorriz), hiri nagusi berriak (izar horiz) eta Jericho (puntu orlegiz).
Fitxategi:ASA-USA Jericho Map.svg|Eraso nuklearraren ondoren AEBak zeuden lurraldean sortutako hiru herrialde berriak: 
Fitxategi:Allied_States_of_America_flag_(Jericho).svg|Ameriketako Estatu Aliatuen bandera.

## Pertsonaia nagusiak 
* Skeet Ulrich: Jake Green
* Lennie James: Robert Hawkins
* Kenneth Mitchell:a Eric Green
* Michael Gaston: Gray Anderson
* Gerald McRaney: Johnston Green
* Shoshannah Stern: Bonnie Richmond
* Brad Beyer: Stanley Richmond
* Alicia Coppola: Mimi Clark
* Ashley Scott: Emily Sullivan
* Erik Knudsen: Dale Turner
* Pamela Reed: Gail Green
* Sprague Grayden: Heather Lisinski

## Kanpo estekak 
* *Jericho* telesailaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Jericho* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Zuzendari onenaren saria (Cannesko Zinemaldia)

**Zuzendari onenaren saria** () Cannesko Zinemaldian emandako saria da. Atal ofizialetan parte hartzen duten zuzendarien artean ematen dute 1946tik aurrera.

## Saridunak 
1 Urte hartan sortze zinemaren sari nagusia (*Grand Prix du cinéma de creation*) zuen izena.

## Kanpo estekak
Jakoben ametsa

***Jakoben ametsa*** Jusepe de Ribera espainiar margolari barrokoaren koadroa da. 179 zentimetroko garaiera eta 133 zentimetroko zabalera du. Gaur egun, Madrilgo Prado museoan gordetzen da.

XVII. mendean, ohikoak dira pasarte honen irudikapenak eskailera tartean dagoela, baina badirudi Ribera artzainaren gizatasuna nabarmendu nahi izan zuela. Bertsio hau oso naturalistatzat jotzen da protagonista irudikatzeko garaian, baina fantasia ere igartzen zaio gora eta behera dabiltzan aingeruen ikuspegi lausoan. Apika, xehetasun horregatik eta urre kolorearen gamagatik, antzina koadroa Murillorena zela uste izan zuten.

Eszena honek Itun Zaharreko pasarte bat irudikatzen du, Genesiaren liburuko 28. atalean agertzen dena.

## Kanpo estekak 
Jakoben ametsa
Frode Johnsen

**Frode Johnsen** (1974ko martxoaren 17a - ) Norvegiako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Julio César Baldivieso

**Julio César Baldivieso Rico** (1971ko abenduaren 2a - ) Boliviako futbolari ohia eta entrenatzailea da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
* RSSSF
*
Lundeko Unibertsitatea

**Lundeko unibertsitatea** () Suediako eta Europa iparraldeko unibertsitate handiena, zaharrena eta garrantzitsuena da, 1666 urtean sortutakoa baina jatorria 1425eko eskola frantziskotar batean duena. Lund hirian dago.

## Historia 
Lundeko katedralaren ondoan frantziskotarrek eskola bat sortu zuten 1425ean eta hor du jatorria Lundeko Unibertsitateak. 1658an Roskildeko Itunak Eskania guztia Suediaren esku utzi zuen eta hauek Lundeko Unibertsitatea sortu zuten 1666an, aurretik eskola zegoen eraikinean. *Academia Carolina* izena izan zuen XIX mendera arte Karlos X.a Gustavo Suediakoa izan baitzen sortu zuena. 1716 eta 1718 artean erregea Lunden bizi izan zen gerrak kudeatzeko Stockholm baina toki estrategikoagoa baitzen, eta urte horietan Lund Suediako hiriburu bihurtu zenez unibertsitateak ere bultzada handia izan zuen.

Lunden ikasten egon zen lehen emakumea Hildegard Björck izan zen, 1880ko udaberrian. Aurrez Uppsalako Unibertsitatean aritu zen bera.

Gaur egun 42.000 ikasle ditu

## Eraikinak 
Unibertsitateak hainbat eraikin hartzen ditu Lunden:
* Eraikin nagusia: 1882an eraiki zuen Oskar II.a Suediakoak.
* Kungshuset: XVI mendeko eraikina, apezpikuaren egoitza bihurtu zena. Liburutegi zaharra da eta behatokia ere badu.
* Museo historikoa
* Elkarte akademikoaren egoitza: 1830an sortu zuen Carl Adolph Agardh-ek.
* Liburutegia: 1666an eraiki zen unibertsitatearekin batera. 1907an eraikin berri bat egin zuten, eraikin nagusi bihurtu dena.

Malmön eta Helsingborgen ere baditu kanpus sateliteak.

## Fakultateak 
* Teologia
* Injeniaritza
* Arte Ederrak eta Antzerkia
* Legea
* Medikuntza
* Zientziak
* Gizarte Zientziak
* Ekonomia

## Iruditegia 

Irudi:Universitetsbyggnaden 080508.jpg|Eraikin nagusia.
Irudi:Universitetshuset i lund.jpg|Eraikin nagusia.
Irudi:Lunds universitetsbibliotek.jpg|Liburutegi berria.
Irudi:Gamla biblioteket, Lund.jpg|Liburutegi zaharra.
Irudi:Lund University observatory.jpg|Obserbatorioa.
Irudi:Historiska museet, Lund.jpg|Museo historikoa.

## Kanpo estekak
Landskronako zitadela

**Landskronako gaztelua** () Suediako Landskrona hirian dagoen zitadela da.

## Historia 
1549 eta 1559 artean eraiki zen Danimarkakoa zen Eskania eskualdea babesteko helburu argiaz. Bi putzuk inguratzen dute eta artileriak ornituriko bastioi eta harresiak ditu. Europako putzu sistema handiena eta ongien kontserbaturikoa dauka.

1644an Gustav Horn suediarrak eskuratu zuen eta urtebetez eutsi zion daniarrek berreskuratu aurretik. 1658ko Roskildeko Itunak ordea Suediarren esku utzi zuen. Hurrengo urteetan atalak gehitu zizkioten.

XIX mendean emakumezkoentzako presondegia izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Citadellet Landskrona.JPG|Zitadelaren ikuspegia.
Irudi:Citadell Moat.jpg|Harresiak eta bastioiak.
Irudi:Borggård.jpeg|Barneko patioa.
Irudi:Citadellet.jpeg|Oinarria.
Irudi:Fängelsecell.jpeg|Presondegia.

## Kanpo estekak
Trelleborg (Eskania)

**Trelleborg** Suedia hegoaldeko hiria da Trelleborg udalerriaren egoitza, Eskanian. 2010ko erroldaren arabera 28.290 biztanle ditu

## Geografia 
Suedian hegoalderen dagoen herria da.

## Historia 
X mendeko eraztun itxurako gotorleku bikingoa dago bertan, *Trelleborgen* izenekoa. 125 metrotako diametrodun asentamendua da. Honek argi erakusten du aspalditik populatua izan dela eta aintzina toki garrantzitsua izan zela.

Trelleborgen lehenengo aipamen ofiziala 1257koa da, *Threlæburgh* izenarekin. Bertan Monarka daniarrek Suediako Valdemar Printzeari ezkontza oparitan eman ziotela aipatzen da, baina urte gutxiren buruan daniarrek berreskuratu egin zuten. Sardinzarren industriarekin batera Trelleborg merkatu hiri garrantzitsua bihurtu zen, batez ere alemaniarrak etortzen ziren. 1619an sute handia izan zuen eta Danimarkako erregeak erabaki zuen itsas-portu bakarra nahikoa zela eta Malmören aldeko apustua egin zuen, trelleborgi baimena kenduz.

1658an Roskildeko Ituna izan zen eta Danimarkak Suediaren eskutan utzi behar izan zuen Eskania guztia eta berarekin Trelleborg hiria ere bai. 1840an berreskuratu zuen merkataritzarako baimena eta 1867an Suediako hiri eskubideak jaso zituen. Orduan industrializazioa iritsi zen.

1917an Vladimir Lenin Trelleborgen izan zen, egin zuen Errusiarako bidai historikoan ferriz iritsi baitzen Alemaniatik.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Trelleborg, St.-Nicolai-Kirche, Turm (2008-07-27),.JPG|San Nikolas eliza.
Irudi:Trelleborg, Rathaus (2008-07-27).JPG|Udaletxea.
Irudi:Wikingerburg Trelleborg Schweden 2001.jpg|*Trelleborgen* gotorleku bikingoa.
Irudi:Trelleborg Gate.JPG|*Trelleborgen* gotorlekuaren sarrera.
Irudi:Trelleborg, Springbrunnen und Turm (2008-07-27).JPG|Uraren dorrea.

## Ikus, gainera 
* Eraztun itxurako gotorleku bikingoak

## Kanpo estekak
Harrizko itsasontzia

[thumb|350px|[Ales harriak.]]
**Harrizko itsasontzia** Eskandinavia eta inguruko lurraldeetako harrespila mota bat da, hilobiaren inguruan ezarritako harriek itsasontzi itxura hartzen dutena, hortik bere izena. Iparraldeko Brontze eta Burdin Aroetan eraikiak izan dira, K.a. 1000 metrotik hasi eta K.o. 600 urtearen ingururarte.

## Egitura 
Tamaina oso anitzekoak aurki daitezke, Danimarkako Jellingekoak 170 metrotako luzera dauka, Suediako Ales harriek 67 metrotakoa, baina badaude metro gutxi batzuk baino ez dituztenak ere.

## Adibide aipagarriak 
## Kanpo estekak
Sofiero gaztelua

**Sofiero gaztelua** () Suediako Helsingborg hiritik 5 kilometro iparraldera dagoen XIX mendeko gaztelu bat da, Errege-erreginen udako egoitza izan zena.

## Historia 
Skabelycke landetxea zena Oskar II.a Suediakoak erosi zuen eta gaztelua eraiki zuen bere emazte Sofia Nassaukoarentzat, hortik bere izena. Lehenengo solairua 1865ean altxatu zuen eta 1874 eta 1876 artean gaur egungo gaztelua osatu zuen.

XX mendearen hasieran errododendroen lorategia eraiki zen eta gaur egun hori da ondasunik nabarmenena.

## Parkea 
Lorategi zabaletan 500 errododendro barietatetik gora daude eta parkea artelan modernoz beterik dago. Udan aire libreko kontzertuak egiten dira bertan eta Bob Dylan edo Bryan Adams kantariek ere parte hartu izan dute.

## Iruditegia 

Irudi:Schloss Sofiero.jpg|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Sofiero Castle.jpg|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Sofiero 5 2009-08-23.jpg|Negutegia.
Irudi:Sofiero slott 2.jpg|Lorategiak.
Irudi:Sofiero Concert 2011-07-06.jpg|Aire libreko kontzertua.

## Kanpo estekak
Dalby Söderskog Parke Nazionala

**Dalby Söderskog Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, hegoalderen dagoena, Lund udalerrian dago, Eskaniako konderrian.

## Geografia 
Kareharri eta igeltsuzko lurzoruan hazten den basoak estaltzen du parkea. 1918an ezarri zen Natura parkea, uste baitzen jatorrizko basoaren aztarna bakarra zela. Dalby eskualdean kokaturik dago, *Dalby Söderskog* (hegoaldea) Parke Nazionala da eta *Dalby Norreskog* (iparraldea) Natura Erreserba.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Ivö aintzira

**Ivö aintzira** (), Suedia hegoaldeko aintzira bat da Eskaniako konderriko handiena eta sakonena.

Aintzirak uharte eta kala ugari ditu eta ondorioz turismogune popularra da suediarren artean. Basoek inguratzen dute eta klima epelari esker nekazal eremu zabala ere badu alboan. Arrantza ere ohiko jarduera da aintziran.

## Fauna 
Suediako biodibertsitate handiena du. Espezie aipagarriak dira: lutxoa, izokina, lota, *Coregonus albula*, *Leuciscus idus*, *Gymnocephalus cernua*, *Scardinius*, *Cobitis taenia*... Guzti honengatik Natura 2000 sarean sarturik dago.

## Kanpo estekak
Difusio

thumb|200px|Likido baten partikulen difusioa

**Difusioa**, kimikan eta biologian, molekula eta solutuen garraio sistema itzuliezina da, zeinean molekulak kontzentrazio handian dauden eremu batetik kontzentrazio txikiagoan dauden beste eremu batera mugitzen diren. Mugimendu hori etengabea da tenperatura 0 absolutua izan ezean.

Difusioa gasekin eta likidoekin gertatu ohi da. Gas-molekulekin gertatzen den moduan, disoluzio baten molekulek edo ioiek disolbatzailearen bolumenean modu uniformean banatzeko joera nabarmena dute.

Difusioari esker gas bat edo disoluzioan dagoen substantzia bat zabaldu egiten da libre dagoen bolumen osoa bete ahal izateko. Molekulen berezko mugimendua da difusioaren jatorria.

Bi adibidek difusioa eguneroko fenomeno askoren atzean dagoela erakutsiko digute:

* azukre koskorra ur edalontzi batean lagatzen bada, uretan disolbatuko da berez
* lurrin usaina flaskotik aterako da goiko tapoia irekitzen dugunean

Sistema biologikoetan berebiziko garrantzia du difusioak. Adibidez, oxigeno kontzentrazioa biriketan odolean baino handiagoa denez, oxigenoak odolera pasatzeko joera du. Era berean, karbono dioxido gehiago dagoenez odolean biriketan baino, gas horrek biriketara joko du.

Difusio prozesuak Ficken legeen bidez azaltzen dira. Ficken lehenengo legeak difusioaren fluxua kontzentrazio gradientearekiko zuzenki proportzionala dela dio. Hots,

: J = -D.\Delta C

:J = difusio fluxua
:D = difusioaren koefizientea
:\Delta C = kontzentrazioen gradientea

Ioien difusioa mintzetan zehar korapilatsuagoa da, kontzentrazio-gradienteaz gain gradiente elektrikoa ere kontuan hartu behar delako.

## Mintzetan barrenako difusioa 
Sistema biologikoetan bi eremuen arteko difusioa gehienetan mintz batean zehar gertatzen da. Mintzak iragazkorra izan behar du difusioa gerta dadin.

Difusioaren bidez mintza zeharkatzen duen molekula orok mintzaren bi aldeetan kontzentrazio berdinean egoteko joera du. Horrek azaltzen du goian aipatu den oxigenoa eta karbono dioxidoaren trukea odolean eta biriketan.

Zeluletako mintza erdiragazkorra da. Osmosi hitza erabiltzen da zelula mintzean zehar uraren difusioa azaltzeko. Sistema biologikoetan bi difusio mota daude: difusio sinplea eta erraztua. Lehenengoaren bidez mugitzen diren substantziak zelula mintza zeharkatzen dute zuzenean, mintzean dauden poroak aprobetxatuz. Difusio erraztuan, aldiz, substantzia horiek proteina garraiatzaile baten laguntza behar dute mintza zeharkatzeko.

Garrantzi biologikoa duten molekula gehienek difusio erraztuaren bidez sartzen dira zelula barnera. Difusio sinplearen bidez ura, oxigenoa, karbono dioxidoa, etanola eta neurri ertain edo txikiaren gantz-azidoak sar daitezke 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osmosi

## Kanpo estekak
Day of the Tentacle

thumb
**Maniac Mansion II: Day of the Tentacle** (euskaraz *Maniakoaren Etxaldea II: Tentakuluaren Eguna*) 1993ko LucasArts bideo-joko ekoiztetxearen abentura grafiko bat da. 1987ko *Maniac Mansion* abentura grafikoaren jarraipena da.

## Argumentua 
Maniac Mansion abentura grafikoan Fred Edison doktorea eta bere senide bitxien etxaldean jazotako gertakizunetatik jada bost urte igaro dira. Hura zoratzeko moduko abentura izan baldin bazen, hau are eta gehiago.

Oraingoan, jatorrizko istoriatik agertzen den lagun taldeko kide bakarra, Bernard Bernoulli, ohiko nerd xelebrea da. Honakoan, Bernardek errol garrantzitsua du, bera bezain xelebreak diren bi adiskideak, Hoagie heavy tripontzia eta Laverne neska neurotikoa, berarekin batera jatorrizko istorioko Fred Edison doktore eroskoaren etxaldera eramango baiditu.

Fred Edison doktorearen sorkuntzetako bat den, Tentakulu Gorrindolak, etxaldetik ibaira doan isuri erradiaktibotik edan eta bi beso motz ateratzeaz gain, izaera gaiztotu eta mundua bereganatzeko sekulako irrikia piztuaraziko zaio. Bernard eta bere lagunek Fred doktoreak asmatutako Kron-O-Komunak erabiliz denboran apur bat atzera egin eta Tentakulu Gorrindola geldiarazi eta isuri erradiaktiboak edan ez ditzan ekiditen saiatuko dira.

Zoritxarrez, Kron-O-Komunak martxan jartzeko Fred doktoreak benetazko diamante bat erabili beharrean imitazio bat erabiltzen duenez, denbora-makinak akatsa izan eta lagun taldearen egitasmoak espero ez zuten aldaketa sakona izango du: Hoagie 200 urte atzera egin eta AEBtako Independentzia Gerra garaiko etxaldean agertuko baita (George Washington, Thomas Jefferson eta Benjamin Franklinekin batera), Lavernek 200 urte aurrera egin eta XXII. mendearen amaierako etxaldean, eta Bernard aldiz, orainaldian egoten jarraituko du.

## Kanpo estekak 
* *Maniac Mansion: Day of the Tentacle* abentura grafikoa ikusgai. Youtube.com 
* *Maniac Mansion: Day of the Tentacle*. Mobygames.com
Edivaldo Hermoza

**Edivaldo Hermoza** (1985eko azaroaren 17a - ) Boliviako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Stenshuvud Parke Nazionala

**Stenshuvud Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, hegoalderen dagoena, Simrishamn udalerrian dago, Eskaniako konderrian.

## Etimologia 
*Stenshuvud* izenak "Sten-en burua" esan nahi du, kondairaren arabera bertako leize batean Sten erraldoia bizi zelako.

## Geografia 
Stenshuvud 97 metrotako altuera duen muino txiki bat da baina inguruan lautada zabal bat du eta urrutitik ikusten da. Aurrean Itsaso Baltikoa dauka eta marinelentzako ere erreferentziazko forma izan da historikoki.

3'9 km²-ko azalera baino ez du Parke Nazionalak eta baso hostozabalak estaltzen du. 600 landare espezietik gora aurkitu dira halako azalera murritzean.

Muinoaren azpian hondartza bat dago eta V edo VI mendekoa izan zen gotorleku baten hondarrak ere bai.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Söderåsen Parke Nazionala

**Söderåsen Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, Klippan eta Svalöv udalerrien artean dago, Eskaniako konderrian.

## Geografia 
Söderåsen mendilerro bat da Skäralid (iparraldean) hasi eta Nackarpsdalen (hegoaldean) bukatzen dena. Lekurik aipagarrienak Kopparhatten muinoa (200m) eta Oden aintzira dira.

## Natura 
Baso hostozabalak estaltzen du eta espezie ugarienak pagoa, haritza eta lizarra dira. Baso primarioa ere kontserbatu izan da eta ohikoa da aspaldi eroritako zuhaitz zaharrak ikustea.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Ales harriak

thumb|250px|Ales harriak
thumb|250px|Ales harriak
**Ales harriak** () Suedia hegoaldeko Eskaniako konderrian dagoen harrespila ezaguna da.

## Historia 
Karbono 14 datazio sistemarekin zazpi ikerketa egin dira eta hauetako batek duela 5.500 urtekoa dela dioen arren, gainerako seirek k.o. 600 urtearen inguruan kokatu dituzte, Iparraldeko Burdin Aroaren amaieran egina izango litzateke beraz.

## Egitura 
Harrizko itsasontzia itxurakoa da, muturretako harriak handiagoak izanik. 59 harriz osaturik dago eta 67 metrotako luzera hartzen du. Harri bakoitzak 1'8 tonako pisua du.

## Ikus, gainera 
* Harrizko itsasontzia

## Kanpo estekak
UEFA Euro 1976

**UEFA Euro 1976**, **Eurokopa 1976** edo **UEFAren Europako Futbol Txapelketa 1976** Jugoslavian ospatu zuten 1976ko ekainaren 16tik 20ra. 4 selekzio nazionalek parte hartu zuten; Taldeek sailkapen fasea gainditu behar izan zuten.

Antonín Panenka txekiarra ospetsu bilakatu zen, bere herrialdeari garaipena eskuratu zion penalti bitxi bat jaurtitzeagatik.

## Egoitzak 

|-
! Belgrad
|-
| Crvena Zvezda Stadium
|-
| Ikusleak: **90.000**
|-
| 221px
|-
! Zagreb
|-
| Maksimir Stadium
|-
| Ikusleak: **55.000**
|-
| 221px
|}

## Emaitzak 
### Finalaurrekoak 
----

### Hirugarren posturako partida 
### Finala 
## Estatistikak 
### Goleatzaileak 
;4 gol
*  Dieter Müller

;2 gol
*  Dragan Džajić
*  Ruud Geels

;Gol 1
*  Danilo Popivoda
*  Josip Katalinski
*  Willy van de Kerkhof
*  Bernd Hölzenbein
*  Heinz Flohe
*  Anton Ondruš
*  Zdeněk Nehoda
*  František Veselý
*  Ján Švehlík
*  Karol Dobiaš

### Sariak 
UEFA Txapelketako talde ideala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonbiako gatazka

**Kolonbiako gatazka** 1964 inguruan Kolonbiako Gobernua eta hainbat talde matxinatuen artean piztu zen gatazka armatua da, azken hauen artean Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak (FARC) eta ELN-UC taldea nagusienak dira.

## Jatorria 
Gaztaka honen jatorria *"La Violencia"* (Bortizkeria) izeneko garaian dago, aldi honetan Jorge Eliécer Gaitán politikariaren erailketa, ondorengo Bogotazoko istiluak eta Estatu Batuen esku sartzeak jazo ziren, azken herrialde honek kolonbiar landa eremuetan komunismoaren aurkako errepresio latza ezartzeak ekintzaile marxista eta komunistak FARC erakundean berrantzolatzea bultzarazi zituen. Gatazka honek aldi ezberdinak igaro izan ditu, batzuk istilu eta sarraski ugariz beteak eta beste batzuk bare edo lasaiagoak, eta gatazkan zehar alde eta taldeek elkarborrokatzeko hainbat teknika eta taktika ezberdin txandatuz joan dira.

## Zergatiak 
Gatazka armatu honetan borrokatzeko zergati edo arrazoiak talde edo alde bakoitzaren araberakoak dira. FARC eta talde matxinatu gehienen arabera Kolonbiako txiro, nekazari eta baserritarren alde borrokan ari omen dira, Kolonbiako Gobernuaren gehiegikerietatik besbesteko eta sozialismoaren bitartez justizia eta berdintasun soziala ezartzeko. Aldiz, Kolonbiako Gobernua eta Armadaren arabera ordena eta egonkortasun nazionala mantentzeko borrokatzen ari omen dira, bai eta hiritar ororen eskubide eta interesak defendatzearren ere. Azkenik, AUC eta paramilitarrek diotenez, talde gerrilari edo matxinatuek suposatzen duten mehatxuaren aurka borrokatzen ari omen dira. Kolonbiako Gobernutik nahiz herrialdeko erakunde ofizialetatik, bai talde paramilitarrei zein matxinatuei, droga trafikoaren negozioan sartuak egotea eta talde terroristak izatea egotzi izan zaie.

Txosten baten arabera, 1958-2013 artean, gatazka honetan 220.000 pertsona hil omen dira, horietatik gehienak zibil arruntak eta inongo alde edo taldeko kide ez zirenak.

## Bake prozesua 
## Kanpo estekak
Ezkioko Ama Birjina

**Ezkioko Ama Birjinaren agerkundeak** eragin handiko fenomenoa izan zen XX. mendeko hirugarren hamarkadan Hego Euskal Herrian. Urte zail haietan Espainiako Eliza Katolikoaren sektore batzuk eta eskuineko indarrek agerkunde haiek erabili nahi izan zituzten Espainiako Bigarren Errepublikaren aurka. Mateo Muxika apezpikuak, azkenik, gurtza hori debekatu zuen. Izan ere, oraindik ere gaur egun erromes asko sinesmen osoz hurbiltzen da ustezko agerkunde haien tokira, Ezkiora (Gipuzkoa).

## Ezkioko agerkundeak 
thumb|300px|Ustezko agerkundeen lekuan, jendetza bildurik (1931)
1931ko ekainaren 30ean bertako Bereziartua anai-arrebek Anduaga aldean, Ama Birjina ikusi zutela adierazi zuten. Anai-arrebek, Andres eta Antonia, zazpi eta hamaika urte zituzten, hurrenez hurren, eta gertaerek beste hainbat tokitan izandako agerkundeen antzekotasun handia zuen, esaterako Fatiman eta Lurdan gertatutakoak. Berria berehala zabaldu zen, eta ondorioz jende ugari joan zen Ezkiora erromes, tartean iruzurgileak eta gezurrezko ikusmendunak. Starkie irlandar katoliko hispanistak gertakizun hura jaso zuen bere *Spanish Raggle-Taggle* liburuko kapitulu batean; haren ustez, dena zenbait tradizionalistek eta eskuindarrek manipulatua izan zen.

1933ko ekainaren 10ean Ezkion eliza bat egitea debekatu zuten. 1934az geroztik, Ezkio toki debekatua bihurtu zen, bai errepublikanoentzat, bai Erromatar Eliza Katolikoarentzat, Mateo Muxika apezpikuaren aginduz; ordutik aurrera, oso jende gutxi hurbildu zen bertara.

Ezkioko Birjinak gerra zibilaren hasiera iragarri omen zuen.

## Ezkioko Ama Birjina, kulturan 
Liburu asko idatzi dira gertakizun hauen inguruan. 1932an Pio Barojak gaiaren gaineko *Los Visionarios* (euskaraz, *Begitaziodunak*) eleberria argitaratu zuen. 2001an, bestetik, Manuel Gutiérrez Aragón zuzendariak Ezkioko gertakizunetan oinarritutako *Visionarios* filma egin zuen.

## Ama Birjinaren lagunak 
Gaur egun badago Ezkioko Ama Birjinaren Lagunen Elkarte bat. Argitalpen desberdinak egiten dituzte eta lehenengo agertokia zaintzen dute. Hilabetero, bestetik, bigarren igandean, bertaratzen dira otoitz egiteko. Toki berera lehengo ikusmendunen gorpuzkinak, Antonia eta Andres, aldatu dituzte.

## Liburutegia 
* Alfredo Feliu Corcuera "Zintzarri": *Euskadi insólita*. L. Haranburu, 1980. .
* Pio Baroja: *Los visionarios*. Caro Raggio, 1974. 319 or. 
* Antonio Maria Artola Arbiza: *Ezkioga*. Oíga, 2013.

## Ikus, gainera 
* Unbeko Ama Birjina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gaiairi buruzko artikulua *Goierriko Hitza*n.
* : Ezkioko Birjina eta gerraren iragarpena.
* : Ikusmendunen itzulera.
* : Antonio María Artola Arbizaren hitzak, *Ezkioga* liburuaren egilea. Durango Azoka, 2013ko abenduan.
The Adventures of Baron Munchausen

**The Adventures of Baron Munchausen** (euskaraz *Munchausen Baroiaren Abenturak*) 1988ko Terry Gilliam ingeles zinema zuzendariaren abentura eta fantasiazko komedia film bat da. Münchhausengo Baroiaren ipuinetan oinarritua dago. John Neville, Eric Idle, Sarah Polley, Oliver Reed, Uma Thurman eta Jonathan Pryce aktoreek antzeztu zuten.

Kritikarien aldetik kritika onak jaso arren, ikusle aldetik sekulako jipoi ekonomikoa jaso zuen, 46,63 milioi dolarretako aurrekontua izanik, 8 milioi dolarretako etekinak bakarrik irabazi baizituen. Halere, denboraren poderios filmak zalegoa bereganatu du.

1990eko Oscar Sarietarako lau izendapen jaso zituen, Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Dante Ferretti eta Francesca Lo Schiavo), Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria, Efektu berezi onenen Oscar Saria eta Makillaje onenaren Oscar Saria, baina ez zuen sari bat bera ere irabazi.

Terry Gilliamen hitzetan film honek berak zuzendutako *Time Bandits* ("Denbora Bidelapurrak", 1981) eta *Brazil* ("Brasil", 1985) filmeekin batera *"Irudimenaren Trilogia"* delakoa osatzen omen dute. Hiru filmak bizitzaren hiru aro ezberdinetako hiru ikuspuntuetatik irudimenaren bidez errealitatetik ihes egiteko isladak omen dira: "Time Bandits, haur baten ikuspuntutik, Brazil, gizon heldu baten ikuspuntutik, eta Munchausen, gizon adindu baten ikuspuntutik".

## Argumentua 
Nor ote zen Münchausen Baroia (John Neville)? Gezurti hutsa? Alproja galanta? Eroa? Edota inoizko borrokaldi txoroenetan borrokatu eta garaile atera zen heroirik ausartena? Egia ote al da kanoi bala baten gainean hegan atera zela, hiru burudun herensugea akabatu zuela, Ilargira iritsi zela eta guzti hau gosaldu aurretik egin zuela?

## Aktoreak 
* John Neville: Münchhausengo Baroia
* Sarah Polley: Sally Salt
* Eric Idle: Berthold / Desmond
* Jonathan Pryce: Horatio Jackson
* Oliver Reed: Vulcano
* Uma Thurman: Venus / Rose
* Bill Paterson: Henry Salt
* Charles McKeown: Rupert / Adolphus
* Winston Dennis: Bill / Albrecht
* Jack Purvis: Jeremy / Gustavus
* Robin Williams (kredituetan Ray D. Tutto): Ilargiko Erregea, Ray D. Tutto delakoa, italierazko "re di tutto" esamoldearen ingelesezko hizjolasa da, alegia, "denaren errege".
* Valentina Cortese: Ariadne Erregina / Violet
* Peter Jeffrey: Mahmud I.a Sultana
* Alison Steadman: Daisy
* Ray Cooper: Funtzionaria
* Don Henderson: Komandantea
* Sting (Kameoa): Ofizial heroia
* Terry Gilliam (krediturik gabe): Abeslari haserretua

## Kanpo estekak 
* *The Adventures of Baron Munchausen* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Adventures of Baron Munchausen* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Madness of King George

**The Madness of King George** (euskaraz *Jurgi Erregearen Eromena*) 1994ko Nicholas Hytner ingeles zinema zuzendariak zuzendutako drama eta komedia film bat da. Alan Bennett ingeles antzerkigilearen *The Madness of George III* antzezlanean oinarritua dago, bertan Jurgi III.a Erresuma Batukoaren bizitza kontatzen da. Nigel Hawthorne, Helen Mirren, Ian Holm, Amanda Donohoe, Rupert Graves eta Rupert Everett aktoreek antzeztu zuten.

1994ko Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Ken Adam eta Carolyn Scott). Horretaz gain, Oscar Sarietarako beste hiru izendapen ere jaso zituen, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Nigel Hawthorne), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Helen Mirren) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Alan Bennett).

## Argumentua 
1788. urtea, Erresuma Batua. Jurgi III.a Hannoverrekoaren erregealdia (1760-1820). Erregeak (Nigel Hawthorne) ezusteko depresio latz bat jasan eta bere zeregin eta Gortetik aldentzen duen eromen moduko baten zantzuak ematen hasiko da. Bitartean, Gales Printzeak (Rupert Everett), gerora Jurgi IV.a Erresuma Batukoa izango denak, eta klase politikoko hainbat sektoreek erregea bere kargutik ezgaitu eta tronua kendu nahi diote.

## Aktoreak 
* Nigel Hawthorne: Jurgi III.a Erresuma Batukoa
* Helen Mirren: Karlota Erresuma Batukoa
* Ian Holm: Francis Willis medikua
* Amanda Donohoe: Lady Pembroke
* Rupert Graves: Robert Fulke Greville
* Geoffrey Palmer: Richard Warren medikua
* Rupert Everett: Jurgi, Galesko Printzea
* Jim Carter: Charles James Fox, Whig alderdiko burua eta parlamentaria
* Julian Rhind-Tutt: Frederick, Yorkedo Dukea
* Julian Wadham: William Pitt "Gaztea", Lehen Ministroa
* Anthony Calf: Lord Fitzroy
* Adrian Scarborough: Fortnum
* John Wood: Edward Thurlow, Thurlowko 1. Baroia
* Jeremy Child: Black Rod
* Struan Rodger: Henry Dundas, Melvilleko 1. Bizkondea
* Janine Duvitski: Margaret Nicholson
* Caroline Harker: Maria Fitzherbert andrea
* Roger Hammond: Sir George Baker
* Cyril Shaps: Lucas Pepys
* Selina Cadell: Cordwell andrea
* Alan Bennett: Erregea ikustera doan edonork hitzaldia eteten dion parlamentaria
* Nicholas Selby: Parlamentuko hizlaria

## Kanpo estekak 
* *The Madness of King George* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Madness of King George* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Assassination Bureau

**The Assassination Bureau Limited** (euskaraz *Hiltzaileen Elkarte Anonimoa*), AEBetan **The Assassination Bureau** (*Hiltzaileen Elkartea*) 1969ko Basil Dearden ingeles zinema zuzendariak zuzendutako komedia beltzeko film bat da. Jack London idazleak idazten hasi eta hura hil ondorenean Robert L. Fish idazleeak amaitu zuen *The Assassination Bureau, Ltd* eleberrian oinarritua dago. Oliver Reed, Diana Rigg, Telly Savalas eta Curd Jürgens aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XX. mendearen hasiera, Londres. Sonia Winter (Diana Rigg) kazetari ausart batek nazioarteko hiltzaileen erakunde bat desegitea erabaki du. Nahiz eta bere asmoak burugabekeri arriskutsua dirudien, kriminal elkartearen buruzagia den Ivan Dragomiloff (Oliver Reed) kazetariaz maitemintzean denean dena hankaz gora jarri eta egoera aldatu egingo da.

## Aktoreak 
* Oliver Reed: Ivan Dragomiloff
* Diana Rigg: Sonia Winter
* Telly Savalas: Lord Bosworth
* Curd Jürgens: Von Pink
* Philippe Noiret: Lucoville
* Katherine Kath: Madame Lucoville
* Warren Mitchell: Weiss
* Vernon Dobtcheff: Muntzov
* George Coulouris: Suitzar baserritarra
* Peter Bowles: Ez zen kredituetan agertu

## Kanpo estekak 
* *The Assassination Bureau* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Assassination Bureau* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Osasunako 2016-2017 denboraldiko lehen taldeko kideak

Entrenatzailea:  Petar Vasiljević (2017-Egun) (17.Jardunalditik);  Joaquín Caparrós (2016) (11-16 Jardunaldiak);  Enrique Martín Monreal (93-94,97-99,14-16) (11.Jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Osasuna Promesas taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2017 
### Udako merkatua 2016 
### Estatistikak 
### Hamaikakoak 
*Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandre Lopes

**Alexandre Lopes** (1974ko urriaren 29a - ) Brasilgo futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo estekak 
* National Football Teams
*
Carlos Mozer

'''''' (1960ko irailaren 19a - ) Brasilgo futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo estekak 
* National Football Teams
*
Pitonisa (argipena)

**Pitonisa** hitzak adiera zenbait ditu:
* **pitonisa** edo pitia, Delfosko orakuluko Apoloren emakume apaiza;
* **pitonisa**, igarmena duen emakumea, emakume aztia edo sorgina.
Revolution (1985eko filma)

**Revolution** (euskaraz *Iraultza*) 1985eko Hugh Hudson britainiar zinema zuzendariak zuzendutako gerra drama film epiko bat da. Al Pacino, Donald Sutherland, Nastassja Kinski, Joan Plowright, Dave King, Steven Berkoff, John Wells, Annie Lennox, Dexter Fletcher, Richard O'Brien, Graham Greene eta Robbie Coltrane aktoreek antzeztu zuten.

Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran girotua dago. Filmak gudu eta borrokaldi eszena epiko ugari izan arren, bai kritikarien aldetik nahiz ikusleen aldetik dexenteko jipoia jaso zuen, ondorioz Pacinok zinemagintzari zegokionez lau urteko atsedenaldia hartzea erabaki zuen, hain zuzen ere, 1989an *Sea of Love* filmean antzeztu zuen arte.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Hamahiru Koloniak. Tom Dobb (Al Pacino) inongo heziketa akademikorik gabeko iparamerikar ehiztari txiroa izan arren Ned (Dexter Fletcher) semearekin batera bizitzan aurrera egiten ahalegintzen den New York Koloniako gizon zuzena da. Iparamerikar kolonoak Britainiar Inperioaren aurka matxinatu eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerraren (1775-1783) hasieraren lekuko zuzena izango da. Britainiar soldaduek Tomen txalupatxoa gerra hornigaiak garraiatzeko errekisatuko diote eta bere semea indarrez erreklutatuko dute. Hasiera batean Tomek zuhur jokatu eta arazoetatik urrun egon nahiko du, horregatik ez da inoren alde jarriko, baina sei hilabetez britainiarrek kolonoei ematen dizkieten tratu txar eta jazarpen latzak ikusirik, azkenean bere herrikideekin batera askatasun eta independentziaren alde borrokatzera bultzaraziko dute.

## Aktoreak 
* Al Pacino: Tom Dobb
* Donald Sutherland: Peasy sarjentu maiorra
* Nastassja Kinski: Daisy McConnahay
* Dexter Fletcher: Ned Dobb
* Sid Owen: Ned Dobb gaztea
* Joan Plowright: McConnahay andrea
* Dave King as Mr. McConnahay
* Steven Berkoff as Sgt. Jones
* John Wells: Corty
* Annie Lennox: Emakume libertarioa
* Jesse Birdsall: Peasy kaporal sarjentua
* Frank Windsor: Washington jenerala
* Graham Greene: Ongwata
* Robbie Coltrane: Newyorkarra

## Kanpo estekak 
* *Revolution* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Revolution* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mika urkabean

***Mika urkabean*** 1568ko ohol gaineko olio-pintura da, eta Flandesko Errenazimenduko Pieter Bruegel Zaharrak margotu zuen.

## Irudiaren deskribapena 
Margolanean basoko soilune bat agertzen da eta, bertan, lau baserritarrek dantza egiten dute dultzainaren doinuaz. Aldamenean, berriz, urkabe bat dute koadroaren erdian, eta margolana bitan zatitzen du, konposizio manieristetan bezala, eskuina "irekiago" agertuz eta ezkerria, berriz, "itxiagoa", eta margolanaren ia erdian, mika.  Urkabeak "ezinezko objektu" baten traza hartzen du, Penrose triangelu antzeko zerbait, zutoinen oinarriei eta argiztapen kontraesankorrari erreparatzen badiegu.

Beste mika bat urkabearen oinarrian dago pausatuta. Gizon batek, ezkerrean aurrealdean, kaka egiten du itzalean, beste batzuek hiru dantzariei begira dauden bitartean. Eskuinean, gurutze bat dago, atzean ur-errota bat duela. Atzealdean haran baten ikuspegia zabaltzen da ibaiaren inguruan, ezkerrean hiri bat eta mendi-harkaitz batzuen gainean gaztelu bat, baita dorre bat ere haitz-azaleramendu baten gainean eskuinean, eta urrutiko mendiskak eta zerua. Dantzarien atzean, elkar txirikordatzen duten bi zuhaitz berezi agertzen dira, Bruegel Zaharrak lehenago erabilitako gai bat. Sakonera-sentsazioa emateko, aurrealdeko marroi ilun trinkoak erdibideko berdeetara aldatzen dira distantzia erdian, eta urdin eta gris argietara atzealdean.

## Ahozko tradizioarekiko lotura 
Brugelek margolana sortu zuen Fernando Álvarez de Toledo, Albako 3. dukea, Herbehereetara heldu eta hurrengo urtean (duke hori Espainiako errege Filipe II.ak bidali zuen herbeheretarren errebolta zapaltzeko). Urkabeak doktrina protestante berria aldarrikatzen zutenentzako exekuzio-mehatxua eman dezake aditzera. Margolanak, gainera, herbeheretarren esaera zahar batzuei ere egiten bide die erreferentzia: nederlanderako atsotitz batek urkabean kaka egin eta, aldi berean, dantzatzea aipatzen du, estatuari iseka egiteko modu bat. Bestalde, urkaberako bidea zelai atseginetatik doalako ideia dago.

## Iraupena 
Ez da ezagutzen zergatik edo norentzat margotu zen lan hau. 1568ko data duenez, hau da Bruegelen azkenetariko margolana, hura 1569an hil baitzen. Bruegelek emazteari eskatu zion heriotzaren orduan bere margolan batzuk erre zitzala, baina Mika urkabean harentzat gorde zezala. Darmstadteko Hessisches Landesmuseumen dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nederlanderazko atsotitzak*

## Kanpo estekak 
 (7. irudia)
San Lorentzoko pulpituak

**San Lorentzoko pulpituak** edota **San Lorentzoko tronuak** Italiako Florentzia hiriko San Lorenzo basilikan dauden brontzezko eskulturalan batzuk dira. Donatelloren eraikin honetako lanari amaiera eman zioten, 1460. urtetik lan honen planifikazioa eta diseinuaz arduratu baitzen, bai eta laguntzaile ugariekin gauzatzeaz ere, hauen artean Bartolomeo Bellano eta Bertoldo di Giovanni nabarmendu ziren.

**Berpizkundearen pulpitua** (italieraz *Pulpito della Resurrezione*) eraikitzen lehena eta Donatellok gehien parte hartu zuenatzat jo ohi da. Bere tamaina Pasiokoarena baina handiagoa da: neurriz, 292 cm luze eta 123 cm garaiera, esekia dagoen zutabeak kontuan hartu gabe.

**Pasioaren pulpitua** (italieraz *Pulpito della Passione*) ziurrenik gauzatzen bigarrena izan zen eta hortaz bere eraikuntzan laguntzaileen parte hartzeak askoz ere garrantzi handiagoa izango zuen. Berpizkundearen pulpitua baino zertxobait txikiagoa da, neurriz 280 cm luze eta 137 cm garaiera, esekia dagoen zutabeak kontuan hartu gabe.

## Kanpo estekak
Dalarna

**Dalarna** (suedieraz  ahoskatua) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Härjedalen, Hälsingland, Gästrikland, Västmanland, Värmland eta Norvegia mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Avesta (1641–1686, berriro 1919)
* Borlänge (1944, Borlængio izenarekin 1390 inguru)
* Falun (1641)
* Hedemora (1400 inguru)
* Ludvika (1919)
* Säter (1642)
* Mora

## Barrutiak 
## Kanpo estekak
Iñaki Bergara Izagirre

**Iñaki Bergara Izagirre**, ezizenez ***Pio*** (1935, Azpeitia, Gipuzkoa &ndash; 2016ko ekainaren 22a, Azpeitia, Gipuzkoa) euskal aktore bat izan zen.

Lehen antzezpena 25-30 urterekin egin zuen Bergarak, Ustekabeko poza antzezlanean. Azpeitiko Antxieta Antzerki Taldean hasi zuen antzerki ibilbidea ondoren, eta 22 urte inguru egin zituen bertan. Antxieta desegin zenean Lakrikun taldean hasi zen.

Antzerki amateurrean jardun zuen eta gero ETB1eko *Goenkale* telesailera salto egin zuen, bertan *Kaxkurrio* ezizena zuen pertsonai ahaztezina antzezteagatik ezagun egin zen. *Balbemendi* telesailean ere Lukasen papera antzeztu zuen. Zineman *Topeka* eta *Ostertz* laburmetraietan nahiz *Aupa Etxebeste!* filmean parte hartu zuen.

2011n Azpeitian urteetako ibilbide artistikoaren errekonozimendu gisa Txalo Saria eman zioten.

## Filmografia 
* *Goenkale* (1996-2006)
* *Aupa Etxebeste!* (2005)
* *Balbemendi* (2006)
* *Brinkola* (2009)
* *Euskolegas* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñaki Bergara *Pio*. Uztarria.eus
Brazil (filma)

**Brazil** (euskaraz *Brasil*) 1985eko zientzia-fikziozko film bat da, Terry Gilliam ingeles zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako a. Jonathan Pryce, Robert De Niro, Katherine Helmond, Ian Holm, Bob Hoskins, Michael Palin, Ian Richardson, Peter Vaughan eta Kim Greist aktoreek antzeztu zuten.

Filma nagusiki George Orwell ingeles idazlearen *1984* eleberrian oinarritua dago eta distopian bizi den gizarte batean girotua. Aldiz, filmaren izenburua 1939an Ary Barroso brasildar musikagileak konposatuta eta Geoff Muldaur abeslariak abestutako *Aquarela do Brasil* ("Brasilgo Akuarela") abesti ospetsuaren izenburutik hartua da, ingelesez herrialde horren izena "Brazil" idazten baita.

Terry Gilliamen hitzetan film honek berak zuzendutako *Time Bandits* ("Denbora Bidelapurrak", 1981) eta *The Adventures of Baron Munchausen* ("Munchausen Baroiaren Abenturak", 1988) filmeekin batera *"Irudimenaren Trilogia"* delakoa osatzen omen dute. Hiru filmak bizitzaren hiru aro ezberdinetako hiru ikuspuntuetatik irudimenaren bidez errealitatetik ihes egiteko isladak omen dira: "Time Bandits, haur baten ikuspuntutik, Brazil, gizon heldu baten ikuspuntutik, eta Munchausen, gizon adindu baten ikuspuntutik".

Gaurko egunez *Brazil* kultuzko film bat bilakatu da eta Gilliamen filmeen zaleen artean ziur aski gogokoena.

## Argumentua 
Makinak nagusi diren etorkizuneko gizarte bitxi, ilun eta etsigarri batean, euli bat ordenagailu baten barnean erori eta Archibald "Harry" Tuttle (Robert de Niro) gerrillariaren abizena Archibald Buttle (Brian Miller) aita eta familiaburu lasaiaren abizenarengatik aldatuko du, nahaste horren ondorioz atxilotua eta Estatuaren aparatu errepresiogileak eraila izango da. Gobernuaren soldatapeko Sam Lowry (Jonathan Pryce) burokrata lasaiak hildakoaren familiari kalte ordain txekea emateko ardura jaso du, gertakari honek Jill Layton (Kim Greist) ezagutzeko aukera emango dio, bere ametsetako emakumea. Eta, bide batez, benetazko Harry Tuttle ezagutu eta haren laguntzaile bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Jonathan Pryce: Sam Lowry.
* Kim Greist: Jill Layton.
* Michael Palin: Jack Lint.
* Robert De Niro: Archibald “Harry” Tuttle.
* Katherine Helmond: Ida Lowry andrea.
* Bob Hoskins: Spoor.
* Derrick O'Connor: Dowser.
* Ian Holm: Kurtzman jauna.
* Jim Broadbent: Jaffe doktorea.
* Ian Richardson: Warrenn jauna.
* Peter Vaughan: Helpmann jauna.
* Brian Miller: Archibald Buttle jauna.
* Barbara Hicks: Alma Terrain andrea.
* Charles McKeown: Harvey Lime.
* Kathryn Pogson: Shirley.
* Bryan Pringle: Spiro, zerbitzaria.
* Sheila Reid: Buttle andrea.
* Derek Deadman: Bill.
* Nigel Planer: Charlie.
* Gorden Kaye: Lobby Porter.
* Jack Purvis: Chapman doktorea.
* Elizabeth Spender: Alison/'Barbara' Lint.
* Myrtle Devenish: Bulegoko tipografoa.
* Holly Gilliam: Holly Lint.
* Roger Ashton-Griffiths: Apaiza.
* Terry Gilliam: Shang-ri La Towers eraikinean zigarroa erretzen ari den gizona (kameoa).

## Kanpo estekak 
* *Brazil* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Brazil* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Guadalajarako Mendiak

[thumb|250px|Guadalajarako Mendiak [Guadalajarako probintzian]]
**Gudalajarako Mendiak** ( edo, sinpleki ) Espainiako Guadalajarako probintzian dagoen eskualdea da. Topografia malkartsua duten 3.000 kilometro koadroko azalera du.

Baliabide natural asko ditu barruan, baita etnologikoak eta historiko-artistikoak ere. Guadalajarako Mendietako eremu handiak babesturik daude gaur egun, izan garrantzi komunitarioa dutelako, hegaztien babeserako edo, batez ere Sierra Norte de Guadalajara Natur Parkea eta Barraco del Río Dulce parke naturalengatik.

Ayllóneko mendilerroak markatzen du eskualde honen mendebaldeko paisaia, 2.000 metro arteko mendiekin eta bailara sakonekin. Ekialdean Pelako mendilerroa eta Ministra mendilerroa daude, paisaia leunagoa, eta 1.500 metroko altuera gutxitan gainditzen duten mendiekin.

Geologia arbel eta gneisez osatua dago, batez ere Ayllóneko mendilerroan. Berarekin batera hazten diren haritz, pago eta ipuruek eraikuntza material asko eskaini dute, arkitektura beltzaren fenomenoa emanez, batez ere Campillo de Ranas, Majaelrayo eta Valverde de los Arroyos udalerritan.

## Kanpo estekak
Time Bandits

**Time Bandits** (euskaraz *Denboraren Bidelapurrak*) 1981eko Terry Gilliam ingeles zinema zuzendariak zuzendu eta Michael Palinekin batera idatzitako fantasia eta abenturazko komedia film bat da, biak ere Monty Python umorista taldeko kideak. John Cleese, Sean Connery, Shelley Duvall, Craig Warnock, Katherine Helmond, Ian Holm, Michael Palin, David Rappaport, Ralph Richardson, Peter Vaughan eta David Warner aktoreek antzeztu zuten.

Terry Gilliamen hitzetan film honek berak zuzendutako *Brazil* ("Brasil", 1985) eta *The Adventures of Baron Munchausen* ("Munchausen Baroiaren Abenturak", 1988) filmeekin batera *"Irudimenaren Trilogia"* delakoa osatzen omen dute. Hiru filmak bizitzaren hiru aro ezberdinetako hiru ikuspuntuetatik irudimenaren bidez errealitatetik ihes egiteko isladak omen dira: "Time Bandits, haur baten ikuspuntutik, Brazil, gizon heldu baten ikuspuntutik, eta Munchausen, gizon adindu baten ikuspuntutik".

## Argumentua 
Kevin (Craig Warnock) irudimen oparoa duen hamaika urteko mutikoa da. Gau batez bere logelako armairutik atera diren sei ipotxek esnatuko du. Pertsonaia hauek "Izaki Gorena" (Ralph Richardson/Tony Jay) deritzonaren antzinako morroiak dira, baina berarentzat lan egitetik nazkaturik, hari mapa bat lapurtu eta denbora eta espazioan barna bidaiatzea erabaki dute, garai eta aro ezberdinetako altxor handiak lapurtzeko asmoz. Gainera, beren bidaiek historiaren pertsonai garrantzitsuak ezagutzeko aukera eman diete: Napoleon Bonaparte (Ian Holm); Agamenon, Mizenasko erregea (Sean Connery); bai eta Robin Hood (John Cleese) berbera ere.

## Aktoreak 
* Craig Warnock: Kevin
* David Rappaport: Randall
* Kenny Baker: Fidgit
* Malcolm Dixon: Strutter
* Mike Edmonds: Og
* Jack Purvis: Wally
* Tiny Ross: Vermin
* Sean Connery: Agamemon/Suhitzailea
* David Warner: Deabrua
* Shelley Duvall: Pansy
* Ian Holm: Napoleon Bonaparte
* Michael Palin: Vincent
* Ralph Richardson: Izaki Gorena
* Peter Vaughan: Winston ogroa
* Katherine Helmond: Ogro andrea
* John Cleese: Robin Hood
* Derek Deadman: Robert
* Jerold Wells: Benson
* David Daker: Kevinen aita
* Sheila Fearn: Kevinen ama
* Jim Broadbent: Aurkezlea
* Tony Jay (*ahotsa*): Izaki Gorena
* Terence Bayler: Lucien
* Preston Lockwood: Neguy
* Derrick O'Connor: Redgrave
* Neil McCarthy: Marion
* Ian Muir: Erraldoia

## Kanpo estekak 
* *Time Bandits* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Time Bandits* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Cerralbo museoa

**Cerralbo Museoa** Espainiako Madril hiriburuan dagoen museo bat da. Arkeologia eta Arte bilduma garrantzitsua du, bai eta Enrique de Aguilera y Gamboa, Cerralboko XVII. Dukeak bildutako zaharkin eta artelanen bilduma ere.

## Kokalekua 
Izen berdineko jauregian dago, Ventura Rodríguez kalearen 17. zenbakian.

## Historia 
Jauregia 1883-1893 artean eraiki zen. Aldiz, museoa 1942an inauguratu zen eta 1962an Kultura ondasuna izendatua. 1964an Fernando Chueca Goitia arkitektoak eraldatu zuen. 2006an zaharberritze lanak burutzeko itxi zen eta 2010eko abenduaren 14ean berreiz ireki zen.

2014an 81.000 bisita izan zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Francisco_de_Zurbaran_Immaculate_Conception_2.jpg|*"Ama Birjina Sortzez Garbia"*, Francisco de Zurbaranen margolana.
Irudi:Escalante_001.jpg|*"Saulen Bihurtzea"*, Juan Antonio de Frías y Escalanteren margolana.
Irudi:Bustojuanjosedeaustria.jpg|Joan Jose Austriakoaren soina, Cerralbo Museoa.
Irudi:Cerralbo Salón de baile 07.jpg|Dantza aretoa.

## Kanpo estekak 
* Cerralbo museoaren webgunea
Fraticelli

**Fraticelli** XIV. mende hasierako sekta kristaua izan zen, behartsuen moduan bizitzea ezaugarri zuena. Angelo da Clarenoren gidaritzapean, Frantzisko Asiskoaren erregela «hitzez hitz eta argibiderik gabe» betetzea eskatzen zuten, Elizako hierarkiaren iritziaren kontra. Zenbait dotrina heretiko onartzen zituzten, Joakim Fiorekoak eskatologiari buruz irakatsi zituenak batez ere. Joan XXII.ak gaitzetsirik 1317an, fraticelli taldeak Inkisizioak esetsi zituen Italian, Sizilian eta Proventzan. XV. mendeko azken aldean, Joan Capistranokoa frantziskotarren nagusi zela, frantziskotarrekin bat egin zuten fraticelli taldeak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
Durangoko heresia

## Kanpo estekak
Recluta con niño

***Recluta con niño*** (euskaraz *Mutikodun errekluta*) 1956ko Pedro Luis Ramírez espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia dramatikoa da. José Luis Ozores, Miguelito Gil, Manolo Morán, Encarna Fuentes, Julia Caba Alba eta María Isbert aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
Miguel Cañete (José Luis Ozores), Roncalejo herrixkako gazteak, soldaduska egitera Madrilera joateak familia arazo bat sortzen dio. Miguelek anai txiki bat du, sei urteko Pipo mutikoa (Miguelito Gil), biak umezurtz gelditu zirenetik elkarrekin bizi dira eta Miguelek ez du bere anaiatxotik inolaz ere aldendu nahi. Jada Madrilen dela, Cuatro Vientosko kuartelean, Miguel ez da sekula bere herritik atera, eta bai bere fede ona, izaera zintzoegia edota berezko xalotasunarengatik, gainontzeko soldadu kideen txantxen jomuga izango da, gainera hori gutxi balitz, bere nahigabeko hanka sartze eta baldarkeriek euren hezitzailea den Palomares sarjentuaren (Manolo Morán) ezinikusia bereganatuko dio. Erreklutaren gorabeherak gutxi balira, soldaduekin instrukzioan dagoela, Pipo anaiatxoa kuartelean agertuko da, honek anai nagusiarekin kuartelean egon ezin dezakeenez, Miguelek Madrilen beretzat ostatu bilatu beharko dio. Bi anaiak parke batean eserita daudela, Pipo mutikoak Julia izeneko neska eder eta itsu bat ezagutuko du, eta Juliak mutikoa bere etxean aita eta amarekin batera ostatu har dezakeela aipatuko die, gainera Miguel Juliataz maiteminduko da, Miguelek Julia Palomares jeneralaren alaba dela jakin ez aren...

## Pertsonaiak 
* José Luis Ozores: Miguel Cañete.
* Miguelito Gil: Pipo.
* Manolo Morán: Luis Palomares sarjentua.
* Encarna Fuentes: Julia.
* Julia Caba Alba: Rosario, sarjentuaren emaztea.
* María Isbert: Jacinta.
* Rosario García Ortega: Enriqueta.
* Joaquín Roa: Crescencio, Roncalejoko alkatea.
* Mariano Ozores: Roncalejoko pregoilaria.
* Carlos Díaz de Mendoza

## Kanpo estekak 
* *Recluta con niño* filmaren IMDBko fitxa irakurgai