open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eugenio Trías

**Eugenio Trías Sagnier** (Bartzelona, 1942ko abuztuaren 31 − *ib.*, 2013ko otsailaren 10a) Kataluniako filosofo eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Bartzelonan, Madrilen, Bonnen eta Kolonian egin zituen ikasketak. Ikasketak bukatuta, eskolak eman zituen Hego Amerikako herrialde batzuetan. Gero, Bartzelonako Unibertsitateko Arkitekturako Goi Eskola Teknikora deitu zuten, estetika- eta konposizio-katedradun gisa. Bartzelonako Filosofia Eskolaren sortzaileetako bat izan zen. Espainiako pentsamendu-bide berrien ordezkari nagusietako bat da. Lan nagusiak: *La filosofía y su sombra* (1969), *Metodología del pensamiento mágico* (1970), *Drama e identidad* (1974), *El artista y la ciudad* (1976), *Lo bello y lo siniestro* (1982), *Tratado de la pasión* (1979), *Del amor, el deseo y otras pasiones* (1980), *La dispersión* (1971), *La memoria perdida de las cosas* (1978) eta *La aventura filosófica* (1988). Hainbat sari jaso ditu, eta azken lana *La imaginación sonora* (2010) du.

## Lanak 
* *La filosofía y su sombra* (1969)
* *Filosofía y carnaval* (1970)
* *Teoría de las ideologías* (1970)
* *La dispersión* (1971)
* *Metodología del pensamiento mágico* (1971)
* *Drama e identidad* (1973)
* *El artista y la ciudad* (1975)
* *Meditación sobre el poder* (1976)
* *La memoria perdida de las cosas* (1977)
* *Tratado de la pasión* (1978)
* *El lenguaje del perdón (Un ensayo sobre Hegel)* (1979)
* *Lo bello y lo siniestro* (1981)
* *Filosofía del futuro* (1984)
* *Los límites del mundo* (1985)
* *La aventura filosófica* (1987)
* *Lógica del límite* (1991)
* *El cansancio de occidente* (1992) (Rafael Argullolekin batera)
* *La edad del espíritu* (1994)
* *Pensar la religión* (1997)
* *Vértigo y pasión* (1998)
* *La razón fronteriza* (1999)
* *Ética y condición humana* (2000)
* *Ciudad sobre ciudad. Arte, religión y ética en el cambio de milenio* (2002)
* *El canto de las sirenas: argumentos musicales* (2007)
* *Creaciones filosóficas* (2009), bi liburukian.
* *La imaginación sonora* (2010)

## Erreferentziak
José María Acuña López

thumb|270px|alt=|*Mariñeiros*, José María Acuña Lopez

**José María Acuña López** (Pontevedra, 1903ko apirilaren 4a - Vigo, 1991ko ekainaren 4a) galiziar eskultorea izan zen.

1920-1922 bitartean F. Asoreyren lantegian lan egin zuen, eta gero Pontevedrako Diputazioaren diru-laguntzarekin Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Madrilen, Santiagon, Pontevedran eta Vigon erakutsi zituen bere lanak. Lan ugari egin zituen gaur desagerturik dagoen Pontecesuresko Cerámica Celta etxearentzat, beste galiziar artista handiekin batera: Castelao, Manuel Torres, Carlos Masside, Santiago Bonome. Akademizismoaren eta eredu galiziar herrikoien arteko nahasketak bereizten du Acuñaren estiloa. Lehen aipaturiko zeramikazko eskulturez gainera, aipagarriak dira brontzez egindako lanak ere: *Hoxe comeredes* (*Gaur jango duzue*), itsasoari lotutako arazoak agertzen dituena, *De la fiesta* (*Festari buruz*) kostunbrista, eta *La carta del hijo* (*Semearen gutuna*), emigrazioaren arazoa erakusten duena. Gerra Zibilaren ostean erretiratuta egon zen, harik eta 1972an berriro erakusketak egiten hasi zen arte. 1976an Eskulturako Sari Nazionala eskuratu zuen.

## Erreferentziak
María Milagros Rivera Garretas

**María Milagros Rivera Garretas** (Bilbo, 1947ko azaroaren 26a) bizkaitar historialari eta saiakeragilea da.

Historia eta Kultura Antropologiako ikasketak egin zituen, eta Estatu Batuetako eta Europako zenbait Unibertsitatetan sakondu zituen gero. Azkeneko urteetan Erdi Aroko Historia irakasle izan da, Bartzelonako Unibertsitateko Geografia eta Historia Fakultatean. Gainera, Centre d'Investigació Històrica de la Dona erakundearen sortzaileetako bat da, eta zuzendaria. Bere ikerketa-lana hiru arlotan oinarritu da: Erdi Aroko Gaztelako historia soziala, garai hartako emakumeen bizitza eta obraren interpretazioa, eta egungo feminismoaren teoria eta praktika.

Lanik aipagarrienak: *Textos y espacios de mujeres. (Europa, siglos IV-XV)* (1990, *Emakumeen testuak eta espazioak: Europa [IV-XV mendeak]*), *Nombrar el mundo en femenino. Pensamiento de las mujeres y teoría feminista* (1994, *Mundua femeninoz izendatu: emakumeen pentsamendua eta teoria feminista*), *El fraude de la igualdad* (1997, *Berdintasunaren iruzurra*). Gainera, ikerkuntza historikoko eta kritika feministako artikulu askoren egilea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  María Milagros Rivera Garretasen web-orria
Maurice Thorez

**Maurice Thorez** frantses politikaria izan zen (Noyelles-Godault, Pas-de-Calaisetik hurbil, 1900eko apirilaren 28 &ndash; Itsaso Beltza, 1964ko uztailaren 11). Meatzaria zen, baina lanetik bota zuten politikan aritzeagatik. 1919an alderdi sozialistako kide eta 1930. urtean alderdi komunistako idazkari nagusia izan zen. 1932. urtean diputatu hautatu zuten. Maroko eta Aljeriako kanpainen aurka agertu zen eta 1939. urtean gudarostera joateari uko egin zion; frantses herritartasuna kentzeaz gainera, kartzela zigorra ezarri zioten baina Sobietar Batasunera erbesteratu zen. 1943an Komiterna deuseztatzeko eztabaidetan parte hartu zuen. 1944an, amnistia eman ziotelarik, Frantziara itzuli zen eta diputatu hautatu zuten berriro, de Gaulleren agintaldian. 1947. urtean, Ramadierrek komunistak aginpidetik baztertu zituenean, alderdiko barne arazoetan murgildu zen. 1952. urtean alderdiko idazkari nagusi hautatu zuten berriz, eta kargu horretan egon zen 1964. urtea arte. *Fils du peuple* (1937, *Herriko semea*) eta *Une politique de grandeur française* (1949, *Frantziaren handitasunaren politika*) saiakerak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Maurice Utrillo

**Maurice Utrillo** (Paris, Frantzia, 1883ko abenduaren 26a - Dax, Frantzia, 1955eko azaroaren 5a) frantses pintorea izan zen.

## Biografia 
Suzanne Valadon pintorearen semea zen, eta Miguel Utrillo pintorearengandik hartu zuen abizena. Oso gazte zelarik erietxe batera eraman zuten alkoholismoa sendatzeko. Garai horretan ekin zion margotzeari eta eritegiko leihotik ikusten zituen ikuspegiak pintatzen hasi zen. Sisley eta Pissarro inpresionisten eragina izan zuen hasieran, baina 1907. urte inguruan inpresionisten eragina baztertu eta garai zuria (1907-1916) deitu zitzaion aldiari ekin zion. Garai honetan kolore zuria nagusi zuten 700-800 obra ondu zituen Utrillok. Handik aurrera kolore biziagoak erabiltzen hasi zen, eta amaren eragina nabaria den garai baten ondoren, heldutasun handia erakusten zuten ikuspegiak egin zituen.

1913. urtean lehen erakusketa egin zuen Eugène Blot galerian. Alkoholismoa zela eta, eritegietan egonaldi bat baino gehiago egin behar izan bazuen ere ospe handiko pintorea izan zen. 1934. urtean Lucie Valore pintorearekin ezkondu zen.

Obrak: *Impasse Cottin *(1910), *Rue Ravignan *(1911), *Place du Tertre *(1911).

## Bibliografia 
* *Utrillo* (J. Fabris, C. Wiart, A. Buquet, J-P Thiollet, J. Birr, C. Banlin-LacroixJ. Ed. F. Birr, 1982)

## Erreferentziak
George Biddell Airy

thumb|260px|Sir George Biddell Airy.

Sir **George Biddell Airy** (Alnwick, Northumberland, Ingalaterra, 1801eko uztailaren 27a - Greenwich, Ingalaterra, 1892ko urtarrilaren 2a) britainiar matematikaria izan zen.

## Biografia 
Cambridgen egin zituen ikasketak eta graduatu ondoren bertako irakaslea izan zen. 1828an Astronomiako irakasle eta Cambridgeko Behatokiko zuzendari izendatu zuten. 1835etik 1881era Erregearen Astronomo izan zen.

Airyk ekarpenik garrantzitsuenak matematika eta astronomiaren alorretan egin ditu: Venus eta Ilargiari buruzko teoriak hobetzeaz gainera, optika-tresnen bazterreko interferentziak ere aztertu zituen. Gainera, ortzadarraren ikerketa matematikoa egin zuen eta Lurraren dentsitatea kalkulatu zuen pendulu baten bidez.

Airy hainbat elkarte ezagunetako kide izan zen, besteak beste, Errege Elkarteko kide (1836), Britainiar Elkarteko mahaiburu (1851), eta Londresko Errege Elkarteko zuzendari (1871).

1874an, Venusen mugimendua ikusteko bidaldi bat antolatu zuen.

*On the Algebraic and Numerical Theory of Errors of Observations* (*Behaketen erroreen teoria aljebraiko eta zenbakizkoa*) liburua idatzi zuen, Cambridgen eragin handia izan zuena.

## Erreferentziak
Joaquín Vaquero Palacios

**Joaquín Vaquero Palacios** (Oviedo, 1900eko ekainaren 9a - Madril, 1998ko urriaren 28a) espainiar pintorea, eskultorea eta arkitektoa izan zen. Rubén Daríoren iloba baten senarra eta Joaquín Vaquero Turcios pintore eta eskultorearen aita. Artista berezia izan zen, aldi berean landu baitzituen pintura, eskultura eta arkitektura. Espainiako Arte Ederretako Akademiaren zuzendariordea izan zen Erroman. Arkitekto gisa, aipagarriak ditu, Grandas de Salime, Miranda, Proaza, Aboño eta Tanesko indarretxeak (Asturiasen denak), haren eskulturez eta pinturez apainduak eta hornituak guztiak. Beste lan aipagarrienetako bat Santiagoko azoka du. Pintore gisa, bigarren domina eskuratu zuen 1941eko Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean, eta Gudarostearen Domina 1948an. Italiar paisaiaren atzerritarrentzako pintura erakusketan, Viarregion (1945), bi obra saritu zizkioten. 1969an San Fernandoko Arte Ederretako Akademiako kide izendatu zuten. Asturiar Ikasketetako Institutuko ohorezko kidea zen eta Oviedoko Unibertsitateko *honoris causa* doktorea. Espainiako Arkitekto Elkarteak Arkitekturako Urrezko Domina eman zion.

## Erreferentziak
Agnieszka Holland

thumb|240 px|Agnieszka Holland
**Agnieszka Holland** (Varsovia, 1948ko azaroaren 28a) poloniar zinema-zuzendaria da.

## Bizitza 
Varsovian jaio arren, txikitan Txekoslovakiara joan zen bizitzera familiarekin. Hamahiru urte zituela, aita, Poloniako Alderdi Komunistako buruzagia, leiho batetik behera erori zen galdeketa batean. 1968an, sobietar armada Pragan sartu zenean, atxilo hartu zuten. Poloniara itzuli zenean, Krysztof Zanussi zuzendariaren laguntzaile aritu zen denboraldi batez. Gero, Andrzej Wajda zinemagilearekin lan egin zuen. 1981ean, Suedian film baten sustapen-lana egiten ari zela, gerra-legea ezarri zen Polonian. Harrezkero, Parisen bizi izan zen, eta haren zinemagile-karrera izugarri azkartu zen.

*Europa Europa* (1990) filma nazien okupazioan nortasuna ezkutatu zuen mutil judu baten istorioa da. *Olivier, Olivier* (1993) filmean, berriz, erroetatik aske behingoz, gai kutunetako baten kontakizunean murgildu zen: familia-harremanak. Gai bera landu zuen hurrengo filmean ere: *The Secret Garden* («Jardin sekretua», 1993). Bi urte geroago, *Total Eclipse* filmean, Verlaine eta Rimbauden arteko hartu-eman bihurriak hartu zituen gaitzat. 1997. urtean, Henry James nobelagilearen *Washington Square* nobelaren bertsio bat egin zuen,  izenburu bera zuena.

Zenbait telebista-sail ere zuzendu ditu. 2011n, *In Darkness* filma hautatu zuten Polonian, Oscarretako Atzerriko Film Onenerako hautagai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Agnieszka Holland Imdb.com
Juan Navarro Baldeweg

thumb|260px|alt=Teatros del Canal, Juan Navarro Baldeweg|Teatros del Canal, Juan Navarro Baldewegek diseinatua

**Juan Navarro Baldeweg** (Santander, 1939ko ekainaren 11) espainiar arkitekto eta pintorea da.

Arte eta Arkitekturako ikasketak egin zituen Madrilen. 1970ean, atzerrira joan zen ikastera, Juan March Fundazioak emandako beka bati esker, eta Pennsylvania eta Yaleko Arkitektura Eskoletan aritu zen irakasle laguntzaile. 1977az geroztik, arkitektura-proiektuetako irakaslea da Madrilgo Arkitektura Eskolan. Rafael Moneorekin batera, gaur egungo arkitekto aktiboenetako bat da, hainbat arkitektura-lehiaketa irabazi baititu, hala nola Madrilgo etxebizitza familiabakarrak egiteko lehiaketa (1978), A House for Friedrich Schinkel nazioarteko-lehiaketa (1979), Madrilgo San Francisco el Grandeko lehiaketa (1982), Salamancako Palacio de Congresos y Exposiciones de Castilla y León egiteko ideia-lehiaketa (1985) eta Bartzelonako Olinpiar Hiriko Entrenamenduetarako Pabilioiaren lehiaketa (1988). 1988an, Berrikuntza eta Birgaikuntzako lehen saria irabazi zuen, Murtzian egin zuen Segura ibaiko Erroten Museo Hidraulikoa eta Kultura Etxeagatik. 1990ean, Arte Plastikoetako Sari Nazionala jaso zuen.

## Erreferentziak
Christa Ludwig

**Christa Ludwig** (Berlin, Alemania, 1928ko martxoaren 16a - Klosterneuburg, 2021eko apirilaren 24a) alemaniar mezzosopranoa izan zen.

## Bizitza 
Gurasoek Vienako Volksoperren kantatzen zuten. Txikitatik bizi izan zen musika-giroan. Lehenengo irakaslea ama izan zuen. Gero, Frankfurta joan zen Hüni-Mihacekekin ikastera. Hiri horretan egin zuen debuta, hain zuzen ere, Johann Straussen *Saguzaharra* lanarekin. Ondoren, Rossiniren hainbat operatan lan egin zuen, hala nola *La Cenerentola* eta *Sevillako bizargina* obretan. Mozarten *Figaroren ezteiak* operan ere garrantzizko lana egin zuen.

Beste mezzosoprano asko bezala, Ludwig ere saiatu zen soprano-paperetan. Soprano gisa egin zituen paperen artean, aipatzekoa da Beethovenen *Fidelio* operako protagonistarena. Richard Wagnerren *La Walkiria* laneko Brunildaren papera kantatzea proposatu ziotenean, ordea, atzera egin zuen, eta mezzosoprano-paperetara itzuli zen. Ludwigen lana, dena dela, ez zen opera-lanetara mugatu, hainbat kontzertu-ziklotan ere parte hartu zuen, besteak beste, Gustav Mahlerren *Kindertoten Lieder* eta *Lied von del Erde* lanetan.

## Erreferentziak
José Orueta

**José de Orueta Pérez de Nenín** (Bilbo, 1866ko maiatzaren 10a - Orueta, Mungia, 1934) bizkaitar politikaria, finantza-gizona eta idazlea izan zen. Zuzenbideko ikasketak egin zituen arren, industria-jardueraz eta ekonomiaz arduratu zen, batez ere. Enpresa garrantzitsuetako zuzendaria izan zen Bizkaian eta Gipuzkoan (Zorrotzako lantegiak, Sociedad Española de Construcciones Metálicas, Beasaingo tren-bagoien fabrika, Errenteriako Altzairugintza), eta *Liga de Productores Vizcaína* elkarteko kide izan zen. Orueta diputatu hautatu zuten Tolosan, liberalen alderditik, 1905, 1915 eta 1923. urteetan, eta lan gaitza egin zuen zerga-erreformaren eta Kontzertu Ekonomikoaren inguruan. 1919. urtean, Estatutua erredaktatu behar zuen Legebiltzarretik kanpoko Batzordeko kide izan zen, eta Eusko Ikaskuntzako Autonomia Batzordeko kide. Bilboko Elkarte Filarmonikoa elkartea sortu zuen beste lagun batzuekin batera, eta bertako Batzorde Iraunkorreko kide izan zen *Arte* sailean (1918-1922). Eusko Ikaskuntzako Elkarteko lehendakariorde izan zen bestalde, 1930-1934 urteetan. *RIEV* agerkarian idatzi zituen lan aipagarrienak.

## Obra 
* *Ante el problema regionalista. El País Vasco. Consideraciones* (1907)
* *Las industrias metálicas de Guipúzcoa* (1916)
* *Impresiones de la vida provincial en Guipúzcoa* (1919)
* *Memorias de un bilbaíno, 1870 a 1900* (1929 eta 1952)
* *Fueros y Autonomía. Proceso del Estatuto Vasco* (1934)

## Erreferentziak
Pablo Palazuelo

thumb|260px|alt=|*Proyecto para un monumento IV B,* Pablo Palazueloren eskultura

**Pablo Palazuelo** (Madril, 1916ko urriaren 6a - Galapagar, 2007ko urriaren 3a) espainiar margolari, eskultore eta grabatzailea izan zen. Abstrakzio geometrikoaren ordezkari nagusietako bat. Arkitektura-ikasketak egin zituen Ingalaterran. 1940ko hamarraldian higikunde abstrakzionistaren barruan margotzen hasi zen, *Paul Kleeri omenaldia* (1948) obrak erakusten duen bezala. 1940. urtearen bukaeran lehenengo marrazki konstruktibista garbiak egin zituen. 1949an diru-laguntza lortu zuen Parisen, eta han geratu zen 1969 arte. Haren garaiko higikunde "informalista" ez bezala, Palazueloren 1950eko hamarraldiko obra abstrakzio geometrikoaren barruan sartzen da: kolore garbiko plano irregularrak espazioan jarrita, bata bestearen gainean edo ondoan, lerro zuzenez eta makurrez zeharkatuak. Haren pinturak erritmo naturalagoetara jo zuen pixkana-pixkana. Hurrengo hamarraldiko bere obrak ere soiltasun eta garbitasun horri eutsi zion, *Monroy* (1974) sailean edo *Bachelard-i omenaldia* (1977) obretan ikus daitekeen bezala. Azkeneko urteetan, baina, eskulturek eta grabatuek garrantzi handia hartu zuten bere obran.

## Erreferentziak
Mstislav Rostropovitx

**Mstislav Rostropovitx** (; Baku, Azerbaijan, Sobietar Batasuna, 1927ko martxoaren 27a - Mosku, 2007ko apirilaren 27a) errusiar biolontxelo-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Moskuko kontserbatorioan egin zituen ikasketak, eta 1957. urtean irakasle izendatu zuten.

1950. urtetik aurrera kontzertuak eman zituen Europan eta Amerikan, arrakasta handiarekin.

1970. ondorengo urteetan sobietar gobernuari aurka egiteagatik herritartasuna kendu zieten berari eta emazteari, Bolxoi antzokiko sopranoa zen Galina Vishnevskayari.

1977. urtetik Washington D.C.ko orkestra sinfonikoko musika zuzendaria izan zen.

1989an berreskuratu zuen sobietar herritartasuna, eta hurrengo urtean, hamasei urteko erbestealdi baten ondoren, emanaldi bat eskaini zuen Sobietar Batasunean.

1991n Moskura joan zen demokrazia sortu berriarekin, estatu kolpearen mehatxupean baitzen, bere elkartasuna erakustera; bera izan zen Yeltsinen ondoan egon zen intelektual famatuena.

Bereziki interesatzen zitzaion Johann Sebastian Bachen obra, eta haren suiteak grabatzea izan zuen azken urteetako proiekturik handiena (1995).

Sari asko jaso zituen, eta 30 honoris causa doktorego, mundu osoan.

## Erreferentziak
Theodor Storm

**Theodor Storm** (Schleswig, Ipar Frisia, Alemania, 1817ko irailaren 14a - Hademarschen, Alemania, 1888ko uztailaren 4a) frisiar-alemaniar poeta eta eleberrigilea izan zen. Alemaniaren aldeko jarrerak Danimarkako agintariekin gatazkan sartu zuen bere jaioterriko Schleswigen, eta hamar urte baino gehiago eman zituen erbestean. Poesian, alemaniar errealismoaren jarraitzaile nagusietakoa izan zen.

## Biografia 
Beranduko erromantizismotik hartu zituen poesia-ereduak, eta E. Mörike, G. Keller, P. von Heyse eta I. Turgenev izan zituen adiskide. Stormen hasierako poesia lirikoak abestien antzekoak ziren, soilak. Maitasuna, izadia eta herriari zion maitasuna izan ziren gai erabilienak *Gedichte* (1852, "Olerkiak"). Legegizona izan zen lanbidez, eta Husumen aritu zen lanean 1853. urte arte, baina daniarrek Schleswig hartu zutenean handik joan beharra izan zuen. Aberriaren gaia askotan aipatu zuen garai horretako lanetan. Lirikaren aldirik gorena 1865ean, emaztea hil zitzaion urtean izan zuen. Urte horretan idatzi zuen *Tiefe Schatten* poema liburua. Harrezkero, gero eta errealismo-kutsu handiagoa zuten eleberriak idazten hasi zen, besteak beste: *Immensee* (1850), haurtzaroko oroitzapenak biltzen dituena, *Der Schimmelreiter *(1888, "Zaldi zuriko zaldikoa"), *Pole Popenspäler* (1864), *Im Schloss* (1861, "Gazteluan").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Barberá Gillem

**Emilio Barberá Gillem** (Valentzia, Espainia, 1946ko otsailaren 14a) irakaslea eta ikertzailea da, Euskal Herriko Unibertsitateko errektore izandakoa.

## Bizitza 
Valentziako Unibertsitatean egin zituen Medikuntza ikasketak. Unibertsitate berean, Giza Anatomiaren inguruko ikasketa bereziak egin zituen (1964) eta Patologien inguruko espezialitatea, berriz, Frankfurteko Unibertsitatean (1965-1966). Valentziara itzuli eta Hematologian espezializatu zen, bertako Unibertsitatean. Matematika eta Estatistika ikasketak ere egin zituen 1968an. Medikuntza-arloan lan-esperientzia izan du, 1970tik 1991. urtera bitartean.

Irakasle izan da hainbat Unibertsitatetan: Valladolidekoan (1980), Valentziakoan (1980-1981) eta EHUko Biologia Molekularraren Saileko zuzendaria izan da (1986-1991). Euskal Herriko Unibertsitatean hainbat kargu izan ditu: errektoreorde (1983-1986) eta errektore (1986-1991). EHUko errektore izan zen bitartean, ustelkeria kasuak zirela eta, iskanbila franko bizi izan zituen; karguari uko egin zion 1990an, eta Valentziara itzuli zen. Estatu Batuetako hainbat Unibertsitatetako irakasle gonbidatua izan da.

## Erreferentziak
Jean Clareboudt

**Jean Clareboudt** (Lyon, Frantzia, 1944ko maiatzaren 11 &ndash; Istanbul, Turkia, 1997ko apirilaren 7a) eskultore eta diseinatzaile frantsesa izan zen.

## Biografia 
Parisko Arte Aplikatuen Eskolan eta Arte Ederretako Unibertsitatean ikasi zuen. Aipagarriak ditu *Conditions* sailak, *Condition 2* (1983), *Condition 4* (1985) zenbait leku edo arkitektura eraikuntzarekin lotura duten lanak biltzen dituztenak. Clareboudtek ez zuen lantegirik, bere lanak bisitatzen zituen herrialde eta lekuetan bertan egiten saiatzen zen. Haren sailak ez ziren gai bati buruzko aldaerak, berak forma ematen zion egoera baten aukerak baizik; *Condition* izeneko sailak, esaterako, sakontasunean baino ez zuten antzik. Bestalde, aniztasuna zen Clareboudten lanaren ezaugarrietako bat. Hala ere, sailak osatzen zuten lanek seinale bat izaten zuten, eta materialaren edo horien arteko kontraste jokoaren bidez adierazten zituen: harria eta beira, zura eta ehuna, leuna eta pikortsua. Clareboudtek hainbat ohar koaderno utzi zituen, berez obrak direnak, zeinetan lanaren inguruko oharrak idatzi eta biltzen zituen: objektu-puskak, eskemak, gogoetak, bidaietan egindako oharrak.

## Erreferentziak
Jean Arthur

**Gladys Greene** (izengoitia: *Jean Arthur*) estatubatuar zinema-antzezlea izan zen (New York, 1900eko urriaren 17 &ndash; Carmel, Kalifornia, 1991eko ekainaren 19a). Argazkietarako modelo-lanak egin ondoren, zineman John Forden *Cameo Kirby* (1923) filmarekin egin zuen debuta. Columbia etxeak kontratatu zuen, eta film soinudunak egiten hasi zirenean, komediaren generoan espezializatu zen. Zuzendaririk handienekin lan egin zuen: John Fordekin *The Whole Town´s Talking *(1934), Cecil B. De Millerekin *The Plainsman* (1936), Frank Borzagerekin *History is Made at Midnight *(1937), Mitchell Leisenekin *Easy Living *(1937), eta Frank Caprarekin *Mr. Deeds Goes To Town* (1936), *You Can´t Take it With You* (1938) eta *Mr. Smith Goes To Washington* (1939). Azken film hauetan Gary Cooper eta James Stewartekin batera jardun zuen protagonista gisa. 1940ko hamarraldian film gutxiagotan parte hartu zuen: Billy Wilderren *A Foreign Affair *(1948), eta George Stevensen *The Talk of Town* (1942), *The More the Merrier* (1943) eta *Shane *(1953). Hori izan zen bere azken filma. Ondoren, telebistako zenbait programatan ere agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sol LeWitt

thumb|alt=|*Black Form Dedicated to the Missing Jews*, Skulptur.Projekte 1987an aurkeztua (Münster, Alemania)

*Artikulu hau artista estatubatuarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sol».*

**Sol LeWitt** (Hartford, Connecticut, 1928ko irailaren 9a - New York, 2007ko apirilaren 8a) estatubatuar artista izan zen.

1945-49 bitartean Syracuseko Unibertsitatean ikasi zuen, eta 50eko hamarkadan diseinatzaile grafiko lanak egin zituen New Yorkeko arkitekto enpresa baterako. 1964-1967 bitartean New Yorkeko Arte Modernoaren Museoaren Eskolako irakasle izan zen. 1965ean kubo irekien eskulturak egiten hasi zen; egurrez edo metalez egindako egiturak, hasieran beltzez eta gero zuriz pintatuak, ikuspuntuaren arabera irudi geometriko ezberdinak irudikatzen dituztenak. *Box in the Hole* (1968) da ildo horretako obra adierazgarrienetako bat. 1968an, berriz, hormetan marrazkiak egiten hasi zen, eta lehena New Yorkeko Paula Cooper arte aretoan erakutsi zuen. Hormetako lehen marrazkietan arkatz beltzez eginiko lerro fin-fin bat izan ohi zen osagai nagusia, baina 80ko hamarkadan koloreak eta irudi geometriko handiak ere sartu zituen, hala nola, laukiak beste lauki batzuen barruan, edota elkarren ondoko hirukiak. Bere burua artista kontzeptualtzat zuen eta ukatu egiten zuen minimalista zenik.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antón Larrauri

**Antón Larrauri Riego** (Bilbo, Bizkaia, 1932ko apirilaren 30a - *ib.*, 2000ko abenduaren 21a) bizkaitar musikagilea izan zen.

## Biografia 
70eko hamarkadan musikagintzan erabat murgildu zenetik hil zen arte, ehun bat obra sortu zituen, genero ugari landuz, hala nola ganbera-musika, orkestra handietarako lanak eta abesbatzarakoak, euskal musika tradizionalean oinarritutako lanak eta azken joeretan koka litezkeen obrak uztartuz.

Aurreko urteetako lanarekin jarraituz, eta beste lan askoren artean, Europako Musikaren Urtea ospatzeko agindu zioten *Oración al cosmos* 20 ahots mistotarako egindako obra estreinatu zuen 1985ean eta Euskadiko Orkestrak estreinatu zuen *Laiñoa* orkestra eta sopranorako obra sortu zuen 1992an.

1997an, Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak hala eskatuta, *Bestelako gudariak* obra estreinatu zuen.

Zinemarako musika ere landu zuen. Azken urteetan lankidetza estua izan zuen Euskadiko eta Bilboko Orkestra Sinfonikoekin. Hil zenean, amaitu gabe utzi zuen bere lana: une hartan orkestra handi baterako obra sinfonikoa idazten ari zen, Antón Larrauriren hitzetan, bere biziko lanik garrantzitsuena izango zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika
Gary McMichael

**Gary McMichael** (Lisburn, Ipar Irlanda, 1969) britainiar politikaria da.

Ulsterreko Alderdi Demokratikoko buruzagia izan zen. Oso gaztetatik aritu zen politikaren inguruan, eta langile-elkarte bat sortu zuen jaioterrian 1987an. Haatik, 1988an, aita hil zitzaionean, gehiago sartu zen politikaren munduan, eta Ipar Irlandako politikari gazteenetako bat bihurtu zen. Hogeita hiru urte zituela, Lisbumeko Batzorderako hautatu zuten, eta, handik urtebetera, IRAk alderdiko buru zen Raymond Smallwoods hil zuenean, McMichael hautatu zuten postu horretarako. Horretaz gainera, UDPko ordezkari izan zen su-etena lortzeko elkarrizketetan. McMichaelek arrakasta handia izan zuen denbora gutxian Ipar Irlandako alderdi politikoen artean. Oro har, McMichaelen jarrera politikoa, protestante unionisten interesen aldekoa da argi eta garbi, baina bi komunitateen artean bakea egitearen aldekoa ere bai. Irlandako katolikoen errealitatearekiko tolerantea bada ere, gogor egin du Sinn Feinen kontra. Bake-hitzarmena lortzeko helburuarekin, Stormonten egin ziren hitzaldietan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Jakob Steiner

**Jakob Steiner** (Utzenstorf, 1796 - Berna, 1863) suitzar matematikaria izan zen. Geometria proiektiboaren sortzaileetako bat. 14 urte zituen arte ez zekien ez irakurtzen ezta idazten ere. Bere gurasoen esanaren kontra 18 urte zituela Yverdon hiriko Pestalozzi eskolara joan zen. Han geometriarako zuen erraztasun handia erakutsi zuen. Gerora Heidelbergen eta Berlinen egin zituen ikasketak. 1826. urte aldera argitaratu zituen lehen lanak eta 1832. urtean Könisgbergeko unibertsitateko ohorezko doktore-titulua jaso zuen. Handik bi urtera Berlingo unibertsitatean geometria-sailaren arduradun hautatu zuten; postu hartan aritu zen lanean hil arte. Apollonio Pergakoa greziarraren ondoren izan den geometrialaririk handientzat hartua izan da Steiner. Bere izeneko teorema, Steinerren gainazala (edo erromatar gainazala), eta Poncelet-Steinerren teorema azaldu zituen, besteak beste. Beste ikerketa asko ere egin zituen: kurba aljebraikoen tasunez, kurben maximoez eta minimoez, etab. 1881 eta 1882. urteetan, *Gesammelte Werke* izenaz, haren idatzien bilduma argitaratu zuten.
## Erreferentziak
John Gielgud

**John Gielgud**, jaiotza-izenez **Arthur John** (Londres, Ingalaterra, 1904ko apirilaren 14a - Londres, 2000ko maiatzaren 21a) britainiar antzezle, zinema-zuzendari eta produktorea izan zen.

## Biografia 
Westminster Schoolen eta Royal Academy of Dramatic Art eskoletan egin zituen ikasketak, eta 1921. urtean egin zuen debuta antzerkian, Old Vic konpainian. Zineman, *Who is the man?* (1924) filmarekin egin zuen debuta, baina antzerki-lanetako antzezle eta zuzendari gisa jardun zuen batez ere. Antzerkian erakutsitako maisutasunari esker zinemako hainbat lan egin zituen, besteak beste, zinemara egokituriko Shakespeareren zenbait obraren interpretazioa.

Alfred Hitchcock zuzendariaren "Agente sekretua" (1936) filmean antzeztu zuen zinemako lehengo paper garrantzitsua, eta harrezkero egindako filmetan aipagarriak dira ondoko hauek: "Lehen Ministroa" (1941), "Julio Zesar" (1953), "Rikardo III.a" (1955), "Becket" (1964), "Kanpai hotsak gauerdian" (1966), "Arrantzalearen Oinetakoak" (1968), "Orient Expresseko hilketa" (1974), "Probidentzia" (1977), "The Elephant Man", "Orkestra zuzendaria" (1980), "Chariots of Fire" (1981), "Arthur, urrezko mutilzaharra" (1981, Bigarren mailako antzezlearen Oscar saria), "Distira ilunbean" (1991), *First Knight* (1995), *Shine* (1996), *Elizabeth* (1998).

## Erreferentziak
Mady Mesplé

**Mady Mesplé** (Okzitaniako Tolosa,  – *ib.*, 2020ko maiatzaren 30a) frantses opera-abeslaria izan zen, sopranoa izan zen. Pianoa eta kantua Tolosan ikasi zituen, eta ahotsa Jeanine Micheaurekin trebatu zuen Parisen. Debuta Liejako Operan egin zuen 1953an, *Lakmé *lanarekin. 1956an, Parisko Opera Komikoan sartu zen, eta paper handiak egin zituen han: *Rigoletto* (Verdi), *Hoffmannen ipuinak* (Offenbach), *Sevillako bizargina* (Rossini), *Lucia di Lammermoor* (Donizetti) eta *Txirula miragarria* (Mozart). Abeslariaren ibilbide profesionalean opera horiek eragin nabarmena izan bazuten ere, gaur egungo musikak asko erakartzen du Mady Mesplé. Harentzat idatzi zituen Charles Chaynesek *Quatre Poèmes de Sappho* eta *Betsy Jolas, Quatuor II*. 1963an, Gian Carlo Menottiren *Azken basatia* sortu zuen, eta, 1965ean, Hans Werner Henzeren *Maitale gazteentzako elegia* lanaren frantsesezko bertsioa. Pierre Boulezen zuzendaritzapean, Arnold Schönbergen *Jakoben Eskala* kantatu zuen Londresen, eta Maurice Ravelen *Haurra eta Sorginkeriak*. 1985etik 1990era, irakasle izan zen Parisko Eskola Normalean, eta Bordeleko Kontserbatorio Nazionalean, gero.

## Erreferentziak
John Lee Hooker

**John Lee Hooker** (Clarkdale, Mississippi, Ameriketako Estatu Batuak, 1917ko abuztuaren 22a - San Francisco, Ameriketako Estatu Batuak, 2001eko ekainaren 21a) blues musikaria izan zen. Haren obra blues musikaren Bigarren Mundu Gerraren ondorengo blues elektrikoaren eragile nagusietako bat izan zen.

## Bizitza 
Aitak erakutsi zion gitarra jotzen, baina gaztetako musikari kutunena Blind Lemon izan zuen. Laster alde egin zuen etxetik, Memphisa eta, geroago, Cincinnatira. Hasieran gospel talde batzuetan jo zuen, blues musikan buru-belarri sartu baino lehen. 1958an egin zituen lehen grabazioak, Texas Slim, John Lee Booker edo Deltan John izengoitiaz: *Boogie Children*, ''Hobo Blues, I'm In The Mood*. 1960ko hamarraldian blues musikari berrien erreferentzia nagusietako bat izan zen. Britainia Handian, garai hartako rock talde nagusiek ere (The Animals, The Rolling Stones) haren abesti zaharretan oinarri hartuta egin zituzten bereak. Hurrengo bi hamarraldietan musikaririk onenekin jo zuen: Muddy Waters, Canned Heat, Van Morrison..., *Coast To Coast* (1971), *Blues Before Sunrise* (1976), *The Healer* (1989) edota *Get Back Home'' (1992) diskoetan besteak beste.
## Erreferentziak
Akio Morita

**Akio Morita** (Nagoia, Aichi, Japonia, 1921eko urtarrilaren 26a - Tokio, Japonia, 1999ko urriaren 3a) japoniar enpresa-gizona izan zen, Japoniako enpresa-gizon ospetsuenetakoa.

## Biografia 
Osakako Unibertsitatean ikasi zuen. Gerra-garaian, enperadorearen ontzidian aritu zen lanean. 1946an, Sony etxea sortu zuen, Ibuka Masarurekin. Finantza-, marketin- eta merkataritza-lanen arduradun izan zen. Nazioartean izan zuen lehenengo arrakasta miniaturazko irrati-transistorea izan zen (1955ean). Gero, Estatu Batuetan Sony zabaltzeko oinarri sendo bat osatu zuen, eta hainbat lantegi jarri zituen Kalifornian.

1970ean, Sony izan zen New Yorkeko burtsan kotizatu zuen lehenengo japoniar enpresa. 1971tik aurrera, enpresako lehendakari izan zen, eta, 1976tik aurrera, zuzendari nagusia.

Moritak erabaki zuen Sonyk gai berritzaileekin lan egin behar zuela, walkmanak eta bideo-zintak eginez, esate baterako. Garrantzizko lana egin zuen, bestalde, Japoniaren eta Estatu Batuen arteko merkataritza-tirabirak baretzeko, bi herrialdeetako harreman ekonomikoetako taldean lan eginez.

Burmuinetako eritasun baten ondorioz, Sonyren zuzendaritza utzi behar izan zuen 1994an.

## Kanpo-estekak 
*  Akio Morita Library

## Erreferentziak
Genaro Alas Rodríguez

**Genaro Alas Rodríguez** (Madril, Espainia, 1926ko apirilaren 29a – Cáceres, 2021eko otsailaren 10a) arkitektoa izan zen.

## Bizitza 
Madrilgo Arkitekturako Goi Eskola Teknikoan egin zituen ikasketak. 1945ean, Caceresko Kolonizazio Institutu Nazionaleko arkitekto izendatu zuten, eta, 1956an, Arkitekturako Zuzendaritza Nagusiaren ordezkari Extremaduran. 1955ean, Pedro Casariegorekin elkartu, eta Alas y Casariego arkitektura-enpresa sortu zuten, egungo espainiar arkitekturan garrantzi handia izan duena.

1960ko hamarkadaren hasieran, Europako eraikuntza-alorrean aurrefabrikazioa ikertzen zuen espainiar taldeko kide aukeratu baitzuten, Europako erdialdeko hainbat herrialde bisitatu zituen. 1966an, doktore-maila lortu zuen arkitekturan.

Alas y Casariego enpresak egindako arkitektura-lanetan, aipagarriak dira, besteak beste: Monky kafe-fabrika (1960), Centro eraikina (Madril, 1965), Madrilgo Castellana ibilbideko Windsor eraikina (1974-1979) eta enpresa horren lanik teknologikoena den Tres Cantosko tren-geltokia eta merkataritzagunea (1986). Enpresa horrek zuzendu zituen, besteak beste, Madrilgo Picasso dorrearen eraikuntza-lanak.

## Erreferentziak
Edward Witten

**Edward Witten** (Baltimore, Maryland, ) estatubatuar matematikaria da. Ikasketak Brandis Unibertsitatean eta Princetonen egin zituen. Doktoregoa amaitu ondoren, Harvardera joan zen 1980ra arte. Urte horretan, fisikako irakasle hautatu zuten Princetonen. MacArthur beka irabazi ondoren, Princetonen aritu zen lanean, 1987an Ikerketa Aurreratuetako Institutuan irakasle izendatu zuten arte. Fisikari matematikoa dela esan liteke funtsean, argitalpen gehienek fisikarekin baitute zerikusia. Kiotoko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan (1990), Fields domina jaso zuen. Sari hori irabazteko ekarpenik garrantzitsuena masa positiboaren aieruaren froga errazago bat da (lehenengoa Yauk egin zuen). 1984an, *Supersymmetry and Morse* (*Supersimetria eta Morseren teoria*) izeneko artikulua argitaratu zuen *Journal of differential geometry* aldizkarian. Artikulu horrek eragin handia izan zuen geometria diferentzialaren arloan. 2011n, hirurehun eta berrogei argitalpen baino gehiago zituen plazaratuta kuantuen eta soken teoriei buruz.
## Erreferentziak
Mikel Zerulario

**Mikel Zerulario** (; Konstantinopla,  - *ib.*, 1059ko urtarrilaren 21a) Konstantinoplako aitagoia izan zen.

1043an izendatu zuten Konstantinoplako aitagoi. Mikel IV.aren kontra izan zen matxinada baten ondorioz Elizaren babesera bildu zen. Konstantino IX.aren isilmandataria zen, eta eragin handia zuen herriarengan. Ez zuen Erromaren nagusigoa onartu, eta, 1054an, Leon IX.a aita santuak eskumikatu zuen. Hala eta guztiz ere, sinodo bat bildu zuen eta horrela zisma bermatuta geratu zen urte hartan bertan. Teodoraren eta Mikel VI.aren erregealdietan (1055-1057) Zerulario aginpidetik baztertua egon zen. Isaak Komneno, Asiako enperadore izendatu berria, bere osteekin Konstantinoplarantz zihoala, Migel VI.a tronutik eraisteko matxinadan parte hartu zuen. Handik hara eta bolada batez, Zerulario izan zen Konstantinoplako nagusi, eta Isaak I.a Komnenoren aurkarien kontra jardun zuen. Baina, haren eragina itzaliz joan zen, eta enperadorearen kontra aritu zen. Enperadoreak Imbrosen atxilo hartu zuen, eta epaimahaiaren aurrera agertu aurretik hil zen.

## Erreferentziak
Dante Gabriel Rossetti

**Dante Gabriel Rossetti** (Londres, Ingalaterra, 1828ko maiatzaren 12a - Birchington-on-Sea, Kent, Ingalaterra, 1882ko apirilaren 9a) ingeles olerkari eta margolaria izan zen. Prerrafaelisten taldearen sortzaileetakoa izan zen, eta higikunde horretako artista eraginkorrenetako bat, olerkigintzaren bidez batez ere.

## Bizitza 
[thumb|ezkerrera|150px|*Ecce Ancilla Domini*, 1850,Tate Britain, [Londres]]
Arrazoi politikoengatik Ingalaterrara erbesteratu zen italiar idazle baten semea zen eta, anaia-arrebek bezala, goi-mailako hezkuntza jaso zuen. 1848. urtean, Royal Academy eskolako zenbait kiderekin, prerrafaelisten elkartea sortu zuen. Lehen pinturetan estilo soila erabili zuen lerro eta kolore garbien erabileraren bidez (1850, *Ecce Ancilla Domini*). Hainbat erretratutako modelo izan zuen Elizabeth Siddalekin ezkondu zen 1860an, baina, bi urteren buruan, emaztea hil zitzaion. Gertakari horrek artistaren izaera depresiboa sakondu baino ez zuen egin. Chelsean jarri zen bizitzen 1863an eta, Erdi Aroko italiar poeten obren itzulpenei esker, izen ona lortu zuen ingeles literaturako munduan. Erdi Aroko kondairetan eta antzinateko idazle ingeles eta italiarren obretan oinarritu zen *Poems* (1870, *Poemak*) eta *Ballads and Sonnets* (1881, *Baladak eta sonetoak*) poesia-bildumak argitaratzeko.

## Margolana 
Margolaritzari dagokionez, Rossettik gainerako prerrafaelistek baino teknika askeagoak eta bat-batekoagoak erabili zituen, eta horrela, bere obretan ez da hain zorrotza errealismo analitikoa. Lerro lausoak erabili zituen eta ametsezko giroa nagusitzen da bere obretan, gainerako prerrafaelistenetan ez bezala.

Haren margolaritzan emakumezkoen irudiak dira bereziki azpimarratzekoak. *Donna angelicata* moduan agertu zuen emakumea koadro batzuetan, adibidez *Beata Beatrix* (1863, Tate Gallery, Londres), *Danteren ametsa* (1871; Wallker arte galeria, Liverpool) eta abarretan, eta izaki beldurgarri moduan aurkeztu zituen beste batzuetan (*Astarte Syriaca*; 1877, Manchesterko hiriko arte-galeria). Aipatzekoa da Rossettiren koadroen sentsualitatea, batez ere 1860tik aurrerako koadroetan. Urte hartan, ordu arteko prerrafaelismoarekiko nolabaiteko etena bizi izan zuen, eta aurrerantzean obra sentsualagoak eta erromantizismo mistikoarekin lotuagoak egin zituen, Burne-Jones eta Morrisek bezala.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Dante Gabriel Rossetti Bocca Baciata 1859.png|*Bocca Baciata*, 1859,Bostom Museum of Fine Arts
Fitxategi:Dante Gabriel Rossetti Beata Beatrix Pastel 1872.jpg|*Beata Beatrix*, 1872,bilduma pribatua
Fitxategi:Rosetti-Veronica Veronese.JPG|*Veronica Veronese*, 1872,Delaware Art Museum
Fitxategi:A Vision of Fiammetta by Dante Gabriel Rossetti.jpg|*A Vision of Fiammetta*, 1878,Lord Lloyd Webberren bilduma

## Ikus, gainera 
* Rossetti-ren obsesioa

## Erreferentziak
Jacques Tardi

**Jacques Tardi** (Valence, 1946ko abuztuaren 30a) frantses komikilaria da. *Pilote* aldizkarian egin zuen debuta 1970ean, eta *Adieu Brindavoine* sortu zuen (1972-1973) han. Lehen Mundu Gerrak beragan izan zuen eragina erakusten zuen komiki hartan. Gai horren inguruan egin zuen lan nagusia: ''C'était la guerre des tranchées* (1982-1993, *Lubakien gerra zen*). *Le Démon des glaces* (1974, *Izotzetako deabrua*) lanean, komiki moduan adierazten ditu Jules Verneren gisako bidaiak. *Adèle Blanc-Sec* sailean (1976, *Sud-Ouest * aldizkarian sortua), berriz, XX. mende hasieran boladan izan ziren polizia-istorioak eta istorio fantastikoak eman zituen eleberri modura. 1978tik 1979ra, *Ici même* marraztu zuen, Jean-Claude Foresten gidoian oinarrituta. 1981ean, *Brouillard au pont de Tolbiac* (*Lainoa Tolbiaceko zubian'') lanarekin, Léo Maleten eleberrien egokitzapen-sail bat egiten hasi zen, Nestro Burma detektibea paperera eramanaz. Jacques Tardik garrantzizko lana egin zuen 70eko hamarkadan, helduentzako marrazki-zerrenden alorrean. Hainbat liburutako ilustrazioak egin ditu, batez ere, Célinerenak.

## Erreferentziak
Vint Cerf

**Vinton Gray "Vint" Cerf** (New Haven, Connecticut, ) estatubatuar informatikaria da. Matematikako diplomatura lortu zuen Stanfordeko Unibertsitatean, eta informatikakoa, Kaliforniakoan. Interneten sortzailetzat hartzen da, eta sarearen defendatzaile sutsuenetakoa da. IBM informatika-etxean lan egin ondoren, Leonard Kleinrocken taldeko kide izan zen Kaliforniako Unibertsitatean (UCLA). Han egin ziren Interneten aitzindari izan ziren lehenengo lau nodoak. 1972az geroztik, Robert Kahnekin lan egin zuen ARPAn (Estatu Batuetako Defentsako Ikerketa Aurreratuen Sailean), Arpanet, Satnet (sare-satelitea) eta Prnet (irrati-sarea) sareen loturaren azterketan, eta internet bat antolatu zuen horretan oinarrituta. TCP/IP 1973an aurkeztu zen, eta 1974an argitaratu zen *Transactions on Communications* aldizkarian. MCI telekomunikazio-elkarteko lehendakariorde izan zen, eta han lan egin zuen 1982az geroztik. Internet Society elkartearen sortzaileetako bat izan zen 1992an, eta elkarte horretako presidente, 1995era arte. 2010az geroztik, Broadband Commission for Digital Development batzordeko komisarioa da, banda zabaleko Interneteko teknologiak eskuragarriago bihurtzea helburu duen Nazio Batuen saileko kidea.

## Erreferentziak
Jesús Gallego Rodríguez

**Jesús Gallego Rodríguez** (Valladolid, Espainia, 1919ko urriaren 6a - Donostia, Gipuzkoa, 2004ko abuztuaren 23a) Gaztelan jaiotako donostiar margolaria eta irakaslea izan zen.

## Biografia 
Mutiko zela, bere familia Valladolidetik Bordelera joan zen bizitzera eta handik, 1927an, Donostiara. Bere kabuz ikasi zuen gaztetan margotzen, eta gerra-garaian Parisa erbesteratu zen. 1940ko hamarkadaren erdialdera Donostiara itzuli eta gero, Donostiako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen, eta Parisen osatu zuen bere prestakuntza.

Fauvismoaren eragin handia nabari zen haren gaztetako lanetan, heldutasunean figurazioaren esparrura itzuli bazen ere. 1960ko hamarkadaren erdialdera, ordea, abstrakziora jo zuen, eta, figurazioa erabat alboratu ez bazuen ere, 1965etik 1985era ziklo abstraktua osatu zuela esan daiteke. 1986tik aurrera errealismoa izan zen haren lanean nagusi, eta estetikaren bidez eduki sozial handiko aldarrikapena egin zuen marjinazioaren, drogaren eta beste arazo sozial batzuen inguruan. Garrantzi eta eragin handia izan zuen gerra ondoko euskal herritar margolari askorengan. Urte askoan belaunaldi baten baino gehiagoren maisu ere izan zen.
## Erreferentziak
Martin Opitz

**Martin Opitz von Boberfeld** (Bunzlau, 1597ko abenduaren 23a - Danzig, 1639ko abuztuaren 20a) alemaniar olerkaria izan zen.

Frankfurt, Heidelberg eta Leidengo unibertsitateetan egin zituen ikasketak. 1625ean Fernando II.ak erramu-koroa ezarri zion Austriako Karlos Josef erregea hil zenean idatzi zuen requiemarengatik. 1629an alemanaren eraberritzea bultzatu zuen *Fruchtbringende Gesellschafft* literatura-elkarteko buru hautatu zuten. 1630ean Parisa joan zen eta handik Danzigera. Lehen Silesiar Eskolako poeten taldeko buruetako bat izan zen, eta Alemaniako poeta handienetakoa. Opitz poesiaren formaz arduratu zen batez ere, eta 1624an *Buch von der deutschen Poeterey* (1624, *Alemaniar poesiaren liburua*) lanean, hizkuntzaren garbitasunaren, eta erritmoaren eta bertsoen arauak eman zituen. Alexandriar bertsoa proposatu zuen alemaniar olerkigintzaren eredu izateko. XVIII. mendearen erdialdera arte iraun zuten Opitzen arauek. Estetika-irakasle izateaz gainera, itzultzaile ere izan zen: Heinsius, Grotius, Seneka eta Sofoklesen lanak itzuli zituen. O. Rinucciniren *Dafne* operaren libretoa itzuli zuen alemanera.
thumb|upright|ezkerrera|*Weltliche und geistliche Dichtung* (1888)

## Erreferentziak
Origenes

**Origenes** (, *Ōrigénēs*; Alexandria, 184 inguruan - Tiro, 253 inguruan) teologo kristaua izan zen.

## Bizitza 
Kristau familia batean sortua zen (aita martirioz hil zuten 202an). Klemente Alexandriakoaren eta Ammonio Saccasen ikaslea izan zen. 203tik aurrera, 28 urtez, kristau dotrina irakatsi zuen Alexandrian. 230ean apaiztu zen, zegokion elizbarrutitik kanpo; arrazoi horrengatik eta aurretik berak eskaturik irendu zutelako, eskumikatu egin zuten, eta 231n Palestinako Zesarean hartu zuen bizilekua. Dezioren esetsaldian jasandako torturen ondorioz hil zen.

Origenes Eliza kristauaren lehen garaietako teologoetan handiena izan zen. Antzinako Greziako filosofiaren (batez ere, neoplatonismoa eta estoizismoa) eta kristautasunaren sintesia egitea izan zuen helburu. Idazle oparoa izan zen; liburu dogmatiko, aszetiko eta polemiko anitz idatzi zuen, hala nola *De principiis*, *Celsoren aurka* eta abar. Alabaina, Idatzi Santuen exegesi-lanak dira haren lanik ezagunenak (*Homiliak*, *Iruzkinak*, *Hexapla* eta abar). Originesen dotrinaren zenbait puntu kondenaturik gertatu ziren Konstantinoplako II. kontzilioan (553).

## Erreferentziak
Vicente Parra

**Vicente Parra Collado** (Oliva, 1931ko otsailaren 5a -  Madril, 1997ko martxoaren 2a) espainiar antzezlea izan zen.

Banketxe batean hasi zen lanean, baina antzerki-talde afizionatu batean sartu zen, antzerki-zaletasunak bultzatuta. Madrilen eta Bartzelonan aritu zen, eta zenbait filmetan parte hartu zuen estra gisa. 1952an egin zuen debut profesionala antzerkian *Mariscal* obrarekin, Luis Prendesen zuzendaritzapean. 1956tik 1960ra, antzerkia erabat utzi, eta zinema-antzezle gisa lan egin zuen. Gero, antzerkira itzuli zen ostera, eta konpainia bat sortu zuen. Parte hartu duen film-zerrenda luzetik aipagarriak dira, besteak beste, hauek: *La verbena de la Paloma* (1963), *Nobleza baturra* (1964), *La siesta* (1976), *La guerra de papá* (1977), *Cariño mío, ¿qué me has hecho?* (1978), *El último penalty* (1982), *Suspiros de España (y Portugal)* (1995) eta *Tranvía a la Malvarrosa* (1996). Antzerki-lan aipagarrienak, berriz, hauek dira: *Los baches temibles*, *El pícaro*, *Isabel, reina de corazones*, *Rebelde*, *Cherie*, *La vida es sueño*, *Don Juan Tenorio*, *La fierecilla domada*, *El amante complaciente* eta *Cara de plata*.
## Erreferentziak
Upton Sinclair

thumb|Upton Sinclair, *Oil!* liburuko aleak saltzen, Bostonen.

**Upton Sinclair** (Baltimore, Ameriketako Estatu Batuak, 1878ko irailaren 20 &ndash; New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1968ko azaroaren 25a) ingelesezko idazle eta kazetaria izan zen. Ideia sozialisten aldekoa zen, eta 1905ean ikasleen sindikatuen arteko higikundea sortu zuen Jack Londonekin batera. 1906-1907an bere ideia sozialistak gauzatzeko Helicon Home Colony komunitate utopikoa sortu zuen, baina saioak porrot egin zuen eta sute batek desegin zuen.

Saiakera, kontakizuna eta antzerkia landu zituen ehundik gora liburutan, askotan polemika sortzen zuela bere ideia aurrerakoiengatik. Bere lehen eleberrian, *The Jungle* (1906), Chicagoko hiltegietako lan-egoera azaltzen zuen eta salaketa hark gobernuaren ikerketa eragin zuen; haren ondorioz erreformak egin ziren. Geroztik hainbat informazio eleberri idatzi zituen, besteren artean: *King Coal* (1917, *Ikatz errege*); *Oil!* (1927, *Petrolioa!*); *Boston* (1928), Sacco eta Vanzetti auziaren inguruan; *World´s End* (1940-1953, *Munduaren amaiera*, Bigarren Mundu Gerrari buruzko 11 eleberrik osaturiko saila). 1942an Pulitzer saria eman zioten Hitlerren igoera deskribatzen zuen *Dragon´s Teeth* obragatik.

## Erreferentziak
Roger Planchon

**Roger Planchon** (Saint-Chamond, Frantzia, 1931ko irailaren 12a - *ib.*, 2009ko maiatzaren 12a) frantses antzerki-zuzendaria eta antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
1953an Lyonen Komediaren Antzokia sortu aurretik, hainbat antzerki-lan egin zituen amateur gisa (Shakespeare, Calderón). Antzoki horretan, lan klasikoak (Heinrich von Kleist, Christopher Marlowe) eta gaur egungoak (Bertolt Brecht, Arthur Adamov, Eugène Ionesco) egin zituen.

Bide bikoitz hori etengabea da Planchonen obran: Jean Vilarren ildotik, Planchonen asmoa zen ikusle-kopurua handitzeaz gainera edukia ere berritzea. 1958an, Villeurbanneko La Cité antzokiko zuzendari izendatu zuten, eta lan handiak erakutsi zituen, ikusmolde kritikotik betiere (Molièreren *Tartuffe*).

Gaur egungo errepertorioak ere erakartzen badu ere, Frantziako historia izan da bere lanen gai nagusia: *Louis enfant roi* (1993, *Luis haur errege*). 1972an, Théâtre National Populaire antzokiko zuzendari izendatu zuten.

Planchonen antzezlan nagusiak *La Remise* (1964), *Le Cochon noir* (1972) eta *Le Radeau de la Méduse* (1995) dira.

## Erreferentziak
Jacqueline Cooper

**Jacqueline Cooper** (Alexandria, Egipto, ? -) egiptoar idazle eta artista da.

## Biografia 
Egipton jaio zen, baina familia Libanokoa zen jatorriz. Sorterriari buruzko bi liburu umorezko idatzi zituen: *Cocktailak eta gameluak* (1960) eta *Alexandriako ipuinak* (1994). Bi eleberri horietan, egilearen haurtzaroko gertaera autobiografikoak ageri dira.

Haurrentzako bi marrazki-liburu ere osatu ditu, *Cat Day* eta *Toby eta Eskalada*, ingelesez eta frantsesez biak. Bereziki azpimarratzekoak dira bi lan horietan Cooperrek berak egindako ilustrazio bikainak.

1990ean, Genevara aldatu zen, han bizi baitzen bere familia, baina hogeita hamar urtez bizi izan zen aurretik Washingtonen. Washingtonen hasi zen, hain zuzen ere, trebetasun artistikoak lantzen berriz ere: zenbait erakusketa egin zituen inguru hartan, eta Los Angelesko Arte Garaikideko Museoaren eta UNICEFen egutegietan agertu izan dira bere akuarelak.

Bestalde, zenbait erakundetako kidea da, adibidez, Emakume Idazle eta Kazetarien Elkartekoa (Erresuma Batua), zeinaren bidez eman baititu argitara ilustrazio-liburuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Egilearen biografia.