open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mieke Kröger

**Mieke Kröger** (Bielefeld, Alemania, 1993ko uztailaren 18a) errepideko eta pistako txirrindularitzan aritzen den atleta alemaniarra da.

Udako bi Olinpiar Jokotan hartu zuen parte, 2016 eta 2020 urteetan, Tokio 2020an urrezko domina lortuz taldekako jazarpen proban Franziska Brauße, Lisa Brennauer eta Lisa Kleinekin batera.

Pistan bi domina irabazi zituen 2021eko Munduko Pistako Txirrindularitza Txapelketan, eta lau domina, 2014-2021eko Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan.

## Kirol ibilbidea 
2013an, Futurumshop.nl talde profesionalarekin egin zuen debuta, eta, bertan, bi urtez egon zen. 2015ean, Velocio-SRAM-ekin sinatu zuen, eta urrezko domina irabazi zuen Munduko Taldekako Erlojupeko Txapelketan.

2016an, talde berarekin aritu zen lasterketetan, baina Canyon-SRAM Racing izenpean, zilarrezko domina lortu zuen Munduko Taldekako Erlojupeko Txapelketan. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako jazarpen proban 9. postuan bukatuz.

## Nazioarteko domina taula 
### Errepideko txirrindularitza 
### Pistako txirrindularitza 
## Palmaresa 
### Pista 
'*2012 *(afizionatu gisa)***
* Alemaniako Jazarpen Txapelketa 15px20px
* 2. Alemaniako Taldekako Jazarpen Txapelketan (Lisa Fischer, Marie Theres Ludwig eta Franziska Merten taldekideekin batera) 15px

**2013**
* Aguascalientes Tag Team Pursuit (Tatjana Paller, Stephanie Pohl eta Gudrun Stock taldekideekin batera)
* Alemaniako Omnium Txapelketa 15px20px
* 3. Alemaniako Scratch Txapelketan 15px

**2014**
* 23 urtez azpiko Europako Jazarpen Txapelketa 15px
* 2. Europako Jazarpen Txapelketan 15px

**2015**
* Alemaniako Jazarpen Txapelketa 15px20px
* 3. 23 urtez azpiko Europako Jazarpen Txapelketan 15px
* 2. 23 urtez azpiko Europako Taldekako Jazarpen Txapelketan (Lisa Klein, Anna Knauer eta Gudrun Stock  taldeekin batera) 15px

### Ibilbidea 
**2012 *(afizionatu gisa)***
* 23 urtez azpiko Europako Erlojupeko Txapelketan 15px

**2014**
* 23 urtez azpiko Europako Erlojupeko Txapelketa 15px20px

**2015**
* Alemaniako Erlojupeko Txapelketa 15px20px
* 23 urtez azpiko Europako Erlojupeko Txapelketa 15px20px

**2016**
* Alemaniako Errepide Txapelketa 15px20px

**2019*'
* Zahartzaro Osasuntsuaren Biraren etapa bat
* Gracia-Orlováko 2 etapa
* 2. Alemaniako Erlojupeko Txapelketan 15px
* Lotto Belgika Tour, gehi etapa bat

## Bira Handietako eta Munduko Txapelketako emaitzak 
Bere kirol ibilbidean, honako postu hauek lortu ditu Emakumezkoen Itzuli Handietan eta Errepideko Munduko Txapelketan :

―: ez zuen parte hartuUt.: abandonoX: ez zen ospatu

## Taldeak 
* Futurumshop.nl (2013-2014)
** *Team Futurumshop.nl* (2013)
** *Futurumshop.nl-Zannata* (2014)
* Velocity-SRAM (2015)
* Canyon SRAM Racing (2016-2017)
* Virtu Txirrindularitza Emakumezkoen Taldea (2018-2019)
* Hitec produktuak (2020-2021)
** *Hitec produktuak* (2020)
** *Team Coop-Hitec Products* (2021)
* Gizakiek bultzatutako osasuna (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   
* Webgune ofiziala 
* Zerrenda *cqranking.com helbidean*
* Fitxategia *sitiodeciclismo.net* -en
Andres Azkarate

**Andres Azkarate Esparza** (Oibar, Nafarroa Garaia, 1891ko azaroaren 30 &ndash; Leire, Nafarroa Garaia, 1981ko ekainaren 2) nafar apaiz eta monjea izan zen.

Giza zientzien ikasketak eta nobiziazioa Santo Domingo de Silosko monasterioan egin zituen. Buenos Airesen apaiztu zen 1917ko ekainaren 2an. 1918an beneditar komunitate berriko priore izendatu zuten. Bere jarduera apostoliko bizia Argentinako gizarteko sektore anitzetara iritsi zen.

Bere obra San Benito Abadia Handiaren eraikuntzarekin koroatu zuen, eta bertako lehen abate izendatu zuten 1950ean. Santa Escolasticako Monja Beneditarren Abadia sortu eta sortu zuen. Peru eta Uruguaiko fundazioekin. Mugimendu Liturgikoaren sustatzailerik nabarmenena izan zen. Gai horri buruz 19 liburu eta *Guía Litúrgico del Catequista* idatzi ditu.

*Litúrgica Argentina* aldizkaria eta *Benedictina argitaletxea* sortu zituen. Artxidiozesiko katekesi mintegietako zuzendaria izan zan, Beneditar Maisuen Akademiaren sortzailea, Ikasle Katolikoentzako Zirkulu Excelsiorren eta Buenos Airesko Idazle eta Kazetari Katolikoen Elkartearen sortzailea. Bere beste sorkuntza batzuk Langile Etxea eta Doako Kontsultategi Medikoa izan ziren, San Benitoko patronatupean. Bere lan eskergak Buenos Airesko bizitza erlijiosoa berritu zuen, baita Argentinaren mugak gainditu ere, Hego Amerikako Erlijiosoen Konfederazioko lehen presidentea izan zelarik. 1949an ezkonduen katixima eta ezkongaien katixima argitaratu zituen.

1962an, Buenos Airesko San Benito Abadiari uko egin zion, eta Euskal Herrira erretiratu zen, Leireko monasteriora.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Lanbideen eta Memoriaren museo-etxea

**Lanbideen eta Memoriaren museo-etxea** Zangozerriko Oibar udalerrian dago. Oibarko Trilladora Elkarte zaharraren egoitza izan zen eraberritutako nekazaritza-eraikin batean kokatzen da. Gaur egun, Zangozerria eta Mendialdea Behereko kultura tradizionala, antzinako bizimoduak eta herriko kultura-ondare immateriala biltzen ditu, eta hari gisa ardoa, olioa eta zereala erabiltzen ditu, inguruko labore tradizionalak.

Bisitariak inguruko lanbide eta bizimodu zaharretara, Oibarko jendearengana eta Nafarroako gastronomia aberatsera hurbiltzen dituen zentroa da. Hemen mahatsa, olioa edo zereala nola lantzen den azaltzen da, eta hain urrun ez dagoen garai bateko aromak eta oroitzapenak aurkitzen dira.

## Guneak 
* Hasiera, nekazaridenda
* Ardoak eta mahastiak
* Oliboak eta olioak
* Zerealak eta ogiak
* Erabili desberdinen gela

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Oibar
* Zangozerria
* Mendialdea Beherea

## Kanpo estekak
Thomas Hart Benton

**Thomas Hart Benton** (Neosho, Missouri, 1889ko apirilaren 15a - Kansas City, Missouri, 1975eko urtarrilaren 19a) estatubatuar margolaria izan zen. Mugimendu artistiko erregionalistaren bultzatzaileetako bat izan zen Grant Wood eta John Steuart Curryrekin batera.

Estatu Batuetako jende arruntaren eguneroko bizitzako eszenak margotu zituen, irudi arin eta zizelkatuekin. Bere lana Mendebalde Ertainarekin lotuta dago, bertan jaio eta bizi izan baitzen. Parisen ere ikasi zuen eta New Yorken bizi izan zen hogei urtez. Gainera, New Yorkeko eta AEBetako Hegoaldeko eta Mendebaldeko eszenak margotu zituen.

## Iruditegia 

People-of-Chilmark-Benton-1920-lrg.jpg|*People of Chilmark*, 1920
Thomas Hart Benton - Woman.jpg|*Emakumea*, c. 1915-1920
Thomas Hart Benton - The Cliffs.jpg|*The Cliffs*,  1921
New York, Early 20s.jpg|*New York, Early Twenties*, 1924
Benton American Discovery Viewed by Native Americans.jpg|*American Discovery Viewed by Native Americans* (1922)
Self-Portrait with Rita.jpg|*Autoerretratu Ritarekin*, 1932
Thomas Hart Benton - Achelous and Hercules - Smithsonian.jpg|*Achelous and Hercules*, 1947

## Kanpo estekak
Mendialdea Beherea

**Mendialdea Beherea**'''' Nafarroako eremu geografikoa da, Zangozerriko iparraldean kokatua. Tradizioz nekazaritzarako izan den eremua da, baina bere berezitasunak ditu, Peñako, Uxueko, Izkoko eta Leireko mendilerroen artean kokatua baitago. Hauek dira eskualdea osatzen duten herriak: Lerga, Eslaba, Ageza, Zare, Oibar, Galipentzu eta Kaseda. Bizkaia ibarra osatzen zuten herriak ere sartuta egoten ziren, baina orain guztiak jenderik gabe daude. Batzuetan, Zangozara, Ledeara, Esara eta Xabierrera, edo Urraulbeitira eta Urraulgoitira ere hedatzen dira, baina oso gutxitan.

Zangozako merindadearen barruan dago kokatuta.

Gainera, Nafarroako bost ardo-eskualdeetako bat da, eta 1500 hektarea mahasti inguru ditu. Kasu honetan ere Donamartiri Untz gehitzen da.

## Geologia 
Erliebe eta material desberdinen gainean garatutako lurzoruak hartzen ditu. Hala, hegaletan, iparraldereneko aldean, lodiera aldakorreko lurzoruak daude, harririk gabeak, eta ehundura astunak itsas Eozenoko marga grisen gainean, Irunberriko arroan. Gainerako mendi-mazeletan lodierako eta harritasuneko lurzoru aldakorrak ageri dira, ehundura franko finak edo limosoak, Ebro ibarreko tertziario kontinentaleko tuparri eta hareharrien alternantzien gainean. Azkenik, haranen hondoetan eta Irati eta Aragoi ibaietako alubioi-terrazen hondakinetan, hau da, lur lauetan eta maiz hartxintxar ugarirekin, mahastiak lur sakonak hartzen ditu, egitura frankoak eta drainatze bikainekoak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zangozerria
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Energia Berriztagarrien Gela

**Energia Berriztagarrien Gela** Zangozerriko Oibar udalerrian dago. Nafarroako eskualderik adierazgarriena da energia alternatiboen multzoan. Bertan, iturri berriztagarrien hainbat mota biltzen dira. Izan ere, leku gutxik biltzen dituzte Zangozerriak adina energia berriztagarrien ekoizpenaren lagin: zentral hidroelektriko txikiak, parke eolikoak, lastozko biomasaren instalazioa eta eguzki-energiaren erabileraren hainbat lagin, eguzkiak gidatutako arkitektura tradizionaletik hasi eta instalazio termiko eta fotovoltaikoetako azken teknologiaraino.

Ingurumena interpretatzeko zentro hau Oibarreko zinema zaharrean dago, San Petri elizaren ondoan. Eraikina, berez, mugarri jasangarria da; izan ere, eguzki-panelak ditu, harriz, teila zaharrez eta egurrez egina dago, eta eraikin publiko batean biomasako lehen galdara du.

Egonaldiak bi erakusketa-espazio handi eta ikus-entzunezkoen areto bat ditu. Argibide-panelek, energia berriztagarri bakoitzaren maketek eta bideoek gidatzen dute bisitaria gaiari buruzko ezagutzan. Zentzu horretan, «Berritu zure energia» erakusketak energiak giza garapenean izan duen eta izaten jarraitzen duen garrantzia ezagutzera gonbidatzen du.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Oibar
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Henry Plumb

**Charles Henry Plumb, Plumb baroia** (Warwickshire, 1925eko martxoaren 27a - 2022ko apirilaren 15a) britainiar nekazari eta politikaria izan zen. Europako Parlamentuko lehendakaria izan zen 1987tik 1989ra.

Familiaren baserriaz arduratu zen eta 1970ean Nekazarien Batasun Nazionaleko presidente hautatu zuten. Bere agintaldia Erresuma Batua Europako Ekonomia Erkidegoan sartzearekin batera etorri zen, eta Plumbek nekazaritza britainiarrari babes handiagoa ematea negoziatu zuen. Britainiarrak Europako erakundeetan sartzearen aldeko sutsua izan zen

1973an nobletu zuten eta 1987an baroi titulua jaso zuen. Alderdi Kontserbadorera batu eta Europako Parlamentuko kide hautatu zuten 1979an, eta bertan egon zen 1999ra arte. 1987tik 1989ra Legebiltzarreko lehendakari izan zen.

1995 eta 2007 artean Coventryko Unibertsitateko kantziler izan zen. 2017ko azaroan Lorden Ganberatik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
Oibarko gaztelua

**Oibarko gaztelua** Nafarroa Garaiko Oibar udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Gaztelua herria dagoen muinoaren goiko aldean zegoen, eta Muhammad ibn Lubb tropa musulmanek suntsitu zuten 882an. Gotorleku garrantzitsua Nafarroako Erresumaren ekialdeko mugan, mendeetan zehar Aragoi ibaiaren ibilguaren gainean egon zena. Hiribilduaren jatorrizko gunea izan zen, bere defentsa nagusia izateaz gain. 1488an suntsitu zuzten.

## Historia 
Gaztelua IX. mendean ere bazegoen, eta 882. urteanMuhammad ibn Lubb buruzagi musulmanak erabat suntsitu zuen. Dokumentuek hitzez hitz diote "Fractus est castro Aibarria", eta badirudi kanpainan Iruñeko errege Gartzia Enekoitz bera hil zela.

Aragoiko tropek okupatu zuten 1198-1200 kanpainan, Gaztelak eta Aragoik Nafarroa inbaditu zutenean erresuma konkistatzeko asmoz, baina Antso VII.a Nafarroakoak berak berreskuratu zuen, eta Nafarroan geratu zen beti.

Bere lehen alkaideen edo tenenteen artean, Oibar leinuko kideak daude, hiribilduaren sortzaileak, Nafarroako Erresuma sendotzen aktiboki parte hartu zutenak, belaunaldiz belaunaldi.

Nafarroako Gerra Zibilean beaumontarren eskuetan egon zen, eta, beraz, 1481ean setiatu zuten, eta 1488an gaztelua eta hiribildua erabat suntsitu zituzten.

XIX. mendearen hasieran, garai bateko gotorlekuaren aztarna batzuk geratzen ziren oraindik, eta 2008tik egindako indusketa arkeologikoek berretsi egin dute leku horretan zegoela, beti "el Cerco" bezala ezagutua izan dena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Oibar
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
San Petri eliza (Oibar)

**San Petri eliza** Nafarroa Garaiko Oibar udalerrian kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa zuen originalki, baina Pizkundean eraberritze handi bat izan zuen. 

Tenpluaren buruan, Zangoza-Irunberriko tailerreko erretaula erromanista bat dago, Juan Huitzi Ituren edo Juan Eretak egina ziurrenik; bere eskultura eta erliebeek Kristoren Pasioaren eta San Pedroren bizitzaren zikloak kontatzen dituzte. Parrokiako altxorraren artean, XV. mendeko Amparoko Kristoaren tailua, XII. mendeko Ama Birjinaren bi irudi erromaniko eta Bernardino del Campo zilarginak 1532 inguruan egindako eskema gotikoko zaintza txiki bat daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Josie Knight

**Josie Isobel Knight** (An Daingean, Irlandako Errepublika, 1997ko azaroaren 24a) pista eta errepideko txirrindularitzan Erresuma Batuarekin lehiatzen den atleta irlandarra da.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako jazarpen ekitaldian zilarrezko domina lortuz (Katie Archibald, Laura Kenny eta Neah Evansekin batera).

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alcabitius

**Abu-s-Saqr Abd-al-Aziz ibn Uthman al-Qabissí al-Haiximí** —arabieraz: **أبو الصقر عبد العزيز بن عثمان القبيصي**, *Abū ṣ-Ṣaqr* ʿ*Abd al-*ʿ*Azīz ibn Uṯmān* *al-Qabīṣī*— **Abd-al-Aziz** edo **Alcabitius** edo **Alchabitius** izen latinizatu gisa ezagunagoa (967an hil zen), matematikari eta astrologo arabiarra izan zen. Hamdanides dinastiako Sayf-ad-Dawla sultanari eskainitako *astroen judizioaren* sarreragatik da ezaguna. Latinezko lan hori oso preziatua izan zen Europan, Erdi Aroan eta Errenazimentuan. Astrologian, bere izena daraman domifikazio-sistema bat ezagutarazi zuen.

## Obrak 
Joan de Sevillaren XIII. mendeko latinezko itzulpen bat inprimatu zen 1473an, *Alchabitii Abdilazi* líber introductorius ad magisterium judiciorum astrorum (Líber isagogicus de *planetarum coniunctionibus* izenburupean ezaguna). Hamaika urte geroago, argitalpen inprimatuak 1485etik 1521era argitaratu ziren, Joan de Saxen XIV. mendeko iruzkinekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egils Levits

**Egils Levits** (Riga, 1955eko ekainaren 30a) letoniar epaile, diplomazialari eta politikaria da. Letoniako presidentea izan zen 2019tik 2023ra.

Aita judu letoniarra zen eta ama germaniar baltikoa. Familia SESBetik bota zuten 1972an, eta Alemanian ezarri zen, Letoniara itzuli ezinik 1990 arte. Letoniako independentzia aldarrikapenean lagundu zuen 1990ean.

1993tik 1994ra Justizia ministro izan zen eta 1994an Hungarian, Austrian eta Suitzan enbaxadore izendatu zuten. 2004tik 2019ra Europako Justizia Auzitegiko epaile izan zen, eta azken urte horretan Letoniako presidente hautatu zuten.

## Kanpo estekak
Teresa Izu

**Teresa Izu Remírez** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1965 - ibidem, 2000) margolaria izan zen. 

## Biografia 
1984an Iruñeko Arte Aplikatuen Eskolan graduatu zen eta Mariano Royoren pintura tailerrean parte hartu zuen.1985ean Josep Guinovart-en Arte Tailerrean parte hartu zuen Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan, eta urte horretan bertan Nafarroako Gobernuaren beka bat lortu zuen.1987an, *Estagio* ikastarora joan zen Liberto Molinaren Lisboako tailerrera, baita hiri bereko Antonio Invernoren tailerrera ere.1990ean, Nafarroako Gobernuak arte plastiko sorkuntzarako emandako laguntzetako bat jaso zuen.

## Margolari ibilbidea 
35 urte zituela, sortzaile horrek bere espazioa betetzen zuen Nafarroako pintura-panoraman, eta adierazpen plastiko oso pertsonala zuen, kolorearen erabilerak markatua, pigmentuen bidez, nekez sailka zitekeen teknika misto batean.1987an lehen erakusketa egin zuenetik, banakako zein taldekako zenbait erakusketatan hartu zuen parte. Teresa ez zen inoiz izan hitz askoko artista, baina bai adierazpen- eta komunikazio-indar handikoa. Pinturaren bidez komunikatzen zen, eta kolorea bere gogo-aldartearen, bizitasunaren eta energiaren ispilua zen ia beti. Bere ibilbide artistikoan beste artista askorekin topo egin zuen, proiektu kolektibo askotan parte hartu baitzuen, batzuk berak bultzatuak.

Iruñean egin zuen lehen banakako erakusketa *Café Colectivos* izenekoa (1987) eta azkena hiri berean, *Espacios Privados* zeritzona (1999).

Teresaren estudioa Biurrungo familia-etxearen ganbaran egon zen, eta hantxe igarotzen zituen uda guztiak. Leku horrek, ezbairik gabe, naturaren, lurraren eta haurtzaroan presentzia zehaztu zituen lanean.

## Lanak 
* Bere koadroak Nafarroako Unibertsitate Publikoaren, Nafarroako Museoaren, Zaragozako Udalaren edo Iruñeko Udalaren arte-bildumetan daude.
* Bere pintura-lanaz gain, ilustratzaile gisa lan egin zuen. Rosa Barasoainen *Poemas a tu bella* libururako ilustrazioak edota *La niña de agua y su amigo el mar*, hau ere Rosa Barasoainena, euskaraz, gaztelaniaz eta alemanez argitaratua. Beste zenbait liburutakoak ere egin zituen.
* Nafarroako Bio Lur elkarteak nekazaritza ekologikoari buruz argitaratutako monografikoen bildumako azaletarako collageen bilduma.

## Omenaldia 
* 2001ean, Iruñeko Udalak Teresa Izu atzera begirako erakusketa antolatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Zilia

**Santa Zilia** Oibar ibarreko Oibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XV. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Oibarreko Udalera pasatu ziren.

Bertako biztanleak *santaziliarrak* ziren.

## Izena 
Santa Zilia toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Santa Cilia*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Santa Cilia*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Santa Çilia* (1366)
* *Santa Cilia* (1534)
* *Santa Cecilia* (1712)
* *Santa Cilia* (1800)
* *Santa Cilia* (1859)
* *Santacilia* (1861)
* *Santa Cilia* (1998)

## Historia 
Antso V.a Ramiritz erregearen arreba Antsa Ramiritz kondesarena izan zen, eta honek, XI. mendea amaitu baino lehen, Santikurutze Zerozeko monasterioari eman zion. XV. mendearen hasieran, Nafar Koroaren aroa zen, eta Karlos III.ak 1421n Joan Koxe Suhuskune jaunari eman zion jaraunspeneko jaurerri gisa. Gero Zoliako bizkondeena izan zen. 1427an 9 su zituen, baina 1473an jendez hustu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oibar
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Eve Miller

**Eve Miller** (Los Angeles, 1923ko abuztuaren 8a - Van Nuys, Kalifornia, 1973ko abuztuaren 17a), **Marilyn Miller** sortua, estatubatuar antzezlea izan zen. 41 filmetan parte hartu zuen 1945 eta 1959 bitartean, bigarren mailako paperak jokatzen gehienetan.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Diamond Horseshoe* (1945) - Chorine (kredituetan agertu gabe)
* ''I Wonder Who's Kissing Her Now* (1947) - Anita (kredituetan agertu gabe)
* *Buckaroo from Powder River* (1947) - Molly Parnell
* *Inner Sanctum* (1948) - Marie Kembar
* *Beyond the Forest* (1949) - Telefonoguneko operadorea (kredituetan agertu gabe)
* *Arctic Fury* (1949) - Martha Barlow
* *Never Fear* (1950) - Phyllis Townsend
* *Mrs. O'Malley and Mr. Malone* (1950) - Nurse on Train (kredituetan agertu gabe)
* *The Vicious Years* (1950) - Giulia
* *Pier 23* (1951) - Norma Harmon
* *The Big Trees* (1952) - Alicia Chadwick
* *The Winning Team* (1952) - Margaret Killefer
* *She's Working Her Way Through College* (1952) - Copelanden idazkaria (kredituetan agertu gabe)
* *The Story of Will Rogers* (1952) - Cora Marshall
* *April in Paris* (1952) - Marcia Sherman
* *Kansas Pacific* (1953) - Barbara Bruce
* *The Desperate Women* (1954) - Emakumea
* *There's No Business Like Show Business* (1954) - Emakumea
* *The Big Bluff* (1955) - Marsha Jordan
* *Artists and Models* (1955) - (kredituetan agertu gabe)
* *Broadway Jungle* (1955)

### Telebista 
* *Your Show Time* (1949)
* *The Range Rider* (1951) - Ruth Wilson / Amy
* *Fireside Theatre* (1953) - Laura Chadson / Millie / Olerkaria / Mary
* *Mayor of the Town* (1954) - Marion Lane
* *Annie Oakley* (1954-1957) - Kathy Stokes / Laura Stevens / Jane Lester
* *The Lineup* (1954-1959) - Jane Carstairs / Mrs. Patterson
* *The Whistler* (1955) - Edith
* *City Detective* (1955) - Katherine
* *Crossroads* (1955-1957) - Helen Chamberlain / Mrs. Withersp
* *Navy Log*  (1957) - Lois MacKenzie
* *Mr. Adams and Eve* (1957) - Begum ("International Affair" atala)
* *Perry Mason* (1958) - Nora Kelly
* *Frontier Doctor'' (1959) - Paula Mason

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artamendia

**Artamendia** (*Done Jakue* ere deitua) Oibar ibarreko Oibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XV. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Oibarreko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *artamenditarrak* ziren.

## Izena 
*Artamendia* izen modernoa da, Euskaltzaindiak aukeratu duena. Aurretik, herriak izen hauek jaso zituen, guztiak nafar erromantzez:
* *Santiago de Aibar*
* *San Jaime de Aibar*
* *San Jaime del Monte*

Ikus daitekeenez, guztiek aipatzen dute Done Jakue, herriaren patroia, hizkuntza horretan hainbat izen jasotzen dituena. Ondoren, izen bera duten beste herri batzuetatik bereizteko, "de Aibar" gehitu zitzaien, Oibar inguruan zuten kokapenari erreferentzia eginez, edo "del Monte", mendialde batean zuten egoerari erreferentzia eginez. Hain zuzen ere, oinarri horren gainean agertzen da *Artamendia* toponimoa ("mendien artean"). Herri arrunt bat izan balitz, bere izena Aro Modernoan *Artamendia* izango zen.

Toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Santiago de Albar* (1125)
* ''San Jaume d'Ayvar* (1234)
* *San Jaume in Mons* (1250)
* *Carasol del Caracierzo de Arttamendia* (1731)
* *La Termedia* (1981)
* *Artamendia* (1994)
* *Artamendia'' (2019)

## Historia 
Hemen antzinako monasterio bat zegoen, X. mendearen amaieran hondatua Ramiro I.a Aragoikoak 1039an San Juan de la Peñari eman zion, eta bere abadeak 1056n Aezkoako ibarretik zetozen birpopulatzaileei eskaini zien. Ez dago jakiterik XI. mendetik aurrera biziguneak aurrera egin zuela. Eliza edo ermita XVI. mendera arte iraun zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oibar
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Lorea Lyons

**Lorea Lyons Andraka** (Bilbo, Bizkaia, 1996) aktorea, zinemagilea eta zinema zuzendaria da.

## Bizitza 
1996an jaio zen, Bilbon. Antzerki ikasketak egin zituen Ánima Eskolan. Ikus-entzunezko komunikazio gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (2014-2018).

2021 urtean "Azkena" zinema proiektua egin zuen Ane Landetarekin batera eta aurkeztu zuen Zinebin eta "Premio AUX de Zinebi Express" saria lortu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2024, *Azkena* (ekoizpena eta zuzendaritza)
* 2021, *Instrucciones para caminar por la ciudad/Hirian ibiltzeko jarraibideak*, zuz. Begoña Vicario
* 2018, *Me quiere, no me quiere(s)*, zuz. Lorea Lyons eta Ane Inés Landeta
* 2017, *La petite mort* (ekoizpena)
* 2016, *A migas*, zuz. Lorea Lyons eta Ane Inés Landeta

### Antzerkia 
* 2016, *Baile de máscaras*, zuz. David Valdelvira.
* 2015, *Diálogos Imposibles,* zuz. Marina Ximanskaja.
* 2014, *Uda-gau bateko ametsa*, zuz. David Valdelvira.
* 2013, *La tempestad*, zuz. David Valdelvira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Leatxe)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Oibar ibarreko Leatxe udalerrian XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Estilo erromaniko berantiarrekoa, lau ataleko habearte bakarreko oinplanoa du, burualde poligonala eta kontrahormek sendotua. Etapa erromanikotik portadak, horma-perimetroak eta oinaldean dagoen dorrearen behealdeak irauten dute. Gurutze-ganga sinplez estalita dago, eta nerbioak mentsuletan zurkaizten ditu. Nerbio batzuek oraindik ere badute beren tailu figuratiboa, giltzarriak ere zizelkatuta dituztela. Burualdeak gurutze-ganga du, eta giltzarria erliebean dagoen Agnus Deirekin apainduta dago. Habeartearen hirugarren atalean, kanoiz (epistola) eta ertzez (ebanjelioa) estalitako alboko kapera bana atxiki ziren berandu, hurrenez hurren.

Nabearen bigarren atalean irekitako portada erromaniko batetik sartzen da barrura. Ate txaranbeldua erdi-puntuko arkukoa da, eta arkiboltak hiru zutabe-bikotetan bermatuta daude. Zutabeen kapitelak animalien buruekin eta hostoekin ornatuta daude. Tinpanoak krismoia du, izarrez flakatua, eta polikromia arrastoak ditu. Kanpandorrearen behealdean (epistolaren aldean) tinpano erromaniko bat dago, dagokion krismoiarekin San Martin Tourskoa eliza zaharretik datorrena.

Barrualdean, nabarmentzekoa da ur bedeinkatuzko pilareak eta aldare-mahaiak landare-dekorazioa duten kapitelak dituztela, estilo erromanikokoak, eta horiek ere ermitatik etor zitezkeela. Erretaula nagusia erromanista estilokoa da (XVII. mendeko lehen erdialdea), eta aspaldi berrmargotu zuten. Bi solairuko hiru kale eta teilatupea ditu, erliebeak alboko kaleetan eta tailu exentuak erdialdean. Lehenengo solairuan, erakustokiko horma-hobiaren alde banatan, erliebeak daude, San Joan Bataiatzailearen eta San Migel Arkanjeluaren irudiekin, eta horiek identifikatzen dituzten sinboloak dituzte. Bigarren solairuan, Jasokundeko Ama Birjinaren irudia dago, aingeruekin batera, eta alde banatan Santa Ana eta Santa Maria Magdalenaren erliebeak. Eta teilatupean Kalbarioa agertzen da, ikonografia tradizionalaren arabera, fardel biribilean.

Epistolaren aldeko kaperan gurutziltzatu bat dago, zurez zizelkatua (XVII. mendea), naturala baino txikiagoa. Ebanjelioaren aldeko kaperan erretaula barroko bat dago tamaina ertainekoa, Familia Santuari atxikia, mihise gainean margotua, Madrilgo eskolako Claudio Coello margolari gaztelarrak ospetsu egin zuen ikonografia errepikatzen duena. Bankuan, tamaina txikiko mihiseetan, San Frantzisko Xabierkoa, San Migel Goiaingerua eta San Fermin irudikatzen dira.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Leatxe
* Oibar

## Kanpo estekak
San Martin Tourskoaren eliza (Leatxe)

**San Martin Tourskoa eliza** Oibar ibarreko Leatxe udalerrian XII. mendeko kristiau eliza zahar bat da, erromaniko estiloan. Gaur egun hainbat aztarnak bakarrik irauten dute eta herriko pilotalekuko frontisa da.

## Eraikina 
Herrian, jakina zen bere pilotalekuko horma herriko eliza zaharraren zati bat zela, elizaren atzealdea izango zenaren leiho bat zegoelako. Hala ere, dena mataz eta belar txarrez estalita zegoenez, XXI. mendearen hasieran indusketak egin zituztenez, elizaren oinplanoa argitara atera zuten.

XII. mendearen hasieran eraikitako tenplu erromanikoa da, Antso VII.a Nafarroakoaren garaian. San Joanen zaldunek erromesen ospitale bat zuten Donejakue Bidean, Oibar eta Orbaibarren artean Leatxe zeharkatzen zuen antzinako galtzada erromatarrarekin lotzen zuena.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza eraiki ondoren, denboraren joanak, XIX. mendeko gerrek eta Mendizabalen desamortizazioak tenplua hondamendi betean utzi zuten, eta, horren ondorioz, herriko hainbat etxe eraikitzean antzinako tenpluko leihoetarako eta harlanduzko harrietarako arkuteriak berrerabili ziren, eta Jasokundeko Andre Mariaren elizan kapitelak eta zizelkatutako harriak eliza osoan zehar banatzen dira, beren benetako jatorriarekin zerikusirik ez dutenak.

Landarearen barruan, oraindik ere, denboraren higaduragatik nekez bereizten diren irudi batzuk kontserbatzen dira, eliza honek jasan zuen etengabeko espoliazioan geratu denaren hondarrak baino apenas ikus daitezkeen. Errekondo aitak alboko hormetako harlandu gehienak, horma-bularrak, atariko ate-zangoak, kapitelak eta San Martinen hondakinetan balio handienekoak ikusi zituenak hartzen ditu Xabierko gaztelua zaharberritzeko, Aro Modernoaren hasieran suntsitu ondoren "haren segurtasuna eta kontserbazioa" aitzakiatzat hartuta.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Leatxe
* Oibar

## Kanpo estekak
Lukurreria

[thumb|*Lukurariak*, [Quentin Metsys-en margolana (1520).]]
**Lukurreria** maileguz ematen den dirutik ateratzen den gehiegizko irabazia da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
La Niña de los Peines

**La Niña de los Peines**, jaiotzez, **Pastora** **María Pavón Cruz** (Sevilla, Andaluzia, 1890ko otsailaren 10a – Ibídem, 1969ko azaroaren 26a) flamenko-kantari ijitoa izan zen, arte horren historiako ahotsik garrantzitsuenetakoa.

## Bizitza 
Ijitoen familia batean jaio zen. Aita Francisco Pavón Cruz flamenko-kantaria izan zen, 'El Paiti' ezizenez ezaguna, El Viso del Alcorrekoa, baina Tocinan hazi zen. Ama Arahaleko Pastora Cruz Vargas izan zen, eta haren bi nebak, Tomás Pavón eta Arturo Pavón, kantariak.

### Lan ibilbidea 
Zortzi urte zituela egin zuen lehen emanaldi publikoa, Sevillako Feriako etxola batean kontratatu zutenean, neba zaharraren ordez aritzeko. 1901ean Madrilen egin zuen debuta, Café del Brillanten. Hantxe ezagutu zuen Ignacio Zuloaga, eta hark konbentzitu zuen Bilbon Café de las Columesen lan egiteko.

Handik aurrera, La Niña de los Peines gisa ezagutzen hasi zen, tango batzuengatik. Tango horiek maiz interpretatzen zituen, baina inoiz ez zituen diskoan grabatu, diskoetxeek behin eta berriz eskatu arren:''Orraztu zaitez nire orraziekin, nire orraziak azukrezkoak dira eta. Nire orraziekin orrazten dena, hatzak ere miazkatzen ditu. Orraztu zaitez nire orraziekin, nire orraziak kanelazkoak dira eta. Nire orraziekin orrazten den neskatoa, kanela eraman darama. Orraziekin orrazten den gatxiak ('gachí'), kanelak benetan darama.'' Geroago, beste bat egin zen Arahal hirian, herri horri lotuta egon baitzen amarengatik.
* 2010ean, Emakumea Flamenkoan Museoa inauguratu zen Arahalen, eta Pastora Pavónek (La Niña de los Peines) bere lekua du.

## Lana 
Batez ere tangoak, petenerak, buleriak eta soleareak nabarmentzekoak dira, baina flamenkoaren modalitate guztiak menderatu zituen flamenko-kantari oso osatua izan baitzen, eta 'bambera' bezalako estilo berriak sortu zituen. Kantatzen zituen soleareen modalitateen artean, Mercé la Sernetarena nabarmentzekoa da, gaztetan ezagutu baitzuen.

Andaluziako Juntak interes kulturaleko ahotsa aitortu du. 1910 eta 1950 artean, 258 cante grabatu zituen arbel-diskoetan, eta 2004an 13 disko konpaktu gisa argitaratu ziren. Andaluziako Flamenko Zentroari esker berreskuratu ahal izan ziren, Andaluziako Juntaren Kultura Sailaren mende baitago, eta Jerez de la Fronteran du egoitza. Lan horretan 30 pertsonak parte hartu zuten, eta horien artean 12 ikertzailek, zortzi hilabetez. Grabazio horiek musika-altxor izugarria dira, eta Ramón Montoya, Niño Ricardo, Manolo de Badajoz, Antonio Moreno, Luis Molina, Currito de la Jeroma eta Melchor de Marchena gitarra-joleak dituzte lagun.

## Letrak 
Adibide gisa, La Niña de los Peines-ek interpretatu zituen kantuen letra batzuk azaltzen dira:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bohórquez, Manuel: *La Niña de los Peines en la Casa de los Pavón*. Andalucía: Signatura Ediciones de Andalucía, 2000. .https://es.wikipedia.org/wiki/Especial:FuentesDeLibros/8495122324

## Kanpo estekak
Sonsoles Echavarren Roselló

**Sonsoles Echavarren Roselló** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1976ko urtarrilaren 3a) idazlea eta kazetaria da.

## Ibilbide profesionala 
Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu ondoren (1994), Diario de Navarran hasi zen lanean, zutabegile eta familia arloko arduradun gisa. 

Kazetaritza-lana Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultateko irakaskuntza-jarduerarekin bateratzen du.

2021ean, Miriam Palacios medikuarekin batera, *Pediatria en zapatillas*, YouTubeko kanal bat bultzatu zuen, haurren eta nerabeen osasun fisiko eta mentalarekin lotutako gaiak jorratzeko, hizkera erraz eta dibulgatiboan.

## Bizitza pertsonala 
Eduardo Buxens fotokazetariarekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu.

## Sariak 
* Kazetaritzako Concha García Campoy saria (2017), Diario de Navarran argitaratutako *Los menores de 15 años atendidos por intoxicaciones etílicas,casi el triple que en 2001* artikuluan gizarte-eragin handiko gai batean fokoa jartzeagatik.
* Valentziako Ugalkortasun Institutuaren (IVI) Komunikazio Saria (2019ko martxoa), haurdunaldian, erditzean eta bizitzako lehen hilabetean izandako haurren galerei buruzko erreportaje batengatik.

## Lanak 
* *Las reinas del patio. Historias cotidianas de las familias de hoy*, Iruñea, Eunate argitaletxea, 2017, 268 pp., ISBN: 978-8477683377.
* *Mujeres de novela. Quince vidas extraordinarias del siglo XX,* Iruñea, Eunsa, 2020, 200 pp., ISBN: 9788431333768.
* *Camino sin abrazos. Vivencias y pensamientos en el año de la pandemia*, Papeles del Duende, 2020, 110 pp., ISBN: 9788412246032.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagi

**Nagi** honakoa izan daiteke:
* Alferkeria, pertsona baten portaera.
* Nagi (ugaztunak), ugaztun taldea, Folivora ordenan.

## Lekuak 
* Nagi (Okayama), Japoniako herri bat.
* Nagi (Bhojpur), Nepalgo herria.
* Nagi (Pahchthar), Nepalgo herria. 

## Pertsonak 
* Nagi Hanatani, japoniar tenislaria.
* Nagi Matsumoto, japoniar futbolaria.
* Nagi Noda, J-pop artista.
* Nagi Yanagi, J-pop artista.
Sare ubel

**Sare ubela** (*Cortinarius violaceus*) onddo espezie bat da.  Jangarritzat jotzen den *Cortinarius* bakanetako bat da, baina sukaldaritzako kalitatea ez da handia. Gida batzuetan ez dela ohikoa agertzen da, baina Iberiar penintsulako iparraldean ugaria da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm arteko diametrokoa, more kolore ilun ederrekoa, haragitsua, ganbila, batzuetan titiduna, azala belusatua, opakua eta lehorra.

**Orriak:** Eskotatuak, hasieran more ilunak, batzuetan beltzaranak, gero okre-burdin kolorekoak; nahiko lodiak eta tarte handiarekin, orritxo ugarirekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 7 – 10x1-3 cm, more iluna, batzuetan beltzarana; gaztetan handia eta garaia, oinarrian lodituta, borra bat bezala; haritsua eta ezkataduna, harroa gero hutsa. Gortina morea, laster esporaz zikindua.

**Haragia:** Bioleta-ubeldua, zurbiltzeko joerarekin; lehenengo tenkatua gero biguna eta ahula.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Violaceus* epitetoa berriz latinetik dator, biolazeoa. Koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina estimazio gutxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius hercynicus* espeziarekin, makroskopikoki oso antzekoa da, erretxinadunen basoetan ateratzen da, batez ere abetoen eta pinuen azpian, *Cortinarius violaceus* berriz hostozabalen azpian irteten da nagusiki (pagoak, haritzak, urkiak,etab.).

## Sasoia eta lekua 
Irailetik azarora, batez ere hostozabalen azpian. Nahiko arrunta, baina ez oso ugaria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Venezuela, Karibea, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Kaukaso, Kazakhstan, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Antartika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gitanas Nausėda

**Gitanas Nausėda** (Klaipėda, 1964ko maiatzaren 19a) lituaniar ekonomialari eta politikaria da. 2019tik Lituaniako presidentea da.

Ekonomia ikasi zuen Vilniusko Unibertsitatean eta Mannheimeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. 1996tik 2000ra Lituaniako Bankuko moneta-politikako zuzendaria izan zen. , eta 2008tik 2018ra banku pribatuan lan egin zuen.

2019an Lituaniako presidente hautatu zuten.
Alde Zaharreko Kriteriuma

**Alde Zaharreko Kriteriuma**, S.C. Casco Viejo-k antolatutako egun bateko lasterketa zen. Junior mailako txirrindulariek hartzen zuten parte eta normalean 4 txanda egiten ziren txirrindulariak autatzeko eta, minutu batzuetako atzedenaren ondoren, azken txanpa egiten zen. BBK dirulaguntza ematen zuen lasterketa hau antolatzeko. Egin zen lehenengo ekitalditik arrakazta handia izan zuen. Lehenengo ekitaldian 102 txirrindularik hartu zuten parte eta jende asko bilbu zituen Areatzako parkea eta Mesedeetako zubi bitartean.

I. Ekitaldia

# Aitor Urbieta (Lagun Artea).
# Joseba Aranguren (Lagun Artea).
# Iñaki Calle (S.C. Bilbaina).

## Kanpo estekak
San Bizente eliza (Zare)

**San Bizente eliza** Oibar ibarreko Zare udalerrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

## Eraikina 
Oinplano erregularreko tenplua da, habearte bakarrekoa, oinaldean lau angeluko dorre sendoa duena. XVII. mendeko erretaula erromanista nagusia dago bertan, Joan Huitzi mihiztatzaileak eta Joan Berroeta eskultoreak egina. Era berean, gurutziltzatuaren tailu bat dago, lehen berpizkunde baten estilokoa. Lo dagoen Kristoa da, forma borobilekoa, biluziaren azterketa saiatuarekin, batez ere soinean. Aurpegia, eskuinerantz makurtuta, edertasun klasikoz zizelkatuta dago, minaren islada eragozten ez duena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zare
* Oibar

## Kanpo estekak
Zareko jauregia

**Zareko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Oibar ibarreko Zare udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Joan Zarekoa jabea 1563an saritua izan zen 25 000 marabediko oheratzearen bidez, eta 1576an 40 000 izatera pasa zen Pedro Zarekoa lizentziaduna, bere ondorengoa. 1629an gorteetarako deia egiteko pribilegioa eman zitzaion Pedro Oibar Ezkaizi, erregearen idazkari eta jauregiko jaunari. 1665ean jada Beorlegiko baroi eta Arberoako bizkondearena zen, zeina auzibidean baitzebilen herriko epaimahaien aurka, Joan Leozkoa baserritarraren kuartelen salbuespenaren alde. 1723ko Nafarroako Kontuen Ganberaren zerrendan, konde hori ere ageri da jabe gisa. Armarriaren arabera, armarria gulez egina zegoen, eta zilarrez moztua. Hala erabiltzen zuen jada Petri Enekoitz Zarekoak 1375ean. 1506an, Joan Zarekoa eta Maria Ezpeletakoa ezkondu zirenean, andre berriaren armak gehitu zitzaizkion: zilarrezko eremuan gulezko lehoi arranpante bat.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zare
* Oibar

## Kanpo estekak
Samaniego abesbatza

**Samaniego Abesbatza** Antton Leteren ekimenez, 1977an, Gasteizko Samaniego ikastetxearen ekimen musikalaren barne. Egun, 40 kidek osatzen dute abesbatza, Nagore Alanguaren zuzendaritzapean. Taldea Arabako Abesbatzen Elkarteko kidea da.

## Zuzendariak 
* Aitor Sáez de Cortázar: 2009. urte arte.
* Arturo Goikoetxea: 2009tik 2014 arte.
* Nagore Alangua: 2014tik.

## Ibilbidea 
Taldeak bere errepertorioan ia garai eta estilo guztietako obrak abestu ditu, Kantu gregorianotik, XXI. mendeko musikaraino, eremu sinfoniko koralean ere lanak eginez, Carl Orffen Carmina Burana, Mozarten Requiem, Händelen Hallelujah, Beethovenen sinfoniak, Donizettiren ''L 'elisir d' amore'' opera, etab. Hainbat musika-talderekin, bestetik, (Gasteizko Udal Musika Banda, Euskadiko Orkestra Sinfonikoa, Gasteizko Camerata Ganbera Orkestra) lankidetza ugari izan ditu abesbatza honek.

Gasteiz hiriko ekitaldirik esanguratsuenetan parte hartu du abesbatzak, hala nola Gasteizko jaietako pregoietan, Gabonetan, Urrezko Zeledonetan, Gasteizko guduaren mendeurrenean … Era berean, folklorea eta, bereziki, Euskal Herrikoa, interes bereziarekin lantzen du abesbatzak.

Asko dira eman dituen kontzertuak, bai Euskal Herrian, bai Estatuko gainerako herrialdeetan, eta emanaldiak egin ditu Frantzian, Belgikan, Suitzan, Italian, Portugalen, Alemanian, Hungarian, Txekiar Errepublikan…

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abesbatzaren webgune ofiziala.
* "Maitia nun zira" abestiaren interpretazioa.
* Abesbatza Youtuben.
San Migel eliza (Eslaba)

**San Migel eliza** Oibar ibarreko Eslaba udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Elementu zaharrena portada erromanikoa da, landare-dekorazioa eta giza buruak dituzten kapitelen gainean dauden hiru zezen lodik osatzen dutena. Tinpanoak krismoi bat erakusten du. Elizak XVI. mendean hartu zuen gaur egungo itxura, eta orduan tenplua nabarmen handitu zen; orduan, izar-gangaz estali zen.

1625ean Pedro Itoizek eta bere seme Simoiak barroko estiloko erretaula nagusia kontratatu zuten. Hamar urte geroago, Juan Alejosek intsentsu-ontzi bat, ontzi bat eta krismerak egin zituen. Herriak, halaber, gurutzadura errenazentista bat gordetzen du.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Eslaba
* Oibar

## Kanpo estekak
Panait Istrati

**Panait Istrati** (Brăila, 1884ko abuztuaren 10a - Bukarest, 1935eko apirilaren 16a) errumaniar idazlea izan zen. Errumanieraz eta frantsesez idatzi zuen, eta "Balkanetako Maxim Gorki" deitu zioten.

1907an Errumaniako egunkari sozialistetara artikuluak bidaltzen hasi zen eta ondoren ipuinak argitaratu zizkioten. 1910ean greba baten antolaketan parte hartu zuen eta 1913-14an bidaiatzen egon zen eta bere tuberkulosia sendatzen saiatzeko Suitzan bizitzen jarri zen. Errumaniara itzultzean, arlote aldiak eta erietxean egonaldiak tartekatu zituen. Miserian bizi eta deprimituta bere buruaz beste egiten saiatu zen 1921ean.

Romain Rolland idazle frantsesak lehen eleberriak argitaratzen lagundu zion. Istratik Rollanden ideia ezkertiarrak partekatu zituen eta boltxebismoarekin ilusionatu zen.  1927an Sobietar Batasuna bisitatu zuen eta Stalin goraipatu zuen, baina gero estalinismoarekin ilusioa galdu zuen. Gaixorik eta atsekabetuta Errumaniara itzuli eta erietxe batean hil zen.

## Literatura lana 
### Eleberriak 
* ''Les Récits d'Adrien Zograffi : Kyra Kyralina* (Rieder, 1924), Gallimard
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Oncle Anghel* (Rieder 1924)
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Présentation des haïdoucs*, Rieder, 1925, 1930
* *Les Récits d'Adrien Zograffi : Domnitza de Snagov* (Rieder 1926)
* Kir Nicolas (version première de Codine) Eds du Sablier 1926
* *Le Refrain de la fosse. Nerrantsoula* Éditions de France, 1927
* *Les Chardons du Baragan*, Bernard Grasset, coll. « Les écrits », 1928
* *La Jeunesse d'Adrien Zograffi : Codine (Rieder 1926) - Mikhaïl (Rieder 1927) - Mes départs - Le Pêcheur d'éponges* (Rieder 1930)
* *Vie d'Adrien Zograffi : La maison Thüringer - Le bureau de placement (Rieder 1933)*
* *Vie d'Adrien Zograffi :  Méditerranée (Lever de soleil) (Rieder 1934) - Méditerranée (Coucher de soleil)*, Gallimard
* *Nerrantsoula. Tsatsa Minka. La famille Perlmutter. (en collaboration avec Josué Jéhouda) Pour avoir aimé la terre*, Gallimard
* *Codine*, Libertalia

### Lekukotza lana 
* *Vers l'autre flamme : Après seize mois dans l'U.R.S.S.* (premier volume) ; *Soviets 1929* (deuxième volume) ; *La Russie nue* (troisième volume), éditions Rieder, 1929

### Lanen argitalpenak 
* *Œuvres complètes*, éditions Gallimard, 4 tomes, 1977
* *Panaït Istrati, Le Pélerin du cœur*, éditions Gallimard, 1984
* *Kyra Kyralina, Oncle Anghel, Domnitza de Snagov*,  Le Livre moderne illustré
* *Œuvres'', 2005, 2006 et 2015 Éditions Phébus

## Kanpo estekak
Edward Natapei

**Edward Nipake Natapei Tuta Fanua`araki** (Futuna, 1954ko uztailaren 17a - Port Vila, 2015eko uztailaren 28a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko bitarteko presidente izan zen 1999ko martxoaren 2tik 24ra. Lehen ministro ere izan zen hiru aldiz (2001-2004, 2008-2010 eta 2011n).

Vanua'aku Pati alderdi anglofono sozialistako kidea izan zen. 1983an sartu zen lehen aldiz parlamentuan, eta 1996an Legebiltzarreko presidente hautatu zuten. Herrialdeko behin-behineko presidente izan zen hogeita bi egunez, Jean-Marie Léyéren agintaldia amaitu zenetik John Bani hautatu zuten arte. Ondoren, lehen ministro izan zen hiru alditan.

## Kanpo estekak
Eslabako gaztelua

**Eslabako gaztelua** Oibar ibarreko Eslaba udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Gaztelua herriaren gainaldean zegoen, gaur egun baseliza bat dagoen tokian. Gaztelak Nafarroako Erresuma konkistatu ondoren eraitsi zuten lehenetarikoa izan zen, Gaztelaren aurkako altxamenduak saihesteko.

## Historia 
XIII. mendean, zenbait alkaide agertu ziren dokumentazioan, hala nola Gartzea Semenetz Oharrizkoa 1219an eta Bartolome Arradakoa 1237an. Geroago, 1425ean, Karlos III.a Nafarroakoak hiribildua eta bere gaztelua gehitu zizkion Leringo konderriari, garai hartan Luis III.a Beaumontekoarentzat sortua. 1454an, agramondarren eta beaumontarren arteko gerretan, Migel Lubian alkaidea zuen. 1470 inguruan Joan Fernanditz Moredakoak zuen, bere kontura eta XV. mendeko azken urteetan Martin Lakarrak ordezkatu zuen lan garrantzitsuak egin zituena. Zurita kronikaria aragoiarraren arabera, 1516an Cisneros erregeordeak agindu zuen lehen gazteluetako bat izan zen, Albako dukearen tropek garai hartan konkistatu berria zen altxamendu armatu bat saihesteko.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Eslaba
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Alduate dorrea

***Alduate dorrea*** Oibar ibarreko Eslaba udalerrian kokatutako eskultura bat da, Patxi Alduatek eraikia. NA-132 errepidearen inguruan dago, Eslaba herriaren eta Santakriz aztarnategiaren artean.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainrea 
* NA-132
* Eslaba

## Kanpo estekak
1993ko Bizkaiko Bira

**1993ko Bizkaiko Bira**, urte horretan egin zen itzuli hartako XIII. ekitaldia da. Uztailaren lehenengo erdian egin zen.

Partaidetza ikaragarria izan zuen ekitaldi hura eta parte hartzaileetako askok profesionalak bihurtu ziren. Hoietako batzuk, Igor González de Galdeano, irabazlea, Agustin Sagasti, Íñigo Cuesta, Roberto Laiseka, Bingen Fernández, Iñigo Chaurreau, Gorka Gerrikagoitia, Iñaki Barrenetxea, Jon Odriozola, Cesar Solaun, Garikoitz Santisteban, Julian Barcina, Raimondas Rumšas, Koos Moerenhout, Jurgen Gilsing, Naglis Ciplijauskas, Óscar Mollar, Santiago Blanco eta Ángel Casero izan ziren.

Urte honetan, Bizkaiko Foru Aldundiak, El Correo aldizkariak eta BBKk babestu zuten lasterketa.

## Taldeak 
* Banesto
* Kaiku
* Gurea-Ascovalsa
* Pescanova
* Cesaden
* Iberdrola
* Gasyca Euskadi-Bilbobici
* Cafes La Brasileña-Manik
* LG Stuttgart
* Cafes Baque
* Santisteban-Canales
* C.A.I.
* Cafe Fortaleza
* Herbehereetako Selekzioa
* Lituaniako Selekzioa
* Commonwealth-eko Selekzioa

## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tombeau badia

**Tombeau badia** () Maurizio uhartearen ipar-mendebaldean, Tombeau ibaian bukatzen den badia da. Port Louis hiriburutik sei kilometrotara dago.

## Izena 
Badia honen izena, euskaraz "Hilobien badia", inguruan dauden ur arrsikutsuen ondorioa da. Itsasontzientzako oso inguru arriskutsua da eta, ondorioz, asko dira bertan urperatu direnak. Urperatze horietako batean, ziren artean, 1615ean, Pieter Both egon zen, Ekialdeko Herbeheretar Indietako gobernadorea; Port Louisen dagoen mendi batek bere izena du haren oroimenez.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin eliza (Lerga)

**San Martin eliza** Oibar ibarreko Lerga udalerrian XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Habearte bakarreko eraikina da, lau atal eta burualde erdizirkularra ditu, eta hainbat berrikuntza jasan ditu ondorengo mendeetan. Estalkia kanoi-ganga zorrotz batez estalita dago, lau angeluko sekzioa duten fajoi tolestuen gainean, zutabe atxikiak dituzten pilastretan bermatuta. Argiztapena kapitel apainduak dituzten erdi-puntuko hiru leihoetatik dator. Korua azken atalean dago eta arku eskartzano oso molduratu batek irekitzen du; presbiteriotik datorren XVII. mende hasierako burdin hesi batek ixten du. Lis-lorez eta identifikatu gabeko irudiz errematatutako forja da. Dorrea prismatikoa da eta oinaldean altxatzen da. Goiko aldea XVI. mendeko hazkuntza da. Angeluak kontrahormen bidez sendotuta ditu. Epistolaren aldean atea irekitzen da, friso doriko bati eusten dioten pilastra kaxeatu lerromakurren gainean dagoen erdi-puntuko arku bat. Bere gainean frontoi zatitu bat dago eta bertan inskripzioa dago: *ANO 1749 / ABBAD / D MARTIN / ZABALETA Y SARASA*. Gainean dagoen leihoa lehenagokoa da, XVI. mendekoa.

Tenpluko erretaula nagusia XVII. mendeko bigarren erdikoa da, eta bere forma oktogonala oso ondo egokitzen zaio absidearen zirkulu erdiari. Bere trazak banku bat, hiru kaleko bi gorputz eta teilatupea ditu. Gainjartzen diren zutabeen ordenek eta hostailazko plakek osatzen dituzte apaingarriak. Horma-hobietan santu batzuen tailuak daude, eta errematean gurutziltzatua. Polikromia originala da. Lergan Erdi Aroko beste tenplu bat dago, Epaiz pareko herri hustuko Gurutze Sainduaren eliza, aurri-egoeran, tinpanoa eta bataiarri originala dituen portada bat gordetzen duena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Lerga
* Oibar

## Kanpo estekak