open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zalla Bai (alderdi politikoa)

**Zalla Bai** Zallan sortutako alderdi politikoa da.

2011ko udal hauteskudeetan Aralar alderdiaren siglak erabiliz aurkeztu zen, eta alkatetza lortu zuen Javi Portillo Berasaluze hautagaiak. 2015eko udal hauteskundeetan, berriz, Zalla Bai izenarekin aurkeztu zen, eta Javi Portillok berretsi egin zuen alkatetza.

2015eko udal hauteskundeetan, ordea, galdu egin zuen eta Javi Portillok ez dio Aginte-makila uzten Zallako alkate berriari.

## Kanpo estekak
Balmaceda

**Balmaceda**, Coihaique izeneko udalerrian dagoen herrixka da, Txileko Aisén eskualdean. José Antolín Silva Ormeñok 1917ko urtarrilaren 1ean sortu zuen, bere herrikide txiletarrak bizi izateko leku bat ematea nahi izan zuen, leku berean bilduta egon zitezela, Argentinako hego-mendebaldean. Ayséngo lehen herria bihurtu zen eta Argentinarekiko mugaren ondoan. Silva-k herria banatu zuen mila lekuko ibilbide batekin eta eskola bat eta estilo espainiarrerako plaza bat eraiki zituen. 1928an, Estatuak Balmaceda ezagutu zuen hiribildu bategatik. 1945an, FACH-ak aerodromo bat eraiki zuen, baina hau gainbeheratu zen Coyhaiquerako eta kokapen pribilegiaturiko bidearen inaugurazioarekin. Gaur egun, herrixka hau eskualdeko nazioarteko aireportua, aduana batez eta Huemules Pausoa deitutako mugako pausoaz gain, daukan bakarra. Balmasedaren hiri senidetua da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artxube

**Artxube** Enkarterriko auzo bat da, Gueñes udalerrian kokatuta, Quadra-Lakabextik 7,6 Km-tara eta 4,4&nbsp;km-tara Sodupetik.

Enkarterrietako eskualdean ohikoa den bezala, Gueñesek arkitektura-garrantzi handiko monumentu eta eraikuntza asko ditu. Elementu gotiko eta errenazentistak nahasten ditu eta modu aberatsean apainduta dago.

FEVEk bertan geraleku bat du.

## Kanpo estekak
Molinar enparantza

**Molinar enparantza** Gordexolako herriaren erdialdean dagoen plaza da. Inguruan ditu udaletxea, herriko liburutegia eta eliza. Molinar enparantzan, Gordexolako jaietan ipintzen da agertokia, eta jaietako gune nagusia izaten da. Bizkaibusen geltoki bat du, bai eta Gernikako zuhaitzaren ondorengo bat ere.

## Kanpo estekak
Indamendi

**Indamendi** edota **Indamendikogaina** Hernioko mendilerroan dagoen tontorra da, Gipuzkoako erdialdean. Urola Kosta eskualdean dago, Zarauzko Elkano auzoaren alboan. Bere gailurrean hormigoizko gurutze handi bat dago eta bertatik Zumaiatik Zarautzera doan kostaldearen ikuspegi bikainaz goza daiteke, gainera gailurrean Aia, Zestoa eta Aizarnazabal udalerrietako lursailek bat egiten dute.

Itsas mailatik 462 metroko garaieran dago eta gailurrak 112 metroko malda du. Indamendi eta alboko Txatxarromendi edo Illarratxo (452 m.) artean Aierdimuxu edo Hirumugarrieta (363 m.) mendilepoa dago.

## Igoerak 
Mendi honetara igotzeko ohiko abiapuntuak Zarautz udalerria eta Elkano eta Urdaneta auzoak dira.

### Zarauztik 
[thumb|250px|ezkerrera|[Zarautz Indamendiko gailurretik ikusita. 2014ko azaroaren 10a.]]

Zarauzko herrigunetik autobidearen azpiko tunela iraganez hilerrira doan bidea hartu behar da. Bertan (15 metro), Arbestain baserria (140 metro) eta San Blas baselizara (170 metro) doan asfaltatutako bidean goruntz joan beharra dago, eta Meagatik (120 metro) Elkanora (265 metro) doan errepidean aterako gara. Errepide honetan zenbait metro goruntz egin ondoren Santa Kruz baseliraren (260 metro) parera iritsiko gara. Baseliza dagoen lekuan errepidea laga eta eskuinean marra zuri-gorriz adierazitako bidezidor bati jarraituko diogu, bidezidor honi jarraiki eta malda bat igo ondoren gailurreko gurutze handiaren oinetara iritsiko gara. Igoera honen bete aldaera bat Lertxundi baserritik (155 metro) doana da, Elkano auzora (260 metro) atera eta hemendik ohiko gailurrerako bidezidorra hartuz.

### Elkanotik 
Elkanotik (260 metro) Meagara (120 metro) doan errepidea 300 metroz jarraitu eta ezkerretara traktore bie bat hartu behar da. Mendilepo txiki (301 metro) batera iritsi eta bertan gailurrera (462 metro) hurbilduz goazen heinean bidezidor bilakatzen den bide bat hartu behar da. Gaur egungo kartografiaren arabera, tontorraren gunerik garaiena gurutzea, mugarria eta buzoia dauden gunea da, eta ez hegoalderago dagoen gunea (458 metro).

[thumb|600px|erdian|Indamendiko gailurraren ikuspegi panoramikoa. [2014ko azaroaren 10a.]]

### Urdanetatik 
Urdanetan (360 metro), sarrerako errepidean dagoeen Indagarate mendilepotik (370 metro) abiatu behar da. Agiñeta baserrira (310 meetro) doan hormigoizko bidea haru eta eskuineko bidea hartuz Aierdimuxu mendilepora (363 metro) igotzen da, honela Txatxarromendi (452 metro) hegoaldetik inguratzea lortzen da, azken mendi hau ere igo eta mendilepo honetara jeitsi liteke. Orain Indamendiko (460 metro) gailurrera doan bidezidorra jarraitzea besterik ez dago.

## Kanpo estekak 
* Indamendi *luberri.net* webgunean
Gau-mahai

thumb|300px
**Gau-mahaia**, **ohe-mahaia** edo **mesanotxea** (azken hau Hegoaldean) ohe ondoan egoten den mahai edo antzeko altzari txikia eta baxua da, pertsona batek oheratzean, gauean zehar eta jeikitzean behar dituen gauzak gordetzeko. Maiz, lanpara txiki bat ere jartzen da gainean, ohean irakurri eta beste zereginetarako erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Kriseilu (argipena)

**Kriseilu** hitzak esanahi zenbait dituzte:
* kriseilua, argiztatzeko tresna;
* Kriseilu, Gabriel Arestiren inguruan sortutako antzerki-taldea;
* Kriseilu, Euskal Herriko argitaletxea.

## Ikus, gainera 
* Aladino eta kriseilu miragarria
Herbert Blumer

**Herbert Blumer** (Saint Louis, Missouri, 1900ko martxoaren 7a - Danville, Kalifornia, 1987ko apirilaren 13a), soziologo estatubatuarra izan zen. George Herbert Mead-en ikasle, psikologia sozialaren ikaskuntzan hezi zen. Soziologiara jo zuen eta eragin garrantzitsua izan zuen Chicagoko Eskolako bigarren belaunaldiaren baitan.
Korronte (argipena)

**Korronte** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* **korrontea**, jariakin- eta partikula-higidura norabide jakin batean,
** korronte elektrikoa, elektroi eta karga elektrikoa duten beste partikulen higidura,
** ur-lasterra edo joaira,
** haize-lasterra,
** itsaslasterrak;
* ekonomian, kontu korrontea, banku-gordailu mota bat;
* literaturan, artean, filosofian eta beste hainbat jakintza-arlotan, joera, higikundea edo eskola.
Baltimore Tower

**Baltimore Tower** (euskaraz *Baltimore Dorrea*) Isle of Dogs, Londresen eraikitzen ari den egoitza etxe-orratz bat da. Eraikina London Arena zegoen orubean kokatzen da.

## Ezaugarriak 
Eraikitzen ari den etxe-orratz honek 150m-ko altuera eta 45 solairu izango ditu eta £142m kostatu ditu.

## Plangintzaren aplikazioa 
Ballymore London Arena Ltd-k 2008an, aldaketa baten eskaera egin zuen Tower Hamletsera aldatu nahian.

## Kanpo estekak
Santa Katalina baseliza (Mundaka)

**Santa Katalina baseliza** Bizkaiko Mundaka udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko penintsulan kokatua dago, balio geoestrategiko handiko gunean, izan ere ikuspedi bikaina eta garai batean Urdaibaiko itsas sarbideraren eremuaren defentsa bikaina baizegoen. Bestetik, Izaro eta Ogoño ezinegokiago ikus daitezke.

Gaur egungo baseliza 1879. urtekoa da, baina Erdi Arotik biltokia, izurrialdietan ospitalea eta defentsa gotorleku ere izan da.

Baselizak enbaten ondorioz kalteak izan eta ondorioz berreraikuntza ugari jasan arren, eraikinak bere jatorrizko gotiko eta errenazentista arteko trantsizio estiloa mantendu ahal izan du. Bestalde, historiari dagokionez, eraikina inguratzen duen harresiari ere so egin behar zaio, hau ere eraikina berreraiki zen garaikoa baita.

Haren barruan ofrenda bat ikusten da: belaontzi bat, eskala txikian xarmanki muntatua, eta bi maskor erral­doi, kapitain batek Filipinetatik ekarriak, ur bedeinkatuarentzako ontzi bezala erabil­tzen dituztenak.

Gaur egun, udalerri honetako turismogune nagusienetakoa da, eta horrela adierazten da udal webgunean. Gainera, urtero azaroaren 25ean mundakarrek eraikinaren inguruan eta barnealdean Santa Katalinaren omenezko jaia ospatu ohi dute. Antzina azaroaren 25ean, herriko marinelak ermitan bil­tzen ziren urtero, etxezaina, kontularia, epaileak, ultramanak eta talaiariak aukeratzeko.

Fitxategi:Santa Katalina baseliza Mundaka 2.jpg|Baseliza eta atzealdean Ogoño
Fitxategi:Mundaka - Ermita de Santa Catalina 8.JPG|Aurrealdea
Fitxategi:Ermita de Santa Catalina (parte trasera).jpg|Atzealdea
Fitxategi:Mundaka - Ermita de Santa Catalina 6.JPG|Santa Katalinaren irudia
Fitxategi:Santa katalina mundaka.jpg|Itsasotik ikusita

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Urdaibai

## Kanpo estekak
Arrain urlehortar

[eskuinera|thumb|300px|*[Periophthalmus gracilis*, uretatik at egunak igarotzeko gai den arrainetako bat]]

**Arrain urlehortarrak** uretik at luzaroan egoteko gai diren arrainak dira. Hamaika arrain generok ezaugarri hau dute. Taxonomiaren ikuspegitik urrun daudenez, eboluzio independente jasan dutela uste dute, eboluzio konbergente deritzon prozesu batean. Lurretik ibiltzeko hainbat teknika erabiltzen dute: alboko uhindura, tripode moduko ibilaldia edo saltoka.

Eboluzionatu ez diren arrainek birika moduko organoak dituzte, dipnoiek adibidez. Hauek egungo tetrapodoen arbasoak izan ziren. Eboluzionaturiko espezieek, berriz, igeri-maskuriak dituzte flotagarritasuna kontrolatzeko. Birika antzeko organoak ez dituztenek, eboluzionaturiko arrain urlehortarrek beste metodo erabiltzen dituzte, adibidez azalean zakatzak izatea. Era berean, begiak ere aldatu dituzte airearen argitasunen arazoak ez izateko.

## Arrain urlehortarren zerrenda 
* Dipnoiak, sei espezie.
* *Alticus arnoldorum* eta beste blenido.
* *Clinocottus analis* eskorpenidoak 24 orduz irauten du uretik at.
* Oxudercinae subfamiliako gobidoak.
* Aingira batzuk, tartean ibai-aingira edo amerikar *anguilla rostrata*.
* Channidae familiako kideak.
* Clariidae familiako kide batzuk, tartean *Channallabes apus*.
* Anabantoidei subordenako kide batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txatxarromendi

**Txatxarromendi** edota **Illarratxo** Hernioko mendilerroan dagoen tontorra da, Gipuzkoako erdialdean. Urola Kosta eskualdeko Aia udalerrian dago. Pagoeta mendilerroan dago, hau era berean, oraindik zabalagoan den Hernio mendilerroko zati delarik. Itsas mailatik 452 metroko garaieran dago eta gailurrak 82 metroko malda du.

Pagoeta menditik Zarautz eta Urdaneta auzoa (360 metro) elkarlotzen dituen Indagarate mendilepoak (370 m) banatzen ditu, Euskal Kostaldera begira dagoen mendilerroaren gainaldean.

Indagarate mendilepoareen mendebaldean garaiera apaleko bi mendi daude. Bata Txatxarromendi edo Illarratxo, gailurrean burdinezko gurutz txiki eta artistiko bat du. Bestea, mendebalderago, Indamendi (462 m.), bi gailur hauek Aierdimuxu edo Hirumugarrieta (363 m.) mendilepoak banatzen ditu.

## Igoerak 
### Urdanetatik 
Urdanetatik (360 m.) Indagarate doan (370 m.) errepidea hartu. Bertan, jada gailurra mendebalderuntz hurbil gelditzen da eta denbora gutxian igotzeko ez du zailtasunik. Aierdimuxu mendilepora (363 m.) jeitsi eta mendilerroan jarraituz Indamendira (475 m.) igotzeko aukera dago.

### Elkanotik 
Elkanotik (260 m.) Meagara (120 m.) jeisten den errepidean 300 metroz aurrera egin eta ezkerretara dagoeen bidea hartu. Hau mendiaren ipar-ekialdeko magalean barna doa. Aurrerago, Meaga eta Elkano elkarlotzen dituen errepidean dagoen Santa Kruz baselizatik datorren bidearekin bat egiten du. Bide hau Indamendira (475 m.) igotzen den bidezidorra bilakatzen da, baina aurretik ezkerretara doan bidea hartu eta Aierdimuxu mendilepora (363 m.) iritsiko gara, bertan Txatxarromendira (452 m.) doan igoera hasten delarik.

## Kanpo estekak
Santa Maria eliza (Mundaka)

**Santa Maria eliza** edo **Andra Mariaren eliza** Bizkaiko Mundaka udalerrian dagoen eliza bat da. Herrigunean bertan dago.

## Historia 
Parrokia hau XI. mendean ere bazegoen, 1050. urtean Iñigo Lopez de Nuño Nuñez de Vizcaya Bizkaiko kondeak Santa Maria eliza eta Mundadako herria Aragoiko San Juan de la Peña monasterioari ematen zizkiola jartzen duen 1071ko agiri bat gordetzen baita. Eliza, Munakatarren dorretxearekin batera eraiki zen, Butroetar Gonzalezek, Munakatar Ruiz Sanchez jaunaren etsaia zenak, eraiki zuen bandoen arteko borroken garaian (1446ko ekainaren 24a).

Nahiz eta gaur egun haurrentzako jolas-parkeaz inguratua egon arren, jatorriz alboan Munakatarren dorretxea zegoen, baina 1446ko ekainaren 24an Banderizoen gerratearen garaian Munakatarreen eetsai zen Gomez Gonzalez Butroikoak suntsitu zuen. Ordutik aurrera gaur egun dagoen gune irekia mantendu da.

Historian zehar eliza udalerriaren eskutik eraldatu da. Honela, XIX-XX. mendeetan herriko itsasgizonen diru laguntzekin zaharberritu zenean, elizate ere bilakatu zen. XX. mendetik aurrera eraikinak gaur egungo itxura mantendu izan du, udalerriko ikurretako bat bilakatu delarik.

Barnean, gurtu ohi den San Petri apostuluaren erlikia bat dago.

Fitxategi:Mundaka - Andra Mari 4.JPG|Aurrealdea.
Fitxategi:Mundaka church.JPG|Atzealdea.
Fitxategi:Mundaka itsasotik.jpg|Itsasotik ikusia.
Fitxategi:Mundaka - Andra Mari 1.JPG|Kanpandorrea.
Fitxategi:Mundaka - Andra Mari 3.JPG|Alboko ikuspegia.

## Egitura 
X. mendean eliza erromaniko estiloan proiektatu zen, baina XVI. mendean suntsitua izan zen. XVI. mendeko lehen herenean burututako berreraikitzean gotiko berantiar estiloko oinplanoz eraikiti zen. Eraikuntza lanak mende osoz luzatu ziren, mendebaldeko aldea atari errenazentista eta kapitel jonikoz osatu zelarik. Gainera, XIX. meendean gaur egungo kanpandorrea eta aurrealdeko ataria gehitu zitzaizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro baseliza (Elkano)

**San Pedro baseliza** Gipuzkoako Zarautz udalerriko Elkano auzoan dagoen baseliza bat da. Erdi Aroko eraikina da, Pablo Gorosabel historialariak bere Geografia-Historia Hiztegian dioenez, jada 1025an San Salbador Olazabalgo elizari emandako dohaintzaren barnean aipatua da.

## Eraikina 
Sarrerako atea ojibala eta XIV. mendean gotiko estiloan eginikoa da. Gaur egun baselizak ez du erretaularik eta bertan hiltzorian dagoen Kristo handi baten irudi eder bat dago. Alboeetara hareharrizko antzinako aldareak eta Gure Amaren eta San Pedroren tailak daude.

Bisitari Nagusiaren idazkien irakurrita 1540ean lau aldare zituela badakigu: nagusia San Pedrori sagaratua, gainontzeko hiruak, Gure Ama, Santa Susana eta Santa Barbararenak. Gotiko estiloko bataio harria ere badu, jatorriz Getariako San Salbador elizan zegoena.

1989ko uztailaren 9an zaharberritze sakon baten ondoren baseliza berrinauguratua izan zen. Donostiako Elizbarrutiko Museoan jatorriz baseliza honetan zeuden XIV. mendeko bi taila ikusgai daude: San Pedro eta bestea identifikatu gabea.

## Mitologia 
Luis Pedro Peña Santiago etnologoak baselizaren eraikitzearen kondaira jaso zuen. Elkano-Bitarte baserriko Joxe Antonio Manterola kontatutakoaren arabera, hiru gizonezko sorginek gau bakar batean eraiki omen zuten. Sorgin hauetako bat maingua zenez, “Kojua” ezizena zuen. Sorgin hauetako batek Garate menditik harriak Arbastañaundi kokalekura jaurtikitzen omen zituen, bertan Kojuak jaso eta Elkanora jaurtikiz, han hirugarren sorginak eliza eraikitzen duen bitartean.

## Jaiak 
Urtero ekainaren 29an baselizan ospatu ohi dira.

## Kanpo estekak
Generiko (argipena)

**Generiko** hitzak adiera zenbait ditu:
* **generiko**, espezie edo multzo bateko elementuak izendatzeko modu orokor eta zabalari buruzkoa dena;
* botika generikoa, markarik gabeko botika;
* hizkuntzalaritzan, artikulu generikoa;
* informatikan, software generikoa, aldatu edo moldatu gabe erabilera anitz dituen softwarea (adibidez, kalkulu-orria kontabilitatean, estatistikan eta beste arlotan erabil daiteke).
Botika generiko

**Botika generikoa** markarik gabe merkaturatzen den botika da, gehinetan botikaren printzipio aktiboaren izena daramana, eta markadun pareko botikaren propietate berberak dituena. Aldaketa bakarrak eszipientea eta ontziratzea izaten dira.

## Kanpo estekak
Eszipiente

**Eszipientea** biologiokiko aktiboa ez den botika, kosmetiko edo elikagai baten osagaia da. Horren helburua produktuari trinkotasun, usain edo zapore jakinak ematea da, betiere osagai aktiboari eragin gabe.

## Kanpo estekak
Luminaria

thumb|300px
**Luminaria** lanpara baten osagaiak bildu, babestu eta horren argia zabaldu, filtratu eta aldatu egiten duen gailua da, maiz apaingarri moduan ere erabiltze dena.

## Kanpo estekak
Lanpa

thumb|300px|Lanpa batzuk.
**Lanpa** (Ipar.) edo **lanpara** (Heg.) argiztatzeko edonolako gailu eta tresna da. Kriseilua da lanpa-mota zaharrena; elektrizitatea ezarri zenez geroztik, ordea, lanpa elektrikoak (bonbilla, esaterako) dira nagusitu direnak. Gehienetan luminaria izeneko euskarri edo ontzi baten barruan jartzen dira.

Hainbat lanpa-mota daude, eta haien formaren arabera bereiz daitezke:

* Lurreko lanpak, lurrean pausatzen direnak.
* Mahai-lanpak, mahai gainean jarritakoak.
* Sabaiko lanpak, goitik esekita daudenak.

Gaur egungo lanpak sare elektrikoarekin konektatuta daude eta zati hauek dituzte:

* Oina edo bastoia, eta besoa, euskarri diren elementuak.
* Pantaila edo tulipa, argia barreiatzen duen eta zure begiak argiztapen bizitik babesten dituen material zeharrargiz egina.
* Bonbilla, zenbaki aldakorretan argiztapena ematen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Buzkantz

**Buzkantz** hitzak adiera zenbait ditu:
* **buzkantza**, heste lodiarekin egiten den odolkia;
* **buzkantza**, ardiaren odolez egiten den odolkia.

## Kanpo estekak
Kontzertu

thumb|Kontzertu

Musikan, **kontzertua** musika-konposizio baten edo batzuen jendaurreko emanaldia da. Kanpoan egiten daiteke, plaza edo lorategi batean, nahiz eraikin baten barruan, auditorio edo antzerki batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Zabalo

**Pablo Zabalo Ballarin** (Donostia, Gipuzkoa, 1893ko ekainaren 8a - 1961eko ekainaren 9a) gipuzkoar arkitekto eta margolaria izan zen. John Zabalo *Txiki*ren eta Ignacia Zabalo *Nor-nai*ren anaia zen.

## Lanak 
* Kolon pasealekuko etxebizitzak (1926) Donostia
* Lezako ospitalea (1934) Leza
* Villa Copihue, Ategorrieta (1935) Donostia
* Valentzia etxea (1935), Alde Zaharra, Donostia. Jose Manuel Aizpuruarekin elkarlanean.
* Ramon Mari Liliko etxebizitza (1935-1949)
* Eskolapioen eliza Santiago (Txile)
* *Arquitectura popular del País Vasco* liburua, Ekin argitaletxea (1947) Buenos Aires

## Kanpo estekak 
* Pablo Zabaloren biografia. Auñamendi entziklopedia.
Aiaraldea (ibarra)

**Aiaraldea** Euskal Herriko mendebaldeko haran bat da. Bere barnean hartzen ditu Arabako ipar-mendebaldean dagoen Aiaraldea kuadrillako bost udalerri (Amurrio, Artziniega, Aiara, Laudio eta Okondo) eta Bizkaiko hegoaldean dagoen Arratia-Nerbioi eskualdeko bi udalerri (Orozko eta Urduña).

## Kanpo estekak 
* *Aiaraldea.com*, ibarreko albisteak argitaratzen dituen webgunea.
Apoteosi

thumb|300px
**Apoteosia** enperadore/enperatriz, errege/erregina edo beste agintari goren bati jainko edo heroi izaera emateko Antzinaroan ospatzen zen zeremonia da. Jatorrizko adiera horretatik, pertsona bati bere merezimenduak goraipatzeko zeremonia, musika eta antzerki ikuskizunetako une gorena eta une horietan publikoak izaten duen berotasuna izendatzeko ere erabili da. Hortik, une horiek **apoteosikoak** direla esaten da. Artean maiz irudikatu den gaia izan da.

## Kanpo estekak
Hemodinamika

**Hemodinamika** zain, arteria eta hodi baskularretatik odolaren fluxua eta bihotzaren funtzionamendua aztertzen duen biofisikaren adarra da.

## Kanpo estekak
Agirre Andra Mariren baseliza

**Agirre Andra Mariren baseliza** Bizkaiko Gorliz udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko Andra Mari edo Agirre auzoan dago, Gandia auzoa eta Plentziaz gain, Gorlizko badia eta Butroe ibaiaren itssoratzea ikus daitezkeen lekuan, itsas mailatik 52 metroko garaieran.

Baseliza Edurneko Ama Birjinari sagaratua dago.

## Historia 
Jada XI. mendean leku honetantxe bazen baseliza bat. Butroe Etxearen lehenengo eliza izan zen. Haren alboan ontziak itsasotik Plentziako portura gidatzeko suak pizten ziren.XX. mendearen amaieran zaharberritu aurretik, baselizan arrantzaleek egindako hitzemateen ondorioz heuren eskeintzak gordetzen ziren, tarte
an miniaturazko itsasontzik .

## Eraikina 
Ekaina ekialde-mndebaldeko norantzan dago. Bere oinplanoa 8,15 x 16,30 metrokoa da. Hormak bistako harri-hormaz eginak daude. Zati nagusian bi uretako teilatua du, bai eta behe-teilatua aurreko atarian eta Evangelioko alboan ere. Kanpai-horma harlanduzkoa da eta bi kanpaientzako lekua du. Iparraldean eta mendebaldean dinteldun ateak ditu, hegoaldean bi leiho dinteldun eta mendebaldeko erdigunean, kanpai-hormaren azpian, leiho zirkularra. Zoladura terrazoz egina du. Hormigoizko korua du, burdinezko balaustradaz. Aurraldean honako gaztelaniazko idazkina duen plaka du: «*NTRA. SRA. DE AGUIRRE Y DE LAS NIEVES ANDRA-MARI».

## Elizkizunak 
Baselizan igandero meza ospatu ohi da. Bataio-harria eta sagrarioa ditu. Urtero, abuztuaren 5an abestutako meza eta erromeria ospatzen dira, bai eta hurbileko egunetan inguruko zelaietan hainbat jaialdi ere. Otsailaren 3an, San Blas Egunez, kordoi eta karameluak bedeinkatu ohi diren meza ospatzen da, usadioaren arabera, eztarria babasten omen dute. Maiatzaren 15an, San Isidro Laborari Egunez, Abeltzainen Anaitasunak baselizan urte osoko bilera ospatu ohi du, eta hilen aldeko meza burutzen da.

## Bibliografia 
* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987) *Ermitas de Bizkaia'', II. bilduma, , 173 eta 174. orr., Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Insititutua. Bilbo.
* Gorlizko Udala: Leku interesgarriak: Agirre Andra Mariren baseliza 

## Kanpo estekak
Beharrezkotasun

:*Artikuku hau kontzeptu filosofikoari buruzkoa da, **beharrezko** hitzaren beste esanahietarako ikus, Wikiztegian, .*

Filosofian, zerbait **beharrezko** dela esaten da beste aukerarik gabe horren esentziari, xedeari edo halabeharrari dagokionean; beharrezkoa da, beraz, ez izatea ezin daitekeena. Logikaren ikuspuntutik, egiazko proposizio bat faltsua ezin denean izan gertatzen da (orobat, proposizio faltsu bat egiazkoa ezin denean izan). Aurkako kontzeptua kontingentzia da. Maiz Jainkoa izate beharrezkoa dela, ezer ez baita bera gabe posible. Termino filosofiko moduan, greziar filosofian sortu zen, *ananké* izenarekin; Aristotelesek sakon aztertu zuen bere *Metafisika* liburuan.

## Kanpo estekak
Sofistikazio

thumb|180px|Emakume **sofistikatua**.
**Sofistikazioa** manera, gustu, zaletasun finak eta ustezko jakituria duen pertsonaren nolakotasuna da, naturaltasunik gabea, bereziki pertsona arrunt eta apalen aldean. Sofistikazioa duen pertsona **sofistikatua** dela esaten da. Pertsonez gainera praktika kulturalak ere (sukaldaritza, bidaia, ...) sofistikatuak izan daitezke.

## Ikus, gainera 
* Esnob
* Moda

## Kanpo estekak
Kanpandorre

[thumb|[Donostiako Artzain Onaren katedraleko kanpandorrea, estilo neogotikoa.]]
[thumb|320px|[Madariaga dorretxearen alboko kanpandorrea. Axpe, Busturia.]]
**Kanpandorrea** edo **ezkila-dorrea** kanpai bat edo gehiago dituen dorre bat da, normalean eliza edo eraikin zibil baten parte dena (banandua, atxikia edo osagarria). Kanpaiak sinestunak edota orokorrean hiritarrak bertaratzeko erabiltzen dira.

Eliza batek kanpandorre bat baina gehiago izan ditzake, eta hauek kanpai edo ezkila bat baina gehiago ere bai.

Euskaraz hainbat izen ditu: *kanpandorrea*, *kanpandegia*, *ezkila-dorrea*, *ezkilategia*, *zeinutegia*, *zeinützülia* eta abar.

## Bitxikeriak 
Donostiako Parte Zaharrean bada *Kanpandegi* izeneko kalea, XIX. mendea arte ipar muturrean kanpandorre bat baitzegoen, Santa Maria basilikaren alboan.

## Ikus, gainera 
* Kanpai-horma
* Belgika eta Frantziako kanpandorreak

## Kanpo estekak
Septu

Anatomian, **septu** edo **trenkada** barrunbe bat banatzen duen ehun-paretazko egitura bat da, barrunbe txikiagoak sortzen dituena. Adibidez, sudur-trenkada bi sudurzuloak banatzen ditu.

## Kanpo estekak
Trenkada (argipena)

**Trenkada** hitzak adiera zenbait ditu:
* arkitekturan, **trenkada** edo *tabikea* (azken hau, Hego Euskal Herrian), eraikin bateko barne-espazioak banatzeko pareta mehea;
* biologian, **trenkada** edo septua, barrunbe bat barrunbe txikiagoetan banatzeko pareta (adibidez, sudur-trenkada).
Trenkada (arkitektura)

thumb|300px|Trenkadak altxatzen.
**Trenkada** eraikin bateko barne-espazioak banatzeko horma mehea da. Gehienetan, adreiluz egiten dira. Zurezkoa baldin bada, **holtz** esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako Estatuaren nazioarteko aintzatespena

[thumb|400px|alt=|[Palestinako Estatua aintzatetsi duten estatu burujabeak.]]
**Palestinako Estatuaren nazioarteko aintzatespena** Palestinaren Askapenerako Erakundearen helburua da, Palestinako Aginte Nazionalak Algiersen 1988ko azaroaren 15eean Palestinaren Independentzia Aldarrikapenaren bidez Palestinako Estatua aldarrikatu zuenetik. Oraingoz, munduko 193 estatu burujabeetatik 146k aintzatetsi dute Palestinako Estatua
## Testuingurua 
1992an, Yasser Arafat Palestina Askatzeko Erakundeko buruak eta Yitzhak Rabin Israelgo lehen ministroak Osloko itunak sinatu zituzten. Haren arabera, bi estatu sortuko ziren, 1967ko mugetan oinarrituta: Gazan, Zisjordanian eta Jerusalem ekialdean ezarriko zen Palestinako Estatua; eta beste guztia, Israelgoa izango zen.

## Egoera 
Munduko 193 estatu burujabeetatik 146k aintzatetsi dute Palestinako Estatua. Israel eta Ameriketako Estatu Batuak agertu dira sutsuen aintzatespen horren aurka. Mendebaldeko Europan ere aurkako jarrera izan da nagusi; Suedia izan zen aintzatetsi zuen lehena, 2014ean. Frantziako Errepublikak, aldiz, ez du aintzatesteko asmorik.
## Palestinarren iritzia 
Palestinarren artean oso gutxik babesten dute bi estatu sortzeko akordioa. Izan ere, Osloko itunak Israelen esku uzten ditu Palestina historikoaren lurren %&nbsp;75. Lur horietatik 800.000 palestinar kanporatu zituzten 1948ko Nakban.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestinako Estatua
* Herri palestinarra
* Gazako zerrenda
* Zisjordania

## Kanpo estekak
Frantziako Institutua

**Frantziako Institutua** () 1795eko urriaren 25ean sortu zuten eta Parisen du egoitza. Ondorengo Frantziako 5 akademia bateratzen ditu:

* Frantses Akademia, 1635ean sortua.
* Inskripzioen eta Antzinako Hizkuntzen Akademia, 1663an sortua.
* Frantziako Zientzien Akademia, 1666an sortua.
* Zientzia Moral eta Politikoen Akademia, 1795ean sortua.
* Frantziako Arte Ederren Akademia, 1816an sortua.

## Kanpo estekak 
* Frantziako Institutuaren webgune ofiziala.
Azitaingo baseliza

**Azitaingo Andra Mariaren Jasokundearen baseliza** Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko Azitain auzoan dago, udalerriaren ekialdean eta irteeran, Elgoibarrerako errepide zaharraren ondoan eta Unzueta etxearen beheko aldean. Kultu katolikoko tenplua da, gaur egun parrokia funtzioa ere betetzen duena. Bertan, mundu osoan ezagutzen diren bizarrik gabeko kristoren irudi urrietako bat dago.

Untzueta jauregitik hurbil dago.

## Historia 
Jada 1556an *Gure Andra Jauregikoa* eta 1571an gaur egungo *Gure Andra Açitayngoa* izenez aipatua da. 1764ko puntuerdiko atea duen ataria du. 1989 eta 1991 artean zaharberritua, hamar urte aurretik ustez balio handia zuten erretaula erretiratu zitzaizkion.

[thumb|ezkerrera|100px|Azitaingo baselizan dagoen bizarrik gabeko [Kristoren irudia.]]
thumb|ezkerrera|150px|Baselizaren barnealdea
Bertan gorderik dauden imajin interesgarrien artean, XVII. mendeko tamaina naturaleko bizarrik gabeko Kristoren irudia barrokoa eta Ume bat duen Ama Birjinaren irudia daude, azken hau ere zirrenik XVII. mendekoa.

Konbentzio Gerran zehar (1794) eta baselizako altxorrak Frantziar Gudarostetik salbu jartzeko asmoz bertako piezak leku seguruago batera lekualdatzea pentsatu zen, baina Bergaratik igarotzean frantziarrek konfiskatu zituzten.

1963an bertako biztaleriaren hazitzea zela eta, baseliza parrokia izendatua izan zen. Urte berean urteen poderioz jasandako kalteak konpontzeko teilatu osoaren zaharberritzea egin zen. Zaharberritze lanak Javier Sánchez Carril arkitektoak Manuel Lekuona apaiz, historialari eta etnografoaren begiradapean burutu zituen.

2010ean Jorge Villalba ekuatoriar eskultorearen lanari esker San Joan Bataiatzailearen irudia berreskuratu zen.

Antzina baseliza honetan santu horri sagaratutako aldarea ere bazegoen. Idazki hauetan honakoa irakur daiteke:

## Jaieguna 
Jai eguna, abuztuaren 15ean ospatzen dute (Jasokundeko Andra Mari eguna).

## Kondaira 
Kondairak dioenez, gaur egun Azitaingo baseliza dagoen lekuan Arrateko Ama Birjinari sagaratutako eliza eraikitzea eerabaki omen zen, Arrateko auzoa mendi baten gainean baitzegoen. Ama Birjinak aingeru itxuraz lanabesak jaso eta mendi gainera igo men zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Untzueta jauregia

## Kanpo estekak 
* Azitaingo eliza. Egoibarra.com 
* Azitaingo elizaren antzinakotasunaz. Egoibarra.com
Larraitzeko baseliza

**Larraitzeko Ama Birjinaren baseliza** Gipuzkoako Abaltzisketa udalerriaren dagoen baseliza bat da.

## Kokalekua 
Herrigunetik kanpo dago, Larraitz auzoan, Abaltzisketatik Zaldibi eta Gaintzarako bidean eta Txindoki mendiaren itzalpean eta magalean.

Baselizaren inguruan hainbat taberna, janlekua, aisialdigunea eta aparkalekua daude, azken hau Txindoki mendira igotzeko abiapuntu ohikoena, bai eta Aralarko natura parkean barneratzeko ohiko abiapuntuetako bat ere.

## Eraikina 
XVIII. mendean eraiki zen eta barnean ezker besoan haurra duen Ama Birjinaren egurrezko taila gotiko bat dago. Larraitzeko Ama Birjinak inguruko baserritarren artean estimu handia du, usadioz ahalmen miragarriak dituelako ustea baitago.

## Ganadu feria 
Erdi aroan, Gipuzkoan, zazpi ganadu feria garrantzitsu ospatzen ziren: Larraitzeko baseliza (Abaltzisketa), San Joan Iturriotzeko baseliza (Aia), San Valero (Arrasate), San Joan baseliza (Azpeitia), San Andres baseliza (Bergara), Andre Mariaren baseliza (Mutiloa) eta Santa Lutziko baseliza (Itsaso). Guztietan baseliza bat zegoen.

## Emakume izena 
Bestalde, euskaraz nahiz euskaldunen artean hain ohikoa den *Larraitz* emakumezko izenak Ama Birjina eta leku honetan jatorria du.

## Ikus gainera 
* Larraitz
* Txindoki

## Kanpo estekak
Ondizko Andra Mariaren baseliza

**Ondizko Andra Mariaren baseliza** Bizkaiko Leioa udalerrian dagoen baseliza bat da. Ondiz auzoan dago.

## Historia 
Eraikina jatorriz Erdi Arokoa zen, gaur egungoa XVI. mendekoa da, eta eraldatze handiak izan ditu. XIX. mendean, karlistaldietan, gotorlekutzat ere erabili zen. Gaur egun oraindik Eliza Katolikoak erabili ohi du.

## Eraikina 
22,90 x 8,20 metroko oinplano laukizuzena du. Hormak bistako hargin-lanez eginak, baina izkina-harriak eta kanpai-horma (kanpai baterako lekuaz) harlanduz eginak daude.

Hegoaldean lau kontrahorma ditu. Iparraldean arku erdiko atari nagusia du. Ekialdean arku karpaneleko leihoa, gezileihoa eta arku zorrotzeko leihoa ditu. Hegoaldean puntadun-arkuzko atea eta arku eskartzanozko atea zituen (gaur egun itsutuak), eta leihoburuak, arku karpaneleko leihoa eta bi gezileiho mantendu ditu. Ekialdean, bi gezileiho ditu. Zurezko zorua du.

Teilatua bi uretakoa da, iparraldeko atarian garaiera txikiagoa duelarik. Epistolaren alboko antzinako ataria eroria dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalena baseliza (Erandio)

**Madalena baseliza** Bizkaiko Erandio udalerrian dagoen baseliza bat da. Goierri eramuan dago, izen berdineko Madalena auzoan, Goierrira doan errepidearen alboan eta San Kristobal baselizatik berrogeitamar metro eskasera.

Erandioko baseliza txikiena da, ondorioz ikerle batzuek, baseliza baino apalekua dela ebatzi dute. Baseliza hau limosnera da, paretik igarotzean bidaiariek txanpon bat botazten dute barruna eskabide gisara.

Ez da bere omenez jairik ospatzen.

## Eraikina 
4,20 x 3,70 metroko oinplano laukizuzena du. Ekialde-mendebaldeko norantzan dago.

Fatxada nagusia harlanduzkoa da eta gainontzeko hormak harginlanezkoak. Bi uretako teilatua du, gainaldean harrizko gurutzea duelarik.

Atea ekialdan du, errepidera begira, egurrezko sarez enmarkatua. Zorua lur egosizko harlauzaz egina du.

## Bibliografia 
* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987), *Ermitas de Bizkaia*, II. bilduma, , 114. orr., Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Institutua. Bilbo.

## Kanpo estekak
San Kristobal baseliza (Erandio)

**San Kristobal baseliza** Bizkaiko Erandio udalerrian dagoen baseliza bat da. Goierri eremuko Madalena auzoan dago, *San Kristobaleko Landa* deritzon lekuan, Madalena baseliza txikitik berrogeita hamar metro eskasera. Santutxuzarra, Santutxubarri baserriak, Meso edo Mesoien baserri multzoa (Mesobarri, Mesoko eta Mesokotorre) eta Iketze baserri multzotik (Iketze, Iketzerdia eta Iketzeatze) hurbil dago. 1957an zaharberritua izan ostean, jatorrizko eraikinetik iparraldeko hormak baino ez dirau. Honi esker baselizaren antzinatasuna 400 urtekoa dela baiezta daiteke.

San Kristobali sagaratua dago. Baselizaren aurrean sokatiran jarduteko asfaltatutako lekua dago. Baselizak. Erandio ezagutuz.

## Eraikina 
Bere oinplano laukizuzenak 16,54 x 7,19 metroko neurriak ditu. Lau uretako teilatua ditu eta atariko estalpe baxuagoa da -Epistola albokoa (Hegoaldea)-. Atariak harrizko eskailera eta hormari atxikitako harrizko eserlekuak ditu. Hormak bistako harginlanez eginak daude.

[thumb|300px|erdian|Baseliza eta [sokatira gunea 2011an.]]

Kanpai-hormak kanpai bakar batentzako baoa du, goialdean harrizko gurutzea eta alboetan baoaren altueran bi pinakulu ditu, aldi berean bi akrotera dituztelarik. Hegoaldean erdi puntuko arkudun ate bat du. Mendebaldean dinteldun leihoa, eta beste hiru mendebaldean. Zorua harlanduzkoa du.

Barnean San Kristobalen irudia dago.

## Jaieguna 
Urtero, uztailaren 10an, San Kristobal Egunez, meza eta erromeria ospatu ohi dira.

Larunbat eta igandero meza ospatu ohi da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987), *Ermitas de Bizkaia*, II. bilduma, , 113. orr., Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Institutua. Bilbo.

## Kanpo estekak
Nicola Sturgeon

**Nicola Sturgeon** (1970ko uztailaren 19a, Iparraldeko Ayrshire) eskoziar politikari eta abokatu bat da. Eskoziako Alderdi Nazionaleko alderdikidea eta Eskoziako Legebiltzarreko biltzarkidea da. 2014ko azaroaren 14ean alderdi horretako buruzagia izendatu zuten, Alex Salmond alderdikidea ordezkatuz.

2014ko azaroaren 19an Eskoziako lehen ministro izendatua izan zen, kargu horretan ere bere alderdikidea den Alex Salmond ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Nicola Sturgeonen webgune ofiziala 
* SNPko profila 
* Eskoziako Legebiltzarreko profila
Eskoziako lehen ministro

**Eskoziako lehen ministroa** (Eskozieraz: *heid meinister o Scotland*; Eskoziako gaeleraz: *prìomh mhinistear na h-Alba)* Eskoziako gobernuburua eta Eskoziako Zigilu Handiaren edukitzailea da. Lehen ministroa Eskoziako Kabineteko burua da, eta Eskoziako Gobernuaren politika formulatzeko, garatzeko eta aurkezteko arduradun nagusia da. Lehen ministroaren beste eginkizun batzuk dira Eskozia ofizialki sustatzea eta ordezkatzea, bai Erresuma Batuaren barnean bai atzerrian.

Eskoziako Parlamentuko kideek aukeratzen dute Lehen Ministroa, eta formalki, Erresuma Batuko erreginak izendatzen du. Lehen Ministroak Eskoziako Gobernuko Kabineteko kideak eta ministroak eta Eskoziako zuzenbideko funtzionarioak ere izendatzen ditu. Eskoziako Gobernuko buru den aldetik, lehen ministroa Eskoziako Parlamentuaren aurrean erantzule zuzena da bere ekintzengatik eta, oro har, gobernuaren ekintzengatik.

Gaur egun, Eskoziako Alderdi Nazionaleko **Humza Yousaf** da Eskoziako lehen ministroa, 2023ko martxoaren 29tik.

## Historia 
1997ko erreferendumaren ostean, Eskoziako hautesleek adostasuna emanda, Erresuma Batuko Parlamentuak eta Tony Blair lehen ministroaren gobernuak, Eskoziako Parlamentua eta Eskoziako Exekutiboa (gerora Eskoziako Gobernua) ezarri zituen.

Eskoziako Parlamentu zaharra bertan behera geratu zen Britania Handiko Parlamentua sortu ostean, 1707ko Batasun Aktak indarrean sartzean. XX. mendean, Erresuma Batuak desentralizazio prozesu bat hasi zuen, Eskozian Parlamentua eta Exekutiboa berrezarriz, eta prozesu honen bidez, Eskoziak autogobernua eskuratu zuen, neurri batean, bere barne-arazoetan, hala nola, osasunean, hezkuntzan eta justizian. Autogobernuaren aldeko mugimendua 1970eko hamarkadan hasi zen, Erresuma Batuko Gobernuak Kontituzioari buruzko Batzorde Erreala sortzean, eta 1978ko Eskoziako Legearen ezarpenarekin batera. Lege honen bidez, Eskoziak 'Lehen Idazkari' baten zuzenduko zuen exekutibo autonomo bat ezarriko zen, baina legea inplementatuko zuen erreferendumak porrot egin ostean, 1978ko proiektua baztertu egin zen, 1998ra arte.

Desentralizazioaren ondorioz, Eskozia gobernatzen zen eran aldaketa administratibo eta legislatiboak burutu ziren, Lehen Ministroaren kargua sortuz, Eskoziako Gobernuaren burua izateko. Ingelesez, "*first minister*" terminoa erabiltzen da, Kanadako probintzietako, Australiako estatuetako eta Hegoafrikako probintzietako burutzat erabiltzen den "*premier*" hitzaren antzera.

Desentralizazioaren aurretik, Eskoziako gobernuaren eskumenak Erresuma Batuko Gobernuaren Eskoziarako Sailaren esku zeuden, 1885. urtetik. Saila Eskoziarako Estatu-Idazkariaren esku dago, baina 1998. urtetik Eskoziarako Sailak eginkizun murriztu bat dauka, haren eskumenak Eskoziako erakundeen esku baitaude.
## Lehen Ministroen zerrenda (1999-gaur egun) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vital eraikina

**Vital eraikina** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen eraikin bat da. Vital Kutxaren egoitza ohia, egun European University Gasteiz unibertsitate pribatuaren kanpusa da. Hiriaren ipar-ekialdeko Salburua auzoan dago, Buesa Arena, Baskonia kirol hiria, Ataria eta Salburuko parkearen alboan dago.

Javier Mozas eta Eduardo Agirre arkitektoek diseinatu eta 2007an eraiki zen.

## Eraikina 
Arkitektoen abiapuntua eraikina izaki bizidun batekin identifikatzea izan zen, premisa honek erakunde honen egoitzaren oinplanoa nahiz fatxada diseinatzeko balio izan du. Oinplanoak H itxura du, kromosoma baten egituran oinarritua dago, bizitzaren tamaina txikienaren sinboloa dena. Gainera, eraikinaren lau besoetako bat lurzorutik 26 metro ingurura altxatzen da, 30 milioko eraikina hegan egiteko zorian dagoelako itxura emanez.

Denera 10.000 m2-ko azalera du. Berrehun pertsonentzako auditorioa, hogeitabost bilera areto, hamalau bulego eta erabilera anitzeko eremua ere badu. Lantokiak eremu argia izateko sortu dira, honela kanpoko argi naturala sartu, energia kontsumoa murriztu eta bilegoak leku atseginak bilakatu daitezen.

Irudi:Vitoria 05 2012 Caja Vital Kutxa Panorama 1902.jpgEraikinaren ikuspegi panoramikoa, eta atzealdean, ezkerretara, Buesa Arena.

Fatxadak gutxi gorabehera hamabost metroko garaiera du eta hurbileko basoa imitatzen du. Izan ere, arkitektoek azpimarratu duten bezala kanpoaldea Gasteiz hiria Salburuako urmaeletatik banatzen duen makaldian oinarritua dago, hegaztiek abia jarri ohi duten eremu basatia. Altzairu herdoilgaitzez estalitako zutabe metaliko pareak kanpoalde osoan bata bestearekin errepikatu gabe konbinatzen dira eta egunaren argia naturan zuhaitzetako hostoen modura islatzen dute. Urtaro guztietan metalezko baso hau bere inguruko kolore gaman integratzen da. Euskal Herriko Osakidetzako Egoitzarekin gertatzen den bezala, bere itxura eguzkiaren kokalekuaren arabera bakarrik aldatzen da. Arkitektura organikoaren joeren aurran amore ematen ez duen lorpena da, eta bizitzaren iragatearen ideia neurri handietako banku konplexu batean islatzea lortzen du.
 

Fitxategi:Vitoria - Caja Vital Kutxa, sede de Salburua 11.jpg|
Fitxategi:Vitoria - Caja Vital Kutxa, sede de Salburua 02.jpg|
Fitxategi:Vitoria - Caja Vital Kutxa, sede de Salburua 11.jpg|
Fitxategi:Vital kutxa salburua.jpg|Salburuako urmaeletatik ikusia.

## Ikus gainera 
* Vital Kutxa

## Kanpo estekak 
* Vital Kutxaren webgunea
Erosketa (argipena)

**Erosketa** zerbait prezio bat ordaintzearen truke eskuratu edo jasotzea da. Ikuspuntu desberdinetatik azter daiteke:
* marketinaren ikuspuntutik, kontsumitzailearen portaera eta erosteko erabaki-prozesua ikertuz;
* enpresa batek egiten dituen erosketei buruz, erosketen kudeaketa,
* zuzenbidearen aldetik, salerosketa-kontratua.

## Kanpo estekak
Salerosketa (argipena)

**Salerosketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* saldu eta erosteko ekintza eta horren ondorioa (ikus, negozio eta merkataritza);
* zuzenbidean, salerosketa-kontratua.
Erosi (argipena)

**Erosi** aditzak adiera nagusi hauek ditu:
* Ekonomian, erosketa egin: zerbait prezio bat ordaintzearen truke eskuratu edo jaso.
* Teologian, berrerospena egin: iraganeko bekatuetatik salbatu, eta kalte nahiz zorigaitzetatik babestu, oro har sakrifizioaren bidez.
Barrutegiko monakotza

[thumb|300px|**Barrutegiko** [moja|lekaime bat.]]
**Barrutegiko monakotza**, labur **barrutegia**, Ipar Euskal Herrian, **kalostra**, eta batzuetan **kontenplaziozko bizitza** ere deitzen dena, kristautasunen ordena erlijioso batzuetako lekaime eta lekaideek egiten dituzten boto handiak dira, non mundutik bereizita bizitzeko konpromisosa hartzen duten. *Barrutegi* hitzak ordena hauetako monasterio eta komentuetako egiturari egiten erreferentzia, non kanpoarekiko harremanak neurri handi batean mugatzen diren.

## Kanpo estekak
Arrospide etxea

**Arrospide etxea** edota **Allende etxea** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen jauregi bat da.

## Kokalekua 
Indautxu auzoan dago, Simon Bolivar kalearen 1. zenbakian, Aureliano Valle kalearen izkinan eta Indautxu plazaren alboan.

Irudi:Bilbao 01 Casa Arrospide by-dpc.jpg|Eraikina.
Irudi:Bilbao - Casa Arróspide 2.jpg|Sarrera.
Irudi:Bilbao 02 Casa Arrospide by-dpc.jpg|Dorrea.
Irudi:Bilbao - Casa Arróspide 4.jpg|Armarria.

## Historia 
1910. urtean Leonardo Rucabado arkitektoak eraiki zuen Allende familiarentzat eta horregatik *Allende Txaleta* izenaz ere ezagutzen da. Geroago Arrospide familiak erosi zuen. XX. mendeko azken hamarkadetan Euskal Herriko Unibertsitateko paraninfoa izan zen. 1994. urtean Eusko Jaurlaritzak Sailkatutako Kultura Ondasun izendatu zuen. Egun behealdean te etxe bat dago eta goiko soilairuaetan etxebizitza pribatu eta bulegoak.

## Eraikina 
XX. mendearen hasieran Indautxu auzoan eraiki ziren jauregi eta txalet ugarien artean geratzen den bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrospide etxea. Bilbaoarquitectura.com
Japoniako futbol selekzio nazionala

thumb|300px

 herrialde hartako ordezkaria da. Asiako futbol selekzio indartsuenetakoa da, lau aldiz irabazi baitu Asiako Futbol Kopa eta azken bost Munduko Txapelketatan ere izan da. 2002an Munduko Txapelketa ere antolatu zuen Hego Korearekin batera.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Bederatzigarren 2002an eta 2010ean.

### FIFA Konfederazio Kopa 
* Txapelduna (0)
* Txapeldun ordea (1): 2001

### Asiako Futbol Kopa 
* Txapeldun (4): 1992, 2000, 2004, 2011.
* Txapeldun ordea (1): 2019.

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* hirugarrena 1968an.

### Amerika Kopa 
Ameriketatik kanpoko talde bakarra da Amerika Kopan parte hartu duena. Emaitzarik onena 1999an izan zuen, 10. postua.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken Munduko Txapelketak 
## Jokalari aipagarrienak 
2022ko azaroaren 22an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Emakumezkoen selekzioa 
|}
thumb|350px
thumb|200px|Homare Sawa
Emakumezkoen futbolean Munduko selekziorik indartsuenetakoa da.

### Historia 
1986an jokatu zuen lehen partida Indonesian eta Indiak 1-0 irabazi zion. Urteekin ordea Asiako talderik indartsuena bihurtu da. Munduko Txapelketa irabazi du eta Olinpiar Jokoetan finalista ere izan da. Homare Sawa da selekzioaren izarra, 1993tik ari da selekzioan jokatzen eta parte hartze gehien eta gol gehien sartu dituena bera da.

### Palmaresa 
* Munduko Futbol Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2011
* Olinpiar Jokoak:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2012
* Asiako Futbol Kopa:
** Txapelduna (1): 2014
** Finalista (4): 1986, 1991, 1995, 2001
* Asiako Jokoak:
** Txapelduna (1): 2010
** Finalista (4): 1990, 1994, 2006, 2014
* Algarveko Futbol Kopa (0): Finalista 2012 eta 2014an.

### Jokalari onenak 
2015eko martxoko datuak.
* Golegile nagusiak:

* Partehartze gehien:

## Kanpo estekak 
*  Japoniako futbol federazioaren webgune ofiziala
Kanpai-horma

[thumb|[Nafarroako Igantzi udalerriko San Migel Goiangeruaren elizaren kanpai-horma.]]
**Kanpai-horma** eraikin baten hormez gain bertikalki altxatzen den arkitektura elementu bat da, pinakuluan amaitzen dena. Kanpaiak jartzeko baoak izaten ditu, eta zenbait eliza eta baselizetan kanpandorre funtzioa ere betetzen du, baina, horiek ez bezala, kanpai-hormek ez dute barnealdeko sarbiderik.

Erromanikoarekin erabiltzen hasi ziren eta estilo honetako soiltasunaren ezaugarrietako bat da.

## Euskal Herrian 
Oso bereziak dira Zuberoako *Hirutako zeinutegiak*, hiru punta dituzten kanpai-hormak.

Arabako zenbait elizetan, elizaren nabeari itsatsitako horma beregaina dira kanpai-hormak, hala nola Jugoko elizan, edo Olanokoan.

## Kanpo estekak
Asiako Futbol Kopa

[thumb|250px|1984ko finala [Saudi Arabiako futbol selekzio nazionala|Saudi Arabia eta Txinaren artean.]]
[thumb|250px|[Japoniako futbol selekzio nazionala|Japoniako selekzioa da garaipen gehien lortu dituena.]]
[thumb|250px|[Hego Koreako futbol selekzio nazionala|Hego Koreako zaleak.]]
**Asiako Futbol Kopa** (ingelesez *AFC Asian Cup*) Asiako Futbol Konfederazioak (AFC) antolatzen duen selekzio nazionalen arteko futbol txapelketa da.

## Historia 
1956an antolatu zen lehen aldiz eta Amerika Koparen ondoren kontinenteko bigarren txapelketa zaharrena da. Lau urtean behin jokatzen da eta Japonia da garaipen gehien lortu dituen selekzioa.

2007an Australiako selekzioa sartu zen txapelketan eta 2015ean berak antolatutako txapelketan txapelduna gelditu zen.

## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
‡ Ez zen 3. eta 4. posturako partidarik jokatu.

## Txapeldunak 
### Podiuma 
### Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Asiako Futbol Koparen webgunea
Martiartuko San Antonio baseliza

**Martiartuko San Antonio Baseliza** Bizkaiko Erandio udalerrian dagoen baseliza katoliko bat da. Goierri auzoan dago, Martiartu dorretxearen alboan, eta Bolue, Martusarri, Gallorta eta Etxebarri baserrietatik hurbil. San Antonio Paduakoari sagaratua dago.

## Eraikina 
Alboko 3,70 metroko abside trapezoidala ez beste, 9,15 x 8,70 metroko oinplano laukizuzena du. Hormak harlanduzkoak dira, izkinarriak berriz harginlanezkoak. Teilatua bi uretakoa da, absidea aldiz hirutakoa, eta ipar-mendebaldeko atearen aurrean ataria du. Ipar-ekialdeko atea itsutua dago. Hego-mendebaldean bi bao ditu. Kanpai-hormak kanpai batentzako baoa du eta gainaldean burdinezko gurutzetxo bat du.

Fatxada nagusian koartelatutako armarri bat du (lehenbiziko koartelean, otsoa eta azpian sotuer eran bost panel eta erdikoa gezi batez zeharkatua daude, hau Asuako armen modalitate bat da; bigarrenean, urratutako zuhaitza eta hari katez loturiko otsoa daude, hauek Getxoko armak dira; hirugarrenean, zuhaitz bati kate batzuz zintzilikatutako bi pertza daude, haren oinean ur-olatuak, hauek Martiartuko armak dira; eta azkenik, laugarrenean, burua biraturik duen otsoa dado, bizkar gainean duen bildots batez elikatua, oinean ur-olatuak dituela. Armarriaren azpialdean honako idazkina dago:
thumb|Fatxadako armarria eta idazkia.
:«*ESTA HERMITA HIZO HACER POR SU DEBOCION
:*D. DIgo DE ASVA GVECHO I MARTTU DVEÑO I Sr. DE LAS MIS*
:*MAS CASAS SIENDO DIPUDO DE VIZA. EL AÑO DE 1658*».
«*Baseliza Hau, On Asva, Guecho eta Martiartu Txit. Goren.-ak Eraikitzea Agindu Zuen, Etxe Horien Jabea, P. Zuz. Gl. De Vic.ª Izanik. 1658 Urtean*»

Lurzorua lur-egosizko harlauzez egina dago.

## Jaieguna 
thumb|Martiartuko Dorrea eta Baseliza.
Urtero ekainaren 13an, San Antonio Paduakoaren Egunez, bertan meza eta erromeria ospatu ohi dira.

## Ikus gainera 
* Martiartu dorretxea

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987), *Ermitas de Bizkaia'', II. bilduma, , 115. orr., Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Institutua. Bilbo.

## Kanpo estekak
Boto (argipena)

**Boto** hitzak adiera zenbait ditu:
* botoa, iritzia emateko ekintza;
* kristautasunean, boto erlijiosoak, adierazten den erlijiozko konpromisoa;
* Antzinateko erlijioetan boto bat, jainko edo jainkosa bati egindako eskaintza edo promesa da.
* boto, Amazonaseko izurde mota bat;
* Boto, Burkina Fasoko herria.