open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apaingarri

[thumb|150px|[Vienako parlamentuaren kariatideak]]
**Apaingarria**, **apaingailua**, **apaindura**, **apaingaia**, **edergarria**, **edergailua**, **edergaia** edo **ornamentua** obra nagusien lagungarri eta egituren edergarri jartzen den pieza gehigarria da.

## Kanpo estekak
Joko Widodo

**Joko Widodo** (Surakarta, 1961eko ekainaren 21a) Indonesiako politikaria da, herrialdeko presidentea 2014ko urriaren 20tik. Surakartako alkatea izan zen 2005-2012 bitartean, eta Jakartako gobernadorea 2012-2014 bitartean.

## Erreferentziak
Ana Toledo

**Ana Maria Toledo Lezeta** (Antzuola, Gipuzkoa, 1954ko apirilaren 3a) Euskal Filologian doktorea da, Deustuko Unibertsitateko irakaslea.“Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena” izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Antzuolan 2006ko uztailaren 21ean.

Resurreccion Maria Azkuek 1919an plazaratu zuen *Ardi galdua* lanaren edizio berritua ondu du Elixabete Perez Gaztelu irakaslearekin batera.

## Euskaltzaina 
Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1996ko martxoaren 29an eta euskaltzain osoa 2005eko urriaren 21ean. Juan San Martinek hutsik utzitako 19. aulkia hartu zuen.

“Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena” izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Antzuolan 2006ko uztailaren 21ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Maria Toledo Lezeta. “Musen arnasatik goi-arnasara euskal letretan barrena”. Euskaltzaindian sarrera-ekitaldiko hitzaldia. 2006ko uztailaren 21ean.
* Ana Toledo Euskaltzaindiaren webgunean; biografia eta bibliografia laburra.
Barnerakoitasun eta kanporakoitasun

**Barnerakoitasun eta kanporakoitasun** izendapenak Carl Gustav Jung suitzar piskologoak bere *Tipo psikologikoak* liburuaren bidez hedatu zituen eta bere izaeraren teoriaren barnean oinarrizko tipo psikologikoak definitzen ditu:

:# Barnerakoitasuna norberaren interesaren kontzentrazioa pertsonaren barne prozesuetan ezartzeko joera da. Pertsona barnerakoiak nagusiki euren gogoeta eta sentimenduetan interesaturik daude, bere barne munduan. Sakonki introspektiboak izateko joera dute, batzutan baita bakardaderakoa ere.
:# Kanporakoitasuna, aldiz, norberaren interesaren kontzentrazioa kanpo objektu batean ezartzeko joera da. Pertsona kanporakoiak jendearen eta gauzen kanpo munduan interesaturik daude, lagunartekoagoak izaten saiatzen dira, bai eta inguruan jazotzen denaz jakinaren gainean egoten ere.

## Ikus gainera 
Myers-Briggs adierazlearen araberako tipo psikologikoak:

** INTP
** INTJ
** ENFJ
** ENTJ

## Kanpo estekak
Nortasun (argipena)

**Nortasun** terminoak erabilera zenbait ditu:

* Nortasun (filosofia) edo identitatea, entitate bakoitzak bere buruarekin duen erlazioa.
* Nortasun (gizarte zientziak), pertsona baten identitate soziala.
* Pertsonalitatea, izaera edo nortasuna, pertsona baten portaeren multzoa.
* Nortasun juridikoa.
* Nortasun agiria, pertsona baten identifikazio-agiria.
* Nortasuna, film bat.
* Nortasunaren eneagrama.
Autokontzeptu

**Autokontzeptua** pertsona batek bere buruaz duen iritzia eta sinesmenen multzoa da. Bere burua besteen aurrean eratu eta identifikatzearen emaitza da; horrela, bere portaera eta sentimenduak baldintzatzen ditu. Autokontzeptua autoestimuari oso lotuta dago. Osagai zenbait ditu; horrela, genero-identitatea eta identitate kulturala aipatzen dira.

## Kanpo estekak
Nortasun (gizarte zientziak)

Psikologian, soziologian, antropologian eta filosofian, **nortasuna** pertsona bat edo talde bat (batez ere talde sozialek) osatzen duten kontzeptuak, kualitateak, sinesmenak eta adierazpenak dira.

Nortasuna osatzeko erabakigarritzat hartzen den ezaugarria aldatu egiten da kulturen eta historiaren arabera: jatorri genetikoa izan daiteke -familia, tribua, arraza-, erlijioa, funtzio soziala, interes ekonomikoak, lurraldea, generoa... Haietako bat ere ez da esklusiboa, eta askotan kontraesanak gertatzen dira edo nahastu egiten dira.

Norberaren nortasunaren eraikuntza inguruko beste nortasun esanguratsuen arabera identifikatuta gertatzen da, batez ere gurasoen arabera eta norberaren biografian zehar aurkitutako beste banako batzuen arabera, baina baita talde sozialekin izandako identifikazioaren arabera. Beste horiek positiboak izan daitezke (haien ezaugarriak lortzeko nahia gerta daiteke) edo negatiboak (haien ezaugarrietatik aldentzeko joera egon daiteke).

## Kanpo estekak
Goardiaren Mosketariak

upright|thumb|300px|Goardiaren Mosketarien konpainiaren uniformeak 1660-1814 artean

**Guardiaren Mosketariak** edota **Erregearen Mosketariak** (frantsesez *Mousquetaires de la garde* edota *Mousquetaires du roi*), izen osoa **Frantziako Erregearen Militar Etxeko Mosketariak** (frantsesez *Mousquetaires de la maison militaire du roi de France*) Frantziako Errege Etxearen adar militarraren agindupeko gerra konpainia bat izan zen.

1622an Luis XIII.a Frantziakoak zalduneria arinaren lagungarri gisa sortu zituen. 1814ko uztailaren 6a konpainia eraldatua izan zen eta 1816ko urtarrilaren 1ean behin betiko desegina.

Mosketariek oinez (infanteriarekin batera) edota zaldiz (zalduneriarekin batera) borrokatzen zuten.

## Ikus gainera 
* Mosketari

## Kanpo estekak
Salò o le 120 giornate di Sodoma

***Salò o le 120 giornate di Sodoma*** 1975eko Pier Paolo Pasolini italiar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Sadeko Markesak idatzitako *Sodomako 120 Egunak* liburuan oinarritua dago. Paolo Bonacelli, Giorgio Cataldi, Umberto Paolo Quintavalle, Aldo Valletti, Caterina Boratto, Elsa De Giorgi, Hélène Surgère, Sonia Saviange eta Inès Pellegrini aktoreek antzeztu zuten.

*Heriotzaren Trilogia* izena jasoko zuen hiru film saileko lehena izatea aurreikusia zegoen, alegia, aurretik Pasolinik burututako *Bizitzaren Trilogia* (*Il Decameron*, *I racconti di Canterbury* eta *Il fiore delle Mille e una notte*) zeritzonaren jarraipena, baina Pasoliniren erailketak proiektua bertan behera gelditzea suposatu zuen.

Filma botereak gizakiekin burututako gehiegikeriak nahiz faxismoaren aurkako salaketa argi eta garbia da. Italiako Errepublika Soziala hartu zuen filmerako inspirazio-iturri. Soinu banda Ennio Morricone musikagileak konposatu zuen.

## Sinopsia 
1943, Italia. Etxe batean, faxismoarekin lerrokatuak dauden lau jauntxo lau emagaldu ohiekin, bi sexuetako gazte talde batekin, eta preso hartu dituzten partisano eta partisanoen seme-alabekin bilduko dira. Etxean inor ez dago jaunek ezarritako joko arauetatik kanpo: transgresio oro heriotzarekin zigortua dago. Gainera, jaunek edonoren bizitzarekin nahi eta desio duten guztia egiteko baimena dute.

## Aktoreak 
* Paolo Bonacelli: Dukea
* Giorgio Cataldi: Artzapezpikua
* Umberto P. Quintavalle: Magistratua
* Aldo Valletti: Presidentea
* Caterina Boratto: Castelli andrea
* Elsa De Giorgi: Maggi andrea
* Hélène Surgère: Vaccari andrea
* Sonia Saviange: Pianojolea
* Ezio Manni: Kolaboratzailea
* Inès Pellegrini: Neska esklaboa

## Iruditegia 

| Dukea (Paolo Bonacelli)
|Presidentea (Aldo Valletti)
|Maggi andrea (Elsa De Giorgi)
|Gizonezko biktima bat (Franco Merli)

## Kanpo estekak 
* *Salò o le 120 giornate di Sodoma* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Salò o le 120 giornate di Sodoma* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pedro Agirre (pirata)

**Pedro Agirre** donostiar pirata, ***Ezkila kapitaina*** edo ***Campanario*** izenaz ezaguna zena, XVI. eta XVII. mendeetan bizi zen. Espainiako Felipe II.a erregeak 1588an Ingalaterra erasotzeko "Jornada" izeneko kanpainan mutil gisa aritu zen hasieran. 1588an armada horretako ontzi baten agintera iritsi zen, baina ontzi hori hondoratu egingo zen geroago. 1623an korsuan hasi zen San Pedro izeneko patatx erako itsasontzian, hainbat ontzi holandarren aurka eraso joz. Itsaso eta gerrako kapitain izendatu zuten 1624an, eta bere lapurreta eta harrapaketa-ekintzetan jarraitu zuen. Frantsesak bila ibili zitzaizkion egin zituen hainbat gehiegikeriengatik.

Donostiako Piratek pertsonaia garrantzitsu bati "Ezkila kapitaina" izena ematen diote Donostiako aste nagusian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Piratak webgunea
Arraza (argipena)

**Arraza** izenak zenbait adiera ditu:

* Arraza, gizakiak ezaugarri batzuen arabera sailkatzeko erabiltzen den sistema bat.
* Arraza, izaki bizidunen sailkapen biologikorako erabiltzen den mailetako bat.
* Arraza, etxe abereen talde espezifiko bat, itxura homogeneoa (fenotipoa), portaera homogeneoa edo espezie bereko beste organismo batzuetatik bereizten duten bestelako ezaugarriak dituzten etxe abereek osatua.
The Curse of Monkey Island

**The Curse of Monkey Island** (euskaraz *Monkey Islandeko Madarikazioa*) 1997. urtean LucasFilm Games estatubatuar bideo-joko enpresak merkaturatu zuen abentura grafiko bat izan zen. Monkey Island abentura grafiko saileko hirugarren atala izan zen, 1998an LucasArts konpainiak argitaratu zuen hurrengo *Grim Fandango* abentura grafikoak jada 3D bidejokoetarako GrimE motorra erabiltzen baitzuen.

Monkey Island 2: LeChuck's Revenge (1997) bideo-jokoaren jarraipena da, era berean honako jarraipena izan zituen: Escape from Monkey Island eta Tales of Monkey Island. SCUMM motorra erabili zuen konpainiaren hamabigarren eta azken abentura grafikoa izan zen.

## Argumentua 
Abenturaren hastapenean, Guybrush itsasoaren erdian autotxoke batean noraezean dago, egarria eta goseaz akatzen, eta bere aurreko abenturetako oroitzapenak aipatzen. Bereak egin duela dirudienean, Elaine dagoen uhartera iritsiko da. Guybrushek berarekin ezkontzeko eskatuko dio, jatorri oso garbikoa ez den ezkontz eraztun bat emanez... eta Elaine urrezko irudi bat bilakatuko duen madarikazioaren gordetzailea dena.

Elainek jasandako madarikazioaren eragina desegitea abentura berri honi ekiteko aitzakia izango da.

## Betiko pertsonaiak 
* Guybrush Threepwood
* Elaine Marley
* LeChuck
* Stan, aseguru saltzailea
* Vudu andrea
* Wally

### Pertsonaia berriak 
* Rottingam kapitaina
* Bizarhori kapitaina
* Haggis McMutton
* Edward "pasteltxoak" Van Helgen
* Murray deabruzko garezurra
* Palido Domingo

## Kanpo estekak 
* *The Curse of Monkey Island* abentura grafiko osoa ikusgai, Youtube.com 
* *The Curse of Monkey Island*, Abandonawaredos.com
Morfina (Santiago Rusiñol)

***Morfina***, jatorriko izenburua gaztelaniaz ***La Morfina*** XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako Santiago Rusiñol egile katalanaren margolan ezaguna da, egile honen garrantzitsuenetariko bat. *Morfina* 1894an margotu zuen.

## Azalpenak 
Egileak ondo asko ezagutzen zuen morfinaren mundua ezen bera droga horren erabiltzaile izan baitzen. XIX. mendearen bukaeran morfina aberatsen artean modako droga bihurtu zen. Hasieran, analgesiko moduan erabiltzen bazen, laster pertsona haiek adikzioan erortzen ziren eta urtetan morfinarekiko dependentziapean gelditzen ziren. Emakumeen artean ere zabaldu zen droga hau nahiz eta ondo ikusita ez egon.

Margolan honetan intimitateko irudi bat dakusagu. Gazte batek, antza gaixoa (horrela adierazten du manta baten hori kolorea), morfina dosia hartu ondoren haren eragina ezagutzen ari da; azken hau eskuaren gogortasunean eta aurpegieran ikus daiteke; modu batez orgasmo bat ematen du eta hortik dator margolanak trasmititzen duen ezinegona. Irudia erotikoa da: neska gaztea da, kamisoi batez jantzita, ilea nahasia...

Santiago Rusiñolek ere margolan hau baino lehen "Morfina aurretik" izeneko beste bat egin zuen; hartan neska bera morfina prestatzen ikus daiteke.

Egilearen sinadura beheko eskuineko izkinan irakur daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Printza (argipena)

**Printza** hitzak adiera zenbait ditu:
* egurra edo beste material bat txikitzean sortutako zati txikia eta zorrotza (ikus, zauria sortzen duenean, printza (zauria));
* izpia (adibidez, eguzki-printza).
Izaki

**Izakia** bere kabuz existitzen dena da. Izate hori izan daiteke subjektu gisa edo objektu gisa, gaur egun edo etorkizuneko balizko egoera batean, zehazki edo abstraktuki, fisikoki edo ez.

Izakiak dira, esaterako, harriak, zenbakiak, hizkuntzak, mamuak, jainkoak, etab.

Filosofian, ontologia deritzo izakien ikasketari.

## Kanpo-estekak
Arraza (biologia)

[thumb|350px|eskuinera|Irudiko bi zaldiak espezie berberekoak dira, [Equus ferus caballus, baina arraza ezberdinetakoak. Haien arteko desberdintasun nagusiak fenotipikoak dira.]]

Biologian, **arraza** edo **enda** zenbait espezie biologikoetan ageri den azpimultzo taxonomikoa da, azpiespezie mailaren azpikoa, gaur egun zientifikoki baztertuta dagoena.
Espeziea baino maila baxuagoko talde taxonomikoa da, ezaugarri hereditario berak dituzten indibiduoez osatua. .

Hitza XVI. mendean hasi zen erabiltzen eta XIX. mendean izan zuen erabilera gailurra. Egun oraindik maiz erabiltzen da, batez ere etxe abereei (txakurrei, katuei, txerriei, etab.) lotutako azpimultzoak izendatzeko.

Arrazak ezaugarri fenotipikoetan oinarritzen dira, espezieak berriz, ezaugarri fenotipikoez gain, ezaugarri genetikoetan.

Etxe abereen arrazari dagokionez, FAO erakundeak honela definitzen du terminoa: «arraza etxe abereen talde homogeneo bat da, azpiespezifikoa, kanpoko ezaugarri zehatzak dauzkana eta aldi berean identifikagarriak direnak. Beraz, begiratu batez espezie berean eta era berean definitutako beste taldeetatik bereizi daitezkeenak. Orobat, talde homogeneo bat da, antzeko beste talde fenotipikoetatik bereizia banaketa geografikoa dela eta, eta akordioa egonik arraza horren aparteko identitateari buruz.

## Terminoaren historia 
*Arraza* terminoa XVI. mendean hasi zen erabiltzen, eta bere erabileraren gailurra XIX. mendean eman zen. Azpiespezie pareko taxonomi kategoriaren maila hartu zuen orduan.

## Arrazen inguruko zenbait kontzeptu 
Arrazaren kontzeptuak definizio asko ditu, baina, funtsean, espeziearen azpiko populazioa, jatorri geografiko berekoa, genetikoki
espezie bereko beste populazio batzuez bestelakoa eta isolatuta egon dena ugalketa. Gainera, hautespen naturalaren eta gizakiaren eskuaren ondorioz,
arraza hori zehazten duten ezaugarri morfologiko eta produktibo batzuk, oinordetzan. Azken batean, horrek arraza bat bestetik bereizten du.

Arrazetan funtsezko elementu batzuk oso garrantzitsuak dira kalitateari begira:
* Zein jatorri geografikotara egokituta dagoen.
* Beste talde azpiespezifiko batzuetatik bereizten duen oinarri genetikoa.
* Herentziazkoak diren ezaugarri morfologikoak eta produktiboak. ondorengoei transmititzeko gai direnak.
* Ugaltze-isolamenduko mekanismo genetikoa, oso garrantzitsua dena eta gene multzo bat norabide jakin batean eta ezaugarri morfologiko eta genetiko bereizgarrien arabera. Arrazak desberdintasun kultural eta geografikoen arabera garatu dira.
* Giza beharrizanak asetzeko ezaugarriak, gizarte-arloko ohituren arabera izaten dira. Elikadura eta nekazaritzari lotuak. Izan ere, arrazetan, hautespenak sortuak izan arren, ugaltze-mekanismo genetikoan gizakiak esku hartu du zentzu jakin batean modelatzeko edo gaitasun jakin batzuk sortzeko gizakiaren mesedetan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zahi (zereala)

250px|thumb|Gari zahia.

**Zahia** eho ondoren irinarekin nahasirik gertatzen den ale azal xehatua da. Zelulosa, polisakaridoak, proteinak, koipeak, mineralak eta ura ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gauaz ibiltzen dana

***Gauaz ibiltzen dana*** Txomin Peillenek 1964ean idatzi eta handik hiru urtera, 1967ean, argitaratutako eleberria da.
Jose Antonio Loidiren Hamabost egun Urgainen eta Mariano Izetaren Dirua galgarriren ostean, hauxe izan zen euskeraz egindako hirugarren eleberri beltza.

Aurreneko bi hoiekin alderatuta, Peillenen eleberriak aldiz, seriotasun gehiagoz heltzen dio genero beltzaren erronkari; alde batetik duinki landutako intriga dauka eta bestetik garai hartako euskal literaturan ezohikoak diren hainbat osagai eskaintzen dizkio irakurleari.

Nobelak Pettiri Sabuki izeneko euskal polizia paristartu batek Ipar Euskal Herrian egiten duen egonaldia kontatzen digu.

## Istorioa 
Norbait nortasun agiri faltsuen trafikoa egiten ari da espainiatik lan bila datozen etorkin klandestinoentzat eta Pariseko polizia zuzendaritzak Pettiri bidaltzen du kasua argitzera. Pettirik nahiko errez aurkituko du paper faltsuen egilea, Antoni La Calle gaizkile xumea, gaztaroan bere adiskide izana. Pettiri errudun sentitzen da presondegira bidali duelako.

Kasu honen harira, bigarren afera batean murgilduko da Pettiri, nolabait aurreneko kasuaren errua zuritu nahian, eta Pariseko buruei bertan astebete gehiago igarotzeko baimena eskatzen die.

## Kanpo estekak
Kabeto

thumb|300px|eskuinera|**Kabeto** itxurako moldura
**Kabetoa** (Italieratik cavetto eta hau Latinetik cavus, hutsa) dekorazio moldura ahurra da, zirkulu laurdenaren profila duena.

## Kanpo estekak
Bozel (arkitektura)

thumb|300px|eskuinera|**Bozela** itxurako moldura zutabearen oinarrian

**Bozela** sekzio erdizirkularreko moldura ganbila da.

## Kanpo estekak
Urrezko igitaia

***Urrezko igitaia*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen bigarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Pilote* aldizkarian argitaratu zuten 42. eta 74. aleen artean eta, album moduan, 1962an.

## Istorioa 
Panoramix druidari mihura hartzeko urrezko igitaia hautsi zaio. Carnutesen ohianean laster galiar druiden biltzarra izango da eta igitai hori barik, ezin izango du bere edabe magikoa prestatu. Hori dela eta, Asterix eta Obelix Luteziaraino joango dira, igitai berri baten bila hain zuzen ere.

## Pertsonaiak 
* Asterix.
* Asuranzeturix.
* Obelix.
* Panoramix.
* Abrarakurzix.
* Lentix.
* Gangsterix.

## Kanpo estekak
Asterix eta Obelix: Maiestatearen zerbitzura

***Asterix eta Obelix: Maiestatearen zerbitzura*** () franko-italiar film luzea da. Asterix Bretainian komikian oinarrituta, Laurent Tirardek 2012an zuzendu zuten.

## Argumentua 
Julio Zesarrek Britania konkistatu berri du, baina herri txiki batek erromatar legioak eusten ditu. Egoera larria denean, Ontorax bidaliko dute laguntza bila eta honek Asterix lehengusuarengana joko du.

## Aktoreak 
* Edouard Baer: Asterix
* Gérard Depardieu: Obelix
* Fabrice Luchini: Julio Zesar
* Catherine Deneuve: Kordelia, Britaniako erregina
* Gérard Jugnot: bizargorri
* Jean Rochefort: Lucius Fouinus
* Valérie Lemercier: Miss Macintosh
* Guillaume Gallienne: Ontorax
* Charlotte Le Bon: Ofelia
* Vincent Lacoste: Gudurix
* Dany Boon: Tetedepiaf
* Bouli Lanners: Grossebaf (Olaf Timandahaf)
* Tristán Ulloa: Claudius Lapsus
* Ginnie Watson: britaniar bat

## Kanpo estekak 
* '''' Internet Movie Databasean
Asterix eta godoak

***Asterix eta godoak*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hirugarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Pilote* aldizkarian argitaratu zuten 82. eta 122. aleen artean eta, album moduan, 1963an.

## Istorioa 
Panoramix druida Carnutesen oihanean galiar druiden biltzarreko txapelketan parte hartuko du eta Asterix eta Obelix berarekin batera joango dira oihanaren ertzeraino. Godo talde bat ere bertaraino joango da, druida txapelduna bahitzeko eta honen laguntzari esker Galia eta Inperio osoa bereganatzeko. Panoramix txapeldun bihurtu eta godoek bahituko dute. Asterix eta Obelix bere bila joango dira Germaniaraino.

## Pertsonaiak 
* Asterix.
* Obelix.
* Panoramix.
* Merluzius.
* Teleferik.
* Klorhidrik

## Kanpo estekak
Xabier Zubiri plaza (Donostia)

**Xabier Zubiri plaza** Gipuzkoako Donostia hiriburan dagoen plaza bat da. Easo eta Zubieta kaleek plaza honetan bat egiten dute, eta Londres hotelaren sarrera ere bertan dago.
Lorategi txikiz dago inguratuta eta iturri edergarri bat du erdian.

Xabier Zubiri donostiar filosofoaren omenezko izena darama.
## Kaleak 
* Zubieta kalea
* Easo kalea

## Kanpo estekak
Abrarakurzix

**Abrarakurzix**, Asterixen abenturetan, galiar herrixkako buruzagia da. *Buruzagien burruka*, *Arvernoko ezkutua* eta *Asterix Belgikan* komikietan pertsonai nagusienetariko bat da.

K.a. 52an Gergoviako guduan parte hartu zuen, non Vercingetorixek erromatarrak menderatu zituen. Alesiako guduan ere parte hartu zuen eta bertatik ekarri zuen Vercingetorixena izandako Arvernoko ezkutua. Normalean ezkutuaren gainean agertzen da, galiar buruzagien moduan. Batzuen ustez, De Gaulle jeneralaren karikatura da. Bere izenak  esan nahi du, euskaraz "su eta gar" esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérard Jugnot

**Gérard Jean Jugnot** (Paris, ) frantses aktore eta zinema zuzendaria da. Antzerkian, telebistan eta zineman aritua da.

## Filmografia 
### Aktorea 
### Zuzendaria 
* 1984 : *Pinot simple flic*
* 1985 : *Scout toujours...*
* 1988 : *Sans peur et sans reproche*
* 1991 : *Une époque formidable...*
* 1994 : *3000 scénarios contre un virus* : *La Pharmacie*
* 1994 : *Casque bleu*
* 1996 : *Fallait pas !...*
* 2000 : *Meilleur Espoir féminin*
* 2002 : *Monsieur Batignole*
* 2005 : *Boudu*
* 2009 : *Rose et Noir*
Astérix aux Jeux olympiques (filma)

***Astérix aux Jeux olympiques*** franko-italiar film luzea da. Asterix Olinpiar Jokoetan komikian oinarrituta, Frédéric Forestierrek eta Thomas Langmannek 2008an zuzendu zuten.

## Argumentua 
Irina printzesaren bihotza konkistatzeko, Lunatix gerlariak Zesarren semea den Brutusi erronka bota diot. Biak, lehiatzeko, greziar Olinpiar Jokoetara joango dira. Brutusen azpijokoak ekiditeko, Lunatixek galiarren laguntza izango du.

## Aktoreak 
* Gérard Depardieu: Obelix
* Clovis Cornillac: Asterix
* Benoît Poelvoorde: Brutus
* Jean-Pierre Cassel: Panoramix
* Alain Delon: Julio Zesar
* Bouli Lanners: Samagas
* Jean-Pierre Castaldi: Castaldus
* Dorothée Jemma: Bonemine
* Santiago Segura: Docteurmabus
* Vanessa Hessler: Irina
* Stéphane Rousseau: Lovesix
* José Garcia: Couverdepus
* Mónica Cruz: Esmeralda
* Jamel Debbouze: Numerobis
* Michael Schumacher: Michael
* Adriana Karembeu: Agecanonix
* Zinedine Zidane: Numerobis II
* Tony Parker: Tonus Parker

## Kanpo estekak 
* '''' Internet Movie Databasean
Cesar Oroz

**César Oroz Martija** (Iruñea, 1968) nafar marrazkilari eta binetagilea da. Diario de Navarran egiten du lan 1991tik, eta bertan plazaratzen du egunero *Punto final* izeneko bere zinta. Gainera, *La tira de Oroz* tirak ABC egunkari espainiarrean ikusten du argia, 2006tik aurrera. Kolaborazio ugari egin ditu El Jueves (2005/2011), Dominical ABC (2006/2010), Sibaritas (2005/2010), Actualidad Juridica Arantzadi (2013/2016) eta Orgullo y satisfacción.com (2014/2017)  eta umore grafikoa lantzen duten beste aldizkarietan ere*.* Hainbat sari jaso ditu bere lanagatik (beste batzuen artean Mingote Saria 2004an, Nafarroako Prentsa Elkarteak emandakoa).

Kartelak egin ditu (2006ko Sanferminetako zezen feria) eta baita Sanferminetako peñen pankartak ere.

Erakusketa askotan hartu du parte, azkena *Tirabirak* izenekoan (UPV-EHUrenean Euskal Herrian barna ibilitakoa, 2016an).

Euskarri digitalean ere ikus daitezke bere marrazkiak.

Hamabost liburutik gora argitaratu ditu.
## Lanak 
# "Por qué lo llaman anexión cuando quieren decir conquista?" 1512-2012 (2012)
# "Todo San Fermin, 20 años de fiesta y humor" (2013)
# "¡Osasuna nunca se rinde!" (2015)
# "¡Lo que diga Shakespeare!" (2018)

## Kanpo estekak 
* Orozen webgune ofiziala
Édouard Baer

**Édouard Baer** (Paris, ) frantses aktorea da. Antzerkian, telebistan eta zineman aritua da.

## Filmografia hautatua 
* *Encore heureux* (2016)
* *Les Invincibles* (2013)
* *Astérix et Obélix : Au service de Sa Majesté* (2012)
* *Poulet aux prunes* (2011)
* *Une exécution ordinaire* (2010)
* *Les Barons* (2009)
* *Un monde à nous* (2008)
* *Seuls two* (2008)
* *Passe-passe* (2008)
* *Crosse* (2007)
* *La fille coupée en deux* (2007)
* ''J'ai toujours rêvé d'être un gangster* (2007)
* *Molière* (2007)
* *Je pense à vous* (2006)
* *Les brigades du Tigre* (2006)
* *Combien tu m'aimes?* (2005)
* *Akoibon* (2005)
* *Double Zéro* (2004)
* *Mensonges et trahisons et plus si affinités* (2004)
* *Le Bison* (2003)
* *Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre* (2002)
* *Betty Fisher et autres histoires* (2001)
* *Terror Firmer'' (1999)
Alfiz

[250px|thumb|Alfiza bi mozarabiar arku inguratzen [Santiago de Peñalba elizan (Leon, Espainia)]]
**Alfiza** moldura apaingarria da, orokorrean angeluzuzenaren itxurakoa, ateetako eta leihoetako arkuak markoztatzen duena.

Oro har, arkitektura musulmanean erabiltzen da, batez ere Iberiar penintsulako islamiarren artean, eta honen eraginez, mozarabiarren eta kristauen artean ere.

Badaude bi alfiz mota:

* **A**: arkuaren inpostan jaiotzen dena.
* **B**: lurretik zuzenean datorrena.

400px|thumb|ezkerrera|Alfiz motak

## Kanpo estekak
Bidaiariaren beherako

**Bidaiariaren beherakoa** turisten artean agertzen den gaitz gastrointestinal arin eta automugatua da, infekzio baten ondorioz sortua, beherakoak, sabelmina eta goragaleak sintoma nagusiak dituena. Hirugarren Munduko herrialdeak bisitatzen dituzten turista europar eta iparramerikarrak dira gaitza pairatu ohi dutenak, bertan baldintza higienikoak (edateko uraren kalitatea, adibidez) nahiko kaskarrak direlako.

Edateko ura eta janarien bidez harrapatu ohi da bidaiariaren beherakoa. Hirugarren Munduko herrialdetara doazen turistek arau batzuk kontuan hartu behar dituzte gaitza saihesteko: botilako ura soilik edatea, esaterako, eta janari gordinak edo gutxi kozinatuak ekiditea.

Azpimarratzekoa da herrialde horietako biztanle gehienek bertako ura edatean ez direla gaixotzen, immunitatea garatu dutelako infekzioa eragiten duten mikrobioen aurrean (betidanik bizi izan baitira mikrobio horien konpainian) 

Gaitzarekiko sentikorragoak dira immunogutxituak, umeak eta adineko jendea.

Infekzioaren atzean dauden mikrobioak anitzak dira, baina kasu gehienetan Escherichia coli enterotoxigenikoa da erruduna. Campylobacter jejuni, Vibrio parahaemolyticus eta hainbat birus ere (Errotabirusak, Enterobirusak...) inplikatuta egon daitezke.

## Intzidentzia eta eboluzioa 
Urtero, nazioarteko bidaiarien %20-%50aren artean harrapatzen du gaitza, 10 milioi pertsona gutxi gorabehera mundu osoan .

Infekzioa ez da larria, eta berez sendatzen da 5-6 egunetan. Garrantzitsua da ondo hidratatuta izatea eta ur asko edatea.

Sukar handia, odola gorotzetan edo beste sintoma larriagoak agertzen direnean azterketa medikoa ezinbestekoa da, beste infekzio gastrointestinal latzagoak (kolera, disenteria, giardiasia, salmonelosia...) baztertu ahal izateko.

## Lagunarteko izenak 
Mundu osoan ezaguna, gaixotasun honek tokian tokiko izen arruntak ere baditu: esaterako, "Moctezumaren mendekua" Mexikon eta Erdi-Amerikan; "faraoiaren mendekua" Egipton; "Bombayko sabela" Indian; "oporretako urdaila" Erresuma Batuan, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haizemailearen emakumea

***Emakumea haizemailearekin*** () 1919an Amedeo Modiglianik margotutako erretratua da. Bertan Lunia Czechowskak abanikoa eskuan agertzen da.

Czechowskak berak bere memorietan zera adierazi zuen: Jonas Netterk 150 frankokin erosi zuen.

Margolan hau Pariseko Arte Modernoaren Museoan gordetzen zen, baina 2010eko maiatzaren 20an beste margolan batzuekin batera lapurtu zuten. Lapurtutako margolan guztien balioa 100 milioi eurokoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren gaineko komentarioa.
Cara al sol

***Cara al sol*** (euskaraz *Eguzkiari begira*) Ofentsiba Nazional-Sindikalistako Batzarren Espainiako Falangearen ereserkia da. José Antonio Primo de Rivera, Agustín de Foxá eta beste hainbat alderdikideek bilera batera deitu eta hala eskatuta Rafael Sánchez Mazas, Pedro Mourlane Mitxelena eta Jacinto Mikelarena euskalerritarrek konposatu zuten, horretarako Juan Telleriak konposatutako musika erabili zuten, 1934an jatorriz *Zegamako egunsentia* (*"Amanecer en Cegama"*) izenburua zuen abestian. Primo de Riverak ironikoki 1935eko abenduaren 3an burutu zen bilerara musikariak ez bertaratuz gero errizino-olio dosia emango zielako mehatxua luzatu zien.

Hasiera batean falangearen ereserkia bakarrik izan arren, Espainiako Gerra Zibila amaitu eta gero *Espainiako Errege Martxa* eta *Oriamendiko Martxarekin* batera hiru ereserki frankista ofizialetako bat izan zen.

*El Florido Pensil* antzezlanean eta *filmean* ongi agertzen den bezala, Diktadura frankista osoan (1939-1975) Hego Euskal Herrian eta Espainian "eskola nazionaletan" haur eta ikasle guztiek derrigorrez ikasi eta abestu beharreko abesti faxista bat izan zen, betiere joera eskuindarreko irakasle frankisten zigor fisikoen mehatxuak hala beharturik. Ondorioz, oraindik gaur egun ere, 1939-1975 artean eskola frankistetara joan zen jende ororen haurtzaroko oroitzapenean dagoen abestia da.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* *Horst Wessel Lied*: Alderdi Naziaren ereserkia.
* *Giovinezza*: Italiar faxismoaren ereserkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Cara al sol* ereserkia entzungai. Youtube.com
Asterix eta Kleopatra

***Asterix eta Kleopatra*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen seigarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Pilote* aldizkarian argitaratu zuten 215. eta 257. aleen artean eta, album moduan, 1965ean.

1968an *izen bereko marrazki bizidun filma estreinatu zen eta 2002an zinemara eraman zuten, *Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre'' filmera hain zuzen ere.

## Istorioa 
Kleopatra eta Julio Zesar maiteleek apustu egin dute: basamortuaren erdian Zesarren omenezko jauregi bat hiru hilabetetan eraikiz gero, Zesarrek egiptoarren handitasuna aintzat hartuko du. Horretarako, Kleopatrak Numerobis arkitektoa kontratatuko du eta honek mirari bat behar izango du.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Ideafix
* Obelix
* Panoramix
* Asuranzeturix
* Ordenalfabetix
* Kleopatra VII.a
* Abrarakurzix
* Julio Zesar
* Numerobix

## Bitxikeria 
* Kleopatra Elizabeth Taylorren karikatura bat da. 1963an egindako izen bereko filmari hainbat erreferentzia egiten dizkiote egileek.

## Kanpo estekak
Zesarren Oparia

***Zesarren Oparia*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hogeita batgarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Le Monde* egunkarian argitaratu zuten lehenengoz eta, album moduan, 1974an. 1989an euskaratu zuen Joxemari Azurmendik.

## Istorioa 
Romeomontescus legionario mozkortia, 20 urtez legionario izan eta gero, bere  lortzekotan dago. Baina Julio Zesar iraindu eta honek opari "pozoitu" bat emango dio: Asterixen herrixka. Bere herrixkarainoko bidean dagoela, Ortopedixen ostatuan geratu eta ardoren truke emango du herrixkaren jabetza.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Ortopedix
* Romeomontescus
* Julio Zesar

## Bitxikeria 
* Ortopedix André Alerme frantziar aktorearen karikatura da eta honen emazte eta alaba Zsa Zsa Gabor hungariar aktorearenak.

## Kanpo estekak
Zsa Zsa Gabor

**Gábor Sári** ( ahoskatua; Budapest, - Los Angeles, 2016ko abenduaren 18a), **Zsa Zsa Gabor** izengoitiz ezaguna, hungariar jatorriko estatubatuar aktorea izan zen. Vienan hasi zen lanean eta 1941ean Estatu Batuetara joan zen. Bere lanagatik gain, bere bederatzi ezkontzegatik ere ezaguna da.

## Filmografia
Asterix Galiako itzulian

***Asterix Galiako itzulian*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen bosgarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Pilote* aldizkarian argitaratu zuten 172. aletik aurrera eta, album moduan, 1965an.

## Istorioa 
Julio Zesarrek  Galia osora eraman nahi du. Horretarako Asterixen herrixka konkistatu behar du eta harresi bat eraikituko du herrixka setiatzeko. Asterixek ez du harresia gustuko, bera, galiarra izanik, Galiako edozein tokitara joateko eskubidea duela esanez. Hori dela eta, erromatar prefektuari Galia osoari itzuli bat egingo diola esango du.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Asuranzeturix
* Abrarakurzix
* Julio Zesar

## Bitxikeria 
* Massilian Marcel Pagnol, Raimu, Fernand Charpin, Paul Dullac eta Robert Vattier aktoreen karikaturak diren pertsonaiak topatuko dituzte. Gainera, lehendabiziko eszenan, denek antzeztu zuten *Marius* (1931) filmaren karta-jokoan agertzen dira.

## Kanpo estekak
Gergoviako gudua

**Gergoviako gudua** edo **Gergoviako setioa** K.a. 52an jazotako gatazka militarra izan zen. Gudu hau arverni tribu galiarraren lurraldetan gertatu zen, eta bere kokapen nagusia eskualde honetako hiriburua zen Gergovia oppidumean (egungo Clermont-Ferrandetik gertu) izan zen. Vercingetorixek zuzendutako galiarrek Julio Zesarren legioak menderatu zituzten. Frantziako historiografian gudua ezaguna da oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidaia Handia

***Bidaia Handia*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hogeita bigarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Sud Ouest* egunkarian argitaratu zuten lehenengoz eta, album moduan, 1975ean. 1995ean, *Astérix et les Indiens* marrazki biziduneko filmaren oinarria izan zen.

## Istorioa 
Panoramixek edabe magikoa egiteko arraina behar du. Ordenalfabetixek ez du eta Asterix eta Obelixek bere bila aterako dira itsasontzi batean. Baina ekaitz batek harrapatu eta Amerikaraino eramango ditu.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Abrarakurzix
* Asuranzeturix
* Ordenalfabetix

## Kanpo estekak
Giovinezza

**Giovinezza** (euskaraz *Gaztedia*) Mussolinik sortutako Alderdi Nazional Faxista, Erregimen Faxista eta italiar armada faxistaren ereserkia izan zen, alegia, ereserkia faxista zen.

## Historia 
1909an Giuseppe Blanc musikagileak doinua konposatu zuen, eta hitzak Nino Oxilia (1909), Marcello Manni (1919) eta Salvator Gotta (1924) idazleenak dira.

1924-1943 artean Italiako Errege Martxarekin batera jo eta ereserkia ofiziala zen, eta Italiako Errepublika Sozialaren garaian (1943-1945) ereserkia ofizial bakarra izatera igaro zen.

1944-1945 artean aliatuek Italia askatzean ereserkia izatetik utzi zuen eta herrialdea ereserkiarik gabe gelditu zen. 1946ean *Il Canto degli Italiani* ("Italiarren Kanta") abestia ereserkia ofizialtzat hautatua izan zen, eta horrela gaur egun arte.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* *Cara al sol*: Espainiako Falangearen eta Francoren diktaduraren ereserkia.
* *Horst Wessel Lied*: Alderdi Naziaren ereserkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Giovinezza* ereserkia entzungai. Youtube.com
Solfeo

thumb|Sol klabeko notak
**Solfeo**  musika-lanak grafikoki irudikatzeko erabiltzen den musika-notazio bat da, idazketa-sistema bat, honela, beste edozein musikarik ere jo dezake musika-lana, musikagileak konposatutako moduan. Gaur egun erabiliena den musika-notazioa mendebaldekoa da, alegia, bost marrez osatutako pentagraman ikur musikalak irudikatzen dituena. Beste hainbat musika-notazio sistema ezberdinak ere badaude, eta beste zenbait musika herrikoian oinarrituak ere bai. Frantsesezko  ( ahoskatua) edo italierazko  ( ahoskatua) hitzetatik ekarria, berez hitza sol-fa musika notetatik dator. Mendebaldeko musika ikasteko metodo hau solmisazio sistema bat da, beste kulturan *swara*, *durar mufaṣṣalāt* edo *jianpu* diren moduan.

Musika-notazioa pentagrama batean agertzen da. Bost lerro horizontal, distantziakide eta paralelo ditu, eta lau tarte lerro horien artean. Lerroak behetik gora zerrendatzen dira 1., 2., 3., 4. eta 5. linea gisa, eta tarteak berdin, 1. lineatik 4.era.

Lerro eta tarteen gainean, dagozkien musika notak idazten dira; lerro eta tarte bakoitzak intonazio bat identifikatzen du, beherago dagoen nota baxuenetik goiko nota zorrotzenera. Multzo bertikalean, gainera, akordeak irudika daitezke, aldi berean entzungo diren notak.

Nota bakoitzaren altuera pentagramako posizioaren arabera adierazten da, hau da, aukeratutako klabeak nota horri esleitzen dion posizioa, behean adierazten den moduan:

## Adibideak 
Oinarrizko notak pentagraman:\relative c' { 
  \override Staff.TimeSignature.stencil=##f
  
  c1*1/4 d e f g a b c  }
  \addlyrics { "do" "re" "mi" "fa" "sol" "la" "si" "do"}
 Oinarrizko notak pentagraman ingelesezko izenekin:

\relative c' { 
  \override Staff.TimeSignature.stencil=##f
  
  c1*1/4 d e f g a b c  }
  \addlyrics { "c" "d" "e" "f" "g" "a" "b"  "c"}

Nota bakoitzak har ditzakeen iraupenak:

{
  \new Staff
  {
    \override Staff.TimeSignature.stencil=##f
    \override Staff.Clef.stencil=##f
    \override Staff.BarLine.stencil=##f
    a'1 a'2 a'4 a'8 a'16 a'32 a'64
  }
  \addlyrics { "1" "1/2" "1/4" "1/8" "1/16" "1/32" "1/64"}
  \addlyrics { " biribila " "  zuria  " "   beltza   " " kortxea  " "kortxeaerdia" "    fusa    " "fusaerdia" }
}

Agur jaunak abestiaren partitura bat:

\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}
{
\relative c' {
    \time 3/4
    \repeat volta 2 { d4 g4 b4 d2. b4 g4 c4 b2. a4 d4 a4 g2.}
    \repeat volta 2 { b4 b4 c4 a2 a4 a4 a4 b4 g2. b4 b4 d4 a2. a4 a4 b4 g2. d4 g4 b4 d4 g2 e4 d2 b4 g4 c4 b2. a4 d4 a4 g2. g4 g4 g4 g2.}
 }
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
A -- gur jau -- nak (e)ta an -- dre -- ak, a -- gur t'er -- di.

Da -- nak ber -- di -- nak
ei -- nak gi -- re.
Zu -- ek e -- ta
bai gu e -- re.

A -- gur jau -- nak,
(e)ta_an -- dre -- ak!
A -- gur t'er -- di.
He -- men gi -- re.
A -- gur da -- nak!
  }
}

\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 4)
  }
}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika notazio (partitutetan nola erabili doinuen osagai guztiak) 

## Kanpo estekak 
* Musika HiztegiaArturo Campion euskaltegia
Horst Wessel Lied

**Horst Wessel Lied** edota **Die Fahne Hoch!** (euskaraz *Horst Wessel Abestia* edota *Bandera Goian!*) 1930-1945 artean Alderdi Naziaren ereserkia izan zen. 1933an Adolf Hitler boterera gailentzean naziek *de facto* ordura arte zegoen *Deutschlandlied* ereserkia nazionalaren lehen estrofarekin batera Alemaniako bi ereserkia ofizialetako bat bilakatu zuten.

1929an Horst Wessel nazia eta Sturmabteilung (SA) erakunde paramilitar armatuko ofiziala zenak Berlinen hitzak idatzi zituen. Handik urte batera, nazien bertsioaren arabera Alemaniako Alderdi Komunistako kideek tiroz erail omen zuten, eta Joseph Goebbelsek Wessel nazien kausaren martiri bilakatu zuen. Abestia lehenbiziko aldiz Wessel beraren hiletan jo zen, eta ordutik aurrera alderdiaren ekitaldietan maiz joa edo erabilia izan zen, gainera SAko kideek ere euren kale martxatan abestu ohi zuten.

1933ko maiatzaren 19an Hitler kantziler berria bilakatzean, *Horst Wessel Lied* ikur nazionaltzat onartua izan zen. Handik urte batera ereserkia hau jotzen zen aldiro entzuleek agur faxista egiteko derrigortasuna ezarri zen.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* *Cara al sol*: Espainiako Falangearen eta Francoren diktaduraren ereserkia.
* *Giovinezza*: Italiar faxismoaren ereserkia.

## Kanpo estekak 
* *Horst Wessel Lied* abestia entzungai. youtube.com
Carthago delenda est

thumb|Katon Maior (k. a. 234–149 BC), Kartagoren erabateko hondamenaren aldeko nabarmena eta esaldiaren sorrerarekin lotuta

***Ceterum censeo Carthaginem esse delendam*** edo ***Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam*** (eusk.: 'Gainera Kartago hondatu behar dela uste dut'), normalean ***Ceterum censeo***, ***Carthago delenda est*** edo ***Delenda est Carthago*** laburtua, latinezko esaldi ezaguna da. Plutarko eta Plinio Zaharraren arabera, Katon Maiorrek esaten zuen Erromako Senatuan Gerra Punikoen amaieran (k. a. 150 inguruan). Hala ere, orduko iturriek ez dute azaltzen esaldi zehatza zein zen, Esaldiak bete arte jo ta su bilatzen den ideia finko bat adierazten du eta, aro modernoan, lehenengo bi hitzak baino ez dira aipatu behar (). Bestetan, erabateko gerra adierazteko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gona-mahai

**Gona-mahaia** zurezko mahaia da, normalean biribila, baina ez beti, ia lurreraino iritsi daitekeen oihal lodiko gona batekin estalita dagoena; behealdean su-ontzia kokatzeko zulo biribil bat duen zurezko oholtza izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asterix Belgikan

***Asterix Belgikan*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hogeita kaugarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. *Le Monde* egunkarian argitaratu zuten lehenengoz eta, album moduan, 1979an. Goscinnyk egin zuen azkena izan zen.

## Istorioa 
Galiar herrixka lasai dago, erromatarrak Galian oporretan daudelako. Julio Zesarrek, Belgika inbaditzean, belgikarrak galiarren artean indartsuenak direla zioenez, Abrarakurzixek hara joan nahi du. Asterixek eta Panoramixek bere aurka egin arren, buruzagiarekin batera joango dira.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Julio Zesar
* Abrarakurzix

## Bitxikeriak 
* Tintinen abenturetako Dupond eta Dupont komikian agertzen dira.
* Pierre Tchernia erromatar legionario gisa eta Eddy Merckx mezulari gisa agertzen dira.
* Belgikar buruzagi bi heroiaren zatia izateko ika-mika zebiltzan.

## Kanpo estekak
Zanga Handia

***Zanga Handia*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hogeita bostgarren komikia da. Albert Uderzok egin zuen bere kabuz, René Goscinny 1977an hil zelako.

## Istorioa 
Galiar herrixka bat bi zatitan banaturik dago. Zati bakoitzak bere buruzagia du eta biek laguntza eskatuko dute: batak Abrarakurzixi eta besteak erromatarrei.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Abrarakurzix
* Komix
* Fanzine

## Kanpo estekak
Asterixen Odisea

***Asterixen Odisea*** () Asterixen abenturak kontatzen dituen hogeita seigarren komikia da. Albert Uderzok bere kabuz egin zuen bigarrena izan zen, René Goscinny 1977an hil zelako.

## Istorioa 
Edabe magikoaren sekretua ezagutzeko Julio Zesarrek druida espia bat bidaliko du herrixkara. Panoramixek, berriz, arroka-olioa behar du edabe egiteko eta Asterix eta bere lagunak feniziar merkatari batekin Ekialde Hurbilera joango dira.

## Pertsonaiak 
* Asterix
* Idefix
* Obelix
* Panoramix
* Abrarakurzix
* Julio Zesar

## Bitxikeriak 
* Erromatar poliziaren buruzagia Bernard Blierren karikatura bat da. Druida-espia , berriz, Sean Conneryrena. Jerusalemgo gobernadoreak Jean Gabinen antza du.

## Kanpo estekak
Harpauso

thumb|300px|Rothay ibaia (Ingalaterrako iparraldean) igarotzeko **harpausoak** edo **zaparriak**.
[thumb|Bi latsari Arabako ibai batean. ([Circa|c. 1925). Harpauso batzuk bokata egiteko erabiltzen ziren.]]
**Harpausoak** edo **zaparriak** ibai bat zeharkatzeko harri soltez osatutako bidea osatzen duten harriei esaten zaie. Lokatzez betetako bideetan ezartzen diren zapaltzeko harriek ere izen bera hartzen dute. Harpauso eta zaparri hitzak, adiera honetan, pluralean erabili ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Days of Wine and Roses

**Days of Wine and Roses** (euskaraz *Ardo eta Arrosa Egunak*) 1962ko Blake Edwards estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Jack Lemmon, Lee Remick, Charles Bickford, Jack Klugman eta Alan Hewitt aktoreek antzeztu zuten.

1963ko Donostiako Zinemaldian Gizonekozko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra (Jack Lemmon) eta Emakumezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra (Lee Remick) irabazi zuen.

1962ko Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria (Henry Mancini) ere irabazi zuen. Bestalde, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jack Lemmon) eta Emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Lee Remick) izendapenak ere jaso zituen.

## Argumentua 
Joe Clay (Jack Lemmon) San Frantzisko hiriko harreman publikoen arduraduna da. Festa batean Kirsten Arnesen (Lee Remick) ezagutuko du, Joek zurruterako duen joera dela eta, hasiera batean harekiko zuhur agertuko den neska gaztea. Baina geroago Joeren jatortasunak erakarri eta ezkondu egingo dira. Handik gutxira alaba bat izango dute, Debbie, baina Joek edanean jarraitu eta ondorioz hainbat lanetatik kaleratuko dute. Alabak zortzi urte betetzean (Jennifer Edwards/Debbie Megowan), familia apartamentu kaskar batean bizitzera derrigortua egongo da. Egoera honekin nazkaturik, Kirstenen aitaren landetxe txikira bizitzera bidaliko dute, bertan Joek edana utz dezan itxaropenez.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Joe Clay
* Lee Remick: Kirsten Arnesen/Clay
* Charles Bickford: Ellis Arnesen
* Jack Klugman: Jim Hungerford
* Alan Hewitt: Rad Leland
* Tom Palmer: Ballefoy
* Debbie Megowan: Debbie Clay
* Maxine Stuart: Dottie
* Jack Albertson: Trayner
* Ken Lynch: Edari dendaren jabea

* Gail Bonney: Gladys, garbiketa emakumea
* Mel Blanc: Marrazki bizidunetako pertsonaia (ahotsa)
* Jack Riley: Zerbitzaria
* Katherine Squire: Nolan andrea
* Lisa Guiraut: Sabel dantzaria
* Jennifer Edwards: Debbie Clay 5 urterekin
* Lynn Borden: festako gonbidatua (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Days of Wine and Roses* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Days of Wine and Roses* filma osoa ingelesez ikusgai. Youtube.com 
* *Days of Wine and Roses* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Untxi

thumb|Untxi bat
**Untxia**, **konejua** (Heg.) edo **lapina** (Ipar.) Leporidae familiako zenbait espezieren izen arrunta da, mundu osoko zenbait eskualdetan bizi direnak. Ugaztun karraskaria hauek, erbiaren antzekoak dira baina hura baino txikiagoak, asko ugaltzen direnak eta lurrean egiten dituzten zuloetan bizi direnak.

## Taxonomia 
Taxonomiaren ikuspegitik ez dute maila zehatzik. Untxiak, Leporidae familiako kideak dira *Lepus* generotik kanpo. Erbiak baino askoz txikiagoak izaten dira. Jatorriz Europakoak, Afrikako zona batzuetakoak, Asia erdialdeko eta hegoaldekoak, eta Ipar eta Hego Amerikakoak dira. Belardi eta eskualde idorretan bizi dira. 20 eta 50 cm arteko tamaina dute, atzeko hanka luze eta indartsuekin, eta buztan txikia. Orokorrean gris-marroi kolorekoak dira, baina badago beltza den espezie bat eta marradunak diren beste bi. 

Untxi etxekotuek kolore gehiago dituzte, jasandako gurutzamenduen ondorioz. Untxi jaioberriek erbiek baino garapen txikiagoa dute eta gurasoen zaintza behar dute. Espezie gehienak lurpeko gordelekuetan bizi eta tadekoiak dira. Untxiek zeregin garrantzitsua dute lehorreko kate-trofikoan, landare eta belar ugari jaten baitituzte, eta espezie haragijale askoren oinarrizko dietaren parte baitira.

Euskal Herrian eta mendebaldeko Europa osoan, espezierik arruntena etxe-untxia da, *Oryctolagus cuniculus.* Bizkarra gris-marroixka kolorekoa du eta sabel zurixka. Erbiak baino tamaina txikiagoa du, eta belarriak ere txikiagoak ditu, punta beltzarik gabe. Euskal Herrian bere banaketa etena da. Sastrakadiak gogoko ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Akuri
* Untxi Zuria (*Alice Lurralde Miresgarrian*)

## Kanpo estekak
2016ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2016ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 69. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 6 eta 7an jokatu zen Castro Urdialesen, eta Hondarribiak bere bigarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
TKE Ligak asteburu bat libre utzi zion Federazioari Espainiako Txapelketa antola zezan. Federazioak, azken urteetan bezala, ez zuen dirusaririk ezarri ez eta bidaiarako dirulaguntzarik ere eta honen ondorioz Galizia eta Asturiasko taldeek uko egin zioten parte hartzeari. Honen ondorioz bost talde euskaldun eta kantabriar batek aurkeztu zuten beren burua. Larunbatean hiru taldetako bi txanda izan ziren, bakoitzean txandaburu Euskadiko txapelduna (Hondarribia) eta Kantabriakoa (Astillero) ezarri ziren. Igandean lau taldetako txanda batean erabaki zen txapelduna, eta aurretik bi traineruen artean kontsolazio txanda izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Mikel Orbañanos
** Patroia: Joseba Amunarriz
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  (LXIX Campeonato de España de Traineras)
Sumendiaren azpian

thumb
***Sumendiaren azpian*** () Malcolm Lowry idazle ingelesaren nobela ospetsuena da, 1947an argitaratua. Idazle hau obra bakarreko idazlea dela esan daiteke, hainbat poema eta beste narrazio batzuk idatzi arren. Erreferentzia klasikoz jositako alkoholismoaren gaineko idazlan semiautobiografiko hau biribil-biribiltzat dute adituek *Sumendiaren azpian* nobela. John Huston zinema-zuzendariak pelikula bat errodatu zuen nobela honekin 1947an Mexikon.

Nobelan kontatzen da 1938ko Defuntuen Eguna Mexikoko Quauhnahuac hiri asmatuan (Cuernavaca alegiazko bat?) beste edozein egun bezalakoa izan daitekeela Geoffrey Firmin britainiar kontsularentzat, haren azken eguna izango den arren. Mozkorti baten eldarnio alkoholiko etengabeko bat da eleberri hau, alde batera, delirium tremensaren menpeko izaten zen idazle batek sortua, baina aldi berean distiratsua ere bada kontsularen jokaera. Esan liteke Lowryk testu jori, barroko, jostalari, iradokitzaile eta askotariko bat ondu zuela, tintaz ez ezik, alkoholez eta are bere odolez ere izkiriatua, literaturaren historian bitxi bakan gisa geratu dena.

Karlos del Olmok egindako euskarazko itzulpena, 2008, Literatura Unibertsala sailean argitaratuta dago. 

## Erreferentzia_zerrenda 
## Kanpo estekak