open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mauricio Ospina

**Mauricio Ernesto Ospina Gómez** (Santiago de Cali, 1975eko abenduaren 19a) Kolonbiako industria ingeniaria eta politikaria da. 2010 eta 2014 bitartean Errepublikako senataria izan zen Polo Democrático Alternativo ordezkatuz. Iván Marino Ospinaren, M-19 komandantearen, semea da eta Jorge Iván Ospina Caliko senatari ohi eta alkate ohiaren anaia da.

## Ibilbidea 
Fanny Gómezen eta Iván Marino Ospinaren, M-19ko buruzagiaren, semea da. Iván Marino Ospina 1985eko abuztuaren 28an hil zen Kolonbiako armadarekin Cali hiriko Cristales auzoan izandako liskar batean.

Ingeniaritza industriala ikasi zuen Pontificia Universidad Javeriana-n eta Antolakuntza Kontrol eta Kudeaketa Sistemetan espezialitatea du Andeetako Unibertsitatean. 

Politikan bere lehen parte-hartzea 22 urterekin egin zuen, 1997an, Cali hiriko Komuna 17ko Tokiko Administrazio Kontseiluko zinegotzi hautatu zutenean. 

Senatari gisa, Kolonbiako Errepublikako Kongresuko Zazpigarren Batzordeko parte izan zen. Ingurumenaren aldeko kudeaketagatik, 2012ko otsailean aukeratu zuten Globe Colombia Kapituluko (Global Organization of Legislators for a Balanced Environment) presidente exekutibo gisa.  2014ko legegintzarako hauteskundeetarako, bere anaia Jorge Iván Ospinaren Senaturako hautagaitzaren alde egin zuen, Alianza Verde alderdiak hautatua izan zena.

2015eko hauteskunde autonomikoetarako, Polo Demokratiko Alternatiborako aurrehautagaia zen Valle del Caucako gobernadorearentzat, baina barne gatazkak zirela eta, alderdi horretako hautagaitza kendu zioten. 2015eko uztailean, bere dimisioa ofizial egin zuen Polo Democráticotik, Alianza Verde alderdiko gobernadore kargua izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Fabricia Córdoba

**Ana Fabricia Córdoba Cabrera** (Urabá Antioquia, 1960 – Medellín, 2011ko ekainaren 7a), ***La Negra*** ezizenez ezaguna, giza eskubideen aldeko ekintzaile kolonbiarra izan zen.

## Bizitza 
Antioquian jaio zen. Bere gurasoak eta aitona-amonak Tibútik Urabá Antioquiara joan ziren bizitzera indarkeria politikoa zela eta. Bere lehengusina, Piedad Córdoba Ruiz, politikaria izan zen.

1980ko hamarkadan, Córdobaren neba Batasun Patriotikoko kontseilari bihurtu zen Apartadón, familia jazarpen politikorako helburu bihurtuz, baina Kolonbiako Bloque Bananeroko Autodefentsa Indar Batuek erail zuten. Hurrengo hilabeteetan, agintariek familia jazartzen jarraitu zuten. 

2011ko apirilean, Córdobak «haiek» hilko zutela iragarri zuen, eta inork ez zuela ezer egiten. 2011ko ekainaren 7an, ezezagun batek tiroz hil zuen autobusean. Córdoba hil ostean, Corporación para el Desarrollo Socialeko buruak bere familia babestearen garrantzia azpimarratu zuen. 2014ko hasieran, bere semea hil zuten Kolonbiako gatazka militarraren baitan. Familiako bosgarren kide eraila izan zen, era Córdobaren bi seme-alaba baino ez ziren bizirik geratu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dino Fetscher

**Dino Fetscher** (1988ko ekainaren 9a) galestar aktorea da. *Cucumber*, *Banana*, *Paranoid*, *Gentleman Jack* eta *Years and Years* telesailetan egindako paperengatik da ezaguna. Stanley sintetikoa ere antzeztu zuen *Humans* filmean. 2023an Apple TV+ko *Foundation* sailletan agertu zen  Glawen Curr gisa, eta 2024an Netflix-en *Fool Me Once* draman parte hartu zuen Marty McGregor gisa.

## Hasierako bizitza 
Fetscher Cardiff-en jaio zen, Galesen. Ama alemana da eta aita gales-euskalduna.   Fetscher Londresko Central School of Speech and Drama-n trebatu zen. 

2017an, Britainia Handiko LGBT sarietan Celebrity Rising Star izendatu zuten.  

## Karrera 
Fetscher-en telebistako lehen papera Aiden gisa izan zen 2015eko *Cucumber* telesailean eta bere spin-off antologia seriean *Banana*.  DC Alec Wayfield serieko protagonista erretratatu zuen 2016ko *Paranoid* seriean,  eta Stanley gizaki sintetikoa *Humans-en* 2018an. 2019an, Fetscher-ek Ralph Cousins-en paper errepikakorra jokatu zuen *Years and Years* filmean eta Thomas Beech erretratatu zuen *Gentleman Jack* filmean. 2023an, Apple TV+ saileko *Foundation-*en agertu zen Glawen Curr gisa, eta 2024an Netflix-en *Fool Me Once* draman parte hartu zuen Marty McGregor gisa. 

2022an, Fetscher bigarren mailako aktore onenaren Olivier sarirako izendatu zuten *The Normal Heart-*eko West End-eko ekoizpen batean egindako lanagatik.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Iván Marino Ospina

**Iván Marino Ospina**, **Ivan Izugarria** ezizenez ere ezaguna (Roldanillo, 1940ko apirilaren 16a - Cali, 1985eko abuztuaren 28a), kolonbiar gerrillaria izan zen.

## Lehen urteak 
Ez da asko ezagutzen Marinoren hasierako bizitzari buruz. Valle del Caucan jaio zen eta unibertsitate ofizial batean ikasi zuen.

## Lehen aldia iraultzaile gisa 
Ospina sinetsita zegoen Kolonbiako iraultza indarkeriarekin bakarrik posible zela. Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak (FARC) hasieran mesfidati izan zirenez, 1966an bakarrik lortu zuen haien taldean sartzea, baina gero CIAko agentea izatea leporatu eta kanporatu zuten. Geroago, Venezuelako gerrillan sartu zen. 1970ean Kolonbiara itzuli zen M-19 taldea sortzeko, Jaime Bateman Cayón-ekin batera, Gazte Komunistako (Juventudes Comunistas, JUCO) lagunarekin, FARCetik kanporatua ere berriki. Ospina M-19ko bigarren gizona izan zen. Igo eta egun gutxira, Calin atxilotu eta Bogotara bidali zuten eta bertan etengabeko torturak jasan zituzten "Sacromonteko koba" ospetsuetan bere buruaz beste egiten saiatu arte. Sei hilabete geroago, Armadako nagusi gisa mozorrotuta, ihes egin zuen eta taldeko komandante-orde gisa itzuli zen.

## M-19ko liderra 
Bateman 1983ko apirilaren 28an hil zen hegazkin istripu batean, eta Ospinak hartu zuen gerrilla taldearen agintea. Hori horrela, Madrilen izan zen Belisario Betancur Cuartas presidentearekin izandako bilera eztabaidagarrietan, 1984an tregua ekarri zutenak. Urte bereko abenduan, Mexikon egindako bilera batean, hanka-sartze ikaragarri baten protagonista izan zen: Kolonbian bizi ziren estatubatuarrei zuzendutako mafia mehatxuak goraipatu zituen. Akats taktiko horrek M-19 taldeko lidergoa kostatu zion eta bere ordez Álvaro Fayadek hartu zuen. Bere postuek, beti indarkeriatik gertu, "Ivan Izugarria" ezizena irabazarazi zioten.

## Erretratua telebistan 
*Narcos* telesaileko Ivan Torresen pertsonaia Ospinan oinarrituta dago. Iraultzaile inozo gisa azaltzen da, Pablo Escobarrek Kolonbiako Justizia Jauregiaren aurkako Erasoa antolatzeko manipulatua. Seriean Ivan Escobar-ek hiltzen du erasoaren ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaitz Arenzana

**Alaitz Arenzana** (Bilbo, Bizkaia, 1976) artista eta zinemagilea da. 2021ean Zinegoak, Bilboko LGTBIQ+ Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen jaialdiaren zuzendari izendatu zuten.

## Biografia 
Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziaduna da. Zinemako eta bideo esperimentaleko sorkuntza dokumentalekin eta publizitate-iragarkiekin tartekatzen du. Arenzanak eta María Ibarretxerekin batera, Muche Polaroiska bikote artistikoa osatzen du, eta hainbat ediziotan egon da Zinegoak zinemaldiari lotuta.

Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen lehiaketaren ardura hartu zuen lehen emakume honek borrokan jarraituko duelako hitza eman zuen «sexu-aniztasunaren, identitatearen eta generoaren alde egiten duen lanari eusteko eta jaialdia aberasteko».

* Irudia eta Soinua lanbide-heziketako goi-mailako zikloko irakaslea CIFP Tartanga LHII. Erandion
* Zinebiko (Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdia) Hautaketa-batzordeko kidea eta  Inaugurazio eta Itxiera Galen zuzendari artistikoa.
* 2021ean Zinegoak, Bilboko LGTBIQ+ Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen jaialdiaren zuzendari izendatu zuten lau urtez zuzendaritza-taldeko kide izan ondoren.

## Argitalpenak 
* *Cuerpos, deseos y unas almendritas.*(Eusko Jaurlaritza, 2020).

## Bestelakoak 
* *Preposición) La Habitación.* ikus-entzunezko lana, eta Es Baluard museoan aurkeztu zen lehen aldiz, DKV – Es Baluard Bideo-sorkuntzarako Ekoizpen Bekaren deialdiaren proiektu irabazle gisa. Elssie Ansareorekin  (Mexiko Hiria, 1979) elkarlanean.

## Sariak 
* 2008an A.I.R Laboratory beka lortu zuten Varsoviako Centre Contemporary Art Ujazdowski Castle zentroan.

* 2017an Gure Artea saria jaso zuen. Bere lan artistikoa sorkuntza eszeniko eta koreografikotik gertuago dago irudiaren interes industrialetatik baino.
* 2003an l Injuve saria.
* 2003an Mekal Soinu Banda Onenaren Saria
* 2012an Ertibil Lehen Saria jaso zuen "Pilota Girls" piezarekin.
* 2012an Madrilgo Koreografia Lehiaketako lehen saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HESA Shahed 136

**HESA Shahed 136** (, hots, "Lekukoa 136"), edo **Geran-2** (, "Geranioa-2", Errusiak erabiltzen duenean), Irango munizio inguratzaile bat da, dron autonomo forman. HESA enpresak ekoizten du, Shahed Abiazio Industriekin batera. 

Munizioaren diseinuak lurzoruan dauden helburuei eraso egiten die, bosteko taldetan jaurtita, arerioaren aire defentsak nekatzeko eta baliabideak mugatzeko asmotan. Yemengo Gerra Zibilan, Ukrainako inbasioan, Siriako Gerra Zibilaren osteko gatazketan eta, 2024koan, Iran-Israel gatazkan erabili dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munizio inguratzaile

[thumb|[ZALA Lancet errusiarra.]]
**Munizio inguratzaile** (**dron suizida** edo **dron kamikaze** izenez ere ezagutzen dena) aireko arma-sistemaren kategoria bat da. Sistema horretan, munizioak denbora batez eremu objektiboaren inguruan atseden egoeran jartzen da (modu pasiboan), eta helburu bat aurkitzen duenean bakarrik egiten du eraso. 

Munizio inguratzaileek aukera ematen dute ezkutuko helburuen aurkako erreakzio-denbora azkarragoak izateko. Tarte horiek denbora-tarte laburretan azalerako helburutik hurbil balio handiko plataformak jarri gabe agertzen dira, eta, era berean, orientazio selektiboagoa izateko aukera ematen dute, erasoa erraz aborta baitaiteke. s

Munizio inguratzaileak gurutzaldi-misilen eta tripulaziorik gabeko aireko borroka-ibilgailuen (UCAV) artean sailkatzen dira, eta bien arteko ezaugarri nahastuak dituzte. Alde batetik, gurutzaldi-misilak dira, helburu-eremuaren inguruan denbora luze samarrean aritzeko diseinatuak, eta, bestetik, UCAVak, non munizioa eraso batean gastatzeko erabiltzen baita. Urrutiko arma ez-tradizional bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Xuesong

**Gu Xuesong** (Shanghai, 1993ko ekainaren 21a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guo Dan

**Guo Dan** (Tieling, 1985eko abenduaren 20a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hao Wei

**Hao Wei** (1968ko urriaren 30a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Jialun

**Li Jialun** (1993ko urtarrilaren 13a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Lingjuan

**Li Lingjuan** (1966ko apirilaren 10a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
He Ying

**He Ying** (Siping, 1977ko apirilaren 17a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Jusupova

**Lidia Mukhtarovna Jusupova** (; Grozny, 1961eko irailaren 15a) txetxeniar abokatu eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Memorial elkarteko Groznyko adarreko zuzendari ohia, aktiboki parte hartu zuen Txetxenian desagertutako pertsonen bila.

Hans Toolen Martin Ennals sariko epaimahaiburuak Lidia Jusupovari «gaur egungo Europako emakume ausartenetako bat» deitu zion eta 2007an.

## Sariak 
* 2004: Martin Ennals saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iran-Israel harremanak

**Iran eta Israelen arteko harremanak** lau fase nagusitan banatzen dira: 1947tik 1953ra bitarteko aldi anbibalentea, Pahlavi dinastiaren garaiko adiskidantzazko aldia, 1953tik 1979ra, Irango Iraultzaren ondorengo okertze-aldia, 1979tik 1990era, eta Golkoko Gerra amaitu zenetik gaur egun dagoen etsaitasun-aldia, 1991n. 1947an, Iran izan zen Palestinako Mandatu Britainiarrerako Nazio Batuen Banaketa Planaren aurka bozkatu zuten 13 herrialdeetako bat. Bi urte geroago, Iranek Nazio Batuetan Israel onartzearen aurka ere bozkatu zuen.

Iran izan zen Turkiaren ondoren Israel estatu subirano gisa onartu zuen bigarren herrialde musulmana. 1953ko Irango estatu-kolpearen ondoren, Mohammad Reza Pahlavi mendebaldearen aldeko liderra Irango Shah gisa jarri zuen, bi herrialdeen arteko harremanak nabarmen hobetu ziren.

1979ko Iraultza Islamikoaren ondoren, Iranek eten egin zituen Israelekin zituen lotura diplomatiko eta komertzial guztiak, eta haren gobernu teokratikoak ez du onartzen Israelen zilegitasuna Estatu gisa. Bake hotz batetik etsaitasun ireki batera aldatzea 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zen, Sobietar Batasuna kolapsatu eta Irakek Golkoko Gerran porrot egin ondoren; horren ondoren, Ekialde Ertaineko botere erlatiboa Iran eta Israelera igaro zen. Gatazka areagotu egin zen 1990eko hamarkadaren hasieran, Isaac Rabinen gobernuak jarrera oldarkorragoa hartu zuenean Iranen aurrean. Gatazka erretorikoa areagotu egin zen Mahmud Ahmadinejaden lehendakaritzan, Israelen aurkako adierazpen erasokorrak egin baitzituen. Alde biko tentsioak areagotzen lagundu duten beste faktore batzuk hauek dira: Iranek teknologia nuklearra garatzea Begin Doktrinaren inguruan, Israelek aspalditik mantentzen duena; Iranek Hezbola, Palestinako Jihad Islamikoa eta Hamas bezalako talde islamistak finantzatzea; eta ustezko atentatu terroristetan parte hartzea, hala nola, 1992ko Buenos Airesko Israelgo enbaxadaren aurkako erasoa eta 1994ko AMIAko bonbardaketa. Israelek, bere aldetik Irango Herriaren Mujahidinen Erakundea eta Jundallah babestu ditu, eta Mossadak hainbat eraso armatu egin ditu Iranen. 

1985az geroztik, Iranek eta Israelek botere-gatazka bat izan dute, Ekialde Ertaineko geopolitikari eragin handia izan diona eta Irango eta Israelgo erakundeen arteko zuzeneko gatazka militarrak sartu dituena, 2006ko Libanoko gerran bezala. Gatazka hainbat modutan garatu da, hala nola Sirian eta Yemenen aurkako gatazketan fakzioak babestea. Iranek laguntza eman dio Siriako gobernuari, eta Israelek, berriz, oposizioko taldeei. Yemenen, Iranek Houthi matxinatuei lagundu die, eta Israelek, berriz, Saudi Arabia buru duen koalizioari, matxinatuen aurkako borrokari. Gatazkak beste eraso zibernetikoak eta sabotajeak ere eragin ditu, besteak beste, instalazio nuklearren eta petrolio-instalazioen aurkako erasoak. Oro har, Iranen eta Israelen arteko botere-gatazka konplexua eta etengabea da, eta eragin nabarmena izan du Ekialde Ertaineko politika- eta segurtasun-dinamikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita muscaria var. aureola

***Amanita muscaria var. aureola*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome panterinikoa, oso toxikoa.

Sinonimoa: *Agaricus pseudoaurantiacus*

## Deskribapena 
**Kapela:** Zertxobait txikiagoa (gutxitan gainditzen du 10 cm), globo itxurakotik, ganbilera eta laura. Kapelaren azala laranja kolorekoa (erdiko gorrixka izan ezik), errezelaren garatxo edo arrastorik gabe, leuna, ertza pixka bat ildaskatua, baina bolbaren hondarrik gabe.

**Orriak:** Guztiz zuriak, libreak estu samar, eta zabalak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria (tonu horixka pixka bat izan dezake, baina inoiz ez da horira iristen), zilindrikoa, taxoi nominala baino meheagoa eta luzeagoa. Eraztun zuria goian, zintzilikarioa, mintzezkoa. Taxoi nominala baino agerikoagoa, mintzezkoagoa eta ez hain irintsua.

**Haragia:** Irmoa, ez hain lodia, errefau usain pixka batekin eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Aureola epitetoa berriz latinetik dator, urre kolorekoa esan nahi duen “aureolus” hitzetik. Bere kolore laranjagatik, urre koloreagatik, distiratsuagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Taxoi nominalak (*Amanita muscaria*) tamaina handiagoa du, kapela gorria (ez laranja kolorekoa),  errezel hondarrak edo garatxoak izaten ditu, hanka lodiagoa eta laburragoa, bolba irintsuagoa, ez hain mintzezkoa eta agerikoagoa; ugariagoa da, Arriskutsua, *Amanita caesarea* bikainak  ere laranja koloreko kapela duelako, baina honek orriak eta hanka horiak ditu (ez zuriak) eta bolba zabalagoa eta inguratzaileagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. *Amanita muscaria* baino urriagoa. Hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Alaska, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tina Weirather

[thumb|260px|[Tina Weirather Courchevelen (Frantzia), 2015.12.20]]
**Christina «Tina» Weirather** (Gamprin, Liechtenstein, 1989ko maiatzaren 24a) Liechtensteindar eskiatzaile erretiratua da. Munduko Txapelketan domina bat irabazi zuen (zilarrezkoa), Super Giganteko 2 Munduko Kopa, eta Munduko Alpetar Eskiko Munduko Kopan 9 garaipen lortu zituen (guztira 41 podium). 

## Biografia 
Gurasoak Hanni Wenzel (Liechtensteinekoa) eta Harti Weirather (Austriakoa) eskiatzaile erretiratuak dira. Biak Txapeldun Olinpikoak eta Munduko Txapeldunak izan ziren behin baino gehiagotan, eta Munduko Kopako Orokorra eta Diziplinak ere irabazi zituzten, garaipen eta podium ugarirekin.

### COVID pandemian eliteko kirola utzi 
2020ko martxoaren 25ean jakinarazi zuen Instagram sare sozialaren bidez utzi egingo zuela eski profesionala, COVIDen pandemiak ezarritako konfinamendu-neurriak zirela eta, prentsaurrekoa egitea eragotzi baitzuen.

## Emaitzak 
### Neguko Olinpiar Jokoak 
* 2006 Turinen (Italia)
** Super Erraldoia: 33.a

### Munduko txapelketak 
* 2005, Bormion (Italia)
** Super Erraldoia: 31.a
* 2013 Schladmingen (Austria)
** Jaitsiera: 13.a
** Eslalom erraldoia: 27.a
* 2015 in Vail/Beaver Creek (Estatu Batuak)
** Eslalon erraldoia: 4.a
** Super Erraldoia: 6.a
** Jaitsiera: 11.a
* 2017, St. Moritz (Suitza)
** Super Erraldoia: 2.a link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px
** Jaitsiera: 10.a
** Eslalon erraldoia: 19.a

### Munduko Kopa 
#### Munduko Kopako sailkapena 
#### Munduko Kopako garaipenak (7) 
* 7 garaipen – (jaitsierako 1, Super Giganteko 5 eta Eslalom erraldoiko 1)
* 31 podium – (jaitsierako 11,  Super Giganteko  14 eta 6 Eslalom erraldoian)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Perfil de Tina Weirather en la página oficial de la FIS – *(en inglés)*
* www.tina-weirather.com – página web oficial – *(en inglés)*
Li Wenquan

**Li Wenquan** (Nanping, 1986ko urtarrilaren 18a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liang Qiang

**Liang Qiang** (1973ko apirilaren 7a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Zhaowu

**Liu Zhaowu** (1988ko urriaren 12a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Crenshaw

**Ben Daniel Crenshaw** (Austin, Texas, 1952ko urtarrilaren 11) estatubatuar golfaria da.

Golfean jokatu zuen Austin High Schoolen eta Texasko Unibertsitatean, eta 1973an golfean profesionalki hasi zen. Hogeita hamar txapelketa irabazi zituen eta garrantzitsuenak 1984 eta 1995eko Masters Txapelketak izan ziren. Amerikako Estatu Batuak ordezkatuz, Ryder Cup-en parte hartu zuen 1981, 1983, 1987 eta 1995ean, eta kapitaina izan zen 1999koan. 2002an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zen.
Anglo-Persian Oil Company

**Anglo-Persian Oil Company** (APOC) Britainiar enpresa izan zen, 1909an sortua, Masjed Soleimanen (Persia, gaur egungo Iran) petrolio eremu handia aurkitu ondoren. Erresuma Batuko gobernuak konpainiaren %51 erosi zuen 1914an, eta gero eta akzio gehiago kontrolatu zituen, konpainia nazionalizatuz. Iranen petrolioa ustiatu zuen lehen enpresa izan zen. 1935ean APOCek izena aldatu zuen, **Anglo-Iranian Oil Company** (AIOC) izen berrira, Reza Shahk formalki eskatu zuenean Persiaren ordez Iran izena erabiltzea herrialdeari buruz hitz egiterakoan.

1954ean "British Petroleum Company" izena hartu zuen, gaur egungo BPren ernamuina izango zena. Mohammad Mosaddeghen gobernuak konpainiaren azpiegitura nazionalizatu zuen, eta enpresa berriari National Iranian Oil Company izena eman zion. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aike (aintzira)

**Aike** () Erdialdeko Asian kokaturiko aintzira endorreikoa da, Kazakhstan eta Errusia arteko mugan.

## Geografia 
Kazakhstango Aike herrixkak ematen dio izena. 241 metrotako altueran kokaturik dago. 65 km2-ko azalera du eta zati handiena Kazakhstanen dago. Itxura nahiko zirkularra du, 12'5 km luzeran eta 8'5 zabaleran.

Aintzira endorreikoa da eta ibilbide finkodun ibairik ez du, uharrak baino ez.

## Flora eta fauna 
Belardi zabalek inguratzen dute. Aintziraren barnean *Binuclearia lauterbornii* alga berdea aurkitzen da.

Kaio espezie ugari bizi dira bertan, kaio iluna, antxeta txikia, txenada mokobeltza... Pelikano ilebihurriak bertan kumatzen du eta murgilari urrebegiaren ale batzuk ere ikusten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra nuklear

thumb|Nagasakiko eztanda nuklearra (1945eko abuztuaren 9).
**Gerra nuklearra** edo **gerra atomikoa** arma nuklearrak, suntsipen handiko arma mota bat, erabiliz gauzatuko litzatekeen gerra mota bat da. Gerra nuklear mugatua edo erabateko gerra nuklearra izan daiteke. Konflikto mota honek bere teoria, estrategia, taktika eta kontzeptu propioak ditu, gerra konbentzionalekoak ez bezalakoak, hamarkadetan zehar aldatuz joan direnak. Lurrean, itsasoan, airean, espazioan eta baita lurpean ere libra daiteke, eskala desberdinetan, oso baliabide desberdinekin.

Erabateko gerra nuklear batean, erradiazioak eta horrek eragingo lukeen klima-aldaketak Lurraren atmosfera oso kaltetuta utziko luketela eta, beharbada, giza espezieak eta munduko gainerako izaki bizidunek negu nuklearraren ondorioak jasango lituzketela proposatu da. Bizirik atera direnek baldintza oso zailetan egin beharko lituzkete planetako azpiegiturak. Florak eta faunak hainbat mutazio jasango lituzkete.

Orain arte, historiako eraso bakarra alde bakarrekoa izan da, Ameriketako Estatu Batuek Japoniako Hiroshima eta Nagasaki hirien bonbardaketa estrategikoa hain zuzen ere. Bi bonba horiek 200.000 hildako inguru eragin zituzten, eta zauritu eta kaltetu gehiago, gehienak zibilak. Hala eta guztiz ere, erabilitako arma horien kopuru txikia eta ahalmen txikia direla eta, ezin dira eskala handiko gerra nuklearraren emaitzak ondorioztatu, egungo armamentuarekin. Autore batzuek diotenez, eskala handiko gerra atomiko bat desagertzearekin lotutako gertaera baten baliokidea izango litzateke. Muturrera iritsi gabe, zalantza gutxi dago arma horiek herriak, nazioak eta zibilizazio-eredu osoak suntsitzeko duten gaitasunari buruz, ehunka eta are milaka milioi baja izanik.

Gerra nuklearraren ondorioz giza zibilizazioa erabat suntsitzeko aukerak egungo mugimendu bakezalea ere inspiratu zuen, Zientzialari Atomikoen Larrialdi Batzordearen lanetatik abiatuta. Komite hori mota horretako lehen armen garapenean parte hartu zuten pertsona ospetsuek osatzen zuten, eta haien aukera suntsitzaileez erabat jabetzen ziren. Horien artean Albert Einstein, Harold C. Urey, Linus Pauling eta Leó Szilárd zeuden. Indar suntsitzaile handia dutenez, arma nuklearrak askotan nazioarteko itun eta negoziazio askoren xede dira, eta zaintza-, babes- eta ikuskapen-erregimen berezien mende daude.

Gerra nuklearra zientzia fikziozko lanetan erabili ohi den baliabide bat da, Gerra Hotzean modan jarri zena bi superpotentzien arteko tentsioaren ondorioz, biak arma nuklearren jabe baitziren, eta ondorioz, kontakizun ugari sortu ziren, non arma nuklearrak eta haien efektuak protagonista ziren. Potentzia handien arteko liskarren kasuan gatazka hori itxuraz saihestezina denez, pertsona askok uste dute gerra nuklearra eta Hirugarren Mundu Gerra sinonimoak direla praktikan. Gerra nuklearrak egile eta artista ugari inspiratu ditu gaizkiaren, estatu-arrazoiaren abusuaren, indarkeriaren, heriotzaren edo erabateko suntsipenaren sinbolo gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Caballol

[thumb|260px|[Silvia Caballol|Silvia Caballolen karikatura, 2021]]
**Silvia Caballol Clemente** (Suria, Bartzelona, Katalunia, 1983ko uztailaren 26a) bartzelonar psikologo kliniko eta idazlea da.

## Biografia 
Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan ikasketak egin ondoren, Psikologo kliniko titulua lortu zuen. Graduondoko bat egin zuen Osasunaren Psikologian, unibertsitate berean.

2015. urtean eleberri erotikoak argitaratzen hasi zen, eta satanismo gaia ere bazegoen bere lanetan. Caballol luzaroan bizi izan zen Bartzelonan. Ondoren, Marokora joan zen senarrarekin eta hiru seme-alabekin. Dibortziatu zenean, Manresara jian zen bizitzera. Harremanari buruzko informazioa lehen aldiz *Religión  Digital* webgunean argitaratu zen. Urte bereko azaroaren 22an zibiletik ezkondu zen bikotea Bartzelonako Suria herrian, Caballolen jaioterrian.

2022ko apirilaren 7an bi neskato biki erditu zituen, Coaner eta Míriam izenekoak. 2024ko apirilean, Frantzisko aita santuaren dispentsa bati esker, Elizaz ezkondu zen Novellekin.

## Liburuak 
Caballolek bi liburu argitaratu zituen:

* Caballol, S. (2016). *Trilogía amnesia*. Lacre. ISBN 9788416815937. 
* Caballol, S. (2017). *El infierno en la lujuria de Gabriel*. Ediciones Albores-Fco. Javier Boniquito Agudo. ISBN 9788417072193. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita lepiotoides

***Amanita lepiotoides*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Amanita cocolla*, *Amanitopsis lepiotoides*, *Amanita cocolla var. barlae*, *Pseudofarinaceus lepiotoides*, *Vaginata lepiotoides*, *Amanita barlae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero lau-ganbila, ertza soberakinekin, inkurbatua eta iletsua. Kapela kolore aldakorreko ezkata poligonal zabalez estalia gaztetan, krema-arrexka kolorekoa normalean.

**Orriak:** Sabeldun samarrak, zabalak, nahiko estu, heltzean zuritik krema-arrosara doan kolorekoak.

**Hanka:** Sendoa, oinarrirantz loditua, gaztetan gainazal flokosoa, gero leuna, zuri-krema kolorekoa. Eraztun flokosoa, iheskorra, zuri-krema kolorekoa, Bolba, handia eta mintzezkoa, ertz irregular batekin, irekia, okre kolorekoa.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, ebakitzean arrosara biratzen du poliki-poliki, zapore gozoarekin eta onddo usain atseginarekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria  arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita lepiotoides* *Lepiota* generoko espezieak gogorarazten dituen ezkata flokoso zabaletan zatitutako kapelaren azal tipikoa duen espeziea da. 2006ko abuztuan aurkitu zuten Nafarroan eta Espainiako lehen zitatzat eman zuten.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urria. Bakarka edo talde txikitan hazten da harizti eta artelatzen azpian

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Italia, Austria, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mar Regueras

**María del Mar Regueras Serrano**, artistikoki ezagunagoa **Mar Regueras** izenez (Bartzelona, Katalunia, 1970eko apirilaren 11) zinema, antzerki eta telebistako aktore bartzelonarra da, dantzaria eta gimnasia erritmoko entrenatzailea. 2003an Goya sarietan  bigarren mailako aktore onenaren izendapena  jaso zuen.

## Ibilbidea 
Bartzelonako Antzerki Institutuan lizentziatu zen, eta zinema-ikasketak egin zituen Francisco Pinorekin. Bartzelonako Goi mailako institutuan Dantza ere ikasi zuen (klasikoa, garaikidea, jazza...), eta Gimnasia Erritmikoko entrenatzaile nazionala da. Victor Álvarez Hezkuntza Zentroan zaldi-heziera klasikoa du.

Hasieran, *El Gran Juego de la Oca* lehiaketan parte hartu zuen Marrek, saiokov"Oken" artean. Era berean, TVEren hainbat programatan parte hartu zuen, hala nola *Grand Prix*, *Música* sí edo *El semáforo*, baita Kataluniako TV3 telebista autonomikoko saio batzuetan ere.

Antzerkian hasi zen, eta telebistako lehen aktore lana Telecinco kateko *El comisario* seriean izan zen. Zineman *Mi casa es tu casa* filmarekin egin zuen debuta.

2003. urtean, XVII. Goya sarietan bigarren mailako aktore izendapena lortu zuen, *Rencor* filmean egindako lanarengatik. ===

* 2007: *Los Totenwackers*
* 2006: *GAL*
* 2005: 
** *Ninette*
** *Volando voy*
* 2003: 
** *Sin hogar*
** *La flaqueza del bolchevique*
* 2002: *Rencor*
* 2001: *Mi casa es tu casa*
### Telebista serieak 
### Telebista-saioak 
* 1997-1998: *Música sí*. (La 1). Aurkezlea.
* 1996-1997: *Grand Prix*. (La 1). Aurkezlekidea.
* 1993-1994: *El Gran Juego de la Oca*. (Antena 3). Oquette Verde.
* 2017: *Cámbiame*. Gonbidatua

### Antzerkia 
* 2010-2012: *La guerra de los Rose*
* 2000: *Top Dogs*
* 1999: *Chicago*
* 1993-1994: *Golfus de Roma*
* 1992: *Cabaret*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2003an, XVII. Goya sarietan bigarren mailako aktore izendapena lortu zuen, *Rencor* filmean egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zielona granica

***Zielona granica*** (, nazioartean ingelesezko ***Green Border*** izenburuarekin ezaguna) Poloniako 2023ko film dramatikoa da, Agnieszka Hollandek zuzendua. Bielorrusia eta Europar Batasunaren arteko mugako krisian harrapatutako migratzaileen egoera zaila dramatizatzen du filmak.

Filma Veneziako Nazioarteko 80. Zinemaldian eman zuten, eta Epaimahaiaren Sari Berezia irabazi zuen. Kritikarien kritika positiboak jaso zituen, baina Poloniako PiS alderdi eskuindarreko ordezkariek gogor astindu zuten filma.

Euskal Herrian Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian estreinatu zen 2024eko apirilean. 

## Sinopsia 
Bielorrusia eta Poloniaren arteko mugako baso zingiratsuetan, Europako Batasunera iritsi nahi duten errefuxtiatuak 2021eko krisi geopolitikoan harrapatuta geratu dira. Horien artean, familia siriar bat eta bakarrik migratu duen emakumezko afganistandar bat daude. Bielorrusiak Poloniara egozten ditu saldoka errefuxiatu hauek, eta Poloniatik bueltan jaurtitzen dituzte mugaz bestaldera.

Poloniako aldean, Julia izeneko ekintzaile mindu baten bizitza eta Jan izeneko mugazain gaztearen bizipenak eta kezkak ere agertzen zaizkigu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botkul

**Botkul** (, ) Erdialdeko Asian kokaturiko aintzira endorreiko gazia da, Kazakhstan eta Errusia arteko mugan.

## Geografia 
Kaspiar sakonunean kokaturik dago, 2 metrotako altueran. Solyonaya ibaiak betetzen du eta aintzira endorreikoa izanik ez du hustubiderik, uraren lurrunketa baino. Uda oso beroetan lehortzera iritsi daiteke. Horrek gazitasun maila handia ematen dio.

32 km2-ko azalera du. 9,6 km neurtzen du luzeran eta 6,6 zabaleran.

## Flora 
Padura gaziak inguratzen du aintzira eta landare halofiloak aurkitzen dira bertan, tamarizak esate baterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Israelen kontrako Iranen aire erasoa (2024ko apirila)

**Israelen kontrako Iranen aire erasoa** 2024ko apirilaren 13an gertatu zen, Israel eta Hamasen arteko gerra zabaldu zenean, Iranek Israelen aurkako erasoa egin zuen 300 drone eta misil baino gehiago erabiliz. 

1979ko Iraultza Islamikoaren ondoren sortutako etsaitasunetik Iranek Israelen aurka zuzenean egiten duen lehen erasoa da hau. Irango Guardia Iraultzaile Islamdarraren Gorputzek "Benetako Promesa Operazioa" deitu zion bere erasoari.

## Israelen aurreko erasoa 
2024ko apirilaren 1ean Damaskon, Sirian, Irango kontsulatuari eraso egin zioten Israelek. Hamasei pertsona hil zituen, tartean Siriako guardia iraultzaile irandarraren burua. Gertaera horren ondoren, Irango buruzagi gorenak eta herrialdeko presidenteak Israelen aurkako erantzun irmo bat egongo zela mehatxatu zuten. Israelek eraso hori bere gain hartu ez zuen arren, mendekua iragarria zuen Israelen kontra.

## Irango erasoa 
Iranek 170 drone eta 150 misil bidali zituen gauean. Israelgo Armadak ziurtatu zuen bere lurrera iritsi aurretik eraitsi egin zituztela gehienak, eta kalte gutxi eragin zutela. Iturri militar batzuen arabera, ehun bat drone bota zituzten lurrera, Israelera iritsi aurretik. Jordaniako, AEBko eta Erresuma Batuko armadek eraitsi zituztela jakinarazi zuten. Iturri horien arabera, % 99a neutralizatuak izan ziren. 

Iranek NBEri esan zion erantzuna «amaitutzat» jotzen zuela, Israelek ez erantzunez gero. Israelgo militarren arabera, base militar batean, Nevatimen, bakarrik eragin zituzten kalteak. Neskato bat metrailarekin zauritu zela ere zabaldu zuten.

Iranek Nazio Batuen Erakundean zuen ordezkariak erakunde horri jakinarazi zion NBEren Gutuneko 51. artikulua erabili zuela erasoa justifikatzeko, bere burua defenditzeko zilegitasuna zuela argudiatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Israelen kontrako Iranen aire erasoa (2024ko urria)

## Kanpo estekak
Joanna Dworakowska

**Joanna Dworakowska** (Varsovia, 1978ko urriaren 21a – *ibidem*, 2024ko apirilaren 13a) poloniar xakelaria izan zen.

## Bizitza 
1993an lortu zuen lehen arrakasta, Poloniako Xake Txapelketa irabazi zuenean 20 urte azpiko emakumeen kategorian. Urte berean egin zuen debuta Poloniako Xake Txapelketan emakumezkoen kategoria orokorrean. Guztira, urrezko hiru domina (1997, 1998, 2001), zilarrezko hiru (1995, 2000, 2003) eta brontzezko bat (2006) irabazi zituen txapelketa horretan.

1997an emakumezko maisu handi bihurtu zen eta 2002an nazioarteko maisu.

2004an, zilarrezko domina irabazi zuen Istanbuleko Emakume Ikasleen Munduko Xake Txapelketan.

Hainbat urtez Poloniako emakumezkoen taldeko kidea izan zen. 2002an talde honek hirugarren postua lortu zuen Xake Olinpiadan, 2005ean Europako Taldekako Txapelketa irabazi zuen, eta 2007an bigarren postua lortu zuen txapelketa berean. 

2024ko apirilaren 13an hil zen, 45 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maren Gaulke

**Maren Birgit Gaulke** (1955eko apirilaren 4a) alemaniar herpetologoa da, batez ere muskerrak, sugeak eta dortokak aztertzen dituena.

## Bizitza 
1988an doktoretza lortu zuen Kielgo Unibertsitatean. 1980ko hamarkadaren erdialdean Asiako hego-ekialdean eta Filipinetan hasi zen landa-lana, non animalia tropikalen ekologia, etologia eta menpekotasun trofikoei buruzko ikuspegi berriak garatu zituen. Hainbat narrasti espezie berriren lehen deskribapenak egin zituen, besteak beste *Dendrelaphis flavescens* (1994), *Cyclemys pulchristriata* (1997), *Lycodon Fausti* (2002), *Gekko Ernstkelleri* (2006), *Luperosaurus corfieldi* (2007).

Gaulkeren interes nagusia baranoak dira, Komodoko dragoien senide hurbilak. *Varanus mabitang* (2001), *Varanus palawanensis* (2010), *Varanus rasmusseni* (2010) eta *Varanus samarensis* (2017) espezieak deskribatu zuituen. 2017an, Negros, Masbate eta Panay uharteetako *Sanguirana acai* igel espeziea deskribatu zuen taldeko parte izan zen.

## Lanak 
* *Nature Travel Guide Philippines* (2002)
* *Nature Travel Guide Australia* (Alexander Volker Altenbachekin batera, 2007)
* *Water Dragons and Sailors* (Heiko Werningekin batera, 2008)
* *The Herpetofauna of Panay Island, Philippines* (2011)

## Omenaldiak 
2008an, Gernot Vogelek eta Johan van Rooijenek suge espezie bati *Dendrelaphe marenae* jarri zioten izena Maren Gaulkeren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kartsakhi (aintzira)

**Kartsakhi aintzira** (, ) Asian kokaturiko aintzira da, Georgia eta Turkia arteko mugan hain zuzen ere. 

## Izena 
Kartsakhi herriak ematen dio izena. Beste izen batzuk ere baditu, **Khozapini** aintzira eta **Aktaş** aintzira.

## Geografia 
Georgiako bigarren aintzira handiena da. 26,3 km2-ko azalera du. 1.800 metrotako altueran kokaturik dago, Kaukaso mendikatean.

Inguruko mendietako uhar eta errekek elikatzen dute. Oso azaleko aintzira da, metro bateko sakonera maximoa baitu. Sasoi euritsuan urak gainezka egiten du eta Kura ibaira isuriz Kaspiar itsasora iristen da.

## Fauna 
Hegaztientzako hezegune garrantzitsua da. Hontz handiaren Europako populazio handienetako bat mantentzen du. Bi pelikano mota ere badira bertan, pelikano ilebihurria eta pelikano arrunta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bjarni Benediktsson (1970)

**Bjarni Benediktsson** (Reykjavik, 1970eko urtarrilaren 26a) islandiar politikaria da. Islandiako lehen ministroa izan zen 2024ko apiriletik abendura.

Bjarni Benediktsson lehen ministroaren iloba txikia da. Islandiako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatu ondoren, Goethe Institutura eta Friburgoko Unibertsitatera joan zen alemana eta zuzenbidea ikastera 1995-96 urteetan. Hurrengo urtean master bat lortu zuen Miamiko Unibertsitatean, Islandiara itzuli eta abokatu gisa lan egin aurretik.

Independentziaren Alderdiko kidea da. 2003an diputatu hautatu zuten eta 2009an alderdiko buru bihurtu zen.

2013 eta 2017 artean Finantza eta Ebonomia Gaietarako ministro izan ondoren, 2017ko urtarrilean lehen ministro izendatu zuten. 2017ko azaroan Katrín Jakobsdóttir ordezkatu zuen eta Bjarni Finantza ministro izatera itzuli zen 2023ra arte. 2023an Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten, eta 2024ko apirilean lehen ministro bihurtu zen berriro, Katrínek uko egin ondoren. 2024ko abenduan Kristrun Frostadottir buru zuen gobernu berria eratu zen.
Marneko Renault Taxia

**AG Motako Renault-a**, ***Renault Taxi de la Marne*** edo **Marne Taxi** bezala ezagutua, 1905 - 1910 urteen artean fabrikatutako "hackney carriage" autoa da. "Taxi de la Marne" izena Lehen Mundu Gerraren hasieran jaso zuen, 1914ko Marneko lehen guduaren ondorioz; Frantziako Armadak Parisko taxiak tropak frontera garraiatzeko erabili zituenean.
thumb|283x283px|AG Motako Renault taxia, 2008ko Parisko *Motor Show-*ean

## Produkzioa eta salmentak 
1903an Marcel Renault (Renault enpresaren ko-sortzailea) hil ondoren ekoitzitako lehen autoa izan zen, beste lau modelorekin batera. Renaultek Billancourten duen 22.000 metro karratuko muntaketa-plantan produzitu zen.

Autoak alokatzen zituen Parisko enpresa batek 1.500 auto erosi zituen 1905ean, bidaiariak zenbat ordaindu behar zuen automatikoki kalkulatzen zuen asmakizun berri baten ondorioz, taximetroa. 1907rako, Renaultek 3.000 AG Motako automobil baino gehiago saldu zituen, Argentinara, Erresuma Batura eta Estatu Batuetara esportatuz. Hala ere, 1914ko irailerako 3.000 taxik bakarrik jarraitzen zuten lanean, normalean 55 eta 65 urte bitarteko gidariek gidatuta. Taxi horietako asko AG Motako Renault-ak ziren, G7 taxi-konpainiarenak. Jendearen arreta bereganatu zuten Marneko Lehen Guduan zehar, irailaren 6tik irailaren 8ra, egin zuten garraio lanagatik. Taxien atzeko argiak baino ez zeuden piztuta; gidariei aurretik zeuden taxiaren argiak jarraitzeko agindu zitzaien. Soldaduen artean askok ez zuten inoiz halako automobiletan bidaiatu, eta gertakaria guztiz harrigarria izan zen. Soldaduak haien gauzekin (armak, motxilak...) taxietan sartzen ziren eta, garaikoek gogorarazi bezala "hala nola lo egitea lortzen zuten".  Gidariek haien zerbitzuak frantziar armadari pozik eskaini zioten; ibilitako distantziaren ordaina jasoko zutela agindu zen, eta, horren ondorioz, taxi-gidarien arteko lasterketak egin ziren bilketa-puntuetara iristeko, zenbat eta bidai gehiago egin, diru gehiago jasoko zutelako. Taxi gehienak desmobilizatu zituzten irailaren 8an, baina batzuk oraindik frontean jarraitu zuten, zaurituak eta errefuxiatuak eramaten. Taxiek, konpainiaren arauak jarraituz, haien taximetroak beti piztuta mantentzen zituzten. Zin egin bezala, Frantziako altxorrak 70.012 libera ordaindu zituen.

Marneko taxiak 62. dibisioko kideak garraiatzeko erabiltzen ziren arren, bere protagonismo publikoa, neurri handi batean, ahaleginaren bat-bateko izaeragatik izan zen. Guduaren analisian, normalean, taxien papera "marjinala" bezala deskribatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Guerrero Calvo

**Julen Guerrero Calvo** (Castro Urdiales, Kantabria, 1996ko martxoaren 27 -) kantabriar aktore, antzerki zuzendari eta dramaturgoa da.

## Bizitza 
Arte Dramatiko gradu-ikasketak egin zituen Ánima Eskolan. Gero Gaztela eta Leoneko Arte Dramatikoko Goi Eskolan (ESADCyL) arte dramatikoan graduatu zen. Horrez gain, sorkuntza eszenikoan masterra egin zuen ere Gaztela eta Leoneko Arte Dramatikoko Goi Eskolan (ESADCyL).

2019. urtean Yo, erómeno antzezlana sortu eta zuzendu zuen, bi gozinen arteko maitasunezko historio bati buruzkoa. Gaztela eta Leoneko Premios Arte Joven 2020 sarietan saritua izan zen.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2020, *The Heritage Project*, Intenational Media Ministres

### Antzerkia 
* 2022, *Los panes y los peces*, Zuz. Popy Vegas eta Julen G.
* 2021, *Amor de Madre*, Zuz. Julen G.
* 2021, *En Bucle*, Zuz. Nina Reglero
* 2019-2020, *En palabras de Jo... Mujercitas*, Zuz. Pepa Gamboa / Julen G.
* 2019-2020, *Yerma*, Zuz. Pepa Gamboa / Julen G.
* 2019, *Yo, erómeno*, Zuz. Julen G.
* 2018, *Un ligero malestar*, Zuz. Julen G.
* 2018, *Ágora*, Zuz. Nina Reglero
* 2017, *Fuegos*, Zuz. Nina Reglero
* 2014, *Uda-gau bateko ametsa*, Zuz. David Valdelvira
* 2013, *Los Bajos Fondos*, Zuz. David Valdelvira
* 2013, *Romancero Gitano*, Zuz. Sandra Tejero

## Sariak 
* 2020, Premios 'Arte Joven' de Castilla y León, *Yo, erómeno*.
* 2015, Buero Vallejo Saria, *Uda-gau bateko ametsa*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melitha Sidabutar

**Melitha Patricia Sidabutar** (Balige, 2001eko urtarrilaren 8a – Bekasi, 2024ko apirilaren 8a) indonesiar abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Elitha Purnama Martaida Siahaan eta Mounstar Sidabutarren alaba, 2001eko urtarrilaren 8an jaio zen Indonesiako Balige herrian. Melisha Sidabutar ahizpa bikia eta Ronald Sidabutar neba zituen. Urte hartako abenduaren 8an, Melisha hil zen bihotz-gutxiegitasunagatik. Apirilaren 11n lurperatu zuten San Diego Hills hilerrian, ahizparen ondoan.

## Diskografia 
### Diskoak 
* 2021: *Penolong Yang Setia*

### Singleak 
* 2020: *Penolong Yang Setia*
* 2023: *Mengucap Syukur*
* 2024: *Kisah Indah*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serafino De Tivoli

**Serafino De Tivoli** (Livorno, 1825eko otsailaren 22a – Florentzia, 1892ko azaroaren 1a) italiar margolaria izan zen.

Giuseppe Garibaldiren alde Risorgimenton borrokatu zuen Toskanako boluntarioetako bat izan zen eta Erromatar Errepublikaren defentsan parte hartu zuen. Florentziara itzulita, Michelangiolo kafetegira joaten lehenengoetako bat izan zen. Macchiaioli taldeko kideekin harremanak izan zituen, bereziki Telemaco Signorini eta Vito D'Anconarekin. Toskanako paisaiak aire zabalean margotzeari ekin zion eta "Scuola di Staggia" sortu zuen pintura saioak partekatzeko.

1855ean, Parisko Erakusketa Unibertsalera bidaiatu zuen, eta Barbizongo eskolako lanekin txundituta geratu zen. Florentziara itzulita, bere lagunei helarazi zien gogo hori. Ondoren, Londresen eta Parisen bizi izan zen, eta margolari inpresionistekin harremanak izan zituen. 1890. urtean Florentziara itzuli zen eta isolamendu erlatiboan bizi izan zen 1892an hil zen arte.

## Iruditegia 

Serafino de Tivoli - A Pasture - WGA22726.jpg|Una pastura (1859)
Serafino de Tivoli Holzbrücke.jpg|Il ponte di legno (1857-1859)
Serafino de Tivoli.jpg|Paisaia

## Kanpo estekak
Beatriz Iribarne Sánchez

**Beatriz Iribarne Sánchez** (Almeria, 1942) espainiar maistra eta gizarte-ekintzailea da. 

## Biografia 
Beatriz Iribarnek irakasle ikasketak egin zituen eta irakasle aritu zen berrogei urtez. Gaztetatik parte hartzen zuen frankismoaren aurkako gizarte-ekimenetan, HOACeko militantziatik. Almeriako gizarteko lehen emakume borrokalariak ezagutu zituen talde honetan. 

Barrio Altako “El Centimillo” auzo elkartearen sorreran parte hartu zuen, prestakuntza sustatzeko emakumeen lehen bileretan, inguruko auzoetako egoera salatuz. Berrikuntza pedagogikoko taldearekin lotuta, Pablo Freireren pedagogia, Ferrer Guardiaren eskola modernoa eta Barbiana de Domilaniren eskola ezagutu zituen, eta magisteritzako ikasle ohien elkartea sortzen lagundu zuen. Elkarte horretan, udako eskolak antolatzen zituzten guraso-elkarteekin batera.

Mugimendu feministaren barruan zituen kezkei dagokienez, trantsizio-urteetan hasia, AMDren (Emakume Demokratikoen Elkartea) bileretara joaten hasi zen, eta aktiboki parte hartu zuen Almeriako Emakumeen Asanblada izeneko emakume-taldea sortzen.

CGT sindikatuko jarduera sindikalaren barruan, CGTko Emakumeen Arloa sortzen lagundu zuen. Esparru politikoan Berdeen sorreran parte hartu zuen eta 1995ean Ezker Batuarekin koalizioan aurkeztu zen hauteskundeetara. Bere jarduera politikoak mugimendu feministari lotuta jarraitu zuen, eta 1999ko Europako hauteskundeetan parte hartu zuen, *Mujeres para Europa* hautagaitzan. 2009an, *Politika Feministaren* proiektua errepikatu zuen Europako Parlamenturako hauteskundeetan, beste erakunde feminista batekin, guztiontzat, eta haren hautagaitzan ekologista eta feminista gisa agertzen zen.

2015ean, Emakumearen Andaluziako Institutuak onartu zion berdintasunaren aldeko lana.  Almeriako Ekintza Feministaren Plataformako kide ere izan zen.

## Bibliografia 
* Rodríguez López, Sofía (2005). La sección femenina y la sociedad almeriense durante el franquismo. Servicio de Publicaciones Universidad de Almería. ISBN 8482407589. 

## Erreferentziak 
## Kategoriak
Burdinezko Kupula

**Burdinezko Kupula** () edozein eguratserako Israelgo aireko defentsa sistema mugikorra da. Rafael Advanced Defense Systems defentsa-teknologiako enpresak eta Israel Aerospace Industries enpresa aeroespazialak garatu zuen. Israelgo armadak erabiltzen du herrialdeko biztanleguneetarantz doazen irismen laburreko suziriak, aireontziak eta 4 eta 70 km bitarteko helmena duten beste misil batzuk geldiarazteko eta suntsitzeko.

2011ko martxoaren 27an jarri zuten abian estreinakoz Beer-Xeva hiritik hurbil. 2011ko apirilaren 7an sistemak Gazatik jaurtitako suziri bat atzeman zuen lehenengoz.

## Kanpo estekak
Rosana Alonso

**Rosa Ana Alonso Clusa** (Santander, Kantabria, 1970eko urriaren 10a), **Rosana Alonso** izenez ezagunagoa,  maistra eta politikaria da.

## Biografia 
Santanderren jaio zen, eta 1988tik 1991ra bitartean Haur eta Lehen Hezkuntzako irakasle diplomatura egin zuen Kantabriako Unibertsitatean. Puente ikastetxean maistra  lan egin zuen, eta ondoren Andares elkartean, garapenaren nahaste orokorra zuten haurrentzako laguntzen, esparru publikoan irakasle gisa sartu zen arte.

2018ko apirilean, Podemos-ko idazkari nagusi hautatu zuten Kantabrian.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Cuartero

**Pilar Cuartero Molinero** (Tarazona, 1906 - Zaragoza, 1995) espainiar maistra izan zen, Familia Santuaren Emakume Ikastetxea sortzeagatik nabarmendu zena.

## Ibilbidea 
Batxilergoa eta Irakasle-ikasketak egin zituen Zaragozan.

1929an hasi zen bere irakaskuntza etxean eskola partikularrak ematen. Lortu zuen arrakastaren eta lortu zuen ikasle kopuru handiaren aurrean, 1932-33an ikastetxe pribatu bat sortzea erabaki zuen, "Familia Santuaren Nesken Ikastetxea", Merkataritza Eskola, Batxilergo, Irakasle Eskola eta Akademia Orokor Militarrerako ikasleak prestatzeko zentro gisa.

Ikastetxeak hainbat kokaleku izan ditu Zaragozan, eta azkena Espainiako Infanteen Pasealekua, 4, Kanal Inperialaren ertzean.

## Aintzatespenak 
* Alfontso X.a Jakitunaren Gurutzea jaso zuen.

* 2006az geroztik,bide publiko batek haren izena darama Zaragozako Actur auzoan.

* Zaragozako Torrero hilerriko "Mujeres Imborrables" ibilbideko emakume bat ere bada, eta Zaragoza hiriarekin lotura estua duten 41 emakumeren ondarea omentzen duen ibilbidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sagrada Familia ikastetxearen webgunea.
Ko Yao Yai

**Ko Yao Yai** Ko Yao artxipelagoko uharterik handiena da. Uharte taldea Phang Nga badian dago, Thailandiako Phang Nga probintzian. "Ko Yao Yai" hitzak "Yao uharte handia" esan nahi du.

## Kokapena 
Artxipelagoko beste uharte nagusia Ko Yao Noi (Yao Uharte Txikia) da, Ko Yao Yairen iparraldeko irteeran dago eta itsasarte batek banatzen du bertatik.

Ko Yao Yairen populazioa 8.000koa da gutxi gorabehera, eta Ko Yao Noirena, berriz, 4500ekoa. Artxipelagoaren eremua 137,6 km² da. Bangkoketik 600 km hegoaldera eta Phuket edo Phang Ngatik 50 km. ingurura dago. Ko Yao Noi ezagunagoa da bisitarien artean, instalazio gehiago baititu.

## Kondaira 
Kondairek diote Ko Yao uhartea bi uhartetan banatu zela itsas sugeen aurka borrokatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Uhartearen mapa.
* :Informazio turistikoa.