open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Perisades V.a

Perisades V.a (grezieraz: *Παιρισάδης*) Perisades III.aren eta Kamasarie Filoteknosen semea izan zen. Bosforoko Erresumako Espartokotar leinuko azken erregea izan zen, eta K.a. 125etik 109 ingurura arte gobernatu zuen, bere anaia Perisades IV.a Filometor eszitiarren aurka hil ondoren. Bere heriotzarekin, amaiera iritsi zitzaion K.a. 438an bere arbaso Espartokos I.arekin hasi eta 3 mende baino gehiagoz Bosforoko Erresuma gobernatu zuen dinastiari. Bere oinordekoa Mitridates VI.a Pontokoa izan zen, Pontoko Erresumako agintari famatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoshang Merchant

**Hoshang Dinshaw Merchant** (Mumbai, 1947) indiar poeta, aktibista eta unibertsitateko irakaslea da. Indiako LGBT askapen mugimenduaren ahots nabarmena eta India modernoko lehen gizonezko poeta homosexual irekia da. Bere libururik ezagunena *Yaarana* da, egile homosexualen lanen antologia.

## Bizitza 
Merchant 1947an jaio zen Mumbain, zoroastroar familia langile batean. Mumbaiko Xavier's Lads Academyn eta St. Xavier's Collegen ikasi zuen. Masterra Los Angelesko Occidental Collegen lortu zuen eta doktoretza Purdue Unibertsitatean, Pizkundea eta modernismoa aztertuz, eta 1981ean Anaïs Nini buruzko doktore-tesia aurkeztu zuen. Heidelbergen, Jerusalemen eta Iranen ere bizi izan da eta irakatsi du, eta han ezkerreko hainbat mugimendu ezagutu zituen. Merchant homosexual irekia da, eta India independentearen adin berekoa.

1980ko hamarkadaren erdialdetik, Hyderabaden bizi da, eta han ingelesa irakatsi du Hyderabadeko Unibertsitatean. Bere argitalpen berriena *Secret Writings of Hoshang Merchant* (2016) da, Akshaya K. Rathek editatua.

## Lanak 

;Poesia
* *Stone to Fruit* (1989)
* *Yusuf in Memphis* (1991)
* *Hotel Golkonda: Poems* 1991 (1992)
* *Flower to Flame* (1992)
* *The Home, the Friend and the World* (1995)
* *Jonah and the Whale* (1995)
* ''Love's Permission* (1996)
* *The Heart in Hiding* (1996)
* *The Birdless Cage* (1997)
* *Talking to the Djinns* (1997)
* *Selected Poems* (1999)
* *Bellagio Blues* (2004)
* *Homage to Jibanananda Das* (2005)
;Kritika
* *In-discretions: Anaïs Nin* (1990)
* *Forbidden Sex, Forbidden Texts* (2008)
;Argitaratzaile gisa
* *Yaarana: Gay Writing from India* (1999)
;Antologietan argitaratutako idazlanak
* *Anthology of Contemporary Indian Poetry* (2004)
* *The Penguin Book Of Indian Poets'' (2022)

## Sariak 
* 2023: Rainbow Awards

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marsha Levick

**Marsha Levick** (Filadelfia, Pennsylvania, AEB) abokatua da. Adingabeen Zuzenbide Zentroaren (*Juvenile Law Center*) sortzaileetako bat da eta bertako zuzendari juridikoa (*Chief Legal Officer*). Adingabeen zuzenbidean goi-mailako aditutzat aitortua.

## Biografia 
### Ibilbide profesionala 
Marsha Levickek Filadelfiako (Pennsylvania) Friends Select School ikastetxe pribatu kuakeroan ikasketak amaitu ondoren

Marsha Levickek Gazte Zuzenbideko Zentroak, "*Kids for cash*" (haurrak diruaren truke) izeneko eskandalua zela bide, sustatu zuen auzia zuzendu zuen. Eskandalu hori Luzerne konderriko (Pennsylvania) adingabeen gorteko epaileen ustelkeria kasu bat izan zen.

### Bizitza pertsonala 
Aita onkologoa zuen eta ama, berriz, psikologoa. Amak Hahnemann University Ospitalean herrialdeko aurreneko  lehen mailako arteterapia programa sortu zuen.

## Sariak 
* 2015: Filadelfiako Saria; Aipua: «Levick andreak Filadelfiako gazteen eskubideak aurrera eramateko eta babesteko konpromisoak adingabeen justiziaren aurpegia aldatu du, ez bakarrik Filadelfian, baizik eta nazio osoan»
** Filadelfiako Abokatuen Elkargoko Andrew Hamilton saria (2009)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Milliken-Boyd, Kathi eta Windell, James; *Sentencing Youth to Life in Prison: Justice Denied*, 2022,  
*: Liburuak deskribatzen du, hein batean, Marsha Levicken eragina Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak adingabeentzako baldintzapeko askatasunik gabeko biziarteko zigorren aurka hartu zuen erabakian.
Armintzako senadia

**Armintzako senadia** Bizkaiko golkoan dagoen badia da, izen bereko herriaren parean.

Senadian Urtzuriaga, Armintzako portuko eta Armintzakalde hondartzak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esteponaren itsasadarra

**Esteponaren itsasadarra** edo **Estepona itsasadarra** izen bereko ibaiak itsasoratzean sortutakoa da, Bakio zeharkatzen duena.

Estuario oso laburra da, 800 metro eskaseko luzera duena —itsasoratzen den ahotik neurtuta, Bakioko hondartzaren ondoan—, eta erabat kanalizatuta dago gaur egun. Beraz, estuario oso urbanizatua da, sakonera txikikoa, eta ia hutsik geratzen da itsasbeheran. Estepona ibaiaren arro hidrologikoaren malda handia dela eta, higadura-prozesu garrantzitsu bat gertatzen da, eta prozesu horren bidez higatutako materialak bokaletik gertu dauden zonetan geratzen dira. Fenomeno horrek eta itsasoko hondar-ekarpenek itsasadarraren ohea modu naturalean goratzea eragiten dute, batez ere dragatzeak egiten badira, azken 25 urteetan gertatu den bezala. Ibai horretan etorkizunean padura edo padura-parke bat sor daiteke eskuineko ertzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liliana Ulchur

Nora **Liliana Ulchur** (Cauca, Kolonbia) nekazari eta giza eskubideen aldeko ekintzaile bat da. Besteak beste, elikadura burujabetzaren aldeko aktibismoan aritzeagatik da ezaguna, eta bere herrian jasandako jazarpenaren ondorioz, Euskal Herrian errefuxiatu behar izan du. FENSUAGRO (Federación Nacional Sindical Unitaria Agropecuaria) eta PUPSOC (Progreso de Unidad Popular de Sur Occidente Colombiano) elkarteetako kide da.

## Ibilbidea Kolonbian 
Liliana Ulchur Kolonbiako Cauca departamenduko lider nekazaria da, eta Las Deliciasen, 3200 metro baino gehiagoko altitudean dagoen komunitate batean, basoak eta soroak erabiltzen jarraitu ahal izateko borrokan aritu izan da multinazionalen eta Estatu kolonbiarraren interes ekonomikoen aurka.

### 2012ko nekazaritza grebak 
Hazi transgenikoak ereitera behartu nahi zituzten nekazariak, soroetan kimiko ugari erabiltzera behartu eta bizimoduari bideragarritasunik ematen ez zioten prezioak onartzera behartu. Hori dela-eta, 2012an planto egitea erabaki zuten; Estatuaren politiken kontra protesta egiteko nekazarien greba handi bat gidatu zuen Ulchurrek. Hilabete batez zenbait lanuzte eta ekitaldi publiko egin zituzten herrialde osoan, bestelako nekazaritza-politika batzuk eskatzeko.

Ekintza horien ondoren, liderrak jazarri, mehatxatu eta kriminalizatzen hasi ziren, tartean Liliana Ulchur. 2023ko abenduaren 20an, gainera, Ulchurren bikote eta haren alabaren aita, Carlos Quijano, hil zuten nekazaritzaren aldeko aktibismoan aritzeagatik. Ordutik aurrera, Liliana Ulchurren kontrako jazarpena areagotu zen; esaterako, mobilizazioetako batean, buruan jo zuten, eta buruko lesioa izan zuen, horrenbestez, bi aste eman zituen ospitalean. Era berean, batetik bestera mugitu behar izan zuten atxilotu ez zezaten. 

## Ibilbidea Euskal Herrian 
### Euskal Herrian 
2025eko urtarrilean Euskal Herrira erbesteratu zen, apur bat geroago haren alaba ere ekartzea lortu zuen. Biak bizi dira orain  Abantoko Martin Etxean, Mundubat fundazioak kudeatzen duen harrera etxean, alegia. Bertatik Kolonbian gertatzen denari ahotsa jartzen jarraitzen du Liliana Ulchurrek, hala nola, Kolonbiako lankide bat hil izanari edo desagertze behartuei, eta nazioarteko harremanak sortzen laguntzen du beste erakunde batzuekin batera. Era berean, hitzaldi, solasaldi eta mahai inguru ugaritan parte hartzen du Euskal Herrian dagoenetik.

## Aitortza 
* 2025eko apirilaren 25ean Bilboko kontsulatuak biktima eta iheslari aitorpena eman zion Liliana Ulchurri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Train Dreams (filma)

***Train Dreams*** () 2025eko Clint Bentley estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
XX. mendearen hasiera da Ameriketako Estatu Batuetan. Robert Grainierrek zuhaitzak mozten lan egiten du, trenbidea eraikitzeko eremua prestatzen. Lana oso gogorra da, ez soilik fisikoki, baita mentalki eta emozionalki ere. Trenbidearen eraikuntzan lan egiten duten gizonek denboraldi luzeak igarotzen dituzte etxetik kanpo, eta bakardadeari eta nekeari lanaren arriskua gehitzen zaie: moztutako zuhaitz bat norabide okerrean erortzeak heriotza ekar dezake. Era berean, Grainierrekin maiz lan egiten duen Arn Peeplesek dioen bezala, 500 urtez zutik egon den zuhaitz bat botatzen duten bakoitzean langileen arimaren zatitxo bat apurtzen da. Robertek Gladys ezagutuko du, eta bizitza bat eraikiko dute elkarrekin, gizonaren lan jardunaldi luzeek baldintzaturiko bizitza bat.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siempre es invierno

***Siempre es invierno*** () 2025eko David Trueba espainiar zinema zuzendariaren tragikomedia da, *Blitz* bere eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Miguel, paisaia arkitektoa, Belgikara joango da bere neska lagun Martarekin, kongresu batean parte hartzera. Han, harremana amaituko dute, eta, bikotekidearekin hautsi ondoren, Miguelek beste egun batzuetan bakarrik geratzea erabakiko du, bere etorkizuna berregiten saiatzeko. Minduta eta lekuz kanpo, Miguelek Olga ezagutuko du, arkitektura kongresuan boluntario lan egiten duen emakumea. Haren ondoan, bere bizi proiektu berria zertan datzan ulertuko du.

## Aktoreak 
* David Verdaguer: Miguel
* Isabelle Renauld: Olga
* Amaia Salamanca: Marta
* Jon Arias
* Vito Sanz
* Naiara Carmona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tandoori oilasko

**Tandoori oilaskoa**- - oilasko erredun platera da, Mogol Inperioaren garaikoa eta hego-ekialdeko Asian tipikoa dena; Oso ezaguna da eremu horretan, baita Asiako ekialdeko zati handi batean ere.

## Errezeta 
Oilaskoa jogurtean marinatu eta *tandoori masala* espezie-nahasketa batekin ontzen da, gainera, *garam masala* eta/edo baratxuria, jengibrea, kuminoa, piperrautsa eta beste espezie batzuk gehitu daitezke, errezetaren arabera. Zerbitzatzerakoan, nahiko mingarria da Bangladeshen, Pakistanen eta Indian, nahiz eta mendebaldeko herrialdeetan leunago prestatzen duten. Jatorrizko bertsioan, kaiena, piperrautsa edo kashmiri piper hautsa erabiltzen dituzte bere kolore gorri indartsu bereizgarria emateko. Kurkuma asko gehituz gero, oilaskoak laranja kolorea hartzen du. Bertsio moderno batzuetan, horiz eta berdez tindatzen dute.

Bertsio leunagoetan, elikagai-koloregai gorri eta horiak erabiltzen dituzte batzuetan kolore biziagoak lortzeko; hala ere, kurkuma-hautsa leuna da, eta, aldi berean, kolore sendokoa, piperrautsa bezala.

Tenperatura altuetan prestatzen da tandoorin (buztinez egindako labe indiarra da), baina parrilla batean ere egin daiteke. Normalean bero zerbitzatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kondoa labar-artearen guneak

**Kondoa labar-artearen guneak** haitzulo multzo bat da, Kondoa barrutian, Dodoma eskualdean, Tanzanian. Haitzuloek labar-artea dute, eta horietako batzuek 3000 urte baino gehiago omen dituzte. Dena dela, gehienek ez dituzte ehunka urte baino gehiago. 

Pinturak 150 babesleku baino gehiagotan sakabanatuta daude. Margolanek pertsonak, animaliak eta ehiza eszenak erakusten dituzte. Babestutako eremuak 233.600 ha. hartzen ditu. Unescoren Gizateriaren Ondarean inskribatu zen 2006an.

Leku hauek, Rift Haran Handia inguratuz, masaien eskualdeko malkarraren ekialdeko magaletan zehar hedatzen den eremu batean daude. Aterpeetako batzuk inguruko herrietako sinesmenei, errituei eta ikuspegi kosmologikoei lotuta daude, eta horiek oraindik ere erabiltzen dituzte praktika erritual jakin batzuetarako.

## Iruditegia 

Image:
Kondoa Irangi Rock Paintings (51507756351).jpg|Inguruko paisaia.
Kondoa Irangi Rock Paintings (51506897877).jpg|Animaliak irudikatuak.
Kondoa Irangi Rock Paintings (51506901607).jpg|Pertsonak irudikatuak.
Kondoa Irangi Rock Paintings (51507751486).jpg|
Kondoa Irangi Rock Paintings (51506922307).jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lekuen fitxa Unescoren webgunean.
* :African Rock Art wegunea.
The Gathering (2003ko filma)

***The Gathering***, 2003ko Brian Gilbert ingelesak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Christina Ricci, Ioan Gruffudd, Kerry Fox, Stephen Dillane, Simon Russell Beale, Robert Hardy, Jessica Mann, Harry Forrester, Peter McNamara eta Steven Mustoe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Ioan Gruffudd: Dan Blakeley
* Kerry Fox: Marion Kirkman
* Stephen Dillane: Simon Kirkman
* Simon Russell Beale: Luke Fraser
* Robert Hardy: Artzapezpikua
* Harry Forrester: Michael Kirkman
* Jessica Mann: Emma Kirkman
* Peter McNamara: Frederick Michael Argyle

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lisa Barbuscia

**Lisa Barbuscia** (Brooklyn, New York, 1969ko ekainaren 18a), **Lisa B** izenez ere ezaguna, estatubatuar modeloa, abeslaria eta aktorea da. Zineman hainbat filmetan antzeztu du, horien artean including ''Bridget Jones's Diary*, *Highlander: Endgame* eta *Almost Heroes''.

## Filmografia
## Kanpo estekak
Angel Pascual Mujika

**Angel Pascual** Mujika (Mâcon? Frantzia 1937– ?, Bilbo 1982ko maiatzaren 5a) ingeniari industriala izan zen, Lemoizko zentral nuklearreko eraikuntzen ingeniari burua, Iberdrola enpresa eraikitzailearen izenean. Bere erailketa mugarri izan zen zentralaren lanak geldiarazteko. Iberdrolan hogeitabost urte zeramatzan hasieran delineante eta gero ingeniero moduan lanean.

## Erailketa 
1984ko maiatzaren 5ean  ETA pmk Bilbon (Begoña) Pedro Cortés Sendagilea kaleko 4. zenbakiaren parean erail zuen. Kotxea gidatzen zihoan eta kopiloto moduan bere hamazazpi urteko semea zegoen. Iñigo semea Gaztelueta ikastetxeko ikaslea zen eta Angel Gardoki kaleko Iberdrolako enpresaren bulegora zihoan lanera. Bi etakidek tirokatu eta 44 urteko ingeniaria erail zuten. Atzean bi kotxeetan zihoazen lau bizkarzainek ezin izan zuten ezer egin. 

Sartagudan lurperatu zuten, bertara joaten baitziren asteburuetan. ETA pm eta Espainiako Gobernua elkarrizketa prozesu betean zeuden garai hartan eta ondorioz inor ez zen epaitua izan atentatu honengatik.

## Bizitza pertsonala eta ondorioak 
Frantzian jaio zen, bere aita Errepublikaren alde borrokatu eta gero bertara ihes egin izan baitzuen Bere emaztea jostuna zen eta seme bat eta hiru alaben aita zen. Bere semea, Íñigo Pascual Ramos depresioak jota egon zen urte luzeetan. Hain txarto egon zen non bere buruaz beste egitea pentsatu zuen. Urteak joan ahala COVITEn sartu zen eta 2003tik 2007ra Sartagudako alkatea bilakatu zen UPN alderditik.

## Erreferentziak
Padmanabh

**Padmanabh**, itsas mailatik 7.030 m-ra (23.060 oin) dagoen mendi tontor bat da, Karakorumeko ekialdean.

## Kokalekua 
Tontorra Lakshmi Kangri hegoaldean eta Mahashrung ipar-mendebaldean dago. *Teram Shehr* goi-ordokiko tontorrik garaienetako bat da. Abiapuntua 1.000 m-ra dago (3.300 oin).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupa Bai Furdoonji

**Rupa Bai Furdoonji** (batzuetan **Firdounji** edo **Faridounji**) indiar mediku parsia izan zen, munduko lehen emakume anestesiologoa izan zena. Hyderabaden praktikatu zuen medikuntza, eta kloroformoa ezagutarazi zuen Indian. 1909an, Annie Besantek bultzatuta, Furdoonji Edinburgora joan zen anestesikoen arloan esperientzia eta ezagutza gehiago lortzeko. Edinburgoko Unibertsitatean Fisika eta Kimikako diplomak lortu zituen, anestesikoetan espezializatutako ikastarorik ez baitzegoen. Fisika eta kimika ikastea aukeratu zuen, gai horien ezagutza anestesikoak erabiltzen zituzten medikuentzat erabilgarria zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terminalia chebula

***Terminalia chebula*** Terminalia generoko landarea da, Myrtales ordenakoa. Hegoaldeko Asian du jatorria eta Asia hego-mendebaldean zabaldurik dago, Pakistan eta Vietnam artean.

Erabilera asko ditu; sukaldaritzan erabiltzen da, larrua tindatzeko eta Indiako Ayurveda medikuntza alternatiboan ere bai. ***Haritaki*** izena ere ematen zaio landareari zein fruituari.

## Taxonomia 
Anders Jahan Retzius suediar naturalistak deskribatu zuen lehenengoz 1788an. 

Bi barietate ditu:

* *T. c.* var. *chebula* - hostoak eta kimuak ez dira iletsuak, soilik landare oso gaztea denean agian.
* *T. c.* var. *tomentella* - hostoek eta kimuek ile zilarkara edo laranja dute

## Deskribapena 
250px|thumb|*Terminalia chebula* zuhaitza.
Zuhaitz hostoerorkorra da. Tamainaz 30 metrotako altuera izatera iristen da eta enborrak metrobeteko diametroa hartzen du.

Hostoak txandakatuak edo aurkakoak dira, obalatuak, 7-8 cm luze, 4,5-10 cm zabal eta 1-3 cm-ko txortendunak. Oinarrian bihotz itxura dute eta punta zorrotza. Ertza osoa da eta gainaldea biluzia badute ere azpialdean ile fin horixka dute. eta heltzen denean belztuz joaten da. Fruitua haragitsua da eta bost hazi izaten ditu barnean.

Indiari dagokionez Himalaia azpiko eskualdean aurkitzen da, 1.500 metrotako garaieraraino. 900 metrotako garaiera arteko malda lehorrak atsegin ditu bereziki. Indiako hainbat eskualdetan zuhaitz basatia da.

## Erabilera 
200px|thumb|Fruituak berde biltzen dira eta egosi ondoren kontserbatu egiten dira.
Zuhaitzaren fruituak oraindik berde daudenean biltzen dira. Ozpinetan sartzen dira, azukre pixka batekin, eta beren almibarretan egosten dira. Horrela fruitu kontserbak egiten dira. Fruitua biltzen den eskualdearen arabera eta duten kolorearen arabera zazpi fruitu mota sailkatzen dira; *vijaya*, *rohini*, *putana*, *amrita*, *abhaya*, *jivanti* eta *chetaki*. Denetan estimatuena *vijaya* barietatea da, India erdialde-mendebaldeko Vindhya mendilerroan hazten dena. Gainerakoak ez bezala, fruitua borobildua da, ez hain angelutsua. Propietate antioxidatzaileak eta antimikrobianoak dituelako da hain preziatua.

Usteltzen ari diren fruituetatik azido chebulikoa izeneko azido fenolikoa isolatu da eta enborreko azaletik azido luteikoa, hau ere konposatu fenolikoa. Terflavina B izeneko taninoa ere aurkitu da.

Fruitutik ateratzen den esentziak jarduera antibakterianoa du.

## Iruditegia 

Irudi:Terminalia Chebula Leaves.jpeg|Hostoa.
Irudi:Terminalia chebula - flowers.JPG|Lorea.
Irudi:A green Terminalia Chebula 1.jpeg|Fruitu berdea.
Irudi:Terminalia Chebula in Bangladesh 2.jpeg|Fruitu lehortua.
Irudi:Harado (Prakrit- हरडओ) (3309176804).jpg|Enborra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merbai Ardesir Vakil

**Merbai Ardesir Vakil** (Bombay, 1868ko maiatzaren 25a – *ibidem*, 1941eko apirilaren 9a) indiar mediku parsia izan zen, Eskoziako unibertsitate batean graduatu zen lehen asiar emakumea izan zena.

## Bizitza 
Merbai Ardesir Vakil 1868ko maiatzaren 25ean jaio zen Bombayn (gaur egungo Mumbain), Ardesir Framji Vakil abokatu parsiaren alaba.

Bombayko Wilson High Schoolen eta gero Wilson Collegen ikasi zuen, 1888an graduatuz eta unibertsitate horretan graduatu zen lehen emakume bihurtuz.

Bombayko Grant Medical Collegera, joan ondoren, Londresko Emakumeen Medikuntza Eskolan matrikulatu zen. 1893an, Glasgowko Margarita erreginaren umibertsitatera lekualdatu zen, eta 1897ko uztailaren 22an Medikuntzan eta Kirurgian lizentziatu zen. Eskoziako unibertsitate batean graduatu zen lehen emakume asiarra izan zen. Ondoren, bi urtez egin zituen graduondoko ikasketak Glasgown.

Bombayko Cama Emakume eta Haurrentzako Ospitalean, Byculla auzoko Izurri Ospitalean, Kapadoiaasko Cumoo Jaffer Suleman kontsultategian eta beste ospitale eta kontsultategi batzuetan aritu zen. 1941eko martxoan Adenera joan zen, lehenik britainiar gobernuarentzat lan eginez eta gero praktika pribatuan hasiz.

Osasun egoera txarrean, Vakil Bombayra itzuli zen 1941eko martxoan, eta apirilaren 9an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Venetiaan

**Ronal Runaldo Venetiaan** (Paramaribo, 1936lo ekainaren 18a – *ibidem*, 2025eko azaroaren 5a) surinamdar irakasle eta politikaria izan zen. Surinamgo presidentea izan zen 1991tik 1996ra eta 2000tik 2010era.

1955ean Herbehereetara iritsi zen fisika eta matematika ikastera Leidengo Unibertsitatean eta doktoratu ondoren Surinamera itzuli zen fisika eta matematika irakasle gisa lan egitera.

Surinamgo Alderdi Nazionaleko kidea, Venetiaan Hezkuntza ministro izendatu zuten Henck Arronen gobernuan eta gainerako gobernuarekin batera kargugabetu zuten 1980ko estatu kolpean. Anton de Kom Unibertsitatean aritu zen irakaskuntzan.

1987an politikara itzuli zen Alderdi Nazionaleko presidente eta Hezkuntza ministro gisa. 1991tik 1996ra izan zen lehen aldiz errepublikako presidente, eta orduan ez zuen berrautatzerik lortu. 2000. urtean berriro aukeratu zuten, eta 2005ean berriz hautatu zuten. 2013an politikatik erretiratu zen.

Olerkigintza ere izengoitiz idatzi zuen.
Ulrika Hesse-Kasselgoa

**Ulrika Frederika Gillermina Hesse-Kasselgoa** (alemanieraz: *Prinzessin Ulrike Friederike Wilhelmine von Hessen-Kassel*; Kassel, Hessen eskualdea, Alemania, 1722ko urriaren 31 – Eutin, Schleswig-Holstein eskualdea, Alemania, 1787ko otsailaren 28a) printzesa eta dukesa ezkontidea izan zen.   

## Bizitza 
Maximiliano Hesse-Kasselgo printzearen (1689-1753) eta Frederika Karlota Hesse-Darmastadtekoaren (1698-1777) bigarren alaba, eta aitaren aldeko aitona Karlos I.a Hesse-Kasselgoa izan zen; amaren aldeko aitona, ostera, Ernesto Luis Hesse-Darmstadtekoa(1777). Jesbergeko aitaren egoitzaren eta Darmstadteko gortearen artean eman zuen haurtzaroa. 

### Ezkontza 
Gurasoen arteko ezkontzak, Hesse-Kasselen eta Hesse-Darmstadten arteko harmonia berritua ezartzeko helburua izan zuen eta ez zuen eragotzi amak, bizi-maila oso garestia zuenak, jatorrizko familiaren bizilekua nahiago izaten jarraitzea.

1752. urteko azaroaren 21ean Kasselen ezkondu zen Frederiko Augusto Holstein-Oldenburgekorekin, sasoi hartan Lübeckeko printze-apezpikua zena, eta 1774. urteaz geroztik Oldemburgeko dukea. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen, eta horietako bi baino ez ziren helduarora iritsi:

* Petri Frederiko Gilen (1754ko urtarrilaren 3a - 1823ko uztailaren 2a), Oldemburgoko dukea
* Louise Caroline Oldenburg (1756ko urriaren 2a - 1759ko uztailaren 31)
* Eduviges Isabel Carlota (Karlota Holstein-Gottorpekoa) (1759ko martxoaren 22a - 1818ko ekainaren 20a) 1774an ezkondu zen geroago Karlos XIII.a Suediakoa izan zenarekin, eta 1809. urtean Suediako erregina bihurtu zen.

Ulrika Frederika Guillermina, Oldemburgoko dukesa ezkontidea izan arren, ez zen inoiz senarraren lurretan bizi izan, eta harekin bizitzen jarraitu zuen Eutin hirian, non Frederiko Guillermok alarguntasunerako egoitza bat eraikiarazi zuen, egun Eutineko Merkatu Plazan ikusgai.

Guillermo izan zen aitaren oinordekoa, baina, mentalki gaixo zegoenez, ez zen inoiz ezkondu (nahiz eta Karlota Hesse-Darmstadt-eko printzesaren eskua lortzeko negoziazioak hasiak ziren) eta lehengusu Petriren babespean bizi izan zen, 1823. urtean bere heriotzaren ostean, arreba Karlota Suediako erregina bihurtu zen, baina ez zuen seme-alabarik izan. Ondorioz, ez dago Ulrika Hesse-Kasselgoaren ondorengo zuzenik gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirsuli

**Tirsuli** Indiako Uttarakhand estatuko Chamoli barrutian dagoen himalaiako mendi tontor bat da. Nanda Devi santutegiaren ipar-ekialdeko horman dago Himalaiako Garhwal-en; Tirsuli Mendebalde, Hardeol, Dunagiri, Changabang, eta Kalanka mendiek osatzen duten mutzoan. Johar haranaren iparraldeko muturrean altxatzen da, Ghori Gangan ibaia drainatzen duena. Tontor hau ez da nahastu behar hurbil duen Trisul mendiarekin, Santutegiaren hego-mendebaldeko aldean dagoena.

## Eskaladen historia 
1939an, Nanda Devi Ekialderako espedizio poloniar arrakastatsuak tontor horretan egindako saiakera serio bat bertan behera geratu zen, gaueko elur-jausi batek Ada Karpinski buruzagia eta Stefan Bernadzikiewicz eskalatzailea 3. kanpalekuan lurperatu ondoren. 

Indiako talde bat, Mohan Singh Kohli buru zuena, Indiako Mendizaletasunaren Fundaziokoa, Indiako Defentsa Ministerioaren pean, tontorrerako arrakastarik gabeko saiakera bat egin zuen 1964an. K. P. Sharmak zuzendutako eta Himalaiako Elkarteak antolatutako beste talde bat tontorra egiten saiatu zen 1965ean, baina 5.500 metro inguruan zegoela atzera egin zuen.

### Lehen igoera 
ezkerrera|thumb|257x257px|Espedizio-taldea
Tontorra 1966ko urriaren 9an eskalatu zuen lehen aldiz Indiako beste talde batek, Chanchal Kuar Mitra buru zuela, eta bigarren aldiz antolatu zuen Himalaiazaleen Kalkuta Elkarteak. Hego-ekialdeko gandorraren ekialdeko aurpegia igo eta gero hego-ekialdeko gandorra hartu zuten tontorreraino, gailurreko azken etapa 5. kanpalekutik muntatuz, 6.660 metrotan. Nirapada Mallik (buruzagiordea), Shyamal Chakrabarty, Nima Tashi (The HMI Darjeeling-eko prestakuntzako zuzendari ohia) eta Dorji sherpa izan ziren tobtorrera heldu zirenak. Beste taldekide batzuk izan ziren Manik Banerjee, K.K. Khanna, Marcopolo Srimal, Jungpangi doktorea Indiako Geological Survey-koa, Amitava Sen doktorea (M.O), Pinaki Sinha eta Sailesh Chakraborty. Himalaiako Kolkata elkarteak antolatu zuen espedizioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Piperno

**Giovanni Piperno** (Erroma, 1964) zinema zuzendari eta argazkilari italiarra da. Dokumentalak zuzentzen berezitu da.

## Biografia 
Europako Diseinu Institutuan eta Leonard Freed-ekin (Magnum agentziakoa) argazkilaritza ikasi ondoren, kamerari laguntzaile gisa lan egin zuen Terry Gilliam, Martin Scorsese, Nanni Moretti, Giuseppe Rotunno, Dante Spinotti, Giuseppe Lanci, John Seale, Janusz Kaminski eta Roger Deakins-ekin .

Hainbat dokumental zuzendu ditu, besteak beste, *Un tè sul set* (Laura Muscardinekin batera zuzendua) 1995eko Veneziako Zinemaldian emana, *Intervista a mia madre* RAI 3 kateko emanaldia, *Il film di Mario* ARTEk emana (biak Agostino Ferrenterekin batera) eta ''L'explosione,* 2003ko Turingo Zinemaldiko irabazlea eta 2004ko David di Donatello sarirako film dokumental onenaren izendapena jaso zuena. Ferrenterekin batera halaber zuzendu zuen *Le cose belle* filma, eta 2012ko Veneziako Zinemaldian parte hartu ondoren, hogeita bost sari nazional eta nazioarteko irabazi zituen lan horrek.

*CIMAP! centoitalianimattiapechino* filmak 2008ko Locarnoko Zinemaldian parte hartu zuen eta 2009ko Libero Bizzarri saria irabazi zuen. Agnelli familiari buruzko bere filmak, *Il pezzo mancante* izenekoak, Cinema Doc saria eta Cinema Doc zuzendari onenaren saria irabazi zituen 2010eko Turingo Zinemaldian eta 2011n estreinatu zen zinema aretoetan.

2015eko Erromako Festa del Cinema Zinemaldian *Se avessi le parole* eta *Quasi Eroi* aurkeztu zituen, Tor Sapienza Film Lab-eko ikasleekin egindako bi film labur. *Quasi Eroi'' izenekoak Nastro d'Argento saria irabazi zuen 2016ko film labur onenaren saria bezala. 

2017an, Perugiako *Perso* Zinema Sozialeko Jaialdiko presidente izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saf Minal

**Saf Minal** (hindiz: सफ़ मिनाल) Indiako Uttarakhand konderriko Garhwal Himalaiako mendi bat da. Saf Minal dotoreki altxatzen da 6.911 metrorekin. Uttarakhand konderrian kokatutako 21. mendirik altuena da, Nanda Devi kategoria honetako mendirik altuena da, eta Indiako 50. mendirik altuena. Saf Minal munduko 332. mendirik altuena da.  Saf Minal Iparraldeko Nanda Devi Parke Nazionalaren bazterrean dago.

## Eskaladaren historia 
Saf Minal (6.911m) Nanda Devi erreserbaren kanpoaldean dago, Rishi Paharren mendebaldean. Japoniako Himalaiako Elkarte Alpinoak 1975ean igo zuen lehen aldiz, Nanda Devi Parke Nazionalaren barrutik hego-ekialdeko gandorretik. Urriaren 2an, J. Imai eta A. Hagiwara gailurrera iritsi ziren, 8 orduko eskaladaren ondoren, 13:30ean. Bigarren igoera 2004ko urriaren 5ean egin zuen estatubatuar-britainiar talde batek. Ian Parnelek eta John Varcok (AEB) Saf Minalaren ipar-mendebaldeko aurpegia igo zuten, hau da Saf Minalaren ipar-mendebaldeko aurpegiaren lehen igoera.

## Glaziarrak eta ibaiak 
Glaziarrek inguratzen dute bai Uttari Rishi glaziarraren hegoaldean, bai Bagini glaziarraren iparraldean. Bagini glaziarretik datorren ibaia Dhauli Gangarekin bat egiten zuen Jumma-n. Changabang Bamak (glaziarra) eta Uttari Rishi Bamak (glaziarra) ere Dhauli Gangarekin bat egiten dute Rishi Ganga arroilaren bidez. Geroago, Dhauli Ganga Alaknanda ibaiarekin bat egiten du Vishnu Prayagen, Gangesaren bi ibaiadar nagusi izanik. Bi ibai nagusi hauek Devprayagen bat egiten dute eta ondoren Ganges bihurtzen dira.

Inguruko eremu osoa 2.236,74 km2-ko (863,61 sq mi) Nanda Devi Parke Nazionalaren edo Nanda Devi Biosfera Erreserbaren barruan babestuta dago, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua. Nanda Devi Parke Nazionala hainbat mundu-mailako ibilaldiren egoitza da.

## Inguruko gailurrak 
Saf Minal ondoko gailurrak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan XVI.a (antipapa)

**Joan XVI.a** (Rossano, c. 945 – Fulda, 1101eko abuztuaren 26a; ) antipapa izan zen 997tik 998ra.

Ioannes greziarra zen eta garai hartan Bizantziar Inperiokoa zen Calabrian jaio zen. Oton II.aren emaztea Teofano Skleraina enperatrizaren kapilau izan zen. Ioannesek bi aldiz jardun zuen kantziler inperial gisa Italian Otonen izenean, 980-982an, eta Nonantolako abade izendatu zuten. Oton III.aren bataioko aitabitxia eta tutorea izan zen.

996an Oton III.a Erromara iritsi zen eta bere lehengusu Bruno Karintiakoa Gregorio V.a aita santu izendatzea lortu zuen. Aita santu berriak Oton Erroman koroatu zuen 1896ko maiatzaren 21ean.

Oton Alemaniara itzuli ondoren, Gregorio kargutik kendu zuten eta Ioannes Joan XVI.a aita santu izendatu zuten Basilio II.a Bulgaroktonoa enperadore bizantziarraren laguntzarekin. 998an Oton Italiara itzuli zen Gregorio bere onera ekartzeko, eta Joanek ihes egin zuen, baina harrapatu egin zuten eta belarriak eta mihia moztu zizkioten, itsutzeaz gain. Ondoren, monasterio batera bidali zuten Fuldara, eta 1001 inguruan hil zen.

Gregorio eta Joanen hauteskundeak frankoen, erromatar nobleziaren eta bizantziarren arteko gatazkan gertatu ziren.
Kutty Kunju Thankachi

**Lakshmy Pilla** (Vilavancode taluk, Travancore, 1820ko otsailaren 14a – Travancore, 1904ko otsailaren 13a), ***Kutty Kunju Thankachi*** () izengoitiaz ezagunagoa, indiar musikagilea eta malabarerazko idazlea izan zen, Keralako lehen emakume musikagile eta poeta izan zena. Irayimman Thampi musikagilearen alaba, hainbat *aattakatha* (Keralako *kathakali* musika-antzezlanen libreto) idatzi zituen, hala nola *Parvathiswayamvaram* eta *Mithrasahamoksham* eta *Sreemathy Swayamvaram. Ajnathavasam* antzezlanaren egilea ere izan zen.

## Bizitza 
Lakshmy Pilla, geroago Kutty Kunju Thankachi izenez ezaguna egin zena, 1820ko otsailaren 14an jaio zen Travancore estatuko Vilavancode talukean (gaur egungo Tamil Nadu estatuko Kanyakumari barrutia). Irayimman Thampi eta Kalipilla Thankachiren alaba zen. Lehen ikasketak aitaren eskutik jaso zituen. Geroago Harippadu Kochuppilla Varrierren zuzendaritzapean ikasten hasi zen, eta aitak aldi berean *thiruvathira* dantza irakatsi zion. 1834an Cherthalako Varanadu Naduvilel Kovilakamekin ezkondu zen, baina hura 1851n hil baitzen, Thankachi berriro ezkondu zen 1861ean. Bi ezkontza hauetatik zortzi seme-alaba izan zituen. Haurtzarotik begietako gaixotasun bat zuen, 1902rako ikusmena erabat galdu zuen eta 1904ko otsailaren 13an hil zen, 83 urte zituela.

## Obra 
Thankachi Keralako lehen emakume poeta eta musikagilea izan zen., hainbat poema, bi *kurathi* abesti, *thullal* bat eta *Ajnathavasam* antzezlana.

## Idazlanak 
## Musika-konposizioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederika Hesse-Darmstadtekoa

**Frederica Karolina Luisa Hesse-Darmstadt-ekoa** (Darmstadt, 1752ko abuztuaren 20a – Hannover, 1782ko maiatzaren 22a) Hesse etxeko kidea izan zen. Ez zen Mecklemburgo-Strelitzeko dukesa izatera heldu, bere senarra, Karlos Mecklemburgo-Strelitzekoa, 1794. urtean duke bihurtu baino lehen hil baitzen.

Frederika da Margrethe II.a Danimarkako erreginaren,  Wilem-Alexander Herbeheretako erregearen, Alberto II.a Belgikako erregearen, Harald V.a Norvegiako erregearen eta Henrike I.a Luxenburgoko duke handiaren arbaso komun berriena (emakumeen bidez soilik).

## Bizitza 
Frederika Alemaniako Hessen estatuko Darmstadt hirian jaio zen. Aita Hesse-Darmstadt-eko Jurgi Gilen printzea eta Luisa Albertina Leiningen-Falkenburg-Dagsburgekoa izan ziren. Aitaren aldeko aitona Luis VIII.a Hesse-Darmstadt-ekoa izan zen.

### Ezkontza 
1768. urteko irailaren 18an, Darmstadt-en, Karlos Mecklemburgo-Strelitzekoarekin ezkondu zen. Hamar seme-alaba izan zituzten. Bere bi alaba erregina ezkontide bihurtu ziren: Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa, Frederiko Gilermo III.a Prusiako erregearekin ezkondu zena, eta Frederika Mecklenburg-Strelitzekoa, Ernesto Augusto I.a Hannoverreko erregearekin ezkondu zena.

Frederika Hannoverren hil zen erditzeak eragindako arazoengatik. Senarra etxeetako brigadako landa-mariskala zen. Hil ondoren, bere senarra Frederikaren ahizpa gaztearekin, Karlota Hesse-Darmstadtekoarekin, ezkondu zen 1784. urtean. 1794. urtean, senar oinordekoa Mecklemburgo-Strelitzeko tronuan Karlos II.a izenez jarraitu zuen, eta 1815. urtean, Vienako Batzarrak, duke handi izendatu zuen.

Frederika 1782. urtean hil zen, 29 urte zituela, egun bakar batez bizi izan zen Augusta Albertina, bere hamargarren haurra, erditu eta bi egunera. Frederika Miroweko San Joan Bataiatzailearen Elizako kriptan dago lurperatuta senarrarekin eta ahizpa Karlotarekin batera.

### Ondorengoak 
Fredericak eta Karlosek hamar seme-alaba izan zituzten, eta horietako bostek helduarora arte iraun zuten bizirik. Alabetako bi Alemaniako erregina ezkontide bihurtu ziren. 

* Karlota Georgina Mecklemburgo-Strelitzekoa (1769-1818), 1785ean Frederiko Saxonia-Altenburgoko dukearekin ezkondu zen.
* Karolina Augusta (1771-1773).
* Jorge Carlos (1772-1773).
* Teresa Mecklemburgo-Strelitzekoa (1773-1839), Karlos Alejandro, Thurn eta Taxiseko V. printzearekin ezkondu zen.
* Frederiko Jorge (1774-1774).
* Luisa Mecklemburgo-Strelitzekoa (1776-1810), Prusiako Federiko Gilermo III.a erregearekin ezkondu zen.
* Frederika Mecklemburgo-Strelitzekoa (1778-1841), lehen aldiz Luis Karlos Prusiako printzearekin ezkondu zen, bigarren aldiz Frederiko Gilermo Solms-Braunfelskoa printzearekin, eta gero Ernesto Augusto I.a Hannoverrekoarekin.
* Jorge Mecklemburgo-Strelitzekoa (1779-1860), bere aitaren oinordekoa izan zen Mecklemburgo-Strelitzeko duke handi bezala.
* Frederiko Carlos (1781-1783).
* Augusta Albertina (1782-1782).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlota Hesse-Darmstadtekoa

**Karlota** **Guillermina Cristiana María Hesse-Darmstadtekoa** (alemanez, *Charlotte Wilhelmine Christiane Marie von Hessen-Darmstadt*; Darmstadt, 1755eko azaroaren 5a - Hannover, 1785eko abenduaren 12a) printzesa, Mecklemburgo-Strelitzeko oinordekoa eta dukesa ezkontidea izan zen.

## Bizitza 
### Familia 
Karlotaren gurasoak Jurgi Gilen Hesse-Darmstadteko printzearen (1722-1782) eta Luisa Albertina Leiningen-Dagsburg-Falkenburgekoa izan ziren. Amaren aldeko aitona Kristian Karlos Reinardo Leiningen-Dagsburgeko kondea (1729-1818) zen. 

### Ezkontzear 
Lehenik eta behin, printzesa Petri Frederiko Guillermo Oldemburgeko printze oinordekoarekin konprometitu zen, baina konpromezua desegin egin zen Petriren buruko gaixotasuna agertu zen eta. 

### Ezkontza 
Karlota 1784. urteko irailaren 28an ezkondu zen Darmstadt-en, geroago Karlos II.a Mecklemburgo-Strelitzeko dukea izan zenarekin. Hau, aurretik Karlotaren ahizpa zaharrenarekin, Frederika Hesse-Darmstadtekoarekin, ezkondu zen, eta bere bost iloben amaordea bihurtu zen. 

Bikotea Hannoverren bizi izan zen, eta Karlos Jorge III.a Erresuma Batuko erregearen gobernadorea izan zen. Karlota izan zuen Karlos seme bakarra jaiotzean hil zen, ezkondu eta urtebetera. Karlos Hannoverren zegoen orduan, eta Darmstadteko Karlotaren amarengana joan zen, umeak haren zaintzapean utzita. 

### Heriotza 
Karlota senarrarekin eta haren lehen emaztearekin (Karlotaren ahizpa nagusia) senarrarekin batera Miroweko errege kriptan lurperatuta dago.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* Carl Friedrich Günther: Anekdoten, Charschilderungen und Denkwürdigkeiten aus der Hessischen ... S. 172
* Politisches Journal S. 1274
* Luise Schorn-Schütte: *Königin Luise* S. 12

## Kanpo estekak
Iratxe Etxeandia

**Iratxe Etxeandia** (Zornotza, Bizkaia, 1994ko maiatzaren 29a) argazkilaria da. 

## Ibilbidea 
Mirari Etxebarria eta Jose Ignacio Etxeandiaren alaba de Iratxe, hainbat proiektutan murgildurik diharduen argazkilaria, haietariko bat *Izan Iñurri* elkartearekin duen lankidetza da. 

### Izan iñurri 
*Izan Iñurri*  minbiziari ikusgarritasuna ematen saiatzen den elkartea da, betk ere ikuspegi feminista eta eraldatzaile batetik. Iratxek sare sozialen bitartez ezagutu zuen proiektua, interesgarria iruditu eta kolaboratzen hasi zen, izan ere ama buruko minbizi baten eraginez galdu zuen 2020an.

Lehenengo ekarpena zapi koloredun bat promozionatzeko argazkiak egitea izan zen. Hurrengoan tradizioa erabili zuten aldarrikapenerako eta horretarako, minbiziak eragindako orbainak zituzten emakume biluziak baserritarrez jantzita erretratatu zituen Iratxek. 2024ko egutegiaren gaia loreak izan ziren.

*Denok gara gai bakarka lan egiteko, baina talde lanak balio erantsi bat ematen die proiektuei.* 

### Kandela proiektua 
Argazkilaritza analogikoa pasio duten Iratxe Etxeandia, Ane Berriotxoa eta Markel Suarez zornotzarrek ikus-entzunezkoekin eta baita musikagintzarekin ere hartu emana dute, baina diziplina konkretuetara mugatu barik. 2021ean hirurak elkartu ziren herriko sortzaileak batzeko gune bat izan zezaten, besteak beste, elkarlana lehenesten zutelako, horrela *Kandela* kolektiboa martxan jarri zuten, eta Zornotzako zein Euskal Herriko hainbat artistek dute bertan lan egiteko aukera. 

## Proiektuak 
* *Kandela sormen gunea.* 

* *Zabalik erakusketa.*
* *Izan iñurri zapiak*

* *Iñurri egutegiak.* Iratxek Izan Iñurri elkartearekin duen lankidetzan 2023ko eta 2024ko egutegirako argazkiak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iratxe Etxeandia Hilero-ko 2025eko otsailako Youtubeko bideoa
* Iratxe Etxeandia euskadi irratiko bideoan, 2024ko abuztuaren 5a
Iqra Choudhary

**Iqra Choudhary**, edo **Iqra Hassan** (1995) Indiako politikari musulmana da. 2024ko ekainaren 4tik Lok Sabhako parlamentaria da Kairanako landa-barrutian, Uttar Pradesh estatuan, Samajwadi Alderdian.

## Biografia 
Hiru belaunaldiz tradizio politikoa zuen familia musulman *gurjar* baten baitan jaio zen. Bere aitona, aita eta ama izan dira parlamentuko kide. Bere aita, Chaudhary Munawwar Hasan (1964-2008), *Rajya Sabha*, goi ganberako kide izan zen. Istripuz hil ondoren, bere ama zen Begum Tabassum Hasan izan zen 2009an, *Lok Sabha*, Batzar Legegileko parlamentari hautatu zutena, Samajwadi Alderditik. Bere anaia ere, Chaudhary Nahid Hasan, Uttar Pradesh estatuko parlamentuan diputatua da.  

Iqra Choudharyk *Queen Mary Schoolen* ikasi zuen, New Delhin, eta *Lady Shri Ram Collegen* lizentziatu zen. Ondoren, Nazioarteko Zuzenbide Politikoan maisutza egin zuen Londresko Unibertsitateko SOAS Unibertsitatean, 2020an.  

### Ibilbide politikoa 
Iqrak 2016an hasi zuen bere ibilbide politikoa, hauteskundeetan Zila Panchayaten aurka lehiatuz eta 5.000 botogatik galduz. Gainera, paper garrantzitsua izan zuen Nahid Hasan anaiaren hauteskunde-kanpaina zuzentzen (hainbat aldiz espetxeratu zuten) Kairanako Batzarreko hautagai irabazle gisa. 

2024ko ekainean 29 urterekin parlamentuan eserleku bat lortu zuen, 2024ko hauteskunde orokorretan Kairanako landa-barrutian. *Samajwadi* Alderdiko hautagaia izan zen, Gobernuko Bharatiya Janata Alderdia haratiyako kide zen Pradeep Kumarri 69.116 botorekin garaituz.  

## Jarrerak 
Iqra Choudharyk bere ekintza politikoan lehentasuna eman die nekazaritzan dauden arazoei, landa konektibitate eta elektrizitate azpiegiturei eta emakume eta nesken hezkuntzaren defentsari. Emakumeen arteko berdintasunarekin konprometitua, kezkatuta agertu da 2024ko azken hauteskundeetan Legebiltzarrean emakumeen kopuruak behera egin duelako. 73 legebiltzarkide aukeratu dituzte, 2019an baino bost gutxiago, nahiz eta parlamentuak emakumeentzako aulkien erreserben lege bat onartu zuen, oraindik ezarri ez dena.

## Erreferentziak
Eskolastika Egaña

'*Maria Eskolastika Egaña Iraundegi *Prantzi'''* (Zumaia, 1885eko irailaren 29a - Zumaia, 1968ko urtarrilaren 23a) egunkari saltzailea izan zen, ehunka euskal abesti zekizkiena.

## Biografia 
San Migel egunekoa zela esatea gustatzen zitzaion, egun horretan bataiatu zutelako, baina bezperan jaio zen. Aita ezaguna zuen, Inazio Egaña *Prantzi*, santelmoetan bandera eramaten zuelako. San Telmo kaleko 4 zenbakian bizi zen, eta *La Voz de España* egunkariak saltzen ibiltzen zen, kalean deiadar eginez. 

Senartzat hartu zuen Juan Manuel Treku, eta hamabi seme-alaba izan zituzten. Euskal kanta pila bat zekizkien buruz. Alaba Itziarrek mahai inguru batean kontatu zuenaren arabera, ikertzaile bat baino gehiago etorri zitzaion bisitan, euskarazko hitzak, aditzak eta kantak biltzera, eta irratian ere elkarrizketa bat egin omen zioten behin. Luis Mari Aizpuruak *La Voz de España'' egunkariko herriko kronikan idatzitakoa da “entziklopedia” ibiltaria zela; dena gordetzen omen zuen buruan.
  
Herrian oso ezaguna eta maitatua zen, eta nortasun handia zuen. Manuel Mari Garatek bertso batzuk egin zituen San Telmo kaleari buruz, eta kale horretako pertsonaia ezagunen artean aipatu zuen Eskolastika, Julene Azpeitia eta beste batzuekin batera:

Kalearekin lotuta dago / bertan bizi den jendea

garai batean ezaguna zen / hor Kleto arrantzalea

**Eskolastika**, Epifanio / hau kale garbitzailea

Julene berriz irakaslea / eta euskal idazlea

## Irudiak 

Irudi:Eskolastika Egaña.jpg
Irudi:Eskolastika Prantzi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxita Etxezarreta

'*Maria Frantziska *Patxita* Etxezarreta Power*' (Zumaia, 1800eko martxoaren 23a - ib., 1880ko abenduaren 19a) Maria eta Jose ikastetxearen sortzailea izan zen. Zumaian kale bat duen emakume bakarretakoa da. 

## Biografia
Zumaiako handizkietako bat izan zen, emakume izanagatik. Bizente Etxezarreta zuen aita, gizon boteretsua, alkatea izana eta basadiak lehortuta erribera bihurtzea bultzatu zutenetako bat; ama Maria Felipa Power bilbotarra zuen, eta Patxitak berak ere bilbotarra hartu zuen senarra, Bartolome Arana. Zumaiarrek Maria Frantziskari “Doña Patxita” deitzen zioten. 

Emakume fededun, eskuzabal eta errukiorra izan zen, eta Sociedad de Señoras de San Vicente de Paul elkarteko kide ere bazen. Jada alargunduta, Patxitak eskola bat egin nahi izan zuen, neskak hezteko, eta asmo horren berri eman zion Bilboko San Antonio Abad elizako parrokoari, Mariano Ibarguengoitiari. Hark aholkatu zion Karitateko moja karmeldarren ordenakoei deitzeko. Eskola jartzeko etxe bat bazuen Patxitak, eta gainera ilobarena ere erosi zuen ondoan, lorategi eta guzti; Erribera kalearen hasieran inguruan zegoen, aldapa barrenean. Hasieran lau moja jartzea aurreikusi zuten Marianok eta Patxitak, eta mojek euskaraz jakitea garrantzitsua zela adierazi zuten, herriko jendeari ondo ulertzeko. 
Ikastetxea 1871ko abenduaren 4an inauguratu zuten, 118 neskarekin. Mariano  Ibarguengoitiaren biografian azaltzen denez, Patxita eskolan bertan bizi izan zen eta herriaren aldeko beste jarduera batzuk ere egin zituen, esaterako, eskolaurrea abian jartzea. 

Seme-alabarik gabe hil zen Patxita, eta Jose Mazarredo ilobak jaso zituen haren ondasun asko. Nolanahi ere, Zumaiako Udalari Arritokieta kaleko etxe bat eman zion, miserikordia etxea jartzeko baldintzarekin, eta halaxe egin zuen Udalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ixabel Antia

**Ixabel Antia Azkoitia** (Zumaia, 1911ko irailaren 21a - ib., 1982ko urriaren 25a) erizaina izan zen eta indizioak (injekzioak) jartzen ibili zen gehienbat, baita baserriz baserri ere.

## Biografia 
Mari kalean jaio eta bizi izan zen Ixabel, 3. zenbakian, eta 1936ko Gerran erizain ibili zen. Emakume indartsua zen Ixabel, edozein ordutan joaten zen etxera indizioak jartzera, gauez ere bai, eta baserrietan lan asko egin zuen. Bestelako lanak ere tartekatu zituen, eta garbitzaile ere aritu zen Karmelo Unanueren lantegian. 

Udalak inoiz edo behin kargu hartu zion, titulurik ez zeukalako, baina tituluduna ez zen ibiltzen Ixabel bezala bateko eta besteko baserrietara joaten. Oikiako baserrietara trenbidetik joaten zen, eta baserritarrei medikuarenagana laguntzen ere ibiltzen zen, haietako askok gaztelaniaz ez zekitelako. 

Amak kargu hartzen zion, bakarrik eta gauez ibiltzea arriskutsua zelako, baina Ixabelek esaten zion ez zuela beldurrik. Buruak eta gorputzak lagundu zioten arte aritu zen indizioak jartzen. 

## Irudiak 

Irudi:Ixabel Antia Azkoitia.jpg
Irudi:Ixabel Antia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axuntxion San Martin

'*Axuntxion San Martin Uranga *Tuntuxa'''* (Tolosa, 1881eko abuztuaren 14a - Zumaia, 1947ko uztailaren 21a) haurreskola moduko batean maistra eta zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Tolosako Plaza Berriko 12. zenbakian jaio zen, eta gurasoak bergararrak zituen. Senartzat Mariano Gurrutxaga zumaiarra hartu zuen eta Kale Nagusiko 2. zenbakian eskola bat eduki zuen (Goiko plaza aldera begira), 6 urtetik beherakoentzat, egunean 6 bat orduz zabalik. Abelin Linazisorok elkarrizketa batean esan zuenez, gizena zelako deitzen zioten *Tuntuxa* (gaztelaniaz “botijo”), eta zenbaitek *Tintuxenekoa'' ere esaten zioten eskolari.

Zenbaitek zioten ez zutelako asko ikasi han, baina besteren batek esan zuen maistra ona zela, eta hantxe ikasi zuela irakurtzen, idazten eta biderketak egiten.  

Neska eta mutil nahasian ibiltzen ziren, batzuetan 40 baino gehiago, eta kantuak eta otoitzak ikasten zituzten asko. 6-7 urte bete arte egoten ziren han, eta gero eskola batean ala bestean jarraitzen zuten: maristetan (Ubillos jauregian), eskola nazionalean (Alondegian edo Arrangoletan) edota mojen ikastetxean (Maria eta Jose). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felisa Basurto

**Felixa Basurto Aizpurua** (Itziar-Deba, Gipuzkoa, 1899ko urtarrilaren 17a - Zumaia, 1980ko abuztuaren 11) emagina izan zen, dozenaka zumaiar jaio ziren haren laguntzari esker.

## Biografia 
Itziar-Debako Usaberartza baserrian jaio zen, 1899an, eta 16 anai-arreba izan ziren. Bilbon ibili zen neskame, mediku baten etxean. Jose Ajuria medikuak irakatsi zion emagin lana. Alberto Aristondo hartu zuen senartzat eta orduan jarri ziren Zumaian bizitzen; sei seme-alaba izan zituzten. Kale Nagusian izan zuten etxea. 

Baserrietara ere joaten zen emakumeei erditzen laguntzera, astoaren gainean etortzen ziren bila. Bigarren bisita ere egiten zien erditu berriei, zilborrean infekziorik ez zeukatela ikusteko. Borondatea onartzen zuen, baina ez zuen ezer ere kobratzen bestela. Oso sukaldari ona zen Felisa, eta baserri batzuetara ere joaten zen tarteka lanera, okasio berezi batzuetarako otorduak prestatzera. Gero beste emagin bat hasi zen Zumaian lanean, titulua ere bazeukana, eta lan horretan aritzeari laga zion.

Omenaldi bat egin zion Padres de Familia elkarteak, Aita Mari zineman, 1977ko abuztuaren 12an. Zumaian hil zen, 1980an.

## Irudiak 

Irudi:Felisa Basurto ilustrazioa.jpg
Irudi:Felisari omenaldia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katalina Urkiola

**Katalina Urkiola** (Zumaia, Gipuzkoa - ib., 1596ko ekainaren 27a) XVI. mendeko itsas merkatari bat izan zen.
## Biografia 
Senarra marinel ezaguna zuen, Juan Zigaran kapitaina; Zumaian ezkondu ziren, 1875eko azaroaren 9an. Senarrak baimena eman zion negozioak egiteko, eta horretan aritu zen, Marina Lopez Zumaia bazkide hartuta (izeko zuen). Bien artean konpainia bat eratu zuten 1580an, bakoitzak 400 dukat jarrita, eta 130 tonako ontzi bat eraikitzeko agindu zuten (1.050 dukateko balioa zuena).

Narrondoko baserri baten inguruan lursail batzuen jabe zen Katalina eta mendi haietako zura erabili zuten ontzia egiteko. “La Conçeçión” izena jarri zioten izekok eta berak itsasontziari, eta irabaziak erdi bana egitea erabaki zuten. Lehenbiziko bidaia Rouan-era antolatu zuten, ontzia artile zakuz beteta. Espedizio horren buru Marinaren seme (eta Katalinaren lehengusu) Felipe Orio jarri zuten. Hiru urte geroago, ontzia Flandriatik bueltan zetorrela, ingelesek ontzia bahitu eta Falamuako kaira eraman zuten. Aurrez Azore uharteetan ere ibilia zen ontzia. 16 hilabetez bahituta egon zen itsasontzia, eta Ingalaterran salgai batzuk (artilleria piezak eta garia) erosita etorri zen berriz ere gure lurretara. Merkataritzako negozio handietan emakumeak ere aritu ziren, beraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak