open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Udaberri isila

***Udaberri isila*** () Rachel Carsonen ingurumen-zientzien alorreko liburua da. 1962ko irailaren 27an argitaratu zen liburua lehen aldiz, eta DDTak, erabilpen oso zabaleko intsektizidak, neurririk gabe erabiltzeak ingurumenean eragindako kaltea dokumentatu zuen. Carsonek industria kimikoari desinformazioa zabaltzea leporatu zion, eta funtzionario publikoei, berriz, industriaren marketin erreklamazioak ezbairik gabe onartzea.

Carson 1950eko hamarkadan ingurumen-arazoei buruz ikertzen hasi zen, batez ere pestizida sintetikoek eragiten zituztenei buruz. Ikerketaren emaitza *Udaberri isila* obra izan zen, zeinak AEBetako iritzi publikoari ingurumen-kezka piztu zioni.

Liburuak enpresa kimikoen aurkakotasun bortitz batekin egin zuen topo, baina iritzi publikoa astindu zuen eta AEBen pestizidei buruzko politika aldaraztea ekarri zuen, besteak beste, DDTa debekatzea nekazaritzan erabiltzeko. Halaber, AEBetako Ingurumenaren Babeserako Agentzia (EPA) sortzera eraman zuen bulkada eragin zuen.

2006an, Udaberri isila inoizko 25 liburu zientifiko handienetako bat izendatu zuten *Discover* aldizkariko editoreek.

Euskarazko lehen edizioa 2007an egin zuen Klasikoak bildumak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Jauregi

**Ainhoa Jauregi** (Hernani, Gipuzkoa, 1981) kazetaria da. 2024ko urrian Hamaika Telebistako zuzendari bilakatu zen, Iñaki Uriaren lekukoa hartuz. 

## Ibilbidea 
2005ean lizentziatu zen kazetaritzan Euskal Herriko Unibertsitatean. 2006ik 2020ra Bainet TVn erredakzio eta lokuzio lanak egin zituen. Ondoren,  Hamaika Telebistako Ekoizpen arduraduna izan zen 4 urtez. 2024ko urrian, berriz, zuzendari kargua hartu zuen telebista berean.Kargua hartu berritan aurreratu zuen orain arteko ildoari jarraipena emango diola Hamaika Telebistak baina aldi berean «*Eduki berritzaile eta erakargarriak eskainiz. Betiko ikusleak ahaztu gabe, belaunaldi berriekin bat egiteko*»«Eduki azkarrak, dinamikoak eta bisualak eskatzen dituzte gazteek, erraz partekatzen direnak –aipatu zuen Jauregik aurkezpen ekitaldian–. Youtube, Tiktok, Instagram eta plataforma horien bidez iritsi nahi dutela haiengana. Arlo horretan egindako  ahaleginek harrera ona izan dutela orain arte: gazteen parte hartzea errazten duten edukiak eta haien errealitatearekin bat egiten dutenak iristen zaizkiela gehien»

## Sariak 
2024an Ainhoa Jauregik Kudeaketa aurreratuaren euskal saria jaso zuten Euskalit. Kudeaketa Aurreratua-Gestión Avanzadaren eskutik, Maddi Mochales Zumelagarekin batera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Udal Igerilekua

**Melillako Udal Igerilekua** Melillako mendebaldean dagoen kirol instalazioa da. Barruko bi igerileku ditu, bata 25 metrokoa eta bestea haurrentzakoa. Melillako Hiri Autonomoak kudeatzen du.  

## Historia 
1990ean inauguratu zuten, eta gerora handitu. Garai hartan, 25 m-ko igerileku bakarra zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Jumper

**John Michael Jumper** (Little Rock, Arkansas, 1985) estatubatuar kimikari eta informatikaria da. Demis Hassabisekin partekatu zuen 2024ko Kimikako Nobel Sariaren erdia, AlphaFold erabiliz proteinak tolesteari buruzko iragarpenengatik. Beste erdia David Bakerrek irabazi zuen.

2007an Vanderbilt Unibertsitatean lizentziatu zen, 2010ean Cambridgeko Unibertsitatean masterra egin zuen eta 2017an Chicagoko Unibertsitatean kimika teorikoan doktoratu zen.

DeepMind Technologies-eko zuzendaria da eta AlphaFold-en sortzaileetako bat izan zen. Adimen artifizialaren eredu honen bidez, proteinen egiturak zehaztasun handiz aurreikus daitezke.
Mentol

**Mentola** konposatu organikoa da, C10H20O formula duena, alkoholen familiakoa eta monoterpenoideen klasekoa. Modu naturalean aurkitzen da mendaren familiako hainbat landareren olioetan, hala nola basamendan eta mendafinean. Argizariaren testura duen substantzia kristalinoa da, zuria edo gardena; solidoa da giro-tenperaturan, eta tenperatura horren gainetik partzialki urtzen da. 

Naturan dagoen mentol-forma nagusia **(−)-mentola** da, eta (1*R*,2*S*,5*R*) konfigurazioa esleitzen zaio.

Pertsona askorentzat, mentolak freskotasun sentsazioa sortzen du arnastu, irentsi edo azalaren gainean ezartzen denean. Menda landareak mendeetan zehar erabili izan dira mina arintzeko eta elikagaietan belar aromatiko gisa. Mentolak ezaugarri anestesiko lokalak eta narritaduraren aurkakoak ditu, eta eztarriko narritadura txikiak arintzeko asko erabiltzen da. Mentolak, era berean, κ-opioideen agonista ahul gisa jokatzen du.

## Ekoizpena eta sintesia 
Mentol naturala pipermint-olioa izoztuz erdiesten da. Agertzen diren mentolezko kristalak iragaziz separatzen dira.

Mentola sintitzatzeko Ryōji Noyori-k eta bere taldeak garatutako sintesi asimetrikoa usatzen da. Mirzenoa erabiltzen da lehengai gisa, beheko eskeman ikus daitekeen legez.

502x502px

## Erabilera 
Mentola aromatizatzaile gisa erabiltzen da hortzetako pastetan, farmazia-produktuetan, aerosol aire-gozagarrietan, kosmetikoetan, likoreetan, gozogintzan eta lurrinetan. Beste erabilera batzuk ere baditu industrian osagarri gisa: pintura eta laketan, itsasgarrietan, garbiketa-produktuetan, desinfektatzaileak, disolbatzaileetan eta animaliak zaintzeko produktuetan, besteak beste.

## Isomeroak 
[erdian|thumb|520x520px|Mentolaren [Isomero|isomeroak]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiro Pitxoia

**Tiro Pitxoia** tiroa praktikatzeko eremu bat da, Arraten (Eibar) dagoena, 1950eko hamarkadan sortua. Jatetxe bat ere badu ondoan, euskaraz izen horrekin ezagutua (Tiro Pitxoia). Izena gazteleratik datorkio, bertan praktikatu izan den tiro modalitateetako bat usoak aske utz eta tirokatzea izan baita. Ohiko praktika eta lehiaketak, ordea, makinek jaurtitako plater hegalari plastikoekin egiten dira.
thumb|Jatetxea eta tiro klubaren egoitza, tiro-eremuaren ondoan.
1950eko hamarkadan eraiki zen, aurretik Arrateko auzo-eskola eta abadetxeko ortuak zeuden tokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaskomendi

**Kaskomendi** Donazaharre herrian dagoen mendi-kaskoa da, zeinak Erdi Aroan Sancti Petri gaztelua izan zuen bertan eraikia.

Uste da 1177. urtean Rikardo Lehoi-Bihotza, Ingalaterrako erregeak, suntsitu zuela bere tropekin. Akitaniako lurrak ingeles monarkiaren jabego bihurtu zirelarik, Ipar Euskal Herriko lur hauetan borroka izan zen Nafarroako Erresumaren eta Ingalaterra-Akitaniaren artean: Lapurdi geratu zen Ingalaterraren mende, eta Donazaharreko gaztelu hau suntsitu arren, barrualdeko zonalde hau nafarren esku geratu zen, Nafarroa Beherearen lurralde-kontzepzioa garai horretara lotu daitekeelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamala Sohonie

**Kamala Sohonie** (Indore, 1911ko edo 1912ko ekainaren 18a - New Delhi, 1998ko ekainaren 28a) Indiako biokimikari aitzindaria izan zen, eta 1939an diziplina zientifiko batean doktoretza jaso zuen lehen emakume indiarra izan zen. Bere onarpenak eta Indiako Zientzia Institutuan (Bangalore) egindako lanak erraztu egin zuen historian lehen aldiz emakumeak erakundean onartuak izateko bidea.

Bere ikerketek bitaminen efektuetan eta lekaleen, arrozaren eta Indiako biztanleriaren sektore pobreenetako batzuek kontsumitutako elikagai-taldeen nutrizio-balioetan sakondu zuten. "Neera" izeneko palma estraktuaren nutrizio onurei buruzko bere lana Rajendra Prasad orduko presidentearen iradokizunean oinarritu zen. *Rashtrapati saria* jaso zuen lan horregatik.

Ondoren, ikerketa-beka bat eskatu zuen Indiako Zientzien Institutuan, baina C. V. Raman orduko zuzendari eta Nobel saridunak atzera bota zuen bere eskaera, emakumeak ikerketa bat egiteko gai ez zirela argudiatuz. Geroago esan zuen: «Raman zientzialari handia zen arren, oso estua zen. Ez dut inoiz ahaztuko nola tratatu ninduen bakarrik emakumea nintzelako. Orduan ere, Ramanek ez ninduen ikasle erregulartzat hartu. Hau irain handia izan da niretzat. Emakumeen aurkako aurreiritziak hain ziren larriak garai hartan. Zer espero daiteke Nobel saridun batek ere horrela jokatzen badu?» Urte baten ondoren ere, emakume asko onartu zituzten erakundean.

## Karrera eta ikerketa 
Institutuko aholkularia Sri Srinivasayya izan zen. Hemen egon zen bitartean, esnearen, lekaleen eta lekadunen proteinetan lan egin zuen (gai hori bereziki esanguratsua izan zen Indiako testuinguruan). Bere dedikazioak eta ikertzeko gaitasunak eragina izan zuten Ramanen erabakian, hau da, 1936an bere maisutza sari batekin osatu eta urtebetera emakumeei IISc-en sartzeko aukera ematean. Richter joan zenean, Robin Hillekin lan egin zuen eta landare-ehunak aztertu zituen. Patatekin egindako lanean oinarrituta, "Citocromo C" entzima aurkitu zuen. Entzima horrek funtsezko papera betetzen du elektroien garraio-katean (organismoentzat energia sortzeko prozesua), eta landareetan eta giza eta animalia-zeluletan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dullingham

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 767 biztanle zituen.
Duxford

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 2.099 biztanle zituen.
Κ-opioideen errezeptore

**κ-opioideen errezeptorea** edo **kappa-opioideen errezeptorea**, ketazozina estekatzaileagatik **KOR** edo **KOP** laburtua, G proteinei loturiko hartzaile bat da, gizakietan *OPRK1* geneak kodetzen duena. KOR G proteinako Gi/G0 azpiunitateari akoplatuta dago, eta opioide motako konposatuei garunean lotzen zaizkien lau hartzaile erlazionatuetako bat da. Konposatu horien efektuetan bitartekari lanak egiten dituzte. Efektu horien artean daude nozizepzioaren, kontzientziaren, kontrol motorraren eta gogo-aldartearen alterazioa. Hartzaileen sistema horren erregulazioan aldaketak alkoholarekiko eta drogekiko adikzioarekin lotu dira.

KOR opioideen errezeptore mota bat da, dinorfina opioide peptidoa lehen mailako ligando endogeno gisa lotzen duena (organismoan modu naturalean dagoen substratua). Dinorfinaz gain, alkaloide naturalen, terpenoen eta ligando sintetikoen barietate bat hartzaileari lotzen zaio. KORrek adikzioa kontrolatzeko mekanismo natural bat eman dezake, eta, beraz, hartzaile horri zuzendutako farmakoek potentzial terapeutikoa izan dezakete adikzioaren tratamenduan.

Hartzaile horren banaketa edota funtzioa sexuen artean desberdinak izan daitezkeela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ketazolam

**Ketazolam** bentzodiazepinen familiako antsiolitiko bat da. Propietate antsiolitikoak, hipnotikoak, lasaigarriak, amnesikoak, antikonbulsiboak eta sistema muskulu-eskeletikoaren lasaigarriak ditu.

Ketazolama espasmoaren aurkako farmako eraginkorra ere bada, istripu zerebrobaskularrekin, bizkarrezur-traumatismoekin, sindrome zerbikalarekin, entzefalitisaren zurruntasunarekin eta abarrekin lotutako espastizitaterako erabiltzen dena. Benzodiazepina guztiak bezala, ketazolama ez da egokia eguneroko estresarekiko antsietate erreaktiboaren tratamenduan, baina bai antsietate-nahasmendu orokortuan, antsietate sozialean, izu-nahasmenduan, fobietan eta abarretan, eta depresio-nahasmenduekiko bigarren mailako antsietatean.

## Ekintza-mekanismoa 
Azido gamma-aminobutirikoaren (GABA) jarduera areagotuz jarduten du; burmuinean dagoen neurotransmisore inhibitzaile bat da, GABA-ergikoa hargailuarekin lotzea errazten baitu.

## Arreta-neurriak eta ohartarazpenak 
Bentzodiazepinak arreta handiz erabili behar dira adineko pertsonengan, haurdunaldian, haurrengan, alkoholikoengan edo drogazaleengan, eta beste nahaste psikiatriko batzuk dituzten pertsonengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido aminobutiriko

**Azido aminobutirikoa** hiri konposatu kimiko isomerikoetako bat izan daiteke:

* Azido α-aminobutirikoa (AABA)
* Azido β-aminobutirikoa (BABA)
* Azido γ-aminobutirikoa (GABA)

## Erreferentziak
Narine Abgarian

**Narine Jurii Abgarian** edo **Narine Jurievna Abgarian** (, ; Berd, Tavux, Armeniako SES, 1971ko urtarrilaren 14a) armeniar idazle eta blogaria da, errusieraz idazten duena.

## Bizitza 
Narine Abgarian Armeniako Berd herrian jaio zen. Haren aita medikua zen, ama, berriz, irakaslea. 

Jerevango Briusov Hizkuntzen eta Gizarte Zientzien Unibertsitatean ikasi zuen eta 1993an Moskura joan zen bizitzera. Blog bat sortu zuen LiveJournal webgunean, eta horrela hasi zen bere literatura-ibilbidea.

2012an *Semion Andreitx. Letopis v karakuliakh* liburua kaleratu zuen, eta 2014an *Xokoladny deduxka* (azken liburu hori Abgarianek Valeri Postnikovekin batera idatzi zuen).

2015eko abuztuan Aleksandr Grin saria irabazi zuen, eta 2016an Jasnaia Poliana saria.

Sozidanie ongintzazko fundazioko patronatuko kidea da.

## Lanak 
## Sariak 
* 2011: Urteko Eskuizkribua (*Maniunia* eleberri laburragatik)
* 2013: BABY-НОС saria
* 2015: Aleksandr Grin saria
* 2016: Jasnaia Poliana saria (*S neba upali tri jabloka* eleberriagatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicholas Pryor

**Nicholas David Pryor**, **Nicholas David Probst** jaioa (Baltimore, Maryland, 1935eko urtarrilaren 28a – Wilmington, Ipar Carolina, 2024ko urriaren 7a) estatubatuar aktorea izan zen.

1975. urteko zineman egin zituen lehen lanak. Damien: Omen II, Airplane! eta Risky Business bezalako filmetan, eta Beverly Hills 90210 bezalako telesailetan parte hartu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Diplopia

**Diplopia** (gr. διπλόος 'bikoitz', eta ὄψ, ὀπός 'ikusmen' hitzen lotunea) edo **ikusmen bikoitza** ikusmenaren akatsa da, begiko muskulu motorren koordinazioa behar bezala egiten ez delako objektuak bikoitz ikusarazten dituena.

Komenigarria da diplopiaren sintoma pasatzen ez uztea, ez baitu berez sendatzen, hasieran ez bada behintzat, eta normalean larritasun handiagoko beste gaixotasun baten abisua izaten da (alarma-sintoma). Nahiz eta beti kezkatuta gauden diplopiaren balizko ezbeharren eta are hilgarriak izan daitezkeen kausengatik, azterlan batean ikusi zen diplopia zuten pazienteen % 16k baino ez zituztela hilgarriak izan zitezkeen etiologiak.

## Kausak 
Diplopia hainbat arrazoirengatik sortzen da:

Begi bat ixtean desagertzen denean, bi arrazoi izaten ditu normalean:
* Gihar okulomotoreen paralisia, eta, ondorioz, begietatik deslerrokatzea. Irudia erretinako leku desberdinetan sortzen da begi edo
* Estrabismoa.

Begi bat ixtean irudi bikoitza desagertzen ez bada, irudi hori, oro har, begiko lenteen arteko korrelazio lehenetsiak eragiten du.

* Iragazki polarizatu bat erabiliz ikusmen bikoitzeko begi batekin begiratzean, irudi bikoitza desagertzen den iragazki polarizatzailean aurkitzen bada, irudi hori kristalinoko birrefringentzia bidez eratzen da.
* Begi batekin ikusten den irudi bikoitzaren kasuan, garrantzitsua da begietako presioa egiaztatzea, begietako glaukomarekin lotuta baitago.

Diplopia minbiziaren gaixotasunekin ere lotuta egon daiteke, hala nola cavumeko linfoepitelioman, non nerbio optikoa erasan daitekeen.

## Diagnostikoa 
Paziente batek diplopia badu, berehala kontsultatu behar dio mediku bati. Miaketa fisikoa egin ondoren, honako hauek eska ditzakete:
* Lancasterren testa
* Begi-hondoa
* Odol-analisia (odoleko glukosa-mailak ikusteko)
* Erresonantzia magnetikoa
* Ordenagailu bidezko tomografia

Era berean, pazienteari adieraziko zaio azukrea eta gatza saihestu behar dituela laborategiko azterketaren emaitzak izan arte. Pazienteari begi bat oklusioa ere eskatzen zaio, alde bakoitza egun batean txandakatuz. Horrela, ikusmen bikoitza saihesten da, ia beti zorabioa eta buruko mina eragiten baititu.

Diplopiak, berez, ez dakar ondoriorik osasunean, ikusmena ez dago arriskuan, ezta bizitza ere, baina gaixotasun horren kausak larriak izaten dira, eta, beraz, garaiz detektatu behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Arnold

**Johann Eduard von Arnold**, **Ivan Karlovitx Arnold** izenez ezagunagoa, (; Mosku, 1805eko urriaren 7agreg./irailaren 25ajul. – San Petersburgo, 1891ko maiatzaren 8a /apirilaren 26ajul.) alemaniar jatorriko errusiar margolari eta irakaslea izan zen. Moskuko gorren lehen ikastetxea sortu zuen 1860an.

## Bizitza 
Karl-Johann von Arnolden semea, Moskun jaio zen 1805ean. Haurtzaroan entzumena galdu zuen konkusio baten ondorioz.

1811tik 1813ra San Petersburgoko Gorren Ikastetxean ikasi zuen. 1816an Alemaniara joan zen; 1819ra arte Berlingo Arte Akademian eta Gorren Eskolan ikasi zuen, gero, 1819tik 1822ra Dresden ondoko barnetegi batean, eta 1822-1824 urteetan Dresdengo Arte Akademian, non zilarrezko domina batekin graduatu zen. Geroago gorren hezkuntza ikasi zuen bi urtez. 1866ra arte zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Rowe

**Ruth Rowe** arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karen Scavotto

**Karen Scavotto** (Danbury, 1982ko apirilaren 17a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dieldrina

**Dieldrina** konposatu organikoa da, C12H8Cl6O formula duena organokloratuen familiakoa. Solido arrexka da. Uretan disolbaezina, baina disolbagarria ohiko disolbatzaile organikoetan. Intsektizida gisa baliatu izan da.

Dieldrina poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko Hitzarmenak fabrikatzea eta usatzea debekatzen du.

## Sintesia 
Dieldrina Diels-Alder erreakzio bati jarraituz eratzen da eta horri zor dio izena. Hexakloro-1,3-ziklopentadienoa Norbornadienorekin erreakzionarazten da aldrina sortuaz. Ondoren, aldrina peroxido azido batez tratatzen da, azido perazetikoz adibidez.

447x447px|DieldrinSynthesis

Dieldrina teknikoak % 5-15 bitarteko ezpurutasun kloratuak izan ditzake, aldrina eta endrina bereziki.

## Erabilera 
Dieldrina intsektizida gisa usatu da nekazaritzan, eritasun-bektoreak diren intsektuak kontrolatzeko eta termitak borrokatzeko.

## Toxikotasuna 
Dieldrinaren erdibizitza lurzoruan 5 urtekoa da. Halaber, aldrina intsektizida oso azkar bihurtzen da dieldrina eta, ondorioz, ingurugiroan dagoen dieldrina-kontzentrazioa handiagoa da erabilerak aditzera emango lukeena baino.

Dieldrina oso toxikoa da arrainentzat eta ur-bizidunentzat, igelentzako bereziki beren enbrioiek bizkarrezurraren deformazioak izan baititzakete dieldrina-kontzentrazio oso txikitan ere.

Dieldrina lipodisolbagarria da eta gantzetan metatzen da. gainera kate trofikoan gora kontzentrazioa handitu egiten da. Gizakiongan ere aurkitu izan da.

Iraupen luzeko dieldrina-esposizioak, baxuak izan arren, gizakiongan buruko minak, zorabioak, suminkortasuna, botagura eta muskulu-espasmoak eragiten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aldrina
* Endrina

## Kanpo estekak
Interleuzina 2

**Interleuzina-2** (**IL-2**) interleuzina bat da, immunitate sistemako seinaleztatze zitokina motako molekula bat. 15.5–16 kDa dituen proteina bat da, leukozitoen jarduera erregulatzen duena. Zelula horiek dira immunitatearen arduradun. IL-2 gorputzak mikrobioen infekzioen aurrean duen erantzun naturalaren parte da, eta bere arduretako bat da kanpoko ("norbera ez") eta "norbera" bereiztea. IL-2k bere efektua egiten du IL-2 errezeptoreei lotuta, linfozitoetan agertzen direnak. IL-2ren iturri nagusiak CD4+ T linfozito aktibatuak eta CD8+ T linfozito aktibatuak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maren Nyland Aardahl

**Maren Nyland Aardahl** (1994ko martxoaren 2a) eskubaloiko jokalari norvegiarra da Odense Håndbold eta Norvegiako talde nazionalaean jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Clitocybula abundans

***Clitocybula abundans*** *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus abundans* (Basionimoa), *Collybia abundans*, *Collybia uniformis*, *Gymnopus uniformis*, *Fayodia abundans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, argia, ia zuria ertzean, ilunagoa arre kolorea, arre-gris kolorekoa erdirantz.

**Orriak:** Zuriak, ez oso estu, garbi dekurrenteak, orritxoekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zuria, flokosoa hondo ilunagoarekin, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Abundans* epitetoa latinetik dator, ugari, esan nahi duen “abundans” hitzetik. Ale asko agertzen direlako?

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Habitata ezaugarria da, egurren hondakinetan, baita ezkutuan lurperatuta dauden egurren hondakinetan ere.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen eta koniferoen egurren hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Peru, Kenya, Espainia, Alpeak, Austria, Alemania, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pholiotina rugosa

***Pholiotina rugosa*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus togularis var. filaris*, *Galera pusilla*, *Galera vestita var. pusilla*, *Pholiota rugosa* (Basionimoa), *Pholiota filaris*, *Pholiota togularis var. filaris*, *Conocybe filaris*, *Pholiotina filaris*, *Conocybe pusilla*, *Pholiotina filaris var. rugosa*, *Conocybe rugosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, lehenik koniko-kanpai itxurakoa, gero ganbil-laua, titiduna. Kapelaren azala leuna, higrofanoa, arre-okre koloretik arre-gorrixkara doana, hori-okre argia lehortzean.

**Orriak:** Adnatuak, hasieran okre zurbil kolorekoak, gero marroi-laranja kolorekoak.

**Hanka:** 2 eta 3,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,3 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, bihurgunetsu samarra, zurruna, arre argi kolorekoa, eraztuna ez oso iraunkorra.

**Haragia:** Urria, biguna, marroia, zapore gozokoa eta usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen “cono” hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen , “cybe” hitzetik. *Filaris* epitetoa latinetik dator, haria, esan nahi duen “filum” hitzetik. Bere mehetasunagatik.

## Jangarritasuna 
Toxiko hilgarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiotina aporos*-en oso antzekoa da, hemen deskribatutako espeziea baino askoz ohikoagoa.

## Sasoia eta lekua 
Urria. Udaberritik udazkenera. Hostozabalen soilgune belartsuetan, parkeetan, lorategietan eta bide bazterretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guatemala, Kolonbia, Bolivia, Argentina, Europa, Errusia, Txina, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interleuzina 1

**Interleuzina 1** gorputzeko hainbat zelulek sortzen dituzten zitokina familia bat da, batez ere aktibatutako makrofagoek. Kopuru handitan sortzen dira gorputzean dagoen edozein lesioren, infekzioren eta estresaren ondorioz. Hantura eragiten duen mediatzaile gakoetako bat da, eta sukarra, neutrofilia eta fase akutuko proteinak sortzen laguntzen du. Gizakietan 2. kromosoman kodetzen dira, eta aurkitutako lehenengo zitokina izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interleuzina 1 alfa

**Interleukin-1 alfa** (**IL-1 alfa** edo **IL-1α**) edo **hematopietina 1** interleuzina 1 familiako zitokina bat da, gizakiengan *IL1A* geneak kodetzen duena. Oro har, inerleuzina 1 hanturaren sortzailea da, eta sukarra zein sepsia bultzatzen ditu. IL-1α inhibitzaileak sortzen ari dira prozesu hauek gelditu eta hainbat gaixotasun tratatu ahal izateko. 

IL-1α batez ere aktibatutako makrofagoek produzitzen dute, baita neutrofiloek, epitelioko zelulek eta endotelioko zelulek ere. Jarduera metaboliko, fisiologiko eta hematopoietikoa du, eta paper nagusia du immunitate sistemaren erantzunean. Interleuzina-1 errezeptorera lotzen dira. Tumoreen nekrosi alfa-faktorea aktibatzen duen bide bakarra da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Sun-kyun

**Lee Sun-kyun** (; Seul, Hego Korea, 1975eko martxoaren 2a - 2023ko abenduaren 27a) aktore hegokorearra izan zen. Nazioartean, ezagun izan zen Bong Joon-ho zuzendariaren *Parasite* (2019) filmean egindako lanagatik. Film horrek Oscar sari bat irabazi zuen, eta lan honengatik Antzezleen Sindikatuaren Sarietan sari bat irabazi zuen bere taldekideekin batera. Beste sari batzuk ere jaso zituen, Nazioarteko Emmy Sari baterako izendapen bat barne. 

Leek 2000. urtean egin zuen debuta aktore gisa, eta telesailetan eta antzerki musikalean aritu zen. *Coffee Prince* eta *Behind the White Tower* dramek (biak 2007koak) ospea eman zioten, eta ondoren *Pasta* (2010), *Golden Time* (2012) eta *My Mister* (2018) etorri ziren.

Bien bitartean, pantaila handian, Las Palmas Kanaria Handikoa Nazioarteko Zinema Jaialdiko Aktore Onenaren saria jaso zuen *Paju*-n (2009) egindako lanagatik. Ondoren, kritikaren laudorioak etorri ziren, *Helpless* misteriozko thrillerragatik (2012), *All About My Wife* komedia erromantikoagatik (2012) eta *A Hard Day* komedia beltz eta poliziakoagatik (2014).

2023ko abenduaren 27an, Lee bere buruaz beste eginda hil zen, 48 urte zituela. Hil zenean, ustezko droga kontsumoagatik ikertua izaten ari zen. Bong Joon-ho zuzendariak eta beste pertsona ospetsu batzuek ikerketa bat eskatu zuten Hego Koreako komunikabideek eta poliziak Leeren heriotzan izan zuten paperari buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gastrina

**Gastrina** urdaileko, duodenoko eta pankreako G zelulek eta nerbio bagoaren zuntz peptidergikoek jariatzen duten hormona peptidiko bat da. Epitelio gastrikoaren hazkundea, higikortasuna eta azido klorhidrikoaren eta pepsinogenoaren (zelula nagusiek askatutako pepsinaren aitzindaria) jariaketa estimulatzen ditu, zeina pepsina gisa aktibatzen baita urdailean azidoarekin kontaktuan jartzean.

Gastrina bere errezeptoreetaraino iristen da. Errezeptore horiek *fundus*aren guruinetako zelula parietalen mintzean daude, urdailean, eta HClaren askapena eragiten dute. Gastrina askatzen duten beste faktore batzuk honako hauek dira: elikagaiek urdail-pareta distentsionatzea, elikagai erdi-digerituen pH alkalinoa eta RH2 hartzaile histaminergikoen estimulazioa.

Medikuek odolean gastrina zehaztea eskatu ohi dute, hipersekrezioa dagoela susmatzen dutenean. Ultzera peptiko gastrikoan edo gastrina edo gastrinoma jariatzen duen tumore baten barruan agertzen da, besteak beste. Zollinger-Ellisonen sindromea esaten zaio horri, eta urdailean eta heste meharrean ultzerazio larri bat edo batzuk izatea eta abdomeneko mina eta beherakoa izatea ditu ezaugarri. Ondorioz, tolestura gastrikoen hipertrofia sortzen da. Gastrinomak tumore onbera gisa ager daitezke pankrearen buruan (% 50-60) edo beste hipofisi-tumore eta paratiroide batzuekin batera I. motako neoplasia endokrino anizkoitzean, kasuen % 25ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wybunbury

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Cheshire konderrian.

2021ean 1.459 biztanle zituen.
Min Jin Lee

**Min Jin Lee** (; Seul, Hego Korea, 1968ko azaroaren 11) Manhattanen (AEB) bizi den korear-estatubatuar idazle eta kazetaria da. Bere lanek gai korear eta korear-amerikarrak jorratu ohi dituzte. *Free Food for Millionaires* (2007) eta *Pachinko* (2017) eleberrien egilea da. Azken hori serie gisa egokitu zuen Apple TV+ -ek 2022an.

Lee Seulen jaio zen, Hego Korean. Bere familia 1976an iritsi zen Ameriketako Estatu Batuetara, zazpi urte zituenean, eta New Yorkeko Queens barrutian hazi zen. Gurasoek handizkako bitxi-denda bat zuten Manhattango auzo korearrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arene 6

thumb|**Logoa (Errautsetatik)**
**Arene 6** Punk Oi! musika taldea da, 2016an sortua Uribe Kostako Algortako auzoan.
## Historia 
Taldea 2019ko irailean sortu zen, Erasoka taldeak jotzeari utzi zionean. Ibon eta Iñaki musikaren munduan jarraitzeko gogoekin zeuden, eta proiektu berri hau sortzea erabaki zuten. Bi gitarra- eta baxu-jole bat behar zituzten taldea osatzeko. Jokin (Smoking Barrels) eta nirekin (Koldo, Garrasika) hitz egin eta entseguekin hasi ziren. Taldeak hainbat diskotan eta zuzenekotan parte hartu du, eta Euskal Herriko rock eszenan leku garrantzitsua hartzen ari dira.

## Izenaren Jatorria 
Taldearen izena Algortako kale baten izenetik dator, (Arene izeneko kaleko 6. atarian Guardia Zibilaren kuartel bat dago).

## Taldekideak 
Ibon: AbeslariaIñaki: BateriaJokin: GitarraKoldo: BaxuaJon: Gitarra

## Musika estiloa 
Arene 6 taldearen musikan giro atmosferikoak eta pasarte energetikoak konbinatzen dira, eta horrek beren kantuetan intentsitate handiko zubiak sortzen ditu.

Taldekideak esperientzia zabala dute beste musika taldeetan, eta horrek **Arene 6**-ren estilo propioa aberasten lagundu du. Gainera, euskaraz abesten dute, eta hori ezinbesteko elementua da beren musika nortasunari dagokionez.Taldearen musika taldekideen eguneroko bizipenetatik sortzen da, *baita euskal mitologiarekin eta gizarte-gai batzuekin lotutako gaiei buruz ere inspiratzen da.*

## Diskografia 
### Diskoak 
-*Errautsetatik* (2022).
### EP-ak 
-Split 12", (Streetwise Iruñear taldearekin),(2023)
-*Bereizezinak*, (2023).

### Singleak 
-Suak Gugan Dirau (2021)-Txikia(2023)-Bandera Negra (BKTS-rekin)(2023)-Herri Baten Arnasa(2024).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winterley and Wheelock Heath

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen eta Winterley eta Wheelock Heath herriak elkartuz osatutako udalerri bat da, Cheshire konderrian.

2016an 1.138 biztanle zituen.
The Bank (Cheshire)

**The Bank**, Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Cheshire konderrian.

2016an 609 biztanle zituen.
Sutton Lane Ends

'*** edo **Sutton*', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Cheshire konderrian.

2020an 936 biztanle zituen.
Marguerite Abouet

**Patricia N’gbandjui**, ***Marguerite Abouet*** izengoitiaz ezagunagoa, (Abidjan, 1971) bolikostar-frantziar idazle, komiki gidoilari eta zinema zuzendaria da.

## Bizitza 
Marguerite Abouet 1971n jaio zen Boli Kostako Abidjan hirian. Haren amak Singer Corporationen lan egin zuen, eta aitak Hitachin.

Hamabi urte Abidjango Yopougon auzoan eman zituen. Gerora, bere bizitzako garai horretan inspiratu zen *Aya de Yopougon* eta *Akissi* komikiak sortzeko.

1983an, hamabi urte zituela, Frantziara joan zen osaba zahar batekin bizitzera. Han neskamearen gelan bizi zela, idazten hasi zen baina oraindik bere idazlanak argitaratzeko asmorik gabe.

2005ean *Aya de Yopougon* komikiaren lehen liburukia kaleratu zuen. 2011n, *Aya de Yopougon*en animaziozko film baterako moldaketa zuzentzen hasi zen.

Marrazki bizidunen bikoizketan ere parte hartzen du. 2011n emakume afrikarra bikoiztu zuen *Le Chat du rabbin* filmean, eta 2013an Fanta eta ama Mamadou *Aya de Yopougon* flmean.

## Lanak 
* *Aya de Yopougon* (8 liburukitan, 2005-2023)
* *Akissi* (10 liburukitan, 2010-2020)
* ''Délices d'Afrique* (sukaldaritzako liburua, Agnès Mauprérekin batera, 2012)
* *Bienvenue* (3 liburukitan, 2010-2014)
* *Essi dans la forêt des monstres* (2017)
* *Commissaire Kouamé* (2 liburukitan, 2017-2021)
* *Terre gâtée: Ange, le migrant* (2018)

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2006: Angulemako Komiki Azokako lehenengo album onenaren saria
* 2007: Prix de la BD du *Point''
* 2011: Angulemako Komiki Azokako gazteentzako lanik onena
* 2016: Arteen eta Letren Ordenaren zalduna 
* 2022: Jacques Lob saria
* 2023: Merezimenduaren Ordena Nazionalaren zalduna 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orexina

**Orexina**, **hipokretina** bezala ere ezaguna, kitzikapena, esna egotea eta apetitua erregulatzen dituen neuropeptido bat da. Orexina-A eta orexina-B formetan existitzen da, eta bi orexina-hartzaile mota daude. Narkolepsiaren forma arruntena, 1 motakoa, non norbanakoak muskulu-tonuaren galera txikiak izaten dituen (kataplexia) , garunean orexina faltak eragiten du, hura sortzen duten zelulak suntsitzearen ondorioz. Giza garunean orexina ekoizten duten 50.000 eta 80.000 neurona artean daude, batez ere eremu perifornikalean eta alboko hipotalamoan. Nerbio-sistema zentralean zehar oso zabalduta daude, eta esna egotea, elikadura eta beste portaera batzuk erregulatzen dituzte.

Orexina 1998an aurkitu zuten arratoiaren garunean lan egiten zuten bi ikertzaile talde independentek, ia aldi berean. Talde batek orexina bataiatu zuen, *orexis* hitzetik, grezieraz «apetitu» esan nahi duena; beste taldeak hipokretina deitu zion, hipotalamoan sortzen delako eta sekretinaren, beste peptido baten, nolabaiteko antza duelako. Ofizialki, *hipokretina* (*HCRT*) geneei eta transkribatuei erreferentzia egiteko erabiltzen da; orexina, berriz, kodetutako peptidoei erreferentzia egiteko. Arratoiaren garuneko orexina-sistemaren eta giza garuneko sistemaren artean antzekotasun handia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nodira

**Mohlaroyim** (), ***Nodira*** () izengoitiaz ezagunagoa, (Andijan, 1792 – Kokand, 1842) uzbekistandar poeta eta politikaria izan zen.

Nodira, oro har, Uzbekistango poetarik nabarmenenetako bat da. Uzbekeraz eta persieraz idatzi zuen, eta ***Komila*** eta ***Maknuna*** izengoitiak ere erabili zituen. Bere diban asko gaur egunera arte iraun dute eta 10.000 poesia lerro baino gehiagoz osatuta daude.

## Bizitza 
Nodira Muhammad Umar Khanen emaztea zen, Kokandeko khanerria gobernatu zuena 1810 ingurutik 1822an hil zen arte. Senarra hil zitzaionean, Nodira Kokandeko *de facto* agintari bihurtu zen, Muhammad Ali Khan semea nerabea baitzen. Aholkulari izaten jarraitu zuen bere erregealdian zehar. Poeta ere izan zen, eta uzbekeraz eta persieraz idatzi zuen. Bere idazlanak 10.000 hemistikioz osatuta daude.

Bukharako Nasrullah Khan emirraren aginduz urkatu zuten 1842ko apirilean, semeekin batera. Kondairak dio Nasrullah haserretu zela Nodirak harekin ezkontzeari uko egin ziolako.

Sobietar garaian, Uzbekistango heroi nazional mailara iritsi zen. Independizatu berri zen Uzbekistango lehen posta-zigilu nazionalak bere erretratua zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria da Felicidade do Couto Browne

**Maria da Felicidade do Couto Browne** (Porto, 1797ko urtarrilaren 10a – *ibidem*, 1861eko azaroaren 8a) erromantizismoko poeta portugaldarra izan zen.

## Bizitza 
Maria da Felicidade do Couto Browne Portugalgo Porto hirian jaio zen. Manuel Clamouse Brownerekin ezkondu zen, irlandar-frantziar jatorriko merkatari aberatsarekin. Bi seme eta alaba bat izan zituzten, Manuel, Ricardo eta Júlia, Álvaro Ferreira Teixeira Carneiro de Vasconcelos Girão Vilarinho de São Romãoko bizkondearekin ezkondu zena. Idazleentzako literatura saloia ere ezarri zuen. 

Bi kalek haren izena daramate, bata Lisboan eta bestea Cascaisen. 

## Lanak 
* *Sóror Dolores* (1849)
* *A Coruja Trovadora* (1854)
* *Virações da Madrugada* (1854)
* *Sonetos e Poesias Líricas (Sonetos e Letras)* (1854)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vogon

**Vogona** ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* zientzia fikziozko eleberriko, telesaileko eta filmeko pertsonaia bat da, Vogsfera planetako izaki estralurtarra. Vogoiak Gobernu galaktikoaren burokratak dira

## Deskribapena 
Bare itxurako humanoideak dira, gizakiak baino handiagoak eta larruazal berde edo grisa dute. Sudur laua txerri itxurako bekokian dute, bekain lerroa baino gorago. 

## Izaera 
Vogonak burokratiko gisa deskribatzen dira. 

Bi denborapasa nagusi dituzte; lehenengoa milioika zepa-karramarro inportatzea eta haien planetako zuhaitz erraldoiak moztea da. Ondoren karramarroak burdinazko maletekin zanpatzen dituzte eta botatako zuhaitzak errez haien haragia kozinatzen dute. Bigarren denborapasa poesia da, baina Unibertsoko hirugarren poeta txarrenak dira eta haien poesia gaitasuna presoak torturatzeko erabiltzen dute.

## Istorioa 
*The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' eleberriaren hasieran agertzen dira. Espazioko autobide bat eraiki behar da eta Lurra planeta erdian dagoenez hura suntsitzera datoz. Jeltz kapitainak gidatzen ditu, vogonen estandarretarako ere bereziki desatsegina eta sadikoa denak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amelia Matilda Murray

**Amelia Matilda Murray** (Kenton, 1795eko apirilaren 30a – Castlemorton, 1884ko ekainaren 7a) ingeles idazlea eta Viktoria erreginaren konpainia-dama izan zen. Esklabotzaren aldeko liburu bat idatzi zuen 1856an.

## Bizitza 
Lord George Murray eta Anne Charlotte Granten alaba, Amelia Matilda Murray Kentonen jaio zen. Haren neba zaharrena George Murray izan zen, Rochesterko apezpiku bihurtu zena. Berak eta bere amak Jurgi III.a ezagutu zituen eta, ondorioz, Elisabet eta Augusta printzesen konpainia-damak bilakatu ziren. 1837an, Murray Viktoria erregina gaztearen konpainia-dama izateko hautatu zuten.

1854an, Ipar Amerikan eta Kuban bira bat egin zuen, eta bertan botanikari buruzko interesa piztu zitzaion. Gainera, esklabotza ikertzen hasi zen. Esklabotzaren aldeko liburu bat argitaratu zuen, Lady Byron lagunari idatzitako gutunetan oinarrituta. Liburua ilustratzeko zirriborroak ere prestatu zituen, baina hauek ez ziren erabili. Liburuaren erreakzio negatiboa zela eta, Murrayk kargua utzi behar izan zuen. Geroago beste bi liburu kaleratu zituen.

Castlemortonen hil zen 1884an. 

## Lanak 
* *Remarks on Education in 1847* (1847)
* *Letters from the United States, Cuba, and Canada* (1856)
* *Recollections from 1803 to 1837, with a Conclusion in 1868* (1868)
* *Pictorial and Descriptive Sketches of the Odenwald* (1869)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Lombardiako Giroa

**2024ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 118. edizioa izan zen. 2024ko urriaren 12an egin zuten Bergamo eta Como artean, 255 kilometroko ibilbidearekin. Proba hau UCI World Tour 2024ko egutegiaren 34. lasterketa izan zen.

Garailea, laugarren urtez jarraian, UAE Team Emirates taldeko Tadej Pogačar esloveniarra izan zen. Podiumean Remco Evenepoel belgikarrak eta Giulio Ciccone
italiarrak lagunduta.

Lehenbiziko euskalduna Ion Izagirre gipuzkoarra izan zen, laugarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 2024ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Marie-Claire Chevalier

thumb|250px|Afera gogorarazteko plaka Marie-Claire izena daraman pasarelan.

**Marie-Claire Chevalier** (Meung-sur-Loire (Loiret), 1955eko uztailaren 12a - Orléans, 2022ko urtarrilaren 23a) Frantzian abortoa legalizatzeko aldeko borrokan benetako ikurra izan zen.

## Bortxaketa 
Istorio honetako bi protagonistak legez adingabeak ziren (legezko gehiengoaren adina 21 urterekin ezarrita zegoen 1971an). Berak 16 urte zituen, 1971ko abuztuan 18 urteko beste adingabe batek bortxatu zuenean, Daniel P., bigarren hezkuntzako eskola bereko ikaslea. Bortxaketarekin zerikusirik ez zuen auto baten lapurretagatik atxilotua, bortxatzaileak Marie-Claire Chevalier salatzea erabaki zuen, horrela bere askapena lortzeko. Haurdunaldia borondatez etetea legez kanpokoa zen Frantzian, eta sei hilabetetik bi urte arteko espetxe zigorra ezartzen zitzaion.

## Epaiketa 
1972ko urriaren 11n, Abortatzea egotzita 16 urteko neska baten aurkako epaiketa hasi zen Frantzian, Bobignyko haurren auzitegian. Marie-Claire Chevalier gazteaz gain, bere ama eta abortuan lagundu zion emakumea ere epaitu zituzten. Bortxaketa baten ondorioz geratu zen haurdun Chevalier, eta abortatu ostean bere bortxatzaileak berak salatu zuen. Gisèle Halimi abokatu eta ekintzaile feministak defendatu zituen Bobignyko aferan, eta epaituentzat askatasuna lortzeaz gain, kasua abortu eskubidearen aldeko borrokari bultzada emateko baliatu zuen mugimendu feministak. Abortua Veil Legearen bitartez legeztatu zen Frantzian eta afera hau horren aldeko pausua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanny Dalle-Rive

**Fanny Dalle-Rive** (Frantzia, 1976) komiki-marrazkilari frantziarra da.

## Biografia 
Fanny Dalle-Rive, Arte aplikatuak ikasi ondoren, L'Association komiki-argitaletxean lanean hasi zen maketagile gisa.

Argitaletxean Anne Baraou gidoilaria ezagutu zuen. Baraouk umorez eta eguneroko bizitzaz blaitutako gidoiak idatzi zituen berarentzat. 2002tik 2008ra, ''Une demi-douzaine d'elles* komiki saila sortu zuten elkarrekin. Seriea, sei emakumeren erretratuen galeria, beste hainbeste albumez osaturik dago, eta 2009an liburu bakar batean argitaratu zen. Ondoren, berriz ere elkarrekin, bi albumez (*Cul nul eta Cul nul encore)* osaturiko *Cul nul* seriea sortu zuten, bizitza sexualaren une galduak errepasatzen dituen lana.

Bestalde, Fanny Dalle Rivek Jacques Braunstein-ek idatziriko *Les week-ends du père célibataire* komikia (Hachette Littératures, 2006) marraztu zuen. Liburuak 30 urteko ezkongabe batek, asteburuak lau urteko semearekin igarotzen dituenak, kontaturiko pasadizoak jasotzen ditu. 

Dalle Rive *Ferraille* eta *Lapin* komiki-aldizkarietako kolaboratzailea da.

## Lanak 
* *Une demi-douzaine d'elles'' (Marrazkiak), Anne Baraou-ren gidoia, L'Association arg., Mimolette bilduma

# *Armelle Naïve*, 2002ko apirila () (BNF 38848287)
# *Marine Sex*, 2003ko martxoa () (BNF 39041654)
# *Michèle Roman*, 2004ko iraila () (BNF 39236693)
# *Véra Haine*, 2006ko martxoa () (BNF 40176681)
# *Ugoline* Sain, 2007ko martxoa () (BNF 41014500)
# *Isab Abus*, 2008ko otsaila () (BNF: 41236483)
# Intégrale. 2009ko uztaila () (BNF 42047892)

* *Les week-ends du père célibataire* (Marrazkiak), Jacques Braunsteinen gidoia, Hachette, coll. Hachette Literatures - La Fouine illustrée, 2006ko maiatza () (BNF 40164652) - (BNF 42421570)
* *Cul nul* (Marrazkiak), Anne Baraouren gidoia, Éditions de l'Olivier, Olivus bilduma

# *Cul nul*, 2012ko urria () (BNF 42781485)
# *Cul nul encore*, 2013ko urria () (BNF 43717955)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
Acton (Cheshire)

**Acton**, Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Cheshire konderrian.

2011n 404 biztanle zituen.
Jennifer O'Donnell

'''Jennifer O'Donnell''' (Farmington, 1973ko urriaren 12a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elton (Cheshire)

**Elton**, Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Cheshire konderrian.

2011n 3.586 biztanle zituen.
Margherita Piazzola Beloch

**Margherita Piazzolla Beloch** (Frascati, Italia, 1879ko uztailaren 12a - Erroma, 1976ko irailaren 28a) italiar matematikari bat izan zen, geometria aljebraikoan, topologia aljebraikoan eta fotogrametrian lan egin zuena.

## Biografia 
Margherita Piazzola Beloch kultura anitzeko eta nazioarteko familia batean jaio zen. Bere aita Karl Julius Beloch historialari alemaniarra zen, Erromako Sapienza Unibertsitatean 50 urtez antzinako historia irakatsi zuena, eta ama Washingtonen jaiotako Bella Bailey estatubatuarra. Ahizpa bat izan zuen, Dorothy Beloch, operaren munduan aritu zena.

Belochek matematika ikasi zuen Erromako Sapienza Unibertsitatean eta doktore-tesia Guido Castelnuovoren zuzendaritzapean idatzi zuen. 1908an lizentziatu zen

Guido Castelnuovo oso txundituta geratu zen bere talentuarekin, eta Margherita Belochek onartu eta 1919ra arte bete zuen laguntzaile postua eskaini zion. Urte horretan Paviako Unibertsitatera joan zen, eta hurrengo urtean Palermoko Ikasketa Unibertsitatera, Michele De Franchisekin lan egitera; geometria aljebraikoko eskola italiarreko figura garrantzitsua zena une horretan. Kurba aljebraikoen propietate topologikoak lantzen jarraitu zuen bere bizitza osoan zehar, gainazal arautuetan edo kubikoetan etzanda zeudenak, dozena bat artikulu idatziz gai hauei buruz.
thumb|Margherita Belochen hilobia
Papera tolestuz matematikari egindako ekarpenagatik ere ezaguna izan zen. Bereziki, 1936an, hirugarren mailako ekuazioak papera tolestuz nola ebatzi ikusi zuen. Origami mugimendu bat formalizatu zuen lehena izan zen, papera tolestuz ohiko zuzen tangentea bi parabola jakinetan trazatzeko aukera ematen zuena. Horren ondorioz, problema klasikoak - erregelaz eta konpasez egin ezin direnak - origami bidez nola konpondu erakutsi zuen, hala nola angeluaren trisekzioa edo erro kubikoen ebazketa. 

1940 inguruan, Belochek gero eta interes handiagoa agertu zuen fotogrametriaz eta matematikaren aplikazioaz, eta, bereziki, geometria aljebraikoaz.

Margherita Erroman hil zen 1976ko irailaren 28an, 97 urte zituela. Bizitza luzea, arrakasta nabarmenarekin, geometriari eskainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Beloch-Piazzòlla, Margherita* *Treccani.it – Enciclopedie on line*, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.
* *Margherita Beloch Piazzolla*  *Mathematics Genealogy Project*, North Dakota State University.
Mariana Álvarez Bollo Carretero

**Mariana Álvarez Bollo Carretero** (Zamora, 1866 – Madril, 1946) zamorar pedagogoa eta idazlea izan zen. *Resumen del catecismo de higiene y economía doméstica de D.A.A.C delako* dotrina liburuaren egilea da, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran zabalkunde handia izan zuena.

## Bizitza 
1866ko martxoaren 6an jaio zen Zamoran eta Madrilen hil zen 1946 urtean. Oso datu gutxi dakigu bere bizitzari buruz, bere garaiko pedagogiaren bilakaeran paper oso garrantzitsua izan zuen arren. Bere bizitzaren zati handi bat Burgosen bizi izan zuen, non hainbat udal eskolatan, Caleran, Monedako kalean eta azkenik Sanz Pastor eskolan irakasten aritu zen.
Udal eskola horietako neskatoen lehen maistra izan zen, gero Victoriano Cremer HHI, Sanz Pastor kalean kokatua, eta urte batzuk lehenago argitaratutako higiene-arauen arabera eraikiak, 1894ko irailaren 2an inauguratu zirenak. Álvarez Carretero Moneda kaleko nesken eskolatik zetorren, eta urte batzuk zeramatzan bertan lanean. 1917an, artean maistra zen Sanz Pastorren eskoletan, eta, ziurrenik, bertan hartu zuen erretiroa.alt=1907. urteko edizioa|thumb|236x236px|Bi lehengusu ospetsu liburuaren 1907ko edizioaren azalaalt=Alvarez Bollok idatzi zuen liburuaren azala|ezkerrera|thumb|177x177px|Higiene eta etxeko ekonomiari buruzko liburuaren azalaBere lehen testu inprimatua *Resumen del catecismo de higiene y economía dometica de D.A.A.C.* izeneko liburua izan zen.(Burgosko Imprenta y Librería de S. Rodríguez Alonso, 1890), berehala maistren eskola arrunt guztietan derrigorrezko irakurgai izendatu zen lana. Izenburuan agertzen diren inizialak egilearen aitarenak dira, bera izan baitzen Alvarezek laburbilduta eskainitako testu horren benetako egilea. Higieneari eta ekonomiari buruzko eskuliburu horrek berehalako arrakasta izan zuenez, XIX. mendeko azken hamarkadan eta hurrengo mendeko lehenengoan hainbat berrargitalpen egin ziren, eta, hala, 1906an zazpigarren edizioa zuen.

Urtebete geroago, idazle zamorarraren beste liburu bat argitaratu zuen, ordukoan literatur sorkuntzako lan batekin. *Bi lehengusu ospetsu* (Burgos: Santiago Rodriguezen seme-alabak, [s.a., 1907]) kondaira historikoa da, aurreko liburuak bezainbesteko ospea eman ez ziona.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SIMON PALMER, Carmen. *XIX. mendeko emakume idazle espainiarrak. Eskuliburu biobibliografikoa* (Madril: Castalia, 1991).

## Kanpo estekak 
* *D. Higiene eta etxeko ekonomiaren katekismoaren laburpena. A. K.a.* Liburutegi Digital Hispanikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriam Mendes Belisario

**Miriam Mendes Belisario** (; Londres, 1816ko azaroaren 30a – *ibidem*, 1885), ***Little Miriam*** izengoitiaz ere ezaguna, ingeles idazle eta hezitzaile judua izan zen.

## Bizitza 
Abraham Belisario jamaikar merkatari juduaren alaba, Miriam Mendes Belisario Londresen jaio zen. Aitaren aldeko aitona Isaac Mendes Belisario artista zuen.

Bere amak 1807an sortutako Claptongo nesken eskola ortodoxoa zuzendu zuen urte askotan, eta bertan komunitate sefardiko kide ugarik ikasi zuten. 1848an *A Hebrew and English Vocabulary, from a Selection of the Daily Prayers* hiztegia osatu zuen, eta 1856an *Sabbath Evenings at Home* idatzi zuen, judaismoari buruzko elkarrizketa bilduma.

## Lanak 
* *A Hebrew and English Vocabulary, from a Selection of the Daily Prayers* (1848)
* *Sabbath Evenings at Home; or: Familiar Conversations on the Jewish Religion, its Spirit and Observances* (1856)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak