Marie Equi

**Marie Equi** (New Bedford, AEB, 1872ko apirilaren 7a &ndash; Portland, 1952ko uztailaren 13a) AEBko mediku eta aktibista izan zen, Estatu Batuetako mendebaldean gaixo pobreak eta langile klasekoak artatzen jardun zuen lehen medikuetako bat. Modu erregularrean ematen zuen kontrazepzioari eta abortuari buruzko informazioa, bi praktika horiek legez kanpokoak ziren garai batean. Aktibista politiko gisa, erreforma zibikoen eta ekonomikoen alde lan egin zuen, eta horien artean azpimarratzekoak dira emakumeen boto-eskubidea eta zortzi orduko lanaldia. 1913ko langileen greba batean polizia batek kolpatu ondoren, Equi mugimendu anarkistarekin eta langile mugimendu erradikalarekin lerrokatu zen.

Equi lesbiana zen, eta Harriet Frances Speckartekin (1883 - 1927ko maiatzaren 15a) harremana izan zuen hamarkada batez baino gehiagoz. Bi emakumeek haur bat adoptatu eta hazi egin zuten, sexu bereko kidez osatutako familia alternatibo baten eredu goiztiarra bihurtuz Estatu Batuetan. Politika erradikalagatik eta sexu bereko pertsonen arteko harremanengatik, Equik diskriminazioaren eta jazarpenaren aurka borrokatu zuen. 1918an, Equi *Sedicion Act* (*sedizioaren aurkako legea*) delakoaren ondorioz kondenatua izan zen, Estatu Batuek Lehen Mundu Gerran parte hartzearen aurka hitz egiteagatik. Estatuko San Quentin Estatu Presondegian hiru urteko zigorra ezarri zioten. Espetxean preso egondako emakume lesbiana eta erradikal bakarra izan zen.

## Biografia 
Equi John Equi italiar etorkinaren eta Sarah Mullins irlandar etorkinaren alaba zen. New Bedfordeko langile-klaseko familia handi bateko bosgarren alaba izan zen. New Bedford baleen ehizaren munduko hiriburu ohia zen, eta Equiren lehen urteetan ehungintzako potentzia bihurtu zen. New Bedford High School-era joan zen urtebetez  eta ikasketak utzi zituen ehun-fabrika batean lan egin eta mantentzeko. 1892an, Equik lantegietako etorkizun ilun batetik ihes egin zuen, eta Bessie Holcomb bigarren hezkuntzako neskalagunarekin elkartu zen Oregoneko etxalde batean, Columbia ibaiaren ondoan.

XIX. mendearen amaieran, sexu bereko emakumeen arteko abenturei buruz ezer gutxi zekiten edo publikoki hitz egiten zen. Estatu Batuetako gizartearen eremu batzuetan, ordea, jendeak onartzen zuen emakumeen artean «lagun erromantikoak» zeudela. Garaiko emakume aberats eta profesionalek "Bostongo ezkontzak" deiturikoari ekin zioten. Elkarketa horiek bi emakumeren arteko intimitate emozional eta maitasun maila desberdinak inplikatzen zituzten eta, askotan, sexu-jarduera ere barne hartzen zuten.

Marie Equik esaten zuen gaztea zenean gizon gazte baten interesa mespretxatu zuela, eta ez zuela interes handirik bikotekidea edo ezkontza heterosexualak izateko. Equik Bessie Holcombekin izan zuen harreman luzea, 1892tik 1901era, goi mailako emakumeek izandako "Bostongo ezkontzen" desberdina izan zen, Equiren langile-klasearen aurrekariak zirela eta. Equik bere helduaroko bizitzaren zati handi bat beste emakume batzuekin bizi izan zuen. Gizonezko pazienteak tratatzen zituen bere jarduera profesionalean, mediku gisa, eta gizonekin lankidetza estuan lan egiten zuen bere jarduera politikoetako askotan. 1905ean hasi zen bere bizitzako harreman lesbiko luzeena, emakume gazteago bat ezagutu ondoren, Harriet Speckart, Leopold Schmidt Olympia Brewing Companyren sortzailearen iloba. Speckarten familia bi emakumeen arteko harremanaren aurka zegoen sutsuki, eta Speckart urtetan borrokatu zen epaitegietan bere amarekin eta anaiarekin zegokion herentzia jasotzeko. Hamar urte elkarrekin eman ondoren, Equik eta Speckartek neskato bat adoptatu zuten, Mary, Speckartek seme-alabak izan nahi zituelako. Heldu bezala, Maryk Speckart «ma» eta Equi «da» deitzen zituela gogoratzen zuen, denek Equiri «Doc» deitzen baitzioten. Geroago, bi emakumeak banandu egin ziren, baina lagun izaten jarraitu zuten Speckart 1927an hil zen arte.  

Equik beste emakume profesional garrantzitsu batzuekin ere izan zituen harremanak. Margaret Sanger antisorgailuaren defendatzailea ezagutu eta berarekin maitemindu zen, 1916an Portlanden hitzaldi bat ematen ari zenean. Equik gutunak idatzi zizkion Sangerri, Sangerrek egin zion azken bisitan haien arteko harreman sexualari erreferentzia eginez. Judith Schwartz artxibozainak Equik Sangerri bidalitako gutunak «maitasun gutun» gisa deskribatzen ditu.

Equik 1890eko hamarkadan Holcombekin eta 1900eko hamarkadaren hasieran Speckartekin izan zituen harreman intimoengatik, Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldean publikoki ezagutzen den lehen lesbianatzat hartzen da. Equi alde batetik bestera zebilen Orson D. Taylor Erreberendoaren bulegoaren aurrean. Hau urbanizatzailea eta Wascoko Akademia Independentearen superintendentea zen. Taylorrek uko egiten zion Holcombi bere soldata osoa ordaintzeari erakundean irakasteagatik. Bikotekidearen tratu txarrak zapuztuta, Equik Taylor jipoitu zuen bere bulegotik ihes egiten saiatzen ari zenean. The Dalleseko jende askok iruzurgiletzat jotzen zuen Taylor, lurrekin iruzurrezko harremanak sustatzen zituelako eta Equiren erasoa txalotu zuten. Geroago, zartailuaren truke zozketa egin eta bi emakumeei eman zizkieten irabaziak. Ekitaldi hau Equiren justiziaren defentsa ausartaren lehen jendaurreko erakusketa izan zen.

1897an, bikotea Kaliforniako San Frantziskora joan zen bizitzera, eta han Equi medikuntza ikasten hasi zen. Bi urteko prestakuntza egin zuen, lehenengo Mediku eta Zirujauen Ikastetxean eta gero Kaliforniako Unibertsitateko Mediku Sailean. Portlandera, Oregonera, joan zen bizitzera, Bessie Holcomb gabe, eta Oregoneko Unibertsitateko Sail Medikoan amaitu zituen ikasketak 1903an. 

1906an San Frantziskoko lurrikara eta sutearen ondoren, mediku eta erizain talde batekin elkartu zen, hondamendiak kaltetutako pertsonak artatzeko, eta horrek Estatu Batuetako Armadaren goraipamena ekarri zion.

## Laguntza medikoa eta gizarte-aktibismoa 
thumb|Gaixo bat eta laguntzailea Equiren bulegoan (Portland, Oregón)
Marie Equi Oregonen mediku egin zen lehen 60 emakumeetako bat izan zen. 1905ean medikuntza orokorreko kontsulta bat ezarri zuen Portlanden, emakumeen eta haurren osasun-arazoetan nolabaiteko fokua zuena. 1906an San Frantziskoko lurrikarak eta suteak kaltetutako pertsonak artatu zituzten mediku eta erizain taldearekin boluntario gisa eskaini zenean, jendeak oso ezagun egin zuen. Hondamendi hori izan zen ia ehun urtez hildako gehien izan zituen lazeria naturala. Une hartan, gobernu federala ez zegoen prest behar zen laguntza masiboa emateko. Equiren borondatezko lan ausarta Kaliforniako gobernadoreak, San Frantziskoko alkateak eta Estatu Batuetako armadak goraipatu zuten, domina bat eta aipamen bat eman baitzizkioten.

Equi ''Portland 's Birth Control League*-ko (Portlandeko jaiotza-tasa kontrolatzeko Liga) kide aktiboa zen, eta antisorgailuari buruzko informazioa zabaltzen lagundu zuen, jarduera hori oraindik legez kanpokoa zenean. 1916an Margaret Sangerrek Portland bisitatu zuenean, agintariek bera, Equi eta Sangerren *Family Limitation* liburuxka banatzen zuten beste emakume eta gizon batzuk atxilotu zituzten. Epaileak errudun jo zituen guztiak, eta gizonak isunetara kondenatu zituen (gero bertan behera utzi zirenak), eta emakumeei beren zerbitzu-sariak ordaintzea ukatu zien. Equik kontrazepzio lanarekin jarraitu zuen.

thumb|Andrazko asko Portlanden, Oregonen, botoa emateko eskubidea lortu ondoren epaimahaikide izateko erregistratu ziren, 1912
Aro aurrerakoian, 1895 eta 1920 bitartean, Oregonek nazioarentzat eredu izan ziren erreforma zibikoak eta politikoak onartu zituen, ekimen eta erreferendum prozesuari buruzko erreformak, funtzionario hautatuen baliogabetzea eta AEBko senatarien hautaketa zuzena barne. Equik hainbat kanpainatan lan egin zuen Oregonen emakumeen boto-eskubidea bermatzeko, eta garaipena ospatu zuen 1912an, estatu hartan emakumeek botoa emateko eskubidea lortu zutenean.

## Politika erradikala 
1913an, Equik kontserba-fabrika bateko langileen greba bat bisitatu zuen Portland ekialdean, *Oregon Packing Companyn*. Langileek, batez ere emakumeek, protesta egiten zuten lan-baldintza txarrengatik, lan-ordutegi zalantzagarriengatik eta orduko bost eta zortzi zentimo bitarteko soldata batengatik. Sozialistak eta *Industrial Workers of the Worldeko* *(IWW*) kideak emakumeen aldeko grebara batu zirenean, borroka hedatu egin zen, adierazpen askatasunerako eskubidea barne. Equi protestara batu zen eta bere liderretako bat bihurtu zen, neurri batean mediku gisa zuen ospe profesionalagatik. Piketeen ondoren, poliziak grebalarien aurkako ekintzak hasi zituen. Equi ofizial batek jo zuen poliziak, 30 urteko emakume haurdun bat arrastaka eraman zuelako protesta egiteagatik. Hainbat egun gehiago igaro ondoren, grebaren emaitzak ez ziren batere onak izan langileentzat. Equi, ikusi zuen poliziaren basakeriak erradikalizatzera eraman zuen, eta erreforma aurrerakoietatik aldendu zen.

Equi eragin handiko ahotsa bihurtu zen 1913-1914an Portlandeko langabezi krisian. Gizon langabeekin agertu ohi zen, haientzat lan-baldintza hobeak eskatzen zituen eta IWW delakoaren adierazpen-askatasunaren aldeko borroketan parte hartzen zuen eta eskualdeko basoetan egur-langileak babesten zituen. Erradikal sozialista eta anarkista deklaratu zuen bere burua, eta IWWrekin lerrokatu zen.

## Lehen Mundu Gerraren aurkako jarrera eta zigorra 
Lehen Mundu Gerrak Estatu Batuak sartzea ekarri zuen garai gero eta istilutsuagoetan. Equi gerrarako prestatzeko kanpainen aurka agertu zen. Gerrak kapitalistek irabaziak bereganatzea eta gobernuarentzako abentura inperialista zekarrela uste zuen. 1915ean eta 1916an prestakuntza desfile masiboak egin ziren Estatu Batuetako hiri nagusietan. Portland hipernazionalismo fase batean sartu zen, eta Equi outsider politiko bihurtu zen. Gerraren aldeko kanpaina batengatik protesta egin zuen Portlanden erdigunean, eta pankarta bat zabaldu zuen: «Prestatu hiltzeko, langileak, J.P. Morgan & Co. irabaziak lortzeko prestatzen ari da». Martxan zegoela eraso egin zioten, borroka bat izan zen, eta atxilotu egin zuten.

Equik protestan jarraitu zuen Estatu Batuak 1917an gerran sartu ondoren. Estatu Batuetako gobernuak Equi segurtasun nazionalerako mehatxutzat jotzen zuen eta sedizioagatik salatu eta kondenatu zuen 1917ko Espioitza Legearen arabera. Equi auzitegi gorenetan errekurritzen saiatu zen, baina bere argudioak baztertu egin ziren. Espetxeratu aurreko azken minutuan, Woodrow Wilson presidenteak hiru urteko epaia kommutatu zuen, urtebete eta egun batez.

Equik Kaliforniako iparraldeko San Quentin espetxean bete zuen zigorra, 1920ko urriaren 19an hasi eta 34410 zenbakiko preso gisa. Berrogeita zortzi urte zituen. Emakumeen kartzela beste hogeita hamaika presorekin partekatu zuen, horietako asko homizidioagatik, lapurretagatik eta abortuagatik kondenatuak. Equi zen haien arteko «politiko» bakarra.

Equiren osasuna hondatu egin zen espetxean zegoela, haurtzaroan hartutako tuberkulosi-agerraldiekin. Bere morala ahalik eta ondoen mantendu zuen bisitari askoren laguntzarekin eta gutun ugari jasota. Kartzelatik irteten saiatu zen indultua edo baldintzapeko askatasuna lortuz, baina badirudi Estatu Batuetako fiskal nagusiak behin eta berriz blokeatu zuela harenganako edozein induljentzia neurri. Equi 1921eko abuztuaren 9an irten zen San Quentinetik, jokabide onagatik murriztutako epai batekin. Ia hamar hilabete beteak zituen.

Estatubatuarrak 1920ko hamarkadan igarotako gerra-urteez ahazten saiatu ziren, baina erradikalen, sindikalisten eta komunisten beldur handiagoa izan zuten, «Beldur gorria» zeritzona. Equi bizitza publikora itzuli zen eta medikuaren kontsultari ekin zion berriro.

1926tik 1936ra bitartean, Equik Elizabeth Gurley Flynn IWWko buruzagia gonbidatu zuen berarekin bizitzera eta bere alaba zaintzen laguntzera. Flynnek osasun arazo larriak izan zituen, baita gehiegizko lanarengatik akidura eta ezbehar politikoengatik depresioa ere. Equi, Flynn eta Equiren alaba Portlandeko mendebaldeko auzo batean bizi ziren, Gander Ridge of Goose Hollow 1423an. 1930ean, Equik bihotzekoa izan zuen, bere mediku-kontsulta saldu zuen eta Flynni beste urte batzuetan laguntzeko eskatu zion. Azkenean, Flynn ekialdera erretiratu zen eta han lanean hasi zen berriro, Estatu Batuetako Alderdi Komunistaren buruzagi nazional bihurtuz.

Equik bizimodu lasaia izan zuen Flynn joan ondoren eta geroago bere alabaren ihesaren ondoren. Lider erradikalek eta sindikalek aurreko hamarkadetan izandako beren adorea eta errukia goraipatzen jarraitu zuten, eta noizean behin etxean bisitatzen zuten.

1950ean, Equik aldaka hautsi zuen eroriko batean, eta urtebete eman zuen Portland-eko Good Samaritan Ospitalean, eta, ondoren, zaharren egoitza batean, Portland kanpoaldean, Gresham hiritik gertu. Fairlawn ospitalean hil zen 1952ko uztailaren 13an, 80 urte zituela. Bere obituarioa herrialde osoko egunkarietan argitaratu zen, Portland, New Bedford, Massachusetts eta *New York Times'' egunkarietan barne. Julia Ruuttila bere lagun eta aktibistak honelaxe deskribatu zuen: «pasio eta uste osoko emakumea (eta) mundu honetako desjabetuen benetako laguna». Wilhelm's Portland Memorial-en, Portlanden, Multnomah konderrian (Oregón) Harriet Speckart-en ondoan lurperatuta dago.

2019ko abuztuan, Equi omenduetako bat izan zen *Rainbow HonorWalk* delakoan, San Franciscoko Castro auzoan ospetsu egin zen pasealekuan, «beren eremuetan ekarpen esanguratsuak egin dituzten» LGBTQ pertsonak nabarmentzeko ekitaldian. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
### **Kazetaritza-artikuluak** 
*Krieger, Nancy (1983). "Queen of the Bolsheviks: The Hidden History of Dr. Marie Equi". *Radical America*. **17** (5): 55–73
*Helquist, Michael (Fall 2007). "Portland to the Rescue, The Rose City's Response to the 1906 San Francisco Earthquake and Fire". *Oregon Historical Quarterly*. **108** (3): 63–74.
*Helquist, Michael (2015). ""Criminal Operations": The First Fifty Years of Abortion Trials in Portland, Oregon". *Oregon Historical Quarterly*. **116** (1): 6–39
* Helquist, Michael (Summer, 2016). "Lewd, Obscene, and Indecent: The 1916 Portland Edition of *Family Limitation*," *Oregon Historical Quarterly*, **117**:2.
* Soden, Kris eta Michael Helquist, (2016ko uda). «Historia cómica: aventura en la límite familiar», Oregon Historical Quarterly, 117: 2.
* Helquist, Michael (Summer, 2017). "Resistance, Dissent, and Punishment in WWI Oregon, *Oregon Historical Quarterly*, **118**:2.

### **Liburuak** 
* Faderman, Lillian (2000). To believe in women : what lesbians have done for America : a history (1st Mariner Books edición). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0618056971. 
* Helquist, Michael (2015). MARIE EQUI: Radical Politics and Outlaw Passions. Corvallis OR: Oregon State University Press. ISBN 978-0-87071-595-2. 
* Kennedy, Kathleen (1999). Disloyal mothers and scurrilous citizens : women and subversion during World War I. Bloomington, Ind. [u.a.]: Indiana Univ. Press. . 
* Munk, Michael (2011). The Portland red guide : sites & stories of our radical past (2nd edición). Portland, Or.: Ooligan Press. ISBN 978-1932010374. 
* Polishuk, Sandy (2003). Sticking to the union an oral history of the life and times of Julia Ruuttila (1st edición). New York: Palgrave Macmillan. ISBN 1403962405. 
* Stone, Geoffrey R. (2004). Perilous times : free speech in wartime from the Sedition Act of 1798 to the war on terrorism (1st edición). New York: W.W. Norton & Co. ISBN 0393058808. 

## Ikus, gainera 
* Lesbianismoaren historia Estatu Batuetan
* Industrial Workers of the World
* 1917ko Espioitza-legea
* San Quentin Estatu Presondegia

## Kanpo estekak