open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arizabalo jauregia

**Arizabalo jauregia** Gipuzkoako Pasaia udalerriko Pasai Donibane barrutian dagoen jauregi bat da. Gaur egun udalerriko udalaren egoitza eta Pasaiako udaletxea da. Pasai Donibaneko kirol-portua eta San Joan elizaren artean kokatua dago.

## Historia 
Bertako eraikin garrantzitsuenetakoa da. Jauregia gutxienez XVII. mendekoa eta barroko estilokoa da.

Arizabalo abizena herriaren sorreratik jada Pasaiari estuki lotua dago, leku hau populatu zuten lehenbiziko familietakoa izan zela ere baieztatu daitekelarik. 1625an Lope Martinez de Isasti kronikalariak antzina portuari Arrizabala izenez deitu zitzaiola idatzi zuen, portuaren kanpoaldeko sarreran dauden harlauza handiei eginiriko euskarazko aipamena delarik, eta Arizabalo abizenarekin antzekotasun handia duelarik.

Nao eraikitzaile eta itsas kapitain bikainak izan ziren Navejas-tarren solairua izan zen etxeak Arizabalotarren armarria. 1625an Ana Navejas Sokoako Adrian Arizabalo heroiarekin ezkondu zen, eta baliteke senar-emazteak etxe hartan bizitzen jartzea.

1829an frantziar jesuitek bertan ikastetxe bat ezarri zuten, unibertsitate tituluak ematera ere iritsi zelarik. 1857an eraikinean Pasaiako Portzelana Errege Lantegi ospetsua ipini zen. XIX. mendearen amaiera aldera etxean itsas merkataritza jardun ohi zen *Mercader e Hijo* elkartea jarri sen. 1927ko apirilean Mercader elkarteak etxea PYSBE (*Pesquerías y Secaderos de Bacalao de España, S.A.*) enpresari saldu zion, bertan gerora Bizkaia auzoan eraikiko zituen industria-instalakuntzen osagarria zaingo zen bulego-eraikina ipini gauzatu zuen, oraintxuki zeregin horrekin martxan egon zelarik. Etxearen merkataritza eta industria usadio luze honek nahiz eta barnealdeko egitura aldatu izan kanpoaldea ongi errespetatu eta mantendu izan du.

## Eraikina 
Eraikin eder honek oinplano laukizuzena eta lau uretako teilatua du. Aurrealdeak konposizio simetrikoa du, goiko hiru solairuetan hutsune berdinak errepikatuz: solairuko lau balkoi aurre-hartu ditu (babes-horma, balkoia, kanpoaldeara so egiteko edonor jar daitekeen behealdeko bao itxitura). Erdialdean armari orlatu ederra du (inguratzen duen apaindura), bertan bi dorre ageri dira eta goiko aldean, kasket mototsduna (lumak zati hutsean). Eraikina teilatu-hegal landuak inguratzen du lau aldeetatik. Barrokoa da. Dirudienez, jauregi honen arkitekturak barrokoko euskal etxe-jauregiari erantzuten dio.

## Kanpo estekak 
* Arizabalo jauregiaren argibidea Pasaiako Udal webgunean ikusgai
Antsiranana

**Antsiranana** (,  ahoskatua), 1975 baino lehen **Diego-Suarez** izena zuena, Madagaskarreko iparraldeko muturrean dagoen hiria da.

Diana eskualdeko hiriburua, izen bereko badiaren hegoaldeko ertzean. 32.064 bizt. Artzapezpikutegi katolikoa. 1975era arte Frantziaren mende egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
NCIS: Los Angeles

***NCIS: Los Angeles*** (**Naval Criminal Investigative Service: Los Angeles**, ) AEBetako telesail bat da, bertan herrialde hartako Itsas Krimen Ikerketa Zerbitzuko agenteen ikerketa talde baten nondik norakoak kontatzen dira.

2009ko irailaren 22an CBS telebista katearen airarazten hasi zen. Jatorrizko *NCIS* telesailaren lehenbiziko spin off-a da, bigarrena *JAG* izan zelarik.

Hego Euskal Herrian Telecinco, Cuatro eta Nitro espainiar telebista kateek aireratu ohi dute, aldiz, Ipar Euskal Herrian 2010eko otsailaren 25etik aurrera RTS Un eta M6 frantziar kateek.

## Argumentua 
NCIS: Los Angeles telesailak, NCSI jatorrizkoak bezala, Los Angeles hirian egoitza duten Itsas Krimen Ikerketa Zerbitzuko agente federal erantzun talde baten ikerlanak jarraitu ohi ditu. Talde honi AEBtako Marineen Gorputza eta AEBtako Indar Armatuekin zerikusia duten edozein motako krimen kasuak izendatu ohi zaizkio.

## Aktoreak 
* Chris O'Donnell ... G. Callen: ezkutuko lanetarako berezko talentu ospetsua duen agente sekretua da.
* LL Cool J ... Sam Hanna: SEALS indar armatuko soldadu-ohia, orain Los Angeles hiriko NCSIan lanean dabilena. Arabiera mintzatzen trebea eta Ekialdeko Ertaineko kulturan aditua da.
* Peter Cambor ... Nate Getz: agentea izatea amesten duen psikologo operazionala da.
* Daniela Ruah ... Kensi Blye: NCSIko agentea.
* Eric Christian Olsen... Marty Deeks: NCISko ofiziala, NCSI eta LAPDren (Los Angelesko polizia) arteko lotura.
* Barret Foa ... Eric Beal: teknologia eta komunikabideetan aditua.
* Renée Felice Smith ... Nell Jones: NCISko inteligentzia analista.
* Linda Hunt ... Hetty Lange: NCISko Los Angeles hiriko ekintzen zuzendaria, hasiera batean Lara Macy ekintzen zauzendaria antzezten zuen Louise Lombard aktorea ordezkatu zuen, Lombardek NCSI telesailan pertsonaia berria antzeztu behar zuenez NCIS: Los Angeles laga baitzuen, hortaz gidoigileek bere pertsonaia atal batean hilketa baten bidez telesailetik kenduarazi zuten.
* Miguel Ferrer ... Owen Granger: NCISko zuzendariaren laguntzailea
* Rocky Carroll ... Leon Vance: NCSI telesailan lehenbiziko denboraldi aurreneko 7 ataletan agertu zen, bai eta 2. denboraldiko azkenekoan eta hirugarren denboraldiko aurrenekoan ere.
* Adam Jamal Craig ... Dominic "Dom" Vail: agente hasi berria.

[thumb|300px|erdian|[Barret Foa, Daniela Ruah, Eric Christian Olsen eta Renée Felice Smith.]]

## Kanpo estekak 
* *NCIS: Los Angeles* telesailaren webgunea 
* *NCIS: Los Angeles* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai 
* '*NCSI: Los Angeles* telesailaren trailer edo iragarkia ikusgai
Entrammesko galiar-erromatar termak

**Entrammesko galiar-erromatar termak** () Frantziaren ipar-mendebaldean dagoen Entrammes udalerriko (Mayenne departamendua) terma eraikin txiki bat dira. 1987an aurkitu zituzten, herriko elizaren azterlan arkeologikoa egitean.

## Historia 
Elizaren zaharberritu aurretik, azterketa bat egitea beharrezko jo zen, gurtza leku haren egoera orokorra zela kausa. Eraikinaren erromatar jatorria berretsi zuen hipokausto sistema bat aurkitzeak; egoera bikainean aurkitu zuten, gainera.

Eraikina II. mendearen erdialdekotzat datatu dute, material arkeologiko gutxi aurkitu den arren. Indusketetan aurkitutako kapitel berantiarrak, beharbada, eraikina V. menderaino erabili zela adierazten du; mende hartan, bertan behera utzi zuten eraikina, eta gurtzarako toki VII. mendean bihurtu zuten beranduenez.

Termei beren balioa ematearren, eta termak bisitatzeko aukera emateko, eliza bitan banatu zuten horma handi batez; hartara, transeptua, korua eta absidea baizik ez dira gurtzarako gaur egun.

1988an termen aztarnak *monumentu historiko* izendatu zituzten.

## Ikus, gainera 
* Entrammes

## Bibliografia 
*  Jacques Naveau, «Entrammes, Mayenne, les thermes gallo-romains»; *Arts, Recherches et Créations* aldizkaria, 72. zenbakia,‎ 2002.
*  Jacques Naveau, *La Mayenne, 53: carte archéologique de la Gaule*,‎ 1992 ().
*  Jacques Naveau, ''Les thermes romains d'Entrammes'', Laval; Société d'archéologie et d'histoire de la Mayenne,‎ 1991.

## Iruditegia 

Image:Mayenne Entrammes thermes.JPG|Termak
Image:Mayenne Entrammes église.JPG|Eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Turismo Laval herrialdean bulegoan gunean termak
Paremiologia

Hizkuntzalaritzan, **paremiologia** esaerak, atsotitzak eta aforismoak aztertzen dituen diziplina da. Hitza antzinako grezieratik dator, , esanahi berarekin.

Paremiografia esaera, atsotitz eta aforismo horien bilduma da.

## Kanpo estekak
Komisio (argipena)

**Komisioa** zerbitzu bat burutzeagatik ordaintzen den saria da. Gehienetan, salerosketa batean bitartekari gisa aritzeagatik jasotzen da edo diru kopuru jakin baten inguruko operazio bat burutzeagatik ordaintzen da, zenbatekoaren portzentaje moduan gehienetan. Hainbat komisio mota daude:

* banku komisioak, bankuek bezeroei kontuak eduki, ordainketak eta transferentziak burutu eta beste zerbitzuengatik kobratzen dituztenak;
* burtsa komisioak, burtsako artekariak egindako zerbitzuengatik kobratzen dituena;
* erretrokomisioak, legez kanpoko komisioak dira, non bitartekariak operazio batean dirua entregatu behar duenarekin aurrez komisio bat adostu baina gerora beste aldearekin ezkutuan adostuta operazioaren zenbatekoa handituz zenbateko gehigarria jasotzen duen.
Abadia

[thumb|200px|Sénanqueko abadetxea, [Proventzan]]

**Abadia** (latinezko *abbatia* hitzetik eratorria, eta hau, era berean aramerazko *abba,* "aita" hitzetik) abade edo abadesa baten gidaritzapean gutxienez hamabi fraide edo moja biltzen dituen eraikina edo eraikin-multzoa da.

Jadanik abadia moduan funtzionatzen ez direnean,batzutan izena mantentzen dute eraikinak (adibidez, Westminster abadia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Monasterio
* Apaizetxe

## Kanpo estekak
Pablo Fusto

**Pablo Hernan Fusto**, pilota arloan **Fusto** deituraz ezaguna (Buenos Aires, Argentina, ) palari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Innpala enpresarekin. Profesionaletako lehendabiziko partida 2003an jokatu zuen, Bilboko Deportivo pilotalekuan. Buruz buruko gaur egungo txapelduna da, eta txapelketa hori bost aldiz irabazi du, azken lauak jarraian; horrenbestez, uneko palaririk hoberena da.

## Kirol lorpenak 
* Buruz buruko munduko txapelduna: 2009, 2012, 2013, 2014, 2015
** Buruz buruko munduko txapeldunordea: 2008
* Binakako munduko txapelduna: 2008, 2012
* Euskadiko zortzi eta erdiko txapelduna: 2006, 2008, 2010
* Binakako Euskadiko txapelduna: 2005, 2006, 2007, 2009
* Buruz buruko Euskadiko txapeldunordea: 2008
* Buruz buruko Bizkaiko txapelduna: 2012

## Erreferentziak
Theo Walcott

**Theo Walcott** (Londres, 1989ko martxoaren 16a) ingeles futbolaria da, 2018tik aurrera Everton futbol taldeko jokalaria, eskuin hegalean jokatzen duena.

2004.urtean, Southampton-en egon zen, gazteekin. 2006ko urtarrilaren 20an Arsenal futbol taldeak fitxatu zuen 12 milioi librengatik truke. 2006ko maiatzaren 30ean, 17 urte zituenean, selekzio absolutuarekin debut-a egin zuen, eta urte horretan, munduko kopa jokatzeko deitu zuten.
Port du Salut abade-etxea

**Port du Salut abade-etxea** () trapatar abadia bat da, XIX. mendekoa, Entrammes udalerrian kokatua (Mayenne departamendua, Frantzia).

## Izenak 
* *Medietaria de Portu Raingaldis*, 1233
* *Portus Raingardis*, 1242
* *Fratres de Portu Rinjardis*, 1298
* *Le moulin du Port Renjart*, 1446
* *Prior de Portu Ranjardi*, 1467
* *Le Port Raingeard*, 1545
* *Le Port Rengeard*, 1563
* *Le Port Reingeard*
* *Port du Salut*

## Historia 
eskuinera|thumb|200px|*Notre Dame du Triomphe*

1815. urtean sortu zuten trapatar abadiatzat, baina XIII. mendean dagoeneko bazen han erlijio eraikin bat. Izan ere, toki horretan zen Mathefelon familiak (Entrammesko jaunak) eraikiarazitako kapera bat.

Abade-etxeak Pio VII.a aita santuaren onespena jaso zuen recebio 1816ko abenduaren 10ean, eta lehenengo abadea Bernard de Girmont izan zen.

### Notre Dame du Triomphe 
Abade-etxearen atzean bada muino txiki bat, basa lorategi eder bat duena. Bide batek *Notre Dame du Triomphe* (Andre Maria Garaipenekoa) daukan zutabera darama; zutabearen gainean dago Andre Mariaren estatua, goi hartatik paisaiari begira. Plakak dioenez, hiru Agur Maria errezitatzen dituen orok 100 eguneko barkamena du, halaxe erabaki baitzuen Pio IX.ak.

## Bibliografia 
*  «Abbaye du Port-du-Salut», in Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, *Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne*, Goupil, 1900-1910, détalhe de l’ediction, t. III, p.&nbsp;335-337; t. IV, p.&nbsp;748.

## Iruditegia 

Irudi:Port-du-salut-dom-bernard-de-girmont.JPG|Bernard de Girmont, lehen abadea, 1815
Irudi:Port-du-salut-entrance-and-shop.JPG|Abade-etxeko sarrera
Irudi:N.D.PortduSalut-France.JPG|Eliza eta errefektorioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Robert Lewandowski

**Robert Lewandowski** (Varsovia, Polonia, 1988ko abuztuaren 21a) poloniar futbolaria da. FC Barcelona taldean jokatzen du, aurrelari gisa. Poloniako futbol selekzio nazionalarekin ere deitua izaten da, eta bertako kapitain eta historiako goleatzaile nagusia da. Bere garaiko goleatzaile onenetariko bat bezala kontsideratua dago. Hainbat txapelketa internazionaletan parte hartu du.

## Ibilbidea 
Roberten futbol ibilbidea MKS Varsovia Warsaw taldean hasi zuen 1997. urtean, 9 urte besterik ez zituela, eta bertan hazi zen 2004. urterarte. Urte horretan bere hiriko beste talde batera joan zen, hain zuzen ere Delta Warsaw taldera, baina han urte bat bakarrik egon zen, hurrengo denboraldirako Legia Warsaw II taldera joan baitzen. Han ere urte bat bakarrik egon zen, 2006-2007 denboraldian profesionaletan jokatzen hasi zen eta. Znicz Pruszków taldean egon zen 2006 eta 2008 urteen artean. 59 partidu jokatu zituen eta 36 gol sartu. 2008an, Lech Poznań-ek fitxatu zuen 1,5 milioi eurorengatik, eta beste bi urte egon zen bertan, 58 partidu jokatu eta 32 gol sartuz.

Geroz eta hobeto ikusten zen, eta hainbat taldek begia jarri zuten berengan, adibidez Borussia Dortmundek. 2010ean, eta 4,5 milioi euro ordainduta, talde alemaniarrak erosi zuen, eta egongo zen 2014. urterarte. Hor frogatu zuen zein aurrelari ona zen, eta 4 urtetan 131 partidu jokatu zituen, zeinatan 74 gol sartu zituen. Bere errendimendua bikaina izan zen, eta Alemaniako beste talde erraldoiak, Municheko Bayernek, beregan jarri zituen begiak. Hala bada, 2014ko udan, kontratua bukatu zitzaion, eta debalde alde egin zuen bere aurkari zuzenerera. 2020. urterarte bere maila baieztatu eta aurkarien errespetua handitzea besterik ez du egin, 200 partidu baino gehiago jokatu ditu eta gutxigorabehera bere gol koefizientea 0,75ekoa da.

## Kanpo estekak 
* Robert Lewandowski (90minut.pl)
Sandra Ann Lauer

**Sandra Ann Lauer** (Saarbrücken, ), **Sandra** artista izenaz ezaguna, pop abeslari alemaniarra da. 1980. hamarkadan eta 1990.hamarkadaren hasieran 20.top-ean egon zen 18 abesti ezberdinekin. Lan horrek Michael Cretu kidearekin batera egin zituen, geroago bere senarra izango zen. Oso denbora gutxian egon zen gailurrean, baina Madonnak baino disko gehiago saldu zituen Europako hainbat herrialdetan.
 
1978 eta 1984.urteetan emakumeek sortutako Arabesque musika talde baten abeslaria zen, Errusian eta Japonian arrakastatsuak zirenak. Ondoren, bakarlaria izanik, bere lehenengo arrakasta internazionala *(I´ll Never Be)Maria Magdalena* abestiarekin lortu zuen 1985ean. Jarraian *In the Heat of the Night* abestiarekin ere izugarrizko arrakasta izan zuen urte berean.

1990. eta 2011. urteen artean bere ahotsa jarri zuen arrakasta handiko albumetan. Aldi batzuetan, 10.top-a lortu zuen Estatu Batuetan eta Britainia Handian.

## Diskografia 
* *The Long Play* (1985)
* *Mirrors* (1986)
* *Ten on One* (1987)
* *Into a Secret Land* (1988)
* *Everlasting Love* (1989)
* *Paintings in Yellow* (1990)
* *Close to Seven* (1992)
* *18 Greatest Hits* (1992)
* *Fading Shades* (1995)
* *My Favourites* (1999)
* *The Wheel of Time* (2002)
* *Reflections* (2006)
* *The Art of Love* (2007)
* *Back to Life* (2009)
* *The Platinum Collection* (2009)
* *Stay in Touch* (2012)
Sexual herria

***Sexual herria*** Itziar Ziga idazle eta kazetariak idatziriko saiakera liburua da. Liburuan Euskal Herriaren *birputifikazioa* erreibindikatzen du bere hitzetan, sexualitate aske baten berreskurapena alegia, ikuspuntu feminista batetik, bere biografiatik ateratako esperientzietan oinarrituta. Txalapartak argitaratu zuen 2011 urtean; argitalpena polemikoa izan zen liburuko azala azaltzen zuen Facebook orria zentsuratua izan baitzen, han bi emakume besarkatuta agertzen direlako jarrera erotiko batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matsumoto (Nagano)

, Japoniako Nagano prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 242.834 biztanle ditu. Matsumoto gaztelua Japoniako gaztelu ezagunenetakoa da.

## Geografia 
Nagano prefeturaren erdialdean kokaturik dago, mendiz inguratuta. Ondoan dauka Japoniako bosgarren mendia den Yari mendia (3.180m).

## Historia 
1504 urtean, Sengoku Aroan, Ogasawara leinuko Shimadachi Sadanagak gaztelua eraiki zuen. lehen mendetan hainbat eskutatik pasa zen azkenean Toyotomi Hideyoshi shogunak Ishikawa Narimasa samuraia ezarri zuen Matsumoyo gazteluko nagusi. Gazteluaren inguruan eratuz joan zen Matsumoto hiria.

1873an Kaichi Gakko (Kaichi eskola) sortu zen, Japoniako lehenengo institutua. Matsumotok 1907an lortu zuen hiri maila. Ordutik aurrera inguruko herrixkak eskuratzeari ekin zion eta gaur egun prefeturako bigarren hiria da, ia 250.000 biztanle dituena.

## Ondasun nabarmenak 
* Matsumoto gaztelua.
* Kaichi eskolaren museoa.
* Asama onsena.
* Taishō aintzira.
* Azusa ibaia.

## Iruditegia 

Irudi:Matsumoto Castle05s5s4592.jpg|Matsumoto gaztelua.
Irudi:250424 Former Kaichi School Matsumoto Nagano pref Japan01s3.jpg|Kaichi eskolaren museoa.
Irudi:Asamaonsen.jpg|Asama onsena.
Irudi:Taisho Pond 2011-09.jpg|Taishō aintzira.
Irudi:Azusa River05bs4272.jpg|Azusa ibaia.

## Hiri senidetuak 
*  (1958)
*  (1961)
*  (1966)
*  (1971)
*  (1989)
*  (1995)
*  (2005) Nahiz eta Azumi herrixkarekin 1972tik egon.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Zenkō-ji

, Nagano hirian dagoen tenplu budista aipagarriena da.

## Historia 
Tenplua Japonian budismoa hainbat sektatan zatitu aurretik eraiki zen, VII mendean, honen ondorioz hainbat eskolarentzako erreferentziazko tenplua da. Amida Budaren irudia gurtzen da bertan eta kondairak dioenez bi leinuk eskuratu nahi zuten irudia eta borrokan ari zirela irudia ibaira erori zen. Yshimitsu Hondak atera zuen handik. *Zenkō* izena Yoshimitsu da txineraz.

Sengoku Aroan Uesugi Kenshin eta Takeda Shingen daymioen arteko istiluetan eta monje nagusiak tenplua erreko zuten beldurrez *Zenkō-ji* berria jaso zuen Kōfun.

## Egitura 
Hainbat eraikin interesgarri ditu tenpluak.
* Hon-dō: Eraikin nagusia da eta tenpluaren iparraldean kokaturik dago. Altxor Nazionala izendaturik dago.
* Daihongan: Jōdo sektaren eraikina da. Konbentua eta maila goreneko monjeen egoitza dago bertan.
* Niōmon atea: Etsaiengandik babesteko bi Niō gerlari erraldoi ditu.
* Daikanjin: Tendai sektaren eraikina da. Monje nagusia bizi da bertan. Eskuinean *rokujizō* estatuak ditu.
* Sanmon atea: Kultur ondare garrantzitsua izendatua dago. Egurrezko bost buda dauzka.
* Kyōzō: 1759an eraikizen baina 1694ko sutra biratzaileak ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Zenkoji09s3872.jpg|Hon-dō.
Irudi:160501 Zenkoji Nagano Japan01s3.jpg|*Niōmon* atea.
Irudi:Zenkoji Temple Bodhisattvas June 27 2007.jpg|Rokujizō estatuak.
Irudi:160501 Zenkoji Nagano Japan05s3.jpg|*Sanmon* atea.
Irudi:Zenkoji07s3872.jpg|*Kyozo* atea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Suwa taisha

Japoniako Nagano prefeturan dagoen santutegi xintoista da, Suwa aintziraren ertzean.

## Historia 
Japoniako santutegi zaharrenetakoa da. Ez da jakina noiz sortu zen baina dagoeneko VIII mendeko *Kojiki* liburuan aipatzen da.

1871 eta 1946 artean *Kanpei-taisha* (官幣大社) izendatu zuten, hots, lehen mailako santutegien taldean egon zen.

## Egitura 
Tenpluak lau eraikin multzo ditu:
* Maemiya (前宮): santutegi zaharra.
* Honmiya (本宮): santutegi nagusia.
* Harumiya (春宮): udaberriko santutegia.
* Akimiya (秋宮): udazkeneko santutegia.

Japoniako beste santutegi zaharrenek bezala ez dauka *kami* bat gurtzeko eraikitako *Honden* eraikinik, izan ere bertan Kamisha mendia eta *shinboku* (神木) zuhaitz sakratua gurtzen baitira.

## Jaialdiak 
Sei urtean behin Suwa auintziraren ertzean **Onbashira** jaialdia ospatzen da, 1.200 urtetan zehar mantendu dena. Hilabeteak irauten ditu eta ekitaldi nagusia mendian zuhaitz tantaiak moztu, apaindu eta berriz altxatzean datza.

## Iruditegia 

Irudi:Suwa taisya maemiya.JPG|Maemiya.
Irudi:Suwa taisya honmiya.JPG|Honmiya.
Irudi:Suwa taisha harumiya10nt3200.jpg|Harumiya.
Irudi:Suwa taisha akimiya05n4592.jpg|Akimiya.
Irudi:Suwa taisha harumiya12nt3200.jpg|Onbashira jaialdian altxatutako zuhaitz tantaia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Suwa aintzira

Japoniako Nagano prefekturan dagoen aintzira da. Azalerari dagokionez Japoniako 24.a da. Tenryū ibaiaren sorlekua da.

Aipagarria da aintziran gertatzen den fenomeno bitxi bat, . Aintziraren azpian hainbat ur termal aurkitzen dira eta azala izoztua dagoenean azpiko ur epelak izotza altxarazten du 30&nbsp;cm inguru. Bertakoek diote aintzira gurutzatu duten jainkoen oinatzak direla.

Aintziraren ertzetan Suwa taisha santutegi ezagunaren hainbat eraikin daude.

## Iruditegia 

Irudi:130607 Kamisuwa Onsen Suwa Japan01n.jpg|Ekialdeko ertzean dagoen Kamisuwa onsena.
Irudi:Small islands in Lake Suwako.JPG|Uharte txikiak.
Irudi:Lake Suwa, Suwa, Nagano, Japan (3591698863).jpg|Ilunabarra.
Irudi:Suwa taisha harumiya13bs3200.jpg|Suwa taisha.

## Kanpo estekak
Kizaki aintzira

Japoniako Nagano prefekturan dagoen aintzira da. Ōmachi hiritik gertu dago. "Hiru Nishima aintziak" osatzen ditu Aoki eta Nakatsuna aintzirekin batera.

## Iruditegia 

Irudi:Kizakiko.jpg
Irudi:Kizaki-lake winter.jpg
Irudi:Lake Kizaki 02.jpg
Irudi:Lake Kizaki Aerial photograph.1977.jpg

## Kanpo estekak
Jōshin'etsu Kōgen Parke Nazionala

Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1949an ezarri zen eta 1956an Myōkō-Togakushi eremu menditsua barneratzean nabarmen handitu zuen azalera.

## Geografia 
Niigata, Nagano eta Gunma prefeturetan zabaltzen da parkearen lurraldea.

2.500 metro inguruko garaiera duten tontorrak baditu bere baitan, aipagarrienak Asama mendia (2.542m) eta Myōkō mendia (2.466m) dira.

## Aisialdia 
Aisialdirako bereziki prestatua dagoen Parke Naturala da, hala eskiatzeko, eskalatzeko, trekkingak egiteko edota onsenetan gozatzeko.

## Iruditegia 

Irudi:Mount Asama.JPG|Asama mendia.
Irudi:Mt Myoko from Northeast.JPG|Myōkō mendia.
Irudi:Lake Nojiri.JPG|Nojiri aintzira.

## Kanpo estekak 
*  Jōshin'etsu Kōgen Parke Nazionalaren webgunea
Vinko Globokar

**Vinko Globokar** (Anderny, 1934ko uztailaren 7a) frantziar musikagile eta tronboi-jotzailea da, esloveniar jatorrikoa. René Leibowitz eta Luciano Berio ikaslea izan zen. *New Phonic Art* taldea sortu zuen 1969an, Jean-Pierre Drouet eta Michel Portalekin batera. Fantasia, asmatzeko gaitasuna eta umorea dira bere musikaren ezaugarri aipagarrienak.

## Erreferentziak
Camelus ferus

***Camelus ferus*** *Camelus* generoko espezieetako bat da. Mongolieraz  du izena eta etxekoturiko gameluaren (*Camelus bactrianus*) senide hurbila da. Erdialdeko Asiako estepetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* CamelCase
* Konkor

## Kanpo estekak
Duck Soup

***Duck Soup*** (euskaraz *Ahate Zopa*) 1933ko Leo McCarey estatubatuar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. Bertan, Groucho Marx, Harpo Marx, Chico Marx, Zeppo Marx, Margaret Dumont, Louis Calhern, Raquel Torres eta Edgar Kennedy aktoreek antzeztu zuten.

*Soup Duck* ingelesezko estatubatuar hizkera herrikoian "egiteko erraza den zeozer" esan nahi du. Filmaren izenburuak Marx anaien filmeei abere izenak jartzearen usadioan oinarritzen da, haien aurreko filmak *Animal Crackers*, *Monkey Business* ("Tximinoen Negozioak") eta *Horse Feathers* ("Zaldi Lumak") izan zirelarik.

Bitxikeria gisa, Italian Benito Mussolini diktadoreak filma hau debekatu zuen, harekiko irain pertsonaltzat jo baitzuen, hori jakinik Marx anaiak filmarekin oso pozik agertu ziren. Aldiz, herrialde berdinean Charles Chaplinen *The Great Dictator* ("Diktadore Handia") filma ia osorik pantailaratu zela kontuan harturik, Napoloni (Mussoliniren karikatura) eta haren emazte Rachelen eszenak bakarraik zentsuratu zirelari, filma honen Italiako debekuaren gertakaria are eta bitxiagoa bilakatzen da.

## Argumentua 
Freedoniako Errepublika Demokratikoa Erdialdeko Europako herrialde txiki bat da, bertako burua oso liberala den Rufus T. Firefly (Groucho Marx) jauna delarik. Freedonia herrialdea antzinatik erasotzaile ospea ongi irabazia eta bermatua duen Sylvania herrialdeko diktaduraren mehatxupean dago. Chicolini eta Pinky (Chico Marx eta Harpo Marx), Sylvaniaren zerbitzupean dauden bi sonako espioiak dira, baina hori ez da Firefly jaun txit gorenak Freedoniako ministro izendatzeko oztopo izango.

## Aktoreak 
[thumb|thumbtime=43|ezkerrera|Filmaren [ingelesezko trailer edo iragarkia ikusgai.]]
* Groucho Marx: Rufus T. Firefly
* Harpo Marx: Pinky
* Chico Marx: Chicolini
* Zeppo Marx: Bob Roland
* Margaret Dumont: Teasdale andrea
* Louis Calhern: Trentino
* Raquel Torres: Vera Marcal
* Edgar Kennedy: Limoi-zuku saltzailea
* Leonid Kinskey: Sylvàniako istilu-sortzailea
* Edmund Breese: Zander
* Charles B. Middleton: prokuradorea
* Verna Hillie: idazkaria

## Kanpo estekak 
* *Duck Soup* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sable-arrain isatsgabe

**Sable-arrain isatsgabea** (*Trichiurus lepturus*) arrain pertziforme batipelagikoa da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

Jateko ona da eta oso arrain preziatua da ekialdeko Asiako sukaldaritzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Curtis

**William Curtis** zientzialari eta naturalista ingeles bat izan zen.

Bere lanik garrantzitsuena *Flora Londinensis* da (1777 &ndash; 1798).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Sable-arrain arrunt

**Sable-arrain arrunta** (*Lepidopus caudatus*) arrain pertziformea da, mundu osoko itsaso epeletan bizi dena.

Isatsa bi adarretan banatua eta gorputzaren erdialdetik isatserainoko uzki-hegala dituena. Mutur luze zorrotza, beheko baraila goikoa baino luzeagoa duena, oso aho zabalkorra eta begi handiak ditu. Buruaren atzetik isatserainoko bizkar-hegala du. Kolorez zuri zilarkara izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Sibthorp

**John Sibthorp** zientzialari eta naturalista ingeles bat izan zen..

Bere lanik garrantzitsuena *Flora Graeca* da (1806 &ndash; 1840).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
The General (1926ko filma)

thumb|*The General *
***The General*** (euskaraz *Jenerala* edota *Jeneraleko makinista*) 1926ko Clyde Bruckman eta Buster Keaton estatubatuar zinema zuzendarien film komiko mutua da. William Pittenger idazlearen *The Great Locomotive Chase* ("Tren Jarraipen Handia") eleberrian oinarritua dago.

*Jenerala* izenburuak AEBtako Union General tren konpainia eta filma honetan agertzen den izen berdineko burdinbidearen aipamena da.

Filmaren argazkigintza bikaina eta eszena guztien prestaketa xehetasunez gauzatua izanik, komedia, amodioa eta poesiaz beteriko zinta osatu zuen, gaur egun filma klasikoa delarik.

## Argumentua 
Johnny Gray (Buster Keaton) AEBtako Hegoaldeko estatu batean tren makinista gisa jardun ohi duen gizona da, bi bihotzeko azukre koskor dituelarik: Anabelle Lee (Marion Mack) neskalaguna eta burdinbidea (The General). 1861an AEBtako Gerra Zibila piztean Johnnyk Gudaroste Konfederatuan izen ematen saiatuko da, baina gudaroste konfederatuak frontearen atzealdean lanean ipinita lan baliotsuagoa egingo duela uste du. Halere, Anabellek Johnny koldar hutsa dela pentsatuz mutil-laguna utzi egingo du. Iparraldeko infiltratu komando batek "The General" burdinbidea lapurtu eta Anabelle bahituko du. orduan makinistak neska-lagunari bere benetako kemena erakusteko asmoz, beste burdinbide batera igo eta hura gidatuz yankeeak jarraitu eta bere bi bihotzeko azukre koskorren bila abiatuko da.

## Aktoreak 
* Buster Keaton: Johnnie Gray
* Marion Mack: Annabelle Lee
* Glen Cavender: Anderson kapitaina
* Jim Farley: Thatcher jenerala
* Frederick Vroom: Jeneral konfederatua
* Charles Henry Smith: Annabellen aita
* Frank Barnes: Annabellen anaia
* Joe Keaton: Union General
* Mike Donlin: Union General
* Tom Nawn: Union General

## Iruditegia 

Irudi:The General 01.jpg
Irudi:The General, front.jpg
Irudi:The General 13.jpg

## Kanpo estekak 
* *The General* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The General* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Torrente 2: Misión en Marbella

***Torrente 2: Misión en Marbella*** (euskaraz *Torrente 2: Misioa Marbellan*) 2001eko Santiago Segura espainiar zinema zuzendari, godoigile eta ekoizlearen komedia filma bat da. Bertan, Santiago Segura, Gabino Diego, Tony Leblanc, José Luis Moreno, Inés Sastre, Arturo Valls, Juanito Navarro, Eloi Yebra, Rosanna Walls, Carolina Bona, Paloma Cela, José Luis López Vázquez, Cristina Tárrega, Esther Cañadas, Yola Berrocal eta Francisco Granados aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko, 1998ko *Torrente: El brazo tonto de la ley* ("Torrente, legearen beso tentela") filmaren jarraipena edo bigarren zatia da, 2005an *Torrente 3: El protector* ("Torrente 3:Babeslea") filmak jarraitu ziolarik.

Filma hau Marbella hirian girotu zen.

## Aktoreak 
Kutsaduraren aurka borrokatzeagatik aski ospetsua den Giannina Ricci (Yvonne Sciò) eurolegebiltzarkidea Petronosa multinazionala jendaurren salatzeko asmoz Espainiara joan berria da. Enpresa hartako zuzendaritza batzordea egoera honekin urduri dagoenez eurolegebiltzarkidearen babesa ahalik eta txarrena izan dadin poliziako hainbat kide erosiko ditu, hauek betekizun eskas horretarako ardura José Luis Torrente xelebreari emango diotelarik, hark berak aukeratutako laguntzaile are eta xelebregoekin batera Giannina "babestu" eta gauzak oker egingo dituela ziur baidaude.

## Aktoreak 
* Santiago Segura ... Torrente, aktorea pertsonaia antzeztko helburuz 20 kilo loditu zen
* José Mota ... Josito
* Carlos Latre ... Pepito Torrente, Torrenteren semea
* Javier Gutiérrez ... Juan Francisco Solís
* Yvonne Sciò ... Giannina Ricci
* Enrique Villén ... Salas
* Luis Larrodera ... Menéndez
* Silvia Gambino ... Vanessa
* Tony Leblanc ... Mauricio Torrente
* Ruth Zanón ... Fiorella
* Xavier Deltell ... Linares
* Jimmy Barnatán ... José María
* Fabio Testi ... Montellini Roures
* Beatriz Castillo ... azafata petrala
* Lucía Lapiedra ... putetxeko dantzaria
* Edda Díaz ... Torrenteren alboan doan hegazkineko pasaiaria

### Kameoak 
* Zinema zuzendariak: Oliver Stone, Chris Columbus eta Guillermo del Toro.
* Umoristak: Andreu Buenafuente, Florentino Fernández, Marcos Mundstock, Santiago Urrialde, Fofito eta Señor Barragán.
* Kirolariak: Fernando Torres, Iker Casillas, Iván Helguera, Guti, Fran Murcia y Luís Figo.
* Aktoreak: Ines Sastre, Benicio Del Toro, Helga Liné, Carlos Iglesias, Carlos Pumares, Miriam Sánchez, Tony Leblanc, Pablo Pinedo, Eduardo Gómez eta Eduardo García (Torrente haurra).
* Abeslariak: Dani Martín eta El Fary
* Bestelakoak: El Risitas eta Cañita Brava

## Kanpo estekak 
* *Torrente 2: Misión en Marbella* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Torrente 2: Misión en Marbella* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
A Night at the Opera

***A Night at the Opera*** (euskaraz *Gau Bat Operan*) 1935eko Sam Wood estatubatuar zinema zuzendariaren film komikoa da. Bertan, Groucho Marx, Chico Marx, Harpo Marx, Kitty Carlisle, Allan Jones eta Margaret Dumont aktoreek antzeztu zuten.

Filma honetako eszena ospetsuena zalantzarik gabe, Marx anaien kamarotea musikariz lepo betetzen denekoa da.

## Argumentua 
[thumb|350px|erdian|[Marx anaiak|Marx anaien kamarotea.]]
Grouchoren negozioetarako suma handiak Milango Operako izar handiak New Yorkera erakarri ditu, haiek guztiak doazen ontzian ustekabeko ezkutuko bidaiariak ere badoazelarik: Harpo eta Chico. Hiruen artean ontzi guztiko eskifaia hankaz-gora ipini, New Yorken eskandalua gauzatu eta estreinaldi gaua operak inoiz sekula santan ahaztuko ez duen erokerian bilakatuko du.

## Aktoreak 
* Groucho Marx: Otis B. Driftwood
* Harpo Marx: Tomasso.
* Chico Marx: Fiorello.
* Allan Jones: Ricardo 'Ricky' Baroni.
* Walter Woolf King: Rodolfo Lassparri.
* Margaret Dumont: Claypool andereinoa
* Kitty Carlisle: Rosa Castaldi.
* Sig Rumann: Herman Gottlieb.
* Robert Emmett O'Connor: Henderson sarjentua.
* Edward Keane: Kapitaina.
* Purnell Pratt: Sarjentua.

## Soinu banda 
[thumb|230px|ezkerrera|Filmaren [ingelesezko iragarkia.]]
* *Alone*
* *Santa Lucia*
* *All I Do Is Dream of You*
* *Cosi-Cosa*
* *Take Me Out to the Ballgame*
* *Anvil Chorus* (*Il Trovatore* opera)
* *Miserere* (*Il Trovatore* opera)
* *Stride la vampa* (*Il Trovatore* opera)
* *Di quella Pira* (*Il Trovatore* opera)
* *Strido Lassu* (*Pagliacci* opera)

## Iruditegia 

Irudi:Una nit a l'òpera 1.jpg|Marx anaiak.
Irudi:Groucho - Una nit a l'òpera.jpg|Groucho Marx.
Irudi:Chico - una nit a l'òpera.jpg|Chico Marx.
Irudi:Harpo - Una nit a l'òpera.jpg|Harpo Marx.
Irudi:Una nit a l'òpera 1.jpg|Marx anaiak itzuli dira.

## Kanpo estekak 
* *A Night at the Opera* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Giza papilomaren birus

**Giza papilomaren birusa** (**GPB** euskaraz, ingelesez **HPV** --) edo **papilomabirusa** Papillomaviridae familiako birus ezberdinak dira. Papilomabirus generoan sailkatuta, birus honek 100 mota desberdinak ditu, amankomuneko ezaugarriak dituztenak: harizpi bikoitzeko DNA dute, ez dute bilgarririk (birus "biluziak" dira) eta kapside ikosaedriko batek material genetikoa babesten du. Birus hauek garatxoak edo papilomak sorrarazten dituzte (*papilla* = garatxo; *oma* = tumorea). Papilomak tumore onberak dira, gorputzeko hainbat ataletan agertzen direnak (eskuetan edo oinetan, laringean, genitaletan...). Hala ere, birus hauetako batzuek lotura estua dute hainbat minbizi motekin.

Birus mota hauek izendatzeko haien izen laburtua (GPB) erabiltzen da zenbaki bati lotua. Esaterako, GPB 1 birusa, GPB 2, GPB 16, etab.

Garatxo genitalak (kondiloma akuminatuak), laringeko garatxoak (papilomatosi laringeoa) edo larruazaleko ohiko garatxoak (eskuetan eta oinetan, batez ere, agertzen direnak) dira giza papilomaren birusek eragin ohi dituzte asaldurak. Kondiloma akuminatuak edo genitaleko garatxoak arruntagoak dira sexu harremanak mantetzen dituzten pertsonengan (emakumeengan gizonezkoengan baino sarriago agertuz).

Sexu-transmisiozko infekzioen artean, zalantzarik gabe, GPBarena da ohikoena. Herrialde garatuetan biztanleriaren %80ak, gutxi gorabehera, bere bizitzaren une batean harrapatuko du birus hori. Zorionez, kasu ia gehienetan birusaren infekzioa asintomatikoa da sexu-organoetan, eta berez desagertzen da denboraren poderioz.

Kasu gutxi batzuetan, aldiz, garatxoak sortzeaz gain GPBak minbizia eragin dezake. Larruazaleko eta umetoki-lepoko minbizia dira ohikoenak. Emakumeengan, sexu-organoen minbizien %10aren atzean giza papilomaren birusa dago (GPB 16 eta GPB 18 motakoak, batez ere). Umetoki-lepoko minbizi kasu ia gehienetan, gainera, GPBak zer ikusi handia du. Gizonezkoengan, sexu-organoen minbizien %1ek lotura estua du birus honekin. Emakumeengan, papilomaren birus genitalaren infekzioak areagotzen badira, areagotu egiten da umetoki-lepoko minbizia izateko arriskua.

Birusaren infekzioa goiz detektatzeak eta tratatzeak umetoki-lepoko minbiziaren pronostikoa asko hobetzen du. Horrenbestez, 25 eta 65 urte bitarteko emakumeei umetoki-lepoko azterketa eta zitologia (Papanicolaou-ren froga) urtero egitea aholkatzen zaie, garatxoak edo ezohiko zelulak antzemateko. Birusa hautemateko DNA-zundak erabiltzen dira, papilomabirusak ez baitira hazten zelula hazkuntzetan. PCR teknikaren bidez ere birusa antzeman daiteke.

GPBak sortzen dituen garatxo gehienek ez dute tratamendu berezirik behar. Larruazalekoek, kasu ia gehienetan, arazo estetikoak besterik ez dituzte sortzen. Sexu-organoetan agertzen direnak interferoiarekin, krioterapiarekin edo laserrekin tratatzen dira, eta laringeko papiloma sendatzeko, aurrekoez gain, kirurgia erabiltzen da.

Gaur egun umetoki-lepoko minbizia eragiten duten papilomabirusen aurkako txertoak daude, eta herrialde batzuetan neska gazteei eman ohi zaizkie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Gold Rush

**The Gold Rush** (euskaraz *Urrearen Sukarra*) 1925eko Charlie Chaplin ingeles zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle eta aktorearen komedia mutu filma bat da. Bertan, Charlie Chaplin, Mack Swain eta Tom Murray aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen: Soinu onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria, nahiz eta bietako bat bera ere irabazi ez izan. 1942an soinudun bertsioa estreinatu zen.

Filma honetako unerik ospetsuenak bi dira: bata, Charles Chaplinen Txarlot pertsonaia etxola batean goseak akatzen dagoela mahai gainean zapata bat jarri eta jaten duenekoa da, eta bestea bi sardeskadun ogi koskorrekin mahai gainean bi zapatxo bailiran dantzarazten dituenekoa, biak ere zinemaren eszena ospetsuenetakoak bilakatu direlarik.

## Argumentua 
XX. mendearen hasieran, urre bilatzaile bakarti bat Alaska aldameneko Yukon eskualdera iritsi berri da, han fortuna bilatu asmoz. Elurte latz batek bidelapur baten etxola batean aterpe hartzera beharraraziko du.

thumb|thumbtime=1|upright=1.5|erdian|*The Gold Rush* filma ikusgai.

## Aktoreak 
* Charlie Chaplin: Charlot, urre bilatzailea.
* Mack Swain: Big Jim McKay.
* Tom Murray: Black Larsen.
* Malcolm Waite: Jack Cameron.
* Georgia Hale: Georgia.
* Henry Bergman: Hank Curtis.

## Iruditegia 

Irudi:The gold rush 00.jpg|
Irudi:The gold rush 08.jpg|Sardeskatxo eta ogi koskor dantzarien eszena.
Irudi:The gold rush 02.jpg|
Irudi:End Scene - The Gold Rush 1925 wmplayer 2013-07-04.jpg|Amaierako eszena.
Irudi:The gold rush 14.jpg|
Irudi:The gold rush 15.jpg|
Irudi:Georgia Hale - The Gold Rush 1925 (01) wmplayer 2013-07-04.jpg|
Irudi:The gold rush 06.jpg|

## Kanpo estekak 
* *The Gold Rush* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Gold Rush* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com (soinurik gabe eta ingelesezko azpitituluak)
Bacillus anthracis

***Bacillus anthracis*** *Bacillus* generoaren bakterio patogenoa da. Bakterioa aldi berean eta independenteki topatu zuten lehendabizikoz Aloys Pollender alemaniarrak eta Pierre Rayer eta Casimir Davaine frantsesek. Robert Koch mikrobiologoak bakterio honen ahalmen patogenoa agerian utzi zuen 1877an, laborategian kultibatu eta sagu osasuntsuei injektatu ondoren (saguak karbunko harrapatu eta hil egiten ziren). Koch-ek berak bakterio horrek esporak sortzeko ahalmena zuela frogatu zuen. . Bakterioak sortzen duen patologia ohikoena karbunko da, gizakiok eta animaliek jasaten ditugun zoonosia.

*Anthracis* espeziearen izena grezierazko *anthrakis* () hitzetik dator, euskaraz "ikatz" esan nahi zuena (eragiten duen gaitzak -karbunkoak- lesio ilunak sortzen dituelako larruazalean)

## Ezaugarriak 
Bacillus anthracis bazilo Gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa. Ez da mugikorra eta 1-6 mikrako luzeera du.

Bacillus guztien antzera, Bacillus anthracisek endosporak sortzen ditu. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren. Bacillus anthracis-en kasuan endosporak zelularen erdialdean sortzen dira eta ez dute zelula desitxuratzen.

Bere birulentzia areagotzen duen kapsula bat dauka, fagozitoen erasoa neutralizatzen duena.

## Patogenia 
Karbunkoa zoonosi bat da, hots, animaliengandik gizakiarengana transmititzen den gaitza. Animaliekin kontaktu zuzena dutenak (albaitariak, baserritarrak...) dira joera handiagoa dutenak gaitza harrapatzeko.

Bacillus anthracisek ezin du aske bizi naturan, animaliak infektatzen dituenean eta laborategiko hazkuntza-inguruetan besterik ez baita hazten. Naturan beti espora moduan dago. Animaliak bazilo horren esporak dituen belarra jaterakoan kutsatzen dira. Gizakia, aldiz, hiru modutan kutsatzen da animaliengandik: zaurien bidez (animalian dauden esporak zauri baten bidez sar daitezke organismoan), aho-bidetik eta arnas-bidetik (azken modu horretan kutsatzen den karbunkoa okerrena da)

Arnas-traktutik infektatzea oso arraroa da, infekzioa garatzeko bakterio asko inhalatu behar direlako; dena den, artile motzaileen artean gerta daiteke, animalien ileak esporez beteta daudenean .

Baziloak inhalatzerakoan eragiten duen kaltea kontuan hartuta (karbunko horrek hilkortasun tasa handia baitauka) proposatu da Bacillus anthracisen esporak arma biologiko gisa erabiltzea : esporak aerosol moduan erabil litezke bakterioa modu eraginkor batez zabaltzeko.

Karbunkoak sortzen dituen kalteetan zer ikusi handia du Bacillus anthracisek sortzen duen exotoxina bat, mikrobioari aparteko birulentzia ematen diona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GR 283

thumb|400px|Idiazabal gaztaren ibilbidearen mapa.
**GR 283** edota **Idiazabalgo gaztaren ibilbidea** Gipuzkoako Goierri, Urola Garaia eta Debagoiena eskualdeetan barna doan ibilbidea da. Bere izenak Idiazabalgo gaztari aipamena egiten dio. Gipuzkoako Foru Aldundiko Berrikuntza, Landa Garapen eta Turismo Sailak sustatutako eta Gipuzkoako Mendizale Federazioak homologatutako ibilbidea da.

2014ko martxoaren 21an Seguran ibilbidearen aurkezpena egin zen, ekitaldi horretan Joxe Ramon Agirre *Marron* eta Alex Txikon mendizaleak, eta Ohiana Kortazar mendi lasterkaria egon ziren, Ondarre baserriko Felix Goiburu artzainak Txikon eta Kortazarri gazta bana eman zielarik.

## Ezaugarriak 
Ibilbide zirkularra da, 6 etapez osatua dago eta denera 95,7 kilometro luze ditu. Malda pilatua berriz 9,777 metro, malda positiboak 4,920 metro eta negatiboak 4,857 metro dituelarik. Egunero etapa bat egiteko pentsatua dago. Aldiz, ibilbidearen punturik garaienak 1.200 metro ditu, eta baxuenak 150 metro.

Ibilbidearen iparraldeko mugak Ordizia eta Beasain dira, ekialdeakoa Zaldibia, mendebaldekoak Legazpi eta Oñati, hegomendebalde eta hegokialdekoak Araba eta Nafarroako udalerriek adierazten dute.

Ibilbide honetan zehar Idiazabalgo gaztaren ekoizpen zikloa hasietatik amaierarte ezagutzeko aukera eskeintzen da: Aralarko eta Aizkorri-Aratz Parke Naturaletako larretan dauden ardi latxak, gaztandegiak eta merkaturatzen den Ordiziako azoka, bai eta izen ematen dion Idiazabal udalerria ere.

## Etapak 
Ibilbidea honako etapa hauek osatzen dute, halere, ibilbidea zirkularra denez ez da derrigorrezkoa hemen aipatzen den orden berdinean burutzea, norberak nahi duen tokian hasi eta amaitu baidezake:

* 1. etapa: Segura - Mirandaola
* 2. etapa: Mirandaola - Arantzazuko santutegia
* 3. etapa: Arantzazuko santutegia - Etzegarate
* 4. etapa: Etzegarate - Lizarrusti
* 5. etapa: Lizarrusti - Ordizia
* 6. etapa: Ordizia - Segura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idiazabalgo gaztaren ibilbidearen webgunea
Inpropio (argipena)

**Inpropio** hitzak ezaugarri bereziak, ez ohikoak eta besterenak dituen zerbaiti egiten dio erreferentzia. Erabilera zenbait ditu:

* matematikan,
** integral inpropioa, integral mota bat honako egoera hauetan kalkulatzen dena: muga infinitoa duenean; muga finitua izan arren, muga horretan funtzioak limite finitua ez duenean eta mugen tartean funtzioa definituta ez dagoenean;
** zatiki inpropioa, zenbakitzailea izendatzailea baino handiagoa duen zatikia;
* geometrian, errotazio inpropioa, aldakuntza mota bat;
* hizkuntzalaritzan, interjekzio inpropioa.

## Ikus, gainera 
* Propio
Trebakuntza (argipena)

**Prestakuntza** eta **trebakuntza** pertsonak zerbaitetarako gai izan daitezen burutzen diren hezkuntza eta ikaskuntza jardueren multzoa dira:
* etengabeko prestakuntza, bizitza profesionalean zehar egiten dena, trebetasun berriak eskuratu eta gaitasunak hobetzeko;
* irakasleen trebakuntza.

Ikus, gainera:
* Trebaketa
Pisa (argipena)

**Pisa** hitzak adiera zenbait ditu:

* Pisa, Italiako hiria;
* **PISA txostena** edo Programme for International Student Assessment, ikasleen hezkuntza-maila aztertzen duen inkesta motako aldiroko ikerketa.
* Pisa, karramarro generoa.
Superabit (argipena)

Ekonomian, **superabita** diru-sarrerak irteerak baino handiagoak direneko egoera da. Hainbat erabilera ditu terminoak:

* merkataritza-superabita, merkataritza-balantzan saldo positiboa gertatzen denean;
* aurrekontu-superabita, aurrekontu batean sarrerak gastuak baino handiagoak direnean.
Talaia ibilbidea

[thumb|300px|*Talaia ibilbidea*, [Jaizkibelen.]]
**Talaia ibilbidea** Gipuzkoako kostalde osoa zeharkatzen duen ibilbidea da, berez, Gipuzkoa osoaren itzulingurua burutzen duen GR 121 ibilbidearen barnean dago, baina kasu honetan, ibilbide horretako iparraldeko edo kostaldeko zatia bakarrik hartzen du. Izena euskal balezaleek kostaldean urrira baleen etorrera so egiteko erabili ohi zituzten talaiei zor die.

Ibilbide hau Gipuzkoa osoko kostaldeaz eta bertako txoko ezkutuez gozatzeko aukera paregabea da (bereziki Jaizkibel, Ulia eta Igeldoko itsaslabarrak, nahiz Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea, eta Itzurun, Mendata eta Sakoneta hondartzak) betiere Kantauri Itsasoaren ikuspegia begibistatik galdu gabe.

Ibilbidea Hondarribitik Saturraranera edo aurkako norantzan ere burutu daiteke.

## Etapak 
* 1. etapa: Hondarribia - Pasai Donibane. Luzera: 17.9 km. Denbora: 5.00 h
* 2. etapa: Pasai Donibane - Donostia. Luzera: 11 km. Denbora: 2.50 h
* 3. etapa: Donostia - Orio. Luzera: 15.6 km. Denbora: 4.00 h
* 4. etapa: Orio - Zarautz. Luzera: 4.9 km. Denbora: 1.20 h
* 5. etapa: Zarautz - Zumaia. Luzera: 7.25 km. Denbora: 2.30 h
* 6. etapa: Zumaia - Deba. Luzera: 14 km. Denbora: 3.40 h
* 7. etapa: Deba - Mutriku - Saturraran. Luzera: 7.8 km. Denbora: 2.30 h

## Leku interesgarriak 
* Jaizkibel
* Ulia
* Igeldo
* Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea
* Saturraran

## Udalerriak/Herriak 
* Hondarribia
* Pasai Donibane
* Pasai San Pedro
* Donostia
* Igeldo
* Orio
* Zarautz
* Getaria
* Zumaia
* Deba
* Mutriku

## Ikus gainera 
* GR 121

## Kanpo estekak 
* Talaia ibilbideari buruzko argibidea Gipuzkoa Mendiz-Mendi webgunean
Clostridium tetani

***Clostridium tetani*** *Clostridium* generoko bakterio espeziea da. Esporak sortzen dituen bakterio anaerobio hau tetanos gaitzaren eragilea da. 1884an Arthur Nicolaier-ek bakterioaren toxina isolatu eta bere eragin kaltegarria frogatu zuen, eta 1889an Kitasato Shibasaburok gaixo baten laginetik estreinakoz isolatu zuen bakterio patogenoa.

## Ezaugarriak 
Clostridium tetani bazilo anaerobio hertsia da, eta bakterioaren muturrean endosporak sortzen ditu, baziloa deformatzen dutenak (baziloak buruaren antzeko egitura baitu). Mugikorra da eta proteolitikoa (aminoazidoen hartzidura burutzen du).

Bakterio honen endosporak erresistentzia handikoak dira (beroarekiko, lehortearekiko, antiseptikoekiko...) eta edonon daude, bereziki lurrean 

Exotoxina indartsua ekoizten du, nerbio-sistemari eraso egiten diona: neurotoxina horrek azetilkolinaren askapena eta gihar-uzkurdura eragozten du, paralisi muskularra eraginez.

## Patogenia 
Tetanosa garapen bidean dauden herrialdeetan ohikoa da, toki horietan txertaturik gabeko pertsona asko baitaude. Urtero mundu osoan 500.000 pertsona inguru gaitz honek jota hiltzen dira.

Mikrobio patogenoaren sarrera-atea larruazala da: zauri sakonak, erredurak eta -orokorrean- edozein "zulo dermikoa" egokiak dira bakterioa organismoan sartzeko. Zauriaren sakontasunak behar duen ingurugiro anaerobioa bermatzen dio mikrobioari.

Organismoaren barruan bakterioak bere zoritxarreko toxina ekoizten du, sistema neuro-muskularrari eraso egiten diona.

Tetanos-kontrako txertoa dago, oso eraginkorra dena, toxina indargabetuaz (toxoidez) egina. Gaitza harrapatu dutenei, aldiz, seroterapia egiten zaie, giza-immunoglobulina antitetanikoa emanez..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak