Los Gorosko krisketa

**Los Gorosko krisketa** Erdi Aroaren hasierako gerriko baten krisketa edo belarria da, Otogoiengo Los Goros leizean aurkitua. Bere estiloagatik bisigodo edo frankoei esleitu zaie, baina azken urteetan baskoien krisketa dela proposatu da. Gaur egun Arabako Arkeologia Museoan dago.

## Aurkikuntzaren testuingurua 
thumb|left|Los Goros kobazuloa.
Los Goros Gasteizen dago, Otogoien herritik gertu. Leizeak hainbat sarbide ditu, eta guztira 2.000 metroko garapena du karst sistema batean, Badaiako mendilerroaren azpian. XIX. mendean Manuel Iradierrek aztertu zuen, eta handik mende batera Luis Heintzek eta "Manuel Iradier Talde Txangozalea"k arreta jarri zuen bertan. 1954an hainbat hezur aurkitu ziren, baita material arkeologikoa ere, garaian bisigodoei esleitu zitzaizkienak. Objektuen artean, ikusgarriena krisketa zen 

Kobazulo horretan bertan aur­kitu ziren, halaber, burdinaz­ko aizto bat, mutur batean buka­tzen den angeluzuzeneko orria eta kirten zatia duena, 145 mm luze eta 22 mm zabal dena, azken aldian aizto baten ordez arropari eusteko kako gisa interpretatu dena. Horrekin batera, 145 mm‑ko frantziska motako aiz­kora, luzean 102 mm‑ko aho indartsua eta beso luzea eta ahoaren bestaldeko tutuaren luzamenaz kirtena estalia duena, esleipenerako garrantzi berezia duena. Azkenik, aihotz oker bat ere bazen, bi aldeetan aho-biko zorro­tza duena, 220 mm da bere gehiengo luzera eta 65 mm-koa zabalera. Berriki egindako ikerketek aihotzaren interpretazioa baztertu eta larrua ontzeko tresna bat dela proposatu dute.

## Deskribapena 
Metalezko krisket edo belarri bat da, gerriko batean erabiltzen zena. 35 milimetro altu eta 105 milimetro luze da, hiru ataletan. Xafla burdinazkoa da. Deskribapenean liriformea dela esaten da, xafla laukizuzenarekin, baina estuagoa erdialdean. Bi alde dekoratu ditu, bata xafla nagusian, eta bestea zirkulu bat, gerrikoari lotzen zaion aldean; eta Hierroren iritziz, lehoiak. Hierroren arabera damaskinatua eta forma ez dira ohikoak merovingiarren artean, eta Iberiar penintsulako diseinua da, non antzeko beste hogei bat elementu aurkitu diren. Tesi berbera defendatu dute beste ikerlari batzuek, Iberiar penintsulan aurkitutako damaskinatutako gerrikoak ikertzean. Hala ere, diseinu eta elementuen eboluzioaren aldetik Los Goroskoa zaharrena dela proposatu du Hierrok. Schulze-Dörrlammen arabera, bizantziar ikonografiako bi animalia horiek *Physiologus*en agertzen diren pantera eta herensugea dira. Hierrok ez du aukera baztertzen, baina Joben liburuko  pasartea ere aipatzen du, eta aurrerago egindako bizantziar ikonografian ere antzeko irudiak aurki daitezke. VII. mendean Omeiatar Kalifa-herrian oso modan egon ziren horrelakoak, bereziki Sirian, eta horregatik Hierrok proposatu du garai horrekin lotuta egotea, agian VIII. mendean jada, siriar merkatariak Toledoko Erresuma bisigodoarekin merkataritzan jarduten zutenean. Frantziska horretako bat da Los Gorosko krisketaren ondoan aurkitutako aizkora, eta Aldaietako gizonezko asko euren armekin zein gerrikoarekin ere lurperatu zituzten. Merovingiarren hipotesiaren alde dago damaskinatua ez zela teknika erabilia Hispanian, baina nabaria dela merovingiarren eta burgundiarren artean. Hierrok, aldiz, Aldaieta eta Los Gorosen arteko lotura ukatzen du. Era berean, de Palolek Los Gorosko aizkora alderantzizko posizioan interpretatu zuela defendatu du, eta tipologia Arabako berezkoa dela, Böhmek ere aipatzen duen berezitasuna. Los Goros Iruña-Veleiatik eta galtzadatik gertu dago, bost bat kilometrora iparraldean eta, beraz, eremu horren kontrolpeko eremuaren barnean. Maria Angeles Mezkiritz arkeologoak antzeko ildotik jotzen zuen, Iruñean aurkitutako nekropolietako elementuak aipatzerakoan bat aurkitu zuten. VII. mendeko pieza barrunbearen galeria batean zegoen eta Akitaniako toreutikaren eragin argia erakusten du, bere morfologia tipikoki hispaniarra izan arren. Bere dekorazioa erdiko lotura handiengatik eta puntuzko marraduraren erabileragatik nabarmentzen da, eta horrek iparraldeko Pirinioetako ekoizpenekin lotzen du. Pizaren azterketak, kobazuloetan, nekropolietan eta inguruko herrietan aurkitutako beste aurkikuntzekin batera, Antzinaro Berantiarrean penintsulako "Baskoniako" tradizio hispano-bisigodo eta akitaniar elementuen elkarrekintza islatzen du. Kultura nahasketa horrek Pirinioen bi aldeetan elkarrekintza bizia iradokitzen du, bai hileta ohituretan bai objektuen zirkulazioan ikusgai dagoena. Beraz,  Lazaldai kobazuloko gerriko plaka ikertu dutenen hitzetan "funtsezko pieza da Euskal Herriko kultur hibridazio prozesu hauek ulertzeko."

## Erreferentziak 
## Bibliografia gehigarria 
* Azkarate Garai-Olaun, Agustin (1993) Francos, aquitanos y vasconestestimonios arqueológicos al sur de los Pirineosneos.pdf *Archivo español de arqueología*,  0066-6742,  66, 167-168 zk. 149-176. or.
** (2007) “Necrópolis de Buzaga”, *La tierra te sea leve. Arqueología de la muerte* *en Navarra*, Pamplona, 195-198. or.
* Azkarate Garai-Olaun, Agustin eta García Camino, Iñaki (2013) “Materialak. Gerriko belarriak”. Arkeologi museoaren koadernoak, 5. Arkeologi museoa eta Bibat museoa. 44-53 or.

## Ikus, gainera 
* Aldaieta
* Finaga

## Kanpo estekak