open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ochiltree

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Auchinleck eta Cumnock udalerrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Riccarton (Ekialdeko Ayrshire)

**Riccarton**,  eta , Eskoziako udalerri eta parrokia bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Gaelgóir

**Gaelgóir** (plurala *Gaeilgeoirí*), Irlandan irlandera hiztuna edo irlanderarekiko zaletasuna duen edonork jasotzen duen izendapena da. Hizkuntza honetako hiztuna baino bere aldeko ekintzaile eta aktibista dena adierazten du, berau mintzatu ala ez.

Nolabaiteko euskaltzalearen parekidea da.

## Kanpo estekak
Ganteko udaletxea

**Ganteko udaletxea** () Belgikako udalerri horretako udaletxea da. Flandria osoko jauregirik ederrenetariko bat da eta bi alde ezberdinak ditu: gotikoa eta pizkundetarra.

## Kanpo estekak
San Nikolas eliza (Gante)

**San Nikolas eliza** () Ganteko tenplu katolikoa da, hiriko monumenturik antzinetariko bat dena. Eraikina XIII. mendean eraiki zuten, sute batek eraitsitako 1176ko beste eraikin bat ordezkatzeko. Gotiko tournaistar estiloan eraiki zuten.

Herriko hirigunean dago, Korenmarkt plazatik hurbil, eta oso ospetsua izan zen gremioen artean.

Fitxategi:Sint-Niklaaskerk, Gent2.jpg|1890 eta 1900. urteen arteko ikuspegia
Fitxategi:Eduard Gaertner Marktplatz Nikolaikirche Gent.jpg|XIX. mendeko margolana
Fitxategi:Vista de Gante desde el castillo de los condes.jpg|Ganteko hiru dorreak: San Nikolas erdian

Fitxategi:Sint-Niklaaskerkgent 10-11-2008 15-21-57.JPG|Aldarearen aurrean
Fitxategi:Gent Sint-Niklaaskerk-PM 46214.jpg|Sabaia
Fitxategi:Gent Sint-Niklaaskerk-PM 46150.jpg|Koroaren ikuspegia
Fitxategi:Sint-Niklaaskerkgent 10-11-2008 15-09-18.JPG|Zinborriopean

## Kanpo estekak
Ganteko kanpandorrea

**Ganteko kanpandorrea** () Belgikako hiri horretako eraikina da, 91 metroko altuera duena. Herrialde oso kanpandorrerik altuena da.

UNESCOk 1999. urtean Belgika eta Frantziako kanpandorreak izeneko multzoaren barnean Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganteko Arte Ederretako Museoa

**Ganteko Arte Ederretako Museoa** () Flandriako Gante hirian dagoen arte museo bat da, Ekialdeko Flandria probintzian. 1900 inguruan Charles van Rysselberghe hiri-arkitektoak inauguratua, flandriar atearen bilduma handienetako bat du.

Flandriar eta herbeheretar artisten margolanez osatutako bilduma nabarmenak ikusgai daude, bai eta beste herrialdeetakoak ere.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Bavonen katedrala (Gante)

**San Bavonen katedrala** (, ) Belgikako katedral katolikoa da, Ganteko elizbarrutiaren egoitza dena. San Joanen omenezko eliza XIII. mendean eraiki zuten, 1536an kolegiata eta 1559an katedral bilakatu zena. Bere barnean *Bildots mistikoa* izeneko lana dago.

Fitxategi:Ghent Cathedral.JPG|Dorrea.
Fitxategi:Ghent church.jpg|Transeptua.
Fitxategi:Lucas de Heere - The Queen of Sheba visits King Solomon.jpg|*Salomon eta Sabako erregina*, Lucas de Heere.
Fitxategi:De bekering van Sint-Bavo 23-05-2008 14-18-07.JPG|*San Bavon Ganteko komentuan*, Rubens.
Fitxategi:Fresco crypte gent.jpg|Margolan gotikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Salbador katedrala (Brujas)

**San Salbador katedrala** () Belgikako katedral katolikoa da, Brujasko elizbarrutiaren egoitza dena. Kristo Salbatzailearen omenezko eliza XIX. mendean bihurtu zuten katedral, antzinakoa 1799an frantziarrek eraitsia izan baitzen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Brujasko udaletxea

**Brujasko udaletxea** () Belgikako udalerri horretako udaletxea da, Burg enparantzan dagoena. 1376 eta 1421 artean eraiki zuten gotiko flamigero estiloan eta herrialde osoko udaletxerik antzinetako bat da.

## Kanpo estekak
Odol Santuaren basilika

**Odol Santuaren basilika** () Brujasko basilika txiki katolikoa da. Flandriako kondeek eraikina XII. mendean eraiki zuten, bere jauregiaren kapera moduan. Teodoriko Alsaziakoak Lur Santutik ekarritako erlikia bat gordetzen du: Josef Arimateakoak bildutako Kristoren Odola.

## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Brujas)

**Andre Mariaren eliza** () Brujasko tenplu katolikoa da. Eraikina XIII. eta XV. mendeen artean eraiki zuten eta bere dorrea hiriko eraikinik altuena da. Bere 115,6 metroei esker munduko bigarren adreiluzko eraikinik altuena da; lehendabizikoa Landshuteko San Martin eliza izanda. Gotiko estiloan eraiki zuten.

Aldarearen atzean bi hilobi daude: Karlos Izukaitzarena eta Maria Borgoinakoarena.

## Kanpo estekak
Esfoliazio (argipena)

**Esfoliazio** izan daiteke:
* Esfoliazio (mineralogia), Mea batzuek hausteko duten era berezia;
* Esfoliazio (dermatologia), epidermisetik zelula hilak kentzeko prozedura;
* Esfoliazio (botanika), adar batetik hostoak kentzea.
Josef Arimateakoa

**Josef Arimateakoa**, lau ebanjelio kanonikoen arabera, gurutziltzaketaren ondoren Jesukristoren hilobiaz arduratu zena izan zen. Dwight L. Moody adituaren esanetan, ebanjelio kanonikoek oso gutxitan aipatzen dituzte istoria berak baina guztiek aipatzen dituzte Josef Arimateakoaren ekintzak (; ; ; ).

Erdi Aroko kondairetan, Filiperekin batera Bretainia Handia ebanjelizatu zuen eta hara eraman zuen Graal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokin Eizmendi

**Jokin Eizmendi Manterola** (Zarautz, Gipuzkoa, 1984) harri-jasotzaile gipuzkoarra da. Jokinek bost aldiz irabazi du Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa:
** Txapelduna (5): 2014, 2015, 2018, 2021, 2022
** Txapeldunordea (5): 2013, 2016, 2017, 2019, 2020.
* Igeldoko harria (6): 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020
* Etxauriko harria (3): 2015, 2016, 2025
* Albitzuri Haundia (1): 2019
* Gorostidi harria (3): 2022, 2023, 2024
* Elgoibarko Harri jasotze txapelketa (San Bartolomeetako Sariketa) (1): 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salome (Herodiasen alaba)

**Salome** (; , hebreerazko , *shalom* edo "bake" hitzetik ekarria; ) Edomgo printzesa izan zen. Herodes Filiporen eta Herodiasen alaba zen. Amak bultzatuta, bere osaba Herodes Antipasen aurrean dantza egin zuen eta, ordainetan, San Joan Bataiatzailearen burua eskatu zuen. Musikagile, idazle eta pintore ugari oinarritu dira Salomeren dantzan beren lanak egiteko.

## Erreferentziak
Herodes Filipo

**Herodes Filipo** edo **Herodes II.a**  Herodes Handiaren semea izan zen. Ebanjelioan aipatua da (). Bere iloba Herodiasen lehen senarra eta Salomeren aita.

## Erreferentziak
Herodes Agripa I.a

**Herodes Agripa I.a** (; ?, K.a. 11–Caesarea Maritima, k. o. 44) Juduen erregea izan zen. Herodes Handiaren biloba. Galilea, Judea eta Samaria, hots, aitonaren mendeko lurraldeak bildu zituen bere erregetzaldian. Berenizeren aita. Bibliaren arabera (), berak hilarazi zuen Jakue Handia apostolua, eta San Petri kartzelan sartu.

## Erreferentziak
Herodes Agripa II.a

**Herodes Agripa II.a** (; ?, –Erroma, 92 edo 100) juduen erregea izan zen. Herodes Agripa I.aren semea. Kaltzisko errege izendatu zuten. Berenize bere arrebarekiko erlazioak eskandalagarriak izan ziren juduentzat. Juduen matxinadan Erromaren alde jarririk, juduen aurka borrokatu zen eta Jerusalemgo setioan esku hartu.

Bibliaren arabera (), haren aurrean gertatu zen Paulo apostolua auzitan.

## Erreferentziak
Antoni Bolesław Dobrowolski

**Antoni Bolesław Dobrowolski** (1872ko ekainaren 6a, Dworszowice Kościelne, Lodzeko voivoderria - 1954ko apirilaren 27a, Varsovia) poloniar geofisikaria, meteorologoa eta esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Gaztetan jarduera iraultzaileetan parte hartu zuen, eta Kaukasora deportatu zuten horregatik. Fisika eta biologia ikasi zituen Suitzan eta Belgikan. Belgikako espedizio batean parte hartu zuen Antartikan (1897-1899). Estatuko Meteorologia Institutuko zuzendariordea Polonian (1924-1929). Varsoviako Unibertsitateko irakaslea (1946-1954). 1952az geroztik Poloniako Zientzien Akademiako kidea.

1929an, Poloniako Geofisika Elkartea sortu zuen. Bere ekimenez Varsoviako sismologia-behatokia, Gdyniako itsas-behatokia eta Varsoviatik gertu dagoen Legionow aerologia-behatokia sortu zituzten. Geofisikari buruz idatzi zuen, batez ere izotzarekin erlazionatuta, eta hodeien fisika, optika atmosferikoa (halo fenomenoa), eta lan pedagogikoak ere.
Jesus Mari Unanue

**Jesus Mari Unanue Aranbarri**, ezizenez **Goenatxo I.a** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1954 &ndash; Azkoitia, Gipuzkoa, 1984) gipuzkoar harri-jasotzaile bat izan zen. Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa bi aldiz irabazi zuen eta etorkizun handiko harrijasotzailea izango zela ikusten zen, baina 1984 urtean hil zen 30 urte baino ez zituela.

## Biografia 
1974an egin zuen debuta harriekin. 1970 hamarkadan apustu ugari jokatu zituen eta 1977an Euskal Herriko txapelketara aurkeztu zen. 1982 eta 1983 urteetan erraz irabazi zituen txapelketak. Hil ondoren anaia Juan Josek (Goenatxo II.ak) hartu zuen erreleboa eta Harri Handien txapelketan parekorik ez zuen izan.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (2): 1982, 1983

## Erreferentziak
Emil Krebs

**Emil Krebs** (Świebodzice, 1867ko azaroaren 15a - Berlin, 1930eko martxoaren 31) alemaniar eleaniztuna, sinologoa eta diplomazialaria izan zen. Denera 68 hizkuntzatan jariotasunez hitz egiteko eta idazteko gai zen, tartean euskara. Dena den, 120 bat hizkuntza ikasi zituen.
Camara Laye

**Camara Laye** (Kouroussa, 1928ko urtarrilaren 1a - Dakar, 1980ko otsailaren 4a) ginear eleberrigilea izan zen.

## Eleberriak 
* ''L'Enfant noir*, 1953
* *Le Regard du roi*, 1954
* *Dramouss*, 1966
* *Le Maître de la parole - Kouma Lafôlô Kouma'', 1978
Eskandalua Bohemian

**Eskandalua Bohemian**, jatorrizko ingelesezko izenburua *A Scandal in Bohemia*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko lehen kontakizun laburra da. 1891ko ekainaren 25ean kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen, ondoren, 1892an aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zuen.

## Argumentua 
1888ko martxoaren 20a. Wilhelm Gottsreich Sigismond von Ormstein, Cassel-Felsteingo duke nagusia eta Bohemiako Erresumaren oinordekoa dena, Clotilde Lothman von Saxe-Meiningen, eskandinaviar printzesarekin ezkontzera doa. Baina aurrez, Irene Adler estatubatuar opera abeslari ederrarekin maitasun harreman bat izan eta harekin batera argazki oso konprometigarria atera zuen, haren zoritxarrerako argazki hori Irenek gorde zuen, eta dukea Irenek argazki hori txantaiatzeko erabili eta bere ezkontza zapuztuko duen beldur da.

Hori ekiditeko, dukeak Sherlock Holmesi laguntza eskatuko dio. Sherlock Holmesek eta Watson doktoreak Ireneri argazkia kendu eta duke harroputzaren ohorea gordetzeko lanaren ardura onartuko dute. Baina ez da dirudien lan xamurra izango, Irene Adler emakume ederra bezain buruargia eta kementsua baita, Sherlock Holmesen adineko adimena eta axerikeria dituela argi erakutsiz.

## Bitxikeriak 
[thumb|200px|eskuinera|[Sherlock Holmes predikatzailez mozorrotua.]]
Kontakizun honetan Sherlock Holmesen arerio nagusienetakoa eta berau garaitzea lortu zuen emakume bakarra agertzen da, Irene Adler. Istorioaren amaieraldera, Watson doktorearen hitzetan, Irene Adlerrek Sherlock Holmes garaitu eta detektibeak emakume eder eta buruargi onekiko zuen miresmena honela adierazten du:

Bestalde, Sherlock Holmesen mozorrotzeko trebezia eta bere kokaina zalekeria ere azalerazten da:

## Ikus gainera 
* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

## Kanpo estekak
Alnwickhill

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzo bat da. Liberton eta Kaimes auzoak mugakide ditu.

## Kanpo estekak
Ilegorrien liga

**Ilegorrien liga**, jatorrizko ingelesezko izenburua *The Red-Headed League*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1891ko abuztuan kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen, ondoren, 1892an aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zuen.

## Argumentua 
1890, Londres. Jabez Wilson diru-mailegugile ilegorriak berau kide zen *Ilegorrien Ligaren* desegitearen misterioa argitzeko asmoz Sherlock Holmes eta Watson doktorearengana laguntza eske joan da. Detektibe buruargiak berehala desegite horren atzean John Clay dagoela jakingo du, Ingalaterrako gaizkile buruargi eta arriskutsuenetako bat dena.

## Ikus gainera 
* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

## Kanpo estekak
José María Martín Carpena

**José María Martín Carpena** Alderdi Popularreko politikari bat izan zen, ETAk 2000ko uztailaren 15ean hil zuena.

## Biografia  
José María Martín Carpena enpresa-kudeaketan diplomatua eta zerga-aholkularitzako teknikaria zen eta Gizarte Gaietarako Ministerioaren menpeko Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalean lan egin zuen.

1997ko apirilaren 21ean ibilbide politikoari ekin zion, PP alderdiaren zinegotzi izendatu zuten eguna. Karguan Juan Manuel Moreno Bonilla ordezkatu zuen, Andaluziako Juntara pasatu zena, diputatu gisa. 1999ko udal-hauteskundeetan, Celia Villalobos buru zen zerrendaren 15. postua hartu zuen eta bere alderdiak gehiengo osoa lortu zuenez (19 zinegotzi lortuz), zinegotzi kargua berretsi zuen.

### Hilketa 
2000. urteko uztailaren 15aren gaueko 21:40tan hil zuten, bere etxe aurrean, tokiko pregoi batera joateko kotxe ofizial batean sartzen zenean. Larunbata zen eta José María Biznagako Pregoira zihoan bere emaztea eta 17 urteko alabarekin. Igor Solana Matarrán etakidea ordu bat baino gehiago zeraman tokian bere biktimaren zain eta, bere familiarekin kotxe ofizialera hurbildu zenean, sei aldiz tiro egin zion. Lau balek jo zuten zinegotziaren gorputzean, horietako bat garondoan, eta berehala hil zen. Hilketa burutu ondoren, gaizkileak Harriet Iragi Gurrutxagak gidatzen zuen ibilgailu batean ihes egin zuen. Martín Carpenak ez zuen inoiz mehatxurik jaso eta beraz, ez zuen inoiz eskoltarik eraman.

Hurrengo egunean Malagako udaletxean hil-kapera bat jarri zuten eta herritarrek bortizkeria eta terrorismoaren aurkako protestak egin zituzten. Jarraian hileta egin zuten, Malagako Katedralean. Bertan, politikari ugari izan ziren, besteak beste, José María Aznar, Manuel Chaves, Ana Botella, Jaime Mayor Oreja, Jesús Posada, Javier Arenas eta Francisco de la Torre alkatea.

### Hiltzaileen atxiloketa 
Atentatua burutu eta hiru hilabete beranduago, Igor Solana eta Harriet Iragi atxilotu zituzten Sevillan, atentatu berri batean Antonio Muñoz Cariñanos militarrari heriotza eman eta gero. 2001ean epaitu zituzten eta 30 urteko kartzela-zigorra ezarri zieten.

### Aintzatespena 
Bere hilketaren hurrengo egunean, Urrezko Dolumina eman zioten eta urte bereko irailean, bere izena jarri zioten Malaga Hiriko Kirol Jauregiari, geroztik Martín Carpena Kirol Jauregia deitzen dena. Horrez gain, hil eta 10 urte beranduago, 2010ean, omenaldia egin zioten bere jatorrizko udalerrian. Huelin Parkean ere, bere memoriari eskainitako busto bat dago.

## Erreferentziak
Juan de Dios Doval Mateo

**Juan De Dios Doval Mateo** (Madril, 1943ko irailaren 12a - Donostia, 1980ko urriaren 31) ETA erakunde terroristak hildako Donostiako Zuzenbide Fakultateko irakaslea eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Juan de Dios Doval Mateo 1980ko urriaren 31n hil zen, ETAren eskutik. Erakunde terroristak Jaime Arrese hil eta zazpi egun beranduago heriotza eman zion Une hartan, Juan de Dios Dovalek 37 urte zituen, eta irakaslea zen Donostiako Zuzenbide Fakultatean. Gainera, UCDko Gipuzkoako Batzorde Betearazlearen kidea zen eta bere alderdiaren zerrendaren bigarrena zen Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetarako. Ezkonduta zegoen eta bi seme-alaba zituen.

### Hilketa 
1980ko urriaren 31n, goizeko 9:00ak baino minutu batzuk lehenago, Juan de Dios Doval etxetik atera zen, Zuzenbide Fakultatera joateko. Bere autoan sartu bezain laster, urdin koloreko Simca 1200 bat, pistolekin armatutako bi gazte hurbildu zitzaizkion, aurpegia estali barik. Horietako batek anoraketik pistola atera eta hainbat aldiz tiro egin zion. Hiru balek bere gorputza zulatu zuten. Pistolariek berehala ihes egin zuten. Anbulantzia batek biktima Arantzazuko Ama osasun-egoitzara eraman zuen, baina medikuek ezin izan zuten bere bizia salbatzeko ezer egin.

Dovalen kide zen Antonio Beristain apaizak Gaceta Universitarian aitortu zuenez, bere hilketaren bezperan, Dovalek bere idazkariari esan zion: “*Egizu otoitz nire alde*”. Hark alde batera egiteko gomendatu zion baina irakasleak irmo erantzun zion: “*Ez dut nahi nire seme-alabek koldar bat naizela pentsatzea*”. Bere atentatuaren hurrengo egunean Zuzenbide Fakultatearen jarduera erabat gelditu zen eta 300 bat ikasle eta irakaslek manifestazio isil bat antolatu zuten fakultatetik Gipuzkoako Foru Aldundiraino.

Hilketa burutu aurretik, terroristek ibilgailu bat pistolaz lapurtu zuten, 8.30ak aldera. Gaizkileetako batek bolantea hartu eta bigarrena atzeko partean sartu zen, autoaren jabearekin batera. Jabea hiriko eraikinik gabeko eremu batean utzi zuten, kateatuta, eta poliziari hiru ordu baino arinago ez deitzeko adierazi zioten.

Egun berean, ETA politiko-militarrak adierazpen bat egin zuen hilketaren autoretza aldarrikatuz. Hiltzaileei dagokionez, 1982an Auzitegi Nazionalak prozesatu biak (José María Salegui Zuloaga eta Luis Francisco Amezaga Mendizabal) absolbitu egin zituen. Beraz, inork ez zuen Juan de Dios Dovalen hilketagatik zigorrik jaso.

## Obrak 
* (**Gaztelaniaz**) La revisión civil (1979).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (**Gaztelaniaz**) MERINO, A., CHAPA, A., *Raíces De Libertad.* Horrialdeak 71-83 (2011). 978-84-615-0648-4 ISBN
Irene Adler

**Irene Adler**, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak sortutako Sherlock Holmes detektibearen kontakizunetako fikziozko pertsonaia bat da. Edertasun eta adimen aparteko emakumea da, gizonak nahieran manipulatzeko adina, nolabaiteko femme fatale rola betetzen duela esan daiteke, gainera izaera kementsu eta buruargia ere badauzka.

1858an New Jersey hirian jaiotako estatubatuar aktore eta opera abeslaria da. Sherlocktar kanonaren lehenbiziko *Eskandalua Bohemian* kontakizun laburrean *"Irene zena"* bezala aipatzen da, Watson doktoreak kontakizun hori idaztean jada hila dela ulertzera emanez.

Sherlock Holmes engainatu, aho bete hortz utzi eta garaitzea lortu duen emakume bakarra, horregatik Holmesek ikaragarrizko miresmena dio:

## Kanpo estekak
Giltzurrun-medularreko gaixotasun kistiko

**Giltzurrun-medularreko gaixotasun kistikoa** giltzurruneko fibrosia da, likidoz betetako barrunbeen sorrera, gehiegizko gernu-produkzioa eta sodio-galera eragin ditzakeen gaixotasuna. Diagnostikatzeko zaila da, batez ere gaixotasun arraroa delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Ig-k eragindako nefropatia

**Berger-en gaixotasuna** edo **A Ig-k eragindako nefropatia** glomerulonefritis hematurikoa da, mesangioan A immunoglobulina jalkitzeagatik sortua. Oso oldarkorra denean, beste organu ere erasotzen ditu, tartean gibela, azala edo bihotza. Mundu mailean glomerulonefritis arruntena baden ere, gaixotasun arraroa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nefropatia

**Nefropatia** edo **giltzurruneko gaixotasun** giltzurrunen agertzen edo sortzen den edozein gaixotasun edo asaldura da. Nefropatiak askotan giltzurrun-funtzioaren galera bat sortzen dute eta giltzurruneko gutxiegitasun bat eragin dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fruktooligosakarido

[300px|eskuinera|thumb|Fruktooligosakarido baten zein [inulinaren egitura. Ezkerrean glukosa molekula bat dago eta honi lotuta fruktosa molekulen katea.]]
**Fruktooligosakaridoak** (**oligofruktosa** edo **oligofruktano** ere esaten zaie, laburtuta **FOS**) fruktosaz osaturiko oligosakaridoak dira. Konposatu gozoak dira eta edulkoratzaile gisa erabiltzen dira, jarabetan bereziki.

Fruita eta barazki ugaritan aurkitzen da, hala nola, bananan, tipulan, txikoriaren sustraietan, baratxuritan, zainzuritan, garagarretan, garitan eta porruan betseak beste.

## Egitura 
10 eta 20 arteko kopuruan elkarturiko fruktosa molekulaz osaturiko kateak dira. β(1→2) lotura O-glikosidikoak elkartzen ditu unitate guztiak. Gehienetan glukosa molekula bat izaten dute katearen hasieran.

Bi eratara lortzen da. Alde batetik inulinaren degradazioz, hau fruktosaz osaturiko polisakarido bat da. Bestetik *Aspergillus niger* onddoak sakarosaren glukosa fruktosa bihurtzen du β-fructosidasa entzimaren bidez eta ondoren disakaridoak elkartzen ditu, ez beti β(1→2) motakoak.

## Metabolismoa 
Gizakiaren listuko amilasa entzimak ez dira gai β(1→2) lotura hidrolisatzeko eta fruktooligosakaridoek digestio aparatu guztia zeharkatzen dute. Kolonean dagoen flora anaerobioak (*Klebsiella*, *E. Coli*) hartzidura bidez partzialki degardatzen ditu.

## Garrantzia biologikoa 
Elikagai prebiotiko kontsideratzen da, hau da, hesteetako bakterio onuragarrien (*Bifidobacterium*) hazkundea areagotzen du, horregatik hesteetako infekzio batzuk tratatzeko erabiltzen dira. Hesteetan kaltzioaren xurgapenean ere laguntzen du, pH-a jeisten baitu, eta honek kaltzioa disolbatzen laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beechmount

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzune bat da. A8 errepidearen hegoaldean dago.

## Kanpo estekak
Estakiosa

**Estakiosa** lau monosakarido elkarrekin dituen oligosakaridoa da.

Hainbat landare eta aletan aurkitzen da naturan, adibidez ilarretan eta soja hazietan.

## Egitura 
Estakiosaren formula enpirikoa C24H42O21 da. Bi α-D-galaktosa, α-D-glukosa bat eta β-D-fruktosa batez osaturiko tetrasakaridoa da. Lotura O-glikosidikoak elkartzen ditu unitate guztiak.

## Metabolismoa 
Gizakiak ezin du erabat digeritu eta beraz ez du energia askorik ematen. Gluzidoek orokorrean ematen duten 4 kcal/g-ren aurrean estakiosak 1'5-2'4 kcal/g baino ez ditu ematen.

## Erabilerak 
Ez da sakarosa bezain gozoa, %28-a baino ez, eta sustantzien kopuru handien edulkoratzaile gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maltodestrina

**Maltodestrina** 3 eta 20 glukosa artean dituen oligosakaridoa da, tamaina handienekoak polisakarido kontsideratzen dira. Almidoia hidrolisatzerakoan agertzen da.

## Egitura 
Maltodestrina α(1→4) lotura O-glikosidikoaren bidez elkarren artean lotzen diren α-D-glukosa (edo maltosa) katea da.

## Erabilerak 
Elikagaien gehigarri gisa erabiltzen da industrialki, janari zein edariek ahoan duten ehundura potentziatzen baitu. Ohikoa da freskagarri eta gozokietan aurkitzea. Kulturismoa praktikatzen dutenek dieta gehigarri gisa hartzen dute hauts edo gel itxuran eta edari energetikotan ere bai. Saldak eta beste hainbat janari likido sendotzeko ere erabiltzen da, esate baterako haurrentzako esnea prestatzeko.

Intsektizida gisa ere erabiltzen da, gizakiengan ez baitu inolako kalterik eragiten. Intsektuei ordea espirakuloak itxi eta asfixiaz hiltzen ditu.

## Erreferentziak 
Elikagai-gehigarriak

## Kanpo estekak
Braid Hills

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hego-mendebaldeko mugan dagoen eremu bat da, bai eta izen berdineko muinoak ere.

## Kanpo estekak
Broughton (Edinburgh)

**Broughton**, Eskoziako antzinako baroierri bat zen, gaur egun Edinburgh hiriburuko gune edo auzo bat da.

## Kanpo estekak
Bruntsfield

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzo bat da. Hiriaren erdigunetik milia bat inguru hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Bughtlin

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzune bat da. A902 errepidearen ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Bruntsfield Links

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko parke bat da, Bruntsfield auzoan. 14 hektaretako azalera du.

## Kanpo estekak
The Calders

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko Sighthill auzoan dagoen etxebizitza multzo bat da.

## Kanpo estekak
Cammo

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ipar-mendebaldeko auzo bat da. A90 errepidearen hegoaldean dago.

## Kanpo estekak
Leith

''''*, , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren iparraldean dagoen auzo eta portu bat da.

## Fikzioan 
* *Trainspotting'' eleberria eta filma bertan gertatzen dira.

## Kanpo estekak
Come On! (The Hives)

***Come On!*** (euskaraz *Goazen!*) The Hives suediar rock musika taldearen abesti bat da. 2012ko *Lex Hives* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Come On!* abestia entzungai. Youtube.com
Dene-kaukasoar hizkuntzak

thumb|Dené-kaukasoar hizkuntzen balizko hedapena
**Dene-kaukasoar hizkuntzak** gaur egungo hizkuntzalaritzan oinarrigabetzat baztertutako hizkuntza familia bat da, sino-tibetar hizkuntzak, ipar kaukasoar hizkuntzak, na-dene, yaniseiera, euskara (eta haren balizko ahaide desagertuak) eta buruxaski hizkuntza barnebilduko lituzkeena. Na-dene eta yeniseieraren arteko harremanak harrera ona izan badu ere, beste hizkuntzen arteko loturak oso zalantzazkoak dira.

Bazterreko teoria honen arabera, 50 hitz ohikoenen analisia eginda, euskarak antzekotasun gehien dené-kaukasoar hizkuntzekin lituzke, 17 ahaide aurkitzen baitira. George Starostinen arabera, datu hauen arabera dené-kaukasoar hizkuntzak lirateke euskararen ahaideko hurbilenak, eta duela 9000 urte inguru banatuak lirateke. Antzekotasun hori, hitz ohikoenez gain, morfologian eta fonologian ere ikusten du teoria honek, baina ez lexiko kulturalean.

Teoria honen lehen izena urrunen zeuden bi hizkuntzena izan zen, euskara eta navajoa, eta horregatik *euskaldene* izena (; ). Goian aipatutako hainbat hizkuntzez gain, dravidiar hizkuntzak eta sumeriera ere sartu zituzten. Proposaturiko sailkapen nagusiak bi dira: lehenengoan na-dene hizkuntzak orain dela 7.900 urte inguru bereizi ziren hizkuntza sino-baskonikoetaz (sino-tibetar eta kaukasoar hizkuntzak eta euskara barnebiltzen zuen taldea). Bigarren sailkapenean euskara hizkuntza makro-kaukasoarren parte izango litzateke, Ipar-kaukasoar eta Buruxaski hizkuntzekin batera

Teoriak dituen zailtasun eta koherentzia ezen inguruan mintzatu da Joseba Lakarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douglas Rain

**Douglas Rain** (Winnipeg, Manitoba, 1928ko martxoaren 13a - St. Marys, Ontario, 2018ko azaroaren 11) kanadar aktorea izan zen.

## Filmografia 
* *Oedipus Rex*, 1957
* *Just Mary*, 1960
* *The Night They Killed Joe Howe*, 1960
* *Universe*, 1960
* *One Plus One*, 1961
* *William Lyon MacKenzie: A Friend to His Country*, 1961
* *Robert Baldwin: A Matter of Principle*, 1961
* *The Other Man*, 1963
* *Twelfth Night*, 1964
* *Fields of Sacrifice*, 1964
* *Henry V*, 1966
* *2001: A Space Odyssey* (HAL 9000aren ahotsa)
* *Talking to a Stranger*, 1971
* *Sleeper*, 1973
* *The Man Who Skied Down Everest*, 1974
* *One Canadian: The Political Memoirs of the Rt. Hon. John G. Diefenbaker*, 1976
* *2010: The Year We Make Contact*, 1984 (HAL 9000aren ahotsa)
* *Love and Larceny*, 1985
* *The Russian-German War*, 1995
Katherine MacGregor

**Katherine "Scottie" MacGregor** jaiotzez izenaz **Dorlee Deane McGregor** (Glendale, Kalifornia, 1925eko urtarrilaren 12a - Woodland Hills, Kalifornia, 2018ko azaroaren 13a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Filmografia 
* *On the Waterfront*, 1954
* *Love of Life*, 1956
* *Play of the Week*, 1959
* *East Side/West Side*, 1963
* *The Travelling Executioner*, 1970
* *Mannix*, 1970
* *The Student Nurses*, 1970
* *The Young Lawyers*, 1971
* *The Death of Me Yet*, 1971
* *Mannix*, 1971
* *Ironside*, 1972
* *Emergency!*, 1972
* *The Girls of Huntington House*, 1973
* *All in the Family*, 1973
* *Tell Me Where It Hurts*, 1974
* *Ironside*, 1974
* *Little House on the Prairie*, 1974-1983 (Harriet Oleson)
Depresio-nahasmendu larri

**Depresio-nahasmendu larria** edo **depresio nagusia** depresioaren sintoma larrienak erakusten dituen depresio-mota da. Depresio-gertakari nagusi bat edo gehiago ager daitezke, baina ez da depresioaz bestelako sintoma psikiko edo maniakoen historiarik. Gaixoek aldarte inbasibo iraunkorra, autoestimu baxua eta anhedonia izaten dituzte.

Depresio-nahasmendu larri bat jasaten duten helduen %2–8k bere buruaz beste egiten dute, eta suiziden %50ak depresio edo beste antsietate-gaixotasun bat jasaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando del Paso

**Fernando del Paso** (Mexiko Hiria, 1935eko apirilaren 1a - Guadalajara, Jalisco, 2018ko azaroaren 14a) mexikar idazlea izan zen.
2015ean Miguel de Cervantes saria jaso zuen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *José Trigo*, 1966
* *Palinuro de México*, 1977
* *Noticias del Imperio*, 1987
* *Linda 67. Historia de un crimen*, 1995
### Poemak 
* *Sonetos de lo diario*, 1958
* *De la A a la Z*, 1988
* *Paleta de diez colores*, 1990
* *Sonetos del amor y de lo diario*, 1997
* *Castillos en el aire*, 2002
* *PoeMar*, 2004
### Antzerkia 
* *La loca de Miramar*, 1988
* *Palinuro en la escalera*, 1992
* *La muerte se va a Granada*, 1998
### Ipuinak 
* *Cuentos dispersos*, 1999
### Saiakerak 
* *El coloquio de invierno*, Carlos Fuentes eta Gabriel García Márquezekin, 1992
* *Memoria y olvido. Vida de Juan José Arreola (1920-1947)*, 1994
* *Viaje alrededor de El Quijote*, 2004
* *Bajo la sombra de la historia. Ensayos sobre el islam y el judaísmo, vol. I*, 2011
### Haur literatura 
* *Paleta de diez colores*, 1992
* *Encuentra en cada cara lo que tiene de rara*, 2002
* *Ripios y adivinanzas del mar*, 2004
* *¡Hay naranjas y hay limones!*, 2007
Agustina Otaola

**Agustina Otaola Zapiaine** (Errenteria, Gipuzkoa, 1926ko abenduaren 1a – 2025eko azaroaren 27a) erraketista profesionala izan zen. 26 urte iraun zuen haren erraketista ibilbideak.

## Bizitza 
Agustina Otaolak jaioterrian egin zituen lehen mailako ikasketak. Ez zuen euskara ikasi, zahartzaroan damuz eramaten zuena. Oso gazte zela pilotan hasi zen Victoriano “Chicho” bere anaiarekin, familiak zuen sagardotegiaren horma batean. Berrogeiko hamarkadaren hasieran, erraketista izateko eskolak jasotzen hasi zen. Agustinak, bidea ireki zioten lau izeba erraketista zituen.

### Erraketista ibilbidea 
thumb|Agustina Otaola erraketa jokoan
14 urterekin joan zen Madrilera izeba haien etxera. 1946ko otsailaren 16an, 15 urte zituela, Federazioaren baimena eskuetan, profesional gisa debutatu zuen Madrilgo “Madrid” frontoian "Agustina" izenarekin. Aurrerantzean ere “Madrid” frontoian aritu zen bereziki. Hala ere, hiru denboralditan Bartzelonan jokatu zuen “Principal Palacio” frontoian, eta bat Chiqui-Jain. Izen handiko jokalaria zenez, 1955ean Habanako “Habana-Madrid” frontoiko enpresak kontratatu zuen; Kubako iraultzak ordea, egonaldia etetea behartu zuen.

Agustinak bizi izan zuen bilakaera profesionala oso garrantzitsua izan zen , aurrelari jokatzen zuen, eta ateratzaile bikaintzat jo zuten. Garaiko komunikabideek behin eta berriz ematen zuten Agustinaren berri. Eladia Altuna "Irura" eta Maria Antonia Uzkudun "Anoetako Chiquita"rekin bat, "garai guztietako emakume erraketista handiena" izendatu zuten, 1971. urtean ospatu zuten jai batean. 1967an, 41 urte zituela, 26 urtez pilotan jardun ondoren, agur esan zion erraketari.

## Omenaldiak 
* 2003ko ekainaren 8an Irurako Frontoian VII. Emakumea Pilotari Egunean omendu zuten, beste hainbat erraketistarekin batera. 
* thumb|Agustina Otaola 2015eko omenaldian Julen Mendoza Errenteriako alkatearekin2015eko uztailean, Errenteriako Fanderia auzoko pilotalekuari bere izena jarri zion Udalak: “Agustina Otaola, Raketista Profesionala”.Emakume profesional baten izena duen munduko lehenengo frontoia da.  
* 2017an Errenteriako EAJ-PNV Agustina Otaola omendu zuen emakume kirolarientzako erreferente izateagatik 

* 2018 Gipuzkoako Foru Aldundiaren Carmen Adarraga Saria jaso zuen Oronan. 

## *Gu Agustina* ikuskizuna 
2019ko urtarrilaren 19an, Ereintza Dantza Taldearen *Gu Agustina* ikuskizuna; Pilota, emakumea, bertsolaritza, musika eta dantza. Agustina Otaola erraketista handia izandakoaren inguruko ikuskizuna eskaini zuten Hernanin Txotx denboraldiaren hasierako ekitaldian. 

## Irudi galeria 

Fitxategi:Agustina Otaola orma-irudia.jpg|Agustina Otaola orma-irudia
Fitxategi:Agustina Otaola.Frontoia.jpg|Agustina Otaola frontoia
Fitxategi:Agustina otaola.Panela.jpg|Agustina Otaola panela
Fitxategi:Agustina Otaola frontoiko sarrera.jpg|Agustina Otaola frontoiko sarrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi
* Aintzinako-lanbideak/agustina-otaola
* Agustina Otaola erraketista profesionalari elkarrizketa
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Umlaut

Hizkuntzalaritzan, ***umlaut*** ('hots-aldaketa', alemaneratik) hots-aldaketa bat da, zehazki bokal batek ondoko bokal edo bokalerdiarekiko asimilazioa egiten duenean, hau da, ondoko bokalaren edo bokalerdiaren antzeko bihurtzen denean. *Umlaut* terminoa germaniar hizkuntzen azterketan hasi zen erabiltzen, bokal asimilazio hori familia horretako hizkuntza askotan gertatu baita.

## Kanpo estekak
Orreaga 778

**Orreaga 778** 2004 urte amaieran Añorga eta Hernani artean sorturiko Oi! taldea da.

## Taldekideak 
* Urko: bateria
* Axio: baxua
* Jonlo: gitarra
* Pepino: gitarra
* Peio: ahotsa

## Diskak 
* *Maketa* (2005)
* *Bide Bakarra* (2006)
* *Bardulia Sound Compilation* (2008) (Bi abesti)
* *Aurrera* (2009)
* *Aske izan arte* (2015)
* *Orreaga 778* / *Grebol* (2017)
* *Utrimque Roditur* (2018)
* *Herrimina* (2021)

## Kanpo estekak 
*
Corstorphine

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren mendebaldean dagoen herri eta parrokia bat da.

## Kanpo estekak
Craigcrook

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzune bat da.

Bertan, izen berdineko Craigcrook gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Craigmillar

'''''',  eta , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo bat da.

Bertan, Craigmillar gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Currie

'''''',  eta , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hego-mendebaldean dagoen auzune bat da.

## Kanpo estekak
Dalmeny

'''''', , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen udalerri eta parrokia bat da.

## Leku interesgarriak 
* Dundas gaztelua

## Kanpo estekak
Dalmahoy

'''''', , Eskoziako hotel eta landetxe bat da, Edinburgh hiriburutik hurbil eta Ratho udalerritik 3,5 kilometro hegoaldera.

1725. urte aldera eraikitzetik amaitu zen.

## Kanpo estekak
Cramond

'''''', , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen udalerri eta auzune bat da.

## Kanpo estekak
Christian Jürgensen Thomsen

**Christian Jürgensen Thomsen** (Kopenhage, 1788ko abenduaren 29a – *ib.*, 1865eko maiatzaren 21a) historialari daniarra izan zen.

Bere gaztaroan Paris bisitatu ostean, numismatikarekiko jakinmina piztu zitzaion Danimarkara itzultzean. Horrek denboran zehar jazotako aldaketa estilistikoen inguruko interesa piztu zion.

Trebakuntza akademikorik ez zeukan arren, 1816an gerora Danimarkako Museo Nazional bilakatuko zen *Antzinatekoen Zainketa eta Bildumaketarako Erret Komisio*-ko zuzendari izendatu zuten Kopenhagen (soldatarik gabeko ohorezko postua). Erakundeko horretarako antzinatekoak sailkatzen ziharduela proposatu zuen gerora ospea emango zion Hiru Aroen sistema.

Horretaz gain, Thomesenek brakteatoen, migrazio handien garaiko Europa Iparraldeko txanponen, inguruko lehen tratatu sistematikoak idatzi zituen (Antzinaroaren amaiera eta Erdi Aroaren hasiera).

Thomsenek tresnen aldaketa estilistikoak, dekorazioa eta testuingurua oinarri hartuta ikertu zituen Kopenhageko bildumako piezak; piezak *aurkikuntza isolatuen *testuinguruan ikertzearen garrantzia azpimarratu zuen, eta horren arabera hainbat aroren arabera sailkatu zituen (harria - brontzea - burdina).

Haren emaitzak *Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed* (Eskandinaviako Antzinaroaren gida) aldizkarian argitaratu ziren 1836an, eta hainbat hizkuntzatara egindako itzulpenen bidez zabaldu ziren Europan zehar (1848ko itzulpen ingelesa, kasu). 1837an, tumulu batean egindako indusketek bere metodoa egiaztatu eta frogatzeko balio izan zioten..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklodestrina

**Ziklodestrina** 5 glukosatik gora dituen oligosakarido multzoa da, eraztun itxuran kokatzen dena. Ohikoenek 6, 7 edo 8 glukosa molekula badituzten arren 32 molekulatako ziklodestrina ere aurkitu izan da, eta hau polisakarido kontsideratzen da. Almidoia hidrolisatzean agertzen direnez sarritan *zikloamilosa* izena ematen zaie.

## Egitura 
Ziklodestrinak α(1→4) lotura O-glikosidikoaren bidez elkarturiko 1,4-anhidroglukopiranosidoz osaturiko kate ziklikoak dira. Karbono anomerikotan hidroxilo talde askerik ez dagoenez ziklodestrinek ez dute ahalmen erreduzitzailerik. Glukosa kopuruaren arabera sailkatzen dira, eta hiru ohikoenak honako hauek dira:

erdian|700px|thumb|Hiru ziklodestrina ezagunenak; α-ziklodestrina (6 glukosa), β-ziklodestrina (7 glukosa) eta γ-ziklodestrina (8 glukosa)

## Erabilerak 
Farmazia industrian erabiltzen dira botiken disolbagarritasuna handitzeko. Printzipio aktiboaren molekulak ziklodestrinaren eraztunaren zuloan txertatzen dira eta dagokien tokira garraiatzen dira. Oxigeoarengandik eta izpi ultramoreengandik babesten dituenez botikaren molekulek gehiago irauten dute degradatu gabe.

Industria kimikoan, nekazaritza eta ingurugiro injeniaritzan ere erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homopolisakarido

[thumb|350px|[Almidoia glukosaz osaturik dagoen homopolisakaridoa da.]]
**Homopolisakaridoa** monosakarido mota bakar batez osaturiko polisakarido kate luzea da. *Homo* aurrizkiak "berdina" esan nahi du.

Orokorrean monosakarido berdinez osaturiko disakaridoen polimerizazioz eratzen dira.

## Kanpo estekak
Ben E. King

**Benjamin Earl Nelson** edo **Ben E. King ** (Henderson, Ipar Carolina, 1938ko irailaren 28a — Hackensack, New Jersey, 2015eko apirilaren 30a), soul eta poparen abeslari estatubatuar bat izan zen.

Batez ere 1960ko hamarkadan famatua, « Stand by Me » ren bertsio ezagunaren interpretatzailea zen (egilekidea Jerry Leiber eta Mike Stoller ekoizleekin zen).

## Biografia 
Haurra zenean  Harlemera joan zen, haren lehen urrats artistikoak 50eko hamarkaden azkenaldietan egin zituen. 1958an, *doo woop * talde bat osatu zuen The Five Crowns deitua. Urte bukaeran, The Drifters haren kideen batzuetatik desegin ziren eta Nelsonen taldearengatik ordezkatu zituzten. Nelsonek lehen arrakasta idatzi zuen bere talde berriarentzat, There Goes My Baby (1959).

The Drifterstik joan zenean , King-ren lehenengo arrakasta « Spanish Harlem » (1960an) izan zen,  Phil Spector eta Leiber Stollerengatik idatzia. Gero, « Stand by Me» (1961) egin zuen. Lehenengo King The Driftersentzako idatzi zuen, baina ez zuten grabatu.  Stand by Me 25. postua hartzen du Recording Industry Association of America (RIAA) eta National Endowment for the Arts 2001 bildutako  ``Mendearen 365 abestiak´´etan.  

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* Spanish Harlem (1961)
* Ben E. King Sings for Soulful Lovers (1962) 
* Don't Play That Song (1962) 
* Young Boy Blues (1964) 
* Ben E. King's Greatest Hits (1964) 
* Seven Letters (1965) 
* Rough Edges (1970) 
* The Beginning of It All (1972) 
* Supernatural (1975)
* I Had a Love (1976)Ben E. King, New Yorken 2007an kontzertu batean|alt=|thumb
* Rhapsody (1976)
* Benny and Us (1977)
* Let Me Live in Thy Life (1978) 
* His Love for Her (1980)  
* Street Tough (1981)
* Save the Last Dance for Me (1987)
* Stand by Me: The Ultimate Collection (1987)
* What's Important to Me (1991)
* Shades of Blue (1993)
* I Have Songs In My Pocket (1998) 
* The Very Best of Ben E. King (1998)
* Person to Person: Live at the Blue Note (2003)
* I've Been Around (2006)

## Erreferentziak
Mohammed V.a estadioa

**Mohammed V.a estadioa** () Marokoko Casablanca hirian dagoen futboleko estadio bat da, hiriko bihotzean kokatuta dagoen  kirol-konplexu bat da, Maarifen distrituaren mendebaldeko partean. 1955ko martxoaren 6 inauguratu zuten eta 67000 ikusleentzako gaitasuna dauka.

Estadioan, futboleko marokoar selekzioak, Raja Casablanca eta Wydad Casablanca taldeek jolasten dute. Estadioak Mohammed V.a Marokokoaren monarkaren izena hartzen du. Geroago urte batean, Marokoren independentziaren ondoren, Staderen d' honneur izena hartu zuen.

1970ko hamarkadaren azkenaldian, Mediterraneoren Jolasak Casablancan ospatu ziren 1983an. Estadioa berritze garrantzitsu batengatik itxita zegoen, gaitasuna  handitu zen eta panel elektroniko bat, gimnasio bat eta igerileku estali bat instalatu ziren, haren ateak berriro ireki zituen 1981an haren gaur egungo izenaren azpian, Mohammed V.a estadioa, 80 000 ikusleentzarako gaitasunarekin.

2000an, estadioa bigarren aldiz berritu zuten Marokoren hautagaitzarengatik  2010ko Futbol Mundial Txapelketa antolatzeko. Jarleku berdeak eta gorriak jarri zuten  eta estadioaren gaitasuna 67000 ikusleri murriztu zuten FIFA-ko partiduak antolatzen jarraitzeko.

Mohammed V.a estadioa hiriaren erdian kokatuta dago, Casablancaren Nazioarteko Aireportutik  25 kilometrotara aurkitzen da, eta Casa-voyageurs tren geltokitik 5 kilometrotara aurkitzen da.

## Txapelketak 
## Iruditegia 

Fitxategi:StadeMedV.jpg|Mohammed V Estadioaren argazkia
Fitxategi:WAC vs. FUS (27.09.14) - 3.jpg|Mohammed V Estadioaren harmaila
Fitxategi:Wydad Casablanca vs Raja de Casablanca, November 16 2008-10.jpg|Mohammed V Estadioaren harmaila
Fitxategi:WAC vs. FUS (27.09.14) - 9.jpg|Mohammed V Estadioaren harmaila
Fitxategi:WAC vs. FUS (15.05.10) - 5.jpg|Wydad Casablanca Mohammed V Estadioan jolasten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sherlock Holmesen Oroitzapenak

**Sherlock Holmesen memoriak**, ingelesez *The Memoirs of Sherlock Holmes*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazlearen Sherlock Holmes detektibeari buruzko kontakizun laburren bilduma bat da. 1893an argitaratu zen.

Berez, Doylek Sherlock Holmesen azken liburua izateko asmoz idatzi zuen, *"Azken problema"* azken kontakizunean Sherlock Holmesen heriotza ematen baita. Baina garaiko Sherlock Holmesen zaletu eta irakurle askoren kexen ondorioz, *Baskervilletarren zakurra* (1901) eleberria idatzi eta *Sherlock Holmesen Itzulera* (1903-1904) kontakizun laburren bilduman detektibe ospetsua berpiztu eta kontakizun labur eta liburu gehiago idaztera bultzarazi zuten.

Liburu hau euskaraz argitaratu du Igela argitaletxeak 2021ean, **Sherlock Holmesen memoriak** izenburupean, Aitor Blanco Leozek euskaratua.

## Kontakizunak 
# "Silver Blaze"
# "Kartoizko kutxa" (kontakizun hau estatubatuar argitalpenetan *Bere Azken Agurra* bilduman argitaratua dago)
# "Aurpegi horia"
# "Burtsako agentearen bulegaria"
# "Gloria Scott"
# "Musgravetarren erritua"
# "Reigateko misterioa"
# "Gizon konkortua"
# "Paziente egoiliarra"
# "Interprete greziarra"
# "Itsas ituna"
# "Azken problema"

## Kanpo estekak
Dean Village

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzune bat da, iraganean udalerria izandakoa.

## Kanpo estekak
Drumbrae

'*** edota **Drum Brae*', , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren mendebaldean dagoen auzune bat da.

## Kanpo estekak
Duddingston

'''''', , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Holyrood Parken alboan. Iraganean udalerria izan zen.

## Kanpo estekak
Easter Road (Edinburgh)

**East Road**, Eskoziako Edinburgh hiriburuko hiribide nagusia da.

## Leku interesgarriak 
* Easter Road, Hibernian FC futbol taldearen jokalekua.

## Kanpo estekak
Kartoizko kaxaren abentura

**Kartoizko kaxaren abentura**, jatorrizko ingelesezko izenburua *The Adventure of the Cardboard Box*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1893an kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren eta urte berean, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera, *Sherlock Holmesen Oroitzapenak* liburuan argitaratu zen.

## Argumentua 
Londresko Croydon barrutian bizi den Susan Cushing andreak posta bidez gatzetan kontserbaturiko bi giza belarri ebaki dituen kaxa bat jaso berri du. Lestrade inspektoreak medikuntza ikasle batzuen txantxaren bat izan ote denaren susmoa du, baina halere Sherlock Holmesek krimen garrantzitsu baten froga direnaz ziur dago, eta beti bezala bere azalpenen argumentuek denek arrazoi duela onartaztera bultzaraziko ditu. Hainbat galdeketa eta behaketen ondoren, Holmesek zer gertatu den badakiela uste du, eta Watson doktorearekin batera frogarazteari ekingo dio.

## Ikus gainera 
* *Sherlock Holmesen Oroitzapenak* (1893)

## Kanpo estekak
Edinburgh Park

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren mendebaldean dagoen enpresagune bat da. Edinburgheko aireportutik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Ferniehill

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuko auzune bat da. Danderhall auzoaren mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
Forrester (Edinburgh)

**Forrester**, Eskoziako Corstorphine udalerrian dagoen auzo bat da, Edinburgh hiriburuaren alboan.

## Kanpo estekak
Fountainbridge

'''''', , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren mendebaldean dagoen auzo bat da, erdigunetik hurbil.

## Auzotar ezagunak 
* Sean Connery (1930-2020), aktorea.

## Kanpo estekak
Holyrood Park

'''**, baita **Queen's Park** edota **King's Park''' deitua ere, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen parke bat da, Edinburgheko gaztelutik kilometro t'erdi ekialdera.

Parke honetako punturik garaiena eta erdigunea Arthur's Seat muinoa da. Holyrood jauregia ere bertan dago.

## Kanpo estekak
Lur Gallastegi

**Lur Gallastegi Zendegi** (Bilbo, 1983) bizkaitar idazlea da, itzulpengintzan lizentziatua eta ingeleseko irakaslea ogibidez. 2018an Mikel Zarate Haur Literaturako Saria irabazi zuen *Saharako itsasoa* eleberriarekin .

## Argitalpenak 
* *Uda bat Senegalen* (Elkar, 2016)
* *Limoiondoaren loreak* (Elkar, 2017)
* *Saharako itsasoa* (Elkar, 2018), Mikel Zarate Haur Literaturako Saria
* *Etxetxorotarrak (*Elkar, 2019)
* *Gau Beltza eta ahanzturaren pasabidea* (Begiko, 2020)
* *Itsas azpiko sekretua* (Ibaizabal 2020)
* *Azken dantza New Yorken* (Elkar, 2020)
* *Itsasargiko misterioa* (Alai, 2022)
* *Londonen galduta* (Alai, 2023) 
* *Kakao zaporeko gauak* (Ganbara, 2024) 
* *Bahiketa jolas-parkean* (Alai, 2024) 
* *Zurriola beach hostel* (Traola, 2025) 
* *Maskara lapurtuaren bila* (Alai, 2025) 
* *Arrakastaren bila* (Alai, 2025) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa, Hitzen Uberan
*  Lur Gallastegi EIEren webgunean
*  Mikel Zarate sariaren albistea DiarioVascon
Alfredo Alonso-Allende Yohn

**Alfredo Alonso-Allende Yohn** (Areeta, Getxo, Bizkaia, 1946) euskal idazle erdalduna da, Alfredo Alonso-Allende Arregi oingilearen biloba.

Kimika-zientziatan doktore, Alonso-Allende biologian eta zientzia esperimentaletan ikertzeagatik da ezaguna, baita moral katolikoari buruzko hainbat liburu plazaratzeagatik ere. Horietariko gehienetan laguntasuna du hizpide. Egun, Bilbon bizi da. 

## Biografia eta lanak 
Alfredo Alonso-Allendek Leioako Gaztelueta ikastetxean (Bizkaia) ikasi zuen. Bost espainiar unibertsitateetan egin zituen ikasketak, kimika-zientziatan doktore eta Biologo bihurtuz. Bere ikerlanengatik Juan de la Cierva saria eskuratu zuen.

British Council-ek lagunduta, Bristol-go Unibertsitateko Ortugintza eta Frutikultura Sailean egin zuen lan, Long Ashton Experimental Station delakoan (Ingalaterra). Fullbright-Hays bekari esker, Estatu Batuetako Hezkuntza Sailak 1979an onartu zuen, *Salzburg Seminar in American Studies* [Amerikar Ikerketen Salzburgoko Mintegia] delakoan parte har zezan, Harvardeko Unibertsitateak Salzburgon (Austria) antolatutakoa.

Unibertsitateko irakasle izan da. Baita ikerlaria ere, hainbat urtez Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian (CSIC, gazteleraz) lagunduz, Segura ibaiko Edafologia eta Biologi Aplikatuko Zentroan.

Hainbat ikerlan eta kultur entsegu plazaratu ditu, hedapen handikoak eta jarraian agertzen direnak.

### Monografiak zientzia esperimentalen inguruan 
* *Aspectos analíticos en la determinación de multirresiduos de plaguicidas organoclorados en pimiento (Capsicum annuum L.): Evoluciones durante su cultivo y en la elaboración industrial del pimentón*. Doktore tesia. Segurako Edafologia eta Biologi Aplikatuko Zentroa, 1977.
* *Principios de nutrición humana* (T. Geoffrey Taylor eta C. Gonzalez Buigesekin batera). Omega, 1981.
* *Legislación sobre plaguicidas y residuos de plaguicidas*. Segurako Edafologia eta Biologia Aplikatuko Zentroa, 1978.

### Kristautasunari buruzko liburuak 
* *Creer. La fe es razonable y necesaria para vivir*. Madril, Rialp, 2018.
* *Amigos*. Madril, Palabra, 2014 (euskarara itzulia autoedizio bidez -*Lagunak*-).
* *La amistad del cristiano*. Madril, Rialp, 2013
* *Hacer amigos*. Madril, Ediciones Internacionales Universitarias, 2010.
* *Aprender a ser amigos*. Madril, Palabra, 1999.
* *Ser amigos*. Bartzelona, Ediciones Internacionales Universitarias, 1997.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alfredo Alonso-Allende Yohn (Dialnet).
* Espainiako Liburutegi Nazionaleko Katalogoa.