open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Columbia (Virginia)

**Columbia** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fluvanna konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Fluvanna konderrian

## Kanpo estekak
Sudirman mendilerroa

**Sudirman mendilerroa** edo **Dugunduguoo** Indonesiako Papua probintziako mendilerroa da, Sudirman heroi nazionalaren omenez izendatua. Bertan daude Ozeania eta Australasia osoko mendirik altuera- Puncak Jaya (4.884 m.)- eta munduko urre-meategirik handiena- Grasberg meategia-. Beste mendi nabarmenak ere baditu:
* Sumantri (4.870 m)
* Ngga Pulu (4.863 m)
* Ekialdeko Carstensz (4.820 m edo 4.808 m)

## Kanpo estekak
Conewango (New York)

**Conewango** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatuta dago, New York estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Cattaraugus konderrian

## Kanpo estekak
Sometimes They Come Back (filma)

***Sometimes They Come Back*** (euskaraz *Batzutan Itzultzen Dira*), 1991ko Tom McLoughlin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1978ko Stepehn King idazlearen *Night Shift bildumaren *izenburuko berdineko kontakizun laburrean'' oinarritua dago. Tim Matheson, Brooke Adams eta Robert Rusler aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Buruak oroimen mingarriak geu babesteko gordetzen ditu, akats berbera behin eta berriz errepika ez dezagun.

1990, Jim Norman (Tim Matheson), 36 urteko institutu irakasleak lan beharrak bultzaturik Sally (Brooke Adams) emaztea eta Scott (Robert Hy Gorman) semearekin bere jaioterrira itzuli berri da, hain zuzen ere, 1963an haurra zela gaizkile talde batek bere anaia Wayne (Chris Demetral) nola erailtzen zuen ikusi zuen lekura. Zoritxar hori jazo ostean bere gurasoekin Chicagora bizitzera joan ziren. Hiltzaile taldeko kideak ere handik gutxira tren batek jota hil ziren.

Misteriotsuki duela 27 urte bere anaia erail zuten gaizkileak hildakoen artetik berriz itzuli dira, Jimi bizia ezinezkoa egiteko asmoz.

## Aktoreak 
* Tim Matheson:Jim Norman
** Zachary Ball: Jim Norman gaztea
* Brooke Adams: Sally Norman
* Chris Demetral: Wayne Norman
* Robert Rusler: Richard Lawson
* Robert Hy Gorman: Scott Norman
* Nicholas Sadler: Vinnie Vincent
* Bentley Mitchum: David North
* William Sanderson: Carl Mueller
* Chadd Nyerges: Chip
* Tasia Valenza: Kate
* Matt Nolan: Billy Sterns
* William Kuhlke: Simmons alkatea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bismarck mendikatea

**Bismarck mendikatea** Papua Ginea Berriko Mendebaldeko Lur Garaiak probintziako mendikatea da, Otto von Bismarcken omenez izendatua. Wilhelm mendia (4.509 m) du mendirik altuena. Ramu ibaiaren iturria da. Klima tropikaleko eskualde batean izanda ere, alpetar paisaia du.

## Kanpo estekak
Cutler (Maine)

**Cutler** Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria da. Washington konderrian kokatuta dago. 2020ko erroldaren arabera, 524 biztanle ditu. Izena zor dio Josheph Cutler-i Massachusetts-eko Newburyport-etik bertaratuko hasierako kolonizatzaile bati

## Geografia 
Cutlerko hirigunea *Little River* izeneko senadian dago, zein *Little Machias* badiaren senadiia den, Machiasko badiaren parte dena. Senadi horretan dago portua.

Udalerriak 305.44 km2, horietako 121.60 km2 lurrak estaltzen ditu eta 183.84 km2 urak. Hainbat irla ditu bere barrutian.
alt=Little River senadia eta Cutlerko portua itsas behean|none|thumb|494x494px|Little River senadia eta Cutlerko portua itsas behean

## Ekonomia 
Garai batean Bostondik etorritako turismoa inportantea izan zen Cutler-ko ekonomian, baina egun ez du garrantziarik.

## Intereseko puntuak 
* **Cross Island National Wildlife Refuge**, hainbat irlez	osatutako natura-babesgunea.
* **Cutler Naval Station** maiztasun oso baxuko seinaleak igortzeko base bat da urpekoei seinaleak transmititzeko usatzen dena.

* Little Riverko itsasargia, izen bereko senaiaren bokaleko irla batean kokatua.
* Machias Seal irla, Kanadak eta AEBek eztabaidatzen duten lurraldea, non Lanperna-musu atlantikoaren populazio inportantea dagoen.

## Erreferentziak
Dalton (Massachusetts)

**Dalton** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Berkshire konderrian dago, Massachusetts estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Apalatxeetako bidezidorrak udalerria zeharkatzen du.

## Ikus, gainera 
* Berkshire konderrian

## Kanpo estekak
Damascus (Virginia)

**Damascus** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Washington konderrian dago, Virginia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Apalatxeetako bidezidorra 
Bertatik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.

## Ikus, gainera 
* Washington konderrian

## Kanpo estekak
East Machias (Maine)

**East Machias** Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria da, Washington konderrian, Ekialdeko Machias ibaiaren arroan. 2020ko erroldan, herriak 1.326 biztanle zituen.

Washington Akademia eskola pribatuaren egoitza da, zein 1792an sortu baitzen. Lehen mailako eskola dago konderriko eskola-sisteman antolatuta.
ezkerrera|thumb|Gardner lakua East Machias-eko erriberatik

## Geografia 
East Machiasek 103,65 km2-ko azalera du, horietatik 90,16 km2 lurra eta 13,49 km2 ura dira. Hadley lakua da udalerriaren barnean dagoen ur-masarik handiena, 7,167 km2 -ko azalera duena.  Lakua East Machias ibaiaren bidez Machiasko badian hustutzen da. Ekialdean udalerriaren muga Gardner lakuaren mendebaldeko erriberak markatzen du, hain zuzen ere, *Marion township*-ekin eta Whiting udalerriarekin.

Udalerriaren hegoaldeko muga, partez, Machiasko badia da.

## Demografia 
AEBetako erroldaren bulegoak komunitateei buruz eginiko azterketaren arabera, East Machias-en norberak adierazitako talde etnikoa/arbasoa hurrenkera honen arabera sailkatzen ziren 2014an: ingeles %24,4a, irlandar %15,4a, alemaniar %14,4a eta jatorrizko herritar %7,1a.

Bestetik, 2010eko erroldan biztaleen % 95.9a zuri gisa sailkatu ziren eta % 0,3 jatorrizko herritar gisa.

## Ikus, gainera 
* Washington konderria

## Erreferentziak
Txillardegi etxea

[thumb|[Txillardegi etxea Antigua auzoko plano batean (1900).]]
**Txillardegi etxetzar** Gipuzkoako Donostiako Antigua auzoan zegoen. XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendeko hasieran Antiguako erdi-erdian zegoen etxerik ederrena zen **Txillardegi etxea**. Iturria Gascue sendiaren jabetzakoa zen, eta udako garaian landa-etxe gisa erabiltzen zen. Antigua auzo modernoan 2019an *plaza nagusia* dagoen tokian bertan zegoen aspaldiko **Txillardegi etxea** (Gaskonia plaza edo Txillardegi plaza ere deitua).

Josu Tellabideren arabera, Txillardegi toponimoaren aipamenik zaharrena 1719. urtekoa da. Urte hartan Berwick-eko dukeak Donostia setiatu eta suntsitu zuen eta egin zituen kalteen ebaluazioaren zerrendan agertzen da **Txillardegi**. Lauko Aliantzaren Gerrak (1717–1720) eragin zuzena izan zuen Euskal Herrian. Berwickeko dukearen armadako gerlariak Lapurdin eta Nafarroa Beherean izan ziren finkatuta. Herritarrei gehiegikeriak eragin zizkieten, eta protestak ozen adierazi zituzten. 1719ko apirilean Berwickeko duke frantsesak Lapurditik Bidasoa gurutzatu zuen 20.000ko armada baten buru, eta Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba okupatu zituen.

386x386px

Afrikako Gerran zehar, Gurutze Gorriko María Cristina Klinikak zaurituak hartzeko lekurik ez zuenez, bere jabe María Luisa Gascue Balzolak María Kristina erreginari utzi zion jabetza. Horrela, Tx**illardegui Odol-Ospitalea bihurtu** zen.

1935eko planoetan Txillardegi etxea oraindik agertzen zen, baina 1946koan ez da agertzen.
[thumb|[Txillardegi|Jose Luis Alvarez Enparantzak Txillardegi ezizena hartu zuen 1952ean. Inguruan jaio zen eta.]]
1952. urte inguruan Jose Luis Alvarez Enparantza ingeniari eta hizkuntzalariak etxearen izena hartu zuen ezizentzat, inguruan jaio eta bizi baitzen txikitan.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Txillardegi
* Txillardegi (murala)
* Txillardegi Plaza (Donostia)
* Txillardegi-Hausnartu sariak

## Kanpo estekak
Oihan Moreno

**Oihan Moreno Gómez** (Barañain, Nafarroa, 2001eko ekainaren 3a) nafar aktore eta musikaria da, nagusiki *Goǃazen* telesailaren 3 denboralditan egindako lanagatik ezaguna, *Jontxu Juaristi* pertsonairen paperean.

## Bizitza 
Iruñeko Jaso ikastolan ikasitakoa da, bertako Antzerki Musikal Taldeko kidea da. Era horretan, taldearen zenbait antzerki musikaletan parte hartu du, besteak beste *Iki Milikili Klik* (2013-2014) eta *Han Hemenka* (2016-2017). DBHko 4. mailan zegoela Goǃazen telesailerako casting-era aurkeztu zen, eta Jontxu Juaristi pertsonaiaren papera eskuratu zuen. Pertsonaia horren papera egin du 3 denboralditan zehar, 2016tik 2019ra. 2019ko otsailaren 15ean agurtu zuen telesaila, beste aktore askorekin batera, bere Instagram kontuan argitaratutako mezu baten bidez lantalde osoari zein zaleei eskerrak emanez.

Horretaz gain musikaria da eta DJ gisa ere aritu izan da. *Another Destiny* izeneko EP-a argitaratu zuen 2018an.

## Filmografia 
### Aktore lanak 
* *Goǃazen* (2016-2019). Jontxu Juaristi (36 atal)
** *Goǃazen 3.0* (2016-2017). Jontxu Juaristi (10 atal)
** *Goǃazen 4.0* (2017-2018). Jontxu Juaristi (13 atal)
** *Goǃazen 5.0* (2018-2019). Jontxu Juaristi (13 atal)

### Bestelakoak 
* *Goǃazen 2018* gabon zahar gaueko saio berezia (2017)
* *Goǃazen 2019* gabon zahar gaueko saio berezia (2018)

## Erreferentziak
Lovell (Wyoming)

**Lovell** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Big Horn konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Big Horn konderrian

## Kanpo estekak
Machiasport (Maine)

**Machiasport** Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria da. Washington konderrian kokatuta dago. 2020ko erroldaren arabera, 920 biztanle ditu. Machiasko badiaren kostan kokatzen da. Itsas portua eta helburu turistiko ezaguna da.

## Historia 
Europarrak iritsi aurretik biztanleak wabanaki eta passamaquoddy nazioak bizi ziren Machiasko badiaren inguruan. Lehen europarrak XVI. mendean ailegatu ziren, euskaldunak, frantsesak eta ingelesak.
none|thumb|450x450px|Euskaldunak XVI. mendean Maineko iparrekialdera iritsi zirela adierazten duen informazio-panela (Holmes point, Long Point Preserve, Machiasport (44°41'27.7"N 67°22'09.9"W)
1633an, Plymouth Companyk merkataritza-postu bat ezarri zuen Machiasporten, natiboekin negozioak egiteko. Baina hau Akadiaren parte zen, Frantzia Berriak beretzat hartzen zuen lurraldea. Beraz, 1634an, merkataritza-postua Port Royaleko frantziar indarrek arpilatu zuten, Charles de Saint-Étienne de la Tour-en agindupean.

Espainiako Ondorengotza Gerraren ondoren, Utrechteko Itunaren arabera (1713), britainiarren kolonien parte bihurtu zen.

1770ean, eremua Massachusettseko Gorte Nagusiak 80 eskatzaileri eman zien, bertan kokatzeko baimena.

1775ean, Jeremiah O'Brien-en gidaritzapean bertakoek *HMS Margaretta* itsasontzi britainiarra hartu ondoren, bizilagunek parapetpo txiki bat eraiki zuten Machias ibaiaren bokalea eta inguruak zaintzeko. Beranduago, urte horretan, britainiarrek lau itsasontzi bidali zituzten Sir George Collierren agindupean, bertako milizia garaitu ondoren parapetoak eta hainbat eraikinsuntsitu zituztenak.

1777an, gotorlekua, ilargierdi formako lau kanoiko bateria bezala berreraiki zen. 1781ean defentsa nazionalaren parte egin zuten eta ''Fort O'Brien'' izena jarri zioten. 1812ko angloamerikar gerran, 1814ko irailean, britainiarrek gotorlekua hartu eta eraikuntzak erre zituzten.

## Erreferentziak
Baiko Taldea

**Baiko Taldea** kirol arloko enpresa bat da, 2019ko urtarrilean sortua, lehendik zeuden enpresa hauek batuta: Asegarce, Bainet Sport, AGR Team eta Custom Sport. Atal hauek ditu:

* Baiko Pilota: esku huskako pilotari profesionalen taldea. Baiko Taldea sortu arte, Asegarce izena zuen.
* Baiko Eragin: kirol esparruak (adibidez, Bizkaia pilotalekua) kudeatzen dituen enpresa.
* Baiko Racing Team: moto lasterketetan diharduen taldea.
* Baiko Indarra: fitness zentroak kudeatzen dituen enpresa.
* Baiko Fundazioa: pilota eta pilota modalitateak sustatzeaz arduratzen den irabazi asmorik gabeko erakundea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nunda (Hego Dakota)

**Nunda** Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Lake konderrian dago, Hego Dakota estatuan. 2020ko erroldaren arabera  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
## Ikus, gainera 
* Lake konderrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O'Kean (Arkansas)

'''O'Kean''' Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Randolph konderrian dago, Arkansas estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Randolph konderrian

## Kanpo estekak
Quantico (Virginia)

**Quantico** ( ahoskatua; lehen **Potomac** deitua) Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Prince William konderrian dago, Virginia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta. Washington Hiritik 56 kilometro hego-mendebaldera dago, ekialdean Potomac ibaia eta iparraldean Quantico erreka dituela. Gainerako bi aldeetan MCB Quantikok inguratzen du, Estatu Batuetako Marineen Gorputzaren base handienetako batek. Basean HMX-1 helikoptero presidentzialen eskuadroia, FBIren akademia, FBIren laborategia eta Drogen Aurkako Agentziaren gaikuntza instalazioak daude.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Burguete

**Asier Burguete Rubio** (Irun, Gipuzkoa, 1998ko urtarrilaren 25a) euskal aktore eta dantzaria da, batez ere *Goǃazen* telesailean hiru denboralditan zehar egindako lanagatik ezaguna, *Markel Aranburu*ren paperean.

## Bizitza 
Irunen jaioa da, eta gaur egun ere bertan bizi da. 6 urte zituela ballet eskolak jasotzen hasi zen, eta 18 urte berte arte jarraitu zuen horretan. Balletaz gain beste estilo batzuetan ere aritu da, hala nola garaikidean, jazzean edo euskal dantzetan. Kontserbatorioko ikaslea da.

2016an Goǃazen telesailerako kasting-era aurkeztu zen eta Markel Aranbururen papera eskuratu zuen. Pertsonaia horren papera egin du telesailaren hiru denboralditan (2016-2019), baita 2017-2018 eta 2018-2019 denboraldietako antzerki musikaletan ere, *Goǃazen 4.0* eta *Goǃazen 5.0* denboraldietan oinarrituak, hurrenez hurren. Horretaz gain beste saio batzuetan ere parte hartu du, besteak beste *Bagoǃaz* talent show-ean eta gabon zahar gaueko gala berezietan.

2019ko otsailaren 15ean, bosgarren denboraldiko azken atala emititu baino ordu batzuk lehenago, bere Instagram kontuan telesailari agur esan zion. Bertan Goǃazenen bere ibilbidearen amaiera iritsi zela esan zuen, eta bere pertsonaiari (Markel) zein zaleei eskerrak eman zizkien. 2020an telesailera itzuli zen, *Goǃazen etxean* izeneko atal berezietan parte hartuz. Atal horiek amaitu ondoren *Goǃazen 7.0* denboraldian berriz ere protagonistetako bat izango zela iragarri zen.

## Filmografia 
### Aktore lanak 
* *Goǃazen* (2016-2021). Markel Aranburu Petrikorena (52 atal)
** *Goǃazen 3.0* (2016-2017). Markel Aranburu Petrikorena (10 atal)
** *Goǃazen 4.0* (2017-2018). Markel Aranburu Petrikorena (13 atal)
** *Goǃazen 5.0* (2018-2019). Markel Aranburu Petrikorena (13 atal)
** *Goǃazen etxean* (2020). Markel Aranburu Petrikorena (3 atal)
** *Go!azen 7.0* (2020-2021) Markel Aranburu Petrikorena (13 atal)

### Bestelakoak 
* *Bagoǃaz* (2017-2018). Coach gonbidatua
** *Bagoǃaz 1.0* (2017). Coach gonbidatua
** *Bagoǃaz 2.0* (2018). Coach gonbidatua
* *Goǃazen 2018* gabon zahar gaueko saio berezia (2017)
* *Goǃazen 2019* gabon zahar gaueko saio berezia (2018)
* *Goǃazen 2020* gabon zahar gaueko saio berezia (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
St. Charles (Virginia)

**St. Charles** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lee konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Lee konderrian

## Kanpo estekak
Paweł Adamowicz

**Paweł Bogdan Adamowicz** (Gdańsk, Polonia, 1965eko azaroaren 2a - 2019ko urtarrilaren 14a) poloniar politikaria eta abokatua izan zen. 1998tik 2019ra Gdańskeko alkatea izan zen. Piotr Adamowicz kazetaria zuen anaia.

## Bizitza 
Zuzenbidea ikasi zuen Gdańskeko Unibertsitatean, non ikasle-mugimenduko kide nabarmena bihurtu zen. 1988ko grebako antolatzaileetako bat izateaz gain, greba-komiteko burua izan zen. 1990etik 1993ra unibertsitateko errektoreordea izan zen.

1998an Adamowicz Gdańskeko alkate hautatu zuten. Guztira, sei udal hauteskunde irabazi zituen jarraian alkatetzan jarraituz bere heriotzaren egunera arte.

2019ko urtarrilaren 13an, Gdańskeko Eguberrietako Karitatearen Orkestra Handiaren agertokian, pertsona batek Adamowicz sastakatu zuen. Erasoaren ondorioz, egoera kritikoan eraman zuten erietxera, baina hurrengo egunean hil zen zauri larrietatik ezin osatuz.
Strasburg (Virginia)

**Strasburg** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Shenandoah konderrian dago, Virginia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Shenandoah konderrian

## Kanpo estekak
Beñat Iturbe

**Beñat Iturbe Zinkunegi** (Bilbo, Bizkaia, 1998ko uztailaren 28a) euskal aktorea da, nagusiki *Goǃazen* telesaileko bi denboralditan *Julen Ibarra*ren papera egiteagatik ezaguna, telebistan beste paper txiki batzuk izan baditu ere.

## Bizitza 
Imanol Zinkunegi eskultore garaikidearen eta Kontxu Odriozola aktorearen biloba da.

Bilbon jaio zen eta gaur egun Donostian bizi da, eta informatika ikasten dabil Euskal Herriko Unibertsitatean.

Telebistan extra moduan agertu zen bere lehen papera lortu aurretik, *Goǃazen* telesailean, hain zuzen ere. Bi denboraldiz Julen Ibarra pertsonaia antzeztu du telesailean, eta beste zenbait saiotan ere parte hartu du, hala nola gabon zahar gaueko gala berezietan eta telesailean oinarritutako antzerki musikalean. 2019ko otsailaren 15ean, bosgarren denboraldiko azken atala emititu baino ordu batzuk lehenago, telesailari agur esan zion bere Instagram kontuan argitaratutako mezu baten bidez. Bere azken denboraldia izan zela eman zuen aditzera, eta eskerrak eman zizkien zaleei zein lankideei.

Estatuko telebista-kateen telesailetan pertsonai txiki batzuen paperak eskuratu ditu.

## Filmografia 
### Telebista 
#### Aktore lanak 
* *Goǃazen* (2017-2019). ETB 1. Julen Ibarra (27 atal)
** *Goǃazen 4.0* (2017-2018). ETB 1. Julen Ibarra (13 atal)
** *Goǃazen 5.0* (2018-2019). ETB 1. Julen Ibarra (13 atal)
** *Goǃazen 6.0* (2019-2020). ETB 1. Julen Ibarra (atal 1)
* *Presunto culpable* (2018). Antena 3. Marcos (2 atal)
* *Centro médico* (2018). TVE. Luis
* *Desagertuta* (2025). Primeran / Netflix. Alex

#### Bestelakoak 
* *Goǃazen 2018* gabon zahar gaueko saio berezia (2017)
* *Goǃazen 2019* gabon zahar gaueko siao berezia (2018)

### Antzerkia 
* *Goǃazen antzerkia* (2017-2019). Julen Ibarra (2 denboraldi)
** *Goǃazen 4.0 antzerkia* (2017-2018). Julen Ibarra
** *Goǃazen 5.0 antzerkia* (2018-2019). Julen Ibarra

## Erreferentziak
Tolstoy (Hego Dakota)

**Tolstoy** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Potter konderrian kokatuta dago, Hego Dakota estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Tolstoy 1907an sortu zuten, eta bere izena Leo Tolstoyren omenez jaso zuen.
## Ikus, gainera 
* Potter konderrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whiting (Maine)

**Whiting** (lehen *Orangetown*) Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria da. Washington konderrian kokatuta dago. 2020ko erroldaren arabera, 482 biztanle ditu. Machiasko badiaren kostan kokatzen da partez. Udalerriak zor dio izena lehen kolonoetako bati, Timothy Whiting-i.

## Geografia 
Ameriketako Estatu Batuetako Erroldaren Bulegoaren arabera, herriak 134,86 km2 azalera du guztira, horietatik 121,06 km2 lurra eta 13,80 km2 ura dira.

Hirigunea Orange ibaiak Machiasko badian urak isurtzen dituen tokian dago.

## Ekonomia 
XIX. mendearen bukaeran saralea eta patata-haztea Whiing-en jarduera ekonomiko inportanteak izan ziren. Basoak ustiatzea XX. mendearen erdialdera arte jarduera garrantzitsua izan zen.

## Erreferentziak
Bill English (aktorea)

**William Andrew "Bill" English** (Rochester, 1980ko apirilaren 8a) Estatu Batuetako aktore eta umorista da. Telebistan (*Cavemen*) eta zineman (*The Last Day of August*) lan egin du.
Bridge of Dee

'''''', , Eskoziako Aberdeen hiriko zubi bat da, Dee ibaia zeharkatzen du. Izendapenak inguruko eremuari ere izen ematen dio.

## Kanpo estekak
Blender (argipena)

**Blender** hurrengoa izan daiteke:

* Blender, Alemaniako udalerria;
* Blender, irudi digitalak eta animazioak egiteko software librea.
Erroa argitaletxea

**Erroa argitaletxea** Bilbon sortutako argitaletxea da Zenbat Gara kultura elkartearen ekimenez eta bultzadaz.

Argitaletxearen katalogoan liburuak, diskoak, DVDak, nobela grafikoak eta komikiak dauzkate. Honako egile hauek topa daitezke katalogoan: Adur Larrea, Asisko Urmeneta, Xamar, Hektor Ortega...

## Kanpoko esteka 
* www.erroa.eus

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ad kalendas græcas

***Ad kalendas græcas*** latinezko esapide bat da, zerbait inoiz ez dela egingo adierazten duena. Hitzez hitz, «kalenda grekoetarako» esan nahi du, hau da, existitzen ez den aldi baterako atzeratzen du eginkizuna.

Suetoniok dio (Suetonio, *Augustoren bizitza*, 87) senitarteko solasaldietan Augustok erabiltzen zuela norbaitek ez zuela ordainduko adierazteko, egutegi grekoan ez baitzegoen kalendarik. Hemendik dator esapidea «inoiz ere ez» adierazteko erabiltzea, edo egunik gabe atzeratu diren tramiteak izendatzeko.

Antzeko esanahia duten esapideak, euskaraz:
* asto arrak umea egin orduko
* oiloak pixa egin arte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreakzio endotermiko

**Erreakzio endotermikoa**, energia absorbatzen duen erreakzio kimikoa da, zeinean erreakzio produktuek erreaktiboak baino maila energetiko altuagoa daukate eta normalean, energia hau bero eran absorbatzen delarik,  baina argi energia bezala ere absorba daiteke.

Erreakzio kimikoetan entalpia (*H*) terminoa erabiltzen da produktu eta erreaktiboen energiari erreferentzia egiteko, erreakzio endotermikoetan erreakzioaren entalpia aldaketa positiboa izango da, ΔH>0 hau da, produktuen entalpia erreaktiboena baino handiagoa izango da.

## Erreakzio endotermikoen adibideak 
Ozonoaren (O3) produkzioa, atmosferako goiko geruzetan ematen dena, eguzkia energiak emandako erradiazio ultramoreei esker, erreakzio mota hauen adibidea da. Erreakzio hau ere deskarga elektrikoetatik gertu gerta daiteke (ekaitz elektrikoak gertatzen direnean).

3 O2 + energia ↔2 O3 ; ΔH > 0

Uraren hidrolisia, urak daukan hidrogenoa eta oxigenoa banatzeko erabiltzen dena, beste adibide bat da. Kasu honetan beharrezko energia, energia elektriko bezala ematen da.

2 H2O + energia → 2 H2 + O2 **  ** (ΔH = +285 KJ/mol de agua)

## Ikus, gainera 
* Erreakzio exotermiko
* Erreakzio-bero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artizarra (sare soziala)

***Artizarra*** Ikertzaile eta profesional euskaldunen sare sozial tekniko-zientifiko-profesionala da. 500dik gora profesional euskaldunen arteko harremanak errazten ditu. Udako Euskal Unibertsitateak sortu zuen 2018an. Profesional bakoitzak Inguma datu-basean duen ekoizpenaz gain uneko bere jarduera profesionalaren datuak ere erakusten ditu. Mundu mailako LinkedIn sarearen antzerakoa da, baina euskaraz eta euskararen alorrean lokalizatuta. Hor agertzen diren komunitate zientifiko-profesionaleko kideei elkarren berri eman nahi die.

Lan-harremanen arloan Linkedin sareak egiten duena, eta unibrtsitateko arlo akademikoan, Google Scholar-ek edo Research Gate-k egiten dutena izan ziren Artizarraren inspirazioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Inguma* datu-basea
* Tesiker euskaraz argitaratutako doktorego-tesien datu-basea
* Buruxkak liburutegi digitala
* Unibertsitatea.net ataria

## Kanpo estekak 
* Artizarra.eus webgunea.
* UEUren webgunea
* @UEU_orokorra (Twitter)
* UEU365 bloga UEUren jardueraren albisteak (Uni.net)
* UEU365 (Flickr)
* Buruxkak, UEUren Liburutegi Digitala
* Unibertsitatea.net Unibertsitario euskaldunen ataria
* *Inguma* datu-basea
Berun-zuri

**Berun-zuria** edo **zerusa** (2 PbCO3·Pb(OH)2) berun karbonato basikoa da, margotzeko pigmentu gisa erabilia.

Albayalde izenarekin ere ezagutzen den pigmentu hau sintetikoki sortzen da, behintzat K. a. IV. mendetik. Berez, berun zuriaren konposizio kimikoa duen minerala (hidrozerusita) existitzen da, baina arraroa da, eta ez da pigmentu-iturri bezala erabili. Berun zuria lortzeko beruna eta ozpina erreakzionarazi behar dira; hortaz, ardo-produkzioarekin lotuta egon da, ozpina ardoaren azpiproduktua baita. Pigmentua lortzeko metodorik ezagunena prozedura holandarra da. Prozedura horretan, berun xaflak ozpinaren lurrinekin ipintzen dira kontaktuan zeramika-ontzi batean. Ontzia gorotzekin estaltzen da, CO2 eta bero-iturria izango dena. Beruna duenez toxikoa da, eta egun ez da erabiltzen. Toxikotasun hori artisten gaixotasun askorekin lotu izan da, hala nola, saturnismoa. Izan ere, kaltzio karbonatoa alde batera utzita, pigmentu zuri nagusia izan denez XX. mendera arte, margolari askok pairatu dute berun zuriaren arriskuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malena Muyala

**Malena Muyala** (San José de Mayo, 1971ko martxoaren 23a) tango abeslari uruguaiarra da. Uruguaiko emakumezko ahots ezagunenetakoa da.

## Biografia 
Malena Muraya San José de Mayo hirian jaio zen, Montevideotik 96 kilometro mendebaldera. 11 urte zituela hiriko Teatro Macción sartu zen eta Eduardo Maleten gidaritzapean antzerkigintzan hasi zen. Gaztaroan hainbat musika taldetan hartu zuen parte, bai eta emakumezkoen ikasle tuna batean ere.

1989 urtean, 18 urte zituela, Montevideora joan zen Medikuntza ikastera.

2008 urtean, Malena Muyalaren 10. urteurrena musika munduan ospatzeko, Montevideoko Orkestra Filarmonikoarekin ikuskizun bikaina egin zuen Montevideoko Teatro Solísen, eta kontzertu hura *Malena Muyala en el Solís* izeneko DVDan kaleratu zuen. "Urrezko DVDa" izan zen. 2010 urtean Parlamentuaren eskaileretan eman zuen kontzertua Parlamentuko lehen eguna hasteko eta 2011n Uruguaiko bigarren mendeurrena ospatzeko zeremoniak abestu zuen berriz ere Montevideoko Orkestra Filarmonikoarekin.

2011 urtean Montevideoko auzoetan bira bat egin zuen. Auzotarrek beren istorioak eta oroitzapenak kontatu zizkioten eta han izandako esperientziekin *Pebeta de mi barrio* diskoa osatu zuen, bai eta liburu bat eta dokumental bat ere eta Cubadisco Jaialdian sari bat jaso zuen. Urteko tango disko onenaren Graffiti saria jaso zuen.

## Diskografia 
* *Temas pendientes* (1998, Ayuí/Tacuabé)
* *Puro verso* (2000, Ayuí/Tacuabé)
* *Viajera* (2007, Bizarro Records, Los Años Luz Discos)
* *Malena Muyala en el Solís* (2009, Bizarro Records) - zuzeneko DVDa
* *Pebeta de mi barrio* (2011, Bizarro Records)
* *Temporal* (2015, Bizarro Records)

## Sariak 
* Cámara Uruguaya del Disco:
** 1998: *Temas pendientes* Urrezko diskoa
** 2000: *Puro verso* Urrezko diskoa
** 2007: *Viajera* Urrezko diskoa eta platinozko diskoa
** 2009: *Malena Muyala en el Solís* Urrezko DVDa
* Graffiti saria:
** 2010: *Malena Muyala en el Solís* Tango disko onena
** 2016: *Temporal* Tango disko onena
* Iris saria

## Erreferentziak
Anglish

**Anglish**, ingelesesezko hizkuntz purismo bat da, honetan latin, antzinako greziera eta hizkuntza erromantzeetatik hartutako hitzak germaniar hizkuntzetatik eratorritako hitzekin trukatzen dira. Kasu batzutan helburu hori sinonimo eta neologismoak erabiliz lotzen da. Lehenengo kasuan anglisha ingeles ofizialaren antzekoa da.

## Kanpo estekak 
* https://anglish.org
Areria Kulturunea

**Areria Kulturunea** edota **Areria aretoa**, Gipuzkoako Lazkao udalerrian dagoen kulturune bat da, Goierri eskualdean. San Jose Obrero kalearen 29B zenbakian dago, izen berdineko auzoan.

2008ko irailaren 25ean inauguratu zen.

## Kanpo estekak
Brogue

**Brogue**, ingelesezko irlandar ahoskera orokorrak jasotzen duen izendapena da. Batzutan Eskoziako eta Hego-mendebaldeko Ingalaterrako eskualdeetako ingelesezko ahoskerak ere izendatzeko ere erabiltzen da.

Izendapena lehenbizikoz 1669an agertu zen. Jatorri asko proposatu izan zaizkio: irlanderazko *bróg* ("zapata"), Irlanda eta Eskoziako Lur Garaietako usadiozko oinetakoak, eta ziur aski "brogue oinetakodunen hizkera" esanahia luke. Beste esanahi ospetsu bat, ingelesentzat hain bitxia den irlandar ahoskera "ahoan zapata zutela" mintzatzen zirelako ustetik letorke.

## Kanpo estekak
Ras ben Sakka

**Ras ben Sakka** (eusk: 'Ben Sakka lurmuturra') Tunisiako lurmuturra da, Bizerta hiritik 15 kilometrotara dagoena.

Afrikako punturik iparraldekoena da (37°20′49″N eta 9°45′17″E), nahiz eta askotan tituluak Cape Blanci eman.

File:Visite du Cap Angela, le point le plus septentrional de l'Afrique (Wiki Indaba 2018) 12.jpg|Monumentua
File:Visite du Cap Angela, le point le plus septentrional de l'Afrique (Wiki Indaba 2018) 15.jpg|Monumentua
File:Cap Blanc, Bizerte.jpg |Cape Blanc (Ras al-Abyad)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ledeako erromatar villa

**Ledeako erromatar villa** Nafarroako Ledea herrian dagoen aztarnategi erromatarra da. Kristo ondorengo bigarren mendeko erromatar villa aberats baten gisa azaldu da, baina beste ikerlari batzuek Tarraco-Oiasso galtzadako *mansio* gisa identifikatu dute; kasu horretan, K.a. I. mendean jada existituko litzateke.

## Historia 
Baskoien lurralde horren erromatartzea K.a. I. mendean gertatu zen, Sertorioren gerraren ondotik. Ponpeiok Pompaelo sortu zuen, aurreko baskoien hiri batean, gaur egungo Iruñea. Osca eta Iaccatik Pompaelora zihoan bidean hainbat egitura sortu ziren, babesa emateko. Ledeakoa I. menderen hasieran sortu zela ematen du, nahiz eta datu zehatzik ez dagoen Idazkun bat ere aurkitu zen, *L(---?)Pet(---)F> ortunio> an(norum) XXXV* testuarekin. Fortunio izena da ondo interpreta daitekeen bakarra.

Ekialdeko patioan zereal ugari biltzeko aukera zegoen, eta proposatu da Diokleziano eta Konstantino I.a Handiaren garaian eraiki zela, Germaniako limesean zeuden militarrak hornitzeko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Vila romana de Liédena 20170809 131633.jpg|Villa atzean arroila ikusten da.
Fitxategi:Vila romana de Liédena 20170809 132726.jpg|Putzua.
Fitxategi:Vila romana de Liédena 20170809 133130.jpg|Dependentzia ugari zituen villak.
Fitxategi:Vila romana de Liédena 20170809 132836.jpg|Aztarnategian informazio panelak daude.
Fitxategi:Mosaico de la villa romana de Liédena.jpg|Indusketetan aurkitutako mosaikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Informazio turistikoa.
* :Maria Angeles Mezquirizek idatzitako Erromatar villaren mosaikoen ikerketa.
* :Bideoa Youtuben.
* :Aranzadi elkarteaten txostena.
Hafun

**Hafun lurmuturra** (, , *Ras Hafun*) Somaliako harkaitza da, Bari eskualdean dagoena.

Afrikako punturik ekialdekoena da (10°25′0″N eta 51°16′0″E) eta kontinentearekin (Foar herrixkarekin hain zuzen ere) 20 kilometroko luzera duen lur-mihi batez loturik dago.

File:Hafun,_Somalia.jpg|XVII. mendeko meskita
File:Garesadihafun.jpg|Majeerteen sultanerriko gotorlekua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto López Alcaide

**Roberto López Alcaide** (Zaragoza, Aragoi, 2000ko apirilaren 24a) espainiar futbol jokalaria da. 

## Biografia 
Erdilari erasotzaile lanetan aritzen da. Errealeko harrobira heldu zen 2015ean. 2018/2019 denboraldian bikain jardun zuen Sanse. 2019an jada bere lehen partida jokatu zuen lehen talde txuriurdinaerekin, 18 urte bakarrik zituela. Ez zuen lortu lekurik epe luzean, eta zenbait lagapen eta gero Leganések fitxatu zuen 2024an.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Cedant arma togae

***Cedant arma togae*** latinezko esapidea da, "armek togari lekua utz diezaiotela" esan nahi duena.

Zizeronen bertsolerro baten lehen hemistikioa. Gobernu militarrak (*arma*) gobernu zibilari (*togae*) lekua utzi behar diola esateko erabiltzen da, gerrako .eginkizunak ez direla bakeko ekintzak edo lanak baino gehiago. Bide honetatik Zizeronek bere kontsulatu garaia goratzen du.

“Cedant arma togae, concedat laurea laudi.”

(Armek togari lekua utz diezaiotela, garaipenaren ereinotzak meritoari)

Zizeron, De officiis I, 77

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teri Ibarrola

**Eleuteria "Teri" Ibarrola** (Aulesti, Bizkaia, 1918 &ndash; Elgoibar, 1987) ipuin-kontalaria izan zen.

## Biografia 
Teri Ibarrola aulestiarra zen jaiotzaz. Haren aita Cesareo ipuin-kontalaria eta ipuin-zalea zen, eta alabak aitari ikasi zizkion ipuinak.

### Ipuin-kontalari ibilbidea 
1964an eta 1970ean Arantzazu aldizkarian argitaratu zituzten Teriren ipuinak, *magnetofoian hartuta* han dioenez, eta horren ondoren diskoan grabatu zituzten. Terirekin batera, Aita Luis Villasante (Teriren koinatua), Karmelo Aulestiarte eta J.M. Uriagerekaren ahotsa ageri da ipuinetan. Euskaltzaindiak antolatutako zenbait ekitalditan parte hartze arrakastatsua izan zuen.

Maribi Unamuno Garatek "Antzorrilleta ahozko transmisioaren lekuko" lanean jasotakoaren arabera, 1980-90 inguruan, Jose Mari Iriondok, Euskal Telebistan aurkezten zuen programa baten elkarrizketatu zuen, mahai baten alde banatan aurrez aurre jesarrita, argirik gabeko hondo beltzean, hantxe errepikatu zuen Ibarrolak behin eta berriz ipuina hitza, [ùpuñek] berak zerabilen izendapena hartuta. Tamalez, Euskal Telebistan ez dago programa haren grabazioen arrastorik.

### Ipuin-kontalaria oroituz 
#### Ipuin zaharren inguruko ekitaldia 
*Gure ipuinak berreskuratzen* izenburupean, Aulestiko Ondare Elkarteak Teri Ibarrolak grabatutako ipuin zaharren inguruko aurkezpen ekitaldia egin zuen 2017ko irailaren 29an, udaletxean. Honela zioen aurkezpen gonbidapenak: “Ibarrolaren kalitate oneko grabazioak ditugu eskuartean. Gure asmoa da adin ezberdinetako aulestiarrak bildu eta ipuin horien bertsio gaurkotuak sortzea eta eskolan, etxean…erabiltzea”.

#### Mintzaldia eta ipuin tradizionalen aurkezpena 
2018ko urrian, Aulestiko Ondare Elkarteak (Aulestiko Udala, Lea-Ibarra Udalerrien Mankomunitatea eta Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntzaz) mintzaldia antolatu zuten Aulestin. Teri Ibarrola ipuin-kontalariak XIX. mendeko baserritar eta iruleengandik ikasitako ipuinak ekarri zituen XX. mendera. Aintzane Arrietak eskainitako mintzaldiaren bidez berriz, Aulestiko biztanleek kontakizun horien gaiak eta balioak eguneratu nahi izan zituzten. *Peru eta Marixe* pertsonaiei ere XXI. mendea ezagutzeko aukera emanez, bide batez, euskal kulturan ahozko narrazioak duen garrantzia azalduz. Teri Ibarrola bera ere ezagutarazi zuten, baita ipuinak kontatzeko bere modua, erritmoak eta esamoldeak ere.

Horretaz gain, transmisioaren inguruko esperimentu txiki bat egin zen: Terik 60ko hamarkadan kontatutako ipuinetatik abiatuta, gaur egungo aulestiarrek zelan moldatuko lituzketen ikusi nahi izan da; beste modu batean esanda, mendeetan gutxi aldatutako Peru eta Marixe, zelan helduko dira XXI. mendera?

Herritar askoren parte hartzearekin, "Aulestiko ipuinak. Atzoko eta gaurko 15 ipuin " CD ilustratua kaleratu zen: lehen zatian, Teri Ibarrolaren 7 ipuin agertzen dira eta bigarren zatian, adin ezberdinetako aulestiarrek egindako 8 moldaketa. Diska hau 2018ko urriko ondare jardunaldietan banatu zen.

#### Argazkiak 
Aulestiko udalak argitaratutako "Aulesti kiñu baten" bilduman, hainbat argazkitan agertzen da Teri.

## Erreferentziak
Konpilazio

**Konpilazioa**, testu (testu zatienak izan daiteke) bilduma bat da, argitaratu gabeko, edo beste liburu edo eskuizkributan argitaratuta dauden kapituluz osatutako liburu mota bat da, literatura eta zientzia arlokoa, eskuizkribu bakoitzeko egile bat edo gehiagorena, eta haren ekarpenak gai orokor bati buruzkoa izan ohi da.

Oso ohikoak izan ziren eskuizkribuak egiten zirenean, Erdi Aroan, eta horietan iritsi zaizkigu mundu klasikoko testu asko. Irlandako kontakizun eta olerki asko ere horrelako liburuei esker ezagutzen ditugu. 

### Lege konpilazioak 
Testu juridiko zahar asko ere konpilazioak dira, oso ohikoak izan ziren Europa mendebaldean, batez ere, XII. mendetik aurrera. Lege-bilduma horiek, kantzilerietako dokumentu eta diplomak kasu, Studia edo lehen unibertsitateen aurrekari zuzen gisa XII. eta XIII. mendeetan hiri-eskola eta katedralen ugaritasunetik abiatuta bereziki landutako teknika dokumentala dira.

Kartularioak bezala, aldez aurretik ondare moduan izaten zituzten dokumentu multzo batetik hautatutako diplomen testuaren transkripziotik abiatuta fabrikatzen ziren normalean, eta lege-kodizeak, askotan, testu juridiko bat hautatuz fabrikatzen ziren, hala nola Gaztelako *Fuero Juzgo*, zeinari erresuma edo lurralde baten esparruan – "Ius Commune" ezarri aurreko uneetan – aplika zitezkeen  maila orokor edo tematikoko zenbait testu legal eta juridiko gehitzen baitzitzaizkion, kasu askotan diplomak edo horien zatiak helburu juridiko argi batekin kopiatuz. Horrela, lege multzo horiek gerora transmititzen ziren.

Nafarroan, *Novíssima Recopilación de las leyes del reino de Navarra hechas en sus Cortes generales desde el año de 1512 hasta el de 1716 inclusive,* idatzi zen. Izaera ofiziala izan zuen testu juridikoa da, eta Joakin Elizondok, Nafarroako sindikoak, prestatu zuen, Iruñean 1701-1702an egindako Nafarroako Gorteen bultzadari esker. Lizarran bildutako Gorteek onartu zuten (1724-1726 artean) eta azkenean 1735ean argitaratu zen.     

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Balintore (Angus)

**Balintore**, , Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Leku interesgarriak 
* Balintore gaztelua

## Kanpo estekak
Birkhill (Angus)

**Birkhill** eta alboko ** Muirhead**, Eskoziako bi herri bat dira, Angus eskualdean eta Dundee hiriaren mendebaldean.

## Kanpo estekak
Colliston

'''''', Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Leku interesgarriak 
* Colliston gaztelua

## Kanpo estekak
Hibla Handia

thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak
**Hibla Handia** edo **Hibla Magna** ( = *Hibla Megale*) erabili da identifikatzeko Siziliako hiririk handiena, Hibla izena dutenen artean.

## Eztabaida 
Asko eztabaidatu da zein hiriri ezarri behar zaion izena (Hibla Gereatis edo Megara Hiblea) eta ia Hibla Handia izena, beti erabili den aipatutakoen hiri berarekin. Hasieran, Megara Hiblea garrantzitsuena izan zen: K.a. 728 fundatu zen eta K.a. 481ean suntsitu. Hibla Gereatis, berriz, nabarmendu zen Bigarren Gerra Punikoan, K.a. III. mendean.

Balizko azalpen bat da izena aldatu zela grezierazko *rho *hitzetik (Μέγαρα "Megara") *lambda *batera, (Μέγαλα "Megala") sortuz, handia esan nahi zuena. Hibla Handiaren txanponek "HYBLA MEGALAS" inskripzioa daramate.

## Kanpo estekak 
* Artikulo honek jabari publikoko informazioa du: Smith, William (1854-1857): *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mithology* (1870). London: John Murray.
* T. Dunbabin, *The Western Greeks*, (), (1968), 19, 44 or.
Deadly Friend

***Deadly Friend*** () 1986ko beldurrezko film bat da, Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariak zuzendua. Diana Henstell idazlearen *Friend* (1985) eleberrian oinarrituta dago. Matthew Laborteaux, Kristy Swanson, Michael Sharrett eta Anne Twomey aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako Mendebalde Ertaineko hiri batera Paul Conway (Matthew Labourtex) mekanika eta matematikan oso jaioa den nerabea iritsi berri da. Harekin batera Jeannie (Anne Twomey) ama eta Paulek berak egin eta gizakien antzeko jarrerak dituen robota ere ailegatu eta bizi dira.

Berehala bere etxe aurrean bizi den Samantha (Kristy Swanson) neska gaztearen lagun egingo da, baina haren aita alkoholikoak (Richard Marcus) jipoitu ostean hil egingo da. Paulek Samantharen heriotza onartu nahi ez, hura berpizteko aukera ikusi eta neskaren gorpuan robotaren burmuina txertatuko du, baina neska berpiztuak sekulako jokaera bortitz eta hiltzailea izango du.

## Aktoreak 
* Matthew Laborteaux: Paul Conway
* Kristy Swanson: Samantha Pringle
* Michael Sharrett: Tom Toomey
* Anne Twomey: Jeannie Conway
* Richard Marcus: Harry Pringle
* Anne Ramsey: Elvira Parker
* Lee Paul: Volchek sarjentua
* Charles Fleischer: BB (ahotsa)
* Russ Marin: Johanson doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Logaritmo nepertar

:*Orri hau John Napierrek asmatutako lehen logaritmoei buruz da.* e *oinarriko logaritmoari buruz irakurtzeko (* \ln*), joan logaritmo natural orrira.*
300px|thumb|Logaritmo nepertarraren grafikoa 0 eta 5·107 artean.
'''*Logaritmo neperta*r'* eta *logaritmo natural* terminoak \ln \text{ edo } \log_{e} adierazteko erabili ohi dira. Hala ere, John Napierrek ez zuen asmatu, ezta inoiz aipatu ere, *e* oinarriko logaritmorik, baina horrek haren izena hartu zuen. Izan ere, Napierren garaian (XVII. mende hasiera) logaritmoak kalkulatzean ez zen *e* oinarriaren ideia agertzen. *e* oinarriaren notazioa 1731ko Euleren lanetatik aurrera hasi zen erabiltzen. "Logaritmo nepertarra" Napierrek hasiera baten zehaztutako logaritmotzan hartzen badugu, naturala (ln) eta nepertarra bi kontzeptu ezberdin dira.

Logaritmo modernoen ikuspuntutik, logaritmo nepertarra honako funtzio hau da:

: \mathrm{NapLog}(x) = \frac{\log \frac{10^7}{x}}{\log \frac{10^7}{10^7 - 1}}.

Logaritmoen koefiziente bat denez, hautatutako logaritmo-oinarriak ez dauka garrantzirik. Beraz, ez da oinarri bereziko logaritmoa terminoaren zentzu modernoan.

Honela berridatzi daiteke:

: \mathrm{NapLog}(x) = \log_{\frac{10^7}{10^7 - 1}} 10^7 - \log_{\frac{10^7}{10^7 - 1}} x

eta ondorioz logaritmo zehatz baten funtzio lineala da, eta beraz haren identitateak modernoen oso antzekoak dira.

Logaritmo nepertarra ren eta logaritmo naturalaren arteko erlazioa hurrengoa da:

: \mathrm{NapLog} (x) \approx 9999999.5 (16.11809565 - \ln x)

Eta logaritmo hamartarrarekin honela dago erlazionatuta;

: \mathrm{NapLog} (x) \approx 23025850 (7 - \log_{10} x).

## Ikus, gainera 
* Logaritmo
* Logaritmo natural
* Logaritmo hamartar

## Erreferentziak 
* Boyer, Carl B.; Merzbach, Uta C. (1991), *A History of Mathematics*, Wiley, p. 313, ISBN 9780471543978.
* Edwards, Charles Henry (1994), *The Historical Development of the Calculus*, Springer-Verlag, p. 153.
* Phillips, George McArtney (2000), *Two Millennia of Mathematics: from Archimedes to Gauss'', CMS Books in Mathematics **6**, Springer-Verlag, p. 61, ISBN 9780387950228.

## Kanpo estekak 
*
Bridgefoot (Angus)

**Bridgefoot**, batzutan **Kirkton of Strathmartine** deitua, Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak
Bonkoro II.a

**Bonkoro II.a Vane** Benga herriko erregea izan zen San Juan lurmuturrean eta Coriscoeko badian.

Bere aita Bonkoro I.ari jarraitu zion 1857an. "Vasco Núñez de Balboa" baporea, "Gravina" brigantina, "Cartagena" goleta eta "Santa María" itsasontzia, Carlos de Chacón Mitxelena kapitainaren zuzendaritzapean, 1858ko maiatzaren 27an, Fernando Poo probintziaren jabetza hartu zuten ingeniarien gorputzaren indarrekin eta misiolari jesuitekin batera.

Bonkoro II.a erregeak Espainiako subiranotasuna aitortu zuen San Juan lurmuturraren gainean, aitak eman ez zituen hainbat herri sartuz, hala nola, Corisco eta Elobey. Coriscoko teniente-gobernadorea izendatu zuten ("Corisco" Benga herriko eremu osoa bezala ulertuta), nahiz eta uhartea ez zuten hurrengo urtera arte okupatu. 1874an hil zenean, bere seme Bonkoro III.ak jarraitu zion.
Bonkoro III.a

**Bonkoro III.a Ukambala** Benga herriko erregea izan zen San Juan lurmuturrean eta Coriscoko badian. Ingurua ebanjelizatzen zeuden espainiar jesuiten heziketa jaso zuen, bereziki Fernando Poo probintzian.

Bere aita Bonkoro II.a hil zen 1874an eta Bonkoro III.ak jarraitu zion. Hilabete batzuk geroago, espainiarrek utzi egin zuten eskualdea. Benga herritarren aurkakotasunagatik bere gobernuari Espainiako eragina dela eta, Bonkoro III.ak tronua utzi zuen. Europara eta Ameriketara joan zen eta Espainiako itsas armadako zerbitzuan egon zen. Heriotzaren data ez da agertzen, baina egia da, 1906an, erresumako bi zatiak (San Juan lurmuturra eta Coriscoko iparraldea) Santiago Ugandaren erreinuan bildu ziren.
Mikaela Shiffrin

**Mikaela Pauline Shiffrin** (Vail, Colorado, AEB, 1995eko martxoaren 13a) alpetar eskian lehiatzen den kirolari estatubatuarra. Munduko kopan 100 garaipen lortu duen lehen kirolaria da. Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko bi eta zilarrezko domina bat lortuak ditu ta Munduko Txapelketan bost urrezko domina irabazi zituen. Gutxienez,  zortzi aldiz izan da munduko txapelduna.

## Kirol ibilbidea 
Hiru Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 2014 eta 2022 urteen artean, hiru domina lortuz, urrea Sochin 2014an (eslalona) eta bi Pyeongchang 2018an, urrea eslalon erraldoian eta zilarra proba konbinatuan.

Hamabost domina lortu zituen Munduko Eski Alpinoko Txapelketan 2013 eta 2025 urteen artean.  Munduko Kopako sailkapen orokorrean bost aldiz irabazi zuen: 2017, 2018, 2019, 2022 eta 2023.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abazeno

**Abazeno** ( —Diodoro Sikulo eta Esteban Bizantziokoa—; Ἀβάκαινα —Klaudio Ptolomeo—) Siziliako hiri bat zen, iparraldeko kostatik 6,5 kilometrora kokatua, Tindaris eta Milas artean, azken hiri horretatik 13 kilometrora.
thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak

## Historia 
Abazeno sikuloen hiria zen eta, dirudienez, ez zuen greziar kolonorik izan, nahiz eta greziar kulturan murgilduta egon. Hasieran, Tindaris sartuta zegoen haren lurralde barruan, baina Dionisio Zaharrak bereizi zuen azken hiria fundatzean, K.a. 395ean. Dionisiok Magon kartagotarrak irabazi zituen Abazenoko guduan K.a. 393an.

Dionisio I.a, Agatokles eta Hieron I.aren gerretan aipatzen denaren arabera, argi dago hiria garrantzia handikoa izan zela, baina Hieronen ostean, historiatik desagertzen da eta Zizeronaren *In Verrem* lanean ezta aipatzen ere. Hala ere, Klaudio Ptolomeok hiria izendatzen du existituko balitz bezala. Haren gainbehera etorri zen Tindarisen goraldiaren erruz.

Ez dago dudarik Tommaso Fazelloren garaian agertutako hondakinak, Tripi herria dagoen muino baten oinean, Abazenokoak direla. Horko harri landuek, eroritako kolomek eta harresien aztarnek adierazten dute hiri handi bat zegoela, zimentarrietaraino suntsiturik.

## Txanpongintza 
Zilarrezko eta kobrezko txanponak aurkitu dira Abazenon. Txerriek eta ezkurrek, itxura ohizkoenek, zerikusi dute haritzondo handiekin, gaur egun ondoko mendiak estaltzen dituztenak, urdaldeei bazka ematen zietenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulu honek jabari publikoko informazioa du:  Smith, William (1890): «Abacaenum», *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mithology* (1870). London: John Murray.
* CLÜVER, Philipp:, "Siciliae Antiquae libri duo", 1619.
* Euskaltzaindia: *129. araua: aita santuen izenak*.
Swamp Thing (filma)

***Swamp Thing*** (euskaraz *Zingirako Gauza*), 1982ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako superheroi film bat da. Len Wein komikigilearen Swamp Thing superheroian oinarritua dago. Louis Jourdan, Len Wein eta Bernie Wrightson aktoreek antzeztu zuten.

*The Return of Swamp Thing* (1989, *Zingirako Gauzaren Itzulera*) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Louisianako zingira batean doktore ero baten morroiek zientzialariz osatutako ikerketa talde bati eraso egingo diote. Erasoaldian doktorea produktu arriskutsu batez kutsatu eta mostruo batean bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Ray Wise: Alec Holland
* Adrienne Barbeau: Alice Cable
* Louis Jourdan: Anton Arcane
* Dick Durock: Zingirako Gauza
* David Hess as Ferret
* Nicholas Worth: Bruno
* Don Knight: Harry Ritter
* Al Ruban: Charlie
* Nannette Brown: Linda Holland doktorea
* Reggie Batts: Jude
* Karen Price: Karen

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai