Elizabeth Peyton

**Elizabeth Joy Peyton** (Danbury, Connecticut, 1965eko abenduaren 20a) estatubatuar artista, margolaria, marrazkilaria eta argazkilaria da, eta ezaguna da bere erretratu estilizatuengatik, normalean eskala txikian. Noizean behin modelo biziekin egindako saioen emaitza izan arren, argazkietatik eratorri ohi dira gehienetan, eta horien iturriak aktore ezagunen, musikarien edo errege-erreginen pertsonaien irudiak izan daitezke, baita aldizkari historikoak edo artisten argazkiak ere, baina baita bere lagunen argazkiak ere. Peyton New Yorken (AEB) bizi da eta hantxe egiten du lan.

2000 hamarkadatik aurrera Peytonen lanen balioa asko handitu da.*John Lennon 1964* izeneko lana, esaterako, zortziehun mila dolarretan saldu zuen Christie’s, New York enkante etxeak 2005eko maiatzaren 11n.

## Bizitza 
Peyton Danburyn (Connecticut) hazi zen. Hemeretzi urte zituenean, New York hirira joan zen bizitzera. Bertan, Ikusizko Arteen Eskolan ikasi zuen, 1984. urtetik 1987. urtera, eta Bachelor of Fine Arts-en (BFA) graduatu zen. Karrera artistikoa New Yorkeko Chelsea Hotelean egin zuen hirugarren banakako *“Room 828*” izeneko erakusketatik abiatu zen, 1993. urtean, eta, handik aurrera, jarduera artistikoari ekin zion erabat.  

### Bizitza pribatua 
1991. urtean Rirkrit Tiravanija artistarekin ezkondu zen; laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran banandu ziren, eta 2004an dibortziatu. 

## Lan ibilbidea 
### Lanen ezaugarriak 
Lagun, pertsonaia historiko eta pertsona ospetsuen irudi idealizatuen olio-pinturek eta koloretako arkatzez egindako marrazki zehatzek modako argazkien estetikara eramaten gaituzte, baina koadroen konposizioak eta modeloen psikologian egindako enfasiak Anthony van Dyck, Diego Velázquez, Francisco Goya, Edouard Manet, John Singer Sangent, David Hockney eta Alex Katz erretratugileen eragin nabarmena erakusten dute. Gustave Flaubert eta Stendhalen eleberrietako pertsonaiez osatutako galeria bat margotu zuen Peytonek; politikaren eta erregetzaren munduko pertsonaiez osatutakoa, hala nola Napoleon, Maria Antonieta, Luis II.a Bavariakoa, Lady Di, Al Gore eta Michelle Obama; idazle ezagunez osatutakoa, Oscar Wilde esaterako; musikari herrikoiez, hala nola Elvis Presley, John Lennon, Kurt Kobain eta Pete C. Doherty; aktoreak, Leonardo DiCaprio eta Chloë Sevigny; artista plastikoak, adibidez Eugéne Delacroix, Georgia O’Keeffe, Frida Kahlo, David Hockney eta Matthew Barney; eta lagun ezezagunak, hala nola Tony, Craig, Ben, Nick eta Spencer. Margolariak ez du bereizketarik egiten pertsona ospetsuen eta pertsonaia anonimoen artean; bere lan gehienen izenburua modeloaren izena da; honek erretratatua koadroaren behatzailearekin hurbiltzea du ondorio eta konfiantza sentsazioa lortzen du. Artistak zera aitortu zuen:  «Niretzat ez dago bereizketarik musikaren edo argazkien bidez ezagutzen ditudan pertsonen eta pertsonalki ezagutzen dudan norbaiten artean. Antzerako moduan hautematen ditut; ez dago alderik haiengan inspiratzaile aurkitzen ditudan ezaugarri jakin batzuen artean; biek ematen didate zerbait magikoa eta maila berean”. Erretratatutako gizon-emakumeen aurpegi eta ezpain gorrietan lan zehatza egitea da lanen ezaugarria, eta horrek erraz ezagutzeko modukoak egiten ditu.»  Laurogeita hamarreko hamarkadaren bukaeran, modeloen jarrera introspektiboagoa bihurtu zen; jada ez ziren jarrera erromantikoan pausatzen eta ez zuten XIX. mendeko dandy itxurarik; une horretan, Peytonek bere psikea erakusten zuen, konposizioaren eta koloreen erabileraren bitartez. 2001. urtean, Elizabeth Peyton Manhattanetik North Fork-era (Long Island, New York) joan zen bizitzera, eta New Yorkeko iparraldeko muturreko kostaldeko koloreak eta argia gehitu zituen bere koadroetan. Zuzeneko paisaietan eta modeloetan oinarritutako pintura erabili zuen, argazkiak, aldizkarien azalak eta egunkari zatiak erabili beharrean. 2004an, Manhattanen estudio bat aldi baterako alokatzearekin batera, Elizabeth Peyton bizitzako eszenak eta bere argazkiak margotzen hasi zen, iturri literarioen marrazkiak (liburuak eta aldizkariak) alde batera utzi barik; lan horietan koloreak arinagoak ziren, argi naturalak argituak, eta bere modeloen poseak ez ziren hain zurrunak eta lasaiagoak bihurtu ziren. Horren adibide garbia da “*Anette*” koadroa (2004, taula gaineko olio-pintura, 35.6 x 27.9 cm, bilduma pribatua). Artistak naturalki marraztutako pinturak filmazioen argazkietatik eta filmen fotogrametatik ateratako eszenekin konbinatu ditu, hala nola *Jeanne Moreau and François Truffaut* (The Bride Wore Black)” (2005, ohol gaineko olio-pintura, 12.9 x 22.9 cm, Sender Collection), *Georgia O’Keeffe* (after Stieglag 1918) (2006, olio-pintura mihise gainean, 76.5 x 58.7 cm, David Teiger bilduma) *Susan Sontag* (alter H. C. Bresson’s Susan Sontag, Paris, 1972) (2006, ohol gaineko olio-pintura, 22.9 x 17.8 cm, Tia bilduma eta David Hoberman, Los Angeles).

Geroago, Peytonen lan batzuek aldizkarietako eta diskoen azaletako argazkietako protagonistak hartzen dituzten bitartean, eta begirada gazte nagietan kontzentratzen duen bitartean, bizitzaren edo argazkien eszenak margotu eta marrazteari ekin dio, efektu global zaurgarriagoarekin. Hori nabarmena da *Jonathan* (Jonathan Horowitz) (2005, mihisea taula gainean, 30.5 x 22.9), *Matthewn*(2008, mihisea taula gainean, 31.8 x 22.9 cm, Bilduma pribatua), *John Giorno* (2008, mihisea taula gainean, 25.4 x 20.3 cm), *Liz and Diana* (Liz and Diana Welch) (2006, mihisea taula gainean, 30.5 x 22.9 cm,  The Sander bilduma), *Angus and Jonathan* (Angus Cook eta Jonathan Caplan) (2006-07, mihisea taula gainean, 25.4 x 20.3 cm, Mandy eta Cliff Einstein bilduma) eta *Nick and Pati* (Nick Mauss eta Pati Hertling) (2007, mihisea taula gaineana, 33 x 25.4 cm, Bilduma pribatua). Azken bosturtekoan, Peytonek bodegoi tradizionalak arakatu ditu, erretratuen elementu indartsu batekin bada ere; *Pati* (2007), *Flowers and Diaghilev (*2008), *Cat* (Cat Still Life) (2009), *Flowers. Lichtenstein, Parsifal* (2009), *Flowers and Books Camille Claudel, # 1*”(2010) eta *Acteón, Justin Bieber, and Grey Roses* (2011) lanek naturaren eta objektu estatikoen sorta zabal baten artean ezkutatutako erretratuaren irudia erakusten dute, haien nortasuna eta aldartea erauzten dutenak. 2012an, Elizabeth Peytonek natura hilezko elementu indartsu batekin erretratuak margotzen jarraitu zuen; joera horren isla da *Jonathan Horowitz-Elizabeth Peyton. Secret Life*, Londresko Sadie Coles HQ galerian, Ingalaterran (2012. urteko ekainaren 7tik abuztuaren 25era). Horowitz eta Peytonek landareen eta giza psikologiaren arteko harremana aztertzeko hainbat teknika plastiko erabili zituzten. 2013. urtean, banakako bi erakusketa aurkeztu zituen Ameriketako Estatu Batuetan ("*Klara: 13 pictures*", Michael Werner Gallery, New York; bere lagun Klara Liden artistaren hamahiru erretratu zituen seriea; eta erakusketa bat Gavin Brown’s enterprise galerian, New Yorken); eta bat Alemanian ("Here She Comnoes", Statbadle Stat-en). Jarraian, 2014. urtean, *Elizabeth Peyton: Da scheinest Du, o lieblichster der Sterne*, Neugerriemschneider, Berlin, Alemania; eta *Street posters in the centre of Arles*, Fondation Vincent Van Gogh, Arlés, Frantzia. Elizabeth Peytonen azken lanek tratamendu abstraktuagoa izan dute erretratuetan, eta kolore iluneko paleta izan dute ezaugarri.

## Banakako erakusketak 
Artistak banakako 67 erakusketa ditu. Peytonek bere lehen bakarkako erakusketa “*Althea Viafora*” galerian egin zuen (New Yorkeko #568 Broadway-ko beheko solairuan, 1987ko azaroaren 10etik abenduaren 3ra), eta bigarrena New Yorkeko Chelsea Hoteleko 828. gelan, 1993an. Banakako erakusketen artean hauexek nabarmentzen dira: Kunstmuseum-en, Wolfsburg-en, Alemanian (1998); Arte Garaikidearen Museoan (Basilea), Suitzan (1998); Castello di Rivoli–Museo d’Arte Contemporanea, Turinen, Italian (1999); Sadie Coles HQ at the Royal Academy of Art, Londresen, Ingalaterran (2002); *Elizabeth Peyton: opere su carta, Roma roma roma*, Erroman, Italia (2003); “*Ghost*”, artistaren grabatuen atzera begirako erakusketa, Mildred Lane Kemper Art Museum-en, Saint Louis, AEB, eta l Opelvillen-en, Rüsselsheim, Alemania (biak 2011n); eta atzera begirako nagusia “*Live Forever*”, New Museum-en, Nueva York, Walker Art Center, Minneapolis,AEB, la Whitechapel Art Gallery, Londresen, eta Bonnefanten Museum, Maastrichten (2009-10) “*Reading and Writing*”, Dublingo Irlandako Arte Modernoko Museoan, 2009an, literaturan oinarritutako bere lanaren zati handi bat bildu zuen. “*Wagner*”, New Yorkeko Opera Metropolitarreko Met Galerian, 2011. urten. 

Bakarkako erakusketak Gagosian Gallery-n, Parisen, Frantzian (2011); eta Regen Projects-en, Los Angelesen, Kalifornian, Estatu Batuetan (2012); eta “*Secret Life*” erakusketa (Jonathan Horowitz-ekin), Londresko Sadie galerian, Ingalaterran (2012); "*Klara: 13 Pictures*", Michael Werner, Gallerh eta Estatu Batuetan (2013). Gavin Brown’s enterprise", New York, Estatu Batuak (2013); "*Here She Comes Now*", Staatliche Kunsthalle Baden-Baden (2013); "*Elizabeth Peyton: Da scheinest Du, o lieblichster der Sterne*", Neugerriemschider, Berlin, Alemania, Le (2014), Street Van Gogers, Centre eta Vines (2014).

## Erakusketa kolektiboak 
Peytonek ehun eta laurogei erakusketa kolektibotan baino gehiagotan hartu du parte, besteak beste, “Campo” Veneziako Biurtekoan (1995), Projects 60 (Luc Tuymans eta John Currin-ekin), New Yorkeko Arte Modernoko Museoan (1997) eta “Whitney Biurtekoa”, Estatu Batuetako Artearen Whitney Museoan (2004). “Savoy (self-portrait)” autorretratua (1999, koloretako arkatzak hoteleko papertegiaren gainean, 21 x 15 cm, Bilduma pribatua, Berlin), non Londresko Savoy Hotelaren zigilua duen paper batean bere gorputz osoko irudia marraztu zuen, argazki bat hartuta, “Drawing now: Eight propositions” talde-erakusketarako hautatua izan zen. New Yorkeko MoMA Arte Museoan aurkeztu zen, eta 2003ko urtarrilaren 6an, non Europa, Asia eta Ameriketako 26 artistaren 250 irudi erakutsi ziren eta joera garaikide ezberdinak 8 ataletan banatu ziren. “*Regarding Warhol; Fifty Artists, Fifty Years*” erakusketa kolektiboak, New Yorkeko Arte Museo Metropolitanoan, 2012ko irailaren 18tik abenduaren 18ra, Elizabeth Peyton-en “*Blue Kurt*” koadroa (1995, oihalaren gaineko olio-pintura, 50.8 x 40.6 cm, bilduma pribatua) erakutsi zuen, Andy Warhol eta haren eragina izan duten Gerhard Richter, Nan Goldin, Cindy Sherman eta Jeff Koons artista garaikideen lanen ondoan. 

## Bildumak 
Elizabeth Peytonen lanak museo garrantzitsuetako bildumetan daude: Carnegie Arte Museoa, Pittsburgh, Ameriketako Estatu Batuak; Pompidou Zentroa, Paris, Frantzia; Cranford Collection, Guernsey, Erresuma Batua; Basileako Arte Museoa, Suitza; Kunstmuseum, Wolfsburg, Alemania; Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Batuetako Arte Ederren Museoa, New Yorkeko Arte Modernoko Museoa, AEB; New Museum, New York, AEB; San Frantziskoko Arte Modernoko Museoa, AEB; Seattle Art Museum, Seattle, Estatu Batuak; San Luiseko Arte Museoa, AEB; Walker Art Centre, Minneis, AEB; eta Whitney Estatu Batuetako Arte Museoa, New York, AEB.

## Posizioa arte-merkatuan 
2000. urteko hamarkadatik aurrera, Elizabeth Peytonen lanen balioa asko handitu da. Hona hemen enkanteetan lortutako prezioen adibide batzuk: 

* Prezioa: Zortziehun mila dolar.

Lana. “*John Lennon 1964*” (1996, ohol gaineko olio-pintura, 61.2 x 48.5 cm). Salmenta-data: 2005eko maiatzaren 11. Enkante etxea: Christie’s, New York.

* Prezioa: Zortziehun eta berrogeita hamasei mila dolar.

lana. “*Colin de Land*” (1994, olio-pintura mihise gainean, 152.4 x 101.6 cm). Salmenta-data: 2005eko azaroaren 8a. Enkante etxea: Christie’s, New York.

* Prezioa: Zazpiehun eta hirurogeita bederatzi mila dolar.

Lana. “Kurt Cobain” (1995, mihise gaineko akrilikoa, 40.6 x 30.5 cm). Salmenta-data: 2008ko maiatzaren 13a. Enkante etxea: Christie’s, New York.

* Prezioa: Zazpiehun eta berrogei mila dolar.

Lana. “*Jarvis (dancing)*” (1996, olio-pintura mihise gainean, 61.5 x 45.7 cm). Salmenta-data: 2008ko maiatzaren 15a. Enkante etxea: Sotheby’s, New York.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006: 14th Annual Larry Aldrich Award, urtero Aldrich Contemporary Art Museum-ek ematen duen saria, sortzailearen omenez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Elizabeth Peyton: Live Forever (Laura Hoptman). Phaidon Press, 2011.  .    
* Elizabeth Peyton: Reading and Writing (Rachael Thomas), Enrique Juncosa. Charta / Irish Museum of Modern Art, 2009.     
* Elizabeth Peyton: Ghost, de Hatje Cantz Verlag, Mildred Lane. Kemper Art Museum eta Siftung Opelvillen, 2011.  
* Elizabeth Peyton: Paintings 1994 – 2002, Jane Holzer. Gavin Brown's Enterprise, Sadie Coles HQ eta Gladstone Gallery, 2006.
* Elizabeth Peyton, *Elizabeth Peyton*, Matthew Higgs, Steve Lafreniere, Dave Hickey eta Roberta Smith. Rizzoli, 2005    
* Elizabeth Peyton: Live Forever (Elizabeth Peyton eta David Rimanelli). Art Date, 1998.    

## Kanpo estekak 
* Sadie Coles Elizabeth Peyton
* Gavin Brown Elizabeth Peyton
* Regen Projects Elizabeth Peyton
* Elizabeth Peyton Biografia