open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muskulu popliteo

**Muskulu popliteoa**, **musculus popliteus** ere deitua, belaunaren atzean dagoen hankako muskulu bat da, muskulu gastroknemioen (bikien)atzealdean dagoena; laburra, zapaldua eta triangelu formakoa da. Belauna tolestu eta honen barne errotazioaren hasieran laguntzen du.

## Jatorria 
Tibiaren atzeko aurpegian hasten da, soleoaren marra lapranaren gainetik.

## Insertsioa edo ezarpena 
Bere tendoia femurraren epikondilo lateralera abiatzen da. Muskulu hau ez dago belaunaren kapsularen barnean, baina bai bere tendoia.

## Inerbazioa 
L5 eta S1 ornoen artetik ateratzen diren nerbio espinalen adarrek osatutako nerbio tibialak inerbatzen du.

## Funtzioa 
Belauna tolestea eragiten du. Behin tolestuta dagoela belaunaren barne errotazioa eragiten du. Bere funtzioa belaunaren flexioarekin batera hasten da belaunaren barne errotazio txiki bat eraginez.

Belauna guztiz hedatuta dagoenean, femurrak barne errotazio txiki bat hasten du tibiaren gainean, belauneko artikulazioa blokeatuz. Batzuetan popliteoari "giltza" izena ematen zaio, izan ere, honi esker aurretik aipatutako belaunaren artikulazioa desblokeatuko du.

Popliteoa belauneko kanpoko menisko edo menisko lateralera lotuta dago; belaunaren flexioan meniskoa atzerantz tiratzen du tolespenean tibiak eta femurrak zapaldu ez dezaten.

## Klinika 
Belaunaren mailan, atzeko aldean, bikien insertzioaren gunean, gune popliteoa osatzen du. Bertan oso erraza da pultsoa hartzea.

Korrikalarietan oso ohikoa izaten da muskulu honetako tendoien lesioa (popliteoko tendinitisa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barneko arteria toraziko

**Barneko arteria torazikoa** edo **barneko bularralde-arteria** (emakumezkoen kasuan) arteria subklabiotik eratorritako adar bat da, beheranzko norantza duena. Bularra eta torax aurrealdea irrigatzen ditu eta esan dezakegu arteria bilaterala dela, hau da, bularrezurraren ezker nahiz eskuin aldean kokatzen dira.

## Egitura 
Barneko arteria torazikoa arteria subklabioaren jatorritik gertu sortzen da.
Beheranzko norantzan, torax kaxaren barnealdetik igarotzen da, bularrezurraren edo esternoiaren eta titi areolaren artetik. Horrez gain, aipatzekoa da kanpoko muskulu lapranaren eta nerbio bagoaren (10. nerbio bikote kraniala) artetik pasatzen dela. Arteria honekin batera, barneko zain torazikoa kokatzen da.

## Banaketa 
Aurreko torax horma, mediastino erraiak eta diafragma muskulurantz hedatzen da.

## Adarrak 
Albokideak:
* Aurreko adarrak: barneko saihetsarteko muskuluak zulatuz, bular-muskulu nagusian amaitzen dute.
* Atzeko adarrak: perikardio eta arteria timikoak
* Barneko adarrak: bularrezurraren atzeko aurpegia odoleztatzeko
* Kanpoko adarrak: aurreko saihetsarteko arteriak osatzen dituzte

Amaierakoak: 
* Adar torazikoak edo torakofrenikoa
* Adar diafragmatikoa
* Abdomeneko adarra
* Arteria muskulufrenikoa
* Goiko arteria epigastrikoa

## Argazki gehigarriak 
200px|thumb|ezkerrera|Aurreko torax horma, atzealdetik ikusita

200px|thumb|erdian|Saihetsarteko gunea

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Dauber W. Feneis Nomenclatura Antómica Ilustrada: Masson (2007) 252.or (ISBN:9788445816424)

## Kanpo estekak
Orno arteria

200px|thumb|orno arteria
**Orno arteria** arteria subklabioaren adarra da. Aurreko muskulu eskalenoaren atzetik sortzen da, orokorrean 6. iduneko ornoaren (C6) zeharkako zulotik igarotzen da.
Gainontzeko iduneko ornoen (C5-C1) zeharkako zulotik igaro ostean, atlasaren arkuaren gainetik igarotzen da atzeko tuberkuluan dagoen ildo arterialetik igarotzeko.
Eskuineko eta ezkerreko orno arteriek bat egitean, enbor basilarra sortuko da zeinak atzeko garun arteriak ematen dituen.
Gainera, garondoko triangeluaren sakonean ikus daiteke.
## Patologia 
Sarritan, hiperlordosi zerbikalek orno arteria estutzen dute eta ondorioz odolaren pasoa oztopatzen da. Honek, zorabioak eragin ohi ditu eta normalean adindun pertsonetan gertatzen da.
## Funtzioa 
Orno muinaren alde zefaliko edo kraneala, entzefalo enborra, zerebeloa eta garunaren atzeko aldea irrigatzen ditu.
## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Subclavius 1st part.png|
Fitxategi:Blausen 0114 BrainstemAnatomy.png|
Fitxategi:Circle of Willis en.svg|

## Bibliografia 
* Dauber, W.: Nomenclatura anatómica ilustrada: Masson(2007) IBSN: 978-84428-1642-4
* Angel Bidaurrazaga, Inmaculada Gerrikagoitia, Rafael Sarria. Giza anatomiako praktika-liburua. Elhuyar fundazioa; 2010
## Kanpo estekak 
* Gray's anatomy

* Artery Neuroangio.org
Garondoko triangelu

300px|thumb|eskuinera|Garondo triangelua (eskuz egindako marrazkia)
300px|thumb|Garondoko triangelua mugatzen duten muskuluak
**Garondoko triangelua** buruaren behe-atzeko hiruki formako eremu bat da, bertako muskulu batzuek mugatzen dutena:
* Buruko atzeko muskulu zuzen nagusia - goitik eta alde medialetik
* Buruko goiko muskulu laprana - goitik eta alde lateraletik
* Buruko beheko muskulu laprana - behetik eta alde lateraletik

Muskulu hauen funtzioa buruaren mugimenduak ahalbidetzea da. Muskulu txiki hauek trapezioa, esternokleidomastoideoa eta beste muskulu handiago batzuk laguntzen dituzte haien funtzioan.

(Buruko atzeko muskulu zuzen txikia ere eremu honetan dago, baina ez du garondoko triangeluaren mugetan parte hartzen)

Garondoko triangelua ehun adipotsuzko geruza batez estalia dago.

## Garondoko triangeluaren edukiak 
# Orno-arteriaren hirugarren zatia
# Lehenengo nerbio zerbikala (C1) edo nerbio subokzipitalaren adar dortsalak
# Zain-sare zerbikala

## Irudi osagarriak 

 File:Suboccipital triangle - animation01.gif|Garondoko triangleua inguratzen duten muskuluak. Animazioa.
 File:Suboccipital triangle - animation03.gif|Hurbiletik.
 File:Suboccipital triangle.PNG|Bizkarreko sakoneko muskuluak. Triangulua urdinez.
 File:Gray563.png|Orno-zaina. 

## Kanpo estekak
Kordoi espermatiko

**Kordoi espermatikoa** abdomenetik testikulu bietara iristen den kordoi formako estruktura da. Iztai hoditik pasatzen da eta gubernaculum testisaren jarraipena da.
Elementu guztiak eraman ondoren egitura bat osatuko du iztai hodia okupatzen duena: kordoi espermatikoa.

## Edukiak 
Kordoi espermatikoaren barnean egitura hauek aurkitzen dira:

* Wolff hodia(hodi deferentea)
* Arteria eta zain testikularra
* Zain sare panpiniformea (panpinius= mahatsondoaren hostoak)
* Hodi linfatikoak
* Nerbioak

## Geruzak 
Kordoi espermatikoa hiru geruzaz estalita egongo da:

* Kanpoko faszia espermatikoa: Kanpoko muskulu lapranaren aponeurosiaren jarraipena.
* Muskulu kremasterra: muskulu zeharraren eta barruko muskulu lapranaren fusioz sortutakoa.
* Barruko faszia espermatikoa : Faszia transversaletik sortutakoa.

## Garrantzi klinikoa 
Kordoi espermatikoak sentikortasun handia izango du tortsioa jasateko. Honen ondorioz, tetikuluaren biraketa emango da eta honekin batera bertako zirkulazioa. Tortsio testikularrak testikulua galtzea eragin dezake.

Horrez gain, kordoi espermatikoa iztai hodiko hernia ez-zuzen batean inplikatuta egoten da. Izan ere, hernia ez-zuzena iztai hodiaren sakoneko zulotik sartzen da testikuluraino iritsi arte. Hernia ez zuzenak arraroak dira eta normalean kongenitoak.

## Irudi osagarriak 

Fitxategi:Gray549.png|150px|Ezkerreko triangelu femorala
Fitxategi:Gray1144.png|150px|Eskrotoa
Fitxategi:Gray1148.png|150px|Eskuineko testikulua
Fitxategi:Spermatic cord 3.jpg|150px|Kordoi espermatikoa
Fitxategi:Slide1eee.JPG|150px|Kordoi espermatikoa
Fitxategi:Slide2por.JPG|150px|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muskulu piramidala

**Muskulu piramidala** abdomenean kokatzen den muskulu txiki eta triangeluarra da. Bilaterala da eta lerro zuriaren bi aldeetan kokatzen da. Muskulu zuzenarekin batera abdomenean zuzenen leka osatzen du.

## Jatorria eta ezarpena 
Muskulu piramidala beheko aldean bi tokitan ezartzen da: pubiseko sinfisian eta gandor iliakoan. Lerro zuriaren (lerro alba) barruko eta goiko ataletan ezartzen da.

## Funtzioa 
Uzkurtzen denean lerro zuria tenkatzen du.
 
200px|thumb|eskuinera|Abdomeneko muskuluak. Alde batean muskulu zuzena eta piramidala ikusten da. Beste aldean abdomenaren lekagatik inguratuta daude

## Inerbazioa eta odoleztapena 
Nerbio subkostalaren atal bentralak odoleztatzen du. Goiko eta beheko arteria epigastrikoek odoleztatzen dute.
## Aldakortasuna 
Muskulu hau populazioaren %20an faltatzen da. Alde batean edo bitan falta daiteke. Hau gertatzen denean, abdomeneko muskulu zuzenaren beheko atala handiagoa da. Gerta daiteke ere alde batean bi muskulu piramidal aurkitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Morphometric variability of pyramidalis muscle and its clinical significance 

* The pyramidalis muscle free flap
Whanganui ibaia

**Whanganui ibaia** () Zeelanda Berriaren iparraldean dagoen ibaia da. 290 kilometro ditu eta herrialdeko hirugarren luzeena da.

## Ibaia pertsona juridiko 
Zeelanda Berriko parlamentuak pertsona juridiko izendatu zuen Whanganui ibaia lege bat medio 2017ko martxoan eta honekin ibaia halako estatusa lortzen duen lehena izan zen munduan. Erabakiaren arabera, ibaiak eskubide eta betebeharrak izango ditu eta auzitegi baten aurrean bi pertsonek ordezkatuko dute, batek Estatuaren izenean eta besteak Whanganui iwi herriarenean (maoriak).

Erabaki honen arrazoia maorientzat ibaiaren ongizatea haien ongizateari lotua dagoela da. Eta ibaiari pertsona izaera ematearen ideia maoriek eta Whanganui ibaiaren lotura estutik dator, herri honen esaera honek hala laburbiltzen duena: “*Ni ibaia naiz eta ibaia ni da*”. Gainera, bertako maorien herriak ibaia gurtzen du. Maoriak 1870etik ari ziren eskaera hau egiten.

Akordioaren ondorioz, ibaiak 52 milioi euro jasoko ditu konpentsazio gisa, 19 milioi bere egoera hobetzeko eta 1 bere legezko egoera finkatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lepaorno

**Lepaornoak** edo **orno zerbikalak** iduneko ornoak dira, haren mugikortasuna ahalbidetzen dutenak. Orno torazikoen eta garezurraren artean kokatzen dira, azken honen pisua jasanez. Gizakiongan zazpi daude: C1 (atlas), C2 (axis), C3, C4, C5, C6 eta C7 goitik behera izendatuta.

## Lepaornoen egitura 
Lepaornoek orokorrean ondorengo atal hauek dituzte:

* **Gorputza**: zeharkako planoan hedatzen da. Hurrengo aurpegiak ditu: goikoa, behekoa, aurrekoa, atzekoa eta albokoak. Goiko, atzeko eta alboetako aurpegiak batzen diren lekuan, apofisi untziforme izeneko irtengune txikia dute.
* **Orno zuloa**: triangelu itxurakoa da, beste ornoen aldean handiagoa.
* **Zeharkako apofisia**: irtengune bifidoa da, hau da, bi tuberkulutan banatuta dago: aurreko tuberkulua eta atzeko tuberkulua. Erdialdean zeharkako zuloa dago, eta bertatik orno arteria igarotzen da.
* **Giltzadura apofisia**: goiko eta beheko ornoekin giltzatzeko irtenguneak dira. Lau dira (bi goiko eta bi beheko), eta giltzadura azalera laua dute.
* **Arantza apofisia**: atzerantz hedatzen den irtengunea da, eta bi muturretan amaitzen da.

Orno gorputz eta zeharkako apofisi artean (atzeko tuberkulua, zehazki) **pedikulua** dago. Zeharkako apofisi eta arantza apofisi artean, bestalde, **lamina** dago. Bi egitura hauen artean orno arkua eratzen dute.

Orno gorputzak haien artean lotzeko **orno arteko diskoak** daude, sinfisi motako giltzadurak. Giltzadura apofisiak, bestalde, artrodia motako giltzadurak dituzte haien artean.

## Ornoak 
### C1 edo Atlas 
Lehenengo ornoak ez du orno gorputzik, eta horren ordez aurre eta atze arkuak, bi albo masa, aurre eta atze tuberkuluak eta zeharkako apofisiak ditu. Aurreko arkuak beheko ertz bat du, Axisaren hortzarekin giltzatzen dena, eta aurreko aurpegian aurreko tuberkulua dauka. Bestalde, atzeko arkuaren atzeko aurpegian atzeko tuberkulua dauka, eta goiko aurpegian orno arteriaren ildoa.

### C2 edo Axis 
Gorputz txikia du, eta haren goialdean hortza edo odontoide apofisia dauka, Atlasarekin giltzatzeko, trokoide giltzaduraren bidez. Honek lepoaren biraketa ahalbidetzen du.

### C3, C4, C5 eta C6 
Hauek aipatutako egitura orokorraren antzekoa dauka.
### C7 
Honek arantza apofisi luzea dauka, kanpotik nabarmena dena. Gainera, honen zeharkako zuloetatik ez da orno arteria igarotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buruko beheko muskulu laprana

**Buruko beheko muskulu laprana**, garondoko muskulu lapran laburren artean luzeena da. Garondoko muskulu lapranen artean aurkitzen dira buruko beheko muskulu laprana eta buruko goiko muskulu laprana.

## Jatorria eta ezarpena 
Muskulu honen jatorria axisaren arantza apofisia da eta bere ezarpena atlasaren zehar apofisia.

## Inerbazioa 
Nerbio subokzipitala arduratzen da muskulu honen inerbazioaz, hau da, C1 nerbioaren adar dortsala. Nerbio hau guztiz motorra da. Gainera, beheko muskulu lapranaren azpitik C2 nerbio aterako da, nerbio okzipital nagusia, sentikorra dena.

## Odoleztapena 
Muskulu honen odoleztapenaz orno arteko zain eta arteriak arduratzen dira.

## Funtzioa 
Funtzioari dagokionez, bi ekintza betetzen ditu. Alde batetik, uzkurketa unilaterala denean buruaren errotazio ipsilaterala emango da, hau da alde bereko errotazioa. Bestalde, uzkurketa bilaterala denean, buruaren hedapena gauzatuko da.

## Gehigarria: Garondoaren triangelua 
200px|thumb|eskuinera|Garondoko triangelua
Buruko beheko muskulu laprana, garondoko triangelua osatzen du buruko goiko muskulu laprana eta buruko atzeko muskulu zuzen nagusiarekin batera. Beraz, hauek izango dira aipatutako triangeluaren hiru mugak:
* Goitik eta alde lateraletik: Goiko muskulu laprana
* Barrutik eta alde medialetik: Muskulu zuzen nagusia
* Behetik eta alde lateraletik: Beheko muskulu laprana
Triangelu honen barruan C1 nerbioa, nerbio subokzipitala, eta orno arteria aurkitzen dira.

## Irudi osagarriak 

Obliquus capitis inferior muscle back closeup.png|Buruko beheko muskulu laprana.
Obliquus capitis inferior muscle animation.gif|Buruko beheko muskulu laprana.
Suboccipital triangle - animation03.gif|Garondoko triangelua.

## Kanpo estekak 
* Obliquus Capitis Inferior Muscle GetBodySmart

## Bibliografia 
* Michael Schünke, Erik Schulte, Udo Schumacher. Prometheus. Texto y atlas de anatomía. Tomo 1. Ed. 3 (2014).
Kremaster muskulu

**Kremaster muskulua** poltsa testikular eta iztai tolesturan aurkitzen den muskulu bat da, **elkar muskulu** bezala ere ezagutzen dena. Muskulu bilaterala da.

Abdomeneko muskulu zeharraren eta barruko muskulu lapranaren fusioaren zuntzek sortuko dute kremaster muskulua. Hala ere, abdomeneko barruko muskulu lapranaren luzapena kontsideratzen da.

Poltsa testikularretan tunika eritroidea osatzen du; izan ere, bere zuntz muskularrek kordoi espermatikoaren hiru geruzetako bat osatzen dute, faszia kremasterikoa.

## Ezarpena 
Poupard lotailuan ezartzen da.

## Odoleztapena 
Kremaster muskuluaren odoleztapenaz arteria kremasterikoa arduratzen da, beheko arteria epigastrikoaren adarretako bat dena.

## Inerbazioa 
Nerbio genitofemoralaren adar genitalak inerbatzen du.

## Garapena 
Muskulu honen guztizko garapena gizonezkoetan besterik ez da gertatuko; geruza fineko muskulu eskeletikoa bilakatuz. Emakumeetan muskulu lakio gutxi batzuen antzeko egitura du, gainera, txikiagoa da, eta uteroaren lotailu biribilean dago.

## Funtzioa 
Iztai hodiaren eraketarekin lotuta dago, baita testikuluen jaitsierarekin ere. Zehazki, testikuluak jaitsi eta igotzeaz arduratzen da era inboluntarioan (eskrotoaren tenperatura erregulatzeko, espermatogenesirako egoera optimoa lortuz). Horrela, testikuluak zintzilik eramango ditu, eta hortik datorkio izena, grekerazko aditz batetik baitator (, "zintzilik eraman" esan nahi du).

## Irudiak 

 File:Musculus cremaster.png|Eskrotoa.
 File:Gray1148.png|Eskuineko testikulua, tunika baginala irekita.

## Kanpo estekak
Emily Blackwell

**Emily Blackwell** (1826ko urriaren 8a - 1910eko irailaren 7a) medikuntza arloan titulu bat lortu zuen bigarren emakumea izan zen gaur egun Case Western Reserve University delakoan, eta hirugarren emakume estatubatuarra medikuntzako lizentziatura eskuratzen, Elizabeth Blackwell (bere ahizpa nagusia) eta Lydia Folger Fowler ondoren.

## Biografia 
Blackwell Bristolen jaio zen, Ingalaterran, 1826ko urriaren 8an. Bere familiak Estatu Batuetara emigratu zuen 1832an eta 1837ko Cincinnatitik hurbil, Ohio, kokatu zen. Bere ahizpa zaharrenaren adibideak emanda, Elizabeth-ek medikuntza ikasi zuen eta 1854an graduatu zen. Blackwell ahizpek eta Marie Zakrzewska-k New York emakume eta ume behartsuei ospitalea sortu zuten 1857an . Hasieratik Emily-ek ospitalea emateko erantzukizuna onartu zuen eta funts-bilketako parte handiaren ardura eman zion. Hurrengo berrogei urteetan zehar kirurgia-departamentuak, erizaindegia eta kontabilitatea ikuskatu zituen. Blackwell-ek bidaiatu zuen Albany-era beharrezko hondoak eman ziezazkiotela ospitaleari bere epe luzerako egonkortasun finantzarioa bermatzeko legegileak konbentzitzeko. Hamasei gelako alokatutako etxe batean kokatutako erakunde bat bihurtu zuen eskuineko osoko bilkurako ospitale bat. 1874rako, ospitaleak zerbitzuak eskaintzen zizkien 7000 paziente baino gehiagori urtero.

Sezesio-Gerran zehar, Blackwell-ek lagundu zuen Women's Central Association of Relief,berak, erizainak aukeratzen zituen eta entrenatzen gerran zerbitzua emateko . Emily eta Elizabeth Blackwell eta Mary Livermore paper garrantzitsuan aritu ziren ere United States Sanitary Commission-aren garapenean (Estatu Batuetako osasun-batzordean).

## Erreferentziak
Erronboide muskulu

**Erronboide muskulua** (*musculus rhomboideus*) trapezioaren azpikaldean dagoen muskulua da, eta gihar txiki eta nagusi guztiei ematen zaien izena da.

Jatorria C7-T5 ornoen arantza apofisietan dago, eta intsertzioa, aldiz, eskapularen ertz medialean du.
Erronboide muskuluak bi azpimuskulu dituela esan dezakegu: erronboide handia eta txikia. Erronboide txikiak C7-T1 ornoen arantza apofisietan du jatorria, eta handiak, aldiz, T2-T5 arantza apofisietan. Muskulu osoa osatzen duten bi azpimuskulu hauek, bitarteko tendoi batek banaturik daude.

## Deskripzioa 
Erronboide txikia:

* **Hasiera**: lotailu nukalaren beheko zatia, C7-tik T1-ra bitarteko bizkarrezur-prozesuen erpina.
* **Bukaera:** eskapularen erdiko ertzetik eskapularen bizkarrezurrera.

Erronboide handia:

* **Hasiera**: T2 eta T5 arteko ornoen eta lotailu gainarantzatsuen prozesu arantzatsuen apexa.
* **Bukaera**: eskapularen erdiko ertza bizkarrezurra eta beheko angeluaren artean.

### Inerbazioa 
Inerbazioari dagokionez, eskapularen nerbio dortsalak inerbaturik dago, C5 nerbioa, eskapularen muskulu jasotzailea ere inerbatzen duena.

### Funtzioa 
Erronboide muskuloak eskapula egonkortu eta eusten du eskualde torazikora. Gainera, besoa atzerantz mugitzen laguntzen du: hau uzkurtzean, eskapularen barrunbe glenoideoa bizkar hezurrerantz (atzerantz) eramaten du, barrunbe glenoideora konektaturik dagoen humeroa mugiaraziz. Eskapularen tortsioa eragiten du ere bai.

### Odol-hornidura 
Arteria eskapular dortsalak hornitzen du odolez. Honako hau arteria subklabiotik ateratzen den enbor tirozerbikalaren adar bat da, azaleko arteria zerbikalarekin batera.

### Argazkiak 

Rhomboid muscles animation small.gif
Muscles rhomboïdes.jpg|200px|thumb|Erronboideak handia eta txikia
Scapula1.png|200px|thumb|Eskapula
    

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jose Antonio Ugarte

**Jose Antonio Ugarte** (Angiozar, 1860ko ekainaren 20a - Zarautz, 1935eko maiatzaren 7a) Bergarako Angiozar auzoan jaiotako fraide frantziskotarra, euskal idazle bikaina, bere ordenan kargu asko bete zituen.

Arantzazuko inprimategi ospetsuaren sortzaileetariko bat izan zen.

## Obra 
* *Lezoko peregrinaziorako kantak*, 1900
* *Irugarrengoen irakaslea* (aldizkaria), 1917/23
* *Aita San Franciscoren irugarrengoentzat eleiz kantak*, 1919
* *Zeruko mana gozoa*, 1924, arrakasta handia izan zuen
* ''Lore sorta edo San Frantziskoren 3'n erregla*

## Aldizkaria 
Bestalde, euskarazko aldizkari bat argitaratu zuen Zarautzen bere hirugarrendarrentzat: *Irugarrengoen irakaslea''. Bera hil ondoren ere aldizkaria argitaratzen jarraitu zuten. Izen bereko argitaletxearen oinarria izan zen Arantzazu inprimategia sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bergarako webguneko informazioa.
Robert F. Kennedyren hilketa

**Robert F. Kennedyren hilketa**, 1968ko ekainaren 5ean AEBetako Los Angeles hirian jazotako Robert F. Kennedy senatari demokrataren hilketa izan zen. Aurrez, 1963an bere anaia John F. Kennedy AEBetako presidentea ere tiroz erail zuten.

Robert F. Kennedy AEBetako presidentziarako alderdi demokrataren hautagaitza lortzeko Kaliforniako hauteskundeetako kanpainaren barnean murgildua zegoela, Sirhan Sirhan hogeita lau urteko palestinar idazlea izan zen. Hilketa unean zeuden kazetari ugariek zirela eta, hilketaren soinu-grabazioa burutu zen, bai eta argazki eta irudiak gorde ere.

Anaiaren hilketarekin gertatu zen bezala, Roberten hilketa azaldu asmoz eztabaida eta konspirazio-teoria ugari daude.

## Ikus gainera 
* John F. Kennedyren hilketa

## Kanpo estekak
Hartz txikia

**Hartz txikia** honakoa izan daiteke:
* Ursa Minor, konstelazioa.
* Hartz txiki, literatura pertsonaia.
Bidea (liburua)

***Bidea*** (gaztelaniaz: *Camino*) Opus Dei sortzailearen José María Escrivá de Balaguer apaizaren liburu ezagunena da. Lan hori Escriváren jarraitzaileentzat oinarrizko obra da; bertan, bizitza kristaua aurrera eramateko aholkuak ematen dira. Berez, saiakera ideologikoa ez da, aforismo bilduma baizik. Orokorrean, Escrivá de Balaguerren lanek ez dute sakontasun teologiko handirik.

## Historia 
Liburuaren lehenengo edizioa Cuencan (Espainia) agertu zen, 1934an. Orduko izenburua *Consideraciones Espirituales* izan zen. Behin betiko edizioa, ordea, Valentzian, 1939an agertu zen. Geroztik, arrakasta handia izan du: 2008 arte, 43 hizkuntzatara itzulita zegoen eta 4.500.000 ale argitaratuta.

## Egitura 
46 kapitulutan antolatuta dago. Aforismoak dira; beraz, oso egitura errazaz idatzitako testu laburrez osatua da. Halaber, tonua egunerokoa eta zuzena da. Esaldiak, bestetik, laburrak dira. Hona zenbait adibide:

"Ez dadila antzu izan zure bizitza. —Onuragarri izan zaitez. —Uztazu arrastoa. —Zure fedearen eta maitasunaren argiaz argi ezazu".

*Bidea*k bizimodu kristauaren aspektuak azaltzen dituzten 999 puntu ditu, hala nola otoitza, lana, birtuteak...

## Liburuaren iturriak 
Egileak hainbat iturri erabili zituela aitortu zituen: Ebanjelioak, Joan Gurutzekoa, Teresa Ávilakoa, Katalina Sienakoa, Teresa Lisieuxekoa. Halaber, Espainiako klasiko batzuk: Miguel de Cervantes, Lope de Vega, Calderón de la Barca.

Dena dela, badago beste hipotesi bat, plagioarena. Ángel Gómez Moreno katedratikoak liburuaren pasarte asko XVIII. mendeko liburuxka batean, Francisco Javier Hernández jesuita aragoiarraren *El alma victoriosa de la pasión dominante* lanean aurkitu ditu. Lan horretan gero *Bidea*n jaso ziren ideia asko jasota daude. Bere garaian horrelako lanak “ars bene meriende” izenarekin zabaldu ziren eta Hernándezenak arrakasta handia izan zuen nahiz eta denborarekin ahaztuta gelditu. Gómezek ez du *plagio* hitza erabiltzen, baina bi liburuen arteko antzekotasun handiak aurkitu ditu.

## Edizio kritikoa 
2002an, Pedro Rodríguez García teologoak liburuaren edizio kritikoa paratu zuen.

## *Bidea* euskaraz 
Liburuaren euskarazko lehenengo edizioa, *Bidea* izenburupean, 1964ean plazaratu zen. Itzulpenaren egileak Manuel Lekuona eta Jose Agustin Orbegozo izan ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Camino (filma)

## Kanpo estekak 
* Liburuaren bertsio digitala.
Jexux Arzallus

**Jexux Arzallus Egiguren** (Bidania-Goiatz, Gipuzkoa, 1954ko urriaren 31) bertsolaria da. 

1978an Iparraldera ihes egin behar izan zuen, bere egoera politikoa zela kausa. Horrek asko baldintzatu zuen haren bertsolari ibilbidea, Hegoaldera pasatzerik ez zuelako. Gaur egun, Biriatun (Lapurdi) bizi da.

Amets eta Maddalen Arzallus bertsolari ezagunen aita da. Guztira hiru seme-alaba ditu: Itsaso, Amets eta Maddalen.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** **Txapelduna** (1): 1996
** Txapeldunordea (1): 1997
** Finalista (4): 1989, 1994, 1995, 1998
** Finalaurrekoak (1): 1991
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Finalaurrekoak (2): 1993, 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.com: Jexux Arzallus
* Kexux Arzallus Euskal Kultur Erakundearen webgunean
*  Jexux Arzallusi bere seme Ametsek Jexuxen jaiotetxean, Goiazko Arre baserrian, egindako elkarrizketa.
Nerbio ziatiko

**Nerbio ziatikoa edo iskiatikoa** organismoko nerbio handiena eta bolumen handienekoa da. Nerbio mixtoa da eta L4, L5, S1, S2 eta S3 sare lunbosakroan jaiotzen da. Pelbisetik ateratzen da zulo ziatiko handia zeharkatuz. Alboko errotatzaileen talde neuromuskularra (piriformea eta izterreko muskulu karratua izan ezik) eta izterraren atzeko aldea inerbatzen du. Beste aldetik, zangoaren ia larruazal osoari inerbazio sentsitiboa ematen dio.

## Anatomia 
Nerbio ziatikoak L4tik S3rako sare lunbosakroan du jatorria. Zaldi buztanaren maila lunbosakroari dagozkion nerbio-zuntzek eratutako sare edo plexu bat da. Zuntzek bat egiten dute muskulu piriformearen aurrean. Muskulu piriformearen azpitik eta zulo ziatiko handia zeharkatuz, zangoaren alde dortsalaren sakontasunean jaisten da hobi popliteoaren mailan 2 nerbiotan banatzeko: nerbio tibiala edo barruko ziatiko-popliteoa (zangoaren alde dortsaletik oinera arte jaisten da) eta nerbio peroneal komuna edo kanpoko ziatiko-popliteo ( zangoaren aurre-albotik jaisten da oineraino). Bidean, zangoaren atzeko konpartimenduarekiko dortsalki eta muskulu abduktore nagusiarekiko azaleko, eta bizeps femoralaren buru batekiko sakon pasatzen da.

## Funtzioa 
Nerbio ziatikoak behe-zangoaren (barruko aldeari ez) eta oinaren azalaren inerbazio sentsitiboa ematen ditu. Oinzolaren inerbazio sentsitiboa nerbio tibialak ematen du eta zangoaren beheko atalaren eta oinaren alde dortsalaren inerbazio sentsitiboak nerbio tibial amankomunak ematen du. Nerbio ziatikoak zenbait muskuluri inerbazio motorea ematen dio.

### N. Iskiatikoak inerbatutako muskuluak 
* Muskulu aduktore edo hurbiltzaile handiaren atal zuzena. Tuberositate iskiatikotik izterrezurraren kondilo medialaren goiko aldera doa, eta izterraren hurbilketa zein hedapena betetzen du. Nerbio butxatzailearen talde neuromuskularraren parte da.
* Muskulu bizeps femoralaren buru luzea eta laburra. Buru luzea tuberositate iskiatikotik peronearen burura doa, eta buru laburra, femurraren lerro latzaren alboko ezpainetik leku berera. Buru luzeak izterraren hurbilketa, hedapena eta kanpoko biraketa eta zangoaren tolespena eta kanpoko biraketan parte hartzen du. Buru laburrak zangoaren tolespenean eta kanpoko biraketan.
* Muskulu semimenbranosoa. Tuberositate iskiatikotik izterrezurraren kondilo medialera eta lotailu popliteo lapranera doa. Izterraren hurbilketan hedapenean eta barnerako birapenean parte hartzen du. Zangoaren tolespenean eta kanpoko biraketan funtzioa dauka ere.
* Muskulu semitendinosoa. Tuberositate iskiatikotik izterrezurraren goiko aldeko eremu medialera doa, eta semimenbranosoak dituen funtzio berdinak dauzka.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Eskapularen muskulu jasotzailea

**Eskapularen muskulu jasotzailea** garondoaren azpialdean dago eta bizkarraldeko tarteko muskulu emigratu bat da 

### Jatorria 
C1-tik C4-rainoko orno zerbikaletako arantza apofisietan du jatorria.

### Ezarpena 
Eskapula hezurraren goiko angeluan ezartzen da.

### Funtzioa 
Bi funtzio ezberdin ditu:
* Eskapula toraxera heltzen du.
* Eskapula kraneal medialki bultzatzen du. Hau da, eskapularen aurpegi artikularra beherantz mugitzen du, bere angelua txikituz. Hori gertatzen da besoa atzetik hurbildu eta hedatzean 

### Inerbazioa 
Eskapularen nerbio dortsalek inerbatzen dute muskulu hori.

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Levator scapulae muscle animation small2.gif|320px|Eskapularen muskulu jasotzaile
Fitxategi:Gray808.png|320px|Eskapularen muskulu jasotzaile

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llandre

**Llandre**, , Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 5 kilometro iparraldera dago, Rhydypennau eta Borth udalerrien arteko errepidean.

2011ko erroldaren arabera 679 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Aberarth

**Aberarth**, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Arth ibaiaren bokalean dago, Aberystwyth udalerria eta Cardigan badiaren artean, eta A487 kostaldeko errepidean.

## Kanpo estekak
Aberbanc

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. A475 errepidean dago, Newcastle Emlyn udalerriaren ekialdean.

## Kanpo estekak
Newcastle Emlyn

'''''', , Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Ceredigion konderriaren mugan eta Teifi ibaiaren bazterrean dago, Llangeler eta Cenarth komunitateen artean, Llandyfriog komunitatean.

2011ko erroldaren arabera 1.184 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ahatetxo itsusia

***Ahatetxo itsusia*** edo ***Ahatekume itsusia*** (jatorrizko izenburua ) Hans Christian Andersen idazle danimarkarrak idatzitako ipuin klasikoa da. Ipuin klasiko hau lehen aldiz 1843ko azaroaren 11n argitaratu zen.

## Sinopsia 
Basetxe bateko ahateen kabira beltxarga arrautz bat erori zen. Arrautz horretatik oso ahate itsusia jaio zen.. Baserrian bizi ziren animaliek barre egiten zioten. Bere anai-arrebek ere gaizki tratatzen zuten eta amak ez zuen ahatetxoa maite. Familiako ardi beltza zen.

Ahatetxoak hau ikusirik, baserritik ihes egin zuen baina basoko animaliek ere ez zuten berarekin egon nahi. Orduan, ehizaldi batean parte hartu zuen eta aste batzuk atso baten etxean igaro zituen baina faltan botatzen zuen igeri egitea eta uretan jolastea. Beraz, alde egin zuen. Udazkeneko arratsalde batean, hegazti talde handi eta eder bat lurretik altxa eta hegan hasi zela ikusi zuen. Beltxargak ziren baina ahatetxoak ez zekien. Negua heldu zenean ahatetxoa izozturik hiltzeko arriskuan egon zen. Nekazari batek hartu eta etxera eraman zuen baina handik ere alde egin behar izan zuen.

Udaberriaren etorrerarekin batera berriz hiru beltxarga eder ikusi zituen. Ahatetxo itsusia haiengana gerturatu zen, hauek ere min egingo zioten beldur baina hauek haren inguruan igerian hasi eta mokoez laztandu zuten. Harrituta zegoen, baina halako batean, uretan bere islada ikusi eta bera ere beltxarga ederra zela konturatu zen. Hainbeste sufritu eta gero, azkenean pozik zegoen. Bere ama, anai-arrebak eta baserriko gainontzeko animaliak zur eta lur geratu ziren ahatetxoa ikusi zutenean. Ahatetxo itsusia zena, orain animalia eder eta liraina zen, beltxarga.

## Irakaspena 
Ezberdin izateak ez du inor lotsatu edo larritu behar. Ipuinari errreparatuz, ahateen kabian jaio arren arrautza beltxargarena baldin bada, ezin ahate izan. Ipuin honek haurrei irakatsi nahi diena da ez dutela beren desberdintasunengatik lotsa sentitu behar. Ezberdin izatea akats bat bezala hartu beharrean, etorkizunean onurak ekar ditzakeela adierazi nahi du.

## Disney-ren bertsioa 
Walt Disney zinemagile amerikarrak, Hans Christian Andersen idazleak idatzitako ipuin klasikoaren garrantzia eta eragina ikusita, 1939. urtean marrazki bizidunen bertsioa egitea pentsatu zuen. Bertsio honek izugarrizko arrakasta lortu zuen, 1940. urteko marrazki bizidunen laburmetrai hoberenaren Oscar saria irabazi zuelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hans Christian Andersen
* Hans Christian Andersen sariak
* The Walt Disney Company

## Kanpo estekak 
* Hans Christian Andersen -  *Hemeretzi ipuin*. Euskaratzailea: Martxel Eguen (taldea) Ibaizabal, 1997 (Armiarma.eus)
Elmer

**Elmer** Haur eta Gazte Literaturako pertsonaia literarioa da. Klasiko hau, Ingalaterran sortu zen David McKeen eskutik, 1968.urtean, *El* deituriko liburuarekin batera. 1989an beste bertsio bat argitaratu zuen, gaur egun ezagutzen dugun *Elmer*, koloretako elefantea. Elmerren abenturak urteetan zehar handitzen joan dira eta milloika ale saldu dira munduan zehar

## Beste pertsonaiak 
Ipuinean zehar agertzen diren gainontzeko pertsonaiak Elmerren taldekideak eta oihaneko animalia ezberdinak dira. Taldean agertzen diren pertsonaiak dira eta denak maila berdinean aurkitzen dira, hau da, ez dago bat bestea baino garrantzitsuagoa dena. Elmer da protagonista eta izaera zehatza aurkezten duen pertsonaia bakarra. Beraz, pertsonaia hauek euskarri moduan hartzen dute parte kontakizunean zehar, istorioaren eraikuntzan lagunduz.. 

David McKeek mundu piktoriko bat sortzen du Elmerren ilustrazioen inguruan; oihanaren gama arrosa, hori, berde eta bioletarekin. Elefante grisentzako hondo leunarekin, Elmerri koloreak bueltatzen dizkion euriarekin eta elefante koloredunen desfilearekin.

Perspektibarekin egiten duen lanak liburua modu ezberdinetan ikustera bultzatzen gaitu, hau da, liburua manipulatu eta ikuspuntu ezberdinetatik aztertzeko aukera eskaintzen digu. Ezaugarri honetan idazle eta ilustratzailearen eragin kubista nabarmendu daiteke; gauzak ikuspuntu ezberdinetatik ikusteko ideia. Era honetan, ilustrazioa aberastu egiten da eta haurrari interesgarriagoa egiten zaio.

Irudi eskematikoak erabiltzen ditu ilustratzaileak mundu plastiko bat sortuz; zuhaitzak, euria edo ilargia erakargarriak diren lerroen bitartez daude margotuak. McKeek sortutako paisaiak eta pertsonaiak haurren mundu imajinarioaren parte dira.

Ilustrazioetan arreta deitzen duen ezaugarria, zuhaitzen kolorea da, berdeak izan beharrean, Elmerren agertzen diren zuhaitzak urdinak dira. Ilustratzaileak ezaugarri hau arrazoitu du: *”zuhaitzetara begiratzen baduzu, kolore ezberdinak ikusiko dituzu. Zuhaitzak kolore berdearekin margotzeko joera aspergarria dago eta hori ez da erreala”* (McKee, 2001)

## Oihartzuna 
Erresuma Batuan, Andersen Press editorialak Elmerren eguna aldarrikatu zuen 2016ko Maiatzaren 28an. Egun honetan, Erresuma Batuko liburutegietan Elmerren inguruko jarduerak gauzatzen dira.

Elefante honek izan duen arrakastari jarraituz, merchandisineko hainbat produktu atera dira merkatura; panpinak, puzzleak, jostailuak, etab
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elmer - Erein Argitaletxea
* Elmer berrio ere - Erein Argitaletxea
* Elmer elurretan - Erein Argitaletxea
* Elmer eta ostadarra - Erein Argitaletxea
* Elmer eta haizea - Erein Argitaletxea
* Elmer - Galtzagorri Elkartea
* Elmer berriro ere - Galtzagorri Elkartea
* Elmer elurretan - Galtzagorri Elkartea
* Aiora Jaka Irizar - Itzultzailea
* Antton Olano Irurtia - Itzultzailea
*
Giuseppe Pericu

**Giuseppe Romeo Pericu** (Genova, Italia, 1937ko urriaren 20a - *ibidem*, 2022ko ekainaren 13a) italiar abokatua eta politikaria izan zen, Ezkerreko Demokratak alderdiko kidea; 1994tik 1996 arte Italiako Diputatuen Ganberako legebiltzarkide izan zen. 1997tik 2007 arte Genovako alkatea izan zen, zentro-ezkerreko koalizio baten babesarekin.

2013az geroztik Arte Ederretako Hizkuntza Akademiaren burua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Giuseppe Pericu
Ynyslas

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Borth udalerritik 1,5 milia iparraldera eta Aberystwyth udalerritik 8 kilometro iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Abermeurig

'*** edota **Aber-meurig*', Galesko udalerri txiki bat da, Ceredigion konderrian. Llanbedr Pont Steffan udalerritik 4 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Abermagwr

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 11 kilometro hego-ekialdera dago, B4340 errepidean.

Bertan, 2010ean erromatar villa baten aztarnak topatu ziren.

## Kanpo estekak
Alltyblacca

'''''' Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Llanybydder eta Llanwnnen udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Betws Ifan

'***, iraganean **Bettws Evan** eta **Bettws Ieuvan*', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Beulah, Brongest, Glynarthen eta Aberporth udalerrien artean dago, Cardigan eta Newcastle Emlyn udalerrietatik milia gutxitara.

## Kanpo estekak
Brongest

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Troedyraur komunitatean dago, Cardiff hiriburutik 68,4 kilometrora.

## Kanpo estekak
Glynarthen

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Brynhoffnant, Sarnau eta Tan-y-groes udalerrien alboan dago.

## Kanpo estekak
Brynhoffnant

'''''', Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Penbryn komunitatean dago, Cardiff hiriburutuik 113,3 kilometrora.

## Kanpo estekak
Blaencelyn

'*** edota **Blaen Celyn*', Galesko herrixka bat da, Ceredigion konderrian. Cardiff hiriburutuik 113,9 kilometrotara dago.

## Kanpo estekak
Bow Street (Ceredigion)

**Bow Street**, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 5,6 kilometro ipar-ekialdera dago.

2011ko erroldaren arabera 1.901 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Bryngwyn (Ceredigion)

**Bryngwyn**, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Cardiff hiriburutik 111,6 kilometrora dago.

## Kanpo estekak
Caemorgan

'''''', Galesko herri bat da, Ceredigion konderrian. Cardigan udalerriaren kanpoaldean dago, A487 errepidean behin lagata.

## Kanpo estekak
Capel Bangor

'''''', , Galesko udalerri txiki bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 5 milia ingurura dago.

2011ko erroldaren arabera 600-1000 biztanle artean zituen.

## Kanpo estekak
Capel Dewi (Llandysul)

**Capel Dewi**, Galesko udalerri txiki bat da, Ceredigion konderrian. Llandysul komunitatean dago, Horeb, Pont-Siân, Pren-gwyn, Tregroes eta Rhydowen udalerriekin batera.

2011ko erroldaren arabera 1.193 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ireneo Ajuria

**Ireneo Ajuriagogeaskoa Enbeita** (Muxika, Bizkaia, 1946) bizkaitar bertsolari eta puntista ohia da.

Kepa Enbeita "Urretxindorra"ren biloba eta Balendin Enbeitaren iloba, Estatu Batuetan izan zen puntista 1984an itzuli arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia

**Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia** () Ameriketako Estatu Batuetako ohorezko erakundea da; esaten da akademiako kidea izatea ia Nobel Saria jasotzearen parekoa dela. Haren helburu nagusiak irakaskuntza eta ezaguera zabaltzea da.

## Historia 
Akademia 1780an, Bostonen, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra bitartean sortu zen. Sortzaile nagusiak James Bowdoin, John Adams eta John Hancock izan ziren. Haiekin batera beste 58 komunitate txikien buruek hartu zuten parte, tartan Robert Treat Paine. Helburua arteak eta zientziak lantzea zen horrela jende askearen ohorea, duintasuna eta zoriontasuna handitzeko. Poliki-poliki izen handiko pertsonalitateak proiektura hurbildu ziren: Benjamin Franklin, George Washington, Thomas Jefferson eta Alexander Hamilton.

2001ko zifren arabera, Akademiak 3.700 partaide zituen; horietatik 600 ohorezko partaideak dira eta artean horietako 150 Nobel Saria eta 50 Pulitzer saria jasotakoak ziren.

Akademian sartu zen lehendabiziko emakumea Maria Mitchell astronomoa izan zen, 1848an.

Gaur egun erakundeak Cambridgen du egoitza. 4.000 partaide ditu eta horietatik 600 ohorezkoak dira.

## Aktibitateak 
Akademiak hitzaldiak antolatzen ditu, ikerketa proiektuak bultzatzen ditu eta hiru hilabetero aldizkari bat plazaratzen du: *Dædalus*. Hitzaldiak eta batzarrak Cambridgen egiten dituzte baina baita unibertsitate desberdinetan: Chicagoko Unibertsitatean eta Kaliforniako Irvine Unibertsitatean bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Webgune ofiziala.
* : Partaideen zerrenda.
Basus gerra

[thumb|[Gamelu bat Arabian.]]
**Basus gerra** (askotan **al-Basus gerra** moduan idatzia;  *ḥarb al-basūs*) Arabian bi tribu ahaideen artean 40 urtez iraun zuen gatazka bat izan zen.

## Gertaerak 
K.o. 494. urtean, Arabian, Saad Bin Shams izeneko gizon baten gamelua hil zuten Tahglib tribuko kideek. Gizon hura Al-Basus izeneko emakumearen babespean zegoen, eta hura Bakr tribuko buruzagiaren izeba zen. Berehala, gameluaren heriotza mendekatzea erabaki zuten. Hala, Taghlib eta Bakr tribu ahaideen arteko gatazka piztu zen eta 534. urtera arte iraun zuen mendekuzko gurpil zoro hark. 40 urteko gerra zentzugabean ez zen irabazle garbirik izan..

Egun, arabiar munduko hainbat tokitan Basus gerra mendekuek eragiten dituzten kalteen metafora gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Zorrotzakoa

Frai **Joan Zorrotzakoa** (Zorrotza,  -Baza, XV. mendea) bizkaitar mesedetako fraidea izan zen. 1432an Burtzeñako Mesedeetakoen Komentuan botoak egin eta Granadako Erresumara misiolari joan zen. Han hil zen martiri, egun beneragarritzat hartzen dute.
Rakel Alda

**Rakel Alda Gorostiola**, *Katali* (Bilbo, 1886ko irailaren 21a - Getxo, 1972ko urtarrilaren 17a) Emakume Abertzale Batzaren kidea eta maistra izan zen.

## Biografia 
Bilbon jaio zen, 1886ko irailaren 21ean. Irakasle ikasketak Nafarroako Irakasle Eskola Normalean hasi zituen, eta Bilboko irakasle eskolan bukatu; 1906 maistra bezala hasi zen lanean. Bere aita EAJ alderdiko Santiago Alda izan zen.

Abertzaletasunaren aurreneko emakume propagandista izan zen eta Emakume Abertzale Batzaren kide bezala, lehendakari ordea izan zen, Bigarren Errepublika garaian (1931-1936 urteetan).

Hizkuntza Politikarako Sailordetza Emakume Abertzale Batzaren sorrera dokumentuan irakurri daitekenez, bere aburuz "emakumeak etxetik kanpora irten behar zuen eta gizonekin lankide izan behar zuen aberrigintzan".

## Bibliografia 
* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012, 189.or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rakel Alda Gorostiola.
* Hizkuntza Politikarako Sailordetza Emakume Abertzale Batzaren sorrera dokumentuan 5.or.
Anton Bedia Zirarruista

**Anton Bedia Zirarruista**, pertsonaia bizkaitarra, Bedian jaioa (XVI. mendean). Karlos V.aren ganbarako giltzari izan zen. Arratiar kronikagileari izan zen. Tradizionalki, Juan Carlos Guerraz geroztik Anton Bediari Leloren kantua egotzi zaio, baina Julen Arriolabengoaren iritziz, García Fernández de Cachopín (Ibarguen-Cachopin kronikaren egile nagusiaren aita) izan liteke egilea. Baita ere *Antigüedades de Bizcaya* liburua egotzi zaio.

## Erreferentziak
Ma 6-T va crack-er

***Ma 6-T va crack-er*** 1997ko Jean-François Richet frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Arco, Malik eta Mustapha 16 urteko hiru lagun dira. Ez dute gurasoen babes handirik, eskolan porrot egin dute eta denbora elkarrekin ematen dute, Parisko auzo pobreetako beste mutilekin borrokan.

## Aktoreak 
* Arco Descat C : Arco
* Malik Zeggou : Malik
* Mustapha Ziad : Mustapha
* Jean-François Richet : Jeff
* Jean-Marie Robert : JM
* Karim Rezeg : Karim
* Karim Attia : auzoko mutila
* Amar Attia : auzoko mutila
* Hugues Amaizo : auzoko mutila
* Nasser : auzoko mutila
* Kamel : auzoko mutila
* William : auzoko mutila
* Fathi : auzoko mutila
* Mohammed : auzoko mutila
* Gilles Carballo : eskola-ikuskaria
* Joanna Pavlis : ingeles irakaslea
* Brigitte Sy : eskola zuzendaria
* Emil Abossolo-Mbo : irakaslea
* Stomy Bugsy : auzoko mutila
* Mystik : raperoa
* 2 Bal : raperoa
* 2 Neg : raperoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J'irai au paradis car l'enfer est ici

'''''J'irai au paradis car l'enfer est ici''''' 1997ko Xavier Durringer frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Lapurreta baten ondoren, Françoisek, mafiako buru baten semeak, tiroketa batetik ihes egingo du. Bere aitaren laguna Cardoneri laguntza eskatuko dio, eta hark, Rufin hiltzaile paranoikoaren babesa eskainiko dio.

## Aktoreak 
* Arnaud Giovaninetti : François
* Claire Keim : Claire
* Brigitte Catillon : Jacqueline
* Gérald Laroche : Rufin
* Jean Miez : Michel
* Jean-Pierre Léonardini : Manuel
* Laurent Olmedo : Antonio
* Édouard Montoute : Pascal
* Marc Chapiteau : Marco le louffe
* Luc Florian : Kilich
* Robert Cordier : Baptiste
* Éric Savin : Doumé
* Daniel Duval : Bertrand Cardone
* Bernard Cupillard : Beaulieu
* Roger Knobelspiess : Roger K
* Simon Abkarian : Simon
* Max Morel : Max
* Gérard Chaillou

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Petit Voleur

***Le Petit Voleur*** 1999ko Érick Zonca frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Okin-mutil batek, lanarekin nekatuta, Marseillara alde egingo du; bertan, kaleko indarkeriaz inguratuta, lapurreta txikiak egiten biziraungo du.

## Aktoreak 
* Nicolas Duvauchelle
* Yann Tregouet
* Jean-Jérôme Esposito
* Martial Bezot
* Jean-Armand Dalomba
* Joe Prestia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'humanité (filma)

'''''L'humanité''''' 1999ko Bruno Dumont frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Pharaon de Winter poliziako inspektore depresiboa da. Emaztea eta haurtxoa galdu zituen, eta ordutik, amarekin bakarrik bizi da Frantzia iparraldeko herrixka batean.

## Aktoreak 
* Emmanuel Schotté : Pharaon De Winter
* Séverine Caneele : Domino
* Philippe Tullier : Joseph
* Ghislain Ghesquère : komisarioa
* Ginette Allègre : Éliane
* Daniel Leroux : erizaina
* Arnauld Brejon de Lavergnée : museo-zuzendaria
* Daniel Petillon : Jean
* Robert Bunzi : ingeles polizia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pola X

***Pola X*** 1999ko Léos Carax frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Pierre gazte pribilegiatua da eta Normandiako gaztelu batean bizi da amarekin. Egun batean amak Lucie andregaiarekin ezkontzeko data jarri duela jakinaraziko dio.

## Aktoreak 
* Guillaume Depardieu : Pierre
* Catherine Deneuve : Marie
* Katerina Golubeva : Isabelle
* Laurent Lucas : Thibault
* Patachou : Marguerite
* Samuel Dupuy : Fred
* Delphine Chuillot : Lucie
* Petruta Catana : Razerka
* Mihaella Silaghi : neskatoa
* Sharunas Bartas : sukaldaria
* Miguel Yeco : Augusto
* Till Lindemann

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
À ma sœur !

***À ma sœur !*** 2001eko Catherine Breillat frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Elena eta Anaïs ahizpak dira. Hala ere, ez daukate inolako antzik. Zaharrena, Elena, ederra da eta gizon guztiak erakartzen ditu; Anaïs, ordea, lodia eta itsusia da. Itsas ertzean oporretan daudela, Elenak mutil italiar eder batekin egingo du topo eta harekin galduko du birjintasuna.

## Aktoreak 
* Anaïs Reboux : Anaïs
* Roxane Mesquida : Elena
* Libero De Rienzo : Fernando
* Arsinée Khanjian : Ama
* Romain Goupil : Aita
* Laura Betti : Fernandoren ama
* Albert Goldberg : hiltzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ressources humaines

***Ressources humaines*** 1999ko Laurent Cantet frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Frank praktikak egiten ari da bere aitak lan egiten duen fabrikako giza baliabideen sailean; orduan, bere lana hamabi pertsona kaleratzeko plan bat estaltzeko erabiltzen ari direla ohartuko da. Bere aita hamabi pertsona horietako bat da.

## Aktoreak 
* Jalil Lespert : Franck
* Jean-Claude Vallod : aita
* Chantal Barré : ama
* Véronique de Pandelaère : Sylvie
* Michel Begnez : Olivier
* Lucien Longueville : ugazaba
* Danielle Mélador : Arnoux andrea
* Pascal Sémard : giza baliabideen zuzendaria
* Didier Emile-Woldemard : Alain
* Françoise Boutigny : Betty
* Félix Cantet : Félix
* Marie Cantet : Marie
* Stéphane Tauvel : Christian
* Stéphanie Chevret : idazkaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paria (2000ko filma)

***Paria*** 2000ko Nicolas Klotz frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Baztertuei, etxerik ez dutenei, eskaleei, drogazaleei eta marjinal orori buruzko kontakizuna da, ez immigranteei buruzkoa bakarrik.

## Aktoreak 
* Cyril Troley : Victor
* Gérald Thomassin : Momo
* Didier Berestetsky : Blaise
* Aristide Demonico : Le double
* Morgane Hainaux : Annabelle
* Nordine Barour : Karim
* Emel Ghomari : Malika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Cyr (filma)

***Saint-Cyr*** 2000ko Patricia Mazuy frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
XVII. mendearen amaiera da. Luis XIV.a erregearen azken emaztea Madame de Maintenonek Saint-Cyr eskola sortu du, gerraren ondorioz porrot egin duten nobleziako 250 neska gazteri babesa eskaintzeko.

## Aktoreak 
* Isabelle Huppert : Madame de Maintenon
* Jean-Pierre Kalfon : Luis XIV.a
* Simon Reggiani : apezpikua
* Jean-François Balmer : Racine
* Nina Meurisse : Lucie de Fontenelle
* Morgane Moré : Anne de Grandcamp
* Bernard Waver : Gobelin abadea
* Jeanne Le Bigot : Lucie de Fontenelle (gaztea)
* Mathilde Lechasles : Anne de Grandcamp (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selon Matthieu

***Selon Matthieu*** 2000ko Xavier Beauvois frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Francisek eta bere semeek -Matthieu eta Eric- fabrika berean egiten dute lan. Francis lan orduetan erretzeagatik botatzen dutenean, Matthieu langileak mobilizatzen saiatuko da, eta, batez ere, bere anaia. Handik gutxira bat-batean hilko da Francis.

## Aktoreak 
* Nathalie Baye : Claire
* Jean-Marie Winling: fabrika zuzendaria
* Fred Ulysse : Francis
* Mélanie Leray : Dominique
* Virginie Dessèvre : Virginie
* Benoît Magimel : Matthieu
* Antoine Chappey : Eric
* Françoise Bette : Simone

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak