Vaca Muerta petrolio-hobia

thumb|Vaca Muertako hidrokarburoen iturriko arroka heldutasuna (% Ro). Huincul soto altua grisez ageri da.
[thumb| Ezkerretik eskuinera: Kevin Maneffa, Chevron-YPF operazioko zuzendari nagusia; Paula Gant, Erregai Fosiletarako idazkaria, AEBetako Energia Saila; Daniel Poneman, AEBetako Energia Saila; [Miguel Galuccio, YPFko presidentea; Kevin Sullivan, Estatu Batuetako enbaxada. 2014an ateratako argazkia.]]
**Vaca Muerta**  Argentinako Neuquén, Río Negro, La Pampa eta Mendoza probintzietan dagoen Neuquén arroan  *eskisto*  (*eskisto-petrolioa* eta *eskisto-gasa*) formazio geologiko bat da.  Gordailuaren zabalera 30.000 kilometro koadrokoa da. 

## Deskribapena 
Vaca Muerta Formazioak 60 eta 520 metro arteko lodiera du, eta, kasu batzuetan, zulaketa bertikala erabiltzea ahalbidetzen du, eta horrek erauzketa kostuak nabarmen murrizten ditu eta baliabide horiek ateratzearen bideragarritasun ekonomikoa hobetzen du.

Charles Edwin Weaver-ek Vaca Muerta Formazioa Sierra de la Vaca Muertako magaletan harkaitz berri baten presentzia deskribatu zuen Standard Oil of Californiako (gaur egungo Chevron) landa-inkerketak egiten zituen bitartean.  Mendilerro hori Neuquén probintziaren erdialdean dago, Mariano Moreno eta Las Lajas herrien artean (Picunches departamendua).  1931n, Weaverrek bere aurkikuntzak argitaratu zituen, besteak beste, Vaca Muerta Formazioa deitu zuena.

Yacimientos Petrolíferos Fiscales-ek (YPF) Weaver-en ikerketak baieztatu zituen 2011n.  Urte hartako azaroan jakitera eman zen eremuaren frogatutako erreserbak 927 milioi upel baliokide inguru zirela kalkulatu zitekeela, horietatik 741 milioi petrolioari dagozkio eta gainerakoak gasari.   2012ko otsailean, YPF-k erreserbaren estimazioa 22.500 milioi bep-ra (petrolio upel baliokidea) igo zuen. Energia Informazio Agentziaren (EIA) 2013ko txostenaren arabera, erreserbak 27.000 milioi upelera iristen dira, hau da, Argentinako egungo erreserbak hamarrekin biderkatuta. Estimazio horiei esker, Argentinak munduko bigarren *eskisto-gas* biltegirik handiena lortu zuen (Estatu Batuen gainetik) eta laugarren *eskisto-petrolio* biltegirik handiena lortu zuen.  

Neuquénen 2013an hasi ziren planifikatzen gordinaren ekoizpena, batez ere YPF estatuko sozietatearen inbertsioengatik.  2013an, Chevron eta YPF-k hitzarmen bat sinatu zuten Vaca Muertan ezohiko esplorazio eta ustiapenerako. 2013an, proiektu pilotu bat hasi zuten, Chevronek finantzatutakoa, 1.240 milioi dolarreko inbertsioa eta 161 putzu zulatu zituena. Hilabete batzuk geroago, 170 putzu gehiago zulatzea eta 1.600 milioi dolar baino gehiagoko inbertsio bateratua aurreikusten zuen akordioa sinatu zuten.  Chevronekin egindako akordioa oposizioko politikariek salatu zuten klausula sekretuak zituelako, gerora agerian geratu ziren "erabateko" egonkortasun fiskala eta irabaziak atzerrira transferitzeko aukera zeudela. 2013an, Dow-ek ere lurreratu zuen, YPFrekin batera, El Orejano hobia ustiatzeko.  Lau putzu zituen eskisto-gasaren proiektu pilotu batekin hasi ziren.

2014an Neuquenen arroan ekoitzitako petrolio kopurua hazten hasi zen. Petrolio konpainia berriak sartu ziren, besteak beste, Total frantziarra,  Exxon Mobil estatubatuarra, Shell holandarra eta Petrogas eta Madalena Energy Kanadako Amerikarrak.  Pan American Energy (PAE), Pluspetrol eta Tecpetrol (Techint-en jabetzakoa) bezalako petrolio konpainia nazionalak ere lanean hasi ziren.  Gas-garraioaren arazoa konpontzeko, 2019ko uztailean 465/2019 Dekretua eman zen, arrotik Buenos Aires Handira eta Kostalderako gasbide bat eraikitzeko lehiaketa publikora deitzeko.  2019ko ekainean, Shell-en inbertsioak US$3.000 milioi AEBtan iragarri zituzten eta ExxonMobiletik 2.000 milioiren truke 5 urteko epean. 

2020ko apirilean, petrolio upelaren prezioak behera egin zuen mundu osoan, COVID-19 pandemiaren testuinguruan mugikortasun murrizketek eragindako eskari baxuaren ondorioz.  Honek Vaca Muertako lana gelditzea ekarri zuen, haustura hidraulikoak (*fracking-a*) upelaren prezio altua eskatzen baitu errentagarria izateko. 2017ko kalkuluek Estatu Batuetarako nazioarteko upelaren prezioa 50 dolar baino gehiago behar dela hitz egiten zuten.  2020ko apirilean, gobernuak upel bakoitzeko gutxieneko balio bat ezarri zuen tokiko merkatuan, nazioarteko balioa baino handiagoa, sektorearen jarduera bermatzeko.  Neurri horrek azarora arte iraun zuen, eta orduan bertan behera gelditu zen upelaren nazioarteko balioaren igoera ikusita. 

## kritikak 
### Ingurumen- eta gizarte-eragina 
Vaca Muertak kritikak jaso ditu *fracking* teknikak sortzen duen kutsaduragatik. Matías del Pozzi kazetariaren arabera, *Río Negro* egunkariaren arabera, egunean bi isuri baino gehiago gertatzen dira Neuquenen arroan, eta lau urtean 3.368 isurketa guztira.  Neuqueneko Ingurumen Idazkaritzak, bere aldetik, guztira 934 kutsadura-gertaera erregistratu ditu 2018ko lehen 10 hilabeteetan, 703 2017an, 868 2016an eta 863 2015ean  2018ko urrian, Vaca Muertako historia laburrean izandako petrolio isuri handienetako bat gertatu zen 40 eta 80 hektarea arteko eremu batean Añelotik gertu, YPFren eta Schlumbergerren jabetzako putzu batean. 

Neuqueneko Maputxeen Konfederazioak, giza eskubideen erakundeek eta Ingurumen Abokatuen Elkarteak salaketa penala aurkeztu zuten enpresen aurka Hondakin Arriskutsuen Legea hausteagatik eta ingurumen-agintaritzaren aurka "aginpide gehiegikeriagatik eta kargu publiko baten betebeharrak hausteagatik".  Nazio Batuen Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeak (ESCR) bere "Argentinari buruzko Aldizkako Laugarren Txostena" kaleratu zuen urrian, Vaca Muertako eragin negatiboak nabarmenduz eta klima globalean duen eraginaz duen kezka nabarmenduz. "Eskisto-gas erreserba guztien (Vaca Muerta) guztiz ustiatzeak karbono-aurrekontuaren ehuneko garrantzitsu bat kontsumituko luke Parisko Akordioan ezarritako 1,5 graduko berotze-helburua betetzeko", txostenaren arabera. Eta, halaber, gomendatu du «*Fracking-aren* bidez Vaca Muerta eskualdean ez-konbentzionalak diren erregai fosilen eskala handian ustiatzea berraztertzea» Argentinako Estatuak bere gain hartutako klima-konpromisoak betetzen direla bermatzeko. 

### Segurtasuna 
Vaca Muertari egindako beste kritika nagusietako bat bertan lan egiten duten langileen segurtasunari buruzkoa izan da. 2018 eta 2019 artean, 8 langile hil ziren Vaca Muerta hobian.  Heriotza horiek izan zituzten lan istripuen ( leherketak, itomenak eta zapalketak)  ondorioz izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museo La Plata - Cuencas de petróleo argentino
* Artikulua: "El crudo estaba, pero no había quién lo fuera a buscar", *Página/12* (2011ko maiatzaren 11)
* Artikulua: "Vaca Muerta, el tesoro escondido de YPF", *La Voz de Galicia* (2012ko apirilaren 18a)
* Artikulua: "A Vaca Muerta 'le hace falta mucha inversión'",  *MDZ Online* (2012ko maiatzaren 11)