Zianosi

**Zianosi**a larruazalak eta mukosek hartzen duten kolorazio urdinxka da, kapilarretako odolean hemoglobina erreduzituaren edukia maila normaletik behera jaisten denean gertatzen dena. Bi mota nagusitan banatzen da: erdikoa (hobeto ikus daiteke ezpainetan, alde malarretan, mihian eta ahoko mukosan, batez ere mihipean) eta periferikoa (gorputz-adarrei bakarrik eragiten die).

Globulu gorriek oxigenoa ematen diete gorputzeko ehunei. Odol-zelula hauek oxigenoa dutenean gorri disdiratsuak izango dira, larruazala arrosa-gorrixka bihurtuz. Globulu gorriek oxigenoa galtzen dutenean, odolak gorri disdiratsu kolorea galduko du, gorri iluna bihurtuz. Horregatik, oxigeno gutxiko odola duten pertsonek kolore urdinxka izaten dute larruazalean, zianosia dena. 

Zianosia normalean larruazal mehez estalitako gorputzeko ehunetan agertzen da, besteak beste ezpainak, azazkalak, mihia, mukosak eta belarriko lobuluetan. 
Azterketa fisiko egokia eta historia klinikoa izatea funtsezkoa da zianosia diagnostikatzeko eta diagnostiko diferentziala egiteko. Zianosia maneiatzeko kausa nagusia tratatu behar da, zianosia ez baita gaixotasun bat, sintoma bat baizik.

Zianosia hemoglobina erreduzituaren, oxigenoa galdu duen hemoglobinaren, kopuruaren igoeragatik ematen da; zehazki zianosia antzemateko hemoglobina desoxigenatuaren kontzentrazioa hodi kapilarretan 5 g/100 mL-koa baino altuagoa izan behar du. Zianosirik gabeko eremu osasuntsu bateko odolean hemoglobina desoxigenatuaren kontzentrazioa 1g/100 mL-koa izaten da. 
Zianosia hipoxiaren seinale ez-zuzena da, oxigeno faltaren ondorioa delako, baina zianosia ez da hipoxia guztietan gertatzen (hipoxia anemiko larrian adibidez ez da ematen, hemoglobulina gutxi egongo delako), eta beste batzuetan, hipoxiarik egon gabe zianosia egon daiteke (polizitemian adibidez, hemoglobina asko dagoelako).

## Fisiopatologia 
Kapilarren hemoglobina erreduzituak gora egin dezake odolean hemoglobinaren oxigeno-asetasuna txikia delako edo ehun periferikoek hemoglobinari oxigeno gehiago ateratzen diotelako. Horren arabera bi zianosi mota bereizten dira, zianosi zentrala eta periferikoa.

**ZIANOSI ZENTRALA**

Hemoglobina erreduzitu arterialaren igoera hemoglobinaren arteria-oxigenoaren asetasuna (SaO2) baxua denean gertatzen da. Periferikoa baino larriagoa da. Zirkulazio-aparatu edo aireztapen arazo baten ondorio izaten da, biriketan odolaren oxigenazioa behar bezala ematen ez denean agertzen dena. Arteria-oxigenoaren asetasuna % 75 baino txikiagoa izango da. Airebidea oztopatuta dagoelaren seinale bat izan daiteke. 

Arrazoien artean oxigeno gutxi duen airea arnastea, garaiera gaitza, arnas gutxiegitasuna sortzen duten egoerak eta bihotz patologiak daude. 
Gorputzeko erdiko atalari eragingo dio mihia, ezpainak zein aho inguruko mukosak urdinez tindatuz. 

**ZIANOSI PERIFERIKOA**

Zianosi periferikoan edo akrozianosian arteria-odolaren konposizioa normala da, baina zainetan hemoglobina erreduzitu gehiegi dago, kapilarretan hemoglobinatik oxigeno gehiago hartu delako, hau da, arterien eta zainen arteko oxigeno-diferentzia oso handia izango da. 

Zianosi periferikoa honako egoera hauetan gertatu ohi da: Hipoxia zirkulatorio orokorra zein tokikoa dagoenean, oxigeno-beharrak gora egitean edota hotza dagoenean. 

Gorputzeko atal periferikoari eragingo dio gorputz-adarren urruneko atalak, azazkalak eta atzamarrak urdinez tindatuz. 

**ZIANOSI DIFERENTZIALA**

Zianosi diferentziala gorputzaren goiko atalaren eta beheko atalaren arteko oxigeno asetasun (SaO2) desberdintasuna %5ekoa baino altuagoa edo oxigenoaren presio partzialen (PaO2) arteko desberdintasuna 20mmHg-koa baino handiagoa izatean datza. 
Zianosi diferentzialeko ohiko zeinua behatz zianotikoak eta atzamar ez zianotikoak izatea izango da. Hau, PDA (patent ductus arteriosus, ductus arteriosus iraunkorra ) duten gaixoetan ikusten da; birika arteriako odol desoxigenatua arteria honen eta aortaren artean dagoen zubi patologiko baten bidez aortara igaroko da. 
Zubi hau ezkerreko lepauztaipeko arteriaren adarkadura baino lehenago ematen bada, birika arteriako odol desoxigenatua goiko zein beheko gorputz ataletara doan odolarekin nahastuko da, Eisenmengerren sindromean gertatzen den bezala, non sortzetiko bihotzaren barne-komunikazio batengatik odol fluxua bihotzeko eskuineko aldetik ezkerreko aldera pasatzen den. 
Beheranzko aortaren eta birika arteriaren arteko zubia ezkerreko lepauztaipeko arteriaren adarkadura baino beherago ematen bada, birika arteriako odol desoxigenatua soilik beheko gorputz atalera doan odolarekin nahastuko da, beheko gorputz ataletan zianosia eraginez. Zeinu patognomikoa izango da tratatu gabeko ductus arteriosus iraunkorrean. 
 
*Oxigenazio egokia izan arren, hipoxia gabe, batzuetan koloregabetze urdinxka ikusten da drogak, toxinak edo metalak irentsi ondoren. Honi *pseudozianosia* esaten zaio.

## Sintomak
Zianosiaren sintoma nagusia larruazalaren kolore urdinxka da, tonu hau ezpainetan, mihian, hortzoietan, belarrietan, begien inguruan, azazkaletan zein atzamarretan ager daiteke, besteak beste. 

Kontuan izan behar da zianosiak eragindako azalaren kolorazio urdinxka ez dela berdin ikusiko azal kolore desberdineko pertsonetan. 
Zianosiaren kausaren arabera beste sintoma batzuekin batera emango da, adibidez hipotermia, eztula, beso eta hanketako inurridura, arnasa hartzeko zailtasunak, zorabioa, nekea eta ahulezia. 

## Kausak
**ZIANOSI ZENTRALAREN KAUSAK**

**Nerbio sistema zentrala** (aireztapena oztopatzen du)

- Garezur barneko odoljarioa

- Droga-gaindosia (adibidez, heroina)

- Konbultsio orokortua toniko– klonikoa

**Arnas sistema: **

- Pneumonia

- Bronkiolitisa (arnasbideen infekzioa)

- Bronkospasmoa (adibidez, asma)

- Biriketako hipertentsioa

- Biriketako enbolia

- Hipoaireztapena, adibidez arnasbidearen buxaduragatik.

- Biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoa edo EPOC (enfisema)

**Sistema kardiobaskularra:**

- Sortzetiko kardiopatia (adibidez, bihotzaren ezker eta eskuin atalak komunikatuta agertzen diren Falloten tetralogia edo Eisenmengerren sindromea)

- Bihotz-gutxiegitasuna

- Bihotzeko gaixotasun balbularra

- Miokardioko infartua

**Hemoglobinopatiak:** 

- Metahemoglobinemia: metahemoglobina hemoglobina mota bat da, budin atomoa erreduzitua izan beharrean, oxidatua duena. Ez du oxigenoa garraiatzen eta normalean odolean hemoglobina totalaren %1baino txikiagoa izaten da, hemoglobinaren zati txiki bat etengabe oxidatzen delako, baina sistema entzimatikoak berriz funtzionala bihurtuko du. Metahemoglobinemian odoleko metahemoglobina kontzentrazioa altu egongo da, %10 baino altuago, eta maila altuagoetan hipoxia-sintomak ekarriko ditu. Metahemoglobinaren kontzentrazioa odolean oso handia denean, %50 baino altuagoa, odoleko kolorazio marroi-urdina, muturreko nekea, arritmiak, konorte galerak eta koma ager daitezke, heriotza eragin dezaketenak. Metahemoglobinemia botiken ondorioz agertu ohi da, batez ere nitritoa edo nitratoa duten konposatu, dapsona eta anestesia batzuekin.

- Sulfhemoglobinemia: hemoglobinan sufre-atomoa sartuko da, oxigenoa garraiatzeko gaitasuna murriztuz. Farmakoen edo substantzia kimiko oxidatzaileen eraginez emango da gehienean. Hemoglobinak kolore berde-urdinxka hartuko du. Tratamenduari dagokionez, nitritoak ematea da, honek sufreak baino afinitate handiagoa izango du hemoglobinarekiko *SHb* *MetaHb* bihurtuz eta metileno-urdinaren bidez *MetaHb* tratatuko da. 

- Polizitemia: gaixotasun hematologikoa, eritrozito gehiegi egongo dira eta beraz, hemoglobina totalaren kantitatea handiagoa da. Odolaren oxigeno-garraiatzeko gaitasuna handitu daiteke, baina hemoglobina desoxigenatuaren igoera ematea erraza izango da.

**Beste batzuk:**
- Mendi-gaitza/ garaiera gaitza: 2500 metrotik gora nabarituko den oxigeno faltara egokitzeko zailtasuna da. Odola behar bezala ezin denez oxigenatu, zianosi zentrala agertuko da. 

- Izozte oso larriak (28°C baino gutxiago eta bihotza zein biriken funtzioa kaltetuta dagoenean).

- Loaren apnea buxatzailea (loaldiko apnea mota bat, arnasbidea partzialki edo guztiz itxiko da loaldian, aire fluxua murriztuz edo geldituz. Normalean faringeko muskuluak erlaxatzeagatik emango da).

**ZIANOSI PERIFERIKOAREN KAUSAK**

-Zianosi zentralaren kausa guztiak 

-Bihotz-gastu murriztua (adibidez, bihotz-gutxiegitasuna edo hipobolemia)

-Hipotermia: gorputzaren tenperatura 35°C-tik behera jaistean agertuko da eta hotzak odol-hodi periferikoen uzkurdura eragiten duenez, gorputzeko periferiako odol-fluxua murriztuko du oxigenazioa gutxituz eta beraz, kolore urdinxka agertuz. 

-Biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoa (EPOC)

-Arteria-buxadura (adibidez, gaixotasun baskular periferikoa, odol fluxua oztopatzen duen koagulua edo Raynauden sindromea: arteria txikien espasmoa da arterioletako odol-fluxua murriztea eragiten duena)

-Zain-buxadura (adibidez, zain-tronbosi sakona)

**FARMAKOEK ERAGINDAKO ZIANOSIA**

Farmako batzuek zianosia eragin dezakete, horien artean eta mekanismo desberdinen bidez hodi zabaltzaileak, kloranfenikola eta dapsona daude. 

- **Hodi zabaltzaileak (nitratoak eta nitritoak**)

Nitratoak eta nitritoak zirkulazio periferikoa aldatzen dute, odol-hodi periferikoan zabaltzean odol-fluxua motelduko da. Ondorioz, odol oxigenatua ehunetan denbora gehiago egongo  denez, oxigeno gehiago kanporatuko da hemoglobina desoxigenatuaren kantitatea handituz. Odol arterialaren oxigenazioa osasuntsua izan arren, zianosi periferikoa emango da.
Nitratoek hemoglobina oxidatuko dute Fe²⁺ → Fe³⁺, metahemoglobinemia sortuz eta oxigeno-garraio desegokia eraginez.

- **Kloranfenikola**

Kloranfenikola antibiotikoak, dosi handietan edo paziente sentikorretan, hemoglobinaren funtzioa alda dezake eta ehunetara oxigenoaren askapena murriztu. Gehiegizko dosietan arnasketa-nahasmenduak edo zirkulazio-nahasmenduak gerta daitezke, eta horrek zianosia eragin dezake. Jaioberrietan jaioberri grisaren sindromea deskribatu da, non perfusio eskasa eta hipoxia agertzen diren.
Fenobarbital bidez egiten da tratamendua, entzima-induzitzailea da, eta kloranfenikol metaketa murrizteko. Farmako diuretikoek kloranfenikola kanporatzen laguntzen dute. Haur bat fenobarbitalarekin tratatzean, kontuz ibili behar da, NSZren depresorea baita.

- **Dapsona**:

Dapsona sulfonaren familiako antibiotiko bat da, hanturaren aurkakoa eta folatoen sintesia eragozten du. Farmakoak zianosia eragin dezake hemoglobina oxidatzen duelako eta metahemoglobinemia sortzen duelako. Hemoglobinak ezingo du oxigenoa behar bezala garraiatu, ondorioz odolaren oxigeno-asetasuna normala izan daitekeen arren, ehunek hipoxia jasaten dute eta azalaren kolore urdinxka ager daiteke. 

Farmakoez gain, badira zianosia eragiten duten substantzia kimikoak ere, hala nola anilina, herbizidak, bernizak, antioxidatzaileak... Bere eragin nagusia odolaren alterazioa da, non ehunetara oxigenoaren garraioa aldatuta dagoen.

Zianosia eragin dezakeen beste substantzia kimiko bat karbono monoxidoa (CO) da. Horren eraginpean egoteak karbono monoxidoaren intoxikazioa eragin dezake, eta odolak oxigenoa garraiatzeko duen gaitasuna murriztuko du, karbono monoxidoak oxigenoak baino 200 aldiz afinitate gehiago duelako hemoglobinarekiko. Karbono monoxidoak oxigenoaren lekua hartzean sintomak agertuko dira, hala nola buruko min handia, ahultasuna, zorabioak, sinkopea, izerditzea eta zianosia.

## Balorazioa 
Historia klinikoa eta azterketa fisikoa egingo dira zianosiaren kausa zehazteko egin beharreko froga osagarriak zeintzuk diren jakiteko. Zehazki arnas sistema eta zirkulazio aparatua aztertuko dira azterketa fisikoan, besteak beste pultsioximetria, gasometri arteriala, metahemoglobina mailen neurketa, elektrokardiograma, ekokardiograma, hemograma, X-izpiak, Ordenagailu bidezko Tomografia Axiala, bihotz kateterismoa eta hemoglobinaren elektroforesia.  

Zianosia ahoaren mukosan eta ezpainetan bilatu behar da (oso finak direlako), baita periferiako larruazalean ere, batez ere zirkulazioa oso geldoa den zonaldeetan: sudurrean, belarrietan eta [behatzen puntetan. 
Azterketa fisikoan zianosi zentrala eta periferikoa desberdintzeko oso baliagarria da honako datu hauek kontuan hartzea: 

## Tratamendua
Hotzarekiko esposizioak edo [Raynauden sindromeak eragindako zianosirako, jantzi beroak erabiltzea gomendatzen da, espazio beroetan geratzearekin batera.

Zianosi-gertakari akutu gehienak arreta medikoko pertsona batek diagnostikatu eta tratatu beharko ditu.

Zianosia sintoma bat da, ez gaixotasuna; beraz, kudeaketa kausa tratatzera bideratu behar da.

Larrialdia bada, arnasbideak, arnasketa eta zirkulazioa bermatu beharko dira lehendabizi. Arnas estutasun handia duten pazienteetan, berehala oxigeno osagarria eman behar da.

Gaindosi baten tratamendua traktu gastrointestinalaren deskontaminazioa da. Drogek eragindako metahemoglobinemiaren kasuan, tratamendua %1eko metileno urdinaren infusioa da, bena barnekoa, eta zianosia ordubetean desagertzen ez bada errepikatzen da. Ikusi da azido askorbikoak zianosia murrizten duela, mioglobina eta hemoglobina oxidatzea saihesten duelako.

Metahemoglobina maila %30ekoa baino altuagoa bada metahemoglobinemian, lehen mailako tratamendua metileno urdina ematea da, honek hemoglobinaren burdina erreduzitzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
1. Pahal, Parul; Goyal, Amandeep. (2026). «Central and Peripheral Cyanosis» StatPearls (StatPearls Publishing)  (kontsulta data: 2026-03-20).

2. «Ductus arteriosus - Artikuluak [1 - World entziklopedikoa jakintza»] eu.swewe.net  (kontsulta data: 2026-03-20).

3. Cyanosis: Cyanosis and the Clinical Assessment of Hypoxemia, Generation of Cyanosis, Causes of Cyanosis. 2024-10-29 
(kontsulta data: 2026-03-20).

4. Cleveland Clinic. Cyanosis (Blue Hands & Feet): Causes, Treatment & Diagnosis. Cleveland Clinic, 2022ko urriak 17, my.clevelandclinic.org, (kontsulta data: 2026-3-20).

5.Pahal, Parul; Goyal, Amandeep. Central and Peripheral Cyanosis. NCBI Bookshelf, StatPearls Publishing, 2022ko urriak 3, ncbi.nlm.nih.gov, (kontsulta data: 2026-3-20).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559167/

6. Equipo Médico de SaludOnNet. Cianosis: qué es, causas y cómo tratarla. SaludOnNet, 2025eko azaroak 12, saludonnet.com, (kontsulta data: 2026-3-20). https://www.saludonnet.com/blog/cianosis-que-es-causas-y-como-tratarla/

7. Clínica Universidad de Navarra. Cianosis. Diccionario médico, argitalpen data ezezaguna, cun.es, (kontsulta data: 2026-3-20).https://www.cun.es/diccionario-medico/terminos/cianosis

8. Manual MSD. Fenómeno de Raynaud. Manual MSD, 2025eko uztaila, msdmanuals.com, (kontsulta data: 2026-3-20). https://www.msdmanuals.com/es/professional/trastornos-cardiovasculares/enfermedades-arteriales-perif%C3%A9ricas/fen%C3%B3meno-de-raynaud?query=cianosis

9. Jones, William Schuyler; Howlett, Jonathan G. Acrocianosis. MSD Manuals, Modificado 2025ko uztaila, msdmanuals.com, (kontsulta data: 2026‑3‑20). https://www.msdmanuals.com/es/professional/trastornos-cardiovasculares/enfermedades-arteriales-perif%C3%A9ricas/acrocianosis?query=cianosis

10. Snider, H. L. Cyanosis. Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations. 3rd edition, Butterworths, 1990, ncbi.nlm.nih.gov, (kontsulta data: 2026‑3‑20). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK367/

11. McGraw-Hill Education. Cianosis. Harrison. Manual de Medicina, AccessMedicina, argitalpen data ezezaguna, accessmedicina.mhmedical.com, (kontsulta data: 2026-3-20).https://accessmedicina.mhmedical.com/content.aspx?bookid=3227&sectionid=272190685

12. Sociedad Argentina de Pediatría. Archivos Argentinos de Pediatría, Vol. 116, Nº 4, 2018, sap.org.ar, (kontsulta data: 2026-3-20).https://www.sap.org.ar/docs/publicaciones/archivosarg/2018/v116n4a28.pdf