Bobsleigh

thumb||Biko bobsleigh-a
**Bobsleigh-a** suitzarrek 1860ko hamarkadaren amaieran asmatutako neguko kirola da. Bertan, taldeek lasterketa kronometratuak egiten dituzte izotz-pista estu eta bihurrietan barrena, grabitateak bultzatutako lera batean.

Bobsleigh-a neguko kirol olinpikoa da eta leran jaisteko modalitateetako bat. Ikusgarritasun handiko modalitate olinpikoa da, baina herrialde gutxitara mugatuta dago, bere instalazioen kostu handiagatik, nahiz eta mugak hausten ari diren eta dagoeneko Jamaika bezalako herrialde beroetan praktikatzen den.

## Historia 
Lera arinaren eta lera arruntaren moduan, bobsleigharen hastapenak ere XIX. mende amaieran Suitzako Alpeetan hasi ziren. Kirol hau skeletonezko bi lera elkartzean eta honi direkziorako mekanismo bat ezartzean sortu zen. Bertan, grabitatearekin lagunduz zihoan lera batekin talde desberdinak elkarren arteko erlojupeko lasterketak egiten hasi ziren pista estu, estali eta izoztuetan, grabitateak lagunduta.

Hasiera batean, egurrezko lera eskeletikoak erabiltzen zituzten. Denbora aurrera joan ahala ordea, egurra altzairuarekin ordezkatu eta bobsleigh izenez deitzen hasi ziren, tripulazioak hasierako zatian abiadura handitzeko aurrera eta atzera kulunkatzen ziren forma dela eta.

Bobsleigharen lehen kluba, 1897an sortu zen, St. Moritz-en, Suitzan, hain zuzen eta hortik gainontzeko Europako herrialdeetara zabaldu zen. Lehen txapelketa ofiziala 1914an burutu zen. 1923an bobsleigharen federazio internazionala sortu zen. Berehala sartu zen neguko olinpiar jokoetan, hau da, 1924an Chamonix-en hain zuzen (Frantzia). Urte honetan modalitate bakarra zegoen indarrean, tripulazioa lau gizonek osatzen zutela. 1932tik aurrera, Estatu Batuetako Lake Placid jokoetan estreinatuz, binakako tripulazioen modalitatea gehitu zioten kirol honi.

Skeleton programa olinpikoaren parte izan zen 1928ko eta 1948ko Joko Olinpikoetan, biak St. Moritz-en ospatuak; hala ere, Salt Lake City 2002ra arte ez zen berragertu. Bere izena hastapeneko metalezko lera txikiaren diseinuari zor dio, eskeleto antza baitzuen. 1892an jokatu ziren lehen lehiaketak.

1950eko hamarkadan, indar esplosiboa zuten hainbat kirolari, kirol honekiko erakarriak sentitu ziren eta parte hartzea handitu zuen faktore honek. 1952an ordea, tripulazioaren pisu maximoa ezartzen zuen arau berria ezarri zen, eta honek, “super pisuen” aroari amaiera eman zion, eta kirola lehiaketa atletikoan orekatzera eraman.

2002an, Salt Lake Cityko joko olinpikoetan emakumezkoan lehen bobsleigh txapelketa olinpikoa gauzatu zen, eta, hasiera batean, binakako modalitatean lehiatzen hasi ziren.

Gaur egun, munduko talderik sendoenek, urte guztian zehar entrenatzen dute eta izotz pista artifizial batean teknologia-maila altuaz egindako altzairu zein beira zuntzez osatutako lerekin lehiatzen dira.

## Ricardo Soriano, bobsleigh aldatu zuen espainiarra 
Ricardo Soriano eta Scholtz von Hermensdorff, Costa del Sol Europako mapa turistikoan kokatu zuten sustatzaile gisa ezagutzen dira. Salamanca-ko aristokrata honek bere garaiko bobsleigh-a aldatu zuen.

1905 urtean, ordea, dena aldatu zen. Sorianok lera bat aurkeztu zuen, "Gredos"  izenekoa, orduko lerak ez bezalako diseinua zuena. Ez zegoen zurez egina, altzairuz baizik. Aurrealdean egitura bat zuen, ibilgailu berria erdi-kabinatu bihurtzen zuena. Azkenik, torpedo forma zuen, gaur egungo leren antzekoago bihurtuz.

Irteera lerroa pistako sarrera markatzen duen egurrezko taula batez osatuta dago. Lasterketaren hasierako zatian hiru fase daude: a) lehenengoa ia laua den 15 metroko tarte bati dagokio (gutxi gorabehera % 1eko inklinazioa), baita kronometrajeari hasiera ematen dion 50 metroko tarte bati; tarte horretan bobsleigh-a ekintza  koordinatu eta indartsu baten bultzadaz azeleratu egiten da; b) bigarrena berriz, tarte  inklinatu bati dagokio, eta hortik jaisten da bobsleigh-a, grabitatearen eraginez  azeleratuz; c) hirugarrena tarte luzeari dagokio, non ibilgailuak ahalik eta abiadura  handiena hartzen duen.

## Leraren ezaugarriak 
Bob-a lera metalezko bastidore bat da, altzairuzko bi patin pareren gainean muntatua dagoena. Kapota koniko batez estalia dago eta alboetan heldulekuak ditu, irteeran bultzada errazteko. Aurreko patin parea polea sistema baten bidez biratu daiteke, eta ibilgailua oso abiadura handian gidatzea ahalbidetzen du; atzeko pareak palanka balaztak ditu, izotzaren gainean metalezko hortzekin eragiten dutenak. Bob modernoek metal arinen aleazioak, altzairuzko patinak eta material konposatuko gorputz aerodinamikoak konbinatzen dituzte. Lehiaketako lauko bobsleigh-ak gehienez 3,80 metroko luzera izan behar du eta bikoak aldiz 2,70 metroko luzera. Bi kasuetan, gehieneko zabalera 0,67 metrokoa da. Gehienezko pisua (tripulazioa barne) 630 kg-koa da lauko bobsleigh-erako eta 390 kg-koa biko bobsleigh-erako. Pisu gehiago gehitu daiteke; izan ere, zenbat eta pisu handiagoa izan, orduan eta azkarragoa izango da ibilgailua.

Kirolarien janzkera homologatutako kasko aerodinamikoa eta estaldurarik gabeko material teknikoko jantzi aerodinamikoa dira. Bultzada-fasean izotzari heltzeko balio duten tako txikiak izan behar dituzte oinetakoek, gehieneko diametroa 1,5 mm-koa eta gutxienekoa 5 mm-koa izanik.

Biko bob-erako lerak 2,70 metro luze dira eta 67 zentimetroko zabalera dute. Pisua gutxienez 170 kilokoa da (patinekin, baina tripulaziorik eta lastarik gabe) eta 390  kilokoa gehienez (tripulazioarekin eta lastarekin). Emakumeen artean aldiz, gehienekoa 340 kilokoa da.

## Euskal Herria eta bobsleigha 
Egun, Euskal Herriko lurretan ez dago bobsleigha praktikatzeko inongo pistarik, hori dela eta klub eta federaziorik ere ez dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak