open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estoloi

[thumb|[Marrubi landare bat berez belaundu ahal da, estoloien garapenari esker.]]
**Estoloi**edo **herrestadar** bat organismoen arteko lotura-organo horizontala da, landareen kasuan lurpeko edo lurgaineko zurtoin itxura duena eta ugalketa asexualean parte hartzen duena. Estoloiak ez du hostorik izaten, baina nodo bakoitzetik (begietatik) landare berri bat gara dezake, batez ere lurrarekin kontaktuan badago.

Animalia kolonial espezie batzuetan, adibidez *Stolonica socialis* aszidiatan, estoloiak ugalketa asexuala ere ahalbidetzen du.

## Motak 
Estoloiak bi motakoak izan daitezke: airetikoak (lurgainekoak) edo lurpekoak.
### Airetiko estoloiak 
Ohiko landare estoloniferoa (estoloiak garatzen dituena) marrubia da. Barneko landareen artean zinta-belarra da ohikoena.

Beste landare batzuk ere garatzen dituzte estoloiak, hala nola basa-marrubia (*Fragaria vesca*), sagu-belarra (*Hieracium pilosella*), *Saxifraga stolonifera* eta pilea nanoa (*Pilea pumila*).
[thumb|[Zinta-belarraren airetiko estoloia.]]

### Lurpeko estoloiak 
Estoloi batzuk lurpekoak izan daitezke Espezie batzuetan, hala nola harenondokoa (*Ammophila arenaria*), dunak finkatzeko erabiltzen den graminea espezie bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanperna ezkatahori

**Lanperna ezkatahoria** (*Amanita aspera* edo *Amanita franchetii*) *Amanitaceae* familiako perretxikoa da. Ez jatea aholkatzen da. Digeritzen zaila eta arriskutsua da, ez da kontsumitu behar.

Sinonimoak: *Amanita aspera* var. *franchetii* Boud., *Amanita queletii* var. *franchetii* (Boud.) Bon, *A. franchetii* (Boud.) Fayod var. *franchetii*, *A. franchetii* sensu Thiers, *A. franchetii* (Boud.) Fayod var. *lactella* (E.-J. Gilbert & Kühner) Bon & Contu in Contu

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdi-esferikoa, ondoren ganbila eta azkenik lau-ganbila; ertza erregularra, leuna, ildaskarik gabe, soberakinarekin eta inkurbatua. Kapelaren azala arre-horixka kolorekoa, batzuetan gris-zurixka, ezkata txiki pikortsu  eta piramidalez estalia, hori-zurixka kolorekoa, euriarekin eta ukitzean erraz erortzen direnak eta hauskorrak.

**Orriak:** Sabeldunak, zabalak, estu, zuriak.

**Hanka:** Garaia, zilindrikoa, oinarria erraboilduna, zuria, eraztunaren gainetik leuna eta pixka bat ezkatatsua gainerakoan. Eraztun mintzezko samarra, zintzilikarioa, goiko aldean ildaskatua eta ertza garatxo pikortsu horixkaz biribildua. Bolba hori koloreko eraztun batzuetara murriztuta.

**Haragia:** Zuria, onddoen zapore eta usain ahularekin.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. Aspera epitetoa berriz latinetik dator, latz, esan nahi duen "asper" hitzetik. Kapelan dituen garatxo txikiengatik.	

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra batzuentzat, eta beste batzuentzat, toxikoa izan daiteke. Baztertu egin behar da.

### Nahasketa arriskua 
Queleti aldaerak kolore arre iluna du (ez argia), eta ezkata horiak nabarmenago ikusten dira. *Amanita rubescens* delakoak zuri-gris koloreko ezkatak ditu (ez horiak), haragia, orriak eta oina marruskatzean gorritu egiten dira, bolba antzekoa da, errodetez osatua, baina irintsuagoa eta inguratzailea. Hau jangarria da.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Hostozabalen basoetan,haritz, gaztainondo eta pagoetan. Baita Mediterraneoko basoetan ere, artelatz eta erkameztien artean. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita aspera* Mycobank-en
Ardotsu

**Ardotsua** (*Amanita rubescens f. annulosulfurea*) *Amanitaceae* familiako perretxiko mota bat da. Nahiz eta Galdakao lanperna bezalakoa den, familia bera (*Amanita*). Gordinik toxikoa da, gutxienez 20 minutuz prestatu behar da, hemolidina lurruntzeko (globulu gorriak suntsitzen ditu)

## Deskribapena 
**Kapela:** Globo-formako eta gorri argitik hemisferikora (okre) eta lau-ganbilera (gorri bizia). Azal leuna, ildaskatu gabea, errezel zuri-gris koloreko hondakinekin.

**Orriak:** Ia libreak, nahiko estu, zuriak gaztetan eta gorrixkak zahartzean.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Arrosa kolorekoa, erraboildun bolbarekin oinarrian.  Gorri-ardo koloreko tonalitateekin (larbek erraz erasotzen diote). Mintzezko eraztuna, oso ildaskatua, iraunkorra, tonu horixkekin.

**Haragia:** Zuria (ebakitzean arrosa kolorera biratzen du). Usain fungikoa, zapore gozoa hasieran eta mikatz samarra geroago.

**Etimologia:** Amanita hitza grekotik dator eta Silizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Rubescens* epitetoa berriz latinetik dator, gorritu egiten dela, esan nahi duen, "rubescens" hitzetik. Haragiaren kolorea aldatu egiten delako.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina kontuz ibili beharrekoa.

### Nahasketa arriskua 
Taxoi nominalak zuritik arrosa kolorera doan eraztuna du (inoiz ez horia), eta ez da hain mehea. *Amanita franchetii* edo aspera (toxikoa izan daiteke) delakoak ere tonu horixkako eraztuna du, baina honen zuria ez da kolorez aldatzen, ebakitzean ez du arrosarako joerarik. *Amanita pantherina* toxikoak, ez du ardo koloreko tonurik. *Amanita spissa* espezieak ez du oinaren oinarria ardo kolorekoa eta ez zaio haragia gorritzen.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Hostogalkorren eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita rubescens f. annulosulfurea* Mycobank-en
Alphonse de Barrés du Molard

**Laurent Alphonse Edouard Barrés du Molard** (Chomérac, 1810eko azaroaren 27a - Saint-Alban, Garona Garaia, 1893ko abuztuaren 30a) Lehen Karlistaldian Karlos Maria Isidro Borboikoaren ejerzitoan borrokatu zuen militar frantziarra izan zen.

## Biografia 
Bere biografian hutsune handiak daude. Alphonse Ejerzito Frantziarraren subtenientea izan zen eta karlistekin bat egiteko 1830ean zerbitzua utzi zuen. 1834an, bere anaiekin batera (Charles, Barrés du Molarden bizkondea eta artilleriako ofiziala, eta Amedée, "Legitimidad" eskuadroiko ofiziala) Karlisten ejerzitoan sartu zen. Charles, kapitain graduarekin urte berean hil zen, (1894ko abenduaren 14an) Mendazako guduan. Hilabete lehenago Alexis Sabatierrekin batera, Alphonse infanteriako tenientearen graduarekin Tomas Zumalakarregiren ejerzitoan sartu zen. Estatu Nagusiaren koronela izatera heldu zen eta San Fernando Errege Ordenaren Zaldunaren kondekorazioa lortu zuen.

Charles anaia hil ondoren, Barrés du Molard bizkondearen titulua jaso zuen.

## Obra 
thumb|"Memoires sur la guerre de la Navarre et des Provinces Basques" liburuaren azala.
1842an, Parisen, gerran bizi izandako esperientziak liburu batean bildu zituen: *Memoires sur la guerre de la Navarre et des Provinces Basques*. Liburua gerra hasieratik Bergarako besarkada arte jasotzen du (1835-1839). Argitaratzailea Édouard Dentu izan zen. Liburuan euskal lurraldeen mapa zehaztua jaso zuen.

## Erreferentziak
Kukumelo ezkatagris

**Kukumelo ezkatagrisa** (*Amanita ceciliae*) *Amanitaceae* familiako perretxiko jangarria da. Jangarria da, baina ez da gomendatzen kontsumitzea, Amanita toxikoen antza duelako. Espezie handia da, oro har 20 cm baino gehiagoko altuera du, erraz ezagutzen da bolbaren kolore gris ilunagatik eta kapelan honen hondarrak dituelako.

Sinonimoak: *Agaricus solitarius subsp.* strangulatus*, *Agaricus ceciliae*, *Pseudofarinaceus strangulatus*, *Amanitopsis ceciliae*, *Amanita inaurata*, *Amanita strangulata*, *Amanitopsis inaurata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 15 cm arteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa, ondoren kanpai itxurakoa eta ganbila, azkenik nahiko laua eta erdian titi batekin. Grisaxka eta limoi-horiaren arteko kolorekoa du. Ertza gogor ildaskatua. Azala bolbako hondakin handiz eta ugariz estalita dago (errezel orokorra).

**Orriak:** Libreak, estu, sabeldun samarrak, zurixkak, heldutasunera iristean tonu grisak edo kremak hartzen dituzte.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 12 - 20 x 1,5 - 3 cm-koa, zuri-arrexka-grisaxka, liraina, lehenik beteta, gero barnehutsa, oinarrian puztuta, gainazala maluta marroi edo grisez josita dauka, eta itxura nabarra hartzen du. Ez du eraztunik (errezel partziala). Bolba errauts-gris kolorekoa da, oinarrian zorro bat bezala, baina trinkotasun bigun eta hauskorrekoa.

**Haragia:** Hauskorra, grisaxka, usain eta zapore bereizgarririk gabea.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Strangulata* epitetoa, ziurrenik oinean eraztun antzeko ugari dituelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria, *vaginata* taldeko *Amanita* guztiak bezala. Hala ere, ez da kontsumitu behar gordinik.

### Nahasketa arriskua 
Espezie honen ezaugarriak: eraztun gabea, bolba-hondar handiak kapelan, ildaska nabarmenak ertzean, eta oin apur bat flokosoak, ia nahastezina egiten dute.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Aljeria, Europa, Errusia, Japonia, Txina, Taiwan, Hego Korea, Vietnam.

## Galeria 

Fitxategi:Amanita ceciliae 1.jpg
Fitxategi:Amanita ceciliae 2.jpg
Fitxategi:Amanita ceciliae 3.jpg
Fitxategi:Amanita ceciliae 4.jpg
Fitxategi:Amanita ceciliae 5.jpg
Fitxategi:Amanita ceciliae 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita ceciliae* Mycobank-en
Puto Amoak Matematiketan

**Puto Amoak Matematiketan** (**PAM** edo **P.A.M**. gisa laburtuta batzuetan) rock talde bat da, 1999an Ermuan (Bizkaia) sortua, herriko beste talde batzuetatik (Hugh!!! , Zaztada, The Pepes, Julio Kageta eta Dantzut) eskarmentua zuten musikari batzuen artean.

## Partaideak 
* Carlos Balseiro Santos, gitarra, ahotsa
* JuanMi Bravo Garitagoitia, bateria, ahotsa
* Markos Gimeno Vesga, baxua, ahotsa
* Iker Saenz de Zaitegi, gitarra, ahotsa (2011 arte)
* Jokin Azpiazu Carballo, gitarra, teklatua, ahotsa (2011tik aurrera)

## Diskografia 
# S/T (2001)
# The killin'washin machine 2004
# Ixa (X) (2005)
# Heldu... inoiz ez (2009)
# 5! (2013)
# Hurrengoan Bai (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bra-ket notazio

**Bra-ket notazioa**, **Diracen notazioa** izenaz ere ezaguna, mekanika kuantikoan egoera kuantikoak deskribatzeko notazio estandarra da. Horrez gain, matematikan ere erabil daiteke bektore abstraktuak eta funtzional linealak denotatzeko. Notazio honetan ⟨ eta ⟩ angeludun parentesi eta | barra bertikal ikurrak erabiltzen dira.  \langle \phi|\psi \rangle  adierazia, zeinean ezkerreko  \langle \phi|  aldeari bra deritzon, eta eskuineko |\psi \rangle  aldeari ket.

## Kanpo estekak
Nafarroaren Eguna (Baigorri)

**Nafarroaren eguna** urtero apirilaren azken igandean Baigorri herrian Nafarroa Garaiaren eta Beherearen arteko batasun kulturala aldarrikatzeko ospatzeko jaialdia da. 1978an ospatu zen lehenengo aldiz. Baigorriko Basaizea elkarteak antolatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Basaizea Baigorriko kultur elkartearen webgunea
Irene Montero

**Irene María Montero Gil** (Madril, 1988ko otsailaren 13a) espainiar politikari eta psikologo bat da, Podemos alderdiko zuzendaritza batzordekoa. 2016ko urtarriletik aurrera, diputatua da Madriletik Espainiako Diputatuen Kongresuan eta, 2017ko otsailetik, Podemos-En Comú Podem-En Marea Talde Konfederaleko bozeramailea da kongresu horretan.

## Ibilbidea 
Moratalaz auzoan hazi zen, eta bertako Siglo XXI Ikastetxean eskolatu. 16 urtetik, herri mugimenduetan hasi zen ekintzaile, adibidez, Alderdi Komunistan. Psikologian lizentziatua da UAM Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Gero, Hezkuntzako Psikologia Masterra egin zuen. Une honetan, doktorego tesia egiten ari da hezkuntza inklusio eta hezkuntza lankidetzari buruz.

Moratalaz, La Elipa eta Ciudad Linealen bizi izan da. Gaur egun, Galapagaren bizi da.

## Podemos-en sarrera 
2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeen ostean, Rafa Mayoralekin batera, *Podemos* alderdiarekin bat egin zuen, Hipotekak Kaltetutakoen Plataformatik (PAH). 2014ko azaroan, Podemoseko Herritarren Kontseilurako hautagaia izan ondoren, Gizarte Mugimenduen arduradun izendatu zuten, eta Pablo Iglesias *Podemos* alderdiko buruzagiaren kabinetea zuzentzen hasi zen.

## Askotariko erreferentziak 
Aitortu duenez, Angela Davis, Lev Lygotsky eta Maiatzeko Plazako Amonak ditu gogoko erreferentziak. Aldi berean, Antonio Gramsci jotzen du erreferentzia historiko intelektualtzat. Politikoki begiko ditu Brigada Internazionalak eta Hipotekak Erasandakoen Plataforma. Literaturan, *Cien años de soledad* (Gabriel García Márquez), *La sonrisa etrusca* (José Luis Sampedro) eta *La mujer habitada* (Gioconda Belli) eleberriak maite ditu gehien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelina Grimké

**Angelina Emily Grimké** (Charleston, Hego Carolina, 1805eko otsailaren 20a - Hyde Park, Massachusetts, 1879ko urriaren 26a) aktibista politikari estatu batuar bat izan zen, emakumeen eskubideen defendatzailea.

## Biografia 
Estatu Batuetako hegoaldean hazi zen, guztiz hazi zenean iparraldean bizi izan zen bere heldutasuna. Bere onartze handien urteak 1836 inguruan eman ziren, William Lloyd Garrison-i eskutitz bat bidali ondoren, gutuna egunkari esklabista batean argitaratua izan zen, *The Liberator,* 1838ko maiatzean.

Garai hartan hitzaldi adoretsu eta bikain bat eman zuen abolizionistentzat Filadelfian, aretoaren kanpoan aurkako talde batek harriak botatzen eta ohiukatzen zioten bitartean. Bi urtez eskaintzen eta ematen zituen hitzaldien argudioak esklabismoa bukatzeko eta emakumeen eskubideen alde egiteko ziren.

Bere ikuspuntua erabakita zeukan natura eskubideen ideologiatik, Estatu Batuetako independentzia ezarri zenetik, bere konstituzioan eta Biblia kristauen sinesmenean. Gainera bere experintzia pertsonala aipatu zuen esklabismoa eta arrazakeria adierazteko hegoaldean gertatutakoa, eta gizon eta emakumeen askatasunaren injustiziagatik emakume eta gizonak defendatu zituen eta izan zen adierazgarria arraza arteko aurreiritziekin.

## Idatziak 
Grimkéren bi historia garrantzitsuenak "*An Appeal to the Christian Women of the South*"(**Hegoaldeko emakume kristauei deialdia**) eta Catharine Beecher-ri idatzitako gutunak.

Bere *Deialdia* American Anti-Slavery Society-gatik argitaratua izan zen 1836. urtean, hegoaldeko emakumeak beraien apelazioak ez jasan izanagatik ezagutua da.

*Grimkeren Apelazioa* American Anti-Slavery Society-etik banatua izan zen, eta abolizionista erradikalengatik jasoaizan zen txaloaldi batekin.

Deialdia zazpi arrazoi dauka:

* Lehena: esklabotza Independentziaren daklaraziora kontra egiten dute.
* Bigarrena: esklabotza giza eskubideen deklarazioaren lehen ezarpenari kontra egiten dute.
* Hirugarrena: esklabotzaren argumentua ez da aitzakia, esklaboen jabeentzako esklaboen eskubide naturalak inbaditzeko.
* Laugarrena: suposatzen da esklabotza ez zuela inoiz existitu patriarkal dispensation.
* Bostgarrena: esklabotza ez zen existitu hebreko Bibliaren legean.
* Seigarrena: esklabotza Estatu Batuetan 'Txikitzen du gizona gauza batean'.
* Zazpigarrena: Jesukristoren eta apostoluen irakaskuntzaren kontrakoa da esklabutza.
Llangolleneko Andreak

thumb|Llangolleneko Andreak
**Llangolleneko Andreak** bi emakumezko anglo-irlandar izan ziren, zeinak elkarrekin bizitzea erabaki baitzuten, beren garaian interesa eta eskandalua sortuz. Erlazio lesbiko erdi-ageriko baten adibidea izan ziren 19. mendearen hasieran, eta ezagunak izan ziren bizilekua Llangollen herrian hartu zutelako, Galesen.

**Eleanor Charlotte Butler** (1739 – 1829) Kilkenny Gazteluan hazi zen, Irlandan.

**Sarah Ponsonby** (1755 – 1831) Woodstock herrian hazi zen, Kilkenny konderrian (Irlanda).

1768. urtean ezagutu zuten elkar, eta biek zutenez helburua familiak inposatutako ezkontzetatik libratzea, ihes egin zuten elkarrekin 1778. urtean, eta Iparraldeko Galesen aurkitu zuten etxe bat, Llangollen herrian, zeinari galesez Plas Newydd edo "jauregi berria" esaten zitzaion.

Beraien elkar-bizitzagatik zelebritate bihurtu ziren, eta ez andreek ez zioten uko egin ospe txiki horri. Izatez, beraien etxea bisita sozial askorentzako topaleku izan ziren, Dublin eta Londres artean bidaiatzen zuten pertsona askorentzat. Llangollenetik igaro zuiren, besteak beste, Anne Lister, Robert Southey, William Wordsworth, Percy Bysshe Shelley, Lord Byron, Sir Walter Scott, Wellingtongo 1. Dukea, Josiah Wedgwood eta beste.

## Kanpo estekak
Giustina Renier Michiel

**Giustina Renier Michiel** (Venezia, 1755eko urriaren 14a - *ib.*, 1832ko apirilaren 6a) italiar idazlea izan zen, Paolo Renier Duxeren biloba.

*Le feste veneziane* lanari esker, Italiako historiari buruzko ezagutza baliagarri ugari eman ditu. Shakespeareren *Otelo*, *Macbeth* eta *Koriolano* lanak italierara itzuli zituen.
Marie-Louise Lachapelle

**Marie-Louise Dugès Lachapelle** (1769ko urtarrilaren 1a-1821eko urriaren 4a) frantziar obstetra izan zen. Hôtel-Dieu Pariseko ospitaleko obstetriziako zuzendaritza buru izan zen, ospital zaharrena zen. Argitaratu zituen emakumeen anatomia, obstetrizia eta ginekologiari buruzko hainbat testu liburu. Idatzi zuen *Pratique des accouchements.* denbora luzez izan zen obstetizia estandarreko liburua, liburuan indartu zuen erditze naturala. Lachapelle obstetra modernoaren amatzat hartzen da.

## Bizitza 
Lachapelle Parisen jaio zen ,alaba bakarra zen ospetsu ama zuen komadrona zen , Marie Jonet, y de Louis Dugesosasuneko funtsionario bat .Bere amona bebahi komadrona zen .Oso gazte hasi zen komodronas lan egiten ,bere etseko laguntzari eta ikasketei esker,bere amaren gan .1792-ean eskondu zen cirujano batekin , honek lan egiten zuen Hôpital Saint-Louis.

1792 - 1795en artean alaba bat euki zuen .Lan egiteari utsi zuen ,baina bere emastearen eriotsa gertatu zen, 3 urte eskondu ondoren ,ondoren bere semea zaintzeko bakarra zen familian.

## Lana 
Amari bizirik zegoen bitartean, amatasun aretoa berriro antolatu zen, eta Lachapellek amari lagundu zion matronadun bat bezala. Hamabi urte zituenean, jaiotza konplikatuetan parte hartu zuen.

Amaren heriotzaren ondoren, Lachapelle-k Paris-en ospitaleko ospitale publikorik ospetsuena izan zuen posizioan heriotza egin zuen 1797. urtean. Ospitalea lagundu zuten pobreek eta finantza-laguntza izan zuten Notre Dame de Paris 5 Bere garaiko ospitale obstetriko onena izan zen eta bere emaginen eskola ezaguna zen. 8 1796. urtean eta 1797. urtean, Franz Naegele-ko obstetrizia ikasketak zabaldu zituen.

Jean-Louis Baudelocche-k emaginen eskola antolatu baten beharra konturatu zen.Lachapelle-ren gaitasun eta ospe medikoren ondorioz, emaginen eskola arrunta eta haurrentzako ospitalea eskatu zitzaion Napoleon-eko gobernuak Port Roya-n ezarri zuenean,amatasuna.
Manto Mavrogenous

**Manto Mavrogenous** () (1796 - 1848) emakumezko heroi greziar bat izan zen Greziako Independentzia Gerran. Emakume oso aberatsa zen familiaz, eta diru guztia inbertitu zuen bere herriaren independentziaren alde.

## Lehen urteak 
Manto Mavrogenous jaio zen Triesten, Habsburgotarren Austria zen lurralde batean, gaur egunean Italia, familia greziar aberats baten baitan.

Argien Garaiko emakume ikasia izan zen, eta besteak beste antzinako greziar filosofia eta historia ikasi zituen Triesteko unibertsitatean. Grekeraz gain, frantsesa, italiera eta turkiera menderatzen zituen.

## Independentzia gerra 
1821. urtean Greziako Independentzia Gerra hasi zenean, bere familiaren jatorrizko lurraldera, Mikonos uhartera joan zen, eta han untzi eta soldadu taldeak finantziatzen hasi zen, independentziako gerran laguntzeko.

Bere untzi eta konpainiak hainbat kanpainatan hartu zuten parte: 1821 eta 1822. urteetan Zikladetan eta beste zenbait uhartetan, eta 1823. urtetik, Peloponesoan. Dimitrios Ypsilantis independenisten buruzagi greziarrekin ezkontzekotan izan zen, baina konpromisoa hautsi ostean pobrezian bizi izan zen Nauplio hirian.

Gerra amaitzean, Grezia berriko lehen estatuburuak, Ioannis Kapodistriasek, lotinante-jeneralaren titulua eman zion.
Peio Jorajuria Ithourria

**Peio Jorajuria Ithourria** (Senpere, 1955eko irailaren 8a) idazle eta kazetari lapurtarra da. Herria astekariko erredaktoreburu da, eta euskaltzain urgazle 2006 urtetik.

## Biografia 
Senperen sortu bada, Bidarrai du orai bizitokia.

## Obra nagusiak 
* *Bidarrai* - Monografia (Jakintza, 1998).
* *Uzkinazo luma* (Maiatz, 2008).
* *Infife* (Maiatz, 2012).
* *Émile Larre (1926-2015): lekukotasun, kanta eta idazki*. 2020.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Berria*n, 2018/04/22.
Nihan Büyükağaç

**Nihan Büyükağaç** (Istanbul, Turkia, 1981eko irailaren 28a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak
Rupertsbergeko monasterioa

thumb|Monasterioaren erorkinak.
**Rupertsbergeko monasterioa** () Bingen am Rheineko (Alemania) Rupertsberg mendia zegoen San Benediktoren erlijiosoen komunitatea eta eraikina zen. Komentua emakumeentzat bakarrik zen eta Hildegarda Bingengoa izan zen haren sortzailea, 1150 urtean. Hau izan zen gizonen monasteriotik erabat autonomoa izan zen moja etxea.

## Historia 
Komentu berria IX. mendean botatako beste baten gainean eraiki zen, Ruperto Bingeneko hilobiaren gainean. Monasterioko eliza 1152an kontsakratu zen. Hildegarda Bingengoa hil zenean monasterioaren dekadentzia hasi zen eta 1632an, Hogeita Hamar Urteko Gerran, suediarrek erabat bota zuten. 1857an gelditzen ziren erorkinak ezabatu ziren Sarre eta Bingen arteko trenbidearen trazaketa errazteko. Monasterioan, 1632 arte, Hildergarden gorpuzkinak gorde ziren; urte horretan Eibingenen, Rheingaun, egin zen monasteriora eraman zituzten. Gaur egun gorpuzkiak Eibingengo Santa Hildegarda eta San Joan Bataiatzailearen elizan gordetzen dira.

## Aztarnak 
Monasterioko elizaren bost arku gordetzen dira, Würth lantegiaren museoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  hildegard.org
*  regionalgeschichte.net
Katalina Cornaro

**Katalina Cornaro** (, ) (Venezia, 1454ko azaroaren 25a – 1510eko uztailaren 10a) Zipreko Erresumako azken monarka izan zen. Jakue II.a Ziprekoarekin ezkondu eta erregina ezkontide bihurtu zen, ondoren, erreginorde haren semea, Jakue III.a Ziprekoa, adingabea zen artean (1473–1474), eta azkenik, Zipreko erregina osoa. Bere erreinaldia 1474ko abuztuaren 26an hasi eta 1489ko otsailaren 26an amaitu zen eta "San Markoren alaba" izendatu zuten, zeren horrela, senarra Jakue II.a Ziprekoa hil ostean, Veneziak Zipreren kontrola mantentzen jarraitu baitzezakeen. 

## Genealogia 
## Erreferentziak
Edith Sitwell

**Edith Louisa Sitwell** (Scarborough, Ingalaterra, 1887ko irailaren 7a – Londres, 1964ko abenduaren 9a) ingeles saiakeragile eta poeta bat izan zen, Osbert Sitwell eta Sacheverell Sitwell poeten arreba zaharrena. 1916 eta 1921 bitarte *Wheels* izeneko poesia urtekaria argitaratu zuen.

Ezaguna egin zen, besteak beste, bere poesiak (*Façade- An Entertainment*, 1923) bozgorailu baten eta musikaren laguntzaz deklamatu zituelako. Hainbat biografien egilea izan zen ere, besteak beste, *Alexander Pope* (1930), eta batez ere, *The English Eccentrics* (1933).

Zenbait artistek haren erretratuak egin zituzten: John Singer Sargent, Pavel Tchelitchev, Wyndham Lewis eta Roger Fry margolariak, eta Cecil Beaton eta Mark Gerson argazkilariak.
thumb|erdian|Edith Sitewellen potreta
Mutil koxkor bat

[thumb|[Pello Mari Otaño]]
***Limosnatxo bat***, ***Mutil koxkor bat*** edo ***Mutil koxkor bat itsuaurreko*** izenburuarekin ezagutzen dira Pedro Mari Otañoren bertso ezagunenak. Zortzikoa, dantza eta abestia da. Konpas berezi bat da, 5/8koa, azentuazio bereizgarria duena.
thumb|*Alkar* olerkien bilduma (1904). 1934ko edizio hau familiak erabiltzen zuena da.

*Elizanburu-Etxahun-Otaño* albumean 2001ean Xabier Letek kantu hau grabatu zuen *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan Joan Batista Elizanbururen, Etxahun Barkoxeren eta Pedro Mari Otañoren bertsoak bildu zituen, doinu herrikoiekin abesti bihurtuta. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte.  CD gisa plazaratu zen. Diskoan Otañoren sei bertso hauek sartu zituen Letek:

# "Euskaldunak Arjentinan" 07:26 (Doinu herrikoia)
# "Limosnatxo bat" 05:43 (Doinu herrikoia)
# "Txepetxarenak" 05:38 (Doinu herrikoia).  *Ombuaren Itzala* filmean entzun daiteke.
# "Ameriketatik bueltan" 04:29 (Doinu herrikoia)
# "Aita-semeak" 05:19 (Doinu herrikoia)
# "Amerikako panpetan" 05:29 (Doinu herrikoia)

## Bertsoak 
:
Mutil koxkor bat itsu aurreko
zuela aldamenian
gizon burusoil bizar zuri bat
bi makuluren gainean,
kale ertzian ikusi nuen
inora ezin joanian
ta bera nor zan jakin nahian
inguratu nintzanian...
limosnatxo bat eskatu zidan
Jainkuaren izenian.

Zerbait emanaz galdetu nion
al zan modu onenian,
jaiotzatikan al zeukan ala
gaitzak hartua mendian;
erantzun zidan: ez semia, ez,
nik sasoia nuenian,
ez nuen uste iritxitzerik
honetara azkenian...
gaur limosna bat eskatutzen det
Jainkuaren izenian.

Eta segitu zuen esanaz:
lehengo gerrate denian,
ni aurren xamar ibiltzen nintzen
beti edo gehienian.
Nekatu gabe aisa igoaz,
aldapik luzenian,
etzan burura asko etortzen
gu ala genbiltzanian...
gero limosna eskatutzerik
Jainkuaren izenian.

Odola bero eta burua
harrua dagoenian
edozein moduz sartutzen da bat
halako itsumenian:
atsekabe ta negar saminak
badatoz ondorenian,
nola ere bai batek bizia
utzitzen ez duenian
limosnatxo bat eskatu behar
Jainkuaren izenian.

Inoiz pentsatzen nere artian
ni jarritzen naizenian,
gaur ere asko dirala joango
lirakenak zuzenian.
Ez luke inork sinistatuko
zer pena ematen didan.
Ai! ho(rre)la nintzan ni ere sano
ta gazte nengoenian...
Gaur limosna bat eskatutzen det
Jainkuaren izenian.

Ai! txorakeri asko egiten
da zentzurik ez danian;
sinista zazu ur hau pasia
daukanaren esanian:
hobiago da sasoin dan arte
saiatutzia lanian.
Negar eginaz ibili gabe
gero denbora joanian...
Limosnatxo bat bildu ezinik
Jainkuaren izenian.

## Doinua 
5/8 konpasa. Sol klabean; Si bemol.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betzy Kjelsberg

**Betzy Alexandra Kjelsberg** (Svelvik, Norvegia, 1866ko azaroaren 1a – 1950eko urriaren 3a) norvegiar emakumeen aldeko aktibista, sufragista eta mugimendu feministako kide bat izan zen. Alderdi Liberaleko politikaria izan zen eta alderdi horretako zuzendaritzako lehen emakumea izan zen. 

[thumb|250 px| [Norvegiako Emakumeen Batzar Nazionala|Norvegiako Emakumeen Batzar Nazionaleko zuzendaritzako kideak 1904an. Karen Grude Koht, Fredrikke Marie Qvam, Gina Krog, Betzy Kjelsberg eta Katti Anker Møller]]
1883an eztabaida taldea (Skuld) sortu zen. Kjelsberg, 1894an Kvinnelig Handelsstandsforening taldea , Drammen Kvinnesaksforening ("Drammeneko emakume taldea")1896an sortu zituen , Drammen-eko osasun publikoa 1899an eta Drammen-eko emakume konseilua 1903an. Emakumeen eskubideen alde elkartea (Norsk Kvinnesaksforening) sortzailea izan zen, eta 1884an Emakumeen Sufragioaren alde elkartea (Landskvinnestemmerettsforeningen), 1885ean, gainera Norvegiako Emakumeen konseilua kidea eta burukidea izan zen 1904an. 1926an eta 1938an bitartean Nazioarteko Emakumeen konseilua presidenteordea zen.

## Ikus gainera 
* Siv Jensen
* Emakumeen sufragismoa

## Erreferentziak
Botafuegosko espetxea

**Botafuegos espetxea** () Algecirasen (Cadiz, Andaluzia) dagoen makroespetxea da; hiritik bost kilometrotara dago. Espetxe modelo hau Antoni Asunción ministroak sortu zuen. Andaluziako handienetariko bat da.

## Historia 
Eraikina ACS Proyectos, Obras y Construcciones S.A. lantegiak egin zuen. 2000. urtean Jaime Mayor Oreja PPko Barne Ministroak inauguratu zuen. Eraikinaren kostea 8.500 milioi euro izan zen.

## Ezaugarriak 
1.072 ziega ditu baina 1.500 jasotzeko prestatuta dago. Dena dela, 2007an 1.850 zituen. Eraikitako eremua 81 007 m2koa da eta eremu osoak 365.750 m2 ditu.
 
15 erresidentzia modulu ditu, bi emakumeentzat eta hamahiru gizonentzat. Instalazioetan zerbitzu guztiak daude: polikiroldegia, gimnasioa, liburutegia, ikasgelak, igerilekua, sukaldea, okindegia eta areto nagusia. 500 funtzionario inguru daude lanean. Espetxearen kontrola Goardia Zibilaren eskuetan dago, teniente baten agindupean.

Espetxearen instalazio barruan ere Manuel Montesinos y Molina Centro de Inserción Social (C.I.S.) edo Gizarteratze Zentroa dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Afrikarra

**Al-Hasan ibn Muhammad al-Wazzan al-Fasi** (; Granada,  – Tunis, ), **Leon Afrikarra** izenaz ezaguna, arabiar geografoa izan zen. Afrikan zehar bidaiatu ondoren siziliar kortsarioek atxilo hartu eta Erromara eraman zuten. Leon X.a Aita Santuak bataiatu eta kristau egin zuen 1526. urtean. Harena da Afrikako deskribapena obra (1550. urtean Italian plazaratua).

## Erreferentziak
Zipreko Erresuma

**Zipreko Erresuma** ekialdeko estatu latinoa izan zen, 1192-1489 bitartean. Lusignandarren eskuetan izan zen eta barnean Zipre ez ezik Anatoliako eskualde batzuk ere izan zituen: Antalya (1361-1373) eta Korikos (1361-1448)

## Errege-erreginen zerrenda 
* Guy (1192–1194)
* Aimeriko (1194–1205)
* Hugo I.a (1205–1218)
* Henrike I.a (1218–1253) (Le Gros)
* Hugo II.a (1253–1267) (Huguet)
* Hugo III.a (1267–1284)
* Joan I.a (1284–1285)
* Henrike II.a (1285–1324)
** Amalriko Tirokoa (1306–1310), erregeordea
* Hugo IV.a (1324–1359)
* Petri I.a (1359–1369)
* Petri II.a (1369–1382) (Perrin)
* Jakue I.a (1382–1398)
* Jano (1398–1432)
* Joan II.a (1432–1458)
* Karlota (1458–1464) eta 1459–1464 Luis Savoiakoa senarrarekin batera
* Jakue II.a (1464–1473) (Jacques le Bâtard)
* Jakue III.a (1473–1474)
* Katalina Cornaro (1474–1489)

## Kanpo estekak
The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe

**The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe** (euskaraz *Narniako Kronikak: Lehoia, Sorgina eta Armairua*) 2005eko Andrew Adamson zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko film bat da. C. S. Lewis ingeles idazlearen 1950eko *The Lion, the Witch and the Wardrobe* (*Lehoia, Sorgina eta Armairua*) eleberrian oinarritua dago. Walt Disney Pictures ekoiztetxeak ekoitzi eta Georgie Henley, Skandar Keynes, William Moseley, Anna Popplewell, Tilda Swinton, James McAvoy, Jim Broadbent eta Liam Neeson aktoreek antzeztu zuten.

Makillaje onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Howard Berger eta Tami Lane), bai eta Soinu onenaren Oscar Saria (Terry Porter, Dean A. Zupancic eta Tony Johnson) eta Efektu berezi onenen Oscar Sariaren izendapenak jaso ere.

## Argumentua 
Lucy, Edmund, Susan eta Peter Pevensie anai-arrebek, Bigarren Mundu Gerran zehar, irakasle zahar baten landetxe bateko armairu magiko batean ezkutaketan jolasten ari direla Narniako mundua topatu eta hartan barneratzen dira. Narnian mundu harrigarri bat aurkituko dute, animalia mintzalariak, iratxoak, faunoak, zentauroak eta erraldoiez osatua, eta Jadis, Sorgin Zuriak betirako negu gorrian egotera zigortua. Jauntxo subiraua den Aslan lehoiaren laguntzaz, haurrak Narnia menpean duen Sorgin Zuriaren aurka borrokatu eta hotzaren madarikaziotik askatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Georgie Henley - *Lucy Pevensie*
* Skandar Keynes - *Edmund Pevensie*
* William Moseley - *KPeter Pevensie*
* Anna Popplewell - *Susan Pevensie*
* Tilda Swinton - *Jadis, Sorgin Zuria*
* James McAvoy - *Tumnus jauna*
* Jim Broadbent - *Kirke irakaslea*
* Kiran Shah - *Ginarrbrik, Sorgin Zuriaren ipotx morroia*
* Shane Rangi - *Othmin jenerala*
* Liam Neeson - *Aslan lehoia* (ahotsa)
* Ray Winstone - *Kastore jauna* (ahotsa)
* Dawn French - *Kastore andrea* (ahotsa)
* Rupert Everett - *Azeri jauna* (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Udako onddozuri

thumb|Udako onddozuria.

**Udako onddozuria** (*Boletus reticulatus*, izen ohia *Boletus aestivalis*) *Boletaceae* familiako onddoa da. Erretikulu zuria du oinaren goialdean. Kapela marroi-gorritxo iluna dauka eta kupelaren itxurako oina. Haragia zuria eta gozo usainarekin.

Sinonimoak: *Tubiporus aestivalis* Paulet (1793), *Boletus aestivalis* (Paulet) Fr. (1838), (1789)

## Bizilekua 
Hostozabalekin eta koniferekin mikorrizak sortzen ditu goroldio ugariko tokietan. Ipar-toki epeletan, haritzen ondoan, bereziki haritz kandudunak. Bakarrik edo taldetan daude, lur drainatuetan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 20 cm arteko diametrokoa, *edulis*-aren antzeko kolorekoa, baina zurbilagoa, gaztaina-kolorea eta urraren tartekoa duena, kolore berdina denean eta ertz argiagorik gabe. Azala matea da, lehorra, fin-fin belusatua eta, batzuetan, erretikulu edo pitzaduretan zatikatua, autore batzuentzat horregatik deitzen zaio *retikulatus*, beste batzuk berriz, oinaren sareagatik dela uste dute. Azalaren azpian haragia zuria da, ez *edulis*-arena bezalako marroi-ardotsua.

**Tutuak:** Luzeak, 10 eta 14 mm bitartekoak, finak, ia libreak, banangarriak, lehenengo zuriak eta gero horixkak.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Zuriak, gero hori-oliba kolorekoak, azkenik berdexkak, herdoil-marroia leku kolpatuetan.

**Hanka:** Hasieran sabelduna, baina haztean zilindrikoa bihurtzen da. Gaztaina kolore argia du eta erretikulu argi luze bat darama, zahartuaz iluntzen dena eta oinaren oinarriraino iristen da, edulis-arena ez bezala.

**Haragia:** Zuria, gaztetan trinkoa eta gero biguna, behatzekin kapela sakatzean ikus daitekeen bezala. Intsektuek asko erasotzen diote, eta larbak bertan uzten dituzte. Usain ona du, eta azukre-antzeko zaporea.
thumb
**Etimologia:** Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Aestivalis berriz udatik dator, udan irteten delako.

## Jangarritasuna 
Bikaina, batzuentzat *edulis* eta *aereus* baino hobea, baina aguro hondatzen da intsektu eta larben etengabeko erasoen ondorioz.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus edulis*-a desberdina da udazkenean agertzen delako, kolore argiagoa duelako eta oinaren goiko aldean sare zuria duelako. *Tylopilus felleus* berriz, oso mingotsa da, bere poroak apur bat arrosa-gorrixkak dira, sarea arre-iluna da, eta esporak arrosak ditu. Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
*Boletus* goiztiarrena da. Udaberrian ager daiteke eta, gero, udan udazkenean baino agerraldi gehiagorekin. Hosto-erorkorretan batez ere, baina koniferoen basoetan ere irteten du.

### Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Turkia, Israel, Laos, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Hegoafrika eta Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Boletus reticulatus 1.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulatus 2.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulatus 3.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulatus 4.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulatus 5.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulatus 6.jpg|alt=
Fitxategi:Bolrtus reticulatus 8.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus reticulstus 9.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrera de la Manchako espetxea

**Herrera de la Mancha espetxea** () Manzanaresen (Ciudad Real) dagoen espetxea da. Espainian egin zen segurtasun erabateko lehenetariko espetxea izan zen. 1979an ireki zen.

## Historia 
Espetxea Manuel Sainz de Vicuña García-Prieto arkitektoak proiektatu zuen. UCD gobernuaren garaian eraiki zen eta helburu bat ETA erakundeko presoak bertara eramatea zen; esan da 200 etakide izatearen akusaziopean bildu zituztela espetxe horretan, kapazidade osoa 500 presoentzako izanik. Eraikuntza 1979ko otsailean bukatu zen eta inaugurazioa ekainaren 22an egin zen.

Urte askotan sinbolismo handiko espetxea izan zen. 1990eko abenduaren 29an Negu Gorriak taldeak rock-kontzertua eman zuen kanpoaldean, presoen familiek antolatutako martxa baten egituran. Kontzertu horrek zabalkunde handia izan zuen. Extremoduro extremadurar taldeak ere kanta batean, "Pepe Botika" kantan alegia, espetxe hau aipatzen dute.

Gaur egun bere kontserbazio egoera ez da ona, nahiko zaharkituta baitago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espetxearen informazioa.
* :Espetxea Infoprisión webgunean.

* :Espetxeari buruzko dokumentala Youtuben.
Sahats-ur

**Sahats-ura** aldaxkatzea eta sustraitzea errazten duen metodo biologikoa da, sahatsetan dauden azido salizilikoa eta azido indolbutirikoa erabiliz.

Sahats edo zumeak (Salix spp.) ezagunak dira sustraitzeko erraztasuna dela-eta. Aldaxka bat (are 2cm diametrokoa) urteko edozein garaian erauzi daiteke, uretan ipini eta sustraiak botako ditu egun gutxitan sustraitze hormonarik erabili gabe.

Sahats-ura egiteko bi modu daude: infusioa edo beratzea. Infusioa egiteko, adaxka gazte eta hostogabeak uretan irakin eta, sutatik atera ondoren, ontzia estalita utzi ordu laurden batez. Sahats-ura beratuz prestatzeko, adarrak 2 egunetan uretan eduki. Ur lodiagoa lortzeko (gel antzeko bat), 3-4 aste beratzen utzi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takekazu Asaka

**Takekazu Asaka** (Tokio, Japonia, 1952) Filologia Erromanikoko japoniar hizkuntzalari eta irakaslea da Tokioko Tsuda Unibertsitatean. Rosalía de Castro, Ramón Cabanillas eta Uxío Novoneyra galiziar idazleen lanak japonierara itzultzeaz gain, japonieradunentzako lehen galizierazko gramatikaren egilea ere bada. Asakak bere burua Japonian galiziar kulturaren enbaxadoretzat dauka.

Halaber, Galizierazko Letren Eguna ospatzeko musikaldiak eta poesialdiak antolatzen ditu Tokion eta beste hiri batzuetan. Beraz, galizieraren alde egindako lanaren esker onez, 2017ko ekainaz geroztik Real Academia Galegako akademikoa da.

## Ibilbidea 
[thumb|246x246px|*Cantares gallegos*, [Tokio.]]
1989an ezagutu zuen Galizia lehendabizikoz, Filologia eta Hizkuntzalaritza Erromanikoko XIX. Nazioarteko Batzarrean parte hartzera joan zenean. Bertan galiziera eta galiziar kultura ezagutu zituenetik, hauen defendatzaile sutsu bihurtu zen. Tokion espainierazko gramatika irakaslea da eta galiziera eta galiziar kulturari buruzko ikastaroak ematen ditu. 2002an *Cantares gallegos* japonierara itzuli zuen, DTP Publishing argitaletxeak argitaratua. 2014an *Contos da miña terra* japonieratu zuen, Maria Carmen Rios Panisseren hitzaurrea eta testuaren irakurketa entzungai duen CDa barne, DTP Publishing argitaletxeak plazaratua.

2017an Uxío Novoneyraren *Os Eidos* lanaren edizio elebiduna argitara eman zuen.

## Lanak 
* *Gramática do galego moderno (edizio elebiduna: japoniera-galiziera)*. (1993, Tokio. Daigakusyorin. )
* *Guía de conversación en galego* (1994)
* *Vocabulario básico da lingua galega*. (1996, Tokio. Daigakusyorin. )
* *Cantares gallegos* (2002an japonierara itzulia, DTP Publishing)
* *Cantata a Ramón Cabanillas* (2013)
* *Contos da miña terra* (2014an japonierara itzulia)
* *Xograr Martín Codax* (2015)
* *Nova gramática do galego* (2017)
* *Os Eidos* (2017ko edizio elebiduna: japoniera-galiziera)

## Erreferentziak
Antonia Padoani Bembo

**Antonia Padoani Bembo** (Venezia, c. 1640 &ndash; Paris, c. 1720) italiar musikagile eta abeslaria izan zen. Giacomo Padoani medikuaren eta Diana Pareschiren alaba zen. Luis XIV erregearentzat abestu zuen. Bere lanik adierazgarriena *L´Ercole amante* (1707) da.

### Bizitza 
Giacomo Padoani (1603-1666) eta Diana Pareschiren (1609-1676) alaba izan zen. Musika eta literatura ikasi zituen. Hainbat bidaia egin zituen Francesco Corbetta gitarra jolearekin; Viena, Brusela, Hannover, Espainia eta Paris barne. Era berean, Francesco Cavalliren ikaslea zen.

Abesten duen fligia (abeslari alaba) gisa identifikatzen da, kantu egiteko talentu jakin bat izanik. 1659an Lorenzo Bemborekin ( 1637 - 703 ) ezkondu zen, Pietro Bemboren ondorengoak. Ezkontzako lehen urtea pasatzen dute Veneziako Padoani etxean, non gatazkak aitaren eta senarraren artean sortzen diren. Hiru seme-alaba dituzte: Diana, Andrea eta Giacomo. Bere aitaren heriotzarekin, San Moises elizara bizitzera joaten dira Veneziatik. 1672. urtean, Lorenzo Bembo dibortziatu eta Frantziara itzuli zen Louis XIV.aren babespean, Saint-Chaumont-eko Petite Union Chretienne des Dames de Saint Chaumont auzitegiaren babespean (Saint-Chaumont-ko Ladiesko Batasun Kristaua), Notre Dame de la Parroquia Bonne Nouvelle, Pariseko kanpoaldean.

### Lana 
Antonia Bembok bokalen genero lanak nagusiki osatzen ditu:

    Bost ahotsa divertimento

    Bi te deum

    Salmoen musikazioa, latinezko eta frantsesezko testuak

    Opera, L'Ercole (1707)

    Cantata, Clizia, soprano eta etengabeko maitalea

Bere lanak Parisko Bibliothèque Nationale-n mantentzen dira eta sei bolumen eta Ormoniche produzioni osatzen dute.

## Kanpo estekak
Rory Best

**Rory David Best** (Craigavon, 1982ko abuztuaren 15a) irlandar errugbilari ohia da, orpokatzaile postuan aritzen zena. Ulster Rugbyn jokatzeaz gain, Irlandako errugbi selekzioko kapitaina izan zen. Lau aldiz irabazi zuen Sei Nazioen Txapelketa: 2009, 2014, 2015 eta 2018an.

## Palmaresa 
### Ulster Rugby 
* Pro 12
** irabazlea: 2006

* Europako kopa
** finalista: 2012

### Irlandako selekzioa 
* 124 partida, 2005-2019 bitartean
* 60 tanto (12 entsegu)
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2009, 2014, 2015, 2018
** Grand Slam: 2009, 2018
** Triple Crown: 2006, 2007, 2009, 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rory Best, itsrugby.co.uk
*  Rory Best, ESPN webgunea, en.espn.co.uk
Kanibalizazio (produktua)

**Produktuen kanibalizazioa** produktu batek beste baten kontsumoa, salmenta edo merkatu kuota murrizteari ematen zaio izena da.

Zenbaitetan, enpresa batek produktu berri bat merkaturatu eta, harez geroztik, kontsumitzaileak produktu berria erosten hasten dira aurreko produktuak erosteari utziz. Produktuen arteko kanibalizazioa gerta ez dadin, komenigarria da produktuak aski ongi diferentziatzea.

## Kanpo estekak
Molly Pitcher

**Molly Pitcher** Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako Monmoutheko guduan borrokatu omen zen emakume bati jarritako ezizena da. Uste orokorra da emakume hori **Mary Ludwig Hays McCauley** zela. Molly Pitcherri buruzko kontakizun batzuk haziz joan diren heinean, historialari askok Molly Pitcher jada folkloreko osagaitzat hartzen dute, pertsona historikotzat jo beharrean, eta esaten dute beharbada benetako hainbat emakumeren ekintzak bilduz sortutako iruditegia ordezkatzen duela Molly Pitcherrek. Ezizena bera, gerran zeuden gizonei ura ematen zieten emakumeei ezarritako ezizenetik eratorria izan liteke.

## Mary Ludwig Hays 
**Mary Ludwig Hays** Filadelfian jaio zen, Pennsylvanian. Bere jaiotza dataren inguruan eztabaida dago, ehortzirik dagoen hilerrian jartzen duenaren arabera, 1744ko urriaren 13an jaio zen. Maria Margaretha eta Johann George Ludwing ziren bere gurasoak eta bera baino zaharragoa zen neba bat izan zuen, Johann Martin. Aita harakina zen. Ziurrenik ez zen inoiz eskolara joan eta ez zuen irakurtzen ere jakingo, garai hartan neska gazteek hezkuntza jasotzea dirua xahutzea kontsideratzen baitzen.

## Erreferentziak
Jacob Stockdale

**Jacob Stockdale** (Lisburn, Ipar Irlanda, 1996ko apirilaren 3a) irlandar errugbi jokalaria da, erdiko, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. Pro 14 Ligako Ulster Rugbyn jokatzen du, eta Irlandako errugbi selekzioko kidea da 2017tik. Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen 2018an.

## Palmaresa 
### Ulster Rugby 
* United Rugby Championship
** finalista: 2020
### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2018 
** Grand Slam: 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Barclay

**John Adam Barclay** (Hong Kong, 1986ko irailaren 24a) eskoziar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko erdiko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen zena. Glasgow Warriors, Scarlets eta Edinburgh Rugby taldeetan jokatu zuen, eta 2007–2019 bitartean Eskoziako selekzioan aritu zen.

## Palmaresa 
### Scarlets 
* Pro 12 Liga
** irabazlea: 2016-17

### Eskoziako selekzioa 
* 76 partida, 2007–2019 bitartean
* 35 tanto (7 entsegu)
* 2007ko, 2011ko eta 2019ko Munduko errugbi kopetan jokatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* John Barclay, en.espn.co.uk
* Estatistikak, itsrugby.fr
Gavin Hastings

**Andrew Gavin Hastings** (Edinburgh, 1962ko urtarrilaren 3a) eskoziar errugbilari ohia da, atzelari postuan aritzen zena. Watsonians RFC taldean jokatu zuen 1980-1997 bitartean, eta 61 partidatan aritu zen Eskoziako errugbi selekzioarekin, horietako 20tan kapitain. British and Irish Lionsen kapitaina izan zen 1993an Zeelanda Berrian egin zuten biran. Historiako eskoziar errugbilaririk hoberenetakotzat hartua da, Andy Irvinekin batera.

Scott Hastings errugbilari ohiaren anaia da.

## Palmaresa 
### Eskoziako errugbi selekzioa 
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1986, 1990 
** Grand Slam: 1990
** Triple Crown: 1990
** Calcutta Cup: 1986, 1990

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gavin Hastings, ESPN webgunea, en.espn.co.uk
Kontsumoko produktu

**Kontsumoko produktuak** edo **kontsumigarriak** kontsumitzaileek norberaren edo familiaren kontsumorako erosten dituzten produktuak edo zerbitzuak dira. Horien artean daude komenentziako produktuak, alderaketarako produktuak, espezializaziorako produktuak eta bilatzen ez diren produktuak.

## Motak 
* Komenentziako produktuak: askotan eta ahalegin baxuarekin erosten diren produktuak edo zerbitzuak dira. Bezeroek, produktu horien erosketa prozesua, aldez aurretiko planifikazio urriarekin eta parte hartze txikiarekin aurrera eramango dute. Enpresek aldiz, komunikazio masiboa eta banaketa zabala egingo dute, jende askori zuzenduko zaizkien produktu horien prezioa baxua delarik. Adibidez, xaboia eta gozokiak.
* Alderaketarako produktuak: sarritan erosten ez diren eta ahalegin handiarekin erosten diren produktuak edo zerbitzuak dira. Kontsumitzaileek, kalitate, prezio eta estiloari arreta handia jartzen diote. Aurrekoagatik, establezimendu gutxitan eta prezio altuarekin aurkitzen dira. Era berean, enpresak, produktu horiek saldu ahal izateko, salmenta pertsonala bideratzen du. Adibidez, etxetresna elektrikoak edo arropa.
* Espezialitaterako produktuak: ezaugarri bereziak dituzten produktu edo zerbitzuak direnez, kontsumitzaileek, markarekiko leialtasun handia daukate. Markarekiko leialak direnez, ez dituzte beste markekin alderatzen. Merkatu eremu zehatz bakoitzean produktu kopuru mugatua banatzen da, banaketa esklusiboa eramanez. Horregatik, prezio altua dute eta komunikazioa publiko zehatz bati zuzenduta egongo da. Adibidez, luxuzko ondasunak.
* Bilatzen ez diren produktuak: kontsumitzaileek ezagutzen eta erosteko asmorik ez dituzten produktuak dira. Horien prezioa aldakorra da, eta banaketa ere bai. Publizitatearen bidez kontsumitzaileei produktuen berri ematen zaie eta banatzaile zein ekoizleek, produktu hauen banakako salmenta aurrera eramango lukete. Adibidez, bizitza aseguruak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baneteuanba

**Baneteuanba** pop rock taldea Ondarroan sortu zen, 1987. urte inguruan.

## Ibilbidea 
Kideek ia hogei urtez mantendu zuten bizirik taldea, bere denbora librean entsaiatuz eta ia hilero kontzerturen bat eskeiniz. Guztira, lau maketa, hiru diskolan (bat, Hor Konpon taldearekin erdibana) eta bilduma bat ekoiztu zuten, "Zeure beixakin", "Goazen zerure", "Rubixi", "Pilo bat urte", "Zapaltzailik (nahaste guztik)", "Hil arte holaik bixitxi", "Izar fugas", "Zeuaz beti, "Izar ume" edo "Olato tartin" bezalako kantuekin. Hitzak Jon Todor "Jonto" Txakartegik idazten zituen, Ondarroako euskalkian.

Aldaketa batzuk jasan zituzten bere ibilbidean, kide batzuk joan eta beste berri batzuk bilduz. Adibidez, 1990eko hamarkadan, A Santo De Que taldeko Jesus Perez gitarrista batu zitzaien eta, 2000. urte inguruan, Jon Villacorta musikari gaztea. 2007ko azaroaren 4an, Baneteuanba taldekoek agur esan zuten kontzertu bat eskainiz beren herrian.
# Baneteuanba (2001, Gaztelupeko Hotsak)
# Tokixak eta lekuak (2006, autoedizioa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazki galeria, kontzertua Ondarroako gaztetxe zaharrean, 1992an.
Basoetako finlandiar

**Basoetako finlandiarrak** (, , ) Finlandiako Savonia eta iparraldeko Tavastia eskualdeetan jatorria zuten finlandiar etorkinak izan ziren, XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendeko lehen zatian Suedia eta Norvegiako eskualde basotsuetan kokatu zirenak. Bertan bere luberri eta erreketan oinarritutako nekazaritza tradizionalari ekin zioten eta basoak baserri bilakatu zituzten. XVIII. mendearen amaierarako, basoetako finlandiarrek eskualde berrietako kulturak bereganatu zituzten eta savoniar aldaeretako bat zen bere hizkuntza, gutxiengo txiki bati esker XX. menderaino iraun zuena, galdu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak