Mary Shelley

**Mary Wollstonecraft Shelley** (Londres, Ingalaterra, 1797ko abuztuaren 30a-1851ko otsailaren 1a) idazle britainiarra izan zen.

William Godwin anarkistaren eta Mary Wollstonecraft emakumeen eskubideen defendatzailearen alaba izan zen. 1816an Percy Bysshe Shelley poeta erromantikoarekin ezkondu zen, eta hura hil zenean haren lanak argitaratu zituen. Bere obrarik ezagunena *Frankenstein* (1818) da, izu eleberrietako maisulantzat hartua dena. Horrez gain, beste nobela eta obra batzuk idatzi zituen, horien artean: *The last man* (1826, *Azken gizona*) eta *Lodore* (1835) autobiografia. Bere senarraren obra editatu eta sustatu zuen.

Buruko minbiziak jota hil zen 53 urterekin.

Frankenstein liburua badago euskaratuta, Iñigo Errasti Aranbarri itzultzaileak egina (2013).

## Bizitza 
[ezkerrera|alt=|thumb|339x339px|[Ainara Azpiazu Aduriz|Ainara Azpiazu "Axpik" egindako erretratua]]left|thumb|thumbtime=330|start=0|Mary Shelley-en Frankenstein, eleberri beldurgarri bezain filosofikoa.
Mary Shelley, Mary Wollstonecraft Godwin bezala jaio zen Londresen 1797an. Haren gurasoak ezagunak ziren garai hartako idazle, artista eta politikari erradikalen artean, eta eragina izan zuten Maryren izaeran eta obran. 

Mary Wolstonecraft (1759-1797), alaba jaio eta egun gutxitara hil zena, feminismoaren aitzindaritzat kontsideratzen da. Idazle ezaguna izan zen, eta obra batengatik egin zen batez ere ospetsua: *Emakumeen eskubideen defentsa*. Mary Shelleyk bere amaren liburuak irakurri zituen eta hura miresten zuen. 

William Godwin (1756-1836) filosofo erradikala eta Erromantizismoaren teorikoa izan zen. Haren etxean garai hartako poetarik onenak biltzen ziren. Maryk lau urte zituenean bere aita berriro ezkondu zen; ez zuen harreman onik izan bere amaordearekin eta horrek amaren hutsunea handitzen zuen. 

1816ko udan bikoteak egun batzuk pasa zituen George Gordon Byron, John William Polidori eta Claire Clairmont-ekin batera Genevatik gertu dagoen Léman aintzira ondoko Colognyko etxe batean eta han sortu zen Frankenstein eleberriaren ideia. Eleberria urtarrilaren 1818an argitaratu zen. 

1816 urtearen bukaeran ezkondu ziren, Percyren lehenengo emazteak bere buruaz beste egin ondoren. 1818an Italiara joan ziren bizitzera. Guztira lau seme-alaba izan zituen, baina batek bakarrik iraun zuen bizirik: Percy Florence. Bere senarra ere itota hil zen 1822an. Hurrengo urtean, Ingalaterrara itzuli zen eta bere semearen hezkuntzan eta bere idazle lanetan zentratu zen. Bere bizitzako azken urteetan sarritan egon zen gaixorik. 1851ean, tumore baten ondorioz hil zen, 53 urte zituelarik. 

## Obra 
Mary Shelleyk eleberriak, istorio laburrak, bidaia liburuak, gutunak eta biografiak idatzi zituen. Bere eleberrien artean, Frankenstein da ezagunena. Nobela gotikoa eta erromantikoa da, baina gotikoa modu berritzailean, ez baitira agertzen osagai magiko eta naturaz haratagokoak. Ilustrazioak planteatutako ideiak agertzen dira liburuan: aurrerapenaren eta zientziaren mugei buruzko eztabaida, hain zuzen ere.  Zientzia fikzioa, gotikoa eta erromantizismoa gurutzatu, eta bizitzaren sorrera eta suntsipenaren gaiak hartu zituen langai Shelleyk.

### Lanak 
Mary Shelleyren lan nabarmenenak:

* ''History of a Six Weeks' Tour* (1817)
* *Frankenstein edo Prometeo modernoa* (*The Modern Prometheus,* 1818)

* *Mathilda* (1819)

* *Valperga; or, The Life and Adventures of Castruccio, Prince of Lucca* (1823)
* *Posthumous Poems of Percy Bysshe Shelley* (1824)
* *The Last Man* (1826)
* *The Fortunes of Perkin Warbeck* (1830)
* *Lodore* (1835)
* *Falkner* (1837)
* *The Poetical Works of Percy Bysshe Shelley* (1839)
* Contributions to *Lives of the Most Eminent Literary and Scientific Men'' (1835–39), part of Lardner's *Cabinet Cyclopaedia*
* *Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842, and 1843* (1844)

### Euskaratuak 
* *"Frankenstein edo Prometeo modernoa"*. Erein, 2013. Itzultzailea: Iñigo Errasti Aranbarri
* *"Frankenstein agurgarria"*. Elkar, 2024. Pettik eta Ana Galarragak egindako disko-liburua.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Mary shelley-1100x550.jpg|alt=
Fitxategi:MaryShelleyEaston3.jpg|alt=
Fitxategi:Mary Shelley erretratua.tif|alt=
Fitxategi:MARY SHELLEY 1797-1851 Author of Frankenstein lived here 1846-1851.JPG|alt=
Fitxategi:Mary Shelley Blue Plaque on the Wall of St Peter's Churchyard, Bournemouth.jpg|alt=
Fitxategi:Frankenstein 1910.ogv
Fitxategi:Grave of Mary Wollstonecraft Shelley - geograph.org.uk - 1861397.jpg|alt=
Fitxategi:Wollstonecraft Shelley Grave 1.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura
* Literatura europarra
* Literatura unibertsal
* Zientzia-fikzio

* Bizenta Mogel
* Iñigo Errasti
* Edgar Allan Poe
* Lord Byron
* William Butler Yeats
* Quim Monzó
* Ingolstadt
* Frankenstein
* Prometeo
* Chamonix-Mont-Blanc
* Eleberri gotiko
* Ray Bradbury
* Alkimia
* Percy Bysshe Shelley
* William Godwin
* Matthew Lewis
* Frankenstein Gaztetxoa
* Mary Wollstonecraft
* Beldurrezko eleberri
* Pierre Wininger
* Frankenstein (1931ko filma)
* Mary Shelley's Frankenstein
* Rowing with the Wind
* Neil Gaiman
* Frankenstein (1910eko filma)
* Erasmus Darwin
* 47. Oscar Sariak
* Gizon Basatia
* Natasha Richardson
* Elle Fanning
* Elsa Lanchester
* John William Polidori
* Bride of Frankenstein
* The Frankenstein Chronicles
* The Curse of Frankenstein

## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commonsen, **Mary Shelley**rekin lotutako irudiak
* Gutenberg egitasmoan Mary Shelleyren lanak.
* Romantic Circles webgunean Mary Shelleyren kronologia eta bibliografia