open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alicja Kotowska

**Maria Jadwiga Kotowska** (Varsovia, 1899ko azaroaren 20a – Wielka Piaśnica, 1939ko azaroaren 11), ***Alicja*** erlijio-izena zuena, poloniar moja izan zen, Piztueraren kongregazioko kidea. 1934 eta 1939 artean Wejherowoko komentuko buru izan zen. 1939an Gestapok atxilotu eta fusilatu zuen. 1999an dohatsu izendatu zuten, Bigarren Mundu Gerrako 108 martirien artean.

## Bizitza 
Kotowska 1899ko azaroaren 20an jaio zen familia katoliko fededun batean, zortzi seme-alabetatik bigarrena. Lehen Mundu Gerran erizain gisa lan egin zuen. 1922ko uztailaren 29an Piztueraren kongregazioan sartu zen, Alicja erlijio-izena hartuz, eta 1924ko otsailaren 2an botoak eman zituen, baina bere eginkizunez gain ikasketa akademikoak jarraitu zituen, 1929an kimikako masterra lortuz. Geroago, irakasle eta eskolako zuzendari gisa aritu zen.

1939ko urriaren 24an, Gestapok atxilotu zuen otoitzean zegoela, eta azaroaren 11n fusilatu zuen beste 300 poloniar eta judu baino gehiagorekin batera. Lekukoek jakinarazi zutenez, garraiatzen ari zirela haur juduak kontsolatzen ikusi zuten.

1999ko ekainaren 13an, Joan Paulo II.a aita santuak dohatsu izendatu zuen Bigarren Mundu Gerrako 108 martiri poloniarren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambre ibaia

**Lambre ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 15 kilometro luze ditu.

Pena de Uz mendian jaio eta Betanzosko itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Ikaridina

**Ikaridina** (ingelesez: *icaridin*), **pikaridina** (ingelesez: *picaridin*) ere deitua, intsektu-uxagarri bat da, azalean edo arropan zuzenean erabil daitekeena. Eraginkortasun zabala du hainbat artropodoen aurka, hala nola eltxoak, akainak, euliak eta arkakusoak. Ia koloregabea eta usaingabea da. 2010ean egindako ikerketa batek erakutsi zuen pikaridina espraiak eta kremak %20ko kontzentrazioan 12 orduko babesa ematen zutela akainen aurka. DEETek ez bezala, **ikaridinak** ez ditu plastikoak edo sintetikoak disolbatzen, usaingabea eta koipegabea da eta toxikotasun arrisku txikiagoa du eguzkitako kremarekin erabiltzen denean, bi konposatuen larruazalaren xurgapena murriztu baitezake.

*Picaridin* izena Osasunaren Mundu Erakundeari (OME) Nazioarteko Izendapen Komuna gisa proposatu zitzaion, baina OMEk onartu duen izen ofiziala *ikaridina (icaridin)* da.. Kimikaria piperidina familiaren parte da, farmazia eta alkaloide askorekin batera, hala nola piperina, piperbeltz beltzari bere zapore mina ematen diona.

Izen komertzialak *Bayrepel* eta *Saltidin* dira, besteak beste. Bayer enpresa kimikoak garatu zuen konposatua 1980ko hamarkadan, eta **Bayrepel** izena eman zioten. 2005ean, *Lanxess AG* eta *Saltigo GmbH* filiala Bayerretik banandu ziren eta produktuak **Saltidin** izena hartu zuen 2008an.

1998tik Europan saldu denez (intsektuen uxatzaile salduena izanez), 2020ko uztailaren 23an, Europako Batzordeak berriro onartu zuen ikaridina, uxatzeko produktuetan erabiltzeko. Onespena 2022ko otsailaren 1ean sartu zen indarrean, eta hamar urteko indarraldia du.

## Eraginkortasuna 
Ikaridina eta DEET eskura dauden intsektu-uxagarri eraginkorrenak dira. 2018ko berrikuspen sistematiko batek ez zuen aurkitu icaridina eta DEETen arteko errendimendu ezberdintasun koherenterik azterketetan, eta ondorioztatu zuen eltxo-uxatzaile gogokoenak ere badirela. Adierazi zuen DEETen % 50ek babes luzeagoa eskaintzen duela, baina herrialde batzuetan ez dagoela eskuragarri.

Ikaridina DEET bezain eraginkorra dela jakinarazi dute, %20ko kontzentrazioan, DEETri lotutako narritadurarik gabe. OMEren arabera, ikaridinak "aldarapen-propietate bikainak erakusten ditu, DEET estandarraren parekoak, eta, askotan, hobeak". 

## Ondorio kaltegarriak 
Ikaridinak begi-narritadura arina edo moderatua eragin dezake ukipenean, eta zertxobait toxikoa da irentsiz gero.

## Ikus, halaber 
* DEET
* Intsektizida

## Erreferentziak
Anllóns ibaia

**Anllóns ibaia** edo **Ber ibaia**, , Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 62,9 kilometro luze ditu.

A Laracha udalerriko Soandres parrokian jaio eta Corme eta Laxeko itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Río Grande (Camariñas itsasadarra)

**Río Grande ibaia**, **Portoko ibaia** edo **Ponteko ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 38,6 kilometro luze ditu.

Santa Comba udalerriko Pico de Meda mendian jaio eta Camariñasko itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Xuvia ibaia

**Xuvia ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 32,5 kilometro luze ditu.

Serra mendietan jaio eta Ferrolgo itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Castro ibaia (Ares itsasadarra)

**Castro ibaia**, **Dana ibaia**, **Dama de los Frafes** edo **Rego de Laraxe**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 6,24 kilometro luze ditu.

Cabanas udalerriko Relousada herrian jaio eta Aresko itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Xallas ibaia

**Xallas ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 64,5 kilometro luze ditu.

Santa Comba udalerrian jaio eta Corcubióngo itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Timothy Yu Gyoung-chon

**Timothy Yu Gyoung-chon** (; Seul, 1962ko irailaren 4a – *ibidem*, 2025eko abuztuaren 15a) hegokorear elizgizon katolikoa izan zen, 2013tik 2025era Seulgo apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Yu Gyoung-chon 1962ko irailaren 4an jaio zen Seulen, Peter Yu Tak eta Lucia Park Geum-soonen lau seme eta bi alabetatik gazteena.

Bigarren hezkuntzako lehen mailan Seodaemun katedralean bataiatu zen, eta ordutik aurrera Myeongdong katedralean boluntario gisa aritu zen. 1978an, Seulgo Seongshin ikastetxean sartu zen.

Koreako Unibertsitate Katolikoan graduatu ondoren, 1988an Alemaniara joan zen Würzburgeko Unibertsitatean ikastera. Lau urte geroago teologian doktoretza lortu zuen Frankfurteko San Jurgi Unibertsitatean eta urte berean apaiztu zen.

Ondoren, Koreako Unibertsitate Katolikoan irakasten hasi zen, eta Seulgo Artxidiozesiako Pastoraltza Kontu Integratuen Institutuko zuzendari izan zen 2008tik 2013ra. 2013ko abuztuaren 27an Myeongil-dongeko parroko izendatu zuten, eta lau hilabete geroago, 2013ko abenduaren 30ean, Seulgo apezpiku laguntzaile.

Seulgo Santa Maria ospitalean hil zen 2025eko abuztuaren 15ean, behazun-bideetako minbiziaren ondorioz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viðoy

**Viðoy**, , Faroeak uhartediko uharte iparraldekoena da. 

2018an 605 biztanle zituen.

Uharte honetan Enniberg lurmuturra deritzon itsaslabar eremua dago.
Burelako torkea

**Burelako torkea**, Galizian topatutako torke handiena da. 

1945an nekazari batek Burela udalerrian ustekabean Burelako kastroan aurkitua, hasiera batez eltze baten heldulekua zela uste izan zen. Halere, torke bat da, Antzinaroko nolabaiteko lepokoa eta K.a. II. eta III. mendeen artean datatua dago.
Gezahegne Abera

**Gezahegne Abera** (amharez: ገዛኸኝ አበራ; 1978ko apirilaren 23an jaioa) etiopiar atleta bat da eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako maratoi lasterketa irabazi zuen.

Etyan jaioa, Arsi probintzian, Gezahegneren lehen nazioarteko lehiaketa 1999ko Los Angelesko Maratoia izan zen, eta laugarren postuan amaitu zuen, hiru kenyarren atzetik. Horri esker, 1999ko Etiopiako Munduko Txapelketako taldean lekua lortu zuen, hamaikagarren postuan amaituz.

1999ko denboraldiaren amaieran, Gezahegnek bere lehen nazioarteko maratoia irabazi zuen, Japoniako Fukuokako maratoian lehen postuan amaituz. Maratoi hori berriro irabazi zuen 2001ean eta 2002an. Bestalde, 2000. urtean, Gezahegnek bigarren postuan amaitu zuen Bostongo Maratoian.

2003an, Gezahegnek Londresko Maratoia irabazi zuen 2:07:56 denborarekin. 2003ko Munduko Txapelketan, Gezahegnek lasterketa utzi behar izan zuen lesio baten ondorioz, baina 2004ko Etiopiako Olinpiar Jokoetako taldean hautatu zuten. Berriz ere, lesioak lasterketatik kanpo utzi zuen. Bere emaztea, Elfenesh Alemu, ere 2004ko Olinpiar Jokoetako taldean hautatu zuten, emakumezkoen maratoian laugarren postuan amaituz.

Gezahegneren lesio errepikatuek bere korrikalari ibilbidea nahiko gazte amaitu zuten. Berak eta bere emazteak hotel eta higiezinen garapen negozio bat dute, eta orain Etiopiako atletismo federazioko batzordeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Cedeira (Cedeira)

**Santa María do Mar de Cedeira**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cedeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 12 biztanle zituen.
Cervo (Cedeira)

**Santalla de Cervo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cedeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 166 biztanle zituen.
Esteiro (Cedeira)

**San Fiz de Esteiro**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cedeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 484 biztanle zituen.
Práxedes Mateo Sagastaren hamalaugarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamalaugarren gobernua**, 1901eko martxoaren eta 1902ko martxoaren artean, Sagastaren Espainiako Lehen Ministro gisa izan zen, eta Borboien Berrezarkuntza sistema politikoaren azken etaparen parte izan zen. Aldi hau laburra baina esanguratsua izan zen, batez ere 1898an azken koloniak (Kuba, Puerto Rico eta Filipinak) galdu ondoren testuinguru konplexu batean ezarritako gizarte eta politika erreforma batzuengatik.

## Testuinguru orokorra 
Espainiak Berrezarkuntza sistemaren krisi bat jasaten ari zen, *turnismo*aren (liberalen eta kontserbadoreen arteko txandakatzea adostua) desprestigioa galduz.

Espainia-Estatu Batuak Gerran (1898) izandako porrotak herrialdea depresio ekonomiko, demoralizazio sozial eta erreforma beharraren egoeran utzi zuen.

Alderdi Liberala, Sagastak gidatuta, boterera itzuli zen Silvela (Kontserbadorea) 1901eko martxoan dimisioa eman ondoren.

## Neurria eta erreformak 
Udal hauteskunde sistemaren erreforma:

* Udal kontseiluetarako hauteskunde lege bat (1901eko Legea) sustatu zen, tokiko mailan errolda bidezko sufragioa ezabatuz eta gizonezkoen udal sufragio unibertsala ezarriz.

* Erreforma honek demokratizazio eta parte-hartze politiko handiagoa bilatzen zuen, nahiz eta bere eragina kazikismoak (buruzagi politikoak) mugatu zuen.

Hezkuntza Laikoa:

* Eliza hezkuntzan duen eragina murrizten saiatu zen, doako eskola laikoak eta publikoak sustatuz.

* Neurri hauek sektore kontserbadoreenen eta Elizaren beraren oposizioa sortu zuten.

Arazo militarra:

* Gobernuak armadaren baldintzak hobetzen eta 1898ko hondamendiaren ondoren jasotako arazo batzuei aurre egiten saiatu zen.

* Hala ere, ez zen erreforma sakonik lortu, eta militarren arteko istiluak jarraitu zuten.

Politika ekonomiko eta soziala:

* Ez zen egitura-aldaketa handirik ezarri, baina politika moderatu eta kontinuista mantendu zen, egonkortasun ekonomiko maila bat bilatuz.

* Administrazio eta fiskal erreforma txikiak sustatu ziren.

## Gobernuaren eta legatuaren amaiera 
Sagastak, jada adinekoa (70 urte baino gehiago) eta osasun txarra zuela, 1902ko martxoan dimisioa eman zuen, baina gobernu berri bat hedatu zen berarekin agindupean.

Handik gutxira, 1902ko maiatzaren 17an, Alfontso XIII.a adin nagusikotzat jo zuten, bere erregealdi eraginkorraren hasiera eta Maria Kristinaren erregeordetzaren amaiera markatuz.

Gobernu hau liberalismo dinastikoaren azken erreformismo ahalegin handia dela uste da, baina baita Berrezarkuntza sistemaren zisne-kantua ere, 1902ko erregimenaren sorreraren aurretik.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamabosgarren gobernua
* Práxedes Mateo Sagastaren hamaseigarren gobernua
* Práxedes Mateo Sagastaren hamazazpigarren gobernua

## Kanpo estekak
Mero ibaia

**Mero ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 40,7 kilometro luze ditu.

Tieira mendian jaio eta Coruñako itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Cuíña (Ortigueira)

**Santiago de Cuíña**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ortigueira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 290 biztanle zituen.
Devesos (Ortigueira)

**San Sebastián de Devesos**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ortigueira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 109 biztanle zituen.
Alejandro Lerrouxen laugarren gobernua

**Alejandro Lerrouxen laugarren gobernua**, 1934ko urriaren eta 1935eko apirilaren artean, aldi bereziki nahasia izan zen Espainiako Bigarren Errepublikan, krisi politiko, sozial eta ekonomiko larri batek markatua. Gobernu hau Biurteko Erradikal-Cedista (1933-1935) izeneko bi urteko aldiaren parte izan zen, 1933ko hauteskundeetan eskuin muturreko garaipenaren ondoren joera kontserbadore batek markatua.

## Gobernuaren hasieraren testuingurua (1934ko urria) 
Lerrouxen gobernua krisi politiko larri baten ondoren eratu zen: 1934ko urrian, CEDAk (Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa), José María Gil-Roblesek zuzenduta, gobernuan parte-hartze handiagoa eskatu zuen. CEDAko hiru ministro Lerrouxen kabinetean sartu zirenean, 1934ko Urriko Iraultza lehertu zen, Asturiasen eta Katalunian bereziki agerraldi biziekin.

## Lerroux Gobernuaren Ezaugarriak (1934ko urria - 1935eko apirila) 
1934ko Urriko matxinadaren errepresioa

* Gobernuak gogor erantzun zion matxinadari, batez ere Asturiasen, non armadak (Francoren agindupean, orduan jenerala zenaren agindupean) matxinada indarkeria handiz zapaldu zuen.

* Katalunian, Autonomia Estatutua bertan behera utzi zuten, eta Generalitateko presidentea, Lluís Companys, eta bere gobernu osoa espetxeratu zituzten.

Politika Kontserbadoreak:

* CEDAren (Langileen Alderdi Demokratikoa) presiopean, gobernuak lehen bi urteetako (1931-1933) hainbat erreforma aurrerakoi atzera botatzen hasi zen, hala nola nekazaritza erreforma eta lan lege batzuk.

* Langileen eskubideetan atzerapauso bat egon zen, eta horrek gizarte-atsekabea sortu zuen.

Gobernuaren barne-tentsioak:

* Lerroux lehen ministroa bazen ere, eragin politikoa CEDAren esku zegoen, eta honek gobernua babesten zuen lidergo osoa hartu gabe, boterearen erantzukizun zuzena bere gain hartzea saihesteko joko estrategiko batean.
* Lerroux, Alderdi Errepublikar Erradikaleko buruzagiak, CEDAren interes kontserbadoreak eta zilegitasun errepublikanoa orekatzen saiatu zen, eta horrek etengabeko tentsioak sortu zituen.

Higadura politikoa eta eskandaluak:

* Hilabete hauetan, Alderdi Erradikalaren gainbehera agertzen hasi zen, eta eskandalu horiek areagotu egingo zuten, hala nola merkatu beltzaren eskandalua (1935eko urrian jada).
* Lerrouxen jarrerak prestigioa galtzen hasi zen bai ezkerreko bai sektore kontserbadoreen artean.

-Eliza eta Armadarekiko harremanak:

* Gobernuak tentsioak arindu zituen Elizarekin, lehen bi urteetako politika laikoarekin alderatuta.
* Armadak protagonismo handiagoa lortu zuen, batez ere Urriko matxinada zapaltzeko izan zuen paperaren ondoren.

## Gobernuaren amaiera (1935eko apirila) 
1935eko apirilean, Lerroux beste gobernu bat eratuko zuen. Hala ere, bere boterea ahulduta zegoen jada, eta garai hartako ezegonkortasuna okerrera egin zuen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Anos (Cabanas de Bergantiños)

**San Estevo de Anos**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cabana de Bergantiños udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 301 biztanle zituen.
Vilanova de Santiso (Malpica de Bergantiños)

**Santirso de Vilanova de Dantiso**, Espainiako ipar-mendebaldeko Malpica de Bergantiños udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 403 biztanle zituen.
Malpica de Bergantiños (Malpica de Bergantiños)

**San Xulián de Martiño de Cambre**, Espainiako ipar-mendebaldeko Malpica de Bergantiños udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 2.602 biztanle zituen.
1888ko Bartzelonako erakusketa unibertsala

**1888ko Bartzelonako erakusketa unibertsala**, 1888ko apirilaren 8a eta abenduaren 9a artean, Kataluniako Bartzelona hiruburuan egindako nazioarteko erakusketa izan zen.

Denera 22 herrialdek parte hartu eta 2.240.000 bisitari bertaratu ziren. Ciutadella parkean burutu zen.
Bernat Lakarra plaza

**Bernat Lakarra plaza**, , Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian. 

Erdi Aroan Baionako Artzapezpikua izandako Bernat Lakarraren omenezko izena darama.
Montoxo (Cedeira)

**San Xiao do Montoxo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cedeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 320 biztanle zituen.
Louis Pasteur plaza (Baiona)

**Louis Pasteur plaza**, Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian. Baionako katedralaren atzealdean dago.

Louis Pasteur frantziar zientzialariaren imenezko izena darama eta erdian iturri bat du.
1929ko Bartzelonako nazioarteko erakusketa

**1929ko Bartzelonako nazioarteko erakusketa**, 1929ko maiatzaren 20a eta 1930eko urtarrilaren 15a artean, Kataluniako Bartzelona hiruburuan egindako nazioarteko erakusketa izan zen.

Montjuïc mendian 118 hektareako instalakuntzan burutu zen eta garaiko 130 milioi pezetako kostua izan zuen.
Chiesa del Purgatorio (Matera)

**Purgatorioko** edo **Garbitokiko Eliza (**italieraz **Chiesa del Purgatorio)** Matera hiriko (Italia) Via Ridola kalean kokatutako estilo barrokoko eliza da. Garbitokiarekin eta bizitzaren ondorengoarekin lotura iradokitzailea fatxadaren gainean dauden burezur kopuru handiak adierazten du, denboraren iragankortasunaren gai barrokoa islatzen duten elementu ikonografikoak. 

## Historia eta deskribapena 
Eliza 1725 eta 1747 artean eraiki zen eta hiriko Garbitokiko Kofradiak finantzatu zuen.  Eliza Giuseppe Fatone Andriakoak diseinatu zuen, eta fatxada, berriz, Vitoantonio Buonvinok eta Bartolomeo Martemuccik. Fatxada heriotzaren eta erredentzioaren gaiei buruzko apaingarri sorta batek bereizten du, goiko aingeruetatik hasi eta egurrezko atarian irudikatutako burezurretaraino.

Elizaren barnealdea gurutze greko baten formakoa da. Erdiko atala kupula oktogonal batek errematatzen du, korintiar kapitelak dituzten zutabeek eusten dioten zinborio baten gainean. 

Alboetako bi erretaulek XVIII. mendeko margolanak dituzte, eta aldare nagusiaren atzean *San Gaetano eta Ama Birjinaren* mihise bat dago. Barruan, hiriko bi zaindarien estatuak ere badaude, Madonna della Brunarena eta San Eustakiorena alegia.

Sarrerako atariaren gainean, egurrezko koru baten gainean, Leonardo Carellik 1755ean eraikitako organoa dago; bere jatorrizko soinu ezaugarriak ia aldatu gabe mantendu ditu. Camillo Liguorik zaharberritu zuen XVIII. mendearen amaieraren eta hurrengoaren hasieraren artean, eta Nicola Canosak 2006an. 

Ostiralero, Errusiako Eliza Ortodoxoaren zeremoniak egiten dira elizan 21. mendean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Chiesa del Purgatorio (Matera) 02.jpg|Zinborioa eta fatxada alde batetik ikusiak.
Fitxategi:Chiesa del Purgatorio - Matera 04.jpg|Burezur ugarietako bat.
Fitxategi:Matera - Chiesa del Purgatorio - 2023-09-18 23-31-15 001.jpg|Fatxada eta eliz ataria.
Fitxategi:Matera - Chiesa del Purgatorio 04.jpg|Atea barrutik ikusia, eta organoa.
Fitxategi:Matera BW 2016-10-15 13-24-31 2.jpg|Aldare nagusia.
Fitxategi:Dettaglio interno chiesa del Purgatorio.jpg|Kupula partzialki ikusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belka eta Strelka

thumb|200px|Belka
thumb|200px|Strelka

**Belka eta Strelka** zakur sobietarrak 1960ko abuztuaren 19an, Lurraren inguruan orbitan ibili ostean bizirik itzuli ziren lehen izaki bilakatu ziren. Misioaren helburua organismoek kanpoko espazioan zero grabitatearen eraginpean egotearen aurrean dituzten erreakzioak egiaztatzea eta ulertzea zen.

Espazioko norgehiagokan murgilduta zeuden AEB zein SESBk animaliekin egin zituzten probak, gizakiak bidali aurretik. Belka eta Strelkaren kasuan, Vostok ontzian bidaiatuta, ontziaren beraren funtzionamendua aztertu eta izaki bizidunen erreakzioak ikertzea zen xedea. Era berean, zorabio espazialaren lehen kasu erregistratua jazo zen, zakurretako batek botaka egin baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Margai

**Albert Michael Margai** (Gbangbatoke, 1910eko urriaren 10a – Freetown, 1980ko abenduaren 18a) Sierra Leonako lehen ministroa izan zen 1964tik1967ra.

Milton Margairen erdi anaia izan zen. Heziketa katolikoa jaso zuen St Edwards Schoolen eta erizaina izan zen 1931tik 1944ra. Ondoren, Londresera joan zen zuzenbidea ikastera, eta abokatu-bulego bat izan zuen Freetownen.

1951n Sierra Leonako protektoratuko Kontseilu Legegileko kide hautatu zuten. 1952an Hezkuntza ministro izendatu zuten eta 1957an diputatu.

Independentzia lortu ondoren, Finantza, Hezkuntza, Nekazaritza eta Baliabide Naturalen ministroa izan zen. Milton anaia hil ondoren, Albert lehen ministro izan zen 1964tik 1967ra.

Sierra Leonako Alderdi Nazionalaren sortzailea izan zen 1949an. Hala ere, Siaka Stevensekin Miltonekin baino gehiagotan aliatu zen. Sierra Leonako Herriaren Alderdiko burua izan zen eta, ondoren, Herriaren Alderdi Nazionala sortu zuen. Buruzagi tradizionalek politikan parte hartzearen aurka agertu zen. Mende etniari mesede egin zion armadan sar zitezen.

1967ko hauteskundeetan Stevensek irabazi zuen gehiengo ahul batekin, baina Margaik ez zuen emaitza onartu, hauteskundeak baliogabetu zituen eta lege martziala ezarri zuen. 1968ko apirilean Margai estatu-kolpe batean kargutik kendu zuten.
Mandeo ibaia

**Mandeo ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 64,7 kilometro luze ditu.

Moscós mendatean jaio, Sobrado udalerrian, eta Betanzosko itsasadarran urak Atlantikoan isuritzen ditu.
Sor ibaia

**Sor ibaia**, Espainiako Lugoko probintzia eta Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 55,9.kilometro luze ditu.

As Pontes de García Rodríguez udalerriko Ambosores parrokian jaio eta Barqueiroko itsasadarran urak Kantauri itsasoan isuritzen ditu.
Mera ibaia (Ortigueira itsasadarra)

**Mera ibaia**, Espainiako Coruñako probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 29 kilometro luze ditu.

Faladoira mendilerroan jaio eta Ortigueirako itsasadarran urak Kantauri itsasoan isuritzen ditu.
Takedda

**Takedda** antzinako hiria eta erresuma izan zen, gaur egungo Nigerren kokatua. Azelik wan Birniko aztarnategi arkeologikoa antzinako Takeddaren hondakinak direla uste da.

## Historia 
Sanhajak, Magreben bizi zen bereber tribuen konfederazioak, Takedda sortu zuen. XIV. mendean (beharbada lehenago eta geroago ere bai), Takeddako Erresumako tuaregek, Aïr mendigunearen mendebaldean zeudenak, garrantzi handia izan zuten distantzia luzeko merkataritzan, batez ere bere kobrezko meategien garrantziagatik. Ibn Battutak bisitatu zuen Takedda, 1353an Maliko Inperiotik itzuli zenean.

K.a. lehen milurtekoko kobrezko lanaren aztarnak aurkitu dituzte. Danilo Grébénart arkeologo frantziarrak induskatu zuen aztarnategia, eta historiaurreko metal-industria ez-ferroso horren esanahia aztertu zuen.

Mansa Sakouraren erregealdia hirirako onuragarria izan zela dirudi, nahiz eta jarrera politikoa gorabehera. Maliko bere Inperioari lehen konkistak gehitu zizkion, antzinako Wagadouko Takrur eta Diara probintziak barne. Hala ere, haren konkistak ez ziren Wagadouko mugetan gelditu. Senegalen ere borrokatu zuen, Dyolof wolof probintzia konkistatu zuen. Gero armada ekialdera eraman zuen, Takeddako kobredun eskualdea menderatzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
*
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
San Angeloko elizbarrutia

**San Angeloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1961eko urriaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Angelon dago. Egun apezpikua Michael Sis da.

## Ordinarioak 
* Thomas Joseph Drury (1961-1965)
* Thomas Ambrose Tschoepe (1966-1969)
* Stephen Aloysius Leven (1969-1979)
* Joseph Fiorenza (1979-1984)
* Michael David Pfeifer (1985-2013)
* Michael Sis (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laredoko elizbarrutia

**Laredoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 2000ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Laredon dago. Egun apezpikua James Anthony Tamayo da.

## Ordinarioak 
* James Anthony Tamayo (2000-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskaldunen plaza (Baiona)

**Euskaldunen plaza**, , Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian.

Bertan Euskaldunen plazako autobus geltokia eta Baionako Turismo Bulegoa daude.
Mitxoleta-loreak

***Mitxoleta-loreak***, baita ere ***Lorontzi eta loreak***, 1887ko Vincent van Gogh margolari holandarraren margolana da. Olioa mihise gaineko teknika erabili zuen margotzeko. 

Kairoko (Egipto) Mohammed Mahmoud Khalil Museotik bi aldiz lapurtu dute, 1977an eta 2010ean hurrenez hurren. 2010etik ez da berreskuratu eta haren egoera ez da ezagutzen. Berrogeita hamar milioi dolar inguru balio omen du.

## Deskribapena 
Koadroan, Van Goghek Adolphe Monticelliri zion miresmena gogoratuz, hondo ilun batekin kontrastea egiten duten amapola hori eta gorriak dituen loreontzi bat agertzen da.

## Lapurretak 
1977ko lapurretaren ondoren, Kuwaiten hamar urte geroago berreskuratu zen koadroa. 2010ean, Egiptoko agintariek uste izan zuten mihisea berreskuratu zutela Kairoko Nazioarteko Aireportuan Italiara zihoan hegazkin batera zihoazen bi susmagarri italiar harrapatu eta ordu gutxira. Ez zen horrela izan.

Naguib Sawiris aberatsak erreskate handi bat eskaini du koadroa berreskuratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Frantziskoko artxidiozesia

**San Frantziskoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1853ko uztailaren 29an ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza San Frantziskon dago. Egun artzapezpikua Salvatore Cordileone da.

## Ordinarioak 
* Joseph Sadoc Alemany (1853-1884)
* Patrick William Riordan (1884-1914)
* Edward Joseph Hanna (1915-1935)
* John Joseph Mitty (1935-1961)
* Joseph Thomas McGucken (1962-1977)
* John R. Quinn (1977-1995)
* William Levada (1995-2005)
* George Hugh Niederauer (2005-2012)
* Salvatore Cordileone (2012-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Patrick William Riordan (1883-1884)
* George Thomas Montgomery (1902-1907)
* John Joseph Mitty (1932-1935)
* William Levada (1995)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Denis J. O'Connell (1908-1912)
* Edward Joseph Hanna (1912-1914)
* Thomas Arthur Connolly (1939-1948)
* Hugh Aloysius Donohoe (1947-1962)
* James Thomas O'Dowd (1948-1950)
* Merlin Guilfoyle (1950-1969)
* William Joseph McDonald (1967-1979)
* Mark Joseph Hurley (1968-1969)
* Norman Francis McFarland (1970-1974)
* Francis Quinn (1978-1979)
* Pierre DuMaine (1978-1981)
* Daniel F. Walsh (1981-1987)
* Carlos Arthur Sevilla (1988-1996)
* Patrick J. McGrath (1988-1998)
* John Charles Wester (1998-2007)
* Ignatius C. Wang (2002-2009)
* William J. Justice (2008-2017)
* Robert McElroy (2010-2015)
* Robert Francis Christian (2018-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaarta

**Kaarta** edo '''Ka'arta''' mendebaldeko Afrikako erresuma banbara izan zen. Niger ibaiaren arroko erdialdean zegoen.

## Historia 
Kondairaren arabera, Sunsanak, Niangoloren semeak Mourdiahtik gertu Sounsan, Kaartako lehen hiriburua, 1635 inguruan sortu zuen. Bere seme Massa oso emankorra izan zen bai etxaldean eta bai logelan, bere boterea eta jabetzak zabalduz, bere alaba ugariak bere alde borrokatuko ziren gizonekin eta bere auzokoekin ezkonduz. Omar Tallek Nioros hartu zuen, eta Kaartako erregea eta bere familia heriotzara eraman zituen.

## Garai koloniala 
1878an, Louis Brière de l'Isle Senegalgo gobernadore frantziarrak indar bat bidali zuen Kaartako Erresumaren aurka, orduan Tukulor Inperioaren basailua zena eta Senegal ibaiaren iparraldeko ertzean zegoena. Parisko kolonietarako ministroak blokeatuta, Fouta Toroko Imanerriarentzat (orduan Frantziako estatu bezero bat) mehatxu bat zirela argudiatu zuen, eta Britainiar Inperioaren aurka egiten ari zela. Ministroak onartu egin zuen, eta 1878ko uztailaren 7an, frantziar indar batek Kaartako tukulor gotolekua suntsitu zuen Saboucirén, bere buruzagia zen Almani Niamody hilez. Kaartako basailu zati hau Khassoko protektoratu wolofean sartu zen orduan.

Louis Archinard koronel frantziarrak, geroago, Kaartako Erresuma ohiaren lurralde osoa konkistatu zuen 1890ean, eta 1904an formalki Mendebaldeko Afrika Frantsesari erantsi zioten.

## Gobernua 
Massasi klanak botere politikoa kontrolatzen zuen, eta oinordekotzak oso gutxitan sortzen zuen gatazka Seguko Inperioan bezala. Buruzagitza militarra, *tondjon* izenekoa, leiala zela ziurtatu zuten, eta armadaren nukleoak zuzenean erregeari erantzun zion. Botere-postuak, tradizioz, errege-familiaren izpiritu zaindaria izan zuten klaneko kideentzat izan ziren.

## Ekonomia 
Kaarta leku garrantzitsua da Saharako Tagant eta Hodh eskualdeetatik zetorren gatzarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lubbockeko elizbarrutia

**Lubbockeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1983ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lubbocken dago. Egun apezpikua Robert Milner Coerver da.

## Ordinarioak 
* Michael Jarboe Sheehan (1983-1993)
* Plácido Rodriguez (1994-2016)
* Robert Milner Coerver (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omar Saidou Tall

**Hadji Oumarûl Foutiyou Tall** (**ʿUmar ibn Saʿīd al-Fūtī Ṭaʿl**, ; Futa Toro,  &ndash; Bandiagarako amildegiak, 1864ko otsailaren 14a) Tijaniyyah ordenako eta tukulor etniako ulema eta komandante militarra izan zen, egungo Senegal, Mauritania, Ginea eta Mali herrialdeetan zehar hedatu zen Tukulor Inperioaren sortzailea izan zena.

## Biografia 
Senegal ibaiaren haranean jaioa, mistikoa egin zen eta, hogeita hiru urte zituela, Mekarako erromesaldia egin zuen. Bere bidaian eta ondoren egin zituen harreman politiko eta erlijiosoen ondorioz, Afrika beltzeko kalifa izendatu zuen Tijaniyyah ermandadearen buruak. 1833an Afrikara itzuli zen eta 1854an Garaira, Senegal ekialdera eta Mali mendebaldeko erdialdera. Jihad bat antolatu zuen jentilak suntsitzeko eta eroritako musulmanak itzultzeko.

Maliko banbara animistak garaitu zituen, baina hauek berehala matxinatu ziren. 1863an tuaregek, mairuek eta fulek erasoak, Omarren armada suntsitua izan zen eta leherketa batean jazarria eta eraila izan zen. Bere inperioak, bere seme Ahmadu Sekuren agindupean iraun zuen 1897ra arte, frantziarrek konkistatu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fort Wortheko elizbarrutia

**Fort Wortheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1969ko abuztuaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Fort Worthen dago. Egun apezpikua Michael Fors Olson da.

## Ordinarioak 
* John Joseph Cassata (1969-1980)
* Joseph Patrick Delaney (1981-2005)
* Kevin Vann (2005-2012)
* Michael Fors Olson (2013-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Kevin Vann (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zilborreko piercing

**Zilborreko piercinga** zilborraren goialdeko larruazalaren tolestura zulatuz egindako piercing mota bat da. Era berean, alderantziz edo albo batean aplika daiteke, baina ohikoagoa izaten da goiko aldean aplikatzea. Piercingik ohikoenetako eta erabilienetako bat da, baina sendatzeko denbora gehien behar duen horietako bat. Batez beste, 1-2 hilabete behar ditu sendatzeko, eta, denbora horretan, egunero hainbat zainketa egin beharko ditu, zauria infektatzeko arrisku handiagoa saihesteko. Hori aldatu egin daiteke bakoitzaren zaintzaren eta gorputzaren arabera, baina zainketa on batek infekzio-arrisku txikiagoa eta orbaintze-denbora gutxiago emango du.

## Zaintza eta higienea 
Zilborreko piercingak, lehen esan bezala, 1 eta 2 hilabete artean behar izaten ditu orbaintzeko. Beraz, lehen astean egunero egin beharreko zainketa batzuk lehenetsi beharko dira, infekzio posibleei aurrea hartzeko, infekzio horiek zaildu eta orbaintzea kaltetu baitezakete. Hori dela eta, orbaintze-prozesuan zainketen zerrenda bat bete beharko da, besteak beste:

Zer EZ EGIN:

* Gehiegizko ariketa egin eta igerilekuetara joan lehenengo asteetan.
* Oso arropa estua erabili, inguruan presio gehiegi sortzen duena.
* Eremua zikindu.

ZER EGIN:

* Egunean bi aldiz kontu handiz garbitu ur epelarekin eta itsasoko gatzarekin edo serum fisiologikoarekin.
* Ingurua kontuz manipulatu.
* Aipatutako zainketak lehenestea.

Infekzio baten kasuan, onena laguntza profesionala eskatzea da, egoerak okerrera egin ez dezan.

## Materialak 
Zilborreko piercingek material mota desberdinak izan ditzakete; ohikoenak titanioa, altzairu kirurgikoa eta tefloia dira. Urrezkoak ere aurki ditzakezu, nahiz eta garestiak izan, baita zilarrezkoak edo imitaziozkoak ere, eta ezin dira 2-3 hilabetez aldatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oaklandeko elizbarrutia

**Oaklandeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1962ko urtarrilaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Oaklanden dago. Egun apezpikua Michael C. Barber da.

## Ordinarioak 
* Floyd Lawrence Begin (1962-1977)
* John Stephen Cummins (1977-2003)
* Allen Vigneron (2003-2009)
* Salvatore Cordileone (2009-2012)
* Michael C. Barber (2013-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Allen Vigneron (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farruko Pop

**Jorge Sebastián Pop Choco** (Guatemala, 2005ko Urriaren 20a - 2024ko Maiatzak 20a ) edo **Farruko Pop** Guatemalako abeslari eta TikToker bat zen. Bere abestiengatik eta komedia bideo labur batzuengatik zen ezaguna. Jatorri amerindiarra zuen, Alta Verapaz departamenduko herrixka batekoa. 2024ko maiatzean, Farruko desagertuta zegoela iragarri zen, eta 2024ko maiatzaren 25ean, Farruko Popen gorpua hilda zegoela jakinarazi zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldemunde (Carballo)

**Santa María Madalena de Aldemunde**, Espainiako ipar-mendebaldeko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 86 biztanle zituen.
Sacramentoko elizbarrutia

**Sacramentoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1886ko maiatzaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sacramenton dago. Egun apezpikua Jaime Soto da.

## Ordinarioak 
* Patrick Manogue (1886-1895)
* Thomas Grace (1896-1921)
* Patrick Joseph James Keane (1922-1928)
* Robert John Armstrong (1929-1957)
* Joseph Thomas McGucken (1957-1962)
* Alden John Bell (1962-1980)
* Francis Quinn (1979-1993)
* William Weigand (1993-2008)
* Jaime Soto (2008-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Joseph Thomas McGucken (1955-1957)
* Jaime Soto (2007-2008)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Patrick Joseph James Keane (1920-1922)
* John Stephen Cummins (1974-1977)
* Alphonse Gallegos (1981-1991)
* Richard John Garcia (1997-2006)
* Myron J. Cotta (2014-2018)
* Rey Bersabal (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honoluluko elizbarrutia

**Honoluluko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1825eko urriaren 24an ezarri zen Sandwich uharteetako prefetura apostoliko gisa, 1844ko abuztuaren 3an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1848ko maiatzaren 9an Hawaii uharteetako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1941eko urtarrilaren 25ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Honolulun dago. Egun apezpikua Clarence Richard Silva da.

## Ordinarioak 
### Sandwich uharteetako prefektu apostolikoak 
* Alexis Bachelot (1825-1937)
* Louis-Désiré Maigret (1839-1844)

### Sandwich uharteetako bikario apostolikoak 
* Simplicien Duboize (1844-1846)
* Louis-Désiré Maigret (1846-1848)

### Hawaii uharteetako bikario apostolikoak 
* Louis Desire Maigret (1848-1882)
* Herman Koeckemann (1882-1892)
* Gulstan Ropert (1892-1903)
* Libert H. Boeynaems (1903-1926)
* Stephen Alencastre (1926-1940)

### Honoluluko apezpikuak 
* James Joseph Sweeney (1941-1968)
* John Joseph Scanlan (1968-1981)
* Joseph Anthony Ferrario (1982-1993)
* Francis X. DiLorenzo (1994-2004)
* Clarence Richard Silva (2005-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Hermann Koeckemann (1881-1882)
* Stephen Alencastre (1924-1926)

## Apezpiku laguntzaileak 
* John Joseph Scanlan (1954-1968)
* Joseph Anthony Ferrario (1978-1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carballo (Carballo)

**San Xoán de Carballo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 19.909 biztanle zituen.
Sísamo (Carballo)

**Santiago de Sísamo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Carballo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 771 biztanle zituen.
Kaliforniako San Joseko elizbarrutia

**Kaliforniako San Joseko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1981eko urtarrilaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Josen dago. Egun apezpikua Oscar Cantú da.

## Ordinarioak 
* Pierre DuMaine (1981-1999)
* Patrick J. McGrath (1999-2019)
* Oscar Cantú (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Patrick J. McGrath (1998-1999)
* Oscar Cantú (2018-2019)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Thomas Anthony Daly (2011-2015)
* Andres C. Ligot (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fisterra (Fisterra)

**Santa María de Fisterra**, Espainiako ipar-mendebaldeko Fisterra udalerrian dagoen parrokia bat da, Costa da Morte eskualdean, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 2.875 biztanle zituen.
Armentón (Arteixo)

**San Pedro de Armentón**, Espainiako ipar-mendebaldeko Arteixo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 424 biztanle zituen.
Kaliforniako Santa Rosako elizbarrutia

**Kaliforniako Santa Rosako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1962ko urtarrilaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Rosan dago. Egun apezpikua Robert F. Vasa da.

## Ordinarioak 
* Leo Thomas Maher (1962-1969)
* Mark Joseph Hurley (1969-1986)
* John Thomas Steinbock (1987-1991)
* George Patrick Ziemann (1992-1999)
* Daniel F. Walsh (2000-2011)
* Robert F. Vasa (2011-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Robert F. Vasa (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chamín (Arteixo)

**Santaia de Chamín**, Espainiako ipar-mendebaldeko Arteixo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 459 biztanle zituen.
Stocktongo elizbarrutia

**Stocktongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1962ko urtarrilaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Stocktonen dago. Egun apezpikua Myron J. Cotta da.

## Ordinarioak 
* Hugh Aloysius Donohoe (1962-1969)
* Merlin Guilfoyle (1970-1979)
* Roger Mahony (1980-1985)
* Donald Montrose (1985-1999)
* Stephen Blaire (1999-2018)
* Myron J. Cotta (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gallupeko elizbarrutia

**Gallupeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1939ko abenduaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gallupen dago. Egun apezpikua James S. Wall da.

## Ordinarioak 
* Bernard T. Espelage (1940-1969)
* Jerome J. Hastrich (1969-1990)
* Donald Edmond Pelotte (1990-2008)
* James S. Wall (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Donald Edmond Pelotte (1986-1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las Crucesko elizbarrutia

**Las Crucesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1982ko abuztuaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Las Crucesen dago. Egun apezpikua Peter Baldacchino da.

## Ordinarioak 
* Ricardo Ramírez (1982-2013)
* Oscar Cantú (2013-2018)
* Peter Baldacchino (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phoenixko elizbarrutia

**Phoenixko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1969ko ekainaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Phoenixen dago. Egun apezpikua John P. Dolan da.

## Ordinarioak 
* Edward A. McCarthy (1969-1976)
* James Steven Rausch (1977-1981)
* Thomas J. O'Brien (1982-2003)
* Thomas Olmsted (2003-2022)
* John P. Dolan (2022-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Eduardo Nevares (2010-)
* Peter Dai Bui (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sliver (filma)

***Sliver***, 1993ko Phillip Noyce estatubatuarrak zuzendutako thriller film erotiko bat da. Ira Levin idazlearen *1991ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Sharon Stone, William Baldwin, Tom Berenger eta Martin Landau aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Carly Norris (Sharon Stone) bere bikotearengandik dibortziatu berria eta Manhattango luxuzko apartamentu eraikin batera bizitzeko lekualdatu den emakume gazte eta eder bat da, eraikin honetan hainbat istripu misteriotsuetan zenbait bizilagun hil dira. Carlyren eraikineko bizilagun berrien artean Zeke Hawkins (William Baldwin), gizon gazte erakargarria eta Jack Landsford (Tom Berenger) benetako hilketei buruzko best-seller eleberrien idazlea daude, azken hau eraikinean jazotako gertakariekin guztiz obsesionatua dago.

## Aktoreak 
* Sharon Stone: Carly Norris
* William Baldwin: Zeke Hawkins
* Tom Berenger: Jack Landsford
* Polly Walker: Vida Warren
* Colleen Camp: Judy Marks
* Amanda Foreman: Samantha Moore
* Martin Landau: Alex Parsons
* Nicholas Pryor: Peter Farrell
* C. C. H. Pounder: Victoria Hendrix tenientea
* Nina Foch: Evelyn McEvoy
* Keene Curtis: Gus Hale
* Anne Betancourt: Jackie Kinsella
* Tony Peck: Martin Kinsella
* Allison Mackie: Naomi Singer
* Jim Beaver: Ira detektibea
* Jose Rey: Corelli detektibea
* Victor Brandt: McCracken detektibea
* Ryan Cutrona: Ennis detektibea
* Robert Miano: Howard detektibea
* Steve Eastin: Phillip detektibea
* Sandy Gutman: Ted Weisberger
* Radu Gavor: Dmitri
* Matthew Faison: Ballinger jauna
* Robin Groves: Ballinger andrea
* Marnette Patterson: Joanie Ballinger
* Sid McCoy: Anderson jauna
* Wendy Cutler: Colson andrea
* Melvyn Kinder: Palme doktorea
* Gilbert Rosales: Rodriguez atezaina

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tucsongo elizbarrutia

**Tucsongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1868ko martxoaren 3an ezarri zen Arizonako bikariotza apostoliko gisa eta 1897ko maiatzaren 8an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Tucsonen dago. Egun apezpikua James Misko da.

## Ordinarioak 
### Arizonako bikario apostolikoak 
* Jean-Baptiste Salpointe (1868-1884)
* Peter Bourgade (1885-1897)

### Tucsongo apezpikuak 
* Peter Bourgade (1897-1899)
* Henry Regis Granjon (1900-1922)
* Daniel James Gercke (1923-1960)
* Francis Joseph Green (1960-1981)
* Manuel D. Moreno (1982-2003)
* Gerald Frederick Kicanas (2003-2017)
* Edward Weisenburger (2017-2025)
* James Misko (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Francis Joseph Green (1960)
* Gerald Frederick Kicanas (2001-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elviña (Coruña)

**San Vicenzo de Elviña**, Espainiako ipar-mendebaldeko Coruña hirian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2021ean 16.451 biztanle zituen.
San Cristovo das Viñas (Coruña)

**San Cristovo das Viñas**, Espainiako ipar-mendebaldeko Coruña hirian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 6.318 biztanle zituen.
Práxedes Mateo Sagastaren hamaseigarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamaseigarren gobernua**, 1902ko maiatza eta azaroa bitartean, oso laburra izan zen, Espainiako Berrezarkuntza erregimenaren aro baten amaiera ere. Jarraian, bere ezaugarri nagusien laburpena aurkezten dugu:

## Testuinguru politikoa 
* 1902ko maiatzean, Alfontso XIII.a erregea adin nagusikotzat jo zuten eta 16 urte besterik ez zituela hasi zuen bere erregealdi eraginkorra.

* Alderdi Liberaleko buruzagi Sagastak trantsizio gobernu bat osatu zuen María Kristinaren erregeordetzan amaieraren eta monarka gaztearen erregealdi berriaren artean.

* Bere kabinetea jarraipenista zen, erakundeen aldaketa garaian egonkortasuna bermatzea helburu zuena.

## Gobernuaren ezaugarriak (1902ko maiatza-azaroa) 
Laburtasuna eta ahultasuna:

* Kabineteak sei hilabete baino ez zituen iraun.

* Sagasta oso gaixorik eta adineko zegoen jada (urtebete geroago hil zen, 1903ko urtarrilean), beraz, ez zen gai izan lidergo eraginkorra izateko.

Legegintza ekimen gutxi:

* Ez zen erreforma handirik edo lege berri esanguratsurik egon.

* Trantsiziozko gobernua izan zen, proiektu handinahirik gabekoa.

Alderdi Liberalen barne arazoak:

* Alderdiak barne zatiketak jasan zituen, Moret eta Montero Ríos bezalako buruzagiek protagonismo handiagoa eskatzen zutelarik.

* Tentsio hauek gobernuaren kohesioa ahuldu zuten.

Berrezarkuntza sistemaren higadura:

* Liberalen eta kontserbadoreen arteko txandakatze baketsuaren sistema politikoak agortze zantzuak erakusten zituen.

* 98ko hondamendiaren ondorengo krisiak (Kuba, Filipinak eta Puerto Rico galtzea) herrialdeari eragiten jarraitu zuen.

## Gobernuaren amaiera 
1902ko azaroan, kabinetea desegin zen, eta beste bat eratu zen egun berean.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamalaugarren gobernua
Santa Feko artxidiozesia

**Santa Feko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1850eko uztailaren 19an ezarri zen Mexiko Berriko bikariotza apostoliko gisa, 1853ko uztailaren 29an Santa Feko elizbarruti egin zen eta 1875eko otsailaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Santa Fen dago. Egun artzapezpikua John Charles Wester da.

## Ordinarioak 
### Mexiko Berriko bikario apostolikoa 
* Jean-Baptiste Lamy (1850-1853)

### Santa Feko apezpikua 
* Jean-Baptiste Lamy (1853-1875)

### Santa Feko artzapezpikuak 
* Jean-Baptiste Lamy (1875-1885)
* Jean-Baptiste Salpointe (1885-1894)
* Placide Louis Chapelle (1894-1897)
* Peter Bourgade (1899-1908)
* John Baptist Pitaval (1909-1918)
* Albert Daeger (1919-1932)
* Rudolph Gerken (1933-1943)
* Edwin Byrne (1943-1963)
* James Peter Davis (1964-1974)
* Robert Fortune Sanchez (1974-1993)
* Michael Jarboe Sheehan (1993-2015)
* John Charles Wester (2015-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Jean-Baptiste Salpointe (1884-1885)
* Placide Louis Chapelle (1891-1894)

## Apezpiku laguntzaileak 
* John Baptist Pitaval (1902-1909)
* Sidney Matthew Metzger (1939-1941)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lira (Carnota)

**San María de Lira**, Espainiako ipar-mendebaldeko Carnota udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 821 biztanle zituen.
Santa Comba de Carnota (Carnota)

**Santa Comba de Carnota**, Espainiako ipar-mendebaldeko Carnota udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 928 biztanle zituen.
Joaquín Sánchez de Tocaren gobernua

**Joaquín Sánchez de Tocaren gobernua**k, 1919ko uztailaren 20tik abenduaren 12ra, Sánchez de Toca Espainiako lehen ministro izan zenak, Alfontso XIII.aren agintaldian Borboien Berrezarkuntzan zehar egoera politiko eta sozial nahasi bat egonkortzen saiatu zen laburki.

## Testuingurua eta agintaldia 
* Izendapena eta testuinguru politikoa

1919ko uztailaren 20an izendatu zuten presidente, Antonio Mauraren ordez, ezegonkortasun politikoak, Alderdi Kontserbadorearen barruko zatiketak eta gizarte-tentsio ezkutuak markatutako garaian.

* Epe laburra

Bere agintaldia 1919ko abenduaren 12an amaitu zen, Manuel Allendesalazarrek ordezkatu zuenean, gobernuaren buru bost hilabete besterik ez eman ondoren.

## Bere agintaldiko helburuak eta zailtasunak 
Gizarte erreformaren saiakerak

* Gizarte erreformen Institutua tresna gisa erabiltzen saiatu zen Andaluzian eta Bartzelonan bezalako eremu sentikorretan hazten ari ziren lan gatazkak arintzeko.

Oztopo garrantzitsuak

* Hala ere, hainbat fronte kontrajarri egin behar izan zizkion aurre:
* Kataluniako Enpresaburuen Federazioak bere ekimenak boikotatu zituen.
* Defentsa Militarreko Juntek, Armadaren barruko presio organo batek, ukatu egin zuen.
* Gainera, Armada bera, mesfidati edo borondaterik gabe, bere autoritatea larriki ahuldu zuen aktore bat izan zen.

## Berrikuspena eta ebaluazio historikoa 
Sánchez de Tocak irtenbideak bilatu zituen arren bide kontserbadore eta sozialen bidez —hala nola, Gizarte Erreformen Institutua—, bere ahaleginak ez ziren nahikoak izan enpresen, militarren eta sindikatuen presioaren aurrean. Gobernu buru gisa izan zuen agintaldi laburrak Berrezarkuntzako erregimenaren mugak nabarmendu zituen gizarte-atsekabea eta Alderdi Kontserbadorearen zatiketa kontrolatzeko orduan.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak