open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Squamanita cettoiana

***Squamanita cettoiana*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Oso urria.

## Deskribapena 
**Kapela:**4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, biribildutik kanpai itxura samarrerakora, gaztetan ia erabat errezel mamitsu batek inguratuta, lodia, gero librea, irekiagoa, biribila edo koniko luzanga. Arre argi koloretik arre-gorrixkara bitartekoa da, ezkata ilunagoak, iraunkorrak eta markatuak izaten ditu. Zahartzean, kolorea beti gorriago bihurtzen da. Mamitsua erdian, ertzerantz oso mehetua.

**Orriak:** Estu, zabalak, baina ez sabeldunak, ia ertz zuzena, oinera mehetuak, zuriak, laster, gorri-haragi-adreilu kolorez lausotuak.

**Hanka:** Ebakidura zirkularrekoa, goiko aldean mehetua. Esklerozoide forma bereizgarrian loditzen da oinarrian, oso erraboilduna, oinarrirantz mehetua, erraboila ohi ez bezala estaltzen duen mintz mehe batek inguratzen du, oinaren inguruan koroa mamitsu bat diseinatuz zabaltzen da. Hurraren kolorea eta gorriarekin nahastuta du, kapelaren antzekoa, baina orban zurixkak ditu zuria eraztunaren gainean, oso goian. zintzilik, mintzezkoa, kapelaren ertzarekin bat egiten duenean flokosoagoa, erraz bereizten da kapelatik.

**Haragia:** Solidoa, trinkoa, zurixka, laster gorritzen da leku guztietan, hala nola Amanita rubescens-en eta egokiago Lepiota rhacodes-en antzera. Ez du usain eta zapore berezirik.

**Etimologia:** *Cettoiana* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Baliteke Ekialde Urrunean honen oso antzeko beste espezie bat egotea.

## Sasoia eta lekua 
Uztailean eta abuztuan. Batez ere pagoen eta izei gorrien baso mistoetan, baita pino gorrien ezpian ere. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Squamanita cettoiana* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza Santua

**Arantza Santua**, kristau tradizioaren arabera, Kristoren buruan gurutziltzatu aurretik jarritako Koroa Santuaren arantza bat da. Pasioaren tresna hau Jesusi egotzitako erlikietako bat da. 

## Aleak elizetan 
Ehunka eliza dira bat erlikia gisa gordea dutela aldarrikatzen dutenak. Dozenaka kontatu zituen Espainian 17. mendeko idazle batek, Gil González Davilak, zeinaren iritziz Jesusen burua ukitu zutenak 72 izan ziren, baina Koroan gehiago ere egon ziren.
ezkerrera|thumb|Dorletako Arantza Santuaren erlikia-ontzia.
Euskal Herrian badira zenbait ale. Gasteizko Berroztegieta herrian gordea 1555. urtetik, Aste Santuko prozesio batean ateratzen ohi da. Iruñeko Katedralean 15. mendeko erlikia-ontzi bat dago, Arantza Santuarena, baina Hilobi Santuaren erlikia delakoa ere (toki berean gordea eta lehenagokoa 13. mendekoa) inoiz Arantza Santuaren izenarekin ere ezaguna zen, bertan beste arantza bat egon zitekeela uste delarik (gero bertatik mugitua nonbait). Dorletako santutegian bazen bat (Leintz-Gatzaga), Donostiako Elizbarrutiko museoan gordea 21. mendean.

Erroman 19 arantza omen daude, horietatik aipagarriak :
* Jerusalemgo Gurutze Santuaren basilikan, bi elkarren ondoan jarriak.
* San Pedro basilikan.
Florentzian beste 27 arantza, batez ere aipagarriak:
* Santa Croce basilikan,
* Santa Maria del Fiore katedralean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myrmecolacidae

***Myrmecolacidae*** intsektu familia bat da *Strepsiptera* ordenan. Familia honek 4 genero eta 98 espezie ditu. Espezie hauek garapen modu bat dute bizkarroi gisa, non arrek inurriak parasitatzen dituzten, emeak *Orthoptera* barruan garatzen diren bitartean. Sexuen morfologia desberdina da, eta horrek asko zailtzen du emeak museoetan katalogatutako arren espezieekin lotzea.

## Generoak 
* *Caenocholax* Pierce, 1909
* *Lychnocolax*
* *Myrmecolax*
* *Stichotrema* Hofeneder, 1910

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirari Sagarzazu

**Mirari Sagarzazu Sacristán** (Oñati, Gipuzkoa, 1986ko maiatzaren 8a) artisaua eta artista da, ilustratzailea. Bertsozale Elkarteko irakaslea ere bada.

## Bizitza 
Batxilergo artistikoa egin zuen Ignacio Zuloaga institutuan, ondoren Arte Ederrak eta azkenik doktoratu egin zen Euskal Herriko Unibertsitatean,Bere tesiaren izenburua: *¿Por qué pinto así? La expresión plástica y artística en adolescentes con Síndrome de Asperger, Autismo de Alto Funcionamiento y/o Trastornos del Espectro Autista.*Etxekoen babesa izan du bidean, etxean beti bultzatu baita sormena.

## Lan ibilbidea 
Ilustratzaile da lanbidez eta bere ilustrazioak beste euskarri batzuetara eramaten ditu.  

* Haurrentzako kamisetak eskuz margotu izan ditu.
* Haurren ipuinak ilustratu ditu argitaletxe zein erakunde desberdinentzako, eta baita material didaktiko eta webguneren bat ere.

* Ilustratzailea izateaz gain, bertsozale elkarteko irakaslea ere bada eta bertso saioetan jai-jartzaile ere jardun du. 

* 2022an *Appa Hi!,* hika ikasteko Oñatin sortu zuen aplikaziorako marrazkiak egin zituen.

* 2022an Hitakoa berreskuratzeko eta bultzatzeko Oñatin abian duten *Ingo Xonau* programari buruzkoak azaldu zituen ETBko Hitzetik Hortzera saioan.

* *Hurretik Oñati alkarregaz ezaguketako* proiektuko marrazkiak egin zituen.

Zaletasunen artean bidaiatzea du gustuko, gauza berriak ikustea, pelikulak ikustea , irakurtzea edota paseatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Irudigileak. Bazkidea
Pseudoharpax

***Pseudoharpax***  mantis generoko intsektua da, Hymenopodidae familiakoa.

## Espezieak 
Bederatzi dira:

* *Pseudoharpax abyssinicus*
* *Pseudoharpax beieri*
* *Pseudoharpax crenaticollis*
* *Pseudoharpax dubius*
* *Pseudoharpax erythraeus*
* *Pseudoharpax francoisi*
* *Pseudoharpax parallelus*
* *Pseudoharpax ugandanus*
* *Pseudoharpax virescens*
***Pseudoharpax virescens centralis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Franko

**Maite Franko Castro** (Irun, Gipuzkoa, 1971) euskal idazlea, ipuin kontalaria, aktorea, gidoigilea eta euskara irakaslea da.

## Bizitza 
Pedagogia eta interpretazioa ikasketak egin zituen. Ondoren antzerkigintza, irakaskuntza eta literatura arloan murgildu zen. Interpretazioaren munduan zenbait taldetan aritu zen Irungo Katamitus, BAI eta Xalakabula taldeetan, besteak beste. Geroago, Legorretako Dar-dar produkzioak-en sartu zen, aktore eta gidoigile zereginetan, aldi berean ikus-entzunezkoetan lan laburrak eginez.

Irakaskuntzan, euskara irakasle eta didaktikaria izan da AEK-n; baita Hondarribiko Ikastolan antzerki irakasle ere. Literaturan 2003 urtean eman zuen ezagutzera haurrentzako *Ixone isilik* ipuina (Aizkorri). 2012an *Dantzari lentejuela-bihotza / El soldadito de plomo* liburuaren egokitzapen lanak egin zituen. 2004 urteaz geroztik, hiru arloak bat eginik, ipuin kontalari dabil, hiru urte hauetan Euskal Herriko liburutegi eta eskola askotan izanik eta 300 saio baino gehiago eskainiz. Azken urteetan *Urruzunotarrak gehituz* egitasmoan gazteen tutoretza eta motibazio saioetan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodocybe

***Rhodocybe*** *Entolomataceae* familiako onddo basidiomizetoen genero bat da. Talde honetako espezieek tamaina txiki edo ertaineko perretxikoak sortzen dituzte, eta horien haragia horixka, marroi grisa edo grisa izaten da. Halaber, kolore arrosako esporak sortzen dituzte eta, batzuetan, marroi grisaxka. Lamina dekurrenteak izaten dituzte, oinean oso itsatsiak.

## Espezieak 
* *Rhodocybe albovelutina*
* *Rhodocybe antipoda*
* *Rhodocybe caelata*
* *Rhodocybe conchata*
* *Rhodocybe dingleyae*
* *Rhodocybe fallax*
* *Rhodocybe fuliginea*
* *Rhodocybe gemina*, euskaraz Gorritza
* *Rhodocybe griseospora*
* *Rhodocybe hirneola*
* *Rhodocybe iti*
* *Rhodocybe maleolens*
* *Rhodocybe melleopallens*
* *Rhodocybe multilamellata*
* *Rhodocybe muritai*
* *Rhodocybe nitellina*
* *Rhodocybe piperata*
* *Rhodocybe popinalis*
* *Rhodocybe roseoavellanea*
* *Rhodocybe stangliana*
* *Rhodocybe truncata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rhodocybe generoa.
Byron Nelson

**John Byron Nelson Jr.** (Waxahachie, Texas, 1912ko otsailaren 4a - Roanoke, Texas, 2006ko irailaren 26a) estatubatuar golfaria izan zen.

1945ean hamaika txapelketa irabazi zituen jarraian eta hemezortzi guztira, eta bere ibilbidean 64 garaipen lortu zituen.

Grand slameko bost garaikur irabazi zituen: bi Masters Txapelketa (1937 eta 1942), bi PGA Txapelketa (1940 eta 1945) eta AEBetako Ireki bat (1939).
Shigeru Ban

japnoaiar arkitektoa da.

Paperaren erabilera berritzailea du ezaugarri, batez ere kartoi birziklatuzko hodiena. Bere diseinuetako asko aldi baterako egiturak dira, aurrefabrikatuak, material merkeak eta ez-konbentzionalak dituztenak.

2014an Pritzker Saria irabazi zuen.

## Lan hautatuak 
* Furniture House, aurrefabrikatu etxeak, Japonia, Txina, eta AEB eta Metal Shutter House
* Curtain Wall House (1995), Itabashi, Tokio, Japonia
* Naked House (2000), Kawagoe, Saitama prefetura, Japonia
* Pabilioi japoniarra (2000) Hannover Expo 2000, Hannover
* Nomadic Museum (2005–gaur egun), Gregory Colberten "Ashes and Snow" bideo/foto bilduma 
* Takatori eliza katolikoa, Kobe, Japonia
* Paper Dome, Nantou, Taiwan
* Picture Window House, Shizuoka, Japonia
* Centre Pompidou-Metz museoa, Metz
* Luxurious villa designs Maison S und Maison H on an exclusive private island: Mandarin Oriental Dellis Cay
* Cardboard Cathedral, Christchurch, Zelanda Berria (2012–2013)
* Aspen Art Museum, AEB
* Bamboo Furniture House, Great Wall, Txina
* Ōita Prefectural Art Museum, Ōita-shi, Japonia
* Onagawa Station, Onagawa, Miyagi, Japonia
* La Seine Musicale, Cultural complex and concert-halls on the Ile Seguin Boulogne-Billancourt, Frantzia
* Villa Vista, Weligama Sri Lanka
* Tainan Art Museum, Tainan, Taiwan

## Iruditegia 

Takatori Catholic Church.JPG|Takatori eliza katolikoa, 1995ean Koben eraikia, desmuntatua eta 2005ean Taiwanera eramana.
La pavillon du Japon (Expo. universelle de Hanovre 2000) (4936016394).jpg|Hannover 2000 erakusketaren pabiloi japoniarra
NomadicMuseumSantaMonica.jpg|Museo nomada (2006)
Cardboard, wood and glass.jpg|Kartoizko katedrala
Aspen Art Museum by Shigeru Ban.jpg|Aspen Art Museum

## Kanpo estekak
Víctor Casas

**Víctor Casas Rey** (A Coruña, 1890eko uztailaren 31 &ndash; A Caeira, Poio, 1936ko azaroaren 12a) politikari, antzezle eta kazetari galiziar bat izan zen, Irmandades da Fala elkarteko kidea eta galiziar abertzale garrantzitsua. 

## Biografia 
thumb|1936ko azaroaren 12an fusilatuak izan zirenen omenezko oroitarria, Pontevedran.
Félix Casas eta Cinita Reyren semea, 1916an A Coruñako Irmandade da Falako kide egin zen. Gaztetan zapata sailtzaile ibiltaria izan zen, baina 1918tik aurrera galiziar abertzaletasunean barneratu zen, urte horretako Lugoko Lehenengo Asanblada Nazionalistan parte hartuz, zeinetatik Manifestu Nazionalista (galizieraz, *Manifiesto Nazonalista*) atera zen, Gerra Zibilera arte galiziar nazionalismoaren gidalerro guztiak bilduko zituen oinarria. Garai hartako Primo de Riveraren diktaduraren aurka ere borrokatu zuen. Federico Zamorarekin batera ibili zen Galizia osoan zehar galiziar abertzaletasuna zabaltzeko asmoarekin. 

Irmandades da Falako kide gogotsua izan zen eta *A Nosa Terra* (euskaraz, *Gure Lurra*) aipatutako erakundearen aldizkariko zuzendaria 1922tik. Gainera, Galiziar Antolakunde Errepublikar Autonomoaren (ORGA) sustatzaileetako bat izan zen, haren sorrerari bide eman zioten biltzar esanguratsuetan parte hartu baitzuen 1929ko irailean. Lestrobeko Ituna (1930eko martxoaren 26koa) onartu zuen, baina ez Barrantesen Konpromisoa (1939eko irailaren 25ekoa), Galiziar Alderdi Autonomistak antolatua eta Vicente Risco, Ramon Otero Pedrayo, Castelao, Florentino López Cuevillas, Valentín Paz-Andrade eta Portela Valladaresek itundua. 

Alabaina, ORGAk hartu zuen bide estatalistaz etsituta, 1931n Alderdi Galegistaren sorkuntzan parte hartu zuen, zeinaren Pontevedrako probintziako eta A Coruñako probintziako presidentea izan zen. 1936an estatu kolpea eman zuten Espainian militar frankistek eta Galizia haien esku geratu zen lehen unetik. Hori horrela, Victor Casas atxilotua izan zen eta gerra-kontseilu batek fusilatzeko agindua eman zuen. Pontevedratik lau kilometrora, Poio udalerriko Caeira mendian, fusilatu zuten soldadu matxinoek beste hamar errepublikarrekin batera 1936ko azaroaren 12an.  

## Kanpo estekak 
* Víctor Casas Rey Nomes e Voces webgunean.
* Vítor Casas, exemplo e dignidade, galego reintegracionista webgunean.
* *A Nosa Terra* aldizkariaren historia.
Denisse Buendía

**Denisse Buendía** (Cuernavaca, Morelos, 1979ko abuztuaren 6a) mexikar idazlea eta margolaria da. Dolores Castro Poesia Saria irabazi zuen 2016. urtean. Haren poesia-lana antologietan eta literatura-aldizkarietan sartu da, hala nola *Argonautas*, *Carruaje de pájaros*, *Círculo de poesía, La Guardaraya* eta *Día a día* egunkariko poesia-atalean.Haren lana portugesera, ingelesera eta frantsesera itzuli da.

## Ibilbidea 
Denisse Buendíak Komunikazio Zientziak ikasi zituen Cuauhnáhuac de Morelos Unibertsitatean (UNIC). Irrati-saioetako esataria izan da *Que suene el Son*, Instituto Mexicano de la Radio-n (IMER) eta *Mujeres tomar el té,* Centro de Comunicación Cambio y Desarrollo Humano-n (CIDAL, A.C.). Gainera, *Choro Matutino* eta Rompeviento TV irratsaioetan parte hartu du, poesia gehigarrien laguntzaile gisa. Besteak beste, artikulu hauek idatzi ditu: *La Jornada Morelos*, *Revista* *Resilencia* eta *Voz de la tribu*.Tetelcingo, Cuautla eta Morelosko hobietan ehortzitako pertsonak hobitik atera eta identifikatzeko esperientziaren sistematizazioa argitalpenaren partaide da. Editorea UAEM. 2017 

Giza eskubideei, genero-berdintasunari, lidergoari, hizkera ez-sexistaren erabilerari, indarkeriaren prebentzioari, feminismoei, kultur kudeaketari eta abarri buruzko oinarrizko diplomatu aurreratuetan aditua da.

2008ko *Lunámbolas Poesía acróbata* poesia feministaren kolektiboaren sortzailea izan zen.

2015etik, *La Voz de la Tribu i*rratsaioko esataria da, Morelos (UAEM) Estatuko Unibertsitate Autonomokoa. Bakearen aldeko mugimenduaren parte da, justiziaz eta duintasunez.

## Lanak 
#### Poesia 
* *Días Animales* (León, Guanajuato: Guanajuatoko Unibertsitatea, 2007).
* Mujer bronce ; Habitada por besos. Edit. Astrolabio. 2010 Buendía, Denisse, Salazar, Xochiquetzal.
* *El terror del hallazgo* (Editorial Independiente Romina, 2010).
* *La física de la orfandad* (Aguascalientes, 2016),  Dolores Castro Saria 2016.
* *Trisom*.  Poemarioa Cano. Kenia, Ariza. Ricardo, Buendía. Denisse Edit. Lengua del diablo. 2016

#### Antologiak 
* *Antología de poetas mujeres de Morelos "Aquí se las llevan*" Lengua de Diablo argitaletxea Mexiko 2018ko moreloak
* Dolores Castro poesia saria, 2016: emakumeek idatzitako poesia, narratiba eta saiakera (Kulturarako Aguascalientes Udal Institutua, 2016).
* II Antología Argonautas.  Argonautas argitaletxea, 2016. (Espainia)
* *La Calle: domicilio conocido* (Rocato Babloten edizioa. Cuernavaca, Morelos: Ediciones Clandestino, 2011.
* *Orla; Revista Literaria*. Antologia. 2014.

#### Komikiak 
* *Tetelcingo: fosas del olvido* (Mexikoko Estatuko Unibertsitate Autonomoa, 2017) gidoia

* *Justicia para todos. Multifeminicidio y Homicidio Caso Narvarte por ARTICLE 19. México. (2019)  *gidoia

#### Liburuak 
* Vocabularia, diccionario feminista (2019). Ediciones Infinita, CDMX.

* Feministario (2019). Ediciones Infinita, CDMX. Ensayo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txingo. Gertaldi eta ibilkeriak

***Txingo. Gertaldi eta ibilkeriak*** Sabin Irizar euskal egileak 1973an plazaratu zuen liburuaren izenburua da. Edizio berri bat 1990ean egin zuen. Irizar bere biografiaz oinarritu zen abentura hauek azaltzeko garaian. Nolabait, Txingo Irizarren beraren alter egoa da. 

## Argumentua 
Abenturazko liburua da hau non Txingok, protagonistak, bere ibilketa eta biribilketak kontatzen dizkigun. 1937an, Espainiako Gerra Zibilean bitartez, Santanderreko kaian hasten da, protagonista hamalau urteko mutil-koxkorra denean. Frantziarantz zeraman itsasontzia hartzean hasiz, eta 1947an hamar urte beranduago Marseillan Venezuelara zihoan beste itsasontzi batekin amaituz. Tartean, mila abentura: errefuxiaturiko haurren gorabeherak, mutil koadrilen bihurrikeriak, nazien sarrera Frantzian, gerraosteko giro nahasian negozio ilun samarrak... Garrantzi izugarriko urteak izan ziren haiek, bai Europako historian, bai Sabin Irizarren bizitzan, eta honek, bere oroitzapen xeheak kontatzen dizkigu, soiltasunez eta aparteko graziaz, abenturero zaharren moduan.

## Komentarioa 
Xabier Mendigurenen hitzetan "freskotasunez betetako liburua dugu, Europan aldaketa izugarriak gertatzen ari ziren garaian, gazte bihurri baten oroitzapenak dakarzkiguna; goi mailako literatura egiteko asmorik gabe, baina kontaketarako berealdiko etorri, sen eta graziaz, abenturero zaharrek zekiten moduan".

## Txingoren saila 
* *Txingo (Gertaldi eta ibilkeriak)* (Gero, 1973)
* *Txingo. Gertaldi eta ibilkeriak* (Elkar, 1990). Aurrekoaren edizio berritua.
* *Txirike-Parú* (Erein, 1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koko (bakterioa)

thumb|300x300px
[thumb|300x300px|[Staphylococcus|Estafilokokoak]]
**Kokoak** esfera-formako bakterioak dira. Esfera-forma hori kokoaren lau zelula-formetako bat da, eta besteak baziloak (barra- edo makila-formakoak), espiriloak (kiribilak) eta bibrioak ("ur-tanta" edo "ilargi-erdi" formakoak) dira. "Koko" terminoa *coccus* hitz neolatindarretik dator; azken hori, berriz, grezierako *kokkos*-etik (*κόκκος),* eta "baia" esan nahi du.

## Sailkapena 
Bakterio guztiak bezala, **kokoak** organismo biziak dira. Espezie batzuen kasuan, zelulak patroi desberdinen arabera multzokatzen dira, eta patroi horiek formaren arabera sailkatzen dira. Diplokokoak binaka taldekatzen dira, eta hainbat generotakoak izan daitezke. *Streptococcus* generoa, adibidez, estreptokoko izeneko kateetan taldekatzen da. *Sarcina* generoa, aldiz, 8 zelulako taldetan multzokatzen da, eta kuboide-forma izaten du. Azkenik, *Staphylococcus* (euskaraz "estafilokoko") generoa 4 zelulako klusterra osatzen du, edo forma irregularra duen mahats-mordo baten itxura hartu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baziloa
* Espiroketak

## Kanpo estekak
Carlos Docando

**Carlos Docando Hierro** (Barakaldo, 1970eko uztailaren 11) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Barakaldo (1992-1994)
* Manlleu (1994-1995)
* Sestao Sport (1995-1996)
* Numancia (1996-1999)
* Gimnástica de Torrelavega (1999-2002)
* Gramenet (2002-2004)

### Entrenatzaile 
* Amorebieta 2.entrenatzaile (2008-2009)
* Getxo Gazteak (2009-2010)
* Sestao River (2010-2011)
* Portugalete (2012-2014)
* Amorebieta (2015-2016)
* Portugalete (2017-2018)
* Cultural Durango (2019-2020)
* Gimnástica de Torrelavega (2021)
* Bizkerre (2022-Egun)

## Kanpo estekak
Iñaki Zurimendi

**Iñaki Zurimendi Lodeiro** (Alonsotegi, Bizkaia, 1967ko apirilaren 10) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Baskonia 

### Entrenatzaile 
* Sestao River (1998-2001)
* Indautxu (2002-2003)
* Lemoa (2003-2004)
* Barakaldo (2004-2006)
* Santurtzi (2006-2007)
* Amurrio (2007-2008)
* Sestao River (2008-2009)
* Amurrio (2009-2010)
* Barakaldo (2011-2014)
* Laredo  (2023-Egun)

### Kirol Zuzendari 
* Sestao River (2014-2015)
* Barakaldo (2015-2020)
* Portugalete (2020-2022)

## Kanpo estekak
Bingen Arostegi

**Bingen Arostegi Gibelondo** (Bermeo, Bizkaia, 1969ko abenduaren 8a) euskal herritar futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Bermeo 2.entrenatzaile (?-1998)
* Bermeo (1998)
* Bermeo 2.entrenatzaile (1998-1999)
* Barakaldo 2.entrenatzaile (1999-2000)
* Bermeo (2000-2001)
* Athletic Gazteak (2007-2012)
* Athletic Kadeteak (2014-2015)
* Athletic (emakumeak) 2.entrenatzaile (2015-2016)
* Bilbao Athletic 2.entrenatzaile (2016-2017)
* Athletic 2.entrenatzaile (2017-2018)
* Oviedo 2.entrenatzaile (2020-2022)
* Bilbao Athletic (2022)

## Kanpo estekak
Igor Oka

**Igor Oka Pulido** (Basauri, Bizkaia, 1981ko maiatzaren 7a) euskal herritar futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Levante Gazteak (2011-2016)
* Atletico Madril Gazteak (2016-2017)
* Alaves Gazteak (2017)
* Alaves B (2017-2019)
* Atlético San Luis Sub20 (2019)
* Atlético San Luis 2.entrenatzailea (2020)
* Sestao River (2020-2021)
* Emelec 2.entrenatzailea (2021)
* Independiente del Valle Harrobiko zuzendari (2022)
* Independiente Juniors (2022)
* Universidad Católica (2023-Egun)

## Kanpo estekak
Eduardo Kentekoa (1767-1820)

**Eduardo printzea**, **Kent eta Strathearneko dukea**, (*Edward Augustus*; 1767ko azaroaren 2a – 1820ko urtarrilaren 23a), Jurgi III.a erregearen laugarren semea eta bosgarrena umea izan zen. Eduardoren alaba bakarra, Viktoria, Erresuma Batuko erregina bihurtu zen Eduardo hil eta 17 urtera.

Eduardo printzea Kent eta Strathearn Dukea eta Dublingo Earlea tituluak jaso zituen 1799ko apirilaren 23an, eta aste batzuk geroago, Ipar Amerikako Itsaso Probintzietako Britainiar indarren komandante nagusia. 1802ko martxoaren 23an, Gibraltarko gobernadore izendatu zuten, hil arte nominalki mantendu zuen postua.

Eduardo izan zen errege familiako kideen artean Ipar Amerikan denbora batez bizi izan zen lehenengoa (1791 – 1800) eta, 1794an, Ameriketako Estatu Batuen independentziaren ostean, herrialdean sartu zen lehen printzea; bidaia oinez egin zuen Kanada Beheretik Bostonera. Esaten da bera izan zela *kanadar* hitza erabiltzen lehenengoa, bertan bizi ziren frantziar zein ingeles kolonoak izendatzeko, 1792ko ekainaren 27an. Charlesbourgeko (Kanada Beherea) hauteskunde-zentro batean bi taldeen arteko liskarra baretzeko ahaleginean erabili zuen Printzeak hitza. XXI. mendean, "Koroa kanadarraren aita" deitu izan diote, Kanadaren garapenean izan duen eraginagatik.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Íñigo Domínguez

**Íñigo Domínguez Durán** (Tolosa, Gipuzkoa, 1979ko urtarrilaren 8a) euskal herritar futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Tolosa Kadeteak (1998-2001)
* Real Sociedad Kadeteak (2002-2004)
* Real Sociedad Gazteak (2021-2022)
* Real Sociedad (emakumezkoak) (2004-2007)
* Real Sociedad 2.entrenatzailea (2008-2009)
* Almería 2.entrenatzailea (2010)
* Millonarios 2.entrenatzailea (2014)
* Txile 2.entrenatzailea (2015-2016)
* Sevilla 2.entrenatzailea (2016-2017)
* Atlético Nacional 2.entrenatzailea (2017)
* Vissel Kobe 2.entrenatzailea (2018-2019)
* Qingdao Huanghai 2.entrenatzailea (2019-2020)
* OM 2.entrenatzailea (2021-2022)
* Al-Sadd 2.entrenatzailea (2022-Egun)

## Kanpo estekak
Iñaki Ocenda

**Ignacio Moraza Ruiz de Ocenda** edo futbolean **Iñaki Ocenda** moduan ezaguna (Gasteiz, Araba, 1960ko uztailaren 25) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Alaves B (1977-1980)
* Alaves (1980-1985)
* Sestao Sport (1985-1986)
* Racing Santander (1986-1988)
* Ceuta (1988-1991)
* Alaves (1991-1992)

### Entrenatzaile 
* Alaves 2.entrenatzaile (1992-1997)
* Alaves B (1996-1997)
* Mirandés (1998)
* Gasteizko Aurrera Gazteak
* Gasteizko Aurrera B
* Gasteizko Aurrera (2002-2004)
* Vitoria (2006-2007)
* Alaves Harrobiko koordinatzaile (2007-2010)
* Alaves B (2008-2009)
* Alaves (2010)
* Alaves 2.entrenatzaile (2010-2012)
* Betoño-Elgorriaga (2012-2015)

## Kanpo estekak
Artemis 3

**Artemis 3**, ofizialki **Artemis III**, NASAren Artemis programaren hirugarren misioa da, Ilargi zoruan gizakiak eramateko helburua du.

2025eko abenduan jaurtitzea aurreikusia dago eta Artemis programaren gizaki eskifaidun bigarren misioa izateaz gain, 1972ko abenduko Apollo 17tik Ilargian lurrartutako lehen eskifaidun misioa ere litzateke.
Artemis 2

**Artemis 2**, ofizialki **Artemis II**, NASAren Artemis programaren bigarren misioa da, eta NASAren «Orion» espazio-ontziaren programatutako lehen gizaki eskifaiadun misioa. Space Launch Systemek gutxienez 2026ko apirilaren jaurtitzea aurreikusi du.

1972ko Apollo 17 misiotik Ilargira bidaiatu eta berau orbita baxuan itzulingurutako duen lehen misioa izango da. Misioak 10 egun irautea planeatu da eta 4 kideez osatua egongo da: Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch eta Jeremy Hansen.

SLS (Espazio Jaurtiketako Sistema) suziriak abiaraziko du «Orion» ontzia espaziora. Abiatu ostean, bi aldiz orbitatuko du Lurraren inguruan, ontziaren sistema guztiek ondo funtzionatzen dutela bermatzeko. Bidaiaren laugarren egunean, Ilargiaren eragin eremuan sartuko da, eta zazpigarren egunean irtengo da. Astronautak ez dira ilargiratuko, baina Ilargiaren alderik urrunenetik 7.400 kilometro ingurura igaroko dira, misioaren seigarren egunean.

Misioa Kennedy zentro espazialetik abiatuko da. Zentro espazialean egongo dira Lehorreko Esplorazio Sistemako (EGS) langileak. NASAren Artemis misioetarako suziriak eta ontziak prozesatzeko eta jaurtitzeko behar diren sistemak eta instalazioak garatzen ditu EGSk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artemis programa

**Artemis programa**, NASAk Ilargiaren esplorazioa robot eta gizakiekin burutzea helburu duen programa bat da. Programa honetan,NASAz gain Europako Espazio Agentzia, Japoniako Espazio Agentzia eta Kanadako Espazio Agentziak ere partehartzen dute.

1972an Apollo 17 misioak gizakia Ilargi zuen jarri zuen azken alditik, Artemis programa Ilargian gizakiaren presentzia berrezartzen saiatuko da.

## Misioak 
* Artemis 1
* Artemis 2
* Artemis 3
* Artemis 4
* Artemis 5
* Artemis 6

## Kanpo estekak
Román Galarraga

**Román Galarraga Salegi** (Deba, Gipuzkoa, 1921eko abuztuaren 9a - Mendaro, Gipuzkoa, 2009ko otsailaren 22a) futbolari, futbol entrenatzaile eta politikaria izan zen.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Cultural Durango (1940-1941)
* Logroñés (1941-1942)
* Real Madril (1942-1943)
* Real Sociedad (1943-1950)
* Cultural Leonesa (1950-1955)

### Entrenatzaile 
* Cultural Leonesa (1953-1956)
* Avilés (1956-1958)
* Racing Ferrol (1958-1959)
* Logroñés (1959-1960)
* Alaves (1960-1963)
* Burgos CF (1963-1964)
* Real Sociedad (1964-1966)
* Sporting (1966-1968)
* Logroñés (1969-1971)
* Burgos CF (1972-1973)
* Alaves (1973-1974)
* Logroñés (1975-1976)

## Kanpo estekak
Mikel Llorente

**Mikel Llorente Etxarri** (Hondarribi, Gipuzkoa, 1982ko abenduaren 15) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da. Joseba Llorente futbolari ohiaren anaia da.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Sanse 

### Entrenatzaile 
* Hondarribia
* Chiasso 2.entrenatzaile (2017-2018)
* Real Sociedad Gazteak (2018-2019)
* Real Sociedad Gazteak (2021-2022)
* Berio (2022-2024)
* Real Unión (2022-Egun)

## Kanpo estekak
Infundibulicybe catinus

***Infundibulicybe catinus*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumi daitekeen arren, arriskutsua da beste *Clitocybe* zuri toxiko batzuekin (*cerussata*, *clavipes*, *dealbata*, *rivulosa*) duen antzagatik.

Sinonimoak: *Clitocybe catinus*, *Gyrophila neapolitana*, *Omphalia catinus*, *Clitocybe neapolitana*, *Clitocybe infundibuliformis var. catina*, *Pleurotus neapolitanus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa; deprimitua edo infundibuliformea, ertza biribildu samarra du eta zertxobait lobulatua; zuri garbia edo zuri-krema kolorekoa, matea. 

**Orriak:** Oso dekurrenteak, estu, meheak, zurixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Haritsua, 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa.

**Haragia:** Zuria. Batzuek almendra mingotsen usainaren antzekoa duela esaten dute, eta beste batzuentzat *Marasmius oreades* delakoarena du.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria

### Nahasketa arriskua 
Beste *Clitocybe* zuri pozoitsu batzuekin. *Clitocybe gibba* delakoarekin, honek okre tonuak ditu eta horrek bereizten du. *Clitocybe nivea* espeziearekin ere bai, honek orriak zabal  eta okre antzeko kolorekoak ditu, eta hasieran titidun kapela.

## Sasoia eta lekua 
Uda eta udazken euritsuetan. Espezie hau ez da ohikoa, eta koniferoen basoetan ateratzen da. Lurzoru belartsuetan edo hareatsuetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Irazu

**Ainhoa Irazu Ibañez** (Andoain, Gipuzkoa, 1966 ) kazetaria, gidoilaria eta berdintasun teknikaria da  eta formazioa du Giza Eskubideen Arloan.  

## Ibilbidea 
Gizarte eta Komunikazio Zientzietan Lizentziaduna da eta Berdintasun Masterra egina du.  Prentsa idatzian hasi zen lanean: Eusko Ikaskuntzaren Euskonews, Irutxulo eta Gaztezulo aldizkarietan.

Horrez gain, kolaboratzaile izandakoa da beste argitalpenetan; Berria, Egunkaria, Egin -Bat, bi, hiru-, Emakunde aldizkaria eta Diario Vascon, besteak beste.

Telebistan ere, jardundakoa da, erredaktore, koordinatzaile zein gidoilari lanetan: hala nola,  Hoy Cocinas Tu  (La Sexta),  Un Pais de chiste  (La Sexta),  Horrelakoa da bizitza (ETB1) Kalaka (ETB1), Sabor de hogar (La Sexta)  eta Esto no es serio (ETB2) saioetan eta Selekzio baten ibilbidea (ETB1) dokumentalean. 

Kazetari lanak antzerkigintzarekin bateratu zituen, garai batean. Kasketa Kabareta konpainia feministaren sorkuntzan parte hartu,  eta, bi antzezlan taularatu zituzten :  Kasketa Kabareta (1995) eta Neskapolitan (2000).   Ipuin kontalaritzan ere aritu zen: tartean Donostiako Jareño kultur etxeko Ipuinaren Ordua egitasmoan .

Lanbidez Berdintasun teknikari dihardu. Indarkeria sexistari buruzko zenbait ikerketa lan argitaratu eta gai horrekin lotutako formazioa  eskaini du UEUn, Prest Gara Eusko Jaurlaritzaren programan. 

Musika da bere zaletasun nagusia; Naun punk-rock boskoteko baxu jotzailea izan zen, garai batean. “Eta legeaz landako gure mintzairan solastuko...” (Zaunka Records, 1998) diskoa kaleratzeaz gain , "AHTren aurkako musika" (Andoain, 1996) eta Joseba Sarrionaindiaren  “Hau da ene ondasun guzia”  (Esan Ozenki-Txalaparta 1999 ) bildumetan kolaboratu zuen taldeak .

## Argitalpenak 
**Ikerketa lanak**
* *Telelilura: Euskal Fikzioa ETBn, 1990-2000.* (Iberautor Promociones Culturales, 2001) / 978-84-8048-445-9) 
* *Guia para el empoderamiento de la mujer inmigrante frente a la violencia de género*  (Mugak-SOS Arrazakeria, 2010) 
* *Emakume etorkina eta genero-indarkeria EAEko testuinguruan: arrisku-faktoreak eta babes soziala.* Talde lanean. Uztaro, 78 (2011)
* *Mujer Inmigrante y violencia de género:* Factores de Vulnerabilidad y protección social, Revista Migraciones, Universidad de Comillas (2012) 

**Antzerkia**
* "Kasketa Kabareta", 1995
* "Neskapolitan", 2000

**Musika**
*"AHTren aurkako Musika" bilduma, Andoain (1996), kolaborazioa
*"Eta legeaz landako gure mintzairan solastuko...", Zaunka Records (1998)
*“Hau da ene ondasun guzia”  bilduma, Esan Ozenki, Txalaparta  (1999), kolaborazioa 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clitopaxillus alexandri

***Clitopaxillus alexandri*** *Pseudoclitocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Kalitate gastronomiko ona du.

Sinonimoak: *Agaricus extenuatus*, *Agaricus propinquus var. ß spadiceus*, *Paxillus extenuatus*, *Lepista alexandri*, *Agaricus alexandri*, *Lepista extenuata*, *Clitocybe alexandri*, *Omphalia gilva*, *Agaricus ceraceolamellatus*, *Clitocybe ceraceolamellata*, *Clitocybe extenuata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 (15) cm bitarteko diametrokoa. Beix argitik gris-marroixka kolorera doana, pixkanaka ilunduaz. Hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da, azkenean deprimitua, batzuetan kopa baten itxuran. Ertza mehea du eta oso biribildua.

**Orriak:** Zurixkak, gero krema-okre kolorekoak, zahartzean marroixkak. Estu, okertuak, dekurrenteak, anastomosatu-albeolatuak oinean.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 4 cm bitarteko lodierakoa, oso sendoa, trinkoa, batzuetan leizetsua, zilindrikoa. Kapelaren kolore berekoa edo zurbilagoa, matea, oinarrian tomentu zurixka batekin.

**Haragia:** Lodia, harroa egoera hezean. Beix zurbil kolorekoa. Zapore gozoa du eta kumino usain arina (unbeliferoen familiako belarra, (*Cominum eyminum*).

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. *Alexandri* epitetoa, pertsona izenetik dator. *Alexandre* frantziar biltzailearen omenez.

## Jangarritasuna 
Kalitate oneko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lepista nebularis* delakoarekin, honek kolore grisaxka du, ez hain horixka, ez da hain sendoa eta usaina guztiz desberdina du. *Clitocybe harperi* oso antzekoa da, baina urria. *Clitocybe inornata*, grisaxka da, orriak ere bai, oin laburra du eta usain desatsegina, desberdina da.

## Sasoia eta lekua 
Uda bukaeratik azarora arte, mendi garaietako larreetan eta baita koniferoen azpian ere.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María do Campoko kolegiata

**Santa Maria do Campoko Errege Kolegiata** Coruñan dago (Galizia). Gordetzen diren inskripzioen arabera, egungo eliza XIII. mendearen amaieran eta XIV. mendearen hasieran eraiki zen, eta 1302. urtean parrokia eratu zen. "Do Campo" deitzen zaio, antzina hiriko hormetatik kanpo zegoelako. Antzinatik, itsasoko gremioen eta merkataritzaren eliza izan zen.

1441. urtean, Santiagoko Lope de Mendoza artzapezpikuak eliza kolegiata gisa eraiki zuen. 1494ko martxoaren 24an abadia titulua eman zion Alexandre vi.a aita santuak, bulda baten bidez.

XVI. mendean Izarraren kapera eta Atariko kapera eraiki ziren, eta XVIII. mendean San Joserena. Tenplua handitu eta luzatzeko lanak mendearen amaieran hasi ziren, sakristia eraiki zenean, 1796an. Jose Elenalde maisuak egin zuen lan hura. Bataiategia 1812an amaitu zen.

1879an Juan de Ciórraga arkitektoari eskatu zioten fatxada zaharberritzeko. Urte horretan bertan hasi ziren eraisten Izarraren eta Atariaren kaperak, ataripea eta kapitulu-gelak. Obrak 1890ean gelditu ziren dirurik ez zegoelako, eta 1899an bukatu ziren, fatxada berrian jatorrizko fatxada gehituta. Hala ere, Ziorragak diseinatutako arkupea ez zen eraiki.

## Deskribapena 
Kolegiata hiru nabek osatzen dute, joera oxibala duen abside erdizirkularrean errematatuta. Galiziako erromanikoaren iraupena erakusten du, gotikoa ondo sartu arte. Fatxada nagusia XIX. mendekoa da, Cornideko jauregiaren aurrean kokatua dago eta arrosa-leiho bat du. Bere jatorrizko portada erromanikoaren gainean arku bat dago, zeinaren tinpanoa epifaniako eszena batekin apainduta baitago.

Iparraldeko ateko tinpanoa Santa Catarinaren irudi batekin apainduta dago, eta hegoaldekoa Santiago apostoluarekin edo eszena monastiko bat izan daitekeenarekin.

Kanpaien dorrea XV. mendeko oxibala da.

Barrualdean Deikundearen irudiak eta Santa Maria Magdalenaren taila nabarmentzen dira. Xoán Afonso de Prabio (1512) eta Xoán de Andeiroren hilobiak ere kontserbatzen dira. Kapera nagusian Fernando Bermúdez de Castro kolegiataren lehenengo abadearen (1494) hilobia dago, eta beste nabean Fernán Moularen eta Sancha Martínezen  harrizko hilobi gotikoak daude (XIV. mendea).

Eliza eskalinata baten gainean altxatzen da, eta Galiziako kalbario zaharrenetako bat du ( XV. mendea).

## Iruditegia 

Fitxategi:Nave principal e absida colexiata de santa Maria do campo.jpg|Barrualdea
Fitxategi:Colegiata de Santa Maria2.jpg|Alboko atea
Fitxategi:2424-Cruceiro da Colexiata Sta.Maria do Campo (Coruña).jpg|Gurutzea
Fitxategi:A Coruña - Real Colegiata de Santa María del Campo 03.JPG|Atariko tinpanoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malcolm McLaren

**Malcolm Robert Andrew McLaren** (Londres, 1946ko urtarrilaren 22a - Bellinzona, 2010eko apirilaren 8a) ingeles enpresaburu, artista bisual, abeslari, egile abeslari, musikari, jostun diseinatzaile eta denda jabea izan zen.

1970eko hamarkadan punk mugimenduan parte hartu zuen eta Vivienne Westwood neska-lagunaren dendako arropa eman zien. New York Dolls, Sex Pistols eta Bow Wow Wow taldeen sustatzaile eta managerra izan zen.

Bakarkako artista ibilbidea ere izan zuen, lehenik hip hop eta world music, eta gero funk eta disco musika, eta opera eta musika elektronikoa nahastuz.
Gonzalo Quesada

**Gonzalo Quesada** (Buenos Aires, 1974ko maiatzaren 2a) argentinar errugbilari-ohia eta entrenatzailea da. Zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen zen. 1996ko irailaren 14an egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, Nepeanen, Estatu Batuen kontra. 38 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 1999ko Munduko Errugbi Kopako puntugile onena izan zen. 2008an, errugbi profesionala utzi ostean, entrenatzaile lanetan hasi zen.

Italiako hautatzailea da 2024tik.

## Jokalari palmaresa 
### RC Narbonne 
* European Challenge Cup
** finalista: 2001
### Stade français Paris 
* Frantziako errugbi txapelketa
** bigarrena: 2005
### Argentinako selekzioa 
* 38 partida 1996-2003 bitartean
* 486 puntu (4 entsegu, 68 transformazio, 103 zigor-ostiko, 7 drop)

## Entrenatzaile palmaresa 
### Stade français Paris 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2015
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dardanus

[thumb|250px|*Dardanus calidus* ([Tenerife).]]
***Dardanus*** karramarro ermitau mota bat da, *Diogenidae* familiakoa.

## Espezieak 
**Dardanus arrosor* (Herbst, 1796)
**Dardanus aspersus* (Berthold, 1846)
**Dardanus australis* Forest & Morgan, 1991
**Dardanus brachyops* Forest, 1963
**Dardanus calidus* (Risso, 1827)
**Dardanus callichela* Cook, 1989
**Dardanus corrugatus* Cook, 1989
**Dardanus crassimanus* (H. Milne-Edwards, 1836)
**Dardanus dearmatus* Henderson, 1888
**Dardanus deformis* H. Milne-Edwards, 1836
**Dardanus fucosus* Biffar & Provenzano, 1972
**Dardanus gemmatus* (H. Milne-Edwards, 1836)
**Dardanus guttatus* (Olivier, 1812)
**Dardanus hessii* (Miers, 1884)
**Dardanus imbricatus* (H. Milne-Edwards, 1848)
**Dardanus imperator* (Miers, 1881)
**Dardanus impressus* (De Haan, 1849)
**Dardanus insignis* (de Saussure, 1858)
**Dardanus jacquesi* Asakura & Hirayama, 2002
**Dardanus janethaigae* Ayon & Hendrickx, 2009
**Dardanus jordani* Schmitt, 1921
**Dardanus lagopodes* (Forskål, 1775)
**Dardanus longior* Asakura, 2006
**Dardanus magdalenensis* Ayon & Hendrickx, 2009
**Dardanus megistos* (Herbst, 1804)
**Dardanus nudus* Ayon & Hendrickx, 2009
**Dardanus pectinatus* (Ortmann, 1892)
**Dardanus pedunculatus* (Herbst, 1804)
**Dardanus pilosus* Ayon & Hendrickx, 2009
**Dardanus robustus* Asakura, 2006
**Dardanus rufus* Buitendijk, 1937
**Dardanus sanguinocarpus* Degener, 1925
**Dardanus scutellatus* (H. Milne-Edwards, 1848)
**Dardanus setifer* (H. Milne-Edwards, 1848)
**Dardanus sinistripes* (Stimpson, 1859)
**Dardanus squarrosus* Cook, 1989
**Dardanus stimpsoni* Ayon & Hendrickx, 2009
**Dardanus sulcatus* Edmondson, 1925
**Dardanus tinctor* (Forskal, 1775)
**Dardanus umbella* Asakura, 2006
**Dardanus undulatus* (Balss, 1921)
**Dardanus venosus* (H. Milne-Edwards, 1848)
**Dardanus vulnerans* (Thallwitz, 1892)
**Dardanus woodmasoni* (Alcock, 1905)

## Iruditegia 

Image:Dardanus arrosor by OpenCage.jpg|*Dardanus arrosor*
Image:Calliactis and Dardanus 001.JPG|*Dardanus calidus*
Image:Dardanus deformis.jpg|*Dardanus deformis*
Image:Dardanus guttatus.jpg|*Dardanus guttatus*
Image:Dardanus lagopodes.jpg|*Dardanus lagopodes*
Image:Dardanus megistos Réunion.jpg|*Dardanus megistos*
Image:Dardanus pedunculatus (Hermit crab).jpg|*Dardanus pedunculatus*
Image:Dardanus tinctor.jpg|*Dardanus tinctor*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katulo 1

**Katulo 1**, tradizioz, Katulo poeta erromatarraren poemen artean sailkatutako lehenengoa izan da, baina ez zen nahitaez idatzi zuen lehen poema izan.  Kornelio Nepos historialari eta poeta txikiari eskainia da, nahiz eta zenbaiten ustez sarkastikoa den Kronelioren Italiarren historiari buruz egindako lanaren gorespena.

Apaltasuna eta autokonfiantza txandakatzen dira poeman; Katulok bere poesiari gutxiegi" eta "ezdeus" deitzen dio, baina aro bat baino gehiago irautea eskatzen du.  Gutxiespen hori nahita egina da ziurrenik; Katulok oso ondo ezagutzen du bere poesiaren kalitatea, bai eta forma probokatzailea ere.  Bere lanari "berria" ere deitzen dio; poemak berriki eginak ziren eta, beraz, berriak dira denboran: baina baita berriak ere, latinezko poesia neoterikoaren lehen adibideetako bat delako.

## Testua 
## Bibliografia 
*
* 

## Kanpo estekak
Ostreopsis ovata

thumb|250px|Alga hau zela eta, 2020an hondartza asko itxi egin behar izan ziren Lapurdin.

***Ostreopsis ovata*** *Ostreopsis* generoko alga dinoflagelatu espezie bat da, hark ekoizten dituen palitoxinengatik, azalean narritadura eragiten duten fikotoxinengatik, ezaguna. Espeziea lehenengo aldiz Y. Fuyukok deskribatu zuen, 1981. urtean.

Espezie hau itsaso epeletan bizi da: Mediterraneoan, Kanariar uharte eta Madeirako kostetan, Brasilen, Indotxinan, Thailandian, Indonesiako artxipielagoan eta Karibe itsasoan. Hala ere, klima-aldaketaren ondorioz Euskal Herrira iritsi eta bertan loratze toxikoak eragin ditu, Lapurdiko itsas ertzean 2020. urtean eta Gipuzkoakoan 2025ean, esaterako.

## Euskal Herrian 
2020an agertu zen lehen aldikoz Euskal Herriko itsasbazterrean *Ostreopsis* alga. Baina, Emmanuel Alzuri Bidarteko auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko ur sailaren hautetsi delegatuak 2022ko uztaila azpimarratu du, bereziki, Lapurdiko hondartzei dagokienez: «Aitzinetik batere abisurik ukan gabe, alga horren boom edo loraldi bat agertu zitzaigun; uztaileko igande arratsalde batez behar izan genituen hondartzak eta urak jendez hustu, Biarritzen, Bidarten eta Donibane Lohizunen».

*Ovata* motako *Ostreopsis* itsas belarra da garatu Euskal Herriko ur hegietan. Motarik toxikoena. Ifremer erakunde zientifikoan gaia lantzen duen Elvire Antajan laborategi zuzendariak erran duenez, lehen aldia da Europako ipar atlantikoan agertzen dela. *Ovata* horra arte Mediterraneoko uretan zen ezaguna, eta «2013an Portugalen hegoaldean agertu zen».

## Ikerketa 
Euskal Hirigune Elkargoa, Pirinio Atlantikoetako Departamendua, Gipuzkoako Foru Aldundia eta zientzia erakundeak ere biltzen dituen Itsasbazterreko Interes Zientifikorako Taldeak Europako diru laguntza gotorra erdietsi du *Ostreopsis* itsas belarra ikertzeko, Ostreobila ikerketa programarako. 2,2 milioi euroko aurrekontu orokorrean, 1,4 milioi eman ditu Europak (%65).

## Arriskuak 
*Ostreopsis* algaren sasoien dinamika ulertu nahi dute ikerketaren bidez, eta itsas belar horren garapena laguntzen duten ingurumen baldintzak deskribatu. Horrez gain, gizakiaren osasunean zer ondorio izan ditzakeen ikusi nahi dute, gero hori nola kudeatu jakiteko. Hats bideetako erredurak eragiten ditu nagusiki. Larrukoak ere ekar ditzake. Itsas langarrak, gainera, uretik urrunago garraia ditzake molekula toxikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diogenidae

***Diogenidoek*** (*Diogenidae*) krustazeo anomuraen familia bat osatzen dute, karramarro ermitauen (*Paguroidea*) sei familietako bat da.

## Sistematika 
Hauek dira:
* *Allodardanus* Haig & Provenzano, 1965
* *Aniculus* Dana, 1852   
* *Areopaguristes* Rahayu & McLaughlin, 2010   
* *Bathynarius* Forest, 1989   
* *Calcinus* Dana, 1851   
* *Cancellus* H. Milne Edwards, 1836   
* *Ciliopagurus* Forest, 1995   
* *Clibanarius* Dana, 1852   
* *Dardanus* Paul’son, 1875   
* *Diogenes* Dana, 1851   
* *Isocheles* Stimpson, 1858   
* *Loxopagurus* Forest, 1964   
* *Paguristes* Dana, 1851   
* *Paguropsis* Henderson, 1888   
* *Petrochirus* Stimpson, 1858   
* *Pseudopaguristes* McLaughlin, 2002   
* *Pseudopagurus* Forest, 1952   
* *Strigopagurus* Forest, 1995   
* *Tetralobistes* Ayon-Parente & Hendrickx, 2010   
* *Tisea* Forest & Morgan, 1991   
* *Trizopagurus* Forest, 1952

## Iruditegia 

File:Aniculus ursus.JPG|*Aniculus ursus*
File:Calcinus elegans Réunion.jpg|*Calcinus elegans*
File:Ciliopagurus strigatus Réunion.JPG|*Ciliopagurus strigatus*
File:Clibanarius.jpg|*Clibanarius erythropus*
File:Dardanus megistos Réunion.jpg|*Dardanus megistos*
File:Diogenes pugilator.jpg|*Diogenes pugilator*
File:Paguristes cadenati.jpg|*Paguristes cadenati*
File:Petrochirus diogenes 1.jpg|*Petrochirus diogenes*
File:Strigopagurus strigimanus P2133407.JPG|*Strigopagurus strigimanus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Integrated Taxonomic Information System (ITIS): Diogenidae  Ortmann, 1892 Taxonomic Serial No.: 98153
* :National Center for Biotechnology Information (NCBI) Diogenidae Taxonomy ID: 6749
Ian Bairnson

**Ian Bairnson** (Lerwick, 1953ko abuztuaren 3a - 2023ko apirilaren 7a) eskoziar musikaria izan zen.

[]Shetland uharteak|Shetland uharteetan]] jaio zen eta bederatzi urte zituenetik Edinburgon bizi izan da. 1973an *Pilot*Pilot taldearekin kolaboratzen hasi zen eta Alan Parsons ezagutu zuen, taldeko ekoizlea.

1975ean, *The Alan Parsons Project* taldeko gitarra-jotzailea izan zen, eta taldeko album guztietan parte hartu zuen 1990era arte.

Beste artista batzuekin ere jo zuen, hala nola Kate Bush eta Bucks Fizz.

## Diskografia 
### Pilotekin 
* *From the Album of the Same Name* (1974)
* *Second Flight* (1975)
* *Morin Heights* (1976)
* ''Two's a Crowd* (1977)
* *Blue Yonder* (2002)
* *A Pilot Project* (2014)
* *The Traveller - Another Pilot Project* (2019)
* *The Magic EP* (2021)
### The Alan Parsons Projectekin 
* *Tales of Mystery and Imagination* (1976)
* *I Robot* (1977)
* *Pyramid* (1978)
* *Eve* (1979)
* *The Turn of a Friendly Card* (1980)
* *Eye in the Sky* (1982)
* *Armonia Avenue* (1984)
* *Vulture Cilture* (1985)
* *Stereotomy* (1985)
* *Gaudi* (1987)
* *Freudiana*	(1990)
* *The Sicilian Defence'' (2014)

## Kanpo estekak
Cartas del parque

***Cartas del parque*** (Parkeko gutunak) 1988an Kuban egin zen film dramatikoa da. Tomás Gutiérrez Aleak zuzendu zuen. Gidoia Tomás Gutiérrez Aleak eta Gabriel García Marquezek idatzi zuten.

## Aktoreak 
* Víctor Laplace
* Ivonne López Arenal
* Miguel Paneke
* Mirta Ibarra
* Adolfo Llauradó
* Elio Mesa

## Argumentua 
Istorioa Matanzas hirian gertatzen da, Habanatik ehun kilometro mendebaldera, 1913an. Bi gazte maiteminduta daude: (Ivonne López) eta Juanek (Miguel Paneke). Nor berak bere aldetik eta besteak jakin gabe, eskribau baten zerbitzuak eskatzen dituzten, horrek idazten dituen gutunen bidez komunikatzeko. Pixkanaka-pixkanaka, eskribauaren sentimenduak bere borondatearen gainetik nagusituko dira eta betiereko egia bat erakutsiko du: maitasunari ezin zaio tranparik egin; maitasuna da joko honetan nagusi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Salbador eliza (Camanzo)

**San Salbador eliza** Camanzoko parrokia-eliza da (Vila de Cruces, Galizia). 1166. urtean eraikia, oinplano basilikala du eta hiru nabe eta hiru abside. Antzina monasterio baten eliza izan zen.

## Monasterioa 
Camanzoko monasterioa X. mendean sortu zuten Gonzalo kondeak eta Teresa emazteak. Hasieran, monje beneditarrak eduki zituen eta, ondoren, moja komunitate bat. 

Monasterioaren aztarna batzuk geratzen dira, hala nola gela kapitularreko arkupea. Bi zutaberen gaineko zirkuluerdi-formako arkuak dira, hostoen apaindurarekin.

## Deskribapena 
Elizak oinplano basilikal primitiboa du, hiru nabe eta hiru abside erdizirkular. Erdiko nabea altuagoa da. Burualdetik hurbilen dauden arkuak zorrotzak dira, eta horrek erreforma gotiko bat adierazten du. Burualdeko kaperetako zutabeetako eta nabeetako arkuetako kapitelak erromanikoak dira eta apaindura geometrikoak eta loredunak dituzte. Burualdeko kaperetan sartzeko arkuak ornamentatutako arkiboltez osatuta daude. Presbiterioaren gaineko kanoi-gangaren zati bat XVI. mendeko pinturez estalita dago.

Kanpoaldean, erdiko absideak ferra-oinplanoa du; alboetako absideek ferra-oinplanoa dute barruan, eta kanpoan zirkuluerdi-formakoa.

Ate nagusiak arkibolta bikoitza du zutabeen gainean; kanpoko arkiboltak lore apaingarriak ditu. Tinpanoan Agnus Dei bat dago zizelkatua, ferra-arku formako lore-zerrenda batez inguratua. Iparraldeko hormako ate erromanikoak arkibolta peraltatuak ditu, bi zutabetan gainjarritako arku txikiz apainduak. Hegoaldeko fatxada berregin egin zen portada zaharreko zenbait elementu kontserbatuz.

## Egungo egoera 
Eliza egoera penagarrian dago eta erdiko absideko freskoak hondatuta daude. Gela kapitularra biltegi gisa erabiltzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Patio igrexa de San Salvador de Camanzo, Vila de Cruces.jpg|Monasterio zaharreko arkuak
Fitxategi:Porta igrexa de San Salvador de Camanzo, Vila de Cruces.jpg|Atari nagusia
Fitxategi:Camanzo 01-04a.jpg|alt=
Fitxategi:Igrexa de San Salvador de Camanzo.jpg|alt=
Fitxategi:Absida igrexa de San Salvador de Camanzo.jpg|Absideak

## Kanpo estekak 
* https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/4537/san-salvador-de-camanzo?langId=gl_ES
* http://patrimoniogalego.net/index.php/50719/
* https://centros.edu.xunta.es/iesmarcodocamballon/webantiga/deptos/csoci1a.htm