open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aza-arbi

**Aza-arbia** (*Brassica rapa* subsp. *oleifera*; sin. *Brassica campestris*) Brassicaceae familiako azpiespeziea da. Aza hau lehorteetan jasanbera da, era berean, ez du hezetasuna jasaten. Eurasiako eskualde epeletatik, Argentinatik, Txiletik eta Uruguaitik hedatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziape beltz

**Ziape beltza** (*Brassica nigra*) Brassicaceae familiako espeziea da. Aza hau bere haziak ustiatzeko landatzen dute, sukaldaritzan espezia moduan erabiltzen dituztelako.

Hegoaldeko Mediterraneon edo hegoaldeko Asian jatorria du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Sennett

**Richard Sennett** (Chicago, Illinois, 1943ko urtarrilaren 1a) Estatu Batuetako soziologo eta historialaria da. Irakasle bezala aritzen da London School of Economics-en eta New Yorkeko Unibertsitatean. Era berean, idazlea eta musikaria ere bada. Hannah Arendt-i esker gerturatu zen soziologiara eta bere lanean Michel Foucaultek eragina izan duela onartzen du.

Saskia Sassen soziologoaren senarra da.

## Lanak 
### Entseguak 
* *Nineteenth Century Cities: Essays In The New Urban History*, coauthor, Yale (1969)
* *Classic Essays On The Culture Of Cities*, editor (1969), 
* *The Uses of Disorder: Personal Identity & City Life* (1970), 
* *Families Against the City: Middle Class Homes of Industrial Chicago, 1872-1890*, Harvard (1970), 
* *The Hidden Injuries of Class*, with Jonathan Cobb, Knopf (1972), 
* *The Fall of Public Man*, Knopf (1977), 
* *Authority* (1980), 
* *The Conscience of the Eye: The design and social life of cities*, Faber and Faber (1991), 
* *Flesh and Stone: The Body And The City In Western Civilization*, Norton (1994), 
* *The Corrosion of Character, The Personal Consequences Of Work In the New Capitalism*, Norton (1998), 
* *Respect in a World of Inequality*, Penguin (2003), 
* *The Culture of the New Capitalism*, Yale (2006), 
* *The Craftsman*, Allen Lane (2008), 
* *The Foreigner: Two Essays on Exile*, Notting Hill (2011), 
* *Together: The Rituals, Pleasures, and Politics of Cooperation*, Yale (2012), 

### Fikzioa 
* *The Frog Who Dared to Croak* (1982), 
* *An Evening of Brahms* (1984)
* *Palais-Royal* (1986),
Arnold Gehlen

**Arnold Gehlen** (Leipzig, 1904ko urtarrilaren 29a - Hanburgo, 1976ko urtarrilaren 30a) antropologo eta soziologo alemaniarra izan zen. Max Scheler filosofoaren eta soziologoaren eta Helmuth Plessner filosofoaren eta antropologoaren azken lanetan garatzen den antropologia filosofikoaren ordezkari nagusia da. Alderdi naziko kidea izan zen eta bere teoriek gaur egungo neokontserbadorismo alemaniarrean eragina izan dute.

## Bizitza 
Gizakia "kultur izaki" bezala ikusten zuten metafisika tradizionalaren kategoriekin hautsiko zuen antropologia bat garatu zuen. Gehlenen lanek gai hauek hartzen dituzte aintzat: teknikaren nozioa, erakundeaketa gizarte industrializatuak gizakiarengan dituen ondorioen azterketa (berak psikosoziologikoak deitzen dituenak.

Beren lanek arrakasta esanguratsua izan zuten 1950-60 hamarkadetan eta eztabaidetarako hizpide izan dira, batez ere Frankfurteko eskolako ordezkariekin. Nahiz eta giza zientzietan Gehlenek egindako ekarpenenaren inguruko zalantzarik ez egon, Bigarren Mundu Gerran erregimen naziarekin izan zuen atxikimenduak hainbat tirabira sortu ditu.

Erakundeen inguruko bere teoriak eragin handian izan du Helmut Schesky, eta orainago, Niklas Luhmann bezalako soziologoengan, konplexutasunaren teoriaren baitan.

## Lanak 
* *Zur Theorie der Setzung und des setzungshaften Wissens bei Hans Driesch|Driesch*. Leipzig 1927.
* *Reflexion über Gewohnheit*. E. Reinicke, Leipzig 1927.
* *Wirklicher und Unwirklicher Geist*. Univ.-Verl. v. Noske, Leipzig 1931
* *Idealismus und Existentialphilosophie*. Univ.-Verl. v. Noske, Leipzig 1933. Vortrag
* *Theorie der Willensfreiheit* Junker und Dünnhaupt, Berlin 1933
* *Deutschtum und Christentum bei Fichte*. Junker und Dünnhaupt, Berlin 1935
* *Der Staat und die Philosophie*. Meiner, Leipzig 1935. Antrittsvorlesung an der Universität Leipzig
* *Der Mensch, seine Natur und seine Stellung in der Welt*. Junker und Dünnhaupt, Berlin 1940.
* A. Gehlen, Helmut Schelsky (eds.) *Soziologie*. Eugen Diederichs, Düsseldorf 1955
* *Urmensch und Spätkultur. Philosophische Ergebnisse und Aussagen*. Athenäum, Bonn 1956
* *Die Seele im technischen Zeitalter. Sozialpsychologische Probleme in den industriellen Gesellschaft*. Rowohlt, *rde*, Reinbek 1957.
* *Zeit-Bilder. Zur Soziologie und Ästhetik der modernen Malerei*. Athenäum, Frankfurt am Main 1960
* *Anthropologische Forschung*, Rowohlt, *rde*, Nº 138, Reinbek 1961
* *Studien zur Anthropologie und Soziologie*. Luchterhand, *Soziologische Texte 17*, Neuwied 1963. Durchgesehene und veränderte Auflage 1971
* *Theorie der Willensfreiheit und frühe philosophische Schriften*. Luchterhand, Neuwied 1965
* *Moral und Hypermoral. Eine pluralistische Ethik*, Athenäum, Frankfurt am Main 1969
* *Einblicke*. Klostermann, Frankfurt 1975
* Lan guztiak. *Arnold Gehlen Gesamtausgabe*. I-X. Verlag Vittorio Klostermann, Frankfurt am Main 1978. 10 ale, horietatik 7 argitaratuak 2004a bitarte.

## Kanpo estekak
Ehuntari

thumb|Erromatar zenturoi bat antzezten duen aktorea.
**Ehuntari** edo **zenturioi** (; , *hekatontarchos*) erromatar gudarostean, ehun soldaduren buru zena. 

Aginte taktiko eta administratibo zuten ofizialak ziren, 80 lagunez osaturiko zenturia zuzentzen zutenak. Lehenengo kohorteak izan ezik, kohorte bakoitzak 6 zenturia zituen. Ehuntari batzuk kohorteak ere zuzentzen zituzten eta erromatar legioaren barneko zenbait postu zituzten.

Kohorte baten barnean, hierarkia gogorra zen. Ehuntarien gradu hierarkikoak hauexek ziren: *hastatus posterior*, *hastatus prior*, *princeps posterior*, *princeps prior*, *pilus posterior* eta *pilus prior*. Azkena, *de facto*, kohorteen komandantea zen, ehuntarien artean beteranoena zelako.

Zenturioiek ofizialorde laguntzaileak zituen, *optio*, *signifer* edo *tesserarius* hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio Billalabeitia

**Gregorio Billalabeitia Galarraga** (Barakaldo, Bizkaia, 1951ko otsailaren 26a -) finantza-arloan adituan den bankaria da, 2014ko azaroaren 28tik Kutxabankeko zuzendaria dena.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatean Ekonomia Zientzietan eta Deustuko Unibertsitatean Zuzenbideko ikasketak egin zituen.

1977an Bizkaiko Aurrezki Kutxan hasi zen lanean eta 1988an bertako zuzendari bilakatu zen. Urte horietan, nazioartean aritu zen, tartean, Londresko bulegoko zuzendariordea izan zen eta gero Valentziako eta Madrilgo zuzendariorde ere izan zen izan zen.

1990ean, Banco Cooperativo Españoleko zuzendari nagusi bilakatu zen eta 1993an Argentariara joan zen.

1998ko martxoan, handizkako bankuan zuzendari lanetan jarri zuten eta 1999an, Argentaria eta BBV batzean inbertsiozko bankuko (BBVA) zuzendari nagusi bilakatu zen.

Azken urteetan, zenbait enpresatako administrazio kontseiluetan parte hartu du eta Seeliger y Conde abokatu-langelako bazkidea ere bada.

2014ko azaroaren 27an, Kutxabankeko presidente bilakatu zen.

## Erreferentziak
Espainiar Legioa

**Espainiar Legioa** () Espainiako Lurreko Armadako unitatea da. BRIPAC brigada airegarraiatuarekin batera, Espainiar armadako elitezko unitatea da. José Millán-Astrayk 1920an sortua, hasieran Frantziako Atzerritar Legioaren antzeko atzerritar tertzio moduan sortu zuten. Rifeko gerran eta Asturiasko Iraultzan parte hartu ondoren, Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen.

Legioak lau tertzioz osaturik dago: «Gran Capitán» (1.a), «Duque de Alba» (2.a), «Don Juan de Austria» (3.a) eta «Alejandro Farnesio» (4.a).

## Kanpo estekak
America 66 erregimentua

**America 66 erregimentua** () Espainiako Lurreko Armadako unitatea da, kuartela Aitzoainen duena.

1764an sortua, Hirugarren Karlistaldia amaitu zen Nafarroan kuarteleratu zuten. Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen, Nafarroako Brigaden barnean. Bere portaera krudela zen oso batez ere Villaviciosako Valdediosko hilketengatik. 1937ko urriaren 26an, hamazazpi pertsona hil zituen erregimentu horrek. Medikuak eta erizainak ziren gehienak. Emakumeak bortxatu egin zituzten, hil baino lehen.

2014an Espainiako Defentsa Ministerioak Iruñeko Ziudadelan bere omenezko erakusketa antolatu zuen, Memoria Historikoaren Elkarteak gogor kritikatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armiarmaren haitzuloak

**Armiarmaren haitzuloak** () Valentziako Bicorp herrian dauden haitzuloak dira.

## Ezaugarriak 
Pintura batean gizakiak eztia biltzen agertzen dira, erleak inguruan biraka dabiltzala. Horregatik jakin da Historiaurrean gizakiek jakiak eztiz gozatzen zituztela, Neolitora arte erlezaintza garatu ez zen arren.

## UNESCOen 874 adierazpenarekin lotuta erregistratutako izenak 
* Araña- Abrigo I Haitzuloa
* Araña- Abrigo II Haitzuloa
* Araña- Abrigo III Haitzuloa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahaide (argipena)

**Ahaide** hitzak adiera zenbait ditu:
* ahaidea, familia bateko kideek duten elkarrekiko harremana;
** **zehar-ahaideak** edo **ezkontza-ahaideak** (ikus, ezkontza-ahaidetasuna);
* Ahaide nagusiak, Erdi Aroko Euskal Herriko jauntxoak;
* Ahaideak, Ipar Euskal Herriko presoen ahaide eta lagunen elkartea.
Cocido montañés

() Kantabriako sukaldaritzan plater nagusienetariko bat da. Babarrun zuria eta aza (galego-aza) ditu osagai nagusiak eta baita txerribodatik ateratako produktuak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biscaya (James Lasten abestia)

**Biscaya** James Last alemaniar konposatzailearen abesti bat da. 1981an konposatu eta 1982. urtean argitaratu zuen. Akordeoi soinua nagusi den doinu patsadatsuaz osatutako abestia da. Euskal Herrian maiz ETBko dokumental eta saioetan nahiz Euskadi Irrati nahiz Radio Euskadiko irratsaioetan jarri izan da, ondorioz jende askok abestia entzutean maiz euskal konposatzaile baten lana dela uste du, horrela ez izan arren.

## Kanpo estekak 
* *Biscaya* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai. Youtube.com
Aza-tximeleta

**Aza-tximeleta** (*Pieris brassicae*) Pieridae familiako tximeleta da. Zuria da, Linnaeusek 1758an aurkitua.

Lepidoptero honen larba Brassicaceae familiako hostoetaz elikatzen da. Artropodo honen harrak kalte handiak eragiten dizkio azari, laborantzan izurrite garrantzitsua delarik.

Europa, iparraldeko Afrika eta Asiatik hedatuta dago, baita Himalaiaz haratuago ere.

Kontserbazio egoerari dagokionez, ez da IUCNren Zerrenda Gorrian aurkitzen.

## Banaketa area 
Ia Paleartiko osoan agertzen den lepidopteroa da, Europa, Afrika iparraldea eta Asian agertzen da, Himalaia, Txina, Errusia eta Japonian adibidez. Ipar Amerikan oso ale gutxi aurkitu dira eta ez da bertan finkaturiko animaliatzat hartzen. Zeelanda Berrian arazo larriak sortzen ditu nekazaritzan, plaga potentzial gisa hartzen da.

## Deskripzioa 
Ale helduek (imagoek) 50-60 mm luze dira, arrak emeak baino txikiagoak direlarik. Zuriak dira batez ere, kosta apikaletan ilunak diren arren. Emeen kasuan, aurreko hegoetan bi puntu beltz ageri dira. Atzeko hegoen aurreko zatian ere puntu beltz bat ageri zaie. Alde bentralean, kolore berde zurbila hartzen dute, sastraka artean mimetizatzeko.

Arrautzak luzexkak eta horiak dira, gehienez 1,5 mm-ko luzera eta 0,5 mm-ko zabalera izaten dute. Larbek jaiotzean kolore grisa izaten duten arren, denborarekin kolore horiko hiru marra longitudinal agertzen dira, bat bizkarraldearen erdian eta beste biak espirakuluen gainean. Gorputzean zehar setak aurkezten dituzte. Itxura, usai nazkagarriarekin batera, harrapakariak uxatzeko erabiltzen dute.
 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △

## Bizi zikloa 
thumb|Aza-tximeletaren beldarra.
Aza-tximeletek bi errunaldi izaten dituzte urteko. Ugalketa garaia udaberrian hasten da -lehen errunaldia- eta uda osoa irauten du -bigarren errunaldia-. Emeak 20-100 arrautza erruten ditu brasikazeoen hostoetan. Bi aste baino lehen arrautzek eklosionatu egiten dute.

Gainontzeko tximelen kasuan ez bezala, larbak taldean bizi dira. Lehen mudaren ostean, larbek landare osoa okupatzen dute, talde txikiagoetan banatuta. Muda bakoitzean, tamaina emendioa gertatzen da, elikagai beharrak ere hala egiten duelarik.

Larbak, beldar izenez ere ezagunak, uda hasieran parekatzen dira. Beldar hauek udazken hasiera arte elikatzen dira, ondoren krisalida bihurtu eta negua pasatzen duelarik.

## Subespezieak 
* *Pieris brassicae azorensis* Rebel, 1917
* *Pieris brassicae brassicae* Linnaeus, 1758
* *Pieris brassicae cyniphia* Turati, 1924
* *Pieris brassicae cypria* Verity, 1908
* *Pieris brassicae italorum* Stauder, 1921
* *Pieris brassicae nepalensis* Gray, 1846
* *Pieris brassicae ottonis* Rober, 1907
* *Pieris brassicae subtaeniata* Turati, 1929
* *Pieris brassicae wollastoni* Butler, 1886

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatzunetako antxoa

**Gatzunetako antxoa** edo **antxoa gazitua** antxoak gazituta prestatzen den kontserbako elikagaia da. Antxoak garbitu, haria eman, gazitu eta landare-olioan murgiltzen dituzte.

Jada 1250ean Alfontso XI.a Gaztelakoak Laredori arrainak gatzunetan jartzeko eskubideak eman zizkion. Baina 1880ko hamarkadan italiarrek Kantaurin industria bat ezarri zutenean prestaketa jendarteratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bullionismo

**Bullionismoa**, batzuetan **krisohedonismo** ere deitua, herrialde baten aberastasuna biltzen duen urre, zilar eta beste metal preziatuetan oinarritzen dela baieztatzen duen teoria ekonomikoa da. XVI. mendean sortu zen Inglaterran, garai hartan herrialdeak metal preziatuen metaketari esker mnudu zabalean zuen nagusigoa ikusita.

## Kanpo estekak
Lo chiamavano Trinità...

***Lo chiamavano Trinità*** (euskaraz *Trinitate Deitzen Zuten*, ingelesez *They Call Me Trinity*) 1970ko E.B. Clucher italiar zinema zuzendariaren umorezko western filma bat da. Terence Hill, Bud Spencer, Steffen Zacharias eta Farley Granger aktoreek antzeztu zuten.

*...continuavano a chiamarlo Trinità* (*...Trinitate deitzen jarraitzen zuten*, 1971) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Basamortua zeharkatu ondoren, Trinitatek (Terence Hill) bere anaia Bambino (Bud Spencer) topatu eta herrixka bateko sheriffa dela jakingo du. Trinitatek atseden hartu eta jateko bertan gelditzea erabakiko du. Bere anaiak handik joateko eskatuko dio, baina Trinitatek bere laguntzailea izaten uzteko erregutuko dio, honela bi anaien artean herrixkako alkate zitala geldiarazteko.

## Aktoreak 
* Terence Hill – Trinitate
* Bud Spencer – Bambino
* Farley Granger – Harriman maiorra
* Steffen Zacharias – Jonathan
* Dan Sturkie – Tobias
* Gisela Hahn – Sarah
* Elena Pedemonte – Judith

## Kanpo estekak
Ernest Burgess

**Ernest Watson Burgess** (Tilbury, Ontario, Kanada, 1886ko maiatzaren 16a - 1966ko abenduaren 27a) jatorri kanadarreko Estatu Batuetako hiri soziologoa izan zen. Chicagoko Soziologia Eskolako kide izan zen.

Kanadan jaio arren, oso gazte zelarik joan zen Estatu Batuetara. Oklahomako Kingfisher Collegen ikasi zuen lehenik, eta ondoren, bere soziologia ikasketak Chicagoko Unibertsitatean burutu zituen. Azken unibertsitate honetako irakasle bezala arituko da 1916tik aurrera.

Garaiko soziologoen artean aintzatespen handia zuen eta Amerikako Soziologia Elkarteko (*American Sociological Association*, ASA) 24. lehendakaria izan zen.

## Ikerketak 
Soziologia modernoaren sortzailetako bat kontsideratzen da, batez ere Estatu Batuetan. Robert E. Park-ekin batera "ekologia soziala" sortzen du, Chicagoko Soziologia Eskolaren babespean.

Interesa handia jarri zuen aldagai estatistikoetan oinarritutako giza portaera aurreikusteko aukeran. Hala, 1929tik aurrera Illinois estatuko baldintzapeko askatasunaren "arrakasta tasa" ikertua zuen. "Burgess metodoa" ospetsu bilakatuko da segituan eta Illinoiseko espetxe sistemak bere gain hartu zuen.

Zentzu honetan, 1939an, ezkontzaren arrakasta baldintzatzen zuten faktoreak ikertzen zituen lan bat publikatu zuen: *Predicting Success or Failure in Marriage* (Ezkontzaren arrakasta ala porrotaren aurreikuspena). Leonard Cottrell-ekin batera idatzi zuen eta hainbat eztabaida sortu zuen ikerketaren agerpenak, besteak beste, aurreikuspen kalkulua egiterakoan ez zuelako inondik inora kontuan hartzen maitasun sentimendua.

## Gune kontzentrikoen eredua 
thumb|400px|Burgessen gune kontzentrikoen eredua

Robert E. Park-ekin batera, hiria bost gune kontzentrikoen arabera azaldu eta kontzeptualizatu zuen (*Concentric ring model*):

# Merkatal distritu nagusi bat erdialdean
# Eraikin zaharrez inguraturiko trantsizio gunea (etxebizitzak, industriak...)
# Langileen bizitegi zonaldea (apartamentuak)
# Bizitegi-auzoen zonaldea
# Kanpoaldeko aldiriak

Hiria, eboluzioan eta etengabe aldatzen zegoen zerbaiten moduan aztertu zuen, zentzu darwinistan.

## Lanak 
* Ernest W. Burgess, Robert E. Park: *Introduction to Science of the Sociology*. 1921,  (Internet Archive).
* Ernest W. Burgess, Robert E. Park , Roderick D. McKenzie (Hrsg.): *The City*. University of Chicago Press, Chicago 1925, .

## Ikus, gainera 
* Chicagoko Soziologia Eskola
* Robert E. Park
* Hiri soziologia
* Elkarrekintza sinbolikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Bibliografia Amerikako Soziologia Elkarteko webgunean.
Claude Chevalley

**Claude Chevalley** (Johannesburgo,  - Paris, ) frantses matematikaria izan zen. Bourbaki taldearen sortzaileetako bat izan zen. Irakasle aritu zen Estatu Batuetan (Princeton eta Columbia) eta Frantzian (Parisko Zientzietako Fakultatea, Vincennesko Unibertsitatea). Chevalleyk lan nagusiak multzoen teoriaren inguruan egin zituen, batez ere, multzo aljebraikoen inguruan, baina baita zenbakien teoriaren eta geometria aljebraikoaren inguruan ere. Garrantzizko lana egin zuen aljebra modernoan, eta Lieren multzoen eta aljebren inguruan egin zituen lanengatik nabarmendu zen. Izan ere, Chevalleyk Lieren multzoen inguruan egin zituen lanak lagungarri izan dira gaur egungo aljebra metodoen garrantzia eta eraginkortasuna neurtzeko. Chevalleyren *Fundamental Concepts of Algebra* (1956) lana ezinbestekoa izan da aljebraren gaur egungo kontzeptuak ulertzeko.

## Erreferentziak
Don Cherry

**Donald Eugene Cherry** (Oklahoma City,  - Málaga, ) estatubatuar jazz musikagilea izan zen. Tronpeta-jotzailea eta musikagile izan bazen ere, gehienbat flauta, perkusioa eta pianoa jotzen zituen. Gaztetan hasi zen pianoa eta tronpeta jotzen.

## Biografia 
1951. urtetik aurrera Red Mitchell, Wardell Gray eta Dexter Gordonekin jo zuen. 1957an orkestra txiki bat sortu zuen James Clay saxofoi-jotzailearekin. Atlantic diskoetxeko presidenteak beka bat eman zion John Lewisekin ikasteko Lenox-eko jazz eskolan (1959, Massachusetts). Garai horretakoak ditu lehenengo grabazioak, Sonny Rollins, John Coltrane eta Ornette Colemanekin eginak. 1963an *New York Contemporary Five* bostkotearekin bira bat egin zuen Eskandinavian zehar. 1964an Europan hartu zuen bizilekua, eta Europako hainbat hiritan egin zituen kontzertuak. 1960ko hamarraldiaren bukaeran, *Jazz Composers Orchestra* eta *Liberation Music Orchestra* orkestretako kide izan zen. 1980-1984 urteen bitartean *Trio Codona* taldea osatu zuen Nana Vasconcelos eta Colin Walcottekin batera. Heroinak ahalmen fisikoak kendu zizkion poliki-poliki.

## Seme alabak 
Seme alaba musikariak izan ditu, Neneh Cherry (ezagunena), Eagle-Eye Cherry eta Titiyo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caçolet

**Caçolet** ( ahoskatua; ,  ahoskatua) Languedoceko sukaldaritzan plater nagusienetariko bat da. Babarrun zuriez egindako jakia da, txerrikia, saltxitxak, urdaia eta ahate-urinekoa dituena.

Languedoceko hiru udalerrik, Tolosa Okzitaniakoak, Carcasonak eta Castelnaudaryk errezetaren jatorria aldarrikatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chenab

**Chenab** (, , , , hitzez hitz: 'ilargi (*Chan*) ਚਨ, चन,  ibaia (*aab*) ਆਬ, आब, ') Kaxmirren sortzen den Pakistango ibaia da, Punjabeko bost ibai nagusietako bat, Chandra eta Bhaga ibai txikiek osatua. Ura Indus ibaian isurtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukiezin (argipena)

**Ukiezin** hitzak uki ezin daitekeena adierazten du adiera arruntean. Erabilera zenbait ditu:
* **ukiezinak** edo pariak, Indiako kasta sistematik at dauden pertsona baztertuak;
* matematikan, zenbaki ukiezinak, beste inongo zenbakiren zatitzaileen baturaz garatu ezin daitezkeen zenbakiak;
* ***Ukiezinak*** edo *The Untouchables*. 1986ko Brian de Palmaren filam.
Zurrunbilo

thumb|200px
**Zurrunbiloa** haize, ur, gas edo beste jariakin baten biraketa mugimendu azkarra da. Meteorologian, bereziki traganarru, tornado eta urakanetan gertatzen da. Egunerokoan, berriz, maiz ikus daiteke ur-masa bat isurbide batetik sartzean. Haizea denean, eta bakarrik haizea denean, **zirimola** ere deritzo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tornado eta traganarru

## Kanpo estekak
Arranpa (argipena)

**Arranpa** hitzak adiera zenbait ditu:
* **arranpa** edo karranpa, giharren uzkurdura;
* **arranpa** edo zurrunbiloa.
Infantilizazio (argipena)

**Infantilizazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* infantilizazioa, pertsona heldu bat haur bati bezala tratatzea;
* infantilizazioa, masa-kulturak eragindako fenomenoa, non berez haurrentzako produktu kulturalak helduek ere kontsumitzen dituzten edo, alderantziz, gizartearen tradizio, ohitura eta produktu kulturalak haurrentzat egokitzen diren.
Azoreetako antizikloi

**Azoreetako antizikloia** () normalean iparraldeko Atlantikoko erdialdean, Azoreen parean, dagoen antizikloi dinamikoa da. Europan eta, batez ere, Iberiar penintsulan klima lehor, eguzkitsu eta beroa sortzen du udan zehar. Ohiz kanpokoz, udazkenean edo udaberrian, eta batzutan baita neguan ere, bere eragina nabari dezake. Orduan antizikloiaren erdialdea Bizkaiko golkoaren erdian kokatzen da eta negu lehor eta epelak sortzen ditu, behe presioko guneak desagerraraziz.

thumb|erdian|700px|Hodei tropikalen sorrera.

## Kanpo estekak
Anamari Martinez

**Anamari Martinez Urreiztieta** (Santurtzi, Bizkaia, 1932 &ndash; Hondarribia, Gipuzkoa, 2014ko azaroaren 29a) Martin Ugalderen bikotekidea izan zen.

## Biografia 
1932an jaio zen Santurtzin (Bizkaia).3 urte zituenetik erbestean ibili zen. Venezuelan zegoela Martin Ugalde ezagutu zuen 1953an. Berarekin familia sortu zuen eta gero Euskal Herrira itzuli zen.

2003eko otsailean, Euskaldunon Egunkariaren itxiera eta arduradunak atxilotu zituztenean, Martin Ugalde pattal zegoen eta ez atxilotu arren, kontuak blokeatu egin zizkieten, eta osasun txostenak aurkeztu behar izan zituen epailearen aurrean Madrilera ez eramateko. 2004an hil zen senarra.

## Erreferentziak
Zubiaurre anaiak

**Zubiaurre anaiak** bi anaia margolari hauek dira:
* Ramon Zubiaurre, eta
* Valentin Zubiaurre Agirrezabal.
Uda min

[thumb|eskuinera|300px|Lirioak uztailean, Greziako [Lemnos uhartean.]]
**Uda-mina** hezetasun gehien duen uda egun da. Ipar Hemisferioan uztailean edo abuztuan gertatzen da eta Hego Hemisferioan, berriz, urtarrilean edo otsailean. Tipikoki, urteko aste beroenak dira. 

Antzinako Erroman  edo "txakurren egunak" zieten egun haiei, txakurrekin lotzen zuten Sirius izarra egun haietan agertzen zelako.

## Kanpo estekak
José Javier Esparza

**José Javier Esparza Abaurrea** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko uztailaren 20a) politikaria da, UPN alderdikoa 2015etik 2024ra. 

2014ko azaroaren 29an, Nafarroa Garairako UPNren zerrendaburu izendatu zuten.

## Biografia 
Politikari izan aurretik futbolari izan zen. 1995ean hasi zen politikan, Agoitzen, zinegotzi. Herri hartako alkate izan zen 1999 eta 2007 bitartean. Gainera, 2011 arte, Nafarroako Kirol Institutuko zuzendaria izan zen. Gero, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuko Tokiko Administrazio kontseilaria izan zen.

2015eko maiatzean, UPNko buruak zeharka adierazi zuen Agoitzeko udal hauteskundeetan PSN (edo EH Bildu) bozkatu zuela, "UPNrentzat eta Nafarroarentzat onena". Agoitzeko bere alkatetzan, ia bi milioi euroko zorra utzi zion udalari, erabilera urriko eraikuntza handietan gastatuak.

## Erreferentziak
Clonezilla

**Clonezilla** NCHC Free Software Labsek garatutako informatika programa da. Aplikazio librea da, beraz printzipioz edonork lagundu lezake bere bilakaeran. GNU GPL bigarren bertsioko lizentziarekin argitaratu zen.

## Erabilpena 
Disko gogorren klonak egiteko erabiltzen da. Esate baterako, USB arkatz auto-abiarazle batean disko gogor handi baten irudia egin daiteke. Irudi horrekin, geroago, disko gogor hori irudia egin zen unean zegoen bezala utz daiteke.

:* Gailu edo partizio batetik irudi bat egin daiteke.
:* Irudi batetik partizio bat edo disko oso bat irudia egin zenean bezala utz daiteke.

## Bateragarri 
Honako formatuekin erabil daiteke: ext2, ext3, ext4, reiserFS, reiser4, xfs, jfs, btrfs (GNU / Linux), FAT12, FAT16, FAT32, NTFS (MS Windows), HFS + (Mac OS), UFS (FreeBSD), NetBSD, OpenBSD, minix (Minix), vmfs3 (VMFS5) VMWare ESX.

Klonatu daitezke GNU/Linux, MS Windows, Mac OS (Intel oinarrikoa), FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, Minix eta VMWare ESX.

32 bit (x86) eta 64 bit (x86-64) sistemetan erabil daiteke.

## Antzeko aplikazioak 
* True Image®
* Norton Ghost®

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
*  Clonezilla SourceForge project
*  Clonezilla Freshmeat project
*  Clonezilla Live CD/USB changlog in stable version
*  News
*  www.clonezilla.org/forum/
Magic in the Moonlight

***Magic in the Moonlight*** (euskaraz: *Magia ilargipean*) 2014ko amodiozko komedia filma da, Woody Allen estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendutakoa. Colin Firth, Emma Stone, Hamish Linklater, Marcia Gay Harden, Jacki Weaver, Erica Leerhsen, Eileen Atkins eta Simon McBurney aktorek antzeztu zuten.
 
## Argumentua 
1920eko hamarkada, Frantziako Kosta Urdina, jazzaren urrezko aroa. Ingeles mago batek (Colin Firth) emakumezko medium bat (Emma Stone) gezurrezkoa dela frogatzeko asmoa du. Honekin batera, bi protagonisten bizitzak aldatuko dituen gertaera magiko saila jazoko da.

## Aktoreak 
* Colin Firth: Stanley Crawford
* Emma Stone: Sophie Baker
* Hamish Linklater: Brice
* Marcia Gay Harden: Baker andrea
* Jacki Weaver: Grace
* Erica Leerhsen:s Caroline
* Eileen Atkins: Izeba Vanessa
* Simon McBurney: Howard Burkan
* Lionel Abelanski: Medikua

## Kanpo estekak 
* *Magic in the Moonlight* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webguna ikusgai 
* *Magic in the Moonlight* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Mexikoko demografia

Jarraian, **Mexikoko demografia** datu batzuk ageri dira:

## Biztanleria eta pobrezia 
2014ko datuen arabera, Mexikon 118.397 milioi pertsona bizi dira eta horietatik 53,3 milioi (%45,5) pobrezia egoeran bizi dira eta 11,5 milioi (%9,8) muturreko pobrezian.

## Poliziak eragindako torturak eta tratu txarrak 
2013an, 1.500 pertsonek salatu zuten Polizia tratu txarrak emateagatik. 2003az geroztik %600 ugaritu dira tortura salaketak eta horregatik, biztanleriaren %64k beldurra du torturatua izateko arriskuagatik. 2005 eta 2013 bitartean, 123 tortura kasu epaitu
dira baina 7 zigor besterik ez dira jarri.

## AEBtara migrazioa 
Hogei milioi mexikar daude AEBtan, hau da, bertako biztanleriaren %6,5. 2007-2013 bitartean 47.000 migratzaile hil zituzten talde antolatuek AEBetarako bidaia egiten ari zirela. Bestalde, desagertuak gutxienez 70.000 migratzaile Mexikon 2007-2012 bitartean eta 40.000 gorpu daude identifikatu gabe.

## Preso kopurua 
Mexikoko 419 kartzeletan 240.000 preso daude, hau da, 206 preso daude 100.000 biztanleko (preso gehien duen munduko zazpigarren herrialdea da). AEBak dira preso gehien duten herrialdea, 2.267.000 preso daude han, hau da, 730 pertsona 100.000 biztanleko.

## Narkotrafikoa 
Narkotrafikoak 85.000 hildako eta 22.000 desagertu utzi ditu. 2006an, narkotrafikoaren aurkako gerra Mexikon hasi zen Felipe Calderon presidentearekin.

## Emakumeen aurkako indarkeria 
15 urte baino gehiago duten emakumeen %47k jasan dute noizbait erasoren bat bikotekidearen eskutik. 2012an, 2.764 emakume hil zituzten eta 2007-2012 bitartean %155 hazi da kopurua.

## Bahiketak 
2013an, Mexikon 120.000 pertsona bahitu zituzten eta 1.698 (%1,4) bakarrik jarri zuen salaketa.

## Hilketak 
2013an, 22.732 hilketa salatu ziren, hau da, 21,5 hilketa 100.000 biztanleko. AEBtan hilketa salaketa kopurua baxuagoa da, 4,7 hilketa 100.000 biztanleko eta Hondurasen, berriz munduko tasa handiena, 90,4 hilketa 100.000 biztanleko. Bortxa bidezko hilketa dira gizon gazteen heriotzaren jatorri ohikoena.

## Krimenak 
2013an, 10,7 milioi mexikarrek jasan zuten krimenen bat eta Mexikoko familien %40tan egon zen horrelako gertaeraren bat. Krimenen %90 salatu gabe gelditu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadrianoren oroitzapenak

***Hadrianoren oroitzapenak eta eranskin gisa Hadrianoren Oroitzapenei buruzko ohar-bilduma*** Marguerite Yourcenar idazle frantsesaren nobela ezagunetariko bat da. Liburua, aldi berean, eleberri, historia eta olerki liburua da. Joxe Austin Arrietaren itzulpena, bestetik, euskal itzulpengintzaren gailur bat bezala ikusi izan da. Hadriano erromatar enperadore handiaren oroitzapenak irudikatuz eta birsortuz, egilearen asmoa zera izan zen: "XIX. mendeko arkeologoek kanpotik egin zutena barnetik berregitea". Liburu hau kultura hizkuntza gehienetara izan da itzulia.

1948. eta 1950. urteen artean idatzi zen eta aleka argitaratu zen *La Table Ronde* aldizkarian. Lortu zuen arrakasta zela eta, liburu gisa argitaratu zen 1951n Librairie Plon argitaletxean.

Eleberria sei kapitulutan dago banatuta:
# *Animula Vagula Blandula*
# *Varius Multiplex Multiformis*
# *Tellus Stabilita*
# *Saeculum Aureum*
# *Disciplina Augusta*
# *Patientia.*
*"Ene Marko maitea"* esaldiarekin hasten da liburua eta gutun luze baten itxura hartzen du. Hadrianok Marko Aurelio bere bilobatzakoari idazten dio. Izan ere, Hadrianok Antonino Pio hartu zuen ondorengotzat adopzioaren bidez, eta Marko Aurelio haren semetzat hartuarazi zion Antonino Piori, beronen ondorengoa izateko.

Gutunean enperadoreak gai askori buruz oldozten du: bere agintaldia eta garaipen militarrak, maitasuna, adiskidetasuna, poesia, musika, artea, bidaiak, bakea eta Antinoo bere maitalea, baita sortu zitzaion samin handia ere, Antinook bere burua hil zuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Iñaki Kamino(https://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1aki_Kamino)k Joxe Austin Arrietari eginiko elkarrizketa, 1985ko irailaren 8an, *Argia* astekarian.]
Kostazaintza

thumb|300px
**Kostazaintza** herrialde batek bere inguruko itsaso edoa aintzira eremuan ezartzen duen polizia, segurtasun eta laguntzarako erakundea eta zerbitzua. Zerbitzu hori egiten duten pertsona nahiz ontziei **kostazain** deritze.

## Kanpo estekak
Salbamendu-jaka

thumb|200px
**Salbamendu-jaka**, batzuetan **igeri-jaka**, uretan larrialdi egoeran dagoen norbait flotatzen laguntzen dion jaka antzeko bat da. Ekipamendu honek kolore deigarriak izaten ditu erraz ikustarazteko eta bere baitan larrialdiari aurre egiteko gailu batzuk izan ditzake (txistua, argiak eta abar).

Jaka mota batzuek burua uretatik kanpo mantentzeko aukera ematen dute, eta konorterik gabeko pertsona batentzat iraulketa errazteko.

Batez ere ezinbestekoa da itsasontzietako segurtasun ekipamenduan, baina halaber ur-kirol batzuetan eta hegazkinetan.

## Historia
Igeri-jaka primitiboen adibiderik zaharrenak maskuri puztuak, animalia-larruak edo kuia zigilatu hustuak dira, errekak eta ibai sakonak gurutzatzean lagungarri. Berariaz horretarako diseinatutako segurtasun gailu flotatzaileak zurezko edo artelazkiako bloke soilak zituzten, Norvegiako marinelek erabiliak.

Igeri-jaka Erresuma Batuan asmatu zuen 1854an J. Ross Ward kapitainak. Jatorrian, olanazko gerriko batean jositako artelazki piezak ziren.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mari Karmen Alzueta

**Mari Karmen (edo Karmele) Alzueta Beneite** (Donostia, Gipuzkoa, 1928ko maiatzaren 4a; Donostia, Gipuzkoa, 1983ko abenduaren 27a), euskal irakasle eta hezkuntza-arduraduna izan zen.

## Biografia 
Haur txikia zelarik, Elbira Zipitriaren ikastolara joan zen Donostian, eta gero, gerra piztu zenean, Amezketan. Tolosako monja-ikastetxe batean jarraitu zituen ikasketak. Kimika ikasketak egin zituen Madrilen eta Salamankan. Gizarte Zientziak ere ikasi zituen. 1948an Misiolari Sekularren Institutuko kide egin zen, eta bertako Batzorde Nagusiko buru izatera iritsi zen. Donostiako Gizarte Laguntzaileen Eskola sortzeko lanetan aritu zen, eta aurreneko zuzendaria izan zen.

1969an Santo Tomas Lizeoa ikastolan hasi zen irakasle lanean. Handik urtebetera zuzendari kargua hartu zuen. Ikastola honen zabakunde eta sendotze-garaia izan zen hura.
1978an Eusko Kontseilu Nagusian hasi zen, Carlos Santamariaren agindupean. Geroxeago, Gernikako Autonomia Estatutua onartu zenean, Eusko Jaurlaritza bihurtu zen erakunde hura, eta **Karmele Alzuetak** zuzendari lanean jarraitu zuen Erkidegoko hezkuntza-sistema eraikitzen, Pedro Migel Etxenike sailburuaren ekipoan, Javier Retegi sailburuorde zelarik.

Donostian hil zen, 1983ko abenduaren 27an, istripuz, motor batek harrapatuta.

## Erreferentziak 
* Heriotzaren berri El Pais egunkarian

## Kanpo estekak 
* Mari Karmen Alzueta "Bidegileak" sailean
* Mari Karmen Alzueta Euskomedian
* Karmele Alzuetarekin elkarrizketa Argia aldizkarian
Hidazio

**Hidazio** (c. 400 - c. 469) Aquae Flaviaeko apezpiku eta hispano-erromatar historialaria izan zen.

## Biografia 
Lemica inguruan, egungo Ourenseko Xinzo de Limiatik gertu, familia aberats batean jaioa, umea zela Palestina bisitatu zuen eta Betleemen Jeronimo Estridongoa ezagutu zuen.

427an Aquae Flaviaeko, egungo Chavesko, apezpiku izendatu zuten, suebiarrak Gallaeciara ailegatu ziren bitartean.

431ra Galiara joan zen talde bat zuzendu zuen Flavio Aezioren laguntza eskatzeko asmotan. Aeziok ezin izan zuen Hispania lagundu eta eta 433an Hidazio bitartekaria izan zen Rekilaren aurrean.

Priszilianismoren jarraitzailea, 460an Frumario suebiar errege berriak hiru hilabetez preso izan zuen. Bere bizitzaren azken urteetan idazteari ekin zion eta kronikari bilakatu zen.

## Lanak 
* *Chronicon*
* *Fasti Idatani*.

## Erreferentziak
Jauzia ofizialtasunera

**Jauzia ofizialtasunera** 2014ko azaroan Euskal Herriko kirol selekzioen ofizialtasunaren aldeko mugimendua da.

## Ezaugarriak 
"Ikuspegi transbertsala" duen eta "identitate anitzeko pertsonek" osatzen duten mugimendua da. "Kirolaren baloreetatik" lortzeko asmoa dute, "elkarlana, elkartasuna, komuneko esfortzua, errespetua eta enpatia ardatz hartuta".

## Ekimenak 
2014ko abenduaren 28an, Bilbon, Euskal Herriko eta Kataluniako futbol selekzioen partidaren harira zenbait ekimen egiteko asmoa zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Gómez Bolaños

**Roberto Gómez Bolaños** (Mexiko Hiria, 1929ko otsailaren 21a - Cancún, Quintana Roo, 2014ko azaroaren 28a), ezagunagoa *Chespirito* ezizenez, mexikar aktore, idazle, gidoilari, musikagile, zuzendari eta telebista ekoizlea izan zen. Besteak beste, *El Chavo del Ocho* eta *El Chapulín Colorado* pertsonaiak sortu eta antzeztu zituen.

## Erreferentziak
Astelehen Zibernetikoa

**Astelehen Zibernetikoa** (ingelesez, *Cyber Monday*) *Thanksgiving Day* edo Esker Oneko Egunaren ondorengo astelehenean ospatzen da.

## Jatorria 
AEBtan du jatorria. Ostiral Beltza egunean AEBko saltokietan ilara eta jendetza zegoelaz ohartuta, astelehenean eskaintzak sarean egitea erabaki zuen Shop.org webguneak 2006an, eta harez geroztik, zabaldu egin zen Ameriketako Estatu Batuetan. Espainiako Estatuan oso denbora gutxi igaro da dendak ohitura honekin bat egin zutenetik.

## Parte hartu ohi duten dendak 
### 2014 
Amazon, Media Markt, Decathlon, El Corte Inglés eta Grupo Cortefiel taldeek eskaintzak egin zituzten euren webguneetan. Halaber, eDay webguneak eta KLM, Airfrance, Kiabi, Fnac, Desigual, Conforama, Asos, Kiehl's, El Ganso, Microsoft, Textura, Leksport, Famosa, C&A, HP eta Toys'R'us taldeek ere egin dituzte euren eskaintzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirandaolako Santikutz baseliza

**Santikutz baseliza** Legazpin dagoen baseliza da, Telleriarte auzoan kokatua. 1952an eraiki zen izen bereko olaren ondoan.

## Ezaugarriak 
Bere barnean, aldarean, Soler Blasco margolariak leku horretan 1580ko maiatzaren 3an gertatu zen miraria erakusten duen pintura ikus daiteke; egun horretan "ikatz eta mearen hamalau zama" baino gehiagotik oraindik aldare nagusian gurtzen den burdinazko gurutze txiki bat besterik ez zuten atera. Esan ohi da hala gertatu zela olagizonek maiatzeren 3an, Santikutz egun hartan, jaieguna gorde ez zutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bapore (argipena)

**Bapore** hitzak adiera zenbait ditu:
* **bapore** edo lurruna;
* **bapore** edo lurrunontzia;
* **bapore** edo lurrunezko motorra.
Gallaecia

thumb|230px|eskuinera|Erromatar Gallaecia Dioklezianoren berrantolaketan, 293an

'*** edo ****, baita **Hispania Gallaecia*' ere, ipar-mendebaldeko Hispanian, egungo Galizian, Portugalgo iparraldean, Asturiasen eta Leónen, zegoen erromatar probintzia izan zen. Erromatar hiri nagusiak Cale (Porto) portua eta Bracara Augusta (Braga), Lucus Augusti (Lugo) eta Asturica Augusta (Astorga) hiriak izan ziren, azkenak Conventus bracarensis, Conventus lucensis eta Conventus asturicensis barrutietako hiriburuak zirelarik.
[erdian|thumb|322x322px|*Lucus Augusti*ko (Lugo) [Lugoko erromatar harresiak|Behe Inperioa garaiko harresiak]]

## Kanpo estekak
Karl Mannheim

**Karl Mannheim** (; Budapest, 1893ko martxoaren 27a - Londres, 1947ko urtarrilaren 9a) jatorri hungariarreko soziologoa izan zen. Familia judukoa izanik, nazional-sozialismoaren gorakadak Londresera emigratzera behartuko zuen, eta bertan, London School of Economics-en emango zituen klaseak.

## Lan hautatuak 
* Mannheim, K. ([1922-24] 1980) *Structures of Thinking.* Londres: Routledge & Kegan Paul.
* Mannheim, K. ([1925] 1986) *Conservatism. A Contribution to the Sociology of Knowledge.* Londres: Routledge & Kegan Paul.
* Mannheim, K. (1929), *Ideologie und Utopie*
* Mannheim, K. (1935 (English 1940)) *Man and Society in an Age of Reconstruction*. Londres: Routledge.
* Mannheim, K. (1936) *Ideology and Utopia*. Londres: Routledge.
* Mannheim, K. (1950) "Freedom, Power, and Democratic Planning." Oxford University Press
* Mannheim, K. ([1930] 2001) *Sociology as Political Education*. New Brunswick, NJ. Transaction.
* Mannheim, K. (1971. 1993) *From Karl Mannheim*. New Brunswick, NJ. Transaction.
Kimo

Kimoa (grezieratik: χυμός [*khymós*], zuku) urdailetik duodenora pasatzen den gai oretsu, gris eta azidoa da, janarien liseriketa gastrikoaren ondorioz sortzen dena.

Elikagaiek, urin gastrikoak eta urdailak isuritako beste substantzia batzuek osatzen dute kimoa. Beraz, azido klorhidrikoa (ClH), pepsina eta beste entzima batzuk ditu. Azido klorhidrikoak, hain zuzen, azidotasuna ematen dio kimoari.

Kimoaren jariakortasuna hainbat faktore menpe dago:

* hartutako elikagai mota
* elikagairen mastekazio maila
* elikagaiak urdailean igarotako denbora
* uhin peristaltikoen intentsitatea

Kimoa urdailetik heste meharrera pasatzen da. Heste-paretak sortzen dituen mugimendu muskularren ondorioz kimoa duodenoaren zehar mugitzen da. Bertan, behazuna (gibelak ekoiztua), pankreako urina (pankreak sortutakoa) eta heste-urinaren (heste-guruinek ekoiztua) jardueraren ondorioz kimoa kilo bihurtzen da.

## Kanpo estekak
Michel Rouche

**Michel Rouche** (Paris,  - *ibidem*, 2021eko abenduaren 5a) Frantziako historialari eta irakaslea izan zen, Galiako historia aditua.

1976an doktoretza lortu eta Charles-de-Gaulle - Lille III Unibertsitatean irakatsi zuen 1969 eta 1989 artean. Euskal Herriko historia ondo ezagutu zuen eta, bere ustez, zibilizazio komun bat zabaltzen zen Pirinioetako katearen bi aldeetan.

## Lanak 
* *Attila, La violence nomade*, 2009, Fayard
* *Les origines du christianisme: 30-451, Paris : Hachette supérieur, 2007, 208 orr.
* *Petite histoire du couple et de la sexualité*. Société Sciences Humaines, CLD Editeur, 2006.
* *Auctoritas, mélanges offerts à Olivier Guillot''. Cultures et Civilisations médiévales, Gilles Constablerekin batera, Presses de l'Université Paris-Sorbonne, 2006.
* *Histoire du Moyen Âge VIIème - Milieu du Xème siècle*. Éditions Complexe, 2005.
* ''Les racines de l'Europe. Les sociétés du Haut Moyen Âge, 588 à 888*. Éditions Fayard, 2003.
* *Histoire de la papauté. 2000 ans de missions et de tribulations*. Éditions du Seuil, collection *Points/Histoire*, Yves-Marie Hilaire, Michel Perrin eta Francis Rappekin batera, 2003.
* *Le Moyen Âge en Occident. Des barbares à la Renaissance*, Michel Balard eta Jean-Philippe Genetekin batera. Hachette Éducation, *Histoire Université* bilduma, 2003.
* *Le choc des cultures. Romanité, germanité, chrétienté durant le haut Moyen Âge*. Histoire Et Civilisations bilduma, Presses Universitaires du Septentrion, 2003.
* *Charlemagne. Rome chez les Francs*, Eric Vanneufvillerekin batera, France-Empire, 2000.
* *Mariage et sexualité au Moyen Âge. Accord ou crise ?*. Colloque international de Conques. Collection Cultures Et Civilisations médiévales, Presses Université Paris-Sorbonne, 2000.
* *Clovis histoire et mémoire. Actes du colloque international d'histoire de Reims''. Presses de l'Université de Paris-Sorbonne, 1998.
* *Clovis*, Paris, 1996.
* *Histoire générale de l’enseignement et de l’éducation en France. Tome 1 : Des origines à la renaissance (Ve siècle av. J.-C.- XVe siècle)*. Nouvelle Librairie de France, 1981.
* ''L'Aquitaine des Wisigoths aux Arabes 418-781 : naissance d'une région*. Paris, EHESS-Jean Touzot, 1979.
* *L'Europe au Moyen Âge, Documents expliqués'', Charles-M. de La Roncière eta Robert Delortekin batera. Paris, Armand Colin, nombreuses rééditions depuis 1969.

## Erreferentziak
Jean Espagnolle

**Jean Espagnolle** abadea (Ferrières,  - Arthez-d'Asson, ) frantziar apaiza izan zen.

## Biografia 
Betharramgo apaiztegian ikasi eta 1853an Baionan apaiz bilakatu zen. Betharramgo apaiz laguntzailea 1856an, 1860an Arudyko bikario izendatu zuten. Oloroen erretorika ikasi zuen eta Parisko liburutegietan ikasi zuen. Helenista ospetsua izan zen.

## Lanak 
* ''L'Origine du français*, 3 liburuki, (1886-1889)
* *Les Imaginations ou les Doublets de M. Brachet* (1889)
* *La Clef du vieux français* (1890)
* *L'Origine de notre vieille langue ou du Galou* (1891)
* *Le Vrai Dictionnaire étymologique de la langue française* (1896)
* *L'Origine des Basques* (1900)
* *L'Origine des Aquitains* (1908)
* *Le Néo-latinisme'' (J.-L. Dartois izengoitiz) (1909).

## Erreferentziak
Claude Labat

**Claude Labat** (Ortheze, 1947) Baionako historialari eta mitologoa da, euskal mitologian aditua dena. Fisika-kimikako eraskasle erretretaduna da.

Lauburu elkartearen sortzailea, gaur egun elkarteko idazkaria da. Claude Labat Euskal Herriko arkitektura, historia eta etnografia ondarearen begiratzearen alde lan egiten du, besteak beste CPIE Euskal Itsasbazterra eta Izturitze eta Otsozelaiako leizeekin lan eginez.

Historialari gisa, talde irudimenak maiz eraldatzen duen historia zuzentzera bermatzen da, 1609ko sorgin auziei buruz idatzi zuen liburuak erakusten duen bezala. Euskal mitologiari esker Euskal Herria ezagutarazten du.

## Lanak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak
Los Chikos del Maíz

**Los Chikos del Maíz** rap politikoa jorratzen duen musika talde valentziarra da, MCs Nega, Toni El Sucio eta Bokah DJak osatutakoa. Abestien letretan hainbat gai ezberdin darabiltzate: egoera politiko-soziala, terrorismoa, monarkia, lan baldintzak, estatuko hip-hopa eta abar.

Estilo garratz eta zuzena izateagatik nabarmendu dira; literatura, zinea, politika edota kulturaren munduari erreferentzia eginez. Taldeko kideak marxista zientifikotzat eta antifaxistatzat aurkezten dute haien burua beren abestietan edota eskainitako elkarrizketetan. Sarkasmoz beteriko beren letrek mugimendu komunistaren inguruko gazteriaren arreta sortu zuen hasiera batean, nahiz eta mugimendu eta pentsaera ezberdinetako jendea ere erakarri dituen beren letretan erabilitako umore beltz eta mezu konprometituengatik.

Taldearen izena Stephen Kingen liburu baten izenburutik hartua da, *Children of the Corn*.

## Biografia 
Taldea 2004. urtean sortu zen El Toni, La Nota Más Alta taldeko kide garai haietan, eta El Nega, 13 Pasos taldeko partaidea, elkartu zirenean. Aurrerago, *messenger*-en bidez errimak elkarri bidaltzen hasi eta antzeko pentsaerak zituztela ohartu ziren. Hala, 2005. urtean *Miedo y asco en Valencia* (izenak *Miedo y asco en Las Vegas* izeneko filmari erreferentzia egiten dio) maketa kaleratu zuten. Maketa honen bitartez beren buruak ezagutzera eman eta Valentziako probintzian lehen kontzertuak antolatzen hasi ziren. Bi urte geroago *A D10s le Pido* maketa kaleratu zuten Diego Maradona futbolariari eskeinia. Bigarren maketa honen ondoren estatu mailan kontzertuak ematen hasi ziren eta beren izena geroz eta ezagunagoa egiten hasi zen.

2008an, Negak *Geometría y Angustia* izeneko bakarkako album bat kaleratu zuen, Interneteko deskargetan arrakasta handia izan zuena. Maketa horretako "Vais a tragar saliva" abestiaren oinarri instrumentala Madonnaren "Die Another Day" abestiaren sampler bat da. 2009an Negak diskoetxe batekin sinatu zuela jakinarazi zuen eta *Pasión de Talibanes* lanaren prestaketa abiatu zuen*.*

Urte hortan bertan, Segiko kideen atxiloketen ostean, Los Chikos del Maíz-ek manifestu bat helarazi zuten atxilotuei beren elkartasuna adieraziz.

## Diskoak 
Los Chikos del Maízek hainbat maketa disko kaleratu ditu, taldekideen bakarkako diskoez gainera. 2011ko maiatzaren 31n beren lehen erreferente diskografikoa den *Pasión de Talibanes* lana kaleratu zuten, BOA diskoetxearen eskutik. Hona hemen taldearen lanen zerrenda:

* *Miedo y asco en Valencia* (2005)
* *A D10s le Pido* (2007)
* *Pasión de Talibanes* (2011)
* *United Artists of Revolution* (2013), Habeas Corpus taldearekin
* *La Estanquera de Saigón* (2014)

* *Trap Mirror* (2016)
* *Comanchería* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* {es}Diskografia.
Moviment d'Esquerres

'''Moviment d'Esquerres'*, *MES'' akronimoz ezaguna, 2014ko azaroan sortutako Kataluniako alderdi politikoa da.

## Sorrera 
PSC Kataluniako Alderdi Sozialistatik bereizitako bi korrontek sortu zuten alderdia: Ernest Maragall kontseilari ohiaren Nova Esquerra Catalana (NECat) eta 2014an PSCko zuzendaritzatik banatu ziren diputatuek sortutako Moviment Catalunya plataformak.

## Pentsamendua 
* «Katalunia subjektu politiko eta burujabea» izatea.
* «Erabat konprometituta» prozesu subiranistarekin.

## Historia 
2015eko urtarrilaren 24an formalizatzeko asmoa zuten udal hauteskundeetara aurkezteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Periodiko (argipena)

**Periodiko** hitzak periodoari dagokion zerbait da:
* matematikan,
** zenbaki hamartar periodikoa,
** funtzio periodikoa;
* fisikan, higidura periodikoa;
* kimikan, taula periodikoa;
* **periodiko** edo egunkaria.
Marina (argipena)

**Marina** izenak adiera zenbait ditu:
* **marina** edo itsas armada;
* **marina** edo itsas ikuspegi, itsasoa gaitzat duen margolana;
* Marina (emakume izena);
* Marina (Kroazia), Kroaziako udalerria
* Marina 106, Dubaiko etxe orratza.
Fei Xiaotong

**Fei Xiaotong** (txinatar idazkeraz 费孝通, pinyineraz *Fèi Xiàotōng*, W.-G. ''Fei Hsiao-t'ung''; Wujiang, Jiangsu, Txina, 1910eko azaroaren 2an - Beijing, 2005eko apirilaren 24an) Txinako soziologo eta antropologoa izan zen. Txinako talde etnikoak ikertu zituen eta aktibista soziala ere izan zen. Ikerketa soziologiko eta antropologikoen bultzatzaile izan zen Txinan, eta era berean, Txinako gizarte eta kultur gertakarien berriemailea izan zen nazioartean.

1920ko hamarkadaren amaieran Suzhouko eta Quinghuako Unibertsitateetan ikasi zuen. Bere ama kristautasunera bihurtu eta konfuzianismoa ez bezalako baloreetan hezi zuen. Kutsu kultural berri honi esker soziologia ikasten hasiko da Chicagoko Eskolako testuak erabiliz. 1935ean badoa London School of Economics-era Txinako nekazari herrixka batean landa lana egin ondoren. Bronislaw Malinowskirekin zuen asmo tesia egiteko, baina azkenean Raymond Firth-ekin egingo du. Txinara bueltatu, eta alderdi komunistak 1952an "zientzia burgesaren" bazterketa pairatuko du. Irakaskuntza galaraziko zaio lehenik, eta ondoren, "berreziketa" batetik pasa ondoren, 1970ean berragertuko da Beijingeko zientzien akademiako soziologia atala berregiteko.

Ordutik, Txinako gizarten zientzien berritze bat ematen ari da, batez ere, Qinghua Unibertsitatea non soziologia saila berriro ireki zen 2000. urtean.