open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diaz Pimienta jauregia

**Diaz Pimienta jauregia** XVII. mendeko eraikin barrokoa da. Zaharra kaleak eta Foru plazak osatzen duten hegalean dago kokatuta, eta fatxada nagusia plazara begira dago. Dorre bikoitza duela ere esan beharra dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mimenza jauregia

**Mimenza jauregia** Urduñako eraikina da. Bizkaian jauregi moduan sailkatutako lehenengoetakoa izan zen. Oinplano angeluzuzena dauka, eta beheko solairuko arkupea errenazentista da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortes de Velasco jauregia

**Ortes de Velasco jauregia** Urduñako itxura militarreko jauregi errenazentista da, eta, XVI. mendearen amaieran, atzeko aldea handiagotu zuten arkupedun atalaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frontera verde

***Frontera verde*** kolonbiar telesaila da.

## Sinopsia 
Amazoniako suteak hizpide diren garai honetan iritsi da pantaila txikira munduko oihan tropikal handienean bizi diren tribu indigenen eta bertan jazotako hilketen inguruko istorio hau.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
En el corredor de la muerte

***En el corredor de la muerte*** espainiar telesail dramatikoa da.

Pablo Ibarren bizitzaren inguruko fikziozko saio labur hau lau ataletan osatu dute. Oraindik auzibidean dagoen hilketa baten ondorioz igaro ditu Ibarrek 25 urte kartzelan, 16 heriotzaren korridorean.

## Aktoreak 
* Miguel Ángel Silvestre: Pablo Ibar.
* Marisé Álvarez: Tanya Ibar.
* Ramon Agirre: Cándido Ibar.
* Laura de la Uz: Cristina
* Pau Poch: Michael
* Gianpiero Cognoli: Phil Gentile
* Simao Cayatte: Charles Bennet
* Nick Devlin: Benjamin Waxman
* Eric Goode: Mike Rowland
* Ben Temple: Clay Monroe
* Erick Miranda: Michael Abernazy.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarinui chueok

***Sarinui chueok*** (, ), 2003ko Bong Joon-ho hego korear drama film bat da. 1986-1991 artean benetan jazotako Hwaseongeko hilketa sailan oinarritua dago. Song Kang-ho, Kim Sang-kyung, Kim Roi-ha, Park Hae-il eta Byun Hee-bong aktoreek antzeztu zuten.

Nazioarteko zinemaldi askotan lehiatu zen, tartean Donostiako Zinemaldian, Urrezko Maskorraren izendapena jaso eta Zuzendari Onenaren Zilarrezko Maskorra, Zuzendari Berri Onenen Saria eta Nazioarteko Kritikaren FIPRESCI Saria irabaziz.

## Sinopsia 
1986, Hego Korea. Udalerri txiki batean neska gazte baten gorpua bortizki bortxatua eta eraila izanaren zantzuekin agertu berri da. Handik bi hilabetera, antzeko ezaugarriak dituzten bortxaketa eta hilketa saila jazoko da. Hortaz, hegokorear agintariek hiltzailea topatzeko polizia brigada berezi bat antolatuko dute, honen buru Park Doo-man (Song Kang-ho) herriko polizia detektibea eta Seul hiriburutik bidalitako Seo Tae-yoon (Kim Sang-kyung) polizia detektibea jarri dituzte.

## Aktoreak 
* Song Kang-ho – Park Doo-man, detektibea
* Kim Sang-kyung – Seo Tae-yoon, Seuleko gazteagoa den baina eskarmentu gehiago duen detektinea
* Kim Roi-ha – Cho Yong-koo, Parken lankidea
* Song Jae-ho – Sergeant Shin Dong-chul, detektibe burua
* Byun Hee-bong – Sergeant Koo Hee-bong, kasuan lan egiten duen beste detektibe burua
* Go Seo-hee – Kwon Kwi-ok ofiziala, emakumezko polizia
* Park No-shik – Baek Kwang-ho, atzerapen mentala duen gizona eta hilketen susmagarrietako bat
* Park Hae-il – Park Hyeon-gyu, industria langilea eta kasuaren susmagarrietako bat
* Jeon Mi-seon – Kwok Seol-yung, Park Doo-manen emaztea
* Yeom Hye-ran – So-hyeonen ama

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Harburu

[thumb|300px|San Petri baseliza (Etxano)|[San Petri baseliza (Etxano)|Etxanoko San Petri baselizako harburuak (Nafarroan).]]
**Harburua** erlaitz edo teilatu-hegala eusten duten harrizko hagaburua da, gehienetan zizelkatua dagoena eta apaingarri dena. Korintiar ordenan (eta neoklasikoan) apaingabe erabilia, arkitektura erromanikoa sarri erabili zen fatxadako dekorazio bezala; landare, animalia edo giza irudi zizelkatuekin.

Batzuetan **modiloi** hitz klasikoa ere erabiltzen da, italierazko *modiglione* hitzetik eratorria (frantsesezko *modillon* bitarteko).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mentsula

## Kanpo estekak
The Mist (filma)

***The Mist*** eta '''''Stephen King's The Mist'''* (euskaraz *Lainoa*), 2007ko Frank Darabont frantziar-hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Stephen King idazlearen *1980ko izenburu berdineko eleberrian'' oinarritua dago. Thomas Jane, Marcia Gay Harden, Laurie Holden, Andre Braugher, Toby Jones, William Sadler, Jeffrey DeMunn, Frances Sternhagen, Alexa Davalos, Nathan Gamble, Chris Owen, Sam Witwer, Robert Treveiler, David Jensen, Andy Stahl, Buck Taylor eta Brian Libby aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Maine. Udalerri txiki batean ekaitz bortitz bat jazoko da, hasi bezain azkar amaituz. Orduan laino misteriotsu bat agertu eta etxe eta merkatagulneetan sartzen hasiko da, estaltzen duen edonor hilez.

## Aktoreak 
* Thomas Jane: David Drayton
* Laurie Holden: Amanda Dumfries
* Marcia Gay Harden: Carmody
* Frances Sternhagen: Irene Reppler
* Sam Witwer: Jessup soldadua
* Toby Jones: Ollie Weeks
* Andre Braugher: Brent Norton
* Jeffrey DeMunn: Dan Miller
* Alexa Davalos: Sally
* William Sadler: Jim Grondin
* Nathan Gamble: Billy Drayton
* Chris Owen: Norm
* Melissa McBride: Emakumea
* Robert Treveiler: Bud Brown
* David Jensen: Myron LeFluer
* Andy Stahl: Mike Hatlen
* Buck Taylor: Ambrose Cornell
* Brian Libby: Motorzalea
* Brandon O'Dell: Bobby Eagleton
* Jackson Hurst: Joe Eagleton
* Susan Watkins: Hattie
* Mathew Greer: Silas
* Juan Gabriel Pareja: Morales soldadua
* Walter Fauntleroy: Donaldson soldadua
* Amin Joseph: Polizia militar ofiziala
* Kelly Collins Lintz: Steff Drayton
* Ron Clinton Smith: Mackey jauna

## Eleberria 
* *The Mist* (1980)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sleepaway Camp

***Sleepaway Camp***, Erresuma Batuan ***Nightmare Vacation***, 1983ko Robert Hiltzik estatubatuar zinema zuzendariaren slasher film bat da. Felissa Rose, Katherine Kamhi, Paul DeAngelo eta Mike Kellin aktoreek antzeztu zuten.

Estreinatu eta berehala, beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu zuen, bereziki filmaren ustekabeko amaiera dela eta, ondorioz film saila osatzen duten jarraipen ugari izan zituen: *Sleepaway Camp II: Unhappy Campers* (1988), *Sleepaway Camp III: Teenage Wasteland* (1989), *Return to Sleepaway Camp* (2008), *Sleepaway Camp IV: The Survivor* (1992an hasi eta 2012an amaitua) eta *Camp Cold Brook* (2019).

## Argumentua 
1975eko uda, New Yorkeko estatua, John Baker (Dan Tursi) eta bere bi seme-alaba Angela eta Peter neskato-mutikoak Arawak akanpalekutik hurbil dagoen aintzira batean txalupatxo batean nabigatzen ari dira. Txalupatxoa irauli eta Johnen maitalea den Lenny bazterretik oihur egin eta hirukoteak harengana igeri egine gerturatzen saiatuko dira, baina motoreontzi bat igaro eta aita eta haurretako bat jo eta hil egingo ditu.

1983, Angela (Felissa Rose) jada neska nerabea bere izeba Martha Thomas (Desiree Gould) eta haren semea den Ricky (Jonathan Tiersten) lehengusuarekin bizi da. Angela, Ricky lehengusuarekin batera, berriz ere Arawak akanpalekura uda igarotzera joango da, bertan beste nerabe ugarirekin nahiz akanpalekuko arduradun eta langileekin elkarbizituz. Baina beren egonaldian zehar hainbat hilketa jazotzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Felissa Rose: Angela Baker
** Frank Sorrentino & Colette Lee Corcoran eta Archie Liberace: nurrenez hurren, Angela neskatoa eta Angela biluzia.
* Jonathan Tiersten: Ricky Thomas
* Karen Fields: Judy
* Christopher Collet: Paul
* Mike Kellin: Mel Costic
* Katherine Kamhi: Meg
* Paul DeAngelo: Ronnie Angelo
* Susan Glaze: Susie
* Amy Baio: Brooke Warner
* Tom Van Dell: Mike
* Loris Sallahain: Billy
* John E. Dunn: Kenny
* Ethan Larosa: Jimmy
* Willy Kuskin: Mozart
* Desiree Gould: Izeba Martha Thomas
* Owen Hughes: Artie
* Robert Earl Jones: Ben
* Frank Trent Saladino: Gene
* Rick Edrich: Jeff
* Fred Greene: Eddie
* Allen Breton: Frank Breton
* Michael C. Mahon: Hal
* Dan Tursi: John Baker
* James Paradise: Lenny

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tadej Pogačar

**Tadej Pogačar** (Komenda, Eslovenia, ) txirrindulari profesionala da. Gaur egun, UAE Team Emirates taldean ari da.

## Ibilbidea 
2019an, UCI World Tourreko (txirrindularitza profesionalaren goreneko maila) etapakako lasterketa bat irabazi zuen txirrindulari gazteena bihurtu zen, Kaliforniako Tourra irabazita, 20 urterekin. Urte horretan bertan hiru etapa irabazi zituen Espainiako Itzulian, eta sailkapen nagusian hirugarren amaitu zuen.

2020. urtean, Frantziako Tourra irabazi duten txirrindulari gazteenetan bigarrena bihurtu zen, Henri Corneten atzetik (1904). Sailkapen nagusia eta hiru etapa irabazi zituen, 22 urte bete bezperan.

2021ean bere bigarren Frantziako Tourra irabazi zuen, hiru etapa garaipenekin.

2024an Txirrindularitzako *Koroa Hirukoitza* lortu zuen, urte berean Italiako Giroa, Frantziako Tourra eta Munduko txapelketa irabazi baitzituen. Balentria hori lortu duen hirugarren txirrindularia da, Eddy Merckx belgikarraren eta Stephen Roche irlandarraren atzetik.

## Bizitza pertsonala 
Urška Žigart bikotekidea ere txirrindularia da, hiru aldiz Esloveniako erlojupeko txapelduna izan dena.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Iwan

[thumb| XVI. mendeko [persiar estiloko zenbait iwan eta ganga azulejatuak. Mir-i-Arab madrasa, Bukhara, Uzbekistan ]]
[thumb| [Taj Mahal eraikinean hainbat iwan daude, bai sarrerarako bai apaingarri modura ere. ]]
[thumb| Sheikh Lotf Allah meskita, [Isfahan ]]
[thumb| Abdussamad Esfahani santutegia (Natanz, [Iran) ]]
[thumb| Madrasa, Sher-Dor (1619), [Samarkanda ]]
**Iwan**-a, ( *eyvan,*  *Iwan*, ''''* ), arkitekturako elementu bat da; arku baten azpian dagoen eremua da; gela edo gune angeluzuzena, oro har gangaduna, hiru alde horma artean dituena, eta laugarrena guztiz irekia.

Iwanaren sarrerak «pishtaq» du izena, eraikin bateko fatxadatik abiatzen den atarirako persiako terminoa hain zuzen ere, eta, oro har, apaingarriak ditu: kaligrafia banda, beiraztatutako teilak eta diseinu geometrikoak.  Definizioak berak interpretazio ugari izan ditzake, beraz, forma eta ezaugarri orokorrak asko alda daitezke eskalan, materialean edo dekorazioan.

Iwanak maiz arkitektura islamiarrarekin lotzen dira, hala ere, jatorriz irandarra da eta Mesopotamian garatu zen K.a.ko III. mende inguruan Partia garaian.

Jatorria etxeen eta jauregien arkitekturan du. Dirudienez Sasandar Inperioaren garaian garatu zen eta persiar arkitekturaren funtsezko elementua izaten jarraitu du. Lehendabiziko adibideetako bat Ardashir jauregian dagoena da. Ikuspuntu arkitektoniko batetik, iwanak gela ireki bat izatetik, sarrera apaindu bat izatera aldatu zen, nitxo handi baten modura, eraikin baten aurreko aurre-gune handi baten moduan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkitektura islamikoa
* Liwan Barrutia
* Meskita

## Bibliografia 
* Blair, Sheila, and Bloom, Jonathan M., *The Art and Architecture of Islam, 1250-1800*, 1995, Yale University Press eta Pelican Art of History, 
* Frankfort, Henri. *Antzinako Orientearen Artea eta Arkitektura.* New Haven: Yale University Press, 1996.
:* Rawson, Jessica, *Chinese Ornament: The Lotus and the Dragon'', 1984, British Museum Publications, 
:* 

## Kanpo estekak
Nafarroako Errege Kantzilertza

thumb|eskuinera|Donapaleuko San Paulo eliza.

**Nafarroako Errege Kantzilertza** Nafarroako Erresumako erakunde bat izan zen, hasieran erregeen eskribau eta notario eta, denboraren poderioz, Erresumako epaitegi gorena bilakatu zena.

## Historia 
Nafar Gortean, jada Antso VI.aren erreinaldian (1150-1194) kantziler bat zegoen. Bere helburua errege-agiriak egin eta legeztatzea zen. Frantziako Erresumarekin bat egin zuen garaian (1274-1328) kargua desagertu zen baina Evreuxtarrek berriro berrezarri zuten.

1413an Karlos III.ak kantzilerra edo kantzelariordea, zenbait klerikoen laguntza zuena, Gortearen auzitegiko entzutetara joan behar zela agindu zuen.

1524an Henrike II.ak Donapaleun berrezarri zuen. Entzunaldiak Jondoni Paulo elizan egiten zituzten.

Paueko ediktuaren ondorioz, Bearnoko Biltzar Subiranoarekin bat egin zuen. Pauera aldatu eta, Nafarroa eta Biarnoko Parlamentuarena egoitza berria izanda, Nafarroako Seneskalerriak ordezkatua izan zen.

Baita azken garai hauetan ere, nafar ordenamendu juridikoak zorrotza zen oso: justizia Erresumaren barnean egiten zen eta nafarrek ezin zuten kanpoko eskumenetara jo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoaingo geltokiko zubibidea

**Andoaingo geltokiko zubibidea** XX. mende hasierako Industria Ondarearen elementu bat da. Plazaolako trena edo Donostia-Iruñea burdinbidean kokatuta zegoen. Gaur egun bide berdea moduan dago egokituta. Donejakue Bidean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard d'Arros

**Bernard d’Arros** (?-) bearnotar noblea izan zen, Erlijio Gerren garaian Joanaren alde egin zuena.

1568an erreginak Bearnoko eta Nafarroako Erresumako teniente jeneral izendatu zuen. Erreginak Karlos IX.ak agindutako bere estatuen kontrako erasoak gelditzea eskatu zion.

1569an Bernard d'Arrosek Nabarrengoseko garnizioa zuzendu zuen katolikoen aurka.. Setioan bere bi seme galdu zituen baina Gabriel Montgomerykoaren laguntza ailegatu arte eutsi zion. Gudaroste higanotak ailegatu zirenean, erregearen armada setioa utzi eta Orthez aldera joan ziren.

Bernard d'Arros 1571n kargua utzi zuen eta 1579 aldean hil zen..

## Erreferentziak
Biłgoraj zaldi

**Bilgoraj zaldia**, (''''), Poloniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen  da.

Arrazaren jatorria Biłgoraj eskualdean dago. Bertako nezazaritzako lanetarako erabiltzen dituzte abere hauek. Konik zaldiaren antzekoa da itxuraz, baina gertuagoak daude zaldi modernoengatik tarpanetik baino.

## Arrazaren historia 
thumb |300 px |ezkerrera
Bilgoraj zaldia tarpanaren ondorengoa da, eta konik zein Hutsul ponien gertukoa da.

Bilgoraj arraza Feliński kirol ponien arrazaren oinarrian dago.

1960. urtean saiakera bat egin zuten bertako poniak Fjord zaldiekin nahastuz. Helburua lor-zaldi hobeagoak lortzea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres eliza (Erriberagoitia)

**San Andres eliza** Erriberagoitiako Villambrosa herrian (Araba) dagoen eliza pizkundetar-barrokoa da. 2018ko abenduaren 19an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, sailkatutako kultura-ondasuna.

## Ezaugarriak 
San Andres eliza oinplano errektangularreko tenplua da, nabe bakarrekoa, harlangaitzez egina, iparraldean lau hormabular dituela. Lau isuriko habe-estalkia dauka.

Elizaren iparraldean, alboan, hilerria dago, horma batez itxia. Tenpluaren mendebaldean erdi-puntuko hiru arkuko kanpai-horma bat dauka, bi kanpairekin. Kanpai-hormaren ondoan elizpea zegoen (gaur egun jausita dago): bi arku beheratu, erdian sekzio karratuko zutabe bat, eta habe-estalkia. Sarrera ateburuduna dauka.

Barrualdea nabe errektangular bat da, bi tarterekin. Lehenengo tartea, ganga tertzeletedun batez estalita dago. Gangaren nerbioak mentsulen gainean jarrita daude. Bigarren tartea kanoi zorrotzeko ganga batez dago estalita. Antzina, tarte horrek ere ganga tertzeletedun bat zeukan estalkitzat, nerbioen hondarrek erakusten dutenez. Nabearen oinetan goiko korua dago. Hutsune zirkular bat dauka mendebaldeko horman, koruaren gainean. Erretaula barrokoa dauka, baita ur bedeinkatu ontzia eta bataiarria ere, iparraldeko aldean. Alde horretan, harlangaitzezko horma bat dago, espazio horri eutsi eta hura ixten duena. Hormaren lehen tartean, sakristia dago; oinplano errektangularrekoa, sabai aizuneko estalkiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Nompar de Caumont

**Jacques Nompar de Caumont** (Périgord, -Paris, ), La Forceko dukea, frantziar noble eta militarra izan zen, Erlijio Gerren garaian higanoten alde egin zuena.

San Bartolome gaueko sarraskian doi-doi bizirik atera ondoren, Henrike III.arekin bat egin zuen. 1588an Périgordeko gobernadore bilakatu zen eta 1590 eta 1592 artean, Paris, Chartres eta Rouengo setioetan parte hartu zuen. 1593an erregeak Bearnoko eta Nafarroako Erresumako teniente jeneral izendatu zuen. 1613ra arte karguan izan zen.

1621ean Higanoten matxinadetan parte hartu zuen eta Sainte-Foy errenditzearen truke Luis XIII.a Frantziakoak erresumako mariskal izendatu zuen.

## Erreferentziak
Jondoni Paulo eliza (Donapaleu)

**Jondoni Paulo eliza** Donapaleuko parrokia ohia da.

## Historia 
Erdi Aroan eraikia, 1523an Henrike II.ak Nafarroako Gorteen eta hurrengo urtean Nafarroako Errege Kantzilertzaren egoitza bilakatu zuen. Joana III.a Nafarroakoaren garaian tenplu kalbindar bilakatu zen.

Antzinako eliza 1793an galdu zen, eta egungo eraikina 1837 eta 1838 artean eraiki zuten. Jean Latapie izan zuen arkitekto. 1860an eraikina hustu eta Santa Maria Magdalena eliza ordezkatu zuen.

1991tik aurrera Frantziako monumentu historikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paniako antoxina

thumb|280px|Bigarren frisoaren irudiak.
**Paniako antoxina** K.a. VII. mendeko antoxina edo pixide bat da, Italiako Chiusi herriko Paniako hilobian aurkitutakoa. Gaur egun Florentziako Museo Arkeologiko Nazionalean ikus daiteke.
 
## Deskribapena 
Paniako antoxina etruriar artearen adibide garrantzitsuenetariko bat da. Boliz egina, honekin hiru dira ezaugarri antzeko artelaka: Chiusiko bat eta Cerveterikoa bestea. Antoxina 22 zm.ko alutera duren zilindro huts bat da. Kanpotik friso horizontalez apainduta dago; frisoen artean landareen apaindurez (palmondo-ostoak eta loto-loreak) ornitutako banda hestuak daude.

Goiko frisoan *Odisea*ko bi mito jaso ziren: Scyllarekin izandako topaketa eta Polifemorengandik ihesa. Bigarren frisoan gerren inguruko eszenak ikusten dira: borrokalarien alde egitea, hoplitek negar egiten duten emakumeei egindako agurrak, zaldun bat, borrokalari bat hileta-dantza egiten. Hirugarren frisoan animaliak eta munstroak ikusten dira. Azkenekoan, asmatutako animaliak ikusten dira.

Aurreko aroko bolizko lanekin konparatuta Paniako antoxinarena ez da hain monumentala baina eszenek errealismo handiago erakusten dute.
 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ranuccio Bianchi Bandinelli & Mario Torelli, ''L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma'', Utet, Turin, 1976.

## Kanpo loturak 
* :Italiako Museo Digitala.
Almiradio

[thumb|[Gazteluberri, Erdi Aroan almirantio bat eta geroago Nabaskozekoan sartuta]]
Nafarroa Garaian, **almiradioa** edo **almiranterria** ohorezko titulu bat da, Nafarroako Erresumaren antzinako mugape-erakunde bati dagokiona, eta gaur egun izen pertsonifikatua geratzen da Nabaskoze almiradioan. Erregeak izendatutako almiranteek jaurtzen zituztenak, beste herrialde batzuetako almirantekin zerikusi barik. Almiranteak, oro har garrantzi hierarkikoan, merioen azpitik zeuden. Batzuetan bazuten eginkizun militarra, almiradioko gizonak errekrutatzekoa Erresumaren zerbitzurako, baina beste ezer baino gehiago administrazio-kargua zen, biziartekoa.

Izenak izan lezake jatorria Iruñeko San Zernin burguaren historian. Iruñeko burgu frankoa zen hau, Frantzian jatorri zuten bizilagunek bizi ziren (okzitaniarrak izango ziren gehienak, dena dela), eta hango buruzagiaren kargu-izena zen almirantearena. Xanpainako leinua Nafarroako erregetzako leinu nagusia izan zen urteetan, San Zernindik beste eremu batzuetara zabaldu zen hitza:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Almirante
* Nabaskoze almiradioa

## Kanpo-estekak
Depresio atipiko

**Depresio atipikoa** depresio endogenoaz bestelako sintomak dituen depresioa da. Antsietatea da sintoma nagusia, eta, harekin batera, pisuaren eta gosearen gorakada, hipersomnia eta nekea agertu ohi dira. Arruntagoa da emakumeengan gizonengan baino; gazterian hasten da eta kronikoa izateko joera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria Magdalena eliza (Donapaleu)

**Santa Maria Magdalena eliza** Donapaleuko parrokia da.

## Historia 
1860an San Paulo eliza txiki geratu eta Santa Maria Magdalena eliza eraikitzeari ekin zioten. 1866an eraiki zuten estilo neogotikoan. 1888an, Théodore d'Arthez Lassallek elizari Cavaillé-Collek egindako organo bat eman zion.

1980tik aurrera Frantziako monumentu historikoa da eta 1986an berreraiki zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Donapaleu - Santa Maria Magdalena eliza 073.jpg|Nabea atzeko aldetik ikusita.
Irudi:Donapaleu - Santa Maria Magdalena eliza 076.jpg|Bobeda.
Irudi:Donapaleu - Santa Maria Magdalena eliza 077.jpg|Abside.
Irudi:Donapaleu - Santa Maria Magdalena eliza 079.jpg|Pulpito.
Irudi:Donapaleu - Santa Maria Magdalena eliza 083.jpg|Nabea aurreko aldetik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrauri (Araba)

**Larrauri** gaur egun Arabako Bernedo udalean, Urarte kontzejuan dagoen herri hustua da. **La Rahur** izenarekin ere ezagutu zen.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1257an Calahorrako eliz barrutian dokumentatuta dago baina urte horretarako hustua zegoen. Antiguako Andre Maria baseliza aurreko elizaren ondorengoa izan zen. Egungo baselizak elementu erromaniko batzuk gordetzen baditu, eraikina XVIII. mendekoa da.
 
## Erreferentziak
Depresio psikotiko

**Depresio psikotikoa** edo **delirio-depresioa** depresio-sintomak bestelako sintoma psikikoekin konbinatzen dituen depresio-mota da: errealitatearen zentzua larriki asaldatzen da, eta haluzinazioak eta delirioak azal daitezke. Biztanleriaren %0,4k jasatzen du. Askotan nahasmendu eskizoafektiborekin edota eskizofreniarekin nahasten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Depresio endogeno

**Depresio endogenoa** abiarazle psikiko berezirik gabe edo ingurumenak bultzatutako faktore ezagunik gabe sortzen den depresioa da. Sentimenduen (bereziki tristuraren) nahasmendu larria, pentsamenduaren aldaketak, inhibizioa, agitazio psikomotorra eta nahasmendu begetatibo bereziak (insomnioa, anorexia) dira bere sintomarik funtsezkoenak. Jatorri genetiko edo biologikoak izan ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Depresio puerperal

**Depresio puerperala** edo **erdiondoko depresioa** erditze ondorengo urtebetean sortzen den depresioa da, normalean lehenengo hiru hilabetetan. Depresio-sintoma nagusiak gogo falta, anhedonia, energia eta lo egiteko eta jateko asmo gutxi izatea dira. Bere kausak ezezagunak dira baina litekeena da hormonen aldaketarekin lotura izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nortasunaren nahasmendu antisozial

**Nortasunaren nahasmendu antisoziala** portaera axolagabe, oldarkor, erasokor eta antisozialak ezaugarritzen duen nortasunaren nahasmendua da. Pertsonari ezinezkoa gertatzen zaio lotura afektiboak ezartzea, eta sor litezkeen egoera larriek ez diote inolako larritasunik edo erruduntasun-sentsaziorik eragiten. Sintomak nerabezaroan garatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gogo-aldartearen nahasmendu

**Gogo-aldartearen nahasmendua** afektibitatearen nahasmendua da, normalean depresiora (antsietatearekin edo antsietaterik gabe) nahiz euforiara lerratzen dena. Henry Maudsley psikiatrak **afektibitate-nahasmendu** kategoria proposatu zuen. baina egun gogo-aldartearen nahasmendua terminoa hobesten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adierazpen idatziaren nahasmendu

**Adierazpen idatziaren nahasmendua** ideiak idatziz adierazteko gaitasunen urritasuna ezaugarritzat duen ikaskuntzaren nahasmendua da, ez adimen-urritasunak ezta eskolatze-urriak ere azaldu ezin dezaketena. Biztanleriaren %3-5k jasaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somatizazio-nahasmendu

**Somatizazio-nahasmendua** sintoma somatiko errepikatuak eta sarritan aldakorrak agertzeak ezaugarritzen duen nahasmendua da. Pertsonak urte luzez eduki ditzake sintoma horiek, eta behin eta berriz egin ditzake kontsulta medikoak, proba diagnostikoak eta tratamendu medikoak, prozedura horiek guztiek emaitza negatiboak ematen dituztelako. Lehen histeria kronikoa zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irakurketaren nahasmendu

**Irakurketaren nahasmendua** hitzak ezagutzeko eta testu bat ulertzeko gaitasunen eskasia nabarmena ezaugarritzat duen ikaskuntzaren nahasmendua da, ez adimen-urritasunak ezta eskolatze urriak ere azaldu ezin dezaketena. Berez, nahasmendu kategoria bat da, dislexia, alexia edo hiperlexia barnean hartzen dituena.

## Ikus, gainera 
* Alexia.
* *DSM-V*.
* Dislexia.
* Irakurketa.
* Irakurketaren ulermena.
* Hiperlexia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jojo Rabbit

***Jojo Rabbit*** 2019ko Taika Waititi zeelandaberritar zinema zuzendariaren umore beltzezko film komiko bat da. Christine Leunens
idazlearen *Caging Skies* eleberrian oinarritzen da. Waititi beraz gain, Roman Griffin Davis, Thomasin McKenzie, Rebel Wilson, Stephen Merchant, Alfie Allen, Sam Rockwell eta Scarlett Johansson aktoreek antzeztu zuten.

2019ko irailaren 8an estrenaitu zen Torontoko Zinemaldian, eta Ikusleen Saria eskuratu zuen. Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerraren garaian, Jojo "Rabbit" Betzler (Roman Griffin Davis) alemaniar mutil bakartiaren mundua hankaz gora jartzen da, agerian jartzen zaionean bere ama Rosiek (Scarlett Johansson) ganbaran neska judu bat ezkutatzen duela. Bere irudimenezko lagun Adolf Hitler leloaren (Taika Waititi) laguntza besterik gabe, Jojok aurre egin beharko dio bere nazionalismo etniko itsuari.

## Aktoreak 
* Roman Griffin Davis: Jojo "Rabbit" Betzler
* Scarlett Johansson: Rosie Betzler
* Thomasin McKenzie: Elsa Korr
* Taika Waititi: Adolf Hitler
* Sam Rockwell: Klenzendorf kapitaina
* Rebel Wilson: Fräulein Rahm
* Stephen Merchant: Deertz kapitaina
* Alfie Allen: Finkel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Adierazpen-hizkuntzaren nahasmendu

**Adierazpen-hizkuntzaren nahasmendua** mintzatzeko adierazpen-gaitasunen eskasia ezaugarritzat duen nahasmendua da, ez adimen-urritasunak ezta eskolatze urriak ere azaldu ezin dezaketena. Hauek dira sintoma batzuk: hiztegi guztiz murritza, aditzak jokatzeko zailtasuna, hitzak gaizki memorizatzea edo luzera edo konplexutasun egokiko esaldiak sortzeko zailtasuna. Normalean terapiaren bidez tratatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Depresio labur errepikatu

**Depresio labur errepikatua** depresio-aldi errepikatuek sortzen duten depresio-nahasmendua da; hamabi hilabeteko epean, gutxienez hilean behin agertzen dira, eta bi egunetik bi astera bitarteko iraupena izaten dute. Ez du inongo loturarik hilekoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menstruazioaren aurreko disforia-nahasmendu

**Menstruazioaren aurreko disforia-nahasmendua** hilekoaren aurretik azaltzen den nahasmendua da: gogo-aldarte deprimitua, suminkortasuna eta antsietatea dira sintoma nagusiak. Hilekoa izaten duten emakumeen %1,8–5,8k jasaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguren baserria

**Eguren baserria** Bergaran (Gipuzkoa) dagoen XVI. mendeko baserria da. 2018ko urriaren 15ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, sailkatutako kultura-ondasuna.

## Ezaugarriak 
alt=Bergarako Eguren baserriko aurrealdea.|thumb|Bergarako Eguren baserriko aurrealdea.
alt=Bergarako Eguren baserriko sabaia eta dolarearen egitura.|thumb|Bergarako Eguren baserriko sabaia eta dolarearen egitura.
Oinplano errektangularreko eraikina da, 25,50 m x 18,00 m-koa; bi isurkiko zurezko estalkia dauka, eta gailurra fatxada nagusiarekiko (hegoaldera begira dago) perpendikularra da. Hodi bikoitzeko teiladuna da estalkia. Bi solairu, ganbara eta sotoa ditu. Lau fatxadak harlangaitzez eginak dira eta harlanduzko eskantzuak dauzka (hareharrizkoak). Beheko solairuan erdi-puntuko bi arkudun atari irekia dauka; ez daude zentratuta, mendebalderantz baitaude. Lehenengo solairuan hiru leiho-zulo daude, lerrokatuta, eta horien artean erdian armarri bat dago. Hormapikoan, estalkiaren ondoan, bi bao errektangular berdin-berdin dauzka. Bao horiek harlanduz inguratuta daude (hareharrizkoak). Mendebaldean, sotorako sarrera dago; ateburudun ate batetik sartzen da. Mendebaldeko fatxadan, hegoaldeko aldean, erdi-puntuko arku bakar batetik (eta lehen aipatutako arkuetatik) eraikinaren hego-mendebaldean kokatuta dagoen atari handira sartzen da. Ekialdeko fatxadan, lau leiho-bao errektangular daude, lerrokatuta, eta hareharrizko harlanduz inguratuta, eraikin osoan bezala. Leihoen azpian lau gezileiho luze daude, soto edo bodegari argia ematen diotenak.

Barrualdera ataritik sartzen da, ateburudun ate batetik. Sukaldera eta etxebizitzara sartzen da bertatik. Inguru horretan eraikinaren ekialdeko sektoreko beheko solairua dago.
Eraikinaren barrualdeko egiturak suaren kontrako karga-horma bat dauka, eraikinaren ekialdeko muturreko hormartea banantzen duena. Gainerakoa luzetarako bost hormarte eta zeharkako hiru hormartetan egituratzen da. Hormarte horien ardatzetan pieza bakarreko zutoinak eta zutoin partzialak daude. Zutoin horiek habe handi batzuez lotuta daude, eraikinaren egitura osatuz. Gailur nagusiaren pean habe-dolare baten bi pilare mantentzen dira.

Baserri hau XVI. mendean eraiki zuen, eta garai horretakoak dira egituraren zatirik handiena eta soto handia. XVIII. mendean habearte bat gehitu zitzaion hegoaldean (portadari eta egungo sukaldeari dagokiena), eta beste bat mendebaldean. Hiru arku eta armarria dituen portada eta gainerako leihoek eraikuntza-kalitate handia dute. 1995ean zaharberritu zen, oso modu egokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Ikaskuntzaren nahasmendu

**Ikaskuntzaren nahasmendua** hasiera haurtzaroan edo nerabezaroan duen nahasmendua da. Haurrak bere adina, eskolatze- eta adimen-mailagatik espero daitekeena baino emaitza askoz okerragoak lortu ohi ditu irakurketan, kalkuluan edo idatzizko adierazpenean. Etiologiaren arabera hainbat motatakoak izan daitezke.

Kirk eta Bateman (1962/73) izan ziren "Ikaskuntzaren nahasmendu",  “*learning disabilities*”, terminologia erabiltzen lehenak, hizketa, hizkuntza, irakurketa, idazketa, aritmetika edo beste ikasgai batzuetako prozesu batean edo gehiagotan sortutako desordenari edo atzerapenari buruz jarduteko. Garai haietatik aurrera, terminoaren definizioa argitzen saiatu dira ikerlariak baina arrakasta handiegirik gabe; zehaztasun eza, anbiguotasuna, lan gehienetan aurkitutako ezaugarriak izan dira. Gaur egun, adostasun nahiko argi batera iritsi bada, NJCLDren definizioari esker izan da (*National Joint Committee on Learning Disabilities* 1988an), oraingoz definiziorik onartuena:

Ikaskuntzaren nahasmendua honela definitu zen Espainian 2012an: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alexia (irakurketa)
* Arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua.
* *DSM-V*.
* Dislexia.
* Diskalkulia.
* Irakurketaren nahasmendu.

## Kanpo estekak 
* *Proposamen inklusiboak. Hezkuntza-laguntzako berariazko premiak dituzten ikasleekin esku-hartzea (HLBP)*.
Haurtzaroko desintegrazio-nahasmendu

**Haurtzaroko desintegrazio-nahasmendua** garapenaren nahasmendu sakona da: haurrak, bi urtez hazkunde eta garapen normala eduki ondoren, hilabete gutxi batzuen buruan garapenaren zenbait arlotako gaitasun hartuak galtzen ditu (psikomotorrak, moldaerazkoak nahiz esfinterren kontrolari dagozkionak); horrekin batera, anomalia ugari agertzen dira haurraren portaera sozialean eta komunikazioan. Pronostikoa negatiboa izan ohi da, eta, kasurik gehienen amaieran, adimen-urritasun sakona agertu ohi da. Autismoaren aldaeratzat jotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Ángel López

**Miguel Ángel López Moreno**, (Pesca (Boyacá), 1994eko otsailaren 4a) txirrindulari kolonbiarra da, gaur egun Astana Pro Team taldean dabilena. *Superman López* ezizena jaso du.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra itzuli handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ikaza jauregia

**Ikazako Jauregia** Larrabetzuko erdigune historikoan kokatuta dago.

## Eraikina 
Eraikin exentu bat da, oinplano karratukoa, eta harburu zizelkatuko lau isurialdetara estalkiduna. Hiru altuera ditu eta fatxada nagusiko hutsuneen banaketa erabat simetrikoa da, hiru ardatzetako antolaketa kanonikoa osatuz. Axiala hiru sarbidek osatzen dute, solairu bakoitzeko bana: nagusia, behe solairukoa, goikoak baino zabalagoa da. Albo-ardatz bakoitza gezileiho moduko hutsune estu batez osatzen da, behe solairuan,sarbide bat bigarren altueran eta bao bat hirugarrengoan. Bigarren altuerako hiru sarbideek burdinazko balkoi hegaldun berera ematen dute. Hutsune guztiak dintelduak dira, baina beheko altuerakoak besteekiko nabarmendu egiten dira, harlanduzko lanean berringuratuak baitaude. Goiko altuerako hiru hutsuneak ere bereiztu egiten dira besteekiko, egurrez berringuratuak daudelako. Harlanduzko lana eraikinaren izkinetan ere ageri da, eta beren hormak harlangaitz handiekin eginak daude. Fabrika ageri-agerian dago lehenengo bi altueratan, eta hirugarrengoan, aldiz, ezkutatu egiten da freskoan egindako hainbat motibo dituzten margolanen azpian. Horien artean bat nabarmentzen da: akanto-hostoen friso bat solairu horretako hiru hutsuneen ertzetik doana, eszenak gertatzen diren laukizuzena markoztatuz. Eszena horiek mendikoak eta ehizaldietakoak dira izkinetan eta heraldikoak hutsuneen hormataletan. Bigarren altuerako balkoia burdinazko bost kartelek eusten dute eta berauek apaingarri modura berragertzen dira kalostrako izkinetan eta erdigunean, kalostra erradialak dituen zirkuluerdi bat markoztatuz. Solairu bereko beste hiru fatxadak ere margotuta daude, adreilu ilarak imitatuz. Balkoi berri batek, barnean errosetaz apuntatutako motibo mailakatuz osatua, bere oinarrian alikatatu bat imitatzen duten margoak agertzen ditu. Ez dago zalantzarik jauregiaren garrantzia artistikoaz. Fatxada eszena eta motibo piktorikoz apaintzen dituzten bakarrenetako bat da, modu horretan kromatismo biziz eta mugimenduz hornituz. Margolan horiek, gainera, iraganeko garaien benetako dokumentu grafikoak dira, eta, beraz, oso balio handikoak.

## Iruditegia 

Irudi:Larrabetzu IkazaJauregia-001.jpg|ikuspegi orokorra.
Irudi:Larrabetzu IkazaJauregia-002.jpg|fatxadaren ikuspegia.
Irudi:Larrabetzu IkazaJauregia-003.jpg|margoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorputz dismorfikoaren nahasmendu

**Gorputz dismorfikoaren nahasmendua** edo **dismorfofobia** norberaren irudiarekiko kezka obsesibo eta patologikoa izatean datzan nahasmendua da. Usuagoa izan ohi da nerabezaroan, eta anorexia nerbiosoaren osagai nagusietako bat izan daiteke. Biztanleriaren %2,4k jasaten du, gizon zein emakume.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* dismorfia, norbere burua sare sozialetan edertutako irudiekin alderatzearen arriskua" Naiz. 2022/8/22
Sinister

***Sinister***, 2012ko Scott Derrickson estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Ethan Hawke, Juliet Rylance, Fred Thompson, James Ransone, Clare Foley eta Michael Hall D'Addario aktoreek antzeztu zuten.

*Sinister 2* (2015) jarraipena du.

## Argumentua 
Ellison Oswalt (Ethan Hawke) idazlea bere familiarekin batera AEBetan barna bidaiatu eta gerora bere liburuak idazteko gaia izango diren hilketa izugarriak ikertu ohi ditu. Behinola, familia oso baten hilketa jazo den etxe batera iritsiko da, bertan tragedia argitzeko haratagoko pista izugarriak dauzkan Supe-8 bideo zinta bat topatuko du.

## Aktoreak 
* Ethan Hawke: Ellison Oswalt
* Juliet Rylance: Tracy Oswalt
* Fred Thompson: Sheriffa (kredituetan "Fred Dalton Thompson")
* James Ransone: So & So udaltzaina
* Clare Foley: Ashley Oswalt
* Michael Hall D'Addario: Trevor Oswalt
* Vincent D'Onofrio (*kredituetan*): Jonas irakaslea
* Cameron Ocasio: BBQ mutila
* Blake Mizrahi: Christopher Miller / Loaldiko mutila
* Nick King: Bughuul / "Boogie jauna"

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jon Monkaiola

**Jon Monkaiola Tollar** (Berriozar, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da.

## Biografia 
Euskarri moduan jokatzen du. 2021ean bere kontratua berritu zuen Osasunarekin 2031 urtera arte. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Espainia ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) atzetik, eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Espainiako taldea. Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Unai Simón, Óscar Mingueza, Marc Cucurella, Pau Torres, Jesús Vallejo, Martín Zubimendi, Marco Asensio, Mikel Merino, Rafa Mir, Dani Ceballos, Mikel Oyarzabal, Eric García, Álvaro Fernández, Carlos Soler Jon Moncayola, Pedri, Javi Puado, Óscar Gil, Dani Olmo, Juan Miranda, Bryan Gil eta Iván Villarrek.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Drag Me to Hell

***Drag Me to Hell*** (euskaraz *Eraman Nazazu Infernura*), 2009ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Alison Lohman, Justin Long, Lorna Raver, Dileep Rao, David Paymer eta Adriana Barraza aktoreek antzeztu zuten.

2009ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Christine Brown (Alison Lohman) banku batean lan egiten duen neska gazte handigura bat da, Clay Dalton (Justin Long) doktorearekin ateratzen dena. Christinen lana hipoteka maileguak ematean datza.

Egun batez, Ganush andrea (Lorna Raver) izeneko ijito atso bat mailegu baten ordainka epearen atzerapena eskatzera joango zaio, baina Christinek ukatu, eta Ganush andreak bere etxea galduko du. Atsoak orduan mendeku gisa neskaren bizitza infernu bat bilakatuko duen madarikazioa jaurtiko dio. Bere mutilagun eszeptikoaren ulertesintasunaren aurrean, neska gazteak Rham Jas (Dileep Rao) igarlearengana joatea erabakiko du, hark bere arima behin betiko kondenazio batetik salba dezan. Bere bizimodu normala berreskura dezan laguntzeko asmoz, igarleak neska bere madarikaziotik askatzeko konponbide bat bilatzen lagunduko dio. Baina gaizkiaren indarrak hurbilduz doaz, eta Christinek ezusteko gauza ikaragarri bati aurre egin beharko dio.

## Aktoreak 
* Alison Lohman: Christine Brown
* Justin Long: Clayton "Clay" Dalton irakaslea
* Lorna Raver: Sylvia Ganush andrea
* Dileep Rao: Rham Jas
* David Paymer: Jim Jacks jauna
* Adriana Barraza: Shaun San Dena
* Bojana Novakovic: Ilenka Ganush
* Reggie Lee: Stu Rubin
* Chelcie Ross: Leonard Dalton
* Molly Cheek: Trudy Dalton
* Art Kimbro: Lamiaren ahotsa
* Octavia Spencer: Bankuko langilea
* Alex Veadov: Pottoka isatsadun gizona
* Raimi Raimi: Ekitaldiko mamua (kameoa)
* Ted Raimi (Sam Raimiren anaia): Doktorea (kameoa)
* Emma, Henry eta Lorne Raimi: Kameoak
* Scott Spiegel: Heriotz festako atsekabetu bat
* John Paxton eta Irene Roseen: Afariko adindun

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aguraingo Olbeak

**Aguraingo Olbeak** Arabako herri honetako arkupe berezi batzuk dira, San Juan plazako eta Zapatari kaleetako arkitekturan integratuak, Aguraingo Hirigune Historikoan.

## Ezaugarriak 
Eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago multzo jakin hau, eta Aguraingo San Juan plazako 1. zenbakitik 8.era hartzen du plazaren parean, eta jarraian iparralderantz eta gorantz geratzen diren Zapatari kaleko 1., 5., 7., 9., 11 eta 13.a zenbakiak hartzen ditu. Beste olbea multzo bat badago Agurainen, Andra Mari plazako olbeak, baina beste horiek desberdinak dira: arkupe hutsa dira, teilatuarekin, non eta San Juan eta Zapatariko olbeek gainean etxe eraikiak dituzten.

Agurainen euskara desagertu ondoren ere, bertako gaztelanian *olbeas* esaten zitzaien elementu hauei, eta euskarazko hitza dira berez: *ohol-beheak* dira *olbeak*, oholez egindako arkupeak baitira azken batean.

### Iruditegia 

Fitxategi:San Juan eta Zapatariko arkupeak 3.jpg|San Juan plazako olbeak.
Fitxategi:Zapatari_kalea_7_Agurain_2.jpg|Zapatari kaleko 7. zenbakia.
Fitxategi:Zapatari_kalea_9_Agurain_(2).jpg|Olbea etimologia agerian: Ohol-behea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dead Silence

***Dead Silence*** (euskaraz *Heriotz Isila*), 2007ko James Wan malaysiar-australiar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Ryan Kwanten, Amber Valletta, Donnie Wahlberg, Michael Fairman, Joan Heney, Bob Gunton, Judith Roberts eta Laura Regan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jamie Ashen (Ryan Kwanten) gizon alargun gaztea Ella (Amber Valletta) emaztea zenaren heriotza ikertzeko asmoz etxera itzuli berri da.Bertan, Mary Shawen (Judith Roberts) kondaira ezagutuko du, bere 101 "panpinekin" batera lurperatua izan zen sabeliztuna. Haietako bat hilobitik itzuli da, eta ez prexexki asmo onekin.

## Aktoreak 
* Ryan Kwanten: Jamie Ashen
* Amber Valletta: Ella Ashen
* Donnie Wahlberg: Jim Lipton detektibea
* Bob Gunton: Edward Ashen
* Judith Roberts: Mary Shaw
* Michael Fairman: Henry Walker
** Keir Gilchrist: Henry gaztea
* Laura Regan: Lisa Ashen
* Joan Heney: Marion Walker
* Shelley Peterson: Lisaren ama
* Steven Taylor: Michael Ashen
* Dmitry Chepovetsky: Richard Walker
* Enn Reitel: Billy (ahotsa)
* Fred Tatasciore: Pailazo Panpina (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lol Mahamat Choua

**Lol Mahamat Choua** (Mao, 1939ko ekainaren 15a - N'Djamena, 2019ko irailaren 15a) Txadeko presidentea izan zen 1979ko lau hilabetetan zehar.

Kanembu etniaren kidea izan zen. Boterera iritsi zen presio nigeriatarrengatiko Lehen Txadeko Gerra Zibilean zehar.
Places in the Heart

***Places in the Heart*** 1984ko Robert Benton estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Sally Field, Lindsay Crouse, Ed Harris, Ray Baker, Amy Madigan, John Malkovich, Danny Glover, Jerry Haynes eta Terry O'Quinn aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Sally Field) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zituen.

## Argumentua 
Texasen girotua, Depresio Handiaren garaian. Bi haurren ama alargun berri batek (Sally Field) arazo ekonomiko larriak ditu, eta landetxearen hipoteka ezin du ordaindu. Will jauna (John Malkovich), apopilo itsu bat, eta Moses (Danny Glover), landa-lanetan dabilen beltza, ditu lagun.

## Aktoreak 
* Sally Field: Edna Spalding
* Lindsay Crouse: Margaret Lomax
* Danny Glover: Moses
* John Malkovich: Mr. Will
* Ed Harris: Wayne Lomax
* Ray Baker: Royce Spalding sheriffa
* Amy Madigan: Viola Kelsey
* Yankton Hatten: Frank Spalding
* Gennie James: Possum Spalding
* Lane Smith: Albert Denby
* Terry O'Quinn: Buddy Kelsey
* Bert Remsen: Tee Tot Hightower
* Jay Patterson: W.E. Simmons
* Toni Hudson: Ermine
* De'voreaux White: Wylie
* Jerry Haynes: Jack Driscoll

## Kanpo estekak 
* *Places in the Heart* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Reloj dorrea

**Reloj dorrea** edo **Erloju dorrea** Arabako Gesaltza Añana herriko eraikin bat da. Añanako Gatz Haraneko kultura paisaiaren barruan, kultura ondasunaren kalifikazioa du. Udaletxearen atzealdean dago.

## Funtzioa 
Erloju horrek iturburuetatik zetorren ur gaziaren erabilera markatzen zuen, jabe bakoitzak ur hori zenbat denboraz erabil zezakeen zehazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
It Follows

***It Follows*** (euskaraz *Jarraitzen Zaitu*), 2014ko David Robert Mitchell estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Maika Monroe, Keir Gilchrist, Daniel Zovatto, Jake Weary, Olivia Luccardi eta Lili Sepe aktoreek antzeztu zuten.

2014ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen, eta Sitgesko Zinemaldian ere aurkeztu zen.

## Argumentua 
AEB, Michigan. Oakland Unibertsitateko ikaslea den Jay Height (Maika Monroe) 18 urtetako neska gazteak Hugh (Jake Weary) mutilagun berriarekin auto baten atzealdean bere lehenbiziko harreman sexuala izango du. Itxuraz xaloa eta arrunta dirudien gertaera horren ondoren, mutilagunak Jay konorterik gabe uztean egoera okertu egingo da. Jay esnatzean, Hughek bere atzetik jarraika dauzkan espiritu ghaizto batzuk usatzeko helburuz neskarekin larrutan egin duela azalduko dio, madarikazioa Jayri pasaraziz. Une horretatik aurrera, Jayk espiritu horien jazarpenaren ondorioak jasango ditu, irudipen izugarriak eta amesgaizto ugari izango ditu, norbaitek edo zerbaitek so egiten diolako sentsazio txarra edukiz.

## Aktoreak 
* Maika Monroe: Jaimie Height
* Keir Gilchrist: Paul Bolduan
* Daniel Zovatto: Greg Hannigan
* Jake Weary: Hugh / Jeff Redmond
* Olivia Luccardi: Yara Davis
* Lili Sepe: Kelly Height
* Bailey Spry: Annie Marshall
* Debbie Williams: Height andrea
* Ruby Harris: Redmond andrea
* Leisa Pulido: Hannigan andrea
* Ele Bardha: Height jauna
* Ingrid Mortimer: Pijamadun atsoa
* Alexyss Spradlin: Neska sukaldean
* Mike Lanier: Erraldoia
* Don Hails: Agure biluzia
* Charles Gertner: Auzoko mutila
* Erin Stone: Patioko neska
* Luke Hodgson: Lawson Institutuko marradun jertsedun mutila

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hegoafrikako Boer poni

**Hegoafrikako Boer ponia**,(), Hegoafrikako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen da.

Boer nekazariek sortutako arraza bat da. Bere ibilera bereziagatik ezaguna.

Boer zaldi modernotzat hartzen da, Lur muturreko zaldiaren ondorengoa.

## Arrazaren historia 
thumb| 280 px|ezkerrera
Zaldi arraza modernoa da, Boer poni zaldi arrazaren ondorengoak. belaunaldietan Boer nekazariek berain beharretarako aukeratutakoak.

Afrikaansez "*boerperd*" hitzaren esannahia zera da; baserritarraren zaldia.

1652. urtean lehendabikziko zaldiak inportatu zituzten Hegoafrikara Jaba uhartetik. Dirudienez zaldi hauek arabaiar-berberiar arrazakoak omen ziren. Ondoren zaldi hauek mongoliar zaldiekin gurutzatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ric Ocasek

**Richard Theodore Otcasek** (Baltimore, Maryland, 1944ko martxoaren 23a - New York, 2019ko irailaren 15a), musikaren munduan **Ric Ocasek** deitua, estatubatuar egile abeslari, musikari, musika ekoizle eta margolaria izan zen. 1980ko hamarkadan egin zen ezagun *The Cars* taldeko buru zela, eta arrakasta handia lortu zuten hainbat disko egin zituen 1984ra bitartean. Taldea 1988an desegin zen, baina Ocasekek musikari lotuta segitu zuen: bakarkako hainbat lan plazaratzeaz gain, ekoizpenera bideratu zuen bere lana, eta besteak beste, *Suicide*, *Weezer*, *Bad Brains* eta *Nada Surf*-en lanak ekoitzi zituen. 2011n *The Cars* berriro elkartu zen *Move Like This* diskoa argitaratzeko.

## Diskografia 
### Bakarka 
* *Beatitude* (1982, Geffen Records)
* *This Side of Paradise* (1986, Geffen Records)
* *Fireball Zone* (1991, Reprise Records)
* *Quick Change World* (1993, Reprise Records)
* *Negative Theater* (1993, Warner EU; European release only)
* *Getchertikitz* (1996, Sound Effects)
* *Troublizing* (1997, Sony Entertainment)
* *Nexterday* (2005, Sanctuary/Inverse)

### *The Cars* taldearekin 
* *The Cars* (1978, Elektra Records)
* *Candy-O* (1979, Elektra Records)
* *Panorama* (1980 Elektra Records)
* *Shake It Up* (1981 Elektra Records)
* *Heartbeat City* (1984 Elektra Records)
* *Door to Door* (1987 Elektra Records)
* *Move Like This* (2011 Hear Music/Concord Music Group)

## Erreferentziak
San Lorentzo baseliza

**Done Laurenti Baseliza** Gueñes udalako Bermejillo auzoan dago kokatuta, El Garmo izeneko mendi-adarrean. XV. mendeko eraikin erromanikoa da baina mendez mende berrikuntzak eduki ditu.

## Historia 
Laurendi III. Mendeko Diakono bat izan zen Sixto aitasantua zelarik. Elizaren ondasunen administratzailea zelarik, ondasun guztiak batu eta behartsuen artean banatu zituen, Horregaitik Erromatik salatu eta parrilla batean erreta hiltzeko zigorra ezarri zioten. “Assasti unam partem, gira et aliam, et manduca” (“alde bat erre duzu dagoeneko, eman iezadazu buelta eta jan ezazu”) ohiukatuz hil zuten 258ko abuztuaren 10ean.

Done Laurendi eguna, meza eta erromeria batekin ospatzen da.

## Arkitektura 
Oinplano angeluzuzena eta pisu bakarrekoa da, 1607an gehitutako kanpandorrearen oinplanoa karratua da. Hiru isurkiko estalpea dauka, egurrezko euskarriak eta erdigunean ermitara sartzeko erdi-arkuko atea duela. harlangaitz-hormak eta teilatu adarkatua ditu. Burualdean XI. mendeko harrizko lehio bai dago, erdiko baoa dauka, zutabe txiki batek zatituta, eta bao horien gainean zirkulu-formako zuloak.

XVI. mendean berriztatu zuten.
1607an kanpandorrea gehitu zuten.
1647an Aimon Rebollar arotzak aurreko ataria egin zuen, gaur egeun beste bat dago bere lekuan.
1991 eta 1993 bitarteko arkeologi ikerdurak aurretijo eraikin bat aurkitzen dute.
1383an eta 1489an Done Laurendi ermita parrokia zela dokumentatu dago.

## Iruditegia 

Irudi:Gueñes - San Lorenzo de Bermejillo 003.jpg|Kanpandorrea.
Irudi:Gueñes - San Lorenzo de Bermejillo 004.jpg|Abside.
Irudi:Gueñes - San Lorenzo de Bermejillo 005.jpg|Leihoa prerromanikoa.

## Erreferentziak 
 

 
## Kanpo estekak