open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azkoitia-Azpeitia Maratoi Erdia

**Azkoitia-Azpeitia Maratoi-Erdia** Azkoitia eta Azpeitia artean egiten den lasterketa da. 21 kilometro eta 97 metroko luzera duenez maratoi erdia da.

## Historia 
Lasterketak lotura estua du Diego Gartzia maratoilariarekin: lehendabiziko edizioak bera hasi zen maratoian egin zuten eta, 2001eko martxoaren 31ean, lasterketa prestatzen ari zela hil zenez, ordutik *Diego Garciaren oroimenezko, Azkoitia-Azpeitia Maratoi-Erdia* izena hartu zuen.

Gaur egun Europa mailan maratoi erdi onenetakoa da eta European Athletics erakundeak, hiru izar eman dizkio, Quality road races egutegiaren barnean.

## Palmaresa 
*¹ 2020. eta 2021. urteetan ez zen maratoia jokatu COVID-19 pandemiaren erruz.

## Garaipenak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa *Berria*n
* www.sarralle.com
Asier Antonio

**Asier Antonio Marcos** (Irun, 1979ko uztailaren 10a) euskal herritar eskubaloi jokalaria da. Normalean, pibote jokatzen du ASOBAL Ligako BM Valladolid taldean.

## Taldeak 
* Bidasoa Kirol Kluba (1997 &ndash; 2002)
* Balonmano Cantabria (2002 &ndash; 2004)
* BM Valladolid (2004 &ndash; 2012)
* BM Aragón (2012 &ndash; 2015)
* Benfica (2015 &ndash; 2015)
* Cavigal Nice Handball (2015 - egun)

## Palmaresa 
* 2 Errege Kopa: 2004-05 eta 2005-06
* EHF Errekopa 1: 2008-2009
Efrén Vázquez

**Efrén Vázquez Rodríguez** (Bilbo, 1986ko irailaren 2a - ) bizkaitar motozikleta gidari profesionala da. Ángela Vilariño auto pilotuarekin ezkondua dago.

2007ko txapelketan 250 z.k. kategorian hartu zuen parte Aprilia taldearekin eta 2008an, Blusens Aprilia Junior taldean, 125 z.k. kategoriazko Munduko Txapelketan. 2008an Efren CEP txapelduna izan zen. 2009tik Karlos Argiñanoren Bainet Derbi taldean dago.

Errekaldetarrak 2014an bere ibilbidearen lehendabiziko garaipena lortu zuen, Indianapolisko Sari Nagusian hain zuzen ere. Herri Torrontegi bere entrenatzaile izandakoak lasterketa bat irabazi zuen azken alditik, hogeita bost urte igaro zuen eta podiumaren gorengo mailara igotako bigarren euskal pilotu bilakatu zen.

## Ibilbidea 
* * Denboraldia bukatzeke dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  motogp.com
Michael Phelps

**Michael Fred Phelps** (Baltimore, Maryland, Ameriketako Estatu Batuak, 1985eko ekainaren 30a) igerilaria da, munduko hainbat errekorren jabe. 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan zortzi domina irabazi zituen, horietatik sei urrezkoak eta bi brontzezkoak.  Gainera, Joko Olinpiko batean domina gehien irabazi duenaren errekorra berdindu zuen, Alexander Dityatinek 1980an egindako marka berdinduta.

Michaelek irabazi dituen nazioarteko tituluen eta hautsitako errekor mundialen ondorioz, munduko igerilarik onena izendatu zuten 2003, 2004, 2006 eta 2007 urteetan eta Ameriketako Estatu Batuetako igerilaririk onena 2001, 2002, 2003, 2004, 2006 eta 2007 urteetan.

Phelps zortzi proba olinpikoetan parte hartzeko sailkatu da Beijingo 2008ko Olinpiar Jokoetan, eta Mark Spitzek duen Joko Olinpiar batean zazpi urrezko domina lortzearen errekorra hausten saiatzen ari da. 2008ko abuztuaren 11an, Phelpsek bi urrezko domina zituen jada, bietan munduko errekor berriak ezarriz.

2012ko Londresen jokaturiko Olinpiar Jokoetan dominarik gehien eskuratu dituen kirolaria izatera iritsi da, guztira 19 lorturik, Larisa Latynina gimnastak baino bat gehiago, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Michael Phelpsen webgune ofiziala
Arkaitz Arteaga

**Arkaitz Arteaga Bereziartua** (Baliarrain, Gipuzkoa, 1984) segalaria da. 2008ko abuztuaren 10ean Leitzan egindako Euskadiko Sega Txapelketako txapela jantzi zuen, 1914,5 kg belar moztu ondoren. Bigarrenak, Goikoetxeak, baino 47 kg belar gehiago moztu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arkaitz Arteagari elkarrizketa berria egunkarian
Esgrima 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Esgrima 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 17ra arte ospatu zen Beijingo Olympic Green Kontzentzio Zentroan. 10 modalitate ezberdin daude eta guztira 45 herrialde ezberdinetako 212 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
### Larunbata, Abuztuak 9, 2008 
### Igandea, Abuztuak 10, 2008 
### Astelehena, Abuztuak 11, 2008 
### Asteartea, Abuztuak 12, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 13, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 13, 2008 
### Osteguna, Abuztuak 14, 2008 
### Ostirala, Abuztuak 15, 2008 
### Larunbata, Abuztuak 16, 2008 
### Igandea, Abuztuak 17, 2008 
## Dominak 
Kirol honek 10 modalitate ezberdin ditu gizon eta emakumeen artean berdin banatuta.

### Ezpata gizonak 
* 
* 
* 

### Ezpata emakumeak 
* 
* 
* 

### Ezpata taldeka gizonak 
* 
* 
* 

### Floretea gizonak 
* 
* 
* 

### Floretea emakumeak 
* 
* 
* 

### Floretea taldeka emakumeak 
* 
* 
* 

### Sablea gizonak 
* 
* 
* 

### Sablea emakumeak 
* 
* 
* 

### Sablea taldeka gizonak 
* 
* 
* 

### Sablea taldeka emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Julen Aginagalde

**Julen Aginagalde Akizu**,  (Irun, 1982ko abenduaren 8a) euskal herritar eskubaloi jokalaria da. Normalean, pibote jokatzen du **KS Vive Kielce** taldean. .

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Espainia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta Danimarkako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Espainia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Julen Aguinagalde, Rodrigo Corrales, Alex Dujshebaev, Raúl Entrerríos, Ángel Fernández Pérez, Adrià Figueras, Antonio García Robledo, Aleix Gómez, Gedeón Guardiola, Eduardo Gurbindo, Jorge Maqueda, Viran Morros, Gonzalo Pérez de Vargas, Miguel Sánchez-Migallón,Daniel Sarmiento Melián eta Ferran Solék.

## Taldeak 
* Bidasoa Irun (1999 &ndash; 2006)
* Ademar Leon (2006 &ndash; 2009)
* BM Ciudad Real (2009 &ndash; 2011)
* Atletico Madrid (2011 - Gaur egun)

## Palmaresa 
### BM Ciudad Real 
* ASOBAL liga (2010)
* ASOBAL kopa (2011)
* Espainiako Superkopa (2011)

### BM Atlético de Madrid 
* Espainiako Superkopa (2011)

### Espainiar selekzioa 
#### Munduko txapelketa 
* 16px Brontzezko domina 2011ko Munduko eskubaloi txapelketan

### Lorpen pertsonalak 
* Jokalaririk onena ASOBAL ligan (2010)
* Piboterik onena ASOBAL ligan (2010)

## Kanpo estekak
Ezpain

**Ezpainak** liseri aparaturako sarrera eta ahoaren aurrealdeko irekidura. Erdialdeko gihar zati bat dute, kanpoaldetik larruazalez estalia, eta, barrualdetik, muki mintz batekin.

Erdialdeko gihar zatia, gogoaren mende dagoen gihar ildotu bati dagokio, kanpoaldetik, larruazalez estalia, epidermis, dermis eta hipodermisarekin osatua, eta, barrualdetik, muki mintz batekin, estaldurako epitelio bat, lamina propio bat eta azpi muki-mintz batez osatua.

Ezpaina, mintzezko birtolesdura larruazalgihartarra da. Mozketa batean muki mintza larruazaletik ezberdintzeko ile folikuluak begiratu behar dira. Gainera, muki mintzaren epitelioa altuagoa da.

Ezpainen muki mintza osatzen duten listu guruinak misto hodiazinosoak dira.

Ezpainean ebaki bat eginez gero, ebaki honek odol asko isurtzen du, bertan aurkitzen diren zain ugariengatik, anastomosi zainarterialen presentziarekin.

Ezpainaren ertz askea dagoen tokiak, pixkana-pixkana, kornifikazioa galtzen du, eta ezpaineko transizio toki bakar bat da.

## Goiko ezpaina 
Erdialdean, *tuberkulu* izeneko nodulu biribildu bat altxatzen da. Nodulo honen gainetik, *iragazki* izeneko sakonunetxo bat dago. Sudurreko hegaletatik ezpainen ertzetaraino, *ildo sudurezpaintar* izeneko ildotxo batzuk daude.

## Beheko ezpaina 
thumb|Emakume etiopiar baten deformatutako beheko ezpaina
Azpitik, *ildo ezpainkokostiar* izeneko ildo horizontal bat du.

Bertikalean, beheko ezpainetik ildo ezpainkokostiarra arte, ezpain ildoa dago.

## Ezpainetako gaixotasunak 
* Mukozele
* Kelitis
* Ezpaineko herpesa
* Ahoko minbizia

## Ohiturak 
Mendebaldeko kulturari dagokionez, eta gorputzeko beste hainbat tokitan egiten den bezala, ezpainetan piercingak jartzea oso ohikoa da. Askotan, lehen aipaturiko ildo ezpainkokostiarrean jartzen da, baina baita ezpainen ertzean, eta beste batzuetan, sudurra eta goiko ezpainaren artean dagoen noduluan edo iragazkian jartzen da.

Afrika eta beste toki batzuetako triburen batzuk, aldiz, behealdeko ezpaina deformatzeko ohitura dute. Adibidez, buztinezko platertxo bat jarriz.

## Kanpo estekak
Halterofilia 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Halterofilia 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 19ra arte jokatu zen Beihangeko Unibertsitateko Gimnasioan. Gizonek zortzi kategoria dituzte eta emakumeek zazpi, guztira 15 kategoria izanik.

## Dominak 
15 domina-sorta banatu zituzten ondorengo kategorietan:

### Emakumeak 
#### 48kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### 53kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### 58kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### 63kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### 69kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### 75kg emakumeak 
* 
* 
* 
#### +75kg emakumeak 
* 
* 
* 

### Gizonak 
#### 56kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 62kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 69kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 77kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 85kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 94kg gizonak 
* 
* 
* 
#### 105kg gizonak 
* 
* 
* 
#### +105kg gizonak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Gimnastika 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Gimnastika 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Beijingo Nazio Estadio Estalian. 18 modalitate ezberdin daude eta guztira 49 herrialde ezberdinetako 324 kirolarik hartu zuten parte. Gimnastika hiru zatitan banatzen da: artistikoa, erritmikoa eta tranpolina.

## Artistikoa 30px 
### Egutegia 
### Dominak 
#### Taldeka zirkuitu osoa gizonak 
* 
* 
* 
#### Banaka zirkuitu osoa gizonak 
* 
* 
* 
#### Taldeka zirkuitu osoa emakumeak 
* 
* 
* 

#### Banaka zirkuitu osoa emakumeak 
* 
* 
* 
#### Zorua gizonak 
* 
* 
* 
#### Zorua emakumeak 
* 
* 
* 
#### Jauzia gizonak 
* 
* 
* 

#### Jauzia emakumeak 
* 
* 
* 
#### Eraztunak gizonak 
* 
* 
* 
#### Barra paraleloak gizonak 
* 
* 
* 
#### Barra finkoa gizonak 
* 
* 
* 
#### Eraztundun astoa gizonak 
* 
* 
* 
#### Barra makurrak emakumeak 
* 
* 
* 
#### Barra finkoa emakumeak 
* 
* 
* 

## Erritmikoa 30px 
### Egutegia 
### Dominak 
#### Taldeka zirkuitu osoa emakumeak 
* 
* 
* 

#### Banaka zirkuitu osoa emakumeak 
* 
* 
* 

## Tranpolina 30px 
### Egutegia 
### Dominak 
#### Banaka gizonak 
* 
* 
* 
#### Banaka emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Unako potzua

thumb|Unako putzua

**Unako potzua** edo **Unagako potzua**, Aralar mendilerroan dagoen ur putzu natural bat da, Atallorbe menditik gertu. Aralar aldean abarmendu beharreko tokia da, ez baita batere ohikoa putzu hauen eraketa toki karstikoetan, non ura iragazten den lur barnetik ibiltzeko, lurrazpiko galeria sistema konplexuetan zehar haranetan surgentzia batzuen bidez irtetzeko. Putzutik gertu, erreten bat pitzadura batean nola murgiltzen den ikus daiteke, metro gutxi batzuk egin ondoren.

Badaude elezahar batzuk "aintzira" honi buruz. Benetan, putzu natural bat baino ez da, non buztin iragazgitzek, ura iragaztea eragozten duten. Hondorik ez duela esan izan da, baina, egia esan, bere sakonerak metro bat baino zertxobati gehiagokoa izan behar du.

## Kanpo estekak
Roger Federer

**Roger Federer** (Basilea, Suitza, 1981eko abuztuaren 8a) tenislari profesionala da, historiako inoizko hoberenetarikoa. Tenisean goiz hasi zen, 3 urte baino ez zituela. Zortzi urterekin Tennisclub TC Old Boys klubean sartu zen. Berehala emaitza onak izan zituen: hartara, artean juniorren mailan ari zela, 1998an lehendabiziko postuan amaitu zuen denboraldia. Profesionalen zirkuituan 2001 arte nabarmendu ez zen arren, hiru urte besterik ez zuen behar izan ATPren sailkapeneko buru jartzeko. Sailkapen horretan 285 astez munduko tenislaririk hoberena izan da; aste horietatik 237 jarraian izan ziren, sailkapeneko buru jarraian inor izan den denborarik luzeena.

Marka ugari ezarri ditu: besteak beste, Grand Slameko txapelketa gehien irabazitako tenislariarena, guztira 20. Jada ez dago haren esku marka hori. Nabarmentzekoa da, orobat, Rafael Nadalekin izan duen norgehiagoka. Bestalde, aipatzekoa da Federerrek Grand Slameko lau txapelketetan gailentzea lortu duela. Munduko tenislari handienek nahiz espezializatutako prentsak diotenez, inoizko tenislaririk hoberena da. 

## Grand Slameko txapelketak 
### Banakakoan irabazle (16) 
### Banakakoan finalista (6) 
## ATP Masters Series txapelketak 
### Banakako finalak (29) 
#### Irabaziak (17) 
#### Finalista (12) 
#### Teniseko txapeldunen kopako (Tennis Masters Cup) finalak (6) 
#### Irabaziak (5) 
#### Finalista (1) 
## Grand Slam eta Masters Series txapelketetan izandako sailkapena 
### Grand Slam txapelketetako sailkapena 
### Masters Series txapelketetako sailkapena 
## Tituluak (74; 66+8) 
### Banakakoak (66) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Banakakoan finalista (28) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Binakakoak (8) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Binakakoan finalista (4) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Challengers (1) 
## Urteka lortutako garaipen kopurua 
## ATP sailkapenean izandako bilakaera (banakakoa) 
## Belarrean jarraian lortutako 65 garaipenen marka 
2006ko ekainaren 27an, Wimbledongo txapelketan Richard Gasquet tenislari frantziarraren kontra lortutako garaipenarekin, ordurarte Björn Borg tenislari suediarrarekin batera zuen belar gainean jarraian lortutako 41 garaipenen marka hautsi egin zuen.

Marka 65 partidutan geratuko zen, 2008ko uztailaren 6an Rafael Nadal tenislariaren kontra Wimbledoneko finala galdu zuen arte.

* Txapelketa irabazi bazuen ere, Tommy Haas tenislari alemaniarraren lesio bat zela eta, 6 partida baino ez zituen jokatu.

Roger Federerek, pista gogorrean jarraian lortutako garaipenen marka ere lortu egin zuen. 56 partidu jarraian irabazita, 2005 eta 2006 urte artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://m.espn.com/general/tennis/playercard?playerId=425&src=desktop
* https://www.atptour.com/en/players/roger-federer/f324/overview
Waterpoloa 2008ko Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoen txapelketa

## Lehen fasea 
### A multzoa 
----

----

----

----

----

----

### B multzoa 
----

----

----

----

----

----

## Azken fasea 
### Final laurdenak 
----

### Finalerdiak 
----

### Finala 
### Hirugarren posturako partida 
## Kanpo estekak
David Villa

**David Villa Sánchez** ( ahoskatua; Tiuya, Llangréu, Asturias, 1981eko abenduaren 3a) espainiar futbolaria da. Aurrelaria da eta gaur egun FC Barcelonan, lehen mailako ekipoa, jokatzen du. Bere bizkortasuna eta mugimenduagatik karakterizatzen da. Bere ezizena «*El Guaje*» da, lagunek ezarria beti nagusiekin jokatzen zuelako.

## Banakako sariak 
## Kanpo estekak 
* David Villaren webgune ofiziala
Sordina

**Sordina** musika tresnen soinu bolumena jaisteko balio duten mekanismo ezberdinek hartzen duten izena da. Soinuaren tinbrearen ezaugarriak ere alda ditzake, eta izen, forma eta material ezberdinak izan ditzake, musika tresnaren arabera. Ezagunenak, metalezko haize musika tresnen sordinak dira, bereziki, tronpetarenak.

Piano bertikalaren kasuan, sordina pedala, mazotxo eta harien artean jarritako feltrozko lamina batean datza, honela, soinu bolumena asko jaitsiz.

## Tronpeta 
Sordina, tronpetak, tronpak, tronboiak eta tubak eginiko soinua jaitsi eta soinuaren kalitatea aldatzeko mekanismo bat da. Forma eta material ezberdinetakoa izan daiteke, kautxu, plastiko, zur edo metalezkoa, adibidez, eta behar bezala sartzen da musika tresnaren kanpaian, behar bezala sartzen ez diren beste sordina mota batzuk ere badauden arren (sordina libragailua bezala). Plastikozko edo metalezkoak egiten dira.

Sordinek, metaletan, soinu uhinen mugimenduak oztopatzen dituzte, harmoniko batzuk goratzen dituzte eta beste batzuk beheratu. Tronpeta joleek, sordina forma ezberdinekin frogak egin dituzte, pabiloian esku bat sartzetik (metal klasiko batzuetan oso ohiko teknika), kanpaia sarraila-zilindro batekin estaltzeraino.

Libragailuak, jazzari, soinurik indartsu eta bokalizatuenak eman dizkio. Tronpeta-joleek, libragailuen goma erabiltzen zuten efektu hau lortzeko, eta hemendik dator aparatuaren izena. Teknika honetan, sordina pabiloiaren gainean jarri eta ixte maila aldatzen da *wah-wah* efektu bat lortzeko.

Sordina zuzenak (*straight mute*), tronpetaren soinurik leunenak ematen ditu. Zilindrikoa, pabiloiari egokitzen da. Sordinaren mutur irekirantz jotzen da eta soinu uhinak, zilindroa bete eta soinua xurgatzen duen material batetara pasatzen dira.

Kopazko sordina (*cup mute*) konikoa da, kopa formaduna mutur zabalenean, batzuetan, feltroz estalia. Tronpetaren bolumena eta tonu sarkorra jaisten du, baina ezaugarri leunago bat gehitzen du. Koparen posizioa zati konikora egoki daiteke pabiloiaren distantzia aldatzeko.

Wah-Wah sordina, 1965ean asmatua, pabiloira egokitzen den metalezko hodi bat da, eta metalezko lepo batekin itxita doana. Bere tinbre etereoa aldatu egiten da, sordinan sartzen denaren arabera.

Harmon sordina *wah-wah* sordinaren baliokidea da, baina, bere azkeneko zatian metalezko leporik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Macizo Central (argipena)

**Macizo Central** izan daiteke:

* Urrieles mendikatea, Espainiako Asturias, Kantabria eta Leóngo probintziaren artean;
* Massif Central, Frantziako erdialde-hegoaldean.
Zülo

**Zülo** 2004. urtean jaiotako Zarauztar Hardcore punk musika taldea zen. Metralleta eta Erantzuneko taldekide batzuk sortu zuten, proiektu paralelo batean. Hasiera batean, inongo abeslaririk gabe entsaiatzen hasi ziren gitarra, baxu eta bateria. Hainbat entsegu egin ostean, Txixaparraztako kidea den Aubelo elkartu zitzaien abeslari moduan.

Hala ere, bigarren abeslari baten beharrak, hau bilatzera bultzatu zuten. Horrela, 2004-ko urria-azaroa aldera bigarren abeslari bat aurkitzea lortu zuten eta taldea guztiz osatua zegoela, proiektua finkatzea lortu eta seriotasun gehiagorekin lanean jarraitu zuten. Taldea guztiz osatu eta bi hilabetera lehen kontzertua eman zuten. Beraien musika estiloa, Powerviolence etiketapean katalogatua izan zen.

2004ko abenduan, lehen demoa grabatu zuten 11 abestiz osatua. Diska hau K7 formatuan eta miniCD formatuan kaleratua izan zen Metralleta taldearekin elkarbanatua.

Beraien ibilbide guztian, hainbat kontzertu eman zituzten Euskal Herri guztian eta baita besteren bat ere Espainiar estatuan. 2005ean, 10 eguneko Europar bira egin zuten, Alemania, Frantzia, Suitza edo Belgika bezalako Herrialdeetan joz. Bira amaierako azken kontzertuan, Lyonen (Frantzia) zeudela, arazoak izan zituzten Polizia Frantsesarekin, hauek jotzen ari ziren etxe okupatua desalojatu nahi izan zuen. Tentsiozko gau baten ostean birako furgoneta eraman eta bi egun gehiago pasa behar izan zituzten hirian bertan.

2007-an taldeko partaideak berriz elkartu ziren Zarauzko Putzuzulo Gaztetxeko urteurrenean gustoko taldeen bertsio batzuk jotzeko. 2010ean berriz Arraio Irratiaren urteurren kontzerturako elkartu ziren azken aldiz kontzertu bat emateko.

## Taldekideak 
Aros- Bateria
Lope - Gitarra
Murray - Baxua
Abuelo - Ahotsa
Izotz - Ahotsa

## Diskografia 
**Maketa** (2005)

Deja de ladrar
Errealitateaz ihesi
Hipokriten erreinuan
A Nation sleep (Dropdead)
Urinal cake (Spazz)
Israel
Nire aukera
Naturaren hilketa
Microsoft
Cancer
Bake amets

### Bildumetako partehartzeak 
 "Etxe hutsa birziklatu" abestia *ZAGA 10 urte* bilduman (2005).
 "Nire aukera" abestia *MusikHerria 1. bilduma* bilduman (MusikHerria, 2005).
 "Bake amets" abestia *Musika askea mundurat* bilduman (2006).

## Kanpo estekak 
 Züloren web orria
Erdialdeko Mendigunea (Frantzia)

**Erdialdeko Mendigunea** edo **Massif Central** (; ) Frantziako toki garai bat da, herrialdeko erdialde-hegoaldean dagoena eta batez ere mendiz eta goi ordokiz osatua dagoena.

Erdialdeko mendi hauek Rodano ibaiak eratutako pitzadura baten ondorioz daude banatuak Alpeetatik, frantsesez *sillon rhodanien* bezala ezagutzen dena (literalki, Rodanoren ildoa).

## Administrazioa 
Erdialdeko Mendigunea honako frantziar departamenduetan barrena hedatzen da: Allier, Ardèche, Aveyron, Cantal, Corrèze, Creuse, Loira Garaia, Vienne Garaia, Loira, Lot, Lozère eta Puy-de-Dôme.

Honako eskualde hauek, oso osorik daude Erdialdeko Mendigunearen barnean: Auvernia eta Limousin. Oso osorik ez daudenak, baina zatiren bat mendikate honetan dutenak, beste honako hauek dira: Languedoc-Roussillon, Midi-Pyrénées eta Rhône-Alpeak.

Mendikate honetan aurkitzen diren hiririk garrantzitsuenak Clermont-Ferrand eta Saint-Étienne dira.

## Mendi garrantzitsuak 
* Puy de Sancy (1886 metro)
* Plomb du Cantal (1855 metro)
* Puy Mary (1787 metro)
* Mont Lozère (1702 metro) sumendiak ez diren mendietatik, garaiena.
* Mont Aigoual (1567 metro), Le Viganetik gertu
* Puy de Dôme sumendia (1464 metro)

## Goi-ordoki garrantzitsuak 
* Larzac
* Plateau de Millevaches

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Auvernia Erdialdeko Mendiguneko iturriak
Erdialdeko Sistema

**Erdialdeko Sistema** (gaztelaniaz eta portugesez: *Sistema Central*) Espainiako mendigunea da, Iberiar goi-lautada bitan zatitzen duena.

## Kokapena 
600 kilometroko luzera duen mendilerro honek Portugal eta Iberiar mendilerroa lotzen ditu, Iberiar goi-lautada bitan banatuz. Bataz-besteko altuera 1.200 metrokoa baden ere, mendirik altuena 2.592 metroko Almanzor haitza da.

Hona hemen mendebaldetik ekialdera mendilerroa osatzen duten mendikateak:
[thumb|eskuinera|250px|[Guadarramako mendilerroaren Moros Harana.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beldarri

**Beldarri** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, bere 1405 metroko garaierarekin, mendilerro osoko laugarren garaiena delarik. Baina, hala eta guztiz ere, ez da oso ezaguna, mendilerroko mendirik garaiena den Intzako dorretik bananduta dagoen tontor txiki bat delako. Intzako dorretik, toki malkartsuan dagoen lepo batek banatzen du.

Mendi honen toponimoa edo izena ez dago oso argi. Tontorra, Beldarri deitzen ohi da. Elosegik, Zamarmentoak hitza bildu du Beoin mendiaren magalerako, Malloan erortzen dena, baina, Araotzeko haranean, Zamarmento, Intzeko Torrea mendiaren ekialdean dagoela adierazten dute, eta, beraz, tontorra, Zumarmentoko Haitza izango litzateke.

Mendi honen tontorrera iristeko, hoberena, Intzeko Torrea mendira iristea da, mendi honetara iristen den edozein bidetik, ondoren, gailurra hegomendebalderantz jarraitu eta Beldarriren tontorrera minutu gutxiren buruan heltzeko.

## Kanpo estekak
Tony Rominger

**Tony Rominger** (Vejle, Danimarka, 1961eko martxoaren 27a-), daniar jatorriko txirrindulari profesional ohi suitzarra da.

## Biografia 
Hainbat talderekin aritu zen, Clas-Cajastur, Cilo, Brianzoli, Chateau d'Ax, eta Toshiba taldeekin, besteak beste. Edozein eratako lasterketetarako txirrindulari bikaina zen, eta ongi moldatzen zen maldan gora, erlojuaren kontra zein ibilbide luzeko lasterketetan. Txirrindularitzan gertatu ohi ez den bezala, bere karreraren amaiera aldean lortu zituen garaipen handienak gainera. 31 urterekin irabazi zuen Espainiako Vuelta lehen aldiz, eta hurrengo bi urteetan ere garaipena lortu zuen (1992, 1993 eta 1994); 1995ean Italiako Giroan garaile izan zen; bestalde, orduaren errekorra gainditu zuen bi aldiz, eta errekor horren jabe izan zen 1994-1996 bitartean.

Garaipen aipagarriak ditu, orobat, munduko txapelketako brontzezko domina (1996), Nazioen bi sari nagusi (1991 eta 1994), Paris-Niza (1991), Lonbardiako beste bi (1989 eta 1992), Euskal Herriko Itzulia hiru aldiz (1992, 1993 eta 1994).

Romingerrek behin baino gehiagotan parte hartu zuen Frantziako Tourrean, baina emaitzarik onena bigarren geratzea izan zuen. 1997an, txirrindularitza profesionala utzi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Fabian Cancellara

**Fabian Cancellara** (Wohlen bei Bern, Berna kantonamendua, 1981eko martxoaren 18a) txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 2001etik 2016ra.

2008ko Olinpiar Jokoetan (Beijing) eta 2016ko Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), erlojupeko proban urrezko domina lortu zuen. Bestalde, errepideko proba nagusian, brontzezko domina lortu zuen. Bereizgarri nabarmenena zuen bere gorputz sendoak garapen luzeak mugitzeko ematen zion erraztasuna. Horrela, harbideetan zein bakarkako erlojupekoetan espezialistarik handienetarikoa izan zen.

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Kirol ibilbidea 
## Kanpo loturak 
* 
* Webgune ofiziala
Puy de Dôme sumendia

**Puy de Dôme** Frantzia hegoaldean, Erdialdeko Mendigunean dagoen sumendi bat da. Chaîne des Puysko sumendirik gazteenetako bat da. Sumendi honen azken erupzioa, K.a. 5760. urtean gertatu zen.

## Historia 
thumb
Kristautasunaren aurreko Europan, Puy de Dôme sumendia zeremonia izpiritual gisa erabili izan zen. Bere oinean hainbat tenplu eraiki ziren, horien artean, Merkurio jainkoaren omenezko galiar-erromatar tenplu bat. Tenplu honen hondakinak 1873an aurkitu ziren.

thumb|ezkerrera|220px|Goian dagoen Merkurioren erromatar tenpluaren hondakinak.

1648an Florin Perierrek, Blaise Pascalen enkarguz, neurketa barometrikoak airearen pisuak eraginda zeuden Evangelista Torricelliren teoria frogatu zuen, merkuriozko zutabe baten garaieran hiru altitude ezberdinetan neurtuz.

1875ean, meteorologia laborategi bat eraiki zen. 1956tik TDFren (*Télédiffusion de France*) antena bat ere, toki berean dago, telebista eta irrati saioak emateko.

Berrikiago, Puy de Dôme Frantziako Tourraren etapa amaiera ere izan da. 1964an, Jacques Anquetil eta Raymond Poulidorren arteko norgehiagoka ikusi ahal izan zen, tontor honetako gogoratuenetako bat. 11 urte geroago, 1975ean, tontor honetan bertan eta Tourrean, ikusle batek Eddy Merckx txirrindulari belgikarra sabelean jo zuen. 2023ko Frantziako Tourrean berriro igo zen, Michael Woodsen garaipenarekin.

Dena dela, errepidea ez dago zaletu mailako txirrindularientzako irekia, jaitsiera oso arriskutsua baitu.

## Kanpo estekak 
*  Puy de Dôme Frantziako Tourrean
Orratz burudun

thumb|100px|Orratz buruduna
**Orratz buruduna**, **buru orratza** edo **iskilinba** orratz txikitxo bat da, ohiz metalezkoa, mutur batean punta zorrotza duena eta burutxo bat bestean. Funtzio asko ditu: horien artean, material edo objektu batzuk beren artean eustea. Jostungintzako lanbidean oso erabilgarria da.

Aurkikuntza arkeologikoak ikusita, hezurrezko orratz buruduna, gizateriaren lehen asmakizunetako bat izan zen. Ospe handia lortu zuen Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman.

## Mitologia 
Euskal mitologian, galtxagorri edo mamur izeneko iratxoak, iskilinba kaxetan ezkutatzen ziren, eta jeinu horiek lagundu egiten zioten aurkitzen zituenari.

## Kanpo estekak
Carl Spitteler

**Carl Friedrich Georg Spitteler** (Liestal, Basilea Landa, 1845eko apirilaren 24a — Luzerna, 1924ko abenduaren 29a) olerkari suitzarra izan zen. Errusian eta Finlandian lan egin zuen harik eta 1892an Luzernan bizilekua hartu eta bete-betean literatura lantzen hasi zen arte; alemanez idatzi zuen eta, olerkiez eta kontakizunez gainera, aipagarriak ditu zenbait saiakera ere.

Bere lanean nabarmena da Shopenhauerren eta Nietzscheren eragina; errealismo burgesaren kontra egon zen. Bere lanetako gaiak Greziako mitologiatik hartuak dira; bertso ezkor baina aldi berean heroikoak egin zituen. 1919an Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen *Der olympische Frühling* ("Udaberri olinpikoa", 1904-1910) olerki epikoarekin. Haren beste zenbait lan: *Prometheus und Epimetheus* (1881-1882), *Meine frühesten Erlebnisse* (1914, "Nire lehen bizikizunak") autobiografia lana, *Rede über G. Keller* (1919, "G. Kellerri buruzko hitzaldia") saiakera.

## Bibliografia 
* *Prometheus und Epimetheus* (1881)
* *Extramundana* (1883, zazpi mito kosmiko)
* *Schmetterlinge* ("Tximeletak", 1889)
* *Der Parlamentär* (1889)
* *Literarische Gleichnisse* ("Literatura parabolak", 1892)
* *Gustav* (1892)
* *Balladen* (1896)
* *Conrad der Leutnant* (1898)
* *Lachende Wahrheiten* (1898, saioak)
* *Der olympische Frühling* (1900-1905)
* *Glockenlieder* (1906)
* *Imago* (1906, eleberria)
* *Die Mädchenfeinde* ("Bi misogino txiki", 1907)
* *Meine frühesten Erlebnisse* ("Nire esperientzia goiztiarrenak", 1914, biografikoa)
* *Prometheus der Dulder* ("Prometheus sufritzailea", 1924).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alemanezko literatura

## Kanpo estekak 
*  Carl Spitteler fundazioa
Ítrabo

**Ítrabo** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 1.115 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Barbanzako eskualdea

**Barbanzako eskualdea** Galiziako kostaldean dago, Coruñako probintziaren hego-mendebaldean.

## Udalerriak 
Boiro, A Pobra do Caramiñal, Rianxo eta Ribeira.

## Ikus, gainera 
* Rias Baixas

## Kanpo estekak
Arzúako eskualdea

**Arzúako eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Coruñako probintziaren hego-ekialdean.

## Udalerriak 
**Arzúa**, Boimorto, O Pino eta Touro.

## Kanpo estekak
Iltze

thumb|250px|Iltzeak
**Iltzea** objektu mehar eta luze bat da, punta zorrotzduna, metal gogor batez egina, orokorrean altzairua, bi objektu edo gehiago eusteko erabiltzen dena. Iltze bat, landu beharreko materialean "iltzatua" izan daiteke, mailu bat erabiliz.

## Ezaugarriak 
Iltzeak, bere erabilera, diametroa akabera eta luzeraren arabera sailkatuak daude. Honek, iltze barietate handia aurkezten du, adibidez, iltze bat, ez da derrigorrez laua izan behar bere zati nagusian. Buruaren tamaina, oso kontuan hartu beharreko faktore bat da, iltzearen erabileraren arabera, buru txiki edo handi bat, mesedegarria edo nahi ez dena izan baitaiteke. Orokorrean, "burudun" iltzea erabiltzen da, iltzea ikusteak garrantzi handiegirik ez duen tokietan, bururik gabekoak, bistarago dauden tokietan erabiltzen diren bitartean. Gainera, iltze batek burua izatea edo ez izatea, iltzea jarri behar zaion materialaren araberakoa da. Buru mota ezberdinak daude iltzearen arabera: Buru laudunak eta buru biribildunak daude.

Iltze bat fabrikatua izan den materialak, beste iltze mota baten ezaugarri ezberdinak izan ditzake, horien artean, iltzea beraren gogortasuna dagoelarik. Kasu askotan, iltzeen salmenta, gutxi gora-beherako pisuagatik neurtzen da. Badaude, baita ere, tresna automatiko bat erabiliz jartzen diren iltzeak. Tresna hau, orokorrean, aire konprimitzaile batekin konbinaketan erabiltzen da.

## Motak 
### Buru motaren arabera 
* Buru laudun iltzea: zura, sendotasun gutxiko atalekin muntatzeko erabiltzen dira.
* Buru obalatudun iltzea edo iltze galdua: zurgintzan eta zurezko zoruetan erabiltzen dira bereziki, iltzearen burua ikus ez dadin.
* Buru zabaldun iltzea: estalkien atalak (teilak, arbela) finkatzeko eta eraikuntza lanetan erabiltzen dira. Eman beharreko erabileraren arabera luzera ezberdinekoak daude.
* Igeltsuarentzako iltzeak: iltze hauen burua laua eta ildotua da, eta igeltsu plakak zurezko armazoietan finkatzeko erabiltzen dira. Galbanizatuak dira, igeltsuan herdoil orbanak eragozteko.
* Panel isolatzaileentzako iltzeak: Material bigunetan beira artilea bezalako panel isolatzaileak finkatzeko erabiltzen dira. Galbanizatuak dira, punta karratudunak eta buru zapal, lau eta zabaldunak.
* Torloju iltzeak: euren formari esker, zurean, bueltak emanez sartzen dira. Zurezko eraikuntzetarako erabiltzen dira. Erauzteko oso zailak dira.
* Tatxetak eta tapizeriarentzako iltzeak: tatxetak, larrua edo oihala zurera finkatzeko erabiltzen dira. Urre koloreko buru biribil eta hutsdun iltzeak, tatxetak tapizatuetan disimulatzeko erabiltzen dira.
* Kako iltzeak: L forma dute eta objektuak zintzilikatzeko erabiltzen dira, material bigun edo zurean iltza daitezke.
* Txintxetak: burua zabal-zabala duten iltze txikiak, hatz hutsez sartzeko aproposak, batez ere posterrak, paperak oinarri bigunetan finkatzeko (eskoletan, bulegoetan...)
* **Puntapaxk**: diametro txikiko iltzeak

## Kanpo estekak
A Barcala

**A Barcala** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Coruñako probintziaren mendebaldean. Iparraldean Xallasko eskualdearekin egiten du muga, Noiako eskualdearekin mendebaldean, eta Santiagoko eskualdearekin ekialde eta hegoaldean.

## Udalerriak 
A Baña eta Negreira.

## Kanpo estekak
Xallas

**Xallas** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Coruñako probintziaren mendebaldean. Eskualdeak 394,7 kilometro koadroko azalera eta 16.343 biztanle zituen 2005eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera.

## Udalerriak 
Mazaricos eta Santa Comba.

## Kanpo estekak
Ordesko eskualdea

**Ordesko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Coruñako probintziaren erdialdean.

## Udalerriak 
Cerceda, Frades, Mesía, Ordes, Oroso, Tordoia eta Trazo.

## Kanpo estekak
Betanzosko eskualdea

**Betanzosko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Coruñako probintziaren ekialdean.

## Udalerriak 
Aranga, **Betanzos**, Coiros, Curtis, Irixoa, Miño, Oza-Cesuras, Paderne, Vilarmaior eta Vilasantar.

## Kanpo estekak
O Sar

**O Sar** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Coruñako probintziaren hego-mendebaldean dagoena.

## Udalerriak 
Dodro, Padrón eta Rois.

## Kanpo estekak
O Eume

**O Eume** Galiziako eskualdea da, Coruñako probintziaren ipar-ekialdean dagoena.

## Udalerriak 
A Capela, As Pontes de García Rodríguez, Cabanas, Pontedeume eta Monfero.

## Ikus, gainera 
* Rias Medias

## Kanpo estekak
Arzúa

**Arzúa** Galiziako erdialdean dagoen udalerria da, A Coruñako probintzian eta izen bereko eskualdean kokatutakoa.

Frantziar Done Jakue bidea herri honetatik igarotzen da.

## Ikus, gainera 
* A Coruñako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Arzuako Udal webgunea
Bretignyko hitzarmena

**Bretignyko hitzarmena**ren ondorioz, Joanes II.a Frantziako erregeak bere askatasuna berreskuratzen du, baina Ingalaterrari ematen dio lurralde mordo bat, horien artean, Akitania.

Bretignyko bakeak amaiera eman zion Ehun Urteko Gerraren lehen zatiari. Hitzarmenaren baldintzak, orokorrean, Ingalaterraren mesederako izan ziren: Ingalaterrako Eduardo III.ak, uko egiten dio Frantziako errege izateari, Loira, Pirinioak eta Erdialdeko Mendigunearen arteko Akitania handi baten truke, baita Calais eta bere inguruak ere. Hiru milioi ezkutuko erreskate bat ere ezartzen du Frantziako Joanes II.a erregearen askatasunaren truke, beranduago, Ingalaterrako bere kartzelara itzuliko zena bere heriotza baino gutxi lehenago, bere erreskate izugarriaren ordainketari aurre egin behar ez izateko. Bretignyko hitzarmenak, Frantziako tronuan Joanes II.aren ondorengo izan zen Frantziako Karlos V.ari, berreraikitze lan zabal batean buru-belarri sartzea ahalbidetu zion.

## Kanpo estekak
Santiagoko eskualdea

**Santiagoko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Coruñako probintziaren erdialdean.

## Udalerriak 
Ames, Boqueixon, Brion, **Santiago de Compostela**, Teo, Val do Dubra eta Vedra.

## Kanpo estekak
Esther López

**Esther López Arroyo** (Donostia, 1974ko azaroaren 29a - ) gipuzkoar boleibol jokalari ohia, entrenatzailea eta koordinatzailea da. Mundu-mailan ezaguna izan den boleibol jokalaria izan da. 2017an erretiratu zen eta jokalari izatetik CV Logroño taldeko entrenatzaile izatera pasa da. 2017an erretiratu zen, guztira 25 sarirekin.

## Biografia 
Hernanin jaio zen 1974ko azaroaren 29an, Zikuñaga auzoan. Auzo horretan hasi zen jolasean, berak zioen bezala: *“Kalean orduak eta orduak ematen nituen belaunaldi horretakoa naiz, kirolariak imitatuz*”.Ondoren, Hernaniko Kirol Elkartean hasi zen jolasten 14 urterekin. Guasoen laguntza izan zuen. Egun, Zikuñagako auzoko pareta batean dago boleibolariaren omenez marrazki bat, boleiboleko sare bat eta pertsona bat baloiari kolpe bat ematen agertzen dira. 2017an pistatik erretiratzea eta entrenatzaile gisa etapa berri bati ekitea erabaki zuen.

## Taldeak 
Jolastu duen talde aipagarriena espainiar selekzioa da; 1997. urtetik 2010. urtera izan zen jokalari titularra bezala konbokatua.

### Taldean 
* 6 Superkopa
* 10 Superliga
* 8 Erregina Kopa
* 1 Champions League
* 2014/15.- 9 aldiz aukeratua Superligako 7 ideal Superligako jardunaldietan.
* 2013/14.- 5 aldiz aukeratua Superligako 7 ideal Superligako jardunaldietan.
* 2010/11.- aukeratua Superligako 7 ideal Superligako 2 eta 3 jardunaldietan.
* 2003/04 denboraldiko Europako libero onena.
* 2004/05 denboraldiko Europako hartzaile onena.
* 2004/05 Superligako jokalari onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estibaliz Urrutia

**Estibaliz Urrutia González** (Bilbo, 1970eko otsailaren 22a - ) euskal atleta ohia da, 5.000 metroko espezialitatean aditua.

## Palmaresa 
* 1997ko Munduko Pista Estaliko Txapelketako 3000 metro: 10.a
* 1998ko Europako Txapelketako 5000 metro: 13.a

## Markak 
* 800 metro - 2'07' '73 min. (1996)
* 1500 metro - 4'11' '96 min. (1996)
* 3000 metro - 9'01' '68 min. (1997)
* 5.000 metro - 15'19' '68 min. (1998)
* Maratoi erdia - 1.15'44 ordu (2000)

## Kanpo loturak 
*  iaaf.org
Xurgagailu

**Xurgagailua** hautsa eta beste zenbait zikinkeria-partikula xurgatzeko aire-bonba bat erabiltzen duen garbiketa-gailu bat da.

XIX. mendera arte alfonbrak garbi mantentzeko eskuilez garbitzen ziren. 1901ean Hubert Cecil Booth ingeniari ingelesak *Puffing Billy* izeneko hautsa xurgatzen zuen makina elektriko erraldoia aurkeztu zuen jende aurrean. Halaber, motore elektriko txikiago bat zuen *Trolleyvack* izeneko xurgagailua sortu zuen.

James Murrayk haizagailu elektriko batekin zebilen xurgagailu eramangarria asmatu zuen.

Azken urteotan xurgagailu robotikoak merkaturatzen ari dira, maneiatzeko pertsonen beharrik ez dutenak.

## Ikus, gainera 
* Etxetresna elektrikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cambre

**Cambre** Galiziako udalerririk populatuenetarikoa da, A Coruñako probintzian eta A Coruñako eskualdean dagoena.

## Pertsona ezagunak 
* Susana Seivane (1976-), musikaria.

## Ikus, gainera 
* A Coruñako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Buto

thumb|250px|Behe Egiptoko nomoak
**Buto** (, , *Butu*), egun '''Tell El Fara'in'*, Egipto Behereko VI. nomoko antzinako hiri bat izan zen, Niloren deltaren ipar-mendebaldean kokatua.

Jatorrian, bi hiri ziren, *Pe* eta *Dep*, Inperio Berriaren garaitik *Per-Uadyet'' («Uadyeten etxea») izenez ezagunak, Uadyet kobra jainkosaren gurtza toki nagusia baitzen.

Ziur aski, Egipto Behereko erresumaren hiriburua izan zen Egiptoko aro protodinastikoan; azkenik, Hegoaldeko erresumaren mende geratuko zen. Izan ere, aro horri dagozkion estratuetan (K.a. 3100. urtea), tokiko zeramikaren ordez, pixkana-pixkana, jatorria Egipto Garaian duen zeramika nagusitu zen. Gorengo mailak, saitar, lagidar eta erromatar aroei dagozkie, eta hoberen kontserbaturik daudenak dira.

Tokia Flinders Petriek identifikatu zuen 1888an. Modu intentsiboan, ez zen induskatu harik eta 1960ko britainiar espedizioa etorri arte. 1985etik hona, indusketa Alemaniar Arkeologia Institutuak zuzentzen du.

## Kanpo estekak 
*  Alemaniar Arkeologia Institutua
Juan Bautista Adarraga

**Juan Bautista Adarraga Elizaran** (Hernani, 1924ko ekainaren 24a - Madril, 1996ko irailaren 21a) euskal atleta eta ingeniaria zen.

Londresko Olinpiar Jokoetako 800 eta 1500 metroko lasterketan hartu zuen parte.

## Palmaresa 
* 800 metroko Espainiako txapelduna: 1944, 1946 eta 1948.
* 1500 metroko Espainiako txapelduna: 1948.
* 400 metro hesiko Espainiako txapelduna: 1949.

## Errekorrak 
* 800 metroko Espainiako errekorra: 4 bider (1944 eta 1948 artean)
* 400 metro hesiko Espainiako errekorra: bitan (1949an)
* 1000 metroko Espainiako errekorra: behin.

## Markak 
* 400 metro: 50' '4 s. (1949)
* 800 metro: 1'55' '8 min. (1948)
* 1000 metro: 2'31' '2 min. (1948)
* 1500 metro: 4'6' '4 min. (1948)

## Kanpo estekak 
*  Biografia
A Estrada

**A Estrada** Galiziako udalerririk populatuenetarikoa da, Pontevedrako probintzian eta Tabeiros-Terra de Montesko eskualdean dagoena.

thumb|ezkerrera|Udaletxea.

## Pertsonaia ezagunak 
* Marcial Valladares Nuñez (1821-1903), idazlea.

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* A Estradako udal webgunea
Montxu Miranda

**Montxu Miranda Díez** (Santurtzi, 1976ko abenduaren 27a - ) euskal atleta da, pertika-jauzian aditua.
 
Bere inoizko markarik onena 5,81 metrokoa da, 2000ko uztailean Bartzelonan lortua.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak 
*  iaaf.org
Moaña

**Moaña** Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintziaren mendebaldean dagoena eta bertako herririk populatuenetarikoa dena. Halaber, O Morrazoko eskualdean kokatuta dago. Randeko zubiaren bitartez Redondela udalerriarekin lotzen da.

2009ean 19.014 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %97,01koa da (2001).

## Parrokiak 
* Domaio (San Pedro)
* Meira (Santa Eulalia)
* San Martiño de Moaña
* Virxe do Carme de Moaña
* Tirán (San Xoán)

## Pertsonaia ezagunak 
* Casto Méndez Núñez, kontralmirantea.
* Xil Ríos, abeslari eta konposatzailea.
* Xose Manuel Budiño (?-), gaita-jole eta musikari sonatua.
* José Costa Alonso, Arrantzaleen Konfradiako sortzailea.
* Xavier Blanco, musikaria eta zanfonia musikatresnaren berreskuratzailea.

## Iruditegia 

Fitxategi:Moaña iglesia de San Martiño 1.JPG|San Martiñoko eliza.
Fitxategi:Moaña vista de Isamil.JPG|Isamil de Meira auzoko ikuspegia.
Fitxategi:Moaña vista.JPG|Moañako hondartzaren ikuspegia.
Fitxategi:Moaña meira monte faro.jpg|Meirako ikuspegia.
Fitxategi:Moaña vista de Domaio.JPG|Domaioko ikuspegia.
Fitxategi:Domaio, Moaña e Cangas, Galiza.jpg|Domaio, Moaña eta Cangas.
Fitxategi:Moaña, festival intercéltico del Morrazo 2009 3.JPG|Moañan ospatu ohi den Morrazoko Nazioarteko Zeltiar Jaialdia.
Fitxategi:Moaña procesión del Carmen 1.JPG|Karmengo prozesioaren eguna.

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Moañako udal webgunea
Sergio de la Fuente

**Sergio de la Fuente Valdizán** (Gasteiz, 1989ko urriaren 1a - ) arabar saskibaloi jokalaria da, ACBko Grupo Capitol Valladolid taldean aritutakoa.

## Ibilbidea 
* Grupo Capitol Valladolideko beheko kategoriak.
* 2005/06: Maristas Fundación Fórum Valladolid.
* 2006/07: Baloncesto Valladolid Maristas Júnior, Zarzuela Maristas FBV senior eta Grupo Capitol 20 azpiko.
* 2007/08: Grupo Capitol Valladolid.
Maite Zuñiga

**Maite Zuñiga Domínguez** (Eibar, Gipuzkoa, 1964ko abenduaren 28a - ) euskal atleta ohia da. 1988an Espainiako atletismoko errekorra lortu zuen 800 metroetan, 
 
## Bizitza 
Gipuzkoako Eibar herrian jaio zen 1964an. Ertzaina da lanbidez. Julio Maldonado "Maldini" kazetariarekin ezkondu zen, bi alaba ditu eta Madrilgo Erkidegoan bizi da.

### Kirol ibilbidea 
1976an egin zuen debuta, Arabako Federazioaren ordezkari lanetan, eta 22 urtez jardun zuen bertan. Azken hirurak Bizkaiko Federazioarekin izan ziren. Iraupen-erdiko espezialista izan zen arren, Arabako 54 errekor hobetu zituen 11 probatan. Bertako palmares ikusgarriak jarraipena izan zuen Espainia mailan (25 aldiz Espainiako txapelduna: 1 jubenil, 2 junior eta 22 absolutu) eta nazioarte mailan (62 aldiz). 1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan zazpigarren postua lortu zuen, 800 metroko distantzian. 1988ko udan Espainiako 800 eta 1.500 metroko errekorrak lortu zituen.

2009an, Telecinco *Supervivientes* izeneko reality saioan parte hartu zuen, irabazi eta 200.000 euroko saria jaso zuen. Saio horretan, Raul Ruizek defendatu zuen, Prisa taldeko futbolari ohia eta kirol erreportaria eta Julio Maldonadoren (Maite Zuñigaren senarra) lagun mina. Urte berean,  2009ko Ciudad De Villena Krosean parte hartu zuen, bere kategorian hirugarren postuan geratuz.

Espainiako Atletismo Federazioko kadete eta jubenil kategorietako arlo teknikoko arduradun jardun du.

## Ibilbidea 
Gainera hamar Espainiako Txapelketa lortu zituen:
* 400 metroetan: bat
* 800 metroetan: bost
* 1.500 metroetan: lau

## Sariak eta aintzatespenak 
[thumb|[Maite Zuñiga kalea Gasteizen]]
* 1996an link=Archivo:Badge_of_the_Royal_Order_of_Sports_Merit_(Spain).svg|19x19px Kirol Merezimenduaren Errege Aginduaren Zilarrezko Domina, Kirol Kontseilu Gorenak emana.
* 1990eko hamarkadatik Gasteizko kale batek bere izena du.

* 2020an, martxoaren 8ko ospakizunen harira, Eibar Futbol taldeak Ipurua futbol zelaiko eremu desberdinak berrizendatu zituen sasoi guztietako Eibarko emakume kirolarien izenen plakak jarriz, Maite Zuñigarena tarteko.
* 2021eko azaroaren 20an Basaurin eman zioten Ohorezko Aguiles delakoa, F.IKZ (Atletismo Kulturaren Nazioarteko Jaialdia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atleta ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Palmaresa
*  iaaf.org
Boiro

**Boiro**, Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, herrialde osoko populatuenetarikoa, A Coruñako probintzian eta Barbanzako eskualdean kokatutakoa.

## Parrokiak 
* Abanqueiro (Boiro)
* Bealo (Boiro)
* Boiro (Boiro)
* Castro (Boiro)
* Cespón (Boiro)
* Cures (Boiro)
* Lampón (Boiro)
* Macenda (Boiro)

## Herriak 
* Cabo de Cruz (Boiro)
* Escarabote (Boiro)

## Iruditegia 

Irudi:Barraña Boiro Galicia Spain GDFL002.jpg|Barraña hondartza
Irudi:Boiro Cabo de Cruz 64eue.jpg|Cabo de Cruz
Irudi:Cabo_de_Cruz_GDFL_0507_62.jpg|Cabo de Cruz
Irudi:Winter_waterfall.jpg|Fervenza
Irudi:Cabo Cruz 2018ko Kontxako sailkapen estropadan.jpg|Cabo de Cruzeko trainerua.

## Ikus, gainera 
* A Coruñako udalerrien zerrenda
* Rias Baixas

## Kanpo estekak
Sada (Coruña)

**Sada** Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, A Coruñako probintzian eta A Coruñako eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera 
* A Coruñako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Linford Christie

**Linford Cicero Christie** (Saint Andrew, Jamaika, 1960ko apirilaren 2a - ) atleta britainiar ohia da.
 
## Biografia 
Jamaikan jaio zen eta bertan hazi zen bere amonaren zaintzapean. Zazpi urterekin Britainia Handira emigratu zuen bere gurasoekin bizitzeko, hauek bost urte lehenago emigratu baitzuten. 19 urterekin atletismoa egiten hasi zen.

1986an, pronostiko guztien aurka, Europako Txapelketako 100 metro libre probako txapelduna izan zen.

1988ko Seulgo Olinpiar Jokoetan, Linfordek zilarrezko domina irabazi zuen 100 metro libre lasterketan, Carl Lewisek irabazi zuena. 1992an, Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu eta Europako Txapelketa irabazi zuen. 1994tik bere kirol-ibilbidea gain behera etorri zen. 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan deskalifikatua izan zen baliogabeko bi irteera egiteagatik. 1999an debekatutako substantziak erabiltzeagatik errudun jo zuten. Gertakari horiek bere kirol-ibilbidearen amaiera ekarri zuten.

## Ikus, gainera 
* Atleta ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Fumarola

[thumb|260px|Fumarolak Furnasen [Azoreak Portugal.]]
**Fumarola** sumendi baten kraterretik kanpo, kanpoko pitzaduretatik, tenperatura altuetan irteten den gas eta lurrin nahasketa, eta horri dagokion formazio geologikoa da. Laba koladetatik ere irteten dira. **Solfatarak** sufrezko gasak isurtzen dituzten fumarolak dira. Fumarolen konposaketa alda daiteke irteten diren gasen tenperaturaren arabera, aldi berean fumarolaren jarduera-zikloan zehar aldatzen dena. Honako fumarola mota hauek bereizten dira:

* **Fumarola lehorrak** (edo **anhidroak**): labak, fusio egoeran botatzen dituenak dira, kraterretik gertu. Hauen tenperatura, 500&nbsp;°C tik gorakoa da, eta, nagusiki, sodio eta potasio kloruroz eta anhidrido sulfuroso eta karbonikoz osatuta daude, ur lurrinik ez dutelarik. Badute, baita ere, baina oso kopuru txikian, beste kloruro batzuk (burdinazkoa, kobrezkoa...), fluoruroren batzuk, eta, batzuetan, su purruztadak eragiten dituzten hidrokarburoak.
* **Fumarola azidoak** (edo **klorhidrosulfurosoak**): ez dira aurrekoak bezain beroak: 300 eta 400&nbsp;°C arteko tenperaturetan daude. Hau, laba koladen gaineko geruzatik irteten direlako da. Ur lurrin kopuru handia dute eta azido klorhidriko eta anhidrido sulfuroso zati txikiagoak.
* **Fumarola alkalinoak** (edo **amoniakozkoak**): erlatiboki hotzagoak dira, gutxi gora-behera, 100&nbsp;°C ra heltzen direlarik. Nagusiki, Azido sulfhidriko, kloruro amoniko eta ur lurrinez osaturik daude.
* **Fumarola hotzak** (edo **sulfhidrikoak**) Hamarnaka gradu gutxi batzuk baino ez dute lortzen, nagusiki, ur lurrinez osatuak daudenak, anhidrido karboniko eta sulfuroso portzentaje txiki batekin.

## Kanpo estekak
Mos

**Mos** Galiziako barrualdean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintzian eta Vigoko eskualdean kokatutakoa. 2008ean 14.650 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %96,40%koa da (2001).

## Parrokiak 
* Cela (San Pedro)
* Dornelas (Santa María)
* Guizán (Santa María)
* Louredo (San Salvador)
* Mos (Santa Eulalia)
* Pereiras (San Miguel)
* Petelos (San Mamede)
* Sanguiñeda (Santa María)
* Tameiga (San Martiño)
* Torroso (San Mamede)

## Pertsonaia ezagunak 
* Uxía Senlle (1962-), abeslari eta musikaria.
* Oscar Pereiro, (1977-), txirrindularia, 2006ko Frantziako Tourreko irabazlea.

## Iruditegia 

Irudi:Pazo de Mos-01-1.jpg|Moseko jauregia
Irudi:Paisaxe Mos.jpg|Moseko paisaiaren irudia
Irudi:Santa Maria de Guizan 1.jpg|Santa María de Guizán parrokiako eliza
Irudi:Dolmen de Meixoeiro - Mos.jpg|Meixoeiroko dolmena

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Moseko udal webgunea