Euskal Herriko onomastika

**Euskal Herriko onomastika**z hitz egiterakoan, euskarari lotutako toponimiaz eta antroponimiaz hitz egingo da, batez ere, artikulu honetan. Euskal Herrian euskara ez den beste zenbait hizkuntzetatik ulertu behar diren hainbat toponimo eta antroponimo ere badaude: zelta hizkuntzetatik datozenak, latinetik, hizkuntza erromanikoetatik... Euskaltzaindiak urtetan argitaratu ditu onomastikari buruzko txostenak, *Onomasticon Vasconiae* izenburupean, Jimeno Jurio, Juan San Martin, Henrike Knörr, Roberto Gonzalez de Viñaspre, Elena Martinez de Madina, Patxi Salaberri, Mikel Gorrotxategi, eta beste hainbat hizkuntzalari eta filologo ibili dira lan horietan. Baina euskal onomastikaz egindako ikerketa lan guztiak ez dira *Onomasticon Vasconiae* bilduman sartu. Aipagarriak dira, esaterako, Koldo Mitxelenak eta Joakin Gorrotxategik egindako lanak.

## Antzinatea 
Erromatarren garaiko akitanieraren onomastika aztertu zuen XX. mendean Joakin Gorrotxategik. Mitxelenak ere akitanieraren garaiko antroponimo izan zitekeen adibide bat edo beste ematen zuen bere Textos Arcaicos Vascosen.

## Erdi Aroa 
Mitxelenak antroponimo eta toponimo batzuk bildu zituen bere Textos Arcaicos Vascosen.
Corpusik garrantzitsuena, baina ez bakarra, 1025. urtean datatutako Donemiliagako goldea. Dokumentu honek garrantzi handia du Arabako toponimiari buruz daukan informazioarengatik, 307 herrixken izenen berri ematen du. XI. mendean, golde hortza (dokumentuko latinean, «rega»), burdinazkoa, hamarrenak ordaintzeko unitatea zen, eta agirian Arabako Lautada eta Mendialdeko herrien izenak agertzen dira, herri horiek Errioxako San Millán de Susoko monasterioari ematen zizkioten ordainak zehazten zen dokumentuan.

Toponimo gehienak euskaldunak dira eta nahiko itxura arkaikoa dute: *Zornoztaegi, Irossona, Horivarri, Udalha, Barrandiz, Galharreta*; baina erromantzezko izenak ere badaude: *Billa luenga, Forniello, Quintaniella*.

## Euskal toponimia eta antroponimiaren arteko loturak 
**Euskal Herriko onomastika**ren arloan aipagarria da euskal toponimia eta antroponimiaren arteko loturak, emakumezkoen izenen artean lurraldez lurralde hainbat adibide ditugularik. Nafarroa da herrialderik emankorrena esparru honetan, eta bigarrena Gipuzkoa dugu.

Jarraian zerrendatuko ditugu toponimoak diren antroponimoak herrialdez herrialde eta alfabetikoki ordenaturik.

### Emakumezkoak 
#### Araba 
**Estibalitz** izena Gasteiz inguruan dagoen santutegiko toponimotik dator eta gaur egun emakumezko eta gizonezko antroponimo oso zabaldua da herrialde osoan.

#### Bizkaia 
Izen bera daukan Bilboko auzoa eta zehazki bertan dagoen basilikak **Begoña** izen ezaguna eman du, etimologia oso argia ez duena. Bizkaitar jatorriarekin ere askoz ezezagunagoak ditugu bestela **Udiarraga** (Ugao) eta **Ziortza** (Ziortza-Bolibar).

#### Gipuzkoa 
Debagoienekoak ditugu **Aloña**, **Arantzazu** eta **Dorleta** izenak. Lehenengoa, naturatik hartua; eta beste biak, erlijio kutsu indartsuarekin.

Debabarrenekoak dira, bestalde, **Itziar** (Deba) eta **Olatz** (Mutriku).

Tolosaldean daude **Izaskun** (Ibarra) eta **Larraitz** (Abaltzisketa).

Urola Erdian, **Loiola** (Azpeitia).

Eta azkenik, herrialde horretan bertan, Goierriko eskualdean daude **Lierni** (Mutiloa), **Kizkitza** (Ezkio-Itsaso) eta **Loinatz** (Beasain).

#### Lapurdi 
Pirinio aldeko **Ainhoa** udalerri ederretik izena eman diote hainbat emakumeri.
  
#### Nafarroa 
Baztanen **Amaiur**, izen bereko herritik eratorria.

Sakanan **Aitziber** (Urdiain).

Erronkarin **Idoia** (Izaba).

Zangozako merindadeak hainbat emakumezko izen eman ditu, merinerriko iparraldekoak **Idoia**, **Nagore**, **Orreaga** eta **Muskilda** alde batetik, eta hegoaldeko **Alaitz** eta **Leire** bertzetik.

Bertzalde, Lizarrako merindadekoak ditugu **Iratxe**, **Irantzu**, **Kodes** eta **Puy**, eta Iruñeko merindadetik datoz **Saioa** eta **Araitz** iparraldetik eta **Olatz** eta **Eunate** hegoaldetik.

Azkenik, **Uxue** izena Erriberriko merindadeko izen bereko herritik dator.

#### Nafarroa Beherea 
**Garazi** izen bereko eskualdetik dator, Nafarroa eta Zuberoarekin konpartitutako **Irati** ezaguna bezala, eta bertako jatorria du **Ainhitze**k ere bai.

#### Zuberoa 
**Zuberoa** izenak arrakasta jaso du Hego Euskal Herrian, eta herrialdeko izenaz gain Garden (Erronkari) dagoen baseliza batena ere bada.
### Gizonekoak 
#### Gipuzkoa 
Urola Erdian dagoen Azpeitia udalerriko auzotik **Oinatz** gizonezko izena dator.

#### Nafarroa 
Izen bereko udalerrian jatorria duen **Xabier** izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak