open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elizabeth Lee Hazen

[thumb|260px|Elizabeth Lee Hazen eta [Rachel Fuller Brown]]
**Elizabeth Lee Hazen** (Misisipi, AEB, 1885eko abuztuaren 24a –Seattle, AEB, 1975eko ekainaren 24a) estatubatuar  fisiologo eta mikrobiologoa izan zen, nistatinaren garapenari egindako ekarpenagatik ezaguna. 

Oso gaztetatik zientzia eta ikerketara bideratu zuen bere hezkuntza, eta, azkenean, mikrobiologiarekiko grina handia garatu zuen. 1948an Rachel Fuller Brownekin elkartu zen nistanina garatzeko, gizakien infekzio fungikoetarako lehen tratamendu farmakologiko ez-toxikoa. Bere ikerketak hainbat aplikazio izan zituen, besteak beste, kutsatutako zuhaitzak salbatzea eta lizunen ondorioz hondatutako pinturak eta artelanak zaharberritzea.

## Biografia 
Elizabeth 1885eko abuztuan jaio zen Richen, Mississippin. William Edgar Hazen eta Maggie Harper gurasoak lau urte zituela hil ziren, eta osaba-izeba batzuek adoptatu zuten, beste bi nebekin batera.

Emakumeentzako Misisipi Unibertsitatean (garai hartan Mississippi Industria Institutua eta Unibertsitatekoa) izan zen, eta Zientzietan lizentziatura lortu zuen 1910ean. Jacksoneko (Mississippi) bigarren hezkuntzako eskolan biologiaren irakaskuntzarekin jarraitzen zuen bitartean, Tennesseeko Unibertsitateko eta Virginiako Unibertsitateko udako eskoletara joan zen. Ikasketak amaitu ondoren, Hazen Columbiako Unibertsitateko Biologia Sailean onartu zuten graduondoko ikasketak egiteko, eta unibertsitate horretan biologiako masterra egin zuen 1917an, eta mikrobiologiako doktoretza bat 1927an.

 1920ko hamarkadan, Columbiako Unibertsitatean ikasten ari zela, Hazenek errizinarekin lan egin zuen eta toxina botulinikoan zuen eragina aztertu zuen.

## Sariak 
Bizitzaren amaiera aldera, hainbat sari jaso zituen arrakastagatik:

Kimioterapiako Squibb saria

*Medical Mycological Society of the Americas* erakundearen Benham Rhoda saria

*Hobart* and William Smith Colleges-en ohorezko titulua Kimikarien Institutu Amerikarreko Pioneer Kimika Saria

1975ean hil ondoren, Hazen Inventor Nazionalen Ospearen Aretoan izendatu eta onartu zuten 1994an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Brown and Hazen Papers, 1937-1981. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.

<
As Burgas

**As Burgas** Galiziako Ourense hirian dauden ur termalen iturburuak dira. Ur silikatatu, fluoratu, litiniko eta hipertermalak sortzen dira 64 eta 68 °C arteko tenperaturan, minutuko 300 litroko emariarekin. Ur horiek dermopatia mota desberdinei aplika dakizkieke, bereziki pruriginosoei. Iturriak hiriko erdigunean daude eta historikoki erabiliak izan dira. Iturburu horiek 1975ean izendatu ziren multzo historiko artistiko.

## Etimologia 
As Burgas izenaren jatorria ez dago oso argi, zenbait egilerentzat "bero" esan nahi duen "Beru" zeltatik etor daiteke, baina etimologiarik onartuena latinezko "burka" hitzetik datorrena da, "pila" esan nahi duena, erromatarrek bainuetxe gisa erabiltzen zituzten bainuei erreferentzia eginez.  Gaur egun, hiriko hiru ikur nagusietako bat da, Ourenseko Zubi Nagusiarekin eta Ourenseko Katedralean dagoen Santo Kristorekin batera.

## Deskribapena 
Hiru iturburu dira: Burga de Arriba, zaharrena, estilo herrikoikoa eta XVII. mendekoa; Burga do Medio, hormari itsatsia eta estilo modernokoa, termal konplexu batekin eta sortu berri den "Burgoen Interpretazio Zentrorako" sarrerarekin (2010); eta Burga de Abaixo, estilo neoklasikokoa, XIX. mendekoa, alboetan bi kaño eta erdian landutako pila batekin. Multzo honetan aurkitzen da, halaber, hirian aurkitutako lau erromatar aldareen erreplika, lehenbizikoa ur horietako Ninfen omenez Calpurnia Abana Aebosok eskainia, ezagutzen den Ourense hiriko biztanle baten lehen izena.

Iturburu horiek 1975ean izendatu ziren multzo historiko artistiko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ourense, As Burgas.JPG|Burga de Abaixo
Fitxategi:Ourense, As Burgas, fonte.JPG|Burga de Abaixoren iturri nagusia
Fitxategi:Burga_de_Arriba.JPG|Burga de Arriba
Fitxategi:Xardíns_das_Burgas_II.JPG|As Burgasko lorategiak
Fitxategi:Piscina termal das Burgas 2.JPG|Urmael termala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasiopea

**Kasiopea** honakoa izan daiteke:

## Mitologia 
* Kasiopea (Andromedaren ama), greziar mitologiako pertsonaia, Etiopiako erregina eta Andromedaren ama.
* Kasiopea (Fenixen emaztea), Fenixen emaztea, Feniziako erregea.

## Astronomia 
* Cassiopeia, zeruko konstelazioetako bat.
* Cassiopeia A, nebulosa baten gerakinak.
* *Cassiopea (generoa)*, marmoka genero bat.
Felipe Beno

** Felipe Biyogo Edjang Obono**, **Felipe Beno** izenez ezaguna (Ebebiyin, Ekuatore Ginea. 1989ko apirilaren 27a) ekuatoreginear idazlea da.

Politika eta Administrazio zientzietan lizentziatu zen EHUn. Gaur egun, Ekuatore Ginea Horizonte 2020 Ekonomia eta Gizarte Garapenerako Agentzia Nazionaleko Sektore Publikoko Departamentuko teknikaria da. 

## Lanak 
* *Política para politólogos* (2016)
* *La batalla del límite* (2016)
* *Un mundo  catastrófico* (2022)
* *El código perdido* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Handler

**Ruth Handler** , jaiotzaz **Ruth Marianna Moskowicckk** (Denver, AEB, 1916ko azaroaren 4a &ndash; Los Angeles, 2002ko apirilaren 27a) estatubatuar enpresaburua izan zen, Mattel, Inc. jostailu-enpresako lehendakaria, eta, batez ere, Barbie panpinaren marketinean izan zuen paperagatik gogoratzen dute.

## Biografia 
Ruth Marianna Mosko (Moskowickk) gisa jaio zen 1916ko azaroaren 4an, Denverren (Colorado). Poloniako judearren ondorengoa zen. Ida Mosko (jaiotzaz Rubenstein) eta Jacob Mosko etorkinen alaba zen Ruth. Bigarren hezkuntzako ikasketetan Elliot Handler ezagutu zuen, bere senargaia eta geroago senarra izango zena.  

## Ideia berritzailea 
Ruthek sumatu zuen Barbara alabak nahiago zuela paperezko panpinekin jolastu. Panpina horiek helduak ziruditen, eta ohiko panpinek ume itxura zuten. Ruthek paper-panpinen mugak nabaritu zituen, baita paperezko arropa ondo doitzen ez zen modua ere.  

Hiru dimentsioko plastikozko "paperezko panpina" bat ekoitzi nahi zuen heldu-gorputz batekin eta oihalezko arropa-jantziarekin, baina senarrak eta bazkideak pentsatu zuten gurasoek ez zietela erosiko alabei irudi lizun bat zuen panpina.  

Suitzan Europan oporretan zeudela, Ruthek Lilli izeneko panpina ikusi zuen (ez zen, hain zuzen, neskentzako jostailu bat, aitzitik, gizonentzako txantxa opari bat baitzen) eta Barbarak alabarentzat erosi zuen. Ruthek onartu zuen, ez zuela panpinaren izaera heldua ezagutzen erosi zuenean. Hala ere, Lilli panpina Ruthek Matteleko beste exekutibo batzuei saltzen saiatu zen kontzeptu beraren irudikapena zen. Panpina hori ez zen garai hartan neskek jolasten zuten haur-itxurako panpinak bezalakoa, eta Ruthen inspirazio-iturri izan zen. Ordura arte, ez zegoen nerabezaroaren eta helduaroaren oinarrizko kontzeptuak ulertzeko adina zuen panpinarik neskentzat. Barbieren helburua  industrian zuzenean hutsune hori betetzea zen. 

## Barbie 
Etxera itzuli zenean, panpinaren diseinua aldatu zuen eta Barbie izendatu zuen Handler-en alabaren omenez, Barbara izena baitzuen. Barbiek 1959ko martxoaren 9an egin zuen debuta New Yorkeko jostailuaren azokan, baina ez zen berehalako arrakasta izan. The Mickey Mouse Club haurrentzako telebista-programan aurkeztu zuenean, Mattelek asko inbertitu zuen telebistako publizitatean. Barbie panpinaren telebistako iragarkiek merezi izan zuten eta Barbiek Mattel eta Handlerrak ospetsu eta aberats bihurtu zituen. Gero, Barbierentzat Ken izeneko mutil-laguna gehitu zuten, Handler-en semearen omenez, besteak beste, Barbieren munduko "lagun eta senideak" gehitu zitzaizkien. 

Feministen presiopean, Barbie panpinak moda-eredutik karrerako emakume bihurtu zen, medikuntza, astronauta, polizia-ofizial, paramediku, kirolari, albaitari eta irakaslearen aldaerak barne.  

## Heriotza 
Kalifornian hil zen, koloneko minbizia zela eta, 2002ko apirilaren 27an, 85 urte zituela. Elliot senarra bederatzi urte geroago hil zen 95 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* American National Biography
Leire Artola

**Leire Artola Ugalde** (Andoain, Gipuzkoa, 1976ko urtarrilaren 15a) gipuzkoar politikaria da, EAJko kidea. 2020ko abendutik aurrera Beasaingo alkatea da, herriak izan duen lehen emakumezko alkatea.

## Ibilbidea 
Lehen ikasketak Donostiako La Salle ikastetxean eta Andoaingo Aita Larramendi ikastolan egin zituen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, zuzenbide ekonomikoan espezializatuz. Karrerako azken urtea Ingalaterran egin zuen, Lancasterreko Unibertsitatean. 1999an lizentziatu zen. Ikasketak amaitu ondoren, Andoaingo Leizaur irratian aritu zen lokutore gisa haurrentzako saioetan. *Hementxe* aldizkariko erredaktorea ere izan zen.

2000tik aurrera Nafarroako Rural Kutxako langilea da, eta zuzendari-postuak ere bete ditu entitatean. 2004tik 2012ra entitatearen Beasaingo bulegoan egin zuen lan. 2011ko udal hauteskundeen ondoren Beasaingo Udaleko zinegotzi bilakatu zen. 2011-2015 legealdian bere lana eta politika uztartu zituen arren, 2015etik aurrera dedikazio osoz dabil politikan. 

2019ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendan bigarren postuan aurkeztu zen, eta alkateorde kargua bete zuen legealdi hasieran. 2020ko abenduan Aitor Aldasoro alkateak kargua utzi zuen legebiltzarkide izendatu zutelako. Artolak hartu zuen bere lekua alkatetzan, herriko lehen emakume alkatea bilakatuz. 2019-2023 legealdian Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkidea ere izan zen, eta, besteak beste, Hizkuntza Berdintasuneko Batzordeko idazkaria izan zen.

2023ko udal hauteskundeetan EAJren alkategaia izan zen berriro, eta hauteskundeak irabazi ondoren alkatetzari eutsi zion. Era berean, 2023ko irailean Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide bilakatu zen 2023-2027 legealdirako, Koldobike Olabide ordezkatuz.

## Bizitza pertsonala 
Maria Dolores Ugalde eta Juan Mari Artola Lizarribarren alaba da. Bere aitak ibilbide luzea egin zuen herrigintzan eta politikan. Ezkonduta dago, seme bat eta alaba bat ditu.

## Erreferentziak
Zigilu (argipena)

**Zigilu** terminoak hainbat adiera du:

* **Zigilu** edo **seilua**, gutunak postaz bidaltzeko paper-zatitxoa.
* **Zigilua**, erakunde edo agintaritza baten ezaugarria irarririk duen plaka.
* **Zigilua**, eskuz eusteko tresna, zigilu baten marka uzten duena, eta honen aldagaiak:
** **Bitxigintzako zigilua**, eraztun mota bat, zigilu baten marka daramana.
** **Zigilu zilindrikoa**.
***Zigilu hermetikoa**, makinen parte den juntura mota bat.
Ceroplesis

[thumb|250px|*[Ceroplesis aestuans*.]]
***Ceroplesis*** *Cerambycidae* generoko kakalardoak dira.

## Espezieak 

* *Ceroplesis adusta* (Harold, 1879)
* *Ceroplesis aenescens* Fairmaire, 1893
* *Ceroplesis aestuans* (Olivier, 1795)
* *Ceroplesis aethiopica* Breuning, 1974
* *Ceroplesis aethiops* (Fabricius, 1775)
* *Ceroplesis analeptoides* Lepesme, 1950
* *Ceroplesis arcuata* Harold, 1879
* *Ceroplesis aulica* Pascoe, 1875
* *Ceroplesis bicincta* (Fabricius, 1798)
* *Ceroplesis blairi* Breuning, 1937
* *Ceroplesis buettneri* (Kolbe, 1863)
* *Ceroplesis burgeoni* Breuning, 1935
* *Ceroplesis calabarica* Chevrolat, 1858
* *Ceroplesis capensis* (Linnaeus, 1764)
* *Ceroplesis conradti* Kolbe, 1893
* *Ceroplesis elegans* Gestro, 1889
* *Ceroplesis elgonensis* Aurivillius, 1923
* *Ceroplesis fasciata* Aurivillius, 1913
* *Ceroplesis ferrugator* (Fabricius, 1787)
* *Ceroplesis granulata* Breuning, 1937
* *Ceroplesis griseotincta* Fairmaire, 1891
* *Ceroplesis hamiltoni* Aurivillius, 1915
* *Ceroplesis harrisoni* Jordan, 1895
* *Ceroplesis hauseri* Hintz, 1910
* *Ceroplesis hecate* Chevrolat, 1855
* *Ceroplesis hintzi* Breuning, 1937
* *Ceroplesis hottentotta* (Fabricius, 1775)
* *Ceroplesis intermedia* Aurivillius, 1925
* *Ceroplesis marmorata* Reiche, 1849
* *Ceroplesis massaica* Aurivillius, 1908
* *Ceroplesis militaris* Gerstäcker, 1855
* *Ceroplesis millingeni* Pic, 1895
* *Ceroplesis minuta* Jordan, 1894
* *Ceroplesis molator* (Fabricius, 1787)
* *Ceroplesis mucorea* (Kolbe, 1893)
* *Ceroplesis nigromaculata* Aurivillius, 1910
* *Ceroplesis orientalis* (Herbst, 1786)
* *Ceroplesis poggei* Harold, 1878
* *Ceroplesis quinquefasciata* (Fabricius, 1792)
* *Ceroplesis reticulata* Gahan, 1909
* *Ceroplesis revoili* Fairmaire, 1882
* *Ceroplesis rubrocincta* (Hintz, 1911)
* *Ceroplesis rubrovariegata* Aurivillius, 1925
* *Ceroplesis rugosopunctata* Aurivillius, 1925
* *Ceroplesis scorteccii* Breuning, 1940
* *Ceroplesis semitrabeata* Fairmaire, 1887
* *Ceroplesis signata* Waterhouse, 1890
* *Ceroplesis strandi* Breuning, 1935
* *Ceroplesis sudanica* Aurivillius, 1925
* *Ceroplesis sumptuosa* Pascoe, 1875
* *Ceroplesis suturalis* Harold, 1880
* *Ceroplesis thunbergii* Fahraeus, 1872

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dragoi Bola Super: Super Hero

, Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko 21. filma da. 2018. urteko *Dragoi Bola Super: Broly* filmaren ostean.

2022ko ekainaren 11n 2D eta 3Detan estreinatu zen, Toei Animation Konpainia ekoitzia eta Akira Toriyama egilea idatzi eta gainbegiratu zuen gidoia eta diseñua. Aldi berean, CGI animazioaz eginiko lehen filma izan zen, bideojokoen antzerako estilo batekin, baina animearen estiloari leial jarraituz.

Pelikula kritika positiboak jaso zituen, bai publikotik bai goi mailako kritikatik, bereziki filmaren erritmoa, animazioaren kalitateagatik, nostalgia eta argumentuaren originaltasunagatik.

## Sinopsia 
Bills'en planetan, Goku eta Vegetak Whis'en menpean entrenatzen dute, eta Broly elkartu zaie bere haserrea nola kontrolatzeko ikasteko. Bitartean, Lurrean, bereraikitutako Zapi Gorri Armada (Red Ribbon Army), Magenta komandanteak eta Carmine Estatuko Ofizialak zuzenduta, Hedo doktorea kontratatzen du, Gero doktorearen biloba, Son Goku'ren kontra pairatutako porrota mendekatzeko asmoarekin. Hedo Dotorea 
bi androide berri sortzen ditu, Gamma 1 eta Gamma 2, superheroi gisa jarduten dutenaren ustetan. 
Hortaz gain, Hedo dotorea Cell Max izeneko androide organiko batetan lan egiten ari da, bere aitona Gero dotoreak sortutako Cell androidean oinarritua, baina hobetua. Hala ere, Gohan'ek borrokan hastean bere botere ezkutuak azalarazten hasten dira berriz.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Orrialde ofiziala
Zigilu (estanpazio tresna)

**Zigilua**, zeinu bat estanpatzeko tresna, eskuz eusten den mahaigaineko tresna bat da, alde batean zigilu-egiaztagiria edo zeinua daraman argizari edo berun puska duena. 

Tresnaren mutur hori tintatan bustiz, zigiluaren irudia estanpatzen ahal da paperean oro har. Era berean, lakrearekin konbinatuta, pakete, kaxa, ate eta kidekoetan erabil daiteke, itxita mantentzeko eta ireki ez direla bermatzeko jartzen den lokarrian.

## Iruditegia 

Fitxategi:Carimbo selo Papa Francisco (JMC 2013).JPG|Frantzisko Aita Santuaren zigiluak.
Fitxategi:MEK II-389.jpg|Zigilua eta lakre zatiak, berotu eta zigilatzeko.
Fitxategi:Alexander II signet.jpg|Alexander II.a tsarraren zigilua eta lotutako tresnak.
Fitxategi:E.O.A. Hedegaard's personlige signetring.jpg|Zigiluen azpi-mota bat, eraztunak.
Fitxategi:Flickr - Nic's events - British Museum with Cory and Mary, 6 Sep 2007 - 185.jpg|Beste azpi-mota bat, antzinako zigilu zilindriko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceroplesis aestuans

***Ceroplesis aestuans*** *ceroplesis*  kakalardo generokoa da, *Cerambycidae* familiakoa, *Lamiinae* subfamiliakoa. Per Olivier ikerlariak 1800en deskribatu zuen.

## Banaketa 
Afrikako herrialde hauetan aurkitu izan da: Benin, Egipto, Togo, Senegal, Niger, Mali, Txad, Eritrea eta Mauritania. 

## Ezaugarriak 
23-34,5 milimetro arteko luzera du. Hegaldia urtarrilan eta ekainatik abendu arte egiten du. Bere dietan *Mimosoideae* subfamiliako landareak sartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://eol.org/pages/969556 *Ceroplesis aestuans*] Encyclopedia of life.
* :*Ceroplesis aestuans* Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG).
Zigilu (egiaztagiria)

thumb|Hondarribiko hiribilduaren zigilua, 1335 urtekoa.|250x250px
**Zigilua** da errege, erregina, estatu, hiri, erakunde edo kideko baten ezaugarria irarririk duen plaka, agiriak-eta egiaztatzeko edo ixteko erabiltzen dena, eta hark uzten duen marka ere bai, egiaztagiriaren seinalea. 

Zigilu-marka uzteko erabiltzen den eskuz eusteko tresnari ere zigilu esan ohi zaio, nahiz eta bereziak ere egon badiren, zilindrikoak edo eraztunak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kobrezko xafla zigilatu (India)

**Indiako kobrezko xafla zigilatuetan** egindako inskripzioak Indian legezko erregistroak gordetzeko modu historikoa izan dira.

Kobrezko xafletan grabatutakoak ohikoan dohaintza-inskripzioak ziren, sarritan eraztun batek batzen zituelarik xaflak zulo batetik. Idazketaren ondoren baieztatzen zen horrela, soldatutako eraztunarekin, eta eraztunean emailearen zigilua agerraraziz, erregistratuak legezko agiri balioa zuela, eta xafletan ez zela manipulaziorik izan. Xafla hauen kontsulta ezinbestekoa gerta zitekeen jabetza edo eskubideen erreklamazioa frogatu behar zenean.. 

Kobrezko xafletran egindako inskripzio gehienek Charana eta Brahman kastetako talde edo pertsonei egindako lur-dohaintzak, erregistratzen dituzte. Inskripzioek formula estandar bat erabili ohi zuten emailearen errege-leinua identifikatzeko, ohorezko formula luzeekin, egintza heroikoak eta ezaugarri pertsonal apartak zerrendatuz. Horren ondoren, dohaintzaren xehetasunak datoz, motiboa barne, onuraduna, eta xedapenak bete edo ez betetzearen ondoriozko zehapenak barne. Hizkuntza joria nashagarria izan daitekeen arren, kobre-plaken inskripzioak aurkitzeak material ugari eman die historialariei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceroplesis adusta

***Ceroplesis adusta*** *ceroplesis*  kakalardo generokoa da, *Cerambycidae* familiakoa, *Lamiinae* subfamiliakoa. Harold ikerlariak 1879an deskribatu zuen.

## Banaketa 
Afrikako herrialde hauetan aurkitu izan da: Gabon, Boli Kosta, Ghana, Benin, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Kamerun eta Afrika Erdiko Errepublika. 

## Ezaugarriak 
18-30 milimetro arteko luzera du. Hegaldia apirilatik abendu arte egiten du. Bere dietan *Rubiaceae* familiako eta *Sterculioideae* azpifamiliko landareak sartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Ceroplesis adusta* Encyclopedia of life.
* :*Ceroplesis adusta* Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG).
Cañada Real (Madril)

thumb|250px|Asentamenduaren ikuspegia.
thumb|250px|Europa asentamendu ilegak handiena da.
**Cañada Real** Espainiako Madrilgo eskualdeko txabola-auzo handi bat da, Errioxa eta Ciudad Real lotzen dituen abelbidean. 15 kilometroko luzera duen etxebizitza informalen segida lineala da. Europako hiri bateko legez kanpoko asentamendurik handiena da. Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerrietan zehar hedatzen da.

## Ezaugarriak 
Madrilgo Errege Abelbidearen egungo herria legez kanpoko eraikuntzen segida da, txaboletatik hasi eta txaletetaraino, baita pisu-blokeak ere, 15 kilometroko ibilbidean zehar. Cosladako Abelbidearen hiribidetik Madril eta Getafeko udal-mugaraino hedatzen da, Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerriak zeharkatuz. Zati horren aurretik, Cosladako udalerrian, Cañada hiribidea dago, zeina Errege Abelbidearen ibilbidearen zati ere baden, eta lehenago ere legez urbanizatu zen. Une horretan, ez zen kontuan hartzen abelbideak zer babes hartzen zuen, eta udalerriko hirigunean erabat integratuta geratu zen.

## Biztanleria 
2012an 8.628 biztanle, 2500 adin txikikoak, eta 2.650 etxe inguru zituen, eta garai hartan Europako hegoaldeko txabola auzorik handienatzat hartzen zen Cañada Real. Biztanleria ia espainiar jatorririk gabeko nahasketa da. Bertan, espainiar ijitoak eta legez kanpoko etorkinak (Marokotik etorritakoak batik bat) bizi dira batez ere. 2017an 7.283 biztanle zituen.

## Droga trafikoa 
Valdemingómez, Cañada Realeko erdigunean dagoen auzoa, droga taldeek kontrolatzen dute, eta indarkeriak markatzen du. Madril inguruko droga-kontsumitzaileak maiz joaten dira bertara drogen merkatuak bisitatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Cañada Realen dagoen kale legal bakarra.
* :Bi urte argindarrik gabe Cañada Realen.
* :Cañada Realari buruzko bideoa.
Yuki Okoda

**Yuki Okoda** ( , Japonia, 1990eko hamarkada ) astronomo japoniarra da.  Aldizkari bat egin zuen, Tokioko Unibertsitateko Zientzia Fakultateko Fisikako masterreko bigarren urtean ikasle zela. Okodak materialaren disko trinkoa aurkitu zuen izar gazte baten inguruan, planeta-sistema baten aitzindari izan zitekeena.  Izar horri IRAS  katalogo-zenbakia deitzen zaio. 

## Ikerketa 
Okoda eta bere lankideak planeta-sistemen eraketa aztertzen ari dira uhin irrati-elektrikoak behatuz Txileko Atakama (ALMA) sare milimetriko handiaren bidez. 

## Argitaratutako argitalpenak 
* Yuki Okoda, Yoko Oya, Nami Sakai, Yoshimasa Watanabe, JK. Jørgensen, Ewine F. Van Dishoeck eta Satoshi Yamoto. *Diskoen eta izarren kobilakaera gehitutako estadioetan*: oso *masa* txikiko IRAS 15398-3359 - Astrophysical Journal Letters.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an, BBCk munduko 100 emakumeetako bat izendatu zuen Okoda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessie Christiansen

**Jessie L. Christiansen** (Australia, XX. mendea) astrofisikari eta ikertzaile australiarra da. Zientzia Exoplanetarioko Institutuko ikertzailea da, NASAren Azterketa eta Prozesamendu  Infragorriaren Zentroko kidea. 2018an NASAren ingeniaritzako aparteko lorpenaren domina irabazi zuen.

## Ibilbidea 
2002an Christiansenek fisika eta matematikako lizentziatura lortu zuen Griffitheko Unibertsitatean, bere maisutza amaitu zuen Australiako Unibertsitate Nazionalean eta doktoretza egin zuen Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitatean Michael Ashley astronomoaren gainbegiradapean. Bere tesirako ikerketaren zati handi bat Siding Spring Behatokian egin zen. Doktoretza amaitu ondoren, Estatu Batuetako Harvard-Smithsonian astrofisika zentroan lan egin zuen ikertzaile gisa. Kepler misioarekin bat egin zuen satelitearen eremuko exoplaneten katalogatzaile gisa. TESS misioaren plangintza-taldeko kide izan zen, eta haren satelitea 2018ko apirilaren 18an jaurti zuten.

Christiansenek herritarren zientziaren lankidetza erabiltzen du exoplanetak bilatzeko Kepler teleskopioaren emaitza publikoak erabiliz. Massachusettseko Teknologia Institutuko Ian Crossfield irakaslearen eskutik lan egin zuen, eta 2018ko urtarrilean 5 exoplaneta aurkitu zituztela iragarri zuten, Eguzkiaren antzeko K2-138 izar bat orbitatuz. Bere ikerketez gain, zientzia exoplanetarioari buruzko platikak eskaintzen dizkio publikoari, eta 2018an NASAren ingeniaritzako aparteko lorpenaren domina irabazi zuen exoplaneta-eredu batean egindako lanagatik. Dibulgatzaile zientifiko gisa, Discovery Science kanaleko *NASA Unexplained Files* programan agertu zen. *New Scientist* aldizkari zientifikorako eta Smithsonian Institutuaren *Smithsonian* argitalpenerako artikuluak idatzi ditu. 2015ean, *The New York Times* egunkariari zuzendutako kexa-gutun baten sinatzaileetako bat izan zen, Geoffrey Marcy astronomoaren sexu-abusuaren kasuari buruzko artikulu bat argitaratu zuena, biktimei eragindako kaltea minimizatzen zuena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jessie Christiansen-en orria NASA Exoplanet Science Instituten
* IMDbn
2000ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2000ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 18.Edizioa izan zen. Azaroaren 3tik abenduaren 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, udaletxean eta Enparan dorretxean ere ekintza batzuk egin ziren.

Edizio honetan Gabriel Aresti omendu zen Enparan Dorretxean, bere heriotzaren 25.urteurrena zela eta. Omenaldi ekitaldian Maskarada antzerki taldeak bere lan esanguratsuenen irakurketa antzeztu bat egin zuen eta bere lan bat ere antzeztu zuten. Omenaldi ekintzen baitan, bere bi antzezlan biltzen dituen liburu bat argitaratu zen eta erakusketa bat ere ikusgai izan zen udaletxean. Gainera, irrati lehiaketa ereantolatu zen topaketen baitan eta Gabriel Arestiri buruzkoa izan zen. Lehiaketa hau Herri Irratian izan zen entzungai.

2000ko Ikusleen saria, talde profesionalari, Tentazioa&Tricicle-k jaso zuen, eta talde amateurrari Zurriolako Antzerki Eskolak. Euskal Antzerki Bultzatzaile Saria Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak-Eskola  Antzerki Topaketek jaso zuten. Kartelaren egilea Jone Bergara izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|2000ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetako kartela
Irrati lehiaketan Azpeitiko Ikasberri Ikastolak irabazi zuen DBH lehenengo zikloko lehen saria eta Alegiko Aralar Institutuak bigarrena. Bigarren ziklokoa, aldiz, Alegiko Aralar Institutuak irabazi zuen eta Urola Ikastolak bigarrena.

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Steig

**William Steig** (New York, 1907ko azaroaren 14a - Boston, 2003ko urriaren 3a) estatubatuar haur literaturako marrazkilari, ilustratzaile eta idazlea izan zen.

1930ean ilustrazioak egiten hasi zen *The New Yorker* aldizkarirako eta 130 azal marraztu zituen. 61 urterekin haurrentzako liburuak idazten hasi zen, eta 1968an.

Bere libururik ezagunena Shrek! izan zen, izenburu bereko animaziozko filma inspiratu zuena.

## Lanak 
* 1932, *Man About Town* (New York: R. Long & R.R. Smith)
* 1939, *About People: A book of symbolical drawings by William Steig* (Random House)
* 1941, *How to Become Extinct* (Farrar & Rinehart), Will Cuppyk idatzia, Steigek ilustratua
* 1942, *The Lonely Ones* (Duell, Sloan and Pearce)
* 1944, *All Embarrassed* (Duell S&P)
* 1944, *Small Fry* (Duell S&P)
* 1945, *Persistent Faces* (Duell S&P)
* 1946, *Mr. Blandings Builds His Dream House* (Simon & Schuster) Eric Hodginsek idatzia
* 1947, *Till Death Do Us Part: Some ballet notes on marriage* (Duell S&P)
* 1948, *Listen, Little Man!* (Orgone Institute Press) Wilhelm Reichek idatzia
* 1950, *The Decline and Fall of Practically Everybody* Will Cuppyk idatzia
* 1950, *The Agony in the Kindergarten* (Duell S&P)
* 1950, *Giggle Box: Funny Stories for Boys and Girls* (Alfred A. Knopf), Phyllis R. Fennerrek konpilatua, Steigek ilustratua
* 1951, *The Rejected Lovers* (Knopf)
* 1953, *Dreams of Glory and other drawings* (Knopf)
* 1959, *Poker for Fun and Profit* (McDowell, Obolensky, 1959), Irwin Steigek idatzia, William Steigek ilustratua 
* 1963, *Common Sense in Poker* (Cornerstone, 1963), Irwin Steigek idatzia, William Steigek ilustratua 
* 1963, *Continuous Performance* (Duell S&P)
* 1968, *CDB!* (Windmill Books)
* 1968, *Roland the Minstrel Pig* (Windmill)
* 1969, *Sylvester and the Magic Pebble* (Windmill)
* 1969, *The Bad Island* (Windmill)
* 1971, *Amos and Boris*
* 1972, *Dominic*
* 1973, *The Real Thief*
* 1974, ''Farmer Palmer's Wagon Ride*
* 1976, *Abel's Island*
* 1976, *The Amazing Bone*
* 1977, *Caleb + Kate*
* 1978, *Tiffky Doofky*
* 1979, *Drawings*
* 1980, *Gorky Rises*
* 1982, *Doctor De Soto* — National Book Award
* 1984, *CDC?* (Farrar, Straus & Giroux)
* 1984, *Ruminations*
* 1984, *Yellow & Pink*
* 1984, *Rotten Island* (*The Bad Island*, 1969) 
* 1985, *Solomon, The Rusty Nail*
* 1986, *Brave Irene*
* 1987, *The Zabajaba Jungle*
* 1988, *Spinky Sulks*
* 1990, *Shrek!*
* 1992, *Alpha Beta Chowder*, Jeanne Steigek idatzia, William Steigek ilustratua
* 1992, *Doctor De Soto Goes to Africa*
* 1994, *Zeke Pippin*
* 1996, *The Toy Brother*
* 1998, *A Handful of Beans: Six Fairy Tales*
* 1998, *Pete's a Pizza*
* 2000, *Made for Each Other*
* 2000, *Wizzil*
* 2001, *A Gift from Zeus*
* 2002, *Potch & Polly*
* 2003, *When Everybody Wore a Hat''

## Kanpo estekak
2001eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2001eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 19.Edizioa izan zen. Azaroaren 9tik abenduaren 4ra arte ospatu zen Soreasu aretoan eta kartel egilea Imanol Kerejeta izan zen, lehiaketa bidez. 

Edizio hau topaketen trantsizio urte gisa ulertzen da, izan ere, Zelaitxo aretoak bere ateak itxi zituen eta Soreasuk antzerkigintzarako baldintza egokiak bete jabe jarraitzen zuen. Gauzak horrela, antzerki talde bakarra igotzen da oholtzara edizio honetan, herriko Lakrikun Antzerki Taldea, eta bertan behera gelditzen dira eskola antzerkiak eta irrati lehiaketa. Emanaldi bakarra izanik, ez zen sari banaketarik egon.

Topaketen antolatzaile nagusiek hausnarketa urte gisa zehazten dute edizio hau, ordura arteko ibilbidea azpimarratu eta etorkizunaz pentsatzekoa. Horregatik, edizio honetako liburuxkak 1983tik 2000ra arteko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketen laburpen bat biltzen du eta erakusketa bat ere antolatzen da, 19 edizioetako materialarekin.
 
Antzezlan bakarra izanik, bestelako ekintzak antolatzen dira topaketan. Mikel Garmendia omentzen da eta Pako Aristi arduratzen da bere biografia idazteaz. Anjel Illarramendik idatzitako *"Emakumezkoen zapatak"* opera ere aurkezten da.

## Egitaraua 
# Lehena eta oraina bateginik / Sahatsa Dantza Taldearen 25.urteurrena.
# Bertsolari txapelketa nagusia 2001 / Final aurreko 3.ekitaldia
# Euskal ezkontza (Kaleetan zehar) / "Hau da" kultur elkarteak eta udalak antolatuta.
# Laburmetraiak "Musikaz blai" 
# Antzerki emanaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svante Pääbo

**Svante Pääbo** (suedieraz  ahoskatua; Stockholm, 1955eko apirilaren 20a) suediar genetikalaria da, eboluzioaren genetikan espezialitatua. 2022ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen desagertutako hominidoen genomei eta giza eboluzioari buruzko» aurkikuntzak egiteagatik.

## Ibilbide profesionala 
1986an Uppsalako Unibertsitatean kimikan lizentziatu zen.

Paleogenetikaren sortzaileetako bat da. 1947an neandertal gizakiaren DNA mitokondriala sekuentziatzea lortu zuenetako bat izan zen. 2006an neandertalen genoma berrarikuntza %60an burutu zela iragarri zuen, eta 2008an osatu zen lan hori. Neandertalen DNAtik bi datu nabarmen ondorioztatu ziren: batetik neandertalak ez dira sapiensen arbaso zuzenak, baina bai ahaidea. Duela 100.000-50.000 urte artean hibridazio edo gurutzaketa gertatu zen sapiens eta neandertalen artean, seguruenik Asia Hurbilean, eta horren ondorioz, gaur egungo genomaren % 1-4 neandertalena da, proportzio handiagoan Afrikatik kanpoko populazioetan, bertakoetan baino. Giza zabalkundearen historia berridatzi zen horrela: sapiensak Afrikan sortu ziren, baina handik uirten zirenean Eurasiara, neandertalekin gurutzatutako populazioak izan ziren hedatu zirenak.

2010ean Denisovako gizakiren aurkikuntza iragarri zuen. Siberiako Denisova haitzuloko hezur batzuetan giza-genoma aurkitu zuten, baina oso desberdina neandertalengandik edo sapiensengandik. Hala ere, espezie berri horren aztarnak ere badira gaur egungo Eurasiako giza populazioetan. Lehen aldia izan zen Denisovarren aurkikuntzaren hau genetikak ahalbidetu duena hominido espezie baten identifikazioa.

2018an, beste hibridazio baten berri: Denisova leizeko beste hezur batean, ama neandertala eta aita denisovarra zuen neskato baten ebidentzia aurkitu zuen Pääboren taldeak.

Aurkikuntza horiengatik Nobel Saria irabazi zuen 2022an. Hori garrantzitsua da, adibidez, gaur egun gizakiaren immunitate sistemak infekzioei nola eragiten dien aztertzeko.

## Bizitza pertsonala 
Bere amaren abizena darama, Karin Pääbo kimikari estoniarra. Aita Sune Bergströmek Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen 1982an.

1980ko hamarkadan AEBetan graduondokoa egiten ari zela, hies gaixotasunaren inguruko aktibismoan inplikatu zen. Bisexuala da Päabo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2009ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2009ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 27.Edizioa izan zen. Azaroaren 6tik 29ra ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan. Hala ere, udaletxean eta ikastetxeetan ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.

Edizio honetan Imanol Eliasi Txalo Saria eman zitzaion Azpeitiko udaletxean,urteetan antzerkigintzari egindako ekarpenagatik. Bertan, *Farola* antzezlana egin zuten Erika Olaizola eta Ane Arenasek. Liburuxkan jasota omenaldiaren arrazoia:
ezkerrera|thumb|229x229px|Txalo Saria Imanol Eliasi
*"Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketa hauek ere badute zer eskertu Imanoli. Izan ere, Imanol Elias Azpeitiko alkate zen garaian sortu ziren Topaketak, 1983ko abenduan. Euskarazko antzerkia eskaini, talde amateurrei tokia eman eta euskarazko antzerki sormena bultzatzea zuten helburu hasiera hartan. Eliasek “gertuko sentitzen” ditu talde amateurrak: niri antzerki amateurra gustatzen zait, gertukoagoa sentitzen dut. Nire ustez, askoz meritu handiagoa du herritar xumeek euren afizioz eta sakrifizioz egiten duten antzerkiak” Antzezle, zuzendari eta egile gisa horixe da ezagutu duen giroa."*

Topaketen baitan II.Azoka eguna antolatu zen, Eusko Jaurlaritzak, Iparraldeko Kultur Erakundeak eta Azpeitiko Udalak bultzatuta. Gainera, profesionalen topagune bat ere ospatu zen, antzerkigintzaz jarduteko.
thumb|222x222px|Ikusleen Sariaren entrega
2009ko Ikusleen saria Lakrikun Antzerki Taldearen *"Prest gaude"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Valentin Garcia izan ziren, lehiaketa bidez.
thumb|II.ANTZERKIAREN AZOKA EGUNA

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Kellaway

**Andrew Kellaway** (Sydney, 1995eko urriaren 12a) australiar errugbilaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. Super Rugby txapelketako Melbourne Rebels taldean jokatzen du 2020tik, eta Australiako selekzioan 2021etik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki López (argipena)

**Iñaki López ** izenak adiera zenbait ditu:
* Iñaki López  Roldán euskal telebista aurkezlea.
* Iñaki Lopez de Bergara etakidea.
* Iñaki López Arregi Euskal Herriko txirrindulari ohia.
Amaia Iturriotz

**Amaia Iturriotz Etxaniz** (Urretxu, 1993) bertsolaria eta familia-medikua da. 

## Bertsolaritzako jarduera 
Familia-medikua da lanbidez. 12 urterekin hasi zen Zumarraga-Urretxuko bertso-eskolan, Gorka Azkarate irakasle zuela. Eskolarteko txapelketetan hasi zen jendaurrean kantuan eta, gerora, gazte-sariketa ugaritan hartu izan du parte, baita 2011, 2015, 2019 eta 2024ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketetan ere. 2022an hartu zuen lehen aldiz Bertsolari Txapelketa Nagusian.
* Hernandorena saria (1): 2012
* Osinalde saria (1): 2012 
* Erniarraitz saria (1): 2014
* Pello Errota Sariketa (1): 2020

### Bestelakoak 
* *Buelta osoa*. (Berria, 2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denise C. Stephens

**Denise C. Nuttall** **Stephens** (AEB, 1973 edo 1974) estatubatuar astronomiako  irakasle laguna da Brigham Young Unibertsitateko Fisika eta Astronomia Departamentuko Fisika eta Matematika Zientzien Eskolan.

## Biografia 
Denise Stephensek  Brigham Young Unibertsitatean eskuratu zuen lizentzia (B.Sc.), bere maisutza eta doktoretza New-Mexikoko Estatu Unibertsitatean. Gero, Space *Telescope Science Institute-n* eta Johns Hopkins Unibertsitatean hasi zuen karrera, Brigham Young Universityra itzuli aurretik. Han irakasle elkartua da (Associate Professor).

Nano marroien atmosferak aztertzen espezializatu da. Hurbileko sistema bitarrak, nano marroiak eta masa txikiko izar-sistema bikoitzak identifikatu eta karakterizatzen ere aritu zen. Bere izarraren aurrean pasatzen diren planeta estrasolarrak aztertzen ditu. Horretarako, Brigham Young Unibertsitateko 16 hazbeteko teleskopioarekin eta Kepler teleskopioarekin biltzen ditu bere datuak. Teleskopio espazialak eta lurrekoak ustiatzen dituzten zientzietan ere interesa izan zuen, datuak infragorrian biltzeko.
ezkerrera|thumb|180px|
## Aurkikuntzak 
Denise Stephens da (79360) Sila-Nunam, Zoé, Logos, Thorondor, Echidna edo S/2002 () 1 satelitearen (48639), 1995 TL8 satelitearen, aurkikuntzaren edo baterako aurkikuntzaren jatorria.

2009an, Space Telescope Science Institute-ko Keith S. Noll-en arabera, objektu transneptunoen %11k izango luke satelite bat.

## Komunitatearen parte-hartzea 
Stephens BYUko Elkarte Astronomikoaren koordinatzailea da. Astrofest izeneko ekitaldi publikoa ere antolatzen du urtero, eta fisika eta astronomia erakusten dizkie haurrei modu dibertigarrian. Bera izan da campuseko futbol-talde bateko kapitaina, BYUko emakume-talde intramural bakarra.

## Bizitza pertsonala 
Denise Stephens ezkonduta dago eta zazpi seme-alabaren ama da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guabonito (kraterra)

**Guabonito** Saturnoko Titan ilargiaren ezaugarri distiratsuko eraztuna da. Gaur egun, ezaugarri hori partzialki lurperatutako talka-kraterra dela uste da, kraterraren ertza adierazten duten ezaugarri distiratsuekin.

## Historia 
Guabonito 2004ko urrian hartutako *Cassini*ren irudietan ikusi zuten lehen aldiz, eta hainbat aldiz ikusi dute ordutik.    

*Cassini* zundaren irekiera sintetikoko radarraren aztertu zen berriro ere 2006ko apirilaren 30ean.

## Kokalekua 
Eraztun bereizgarri hori, 90 kilometro zabal, Xanaduren mugatik gertu dago, Shangri-La eskualde ilunean, W / 10,9°S .8°W / -10,9; -150.8 graduetan zentratzen da.

## Izendapena 
Ezaugarriak Guabonito izena du,Taíno itsasoko jainkosa, amuletoen erabilera erakutsi zuena.

## Kanpo estekak
Louis de Bonald

**Louis Gabriel Ambroise, Bonaldeko bizkondea** (La Monna, 1754ko urriaren 2a - *ibidem*, 1840ko azaroaren 23a) frantziar filosofo eta politikari kontrairaultzailea izan zen.

Noblezia proventzaleko familia bateko kidea, amak erruki katoliko zorrotz batean hezi bazuen. Ondoren Parisen hezi zen oratoriotarrekin. 1772tik 1776ra Luis XV.a Borboikoaren zerbitzuko mosketarien kide izan zen.

1785ean Millauko alkate izendatu zuten eta 1790ean diputatu hautatu zuten. Hasieran 1789ko Frantziako Iraultza babestu zuen, baina neurri erlijiosoen aurka agertu zen eta 1791n Alemaniara emigratu zuen eta ondoren Suitzara. Suitzan idatzi zuen ''Theorie du Pouvoir Politique et Religieux dans la Societe Civile Demontree par le Raisonnement et l 'Histoire*, eta 1797an Parisera itzuli zen, bertan barneko erbestealdi batean geratuz. 1802ko amnistiaren ondoren, askatasun handiagoa izan zuen bidaiatzeko eta argitaratzeko.

Borboien berrezarkuntzarekin aurrera egin zuen. Luis XVIII.ak Frantses Akademiako kide izendatu zuen. 1815etik 1823ra Diputatuen Ganberako eta alderdi ultra errealistako kide izan zen. François-René de Chateaubrianden laguna izan zen, eta biek Le Mercure de France aldizkaria zuzendu zuten eta Juliette Récamierren aretoakoak izan ziren.

1822an Estatuko ministro izendatu zuten, eta Frantziako pare izendatu zuten; beraz, Pareen Ganberan sartu zen. 1827an Zentsura Batzordeko buru izateko izendatu zuten. 1830eko uztaileko Iraultzaren garaipenaren ondoren, bizitza publikotik erretiratu zen.

Bere filosofia politikoa honako hauetan oinarritzen zen: gizateriaren erorketaren ideian, gizakiaren gaitzerako joera erreprimituko zuen gobernu indartsu baten premian eta gizakia izaki sozial baten sinesmenean. Ezkontza sekularizatzearen, dibortzioaren eta herentzien banaketaren aurka agertu zen. Eskola tradizionalista edo teokratikoko idazle nagusietako bat izan zen, Félicité Robert de Lamennais, Pierre-Simon Ballanche eta Ferdinand von Eckstein idazleekin batera. Gobernu onaren printzipioak tradizioan eta Idazteunean oinarritu behar ziren.

Testu antisemitak ere argitaratu zituen, eta eragin handia izan zuen XIX. mendeko kontserbatzaileengan.

## Lanak 
* 1796: *Théorie du Pouvoir Politique et Religieux.*
* 1800: *Essai Analytique sur les Lois Naturelles de l’Ordre Social.*
* 1801: *Du Divorce: Considéré au XIXe,'' Impr. d'A. Le Clere.
* 1802: *Législation Primitive* (3 liburuki).
* 1815: *Réflexions sur l’Intérêt Général de l’Europe.*
* 1817: *Pensées sur Divers Sujets.*
* 1818: *Recherches Philosophiques sur les Premiers Objets des Connaissances Morales.*
* 1818: *Observations sur un Ouvrage de Madame de Staël.*
* 1819: *Mélanges Littéraires, Politiques et Philosophiques.*
* 1821: *Opinion sur la Loi Relative à la Censure des Journaux.*
* 1825: *De la Chrétienté et du Christianisme.*
* 1826: *De la Famille Agricole et de la Famille Industrielle.*
* 1830: *Démonstration Philosophique du Principe Constitutif de la Société.*
* 1834: *Discours sur la Vie de Jésus-Christ.*

## Kanpo estekak
Oñatiko Artzain Txakurren Nazioarteko Txapelketa

**Oñatiko Artzain Txakurren Nazioarteko Txapelketa** artzain txakurren lehiaketa da, 1955etik urtero Oñatin (Gipuzkoa) egiten dena; Euskal Herrian jokatzen den zaharrena da. Euskal artzaiek ezezik, Herrialde Katalanetakoek eta Frantziakoek ere hartzen dute parte, eta azken urteetan nagusi dira. 

## Historia 
1955ean jokatu zen lehenengo aldiz eta Lagun txakurra izan zen nagusi. 1961 eta 1967 artean etenaldia izan zuen. 1967ean Euskal herriko txapelketa abiatzearekin batera Oñatikoak ere berriz ekin zion. Jose Mari Jauregi arabarra eta haren Bizkor txakurra izan dira txapel gehien eskuratu dituztenak, sei hain zuzen ere. 

1989 eta 2000 artean bost ekitalditan kanpotik etorritako artzainek irabazi zuten txapelketa, Bernard Lacoste eta Jean Marc Chicorp frantsesek eta Jordi Muxach katalanak. 2022an Miguel Adrover mallorcarrak irabazi zuen, 2024an Moisés Tarrés bartzelonarrak eta 2025ean Juli Bayot castelloarrak. 

## Palmaresa 
* 1 2020. urtean ez zen txapelketa jokatu COVID-19 pandemiak eragindako murrizketak zirela eta.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Quintero

**Jesús Rodríguez Quintero** (San Juan del Puerto, Huelva, 1940ko abuztuaren 18a &ndash; Ubrique, 2022ko urriaren 3a), **Jesús Quintero** edo **El loco de la colina** izenez ezagunagoa, kazetaria, zuzendaria eta Espainiako irrati eta telebistako programen aurkezlea izan zen.

## Biografia 
Huelvan hasi zuen irrati-ibilbidea. RNEren Hegoaldeko Igorle Zentroa sortzean, oposizio bidez lortu zuen lanpostua 1960an, eta bertan karrera profesional luzea hasiko zuen aurkezle gisa. Bere programetako bat *Estudio 15-18* izan zen, Marisol Vallerekin batera aurkeztu zuena. Arrakasta handia izan zuen eta programa nagusia izan zen diktaduratik beste aldi batera aldatzen zen irrati publikoaren programazioa normalizatzeko ahaleginaren barruan.

Bere programa enblematikoenarekin, *El hombre de la roulot* eta *El loco de la colina* izan ziren komunikabidearen eskemak goitik behera aldatuko zituenak. Azken horrek benetako gizarte-fenomeno bihurtu zuen, baita Espainiatik kanpo ere, eta Argentinara edo Uruguaira iritsi zen. Hala, eskola propioa sortu zuen.

1991n *Trece noches* programa aurkeztu zuen Canal Surren. Hamahiru elkarrizketa egin zizkioten Antonio Gala idazleari hamahiru gautan, ordubetez, eta horietako bakoitza gai jakin bati buruzkoa izan zen.

1993. urtean, Antena 3 telebistarako *La Boca del Lobo* elkarrizketa sorta egin zuen, Gonzalo Suárez errealizatzaile zela. Programa horretan elkarrizketatu zuenetako bat Jon Idigoras izan zen, Herri Batasunako buruzagia, ezker abertzaleak Espainiako telebistetan eduki izan duen elkarrizketa bakanetako batean.

Irakaskuntza arloko hizlari gisa ere parte hartu du, eta *Kazetaritza eta Konpromisoa* hitzaldia eman zuen 2002ko urriaren 17an Malagako Unibertsitateko Komunikazio Zientzien fakultatean, hamargarren urteurrena zela eta. Hitzaldi horren ondoren, plaka bat jarri zioten unibertsitatean.

Soledad Bravo abeslariaren eta Paco de Lucía gitarristaren ekoizlea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiste (biologia)

[right|thumb|*[Entamoeba histolytica* baten kistea.]]

Parasitologian, **kistea** mikroorganismo baten- normalean bakterioak edo protistak, edo oso gutxitan ornogabeak- atseden-egoera edo jarduerarik gabeko egoera da, organismoari ingurumen-baldintza txarretan bizirauten laguntzen diona. Geldiarazitako animazio-egoeratzat har daiteke; bertan, zelularen prozesu metabolikoak moteldu egiten baitira eta elikadura eta lokomozioa bezalako jarduerak bertan behera uzten baitira. Kistaketak mikrobioari ere laguntzen dio erraz sakabanatzen, ostalari batetik bestera edo giro hobe batera. Organismo kistatuak hazteko eta bizirauteko giro egokia lortzen duenean, harresi kistikoa hautsi egiten du, eta organismoa trofozoito batean desenkistatu eta heldu egiten da.

Ingurumen-baldintza kaltegarriak, hala nola oxigenorik edo elikagairik eza, muturreko tenperaturak, hezetasunik eza edo kimiko toxikoak egotea, organismoa garatzeko egokiak ez direnek kistea sortzea eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smooth Talk

***Smooth Talk*** () 1985eko Joyce Chopra estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Joyce Carol Oatesen *Where Are You Going, Where Have You Been?* ipuinean oinarrituta zegoen.

## Argumentua 
Filmak 15 urteko neska baten kronika egiten du, Connie, eta bere iratzartze sexuala Ipar Kaliforniako aldirietan. Bere bizipenak deskontrolatzen hasten dira Arnold Friend misteriotsuak interesa hartzen dionean.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Henry

**Henrya** (ikurra: **H**) induktantzia elektrikoaren unitatea da Nazioarteko Unitate Sisteman (SI).

Michael Faradayren garai berean indukzio elektromagnetikoa aurkitu zuen Joseph Henry fisikari estatubatuarraren omenez izen hori jarri zitzaion.

## Definizioa 
Zirkuitu elektriko baten induktantzia henry bat da segundoko ampere batean aldatzen ari den korronte elektriko batek volt bateko indar elektroeragilea eragiten duenean induktorean:

: \displaystyle V(t)= L \frac{dI}{dt}.
: ***V(t)** zirkuituan sortzen den tentsioa adierazten du, **I(t)** zirkuituan zeharkatzen duen korrontea eta **L** zirkuituaren induktantzia da.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maila trofiko

[thumb|Ekosistema bat nola funtzionatzen duen adierazten duten bi irudi: [piramide ekologikoa (a) eta bazka sarea (b).]]
**Maila trofikoa** organismoek bazka-sarean janaria lortzeko duten moduaren arabera bereiz daitezkeen mailetako bakoitza da: ekoizleak (autotrofoak), kontsumitzaileak (heterotrofoak) eta azpimailak.

Honakoak dira:
# Kate bakoitza landare batekin, ekoizle edota organismo autotrofo batekin hasten da. Hauek norbere produktuak sortzen ditu gai organikoak inorganikoetatik sintetizatzen, fotosintesi izeneko prozesuaren bidez. Sintetizazio honen lehengaia edo energia ekoizlea eguzkiaren argia da.
# Katearen beste osagai edo kideei kontsumitzaileak deitzen zaie. Izan ere, ekoizletik elikatzen direnak lehen mailako kontsumitzaileak dira, eta aldi berean, lehen mailakoetatik elikatzen direnak bigarren mailako kontsumitzaileak deritze eta horrela elkarren segidan. Beraz, lehen mailako kontsumitzaileak belarjaleak dira eta bigarren eta hirugarren mailakoak haragijaleak.
# Beste azken maila bat ere badago, deskonposatzaileena. Azken hauek, organismo hilen gain eragiten dute, materia organikoa degradatuz eta hau berriro materia inorganikoa eratuz. Bakterioak eta onddoak dira deskonposatzaile gehienak. Materia inorganiko hau (nitratoak, nitritoak, ura, etb.) lurrera eta (karbono dioxidoa) atmosferara bueltatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piramide ekologiko

thumb|Piramide energetikoa.
**Piramide ekologikoa** ekosistemaren egitura trofikoa adierazten duen piramide formako diagrama grafikoa da. Maila trofiko bakoitza barra batek adierazten du; oinarriko barra ekoizleei dagokie, gainean kokatutakoa kontsumitzaile primarioei, azken horren gainean ezarritakoa kontsumitzaile sekundarioei, eta abar.

Piramide energetiko batek zenbat energia atxikitzen den biomasa berri moduan maila trofiko bakoitzean erakusten du, eta biomasa-piramide batek zenbat biomasa dagoen organismoetan (organismo batean dagoen materia bizi edo organiko kopurua) erakusten du. Piramide numeriko bat ere badago, maila trofiko bakoitzeko organismo indibidualen kopurua adierazten duena. Piramide energetikoak normalean bertikalak izaten dira, baina beste piramide batzuk alderantzikatu egin daitezke edo beste forma batzuk hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak