open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ha Long badia

**Ha Long badia** (), Tonkingo golkoaren sarrera. Hanoitik 170 km ekialdera, Vietnamgo iparraldean dago, Txinatik hurbil. Badiak 120 kilometroko perimetroa du, eta 1.500 km² inguruko azalera. Vietnamerazko izenak, Vịnh Hạ Long, ‘jaisten den herensugearen badia’ esan nahi du.

Badian kareharrizko 1.969 uhartetxo daude, bakoitza landaretza handiarekin. Uhartetxo batzuk hutsik daude, eta kobazulo handiak dituzte. Hang Đầu Gỗ (‘zurezko hesolen kobazuloa’) inguruko kobazulorik handiena da. Haren hiru areto handiek estalaktita eta estalagmita handiak dituzte. Badiako uharte handienetan, Tuần Châu eta Cát Bàn, jendea bizi da, eta instalazio turistikoak dituzte hondartzen inguruan. Uharte txikienek hondartza ikusgarri asko dituzte.

Uharte batzuetan arrantzaleen ur gaineko herriak daude. Arrantzale horiek sakonera txikiko urak baliatzen dituzte 200 espezie baino gehiagoko arrainak eta 450 espezie baino gehiagoko moluskuak arrantzatzeko.

Uharte askoren izenak uharteek berek dituzten forma ezohikoek iradokitakoak dira, hala nola Voi uhartea (‘elefantea’), Ga Choi Islet (‘borroka-oilarra’) eta Mai Nha (‘sabaia’)

Badia gizateriaren ondare izendatu zuen UNESCOk 1994an, eta Vietnamgo helmuga turistikorik ospetsuena da.

## Galeria 

File:Halong tango7174.jpg|Hạ Long badia Titov uhartetik ikusita
File:Halong ensemble (colour corrected).jpg|Ha Long badia
File:Halong Bay, view from Titop Island (6225961712).jpg|Ha Long badia Titop uhartetik ikusita
File:Going through a cave in Cat Ba Island (3694437895).jpg|Cat Ba uharteko leize batean
File:Junk Halong Bay Vietnam.jpg|Ha Long badia
File:HA LONG BAY VIETNAM FEB 2012 (6833063606).jpg|Ha Long badiako itsasontzia
File:Asia cruise in Halong bay Vietnam.JPG|Ha Long badiako itsasontzia
File:Ha-Long-Bay5.jpg|Saltzaileak
File:Boat in Ha Long bay 2.jpg|Saltzaileak
File:Ha Long bay The Kissing Rocks.jpg|Arrokak
File:Felsen3HalongBucht.JPG|Ha Long badia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ha Long badia, UNESCOren gizateriaren ondarearen web-orria
Sejong Handia

**Sejong Handia** edo **Seyong Handia** erregea ((; 1397ko maiatzaren 7a – 1450eko maiatzaren 18a), izen pertsonala **Yi Do** (이도; 李祹) zuena, Koreako Chosŏn dinastiako laugarren subiranoa izan zen, eta 1418tik 1450era arte gobernatu zuen herria.

## Tronuratzea 
Sejong eta bere sendia Jeonjutik zetozen. Taejong (1367-1422) eta Won-gyong errege-erreginen semea izanik, Min klanekoak zirenak, Sejongi Chungnyeong Printzearen titulua eman zioten 1412an, eta 1418ko ekainean oinordeko Printze izendatu zuten, urte bereko abuztuan tronuratu aurretik Taejong erregeak abdikatu zuenean.

Berez, Yangnyeong Printzea bihurtu behar zen errege. Baina Taejong erregeak Chungnyeong egokiagoa zela uste izan zuen, sortu zuen egonkortasun politikoa eta boterea hobeto baliatuko zituelakoan. Gorteko basailuek eskari bat aurkeztu zioten erregeari Yangnyeong formalki kargutik kentzeko eta Chungnyeong oinordeko Printze izendatzeko. Modu horretan, Chungnyeong printzea oinordeko printze izendatu zuten Taejong erregeak nahi bezala, eta bere mendeko gehienek gustura onartu zuten.

Jiphyeonjeonaren bitartez, Sejong erregeak akademiko adimentsu asko trebatu zituen, konfuzianismoan oinarritutako hainbat erritual eta sistema antolatu zituen, eta askotariko liburuak argitaratzeko programa zabal bat jarri zuen martxan. Proiektuen artean, Hangeul alfabeto korearra asmatzea, nekazaritza eta zientziaren garapena, medikuntzako tekniken sistematizazioa, musika eta legeak, eta lurralde nazionalaren hedatzea zeuden, eta guzti horrekin Sejongek nazioa sendotzea lortu zuen.

## Bizitza 
Hizkuntzalari bikaina eta hangul idazkeraren asmatzailea izan zen. Eguzki-erlojua eta ur-erlojua ere asmatu zituela uste da, beste hainbat ekarpen zientifikoren artean.

Filosofia neokonfuzianistaren jarraitzailea izanik, zenbait zigor gogor ere debekatu zituen. Gobernari errukiorra izan zen.

Sejong 53 urterekin hil zen eta Yeong Mausoleoan ehortzi zuten. Sejongen seme zaharrena, Munjong Chosŏngoa, izan zen hurrengo erregea.

## Bibliografia 
* *King Sejong the Great: the Light of Fifteenth Century Korea*, Young-Key Kim-Renaud, International Circle of Korean Linguistics, 1992, softcover, 119 pages, 

## Kanpo loturak 
* King Sejong's Confucian Humanism in the Early Choson Period
Leonidak

thumb|2009ko Leonida meteoro bat
**Leonidak** urtero azaroaren 15-21 bitartean gertatzen den ozar-izarra da; 33 urtetik behin intentsitate handiagoz gertatzen da, meteoro-ekaitzak sortuz: orduko mila meteoro baino gehiago (100.000 ere kontatu izan dituzte, 1966. urtean).

Tempel-Tuttle kometa 1865. urtean aurkitu zuten; eta 33,2 urteko orbita-periodoa dauka. Kometa horren partikulek atmosferara iristerakoan sortzen duten argi-fenomenoak dira Leonidak. Aldikako aktibitate handiagoa kometaren orbitako hautsa ez dagoelako guztiz homogeneoki banatuta gertatzen da. Leonidak, urte arruntetan, orduko hamar-hamabost meteoro inguru izaten dira.

Meteoroek kolore gorrixka izaten dute, eta atzeko estela kolore berdekoa izaten da; oso azkarrak dira, segundo bakan batzuetan ikusi ahal izaten dira.

## Kanpo estekak
Antioko III.a Handia

**Antioko III.a Handia** (; Susa, K.a. 241 inguru - Susa, K.a. 187) Seleukotar Inperioko seigarren agintaria izan zen; K.a. 222tik 187ra iraun zuen bere agintaldiak. Seleuko II.a Kalinikoaren semea eta Seleuko III.a Soter Zeraunoren anaia izan zen.

## Bizitza 
Antioko III.a K.a. 241 aldean jaio zen. Aita Seleuko II.a Kaliniko erregea izan zuen, eta ama Laodize II.a. Ordurako hasia zen Seleukotar Inperioaren gainbehera, Baktriana eta Partia galduak baitzituen. K.a. 225ean, Seleuko III.a, Antiokoren anaia nagusia, bilakatu zen errege. K.a. 223an, ordea, Seleuko erail zuten eta Antioko izendatu zuten errege; 18 urte zituen.

Ahalegin handiak egin zituen Seleukotar Inperioak galdutako eskualdeak berreskuratzeko. K.a. 219an Ptolomeotar Egiptoren mende zeuden Seleuzia eta Tiro hartu zituen, baina K.a. 217an Ptolomeo IV.aren armada nagusitu zitzaion Rafahko guduan; hala ere, Seleuzia atxiki ahal izan zuen. K.a. 212-205 bitartean, Baktriana eta Partia birkonkistatzea erdietsi zuen. *Basileus Megas* («Errege Handia») izendapena hartu zuen.

K.a. 202an, beste ekinaldi bat hasi zuen Siriaren hegoaldea beretzeko; K.a. 200an, Paniumgo guduan, Ptolomeo V.aren armada azpiratu zuen. Hala ere, Antiokok Egipto ez inbaditzea erabaki zuen; horren ordez, Asia Txikiko Zilizia eta Lizia hartu zituen. K.a. 196an, Trazia konkistatu zuen.

K.a. 192-188 bitartean, Hanibalekin elkar harturik, Erromatar Inperioaren aurka borrokatu zen. Erromatarrek bi aldiz garaitu zuten: Termopiletan, K.a. 191n, eta Magnesian, K.a. 190ean. Azken desegigo horrek Antiokoren agintaldiaren gainbehera ekarri zuen. Asia Txikiko Tauro mendien iparraldeko lur guztiak galdu zituen, eta zerga handia ordaindu behar izan zion Erromari. Dirua lortzeko, tenplu batean ebasten saiatu zen, baina herriak hil zuen.

## Erreferentziak
Basilio Mazedoniarra

**Basilio Mazedoniarra** (, *Basíleios hō Makedṓn*; , *Barsegh A Makedonatsi*; 826/835? – 886ko abuztuaren 29a), **Basilio I.a Handia** ere deitua, 867–886 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

Armeniatik etorri eta Mazedonian finkatu zen familia batean jaio zen. Nekazari xume sortu bazen ere, gortean hazi zuten, eta Mikel III.a enperadorearen tronua usurpatu zuen. Nahiz eta jatorri xumekoa izan, gaitasun handia erakutsi zuen estatuko gaiak gobernatzeko orduan. Horrela, botere inperialaren berpiztea eta arte bizantziarraren birsortzea eragin zuen. Bizantziarrentzat enperadore handienetako bat zen, eta hark fundatu zuen dinastiak, Mazedoniarrak, Bizantziar Inperioaren aro oparo eta loriatsuena kontsideratzen den aroa gobernatu zuen.

Legegintzan ikaragarrizko lana egin zuen Basilio I.ak, Justiniano I.aren bilduma eskuratu eta eguneratu zuen. *Basilikak* izeneko lanean bildu zituen legeak. Arlo eklesiastikoari dagokionez, Erromarekin oso harreman onak izan zituen, baina, aldi berean, ez zuen Erromaren mende, neurri batetik harago, jartzeko asmorik.

Basilio I.aren agintaldia bogomiloak izeneko heretikoekin izandako gerra korapilatsuak markatu zuen.
Italian izandako garaipen militarrek bizantziarrek penintsula horretan izan zuten menderatze-aldi berria ireki zuten. Baina, batez ere, bizantziarrak Mediterraneoaren eta, bereziki, Adriatikoaren jaun eta jabe izan ziren.

Basilio I.ak 19 urtez gobernatu zuen. 886an hil zen, ehiza-istripu larri baten ondoren.

## Erreferentziak
Poloniako voivodatoak

**Poloniaren banaketa administratiboa**, 1999tik, hiru mailatan antolaturik dago. Herrialdea 16 voivoderritan banaturik dago eta hauek 379 *powiat* edo konderritan. Konderriak, berriz, udalerritan (*gmina*) azpizatiturik daude.

## Voivoderriak 
XIV. mendetik aurrera Polonia hainbat voivoderritan banatuta egon da. XX. mendean zehar aldaketa hauek jazo ziren:
* 1921-1939 : 15 + 1 voivoderri + 1 Silesiako eskualde autonomoa
* 1940-1945 : Bigarren Mundu Gerra, Alemania Nazia eta Sobietar Batasunaren okupazioa.
* 1945-1975 : 14 + 2 voivoderri, gero 17 + 5.
* 1975-1998 : 49 voivoderri.
* 1999tik aurrera Polonia 16 voivoderriz osaturik dago.

Bai bere izendapenez nahiz eskualdez Poloniako eskualde historikoekin bat datoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Poloniako eskualdeak ikusgai
Poltavako gudua

**Poltavako gudua** (; ; ) 1709. urteko uztailaren 8an Errusiako Petri I.a *Handia* tsarraren eta Suediako Karlos XII.a erregearen armaden artean izan zen, Ukrainako lurretan. Iparraldeko Gerra Handiko gudu famatuenetarikoa da. Errusiarrak garaile izan ziren, eta orduan hasi zen Suediako Erresumak Europan zeukan indarra galtzen (ordura arteko potentzia handiena zen).

Karlos XII.a eta bere armada Errusiako lurraldeetan oinazeak eta era askotako galerak jasaten ari ziren, baina zituzten indarrekin Vorskla ibaiaren ondoko Poltavako gotorlekua setiatu zuten. Petri I.aren armadak setioari erantzunez defentsako lerro bikoitzaz suediarrak inguratu zituen.

Karlos XII.ak 20.000 lagun inguru zituen berarekin, baina Petri I.ak 45.000. Beraz, egoera eta ondorioak suediarren kalterako izan ziren batez ere. Gudua goizaldean hasi zen, eguna argitu baino lehen, eta eguerdirako Karlos XII.ak erretiratzeko agindu zuen. Arratsalderako suediarrek Poltavako setioa bertan behera utzi zuten, eta hegoalderantz abiatu ziren, baina errusiarrak ondorik joan zitzaizkien. Handik hiru egunera suediarrak errenditu egin ziren. Karlos XII.ak eta bere laguntzaile batzuek Prut ibaia zeharkatzea lortu zuten, Otomandar Inperioaren menpeko Moldaviako Bender hirian babesa hartzeko.

## Kanpo estekak
Oton III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Oton III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa** (Ketil, 980 -Paterno, Lazio, 1002ko urtarrilaren 23a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen 996tik hil zen arte. Otondarren dinastiako kidea, Oton II.a enperadorearen eta Teofanoren seme bakarra izan zen.

Oton III.a 983an izendatu zuten Germaniako errege; hiru urte besterik ez zituen, eta aita hil berria zuen Italiaren hegoaldean hain zuzen ere, Bizantziar Inperioaren eta Siziliako Emirrerriaren aurkako kanpainetan. 984an Oton III.aren ama zen Teofania printzesa bizantziarra haren erregeorde izan zen, 991ean hil zen arte. Ondoren, haren aitaldeko amona zen Adelaida Borgoinakoa izan zen erregeorde 994 arte. 995ean, 15 urterekin, hasi zen errege-lanak egiten.

## Inperioko subiranoa 
Amaren ideiek eta tutore izan zuen Gerbert Aurillacekoaren ideiek eraginda, Erromatar Inperioak izan zuen goieneko maila berreskuratzea helburutzat jarri zuen; hau da, *Renovatio* bat egitea.

996an, Joan XV.a aita santuari matxinada bat menderatzen lagundu zion. Lonbardiako errege koroatu zuten Pavian.

Joan XV.a hil zenean, Oton III.ak lehengusu zuen Bruno Karintiakoa aita santu (Gregorio V.a) izateko hautatzea bultzatu zuen. Honek enperadore koroatu zuen Erroman, 996ko maiatzean.

Oton III.ak Erroma Inperioko gune administratibo egin zuen, eta ohitura eta zeremonia erromatarrak eta bizantziarrak eskuratu zituen, baina betiere Elizarekiko harreman estuari eutsita. Gregorio V.a hil ondoren, 999an, aitasantutzarako Silvestre II.a bultzatu zuen.

## Heriotza 
1001eko otsailean Erromatik egotzi zuten, herriaren matxinada bat zela medio, eta Ravennara joan zen bizitzera. Berriro hegoalderantz zihoala, bere armadarekin Erroma konkistatzeko, Paternoko gazteluan hil zen 1002ko urtarrilean.
Haren heriotzaren arrazoiei buruzko teoria bat baino gehiago daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Otondar pizkundea
Makassar

**Makassar** Indonesiako hiria da, Hego Sulawesi probintziako hiriburua. Sulawesi uhartearen hegoaldean dago, Makassar itsasartean. 2010ean 1.338.663 biztanle zituen. 1512-1667 bitartean, portugaldar lurraldea izan zen. 1971tik 1999ra, *Ujung Pandang* izena izan zuen. 1956. urtean sortutako Hasanuddin Unibertsitatearen egoitza da.

## Klima 
Makassar-ek klima tropikal monzonikoa du (*Am*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
Europatiko lehen kolonoak portugaldarrak izan ziren, 1512. urtetik aurrera bertan kokatu baitziren. XVI. mende hasieran, hiria Indonesiako ekialdeko merkataritza-gune handiena zen, eta gerora hego-ekialdeko Asiako irletako hiririk handienetarikoa izatera iritsi zen. Izan ere, Makassargo erregeek merkataritza askearen aldeko politika egin zuten, herbeheretarrek euren monopolioa ezarri nahi zuten arren: edozein etorkinek baimena zuen salerosketak egiteko, eta islama hiriko erlijio nagusi bihurtu zenean ere, kristauek salerosketetarako askatasuna izaten segitu zuten. Beraz, jatorri askotako merkatarientzako gune garrantzitsua izan zen, bai malaysiarrentzat, bai europarrentzat, bai arabiarrentzat, besteak beste.

XVII. mendean, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiak Makassar bere menpe hartu zuen, eta herbeheretarrek hiriaren kontrola erabat eskuratu zuten 1667. urtean. Horren ondorioz, merkataritza-indarra galdu zuen hiriak, herbeheretarrek espezien salerosketa eurei komeni zitzaizkien baldintzen pean ezarri zutelako, nahi zuten monopolioaren bitartez. Azkenean, 1848. urtean portu aske bihurtu zen. 1946-1950 bitartean, herbeheretarren esku zegoen Ekialdeko Indonesia estatuko hiriburua izan zen Makassar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo V.a Suediakoa

**Gustavo V.a** (; Drottningholmeko Jauregia, 1858ko ekainaren 16a - Drottningholmeko Jauregia, 1950eko urriaren 29a) Suediako erregea 1907tik 1950era arte (Bernadotte leinukoa). Oskar II.a eta Sofia Nassaukoaren seme zaharrena. Jaiotzean Värland-eko duke titulua eman zioten.

1881eko irailaren 20an ezkondu zen Estokolmon Viktoria Badengoarekin. Bikoteak seme-alaba hauek izan zituen:

* Gustavo (1883-1973). Margarita Connaughtekoarekin ezkondu zen, eta 1920. urtean alargundu. Hiru urte beranduago Luisa Mountbattengoarekin ezkondu zen.

* Gilen, (1884-1965). 1914. Maria Suediakoarekin ezkondu zen, eta lau urte geroago dibortziatu.

* Erik, (1889-1918). Ezkongabea.

thumb|ezkerrera|Gustavo V.a Suediakoa

Gustavo V.a Suediako eta Norvegiako printze oinordeko izan zen 1872. urtean. Suediako erregea izan zen 1907 urtetik (Norvegia 1905. urtean banandu zen), eta bera izan zen azken monarka gobernuan erabakitzeko ahalmena izan zuena, eta 1918an parlamentarismoa onartu behar izan zuen. Hala ere, kanpo- eta barne-politikan sartu zen, eta behin baino gehiagotan (batez ere, bi mundu gerretan) kontra eginez gobernu parlamentarioari. Suediako monarka batek izan duen gobernualdi luzeena izan zuen, 43 urtekoa. Politikari dagokionez joera kontserbadorea izan zuen, eta Alemania eta agintari nazi batzuekin gerturatze diplomatikoaren aldeko politika izan zuen. Nazionalistekin izan zuen harremanagatik, eta bere ustezko homosexualitateagatik polemika iturri izan zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, eta osasun-arrazoien eraginez, erregeak Nizan denboraldi luzeak pasatzen zituen.

Garaiko tenis-jokalari onenen artean egon zen (*Mr. G.* ezizena erabiltzen zuen).

## Erreferentziak
Juri Zhirkov

**Juri Valentínovitx Zhirkov** (errusieraz: Юрий Валентинович Жирков; Tambov, Errusia, 1983ko abuztuaren 20a), futbolari errusiarra. Erdilari gisa jokatzen du Anzhi Makhachkala Futbol Klubean Errusiako Premier ligan.

## Jardunbidea 
### CSKA Mosku 
Jurik UEFA Kopa irabazi zuen 2004-2005 denboraldian CSKA Moskurekin.

### Chelsea 
2009an Zhirkov Ingalaterrako Chelseak kontratatu zuen 18 milioi libera esterlinagatik, Errusiako futbolari bati ordu arte egindako kontraturik garestiena. 18. zenbakia zeraman. Zhirkovek Chelsearekin debutatu zuen urte horretako uztailaren 24an, World Football Challenge estadioan AC Milanen kontra, eta garaipenaren gola ere sartu zuen (2-1).

### Anzhi Makhachkala Futbol Kluba 
2011ko abuztuaren 6an, Jurik 4 urteko hitzarmena sinatu zuen Errusiako Premier ligako Anzhi Makhachkala Futbol Klubarekin.

## Errusiar selekzioa 
Zhirkov 19 aldiz deitu dute Errusiar selekzioarekin jokatzeko.

Europako Futbol Txapelketan izandako parte-hartzea:

## Klubak 
### Txapelketa nazionalak 
## Kanpo estekak 
* Juri Zhirkoven fitxa Chelseako webgunean
Lauzatze

[thumb|300px|Horma [lauza beiraztatuz estalita.]]
Igeltserotzan, **lauzatzea** zorua edo horma lauzaz estaltzea edo hornitzearen ekintza da. Igeltseroaren oinarrizko lanetariko bat da.

## Ikus, gainera 
* Lauza beiraztatua
* Solairu lauza

## Kanpo estekak
Isaias

**Isaias** (hebreeraz: יְשַׁעְיָהוּ, estandar: Yeshayahu, tiberieraz: *Yəšạʻyā́hû*; antzinako grezieraz: Ἠσαΐας, *Ēsaïās* ; arabieraz: شعيا *Shaiya*; "Yahveh nire salbatzailea da")) K.a. VIII. mendeko Israelgo profeta izan zen, Asiriar Inperioak eragindako krisi garaian profetizatu zuena. Bere izena duen Bibliako liburuaren lehen zatia gutxienez idatzi zuen.

Ziur aski Jerusalemen jaio zen, K.a. 770-760 inguruan, eta errege-familiarekin ahaidetuta zegoen. Berak esanda, badakigu emakumezko profetisa batekin ezkonduta egon zela, eta bi seme izan zituela. Profeta nagusietako bat dela esaten da. Uste da mende erdiz egin zuela lan profeta gisa.

Haren lanak poeta handia zela erakusten du, estilo bikainekoa eta konposizio eta doitasun harmoniatsukoa. Kritikarien ustez, harenak dira Isaiasen liburuko 1-12, 15-24 eta 33-35 kapituluak, eta eztabaidagai da liburuaren gainontzekoaren egiletza. 36-39 kapituluak hirugarren pertsonan idatzita daude, eta ziur aski, beste idazle batzuek idatzi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aksaray

thumb|Ihlara Tal, Aksaray
**Aksaray** Turkiako hiri bat da, Anatolian dago, eta izen bereko probintziako hiriburua da. 171.423 biztanle ditu (2009ko errolda). Kapadoziako hiririk garrantzitsuenetakotzat jotzen da.

Aksaray merkataritza-gune garrantzitsua zen zetaren bidean. Hititen zibilizazioaren loraldia ezagutu zuen, baita zibilizazio erromatarraren, bizantziarraren eta otomandarraren sortzea ere. Zibilizazio horien aztarnak Aksarayko museoan ikus daitezke, baita hiriko eraikuntza erlijiosoetan eta gune arkeologikoetan ere.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artemisia min

220px|thumb|eskuinera|Artemisia mina
**Artemisia mina** edo **zizare-belarra** (*Artemisia vulgaris*) Asteraceae familiako landare belarkara da, sendabelar gisa erabilia.

## Izena 
Artemisia izena Artemisa jainkosaren ohorez jarri zioten, emakumeak babestea baitzuen hark bere zereginetako bat.

## Banaketa 
Europa, Asia eta Afrikaren iparraldeko leku epeletakoa da jatorriz, eta Ipar Amerikan bertakoturik dago.

## Bizilekua 
Ongi hazten da nitrogenoz aberastutako lurzoruetan: azienda gehien ibiltzen den tokiak, landu gabeko sailak, zabortegiak, bide ertzak...

## Osagaiak 
B bitaminaren taldeko kolina, DNA eta RNA azidoen osagai adenina eta, batik bat esentzian nabarmenak diren eukaliptola eta tujona.

## Erabilpenak 
Hilekoa eragiteko eta ohikotzeko indarra du, zilborpean jarrita, zizare-belarraren hostoekin egindako enplastuak. Erditu ezinik dagoenari ere laguntzen dio eta, behin erdituta, kumino (*Cuminun cyminum*) haziak, egositako oilo-arrautza gorringoak eta txerri gantza bere zukuarekin nahasian duen enplastua mina kentzeko aproposa da. Batzuetan abortatzeko ere erabili izan omen da, eta haren sinonimo gisa ere artemisa hitza darabilte gazteleraz.

Frantzian XIV. mendean ziotenez, baraurik beraren ura hartzen duen emakumea loratu egiten da; ezker eskuaz eta eguzkia azaldu aurretik bildutakoa behar du, baina... Dioskoridesen testuetan, barne-zizareen kontrako erremedio gisa aipatzen da. Euskaraz ere, zizare-belar deritzo hizkera arruntean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matt LeBlanc

**Matthew Steven LeBlanc** (Newton, Massachusetts; 1967ko uztailaren 25a) **Matt LeBlanc** izenaz ezaguna, aktore estatubatuarra da, Joey Tribbiani paperagatik famatua, *Friends* telesailean (1994-2004).

## Biografia 
Matt LeBlanc 1967ko uztailaren 25a jaio zen Newtonen (Massachusetts). Haren ama (Patricia Grossman) pertsonal-burua zen, eta aita (Paul LeBlanc), mekanikaria. Ama jatorri italiarrekoa zen, eta aita, berriz, frantses-kanadarra.

Zurgintza ikasi zuen, eta ikasketak amaitutakoan, New Yorkera joan zen. Bertan antzezle lanetan hasi zen Flo Greenberg-en babesean, eta *Private Wars*, ''Out of Gas On Lover's Leap* eta *A Streetcar Named Desire* antzerki-lanetan lortu zituen paperak. 1987an telebista-iragarkietan jardun zuen: *Levi's 501*, *Coca-Cola*, *Doritos*, *Milky Way*, *Tomato Ketchup Heinz*.

1988an *TV 101* telesailean protagonistaren papera lortu zuen, eta Los Angelesera joan zen bizitzera. 1990ean, Jon Bon Joviren *Miracle* bideoklipean antzeztu zuen, eta 1991n Alanis Morissetteren *Walk Away* bideoklipean.

LeBlancek arrakasta lortu zuen *Friends* telesailean, Joey Tribbianiren pertsonaia antzeztuz: rol horrengatik, Emmy sari bat lortu zuen. Telesailak hamar denboraldi iraun zuen, eta 2004an amaitu zen.

Gerora, *Ed* (1996), *Lost in Space* (1998), *Charlie's Angels* (2000), eta *All the Queen's Men* (2001) filmetan ere lan egin du.

Maiz italiar-amerikarren paperak egiteko aukeratua izan da.

2010. urtean bizitza publikora itzuli zen, *Episodes'' telesailarekin: horrekin, 2011ko Emmy sarietarako proposatua izan zen.

## Bizitza 
2003. urtean, Melissa McKnight modeloarekin ezkondu zen, eta 2004. urtean alaba bat izan zuten (Marina), baina 2006an dibortziatu ziren.

## Filmografia 
## Sariak 
## Kanpo estekak
Alberto I.a Belgikakoa

**Alberto I.a Belgikakoa** (Brusela, 1875eko apirilaren 8a - Marche-les-Dames, Namur, Belgika, 1934ko otsailaren 17a) belgikarren erregea izan zen 1909-1934 bitartean.

## Bizitza 
Filipe Flandesko kondearen eta Marie Hohenzollern-Sigmaringengoaren semea, eta Leopoldo I.a Belgikakoaren biloba zen. 1900ean, Elisabet Bavariakoarekin ezkondu zen. 1909ko abenduaren 17an, Leopoldo II.a erregea hil ondoren, Belgikako tronua oinordetu zuen. Armadako buru gorena izan zen, eta berak zuzendu zituen belgikar tropak Lehen Mundu Gerran; ospe handia eman zion horrek.

Kirolzale handia izaki, mendi igoera batean hil zen 1934an, istripu baten ondorioz. Laekengo elizako (Brusela) errege-panteoian lurperatu zuten. Haren seme Leopoldo izan zen ondorengoa.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1900eko urriaren 2an, Elisabet Bavariakoa dukesarekin ezkondu zen Bavarian. Karl-Theodor Bavariako dukearen eta Maria Josefa Portugalgoaren alaba zen Elisabet. Hiru seme-alaba izan zituzten
* Leopoldo, belgikarren erregea 1934-1951 bitartean. 1901eko azaroaren 3an jaio eta 1983ko irailaren 25ean hil zen Woluwe-Saint-Lamberten.
* Karlos, Flandeseko kondea, Belgikako printzea, Belgikako erregeordea; Bruselan jaio zen 1903ko urriaren 10ean, eta Ostenden hil zen 1983ko ekainaren 1ean.
* Maria Josefa, Belgikako printzesa; Ostenden jaio zen 1906ko abuztuaren 4an. Erroman ezkondu zen 1930eko urtarrilaren 8an Humberto Nikolas Tomasso Piemonteko printzearekin, gerora, Humberto II.a Italiakoa izan zena. Maria Josefa 2001eko urtarrilaren 27an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*     Belgikako monarkiaren webgune ofiziala, monarchie.be
Mentzio

[thumb|250px|Mentzioren irudi bat Mentzio tenpluko santutegian, [Zouchhengen, Txinan.]]
**Mentzio** (; literalki, "Meng maisua") (K.a. 372 – K.a. 289) txinatar filosofo bat izan zen, konfuzianismoaren jarraitzailerik ospetsuena. Mentzio (**Mengzi** edo **Meng-tzu** ere idatzia) obran gizakia berez ona dela, eta beraz, jokaera arrazoizko eta zuzena gara dezakeela defendatu zuen. 

## Oinarri filosofikoak 
Pentsalari horren arabera, gizon-emakume ororen baitan bide onetik lagunduko duten lau berezko sentimendu edo joera daude:

# Errukiaren sentimendua
# Lotsaren sentimendua
# Begirunearen eta apaltasunaren sentimendua
# Ongi eta gaizki dagoenaren sentimendua

Sentimendu horiek nolabaiteko sustraiak dira, eta, landuz gero, onginahia, zuzentasuna, gizalegea eta jakituria bertuteak garatzen dira. Mentzio bere garaiko gobernariengan eragiten saiatu zen, pertsonen garapenerako baldintzarik onenak sor zitzaten. Haren idatzietan esanda utzi zuen gobernari azkarra dela bere herriaren ongizateaz arduratzen dena.

## Pentsamendu politikoa 
Mentziok herritar soilek estatuan duten garrantzia azpimarratu zuen. Konfuzianismoak, oro har, gobernarien aldeko estimu handia bazuen, Mentziok esaten zuen herritarrek jendearen beharrak baztertu eta gogor gobernatzen duen gobernaria baztertzea edo are hiltzea onargarria dela, justiziarekin gobernatzen ez duen gobernaria ez baita jada benetako gobernaria. Halaber, Udaberrietako eta Udazkenetako garaian, gerra justurik ez dela esan zuen.

Menciok «Nekazaritza komunismo primitiboaren» sistema utopikoa proposatzen du, eta sistema horren eragina XX. mendera iritsiko da — batez ere marxisten artean, «Komunismo primitiboaren» bertsio gisa interpretatuko baitute.

## Eragina 
Mentziok egin zuen konfuzianismoaren interpretazioa bertsio ortodoxotzat jo zuten ondoren etorri ziren filosofo konfuzianistek, batez ere, Song dinastiako neokonfuzianistek. Mentzio, garaiko erregeekin egileak izandako elkarrizketak jasotzen dituen lana, Zhu Xik neokonfuzianismoaren pentsamenduen oinarrietako Lau Liburuetatik bat izan zen.

## Mentzio Institutua 
Egungo lehen Mentzio Institutua Xuzhoun (Txinan) sortu zen, 2008an, Jiangsu Normal University, China Zouchheng Heritage Tourism Bureau eta Xuzhou Mengshi Clan Friendship Network-en arteko lankidetzaren arabera. Txinatik kanpoko lehen Mentzio Institutua Universiti Tunku Abdul Rahmanen (UTAR) Kampar Campusean dago, Malaysian, eta 2016an sortu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Konfuzianismo
* Wang Yangming (1472-1529)
* David Hume (1711-1776): filosofo honen naturalismo etikoak Mentzioren oihartzuna erakusten du.

## Kanpo estekak 
* :Mentzio Internet Encyclopedia of Philosophy webgunean.
* :Mentzioren lanak Gutenberg Proiektuan.
Txerepovets

**Txerepovets** () ipar-mendebaldeko Errusian dagoen Vologda oblasteko ibai-portua eta hiririk handiena da. Sheksna ibaiaren ertzean dago, Ribinskiko urtegitik hurbil, Vologdatik 115 km mendebaldera eta Moskutik 375 km iparraldera. 2010ean 312.310 biztanle zituen.

## Historia 
Hiriaren hasiera 1360. urtean bi monjek sortutako monasterioa izan zen, baina mendeetan zehar, merkataritza-, produkzio- eta garraio-gune garrantzitsu bihurtuz joan zen. 1777. urtean Katalina II.a *Handiak* hiri-izendapena eman zion.

## Klima 
## Biztanleria 
## Ekonomia 
Errusiako ipar-mendebaldeko industria-gune garrantzitsua dago Txerepovets hirian (altzairugintza, metalurgia, ontziolak, kimika industria, papergintza); besteak beste, Severstal lantegi siderurgiko handia dago bertan. Industriarekin batera, merkataritza ere garrantzi handikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagdadeko probintzia

**Bagdadeko probintzia** ( *Muḥāfaẓät Baġdād*) Irakeko gobernazioetariko bat da: Bagdad hiriburua eta inguruko eremua hartzen ditu. Denera 734 km²-ko azalera du, eta 2003. urtean 6.400.000 biztanle zeuden. Irakeko probintzia txikiena da eremuz, baina biztanle gehien dituena, hiriburuarengatik.

## Kanpo estekak
Atlas (satelitea)

**Atlas** Saturnoren satelite natural bat da. **Saturno XV** izena ere eman ohi zaio.

## Ezaugarri fisikoak 
Atlasek A eraztunaren kanpo-ertzetik gertu orbitatzen du. Satelite txikia da, 30 bat km-ko diametrokoa.

*Cassini* zundak 2005ean egindako bereizmen handiko argazkiek erakusten dute sateliteak irtengune ekuatorial handi bat duela.

Prometeo sateliteak, nabarmen, eta Pandora sateliteak, maila txikiago batean, Atlasen orbitan eragiten dute. Bi satelite horien orbitak kaotikoak direnez, susmoa dago Atlasen orbita ere kaotikoa izango dela.

2004an, Atlasen orbitan eraztun ahul eta mehe bat aurkitu zen, **R/2004 S 1** behin-behineko izendapena duena.

## Aurkikuntza 
Richard J. Terrile astronomoak aurkitu zuen 1980an, *Voyager 1* zundak Saturnoren ondoan pasatzean bidalitako argazkiak aztertzean. 1980ko azaroaren 13an eman zen aurkikuntzaren berri.

## Izendapena 
Hasieran **S/1980 S 28** behin-behineko izena eman zitzaion, eta 1983an ofizialki eman zioten Atlas izena, mitologia grekoko Atlas titanaren omenez, "bizkarrean baitaramatza eraztunak", Atlas titanak zeruari eusten zion bezala.

## Kanpo estekak
Saladin probintzia

**Saladin probintzia** (, *Ṣalāḥ ad-Dīn*) Irakeko gobernazioetariko bat da. 24.751 km²-ko azalera dauka, eta 2003. urtean 1.146.500 biztanle inguru zeuden. Probintziako hiriburua Tikrit den arren, hiri handiagoa den Samarra ere lurraldean dago.

Probintziaren izena XII. mendeko heroi Saladin-engatik dator, bertako hiriburuan jaio zelako. Probintzia honetan jaio zen Sadam Hussein ere.

## Kanpo estekak
Equisetum arvense

***Equisetum arvense*** *Equisetaceae* familiako landare-espeziea da. Euskaraz **eztainu-belar** eta **azeri-buztan** izenak ematen zaizkio, *Equisetum* generoko beste espeziei bezala.

Landare bizikorra da. Zurtoina errizoma modukoa du, zeina antzua edo ugalkorra izan baitaiteke. Zurtoin ugalkorrak atera eta gero sortzen dira antzuak. Zurtoin antzuak luzeagoak izaten dira, eta adar luzeak (5-50 cm) eta 20 segmenturainokoak izaten dituzte; zurtoin ugalkorrak, aldiz, motzagoak izaten dira, eta zukutsuagoak. Mineraletan aberatsa da: silikatoak (%5-8), potasioa (%1,8), kaltzioa (%1,3), aluminioa, sufrea, magnesioa eta manganesoa

Ipar hemisferioan bizi da. Beharrezkoa du hezetasuna eta, beraz, toki laiotz hezeetan hazten da, erreka bazterretan eta iturri edo putzuetatik hurbil.

Sendagintzan erabiltzen da, propietate diuretikoak dituelako, batez ere; giltzurruneko gaitzak eta harriak sendatzeko baliatzen da, bai eta odoljario eta odol-gorakoen kontra egiteko ere. Garai batean, zainzuriak bezala jaten zituzten azeri-buztanaren zurtoinak, eta espartzuak egiteko ere erabiltzen zuten landarea. Gaur egun, nekazaritza ekologikoan ere baliatzen da, onddo eta izurriteen kontra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Azeri-buztana» Euskal Herritar Medikuntza. Euskalherritarmedikuntza.blogspot.com.es
Mustafa IV.a

**Mustafa IV.a** ( *Muṣṭafā-yi rābi‘*; 1779ko irailaren 8a – 1808ko azaroaren 16a) Otomandar Inperioko sultana izan zen, Abdul Hamid I.a sultanaren eta Ayse Seniyeperver-en semea. Ama zen hezkuntzaren arduradun, baina Mustafak nahiago zuen olgetazko bizitza, ikasketetan aritzea baino.

1807-1808 denbora-tartean izan zen boterean, jenizaroek haren lehengusu Selim III.a boteretik kendu ondoren. Selim III.ak egindako berrikuntza asko abolitu egin zituen, eta aurrerago Selim III.a asasinatzeko agindua eman zuen. Bayrakdar Rousseko paxak Mustafa hiltzeko agindua eman zuen, eta Mahmud II.a, Mustafaren anaia, koroatu zuen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Mendebaldeko Finlandia

|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Hiriburua**
| Turku
|-
|- align=center
| colspan="2" style="background:#ffffff;" | 200px
|-
| style="white-space: nowrap;" bgcolor="#D5DDF5" | **Antolaketa** 
| style="white-space: nowrap;" | 7 eskualde
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Eremua**
| 74.185 km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Biztanleria**
| 1.860.782 (2005)
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Dentsitatea**
| 25,1 bizt/km²
|-
{{#if:{}|
 bgcolor="#D5DDF5"  '***

-
}}
{{#if:{}|bgcolor="#D5DDF5"  **{}**
 {}
-
}}
{{#if:{}|
 colspan="2" align=center 
-
}}
| colspan="2" | 
|}
**Mendebaldeko Finlandia*' (finlandieraz *Länsi-Suomen lääni*), Finlandiako Errepublikak 1997-2009 bitartean izan zuen banaketa administratiboko probintzia edo lurraldeetako bat zen (denera sei probintziatan banatuta zegoen). Turku zen administrazio-hiriburua.

2004. urtean, finlandiarren %35 (1.855.000 lagun inguru) Mendebaldeko Finlandian bizi zen. Probintziako hiririk handienak hauexek ziren: Tampere, Turku, Jyväskylä, Pori eta Vaasa. Hizkuntza nagusia finlandiera den arren, %10ek suediera zerabilen.

## Eskualdeak 
Zazpi eskualde ziren Mendebaldeko Finlandian:

* Hegoaldeko Ostrobothnia (*Etelä-Pohjanmaa / Södra Österbotten*)
* Ostrobothnia (*Pohjanmaa / Österbotten*)
* Pirkanmaa (*Pirkanmaa / Birkaland*)
* Satakunta (*Satakunta / Satakunda*)
* Erdialdeko Ostrobothnia (*Keski-Pohjanmaa / Mellersta Österbotten*)
* Erdialdeko Finlandia (*Keski-Suomi / Mellersta Finland*)
* Jatorrizko Finlandia (*Varsinais-Suomi / Egentliga Finland*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ida-Viruko konderria

**Ida-Viruko konderria** ( edo ''*) Estoniako hamabost konderrietako bat da, eta herrialdeko ipar-ekialdean dago. Konderriko hiriburua Jõhvi da.

2019ko urtarrilean, Ida-Viruko konderriak 136.240 biztanle zituen – hau da, herrialde osoko %10.3a. Mendebaldean Lääne-Viruko konderria, hego-mendebaldean Jõgevako konderria eta ekialdean Errusia (Leningradeko oblasta) ditu. Errusiar gehiengoa duen herrialde osoko konderri bakarra da (%73.1a 2010ean), bigarrena Harju (%28a) izanda.

## Historia 
Estonia sobietarren gobernuaren agintepean egon zen azken aldian Ida-Viruko konderriari *Kohtla-Järve barrutia'' zeritzon, eta bertako hiriburua Kohtla-Järve zen.

## Konderriko gobernua 
Gaur egun, Estoniako konderri bakoitzak gobernadore () bat dauka, gobernu zentralak bost urtetik behin izendatutakoa. Riho Breivel da Ida-Viru konderriko oraingo gobernadorea.

## Udalerriak 
Sei udalerri hiri-eremukoak dira:

* Kiviõli
* Kohtla-Järve
* Narva
* Narva-Jõesuu
* Püssi
* Sillamäe

Hamasei udalerri nekazaritza-eremukoak dira:

* Alajõe
* Aseri
* Avinurme
* Iisaku
* Illuka
* Jõhvi
* Kohtla
* Kohtla-Nõmme
* Lohusuu
* Lüganuse
* Maidla
* Mäetaguse
* Sonda
* Toila
* Tudulinna
* Vaivara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osman III.a

**Osman III.a** (1699ko urtarrilaren 2/3a - 1757ko urriaren 30a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1754tik 1757ra arte.

Mahmud I.aren anaia gazteena eta Mustafa II.aren semea, Edirneko jauregian jaio zen.

Haren agintaldi laburrak alderdi negatibo bat zuen: musulman ez zirenen kontrako intolerantzia geroz eta handiagoa (kristauei eta juduei arropa bereizgarria eta intsigniak eramateko eskatu zitzaien). Istanbulen parte bat erre zuen sutea ere ezagutu zuen.

Osmanek bizitzaren parterik handiena jauregian preso eman zuen, eta sultan egin zutenerako bazituen bere portaeran halako berezitasun batzuk.

Bere aurreko sultanek ez bezala, musika gorroto zuen, eta jauregitik musikari guztiak bota zituen. *Kafes* delakoetan bizita, haremean zegoen jauregiko presondegian alegia, emakumeekiko ezinikusia bereganatu zuen.

Topkapı jauregian, Konstantinoplan, hil zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Babiloniako probintzia

**Babiloniako probintzia** (, *Muḥāfaẓa Bābil*) Irak erdialdeko muhafazah edo probintzia da. 5.603 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.729.666 biztanle zituen 2009an. Hiriburua Al-Hillah da. Lurralde honetan daude antzinako Babilonia hiriaren hondakinak .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verkhoiansk

**Verkhoiansk** (errusieraz: *Верхоянск*) Errusiako hiria da, Ekialdeko Siberian, Sakhako Errepublikakoa (edo beste izen batez, *Jakutiako Errepublikakoa*). Jana ibaiaren ertzean dago, Verkhoiansk mendikatearen eta Txerski mendien artean, Jakutsketik 675&nbsp;km ingurura.

1.311 biztanle zituen 2010ean: Errusian, hiri-izaera dutenetan txikienetakoa da, biztanleriari dagokionez.

## Historia 
1638an, kosakoak lekutu ziren egungo hiriaren 90&nbsp;km hego-mendebalderantz zegoen kokagunean. 1775ean, kokalekua Jana ibaiaren alderantz eraman zuten, zergak errazago biltzekotan. 1817an, hiri-izendapena eman zioten.

1917 arte, politikari atzerriratuen harrera-gunea izan zen. 1922an, hobi komuna egin zuten, Errusiako Gerra Zibilean hildako Armada Gorriko soldaduak lurperatzeko.

## Ekonomia 
Hiriko jardunbide nagusia nekazaritza, abeltzaintza (ganadua, zaldi-aziendak, elur-oreinak) eta larru-salerosketa da. Egurdunak ere badaude. Ibaian lehorreratzeko tokia eraikita dago.

## Klima 
Neguan oso tenperatura hotza egoten da: urtarrilean, batez beste -46,2&nbsp;°C egiten du. Horrenbestez, urteko hozberoetan ere gorabehera handiak daude, uztailean 15,2&nbsp;°C ere egoten direlako. 1892ko otsailaren 7an -69,8&nbsp;°C egon zen, ezagutu duten hotzena; eta beroena, 37&nbsp;°C jasoa dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aedea (satelitea)

**Aedea** (grekoa: Αοιδή ), edo **Jupiter XLI**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Aedea satelite erretrogrado irregular bat da. Txikia da, lau bat kilometroko diametroa du, eta Jupiter orbitatzen du batez beste 23,044 milioi kilometroko distantziatik, 714,657 eguneko orbitatze-periodoarekin, ekliptikarekiko 160º-ko inklinazioarekin, eta 0,6ko eszentrizitatearekin.

## Orbita 
Aedea satelitea Pasifearen taldekoa da, hau da, Jupiterren inguruan modu erretrogradoan planetatik 22.800.000 eta 24.100.000 km bitarteko distantziatik orbitatzen duten sateliteen taldekoa.

## Aurkikuntza 
Hawaiiko Unibertsitateko astronomo-taldeak (S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna, Y. Fernández eta H. Hsieh) aurkitu zuen 2003an. Aurkikuntzaren berri 2003ko martxoaren 4an eman zen, Jupiterren beste sei sateliteren aurkikuntzaren berriarekin batera.

## Izendapena 
Aedea satelite-izena mitologia grekoko Aedea pertsonaian du jatorria; Aedea jatorrizko hiru musetako bat zen, Zeusen alaba.

Hasieran, **S/2003 J 7** izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 2003an lehen aldiz ikusitako Jupiterren zazpigarren satelitea zela. Aedea behin betiko izena 2005eko martxoaren 30ean eman zitzaion, Jupiterren beste 9 sateliterekin batera.

## Erreferentziak 
* IAUC 8087: *Satellites of Jupiter* 2003ko martxoaren 4a (aurkikuntza)
* MPEC 2003-E11: *S/2003 J 1, 2003 J 2, 2003 J 3, 2003 J 4, 2003 J 5, 2003 J 6, 2003 J 7* 2003ko martxoaren 4a (aurkikuntza eta efemerideak)

## Kanpo estekak
Irene urakana

**Irene urakana**, zikloi tropikal suntsigarria, 2011ko abuztuaren bukaeran Karibearen zati handiena eta AEBko ekialdeko kostaldea jo zuena.

2011ko Atlantikoko urakan-denboraldiko bederatzigarren ekaitzaldia izan zen, eta urakan kategoria esleitu zitzaion lehena. Atlantikoko uhin tropikal definitu batetik sortu zen, Antilla Txikien ekialdean. Lehenik, St. Croix uhartean jo zuen lurra, ekaitz tropikal gisa, eta, gero, Puerto Ricon. Uhartea zeharkatzen zuen bitartean, urakanen indarra hartu zuen (1. kategoriakoa). Abuztuaren 24an, Bahamen hego-ekialdea jo eta gero, urakan-garaiko lehen urakan handi (3. kategoriakoa) bihurtu zen Acklins uharteen inguruan. Abuztuaren 27an jo zuen berriz lurra, Ipar Carolinan.

Kalte eta kostu handiak sortu zituen Irene urakanak, besteak beste, berrogeita hamasei hildako.

## Kanpo estekak 
*  Irene urakanari buruzko NASAren informazio-orria
Wasit probintzia

**Wasit** (, *Wāsit*) Irak ekialdeko probintzia da. Kut da hiriburua; gainera, 1976. urtera arte, lurraldeari *Kut probintzia* esaten zitzaion. Irango lurrak ditu mugan. Tigris ibaiaren ibilbidean, Bagdad eta Basora arteko erdibidean dago lurraldea.

## Hiri nagusiak 
* Kut
* Al-Suwaira
* Al-Hai
* Al-Azeeziaya

## Kanpo estekak
Knoxville

**Knoxville** Ameriketako Estatu Batuetako hiria da, Tennessee estatuko Knox konderrikoa. Tennesseeko hirugarren hiri handiena da, Menfisen eta Nashville hiriburuaren atzetik. Knox konderriko egoitza administratiboa bertan dago, eta konderriko hiririk handiena ere bada. Hiriaren izena Henry Knox Estatu Batuetako lehenengo defentsa-idazkariaren omenez ipinitakoa da.

Hiria 1786. urtean sortu zuten. Tennessee estatuko lehenengo hiriburua izan zen Knoxville, hala izendatuta 1796. urtean, Tennessee Estatu Batuetan sartzea onartu zutenean. Hala ere, 1817. urtean hiriburua Murfreesboro hirira aldatu zuten.

Knoxvilleren goitizena *Marmolaren Hiria* da. Izan ere, XX. mendean hainbat marmol-meatze ustiatzen ziharduten, herrialdeko leku askotara banatzeko.

1930eko hamarkadan *Barruko Arroparen Munduko Hiriburua* ere esaten zitzaion Knoxvilleri, orduan hiriko hogei lantegi baino gehiagok ekoizpen horretan zihardutelako. 1950eko hamarkadan lantegiak ixten hasi ziren, eta ondorioz biztanleria %10 inguru murriztu zen.

## Historia 
Knoxville dagoen eremuan lehenengoz Woodland tribua (*oihandarrak*) bizi izan zen, K.a. 1000. urte inguruan. Shawnee eta Creek tribuak ere bizi izan ziren inguruetan, baina ez da ia horien arkeologia-aztarnarik geratu.

XVIII. mendean, bertako indigena bakarrak Txerokiak ziren: lur-eremu hari ematen zioten izena "Shacomage" zen, *Ke urdinaren lekua*. Kolono europarrek nahiko erraz egin zuten aurrera lurralde honetan, Great Smoky Mountains (Mendi Ketsu Handiak) alderantz, baina gerora liskarrak eta borrokak izan ziren kolonoen eta indigenen artean.

Estatu Batuetako Gerra Zibileko zenbait bataila Knoxville inguruan izan ziren: 1863ko Sanders Fortekoa da ezagunena.

1933. urtean, krisialdi latza jasaten ari zirenean, Estatu Batuetako gobernuak Tennesseeko Autoritatearen buruzagitza Knoxvillen ipini zuen, lanpostuak sortzekotan.

## Klima 
Hirian klima subtropikal hezea daukate: udan bero egiten du, eta eguraldi hezea daukate; neguan orokorrean hotza egiten du. Knoxvillen jaso duten tenperatura beroena 41&nbsp;°C-koa da, eta hotzena -31&nbsp;°C-koa.

## Ekonomia 
Estatu Batuetako erdigunean eta bi autobide handiren ondoan kokatuta dagoenez, Knoxvillen industria eta diru-iturri asko dago.

## Hezkuntza: Unibertsitateak 
ezkerrera|thumb|Tennesseeko Unibertsitatea
Tennesseeko Unibertsitateko egoitza nagusia Knoxvillen dago; famatuak dira *Vols* deritzen bertako kirol-taldeak. Hirian badaude unibertsitate-egoitza gehiago ere:

* Fountainhead Teknologia Unibertsitatea
* ITT Technical Institute
* Johnson Unibertsitatea
* Knoxville Unibertsitatea
* Pellissippi Unibertsitatea
* Hegoaldeko Unibertsitatea

## Kanpo estekak 
* Knoxvilleko webgune ofiziala
* Hiriko webgunea
* Knoxvilleko berriak
## Erreferentziak
Lausanako Hitzarmena

thumb|250px|Lausanako Hitzarmena sinatzea
**Lausanako Hitzarmena** (frantsesez: *Traité de Lausanne*) gaur egungo Turkiako mugak ezarri zituen bake-hitzarmena izan zen. Greziako Erresumak, Turkiak eta Lehen Mundu Gerrako Aliatuek Suitzako Lausanan sinatu zuten 1923ko uztailaren 24an. Izenpetu baino lehen, Lausanako bake-konferentzia egin zuten: 1922ko urrian hasi zen, 1923ko otsailean eten egin zuten, euren arteko eztabaidengatik, eta apirilean berriz ekin zioten.

## Ezaugarriak 
Sinatzaile nagusiak İsmet İnönü turkiarra eta Greziako Eleftherios Venizelos izan ziren. Besteak beste, muga eta jabetza berriak ezarri zituzten, eta biztanleriaren trukea ere hitzartu zuten (Turkiako grekoak Greziara bidali zituzten, eta Greziako turkiarrak Turkiara, salbuespenak salbu).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hitzarmenaren testua (ingelesez)
Boeing 767

**Boeing 767** motor biko eta fuselaje zabaleko hegazkin komertziala, Boeing enpresak egidakoa. Bidaiarien hegazkinek, modeloaren arabera, 181-375 pertsona eraman, eta 5.200-6.590 itsas milia (9.400-12.200era km) egin ditzake.

Boeing 767ren zerbitzu komertziala 1982an hasi zen. 1.039 Boeing 767 eskatu dira, eta 2011ko otsailera arte 1000 entregatu dira. 2008ko kopuruen arabera, horietatik 862 martxan daude 48 aire-konpainia desberdinetan.

Boeing 767ren 300 eta 300ER hegazkin-sailak *blended winglets* delakoekin hornitzen ari dira, autonomia hobetzeko eta kontsumoa gutxitzeko. American Airlines aire-konpainia izan da *blended winglets* hauek erabiltzen lehena, N389AA matrikuladun hegazkinetan. Zama-garraioko airelinea batzuk ere hasi dira hegazkinak *blended winglets*ekin hornitzen (DHL eta LAN Cargo, adibidez).

## Aldaerak 
* Boeing 767-200 (1978)
* Boeing 767-200ER (1984)
* Boeing 767-200ER
* Boeing 767-200SF ER
* Boeing 767-300 (1983)
* Boeing 767-300ER (1986)
* Boeing 767-300ERF (1995)
* Boeing 767-400ER (2000)
* Boeing E-767
* Boeing KC-767
* Boeing E-10MC2A

## Istripuen laburpena 
(2005 urtera arte)
* Krosko-galtzeak: 6, guztira 568 hildako.
* Bestelako istripuak: 2, guztira 0 hildako.
* Bahiketak: 5, guztira 282 hildako.

## Ikus ere 
* Boeing 757
* Boeing KC-767
* Boeing E-767
* Airbus A300
* Airbus A310
* Airbus A330-200
* Boeing 787
* Ilyushin Il-96
 
## Kanpo estekak 
*  Boeing 767 hegazkin-familiari buruzko ezaugarriak
*  Boeing 767-200 hegazkinen historia eta argazkiak
*  Planemad.net - Boeing 767en produkzio-zerrenda
Mitsubishi

Japoniako konpainia handienetakoa da. 1870eko maiatzaren 13an fundatu zuen Yatarō Iwasakik, samurai familia bateko semeak. Japonia gizarte industrializatua bilakatzeko paper garrantzitsua bete zuen. Hasieran itsasoko garraioan aritu zen. Mitsubishiren markak eta izenak "hiru diamante" adierazten dituzte. Bere izena "mitsu"-tik, hiru, eta "hishi"-tik, triangelu-formako uretako gaztainak, dator. Gaur egun, deszentralizatutako konpainien partzuergo bat da.

## Historia 
1873an Mitsubishi Shokai izenez bataiatu zuten konpainia. Bere fundatzailearen bultzadari esker Japoniako partzuergo boteretsuenetakoa bilakatuko zen.

XIX mendearen bukaeran, konpainiak (berak bakarrik Japoniako itsasoko garraioaren erdia sortuko du) hiru entitate sortuko dituen dibertsifikazio prozesu bat hasiko du:

* *Mitsubishi Bank*, 1919an fundatutako bankua. 1996an Tokioko Bankuarekin fusionatu ostean, taldea Japoniako banku garrantzitsuena bihurtu da.
* *Mitsubishi Corporation*, 1893an fundatua, taldeko barne finantziaziorako erabiltzen da.
* *Mitsubishi Heavy Industries* taldearen industria-jarduerak barne hartzen ditu. Honela banatzen da:
** *Mitsubishi Motors* 4. automobil-eraikitzaile japoniarra.
** *Mitsubishi Atomic Industry*, energia nuklearrean aritzen da.
** *Mitsubishi Chemical*, kimikako enpresa japoniar handiena.

Taldeko elkarteek Mitsubishi izena ez daramaten filial eta kontratu ugari dituzte. Adibidez, telekomunikazioetako sateliteen operadore japoniarra, *Space Communications Corporation* Mitsubishiko hainbat elkartek osatzen dute nahiz eta izen hori ez eraman.

Bigarren Mundu Gerra amaitzean, Japonia Ameriketako Estatu Batuek okupatzen dute. MacArthur jeneralak gobernatzen du herrialdea. Estatu Batuek partzuergoak kendu nahi dituzte, gerra piztu zuten bultzatzaile nagusitzat dituztelako eta horietatik bat Mitsubishi bera zen. Arrazoien artean gerrarako armada japoniarrarentzat nahiko material ekoiztu izana dago, ehiza-hegazkin entzutetsua, Zero, *kamikaze* pilotuena, barne.
 
1946ko irailaren 30ean Estatu Batuetako administratzaileek taldearen disoluzioa dekretatzen dute, eta bateratzeko berariazko debekua ezartzen dute. Hala ere, astiro, han-hemenka, taldeko antzinako enpresen artean hurreratzeko eta berriz batzeko pausoak ematen dira.

Mitsubishi taldeko elkarteak tradiziozko enpresatzat hartzen dira, gama altuko ondare eta zerbitzuen ekoizleak. Orokorrean markaren irudia asko zaindu eta administrazio ezberdinentzat lan egiten dute.

## Mitsubishi taldeko enpresak 
Web ofizialetik (2005eko abuztuko datuak):

* Asahi Glass Co., Ltd.
* Mitsubishi Materials Corp. Nippon Oil Corp.
* Mitsubishi Chemical Corp.
* Mitsubishi Motors Corp.
* Nippon Yusen Kabushiki Kaisha
* Mitsubishi Corporation
* Mitsubishi Paper Mills, Ltd.
* P.S. Mitsubishi Construction Co., Ltd.
* Mitsubishi Electric Corp.
* Mitsubishi Plastics, Inc.
* Tokio Marine & Nichido Fire Insurance Co., Ltd.
* Mitsubishi Estate Co., Ltd.
* Mitsubishi Rayon Co., Ltd.
* Mitsubishi compró parte de Hyundai Motors.
* Mitsubishi Pencil Co.

## Kanpo estekak 
* Mitsubishiren web ofiziala
Ann Arbor

**Ann Arbor** Estatu Batuetako hiria da, Michigango estatukoa, Washtenaw konderriko hiri nagusia, eta Michigan osoko zazpigarren handiena.

Ann Arbor 1824. urtean sortu zuten John Allen eta Elisha Rumsey lurren espekulatzaileek: gobernuari lurrak 800 dolarren truke erosi zizkioten; hiriko trazadura Wayne konderriko erregistroan sartu zuten, "Annarbour" izenarekin.

Ann Arbor-en dago Michigan Unibertsitatearen egoitza, 1839. urtean bertan kokatu zutenetik, eta hiriaren ekonomia, biztanleria eta kultura horren inguruan garatutakoa da. Izan ere, Unibertsitatearen inguruan 30.000 lanpostu inguru daude, 12.000 zentro medikuan. Unibertsitatearen ikerketa-jarduerak lagunduta, goi mailako teknologiako enpresak ere hirian kokatuta daude; horrek ekonomiaren hazkundeari eta kultura eta bizitza-mailari laguntzen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak