open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1963ko Bost Nazioen Txapelketa

**1963ko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita hamalaugarren ekitaldia izan zen (guztira 69.a). 1963ko urtarrilaren 12an hasi eta martxoaren 23an bukatu zen. Ingalaterra izan zen txapelduna.

## Txapelketa 
### Partehartzaileak 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Ingalaterra** ||**7**||4||3||1||0 || 29 || 19 || +10
|- 
| 2 ||align=left|  Frantzia ||**4**||4||2||0||2 || 40 || 25 || +15
|- 
| 2 ||align=left|  Eskozia ||**4**||4||2||0||2 || 22 || 22 || 0
|- 
| 4 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**3**||4||1||1||2 || 19 || 33 || -14
|- 
| 5 ||align=left|  Gales ||**2**||4||1||0||3 || 21 || 32 || -11
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1963 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Jokin Otamendi

**Jokin Otamendi Azurmendi** (Donostia, Gipuzkoa, 1941eko martxoaren 10a) gipuzkoar abokatu eta legelaria da.

Gaur egun Aranzadi Zientzia Elkarteko presidentea da.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean. Kutxako Administrazio Kontseiluko idazkaria izan zen. Kutxako Artxibo Historikoaren sortzailea da. Donostiako Amasorrain Ikastolako zuzendari eta lehendakaria izan zen.

Gaur egun Aranzadi Zientzia Elkarteko presidentea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oin-ohar

thumb|311x311px|Oin-ohar bat paperezko idazlan batean.
thumb|311x311px|Oin-ohar baten adibidea, testu elektroniko batean.
**Oin-ohar** edo **oin ohar** bat orrialdearen behealdean agertzen den ohar bat izan ohi da, beste oin-ohar batzuekin batera idazten dena; oin-oharrak normalki zenbakien bidez ordenatuta ageri dira. Batzuetan oin-oharrak, kapitularen bukaeran jartzen dira, eta beste batzuetan, liburuaren azken orrietan. Azken kasuan "amaierako oharrak" direla esaten da. Testu elektronikoetan, baliteke oharra iztukatua egotea eta pantailaratu ahal izateko beharrekoa izango da kurtsorea zenbaki edo seinalatutako testu gainetik pasatzea edo klik egitea. Kasu horretan, ohar bat dela esango dugu, baina funtzioa eta helburua berdinak dira.

Oin-oharren helburu orokorrak hiru hauetan laburbil ditzakegu: testua gehiegi ez zamatzea, zeharkako argudio edo adibideka ematea eta erreferentzia bibliografiako edo aipamenak sartzea. Testu barruan, oharra bere deiaren bidez identifikatuko duzu, . gorago esan bezala Deia zenbakitxo bat izaten da eta horren erreferentzia orrialdearen beheko aldean agertuko zaizu.

Amaierako testu osoaren atzeko aldean, bibliografiaren aurretik, idazten dira. Informazio eta iruzkin luzeagoak egiteko aukera emango dizute.

Tipografiaren ikuspegitik, oin-oharra testuarena baino txikiagoa den gorputz (dimentsio) batez idazten da, eta ohar-dei baten bidez adierazten da: izartxo bat, zenbaki bat, letra edo beste edozein zeinu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia

**Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia (MAAT)**, portugesez **Arte, Arkitektura eta Teknologia Museoa** Lisboako museo bat da. 2016ko azaroan inauguratu zen, Tajo ibaiaren ertzean Belem auzoan. 

Bi eraikinek osatzen dute MAAT, eraikin berri bat Amanda Levete arkitektoak diseinatua, eta harekin konektaturiko Central Tejo delako zentral elektriko zaharra, zeina Elektrizitatearen Museo izana den urteetan (*Museu da Electricidade*). Vladimir Djurovic arkitekto libanoarrak diseinatutako paisaia-proiektu batek konektatzen ditu bi espazioak.

Proiektuaren sustatzailea eta MAATren jabea Fundação EDP fundazioa da, Portugalgo Energias de Portugal, SA enpresa talde ohiarena dena.

## Funtzioa 
Museoak aurkikuntzak, pentsamendu kritikoa eta nazioarteko elkarrizketarako espazioa eskaini nahi du arte garaikidearen, arkitekturaren eta teknologiaren diziplinen arteko bidegurutzean.  Hortaz, artista, arkitekto eta pentsalari garaikideei buruzko Portugalgo zein nazioarteko erakusketak erakusten dira xede eta adin talde guztientzako. Bereziki, erakusketak Portugalgo arte modernoan espezializatutako Fundação EDP fundazioaren arte bilduman oinarrituta hornituta daude.

## Eraikin berritzailea 
Amanda Levete arkitekto britainiarrak diseinatutako egitura 2017ko martxoan amaitu zen.  Fatxada kurbatu, luzanga eta obalatua 14.936 teila distiratsuz osatuta dago, partzialki hiru dimentsiotan, uretan etengabe aldatzen ari den argi distiratsuaren aurrean erreakzionatzeko diseinatuta daudenak.  Euskarririk gabeko erdiko gela, "Galeria obaloa", altzairuzko eraikuntza batek ahalbidetzen duen altzairu erraldoiaren azpian dago.

Tajoren bokalean dagoen olatu itxurako eraikinak itsas-ibilbidea gogorarazten du. Bertatik hiriaren bista ikusgarriak eskaintzen ditu eraikinak halaber.  Proiektuak gutxi gorabehera 3.000 metro koadroko erakusketa-espazio eta 7.000 metro koadroko espazio publikoa hartzen ditu.  20 milioi euro inbertsioarekin helburua izan du museoak interes publikoa Belem auzo historikora itzultzeko eta berau biziberritzeko.

12 m-ko altuera baxua dela eta, MAAT erazopen handirik gabe inetgratzen da Belém auzoan, bertako eraikin historikoak ilundu gabe. 

## Iruditegia

File:MAAT (52130261383).jpg|Tajo ibaiaren ondoan, olatu forma.
File:Washing the museum glasses - An unusual perspective -Colour version- (50247948521).jpg|Eraikinaren kristalak garbitzen.
File:The MAAT (34140598234).jpg|Central Tejorekin konexioa.
File:Lisboa elektrownia Central Tejo 2.jpg|Central Tejo, gero Elektrizitatearen Museoa, orain MAAT-ekin lotua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lillian Walker

thumb|*The Man Behind the Curtain* filman (1916).
** Lillian Wolke** , ezagunagoa **Lillian Walker** gisa (1887ko apirilaren 21a-1975eko urriaren 10a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema mutuaren emakume aktore ospetsua izan zen. 171 filmetan agertu zen, 1909tik 1934ra, gehienak laburmetraiak. 1918an, bere ekoiztetxea sortu zuen, Lillian Walker Pictures Corporation, protagonista izan zen filmak egiten jarraitzeko. Baina bakarra iritsi zen, *The Embarrassment of Riches* (1918), eta W. W. Hodkinson Corporation-en bidez jaurti zuten. Walker Trinidaden hil zen, 1975ean.

## Filmografia 
* *C.Q.D.; or, Saved by Wireless; a True Story of the Wreck of the Republic* (1909)
* ''Love's Awakening* (1910)
* *A Tale of Two Cities* (1911)
* *The Wild Cat Well* (1911)
* *A Widow Visits Springtown* (1911)
* *The Inherited Taint* (1911)
* *The Show Girl* (1911)
* *Teaching McFadden to Waltz* (1911)
* *In the Arctic Night* (1911)
* *The Second Honeymoon* (1911)
* *The Prince and the Pumps* (1911)
* *A Friendly Marriage* (1911)
* *The Willow Tree* (1911)
* *Cherry Blossoms* (1911)
* *The Tired, Absent-Minded Man* (1911)
* *The Wager* (1911)
* *By Way of Mrs. Browning* (1911)
* *Their Charming Mama* (1911)
* *The Husking Bee* (1911)
* *Testing His Courage* (1911)
* *Alma's Champion* (1912)
* *Caught in the Rain* (1912)
* *Tom Tilling's Baby* (1912)
* *Winning Is Losing* (1912)
* *The Hobo's Redemption* (1912)
* *Stenographers Wanted* (1912)
* *The Diamond Brooch* (1912)
* *Cinderella's Slipper* (1913)
* *One Can't Always Tell* (1913)
* *Our Wives* (1913)
* *Love, Luck and Gasoline* (1914)
* *Miss Tomboy and Freckles* (1914)
* *Hearts and the Highway* (1915)
* *Mrs. Dane's Danger* (1916)
* *The Man Behind the Curtain* (1916)
* *The Princess of Park Row* (1917)
* *The Grain of Dust* (1918)
* *The Better Wife* (1919)
* *The Joyous Liar* (1919)
* *The $1,000,000 Reward* (1920)
* *A Woman of No Importance* (1921)
* *The Woman God Changed]]* (1921)
* *Love's Boomerang* (1922)
* *Pusher-in-the-Face* (1929)
* *Broadway Gossip No. 3* (1932)
* *Enlighten Thy Daughter'' (1934)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Junior Bita

**Wibuala Junior Bita Bueto** (Adzopé, Boli Kosta, 2005eko ekainaren 8a), **Junior Bita** izenez ezaguna, futbolari Bilbotarra da. 

## Biografia 
Erdilari gisa jokatzen du Athletic Cluben, nora
Santutxutik heldu zen. Boli Kostan jaio zen bertan bere familia erbesteratuta baitzegoen bere aitak pairatutako pertsekuzioarengatik. 2006an Teodoro Obiang diktadorearen aginduei jarraiki, bere aita hil zuten. Ekuatore Gineako gurasoengandik eta Euskadin hazitakoa, espainiar-ekuatoginear nazionalitate bikoitza du. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen.  Baina apirilean sufritutako belauneko lesio larri baten ondorioz ia denboraldi osoa jokatu ezinik egon zen. 2025eko udan talde zurigorriak NK Kustošija bigarren mailako talde kroaziarrera saldu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Soccerway
Silicon Valley Bank

**Silicon Valley Bank** (**SVB**) Santa Claran (Kalifornia) egoitza duen banku komertziala izan zen. SVB Estatu Batuetako 16. bankurik handiena zen 2023ko martxoaren 10ean porrot egin zuenean, eta Silicon Valley-ko bankurik handiena gordailuen arabera.  SVB Financial Group banku holdingaren filiala zen.  Estatuko banku gisa, Kaliforniako Finantza Babesteko eta Berrikuntzako Departamentuak arautu zuen eta Erreserba Federaleko Sistemako kide zen. 

2023ko martxoaren 10ean, porrot egin zuen bere gordailuen banku-izu baten ostean. Bere estatuko erregulazio agentziak bere gutuna baliogabetu zuen eta negozioa ordainsarietara transferitu zuen Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) AEBetako historiako bigarren banku porrot handienan .  Aseguratutako gordailuak FDIC-ek sortutako banku berri batera eraman ziren, **Santa Clarako Gordailuen Aseguruaren Banku Nazionala** izenekora, SVBren bulego ohietatik funtzionatzen duena. 2022ko abenduko erregulazio-espedienteek gordailuen % 85 baino gehiago asegururik gabe zegoela kalkulatu zuten,  eta FDIC-k esan zuen gordailu horiek dibidendu bereziekin estaltzen hasiko zela egunotan, SVBren aktiboak likidatu ahala.   

Bankuak 13 herrialde eta eskualdetako bulegoetatik funtzionatzen zuen: Kanada (Toronto), Kaiman Uharteak (Kaiman Handia), Txina (Beijing, Shanghai, Shenzhen), Hong Kong, India (Bangalore), Irlanda, Israel (Tel Aviv), Suedia (Stockholm), Erresuma Batua, Estatu Batuak, Danimarka (Kopenhage), Alemania (Frankfurt) eta Europar Batasuneko beste herrialde batzuk. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magic Tour Highlights

***Magic Tour Highlights*** Bruce Springsteen musikari estatubatuarraren hirugarren EP da hau. Columbia Records konpainiak zabaldu zuen, 2008ko uztailan. 

## Historia 
Magic albumaren aurkezpen-biran iTunes denda digitalean argitaratu zen. Honako musikarien laguntza izan zuen: Alejandro Escovedo, Tom Morello eta Roger McGuinn, «Always a Friend», «The Ghost of Tom Joad» eta «Turn! Turn! Turn!» abestietan hurrenez hurren. «4th Of July, Asbury Park (Sandy)» abestia, bestetik, E Street Bandekin Danny Federicik egin zuen azken kontzertuetatik atera zen, Indianapolisen, martxoaren 20an. urte bereko apirilaren 17an melanoma baten ondorioz hil zen Federici. 

Albumaren etekinak Danny Federici Melanoma Fund fundaziorako izan ziren.

## Abestiak 
* «Always a Friend» (Houston (Texas), 2008/04/14). Egileak: Alejandro Escovedo, Chuck Prophet	
* «The Ghost of Tom Joad» (Anaheim (Kalifornia), 2008/04/07). Egilea: Bruce Springsteen	
* «Turn! Turn! Turn!» (Orlando (Florida), 2008/04/23). Egilea: Pete Seeger	
* «4th Of July, Asbury Park (Sandy)» (Indianapolis (Indiana), 2008/04/20). Egilea: Bruce Springsteen

## Parte-hartzaileak 
* Roy Bittan: piano
* Clarence Clemons: saxofoi eta perkusioa
* Charlie Giordano: organua
* Nils Lofgren: gitarra eta koroak
* Bruce Springsteen: gitarra eta ahotsa
* Garry Tallent: baxu
* Soozie Tyrell: biolin eta koruak
* Steve Van Zandt: gitarra eta koruak
* Max Weinberg: bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupi Kaur

**Rupi Kaur** (Punjabi, 1992ko urriaren 4a) Kanadako poeta, idazle eta aktibista feminista da, Indian jaioa. Bere lehenengo poemak Instagram plataforman publikatu zituen. Hiru poema liburu publikatu ditu, non, besteak beste, emakumeen aurkako biolentzia, maitasuna, dolua, identitatea eta migrazioa gaiak jorratzen ditu. 

## Liburuak 
**Milk and Honey* (2014)
**The Sun and Her Flowers* (2017)
**Home Body* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rupi Kaur: The Poet Every Woman Needs to Read, The Huffington Post
* :https://www.theguardian.com/books/2016/aug/26/rupi-kaur-poetry-canada-instagram-banned-photo Elkarrizketa *The Guardian* egunkarian.
* :A poet and rebel: How Insta-sensation Rupi Kaur forced her way to global fame, *Hindustan Times*
* :http://ew.com/books/2017/10/13/instagram-sensation-rupi-kaur-doesnt-have-social-media-on-her-phone/ *Entertainment Weekly* aldizkarian elkarrizketa.
Clavaria fumosa

***Clavaria fumosa*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da. Balio gastronomiko oso txikia du.

Sinonimoak: *Clavaria striata*, *Clavaria fumosa var. striata*, *Clavaria fragilis var. fumosa*, *Clavaria fragilis var. striata*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Faszikulatua, flexuosoa, hauskorra, oinarrian elkartutako 6 eta 10 cm bitarteko garaiera duten borra  askok osatua. Kolore askotarikoa da: gris-arrexka zurbila, hori-amatista, larruaren antzekoa, azkenean fuliginosoa bihurtzen da. Forma hau izan daiteke: zilindrikoa, klabiformea edo fusiformea.

**Haragia:** Zuria, hauskorra eta barnehutsa.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik eta borra, Iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik.

## Jangarrirtasuna 
Oso jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
Espezie bitxi hau aurkitzeko zortea izanez gero, ez da erraza beste *Clavaria* batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Espezie urri hau udazkenean ateratzen da leku zabaletako belarretan, larreetan edo basoetatik gertu dauden goroldioetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Brasil, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Papua Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Clavaria fumosa* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arun uhartea

**Arun uhartea**,  eta , Bretainiako Aulne eta Le Faou ibaien elkargunean dagoen uharte bat da, Bresteko arradan, Finistère departamentuko Rosnoën udalerrian.
Mirella Latorre

**Mirella Latorre Blanco** (1919ko martxoaren 26a - 2010eko ekainaren 10a) txiletar irrati eta telebistako aktorea izan zen.

## Biografia 
Mariano Latorreren alaba –idazle ospetsua, Txileko *kriollismoaren* aita eta Literatura Sari Nazionalaren irabazlea– eta Virginia Blancoren alaba, Mirella Latorre 1940ko hamarkadan egin zen ospetsua irrati-dramei esker, ospea telebistara igarotzean sendotu zena, 1960ko hamarkadaren hasieran. 

Bi seme-alaba izan zituen bere lehen senarrarekin, , Txileko Kazetarien Elkartearen sortzailea. Bere bigarren senarra ere kazetaria zen, , 1973ko irailaren 11n La Moneda jauregian hil zen Augusto Pinochet jeneralak Salvador Allende sozialistaren aurka zuzendutako estatu kolpean.

Mirella Latorrek erbestera joan behar izan zuen; Frantziara bidaiatu zuen lehenik eta Kubara gero, eta han telebistan lan egin zuen. Tele Rebelde katean *Conversando con Mirella Latorre* programa aurkeztu zuen 1976tik 1987ra 
1991n Txilera bidaiatzen hasi zen, eta 1995ean behin betiko kokatu zen. Azken sei urteetan zahartzaroko dementzia izan zuen. Orokorrean osasun onean zegoen, eta jendea ezagutzen ez zuen arren, "oso pozik zegoen beti", gogoratu zuen bere lagunak eta orduan  zuzendari exekutiboak, Patricia Espejok 2010ean. Bihotzekoak jota hil zen 10:00etan  Santiagon 2010eko ekainaren 10ean, 91 urterekin. Bere gorpuzkiak, bigarren senarrarenak bezala, Parque del Recuerdoko hilerrian daude. 

## Irrati ibilbidea 
1936ko udan, Pedro de la Barrak aurkitu zuen Mirella Latorre, eta Institutu Pedagogikoko antzerki lantegirako kontratatu zuen. Tailer hori gero Txileko Unibertsitateko  bihurtu zen .

1940ko hamarkadan, Latorrek ospea lortu zuen hainbat irratsaiotan parte hartzeari esker, gehienak  aktorearekin batera. Euskarri horretan egin zuen lehen lana Radio del Pacífico-n izan zen. Geroago Corporación, Minería eta Cooperativa irratietan egongo zen.

Jorge Inostrosak idatzitako *Adiós al Séptimo de Línea* irratsaio ospetsuan Leonora antzezteagatik ere ezaguna zen (gero  idatziko zuena). ). 

Latorrek jendaurreko azken emanaldia  emititzen duen *La epopeya final de Salvador Allende* irratsaioan izan zen, 2003an. 

## Telebistako ibilbidea 
Mirella Latorre telebistako programen aurkezle gisa ere aritu zen komunikabidearen lehen urteetan Txilen.  1961ean Canal 13-n sartu zen. Hamarkada erdialdean Canal 9ra joan zen, eta han emakumeei eskainitako hainbat programa aurkeztu zituen, hala nola, *Mireya 14 1/4*  eta *Mundo femenino*. 1967an Canal 13ra itzuli zen, eta  filmean (Txileko lehen telenobelatzat hartua) parte hartu zuen, eta arratsaldeko *Pasado meridiano* (1968) programa aurkeztu zuen. Gainera, Txileko lehen albiste-irakurletako bat izan zen Canal 13-ko gaueko albistegiaren anfitrioi gisa.

1971n, Mirella Latorre Televisión Nacional de Chile (TVN) sartu zen, eta bertan eguerdiko *Almorzando con Mirella* programa aurkeztu zuen, gero *Buenas tardes Mirella* izango zena, estatuko katearen lehen urteetako saio gogoangarrienetako bat.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opsariichthys

***Opsariichthys*** animalien generoa da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

## Espezieak 
* *Opsariichthys bea* T. T. Nguyen, 1987
* *Opsariichthys bidens* Günther, 1873
* *Opsariichthys dienbienensis* V. H. Nguyễn & H. D. Nguyễn, 2000
* *Opsariichthys evolans* (D. S. Jordan & Evermann, 1902)
* *Opsariichthys hainanensis* Nichols & C. H. Pope, 1927
* *Opsariichthys hieni* T. T. Nguyen, 1987
* *Opsariichthys kaopingensis* I. S. Chen & J. H. Wu, 2009
* *Opsariichthys pachycephalus* Günther, 1868
* *Opsariichthys songmaensis* V. H. Nguyễn & H. D. Nguyễn, 2000
* *Opsariichthys uncirostris* (Temminck & Schlegel, 1846) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hlohovec (Eslovakia)

**Hlohovec** Eslovakiako udalerri bat da, Hlohoveceko barrutian kokatuta. 64,12 km²ko azalera du eta 21715 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia 
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.

## Demografia 
### Bilakaera demografikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Darien eskema

**Darien eskema** edo **plana** Eskoziako Erresumako inbertsoreek babestutako kolonizazio saiakera bat izan zen, porrotean amaitu zena. Helburua Panamako istmoan dagoen Dariengo golkoan *Kaledonia Berria* ezartzea zen, aberastasuna eta eragina lortzeko, 1690eko hamarkadaren amaieran. Dariengo golkoan kokatutako koloniak, Ozeano Barea eta Atlantikoa lotuko zituen lurreko ibilbide bat ezarri eta bide hori kudeatzean zetzan plana. Sustatzaileek bazekiten Balboak Ozeano Barea lehen aldiz istmoa Darienetik zeharkatu ondoren gertatu zela.

Eremua kolonizatzeko saiakera ez zen ondo atera; parte-hartzaileen % 80 baino gehiago urtebeteko epean hil ziren eta asentamendua bi aldiz utzi zuten bertan behera. Hondamendiari buruzko azalpen asko daude. Proposatu diren porrotaren arrazoien artean daude plangintza eta hornikuntza eskasa; lidergo zatitua; merkaturatutako produktuen eskaririk eza, Ingalaterrako merkataritza-blokeo baten ondorioz; gaixotasun tropikalen epidemia suntsitzaileak; Ekialdeko Indietako Konpainia Ingelesaren eta Ingalaterrako gobernuaren arteko lankidetza arrakastatsua, hura zapuzteko; eta Espainiako Inperioaren erantzun militarra zein izango zen aurreikuspen eza. Azkenean, 1700eko martxoan utzi zuten, Espainiako indarren setio baten ondoren, portua ere blokeatu zieten.

Eskoziako Konpainiak Eskozian zirkulatzen zuen diru guztiaren % 20 inguru babesten zuenez, porrotak finantza-hondamenean utzi zuen Eskozia Behe Lurretan. Hori faktore garrantzitsua izan zen Batasun Aktarekiko erresistentzia ahultzeko (1707an amaitua). Eskoziako botere ekonomikoak Ingalaterrarekin aliantza babestu zuen, botere ekonomiko handiago baten parte izateko eta euren zorra kitatzeko. Dariengo kolonia eraiki zen lurraldea gaur egungo Guna Yala lurraldean dago, Guna herria bizi den lurralde indigena autonomo batean.

Espedizioak "Karramarroaren uhartearen" (egungo Vieques, Puerto Rico) subiranotasuna ere hartu zuen 1698an, baina ez zuten mantendu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Günzburg

**Günzburg** Alemaniako Bavaria estatu libreko Suabiako eskualde administratiboko hiria da. Günzburg Günzburg barrutiaren hiriburua da. Günz ibaia Danubiora isurtzen den lekuan dago. 

## Historia 
Hiria erromatarrek sortu zuten 70eko hamarkadan. K.a. "Guntia" gaztelu gisa, Danubioko muga defendatzeko. Erromatar Inperioaren amaieran alemaniar herriaren lurraldea zen. Erdi Aroan, Habsburgo Etxearen inperioaren zati zen, Presburgoko Ituna arte, handik aurrera Bavariakoa zelarik. Günzburgen izena Parisko Garaipen Arkuan grabatuta dago, Napoleonen bataila bat gogoratzeko.

## Ondare arkitektonikoa 
Günzburgeko monumenturik interesgarrienak, alde zaharretik aparte, 1736 eta 1741 artean eraikitako eliza (Frauenkirche) eta Reisenburg gaztelua dira, Habsburgoko Etxeak gaur egun Alemania den tokian eraikitako gaztelu bakarra. Legoland jolas-parkea, ia osorik Legoko blokeekin eraikia, hiritik kilometro gutxira dago. 

## Pertsonaia ospetsuak 
Hiri hau oso ospetsua da Josef Mengele naziaren jaioterria zelako, Peronen gobernuak Argentinan errefuxiatutako gerra kriminal ohia.

## Auzoak 
* Deffingen
* Denzingen
* Leinheim
* Nornheim
* Reisensburg
* Riedhausen
* Wasserburg

## Iruditegia 

Fitxategi:Guenzburg germany 1918.jpg|Günzburg 1918aren inguruan.
Fitxategi:Guenzburg Kuehturm.jpg|Alde Zaharreko dorrea.
Fitxategi:Katholische Kirche St. Erhard in Günzburg-Nornheim.JPG|Eliza katolikoa.
Fitxategi:Guenzburg Frauenkirche Altar.jpg|Elizaren aldarea.
Fitxategi:Legoland_de_Entrance.jpg|Legoland sarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalerriaren webgune ofiziala.
* :Legoland parkearen webgune ofiziala.
Gracias a Dios lurmuturra

**Gracias a Dios lurmuturra** Erdialdeko Amerikan dagoen lurmuturra da, Karibe itsasoko kostan, Honduras eta Nikaragua artean, Coco ibaiaren bokalean, eta bi herrialdeen arteko muga da. Nikaraguak ipar-ekialdera begira dagoen triangelu isoszelearen forma duenez, mutur horrek erpin hori osatzen du, Hondurasko ekialdeko muturra bezalaxe.

## Historia 
Hala deitu zuen Kristobal Kolonek, hura bisitatu zuen lehen europarrak, 1502ko irailaren 12an, ekaitz baten aurrean babesa eman baitzion (Ipar Atlantikoko urakanen garaia zen). Tradizioaren arabera, Kolonek honako esaldi hau esan zuen: «Eskerrik asko Jainkoari *sakontasun* horietatik atera ginelako», hiru karabelak astiro astindu baitzituen urakanak bi astez, eta lurmutur hori igarotzean, ekaitza baretu egin zen; beraz, eskerrak eman zizkioten Jainkoari hondamenditik bizirik ateratzean, Fernando Colónek kontatu zuen bezala, Almirantearen semeak.

Lurmuturretik itzuli aurreko lurraldeari Honduras (sakontasun) izena jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herri-lanak

[thumb|Garraioetako azpiegiturak, [Guizhou probintziaren banaketa administratiboa|Guizhoun, Txinan. ]]
**Herri-lanak** edo **obra publikoak** azpiegitura-proiektuen kategoria zabal bat dira, gobernuak edo erakunde politiko lokalek finantzatu eta eraikiak, josteta aisialdirako, lanerako eta, oro har, komunitatearen osasun eta segurtasunerako. Herri-lanek barne hartzen dituzte eraikin publikoak (udal-eraikinak, eskolak eta ospitaleak), garraio-azpiegitura (errepideak, trenbideak, zubiak, oliobideak, gasbideak, kanalak, portuak eta aireportuak), espazio publikoak (plaza publikoak, parkeak eta hondartzak), zerbitzu publikoak (uraren hornidura eta tratamendua, hondakin-uren tratamendua, sare elektrikoa eta presak), eta beste batzuk, oro har epe luzera, aktibo fisikoak eta instalazioak. Nahiz eta sarritan azpiegitura publikoarekin eta kapital publikoarekin trukagarriak izan, herri-lanek ez dute ezinbestean osagai ekonomikorik, eta, beraz, termino zabalagoa dira.

Obra publikoak antzinatik sustatu dira egitura politikoetatik. Adibidez, Neron enperadore erromatarrak zenbait azpiegitura-proiektu eraikitzea bultzatu zuen deflazio orokortuaren garaietan.

Zenbait ikuspegi ekonomikotatik, keynesianismotik esate baterako, ekonomia sustatzeko erakunde publikoetatik herri-lanak finantzatzea ideia ona dela defendatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz König

**Franz König** (Sankt Pölten, 1905eko abuztuaren 3a - Viena, 2004ko martxoaren 13a) austriar kardinala izan zen.

Filosofian eta teologian doktoratu zen Erromako Unibertsitate Pontifizio Gregoriatarran. 1933an apaiztu ondoren, kapilau eta irakasle izan zen. 1956an Vienako artzapezpiku izendatu zuten eta 1958an Joan XXIII.a aita santuak kardinal sortu zuen. Hiru konklabetan parte hartu zuen: 1963an, 1978ko abuztuan eta 1978ko urrian.

Joan XXIII.ak izendatutakoetatik bizirik atera zen azken kardinala izan zen.
Laktida

Kimika organikoan **laktida** azido laktikoaren ester zikllikoa da. Azido laktikoak ezin du laktonarik eratu, karbonilo taldea hidroxilo taldetik oso gertu dagoelako. Hortaz azido laktikoak dimero bat eratzen du lehenik, zeinak hidroxilo taldea distantzia egoki batera uzten duen, eta segidan dimeroak barne-esterifikazio baten bidez, laktida izeneko ester zikloa formatzen du.

Analogiaz diester ziklikoei ere laktida esaten zaie.

## Estereokimika 
Azido laktikoa kirala denez, eratzen den laktidak ere kiralitatea du. Bi zentro kiral ditu laktidak eta hiru estereoisomero.
 358x358px

## Erreakzioak 
Laktidak polimeriza daitezke hasarazle egokiak usatuz, poli(azido laktiko)a sintetizatzen delarik.

567x567px

## Erreferentziak
2023ko Tirreno-Adriatiko

**2023ko Tirreno-Adriatiko** Tirreno-Adriatiko lasterketaren 58. edizioa izan zen. Martxoaren 6a eta martxoaren 12a bitartean jokatu zuten. Lido di Camaiore eta San Benedetto del Tronto lotu zituen, guztira 1.171,5 km eginez zazpi etapatan. 2023ko UCI WorldToureko lasterketa bat izan zen. Garailea Primož Roglič esloveniarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2023ko O Gran Camiño

**2023ko O Gran Camiño** O Gran Camiño lasterketaren bigarren edizioa izan zen. Otsailaren 23 eta 26 bitartean jokatu zuten. Lugo eta Santiago de Compostela lotu zituen, guztira 506,8 km eginez lau etapatan.

Garailea Jumbo-Visma taldeko Jonas Vingegaard danimarkarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
*Lehenbiziko etapa bertan behera utzi behar izan zuten eguraldiagatik.*

### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
## Kanpo estekak
2023ko Paris-Niza

**2023ko Paris-Niza**, Paris-Niza lasterketaren 81. edizioa izan zen. La Verrière eta Niza lotu zituen, 1.089 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. Garailea Tadej Pogačar esloveniarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Pain (Iran)

**Pain** (: **Pā’īn** gisa ere erromanizatua) herri bat da Iranen dagoena Sarduiyeh barrutian dago, Jiroft konderrian, Kerman probintzian. 2006ko erroldan, 14 bizilagun ziren, 4 familiatan banatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trachytes

***Trachytes*** akaro generoa, Trachytidae familiakoa.

## Espezieak 
Generoan espezie hauek daude: contiene las siguientes especies:
* *Trachytes adrianaea* Hutu, 2000     
* *Trachytes aegrota* (C.L.Koch, 1841)     
* *Trachytes aegrotasimilis* Hutu, 2001     
* *Trachytes aokii* Hiramatsu, 1979     
* *Trachytes arcuatus* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes augusta* Hutu, 2000     
* *Trachytes balazyi* Wisniewski & Hirschmann, 1994     
* *Trachytes baloghi* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes canadiensis* Hutu, 2001     
* *Trachytes decui* Hutu, 1983     
* *Trachytes edleri* Hutu, 1983     
* *Trachytes elegans* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes eustructura* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes hiramatsui* Hutu, 1983     
* *Trachytes hirschmanni* Hutu, 1973     
* *Trachytes hokkaidoensis* Hiramatsu, 1980     
* *Trachytes inermis* Trägårdh, 1910     
* *Trachytes irenae* Pecina, 1970     
* *Trachytes jilinensis* Ma, 2001     
* *Trachytes kaliszewskii* Bloszyk & Szymkowiak, 1996     
* *Trachytes krantzi* Hutu, 2001     
* *Trachytes lambda* Berlese, 1904     
* *Trachytes lindquisti* Hutu, 2001     
* *Trachytes marilynae* Hutu, 2001     
* *Trachytes micropunctata* Hutu, 1973     
* *Trachytes minima* Trägårdh, 1910     
* *Trachytes minimasimilis* Masan, 1999     
* *Trachytes montana* Willmann, 1953     
* *Trachytes mystacinus* Berlese, 1910     
* *Trachytes nortoni* Hutu, 2001     
* *Trachytes onishii* Hiramatsu, 1980     
* *Trachytes oudemansi* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes pauperior* Berlese, 1914     
* *Trachytes pecinai* Hutu, 1983     
* *Trachytes pi* Berlese, 1910     
* *Trachytes romanica* Hutu, 1983     
* *Trachytes splendida* Hutu, 1973     
* *Trachytes stammeni* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes tesquorum* Pecina, 1980     
* *Trachytes traegardhi* Hirschmann & Zirngiebl-Nicol, 1969     
* *Trachytes tuberifer* Berlese, 1914     
* *Trachytes welbourni* Moraza, 1989     
* *Trachytes wisniewskii* Hutu, 1983     
* *Trachytes yinsuigongi* Ma, 2001

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hampala

***Hampala*** arrain genero animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian, Cypriniformes ordenean. Hego-mendebaldeko Asian aurkitzen dira.

## Espezieak 
Zazpi espezie onartuta ditu:
* *Hampala ampalong* (Bleeker, 1852)
* *Hampala bimaculata* (Popta, 1905)
* *Hampala dispar* H. M. Smith, 1934
* *Hampala lopezi* Herre, 1924
* *Hampala macrolepidota* Kuhl & van Hasselt, 1823 
* *Hampala sabana* Inger & P. K. Chin, 1962
* *Hampala salweenensis* A. Doi & Y. Taki, 1994

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurora hori

**Aurora horia** (*Anthocharis euphenoides*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da, Europa hego-mendebaldean aurkitzen dena, Iberiar penintsulan, Frantzian eta Italian batez ere. Itsasmailatik 1.800 metrotako altuerara aurki daiteke.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 30-40 mm-ko hegal-zabalera du. Sexu dimorfismoa agertzen duen tximeleta da. Arrak kolore hori bizia du eta hego puntak laranja kolorekoak ditu. Emea aldiz zuria da eta hegalen puntan kolore laranja eta marroia ditu. Hegal bakoitzean puntu beltz bana ere baditu. Hegalen azpialdea sexu bietan horia da eta oliba koloreko orbainak ditu.

Beldarra gris-urdinxka da eta puntu beltzak ditu. Bizkarraldean lerro hori bat dauka. Beldarraren azpialdea ere horia da. Gorputz guztian ile motzak ditu ez oso sarriak.

## Bizi zikloa 
Tximeletak apirila eta uztaila artean ikusten dira hegan. Ondoren arrautzak jarri eta beldarra jaiotzen da. *Biscutella laevigata* eta *Biscutella auriculata* landareetaz eliatzen da. Negua pupa eran hibernatuz igarotzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Anthocharis euphenoides mascle anvers.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Anthocharis euphenoides f1.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Anthocharis euphenoides mascle revers.jpg|Hegalen azpialdea (arra).
Irudi:Anthocharis euphenoides1.jpg|Hegalen azpialdea (emea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alelopatia

**Alelopatia** organismo batek  beste organismo batzuen biziraupenean, hazkuntzan edo ugalketan eragiten duen biokimiko bat edo hainbat sintetizatzea datzan fenomeno biologiko da. Konposatu alelokimikoek beste organismoan efektu onuragarriak eragin ditzakete, alelopatia positiboaren kasuan, eta baita efektu kaltegarriak, alelopatia negatiboaren kasuan, ere.
Elorri zuriko tximeleta

**Elorri zuriko tximeleta** (*Aporia crataegi*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da. Eurasia guztian dago hedaturik, Iberiar penintsulan hasi eta 40º-70º latitudean zear Japoniaraino iristen dena. Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tximeleta handi samarra da, 6-8 cm-ko hegal-zabalera hartzen baitu. Tximeleta zuria da eta zainak oso ilunak ditu, arraren kasuan beltzak eta emearen kasuan arre kolorekoak. Hegalak borobiltsuak dira. Gorpuz iletsua du eta grisa da. Emea arra baino handiagoa da eta hegalen eremu batzuk gardenak izaten dira.

Beldarrak grisak dira eta oso iletsuak. Bizkarraldean lerro beltz zabala dute eta puntu gorri txikiak agertzen dituzte.

## Bizi zikloa 
Belaunaldi bakarra izaten du. Europa hegoaldean apirila eta ekaina artean ikusten dira tximeletak hegan, Europa iparraldean beranduago. Beldarrak fruitu-arboletaz elikatzen dira, aranondo, gereziondo, mertxikondo eta arbendolondotan aurkitzen dira, eta baita izena ematen dion elorri zurietan ere.

Negua hurbiltzen denean beldarrak taldekatu egiten dira habia osatuz eta hibernatu egiten dute. Esnatu ondoren talde txikitan banatzen dira eta gramineotan pupa eratzen dute. Handik tximeleta belaunaldi berria sortuko da.

## Iruditegia 

Irudi:(MHNT) Aporia crataegi- Foret de Soreze Tarn France - male dorsal.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:(MHNT) Aporia crataegi- Prapic, Parc des Ecrins, Hautes-Alpes, France - female dorsal.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Aporia.crataegi.caterpillar.jpg|Beldarra.
Irudi:|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mira Murati

**Mira Murati** (1988, Albania) adimen artifizialaren arloko datuen ikertzaile eta zientifikoa da. Gaur egun, OpenAIn lan egiten du, eta adimen artifizialeko sistemen eraginkortasuna hobetu dezaketen ikaskuntza automatikoko algoritmoak garatzen ditu. Adimen artifiziala ikertzen eta industrian aplikatzen egindako ekarpenengatik da ezaguna Murati.

ChatGPT adimen artifizialeko txatbot-a ikuskatzen duen OpenAIko teknologia-zuzendaria da. Adimen artifizialaren erregulazioaren defendatzailea da.

## Bizitza 
Murati 1988an jaio zen Albanian, eta Columbia Britainiarrera joan zen 16 urte zituela, Pearson United World Collegera. Ingeniaritza mekanikoko lizentziatura lortu zuen Dartmouth College-ko *Thayer School of Engineering*-en, 2012an.

## Lana 
Murati bekaduna izan zen Goldman Sachsen 2011n, gero Zodiac Aerospacen hasi zen lanean 2012 eta 2013 bitartean, hiru urte eman zituen Teslan, Salto Motionekin bat egin aurretik, eta gero OpenAIn 2018an sartu zen. Bertako teknologia-zuzendari bihurtu zen, ChatGPT gainbegiratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mira Murati - Twitter
Kolia berdexka

**Kolia berdexka** (*Colias phicomone*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da, Europa hegoaldeko mendialdetan aurkitzen dena, Kantauriar mendikatea, Piriniotan, Alpeetan eta Karpatoetan.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta bat da, 40-48 mm-o hegal-zabalera duena. Tximeleta arra hori-berdexka argia da grisera difuminatzen dena eta emea ia zuria da. Biek ere badute puntu beltz bana aurreko hegaletan eta puntu zuri bana atzekoetan. Hegalen ertzak gorrixkak dira. Hegalen azpialdea horixkagoa da.

Beldarra berde-urdinxka da eta alboetan lerro horiak ditu.

## Bizi zikloa 
Ekainetik abuztura ikusten dira tximeletak hegan eta belaunaldi bakarra izaten du. Arrautzak banan banan jartzen ditu lekadunen hostoetan, horietaz elikatzen baitira beldarrak. Lurrean hibernatzen dute eta udaberrian pupak eratzen dituzte eta handik tximeleta belaunaldi berria jaiotzen da.

## Habitata 
Mendialdeko malda harritsuetan eta zelaietan aurkitzen da, 1.300 eta 2.100 metro arteko altueratan.

## Iruditegia 

Irudi:(MHNT) Colias Phicomone - Pic d'Aneto Espagne - male dorsal.jpg|Tximeleta arraren gainaldea.
Irudi:(MHNT) Colias Phicomone - Sestriere Italia - female dorsal.jpg|Tximeleta emearen gainaldea.
Irudi:Alpen Gelbling, Colias phicomone, Arnica montana 1.JPG|Hegalen azpialdea.
Irudi:|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekaratu arrunt

**Nekaratu arrunta** (*Argynnis paphia*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan aurkitzen da batez ere. Asiako toki epeletan ere ikus daiteke eta Magreb aldean ere bai.

Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta *Papilio paphia* izena eman zion.

## Deskribapena 
Tximeleta handia da, 52-70 mm arteko hegal-zabalera hartzen du. Kolore laranja du eta puntu beltzen bi lerro ditu hegalen ertzetan. Emea ere antzekoa da baina puntu betzak handiagoak dira arrarenak baino. Hegalen azpialdean antzekoa dute biek, aurreko hegalak laranjak eta atzekoan berdexkak lerro zuriekin.

Bada *"valesina"* izeneko aldaera bat, Kantauri mendikatean ohikoa dena. Tximeleta emeak kolore laranja beharrean kolore gris argia du eta orbain marroiak agertzen ditu.

Beldarra marroi iluna da, lrro hori eta gorriak ditu eta arantza gorri adarkatuak.

## Bizi zikloa 
Belaunadi bakarreko tximeleta da eta ekaina eta abuztu amaiera artean ikusten da hegan. Kopula gertatu ondoren emeak zuhaitz hostoerorkorren azaleko arrakaletan jartzen ditu arrautzak. Negua hasi baino lehen ateratzen dira beldarrak. Arrautza jaten dute eta enborraren azaleko arrakaletan babesten dira. Hor igarotzen dute negu osoa. Udaberrian zuhaitzetik jeitsi eta bioletaren familiako landareez elikatzen dira. Udaberri amaiera aldera pupak eratzen dituzte eta uda hasieran tximeleten belaunaldi berria sortzen da.

## Habitata 
Itsas mailatik 1.500 metrotako altuera arteko baso ertzetan bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Silver-washed Fritillary (194597314).jpg|Tximeleta arraren gainaldea.
Irudi:Female argynnis paphia in Lill-Jansskogen.JPG|Tximeleta emearen gainaldea.
Irudi:Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Ventral.jpg|Tximeletaren azpialdea (arra).
Irudi:ArgynnisPaphia valesinaEsper.jpg|*Valesina* aldaera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1966ko Bost Nazioen Txapelketa

**1966ko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita hamazazpigarren ekitaldia izan zen (guztira 72.a). 1966ko urtarrilaren 15ean hasi eta martxoaren 26an bukatu zen. Gales izan zen txapelduna..

Txapelketako azken partidan erabaki zen txapelduna, Gales puntu bakarraz Frantziari gailendu zitzaionean.

## Txapelketa 
### Partehartzaileak 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Gales** ||**6**||4||3||0||1 || 34 || 26 || +8
|- 
| 2 ||align=left|  Frantzia ||**5**||4||2||1||1 || 35 || 18 || +17
|- 
| 2 ||align=left|  Eskozia||**5**||4||2||1||1 || 23 || 17 || +6
|- 
| 4 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**3**||4||1||1||2 || 24 || 34 || -10
|- 
| 5 ||align=left|  Ingalaterra ||**1**||4||0||1||3 || 15 || 36 || -21
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1966 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
As Aventuras de Gui & Estopa

***As Aventuras de Gui & Estopa*** (euskaraz: «Gui eta Estoparen abenturak») Brasilgo marrazki bizidun telesaila da. Lehenengo kapitulua Cartoon Network telebistak eman zuen, 2009an.

## Pertsonaiak 
* **Gui "Iguinho"** (ahotsa: Mariana Caltabiano) txakur zuri bat.
* **Estopa** (ahotsa: Eduardo Jardim) txakur gris lodi bat.
* **Cróquete Spaniel** (ahotsa: Mariana Caltabiano) txakur marroi bat.
* **Pitiburro** (ahotsa: Eduardo Jardim) Pit bull beix bat.
* **Dona Iguilda** (ahotsa: Mariana Caltabiano) txakur zuri bat. Guiren ama da.
* **Fifivelinha** (ahotsa: Mariana Caltabiano) ile morea duen neska bat.
* **Ribaldo "Riba"** (ahotsa: Arly Cardoso) sagu bat.
* **Róquete Spaniel** (ahotsa: Mariana Caltabiano) txakur beix bat. Cróqueteren lehengusu zaharra da.
* **Professora Jararaca** suge berde bat.
* **Pitibela** Pit bull beix bat. Pitiburroren neska-laguna da.
* **Pitbalinha** Pit bull beix bat. Pitiburroren anaia gazteena da.
* **Nerdson** mutil bat.
* **Irmãozão** txakur beix handi eta indartsu bat.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (portugesez)
*
Maruja Fernández

**Maruja Fernández del Pozo** (Kuba, 1925 &ndash; Piera, Bartzelona, Katalunia, 2001eko maiatzaren 12a) Espainiako irrati-esataria izan zen. *Elena Francis kontsultategia* irratsaioko Elena Francis pertsonaia fiktizioari ahotsa eman zionetako bat izan zen. Lehena María Garriga izan zen, gero Rosario Caballék ordezkatu zuen. Azkena, ezagunena eta luzeen aritu zena Maruja Fernández bera izan zen. Urte askoz geroago, *Elena Francis* pertsonaia (ahotsa) Juan Soto Viñolo kazetariak idatzitako gidoiak irakurtzera mugatzen zela jakin zen.

## Biografia 
Kuban jaio zen. Espainiako guraso etorkinak ziren gurasoak.

Programaren hasieratik kontsulten erantzunak (zazpi inguru eguneroko emanaldi bakoitzean) gidoilari-talde batek idazten zituen, eta lan hori Juan Soto Viñolo kazetariari esleitu zitzaion esklusiboki 1966az geroztik. Jasotako miloitik gorako gutunetatik 60.000 batek jaso zuten erantzuna. Elena Francisi ahotsa eman zioten esatariei dagokienez, lehena María Garriga izan zen, gero Rosario Caballék ordezkatu zuena. Hala ere, pertsonaia ezagunena eta luzeena Maruja Fernández izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1966an Urrezko Antena jaso zuen.
* 1966an Ondas saria, *esatari* hoberenarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pain (musika taldea)

**Pain** (**PAIN** letra larriz osoki idatzi ohi du taldeak bere izena) Suediako heavy metal talde bat da eta Peter Tägtgren ekoizlearen proiektua, zeina aldi berean Hypocrisy death metal taldearen abeslari eta konpositore gisa ezaguna den. 

## Bilakaera 
Estilistikoki, ordea, Tägtgren-en alboko proiektua eta bere talde nagusia desberdinak dira, Pain-en musika metal alternatibo gisa deskriba daiteke elektronika eta techno eraginekin. 1996ko debutak rock industrialaren eraginez metal ilunerantz jotzen zuen dena dela.

Tägtgren-ek 1996an sinatu zuen bere lehen akordioa Nuclear Blast zigilu alemaniarrarekin eta urte hartan bertan *Pain* estreinako lana kaleratu zuen, urteetan bere kabuz idatzi eta esperimentatu zuena. Proiektuko hurrengo diskoetan bezala, Tägtgren da pieza eta moldaketa guztien erantzule bakarra, salbuespenak salbuespenak berak jotzen ditu instrumentu guztiak. Musika-proiektu gisa deskribatu izan da talde baino gehiago, baina zuzeneko ikuskizunak ere egiten ditu Pain-ek eta horietan musikari profesionalek talde baten eran laguntzen diote Tägtgreni.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pepa Fernández

**María José Fernández Vallés**, ezagunagoa **Pepa Fernández** (Cervera, Lleida, 1965eko martxoaren 4a) Radio Nacional de Españako lleidar kazetaria, zuzendaria, aurkezlea eta irakaslea da. 2019ko irailetik 2022ko uztailara, astelehenetik ostiralera, 10:00etatik 13:00etara, goizeko *De pe a pa* zuzendu eta aurkeztu zuen, Las mañanas de RNE barruan. Hogei urtez, 1999 eta 2019 bitartean, asteburuko *No es un día cualquiera* saioa zuzendu zuen. 2022ko irailean, goizeko asteburuko saioa aurkezten hasi zen berriz. *Elena Francis, lehen influencerra (2023)* erreportaian parte hartu zuen. Hamazortzi urterekin irratian hasi zen lanean. Informazio Zientzietan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. 1999tik 2019ko uztailera Radio Nazionalean *No es un día cualquiera* saioa zuzendu eta aurkeztu zuen, Saio hori hainbat aldiz saritua izan den asteburuko magazin bat zen. 2022ko irailean itzuli zen formatu horretara.

2019ko irailean *Las mañanas de RNE-*ko bigarren tartean sartu zen, Alfredo Menéndezen ordez, eta 2022ko uztailera arte jarraitu zuen.

## Liburuak 
* *Lo que la vida enseña/Bizitzak* irakasten duena (Esfera de los Libros, 2008)

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Ondas saria* (2003), *No es un día cualquiera* saioagatik, irratiaren kalitateagatik eta erakutsitako edukien aniztasunagatik..
* *Gastronomia Saria*, *Diario de Avisos-*ek emana
* ''Pica d'Estats*
* *Ondas saria* (2008) ibilbide profesionalari
* 2009ko Komunikazio Eraginkortasunerako *Emilio Castelar saria*
* *Miguel Delibes Kazetaritza Sari Nazionala'' (2015)
* Concha García Campoy kazetaritza-saria (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrocybe citrinovirens

***Hygrocybe citrinovirens*** Hygrophoraceae familiako onddoa da. Jangarri den arren, ez du zapore onik. Espeziea Europan aurki daiteke, batez ere belardietan ez bada egon nekazaritzaren ekarpenik. Euskal Herrian oso urria da, eta ez biltzea aholkatzen da. IUCNk espezie kaltebera gisa sailkatu du.

## Etimologia 
*Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta *kapela bustiarekin* esan nahi du. *Citrinovirens* epitetoa bere kolore hori-berdeagatik du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran konikoa, gero zabaldu egiten da eta ertza altxatu eta pitzatu egiten zaio, erdian titi puntazorrotz bat eratuz. Kolore horikoa.

**Orriak:** Ez oso estu, okertuak, oinaren ondoan biribilduak, zuriak, karpoforoaren gainerakoaren horitik nabarmentzen dena, 

**Hanka:** Leuna, konprimitua, hodixka bereizgarriekin, horia, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, batez ere ertzean, zuria edo kapelaren azalaren azpian pixka bat horiz tindatua. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez estimatua.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe brevispora* delakoarekin nahas daiteke, honek oina motzagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, zelai belartsuetan. Urria.
### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maat Mons

**Maat Mons** Artizarra planetako sumendirik altuena da. Zortzi kilometrora altxatzen da batez besteko erradio planetariotik. Maat egiptoar jainkosaren omenez jarri zioten izena.

## Ezaugarriak 
*Maat Monsek* 28ko Km2-ko hedadura duen kaldera handi bat du. Gutxienez bost krater txiki erori ditu 10 km2ko diametrokoak&nbsp; eta 3 eta 5 km-ko diametroa duten krater txikien katea 40 kilometro luzatzen da sumendiaren hego-mendebaldean zehar. Hala ere, ez dute erupzio bolkaniko baten zantzurik erakusten, eta kolapsoen ondorioz sortuak dirudite. Magellan zundaren bereizmen handiko irudiek ez dute laba-jariorik adierazten.

Magellan zundako radar ikerketek *Maat Monsen* sumendi-jarduera nahiko maiz agertu izana ziurtatzen dute, gailurrean eta iparraldeko aurpegian errauts-fluxuak detektatu direlarik.

1980ko hamarkadaren hasieran Pioneer Venus zundekin ikertzen ari ziren geologo planetarioek sufre dioxidoaren eta metanoaren kontzentrazioen gorabehera handiak aurkitu zituzten Artizarrako erdiko eta goiko atmosferan. Horren azalpen posible bat da *Maat Monsen gertaturiko* pliniar erupzioek atmosferara gas bolkanikoak isurtzea litzateke.

## Kanpo estekak