open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2006ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 27. postuan egongo litzateke, beste 53 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 15 kirol olinpikoetatik bakarrean hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako eta Frantziako selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Turingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Harribitxi

[thumb|250px|Harri bitxi eta erdibitxi multzoa: (*erloju-orratzen norabidean goi-ezkerretik*) [diamantea, zafiroa, errubia, esmeralda eta ametista.]]
**Harribitxia** bere tasun bereziengatik oso baliozkoa den minerala da, ebaki eta leuntzean bitxigintzan eta beste apainduratan erabiltzen dena. Hala ere, arroka batzuk (adibidez lapis lazulia) eta gai organiko batzuk (adibidez anbarra) ez dira mineralak, baina bitxigintzan erabiltzen direnez harribitxitzat hartzen dira.

Harribitxi gehienak gogorrak dira, eta horregatik dira baliotsuak, nahiz eta mineral batzuk arrazoi estetikoengatik (kolorea, distira...) erabiltzen diren bitxigintzan. Urritasunak ere harribitxia baliotsu bilakatzen du.

## Ezaugarriak eta sailkapena 
Mendebaldeko kulturan erabili izan den sailkapena, Antzinako Greziatik hasita, bitan banatzen ditu harri baliotsu hauek: **bitxiak** eta **erdi-bitxiak**. Gaurko erabileran *bitxiak* dira diamantea, errubia, zafiroa eta esmeralda. Beste harribitxi guztiak *erdi-bitxiak* dira. Hala ere, eguneroko hizkuntzan denak dira *harribitxiak*. Banaketa honen arrazoia Antzinatean zuten urritasunean eta kalitatean du oinarri: guztiak dira gardenak, kolore ederrekoak (diamante kolorgea izan ezik) eta oso-oso gogorrak, 8-10 Mohs eskalan.

Sailkapen tradizional honek ez ditu oraingo balioak nahitaez islatzen. Esaterako, granateak ez dira oso garestiak, baina bada Tsavorita izeneko granate berde bat esmeraldak baino garestiago izan daitekeena.

## Ikus, gainera 
* Metal preziatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuxtletako mendilerroa

thumb|300px|Tuxtletako Mendizerra.
**Tuxtletako mendilerroa**, **Santa Marthako mendilerroa** edo **San Andresko mendilerroa** bezala ere ezaguna, Mexikoko Golkoaren inguruan, gutxi gora-behera 19º-ko ipar latitudean dagoen Veracruztar kostaldearen ertzean dagoen sumendien lerro bat da. Bertako zumendi aipagarri batzuk Santa Martha eta San Martin muinoak dira, 1700 metroko altuerara iristen direnak. Aktibitate bolkanikoa duela ezagutzen den bakarra San Martin da, 1664an eta 1793an eztanda egin zuena. Itzalitako beste sumendi batzuk San Martín Pajapan sumendia (1160 metroko altuera) eta El Vigía muinoa (800 metroko altuera) dira.

Tuxtletako mendilerroa Zeharkako Ardatz Neobolkanikotik isolatuta dago, hau 250 kilometro mendebaldera dagoelarik, baita Ertamerikako Sumendi Mendilerrotik ere, 330 kilometro hegoekialdera dagoena. Ertamerikako Aro Aurreklasikoan Tuxtletako mendilerroak, adibidez, buru kolosal ospetsuak eta aldare deritzenak zizelkatu zituzten olmeka artista handiak basalto harkaitzez eta beste harkaitz bolkaniko batzuez hornitu zituzten.

## Biosferaren erreserba 
San Martín eta Santa Martha sumendien goi magalak landaretza neotropikal geruza trinko batek estaltzen ditu. Kontraste bezala, altuera txikiagoetan, oihana abeltzaintzarako erabiltzen diren larreengatik aldatu da. Mendilerroko jatorrizko ekosistema babesteko, mexikar gobernuak biosfera erreserba izendatu du.

## Ikus, gainera 
* Los Tuxtlas

## Kanpo estekak 
* Reserva de la Biosfera Los Tuxtlas
Laukai

thumb|Igeltsero laukaiak
Eraikuntzan, **laukaia**, **plaunkaia** edo **naukaia** igeltseroen erreminta da, altzairuzko xafla laukizuzenaz eta goranzko giderraz osatua, eta morteroa horman zabaltzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Eguzki Seme

franko-japoniar marrazki bizidun batzuk izan ziren. 1982ko ekainaren 29a eta 1983ko ekainaren 7a bitartean NHK japoniar telebista katean emititu ziren, Frantzian aldiz 1983. urtean zehar. Sortzaileak Jean Chalopin, Mitsuru Kaneko, Mitsuru Majima eta Sôji Yoshikawa izan zirelarik.

Euskal Herrian ETB1 katean euskaraz emititu ziren.

## Argumentua 
1532, Bartzelona hiria, Eztebe 12 urtetako umezurtz bat da, Mendoza izeneko itsasgizon misteriotsu batek aipatzen dion Mundu Berrira joateko eskaintza onartzen du, bertan kondairazko Urrezko Hiriak topatu asmoz. Eztebek bere aita han topatzeko asmoa ere badu, orain dela 12 urte ontzi baten hondoratzearen ondoren desagertu baitzen.

Bidai horretan zehar Eztebe mutikoak Zia eta Tao neska-mutiko inkak ezagutuko ditu, azken hori Galapago Uharteetako Mu herriaren azken ondorengoa dena. Eztebe eta Ziak biek antzeko lepoko bitxi batzuk dituztela ohartuko dira, hauek Urrezko Hiri misteriotsuetara sartzeko kodea izan dezaketelarik. Euren abenturan zehar, Mundu Berrian barna ibiltzeko ako hegazkin bat erabiliko dituzte. Halere, gora-behera asko bizi eta haien etsaiak atzetik segika izanen dituzte.

## Kanpo estekak 
* *Eguzki Seme* marrazki bizidunen hasierako abestia entzungai eta ikusgai. Youtube.com 
* *Eguzki Seme* marrazki bizidunen lehen atala ikusgai. Youtube.com
Paleta (lanabesa)

:*Agian Palet (materialak pilatzeko plataforma) bilatzen ari zinen.*

thumb|Igeltsero paletak.
Eraikuntzan, **paleta** edo **palote** igeltseroen tresna da, altzairuzko xafla triangeluarraz eta goranzko giderraz osatua, eta morteroa egiteko eta zabaltzeko erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valerie Adams

**Valerie Kasanita Adams** (Rotorua, Ipar uhartea, 1984ko urriaren 6a) zeelandaberritar pisu-jaurtitzailea da. Olinpiar Jokoetan bi aldiz eskuratu du urrezko domina, Munduko Txapelketetan hiru aldiz eta Pista Estaliko MundukoTxapelketetan bitan. Londresko Olinpiar Jokoetan bigarren gelditu zen, 20,70 mko jaurtiketa batekin. Baina, Nadzeia Ostaptxuk irabazleak doping kontrolean positiboa eman zuenez, urrezko domina kendu, eta Valerie Adamsi eman zioten.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **Pisu jaurtiketa** - 21.24 m (Daegu, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Adams Valerie Iaaf.org
Kirten

[thumb|200px|[Kautxuzko kirtena duen mailu berri bat.]]
**Kirtena** edo **giderra** lanabes eta tresnetan, bereziki ontzietan, eusteko duten zatia edo eskutokia da.

## Kanpo estekak
Hargin mailu

thumb|upright|Hargin mailua.
thumb|Video

**Hargin mailua** kolpeak emateko esku-erreminta bat da, esku bakar batez erabiltzen dena, bi aldeko metalezko buru begidun batez eta bertan sartzen den gider batez osatua. Harri mailuaren antzekoa da, baina txikiagoa, bere pisua 0,5 eta 3 kilogramo gorabehera baita.

Igeltseroek eta harginek erabiltzen dute zizelak edo hotzeko zizelak kolpekatzeko.

## Kanpo estekak
Šiauliai

**Šiauliai** Lituaniako laugarren hiririk nagusia, 133.900 biztanle dituena. Izen bereko konderriaren hiriburua, iparraldeko Lituaniako *de facto*zko hiriburua ere bada.

## Izenak 
Šiauliai lituanierazko izen ofiziala da, baina beste hizkuntzatan hainbat izen ditu: samogitieraz: *Šiaulē,* letonieraz *Saule* (historiko) eta *Šauļi* (modernoa), alemanez: *Schaulen,* polonieraz: Szawle, errusieraz: *Шавли* (Shavli - historiko) eta *Шяуля́й* (Shyaulyai - modernoa), yiddishez: *שאַװל* (Shavel).

## Alkateak 
* 1990–1991 – Kazimieras Šavinis
* 1991–1995 – Arvydas Salda
* 1995 - 1997 – Alfredas Lankauskas
* 2000 – Vida Stasiūnaitė
* 2002-2003 – Vaclovas Volkovas
* 2003–2007 – Vytautas Juškus
* 2007–2011 – Genadijus Mikšys
* 2011–*egun* – Justinas Sartauskas

## Herri eta hiri senidetuak 
Šiauliaik honako herri senidetuak ditu:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Šiauliaitar ezagunak 
* Šarūnas Bartas, zinema zuzendaria
* Veniamin Kagan, matematikaria
* Robertas Javtokas, saskibaloi jokalaria
* Marija Lastauskienė, idazlea
* Mindaugas Žukauskas, saskibaloi jokalaria
* Marius Žaromskis, borrokalaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panevėžys

**Panevėžys** Lituaniako bostgarren hiririk nagusia da, 113.653 biztanle dituena. Izen bereko konderriaren hiriburua, 2011n EuroBasketen egoitzaren bat izan zen.

## Herri eta hiri senidetuak 
Panevėžysek honako herri senidetuak ditu:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Panevėžystar ezagunak 
* Mindaugas Lukauskis, saskibaloi jokalaria
* Ignatas Konovalovas, txirrindularia
* Benjamin Zuskin, aktorea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Shirley Strickland

**Shirley Barbara Strickland** (Perth, Mendebaldeko Australia, 1925eko uztailaren 18a - 2004ko otsailaren 11), geroago **Shirley de la Hunty**, abiadura eta hesidun lasterketetan espezializatutako australiar atleta izan zen. Olinpiar Jokoetan zazpi domina irabazi zituen.

## Lortutako sari nagusiak 
## Kanpo estekak 
*  Shirley Strickland Olympic.org
Texcoco

**Texcoco** edo **Tezcoco** honakoa izan daiteke

* Texcoco (altepetl), kolonaurreko Mesoamerikako hiri-estatua, Azteken Aliantza Hirukoitzaren sortzailea
* Texcoco (Mexikoko estatua), Mexikoko udalerria
* Texcoco aintzira, Mexiko Haraneko (antzinako) aintzira
Harri mailu

eskuinera|240px
**Harri mailua** edo **harri-haustekoa**, **mazoa** edo **borra** kolpeak emateko erreminta bat da, bi eskuz erabiltzen dena, bi aldeko metalezko buru begidun batez eta bertan sartzen den gider luze batez osatua. Harriak puskatzeko erabili ohi da.

## Kanpo estekak
2012ko Espainiako Itzulia

**2012ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 67. edizioa da. 2012ko abuztuak 18 eta irailak 9 artean ospatuko da, Iruñean hasi eta Madrilen amaituz 21 etapatan banatutako 3281,6 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

2012ko edizio honetan, egundaino sekula etapa irteera izan ez diren 8 herri izango dira etapa hasiera. Barakaldo, Tarazona, Cambados, Vilagarcía de Arousa, Palas de Rey, La Robla, La Faisanera Golf. Segovia 21 eta Cercedilla, lehenengo aldiz Viana, Alcañiz, Motorland Aragón, Andorra. Collada de la Gallina, Sangenjo, Dumbría. O Ézaro. Mirador de Ézaro, Puerto de Ancares, Valgrande-Pajares. Cuitu Negru, Fuente Dé eta La Lastrilla ere etapa amaiera izango diren bitartean.

## Taldeak 
Pro Tour mailako 18 taldeek (euren partehartzea ziurra eta derrigorrezkoa izanik) eta Profesional Kontinental mailako beste 4k (Andalucía, Caja Rural, Cofidis, le Crédit en ligne eta Team Argos-Shimano) parte hartuko dute. Hala, 198 txirrindulariko pelotoia osatuz (lasterketa profesionaletarako ezarrita dagoen 200 txirrindularietako mugatik gertu), talde bakoitzeko 9 txirrindularirekin.

## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
#### Sailkapen konbinatua 
#### Lehiakortasunaren saria 
## Sailkapenen eboluzioa 
## UCI World Tour 
Espainiako Itzuli honek 2012ko UCI World Tourrerako puntuak emango dizkie Pro Tour mailako taldeetako txirrindulariei, ez ordea Profesional Kontinental mailako taldeetakoei, maila goreneko taldeentzako sailkapen itxi bat bait da.

## Soinu banda 
2012ko Espainiako Itzuliko soinu banda La Oreja de Van Gogh talde donostiarraren Día Cero kantua da.

## Kanpo estekak
Mazo

**Mazo**a, **mailutzar**ra edo **mailu handi**a kolpeak emateko esku-erreminta bat da, esku bakar batez erabiltzen dena, bi aldeko buru begidun batez eta bertan sartzen den gider batez osatua. 

Burua zurezkoa bada, zurmailu du izena; metalezkoa bada, berriz, hargin mailu. Gomazko burua duten mazoak ere badira, eta erabilera berezikoak, hala nola zokor-mazoak (zokorrak birrintzekoa)

## Iruditegia 

Fitxategi:Une massette.JPG|Hargin mailua.
Fitxategi:2011-05-07 1-Lb rubber mallet.jpg|Gomazko burudun mazoa.
Fitxategi:Croquet mallets.jpg|Croquet kiroleko mazoak.
Fitxategi:Mallet-peasants-middle-ages.jpg|Erdi Aroko nekazariak zokor-mazoekin.
Fitxategi:Fleischhammer1.jpg|Harakinaren mazoa, okela biguntzekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eli Tolaretxipi

**Eli Tolaretxipi**, Donostian, 1962an jaiotako poeta eta itzultzailea. Salamancako Unibertsitatean Filologia Ingelesan Lizentziaduna da. Irakasle lanbidez, 2012an Londresen egindako *Poetry Parnassus* Kultura Olinpiadan, parte hartu zuen .

## Lanak 
### Poesia liburuak 
* *Amor muerto-Naturaleza muerta*. Gasteiz: Bassarai, 1999
* *Los lazos del número*. Gasteiz: Bassarai, 2003
* *El especulador*. Gijón: Trea, 2009
* *Edgar*. Gijón: Trea, 2013
* *Mira como se hunde* (argitaratu gabe).
* *Incidental*. Gijón: Trea, 2017

### Itzulpenak 
Poema hauek gazteleratu ditu:
* Sylvia Plathen poemak. Bartzelona: Mondadori, 1999).
* Adrienne Richen poemak. Bartzelona: Quimera, 1999.
* Elizabeth Bishopen *Norte y Sur* liburua. Tarragona: Igitur, 2002.
* Menna Elfynen *El Ángel de la celda*. Gasteiz: Bassarai, 2006.
* Lydia Flemen *Cartas de amor heredadas* liburua. Irun: Alberdania, 2007.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Eli Tolaretxipiren poemak: http://www.fronterad.com/?q=eli-tolaretxipi
*  Eli Tolaretxipi Londresen: http://www.etxepareinstitutua.net/2012/06/eli-tolaretxipi-poeta-abeslari-eta-zientifiko-londresen/
*  Eli Tolaretxipirekin elkarrizketa *Irutxuloko Hitza*n: http://irutxulo.hitza.info/2012/06/19/eli-tolaretxipi-%C2%ABpentsatzen-duguna-baino-poesia-gehiago-irakurtzen-da%C2%BB/
*  "Al vertigo" poemaren bertsio abestua. Abeslaria, Julia Cristina: http://www.youtube.com/watch?v=WDcuwOaXf58
*  Elkarrizketa Euskadi Irratian: http://www.eitb.eus/eu/audioak/osoa/932449/arratsaldekoa-audioa--poetry-parnassus-poesia-jaialdia/
Día Cero (La Oreja de Van Goghen abestia)

***Día Cero*** izenekoa La Oreja de Van Gogh taldearen *Cometas por el cielo* bildumako bigarren kantua eta hirugarren singlea da. 2011ko irailak 1ean Los 40 Principales irrati kateko Del 40 al 1 saioan *La niña que llora en tus fiestas* singlearen ondoren eman zen lehena da. 2011 amaieran taldeak zaleen artean hauek bigarren single bezala zein kantu nahi zuten erabakitzeko inkesta bat egin zuen: *Cometas por el cielo* edo *Día Cero*. Azken hau bozken %55arekin irabazten ari zen, baina, azkenean, taldeak inkesta hori bertan behera uztea erabaki zuen eta bigarren single bezala *Cometas por el cielo* aukeratu zuten. 2012ko apirilak 19an *Día Cero* 2012ko Espainiako Itzuliko kantu ofiziala izango zela argitaratu zen, taldearen *Cometas por el cielo* bildumako hirugarren singlea izateaz gain.

## Kantuari buruz 
Taldea bera izan zen entzungo zen lehena izatea aukeratu zuena. Kantu honek diskoa erabat elektronikoa izango zela gezurtatzen lagundu zuen, *La niña que llora en tus fiestas* kantuaren oso soinu ezberdina baitu.

Taldearen beraren hitzetan:

## Bideoklipa 
Bideoklip ofiziala euren Youtubeko kontu ofizialean estreinatu zen 2012ko abuztuak 7an. Amerikan zehar, Argentinako Tucumángo Quilmesko hondakinetan eginiko biran filmatu zuten.

## Postua zerrendetan 
## Kanpo estekak
Aspergilo

**Aspergilo** (*Aspergillus*) generoa 200 espezie inguru dituen onddo mota bat da, Ascomycota filumean sailkatua. Onddoak, orokorrean, hiru talde nagusitan sailka daitezke, morfologiari dagokionez: legamiak (onddo zelulabakarrak), lizunak (hifa izeneko filamentuak dituztenak) eta perretxikoak (gorputz fruitu-emaile handiak dituztenak, kapela itxurakoak, askotan jan egiten direnak). *Aspergillus* onddoa lizunen taldean sailkatzen da, hifa luzeak baititu.

*Aspergillus*-en hifak tabikatuak dira, hots, ez dira multinuklearrak (trenkada bakoitzean nukleo bat egon ohi da). Hifa horiek adarkatu egiten dira, mizelio izeneko multzo bat osatuz. Aireko hifaren muturretan konidio izeneko egitura esferikoak daude, esporak direnak (konidiosporak ere deitzen zaie).

*Aspergillus*-en hifen muturrek itxura zirkularra dute, eta konidiosporak zirkulu horren periferia osoan hazten dira. Onddoa era asexualean ugaltzen da, konidiosporen bidez.

*Aspergillus* saprofitoa da, eta bizileku ugari ditu: lur-zorua, airea, ura, janariak, landareak, belarra eta deskonposizioan dagoen materia organikoa. Hautsean ere egon daiteke. Hezetasunak eta tenperatura altuek bere hazkuntza errazten dute.

Onddo oportunista da, eta patologia larriak sor ditzake pertsona immunogutxituengan, aspergilosia izanik denen artean larriena. *Aspergillus fumigatus* da gaitz horren eragile nagusia. *Aspergillus flavus* eta *Aspergillus niger* beste patogeno batzuk dira. Genero honetako hainbat onddok aflatoxinak ere ekoizten dituzte, ondorio larriak dakartzaten toxina indartsuak, alegia.

## Kanpo estekak
Capuchinos (Málaga)

**Capuchinos** Espainiako Malagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Udalaren auzoen mugaketa ofizialen arabera, Segalerva eta San Miguel auzoekin muga egiten du iparraldean, Olletas eta El Ejidorekin ekialdean, San Felipe Nerirekin hegoaldean eta El Molinillorekin ekialdean.

## Historia 
Harresiz kanpo zegoen auzo bat zen, hiria kristauek hartu ondoren agertu zena, Malagan frantziskotar kaputxinoek antolatu zuten lehen komentuaren inguruan, hiri zaharraren iparmendebaldeko zatiko muino zabal batean eraikia, aurretik Santa Brígidaren ermita zegoen tokia. 1620an, hiriko udalak fraideei ermitaren inguruko lurrak eman zizkien. 1636an eliza berri bat eraiki zen, zeini, ondoren, komentua gehitzen zaion, eta inguruko kaleak eta plaza eraikitzen hasten dira. 1636 eta 1637ko izurria gertatu zenean, gaixoak hartu ziren tokia izan zen.

XIX. eta XX. mendeetan klase ertain eta baxuko auzo bat izan zen. 1845eko erroldaren arabera, dirudienez, Capuchinos kalea, oraindik eratzen ari zen eta garai hartan jende gutxi bizi zen bide bat zen. Ingurua ortuz, patataz, barazkiz, lorez eta behitegiz okupatua zegoen. Pixkana-pixkana, ortuak desagertzen joan ziren, XX. mendearen hasieran oraindik mantenduko diren arren, okindegi, buztindegi, zurrategi eta beste artisau industria batzuekin elkarbiziz.

## Interesguneak 
* La Divina Pastora eliza
* Kaputxinoen Plaza
* Arte Dramatikoko Antzinako Eskola
* San Telmo akueduktuko Alkubila Nagusia

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako lineen bidez konektatua geratzen da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malagako feniziar harresia

**Malagako feniziar harresia**, **Mlkko feniziar harresia** edo **Mlkko harresi feno-punikoa**, bere izenak dioen lez, Interes Kulturaleko Ondare izendatutako feniziar jatorriko gotorleku bat da, Espainiako Andaluzia erkidegoko hiriburuetako bat den Malagan (antzina Malaka) dagoena.

Hiriaren lehen harresidun barrutiaren hondakinak dira, honen zenbait zati kontserbatzen direlarik Malagako Erdigune Historikoan dauden hiru eraikinetako sotopean: Buenavistako Jauregia (edo Picasso Museoa, Císter eta San Agustín kaleen arteko ardatza eta Postaren antzinako eraikina (gaur egun Malagako Unibertsitatearen Errektoretza. Soilik museopean kontserbatua dagoen zatiak du 4 metroko altuera, besteak zimentuen mailan daudelarik.

Harresia K.a. IV. mendea eta K.a. III. mendearen artean datatua dago.

## Ikus, gainera 
* Malagako probintziako gotorlekuak

## Kanpo estekak
Hotzeko zizel

thumb|350px|Hotzeko zizela.thumb|Hotzeko zizela.
**Hotzeko zizela** edo **hotzeko taiela** esku tresna bat da, mailu egoki batekin eginiko kolpaketa baten bidez, hotzean xafla mozteko, ildotzeko edo arbastatzeko erabiltzen dena.

Sorbatz zapaleko zizel hauek izan dezaketen akatsetako bat, mozketa ahoa, erraz kaltetu daitekeela da, eta, beraz, berriz zorroztu behar da. Modu jarraian erabiltzen bada, kolpatzen denean, zizela heltzen duen eskua babesteko babes bat jarri behar da.

Igeltserotzan ere erabiltzen da eta errementariek junturak berdintzeko erabiltzen dute, batez ere.

## Antzerako tresnak 
* Zizela
* Trintxa
* Berana
* Gubia

## Kanpo estekak
Igeltsero-aitzur

[thumb|250px|[XX. mendea|XX. mende hasierako **igeltsero-aitzurra**.]]
**Igeltsero-aitzurra** igeltseroek erabiltzen duten tresna bat da, mutur batetik aitzur modukoa eta bestetik aizkora modukoa dituena. Igeltsero-aitzurra oso erabilgarria da hormetako igeltsua kentzeko beste lan bat egin baino lehen.

Igeltsero-aitzurren aldaera batzuk:

* Mailu-pikotxa: mutur batean mailu modukoa eta bestean zapala dena.
* Pikatxoia: mutur batean puntaduna eta bestean zapala dena.

## Kanpo estekak 
* Igeltsero-aitzurren irudi batzuk.
John Degenkolb

**John Degenkolb** (Gera, Alemania, 1989ko urtarrilaren 7a) alemaniar txirrindulari profesional bat da. Gaur egun Team Argos-Shimano taldean korritzen ari da.

Profesional bezala Profesional Kontinental mailako Thüringer Energie Team taldean debutatu zuen 2008an. Oso txirrindulari osoa da, beste ezaugarri batzuen artean esprintean eta erlojupekoetan duen trebezia nabarmentzen da.

2011n, lehen mailako talde baten (HTC-Highroad eman zuen lehen denboraldian 6 garaipen lortuz nabarmendu zen. 2012rako taldea desagertu egingo zela iragarri ondoren, Degenkolbek Project 1t4i (aurretik Skil-Shimano eta gaur egun Argos-Shimano) taldearekin sinatu zuen hurrengo denboraldirako.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Thüringer Energie Team (2008-2010)
* HTC-Highroad (2011)
* Project 1t4i/Team Argos-Shimano (2012)
** *Project 1t4i* (martxoak 29 arte)
** *Team Argos-Shimano*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Algarveko Itzulia

**Algarveko Itzulia** (ofizialki **Volta ao Algarve**) Portugalgo Algarve eskualdean urtero otsailaren hasieran jokatzen den etapakako txirrindularitza Itzuli bat da.

1936tik ospatzen da, baina 1970 arte ez zen sendotu eta urtero ospatzen hasi. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren barnean dago 2.1 mailan (aurretik, pixkanaka, 2.5 mailatik 2.3ra igotzen joan zen).

1998tik bost etapaz osatua dago.

Proba honek ez zuen interes berezirik txirrindularien artean, baina, azken urteetan, garrantzi apur bat hartzen hasi da, txirrindulari askok udaberriko klasikoak prestatzeko korritzen baitute. Horien froga bezala, Itzuli honen garaileetako batzuk dira: Alberto Contador, Alex Zülle, Floyd Landis, Melchor Mauri, Stijn Devolder edo Alessandro Petacchi bezalako txirrindulari ezagunak.

Proba honetan garaipen gehien lortu dituztenak Belmiro Silva portugaldarra eta Remco Evenepoel belgikarra izan dira, hiruna garaipenekin.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Estatistikak 
*  Gonçalo Amorim da itzuli honetako mendiko sailkapena aldi gehiagotan irabazi duena, hirurekin.
*  Cândido Barbosa da puntukako sailkapena aldi gehiagotan irabazi duena
*  Cândido Barbosak 1997ko edizioko sei etapak (guztiak) irabazi zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Barcenillas (Malaga)

**Barcenillas** Málagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Udalaren auzo mugaketaren arabera, ekialdean Ventaja Altarekin, iparraldean La Manía eta Conde de Ureñarekin, hegoaldean Gibralfaro mendiarekin eta mendebaldean La Victoriarekin muga egiten du.

### Garraioa 
Autobusez EMTren honako lineekin lotua geratzen da:

## Argazki galeria 

Fitxategi:Vista de Barcenillas Málaga.jpg|Barcenillasen ikuspegia Calvario menditik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibralfaro

**Gibralfaro** Espainiako Andaluzia erkidegoko hiriburuetako bat den Málagan dagoen 130 metroko altuerako mendi bat da. Antzinako feniziarrek mendi honen inguruan sortu zuten hiria. XIV. mendearen hasieran Granadako Erresumako errege zen Yusuf I.ak bere tontorrean izen bereko gaztelua eraiki zuen, itsasargi bat ere bazuen antzinako feniziar barruti baten inguruan, nondik muinoaren izena datorren (*Jbel-Faro* edo itsasargiaren harkaitza).

Mendia pinu eta eukaliptoz osatutako baso trinko batek estaltzen du. Bere magalean seminarioa eta alkazabaren eraikin historikoak eta *Jardines de Puerta Oscura* izeneko lorategiak daude.

Gaur egun, oraindik onartzeke dagoen proiektu batek mendia eta bere ingurua hirigintza proiektu orotatik salbatu nahi du, hiritarren aisialdirako bultzatzen duen aldi berean. Beste proiektu batean Malagako Erdigune Historikoa Gibralfaroko gazteluarekin lotuko duen funikular bat eraikitzea pentsatzen da.

Málaga hiriko zein Málagako probintziako armarrietan agertzen da.

## Inguru geologikoa 
Gibralfaro Málagako mendien hegoaldeko muturren zati da, *complejo maláguide* deritzonaren materialez osatutako Mendikate Penibetikoko mendikatea.

## Kanpo estekak
Merkatu (tokia)

thumb|260px|Nekazaritza merkatua Gasteizen.
**Merkatua**, halaber **azoka** edo **feria**, ondasunak erakusteko eta salerosteko lekua da. Hedaduraz, jarduera horiei lotutako aisialdiko beste edozein ekintza egiteko asmoz biltzen den jendea ere bada. Azokaren oinarrizko ezaugarrietako bat behin-behinekotasuna izan ohi da; batzuk arratsalde bakar batez iraun dezakete, eta beste batzuek asteak. Badaude aldizka egiten direnak, adibidez asteko egun batean egiten diren nekazaritza merkatuak.

## Izenak 
Sarreran emandako izenez gain, hauek dira *Euskaltzaindiaren Hiztegia*n ematen diren beste aldaera batzuk: **plaza** (Beh.), batzuetan **zeia**.

*Azoka* hitza arabieratik dator (سوق *sūq*).

## Ikus, gainera 
* Arabiar azoka
* Merkatu (ekonomia)
* Porrat

## Kanpo estekak
Ur-jauzi izoztuetako piolet

[thumb|Ur-jauzi izoztuetako [pioleta.]]
**Ur-jauzi izoztuetako pioleta** eskalatzaileek Ur-jauzi izoztuak eskalatzeko erabiltzen duten piolet teknikoa da.

## Ikus, gainera 
* Izotz eskalada
* Dry-tooling

## Kanpo estekak 
*  Malcolm Kent, Excellent blog with lots of information about using ice tools around the world.
*  Indoor ice tools, media and info, Blog contains great info, news and reviews about ice tools where and how to use them.
Piolet

thumb|150px|Piolet klasiko bat.
**Pioleta** edo **izotz pikotxa** mendizaleek elur edo izotz gainean beren mugimenduak segurtatzeko erabiltzen duten pikotx-antzeko tresna da. Helduleku zuzen eta luze samarra du, eta honen buruan mutur bat puntaduna eta bestea zapala dituen metalezko pieza du. Heldulekuaren beste aldean beste punta zorrotz bat du.

Urrezko pioleta urteko eskalatzailerik onenari ematen dioten frantziar saria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plomu

thumb|150px|eskuinera|Plomua.
**Plomua** edo **beruna** tresna bat da, hari batez eta haren muturrean lotzen den metalezko (berez berunezko) pieza batez osatutakoa, zerbait zut jartzeko edo uraren sakontasuna neurtzeko erabiltzen dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantiniersa

**Kantiniersa**  Zuberoako maskaradetako pertsonaia da, Maskarada gorriko kidea. Napoleonen armadako kantiniersen antzera jantzirik azaltzen da: jaka eta kapela urdin argiak, gona gorria, galtzerdi txuriak eta azpantar urdinak. Soinean, larruzko uhalekin gurutzatua, eztainuzko upeltxo bat darama. Maskaradako aitzindarietako bat da, alegia, dantzari trebea.

XIX. mende amaieran sartu zen pertsonaia hau maskaradetan, *Maka Beltzaren* ordez. Izan ere, azken honen arraileria desegokitzat jo zuten Zuberoara etortzen zen maila handiko bisitari baten aitzinean agertzeko. Bisitari hori, zenbaiten ustez Baionako apezpikua zen, eta, beste batzuen arabera, Luis Luziano Bonaparte edo Louis Barthou ministroa. 1980ko hamarkada arte gizonezkoa izaten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estadio (eraikina)

[thumb|[New Yorkeko Yankee estadioa.]]

**Estadioa** eraikin publiko bat da, talde-kirolak, atletismo-probak, etab. gauzatzeko beharrezkoak diren instalazioak dituena, baita ikusleentzako harmailak edota tribunak ere.

## Historia 
Munduan ezagutzen den estadiorik zaharrena Olinpiakoa da, Greziako Peloponeso mendebaldean, non antzinako Olinpiar Jokoak ospatu ziren. K.a. 776. urtekoa dela uste da, eta hasieran proba bakarrerako eraiki zen atletismo probak egiteko. Gutxi gorabehera 190 metro edo 210 metroko luzera zuen eraikin hark. 

Erroma eta Grezia izan ziren estadioen nozioa sortu zuten mendebaldeko zibilizazio nagusiak, eta antzinateko munduko estadiorik handiena eraiki Erromako Koliseoa izan zen (anfiteatro bat izatez), 100.000 ikuslerentzako edukiera izan zuena.

Estadio modernoak 19. mendetik aurrera kirolaren hedapenarekin hasi ziren eraikitzen. Euskal Herriaren kasuan, Lehen Mundu Gerraren ondorenean, futbolaren hedapena gertatu zen Espainian eta horrek ekarri zituen estadioen eraikuntza Hego Euskal Herrira.

## Iruditegia 

Fitxategi:STA 0480.jpg|Jean Dauger estadioa, Baiona, errugbirako zein atletismoarako erabilia.
Fitxategi:Atocha desde la torre adyacente.jpg|Atotxako estadioa, Donostian, 1999an eraitsia.
Fitxategi:San_Mames_-_panoramio_(1).jpg|San Mames zaharra (2013an eraitsia) kanpotik, bere arku ezagunarekin.
Fitxategi:Rugby Champions Cup 2018.jpg|San Mames Bilbon, errugbirako egokitua 2018ko lehiaketa batean.
Fitxategi:Alavés2-2Lega2018.jpg|Mendizorrotza estadioa, Gasteiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Francos

**Aitor Francos Ajona** (Bilbo, 1986) bizkaitar medikua eta idazlea da. Euskal Herriko Unibertsitatearen Medikuntza lizentziaduna, poeta bezala ezaguna egin da. 2007an Adonáis Olerki Sarian finalista gelditu zen eta 2010an Coria del Río herriaren XIV.edizioko "Surcos de la poesía" saria irabazi zuen *Igloo* liburuarekin. Gaztelaniaz idazten du. Zurgai aldizkariaren kolaboratzailea da.

## Bibliografia 
* *Las fuerzas útiles*. Ponferrada: Hontanar, 2008. .
* *Igloo*. Sevilla: Renacimiento, 2011. .
* Poema batzuk *Poesía viva. Poetas vascos en castellano* antologian. Bilbo: Gerión de poesía, Muelle de Uribitarte, 2009, 63-72 or.

## Kanpo estekak 
*  Poema batzuk: http://lasafinidadeselectivas.blogspot.com.es/2011/03/aitor-francos.html
Xabier San Martin

**Xabier San Martin Beldarrain** (Donostia, 1977ko maiatzaren 20a) gipuzkoar teklatu-jotzaile eta musikagilea da, *La Oreja de Van Gogh* pop taldean dabilena.

EHUn ekonomia ikasi zuen. Taldearentzat ez ezik beste artistentzat ere (Paulina Rubio, Sergio Rivero edo Fran Perea) lan egiten du. Taldearen hainbat abesti berak moldatuak dira, adibidez *Rosas*, *La Playa* edo *Jueves*.
Pablo Benegas

**Pablo Benegas Urabaien** (Donostia, 1976ko ekainaren 21a) gipuzkoar gitarra-jotzaile eta musikagilea da, *La Oreja de Van Gogh* pop taldean dabilena.

Gurasoak Txiki Benegas politikari sozialista eta Maite Urabaien ditu. Zinema ere zuzendu du, *La promesa* film laburra adibidez. Taldearen letrak moldatzen ohi ditu.
Álvaro Fuentes

**Álvaro Fuentes Ibarz** (Getxo, 1975eko irailaren 17a) gipuzkoar baxu-jotzailea da, *La Oreja de Van Gogh* pop taldean dabilena.

Gaztetan gurasoekin batera Donostiara joan eta bertan bizi da. Pablo Benegas eta Haritz Garderekin batera taldea sortu zuen.
Haritz Garde

**Haritz Garde Fernández** (Donostia, 1976ko urtarrilaren 23a) gipuzkoar bateria-jotzailea da, *La Oreja de Van Gogh* pop taldean dabilena.

EHUn zuzenbidea ikasten zebilela, Pablo Benegas eta Álvaro Fuentes ezagutu eta taldea sortzea erabaki zuten.
Tamara Press

**Tamara Natanivna Press** (; , *Tamara Natanovna Press*; Kharkiv, Ukraina, 1937ko maiatzaren 10a - Mosku, 2021eko apirilaren 26a) pisu eta disko jaurtiketan espezializatutako sobietar atleta izan zen. Olinpiar Jokoetan lau domina irabazi zituen.

Irina Press, atleta eta dominadun olinpikoaren ahizpa izan zen.

## Lortutako sari nagusiak 
## Kanpo estekak 
*  Tamara Press Olympic.org
Ziriol

**Ziriola**, **fideoa** (Heg.) edo **bermizela** (Ipar.) hari itxura duen gari-irinezko zopako pasta da.

Ziriolak, orokorrean, uretan irakinez egiten dira, batzuetan elikadura-olioarekin edo gatzarekin. Horretaz gain, zartaginean edo frijigailuan frijitzen dira. Ziriol-platerek basiren bat edukitzen dute, edo zopari eransten zaizkio. Konposaketa materiala eta jatorri geokulturala ziriol-aukera handiaren mota bakoitzaren araberakoa da. Ziriolak hainbat kulturatan oinarrizko elikagaiak dira (e. b. txinatar ziriolak, japoniar ziriolak, korear ziriolak, filipinar ziriolak, vietnamdar ziriolak eta Italiako pasta).

## Izena 
"Ziriol" jatorriz "bildumen" hitzaren sinonimoa da, hau da, kandela luze eta mehea, gehienetan argizaiolean bildurik hilobietan-eta erretzen dena. Pasta honek harekin daukan antza zela-eta, "ziriol" deitu zioten. *Kirikiñok* kontatu zuenez, "ziriol" hitzaren sorburua *ziri horia* da, alegia, Durangoko andere euskaldun batek lehenengo biderrez pasta hau saltokian ikusi zuenean esan zuena.

## Ziriol freskoa prestatzeko errezeta 
4 pertsonentzako.

### Osagaiak 
* Gari semola edo indar irina: 330 g
* Erdi tamainako arrautzak: 3.
* Gatza.

### Prestaketa 
# Irinarekin sumendi bat osatu. Sumendiaren erdian arrautzak eta gatza jarri. Eskuekin ongi nahasi eta 10 minutuz landu.
# Ore hau katilu batean gorde eta trapu busti batekin estali ondoren, 15 minutuz pausatu.
# Denbora hau igarota, arrabolarekin  edo pasta egiteko erabiltzen den gailuarekin luzatu.
# Pasta egiteko gailua erabiliko bagenu, bertan moztuko genuke.Bestela 25 x 25 cm.-ko  karratuak egin. Biribildu zilindro bat osatuz.
# Labaina batekin zentimetro bateko biribilkiak moztu ziriola eginez. Behatzekin  ziriola askatu.
# Gazitutako ur irakinetan  3 minutuz egosten dira.

### Oharrak 
* Indar irina gluten kopuru handia duen irina da pastak eta ogiak egiteko egokiena. Indar gariarekin egingo bagenu, arrautzaren ordez ura erabili daiteke.
* Semola edo irin lodia: Gari alea birrintzeko garaian ez dute irin bihurtzen, kuskusa ere semola handiagoa dela esan genezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pitzadura-neurgailu

thumb|Pitzadura-neurgailua.
Eraikuntzan, **pitzadura-neurgailua** pitzaduren zabalera neurtzeko erabiltzen den lupa mikrometroduna.

## Kanpo estekak
Campos Elíseos (Malaga)

**Campos Elíseos** izenekoa Andaluziako hiriburuetako bat den Málagako Centro barrutiko auzo bat da. Gibralfaro mendiaren hegoaldeko magalean dago. Málagako udalaren auzo mugaketa ofizialaren arabera, ekialdean Cañada de los Inglesesekin, hegoaldean La Caleta eta La Malaguetarekin, hauengandik Paseo de Reding izeneko pasealekuak banatzen dutelarik, mendebaldean Málagako Erdigune Historikoa eta iparraldean Gibralfarorekin muga egiten du

## Eraikin eta toki interesgarriak 
* Udal Ondarearen Museoa: MUPAMa hiriko arte eta historia museoa da, 2007an inauguratu zena. Málagako udalaren jabetzako 4000 objektu baino gehiagok osatutako bilduma bat du, 1487an hiriko lehen udaletxea sortu zenetik egundaino.
* Félix Saenzen etxeak: estilo erregionalistako bi etxebizitza eraikin dira, Fernando Guerrero Strachan arkitektoak diseinatuak eta 1922an eraikitakoak. Garaiko gustua zen neomudejar eta neopizkundetar elementuzko euren apainduragatik nabarmentzen dira
* Alkazabako tunela: Gibralfaro mendiaren eta Alkazaba muinoaren magalpean eraikia, tunelak Campos Elíseos auzoa Plaza de la Merced plazarekin lotzen du.

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako linea hauen bidez lotua dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1920ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 23. postuan egongo litzateke, beste 6 herrialdeekin batera.

Futbolariek zilarrezko domina lortu zuten, baina hau Espainiako taldeak lortu zuen.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 22 kirol olinpikoetatik hirutan hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako eta Frantziako selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Anberesko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Jaime Camps

**Jaime Camps Gordon** (Donostia, 1896ko otsailaren 28a - Annual, 1921eko abuztuaren 3a) euskal atleta izan zen, distantzia motzetan aditua.

1920ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 100 metroko probetan. 1912an Espainiako Lurreko Armadan sartu zen, infanterian. Bertan karrera egin zuen teniente izateraino. Annualeko guduan hil zen.

## Erreferentziak
Manuel Carrasco

**Manuel Carrasco Alonso** (Donostia, 1894ko urtarrilaren 27a - ?, ?) euskal herritar futbolaria izan zen, Errealean aritutakoa.

Espainiako futbol selekzio nazionalarekin 1920ko Olinpiar Jokoetara joan zen non taldeak zilarrezko domina lortu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aspergilosi

**Aspergilosi** izena *Aspergillus* onddoak sortzen duen gaixotasun multzoari dagokio. *Aspergillus fumigatus* da aspergilosi askoren eragilea, baina *Aspergillus flavus* eta *Aspergillus niger*ren garrantzia ere aspergilosiren sorreran ez da hutsaren hurrengoa.

*Aspergillus*en esporak inhalatzerakoan harrapatu ohi dira aspergilosiak. Onddoa nonahikoa denez (lur-zoruan, hautsean, belarretan, uretan, airean...egon daiteke) infekzio-iturriak ugariak dira. Behin arnastuta, esporak sinu paranasaletan eta albeoloetan pilatzen dira. Pertsona osasuntsuen immunitate-sistemak espora inbaditzaileak deuseztatzen ditu, baina immunogutxituengan infekzioa garatu daiteke, ondorio larriak dakartzan gaixotasuna agertuz. Horregatik aipatzen da *Aspergillus* onddo oportunista bat dela.

Aspergilosi guztiek arnas aparatua eta birikak kaltetzen dituzte.

Errepikatzen den gaitza da infekzio nosokomialen artean. Kasu askotan bere agerpena klinika edo ospitaleetan bat etorri da toki horietan burutu diren eraikuntza edo birmoldaketa-lanekin, lur-zoruan edo hautsean dauden esporak mugitu egiten direlako. Neutropenia dutenak edo transplante bat jaso dutenak dira ospitaleetako egoiliar sentikorrenak gaitza harrapatzeko, infekzio nosokomiala errazten duten alderdiak kontrolpean ez baldin badaude.

## Aspergilosi motak 
* biriketako aspergilosi alergikoa: asmatikoak diren gaixoetan agertu ohi da. *Aspergillus* onddoaren aurrean sortzen den alergia mota bat da. Asma, errinitisa, sukarra, eta eztula dira sintoma nagusiak.

* biriketako aspergilosi inbasiboa: pneumonia larria da, sukarra, eztula, disnea eta leukozitosia eragiten duena. Kasu askotan infekzioa, odolaren bidez, gorputz osora hedatzen da, hilkortasun tasa handia eraginez

* aspergiloma: beste infekzio batek (tuberkulosiak, kasu) sortutako birika-barrunbeak *Aspergillus*ek kolonizatzen dituenean

## Tratamendua 
B anfoterizina, itrakonazola eta borikonazola dira aspergilosiari aurre egiteko gehien erabiltzen diren botika antifungikoak. Aspergilosi alergikoa dutenei, aldiz, prednisona bezalako immunosupresoreak ematen zaizkie.

Hainbat kasutan (aspergiloma edo sinu paranasalen aspergilosia dagoenean, adibidez) kirurgia erabiltzen da lesioa kentzeko.

## Kanpo estekak
Julián Olivares

**Julián Olivares Bruguera** (Hernani, 1895eko abenduaren 10a - Madril, 1977ko urriaren 23a), III. Murrietako markesa, gipuzkoar militar eta eskrimalaria izan zen, sablean aditua.

Parisko Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin aritu zen.

Espainiako Lehor Armadan zalditerian aritu zen, koronela izateraino. Ez zuen seme-alabarik izan eta Luis bere anaiak titulua jarauntsi zuen.

## Erreferentziak
1924ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 11. postuan egongo litzateke. Kontuan izan bere domina guztiak pilotan izan ziren, kirol erakusgarria zena.

Errugbilariek zilarrezko domina lortu zuten, baina domina hau Frantziako taldearena da.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 26 kirol olinpikoetatik 8an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako eta Frantziako selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Antonio Juantegi

**Antonio Juantegi Eguren** (Zumarraga, 1898ko apirilaren 4a - Donostia, 1966ko maiatzaren 13a) euskal herritar futbolaria izan zen, Errealean jokatu zuena.

Espainiako futbol selekzioarekin behin aritu zen, 1924an. Urte berean Olinpiar Jokoetan ere izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Zabala

**Jose Luis Zabala Arrondo** (Irun, 1898ko abenduaren 15a - Bartzelona, 1946ko apirilaren 23a) euskal herritar futbolaria izan zen, Real Unionen jokatu zuena.

Espainiako futbol selekzioarekin lau aldiz aritu zen, 1924 eta 1931 artean. Parisko Olinpiar Jokoetan ere izan zen.

Erretiratu ondoren, entrenatzaile bilakatu zen Katalunian.

## Kanpo estekak
Nina Romaxkova

**Nina Romaxkova** (errusieraz: Нина Ромашкова; Nizhni Tagil, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, gaur egun Errusiar Federazioa, 1929ko apirilaren 27a - Mosku, 2016ko abuztuaren 19a), **Nina Romaxkova-Ponomariova** edo **Nina Ponomariova** (errusieraz: Нина Пономарёва) bezala ere ezaguna, disko jaurtiketan espezializatutako sobietar atleta izan zen. Olinpiar Jokoetan hiru domina irabazi zituen.

## Lortutako sari nagusiak 
## Kanpo estekak 
*  Nina Romaxkova Olympic.org
Paseo de Reding

**Paseo de Reding** Andaluziako hiriburuetako bat den Málagako Este barrutian zehar mendebaldetik ekialderanzko noratzan doan bide bat da. Hiriaren erdigunea eta ekialdeko zatiaren arteko komunikazio bide garrantzitsu bat da, Gibralfaro mendiaren magala eta itsasoaren artean 450 metrotan zehar dihoana.

## Eraikin nabarmengarriak 
Bide honek hegoaldean dagoen La Malagueta eta iparraldean dagoen Campos Elíseos auzoen arteko muga funtzioa egiten du, eta, bere ibilbide osoan zehar, interes arkitektonikoa duten eta monumentalak diren zenbait eraikin daude, Udal Ondarearen Museoa eta Félix Saenzen etxeak iparraldeko zatian eta Noble Ospitalea, La Malaguetako zezen plaza, Desfile del Amor Eraikina, Palacio de la Tinta eta Miramar jauregia hegoaldeko zatian.

## Izenaren jatorria 
Paseo de Reding pasealekuak bere izena Espainiako Independentzia Gerrako frantziar inbaditzaileen aurkako Bailéngo gudua irabazi zuen suitzar militarraren omenezkoa da. Hau, Málagako Gobernari Militarra ere izan zen, Alameda Principal eta Alameda de Colón eraikitzea ahalbidetu zuten arabiar harresien zati bat botatzeaz arduratu zena.

## Kanpo estekak
1785 Wurm

**1785 Wurm** asteroide gerrikoan aurkitutako 1785. asteroidea da. 1941eko otsailak 15ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 CD** zen.

## Kanpo estekak
1786 Raahe

**1786 Raahe** asteroide gerrikoan aurkitutako 1786. asteroidearen izena da. 1948ko urriak 9an aurkitu zuen Heikki A. Alikoskik Turkuko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 TL** zen. Bere izena Raahe udalerriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1787 Chiny

**1787 Chiny** asteroide gerrikoan aurkitutako 1787. asteroidearen izena da. 1950eko irailak 19an aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 SK** zen. Bere izena Belgikako Chiny udalerriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1788 Kiess

**1788 Kiess** asteroide gerrikoan aurkitutako 1788. asteroidearen izena da. 1952ko uztailak 25ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Brooklyndik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1952 OZ** zen.

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunak

**Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunak** (ofizialki eta flandrieraz Driedaagse van West-Vlaanderen) Mendebaldeko Flandria probintzian martxoan ospatzen den belgiar etapakako txirrindularitza itzuli profesional bat izan zen.

Itzuli hau 1945ean sortu zen **Flandriar Ardena-Ichtegemeko Zirkuitua** izenarekin (Omloop der Vlaamse Ardennen - Ichtegem). Ondoren, '''Éperons d'orreko Bi Egunak''' (Guldensporentweedaagse) izena jaso zuen 1999 eta 2002 artean. 1999tik Flandriar Ardena-Ichtegemeko Zirkuitua probako azken etapa da.

1999an proba 2.4 mailakoa zen, 2002an 2.3 mailara igo zelarik. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourreko zati zen, 2.1 mailan.

Lehiaketa etapakako itzuli modalitatean jokatzen zen, hiru egunetan zehar banatuta.

UCI ProTour mailako txirrindularitza talde batzuk parte hartzen zuten, proba hau galtzadarri gaineko klasiko handiak prestatzeko erabiliz: Gante-Wevelgem (honekin Kemmelerako igoera konpartitzen zuelarik), eta, bereziki, Flandriako Tourra eta Paris-Roubaix monumentuak.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Entseinari

**Entseinaria** Zuberoako maskaradetako pertsonaia da, Maskarada gorriko kidea. Bandera eramalea da eta Zuberoako ikurra (gorria, urre koloreko lehoi batekin) eskuan duela dantza egiten du. Aitzindaria da, hots, dantzari nagusietako bat. 

Boneta urdin edo beltza darama, ezkerrean hiru-koloreko (gorri, berde eta zuria) xingola-arrosa duena, jaka beltza, bularralde zuria edo urdin argia, zilarrez eta urrez brodatua, eta galtza beltzak. Soinean gurutzatuta hiru-koloreko xingola bat izaten du. Maskaradako aitzindari guztiek bezala, dantzari bikaina izan behar du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entseinari baten erakustaldia. Larraineko maskaradan. (c. 2011).
Owain Yeoman

**Owain Sebastian Yeoman** (Chepstow, Monmouthshire, 1978ko uztailaren 2a) galestar telebista eta zinemako aktore bat da.

*Troy* filman Lisandroren papera antzeztu zuen, bestalde hainbat telesail ospetsuetan ere antzeztu izan du: *The Mentalist* eta *Terminator: The Sarah Connor Chronicles*.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Kanpo loturak 
* Owain Yeoman aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Simon Baker

**Simon Baker** (1969ko uztailaren 30a, Launceston, Tasmania) australiar aktore bat da. Berak antzeztutako telesail ospetsuenen artean honako hauek daude: *The Guardian* eta *The Mentalist*.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Kanpo loturak 
* Simon Baker aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Perdoi

**Perdoia** edo **perdoi-marjina**, piezak modu industrialean ekoiztean, magnitude batean suerta daitekeen aldaketa onargarria da, muga bat(zu)en barrenean. Izan ere, batzuetan erabateko zehaztasuna eskuratzea ezinezkoa da teknikaren aldetik, edo, bestela, eraginkortasunagatik ez da gomendagarria hura lortzea, baldin eta, betiere, pieza horrek behar bezala funtzionatzen badu.

## Kanpo estekak
Joana I.a Napolikoa

**Joana I.a Napolikoa**, Napoliko erregina eta Proventzako kondesa 1344-1382 urteetan (Napoli, 1326 - Muro Lucano, 1382ko uztailaren 27a). Bere aitona Roberto I.a Napolikoaren —Roberto Anjoukoaren— ondorengoa izan zen Napoliko erresuman.

Aitonak Andres Hungariakoarekin ezkonarazi zuen, ezkongaiek 8 urte besterik ez zutela. Adin-nagusitasunera iritsi zenean, senarra hil zuelako salaketa egin zioten, eta Proventza aldera jo behar izan zuen babes bila. Kargurik gabe utzi zuen Klemente VI.a aita santuak, eta erreginak Avignon hiria saldu zion ordainez.

1346an bigarren aldiz ezkondu zen. Senarra, Luis Tarentokoa, Joanaren aitaren lehengusua zen. Luis Tarentokoa 1362an hil zen seme-alabarik utzi gabe, eta, urte berean, Joana Jakue IV.a Mallorcakoarekin ezkondu zen. 1370. urtean Karlos Durazzokoa izendatu zuen oinordeko Napoliko erresumarako. 1375ean senarra hil zen, eta 1376an Oto Brunswickekoarekin ezkondu zen laugarrenez. Lotura horren ondoren, Klemente VII.a Avignongo aita santuaren alde jarri zen, eta oinordeko berri bat hautatu zuen Napolirako, Luis Anjoukoa, Joan II.a Frantziakoa erregearen semea. Karlos Durazzokoak ez zuen onez hartu neurri hori eta, Urbano VI.a Erromako aita santuak lagundurik, Napoliko erresumaz jabetu eta Joana erregina hilarazi zuen, lepoa bihurriturik.

Tragedia bat idatzi zuen Frédéric Mistral idazle okzitaniarrak Joana I.aren bizitzan oinarrituta (1890, *La Rèino Jano*).

## Kanpo estekak
Samia Yusuf Omar

**Samia Yusuf Omar** (somalieraz: *Saamiiyaa Yuusuf Omar*, arabieraz: سامية يوسف عمر‎; Somalia, 1991ko martxoaren 25a - Mediterraneo itsasoa, 2012ko apirila) somaliar atleta izan zen. 2008an Beijingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Historia 
Samiak 200 metroko lasterketan parte hartu zuen Beijingo Olinpiar Jokoetan, nahiz eta prestakuntza eskasa egina izan, bere herrialdeko eskasiak hala behartuta. Nabarmendu zen proban, azkena izanik ere eta beste lehiakideek baino ia hamar segundo gehiago behar izan, ikusleen txaloak jasoz.

Somaliako hiriburuan, Muqdishon, hazi eta entrenatua zen, gerra, txirotasuna, atletismo instalazio falta erabatekoa eta emakumeek kiroletan parte har dezaten aurkako giro baten barnean.

2012ko apirilean Samia Yusuf Omar Libiatik Italiara itsasoa zeharkatzen saiatu zen, baina bidaia egiten ari zen patera edo txalupak hondoa jo zuen. Somaliako Olinpiar Nazio Batzordeak Samia hila zela baieztatu zuen, nola hil zen zehaztu ez bazuen ere.

## Erreferentziak
Hortzetako pasta

thumb|250px|Hortzetako pasta.
**Hortzetako pasta** hortzak garbitzeko erabiltzen den orea, ia beti hortzetako eskuila erabiliz. Osagaiak hauek izaten dira: fluorra sodio monofluorfosfato moduan (Na2PO3F), buztina, kuartzo pixka bat, Sodio fluoruro (NaF) eta garrantzitsuena, abrasibo bat, maiz marmola.

## Historia 
Lehen hortzetako pasta duela 4.000 urte sortu zuten egiptoarrek, eta *klisterate* deitzen zioten. Egiteko, pumita hautseztatua, gatza, piperbeltza, ura, idi-azazkalak, arrautza-oskola eta mirra nahasten ziren. Hala ere, dentifrikoa ez zen XIX. mendera arte ohikoa izan.

XIX. mendearen hasieran, hortzetako pasta urarekin erabiltzen zen, baina ahoko antiseptikoek laster hartuko zuten ospea. Etxetik ibiltzen ziren dentifrikoek klariona, adreilu txikitua eta gatza zituzten osagai komun gisa. 1866an,* Home Cyclopedia*k egur ikatz birrindua gomendatu zuen, eta zenbait dentifriko patentatu eta komertzialek kalteak egiten zituztela ohartarazi zuen.

## Kanpo estekak 
* Hortzetako pastaren historiari buruzko artikulua *Argia*n