Almudena Grandes

**Maria Almudena Grandes Hernández** (Madril, 1960ko maiatzaren 7a - *ibidem*, 2021eko azaroaren 27a) idazle espainiarra zen. El País egunkariko ohiko zutabegilea zen. 2018an, Espainiako Narratiba Sari Nazionala eman zioten, bere idazlan gehienak historia hurbilean kokatuz, Francoren diktadura garaiko iragan ezkutu baten arrastoak berreskuratu eta XX.mendearen amaierako eta XXI. mendeko lehen hamarkadetako Espainiako gizartearen gakoak azaltzeko egin zuen ahaleginagatik.. Zinemarekin lotura handiak zituen, bere lanetako sei film bihurtu zituzten, eta Espainiako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiaren ohorezko patroia izan zen.

## Bizitza 
Txikitatik, idazle izan nahi zuen, baina bere amak "nesken karrera" eskaini nahi izan zion, eta Madrilgo Complutense Unibertsitateko Geografia eta Historia Fakultatean sartu zen, nahiz eta berak nahiago izango zuen latina ikasi. Lizentziatu ondoren, entziklopedia-testuak idatziz hasi zen lanean. Zinema-munduan ere aritu zen denboraldi batez: Óscar Ladoirek zuzendutako *A contratiempo* (1982). Berak adierazitakoaren arabera  “Poesia idazle afizionatuen” alaba eta biloba izanik, ez da inoiz narratiba ez den beste genero batean aritu, “pasio handia eta, aldi berean, frustrazio handia” sortu dion generoa. *Las edades de Lulú* (1989) nobela erotikoak, La Sonrisa Vertical XI Saria irabazi zuen, eta, hurrengo urtean, Bigas Lunak pelikula bihurtu zuen, Almudena Grandesekin batera idatzitako gidoiarekin. Biak Goya sarietarako izendatuak izan ziren, 1991n, Egokitutako Gidoi Onenaren kategorian. Liburuak arrakasta handia izan zuen, eta hogei hizkuntza baino gehiagotara itzuli zuten. Bere lehen eleberriaren arrakasta handiak, haren hitzetan, «bizi nahi zuen bizitza eman dit, eta ez dut inoiz zor hori kitatu ahal izango».10

1991ean argitaratu zuen *Te llamaré Viernes* eleberriak ez zuen eragin handirik izan, 1994ko *Malena es nombre de tango* izenekoak, aldiz, izan zuen arrakasta, eta Gerardo Herrerok zinemara egokitu zuen, 1996an. Urte hartan bertan argitaratu zuen prentsan maiz egiten dituen kolaborazioetako batean agertu izanagatik ezagunak ziren ipuinez osatutako *Modelos de mujer* bilduma. Horietako bat, *El vocabulario de los balcones*, Luis García Monteroren poema batean inspiratua, Juan Vicente Córdobak 2000n zuzendutako *Aunque tú no lo sepas* film luzerako oinarri izan zen.

1997ko urrian, Literaturako Rosone d'Oro saria jaso zuen, Italian, bere lanagatik. Egile espainiar bati ematen zioten lehen aldia zen, eta emakume bati eman zioten lehen aldia.

1998ko *Atlas de geografia humana*, 2002ko *Los aires difíciles* eta 2004ko *Castillos de cartón* izan ziren bere hurrengo eleberriak. Aurrekoak bezala, denak XX. mendearen azken laurdeneko edo XXI.aren hasierako Espainian gertatzen dira, teknika errealistaz eta introspekzio psikologikoz garai hartako pertsonaien egunerokotasuna erakusten zuen.

2003an, *Mercado de Barceló* izenburupean El País egunkarian agertutako artikulu sorta bat argitaratu zen, eta, 2005ean, *Estaciones de paso* liburuarekin bere lan laburrak publikatzen jarraitu zuen; hainbat kontakizunen ikuspegiari buruzko bost ipuin biltzen dituen narrazio liburu horretan, hainbat nerabek egoera ezberdinen aurrean egiten dituzten hurbilketari buruz, ulertzeko gai ez direnak edo ulertzeko gai izan arren, beraien bizitza denez, bizi behar dituzten egoerak. 

2007an *El corazón helado* argitaratu zuen, historia zabal eta konplexua. Argitaratu eta ondoko urtean, eleberri horrek bi sari garrantzitsu irabazi zituen: José Manuel Lara eta Madrilgo Liburu Saltzaileen Kofradia.

2007ko martxoaren 23an, *Atlas de geografia humana* eleberrian oinarritutako izen bereko filma estreinatu zen. Cuca Escribano, Montse Germán, María Bouzas eta Rosa Vilas aktoreek antzeztu zuten, eta idazlearen laguna zen Azucena Rodríguezek zuzendu zuen. 2012an, Luis García-Araus antzerkigileak eleberria antzerkira egokitu zuen, eta Madrilgo María Guerrero antzokian antzeztu zuen Juanfra Rodrígueze*n* zuzendaritzapean Arantxa Arangurenek, Nieve de Medinak, Ana Oterok eta Rosa Savoinik osatutako aktore taldeak antzeztua. *El corazón helado* eleberriaren idazketa prozesuan, gerraosteko frankismoaren aurkako borroka klandestinoari buruzko dokumentazioa bildu zuen, bereziki bertako protagonisten testigantzen bitartez, hedabide ofizialek isilarazitako eta historiografiak baztertu zituen pasarteak kontatzeko. Honekin, *Episodios de una guerra interminable* deitu zuen sei eleberriko zikloa osatzen ari zen, bere Perez Galdos miretsiaren *Episodios nacionales* bildumaren oroimenez. Kontakizunek 1939 eta 1964 arteko epea hartzen dute, eta fikzioa eta ez-fikzioa tartekatzen dituzte hainbat ataletan agertzen diren protagonismo ezberdineko pertsonaiekin. Era berean, autoreak 1977-78ra arte kontatutako gertakariak eta horien ondorioak proiektatzen ditu bere ahotsez idatzitako epilogoetan. Epaimahaiaren aktaren arabera, eleberria "narrazio-lan oparoa da, eta tradizio galdosarrean muntatuta dago, haizearen eta marearen aurka, idazle zein irakurleek duten presaka ibiltzeko gure garaiko joera orokorraren aurka". Honen ondoren etorri ziren *El lector de Julio Verne* (2012), *Las tres bodas de Manolita* (2014), 2018an Narratiba Sari Nazionala jaso zuen *Los pacientes del doctor García* (2017) eta *La madre de Frankenstein* (2020). Azken lanak, hil zenean oraindik argitaragabe zegoenak, *Mariano en el Bidasoa* du izena. 2019an, Tusquetsek, bere lanak argitaratu ohi zituen editorialak *La herida perpetua* argitaratu zuen, 2008an El País egunkariarekin elkarlanean hasi zenetik bertan idatzi zituen zutabeen zati baten bilduma.

Almudena Grandes Madrilen hil zen, 2021eko azaroaren 27an hirurogeita bat urte zituela, koloneko minbiziaren ondorioz; Madrilgo hilerrian lurperatu zuten.

## Autorearen ildo ideologikoa 
Almudena Grandes El País egunkariko ohiko zutabegile izan zen, eta hizketakide Onda Cero eta Cadena SER irrati kateetako hainbat programetan. Ezkerreko jarrera politikoetan nabarmendu zen, eta Ezker Batuari laguntza publikoa eman zion (adibidez, 2011ko hauteskunde orokorretan). 2016ko hauteskunde orokorretan, ordea, esan zuen ez zela "inongo alderdiren alde posizionatzen"; izan ere, haren esanetan, "horietako batek ere ez zuen ideologikoki ordezkatzen". 2010eko apirilean egindako elkarrizketa batean, galdetu ziotenean noiztik zuen "bihotza ezkerrerantz makurtuta", honako hau erantzun zuen: "Nire pentsamenduaren oinarri diren bizitzako beste hainbat gai ideologiko bezala, ezkertiar bihurtu naiz irakurriz".

Autoreak adierazi zuen, halaber, azken mendeko lehen hamarkadan, Espainia "nabarmen eta astakilo" asko dituen herrialde bihurtu zela. Bere iritziz, oso gizarte desatsegin eta bihozgabea da Espainiakoa, besteen sufrimenduarekiko axolagabekeriaz betea, kontsumismoan eta materialismoan murgildua. *Los besos en el pan* (2015) lanean, klase sozial ertain eta txikiak astindu zituen atzeraldi handian oinarritutako eleberrian, gure aitona-amonak duintasunez bizitzeko duten ideia aldarrikatu zuen. Ideia hori oso garrantzitsua izan zen eleberrirako, bertan aitona-amonen eta biloben arteko elkarrizketa gisa agertzen baita, "Espainian beti presente egon den pobrezia bere gain hartzeko apaltasuna berreskuratzeko beharra" borroka gisa, poza eta ilusioa baztertzen dituen borroka izan gabe.
thumb|250x250px|Almudena Grandes Jules Verneren Irakurlea eleberriaren ale bat sinatzen.
2010eko apirilean argitaratutako elkarrizketa batean, egileak adierazi zuen "literaturak ahalbidetzen duela nork bere bizitzaz gain beste bizitza asko bizitzea". 

Bere lan guztietan errebindikatu izan zuen. Bere historia pertsonal eta familiarra batzen zituen Madrilgo hiriarekin lotura handia zuen. 2018ko maiatzean, San Isidro jaietako pregoilari izan zen.

### Polemikak 
2007ko martxoan, *El corazón helado* liburuaren aurkezpenean, idazlearen adierazpen batzuek polemika handia sortu zuten: zerbait fusilatu behar ote zuen galdetu zitzaionean, idazleak erantzun zuen "bere onetik ateratzen duten bi edo hiru ahots fusilatuko lituzkeela"*,*  zenbait iturriren arabera, Pío Moak kritika egin zion baieztapen horri, Libertad digital egunkarian autoreaz iseka eginez. Aurkezpen berean, Almudena Grandesek Alderdi Popularra ere kritikatu zuen, esanez "Espainiako eskuinak frankismoa baino bigarren Errepublika gogorarazten duen herrialde batean gaude, non berriro ere "jainkozko graziaz" gobernatzeko eskubidea aldarrikatzen den edo ezin izan duen politiko garaitu gisa erreakzionatu baizik eta desjabetutako lur-jabea edo poltsa lapurtzen dioten norbait bezala*".*
## Idazlanak 
### Eleberriak 
* *Las edades de Lulú* (Tusquets, 1989) ()
* *Te llamaré Viernes* (Tusquets, 1991) ()
* *Malena es un nombre de tango* (Tusquets, 1994) ()
* *Atlas de geografía humana* (Tusquets, 1998) ()
* *Los aires difíciles* (Tusquets, 2002) ()
* *Castillos de cartón* (Tusquets, 2004) ()
* *El corazón helado* (Tusquets, 2007) ()

* **"Episodios de una guerra interminable" bilduma**
** *Inés y la alegría* (Tusquets, 2010) ()
** *El lector de Julio Verne* (Tusquets, 2012) (ISBN 9788483833889)
** *Las tres bodas de Manolita* (Tusquets, 2014) (ISBN 9788483838457)
** *Los besos en el pan* (Tusquets, 2015) (ISBN 978-84-9066-191-8)
** *Los pacientes del doctor García* (Tusquets, 2017) (ISBN 978-84-9066-432-2)
** *La madre de Frankenstein* (Tusquets, 2020) (ISBN 978-84-1107-055-3)
** *Mariano en el Bidasoa* (amaitu gabea)

### Ipuin-sortak 
* *Modelos de mujer* (Tusquets, 1996) ()
* *Mercado de Barceló* (Tusquets,2003) ()
* *Estaciones de paso* (Tusquets, 2005) ()

### Bere nobeletan oinarritutako filmak 
* *Las edades de Lulú* (Bigas Luna, 1990)
* *Malena es un nombre de tango* (Gerardo Herrero, 1995)
* *Aunque tú no lo sepas* (Juan Vicente Córdoba, 2000)
* *Los aires difíciles* (Gerardo Herrero,2006)
* *Atlas de geografía humana* (Azucena Rodríguez, 2007)
* *Castillos de cartón* (Salvador García Ruiz, 2009)

### Telebistara egokitutako serieak 
* *Los pacientes del doctor García* (TVE, 2023)

## Sariak 
* 1989ko *La sonrisa vertical* saria, Las edades de Lulú eleberriagatik.
* 1997ko ''Literatura Rosone d'Oro* saria, (Italia)
* 2002ko *Koherentziaren Saria*, Guardo (Palentzia).herriko Ezker Batuko Tokiko Batzarrak emandakoa. 
* 2002ko *Arte eta Letretako Julián Besteiro* saria, obra osoagatik. 
* 2002ko libururik onenaren *Cálamo* saria, *Los aires difíciles*  liburuagatik.
* 2003ko Crisol saria, *Los aires difíciles*  eskutik.
* 2008ko José Manuel Lara Fundazioaren  saria, *El corazón helado* liburuagatik.
* 2008ko Madrilgo liburu-saltzaileen Gremioaren saria,  *El corazón helado* liburuagatik.
* 2011ko Madrilgo Kritikaren  saria, *Inés y la alegría* liburuagatik. .
* 2011ko Elena Poniatowska eleberri-sari iberoamerikarra, *Inés y la alegría* liburuagatik. 
* 2011ko Sor Juana Inés de la Cruz saria,  *Inés y la alegría* liburuagatik. 
* 2017ko Atotxako Abokatuen Nazioarteko Saria, 2017. 
* 2018ko Liber saria Editoreen Gremioaren Federazioak egile hispanoamerikar garrantzitsuenari emandakoa.
* 2018ko Kultura Ministerioaren Narratiba Sari Nazionala *Los pacientes del doctor García* eleberriagatik.
* 2020ko Nazioarteko Prentsa Klubaren Nazioarteko Kazetaritza Saria, giza balioen defentsan duen oihartzunagatik, bere literatur lanagatik eta komunikabideetan izandako presentziagatik
* 2020ko Europako Literaturako Jean Monnet Saria *Los pacientes del doctor García'' liburuagatik 
* 2021ean Hil osteko Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina.
* 2021eko abenduaren 7an, Madrilgo Liburutegien Gremioak sari bat sortu zuen Almudena Grandes omentzeko. Sari horrek idazlearen izena du, eta «egile berri baten lehen eleberria» aitortzen du.
* 2021eko abenduan, Asociación Pro Derechos Humanos de España elkarteak (APDHE) Sari Berezia eman zion, memoria demokratikoa berreskuratzeko egindako lana saritzeko. Hainbat lanetan islatu zuen memoria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idazlearen webgune ofiziala
* Idazlearen lana zabaltzeko X orria. Tusquets Editores-ek kudeatzen du (@TusquetsEditor).
* Idazlearen Facebookeko kontu ofiziala (esteka hautsita dago Internet Archive-n eskuragarri dago).
* Tusquets Editores argitaletxearen idazle fitxa
* Idazleak EL PAIS egunkarian argitaratutako artikuluak
* Cervantes Institutuko idazlearen fitxa
* Malagako Almudena Grandes eskola publikoaren webgunea
* Idazleak CADENA SER irratikan parte hartzen zuen atala