open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stenurella melanura

***Stenurella melanura*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Ekialde Hurbilean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 6-10 mm artean soilik neurtzen baitu. Gorputza estua eta luzea du eta buruan dituen antenek gorputzak besteko luzera dute. Burua luzea da eta aurrerantz okertzen da. Begiak alboetan kokaturik ditu.

Burua, pronotoa eta abdomena beltzak ditu eta elitroak marroi gorrixkak dira, puntan beltzak. Arren elitroak marroi horixkak dira eta emeenak gorrixkak. Elitroak elkartzen diren ertzak beltzak izaten dira eta itxita dituztenean marra sendo beltzak zeharkatzen du kakalardoaren gorputza.

## Habitata 
Konifera zein hostoerorkorren basoetan bizi dira, bereziki gaztainondoak.

## Iruditegia 

Irudi:Leptura melanura4.jpg|Arra.
Irudi:Cerambycidae - Stenurella melanura (male).JPG|Emea.
Irudi:Stenurella.melanura.couple.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amazon Kindle

**Amazon Kindle** ( ahoskatua) liburu elektronikoen irakurgailu eramangarria da, digitalizatutako liburuak erosi, gorde eta irakurtzeko aukera ematen duena, Amazonek sortua. .MOBI .AZW3 edo PDF artxiboak ere irakurtzen ditu. 2011rako, 4 milioi gailu baino gehiago saldu zituzten.

Gailua haririk gabe konektatzen da Amazonen jabetzako sare batera, Whispernet izenekoa, eta telefonia mugikorreko sarearen bidez (Sprint Estatu Batuetan; 3G edo EDGE/GRPS sareak munduko gainerako herrialdeetan) funtzionatzen du, edukiak deskargatzeko edo — bertsio berrienetan — haririk gabeko Wi-Fi konexio tradizional baten bidez.

Irakurleari esker, 3G konektagarritasuneko bertsioan, doan sar daiteke Wikipediara erabiltzailearen bizilekutik, sarbide horrek inolako operadorerekin datu-trafikoko kargurik sortu gabe.

Gaur egun, Kindle modeloak 11. belaunaldian daude (*Paperwhite*), 10. belaunaldian (oinarrizkoa eta *Oasis*). Oinarrizko modeloan, argi integratua gehitu da, barne-memoria hobetu da, aplikazio berriren bat sartu da eta bere prezioari eutsi zaio, erakargarriagoa izan dadin.

Liburu elektronikoen irakurgailu hau hainbat egunkari eta aldizkariren bertsio digitalak irakurtzeko erabil daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinoptera collaris

***Dinoptera collaris*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Erdialdeko Asian bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 6-9 mm neurtzen ditu soilik.

## Iruditegia 

Irudi:Dinoptera collaris (53130364380).jpg|Kakalardo heldua.
Irudi:Dinoptera collaris 01.JPG|Bikotea.
Irudi:Acmaeops.collaris.-.calwer.41.10.jpg|Kakalardoaren ilustrazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Clara Sharupi Jua

**María Clara Sharupi Jua** (Morona Santiago, Ekuador; 1964) idazle, olerkilari, itzultzaile, lokutore eta aktibista ekuadotarra da, Shuar nazioaren parte dena eta chicham shuarreraz idazten duena.

## Lana 
### Liburuak 
* 2011 - *Amanece en nuestras vidas* (Gure bizitzetan egunsentia dator).
* 2012 *- Collar de historias y Lunas* (Istorio eta ilargien lepokoa).
* 2014 *- My Voice* (Nire ahotsa).
* 2021 - *Sin Alegría no hay esperanza* (Alaitasunik gabe ez dago itxaropenik).

### Olerki-bildumak 
* 2019 - *Tarimiat. A*bya yala edizioak. . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pegatron

**Pegatron Corporation** (normalean **PEGATRON** idatzia; ) Taiwango konpainia multinazionala da, Taipein egoitza duena. Batez ere beste marka batzuetarako kontsumoko, konputazioko eta komunikazioko elektronika ekoizten du, baina periferikoak eta hardware-osagaiak ere garatzen, diseinatzen eta fabrikatzen ditu. Bere produktu nagusiak ordenagailu eramangarriak, *netbook*ak, mahaigaineko konputagailuak, bideokontsolak, gailu mugikorrak, txartel nagusiak, txartel grafikoak eta LCD telebistak dira. Pegatron 2007an sortu zuten ASUSTeK Computer Inc. enpresaren zatiketa gisa, eta Beitou barrutian du egoitza, Taipein. Enpresa azkar hazi da eta 2015ean 177.950 langile zituen, erdia baino gehiago Txina kontinentaleko fabriketan eta gainerakoak Taiwanen, Txekiar Errepublikan, Estatu Batuetan, Mexikon eta Japonian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quanta Computer

**Quanta Computer Incorporated** () Taiwango konpainia multinazionala da, Taoyuangen egoitza duena. Ordenagailu eramangarri eta beste hardware gailu batzuen fabrikatzailea da. Munduko ordenagailu eramangarrien fabrikatzaile handiena da. Bere bezeroen artean Apple Inc., Compaq, Dell, Gateway, Hewlett-Packard, Alienware, Amazon.com, Casper, Cisco,  Fujitsu,  Gericom, Lenovo, LG, Maxdata, MPC, Research In Motion, Sharp Corporation, Siemens AG, Sony, Sun Microsystems eta Toshiba daude.

Barry Lamek 1988an sortu zuen, Taipeiko Shilin barrutian. 1999an Taoyuang konderrira lekualdatu zen, 2000. urtean pixkanaka ekoizpen lerrotik Txina kontinentaleko Songjiang barrutira pasa zen. 2001eko martxoan, QSMC Quanta Shanghai Manufacturing City eraiki zuen Shanghain, bere subsidiarioetako batzuk barne hartuta: Tech Front, Tech Com Computer, Tech Wave Logistics, Tech Lead Computer, Tech Giant Computer, Tech Trend Computer eta Song Yeh (Shanghai) Management Co., Ltd., guztiak ordenagailu eramangarrien fabrikazioan espezializatuak. 2006an Changshuko High-Tech Industrial Parken, Jiangsu probintzian, CSMC Quanta Changshu Manufacturing City eraiki zuen, non bere nukleoko hainbat enpresa kokatu zituen, hala nola Tech Full Computer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus semibulbosus

***Pluteus semibulbosus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Pluteus hispidulus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 40 mm arteko diametrokoa, lehenengo esfera-erdi formakoa, gero ganbila, azkenean zabaldua edo pixka bat ahurra, sarritan titi txiki batekin, ertz zorrotza, kapelaren gainazala leuna, lehorra, gardentasunez ildaskatua, zurixka, krema-zurixka edo okre antzeko kolorekoa diskoan.

**Orriak:** Nahiko estu, desberdinak, libreak, sabeldunak; lehenengo zuriak  gero helduaroan gris-arrosatik arrosara doan kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 40 mm arteko garaierakoa eta 5 mm arteko lodierakoa, zilindrikoa, betea, helduaroan barnehutsa, erraboilduna edo erraboil hemisferikoarekin, lehorra, goialdean hauts-itxurakoa, kolore zurixkakoa hasieran eta horixka helduaroan.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zurixka edo zeharrargia; usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da ezagutzen. Saihestu beharrekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen egur oso degradatuetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kolonbia, Europa, Errusia, Papua Ginea Berria, Uganda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus thomsonii

***Pluteus thomsonii*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, marroi ilun samarra, normalean zain elkartuez osatutako sarez estalia, batez ere erdian. Hasieran kamutsa, gero ganbila, ondoren zabaldu egiten da; askotan titi zabal batekin, glabroa, (lupa) pixka bat pruinaduna.

**Orriak:** Gaztetan zuri-grisaxkak, libreak, zabal samar, lamelulekin, ertzak osoak eta kolore berekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2 eta 4,5 (6) cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa, berdina edo zertxobait lodiagoa eta okertua oinarrira, hauskorra, hasieran betea eta gero barnehutsa, pruinaduna edo zilar kolorez ildaskatua hondo zuri-zilar kolorekoaren gainean, adinarekin zetaduna, oinarrian gris ilunagoa, zahartzean ia ez du izaten aldaketarik.

**Haragia:** Mehea, zurixkatik gris-marroirako kolorekoa, usaina eta zaporea errefauaren antzeko arin bat, gozoa edo nitrosoa. Espora jalkina, arrosa-marroi koloretik gorrixka-okrera.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zuhaitz hostozabalen eroritako enbor eta adarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Europa, Errusia, Oman, Iran, Japonia, Taiwan, Txina, Uganda, Benin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yan Peng

**Yan Peng** (Shanghai, 1996ko urtarrilaren 6a) saskibaloi jokalari txinatarra da. Txina ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Cata-Chitiga

**Ana Filip**, jaiotzez **Ana Cata-Chitiga** (Bukarest, 1989ko ekainaren 20a) saskibaloi jokalari da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiara Consolini

**Chiara Consolini** (Peschiera del Garda, 1988ko maiatzaren 20a) saskibaloi jokalari da. Italia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juduen erritu bainuak Baionan

**Juduen erritu bainuak** () edo Mikve Baionako Santizpirita auzoan gordetzen den eraikin historikoa da. Mikvea judaismoak agintzen dituen garbiketa-bainuak egiten diren espazioa da; pertsona bat erabat urperatu daitekeen ur-edukiontzi bat behar izan du. 

## Kokapena 
Eraikina Errepublikako plazaren 32an dago eta judu herriaren presentzia historikoaren testigantza aberatsa eskaintzen du. 2014tik monumentu gisa sailkatuta dago eta 2022tik arkitektura ondare gisa babestuta. Bainua etxe partikular zahar bateko lehen solairuan dago.

## Historia 
XVI. mendearen hasieran Santizpirita auzoan ezarritako familia judu espainiar-portugesen presentziaren lekuko dira bainu hauek. testuek frogatzen dute 1752tik etxe-multzoaren berreraikitze datatik daudela, baina etxe horiek birmoldatu besterik ez baziren, bainuak oso lehenagokoak izan daitezke. Bainuak euri urek eta aldameneko muinoko iturri batek elikatzen zuten. Mikveh gela zabala da. Bertan 1,34 m-ko sakonera duen abluzio-putzu bat eta ur depositu bat daude. Bi putzuak lurrean zulatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eraikina POP webgunean.
Sarako otoiztegiak

[thumb|Gure Ama Fatimakoako zizelkadura eta inguruan [Ramiro Arrue|Ramiro Arrueren Pintura]]
[thumb|Gure Ama Fatimakoako [Iratze arrunt|iratzearen sinbolo zizelkatua ( Sarako monumentu ainitzetan atzemana)[thumb|San Isidroko zizelkadura [Karlistaldi|karlistada batek egina 1874an]]]]Sarako otoitztegiak Sarako monumentu historikoak eta erlijosak dira.

### 14 otoitztegi 
Saran 14 otoitztegi badira:

# San Inazio 
# Santa gurutz
# san eloi
# San Isidro
# Jondoni Petri
# San Nikolas
# Santa maria Imakulatua
# San Miguel edo San Mixel
# San Juan Batista
# Frantzisko Xabiekoa
# San Antonio
#San Antonthumb
# Gure Ama Fatimakoa
# Santa Maria Jainkoaren Ama

### Galtzadaren bazterrean 
Sarako otoitztegi ainitzek Sarako galtzadaren bazterrean dira. Batzuetan Jondoni Jakobeko erromesen saintua ziren: San Eloi edo San Nikolas, erromesak hor pasatzen zirelako baita prosezioetan otoitzleku otoitzlekuz pasatzen zirelako ere.

### Itsagizonentzat 
Otoitztegi ainitzek itsasgizonak eskertzeko eta ohoratzeko eginak ziren, Saran itsasgizon ainitz bazirelako.Bestenaz Sorgin edo Lamiak beldurtzeko eginak ziren, horregatik ainitz erreken bazterrean dira.

### San anton eta bere iturria 
San Anton otoitegia Sarako Iturri Miragarri baten ondoan eraikia izan da. Iturri hau begien eritasuna eta ekzema saintzen zuela erraten zen. San juan egunetan eriek iturrian joaten ziren eta San Anton otoitztegian joaten ziren jainkoa eskertzeko.

### Otoitztegirik gehiena 
Erraten da Sara Euskal Herrian baden Otoitztegi gehien duen herria dela.
Corsa Aran per sa lengua

***Corsa Aran per sa lengua*** araneraren alde Aran haranean zehar egiten den lasterketa da, Korrikaren antzera. *Lengua Viua* elkarteak antolatzen du, eta urteko uztailaren azken igandean egiten da.

## Ikus, gainera 
* *La Passem*

## Kanpo estekak
Bakearen elizak

**Bakearen Elizak** (, ) Silesian (Polonia) eraikitako eraikin erlijioso garrantzitsuak dira.

## Historia 
1648an, Westfaliako Itunak hiru eliza egiteko eskubidea eman zien Silesiako gune katolikoetako protestante luteranoei: Głogówen (Glogau), Jaworren (Jauer) eta Świdnican (Schweidnitz). Baldintza zen zurez eta iltzerik gabe eraikitzea, eta hirietako mugen kanpo kokatzea. Egiteko denbora ere urtebetera mugatzen zen. Hiru horietatik bi babestu dira, 1758an Głogóweko Bakearen eliza hondatu zuen sutearen ondoren. Horregatik, Jawor eta Świdnica elizak 2001ean zerrendatu ziren Gizateriaren Ondarearen zerrendan.

### Jawor 
Jaworreko Espiritu Santuaren Bakearen eliza (polonieraz: Pokoju Ko’cióel Wiοtego Ducha) 1654-1655 urteetan eraiki zen, Breslau Albrecht von Saebisch (1610-1688) arkitektoaren planoen arabera. 43,5 m-ko luzera, 14 m-ko zabalera eta 15,7 m-ko altuera du, 1180 m2 inguruko azalera eta 5.500 pertsona ingururentzako tokia. George Flegel-en pinturak dira, 1671-1681 hamarkadan egin zituenak. Motibo gehienak (200 irudi baino gehiago) Bibliatik datoz. 1670eko pulpitua Legnicako (Liegnitz) Mateo Knot-ek egin zuen. Martin Schneiderrek egin zuen aldarea, 1672 aldera. Lehenengo organoa, J. Hoferichter de Legnicaren ondorioz, 1664an eraiki zen. Akastuna, 1855-1856 urteetan Adolfo Alexandre Lummert de Wrocçaw (Breslau) organo berriak ordezkatu zuen. 1899, 1937 eta 2002an zaharberritu zuten. Kanpandorrea xviii. mendearen hasieran gehitu zen. Gaur egun, Jawor-eko komunitate protestantea 40 pertsonakoa baino ez da, eta, horregatik, elizak Alemaniaren laguntza finantzarioa du.

### Świdnica 
Świdnica Hirutasun Txit Santuko Bakearen eliza 1656-1657an eraiki zen, eta Europako zurezko bilbadurekin egindako eliza handiena dela jotzen da.

## Irudi-galeria 
### Świdnica 

Fitxategi:Swidnica-_Kosciol_Pokoju_01.jpg|alt=Fachada|Fatxada
Fitxategi:Swidnica-kosc-pokoju1.jpg|alt=Altar mayor|Aldare nagusia
Fitxategi:Swidnica_-_Kosciol_Pokoju-_wnetrze_05.jpg|alt=Púlpito|Pulpitua
Fitxategi:Swidnica-_Kosciol_Pokoju-_sufit.jpg|

### Jawor 

Fitxategi:Swiątynia_Pokoju_w_Jaworze_-_191.jpg|alt=Vista exterior|Kanpoko ikuspegia
Fitxategi:Wnętrze_z_ołtarzem_głównym_Świątyni_Pokoju_w_Jaworze,_woj._dolnośląskie,_pow._jaworski_A1905990_z_4.09.1963_-Magkrys.JPG|
Fitxategi:Jawor2.jpg|link=Archivo:Jawor2.jpg|alt=Órgano|Organoa
Fitxategi:Jawor1.jpg|link=Archivo:Jawor1.jpg|alt=Paneles decorativos|Panel apaingarriak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Izabella Gawin, Dieter Schulze, Reinhold Vetter,Schlesien - Deutsche und polnische Kulturtraditionen einer Europäischen Grenzregion ( DuMont-Kunst-Reiseführer), DuMont Verlag, 18701-132, Kolonia 1999, ISBN.
* Worthmann, L., *Führer durch die Friedenskirche zu Schweidnitz*. Breslau 1929
* Kalinowski, Konstanty, *Barock* in Schlesien. Munich, 1990. ISBN 3-422-06047-2.

## Kanpoko loturak
Jiří Rusnok

**Jiří Rusnok** (Ostrava, 1960ko urriaren 16a) txekiar ekonomialari eta politikaria da. Txekiako lehen ministroa izan zen 2013tik 2014ra.

1984an graduatu zen Pragako Ekonomia Unibertsitatean. 1998an politikan sartu zen Alderdi Sozialdemokrata Txekiarreko kide gisa. Finantzetako ministro izan zen 2001etik 2002ra, eta Industria eta Merkataritzako ministro 2002tik 2003ra.

Lehen ministro izan zen 2013ko ekainetik 2014ko urtarrilera bitartean, Petr Nečasen fimisioaren ondoren eta hauteskundeak egin arte.

Ondoren, Txekiar Errepublikako Banku Zentraleko gobernadore izan zen 2016 eta 2022 artean.
Gabriela Calvache

**Gabriela Calvache** (Ambato; 1977) zuzendari, produktore, gidoilari eta idazle ekuadortarra da.

## Lanak 
* *Adentro* (2021), zuzendaria.
* *La mala noche* (2019), zuzendria, gidoilaria eta produktorea.
* *Asier ETA Biok* (2013), produktorea.
* *En Espera* (2010), zuzendria, gidoilaria eta produktorea.
* *Labranza Oculta* (2010), zuzendria, gidoilaria eta produktorea.
* *Con mi corazón en Yambo* (2010), produktorea.
* *Impulso* (2009), gidoilaria.
* *Hay cosas que no se dicen* (2006), zuzendria, gidoilaria eta produktorea.
* *When clouds clear* (2006), produktorea.
* *Alerta naranja* (2001), zuzendria, gidoilaria eta produktorea.

## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gabriela Calvache web orri ofiziala.
Jean-Pierre Romeu

**Jean-Pierre Romeu** (Thuir, 1948ko apirilaren 15a) frantziar errugbilari ohia da, zabaltzaile postuan aritzen zena.

US Carmaux taldean hasi zen jokatzen, eta hurrengo urtean ASM Clermont Auvergne taldeko jokalari bihurtu zen. 1981ean erretiratu zen.

1972 eta 1977 artean 34 partida jokatu zituen Frantziako errugbi selekzioarekin. Bi aldiz irabazi zuen Bost Nazioen Txapelketa.

## Palmaresa 
**Clermont**
* Yves du Manoir errugbi txapelketa: 1976
**Frantzia**
* Bost Nazioen Txapelketa: 1973, 1977

## Ikus, gainera 
* Frantziako errugbi selekzioa 1977ko Bost Nazioen Txapelketan

## Kanpo estekak
Ekain Albite Arregi

**Ekain Albite Arregi** (Zestoa, Gipuzkoa, 1999ko abuztuaren 14a) euskal zinemagilea da, zuzendari eta gidoigile moduan aritutakoa. 
Bartzelonako ESCACen (Escola Superior de Cinema i Audiovisuals de Catalunya) zinematografia gradua egin zuen eta Elias Querejeta zine eskolan Sorkuntza graduondoa egiten ari da.

## Filmografia 
* *Haizearen Egia* (laburra / 2020)
* *Laiotz (laburra / 2021)*
* *Negu Hurbilak* (2023)
Shobhanasundari Mukhopadhyay

**Shobhanasundari Mukhopadhyay** (), jaiotzez **Shovona Devi Tagore**, (; Kalkuta, 1877 – Howrah, 1937ko maiatzaren 26a) indiar idazle eta folklorista izan zen.

## Bizitza 
Hemendranath Tagoreren bosgarren alaba eta Rabindranath Tagoreren iloba, klase altuko familia hindu batean hazi zen Kalkutan. Jaipurren ingelesa irakatsi zuen Nagendranath Mukhopadhyayrekin ezkondu zen.

1915erako 28 herri-ipuin bildu eta *The Orient Pearls: Indian Folklore* bilduma gisa argitaratu zituen. Indiako folklore, erlijio, kultura eta mitoei buruzko lau liburu guztira argitaratu zituen Londresko Macmillan argitaletxean 1915 eta 1920 artean.

1937an hil zen, hirurogei urte zituela, hipertentsioarekin lotutako konplikazioengatik.

## Lanak 
* *To Whom? An Indian Love Story* (Swarnakumari Deviren *Kahake?* eleberriaren itzulpena, 1898 edo 1910)
* *The Orient Pearls: Indian Folktales* (1915)
* *Indian Nature Myths* (1919)
* *Indian Fables and Folk-lore* (1919)
* *The Tales of the Gods of India* (1920)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Jurgi herensugearen garailea

***San Jurgi herensugearen garailea*** () Georges Bergès margolari frantsesak 1897an egindako margolana da. Baionako San Andres elizan gordetzen da. 1907tik monumentu historiko gisa sailkatutako objektua da.

## Historia 
Lan honekin 1897ko Saloian urrezko domina jaso zuen Georges Prosper Ernest Bergèsek (1870-1935). Margolariak beste koadro bat ere aurkeztu zuen ''Visite à l'usine après une soirée chez le Directeur''  (Fabrikara bisita zuzendariarekin arratsalde bat eman ondoren). 1920an Bonnat museoaren komisario izan zen, Eugène Pascauren ordez.

## Gaia 
San Jurgiren balentriak sarritan jaso izan dira erlijio-margolaritzan. Lan honetan originaltasuna santua herensugea garaitu ondoren agertzen dela. Zaldi gainean iturri batera hurbildu da, animaliaren egarria asetzeko. Emakumeak atzean gelditu dira heroiari lekua utziz. Zalditik zintzilik dragoiaren gorpuzkinak ikus daitezke. Nolabait, kondairaren elementu guztiak margolanean jasota daude baina erotismo izpirik gabe: Jurgi, herensugea, emakumea eta zaldia. 

## Ezaugarriak 
Tamainu handiko landa da: 155 zm.x220 zm. (markorik gabe); 185zm.x250 zm. (markoarekin). Erabilitako teknika: olioa zur gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana POP plataforman.
Domna Khomiuk

**Domna Maksimovna Khomiuk** (, samieraz: Domna Khomjuk edo Tuomn Khomjuk), jaiotzez **Zakharova** (, samieraz: Zakharova; Voronie, Murmansk oblasta, 1954ko irailaren 10a), sami jatorriko errusiar zooteknikari, abeslari eta kultura aktibista da, Anfisa Ageieva abeslari eta idazlearen ahizpa.

## Bizitza 
1954an jaio zen. Bere gurasoak Maksim Zakharov (1919-1984) eta Maria Zakharova (1922-2008) elur-oreintzainak ziren. Guztira 9 seme-alaba izan zituzten.

1962an, Sobietar Batasunak bizi ziren lekutik gertu Serebrianskaia zentral hidroelektrikoa eraikitzea erabaki zuen. Horretarako, Koarrdõgk (Voronia) ibaia presa egin behar izan zuten. Kaniovka herri osoa desagertu zenez, familia Lovozero herrira joan zen bizitzera.

Zooteknologian graduatu zen Sortavalako Nekazaritza eta Abeltzaintza Eskolan eta 25 urte baino gehiagoz lan egin zuen kooperatiba batean.

*Luvvt* herri-musika Khomiuken bizitzaren parte izan da jaio zenetik. Bere amak eta amonak *luvvt* abestu zuten. Ama Lujavvr eta Ojar taldeetako kidea zen.

2002an, lehen aldiz abestu zuen Sami Sari Nagusiko *yoik* kategorian. 2003an eta 2019an, kategoria berean abestu zuen, oraingoan ahizparekin batera.

## Sariak 
2019ko apirilaren 27an, Áillohaš Musika Saria irabazi zuen.

## Liburuak 
* Aleksandra Antonova. *Са̄мь-рӯшш са̄ннҍнэххьк / Саамско-Русский словарь* (editore gisa, Semion Galkin, Anfisa Ageieva eta Elisabeth Schellerrekin batera, 2014)

## Diskografia 
* 2002: *Sami Grand Prix 2002*
* 2003: *Sami Grand Prix 2003* (Anfisa Ageievarekin batera)
* 2014: *Сборник саамских песен*
* 2015: *Сборник саамских сказок*
* 2017: *Богатырь Ляйне*
* 2019: *Sámi Grand Prix 2019* (Anfisa Ageievarekin batera)
* 2021: *Sámi Grand Prix 2021*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guido Chiesa

**Guido Chiesa** (Turin, Italia, 1959ko azaroaren 18a) zinemagile eta gidoilari italiarra da. 

## Biografia 
Turinen jaioa, Chiesa Filosofia eta Letretan graduatu zen zinemari buruzko lan batekin. Geroago, New Yorkera joan zen, eta bertan hainbat musika-aldizkaritako korrespontsala izan zen, baina baita, besteak beste, Michael Cimino, Amos Poe eta Jim Jarmusch zinema-zuzendarien laguntzailea ere.

Italiara itzulita, 1991n egin zuen debuta zuzendari gisa, *Il caso Martello* film dramatikoarekin. 2000. urtean *Il partigiano Johnny* gerra dramarekin Nazioarteko 57. Zinemaldiko sail lehiakorrean sartu zen. 2004an Veneziako Nazioarteko Jaialdian lehiatu zen berriro, *Lavorare con lentezza* filmarekin.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
**Il caso Martello* (1992)
*''Babylon: la paura è la migliore amica dell'uomo* (1994)
**Materiale resistente* (1995) - dokumental Davide Ferrariorekin batera
**25 aprile: la memoria inquieta* (1995) - dokumental
**Partigiani* (1997) - taldeko dokumentala
**Volare* (1998) - dokumental
**Una questione privata. Vita di Beppe Fenoglio* (1998) - dokumental
**Per Nuto* (1999) - Nuto Revelli elkarrizketa-dokumental, Luca Gasparinirekin batera
**Non mi basta mai* (1999) - dokumental Daniele Vicarirekin batera
**Il partigiano Johnny* (2000)
**Provini per un massacro* (2000)
**Un altro mondo è possibile* (2001) - taldeko dokumentala
**Il contratto* (2002) dokumental
**Alice è in paradiso* (2002) - dokumental
**Sono stati loro. 48 ore a Novi Ligure* (2003) - dokumental
**Lavorare con lentezza* (2004)
**Le pere di Adamo* (2007) - dokumental
**La nostra chiesa * (2007) - dokumental Enzo Mercurirekin batera
**Quo vadis, baby?* (telesail laburra, 2008) 
**Io sono con te* (2010)
**Belli di papà* (2015)
**Classe Z* (2017)
**Ti presento Sofia* (2018)

### Gidoilari gisa 
**Il caso Martello* (1992)
**Babylon: la paura è la migliore amica dell'uomo* (1994)
**Non mi basta mai* (1999)
**Il partigiano Johnny* (2000)
**Lavorare con lentezza - Radio Alice 100.6 MHz* (2004)
**Le Pere di Adamo* (2007)
**Io sono con te* (2010)
**Fuga di cervelli* (2013)
**Tutto molto bello* (2014)
**Belli di papà* (2015)
**Classe Z* (2017)
**No kids'' (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Guido Chiesa IMDb webgunean.
Julia Bea Soto

**Julia Bea Soto** (Sesma, Nafarroa Garaia, 1912ko urtarrilaren 28a- Burlata, Nafarroa Garaia, 1989eko urriaren 13a) emakume ekintzailea izan zen, Alderdi Komunistako kidea.

## Bizitza 
Errepublika garaian Iruñeko Gazteria Sozialistan afiliatu zen. Nafarroako UGTren II. Kongresuan, 1933ko otsailean, batzorde exekutiboko kide hautatu zuten Artxibo eta Estatistikaren arduradun gisa. 1933ko azaroaren 19ko legegintza-hauteskundeetako kanpainan aktiboki parte hartu zuen.

1935eko otsailean, Iruñean bizi zela, Alderdi Komunistari atxiki zitzaion eta Bulegoetako Langileen Batasunaren Sindikatuan sartu zen. Eraildako eta derrigorrean erreklutatutako nebak izan zituen. 1936ko Espainiako Gerra Zibilean idazkari eta daktilografoa izan zen Dolores Ibarrurik Madrilen zuen bulegoan. Han, espainiarren erakunde bat eratu zuen, non frankismoaren aurkako alderdi politiko guztiak ordezkatuta zeuden. Bizitza osoan Frantzian bizitzen jarraitu zuen, eta 1989ko urriaren 13an hil zen, Burlatan, bere ahizpa Mariari egindako bisitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tótem (filma)

***Tótem*** 2023ko Lila Avilés mexikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Aitonaren etxera doa 7 urteko Sol, bere aitarentzat festa bat antolatzera. Pailazo sudur batekin eta koloretako ileorde batekin azalduko da, eta izebei prestaketekin lagunduko die. Dena da apur bat kaotikoa. Robertok, elektrolaringe bat erabiliz hitz egiten duen eta bonsaiak maite dituen aitonak, negarrez hasiko den paziente bati lagunduko dio; izeba bat urtebetetze pastela egiten saiatzen ari da, baina bere alaba txikiak ez du bakean utziko; beste izebak sendalari bat gonbidatuko du, etxeko energia txarrak garbitu ditzan; eta Cruz, Solen aitaren zaintzailea, familiak lurra jo ez dezan saiatzen ari da. Izan ere, urtebetetze festa bat da, baina baita agur bat ere: Solen aitak minbizia du, eta oso gaixo dago. Haurra kaos horren guztiaren erdian egongo da, aitarekin tarte bat noiz edukiko zain, bizitzari eta heriotzari buruzko galderez beteta.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artziniega (ibaia)

**Artziniega** Araba eta Burgosko probintziako ibaia da, Cadaguaren ibaiadarra dena. 10,4 kilometroko luzera du.

Mena Haranean, Ordunteko mendilerroan, jaioa, udalerria eta Artziniega zeharkatu ditu. Lantenoko ipar-ekialdeko muturrean Ibaizabal ibaiarekin bat egin eta Herrerías ibaia sortzen du, aurrerago Cadaguan urak isurtzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itzalde

**Itzalde** Araba eta Bizkaiko ibaia da, Cadaguaren ibaiadarra dena.

Bere ibilguaren lehen zatian, Arabatik igarotzen da. Pagasarriko altueratik eta Gorobel mendilerroko leku batzuetatik erortzen diren erreka-multzo batetik sortzen da, baina iturri nagusia Arabako Ozeka kontzejutik gertu du. Hegoaldetik iparraldera doa eta, Arespalditza eta Menagarai bezalako herriak ureztatu ondoren, Bizkaian, Sodupe parean, Cadaguan amaitzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*

## Kanpo estekak
Ayega (ibaia)

**Ayega** Bizkaia eta Burgosko probintziako ibaia da, Cadaguaren ibaiadarra dena.

Mena Haranean, San Pelayo parean, jaioa, izen bereko herria eta Viérgol zeharkatzen ditu. Bizkaira pasa eta, Gordexolan, Cadaguan bere urak isurtzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibaizabal (Cadagua)

**Ibaizabal** Araba eta Burgosko ibaia da, Cadaguaren ibaiadarra dena.  8,8 kilometroko luzera du.

Angulo bailaran jaiotzen da, Burgosko probintzian. Ibilguaren gehiena Arabatik igarotzen da, eta Erbi, Erretes Lanteno eta Lanteno kontzejuen ondotik igarotzen da. Errekak Artziniega hartzen du Uretatik behera, eta biek batera Gordexolara ematen dute, gero Bizkaiko lurretatik isurtzen dena, Cadaguan itsasoratzen den arte, Sodupe herriaren parean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*

## Kanpo estekak
Margaret Bemister

**Margaret Bemister** (Portage la Prairie, 1877ko abuztuaren 31 – Vancouver, 1984ko martxoaren 3a) kanadar idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
George Bartlett Bemister eta Mary Elizabeth (Lizzie) McPhillipsen alaba, Portage la Prairien jaio zen. Winnipegeko irakasle eskolan ikasi zuen eta irakasle-ziurtagiria lortu zuen. Ipuinak bildu eta kontatu zituen, besteak beste, syilx herriko buruzagi batek kontatu zizkion hainbat. *Manitoba Free Press* egunkarirako idatzi zuen eta Kanadako Emakumeen Prentsa Klubeko Winnipegeko adarreko kide izan zen. *Christmas Knapsack* sortzen lagundu zuen, Lehen Mundu Gerran Kanadako soldaduentzako dirua biltzeko argitaratutako antologia. Ipuinak, eleberriak eta fikzioz kanpoko liburuak idatzi zituen.

82 urte zituela, Vancouverrera joan zen bizitzera, eta han hil zen San Vizente ospitalean, 106 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurora Gómez Urrutia

**Aurora Gómez Urrutia** (Obanos, Nafarroa Garaia, 1914ko otsailaren 10a - Iruñea, 1975ko uztailaren 2a) emakume ekintzaile ezkertiarra izan zen.    

## Bizitza 
Aurora ideologikoki ezkerrekoa zen familia batean jaio zen. Bere aita Deogracias Gómez Izarra maisua eta Ezker Errepublikanoko  militantea baitzen. Bera eta bere neba-arrebak garai hartan Nafarroan zeuden gazte sozialista eta komunisten taldeetan modu aktiboan parte hartu zuten. Aurora Nafarroako Ezker Errepublikanoko gazteekin afiliatua zen.

Giro horretan ezagutu zuen Jesus Monzon Nafarroako buruzagi komunista nagusia. 1936ko otsailean ezkondu ziren, eta jaiena Iruñeko lehen ezkontza zibila izan zen.Ezkondu ondoren, Nafarroako Gazte Sozialista Bateratuen fundazioan parte hartu zuen.

Aurorak  Mexikon lana aurkitu zuen petrolio multinazional batentzako exekutiba gisa eta Juan Bayorekin ezkondu zen. Halere, handik gutxira, ezkontza hautsi egin zen.  Aurora eta Jesus Monzon karteatzen hasi ziren  harremanari berriro helduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo eskekak
Oritxeta

**Oritxeta** Odieta ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 21,8 kilometrora.

Bertako biztanleak *oritxetarrak* ziren.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Odieta
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Odietako Udalaren webgune ofiziala
Austriako Gerra Zibila

thumb|250px|Armada federaleko soldaduek posizioa hartzen Vienako Operaren aurrean.
[thumb|250px|[Engelbert Dollfuss diktadorea.]]

**Austriako Gerra Zibila** edo **Otsaileko Altxamendua** () 1934an otsailaren 12tik 14 arte Austrian eman ziren gatazka odoltsuak izan ziren.Osailaren 12an sozialisten eta faxisten arteko borrokak hasi ziren. 

## Gertaerak 
Militante ezkertiarrek jasaten zuten etengabeko jazarpenak medio, Austriako militante sozialistak (Republikanischer Schutzbund) eta komunistak (Kommunistische Partei Österreichs) gobernu faxistaren aurka matxinatu ziren Linz hirian, gatazka herrialde osora zabalduz, batez ere  Viena, Graz, Bruck an der Mur, Wiener Neustadt eta Steyr hirietara zein industria handia zuten lekuetara. Engelbert Dollfussen gobernuak Heimwehr erakunde paramilitar faxista baliatuz langile auzoak bonbardatu zituen eta milaka atxilotu, torturatu, exekutatu eta erbesteratu eragin zituzten.

Gertakizunen azken eragilea otsailaren 12an, Emil Fey Barne Ministroak (eta Heimwehreko buruzagi nabarmena) agindutako erregistro eta atxiloketen seriearen aurka erakunde sozialistak agertzea izan zen. Egun berean, Gobernuak Alderdi Sozialista eta bere erakunde guztiak debekatu zituen, eta horrek amaiera eman zien bi aldeen arteko negoziazio politikoei. Ondorengo gertaerek hirurehun inguru hildako (ez dakigu zehazki zenbat biktima izan ziren liskarretan) eta zortziehun zauritu baino gehiago eragin zituzten.

## Ondorioak 
Gertaera horiek herrialdearen bilakaera autoritarioa eta sistema parlamentario demokratikoaren behin betiko abolizioa markatu zuten. Engelbert Dollfussen eta bere aldekoen garaipenak oposizioko kide sozialista eta komunista ugari atxilotzea eragin zuen, 1.500 pertsona atxilotuz. Aurrerago, atxilotuetako batzuei heriotza-zigorra ezarri eta fusilatu egin zituzten. Errepresioak politikari ospetsu asko erbestera joatea eragin zuen, hala nola Otto Bauer buruzagi sozialdemokrata, eta Julius Deutsch. Urte horretan bertan, Dollfussek diktadura bat ezarri zuen, gerora "Austrofaxismo" gisa ezagutuko zen eta Fronte Patriotikoa nagusi izango zuen printzipioetan oinarritua, austriar sistema demokratikoaren amaiera markatuz.

## Bibliografia 
* Edmondson, Clifton Earl (1978). *The Heimwehr and Austrian politics, 1918-1936*. University of Georgia Press. 352 or. ISBN 9780820304373.
* Kitchen, Martin (1980). *The coming of Austrian fascism*. Croom Helm. 299 or. ISBN 9780709901334.
* Low, Alfred D. (1976). «On the Eve of the February 1934 Uprising of the Austrian Socialist Workers». *Austrian History Yearbook* 12 (1): 282-284.
*Miller, James William (1992). «Agrarian Politics in Interwar Austria». *Working Papers* 42: 26.
*Zuber, Frederick R. (1975). *The watch on the Brenner : a study of Italian involvement in Austrian foreign and domestic affairs : 1928-1938* (pdf) (Tesia). Rice University. OCLC 18458416.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Engelbert Dollfuss
* Anschluss

## Kanpo estekak
Chemsex

[thumb|250px|[Metanfetamina, Chemsex saioei lotuen dagoen droga.]]
'''*Chemsex*-a''' denbora luzeko sexu harremanak eta drogen kontsumoa batzen dituen jarduera da. Eskuarki gizonen arteko harreman sexualak izaten dira, eta parte-hartzaileek mefedrona, metanfetamina eta GHB drogak kontsumitzen dituzte, egunak iraun dezketen saio luzeetan.

Praktika honek arrisku larriak ditu; kontsumitzaileek, drogen dependentzia izateaz gain, sexu bidezko gaixotasunak transmititzeko arrisku handia dute. Horretaz gain, plazerarekiko tolerantzia garatu eta hau sentitzeko gaitasuna txikitzen ahal da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Döblinger Gymnasium

Döblinger Gymnasium (batzuetan G19 ere deitzen zaio laburrean edo lehenago BG XIX) Vienako Döbling auzoko 19. barrutian dagoen Gymnasiumstrasse 83ko bigarren hezkuntzako eskola publiko orokor bat da. Eskola 1885eko irailaren 16an sortu zen eta hezkuntza humanistikoaren tradizioa mantendu du latin eta antzinako grekoko ikasgaiekin gaur arte. Batxilergoko tituludunen artean bi Nobel saridun daude.[2]
**Döblingerreko gimnasioa** Vienako Döbling auzoko 19. barrutian dagoen Bigarren Hezkuntzako eskola publikoa da. Eskola 1885eko irailaren 16an sortu zen. Bertan graduatu direnen artean, bi Nobel sari nabarmentzen dira. Gaur egun, oinarrizko eta funtsezko lau zutabetan oinarritzen da eskola: 
* hizkuntza desberdinetako prestakuntza nabarmentzen da: sei urte latineko hizkuntzan irakasten, eta lau urte frantsesean. 
* Sakontasuna kultura historiko, politiko eta filosofikoan. 
* Oinarrizko ezagutza zientifikoan eta haren adarretan sakontzen du. 
* Pentsamendua eta hizketa lantzen ditu.
Döblinger eskolaren ezaugarrietako ikasle gutxi eta talde txikiak izatea da. 2012/2013 ikasturtean, ikasle batek Gaitasun Kimikoen Sari Federala irabazi zuen.
## Sariak 
Sarien artean, hauek azpimarra ditzakegu: 2014 -León Zelman saria.
## Ikasle ezagunak 
* *Melanie Klein* (1882-1960), Objektu-erlazioen teoria psikoanalitikoaren sortzaile nagusia.
* *Peter Drucker* (1909-2005) Kudeaketa-aditu eta idazlea
* *Peter Alexander* (1926–2011), Artista ospetsua; diziplina arrazoiengatik eskolatik kanporatua
* *Erhard Busek* (1941–2022), Austriako kantzilerordea
* *Richard Frey* (1920–2004), Txinako medikua eta politikaria
* *Erich Hula* (1900–1987), Politologoa
* *Heinz Kohut* (1913–1981), Psikoanalista
* *Frank Kreith* (1922–2018), Ingeniari mekanikoa eta energetikoa
* *Herbert Krejci* (1922–2016), Kazetaria
* *Richard Kuhn* (1900–1967), Kimikaria eta Nobel Saria 1938an
* *Gerhart B. Ladner* (1905–1993), Erdi Aroko eta artearen historialaria
* *Karl Mark* (1900–1991), Politikaria (SPÖ) eta Kontseilu Nazionaleko kidea
* *Karl Menger* (1902–1985), Matematikari
* *Wolfgang Pauli* (1900–1958), Fisikari eta Nobel Saria 1945ean
* *Madeleine Petrovic* (1956), Politikaria eta Alderdi Berdeko bozeramaile federal ohia
* *Wolfgang Schütz* (1948), Vienako Medikuntza Unibertsitateko errektore ohia
* *Alexander Wrabetz* (1960), ORFko zuzendari nagusia
* *Florentina Holzinger* (1986), Koreografoa eta performance artista

## Literatura 
* "125 urte Döblinger eskolan". Oroitzapenezko historia, 1885etik 2010era.
* "Mesedez, ez dute exekutatuko". Peter Alexander.'
## Kanpo estekak 
* Offizielle Homepage der Schule
Francisco Xavier de Echagüe

**Francisco Xavier de Echagüe y Ruiz de Arellano** (Santa Fe, 1753ko martxoaren 3a - Lima, 1830eko abenduaren 17a) Peruko Erregeordetzan eta Independentzia ondoren eliz eta akademiko kargu garrantzitsuak izan zituen La Platako apaiz kreolera. San Markos Unibertsitateko errektore izan zen, eta Limako artzapezpikutegiko eliz gobernadore, Independentzia lortu eta hilabete gutxira.

## Biografia 
Santa Fe-n ezarritako Río de la Platako familia indartsu batean jaioa, bere gurasoak Narciso Xavier de Echagüe y Andía Gaete eta María Teresa Ruiz de Arellano izan ziren. Santiagoko (Txile) Real Convictorio Carolino de Nobles-en egin zituen ikasketak eta San Markoseko Unibertsitatean jarraitu zituen, non Teologian doktoregoa lortu zuen.

Limako Metropolitar Kabildoan sartuta (1796) erdi-racionero gisa (1796), kanoneria penitentziarrera igo zuten (1797), kargu horretan San Markosko erretore hautatu zuten (1802), eta behin agintaldia amaituta. Ondorioz, eliz-kontseiluak Juan Domingo González de la Reguera artzapezpikuak utzitako ondasunen inbentarioa egiteko enkargatu zion (1805) edo artzapezpikuko aztertzaile sinodala, kaperetako eta patroietako bisitari orokorra eta komisario nagusia bezalako funtzioak agindu zizkion. Gurutzada Santuaren Auzitegia. Segidan, diruzain (1809), xantre eta artxidiakono (1812) duintasunetara igo zen, eta, azkenik, Eliz Kapituluaren barruko kargu gorenera, dean (1814).

José de San Martin Limara iristean, Bartolomé María de las Heras artzapezpikuarekin batera joan zen Peruko Independentzia Adierazpenaren Akta sinatu eta lehen sinatzaileetako bat izan zen kontseiluko bilkuran. Artzapezpikua, espainiarra zena, herrialdetik kanporatua izan zenean, Echagüek artzapezpikuko gobernua hartu zuen bikario kapitular gisa (1821). Haren lehendakaritzapean, Eliz Purifikazio Batzordea sortu zen, Toribio Rodríguez de Mendozarekin, Francisco Xavier de Luna Pizarrorekin eta Cecilio Taglerekin elkarlanean, apaizak beren sinpatia abertzaleen arabera sailkatu zituena. Urte horretan bertan, Eguzkiaren Ordena jaso zuen, Estatuko kontseilari eta Armadako bikario nagusi izendatu zuten. 1826an, Trujilloko apezpiku izendatu zuten, baina ezin izan zen sagaratu Erromaren baieztapenik jaso ez zuelako. 1830eko abenduaren 17an hil zen Puerto Ricoko apezpiku hautatu gisa.

## Erreferentziak 
* **Alberto Tauro del Pino** . *Peruko Entziklopedia Ilustratua* . Lima: PEISA, 2001.

## Kanpo estekak 
* Francisco Xavier de Echagüeren arbasoak eta familia - Genealogiafamiliar.net
Schokland

**Schokland** (Noordoostpolderko udalerria) Zeiderzeeko Herbehereetako golkoko uharte zaharra da. Schoklandek uharte-estatusa galdu zuen 1942an Noordoostpolder itsasoak irabazi zuenean. Antzinako egoera oraindik nabaria da; izan ere, Schokland, polderretik eta oraindik ukitu gabe dauden Middelbuurteko dikeetatik metro gutxira baitago.

Itsas mailaren igoerari erantzuteko garatu zen Schokland, eta leku segurua bihurtu zen Erdi Aroan, baina egoera arriskutsua bilakatzan hasi zen XIX. mendeko uholdeen ondoren. Une horretan, Schoklandeko biztanleak uharteko hiru leku altuenetan babestu ziren: Emmeloord, Molenbuurt eta Middelbuurt. Itsasikara batek irla handia suntsitu zuen 1825ean, eta gobernuak uhartearen okupazioa uztea erabaki zuen 1859an.

Gaur egun, Schokland leku arkeologiko ezaguna da eta Schokland Museoa irekitzen du. Herbehereetako Unescoren Gizateriaren Ondarearen zerrendan 1995ean inskribatu zen Herbehereetako lehen tokia ere izan zen.

2008ko azaroaren 1az geroztik, Schokland herri bat kontsideratzen da, Noordoostpolder udalerriko herri bat zehazki.

## Kanpo estekak 
* http://www.schokland.nl Schokland
Zeelanda Berriko gobernadore nagusi

**Zeelanda Berriko Gobernadore Nagusia** (edo *Te Kawana Tianara o Aotearoa* maori hizkuntzan) Zeelanda Berriko monarkaren (gaur egun Karlos III.a erregearen) ordezkaria da. Batzuetan *de facto* estatuburu gisa ikusten da.

1986ko Konstituzio Legeak gobernadore nagusia subiranoak izendatzen duela eta Zeelanda Berrian bere ordezkaria dela ezartzen du. Ez dago epe zehatzik, baina hitzarmenaren arabera, gobernadore nagusiak bost urtez bete ohi du karguan. Izenburu osoa hauxe da: *gobernadore nagusia eta komandante nagusia Zeelanda Berrian eta gainean*.

Gobernadore Nagusiaren eginkizunak Gobernadore Nagusiaren Bulegoa sortzeko 1983ko Legean zehaztuta daude, eta, besteak beste, ministro eta epaileen izendapena, Parlamentua desegitea, hauteskunde-idazkiak ematea eta ohoreak egitea. Gobernadore nagusiaren eginkizun guztiak erregearen izenean betetzen dira. Funtzio konstituzionaletatik haratago, gobernadore nagusiak zeremonial-eginkizun garrantzitsua du: Zeelanda Berrian zehar bidaiatzen du hitzaldiak ematera, elizkizunetara eta oroitzapenetara joateko eta atzerrira bidaiatzen denean, gobernadore nagusia Zelanda Berriko eta erregearen ordezkari gisa ikusten da. Zeelanda Berria, eta normalean estatuburu gisa tratatzen dute.

Gobernadore Nagusiaren kargua jaso zuen lehena William Hobson kapitaina izan zen 1841ean. Egungo Gobernadore Nagusia Cindy Kiro andrea da, 2021eko urriaren 18an zin egin zuena, Patsy Reddyren ordez.

Lehen Ministro eta Kabinete Sailak gobernadore orokorrari laguntza ematen dio.

## Gobernadore nagusien zerrenda 
### Zeelanda Berriko kolonia 
#### Gobernadororde 
#### Gobernadoreak 
### Zeelanda Berriko Agindupeko Lurra 
#### Gobernadoreak 
#### Gobernadore nagusiak 
### Zeelanda Berria 
## Kanpo estekak
Stephanie Mawuli

**Stephanie Mawuli** (Toyohashi, 1998ko azaroaren 25a) saskibaloi jokalari da. Japonia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus umbrosus

***Pluteus umbrosus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 110 mm arteko diametrokoa, lehenengo erdi-esferikoa, ondoren ganbila, azkenean zabaldua edo pixka bat ahurra, sarritan titi txiki batekin, ertza ez oso zorrotza, batzuetan pitzatua, kapelaren gainazala zain erradialez estalia, ertzeraino irits daitezkeenak, diskoa ezkata tente dentsoz estalia dago, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Nahiko estu, desberdinak, libreak, sabeldunak, zabalak (8 mm artekoak), lehenbizi zuriak, gero gris-arrosatik arrosara edo arrosa-marroira helduaroan, tanta marroi txikiekin, luparekin ikusten dira, ertza flokulosoa, arre-marroi ilun kolorekoa.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 220 mm arteko garaierakoa eta 12 mm arteko lodierakoa, zilindrikoa, oinarri erraboilduna, betea, helduaroan barnehutsa, lehorra, fibrilosoa eta ildaskatua, hasieran zurixka, gero marroia orban txikiekin, ezkata arre-marroi kolorekoekin eta oinarrirantz fibrilekin.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, higrofanoa kapelan, grisaxka-marroi kolorekoa eguraldi hezean, zurixka eguraldi lehorrean, usaina eta zaporea gutxi-asko errefauarena.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Umbrosus* epitetoa ere latinetik dator, arrexka ilun kolorekoa esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus cervinus* delakoarekin nahas daiteke, baina hau  orrien ertza iluna ez duelako bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen egur oso degradatuetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Taiwan, Réunion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porpoloma metapodium

***Porpoloma metapodium*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus metapodius*, *Camarophyllus metapodia*, *Hygrocybe metapodia*, *Hygrophorus metapodius*, *Tricholoma matapodium*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua, arre-marroi kolorekoa, ezkatatxo arre kolorekoz estalia, arraildutako geruza banandua izaten du, ertz leuna eta, azkenik, pitzatua.

**Orriak:** Azalera handikoak, zabal, aldeetan zainekin, zuri-grisaxkak arrexkarako joerarekin, lodiak, sinuatu-itsatsiak, edo dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 2,5 cm inguruko lodierakoa, arre-grisaxka kolorekoa, ukitzean gorrixka bihurtzen da, oinarrira mehetua, pruinadun-subfibrilosoa.

**Haragia:** Gris kolorekoa, ebakitzean gorritu egiten da eta lehortzean beltz bihurtzen da, irinaren usainarekin eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

## Sasoia eta lakua 
Udan. Mendiko larre goroldiotsuetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Europa, batez Eskandinavia eta Alpeak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ira Brown

**Ira Brown** (Conroe (Texas), 1982ko abuztuaren 3a) saskibaloi jokalari da. Japoniar selekzioan jokatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba Lago

**Alba Lago Díaz** (Vigo, Pontevedra, Galizia, 1985eko martxoaren 18a) telebistako aurkezle eta idazle galiziarra da. 2024an Noticias Cuatro 1 aurkezten hasi zen.

## Biografia 
Vigon jaio zen 1985ean, eta Publizitatea eta Harreman Publikoak ikasi zituen *Pontevedran*. 2009an graduatu zen. 

### Lan ibilbidea 
#### Irratia 
Irratiari dagokionez, Radio Pontevedran praktikak egin zituen 40 Principales eta SER irratiko esatari gisa. 2016. urtean aurkezle gisa hasi zen Radioset.es *Morning Glory* saioan.

#### Telebista 
Haren ibilbidea 2007an hasi zen, *Acompáñenos* saioaren laguntzaile gisa, eta 2009 arte egon zen bertan.

Galiziako telebistan TVGren *A polos 25* (2009-2010) saioarekin hasi zen aurkezle lanetan, eta, ondoren, Marca TV kateko zenbait saiotan aurkezle eta erredaktore lanetan hasi zen. Katetik atera ondoren, La Sexta kateko *Verano en directo* saioan erreportari gisa aritu zen, eta 2012an TVGra itzuli zen *Tourilandia* aurkeztera, 2013ra arte antenan jarraitu zuena.

2013. urtean *Fabricando: Made in Spain* (TVE) saioko kazetari gisa hasi zen lanean. Hurrengo urtean, Telecinco albistegietan ematen hasi zen eguraldia, Mario Picazo joan ondoren.

2017. urteko urtarriletik aurrera, Telecincoren goizeko albistegia aurkeztu zuen Roberto Fernándezekin. Orduz geroztik, Telecincoren hiru Informatibo edizioak (goizekoa, eguerdia eta gaua) aurkeztu ditu, bere lankideen bajak edo oporrak betetzeko, hala nola Isabel Jimenez eta Pedro Piqueras.

2024ko urtarrilaren 29tik, Noticias Cuatroren lehen edizioa aurkeztu zuen.

#### Idazle 
2016ko apirilean kaleratu zuen lehen eleberria, *Andrea contra pronostico* izenekoa eta Suma de Letras argitaletxeak argitaratua.

## Komunikabideetako lanak 
### Telebista saioak 
### Irrati saioak 
### Liburuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilma Labate

**Wilma Labate** (Erroma, Italia, 1949ko abenduaren 4a) italiar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da. Fikziozko film luzeak egin dituen arren, bere ibilbidean giza eskubideei buruzko dokumentaletan espezializatu da.

## Biografia 
Erroman jaioa, Labate telebistako zuzendari hasi zen, eta 1980ko hamarkadan zinema dokumentalaren arloan hasi zen lanean.

### Lan ibilbidea 
1992an estreinatu zen film luzeetan *Ambrogio* lanarekin, eta 1994ko Nastri d'Argento sarietan izendatu zuten zuzendari berri onena. 1996an, *La mia generazione* filmak Grolla d'oro saria irabazi zuen film onenaren atalean, eta 1997ko Italiak Oscar sarirako atzerriko film onenerako hautagaia izan zen. 2007ko *Signorina Effe* film luzea Turingo Zinemaldian estreinatu zen urte berean.

Labate ere autorea da, eta 2005ean, Fausto Bertinottirekin batera, *Il ragazzo* *con la maglietta a stripe*l iburu autobiografikoa idatzi zuen. Haren film berrienak *La ragazza ha volato* du izenburua. Veneziako 78. Zinemaldian parte hartu zuen filmak.

## Filmografia 
* 2021 - *La ragazza ha volato* 
* 2018 - *Arrivederci Saigon* (dokumentala)
* 2017 - *Raccontare Venezia* (dokumentala)
* 2014 - *Qualcosa di noi* (dokumentala)
* 2012 - *Monicelli: La versione di Mario* (dokumentala)
* 2008 - *All Human Rights for All*
* 2007 - *Signorina Effe*
* 2003 - *Maledetta mia* (dokumentala)
* 2003 - *Lettere dalla Palestina* (dokumentala)
* 2002 - ''L'Italia protesta, l'Italia si ferma* (dokumentala)
* 2001 - *Un altro30em mondo è possibile* (dokumentala)
* 2001 - *Genova: Per noi* (dokumentala)
* 2001 - *Domenica*
* 1996 - *La mia generazione*
* 1995 - *Roma dodici novembre 1994* (dokumentala)
* 1992 - *Ambrogio*
* 1990 - *Ciro il piccolo'' (dokumentala)                                                                                                                                    
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak