open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kongōbu-ji

, Kōya herrian dagoen tenplu budista ezaguna da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan. Izenak *Diamantezko mendiko tenplua* esan nahi du.

## Historia 
Kūkai monje budistak fundatu zuen Kōya mendian 816 urtean, tenplua baina 1593 urtekoa da. Seigan-ji izena zuen orduan. 1861ean berreraiki zen eta 1869an jaso zuen gaur egungo *Kongōbu-ji* izena.

## Jakingarriak 
Banryūtei (蟠龍庭) lorategia Japoniako "arroka lorategi" handiena da, 2.340 m²-koa da. granitozko 140 arroka ditu eta laino artetik ateratzen ari den dragoi baten itxura daukate.

Bestalde tenpluan Kanō eskolako margoek dekoraturiko hainbat ate daude.

## Iruditegia 

Irudi:Kongobuji Koyasan07n3200.jpg|Sarrera.
Irudi:Danjogaran Koyasan12n3200.jpg|Pagoda.
Irudi:Danjogaran Koyasan01n3200.jpg|*Kondō* eraikina.
Irudi:Danjogaran Koyasan15n3200.jpg|*Mieidō* eraikina.
Irudi:Kongobuji Temple, Koyasan, Japan - Banryutei rock garden.JPG|*Banryūtei* lorategia.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Who's Afraid of Virginia Woolf?

'''Who's Afraid of Virginia Woolf?'* (euskaraz *Nor da Virginia Woolfen beldur?*) 1966ko Mike Nichols estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Edward Albee antzerkigilearen *Who's Afraid of Virginia Woolf?* antzezlanean oinarritua dago. Bertan, Elizabeth Taylor, Richard Burton, George Segal eta Sandy Dennis aktoreek antzeztu zuten.

13 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, azkenean 5 irabazi zituelarik: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Elizabeth Taylor), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Sandy Dennis), Zuri-Beltzezko Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Haskell Wexler), Zuri-Beltzezko Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Richard Sylbert eta George James Hopkins) eta Zuri-Beltzezko Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Irene Sharaff).

Hiru BAFTA Sari ere irabazi zituen: Filma onena, Atzerritar aktore onena (Oskar Werner) eta Emakumezko aktore onena (Elizabeth Taylor).

## Argumentua 
George (Richard Burton) unibertsitateko irakazle alkoholiko bat da eta Martha (Elizabeth Taylor) oso izaera txarreko emakume frustratu eta menperatzailea, Georgek lan egin eta Martharen aita zuzendaria den fakultatetik ardoz ongi mozkortu ondoren etxera iritsi berriak dira. Eraikinera ailegatu berri diren bikote bat (George Segal eta Sandy Dennis) heurekin azken zurrutada hartzera gondibatu dituzte. Orduan joko zital bati hasiera emango zaio. Benetazko zauriak eta ustezko sendaketei buruzko istorio batean bilakatuko delarik.

## Aktoreak 
* Elizabeth Taylor: Martha
* Richard Burton: George
* George Segal: Nick
* Sandy Dennis: Honey

## Kanpo estekak 
* *Who's Afraid of Virginia Woolf?* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Who's Afraid of Virginia Woolf?'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Cat on a Hot Tin Roof (1958ko filma)

***Cat on a Hot Tin Roof*** (euskaraz *Katemea Eztainuzko Teilatu Beroan*) 1958ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Tennessee Williams idazlearen *Cat on a Hot Tin Roof* antzerki-lanean oinarritua dago. Bertan, Elizabeth Taylor, Paul Newman eta Burl Ives aktoreek antzeztu zuten.

Filma honek 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta azkenean bakar bat bera ere ez irabazi izan.

## Argumentua 
Estatu Batuetako Hegoaldeko goi mailako familia batetako senideburu zaharra den Big Daddy (Burl Ives)) hiltzorian dagoenez senideen artean giro nahasia dago. Bere semeetako bat, Brick (Paul Newman), zalantzakor eta borondate gabea, zurrutean ibiltzeaz gain egoera haren aurrean axolakabe agertzen da, baina haren emaztea den Maggie *"Katemea"* (Elizabeth Taylor) ez dago bere senarrak bere burua nola suntzitzen ikusteko bat ere prest, hori nola edo hala galerazten saiatuko delarik. Senideburuaren beste semea, Gooper (Jack Carson), eta haren emazte Mae (Madeleine Sherwood), handigurak eta oportunistak dira.

## Aktoreak 
* Elizabeth Taylor: Margaret "Maggie/Maggie the Cat" Pollitt
* Paul Newman: Brick Pollitt
* Burl Ives: Harvey "Big Daddy" Pollitt
* Judith Anderson: Ida "Big Momma" Pollitt
* Jack Carson: Cooper "Gooper" Pollitt
* Madeleine Sherwood: Mae Flynn "Sister Woman" Pollit
* Larry Gates: Baugh doktorea
* Vaughn Taylor: Deacon Davis

## Iruditegia 

Irudi:Cat on a Hot Tin Roof3.jpg|Elizabeth Taylor.
Irudi:Cat on a Hot Tin Roof6.jpg|Paul Newman.
Irudi:Cat on a Hot Tin Roof7.jpg|Burl Ives.
Irudi:Cat on a Hot Tin Roof10.jpg|Judith Anderson.
Irudi:Cat on a Hot Tin Roof11.jpg|Madeleine Sherwood eta Jack Carson.

## Kanpo estekak 
* *Cat on a Hot Tin Roof* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Cat on a Hot Tin Roof* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Aaron ben Zerah

**Aaron ben Zerah** (Frantziako Erresuma, XIII. mendea &ndash; Lizarra, ) frantziar judua izan zen.

Filipe Ederrak hala aginduta, Aaronek Frantziako Erresuma utzi zuen 1306ko egozketan eta Lizarran geratu zen. 1328ko martxoaren 5 eta 6ko pogromean, emaztea eta lau semeekin batera, eraila izan zen. Bizirik atera zen Menahem bere semeak martirio hau azaldu zuen *Zedah la-Derek* (Ferrara, 1554) bere lanean.

## Erreferentziak
Judah ben Joseph ibn Bulat

**Judah ben Joseph ibn Bulat** (Lizarra, XV. mendeko bukaera - Istanbul, c. 1550) nafar rabbi eta legelaria izan zen.

1492ko egozketaren ondorioz erbesteratua, Istanbulen egin zuen bere ibilbidea. *Kelal Ḳaẓer mi-Kol ha-Rashum Beketab* (Argituriko guztiaren abstrakzio laburra) idatzi zuen, teologia errabinikoa, Halakah, etika, jurisprudentzia eta zientzia politikoaren bilduma. Judahek berak saltzen zuen florin baten truke. Gero, ''Halikot 'Olam'' metodologia ere argitaratu zuen.

Bere lana aipagarria izan zen, Talmuda ikasteko metodo berriak proposatu zituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rabbi

**Rabbi** honakoa izan daiteke:
* Errabino, juduen figura erlijiosoa.
* Rabbi (Trento), Trentoko probintziako udalerria, Italian.
Perekopeko istmoa

**Perekopeko istmoa** (, , , ) Krimeako penintsula Ukrainarekin lotzen duen 5-7 kilometroko zabalera duen istmo estu bat da. Bere mendebaldean Itsaso Beltza dago eta ekialdean Sivash. Izena Perekop gotorleku tatariarretik datorkio.

Krimeako Errepublikaren muga istmoaren iparraldean dago kokatua. Perekop, Armiansk, Suvorovo eta Krasnoperekopsk istmoan daude. Krimeako Iparraldeko Kanala istmoan zehar doa, Dnieper ibaiatik datorren ur geza Krimeara helaraziz.

Hegoaldean gatz mea aberatsak daude, eskualdeko ekonomian eta komertzioan garratzitsuak.

## Kanpo estekak
Krimeako Iparraldeko Kanala

**Krimeako Iparraldeko Kanala** (,  Ukraina eta Krimeako Errepublikan hedatzen den kanal bat da, Dnieper eta Krimeako penintsula batzen dituena. Itsaso Beltzaren inguruan dauden lur lauen ureztatzea eta Krimean ur edangarria egotea ahalbidetzen du.

Kanala 1961 eta 1971 artean eraiki zen. Kakhovkako urtegitik dator, izen bereko presaren gainetik. Urtegi hau 1956an eraiki zen Dnieper ibaian. Perekopeko istmoaren erditik doa eta Kertx hiriraino iristen da, Krimeako ekialdeko puntan. Azken kilometrotan Zeleni Yarretik Kertxera kanala altzairuzko hodien barnetik doa.

Kanalak 402,6 kilometroko luzera du eta bere gehienezko emaria 294 m³/s da. Urtero 3.500 milioi metro kubiko ur mugitzen ditu eta 10.761,1 km neurtzen duten kanal sekundarioak ureztatzen ditu, hala nola 22 urtegi eta 857 urmael. Dzhankoi inguruan dagoen ur-ponpa garrantzitsu batek uraren garaiera igotzen du. Guztira ehun bat ponpa daude kanalaren lana mantendu ahal izateko. Sistema honen bitartez 400.000 hektarea ureztatzen dira, eskualde horretan 1937an 34.500 hektarea bakarrik ureztatzen zirelarik. Sistema hau Europako handiena eta konplexuena da.

Krimean erabiltzen den uraren %85a kanal honetatik dator. Beste urtegi batzuek ere Dnieper ibaiaren ura jasotzen dute, horietatik handiena Megornoiekoa, 50 milioi metro kubikorekin, Simferopol eta Sebastopoleko ur edangarriaren jatorria. Feodonskoie, Leninskoie, Zelenoiarskoie eta Kertchenkoie urtegiek Kertx, Feodosia eta Sudak elikatzen dute. Kertxeko urtegiak 24 milioi metro kubiko ditu, eta ur-ponpek ura 53 metroko altuerara igotzen dute.

Sobietar Batasunaren desegitearekin sistema guzti honen mantenuak akats nabarmenak izan ditu eta bere estatistikak jaitsi dira. 2006an Munduko Bankuak garatutako proiektu bati esker kanal nagusiaren berreraikuntza egin zen.

## Kanpo estekak
Elisabet Aragoikoa (1248-1271)

**Elisabet Aragoikoa** (1247 &ndash; Cosenza, Calabria, 1271ko urtarrilaren 28) Frantziako erregina ezkontidea zen.

Aragoiko Jakue I.aren eta Hungariako Violetaren alaba. Filipe III.a *Ausartarekin* ezkondu zen. Filipe IV.a *Ederra* eta Karlos Valoiskoa izan zituen semeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menahem ben Aaron ibn Zerah

**Menahem ben Aaron ibn Zerah** (Lizarra, XIV. mendeko lehen herena- Toledo, 1385eko uztaila) nafar rabbi eta legelaria izan zen.

## Biografia 
Menahemen aita zen Aaronek Frantziako Erresuma utzi zuen 1306ko egozketan eta Lizarran geratu zen. 1328ko martxoaren 5 eta 6ko pogromean Menahemen gurasoak eta lau anai txikiak erailak izan ziren. Menahem hildakotzat eman eta aitaren lagun batek bizirik atera zuen. Joshua ibn Shuaib irakaslearekin bi urte ikasi ondoren, Alcalára joan eta Joseph ibn al-'Aishrekin Talmud eta Tosafot ikasi zituen. Judah ben Asher irakasle nagusia izan zuen. 1361ean Menahemek Joseph ibn al'Aish ordezkatu zuen Alcaláko rabbi. Zortzi urte eman zituen postuan Talmuden iraskaslea ere izanik.

Gaztelako Gerra Zibilean, Menahemek bere ondasunak galdu eta Toledoran joan zen non Samuel Abravanelen babesa izan zuen. Ikasteari ekin eta Toledon 1385eko uztailean hil zen.

## *Zedah la-Derek* 
Abravanelen omenez, Menahemek *Zedah la-Derek* (Ferrara, 1554) idatzi zuen. Lege-kode hau nahiko bitxia da, sarreran azaltzen denez, printzeekin eta juduak ez direnekin harremanak dituzten maila goreneko juduentzat eginda dagoelako. Hori dela eta, ez da oso zorrotza. Gainera, ez da oso zabala: oinarrizko legeak baino ez du azaltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeru-arrain

**Aingeru-arraina** (*Pomacanthus*) Pomacanthidae familiako genero baten izen arrunta da, koralezko uharrietan bizi dena.

## Espezieak 
* *Pomacanthus annularis* (Bloch, 1787).
* *Pomacanthus arcuatus* (Linnaeus, 1758).
* *Pomacanthus asfur* (Forsskål, 1775).
* *Pomacanthus chrysurus* (Cuvier, 1831).
* *Pomacanthus imperator* (Bloch, 1787).
* *Pomacanthus maculosus* (Forsskål, 1775).
* *Pomacanthus navarchus* (Cuvier, 1831).
* *Pomacanthus paru* (Bloch, 1787).
* *Pomacanthus rhomboides* (Gilchrist & Thompson, 1908).
* *Pomacanthus semicirculatus* (Cuvier, 1831).
* *Pomacanthus sexstriatus* (Cuvier, 1831).
* *Pomacanthus xanthometopon* (Bleeker, 1853).
* *Pomacanthus zonipectus* (Gill, 1862).

## Galeria 

Image:Pomacanthus_annularis.JPG|*Pomacanthus annularis*
Image:Pomacanthus maculosus.jpg|*Pomacanthus maculosus*
Image:Poimp_u0.gif|*Pomacanthus imperator*
Image:Pomacanthus_semicirculatus_1.jpg|*Pomacanthus semicirculatus*
Image:1_Pomacanthus_navarchus_Blue-gridled_angelfish.jpg|*Pomacanthus navarchus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet Aragoikoa

**Elisabet Aragoikoa** izan daiteke:

* Elisabet Aragoikoa (1248-1271), Frantziako erregina ezkontidea.
* Elisabet Aragoikoa (1271-1336), Portugalgo erregina ezkontide eta santu katolikoa.
* Elisabet Aragoikoa (1300-1330), Austriako dukesa ezkontidea.
* Elisabet Aragoikoa (1315-1349), Bavariako dukesa ezkontidea.
* Elisabet Aragoikoa (1470-1498), Portugalgo erregina ezkontidea.
* Elisabet Aragoikoa (1470-1524), Milango dukesa ezkontidea.
Ikus halaber:

* Elisabet Nafarroakoa.
* Elisabet erregina (argipena).
Elisabet Portugalgoa (santua)

**Elisabet Aragoikoa** edo **Santa Elisabet Portugalgoa** (Aljaferia jauregia, Zaragoza, 1271 &ndash; Estremoz, Alentejo, ) Portugalgo erregina ezkontidea zen.

Aragoiko Petri III.a Handiaren eta Suabiako Konstantzaren alaba. 1282an Dom Diniz Portugalgo erregearekin ezkondu zen. Portugalgo eta Kataluniako gorteen arteko harremanak hobetzen saiatu zen. Urbano VIII.ak kanonizatu zuen, 1625ean. Jaieguna, uztailaren 4an.

## Erreferentziak
Panticapea

**Panticapea** (, eszitiar '''' hitzetik ekarria; ) Taurican kokatutako Antzinako Greziako hiri baten izena da, gaur egungo Krimeako Penintsulan kokatua, Kertxetik gertu. Hiria Mithridat mendian eraiki zen, Zimeriar Bosforoaren mendebaldean. K.a. VII. mendean sortu zuten miletarrek. 370. urtearen inguruan hiria hustu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tauroak

**Tauroak** () edo **eszitotauroak**, **eszita tauroak** eta **tauroeszitarrak** Krimeako penintsulako hegoaldeko kostaldean bizi zen herri bat izan zen, Itsaso Beltza eta Krimeako mendien artean dagoen lur eremuan. Antzinako Greziarrek euren lurraldea Taurika edo Taurida deitu zuten.

## Kanpo estekak
Superpotentzia

**Superpotentzia** mundu osoan eragin ekonomiko, politiko, militar nahiz kulturala handia duen herrialdea da. Terminoa 1944 urtean agertu zen lehen aldiz, Bigarren Mundu Gerran zehar, Estatu Batuak, Britainia Handia eta Sobietar Batasuna garaiko superpotentziak zirelarik.

## Ikus gainera 
* Potentzia (nazioarteko harremanak)

## Kanpo estekak
Piztiaren zenbakia

**Piztiaren zenbakia** 666 zenbakia izendatzeko erabiltzen den izena da, eskuarki, Satan eta Antikristoarekin lotuta. Zenbaki honi izen hori ematearen jatorria Itun Berrian datza, bertako Apokalipsian datorrenez:

Itun Berriaren eskuidatzi askotan zenbakia **666** gisa agertzen da, baina '*616* ere agertzen da grezierazko edizio kritiko batzuetan, adibidez *Novum Testamentum Graece*an. XIX. mendean James Austin Bastowek esan zuen Erromako Inperioko Neronekin korrelazioa zuela zenbakiak, bere grezierazko izena hebreerara pasata eta gematria erabilita 666 zenbakia kalkulatu zuelako, baina Latinetik hebreerara eginez gero 616 zenbakian aterako litzateke.

Piztiaren zenbakia satanismoa identifikatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Numerologia

[thumb|Kolorezko [eneagrama (argipena)|eneagrama bat.]]
**Numerologia** zenbakiak erabiltzen dituen praktika esoterikoa da. Zenbakien mistika, izaki bizidun, indar fisiko eta indar ispiritualak zenbakiekin harremetan jarri nahi dituen sinismena eta ohitura da. Bere ikerketa garrantzitsua izan zen lehenengo matematikarien artean, baina gaur egun ez da diziplina matematiko bat. Zientziaren arabera numerologia sasizientzia bat edo superstizio bat da, astrologia astronomiari eta alkimia kimikari den modu berean.

Bongo, Pietro – Numerorum mysteria, 1591 – BEIC 58079.jpg|Pietro Bongo, *Numerorum mysteria*, 1591

## Kanpo estekak
Mentzia Lopitz Harokoa

**Mentzia Lopitz Harokoa** (; Bizkaia, 1215 – Palentzia, 1270), bizkaitar andrea, Portugalgo erregina ezkontidea izan zen.

Lope Diaz II.a Harokoa Bizkaiko jaunaren alaba, bitan ezkondu zen. 1234an Alvaro Perez Castrokoa gaztelar noblea ezkondu zuen baina hau 5 urte geroago hil zen. Bigarrenez, Antso II.a Portugalgoa ezkondu zuen. Mentzia ez zen portugaldar nobleziaren gustukoa eta erregeak Mentzia arbuiatu ez arren, Inozentzio IV.a aita santuak ezkontza indargabetu zuen. Bere lurraldeetara itzuli eta Palentzian hil zen. Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruedako gudua

**Ruedako gudua** (; ) 981. urtean Roa edo Ruedaren ondoan eginiko gudua. Guduan Almanzorrek zuzendutako andalustarrek koalizio kristaua mendean hartu zuten eta Simancasko guduan galdutako Dueroko ibarraren kontrola berreskuratu zuten.

Kristauen porrotaren ondorioz, galiziar nobleek matxinatu eta Ramiro III.a Leongoak kargua utzi behar izan zuen Bermudo II.aren alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don ibaiko kosakoak

**Don ibaiko kosakoak** () Don ibaiaren erdiko eta beheko aldeetan finkatu ziren kosakoak dira. Historikoki Don Kosakoen Ostean (, *Vsevelikoye Voysko Donskoye*) bizi ziren, gaur egungo hegoaldeko Errusian eta Ukrainako Donbass eskualdean zegoen errepublika demokratiko autonomo batean alegia, XVI. mendetik XX. mendera.

1917 eta 1941 artean Don ibaiko kosakoen erdia baino gehiago hil edo deserritu zituzten. 1997an talde gisa onartua izan zen ofizialki Errusian.

## Kanpo estekak
Aaron

**Aaron** (; ; ) Bibliako pertsonaia, Moisesen anaia eta laguntzailea; haren bozeramailea faraoiaren eta bere herritarren aurrean (K.a. XIV-XIII. mendeak). Hebrearren lehen apaiz nagusia, eta hebrearren apaizgoaren aitzindari, Jainkoaren aginduz haren ondorengoei atxikirik geratu baitzen eginkizun hori.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrain kirurgialari

**Arrain kirurgialaria** (*Acanthurus*) Acanthuridae familiako genero baten izen arrunta. Familiaren genero tipoa da eta ia familiako kide erdiek osatzen dute generoa.

## Espezieak 
* *Acanthurus achilles* G. Shaw, 1803
* *Acanthurus albipectoralis* G. R. Allen & Ayling, 1987
* *Acanthurus auranticavus* J. E. Randall, 1956
* *Acanthurus bahianus* Castelnau, 1855
* *Acanthurus bariene* Lesson, 1831
* *Acanthurus blochii* Valenciennes, 1835
* *Acanthurus chirurgus* (Bloch, 1787)
* *Acanthurus chronixis* J. E. Randall, 1960
* *Acanthurus coeruleus* Bloch & J. G. Schneider, 1801
* *Acanthurus dussumieri* Valenciennes, 1835
* *Acanthurus fowleri* de Beaufort, 1951
* *Acanthurus gahhm* (Forsskål, 1775)
* *Acanthurus grammoptilus* J. Richardson, 1843
* *Acanthurus guttatus* J. R. Forster, 1801
* *Acanthurus japonicus* (P. J. Schmidt, 1931)
* *Acanthurus leucocheilus* Herre, 1927
* *Acanthurus leucopareius* (O. P. Jenkins, 1903)
* *Acanthurus leucosternon* E. T. Bennett, 1833
* *Acanthurus lineatus* (Linnaeus, 1758)
[thumb|*[Acanthurus triostegus*]]
* *Acanthurus maculiceps* (C. G. E. Ahl, 1923)
* *Acanthurus mata* (G. Cuvier, 1829)
* *Acanthurus monroviae* Steindachner, 1876
* *Acanthurus nigricans* (Linnaeus, 1758)
* *Acanthurus nigricauda* Duncker & Mohr (de), 1929
* *Acanthurus nigrofuscus* (Forsskål, 1775)
* *Acanthurus nigroris* Valenciennes, 1835
* *Acanthurus nubilus* (Fowler & B. A. Bean, 1929)
* *Acanthurus olivaceus* Bloch & J. G. Schneider, 1801
* *Acanthurus polyzona* (Bleeker, 1868)
* *Acanthurus pyroferus* Kittlitz, 1834
* *Acanthurus randalli* Briggs & D. K. Caldwell, 1957
* *Acanthurus reversus* J. E. Randall & Earle, 1999
* *Acanthurus sohal* (Forsskål, 1775)
* *Acanthurus tennentii* Günther, 1861
* *Acanthurus thompsoni* (Fowler, 1923)
* *Acanthurus triostegus* (Linnaeus, 1758)
* *Acanthurus tristis* J. E. Randall, 1993
* *Acanthurus xanthopterus* Valenciennes, 1835

### Espezie fosilak 
Lutetiar aroan bizi ziren lau espezie fosilek bere generoa osatzen dute, *Proacanthurus* izenekoa, askotan *Acanthurus*en arbasotzat jotzen dutena.
* †*Proacanthurus* Blot & Tyler 1990
** †*P. bonatoi* Blot & Tyler 1990
** †*P. elongatus* Blot & Tyler 1990
** †*P. ovalis* (Agassiz 1844)
** †*P. tenuis* (Agassiz 1835)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huescako Liga

[thumb|250px|[Huescako katedralaren fatxada nagusia. Bertan ituna sinatu zuten.]]
**Huescako Liga** () n Huescan Alfontso II.a Aragoikoa, Antso VI.a Nafarroakoa, Alfontso IX.a Leongoa eta Antso I.a Portugalgoa erregeen ordezkariek sinaturiko ituna izan zen, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren kontrakoa.

1191n Antso Portugalgo erregeak Alfontso Aragoikoari Gaztelako Erresumaren aurkako aliantza proposatu zion. Alfontsok proposamena onartu eta Nafarroa eta Leonera ituna zabaltzea eskatu zuen. Lau erregeen arteko ituna Huescan sinatu zuten urte hartako maiatzaren 12an.

Itunaren bitartez erregeek besteen baimenik gabe gerra ez deklaratzea adostu zuten. Alfontso IX.a Leongoak ez zuen sinisten Alfontso VIII.a bere lehengusuak gotorlekuak itzuliko zizkiola, nahiz eta 1188ko Carrióngo Gorteetan gaztelarrak hori hitzeman. Huescako ituna sinatu ondoren, Aragoi eta Nafarroako erregeek Soriako probintzia eraso zuten.

Koalizioak laster bere kideak galdu zituen. 1192an Alfontso II.a Aragoikoak bake-ituna sinatu zuen Gaztelako erregearekin, Huescako itunak debekaturik izanda ere. 1194an Nafarroako erregea hil zen eta bere ondorengoa zen Antso VII.ak ez zuen gerra mantendu nahi. Leon eta Portugalen arteko harremanak ere gaiztotu egin ziren Alfontso IX.a Leongo eta Teresa Portugalgoaren arteko ezkontza intzestuzkotzat jo zutelako.

1194an Alfontso IX.a Leongoak eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak, Aulki Santuaren bitartekaritzarik esker, gerra etetea erabaki zuten eta Tordehumosko ituna sinatu zuten Valladolideko herri hartan apirilaren 20an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A.I. Artificial Intelligence

**A.I. Artificial Intelligence** (euskaraz *I.A. Inteligentzia Artifiziala*) 2001eko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da. Brian Aldiss idazlearen "Super-Toys Last All Summer Long" eleberrian oinarritua dago, *Pinotxoren abenturak* eleberriaren hainbat elementu ere badituelarik. Bertan, Haley Joel Osment, Jude Law, Frances O'Connor, Brendan Gleeson eta William Hurt aktoreek antzeztu zutelarik, narratzailea Ben Kingsley aktorea izan zen.

Jatorriz, 1970eko hamarkadan Stanley Kubrickek gauzatu behar zuen proiektua izan zen, 1990eko hamarkada arte filmatzeko asmoa izan zuelarik, horretarako istorioa egokitzeko hainbat idazle kontratatu zituen, baina azkenean filmaketa bertan behera laga zuen. 1995an Kubrickek Spielbergi filma gauzatzeko baimena eman zion.

Filmak 2 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen: Efektu berezi onenen Oscar Saria eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria, nahiz eta bi sarietako bat bera ere ez irabazi izan. Efektu berezi onenen BAFTA Sariaren izendapena eta 3 Urrezko Globo Sarien izendapenak ere jaso zituen.

## Argumentua 
Etorkizuneko munduan, gizakiek Mekak izeneko robot sofistikatuekin elkarbiziko dute. Gizakien eta makinen arteko ezberdintasun bakarra sentimenduak izango dira. Baina David (Haley Joel Osment) izeneko haur-robot bat maitatzeko programatzen dutenean, gizakiak ez dira egin berri dutenaren ondorioetarako prestatuak egongo, eta Davidek bere burua mundu ezezagun eta arriskutsu batean topatuko du.

## Aktoreak 
* Haley Joel Osment - David
* Frances O'Connor - Monica Swinton
* Sam Robards - Henry Swinton
* Jake Thomas - Martin Swinton
* Jude Law - Gigolo Joe
* William Hurt - Hobby profesorea
* Robin Williams - Know doktorea (ahotsa)
* Ben Kingsley - Narratzailea

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgune ofiziala 
* *A.I. Artificial Intelligence* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *A.I. Artificial Intelligence* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Apaiz nagusi (judaismoa)

[thumb|Apaiz nagusiak [Leviren leinuaren kideak izan behar ziren.]]
**Apaiz nagusia**, **apaizburu** edo **abade nagusi** (, *Cohen Gadol*) Itun Zaharreko erlijioko apaizen burua zen. Gurtza eta sakrifizioak koordinatzen zituen, hasieran tabernakuluan, gero Jerusalemgo tenpluan.

## Israelgo apaiz nagusien zerrenda 
*Datek agintaldia esan nahi dute.*

* Aaron
* Eleazar
* Fineas
* Abisua
* Buqui
* Uzi
* Eli
* Aitub
* Aias
* Aimelek
* Abiataar
* Zadoke
* Ahimaz
* Azaria
* Joas
* Jehoiaribe
* Josafat
* Jeoiada
* Fedia
* Zedekias
* Azarias II.a
* Jotam
* Urias
* Azarias III.a
* Oseias
* Salun
* Hilkias
* Serias
* Jeozadake
* Josue
* Joakin
* Eliasib
* Joiada
* Joanan
* Jadua
* Onias I.a K.a. 323-300
* Simon I.a Zuzena
* Eleazar
* Menasseh
* Onias II.a ?-K.a. 181
* Simon II.a K.a. 181-177
* Onías III.a K.a. 177-174
* Jason K.a. 174-172
* Menelao K.a. 172-162
* Onias IV.a, Egipton K.a. 162tik aurrera
* Alzimus K.a. 162-153
* Jonatan Makabeo K.a. 153-143
* Simon K.a. 142-134
* Joan Hirkano I.a K.a. 134-104
* Aristobulo I.a K.a. 104-103
* Alexandro Janneo K.a. 103-76
* Joan Hircano II.a K.a. 76-66
* Aristóbulo II.a K.a. 66-63
* Juan Hircano II.a (berrezarria) K.a. 63-40
* Antigono K.a. 40-37
* Ananelus K.a. 37-36
* Aristobulo III.a Judeakoa K.a. 36
* Ananelus (berrezarria) K.a. 36-30
* Josua ben Fabus K.a. 30-23
* Simon ben Boethus
* Matatias ben Teofilo
* Joazar ben Boethus K.a. 4
* Eleazar ben Boethus K.a. 4-3
* Josua ben Sie K.a. 3- k. o. 6
* Anas ben Set 6-15
* Ismael ben Fabus 15-16
* Eleazar ben Ananus 16-17
* Simon ben Camithus 17-18
* Kaifas 18-36
* Jonatan ben Ananus 36-37
* Teofilo ben Ananus 37-41
* Simon Cantatheras ben Boethus 41-43
* Matias ben Ananus 43
* Aljoneus 43-44
* Jonatan ben Ananus (berrezarria) 44
* Josefo ben Camydus
* Ananias ben Nebedeus
* Jonatas 54-58
* Ismael ben Fabus (berrezarria?)
* Josef Cabi ben Simon
* Anas ben Anas 63
* Josua ben Damneus 63
* Josua ben Gamaliel 63-64
* Mattathias ben Theophilus 65-67
* Fanias ben Samuel 67-70

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pearl Harbor (filma)

***Pearl Harbor*** Michael Bay estatubatuar zinema zuzendariaren gerra dramako film bat da, 2001ekoa. Izenburuak adierazten duenez, Bigarren Mundu Gerran jazotako Pearl Harborko erasoari buruzko filma da. Ben Affleck, Josh Hartnett, Kate Beckinsale, Cuba Gooding, Jr., Tom Sizemore, Jon Voight, Colm Feore eta Alec Baldwin aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako lau izendapena jaso zituen, eta azkenean bat irabazi: Soinu edizio onenaren Oscar Saria (George Watters II eta Christopher Boyes). Urrezko Globo Sari bi ere irabazi zituen: Soinu banda onenarena eta Abesti onenarena.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945). Rafe eta Danny gazteak (Ben Affleck eta Josh Hartnett) AEBko landa eremu batean elkarrekin hazi eta Estatu Batuetako Aire Armadan daudelarik euren adiskidetasunari eutsi dioten bi pilotu dira. Rafek Evelyn topatu zuen (Kate Beckinsale), erizain ausarta, bere azukre koxkorra, baina laster banandu beharrean suertatu ziren, Rafe Britainiar Aire Armadan alemaniarren aurka borrokatzera deitu baitzuten. Bitartean, Danny eta Evelyn Hawaiiko Pearl Harbor aire basera bidali dituzte...

## Aktoreak 
* Ben Affleck: Rafe McCawley lehen tenientea (gerora kapitaina).
** Jesse James: Rafe haurra.
* Josh Hartnett: Daniel Walker lehen tenientea (gerora kapitaina).
** Reiley McClendon: Daniel Walker haurra. Pearl Harborko erasoa.
* Kate Beckinsale: Evelyn Johnson.
* Cuba Gooding, Jr.: USS West Virginia ontziko Doris Miller sukaldaria.
* Tom Sizemore: Earl.
* Jon Voight: Franklin D. Roosevelt, AEBtako presidentea.
* Colm Feore: Husband E. Kimmel almirantea.
* Alec Baldwin: Jimmy Doolittle maiorra (gerora teniente koronela).

## Ikus gainera 
* Pearl Harborko erasoa

## Kanpo estekak 
* *Pearl Harbor* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Pearl Harbor* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Charadriidae

**Charadriidae** hegazti familiaren Charadriiformes ordenako lotura dute. Gehienak itzena 64 et 66 espezieako generokoak dira.

## Taxonomia 
* **Vanellinae** subfamilia
** *Erthrogonys*
** *Vanellus*
* **Pluvialinae** subfamilia
** *Pluvialis*
* **Charadriinae** subfamilia
** *Charadrius*
** *Thinornis*
** *Elseyornis*
** *Peltohyas*
** *Anarhynchus*
** *Phegornis*
** *Oreopholus*

## Kanpo estekak
Tabernakulu (judaismoa)

thumb|260px|eskuinera|Tabernakuluaren maketa Timna parken, Israel
**Tabernakulua** (, *mishkan*, "bizileku") israeldarrek, tenplua eraiki aurretik testamentuko Kutxa gordetzen zuten denda izan zen.

Tenplu mugikor hau eraikitzeko agindua Jainkoak Moisesi eman zion Sinai mendian (Irteera, 25-31). 30 besabeteko luzera eta 10 besabeteko zabalera zituen, bi zatitan banaturik:
* Leku santua (*Makóm Kadósh*), menorah zutargiaren egoitza.
* Leku santuena edo santutegia (*Kodesh ha-Kodashim* edo ), itun-kutxaren egoitza.

Tabernakuluaren omenez juduek *sukkot* izeneko jaia ospatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Procellariidae

**Prozelarido** (**Procellariidae**) prozelariformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiez esaten da. Ezaugarri desberdinak dituzte, baina guztiek bi sudur zulo dituzte mokoaren gainaldean, eta hori da, hain zuzen ere, familia horretako hegaztien ezaugarri nagusia. Ordenaren familia zabalena da, barnean 70 espezie- 14 generotan banaturik- izanik.

Familia honen barne klasifikatzen da gabaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heung Kong dorrea

**Heung Kong dorrea** dorrea (txinera sinplifikatuz: 香江塔, (Shenzhen Nikko Tower ere deitua), Txinako Herri Errepublikako Shenzhen hirian eraikitzen ari den erabilera anitzeko etxe orratz bat da. Guztira 70 solairu izango ditu eta 301 metroko altuera. Eraikitze lanak 2009an hasi ziren eta 2014an amaitzea aurrikusten da.

Etxe orratza Ping An Insurance enpresaren egoitza nagusia izango da.

## Ikus, gainera 
* Shenzhen
* Txinako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa CTBUHren webgunean.
Eleazar

**Eleazar** (, *Elʻazar*, "Jainkoa lagun") Bibliako pertsonaia, Aaronen semea eta ondorengoa. Hebrearren bigarren apaiz nagusia izan zen, aita ordezkatuz. Nadab eta Abiu bere anai nagusiak aita baino lehen hil ziren, Sinai mendian Yahvehri su profano eskaini ziotelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleazar Avaran

**Eleazar Avaran** edo **Eleazar Makabeo** (; ? -k. a. 162) buruzagi judua izan zen. Matatiasen semea eta Juda Makabeoren anaia zen. Seleukotarren aurkako gerran hartu zuen parte.

Bere bizitzari buruzko daturik ez dugu baina bere heriotza ospetsu bilakatu zen. Antioko V.a Eupator gerra-elefante batean zegoela uste eta animalia eraso egin zuen. Elefante erori zenean, Eleazar hil zuen.

## Erreferentziak
Joakim

**Joakim** (; , Nazaret, Hasmonear Judea, k.a. 50eko hamarkada - Jerusalem, Herodiar Erresuma, ) Santa Anaren senarra eta Maria, Kristoren amaren aita izan zen, ebanjelio apokrifoen eta tradizio kristauaren arabera. Ez dago bere bizitzari buruzko berririk. Jaieguna, abuztuaren 16a.

Bibliak ez ditu Joakim eta Ana aipatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joakim (Judeako errege)

**Joakim** (; ; ; c. K.a. 635- Jerusalem, K.a. 597), **Eliakim** (; ; ) jaioa, Judeako erregea izan zen K.a. 608-597 urteetan. Josiasen semea. Nekao II.a Egiptoko erregeak eman zion erregetza. K.a. 605 inguruan, Babiloniako Nabukodonosor II.a erregeak Jerusalem hartu zuen eta babiloniarren mende geratu zen Joakim. Jerusalemen hil zen Nabukodonosorren aurkako matxinada batean.

## Erreferentziak
Simonide Zeoskoa

**Simonide Zeoskoa** (; Ioulis, Zeos, c. K.a. 556- Agrigento, Sizilia, K.a. 468) greziar olerkaria izan zen. Pindarorekin batera, oda koralaren aitzindaria izan zen. Haren olerkien ezaugarri nagusiak estilo garbitasuna eta metafora bereziak dira; ditiranboak, epinizioak eta garaipen odak idatzi zituen batez ere, eta epitafio idazle gisa ospe handia izan zuen Grezian K.a. VI. mendean. Simonideren lanetatik Danaeren omenezko idatzien parte batzuk soilik gorde dira.

## Erreferentziak
Matxardamoko beltz

**Matxardamoko beltza** (*Anastomus lamelligerus*) *Anastomus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Ciconiidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anastomus
* Ciconiidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Tsu (Mie)

Mie prefekturako hiriburua da. 2012ko erroldaren arabera 298.980 biztanle ditu. Prefeturako hiria bada ere ez da hiri handiena, Yokkaichi baizik.

## Geografia 
Kii penintsularen ekialdean kokaturik dago, ekialdean Iseko Badia du eta mendebaldean Nara prefeturarekin egiten du muga.

## Klima 

## Historia 
Nara eta Heian Aroetan **Anotsu** (安濃津) izeneko kaia zegoen bertan baina 1498ko lurrikarak sortutako tsunamiak suntsitu zuen. Hiria gaztelu eta posta-hiri gisa berreraiki zuen Sudo leinuak eta Edo Aroan Ise santutegi handirako geltoki ohikoa bihurtu zen, santutegia 40 kilometro hegoaldera baitago.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren Mie prefeturako hiriburu bihurtu zuten. Hiria bera 1889ko apirilaren 1ean eratu zen.

Bigarren Mundu Gerran 1945eko uztailaren 24 eta 28an hegazkin estatubatuarrek bonbakatu egin zuten eta hiriaren gehiengoa sutsitu zuten, bai eta 1.239 pertsona hil ere.

## Ondasun nabarmenak 
* Tsu gazteluaren hondarrak
* Karasu santutegia
* Mie prefeturako Gokoku santutegia
* Kairaku parkea

## Iruditegia 

Irudi:Tsu Castle.jpg|Tsu gaztelua, berreraikitako zatia.
Irudi:Karasu shrine 1st Torii.jpg|Karasu santutegia.
Irudi:Mie Gokoku-jinja Haiden.jpg|Gokoku santutegia.
Irudi:Tsu City Hall.jpg|Udaletxea.
Irudi:Kairaku Park 02.jpg|Kairaku parkea.
Irudi:Karasu fish port.jpg|Karasu kaia.

## Hiri senidetuak 
*  (1976)
*  (1984)
*  (1989)
*  (1990)
*  (1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tsuko webgune ofiziala
Joakim Fiorekoa

**Joakim Fiorekoa** (; Celico, Calabria, c. 1135 - Fiore, Calabria, ) italiar idazle , abade eta teologoa izan zen. Margarita Iruñekoaren aholkularia izan zen. Fraide zistertarra zen eta Fioreko San Giovanni ordena sortu zuen. 

## Bizitza eta lanak 
Hiru aro bereizi zituen historian, bere *Liber Concordiae Novi et Veteris Testamenti* (Itun Zaharraren eta Berriaren arteko armoniaren liburua) obran: Aitaren Aroa (legearen, materiaren eta Itun Zaharraren aroa), Semearen Aroa (fedearen, elizaren eta dotrinaren aroa) eta Izpirituaren Aroa (etorkizun dagoen aroa; Elizak gidatuko luke ebanjelioko pobretasunera bihurturiko mundua). 

Bere obrarekin eragozpenak izan zituen arren (1215ean eta 1256an debekatu zioten liburua), Joakim Fiorekoaren ideiak zabaldu ziren Italian eta Alemanian XII. mende erdialdetik aurrera, eta eragin berezia izan zuten frantziskotarren artean (*fraticelli* fraideak).

## Argitalpen nagusiak 
* *Concordia Novi ac Veteris Testamenti* (Itun Berri eta Zaharraren arteko adostasuna). 
* *Expositio in Apocalypsim* (Apokalipsiaren azalpena).
* *Psalterium Decem Chordarum* (Hamar kordako saltegia). 

thumb|*Dialogi de prescientia Dei*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.britannica.com/biography/Joachim-of-Fiore#ref288506
Kertx

**Kertx** (, , , , , ) Kertxeko penintsulan dagoen hiri bat da, Krimeako penintsularen ekialdean. *De facto* Errusiaren menpe dagoen Krimeako Errepublikaren barruan dago, nahiz eta herrialde askok Ukraina gisa onartzen duten.

K.a. 3. milurtekoan sortu zen Antzinako Greziaren kolonia gisa (Ukrainako hiririk zaharrenetarikoa litzateke). Hiriak 1920ko hamarkadan garapen handia izan zuen eta Bigarren Mundu Gerran leku garrantzitsua izan zen. Gaur egun Krimeako penintsulako hiririk handienetako bat da, herrialdean industria gehien duena eta garraio zein turismo leku garrantzitsua.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lasaitasun

**Lasaitasuna**, batzuetan **bakea** ere deitua, estutasunik, grinarik eta kezkarik ez duen pertsonaren egoera eta jokabidea da, gehienetan atseginez hartzen dena. Filosofia eta erlijio batzuetan helburu gisa hartzen da, zoriona eskuratu edo jainkotasunarekin bat egitearren. Antzinako Greziako filosofian ataraxia deitzen zaio eta *passaddhi* budismoan.

## Kanpo estekak
Fotomatoi

thumb|200px
**Fotomatoia** pertsonen aurpegien argazkiak egin eta inprimatzen dituen makina automatikoa da, kabina erakoa, makina saltzaileak bezala txanponen bidez funtzionatzen duena. Pertsona kabinara sartu, eseri eta txanponak sartu ondoren, kamara bati begira jartzen da, segundu batzuetan zehar egingo diren argazkien aurrean paratzeko. Prozesua bezeroak argazkiak paperean jasotzen dituenean bukatzen da. Bereziki, nortasun-agiri eta pasaporteetarako argazkiak egiteko erabili izan badira ere, jolaserako eta adierazpen artistiko moduan ere erabili dira. Bereziki, Japonian, Frantzian eta Britainia Handian daude zabaldurik.

## Kanpo estekak
Salmenta-makina

**Salmenta-makina** modu automatikoan tiketak, janariak, edariak eta beste produktuak txanponak sartuz, txartel bereziak edo beste bitartekoak erabiliz eskaintzen dituen makina da, pertsona saltzaile baten presentziarik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irudi panoramiko

**Panorama** espazio fisiko baten angelu zabaleko argazki, margo zein beste edonolako irudikapena da. Panorama erakusten duen irudi bati buruz, **panoramikoa** dela esaten da.

[thumb|erdian|500px|[Donostiako argazki **panoramiko** bat.]]

## Kanpo estekak
Panorama

**Panorama** izan daiteke:
* Irudi panoramiko
* Hiri-panorama edo *skyline*
* *Panorama*, TVEn emandako telesaila
* *Diario Panorama* Venezuelako egunkaria
* *Panorama*, Italiako aldizkaria
* Panorama, São Pauloko udalerria, Brasil;
* Panorama, Tesalonikako udalerria, Grezia
* *Panorama Santa Fe* eraikina, Mexiko;
* *Panorama Towers*' eraikina, Las Vegas.
Yokkaichi (Mie)

Mie prefekturako hiri handiena da. 2012ko erroldaren arabera 307.382 biztanle ditu. Prefeturako hiriburua ordea Tsu da. Nagoia hiriarekiko duen gertutasunarengatik ia 9 milioi biztanle dituen Chūkyōko metropoli eremuaren barnean dago.

## Geografia 
Mie prefeturaren iparraldean kokaturik dago, Iseko Badiaren ertzean.

## Historia 
Aintzinarotik populatua izan da Yokkaichi dagoen lurraldea baina Heian Aroaren bukaera arte biztanleria oso sakanabatua zegoen eta badiaren ertzean kai txiki baten inguruan herrixka bat baino ez zegoen. Kamakura Aroan kaiaren inguruan merkatua sortu zen, hile bakoitzaren 4an, 14an eta 24an, eta hortik datorkio izena, izan ere *Yokkaichi*-k laugarren eguneko merkatua esan nahi baitu.

Tokugawa shogunerriaren barnean shogunaren kontrol zuzenarenpean egon zen, eta Edo Aroan Tōkaidō errepideko 43. geltokia bihurtu zen eta *Yokkaichi-juku* izena hartu zuen.

Meiji berrezarkuntza 1868an hasi zenean Mie prefeturako hiriburu izendatu zuten baina 1871ean Tsu bihurtu zen hiriburu. Hala ere 1872 eta 1884 artean kaia modernizatu zuten eta 1899an Nazioarteko kaia bihurtu zen eta Estatu Batuak eta Erresuma Batuarekin komertziatu ahal izan zuen. 1897an bihurtu zen hiri.

1939an Industria kimikoaren zentru garrantzitsua bihurtu zen eta Japoniako itsas-armada inperialaren kai ere bai. Hori dela eta oso bonbakatua izan zen 1942 eta 1945 artean.

1960 eta 1972 artean hiritarren sufre oxidoen kutsadura jasan zuten hiriko enpresa petrokimikoen erruz. *Yokkaichi zensoku* (Yokkaichiko asma) izenaz ezagutzen da eta kutsadurak sorturiko Japoniako lau gaixotasun handienen artean dago.

## Ondasun nabarmenak 
* Senfuku-ji tenplua

## Iruditegia 

Irudi:20060722senfukuji.yokkaichishi.hondou.JPG|Senfuku-ji tenplua.
Irudi:Suehiro bridge (open).JPG|Suehiro zubia.

## Hiri senidetuak 
*  (1963)
*  (1980)

## Kai senidetuak 
*  (1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Yokkaichiko webgune ofiziala
Berolisko Konbentzioa

**Berolisko Konbentzioa** edo, hilaren frantsesezko izena erabiliz, **Thermidorko Konbentzioa**, Maximilien Robespierreren erorialditik (1794ko uztailaren 28a) III. urteko Konstituzioak Direktorioa ezarri zuen arte (1795eko urriaren 26a) iraun zuen Frantziako Iraultzako aldia da. Berolis, egutegi errepublikanoan, urteko 11. hila zen (uztailaren 19tik abuztuaren 17ra bitartekoa, gutxi gorabehera); hil horretako 9.ean bukatu zen jakobinoen garaia, eta kontserbadore errepublikanoen garaia hasi.

## Kanpo estekak
Coriolis efektu

thumb|Coriolis efektua deskribatzen duen irudi animatua. Goiko erreferentziarentzat (erreferentzia-sistema inertziala) lerro zuzenari jarraitzen dio. Hala ere, errotatzen ari den puntu gorriaren erreferentzian kokatzen bagara kurba bat egingo du.

**Coriolis efektua** 1836an Gaspard-Gustave Coriolis frantziar zientzialariak deskribatutako efektu fisiko bat da. Errotatzen ari den erreferentzia sistema bateko begirale batek berekiko higitzen ari den gorputz baten mugimenduan ikus dezakeen efektua da (ibilbidearen deformazio modukoa). Gorputzak errotazioan dagoen sistemarekiko azelerazio erlatibo bat duelako gertatzen da. Azelerazio hau beti da sistemaren errotazio-ardatzarekiko eta gorputzaren abiadurarekiko elkarzuta.

Efektuak garrantzia du nabigazioan, balistikan, meteorologian eta, oro har, mugimendu zirkularrean dagoen edozein sistemaren barnean.

## Adierazpen matematikoa 
Gorputz batek v abiadurarekin errotatzen ari den erreferentzia sistema batean, abiadura angularrarekin (ω), Coriolis azelerazioa honela adieraz daiteke:

a=-2 \omega\times\upsilon  

Non:

a: Coriolis azelerazioa.

ω: abiadura angularra.

v: Gorputzaren abiadura.

Coriolis indarraren adierazpen matematikoa honako hau da:

F=-2 m (\vec{\omega}\times\vec{\upsilon})  

non:

m: gorputzaren masa

ω: abiadura angularra

v: gorputaren abiadura

x: produkto bektoriala

## Naturako efektuak 
Efektua haizean eta ozeanoen mugimentuetan du: horiek Lurraren inguruan mugitzen diren heinenan, abiadura eta ibilbidea aldatzen zaizkie, Coriolis indarrak direla eta. Horrela, zirkulazio atmosferikoan, ipar hemisferioan, haizeak mugimendu ziklonikoak egiten ditu, eta hego hemisferioan, antiziklonikoak

Efektua askoz nabariagoa da Ekuatorean, Lurraren zentroaren urrunen dagoen puntua delako, eta abiadura askoz handiagoa da bertan.

Gainera, arro egokietan, Ozeano Atlantikoan adibidez, efektuak itsaslasterrak desbideratzen ditu, eskuinera ipar hemisferioan eta ezkerrera hego hemisferioan.

## Kanpo estekak
Vytxegda

**Vytxegda** (, ) ipar-mendebaldeko Errusiako ibaia da, Ipar Dvinaren adarra, Komien Errepublika eta Arkhangelsk oblasta zeharkatzen dituena. Timan mendilerroan du iturria, Uraletatik 310&nbsp;km inguru ipar-mendebaldera, eta Kotlasen Ipar Dvinara isurtzen da. 1.130 kmko luzera eta 121.000&nbsp;km²ko arroa ditu.

Vytxegdaren ibilbidean aintzira, zingira eta hondarpe ugari badago ere, 960 kilometroan nabigagarria da. Azaro hasieratik apiril amaiera arte izozturik egoten da. Gune horretan, drainatutako eremuak 112.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;92,6. Emari handiena maiatzean du (4.466 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikienak otsail (282 m³/s) eta martxoan (261 m³/s).

**Vytxegdaren batezbesteko emariak (m³/s), Fediakovon neurtuak**Datuak: 1962 eta 1999 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 345 
  bar:Fév from:0 till: 282 
  bar:Mar from:0 till: 261 
  bar:Avr from:0 till: 749 
  bar:Mai from:0 till: 4466 
  bar:Jun from:0 till: 2442 
  bar:Jul from:0 till: 970 
  bar:Aoû from:0 till: 669 
  bar:Sep from:0 till: 674 
  bar:Oct from:0 till: 839 
  bar:Nov from:0 till: 629 
  bar:Déc from:0 till: 463

PlotData=
  bar:Jan at: 345 fontsize:S text: 345 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 282 fontsize:S text: 282 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 261 fontsize:S text: 261 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 749 fontsize:S text: 749 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 4466 fontsize:S text: 4.466 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 2442 fontsize:S text: 2.442 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 970 fontsize:S text: 970 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 669 fontsize:S text: 669 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 674 fontsize:S text: 674 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 839 fontsize:S text: 839 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 629 fontsize:S text: 629 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 463 fontsize:S text: 463 shift:(-10,5)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anguillidae

**Anguillidae** Anguilliformes ordenako arrain-familia da, mundu osoko ur epel eta tropikal guztietan, hegoaldeko Atlantikon eta ekialdeko Ozeano Barean izan ezik, bizi dena. Familia genero bakar batek osaturik dago, ***Anguilla*** hain zuzen ere.

## Espezieak 
* *Anguilla anguilla* (Linnaeus, 1758)
* *Anguilla australis* J. Richardson, 1841
* *Anguilla bengalensis* (J. E. Gray, 1831)
** *Anguilla bengalensis bengalensis* (J. E. Gray, 1831)
** *Anguilla bengalensis labiata* (W. K. H. Peters, 1852)
* *Anguilla bicolor* McClelland, 1844
* *Anguilla breviceps* Y. T. Chu & Y. T. Jin, 1984
* *Anguilla celebesensis* Kaup, 1856
* *Anguilla dieffenbachii* J. E. Gray, 1842
* *Anguilla interioris* Whitley, 1938
* *Anguilla japonica* Temminck & Schlegel, 1847
* *Anguilla luzonensis* S. Watanabe, Aoyama & Tsukamoto, 2009
* *Anguilla malgumora* Kaup, 1856
* *Anguilla marmorata* Quoy & Gaimard, 1824
* *Anguilla megastoma* Kaup, 1856
* *Anguilla mossambica* (W. K. H. Peters, 1852)
* *Anguilla nebulosa* McClelland, 1844
* *Anguilla nigricans* Y. T. Chu & Y. T. Wu, 1984
* *Anguilla obscura* Günther, 1872
* *Anguilla reinhardtii* Steindachner, 1867
* *Anguilla rostrata* (Lesueur, 1817)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuculidae

**Kukulidoak** (**Cuculidae**) Kukuliformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiak dira. Lumak oliba kolorekoak, grisak eta beltzak izaten dituzte. Izaeraz bakarzaleak dira. Munduko eskualde oso lehor eta hotzetan ezik, beste guztietan bizi dira. Kukua da familia honetako hegaztirik ezagunena.

## Generoak 
Cuculinae subfamilia
* *Clamator*
* *Pachycoccyx*
* *Cuculus*
* *Cercococcyx*
* *Cacomantis*
* *Chrysococcyx*
* *Rhamphomantis*
* *Surniculus*
* *Caliechthrus*
* *Microdynamis*
* *Eudynamys*
* *Scythrops*

Phaenicophaeinae subfamilia
* *Ceuthmochares*
* *Phaenicophaeus*
* *Carpococcyx*
* *Coua*

Centropodinae subfamilia
* *Centropus*

Coccyzinae subfamilia
* *Coccycua*
* *Coccyzus*
* *Piaya*

Crotophaginae subfamilia
* *Crotophaga*
* *Guira*

Neomorphinae subfamilia
* *Tapera*
* *Dromococcyx*
* *Morococcyx*
* *Geococcyx*
* *Neomorphus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehizakatuak

**Ehizakatuak** AEBtako marrazki bizidun telesaila bat da. 1972ko irailaren 9a eta abenduaen 2aren artean NBC katean aireratua izan zen. Joe Ruby eta Ken Spearsek DePatie-Freleng Enterprises konpainiarako sortu eta Viacom ekoiztetxeak banatu zuen.

Euskal Herrian 1980ko hamarkadan euskaraz aireratua izan zen.

## Argumentua 
Marrazki bizidun hauek garai hartako CBS kateko *Mission: Impossible* telesaila ospetsuaren parodia da, bertan gizakiak beharrean protagonistak itxura xelebreko 3 txakur eta 2 katu zirelarik. Bertan misioak arrakastaz betetzeaz gain etsai gaiztoei aurre egiten zieten: Belea, Strangeless doktorea, Madame X... zakur-katu talde edo bosteko hau AEBtako Mendebaldean XX. mendearen hasierako auto zahar batean ibili ohi zen.

Parodia edo marrazki bizidun hauetako ezaugarri nabarmenena protagonistek bete behar zuten misio berriaren ohiko argibide mezua jaso eta entzun ondoren honako esaldi honekin amaitu ohi zuela da: "Mezu hau 5 segundutan suntsituko da", protagonistek hura entzutean suntsiketa edo leherketatik ero moduan ihez egin ohi zutelarik. Argibide hauek "Buruzagia" ("The Chief") izenekoak eman ohi zizkien. Garai hartan telesailetan umorezko gertakizun bat jazo ondoren entzutea oso ohikoak ziren "gezurrezko irriak" ere bazeuzkan, hau ere parodia moduan.

Bestalde, marrazki bizidunen haiera edo aurkezpena eta amaierako musikak 1960ko hamarkada eta 1970ko hamarkadako gitarra musika psikodelikoan oinarritua dago.

## Pertsonaiak 
* Stutz (Michael Bell), taldeko burua, izaera lotsagabea eta ia beti irrifartsu ageri ohi den katua.
* Ding Dog (Stu Gilliam), taldeko bigarrena edota eskuineko eskua da, AEBtako Gerra Zibileko unifome urdina jantzia daramatzan txakurra da, gauzak une desegokian eta zentzu gutxiz egiteko joera du
* Mussel Mutt (Aldo Ray), taldeko "giharra" da, txakur handia, indartsua eta astuna, beti gosez dago eta bere begiak ia beti bere ilea eta kapelapean ezkutatuak izan egon ohi dira.
* Putty Puss (Joe Besser), katu txiki bat da, mozorroetan trebea.
* Dog Rhubarb (atal gehienetan Arte Johnson eta 3 ataletan Daws Butler), ahots fineko txakur zientzialaria da. Jaka luzea eta mexikar kapela handi bat daramatza, bertan bere asmakizunak gordeta dauzkalarik. Bere sudurluzea kapelatik at nabarmen izan ohi du.
* Belea edo The Raven (Michael Bell)
* Strangeless doktorea eta Grogan (Daws Butler)
* Madame X (Joan Gerber)
* Doll doktorea (John Stephenson)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ehizakatuak* marrazki bizidunen hasierako musika entzungai eta ikusgai. Youtube.com 
* *Ehizakatuak* marrazki bizidunen IMDBko fitxa irakurgai 
* *Ehizakatuak* marrazki bizidunen telesaileko ''Misbehavin' Raven Mission'' izenburuko atal osoa ikusgai. Youtube.com