Käthe Kollwitz

**Käthe Kollwitz**, ezkongabetan **Schmidt**  (Königsberg, Prusia —gero Kaliningrad, Errusia—, 1867ko uztailaren 8a – Dresden, Alemania, 1945eko apirilaren 22a) margolaria, grabatzailea eta eskultorea izan zen. Bere testuinguruko gerren bortizkeriak, baita Lehen Mundu Gerran seme bat galtzeak ere, nabarmen markatu zuten bere lanen ekoizpena, eta horrek mende tarteko arte alemaniarraren figura ezagunenetako bat bihurtu du.

Berlinen eta Munichen egin zituen Pintura ikasketak. Bera izan zen Prusiako Arte Akademiako lehen emakumezko kidea. Hiri handietako eta nekazari-eremuetako langile-jendearen bizimodu pobrea islatu zuen bere obretan.

Lan nagusiak: *Ehuleen greba* (1897), *Nekazarien gerra* (1903-1908) eta *Emakumezko langilea* (1906).

## Bizitza 
Gurasoak Karl Schmidt (1825-1898) eta Katherina Rupp (1837-1925) izan ziren. Aitak zuzenbidea ikasi zuen, baina zituen iritzi sozialdemokratak zirela-eta, ez zuen lanik aurkitu Prusian, eta igeltsero maisu lanean aritu zen. Ama Julius Rupp predikari luteranoaren alaba zen. Hiru haurride izan zituen: Julie, Lisbeth eta Conrad Schmidt.

Bere heziketak —aitonaren erlijioak eta aitaren sozialismoak— bere artean eragin handia izan zuen.

Kollwitzek haurtzaroa 1867tik 1885era jaioterrian, Königsbergen, eman zuen. Bere talentuaz jabeturik, Kollwitzen aitak hari batzuk mugitu zituen, hamabi urterekin igeltsuzko moldeak marraztu eta kopiatzen ikas zezan. Hamasei urterekin hasi zen aitaren bulegoetan ikusten zituen langile, marinel eta nekazarien marrazkiak egiten. Unibertsitateak emakume gazteentzat irekita ez zeuden testuinguru batean ikasten jarraitu nahi zuenez, Kollwitzek Berlingo emakumeentzako arte-eskola batean eman zuen izena. Han Karl Stauffer-Bern-ekin ikasi zuen, Max Klinger artistaren lagun batekin, eta hura ezagutzeko aukera ere izan zuen. Klingerren grabatuak, bere teknika eta kezka sozialak inspirazio iturri izan ziren Kollwitzentzat.

### Margolari ibilbidea 
1887an Königsberg-era itzuli zen eta Emil Neide margolariaren begiradapean hasi zen bere margo lanak egiten. Hurrengo bi urteetan, 1888-1889, Municheko Emakumezko Artisten Eskolan matrikulatu zen, eta Ludwig Herterichen eskolak jaso zituen. Urte horretan bertan itzuli zen Königsbergera, eta bertan bere lehen estudioa ezarri zuen. Era profesional eta independentean hasi zuen bere pintura-ekoizpena, bere lehen grabatua egin zuen aldi berean.

1891n Karl Köllwitz doktorearekin ezkondu zen. Biak Berlinera joan ziren, eta hiriburuko auzorik pobreenetako batean finkatu ziren, non senarrak mediku zein militante sozialista aktibo jardun zuen. Senarraren militantzia aktiboak eragin nabarmena izan zuen Käthe Kollwitzen artelanetan, langile klasearen bizi-baldintza miserableen ikuspegia eta aktibismo politikoa ardatz nagusi izan baitziren bere lehen lanetan.

Hurrengo urtean bere seme Hans Kollwitz jaio zen eta 1896an bere bigarren semea, Peter Kollwitz.

1898 urtean Käthe Kollwitz Berlingo Emakume Artisten Eskolan eskolak ematen hasi zen, eta bertan egon zen 1903 urtera arte. 1910ean eskulturak egiten hasi zen.

## Lehen Mundu Gerraren eragina 
1914an, Peter semea hil zuten borrokan Flandesen, Lehen Mundu Gerraren hasieran. Semea galtzeak are gehiago lagundu zien bere sinpatia politiko sozialista eta bakezaleei. 1919an, Karl Liebknecht sozialista iraultzaileari eskainitako oroitzapenezko zurezko grabatu batean lan egin zuen. Arteak garai hartako baldintza sozialak islatu behar zituelakoan zegoen Käthe, eta 1920ko hamarkadan zehar gerrako gaiekiko zuen kezka islatzen zuten hainbat lan ekoitzi zituen: pobrezia, langile klasearen bizitza eta emakume arrunt eta arrunten bizitza.

Gerraren aurka egoteak ospe txarra ekarri zion arren, 1919 urtean Prusiako Arteen Akademiako kide izendatu zuten, eta erakunde horretan plaza lortu zuen lehen emakumea izan zen. Bertan jarraitu zuen 1933 urtean dimisioa ematera behartu zuten arte, Adolf Hitlerren alderdi nazionalsozialista boterera igo zelako, bere belaunaldi artistikoko beste hainbat kiderekin gertatu zen bezala.

## Zazpi Grabatuak 
[ezkerrera|thumb|*Zazpi xilografiak* (edo *Zazpi grabatuak*). 1922/23. [MoMA|Museum of Modern Art. |237x237px]]
thumb|260px|Käthe Kollwitzen estatua
1920tik 1925era bitartean *Zazpi Xilografiak* *Gerrari buruz* izeneko serieak egin zituen, 1924an *Partida eta Heriotza* portafolioarekin batera argitaratuak, eta hurrengo urtean *Proletalgoa* izeneko seriea argitaratu zuen; guztiak kritika sozial indartsukoak, gerraren baldintzarik penagarrienak eta unean uneko injustizia sozialak salatzen zituztenak. Zurez egindako grabatu hauek, gerran borrokatu eta hil ziren gizonen emazte, guraso eta seme-alabek pairatzen duten larritasunean jartzen dute arreta. *Sakrifizioa* izenekoan, ama berri batek haurra eskaini dio, kausari egindako *sakrifizio* gisa. *Alarguna II* izenekoan, emakume bat eta bere haurtxoa pilatuta dautza, beharbada, gosez hilda. *Boluntarioak* dira borrokalariak erakusteko inpresio bakarra. Bertan, Kollwitzen semeak, Peterrek, bere lekua hartzen du Heriotzaren ondoan, zeinek gazte talde bat zuzentzen duen gerrara doan prozesio batean.

Inpresio horiek gerrak gizateriari eragiten dion agonia gordina adierazten dute. *Alarguna I* lanean, emakume batek besarkatu du bere burua, larrituta. Bere forma biribilak eta bere eskuak bularrean eta sabelaldean duten ukipen samurrak iradokitzen dute haurdun egon daitekeela, eta horrek zirrara handiagoa eragiten dio bere egoerari. *Amak* lanean, besarkada estu batean giltzapetutako talde bateko emakumeek elkar kontsolatzen dute, beldurtutako bi haur bere talde babeslearen azpitik agertzen diren bitartean. *Boluntarioak* izeneko lanean, lau gaztek, aurpegi atsekabetuek eta ukabil estutuek halabeharraren eta ausardiaren zentzua traizionatzen dute, eta beren burua *boluntario* gisa eskaintzen dute heriotza-maskara duen danbor-irudi bati jarraitzen dioten bitartean borrokatzeko. Atsekabeak eta oinazeak betetzen dute irudi horietako bakoitza, eta grafikoki transmititzen dira zurezko grabatu-bitartekoaren ebaki gordinen bidez. Kollwitzen gerrari buruzko *zazpi grabatuak* Lehen Mundu Gerrako basakeria ardatz duten alemaniar artisten grabatuen portafolioetako bat da. Baina gerraren basakeriak eta soldaduek jasandako bonbardaketak erakutsi beharrean, zibilen erantzun emozionalak erretratatzen ditu artistak. Peter seme gazteena galtzean galera sentsazioa oso pertsonala bazen ere, gerrak atzean geratzen direnentzat sortzen duen tristura infinituaren ikuspegi unibertsala irudikatzen du.

Gaur egun, New Yorkeko Arte Garaikidearen Museoan (MoMA) dago lana.

## Errusiara bidaia laburra 
1927an bidaia labur bat egin zuen Errusiara, Volga eskualdera, zeinari politikoki lotuta sentitzen zen, nahiz eta sentimendu hori laster etsipen sakona bihurtu zen, nekazarien bizitza gogor eta mehatxatua ikustean eta Errusia komunistaren kanibalismoa eta beste izugarrikeria batzuk ere ikustean, eta urte hartan bertan itzuli zen Alemaniara.

## Erregimen naziaren pean 
Naziek boterea eskuratu zutenetik, Kollwitz Adolf Hitlerren erregimenak abangoardiako artisten aurrean jasandako jazarpenaren biktima izan zen. Bere lanak Berlinen antolatu zen Arte Endekatuaren Erakusketan (*Entartete Kunst*) sartu ziren. Erakusketa 1937ko uztailaren 19an inauguratu zen eta Arte Plastikoetarako Reich-aren Ganberako presidenteak antolatu zuen. Bertan, Alemaniako museo eta bildumetako 650 pintura, eskultura eta marrazki inguru aurkeztu ziren, 16.000 lan baino gehiagoren artean aukeratuak, modako artea barregarri uzteko asmoz. Erakusketa horrekin batera, erregimenak arte-erakusketa ofizial bat antolatu zuen, Alemaniako Arte Handiaren Erakusketa (*Grosse Deutsche Kunstausstellug-*) edo Arte Nazionalsozialista, eta Hitler bera izan zen inaugurazio-buru. Paradoxikoki, bien antolatzaileen asmoen kontra, lehenak bi milioi bisitari jaso zituen, bigarrenak milioi erdi eskas.

1937 eta 1944 arteko aldia bereziki gogorra izan zen Köllwitzentzat. Erregimen naziaren etengabeko presioez gain, aliatuen bonbardaketetan bere estudioa ia obra guztiekin suntsitu zen. *Heriotza* (zortzi litografiaz osatua) izeneko bere azken grabatu sortan nabari da bizi-ezkortasun hori. Badirudi senarraren (1940an), eta bere heriotza 1945ean aurreikusten zuela. Apirilaren 22an hil zen, gerra amaitu baino lehentxeago, Moritzburgen, bi urte lehenago senide baten egoitzara joan baitzen ezkutatzeko asmoz.

## Legatua 
thumb|1993an Berlingo Neue Wache-n ipinitako Kollwitzn *Pietá* edo *Seme Hila zuen ama*. Erreplika handitua.

Kollwitzek, guztira, 275 grabatu egin zituen, zurez eta litografiaz. Bere bizitzan egin zituen erretratu ia bakarrak bere buruaren irudiak izan ziren, gutxienez berrogeita hamar daude.

Gaur egun, beharbada, bere lanik enblematikoena Kollwitzen antzeko eskultura baten bertsio zabaldua da, *Ama bere Seme Hilarekin*, *La* *Pietá Kollwitz* izenez ezagunagoa, 1993an Berlingo Neue Wache erdian jarri zena, gerra eta tiraniaren biktimen monumentu gisa balio duena.

Berlin, Kolonia eta Moritzburg-eko lau museo eta Koekelare-ko Käthe Kollwitz Museoa beren lanari soilik eskainiak daude.

1960an formalizatu zen Käthe Kollwitz Sariak, bere izena darama.

Omenaldiak eta erakusketak askotan egin zaizkio. 2017an, Google Doodlek Kollwitzen 150. urtebetetzea omendu zuen. Erakusketa bat, Artistaren erretratua: Käthe Kollwitz, Birmingham-eko (Ingalaterra) Ikon Galerian egin zen 2017ko irailaren 13tik azaroaren 26ra.

Kollwitz (8827) asteroidea bere omenez izendatu zuten.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Käthe Kollwitz, Betende Frau (Femme en prière).jpg|*Emakumea errezatzen*, 1892.
Fitxategi:Käthe Kollwitz, Not (Misère).jpg|*Miseria*, 1897.
Fitxategi:Käthe Kollwitz Bust of a Working Woman in a Blue Shawl (Brustbild einer Arbeiterfrau mit blauem Tuch).jpg|*Xal urdina duen emakume langile baten bustoa*, 1903. Brooklyn Museum
Fitxategi:Käthe Kollwitz The Young Couple (Junges Paar).jpg|*Bikote gaztea*, 1904. Brooklyn Museum
Fitxategi:Käthe Kollwitz Working Woman (with Earring) (Arbeiterfrau (mit dem Ohrring)).jpg|*Emakume langilea (belarritakoarekin)*, 1910. Brooklyn Museum
Fitxategi:Berlin,_Neue_Wache,_interior_view,_2005.jpg|*Ama bere seme hilarekin*
Fitxategi:The_March_of_the_Weavers_in_Berlin_-_Käthe_Kollwitz_-_1897.jpg|*Ehuleen martxa Berlinen*, 1897
Fitxategi:Kollwitz.jpg|*Emakumea haur hilarekin*, 1903

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak