Palindromo

[thumb|350x350px|IV. mendeko [Greziera|grezierazko palindromo zaharra 
"ΝΙΨΟ ΝΑΝΟΜΗΜΑ ΤΑΜΗΜΟΝΑ ΝΟΨΙΝ" 
Iturriari: "Garbitu  bekatuak, ez bakarrik  aurpegia"
Konstantinoplako Santa Sofia elizan ]]
**Palindromo** bat (grekotik, πάλιν (*palin*) "atzera" eta δρóμος (*dromos*) "itzuli") aurretik atzera eta atzetik aurrera berdin irakurtzen den hitz, zenbaki edo perpausa da. Palindromoak dira, adibidez, 18581 zenbakia, 2020/02/02 data edo *amama* hitza. 

## Arauak 
Hitz bat baino gehiago daudenean zuriuneak edo puntuazio-markak ez dira kontuan hartzen, adibidez "Iker, Ireki!" palindromotzat hartzen da, baina horrela da puntuazio markak kontuan hartzen ez direlako, bestela zehatz-mehatz hitz eginez ez da berdin irakurtzen aurretik atzera eta atzetik aurrera.

## Adibideak 
### Euskaraz 
* *Ze nekeza inori atea irekitzea eztikeria eta ironia zekenez*.
* *Esanik erruz egi bat ta bi gezurrekin ase*. (Markos Gimeno)
* [thumb|[Markos Gimeno palindromegilea (1974-2018)]]*Kaosa bizi berez eta batez ere bizi basoak*. (R. Peramento)
* *Arraina: klabe balkaniarra*   (Markos Gimeno)*
* *A! Zebrak ekar beza!*   (Markos Gimeno)*
* *Zurrumurruz*.
* *Autore erotua.*
* *Inoren Ero Ni.*
* *Atara zarata*.
* [thumb|250x250px|2023ko palindromo-lehiaketaren kartela.
* [Palindromo|*Azti hitza*. (Agosti Xaho, XIX. mendea)*
* *Amama*.
* *Unanu.*
* *Ama*.
* *Aia*.
* *Asa!*
* *Ese*
* *Isi*
* *Oso*
* *Usu*

### Beste hizkuntza batzuetan 
*  *Sé verla al revés* (gaztelaniaz)
:Badakit alderantziz ikusten.
*  *Dábale arroz a la zorra el abad* (gaztelaniaz)
:Abadeak arroza ematen zion azeriari.
* [thumb|*"Sator Arepo tenet opera rotas" "Arepo ereileak trebetasunarekin gidatzen ditu gurpilak"* ([Oppède, Frantzia).  Horizontalki zein bertikalki irakur daiteke.|250x250px]] *Sator Arepo tenet opera rotas* (latinez)
:Arepo ereileak trebetasunarekin gidatzen ditu gurpilak. Bitxia da benetan adibide hau, karratu batean idatzita horizontalki zein bertikalki irakurrita palindromoa da-eta (ikus irudia).
* *Ésope reste ici et se repose* (frantsesez)
:Esopo hemen geratzen da eta atseden hartzen du.
* *Tu l'as trop écrasé, César, ce Port-Salut* *!* (frantsesez)   Sobera zapaldu duk, Zesar, Port-Salut hau! (*Port-Salut* gazta mota bat da)
*  *A man, a plan, a canal: Panama!* (ingelesez)
:Gizon bat, plan bat, kanal bat: Panama!
*  *In girum imus nocte et consumimur igni* (latinez)
:Gauez bueltak ematen ditugu eta suak kontsumitzen gaitu.

## Euskarazko palindromo-lehiaketak 
Hiru lehiaketa antolatu dira, lehenengoa 1923an, bigarrena Arrasaten 2011n, eta hirugarrena 2023an, lehenengoa baino ehun urte geroago.

### 1923ko palindromo-lehiaketa 
Euskarazko palindromoen lehenengo lehiaketa 1923an antolatu zen. Kirikiño idazleak bideratu zuen ‘Euzkadi’ egunkariaren orrietatik eta erronka zen ea nork bidaliko zuen palindromorik luzeena. Irakurleek 150 palindromotik gora bidali zituzten erredakziora.

Argitaratu ziren palindromo gehienak B. Egitiz ezizenarekin sinatzen zuen irakurleak bidali zituen. Lehiaketa ireki eta bi astera, bidaltzeko epe erdia agortuta, Egitizenak ziren palindromo guztiak. Gero epe osoa bete zenean jasota zeuden  150 palindromoetatik 134 ziren Egitizenak. Irabaztekotan egon zen gainera, ea azken unera arte Egitizena baitzen palindromo luzeena ("*Iradu gara, gumar’en erruz erun ezayazen urez urrenera mugara gudari*", 59 karaktere zuriuneak kontatu gabe, 68 zuriuneekin), baina azken momentuan *Txadin eta* *Batixta* izenekin bi neskak irabazi zuten palindromo luzeago batekin ("*Akitika aruat anuduna, neurekin ta orra zelan ama mattia gaiti amaman alez arro at nik eruen anuduna ta ura akitika''", 95 karaktere zuriuneak kontatu gabe, 115 zuriuneekin).

* Lehen saria. Palindromoa: «Irauli psiko-eleok ispiluari». Egilea: Mikel Azkarate (Bergara, Gipuzkoa).
* Bigarren saria. Palindromoa: «Utz Iparragirre han! Ona da danona; herri garra piztu!». Egilea: Jon Altuna (Bergara, Gipuzkoa).
* Hirugarren saria. Palindromoa: «Ostolaza zenez izenez Ana; zen ezizenez 'Azal Otso'. Egilea: David Amuategi (Eibar, Gipuzkoa).
* Laugarren saria. Palindromoa: «Kamarada, bala badaramak?». Egilea: Xabier Lasa (Urretxu, Gipuzkoa).
* Aparteko aipamena. Palindromoak: «Iduri du=dirudi / 'Ni' aroa da orain». Egilea: Igor Martin de Vidales (Bilbo).
* Jostariena. Palindromoa: «Zetak, Kai Nakai, ala ia kaniak katez?». Egilea: Xabier Soto (Donostia).
* Luzeena. Palindromoa: « - Zu ta ni zulatuz idikeria eta adarra. Zu toreatu, Alf Wolf ala nazi ergela. Uzki-nagi! Lore-zulo! So, nahira musua hega, miretsi marika, neroni alegia. - Emetuz idia gero, Adani ze nazi eme-sexua. Hola, Eba gabe, alo. Hauxe seme izan ezina da. Ore-gai dizut emea, igela! - Inoren Akira mister image hau, sumari han (oso luzero liga nik zu, alegre izan ala flow!), flauta erotuz arra da. - Atea ireki dizut… aluzinatuz»  . Egilea: Asier Arregi (Eibar, Gipuzkoa). 
* 18 urtetik beherakoena. Palindromoa: «Apal aparta ala atrapa lapa?». Egilea: Maddi Aranguren (Usurbil, Gipuzkoa).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anbigrama

## Kanpo estekak 
* *Hitzperimentu bat osasunguran* (Markos Gimeno-ren bloga)
* *Euskal palindromoak, euskararen aberastasun ezkutua* (Joseba Mikel Agirregabiriaren artikulua)
* Zer da palindromoa (bigararen artikulua palindromoen inguruan)
* Palindromoak euskaraz (bigararen artikulua euskarazko palindromoen inguruan)
*  Espainerazko 60 esaldi palindromo (60 Ejemplos de frases palíndromas)