open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kotangente hiperboliko

[thumb|Kotangente hiperboliko funtzioaren [Funtzio baten irudikapen grafiko|grafikoa]]
Trigonometrian, x zenbaki errealaren **kotangente hiperbolikoa** (ikurra: cotch edo cth) funtzio hiperbolikoa da, tangente hiperbolikoaren alderantzizkoa dena.

:\operatorname{coth}(x) = \frac{1}{\operatorname{sinh}\;x} = \frac{\operatorname{cosh}(x)}{\operatorname{tanh}(x)} = \frac{e^x + e^{-x}}{e^x - e^{-x}}

non e^x funtzio esponentziala den.

## Kanpo estekak
Lauhortz

**Lauhortza** (bizkaieraz **nabasaia**) ortuko tresneria bat da, lau hortzeko golde mota bat.

Gaur egun oso arraroa da eta ez da erabiltzen. Ortuariak ereiteko erabiltzen zen. Ortuariak lerrotan sartzen ziren: lauortzarekin lerro bat egin ondoren, bertan ortuariaren haziak jarri, eta beste lerro egiten zen aurreko lerroaren ondoan, prozesu hau hainbat lerrotan errepikatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Zerga Ogasuna

**Nafarroako Zerga Ogasuna** edota **Nafarroako Ogasuna** 1989an Nafarroako Foru Erkidegoan sortutako erakunde administratibo eta autonomo bat da, bere eginkizunak lurralde honetako titularitea duten zerga eta diru sarrera publikoaren kudeaketa, azterketa eta bilketa da.

Erakunde honek berezko izaera juridikoa eta erabateko jarduera gaitasuna ditu, eta Nafarroako Gobernuaren Ekonomia eta Ogasun sailburuaren zuzendaritza, planifikazio eta ardurapean dago.

## Funtzioak 
Nafarroako Zerga Ogasunak zergen kudeaketa eta bilketa burutzeko pertsona, material eta teknikoen kudeaketarako ardura du, betiere araudi fiskala bete eta zergadunen segurtasun fiskala ziurtatu dadin.

* Zerga Informazio Sistemen zerbitzua.
* Zuzeneko zergen, zigorren eta errekerimenduen zerbitzua.
* Zerga ez zuzenen eta Enpresa Handien zerbitzua.
* Diru sarreren azterketa.
* Zerga bilketa.
* Araudiaren garapenaren eta fiskalitatearen zerbitzua.
* Lurralde aberastasuna.
* Zergadunentzako laguntza eta informazioa.
* Zuzendari gerentea.
* Gobernu Batzordea.

## Estatutuak 
Erakunde honen estatutuak 119/2007ko Foru Dekretuan onartu ziren, 2007ko irailaren 3an, eta 2007ko irailaren 12an Nafarroako Aldizkari Ofizialak argitaratu zituen.

## Ikus gainera 
* Nafarroako Foru Hobekuntza
* Nafarroako Gobernua
* Arabako Ogasuna
* Bizkaiko Ogasuna
* Gipuzkoako Ogasuna
* Zerga Administrazioko Espainiako Agentzia

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Zerga Ogasuna. Nafarroako Gobernuaren webgune ofiziala
Rébecca Dautremer

**Rébecca Dautremer** (Gap, 1971ko abuztuaren 20a) haur eta gazteentzako liburuen frantziar ilustratzailea da.

## Biografia 
Argazkigintza oso gustuko zuela eta honen gaineko ikasketak egiten hasi zen.

Ilustratzaile moduan editorial batean lanean hasi zen, koloreztatzeko kalkamoniak egiten. Geroago, albumak egiteari ekin zion. eta horrela pixkanaka-pixkanaka bere lanak garrantzi handiagoa hartzen joan ziren.

''L'amoureux* *(Amorantea)* albunaren bitartez bere estiloa garatzen hasi zen eta benetan ezagutzera eman zuena 2004an sortutako  *Princesses oubliées ou inconnues* *(Printsesa ahaztuak edo ezezagunak)* izan zen.​ 

## Estiloa 
thumb|**Rébecca Dautremerren Alizia lanean inspiratutako collagea.**
Argazkigintzan inspiratzen da askotan, koloreetan, enkuadraketan eta argian. Tamaña handiko marrazkiekin egiten du lan batez ere, koloretako margoak eta gouachea erabiliz, eta akuarela-papera euskarri gisa. Bere ilustrazioetan *collageak* eta argazkien testura ere aurkitu ditzakegu eta irakurketa maila desberdinak eskeintzen saiatzen da, heldu zein umeengana heltze asmoz.

## Filmografia 
* *Rébecca Dautremer*, film documental, Lyon 2008.

## Azken lanak 
* *Une bible*
* *Soie*
* *Alice au Pays des Merveilles*
* *Journal secret du Petit Poucet''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rebeccaren webgune ofiziala
Nafarroako Merkataritza eta Industria Ganbera

** Nafarroako Merkataritza eta Industria Ganbera** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalgunean egoitza duen ekonomia eta industria erakunde bat da.

## Kokalekua 
Egoitza nagusia Chinchilla jenerala kaleko 4. zenbakian du.

## Historia 
Nafarroako Merkataritza eta Industria ganbera 1899ko apirilaren 3an eratu zen, hiriko industriari eta merkatariez osatua zegoen, eta lehenbiziko bilera Iruñeko udaletxearen lehenbiziko solairuan burutu zuten. Urte hartako uztailean 299 bazkide zituen.

Gaur egun bi egoitza ditu, bata Iruñeko egoitza nagusia eta bestea Tuterako ordezkaritza.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Merkataritza Ganberaren webgunea
Biurdana errota eta urtegia

**Biurdana errota eta urtegia** Nafarroako Iruñea hiriburuko Donibane auzoan dauden errota eta urtegi txiki batek osatzen dute, Sanduzelai auzoaren parean. Errota Arga ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, izen bereko Biurdana parkearen alboan eta Sanduzelaiko zubitik hurbil.

Argaren Ibai Parkearen barnean dago.

## Historia 
1339tik 1341era eraiki ziren. XIX. mendearen erdialdeko agirietan erraten da errota lanean ari zela, baita hurrengo mende hasieran ere.

## Eraikina 
40 metroko luzera eta bi metro eta erdiko altuera du. Urte askoan irin errota baterako erabili zuten, eta egun elektrizitatea sortzeko erabiltzen da.

## Ikus gainera 
* Argaren Ibai Parkea

## Kanpo estekak 
* Birudanaren errota eta presa. Arga ibaia: Sanduzelaiko zatia. Argaren Ibai Parkea
Mujika eta Arellano lantegia

**Mujika eta Arellano lantegia** Nafarroako Iruñea hiriburuko Sanduzelai auzoan dagoen eraikin bat da. Gaur egun **Cuatrovientos institutua** lanbide eskolaren egoitza da.

## Kokalekua 
Sanduzelai etorbidearen 2. zenbakian dago, Iruñeko tren geltokia eta Cuatro Vientos zubiaren artean.

## Historia 
1910ean eraiki zuten bertan oinetakoak egiteko. Hala ere, Sociedad Múgica, Arellano y Cía enpresak erosi zuenetik, 1926tik alegia, 1974ra arte nekazaritzako makineria fabrikatzen aritu zen. Gaur egun lanbide-heziketako institutu baten egoitza da.

## Eraikina 
Oinplano laukizuzeneko eraikina da. Harri grisez egina, eta leihoak aldiz adreilu gorrizkoak ditu.

## Kanpo estekak 
* Cuatrovientos institutuaren webgunea 
* Mujika eta Arellano lantegiari buruzko orrialdea. Alviento.cuatrovientos.org
Sanduzelai ikastetxe publikoa

**Sanduzelai Ikastetxe Publikoa** Nafarroako Iruñea hiriburuko Sanduzelai auzoan dagoen ikastetxe publiko bat da.

## Kokalekua 
Sanduzelai etorbidearen 30. zenbakian dago, Orkoien udalerritik edota Landaben inguruko errepidetik etorrita Sanduzelaia auzoaren sarreran dago.

## Historia 
1987an inauguratu zen.

## Ikastetxea 
Ikastetxe publiko hau Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren menpekoa da eta bertan Haur hezkuntzako bigarren zikloa (3-6 urte) eta Lehen hezkuntza irakasten dira.

Ikastetxe honen komunikazio-hizkuntza euskara da (D eredua). Iruñerrian D eredua eskaini zuen lehen ikastetxe publikoa izan zen.

## Ikus gainera 
* Iruñeko hezkuntza

## Kanpo estekak 
* Sanduzelai ikastetxearen webgunea
Sanduzelaiko futbol zelaia

**Sanduzelaiko futbol zelaia** Nafarroako Iruñea hiriburuko Sanduzelai auzoan dagoen futbol zelai bat da.

## Kokalekua 
Sanduzelai etorbidean dago, Landaben eta Orkoiengo errepidetik etorri ezkero auzoaren sarbidean, Arga ibaiaren bazterrean eta Sanduzelaiko oinzubiaren parean.

## Historia 
1990ean inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Astelehenetik ostiralera, 16:30etatik 22:00etara.
* Larunbatak: 08:30etatik 22:00etara.
* Igandeak: 08:30etatik 14:00etara.

## Eraikina 
90 x 54 metroko zelaia da, argiztapena, belar artifiziala eta hiru mailetako harmaila ditu.

## Kanpo estekak 
* Sanduzelaiko futbol zelaia. Iruñeko Udal webgunea
Miau

**Miau**, **mau** edo **marraka** katu eta beste felinoen kumeek amarekin komunikatzeko erabiltzen duten hots-mota bat da. Animalia helduek ez dute miauka komunikatzen eta beste hots batzuk erabiltzen dituzte horretarako. Hala ere, katu helduen kasuan ohikoa da miau egitea, baina beti gizakiarekin komunikatze aldera, amarekin izandako harremanaren aztarna moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herenen erregela

thumb|300px
Margolaritzan, marrazkigintzan eta argazkilaritzan eta zinemagintzan, **herenen erregela** irudi baten konposiziorako irizpidea da, irudia 3×3 laukizuzen sare batean banatu eta irudiaren elementuak laukizuzen horietara mugatzea eskatzen duena, irudian oreka lortze aldera. Urrezko zenbakiaren sinplifikazioa da, antzinatik oso ezaguna eta arkitektura eta pinturan asko erabili izan dena proportzio harmoniatsuak lortzeko. Gaur egun sakeleko gailu digital askok pantaila gainean lauki-sare bat jartzeko aukera ematen dute, herenen erregela betetzen laguntzeko.

## Enkuadrea 
thumb|Herenen erregela|alt=Rule-of-thirds.gif
Enkuadrea 3x3 lerro horizontal eta bertikalen bitartez herenetan banatuta egiten da. Enkuadrea hobeki aprobetxatzen da subjektu/objektu nagusia kokatzean inguratzen duen espazioa (airea), zainduz. Irudi guztiek ez dute zertan herenen erregela jarraitu beharrik, beti ere transmitu nahi denaren araberakoa izango da.

## Adibideak 

Fitxategi:Photo 3x3.svg
Fitxategi:Photo 3x3 portrait.svg
Fitxategi:Rule of thirds photo.jpg
Fitxategi:Rule of thirds applied on Mädchen am Strand.jpg
Fitxategi:Photo-division.jpg
Fitxategi:Tredjedelsregeln.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Qué es la Regla de los Tercios y cuándo aplicarla. (365 enfoques)
Mendillorriko ur biltegia

**Mendillorriko ur biltegia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen ur biltegi bat da.

## Kokalekua 
Mendillorri auzoan dago, Uztarrozko Kontzejua kaleko 2. zenbakian.

Inguruan parke zabalak (parke botaniko txiki bat), pasealekuak, zuhaiztiak eta behatokiak ditu.

## Historia 
1895ean eraiki zen baina urteen poderioz beste bederatzi ur biltegirekin handitu zuten.

## Eraikina 
Gaur egun Uren Etxea erakusketa gune bat da; horretan, modu dinamikoan eta erakargarrian, edatekoura lortzeko denboran zehar egin izan diren soluzioen berri ematen da. Inguruan lorategi zabala du, eta, besteak beste, kilometro bat baino luzeagoa den ibilbide botanikoa eta jokoak eta mahaiak dituen haurrentzako parke bat dago.

Uren Etxea Mendillorriko muinoan dago -aisiarako tokia izan da hori Iruñean -, eta bidaia kulturala eskaintzen du uraren hiriko zikloan zehar. Horretarako, "Uraren bidaia" erakusketa iraunkorra dago, bai eta maketak, ikus-entzunezkoak, "Hornikuntzaren historia" 3D-ko proiekzioa, eta zenbait joko interaktibo ere.

Hori guztia gutxi balitz, sei ur-biltegiak ere ikusten ahal dira -haietako bi 1895etik aurrera ari dira lanean-. Bertan bildutako ura Arteta eta Subitzako iturburuetatik eta Eugi eta Itoizko urtegietatik dator. 
Fitxategi:Mendillorriko ur-biltegia 04.jpg
Fitxategi:Mendillorriko ur-biltegia 03.jpg
Fitxategi:Mendillorriko ur-biltegia 02.jpg
Fitxategi:Mendillorriko ur-biltegia 01.jpg

## Lorategia 
BIltegiak Inguratzen dituen lorategi zabalean badira hainbat gune bisitarientzat. Lorezaintza iraunkorrezko gunea eta etxeko konpostajerako gunea daude ur-biltegitik gertu. Informaziorako eta ingurumen Heziketarako Zentroa (Uren Etxea) zabalik egoten da asteburuetan eta jaietan. Bisita gidatuak izaten dira eta lorategien zehar ibiltzen ahal da entzunezko gida batekin, bertako zuhaitz, zuhaixka eta hegaztien berri jasotzeko.

#### Mendillorriko zuhaitzak eta zuhaixkak 
Ehun urte baino gehiagoan berrogeita zazpi espezie zuhaitz eta zuhaixka bildu dira parkean, unean uneko gustuen eta aukeren arabera. Hauek dira:

#### Mendillorriko hegaztiak 
Hamazortzi hegazti-espezie ikus daitezke lorategian. Guztiak dira Iruñerriko landa eta hiri ingurunekoak. "Hegazti" horietako bat, saguzarra, ugaztuna da baina. Hauek dira denak: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soroborda, XIX. mendeko ur-biltegia Donostian
* Buskando, XIX. mendeko ur-biltegia Donostian
* Uliako Mintegietako parkea, Soroborda eta Buskando ur-biltegiak bere barruan dauzkan parkea Donostian
* Oihaneder jauregia, Gasteizko ur-biltegia aspaldikoa

## Kanpo estekak 
* Mendillorriko ur-biltegietako paseoa liburuxka (ibilbidearen azalpenak, mapa...). Ibilaldi osasungarriak. Iruñerriko Mankomunitatea eta Iruñerriko Ibai Parkea.
* Mendillorriko ur-biltegiak, Ibilaldi osasuntsu bat // 2 jarduera programatu webgunea (zentroa, historia, bideoa, bisitarako audio-gida, bisitan naturari ondo behatzeko tresnak...). Iruñerriko Mankomunitatea eta Iruñerriko Ibai Parkea.
Ranma ½

manga sorta baten izena da. Rumiko Takahashi mangaka da gidoilari eta marrazkilaria. Weekly Shônen Sunday aldizkarian argitaratu zen 1987ko irailetik 1996ko martxoa bitartean. Shogakukan argitaletxean 38 tankōbon liburukitan bildu zituan istorio guztiak.

Ranma Saotome txikitatik arte martzieletan trebatua den 16 urtetako mutikoa da. Entrenamenduetan izandako ezbehar baten ondorioz madarikazio baten menpe bizi da: neska bilakatzen da ur hotza ukitzean (euria, putzua, …) eta berriz mutil bihurtzeko ur beroa behar du. Madarikazioaz libratzen saiatuko da etengabe, Akane Tendorekin, aitak adostutako emaztegaiarekin, dojo berean bizi den bitartean. Oso ohikoak dira gaizki ulertu dibertigarriak sexu aldaketak tartean direlarik.

## Kanpo estekak
Man in the Wilderness

**Man in the Wilderness** (euskaraz *Gizona Lurralde Basatian*) 1971ko Richard C. Sarafian estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko drama filma bat da. Richard Harris, John Huston, Prunella Ransome, Percy Herbert, Henry Wilcoxon, Norman Rossington eta Dennis Waterman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1820, Mendebalde Urruna. Zachary Bass (Richard Harris) ehiztaria etra mugalaria Kanadatik Missourira indiarrez eta basapiztiez jositako lurralde basatian barna doan espedizio batetako gidaria da. Ustekabean hartz batek Zachary erasotu eta larriki zaurituko du, indiarrak inguruan dabiltzenaz bere bidaikideek hiltzat eta bakar-bakarrik utziko dute. Halere, Zacharyk nola edo hala bizirautea lortu eta bere zaurietatik osatu bezain azkar bere bidaikiden atzetik abiatuko da, haietaz mendekatzeko asmoz.

## Aktoreak 
* Richard Harris - Zachary Bass
* John Huston - Henry kapitaina
* Henry Wilcoxon - Indiar Buruzagia
* Prunella Ransome - Grace
* Percy Herbert - Fogarty
* Dennis Waterman - Lowrie
* Norman Rossington - Ferris
* James Doohan - Benoit
* Bryan Marshall - Potts
* Ben Carruthers - Longbow
* John Bindon - Coulter
* Robert Russell - Smith
* Sheila Raynor - Gracen ama
* Judith Furse - Erizaina

## Berregokitzapena 
* *The Revenant (2015eko filma)*: Leonardo DiCaprio, Tom Hardy eta Domhnall Gleeson aktoreek antzeztua.

## Kanpo estekak 
* *Man in the Wilderness* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Man in the Wilderness* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kontsumitzeko joera marjinal

Ekonomian, **kontsumitzeko joera marjinala** pertsona, familia edo beste eragile ekonomiko bati buruz, horren errentan izandako aldaketa baterako, kontsumoan izandako aldaketa zati errentan izandako aldaketa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Substantzia erradioaktiboekin egindako iruzurrak

**Substantzia erradioaktiboekin egindako iruzurrak** gaixotasuna sendatzeko terapia moduan erradioaktibitatea erabiltzen duten iruzurrak dira.

## Adibide esanguratsuenak 
* 1918, New Jersey (AEB). Radio Bailey Inc. laborategiek Radithor izeneko produktua merkaturatu zuten, “hildako bizidunentzat osabidea” leloarekin. Radithorrek ur destilatua eta radio-226 eta 228 elementuak zituen, biak oso erradioaktiboak. Produktuak bertute ikusgarriak zituen: dena sendatu eta betiko poza ematen omen zuen. Erosleak konbentzitzeko, erradioaktibitatea “ziurtatuta” zegoela nabarmen adierazi zuten flaskoan bertan. Eben Byers (1880–1932) kirolari eta industrialari ezaguna 1927an hasi zen Radithor hartzen, osasunari mesede nabarmena egiten ziola sinetsita. 1930ean “sendagaia” hartzeari utzi zionerako, 1.400 botilatik gora zeuzkan edanak. Gorputza abzesuz josita zeukan, garezurra zulatzen ari zitzaion eta masailezurraren arrastorik ez zitzaion geratzen. 1932ko martxoaren 31n, komunikabideek “erradiazioak pozoituta” hil zela jaso arren, radioak eragindako askotariko minbiziek eragin zuten Byersen heriotza.

* 1930, Frantzia. Tho-Radia aurpegiko krema saltzen hasi ziren; 100 gramoko, 0,5 gramo torio kloruro eta 0,25 gramo radio bromuro zituen.

* Alemania. Doramad azaldu zen merkatuan, erradioaktibitateari esker hortz-haginak eta oiak indartzen zituen hortzetako pasta. Erradioaktibitate dosiak txikiak ziren eta, ondorioz, produktua ez zen berez hilgarria; erabiltzaileei hortzen bat geratu ote zitzaien ez dakigu.

* 1931, Alemania. Burk & Braun enpresak Radium Shokolade merkaturatu zuen, adin guztietako gozozaleentzako txokolate erradioaktiboa.

* Kolorado. Vita Radium supositorioak atera zituen Coloradoko Home Products Companyk. Ona omen zen sexu-grina berreskuratzeko, gorputzeko sistema guztiei mesede egiten zien eta hemorroideen aurka oso eraginkorra zen. Parean topatzen zuen guztia garbi zezakeen.

Produktu erradioaktiboak merkatutik kentzeko prozesua ez zen berehalakoa izan; Radiumscope haurrentzako jokoa 1942. urtea arte egon zen saltokietan. Baina 1932an produktuon gainbehera hasi zen, Radithorren kontsumitzaile sutsu eta ezagunena hil zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proteus

***Proteus*** honakoa izan daiteke:

## Generoak 
* *Proteus* bakterioa.
* *Proteus* anfibioa.
* *Proteus* trilobitea.
Pierre Gustave Brunet

**Pierre Gustave Brunet**, (Bordele, 1805 - 1896), bibliografo eta ediziogile frantziarra izan zen, baita Okzitaniako hizkuntzak eta Bordeleko historia ere aztertu zituena. Ekarpen batzuk Octave Delepierrerekin batera egin zituen, « frères Gébéodé » ezizenaren azpian.

Euskal Filologiaren aitzindarietako bat da, Francisque Michelekin batera, besteak beste Bernart Etxepareren lehen edizio modernoa prestatu zuelako (Bordele, 1847), Joan Batista Artxuren frantsesezko itzulpenarekin.

## Euskal lanak 
* *Anciens Proverbes basques et gascons recueillis par Voltoire et remis au jour par G. B.* (1845).
* ''Poèsies basques de Bernard Dechepare, recteur de Saint-Michel-le-Vieux, Publiéés d'après l'édition de Bordeaux, 1545, et traduites pour la première fois en fraçais* (1847).

## Beste lan batzuk 
* *Notices et extraits de quelques ouvrages écrits en patois du Midi de la France. Variétés bibliographiques* (1840).
* *Chansons nouvelles en languaige prouensal, composées vers 1550* (1844).
* *Dictionnaire des apocryphes, ou Collection de tous les livres apocryphes relatifs à l'Ancien et au Nouveau Testament* (2 volumes, 1856-1858).
* *Le Nouveau siècle de Louis XIV, ou Choix de chansons historiques et satiriques presque toutes inédites, de 1634 à 1712, accompagnées de notes par le traducteur de la Correspondance de Madame, duchesse d'Orléans* (1857).
* *Dictionnaire de bibliologie catholique, présentant un exposé des principaux objets de la science des livres et surtout de ceux qui ont rapport aux études théologiques* (1860).
* *Essai sur les bibliothèques imaginaires* contenu dans *Catalogue de la bibliothèque de l'abbaye de Saint-Victor au XVIe siècle, rédigé par François Rabelais, commenté par le bibliophile Jacob, et suivi d'un Essai sur les bibliothèques imaginaires, par Gustave Brunet* (1852).
* *Les Évangiles apocryphes, suivis d'une notice sur les principaux livres apocryphes de l'Ancien Testament* (1863).
* *Fantaisies bibliographiques* (1864).
* *Imprimeurs imaginaires et libraires supposés, étude bibliographique ; suivie de recherches sur quelques ouvrages imprimés avec des indications fictives de lieux ou avec des dates singulières* (1866).
* *La France littéraire au XVe siècle ou Catalogue raisonné des ouvrages en tout genre imprimés en langue française jusqu'à l'an 1500* (1865).
* *Manuel du libraire et de l'amateur de livres* [Tome 7 et 8] (1878-1880).
* *Supplément aux Supercheries littéraires dévoilées et au Dictionnaire des ouvrages anonymes de J. M. Quérard et A. E. Barbier* (1889)
* *Anthologie scatologique recueillie et annotée par un bibliophile de cabinet* (s.d.).
; Philomneste Junior ezizenarekin
* *Les Fous littéraires, essai bibliographique sur la littérature excentrique, les illuminés, visionnaires* (1880).
* *Livres perdus, essai bibliographique sur les livres devenus introuvables* (1882).
; frères Gébéodé ezizenarekin
* *Bibliothèque bibliophilo-facétieuse'' (3 liburuki, 1852-1856)
## Erreferentziak
Saint-Denisko barrutia

**Saint-Denisko barrutia** Frantziako ondorengo bi barrutietako bat izan daiteke:
* Saint-Denisko barrutia (Sena Saint-Denis)
* Saint-Denisko barrutia (Réunion)
Kotangente

eskuinera|280px
**Kotangentea** (ikurra: *cot*) tangente funtzioaren alderantzizko arrazoi trigonometrikoa da.
: 
   \cot \alpha = \frac{1}{\tan \alpha} = \frac{b}{a}

## Irudikapen grafikoa 
650px|erdian

## Kanpo estekak
Myxozoa

**Myxozoa** (etimologia:  *myxa* "muki" + o +  *zoon* "animaliak") bizkarroi urtarren taldea da. Barnean 1300 espezie baino gehiago ditu, arrain eta anelidoetan bizi direnak. 10&nbsp;μm eta 2&nbsp;mm. arteko luzera dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myxosporea

**Myxosporea** Myxozoa taldean dagoen klase bat da, bizkarroi mikroskopikoz osatuta. Animalia horien giharrak eta ehun konjuntiboak erasotzen ditu gehienetan, eta, gutxiagotan, nerbioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turkemistango onagroa

**Turkemistango onagroa**, Equus hemonius kulan, Erdialdeko Asian hedatutako basasto baten azpiespeziea da.

Desagertzeko zorian dago eta kontserbatzeko hainbat ekimen burutzen ari dira egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mixomatosi

thumb|250px|Mixomatosi duen untxi baten burua.
**Mixomatosi** untxiaren eritasun kutsakorra da, birus batek eragina, eta, sarritan, heriotza dakarrena. 1898an aurkitu zuen Sanarellik mixomatosia eragiten duen birusa. 1952an sartu zen eritasuna Europara. Zuzenean edota eltxo baten bidez hedatzen da.

1950ean Australian birusa propio sartu zuten, bertoko untxi populazioa kontrolatzeko asmotan. Oso eraginkorra izan zen, bi urtetan 600 miliotatik 100 miliotara pasa baitziren. Hala ere, bi hamarkadetan, immunitate partziala sorraraztea lortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokaeraren Analisi Unitatea

**Jokaeraren Analisi Unitatea (JAU)** ——, FBI-ren atal bat da. Zentro Nazionaleko atala da Hilketa Bortitzeko Analisirako . JAU-ren misioa gizabanakoaren informazioa ematea da, ikerketan eta/edo eragiketa-laguntzan oinarrituta, esperientzia, ikerketa eta konplexutasunerako heziketaren aplikazioaren bidez. Landutako gaiak hauek dira: adingabekoen kontrako delituak, bortzaketak, helduen aurkako delituak, komisioa, mehatxuak, ustelkeria eta artefaktu eztandagarriak. JAU-k zerbitzu federal, estatuko, lokal eta nazioartekoen eskaerak jasotzen ditu. JAU-ren asistentzia-eskaera hauetarako erantzuna alor-sarearen edo koordinatzaileen bidez errazten da.

JAU-ren asistentzia organismo arduradunetara betearaztea eragin behar da uzten den legera "ikerketa kriminaleko analisiko" prozesuaren bitartez. Ikerketa kriminaleko Analisia krimenen berrikuste prozesua da. Ekintza kriminal baten gertaerak berrikustean eta ebaluatzean datza. Krimenen analisi zehatzen jokaera pertsonala ikusten du JAU-k zerbitzu hauek emateko: delituen analisia, ikerketaren iradokizuna, gaizkile ezezagunen profila, mehatxuen analisia, gertakari larrien analisia, hizketaldien estrategia, kasuen maneiu handiak, probaren asistentzia eta estrategiak.

Aipatutako zerbitzuez gain, JAU-ren pertsonalak ume bahituen Erantzun Plana sortu zuen ikerketa hauekin aurre egiten duten ikerlariak laguntzeko.

## Erreferentziak komunikabideetan 
* CBS-k Criminal Minds telesaioan JAU-ren historia azaltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mozi

**Mozi** (, lat.: **Micius**, &nbsp;– ), jatorrizko izena **Mo Di** () zuena, txinatar filosofoa izan zen. Konfuzioren jarraitzaileekin ikasi zuen, baina berehala arbuiatu zuen hura. Gerrak oso kezkatua zeukan, eta irtenbide gisa gizaki guztien elkartasuna, berak maitasun unibertsala deitzen zuena, proposatu zuen. Familia egitura tradizionalak deuseztatu nahi izan zituen, horren ordez gizaki bakoitzaren merezimenduen arabera mailaka antolatutako gizarte berri bakezko bat sortzeko; lana eta lana antolatzeko jakinduria hartzen zituen kontuan merezimendu horiek neurtzeko. Garrantzi handia ematen zien aurkikuntza teknikoei, eta hegan egiteko makina bat asmatu zuen. Moista izena zuen sekta erlijioso eta politiko bat sortu zuen, antolakuntza militarra zuena. Haren jarraitzaileek liburu batean bildu zuten bere dotrina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mobiola

thumb|Lehengo modeloa
**Mobiola** filmak moztu, ordenatu eta itsasteko tresna da. Irudia ez ezik, hotsa landu eta irudiarekin sinkronizatu ere egiten du. Izena tresna merkaturatu zuen aurreneko markarena da berez; harrezkero irudiak berrikusteko tresna guztiei mobiola deitu zaie. Iwan Serrurierek asmatu zuen 1917an etxe proiektore moduan. Oso garestia zen eta gutxi saldu zituen. 1924an edizio-makina bilakatu eta Douglas Fairbanksek lehendabizikoa erosi zuen. Harrezkero, ekoiztetxe guztiek berea lortu zuten: Universal Studios, Warner Brothers, Charles Chaplin Studios, Buster Keaton Productions, Mary Pickford, Mack Sennett edota Metro-Goldwyn-Mayerrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durio

Malvaceae familiako landare genero bat da ***Durio***. Hainbat espeziek durian izenez ezagutzen den fruitu jangarria ekoizten dute, espezie arruntena *Durio zibethinus* delarik.

## Espezie 
* *Durio acutifolius* (Mast.) Kosterm.
* *Durio affinis* Becc.
* *Durio beccarianus* Kosterm. & Soegeng.
* *Durio bukitrayaensis* Kosterm.
* *Durio burmanicus* Soegeng.
* *Durio carinatus* Mast.
* *Durio crassipes* Kosterm.
* *Durio dulcis* Becc.
* *Durio excelsus* (Korth.) Bakh.
* *Durio grandiflorus* Kosterm. & Soegeng
* *Durio graveolens* Becc.
* *Durio griffithii* (Mast.) Bakh.
* *Durio kinabaluensis* Kosterm & Soegeng
* *Durio kutejensis* Hassk. & Becc.
* *Durio lanceolatus* Mast.
* *Durio lissocarpus* Mast.
* *Durio lowianus* Scort. & King
* *Durio macrantha* Kosterm.
* *Durio macrolepis* Kosterm.
* *Durio macrophyllus* Ridl.
* *Durio malaccensis* Planch.
* *Durio mansoni* (Gamble) Bakh.
* *Durio oblongus* Mast.
* *Durio oxleyanus* Griff.
* *Durio pinangianus* Ridl.
* *Durio purpureus* Kosterm. & Soegeng.
* *Durio singaporensis* Ridl.
* *Durio testudinars* Becc.
* *Durio wyatt-smithii* Kosterm.
* *Durio zibethinus* L.
Belén Cuesta

**Belén Cuesta Llamas** (Sevilla, - ) andaluziar aktorea da. Sevillan jaioa izan arren, umea zela Fuengirolan (Málagan) bizi zen.

Hiru aldiz izendatu dute Goya sarietarako, eta emakumezko aktore protagonista onenaren saria lortu du La trinchera infinita (2019) filmean egindako lanagatik.  Ezaguna da ospe handiko film eta telesailetan parte hartzeagatik, hala nola Ocho apellidos catalanes (2015), Paquita Salas (2016-2019), La llamada (2017) eta La casa de papel (2019-2021).

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
* *Buscando el norte*. (2016)· Antena 3
* *Vis a vis*. (2015). Antena 3
* *Aquí Paz y después Gloria*. (2015). Telecinco
* *En el aire*. (2013). La Sexta.
* *Bandolera*. (2012)
* *Amar en tiempos revueltos*. (2011)
* *Palomitas*. (2011)
* *Ángel o demonio*. (2011)
* *Operación Malaya*. (2010)
* *¿Qué fue de Jorge Sanz?*. (2010)
* *Telefusion*. (2010)
* *Cazadores de hombres*. (2008). Antena 3

## Kanpo estekak
Higroskopikotasun

**Higroskopia** edo **higroskopikotasuna** gorputz bateko partikula txikiek inguruko hezetasuna hartzeko duten gaitasuna da. Hezetasuna harturik, solidotik likidora igarotzeko propietateari **delikueszentzia** deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Ingleby

**John Ingleby** (Helygain, Gales, 1749 – 1808) margolaria eta miniaturista izan zen.

## Bizitza 
John Ingleby Galesko iparraldeko Helygain (ingelesez, Halkyn) herrian jaio zen, 1749an, Hugh Ingleby eta Ann Davies gurasoek eratutako hamar seme-alabako familia batean.

Eliz erregistroek diotenez, Ingleby artisaua zen, eta denda txiki baten jabe. Dendaren espezialitatea margolan txikiak ziren. Akuarelak margotu zituen Thomas Pennant naturalista eta zaharkin saltzailearentzat. 1808an hil zen.

Galesko Liburutegi Nazionalean badute akuarela margolanen bilduma aberats bat, Ipar Galesko paisaiekin, Inglebyk margotua.

## Bibliografia 
*  Paul Joyner: *Artists in Wales*. c. 1740 - c. 1851. Aberystwyth: National Library of Wales, 1997

## Argazki galeria 

Image:Holt Bridge ; Farn., Holt, 1793.jpg|*Holteko zubia* eta *Farn*, 1793.
Image:Golden chalice in Welch Pool Church, 1794.jpg|Urrezko kaliza, 1794.
Image:Berse Chapel, 1794.jpg|Berseko kapera, 1794.
Image:Crucifiction found in the wall of the old church at Halkin, c.1795.jpg|Helygaingo elizako hormetako gurutzea, 1795.
Image:Abernavas church & hall, 1795.jpg|Abernavasko eliza eta landetxe bat, 1795.
Image:Monument of Richard Onslow in old St. Chad's Church, 1796.jpg|Richard Onslowren hilobia, 1796.

### Margolan zerrenda 
## Erreferentziak
August Ferdinand Möbius

**August Ferdinand Möbius** ( ahoskatua eta Moebius ere idatzia; Schulpforta, Saxoniako hauteslerria,  – Leipzig, ) alemaniar matematikaria eta astronomiako teorilaria izan zen. Geometria eta topologiaren gainean egin zituen lanengatik da batez ere ezaguna. Moebius banda definitzeagatik ere ezaguna da.

## Biografia 
1815. urtean Leipzigeko Unibertsitatean irakasle izan zen; geroago haren zuzendaritzapean eraiki zen unibertsitate bereko behatokiaren zuzendari gisa aritu zen. Astronomiaren teoriari buruz 1815. urtean egin zuen *De Computandis Occultionibus Fixarum per Planetas* izeneko obrak ikaragarrizko arrakasta izan zuen. Matematikari buruzko asmakuntzak, berriz, Crelle's Journal izeneko aldizkarian argitaratu zituen. Geometrian, koordenatu homogeneoak eta dualitate printzipioa landu zituen. Möbius topologiaren sortzailetzat hartzen da; ertz eta alde bakarreko gainazalak aztertu zituen, Möbius-en zerrenda izenez ezaguna dena, besteak beste.

## Erreferentziak
Irene Escolar

**Irene Escolar Navarro** (Madril, - ) espainiar aktorea da. Aktoreen familia batean jaioa, aita José Luis Escolar ekoizlea, aitona-amona Irene Gutiérrez Caba eta Gregorio Alonso aktoreak ditu.

2016an Emakumezko aktore berri onenaren Goya Saria irabazi zuen, Lara Izagirre zornotzarrak zuzendutako *Un otoño sin Berlín* filmean egindako lanarengatik.

## Filmografia 
### Zinema 
* *La corona partida* (2016)
* *Gernika* (2015)
* *Un otoño sin Berlín* (2015)
* *Altamira* (2015)
* *Las ovejas no pierden el tren* (2014)
* *Presentimientos* (2014)
* *Gente en sitios* (2013)
* *Cruzando el Límite* (2010)
* *El idioma imposible* (2010)
* *3 de mayo* (2009)
* *Al final del camino* (2009).
* *Los girasoles ciegos* (2008).
* ''Canciones de amor en Lolita's Club* (2007).
* *Seis o siete veranos* (2007).
* *Chatarra* (2004).
* *Ratas* (2004).
* *El séptimo día* (2004).
* *Imagining Argentina* (2003).

### Telebista 
* *Isabel'' (2014)

## Erreferentziak
Un paso adelante

***Un paso adelante*** Antena 3 telebista katean igorritako telesaila da, Daniel Écija eta Ernesto Pozuelok ekoiztua. Zenbait aktorek, telesailaren ospea aprobetxatu eta Upa Dance taldea sortu zuten.

## Sinopsia 
**Un paso adelante** arte eszeniko eskola ospetsua da. Carmen Arranz (Lola Herrera) bertoko zuzendariak 20 ikasle baino ez ditu onartuko eta sarrera proba gogorrak gainditu beharko dituzte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDb
Rodolfo Sancho

**Rodolfo Sancho Aguirre** (Madril, - ) espainiar aktorea da. Aktoreen familia batean jaioa, aita Sancho Gracia zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Cachito* (1995)
* *Taxi* (1996)
* *Muertos de risa* (1999)
* *Casi veinte horas* (1999)
* *La comunidad* (2000)
* *Qué puta es mi hermana* (2000)
* *Mucha sangre* (2002)
* *Pacto de brujas* (2003)
* *Las llaves de la independencia* (2005)
* *Dentro del paraíso* (2005) (telefilm)
* *Cuba libre* (2005)
* *Los muertos van deprisa* (2006)
* *La bicicleta* (2006)
* *Películas para no dormir: La habitación del niño* (2006) (telefilma)
* *La noche de los girasoles* (2006)
* *La herencia Valdemar* (2009)
* *No habrá paz para los malvados* (2010)
* *Artigas - La Redota* (2011)
* *Las nornas* (2011)
* *La corona partida* (2016)

### Telebista 
* *Los desastres de la guerra* (1983)
* *Colegio Mayor* (1995)
* *Hermanos de leche* (1995)
* *Curro Jiménez, el regreso de una leyenda* (1995)
* *Carmen y familia* (1996)
* *La vida en el aire* (1997)
* *Al salir de clase* (1997-1999)
* *Paraíso* (2000)
* *Hospital Central* (2002)
* *Policías, en el corazón de la calle* (2002-2003)
* *Tres son multitud* (2003)
* *Un paso adelante*. (2003)
* *Lobos* (2005)
* *Amar en tiempos revueltos* (2005-2006)
* *Hospital Central* (2006)
* *MIR* (2007-2008)
* *La Señora* (2008-2010)
* *Gavilanes* (2010-2011)
* *Historias robadas* (2012)
* *Isabel* (2012 &ndash; 2014)
* *El Ministerio del Tiempo* (2015- 2020)
* *Mar de plástico* (2015 &ndash; 2016)
* *Sequía* (2022)
* *Los herederos de la tierra* (2022)
Al salir de clase

***Al salir de clase*** Telecinco telebista katean igorritako telesaila da, Antonio Cuadrik ekoiztua. 1990eko hamarkadan modan zeuden nerabentzat egindako *Beverly Hills, 90210*, *Saved by the Bell* edota *California Dreams* antzeko trama zuen.

## Sinopsia 
Silvia (Lucía Jiménez) Siete Robles institutura ailegatutako ikasle hasiberria da, bertan Iñigo (Mariano Alameda) ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Íñigo Vidal Díaz de la Vega (Mariano Alameda)
* Silvia Castro (Lucía Jiménez)
* Carlota Chacón (Pilar López de Ayala)
* Alex Chacón (Sergio Villoldo)
* Miriam Medina Prieto (Marián Aguilera)
* Nicolás "Nico" Medina Prieto (Rodolfo Sancho)
* Alberto Vidal Díaz de la Vega (Roberto Hoyas)
* Elena Vidal Díaz de la Vega (Athenea Mata)
* Socrates Chacón (Luis Montes)
* Yasmina (Aurora Carbonell)
* Enrique *Quique* Buenaventura Sanjuán (Jesús Cisneros)
* Javier "Javi" Castro (Miguel Ángel Muñoz)
* Rafa (Israel Rodríguez)
* Begoña Olaizábal/Amalia Sancho (Pilar Velázquez)
* Ricardo Castro (Fernando Rodríguez Madero)
* Félix Chacón (Ferran Botifoll)
* Marisol (Azucena de la Fuente)
* Eduardo Medina (Carlos Sobera)
* Isabel Prieto (Prado Rivera)
* Ana Medina Prieto (Rebeca Fernández)
* Manu (Abelardo Pérez Gabriel)
* Charo Díaz de la Vega (Cecilia Villarreal)
* Raquel Alonso (Elsa Pataky)
* Adela (Berta Casals)
* David Estrada (Daniel Huarte)
* Alfonso Medina (Vicente Haro)
* Juan (Pablo Calvo)
* María Luisa Solero (Maribel Ripoll)
* Antonio José *Pepe* Chicote (Ramon Teixidor)
* Socorro (Elena Irureta)
* Fran Chicote (Carlos Castel)
* Rocío (Vanessa Sáiz)
* Fabiola *Fabi* Chicote (Sandra Blázquez)
* Víctor (Antonio Melero)
* Verónica (Alicia Bogo)
* Martín (Zoe Berriatúa)
* Gloria (Ángela Rosal)
* Arturo (José Eugenio Vicente)
* María Salas (Carmen Morales)
* Raúl Daroca Lavín (Víctor Clavijo)
* Daniel Daroca Lavín (Sergio Peris Mencheta)
* Paloma García (Raquel Meroño)
* Marcos Jiménez (Rubén Ochandiano)
* Julio (Arturo Arribas)
* Jaime Garona (Bruno Squarcia)
* Sofía (Elena Nieto)
* Matilde Frías (Ana María Vidal)
* Sebastián Jiménez (Antonio Medina)
* Víctor Daroca (Emilio Linder)
* Victoria Lavín (Maribel Rivera)
* Clara del Río (Laura Manzanedo)
* Vanessa Moñiz (Beatriz Santana)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDb
Batura zuzen

Algebra abstraktuan, **batura zuzena** egitura algebraiko bateko elementuen arteko eragiketa mota bat da. Egitura bakoitzean (talde abeldar, bektore espazio, modulu...) definizio ezberdin bat du baina denek dute zerbait amankomunean: Egituraren elementu bakoitzak adierazpen bakarra du hau eratzen duten azpiegituren elementuen eragiketa gisa. 

Batura zuzena \oplus ikurrarekin adierazten da:

* A eta B bi egitura izanik, bien arteko batura zuzena A \oplus B  da.
* A_i egiturako indezedun familia bat izanik, non i \in I finitua den, batura zuzena \bigoplus_{i \in I} A_i da.

Batura zuzena egitura algebraiko bereko nahi adina batukari kopuru finiturekin egin daiteke, hala nola, A \oplus B \oplus C. Honek oinarritzat batura zuzena elkarkorra dela du, hau da, (A \oplus B) \oplus C \cong A \oplus (B \oplus C) . 

## Adibidea 
Plano kartesiarra, bi dimentsiodun bektore-espazioa, x ardatza eta y ardatza deituriko dimentsio bakarreko bi bektore-espazioren batura zuzena dela esan genezake eta \reals \oplus \reals bezala adierazi, \Reals kordenatu-espazio erreala izanik, eta bikote ordenatuen bidez adierazten da (x,y). Batura zuzen honetan x eta y ardatza koordenatu jatorrian (0,0) soilik elkartzen dira eta eragiketak koordenatuka definituta daude. Adibidez, batura: (x_1, y_1)+(x_2, y_2) = (x_1+x_2 ,  y_1+y_2)

## Bi azpiespazio bektorialen batura zuzena 
**V** espazio bektorialaren bi azpiespazio bektorial izanik (**U** eta **W**), bi hauen arteko batura **zuzena** dela esten da eta U \oplus W adierazi, bien arteko ebakidura nulua bada, hau da,  U   \cap W =0 bada. Kasu honetan ondoko propietateak betetzen dira:

* dim (U \oplus W) = dim(U) + dim(W)
* U-ren oinarri bat W-ren oinarri batekin elkartuz gero, U \oplus W-ren oinarria lortzen da
* U \oplus W-ko v bektore bakoitzak deskonposizio bakarra du u+w moduan, u \in U  eta w \in W  izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doneztebe eliza (Gorraitz)

**Doneztebe eliza** Nafarroako Eguesibar udalerriko Gorraitz kontzejuan dagoen eliza bat da.

## Kokalekua 
Gorraizko gazteluaren alboan dago.

## Historia 
Jatorrizko eliza Erdi Arokoa zen.

1700an jada eliza honek bere abadia eta hainbat etxalde jabetzan zituela aipatzen da. 1881ko ekainaren 11an Gorraizko Doneztebe parrokia desegina eta Olatzi gehitua izan zen.

2000. urtean zaharberritze lanak burutu, jatorrizko elizaren ahalik eta elementu gehienak mantendu, eta parrokia modernoa eraiki zen. Urte hartako abenduaren 3an, San Frantzisko Xabierkoa eta Nafarroaren jai egunez, lehenbiziko meza eman, eta 2001eko martxoaren 25ean, Enkarnazio egunez, ofizialki inauguratu zen.

## Eraikina 
Eliza denbora luzez eta urteen poderioz oso kaltetua eta hondakinetan egon zen. 2000. urtean elizaren zaharberritze lanei ekin zitzaien, jatorrizko eraikinetik kanpo hormen zatirik handiena mantendu direlarik. Jatorrizko oinplanoa bere bere hartan mantendu da, hiru ataletan banatua, eta alboetan gurutzadura osatzen duten bi kapera bana ditu. XVI. mendeko mentsulak estaldurako arkuen gainean zeuden, gaur egun desagertuak, gaur egun arte koruko arkua bakarrik mantendu delarik. Hiru arkibolta lau dituen arku zorrotz sotil batek elizaren sarrerako atea osatzen du.

Gaur egun, jatoirrizko kanpaietako bakarra mantendu da, 1608ko idazkia duena. Jatorrizko beste kanpaia ere mantendu da, baina kaltetua dago, idazki berbera du eta gaur egun lorategian apaindura elementu gisa ikusgai dago.

2001ko ekainaren 11n parrokiaren eraikuntza lanak burutzean, ia baselizari atxikiak, idazkirik gabeko bi hilobi topatu ziren, Vianako Printzea Erakundeak Erdi Arokoak zirela datatu zuen.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Kanpo estekak 
* Gorraizko Doneztebe eliza
Isabel (telesaila)

***Isabel*** La 1 telebista katean igorritako telesaila da, Elisabet I.a Gaztelakoaren bizitzan oinarrituta. Diagonal TV-k ekoiztua, hiru denboraldi izan zituen eta, sekuela moduan, 2015ean *La corona partida* izeneko filma grabatu zuten.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDb
Oberdorf

**Oberdorf** ondorengo udalerrietako bat izan daiteke:

##  
* Oberdorf, Rhin Garaia departamenduan
* Oberdorf-Spachbach, Rhin Beherea departamenduan
* Oberdorff, Mosela departamenduan

##  
* Oberdorf, Basilea Herrialdea kantonamenduan
* Oberdorf, Nidwalden kantonamenduan
* Oberdorf, Solothurn kantonamenduan
Barañaingo aintzira

**Barañaingo aintzira** Nafarroako Barañain udalerrian dagoen aintzira artifizial bat da. Konstituzio parkearen mendebaldean dago.

Uhartetxo bat du.

## Kanpo estekak
Niels Henrik Abel

**Niels Henrik Abel** (Finnøy, Norvegia, 1802ko abuztuaren 5a - Froland, Norvegia, 1829ko apirilaren 6a) matematikari norvegiarra izan zen. Aljebra ekuazioak, laugarren gradutik gorakoak direnean, aljebra bidez ezin egin daitezkeela frogatu zuen; aljebra funtzioak eta eliptikoak ikertu zituen, besteak beste. Ekuazio mota berri bat ere aurkitu zuen, bere ohorez Abelen ekuazio edo ekuazio abeldar deitzen dena. Miseria gorrian hil zen.

## Ikasketak 
1815ean Christianian Cathedral School-en (gaur egungo Oslon) ikasi zuen, eta hiru urte geroago Bernt Holmboe Mathematicsek planteatutako jatorrizko arazoari irtenbide bikaina eman zion.

1824an frogatu zuen ez dagoela inolako formularik polinomio baten erroak aurkitzeko honen maila 5 edo 5 baino altuagoa bada.

## Heriotza 
1828 urtearen amaieran, Abel Frolandera(Norvegia) joan zen bere emaztegaia bisitatzera, eta han tuberkulosiak jota hil zen 1829ko apirilaren 6an, 26 urte zituela. Norvegiako gobernuak Abel saria sortu zuen 2002an, jaiotzaren berrehungarren urteurrenaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Niels Henrik Abelen biografia ingelesez
* Abel Saria webgunearen biografia
Korola

[thumb|300px|Lau [petaloz osaturiko **korola** zuria.]]
**Korola** lore bateko petaloen multzoa da, lorearen bigarren bertiziloa kalizaren ondoren. Koloreduna izaten da intsektuak erakartzeko, polinizazioan bideratze aldera.

## Kanpo estekak
Johan Jensen

**Johann Ludwig William Valdemar Jensen**, ezagunagoa **Johan Jensen** gisa, (1859ko maiatzaren 8a - 1925eko martxoaren 5a) Danimarkako matematikaria eta ingeniaria izan zen. Danimarkako Matematika Elkarteko buru izan zen 1892tik 1903ra.

## Biografia 
Jensen Nakskoven (Danimarka) jaio zen, baina bere haurtzaroaren zati handi bat Suediako iparraldean eman zuen, bere aitak baserriko kudeatzaile gisa lanpostu bat lortu zuen geroztik. Bere familia Danimarkara itzuli zen 1876 baino lehen, Jensen Kopenhageko Teknologia Ikastetxean matrikulatu zutenean. Besteak beste unibertsitatean matematika ikasi zuen arren, eta nahiz eta matematikan ikerketa lan bat idatzi, bere matematika aurreratuaren ezagutza autodidakta zen; eta ez zuen inoiz posizio akademiko bat izan. Horren ordez, Kopenhageko Telefono konpainiako ingeniari errespetatua izan zen, 1881 eta 1924 urteen artean; eta ikerketa teknikoen bulegoko buru izan zen 1890an. Bere lan matematiko guztiak bere aisialdian burutu zituen. Bere ekarpen matematiko ezagunena bere desberdintza ospetsua da, baina, era berean, Jensenen formula analisi konplexuan ere frogatu zuen, 1915ean.

## Kanpo estekak
Stephen Dillane

**Stephen J. Dillane**, (Kensington, Londres, 1957ko martxoaren 27) britainiar aktorea da. 2002an *The Hours* filmean eta 2012 eta 2015 artean *Game of Thrones* telesailean lan egiteagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Gallus

***Gallus*** Phasianidae familiako hegazti generoa da, Indiatik, Sri Lankatik, hego-ekialdeko Asiatik eta Indonesiatik zabalduta dagoena.

## Espezieak 
* *Gallus gallus*
* *Gallus lafayetii*
* *Gallus sonneratii*
* *Gallus varius*

## Kanpo estekak
Veronika (santua)

[thumb|250px|*Veronika*, [Hans Memlingen margolana]]
**Veronika** (*vera icon*, «benetako irudia» hitzen eraldaketa seguruenez) Kalbario mendiko igoeran Kristori aurpegia xukatu bide zion emakumea izan zen, kristau tradizioaren arabera. Gertakari hori ez da Biblian agertzen. Aurpegiaren hazpegiak zapian grabaturik geratu omen zirela eta, Erromako San Petri basilikan gorde da *Veronica* izeneko errelikia. Aurpegi Santuarekiko kultua arrazoi honengatik sortu zen.

## Erreferentziak
Olga Kurylenko

**Olga Kostiantynivna Kurylenko** (; Berdiansk, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, 1979ko azaroaren 14a) franko-ukrainar modeloa eta aktorea da. Nazioartean ezaguna egin zen James Bond serieko *Quantum of Solace* filmean parte hartu zuelako.

Modelo begirale batek deskubritu zuen 13 urte zituela eta 16 urterekin Moskutik Parisera joan zen modelo karrera egiteko asmoz. Kurylenko 2005ean hasi zen aktore gisa lan egiten.
## Filmografia 
* ''L'annulaire* (2005).
* *Paris, je t'aime* (2006).
* *Le porte-bonheur* (2006).
* *The Serpent* (2006).
* *Suspectes* (2007).
* *Hitman* (2007).
* *Tyranny* (2007).
* *Max Payne* (2008).
* *Quantum of Solace* (2008).
* *Kirot – The Assassin Next Door* (2009).
* *Zenturoi* (2010).
* *There Be Dragons* (2011).
* *To The Wonder* (2012).
* *La terre outragée* (2012).
* *The Expatriate* (2012).
* *Seven Psychopaths* (2012).
* *Oblivion* (2013).
* *Vampire Academy* (2014).
* *The November Man* (2014)
* *The Water Diviner* (2014)
* *A perfect day *(2015).
* *Momentum'' (2015).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Ángel Muñoz

**Miguel Ángel Muñoz Blanco** (Madril,  - ) espainiar aktore eta abeslaria da.

## Filmografia 
* *El palomo cojo* (1995)
* *Gente pez* (2001)
* *Desde que amanece apetece* (2005)
* *Los Borgia* (2006)
* *Intrusos (en Manasés)* (2007)
* Trío de ases: el secreto de la Atlántida (2008)
* *Tensión sexual no resuelta* (2010)
* *No controles* (2010)
* *Lope* (2010)
* *Ben Hur* (2010)
* *What About Love* (2012).
* *Viral* (2013)
* *Al final todos mueren* (2013)
* *Hablar* (2015)

## Diskografia 
### UPA Dance taldearekin 
* 2003: "*UPA Dance*"
* 2004: "*UPA Dance Edición Especial*"
* 2004: "*UPA Live*"
* 2005: "*Contigo*"

### Bakarkakoa 
* 2004: "*Dirás que estoy loco*"
* 2006: "*Miguel Ángel Muñoz*"
Alejo Sauras

**Alejo Martín Sauras** (Palma Mallorcakoa,  - ) espainiar aktorea da.

## Filmografia 
* *Solo química (2015)
* *Mentiras y gordas* (2009)
* *Los abrazos rotos* (2008)
* *Sexykiller: morirás por ella* (2008)
* *La habitación de Fermat* (2007)
* *Lo que tiene el otro* (2007)
* *Café solo o con ellas* (2007)
* *Bienvenido a casa* (2006)
* *H6: Diario de un asesino* (2005)
* *Mentiras* (2005)
* *Atrapados* (2003)
* *Diario de una becaria* (2003)
* *La mujer de mi vida* (2001)
* *Y decirte alguna estupidez, por ejemplo, te quiero* (2000)
* *Mensaka'' (1998)
Leticia Dolera

**Leticia Dolera** (Bartzelona,  - ) kataluniar aktorea da.

2019an Crossover jaialdia inauguratu zuen Dolerak, 'Vida perfecta' lanarekin. Cannesen telesail onenaren eta interpretazioaren sariak jaso zituen, eta lehen bi atalak proiektatu zituzte Donostian.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak
Urdazubiko monasterioa

**Urdazubiko monasterioa** edota **San Salbatore monasterioa** Nafarroako Urdazubi udalerrian dagoen monasterio bat da. Gaur egungo eraikinak errenazentista estiloa du.

Bertatik Baztango Done Jakue bidea igarotzen da.

## Kokalekua 
Herrigunean dago, Ugarana ibaiaren gainean.

## Historia 
Jatorriaren data zehazterik ez badago ere, batzuen arabera XI. mendearen hasieran Antso III.a Gartzeitz Nagusia erregeak sortu omen zuen, bertan agustindarren kongregazio txiki batek erromesentzako ospitale bat eraiki zutelarik. Beste batzuen arabera, bere sorrera IX. mendean Antso II.a Gartzeitz Abarka erregearen eskutik legoke, horretarako presbiterioan dagoen *Comes Sanctius M* idazkian oinarrituz.
 
XII. eta XIII. mendeen artean ordena premontretarra bizi izan zen bertan, baina Erdi Arotik ez da deus ere gorde. Une gorena XVI. eta XVIII. mendeen artean izan zuen; garai hartakoak dira, hain zuzen ere, harri arrosak -Baztango harriaren eta harekin eraikitako eraikinen usadiozko kolorea- dituzten eraikinak.
 
Bi sute handi izan ziren monasterioan: bata, 1526an, Nafarroa Erresumaren konkistan herrialdeak bere independentzia galdu zuenean. Monasterioa 1609ko urtarrilean hasitako sorgin ehizen eta mugako tentsioen zurrunbiloaren erdigunean kokatu zen. 1793an, Frantziako Konbentzio Gerran, Frantziar Armadak eremua inbaditu eta monasterioa eta Urdazubi bera ere erre zituen. Azken sute horretan, monasterioko liburutegia suntsitu egin zuten, 9.000 liburutik gora biltzen zuena. Hori gertatu eta gero, 1806ean fraideek Gipuzkoako Loiolako Santutegian bilatu behar izan zuten.
 
Geroxeago, 1839an, Mendizabalen Desamortizazioa gertatu zen. Ordena premontretarrak behin betiko utzi zuen abadetxea, eta bertako tenplua parrokia-eliza bihurtu zen.

Garai bateko monasterioaren eliza eta klaustroa gorde dira. Barnealdean pintura eta eskultura garaikidearen bilduma iraunkor bat dago. Klaustroaren gainean monasterioaren museoa dago; han, ikus-entzunezko eta erakusketa-panelen bidez Urdazubiko historia erakusten da, baita Donejakue Bidearekin duen lotura eta monasterio gisa izandako iragana ere.

## Kanpo estekak 
* Urdazubiko monasterioari buruzko artikulua irakurgai
Alicia Borrachero

**Alicia Borrachero Bonilla** (Madril,  - ) espainiar aktorea da.

## Filmografia 
* *Ochenta y siete cartas de amor* (1992)
* *Shooting Elizabeth* (1992)
* *Tres palabras* (1993)
* *Sangre ciega* (1994)
* *Náufragos* (1996)
* *La fabulosa historia de Diego Marín* (1996)
* *La lengua asesina* (1996)
* *The Disappearance of García Lorca* (1996)
* *Cosas que olvidé recordar* (1999)
* *Don Quixote* (2000)
* *Las hijas de Mohamed* (2004)
* *Dentro del paraíso* (2005)
* *El amor en los tiempos del cólera* (2007)
* *The Chronicles of Narnia: Prince Caspian* (2008)
* *Vidas pequeñas* (2009)
* *La promesa* (2016)
* *Terminator: Dark Fate* (2019)

## Telesailak 
## Kanpo estekak