open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montserrat Pujol Vilarnau

**Montserrat Pujol Vilarnau** (Tiana, Katalunia, 1941) Manuel de Falla eskola publikoko maistra eta pedagogoa izan zen. Pekingo Eskoletako ikasleak hartu zituen Botako zelaian, eta 1972an itxi ziren. Ondoren, irakasle lanetan aritu zen Jacinto Benavente eskolan, Besosko San Adriango Mina auzoan (Mercè Pinyolen zuzendaritzapean).

Paco García de Harorekin batera "La letra participando entra" proiektua bultzatu zuen, Mina auzoko biztanleria alfabetatzen laguntzeko helburua zuena, eta proiektu horretatik abiatuta idatzi zen La Minako alfabetatzeari buruzko adierazpena. 1981ean, berriz ere La Mina auzoan, eta Paco García de Harorekin, "Analfabetismoa eta garapen komunitarioa" izenburua zuen "Alfabetatzeari buruzko eskualde arteko mintegia" antolatu zuen.

## Sariak 
alt=Montserrat Pujol Vilarnau recollint el premi Ciutat de Sant Adrià 2013|thumb| Montserrat Pujol Vilarnau, Sant Adriàko Ciutat saria jasotzen (2013)
2013. urtean Ciutat de Sant Adrià saria eman zioten kultura arloan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Maria Reyes Vargas

**Elisa María Reyes Vargas** (Jaén, 1983) haur-hezkuntzan eta hezkuntza berezian espezializatutako maistra andaluziarra da.

## Biografia 
Haur Hezkuntzan diplomatu zen Wow Hezkuntza Berezian Granadako Unibertsitatean, eta, 2006tik, maistra aritu zen Granadako Amor de Dios ikastetxean. Londresen hainbat egonaldi egin ondoren, non Ingalaterrako hezkuntza-sistema eta adimen anitzen arloan egindako lana ezagutu zituen, boluntariotza bat egin zuen Nairobin, Kenyan; han, ikasle bakoitzaren gaitasunetan oinarritutako eskolak eman eta metodologiak ikasi zituen. Esperientzia horien ondorioz, adimen anitzen teoria Haur Hezkuntzako curriculumera,  irakurketa-idazketa metodora eta *Inteligencias Múltiples en Educación Infantil. La práctica en el aula* (2015), Círculo Rojo sarian finalista izan zena irakaskuntzaren arloan.
2015eko urriaren 1ean lehen alaba izan zuen eta Celia izena jarri zion.
2020ko maiatzaren 15ean bigarren haurdunaldia iragarri zuen.

## Aintzatespenak 
* Círculo Rojo sarian finalista, Irakaskuntza kategorian, 2015ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El método Los Cokitos
Maria Auböck

**Maria Auböck** (Viena, Austria, 1951ko ekainaren 20a) Austriako paisajista-arkitektoa eta irakaslea da.

## Biografia 
Vienan jaio zen Auböck, 1951n. Carl Auböck (1925-1993) diseinatzaile industrial eta arkitekto austriarraren alaba da, eta Carl Auböck (1900-1957) diseinatzaile eta margolariaren biloba. Vienako Unibertsitate Teknikoan Arkitektura ikasi zuen, eta hiri-garapenean espezializatu zen. Vienako Unibertsitate Teknikoko hirigintzan graduatu zen. Ondoren, Municheko Unibertsitate Teknikora joan zen ikerketa-beka batekin.

## Ibilbidea 
Vienako Arte Aplikatuen Eskolan, Innsbrückeko Unibertsitate Teknikoan, Municheko Teknologia Unibertsitatean eta Rhode Island School of Design eskolan irakatsi zuen. 1985ean sortu zuen bere agentzia, eta, 1987an, János Káraszekin elkartu zen.1999tik, Municheko Arte Ederren Akademiako irakaslea da.

María Auböck Municheko Arte Ederren Akademiako Kanpo Espazioak Diseinatzeko Institutuko irakaslea da. János Kárászekin batera, Vienako arkitektura eta paisajismoari buruzko azterlan bat zuzentzen du, Europako hainbat herrialdetan proiektuak garatzen dituena. Irakasle gonbidatua izan da Rhode Islandeko Diseinu Eskolan, Vienako Arte Ederren Akademian, Vienako Unibertsitate Teknikoan eta Municheko Unibertsitate Teknikoan. Bere proiektuen artean, nagusiki paisaia eta hirigintza arlokoak, lorategi historikoak zaharberritzeko proiektuak nabarmentzen dira. Berlingo, Vienako, Municheko eta Salzburgoko hiri proiektuetako aholkularien eta espazio publikoetako esku-hartze artistikoen hainbat batzordetako kide ere izan da. Gainera, Austria, Alemania, Italia eta Suitzako nazioarteko lehiaketetan parte hartu izan du. Auböck Hiri Espazio Publikoaren Europako Sariaren aditu-batzordeko kidea da 2014ko edizioaz geroztik.

## Lorpenak eta proiektuak 
* Schönbrunneko zorua, János Kárászekin, 2005, Viena
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faustin Twagiramungu

**Faustin Twagiramungu** (Cyangugu, 1945eko abuztuaren 14a - Brusela, 2023ko abenduaren 2a) ruandar politikaria izan zen. Ruandako lehen ministroa izan zen 1994tik 1995era.

Hutu etniakoa, Québecen ikasi zuen 1969ko hamarkadan. Bere aitaginarreba Grégoire Kayibanda 1973ko uztailean kargutik kendu zuten estatu-kolpe batean eta Faustin Twagiramungu Juvénal Habyarimanaren diktadura-erregimenaren oposiziogile bihurtu zen. Heriotza-zigorra ezarri zioten eta zigorra betiko espetxeratu zuten.

1991n Alderdi Demokratiko Errepublikanoaren sorreran parte hartu zuen, eta alderdiko presidente bihurtu ondoren, Ruandako Fronte Patriotikoaren talde armatuarekin aliantza bat egitea babestu zuen.

Arushako Akordioetan lehen ministro izateko proposatu zuten, baina Ruandako genozidioa eta Ruandako Gerra Zibila amaitu arte itxaron behar izan zuen kargua 1994ko uztailean hartzeko. 1995eko abuztuan dimisioa eman eta Belgikan erbesteratu zen.

2003an hautagai independentea izan zen presidentetzarako hauteskundeetan. 2013an, Paul Kagameren erregimenak herrialdean sartzea galarazi zion.
Ana Mayayo Salvo

**Ana Mayayo Salvo** (Buenos Aires, 1880 &ndash; Zaragoza, 1968), **Doña** **Anita** izenez ere ezaguna, irakaslea izan zen.

## Ibilbidea 
Mayayo Ana Agirreren eta Andrés Mayayoren alaba izan zen. Argentinara emigratu zuten Aragoiko Cinco Villas eskualdetik, eta Mayayo haurra zenean itzuli ziren Espainiara.

16 urterekin Nesken Eskoletako oposizioetan parte hartu zuen. 17 urterekin lortu zuen goi-mailako irakasle-titulua Zaragozako Maistren Eskola Normalean. 1902tik 1907ra Zaragozan jardun zuen. 1907an Madrilera joan zen eta bertan Eskola Normaleko irakasle titulua lortu zuen Madrilgo Goi Mailako Irakasle Ikasketen Eskolan. Zaragozara itzuli zen, eta 1909an bertan jarri zen behin betiko.

Pablo Puig Causirekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen. 1933an alargun geratu zen.

Los Graneros eskola-taldeko zuzendari izendatu zuten. Zaragozako silo zaharrean zegoen eskolan, eta, ondoren, Concepción Arenal Helduen Hezkuntzako Zentroa jarri zen bertan, 1913an. 1923tik 1950era arte, Maistren Normalari atxikitako eskolako zuzendaria ere izan zen.

Lehen Hezkuntzako Udal Batzordeko kide izan zen. Batzorde horrek eskola-arropak, kantina eta eskola-koloniak bultzatu zituen. Irakasle Eskolako Umezurtzen Elkarteko lehendakaria izanik, 1940ko hamarkadan, Pilarreko Andre Mariaren Umezurtzen Eskola eraikitzea lortu zuen. Eraikin horretan kokatu zen gero Miguel Catalán Institutua.

1968ko irailaren 11n hil zen. Handik urtebetera, Zaragozan hil ondoren eraikitako lehen ikastetxeak haren izena hartu zuen.

## Aintzatespenak 
1969an, Palomar Parkeko eskola-taldeari Ana Mayayo izena eman zitzaion, bera izan baitzen hil ondoren eraiki zen lehena, Zaragozak hezkuntzaren eta haurtzaroaren defendatzaileari egindako omenaldi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Subartu

thumb|263x263px|Subartu herrialdearen gutxi gorabeherako kokapena
**Xubartu (Šubartu )**, **Xubur (Šubur)****, Subur edo Subartu**, Mesopotamia iparraldeko eskualde bat izan zen. Sumertarren idazkietan Shubir/Subir gisa agertzen da eta akadtarretan *Subartu*. Izena bera garai ezberdinetan erabili zen errealitate geografiko ezberdinak izendatzeko, baina bere interpretazio ezagunenean, Mesopotamia hegoaldeko idazleek (sumertarrek eta akadtarrek) Asiria aipatzeko erabili zuten izena izan zen. 

Asiriar erresumaren erdigunean egon zen. Sumertar testuetan, *"Xuburren herrialdea"* izena erabiltzen dute munduaren muturretako bat aipatzen denean. Eta baliteke, hasieran, herri hurriten aitzindariekin asimilazio kultural bat izatea. Hurritak kaukasoar jatorrikoak ziren eta Asia Txikiko ipar-ekialdea eta Siria iparraldean zabaldu ziren. Geroago, Xubartuko biztanleak , pixkanaka, ekialdeko Mesopotamiatik jatorritako jende semiten olatuekin nahastu ziren. Horiek VI. eta III. milurtekoen artean pixkanaka euren mendebalderantz mugitu ziren eta bertan asentatu ziren. Prozesu berdina jarraituta sortu zen haietako beste talde bat akadtarrena izan zen. Akadtarrak, beraz, ekialdeko semitak ziren, eta Asiriako agintariek harro aldarrikatzen zuten haien herentzia kultural eta politikoa.

Mario Liberani aditu italiar opetsuarentzat, hasierako Asiriak bi nukleo ezberdinen bueltan eraiki zen. Batetik, Asiriako hirukia zegoen, Goiko Zab (Zab handia) eta Trigris ibaien artean; bere hiri nagusia Ninive zen. Bestetik, Assur hiria eta bere eskualdea zeuden, hegoaldean. Asiriako hirukia lurralde oparoa da, nekazari lur zabalarekin, antzinatik populatua eta ondo urbanizatuta. Bertako biztanleak jatorri hurrita zuten. Hura zen, sumertar eta akdatar artxiboetan Subartu izena zuen eskualdea. Hegoaldetik eraginak jaso zituen, baina bere kulturara asimilatu zituen. Assur, aldiz, hiri bakartua zen, eskualde lehorrez inguratua eta nekazaritza gutxirekin. Bere garrantzia komertziala zen, ibai ertzean zegoelako, Iparraldera zein mendebaldeko hiritara joateko pausalekua batean. Hegoaldetik jaso zuen eragina berriagoa izan zen, baina sakonagoa kulturalki zein politikoki; hegoaldekoen kolonia moduko bat izan zen. Asiriako inperioa sortzen denean, iparraldeko hirukia Assur komertzialaren menpera pasako da. Kontuan hartzekoa da, ere, Asiria/Subartu, aniztasun etnolinguistiko handia zuen lurraldea izan zela. Akdatarrak bertan finkatu ziren, hurritak mendietatik gertu zeuden eta estepan, amorritak zauden, jatorri semita zuten nomadak. 

Sargon I. erregea (K.a. 2235-2279) «Akkad herrialdea» menpean hartu zuenean, hiri-kolonizazioa areagotu egin zen, Behe Mesopotamiak eta Akkadek ez zituzten lehengaiak ustiatzeko lanen ondorioz.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marda

**Marda** (arabieraz, مرده) Palestinako hiri bat da, Salfiteko Gobernaziokoa, Zisjordaniako iparraldean. Nablusetik 18 kilometrora dago, hego-mendebaldean. 2017ko datuen arabera 2.354 biztanle ditu. Inguruan beste eskualde hauek ditu: Qalqiliya, Nablus eta Ramallah.
thumb|Marda hiria eta goian Ariel kokagunea
thumb|Mardako antzinako eraikina
Naksaren garaian (1967) Israelek okupatutako hirietako bat da. 1978an, Ariel izeneko kokagunea eraikitzen hasi ziren Mardatik hegoaldean. Horretarako, Salfit eskualdeko Marda, Haris, Kifl Haris, Qira, Jamma'in, Iskaka eta Yasuf herrietako eta Salfit hiriburuko lurrak konfiskatu zituzten. 1978 baino lehen, Mardako azalera 9.326 dunumekoa zen, horietatik 499 eraikiak. 5.400 dunum galdu ditu aipatutakoen ondorioz, bere azalera osoaren ia % 58, Mardako Udalaren arabera. Ariel Zisjordaniako kokagune handienetako bat da: egun, 20.000 biztanle inguru ditu. Mardako lurren% 40 konfiskatu dute Ariel eraikitzeko eta Arielgo kolonoek erabili beharreko bideak egiteko, batez ere Trans Samaria izeneko autobidea, herriaren iparraldean dagoena eta palestinarrek ezin dutena erabili.

Osloko 1995eko Itunaren arabera, herriaren lurraldearen %15,8 B eremuan (Palestinar Aginte Nazionalaren kontrol zibila baina Israelen kontrol militarra) gelditu zen eta gainerako %84,2 C eremuan (Israelen kontrol administratiboa eta segurtasunekoa).

Familia gehienak nekazaritzatik eta olibondoetatik bizi da, baina israeldarren okupazioaren eta harresiaren ondorioz gero eta lur gutxiago dute horretarako.
thumb|Marda
Bertako olibondoek famatu dute herria, diotenez badira horien artean 2.000 urte dituztenak eta zaharragoak ere. Eskualde honetan ur ugari dago, erromatarren garaiko iturri bat ere bai, baina ur guztia Israelgo enpresa batek, Mekorotek, kudeatzen du.

Nafarroako Arbizu herria Mardarekin senidetuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mardaren profila
* Israelen okupazioa Mardan
Ada Le Mansekoa

**Santa Ada** edo **Ada Le Mansekoa** moja krustaua izan zen. VII. mendean, Le Manseko San Julian monasterioko abadesa izan zen. Aurretik, moja izan zen Soissons hirian. Santa Adaren bizitza-urteak ez dira zehatz ezagutzen, baina VII. menderen amaieran hil zen, eta Le Manseko monasterioan lurperatu zuten.

Jaieguna abenduaren 4an ospatzen da Erromatar Eliza Katolikoan eta Eliza Ortodoxoan. Santa Ada mojen zaindaritzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Immigrant (2013ko filma)

***The Immigrant*** (euskaraz *Etorkina*), 2013lo James Gray estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Marion Cotillard, Joaquin Phoenix eta Jeremy Renner aktoreek antzeztu zuten.

2013ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengatik lehiatu zen.

## Argumentua 
1921, Ewa (Marion Cotillard) eta Magda Cybulska (Angela Sarafyan) ahizpak Polonia sorlekua utzi eta New York hirira emigratu berri dira. Ellis uhartera ailegatzean, Magda tuberkulosiaz gaixo dagoenez estatubatuar mugazsinek berrogeialdi jarriko dute. Bitartean, Ewa, bakarrik eta laguntzarik gabe, inongo eskrupulurik gabeko Bruno Weis (Joaquin Phoenix) judu alprojaren hatzaparretan eroriko da. Ewak, ahizpa salbatze aldera, sakrifizio guztiak egin eta gogo txarrez bere burua prostituitzeko prest agertuko da. Brunoren lehengusua den Orlando (Jeremy Renner) ilusionistaten iritsierak Ewari bere buruarengan konfidantza berreskuratzen eta etorkizun hobeagoa izateko itxaropena emango dio. Bikoteak aurreikusi ez duena Bruno haietaz jeloskor izango dela da.

## Aktoreak 
* Marion Cotillard: Ewa Cybulska
* Joaquin Phoenix: Bruno Weiss
* Jeremy Renner: Orlando the Magician / Emil
* Yelena Solovey: Rosie Hertz
* Dagmara Dominczyk: Belva
* Maja Wampuszyc: Izeba Edyta
* Angela Sarafyan: Magda Cybulska
* Ilia Volok: Wojtek
* Antoni Corone: Thomas MacNally
* Peter McRobbie: Knox doktorea
* Kevin Cannon: Misiolaria
* Sofia Black-D'Elia: Not Magda

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ekaitz Santazilia

**Ekaitz Santazilia Salvador** (Iruñea, 1987ko martxoaren 13a) filologo, hizkuntzalari eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle nafarra da. 

Euskal filologian lizentziatua eta Hizkuntzalaritzan doktorea da, Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Ikergaiak 
Ikergaien artean ditu Nafarroako euskararen historia, euskal testu zaharren edizioa, morfologia, prosodia, tipologia, dialektologia, haur hizkera, hizkuntzalaritza historikoa eta hizkuntza ideien historia. 
* Zildozko Perutxeneko Urtasun-Lakidain anaien euskal testuen bilduma 
* Lapurtera klasikoko lehen obra den materra den Esteve Materraren dotrina
* Otsagabiko Juan Jose Berraderen predikuak eta Berrus kantuaren bertsio zaharrena
* Belako zaldun mauletarraren euskaldunen eta nafarren historia bat
* Berako 1822ko euskal testu administratibo bat
* Doneztebeko eta Udabeko XIX. mendeko bertsoak

Gainera, XVI. mendeko justizia auzibide nafarretan dauden euskarazko pasarteak ikertu ditu, baita bizigarritasunak munduko hizkuntzen morfologian duen eraginaz monografia bat argitaratu ere.

## Kidetzak 
EHUko Monumenta Linguae Vasconum ikerketa taldeko kidea da, baita NUPeko *I-COMMUNITAS - Institute for Advanced Social Research* institutuko eta Nafarroako Ondare Materiagabearen Katedrako eta Nafar Ateneoan Euskara eleduna ere izan zen.

Fontes Linguae Vasconum*: studia et documenta* aldizkari zientifikoko zuzendaria da, eta Principe de Viana aldizkariko erredakzio batzordeko kidea. Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusia - Vianako Printzea Erakundeko argitalpen batzordeko kidea ere bada.

## Dibulgazioa 
Hainbat komunikabidetan kolaboratzen du, hala nola, Euskalerria irratia, Xaloa Telebista, Pulunpe, Kotarro, Bertsoa, Argia, Guaixe, Mendixut eta Ze Berri?. 

Gainera, komisario ibili da, batetik, 2019an Nafarroako Errege Artxibo Nagusian egindako *Fontes Linguae Vasconum: paperezko altxorrak* erakusketan, Nafarroako euskal testu zaharren dokumentu originalak erakutsi zituena, eta bestetik, Euskaltzaindiak 2023an antolatutako *Euskara ezkabarten: paperetik ahora* erakusketan, ibar horren euskarak historian zehar utzitako lekukotasunak bildu zituena. 

Horretaz gain, *Euskargazki* izeneko bloga du, euskararen historia irudien bidez ezagutzera ematen duena.

## Euskaltzaina 
Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 2024ko maiatzaren 31n, Baionako Herriko Etxean egindako Osoko Bilkuran. Santaziliarekin batera, Euskaltzaindiak, beste 8 Euskaltzain urgazle eta 21 ohorezko izendatu zituen egun berean. Izendapen honen ikur-diploma, Euskaltzaindiak urte bereko azaroaren 29an, Bilboko Sociedad Bilbaina elkartean egindako Ageriko bilkuran jaso zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robin Canup

**Robin M. Canup** (1968ko azaroaren 20a) estatubatuar astrofisikaria da. Bere ikerketa-eremu nagusia planeten eta sateliteen jatorriari buruzkoa da. 2003an, Canupek *Harold C. Urey saria* jaso zuen. 2022ko apirilean, Canup-ek Planetary Science Decadal Survey-ren aurkikuntzak aurkeztu zituen Philip R. Christensenekin batera Survey Steering Komiteko kide gisa.

## Biografia 
Canup Duke Unibertsitatean lizentziatu zen eta Coloradoko Unibertsitatean (Boulder) jaso zuen doktoretza. Oso ezaguna da erraldoi handiaren teorian oinarritutako bere ikerketagatik, planeten arteko talkak nola garatzen diren simulatzeko eredu intentsibo bat erabiliz. 2012an, Canupek lehen aldiz argitaratu zuen inpaktu handiaren teoriaren fintze bat, argudiatuz Ilargia eta Lurra hainbat urratsetan eratu zirela, eta urrats horiek bi gorputz planetarioren talka masibo batekin hasi zirela, bakoitza Marte baino handiagoa, gero berriro talka egin zuena orain Lurra deitzen duguna sortzeko. Talka egin ondoren, Lurra materialezko disko batez inguratuta zegoen, Ilargia osatzeko konbinatu zena. Lurraren eta Ilargiaren jatorriari buruzko liburu bat idatzi du. Plutonen eta Karonteren eztanda handiko jatorria deskribatzen duten ikerketak ere argitaratu ditu Canupek.

Canup ballet dantzari bikaina ere bada, eta Boulder Balleteko Coppéliaren paper nagusia dantzatu zuen doktore tesia amaitu eta astebetera.

## Lanak (aukeraketa) 
* *Origin of the Earth and Moon*. Robin M. Canup, Kevin Righter (eds.) (2ª edición). Tucson : Houston: University of Arizona Press. 1 de noviembre de 2000. ISBN 978-0-8165-2073-2. 
* National Research Council (various) (2010). *Defending Planet Earth:: Near-Earth Object Surveys and Hazard Mitigation Strategies*. National Academies Press. ISBN 9780309149686.  (member of Space Studies board)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NOVA, Ilargira. Robin Canup astrofisikariarekin elkarrrizketa
Mercedes Vieito

**Mercedes Vieito Bouza** (Habana, 1887 &ndash; Kuba, 1960) maistra eta kazetaria izan zen.

## Ibilbidea 
José Vieito Freire eta Rosa Bouza Masedaren alaba, Somozetako etorkinak. Maistra aritu zen eta "La Aurora" eskola sortu zuen Luyanó auzoan lehen hezkuntzarako. Lehen artikuluak 1903an argitaratu zituen *Galizia* aldizkarian, "Rápidas" atalean, **Zoraida** goitizenarekin, 1905 arte iraun zuena. Galizian, Amerikako Galizia egunkarietan, *Galiziako Heraldo* de Galicia eta *Galiziako* Eco aldizkarietan parte hartzen jarraitu zuen, eta 1934ko zuzendari izan zen 1936an itxi zen arte. Somozasko La Aurora elkartean parte hartu zuen. 1924an Galizia bisitatu zuen.

## Bizitza pertsonala 
1918an ezkondu zen José López Lópezekin,  eta 4 seme-alaba izan zituen.

## Bibliografia 
 

## Kanpo estekak 
* "Mercedes Vieito. Maestra, periodista y amante de la justicia social" Álbum de Mujeres.
Margarita de Mayo Izarra

**Margarita de Mayo Izarra** (Polán, Toledo, 1889ko uztailaren 20a &ndash; Madril, 1969) Espainiako idazle, ikertzaile eta kazetaria izan zen.

## Ibilbide profesionala 
Margarita de Mayok, Lehen Hezkuntzako maistra-titulua lortu ondoren, 1914tik 1918ra Valdepeñas (Ciudad Real) nesken eskola graduatu bateko irakasle ibilbideari ekin zion.

1918. urtearen erdialdetik, Azterlan eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordeko (JAE) idazkaritzan lan egin zuen, eta urte horren bukaeratik 1924ra bitartean Institutu-eskolan prestakuntza-atalean eskolak emateko ardura hartu zuen. Garai hartan María de Maeztuk sortutako Señoritas egoitzan bizi izan zen eta bertan Egoitzako nesken taldeko irakasle jardun zuen.

1921ean, pentsioa eman zioten Britainia Handian ikasturtea pasatzeko. Londresko King's College for Women ikastetxean plaza bat lortu zuen. Itzultzean, Maezturekin elkarlanean jarraitu zuen, Eskola Institutuko eta Egoitzako egoiliar eta langile gisa.

1924an JAEko pentsioduna izan zen New Yorkeko Vassar Collegera joateko, eta han Espainiako Departamentuko kide iraunkorra izan zen 1956an erretiroa hartu zuen arte. Han, Pilar de Madariaga kimikariarekin eta Sofía Novoa musikologoarekin batera aritu zen, Señoritas Egoitzarekin eta Escuela Institutuarekin lotuak. 1948an doktoratu zen *Gabriel Miróren* *El estilo* tesiarekin.

Bere lanaren zatirik ezagunena bere kazetaritza-alderdia da. 1930eko hamarkadan hasi zen kazetari lanetan, *El Bien Público*, diario monárquico de Mahón, edota *La Correspondencia Militar, Madrid Cientifico* edo *Nuevo Mundo*. Batzuetan M. de Mayo Izarra gisa sinatzen zituen artikuluak. eta bere artikuluetan, besteak beste, eta bere artikuluetan Espainiako irakurleei New York bezalako hiri iparramerikarrak, besteak beste, eta estatubatuarren bizimodua ezagutarazten saiatzen zen..

## Lanak 
* *Lluvia de Hijos,* fartsa komikoa hiru ekitalditan (1915)
* *Nuestros prosistas y poetas*. Burgos, [s.a.].
* *Galdós (Margarita de Mayoren testu hautaketa)* 1922.
* *Tradiciones y leyendas de Toledo*. Burgos, [s.a.].
* *Obras de Benito Pérez Galdós* (literatura edizioa Margarita de Mayoren eskutik). 1935.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cystolepiota cystophora

***Cystolepiota cystophora*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, konikotik koniko ganbilera helduetan, titi txiki bat ager daiteke, ondo zehaztua ale batzuetan, ertza soberakinekin, flokosoa. Kapelaren azala erraz bereizten da. Itxura pikortsu-flokosoa du, diskoaren erdi ingurutik abiatuta, okre antzeko kolorekoa isla arrosekin edo arrosa-ardo kolorekoekin eta ezkata txiki zentrokideetan banatzen da, itxura flokoso-iletsuarekin, kapelaren erdiguneko kolorekoak, eta kontraste gutxi egiten dutena hondo zurixkatik zuri-kremara doan kolorearekin.

**Orriak:** Zurixkatik zuri-kremara doan kolorekoak, isabelino kolorekoak zahartzaroan, zabalak, irregular samarrak, ertza koska finekin.

**Hanka:** 3 eta 3,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,4 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, fistulosoa, oinarrian pixka bat loditua, zurixka goiko herenean, arrosa edo arrosa-ardo kolorekoa gainerakoan. Eraztun zurixka, kotoi itxurakotik kortiniformera, ale gazteetan bakarrik ikus daitekeena.

**Haragia:** Zuria kapelan, arre-arrosa edo arre-ardo kolorekoa oinaren  beheko ⅔-etan. Usain ahulekoa, ia hautemanezina, zapore arinekoa eta gozo samarrekoa, apur bat mina amaieran.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera.

## Jangarritasuna 
Susmagarria. Saihestu beharrekoa.

## Sasoia eta lekua 
Oso berantiarra, abenduan. Mediterraneoko eskualdean aurkitu izan da, *Pinus halepensis* eta *Quercus rotundifolia* espezieen orbeletan

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Costa Rica, Kreta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Laverty

**Paul Laverty** (Kalkuta, India, 1957) abokatu eta zinemagile eskoziarra da. Ken Loachen filmetako gidoien ohiko idazlea da.

## Filmografia
* ''Carla's Song* (1996)
* *My Name is Joe* (1998)
* *Bread and Roses* (2000)
* *Sweet Sixteen* (2002)
* *11'09"01 September 11* (2002) (Erresuma Batuko atala)
* *Ae Fond Kiss...* (2004)
* *Tickets* (2005)
* *Cargo* (2006)
* *The Wind That Shakes the Barley* (2006)
* *It's a Free World...* (2007)
* *Looking for Eric* (2009)
* *Route Irish* (2010)
* *También la lluvia* (2010)
* *The Angels' Share* (2012)
* *Jimmy's Hall* (2014)
* *I, Daniel Blake* (2016)
* *El olivo* (2016)
* *Yuli: The Carlos Acosta Story* (2018)
* *Sorry We Missed You'' (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Paul Laverty IMDb webgunean.
* :Paul Lavertyri egindako elkarrizketa Dos Orillas proiektuan.
2006ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2006ko Arabako Bertsolari Txapelketa** urte hartako apiriletik maiatzera antolatutako bertso norgehiagoka arabarra izan zen.

Zigor Enbeita irabazlea izan zen, Arabako txapelketen historian lehenengo emakumezko bertsolari txapeldun bihurtuta, txapeldunordea Oihane Perea eta hirugarrena Asier Otamendi izan ziren.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (21) 
* Ainara Balanzategi
* Alberto Martinez "Beitto"
* Andere Arriolabengoa
* Asier Otamendi
* Felipe Zelaieta
* Hodei Lopez de Arkaute
* Iker Agirre
* Iñaki Viñaspre
* Izar Mendiguren
* Jagoba Apaolaza
* Josu Ormaetxea
* Juan Mari Juaristi
* Lander Meaza
* Manex Agirre
* Mikel Herran
* Oihane Perea
* Orlando Arreitunandia
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Xabi Lasa
* Zigor Enbeita
### Gai jartzaileak eta aurkezleak (5) 
* Irati Lotina
* Irati Mendiguren
* Lierni Altuna
* Naroa Sasieta
* Olatz Perea
### Epaileak (4) 
* Ekaitz Elorriaga
* Felix Irazustabarrena
* Mirari Azula
* Patxi Aizpurua

## Azken laurdenak 
* Laudio: Apirilaren 1a.
* Aramaio: Apirilaren 8a.

## Finalaurrekoak 
* Agurain: Maiatzaren 7a.
* Dulantzi: Maiatzaren 13a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Jesus Guridi antzokian, eta maiatzaren 27ean izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Andrea López Chao

**Andrea López Chao** (Mondoñedo, XIX. mendea - XX.. mendea) Kubara emigratu zuen maistra galiziarra izan zen. Habanako Zentro Galiziarreko zuzendaria eta Hijas de Galicia elkarteko lehendakariordea izan zen. Kubako Emakumeen I. Kongresuan parte hartu zuen 1923an.

## Ibilbidea 
Gutxi dakigu Galizian egindako ibilbideari buruz. Emigratu aurretik, maistra aritu zen 1897an Paradavellan, A Fonsagradan. Gero, Lindin eskolan eta gero Couboeira eta Viloallen, Mondoñedoko Udalaren azken hiru parrokietan.1898an, *El Regional de Lugo* egunkariak Lindin (Mondoñedo) eskola mistoko bitarteko maistra izendatu zutela jakinarazi zuen, 450 pezetako urteko soldatarekin.

Alargun, Kubara emigratu zuen. Han irakasle aritu zen, Habanako Galiziako sozietate-mugimenduan paper garrantzitsua jokatuz, eta emakumeen egoeraz arduratuta, kargu garrantzitsuak izan zituen mugimendu feministetan.
thumb|200x200px|Habanako Galiziako Zentroa

### Habanako Galiziako Zentroa 
1904an, *El Norte de Galiciak* hauxe esan zuen: "Andrea López Chao, Viloalleko maistra izan zena, Mondoñedon, Habanako Centro Gallego irakaskuntza-establezimenduko zuzendari izendatu zuten. Oposizioz irabazi zuen lanpostu hori, eta hilean 75 urrezko pisuko soldata du".
thumb|200x200px|Hijas de Galicia Ospitalea
Han irakasle eta zuzendari aritu zen urteetan zehar, eta 1924an berak proposatu zuen “Plantel de Concepción Arenal” izena, Galiziako Zentroaren irakaskuntza-taula, lehen hezkuntzako klaseak eta mozketa eta joskintzako, merkataritzako, takigrafiako eta abarretako gaueko klaseak ematen zituena.

### Galiziako alabak 
1917an Hijas de Galicia elkartea sortu zen Kuban,  galiziar emakume etorkinak gehiegikerietatik eta diskriminazioetatik laguntzeko eta defendatzeko. Gobernua gizonek osatzen eta zuzentzen zuten, harik eta, 1919an Araudia aldatu zen arte. Andrea López Chao izan zen elkarteko lehendakariorde izateko hautatu zuten lehen emakumea.

### Kubako Emakumeen I. Biltzarra 
Andrea López Chaok Hijas de Galicia ordezkatuz parte hartu zuen Kubako Emakumeen I. Kongresuan, Kubako Emakumeen Elkarteak antolatuta eta Habanan 1923ko apirilaren 1etik 6ra bitartean. 31 erakundek parte hartu zuten, eta emakumeen sufragio-eskubidea, gizonen eskubide-berdintasuna, drogari eta prostituzioari aurre egitea, irakaskuntza aldatzea eta haurrak babestea eskatu zuten.

## Bibliografia 
* Andrea López Chao María Xosé Porteroren Sándalo eleberrian agertzen da, Galaxiak 2019an argitaratua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Habanako Antzoki Nagusia

## Kanpo estekak 
* Andrea López Chao en el Álbum de Mulleres
2002ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2002ko Arabako Bertsolari Txapelketa** Arabako Bertsolari Txapelketaren bigarren ekitaldia izan zen, aurreko ekitalditik 18 urtetara jokatu zena. Asier Otamendik lehenengo txapela eskuratu zuen, Prudentzio Deunaren sariko txapelak kontutan hartuta seigarrena jarraian.

1990. hamarkadan arabar eta bizkaitarrek osaturiko txapelketa sortu zuen. 2001ean arabarrek Bertsolari Txapelketa Nagusian ordezkaritza propioa izateko erabakia hartu zuten eta 2002an berrekin zioten Arabako Txapelketari. 

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (16) 
* Alberto Martinez "Beitto"
* Andere Arriolabengoa
* Ane Zelaia
* Asier Otamendi
* Ekaitz Elorriaga
* Iñaki Viñaspre
* Irati Anda
* Juan Mari Juaristi
* Karla Santisteban
* Lierni Altuna
* Manex Agirre
* Oihane Perea
* Olatz Perea
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Zigor Enbeita
### Gai jartzaileak (4) 
* Iñaki Gurrutxaga
* Iñigo Izagirre
* Nagore Soroa
* Egoitz Zelaia
### Epaileak (4) 
* Patxi Aizpurua
* Karmele Madinabeitia
* Xabier Ormaetxea
* Juanjo Respaldiza

## Azken laurdenak 
* Laudio: Martxoaren 9a.
* Lapuebla de Labarca: Martxoaren 23a.

## Finalaurrekoak 
* Aramaio: Apirilaren 13a.
* Araia: Apirilaren 20a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Principal antzokian, eta maiatzaren 11n izan zen ..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Michel Koeniguer

**Michel Koeniguer** (Schirmeck, 1971ko abuztuaren 12a - Colmar, 2021eko apirilaren 6a) frantziar komikigilea izan zen.

Estrasburgoko Dekorazio Arteen Goi Eskolan eta Estrasburgoko Unibertsitatean ikasi zuen. 2002an egin zituen komikirako lehen ilustrazioak, eta *Éditions Paquet* argitaletxearekin argitaratu ohi zuen. Ohiko gaiak mundu japoniarra eta gerrak izan ziren (Bigarren Mundu Gerra, Vietnamgo gerra, Irakeko gerra).

## Lanak 
* Berlin sera notre tombeau
** Neukölln (2019)
** Furia Francese (2020)
** Les Derniers Païens (2022, Vincenzo Giordanok amaitua)
* Bomb Road
** Da Nang (2010)
** Chu Laï (2011)
** Yankee station (2012)
* The Bridge (2008)
* Brooklyn 62nd
** Latinos Requiem (2005)
** Gangsta Rhaposdy (2006)
** Hardcore Cop (2007)[16]
* Bushido
** Les Derniers Seigneurs (2002)
** Gaïjin-San (2003)
** La mort des guerriers (2004)
* Eightball hunter
** Loser (2010)
** Winner (2013)
** Intégrale : Eightball hunter (2018)
* Misty Mission
** Sur la Terre comme au ciel (2016)
** En enfer comme au paradis (2017)
** Des ténèbres au purgatoire (2018)
** Intégrale : Misty Mission (2019)

## Kanpo estekak
2003ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2003ko Arabako Bertsolari Txapelketa** Arabako Bertsolari Txapelketaren hirugarren ekitaldia izan zen, Zigor Enbeitak irabazi zuena.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (18) 
* Alberto Martinez "Beitto"
* Andere Arriolabengoa
* Ane Zelaia
* Asier Otamendi
* Ekaitz Elorriaga
* Iker Agirre
* Iker Ibarrola
* Iñaki Viñaspre
* Irati Anda
* Juan Mari Juaristi
* Karla Santisteban
* Lander Meaza
* Manex Agirre
* Oihane Perea
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Serapio Lopez
* Zigor Enbeita
### Gai jartzaileak (3) 
* Iñaki Gurrutxaga
* Iñigo Izagirre
* Nagore Soroa
### Epaileak (6) 
* Felix Irazustabarrena
* Jose Luis Ormaetxea "Txipi"
* Karmele Madinabeitia
* Mirari Azula
* Patxi Aizpurua
* Xabier Ormaetxea "Txerren"

## Kanporaketak 
* Dulantzi: Apirilaren 5a.
* Bastida: Apirilaren 12a.

## Finalaurrekoak 
* Legutio: Maiatzaren 10a.
* Amurrio: Maiatzaren 17a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Principal antzokian, eta ekainaren 1ean izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
1984ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**1984ko Arabako Bertsolari Txapelketa** Arabako Bertsolari Txapelketaren lehen ekitaldia zan zen. 1984ko maiatza eta ekaina artean jokatu zen, Arabako lehen bertso eskolak sortu berritan, eta Abel Enbeita bertsolariaren ekimenez. Bigarren ekitaldi ofiziala 2002an izan zuen. Juan Isasi "Txinotxu" izan zen txapelduna.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (16) 
* Amaia Otsoa
* Iñaki Murua
* Josu Aldama
* Juan Isasi "Txinotxu"
* Juanjo Respaldiza
* Juan Mari Fernandez
* Manuel Zialzeta "Manu Zaharra"
* Mikel Barandiaran
* Patxi Aizpurua
* Pedro Bizkarguenaga "Bizkar"
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Serapio Lopez
* Txaber Errasti
* Xabier Errazkin
* Xabier Ormaetxea "Txerren"
* Xabier Rico
### Gai jartzaileak (1) 
* Abel Enbeita
### Epaileak (4) 
* Eusebio Osa
* Joserra Etxebarria
* Karlos Ibarzabal
* Mikel Mendizabal

## Sailkapenerako saioak 
* Amurrio: Maiatzaren 17a.
* Aramaio: Ekainaren 2a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Florida antzokian, ekainaren 10ean izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Teresa Solà i Vilà

**Teresa Solà i Vilà** (Palafrugell, Katalunia, 1886ko azaroaren 6a &ndash; Sant Antoni de Vilamajor, 1979ko otsailaren 25a) maistra izan zen eta Kataluniako hainbat herritan aritu zen lanean.

## Ibilbidea 
Irakasle-ikasketak egin zituen, gurasoen urratsei jarraituz. 21 urterekin lizentziatu zen eta irakasle-lanpostua lortu zuen Albiko eskolan, eta zazpi urtez jardun zuen bertan.

1917an Bredara aldatu zen, eta han Josep Aragayrekin ezkondu zen 1934an. Gerra zibilaren aurretik eta Aragayrekin izandako ezkontzaren ondorioz, intelektualtasun novecentistako pertsonaiekin harremandu ahal izan zen, hala nola; Carles Riba, Clementina Arderiu, Josep Obiols, Miquel Cardona, Xavier Nogués eta Isabel Escalada, Bartzelonako Montseny udalerrian denboraldika elkartzen zirenak.

Gerra Zibilaren ondoren, senar-emazteak errepresaliatu egin zituzten. Funtzionario Zibilen Arazketarako Epaitegi Militar Bereziak prozesatu zuen Solà, Kataluniako Gerra Ikuskaritzan, eta sei urte eta egun bateko kartzela-zigorra ezarri zioten, besteak beste, "jarrera txarra, ezkerreko ideologia eta sindikatua Irakaskuntzako Langileen Federazioan (*FETE*)" leporatuta.

Solà Bartzelonako Les Corts espetxean sartu zuten 1939ko abuztuaren 18an. 1941eko otsailaren 26an atera zen behin-behineko askatasunean, baina 1944ko apirilaren 5era arte ez zitzaion behin betiko askatasuna eman. Berriro ere Bredako irakasle-eskolan hasi zen eskola partikularrak ematen, baina diktadura frankistaren aldeko pertsona batzuek egindako presioagatik, bere jarduera bertan behera utzi behar izan zuen. Azkenik, Sant Antoni de Vilamajor-eko eskolan irakasle izatea lortu zuen, Bredatik 30 kilometro baino gehiagora, agintariek hala eskatuta, eta 1951tik 1957ra jardunean egon zen.

Erretiroa hartu ondoren, Bredako José Aragay Udal Museoa sortzen parte hartu zuen, eta bere senar zenaren obra-funts garrantzitsu bat eman zuen.

## Aintzatespenak 
Bredako biztanleek omenaldia egiten zioten Solàri, museoaren ondoan dauden lorategiei bere izena emanez. Lorategi horiek neskatoen eskolako patioaren zati bat hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cystolepiota hetieri

***Cystolepiota hetieri*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Zalantzazko jangarria, hobe ez biltzea.

Sinonimoak: *Cystoderma hatieri*, *Lepiota heteriana*, *Lepiota rufescens*, *Agaricus granulosus var. rulescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txiki-ertaina 1-3 cm-ko diametrotik 4-6 cm arteko diametrora, koniko-kanpai itxurakotik lau-ganbilera, pitzatua, zikindua. Kapelaren azala zuria, ezkata zuri-horixka kolorekoz apaindutako dekorazio opari eta ikusgarriarekin (kolore argiagoa ertzerantz), perretxikoari kapelan eta oinean irin itxura ematen dio.

**Orriak:** Nahiko estu, eskotatuak, lamelulekin, zurixkak, koskadun ertzarekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Oso luzea eta liraina, baina hauskorra, okerra, eta beherantz jaisten diren ezkata flokoso horixkekin. Eraztuna oso iheskorra.

**Haragia:** Zurixka, marroi-herdoil kolorera biratzen. Lizun usain desatseginarekin eta zapore gozoarekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera. *Hetieri* epitetoa  pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota ventriosospora* delakoarekin nahas daiteke, honek marroi-okre kolorea du (ez hain zuria), eta ez dago hain dekoratua.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean (azarora arte). Hostozabaletan (artea, izei gorria, haritz kanduduna, pagoa, altzifre faltsua (*Chamaecyparis*), zedroa).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Myanmar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Souzana Antonakáki

**Souzána Antonakáki** (grekoz: Σουάνάα Ρω ωνωνωνοκη; Atenas, 1935eko ekainaren 26a &ndash; 2020ko uztailaren 5a) arkitekto grekoa da.

## Biografia 
Souzána Antonakákik, bere bikote Dimítris Antonakákisekin, Atelier 66 arkitektura-bulegoa sortu zuen 1965ean, Atenasen. Sarritan “erregionalismo kritikoa” izeneko mugimendu arkitektonikoarekin lotzen da, zeinak helburu baitu arkitektura modernista tokiaren, klimaren eta kulturaren arloko kezketara egokitzea.

* Distomo etxebizitzak (1969)
* Atenasko Agoraren egokitzapena, Yannis Tsiomisekin.
* Mavrakakis etxea, Perdika, Grezia.

## Argitalpenak 
* (en-US) Tesi-lana Massachusetts Institute of Technology-n. Vivianna A. Metallinou, Maria P. Triantafyllides & Partners, Thessalonique ; Zuzendaria, AURA Cultural Arts Center, Thessalonique. *Regionalism and Greek Architecture: The Architecture of Dimitris and Susanna Antonakakis*.
* Alex Tzonis et Liliane Lefaivre, *The grid and the pathway.* *An introduction to the work of Dimitris and Susana Antonakakis*, Architecture in Greece (1981) 15, Athènes.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacob van Zuylen van Nijevelt

**Jacob Pieter Pompejus van Zuylen van Nijevelt** baroia (Dordrecht, 1816ko ekainaren 19a - Haga, 1890eko azaroaren 4a) herbeheretar politikari eta diplomazialaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1861eko martxotik azarora.

Gelderlandeko nobleziako familia bateko kidea zen. Hasieran, Johan Rudolph Thorbeckeren aldekoa izan zen, eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen haren gobernuan. 1857an Jan Jacob Rochussenen alaba batekin ezkondu ondoren, kontserbadoreagoa bihurtu zen.

1861ean Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen. Ondoren, diputatu, Parisko enbaxadore eta senatari izan zen.
2005eko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2005eko Arabako Bertsolari Txapelketa** Arabako Bertsolari Txapelketaren bosgarren ekitaldia izan zen, Asier Otamendik bigarrenez jarraian irabazi zuena.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (22) 
* Alberto Martinez "Beitto"
* Amaia Altube
* Andere Arriolabengoa
* Asier Otamendi
* Felipe Zelaieta
* Hodei Lopez de Arkaute
* Iker Agirre
* Iñaki Viñaspre
* Irati Anda
* Izar Mendiguren
* Jagoba Apaolaza
* Josu Ormaetxea
* Juan Mari Juaristi
* Lander Meaza
* Manex Agirre
* Markel Becares "Bino"
* Oihane Perea
* Orlando Arreitunandia
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Serapio Lopez
* Xabi Lasa
* Xabier Rico
### Gai jartzaileak (4) 
* Alfredo Ramirez
* Irati Lotina
* Lierni Altuna
* Naroa Sasieta
### Epaileak (5) 
* Ekaitz Elorriaga
* Felix Irazustabarrena
* Mirari Azula
* Patxi Aizpurua
* Xabier Ormaetxea "Txerren"

## Kanporaketak 
* Araia: Otsailaren 19a.
* Lapuebla de Labarca: Otsailaren 26a.

## Finalaurrekoak 
* Amurrio: Martxoaren 12a.
* Legutio: Martxoaren 19a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Jesus Guridi antzokian, eta apirilaren 9an izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Les Testarudes

**Les Testarudes** ska, reggae, rocksteady eta soul musika-taldea da, 1996 eta 2003 artean jaiotako bederatzi emakumek osatua. Haiek guztiek helburu bera dute: agertokietan emakumeen presentzia sustatzea eta beren lana ikusaraztea, bai konposizioaren esparruan baita interpretazioarenean ere. Taldearen izenak, "Les Testarudes", bi esanahi ditu: alde batetik, taldea emakumez soilik osatzeko burugogortasunari egiten dio erreferentzia; bestetik, mugimendu rudearen retro dotoretasunarekiko leialtasunaren seinale da.

Proiektua musikaren munduan, eta, bereziki, maskulinizatuta dauden ska eta rocksteady estiloetan ahalduntze-espazio bat sortzeko beharrarengatik jaio zen. Emakumeen musika-ekoizpena ikusarazteko kezkak baitan hartzen ditu emakumeak eszenatokian agertzea eta haien emanaldiak planteatzeko artxibo bibliografikoa prestatzea. Artxibo hori Jamaikako musika-kulturaren estiloetan eta haien adarkatzeetan oinarrituta dago, eta joko eta konposatuko dituzten abestiak erabakitzeko darabilte taldekideek.

Taldearen jatorria eta epizentroa Bartzelonako La Bordeta auzoa da, eta lehen kontzertua 2023ko maiatzean izan zuen. Orduan, haren ospea handituz joan zen, Katalunia osoan berrogei bat baino gehiago eskaini arte. Errepertorioan nazioko eta nazioarteko artisten abestiak eskaintzen ditu, Jamaikako musika-kulturaren emakume interpretatzaile eta konposatzaileei buruzko ikaskuntza- eta ezagutza-eremu bat eskaintzeko asmoak bultzatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángela Cerrillos Valledor

**Ángela Cerrillos Valledor** ( , XX. mendea) mugimendu feministaren abokatu espainiar eta ekintzailea da. 2010etik 2014ra Themis Emakume Juristen Elkarteko lehendakaria izan zen.

## Ibilbidea 
1968ko maiatzaren 9an Zuzenbidean lizentziatu eta Madrilgo Abokatuen Elkargoan (ICAM) sartu zen. 1975ean, Kolektibo Juridiko Feministaren bultzatzaileetako bat izan zen, emakumeen eskubideak defendatzeko eta sexuagatiko bereizkeria ezabatzeko lege-erreformak sustatzeko erakundea.

Familia-zuzenbidean espezializatuta hasi zen lanean, eta, Cristina Alberdi Alonso eta Consuelo Abril González lankideekin batera, erreferentzia izan zen emakumearen eskubideen defentsan, beste lankide batzuekin batera 1981eko Espainiako Dibortzio Legea egiten eta abortua despenalizatzen. 1983an, Emakumeen aurkako Tratu Txarren Ikerketarako Batzordearen eraketan parte hartu zuen, eta batzordeburuordea izan zen. Emakume Bortxatuei Laguntzeko Elkartea sortzea ere bultzatu zuen.

Espainiako Familia Abokatuen Elkartearen (AEAFA) bazkide sortzailea izan zen, eta 2001 arte haren idazkaria izan zen. Elkarte horren Urteko Ikasketa Jardunaldiak zuzendu zituen. Themis Emakume Juristen Elkarteko lehendakaria izan zen 2010etik 2014ra. Elkarte horrek emakumeen eta gizonen arteko berdintasun juridikoa sustatzen du, eta emakumeen eskubideen benetako aplikazioa bermatzeko ekintzak egiten ditu, eskubide horiek indartzeko lege-erreformen proposamenak bultzatuz.

Haren ibilbidea publikoki aintzatetsia da, eta, bere esperientziagatik, sarritan eskatzen da Espainiako, Portugalgo eta Latinoamerikako hainbat biltzarretan, mintegitan, abokatu-elkargotan eta eskola judizialetan eta graduatu ondoko ikastarotan parte hartzeko, Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean.

Madrilgo Abokatuen Elkargoko 2. diputatua izan da, eta Berdintasun, Aniztasun eta Inklusio Batzordeko burua. Batzorde hori Madrilgo Abokatuen Elkargoko Gobernu Batzordean sortu zen, Abokatuen Elkarte Libreko Emakumearen Arloarekin eta Themis Emakume Juristen Elkartearekin batera 2018-2022 Genero Berdintasunerako Plana bultzatuz eta eginez.

## Argitalpenak 
* Hainbat artikulu argitaratu ditu hainbat kazetaritza-komunikabidetan, besteak beste, *El País* egunkarian
* 1977an *Ahora Diborcio* liburua Cristina Alberdi Alonsorekin eta Consuelo Abril Gonzálezekin batera.

## Aintzatespenak 
* 2016. urtean Madrilgo Abokatuen Elkargoaren Ohorezko Domina jaso zuen, abokatuen eskubideen eta emakumeen eskubide-berdintasunaren alde egindako ibilbide profesionala aitortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentina Ponomariova

**Valentina Leonidovna Ponomariova** (Mosku, Sobietar Batasuna, 1933ko irailaren 18a - Mosku, 2023ko azaroaren 8a)  errusiar astronauta, pilotua eta zientzialaria izan zen.  

## Biografia 
Ponomariova Moskuko 156 zenbakidun nesken eskolara joan zuen 1951n. Moskuko Abiazio Institutuan lizentziatu zen 1957an, eta Zhukovsky Akademian, Moninon, 1967an.

1961eko abenduan, sobietar gobernuak baimendu zuen emakume astronauten aukeraketa, espazioko lehen emakumea sobietar herritarra izango zela ziurtatzeko asmoz. 1962ko otsailean, Ponomariova bost emakumezko kosmonauta talde batean hautatu zuten Vostok hegaldi baterako entrenatzeko. 

Taldeak hainbat hilabete eman zituen entrenamendu intentsiboan, 1962ko azaroan azterketekin amaitu eta, ondoren, gainerako lau hautagaiei Sobietar Aire Armadako teniente junior izendatu zituzten. Ponomariova hautagai nagusi gisa ezarri zen Valentina Terexkova eta Irina Soloviovarekin, eta misio-profil bateratu bat sortu zen, bi emakume espaziora jaurtiko zituena, Vostok-en hegaldietan egun jarraian.

Espazioko lehen emakumea izatearen ohorea Valentina Terexkovarentzat izan zen, zeinak Vostok 5ean jaurtiko zuen lehenik, eta Ponomariovak Vostok 6an orbitan jarraituko zuen bitartean. Hala ere, Ponomariovak ez zien elkarrizketetan sobietar topikoei erantzun eta bere feminismoak sobietar lidergoa ezinegonarazi zuen, 1963ko martxoan bere hegaldia aldatu zuen. Vostok 5-k, Valery Bikovski astronauta, gizonezko bat eramango zuen, 1963ko ekainean Terexkovarekin batera misioan zebilen Vostok 6 ontzian. Terexkovaren segurtasun ordezkoa Irina Soloviova izan zen, Ponomariova bigarren rol batean.   Atzerapauso hori gorabehera, Ponomariova programarekin egon zen 1969ra arte. 1965ean ilargiaren inguruan Soiuz hegaldi batean hegan egitea aurreikusi zen, Soiuz espazio-ontziaren atzerapen handiak hegaldi hori bertan behera utzi baino lehen. Voskhod 5 itsasontzian hamar eguneko misio batean emakumezkoen eskifaia zuzenduko zuen, baina programa bertan behera utzi zuten hegan egiteko aukera izan baino lehen. Ponomariova 1969an erretiratu zen, emakumezko Soiuz hegaldi bat egiteko asmorik ez zegoela argi geratu zenean. 

Ponomariovak orbita-mekanikan aritu zen gero Gagarin Kosmonauta Prestakuntza Zentroan. Horren ostean, Natur Zientzia Historikoen Institutuko ikertzaile gisa lan egin zuen. 

1972an Yuri Ponomariov kosmonautarekin ezkondu zen eta bikoteak bi seme-alaba izan zituen dibortziatu aurretik. Ponomariova bezala, bere senarrak ezin izan zuen espaziora hegan egin, nahiz eta Soiuz 18 laguntza taldean aritu.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Todd

**Richard Andrew Palethorpe-Todd** (Dublin, 1919ko ekainaren 11 &ndash; Grantham, Lincolnshire, 2009ko abenduaren 3a) irlandar-britainiar aktorea izan zen.

1936an hasi zuen antzerkiko aktorearen ibilbidea, eta 1937an zineman, eta 1950eko hamarkadan protagonista gisa egindako lanagatik nabarmendu zen. 1939an britainiar armadan izena eman zuen eta Normandiako Lehorreratzean eta Bigarren Mundu Gerrako beste gudu batzuetan parte hartu zuen.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak
Per Daniel Amadeus Atterbom

**Per Daniel Amadeus Atterbom** (Åsbo (Östergötland), 1790eko urtarrilaren 19a - Stockholm, 1855eko uztailaren 21a) suediar poeta erromantikoa izan zen, eta Svenska Akademien (Suediar Akademia) kidea. Suediako Oscar I.a erregea izango zenaren irakaslea izan zen (1819-1821). Geroago, Uppsalako Unibertsitateko Estetika eta Filosofia irakaslea izan zen. Suediako Akademiako zuzendaria izendatu zuten 1839an. Atterbom suediar erromantizismoaren joera subertsiboenetako bat da.

## Obra 
1835ean *Studier till philosophins historia och system* (1835) lana plazaratu zuen.
1841-1855 urteen artean *Svenska siare och skalder* ("Suediar profetak eta bardoak") obraren sei liburukiak idatzi zituen; hori da suediar literaturaren lehen historia.

### Poesia 
* *Blommorna* ("Loreak") 1812
* *Fågel blå* ("Txori urdina") 1813-1814? 
* *Lycksalighetens ö* (Zoriontasunaren uhartea) 1824-27

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak