Albert Hofmann

**Albert Hofmann** (Baden, Suitza, 1906ko urtarrilaren 11 &ndash; Burg im Leimental, Suitza, 2008ko apirilaren 29a) suitzar kimikaria izan zen. Kitinaren egitura ezagutu zuen, baina LSDaren (azido lisergikoaren dietlamida) eraginak aztertu, kontsumitu eta sintetizatu zituelako egin zen ezagun.

*Dr. Pharm. (hc) Dr. Sc. Nat. (hc) Hofmann* (Titulu akademikoak esleitzen zion denominazio formala) Nobel Sarietako Batzarreko, Mundu mailako Zientzia Akademiako, International Society of Plant Research edo American Society of Pharmacognosy kide zen, beste batzuen artean.

2007an, *Bizirik dauden 100 jeinu handienak* izeneko *The Telegraph* britainiar egunkariak eginiko zerrendan, lehen postuan atera zuten.

## Biografia 
Albert Hofmann Badenen jaio zen, Suitzan, 1906ko urtarrilaren 11n. Aita fabrikako langile xumea zen, baina Albert gazteak Kimikako ikasketak egin ahal izan zituen Züricheko unibertsitatean. Doktoretza tesiak ohorez eman zion doktoretza eta berehala jaso zituen fruituak. Hiru hilabete besterik ez zituen behar izan kitina (krustazeo eta beste hainbat animalien maskorren, intsektuen hegoak eta abarren osagaia) degradatzeko eta haren estruktura kimikoa azaldu zuen.

Ikasketa haiei esker, 1929an, Novartis farmazeutikaren aitzindari izan zen eta gaur desagertuta dagoen Sandoz enpresan sartzeko aukera izan zuen, Arthur Stoll irakaslearen ondoan. Laborategi haietan lanean, 1938an, zirkulatzailearen kitzikatzaileen gaineko ikerketak hasi zituen. Entseguetan, zekale-aino onddo askomizetearen deribatu bat aurkitu zuen eta bere printzipio aktiboa sintetizatzea lortu zuen, baina garaiko buruzagiek ez zioten aurkikuntzari inongo erabilpen praktikorik ikusi eta berehala ahaztu zuten.

### Hasierako saiakerak 
1938ko azaroaren 16an, Basilean (Suitza) Albert Hofmann suitzar kimikari kontserbadoreak dietilamida azido lisergikoa sintetizatzea lortu zuen lehenengoz, Sandoz laborategietan. Zekale-ainoaren ergolina taldeko alkaloideak sendagai moduan erabili ote zitezkeen ikertzen ari zen. Berak sintetizatutako azido lisergikoaren 25. eratorria zenez LSD-25 izena ipini zion. Analeptiko gisa eta zirkulazio eta arnas sistemen estimulatzaile gisa erabil zitekeela uste zuen. Baina animaliekin egindako frogek ez zuten emaitza positiborik izan eta lan ildo hori baztertzea erabaki zuen.

Zekale-ainoaren onddoa ikertzen ari zen sendabelarren osagai aktiboak botiken erabilerarako baliagarriak izan ote zitezkeen zehazteko programa baten parte bezala eta, 5 urteetan zehar, azido lisergikoaren dietlamidak kajoi batean baztertuta iraungo zuen.

1943ko apirilaren 16an piztu zion arreta berriro eta, lehenengo ikerketetan deskubritutakoaz gain, beste hainbat propietate izan zitzakeeneko susmoa izan zuen. Horrela, bere esanetan *bihozkada bitxi* batek jota, konposatuarekin berriro lanean hastea erabaki zuen. LSD-25 berriro sintetizatzen ari zela, ondoezik sentitu eta etxera joan zen. “*Ezinegona eta zorabioa*” sentitu zituen. Gero, ohean, “*mozkorraldi modukoa, atsegina, irudimenaren estimulazio ikaragarria*”. Irudi fantastikoak ikusi zituen, ezohiko formak, kolore bizi eta kaleidoskopikoz beteak. LSDa Hofmannen eskuetako azalarekin kontaktuan egotearen efektuak ziren.

## Erreferentziak