John McEnroe

**John Patrick McEnroe Jr.** (Wiesbaden, Mendebaldeko Alemania, 1959ko otsailaren 16a) Estatu Batuetako tenis-jokalari profesional ohia da, eta gaur egun kirol-iruzkinlaria. Askoren ustez, historiako tenis-jokalari talentudun, karismatiko eta polemikoenetako bat da. 1980ko hamarkadako tenis-jokalari handienetarikoa izan zen, eta munduko sailkapeneko (ATP) lehen postuan izan zen bai bakarkakoan (170 astetan zehar) eta bai binakakoan (269 astetan zehar, historiako errekorra). 

Bere karreran zehar, 7 Grand Slam txapelketa irabazi zituen bakarkakoan: lau bider Flushing Meadows edo US Open lehiaketa (1979, 1980, 1981 eta 1984), eta hiru bider Wimbledon (1981, 1982, 1984). Horrez gain, 9 Grand Slam irabazi zituen binakakoan eta beste bat binakako mistoan. Guztira, 77 titulu irabazi zituen bakarkakoan eta 78 binakakoan, garai irekiko (Open Era) jokalari arrakastatsuenetako bat bihurtuz.

Bere historiako lehiaketa handienekin batera (bereziki Björn Borg, Jimmy Connors eta Ivan Lendl jokalarien aurka), McEnroe ezaguna egin zen kantxan erakusten zuen tenperamentu sutsuagatik eta epaileekin izaten zituen eztabaida bortitzengatik.

## Haurtzaroa eta Hastapenak 
Nahiz eta gaur egun newyorkar petotzat hartua izan, John McEnroe Mendebaldeko Alemaniako Wiesbaden hirian jaio zen. Haren aita, John Patrick McEnroe Sr., Estatu Batuetako Aireko Armadan (USAF) zegoen bertan destinatuta, eta haren ama Kay Tresham zen. John jaio eta gutxira, familia Estatu Batuetara itzuli zen eta Douglaston auzoan (Queens, New York) hazi zen.

McEnroek txikitatik erakutsi zuen pilota-kiroletarako berezko talentu izugarria. Zortzi urterekin hasi zen tenisean jokatzen Douglaston Club-en, eta laster izena eman zuen *Port Washington Tennis Academy* ezagunean, Long Islanden. Han, Harry Hopman entrenatzaile ospetsuarekin lan egin zuen. 

Beste hainbat jokalari profesional ez bezala, McEnroek ez zion ikasteari utzi tenisean zentratzeko. Institutuaren ondoren, Stanford Unibertsitatean sartu zen 1977an. Han, unibertsitate-mailako (NCAA) txapelketa irabazi zuen bakarkakoan nahiz taldeka, eta horren ondoren erabaki zuen profesional mailara jauzi egitea 1978an.

## Karrera Profesionala 
[thumb|250px|[Wimbledongo txapelketa|Wimbledoneko pista nagusia. Hemen jokatu zuen McEnroek historiako tenis-partida ospetsuenetako bat Björn Borgen aurka 1980an, eta hiru aldiz altxatu zuen garaikurra (1981, 1983 eta 1984an).]]

### Hasierako ezustekoa (1977) 
McEnroek munduaren arreta bereganatu zuen 1977an, oraindik 18 urteko afizionatua zela. Wimbledongo txapelketara sailkapen-fasetik iritsi zen, eta finalerdietaraino iristea lortu zuen, Jimmy Connorsen aurka galduz. Horrek historia egin zuen, txapelketa horretan afizionatu batek inoiz lortu duen emaitzarik onena izan baitzen.

### Lehen Grand Slama eta Igoera (1979) 
1978an profesional bihurtu ondoren, McEnroek berehala frogatu zuen ez zela kasualitate bat izan. Urte horretan bere lehen Masters txapelketa irabazi zuen, eta 1979an bere lehen Grand Slama bereganatu zuen: US Open. Finalean bere lagun min Vitas Gerulaitis garaitu zuen. Garaipen horrekin, US Opena irabazi zuen gizonezko jokalaririk gazteena bihurtu zen garai hartan (20 urte eta 6 hilabete).

### Björn Borg-ekiko lehia historikoa (1980-1981) 
Tenisaren historia ezin da ulertu McEnroe eta Suediako Björn Borg jokalariaren arteko lehiarik gabe. Bi mundu guztiz ezberdin ziren: Borg "Izotzezko Gizona" zen, lasaia, isila eta hondoko marratik jokatzen zuena; McEnroe, berriz, "Sua" zen, emozionala, erasokorra eta sarera igotzen zena.

Lehia horren gailurra **1980ko Wimbledongo finalean** eman zen, aditu askoren ustez historiako tenis-partida onenetariko batean. Partida horretako laugarren seteko berdinketa-haustea (*tie-break*) mitikoa da: 34 puntu jokatu zituzten (18-16 McEnroeren alde). Estatubatuarrak 5 match-point salbatu zituen seti buelta emateko. Hala ere, azkenean Borgek bosgarren seta irabazi zuen eta, beraz, txapelketa (bere bosgarren Wimbledon jarraian). Handik bi hilabetera, McEnroek mendeku hartu zuen US Openean, Borg bost setetan garaituz.

1981ean historiako joera erabat aldatu zen. McEnroek azkenean Borg garaitu zuen Wimbledongo finalean (suediarraren sei urteko erregetzarekin amaituz), eta ondoren US Openean ere irabazi zion berriro. Porrot horien ondoren, Borg mentalki jota geratu zen, eta 26 urterekin tenisetik erretiratzea erabaki zuen.

### 1984: Urte perfektua 
1984ko denboraldia tenis modernoaren historiako harrigarrienetakoa da. Urte horretan, McEnroek **82 partida irabazi eta 3 bakarrik galdu zituen** (historiako irabazte-portzentajerik onena, %96.47). 
Urte horretan, Wimbledongo finalean Jimmy Connors jipoitu zuen (6-1, 6-1, 6-2) ordubete eta 20 minututan, akatsik gabeko partida batean. US Opena ere irabazi zuen Ivan Lendlen aurka. Bere arantza bakarra Roland Garroseko finala izan zen (lurreko zelaian jokatua): Ivan Lendlen aurka lehen bi setak irabazi ostean, abantaila galdu eta azkenean 3-2 galdu zuen. McEnroek berak aitortu izan du porrot hura izan dela bere bizitzako "amesgaizto handiena".

### Gainbehera eta Erretiroa 
1984ko gailurraren ondoren, McEnroeren karrerak beherantz egin zuen. 1985ean ez zuen Grand Slamik irabazi, eta 1986an sei hileko atsedena hartu zuen. Tarte horretan Tatum O'Neal aktorearekin ezkondu zen. Itzuli zenean, jokoa asko aldatu zela konturatu zen: Lendl eta Boris Becker bezalako jokalariek botere fisiko izugarria ekarri zuten, eta erraketa berriek pilotei abiadura handiagoa ematen zieten. 

Nahiz eta kalitate handiko partidak jokatzen jarraitu, eta binakakoan arrakasta handia izaten jarraitu, McEnroek ez zuen berriro bakarkako Grand Slamik irabazi 1984tik aurrera. Azkenean, 1992aren amaieran utzi zuen zirkuitu profesionala.

## Joko Estiloa eta Izaera 
thumb|250px|McEnroe ezaguna zen sarera igotzeko zuen erraztasunagatik eta bere bolea ("volley") hilgarriagatik. Haren jokoa doitasunean eta angeluetan oinarritzen zen, eta ez indarrean.

McEnroeren jokoa ezin da ulertu bere **"Sakea eta Bolea"** (*Serve and Volley*) taktikarik gabe. Gaur egungo indarrean oinarritutako tenisetik urrun, McEnroek ukitua, aurreikuspena eta angeluak menperatzen zituen. Sakea egiteko jarrera erabat heterodoxoa zuen: sareari bizkarra emanez kokatzen zen (ia alboz) eta ezusteko angeluetan sakatzen zuen. Boleak (pilota lurrean bote egin baino lehen sarera igota ematea) tenisaren historiako onenak zirela esan ohi da.

Baina talentuaz gain, bere izaeragatik ere pasatu da historiara, eta "Superbrat" (Ume Mimizatu Handia) ezizena jarri zioten kazetariek. Oso lehiakorra zen, eta bere buruarekiko eskakizun maila neurrigabeak frustrazio izugarriak eragiten zizkion. Epaileekin, marrazainekin eta ikusleekin izandako liskarrak etengabeak izan ziren. 

Bere esaldirik ezagunena **"You cannot be serious!"** ("Ezin duzu benetan esan!") 1981eko Wimbledoneko partida batean epaile bati botatako garrasia da. Geroago, esaldi hori kultura popularrean sartu zen, eta bere autobiografiaren izenburua ere bada. Askotan, asaldura horiek aurkariaren kontzentrazioa apurtzeko eta bera motibatzeko estrategiatzat jotzen ziren, nahiz eta diru-isun eta zigor ugari ekarri zizkioten.

## Binakako Ibilbidea 
Bakarkako arrakastak itzal egiten dion arren, John McEnroe historiako binakako jokalari onenetarikoa izan da. Batez ere **Peter Fleming** herrikidearekin osatu zuen bikotea. Biek elkarrekin 57 titulu lortu zituzten, tartean 4 Wimbledon eta 3 US Open. Flemingek berak esaldi mitiko bat utzi zuen bikote honen kalitateaz galdetu ziotenean: *"Munduko binakako bikoterik onena John McEnroe eta beste edozein dira"*. Guztira 78 titulu irabazi zituen modalitate honetan.

[thumb|250px|[Davis Kopa, urtero jokatzen den teniseko nazioarteko txapelketa. McEnroek Estatu Batuetako taldea gidatu zuen 5 garaipen lortzeko.]]

## Davis Kopa 
Bere garaiko beste izar batzuek ez bezala (asko ez ziren joaten nazioarteko txapelketa honetara euren karrera pribatua lehenesteko), McEnroek grina izugarria erakutsi zuen bere herrialdea ordezkatzeko **Davis Kopan**. AEBetako taldearen buruzagia izan zen urte askotan zehar, eta bost aldiz altxatu zuen "Ensaladera" ospetsua (1978, 1979, 1981, 1982 eta 1992an). 

Zale askok bere ibilbidean izandako inplikazio patriotiko hau izugarri eskertu zioten, bere jarrera bihurriaren gainetik zegoen balio gisa ikusten baitzuten.

## Erretiroaren Ostekoa 
Tenis profesionala utzi zuenetik, McEnroe ez da argi publikotik urrundu, eta hainbat arlotan nabarmendu da:

* **Telebistako Iruzkinlaria:** Pista utzi zuenean, telebistako iruzkinlari gisa hasi zen lanean, hasieran NBC eta CBS kateentzat, eta geroago BBC eta ESPNrentzat. Bere ahots berezia, iritzi zorrotzak eta jokalarien psikologia irakurtzeko duen gaitasunagatik, munduko kirol-iruzkinlari onenetariko eta errespetatuenetarikoa bihurtu da.
* **Kultura popularra eta Zinema:** Haren izaera hain da ezaguna non filmetan, iragarkietan eta telesailetan kameo ugari egin dituen bere burua antzeztuz. Aipagarria da Adam Sandlerren *Mr. Deeds* filmean eta *Never Have I Ever* (Netflix) telesailean Devi protagonistaren kontalari (narratzaile) izatea, bere barneko haserrea islatuz.
* **Musika eta Artea:** Musikazalea eta gitarra-jotzailea da, eta zenbait rock talderekin jo izan du. Horrez gain, New Yorken arte garaikideko galeria baten jabea ere izan zen Manhattenen.
* **John McEnroe Tennis Academy (JMTA):** 2010ean, bere izena daraman teniseko akademia ireki zuen New Yorken, asmo argi batekin: estatubatuar talentu berriak garatzea eta haurrei ikasketa unibertsitarioak zein tenisa uztartzeko aukerak ematea, berak bere garaian egin zuen bezala.

## Estatistika Nagusiak 
### Grand Slam Txapelketak Bakarkakoan (7) 
* Wimbledon: 3 garaipen (1981, 1983, 1984) eta 2 finalista (1980, 1982)
* US Open: 4 garaipen (1979, 1980, 1981, 1984) eta 1 finalista (1985)
* Roland Garros: Finalista 1 (1984)
* Australian Open: Ez zuen inoiz irabazi (bere partaidetza oso urria izan zen urte horietan).

### Grand Slam Txapelketak Binakakoan (9) 
* Wimbledon: 5 garaipen (1979, 1981, 1983, 1984, 1992)
* US Open: 4 garaipen (1979, 1981, 1983, 1989)

## Ikus, gainera 
* Tenis
* Wimbledongo txapelketa
* Björn Borg
* Jimmy Connors
* Rafael Nadal
* Roger Federer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  ATP Tourreko jokalariaren fitxa
*  Nazioarteko Tenisaren Ospearen Aretoko fitxa