Sodio sulfato

Chemical compound
**Sodio sulfatoa** (**sodio sulfatoa** edo **sosa sulfatoa** izenez ere ezaguna) Na2SO4 formula duen konposatu inorganikoa da, baita erlazionatutako hainbat hidratorekin ere. Forma guztiak uretan oso disolbagarriak diren solido zuriak dira. Urteko 6 milioi tonako ekoizpenarekin, dekahidratoa produktu kimiko garrantzitsu bat da. Batez ere, betegarri gisa erabiltzen da etxeko arropa garbigarrien hautsak ekoizteko eta paper-orea egiteko Kraft prozesuan sulfuro oso alkalinoak egiteko.

## Formak 
* Sodio sulfato anhidroa —tenardita  bezala ezagutzen eta oso arraroa dena—, sintesi organikoan, lehortzeko agente gisa erabiltzen da.
* Sodio sulfato heptahidratoa, oso forma arraroa.
* Sodio sulfato dekahidratoa, mirabilita minerala bezala ezagutzen dena, industria kimikoak oso erabilia. Glauber-en gatza bezala ere ezagutzen da.

## Historia 
Sodio sulfatoaren dekahidratoa Glauberren gatza izenez ezagutzen da Johann Rudolf Glauber (1604–1670) kimikari eta botikari herbeheretar/alemaniarrari esker, 1625ean, Austriako iturriko uretan aurkitu baitzuen. ''* izena jarri zion (gatz miragarria) bere propietate sendagarriak direla eta; kristalak erabilera orokorreko laxante gisa erabiltzen ziren, 1900ean, alternatiba sofistikatuagoak sortu ziren arte.

XVIII. mendean, Glauberren gatza soda-errautsa (sodio karbonato) Na2CO3 ekoizteko —potasarekiko (potasio karbonato) erreakzioz— lehengai gisa erabiltzen hasi ziren. Sosa errautsen eskaria handitu egin zen, eta sodio sulfatoaren hornikuntzak gora egin behar izan zuen. Hori dela eta, XIX. mendean, sosa-errautsak ekoizteko metodo nagusia bihurtu zen eskala handiko Leblanc prozesua, sodio sulfato sintetikoa ekoizteko bitarteko nagusi gisa.

## Propietate kimikoak 
Sodio sulfatoa elektrostatikoki loturiko sulfato ioniko tipikoa da. Disoluzioan, sulfato ioi askeen existentzia sulfato disolbaezinak erraz sortzea adierazten du disoluzio horiek Ba2+ edo Pb2+ gatzekin tratatzen direnean:

: Na2 SO4 + BaCl2 → 2 NaCl + BaSO4

Sodio sulfatoa ez da erreaktiboa agente oxidatzaile edo erreduktore gehienekiko. Tenperatura altuetan, sodio sulfuro bihur daiteke erredukzio karbotermikoaren bidez (sulfato termokimikoen erredukzioa (TSR), tenperatura altuko berokuntza ikatz bidez, etab.):

: Na2SO4 + 2 C → Na2S + 2 CO2

Erreakzio hori Leblanc prozesuan erabili zen, sodio karbonatorako desagertutako bide industrial batean.

Sodio sulfatoak azido sulfurikoarekin erreakzionatzen du azido gatz sodio bisulfatoa emateko:

: Na2SO4 + H2SO4 ⇌ 2 NaHSO4

Sodio sulfatoak gatz bikoitzak sortzeko joera moderatua erakusten du. Metal tribalente arruntekin eratutako alun bakarrak NaAl(SO) dira (ezegonkorra 39 °C-tik gora) eta NaCr(SO4)2, alun egonkor asko osatzen dituzten potasio sulfatoaren eta amonio sulfatoaren aldean. Beste metal alkaliko sulfato batzuekin, gatz bikoitzak ezagutzen dira, besteak beste, Na2SO4·3K2SO4, naturalki aftitalita mineral gisa gertatzen dena. Sodio sulfatoa, potasio kloruroarekin erreakzioan, glaserita sortzeko erabili da potasio sulfato —ongarri gisa— ekoizteko metodo baten oinarri gisa. Beste gatz bikoitz batzuk dira: 3Na2SO4·CaSO4, 3Na2SO4·MgSO4 (vanthoffita) eta NaF·Na2SO4.

## Propietate fisikoak 
Sodio sulfatoak ezohiko disolbagarritasun-ezaugarriak ditu uretan. Bere disolbagarritasuna uretan hamar aldiz baino gehiago igotzen da 0 °C eta 32,384 °C artean, non, gehienez, 49,7 g/100 mL-ko iristen den. Une horretan, disolbagarritasun-kurbak malda aldatzen du, eta disolbagarritasuna ia independente bihurtzen da tenperaturatik. 32,384 °C-ko tenperatura hori —kristal uraren askapenari eta gatz hidratatuaren urtzeari dagozkionak— tenperatura-erreferentzia zehatz gisa balio du termometroa kalibratzeko.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Na2SO4_solubility.svg/220px-Na2SO4_solubility.svg.png|thumb| Na2SO4 uretan disolbagarritasunaren tenperaturaren menpekotasuna

## Egitura 
Dekahidratoaren kristalak [Na(OH2)6]+ ioiez osatuta daude, geometria molekular oktaedrikoa dutenak. Oktaedro horiek ertzak partekatzen dituzte; 10 ur-molekulatik 8 sodiora lotzen dira, eta beste 2 interstizialak dira, hidrogeno-lotura sulfatoarekin. Katioi horiek sulfato anioiekin lotzen dira hidrogeno loturen bidez. Na–O distantziak 240 pm ingurukoak dira. Sodio sulfato kristalino dekahidratoa ere ezohikoa da gatz hidratatuen artean, hondar-entropia neurgarria (entropia zero absolutuan) 6,32koa J/(K·mol) izatean. Hori, hidrato gehienekin alderatuta, ura askoz azkarrago banatzeko duen gaitasunari dagokio.

## Ekoizpena 
Sodio sulfatoaren munduko ekoizpena, dekahidrato moduan soilik ia, gutxi gorabehera 5,5 eta 6 milioi tona urteko (Mt/u) artekoa da. 1985ean, ekoizpena 4,5 Mt/u-koa zen: erdia iturri naturaletatik eta erdia ekoizpen kimikotik. 2000. urtetik aurrera, maila egonkorrean 2006ra arte, ekoizpen naturala 4 Mt/u-ra igo zen, eta ekoizpen kimikoa 1,5 eta 2 Mt/u artekora jaitsi zen, guztira 5,5 eta 6 Mt/u artekora. Aplikazio guztietarako, modu naturalean ekoitzitako eta kimikoki sortutako sodio sulfatoa ia trukagarriak dira.

### Iturri naturalak 
Munduan dekahidratoaren (Glauberren gatza) ekoizpenaren bi herenak mirabilita forma mineral naturalekoak dira, adibidez, Saskatchewan hegoaldeko aintziretan aurkitzen den bezalakoa. 1990ean, Mexiko eta Espainia izan ziren munduko sodio sulfato naturalaren ekoizle nagusiak (500.000 tona inguru, bakoitzak), Errusia, Estatu Batuak eta Kanada 350.000 tona inguru bakoitzak. Baliabide naturalak 1.000 milioi tona baino gehiagokoak direla kalkulatzen da), tenperaturaren koherentziaren abantaila gehiagorekin, fase egokian material nahikoa eskuragarri dagoen bitartean.

Hozteko aplikazioetarako, sodio kloruro gatz arruntarekin (NaCl) nahasketa batek urtze-puntua 18 °C-ra (64 °F) jaisten du. NaCl·Na2SO4·10H2O-ren fusio-beroa apur bat *handitu'' da, 286 kJ/kg-raino.

1953an, sodio sulfatoa eguzki-berogailu pasiboko sistemak beroa biltegiratzeko proposatu zen. Horrek bere disolbagarritasun propietate ezohikoak eta kristalizazio bero handia aprobetxatzen ditu (78.2 kJ/mol).

Sodio sulfatoaren beste erabilera batzuk dira: leihoak desizoztea, almidoia ekoiztea, alfonbra girotzaileetan gehigarri gisa eta ganaduaren pentsurako gehigarri gisa.

Gutxienez konpainia batek, Thermaltake-k, Ordenagailu eramangarri bat (iXoft Notebook Cooler) hozteko esterilla bat egiten du, sodio sulfato dekahidratoa erabiliz, plastikozko kusinetxo baten barruan. Materiala, poliki-poliki, likido bihurtzen da, eta birzirkulatzen du ordenagailu eramangarriaren tenperatura berdinduz eta isolamendu gisa jokatuz.

## Segurtasuna 
Sodio sulfatoa, oro har, ez-toxikotzat hartzen den arren, kontu handiz maneiatu behar da. Hautsak aldi baterako asma edo begietako narritadura eragin dezake; arrisku hori  begi-babesak eta paperezko maskara erabiliz saihestu daiteke. Garraioa ez da mugatua, eta ez da arrisku esaldirik edo segurtasun esaldirik aplikatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kalkulagailuak: gainazaleko tentsioak, eta ur sodio sulfatoaren dentsitateak, molaritateak eta molalitateak