open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Armand Călinescu

**Armand Căinescu** (1893ko ekainaren 4 – 1939ko irailaren 21) Errumaniako ekonomista eta politikaria izan zen. 39. Lehen Ministroa izan zen 1939ko martxotik, sei hilabete geroago hil zuten arte. Burdinazko Guardia faxistaren aurkari irmoa izan zen eta Karol II.a erregearen diktaduran tronuaren atzean benetako boterea izan zitekeen. Hainbat hilketa-saiakera izan zituen, baina, azkenean, Burdin Guardiako kideek hil zuten, alemaniar laguntzarekin.

## Kanpo estekak
Giovanni Lombardi

**Giovanni Lombardi** (Pavia, 1969ko ekainaren 20a) italiar txirrindulari ohia da. Errepidean zein pistan aritu zen.

## Palmaresa 
### Errepidean 
**1989**
* Berlingo Tourra
**1990**
* Milan-Busseto
**1991**
* Milan-Busseto
* Girobioko etapa bat
**1993**
* Midi Libreko etapa bat 
**1994**
* Murtziako Itzuliko bi etapa
**1995**
* Italiako Giroko etapa bat
* Suitzako Itzuliko etapa bat
**1996**
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat
* 2. Gante-Wevelgem
* 3. Bernocchi Kopan
**1997**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Euskal Bizikletako etapa bat
* Danimarkako Itzuliko bi etapa
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
**1998**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Espainiako Vueltako etapa bat
**1999**
* Euskal Bizikletako etapa bat
* Austriako Itzuliko etapa bat
* Regio-tourreko etapa bat
**2000**
* Aragoiko Itzuliko etapa bat
* Euskal Bizikletako etapa bat
* Austriako Itzuliko bi etapa
* Kataluniako Voltako etapa bat
* Burgosko Itzuliko etapa bat
**2002**
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat
* Aragoiko Itzuliko etapa bat
**2003**
* Italiako Giroko etapa bat

### Pistan 
**1992**
* Txapeldun Olimpikoa Puntukako proban
**1993**
* Bordeleko Sei egunak
**1994**
* Dortmundeko Sei egunak
**1996**
* Grenobleko Sei Egunak
* Municheko Sei egunak
**1998**
* Fiorenzoula d'Ardako Sei egunak
**2002**
* Aguascalientesko Sei egunak
**2003**
* Fiorenzoula d'Ardako Sei egunak
**2004**
* Fiorenzoula d'Ardako Sei egunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Führer der Unterseeboote

***Führer der Unterseeboote*** (FdU; "U-Booten liderra") U-booten komandante nagusia zen gerra garaian. Lehen Mundu Gerrako Kaiserlichean eta Bigarren Mundu Gerrako Kriegsmarinean titulua erabili zuten maiz komandante nagusi ezberdinentzat. 

Bigarren Mundu Gerra hasi aurretik eta 1939ko urriaren 17ra arte Karl Dönitzek izan zuen kargua. Une horretan beste kargu baterako izendatu zuten eta bi subordinatu sortu ziren, bata Mendebalderako eta bestea Ekialderako. 

## Kanpo estekak
Aurélien Clerc

**Aurélien Clerc** (Vevey, 1979ko abuztuaren 26a) suitzar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2000**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat 
* Renania-Palatino Tourreko etapa bat
**2002**
* Kubako Itzuliko 5 etapa
* Nokere Koerse
**2003**
* Pikardiako Tourreko etapa bat 
**2004**
* Burgosko Itzuliko etapa bat
**2006**
* Alcobendasko Klasikako etapa bat
**2007**
* Franko-Belgikar Zirkuituko etapa bat
* 2. Paris-Bourgesen
**2008**
* Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetako etapa bat 
* 2. Gante-Wevelgem

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timokrazia

[thumb|Ikasle bat [Aristotelesen *Politika* liburuaren itzulpen bat irakurtzen.]]Aristotelesen *Politika*n, **timokrazia** bat definitzen zen (grezieratik τιμή *timē-* , "ohorea, balioa" eta -κροία *-kratia*, "araua") jabeek soilik parte har zezaketen gobernu bezala. Timokraziaren forma aurreratuenek, non boterea aberastasunetik erabat eratortzen den, erantzukizun soziala edo zibikoa kontuan hartu gabe, timokrazia forma aldatu eta plutokrazia bihur dezakete, non arauak aberatsek inposatzen dituzten beren klasearen mesedetan.

Timokrazian gobernuan "arima sumikorrak" nagusitzen zaio "arima arrazionalari"; gerlariak dira klase nagusia. Timokrazian gobernariek beraientzat nahi dituzte ohoreak eta aberastasunak eskuratu, gobernari anbiziotsu, handizaleak dira. Behe klaseak zapaltzeko lotsarik ez. Gobernariek ez dute klaseen arteko oreka handiagoa bilatzen... Gobernu mota honek, denboran irauten badu, aristokraziaranzko edo plutokraziaranzko bilakaera izatea da espero daitekeena.

## Solon 
Solon

## Aristoteles 
Aristoteles

## Platon 
Platonen *Errepublikan*, filosofo greziarrak bost gobernu mota deskribatzen ditu (horietatik lau bidegabeak). Timokrazia (*Errepublika*, VIII. liburua) lehen erregimen "bidegabea" da. Aristokraziaren usteltze bezala hartzen du timokrazia Platonek. Timokrazian gobernatzen zuen klase aristokrata maila espiritual beheragoko bati pasatzen dio boterea. Boterea beheragoko pertsonek hartzen dutenean gobernu bidegabeagoak ekarriko dute. Aristokratak espiritualagoak izan daitezke baina timokrata bat, "Gehiago makurtzen da tipo sinpleagora, gerrarako egokiagoak legea ezartzeko baino".

Espartako hiriguneak Platoni benetako eredu bat eman zion gobernu-era horretarako. Behatzaile modernoek Esparta estatu totalitario edo alderdi bakartzat deskriba lezakete, nahiz eta bere gizarteaz dakigun xehetasunak ia Espartaren etsaiengandik bakarrik datozen. Militarismo-estrategiaren ideiak zehatz-mehatz islatzen ditu espartar gizartearen oinarrizko balioak. Platonen bost erregimenetatik bakarra hartzen du aintzakotzat, gobernatzeko egokia-edo dirudiena, aristokrazia. Platonen obrako erregimen bidegabeek kaosera eta azken finean ustelkeriara daramate.
Santa Engrazia (ibaia)

**Santa Engrazia** Arabako ibai bat da, Zadorraren eskuinaldeko adarretako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxeko Flota

**Etxeko Flota** Erresuma Batuko jurisdikziopeko uretan Royal Navyren flota zen, 1902tik 1967ra bitartean aktibo izan zena. 1967an Mediterraneoko Flotarekin bat egin zuen, eta Mendebaldeko Flota berria sortu zuen.

Lehen Mundu Gerraren aurretik, Portuko Guardiako lau ontziak ziren flotaren parte. 1905ean desegin zen eta 1905etik 1907ra bitartean, prestatze-egoera apalenean zeuden gainerako ontziak erreserba-dibisioetan banatu ziren (Devonport dibisioa, Nore dibisioa eta Portsmouth dibisioa). Lehen Mundu Gerran, Royal Navyko ontzirik zaharrenetako batzuk sartu ziren flota honetan. Bigarren Mundu Gerran, Royal Navyren borroka-indar nagusia izan zen Europako uretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumner Welles

**Benjamin Sumner Welles** (New York, 1892ko urriaren 14a - Bernardsville, 1961eko irailaren 24a) Ameriketako Estatu Batuetako Zerbitzu Diplomatikoko funtzionarioa izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuko Estatu Idazkariordea izan zen 1937tik 1943ra bitartean, eta Franklin Delano Roosevelt presidentearen kanpo-politikako aholkulari preziatuenetako bat.

Roosevelt 1932an presidente hautatu zutenean, Welles jarri zuen Latinoamerikako gaien buru Latinoamerikako Gaietarako Estatu Idazkariorde gisa, eta Wellesek asko hartu zuen parte Gerardo Machado presidente kubatarra boteretik kendu zuten negoziazioetan, eta haren ordez Carlos Manuel de Céspedes y Quesada ezartzen. Geroago, Estatuko idazkariorde izendatu zuten, eta kargu horretan jarraitu zuen Latinoamerikako gaiez, baina Europako gaietara ere zabaldu zen 1939an Europan Bigarren Mundu Gerra hasi zenean. 1940an, Welles Deklarazioa eman zuen, estatu baltikoetako sobietar okupazioa gaitzesten zuena, eta sobietarren eta mendebaldeko aliatuen arteko liskar txikiagoa izan zen Estatu Batuak 1941ean gerran sartu zirenean. Wellesek Estatu Batuetako boterea eta goi-kargua erabili zituen beste herrialde batzuetako barne-arazoetan nahasteko, batez ere Estatu Batuetako politikei laguntzen zieten liderrak hautatuz. Frantzia erori ondoren, garrantzia kendu zien Frantziako gaiei, ez baitziren potentzia handia. Rooseveltek askoz konfiantza handiagoa zuen Wellesengan Cordell Hull estatu-idazkari ofizialarengan baino, hura Wellesen etsai bihurtu baitzen.

## Familia 
Benjamin J. Welles-en (1857-1935) eta Frances Wyeth Swan-en (1863-1911) semea zen; bigarren izena Sumner aukeratu zuen bere arbaso ospetsu batengatik, Charles Sumner, Estatu Batuetako Sezesio Gerran Massachusettseko senatari ezaguna eta ondorengo berreraikitze-aldian. Berea oso familia aberatsa zen. Caroline Webster Schermerhorn Astor andrearen biloba zen. Astor goi-mailako dama zen. Haren arbasoen artean zeuden Thomas Welles, Connecticuteko gobernadore koloniala, eta Increase Sumner, Massachusettseko gobernadorea, 1797tik 1799ra.

Welles familia ere Roosevelt familiarekin ahaidetuta zegoen: Sumner Wellesen lehengusina bat James "Rosy" Roosevelt, Jr, Franklin Delano Roosevelt presidente izango zenaren senidea.

## Kanpo estekak
Dornier Do 18

**Dornier Do 18** Dornier Do 16 itsasontzi-hegalariaren garapena izan zen. Luftwaffe-rako garatu zuten, baina *Luft Hansak* bost hegazkin jaso zituen, eta Azoreetatik Ipar Amerikarako hegaldietan erabili zuten, proba gisa 1936an. Hego Atlantikoan 1937tik 1939ra egindako posta-ibilbidean aritu zen ondoren.

1938ko martxoaren 27an eta 29an, "Do 18 W" batek errekorra autzi zuen,  8.391 km-ko distantzia zuzena gelditu gabe egin baitzuen, Devonetik, Ingalaterran, Caravelasera, Brasilen. Bigarren Mundu Gerran ere aritu ziren, eta ezaguna da Blackburn Skua batek Dornier Do 18 bat eraitsi zuelako, gerra horretan egindako lehen hegazkin-guduan eroritako lehen hegazkina.

## Kanpo estekak
Cuphophyllus flavipes

***Cuphophyllus flavipes*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri gisa katalogatzen bada ere, ez du sukaldaritzan interesik.

Sinonimoak: *Camarophyllus flavipes*, *Hygrocybe flavipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Neurri txikikoa. 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kolore grisekoa, kolore moreko ñabardura argiekin, eta batzuetan tonu arrosa mateekin ere bai, hasietan kanpai itxurakoa, nahiz eta bere ohiko forma ganbila edo zapala izan. Eurite egoeran azal likatsu samarra, bestela lehor samarra, leuna, gutxi edo ildaskatu gabea.

**Orriak:** Gris-more kolore nahiko uniformekoak, oso zabal, orritxoak ditu tartekatuta, dekurrenteak eta oso lodiak den perretxiko txikirako.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa eta kapelaren diametroa baino luzeagoa, gris zurbila edo krema kolorekoa, oinaren oinarria horitu egiten da, normalean kurbatua 

**Haragia:** Grisaxka, mehea eta ez oso trinkoa. Ez du oso usain berezirik eta zaporea akreszentea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez da erabiltzen sukaldaritzan.

### Nahasketa arriskua 
Salbuespena da more koloreko antzekoen artean; beraz, erraz identifikatzen da, eta, aldi berean, zaila da aurkitzea. *Hygrocybe calyptriformis* delakoak, kolore deigarriagoak ditu eta kapela koniko puntazorrotza.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean agertzen da, beheko zelai eta larreetan, lur nitrofiloetan. Perretxiko hau ez da oso ohikoa, leku askotan ez da aipatzen, baina gure inguruan ohikoa da.

### Banaketa eremua 
Kanariak, Islandia, Europa, Kaukasia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinodendron cylindricum

***Sinodendron cylindricum*** lukanidoen familiako kakalardoa da. Europan hedaturik dago, baita Euskal Herriko basoetan ere.

## Deskribapena 
Sexu dimorfismo nabarmena agertzen du, arrak ondo garaturiko adar bat dauka aurrealdean, errinozero kakalardoen antzera, emeena askoz txikiagoa da. 12-16 m  arteko luzera duen kakalardo zilindrikoa da, hortik espeziearen izena. Kolore beltza du, batzuetan distira turkesak azaltzen ditu. Toraxak eta elitroek lerro ugari dituzte aurretik atzeraino.

Abdomena laranja-gorrixka da, hegan egiteko elitroak zabaltzen dituenean soilik ikusten dena.

Beldarrak zuriak eta bigunak dira eta buru marroia dute Beldarrak egur ustelaz elikatzen dira eta hiru edo lau urte dituztenean pupa eratzen dute, gero heldua sortzeko.

Helduak landareen izerdi landuaz.

## Iruditegia 

Irudi:Sinodendron cylindricum side.JPG|Arra.
Irudi:Sinodendron cylindricum - Weibchen 1.jpg|Emea.
Irudi:Sinodendron cylindricum (Lucanidae) - taking off (9517212715).jpg|Aireratzeko prest, abdomen gorria erakusten.
Irudi:Sinodendron cylindricum Female Rhinocerus Beetle Lucanidae (30955920587).jpg|Kakalardo txikia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justizia Ministerioa (Montenegro)

**Montenegroko Gobernuko Justizia Ministerioa** (montenegroeraz: *Ministarstvo Pravde u Vladi Crne Gore* / *Министарство Праве у Влади Црне Горе*, ***MPVCG***) Montenegroko Gobernuko ministerioa da, Montenegroko giza eskubideen eta giza eskubideen eta gutxiengoen eskubideen ardura duena.

## Justizia Ministroen zerrenda 
### Monakia montenegroarra 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
#### Gobernu montenegroarra erbestean 
### Montenegro erdi-independientea 
#### Montenegroko Errepublika (1992-2006) 
### Montenegro independientea 
#### Montenegro 
## Kanpo estekak
Blackburn Skua

**Blackburn B-24 Skua** karga ardatz zuen hego baxuko motordun aireontzia biplaza zen, Britainia Handiko Blackburn Aircraft hegazkin-konpainiak garatua. Osoki metalez osatutako Royal Navyren lehen cantilever hegazkina izan zen, baita ere Feet Air Armen lehen amiltze-bonbaketaria. Hegazkinaren izena marikaka handiak ingelesez duen *skua* izenetik datorkio, teknika hori erabiltzen baitu ehizatzeko. 

Bigarren Mundu Gerra hasi zenerako, 33 hegazkin egin ziren. Gatazkaren lehen erdian, Skuak parte-hartze handia izan zuen Norvegiako kanpainan, eta Königsberg alemaniar gurutzaontzia hondoratu zuen, aireko erasoagatik eta bonbaketarengatik gerran hondoratutako lehen gerraontzia. Narvikeko guduetan, Dunkerqueko ebakuazioan eta Mediterraneoko eremuan lehen etapetan izan zen. Amiltzeko oso gai zen bonbaketari izanik ere, abiadura txikia eta igotzeko abiadura txikia zituenez, borroka-hegazkin gisa oso mugatuta zegoen. Hala ere, Fleet Air Armeko pilotuek arrakasta neurritsua lortu zuten Skuarekin. 1941ean, lehen mailako operazioetatik baztertu zuten Skua, baina bigarren mailako funtzioetan jarraitu zuen, eskuarki trebakuntza eta helburuko atoiontzi-lanetan, 1945eko martxoan.

## Kanpo estekak
Lucanus barbarossa

***Lucanus barbarossa*** lukanidoen familiako kakalardoa da. Iberiar penintsulan eta Afrika iparraldean hedaturik dago, baita Euskal Herriko basoetan ere.

## Deskribapena 
Kakalardo handia da, 3-4'5 cm arteko luzera duena. Kolore beltz distiratsua du, gorputz zapal xamarra, buru handia eta begi beltzak buruaren ertzetan kokaturik ditu. Antena luzeak dira, amaieran orrazi itxura dutenak. Arkanbeletan gertatzen den bezala, espezie honek ere sexu dimorfismoa azaltzen du, arraren barailak emearenak baino askoz handiagoak baitira.

Beldarrak helduak baino handiagoak izatera iristen dira.

## Bizi zikloa eta elikadura 
Metamorfosi konplexua osatzen du. Beldarrak zuhaitz enbor usteletan bizi dira eta hartaz elikatzen dira.

Gauez dira aktibo eta sarritan kaleetako argiek erakartzen dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Lucanus barbarossa-m- Jacobson.png|Arra.
Irudi:Lucanus barbarossa hembra.jpg|Emea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorcus parallelipipedus

***Dorcus parallelipipedus*** lukanidoen familiako kakalardoa da. Europan, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean hedaturik dago, baita Euskal Herriko basoetan ere.

## Deskribapena 
Kakalardo beltza da, batzuetan elitroen amaieran gaztaina kolorea hartzen du. 18-32 mm arteko luzera dute eta gorputza nahiko zapala da. Sexu dimorfismo nabarmena ikusten da buruaren aurrealdeko barailetan, arrenak handiagoak dira. Antena finen puntak orrazien itxurakoak dira. Begi beltzak buruaren ertzetan kokaturik ditu.

Beldarrak zuriak dira, buru marroia eta baraila beltzak dituzte. "C" itxura hartzen dute.

## Banaketa eta habitata 
Eremu paleartikoan aurkitzen da, ia Europa guztian, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean. Basoetan eta herri eta hiretako parkeetan bizi da. Ilunabarrean ikusten da hegan, sarritan kaleetako argiek erakarrita. Egunez lozorroan egoten da eta gauez da aktiboa.

## Bizi zikloa eta elikadura 
Metamorfosi konplexua osatzen du. Emeak zuhaitzen enbor ustelean tunela egiten du eta arrautza hori bakarra jartzen du amaieran. Beldarra egur ustelaz elikatzen da eta urtebete inguru pasa ondoren udazkenean pupa eratzen dute, gero heldua sortzeko. Negu gogorrak izaten badira hiru urte ere egin ditzake beldarrak pupatu aurretik.

Helduak landareen izerdi landuaz elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Dorcus parallelipipedus, male, Ukraine, 2017.jpg|Arra.
Irudi:Dorcus parallelipipedus 01.JPG|Emea.
Irudi:Dorcus parallelipipedus female.jpg|Emearen burua.
Irudi:Larvae of Dorcus parallelipipedus.png|Beldarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barne Arazoetako Ministerioa (Montenegro)

**Montenegroko Barne Arazoetako Ministerioa** (montenegroeraz: *Ministarstvo Unutrašnjih Poslova Crne Gore* / *Министарство унутрашњих послова Црне Горе*) Montenegroko Gobernuko Ministerioa da, Montenegroko lege-betearazpenaren, barne-aparatuaren eta Montenegroren aurrekontu-plangintza estrategikoaren, legearen betearazpenaren eta barne-aparatuaren gainbegiratzea eta plangintza estrategikoa barne. Hondamendien sorospenaren eta larrialdi egoeren kudeaketa zuzeneko kontrola, herritarren, ibilgailuen eta su-armeen datu-baseak mantentzea, NAN, pasaporteak, gidatze- eta su-arme-baimenak ematea. Mugako segurtasunaren kudeaketaren gaineko eskumen jakin bat du, eta poliziaren hegazkintza-unitatea funtzionatzen du.

## Barne Arazoetako Ministroen zerrenda 
### Monarkia montenegroarra 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
#### Gobernu montenegroarra erbestean 
### Montenegro erdi-independientea 
#### Montenegroko Errepublika (1992-2006) 
### Montenegro independientea 
#### Montenegro 
## Kanpo estekak
Changshako gudua

**Changshako gudua** honakoa izan daiteke:

* Changshako gudua (1852), Taiping Matxinadan
* Changshako gudua (1911), Xinhai Iraultzan
* Changshako gudua (1939), Bigarren Txina-Japonian gerran
* Changshako gudua (1941), Bigarren Txina-Japonian gerran
* Changshako gudua (1941–1942), Bigarren Txina-Japonian gerran
* Changshako gudua (1944), Bigarren Txina-Japonian gerran
U-39 (1938)

***U-39*** **itsaspeko alemaniarra** *Kriegsmarineko* IXA motako U-boot bat zen, 1938tik Bigarren Mundu Gerraren lehen egunetara bitarteko erabili zena.

*Kriegsmarinek* 1936ko uztailaren 29an ordenatu zuen, Alemaniaren berrarmatze-programaren (*Aufrüstung*) zati gisa, Versaillesko Itunaren arabera legez kanpokoa baitzen. *U-39*ren gila 1937ko ekainaren 2an ezarri zuen Bremengo DeSchiMAG AG Weserrek. 1938ko abenduaren 10ean, *Kapitänleutnant* Gerhard Glattesek hartu zuen agintean.

*U-39* izan zen Bigarren Mundu Gerran hondoratu zen lehen itsaspeko alemana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Admiral Graf Spee

''''''''* *Deutschland*-klaseko "**" bat zen, britainiarrek "poltsikoko gerraontzi" deitzen zutena. Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziko *Kriegsmarine''ren parte izan zen. Maximilian von Spee Lehen Mundu Gerrako Almirantearen omenez izendatu zuten ontzia. Almirante hori Ekialdeko Asiako Eskuadroiko komandantea izan zen, eta Coronel eta Falkland uharteetako guduetan egon zena.  ontziolan ezarri zuten gila 1932ko urrian,  Wilhelmshavenen, eta 1936ko urtarrilean amaitu. Ontzia Versaillesko Itunak ezarritako gerraontziaren neurriaren 10.000 tona luze mugaren pean zegoen izendatuta, nahiz eta 16.020 tona luzeko kargatze-desplazamendua izan, nabarmen gaindituz ezarritako muga. '** eta haren ahizpak 28 zentimetroko sei kanoirekin armatu ziren kanoi hirukoitzeko bi dorretxotan. Edozein gurutzaldi azkar gainditzeko diseinatu ziren. 52 kilometro orduko abiadura maximoak hartzen zituenez, oso itsasontzi gutxik gainditzen zuten bere abiadura Erresuma Batuko eta Frantziako flotetan. 

Ontziak bost ez-interbentzioko patruila egin zituen Espainiako Gerra Zibilean, 1936-1938 bitartean, eta Jurgi VI.a erregearen koroatze ekitaldian izan zen 1937ko maiatzean. **' Hegoaldeko Atlantikoan zabaldu zen Bigarren Mundu Gerra piztu aurreko asteetan, eta itsas bide komertzialetara mugitu zen gerra deklaratu ondoren. 1939ko irailetik abendura bitartean, gerraontziak bederatzi ontzi hondoratu zituen, guztira 50.089 tona, hiru gurutzaontzi britainiarrek abenduaren 13an Río de la Platako guduan aurre egin baino lehen. ''*k kalte larriak eragin zizkien britainiar ontziei, baina bera ere hondatu egin zen eta Montevideon (Uruguai) porturatu behar izan zuen. Hans Langsdorff itsasontziaren komandanteak, Britainia Handiak goi-mailako eraso bat prestatuko zuela txosten faltsuak ikusirik, ontzia hondoratzea agindu zuen. Ontzia zati batean *in situ'' hondoratu zen, baina ontziaren zati bat ikusgai zegoen uraren gainazalaren gainetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deutschland (1933)

***Deutschland*** gurutzaontzi astun alemaniarra izan zen, poltsikoko korazatu gisa ere ezagutzen diren ontzi-klase baten burua. Bigarren Mundu Gerran, Alemania Naziko Kriegsmarinerekin lanean aritu . Weimarko Errepublikako gobernuak eraikitzeko agindua eman ondoren, gila jarri zuten Kielgo *Deutsche Werke* ontziolan 1929ko otsailean, eta 1933ko apirilean osatu zuten. Jatorriz, Reichsmarinek korazatutako ontzi —*panzerschiff*— gisa sailkatua, 1940ko otsailean, Alemaniako itsas armadak klasetik bizirik atera ziren bi unitateak gurutzaontzi astun gisa birsailkatu zituen. 1940an izena aldatu zioten, Admiral Hipper klaseko ***Lützow*** gurutzaontzi astuna Sobietar Batasunari eman ondoren. Alemaniarrek *Lützow* izena jarri zioten *Deutschland*i, eta sobietarrek *Petropavlovsk* izena *Lützow*i. 

Gurutzaontzia Kriegsmarinerekin askotan hartu zuen parte, Espainiako gerra zibilean interbentzio-eza ziurtatzeko hainbat patruila barne. 1937ean Espainiako Errepublikak bonbaketariz eraso zuen. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Ipar Atlantikoan nabigatzen ari zen, Aliatuen merkataritza-trafikoari aurre egiteko prest. Eguraldi txarrak bere misioa oztopatu zuen, eta Alemaniara itzuli aurretik ontzi batzuk bakarrik hondoratu edo harrapatu zituen. Orduan, Weserübung Operazioan parte hartu zuen, Norvegiaren inbasioan. Drøbak itsasarteko guduan kaltetua, Alemaniara itzuli zen konpontzera. Bidean zegoela, britainiar itsaspeko batek torpedeatu eta kalte handia egin zion. 

Konponketak 1941eko martxoan amaitu ziren, eta, ondoren, *Lützow* Norvegiara itzuli zen Sobietar Batasunerantz zihoazen konboi aliatuen aurka hedatutako indarrekin elkartzeko. PQ 17 konboiari egin zion erasoan hondoa jo zuen, eta Alemaniara itzuli zen konpontzera. Hurrengo ekintza Barents itsasoko gudua izan zen, *Admiral Hipper* gurutzaontzi astunaren ondoan, JW 51B konboia suntsitu gabe amaitu zena. Motorren arazoak zirela eta, konponketa batzuk egin behar izan zituzten, eta, azkenean, berrikuspen osoa egin zuten 1943an. Ondoren, ontzia Baltiko itsasoan egon zen. Szczecin badia eta Baltikoa lotzen dituen *Kaiserfahrt* kanalean, 1945eko apirilean, RAFeko bonbardaketariek hondoratu zuten *Lützow*, artilleria-bateria gisa erabili zuten sobietarren aurka borrokatzen ziren alemaniar tropei euskarria emateko 1945eko maiatzaren 4ra arte. Egun horretan, tripulazioak desgaitu egin zuen. Sobietar Armadak berriro atera zuen itsas-hondotik  1947an, eta hurrengo bi urteetan desegin zuten. 

## Kanpo estekak
Cortinarius cinnamomeoluteus

***Cortinarius cinnamomeoluteus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria, *Cortinarius orellanus* hilgarriarekin ahaidea delako.

Sinonimoak: *Dermocybe cinnamomea*, *Dermocybe cinnamomeolutea*, *Cortinarius croceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, titi apur batekin, arre-orein-gorrixka koloretik arre-olibara doan kolorekoa, ertza hori samarreko kolorearekin.

**Orriak:** Hori bizi kolorekoak, gero arre-orein-oliba kolorekoak, batzuetan azafrai kolorekoak.

**Hanka:** 8 cm inguruko garaierakoa eta 0,8 cm inguruko diametrokoa, hori-limoi kolorekoa, biluzik edo purpuraz inguratuta *porphyrovelatus* aldaeran.

**Haragia:** Horia, arbi usain arin batekin edo iodo usainarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Cinnamomeoluteus* epitetoa grekotik dator, kanela kolorea, esan nahi duen "cinnámomon" hitzetik eta kolore horia esan nahi duen "luteus" hitzetik

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Dermocybe* edo *Cortinarius cinnamomeus* delakoarekin nahas daiteke, honek arre-gorrixka kolore biziagoa du eta errefauaren usaina. *Dermocybe crocea* espeziearekin ere bai, honek orriak laranja-azafrai kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Mota guztietako zuhaitz hostozabalen azpian, baita koniferoetan ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Copris lunaris

***Copris lunaris*** Scarabaeidae familiako kakalardoa da. Europa kontinentalean eta Ekialde Hurbilean bizi da, baita Euskal Herriko basoetan ere.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko kakalardoa da, 16-24 mm artean neurtzen dituena. Kolorez erabat beltza da eta distira metalikoa du. Elitroak marraturik daude, ez hala pronotoa. Hanka luze eta sendoak ditu, gorotzetan zuloak egiteko indartsuak behar dute izan. Burua abaniko antzera zabaltzen da eta sexu dimorfismo nabarmena agertzen du, arrak ondo garaturiko adar bat dauka aurrealdean, errinozero kakalardoen antzera, emeena askoz txikiagoa da. Arren pronotoa ere asko altxatzen da, emeena aldiz borobiltsuagoa da.

## Bizi zikloa eta elikadura 
Behien gorotzetan aurkitzen da. Gorotzen azpian galeriak egiten ditu eta bertan jartzen ditu arrautzak. Beldarrak jaio ondoren emea galeriatan ibiliko da erabat garatzen diren artean. Helduak zein beldarrak gorotzetaz elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Copris lunaris 02.jpg|Arra.
Irudi:Copris lunaris detail.jpg|Arraren burua.
Irudi:Copris lunaris02.jpg|Emea.
Irudi:Copris lunaris. MHNT.jpg|Hanka indartsuak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Langsdorff

**Hans Wilhelm Langsdorff** (1894ko martxoaren 20-1939ko abenduaren 20) Itsas Armadako ofizial alemaniarra izan zen, ezaguna *Admiral Graf Spee* gerraontzi alemanaren agintaria zelako, 1939ko Río de la Platako guduan, Uruguaiko kostaren aurrean. *Panzerschiff* ontzia (Deutschland klaseko gurutzaontzia) Royal Navyko itsasontzien eskuadroi batetik ihes egiteko gai ez zela, Langsdorffek ontzia apropos hondoratu egin zuen. Hiru egun geroago, bere buruaz beste egin zuen Buenos Aireseko (Argentina) hoteleko gelan.

## Kanpo estekak
Phorusrhacidae

**Forusracido** (**Phorusrhacidae**), kolokialki beldurrezko hegazti bezala ezagutzen direnak, hegazti haragijale handien familia desagertua da, Hego Amerikako harrapari handienetakoak izan ziren Zenozoiko garaian; haien denbora-tartea konbentzionalki onartua duela 53 eta 0,1 milioi urte (Ma) bitartekoa da.

1 eta 3 metro arteko altuera zuten (3 eta 10 oin). Haien egungo senide hurbilenak 80 zentimetroko altuera (31 hazbeteko) seriemakoak direla uste da. *Titanis walleri*, espezie handienetako bat, Ipar Amerikako Texas eta Floridatik ezagutzen da.

## Kanpo estekak
Erresuma Batuko Merkataritza Ontzidia

**Erresuma Batuko Merkataritza Ontzidia** Erresuma Batuan erregistratutako ontzien eta haien tripulazioen itsas nabigazioaren interes komertzialak biltzen ditu. Merkataritzako ontziek Red Ensign izeneko bandera erakusten dute eta Itsasoko eta Kostazainen Agentziak (MCA) arautzen dituzte. Jurgi V. erregeak "merkataritza-ontziteria" titulua eman zien britainiar merkataritza-ontzidiei, Lehen Mundu Gerran aritu ondoren; ondore, beste zenbait naziok titulua kopiatu dute. Lehenago, Itsas Zerbitzua edo Merkataritza Merkantila deitu izan zaio, nahiz eta terminoa XIX. mendetik aurrera erabiltzen zen modu informalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SS Clement

'*SS *Clement'''* turbina-ontzi britainiarra izan zen, Alfred Booth and Companyk operatua 1934tik 1939ra, harik eta *Admiral Graf Spee* gerraontzi alemaniarrak geldiarazi eta hondoratu zuen arte, Brasilgo ekialdeko kostaldearen parean. *Graf Spee''ren merkataritza-erasoaren lehen biktima bihurtu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsasoko Lehen Lord eta Itsas-armadako Estatu Nagusiko burua

**Itsasoko Lehen  Lord eta Itsas Armadako Estatu Nagusiko Burua** (**1SL/CNS**) Britainiako Indar Armatuetako ofizial baten titulua da, normalean lau izarreko almirante batek betea. Royal Navyan zerbitzatzeko mailarik gorena da, itsas armadarekin zerikusia duten gaietako aholkulari militar nagusia eta Defentsako Estatu Idazkariaren alboko bat. Bestalde, Estatu Nagusiko Buruen Batzordeko kidea da eta, beraz, Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko, lehen ministroaren eta erregearen aholkulari militarra. Itsas Armadako jarduneko maila handieneko ofiziala da Itsasoko Lehen Lorda, non eta Defentsako Estatu Nagusiko burua ez den itsasontziko ofiziala. Ben Key almirantea Itsasoko Lehen Lord izendatu zuten 2021eko azaroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borut Božič

**Borut Bozic** (Idrija, 1980ko abuztuaren 8a) esloveniar txirrindulari ohia da, profesionala 2004tik 2018ra.

## Palmaresa 
**2004**
* Esloveniako Itzuliko bi etapa
**2005**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**2006**
* Olympia's Tourreko 3 etapa
* Esloveniako Itzuliko 2 etapa
* Kubako Itzuliko 3 etapa
**2007**
* Valoniako Tourra
* Irlandako Itzuliko etapa 1
**2008**
* 20px 15px Esloveniako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Étoile de Bessègeseko etapa 1
* Andaluziako Itzuliko etapa 1
**2009**
* Belgikako Itzuliko bi etapa
* 3. Ster Elektrotoerren
* 3. Paris-Toursen
**2010**
* Étoile de Bessègeseko 2 etapa
* 2. Britainia Handiko Itzulian eta etapa 1
* 3. 15px Esloveniako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2011**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 3. Vattenfall Cyclassicsean
**2012**
* 20px 15px Esloveniako errepideko txirrindularitza txapelketa
* 2. Almeriako Klasikan
**2013**
* 2. Flandrian Zeharrean
* 2. Gante-Wevelgemen
* 9. Plouayko Sari Nagusian
**2014**
* 3. Flandrian Zeharrean
**2015**
* 3. 15px Esloveniako errepideko txirrindularitza txapelketan

## Taldeak 
* Perutnina Ptuj (2004-2006)
* Team L.P.R. (2007)
* Cycle Collstrop (2008)
* Vacansoleil (2009-2011)
** *Vacansoleil Pro Cycling Team* (2009-2010)
** *Vacansoleil-DCM Pro Cycling Team* (2011)
* Astana Pro Team (2012-2015)
* Cofidis, Solutions Crédits (2016)
* Bahrain Merida (2017-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viatxeslav Kuznetsov

**Viatxeslav Gennadievitx Kuznetsov** (; Togliatti, Errusia, 1989ko ekainaren 24a) errusiar txirrindulari ohia da, profesionala 2013tik 2021era.

## Palmaresa 
**2010**
* La Cote Picardie
**2012**
* Tour de l'Oiseko etapa bat
* Bulgariako Itzuliko etapa bat
* 2. Ruota d'Oron
**2016**
* 3. Gante-Wevelgemen
* 3. Valoniako Tourrean
**2018**
* 7. Valoniako Tourrean
* 7. Pino Cerami Sari Nagusian
**2020**
* 7. Paris-Camemberten

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bolivia eta Txilen arteko itsas negoziazioari buruzko eztabaida

**Bolivia eta Txilen arteko itsas negoziazioari buruzko eztabaida** Boliviako Estatu Plurinazionalak Txileko Errepublikari planteatutako eskaria izan zen, Ozeano Bareari irtenbide subiranoa emateko negoziazioari buruzkoa.

Nazioarteko Justizia Gorteak 2018ko urriaren 1ean jakinarazi zuen Bolivia eta Txile arteko itsas eztabaidari buruzko epaia. Epaia irakurtzean, Nazioarteko Justizia Gorteak gaitzetsi egin zuen, aldeko 12 boto eta aurkako 3 emanda, Boliviak aurkeztutako hamaika argudioak, eta epai bat eman zuen, «apelaezina eta nahitaezkoa», eta adierazi zuen Gorteak «ezin duela ondorioztatu Txilek Boliviarako Ozeano Bareko sarbide osoa negoziatzeko betebeharra duenik».

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Dudley Pound

**Sir Alfred Dudley Pickman Rogers Pound** (1877ko abuztuaren 29  - 1943ko urriaren 21) flotako almirantea Royal Navyko goi-mailako ofizial britainiarra izan zen. Lehen Mundu Gerran gerraontzi-komandantea izan zen, Jutlandiako guduan arrakasta handiz parte hartu zuen eta *Wiesbaden* gurutzaontzi alemaniarra hondoratzen lagundu zuen. Itsasoko Lehen Lorda izan zen, Itsas Armadako buru profesionala, Bigarren Mundu Gerraren lehen lau urteetan. Paper horretan, lorpenik handiena U-boot alemaniarren aurkako kanpaina arrakastatsua eta Atlantikoko guduan garaipena izan ziren, baina haren erabakiak zalantzan jarri ziren 1940ko Norvegiako Kanpainaren porrotarekin eta 1940ko Dudley North almirantea bota zuelako. 1942ko uztailean, PQ 17 konboia sakabanatzeko eta estaldura-indarrak kentzeko agindua eman zuen, Alemaniako azaleko ontzi astunen mehatxu bati aurre egiteko. Hori zela eta, itsaspekoak eta aireontziek suntsitu zuten. Bere osasunak huts egin zuen 1943an eta dimititu egin zuen, eta handik gutxira hil zen.

## Kanpo estekak
René Barrientos

**René Barrientos Ortuño** (1919ko maiatzaren 30a - 1969ko apirilaren 27a) Boliviako ofizial militar eta politikaria izan zen, 1964tik 1966ra eta 1966tik 1969ra bi aldiz jarraian eta 1966tik 1969ra Boliviako 47. presidente izan zena. Bere lehen agintaldiaren zati handi batean, Alfredo Ovandorekin batera presidente gisa partekatu zuen 1965etik 1966ra eta aurretik Boliviako 30. presidenteorde izan zen 1964an 

Barrientos jenerala 1964an Victor Paz Estenssoro presidentearen gobernua bota zuen Boliviako estatu kolpearen ondoren iritsi zen boterera. Bere hiru urteko agintean, Barrientosek eta armadak bere erregimenaren aurkako ezkerreko oposizioa zapaldu zuten, Che Guevarak zuzendutako gerrilla talde bat barne, 1967an 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnold Houbraken

**Arnold Houbraken** (Dordrecht, 1660ko martxoaren 28a - Amsterdam, 1719ko urriaren 14a) herbeheretar margolari eta idazlea izan zen.

Johannes de Haanekin ikasi zuen grabatuaren teknika eta, bi urteren ondoren, Willem van Drielenburchekin hasi zen artea ikasten. Rampjaar urtea, 1672, oraindik Willemekin zegoen. Gero bederatzi hilabete eman zituen Jacobus Leveckekin eta lau urte Samuel van Hoogstratenekin. 1709 inguruan Doordrechtetik Amsterdamera aldatu zen. Batez ere *De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen* (*Herbehereetako margolarien antzerki handia*) lanagatik da ezaguna. Urrezko Aroko margolariei buruzko lan biografikoa da.

## Idazlanak 
* (1711) ''Aen den heere Jakob Zeeus, den Wolf in 't schaepsvel ter drukpersse bestellende'' In: De wolf in 't schaepsvel
* (1712) ''Inhoud van 't Sieraad der Afbeelding* In: Des menschen begin, midden en einde
* (1718) *De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen*

## Iruditegia 

Houbraken, Arnold - Commemoration of King Mausolus by Queen Artemisia.jpg|Houbraken portrayal of the *Commemoration of King Mausolus by Queen Artemisia*
Houbraken, Arnold - Pallas Athene Visiting Apollo on the Parnassus - 1703.jpeg|*Pallas Athene Visiting Apollo in the Parnassus (1703)

## Kanpo estekak
SS City of Flint (1919)

'*SS City of *Flint'''* Hog Islander ezizenez ezagutzen den karga-ontzi mota bateko itsasontzia zen, American International Shipbuilding enpresak Hog Island Shipyard ontziolan eraikina Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak erabiltzeko. Michigango Flint hiriaren omenez izendatu zuten, Lehen Mundu Gerran erosi zituen Liberty Loan guztiengatik.

Bigarren Mundu Gerran Alemania naziak harrapatu zuen lehen ontzi estatubatuarra izan zen. Lehenago, SS *Athenia* itsasontziko kideak erreskatatzen lagundu zuen, U-30 alemaniar itsaspekoak kolpatu eta gero. 1939ko urriaren 9an *Deutschland* itsasontziak bahitu zuen, kontrabandoan ari zirela argudiatuta. Honek arazo diplomatikoak sortu zituen Ameriketako Estatu Batuekin. 

1943ko urtarrilaren 23an *U-575'' itsaspekoak torpedoz hondoratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guido Vildoso

**Guido Hernán Vildoso Calderón** jenerala (La Paz, Bolivia, 1937ko apirilaren 5a) Boliviako militar ohia da, 1982an de facto Boliviako 59. presidente izan zena. Boliviako de facto azken presidentea izan zen.

## Biografia 
La Pazen jaio zen 1937ko apirilaren 5ean, Vildoso Boliviako indar armatuetan sartu zen eta ikastaro espezializatuak egin zituen Brasilen, Panaman eta Estatu Batuetan. 1970eko hamarkadan Hugo Banzer diktadore militarraren kabinetean aritu zen. Vildoso Boliviako Armadako bigarren komandantea zen, 1982ko uztailean, bere kideek militarrak boteretik ateratzeko eta herrialdea aginte konstituzional eta demokratikora itzultzeko ardura eman ziotenean, hainbat diktaduraren ostean. Bere izendapena Luis García Mezaren eta Celso Torrelioren 1980-82ko diktadura oso ezezagunen ondoren gertatu zen .

### Lehendakaritza (1982) 
Vildoso Boliviako presidente bihurtu zen 1982ko uztailaren 21ean. Krisi sozial, ekonomiko eta fiskal larri baten aurrean, Vildosok birdemokratizazio prozesua azkartu zuen. Berak eta bere buruzagi kideek, funtsean, bi aukera zituzten: hauteskunde berriak deitzea edo 1980ko Kongresua berriro biltzea eta urte horretako presidentetzarako lehiaren emaitzak errespetatzea. Hauteskunde berriak egin baino lehen herrialdea gerra zibilean eroriko zela agerian geratu zenean, Vildosoren juntak 1980ko Kongresua gogora ekarri zuen eta bere presidente aukeratzea onartuko zuela agindu zuen. Irailaren 23an bildu zen berriro Kongresua, eta bere lehen ekintza birtuala 1980ko hauteskundeen emaitzak berrestea izan zen, Hernán Siles Zuazo presidente ohia oso aurretik erakutsi baitzuten, gehiengorik ez izan arren. Urriaren 5ean, Kongresuak gehienbat hautatu zuen Siles presidente.

Vildosok 1982ko urriaren 10ean itzuli zituen presidentetzarako ikurrak Kongresura, eta horrela Boliviako kontrol militarrari ateak itxi zizkion. Keinu horri esker Silesi ofizialki kargua hartzeko aukera eman zion egun horretan beranduago. Dena den, Vildoso eta bere kabineteari ozenki astindu zituzten Silesen boterea transferitzean presente zegoen biztanleek. Boliviako Kongresuak geroago aitortu zion Vildosori bere bi lorpen nagusiengatik: Boliviari demokrazia odol-isuririk gabe berreskuratzea eta plan ekonomikoaren oinarriak garatzea, 21060, gero Víctor Paz Estenssoro presidenteak nazioari aldagai makroekonomiko sendoak berreskuratzeko erabili zuena.

## Presidentetza osteko (1982-gaur egun) 
Agintearen esku utzi ondoren, Vildoso soldadutzatik erretiratu zen eta gaur egun Cochabamban bizi da. Boliviako herritarrek oso estimatua omen dute. Orain arte, herrialdeko azken agintari ez-konstituzionala da.

## Erreferentziak 
* Prado Salmón, Gral. Gary. "Poder y Fuerzas Armadas, 1949-1982".

## Kanpo estekak
Anthaxia nitidula

***Anthaxia nitidula*** kakalardo espeziea da, *Anthaxia*generokoa, *Buprestidae* familiakoa. Europan, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean bizi da, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Kakalardo txikia da, helduek 5-7 mm luzera baino ez dute izaten. Koloreei dagokionez sexu dimorfismoa agertzen dute, arra erabat berdea da eta emeak elitro urdin-berdeak eta pronoto gorrixka ditu. Gorputz luze luzanga dute eta proportzioan burua handia da. Buruaren ertzetan begi handiak dituzte.

## Habitata 
Intsektu polinizatzaileak dira eta *Amygdalus*, *Crataegus* eta *Prunus* generoko landaretan aurkitzen dira. Beldarrak ere landare horietaz elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Anthaxia nitidula bl.JPG|Arra.
Irudi:Anthaxia-nitidula-17-fws.jpg|Emea.
Irudi:Buprestidae - Anthaxia nitidula - female.JPG|Kakalardoaren tamaina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene López Goñi

**Irene López** **Goñi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1959) irakaslea, pedagogoa da. 

## Bizitza 
Pedagogian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta doktoregoa lortu Nafarroako Ikastolen historiari buruzko tesi batekin, zeinak Euskal Herriko Unibertsitateko Batzorde doktoregoko sari berezia jaso zuen.

### Lan ibilbidea 
Irene López-Goñi, Nafarroako Unibertsitate Publikoko, Irakasletzaren Prestakuntzako Graduaren irakaslea da. Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle elkartu lanetan hasi zen 1996an.

Nafarroako Gobernuak finantzatu duen Europako Irakaskeriaren prestakuntzari buruzko ikerketa proiektu baten zuzendaria izan da.
* *Ausartedia*: [eraskusketa] (2012). Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Faustino Aizkorberekin batera, ISBN 978-84-9769-278-6
* *Ikastola: un movimiento popular y pedagógico: historia de las ikastolas en Navarra* (2007)*,* Iruñea: Euskara Kultur Elkargoa, ISBN 978-84-932845-3-4
* *Evaluación* *(*1998), Nafarroako Ikastolen Elkartea, Nafarroako Unibertsitate Publikoa. ISBN 84-605-7537-3

## Aintzatespenak 
* 2023an, Nafarroa Oinez bestaren baitan Nafarroako Ikastolen Elkarteak (NIE) Etxarri Aranazko Kultur Etxean omendu zuen NIE-ko arduradun pedagogikoa, Irene López-Goñi, 30 urteko ibilbidearen ondoren erretiroa hartu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breithorn

**Breithorn**, Penino Alpeetako mendi bat da, Cervinotik hurbil. 4.164 metroko garaiera du eta bere izenak alemanez "gailur zabal" esan nahi du.

Suitza eta Italiako mugan dago, Mattertal (Valais) eta Ayasko Haranaren (Aostako Harana) artean.

1813an Henry Maynard, Joseph-Marie Couttet, Jean Gras, Jean-Baptiste Erin eta Jean-Jacques Erin mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.
Kontseilu pribatu

**Kontseilu pribatu** () nazio bateko estatuburuari aholku ematen dion kidegoa edo organoa da, batez ere monarkia batean. Privy hitzak 'pribatua' edo 'sekretua' esan nahi du. Horrela, Kontseilu Pribatua, hasieran, monarkatik hurbilago zeuden aholkularien batzordea zen, eta estatu-gaietan aholku konfidentziala eman zezaketen.

Westminster sistemaren zati garrantzitsu bat da, eta jatorrizkoa Erresuma Batuko Erregearen Kontseilu Pribatu Ohoragarriena da. Beste zenbait kontseilu pribatuk subiranoari aholkua eman diote. Ingalaterrak eta Eskoziak Kontseilu Pribatu bana bereizia izan zuten, baina 1707ko Batasun Aktak, Britainia Handian bi herrialdeak batu zituenak, bien ordez kontseilu bakarra ezarri zuen. Irlandak, aldiz, Kontseilu Pribatua propioa izaten jarraitu zuen, 1800ko Batasun Aktaren ondoren ere. Irlandako Kontseilu Pribatua 1922an indargabetu zuten, Irlandako Estatu Librea Erresuma Batutik banandu zenean; Ipar Irlandarako Kontseilu Pribatuak ordezkatu zuen, baina 1972an Ipar Irlandako Parlamentua bertan behera geratu zenean, aipatu kontseilua bertan behera utzi zuten.

Kanadak bere Kontseilu Pribatua izan du —Erreginaren Kontseilu Pribatua Kanadarentzat— 1867az geroztik (Kanadako Kontseilu Pribatua espresuki «Kanadarentzat» da, baina arestian aipatutako Kontseilu Pribatua ez da «Erresuma Baturako»), Jamaikako gobernuak bezala, Kontseilu Pribatuko kideek Gobernadore Nagusia indultuaren erabileraren inguruan aholkatzen dute.

Kontseilu Betearazlea deitzen zaio Nazioen Mankomunitate Britainiarreko eta Nazioen Komunitate Britainiarreko Errepublika batzuetako erresuma gehienetan dagoen estatu-organo baliokideari. Britainia Handiko Kontseilu Pribatua botere judizialaren organorik gorena ere bada —Gorte Gorenaren baliokidea—, lehenago Inperio britainiarraren parte ziren Mankomunitateko herrialde askorentzat (adibidez, Jamaika, Belice) eta itsasoz bestaldeko lurralde britainiarrentzat (adibidez, Bermudas eta Malvina uharteak). Kontseilu Pribatuaren erabakiak ez dira lotesleak Ingalaterrako auzitegietarako, alabaina, epaileak, oro har, Lorden Ganberako epaile berak direnez, haien erabakiak eragin handikoak jotzen dira.

Danimarkak eta Tonga uharteak ere kontseilu pribatuak dituzte. Errusiak eta Suediak Kontseilu Pribatuak izan zituzten iraganean.

Kontseilu Pribatuko kideei kontseilari pribatu () deitu ohi zaie.

Kontseilu Pribatua, gutxi gorabehera, nazio ez-monarkikoetan, Estatu Batuetan bezala, kabinete deituko zenaren baliokidea da; hala ere, nazio batzuek Kontseilu Pribatu bat dute, erregearen inguruan antolatua, bai eta lehen ministroaren inguruan antolatutako kabinete bat ere. Erresuma Batuan, kabinetea Kontseilu Pribatuaren parte den batzorde bat da, eta, seguru asko, batzorde boteretsuena da.

## Kanpo estekak
Cuphophyllus subviolaceus

***Cuphophyllus subviolaceus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio.

Sinonimoak: *Hygrocybe subviolacea*, *Camarophyllus subviolaceus*, *Hygrophorus colemannianus*.

## Deskribapena 
*Cuphophyllus flavipes* bezalakoa edo handixeagoa.

**Kapela:** 6 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, pixka bat likatsuagoa, zertxobait gelatinakara, arre ilun koloretik arbel kolorera doana titi batekin eta ertz ildaskatuarekin, lila kolore arin batekin.

**Orriak:** More-gris kolorekoak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierarekin eta 0,7 cm inguruko lodierarekin.

**Haragia:** Gris-lila zurbil kolorekoa, zuriagoa oinarrirantz. Batzuetan lurraren usain pixka batekin.

**Etimologia:** *Cuphophyllus* terminoa grekozko, kurbatura, konkorra esan nahi duen "cúphos" hitzetik, orritxoak, orritxo okertuekin, esan nahi duen "phyllon" hitzetik eta latin berantiarretik, "lacmus" hitzetik, gris-more kolorekoa, alegia.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Txilardietan eta larre azidoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Suedia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zbigniew Spruch

**Zbigniew Spruch** (Kozuchow, 1965eko abenduaren 13a) poloniar txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1991**
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian
**1994**
* 2. Pantalica Sarian
* 3. Paris-Toursen
**1995**
* Midi Libreko etapa bat
* Poloniako Itzulia eta etapa bat
**1997**
* 2. Étoile de Bessègesen
**1998**
* Poloniako Itzuliko etapa bat
* 5. Tirreno-Adriatikoan
**1999**
* 2. Gante-Wevelgemen
* 3. Milan-San Remon
* 5. Flandriako Tourrean
**2000**
* 2. Munduko errepideko txapelketan
* 4. Milan-San Remon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetonia aurata

***Cetonia aurata*** Scarabaeidae familiako kakalardoa da. Europa erdialdean eta hegoaldean bizi da, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-20 mm artean neurtzen dituena. Erraz identifikatzen da kolore berde iluna baitu, distira metaliko urdinxka duena. Batzuetan kobre kolorekoa edo urdin-more iluna ere izan daiteke. Gorputz nahiko zapala du eta elitroen amaiera zuzena da. Elitro bien artean "V" itxurako eskuteloa du. Gorputzarekin alderatuta burua txikia da eta bi antena nabarmenen muturrean orrazien antzeko egitura du. Animaliaren azpialdea kobre kolorezkoa da eta oso iletsua da.

Beldarrek gorputz zimurra eta iletsua dute, "C" itxurakoa. Hiru hanka pare txiki dituzte eta burua kertinizaturik dute. Ingelesez *rose chafer* esaten zaie, izan ere landare apaingarriak dauden lorategietan, bereziki arrosak daudenetan, izurritea izatera iristen direlako.

## Bizi zikloa eta elikadura 
Orokorrean udaberrian agertzen dira helduak eta usteltzen ari den materia organikoan jartzen ditu emeak arrautzak, konpostean, simaurrean edo egur usteletan. Arrautzak ipini ondoren hil egiten da. 

Beldarrak inguruko materia horretaz elikatzen dira eta azkar hazten dira eta udazkenerako bi muda jasaten dituzte. Bi urteko zikloa osatzen dute. Hurrengo ekaina eta uztaila artean pupa eratzen dute.

Helduak landareetako nektarraz, polenaz, loreetaz, kimuetaz, hostioetaz eta fruituetaz elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Cétoine dorée vol.jpg|Heldua hegalak irekita.
Irudi:Cetonia aurata MF.jpg|Brontze koloreko kakalardoa.
Irudi:Scara fg03.jpg|Beldarra.
Irudi:Cetoine global.jpg|Pupa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayada Al-Sayad

**Mayada Al-Sayad** (Berlin, 1992ko urriaren 26a) Alemanian jaio eta hazitako atleta palestinarra da, aita palestinarraren eta ama alemaniarraren alaba. Distantzia luzeko lasterketan espezializatua, Pekingo (Txinako Herri Errepublika) 2015eko Munduko Atletismo Txapelketan maratoi-ekitaldian parte hartu zuen, eta 50. postua lortu zuen.

Rio de Janeiroko 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta han izan zen txapelketa nagusiko irekiera-ekitaldian banderaduna izan zen. 42 km-ko maratoi olinpikoan parte hartu zuen lehen atleta palestinarra izan zen. Jokoak kalifikatu zituen 2015eko Hanburgoko maratoian, 2:41:44an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coursera

200px|thumb|right|Coursera

**Coursera** estatu Batuetako lineako ikastaro irekien eskala handiko hornitzailea da, 2012an Andrew Ng eta Daphne Koller Stanford Unibertsitateko informatika irakasleek sortua. Coursera unibertsitateekin eta beste erakunde batzuekin lankidetzan aritzen da hainbat irakasgaitan lineako ikastaroak, ziurtagiriak eta diplomak eskaintzeko. 2021ean, 150 unibertsitatek 4.000 Coursera ikastaro baino gehiago eskaini zituzten.

Courserak graduondoko ikastaroak ere eskaintzen ditu unibertsitateekin elkarlanean. Esaterako, HEC Paris plataforma Executive Master-aren bazkidea da berrikuntza eta ekintzailetzaren arloan. %100 sarean, programa honek bi alor hauetan espezializatutako goi-zuzendariak prestatzea du helburu 18 hilabetetan. 2017ko martxoan ireki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Coursera