open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwyndodeg

**Gwyndodeg** edo **Y Wyndodeg**, , Galesko ipar-mendebaldean mintzatzen den gales hizkuntzaren dialekto bat da, historikoki Gwyneddeko Erresuma zenaren lurraldean hitz egiten dena eta hartatik izen hartzen du.

Galesaren lau dialekto nagusietako bat da, besteak Powyseg, Dyfedeg eta Gwenhwyseg dira.

## Eremua 
1900an John Rhŷs hizkuntzalariak eta David Brynmor Jones historialariak dialekto honen hegoaldeko muga Llanrhystud udaleeriko Wyrai errekan ezarri zuten.

Gaur egun Anglesey uhartea, Gwynedd konderria nahiz Conwy konderriaren mendebaldean hitz egiten da.

Maiz *Iparraldeko galesa* izendapenaz ere deitu ohi da, eremu honetan galesera hiztun kopuru portzentaje altuenak daude eta egun galeseraren dialekto mintzatuenetakoa da.
Leyla Söylemez

**Leyla Söylemez** (Mersin, Bakur, Ipar Kurdistan, 1989ko urtarrilaren 1a - Paris, Frantzia, 2013ko urtarrilaren 9a) abokatu, militante eta ekintzaile kurdua izan zen. PKK gazte erakundeko arlo-arduraduna izan zen. Leyla Şöylemezek bere gerra-izena edo aliasa  «Ronahî» zuen. Turkiak haren aurkako atxilotze agindua emana zuen, «erakunde terrorista bateko kide» izatea egotzita.

Turkian, Leyla Söylemez atxilotzeko agindua zegoen *in absentia*, «askatasunaren defentsarako erakunde bateko kide» izatea egotzita, baina Söylemez Turkian bakarrik nahi zuten. 

## Aurrekariak 
1990eko hamarkadan Alemaniara ihes egin zuen familiarekin batera, eta Hallen bizi izan zen, non arkitektura ikasi zuen. Baina ez zen graduatu, politikan gehiago inplikatzeko.

## Erailketa 
Söylemez, Sakine Cansız eta Fidan Doğanekin batera, hirurak emakumeak, Parisen hil zituzten 2013ko urtarrilaren 9an. Tiro bat jaso zuen buruan, isilarazitako arma batekin, Parisko Kurduen Informazio Zentroan. Hilketa gertatu eta astebetera, Frantziako Poliziak Ömer Güney atxilotu zuen. Galdekatu ondoren hilketarekin zerikusia zuela susmatu zuten, eta behin-behineko espetxealdian sartu zuten. Urtarrilaren 21erako, susmagarri nagusia zen telebista zirkuitu itxiko irudiek hilketaren egunean lokalean zegoela erakusten zuten bitartean. 2016ko abenduan, epaiketa hasi baino hilabete lehenago, Güney tumore baten ondorioz hil zen Parisko ospitale batean.

## Bizitza 
Leyla Soylemez 1989ko urtarrilaren 1ean jaio zen Mersinen, Bakurren (Ipar Kurdistan). PKK gazte erakundeko zuzendari lanetan aritu zen. 2013ko urtarrilaren 9an hil zuten, Parisen (Frantzia).

### Kanpo esteka 
* Militantes kurdes assassinées à Paris : où en est l'affaire ?  [Parisen eraildako militante kurduak: zertan da afera?] (frantsezez) 2026ko urtarrilaren 18ko Youtube-ko bideoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libertad Gonzalez Nogales

**Libertad Gonzalez Nogales** (Zafra, 1934-2023ko apirilaren 12a) oroimen historikoaren aldeko ekintzailea izan zen, Francoren diktadurak errepresaliatutako politikari sozialista baten alaba eta hil arte Zafrako Oroimen Historikoa Berreskuratzeko Elkarteko presidentea.

## Biografia 
Jose Gonzalez Barreroren alaba zen. Berau Zafrako alkatea Espainiako Bigarren Errepublikan eta ostalaritzako enpresaburua. Ezaguna izan zen baita ere, bere militantzia sozialistagatik eta bere agintaldian kartzelara eraman zuten hainbat gertakarirengatik.

1936ko abuztuan Castejon jeneral kolpistaren tropak Zafrara iritsi zirenean, Libertad eta bere amak Fregenal de la Sierrara ihes egin zuten, amaren jaioterrira, eta handik Madrilera, bere aita tropa errepublikarretan sartzen zen bitartean. Gerra Zibila amaitu zenean, José atxilotu eta Badajozeko Castuerako kontzentrazio-esparrura bidali zuten. Han, epaitegietatik kanpo fusilatu zuten 1939ko apirilaren amaieran.

Zafrara itzuli eta erretiroa hartu ondoren, Libertad erabat aritu zen aitaren memoria eta duintasuna berreskuratzen eta memoria berreskuratzeko hainbat elkarteren jardueretan parte hartzen. Extremadurako Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkartearen sortzaileetako bat izan zen 2002an, eta hurrengo urtean, 'José González Barrero' Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkartearen sorrera bultzatu zuen Zafran. Elkarte horren buru izan zen ordutik, hil zen arte.

2009an Extremaduran errepresio frankistaren biktima bati egindako erreparazio pertsonalaren lehen aitorpen ofiziala jaso zuen, Espainiako Justizia Ministerioak  emandako adierazpen sinboliko hutsa.

89 urte zituela hil zen Libertad, 2023ko apirilaren 12an, Zafrako bere etxean. Bertatik egunero ikus zezakeen Zafran bere aitaren oroimenez eraikitako estatua, zeinaren gorpuzkiak ez baitira berreskuratu.

Libertad Gonzalez Espainiaren memoria berreskuratzearen aldeko mugimenduaren ikurretako bat bihurtu da.

## Erreferentziak 
* "Memoria de Libertad. Recuerdos sobre la vida de Libertad González Nogales", Libertad González Nogales eta Cayetano Ibarra Barrosorena. Extremadurako Memoria Historikoa Berreskuratzeko Proiektua (PREMHEX), Zafra, 2018.
## Kanpo estekak
Jentiletxeta

**Jentiletxeta** Mutrikuko Olatz auzoan dagoen kobazulo multzo bat da. Ezagunenak eta arkeologikoki emankorrenak dira ahoak elkarri begira duten Jentiletxeta I-Jentiletxeta II parea, eta gertu dagoen Jentiletxeta III zenbakiko kobazuloak. 

Lehen biak Jose Migel Barandiaran 1927. urtean aurkitutakoak) dira, eta hirugarrena Azkoitiko Munibe Taldeko kideek aurkitu zuten 1997. urtean. 

Kobak Mendibeltzuburu mendiaren magalean daude, artadi baten barrenean, Ziñoa baserria dagoen dolina handiaren gainean. Aipatutako I., II. eta III. haitzulo horiez gainera, mendiko lapiaz horretan bertan, izen bereko beste hiru kobazulo daude. 

Lehen indusketa-lanak kobazuloak topatu zituzten 1927. urtean eta 1936ean egin ziren, eta Jentiletxea II izenekoan, 1990. urtean ere arkeologia-indusketak egin zituen Milagros Estebanek. Geroago, Jentiletxeta III,ean egindako lehen indusketa-lanak 1998koak dira, baina aztarnategiaren erdipurdiko egoera dela eta, zaila de bertako ehorzketen inguruko ezaugarriak zehaztea, eta, orduan, Eneolitokoa izan daitekeela suposatu zuen.:  Neolitoa, Mesolitoa, Kalkolitoa/Eneolitoa, Brontze aroa eta Erromanizazioa.

## Ezaugarriak 
### Jentiletxeta I
"S" itxurako 10 metroko luzeko galeria estua da. Sarrera hego-mendebaldera begira dago, 2 metroko zabalera du eta 3,5 metroko altuera.

Bertatik eskuz landutako neolitotik zeramika baldarra atera zen, baina ez giza-hezurrik. Hori dela eta, Jentiletxeta I, II eta III lezeen babesean zegoen zulo txiki bat izan daiteke.

## Babesa 
Jentiletxeta I (47 fitxa zk.),  Jentiletxeta II (48 fitxa zk.), Jentiletxeta III (65 fitxa zk.) eta Jentiletxeta IV (66 fitxa zk.) Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasuna dira, Monumentu Multzoa kategorian, eta inbentariatuta daude.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Jentiletxeta. Mutrikuko kobazuloa.jpg|Jentiletxeta. Juan San Martinen argazkia, 1959an.
Fitxategi:Jentiletxeta leizea, Olatz, Mutriku.jpg|Jentiletxeta. Euskal Kostaldeko Geoparkeak jarritako informazio panela.
Fitxategi:Jentiletxeta II.jpg|Jentiletxeta II leizearen sarrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mutrikuko historia
* Izarraitz Espeleología: Cuevas de Jentiletxe
* [https://www.gipuzkoanatura.eus/eu/sarea/-/ibilbide/PR-Gi_47 ]
* Geoparkeko geoibilbideak: 5. Olatz: haran ezkutua.
María Ciro

**María Esneda Ciro Zuleta** (Ituango, Antioquia, Kolonbia ) lurraldearen defendatzailea da, nekazaria eta giza eskubideen aldeko aktibista Catatumbo eskualdean, gatazka ugariko ingurunea.  

María Ciro ezaguna da gatazka armatuak kaltetutako landa-eremuetan ingurumena eta lurraldea defendatzen egin duen lanagatik, eta jarduera horrek arriskuak ere ekarri dizkio. 2020an, hain zuzen ere, Amnistia Internazionalak dei egin zuen Ciro babesteko mehatxatutako beste ekintzaile batzuekin batera (Yuly Velásquez, Joel Rodríguez eta Jani Silva). Nekazarien erresistentzia ekologikoaren defendatzaile da Ciro, eta eguneroko bizitzarekin eta nekazaritza-ekoizpenarekin lotzen du lurraldearen eta ingurumenaren defentsa, ez bakarrik biziraupen gisa, baizik eta bizi-proiektu gisa. Cirok adierazi izan du Kolonbiako gatazka armatuaren indarkeriak kolokan jarri dituela bai gizakiak, bai ingurune naturala.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Jesús Grados Ventura

**María Jesús Grados Ventura** (Cáceres, 1956ko maiatzaren 29a)  **María Jesús y su acordeón** izenaz ezagunagoa, espainiar abeslari eta musika-interpretea da. 8 urterekin hasi zuen bere ibilbidea, Malvarrosa hondartzan (Valentzia) bere akordeoia joaz.

## Biografia 
Maria Jesus sei neba-arrebetan zaharrena da. Bere familia haurtzaroan Madrilera joan zen eta ondoren Valentziara, non Aita Velasco kalean bizi izan zen, La Malvarrosa auzoko etxetxo arrosetan. 8 urte zituenetik, hainbat hondartza, taberna eta jatetxetan jotzen zuen eskusoinua, hala nola Valentziako La Avenida de los Naranjos eta Benidormeko El Polit tabernetan, eta, horri esker, musika ikasketak ordaindu ahal izan zituen.

Benidorm ondoko La Nucía udalerriko zinegotzia izan zen.
Energia elektrikoz autohornitzen diren etxeak fabrikatzen eta nekazaritza ekologikoan aritzen den enpresa alemaniar bateko akzioduna da.

## Ibilbide musikala 
"La niña de la Malvarrosa" izenarekin hasi zuen bere ibilbide musikala, Valentziako hondartzan hasi baitzen eskusoinua jotzen, diruren bat lortzeko.
Irrati-lehiaketa bat irabazi zuen eta hainbat telebista-saiotan parte hartu zuen (Salto a la fama, Estudio abierto), 20 disko baino gehiago grabatuz, telebistan egindako agerraldiei esker behin betiko ospea lortu arte.

Bere arrakasta nagusia 1981ean estreinatutako *Los pajaritos* edo *El baile de los pajaritos* abestia izan zen, Espainian eta Latinoamerikako zenbait herrialdetan ikusle eta salmenta aldetik arrakasta handia lortu zuena. Kantu hau, jatorrian Chicken Dance izenekoa, Werner Thomasek konposatu zuen, eta Espainian ez ezik, Finlandian, Frederikek eta "Tralalala" izenpean, Italian, Al Bano & Romina Powerren bidez "Il ballo del qua qua" izenpean, edo Frantzian, René Simard & Nathalie Simarden eskutik, "La danse des canards" izenburupean, frankizia gisa.Kontzertu eta telebista saio askotan parte hartu zuen eta diskoaren izenburu bera zuen film bat grabatu zuen: Los pajaritos (1982), Javier Aguirrek zuzendua. Horrez gain, Txileko Cachureos haur-programak 90eko hamarkadaren erdialdean sartu zuen abesti hori bere errepertorioan.

Ondoren, ospea galdu zuen, eta berriz ere zuzeneko interpretaziora itzuli zen, jatetxeetan egindako ibilbidearen hasierara bezala, Benidormeko Arenas kafetegi ospetsua kasu.

Guztira 50 diskotik gora grabatu ditu, "*El show de María Jesús*" diskoagatik lehenengo *Urrezko* Cassettea jaso du eta "Los pajaritos" diskoagatik platinozko disko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Jesus. Internet Movie Database. ((0 URLa))
Elena Páez Ríos

**Elena Páez Ríos** (La Unión, Murtzia, 1909ko azaroaren 1a – Madril, 1998ko apirilaren 23a) espainiar liburuzain eta funtzionarioa izan zen. Espainiako Liburutegi Nazionaleko (Madril) Estanpa eta Arte Ederren Saileko zuzendaria izan zen 1942tik 1979ra, erretiroa hartu zuen arte. 

## Biografia 
La Unionen jaio zen, Murtzian, 1909an, eta goi-mailako batxilergoko ikasketak egin zituen jaioterrian. Ondoren, Cartagenako Bigarren Hezkuntzako Institutuan azterketa librea egin zuen 1919an eta 1925ean, eta kalifikazio altuenak lortu zituen. Ondoren, Madrilera joan zen, eta Filologia Erromanikoko goi-mailako ikasketak egin zituen Unibertsitate Zentraleko Filosofia eta Letren Fakultatean (gaur egungo Complutensea), 1925 eta 1930 artean. Hogeita bat urterekin, oposizio bidez sartu zen Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Fakultatiboen Kidegoan. 

Espainiako Liburutegi Nazionaleko destinoa jasota, Estanpa eta Arte Ederren Sailean aritu zen 1932tik aurrera, Enrique Lafuente Ferrariren zuzendaritzapean. 1942an Sail horretako zuzendari izendatu zuten, 1979an erretiroa hartu zuen arte. Bere zuzendaritzapean, eta liburuzain talde baten laguntzaz (Consuelo Angulo, María Luisa Molina, Pilar Ducay eta Teresa Corredor), Sailean gordetako jatorrizko grabatuen funts guztiak katalogatu ziren (147395 solte eta 208141 liburuetan), Gordailu Orokorreko berrehun mila liburu baino gehiagotan eta Liburutegiko Liburu Bitxien Atalean aurkitutakoez gain. Laurehun mila fitxa inguru egin zituzten, baliabide informatikoen laguntzarik gabe, eta garrantzi handikoak izan ziren adituentzat eta ikertzaileentzat. Lan honen emaitza funtsezko bi lan argitaratzea izan zen: *Iconografía Hispana: catálogo de los retratos de personajes españoles de la Biblioteca Nacional* (1966-1970) eta *Repertorio de grabados españoles de la Biblioteca Nacional* (1981-1985). Halaber, lan handia egin zuen funtsak hedatzeko argitalpen ugariren bidez, besteak beste, *Iconografía Britana* (1948) eta *Iconografía* *Hispana* (1966-1970), artikuluak eta katalogoak, eta erakusketa ugari egin zituen, besteak beste, Goya, Durero, Rembrandt eta Fortunyri eskainiak; Espainiako beste erakunde batzuei laguntza eta aholkularitza emateaz gain, ikertzaileei, eta grabatzaile espainiarrak animatzeaz ere arduratu zen, Espainiako Liburutegi Nazionaleko lanik onenak eman zitzaten.

Erretiroa hartu ondoren, Elena Páezek lanean jarraitu zuen 1993an egin zen erakusketa handia prestatzeko: *Los Austrias*. *Liburutegi Nazionaleko grabatuak*.

## Sariak eta aitorpenak 
* 1978: Espainiako Liburutegi Nazionaleko Estanpa eta Arte Ederren Sailaren Ohorezko Domina, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiak emandakoa.
* 2026: Espainiako Liburutegi Nazionaleko omenaldia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* M.ª L. López Vidriero: “Dulcis sine puliere palma”, F. Bouza: “Ikusten duen eskua, Elena Páez eta Historiako irudiak” eta D. Rodríguez Ruiz: “Alonso Canoren marrazki biluzi bati buruz”, in *Oharrak*. *Errege Liburutegiko berriak*, IV. urtea, 14. zenbakia (Elena Páez Ríosi eskainia) (1998ko azaroa).
## Kanpo estekak
Ana María Top Toxcón

**Ana María Top Toxcón** (San Juan Sacatepéquez, Guatemala ) Kaktxikel maia herriko buruzagi indigena bat da  eta Guatemalako lurraldearen eta giza eskubideen defendatzailea da. 

## Ekintzailetza 
Defentsa kolektiboko prozesuetan parte hartzen du eskualdean komunitate indigenen eskubideak eta ekosistemak mehatxatzen dituzten proiektuen aurrean, bereziki Ixquisis eskualdean, Resistencia Pacífica de la Microrregión de Ixquisis deritzon erakundearen bitartez. Talde honek Front Line Defenders saria jaso zuen 2018an, lurraldearen defentsan egindako lanagatik, eta bertako lurraren defendatzaileek jasaten duten arriskuaren adierazgarri ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magaly Belalcázar

**Magaly Belalcázar** (Samaniego, Nariño, Kolonbia, 1973 ) Amazoniako ekintzailea da, lurraldearen defendatzailea eta nekazarien aldeko aktibista (bera ere nekazaria izanik), ekofeminista eta herri-hezitzailea da. Fundación Mujeres Amazonía y Paz (Funmapaz) fundazioko buruzagia da eta baita Plataforma Social y Política para la Paz e Incidencia de las Mujeres del Caquetá plataformako kidea (Nariñotik Caquetá eskualdera joan zenetik bizitzera) . Lurraldearen defendatzaile gisa, Amazoniako eskualdeetako lurraren titulartasuna, lurralde-segurtasuna eta landa-eremuko emakumeen ahalduntzea sustatzen ditu bere ekintzailetzak.

## Ekintzailetza lana 
Belalcázarrek salaketa publikoak egin ditu abeltzaintza estentsiboaren hedapenaren, deforestazioaren eta lurra eskuratzeko desberdintasunaren aurka, eta salatu du Amazoniako emakume nekazari asko ez direla lantzen dituzten lursailen jabe legalak. Funmapaz fundazioaren bitartez, Belalcázarrek emakumeen prozesu kolektiboak bultzatu ditu, Amazoniako emakume nekazariek aurre egin behar dieten egiturazko oztopoak ikusarazteko: lurra eskuratzea, parte-hartze politikoa eta gizarte-eraldaketa genero-ikuspegiarekin. Amazonia eta emakumeak banaezinak direla esan izan du: "Amazoniak sufritzen duena, emakumeek sufritzen dute".

Lana arrisku handiko testuinguruan egin izan du Belalcázarrek, Kolonbiako Amazoniak aurre egin behar baitie indarkeria armatuari, lurren inguruko liskarrei eta baliabide naturalen ustiapenean interesak dituzten eragile ekonomikoen presioari. Ondorioz, Amazoniako giza eskubideen defendatzaileentzako babes kolektiboko programa baten parte da, Protection International erakundeak sustatua. Programa horretan aintzat hartzen dira landa-eremuetan eta ingurumenaren aldetik gatazkatsuak diren eremuetan emakume defendatzaileek dituzten arriskuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Ducey

**Caroline Ducey** (Caroline Troussellard jaiotzez, 1976ko abenduaren 12a, Sainte-Adressen ) frantziar aktorea da. Film batzuen hasiera eta amaierako kredituetan, **Caroline Troussellard** izenez ere agertzen da.

## Bizitza 
Nazioarteko aitortza 1999an jaso zuen Catherine Breillatek zuzendutako *Romance XXX* filmean egindako paper nagusiari esker. Film honek zalaparta sortu zuen bere sexu-edukiagatik; izan ere, filmak, pornografikoa ez izan arren, simulatu gabeko hainbat sexu-ekintza ditu. 2024ko abuztuan, Caroline Duceyk argitaratutako *La Prédation (nom féminin)* liburuan Catherine Breillat zuzendariari *Romance* filmaren filmaketa bitartean, 1999an, bortxaketa antolatu izana egotzi zion. Zuzendariaren agindupen zela, ez omen zioten jakinarazi sexu eszenak benetakoak izango zirela, eta ez simulatuak. Breillatek ukatu egin zituen akusazioak: Caroline Duceyk ba omen zekien, eta baimena eman omen zuen.

2000. urtean, epaimahaikide izan zen Moskuko 22. Nazioarteko Zinemaldian. 

## Filmografia (hautaketa) 
* 1994: *Trop de bonheur*
* 1997: *Familles je vous hais*
* 1999: *Romance*
* 1999: *Innocent*
* 2000: *La chambre obscure*
* 2000: *Petit Ben* (telebistako filma)
* 2001: ''Carrément à l'Ouest*
* 2002: *La Cage*
* 2003: *Shimkent hôtel*
* 2003: *Ballo a tre passi*
* 2004: *Doo Wop*
* 2005: *Croisière*
* 2005: *J'ai besoin d'air*
* 2005: *Dossier Caroline Karsen* (film laburra)
* 2005: *Convivium* (film laburra)
* 2006: *La Californie*
* 2007: *Une vieille maîtresse*
* 2007: *Reporters* (telesaila)
* 2008: *Le plaisir de chanter*
* 2008: *J'ai rêvé sous l'eau*
* 2010: Just Inès
* 2011: *I Tercani*
* 2012: *Absence de marquage* (film laburra)
* 2012: *Hotel du Paradis*
* 2014: *La grenouille et Dieu* (film laburra)
* 2017: *L'Âge parfait* (film laburra)
* 2017: *La douleur*
* 2019: *À cause des filles..?*
* 2020: *Passion simple*
* 2020: *Demain nous appartient* (telesaila)
* 2021: *Jours sauvages*
* 2022:  *Le Processus de paix* 
* 2024: *Rear View Cataclysm*
* 2024: *Dead Man Memory'' 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1912ko Alacanteko tren istripua

**1912ko Alacanteko tren istripua** urte hartako urriaren 4an Alacant–Terminal geltokian gertaturiko errailetik irtetea izan zen. Istripu horretan, MZA (Madril-Zaragoza-Alacant) konpainiaren 30 zenbakiko bidaiari-trenak, abiadura handian zihoalako, ez zuen garaiz frenatzea lortu, eta errailetik atera zen geltokiko ataria zeharkatu eta kalean amaituz. Ondorioz, geltokiak kalte nabarmenak jasan zituen, lau pertsona hil ziren eta hogeita hamar pertsona baino gehiago zauritu ziren.

## Istripua 
Istripua zorigaiztoko egoera batzuek eragin zuten. Tren-gidaria abiadura handian sartu zen geltokira, antza denez, trenak atzerapena zeramalako. Abiadura handiegiaren- 40 km/h inguru- konbinazioak eta balaztatze-sistemaren akats batek trena garaiz gelditzeko ezintasuna eragin zuten. Trena, bere bidetik desbideratu ez ezik, aurrera jarraitu zuen, geltokia zeharkatu eta geltokiaren ataritik kalera irtenda. Babesak eta horma bat suntsitu zituzten, eta billete-bulegoko instalazioak erabat suntsituta geratu ziren.

Gertakariaren deskribapenen arabera, trena ez zen gelditu trenbidearen amaierako mugak jo zituenean; aitzitik, aurrera jarraitu zuen, hormak zulatuz, zutabeak eraitsiz eta, azkenik, hondakinen artean lurperatuta geratu zen partzialki, Salamanca hiribidean. Garai hartako deskribapenek adierazten dutenez, eszena izugarri izan zen, biktimen nahasmena, izua eta oihu urratzaileak zirela medio.

Istripuaren ondoren, trenbide osagarri bat ezarri zuten nasaren gainean, tren-makina kentzea errazteko. Zeregin hori oso zaila izan zen. Hondamendiaren biktimak Sorospen Etxean eta ospitalean artatu zituzten, eta MZA konpainiako langileen eta udal medikuen ahaleginak goraipatu zituzten krisi izugarri honetan erakutsitako ausardiagatik eta dedikazioagatik.

Tokiko prentsak antzeko istripuen berri eman zuen aurretik, eta konpainiak burdinbideen mantentze-lan desegokiak egin izana egotzi zien. Hasiera batean istripua ordezko makinista baten esperientziarik ezak eragin zuela uste bazen ere, konpainiak argitu zuen «konpainiako makinista ona» zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conamara Theas

**Conamara Theas**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen era nagusiki irlandera hiztuna den barruti bat da. Gaeltacht eremuan dago.

Barrutian 7.000 biztanle inguru bizi dira, Aran uharteak kontuan hartu gabe, hauetatik %60-80en ama hizkuntza irlandera da. 

Cois Fharraige deritzon Gaeltacht eremutik mendebaldera dago. Conamara Theas barrutian Connachteko irlandera mintzatzen da, baina Cois Fharraige eremuan mintzatzen denstik aldaera ezberdin batean.

Conamara Theas bsrrutiak Ros a Mhil, Casla, An Cheathrú Rua, Ceantar na nOileán, Camus, Ros Muc eta Iorras Aithneach penintsula barne hartzen ditu.

Ros Muc herriko portutik Aran uhartera doazen ferryak itsasoratzen dira.

Casla herria Irlanda osoan entzungai den Raidió na Gaeltachta irlanderazko irrati kate nazionalaren egoitza dago.

## Irlandera histunak
Via Nova

thumb|Via Novaren ibilbidea.

**Via Nova** edo **Antonino A-XVIII ibilbidea** galtzada erromatarra da; XVIII. zenbakia du Antoninoren Ibilbidean. Bracara Augusta (egungo Braga), komentu bracariarraren hiriburua, eta Asturica Augusta (Astorga), komentu asturikarraren hiriburua, lotzen zituen 210 milia erromatarretan zehar (330 kilometro inguru).

Via Novak gaur egungo Ourenseko probintzia zeharkatuko luke, hego-mendebaldetik ipar-ekialdera diagonal bat jarraituz, Bierzo eskualdean sartuz, mendebaldetik ekialdera zeharkatzen zuena, eta bertatik Manzanal mendatetik irtenda Maragateríako hiriburutzat jotzen den Astorga hirian amaitu arte.

## Historia 
79-80 urteen artean eraiki zen Vespasiano eta bere seme Titoren agintaldian, C. Calpetanus Rantius Quirinalis Velerius Festus legatuari esker. Asmo komertzialekin eraiki zen, eta Maximino Trax eta bere seme Maximoren garaian zaharberritu egin zen. Trazadura xehetasunez islatzen da Antoninoren Ibilbidean (III. mendea).

## Via Nova bide naturala 
GR bide natural honek antzinako bide erromatarra zeharkatzen du neurri handi batean, Bracara Augustatik Asturica Augustaraino.

## Iruditegia 

Fitxategi:Caminho Romano, Gerês - panoramio (1).jpg|Vía Nova, Campo do Gerêsen, Terras de Bouro (Portugal)
Fitxategi:Geira Milha XXIX detalhe.jpg|Via Novaren XXIX. miliarria Campo do Gerêsen, Terras de Bouro (Portugal).
Fitxategi:Geira Romana - Gerês (10).jpg|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Erromatar galtzadak

## Kanpo estekak 
* :Via Nova Portugalgo Património Cultural webgunean.
* :Erromatar Inperioko atlasa.
* :GR ibilbideari buruzko informazioak.
Intragna (Ticino)

**Intragna**, Suitzako Centovalli udalerriko herri eta frazione bat da, Ticino kantonamenduan.

2004an 884 biztanle zituen.
Ceutako Biltzarra

**Ceutako Biltzarra** Ceutako (Espainia) hiri autonomoaren ordezkaritza-organoa da, Ceutako Biltzarraren Jauregian kokatua. Hogeita bost kidek osatzen dute, sufragio unibertsal, libre, zuzen eta sekretuaren bidez hautatuak. Biltzarreko kideek Zinegotzi izaera ere badute, hiri autonomoaren izaera berezia dela eta, udal-antolakuntzari dagozkion funtzioak betetzen baitituzte.

Ceutako Autonomia Estatutuak, 1995eko martxoaren 13ko Lege Organikoaren bidez onartutakoak, honako eginkizun hauek esleitzen dizkio: hiriko lehendakaria hautatzea –Biltzarrekoa ere badena–, Gobernu Kontseilua kontrolatzea eta berezko araugintza-ahalmenak gauzatzea. Melillako kasuan bezala, lege-proposamenak Diputatuen Kongresura bidaltzeko eskubidea du, baina ez du legegintza-ahalmen osoa beste autonomia-erkidego batzuek bezala.

## Ceutako Biltzarreko Lehendakaritza 
thumb|Juan Jesús Vivas, Ceutako alkate-presidentea 2001etik
Ceutako presidenteak, alkate-presidente gisa ere ezaguna, hiri autonomoaren ordezkaritza gorena du. Biltzarreko presidentea izateaz gain, Gobernu Kontseilua zuzentzen du.

2001etik, Juan Jesús Vivas da Ceutako Biltzarreko presidentea. Hauek izan dira presidenteak 1995etik:

## Batzarraren osaketa 
Ceutako Biltzarra alkate-presidenteak eta hauteskundeetan hautatutako hogeita bost diputatuk osatzen dute.

### Hauteskundeen emaitza 
2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan, Herri Alderdiak (PP) irabazi zituen hauteskundeak, baina gehiengo absoluturik gabe. Emaitzak honako hauek izan ziren:

### Batzarraren organoak 2023-2027 legealdian 
#### Mahaia 
#### Talde parlamentarioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ceutako Biltzarraren webgune ofiziala
Julio Rodríguez Ayllón

**Julio Rodríguez Ayllón** (Adamuz, 16 urte 2026ko urtarrilean) Adamuzeko bizilaguna da, Kordobako probintzia, Adamuzen tren-istripua gertatu eta biktimak berehala laguntzeagatik ezaguna.

Arrantzalea da, eta Club Deportivo Avejoe Adamuz futbolan lehiatzen da.

## Laguntza 
Hedabideei azaldu dienez, istripuaren arratsaldean bera eta Jose laguna arrantzan zetozela ikusi zuten, dena poliziaz eta anbulantziaz beteta zegoela ikusi zutenean, eta tren bat herritik gertu errailatu zela jakin zutenean.

Haren gurasoak, Julio Rodríguez eta Elisabeth Ayllon, oso harro agertu dira semea zaurituei laguntzen ari zela eta une zail batean izan zuen aztorapenaz. Espainiako errege-erreginek zorionak eman zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Flavia

**Flavia Bidea** antzinako galtzada erromatarra zen, Trieste (antzinako Tergeste) eta Dalmazia lotzen zituena, Istriako kostaldea zeharkatuz. Vespasianoren inperioan eraiki zen, 78 eta 79 urteen artean. 

## Ibilbidea 
Triesten hasten zen, Rižana, Dragonja ibaia eta Ponte Portonen, Mirna Istriako ibairik handiena zeharkatzen zituen. Gero Lim, Dvigrad, Bale, Vodnjan (Dignano) eta Pulara iristen zen. Pulan, bidea Sergioen Arkutik igarotzen zen, antzinan Porta Auratako portuan zegoena, eta ondoren, Nesactiumerantz biratzen zen, Raša ibaira iritsiz. Ibaia zeharkatuz, Labin eta Plomin zeharkatuz tokiko bide bat bezala jarraitzen zuen Kastaveraino, non Via Anniarekin bat egiten zuen.

## Irudiak 

Fitxategi:Tabula Peutingeriana - Istra.JPG
Fitxategi:Ziegelstempel Ala II flavia pia fidelis miliaria Aalen.jpg
Fitxategi:Arch of the Sergii - Pula (Croatia).jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromatar galtzaden zerrenda

## Kanpo estekak 
* Cammini d'Italia - Via Flavia oinez egiteko ibilbidea
Vaux-de-Cernayko abadia

**Vaux-de-Cernayko abadia** () zistertarr abade-etxe ohia da, Cernay-la-Ville udalerrian dagoena, Frantziako Yvelines departamenduan. Abadia Frantziako Iraultzan abandonatu zuten eta hondamen partzialean erori zen. Charlotte de Rothschildek eraikin gehienak, eliza izan ezik, zaharberritu zituen XIX. mendearen amaieran, eta gaur egun hotela da.

Abadia 1118an sortu zuten. Simon de Neaufflek eta bere emazte Evak Ama Birjinaren eta San Joan Bataiatzailearen omenezko monasterio bat eraikitzeko Savignyko abadiako monjeei lurrak eman zizkieten. Vitalek, Savignyko abadeak, onartu egin zuen haien dohaintza, eta monje talde bat bidali zuen Arnauden zuzendaritzapean. Fundatzaileez gain, nobleziako beste batzuk ere etorri ziren savignyar komunitate berriari laguntzera.

1945ean EAJk sustatutako Rothschild komandoa bertan entrenatu zuten. Aliatuen presioen ondorioz Madrilgo Gobernu frankistaren erortzea espero zen, eta gizon horiek izango ziren Euskal Herrian ordena publikoa mantentzeko arduradunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivana Kubešová

**Ivana Kubešová** (Txekoslovakia, 1962ko maiatzaren 26a) Txekoslovakiako atleta erretiratua da, 1500 metrokoko proban espezializatua.

## Kirol ibilbidea 
1987ko Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen 1500 metroetan, 4:09.09 segundotan helmugaratu zen, Sandra Gasser suitzarraren eta Svetlana Kitova sobietarraren atzetik (zilarra 4:09.01 segundorekin).

Lau urte geroago, 1991. urteko Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen proba berean, 4:06.22 segundoko denboran helduta, Lyudmila Rogachova sobietarraren atzetik eta Tudorita Chidu errumaniarraren aurretik (brontzea 4:02.27 segundorekin).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tudorița Chidu

**Tudorița Chidu** (Amara, Errumania, 1967ko urriaren 17a – 2025eko abenduaren 29a) atleta, irakaslea eta entrenatzailea izan zen. 1500 metroko proban espezializatu zen. 1991. urtean pista estalian munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Errendimendu handiko atleta izan zen, atletismo probetan espezializatua (400, 800 eta 1500 m). 1988. urtean Ankaran (Turkia) irabazi zuen zilarrezko domina, 800 metroko proban. 1989an Budapesten (Hungaria) jokatutako Pista Estaliko Munduko Txapelketan 7. postuan bukatu zuen. 1990. urtean Eskoziako Glasgown pista estaliko Europako Txapelketan bosgarren postua lortu zuen eta Europako Split Txapelketan seigarrena.

1991. urtean, Sevillan, Pista Estaliko Munduko Txapelketan, Chiduk brontzezko domina irabazi zuen 1500 metroko proban, 4:06.27 segundoko denborarekin, Lyudmila Rogachova sobietarraren eta Ivana Kubešová txekoslovakiarraren (zilarrezkoa) atzetik.

Urte horretan bertan Tokion, Japonian, Munduko Txapelketan hartu zuen parte, baina ez zuen finalerdietara aurreratzea lortu. 1992. urtean Genovan, Italian, jokatutako Pista Estaliko Europako Txapelketan 4. postua lortu zuen, Doina Melinte taldekideak brontzezko domina irabazi ostean.

1994. urtean Parisen, Frantzian, jokatutako Pista Estaliko Europako Txapelketan zazpigarren postua lortu zuen. Hurrengo urtean, Durhamen (Ingalaterra) jokatutako Munduko Txapelketan, 22. postuan kokatu zen, eta talde errumaniarrarekin (Gabriela Szabo, Tudorita Chidu, Elena Fidatov, Iulia Neguría) brontzezko domina irabazi zuen. 

Erretiratu ostean, gorputz hezkuntzako irakasle eta entrenatzaile lanetan jardun zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Tudoria Chidu Amarako ohorezko herritarra izan zen eta gimnasio batek bere izena du. 
* 2004. urtean I. klaseko «Kirol Merezimenduaren» domina jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Cassia

**Via Cassia** (Kasioren Bidea) galtzada erromatar garrantzitsu bat zen, Via Flaminiatik abiatzen zena Milvio zubitik hurbil, Erroma inguruan, eta Etruria zeharkatzen zuena Veiitik ez oso urrun. Via Cassia Baccanae, Sutrium, Volsinii, Clusium, Arretium, Florentia, Pistoria eta Lucatik igarotzen zen, eta Via Aureliarekin lotzen zen Lunan.

Via Cassia beste errepide garrantzitsu batzuekin gurutzatzen zen. 11. milian, Via Clodia ipar-mendebalderantz desbideratzen zen. Sette Venen, beste errepide bat, Via Annia segur aski, Faleriirantz banatzen zen. Sutriumen, Via Ciminia banandu eta aurrerago berriro elkartzen zen.

Bere eraikitze data zalantzazkoa da: ezin da K.a. 187 baino lehenagokoa izan, Kaio Flaminio kontsulak Bononiatik Arretiumerako errepide bat eraiki zuenean, geroagoko Via Cassiaren zati batekin bat etorri behar zuena. Ez du aipatzen Zizeronen garaia baino lehen, K.a. 45ean Erromatik Mutinara hiru errepide zeudela aipatzen duenak: Flaminia, Aurelia eta Cassia. K.o. 124. urteko harri miliarri batek aipatzen ditu Hadrianok Clusium lurraldeko mugatik Florentiaraino, 86 miliako (138 km) distantzian, errepidean egindako konponketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florentia

**Florentia** honakoa izan daiteke:
* Florentia (Frantzia), Jurako udalerria.
* Florentia (Antzinako Erroma), Antzinako Erromako hiria.
Johann Jakob Scherer

**Johan Jakob Scherer** (Schönenberg, 1825eko azaroaren 10a – Berna, 1878ko abenduaren 23a) suitzar militar, enpresaburu eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederzioko presidentea izan zen 1875ean. Sonderbund gerra parte hartu zuen.

Suitzako Alderdi Erradikal Demokratikoko kidea izan zen eta 1854an Züricheko kantonamenduko kontseilu legegileko kide aukeratu zuten. 1866an, kantoi bereko gobernu-kontseiluan sartu zen.

1872an Suitzako Kontseilu Nazionaleko diputatu hautatu zuten eta 1872tik hil zen arte Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen. Han, Finantza eta Aduana, Merkataritza eta Gai Militarretako departamentuak zuzendu zituen.

1875ean Suitzako Konfederazioko lehendakaria izan zen.
Alemaniar zela zaldi txikia

**Alemaniar zela zaldi txikia**,  (alemanez: *Kleines Deutsches Reitpferd*),  Alemaniako bertako zaldi arraza bat da. Zaldi arraza modernoa da, egun oraindik garatzen ari dena.

Hautaketa hauen helburua kirol eta aisialdirako zaldi neurritsu bat lortzea da. Bere populazio txikia dela eta, arraza bakantzat hartzen da .

## Arrazaren sailkapena 
CAB International entziklopediak Alemaniaro ponia eta Alemaniar zela zaldi txikia batera sailkatzen ditu . Delachaux gidak eta DAD-IS datu-baseak berriz bereizita zerrendatzen dituzte. Arrazaren sailkapena beraz ez dago oraindik argi.

## Arrazaren erabilerak 
Zaldi moldakorra da, sendoa eta zelatzeko berebiziko zailtasunaik gabekoa . Berez oso egokia da aisialdiko zaldi zein kirol-zaldi bezala haur, nerabe eta helduentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Capsacosta

***Via Capsacosta*** —erromatarrentzat, ***Via Annia*** (ez nahastu Italiako Via Anniarekin)— erromatar galtzada bat da, antzinako bidea antzina-antzinatik Empordá, Garrotxa, Ripollès eta Vallespir lurraldeen arteko pasabide eta komunikazio naturala izana. Jatorrian, Via Augustaren bigarren mailako adar bat izan zen, Figueresetik La Vall de Bianyara zihoana, Capsacosta lepoa igo eta Ares mendatearekin lotzen zena. Handik, berriz ere, Galian, *Via Domitia*rekin, Via Augustaren jarraipenarekin lotzen zen. Kataluniako kultura-ondarearen aztarnategi arkeologiko garrantzitsuenetakotzat jotzen da.

## Ibilbidea 
Bidea Rossellón hasten zen eta Ipar Kataluniako herrietatik igarotzen zen. Oraingo Le Bouloutik Cereteraino iristen zen, Amélie-les-Bains-Palalda, Arles, Prats de Molló eta Camprodonera joateko. Han, Sant Pau de Segurieseraino joaten zen, Capsacosta mendia jaisten zuen, La Vall de Bianyatik Besalúraino jarraitzeko, eta, ondoren, bide nagusiarekin bat egiten zuen.

## Historia 
Erdi Aroan asko erabili zen. 1981-1982 neguan Gironako Probintziako Diputazioak zaharberritu zuen. Petrolio-prospekzio batzuetan, galtzara zaharraren metro batzuk suntsitu ziren.

Obran erabilitako bloke guztiak hurbileko lekuetakoak dira, baina ez dira aurkitu materialaren jatorrizko harrobiak.

Aro Modernoan, lur horiek komunikatzeko arteria garrantzitsua izaten jarraitu zuen bidea; posta bide bihurtu zen, XX. mendearen hasierara arte.

## Iruditegia 

Fitxategi:VallBianya viaRomanaCapsacosta IPA11059 8825 resize.jpg|Bidearen zati bat.
Fitxategi:Capsacosta 2011-04B.jpg|
Fitxategi:Via romana del Capsacosta.JPG|Zati batzuk oso ondo gorde dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Erromatar galtzadak

## Kanpo estekak 
* :Erromatar Inperioko atlasa.
Gelidako tren-istripua

2026ko urtarrilaren 20an, astearte gaua, Adamuzko tren-istripua gertatu eta bi egunera, eta euri jasa gogorren ondorioz, bi **tren-istripu** gertatu ziren Rodalies de Catalunya sarean. Lehenengoa R1 linean izan zen, Blanes eta Tordera artean, konboi batek harri baten aurka jo eta errailpetik atera zenean. Bigarrena 21:00ak aldera gertatu zen, AP-7 autobideko euste-horma bat R4 lineako trenbideen gainera erori zenean, Gelida parean.

## Gertakizunak 
Egun osoan zehar izandako euri jasan ondoren, bi istripu gertatu ziren urtarrilaren 20ko, astearteko, gauean. Lehenengoa, intentsitate txikiagokoa, R1 linean gertatu zen, Blanes eta Tordera artean, konboi batek harri bat jo eta errailpetik atera zenean, zauriturik gabe. Bigarrena, larriagoa, 21:00ak aldera izan zen: AP-7 autobideko euste-horma bat R4 lineako trenbideetara erori zen Gelidatik gertu, 64. kilometro-puntuan. Vilafranca del Penedèserantz zihoan konboi batek horma horren aurka jo zuen. Istripuan gidaria (minutu batzuk geroago hil zena) eta 37 bidaiari zauritu ziren (horietatik 5 gravitatez).

Istripuaren ondorioz, Adifek Rodalies sare osoa eteteko agindua eman zuen, ohar berri bat eman arte.

## Ikerketa 
Adifen arabera, arrazoi nagusia egun horretan bertan izandako euri gogorrek horma erortzea eragin izana da, egituraren osotasuna arriskuan jarriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Lusitanorum

***Via Lusitanorum*** galtzada erromatarra da. Ibilbidea Algarve Baesurisen (Portugal) hedatzen zen: Castro Marim (*Baesuris*), Balsa hiri erromatarra, Faro (*Ossonoba*), Milreu hiri erromatarra gaur eguneko Estoi, Cerro da Vila, Lagos (*Lacóbriga*).

Bide horretan hainbat produktu saltzen ziren: baxera arrunta eta fina, argizuloak, beirak, itsas gatza, arraina, etab.

## Bibliografia 
* Catarino, H (1994), "O Castelo de Paderne (Albufeira): Resultados da Primeira Intervenção Arqueológica", *Arqueologia Medieval*, 3, Porto, Portugal, 73–87.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Erromatar galtzadak

## Kanpo estekak 
* :Erromatar Inperioko atlasa.
Îlham Ehmed

**Îlham Ehmed** (kurdueraz: التان محد‎; : أحمد‎‎; **Ilham Ahmed** izenarekin ere ezagutua) Siriako politikari kurdua da, Batasun Demokratikoaren Alderdikoa. 2026an Siria Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazio Autonomoko Kontseilu Exekutiboko (Rojava izenez ere ezaguna) presidentekidea, eta Gizarte Demokratikoaren Aldeko Mugimenduaren Koalizioko (TEV-DEM) Batzorde Exekutiboko kidea. 2018ko uztailera arte, Siriako Kontseilu Demokratikoko (SDC) presidentekidea zen, Siriako Indar Demokratikoen hegal politiko bat, Siria Iparraldeko eta Ekialdeko administrazio autonomorako organo legegile lanak egiten dituena.

## Bizitza eta ibilbidea 
Ehmed Afrinen jaio zen, eta etorkizuneko Siriaren izaera polietniko programatiko baten alde egin izan du argi eta garbi. 2016ko azaroan Ar-Raqqa hiria berreskuratu baino lehentxeago, orduz geroztik Siriako Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazio Autonomoaren hiriburu gisa lan egiten duena, honako hau adierazi zuen:"Halako gobernu bat Raqqako aldaketa demokratikoaren adibide ona izan liteke, are gehiago kontuan hartuta hiria Estatu Islamikoa erakunde terroristaren hiriburua de facto izan dela urteetan. Gisa horretako lorpen hori funtsezko aldaketa litzateke Siriako egoera orokorrean, eta horrek lagunduko lioke herrialdeari egonkortasun eta aldaketa demokratikorantz aurrera egiten. Raqqa eredu litzateke herrialde osoarentzat".Ehmed mugimendu kurduan sartuta dago 1990eko hamarkadatik, eta, gaur egun, gobernu deszentralizatu baten alde borrokatzen ari da, Siria federal moduan. Argudiatu du halako estatu deszentralizatu batek kontseilu zibilak eta tokiko gobernuak sor ditzakeela, Siriako hainbat talderen eskubideak bermatuko lituzketenak, besteak beste, adierazpen askatasuna eta genero berdintasuna. Siriako konstituzioan herri kurduaren eskubideak bermatu beharko liratekeela defendatzen du. 2018ko uztailean, Ehmedek Siriako Gobernuarekin Damaskon izandako negoziazioetan parte hartu zuen, SDCk administratutako eremuetan eman beharreko zerbitzuei buruz. Negoziazio politikoen porrotaren ondoren, zera esan zuen:"Agintean dagoen erregimenak ez du jarrera aldatu, ez maila humanitarioan, ez politikoan. Ez du inolako malgutasunik erakutsi gatazkan dauden siriarrekin. Edozein komunikazio-kanal baztertu du lurrikararen ondorioei eta ondorengo krisi humanitarioari aurre egiteko... Siriako ikuspegia bateratzeko oztopo nagusia dira".

## Negoziazioak Frantziarekin 
Turkiak Afrin erasotzeko mehatxua egin ondoren, eta, 2018ko abenduan, Donald Trump AEBetako presidenteak SDCk administratutako eremuetatik tropak erretiratuko zituela esan ostean, Ehmed Parisera joan zen Riad Darar SDCko presidentekidearekin batera, Frantziako Gobernuarekin SDCk administratutako eremuetan aparkatuta zeuden Frantziako tropekin lankidetza handiagoa izatearen inguruan eztabaidatzeko. Frantziarekin negoziatu ondoren, Frantziako tropak Sirian geratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Nazioarteko erakundeek esku hartu beharra dute Siriako sarraskia geldiarazteko", 2026ko urtarrilaren 21eko Berria.
Dyfedeg

**Dyfedeg**, , Galesko hego-mendebaldean mintzatzen den gales hizkuntzaren dialekto bat da, historikoki Dyfedeko Erresuma zenaren lurraldean hitz egiten dena eta hartatik izen hartzen du.

Galesaren lau dialekto nagusietako bat da, besteak Powyseg, Gwyndodeg eta Gwenhwyseg dira.

## Eremua 
Nagusiki Pembrokeshire eta Carmarthenshire konderrietan eta Ceredigion konderriaren hegoaldean mintzatzen da.

1900an John Rhŷs hizkuntzalariak eta David Brynmor Jones historialariak dialekto hau Galesko hego-ekialdeko Gwenhwyseg dialektoarekin "lotura estua" zuela aipatu zuten, eta Dyfedeg dialektoaren iparraldeko muga Llanrhystud udalerriko Wyrai errekan ezarri zuten.
Maialen Hiribarren

**Maialen Hiribarren Iriart** (Itsasu, Lapurdi, 1957) irakaslea eta bertsozalea, Bertsularien Lagunak elkartearen bultzatzailea. *Bideek bidea* lemaren ildotik, bertsolaritza hezkuntzan sartzeko bide «handia» egina du Hiribarrenek. Lehen bertso eskolak sortzeko «funtsezko harria» izan zen, Seaskako irakasle eta elkarteko zuzendaritzako kide gisa lehen bertso eskolen bultzatzaileetariko bat izan baitzen. Bertsoetarako bidea hezkuntzan zabaltzen ahalegindu zen.*Seaskako irakasle nintzen, eta Xanti Iparragirre ezagutu nuen. Hura hasi zen bertsolaritzaren dasta ematen haurrei. Ondotik, 2000. urte inguruan bertso eskolak ikastolan hedatu zirelarik, horretan lagundu nuen.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maialen Hiribarren Xilabako txapel emailea elkarrizketatuko dute aste honetako Hitzetik Hortzeran
* Elkarrizketa: Bertsoa azkar ikusten badut, euskara ahul ikusten dut Naiz, 2026.01.31
* Elkarrizketa: Zer izaten ahal da bertsoa baino hoberik hizkuntza bat aitzina eraman behar bada? Berria, 2026.01.30
Der Hauptmann

***Der Hauptmann***, , 2017ko Robert Schwentke alemaniarrak zuzendutako gerra drama film bat da. Max Hubacher, Frederick Lau, Bernd Hölscher, Waldemar Kobus, Alexander Fehling eta Samuel Finzi aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1945, Alemania, Bigarren Mundu Gerraren amaieraldera, Hirugarren Reicharen erorketa berehalakoa izatear denean,
Willi Herold (Max Hubacher) 19 urteko alemaniar soldadu desertoreak, erabat zarpaildua eta goserik, kapitain nazi baten uniformea topatuko du. Ofizial plantak eginez, Heroldek bete nortasun berriak eskeintzen dion autoritateaz baliatuz bere burua aldatzen hasiko da, ihes egiten saiatzen ari zen haien esentzia berdina azaleraziz.

## Aktoreak 
* Max Hubacher: Willi Herold
* Milan Peschel: Reinhard Freytag
* Frederick Lau: Kipinski
* Bernd Hölscher: Karl Schütte
* Waldemar Kobus: Hansen
* Alexander Fehling: Junker
* Samuel Finzi: Roger

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ana Asensio

**Ana Asensio** (Madril, 1978ko apirilaren 4a) zinema-zuzendaria, gidoilaria eta aktorea da.

## Bizitza 
Ana Asensio 1978an jaio zen Espainiako hiriburuan, Madrilen. Umeentzako antzezlanetan hasi zen, artean Madrilgo Unibertsitate Konplutensean Emanaldia eta Filosofia ikasten ari zela. 2001. urteean Asensio New York hirira joan zen bizitzera.

### Lan ibilbidea 
Ana Asensio izan zen *Nada es para siempre* telesail espainiar ezagunaren protagonistetako bat.

*Most Beautiful Island* izeneko film luzearekin egin zuen zinema-zuzendari debuta. 2017ko SXSW Zinemaldian estreinatu zen, eta fikziozko film onenaren Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuen. Sari hori jaso zuen Espainiako lehen filma izan zen. Asensiok gidoia idatzi eta protagonista papera ere egin zuen. *Most Beautiful Islandek* kritika positiboak jaso zituen Rotten Tomatoesen zinema eta telebistaren kritika-bilketarako web-orri estatubatuarrean.

2023. urtean,  bigarren filma zuzendu zuen, *La niña de la cabra*, Espainian filmatu eta zabaldu zen film dramatikoa. Malagako Zinemaldiaren 28. ediziotik igaro ostean, film luzea, 1988ko Madrilen girotua eta amona galdu eta ahuntzarengandik bereizten ez zen beste neskato batekin adiskidetu osteko neskato baten bizi-zalantzetan zentratua, 2025. urteko apirilaren 11n estreinatuko zela iragarri zen.

## Filmografia 
* *La niña de la cabra* (2025)
* *Tu me manques* (2019)
* *Most Beautiful Island* (2017)
* *The Archive* (2015)
* *Todo es possible en el bajo* (Telesaila) (2012)
* *Carne Cruda* (2011)
* *Zenith* (2010)
* *Las chicas de oro* (Telesaila) (2010)
* *Mujeres de vida alegre* (Telesaila) (2010)
* *The Afterlight* (2009)
* *Planta 25* (Telesaila) (2008)
* *La caja Kovak* (2006)
* *Betty la Flaca* (2006)
* *White* (2005)
* *Alone* (2004)
* *El lápiz del carpintero* (2003)
* *Intacto* (2001)
* *Nada es para siempre* (Telesaila) (1999–2000)
* *Señor Alcalde* (Telesaila) (1998)
* *Más que amigos* (Telesaila)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017 - *Most Beautiful Island*: Epaimahaiaren Sari Nagusia South by Southwest-en, SXSW Film Festival bezala ezagunagoa.
* 2017 - *Most Beautiful Island*: Sidewalk Film Festivaleko Best Life & Liberty Film Saria.
* 2017 - *Most Beautiful Island*: Prentsaren Saria Albaceteko Abycine Nazioarteko Zinemaldian.
* 2018 - *Most Beautiful Island*: Independent Spirit sarietan John Cassavetes sarirako izendatua.
* 2018 - *Most Beautiful Island*: Ikusleen saria Alcalá de Henareseko Zinemaldiko Pantalla Zero Lehiaketan.
* 2025 - La niña de la cabra: Tajo / Tejo Nazioarteko saria Periferiak Zinema Iberikoaren Jaialdian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janet Mbugua

**Janet Mbūgua** (Mombasa, Kenya, Afrika,1984ko urtarrilaren 11) Kenyako pertsonaia mediatiko, telebistako albistegietako aurkezlea eta aktorea da.Albistegietako aurkezle gisa, bere karrerako lehen urtean KTNn aritua izateagatik ezaguna da. Citizen TV-n  lan egin zuen hainbat urtez, komunikabideen industrian erretiroa iragarri aurretik. Lehen mailako aurkezlea izan zen Citizen Prime Time News-en, Hussein Mahomaren ondoan. Kenyako Gurutze Gorriaren Elkarte Humanitarioan parte hartu du. Janet-i zinema eta arteak interesatzen zaizkio. Aktore gisa Rush telesaileko protagonista izan zen.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
**Janet** 1984ko urtarrilaren 11n jaio zen, eta Mombasan (Kenya) hazi zen. Anaia bikia du Timothy Mbūgua.

Janet, Brookhouse High Schoolera joan zen eta handik aurrera Estatu Batuetako Nazioarteko Unibertsitatean (USIU) sartu zen. 2009an, albistegietako aurkezle, erreportari eta *Pan-African Current Affairs Show*, *Africa 360*, jarri zuen martxan. Zentroa ugalketa-osasunari eta -eskubideei buruzko informazioa eta sentsibilizazioa eskuratzeko aukera ematen duen gunea da.

## Bizitza pertsonala 
Janet Mbūgua, Edward Ndichū aktorearekin ezkonduta dago. Elkarrekin bi seme dituzte, Ethan Hūrū Ndichū 2015eko urrian jaioa eta Mali Ndichū.

## Filmografia 
* *Rush*  Pendo Adama

## Obrak 
* *‘My First Time’*, [Nire lehen aldiz]  (2019)

## Kanpo esteka 
* *JANET MBUGUA SHARES JOURNEY SINCE LEAVING TV AND WRITING HER FIRST BOOK; MY FIRST TIME* [Bere bizitza bidaia edesten du, nola TB itxi zuen eta bere liburua idatzi zuen] *Hustle Yangu Show*  Youtubeko saio bateko elkarrizketa (ingelesez) 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Umenza

**Celia Umenza Velasco** (Cauca, Kolonbia, 1968 

## Ekintzailetza 
Zuzenbide alorreko prestakuntza du, eta Tacueyó babesgune indigenako koordinatzaile juridikoa izan da Toribío udalerrian (Cauca), bai eta ACINeko Emakumeen Sarearen koordinatzailea ere. ACIN Cauca Iparraldeko Kabildo Indigenen Elkartea da, Cxhab Wala Kiwe beraien hizkuntzan. 

Umenza Guardia Indigenako kide aktiboa ere bada da. Nasen Guardia Indigena talde ez armatua da, eta zaintza komunitarioko lanak egiten ditu Nasa lurraldeetan, beren lurrak babesteko, eragile armatuen mehatxuen eta lurrak kentzeko arriskuen aurrean.  NBEko Segurtasun Kontseiluaren aurrean egindako mintzaldi batean, Umenzak eskatu zuen aitortzeko emakume indigenek bizitzaren eta lurraldearen defendatzaile gisa duten eginkizuna: "bakea gerrarik eza baino gehiago da... emakume indigenentzat giza eskubideekiko errespetua, justizia... esan nahi du, giza bizitza erdigunean jarrita betiere". NBEko agerraldiaren halaber kezka adierazi zuen nasen kontrako erasotzaileen inpunitateagatik, eta defendatzaile indigenak babesteko neurriak eskatu zituen.   Berak ere pairatu izan ditu mehatxuak, kontestu oso arriskutsuan (2019an bere herrikide Cristina Bautista erail zuten eraso batean).   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak