open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Mackenzie

Sir **Thomas Mackenzie** (Edinburgo, 1853ko martxoaren 10a - Dunedin, 1930ko otsailaren 14a) Eskozian jaiotako zeelandaberritar esploratzailea eta politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1912ko martxoaren 24tik uztailaren 10era.

1858an Eskoziatik Zeelanda Berrira emigratu zuen familiarekin. Dunedin eskualdean kokatua, enpresa komertzialetan lan egin ondoren, lana aurkitu zuen lur-neurgailu gisa. 1877an, Balcuthan biltegi bat erosi zuen, eta 1886an etekin handiekin saldu zuen.

Esploratzaile gisa, Tautuku Aintzirara 1883an, Milford Sound eta Te Anai Aintzinaren arteko eremura 1888an, eta Matterhorn Mendietara 1888an espedizioak egin zituen.

Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1887 eta 1896 artean Zeelanda Berriko parlamentuan eseri zen. Bere jaioterrian denboraldi bat eman ondoren, Zeelanda Berrira itzuli zen eta 1900ean diputatu hautatu zuten berriro.

1909an Industria eta Merkataritza ministro izendatu zuten. 1912ko martxoan, Joseph Wardek dimisioa eman ondoren, lehen ministro izendatu zuten. Oposizioak eta bere alderdiko disidenteek gobernua kritikatu bazuten eta MacKenziek uztailean dimisioa eman bazuen zentsura-boto bat galdu ostean.

Ondoren, Zeelanda Berriko enbaxadore izan zen Erresuma Batuan.
Carmen Barbarà

**Carmen Barbará** (**Carme** **Barbará Geniés**, Bartzelona, 1933ko uztailaren 3a) komikigilea eta ilustratzaiea da. Bere pertsonaia ezagunena *Mary Noticias* kazetaria da. Pertsonaia horrek emakumeen irudia goitik behera aldatu zuen komikietan, eta ohiko istorio erromantikoak hautsi zituen.

## Biografia 
[eskuinera|thumb|300x300px|**Purita Campos eta Carmen Barbará en la ed. 2010eko aren** **[Bartzelonako Komiki Azoka|Bartzelonako Komikiaren Nazioarteko Aretoa.**]]
Bartzelonan jaio zen kide batzuk marrazketa eta pinturazaleak ziren familia batean.

Komiki-marrazkilaria baino lehen, komiki-irakurlea zen: Jorge eta Fernando zituen gustukoen, baina *Chico, Mis Chicas, Maravillas* eta *El hombre Enmascarado* aldizkariaren koadernoak ere erosten zituen. 

14 urte zituela, eskolako lagun batek sortu zuen argitaletxe baterako marrazten hasi zen. Gero, 1950eko hamarkadaren erdialdean, maitagarrien ipuinak argitaratzen hasi zen bere lehengusuaren Ediciones Alberto Geniesentzat.

Alberto Geniéren argitaletxean lan egin ondoren, Plaza Argitaletxerako Florita aldizkariko Luisa pertsonaia izan zen hurrengo lana. 

Ondoren, Ediciones Toray eta haren komikietarako *Mis Historias, Alicia, Historias de la Abuelita* eta *Colección Azuzena* marraztu zituen. Bruguera argitaletxerako, emakumezkoen komikien argitalpenetan: *Sissi, Historias Rositas eta Historias para niñas* marraztu ditu.

Hirurogeita hamarreko hamarkadatik aurrera, ilustrazioan jarri zuen arreta. Ibero Mundialen *Claro de Luna, Romántica i Marilin* bildumetarako marraztu zuen. Argitaletxe honetarako *Mary Noticias* seriea ere marraztu zuen Roy Marken gidoiekin (Ricardo Acedoren izengoitia).

Agentzien bidez, nazioarteko merkatuan lan egin zuen: Eskozian, Frantzian, Ingalaterran, Italian eta Suedian.

### Mary Noticias 
Bere pertsonaiarik ospetsuena *Mary Noticias* da, Ibero Mundialek 1962tik 1971ra bitartean argitaratua. Tebeoan emakumeen irudia goitik behera aldatu eta ohiko istorio erromantikoak hausten dituen pertsonaia da. Mary telebistako erreportaria da. Bere mugimendu-askatasuna ez zen garaiko zentsurarentzat axolagabe gertatu. .

Bilduma 1962ko ekainaren 21ean hasi zen argitaratzen eta 484 ale argitaratu ziren.

## Estiloa 
Carmen Barbara eboluzionatzen joan zen, hasi tebeo zoragarriari dagokion "ñoña biguna" izatetik eta historieta sentimental-hurbileko errealismorik gogorrenera igaroz.

## Bizitza pertsonala 
Ezkonduta eta bi seme-alabekin urte luzez lan egin zuen bere etxean haiek zaintzen zituen bitartean. 65 urterekin erretiratu zen, 1998an.

## Lanak 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* CUADRADO, Jesús (2000). Atlas español de la cultura popular: De la historieta y su uso, 1873-2000. Madrid: Ediciones Sinsentido/Fundación Germán Sánchez Ruipérez. 2 v. . 
* RAMÍREZ, Juan Antonio (1975). El "comic" femenino en España. Arte sub y anulación. Madrid: Editorial Cuadernos para el Diálogo, S. A. Colección Divulgación universitaria, Arte y literatura, número 78. .Depósito Legal: M. 8.752 - 1975 . 

## Kanpo estekak 
* Comic creator: Carmen Barbará Lambiaken Comiclopedian (ingelesa)
* Carmen Barbarak sinatutako argitalpenak
Marcelo Arismendi

**Marcelo Alejandro Arismendi Valenzuela** (Frutillar, 1977ko azaroaren 15a)   Txileko aktorea eta telebista-aurkezlea da, *Caiga quien caiga* programako albistegietako kazetaria izateagatik ezaguna. 

## Biografia 
### Telebista 
2000. urtean Uniacc aktore gisa lizentziatu zen. Uda horretan eta 2001era arte, Chilevisión *Extra Jóvenes* programako gazteentzako animatzailea, panelista eta berriemailea izan zen.

2002an CQC Txileko bertsioaren taldean egon zen, 2004ra arte, La Red-eko *Pollo en Conserva* programan sartzeko. 

2005 eta 2009 artean *Wipeout, Hombre al Agua* eta *Pasiones* taldeko mahaikide eta berriemaile gisa aritu zen, biak TVNn .

2009an Puerto Montt- eko I-Net kateko goizeko programako ekoizle exekutibo eta mahaikide izan zen.

2010 eta 2012 artean, Chilevisión-en aritu zen *7 Días* (zuzendaria),  *Gente como tú* eta *La mañana de Chilevisión* programetan.  2016 eta 2018 bitartean Chilevisión *Espías del amor* programaren gidari izan zen, *Catfish: Mentiras en la Red*-en Txileko bertsioa. 

2018 eta 2019 bitartean *Muy buenos días* goizeko saioan eta *Acosados* ikerketa programako aurkezlea izan zen, biak TVNn.

2021az geroztik Chilevisión-en eta TV+-en emititzen den Parcelas TV programaren anfitrioi eta ekoizle orokorra da.

### Irratia 
2005 eta 2006 artean Radio Bio Bíoko goizeko saioaren gidaria izan zen.

### Politika 
2012an zehar, Frutillar udalerriko alkate izateko hautagai izan zen, eta hirugarren postua lortu zuen botoen %14,01arekin.   

### Zinema 
2016an, José Zúñigak zuzendutako *Contra el demonio* filmean parte hartu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wat Mahathat (Ayutthaya)

**Wat Mahathat** (, ) erdialdeko Thailandiako Ayutthaya uhartean dagoen tenplu budista da. 1991tik Gizateriaren Ondarea den Ayutthaako Parke Historikoaren barruan dago; parke berean beste tenplu bat dago, Wat Ratchaburana izenekoa. Sukhothai Parke Historikoa izen bereko tenplua dago ere bai.  Ayutthayako Kronikaren arabera, tenplua eraikuntza 1374an hasi zen. 

## Kokapena 
Wat Mahathat Ayutthaya zaharraren erdigunean dago, Chi Kun Road eta Naresuan Road artean, Phra Ram Park-en ipar-ekialdean.

## Historia 
Mahathat tenplua Ayutthaya uhartearen ekialdean dago. Errege estatusa izan zuen tenplua izan zen, eta sakratuena izan zen Thailandian gobernatu zuen Ayutthaya erresuman, 1351 eta 1767 bitartean. Pagoda nagusiak Mahathat Chedi eta Mahathat Prang dira, biek Budaren erlikiak gordetzen dituztenak. Historiako une batean, Patriarka Gorena (Thailandiako monje budisten ordenaren burua) bizi izan zen tenpluak izan ziren.

Ayutthayako kronikak, Mahathataren eraikuntza, 1374an hasi zela kontatzen du, Boromma Ratchathirat I.aren erregealdian, eta Ramesuan erregearen erregealdian osatu zela. Pagodaren fundazioak, Boromma Ratcha I.a (edo Song Tham) erregearen erregealdian erori ziren, baina, ondoren, 1633an berreraiki ziren, Prasat Thong erregearen erregealdian.

Azkenik, tenplua suntsitu eta erre egin zuten Birmaniako inbasioan, 1767an, eta, ordutik, hondatuta geratu zen.

## Budaren burua 
1767ko Birmaniak burututako inbasioan, Budaren estatua askori buruak moztu zitzaizkien. Buru horietako bat mende batzuk geroago amaitu zen pikondo sakratu baten sustraien erdian (Ficus erlijiosoa); budismoaren, hinduismoaren eta jainismoaren jarraitzaileek jainkotzat jotzen dute zuhaitz hori. Horregatik, "Bodhiren zuhaitza" ere deitura darama. Mota horretako zuhaitz baten azpian Siddhartha Gautama meditatzera eseri zen, argiztapen espirituala lortuz.

## Iruditegia 

Templo Mahathat, Ayutthaya, Tailandia, 2013-08-23, DD 11.jpg|Ikuspegi orokorra.
Mahathat HeadlessBuddhas.JPG|Buda estatuen kaltetuta Birmaniako inbasioaren garaian.
2013-01-30_Wat_Mahathat,_Ayutthaya_02.jpg|Erorkinak.
Templo Mahathat, Ayutthaya, Tailandia, 2013-08-23, DD 04.jpg|Budaren burua zuhaitz baten sustraien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ayutthayaren historia.
Indeus Elkarrizketak

border|thumb|Indeus Elkarrizketak atalaren irudia

**Indeus Elkarrizketak** INDEUS Industriaren Euskal Plataformak 2022ko apirilean abiarazitako ekimena da. Plataformako kide diren enpresa, zentro teknologiko eta elkarteen historia eta jarduna ezagutzearekin batera, euskararen presentzia, hizkuntzen kudeaketa eta industrian euskararen erabilera handitzeko gogoeta dira solasaldiotako gai nagusiak.

## 29 solasaldi 
Ekimenaren lehen fasea 2022ko apiriletik uztailera egin zen eta INDEUSeko hamahiru enpresatako ordezkarik hartu zuten parte: Leire Colomo (AMPO), Maider Aizpuru (BIELE GROUP), Rikardo Bueno (BRTA), Javier Principe eta Ramon Mendiguren (CIKAUTXO), Aner Garmendia (EGA MASTER), Iñigo Arrieta (EIKA), Imanol Iparragirre (ELAY), Miriam Frances (ENERGIA Klusterra), Eneko Astigarraga (ESLE), Oihana Arrieta (GAIA Klusterra), Ion Etxeberria (IKERLAN), Koldo Kortabitarte (MAIER) eta Nora Gurrutxaga (VICOMTECH).

Bigarren fasea berriz 2022ko azaroa eta abendua bitartean egin zen eta INDEUSeko kideez gain, beste enpresa batzuk ere parte hartu dute ekimenean, hain zuzen ere enpresa industrialentzako produktuak euskaraz garatzen dituztenak. Guztira zazpi enpresekin egindako solasaldiek osatzen dute bigarren fase hau: Unai Agirre (EGOIN), Mertxe Uzkudun eta Pello Rodriguez (DANOBATGROUP), Nekane Ubillos (ZITU), Josu Unamuno (ARITU), Saioa Loizaga eta Xaber Ozerinjauregi (BATZ), Iraitz Perez de Goldarazena (OREKA IT) eta Elisabeth Pombo (IAMETZA).

Indeus Elkarrizketen hirugarren fasea 2024an garatu da eta 9 enpresek hartu dute parte solasaldietan: Aroa Insausti eta Bianditz Iraola (CAF), Amaia Iza (CEIT), Agurtzane Gerediaga eta Oscar Barañano (EKIN Kooperatiba), Javier García San Martín (FAGOR TALDEA), Imanol Esnaola (GISLAN), Sandra Benito (i+Med), Bittor Larraioz eta Xabier Iturralde (Larraioz Taldea), Asier Orio (Metaposta), Imanol Larrea (Soziolinguistika klusterra).  

## Indeus Elkarrizketa guztiak 
## 2024 

Fitxategi:Bittor Larraioz - Xabier Iturralde.jpg|‘Loturak sortu behar ditugu jendearekin eta euskara izan daiteke horietako bat’ Bittor Larraioz, Xabier Iturralde, Larraioz Taldea
Fitxategi:Imanol Larrea.jpg|“Hizkuntza oso garrantzitsua da edozein jarduera ekonomikoren barruan” Imanol Larrea, Soziolinguistika Klusterra
Fitxategi:Imanol Esnaola - GISLAN.jpg|“Euskara erdi erdian dagoen ezaugarri bat da guretzat” Imanol Esnaola, GISLAN 
Fitxategi:Agurtzane eta Oskar.jpg|“Euskara gure nortasun agiria da" Agurtzane Gerediaga eta Oskar Barañano, EKIN
Fitxategi:Sandra Benito.jpg|“Empresaren balioak transmititzeko garrantzitsua da hizkuntza eta kultura eskutik joatea” Sandra Benito, i+Med  

## 2022 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Indeus Elkarrizketak
Emultsionatzaile

**Emultsionatzaile** esaten zaio likido nahastezinen arteko emultsioa sorrarazteko edota egonkortzeko erabiltzen den agente tentsioaktiboari

Emultsio egonkor bat eratzeko, ingurunean dispertsaturik dauden tantei elkarrengana hurbiltzea eragotzi behar zaie; gainera, fasearteko mintza ez haustea lortu behar da. Horretarako erabiltzen dira emultsionatzaileak. Esaterako, elikagaigintzan, ur- eta olio-disoluzioak bat egiteko erabiltzen dira: lezitina, gantz-azidoen mono- eta diglizeridoak, polisorbatoak eta abar. Farmazian ere erabiltzen dira, plastikoen industrian (emultsio-polimerizazioetan, adibidez) eta abarretan. 

Hiru motatako emultsionatzaile daude: 

# Sintetikoak edo erdisintetikoak: detergenteak, glizerol esterrak, gantz-azidoen alkoholak...
# Produktu naturalak: pektina, erleen argizaria, arrautz-gorringoa,...
# Hauts mineralak: buztin naturalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tim Merlier

**Tim Merlier** (Wortegem-Petegem, 1992ko urriaren 30a) txirrindulari profesional belgikarra da, gaur egun Soudal Quick-Step taldean aritzen dena. Errepideko zein Ziklo-kroseko probetan aritua da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Tim Merlierren fitxa
Thailandiako Buda Handia

**Thailandiako Buda Handia**  () baita ere "Buda Erraldoia", "Phra Buda Maha Nawamin" eta "Mahaminh Sakayamunee Visejchaicharn", Thailandiako estatua altuena da eta munduko bederatzigarrena. Eskultura 2008an amaitu zen.

Wat Muang monasterioan kokatua, Ang Thong probintzian, estatua honek 92 metroko altuera eta 63 metroko zabalera du. Eraikuntza 1990ean hasi eta 2008an amaitu zen. Urrez margotua, berez, zementuz egina dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arte budista

## Kanpo estekak
Lewisen azido eta baseak

Kimikan, **Lewis-en azidoa** espezie kimiko bat dan orbital huts bat duena eta gai dena elektroi-bikote bat hartzeko. Adibidez, AlCl3, BF3 eta SO3. 
thumb|419x419px|Lewis-en baseak (urdinez) eta Lewis-en azidoak (gorriz)
**Lewis-en basea**, ordea, espezie kimiko bat dan betetako orbitalak dituena eta elektroi-bikote bat eman dezakeena partekatzeko. Etsenplurako, OH-, NH3.

Gilbert N. Lewis-en ohorez izendatzen dira horrela.

## Teoria
Brønsted eta Lowry-ren teoria ez da nahikoa substantzien azido edo oinarrizko portaera kasu guztiak ulertzeko, protoi trukearekin erreakzioetara mugatzen baita. Badira hidrogenoa ez duten eta portaera azidoa dutenak, adibidez, karbono dioxidoa, CO2, edo sufre trioxidoa, SO3, azidoen antzera jokatzen baitute, izan ere, oinarrizko oxidoen aurrean, hala nola kaltzio oxidoa, CaO, edo sodio oxidoa, Na2O, disolbatzaileen faltan eta, beraz, protoi transferentziarik gabe, esaterako, gatzak, sodio karbonatoa, CaCO3, edo sodio sulfatoa, Na2SO4, osatzeko erreakzionatzen dute. Erreakzioak honako ekuazio kimiko hauekin irudika daitezke:
CO2 + CaO  CaCO3

SO3 + Na2O  Na2SO4

Modu berean, Tionil klorido, Cl2SO, eta Potasio sulfitoaren, K2SO3, arteko erreakzioa sufre dioxido likidoan disolbatuta ekuazio honen arabera erreakzionatzen du:
 2 Cl- + SO2+ + SO32- + 2 K+  2 Cl- + 2 K+ + 2 SO2  

zeinak protolisirik ere ez duen; azido klorhidrikoaren (HCl) eta sodio hidroxidoaren (NaOH) arteko disoluzio urtsuko erreakzioa da Brønsted eta Lowryren teoriarekin azal daitekeena:
 Cl- + H3O+ + Na+ + OH-  Cl- + Na+ + 2 H2O 

Erreakzio horiek oxigeno atomo batetik beste atomo batera elektroi bikote bat (lotura kobalente datiboaren bitartez) partzialki lagatzea dakarte.

Gertaera horien ondorioz, Gilbert Newton Lewisek 1923an adierazi zuen eta 1938an azidoaren eta baseen teoria orokorragoa garatu zuen. Teoria horren arabera:

* Azido bat elektroi bikote batek onar dezakeen substantzia oro da, molekularra edo ionikoa.
* Basea elektroi bikote batek laga dezakeen substantzia oro da.

Baina Lewisen teoriak ez du ematen baseek azidoekin duten erreakzioaren zenbatespen kuantitatiboa. Hori dela eta, Pearsonen Teoria azido-base gogorra-biguna (HSAB siglekin ezaguna) izeneko ebaluazio kualitatiboa aplikatu ohi da. Ebaluazio horrek azido bigunek azkarrago erreakzionatzen dutela eta base bigunekin lotura sendoagoak eratzen dituztela deskribatzen du. Azido gogorrek, berriz, azkarrago erreakzionatzen dute, eta, base gogorrekin, lotura sendoagoak eratzen dituzte. Beste faktore guztiak berdin mantentzen dira. Jatorrizko lanerako sailkapena oreka-konstanteetan oinarrituta zegoen Lewisen bi baseren erreakzioetarako Lewisen azido batengatik lehiatuz.

**Azido gogorrek** eta **base gogorrek** honako hauek izaten dituzte:
Erradio ioniko/atomiko txikiak
Oxidazio-egoera altua
Polarizagarritasun txikia
Elektronegatibotasun handia
Energia gutxiko HOMO, baseen kasuan, eta energia handiko LUMO, azidoen kasuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Ahn

**Christine Ahn** (Hego Korea, XX. mendea) bakearen aldeko aktibista eta idazle hegokorear eta estatubatuarra da, *Women Cross DMZ*, Ipar eta Hego Korearen arteko gatazka amaitzearen alde dagoen emakumeen mundu mailako mugimenduaren sortzailea, eta *Korea Policy Institute*ren (KPI) sortzaileetako bat.

## Ibilbidea 
Ahn Hego Korean jaio zen eta 3 urte zituela Estatu Batuetara emigratu zuen. Hamar anai-arrebetatik txikiena da (bederatzi emakume), eta bere amarekin emakumeak gizartean duen zereginaz ohartu zen. Amak heziketarik ez izan arren eta gerra eta diktadura batetik igaro arren, familiari eusten zion eta lotuta mantentzen zuen.

Georgetowngo Unibertsitateko Nazioarteko Politikako Masterra eta Kaliforniako Unibertsitateko Baratzezaintza Ekologikoko titulua ditu, eta Michigango Unibertsitateko ikerketa-beka bat jaso zuen Koreako eremu desmilitarizatuan (DMZ) bakea eraikitzeko borrokan ari diren Ipar eta Hego Koreako emakumeen ahaleginak aztertzeko. Ia hamarkada bat geroago, 2014an, *Women Cross DMZ*ren sortzaileetako bat ere izan zen. Emakumeen mundu mailako mugimendu horrek Ipar eta Hego Korearen arteko gatazka amaitzearen alde egiten du, familia bateratzearen alde eta bakea eraikitzeko emakumeen lidergoa bermatzearen alde. 

Bi urte geroago, 2017an, *Women Cross DMZ* kanpainaren nazioarteko koordinatzailea zen Ahnek ezin izan zuen Hego Korean sartu. Hego Koreako Justizia Ministerioaren arabera, bere presentziak interes nazionalei eta segurtasun publikoari kalte egin diezaieke. *The New York Times* egunkarian egindako elkarrizketa batean, Ahnek adierazi zuen uste zuela Park Geun-hye presidenteak Hego Korean zerrenda beltz batean sartu zuela, kanpainaren antolakuntzan parte hartu zuelako.

## Aintzatespenak 
OMB Watchek bere Meritu Batzordean sartu du Ahn, interes publikoko goranzko izar gisa, eta Agape Fundazioak eta Wallace Alexander Gerbode Fundazioak bakearen aldeko aktibismoagatik aitortu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Women Cross DZM-ren web orria
Amelia Bauerle

eskuinera|thumb|389x389px| Amalie Bauerle, Fine Feathers make Fine Birds, liburu horiko XIII. liburukiaren ilustrazioa, 1897ko apirila
eskuinera|thumb|240x240px| Lorearen azterketa
**Amalie Mathilde Bauerle**, **Amelia Bauerle** izenez ezaguna (Bayswater, Londres, 1873ko azaroaren 12a &ndash; 1916ko martxoaren 4a) britainiar margolaria, diseinatzaile apaintzailea, haurren liburuen ilustratzailea eta grabatzailea izan zen.  1909an, Bowerley-ra aldatu zuen abizena.

## Biografia 
Karl Wilhelm Bauerle artista alemanaren alaba, South Kensingtongo Arte Eskolan eta Sladeko Arte Ederren Eskolan ikasi zuen, Italian eta Alemanian ibili aurretik. Royal Academyn erakutsi zuen, 1897tik hil zen arte, baita Parisen eta Amerikan ere. Ilustrazioen bidez, The *Yellow Book* eta *The English Illustrated Magazine* aldizkarietan parte hartu zuen. Bere lanean eragin handia zuen Art Nouveauk. 1911ko erroldaren arabera, pentsio batean bizi zen Langhorne Gardensen (Folkestone).

Amelia Bauerle-k naturaren irudikapenean zentratu zuen bere lana, bereziki loreen irudi zehatzetan.

## Erakusketak eta katalogoak 
* Akuarela eta akuaforte batzuen katalogoa: When the world was young de Amelia M. Bauerlé. Londres: Galerías Dowdeswell, 1908.

## Liburu ilustratuen aukeraketa 
* W. E. Cule, *Sir Constant: Knight of the Great King*. Andrew Melrose, Londres, 1899.
* Frederic William Farrar  *Allegories*. Longmans & Co., Londres, 1898.
* Alfred Tennyson.  *The Day-Dream* (poema) en : Flowers of Parnassus. vol. 7. [1900, etc.] 8º.
* Ismay Thorn. *Happy-go-lucky*.  Roseleaf Library, Londres, 1894.

## Hautatutako pinturak 
* Iratxoen uzta c.1910
* Ofelia

## Ikus, gainera 
* Joan Lane.The Yellow Book,An Illustrated Quarterly,Londres, 1897ko apirila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Organoaluminio konposatu

Kimika organikoan **organoaluminio konposatuak** aluminio- eta karbono-atomoen artean lotura kobalentea duten konposatuak dira. Trimeltilaluminioa [Al₂(CH₃)₆] eta triisobutilaluminoa {Al[CH₂CH(CH₃)₂]3} dira adibide tipikoak. Katalizatzaile gisa baliatzen dira olefinen polimerizazioan.

## Historia 
Lehen organoaluminio konposatua, (C2H5)3Al2I3, 1859an sintetizatu zen. Dena dela, 1950eko hamarkada arte ez zuten interes handirik piztu. Izan ere, garai horretan Karl Ziegler eta bere lankideek trilalkilaluminio konposatuen sintesi zuzena lortu zuten eta olefinen polimerizazioan aplikatze hasi ziren, emaitza oso egokiekin.

Aurkikuntza horri esker lortu zuen Zieglerrek Nobel saria 1963an.

## Sintesia 
Industrian alkilaluminio sinpleenak, Al2R6 (R = Me, Et), alkilo-kloruroak aluminio-hautsarekin erreakzionaraziz prestatzen dira bi urratsetan.

2 Al + 3 CH3CH2Cl → (CH3CH2)3Al2Cl3

eta segidan kloruroa erreduzitu egiten da sodioa baliatuz.

(CH3CH2)3Al2Cl3 + 6 Na →   (CH3CH2)6Al2 + 2 Al + 6 NaCl

Allkenoek, lotura bikoitza mutur batean dutenek, aluminio-hautsarekin erreakzionatzen dute zuzenean hidrogenoaren presentzian  organoaluminio konposatua emanez.

6 Al + 3 H2 + 12 CH2=CHR → 2 [HAl(CH2CHR)2]3

## Erabilera 
Organoaluminio konposatuak katalizatzaile gisa usatzen dira olefinen polimerizazioan, polietilenoaren sintesian esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérard Latortue

**Gérard Latortue** (Gonaïves, 1934ko ekainaren 19a - Boca Raton, Florida, 2023ko otsailaren 27a) haitiar politikari eta diplomazialaria izan zen. Haitiko lehen ministroa izan zen 2004tik 2006ra.

Nazio Batuen zerbitzura diplomatikoa izan zen eta 1998an Haitiko Kanpo Arazoetako ministro kargua bete zuen Leslie Manigaten gobernuan.

2004ko martxoan, "Jakintsuen kontseilu" batek gobernuburu izendatu zuen, Jean-Bertrand Aristide boteretik bota zuen otsaileko estatu-kolpearen ondoren. Mendebaldeko gobernuek haren gobernua onartu zuten, baina eskualdeko beste gobernu batzuek ez zuten onartu. Gainera, gobernuak Fanmi Lavalas alderdiaren oposizioarekin eta banden eta milizianoen indarkeriarekin egin zuen topo. 2006ko otsailean hauteskundeak egin ziren herrialdean eta Latortuek ekainean utzi zuen kargua.
Pauline Baynes

**Paulina Diana Baynes** (Brighton, Sussex; 1922ko irailaren 9a &ndash; Dockenfield, Surrey; 2008ko abuztuaren 2a) britainiar liburu ilustratzailea izan zen: ehun mila titulu baino gehiago ditu, eta horien artean C. S. Lewis eta J. R. Tolkienen lanak nabarmentzen dira.

## Biografia 
Paulinek haurtzaroa Indian eman zuen, aita Agran baitzegoen lanean. Ahizpa zaharrenarekin batera Ingalaterrara itzuli zen ikasketak egitera eta.'*Farnham School of* Art-en sartu zen, eta, geroago, *Slade School of Fine* Art-en, baina, ikasturte bakar baten ondoren, utzi egin zuen, Defentsa Ministerioan borondatezko lan bat egiteko, eta irakaskuntza-ikastaroetarako ereduak marraztu zituen.

Dockenfieldeko (Surrey) etxean hil zen 2008ko abuztuaren 2an, 85 urte zituela.

## Lanak 
### Fantasiazko eta historiako liburuen ilustratzaile gisa 
Baynes-en aintzatespen handiena, seguruenik, *Narniako kronikak* (C. S. Lewis autoreak lan horretarako hautatu zuen) lanaren irudiengatik gertatu zen.

J. R. Tolkienen ilustratzaile gustukoenetako bat ere izan zen, eta *Egidio Hameko* nekazariaren jatorrizko edizioan agertuko ziren marrazkiak egiteko aukeratu zuen. Geroago, *Tom Bombadilen abenturak* eta *Liburu Gorriko beste poemak* eta *Wootton Mayorko errementaria, Zuhaitza eta Hostoa* lanaren jatorrizko edizioak ere ilustratu zituen, eta, Tolkien hil ondoren, *Bilboko azken kanta* poemaren edizioetan (adibidez, poster bat 1974an eta liburu gisa 1990ean). Baynes-ek edizio britainiarraren azalak marraztu zituen 1973ko bolumenean, eta Eraztunen jaunaren 1981eko hiru liburukiko landa-edizioarena; eta  Eraztunen jaunaren eta Hobbitaren mapen poster-bertsioak egin zituen.

Bere lanen artean, Grant Uden-en Caballería hiztegia zuen gustukoena. Ilustrazio-lan hori egiten bi urtez jardun zuen, eta Kate Greenaway Domina jaso zuen.

## Bere liburuak 
Bere lanak ere baditu, hala nola 

* Questionary Creatures: A Bestiary edo I Believe: The Nicene Creed.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Galardi

**Maider Galardi Fernandez de Agirre** (Lasarte-Oria, 1995eko otsailaren 28a) kazetari eta ikerlari lanetan diharduen feminista da.

## Biografia 
EHUn soziologiako gradua eta Ikasketa Feministen eta Generokoen masterra ikasita ditu eta ikasketa feministen programan doktoregaia da.

Berria egunkarian aritua, eta, BerriaFM podcast feministako gidaria

Pikara Magazine aldizkari feministan zutabeak idatzi ditu.

Sudergintza taldeko partaidea da, bere lan ildoak:*Oso beharrezkoa iruditzen zait mundua euskaraz eta feminismoaren begiradatik kontatzea; radar hori aktibatuta edukiko ez banu, zerbait faltako litzaidakeela sentituko nuke*

### **Txiotesia** 
Txiotesia lehiaketan parte hartu zuen. Oso dibertigarria eta interesgarria iruditu zitzaion. Lanerako eta aisiarako erabiltzen du Twitter, eta gaia ezagutarazteko aukera aproposa izan zen. Sintesi-ariketa bat ere bai, eta lan akademikoa modu dibulgatiboago batean nola azaldu pentsatzeko dinamika ona iruditu zitzaion. Egiten ari diren beste ikerketen berri izateko ere egitasmo bikaina suertatu zitzaion.

## Sariak 
* 2022: Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria jaso zuen Berria FM podcasta gidatzeagatik.
* 2024: Txiotesia lehiaketako irabazlea txiolari originalenaren sarian. Originaltasuna goraipatu zuten epaileek, "Txiolandiako beste pertsonen parte-hartzea baliatu du bere tesia azaltzeko. Ohiko tesiaren eztabaidan gertatzen den moduan, bere txioei egindako erantzunek kontakizuna baldintzatu dute".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MAIDER GALARDI ELKARRIZKETA | Kolpez Kolpe YouTube
* MAIDER GALARDI ELKARRIZKETA “irautea iraultzea denean”| Kolpez Kolpe  YouTube

* TELEZABORRA 01x08 - MAIDER GALARDI - BERTIKALA YouTube
*«Euskal gatazkaren ertzetako biolentziak»&#x20;(Txiotesia - Unibertsitatea.Net - UEU) Maider Galardi. &#x20;(2022-11-22)
Vélodrome de Saint-Quentin-en-Yvelines

**Vélodrome de Saint-Quentin-en-Yvelines** Frantziako Montigny-le-Bretonneuxko belodromo bat da. 2011 eta 2014 artean eraiki zen eta 2015eko UCI Pista Txirrindularitzako Munduko Txapelketak eta 2016ko UEC Europako Pistako Txapelketak hartu zituen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txirrindularitza hartuko du.

Belodromoaren ondoan BMX estadio bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Le Golf National
Amy Helm

[thumb|260px|[Amy Helm, 2015.04.09]]
[thumb|260px|[Amy Helm Music-London Souls - Brooklyn Bowl, 2015.08.08]]
[thumb|260px|[Amy Helm Music-London Souls - Brooklyn Bowl, 2015.08.08]]

**Amy Helm** (Woodstock, New York, Estatu Batuak, 1970eko abenduaren 3a) estatubatuar abeslari eta konpositorea da.

## Biografia 
Gurasoak musika mundukoak izan ditu, aita Levon Helm The Band  bateria-jolea eta ama Libby Titus abeslaria baitira. Levon Helm aita Band, Dirt Farmer Band, Midnight Ramble Band eta Ollabelle taldeetako kidea izan zen, eta gero bere taldearekin Amy Helm & The Handsome Strangers taldearekin, bira egiten du. ''Didn't It Rain* diskoetxearen debuta 2015eko uztailean argitaratu zen.

## Diskografia 
### Estudio albumak 
* 2015: *Didn’t It Rain*
* 2018: *This Too Shall Light*
* 2021: *What the Flood Leaves Behind''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokin Urretabizkaia

**Jokin Urretabizkaia**, izengoitiz ***Basozabal*** (Donostia, 1999) gipuzkoar aizkolaria da. 

## Ibilbidea 
Gaztetatik aritu izan da herri kirolen munduan, aizkoran eta sega-jokoan batez ere. 2021. urtean ETB-ko *Baserria* telebista saioan agertu zen. 

2022an hasi zen aizkolari txapelketatan maila gorenean parte hartzen eta 2023an lortu du aurreneko garaipena, Urrezko Aizkolarien binakako ekitaldian, Hodei Ezpeletarekin bikotea osatuta.

2024an Euskadiko Aizkolari Txapelketan hirugarren egin zuen.

## Palmaresa 
* Euskadiko Aizkolari Txapelketa
** Hirugarren (1): 2024
* Urrezko Aizkolariak
** Binakakoa (1): 2023 (Hodei Ezpeletarekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1905eko Home Nations Txapelketa

**1905eko Home Nations Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita hirugarren ekitaldia izan zen. 1905eko urtarrilaren 14an hasi eta martxoaren 18an bukatu zen. Gales izan zen txapelduna partida guztiak irabazita.

## Txapelketa 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak eta markako goalak lau puntu balio zituzten eta zigor kolpeak hiru.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

### Historia 
Galesek bikain hasi zuen txapelketa Ingalaterrari 25-0 irabazita. Hurrengo bi partidak estuago irabazi zituen eta Koroa hirukotza eraman zuen. Ingalaterra zurezko koilara eraman zuen, hiru partidatan entsegu bakarra eginda.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Gales** ||**6**||3||3||0||0 || 41 || 6 || +35
|- 
| 2 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**4**||3||2||0||1 || 31 || 18 || +13
|- 
| 3 ||align=left|  Eskozia ||**2**||3||1||0||2 || 16 || 17 || -1
|- 
| 4 ||align=left|  Ingalaterra ||**3**||3||0||0||3 || 3 || 50 || -47
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1905 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Candi Staton

[thumb|260px|[Candi Staton, Eliza Erlijioso Berrian, 2011ko uztailaren 10ean.]]
[thumb|260px|[Candi Staton agertokian, Guilfest-en 2012ko uztailaren 5ean]]
**Candi Staton**, jaiotzaz **Canzetta Maria Staton** (Hanceville, Alabama, AEB, 1940ko martxoaren 13a) estatubatuar gospel, *soul* eta *disko* musikako kantautorea  da.

## Ibilbidea 
Statonek Ipar Amerikan aintzatespen handia izan zuen Tammy Wynetteren "*Stand By Your Man*" abestiaren 1970eko bertsioagatik eta 1976ko "*Young Hearts Run Free*" soilagatik. Arrakasta izan zuen Europan 1986ko "*You Got the Lov*e" soilagatik, The Source bikotearekin lankidetzan. Staton Musika Kristauaren Famaren Aretoan sartu zen eta Grammy sarietarako lau izendapen lortu zituen.

## Bizitza pertsonala 
Staton sei aldiz egon zen ezkonduta eta bost seme-alaba izan zituen. 2018ko urriaren 30ean, kantariak esan zuen bularreko minbizia diagnostikatu ziotela.

## Diskografia 
### Estudio albumak 
### Bildumak 
* *The best of Candi Staton Featuring Young Hearts Run Free* (1995 Warner Archives) Originals (not re-recorded)
* *The Ultimate Gospel Collection* (2006)
* *Evidence: The Complete Fame Records Masters* (2011) – For the first time ever all 48 of the tracks she made for Rick Hall's label between 1969 and 1974 are together in one place. 22 have never been on CD before and 12 are previously unreleased.

### Singleak  
* "I'd Rather Be an Old Man's Sweetheart (Than a Young Man's Fool) (1969) R&B No. 9 US No. 46
* "I'm Just a Prisoner (Of Your Good Lovin')" (1969) R&B No. 13 US No. 56
* "Sweet Feeling" (1970) R&B No. 5 US No. 60
* "Stand by Your Man" (1970) R&B No. 4 US No. 24
* "He Called Me Baby" (1971) R&B No. 9 US No. 52
* "In the Ghetto" (1972) R&B No. 12 US No. 48
* "Do It in the Name of Love" (1973) R&B No. 17 US No. 80
* "As Long as He Takes Care of Home" (1974) R&B No. 6 US No. 51
* "Young Hearts Run Free" (1976) US No. 20 UK No. 2 R&B No. 1 (1986 re-release No. 47, 1999 re-release #29)
* "Destiny" (1976) UK No. 41
* "Nights on Broadway" (1977) UK No. 6 R&B No. 16 US No. 102
* "Honest I Do Love You" (1978) UK No. 48 R&B No. 77
* "Victim" (1978) R&B No. 17
* "When You Wake Up Tomorrow" (1979) R&B No. 13
* "Suspicious Minds" (1982) UK No. 31
* "You Got the Love" (1986) UK No. 95 R&B No. 88
* "You Got the Love" The Source (musician) featuring Candi Staton – 1991) UK No. 4 (1997 re-release UK No. 3 (Now Voyager Mix), 2005 import release UK No. 60, 2006 "You Got the Love (New Voyager Mix)" (featuring Candi Staton – re-release) No. 7 UK)
* "Love On Love" (1999) UK No. 27
* "Young Hearts Run Free" (re-recording) (1999) UK No. 29
* "I Just Can't Get to Sleep at All" (2000) Energise Records, UK; limited release
* "Love Sweet Sound" Groove Armada featuring Candi Staton (2007)
* "Wilder Side" Rasmus Faber & Alf Tumble featuring Candi Staton (2010)
* "Hallelujah Anyway" (2012)
* "It's Your Season (B.W.Ø Remix)" (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Salvadorko maren aurkako guda

**El Salvadorko maren aurkako guda** (zenbait hedabidek sarritan **El Salvadorko terrorismoaren aurkako guda** izendapenaz adierazia) 2022ko martxoan hasi zen guda bat izan zen, El Salvadorko gobernuaren eta herrialde hartan finkatutako maren artekoa. Gudari 2022ko martxoaren 25 eta 27 arteko hilketek eman zioten hasiera. Egun haietan 88 salvadortar hil zituzten eta herrialde hartako gobernuak Mara Salvatrucha mara (gaztelaniaz *pandilla* ere deitua, "gaizkile-taldea" itzul daitekeena) egin zuen hilketen arduradun. Hala ere, 2019. urtetik gobernuak marek menpean zituzten lurraldeak berreskuratzeko plana abian jarria zuen. 

Guda hasi eta urtebete ingurura, 2013ko otsailaren 22an, 64.512 pertsona atxilotu ziren marekin harremanak izatea leporatuta eta 90 pertsona inguru hil ziren gobernuaren zenbakien arabera. Bestelako iturriek zifra hori 100dik gora ipintzen dute. 

Salvadortar gehienen artean ongi jasoa izan da gobernuak hasitako guda, kaleetako segurtasuna areagotu dela esaten dute gehienek. Hala ere, nazioartean badira ahots kritikoagoak, giza eskubideen urraketak salatu dituztenak, tartean AEBetako gobernua. El Salvadorko gobernuak behin eta berriz esan du guda honi esker kale segurtasuna nabarmen areagotu dela eta datuak eman ere bai: 2021ean hilketa kopurua 1.147koa izatetik 2022an 496koa izatera igaro zela adierazi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1906ko Home Nations Txapelketa

**1906ko Home Nations Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita laugarren ekitaldia izan zen. 1906ko urtarrilaren 13an hasi eta martxoaren 17an bukatu zen. Irlandak eta Galesek garaipen partekatua lortu zuten.

## Txapelketa 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak lau puntu balio zituen eta zigor kolpeak hiru. 

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

### Historia 
Irlandak eta Galesek berdinduta amaitu zuten eta garaipen partekatua kontsideratzen da Sei Nazioen zerrenda gehienetan. Berez Irlanda izan beharko zen txapelduna, puntu gehien lortu zituelako partidetan, Galesek puntu diferentzia hobea zuen arren garai hartan sarturiko puntu kopurua hobesten zen.

Aipatzekoa da 1905-1906 artean Zeelanda Berriko *All Blacks* taldeak aurreneko bira egin zuela Britainiar Uharteetan eta halakoa izan zen arrakasta Home Nations Txapelketari itzal handia egin ziola. Zeelanda Berritarren partida guztiak irabazi zituzten, Galesen kontrakoa ezik.

Azkenik aipatzekoa ere bada txapelketa amaitu eta hurrengo astean Frantziak eta Ingalaterrak Parisen jokatu zuten partida. Lau urte beranduago, 1910eko ekitaldian, Frantzia txapelketan sartzeko aurrekaria izan zen.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left| 20px|Irlanda **Irlanda** ||**4**||3||2||0||1 || 33 || 25 || +8
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Gales** ||**4**||3||2||0||1 || 31 || 17 || +14
|- 
| 3 ||align=left|  Eskozia ||**2**||3||1||0||2 || 19 || 24 || -5
|- 
| 3 ||align=left|  Ingalaterra ||**2**||3||1||0||2 || 18 || 35 || -17
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1906 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Grand Palais éphémère

**Grand Palais éphémère** Jean-Michel Wilmotte arkitektoaren aldi baterako erakusketa aretoa da Champ de Mars-en. 10.000 m2-ko aretoa 2021ean amaitzea eta 2024an desmuntatzea espero da. Bere helburua erakusketak antolatzea da, Grand Palais 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako berritzen ari diren bitartean. Grand Palais Éphémère-k 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako Judo ekitaldiak hartuko ditu. GL events, ekitaldien antolakuntza nagusia, Grand Palais iragankorraren emakidaduna da. Eraikinaren birsalmenta mantentzen eta kudeatzen du.

2021eko uztailean, egur ingeniari eta arkitektoen foroaren 10. edizioa hartu zuen Nazioarteko Eraikuntzaren Bois Foroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Grand Palais éphémère
Carmen Castro Cardús

**Carmen Castro Cardús** (Huesca, 1910?- 1948) farmazialari, irakasle eta moja teresiarra, Ventasko eta Saturrarango Emakumeen Kartzelan aritu zen.

## Biografia 
Aita Ogasun Ministerioko goi-mailako funtzionarioa zen, zazpi seme-alabetako hirugarren alaba. 1915ean familia Madrilera mugitu zen eta Carmen Eskolapietan ikasi zuen. Batxilergoa amaitu ondoren, Farmazia ikasi eta Teresiar egin zen. 1927an, Hueskara bueltatu zen Magisteritza bukatzera eta azkenik, 1932 lortu zuen titulua. Bitartean, farmazialari eta irakasle aritu zen Villanueva de la Cañadan. 1935ean Presoendegien Gorputzean sartzeko oposizioak irabazi zituen, irakasle bezala.

Gerra Zibila piztean farmazialari aritu zen Institutu Oftalmikoan egokitutako odol ospitalean bere ahizpa Matilde eta María Casaresekin batera. *Trece rosas rojas* liburuan Carlos Fonsecak honelaxe dio:lehenengo unetik, Falangek antolatutako Bosgarren Zutabean parte hartu zuen hiriburuan, militar matxinatuei laguntzeko.1937ko uztailean alde nazionalera ihes egin zuen, non Donosti, Saturraran (1938) eta Santanderreko Emakumeen Espetxeetan aritu zen.

1940an Presondegietako Inspektore Orokor izendatu zuten, eta 1948an 38 urterekin hil zenean, Adimen Esfortsuagatiko Zigorren Erredenzioaren Sekzioaren erantzulea zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Hernández Holgado, Fernando (2005). *Carceleras encarceladas. La depuración franquista de las funcionarias de Prisiones de la Segunda República. Cuadernos de Historia Contemporánea*, vol. 27, 271-290
*Hernández Holgado, Martín Talaverano, Murillo Fragero eta Sánchez Laforet (2021) *Los sótanos de la prisión de Ventas: de prisión modelo para mujeres a víctima del Desarrollismo. Caracterización material e inmaterial de las estructuras conservadas*, Vegueta. Anuario de la Facultad de Geografía e Historia 22 (2),  605-647

## Kanpo estekak
Hérard Abraham

**Hérard Abraham** (Port-au-Prince, 1940ko uztailaren 28a - Fermathe, Mendebaldeko departamendua, 2022ko abuztuaren 24a) haitiar militar eta politikaria izan zen. Haitiko jarduneko presidentea izan zen 1990eko martxoaren 10etik 13ra.

Gaztetan armadan izena emanda, teniente jeneralaren mailara igo zen. Jean-Claude Duvalier presidentearen gertuko zirkuluko militar gutxietako bat izan zen, baina 1986ko otsaileko estatu-kolpea babestu zuen. 1980ko hamarkadan, Informazio ministroa eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen Henry Namphyren gobernuan.

1990eko martxoaren 10ean Haitiko presidente bihurtu zen Prosper Avril presidentea erbestera joan ondoren. Hiru egun geroago, Ertha Pascal-Trouilloti utzi zion boterea bere borondatez. 1991ko urtarrilean estatu-kolpe saiakera bat zanpatzen lagundu zuen eta uztailean Jean-Bertrand Aristidek armadatik erretiratzera behartu zuen. Orduan Floridara joan zen.

2004an, Gérard Latortuek Barne ministro izendatu zuen, eta 2005etik 2007ra, berriz, Kanpo Arazoetako ministro. Jovenel Moïsek bost kideko batzorde bateko kide izendatu zuen 2019an, Haitirako konstituzio berri bat idazteko.
Gemma Escapa

**Gemma Escapa García** (Portugalete, Bizkaia,  1965eko urtarrilaren 23a) portugaletetar abokatua,  irakaslea eta dekanorde ohia da. Bizkaiko Abokatutzaren Elkargoko dekanordea izan zen 2012tik 2016 arte.

## Biografia 
1965eko urtarrilaren 23an jaio zen Portugaleten. Bere lehen ikasketak Nuestra Señora del Carmen ikastetxea delakoan egin zituen eta bigarren mailakoak Zunzunegi Institutuan. Ondoren, Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean, eta 1989az geroztik abokatua izan zen. 

## Lan ibilbidea 
2001az geroztik, Deustuko Unibertsitateko irakaslea da gatazkan eta/edo gizarte-babesik gabe dauden adingabeen unibertsitate-masterrean.

Bizkaiko Caritasko zerbitzu juridikoko kide da, eta aholkularitza eta prestakuntza ematen die boluntarioei 1990az geroztik; eta ICASVko Praktika Juridikoko Eskolako kide da 2011z geroztik, arlo penalean eta genero-indarkerian. Emakumezko abokatuen batzordeetako, nazioarteko lankidetzako eta garapenerako hezkuntzako kidea da, eta ofiziozko txandarekin bateratzen du.

Bere dedikazio profesional nagusia aholkularitza juridikoa eta familia-auzitegiak, adingabeak eta genero-indarkeria dira. Eta AVAIM (Asociación Vasca contra Infancia Maltratada) eta Portugaleteko Santa María Basilikaren Lagunen Elkarteko kide da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an "Noble Villa del Portugalete" XI. Saria eman zaio Boluntarioen Sustapenari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Jose Aranguren Querejeta

**Mari Jose Aranguren Querejeta** (Urrestilla, Azpeitia, Gipuzkoa, 1969ko uztailaren 6a) gipuzkoar ekonomia ikertzailea eta irakaslea da, baita  *Orkestra* izeneko Konpetibitate Institutuko zuzendari nagusia, Deustuko Unibertsitateko Ekonomiako unibertsitate-katedraduna  ere, lehiakortasunaren eta lurralde-estrategiaren arloan aditua. Horregatik lortu du Harvardeko Unibertsitatearen onarpena.

## Biografia 
Urrestillan (Azpeitia) jaio zen, 1994az geroztik, Deustuko Unibertsitateko Deusto Business Schooleko irakaslea da, eta 2006an Lurralde, Berrikuntza eta Kluster Departamentuko zuzendari izendatu zuten 2012ra arte. Urte horretan, Lehiakortasunaren Euskal Institutuko (Deustu Fundazioa) zuzendari akademikoa izan zen. 2015ean, Ekonomia katedra lortu zuen. 2014 eta 2016 bitartean, Europako Batzordearen Kontseilu Aholku-emaileko kide izan zen Horizon 2020 programan, eta, ibilbide profesionalari esker, Europako ikerketa-proiektuak eta hainbat zientzia-aldizkari nazional nahiz nazioartekoetakoak ebaluatu ditu. Horrez gain, ikerketa-proiektuen buru izan da, eta hainbat liburu eta artikulu argitaratu ditu zientzia-aldizkarietan.

## Lanak 
* Small firms involvement within the Basque Cluster Policy: a new challenge. (2008)
* Implementing RIS3. The case of the Basque Country. (2016)
* Informe de Competitividad del País Vasco 2017. ¿Y mañana? (2017) (lankidetzan).
* El enfoque participativo aplicado a las políticas de impulso a la cooperación: una guía práctica (2013) (lankidetzan).
* La crisis de la industria manufacturera en la CAPV: Aspectos estructurales (1994) (lankdetzan).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 10th EUNIP International Conferenceko batzorde zientifikoko kidea. Ikerketa-merezimendua (2007).
* Bere ibilbide pertsonalagatik eta Harvardeko Unibertsitateko Estrategia eta Lehiakortasun Institutuak lurraldearen lehiakortasunari egindako ekarpenagatik aitorpena (2016ko abendua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedia
Elsa Beskow

**Elsa Beskow** (ezkondu aurretik, **Maartman**) (Stockholm, 1874ko otsailaren 11 - Djursholm, 1953ko ekainaren 30a) Suediako haurrentzako liburuak idatzi eta ilustratu zituen.

## Ibilbidea 
Beskow da haurrentzako liburuei eskainitako artista suediarretako ezagunena, eta haren liburuak etengabe berrargitaratzen dira. Liburu asko klasikoak dira. Beskowek Suediako eskoletarako kartillak eta kantutegiak ere ilustratu zituen.

Beskowek arte-hezkuntza ikasi zuen Konstfack-en, Arte, Artisautza eta Diseinu Fakultatean (orduan Tekniska *skolan*, ‘eskola teknikoa’), Stockholmen. Natanael Beskow polifazetikoarekin ezkondu zen 1893an. Sei seme-alaba izan zituzten, eta horietako bat Bo Beskow pintorea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Una página dedicada a Elsa Beskow. En sueco. Incluye muchas ilustraciones.
Huma Abedin

**Huma Mahmood Abedin (**Kalamazoo, Michigan, 1976ko uztailaren 28a) estatubatuar aholkulari politikoa da. Hillary Clintonen laguntzaile pertsonala izan zen 2008ko primario demokratikoetarako kanpainan, eta Hilllary Clinton Barack Obama presidentearen agintaldian Estatu Batuetako Estatu Idazkari izan zelarik, haren kabineye buru izan zen. Baita 2016ko primario demokratikoetan, Hillary Clintonen kanpainako zuzendariorde izan zen.

## Biografia 
Indiar jatorri musulmaneko gurasoak ditu, Saudi Arabian hazi zutenak umetan Huma. Syed Abedin (1928–1993), irakasle izan zuen Saudi Arabiako King Abdulaziz Unibertsitatean 1970eko hamarkadaren hasieran. Bere ama, Saleha Mahmood Abedin, Pakistangoa jatorriz, Jedda hiriko Dar Al-Hekma fakultateko soziologia irakaslea da. Huma Abedinek bi urte zituela hamilia Michigan-etik Saudi Arabiako Jeddara joan zen eta han Gutxiengo Musulmanen Gaietarako Institutua sortu zuen amak, *Journal of Muslim Minority Affairs* aldizkaria argitaratu zuen think tank bat. Aldizkari honetao zuzendaria Humaren aita izan zen, eta kritikak jaso izan zituen Hamasekin eta Anaia Musulmanekin lotutako erakundeekin tratuak izateagatik. Aita 1993an hil zenean, Humaren amak hartu zuen aldizkariko editoretza; gero, 1996an, Huma Abedinek berak, eta honengandik bere ahizpa Hebak 2008an.

Huma Abedin 18 urterekin itzuli zen Estatu Batuetara, George-Washington Unibertsitatean ikasketak jarraitzeko. 19 urterekin, praktikak egin zituen Etxe Zurian, Hillary Clinton lehen dama zerbitzatuz   . Harrezkero oso gertukoa izan zaio Hillaryri, honen «bigarren alaba» gisa aurkeztu izan dute hedabideek  .

2021ean, bere memoriak argitaratu zituen, *Both/And : : A Life in Many Worlds* (Simon & Schuster). Hillary Clinton-ekin batera egin zuen liburuaren sustapena  .

### Bizitza pribatua 
2010ean ezkondu zen Anthony Weiner New Yorkeko ordezkari demokrata eta alkategaiarekin . Weiner zenbait sexu eskandalutan egon da inplikatua, bereziki sexting praktikak (eduki sexualeko mezu trukeak) ezagutu izan zaizkio. Weinerren halako joerak publiko egin ondoren ere, Huma Abedinek jarraitu zuen berarekin, baina beste bi alditan ere azaleratu ziren kontuak, eta dibortzioa eskatu zuen Abedinek 2016an, elkarrekin 2011tik zuten semearen zaintza osoa eskatuz .

2022ko uztailaz geroztik, ezaguna da harremana duela Bradley Cooper aktore estatubatuarrarekin  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak