Andoni Sagarna

**Andoni Sagarna Izagirre** (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko uztailaren 11) ingeniaria eta euskaltzaina da. Euskara modernizatzeko eta hainbat arlotara zabaltzeko asmoz XX. mendearen bukaeran bizi izan zen prozesuan aitzindari izan da, bai terminologiaren aldetik, bai hizkuntzaren teknologiaren aldetik. Erretiroa hartuta Elkar enpresa taldeko I+G+b arloko zuzendaria izatetik.

Andoni Sagarna euskal idazle eta kultur eragilea da, eta euskararen sustapenean lan handia egin du. Bere ibilbidean, literatura eta dibulgazioa uztartu ditu, eta euskal hizkuntza eta kultura zabaltzeko ekimenetan parte hartu du.

Sagarna hainbat generotan aritu da, hala nola saiakeran eta testu didaktikoetan. Bere lanek euskararen erabilera sustatzea eta hizkuntzaren inguruko ezagutza zabaltzea izan dute helburu nagusi.

Halaber, kultur jardueretan eta erakundeetan parte hartuz, euskararen normalizazio prozesuan lagundu du, eta euskal gizartean hizkuntzaren presentzia indartzeko ahaleginetan aritu da.

## Bizialdia 
Donostian jaioa, Aldakonea kalean. Aita donostiarra zuen eta ama Lazkaokoa, 14 urterekin hiriburura lanera joandakoa. Seme bakarra da Andoni. Jesuitetan ikasi zuen, gaztelaniaz, baina umetatik ezagutu zuen euskal giroa etxean: gurasoek eta aitona-amonek (beraiekin bizi ziren) euskaraz hitz egin zioten beti (aitak kamustuta zeukan euskara berreskuratu zuen, emaztearekin eta semearekin erabiltzeko). Auzoan bertan ere harreman dezente zituzten euskaraz: bizilagunekin, okinarekin, harakinarekin, esne saltzailearekin... Donostiako giroa oro har erdalduna izanagatik. Mari Karmen Aranbururekin ezkondu zen (ikastolako andereño izandakoa) eta hiru alaba izan zituzten. Urteak daramatzate Usurbilen bizi izaten. José Manuel Blecua Perdices filologoaren zuzendaritzapean tesian hizkuntzaren erabilera aztertu zituen lan munduan. Gaur egun egunean ez baina 1988an askoz gutxiago, Euskal Herriko lantegiak eta euskara ez zetozen bat; alegia, ez zen ikasten euskaraz lanbidea, eta, gainera, ez zen lantzen. Hizkuntzaren modernizazio-arazo bat zegoen laneko beharrei erantzuteko. Arazo hori Finlandian suomierarekin eta Israelen hebreerarekin zelan bideratu zuten aztertu zuen Sagarnaren doktorego-tesiak. Egileen artean zeuden, besteak beste, Luis Mari Bandres, Iñaki Azkune, Andoni Sagarna, Pedro Miguel Etxenike, eta Mikel Zalbide.
[thumb|260x260px|Elhuyar taldea 1974an.([Jose Ramon Etxebarria, Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan. Gasteiz, 2018-06-21). Garai hartan, 1987an, Sagarnaren zuzendaritzapean sortu zuen UZEIk EuskalTerm aplikazioa eredugarri izan zen Europa mailan.
[thumb|Andoni Sagarna eta [Joseba Intxausti (*Argia*, 1993ko abenduak 12)]]
Geroago, euskal kulturak hiztegigintzatik entziklopediagintzara pasatzeko urratsa egin zuenean, 1992-1999 tartean Eusenor enpresan hurrengo urteetan funtsezko erreferentzia-lanak izan diren argitalpen hauek sortu zituen:  *Gazteen Entziklopedia*,

[thumb|300x300px|[Testu corpus#Lexikoaren Behatokia Corpusa (LBC)|Lexikoaren behatokia corpusa kontsultatzeko pantaila bat]]

XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa sortzeko sustatzaile nagusia izan zen Sagarna. Berak metodo oso zehatzak definitu zituen orduan, batetik hizkuntzaren erabileraren inbentarioa lortzeko, eta bestetik testu guzti horien "argazki ona" izan beharko zen lagin estatistikoa definitzeko. Ildo horretatik jarraituta bera da Euskaltzaindiaren Lexikoaren Behatokia egitasmoaren burua gaur egun. Lexikoaren Behatokia proiektua Euskaltzaindiaren ekimenez abiatu zen, 2007an, Hiztegi Batuko Lantaldeak egindako proposamen bati erantzunez, eta lankidetzan Ixa Taldearekin, UZEIrekin eta Elhuyarrekin. Proiektuko lankide nagusiak hauek dira: Andoni Sagarna, Miriam Urkia, Xabier Artola, Nerea Ezeiza eta Antton Gurrutxaga. Proiektuaren emaitza da izen bera duen corpusa, zeina web bidez kontsultatu baitaiteke. 60 milioi hitzeko testu-corpus bat eratu zuen 2017ra arte. Corpusa automatikoki prozesatuta dago, eta linguistikoki etiketatuta, eta hizkuntza-corpusek ohikoa duten kontsulta-funtzionalitatea eskaintzen dio erabiltzaileari.

1999tik 2004ra bitarte Plazagunea enpresan informatika arloko proiektuen arduraduna izan zen. Hor, besteak beste, Jalgi bilatzailearen sorkuntzan parte-hartze zuzena izan zuen. 2004tik erretiratu zen arte, aisia eta kulturako produktuen sorkuntzan jardun zuen Elkar enpresa-taldean. Talde horretako I+G+b arloko zuzendaria izan zenez beti ibili da erne hizkuntzaren teknologiako azken ekarpenen zain, eta horien berri zabaldu zituen *Iparrorratza* blogean 2010ko hamarkadan. Hainbat eratako gaiak landu zituen blog horretan: digitalizazioarekin lotutakoak (liburu elektronikoak, baliabide digitalak hezkuntzan, industrian, etab.) euskararen erabilera txukunaz, baita ingurumenarekin zerikusia duten gaiak ere (dieselaren kutsaduraz, papera birziklatzeaz, LED argiez, etab.).

## Euskaltzaina 
[300px|eskuinera|thumb|Andoni Sagarna euskaltzaina [Testu corpus|corpusgintzari buruzko aurkezpen batean Xavier Gómez eta Mirian Urkiarekin]]
Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1987ko uztailaren 24an, eta Euskaltzaindiaren barruan Hiztegi Batuko lan taldean dihardu ordudanik. LEF (Lexiko "Erizpideen" Finkapena) batzordearen kide eta EEBS (Egungo Euskararen Bilketa Sistematikoa) batzordearen idazkari-arduradun izan zen. Euskaltzain osoa da 2006ko abenduaren 22tik eta Iker sailaren burua 2008ko azaroaren 28tik. *Euskera* agerkariaren Idazketa Kontseiluko kidea izan da, eta 2007tik Lexikoaren Behatokia proiektuko burua. Euskaltzain emeritua da 2022ko uztailaren 22tik.

Azpimarratzekoa da Euskaltzaindian egin duen ekarpena, batez ere corpusgintzan, hiztegigintzan eta akademiaren modernizazioan teknologia integratuz. “Euskara eta informazioaren teknologiak” izeneko sarrera-hitzaldia irakurri zuen Donostian 2007ko urriaren 26an. Sagarnaren argitalpenak hainbat alorretakoak dira.

### Liburuak 
Hauek dira nabarmenenak:

* *Soziologiaren hastapenak* (1970)
* *Energia* (UEU, 1978, Felix Azpiroz Arrillaga, Luis Maria Bandres Unanue, Xabier Larrea, Andoni Sagarna Izagirre eta Mikel Zalbide Elustondo)
* *Teknologia elektrikoa* (Elhuyar 1981, Luis Maria Bandres Unanue eta Andoni Sagarna Izagirre).
* *Hizkuntza minorizatuen soziologia* (lankidetzan, 1986).
* *Euskara-irakaslearen eskuliburua* (1989, lankidetzan).

### Hiztegiak 
Hiztegi hauen sorkuntzan parte hartu du: *Fisika (*1980), *Kimika* (1980), kirol-arloko *Kirolkidea* (1982), *Banka* (1983), *Teknologia mekanikoa* (1985, arduradun nagusia izan zen), *Kirola/1: futbola* (1985), eta *Glotodidaktika* (1987).

### Itzulpenak 
* Koldo Saratxaga: *Harreman-estilo berri bat*, (Andoni Sagarnak ES > EU itzulpena), Elkar, 2007. ISBN: 84-9783-542-5
* Yuval Noah Harari. *Sapiens. Gizadiaren historia labur bat*. Itzultzaileak: Xabier Kintana eta Andoni Sagarna.[10] Elkar. 2019.

## Errekonozimenduak 
* 2022: CAF-Elhuyar Merezimenduzko saria Elhuyar Taldea sortu zuten kideei: Iñaki  Azkune, Felix Azpiroz, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna, Mikel Zalbide, eta Luis Mari Bandres.
* 2006: Euskaltzain osoa izendatu zuten.
* 1992: Araba, Gipuzkoa eta Nafarroako Industri Ingeniarien Elkargoaren omenaldia, euskararen alde egindako lanagatik.
* 1987: Udako Euskal Unibertsitateko sarrera-hitzaldia eman zuen, *Terminologi bankuei* buruz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Komunikazioa euskaraz ingeniaritzan

## Kanpo estekak 
* Andoni Sagarna euskaltzain osoa
* Andoni Sagarna. Ahotsak.eus
* Iparrorratza: Ikaskuntza, jakintza eta teknologia. Andoni Sagarnaren bloga.
* Euskara eta Informazioaren teknologiak. Egungo egoeratik etorkizunera begira. Andoni Sagarnaren sarrera-hitzaldia Euskaltzaindian.
* Lexikoaren behatokia proiektua.
* Lexikoaren behatokiaren corpusaren kontsulta.
* Euskararen corpusa (XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa)
* XX. mendeko euskararen corpus estatistikoaren kontsulta