open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Italiako Frontea Lehen Mundu Gerran

**Italiako frontea, Alpeetako frontea** izenarekin ere ezagutua (Italieraz: *Fronte alpino,* alemanieraz: *Gebirgskrieg)* Austria-Hungaria eta Italiaren artean gertatutako gudu multzo bat izan zen, 1915etik 1918ra, Lehen Mundu Gerraren parte izan zena. Aliatuek Italiari Londresko Itunean emandako hitzak Italia gerran sarrarazi zuen. Itun honetan Italiak Austriako kostaldea jasoko zuen, baita Dalmazia, Trentino eta Hego-Tirol ere. Italiar armadak ustekabeko ofentsiba batekin Austria gerratik kanporatzea espero zuen baina hilabete batzuk eta gero lubaki-gerra fronte horretan ere hasi zen, Frantziako Mendebaldeko frontearen bezalakoa baina mendilerro handietan eta tenperatura oso baxuekin. Frontean bizitzen zen populazioak alde egin behar izan zuen eta milaka hil ziren italiar eta austro-hungariar errefuxiatu eremuetan.

Vittorio Venetoko guduko Aliatuen garaipenak, Austria-Hungariaren desintegrazioak eta italiar armadak Trento, Bolzano eta Trieste hartzeak fronteari amaiera ekarri zioten.
thumb|Italiar lubakiak San Gabriele (Skabrijel) mendian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riazorreko hondartza

**Riazorreko hondartza** () Galiziako hiri-hondartzarik ezagunetariko bat da, Coruñan dagoena. 610 metroko luzera duen hondartza honek bandera urdina eta hainbat zerbitzu ditu. Bere ipar-ekialdean Orzángo hondartza du.

## Galeria 

Fitxategi:Meditación en Riazor, A Coruña, Galiza.jpg
Fitxategi:Panorámica desde el paseo marítimo, Rizor, A Coruña.jpg
Fitxategi:Praia de Riazor (A Coruña, Galiza).jpg

## Kanpo estekak
Woleaiera

**Woleaiera** Mikronesiako Estatu Federatuetako Woleai eta bere inguruko uharteetan jatorria duen mikronesiar hizkuntza da. Gaur egun, 1.600 hiztun inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urnietako Udala

**Urnietako Udala** herriko aginte eta administrazio erakunde nagusia da, laugarren mailakoa estatu egiturari begiratuz gero. Urnietarren interesei jaramon egin eta horiek babesteaz, haien eskubideak errespetarazteaz eta herritarrak ordezkatzeaz arduratzen da, bereziki erakunde nagusiagoen aurrean. Bere egoitza Urnietako udaletxean dago, San Juan plazan.

## Alkateak 
Urnietako udalaren burua Urnietako alkatea da, udal hauteskundeetan hautatzen dena, lau urteetan behin, Euskal Herriko gainerako hiri eta herrietan bezala. Alkateak eta gobernuak sailak sortu eta haietako arduraduna izendatzeko eskubidea du, baina horretaz gain, Urnietako udala Herri Gobernu Batzarrak ere osatzen du.
## Kanpo estekak
Baliko itsasoa

**Baliko itsasoa** () Ozeano Barearen adar bat da, Ekialdeko Indien barneko itsaso bat dena. Indiako ozeanoaren iparraldeko mugaren ondoan kokaturik, Bali eta Lombok uharteen iparraldean eta Kangean uharteen hegoaldean dago. Madurako itsasartearen bidez Javako itsasoarekin bate egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bisayetako itsasoa

**Bisayetako itsasoa** () Filipinetako itsasoaren adar bat da, Bisayen barneko itsaso bat dena. Camotesko itsasoaren iparraldean eta Jintotoloko kanalaren hegoaldean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camotesko itsasoa

**Camotesko itsasoa** () Filipinetako itsasoaren adar bat da, Bisayen barneko itsaso bat dena. Bisayetako itsasoaren ipar-ekialdean eta Bohol itsasoaren hegoaldean dago.

Eskualdeko hiri nagusiak Ormoc (177.524 bizt. 2007an), Baybay (102.526 bizt.) eta Cebu Hiria (798.809 bizt.) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadeth Agirre

[thumb|300px|Nadeth Agirre [Orio Arraunketa Elkartea#Emakumezkoen trainerua|Orioko traineruaren txopan, 2018ko Kontxako Banderan.]]

**Nadeth Agirre Arruti** (Orio, 1993ko abuztuaren 28a) Orioko traineruko patroi ohia da. Kontxako Bandera eta Liga birritan irabazi ditu.

## Kirol ibilbidea 
Orioko emakumezkoen trainerua eratu zenetik Nadeth Agirre izan da patroia. 2012an lortu zituen aurreneko garaipenak, Erandion eta etxean jokaturiko estropadetan. 2013 urtean Emakumezkoen Traineru Liga jokatzeko sailkatu zen lehen aldiz eta 2018an salto kualitatibo handia egin zuen Ligan eta Kontxan bigarren postuak eskuratuz. 2019an eta 2020an Liga nagusiak eta Kontxako Banderak irabazi zituen eta Nadeth bera izan zen Ligako patroirik onena. Ondoren 2022an berriz Liga irabazi zuen eta patroi onenaren saria ere bai.

### Taldeak 
## Palmaresa 
* Kontxako Banderak:
** Txapelduna (3): 2019, 2020, 2022.
** Bigarrena (2): 2018, 2021
** Hirugarrena (1): 2016.
* Emakumezkoen Traineru Liga:
** Txapelduna (3): 2019, 2020, 2022.
** Bigarrena (1): 2018.
** Hirugarrena (2): 2016, 2017.
** Patroirik onena (3): 2019, 2020, 2022.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (1): 2019.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (3): 2019, 2020, 2022.
* Euskadiko distantzia luzeko txapelketa (1): 2019.
* Zarauzko Ikurrina (4): 2019, 2020, 2021, 2022
* Getxoko Bandera (3): 2019, 2020, 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Gure arraun egiteko erari eustea izan da arrakastaren gakoa Berria, 2022.08.16
* Elkarrizketa: Arraunak bizitzeko modu bat eman dit Berria, 2023.09.27
A-70

**A-70** edo **Alacanteko Saihesbidea** El Campello eta Elx lotzen duen autobia da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grauren itsasoa

**Grauren itsasoa** () Peruren parean Ozeano Bareak duen izendapena da. Miguel Grau militarraren omenez jarri zioten. Geografiaren ikuspegitik ez da itsaso bat baina politikaren ikuspegitik bai. 1.140.646,8 km²-ko azalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alain Ribeiro

**Alain Ribeiro de Aguiar Miranda** (Sopela, Bizkaia, 1997ko uztailaren 8a) bizkaitar futbolaria da.

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. Armando Ribeiro atezain ohiaren semea da. Bere anai txikia Iban futbolaria da ere. Arenas eta Danok Baten hezia, Eibarrek fitxatu zuen bere bigarren taldea zen Vitorian jokatzeko. Numancian bi denboraldi jokatu ondoren Bigarren Federazioan, Pontevedrara joan zen 2025eko udan Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Koroko itsasoa

**Koroko itsasoa** () Ozeano Barearen adar bat da, Fiji inguruan dagena. Ekialdean Viti Levu, iparraldean Vanua Levu eta mendebaldean hainbat uharte ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moro golkoa

**Moro golkoa** () Filipinetako golkorik handiena da, Celebesko itsasoan dagoena. Ekialdean Mindanao uhartea eta mendebaldean Zamboangako penintsula ditu. Penintsulako ibai gehienak bertan itsasoratzen dira.

Sibugueyko badia eta Illanako badia bere badia nagusiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Alberdi

**Julen Alberdi Zinkunegi**, ezizenez ***"Txikia IV.a"*** (Azkoitia, 1991ko uztailaren 21a), gipuzkoar aizkolaria da. 2019. urtean Gipuzkoako txapelduna izan zen, eta urterik onena 2022a izan zuen Urrezko Aizkora, Urrezko Kopa eta Sherpa.ai sariketa irabazita.

2025ean lehenengo aldiz aurkeztu zen Euskal Duatloia txapelketara eta lehendabizi 2. mailakoa eta ondoren 1. mailakoa irabazi zituen. Urte berean Euskal Timber txapelketako txapeldunordea izan zen.

## Lorturiko sariak 
* Gipuzkoako Aizkolari Txapelketa (3): 2019, 2023, 2024.
* Gipuzkoako Binakako Aizkolari Txapelketa (2): 2021, 2022.
* Urrezko Aizkolari Banakako Txapelketa (3): 2020, 2022, 2023.
* Urrezko Aizkolari Liga (1): 2020, 2023
* Urrezko Aizkolari Binakako Txapelketa (1): 2022.
* Urrezko Aizkolarien Kopa (1): 2022, 2024
* Urrezko Kopa (1): 2022.
* Sherpa.ai Aizkolari Sariketa:
** Banaka (1): 2022.
** Binaka (1): 2021, 2022.
* Euskal Duatloia
** 1. mailakoa (1): 2025.
** 2. mailakoa (1): 2025.
* Euskal Timber
** 2025ean txapeldunordea

## Kanpo estekak
Eels: Royal Albert Hall

***Eels: Royal Albert Hall*** Eels taldearen zuzeneko diskoa da, 2015ean ekoiztua. Grabazioa Londreseko Royal Albert Hallen egin zen, bertan 2014ko ekainaren 30ean eskainitako kontzertua jasota. Emaitza CD eta DVD euskarrietan eskaini da.

## Abestien zerrenda: CDa 
# "Where I'm At"&nbsp;– 2:22
# "When You Wish Upon a Star" (Leigh Harline, Ned Washington)&nbsp;– 1:55
# "The Morning"&nbsp;– 1:49
# "Parallels"&nbsp;– 3:07
# "Adressing The Royal Audience"&nbsp;– 3:32
# "Mansions Of Los Feliz"&nbsp;– 2:55
# "My Timing Is Off"&nbsp;– 2:58
# "ppA Line in the Dirt]]"&nbsp;– 3:34
# "Where I'm From"&nbsp;– 3:17
# "It's A Motherfucker"&nbsp;– 2:24
# "Lockdown Hurricane"&nbsp;– 3:33
# "A Daisy Through Concrete"&nbsp;– 3:15
# Introducing the band&nbsp;– 3:25
# "Grace Kelly Blues"&nbsp;– 3:09
# "Fresh Feeling"&nbsp;– 3:29
# "I Like Birds"&nbsp;– 2:33
# "My Beloved Monster"&nbsp;– 3:10
# "Gentlemen's Choice"&nbsp;– 2:49
# "Mistakes Of My Youth"/"Wonderful, Glorious"&nbsp;– 6:01
# "Where I'm Going"&nbsp;– 4:08

**Lehenengo bisa**
# "I Like The Way This Is Going"&nbsp;– 2:50
# "Blinking Lights (For Me)"&nbsp;– 2:11
# "Last Stop: This Town"&nbsp;– 4:01

**Bigarren bisa**
# "The Beginning"&nbsp;– 2:39
# "Can't Help Falling in Love (Hugo Peretti, Luigi Creatore, George David Weiss)"&nbsp;– 2:34
# "Turn On Your Radio (Harry Nilsson)"&nbsp;– 3:24

;"Phantom" delakoaren bisa (Royal Albert Halleko organoa erabilita)
# "Flyswatter"&nbsp;– 1:10
# "The Sound of Fear"&nbsp;– 1:20

## DVD euskarrian jasotakoak 
# "Where I'm At"
# "When You Wish Upon a Star" (Leigh Harline, Ned Washington)
# "The Morning"
# "Parallels"
# "Addressing the Royal Audience"
# "Mansions of Los Feliz"
# "My Timing Is Off"
# "A Line in the Dirt"
# "Where I'm From"
# "It's a Motherfucker"
# "Lockdown Hurricane"
# "A Daisy Through Concrete"
# "Introducing the Band"
# "Grace Kelly Blues"
# "Fresh Feeling"
# "I Like Birds"
# "My Beloved Monster"
# "Gentlemen's Choice"
# "Mistakes of My Youth"/"Wonderful, Glorious"
# "Where I'm Going"

;Lehenengo bisa
# "I Like The Way This Is Going"
# "Blinking Lights (For Me)"
# "Last Stop: This Town"

;Bigarren bisa
# "The Beginning"
# "Can't Help Falling In Love (Hugo Peretti, Luigi Creatore, George David Weiss)"
# "Turn On Your Radio (Harry Nilsson)"

;"Phantom" delakoaren bisa (Royal Albert Halleko organoa erabilita)
# "Flyswatter"
# "The Sound of Fear"

## Lankideak 
;Eels
* E&nbsp;– ahotsa, gitarra eta pianoa
* The Chet&nbsp;– gitarra
* P-Boo&nbsp;– gitarra, tronpeta eta pianoa
* Royal Al&nbsp;– baxua
* Knuckles&nbsp;– perkusioa

;Ekoizpena
Grabazioa egin zuen ingeniaria: Kevin Vanbergen

;DVD
* Charlie Lightening;– Zuzendaria

## Kanpoko lotura 
* Kontzertuari buruzko lotura Eels taldearen webgunean

## Kanpo estekak
Izaro Lestayo

**Izaro Lestayo Azkue** (Getaria, 1998ko urtarrilaren 6a) traineru estropadetako emakumezko patroia da, bi Kontxako Bandera eta bi Liga irabazi ditu besteak beste.

## Kirol ibilbidea 
Herriko klubean hasi zen arraunean eta 2014an Zarautzekin bat egin zuen eta Zarautz-Getariako patroi bihurtu zen. Euskotren Ligako traineruek parte hartu ez zuten hiru estropada irabazi zituen Gipuzkoako Ligan. 2017an San Juango Batelerek fitxatu eta bi urte egin zituen bertan, irabazi zitekeen guztia irabaziz.

2019an etxeko gizonezkoen trainerua gidatu du hainbat estropadetan.

2023an Tolosaldeako patroia izan da. 

2023ko urrian arraunari agur esango ziola iragarri zuen. *Sasoi perfektua izan da uzteko. Tolosako urtea opari bat izan da*

### Taldeak 
## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (2): 2017, 2018.
* Emakumezkoen Ligak (2): 2017, 2018.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (2): 2017, 2018.
* Gipuzkoako Liga (1): 2017.
* Zarauzko Ikurrina (2): 2017, 2018.
* Getxoko Bandera (2): 2017, 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Garaipena espero gabe iritsi da, baina haren bila ibili gara Berria, 2023.09.05
* Elkarrizketa: Sasoi perfektua izan da uzteko. Tolosako urtea opari bat izan da Berria, 2023.10.27
Sibuyango itsasoa

**Sibuyango itsasoa** () Filipinetako itsasoaren adar bat da, Bisayak eta Luzon artean dagoena. Hegoaldean Panay, mendebaldean Mindoro, ekialdean Masbate eta iparraldean Marinduque eta Bicolgo penintsula ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salish itsasoa

**Salish itsasoa** () Columbia Britainiarraren hego-mendebaldearen eta Washingtonen ipar-mendebaldearen parean itsas-ubide nabigagarrien multzo bat da. Nagusienak Georgiako itsasartea, Juan de Fucaren itsasartea eta Puget Sound dira. Kostalde gehiena Vancouver eta Olympia arteko megalopoli bat da, tartean Seattle, Tacoma, Everett, Bellingham, Port Angeles eta Victoria hiriak dituena.

## Kanpo estekak
Txileko itsasoa

**Txileko itsasoa** () Peruren parean Ozeano Bareak duen izendapena da. Geografiaren ikuspegitik ez da itsaso bat baina politikaren ikuspegitik bai. 3.681.989 km²-ko azalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A-65

**A-65** edo **Tierra de Camposko Autobia** Palentzia eta Villalpando lotuko duen autobia izango da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Deconstruction

***The Deconstruction*** Eels bandaren hamabigarren estudio-lana da, 2018an kaleratutakoa. Taldeko buruak, Mark Oliver Everettek, eta Mickey Petraliak ekoiztutako lana da.

## Abestien zerrenda 
Abesti guztiak Mark Oliver Everettek idatziak dira.

# "The Deconstruction"&nbsp;– 4:10
# "Bone Dry"&nbsp;– 3:42
# "The Quandary"&nbsp;– 0:54
# "Premonition"&nbsp;– 3:12
# "Rusty Pipes"&nbsp;– 4:04
# "The Epiphany"&nbsp;– 2:18
# "Today Is the Day"&nbsp;– 3:03
# "Sweet Scorched Earth"&nbsp;– 3:02
# "Coming Back"&nbsp;– 0:58
# "Be Hurt"&nbsp;– 3:59
# "You Are the Shining Light"&nbsp;– 3:39
# "There I Said It"&nbsp;– 2:50
# "Archie Goodnight"&nbsp;– 0:48
# "The Unanswerable"&nbsp;– 2:08
# "In Our Cathedral"&nbsp;– 3:19

## Lankideak 
:**Eels**
* Mark Oliver Everett&nbsp;– ahotsa, gitarra, ekoizpena
* Koool G Murder&nbsp;– baxua
* P-Boo&nbsp;– gitarra

## Kanpoko lotura 
* Deconstruction* lanari dagokion lotura Eels taldearen webgunean

## Kanpo estekak
D'Urville itsasoa

'''D'Urville itsasoa''' Ozeano Australeko itsaso bat da, Adélie Lurraldearen iparraldean dagoena. Jules Dumont d'Urville frantziar esploratzailearen izena eman zioten.

## Kanpo estekak
Kosmonauten itsasoa

**Kosmonauten itsasoa** ) Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Olav Printzearen Kostaldearen eta Enderby Lurraldearen parean dagoena. 699.000 kilometro koadroko azalera izango litzateke baina errusiar mapetan baino ez da agertzen.

## Kanpo estekak
Lazarev itsasoa

**Lazarev itsasoa** () Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Haakon VII.a Erregearen itsasoa eta Riiser-Larsen itsasoaren artean dagoena. 929.000 km²-ko azalera izango litzateke baina errusiar mapetan baino ez da agertzen. Mikhail Lazarev (1788–1851) errusiar almirantearen omenezko izena eman zioten.

## Kanpo estekak
Mawson itsasoa

**Mawson itsasoa** Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Maria Erreginaren Lurraldeko kostaldearen parean dagoena. Oraindik proposamena besterik ez da eta ez da mapa ofizialetan agertzen. Douglas Mawson australiar esploratzailearen omenezko izena eman zioten.

## Kanpo estekak
Katedraleen hondartza

**Praia de Augas Santas** (), bere itsaslabarren itxura dela eta **Katedraleen hondartza** () izen turistikoarekin ezaguna, Kantauriko hondartza da, Ribadeo udalerrian dagoena. Galiziako Xuntak monumentu natural izendatu zuen.

## Galeria 

Image:Playa de las catedrales Lugo-dacostabalboa.jpg|Sarbidearen eskailera
Image:As Catedrais - panoramio.jpg|Itsaslabarrak
Image:Lugo-Playa de las catedrales1 (7881100250).jpg|Itsaslabarrak
Image:2014. Praia de Augas Santas. Galiza.jpg|Marea beherean
Image:Ribadeo. Playa de las catedrales.jpg|Itsaslabarrak
Image:Praia de As Catedrais - aroberts.jpg|Itsaslabarrak
Image:Las Catedrales (26401520713).jpg|Itsaslabarrak
Image:Praia das Catedrais 20IX2013 12.JPG|Kobazulo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riiser-Larsen itsasoa

**Riiser-Larsen itsasoa** Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Lazarev itsasoaren eta Kosmonauten itsasoaren artean dagoena. Oraindik proposamena besterik ez da eta errusiar mapetan baino ez da agertzen. Hjalmar Riiser-Larsen norvegiar esploratzailearen omenezko izena eman zioten.

## Kanpo estekak
Bohol itsasoa

**Bohol itsasoa** () edo **Mindanaoko itsasoa** () Filipinetako itsasoaren adar bat da, Bisayak eta Mindanao arteko barneko itsaso bat dena. Bere uharte nagusiak Siquijor eta Camiguin dira. Ekialdean Surigaoko itsasartearen bidez Filipinetako itsasoa; iparraldean Canigaoko ubidea eta Cebuko itsasartearen bidez Camotesko itsasoa; mendebaldean Negros eta Zamboangako penintsula arteko itsasartearen bidez Suluko itsasoa ditu.

Eskualdeko hiri nagusiak Cagayan de Oro (553.966&nbsp;bizt. 2007an), Iligan, Butuan (298.378&nbsp;bizt.), Dumaguete (116.392&nbsp;bizt.), Ozamiz (123&nbsp;137&nbsp;bizt.) eta Tagbilaran (92.297&nbsp;bizt.) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otxabu

thumb | Makinan erabiltzeko otxabua.

**Otxabua** metalgintzan erabilitako ebaketa tresna bat da. Aurretik mekanizatutako zuloak zabaltzeko erabiltzen da, marruskadura bidez materiala apurka kenduz, zuloari prezisiozko akabera emateko.

## Ezaugarriak 
thumb | Eskuz erabiltzeko otxabu doigarria.

Otxabu mota asko daude:

* Eskuz erabiltzekoak.
* Makina batean (adibidez tornuan) erabiltzekoak.
* Solidoak.
* Kofadunak.
* Zabalgarriak: luzeran zenbait erreten dituzte, torloju baten bidez diametroa zabaltzea edo estutzea ahalbidetzen dutenak.

Haien gogortasunarengatik eta lanaren ezaugarriengatik, otxabuak aldi batean material gutxi kentzeko pentsatuak daude.

Ebaketa ertzen norabidea erlojuaren norabidean edo kontrakoan izan daiteke, egin beharreko zuloaren ezaugarrien arabera.

Erabilpen eta mantenu egokiarekin, otxabu batek 30.000 bat zulo doitzeko erabil daiteke.

## Materiala 
thumb|Otxabu doigarria; egokitzeko sistemaren detailea.
Beste ebaketa erremintak bezala, otxabuak multzo handi bitan bereiz daitezke:

* Tratamendu termikoa (aroa eta iragotzea) izan dutenak: normalean aleaziozkoak dira.
* Gogorrak: normalean wolfram karburozkoak.

Bien arteko aldea, batez ere, beroaren aurrean duten portaeran datza. Material gogorrezkoei mekanizatuan sortutako beroak ez die asko eragiten, baina hauskorrak dira. Tratamendu termikoa izan dutenak, berriz, askoz ere baldintza gogorragoetan erabil daitezke.

Eskuzko otxabuak karratu batean amaitzen dira, eta horrek deflektore batekin erabiltzeko aukera ematen du.

## Prozesua 
Prezisiozko emaitza lortzeko, otxabaginak hainbat faktore kontuan hartu behar ditu: otxabuaren materiala eta diseinua, otxabatu beharreko piezaren materiala, tenperatura, iraultza-abiadura, makinaren edo erabiltzailearen mugimendua...

Otxabua norabide bakarrean irauli behar izaten da, ertzak kamustu ez daitezen.

Likido freskagarria erabiltzeak (taladrina) prozesua hobetzen du, berotzea ekiditean eta ebaketa-abiadura handituz.

Eskuarki, otxabutzeko taratulu euskarri bat erabiltzen da; halere, tornuak edo mekanizatu-sistemak ere erabil daitezke. Pieza immobilizaturik egon ohi da, otxabua mugitzen den bitartean.

Aluminiozko eta letoizko piezetan otxabatuak oso ondo mekaniza daitezke. Burdinurtua, altzairu biguna eta plastikoan ere emaitza ona izaten da. Altzairu herdoilgaitzak, berriz, zailtasun handia du eta mekanizatzean gogortzeko joera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedika

**Benedika** Gipuzkoako Lasarte-Oria udaleko lurretan dagoen mendi bakarra da. 223 metroko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Buruntza Lasarte-Oriatik - Berria egunkariak Ibilkari atalean argitaratutako ibilbide zirkularra, itzulerako bidean Benedikatik igarotzen da.
Pohnpei (estatua)

**Pohnpei estatua** Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak, ekialdetik mendebalderantz, Kosrae, Chuuk eta Yap dira. Estatuko uharte nagusia Pohnpei da. Pingelap, Mokil, Ant, Pakin, Ngatik, Nukuoro, Oroluk eta Kapingamarangi uhartetxoak ere bertan daude.

## Udalerriak 
* Kapingamarangi
* Kitti
* Kolonia
* Madolenihmw
* Mokil
* Nett
* Ngatik
* Nukuoro
* Oroluk
* Pingelap
* Sokehs
* Uh

## Kanpo estekak
Yap (estatua)

**Yap** Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak Chuuk, Pohnpei eta Kosrae dira. Estatuko uharte nagusia Yap da. Satawal uhartea eta hamalau atoloi ere bertan daude.

## Udalerriak 
### Yap uharte nagusiak 
* Dalipebinaw
* Fanif
* Gagil
* Gilman
* Kanifay
* Maap
* Rull
* Rumung
* Tomil
* Weloy

### Yap inguruko uharteak 
* Eauripik
* Elato
* Fais
* Faraulep
* Gaferut
* Ifalik
* Lamotrek
* Ngulu
* Pikelot
* Satawal
* Sorol
* Ulithi
* Woleai

## Kanpo estekak
Landare-zorri

**Landare-zorria** **Aphididae** familiako intsektu hemiptero eta Sternorrhyncha azpiordenekoa da. Landareetan agertzen diren zomorro txikiak dira. Landarez elikatzen dira eta ez dira gizakiontzat parasitoak. Beraz, baratzetan, parke, lorategi eta balkoietan aurki ditzakegu. Hala ere, batzuk birusen eramaileak dira.

Kretazikoan sortu ziren, duela 100 miloi urte. Azpifamiliarik kopurutsuena Aphidinae deitzen da eta 4.700 diren espezie guztien erdia suposatzen du.

## Ezaugarriak 
Oso txikiak diren zomorroak dira. Gorputz biguna eta anka luze eta meheak ditu.
thumb|Landare-zorri hegoduna
Espezie bakoitzak bere kolorea dauka:

* Adelfako landare-zorriak kolore horikoak dira.
* Larrosetako landare-zorriak moreak dira.
* Baben landare-zorriak beltzak dira.
* Melokotoiaren landare-zorriak berdeak dira.

## Elikadura 
Zomorro hauen elikadura landareetan oinarrituta dago. Landareen izerdia zurrupatzen dute, izan ere, ahoa bereziki prestatuta dute horretarako. Ahoarekin ziztatu eta zurrupatu egiten dute.

## Nekazaritzan sortzen duten arazoak 
Zomorro honen landareetako izurriteak oso kaltegarria izan ohi dira, bereziki kolonizatzaileak dira eta, gainera bere ziztadaren bitartez birusak garraiatu ditzaketelako eta onddoen garapenaren arduradunak direlako ere.

## Landare-zorria kate trofikoan 
Ezaguna da nekazarien artean landare-zorrien harrapakariak, hauen bitartez izurriteen kontrol biologikoaren metodoa martxan jarri daitekeelako. Harrapakari nagusia marigorringo izan ohi da. Bestetik, inurriekin sinbiosian bizi dira, izan ere, landare bat inurriz inguratua dagoenean landare-zorriz beteta egon ohi da ere. Inurriek abeltzaintza moduko jarduera bat egiten dute zorri hauekin. Inurriek landare-zorriak "jezten" dituzte barruan dituzten likido azukredunak edateko eta landare-zorriak. "Jezteko" inurriek atzeko antena batzuk eragiten dizkiete eta ondoren likidoa ateratzen zaie. Guzti honen ordez, inurriek marigorringoez babesten dute, garbitzen dituzte, ninfak lekuz aldatzen dituzte eta exoeskeletoak kentzen dizkiete muda egiterakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Landare-zorriak, inurriak eta marigorringoen arteko harremana.
Kristautasun ebanjeliko

[eskuinera|200px|thumb|Txinatar Eliza Ebanjelikoaren egoitza bat, [Madrilen.]]
**Ebanjelismoa** kristau-federako iturri bakartzat ebanjelioa hartzen duen edozein doktrina edo jarrera. Bereziki Erdi Aroko zenbait mugimendu (kataro, frantziskotar, etab.ez) eta Erreforma ondoko eliza protestanteaz esaten da.

Bere jarraitzaileek **Eliza ebanjelikoak** osatzen dituzte. Eliza hauek eklesiologia (gobernu) arloan, liturgia (gurtza-estiloia) arloan edo bigarren mailako sinismetan aldeak izan arren, guztiek bere doktrinan hiru sineste oinarriak onartzen dituzte: Hirutasuna, Kristoren Fedearen bitarteko salbamena eta Bibliaren hutsezintasuna.

Protestantismoaren barruko elizak, XX. mendeko bukaeran eta XXI. mendeko hasieran, bere jarraitzaileek "ebanjelikoak" dute izena, protestantismo liberaletik aldentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bosco Ntaganda

**Bosco Ntaganda** (Kiningi, Virunga mendiak, 1973ko azaroaren 5a) ruandar-kongotar gerrillari eta militarra da, 2019an Nazioarteko Zigor Auzitegiak gerra kriminaltzat jo zuena. 2015eko irailean, haren aurkako epaiketa hasi zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiak, Hagan (Herbehereak), 2002tik aurrera, Iturin, hemezortzi gerra eta gizateriaren aurkako krimen egin izana leporaturik. 2019ko uztailean, erruduntzat jo zuen Hagako auzitegiak, eta 30 urteko espetxe zigorra ezarri zion azaroaren 7an. 2021eko martxoan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak (ICC) 30 milioi dolarretan (25 milioi euro) ezarri zuen Bosco Ntagandaren biktimentzako kalte-ordainen zenbatekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tawhid

**Tawhid** (, ; baita *tawheed*, *touheed*, edo *tevhid* ere) Islamak duen monoteismoaren bakartasunaren kontzeptu zatiezina da. Tawhid Islamaren oinarrizko kontzeptu erlijiosoa da eta baita nagusiena ere, musulman baten federaren oinarria. Jaungoikoa Bat ('**) eta Bakarra (**') dela argi dio; beraz, Jainkoengan duten sinesmen islamikoa unitarioa da.

Tawhid islamiar profesioaren aurreneko osagaia da., izan ere shahadaren (islamiar fede-aitormena) hasiera Jaungoikoaren bakartasunaren sinesmena aldarrikatzea da.

Monoteismoarekin engaiamendu izatea islamiar sinesmenen oinarria (aqidah) da eta, teologia islamikoaren arabera, beste erlijioekiko duen ezberdintasun nagusia da. Hala ere, Tawhiden antzeko kontzeptuak daude: judaismoan Shema Yisrael juduen fede-aitortza edo kristauen unitarianismoa (nahiz eta kristautasunean gutxiengoaren sinesmena den, kristau gehienak hirukoiztarrak baitira).

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Hilla Limann

**Hilla Limann** (Gwollu, 1934ko abenduaren 12a - Akkra, 1998ko urtarrilaren 23a) ghanatar politikaria eta diplomazialaria izan zen, Ghanako Errepublikako presidentea 1979-1981 bitartean.

## Bizitza 
London School of Economicsen eta Sorbonnen ikasi zuen. Ondoren, diplomazialari egon zen Lomén eta Genevan. Herriaren Nazio Alderdiaren presidentegaia zela, 1979ko estatu kolpearen ostean egindako hauteskundeak irabazi zituen. Inflazioaren kontra borrokatzen eta egoera sozio-ekonomikoa zuzentzen saiatu zen, arrakasta handirik gabe. Kudeaketa ekonomiko txarra eta gobernu zibilaren ustelkeria kritikatuz, 1981eko abenduaren 31n Jerry Rawlings kapitainak beste estatu kolpe bat eman zuen, aginpidea berriz hartu, eta Limann presidente kargutik kendu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igone

**Igone** euskarazko emakumezko pertsona-izena da, kristau jatorrikoa, Jesusen Igokundearen mirarian oinarritua. Euskaltzaindiak aipatzen ditu baita ere **Azentzia**, **Igoa** eta **Igokunde** izenak.

Igokundea mirari maskulinoa da, baina izena femeninoa. Jesus zerura bere kabuz *igo* zen, Jainkoa bera baita kristautasunean, baina Andre Maria, berriz, *jaso* egin zuen Jainkoak, Jasokundea da haren miraria, eta mirari hartatik datorren pertsona izena, berriz, Jasone.

## Igone izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q65978297 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chuuk (estatua)

**Chuuk estatua** Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak, ekialdetik mendebalderantz, Kosrae, Pohnpei eta Yap dira. Estatuko uharte nagusia Chuuk da. Nomwisofo, Hall uharteak, Namonuito atoloia, Pattiw, Goi Mortlock uharteak eta Nomoi uharteak ere bertan daude.

## Klima 
## Erreferentziak
Jasone

**Jasone** euskarazko emakumezko pertsona-izena da, kristau jatorrikoa, Andre Mariaren Jasokundearen mirarian oinarritua.

Baliokide hauek ditu izenak beste hizkuntza batzuetan:

Hego Euskal Herrian ohikoak dira **Asun, Axun** eta **Mariasun** hipokoristikoak, gaztelaniazko formatik eratorriak, baina Euskaltzaindiak ez ditu bere izendegian aipatzen. Bai ordea **Asuntzi** forma.

## Jasone izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q21279628 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Igone

## Kanpo estekak
Villaviciosa - Oviedo Autobia

**A-64** edo **Villaviciosa - Oviedoko Autobia** Villaviciosa eta Oviedo lotzen dituen autobia da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santutegia (eleberria)

***Santutegia*** () William Faulkner Nobel saridunak idatzitako eleberria da. 1931n argitaratu zen. Idazleak asmatutako konterrian, Yoknapatawpha konterrian (Mississippi), girotuta dago eleberria, 1929ko maiatz eta ekainean.

## Argumentua 
Lee Goodwin atxilotu dute hilketa batengatik. Hilketa baso bateko etxe batean gertatu da, non legez kanpoko destilategi bat dagoen. Bere abokatua borrokatuko da epaiketa gertakarietan soilik oinarritzeko, eta ez Goodwinen izaeran.
Eleberria gogorra da, bortxaketa, hilketa, lintxamenduak eta exekuzioak agertzen direlako.

## Pertsonaiak 
* **Popeye**: iragan gogorra duen hiltzailea. Inpotentea zenez, Temple Drake artaburu batez bortxatu zuen. Gero, putetxe batera eraman zuen eta beste gaizkile batekin larrua jotzera behartu zuen, berak begiratzen zien bitartean.
* **Horace Benbow**: Lee Goodwinen abokatua; gogor saiatu zen defendatzen, baina huts egin zuen, Temple Drakeren lekukotasun faltsuagatik.
* **Tommy**: Lee Goodwinen taldeko kidea. Temple Drake babesteagatik hil zuten.
* **Lee Goodwin**: alkohol-kontrabandista, Tommyren hilketagatik atxilotu eta auzipetu zutena.
* **Ruby Lamar**: Lee Goodwinen bikotekide eta bere umearen ama. Jendeak arbuiatu zuen Goodwinekin "pekatuan" bizitzeagatik.
* **Temple Drake**: unibertsitateko ikaslea, Popeyek bortxatu eta bahitu zuena. Lee Goodwinen epaiketan lekukotasun faltsua eman zuen, Popeyeren mesedetan.
* **Gowan Stevens**: gazte alkoholikoa, Temple Drake eraman zuena Goodwinen etxera, whiskia erostearren. Borroka batzuen ondoren, Goodwinen etxetik ihes egin zuen, Temple Drake han utzita.
* **Miss Reba**: putetxe baten jabea. Popeyek hara eraman zuen Temple Drake eta han izan zuen bahituta.
* **Red**: gaizkile bat. Popeyek kontratatu zuen Temple Drakerekin larrua jotzeko bere aurrean.

## Euskaraz 
Xabier Olarrak ekarri zuen euskarara eta Elkar argitaletxeak 1990ean eman zuen argitara, (ISBN 978-8475297811).

## Kanpo estekak
Kosrae (estatua)

**Kosrae estatua** Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak Chuuk, Pohnpei eta Yap dira. Estatuko uharte nagusia Kosrae da. Lelu uhartea, Yen Yen, Yenasr, Kiul, Mutunyal, Sroansak eta Srukames ere bertan daude.

## Udalerriak 
## Erreferentziak
Girl, Interrupted (filma)

***Girl, Interrupted*** 1999ko James Mangold estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Susanna Kaysen idazlearen izen bereko memorietan oinarritzen da. Winona Ryder, Angelina Jolie, Clea DuVall, Brittany Murphy, Whoopi Goldberg, Elisabeth Moss eta Vanessa Redgrave aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Angelina Jolie) irabazi zuen.

## Argumentua 
1967. urtea. Susanna Kaysen, bere adineko neska gehienak bezala, zurtuta eta zalantzatia ageri da, inguruan duen mundua ulertu ahal izateko borrokan. Nortasunaren nahasmendua diagnostikatu ondoren, bere psikiatrak ospitaleratzea erabakitzen du. Bertan Susannak Lisa, Georgina, Polly eta Janet ezagutzen ditu, moldatu gabeko nesken talde bat. Adiskidetasun estua sortzeaz gain, bere burua aurkitzen lagunduko dio taldeak Susannari.

## Aktoreak 
* Winona Ryder: Susanna Kaysen
* Angelina Jolie: Lisa Rowe
* Clea DuVall: Georgina Tuskin
* Brittany Murphy: Daisy Randone
* Elisabeth Moss: Polly "Torch" Clark
* Jillian Armenante: Cynthia Crowley
* Travis Fine: John
* Kurtwood Smith: Dr. Crumble
* Jeffrey Tambor: Dr. Melvin Potts
* Joanna Kerns: Annette Kaysen
* Ray Baker: Carl Kaysen
* Jared Leto: Tobias "Toby" Jacobs
* Vanessa Redgrave: Dr. Sonia Wick.
* Whoopi Goldberg: Valerie Owens, R.N.
* Bruce Altman: Professor Gilcrest
* Mary Kay Place: Barbara Gilcrest
* KaDee Strickland: Bonnie Gilcrest
* Robin Reck: Theresa McCullian.
* Misha Collins: Tony

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lübeckeko katedrala

**Lübeckeko katedrala**, , kolokialki *Lübecker Dom*, Alemaniako Lübeck hiriko adreilu gorriz egindako katedral luterano bat da, Schleswig-Holstein estatuan. Lübeck hiriko gizateriaren ondare den eremuko zati da.

1173an Henrike Lehoiak Lübeckeko Artzapezkikuarentzat eraikitzen hasteko agindua eman zuen eta 1942an,Bigarren Mundu Gerran, bonbardeaketa batek partzialki suntsitu zuen. Berreraikitzen hasi eta 1982an amaitu zen.

## Kanpo estekak
Itxaso González

**Itxaso González** (Bilbo, 1977ko abenduaren 9a) bizkaitar aktore bat da.

## Filmografia 
* *Sapos y culebras* (2014)
* *U.C.O.* (2008)
* *Euskolegas (2009)

## Telebista saioak 
* *Karabana'' (2019): sukaldaritza eta elkarrizketa saioa.

## Kanpo estekak
Egil Danielsen

**Egil Danielsen** (Hamar, 1933ko azaroaren 9a - 2019ko uztailaren 29a) norvegiar atleta izan zen. 1956ko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen xabalina jaurtiketan. 85,71 metroko bere jaurtiketa munduko errekorra izan zen. Europako txapeldunordea izan zen ere Bernan 1954an.
Tudor arku

[thumb|350x350px| [Gloucestergo katedralaren mendebaldeko fatxada ]]

**Tudor arkua** arku zorrotz mota bat da, lau zirkunferentzia atalez osatua eta giltzarrian angelu bat sortzen du. Arku honek hormaren presioagatik leundutako itxura ematen du.

XV. mendean Ingalaterrako arkitektura eraikuntzetan asko erabili izan zen, gehienetan hormetan leihoak egiteko.

## Historia 
Tudor-arkua Tudor dinastian garaian, hots, 1485 eta 1558. urteen artean, Ingalaterran hedatu eta erabili zen arkitekturako elementu ohikoa da. Gloucestergo katedralean ekialdeko leihoetan dauden tudor-arkuak adibide aipagarriak dira. Aurreko garaiko arkitektura gotikoan erabiltzen zen arku zorrotza beheratuz tudor-arku hau sortu zen. Salmerretan bermatzen diren zirkunferentziak erradio txikia dute giltzarrian lotzen diren arkuekin alderatuta; muturretako zirkunferentzia txikiek eta alboetako janbak tangenteak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku karpanel

eskuinera|thumb| Hiru arkuz osatutako *arku karpanel* baten eskema
**Arku karpanela** hainbat zirkunferentzia zatiz osatutako arkua da. Erdi puntuko arku simetrikoaren mutur bakoitzean arku txiki bat gaineratzen zaio; arku txiki hauen zentroa inpostaren marra berean daude, horrela, beraien artean itxura borobildua lortzen dute. Hiru, bost edo zirkunferentzia gehiagoz osatutako arkua izan daiteke, baina, beti ere, kopurua bakoitia izango da. Intradosak hartzen duen forma obalo edo elipse erdiaren antzekoa da.

## Ezaugarriak 
thumb|222x222px| Mirandako Kondeen Jauregia
Arku karpanelaren trazadura, beraz, zenbait arku tangentez osaturik dago, eta, arku hauek janben marra bertikalekin ere tangenteak izango da.

Arku mota honek trazadura jarraia duenez arku beheratua baino itxura eta diseinu landuagoa du. Orokorrean arku mota honek erdi puntuko arkuarekin alderatuta ostiko txikiagoak ditu; hau dela eta, arku honen erabilerak zubien pilareen lodiera murriztu egin zuen. 

Ohiko arkua da, garrantzi handiko edozein garaiko eraikuntzetan erabilia, nahiz eta jatorria eta hedadura nagusia gotiko garaian izan, eta, oso ohikoa izan zenerrenazimenduko eraikinetan. Era berean, Euskal Herriko hainbat baserri eta jauregietako ate nagusietan ageri da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arku zorrotza - bi zentro ditu
* Tudor arkua - lau zentro ditu

## Kanpo estekak
Santa Katalina uhartea (argipena)

**Santa Katalina uhartea**k izenak adiera zenbait ditu:

* Santa Katalina uhartea, Kalifornia hegoaldeko uhartea.
* Santa Catalina (uhartea), Ceutako uhartetxoa.
Ikus, halaber:

* Santa Katalina (argipena)
Lübeckeko udaletxea

**Lübeckeko udaletxea**, , Alemaniako Lübeck hiriko udalaren egoitza da. Baltiar gotiko estiloan eraikia dago eta XIII. mendean eraikitzen hasi zen.

## Kanpo estekak
Egan Bernal

**Egan Arley Bernal Gómez** (Bogotá, 1997ko urtarrilaren 13a) kolonbiar txirrindulari profesionala da. Gaur egun Team Ineos taldean lasterka egiten du. 2019ko Frantziako Tourra irabazi zuen: balentria hori lortzen duen lehendabiziko latinoamerikarra izan zen; eta, gainera, 22 urte bete berritan . 2021ean Italiako Giroa gehitu zion bere palmaresari. 2022an istripu larri bat izan zuen, hezur haustura ugari eragin ziona. Denboraldi hartan ez zuen gehiago lasterka egin, eta geroztik bere mailara itzultzeko lanean ari da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli garrantzitsuenetan 
## Taldeak 
*  Androni Giocattoli-Sidermec (2016-2017)
*  Sky/INEOS (2018-)
** *Team Sky* (2018-04.2019)
** *Team INEOS* (05.2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steven Kruijswijk

**Steven Kruijswijk** ( ahoskatua; Nuenen, 1987ko ekainaren 7a) herbeheretar txirrindulari profesionala da. Gaur egun Team Jumbo–Visma taldean lasterka egiten du. Itzuli Handietan emaitzak ezin hobeak lortu ditu, bost onenen artean sailkatuz. 2019ko Frantziako Tourrean hirugarren postuan sailkatu zen.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Van Vliet-EBH-Advocaten (2006)
* Rabobank Continental Team (2007-2009)
* Rabobank/Blanco/Belkin/Lotto NL/Jumbo (2010-)
** *Rabobank* (2010)
** *Rabobank Cycling Team* (2011-2012)
** *Blanco Pro Cycling* (2013)
** *Belkin-Pro Cycling Team* (2013-2014)
** *Team Lotto NL-Jumbo* (2015-2018)
** *Team Jumbo-Visma* (2019)

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beginners

**Beginners** 2010eko Mike Mills estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko film bat da. Mill zuzendariaren aitaren istorioan oinarritzen da filma. Ewan McGregor, Christopher Plummer, Mélanie Laurent eta Goran Višnjić aktoreek antzestu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Christopher Plummer) irabazi zuen.

## Argumentua 
Bere aita zendu ondoren, Oliverrek ohiz kanpoko neska bat ezagutzen du, Anna. Aldi berean, bere aitaren oroitzapenak etortzen zaizkio burura, 75 urte zituela eta 40 urtez ezkonduta egon ostean armairutik atera zen gizona. Aitak erakutsi zizkion ausardia eta umore aldartearekin saiatuko da Oliver Anna maitatzen.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Oliver Fields
* Christopher Plummer: Hal Fields
* Mélanie Laurent: Anna Wallace
* Goran Višnjić: Andy
* Mary Page Keller: Georgia Fields
* Kai Lennox: Elliot
* China Shavers: Shauna
* Cosmo: Arthur

## Kanpo estekak 
* *Beginners* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Arku apaldu

eskuinera|thumb| Arku apaldua.
[eskuinera|thumb| [Medina Azahara ataripean arku apaldua. ]]
**Arku apaldua** edo **arku beheratua**, batzuetan gaztelaniaren eraginez *arku eskartzanoa*, arku simetriko mota bat da, zirkulu-sektore profila eta zentroa inpostaren azpitik dituena.

## Ezaugarriak 
Hortaz, arku apaldua zirkulu-sektore bat da. Erdi puntuko arkuaren zentroa inpostaren (arkuaren oinaren) maila berean dago, arku apalduan aldiz, beherago dago, horrela bada, salmer harriek ez dute zirkuluarekin tangentziarik sortzen. Alboetako muturrak direla eta, zenbaitek diote erakargarritasun gutxiko arkua dela.  Zubietan ohikoak dira, izan ere errepidea altxatu gabe erdi puntuko arkua baino drainatze ahalmen handiagoa du.

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
* Arku karpanel
* Arku konopial

## Kanpo estekak
Mustvee

thumb|Mustvee-ren dronearen bideoa 2022
**Mustvee** Estoniako herri eta udalerria da. Peipus lakuaren ertzean dago, Jõgeva konderrian. 2014an 1.350 biztanle zituen, etnien arabera erdiak estoniarrak eta beste erdiak errusiarrak.

Euskal Herriarekin konexio bitxia du Mustveek, «Benito Agirre kalea» dagoelako bertan, 1944an han hil zen euskal hegazkinlari baten omenezkoa. Historiaren bitxikeriengatik, pilotuaren izena ez zen izatez Benito Agirre, baizik eta Ignazio Agirregoikoa Benito, Soraluzekoa, gerrako umea eta Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldekoa.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignazio Agirregoikoa Benito

**Ignazio Agirregoikoa Benito** (Soraluze, 1923 &ndash; Mustvee, Estonia, 1944ko martxoaren 9a), **Benito Agirre** gisa ere ezaguna, Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasuna defendatzen hil zen hegazkinlari euskalduna izan zen.

## Biografia 
Ignazio Agirregoikoaren jaiotza leku gisa Eibar zein Soraluze aipatu izan da, baina erregistro zibiletan ez dago agiririk ez batean ez bestean. Agirregoikoa Benito anai-arrebak, ordea, bai ageri dira Soraluzeko agirietan, eta herri horretakoa zela pentsa daiteke. Familia, bai, Eibarrera aldatu zen. Espainiako Gerra Zibilak Euskal Herria astindu zuenean, ihesi ebakuatu zituzten gerrako umeen artean iritsi zen Errusiara Ignazio Agirregoikoa, lehenbizi Leningradora, gero Kievera.

Euskal Herritik Errusiara ebakuatu zituztenen artean, nagusienak nerabezarotik nagusi izateko adinean zeuden Alemania naziak Sobietar Batasuna inbaditu zuenean. Beste euskal gazte batzuekin batera, Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldean amaitu zuen Agirregoikoak.

## Heriotza 
1944ko martxoaren 9an gertatu hil zen Agirregoikoa. Egun hartan, Tallinn (alemanen esku zela) bonbardatu zuten oso gogor Aireko Indar Sobietarrek. Bonbardaketaren misioan zela, edo haren babeseko beste batean, egun horretan hegan zela Agirregoikoaren hegazkina erori egin zen Tallinn-etik ekialdera, Mustvee herrian. Oraindik Estonia alemanek okupatzen zuten eta polizia lokalak (alemanen kolaboratzaileak) harrapatu zuen hegazkinlaria, eta Agirregoikoak, bere burua inguratua ikustean, tiro egin zion bere buruari.

## Ondorengoak 
1965ean, Mustveeko ikasle batek, historian arakatuz, hegazkinlariaren kasua berraurkitu zuen, eta udalean proposatu ondoren, kale-izena eman zioten. Agiri ofizialetan, hura *Benito Agirre* zela agertzen zen, eta izen hori eman zioten kaleari. Ignazio Agirregoikoa nola bihurtu zen Benito Agirre, baliteke hegazkinlariaren beraren erabakia izatea (bere izena errazago bihurtzearren bere borrokakide errusiarrei), eta 1943tik aurrera izen hori erabili zuen

## Erreferentziak
Luis von Ahn

**Luis von Ahn** ( Guatemala, 1978ko abuztuaren 19a) informatikaria, enpresaria eta Carnegie Mellon Unibertsitateko informatika-irakaslea da. Duolingo, Captcha eta Recaptcha enpresen sortzailea da, azken hori 2009. urtean Google-ri saldu zitzaiona. Crowdsourcing ideiaren aitzindarietako bat da*.*
Fitxategi:Duolingo logo.svg|Duolingo logo
Fitxategi:Captcha voorbeeld.jpg|Captcha
Fitxategi:RecaptchaLogo.svg|Recaptcha

## Duolingo 
Duolingo hizkuntzak ikasteko webgune libre bat da. 85 hizkuntza ikas daitezke 24 hizkuntzatan. Aplikazioak mundu osoan 300 milioi erabiltzaile erregistratu ditu.

## Captcha 
Captcha (*Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart*), galdera eta erantzunez osatutako testa da, sareko inprimakietan erabili ohi da, erabiltzailea gizakia edo makina den bereizteko. Irudi distortsionatu batean erakusten diren zenbaki edo letrak idazteko eskatzen zaio erabiltzaileari.

## Ohoreak  
Informatika eta crowdsourcing gaietan egin dituen ikerketek nazioarteko ospea eta hainbat ohore eman dizkiote arlo zientifikoan eta teknologikoan. 2006an *MacArthur* saria irabazi zuen (Genius Award izenarekin ere ezaguna).*Discover* aldizkarian 50 zientzia-garun onenetariko bat izendatua izan da, 2006an *Popular Science-* k 10 zientzialaririk bikainenetarikoen artean kokatu zuen, eta *Silicon.com-* entzat teknologiako 50 pertsona garrantzitsuenetako bat izan zen. 2012an, Barack Obama Estatu Batuetako presidenteak zientzia eta ingeniaritza saria eman zion **von Ahn** gazteari.

2009an, Guatemalako *Siglo XXI* egunkariak **Luis von Ahn** izendatu zuen urteko pertsonaia gisa. 2011n, gaztelaniazko *Foreign Policy (Atzerriko Politika)* aldizkariak von Ahn aukeratu zuen Latinoamerikako intelektual garrantzitsuen gisa. 2012ko urtarrilaren 8an, Guatemalako *Prensa Libre* egunkariak aukeratu zuen 2011. urteko pertsonaia gisa.

## Biografia  
**Von Ahn** Guatemala hirian jaio eta hazi zen. Guatemalako American College-n ikasi zuen. 1996an lizentziatu zen. 2000. urtean, matematikan lizentziatu zen Dukeko Unibertsitatean eta 2005ean, informatikako doktoregoa egin zuen Carnegie Mellon Unibertsitatean, Manuel Blum- en zuzendaritzapean, munduko Iinformatika-ikertzaile garrantzitsuenetako asko gainbegiratzeagatik ezaguna dena.

## Erreferentziak
Les Misérables (2018ko telesaila)

***Les Misérables*** BBC telebistak egindako mini-telesaila da, Victor Hugoren izen bereko eleberrian oinarritua. Telesaila Andrew Davies-ek egokitu zuen eta Tom Shanklandek zuzendu. Dominic West eta David Oyelowo dira aktore nagusiak.

Erresuma Batuan 2018ko abenduaren 30ean hasi ziren ematen BBCn, eta 2019ko otsailaren 3an bukatu zuten. Sei ataleko ekoizpena da, eleberriarekin fidela.

Oyelowo aktorea ekoizleetako bat ere bada, eta bere protagonismoa, poliziaburu jazartzaile eta boteredun gisa anakronikoa izan daiteke nolabait, baita nahita arrazari begiratu gabeko erreparto baten ondorioa daː Frantziako 19. mendeko arraza-rolak ez dira berregiten telesailean, non etnizitate desberdineko aurpegiak nahasten diren fikzioan.

## Aktore eta rolak 
* Dominic Westː Jean Valjean iheslaria.
* David Oyelowoː Javert polizia inspektorea.
* Lily Collinsː Fantine Thibault
* Adeel Akhtarː Monsieur Thénardier
* David Bradleyː Monsieur Gillenormand
* Derek Jacobiː Myriel apezpikua
* Olivia Colmanː Madame Rosalie Thénardier.
*
* Josh O'Connorː Marius Pontmercy.
* Ellie Bamberː Cosette nerabezarotik aurrera.
* Erin Kellymanː Eponine Thénardier.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Crossing (telesaila)

***The Crossing*** (euskaraz *Zeharkaldia*), AEBetako zientzia-fikziozko telesail bat da. Jay Beattie eta Dan Dworkin ekoizleek sortu zuten. 2018ko apirilaren 2an ABC katean aireratzen hasi zen.

Kanadako Britainiar Kolunbia probintzian filmatu zen.

## Argumentua 
AEBetako ipar-mendebaldeko kostaldeko herri batean gerra errefuxiatu andana bat ailegatzen hasi da. Arazoa jende iritsi berri hau estatubatuarra dela da, hain zuzen ere, etorkizunean, 250 urtera jazoko den gerra batetik ihesi datozen errefuxiatuak dira. Jude Ellis (Steve Zahn) herriko sheriffa, Emma Ren (Sandrine Holt) FBIko agentea eta Leah (Bailey Skodje) alabatxo errefuxiatuaren bila dabilen Reece (Natalie Martinez) ama istorio honetako protagonista nagusiak izango dira.

## Aktoreak 
* Steve Zahn: Jude Ellis sheriffa
* Natalie Martinez: Reece
* Sandrine Holt: Emma Ren agentea
* Tommy Bastow: Marshalla
* Rob Campbell: Paul
* Rick Gomez: Nestor Rosario
* Marcuis W. Harris: Caleb
* Grant Harvey: Roy Aronson
* Jay Karnes: Craig Lindauer
* Simone Kessell: Rebecca
* Kelley Missal: Hannah
* Luc Roderique: Bryce Foster
* Bailey Skodje: Leah
* John D'Leo: Will
* Georgina Haig: Sophie Forbin doktorea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai