open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierluigi Collina

**Pierluigi Collina** (Bolonia, 1960ko otsailaren 13a) italiar Futbol epaile ohia da.

1984an Ekonomian lizentziatu zen Boloniako Unibertsitatean. 1977an arbitraje-ikastaro bat egin zuen eta 1991n Serie Ako partidak arbitratzen hasi zen. 1995ean FIFAko nazioarteko arbitro bihurtu zen.

Nigeria eta Argentinaren arteko 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako futbol txapelketaren finala eta Manchester United eta Bayern Munichen arteko 1999ko UEFAko Txapeldunen Ligako finala arbitratu zituen.

Epaile izan zen 2000ko eta 2004ko Europako Futbol Txapelketetan eta 2002ko Munduko Futbol Txapelketan, eta Brasil eta Alemaniaren arteko finala zuzendu zuen. Valentzia eta Olympique Marseillaren arteko 2004ko UEFA Kopako finala ere arbitratu zuen.

1998tik 2003ra Futbolaren Historia eta Estatistiken Nazioarteko Federazioko munduko epailerik onena izendatu zuten.
Yuki Chizui

**Yoshiaki** **"Yuki" Chizui** (1986) sushia prestatzen duen japoniar sukaldaria da. *Nadeshiko Sushi* izeneko jatetxe baten zuzendaria da. Langile gisa emakumeak bakarrik dituen munduko lehen jatetxea da, Akihabara barrutian kokatua, Tokion.

## Biografia 
Artea ikasi zuela, lanaldi partzialean lan egin zuen Tsukiji Arrain Merkatuko saltoki handietako sushi-jatetxe batean. Unibertsitatean ikasketak amaitu zituenean, eta artearen munduan lana aurkitzeko zailtasunak izan ondoren, jatetxe propioa sortzea erabaki zuen, Japonian nagusi den sexismoari aurre eginez. Emakumeak ezin dira sushi-chefak izan, ez bada jatetxe informaletan. Goi-mailako jatetxe tradizionaletan gizonak dira nagusi. Jiro Onoren ustez, hiru michelin izar dituen saridun baten eta Japoniako chef ezagunenetako baten semea bera, jatetxean emakumeei "*itamae*" (sukaldari chefa) izaten ez uztearen arrazoietako bat da hilekoa izatea. Japoniako kulturan partekatzen den beste sinesmenetako bat da emakumeek bero gehiago dutela eskuetan, eta, beraz, itsaskor izaten dituztela arroza moldatzean.

### Ibilbide profesionala 
2010ean, *Nadeshiko Sushi* ireki zuen, Akihabara distrituko txoko batean, Tokion, non Yuki gerentea eta presidenteordea den eta non bere kideekin batera sushiaren munduaren tradizionalismoari aurre egin zioten. *Nadeshiko Sushi* Japonian dauden milaka sushi-jatetxeetako bat da, baina chef guztiak emakumeak diren bakarra da, industria nagusiki gizonek menderatzen baitute. Japoniako sushi-sukaldariei buruzko estatistika ofizialik ez dagoen arren, emakumeak ez dira asko Japoniako Sushi Elkartearen zerrendan agertzen diren 35.000 sukaldarien artean.Sushi chef baten irudia arraina eta platerak garbitzen urteak igaro dituen pertsona batena izan ohi da; alta Youkiren ibilbidea ez da hala izan. Bere jatetxean, ez du arropa zuri tipikoa erabiltzen, baizik eta kimonos edo yukatas koloretsuak, osagarriak, eta makilatuta egoten dira, chef-irudi tipikotik urrun. Bere iritziz, *kawaii* mugimenduan parte hartzen dute, gizartean feminitatearekin lotzen dena. Emakumez sukaldari gisa, sushi chefak ginak baizik ez diren ustea hausten saiatzen da bere sushi-jatetxearekin, chef guztiak emakueak diren Japoniako jatetxea bakarra. Izan ere, hasiera batean, *Tsukiji merkatura* arraina erostera joaten zirenean, beste chefen gustu txarreko komentarioak jasan behar izaten zituzten. BBCren arabera, Yukik Yamaguchi prefekturako emakumeek tripulatutako itsasontzi baten jabearengana jo behar izan zuen astero arraina ekar ziezaioten.

2021eko irailean, hamargarren urteurrena ospatzeko, sushi mota berri bat gehitu zuten, sendabelarren sukaldaritzan erabiltzen diren osagaiekin ondua, hala nola kanelarekin edo pinaziekin, eta hori izan zen, hain zuzen ere, beren menuaren parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sushiaren aitzindaria
* *Nadeshico Sushi* nesken argazkiak
SADE enpresa

**SADE** akronimoa Donostiako Sociedad Anónima de Deportes y Espectáculos enpresarena da. Donostiako zinema eta antzerki eskaintzarekin lotura historikoa izan du. Azken urteotan, ordea, hotelen negozioan murgilduta dabiltza. 2025ean ehun urte bete zituen enpresak.

## Historia 
Miramar antzokia izan zen abiapuntua, 1913an. Gerora inauguratu zituzten Arte Ederren antzokia (1914) eta bi antzoki: Príncipe (1922) eta Trueba (1923). Sociedad Anonima Deportes y Espectaculos (SADE) enpresaren aurrekari gisa hartu behar dira, horien guztien ardura hartu zuelako. Hori 1925eko abenduaren 28an izan zen.

Bi enpresen arteko bat-egiteari esker sortu zuten SADE: Vicente Mendizabal e Hijos eta Principe Fims, Mauricio Damborenea enpresari tolosarra buru zuena. Aurrenekoak, Miramar, Trueba eta Arte Ederrak kudeatzen zituen. Bigarrenak, berriz, Principe antzokia eta Donostiako, Madrilgo eta Zaragozako Jai-Alai frontoiak. Hain zuzen ere, pilotari eta apustuei loturiko negozioarengatik du SADEren izenak kirolarekin lotura.

Garai hartan, SADEk honela aurkeztu zuen bere burua: «Hiriko zinema areto gehienak kontrolatzen dituen eta Donostiako zinema eta antzerki emanaldiak dinamizatzen dituen etxe handi bat gara. Kapital sozial garrantzitsuari esker eta hiriko bost proiekzio aretoen gaineko kontrolari esker, Vicente Mendizabalen enpresak probintzian proiektatutako film entzutetsu gehienak eskuratu ahal izango ditu eta AEBetako, Alemaniako eta Espainiako egungo ekoiztetxe handiekin esklusiba batzuk lortu ahal izango ditu». Aipaturiko antzokiekin batera, 1925ean ireki zen Petit Casino antzokiaren ardura ere hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :SADE enpresaren webgune ofiziala.
* Inaxio Esnaola: "Mendeurrena betetzera doa SADE enpresa", Irutxuloko Hitza, 2.448 zk., 26. or.
Baicoli

***Baicoliak*** Veneziako galleta tipikoak dira, eta lata hori tradizional batean saltzen dira. Horrela deitzen dira, tokiko dialektoan *bakikolo* deitzen den lupiarekin duten antzekotasunagatik.

Galleta horiek luzaroan irauten dute usainean, latako kaxetan egoki biltegiratzen direnean, eta, beraz, Veneziako ontzietan egindako itsas bidaia luzeetan eraman eta jan daitezke.

Tradizionalki, oso lehorrak zirenez, kafez eta *zabaionez* zerbitzatzen zituzten, eta haietan busti zitezkeen. Prestaketa luzea eta neketsua da, eta bi atseden-une ditu gora egin dezan, eta bi aldiz egosten da labean.

## Kanpo estekak 
* Produktuaren fitxa Venezia eskualdeko webgunean (italieraz)
Felix Weingartner

**Paul Felix Weingartner** (Zadar, 1863ko ekainaren 2a – Winterthur, 1942ko maiatzaren 7a) austriar musikagile, piano-jozaile, idazle eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Wilhelm Mayer musikagilearen ikaslea izan zen. Leipzigen filosofia ikasi zuen eta Franz Liszten ikasle izan zen Weimarren. Zazpi sinfonia konposatu zituen, operez gain, saiakera kritikoak idatzi zituen eta Hector Berliozen obra osoa editatu zuen.

Orkestra zuzendaria izan zen Danzig, Hanburgo, Berlin, Munich eta Vienan. Vienako Estatu Opera eta Viena Hofoper zuzendu zituen.

Bere estiloan erromantizismoa eta lehen modernismoa nahasten dira.

## Operak 
**Sakuntala*, Op. 9
**Malawika (und Agnimitra)*, Op. 10
**Genesius*, Op. 14
**Orestes*, Op. 30, 1902 Oper Leipzig (trilogia):
***Agamemnon*, Op. 30/1
***Das Totenopfer*, Op. 30/2
***Die Erinyen*, Op. 30/3
**Kain und Abel*, Op. 54
**Dame Kobold*, Op. 57
**Die Dorfschule*, Op. 64
**Meister Andrea*, Op. 66
**Der Apostat*, Op. 72
Monedaje

***Monedajea*** edo **marabedia** Iberiar Penintsulako hainbat erresumatan- Aragoiko Erresuman eta Nafarroako Erresuman- kobratutako antzinako zerga izan zen,  bezala. Gaztelan, bere baliokidea foru-dirua izan zen. Zerga horren helburua erregeak diru gehiago ez fabrikatzea zen, jada zirkulazioan zeuden txanponen balioa erori ez zezan.

Yanguas Mirandak, *Diccionario de Antiguedades* bere lanean, nafar kasurako honako hau dio: «txanponaren fabrikazioan koroari datxekion eskubidea zen, baina mugatuta zegoen, eta, beraz, erregeak bakarrik jaulki zezakeen, foruaren arabera, txanpon bat bere erregealdian; baina beharrak behartu egiten zituen erregeak legea urratzera, eta herriak, berriz, behar horrekin amore ematera. Sarritan ikusten da, halaber, zenbait errege-zinetan, hamabi urterako txanpona jaitsi gabe mantenduko zutela zin egitea. Merkataritzak aldaketa horietan eragiten zituen kalteak hain ziren handiak, ezen, horiek saihesteko, erregeei borondatezko diru-laguntzak eman behar izan baitzitzaizkien, legeari men egin ziezaioten eta txanpon txarrik jaulki ez zezaten».

## Historia 
Erdi Aroan, «moneta printzearena da, eta koroaren beste ondare-ondasun bat da». Erregalia hori garaiko legelarien doktrinak babesten zuen, harik eta Nicole d'Oresmek, Parisko Nafarroako Ikastetxeko errektore eta Lisieuxeko gotzainak, zalantzan jarri zuen arte; izan ere, «txanpona, bere xedeen arabera, komunitateari dagokio».

Juan Carrasco Pérez historialariaren ustez, lehen aipamena «*monedaje*ari dagokionez, Konderrietako Kataluniari zegokion, Erramun Berenger III.aren dokumentu batean jasoa eta 1118an datatua .» Testuinguru horretan, dioenez, «pentsa liteke antzeko politikei jarraituko zitzaiela, nahi diren aldagai guztiekin, Aragoiko Erresuman, eta, jakina, Iruñeko Erresuman, bere batasun dinastikoaren pean (1076-1134), zeinaren subiranoek hiri-bizitzaren hedapena, merkataritza-jardueraren hazkundea eta, ondorioz, diru-ekonomiaren hazkundea bultzatu baitzuten».

*Monedaje*a Petri II.ak sartu zuen indarrean 1205. urte inguruan, erresumaren nahigabez, bai zerga berria zelako, bai eragiten zuen kargagatik (libera bakoitzeko hamabi dirurekin ordaintzen baitzen, nahiz eta geroago murriztu egin zen). Joan I.aren erregealdian, marabedi bat gainditzen ez zuen kopuru bati erreparatu zion, zazpi sueldotan zenbatetsia, eta zazpi urtetik zazpi urtera ordaintzen zuten 70 sueldo baino gehiagoko ondasun higiezinak edo ondasun higigarriak zituztenek.

Errenta horretatik ere ez zuten asko ateratzen, ordena militarreko ondasunek erdia bakarrik ordaintzen zutelako, eta jaurerrikoek ezer ez, baizik eta hiri eta hiribildu batzuek zituzten zerga-salbuespenengatik, eta beste batzuei ekarpen hori itzultzeagatik eta errege-erreginek eliza eta jaun batzuen alde jasotzeko eskubidea besterentzeagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Lilia Ledon da Silva

**Lilia Ledon da Silva** (Pelotas, 1956ko abenduaren 12a – São Paulo, 2023ko otsailaren 18a), ***Sara Larbar*** izengoitiaz ere ezaguna, brasildar esperantista, idazlea eta frantseseko irakaslea izan zen. Gilbert Ledon eta Symilde Schenk Ledon esperantisten alaba izan zen, beraz, esperantoa zuen lehen hizkuntza eta *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto* hiztegiak onartutako hitzak bakarrtik erabili zituen. 

1989ko *Karuseloj* eleberrian esperanto kulturaren gaia jorratu zuen.

Wilson Roberto da Silvarekin ezkonduta zegoen eta ez zuen seme-alabarik izan. Azken 15 urteetan, hainbat gaixotasun eta kondizio izan zituen, hala nola bihotzekoa eta minbizia, eta giltzurruneko eta pankreako transplanteak egin zizkioten.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Karuseloj* (1987; 2019), Brasilen eta esperantisten komunitatean emakume gazte batek izandako lehen maitasunei buruzko eleberria.
* *Realo, nepriskribebla realo. Paŝoj al plena realo-aliro*. *Beletra Almanako* (25), 2016ko otsaila. 27-36 or.

### Itzulpena 
* Émile Auguste Chartier (Alain). *Considerações Sobre a Educação Seguidas de Psicologia Infantil* (2012, frantsesetik portugesera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tweed Heads

'''''', Australiako kostaldeko hiri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 63.721 biztanle zituen.
Ballarat

''''*, Wathawurrung: *balla arat'', Australiako hegoaldean dagoen hiri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 111.973 biztanle zituen.
Francaje

[thumb|454x454px|XII-XVI. mendeetan zehar erregeari ekarpen bereziak (*francaje* eta *[zermenage*) ordaintzen zituzten baxenafar herriak.]]
***Francajea*** erregeari defentsa, babes eta babes zuzenaren truke zenbait lur, eskualde edo tokik, nobleen jaurerrikoak, egindako ekarpena izan zen.

## Kontzeptua 
Oso ekarpen berezia zen Nafarroako Erresumaren legedian, eta haren zerga-ordainketa Kontuen Ganberaren kontu-liburuetan erregistratuta dago, XIII. mendearen erdialdetik, Nafarroako tronua Frantziako dinastia-etxeei lotuta zegoenean, eta soilik Nafarroa Behereko lurraldeei lotuta. Kopuru txikiak eta egonkorrak ziren, eta ia ez zuten aldaketarik izan urteetan zehar.

Baliteke populazio-gune frankoei aplikatutakoen antzeko zentsu mota hau esleitu zaien petxaren ordainketan gainjarritako populazioen kasua izatea, eta izendapen hori faktore horretatik eratortzen da.

## Eremu geografikoa 
Gehienak erresumako lurrak, eskualdeak eta lekuak diren arren, Zuberoa bezalako herrialdeak ere izan ziren, erresumatik kanpokoak izanik, «Nafarroako erregeari *francaje* globala» ordaintzen zutenak, ordainketa horiek errege-babesa bilatzea azalduko zuten. Antzeko beste kasu bat Ezkoze hiribilduarena da: Biarnon kokatua, 1293tik 20 sueldo ordaintzen zituen urtero erregularki, eta beste hainbeste ordaindu zituen sarrera gisa (*pro eodem intrada de nuevo 20 sueldos*).

Kontzeptu honengatik Kontuen Ganberan erregistratutako ohiko zergadunen artean Amikuze (100 sueldo ordaintzen zituena), Oztibarre (100 sueldo ere), Iholdi-Armendaritze (30 sueldo), Hazparne, Landibarre (15 sueldo), Bithiriña-Ostankoa, Garrüze (10 sueldo) edo Bidaxune (20 soldata) daude.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Bunbury (Mendebaldeko Australia)

**Bunbury**, Australiako kostaldeko hiri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan.

2021ean 76.452 biztanle zituen.
Olagizona

thumb|Olagizona Jose Luis Arzuaga legazpiarrak egindako eskultura da, Legazpiko Mirandaola parkean kokatua dago
thumb|Mirandaola parkeko eskultura.
thumb|Olagizona
thumb|Olagizona is a sculpture created by Jose Luis Arzuaga from Legazpi, located in Mirandaola Park in Legazpi.
eskuinera|thumb|300x300px|*Olagizona* eskultura, Mirandaolan.

**Olagizona** Jose Luis Arzuaga legazpiar artistak egindako eskultura da, Legazpiko Mirandaola parkean kokatua. Hiru metro baino gehiagoko altuera duen kareharrizko pieza honek burdinolekin lotutako euskal historiari omenaldia egiten dio, eta burdinaren lantze tradizioa irudikatzen du. Egileak hiru urtez jardun zuen lanean, eta azkenean eskultura Legazpiko Udalari dohaintzan eman zion.

## Eskulturaren deskribapena 
Eskultura kareharrian egina dago, Tarragonatik ekarritako 12,5 tonako harria erabilita. Kolore beixeko harria hautatu zen olagizonaren tunika zurixka irudikatzeko. Pieza bakarrean zizelkatua izan zen eta guztira 3,36 metroko altuera du (oinak barne). Arzuagak egurrean egindako maketa batean oinarrituta landu zuen azken eskultura.

Irudiak olagizon bat irudikatzen du, lanpetuta eta burumakur ageri dena, pentsakor. Bere eskuetan Ricardo Mediavilla herrikideak egindako tenazak daramatza. Jose Luis Arzuagaren arabera, eskulturaren jarrera langilearen lan gogorraren adierazgarri da.

## Testuinguru historikoa 
Olagizonak burdinolaetan lan egiten zuten langileak ziren, eta burdinaren produkzio tradizionala garatzen zuten XII. mendetik XIX. mendera arte. Udan lanean ez aritzen ziren, eta lan baldintzak gogorrak ziren: beroa, zarata eta esfortzu fisiko handia.

Langile hauek txano eta amantal luzeak erabiltzen zituzten, eta burdin bola bat kolpatuz txikiagotzen zuten, gero piezak labean sartuz burdinezko barrak sortzeko.

## Egilearen ibilbidea 
**Jose Luis Arzuaga** 1940an jaio zen Legazpin. Ofizioz arotza izan da eta 14 urterekin hasi zen lanean. Hala ere, txikitatik izan du harriaren eta eskulturaren grina. Gaztetan Arantzazun Jorge Oteizaren apostoluak zizelkatzen ari ziren artisauei begira joaten zen, eta horrek piztu zion inspirazioa.

Arzuagaren lehen harrizko lana bere amaren bustoa izan zen, italiar marmolean egina. "Olagizona" bere proiektu handiena izan da, Legazpiko herriari uzteko egina. 2013an amaitu zuen eskultura, eta 2019an sinatu zuen dohaintza hitzarmena Legazpiko Udalarekin.

## Kokalekua eta instalazioa 
Eskultura hasieran Arzuagaren tailerrean egon zen hiru urtez. Kokalekuari buruzko hainbat proposamen egon ziren (Mirandaola, Latxartegi, errotonda industriala...), baina azkenean Mirandaola parkea hautatu zen. Hitzarmena 2019ko martxoaren 7an sinatu zuten Jose Luis Arzuagak eta orduko alkate Koldobike Olabidek.

## Testuinguru erlijioso eta kultural zabala 
Mirandaola ezaguna da 1580ko maiatzaren 3an gertatutako **Mirandaolako Gurutzearen Miraria** dela eta. Burdinola batean, igande batean, lan egitearen ondorioz, burdin zati txiki bat 21 cm-ko gurutze bihurtu zen. Gertakari hau herrian zabaldu eta mendeetan isilpean gorde zen, eta gaur egun urtero ospatzen da Mirandaola Eguna.

## Iturriak 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Mirandaolako burdinola
* Burdinola
* Legazpi
Ezker Berria

**Ezker Berria**, edo ***New Left***, 1960ko hamarkadatik aurrera mendebaldeko tradizio marxistan sortu ziren ezkerreko talde ezberdinak izendatzeko erabiltzen den kontzeptu orokorra da. Ezker Berriaren asmoa Bigarren Mundu Gerra ondoren gizartearen bilakaerak ekarri zituen ekite alternatboei eraginkortasun handiagoa ematea izan zen. Marxismo klasikoaren desegokitasun teoriko eta politikoak gainditu nahi zituen eta bere ekarpenak feminismo, LGBT edo Eskubide zibil eta politikoak bezalako eremuetan egin nahi zituen.

## Historia eta ekarpen teorikoak 
Ezker Berriaren hastapen gisa 1956ko Hungariako inbasioa ipini ohi da. Gertaera horren aurrean Britainiako hainbat intelektual marxistek, E. P. Thompson edo Raymond Williams kasu, jarrera kritikoa hartu zuten estalinismoaren aurrean. Era berean, teoriaren arloan, marxismo klasikoaren determinismo ekonomikoa gaindituko zituen ekarpenak egiten hasi ziren eta kulturari eta politikari garrantzi handiagoa ematen hasi ziren  Lukács, Benjamin edo Frankfurteko eskolaren ildotik.

Herbert Marcuse ere aipatu ohi da Ezker Berriari ekarpen teoriko garrantzitsua egin diotenen artean. Marcusek, marxismo ortodoxoaren langile klase iraultzailearen aurrean, Black Power edo Ikasle mugimendaren garrantzia azpimarratuko du.

Izenari dagokionez, XX. mendeko 50eko hamarkadan, jada erabiltzen zen *nouvelle gauche* kontzeptua Claude Bourdet editore eta aktibistaren inguruko *France-Observateur* aldizkarian. Baina “new left” gisa popularizatu zuena, ziur aski, Charles Wright Mills izan zen bere 1960ko “Letter to the New Left” artikuluarengatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kultur ikasketak
* Teoria kritikoa
* Postestrukturalismo
* Historizismo
* Kultura-aniztasun
* Woke

## Kanpo estekak 
*  Mills, C. Wright (1960): “Letter to the New Left”, *New Left Review*, I (5)
*  *New Left Review* aldizkariaren webgunea.
Shepparton

''''*, yortayortaz *Kanny-goopna'', Australiako kostaldeko hiri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 53.841 biztanle zituen.
John O'Dowd

'''John Fitzgerald O'Dowd''' (1967ko maiatzaren 10ean jaioa) Sinn Féin alderdiko irlandar politikaria da. 2003tik Ipar Irlandak Biltzarreko kidea da Upper Bann-en, eta 2025eko otsailetik Finantza ministroa izan da. Azpiegitura ministroa izan zen 2022ko maiatzetik urrira, eta berriro ere 2024ko otsailetik 2025eko otsailera arte. Hezkuntza ministroa izan zen Stormont-eko Gobernuan 2011tik 2016ra. Lehen ministroorde kargua hartu zuen laburki 2011n, Martin McGuinness 2011ko Irlandako hauteskunde presidentzialetan aurkeztu zen bitartean.

2019an, O'Dowdek Michelle O'Neill Sinn Féineko presidenteorde kargua kentzeko ahalegin arrakastatsua egin zuen alderdian, eta Fermanagheko eta Hego Tyroneko Michelle Gildernew diputatuaren babesa jaso zuen. Hala ere, uko egin zion komunikabideei elkarrizketak emateari O'Neilli erronka botatzeko erabakia azaltzeko.

## Ibilbide politikoa 
2022ko maiatzaren 13an, Azpiegitura ministro "aldi baterako" gisa berretsi zuten, SDLPko Nichola Mallon ordezkatuz, aurreko asteko hauteskundeetan bere eserlekua mantendu ez zuena. 2022ko maiatzaren 16an hartu zuen kargua.

## Bizitza pertsonala 
O'Dowd ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Albany (Mendebaldeko Australia)

**Albany**, Australiako hego-mendebaldean dagoen kostaldeko hiri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan.

2021ean 35.053 biztanle zituen.
Bathurst (Hegoaldeko Gales Berria)

**Bathirst**, Australiako hiri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 36.210 biztanle zituen.
Warrnambool

'''''', Australiako hego-ekialdeko kostaldean dagoen hiri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 32.894 biztanle zituen.
Victor Harbor (Hegoaldeko Australia)

**Victor Harbor**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 4.520 biztanle zituen.
Lourdes de Oliveira

**Lourdes de Oliveira** (Rio de Janeiro, 1938ko abenduaren 17a) brasildar aktorea da. 1959ko *Orfeu Negro* tragedia erromantikoan Miraren papera egiteagatik eta 1960ko *Os Bandeirantes* abenturazko filmean Suzana protagonistaren papera egiteagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Lourdes de Oliveira 1938ko abenduaren 17an jaio zen Rio de Janeiron, Darcy de Oliveira konpositore eta pandero-jotzailearen alaba. Atleta eta Clube de Regatas do Flamengo taldearen zalea, lasterketetan lehiatu zen eta Rioko Udaberriko Jokoetan parte hartu zuen gaztaroan. 1959an, ikaslea zela, Marcel Camus zuzendari frantziarraren *Orfeu Negro* filmean antzeztera gonbidatu zuten. 1960an, Camusen *Os Bandeirantes* abenturazko filmean Suzana protagonistaren papera egin zuen.

Camusekin ezkondu zen, 1959an *Orfeu Negro* filmatzen ari zela ezagutu zuena. Bigarren filmaren ondoren, aktore lana utzi zuen eta Frantziara joan zen senarrarekin bizitzera.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Walk in the Woods (liburua)

***A Walk in the Woods***, , 1998an Bill Bryson estatubatuar-britainiar kazetariak idatzitako bidai liburu bat da. 

Bertan, 1996ko udaberri eta udan zehar Bill Brysonek Matt Angerer lagunarekin batera burututako Apalatxeetako bidezidorraren kronika kontatzen da.

## Zinema 
*2015ean izenburu berdineko filma* estreinatu zen, Robert Redford eta Nick Nolte aktoreek antzeztua.

## Ikus gainera 
* Apalatxeetako bidezidorra
Maria Lluïsa Ponsa

**Maria Lluïsa Ponsa i Bassas** (Bartzelona, 1875eko otsailaren 10a - 1919ko otsailaren 7a) kataluniar konpositore, piano-jotzailea eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
### Jatorria 
Maria Lluïsa Ponsaren aita Esteban Ponsa musika irakaslearen izan zen. Oso gaztetatik erakarri zuen musikak Maria Lluïsa, eta Esmeralda Cervantesen Akademian ikasi zuen, Isaac Albenizen eta Arthur Rubinsteinen ikasle izateko aukera izan zuen. Hamar urte bete zituenean, Parisa joan zen Bartzelonako Udalaren beka bati esker, Kontserbatorioan ikastera, Antoine François Marmontel erakunde horretako piano irakasle eta konpositorearekin. 

### Ikasketak 
Zazpi urteko egonaldia egin zuen Parisen, eta han, Kontserbatorioko sariez gain, Parisko Musika Institutuko Lehiaketako Ohorezko Diploma Handia lortu zuen. Marmontelek, Felipe Pedrell –musikagile eta musikologo kataluniarra– ri zuzendutako gutun batean, Maria Lluïsa Ponsa artista handi bat zela aipatu zuen. Bartzelonara itzultzean Principal, Romea eta Lirico antzokietan egin zituen lehen kontzertuak, beti arrakasta handiz.

### Feminista 
Oso gaztetan Ascarons abizeneko merkatari batekin ezkondu zen. Ez zuen inoiz musika utzi nahiz eta hiru alaba izan eta garai hartan ohikogoa izan emakumeek etxetik kanpo lanik ez egitea. Carme Karr-ek 1919an *La Vanguardian* idatzi zion nekrologikoan feministatzat jo zuen.

### Musikari eta idazle 
Maria Lluïsak Bartzelonako Musika Institutua sortu zuen, eta bertan musika eskolak ematen zituen, ongintzazko eran, ordaindu ezin zuten umeentzat. *Feminal* eta *Catalanaren* kolaboratzailea izan zen, emakumeen eskubideak aldarrikatzen zituzten aldizkariak. Idazle gisa, hainbat sari irabazi zituen Lore Jokoetan. *Pianorako suite espainiarra* kaleratzear zegoen 1919ko otsailaren 7an pneumonia baten ondorioz hil zenean. Konpositore bezala *M* *L Orsaykoa* izengoitia erabiltzen zuen. .

## Ikus, gainera 
* Emakumeak musikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basajaun en el sendero de los Apalaches

***Basajaun en el sendero de los Apalaches***, , ingelesezko bertsioa ***Appalachian! An honorable route***, 2020ean Jon Galdos euskal herritar mendizalea, bidaiaria eta naturazaleak idatzitako liburu bat da. Caligrama argitaletxeak argitaratu zuen.

2017ko udaberria eta udan zehar, 4 hilabete t'erdiz, burututako Apalatxeetako bidezidorraren eguneroko kronika kontatzen da.

## Kanpo estekak
Orlando Mora

**Orlando Mora** (San José, 1960ko urtarrilaren 29a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muhammad az-Zanati

**Muhammad az-Zanati** (;   – Kairo, 2025eko maiatzaren 26a) libiar politikaria izan zen, Libiako estatuburua 1992tik 2008ra.

Houara tribuko Qadhadhfa adarreko kidea izan zen. Herriaren Biltzar Nagusiko idazkari nagusia izan zen eta, beraz, Libiako estatuburua 1992tik 2008ra. Bere funtzioak zeremonialak baino ez ziren, Muammar al Kadafi boterean zegoen bitartean. Monumentuak inauguratzeaz eta kirol- eta kultura-ekitaldietara joateaz arduratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
And a Little Child Shall Lead Them

***And a Little Child Shall Lead Them*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Marion Leonard eta Arthur V. Johnson aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Marion Leonard
* Arthur V. Johnson
* Adele DeGarde
* David Miles
* Anita Hendrie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
L'Assommoir (1909ko filma)

'''''L'Assommoir''''' Albert Capellani zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Alexandre Arquillière eta Jacques Grétillat aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Alexandre Arquillière: Coupeau
* Jacques Grétillat: Lantier
* Eugénie Nau: Gervaise
* Catherine Fonteney: Virginie
* Jacques Varennes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Armidale

'''''', Australiako hego-ekialdeko dagoen udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 23.967 biztanle zituen.
Isabel Segura i Soriano

**Isabel Segura i Soriano** (Bartzelona, 1954) historialaria, ikertzailea eta saiakeragilea da, feminismoaren eremuko historian espezializatua. Bartzelonako Unibertsitatean Historiako Lizentziatura lortu zuen 1977an. Haren interesetako bat izan da emakumeak nola bizi ziren eta zer egiten zuten jakitea, historia urbanoaren barruan, bereziki Bartzelona hirian.

Kataluniako *Clàssiques* literatura-bildumen, *LaSal* argitaletxearen eta *Espacio de Mujeres*  El Ensanche argitaletxearen literatura-zuzendaria izan zen 1993ra arte, .  .

## Ibilbidea 
Bere liburuetan emakumeen hezkuntza eta profesionalizaziorako eskubideen defentsa, ehungintza, abortu eta amatasun askearen sektoreko grebak eta borroka feministaren beste gai nagusi batzuk jorratu zituen. Gainera, Kataluniako Idazleen Elkargoko kidea da.

Erakusketa ugariren komisarioa izan da, guztiak emakumeekin eta feminismoarekin lotutakoak, eta honako hauek nabarmentzen dira, besteak beste: «Emakumeen boto-eskubidearen 50. urteurrena» (1981); «Emakumeak eta Bartzelona hiria» (1995); «Mujeres de Hospitalet. Ibilbide historikoak» (1998).

Historia, literatura eta hirigintza dira bere ikerketa-interes partikularrak. Bere azken lanek emakumeen historia eta literatura islatzen dute intentsitate eta aberastasun handiko bi hiri geografiatan: Bartzelona eta Habana.25 urterekin, gaixotasun baten ostean, erabaki nuen lan egonkor eta ondo ordaindua alde batera uzten nuela, gustuko nuen horretan aritzeko, hau da, irakurtzea eta ikertzea.2019an, *Barcelona feminista 1975-1988* liburua argitaratu zuen. Bertan, Francisco Franco diktadorearen heriotzaren ondoren emakumeek izan zuten askatasun-leherketa erretratatu eta dokumentatu zuen, 1976an Kataluniako Emakumearen Jardunaldietan forma hartu zuena. Liburuak atal grafiko zabala du, eta herrialdeko emakumeen borroka guztiak lotzen dituen hari gidaria sortzeko gonbidapena da.
## Sariak 
* 1993 «Maria Aurèlia Capmanyren Martxoaren 8ko Saria» jaso zuen .  
* 1990ean, Hiri-diseinuko Galesko Printzea saria jaso zuen, Harvardeko diseinu-eskolak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parramatta

'***, Dharuk hizkuntzaz **Burramatta*', Australiako Sydney hiriko auzune bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 30.211 biztanle zituen.
Vilma Peña

**Vilma Peña** (Cartago, 1960ko martxoaren 28a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisca Redondo

**Francisca Redondo Cubero** (Las Pedroñeras, Cuenca, 1915-Tarrassa, Bartzelona, 2007) ekintzailea eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Laborantzarako lurren bat zuten familia ugari batean jaio zen,. Eskolara gutxi joan zen, eta gaztetan nekazaritzan lan egiten zuen, nesken soldata baxuagoa zela eta protesta eginez. 16 urterekin Madrilera joan zen zerbitzatzera, eta han ikasteko guraria bete ahal izan zuen.

Espainiako Gerra Zibilean ospitale batean lan egin zuen eta alderdi ezkertiarrekin harremanak izan zituen. 1941ean ezkondu zen eta hiru alaba izan zituen. Senarra torturatua eta espetxeratua izan zen 1939an eta ondoren poliziak zaindu zuen urte batzuez.

Hori dela eta, Valentziara joan ziren, eta, 1957an, Tarrasara. Berralokatuta bizi izan ziren Maurina auzoan pisu bat lortu arte. Franciscaren ahizparen senarrak Burgosen espetxeratuta eta heriotza-zigorrera kondenatuta jarraitzen zuenez, berehala lotu zitzaion gune politiko klandestinoari.''''''

Etxeko zerbitzuan lan egin zuen, injekzioak jartzen zituen auzoan eta mahats-bilketa garaian Frantziara joaten zen josteko makina erosi zuen arte, jantzigintzan aritzeko. Senarrak ere etxeko lanak egiten zituen; berak etxeko lanen erantzunkidetasuna lortua zuen.

### Ekntzaile 
Auzoak ez zuen ez hiri-azpiegiturarik, ez zerbitzurik. Hirurogeiko hamarkadan, argi publikoak, kaleen urbanizazioa, eskola-ekipamenduak, osasun-ekipamenduak eta abar lortzeko auzotarren mobilizazioak indartu egin ziren, eta hirurogeita hamarreko hamarkadan, berriz, askoz biziago jarraitu zuten. Berak oso aktiboki parte hartu zuen, Auzo Elkartea, emakumeen mugimendua eta adineko jendearena bultzatu zituen, auzoan kasal bat lortu arte. Erabat sinetsita zegoen kolektibitatean borrokatu behar zela, eta ez zion lotsarik ematen plaza baten erdian auzotarrei bere iritzia emateak. Bere autoritatea oso ezaguna zen, bai auzo mugimenduan, bai herrialde txirotuekiko solidaritatean, non urte batzuk beranduago inplikatu zen, baita emakume eta adineko jendearen artean ere.

## Omenaldiak 
Bere izena daraman plaka batek gogoratzen du auzoko jubilatuen etxean. PSUCeko erregidore baten heriotzak Tarrasako Udaleko Osasun Zinegotzigoa onartzera behartu zuen 1981etik 1983ra. 1993. urtean, Casal de la Mujer izenekoak omenaldia egin zion, etxe horretako kide izan zen 2007an hil zen arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lithgow (Hegoaldeko Gales Berria)

**Lithgow**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2020an 20.000 inguru biztanle zituen.
Palmerston (Iparraldeko Lurraldea)

**Palmeston**, Australiako udalerri bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan.

2021ean 37.247 biztanle zituen.
Eibar Kirol Elkartea 2025-2026, gizonezkoen futbola

Entrenatzailea:  Beñat San Jose (2025-Egun) 
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Eibar B taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2026 
### Udako merkatua 2025 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 27*

### Neurketak 
#### Aurrendenboraldia 
#### Liga 
#### Kopa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eibar 2024-25
* Eibar 2026-27

## Kanpo estekak
Caloundra

'''''', Australiako ekialdeko kostaldeko hiri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 96.305 biztanle zituen.
Thuringowa

'''''', Australiako ipar-ekialdeko kostaldeko hiri bat izan zen, Queensland estatuan.

2006an 59.164 biztanle zituen.
Mount Barker (Hegoaldeko Australia)

**Mount Barker**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 21.554 biztanle zituen.
Port Augusta

'*** edo **Goordnarda*', Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 12.788 biztanle zituen.
Jeanne Flourens

**Jeanne Antoinette Flourens** (Vias, 1871ko abuztuaren 4a – Marseilla, 1928ko uztailaren 13a), esperantoz ***Jane Flourens*** edo ***Johanino Flourens*** izena erabili zuena eta ***Roksano*** izengoitiaz ere ezaguna, frantziar esperantista, kazetari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Jeanne Antoinette Flourens 1871ko abuztuaren 4an jaio zen Viasen. 1903an esperantista bihurtu zen eta esperantoaren alde borrokatu zen hil zen arte.

1900eko hamarkadan, Jeanne Flourensek Besierseko emakumeen esperanto taldeko buru izan zen eta esperanto klaseak eman zituen. 1905etik 1912ra, artikulu ugari argitaratu zituen, batez ere modari buruzkoak, *La Esperantisto*, *Tra la mondo* eta *La Vagabondo* bezalako esperantozko aldizkarietan. 1907an idatzi zuen esperantozko lehen komedietako bat, *Duonsurda*. Ondoren, hainbat antzezlan eta ipuin idatzi zituen esperantoz, eta, 1910eko hamarkadaren hasieran, Lev Tolstoiren oroitzapenetako pasarte bat itzuli zuen.

1922an, Frantziako Esperantisten Biltzarra egiten zenean, Besierseko tokiko esperanto batzordeko idazkaria zen.

1922an, Jeanne Flourens Marseillara joan zen bizitzera

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Duonsurda : duakta komedio de J. Flourens* (1907)
* *La fianĉiniĝo de sovaĝulineto: triakta komedieto* (1909)
* *La morgaŭa virino* (1911)
* *La senlaca sinofero* (1911)
* *Geedziĝopeto* (1913)

### Itzulpenak 
* Lev Tolstoi. *Mia Onklino Tatiana Aleksnadrovna: eltiraĵo el la Memorskriboj* (1911)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ararat (Victoria)

**Ararat**, Djabwurrung: *Tallarambooroo*, Australiako udalerri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 8.500 biztanle zituen.
Bairnsdale

''''*, Ganai: *Wy-yung'', Australiako udalerri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 17.666 biztanle zituen.
Dandenong

'''''', Australiako Melbourne hiriko auzo bat da, Victoria estatuan.

2021ean 30.127 biztanle zituen.
Marcelle Fauvart-Bastoul

**Marcelle Fauvart-Bastoul**, jaiotzez **Marie Marcelle Jeanne Devade** (Autry-le-Châtel, 1856ko azaroaren 14a – *ibidem*, 1941eko abuztuaren 27a) frantziar esperantista izan zen.

## Bizitza 
thumb|*Plena Vortaro* hiztegia (1909).
Marcelle Devade 1856ko azaroaren 14an jaio zen Autry-le-Châtelen. 1876an Léon Fauvart-Bastoulekin ezkondu zen.

Dijongo esperanto taldeko presidente izatera iritsi zen eta bertan itsuentzako esperanto klaseak eman zituen. Émile Boiracekin kolaboratu zuen *Plena Vortaro* hiztegiaren sorreran eta 1912an *Esperanto sen profesoro* () ikasliburua idatzi zuen.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Plena Vortaro* (elkarlanean, 1909)
* ''Cours élémentaire pour apprendre l'espéranto sans professeur* (1912)
* *Luksa dometo* (1918)

### Itzulpenak 
* Henri Meilhac eta Ludovic Halévy. *La Luksdometo, unuakta komedio'' (1922)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Selva i Masoliver

**Marta Selva i Masoliver** (1953) kataluniar historialaria eta unibertsitateko irakaslea da, eta Kataluniako Emakumeen Institutuko lehendakaria izana da.

## Bizitza 
Historia Moderno eta Garaikidean lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. 1975etik ikus-entzunezkoen kultura zabaltzea helburu duen Drac Màgic kooperatibako kide izan da, eta 1993tik Bartzelonako Emakumeen Film Erakusketaren antolatzailea da.

Zinema eta ikus-entzunezko irakaslea da Rovira i Virgili Unibertsitatean. 1997tik publizitate, kazetaritza eta ikus-entzunezko komunikazioko eskolak eman ditu Kataluniako Unibertsitate Irekian, Pompeu Fabra Unibertsitatean eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Politika arloan, Bartzelonako Udalarekin lankidetzan aritu da Ciutateko Hezkuntza Proiektuan. Hezkuntza erreformarako aholkularia izan zen Kataluniako Generalitateko Irakaskuntza Sailean, eta Kataluniako Ikus-entzunezkoen Kontseiluko kide izan zen, ikus-entzunezkoen erabiltzaileen Erakundeen Foroko presidenteorde gisa.

2003an, Kataluniako Emakumeen Institutuko presidente izendatu zuten, eta kargu horretan aritu zen 2011ra arte, 2006an izan zuen etenaldi labur batean izan ezik. Bere agintaldiak iraun zuen bitartean, indarkeria matxista errotik kentzeko Kataluniako Emakumeen Zuzenbide Legea onartu zen, baita jarduteko protokolo markoa ere. Kargua utzi ondoren, Unibertsitatera itzuli zen eskolak ematera.

*Escola Catalana*, *Perspectiva Escolar*, *Cuadernos de Pedagogía*, ''L'Avenç* eta *Nous Horitzons-en'' idatzi ditu artikuluak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Maria Pires

**José Maria Pires** (Córregos, Conceição do Mato Dentro, 1919ko martxoaren 15a – Belo Horizonte, 2017ko abuztuaren 27a), ***Dom Pelé*** ezizenez ere ezaguna, brasildar elizgizon katolikoa izan zen. 1957tik 1965era Araçuaíko apezpikua izan zen eta 1965etik 1995era Paraíbako artzapezpikua.

## Bizitza 
Eleutério Augusto Pires eta Pedrelina Maria de Jesusen semea, José Maria Pires Conceição do Mato Dentroko Corregos auzoan jaio zen eta hamabi urterekin apaizgaitegian sartu zen.

1957ko maiatzaren 25ean, Pio XII.a aita santuak Araçuaíko apezpiku izendatu zuen. Ordinazioa irailaren 22an egin zen Diamantinako katedralean.

75 urte bete zituenean, dimisioa aurkeztu zion Egoitza Santuari, eta 1995eko azaroaren 29an onartu zioten.

Belo Horizonten hil zen 2017ko abuztuaren 27an, 98 urte zituela, pneumoniak eragindako arnasketa-gutxiegitasunaren ondorioz.

## Liburuak 
* *O grito de milhões de escravas: a cumplicidade do silêncio* (1983)
* *A cultura religiosa afro-brasileira e seu impacto na cultura universitária* (2014)
* *Meditações diante da cruz* (2015)
* *O sacerdote, imagem de Cristo* (2016)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolaos Stratos

**Nikolaos Stratos** (; Louro, Etolia-Akarnania, 1872ko maiatzaren 16a – Atenas, 1922ko azaroaren 28a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1922ko maiatzean.

1902an diputatu hautatu zuten eta 1909an Barne ministro izendatu zuten Kiriakoulis Mavromichalisen gobernuan. 1910ean Eleuterios Venizelosen Alderdi Liberalarekin bat egin zuen eta 1911n parlamentuko presidente hautatu zuten.

Zisma Nazionalean liberalengandik urrundu zen eta Konstantino I.a Greziakoa erregearen alde egin zuen. 1916an Alderdi Kontserbadore Nazionala sortu zuen eta Greziak Lehen Mundu Gerran izan zuen neutraltasunaren aldekoa izan zen.

Turkiaren aurkako gerraren garai nahasian, Dimitrios Gounaris lehen ministroak dimisioa eman zuen 1922ko maiatzaren 3an. Erregeak Stratosi agindu zion gobernua osatzeko, baina handik sei egunera Stratosek Petros Protopapadakisi eman zion kargua.

Stratos Turkiaren aurkako gerrako porrotaz akusatua izan zen. Beste politikari batzuekin batera, Seien Epaiketan epaitu zuten. Heriotza-zigorra ezarri zioten eta 1922ko azaroan exekutatu zuten.
Zelda Rubinstein

**Zelda May Rubinstein** (Pittsburgh, 1933ko maiatzaren 28a - Los Angeles, 2010eko urtarrilaren 27a) estatubatuar aktorea izan zen. Poltergeist-en pelikula saileko Tangina Barrons mediuma bezala ezaguna.

## Jatorria 
Rubinstein judu-poloniarra zen, eta Pittsburgh eta Kaliforniako unibertsitateetan ikasi zuen. Nahiko berandu hasi zuen bere aktore ibilbidea, Europan hainbat urtez bizi ondoren, 1980ko hamarkadan bere herrialdera itzuli zenean, hain zuzen, 

*La médium de* *Poltergeist* izan zen bere lehen paper nabarmena, eta horrek antzeko paperetan sailkatzea eknarri zio ordutik aurrera. Beste interpretazio aipagarri batzuk *Cages*, *Sixteen Candles*, *Southland Tal*, *Teen Witch*, *The Wildcard*, ''National Lampoon's Last Resort* filmetan, Angustia film espainiarrean eta *Picket Fences'' telesailean egin zituen. Telebistarako hainbat iragarkiri ere jarri zuen bere ahotsa.

## Sariak eta izendapenak 
### Saturn sariak 
### Razzie sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
San Pedro eliza (Arriaran)

**San Pedro eliza** Arriaran auzoko (Beasain, Gipuzkoa) eliza da. Hegoalde aldera kanpandorrea duen nabe bakarreko eliza da, altuera handiko eta jatorriz 14. mendekoa.

## Deskribapena 
Eliz atari bikaina du elizak, puntu erdiko arkua sei arkiboltarekin, eta hauetarik kanpokoena arku konopialaren forma hartzen du. Gotiko flamigero estiloko ataria da, XV. eta XVI. mendeen arteko garaikoa. Eliz ataria zimitorio edo elizpe zabal batek babesten du, zurezko arkupe bat, eraikinaren perimetroan hedatzen den eskuin aldetik.

Barrualdean, XVIII. mendearen hasierako aldare nagusiko erretaula da piezarik aipagarriena. Sakristiaz gain, kapera bana ditu alboetan, batean kristo handi bat ikusgai, bestean Errosarioko Andre Maria.
erdian|thumb|480x480px|Zimitorioan, eliz ataria.
erdian|thumb|Arriaran 1916an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius contractus

***Cortinarius contractus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, koniko zorrotzetik kanpai itxurakora titiarekin. Gainazal higrofanoa, okre antzekoa edo adreilu kolorekoa, zurbilagoa eguraldi lehorrarekin, ertza sarritan pitzatua, kapelaren gainazala erradialki arraildua.

**Orriak:** Hasieratik beix-okre antzeko tonalitateekin. Ertza zurixka eta kanalarekin.

**Hanka:** 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, oinarria mehetu-puntaduna. Zuria gortina nabariarekin.

**Haragia:** Errefauaren usain garbiarekin, zuri-arrexka kolorekoa.

**Erreakzio kimikoak:** Positiboak, gorrixkak haragian Fenolanilinarekin eta Guayacol-tinturarekin

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Contractus* terminoa latinetik dator, txikia, mugatua, esan nahi duen “contractus” hitzetik 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Baso mistoetan eta hezeetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Austria, Espainia, Frantzia eta Erresuma Batua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurrera 104 (lokomotorra)

**Aurrera 104 lurrunezko tren-makina** 1898an fabrikatutako lurrunezko tren-makina da. Manchester hiriko Nasmyth & Wilson enpresak fabrikatu zuen eta XIX.mendean Euskal Herriko hainbat trenbidetan erabiltzen zen. Gaur egun Azpeitiko Burdinbidearen Euskal Museoan erakusgarri egoteaz gain, Azpeitia eta Lasao arteko bidea egiten du.

## Historia 
Euskal Herriko trenbideek tren-makina txikiak erabiltzen zituzten XIX.mendean eta sarritan zailtasunak izaten zituzten zenbait ibilbide egiteko. Durango eta Zumarraga arteko bidean, adibidez, aldapei aurre egiteko potentzia txikiegia zuten trenek. Zailtasun hauei aurre egiteko, Elgoibar Donostia Trenbide Konpainiak potentzia handiagoko trenak erostea erabaki zuen, tren-makina astunagoak behar baitzituzten bidaiarien eta merkantzien zerbitzurako. Horrela iritsi ziren lehen aldiz 130Tko errodajea eta zerbitzuan 35 tonako pisua zuten tren-makinak euskal trenbide estura. Bilbotik Donostirako trenbidean mota honetako hamar tren-makina egon ziren.

XIX.mendeko azken hamarkadan hainbat eskualdatze izan zituzten tren-makinek eta 1906an Ferrocarriles Vascongados konpainia sortzean (Central de Vizcaya, Durango Zumarrrraga eta Elgoibar Donostia fusionatuta), Nasmith & Wilson lokomotorrak enpresa honen esku gelditu ziren. 

Aurrera 104 lokomotorrak bere bizitza aktiboa Durangotik Arratzolako Meatzeetara eta Elorriora zihoazen trenen trakzioa ziurtatzen eta maniobretako zerbitzua eskaintzen pasa zuen. 1970eko hamarkada erdialdean Gipuzkoako Burdinbidearen Lagunen ardurari esker, babestea erabaki zen. 1992tik Burdinbidearen Euskal Museoko lurrun trenen ohiko titularra da, Eusko Jaurlaritzako Garraio eta Herri Lan Sailak berreskuratu eta zaharberritu ostean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Trena Euskal Herrian
* Lurrunezko tren-makina
* Burdinbidearen Euskal Museoa

## Kanpo estekak 
* Euskotren Museoaren webgunea
* Burdinbidearen Euskal Museoaren Fundazioaren webgunea Bertsio zahar artxibatua.
Tuzididesen tranpa

**Tuzididesen tranpa** esaerak erreferentzia egiten dio potentzia nagusi bati goruntz doan beste batek hegemonia lehiatu eta sortutako tentsioak gerra batean amaitzen direneko aukerari. Esaera Graham Allison politologoak asmatu zuen 2011 inguruan eta hurrengo urteetan zabaldu zen bere erabilera AEB eta Txinaren arteko harremanen testuinguruan.

Esaerak jatorria Tuzidides Antzinako Greziako historialariaren *Peloponesoko Gerraren Historia* lanean du. Tuzididesek lan horretan aipatzen du nola Atenasek Espartari jotako erronkak Peloponesoko Gerra ekarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Talbott

**Gloria Talbott** (1931ko otsailaren 7a - 2000ko irailaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Biografia 
Talbott Glendalen (Kalifornia) jaio zen, eta ahizpa Lori Talbott aktorea zuen.  

Besteak beste, *Maytime* (1937) *Sweet and Lowdown* (1943) eta *A Tree Grows in* Brooklyn (1945) filmetan hasi zuen bere ibilbidea Gloria Talbottek. 

Ikasketak amaitu ondoren, Talbottek talde dramatiko bat osatu zuen eta klubetako hainbat ikuskizunetan parte hartu zuen. Ezkondu zenean, utzi egin zion antzezteari, baina dibortziatu ostean, berriro heldu zion bere ibilbideari, eta zineman eta telebistan jardun zuen. 1950eko hamarkadan bere jarduera etengabea izan zen, *Crashout*  (1955), *No somos ángeles* (1955, komedia Humphrey Bogartekin) eta *All That Heaven Allows* (1955) ekoizpenetan parte hartuz.  

Gerora, Talbott "oihuaren erregina" bezala ezaguna izan zen, *Daughter of Dr. Jekyll* (1957), *The Cyclops* (1957) eta *I Married a Monster from Outer Space* (1958)  beldurrezko filmetan parte hartu ondoren.

Lau aldiz ezkondu zen, Gloria Talbotti giltzurruneko gutxiegitasun batek sortu zion heriotza. Glendalen (Kalifornia), 2000. urtean. Mission Hillseko San Fernando Mission hilerrian lurperatu zuten, Los Angelesen.

Bere alaba Mea Mullally, Steven Jrekin ezkontzetik jaioa. Capabiancok urrezko hiru domina irabazi zituen izotz gaineko patinajeko lehiaketetan.

## Kanpo estekak 
*
Olga San Juan

**Olga San Juan** (1927ko martxoaren 16a - 2009ko urtarrilaren 3a)  New Yorkeko aktore, dantzari eta komediantea izan zen, 1940ko hamarkadako filmetan lan egin zuena.

## Lehen urteak 
San Joan New Yorkeko Brooklynen bataiatu zuten. Gurasoak Puerto Ricokoak izan zituen. 3 urte zituenean, bere familia Puerto Ricora joan zen bizitzera eta urte batzuk beranduago Estatu Batuetara itzuli ziren.

## Ibilbidea 
San Juani "Puerto Rican Pepperpot" edo "Beauty Siren" deitu zioten, Bing Crosby, Fred Astaire eta beste askorekin batera abestu eta dantzatzu zuelako.

Talentu ehiztariek New Yorkeko Copacabanan aurkitu ondoren, Paramount Picturesekin kontratua sinatu zuen 1943an. 1951n, Broadwayko Zirkuituan, Lerner eta Loewe *Paint Your Wagonen* musikalaren protagonista izan zen.

## Bizitza pertsonala 
San Juan Edmond O'Brien aktorearekin ezkondu zen. Fox estudioetarako publizitate-bazkari batean ezagutu zuten elkar, eta 1948an ezkondu ziren. 1950eko hamarkadan erretiratu zen San Juan, seme-alabak hazteko. Hiru seme-alaba izan zituzten: Brendan O'Brien, Maria O'Brien eta Bridget O'Brien. O'Brien eta San Juan 28 urtez ezkonduta egon ziren, 1976an dibortziatu ziren arte.

**Heriotza**

San Juanen osasunak huts egin zuen 1970eko hamarkadan garuneko isuri baten ondoren, 2009ko urtarrilaren 3an hil zen 81 urte zituela, Providence St. Zentro Medikoan, gaixotasun batek eragindako giltzurrun-gutxiegitasunagatik. Joseph, Burbank, Kalifornia. Mission Hillseko (Los Angeles) San Fernandoren Misioaren Hilerrian lurperatu zuten.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clive Donner

**Clive Donner** (Londres, 1926ko urtarrilaren 21a – Virginia Water, 2010eko irailaren 6a) britainiar zinema zuzendaria izan zen.

1950eko hamarkadan hasi zuen zuzendari karrera, aurrekontu txikiko filmak zuzenduz. Britainiar zinemaren Free Cinema mugimenduko kide izan zen. 1965ean ''What's New Pussycat?* filma zuzendu zuen Woody Allenen gidoiarekin. Antzerki-lanak eta telebista-saioak ere zuzendu zituen.

## Lan hautatuak 
* *Scrooge* (editorea, 1951)
* *The Purple Plain* (editorea, 1954)
* *The Secret Place* (1957)
* *Heart of a Child* (1958)
* *Marriage of Convenience* (1960)
* *The Sinister Man* (1961)
* *Some People* (1962)
* *The Caretaker* (1963)
* *Nothing but the Best* (1964)
* *What's New Pussycat?* (1965)
* *Here We Go Round the Mulberry Bush* (1967)
* *Luv* (1967)
* *Alfred the Great* (1969)
* *Vampira* (1974)
* *Rogue Male* (1976)
* *Spectre* (1977)
* *The Three Hostages* (1977)
* *She Fell Among Thieves* (1978)
* *The Thief of Baghdad* (1978)
* *The Nude Bomb* (1980)
* *Charlie Chan and the Curse of the Dragon Queen* (1981)
* *Oliver Twist* (1982)
* *The Scarlet Pimpernel* (1982)
* *To Catch a King* (1984)
* *A Christmas Carol* (1984)
* *Arthur the King* (1985)
* *Dead Man's Folly* (1986)
* *Babes in Toyland* (1986)
* *Stealing Heaven* (1988)
* *Not a Penny More, Not a Penny Less* (1990)
* *Charlemagne, le prince à cheval'' (1993)

## Kanpo estekak