open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Persiar Golkoko futbol liga

**Persiar Golkoko futbol liga**, 2006tik aurrera **Persiar Golkoko Pro Liga** (), Iranen jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. Asiako Futbol Federazioaren barneko liga indartsuenetakoa da. Martxotik azarora jokatzen da.

## Historia 
Hainbat fase izan ditu. 60. hamarkadan Teherango futbol txapelketak hasi ziren jokatzen eta 1970an *Takht Jamshid Kopa* antolatu zen herrialde osoko taldeek parte hartzeko eta 1978 arte iraun zuen. 80. hamarkadan etenaldi luzea izan zuen hasieran Iraultza Islamiarrarengatik et ondoren Irakekiko gerrarengatik. 1989an berrekin zitzaion *Azadegan Liga* izenarekin, izena irango gerra presoen omenez ezarri zen.

2001 urtean futbola profesionalizatu zen eta *Iran Pro Liga* izena hartu zuen, 2006an *Pertsiar Golkoko Pro Liga* bihurtuz.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Takht Jamshid Kopa (1970-1978) 
### Azadegan Liga (1989-2001) 
* 1989-90 urteko ligak *Quods Liga* izan zuen izena.

### XXI mendea 
* 2011-12ko ligan lehen hiru sailkatuak puntu bakarraren aldearekin gelditu ziren, Sepahan (67), Tractor Sazi (66) eta Esteghlal (66).
* 2014-15eko ligan ere lehen hiru sailkatuak puntu bakarraren aldearekin gelditu ziren, Sepahan (59), Tractor Sazi (58) eta Naft Teheran (58).

## Garaipenak 
* *Taj* taldeak 1979an izena aldatu zuen *Esteghlal* bihurtuz.

## Ikus, gainera 
* Irango futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Ligako webgune ofiziala
Persepolis FC

thumb|250px|1974ko Liga ospatzen.
**Persepolis Tehran Football Club** () Irango futbol talde ezaguna da, Teheran hiriburukoa. Irango futbol liga gehien irabazi dituen taldea da eta Asiako Errekopa ere eskuratu zuen 1991an. 2018an AFC Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen.

## Palmaresa 
### Iranen: 26 
* Irango liga (15): 1972, 1974, 1976, 1996, 1997, 1999, 2000, 2002, 2008, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2023.
* Irango kopa (7): *1979**, 1988, 1992, 1999, 2010, 2011, 2019.
** *1979ko kopa "Espandi Kopa" izan zen*
* Irango Superkopa (5): 2017, 2018, 2019, 2020, 2021

### Nazioartean: 1 
* AFC Txapeldunen Liga:
** Txapeldun (0)
** Finalista (2): 2018, 2020.
* Asiako Errekopa:
** Txapeldun (1): 1991.
** Finalista (1): 1993.

## Kanpo estekak
Sepahan FC

thumb|250px|2013ko kopa finaleko garaipena ospatzen.
**Sepahan FC** (izen osoa, *Foolad Mobarakeh Sepahan Esfahan Football Club*, ) Irango futbol talde ezaguna da, Isfahan hirikoa. Irango futbol liga bost aldiz irabazi du eta Asiako txapeldunordea izana da.

## Palmaresa 
### Iranen: 9 
* Irango liga (5): 2003, 2010, 2011, 2012, 2015.
* Irango kopa (4): 2004, 2006, 2007, 2013.

### Nazioartean: 1 
* Asiako Txapeldunen Liga:
** Txapeldun (0)
** Finalista (1): 2007.

## Kanpo estekak
Hautsaren kronika

***Hautsaren kronika*** Inazio Mujikak idatzitako ipuin bilduma da, 1994an Alberdania argitaletxeak plazaratua.

Hamabost narrazioz osatutako liburu honek irabazi zuen urte hartako Espainiako Kritika Saria, euskarazko narratibari emana. Hainbat benetako leku (Paris, Galizia, Lisboa, Silos, Euskal Herria) eta pertsonaia historiko (Mata-Hari, Picaud, Lizardi) eta alegiazko agertzen dira liburuan barrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maasmechelen

**Maasmechelen** Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Meuse ibaiaren ondoan, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 37.369 biztanle zituen. Udalerriak garai bateko beste udalerri batzuk biltzen ditu: Mechelen-aan-de-Maas, Vucht, Leut, Meeswijk, Uikhoven, Eisden, Opgrimbie, Boorsem, eta Kotem.

## Hiri senidetuak 
* : Skofja Loka
* : Stein
* : Ostuni
* : Triandria
* : Rueifang Township
* : Tshwane

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kapitain Frakasa

***Kapitain Frakasa*** Anjel Lertxundik 1991n kaleratutako seigarren eleberria da, Ereinek argitaratua. Urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen. Italia eta Frantzia arteko muga aldean negozio ilun samarretan dabilen talde bat dugu, eta talde horretan kide bat egoera nahasian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pas Teheran FC

thumb|250px|1970. hamarkadako taldea.
**Pas Tehran Football Club** () Irango futbol talde ezaguna izan zen, Teheran hiriburukoa. Irango futbol liga bost aldiz irabazi zuen eta Asiako txapelketa ere lortu zuen 1993an. 2007an desegin beharra izan zuen taldeak.

## Palmaresa 
### Iranen: 5 
* Irango liga (5): 1977, 1978, 1992, 1993, 2004.

### Nazioartean: 1 
* Asiako Txapeldunen Liga (1): 1993.
* Afrika-Asiako Futbol Txapelketa (0): finalista 1993an.

## Kanpo estekak
Arinago duk haizea, Absalon

***Arinago duk haizea, Absalon*** Felipe Juaristik 1990ean kaleratutako eleberria izan zen, Ereinek argitaratua.

Bere bigarren eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen. 1992an gaztelaniaz ere argitaratu zuten, *Más leve es el viento, Absalón* izenburupean.

## Sinopsia 
Eromenak mila aurpegi ditu eta goizero ikusten dizkiogu guztiak ispiluko geure errainuari. Absalon, Bixente, Fausto eta liburu honetako galeria harrigarrian aurkitzen diren gainontzeko pertsonaiek ero direla badirudite ere, eromena ezagutzarako modu dute, bizitzari zentzurik balukeen kasuan, kilimak aurkitzeko ahalegin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ta Marbuta. Jerusalemen gertatua

***Ta marbuta. Jerusalemen gertatua*** Xabier Kintanak 1984an kaleratutako polizia eleberria da, Elkarrek argitaratua. Haren laugarren eleberri horrek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.

## Sinopsia 
Euskal etnologo ezagun bat Israela doa hango lurrak eta haitzuloak ikertu asmoz. Hango etnologoek laguntza handia eskaini diote eta bere kontu profesionala zuzen doa aitzinera. Taldekako txangoak antolatzen dituen turismo elkarteko gidaria oso gustukoa zaio euskaldun horri eta juduekin ateratzen hasten da. Bestalde, Israelen maoista talde iraultzaile baten arrastoa dago, polizia erdi nahasirik uzten duena, diamante lapurreta eta esportazioa estaltzeko balio duena. Ardatzak hauek dira: lapurren hizketak, euskaldunaren urtekaria, txango taldearen ibilera konbentzionalak eta polizien jardunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udazkenaren balkoitik

***Udazkenaren balkoitik*** Joan Mari Irigoienek 1987an kaleratutako eleberria izan zen, Ereinek argitaratua.

Bere laugarren eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Balearica

***Balearica*** hegaztiak Gruiformes Familia garabiak ([[Gruidae]) eta horrek bi espezieen Afrika banatuta generoa da.

## Espeziea 
* *Balearica pavonina* (Bennett ET, 1834)
* *Balearica regulorum* (Linnaeus, 1758)

## Kanpo estekak
Gizarte-markatzaile (soziologia)

Soziologian, **gizarte-markatzaileak** gizakiak eta taldeak bereizten dituzten ikurrak dira. Ikur hauek talde soziokultural edo gizarte klase batekiko identifikazioa sortzen dute. Gizarte-markaketa bereizketaren eta identitatearen elementu determinatzailea da.

Gaur egungo gizarte-markatzaile batzuk hauek dira:
* Tatuaiak
* Bizarra
* Orrazkera
* Arropa

## Ikus, gainera 
* Pierre Bourdieu

## Kanpo estekak
Maaseik

**Maaseik** () Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Meuse ibaiaren ondoan, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 24.828 biztanle zituen. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Neeroeteren eta Opoeteren. Herrixka txikiagoak edo auzoen artean hauek dauden: Aldeneik, Heppeneert, Wurfeld, 't Ven, Gremelslo, Berg, Schootsheide, Voorshoven, Waterloos, De Riet eta Dorne.

## Geografia 
Maaseik Meuse ibaiaren ezkerreko arroan dago (), Herbehereekin muga egiten. Horregatik zonalde honetan ibaiari *Grensmaas* deitzen zaio ('Meuse muga').

## Hiri senidetuak 
* : Wegberg (Alemania)
* : Echt-Susteren, Meuse ibaiaren bestaldean (Herbehereak)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aberdare Hall

**Aberdare Hall** (galesez **Neuadd Aberdar**) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen eraikin bat da. Cardiffko Unibertsitatearen ikasleen egoitza bat da. 125 neska ikasleei ostatu ematen die. 1895an eraiki zen.

Cathays Parketik hurbil dago, Redwood eraikina eta Crown eraikinen atzean.

Irudi:Aberdare_Hall_Plaque.jpg|Atariko plaka oriogarria.

## Kanpo estekak 
* Aberdare Hall ikasle egoitzaren orrialdea. Cardiffko Unibertsitatearen webgunea
Crown eraikinak (Cardiff)

**Crown eraikinak** edota **Cathays Park eraikinak** (galesez *Adeiladau y Goron* eta ingelesez *Crown Buildings*, *Cathays Park Buildings* izenez ezagunak) Galesko Cardiff hiriburuko Cathays Parkean dauden bi eraikin dira. Galesko Gobernuaren bi bulego eraikin nagusiak dira. Bata besteari atxikia dago.

Irudi:Cardiff 13741 Crown Buildings 01.JPG|Cathays Park 1 eraikina.
Irudi:Crown Building-CP2, Cardiff.jpg|Cathays Park 2 eraikina.

## Kanpo estekak
Bakearen Templua (Cardiff)

**Bakearen eta Osasunaren Templua** (galesez *Y Deml Heddwch ac Iechyd* eda ingelesez *Temple of Peace and Health*) Galesko Cardiff hiriburuko Cathays Parkean dagoen eraikin ez-erliotsu eta zibiko bat da.

1938ko azaroaren 23an inauguratu zen. Redwood eraikina, Bute eraikina eta Crown eraikinen artean dago.

Irudi:Rear of the Temple of Reace, Cardiff.JPG|Alboko ikuspegia.
Irudi:Temple of Peace, Cardiff.jpg|Aurrealdea.

## Kanpo lotutak 
* Galesko Osasun Zerbitzu Publikoaren webgunea  

## Kanpo estekak
Bute eraikina

**Bute eraikina** (galesez *Adeilad Bute* eda ingelesez *Bute Building*) Galesko Cardiff hiriburuko Cathays Parkean dagoen Cardiffko Unibertsitatearen eraikin bat da. Galesko Arkitektura Eskola eta Cardiffko Kazetaritza, Ikus-entzunezko eta Kultur Eskolaren egoitza da.

1916an Percy Thomas eta Ivor Jones arkitektoek diseinatu eta eraikitako eraikin neoklasiko bat da. Glamorgan eraikina eta Bakearen Tenpluraren artean dago.

## Kanpo estekak
Galesko Unibertsitatearen Erregistroa

**Galesko Unibertsitatearen Erregistroa** Galesko Cardiff hiriburuan dagoen eraikin bat da, Cathays Parkean. Galesko Unibertsitatearen bulego-egoitza nagusia da.

## Kanpo estekak
Glamorgan eraikina

**Glamorgan eraikina** (galesez *Adeilad Morgannwg* eta ingelesez *Glamorgan Building*) Galesko Cardiff hiriburuko Cathays Parken dagoen eraikin bat da. Galesko Unibertsitatearen Erregistroa eta Bute eraikinaren artean dago.

Formalki Glamorgan konderri historikoko agintaritzaren egoitza izan zen, baina 1997an Cardiffko Unibertsitateak erosi eta gaur egun Gizarte-Zientzien eta Geografiako fakultatearen egoitza da.

Navigation Glamorgan Building.jpg|Minerva, meatzaritza irudikatuz.
Neptune, Glamorgan Building.jpg|Neptuno gurdian, nabigazioa irudikatuz.

## Kanpo estekak 
* Cardiffko Gizarte-Zientzien fakultatearen webgunea
In the Electric Mist

***In the Electric Mist*** (; euskaraz "Laino Elektrikoan") 2009ko Bertrand Tavernier frantziar zinema zuzendariak zuzendutako drama filma bat da. 1993ko James Lee Burke idazlearen *Electric Mist with Confederate Dead* ("Laino elektrikoan hildako konfederatu batekin") eleberrian oinarritua dago. Tommy Lee Jones, John Goodman, Peter Sarsgaard, Kelly Macdonald, Mary Steenburgen eta Levon Helm aktoreek antzeztu zuten.

2009ko otsailaren 7an Berlingo Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Dave Robicheaux (Tommy Lee Jones), Louisianako polizia cajun bat da eta hainbait neska gazte erail dituen hiltzaile bat atzemateko ardura jaso du. Azken biktima modu oso basatian eraila izan ondoren, Robicheaux krimenaren eszenatokira bertaratuko da. Han Elrod T. Sykes (Peter Sarsgaard) zinemako izarra ezagutuko du, kasualki bertan AEBtako Gerra Zibilari buruzko filma bat burutzen ari baita. Elrodek zingiraren erdian gizon beltz baten gorpua ikusi berri duela aitortuko dio. Aurkikuntza honek Robicheauxi iraganeko kasu bateko oroitzapen mingarriak oroituaraziko dizkio, horrek bi kasuen artean nolabaiteko lotura badagoela pentsatzera bultzaraziko du.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: Dave Robicheaux
* John Goodman: Julie 'Baby Feet' Balboni
* Peter Sarsgaard: Elrod Sykes
* Kelly Macdonald: Kelly Drummond
* Mary Steenburgen: Bootsie Robicheaux
* Justina Machado: Rosie Gomez
* Ned Beatty: Twinky LeMoyne
* James Gammon: Ben Hebert
* Pruitt Taylor Vince: Lou Girard
* Levon Helm: John Bell Hood jeneral konfederatua
* Bernard Hocke: Murphy Doucet
* Alana Locke: Alafair Robicheaux
* Buddy Guy: Sam “Hogman” Patin
* Chukwuma Onwuchekwa: Dewitt Prejean
* John Sayles: Michael Goldman

## Kanpo estekak 
* *In the Electric Mist* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *In the Electric Mist* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pierhead Building

**Pierhead Building**, galesez **Adeilad y Pierhead** (euskaraz *Pierhead eraikina*) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen eraikin bat da. Cardiffko badian dago, Galesko Biltzar Nazionalaren egoitzaren alboan.

1897an William Frame ingeles arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen. Eraikineko erlojuak ez ofizialki " "Big Ben Txikia" edota "Galesko Big Ben" ezizenez ezagutzen da, eta eraikin gorri bizi hau hiri honetako eraikin nabarmenen eta ezagunenen artean dago. Gaur egun Galesko Gobernuaren jabetzakoa da.

## Kanpo estekak 
* Pierhead eraikinaren webgunea
Kresala (argipena)

**Kresal** eta **kresala** (absolutiboaren markarekin) hitzek adiera zenbait dituzte:
* **kresal** edo gesala, itsasoko ura;
* Kresala, Txomin Agirreren eleberria;
* Kresala, Donostiako elkartea, bereziki dantzan egiten duen lanagatik ezaguna.
Gizarte-markatzaile (argipena)

**Gizarte-markatzaile** hitzak adiera zenbait ditu:
* Gizarte-markatzaile, interneteko zerbitzua;
* Gizarte-markatzaile, soziologiako terminoa gizarte bereizketa ikurrak izendatzeko erabiltzen dena.
Theo Colborn

**Theodora Emily Colborn** —jaiotza-abizenez, **Decker**— (1927ko martxoaren 28a – 2014ko abenduaren 14a) The Endocrine Disruption Exchange (TEDX) erakundearen sortzaile eta lehendakari emeritua izan zen eta Floridako Zoologiako Unibertsitatearen irakasle emeritua. Ingurumenaren osasunaren analista zen eta oso ezaguna bere ikerketengatik.

## Karrera akademikoa 
1947an Colbornek Farmatziako B.S. bat lortu zuen, Rutgers unibertsitateko farmatzia fakultatearen eskutik eta farmazeutikaria egin zen. 1981ean ur gezaren ekologiaren zientzetan garduatu zen, Mendebaldeko Estatuko Kolorado kolegioan, Gunnisonen.

## Lan hautatuak 
Guztiak ingelesez idatziak.
* Colborn, Theodora E. (1990). *Great Lakes, Great Legacy?*. Institute for Research and Public Policy. pp. 301 p. .
* Colborn, Theo; Dumanoski, Dianne; Myers, John Peterson (1996). *Our Stolen Future: Are We Threatening Our Fertility, Intelligence, and Survival? A Scientific Detective Story*. Dutton. .
* Colborn, Theo (2004). «Neurodevelopment and endocrine disruption». *Environmental Health Perspectives* **112** (9): 944–949. doi:10.1289/ehp.6601. PMC 1247186. PMID 15198913.
* Colborn, Theo; et al. (2011). «Natural Gas Operations from a Public Health Perspective». *Human and Ecological Risk Assessment* **17** (5): 1039–1056. doi:10.1080/10807039.2011.605662
* Colborn, Theo; et al. (2014). «An Exploratory Study of Air Quality Near Natural Gas Operations». *Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal* **20** (1): 86–105. doi:10.1080/10807039.2012.749447
Nikolas Cusakoa

**Nikolas Cusakoa** (Cusa, Treverisko Hauteslerria, 1401 &ndash; Todi, Aita Santuen Lurraldea, 1464ko abuztuaren 11) Pizkundeko alemaniar jakintsu eta filosofoa izan zen. Abokatu lehenbizi, eta apaiza ondoren, mistika izan zuen abiapuntu. Epistemologiaren gainean hainbat hausnarketa egin zituen eta unibertsoak printzipio matematikoen gainean eraikia zela aldeztu zuen.

Erdi Aroko pentsamendutik Errenazimendurako trantsizioan funtsezko pertsonaia, modernitatearen lehen filosofoetako bat eta filosofia alemaniarraren aitatzat hartua. Giovanni Pico eta Marsilio Ficino Berpizkundeko filosofo neoplatonikoekin lotzen da. 

Grekoa eta hebreera ikasi zituen filosofia, teologia, matematika, astronomia eta beste hainbat diziplinaz gain. Hogeita bi urterekin Zuzenbide kanonikoko doktoretza lortu zuen, eta 1448an kardinal izendatu zuten.

## Pentsamendu filosofikoa 
1440an idatzi zuen bere lanik ezagunena: *Ezjakintasunaren jakituna*. Liburu horretan, ezagutzari dagokionez, ikuspegi ezkor bat aurkezten du; azken buruan, natura ezezaguna da gizakiarentzat. 

Ezagutza oro ezagunetik ezezagunera doa, proportzionaltasunak ezarriz. Ez dago proportzio perfekturik gauza ezagunaren eta hartaz dugun ezagutzaren artean, ezta, oro har, neurtuaren eta neurriaren artean ere. Giza zientzia, beraz, aieruzkoa da. Jainkoa errealitate osoaren *ratio essendi* eta *ratio cognoscendi* da; beraz, edozein ikerketa filosofikotan Jainkoa du zerumugatzat. Ez dago ez galderarik ez zerik Jainkoa bere printzipiotzat nahitaez hartzen ez duenik.

Kosmologiari dagokionez, Nicolas Cusakoa geozentrismoaren aurkako tesien aitzindaria da. Nicolas Beste mundu batzuen existentziaz ere espekulatu zuen, eta ideia hori ehun urte beranduago Giordano Brunok berreskuratu zuen, bere obra irakurria baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Redwood eraikina

**Redwood eraikina** Galesko Cardiff hiriburuko Cathays Parkean dagoen eraikin bat da. Cardiffko Unibertsitatearen eraikin bat da. Bakearen Templua, Crown eraikinak eta Aberdare Hall eraikinaren artean dago.

1960an inauguratu eta 1979an Redwood familiako senideak ziren, Theophilus Redwood eta haren semea Sir Boverton Redwood, bai eta Theophilusen anaia zen Lewis Redwood eta haren seme Thomas Redwooden omenez izendatu zen, azken bi hauek medikuak ziren.

Gaur egun eraikina Cardiffko Unibertsitatearen Farmaziako fakultatearen egoitza da eta unibertsitate horretako Zientzia eta Teknologia Institutuaren barnean dago.

[300px|erdian|thumb|[Edward Bainbridge Copnall eskulturgilearen erliebea Redwood eraikinean.]]

## Kanpo estekak
Arrautzaztatze

thumb|300px
**Arrautzaztatzea** elikagai bat (kroketa, haragia, arraina, barazki zenbait) irinetik eta arrautza irabiatutik pasatzea da, frijitu edo tenpura egin aurretik egin ohi dena. Arrautzaren ordez, bestelako produktu erdilikidoak erabil daitezke prestaketa bera egiteko.

## Kanpo estekak
Gerrateko ibillerak

***Gerrateko ibillerak*** Inazio Alkain Elosegik 1981ean kaleratutako eleberria izan zen, Auspoa Liburutegiak argitaratua.

Alkain Gerra Zibilean bizitakoa azaltzen zuen eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen. Antonio Zavalak editatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testu osoa online
Ellen Swallow Richards

**Ellen Henrietta Swallow Richards** (Dunstable, Massachusetts, 1842ko abenduaren 3a – Boston, 1911ko martxoaren 30a) kimikaria eta ekologoa izan zen. Ingurune-higieneko fundatzaileen bat izan zen, zientzia ekologiko modernoaren aldez aurreko aldia. Ellenek bere bizitzako hamarkada oso bat eskaini zuen emakumeak unibertsitateko karrerak ikasi ahal zitzatela, Estatu Batuetan, natura-zientzien arloan.

## Bizitza 
#### Haurtzaroa eta nerabezaroa 
Ellen Swallowren gurasoak, Peter eta Swallow Fanny biak irakasleak ziren, nekazariak, eta beste alde batetik denda txiki bat zuten herrian. Ellenek ez zuen denborarik eskolara joateko zeren bere gurasoen negozioetan laguntzen egon behar zuen. Hala ere, 1859tik aurrera matematiketako, frantseseko eta latineko unibertsitate ikastaroak hartu zituen. Bere heziketa ordaindu ahal izateko dirua irabazteko asmoz, Ellenek maistra lan egiten zuen, etxeak garbitzen zituen eta tutoretzak ematen zituen. Gainera bere gaixo zegoen amaz arduratzen zen ere.

#### Ikasketak, Vassar College ikastetxean 
Ellen-ek 25 urte bete berrian diru nahikoarekin kontatu zuen,$300 dolar, Vassar College prestigiotsuan inskribatu ahal izateko, denbora haietan emakumeak onartzen zituzten erakunde bat. Ellenek astronomia eta kimika, beste gauza batzuen artean, ikasi zituen. Ellen Maria Mitchell maistraren ikaslea izan zen.

#### MITeko ikasketak 
Ellen Swollow 1870an graduatu zuen Vassar College-an eta geroago joan zen Massachusettseko Teknologia Institutura (MIT-era). MIT-ean ikasi zuen lehen emakume izan zen eta baita Estatu Batuetako zientzia unibertsitate batean onartuta izan zen lehen emakumea ere. Graduatu ondoren MIT-ean jarraitu zuen doktoratzeko itxaropenarekin baina ez zitzaion baimendu. MIT-eko doktoregoa lortu zuen lehen emakumeak 1886ra arte itxaron behar izan zuen.

#### Bizitza Laborala 
MIT-ean graduatu ondoren, Ellen Richards Women's Laboratory-aren fundazioa sostengatu zuen, MIT-eko emakumeentzako programa bat. Emakume-laborategiak 1876an bere ateak ireki zituen, John M. Ordway irakaslea arduradun bezala , Richards laguntzailea zen. Ellen kimikako eta mineralogiako instruktorearen kargua hartu zuen Laborategian bere itxiera arte 1883an.

Emakumeek ez zuten baimenik lortu karrera erregular bat ikasteko MIT-ean 1883ra arte. Beraz Ellen Richards-ek bere lana eta inplikazioaren bidez lortu zuen emakumeek natura-zientziak ikasi ahal izatea MIT-ean.

1887tik aurrera Ellen Richards-i ezarri zitzaion osasun-autoritate estatubatuarren aldetik ur-horniduraren erabateko laborategi ikerketa bat Estatu Batuetan. Honek 1890ean ekarri zuen programa bat MIT-ean Sanitary engineering (Osasun-Ingeniaritza). Ellen Richards irakasle bezala edateko ureko, hondakin-uretako eta aireko analisiak bere ikasleak erakusten zizkien.

Bere lan-jarduerez gain Ellen Richards eta bere senarra natura-zientzien ikerketan interesatuta zeuden emakume gazteen alde agertu ziren aktiboki ia mende-laurden batean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egoitz Etxebeste: "Ellen Swallow: zientzia, gizartea hobetzeko", *Bilbao* aldizkarian, 379.zk., 2022ko apirilan, 33. or.
Zubieta jauregia

**Zubieta jauregia** Ispasterren (Lea-Artibai, Bizkaia) kokaturiko eraikina da. Arropain auzoan dago, Lea ibaiaren paduretan eta Lekeitiotik oso hurbil. XVIII. mendean eraiki zen, aurretik orube berean zegoen *Adan de Yarza* sendiaren dorretxea ordezkatuz. 1984. urtean Bizkaiko Kultura Ondasun izendatua izan zen. Jauregiaren zalditegia izan zen eraikinean hotel bat ireki da.

## Historia 
Zubieta jauregia dagoen orubea antzinatik *Adan de Yarza* (*Adan de Iartza* egungo euskal grafian) familiaren jabetza da. Familia honek leinu gerratan parte hartu zuen, gehienetan oinaztarren bandoan. Jauregia eraiki aurretik sendi honen dorretxe bat zegoen bertan.

XVIII. mendearen hasieran Jacinta Adan de Yarza Miguel Velez de Larrearekin ezkondu zenean, honek Zubieta jauregia eraikitzea agindu zuen. 1716an hasi zen eraikitzen Churrigueresco delako estiloa jarraituz. Eraikinaren planoak Madrilen egin zirela jakina da baina diseinatzailearen izena ezezaguna da; ez ordea eraikuntza zuzendu zutenenak: Domingo de Abaria eta Martin de Malaxbeitiak hargintza eta hozka, Antonio eta Gaspar de Amezuak burdin-hesia eta Andres de Monasteriok horma-hobia. Aurrealde nagusiaren eraikuntza Martin de Zaldua harginak burutu zuen, zenbaiten ustez jauregiaren arkitekto nagusia.

1850 aldera, Karlos Adan de Iartzak (1812-1863) intsinis pinuaren aleak landatu zituen Ispasterko (Bizkaia) Zubieta jauregiko lorategietan. 1870etik aurrera, haren seme Mario Adan de Iartzak (1846-1920), pinuaren hazkundea ikusita, Bizkaiko hainbat menditan landatu zuen.

María de las Nieves Adan de Yarza Torre Lekerika etxeko alaba Jose Maria Solano Eulate naturalistarekin ezkonduz geroztik, bertako oinordekoek Solano abizena eta "Laguntzaren Markes" noblezia titulua daramatzate; gaur egun, familiak antzinako zalditegia hotel bezala ustiatzen du, eta jauregia ospakizun handietarako alokatzen da.

## Deskribapena 
Barne-patio baten inguruan egituratzen diren bi solairutako lau moduluk osatzen dute eraikina, Barroko dekoratibo estiloa bereganatzen duena, biak ala biak Bizkaiko arkitekturan ezaugarri ezohikoak. Aurrealde nagusia da elementurik nabarmenena, atal zentralak eta alboetan bi dorre bikik osatzen dutena. Atal zentrala ia karratua da eta San Migelen harrizko irudi bat daukan horma-hobi batek koroatzen du.

[thumb|erdian|275px|[Lea ibaiaren aireko ikuspegia. Ezkerraldean eta lehen planoan Zubieta jauregia ageri da. Atzean Lekeitio ikus daiteke.]]
275px|thumb|Lea ibaiaren padura Lekeitiora heldu baino lehenago. Zubieta jauregia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zubieta jauregiaren argazkiak.
Tytonidae

**Titonido** (**Tytonidae**) hegazti estrigiformeen familia bat da. Bi azpifamiliek osatzen dute, Tytoninae eta Phodilinae izenekoak, genero bana dutenak.

30-53 cm izaten dira luze. Buru handi biribila dute, oso higikorra eta gainaldetik zapalduxea; begiak buruaren aurrean dituzte eta horien inguruko ile-lumak bihotz forman, kolorez zuriak. Mokoa eta atzaparrak oso zorrotzak eta kakotuak dituzte. Kolorez, bizkarralde marroi argi eta sabelalde zurikoak izaten dira. Bi ipar buruetan eta ozeanoetako uharteetan izan ezik mundu guztian bizi dira.

## Espezieak 
* *Tyto* generoa
** *Tyto alba*
** *Tyto aurantia*
** *Tyto capensis*
** *Tyto glaucops*
** *Tyto inexspectata*
** *Tyto longimembris*
** *Tyto manusi*
** *Tyto multipunctata*
** *Tyto nigrobrunnea*
** *Tyto novaehollandiae*
** *Tyto sororcula*
** *Tyto soumagnei*
** *Tyto tenebricosa*
* *Phodilus* generoa
** *Phodilus badius*
** *Phodilus prigoginei*

## Erreferentziak
Caerphilly (konderria)

**Caerphilly** / **Caerffili**, Galesko hegoaldean eta barrualdean dagoen lurralde edo konderria da.

2006an 171.300 biztanle zituen. Caerphilly bera da hiri nagusia (31.000 bz.).

## Hizkuntza 
Hegoaldeko beste tokien moduan, galeserazko hiztunen kopurua oso baxua da hemen ere, %17a inguruan.

## Kanpo estekak 
*  Caerphillyko webgune ofiziala
Coch gaztelua

**Coch gaztelua** (galesez *Castell Coch* eta ingelesez *Castell Coch*, euskaraz "Gaztelu Gorria" esan nahi du) Galesko Tongwynlais udalerrian dagoen gaztelu bat da, Cardiff hiriburuaren ipar-mendebaldean.

## Historia 
1081an normandiarrek konkistatu berria zuten Cardiff hiria eta Taff ibaiaren arroila gordetzeko eraiki zuten. Denbora labur batez abandonatua egon ondoren, Gilberto Clarekoak berrerabili zuen eta 1267-1277 artean harri berriz eginiriko oinarria berreraiki zen, betiere inguruko galestar lurralde konkistatu berriak kontrolpean izateko asmoz. 1314an galestarrek gaztelua erasotu eta suntsitu zuten, hondakinak bakarrik geldituz.

1875-1871 artean John Crichton-Stuartek William Burges arkitektoari gaztelua neogotiko estiloan berreraikitzeko ardura eman zion.

## Iruditegia 

Irudi:Castle Coch From Morganstown.jpg|Urrutira.
Irudi:Castell_Coch_courtyard.jpg|Patioa.
Irudi:Keep_Tower,_Castell_Coch.jpg|Dorreak eta teilatua.
Irudi:Castell_Coch_-_Banqueting_Room.JPG|Jangela.
Irudi:Drawing_room_walls,_Castell_Coch.jpg|Gela margotua.

## Kanpo estekak 
* Coch gaztelua. Cadw webgunea
Iturriotzaga plaza

**Iturriotzaga plaza** Nafarroako Iruñeko plaza bat da.

## Kokalekua 
Arrotxapea auzoan dago.

## Historia 
Plaza eta berau inguratzen duten etxebizitzak 1990eko hamarkadan eraiki ziren.

## Plaza 
Oinplano biribileko plaza bat da, etxebizitzez inguratua dago eta mendebaldeko aldea irekia du.

## Kanpo estekak
Tŷ Hywel

**Tŷ Hywel** (euskaraz "Hywell Etxea") Galesko Cardiff hiriburuan dagoen eraikin bat da, Cardiffko badian. Galesko Biltzar Nazionalaren eraikinaren alboan dago, bertako biltzarkideek erabiltzen duten bilego eraikina da.

1993an eraiki zen eta 2008. urterarte **Crickhowell House** (galesez **Tŷ Crughywel**, euskaraz "Crughywel Etxea" edo "Crickhowell Etxea") deitu zen. Erdi Aroko Hywel Dda ("Hywel Jainkoa") erregearen omenezko izena darama.

## Iruditegia 

Irudi:Bridges_between_Senedd_and_Crickhowell_House.jpg|Tŷ Hywel eta Galesko Biltzar Nazionalaren eraikinak elkarlotzen dituen oinzubia.
Irudi:Siambr_Hywel_debating_chamber,_Tŷ_Hywel.jpg|Tŷ Hywel eraikineko biltokia.

## Kanpo estekak
Nork bere bidea

***Nork bere bidea*** Juan Jose Irazustak 1980an kaleratutako eleberria izan zen, Auspoa Liburutegiak argitaratua.

Autobiografikoa den eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen. Idazlearen lan bakarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testu osoa online
Hego-ekialdeko turkiar hizkuntzak

**Karluk turkiar hizkuntzak,** **uigurikoak edota ** **hego- ekialdeko turkiar hizkuntzak**,** Karluk mitzairak **izenez ere ezagunak, turkiar hizkuntzen familiako adarretako bat dira.

## Konparazio lexikoa 
Numeralak hego-ekialdeko hainbat turkiar hizkuntzatan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abuztuaren 15eko bazkalondoa

***Abuztuaren 15eko bazkalondoa*** Joxe Austin Arrietak 1979an kaleratutako eleberria izan zen, Gipuzkoako Aurrezki Kutxak argitaratua.

Bere lehendabiziko eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.

## Sinopsia 
1965. urteko abuztuaren 15a da, Ama Birjina Abuztukoaren eguna. Donostiako alde zaharreko etxe batean familia bildu da bazkaltzeko: 16 urteko seminarista gaztea, bere gurasoak eta arrebak. Egun sargori horretako bazkalondoan kontu-kontari dabiltza senideak eta, bitartean, gazte protagonistaren bizitza ezagutuko dugu, memoriaren joan-etorriak aprobetxatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bale denborak

***Bale denborak*** Augustin Zubikaraik 1978an kaleratutako eleberria izan zen, Leopoldo Zugazak argitaratua.

Bere bigarren eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diban (poesia)

thumb|Mongoliar eskribauak dibanak biltzen.
**Dibana** (persieraz: دیوان&nbsp;, *divân*, Arabieraz: ديوان, *dīwān*) islamadar kulturako poema bilduma da. Poema bilduma hauek hainbat sultanerritako gorteetan bildu ziren eta euren balio inspiragarriagatik ziren ezagun.

## Etimologia 
Hitza arabierazko *diwan* (دیوان)etik dator, eta honek persieran du jatorria, zeinetan zerrenda edo txostena esan nahi baitu. Hitza armenieraz, urdueraz eta turkieraz ere erabiltzen da. Hizkuntza hauetan, terminoak egile berberaren poema bilduma bat izendatzen du, antologiaren edo lan hautatuen antzera.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Oilarraren promesa

***Oilarraren promesa*** Joan Mari Irigoienek 1976an kaleratutako eleberria izan zen, Gerok argitaratua.
[thumb|300x300px|[Joan Mari Irigoien|Joan Mari Irigoien-en omenezko murala Altzan (Nexgraff. 2024). Oilarraren promesa eta guzti.]]
Bere lehenengo eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen. Azpil izeneko herri mitiko baten sorkuntza kontatzen du, 1830.garren urtetik; frankismoaren aurkako alegatutzat jo du Marijose Olaziregi literatur kritikariak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxabal

**Atxabal** (izen ofiziala: **Atxabal-Oro**) Arabako mendia da, Zuiako udalerriaren barruan dagoena. Tontorrean gurutze bat eta telekomunikazioen antena bat ditu.

Protohistoriako herri harresitua aurkitu zen bertan eta induskatu zen.
erdian|thumb|Arabako Arkeologia Institutuko indusketa Zuiako Oroko Haitzetako kastroan (1964-66 urteak)

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Bitoriano, Domaikia, Murgia.

Beste izenak: Achabal, Peña Achabal, Peña Achábal, Peñas de Oro, Oroko haitzak, Monte de Oro, Monte Oro, Oro.

## Abiapuntuak 
[thumb|eskuinera|300px|Atxabal [Ametzaga (Zuia)|Ametzagatik.]]
* Bitorianotik ordu bat.
* Domaikiatik ordu 1.
* Aperregitik ordu 1.

## Santutegia 
Oroko Santutegia mendiaren mendebaldean dago kokatuta. XV. mendekoa da eta hainbat erromesaldiren lekuko izan da.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak
* Atxabal (Toloño)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atxabal / Peñas de Oro, *http://www.euskal-herria.org/*.
* Atxabal *luberri.net* webgunean
Espainiako Kritika Saria euskarazko narratiba eta poesiari

**Espainiako Kritika Saria euskarazko narratiba eta poesiari** gaiarekin bi artikulu ditugu:
* Kritika Saria euskarazko narratibari
* Kritika Saria euskarazko poesiari
Kritika Saria euskarazko poesiari

**Kritika Saria euskarazko poesiari** Espainiako literatura sari bat da, 1978tik Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak ematen duena, urteroko Kritika Sarien barruan.

Zehazki, bi sari dira, bata euskarazko narratiba lan onenari, eta bestea poesia lan onenari. Kritika Sari horretan, euskarazkoez gain, gaztelaniazko, katalanezko eta galizierazko sariak ere ematen dira. Sariek esamesa ugari sortu dituzte.

## Saridunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kritika Sariei buruz Bazka.info-n
Kritika Saria katalanezko narratibari

**Kritika Saria katalanezko narratibari** () Espainiako literatura sari bat da, (lehen bi ekitaldi izan zituen arren) 1978tik Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak ematen duena, urteroko Kritika Sarien barruan.

## Saridunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cardiffko katedrala

**Cardiffko San Dabid Katedral Metropolitarra** (galesez *Eglwys Gadeiriol Fetropolitan Dewi Sant* eta ingelesez *Cardiff Metropolitan Cathedral of St David*) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen katedral katoliko bat da. Hiriaren erdigunean dago.

1839-1842 artean eraiki zen. 1941eko martxoaren Bigarren Mundu Gerrako alemaniar hegazkinen bonbardeketen ondorioz bere teilatua kaltetua izan zen, horregatik 1950eko hamarkadan zaharberritua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Cardiff_Cathedral_(6942185699).jpg|Fatxada nagusia.
Irudi:St David's cathedral. - geograph.org.uk - 338897.jpg|Fatxada nagusia.
Irudi:Statue on Cardiff Cathedral (1).jpg|Xehetasuna.

## Kanpo estekak 
* Cardiffko San Dabid katedralaren webgunea 
* Cardiffko katedraleko abesbatza edo koruaren webgunea
Bristolgo aireportua

**Bristolgo aireportua** Ingalaterrako Somerset konderriaren iparraldeko Lulsgate Bottom herrian dagoen aireportu bat da. Bristol hiriari zerbitzu ematen dio.

1957an aurretik RAFeko airedromo bat zegoen lekua **Bristol (Lulsgate) aireportua** izenez ireki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Main_Terminal_Bristol_Airport_-_geograph.org.uk_-_1500069.jpg|Terminal nagusia.
Irudi:Bristol_International_Airport,_terminal_building_departure_area.jpg|Barnealdea.
Irudi:Bristol.airport.tower.arp.jpg|Kontrol dorrea.

## Kanpo estekak 
* Bristolgo aireportuaren webgunea
St David's Hall

'''St David's Hall**, galesez **Neuadd Dewi Sant''', Galesko Cardiff hiriburuan dagoen kontzertu areto bat da. Galesko kontsertu emanaldi eta ekitaldietarako zentro nazionala da.

1982an Seymour Harris Partnership ingeles arkitektura estudioak eraiki zuen eta 2.000 ikusleentzako edukiera du. Hiriaren erdigunean dago, izen berdineko merkataritza-gunearen alboan.

Galesko abesgintza eta abesbatzen usadio handiari jarraituz bertan urtero "BBC Cardiff Singer of the World Competition" abeslarien lehiaketan ospatu ohi da, bere mailako munduko lehiaketa garrantzitsuenen artean dagoelarik. Lehiaketak "baritonoen gudua" ezizena jaso zuen, urte batez Bryn Terfel galestar tenorea eta Dmitri Hvorostovsky errusiar tenorea lehiatu eta azkena irabazle suertatu zenean. Galesko prom musika ospakizunen eta unibertsitate ekitaldien kokalekua ere bada.

Irudi:Upper_floors_of_St._Davids_Hall,_Cardiff.JPG|Kanpoaldetik.
Irudi:Cardiff_University_Graduation_Ceremony.jpg|Barnealdetik.
Irudi:Aerial view of St David's Hall, Cardiff.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* St David's Hallen webgunea
Lummen

**Lummen** Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Meuse ibaiaren ondoan, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 14.358 biztanle zituen. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Lummen bera eta Meldert en Linkhout. Herrixka txikiagoak edo auzoen artean hauek dauden: Geneiken, Genenbos, Gestel, Goeslaar, Groenlaren, Laren, Mellaer, Molem, Oostereinde, Rekhoven, Schalbroek eta Thiewinkel.

Kasteel Lagendal udalerri honetan dago.

Armarri historikoan, hiru etxeen ikurrak agertzen dira: Arenbergtarren etxea, La Marcktarren etxea eta Arrazola Oñatikoena. Hala ere, 2008an udalerriak logo berri bat erabiltzea erabaki zuen bere dokumentu ofizialetan.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Glasgowko Nazioarteko aireportua

**Glasgowko Nazioarteko aireportua** (ingelesez *Glasgow International Airport* eta Eskoziako gaeleraz *Port-adhair Eadar-nàiseanail Glaschu*, formalki **Glasgow Abbotsinch Airport** deitua) Eskoziako Glasgow hiriko aireportu bat da. Glasgow hiritik 13 kilometro mendebaldera dago, Paisley eta Renfrew hirietik hurbil.

Aireportu hau 1966an ireki zen. 2011an aireportu honek 6,9 bidaiarren joan-etorria izan zuen, urteko bidaiari kopuruaren %5,1eko hazkundea zuelarik. Honek Edinburgheko aireportuaren ondoren, bisitari kopuru gehien zuen Eskoziako bigarren aireporturen postuan kokatu zuen, bai eta Erresuma Batuan hegazkin-trafikoaren arabera zortzigarren postuan ezarri ere.

## Iruditegia 

Fitxategi::Emirates at Glasgow International Airport.jpg|Emirates konpainiako hegazkia aireratzen.
Fitxategi:GlasgowAirportatnight7d.jpg|Kanpoealdea gauez.
Fitxategi:River Clyde west of Glasgow.jpg|Clyde ibaia eta Glasgowko aireportuaren aireko ikuspegia.
Fitxategi:Glasgow International Airport Terminal.jpg
Fitxategi:Airside at Glasgow International Airport - geograph.org.uk - 387216.jpg

## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Glasgowko Nazioarteko Aireportuaren webgunea
José María Guelbenzu

**José María Guelbenzu Fernández** (Madril, 1944ko apirilaren 14a – *ibidem*, 2025eko uztailaren 18a) espainiar literatura kritikari eta eleberrigilea izan zen, polizia eleberrietan aditua.

## Lanak 
* *Espectros, la casa antigua* (1967)
* *Hogar eventual* (1967)
* *La Donna de Otoño* (1967)
* *El mercurio* (1968)
* *Antifaz* (1970)
* *El pasajero de ultramar* (1976)
* *La noche en casa* (1977)
* *El río de la luna* (1981)
* *El esperado* (1984)
* *La mirada* (1987)
* *La tierra prometida* (1991)
* *La mosca de Funchal* (1992)
* *El sentimiento* (1995)
* *Cuentos populares españoles (antología)* (1996)
* *Recuerdo una vez en Argüelles* (1997)
* *Un peso en el mundo* (1999)
* *No acosen al asesino* (2001)
* *La cabeza del durmiente* (2003)
* *La muerte viene de lejos* (2004)
* *Esta pared de hielo* (2005)
* *El cadáver arrepentido* (2007)
* *25 cuentos tradicionales españoles (álbum)* (2005)
* *Un asesinato piadoso* (2008)
* *Un amor verdadero* (2010)
* *El hermano pequeño* (2010)
* *Muerte en primera clase* (2012)
* *Nunca ayudes a una extraña* (2014)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Juan Marsé

**Juan Marsé Carbó** (Bartzelona, 1933ko urtarrilaren 8a - *ib.*, 2020ko uztailaren 18a) kataluniar eleberrigilea izan zen. 1950eko belaunaldiaren Bartzelonako Eskolako kidea izan zen, Jaime Gil de Biedma, Carlos Barral, Juan García Hortelano, Manuel Vázquez Montalbán, Juan Goytisolo, Terenci Moix eta Eduardo Mendoza bere lagunekin batera.

## Lanak 
* *Encerrados con un solo juguete* (1960, Seix Barral)
* *Esta cara de la luna* (1962, Seix Barral)
* *Últimas tardes con Teresa* (1966, Seix Barral)
* *La oscura historia de la prima Montse* (1970, Seix Barral)
* *Si te dicen que caí* (1973, Novaro)
* *La muchacha de las bragas de oro* (1978, Planeta), Planeta Saria
* *Un día volveré* (1982 Plaza & Janés)
* *Ronda del Guinardó* (1984, Plaza y Janés)
* *El amante bilingüe* (1990, Planeta)
* *El embrujo de Shanghai* (1993, Plaza y Janés)
* *Rabos de lagartija* (2000, Areté-Plaza & Janés)
* ''Canciones de amor en Lolita's Club* (2005, Lumen)
* *Caligrafía de los sueños* (2011, Lumen)
* *Noticias felices en aviones de papel* (2014, Lumen)
* *Esa puta tan distinguida'' (2016)

## Kanpo estekak
Luis Landero

**Luis Landero Duran** (Alburquerque, Badajoz, 1948ko martxoaren 25a) espainiar literatura kritikari eta eleberrigilea da. Hainbat artikulu ere idatzi ditu, *El País* egunkarian batez ere. Gaztetan Madrilera joan zen eta han Filologia Hispanikoa ikasi zuen, ondoren irakasle bezala aritu zen hainbat erakundetan. 1989an argitaratu zuen "Juegos de la edad tardía" eleberriarekin arrakasta handia lortu zuen, Literatura Sari Nazionala eta Kritikaren saria irabaziz. Bere lanetan, hizkuntzaren zaintza eta giza esperientziaren azterketa nabarmentzen dira, eta gaur egungo espainiar literaturako egile garrantzitsuenetako bat da. 

## Biografia 
Nekazari familia batean sortu zen, eta 1960an Madrilera emigratu zuten. Han hainbat lanbidetan lan egin behar izan zuen, batxilergo eta unibertsitateko ikasketak ordaindu ahal izateko. Hispaniar filologian lizentziatu zen, eta espainiar hizkuntza eta literatura irakasten ditu Madrilen. 1990ean Literatura Sari Nazionala eta Kritikaren Saria bereganatu zituen bere lehen eleberriarekin: *Juegos de la edad tardía* (1989, Adin berantiarreko jolasak). Bigarren eleberriarekin, *Caballeros de fortuna* (1994, Zortearen zaldunak), kontalari handia zela berretsi zuen. Urte berean *El oficio de escritor* (Idazle lanbidea) saiakera laburra idatzi zuen; 1996an *Entre líneas* (Lerro artean) kontakizun autobiografikoa, eta 1999an bere hirugarren eleberria: *El mágico aprendiz* (Ikasle magikoa). Luis Landerok punta-puntako leku bat betetzen du egungo literatura espainiarraren barruan.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Juegos de la edad tardía* (1989, Tusquets)
* *Caballeros de fortuna* (1994, Tusquets)
* *El mágico aprendiz* (1998, Tusquets)
* *El guitarrista* (2002, Tusquets)
* *Hoy, Júpiter* (2007, Tusquets)
* *Retrato de un hombre inmaduro* (2009, Tusquets)
* *Absolución* (2012, Tusquets)
* *El balcón en invierno* (2014, Tusquets)

### Besteak 
* *Entre líneas: el cuento o la vida* (2000, Tusquets). Saiakera
* *Ésta es mi tierra* (2000, Editora Regional de Extremadura).
* *¿Cómo le corto el pelo, caballero?* (2004, Tusquets). Artikuluak

## Erreferentziak
Suso de Toro

'*Xesús Miguel *Suso* de Toro Santos*' (Santiago de Compostela, 1956ko urtarrilaren 10a) galiziar idazlea da. 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan Herriek Erabaki koaliziaren zerrendan parte hartu zuen. Xelís de Toro bere anaia ere idazlea da.

## Biografia 
Maisu ikasketak egin zituen, baina lanbidea utzita literatura lanean hasi zen buru-belarri. Gaztelaniaz eta galizieraz idazten du. Kritikaren Sari Nazionala jaso zuen 1993an *Tic-tac* obrarengatik, eta Galiziako Kritikaren Saria ere lortu zuen. Artikuluak idazten ditu aldizkari eta egunkarietan. Nahiz eta hasieran zinemarako gidoi gisa pentsatua izan, *Calzados Lola* eleberriarekin Blanco Amor saria irabazi zuen 1998an. Eleberri aipagarriak ditu, orobat, *Land Rover* (1988) eta *Ambulancia* (1990). Ipuinak ere idatzi ditu, eta horietatik *Polaroid* (1986) izenekoa da aipagarriena. 1998an, esperimentazioaren bideetan barrena abiatuta, *Círculo* idatzi zuen. Obra lau zatitan banatua dago, bakoitza oinarrizko elementuetako batean inspiratua: ura, airea, lurra eta sua.

## Lanak 
* *Caixón desastre* (1983).
* *Polaroid* (1986). Kritika Saria galizierazko narratibari
* *Land Rover* (1988).
* *Ambulancia* (1990).
* *FM: a canción do pirata* (1991).
* *Tic-tac* (1993). Kritika Saria galizierazko narratibari
* *A sombra cazadora* (1994).
* *Conta saldada* (1996).
* *Unha rosa é unha rosa* (1997), teatro
* *Calzados Lola* (1997), Blanco Amor Saria.
* *Círculo* (1998).
* *Non volvas* (2000). Kritika Saria galizierazko narratibari
* *Trece badaladas* (2002) Espainiako Narratiba Sari Nazionala.
* *El príncipe manco* (2004)
* *Morgun (lobo mágico)* (2004)
* *Home sen nome* (2006)
* *Sete palabras*, (2010).
* *Sonámbulos*, (2014).

Kazetaritza eta saiakerak:
* *Parado na tormenta* (1996).
* *Eterno retorno* (1996).
* *O pais da brétema (Unha viaxe no tempo pola cultura celta)* (2000).
* *A carreira do salmón* (2001).
* *Nunca mais Galiza á intemperie* (2002).
* *Españois todos: As cartas sobre a mesa* (2004).
* *Ten que doer: literatura e identidade* (2004)
* *Outra idea de España: Mar de fondo* (2005).
* *Madera de Zapatero* (2005).
* *Outra Galiza* (2008).
* *Andar tropezando* (2010).
* *Sete palabras* (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Blogga
Viktor Vasnetsov

**Viktor Mijailovitx Vasnetsov**, (; Viatkako probintzia edo gobernazioa (gaur egun Kirov), Errusiar Inperioa, 1848ko maiatzaren 15agreg./maiatzaren 3ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1926ko uztailaren 23a) gai mitologiko eta historioetan espezializatu zen margolari errusiarra izan zen. San Petersburgon ikasi zuen eta ipuin errusiarrak eta bilinak (poema epikoak) ilustratzen lan egin zuen.

Arkiteko gisa ere jardun zuen, bere lan garrantzitsuena Kremlindik hurbil dagoen Tretiakov Galeriako fatxada delarik. Fatxadak terem baten, errusiar maitagarri istorioetako etxeen antza du.

1912an Vasnetsovi noblezia titulua eman zion Nikolas II tsarrak. 1914an Lehen Mundu Gerrarako bolondresen bilketa finantzatzeko zigilu bat sortu zuen.

## Lan hautatuak 

File:Stamps of Moskow Vasnetsov.jpg|Errusiako zerga zigilua, 1914.
File:Vasnetsov Nesmeyana.jpg|Irribarrerik inoiz ez zegien printzesa, 1916-1926
File:Viktor Vasnetsov - Аленушка - Google Art Project.jpg|Alionuxka, 1881
File:Vasnetsov Snegurochka.jpg|Snegurochka, 1899
File:Vasnetsov Frog Princess.jpg|Tsarebna igela, 1918
File:Apocalypse vasnetsov.jpg|Apokalipsia, 1887
File:Vasnetsov samolet.jpg|Alfonbra magikoa, 1880
File:Victor Vasnetsov - Knight at the Crossroads - Google Art Project.jpg|Zalduna bidegurutzean, 1878
File:Vasnetsov Sirin Alkonost.jpg|Sirin eta Alkonost, 1896
File:Vasnetsov Berendei Palace.jpg|Berendei tsarraren gazteluan (??)
File:Vasnetsov Russian Bishops.jpg|Errusiar eparkak, 1885- 1896
File:Vasnetsov Bogomater Vladimir.jpg|Vladímirren amabirjina 1887
File:Viktor Vasnetsov Kashchey the Immortal.jpg|Kostxei hilezkorra (??)
File:Die drei Bogatyr.jpg|Bogatýrs. De izda. a dcha.: Dobrynia Nikítich, Ilyá Múromets eta Alyosha Popovich, 1898
File:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|Kieveko Vladimiro I.ren bataioa . 1890
|
Namurko Konderria

**Namurko Konderria** (; ) antzinako lurraldea izan zen, Lieja, Brabante, Hainauten artean hedatua, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren mende zegoena. Namur, Charleroi, Givet, Bouvignes, Mariembourg eta Fleurus hiriak hartzen zituen. Gaur egun, zatirik handiena Belgikako Namurreko probintziaren barnean dago.

## Historia 
Berenger kondea, Lotario I.aren suhia zena, izan zen lehen agintaria. 1421ean Joan Namurkoak Borgoinako dukea zen Filipe Onberari saldu zion konderria, eta handik aurrera Borgoinako lurralde izan zen. 1556tik-1714ra Espainiar Herbehereen zati izan zen, eta 1714tik aurrera Austriaren mende egon zen, 1795ean Frantziak beretu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahozapi

thumb|300px
**Ahozapia** edo **ezpainzapia** ezpainak eta aho inguruak garbitzeko baliatzen den oihalezko pieza karratu edo errektangularra da. Izenean *zapi* osagaia agertzen bada ere, egun gehien baliatzen direnak paperezkoak dira.

Ekialde Urrunean, Egipton eta Grezia klasikoan, pertsonaia ahaltsu batzuek bakarrik zerabilten ezpainzapia. Erroman, oturuntzara nork bere etxetik zapi zuri soil bat zekarren, aurpegia garbitzeko. Geroago, Erdi Aroan, zamau edo amantalak bete izan zuen ezpainzapiaren eginkizuna eta, gainera, janaria amaiturik, oihala urratu eta puskatan ebakirik, nork bere kondarrak etxera eramateko baliatzen zuen, zakuto modura, egun modan jarri den ohitura horren aitzindari.

Errenazimentuan arrosa-urez lurrinduriko lihozko zapiak hedatu ziren ahaltsuen jauregietako orritsetan: mahaikideek lepoan zeramaten, korapilo edo brotxe batez bermaturik, lepoko luxukoak babesteko: horren ondorengoa dugu egungo gorbata.

Aresti arte, jana hatzekin hartu izan denez, eskuak garbitzeko erabili da batez ere ezpainzapia eta, oturuntza luzeetan, adibidez, zapiak behin eta berriro aldatzen zitzaizkien mahaikideei. Gurean, Ilustrazioak eta Kakao Konpainiak (XVIII. m) ekarritako oparotasunaren ondorioz, txokolatea edo kafea hartzeko berariazko oihaltxoak baliatzen zituzten handikien etxeetako gonbidatuek. 

Egun, gero eta gehiago erabiltzen da paperezkoa, bai etxetik kanpo baita etxean bertan ere, oihalezkoak ospakizunetarako gorderik. 

Zapia lepoan lotzea kasu bakar batean onartzen du etiketak: itsaskia, kuskugabeturik, hartzeko.

## Kanpo estekak
Apositu

thumb|300px
**Apositua** zauri bat estali eta babesteko erabiltzen den edonolako estaldura da. Apositua zaurirekin kontaktu zuzenean egoteko diseinatuta dago, bendak ez bezala, askotan apositua jarri den lekua bere posizioan mantentzeko erabiltzen direla. Gaur egungo apositu asko auto-itaskorrak dira.

## Kanpo estekak
Nicolás Estéfano

'*Nicolás *Nico* Estéfano Montalbán*' (Barakaldo, 1947ko otsailaren 9a - Bilbo, 2016ko martxoaren 19a) Athleticeko erdilaria izan zen.

## Ibilbidea 
Bilbao Athleticen hasi ondoren, 1966an lehen taldean debutatu zuen. 1973an Katalunia aldera joan zen CE Sabadellen aritzeko. Sestaon amaitu zuen.

## Palmaresa 
* Errege Kopa (2): 1969, 1973

## Kanpo loturak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
Pange lingua

[thumb|Corpus Christiren [prozesioa Budapesten, noiz *Pange lingua* abesten duten]]
***Pange lingua*** (eusk.: 'abes ezazu mihi') gorazarre nagusienetariko bat da, Tomas Akinokoak Corpus Christirako moldatua. Ostegun Santuan ere abestua, Benantzio Fortunatoren hitz batzuekin hasten da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak