open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kailash Purryag

**Rajkeswur Purryag** edo **Kailash Purryag** (Vacoas-Phoenix, 1947ko abenduaren 12a – 2025eko ekainaren 21a) maurizioar politikaria izan zen. Maurizioko presidentea izan zen 2012tik 2015era.

Bere arbasoak Indiako Bihar estatutik zetozen. Mauritius Collegen ikasi zuen eta 1973an abokatu lanetan hasi eta Maurizioko Alderdi Laboristarekin bat egin zuen. 1984an alderdiko idazkari nagusi hautatu zuten, eta 1995ean presidente.

1976an hautatu zuten lehen aldiz Batzarreko kide. 1980tik 1982ra Gizarte Segurantzako ministro izan zen eta 1982ko hauteskundeetan eserlekua galdu zuen. 1983an berreskuratu zuen, baina 1987an jada ez zen hautagai izan.

1995ean berriro sartu zen Batzarrean eta 1995ean Ekonomia ministro izendatu zuten. 1997tik 2000ra Kanpo Arazoetako ministro izan zen. 2005etik 2010era Batzar Nazionaleko presidente izan zen.

2012ko uztailean Errepublikako presidente hautatu zuen Batzar Nazionalak. 2014ko hauteskundeetan MSM alderdiak lortutako garaipenaren ondoren, Purryag akordio batera iritsi zen Aneerood Jugnauthekin hurrengo urtean dimititzeko eta alderdi irabazlearen presidente berria hautatzeko. Azkenean, 2015eko maiatzean dimititu zuen.
Maria Spiridonova

**Maria Aleksandrovna Spiridonova** (errusieraz, Мари́я Алекса́ндровна Спиридо́нова, Tambov 1884 - Orel 1941) iraultzaile errusiarra izan zen. Azken garai tsaristan terrorismo iraultzaile gisa definitu zutenaren paradima nagusietakoa izan zen. Errusiako Iraultzaren unean, ez zen boltxebikeen eta Leninen ildokoa, baizik eta sozialista iraultzaileena, PSR alderdia sigla errusiarretan, *eserista* bat esaten zena; eta bereziki 1917ko alderdiko zatiketan, PSRtik eszinditu zen ezkerreko eseristen ildokoa, Ezkerreko Sozialista Iraultzaileen alderdikoa.  Bizitza gehiena barneko erbeste edo konfinamendutan egin zuen, eta zenbait espetxe eta gulagetan, baita Sobietar garaian ere. 

## Biografia 
Familia noble baten baitan jaio zen Tambov probintzian 1884an eta erizaintzan trebatu zen, baina 1905ean ikasketak utzi eta Alderdi Sozialista Iraultzaileko kide gisa jardun iraultzailean murgildu zen.  

20 urterekin Gavriil Luzhenovski Tambov probintziako barruti bateko polizia arduradunaren hil zuen, eskualdeko nekazarien errepresioan krudelki nabarmendu zen gizona. Epaian heriotza-zigorra ezarri zioten, baina herritarren presioak zigorra biziarteko kartzela-zigorragatik aldatzera behartu zituen agintariak. Siberiako espetxe batera bidali zuten, baina bidean geltokietan jendetza agurtzeko aukera izan zuen trenetik. 

Hurrengo hamar urteak espetxean eman zituen Siberian. Bere gutun latzak prentsa liberalean ere argitaratu ziren. Sexu-abusuak ere jasan zituen Spiridinovak. Besteak beste, bularretan zigarrokinak amatatzen zizkioten. 

1917ko giro iraultzailean, Ezkerreko Alderdi Sozialdemokrata banaketaren eta boltxebikeen arteko koalizioa sutsuki defendatu zuen.  Kornilov jenerala agintea hartzen saiatu eta huts egin ondoren, Gobernua eta alderdiaren zuzendaritza gaitzesten hasi zen, Txernov buruzagiaren kontra eginez. Alderdiaren zuzendaritza moderatuak iraultza politikara mugatuta mantentzearen eta aldaketa sozialei ez ekitearen alde egiten zuen bitartean, Spiridonovak, eserista ezkertiarrekin eraldaketa sozial handi baten alde egiten zuen. Ezkerreko Sozialista Iraultzaileen alderdiaren sorrera bultzatu zuen orduan, eta hartara joan zen bere aldekoekin.

1988an ezarri zitzaizkion kargu penalak partzialki kendu zizkioten postumoki, Sobietar Batasuna oraindik esistitzen zela; eta 1992an, Errusiako estatu berriaren agintean birgaitzea erabatekoa bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Iranen aurkako estatubatuar erasoa

**2025eko Iranen aurkako estatubatuar erasoa** (kode izena **Operation Midnight Hammer**; *Gauerdiko Mailu Operazioa*) ekainaren 22an hasi zen, Donald Trumpek Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadak eta Itsas Armadak Irango hainbat gune nuklear eraso zituela iragarri zuenean. Erasoa jasan zuten lekuen artean daude Fordoweko instalazio nuklearra, Natanzeko instalazio nuklearra eta Isfahango gune bat. AEBk Northrop B-2 Spirit hegazkinek garraiatutako 15 tonako GBU-57A/B MOP bonbak bota zituzten eta itsaspekoek botatako Tomahawk misilak. AEBren arabera, hiru gune horiek ziren uranio aberastua sortzeko lekurik garrantzitsuenak. Urte bereko ekainaren 13an hasitako Iran-Israel gerrari lotutako ekintza izan zen. 

Nazioarteko komunitatean kezka sortu zuen erasoak, eta negoziaziorako eta bakerako hainbat dei egon ziren. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoak babestu zuen erasoa, nahiz eta kide batzuek Alderdi Demokratarekin bat egin zuten erasoaren konstituzionaltasuna kritikatzerakoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucila Rada

**Lucila Rada Vivanco** (1981eko azaroaren 16an jaioa) argentinar-uruguaiar abeslari, abesti-idazle, aktore eta telebista aurkezlea da. 

## Biografia 
Lucila Rada Vivanco Buenos Airesen jaio zen 1981ean, Rubén Rada musikari uruguaitarraren eta María Fernanda Vivanco argentinarraren alaba.  Amaren aldetik euskal jatorrikoa da.  Bi anai-arreba erdi ditu, Matías eta Julieta.  Barrio Norte auzoan hazi zen, gurasoak banandu ondoren amarekin bizi izan zen tokian. 

## Bizitza pertsonala 
2011n bere semea, Salvador, jaio zen, Santiago Steinekin izan zuena.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Brito del Pino

**José Brito del Pino** (1797 &#x2013; 1877) Uruguaiko militarra eta abertzalea izan zen, Argentinako Independentzia Gerran, Cisplatino Gerran eta Uruguaiko Gerra Zibilean parte hartu zuena.  Uruguaiko Alderdi Nazionalaren sortzaileetako bat izan zen. 

## Biografia 
Montevideon jaio zen, Ekialdeko Bandan, José Pérez Britoren (Galizian jaioa) eta Josefa Del Pinoren (emakume noblea, Joaquín del Pino eta Ignacia Rameryren alaba) semea. Oinarrizko ikasketak amaitu ondoren armadan izena eman zuen, 1825etik Armadaren Estatu Nagusian laguntzaile gisa zerbitzatuz, eta Pedro I.aren tropen aurkako Cisplatino Gerran parte hartuz.

Manuel Oribe jeneralaren presidentetzan koronel izendatu zuten, eta Gobernu Ministerio kargua betetzeko ere izendatu zuten.  Cerritoren Gobernuaren garaian Gerra Ministerioko buru izan zen.  Oribe Justo José de Urquiza jeneralaren aurrean kapitulatu ondoren, Joaquín Suárez presidenteak Gerra Ministro kargua izateko izendatu zuen 1852an 

Gerra Handiaren garaian eta ondoren Uruguain gertatu ziren gertaera politiko guztietan parte hartu zuen, Gabriel Antonio Pereiraren presidentetza garaiko gertaera larriak barne.  "Diario de la guerra del Brasil" liburuaren egilea izan zen, Cisplatino Gerran izandako esperientziei buruzko lana. 

José Brito del Pino Blanco Alderdiko sektore moderatu batekoa zen, alderdi horren eta Colorado Alderdiaren arteko Batasunaren aldekoa.  Brasilgo Inperioaren aurkako gerran Fructuoso Rivera jeneralaren agindupean aritu zen, eta João Propício Mena Barretoren tropen aurka Rinconeko guduan parte hartu zuen. 

## Familia 
José Brito del Pino María Farías Zubillagarekin (Francisco Higinio Farias eta Josefa Juliana Zubillagaren alaba, familia ospetsu batekoa) ezkondu zen.  Berak eta bere emazteak lau seme izan zituzten: Eduardo Brito del Pino (abokatua), Josefa, Federico Brito del Pino, Amanda Berroren (Bernardo Berroren alaba) senarra,  eta Darío Brito del Pino, politikaria, Alderdi Nazionaleko kidea. 

Bere familia Isabelino Canaveris Fariasen familiari lotuta zegoen, Uruguaiko abertzale nabarmena, gerra zibiletan parte-hartze aktiboa izan zuena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalí biluzik

[thumb|[Ayne Bruren *San Kukufatoren lepoa moztea*.]]

**Dalí biluzik** edo *Dalí biluzik korpuskuluetan metamorfoseatutako bost gorputz erregularren aurrean kontenplatzen zein gorputz horietan Leonardoren Leda agertzen da bat-batean, Galaren aurpegiak kromosomatizatuta*, 1954an egindako Salvador Dalí margolari espainiarraren margolana da. Bilduma partikular batean jasota dago.

## Ezaugarriak 
Mihise gaineko olio-teknikaren bidez egina da, estilo surrealistakoa da eta 61 x 46 cm neurtzen ditu.

Pintura Dalíren pintura korpuskularraren adibiderik ospetsuenetako bat da, fisika atomikoari eta bere inplikazio metafisikoei buruzko hausnarketetan oinarritua. Bertan, Dalik irudi lehertuak irudikatzen ditu, korpuskulu esferiko, koniko eta piramidaletan deskonposatuak.

Koadroan, lehen planoan, Dalí biluzik eta belauniko agertzen da Port Lligat hondartzan. Maskor batek bere biluztasuna ezkutatzen du. Dalí bere aurrean gertatzen ari denari begira dagoela dirudi.
Leonardoren Leda, Galak irudikatua, *Esferen Galatea* koadroan bezala, bere inguruan flotatzen duten kolore desberdineko esfera batzuekin batera agertzen da. Dalí belaunikatu egiten da eszenaren aurrean.

Itsasoa, hondar gainean flotatzen duen animalia-larru bat bezala irudikatzen da. Dalík eskua jarri du ur gainean. Zakur bat, behi baten ilajea txakur dalmaziarena baino itxura gehiago duena, Daliren aurrean lotan dago.
(txakurra Aine Bruren *San Kukufatoren lepoa moztea* koadrotik hartua dago). Ledaren agerpenaren gainean, desintegratzen den kupula baten antzeko eraikuntza bat flotatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margolanaren irudia.
Raúl Lozano Bonet

**Raúl Lozano Bonet** (1955eko apirilaren 7an jaioa) Uruguaiko militar erretiratua eta Kabildo Irekia (CA) alderdiko politikaria da, 2023ko maiatzaren 9tik Uruguaiko Etxebizitza eta Lurralde Plangintzako ministroa izan dena Luis Lacalle Pou presidentearen agintaldian.

Lozanok 30 urte baino gehiagoz aritu zen Uruguaiko Armada Nazionaleko ofizial gisa, hainbat batailoi eta artilleria taldetan.  Estatuko Inteligentzia Zuzendaritza Nazionaleko Dibisio Buru eta Material eta Armamentu Zerbitzuko Zuzendari Nagusi karguak izan zituen.  Era berean, Nazio Batuen bake misioetan parte hartu zuen Kanbodian eta Boli Kostan, eta aholkulari gisa aritu zen Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen eta Kolonbiako gobernuaren arteko bake negoziazioetan.  Kanbodian zerbitzatzen ari zela Khmer Gorriek bahitu zuten hainbat egunez. 

Politikan, Movimiento Social Artiguista — Kabildo Irekia — alderdiaren sortzaileetako bat da, eta alderdi horrek 2019ko hauteskunde orokorretan lehen aldiz parte hartu zuen. 2020tik 2023ra Errepublikako senatari izan zen.  2024ko apiriletik Kabildo Irekia alderdiko presidentea da. 

## Biografia 
Lozano Montevideon jaio zen, Rogelio Lozano Laporte Armada Nazionaleko koronelaren eta Nelly Bonet Sagardoy irakasle eta eskola zuzendariaren semea.  28. zenbakiko Lehen Hezkuntzako Eskolan, 3. zenbakiko Lizeoan, Pallotti Eskolan eta Artigas Jeneralaren Institutu Militarrean ikasi zuen. 

1975ean Uruguaiko Eskola Militarrean matrikulatu zen. 1978ko abenduaren 21ean Artilleriako Alferez gisa graduatu zen. 

## Karrera politikoa 
2018ko azaroaren 29an, Lozano Artiguista Gizarte Mugimenduaren eta Open Cabildo-ren sortzaileetako bat izan zen, eta, aldi berean, erakunde horretako presidenteordea da.  2019ko hauteskunde orokorretan, Irene Moreiraren ordezko senatari hautatu zuten 49. legegintzaldirako .  Moreira Etxebizitza eta Lurralde Plangintzako ministro izendatu zutenetik, Lozanok 2020ko martxoaren 3an hartu zuen kargua. 

2023ko maiatzaren 5ean, Irene Moreirak bere kabineteko kargua utzi zuen Lacalle Pou presidentearen eskariz, eta senatari eserlekuan sartuko zela iragarri zuen.  Lozano geroago aukeratu zuten bere ondorengo gisa Kabildo Irekia proposamenaren ondoren, gobernu koalizioko kide gisa, eta 2023ko maiatzaren 9an ministerioa hartu zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
*
Juan Salaberry

**Juan Daniel Salaberry Brum** (1980ko otsailaren 7an jaioa, Salto-n, Uruguain ) uruguaitar futbolari ohia da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

## Kanpo estekak
Marcelo Saralegui

**Marcelo Saralegui Arregín** (1971ko maiatzaren 18an jaioa) uruguaitar futbol entrenatzaile eta jokalari ohia da, erdilari gisa jokatzen zuena.

Saraleguik 33 aldiz jokatu zuen Uruguaiko selekzioarekin 1992 eta 1997 artean  1995ean, Uruguaiko selekzioko kide izan zen, eta Amerika Kopa irabazi zuen.

## Jokalari-ibilbidea 
### Kluba 
Saraleguik bere jokalari profesionalaren ibilbidea 1989an hasi zuen Nacionalekin, eta 1992an klubaren txapelketa irabazi zuen denboraldian parte hartu zuen. Urte berean, Italiako Torino taldera joan zen, baina ez zuen arrakasta handirik izan han eta Hego Amerikara itzuli zen Argentinan jokatzera.

Argentinan jokatu zuen lehen kluba Racing Club de Avellaneda izan zen, non denboraldi bat jokatu zuen Colón de Santa Fe-ra batu aurretik. 100 partida baino gehiago jokatu zituen Colónekin 1995 eta 1999 artean.

1999an, Independiente taldera joan zen, Racing Cluben arerio sutsuetara. 2000. urtean, Racing Clubera itzuli zen.

2001ean, Uruguaira itzuli zen Nacional taldean jokatzera, eta 2001ean bere bigarren Uruguaiko txapelketa irabazi zuen. Bere ibilbideko azken urteetan Fénix eta Uruguay Montevideon jokatu zuen.

### Nazioartekoa 
Uruguairekin debuta egin zuen Australiaren aurkako lagunarteko partidan (2-0 garaipena), 1992ko ekainaren 21ean, Montevideoko Centenario estadioa-n, Luis Alberto Cubilla entrenatzailearen gidaritzapean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Profile at Tenfield
Zoilo Saldombide

**Lucas Zoilo Saldombide Astol** (1903ko urriaren 26a    (1905eko martxoaren 18a, beste iturri batzuen arabera   ) - 1981eko abenduaren 4a) uruguaitar futbolaria izan zen.  1930ean Uruguaik lehen Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen taldeko kide izan zen, baina ez zuen txapelketan partidarik jokatu. Montevideo Wanderers eta Nacional taldeetako jokalaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Munduko Kopako Txapeldunen Taldeak 1930 - 2002
* O nascimento da mítica Celeste Olímpica
Juan Manuel Tafernaberry

**Juan Manuel Tafernaberry** (2002ko maiatzaren 27a) Uruguaiko errugbi jokalaria da, gaur egun Super Rugby Americas-eko Peñarol taldean jokatzen duena. Bere posizio gustukoena erdi-melea da. 

## Errugbi ibilbidea 
Tafernaberryk Super Rugby Americas-eko Peñarol taldearekin sinatu zuen 2022ko denboraldiaren aurretik.  Aurretik Stade Français Paris taldeko kide izan zen.  Uruguaiko selekzio nazionala ere ordezkatu du. 

2024an, Uruguaiko selekzioarekin lehiatu zen Parisko Udako Olinpiar Jokoetan .  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Urdinarán

**Antonio Urdinarán Barrena** (1898ko urriaren 30a - 1961eko ekainaren 8a) uruguaitar futbolari bat izan zen. 

Lau Amerika Kopako taldeetako kide izan zen, eta hiru alditan irabazle izan zen taldeko kide ( 1916, 1917 eta 1920). Uruguaiko selekzio nazionaleko kide izan zen, eta 1924ko Olinpiar Jokoetako futbol txapelketan urrezko domina irabazi zuen, baina ez zuen partidarik jokatu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antonio Urdinarán databaseOlympics.com webgunean
Georg Michaelisen kabinetea

**Georg Michaelisen kabinetea** Alemaniako Inperioko Reich gobernua izan zen, Gilen II.a kaiserraren agintaldian 1917ko uztailaren 14tik urriaren 31ra arte egon zena.

Lehen Mundu Gerran soilik kargua hartu zuen lehen gobernua izan zen.

## Reichstag-en gehiengoa 
Theobald von Bethmann-Hollweg kantzilerraren dimisio bat-bateko eta harrigarriaren ondoren, Reichstag-eko gehiengo alderdiak (SPD), Zentroko Alderdia eta Herri Askearen Alderdia (FVP) ez ziren gai izan Kaiserrari proposatzeko hautagai bat adosteko. Hurrengo egunean bertan, 1917ko uztailaren 14an, Gilen II.ak Michaelis, kontserbadoretzat hartzen zena, izendatu zuen kantziler.

Bere erregealdi laburrean, batez ere kontserbadoreek eta liberal nazionalistek babestu zuten, baina Zentroko Alderdia eta ezkerreko liberal Herri Askearen Alderdia ere prest zeuden lankidetzan aritzeko. USPDk Reichstag-en 1917ko urriaren 9an emandako konfiantzazko botoa MSPDk bakarrik babestu zuen. 1917ko urriaren 22an, kontserbadoreek izan ezik, alderdi guztiek konfiantza kendu zioten, bake ebazpenaren interpretazio bereziagatik. Reicharen parlamentarizazioa gero eta handiagoa zela eta, Michaelisek ezin izan zuen gehiago eutsi, eta 1917ko urriaren 31n dimisioa eman zuen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Joana Nafarroakoa (1325-1387)

**Joana Nafarroakoa**, edo **Joana Evreuxkoa** (1325 - Longchamp Abadia, 1387ko uztailaren 3a), Nafarroako printzesa eta moja izan zen, Felipe III.a eta Joana II.a Nafarroako errege-erreginenen alaba eta Karlos II.aren arreba. 

## Biografia 
Felipe III.aren lehen haurra izan zen Joana, 1325 inguruan jaio zen, bere gurasoak Evreuxeko kondeak besterik ez zirenean. 1328ko apirilaren 1ean aita Nafarroako tronura igotzearekin batera, Nafarroako Koroaren hurrengo oinordekoa bihurtu zen, eta posizio politiko horrengatik bere ezkontza posiblea antolatzera ekin zioten gurasoek.

1329an, negoziazioak hasi zituzten Alfontso IV.a Aragoikoarekin, Joanaren senar Alfontsoren seme Petriren senar bihur zedin. Aragoi eta Nafarroako erresumen arteko ezkontza negoziazioak hainbat urtez luzatu ziren, eta urte horietan Joanak bere ustezko oinordekotza postua galdu zuen bere anaia Karlosen alde, 1332ko urriaren 10ean jaio baitzen mutila, eta lege salikoa zen arau Nafarroan. Hala ere, neskatoak Nafarroako Koroaren oinordeko izateko aukera (hurrenkeran 2.a zelarik orduan) kontuan hartu zen 1333ko apirilean Aragoirekin konpromisoa iragarri zenean, Joanak zazpi urte inguru zituenean.

Nafarroako Joanaren eta Aragoiko Petri IV.aren ezkontza ez zen inoiz gauzatu. Ezagutzen ez diren arrazoiengatik Nafarroako errege-erreginek nahiago izan zuten Maria ahizpa gaztearen aukerak sustatzea, bai oinordekotzan gorago jartzeko, baita Aragoirekin ezkontza itunak osatzeko. Komentzitu zuten hortaz Joana eskubide dinastikoei uko egiteko. eta Petrirekiko ezkontza-konpromisoa Mariak hartu zuen 1336ko urtarrilaren 6an. Ondoren, monja bizitza izan zuen, Frantzian. Gurasoek beste alaba bat ere izan zuten Joana izenekoa, lehenak erlijioaren bidea hartu eta urtebetera.

## Genealogia 
## Ikus, halaber 
* Joana Nafarroakoa (argipena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niagara (1953ko filma)

***Niagara***, 1953ko Henry Hathaway estatubatuarrak zuzendutako neo-noir thriller film bat da. Marilyn Monroe, Joseph Cotten, Jean Peters, Max Showalter eta Denis O'Dea aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
George Loomis (Joseph Cotten) eta Rose (Marilyn Monroe) senar-emazte ezkondu berriak eztei-bidaian Niagarako ur-jauzietara joan dira. Koreako Gerran soldadu ixanaren ondorioz, Georgen depresio, amorrualdi eta krisialdi mental handiek bere emazte gazte eta ederratengan eragina dute, eta horrek Rosek paseo batean ezagutuko duen Ted Patrick (Richard Allan) gizon gaztearen gorteatzea onartzea ekarriko du. Hortik aurrera tragedia handi bat osatzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Marilyn Monroe: Rose Loomis
* Joseph Cotten: George Loomis
* Jean Peters: Polly Cutler
* Casey Adams: Ray Cutler
* Denis O'Dea: Starkey inspektorea
* Richard Allan: Ted Patrick
* Don Wilson: Kettering jauna
* Lurene Tuttle: Kettering andrea
* Russell Collins: Qua jauna
* Will Wright: Txalupalaria

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bamendako artxidiozesia

**Bamendako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar artxidiozesia da. 1970eko abuztuaren 13an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1982ko martxoaren 18an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Bamendan dago. Egun artzapezpikua Andrew Nkea Fuanya da.

## Ordinarioak 
### Bamendako apezpikua 
* Paul Verdzekov (1970-1982)

### Bamendako artzapezpikuak 
* Paul Verdzekov (1982-2006)
* Cornelius Fontem Esua (2006-2019)
* Andrew Nkea Fuanya (2019-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Cornelius Fontem Esua (2004-2006)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Agapitus Enuyehnyoh Nfon (2011-2016)
* Michael Miabesue Bibi (2017-2021)
* John Berinyuy Tata (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumbako elizbarrutia

**Kumbako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 2016ko martxoaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kumban dago. Egun apezpikua Agapitus Enuyehnyoh Nfon da.

## Ordinarioak 
* Agapitus Enuyehnyoh Nfon (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bueako elizbarrutia

**Bueako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1923ko ekainaren 12an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1939ko martxoaren 15ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1950eko apirilaren 18an elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Buean dago. Egun apezpikua Michael Miabesue Bibi da.

## Ordinarioak 
### Bueako prefektu apostolikoak 
* John William Campling (1923-1925)
* Peter Rogan (1925-1939)

### Bueako bikario apostolikoa 
* Peter Rogan (1939-1950)

### Bueako apezpikuak 
* Peter Rogan (1950-1961)
* Julius Joseph Willem Peeters (1962-1973)
* Pius Suh Awa (1973-2006)
* Emmanuel Bushu (2006-2019)
* Michael Miabesue Bibi (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Pius Suh Awa (1971-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumboko elizbarrutia

**Kumboko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1982ko martxoaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kumbon dago. Egun apezpikua George Nkuo da.

## Ordinarioak 
* Cornelius Fontem Esua (1982-2004)
* George Nkuo (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negroponte doktrina

2002ko uztailaren 26an, John Negroponte Estatu Batuek Nazio Batuen aurrean zuten enbaxadoreak adierazi zuen (NBEren Segurtasun Kontseiluak ateak itxita egindako bilera batean) Estatu Batuak Segurtasun Kontseiluak palestinarren eta israeldarren arteko gatazkari buruz emandako ebazpenen aurka egingo zuela ebazpen horiek ez bazituzten aldi berean kondenatzen Israelen aurka aritzen ziren taldeak. Proposamen horri **Negroponte Doktrina** deritzo, eta NBEko Batzar Nagusiak maiz onartzen dituen Israelen okupazioaren aurkako dokumentuen kontrapisu gisa ikusi dute Estatu Batuetako funtzionarioek.

## Kanpo estekak
Demokraziaren armategia

«**Demokraziaren armategia**» izan zen Franklin D. Roosevelt presidente estatubatuarrak 1940ko abenduaren 29an, Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerran (1939-1945) sartu baino ia urtebete lehenago, segurtasun nazionalerako mehatxuari buruz egindako irrati-emisio batean erabilitako esaldi nagusia. Rooseveltek Erresuma Batuari Alemania naziaren aurka borrokatzen lagunduko ziola agindu zuen, hornidura militarrak salduz, Estatu Batuak benetako borrokatik kanpo mantentzen ziren bitartean. Presidenteak asmo horren berri eman zuen Pearl Harborren aurkako erasoa baino urtebete lehenago (1941eko abenduaren 7an), Alemaniak Europaren zati handi bat okupatu eta Britainia Handia mehatxatzen zuen garaian.

Alemaniak bat egin zuen Italia faxistarekin eta Japoniako Inperioarekin (Ardatzeko potentziak). Une horretan, Alemaniak eta Sobietar Batasunak erasorik ez egiteko ituna sinatu zuten Ribbentrop-Molotov Itunaren pean, eta Poloniaren Inbasioa (1939) adostu zuten elkarrekin, *Realpolitik* akordio bat, 1941ean Sobietar Batasunaren alemaniarren inbasioa izan zen Bizargorri Operaziora arte indarrean mantendu zena.

Roosevelten hitzaldia Europan Aliatuak "armatzeko eta babesteko deia" izan zen, eta, neurri txikiagoan, Txinako Errepublika armatu eta babesteko, Alemaniaren eta Japonia inperialaren aurkako erabateko gerran. "Demokraziaren armategi handia", espezifikoki, Estatu Batuetako industriari buruzkoa izatera iritsi zen, aliatuen gerra-ahaleginerako material-hornitzaile nagusi gisa.

"Demokraziaren armategia" leloak Estatu Batuetako industriak aliatuei laguntzeko egindako ahalegin kolektiboei egiten die erreferentzia. Aliatuek Estatu Batuetan finkatutako industria-guneetan kontzentratzeko joera izan zuten, hala nola, Chicago, Cleveland, Detroit, New York, Filadelfia, Pittsburgh eta beste leku batzuetan.

## Kanpo estekak
Stalinen hirugarren gobernua

**Stalinen hirugarren gobernua** Sobietar Batasuneko kabinetea izan zen 1950ean, Iosif Stalin gobernuburu zela, Ministroen Kontseiluko lehendakari gisa. 1953ko martxoaren 15era arte funtzionatu zuen, Stalin hil zenean, Georgi Malenkov Ministroen Kontseiluko presidente izendatu zutenean.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Bertuako artxidiozesia

**Bertuako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar artxidiozesia da. 1983ko martxoaren 17an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1994ko azaroaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Bertuan dago. Egun artzapezpikua Joseph Atanga da.

## Ordinarioak 
### Bertuako apezpikua 
* Lambertus Johannes van Heygen (1983-1994)

### Bertuako artzapezpikuak 
* Lambertus Johannes van Heygen (1994-1999)
* Roger Pirenne (1999-2009)
* Joseph Atanga (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amildegi ertzeko politika

[thumb|[Kubako Krisialdia amildegi ertzeko politikaren adibide bat da.]]
**Amildegi ertzeko politika** edo **suarekin jolasteko politika**, ingelesez *brinkmanship* esaten zaiona, Gerra Hotzean garatutako politika estrategiko mota bat da. *Ultima ratio* egoerara iristeko gaitasunaz ari da, aurkariak amore eman dezan lortzeko, hau da, aurkariarekin batera amildegiaren ertzeraino joatea, hark amore eman dezan lortzeko, elkarrekin erortzeko beldurrez. Beraz, gertaera arriskutsuak gatazka aktiboaren ertzera eramanez emaitza onuragarria lortzen saiatzean datza.

Taktika nazioarteko politikan, kanpo politikan, lan harremanetan eta estrategia militar garaikidean erabiltzen da, arma nuklearrak erabiltzeko mehatxuen bidez edo maila altuko gatazka judizialaren bidez. Aurkariarekin egoera bat amildegiaren ertzera eramateko maniobrak funtzionatzen du aurkariak atzera egin eta amore eman behar duenean. Hori maniobra diplomatikoen bidez lor daiteke, amore eman baino lehen muturreko metodoak erabiltzeko prest zaudenaren inpresioa sortuz.

John Foster Dulles estatubatuar estatu-idazkariarekin lotzen da batez ere terminoa, 1953 eta 1956 artean, Eisenhowerren lehendakaritzan. Dulles Sobietar Batasunaren eraso bat indargabetzen saiatu zen, eraso horren kostua helburu sobietarren aurkako errepresalia masibo bat izan zitekeela ohartaraziz. Eisenhowerrek eta Dullesek bloke komunistaren hedapena geldiarazi nahi zuten, AEBetako lurreko tropak Asiako gerretan sartzen jarraitu gabe, uste baitzuten horrek Estatu Batuetako ekonomia gainkargatuko zuela epe luzera. Hori dela eta, erregimen komunistak plan espantsionista armatu berrietatik disuaditzeko arma nuklear estrategikoak erabiltzeko mehatxuan babestu ziren. Estrategiak porrot egin zuen neurri handi batean Asian, Txinako Herri Errepublikak eta Sobietar Batasunak ez baitzituzten serioski hartu AEBek Asiako herrialde batek gerra nuklear bat arriskatzeko egindako mehatxuak.

Kanpo politikako estrategia militar hau beste estrategia batzuekin lotuta dago, hala nola, Elkar Suntsiketa Ziurtatua edo disuasio nuklearra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batouriko elizbarrutia

**Batouriko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1994ko otsailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Batourin dago. Egun apezpikua Marcellin-Marie Ndabnyemb da.

## Ordinarioak 
* Roger Pirenne (1994-1999)
* Samuel Kleda (2000-2007)
* Faustin Ambassa Ndjodo (2009-2016)
* Marcellin-Marie Ndabnyemb (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doumé-Abong’ Mbangeko elizbarrutia

**Doumé-Abong’ Mbangeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1949ko martxoaren 3an ezarri zen Douméko bikariotza apostoliko gisa, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1983ko martxoaren 17an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Doumén dago. Egun apezpikua Jan Ozga da.

## Ordinarioak 
### Douméko bikario apostolikoak 
* René Graffin (1949-1951)
* Jacques Teerenstra (1951-1955)

### Douméko apezpikuak 
* Jacques Teerenstra (1955-1961)
* Lambertus Johannes van Heygen (1962-1983)

### Doumé-Abong’ Mbangeko apezpikuak 
* Pierre Augustin Tchouanga (1983-1995)
* Jan Ozga (1997-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jacques Teerenstra (1949-1951)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yves Coppens

**Yves Coppens** (Vannes, 1934ko abuztuaren 9a – Paris, 2022ko ekainaren 22a) frantziar antropologoa eta Lucy aurkitu zuen espedizioko kideetako bat.

Rennesko Unibertsitatean eta Sorbonan ikasi zuen eta Collège de Franceko irakaslea izan zen. Fosilen eta hominidoen ikerketan espezializatu zen, eta Awash haraneko Lucy aurkitu zuen taldeko zuzendarietako bat izan zen.

## Lanak 
* Le Singe, l'Afrique et l'homme, Fayard, 1983 (ISBN 2-213-01272-5).
* Yves Coppens et Brigitte Senut, Origines de la bipédie, CNRS, 1992 (ISBN 2-222-04602-5).
* Coppens, Reeves, Rosnay & Simonnet, La Plus Belle Histoire du monde, Seuil, 1996 (ISBN 2-02-050576-2).
* Pré-ambules : les premiers pas de l'homme, Éditions Odile Jacob, 1988, 246 p. (ISBN 2-7381-0043-0).
* Le Genou de Lucy : l'histoire de l'homme et l'histoire de son histoire, Éditions Odile Jacob, 2000 (ISBN 2-7381-0334-0).
* Grand entretien, 2001 Collectif, Les Origines de l'homme : réalité, mythe, mode, Artcom, 2001.
* Pascal Picq et Yves Coppens, Aux origines de l'humanité, t. 1 : De l'apparition de la vie à l'homme moderne, Fayard, novembre 2001.
* Pascal Picq et Yves Coppens, Aux origines de l'humanité, t. 2 : Le propre de l'homme, Fayard, novembre 2001.
* Berceaux de l'humanité. Des origines à l'Âge de bronze, Larousse, 2003.
* L'Odyssée de l'espèce, EPA, 2003 (ISBN 2-85120-604-4).
* Homo sapiens et l'enfant loup, Flammarion, 2004 (ISBN 2-08-162798-1).
* Chroniques d'un paléontologue, Éditions Odile Jacob, 2004 (ISBN 2-7381-1112-2).
* Histoire de l'homme et changements climatiques, Collège de France / Fayard, 2006 (ISBN 2-213-62872-6).
* Le Présent du passé. L'Actualité de l'histoire de l'Homme, Paris, Éditions Odile Jacob, 2009, 288 p., sur boos.google.com (ISBN 978-2-7381-1112-8, lire en ligne [archive]).
* L'Histoire des singes. Yves Coppens raconte nos ancêtres, Paris, Éditions Odile Jacob, 2009, 64 p. (ISBN 978-2-7381-2299-5).
* Le Présent du passé au carré. La fabrication de la préhistoire, Paris, Éditions Odile Jacob, 2010, 224 p. (ISBN 978-2-7381-2476-0).
* Origines de l'homme. De la matière à la conscience, Paris, De Vive Voix, 2010.
* La Vie des premiers hommes, Paris, Éditions Odile Jacob, 2010 (ISBN 978-2-7381-2429-6).
* Pré-textes. L'homme préhistorique en morceaux, Paris, Éditions Odile Jacob, 2011, 400 p. (ISBN 978-2-7381-2645-0).
* Le Présent du passé au cube : Des nouvelles de la préhistoire, Paris, Éditions Odile Jacob, 2013, 216 p. (ISBN 978-2-7381-2779-2).
* Pré-ludes. Autour de l'homme préhistorique, Paris, Éditions Odile Jacob, 2014, 416 p. (ISBN 978-2-7381-3142-3).
* Des pastilles de préhistoire : Le présent du passé 4, Paris, Éditions Odile Jacob, 2016, 192 p. (ISBN 978-2-7381-3314-4).
* Origines de l'Homme, origines d'un homme : Mémoires, Paris, Éditions Odile Jacob, 2018, 461 p. (ISBN 978-2-7381-3605-3).
* Le Savant, le fossile et le prince. Du labo aux palais, Éditions Odile Jacob, 2020.
* Le sport fait-il évoluer l'humanité, Éditions du Cherche-Midi - INSEP, 2020.
* Une mémoire de mammouth, Éditions Éditions Odile Jacob, 25 mai 2022, 448 p. (ISBN 978-2-7381-5768-3).
1330eko Zangozako uholdea

**1330eko Zangozako uholdea** Nafarroako herri horretan izandako uholde larria izan zen. Bertokoek ''Diluvio de L'Agoa'' deitua, Aragoi ibaiaren uraldiak ia hiribildu osoa suntsitu zuen eta bizitza asko galdu ziren.

Joana II.ak, Zangoza Aragoiko mugan Nafarroa defendatzeko harresi menderaezina zela eta uraldiagatik hiribilduaren zati handi bat galdua zela kontuan hartuta, herritarren lezda eta bidesari pribilegioa erresuma osoan berretsi zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak
* Uholde historikoak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Yokadoumako elizbarrutia

**Yokadoumako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1991ko maiatzaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Yokadouman dago. Egun apezpikua Justin Georges Ebengue da.

## Ordinarioak 
* Eugeniusz Juretzko (1991-2017)
* Paul Lontsié-Keuné (2017-2021)
* Justin Georges Ebengue (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lascaray

**Lascaray S.A.** arabar enpresa industriala da. Euskal Herriko enpresarik zaharrenetako bat da Gasteizko LEA, 2023ko urrian 200 urte bete baitzituen. Ziburun sortutako Juan Bernardo Laskaraik eratu zuen, hasieran kandelak egiteko.

1973az geroztik dago Abetxuku eta Arriaga auzoen arteko eremuan. Batez ere, bi produktu mota ekoizten ditu: alde batetik, produktu kosmetikoak, bereziki bizarra egiteko xaflak eta aparra, eta desodoranteak; eta, beste aldetik, gantz azidoak, garbigarriak eta leungarriak egiteko erabiltzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocencio María Yéregui

**Inocencio María Yéregui Goichea** (Montevideo, 1833ko uztailaren 28a - *ibidem*, 1890eko otsailaren 1a) uruguaitar elizgizona izan zen.

Jacinto Vera gotzaina 1881eko maiatzean hil zenean, Yéregui Montevideoko gotzain laguntzaile eta Canopusko gotzain titular izendatu zuten. 1881eko azaroaren 22an Montevideoko gotzain izendatu zuten azkenean.

## Bibliografia 
* Fernández Saldaña, JM: *Diccionario Uruguayo de Biografías 1810–1940*, Adolfo Linardi, Editorial Amerindia, Montevideo, 1945
* Chiarino, J. V. : *Los Obispos de un siglo*, conferencia dictada en el Club Católico de Montevideo el 7 de setiembre de 1978, publicada en Libro Annual 1978-1979 del Instituto Teológico del Uruguay, Montevideo, 1979.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonathan Urretaviscaya

**Jonathan Matias Urretaviscaya da Luz** (Montevideo, 1990eko martxoaren 19a) Uruguaiko futbolari bat da, Uruguaiko Lehen Mailako Juventud de Las Piedras taldean aurrelari postuan jokatzen duena.

## Ibilbidea 
Uruguaiko River Plate taldeko harrobitik sortu zen eta 2007an egin zuen debuta lehen taldean. Lehen Mailan partida gutxi jokatuta Portugalgo Benficak fitxatu zuen. 2010eko urtarrilaren 5ean iritsi zen Peñarolera, utzita, eta sei hilabete eman zituen bertan. Gastón Ramírez-ekin ikazkinaren eta txapelketako onenen aurrelariak izan ziren. Ondoren, Coruñako Deportivoren esku utzi zuten, eta 15 milioi euro erosteko aukera izan zuen. Lehen itzulian ez zuen minuturik izan lesio baten ondorioz, baina 2011ko urtarrilean Peñarolera itzuli zen, utzita, eta 2011ko Libertadores Kopako finalera iritsi zen taldearekin batera.
2011ko abuztuaren 31n Vitória de Guimarães taldeari utzi zitzaion maileguan 2011/12 denboraldirako.

## Gazteen selekzio nazionala 
Internazionala izan da Uruguaiko 20 urtez azpiko selekzioarekin 2009an Venezuelan jokatutako Hego Amerikako Sub-20 Txapelketan eta 2009an Egipton jokatutako 20 urtez azpiko Munduko Futbol Kopan, non bi gol sartu zituen, bata Uzbekistanen aurka eta bestea Brasilen aurka.

2012ko uztailaren 9an, Oscar Washington Tabárezek Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten jokalarien zerrendan sartu zuen.

## Selekzio nazionala 
2017ko martxoaren 3an, Jonathan, Uruguaiko Selekzioak 2018ko Errusiarako Hego Amerikako Kanporaketen data bikoitzerako egin duen deialdiaren zerrendan sartu zen. Kanporaketa horietan Brasil eta Perurekin jokatuko zen.
Peruren aurkako debutean, esku polemiko baten ondorioz kanporatu zuten, Liman 2-1 galdu zuten partidua.

Orain arte 4 norgehiagoka jokatu ditu, bertaratze bat bihurtuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dualako artxidiozesia

**Dualako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar artxidiozesia da. 1931ko martxoaren 31n ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1932ko maiatzaren 27an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara eta 1982ko martxoaren 18an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Dualan dago. Egun artzapezpikua Samuel Kleda da.

## Ordinarioak 
### Dualako prefektu apostolikoa 
* Mathurin-Marie Le Mailloux (1931-1932)

### Dualako bikario apostolikoak 
* Mathurin-Marie Le Mailloux (1932-1945)
* Pierre Bonneau (1946-1955)

### Dualako apezpikuak 
* Pierre Bonneau (1955-1957)
* Thomas Mongo (1957-1973)
* Simon Tonyé (1973-1982)

### Dualako artzapezpikuak 
* Simon Tonyé (1982-1991)
* Christian Tumi (1991-2009)
* Samuel Kleda (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Simon Tonyé (1969-1973)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Samuel Kleda (2007-2009)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Thomas Mongo (1955-1957)
* Simon-Victor Tonyé Bakot (1987-1993)
* Gabriel Simo (1987-1994)
* Dieudonné Bogmis (1999-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bafangeko elizbarrutia

**Bafangeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 2012ko maiatzaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bafangen dago. Egun apezpikua Abraham Kome da.

## Ordinarioak 
* Abraham Kome (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Errepublika Sozialaren gobernua

**Italiako Errepublika Sozialaren gobernua** 1943ko irailaren 8ko armistizioaren eta Mussolini atxilotu ondoren gerra zibila hasi ondoren alemaniarrek okupatutako Italiako zatia zuzentzen zuen organo politikoa izan zen. Alemania naziak, okupatutako edo harekin aliatutako herrialdeen gobernuek, Japoniako Inperioak eta bere txotxongilo estatuek aitortu zuten. Karguan egon zen 1943ko irailaren 23tik 1945eko apirilaren 25era, penintsula askatu zen egunera arte.

Gobernu honen lehen bilera labur eta partziala 1943ko irailaren 23an egin zen, 14:00etan, Erroman, Alemaniako enbaxadako bulegoan, Benito Mussolini, Italiako Errepublika Sozialaren buruzagia, ez zegoen arren: bere lekua aldi baterako Alessandro Pavolinik hartu zuen. Bertaratu ziren ministroek Erromako ministerioen bulegoak hartu zituzten, eta handik gutxira hiriburuaren ebakuazioa dekretatu zuten.

Mussoliniren presentzia ofizialarekin gobernu berriaren lehen bilera irailaren 28an egin zen Meldolako (FC) Rocca delle Caminaten; urriaren 8an gerrako botere legegilea Ministroen Kontseiluari eman zitzaion.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Edéako elizbarrutia

**Edéako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1993ko martxoaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Edéan dago. Egun apezpikua Jean-Bosco Ntep da.

## Ordinarioak 
* Simon-Victor Tonyé Bakot (1993-2003)
* Jean-Bosco Ntep (2004-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Zitarrosa

**Alfredo Zitarrosa** (Montevideo, 1936ko martxoaren 10a - Ibidem, 1989ko urtarrilaren 17a) kantari, konpositore, poeta, idazle eta kazetari uruguaitarra izan zen, bere herrialdeko eta Latinoamerikako herri musikaren figura garrantzitsuenetakotzat jotzen dena.

## Biografia 
Jesusa Blanca Nieve Iribarneren (Blanca) semea da, eta 19 urte zituela erditu zuen Montevideoko Pereira Rossell ospitalean. Alfredo Iribarne izenarekin erregistratu zuen.

Jaio eta gutxira, egoera berezietan, amak Carlos Duránek, hainbat ofiziotako gizonak, eta Doraisella Carbajalek, garai hartan Haurren Kontseiluko langileak, osatutako bikoteari "hazteko eman" zion. Alfredo Pocho Durán bihurtu zen, eta hiri honetako hainbat auzotan bizi izan zen haiekin. Ondoren, 1944 eta 1947aren amaiera artean, Santiago Vázquez herrira joan ziren bizitzera, eta maiz bisitatu zuten Trinidad ondoko landa-ingurunea, Flores departamenduko hiriburua, nongoa baitzen haien adopziozko ama. Adierazi da haurtzaroko esperientzia honek betiko markatu zuela, eta bere errepertorioan gehienbat nekazarien jatorriko erritmoak eta abestiak daudela, funtsean milongak.

## Kantu aipagarriak 
Bere kanta ezagunenen artean honako hauek nabarmentzen dira:

* *Milonga para una niña*.
* *Doña Soledad*.
* *Adagio en mi país*.
* *Milonga más triste*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Alfredo Zitarrosa. Biografia*, *Errepublikan* argitaratua, 1998ko urtarrilaren 17an, Eduardo Errok ()
* Alfredo Zitarrosaren diskografia eta abestiak
Garbigarri

**Garbigarria** garbiketan erabiltzen den gaia da eta, bereziki, produktua. Garbigarrien helburuek osasuna eta edertasuna barne hartzen dituzte, usain desatseginak ezabatzen dituzte eta norbere buruari eta besteei zikinkeria eta kutsatzaileak zabaltzea saihesten dute. Garbigarri batzuek bakterioak hil ditzakete (adibidez, ateetako tiratzaileen bakterioak, baita gainazaletako eta metalezko beste gainazal batzuetako bakterioak ere) eta aldi berean garbitu. Beste batzuek, koipegabetzaile deiturikoek, disolbatzaile organikoak dituzte, olioak eta koipeak disolbatzen laguntzeko.

## Garbigarri arruntak 
* Azido azetikoa (ozpina)
* Azetona (plastikoak kaltetu ditzake)
* Hainbat alkohol mota, alkohol isopropilikoa barne
* Amonio hidroxidoa
* Amilo nitritoa eta beste nitrito batzuk
* Boraxa
* Kaltzio hipokloritoa (lixiba hautsa)
* Karbono dioxidoa
* Azido kromikoa
* Azido zitrikoa
* Freoia (adibidez, diklorodifluorometanoa; (1995ean debekatua, ozono-geruzan izandako kalteen ondorioz)
* Ur gaziko xaboia (potasioz egindako xaboia)
* Xaboia edo detergentea
* Sodio bikarbonatoa
* Sodio hidroxidoa (lixiba)
* Sodio hipokloritoa (lixiba likidoa)
* Sodio perboratoa
* Sodio perkarbonatoa
* Tetrakloroetilenoa (lehorrean garbitzeko)
* Fosfato trisodikoa
* Ura, garbigarri ohikoena, disolbatzaile polar oso indartsua da
* Xilenoa (plastikoak kaltetu ditzake)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esékako elizbarrutia

**Esékako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1993ko martxoaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Esékan dago. Egun apezpikua François Achille Eyabi da.

## Ordinarioak 
* Jean-Bosco Ntep (1993-2004)
* Dieudonné Bogmis (2004-2018)
* François Achille Eyabi (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leungarri

**Leungarria** arropa garbitzeko prozesuan erabili ohi den produktua da.

Leungarria uretan disolbatuta merkaturatzen da, eta modu likidoan gehitzen zaio garbigailuari. Leungarrien osagai garrantzitsuenak tentsioaktibo kationikoak dira, normalean amonio kuaternario motakoak. Tentsioaktibo horiek ehunaren zuntzei itsasten zaizkie, eta leuntasuna ematen dute. Bolumena, harrotasuna eta propietate antiestatikoak ere ematen dituzte. Arropa errazago lisatzen dute, eta zimurren agerpena murrizten laguntzen dute. Azkenik, baina ez garrantzi gutxiagokoa, leungarriek lurrin bat ematen diote arropari.

Duela gutxi egindako azterlan batek agerian utzi du leungarriek zimurrak agertzea prebenitzen dutela eta lisatzea errazten dutela, baina guztiek ez dute bolumena handitzen leungarririk gabeko garbiketarekin alderatuta.

Leuntzaileen industria gero eta produktu gehiago biltzen ari da. Leungarri kontzentratuek tentsioaktibo kationikoen ehuneko handiagoa dute. Gaur egun, leungarriak % 8tik % 15era bitarteko tentsioaktibo kationikoen kontzentrazioarekin merkaturatzen dira, 1990eko hamarkadan merkaturatutako leungarri diluituen aldean, materia aktiboaren kantitatea % 5 ingurukoa baitzen. Leungarri kontzentratuek dosi txikiagoak behar dituzte, leku gutxiago hartzen dute, ontziratzeko plastiko gutxiago behar da eta kamioi bakoitzeko unitate gehiago kabitzen direnez, atmosferara karbono dioxido gutxiago isurtzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bafoussamgo elizbarrutia

**Bafoussamgo elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1970eko otsailaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bafoussamen dago. Egun apezpikua Paul Lontsié-Keuné da.

## Ordinarioak 
* Denis Ngande (1970-1978)
* André Wouking (1979-1998)
* Joseph Atanga (1999-2009)
* Dieudonné Watio (2011-2021)
* Paul Lontsié-Keuné (2021-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Gabriel Simo (1994-2013)
* Emmanuel Dassi Youfang (2016-2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nkongsambako elizbarrutia

**Nkongsambako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1914ko apirilaren 28an ezarri zen Adamauako prefetura apostoliko gisa, 1923ko uztailaren 11n Foumbango prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1932ko otsailaren 3an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1955eko irsailaren 14an elizbarruti mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Nkongsamban dago. Egun apezpikua Dieudonné Espoir Atangana da.

## Ordinarioak 
### Adamauako prefektu apostolikoak 
* Gerhard Lennartz, Dehonians (1914-1919)
* Joseph Donatien Plissonneau (1920-1923)

### Foumbango prefektu apostolikoak 
* Joseph Donatien Plissonneau (1923-1930)
* Paul Bouque (1930-1934)

### Foumbango bikario apostolikoa 
* Paul Bouque (1934-1955)

### Nkongsambako apezpikuak 
* Paul Bouque (1955-1964)
* Albert Ndongmo (1964-1973)
* Thomas Nkuissi (1978-1992)
* Dieudonné Watio (1995-2011)
* Dieudonné Espoir Atangana (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ile-egokitzaile

ek egindako xanpu egokitzaile modernoa (eskuinean)]]
**Ile-egokitzailea** ileari distira, harrotasuna eta orrazteko erraztasuna ematen dion kosmetikoa da.

## Historia 
Mendeetan zehar, olio naturalak giza ilea egokitzeko erabili izan dituzte. Produktu natural horiek gaur egun ere erabiltzen dira, olio esentzialak barne, hala nola te-arbolarena eta jojoba-olioarena.

Ile-egokitzaile modernoa Édouard Pinaud perfumegile frantses ospetsuak 1900eko Parisko Erakusketa Unibertsalean "brillantina" izeneko produktu bat aurkeztu zuenean sortu zen. Bere produktuak gizonen ilea leuntzen zuen, bizarrak eta biboteak barne. Pinauden lehen produktuak asmatu zirenetik, zientzia modernoak ilearen egokitzailea aurreratu du, silikonaz, alkohol koipetsuz eta amonio kuaternarioko konposatuz fabrikatutakoen industria barne hartzeko. Produktu kimiko horiek ile koipetsuaren egokigailuaren onurak ahalbidetzen dituzte, astun sentitu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marua-Mokoloko elizbarrutia

**Marua-Mokoloko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1968ko martxoaren 11n ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1973ko urtarrilaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Maruan dago. Egun apezpikua Bruno Ateba Edo da.

## Ordinarioak 
### Marua-Mokoloko prefektu apostolikoa 
* Jacques de Bernon (1968-1973)

### Marua-Mokoloko apezpikuak 
* Jacques de Bernon (1973-1994)
* Philippe Stevens (1994-2014)
* Bruno Ateba Edo (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garuako artxidiozesia

**Garuako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar artxidiozesia da. 1947ko urtarrilaren 9an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1953ko martxoaren 24an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara eta 1982ko martxoaren 18an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Garuan dago. Egun artzapezpikua Faustin Ambassa Ndjodo da.

## Ordinarioak 
### Garuako prefektu apostolikoa 
* Yves Plumey (1947-1953)

### Garuako bikario apostolikoa 
* Yves Plumey (1953-1955)

### Garuako apezpikua 
* Yves Plumey (1955-1982)

### Garuako artzapezpikuak 
* Yves Plumey (1982-1984)
* Christian Tumi (1984-1991)
* Antoine Ntalou (1992-2016)
* Faustin Ambassa Ndjodo (2016-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Christian Tumi (1982-1984)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jean-Marie-Joseph-Augustin Pasquier (1969-1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ngaundereko elizbarrutia

**Ngaundereko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1982ko azaroaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ngaunderen dago. Egun apezpikua Emmanuel Abbo da.

## Ordinarioak 
* Jean-Marie-Joseph-Augustin Pasquier (1982-2000)
* Joseph Djida (2000-2015)
* Emmanuel Abbo (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabrielle Cot

***Gabrielle Cot*** William-Adolphe Bouguereau margolariak 1890ean olioz margotutako erretratua da. Gabrielle Cot Pierre Auguste Cot margolari frantsesaren alaba zen, Bouguereauren ikaslerik bikainena. Pintura hori izan zen margolariak enkarguz margotu ez zuen bakarra.

Pinturak 45,7 X 38,1 zentimetro neurtzen du eta artistaren sinadura, W-BOUGUEREAU, eta 1890 data beheko ezkerreko izkinan ikus daiteke.

## Historia 
Hasiera batean, lana beste pintura baterako zirriborro bat bezala hasi zen, baina Bouguereau liluratuta geratu zen bere xarma eta edertasunagatik, eta haren erretratu bat margotzea erabaki zuen.

Pintura Bouguereauk, Gabrielleren ezkontza zela-eta, Madame Dureti, neskaren amonari, oparitu zion. Gaztea Zilin izeneko arkitekto batekin ezkondu zen 1890. urtean. Pintura Cercle de L'unión Artistique-n erakutsi zen Parisen 1891n.

Duret familiaren eskuetan egon zen 1983ko maiatzaren 25ean New Yorken saldu zuten arte. Bilduma pribatu batean egon zen 1998ko azaroaren 10ean New Yorken berriro saldu zuten arte; urtebete geroago, 1999an, Newington Cropsey Foundation-en erakutsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yagouako elizbarrutia

**Yagouako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1968ko martxoaren 11n ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1973ko urtarrilaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Yagouan dago. Egun apezpikua Barthélemy Yaouda Hourgo da.

## Ordinarioak 
### Yagouako prefektu apostolikoa 
* Louis Charpenet (1968-1973)

### Yagouako apezpikuak 
* Louis Charpenet (1973-1977)
* Christian Tumi (1979-1982)
* Antoine Ntalou (1982-1992)
* Emmanuel Bushu (1992-2006)
* Barthélemy Yaouda Hourgo (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak