open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Igogailu mekaniko

thumb|Igogailu mekaniko bat Suitzako mendi baten magalean.
Eskiari dagokionez, **igogailu mekanikoa** makina mota desberdinei esaten zaie, normalean motor elektriko ahaltsuek mugituak, eta neguko kiroletako zaleak eski-estazioetako kota altuenetara igotzeko balio dute. Hauek dira aipagarrienak:

* uhal garraiatzailea
* funikularra
* funitela
* telebaby-a
* telekabina
* telesoka
* teleferikoa
* teleaulkia
* teleskia

## Kanpo estekak
Paramillo mendigunea

**Paramillo mendigunea** (Nudo de *Paramillo*) Ande Tropikalen Sistemako mendikatea da, Mendebaldeko Mendikatearen (Mendebaldeko Andeak) iparraldeko muturrean dagoena, Kolonbian.

## Geografia 
Administratiboki, Paramillo mendigunea Antioquia departamenduko Ituango eta Peque udalerrietan dago; eta Puerto Libertador eta Tierralta udalerrietan Córdoba departamenduan.

Mendigune hau inguratzen duten udalerriak Antioquiako Chigorodó, Mutatá, Tarazá, Cáceres eta   dira.

Mendigune hau Sierra Nevadako hainbat gailurrekin elkartzen da, adibidez. Pico Simón Bolívar 5.700 m (18.700 ft) Kolonbiako iparraldean. Horrek 500 km baino gehixeagoko ikusmen lerro teoriko zuzena dakar, Lurraren gainazaleko bi punturen arteko luzeena dela esaten dena.

### Mendikateak 
Eskualde menditsu horrek hiru mendikate txikiago sorrarazten ditu, iparralderantz hedatzen direnak eta Karibeko lautadan atzera egiten dutenak. 

* Abibe mendiek (*Serranía de Abibe*) Antioquia departamenduaren eta Córdoba departamenduaren arteko muga naturala osatzen dute.
* San Jeronimo mendiek (Serranía de *San Jerónimo*) San Jorge ibaiaren eta Sinú ibaien arroak banatzen dituzte.
* Ayapel mendiek (*Serranía de Ayapel*) San Jorge eta Cauca ibaien arroak banatzen dituzte, baita Antioquia eta Córdoba Departamentuen arteko muga naturala eratu ere.

### Paramillo Parke Nazional Naturala 
Eremuaren zatirik handiena **Paramilloko Parke Nazional Naturalaren** barruan dago, mendigunetik Karibeko lautadako behe-lurretaraino hedatzen dena. Mendigunearen barruan aurkitzen diren ekosistemak Ande Tropikalen bereizgarriak dira, páramo eta mendiko basoak barne hartzen dituztenak.

Desagertzeko arriskuan dagoen espeziea den Paramillo tapaculo (*Scytalopus canus*) hegaztia dagoen bi eskualdetako bat da.

Mendiguneko lur garaietako ugaztun espezieetako bat hartz betaurrekodun (*Tremarctos ornatus*) zaurgarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Funitel

[thumb|250x250px|Funitela *Val Thorens-en* ([Savoia|Saboia).]]
**Funitela**, orokorrean eskiatzaileak garraiatzeko erabiltzen den igogailu mekaniko mota bat da. Izena frantsesezko funiculaire (funikularra) eta télépherique (teleferikoa) hitzen nahasketa da. Funitelek ez dute bidaiariak garraiatzeko bakarrik balio; fabrika bateko eremu batetik bestera auto bukatuak garraiatzeko ere erabiltzen dira. Eski estazioetako funitel kopuruak gora egin du azken hamarkadan.

Teknikoki, telekabinen antzekoak dira. Kabina itxiak izaten dituzte, eta normalean segundoko 5 edo 6 metroko abiaduran ibiltzen den kable bati lotzen zaizkio. Estazioetara iristean, kabletik askatzen dira, abiadura moteltzeko eta erabiltzaileak ontziratzeko eta lehorreratzeko gai izateko. Telekabinekiko desberdintasun nagusia da kable bakarra erabili beharrean bi kable paralelo erabiltzen direla noranzko bakoitzean (bi begizta sinkronizatu edo begizta bikoitz bat izan daitezke), eta kableen arteko bide-zabalera kabinen zabaleraren berdina edo handiagoa da. Horrek egonkortasun handia ematen du haize indartsuen aurrean, eta, ondorioz, telekabina edo teleaulkia gelditu egin beharko litzateke segurtasun-arrazoiengatik. Era berean, funitelek, normalean, edukiera handiagoko kabinak izaten dituzte, 20 eta 30 plaza bitartekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torre Pachecoko istiluak (2025)

**Torre Pachecoko istiluak** Murtziako Erkidegoko Torre Pacheco herrian, Espainian, 2025eko uztailaren 12an eman ziren islamofobiak eragindako arazoak izan ziren. Gertakizunak bost zauritu eta zortzi atxilotu utzi zituzten ostiral ondorengo Torre Pachecon tentsioz beteriko gauetan. Iskanbilak aste bat baino gehiago luzatu ziren.

## Gertakizunak 
Antza denez istiluak 68 urteko bizilagun batek erasoa jaso ostean sortu ziren. Izan ere, gazte magrebtar batzuek bat-batean eraso ziotela salatu zuen. Erantzuteko eskuin muturreko taldeek *musulmanen aurkako ehiza* egitera deitu zuten. Vox alderdiak ere mobilizazioak bultzatu zituen. Sumar talde politikoak ikerketa bat abiatzea eskatu du, argitu nahi baitu loturarik ote dagoen sare sozialetan zabaldutako mezu arrazisten, VOX alderdiaren eta herrian izandako indarkeria-gertakarien artean.

Deialdia zela eta, Guardia Zibilak zabaldu ziren herrian. Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzak jakinarazi zuenez, atxilotua izan zen gaztea Guardia Zibilaren agenteen aurka objektuak jaurtitzen harrapatu zuten istiluetan. Hiru adingabe daude atxilotuen artean, eta bizilagun marokoar bati eraso egitea eta kazetari baten soinu-ekipoan kalteak eragitea egotzi diete. Kazetariari ere eraso egin zioten, eta bi pertsona gehiago atxilotu zituzten, bizikleta-kaskoak modu susmagarrian zeramatzatela bide publikoan taldeka ibiltzen harrapatu zituztelako.

Larrialdietarako zerbitzuek bost zauritu artatu zituzten: hiru zauritu ospitalera eraman zituzten, hasieran bertako osasun-zentro batean artatu ostean, traumatismoak zituztelako; beste biak, berriz, bertan artatu zituzten, zauri arinak baitzituzten, ebakiak eta kolpeak tartean.

## Hasierako erasotzaileak 
Torre Pachecoko 68 urteko gizon bati egindako erasoan inplikatutako ustezko hiru pertsonak, bi lehen egunetan. Hirugarren bat identifikatu zuten eta hori, antza, Ertzaintzak atxikotu du Errenterian. Irunera zihoan tren bat hartzera zihoala, antza denez, muga zeharkatzeko asmoz. Atxilotua Guardia Zibilaren esku utzi zuten. Azken atxiloketa horrekin joan den asteazkeneko erasoan ustez inplikatutako guztiak harrapatu dituzte. Beste bi atxilotuak udalerrian bizi ez ziren marokoarrak dira. Hiru atxilotuek zer egiten zuten eta erasoaren arrazoia zein izan zen ikertzen ari dira; izan ere, biktima ez zuten lapurtu, eta jo baino ez zuten egin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Eskuin muturreko talde batek Torre Pachecoko kebab(https://eu.wikipedia.org/wiki/kebab) baten aurkako erasoa.]
Azukre xehea gatz larria

***Azukre xehea gatz larria. Oroitzapen autobiografiko-sentimentalak*** 2010ean Mikel Hernández Abaitua plazaratutako kronikaren izenburua da. Alberdanian plazaratuta, idazleak autobiografia pertsonal gisa berak ezagututako gertaerak eta pasadizuak bildu zituen oso estilo arinean liburuxka honetan.

## Kronika bat 
Hirurogeita hamarreko eta laurogeiko urteen kronika sentimentala da Mikel Hernández Abaituak eskaintzen diguna liburu honetan. Literatura, musika, politika. Dudarik ez da idazlea bera ezagutzeko balio duela kronikak, bizi izandakotik ari baita, baina hori baino gehiago eta garrantzitsuago da: garai hartan Euskal Herria nolakoa zen eta gu nolakoak ginen ulertzeko lagungarri saihestezina da.

Liburuan gai asko jorratzen dira: gizakia hilargira heldu zenean, Deustuko Unibertsitatean sortutako euskal filologiaren lehen urteak, *Susa* aldizkariaren sortze prozesua, *Oh! Euzkadi*, Abaituaren osabaren bahiketa, eta beste gai asko. Nolabait, belaunaldiko bateko panoramika eskaintzen du idazleak liburu labur honetan. Asko dira, bestetik, garaiko izen ezagunak: Josu Landa, Lourdes Oñederra, Xabier Aizpurua, Mikel Antza, Txillardegi, Bernardo Atxaga, Juan Martin Elexpuru, Itziar Gillenea, Joseba Sarrionandia, Luis Haranburu Altuna, Joxe Mari Aranalde, Ramon Saizarbitoria...

## Izenburua 
Batzuetan azukre xehez goxatua dator, ez da falta, ordea, gatz larririk, baina ez dira oroitzapen alferrikakoak, adin bateko irakurleari bere oroitzapenen atea zabalduko dio, eta inoiz itxi gabeko zauriak ere agertuko zaizkio.

## Historia 
Egileak berak liburuaren "Hasierako oharra" sailean liburua nola sortu zen azaldu zuen. *Panpinen erreinua* ipuin-liburuaren bigarren edizioa plazaratzekoan "epilogo autobiografiko sentimental bat" idaztea bururatu zitzaion. Inazio Mujika Iraola editoreari asko gustatu zitzaion epilogoa liburua bihurtzera animatu zion. Beraz, liburuan, epilogo horrekin batera, aurretik argitaratutako beste testuak eta testu berriak bildu zituen.

## Estiloa 
Nahiko modu xumez eta estilo arin batekin Hernández Abaituak bere ibilbide intelektual eta sentimentala azaltzen du. Irakurtzeko erraza, sakondu gabe, garai bateko ideiak eta gertaerak lotzen ditu.

Liburua definitzeko garaian zera dio: "orri multzo hau ez da ohiko autobiografia bat, oroitzapen multzo apetatsu bat baizik, eta gai nagusia ez da nire bizitza, baizik eta literatura, politika eta musikari buruzko nire gustuak, bizipenak eta gorabeherak". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Mikel Asurmendi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mikel_Asurmendi)ren komentarioa *Irunero* aldizkarian, 2011-04.]
Teleski

[thumb|Teleskia [Åre udalerria|Åren (Suedia).]]
thumb|Teleskia Poroninen (Polonia).
**Teleskia** garraio-sistema mekanizatua da, eskiatzaileak eta snowboard egiten dutenak aldapan gora herrestan eramateko, mendi baten hegaleko zati batean zehar.

1908an asmatu zuen Robert Winterhalderrek Oihan Beltzean (Alemania). Teleaulkia, "Poma goragailua" (Poma enpresak ospetsu egin zituelako), **téléski** Frantzian, **remonte** edo ***sciovia*** Italian.  Oro har, eski-zentro handietako malda txikietan erabiltzen da. 

## Funtzionamendua 
Sistemak funikularraren antzeko mekanismoa du, baina ez du biderik. Aireko altzairuzko kable bat da, gurpil batzuek bultzatzen dutena eta motor batek mutur batean bultzatzen duena. Kable horri atxikita, haga batzuk (edo lehenengoaren ezaugarri bereko kableak) zintzilikatzen dira, bertikalak eta distantziakideak. Beheko muturrean, bakoitzak plater edo erretilu bat du (gaur egun material plastikozkoa izaten da), hanken artean jartzen dena, pertsona maldan gora igota senti dadin. Eskiatzaile hasiberrien ohiko akats bat platerean esertzen saiatzea izaten da, eta, horren ondorioz, grabitate-zentroa aldatu egiten da, eta erori egiten da.

Snowboard egiten dutenek aurreko hankaren goialdearen atzean jarri behar dute platera. Hauen akats arrunt bat besoekin bularraren altueran gutxi gorabehera eustea da, nekagarria eta oreka zailtzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudia Apablaza

**Claudia Apablaza** (Rancagua, 1978ko urriaren 20a) Txileko idazlea da, eta 2012ko Eleberriko ALBA Saria irabazi zuen *Goo y el amor* liburuagatik. *Los libros de La Mujer Rota* argitaletxeko koordinatzailea da.

## Biografia 
Psikologia ikasi zuen eta Literatura Teorian maisutasun bat egin zuen Txileko Unibertsitatean; ondoren, Literatura Konparatuan graduondoko bat egin zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, Kulturaren eta Arteen Kontseilu Nazionalak 2006an emandako beka bati esker.

Apablazak ipuinekin egin zuen debuta literaturan, eta 2000. urteen lehen erdian bi lehiaketa irabazi zituen, tartean *Paula* aldizkariarena. Argitaratu zuen lehen liburua, hain zuzen ere, bere kontakizunen bilduma izan zen, 2006an, *Autoformatua* izenburupean. Handik aurrera ipuin kontalariak ateratzen jarraitu du, hainbat nobela idazteaz gain, tartean *Goo* y el amor, 2012an ALBA Saria irabazi zuena. Bere kontakizunak hainbat antologiatan sartu dituzte.

2010eko uztailean Latinoamerikako Nobelagileen I. Biran parte hartu zuen Peruko hainbat eskualdetan zehar, Ediciones Altazor-eko Willy del Pozo Alarconek antolatuta.

Kataluniako Bartzelona hirian bizi izan zen, eta Ediciones Baratariako *Humo hacia el sur* Latinoamerikako abangoardia bildumaren arduraduna izan zen. Bartzelonako Idazketa Laborategiko irakasle eta *Dado Roto* aldizkariko Iván Humanes-ekin koeditore lanetan ere aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Arrate

**Marina Arrate Palma** (Osorno, 1957ko otsailaren 14a) txiletar poeta eta klinika psikologoa da.

Psikologia ikasi zuen Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean eta masterra Concepcióngo Unibertsitatean.

1985ean hasi zen ARGIAko argitalpenetan argitaratzen, Santiagora itzuli aurretik non Libros de la Elipse argitaletxea sortu zuen. Gainera, irakaslea eta irakaslea izan da hainbat zentrotan, hala nola Teknologia Unibertsitate Metropolitarrean edo Latinoamerikako Genero eta Kultura Zentroan (CEGECAL), Txileko Unibertsitatearen barruan.

## Obrak 
* *Este Lujo de Ser*, 1986, LAR argitaletxea, Concepción.
* *Máscara* Negra, 1990, LAR argitaletxea, Concepción.
* *Tatuaje*, 1992, Editorial LAR, Concepción.
* Compilación de su *Obra* Publicada, 1996, Tierra Firme argitaletxea, Buenos Aires, Argentina.
* *Uranio*, 1999, LOM argitaletxea, Santiago.
* *Trapecio*, 2002, LOM argitaletxea, Santiago.
* El Libro del Componedor, 2008, Sello Editorial Libros de la Elipse, Santiago.
* *Satén*, 2009, Editorial Pen Press, New York.
* Carta a Don Alonso de *Ercilla* y Zúñiga, Memoria Poética. Reescrituras de la Araucana, 2010

## Sariak 
* 2003ko Santiagoko Udal Poesia Saria, *Trapecio* lanagatik.

## Kanpo estekak 
* Poemas de Marina Arrate
* Reseñas, presentaciones, artículos y otros
Kaunasko artxidiozesia

**Kaunasko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar artxidiozesia da. 1417an ezarri zen Samogitiako elizbarruti gisa eta 1926ko apirilaren 4an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Kaunasen dago. Egun artzapezpikua Kęstutis Kėvalas da.

## Ordinarioak 
### Samogitiako apezpikuak 
### Kaunasko artzapezpikuak 
* Juozapas Skvireckas (1926-1959)
** Stanislovas Jokūbauskis (administratzaile apostolikoa; 1944-1947)
** Juozapas Stankevičius (administratzaile apostolikoa; 1947-1965)
** Juozapas Matulaitis-Labukas (administratzaile apostolikoa; 1965-1979)
** Liudvikas Povilonis (administratzaile apostolikoa; 1979-1988)
** Juozas Preikšas (administratzaile apostolikoa; 1988-1989)
* Vincentas Sladkevičius (1989-1996)
* Sigitas Tamkevičius (1996-2015)
* Lionginas Virbalas (2015-2019)
** Algirdas Jurevičius (administratzaile apostolikoa; 2019-2020)
* Kęstutis Kėvalas (2020-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Józef Arnulf Giedroyć (1791-1802)
* Ignacy Giedrojć (1824-1829)
* Szymon Mikołaj Giedroyć (1829-1838)
* Liudvikas Povilonis (administratzaile apostoliko lagunkidea; 1973-1979)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prizren-Pristinako elizbarrutia

**Prizren-Pristinako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kosovar elizbarruti bakarra da. 2000ko maiatzaren 24an ezarri zen Prizrengo adiministrazio apostoliko gisa eta 2018ko irailaren 5ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Pristinan dago. Egun apezpikua Dodë Gjergji da.

## Ordinarioak 
### Prizrengo administratzaile apostolikoak 
* Marko Sopi (2000-2006)
* Dodë Gjergji (2006-2018)

### Prizren-Pristinako apezpikua 
* Dodë Gjergji (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Arriagada

**María del Carmen Thomasa del Rosario Arriagada García** (Chillán Viejo, Chillán partidoa, Chile 1807 - Talca, Talca probintzia zaharra, Txile 1900eko ekainaren 16a), **Carmen Arriagada** izenez ezagunagoa, nazionalitate txiletarreko idazlea izan zen.

## Biografia 
Pedro Ramon de Arriagada lurjabe, militar eta politikari abertzalearen eta Maria Antonia Garciaren alaba. Chillán Viejon (Txile) jaioa. Txileko Santiagora bidali zuten hezkuntza eskuratzeko. 1825ean Eduardo Gutike militar alemaniarrarekin ezkondu zen.

Aita hil zenean, senarrarekin Linaresera joan zen, eta han bere gurasoarenak izan ziren lur batzuk hartu zituen oinordetzan. Ondoren, 1836an, senar-emazteak Talcara joan ziren, eta han bizi izan zen Arriagada hil arte.

Talcako bere etxean, 28 urtetik aurrera, tertulia politikoetan parte hartzen hasi zen. Egoera hori ez zen guztiz onartua hiriko emakumeen artean, baina bai gizonek miretsia, beren izaera, kultura eta erabakitasunaz gozatzen baitzuten. Carmenen miresle zorrotza Manuel Blanco Encalada Errepublikako presidente ohia izan zen. Zalantzarik gabe esan zuen: “A ze emakumea Carmen hau! Txilen ez dut sekula arima hobeagorik aurkitu…”.

## Maitasun gutunak 
Txileko lehen idazletzat hartzen da, Mauricio Rugendas margolariarekin izan zuen maitasun-epistolario luzearen ondorioz. Mauricio Rugendas gizon horrekin maitemindu zen, 1835ean Talca hiriko Isidora Zegersen etxean egindako tertulia-bilera batean ezagutu ondoren. Rugendas bertan zegoen Txileko paisaia eta pertsonaiekin koadroak egiten.

Gutunen bidez ia 16 urtetarako erromantzea hasi zuten biek. Rugendasek Latinoamerikako errealitatea margotzen zihoanez, maitasun gutun ugari idatzi ziren, eta horietatik Carmenenak bakarrik gorde ziren, gaur egun O'Higginiano eta Talcako Arte Ederren Museoan erakusten direnak.

Maitasunaz gain, XIX. mendearen erdialdeko Txileko bizimoduaren lekukotasun baliotsua dira, hezitako emakume baten ikuspuntutik. Carmen Arriagadaren iritziak matxismo nagusiaz, bere garaiko politikaz (Diego Portalesen iritzi negatiboa zuen) eta gizartean emakumeek bizi zuten egoera txarraz kritiko agertzen dira, hauentzat hezkuntza handiagoa eskatzen baitzuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carmen Arriagada: La Carta como salvación. Leonidas Morales. Cyber Hhumanitatis 19. zk., 2001.
Šiauliaiko elizbarrutia

**Šiauliaiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar elizbarrutia da. 1997ko maiatzaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Šiauliain dago. Egun apezpikua Darius Trijonis da.

## Ordinarioak 
* Eugenijus Bartulis (1997-2024)
* Darius Trijonis (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Darius Trijonis (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maolra Seoighe

**Maolra Seoighe**,  (1842 - 1882ko abenduaren 15), berak egin ez zituen hilketa batzuengatik urkatutako irlandar errugabea izan zen.

Maolra bost umeen aita zen.

## Hilketak 
Irlandako Mayo konderriaren hegoaldean dagoen Maumtrasna inguruan bertako familia bateko senideen hilketengatik errua egotzi zieten hiru irlandera hiztunetako bat izan zen. Eraildako senideak Joyce familiako John aita, Brighid emaztea, Johnen ama Mairéad, eta senar-emazteen Peigí eta Mícheál seme-alabak izan ziren.

## Epaia 
Hilketak garai hartan Irlandan jazotako Lursailen Gerrarekin lotu zituzten. Zortzi gizon atxilotu eta haietako hiri heriotzera zigortu zituzten.

Epaiketa nahiz epaia ingeles hutsean burutu eta irakurri zen, inongongonitzulpenik gabe, Seoighe irlandar hiztun elebakarra zen eta ez zuen ingelesez ez hitz egin ezta ulertzen ere, Irlandako eremu hura nagusiki irlandar hiztuna baitzen.

Heriotzara zigortutako hiru gizasemeak, Pat Casey eta Pat Joyce izan ziren.

Epaiketa polemiko hau 1882an jazo zen, Irlanda Erresuma Batuaren lurealdea zela, eta Britainiar Justiziaren legedipean.

Heriotzara zigortutako hiru gizasemeak, Pat Casey eta Pat Joyce izan ziren.

## Barkamena 
2018ko apirilaren 4ean, Irlandako Errepublikako Michael D. Higgins presidenteak Seoighek egin ez zituen hilketengatik bidegabeki kondenatua eta urkatua izateagatik barkamena eskatu eta argitaratu zuen.

## Kanpo estekak
Rockfleet gaztelua

**Rockfleet gaztelua** edo **Carrickahowley gaztelua**, irlanderaz **Carraig an Chabhlaig**, Irlandako mendebaldeko Newport herritik hurbil dagoen dorretxe bat da, Mayo konderrian.

1550 inguruan eraiki zen eta 18 metroko garaiera du.

Nagusiki Gráinne Ní Mháillerekin lotua egoteagatik ezaguna da, ezizenez "piraten erregina".
James Northcote

**James Northcote** (Plymouth, 1746ko urriaren 22a – Londres, 1831ko uztailaren 13a) ingeles margolaria izan zen.

Aitarekin erlojugintzan ikasi zuen, bere aisialdian margotzen eta marrazten zuen bitartean. 1769tik erretratuak egiteari ekin zion eta lau urte geroago Londresen kokatu zen eta Joshua Reynoldsen estudioan ikasle sartu zen. 1776an Italiara joan zen eta hiru urte geroago behin betiko Londresen kokatu zen eta 1787an Royal Academy of Arts-eko kide aukeratu zuten.

Erretratuen margolaritzan nabarmendu zen.

## Iruditegia 

Henry Fuseli by James Northcote.jpg|Henry Fuseli, 1778
Northcote, James - Sir Peter Francis Bourgeois - Google Art Project.jpg|Francis Bourgeois, c.1794
Edward Pellew, 1st Viscount Exmouth by James Northcote.jpg|Edward Pellew, 1804
James Northcote (1746-1831) - William Henry West Betty (1791–1874), ‘Master Betty’, as ‘Young Norval’ - 608962 - National Trust.jpg|Master Betty, 1804
Sir Marc Isambard Brunel by James Northcote.jpg|*Marc Isambard Brunel*, 1813
James Northcote (1746-1831) - Edmund Kean - NPG 6088 - National Portrait Gallery.jpg|Edmund Kean, 1819
Ira Aldridge (1807-1867), in the character of Othello, Attributed to James Northcote (1746-1831).jpg|Ira Aldridge, 1826
NorthcoteDevergondee.jpg|The Wanton Reveling with her companions, 1796
Northcote-MurderPrinces.jpg|Shakespeareren Rikardo III.arentzako ilustrazioa.
Walter Stirling.jpg|Walter Stirling
Memorial to James Northcote in Exeter Cathedral.jpg|Memoriala Exeter katedralean, Francis Chantreyren lana.
Moses Hawker, 1808 - James Northcote - 46 1925 9.jpg|Moses Hawkes
The Honourable Miss Fox - James Northcote - 274 1982.jpg|The Honourable Miss Fox, 1810

## Kanpo estekak
Pedro Ramon de Arriagada

**Pedro Ramón de Arriagada** (Chillán , 1779ko urriaren 12a - Santiago, 1835eko apirilaren 21) txiletar militarra izan zen, mugimendu independentistako partaidea.

Chillángo udalbatzako milizia ofiziala, merkataria eta zinegotzia 1808an. Urte hartan, José Rosauro Acuña aitarekin batera, ondorengo independentzia mugimendua aurreikusiz, argudiatu zuen Espainia frantziarren eskuetan galduta zegoela eta Cadizko juntak ez zuela amerikarrei obedientzia eskatzeko eskubiderik, eta Espainiako gobernutik bereiz zitezkeela.

1809an adierazpen hauek Antonio García Carrasco gobernadoreak atxilotu egin zuen. Irigoyen epaileak epaitu zuen eta abenduaren 1ean Errege Auzitegiak askatu egin zuen.

Juan Martínez de Rozasen laguna, independentzia mugimendua piztu zenean, 1811ko kongresuan diputatu gisa aurkeztu zen Xisclen ordezkatuz, abertzale deiturikoen taldeko kide zelarik.

Chacabucoko guduaren ondoren, Chilláneko gobernadore izendatu zuten eta teniente koronel izendatu zuten. 1817ko abuztuan, José Maria Zapatak zuzendutako matxinatu talde batek erasotu zuen Chillán. Gobernadoreak Benjamín Viel komandanteari laguntza eskatu zion, eta bere milizianoekin batera, San Carlos eta Chillán hiriak suntsitzen ari ziren montonera-ei garaitzeko abiatu ziren.

Mariano Osorio 1818an lehorreratu zenean, Bernardo O'Higginsek Arriagada koronelari Santiagora joateko agindu zion lerroko infanteria batailoi berri bat antolatzeko, 4. Infanteria izango zena, Maipuko guduan parte hartuko zuena.

Independentziako guduen ondoren, Arriagada Vicente Benavides bidelapur erregezalearen horden aurka borrokatzeari ekin zion buru-belarri.

1829an larri gaixotu zen, beraz, armadatik erretiratu zen, 1831n hil zen.

Maria Antonia Garciarekin ezkonduta zegoen. Bere alaba Carmen Arriagada Mauricio Rugendasen bikotekide erromantikoa izateagatik eta bere gutunen kalitate bikainagatik izan zen famatua, eta horrek Txileko lehenengo idazleetako bat izatera eraman zuen.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Telšiaiko elizbarrutia

**Telšiaiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar elizbarrutia da. 1926ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Telšiain dago. Egun apezpikua Algirdas Jurevičius da.

## Ordinarioak 
* Justinas Staugaitis (1926-1943)
* Vincentas Borisevičius (1944-1946)
* Petras Maželis (1964-1966)
* Antanas Vaičius (1989-2001)
* Jonas Algimantas Boruta (2002-2017)
* Kęstutis Kėvalas (2017-2020)
* Algirdas Jurevičius (2020-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Kęstutis Kėvalas (2017)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Pranciskus Ramanauskas (1944-1959)
* Liudas Povilonis (1969-1973)
* Jonas Kauneckas (2000-2002)
* Linas Vodopjanovas (2012-2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Campo de Cartagenako haize errotak

**Campo de Cartagenako haize errotak** Campo de Cartagenako eskualdean (Murtziako Eskualdea, Espainia) barreiatuta dauden herri-eraikuntzak dira. Eraikin hauek haizearen indarrak emandako energia erabiliz ehotzeko asmotan egin ziren XVIII. eta XIX. mendeetan. Gaur egun asko erabat utzita daude.

## Kokapena 
Murtziako lautada horren herrietan barreiatuta daude: Cartagena, Fuente Álamo, La Unión, Los Alcázares, Mazarrón, San Javier, San Pedro del Pinatar, Torre-Pacheco. Batzuk ere Carrascoyko mendilerroan ikus daitezke, esaterako Sucinan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Molino Cabo de Palos.jpg|Cabo de Palosko haize errota erorita.
Fitxategi:Molino Galifa103.JPG|Galifako haize errota erorita.
Fitxategi:Molino de María la Jarapa (20250416 125925).jpg|María la Jaraparen haize errota,Cuesta Blancan.
Molino de viento. La Unión. Murcia.jpg|La Unión.
Molino de viento en el Mar Menor.jpg|San Pedro del Pinatar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Haize errotak Integra webgunean.
María Palou

**María Palou Ruiz** (Sevilla, 1891-Madril, 1957ko irailaren 21a) aktorea eta abeslaria izan zen.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|*Samariana*; Maria Palouren erretratua, Kaulakek egina.
Sevillan jaio zen 1891n, eta zarzuelako tiple egin zuen debuta. Alvarez Quintero anaien El patinillo piezaren estreinaldian, komediako aktore handi gisa nabarmendu zen. Felipe Sassone idazle perutarrarekin ezkondu zen.

Palouk bere konpainia sortu zuen, eta bere senarraren ia pieza dramatiko guztiak estreinatu zituen, beste autore batzuez gain, hala nola Carlos Arniches (*El amo de la calle,* 1910; *El trust de los tenorios*, 1910), Pedro Muñoz Seca (*Por peteneras,* 1911), Gregorio Martínez Sierra (*Lino entre espinas,* 1911) Benito Pérez Galdos (*Celinia en los infiernos*, 1948), Alvarez Quintero anaienl (*Los leales*, 1914; *Febrerillo, el loco*, 1919),  Jacinto Benaventeren (*La honra de los hombres*, 1919;  *Adoración* , 1948) edota  Luis Fernández Ardavínen (*La hija de la Dolores*, 1927).

Madrilen hil zen 1957ko irailaren 21ean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *La auténtica vida e historia del teatro/ Antzerkiaren benetako bizitza eta historia* 2005 Juan José Videgain.
* *Diccionario de intérpretes de España e Hispanoamérica/* 2002ko *Espainiako eta Hispanoamerikako interpreteen hiztegia*, hainbat autorerena.
* Komediak eta komedianteak 1910-1914.

## Kanpo estekak
Port Denison (Mendebaldeko Australia)

**Port Denison**, Australiako udalerri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. 

2021ean 1.452 biztanle zituen.
Dongara (Mendebaldeko Australia)

**Dongara**, Australiako herri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. 

2021ean 1.393 biztanle zituen.
Vilkaviškisko elizbarrutia

**Vilkaviškisko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar elizbarrutia da. 1926ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Vilkaviškisen dago. Egun apezpikua Rimantas Norvila da.

## Ordinarioak 
* Antanas Karosas (1926-1947)
** Liudvikas Povilonis (administratzaile apostolikoa; 1979-1988)
** Juozas Preikšas (administratzaile apostolikoa; 1988-1989)
** Juozas Žemaitis (administratzaile apostolikoa; 1989-1991)
* Juozas Žemaitis (1991-2002)
* Rimantas Norvila (2002-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Vincentas Padolskis (1944-1950)
* Liudvikas Povilonis (administratzaile apostoliko lagunkidea; 1973-1979)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Juozas Preikšas (1984-1988)
* Vladas Michelevičius (1986-1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldona Pajedaitė-Vasiliauskienė

**Aldona Vladislava Pajedaitė-Vasiliauskienė** (Galvydžiai, 1945eko uztailaren 23a – Vilnius, 2025eko uztailaren 12a) lituaniar historialaria izan zen.

## Bizitza 
Ona Žiogūnaitė-Pajedienė eta Vladas Pajedaren alaba, Aldona Pajedaitė Galvydžiai herrian jaio zen 1945eko uztailaren 23an. Sobietar agintariek familia jazarri zutenez, 1948az geroztik Skapiškisen bizi izan zen Viktorija Žiogūnaitė izebarekin.

Juozas Tallat-Kelpša musika-eskolan ikasi ondoren, 1964-1975 bitartean Vilniusko hainbat eskolatan lan egin zuen. 1974an, Vilniusko Unibertsitateko Historia Fakultatean lizentziatu zen.

2001az geroztik, lituaniarren eta ukrainarren arteko lotura historiko eta kulturalak ikertu zituen, besteak beste San Basilio Handiaren Ordenaren historia eta jarduerak Lituanian eta Ukrainan. 2000n, Lituaniako-Ukrainako Historialarien Elkarteko presidente bikakatu zen. Poloniako Ivan Franko Unibertsitate Nazionaleko ikertzaile nagusia ere izan zen.

## Lanak 
20 liburu baino gehiago idatzi edo editatu zituen. Hona hemen horietako batzuk:

* *Kai akademikas kunigas Antanas Liuima SJ prabyla…* (1995)
* *Stasio Antano Bačkio gyvenimo ir veiklos bruožai* (1996)
* *Arkivyskupas Juozapas Jonas Skvireckas. Gyvenimas ir veikla* (1998)
* *Monsinjoras Jonas Juodelis* (2001)
* *Arkivyskupo Mečislovo Reinio gyvenimo ir veiklos datos* (2003)
* *Monsinjoras Klemensas Gutauskas: monografija* (2004)
* *Monsinjoras Petras Baltuška: monografija* (2011)
* *Šv. Bazilijaus Didžiojo ordinas: iš liaudies — liaudžiai* (2017)
* *Pranas Sližys: dirigentas, vargonininkas, kompozitorius*

## Sariak 
* 2006: Ukrainako Olga printzesaren ordena (III. klasea)
* 2016ko otsailaren 16a: Lituaniako Merezimenduaren Ordenako Zaldun Gurutzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yousuf Karsh

**Yousuf Karsh** (Mardin, 1908ko abenduaren 23a – Boston, 2002ko uztailaren 13a) armeniar-kanadar argazkilaria izan zen. XX. mendeko pertsonaia nabarmenen argazki-erretratuengatik nabarmendu zen.

Armeniar genozidiotik bizirik atera zen, Kanadara errefuxiatu gisa bidaiatu zuen eta Ottawan ezarri zen. 1932an estudio bat ireki eta 1972ra arte mantendu zuen, eta 1972tik 1992ra arte Château Laurierren lan egin zuen.

Bere lanik ezagunena 1941ean egindako Winston Churchillen erretratua da.

## Argazkiak 

Sir Winston Churchill - 19086236948.jpg|Winston Churchill, *The Roaring Lion*, 1941eko sbenduaren 30a
DuncanCampbellScott23.jpg|Duncan Campbell Scott (1933)
LordTweedsmuirHeaddress.jpg|John Buchan (1937)
Elizabeth II of UK 1943.jpg|Elizabeth II.a Erresuma Batukoa (1943)
PeterLorre.jpg|Peter Lorre (1946)
Tyrone Power 1946.jpg|Tyrone Power (1946)
Jan Smuts 1947.jpg|Jan Smuts (1947)
Lord Beaverbrook 1947.jpg|Lord Beaverbrook (1947)
Marx Brothers 1948 (cropped).jpg|Marx anaiak (1948)
Griffith (Hegoaldeko Gales Berria)

**Griffith**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 20.569 biztanle zituen.
Pakenham (Victoria)

**Pakenham**, Australiako Melbourne hiriko auzune bat da, Victoria estatuan.

2021ean 54.118 biztanle zituen.
Wilmo Francioni

**Wilmo Francioni ** (Empoli, Toscana, 1948ko azaroaren 8a) txirrindulari italiar ohia da, profesionala 1970etik 1978ra.

Garaipenik aipagarrienak hauexek izan ziren: Italiako Giroko lau etapa, Matteotti Saria (1971an eta 1977an irabazi zuena) eta 1972ko Laigueglia Saria (azken honetan, Eddy Merckxi gailendu zitzaiolarik).

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1967**
* Industria del Cuoio e delle Pelli Sari Nagusia
**1968**
* La Nazionale a Romito Magra
* Industria del Cuoio e delle Pelli Sari Nagusia
* 3. Florentzia-Viareggion
**1969**
* Giro delle Valli Aretine
* Città del Marmo Kopa
* Giulio Burci Kopa
* 2. Abruzzoko Giroan eta etapa 1
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Variospora aurantia

***Variospora aurantia*** liken krustazeo bat da, hori kolorekoa. Europa guztian hedaturik dago. Espezearen *aurantius* izenak "urre kolorekoa" esan nahi du. 

2013an *Nordic Journal of Botany* aldizkarian Arup, Frödén & Søchting likenologoek eman zioten gaur egugo izena.

## Deskribapena 
Talo krustazeo eta areolatua du eta laranja-hori koloreko arrosetak eratzen ditu. Apotezioak erdialdean kokatzen dira, zirkularrak dira, konprimituak eta disko laranja ganbila dutenak. Likenaren ertzak hori biziagoak dira, 1,5-3 mm-ko zabalerako ertza dute lobuluk. Likena laua da eta ehundura matea du.

## Habitata 
Kareharrizko arroketan eta malda txikian garatzen da, alde eguzkitsuetan. Hormigoia eta beste sustratu artifizial batzuk ere kolonizatzen ditu. Kostaldeko eremuetatik hasi eta mendialderaino agertzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Variospora aurantia 2025 Zarautz.jpg
Irudi:Variospora aurantia 125794008.jpg
Irudi:Variospora aurantia 35014125.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbas II.a Egiptokoa

**Abbas Helmy II.a** (Alexandria, 1874ko uztailaren 14a – Geneva, 1944ko abenduaren 19a) Egipto eta Sudango kedivea izan zen 1892tik 1914ra.

Muhammad Tawfiqen semea izan zen eta bere oinordekoa izan zen Egipto eta Sudango tronuan 1892an. Britainiarren eragina ez zuen gogo onez onartu, politika nazionalisten eta antikolonialen alde egin zuen eta Europako kontseilarien alde egin zuen. Mustafa Kamil nazionalistaren alde egin zuen ezkutuan eta egunkari antibritainiar bat sortu zuen. 1907an Alderdi Nazionalista sortu zuen.

1914ko uztailaren 25ean Konstantinoplako atentatu batean zauritu zuten. 1914ko azaroan, Erresuma Batuak gerra deklaratu zion Otomandar Inperioari. 1914ko abenduaren 18an britainiarrek Egiptori Erresuma Batuaren babespean zegoen Sultanerri bat izendatu zioten eta Abbas tronutik kendu eta Hussein Kamel Egiptokoa, Abbasen osaba, tronuan jarri zuten.

Abbasek, gerran zehar, otomandarrentzako babesa bilatu zuen eta Egiptora itzultzea debekatu zioten. 1931n ofizialki abdikatu eta Suitzara erbesteratu zen, eta han hil zen. Kairoko Qubbat Afandina mausoleoan lurperatu zuten.

Bere tronutik kentzearekin Egiptoko lau mende amaitu ziren Otomandar Inperioaren probintzia bezala.

## Genealogia
Irving Stone

**Irving Stone**, **Irving Tennenbaum** jaioa (San Frantzisko, 1903ko uztailaren 14a – Los Angeles, 1989ko abuztuaren 26a) estatubatuar idazlea izan zen.

Bere abizena aldatu eta amaren bigarren senarrarena erabili zuen. Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn ikasi zuen eta ingeles irakasle laguntzailea izan zen. Lona Moskekin ezkondu ondoren, biak Parisen bizi izan ziren urte batzuetan. Han hasi zen Vincent Van Goghen biografia lantzen. 1934an arrakasta handiz argitaratu zuen Van Goghi buruzko *Lust for Life* liburua. Arrakasta handiko beste liburu bat Michelangelori buruzko *The Agony and the Ecstcasy* izan zen. Dibortziatu ondoren, Jane Lustekin ezkondu zen.

Biografia nobelatuez gain, ez-fikziozko lanak ere idatzi zituen.

## Lanak 
### Fikziozkoak 
*  *Pageant of Youth* (1933)
* *Lust for Life* (1934)
* *Sailor on Horseback* (1938) - Jack Londoni buruzko
* *False Witness* (1940)
* *Immortal Wife* (1944) – Jessie Benton Frémonti buruzko
* *Adversary in the House* (1947)
* *The Passionate Journey* (1949)
* ''The President's Lady* (1951)
* *Love is Eternal* (1954) – Abraham Lincoln eta Mary Toddi buruzko
* Men to Match My Mountains (1956)
* *The Agony and the Ecstasy* – (1961) – Michelangelori buruzko
* *Those Who Love* (1965) – John Adams eta Abigail Adamsi buruzko
* *Passions of the Mind* (1971) – Sigmund Freudi buruzko
* *The Greek Treasure* (1975) – Heinrich Schliemanni buruzko
* *The Origin* (1980) – Charles Darwini buruzko
* *Depths of Glory* (1985) – Camille Pissarrori buruzko

### Ez-fikziozkoak 
* *Clarence Darrow For the Defense* (1941) – Clarence Darrowren biografia
* *They Also Ran* (1943, 1966an eguneratua) – 
* *Earl Warren* (1948) – Earl Warrenen biografia
* *Men to Match My Mountains'' (1956)

## Kanpo estekak
Isolina Barraza Urbina

**Isolina Barraza Urbina** (Condoriaco, La Serena, 1903ko maiatzaren 3a - Vicuña, 2008ko otsailaren 25a) Txileko farmaziako kimikaria eta idazlea izan zen. Gabriela Mistral poeta eta Nobel saridun txiletarrarekin zuen adiskidetasun estuagatik egin zen ezaguna, eta hainbat liburu idatzi zituen hari buruz.

## Biografia 
Condoriaco herrixkan jaio zen, Coquimbo eskualdean, 1903an, baina bi urte geroago inskribatu zuten.

Vicuñan hil zen, 104 urte zituela. Isolina Emelina Molina Alcayagaren ahaidea zen, Mistralen anaiordea.

Biek etengabeko komunikazio epistolarra izan zuten, Mistralek atzerrian egiten zituen etengabeko bidaiak zirela eta. Horren zati bat Barrazak argitaratu zuen *Epistolario de Gabriela Mistral y Isolina Barraza*  liburuan (1995). Barrazak ere lagundu zion Mistrali Elquiko haranera egindako bisitetan, 1938an eta 1954an.

Mistral hil ondoren, 1957an, Barrazak poetisaren ondarea betikotu zuen Vicuña hirian. Urte berean inauguratu zuen Gabriela Mistral Kultura Zentroko eta Liburutegiko Museoa, gaur egun Gabriela Mistral Museoa dena. *Epistolarioaz* gain, *Gabriela Mistral y su sobrino* (1978) eta *Vicuña sesquicentenaria* (1987) Mistrali buruzko beste bi liburu idatzi zituen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Isolina Barrazari. Pedro Pablo Zegers idazleak egina.
María Larraín de Vicuña

**María Larraín de Vicuña** (? - Santiago (Txile, 1928ko irailaren 23a) XX. mende hasierako feminismo txiletarraren idazle eta aktibista izan zen.

Txileko Unibertsitate Katolikoko Letra Ederren Akademiako kidea, Txileko emakumearen eskubide zibil eta politikoen aldeko lanak egin zituen, 1915 eta 1928 artean emakume erakunde batzuen eta feminismo kristauari atxikitako ikuspegia zuten hainbat artikuluren osaketaren bidez; testu horiek bildu eta argitaratu ziren, hil ondoren, *María Larraín de Vicuña: 23 de septiembre de 1928* liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Timaxev

**Sergei Ivanovitx Timaxev** () errusiar politikari bat da, Estatu Idazkaria (1915eko otsailaren 17a), Gaurko Kontseilari Pribatua (1917ko urtarrilaren 1a).

## Biografia 
Timaxev familiako noble hereditario batean jaio zen.

San Petersburgoko 1. Gimnasioan ikasi zuen, eta 1872tik aurrera, Alexander Lizeoan. 1878an urrezko domina batekin Lizeotik graduatu ondoren, Estatuko Kantzileritzan, Justizia Ministerioan eta Senatuaren Kantzileritzan aritu zen. 1882-1884 bitartean, atzerrian bizi izan zen, eta ekonomia eta finantzei buruzko hitzaldiak eman zituen Berlingo, Vienako eta Heidelbergo unibertsitateetan.

Errusiara itzuli ondoren, Finantza Ministerioan aritu zen. 1886tik aurrera, Merkataritza eta Manufaktura Sailaren burua izan zen, eta sei urtez zuzendu zuen. 1887an gorteko kontseilari izendatu zuten, 1889an kontseilari kolegiatu maila eman zioten, eta 1891tik aurrera estatu kontseilari mailara igo zuten. S. Timaxevek benetako estatu kontseilari maila jaso zuen 1895ean, eta kontseilari pribatu maila 1904an. 1892-1893an krediturako Kantzileritza Bereziko zuzendariorde kargua izan zuen.

1892-1894an Estatuko Bankuaren Gutuna Berrikusteko Batzordeko kide eta batzorde horren gaien kudeatzaile izan zen. 1893tik aurrera Estatuko Bankuko zuzendariordea. 1903ko irailaren 5etik aurrera Estatuko Bankuko zuzendaria. Bere ahaleginei esker, kreditu-txartelen urrearen trukea mantendu zen Errusia-Japonia Gerran. 1909ko azaroaren 5etik 1915eko otsailaren 17ra Merkataritza eta Industria ministroa. Kargu honetan, langileen istripu eta gaixotasunen aurkako estatu aseguruari buruzko legea onartzea lortu zuen.

1911ko abenduaren 6an, Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten. Estatu Kontseiluan, erdiko taldean sartu zen, eta gero alderdirik gabeko elkartean. 1915eko otsailean, Sergei Ivanovitxek ministro kargua utzi zuen, Estatu Kontseiluko kide izaten jarraituz.

1915eko abuztuan, Estatu Kontseiluak Defentsa Konferentzia Bereziko kide hautatu zuen; 1915eko abuztuaren 26tik aurrera, Konferentzia Bereziak sortutako Artilleria Gaietarako Prestaketa Batzordearen buru izan zen. Benetako Kontseilari Pribatua (1917).

Bere bizitzako azken urteak memoriak idazten eman zituen. Denbora labur batez Finantzen Herri Komisariotuan lan egin zuen. 1920an hil zen Haass doktorearen izena daraman Petrogradeko ospitalean, tifusak jota, eta Alexander Nevsky Lavrako hilerrian lurperatu zuten.

## Familia 
Maria Nikolaevna von Tur-ekin (1866-1906) ezkonduta zegoen. Haien semek:

* Nikolai (1886-1970), Alexander Lyceum-eko graduatua (1908), soziologoa eta abokatua.
* Ivan (1888-1915), Alexander Lyceum-eko graduatua (1909), Semyonovsky Erregimentuko bigarren tenientea. Pavlov Posad-en ondoko guduan hil zen, 1915eko uztailaren 17an.
* Boris (1891-?), 2. Artilleria Brigadako bigarren tenientea, San Jorgeren Zalduna.
* Andrei (1899-1998)

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Enriqueta Flores Arredondo

**Enriqueta Flores Arredondo** Txileko Santiagon jaio zen, 1930eko apirilaren 4an. Idazlea, gaztelaniazko irakaslea eta Hezkuntza Ebaluazioko Graduondokoa da (Txileko Unibertsitatea). Batez ere nerabeei zuzendutako bere literatura produkzioak estilo errealista eta hezitzailea du ezaugarri, eta narratutako egoerek ondo islatzen dute gazteen mundua. 

## Biografia 
Claudio Matte Umeen Lorategian sartu zen, irakurtzen ikasia zuen. Done Jakue Lizeoan andereñoentzat ikasi zuen, Suitzako, Alemaniako eta Txileko mojen eskola batean. Kapera eta liburutegia ziren bere babesleku, hausnartzeko eta amesteko leku kuttunak (bere ustez). Humanitateak N. Nesken Lizeoan amaitu zituen.3. Batxilergoa Letretan eman zuen. Txileko Unibertsitateko Institutu Pedagogikoan Gaztelaniako irakasle eta Hezkuntza Ebaluazioko Espezialista titulua eskuratu zuen. Ilustrazio eta kontakizun fantastikoekin Enriquetak irrikaz itxaroten zituen egunak, eta soneto eta artikuluekin *Margarita* aldizkariarekin kolaboratzen zuen egunak, lanaren errutinak eta etorkizun bihurtzeko premiazko beharrak ordezkatu zituzten. Ezin konta ahala hobekuntza-ikastaro eta lan-jardunaldi neketsuk tartekatu zituzten etxeko zaintzan eta bere seme bakarrari, Horst-i, ematen zizkion orduak. Ez zitzaion ezer erraza gertatu, baina lortu nahi zituen helburuak lortu zituen. Hezkuntza Ministerioko banaketa-lan teknikoetan parte hartu zuen, eta 1987an zuzendaritza-irakasle gisa erretiratu zen.

## Obrak 
* 1989 - *Una niña llamada Ernestina*
* *1992 - Griselda la olvidada*
* *1994 - Los amigos de Ernestina*
* *1995 - Los casi casi primos*
* *1999 - Días de sol y niebla*
* *2002 - Los burritos de Machali en la antología de Chile en cuentos*
* 2004 - *Carmelita de las Campanas*

## Sariak 
* 1989 - Gazte literaturako Marcela Paz lehiaketako lehen saria.
* 1999 - Nobela laburren lehen saria *FELIPE TRIGO* (Villanueva de la Serena, Espainia), LA *MÁCULA lana*gatik.
* 2003 - Martha Brunet haurrentzako eleberri saria CARMELITA DE *LAS CAMPANAS* lanagatik.
* 2012 - "Cuentos con arte" saria, *EL CIERVO DE LAS CUERNA DE ORO* kontakizunagatik.

## Kanpo estekak
Filipa Lancasterkoa

**Filipa Lancasterkoa** (Leicester, Ingalaterra, 1360ko martxoaren 19a - Odivelas, Portugal, 1415eko uztailaren 19a), Portugal erregina ezkontidea izan zen. Ingalaterra eta Portugalen aliantza historikoaren hastapenetako bat izan zen bere ezkontza Joan I.a Portugalgoarekin.

## Biografia 
Joan Gantekoa Lancasterko dukearen eta Zuria Lancasterkoa bere lehen emaztearen alaba nagusia izan zen. 18. urterekin Galtzariaren Zaldunen Ordenean sartu zen, gerora bizitza santua izanaren ospea eman zion izendapena.

Portugalgo erregina bihurtu zen Joan I.a Portugalgoarekin ezkontzeagatik, 1387an Porto hirian ospatutako ezkontzan. Ezkontza hori anglo-portugaldar aliantzaren parte gisa adostu zen, Frantzia eta Gaztelaren artean ezarritako aliantzari aurre egiteko. 

1415ean hil zen, izurri beltzak jota, Lisboa inguruan, Ceutako kanpaina abiatu baino pixka bat lehenago. Bere hondakinak Santa Maria da Vitória komentuan daude, bere senar Joan I.a Portugalgoarekin batera, hilobi monumental batean.
[erdian|thumb|480x480px|Filiparen estatua hilobian, [drosel gotiko landua duela horizontalean buru gainean.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Eugenia Oyarzún

**María Eugenia Oyarzún Iglesias** (1936ko ekainaren 1a) Txileko kazetaria, idazlea eta diplomatiko ohia da.

## Karrera profesionala eta publikoa 
46 urtez lan egin zuen La Tercera egunkarian. 1965ean Txileko Emakume Kazetarien Elkarte Nazionalak Lenka Franulic Saria eman zion.

Augusto Pinochet jeneralaren diktadura militarrean, Txileko Santiagoko alkate izendatu zuten 1975eko ekainaren 1etik 1976ko ekainaren 1era. Erregimen garaian, Estatu Amerikarren Erakundearen aurrean Txileko enbaxadore ere izan zen; 1977ko urria eta abendua bitartean erakunde horretako Kontseilu Politikoaren buru izan zen lehen emakumea izan zen.

Pinochetekin zuen harreman estuari esker, 30 elkarrizketa baino gehiago egin zizkion hainbat hedabidetarako, ondoren 1990eko hamarkadan bi liburutan argitaratuak izango zirenak.

Txileko Unibertsitateko eta UNIACCeko kazetaritza karrerako zuzendaria ere izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Fernando Errázuriz Guzmánekin ezkonduta dago, eta bi seme-alaba dituzte.

## Obrak 
* *Augusto Pinochet: diálogos con su historia. Conversaciones inéditas* (Editorial Sudamericana, 1999).
* *Augusto Pinochet*: "Una visión del hombre" (Bauhaus argitaletxea, 1995).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vsevolod Xakhovskoi

**Vsevolod Nikolaievitx Xakhovskoi** *knez*-a (), errusiar politikari, Errusiako Inperioko azken Merkataritza eta Industria ministroa (1915-1917). Bere Maiestate Inperialaren Gorteko Ganberlaria (1908-01-01), egungo estatu kontseilaria (1912-03-25).

## Biografia 
Rurik dinastiako printze-familia zahar batekoa zen. Ivan Jakovlevitx Xakhovskoi printzearen biloba (1820-1859). San Petersburgoko probintziako Novoladozhsky barrutiko lur-jabea.

Itsas hezkuntza jaso zuen Itsas Kadeteen Gorputzean (1893), eta bertan hainbat bidaia egin zituen inperioko yateen tripulazioko kide gisa (1894-1896).

1898tik aurrera funtzio publikoan aritu zen, eta ondoren Finantza Ministerioan (1898tik aurrera), Merkataritza Itsasontzien eta Portuen Zuzendaritza Nagusian (1902-1905, Alexander Mikhailovitx Duke Handiaren zuzendari nagusiaren idazkaria), Merkataritza eta Industria Ministerioan (1905-1915, zeregin berezietako funtzionarioa, Merkataritza Portuen Departamentuko administrazio-zatiaren arduraduna, Barneko Ur Bideen Departamentuko burua (1910etik aurrera), ministerioko arduraduna (1915eko otsailaren 18tik aurrera) lan egin zuen.

1915eko maiatzaren 6an, Merkataritza eta Industria ministro izendatu zuten. 1915eko abuztuaren 17tik aurrera, Erregaia Hornitzeko Neurrien Eztabaida eta Bateratzeko Konferentzia Bereziko (*Osotopa*) presidentea izan zen.

Otsaileko Iraultzaren egunetan, martxoaren 13tik 18ra, atxilotu zuten. 1919an Danimarkara emigratu zuen, eta 1920an Frantziara etorri zen. Lurjabea zen, eta Tours hiritik gertu zuen bere finkan bizi izan zen batez ere. Erlezaintzan aritzen zen. Tourseko parrokia ortodoxoaren sortzaileetako bat izan zen, eta haren ohorezko patronatukidea, buruzagia eta ordezkaria izan zen elizbarrutiko kongresuetan, eta Angers hiriko (Maine-et-Loire departamendua) parrokiaren eta afiliatutako komunitatearen beharretarako funtsak eman zituen. Eliza-eskola bateko zuzendaria izan zen. Noizean behin Paris bisitatzen zuen. Nikolas II.a Enperadorearen Oroimenezko Zeloten Batasuneko kidea (1928tik). Itsas Batzarreko ohorezko kidea, Guardiako Tripulazioen Elkarteko kidea. 1936an Trenbide Departamentuko Errusiar langile ohien Batasuneko ohorezko presidente hautatu zuten.

## Kargu politikoa 
## Kanpo estekak
UNIACC Unibertsitatea

**UNIACC Unibertsitatea** (Arte, Zientzia eta Komunikazio Unibertsitatearen akronimoa gaztelaniaz) Txileko Santiagoko Providencia hirian dagoen Txileko unibertsitate pribatu bat da. Komunikazio-industriako karreretara bideratuta dago, eta 2000. urteaz geroztik autonomoa da. 2016ko apirilaz geroztik, Apollo Education Group enpresa estatubatuarrak kontrolatu zuen, eta Guiloff familiari erosi zion US$44.000.000-ren (berrogeita lau milioi dolar) truke. Gaur egun, irabazi asmorik gabeko batzorde berri batek kontrolatzen du.

Unibertsitate erreferentea da Latinoamerikako Komunikazio eta Arteen arloan. Atzerrira mugitzeko programak sustatzen ditu ikasleentzat. 2016an, bi karrera akreditatu ditu: Ikusizko Arteak eta Aldibereko Itzulpengintza eta Interpretaziogintza (Ingelesa-Gaztelania).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilniusko artxidiozesia

**Vilniusko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar artxidiozesia da. XIV. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1925eko urriaren 28an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Vilniusen dago. Egun artzapezpikua Gintaras Grušas da.

## Ordinarioak 
### Vilniusko apezpikuak 
### Vilniusko artzapezpikuak 
* Jan Cieplak (1925-1926)
* Romuald Jałbrzykowski (1926-1955)
* Julijonas Steponavičius (1989-1991)
* Audrys Bačkis (1991-2013)
* Gintaras Grušas (2013-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jerzy Radziwiłł (1574-1579)
* Marcjan Florian Tryzno (1639-1643)
* Maciej Józef Ancuta (1717-1722)
* Józef Stanisław Sapieha (1737-1754)
* Józef Kazimierz Kossakowski (1791-1794)
* Mečislovas Reinys (1926-1940)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak