Ali Smith

**Ali Smith** (Inverness, Eskozia, 1962ko abuztuaren 24a) eskoziar idazle, antzerkigile, akademiko eta kazetaria da. Britainiar Inperioko komendadore eta Royal Society of Literature-ko kidea. Sebastian Barryk 2016an "espero zen Nobel Sari  eskoziarra" bezala deskribatu zuen.

## Bizitza 
Ali Smithen gurasoak Ann eta Donald Smith izan ziren, eta Invernessen jaio zen 1962ko abuztuaren 24an. Gurasoak langile klasekoak zituen, eta bera babes ofizialeko etxebizitza batean hazi zen. 1967tik 1974ra, St. Joseph's RC lehen hezkuntzako eskolara joan zen, gero Invernesseko bigarren hezkuntzako eskolara, 1980arte.

Hizkuntza eta literatura ingelesean lizentziatura bateratua ikasi zuen Aberdeeneko Unibertsitatean 1980 eta 1985 urteen artean, bere klaseko lehena izatera iritsi zen 1982an eta Senior Honours English kategorian lehen postua lortu zuen 1984an. Unibertsitateko *Bobby Aitken Memorial* Saria irabazi zuen poesian 1984an.

1985etik 1990era, Cambridgeko Newnham Collegen izan zen, eta AEBko eta Irlandako modernismoan doktoretza egin zuen. Cambridgeko egonaldian, antzezlanak idazten hasi zen eta, ondorioz, ez zuen doktoregoa osatu.

Smith Edinburgora joan zen Cambridgetik 1990ean eta Eskozia, Ingalaterra eta Estatu Batuetako literatura irakaslea izan zen Strathclydeko Unibertsitatean. 1992an utzi zuen unibertsitatea, neke kronikoaren sindromea zuelako. Cambridgera itzuli zen sendatzeko.

Gaztea zenean, Smithek hainbat lan egin zituen lanaldi partzialean, besteak beste, zerbitzari, letxuga garbitzaile, turismo batzordeko laguntzaile, BBC Highland-eko harreragile eta publizitate erredaktore.

*The Guardian*, *The Scotsman*, *New Statesman* eta *Times Literary Supplement* egunkarietarako artikuluak idazten zituen.

2009an, *Last* ipuina (aldez aurretik Manchester Review Online-n argitaratua) eman zion Oxfamen 'Ox-Tales' proiektuari, 38 egilek idatzitako Erresuma Batuko lau ipuin bilduma. Bere historia '*Fire*' bilduman argitaratu zuten.

## Ipuin bildumak 
* *Free Love and Other Stories* (1995), Saltire First Book of the Year saria jaso zuena eta Scottish Arts Council Book Award.
* *Other Stories and Other Stories* (1999)
* *The Whole Story and Other Stories* (2003)
* *The First Person and Other Stories* (2008)
* *Public Library and Other Stories* (2015)

## Fikzioa 
* *Like* (1997).
* *There But For The* (2011), Guardian liburuaren kritikak urteko nobelarik onenetakotzat aipatua.
* *How to Be Both* (2014), 2014an Man Booker Prize, 2015ean Baileys Women's Prize for Fiction (irabazlea), eta Folio Prize . 2014ko Goldsmiths Saria eta Costa Book Sarietako Eleberri Saria irabazi zituen.
* *Autumn* (2016), 2017ko Man Booker sarirako aurre-hautatua.
* *Winter* (2017)
* *Spring* (2019)
* *Summer* (2020) Orwell 2021 sariaren irabazlea

## Ez fikzioa 
* *Artful* (2012), lehen Goldsmiths Sarirako (2013) aurrehautatua.
* *Shire* (2013), Sarah Wooden irudiekin: idazkera eta ipuin autobiografikoak. Full Circle edizioak.

## Antzezlanak 
* *Stalemate* (1986), argitaragabea, Edinburgoko Fringe Jaialdian aurkeztua.
* *The Dance* (1988), argitaragabea, Edinburgoko Fringe Jaialdian aurkeztua.
* *Trace of Arc* (1989), Edinburgoko Fringe Jaialdian aurkeztua.
* *Amazons* (1990), Cambridge Footlights.
* *Comic* (1990), argitaragabea, Edinburgoko Fringe Jaialdian aurkeztua.
* *The Seer* (2001).
* *Just* (2005).

## Beste proiektu batzuk 
* Ali Smith Trashcan Sinatras talde eskoziarrarekin elkartu zen eta "Half An Apple" izeneko abesti baten letra idatzi zuen, joan den pertsona maite batentzat ordezko sagar erdia nola gorde azaltzen duen maitasun kanta bat. Abestia 2007ko martxoaren 5ean argitaratu zen, *Ballads of the Book* albumean.
* 2008an, Ali Smithek *The Book Lover* argitaratu zuen, Sylvia Plath, Muriel Spark, Grace Paley eta Margaret Atwooden testuen bilduma. Hain ezagunak ez diren Joseph Roth eta Clarice Lispector idazleen lanak ere baditu.
* 2008an, *"Writ"* ipuinarekin, Save the Children-i laguntzeko antologia bat egiten lagundu zuen. ''"The Children's Hours"* du izena antologiak eta Arcadia Booksek argitaratu zuen. Atzerriko edizioak argitaratu dira Portugal, Italia, Txina eta Korean.
* 2011n, memoria labur batzuk idatzi zituen *The Observer*-erako, *"Once upon a life"* seriean: "Atzera begira bere bizitzan, Ali Smith idazlea bere sorkuntzaren unera itzuli da, oroimen hunkigarri eta dibertigarri batzuk ehuntzeko, aita lotsagabe batekin, Greziako musikalekiko bere zaletasunarekin eta mugen zorigaiztoko gurutzatze batekin".
* 2012ko urrian, gonbidatuei eta ikasleei sermoi bat irakurri zien Manchesterreko Katedralean, eta, ondoren, liburuak sinatu zituen.
* 2013an, Smithek *Artful'' argitaratu zuen, aurreko urtean Saint Anne's Collegen, Oxforden, emandako europar literatura konparatuari buruzko bere hitzaldietan oinarritutako liburua. Literatur kritika lana baino askoz gehiago, arteak egin dezakeenari buruzko liburua da. *Artful* ongi hartu zuten, kritikari batek komentatu zuenez "... bere liburu berria, Jainkoaren mahukatik tiraka, pailazoei buruz hausnartu, erabilitako liburuak lapurtu, grekoz dibertitu eta hildakoekin eztabaidatzen duena, harrigarria da".
* 2013ko maiatzaren 14an, Ali Smithek Harriet Martineau inaugurazio-hitzaldia eman zuen, Norwich 2012ko Unescoren Literaturaren Hiri gisa ospatzeko.
* Ali Smith Visual Versen lineako antologiaren mezenasa izan zen eta bere *Untitled* pieza, Rupert Jessop artistaren irudi bati erantzunez idatzia, 2014ko azaroko edizioan agertzen zen.
* 2015eko irailaren 10ean, Ali Smith ohorezko kide izendatu zuen Goldsmithsek, Londresko Unibertsitatean.
* 2011n *Why Holly Berries are as Red as Roses* kontakizun labur batekin lagundu zuen The Woodland Trust-ek sostengatzen zuen antologia batean. *Why* *Willows Weep* antologiak 50.000 zuhaitz landatzen lagundu zion The Woodland Trust-i, eta 2016an berriz kaleratu zuten poltsiko formatuan.
* 2016ko uztailean, Smith Honoris Causa doktore izendatu zuen East Angliako Unibertsitateak.

## Bizitza pertsonala 
Smith Cambridgen bizi da bere bikotekidearekin, Sarah Wood zinemagilearekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
2007an Royal Society of Literature-ko kide hautatu zuten.

Smith Britainiar Inperioaren Ordenako (CBE) komendadorea izendatu zuten 2015eko Urte Berriko ohoreetan, literaturari emandako zerbitzuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Urtaroak* laukotearen analisia Gonzalo Tornéren eskutik (20021eko abendua)
* El País egunkarian elkarrizketa, Berna González Harbour-ek Verano gaztelaniaz argitaratu zuela eta (2021eko abuztua)
* ABC egunkarian elkarrizketa, Ines Martín Rodrigok Invierno gaztelaniaz argitaratu zuela eta (2021eko apirila)
* Kritika Udazkeneko Letren Aldizkarian, Israel Paredesen eskutik (2021eko urtarrila)
* Kritika El Español de Otoño egunkarian Fran G. Matuteren eskutik (2020ko abendua)