Fausto (Goethe)

***Fausto***  Goethek idatzitako drama erromantiko ospetsua da. Alemanez idatzita haren lehen atala 1808an  argitaratu zuen. Bigarrena, bere heriotzaren ondoren argitaratu zuten, 1832an, hain zuzen. Kondaira horren inguruko bertsio ugari badira ere, Goetheren bertsioa, guztien artean eragin handikoena izan da. Batzuek Alemaniako literaturaren idazlanik gorentzat jotzen dute. Goetheren lanak hainbat gai jorratzen ditu, besteak beste, gaztetasun amaigabea, askatasuna, ongia eta gaizkiaren arteko erlazioak, morala edota giza-izaeraren mugak. Fausto, oraingoan, Infernutik libratuko zuen Goethek.

## Fausto, kondaira eta historia 
Fausto Alemaniako elezahar klasiko baten protagonista da. Fausto gizon argia eta arrakasta handikoa da, baina baita bere bizitzarekin asegaitza ere, eta, beraz, deabruarekin itun bat egiten du bidegurutze batean, bere arima mundu mugagabeko jakintzaren eta plazerren truke emanez. 

Antza denez, bada ere Fausto historikoa. Fausto 1480an jaio omen zen Alemaniako Baden-Württembergeko Knittlingen herrian. Kolonian, Leipzigen eta beste hiri alemaniar batzuetan bizi omen zen. Esan ohi da 1540an hil zela Staufen im Brisgau herrian, sustantzia kimikoekin egindako ikerketa batek sorrarazitako eztanda bat izan zela medio. Haren izena Georgius Faustus zatekeen. Luterok, Erreforma Protestantearen sortzaileak, deabru-botereak egotzi zizkion.

## Goethen lanaren historia 
Lehen zatia, *Faust: der Tragödie erster Tei*l (Fausto: Tragediaren lehen zatia), 1806an amaitu zuen Goethek hasiera batean. 1808an argitaratu ondoren, 1828–1829an berrikusitako edizio bat argitaratu zuen, egileak berak argitaratutako azkena izango zena. Aurretik, 1790ean Fausto izeneko bertsio partziala agertu zen, zati bat. Lanaren lehen bertsioak, *Urfaust* bezala ezagutzen direnak, 1772 eta 1775 bitartean egin ziren; hala ere, lanketa horren xehetasunak ez daude erabat argi.

Goethek bigarren zatia idazten amaitu zuen, *Faust: der Tragödie zweiter Teil* (Fausto: Tragediaren bigarren zatia), 1832an, hil zen urtean. Lehenengo zatian ez bezala, ekintzaren fokua ez dago Faustoren ariman, deabruari saldua izan baita, baizik eta psikologia, historia eta politika bezalako fenomeno sozialetan. Bigarren zatia Goetheren azken urteetako okupazio nagusia izan zen, eta bakarrik hil ondoren agertu zen, 1832an.

## Argumentua 
Atalez atal hau da argumentu orokorra:

## Eragina 
*Fausto*ren eragina handia izan da, bai Alemanian baita ere Medebaldeko kulturan. Istorioak literatura-, musika- eta pintura-lan ugari inspiratu ditu. Interpretazio anitz eta batzuetan kontrajarriak egin dira Bigarren Zatiarekin (junguianak, freudiarrak, soziologikoak, alkimikoak, literarioak eta klasikoak, gutxi batzuk bakarrik izendatzeagatik). Lana ezagutza zientifikoari, erlijioari, pasioari eta sedukzioari, independentziari eta maitasunari buruzko parabola bat da, besteak beste. Termino poetikoetan, Goethek moralki interesatua den metafisika baten testuinguruan kokatzen ditu zientzia eta boterea. Fausto zientzialari enpirikoa da, eta ongia eta gaizkia, Jainkoa eta deabrua, sexualitatea eta hilkortasuna bezalako gaiei aurre egin behar izaten die.

Alemanierari ere eragin dio Goetheren Faustoak, bereziki "Lehen zatia"k. Alemanierazko esamolde batzuk liburu horretan dute jatorria, adibidez.

## Moldaketak 
Goetheren antzezlana eragin handia izan du Europako kulturan. Asko izan musikarako eta zinemarako egin diren moldaketak. Hona hemen ezagunenak.
* 1814an Franz Schubert *Fausto* testua prestatu zuen "Gretchen am Spinnrade" gisa, 118; Op. 2. Ber Goetheren lehen moldaketa izan zen. Geroago *Fausto*z oinarritutako Lied bat prestatu zuen: n.º 126, 367, 440 y 564.
* Robert Schumann oratorio bat prestatu zuen: *Szenen aus Goethes Faust* (1844–1853)
* Hector Berlioz, "kondaira dramatikoa" prestatu zuen, *La Damnation de Faust* (1846)
* Franz Liszt, Fausto Sinfonia (1857)
* Charles Gounod, *Fausto* opera (1859)
* Arrigo Boito, *Mefistofeles* opera (1868; 1875)
* Mahler, 8. Sinfoniaren bigarren atala, (1906), Goetheren lanarekin lotuta dago. 
* F. W. Murnau, *Fausto* filma (1926), Goetheren lanean eta kondairetan oinarrituta.
* Randy Newman, *Fausto* musikala (1993)
* Jan Švankmajer, *Fausto* filma (1994)
* Fura dels Baus, *Fausto 5.0* filma (2001)
* Alexander Sokurov, *Fausto* filma (2011)
* Diana Daniele, "Fausto" opera (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak