Diego de los Ríos

**Diego de los Ríos y Nicolau** Espainiako teniente jenerala izan zen, Espainia eta AEB-en arteko Gerran Filipinetako azken gobernadore nagusia izateagatik ezaguna. Iraultza Loriatsuan, Hirugarren Gerra Karlistan eta Hamar Urteko Gerran ere parte hartu zuen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Diego 1850eko apirilaren 9an jaio zen, Diego de los Rios Zaharra teniente jeneralaren seme gisa, eta 1860an "Zalditeriako alferez adingabea" titulua eman zioten, bere gurasoek Afrikako Gerran egindako zerbitzuengatik. Urte berean, infanteriako borrokan espezializatu zen eta 1865ean teniente izendatu zuten. 1868an, Iraultza Loriatsuan parte hartu zuen, eta kapitain izendatu zuten iraultzan egindako lanagatik. Hurrengo hiru urteetan Puerto Ricon lan egin zuen. Espainiara itzuli zenean, Hirugarren Gerra Karlistan parte hartu zuen, baina larri zauritu zuten Castellfulliteko guduan, 1874ko uztailean, komandante izendatu zutenean. Zauria tratatu ondoren, iparraldeko indar karlisten aurka borrokatzen jarraitu zuen, Puyarruego, Irunberri eta Leireko guduetan parte hartuz.

1876an teniente koronel izendatu zuten, baina Hamar Urteko Gerran zerbitzatu behar izan zuen. Kubara iritsi zenean, zenbait operazioren buru izan zen, batailoi batzuen buru izan baitzen Zanjongo Ituna sinatu eta Espainiara itzuli zen Matilde Saenz Santa Mariarekin ezkontzeko. Han hainbat postu bete zituen, besteak beste, 1886an Alfontso XII.a erregearen kanpamentuko laguntzaile bihurtu zen, Madrilgo Ciudad Rodrigo batailoiaren buru izan zen eta irailaren 19an Garellano eta Albuera errejimentuen altxamenduaz arduratu zen, bere unitatearekin Manuel Pavia kapitain jeneralaren aginduetara irten zenean, matxinatuen atzetik, Atocha pasealekuan, Vallecasen, Morata de Tajuñan eta Argandan zehar. Bere zerbitzurako, Estatu Ministerioari proposatu zioten Isabella Katolikoaren Ordenako komandantearentzat. 1895ean brigada-jeneralera igo ondoren, Filipinetara bidali zuten Ramón Blancoren agindupean, eta hark Mindanao dibisioko lehen brigadako komandante izendatu zuen.

### Filipinetako gobernadore nagusia 
#### Gobernua Iloilon 
1898ko irailean, Filipinetako Gobernadore Nagusi bihurtu zen Espainia-Estatu Batuak Gerran, Ameriketako Estatu Batuek Manilaren kontrola hartu ondoren, 1898ko Manilako guduaren ondoren. Espainiako Filipinetako hiriburua Iloilon zegoen garai hartan. Amerikarrekin borrokan ari ziren bitartean, espainiar agintariek Filipinetako Iraultzaren indarren aurka borrokatzen jarraitu zuten Manila eta Manila badiatik kanpo herrialdea kontrolatzeko.

Filipinetako indar iraultzaileek Bisayak eta Mindanao konkistatu zituztenetik salbatu nahian, de los Riosek Espainiari eskatu zion Iloiloko herritarrek eskatutako erreforma batzuk eman zitzala. Iloilon, bisayarrei aldarrikapen bat egin zien, "Erreformen Kontseilua" sortzeko eskatuz. Kontseilu hori 24 hiritarrek osatuko zuten, horietatik 12 herri-bozketaz hautatuak, eta beste 12 gobernadore nagusiak berak izendatuko zituen. Hala ere, onartutako erreformek buruzagi ilustratu gutxi batzuk baino ez zituzten asetzen, eta Filipinetako Iloiloko iraultza berotu egin zen.

Panayko espainiar agintarien aurkako altxamendu orokorra, bereziki Iloilon, 1898ko urriaren 28an gertatu zen. Egun hartan, Iloilo probintziako barnealdeko hiriak Espainiaren kontrolpetik askatu zituzten. Azaroaren lehen astean, Jaro, Molo eta Iloilo bakarrik geratu ziren espainiarren esku. Azaroaren 21ean, Jaro Espainiako gobernuak Ilonggoseko indar iraultzaileen esku utzi zuen.

Armada espainiarrak, Iloilon eta Molon zituzten posizioetan tropa iraultzaileek setiaturik, eta eraso erabakigarri baten mehatxupean, De los Riosen agindupeko gobernu espainiarrak, azkenean, negoziazioak hasi zituen Ilonggoekin. Negoziazioen emaitza Espainiako tropek Molo eta Iloilo hiria ebakuatzea izan zen, eta, ondoren, Martin Delgadok Alfontso XII.a Plazan (gaur egun Askatasunaren Plaza), 1898ko abenduaren 23an, Iloilo hiria Asia eta Ozeano Bareko espainiar inperioko azken hiriburu bezala hartzea.

Iloilo utzi eta aldi baterako Zamboangako Zaragozako Real Fuerza de Nuestra Señora La Virgen del Pilarrera joan zen, bere indar kolonialen hondarrak Visayetan ekarriz, espainiar indarrek Visayasen 1898ko abenduaren 24an Ilonggo iraultzaileei amore eman bezperan. Handik aurrera, Zamboangara joan zen bere azken gotorleku gisa, eta agintariekin errenditu zen.

#### Zamboangan 
Gobernadore nagusiak, 1898ko abenduaren 24an Pilar gotorlekura iritsi zenean, berehala prestatu zuen iraultzaile filipinarren aurkako defentsa. Tropa kolonialak Cotabato eta Lanaotik ekarri eta Pilar gotorlekuan finkatu zituen. Mindanao uharteko gobernadore nagusiak, Jaramillo jenerala, Cebuko gobernadore ohi Montero jeneralari eman zion bere agintea, eta Manilara alde egin zuen Rios jeneralarekin, 1898ko abenduan.

#### Manilan 
Diego de los Rios jeneralak bere tropak Manilara eraman zituen 1899ko urtarrilean, tropak Espainiara joan baino lehen. Jenerala Manilan egon zen 1899ko ekainaren 3ra arte, matxinatuen preso espainiarrak askatzea lortu nahian.

Espainiar kontinentera itzuli zenean, 1902an Sevillako gobernadore militar izendatu zuten eta 1907an teniente jeneral izendatu zuten. Kargu zibil eta militar altuak izan zituen Gerra eta Itsas Kontseilu Goreneko kontseilari, Andaluziako Kapitain Nagusi, Armadako Estatu Nagusiko buru, Cáceresko probintziako senatari eta Lehen Eskualde Militarreko kapitain nagusi gisa 1909an, eta haren buru izan zen hil arte.

## Kanpo estekak