Euri-oihan

[thumb|250px|Euri-oihan tropikala, [Chiapas.]]
**Euri-oihana** eskualde euritsuetako oihan sarria da. Zuhaitz-estalki trinkoaren azpian, landaredi onbrofiloa eta esziofiloa izaten dute, epifitoak eta lianak barne, eta ez dute suterik pairatzen. Bi mota nagusi daude: euri-oihan tropikala eta euri-oihan epela. Euri-oihan tropikala munduan azkarren desagertzen ari den bioma da.

## Baso eta oihana 
"Baso" eta "oihan" hitzen esanahiak nahasirik edo ondo zehaztu gabe agertzen dira askotan. Gainera, bien arteko ezberdintasunak aldatzen dira euskalki batetik bestera, eta eskualdez eskualde. Antza, garai batean, "oihanak" edo "ohiarrak" basoaren esanahia zuten euskararen zabalpen eremu guztian, toponimoen ugaritasunak agerian uzten dutenez.

Gaur egun "baso" batez ere mendebaldeko euskalkietan erabiltzen da, eta "oihan", ordea, ekialdekoetan, nahiz eta bigarrena Euskal Herriko idazle guztiek erruz erabili aspalditik. Euskara batuan, "oihan" hitzak adiera bereizgarria hartu du, baso guztiz handia eta basatia adierazteko. Horrela, klima epeletako eta tropikaleko baso handiak izendatzeko erabiltzen da, hala nola Iratiko oihana, Oihan Beltza (Alemanian) eta Amazoniako oihana (Hego Amerikan).

## Euri-oihan tropikalak 
thumb|300px|Euri-oihan tropikalen banaketa.
Izenak dioen bezala, euri-oihan tropikalak tropikoetako gune hezeetan daude hedaturik. Guztira 8 milioi kilometro koadro inguru hartzen dituzte: erdia Amerikan, laurden bat India eta Malaysia inguruan eta gainerakoa Afrikan, Madagaskarren, Australian eta hainbat irletan zehar barreiaturik. 

Oro har, eta salbuespen garrantzitsuak badauden arren, euri-oihan tropikaletan hilabetero batezbesteko tenperatura 18 °C-tik gorakoa da eta urteko prezipitazioak 2.400 mm-tik gorakoak. Prezipitazio totala baino garrantzitsuagoa da, ordea, horren banaketa: lehorte unerik ez dago, edo oso laburra da, bestela baso tropikal idorrak (montzonikoak) nagusituko lirateke. Urtean zehar gertatzen den tenperatura-aldaketa 5 °C baino txikiagoa da, eta egunetik gauera dagoen aldea urtaro batetik bestera dagoena bezain altua da. Ez du inoiz izotzik egiten.

[thumb|280px|[Sekuoia luze|Sekuoia-basoa, ipar Kalifornia.]]
Euri-oihan tropikalek adinako biodibertsitatea ez badute ere, oihan epeletan landare- eta animalia-bizitza ugaria dago. Zuhaitzak koniferoak edo hostozabalak izan daitezke, eta batzuk munduko altuenetakoak dira, hala nola ipar Kaliforniako sekuoiak. Adaburuen estalkia trinkoa izaten da, eta lianak, goroldioak, likenak eta iratze epifitoak hazten dira zuhaitzetan. Animalia gehienak txikiak diren arren, ugaztun handi eta hegazti harrapari batzuen bizilekua dira. Mendebaldeko Afrikako oihanen &nbsp;%90 inguru suntsiturik dago, eta Madagaskarrek jatorrizko oihanaren bi heren galdu ditu. 2001-2020 bitartean, Amazoniak 54,2 milioi hektarea oihan galdu zituen (oihan azalera osoaren &nbsp;%9). Indonesian, berriz, basoen erdiak desagertu ziren 50 urtean (1960-2010). Horiek horrela, baso-soiltzea oso arazo ekologiko handia da: alde batetik, karbono dioxidoren emisioen erantzule nagusietako bat da eta, bestetik, itzulerarik gabeko biodibertsitate galera eragiten du. 

2023an, deforestazioaren aurkako araudia onartu zuen Europar Kontseiluak. Neurri horrek basoen suntsitzea eragiten duten zenbait produktu inportatzea galarazten du. Debekua zazpi produkturi ezarri zitzaien: palma olioa, behikia, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. Salgai horiek Europar Batasunean merkaturatzeko, enpresek ziurtatu behar dute horien ekoizpen kateak ez duela deforestazioa eragiten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak