open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Davy Jones

**David Thomas Jones** (Salford, 1945eko abenduaren 30a - Stuart, Florida, 2012ko otsailaren 29a) ingeles eta musikaria izan zen, *The Monkees* taldeko kidea.

Aktore gisa lan egin zuen Ingalaterrako telebistan, eta jockeya ere izan zen aldi labur batean. 1966tik 1970era *The Monkees* taldeko kidea izan zen, izen bereko telebista-programarako berariaz sortua. Pandereta eta marakak zein baxua edo teklatuak jo zituen.

Taldea desegin ondoren, bakarkako musikari eta aktore ibilbidearekin jarraitu zuen.

## Filmografia 
## Diskografia 
### Albumak 
**David Jones* (1965)
**Davy Jones* (1971)
**The Point* (1978)
**Incredible Revisited* (1988)
*''It's Christmas Time Again* (1991)
**Just Me* (2001)
**Just Me 2* (2004)
**She'' (2009)

## Kanpo estekak
Estrella Solé i Casadellà

**Estrella Solé i Casadellà** (Molins de Rei, 1987) aktore eta idazle katalana da. TV3 telebista publikoko *La Riera*   seriean egindako aktore lanagatik ezaguna da. Antzerkian eta telebistan lan egiteaz gain, oso gaztetatik aritu da idazten: 1997an Mercè Rodoreda Literatura Narratibaren Sarirako akzesita jaso zuen *Estranya guineu de setembre* liburuagatik, 2003an Mateu Janés-Montserrat Pujol Poesia Sarietarako akzesita eta   2011n argitaratu ez duten poetei ematen zaien  *Amadeu Oller* saria irabazi z*une Dones que somiaven ser altres dones* poesia liburuarekin. 

2013an antzerkigile gisa debuta egin zuen *Animals de companyia* lanarekin. Etxe partikularretan antzeztu ondoren, nazioarteko bira bat egin zuen Erdialdeko Amerikan, eta, azkenik, Bartzelonako Club Capitol antzokian aritu zen bi denboralditan. Poesia arloan, hainbat errezitalditan parte hartu du, eta bi liburu argitaratu ditu: *Dones que somiaven ser altres dones* (Editorial Galerada, Premi Amadeu Oller 2011
* 2013 - *Si uneixes tots els punts* Paula Bonet Herrero ilustratzailearen irudiekin (Galerada)
* 2016 - *Animals de companyia* (Comanegra)
* 2016 - *Si no puc volar* (Rosa dels Vents)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kevyn Ista

**Kevyn Ista** (Sambreville, 1984ko azaroaren 22a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2004**
* Namur Tourreko etapa bat 
**2006**
* Vilvoordeko Sari Nagusia
**2007**
* Namur Tourreko etapa bat
* Zellik-Galmaarden
* 3. Ardenetako Triptikoan
**2008**
* 2. Le Samyn
* Route Adélie
**2009**
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat 
* 2. Omloop Het Nieuwsbladen
* 2. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**2011**
* 2. Le Samynen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephen Allen Benson

**Stephen Allen Benson** (Cambridge, Maryland, 1816ko maiatzaren 21a - Grand Bassa, 1865eko urtarrilaren 24a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako 2. presidentea izan zen 1856tik 1864ra.

Estatu Batuetan jaio zen eta haurtzaroan emigratu zuen familiarekin Liberiara. Han, Thomas Buchanan Liberiako azken gobernadore zuriaren idazkari pribatua izan zen. Gero negozio gizon arrakastatsu bihurtu zen. 1835ean miliziarekin bat egin zuen eta 1842an Kontseilu Kolonialaren ordezkari bihurtu zen.

1847an Liberiak independentzia lortu ondoren, epaile eta predikari metodista izan zen. Altxorraren idazkaria izan zen eta 1853an presidenteorde aukeratu zuten.

1856an lehendakaritza irabazi zuen eta harreman diplomatikoak ezarri zituen Belgika, Danimarka, Estatu Batuak, Italia, Norvegia, Suedia eta Haitirekin. Herrialdearen mugak zabaldu eta Liberiari Marylandeko Errepublika erantsi zion.

Agintaldia amaitzean, Grand Bassako kafe-plantazioa erretiratu zen, eta han hil zen.
El País (Uruguai)

***El País*** dibulgazio nazionala duen Uruguaiko egunkaria da, eta bere lehen edizioa 1918ko irailaren 14an izan zen. Herrialdeko tirada handiena duen egunkaria da, Argentinako IVC erakundeak egiaztatuta. 

## Historia 
1918ko irailaren 14an sortu zuten Leonel Agirrek, Eduardo Rodríguez Larretak eta Washington Beltran Barbatek.  Gero, Carlos Scheck ekonomialaria gehituko zaio, eta egunkariaren hedapena indartuko zuen denbora pixka bat geroago.

Hasiera batean Alderdi Nazionalaren direktorioarekin konprometituta zegoen, zehazkiago, Alderdi Nazional Independentearekin, korronte zuri horretako ideiekin eta gizonekin bat eginda. La Democracia egunkari nazionalistaren jarraitzailea izan zen.

*Qué Toupet* (1920) izenburuko bere orrialde politikoko artikulu batek José Batlle y Ordóñez Coloradoko buruzagiaren haserrea eragin zuen, Washington Beltran-ekin izandako pistola-duelua sortuz, bizia galduko zuen konfrontazioan.  Terraren Diktaduraren garaian itxi zuten, oposizioko foro bikain bihurtu zen garaian.

Manuel Flores Mora eta Francisco Espínola Coloradoko kazetariek idatzi zuten bere orrialdeetan, baita Julio Suárez "Peloduro" bezalako umoristak eta Homero Alsina Thevenet, Emir Rodríguez Monegal eta Antonio Larreta bezalako antzerki kritikariek ere. Carlos Quijano eta Luis Pedro Bonavita sozialistaren hastapen kazetaritzaren sehaska izan zen. Arotxa izenez ezagutzen den marrazkilari batek ere karrera egingo luke. 

1962an El País egunkariko hainbat akziodun Sociedad Televisora Larrañaga eta Scheck-Aguirre taldea sortu zuten, Uruguaiko hirugarren kate pribatua den Teledoce sortu eta kudeatzea helburua izango zuen taldea.

*El Díarekin* lehiatu zen iragarkien merkaturako, 1982tik hegemonia lortu zuen arte. "Gallito Luis" fikziozko pertsonaia bat da, oilarraren itxura duena. *El País* egunkariaren igandeko iragarkien gehigarriari ematen dio izena. Uruguain igandeetan oso ohikoa da egunkariaren ordez "gallito" aipatzea.

Offset inprimaketan aitzindaria izan zen eta Hego Amerikako lehen egunkaria izan zen kolorezko portada bat kaleratu zuena, 1945ean. Produktu editorial bereziak eta nazio eta nazioarteko bildumak banatzeko modalitatea sartu zuen. Interneten 1996tik argitaratzen da. 2006ra arte formatu handiko egunkaria izan zen, Uruguain geratu zen estilo horretako bakarra, gero bere formatua, letra tipoak eta abar aldatu zituen, irudi berri baten bila.

2018ko irailean, egunkari honek 100 urte bete zituen.

Gaur egun oraindik formatu handikoa da. Merkatu azterketek adierazi zuten ezaugarri hori egunkariaren nortasun kontserbadorearen ohikoa dela.

Bere administratzaileen artean, nabarmentzekoa da Carlos Eugenio Scheck-en figura. Bere egungo administratzailea Guillermo Scheck da.

## Erreferentziak 
* Telebista: Montevideoko kateek merkatuaren %95,5 kontzentratzen dute - Portal 180, 2011ko azaroaren 10ean

## Kanpo estekak 
* Web oficial de El País, Uruguay
* Noticias rurales El País, Uruguay
* Sesión de Diputados realizó homenaje por los 100 años de El País, Uruguay Los  diputados realizaron un homenaje a El País por su aniversario número 100, que se celebra el viernes 14 de septiembre de 2018.
Lola Suárez

**Lola Suárez** (Arrecife, Lanzarote, 1956) kanariar idazlea da. 

## Biografia 
Dolores Suárez Suárez, Lola Suárez izenez ezagunagoa, Haur eta Gazte Literaturako Kanarietako idazlea da, 1956an Lanzaroten jaioa. La Lagunako Unibertsitatean (Tenerife) Irakasle eta Pedagogia ikasketak egin zituen.

Irakaskuntzan aritu zen zenbait ikastetxetan, bereziki Tenerife uhartean, eta berrikuntza pedagogikoko mugimenduetan parte hartu zuen. 1984an, haur-literaturako aldizkari bat sortu zuen, *Marañuela* izenekoa, beste maisu batzuen laguntzarekin.

2001ean, egilekide gisa parte hartu zuen *Textos canarios para la escuela* argitalpen-proiektuan. Kanarietako Gobernuak Kanariar Uharteetako ikastetxe publikoetarako literaturaren curriculuma garatzen duenean.

Bere liburu ezagunenak *Cleta y Domitila* (1996), *Hoy no me quiero levantar (*1997) eta *El secretos de la foto* (2010) dira, besteak beste. 

## Lanak 
* Cleta y Domitila, Madril, Anaya, 1996ko lehen edizioa.
* *¡Hoy no me quiero levantar!*, Madril, Anaya, 1997ko lehen edizioa.
* *Juan Cabeza de Nido*, Santa Cruz de Tenerifekoa, Afortunadas, 1998ko lehen edizioa.
* *Piojos y tarea*, Madril, Anaya, 2000ko lehen edizioa.
* Maresia, Madril, Anaya, 2002ko lehen edizioa.
* *Historias de fantasía,* Madril, Anaya, 2004ko lehen edizioa.
* *Calima*, Santa Cruz Tenerifekoa, Iraila-Kanariar Uharteak, 2005eko lehen edizioa.
* *El secretos de la foto*, Madril, Anaya, 2010eko lehen edizioa.
* *La aventura de Motita de vos*, Madril, Anaya, 2011ko lehen edizioa.
* * Historias de fantasmas*
* *El misterio del collar* Madril, Anaya, 2016.
* *El callejón de la Sangre*, Teguise, Diego Pun Editorial, lehen edizioa 2017.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Perera Santana, Ángeles (2012), La literatura infantil y joven canaria, in Cuadernos de Literatura Infantil y Joven (CLIJ), 245. zk. http://www.revistaclij.com/clij-245-enero-febrero-2012/
* Hernández Tres, Dolores (2008), Guía de literatura infantil y joven, Cabildo de Gran Canaria, en ( hori  dago ; ikus ,  eta ).

## Kanpo estekak 
* Lola Suárez Lecturalian
Lars Michaelsen

**Lars Michaelsen** (Farum, 1969ko martxoaren 13a) danimarkar txirrindulari ohia da, profesionala 1994tik 2007ra.
Erretiratu ostean, kirol zuzendari bezala aritu da zenbait taldetan.

## Palmaresa 
**1991**
* 2. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1992**
* Milk Raceko etapa bat
* 3. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1994**
* Paris-Bourges
* 2. Denaingo Sari Nagusian
**1995**
* Gante-Wevelgem
* 2. Paris-Bourgesen
* 3. Omloop Mandel-Leie-Schelden
**1997**
* Burgosko Itzuliko etapa bat
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 2. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Druivenkoers Overijse
**1998**
* 2. Gante-Wevelgemen
* 2. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**1999**
* 2. Vendéeko Tourrean
* 10. Flandriako Tourrean
* 10. Paris-Roubaixen
**2000**
* Rik Van Steenbergen Memoriala
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
* 2. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
* 3. Flandrian Zeharrean
**2002**
* 5. Paris-Roubaixen
**2003**
* Hesseko Tourreko etapa bat 
* 2. Haribo Klasikan
**2005**
* Qatarreko Tourra eta etapa bat
* 5. Paris-Roubaixen
**2006**
* Georgiako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polizia fitxa

[thumb|[Alphonse Bertillon polizia frantsesaren polizia fitxa. Bera izan zen prozesua estandarizatu zuena, 1888an.]]
**Polizia fitxa** edo **polizia argazkia** poliziak norbait atxilotzen duenean egiten duen pertsona horren argazkia da, normalki sorbaldatik gora, eta maiz aurrez-aurre zein profilez. Polizia fitxaren helburua, hasiera batean, atxilotutakoen erregistro bat egitea zen, balizko biktimen identifikazioa errazteko, zein ikerlarien lana errazteko. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuetan arrakasta handiko produktu bilakatu zen, are helburu komertzialarekin. Bertan *mugshot* izena dute argazkiok.

1840ko hamarkadan hasi zen kriminalen argazkien ohitura, argazkigintza asmatu eta gutxira, baina 1888an Alphonse Bertillon polizia frantsesa izan zen prozesua estandarizatu zuena. 

## Kanpo estekak
Juan Capagorry

**Juan Capagorry** (Solís de Mataojo, 1934 &ndash; Montevideo, 1997ko ekainaren 12a) uruguaiar poeta, kronikagilea eta marrazkilaria izan zen. Ahozko narratzaile gisa ere nabarmendu zen,  eta bere ahotsa hainbat fonogramatan jaso zuten.

## Biografia 
Haurtzaroa eta nerabezaroa Lavalleja departamenduko Solís de Mataojo herrian igaro zituen . Hori dela eta, egileak bere burua toki horretako bertakotzat zuen.

1960ko hamarkadaren hasieran, Daniel Viglietti kantautorearekin hasi zuen harremana, eta harekin *Hombres de nuestra tierra* diskoa egin zuen,  Vigliettik interpretatutako Capagorryren testuez osaturiko errepertorioa osorik. Disko horren grabaziorako, Capagorryk berak errezitatutako beste sarrera testu batzuk ere biltzen zituena, Montevideora joan zen bizitzera Vigliettirekin. 1966an, "hombres y Oficios" liburua argitaratu ondoren Toledo Chico Taldean sartu zen 1969ra arte. Bere familiako loturak ezezagunak dira, eta seme-alabak izan bazituen ere, ez dago argi haiek ezagutu zituen, edo maitasunik izan zuen.

## Literatura lanak 
* *Hombres y oficios* (Jorge Nelson Gonzálezen ilustrazioekin ipuinak; Eduardo Amestoy, Ramón Carballal, Rosa Cazhur eta Joaquín Aroztegui . Orri tipografikoen maketazioa eta muntaketa: Jorge Nelson González Ediciones Grupo Toledo Chico. 1966 )
* *La visita y nueve cuentos más* (ipuinak. Edizioak Gaur. meategiak. 1967 )
* *La vida, juguete roto* (poesia. Balantzaren edizioak. 1976 )
* *Chau, consuelo y otros cuentos* (ipuinak. arka . 1979 )
* *El juego es cosa seria* (kronikak. Ark. 1979)
* *Aquí se canta: canto popular 1977-1980* ( Elbio Rodríguez Barilarirekin batera egindako saiakera . Ark. 1980 )
* *Chirolitas* (ipuinak. Ark. 1984 )
* *La murga: antología y notas* (N. Domínguezekin batera egindako saiakera. Prisma. 1984)
* *A puro cuento* (ipuinak. Ark. 1989 )
* *En el pueblo de Andaverlo* (umeentzako ipuinak. Monteverde Edizioak. 1993 )

## Diskografia 
* *Hombres de nuestra tierra* ( Daniel Vigliettirekin batera. Antar PLP 5045. 1964)
* *Capagorry cuenta a los niños* (Ayuí / Tacuabé a/s1. 1971)
* *Guitarra negra*, Alfredo Zitarrosaren diskoa, Capagorryren parte hartzearekin *Hoy desde aquí* abestian . Orfeo SULP 90774. 1985)

### Berrargitalpenak 
* *Hombres de nuestra tierra* (Daniel Vigliettirekin batera. Ayuí / Tacuabé a/m28. 1986)
* *Hombres de nuestra tierra* (Daniel Vigliettirekin batera. Ayuí / Tacuabé a/m28k eta am28cd. 1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apacuana

**Apacuana** (XVI. mendea) (**Apakuana** edo **Apakuama** ere idatzia) Karibe jatorriko emakume kazikea, Quiriquires herriko buruzagi espiritual eta gerlaria izan zen. Espainiar konkistatzaileei aurre egiteko herri indigenen konfederazioa bultzatu zuen, eta lidergo horren ondorioz urkatua izan zen.

## Biografia 
1577an Garci González de Silva eta Francisco de Infante espainiar konkistatzaileak Tuyn kokatu eta bertako bizilagunak esklabo hartu zituzten. Apacuanak haien aurkako erasoa zuzendu zuen eta Chicuramay kazikearen altzamendua ere sustatu zuen. Acuareyapa eta Yare kazikeak ere Apacuanaren alde egin zuten. Francisco de Infante larri zauritu bazuten ere, González de Silvak lepoan hartu eta Los Teques-era iritsi ziren, non izen bereko herriaren laguntza jaso zuten.

### Indigenen Konfederazioa berreraikitzeko saiakera 
Apacuanak Indigenen Konfederazioa berreraikitzeko gomendioa egin zion Yare-ri. Honek, Charagoto eta Meregotoen laguntza bilatu zuen eta era berean, Cumanagoto-en lurretan sartu zen tribuak elkartzeko. Nueva Andalucía y Paria eskualdean sartzean Diego Hernández de Serpa izeneko gobernadore espainiarrak bere aurka egin zuen, baina gobernadorea garaitua izan zen. Caracasko probintziaz arduratzen ziren Juan de Guevara eta Francisco Maldonado, alkate arrunt eta erregidoreek, Apacuanarekin bukatzeko sorgina izatea leporatu eta bera akabatzeko agindua eman zuten. Hasiera batean, Garci González de Silva izendatu zuten Apacuana akabatzeko misioaren buru, baina honek uko egin zuenean, Sánchez García eta Antonio de Villegas bidali zituzten, Espainiar eta Teque-ak osatutako armadarekin.

Sánchez Garcíak lur errearen estrategia erabili zuen. Apacuanak bere aldetik konfederazioa berreraikitzeko asanbladara deitu zituen Tuy eta Tácatako haranean bizi ziren herrietako buruzagiak, baita cumanacoto eskualdeko buruzagiak ere ere.https://www.forgottenbooks.com/es/download/EstudiosIndigenas_10647341.pdf

### Harrapaketa eta urkatzea 
Aurrera egin ahala, Sánchez Garcíak Espainiako inbaditzaileei pozoindutako arantzak jartzen ari ziren hainbat indiar harrapatu eta torturatu ondoren, Apacuanaren ezkutalekua eta asanbladaren berri izan eta han bertaratu zen.

Horrela, Apacuana harrapatu eta urkatzeko agindua eman zuen, denek ikus zezaketen lekuan zintzilik utzi zuen haren gorpua.

1592rako espainiarrek Tuyko haranaren lur zati handi baten kontrola lortu zuten.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2017ko martxoaren 8an ekitaldi sinbolikoan eraman zuten Apacuana Venezuelako Panteoi Nazionalera.
* César Rengifo idazle eta margolariaren *Apacuana y Cuaricurian* poema dramatikoa idatzi zuen, non kolonizazioaren gertaerak kontatzen diren.
* 2018an Giovanny Gardeliano artistak zazpi metroko eskultura bat egin zuen, Valle-Coche autobidean dagoena.

## Ikus, gainera 
* Venezuelako historia
* Orocomay

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Rodríguez Larreta

**Eduardo Rodríguez Larreta Arocena** (Uruguai, 1888ko abenduaren 11 &ndash; 1973ko abuztuaren 15a) abokatua, kazetaria eta politikaria izan zen, Juan José de Amezagaren Coloradoko gobernuan (1943-47) Uruguaiko Kanpo Arazoetako ministro izan zena (1945-47) eta Uruguaiko El País egunkariaren sortzailekidea. Larreta Alderdi Nazionalekoa zen, nazionalismo independentekoa zehazki.

## Biografia 
Rodríguez Larreta Montevideon jaio zen 1888ko abenduaren 11n. Aureliano Rodríguez Larreta eta Matilde Josefa Celestina de Arocena Artagaveytíaren semea zen. Amaren ildoaren bidez, Uruguaiko hainbat pertsonaia politikorekin erlazionatuta dago, hala nola bere osaba Alejo Gregorio eta Amalia Victoria de Arocena Artagaveytía, Juan María Bordaberry Coloradoko presidente ohiaren amaldeko aitona eta Alberto Zumarán politikari zuriaren aita-amona izan zirenak, hurrenez hurren.  Bere ama ere Elisa Nicanora Artagaveytía Arocenaren lehengusu bikoitza eta bigarren izeba zen, Francisco Gallinal senatari zuri ohiaren aitaldeko amona.

Errepublikako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean abokatu lizentziatu zen. Humanitateetako irakaslea izan zen, eta Zuzenbide Konstituzionaleko irakasle izan zen.

## Jarduera politikoa 
Alderdi Nazionaleko kidea, "nazionalismo independente baten" bozeramailea izan zen, herrerismoaren aurka. Bere aitarekin Aurelianorekin parte hartu zuen 1917ko Batzar Konstituziogilean.

Rodríguez Larreta Parlamentuan ordezkatu zuen Alderdi Nazional Independentean sartu zen. 1945ean, Juan José de Amézaga *Coloradoko* presidenteak Atzerri Ministerioa eskaini zion, eta onartu egin zuen. Ardatzaren gaineko Aliatuen aldekoa, komunismoaren kritikari gogorra ere izan zen. Bere ideiak "Larreta doktrina" deiturikoan laburbiltzen dira. 

Ministro lanaren ostean, kazetaritzara eta politikara itzuli zen. 1954an Berreraikuntza Zuriaren sorrera bultzatu zuen, Alderdi Nazionalaren ondorengo batzean funtsezkoa. Bere jarduera parlamentarioa 1973an hil zen arte iraungo zuen, 1973ko ekainaren 27ko estatu kolpearen hasieran.

## kazetaritza jarduera 
Argentinako IVC erakundeak egiaztatutako El País egunkariaren sortzailekidea, herrialdean zabalkunde handiena duen egunkaria. *La Razón* eta *El Siglo* egunkarietan ere argitaratu zuen *"Fradique Méndez"* ezizenez*. * 1949an María Moors Cabot saria eman zioten kazetari lanagatik. ''*

## Bibliografia 
* Silva Grucci, Guillermo (2019). Duelos en el Río de la Plata. Montevideo: Fin de Siglo. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia laburra *El País''-en
Anjela Duval

'*Marie-Angèle *(Anjela)* Duval*' (Le Vieux-Marché, 1905eko apirilaren 3a – Lannion, 1981eko azaroaren 7a) poeta bretainiarra izan zen.

## Bizitza 
1905ean jaio zen Erwan Duval eta Françoise (Fransoazig) Olier nekazarien familian, Traoñ an Dour landetxean.

Gaztetan bretainieraz irakurtzen ikasi zuen, baina 1950eko hamarkadaren amaieran bakarrik hasi zen idazten. Zortzi urtetik hamabi urtetara Trégromeko eskolan ikasi zuen.

## Omenaldiak 
[thumb|Anjela Duval kalea ([Landrévarzec)]]

Anjela Duvalen poemarik ospetsuenetako batzuk ezagunak dira gaur egungo bretainierazko artistak abestuta, adibidez Gwennyn Louarnen ''An alc'hwez aour* eta Nolwenn Leroyren *Karantez vro*. Yann Tiersenen *EUSA* diskoan ere bere poema batzuk aurkitzen ditugu. 2021eko urrian, Annie Ebrelek *Lellig'' diskoa kaleratu zuen, Anjela Duvalen poemetan inspiratuta.

2011n, Rolland Carrék Anjela Duvalen omenezko monumentua egin zuen Le Vieux-Marchén.

Kale askok (Plérin, Châteauneuf-du-Faou, Bain-de-Bretagne, Concarneau, Pordic, Lannion, Plabennec, Carhaix-Plouguer eta Thorigné-Fouillarden) daramate bere izena.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizán

**Edgardo Lizasoain**, "**Lizán**" izenez ezagunagoa (1958, Trinidad), Buenos Airesen (Argentina) bizi den marrazkilari uruguaitarra da.

## Biografia 
1977an hasi zen marrazkilari gisa Montevideoko *Noticias* aldizkarian, gero *La Mañana* egunkarian eta gero *El Dedo*, *El huevo*, *El Carlanco* eta *Guambia* aldizkarietan kolaboratzeko.

1983an Buenos Airesen kokatu zen *Hum®* aldizkarian argitaratutako bere lan batek bultzatuta. Harrezkero, etenik gabe argitaratu du *Sex Hum®*, *Fierro*, *Humi*, *Superhum®* eta *Sex Humor Ilustrado* aldizkarietan. Bigarren aldiko *Satiricón* aldizkarian ere argitaratu zuen, eta *Eroticón*, *Crisis*, *Sátira 12*, *Magazine Ilustrado*, *Testimonios*, *Intimidades*, *Adultos*, *Juegos*, *Cruzadas*, *El ojo sagaz*, *Medios & Comunicación*, *Humor & Juegos*, *Broadcasting*, las uruguayas *Punto y aparte*, *¡Berp!*, *Jaque*, *Brecha*, *Cacumen* espainiarra, *Ácido* txiletarra eta entretenimenduko hainbat aldizkaritan. Desagertutako *El Sur* egunkarian *La yapa* argitaratu zuen, eguneroko tira.

Haren lanak (Argentinako beste aldizkari batzuen artean) *Viva*, Clarín egunkariko igandeko aldizkarian, *La Plaza de Papel* denbora-pasa atalean, *Nuestra* aldizkaria (Clarín taldekoa), *Tres* aldizkaria (Uruguai), *La Nación* egunkaria (Costa Rica), *Hoy* eta *La Prensa* egunkariak (Dominikar Errepublika) eta *Super Libro de Mente* eta *Super Libro Quijote* (Argentina) aldizkarietan.

## Argitaratutako liburuak 
* *Santo varón* (Ediciones de La Flor, 1986) - Komikiak. Gidoia: Mario Levrero
* *Los profesionales* (Editorial Puntosur, 1987) - Komikiak. Gidoia: Mario Levrero
* *Contratiempos y algunas dificultades* (Editorial Arca, 1994) - Txisteen bilduma
* *Sopas ilustradas* (Ediciones de Mente, 1996) - Ilustrazioak
* *Las 8 diferencias* (Ediciones de Mente, 1996) - Umorea eta denbora-pasak
* *Ciencias Naturales y Tecnología 3. a-o E.G.B* (Editorial Estrada, 1997) - Ilustrazioak
* *Dos iguales* (Ediciones de Mente, 1997) - Umorea eta denbora-pasak
* *Control de calidad* (Ediciones de Mente, 1998) - Umorea eta denbora-pasak
* *Historias de la comida* (Editorial Altea, 1998) - Aisialdia. Gidoia: Ana Arias

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana Olaondo

**Susana Olaondo** (Montevideo, 1953ko maiatzaren 27a) idazle eta marrazkilari uruguaitarra da.

## Biografia 
Olaondo Montevideon (Uruguain) jaio zen 1953an. Marrazketa, pintura, argazkilaritza, eskultura eta hizkuntza bisualaren sarrera interesatzen zitzaion. Hainbat idazketa-tailertan parte hartu zuen. Lorezaintzako ikasketak ere egin zituen Lorategi Botanikoko Udal Lorategi Eskolan, espezialitate horretako teknikari titulua lortuz.

## Ibilbidea 
Haurrentzako Arte Plastikoen Tailerra irakasten du. 2007az geroztik, sormena suspertu nahi duen haurrentzako Adierazpen Plastiko Tailerra du. Haurrentzako bere ipuinak idatzi eta ilustratzen ditu, Liburu-album generoaren barruan.  1990ean bere lehen liburua ilustratu zuen: *La Tía Merelde*, eta ordutik lehen irakurleentzat idazten eta ilustratzen jarraitu du.  Bere liburuetako batzuk Estatu Batuetan, Txilen, Argentinan eta Kanadan argitaratu dira. 30 liburu baino gehiago argitaratu ditu, Uruguaiko Braille Fundaziorako audioliburu bat barne. 

Hainbat sari eta aipamen ditu.

### Lanak 
### Sariak 
* 2017, Uruguaiko Liburu Ganberak emandako Libro de Oro Saria *Lentejas* liburuagatik.
* 2017, Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren aipamena *Los patos no tienen umbiligo* libururako.
* 2016, Uruguaiko Liburu Ganberak emandako Urrezko Liburua: *Ahateak ez dute zilborra* liburuagatik. 
* 2010ean, Uruguaiko Liburu Ganberak emandako Bartolomé Hidalgo Saria, Haur libururako Liburu-Album Kategorian *Por un color* liburuagatik. 
* 2008, Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren aipamena *Gato blanco, gato negro* liburuagatik. 
* 2008, Uruguaiko Liburu *Ganberak* emandako Bartolomé Hidalgo sariaren finalista *Hay que insistir* liburuarekin*.*
* 2006, Haur eta Gazte Literaturako II. Sari Nazionala *Palabras liburuagatik,* argitaratu gabeko kategorian, Hezkuntza eta Kultura Ministerioak emana eta Magdalena Helguera idazlearekin partekatua.
* 2004, Hezkuntza eta Kultura Ministerioak *Una Pindó* liburuagatik emandako Lehen Aipamena.
* 2004, Uruguaiko Liburu Ganberak emandako Bartolomé Hidalgo Sariaren finalista *El libro Meleté* liburuagatik.
* 2003, Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren argitaragabeko kategorian aipamena *Uno de Conejos* liburuagatik.
* 2000, Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren argitaragabeko kategorian *Por un Color* liburuaren aipamena.
* 1998, Haur eta Gazte Literaturako I. Sari Nazionala, Hezkuntza eta Kultura Ministerioak emandako *paperezko ipuina* .
* 1997, Haur eta Gazte Literaturako 2. Sari Nazionala argitaratu gabeko kategorian *Felipe* liburuagatik, Hezkuntza eta Kultura Ministerioak emandakoa.

### Antzerkia 
2000. urtean, L'Arcaza Antzerki taldeak egilearen 5 liburu ekarri zituen antzokira: *Una Pindó, Julieta, ¿qué plantaste?, Por un color, Felipe y Olegario*. Zuzeneko musikaren eta umorearen bitartez, haurrarekin lotura zuzena ezarri nahi du antzerki taldeak istorioa kontatzeko abiapuntu gisa. Eskolak, liburutegiak, urtebetetzeak eta egilearen liburuen hainbat aurkezpen bisitatzen dituzte. 2017an bira zabala egin zuten herrialdearen barnealdean zehar. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salto Grande presa

**Salto Grande presa** Uruguai ibaiko presa hidroelektriko handi bat da, Argentinako Concordia eta Uruguaiko Salto artean kokatua; horrela bi herrialdeen artean partekatua.

1974an hasi ziren presa eraikitzen eta 1979an amaitu zen, eta hamalau Kaplan turbinek sortzen dute potentzia, guztira 1.890 MW instalatutako potentziarekin. Presak gutxi gorabehera 64.000 m3 segundoko ur uzten du igarotzen; Uruguai ibaiaren egungo batez besteko emaria 4.622 m3 da. Urtegiak  783 km2 ditu, bere dimentsio maximoak 140x9 Km izanik.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rincón del Bonete

**Rincón del Bonete** presa 1904an bertako Víctor Soudriers ingeniariak diseinatutako Uruguaiko zentral hidroelektriko bat da, Adolfo Ludín ingeniari alemaniarrak 1933an proiektatua eta 1945eko abenduaren 21ean inauguratua. Uruguaiko UTE estatuko energia konpainiarena da eta bere potentzia nominala 160 MVA-koa da, 40 MVA eta 37 MW-ko lau sorgailurekin. Negro ibaiaren ibilguan dago, Paso de los Torosetik kilometro gutxira, eta bere urtegia da herrialdeko ahalmen handiena duena, hiru hilabete behar izan ditu bere maila maximotik gutxieneko maila operatibora jaisteko Kaplan motako lau turbina martxan daudenean, bakoitza zazpi metroko diametroko hodi batek elikatzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askapeneko Armada Sinbiotikoa

**Askapeneko Armada Sinbiotikoa** (, **SLA**) Kalifornian 1973 inguruan sortutako gerrilla txiki bat izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako leku guztietako borrokalariekin antolatutako super-egitura gisa definitzen ziren, nahiz eta azken finean San Frantziskoko Berkeleyko Unibertsitateko dozena bat ikasle besterik ez ziren. Ideologikoki marxismo-leninismoa bultzatzen zuten, eta ultraortodoxoak ziren.

Haren sinboloa 7 burudun kobra zen eta izenak sinbiosiaren ideiari erreferentzia egiten zion. Metrailadoreak, AK-47 fusilak eta, normalean, zianuro-burua zuten balak erabiltzen zituzten. Euren ideien artean sexu librea eta munduko osoko iraultza sozialista zeuden, Hirugarren Mundutik hasita, Baader Meinhof gerrillaren antzera. Gizartetik isolatutako taldea zen, eta FBIk erraz ikertu eta desegituratu zuen. Operazio horietako bat (maiatzaren 16a, Compton, Kalifornia) sarraskia izan zen, eta horrek ezker erradikalenaren eta ezkerreko unibertsitate-sektoreen protesta eragin zuen.

SLAren ekintzak Kaliforniako poliziaren aurkako atentatuetan eta lapurretetan oinarritzen ziren. Garrantzitsuenen artean, Hibernia Bankuaren lapurreta eta Markus Fosterren (Oaklandeko Eskolaniako zuzendaria) hilketa nabarmendu behar dira. William Randolph Hearsten ondorengoan zen Patty Hearsten bahiketa ere sonatua izan zen, euren taldera batu baitzen. 1974an jo zuen gorena taldeak, baina laster desegin zuten, kide gehienen heriotzarekin edo atxiloketarekin.

## Kide ezagunak 
### Hasierako kideak 
* Russell Little (**Osi** izengoitiarekin) Marcus Fosterri tiro egiteagatik atxilotua. Patty SLAren kide zen bitartean atxilotuta egon zen. 1975eko apirilean jaso zuen kartzela zigorra eta 1981ean askatu zuten. Hawaiin bizi da orain.
* Joseph Remiro (**Bo**), Russell Littlerekin batera atxilotua. 1975ean kartzelan sartu zuten, bizi osoko zigorra betetzeko, eta bertan dago oraindik ere.
* Donald DeFreeze (**Marshal Cinque Mtume jenerala**)
* Angela Atwood (**Gelina jenerala**)
* Patricia Soltysik, aka Mizmoon Solysik (**Zoya**)
* Camilla Hall (**Gabi**), Soltysiken bikotea bikotea.

thumb|**Patty Hearst** (eskuinean) eta aliatu bat Hibernia Bankuaren barruan. 1974ko apirilean lapurtu zuten.

* William (Willie) Wolfe (**Cujo**)
* Nancy Ling Perry (**Fahizah**)
* Emily Harris (**Yolanda**)
* William Harris (General **Teko**), Emilyren senarra, eta taldearen balizko burua.

### Patty Hearst sartu ondorengo kideak 
* Patty Hearst (**Tania**)
* Wendy Yoshimura, Armada Iraultzailearen kide sortzailea Willie Brandtekin batera.
* Kathleen Soliah (Sara Jane Olson ere deitua)
* Jim Kilgore, Kathleen Soliah-ren mutil-laguna
* Steven Soliah, Kathleen Soliah-ren anaia
* Michael Bortin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* AEBko gobernuaren txostena: *Sybionese Liberation Army*
Sarah Snook

**Sarah Snook** (Adelaide, Australia, 1987) aktore australiarra da.

Adelaiden, Australian jaioa, Sarah Snook Beland-eko St John's Grammar School-en graduatu zen, eta 2008an Scotch College-n graduatu zen, Mitcham-en. Unibertsitatean ikasten zuen bitartean antzerki ikastaroetan  parte hartuz hasi zen antzezketan.

Nazioartean ospea jaso zuen *Succession* telesailean egindako interpretazioagatik, non Logan Roy magnatearen Siobhan Roy alabaren rola joikatu zue. Lan horregatik Screen Actors Guild Award bat, Critics Choice Award bat eta Urrezko Globo bat eman zizkioten telesail bateko aktore onenaren kategorian, baita hiru hautagaitza Emmy sarietarako .

## Kanpo estekak
Cadreitako fusilamenduak

**Cadreitako fusilamenduak** 1936ko abuztuaren 23an, Espainiako Gerra Zibilean frankistek Iruñeko espetxetik atera eta 52 preso errepublikarrak hil zituzten. 

## Gertakizunak 
52 preso errepublikar fusilatu zituzten frankistek Nafarroa Garaian, Cadreitako Valcalderan. Iruñeko espetxean 52 lagun izen-abizenekin banan-banan deitu, aske zeudela esan, autobusetan sartu eta Cadreitara eraman zituzten. Gezurra zen. Cadreitan, autobusetik jaitsiarazi eta Valcaldera eremuan fusilatu zituzten. Honorino Arteta izeneko presoak ihes egitea lortu eta gertatu zen guztia kontatu zuen.

Hildakoen arrastoak Erorien Haranera eramanda daude. Hasieran, Valcaldera bertan lurperatu zituzten. Jimmy Jimenez Aranzadi Elkarteko kideak azaldu duenez, 2011n hasi ziren desagertuen hobia topatzeko lanak. «Ez aztarnarik ez frogarik ez zegoenez, pentsatu genuen zerbait arraroa gertatzen zela». Lekukoen arabera, 1959an Erorien haranera eraman zituzten. Jimenezek hango artxibategian ikertu zuen, eta ohar batean agertzen zen Cadreitatik 67 pertsonaren arrastoak igorri zituztela. Zenbakiak ez datoz bat baina pentsatzekoa da haien artean fusilatuak egon daitezkela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joxerra Senar: "Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte". *Berria*, 2014ko abuztuak 24.
25 de Mayo (Uruguai)

**25 de Mayo** Florida departamenduko Uruguaiko herri bat da.

## Kokapena 
Herria Florida departamenduko hego-mendebaldean dago, Paso Severino urtegiaren ondoan eta mendebaldean, eta ruta 76 errepidearen lotunean Montevideo - Paso de los Toros trenbidearekin, non geltoki bat dagoen 91 km-an. Florida hiritik 18 km-ra dago. 

## Historia 
1874ko maiatzaren 25ean, Ramón Álvarezek Isla Mala izeneko lekuan soro batzuk erosi zituen, partzelatan banatu eta saldu zituen. Horrela jaio zen, azkenean, Álvarez-ek soroak erosi zituen dataren omenez maiatzaren 25 izena izango zuen herria. 

1875eko irailaren 1eko dekretuaren arabera, data horretan *Isla Mala* izenez ezagutzen den herria duela gutxi sortu zen eta hiribildu izendatu zuten eta 1918ko uztailaren 17ko 6.196 legeak *maiatzaren 25eko* izena jarri zion. 1985eko urtarrilaren 28ko 15.706 legearen bidez herritik hiribilduara igo zen 

## Biztanleria 
2011ko erroldaren arabera, herri honek 1.852 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatistika Institutu Nazionala: *Maiatzaren 25eko Plana*
Berrondo

**Berrondo** Florida departamenduko Uruguaiko herri bat da. 

## Kokapena 
Herria Florida departamenduko hego-mendebaldean dago, Berrondo eta de la Pedrera erreken artean, tren geltoki homonimoaren ondoan eta Florida hiria Mayo 25arekin lotzen duen errepidean. Lehenengotik 7 km-ra dago eta bigarrenetik 12 km-ra. 

## Biztanleria 
2011ko erroldaren arabera, herriak 166 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatistika Institutu Nazionala: *Berrondo herriaren mapa*
Cantharellula umbonata

***Cantharellula umbonata*** *Tricholomataceae* familiako onddoa da. 

Sinonimoak: *Agaricus muscoides*, *Cantharellus umbonatus*, *Cantharellus dichotomus*, *Cantharellus umbonatus var. dichotomus*, *Cantharellus muscoides*, *Merulius muscoides*, *Merulius dichotomus*, *Chanterel muscoides*, *Clitocybe umbonata*, *Amanita muscoides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa; gero, zilbor sakon batekin, oinarrian titia duena, zeta antzekotik gutxi-asko belusdunera, more-grisa, ertza biribildua, leuna.

**Orriak:** Erabat dekurrenteak, ildoekin, zuriak, tindu arrosekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa eta 0,4 cm arteko lodierakoa, nahiko fusiformea edo klabiformea, ia kolore berekoa.

**Haragia:** Zurbila, usaingabea, zertxobait gorritu egiten da.

## Jangarritasuna 
Ez da erabiltzen sukaldean.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Askotan, zuhaitz hostoerorkorren azpian edo baso mistoetan, goroldio artean soropilak eratuz. Urria.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Lucía Chico ibaia

**Santa Lucía Chico ibaia** Uruguaiko ibaia da, Floridako departamendua zeharkatzen duena La Platako arroaren barnean.

Cuchilla Santa Lucian jaiotzen da, 105 km inguru egin ondoren Santa Lucia ibaira isurtzen da.

Departamenduko hiriburua den Florida hiria zeharkatzen du.

Bere ertzean Piedra Alta dago, Uruguaiko independentzia aldarrikatu zen lekua.

Hiriburuaren hegoaldean Pintado erreka, Cruz erreka eta Talita erreka dira bere adar nagusiak.

## Erreferentziak 
* Santa Lucía Chico ibaiari buruzko informazioa
Paso Severino presa

**Paso Severino presa** Uruguaiko Florida departamenduko Santa Lucía Chico ibaiaren beheko ibilguan dagoen presa bat da.

## Ezaugarriak 
Presa 1983 eta 1986 artean eraiki zen. Bere egungo urtegia ur gezaren erreserba nagusia da, Montevideoko metropoli-eremuan arazketa eta banaketara zuzenduta dagoena, herrialdeko biztanleriaren % 57ari zerbitzua ematen diona. Presa honek Aguas Corrientes presaren beharren arabera funtzionatzen du, azken horren urtegi gisa balio baitu, Santa Lucía Grande eta Santa Lucía Chico ibaien ibilguaren bidez lotzen baitira. 

Presaren ezaugarriei dagokienez, guztira 710 metroko luzera du eta izaera mistoa du: alboko lurrezko bi dike ditu eta erdiko hormigoizko zati bat, gainezkabideri, beheko ebakuatzaileari eta uraren harguneari dagozkionak (23. maila). Isuribidearen gailurretik 37 metroko altuera du, eta ur-maila maximoa 40 metrokoa da. Urtegiaren edukiera 70 milioi metro kubiko urkoa da, 20 km²-ko azalera hartzen du, batez beste 3,5 metroko sakonera duena, eta 201.010.101 km²-ko arroa. 

## Turismoa 
Presaren urtegiaren ondoan, urte osoan zehar bisitatzen den multzo turistiko bat eraiki da. Gune hau Santa Lucía Chicoren ertzean dago, 420 oheko ostatua, hitzaldi aretoa, futbol eta saskibaloi pistak ditu. Natur Eremu Babestua du, bertako baso indigenaz inguratuta. Xendazaletasunak, bertako flora eta faunaren ezagutza eta hegaztien behaketa egin ditzakezu besteak beste. Aintziraren aurrean dago, ruta 76 errepidean, Mendoza Handitik 9 km-ra eta ruta 5 errepidetik. 

## Natur Eremu Babestua 
2006an Paso Severino anintzirako eremu garrantzitsu bat, Villa 25 de Mayo inguruan, *Natur Eremu Babestua* izendatu zuten. 

Eremuaren ezaugarria larreetako ekosistemak dira abereentzako elikadura gisa balio duten belar espezieak dituztenak. Paso Severino urtegia sortu ondoren, padura-eremu txikiak eratu dira non uretako landare eta landaredi hidrofilo ugari dauden, hegazti migratzaileen espezieek habia egiten dute bertan.

Erriberako basoa eta galeria basoa ere ezaugarriak dira, urtegia sortu ondoren lekualdatze naturala jasan zutenaren ezaugarriarekin. 200 eta 300 urte baino gehiagoko aleak aurkitu dira, inguru horretan ale gazteen faltan.

Faunaren ezaugarria aintziraren ertzean habia egiten duten hegazti migratzaile ugari daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Presaren mailaren minimo historikoa. 2023ko maiatza.
Tricholoma roseoacerbum

***Tricholoma roseoacerbum*** *Tricholomataceae* familiako onddoa da. 

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, maiz solidoa eta mamitsua, subgloboso-erdiesferikoa, gero ganbila eta, azkenik, lau-ganbila, ertz inbolutu iraunkorrarekin. Azal lehorra eta banangarria, felpa-itxurakoa, eguraldi hezearekin pixka bat likatsua erdian, hori-lasto koloreko hondoaren gainean esfumatura arrosarekin, marroi-beixarekin edo marroi-arrosakararekin koloreztatua. Batzuetan nahiko modu sendoan, arrosa-marroiraino.

**Orriak:** Oinari gutxi itsatsita eta finak, hori-lasto koloreko bihurgunetsuak eta lamelula ugarirekin, ertzak pixka bat marroirako joera izaten du eta ukitzean ere marroirako joerarekin.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa eta 2 eta 3 cm bitarteko lodierakoa, zilindriko irregularra, kapelaren diametroa baino motzagoa, oinarrian biribildua, betea, fistulosoa heltzen denean, lehorra oinarrirantz zuntzexka marroiekin, baina pruinadun-flokosoa goialdean, marroixka oinarrian.

**Haragia:** Trinkoa, zurixka, horixka azalaren azpian, batzuetan zertxobait arrosa orrien azpian. Usain ahula, ezdeusa eta irin zapore mingots samarrekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, naiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Roseoacerbum* epitetoak kapelaren kolore arrosa eta *Tricholoma acerbum* delakoaren antz orokorra aipatzen du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma acerbum* espeziea oso antzekoa da, hau okre zurbil koloretik hori-okrera doan kolorekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Irailetik urrira, gehienetan ala gutxiko taldeetan, hostozabalen baso xerofiloetan, gaztainondoetan eta *quercus* zuhaitzen azpian batez ere.

### Banaketa eremua 
Ekialdeko Kanada, Europa

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Tricholoma roseoacerbum* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina Kennedy

265px|thumb|Nina Kennedy langa gainditzen.
**Nina Kennedy** (Busselton, 1997ko apirilaren 5a) Australiako atleta bat da, pertika-jauzian espezializatua. 2023an Munduko txapelduna izan zen eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa.. 2021ean 4'82m-tan ezarri zuen Australiako errekor berria. 

2022 urtea bikaina izan zuen. Munduko txapelketan brontzea, Commonwealth Jokoetan urrea eta Diamante Ligako txapelduna izan zen.

2023an Budapesten jokatu zen Munduko Txapelketa. Pertika-jauzian 4'90 m-ko jauzia eginez berdinduta amaitu zuten Nina Kennedyk eta Katie Moon estatubatuarrak eta biek jaso zuten urrezko domina. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen. Urte horretan bigarren aldiz irabazi zuen Diamante Liga. 

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* Pista estalian: **4,60 m** (2018)
* Aire librean: **4,90 m** (Budapest, 2023) - Australiako errekorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Athletics webguneko fitxa
Istanbulgo kale-katuak

[thumb|250px|Katakume bat jaten [Eminönü auzoan.]]
thumb|250px|Kaleko zakurrak.
**Istanbulek kale-katu ugari ditu** (turkieraz: sokak kedisi, "kaleko katua"), ehun mila katu baino gehiago eta milioi bat katu baino gehiago artean. Gainera, tamaina handiko txakur asko bizi dira kalean. Turkiako herritar askok kaleko animaliak herri-jabetzako maskota gisa ikusten dituzte, kale-animalia tradizionalen ordez, eta herrialdeak ez hiltzeko eta ez harrapatzeko politika orokorra du.

## Historia 
Cats of Istanbul elkartearen arabera, hiriko katuen ugaritasuna otomandar garaiarekin lotu daiteke. Istanbulgo etxe gehienak egurrezkoak ziren, eta horri esker saguak eta arratoiak ugaritzen ziren. Horren ondorioz, hirian, katuen presentzia beharrezkoa izan zen. Hainbat komunikabide-iturrik Turkiako katuekiko jarrera positiboa Islamarekin lotu dute, hori baita herrialdeko fede nagusia.

## Egunerokotasuna 
thumb|250px|Kaleko katu bat.
Kale-katuak Istanbulgo leku askotan ikus daitezke, inork gogaitu gabe. Istanbulgo Udalak txakurrentzako eta katuentzako janaria saltzeko makinak jarri ditu hiriko toki askotan. Makina horien inguruan katu asko daude, eta pasatzen diren herritarrek txanponak jartzen dituzte makina horietan, katuak eta txakurrak elikatzen direla ziurtatuz.

Jakina da katuek oso bizimodu erosoa dutela hiri honetan. Oro har, Istanbulgo kale guztiek dituzte bertakoentzat ezagunak diren katuak. Kale horietan "katu-etxe" ñimiñoak prestatu dira kaleko katuentzat. Auzoko bizilagunek janari eta ur ontziak jarri dituzte etxeen aurrean, kaleko katuak elikatzeko.

## Osasun arazoak 
2011n, Istanbulgo kaleko animaliek teniek eragindako infekzioak aztertu zituen ikerketa batek aurkitu zuen aztertutako katuen % 4,65ek *Joyeuxiella pasqualei* bidezko infekzioak zituztela. Ikusi zen immunoeskasia felinoaren birusa eta leuzemia felinoaren birusa ohikoak direla kaleko eta aire zabaleko katuen artean. Kaleko katuak amorruaren bektore bat izan daitezkeen arren, 2000 eta 2014 artean Turkian dokumentatutako 21 amorru-kasuetatik bat ere ez zen izan katuen eta gizakien arteko kontaktuagatik.

Bertakoek katuak publikoki elikatzea kritikatu dute albaitari batzuek, gaixotasun jakin batzuen transmisioa errazten duelako. Katu osasuntsuek animalia gaixoek kutsatutako janari- eta ur-ontziekin kontaktua izatea beste kezka bat da.

Izan ere, animaliak zainduak daude eta, orokorrean, oso itxura ona dute. Zakurrak markatuta daude eta, guztiak, albaiteroen kontrolpean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Istanbul, katuen hiriburua" bideoa.
Santa Lucía ibaiaren arroa

**Santa Lucía ibaiaren arroa** Uruguaiko lurraldearen hegoaldean dago, eta 13.433 km²-ko azalera du.Floridako (4.674 km², arroaren azaleraren % 35), San José (3.294 km²), Canelones (2.279 km²), Lavalleja (2.222 km²), Flores (839 km²) eta Montevideo (126 km²) departamenduak hartzen ditu barne. 

Arro hidrografikoa honela definitzen da: ibai nagusiak (kasu honetan, Santa Luzia ibaia) eta bere ibaiadarrek hartzen duten lurraldea, zeinen mugak lurzoruaren topografiak zehazten dituena, banalerroetatik (Uruguain cuchillas esaten zaie). Arro honek ibaiarteak ditu ekialdean, Lavallejako Cuchilla Grande mendikatea (bertan daude Santa Lucía ibaiaren iturburuak, Cerro Pelado-n, Carapé mendikatean 250 imgm), eta iparraldean Cuchilla Grande Inferior mendikatea.

## Ibai nagusiak 
Santa Lucía ibaiaren arroen sistema (SCSL) mendebaldean San Jose ibaiei dagozkien haranek, Santa Lucía Chico erdialdean, Santa Lucía ekialdetik eta Canelonesei (Grande eta Chico) eta Coloradori dagozkien azpiarro txikiagoek osatzen dute. 

Santa Lucíaren arroan dauden ibai nagusiak hauek dira:

* Santa Lucía ibaia, 230 km-ko luzera duena,
* Santa Lucía Chico ibaia eta
* San José ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkiak: ura minimo historikora iritsi zen Paso Severinon, Montevideoren mende dagoen iturria, eta egoera konplexua da
San José ibaia (Uruguai)

**San José ibaia** Río de la Plata arroko Flores eta San Jose departamenduak  zeharkatzen dituen Uruguaiko ur-ibilgu bat da.

Cuchilla Grande Iferiorrean jaio eta Santa Lucía ibaira isurtzen da 125 km inguru egin ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo nazioarteko aireportua

**Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo nazioarteko Aireportua** (          **Laguna del Sauce nazioarteko aireportua** izen ofizial ohiarekin ere ezaguna eta **Punta del Este nazioarteko aireportua** bezala ezagutzen dena, Uruguaiko Punta del Este zerbitzatzen duen aireportu bat da, ondoko Maldonado udalerrian kokatua. Consorcio Aeropuertos Internacionales SA (CAISA) enpresak kudeatzen du.  Aireportuak  Maldonadoren ipar-mendebaldean. cc vv bb nn mm

Carlos Ott arkitektoak diseinatutako terminalaren eraikina 1997an inauguratu zen. Gabriel Gurméndez Armand-Ugon Uruguaiko Garraio eta Herri Lan ministro ohia aireportuko zuzendari nagusia izan da.

Aireportua zibila eta militarra da. Uruguaiko Armada Nazionalak bere base nagusia (eta bakarra) du hemen itsas hegazkinaren armarako.

## Trafikoa 
Aireportuak ondoko Punta del Estera doazen bidaiariei ematen die zerbitzua batez ere, nahiz eta Maldonado inguruetako hirietara ere ematen duen.

Aireportuak normalean bidaiari kopurua hazi egiten du hego hemisferioko udako hilabeteetan. Aireportura hegan egiten duten bidaiari gehienak Buenos Airesetik datoz. Nazioarteko zerbitzua Argentina, Brasile eta Paraguaitik ere eskuragarri dago.

Aireportuak hegazkin mota asko kudeatu ditzake gorputz zabalak barne, nahiz eta normalean Boeing 737 eta Airbus 320 bezalako tamaina ertaineko hegazkinak eta ATR 42 bezalako turbo-hegazkinak erabiltzen diren aireportu honetan.

## Estatistikak 
Aireportua gaur egun Uruguaiko bigarren aireportu jendetsuena da, bai bidaiarientzako zerbitzuan, bai hegaldi erregularretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Punta del Este ePrix

**Punta del Este ePrix** eserleku bakarreko eta elektrizitate bidezko E Formulako txapelketaren urteko lasterketa bat da, Uruguaiko Punta del Este hirian ospatzen dena. 2014-15eko denboraldian jokatu zen lehen aldiz. 

## Zirkuitua 
Punta del Este ePrix Punta del Este kaleko zirkuituan ospatzen da. Punta del Esteko portutik igarotzen da eta antzinako TC2000 zirkuitu batean oinarritzen da. Pista 2.785 km luze da, eta 20 bira ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín Creevy

**Agustin Creevy** (La Plata, 1985eko martxoaren 15a) argentinar errugbilaria da, gehienean orpokatzaile postuan aritzen dena. Sorterriko San Luis Rugby Cluben hasi zen errugbian. 2007-2010 bitartean, Biarritz Olympiquen jokatu zuen. Ondoren, English Premiershipeko eta Top 14ko maila handiko zenbait taldetan ibili zen. 2023-2024 denboraldian Sale Sharkseko jokalaria izanen da. 

2005eko apirilaren 23an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Buenos Airesen, Japoniaren kontra, eta 2011ko, 2015eko nola 2019ko Munduko kopetan parte hartu zuen. 2023ko abuztuaren 5ean, 100. test partida jokatu zuen Pumekin; zenbaki horretara iritsi den lehenbizikoa da.

## Palmaresa 
### Pampas XV 
* Vodacom Cup
** irabazlea: 2011
### Worcester Warriors 
* RFU championship (Ingalaterrako bigarren maila)
** irabazlea: 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janee' Kassanavoid

'''Janee' Kassanavoid''' (Lawson, Missouri, AEB, 1995eko urtarrilaren 19a)  mailu-jaurtiketan aditua den emakumezko atleta estatubatuarra da.

2022ko uztailaren 17an, 2022ko Munduko Atletismo Txapelketan Eugene-n (Oregon), Kassanavoidek brontzezko domina irabazi zuen 74,86 m-ko distantziarekin,  eta  2023ko Munduko Atletismo Txapelketan (Budapest), zilarrezkoa lortuz hobetu zuen (76,36 m).

Amerindiar indigena da —komantxe nazioko kidea—, Munduko Atletismo Txapelketan domina lortu zuen lehen emakume amerindiar natibo estatubatuarra bihurtuz. Emakume indigena, amerindiar eta komantxeen izenean lehiatzean harro sentitzen deña esan izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak