Eskubide Ekonomikoen, Sozialen eta Kulturalen Nazioarteko Ituna

**Eskubide Ekonomikoen, Sozialen eta Kulturalen Nazioarteko Ituna** nazioarteko tratatu aldeaniztuna da, eskubide ekonomikoak, sozialak eta kulturalak aitortzen dituena eta haiek babesteko eta bermatzeko bitartekoak ezartzen dituena. Nazio Batuen Batzar Nagusiak onartu zuen 2200 A (XXI) Ebazpenaren bidez 1966ko abenduaren 16an.

Ituna Giza Eskubideen Nazioarteko Gutunaren zati da, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalarekin eta Eskubide Zibilen eta Politikoen Nazioarteko Itunarekin batera, Lehen eta Bigarren Protokolo Fakultatiboen azken Ituna barne.

Nazio Batuetako Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeak ikuskatzen du Ituna.

Eskubide horiek, gizakien bizitza, arlo sozio ekonomiko batean ikuskatu eta babestu egiten dituzte. Hau guztia dela eta, hainbat eskubide ikuskatu egiten ditu: lan eskubideak, kulturaz gozatzeko eskubidea, etab.

Itun honen bitartez, honen parte izan diren estatuak haien errekurtso guztiak jarri beharko dituzte itun honetan sinatutakoa ahalik eta modu zabalean eta irmoenean aplikatzeko.

## Aurrekariak 
### Nazio Batuen giza eskubideen aldarrikapena
Nazio batuen aldarrikapena historian gertatutako aldarrikapen nagusienetarikoa izan da (honetan ez da eskubide indibidualak eta sozialak desberdintzen). Hala, gutunaren lehenengo artikuluan, pertsona guztiak aske eta berdinak jaio egiten direla aldarrikatu egiten da.

Giza eskubideen aldarrikapen unibertsalean 30 artikulu ageri dira, eta hauetan eskubide indibidual, kolektibo, zibil, politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalak zehaztu egiten dira. Nagusiki, aldarrikapen honen 25, 26 eta 27. artikuluetan.

### Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalak gizanazioarteko ituna (1966)
Gerra hotzak, eskubide zibil eta politikoak, eta eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalak banandu egin zituen. 1966an, bi tratatuetan zehaztu egiten dira, eta unibertsalean zehazten dena modu zehatzago batean aurrera eramaten da. Era berean, tratatuak idatzi zituztenak ez ziren kapazak izan eskubide guztiak tratatu berean jartzen. Momentu horretan, gerra hotzean aurkatuta zeuden herrialdeak elkarrekin lan egiten hari zirelako, eta ondorioz, estatu kapitalistak askatasunaren aldeko itunen alde agertu egin ziren; eta komunistak, berriz, itun ekonomiko sozial eta kulturalaren alde agertu egin ziren. Hau guztia dela eta, Eskubide zibil eta politikoak alde batetik, eta bestetik eskubide ekonomiko sozial eta kulturalen ituna aldarrikatu egin zuten, Gorte Nagusiak horrela eskatu baitzuen 1951.urtean.  Lehen ituna protokolo fakultatibo batekin joan egin zen,

1990. hamarkadetan, nazio batuen gutuna aurrera eramaten dute. 1993.urtetan Vienako deklarazioa aldarrikatu egin zen.

Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko ituna gai hau jorratzen duen oinarrizko deklarazioa da. Testu hau 155 estatuk sinatu izan zuten. Testu hau beharrez bete behar da eta honen lehen artikuluak, errekurtsoen determinazio askeari buruz dihardu.

## Egitura eta Edukia 
### Ituna 
Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen ituna  1966ko abenduaren 16an sinatu egin zen, eta 1976ko urtarrilaren 3an sartu zen indarrean.

Itun hori hainbat zatitan banatu egiten da, eta zati bakoitzak, gai bat jorratu egiten du. Agertzen den lehen lehena **“hitzarmena”** da. Honetan, zehaztu egiten da itun honetan parte hartu egiten duten estatuek hainbat baldintza adostu edo baimendu egiten dituztela, itun honen parte izateko. Haien artean, hurrengoak daude: Askatasuna, justizia eta bakea lortzeko duintasuna eskatu egiten da familiaren parte guztiagatik eta haien eskubideak.

Hau guztia dela eta, ezin da ulertu Gizakien eskubideak ematen duen kontzeptua barik, ezin izango da gizaki aske bat, eta miseriaz, eta beldurraz liberatu egiten dena; eta ondorioz, zehaztu egiten da eskubide sozial, politiko, zibil eta politikoak. Baldintza hauek betetzea eskatu behar du.

**Lehenengo atala** **1.art**ikulu batez osatuta dago eta honetan, determinazio askearen printzipioa azaldu eta horren indarrez herriek beren izaera politikoa, garapen ekonomiko, sozial eta kulturala askatasun osoz moldatu dezaketela adierazten da. Aipatu bezala, herriek, beren helburuak lortzeko, elkarrekiko onuraren printzipioan oinarritutako nazioarteko lankidetza ekonomikoaren ondoriozko betebeharrei eta nazioarteko zuzenbideari kalterik egin gabe, noski, askatasunez balia ditzakete beren aberastasun eta baliabide naturalak. Herri batek bere biziraupenerako baliabideez gabetua ez izateko eskubide negatiboa duela onartzen da, eta betebehar hau ezartzen du: autonomoak ez diren alderdiak eta fideikomisoan dauden lurraldeak (koloniak) oraindik ere erantzuleak izatea, haien determinazio askea suspertu eta errespetatzeko.

**Bigarren atala****:** Komitearen boterea komunikazioak jasotzeko eta ikertzea.

**2.artikulua****:** Komunikazioa.

**3.artikulua****:** Onargarritasuna.

**4.artikulua****:** Desabantaila plazaratzen duten agiririk ez azaltzea.

**5.artikulua****:** Behin behineko neurriak.

**6.artikulua****:** Komunikazioaren transmisioa.

**7.artikulua****:** Ebazpen lagungarria.

**8.artikulua****:** Komunikazio azterketa.

**9.artikulua****:** Komitearen gaineko ikuspenen jasarpenak.

**10.artikulua****:** Estatuen arteko elkarrizketa.

**11.artikulua****:** Ikerketaren prozedimendua.

**12.artikulua****:** Ikerketa prozedimenduaren jarraipena.

**13.artikulua****:** Babes neurriak.

**14.artikulua:** Nazioarteko asistentzia eta kooperazioa.

**15.artikulua****:** Urteko informea.

**16.artikulua****:** Informazioa eta dibulgazioa.

**17.artikulua****:** Sinadura, berrespen eta atxikimendua.

**18.artikulua****:** Indarrean sartzea.

**19.artikulua****:** Zuzenketa.

**20.artikulua****:** Denuntzia.

**21.artikulua****:** Idazkari generalaren jakinarazpena.

**22.artikulua****:** Hizkuntza ofizialak.

#### Indarrean sartzea 
Protokolo fakultatiboa 2008ko abenduaren 10an onartu eta 2013ko maiatzaren 5an indarrean sartu zen. Protokolo hau Nazio Batuen parte diren herrialdeek eta Ituna onartu duten herrialdeek onartu egin dute.

Protokoloaren 18.artikuluan, hau indarrean sartzeko pausoak ezarri egiten dira. Artikulu honen lehen puntuan, ezarri egiten da protokoloak idazkari nagusiak boterean izan eta hiru hilabete geroago indarrean sartuko dela. Bigarren puntuan, protokoloa onartu egiten duen estatuentzat, hau indarrean sartuko dela estatuak haien onarpen neurriak aurrera eraman  eta hiru hilabete geroago.

Espaina mailan, 2013ko maiatzaren 5an indarrean sartu zen eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalaren itunaren protokolo fakultatiboa.  Dena den, Espainak protokolo hau 2010. urtean onartu egin zuen. Hala, munduko hirugarren estatua izan zen protokolo hau onartzen.

#### Beste itunen garapena 
Itun honen ondorioz, giza eskubideak aldarrikatzeko beste hainbat itun eratu egin ziren: “La convención internacional sobre la eliminación de todas formas de discriminacion racial” (1965), “Declaración sobre la eliminación de la discriminacion contra la mujer” (1967) “la convención sobre los derechos del niño” (1989), “el derecho internacional de los refugiados, los derechos del trabajadores migratorios y la convención sobre los derechos de los discapacitados” (2006).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
* Nazio Batuen Gutuna

## Kanpo estekak 
* Evolucion_NatividadAranque_2015.pdf
* https://www.ohchr.org/es/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights
* Entrada en vigor del Pacto Internacional sobre Derechos Económicos, Sociales y Culturales 
* Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales | Diccionario Cear
* https://www.ohchr.org/es/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights 
* Protocolo Facultativo del Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales | OHCHR