open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Louise du Pierry

thumb|260px|Louise Pierry kaleko plaka, Limeil-Brévannes
thumb|260px|Louise Pierry kalea, Limeil-Brévannes
**Elisabeth Louise Felicité Pourra de la Madeleine** (La Ferté-Bernard, Frantzia, 1746ko abuztuaren 1a - Luzarches, Frantzia, 1807ko otsailaren 27a) astronomo frantsesa izan zen eta, kronika ofizialen arabera, Parisko Sorbona Unibertsitatean irakasle ageri den lehen emakumea.

## Biografia 
### Ikasketak 
Ferté-Bernarden jaio zen, Frantziako Maine probintzian, 1746ko abuztuaren 1ean. Historia naturala eta astronomia ikasi zituen. Bézierko Zientzia Akademiako kidea izan zen.

1789. urtean, Sorbonako Unibertsitateko lehen emakume irakaslea izan zen Parisen, astronomiako Cours pour las damas te mis à leur portée delakoan ikasleentzat. Emakumeentzako lehen eskola izan zen. Ikastaroak arrakasta handia izan zuen, nahiz eta ikasle askok hasieran uste zuten gaia oso zaila izango zela emakumeentzat. 

### Lanak 
Datu astronomikoen bilketari buruzko lan asko argitaratu zituen. Lan horien artean hauexek daude:

* *Tables del effet des rérupions, en ascension droite te déclinaison, pour la latitude de de de Paris* (Rerupionen efektuaren taulak, igoera zuzenean te deklinazioa, Parisko latituderako), Paris, 1791. Errefrakzio-efektuaren zenbatespenari buruzkoa zen argitalpen hori, astronomoen kalkuluetarako beharrezkoa zen ezagutza. Mahai-sortak errefrakzio-efektuaren kantitatea ematen du, igoera zuzenaren eta Parisko latitudeko deklinazioaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scoville eskala

[thumb|[India Ipar-Ekialdeko mamu piperra “oso mina” da, 1 milioi SHU dituelako.]]
**Scoville eskala** piperren mina neurtzen duen eskala bat da, Scoville Min-Unitateetan (SHU, ingelesez Scoville Heat Unity) erregistratzen duena, zeinak kapsaizinoideen kontzentrazio neurtzen duen, horien artean kapsaizina izanik osagai nagusia.

Eskalak bere sortzailearen izena darama, Wilbur Scoville farmazialari estatubatuarrarena, zeinaren 1912ko metodoa “Scovilleren froga organoleptikoa” bezala ezagutzen den . Scovilleren proba organoleptikoa ebaluazio subjektibo bat da, piper minak jatera ohituta daudenen sentikortasunetik eratorria.

Metodo alternatibo bat, “eraginkortasun handiko kromatografia likidoa” (HPLC, *High-performance liquid chromatography*), kapsaizinoideen edukia analitikoki kuantifikatzeko erabil daiteke, min-adierazle gisa. 2011tik aurrera, proba organoleptiko subjektiboak bertan behera uzten joan dira, HPLC bezalako metodo analitikoak erabiltzeko asmoz.

## Eskala
Capsicum piperminak mundu osoko sukaldeetan pikantea jartzeko erabiltzen dira. Scoville eskalak adierazten duen pikante maila tartea 500 SHU unitatetik (piper gozoak) 1,5 milioi baino gehiagora doaz (pipermin oso minak). Piper batzuk ez dira ageri, SHU kopuru zabala baitute.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ľudmila Pajdušáková

**Ľudmila Pajdušáková** (Radošovce, Austria (gero Eslovakia), 1916ko ekainaren 29a -  Vyšné Hágy, Txekoslovakia, 1979ko urriaren 6a) Eslovakiako astronomo eta fisikaria izan zen.

## Biografia 
### Ikasketak eta irakasle lana 
Lehen hezkuntzako eskola batean ikasi zuen Kláνtor pod Znievom-en; ondoren, 1935ean, eskola pribatu batean diplomatu zen bigarren hezkuntzako irakasle gisa. Irakasle aritu zen eta irakaskuntzan aritu zen Vinosadyn (1936-1937), Slepcic Anyn (1937-1939), Νtiavniken (1939- 1940), Brvniicten (1940-1942) eta Trenianska Teplan (1942- 1944). 

### Astronomo 
1944ko uztailaren 1etik aurrera hasi zen lanean Skalnaté pleso behatokian. Bratislavako Comenius Unibertsitateko Natur Zientzien Fakultatean astronomia ikasi zuen. Hurrengoan, Pajduνkovák sistematikoki behatu zituen meteoroak, batez ere meteoro-jasa. 1946an, 11,000 meteorotik gorako argazki-bilduma egin zuen 10,000 irudiko —batez beste, meteoro bat 30 orduan behin—, eta horixe izan zen, gerraostean, Harvardeko Unibertsitatearen atzean ugariena. Astronomia-behaketaren eremu horretan, kometen aurkikuntzak izan zituen lorpen aipagarrienak. Ondoren, L. Pajduνkovák aurkitutako kometak zein egunetan aurkitu eta izendatu ziren nazioartean:
ezkerrera|thumb|200px|Meteoroathumb|200px|Kometa
* 1946ko maiatzaren 30a... 1946 D... 1946 II Pajdušáková–Rotbart–Weber
* 1948ko martxoaren 13a... 1948 D... 1948 V Pajdušáková-Mrkos
* 1948ko abenduaren 6a... 1948 n... 1948 XII P/Honda–Mrkos–Pajdušáková
* 1951ko otsailaren 4an... 1951tik... 1951 II Pajdušáková
* 1953ko abenduaren 3a

Horrela, Pajduνkovák asteroideak behatzen eta aurkitzen lagundu zuen. Eta 1958az geroztik, Eslovakiako Zientzia Akademiako Institutu Astronomikoko zuzendari izendatu zutenetik, eguzki-giroa aztertu zuen, eguzki-jardueraren aldizkakotasuna eta aldakortasuna kontuan hartuta.

Jatorrizko 20 artikulu zientifiko, dozenaka artikulu profesional eta dibulgazio zientifikoko 100 lan baino gehiago argitaratu zituen. 

1961ean, 1963an, Bakearen Mundu Kontseiluko kide izan zen, eta 1962an, 1974an, Eslovakiako Zientzia Akademiako presidente.1967an Nazioarteko Astronomia Batasuneko lehendakaria izan zen. Internet bidez kontsultatutako iturri askotan, 1979ko urriaren 5a agertzen da heriotza-data gisa, eta, hala ere, heriotza-aktan agertzen da 1979ko urriaren 6an hil zela Vyνné Hagy-n.

## Aintzatespenak 
* Jaio zeneko mendeurrenean, 2016ko ekainaren 29an plaka oroigarri bat sortu zen Radoνovce jaioterrian. Pajduνková asteroidea (3636) bere omenez izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feryal Özel

**Feryal Özel** (Istanbul, Turkia, 1975eko maiatzaren 27a) turkiar astrofisikaria da, eta energia handiko objektu trinkoen eta fenomeno astrofisikoen fisikan espezializatua da. Oso ezaguna da, neutroi-izarrei, zulo beltzei eta magnetareei egindako ekarpenengatik. 

## Biografia 
### Hezkuntza 
Hurrengo zerrendak Özel irakaslearen hezkuntza-bidea laburbiltzen du:
* 1992 - Üsküdar Akademia amerikarra, Istanbul, Turkia
* 1996 - BSc Fisikan eta Matematika Aplikatuan, Columbiako Unibertsitatean, New York Hirian
* 1997 - MSc Fisikan, Nielseko Bohr Institutua, Kopenhage
* 2002 - PhD Astrofisikan, Harvardeko Unibertsitatea, Cambridge, EE.AEB

### Ibilbidea 
Irakaslea da Tucsoneko Arizonako Unibertsitatean, Astronomia Sailean eta Steward Behatokian. American Physical Societyren Maria Goeppert Mayer saria jaso zuen 2013an, neutroi-izarren astrofisikari egindako ekarpen bikainengatik.

Doktoretza Harvardeko Unibertsitatean jaso zuen eta Ikasketa Aurreratuen Hubble Institutuko kide eta lagun izan da, New Jersey. Harvard-Radcliffe Institute-n bekaduna izan da eta UC Berkeleyko Miller Institute-n irakasle bisitaria. Telebistako dokumental askotan agertu da, besteak beste, *Big Ideas* PBS eta Univarse en el History Channel seriean.

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb|260px|Feryal Özel, Neutroi izarretan adituathumb|260px|Feryal Özel, Zulo beltzetan aditua
* Breakthrough saria, 2020
* Astrofisikako Aholku Batzordeko burua (APAC), NASA, 2019
* Beka, John Simon Guggenheim Memorial Foundation, 2016
* Bisitan Miller Cátedra, Kaliforniako Berkeley Unibertsitatea, 2014
* Maria Goeppert Mayer saria, American Physical Society, 2013
* Beka, Radcliffe Institute for Advanced Studies, 2012-2013
* Bart J. Bok saria, Harvardeko Unibertsitatea, 2010
* Lucas saria, San Diegoko Astronomia Elkartea, 2010
* Beka akademiko bisitaria, Ikerketa Zientifiko eta Teknikorako Turkiar Fundazioa, 2007
* Hubble doktoratu ondoko bekak, 2002-2005
* Atürk-en alabak Fundazioaren Sari Akademiko Goraipagarria, 2003
* Keck Fellowship, Ikasketa Aurreratuen Institutua, 2002
* Van Vleck Fellowship, Harvardeko Unibertsitatea, 1999
* Kostrup saria, Niels Bohr institutua, 1997
* Niels Bohr Institute Graduate Fellowship, 1996-1997
* Matematika Aplikatuen Fakultateko Saria, Columbiako Unibertsitatea, 1996
* Columbiako Unibertsitateko Fu Fundazioaren beka, 1994-1996
* Ikerketa-beka, CERN, 1995
* Turca de Salud y Educación fundazioaren beka, 1992-1994

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ideien web gunea" handiak (laburbildu)
* Webgune pertsonala Arizonako Unibertsitatean
* Lineako zerbitzuen aldizkaria
* Arizona Noticiosako Unibertsitatea
* Argitaratutako artikuluen zerrenda, IOPren arabera Argitaratuz
Tmesisternus geelvinkianus

***Tmesisternus geelvinkianus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Gestro ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1876an.

## Hedapena 
Indonesian aurkitua izan da. Espezieak 16 mm. ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus geelvinkianus* Catalogue of Life.
Txerri-grisola

**Txerri-grisola** (*Choiromyces meandriformis*) *Tuberaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie honekin kontuz ibili behar dugu, toxikotzat jotzen baita oso purgatzailea delako eta gastroenteritisaren antzeko urdail-arazoak sortzen dituelako, beherako handiak eragiten ditu.

Sinonimoak: *Lycoperdon gibbosum*, *Rhizopogon albus*, *Mylitta venosa*, *Choiromyces magnatum*, *Choiromyces albus*, *Hymenangium album*, *Hymenogaster albus*, *Choiromyces gibbosus*, *Tartufa albida*, *Choiromyces venosus*, *Tuber meandriformis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Tamaina handikoa, 5 eta 12 cm artekoa. Patata baten itxura biribildua du, kolore zurixka-grisaxka, arre argia edo arre-gorrixka du. Peridioa leuna, irregularra, pitzatua glebaren hazkunde azkarraren ondorioz, intsektuen edo gastropodoen higadurak eragindako hutsuneak dituzte.

**Haragia:** Gleba gogorra da, hasieran zurixka, gero horixka; lehortzean, okre koloreko zain bihurriak ikusten dira, meandroen antzekoak, hortik datorkio espeziearen izena. Gaztetan usain gabea, heltzean , usain aromatiko handia hartzen du, ez oso atsegina.

**Etimologia:** *Choiromyces* terminoa grekotik dator, txerriak bilatzen dutelako: zerri-perretxikoa.  *Meandriformis* epitetoa glebaren meandro itxurako diseinuagatik da.

## Jangarritasuna 
Digeritzeko zaila, urdaileko arazoak eraginez, eta ondorio libragarriak ditu.

### Nahasketa arriskua 
*Chiromyces gangliformis* delakoarekin, hau txikiagoa da eta onddo helduaren usaina du, jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran, mota guztietako basoetan, bereziki pagoen azpian, lur karetsuetan. Lur azpiko espeziea da, nahiz eta sarritan azaleratzen den eta agerian geratzen den.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Jaca

**Iñigo Jaca Arrizabalaga** (Zumarraga, ) mediku euskalduna da. Bruselako Unibertsitate Askean ikasi eta medikuntzako titulua lortu zuen (1977an), bere ibilbide profesionala Belgikan hasiz. Bertan, flandriar eta frankofonoen arteko gatazka linguistikoen lekuko zuzena izan zen, eta horrek eragina izan zuen bere euskararen aldeko jarreretan.

Zuzenbidean lizentziaduna ere bada, EHUn.

Donostiako Arantzazu Erresidentzia Sanitarioko zuzendaria izan zen (1983-1986). Gero, Arantzazu Ospitaleko gerentea (1986-1988), Gurutzetako Ospitaleko Zuzendari gerentea (1988-1991) eta Donostiako Institutu Onkologikoko zuzendari nagusia (1991-2009).

1990ean senidetze bat egin zen Gurutzetako Ospitalaren eta Tbilisiko Burdinbideetako Langileen Ospitalaren artean (Georgia, orduan SESB). Goma-n (Zairen) proiektu bat idatzi zuen 1995ean : “*Le Project d´Appui au fonctionnement des activités de la Zone de Santé de Rwanguba dans le contexte du Programme d´appui transitoire au secteur de santé financé par l´Union Européenne*”  (“Rwanguba Osasun Eremuko jardueren funtzionamendurako laguntza proiektua, Europar Batasunak finantzatuta duen aldi baterako osasun arloko laguntza egitarauaren barruan”). Proiektu horrek 100 miloi pezetako laguntza jaso zuen.

Euskararen erabilera osasun-arloan sustatzeko hainbat ekimenetan parte hartu du. Besteak beste, euskara ikastaroak antolatu zituen Arantzazu Erresidentzia Sanitarioko zuzendaria zenean, eta OEE erakundearen sorreran parte aktiboa izan zuen.

Arlo politikoan, gaztetan diktadura frankistaren aurkako borrokan aritu zen, ETAko Fronte Politikoan, erbesteko bidea hartuz 1972an. 

Urte luzeetan hainbat artikulu eta kolaborazioak idatzi ditu, euskaraz zein gaztelaniaz, Euskal Herriko hainbat komunikabidetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lynx issiodorensis

**Issoireko katamotza**  (*Lynx issiodorensis*) iraungitako Pliozeno berantiarreko Felidae familiako ugaztun karniboroa da. Ezagutzen diren katamotzaren (*Lynx* generoaren) lau espezieen aitzindaria dela uste da. Espezie honen arrastoak XIX. mendean aurkitu ziren Frantziako Perrier mendian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kobako katamotz

**Kobako katamotza** edo **Mediterraneo kobazulo katamotza** (*Lynx spelaeus* edo *Lynx pardinus spelaeus*) iraungitako Pleistozenoko Felidae familiako ugaztun karniboroa da.

Katamotz mota honen hainbat aztarna Euskal Herriko Pirinioetako ipar isurialdean aurkitu dute, eta Goi Paleolito garaikoak dira, baita Arabako Arrillor harpean aurkitutakoak ere (Ruiz eta Laurino, 1986).

Edozein modutan ere, baliteke etorkizunean espeziearen aztarna gehiago agertzea Euskal Herrian barrena.

Katamotz hau iberiar katamotz eta ipar-katamotzen tarteko tamainakoa omen zen. Zenbait adituren arabera, haitzuloetako katamotza azken Izotz Aroari aurre egiteko iberiar katamotzaren egokitze bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liam Gallagher

**William John Paul "Liam" Gallagher** (Manchester, 1972ko irailaren 21a) britainiar abeslari eta egile abeslaria da.

Manchesterren jaio zen irlandar etorkinen familia batean. 1991n Oasis taldea sortu zuen eta handik gutxira bere anaia Noel taldean sartzera gonbidatu zuen. Anaiarekin hainbat borroka izan ondoren, 2009an taldea utzi zuen eta 2009tik 2014ra Beady Eye rock taldearen buru izan zen. 2017tik bakarkako ibilbidea egiten jarraitzen du.

## Diskografia 
;Estudioko albumak
* 2017 – *As You Were*
* 2019 – *Why Me? Why Not.*
* 2022 – ''C'mon You Know*

;Zuzeneko albumak
* 2020 – *Acoustic Sessions*
* 2020 – *MTV Unplugged*
* 2022 – *Down by the River Thames*

;Singleak
* 2017 – *Wall of Glass*
* 2017 – *Chinatown*
* 2017 – *For What It's Worth*
* 2017 – *Greedy Soul*
* 2017 – *Come Back to Me*
* 2018 – *Paper Crown*
* 2018 – *I've All I Need*
* 2019 – *Shockwave*
* 2019 – *The River*
* 2019 – *Once*
* 2019 – *One of Us*
* 2019 – *Now That I've Found You*
* 2020 – *All You're Dreaming of*
* 2022 – *Everything's Electric*
* 2022 – *C'mon You Know*
* 2022 – *Better Days''

## Kanpo estekak
Elizabeth Alexander

**Frances Elizabeth Somerville Alexander**, **Elizabeth Alexander** (Caldwell, Erresuma Batua, 1908ko abenduaren 13a &ndash; Ibadan, Nigeria, 1958ko urriaren 15a) geologo eta fisikari britainiarra izan zen, irrati-astronomian egindako ekarpenengatik ezaguna. Alexander Cambrigeko Newnham Collegen doktoratu zen eta Singapurreko Itsas Basean erradiogoniometrian lan egin zuen 1938tik 1941era. 1941eko urtarrilean Zelanda Berrira aldatu zen Itsas Armadaren agindupean. 1945ean, Norfolk uhartean jasotako eguzki-seinale anomaloak interpretatu zituen, eta lan aitzindaria izan zen irrati-astronomiaren arloan. Arlo horretan lan egin zuen lehen emakume zientzialarietako bat izan zen.

## Biografia 
Alexander Frances Elizabeth Somerville Caldwell 1908ko abenduaren 13an jaio zen Mertonen, Surreyn. Aita, K. S. Caldwell doktorea, Kimikako unibertsitateko irakaslea zen Indiako Patna Science Collegen, eta han eman zuen gaztaroa. 1918an, Alexander Erresuma Batura itzuli zen eta bigarren hezkuntza hasi zuen. Cambridgeko Newnham Collegen natur zientziak ikasi zituen, 1931n Fisikan graduatu zen Ohorezko Matrikularekin eta gero Geologian doktoratu zen Aymestryko kareharriaren (Erresuma Batua) tesi batekin. Garai hartan Cambridgeko Unibertsitatean graduatutako emakume guztiak bezala, ezin izan zen unibertsitateko eskubide osoko bazkide izan 1945ean eskubide berdintasuna bermatu zen arte.

1935eko uztailean, Elizabeth Norman Alexander Zeelanda Berriko fisikariarekin ezkondu zen. Singapurreko Raffles Collegeko fisikako irakasle egin zenean, Elizabethek tropikoetako meteorizazioaren azterketa bat hasi zuen. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen Singapurren: William 1937an, Mary 1939an eta Bernice 1941ean. 1942ko urtarrilaren 4an, Itsas Armadak Alexander doktoreari agindu zion haurrak Australian salbu jartzeko, eta Short S23 C ur-hegazkinean eraman zituzten. Otsailaren 15ean Singapurren erorketaren ondoren, Elizabeth Zeelanda Berrian geratu zen, senarraren berririk gabe sei hilabetez, hura hila zen gezurrezko informazioarekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Orchiston, Wayne (2005). Dr Elizabeth Alexander: First Female Radio Astronomer. ISBN 978-1-4020-3723-8. 
* Sullivan, Woodruff T., III (2009). Cosmic Noise – A History of Early Radio Astronomy. ISBN 9780521765244. Archivado desde el original el 7 de julio de 2017. Consultado el 20 de julio de 2016. 

* 

## Kanpo estekak
Massada de peixe

**Massada de peixe** edo Pasta saldatsua arrainarekin , Portugaldo gastronomian ezaguna den platera  dugu. Kostan guzian prestatzen dena eta kasu askotan itsaskia ere ematen duena. Kasu askotan Cataplana errezetatik soberan geratutako osagaiekin burutzen da.  Portugalgo kosta guzian prestatzen den platera dugu eta tokiaren arabera osagaiak aldatuz.

## Errezeta 
* Massada de peixe
Max Slevogt

**Max Slevogt** (Landshut, 1868ko urriaren 8a - Leinsweiler, 1932ko irailaren 20a) alemaniar margolaria izan zen.

1885etik 1889ra Municheko Akademian ikasi zuen eta 1889an Parisera joan eta Julien Akademian ikasi zuen. Municheko bere lehen margolan ilunetatik margolan argitsuagoetara igaro zen. 1901ean Berlingo Sezesioan sartu zen eta 1914an Egipto eta Italiara bidaiatu zuen. Mendebaldeko frontean gerra pintorea izan zen Lehen Mundu Gerran. Gero, gerrako izugarrikeriak islatu zituen bere lanean.

Lovis Corinth eta Max Liebermannekin batera, Alemaniako margolaritzaren aire zabaleko estiloaren ordezkarietako bat izan zen.

## Iruditegia 

Slevogt, Max - Danae - Google Art Project.jpg|*Danae* (1895)
Max Slevogt - Portrait of the dancer Marietta di Rigardo - Google Art Project.jpg|*Marietta di Rigardo dantzariaren erretratua* (1904)
Max Slevogt - Grape harvest - M.Ob.2561 - National Museum in Warsaw.jpg|*Mahats-uzta* (ca. 1900–1909)
Max Slevogt - Der Sänger Francisco d'Andrade als Don Giovanni in Mozarts Oper - Google Art Project.jpg|''Francisco d'Andrade Don Giovanni bezala* (1912)
1913 Slevogt Unter den Linden anagoria.JPG|*Ezkien azpian* (1913)
Sudanese Women in Egypt by Max Slevogt (1914), Albertinum, Dresden.jpg|*Emakume sudandarrak Egipton'' (1914), Albertinum

## Kanpo estekak
Sally Oey

thumb|260px|supernoba
thumb|260px|Karramarroaren nebulosa, 1054 supernobak sortutako objektua da.
**Sally Marion Oey**  (Ithaca, AEB, 1984) astronomoa da Míchigango Unibertsitatean, eta aditua da izar masibo eta beroetan, askotan supernoben aitzindariak direnak. 

1999an, Astronomiako Elkarte Estatubatuarrak (AAS) Astronomiako Annie Jump Cannon saria eman zion, eta 2006an, AASren 20. bileran hitzaldi bat ematera gonbidatu zuten.

## Lan ibilbidea 
Oey doktorea  irakaslea da, eta Gemini Behatokiko Batzarreko kidea. 2001etik 2004ra, astronomo laguntzailea izan zen Lowell Behatokian. 1998tik 2001era, Space Telescope Science Institute-n lan egin zuen.

### Ikerketa 
Oeyren ikerketa-taldea, Feedback Activity in Nearby Galaxies (FANG), izarrak izarren arteko eta galaxiarteko ingurunera modu masiboan atzeraelikatzen dira, eskala lokalean, globalean eta kosmikoan. Atzeraelikadura horietan hauexek sartzen dira:

* Erretroelikadura erradioaktiboa: HII eskualdeak, Lyman-en kontinentea igortzen duten galaxiak
* Atzeraelikadura kimikoa: aberaste-prozesuak eta eboluzio kimiko galaktikoa
* Atzeraelikadura zinematikoa: supernobak eta superhaize galaktikoek bultzatutako superburbuilak
* Izar masiboa eta kumuluak

200 eguzki-masa baino gehiago dituen izarrik aurkitu ez dutenez, Oeyk eta Míchigango Unibertsitateko lagunek, Ann Arborren, tamaina-muga baten frogak aurkitu dituzte gure galaxiaren barruan eta hurbileko galaxia satelitean. Magallaesen hodeietan, beste kumulu batzuen azterketan. Oeyren hitzetan:"*Ez dago argi izar-eraketaren fisikak edo gurasoen gas-hodeiaren tamainak tamaina mugatzen duten.* *Izarrik handienak, agian 500 eguzki-masakoak, egon zitezkeen unibertso goiztiarrean*".

## Sariak 
* 1999: Annie J. Cannon astronomia-saria
* 2000-2008: Ahalmena Early Career Development Award (CAREER), Zientziarako Fundazio Nazionala

Astronomiaren Amerikako Batasuneko, Nazioarteko Batasun Astronomikoko, Zientziaren Aurrerapenerako Amerikako Elkarteko eta Dark Sky Nazioarteko Elkarteko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Curriculum vitae-a
* Ahalmena
* 2006 interview with Slacker Astronomy podcast - MP3
Tmesisternus bougainvillei

***Tmesisternus bougainvillei*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Breuning  ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1982an.

## Hedapena 
Ginea Berrikon Papuan aurkitua izan da. Espezieak 17 eta 24 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus bougainvillei* Catalogue of Life.
Sven Nykvist

**Sven Nykvist** (Moheda, 1922ko abenduaren 3a - Stockholm, 2006ko irailaren 20a) suediar zinema argazki-zuzendaria izan zen.

120 film baino gehiagotan lan egin zuen, eta Ingmar Bergman zuzendariarekin izandako lankidetzagatik nabarmendu zen. Bi Oscar Sari irabazi zituen *Viskningar och rop* (1972) eta *Fanny och Alexander* (1982) filmengatik. Woody Allenen lau filmetan ere lan egin zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
The Slaughter Rule

***The Slaughter Rule*** (euskaraz *Abere-Hiltzailearen Araua*), 2003ko Alex Smith eta Andrew J. Smith estatubatuarrek zuzendutako drama film bat da. Ryan Gosling eta David Morse aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Montana, amerikar futbolan talde bat bestearen atzetik 45 puntuko aldeaz doanean partidua amaitzea ahalbideratzen duen arau bat bada: Abere-Hiltzailearen Araua. Baina arau hau ez da Montanako lautada izoztuan existitzen, bertan bizirauteko alkohola eta borrokan egiteko trebetasuna beharrezkoak baidira. 

Blue Springs udalerrian Roy Chutney (Ryan Gosling) institutuko ikaslea bizi da, haren aitak bere buruaz beste egin ondoren bizitzan maldan behera doan mutil gaztea da, gainera ez du Evangelline (Kelly Lynch) amarekin harreman esturik. Gideon Ferguson (David Morse) gizaseme bakarti eta zakarrak Roy talde batean jokatzeko erreklutatuko du. Honela, entrenatzailea eta nerabearen artean adiskidetasun harremana sortuko da, baina Roy, herriko beste biztanle batzuen antzera, susmatzen hasiko da, Gideon adiskidetasun soilean baina beste zeozertan interesatuagoa ez ote dagoen.  

## Aktoreak 
* Ryan Gosling: Roy Chutney
* Amy Adams: Doreen
* David Morse: Gideon Ferguson
* Clea DuVall: Skyla Sisco
* Kelly Lynch: Evangeline Chutney
* Eddie Spears: Tracy Bi Zakur

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The United States of Leland

***The United States of Leland*** (euskaraz *Lelanden Estatu Batuak*), 2003ko Matthew Ryan Hoge estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Don Cheadle, Ryan Gosling, Chris Klein, Jena Malone, Lena Olin, Kevin Spacey, Michelle Williams eta Martin Donovan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Leland (Ryan Gosling) 15 urteko nerabea da, haur autista bat erail ondoren gazte atxilomendu zentro batean espetxeratua izan berri dena. Bertan, Pearl Madison (Don Cheadle) irakaslea Lelanden portaeraren atzean ezkutuan dauden misterioak argitzen saiatuko da. Bitartean, kanpoan Lelanden familiari nahiz berau bizi den komunitateari eragiten dioten aldaketa gatazkatsuak jazoko dira.

## Aktoreak 
* Ryan Gosling: Leland P. Fitzgerald
** Ryan Malgarini: Leland, 6 urterekin
** Alec Medlock: Leland, 12 urterekin
* Don Cheadle: Pearl Madison
* Chris Klein: Allen Harris
* Jena Malone: Becky Pollard
* Lena Olin: Marybeth Fitzgerald
* Kevin Spacey: Albert T. Fitzgerald
* Michelle Williams: Julie Pollard
* Martin Donovan: Harry Pollard
* Ann Magnuson: Karen Pollard
* Michael Welch: Ryan Pollard
* Sherilyn Fenn: Angela Calderon
* Matt Malloy: Charlie
* Kerry Washington: Ayesha
* Michael Peña: Guillermo
* Wesley Jonathan: Bengel
* Troy Winbush: Dave
* Ron Canada: Elden
* Clyde Kusatsu: Epailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2015eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2015eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 33.Edizioa izan zen. Urriaren 23tik azaroaren 21era ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, udaletxean, gaztetxean eta Sanagustin Kulturgunean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
ezkerrera|thumb|229x229px|Antzerki Topaketen Aurkezpena
Gainera, III.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen baitan.

 Ekimen honetan, EHAZEk antolatuta eta Metrokoadroka Taldeak bideratuta, antzerkigintzaren lanketa bat egin zen bertaratutakoekin, hain zuzen, Oholtzaberri proiektua aurkezteaz gain, mitologia oinarri hartutako antzezlan bat izan zen haurrentzako Sanagustin Kulturgunean. Gainera, topaketen irekiera gisa eta antzerkizale egun horren barruan, herriko antzezle Pedro Otaegiri omenaldia egin zitzaion.

Edizio honetan Corrado Masacciren erakusketa ere izan zen Betharram aretoan, *"Igelen erakusketa eta azken kreazioak"* izeneakoa. Erakusketa honetan herriko eskoletako ikasleei bisita gidatua egin zitzaien.

2015eko Ikusleen saria Gorakada Teatroaren *"Moby Dick"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Eguzkiñe Egaña izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|253x253px|Eromen Produkzioak, 2015
thumb|252x252px|Borobil Teatroaren "Jokoz Kanpo" antzezlana
thumb|248x248px|Gorakada Teatroaren "Moby Dick" antzezlana
thumb|249x249px|"Mozkorra Parregarri" Antzezlana

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pedro Otaegiri elkarrizketa
2004ko Urkiolako Igoera

**2004ko Urkiolako Igoera** bizkaitar lasterketa honen XXX. edizioa izan zen. 160 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.

## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Blue Valentine (filma)

***Blue Valentine***, 2010eko Derek Cianfrance estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Michelle Williams eta Ryan Gosling aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Dean Pereira (Ryan Gosling) eta Cindy Heller (Michelle Williams) elkarrekin zazpi urte daramazkiten senar-emazte gazteak dira, alaba txiki baten (Faith Wladyka) gurasoak direnak. Baina bikotearen harremana ez da unerik onenean, beren lan betebeharrak eta itxaropenak familia bizitzarekin nola edo hala bateratu beharra baidauzkate. Harremanaren etorkizunaren ziurgabeziaren aurrean, hotel batera egonaldi erromantiko bat izateko joango dira, bertan oroitzapen onez beteriko iragan baten une erromantiko guztiak oroituko dituzte, honela beren pasioa eta maitasuna berreskuratu eta bikote harremana salbatzen saiatuko dira. 

## Aktoreak 
* Ryan Gosling: Dean Pereira
* Michelle Williams: Cynthia “Cindy” Heller
* Faith Wladyka: Frances "Frankie" Pereira
* John Doman: Jerry Heller
* Mike Vogel: Bobby Ontario
* Marshall Johnson: Marshall
* Jen Jones: Amona
* Ben Shenkman: Feinberg doktorea
* Maryann Plunkett: Glenda

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jesper Skibby

**Jesper Skibby** ( Silkeborg, 1964ko martxoaren 21a) danimarkar txirrindulari ohia da. Hiru Itzuli Handietako etapa garailea eta Danimarkako Txapelduna izan da. 

## Palmaresa 
**1985**
* Danimarkako Puntukako txapelketa
**1987**
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
**1988**
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
**1989**
* Italiako Giroko etapa bat
**1991**
* Espainiako Vueltako bi etapa
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* 2. Andaluziako Itzulian
**1993**
* Frantziako Tourreko etapa bat
**1994**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Asturiasko Itzuliko bi etapa
**1995**
* Espainiako Vueltako etapa bat
* Danimarkako Itzuliko bi etapa
**1996**
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
**1999**
* Getxoko Zirkuitua 
* Suediako Itzuliko etapa bat
* Luxemburgoko Tourreko etapa bat
* 2. Down Under Tourrean
* 2. Eddy Merckx Sari Nagusian (Marc Streelekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steven Kitshoff

**Steven Kitshoff** (Somerset West, Lurmutur Mendebaldea, 1992ko otsailaren 10a) hegoafrikar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. Sei denboraldiz Hegoafrikako Stormersen jokatu ostean, Ulster Rugbyk kontratatu zuen 2023an. 2016ko ekainaren 25ean egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Port Elizabethen, Irlandaren aurka. 2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen talde nazionalarekin.

## Ibilbidea 
* Western Province: 2011–2015	
* Stormers: 2011–2015	
* Union Bordeaux Bègles: 2015–2017	
* Stormers: 2017–2023	
* Western Province: 2020–2023	
* Ulster Rugby: 2023–

## Palmaresa 
### Western Province 
* Currie Cup
** irabazlea: 2012
** finalista: 2013, 2015

### Stormers 
* United Rugby Championship
** irabazlea: 2022
** finalista: 2023

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus nigrofasciatus

***Tmesisternus nigrofasciatus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Aurivillius ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1908an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak  11,5 eta 15,5 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pataniscas de bacalhau

**Patanicas de bacalhau**, bakailaoarekin eginiko tortilla finak eta  frijituak dira. Passtéis de bacalhau bezain ezagunak dira Portugalgo gastronomian. Bakailaoa, ura, irina, arrautza, intxaur muskatua, piperbeltza, perrexila eta olioa.

## Errezetak 
https://eu.wikibooks.org/wiki/Sukaldaritza_liburua/Errezetak/_Pastaniscas_de_bacalhau

## Kanpo estekak
Michel Lafis

**Michel Lafis** ( Jarfalla, 1967ko irailaren 19a ), Suediako txirrindulari ohia da. Suediako Txapelduna izan zen. 

## Palmaresa 
**1992**
* Suediako Itzuliko etapa bat
**1994**
* Suediako Itzuliko etapa bat
**1995**
* Suediako Itzuliko etapa bat
* Gilen Tell Sari Nagusiko etapa bat 
* 3. Bernako Tourrean
**1997**
* Suediako errepideko txapelketa
**1999**
* 2. Getxoko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willie le Roux

**Willem Jacobus "Willie" le Roux** (Lurmutur Hiria, 1989ko abuztuaren 18a) hegoafrikar errugbilaria da, zabaltzaile, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2019tik Japoniako Errugbi Ligako Toyota Verblitzen jokatzen du. 2013ko ekainaren 8an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Durbanen, Italiaren aurka. 2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen Hegoafrikako talde nazionalarekin.

## Palmaresa 
### Boland Cavaliers 
* Currie Cup
** irabazlea: 2011

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xingtian Tenplua

**Xingtian Tenplua** (; baita **Xingtian Gong** edo **Hsing Tian Kong** ere) Taiwango Taipeiko Zhongshan barrutian dagoen erlijio-eraikina da. 1967an eraikia, Guan Yuri eskainita dago, Liu Beiren jenerala izan zenari Han dinastiaren garaian. Guan Yu deabruen babesle eta azpiratua bezala gurtzen dute, negozio-gizonen jainko nagusitzat ere hartzen da. Tenplu hau beste lauekin lotzen da: Lu Dongbin, Zhang Dan, Wang Shan eta Yue Fei; bostak Bost Salbatzaile gisa ezagutzen dira. 

## Historia 
Tenplua 1967.an eraiki zen, 2014an, airearen kutsadura murrizteko. Xingtian Taiwanen intsentsua erretzea debekatu zuen lehen tenplua izan zen.

## Ezaugarriak 
Tenplua hiriaren erdigunetik gertu. Dragoien eskulturak nabarmentzen dira eraikin honen diseinuan. 7,000 metro karratu baino gehiago hartzen ditu. Gertu Taipei Metroko Xingtian Temple Geltokia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrés Dorantes de Carranza

**Andrés Dorantes de Carranza** (Béjar, Salamanca, ca. 1500 - ca. 1550), Pánfilo de Narváez-en arrakastarik gabeko espedizioko kideetako bat izan zen eta bizirik atera ziren eta Álvar Núñez Cabeza de Vacarekin batera ibili zen lau naufragoetako bat izan zen gaur egungo Estatu Batuetako hego-mendebaldetik eta Mexikoko iparraldetik (beste biak Alonso del Castillo Maldonado eta Estebanico esklaboa ziren).

## Biografia 
Andrés Dorantes de Carranza Béjar-en (Salamanca) jaio zen, Pablo Dorantesen semea. Bere garaiko gazte asko bezala, Mundu Berrian bere fortuna bilatzen saiatu zen eta, horretarako, 1527an kapitain mailarekin izena eman zuen Pánfilo de Narváezek Florida aldera porrot egindako espedizioan.

Flota Sanlúcar de Barramedan (Espainia) itsasoratu zen 1527ko ekainaren 17an, Narváezek agindutako bost ontziz eta seiehun gizonez osatutako flota. Aste batzuk nabigatzen ibili ondoren, Mexikoko Golkoko uretan sartzean, ontzi bat jarri zuten *Dorantes* eta Alonso del Castillo Maldonado kapitainen agindu bateratuan. Ez zen asko behar izan Dorantesek agindutako ontzi arin eta hauskorra ekaitzak harrapatu eta hondoratu egin zuen Galveston (Texas) uhartetik gertu.

Naufragiotik bizirik atera zirenen artean Dorantes bera, bere esklabo Estebanico, Alonso del Castillo Maldonado eta Álvar Núñez Cabeza de Vaca zeuden. Cabeza de Vacak *Naufragios* liburuan kontatu zuen ibilaldi luze baten ondoren, 1536ko martxoan iritsi ziren gaur egun Mexikoko Culiacán hiria dagoen tokian zegoen espainiar herri batera. Orduko Galizia Berriko gobernadoreak, Nuño de Guzmanek, bere gobernuaren menpe zeuden lurraldeetara espainiar naufrago batzuk iritsi zirela jakin zuenean, zaldiak eta arropa eman zizkien, eta Mexiko Hirira bidali zituen Antonio de Mendoza y Pacheco erregeordeari kontuak ematera.

Antonio de Mendozak naufragoen istorioa entzun ondoren, bisitatu zituzten lurraldeetara espedizio batean laguntzeko eskatu zion Dorantesi. Dorantesek uko egin zion eskaintzari, baina esplorazio bidaian parte hartzeko gomendatu zion bere esklabo Estebanico.

Gero Dorantes Espainiara itzultzen saiatu zen baina ontziaren egoera txarrak eta eguraldiak ontzia Veracruzeko Portura itzultzera behartu zuten. Dorantesek bizi izan zituen esperientzien ondoren, Espainia Berrian geratzea erabaki zuen, eta han ezkondu zen María de la Torre, Alonso de Benavideren alargunarekin.  Alargunak hainbat enkomienda edo laborantza-lurren jabea zen bertako indigenen eskulana barne, beraz, haien ustiapenera dedikatu zen. Emaztea hil zenean, bere lehengusu batekin berriro ezkondu zen, Paula Dorantesekin, Antonio Gómez de Coronaren alargunarekin.

1550 inguruan hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Naufragios Álvar Núñez Cabeza de Vacaren "Naufragios" doako liburua, artxiboan (pdf)
* Andres Dorantesi buruzko artikulua
Gabriel Mascaró Febrer

**Gabriel Mascaró Febrer** (Villafranca de Bonany, 1944ko martxoaren 7a), txirrindulari espainiar ohia da, profesionala 1968tik 1971ra.

## Palmaresa 
**1964**
* Mallorkako gerrikoko etapa bat
**1965**
* Mallorkako gerrikoko etapa bat
**1968**
* 3. Clásica a los Puertos de Guadarraman
**1969**
* Urkiola Igoera
* 3. Levanteko Itzulian
* 7. Andaluziako Itzulian
* 7. Kataluniako Voltan
**1970**
* Cuprosan Sari Nagusia 
* Mallorcako Itzuliko etapa 1
* 2. Ordiziako Klasikan
* 2. Santanderreko Sari Nagusian
* 9. Kataluniako Voltan
**1971**
* 2. Arrateko Igoeran
* 3. Oroko Andre Maria Sarian
* 10. Nafarroako Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Domingo Gutiérrez

**Domingo Gutiérrez**, (Errekaortu-Kareaga, Barakaldo, 1901eko apirilaren 3a - ??) txirrindulari bizkaitarra izan zen. 

Getxoko Zirkuituko lehen ekitaldia irabazi zuen eta guztira hiru aldiz igo zen podiumera.

## Palmaresa 
**1924**
* Getxoko Zirkuitua
**1925**
* 4. Andaluziako Itzulian
* 4. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1926**
* 3. Getxoko Zirkuituan
**1927**
* 2. Getxoko Zirkuituan
**1929**
* 5. Eibarko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Jauregi

**Juan Jauregi** (Uztarroze, 1927) nafar txirrindulari ohia da, profesionala 1948tik 1955ra. 

Getxoko Zirkuitua irabazi zuen. 

## Palmaresa 
**1948**
* Getxoko Zirkuitua 
**1950**
* Espainiako Jazarpen txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Reimund Dietzen

**Reimund Dietzen**, (Treveris, 1959ko maiatzaren 29a) alemaniako txirrindulari ohia da, profesionala 1982 eta 1989 artean. Denbora honetan 27 garaipen lortu zituen.

Profesionaletako urte gehienak Teka taldean eman zituen. Espainiako Vueltan izandako errendimendua nabarmentzekoa da, non 1987an eta 1988an 2. amaitu zen, honetaz gain 1984an 3. eta 1986an 4. sailkatu zen.

Alemaniako Txapelduna bitan izan zen, bai errepideko proban zein Ziklo-Krosean.

Txirrindularitza utzi behar izan zuen 1989ko Espainiako Itzulian izandako istripu baten ondorioz eragindako lesio larriak zirela eta. Istripu hau Huescako probintziako Cotefablo tunelean gertatu zen, non argitasun nahikorik ez zegoen.

Erretiratu ostean Gerolsteiner taldeko kirol zuzendaria izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Puch-Eurotex (1982)
* Teka (1983-1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Iñigo López Gálvez

**Iñigo López Gálvez** (Derio, Bizkaia, 2002ko apirilaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da. Athletic eta Danok Bateko harrobietan ibili da. Bere aro zurigorria bukatuta Racing Santanderrek fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko Bigarren Federazioan.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Charles Cottet

**Charles Cottet** (Le Puy-en-Velay, 1863ko uztailaren 12a - Paris, 1925eko irailaren 20a) inpresionismo ondokoaren frantziar margolaria izan zen.

Puvis de Chavannesen ikaslea izan zen Arte Ederretako Akademian, eta Julian Akademian ere ikasi zuen. Egipto, Italia eta Léman aintzinean bidaiatu eta margotu zuen.

Bretainiako margolan goibelak, kostaldeak, portuak eta arrantzaleak nabarmendu ziren.

## Iruditegia 

Charles cottet douler.jpg|thumb|1908–09 *Au pays de la mer. Douleur* edo *Les victimes de la mer*, Musée d'Orsay.
Charles cottet plougastel.jpg|1903 *Femmes de Plougastel au Pardon de Sainte-Anne-La-Palud*.
Charles cottet sunsetsails.jpg|1892 *Rayons du soir*
Venise - Charles Cottet.jpg|*Venise* (après 1880), Aix-les-Bains, Musée Faure
Charles Cottet Jour de Fête-Dieu à Plougastel.jpg|*Jour de Fête-Dieu à Plougastel* (c. 1900), Le Puy-en-Velay, musée Crozatier
329 Eglise brulée.JPG|''L'Église brûlée* (1911), musée des Beaux-Arts de Quimper. Représentation de la chapelle Notre-Dame-de-Rocamadour à Camaret-sur-Mer
127 Charles Cottet Autoportrait.jpg|*Autoportrait'' (vers 1920), musée des Beaux-Arts de Quimper
Charles Cottet Gens d'Ouessant pleurant un enfant mort.jpg|''Gens d'Ouessant pleurant un enfant mort* (c. 1899), Paris, Petit Palais
015A Charles Cottet la procession de la Fête-Dieu à Landudec vers 1902.JPG|*La Procession de la Fête-Dieu à Landudec* (c. 1902).
Cottet - Deuil.jpg|*Deuil à Ouessant'' (1902), musée des Beaux-Arts de Gand.
Charles Cottet L'enfant mort à Ouessant.jpg|''L'Enfant mort à Ouessant'' (1902), musée des Beaux-Arts de Quimper
'Mourning, Brittany' by Charles Cottet, Cincinnati Art Museum.JPG|*Deuil en Bretagne*, Cincinnati Art Museum
Avant l'orage - Charles Cottet.png|''Avant l'orage* (1904), musée des Beaux-Arts de Vannes
Charles cotter sailors.jpg|*Bateaux'' (1900 eta 1910 artean), Odesa, Musée d'Art occidental et oriental
Charles Cottet Jeune fille de l'île de Sein.jpg|''Jeune fille de l'île de Sein'' (1909), musée des Beaux-Arts de Nantes

## Kanpo estekak
Lycoperdon lividum

***Lycoperdon lividum*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ale gazteak jan daitezke. Besteak beste, bere urritasunagatik sukaldaritzarako interesik gabea.

Sinonimoak: *Lycoperdon cervinum*, *Lycoperdon spadiceum*, *Lycoperdon cookey*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1,2 - 2,7 cm-ko diametrokoa, eta 1,2 - 3,5 cm-ko altuerakoa, udare formakoa, lurretik ateratzean sustraitxo mordoxkatxo bat ikusten da oinarrian. Exoperidioa garatxoz apaindura dago, eta ez eztenez. Zahartzean goialdean ireki egiten da, eta hortik ateratzen dira esporak.

**Gleba:** Hasieran zuria, gero marroia, kapilizio hauskor batekin.

**Subgleba:** Zati antzua dena, albeolatua da oin txiki batekin oinarrian eta glebatik bereizia, haien artean benetako diafragma bat egon gabe.

**Etimologia:** *Lycoperdon* terminoa grezierazko "lupa de lupo" hitzetatik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako. *Lividum* epitetoa latinetik dator, "lividus" hitzetik, ubel, morexka, urdin, esan nahi du

## Jangarritasuna 
Ale gazteak jan daitezke, baina helduak ez dira jangarriak.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau nahastezina da exoperidioan harea duelako.

## Sasoia eta lekua 
Espezie nahiko arraroa, udan eta udazkenean sortzen da Atlantikoko kostaldeko dunetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Uzbekistan, Nepal, Japonia, Australia, Zeelanda Berria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janina Ochojska

**Janina Maria Ochojska-Okoρska** (Gdaρsk, Polonia, 1955eko martxoaren 12a) poloniar astronomoa, politikaria eta ekintzaile humanitario eta soziala, Europako Parlamentuko kidea eta Ekintza Humanitario Poloniarraren sortzailea.

## Biografia 
Zabrzen 1. zenbakiko institutuan graduatu zen. 1980an astronomian graduatu zen Torungo Nikolas Koperniko Unibertsitatean, eta 1984 arte Poloniako Zientzien Akademiako astrofisika-laborategian lan egin zuen Torungo Nikolas Koperniko astronomia-zentroan. 1970eko hamarkadaren amaieratik, oposizio demokratikoarekin lotuta egon zen; Antoni Stawikowskiren Gizarte Liburutegi Independentearekin lankidetzan aritu zen. *Solidaridad* sindikatuarekin elkartu zen, gerra-legea sartu ondoren, eta ezkutuko argitalpenen banaketan eta errepresioaren biktimen eta haien familien laguntzari buruzko tokiko batzordearen jardueretan parte hartu zuen.

ezkerrera|thumb|240px|Janina Ochojska, 2021
Polioa dela-eta urritasun bat du txikitatik. Berak dioenez, onartu egiten du ezgaitasun hori Antoni Stawikowski doktoreak zuzendutako Kalkiko Tratamendu eta Hezkuntzarako Zentroan egoteari esker. 1984an Frantziara joan zen ebakuntza egitera, eta laguntza humanitarioa emateko ideia izan zuen. *EquiLibre* Fundaziorako boluntario aritu zen, harremanak bilatuz eta Poloniarako laguntza koordinatuz. 1989an fundazio horren adar poloniarraren sortzaileetako bat izan zen. 1992an laguntza poloniarreko konboi bat antolatu zuen Jugoslavia zaharrarentzat. 1992an, Poloniar Ekintza Humanitarioa ere sortu zuen, eta presidente izan zen.

1996an Michael Okoρρski *Tygodnik Powszechny* astekariaren kazetariarekin ezkondu zen, baina senar-emazteak dibortziatu egin ziren. 2000. urtean, Wojciech Bonowicz-ek egin zion elkarrizketa luze bat argitaratu zen liburu gisa (Heaven is different), eta, 2015erako, beste bat, Marzena Zdanowskak (*The World According to Janka*) egina.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Polonia Restituta ordenako komandante-gurutzea (2011)
* Bene Meritoren ohorezko domina (2009)
* Ohorezko Legioa (Frantzia, 2003)
* Ecce Homo agindua
* Irribarrearen ordena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chino (1973ko filma)

***Chino*** (; ; ) eta ***The Valdez Horses*** (), 1973ko Duilio Coletti italiarrak eta John Sturges estatubatuarrak zuzendu eta Dino De Laurentiisek ekoiztutako spaghetti western film bat da. Lee Hoffman idazlearen *The Valdez Horses* eleberrian oinarritua dago. Charles Bronson, Jill Ireland, Marcel Bozzuffi eta Vincent Van Patten aktoreek antzeztu zuten.

Italiar, espainiar eta frantziar ekoizpen bat da eta Espainiako Almeríako probintzian filmatu zuten.

## Sinopsia 
Mendebalde Urruna, Chino Valdez (Charles Bronson) zaldiak haztea pasioa eta bizibide duen gizaseme mestizoa da, behinola bere arrantxoan Jamie Wagner (Vincent Van Patten) legearengandik ihesi doan mutil gazteari babesa eta aterpea emango dizkio. Ordura arte dena ongi joan arren, Chino bertako lur-jabea den Maral (Marcel Bozzuffi) jauntxoaren Catherine (Jill Ireland) arrebaz maiteminduko da, Maralek harreman hori oso gaizki ikusi eta eten nahi duenez eta Jaimie gaztea aitzakiatzat hartuz Valdezi bizitza ezinezkoa egiten saiatuko da. 

## Aktoreak 
* Charles Bronson: Chino Valdez
* Jill Ireland: Catherine Maral
* Marcel Bozzuffi: Maral
* Vincent Van Patten: Jamie Wagner
* Fausto Tozzi: Cruz
* Ettore Manni: Sheriffa
* Corrado Gaipa: Aita
* Melissa Chimenti: Indiar neska

## Kanpo estekak
Roger Michell

**Roger Michell** (Pretoria, 1956ko ekainaren 5a - Hertfordshire, 2021eko irailaren 22a) britainiar zinema zuzendaria izan zen.

Diplomatiko baten semea izan zen eta haurtzaroa hainbat herrialdetan eman zuen. Clifton Collegen ikasi zuen, Bristolen; han, zuzendaritzaz zaletu zen, eta, ondoren, ingelesa ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean. Antzezlanak zuzendu zituen eta sei urtez Royal Shakespeare Companyko zuzendari laguntzailea izan zen. Zinema eta telebistako filmak ere zuzendu zituen, eta ezagunena Notting Hill izan zen.

*Blackbird* bere filmari egokitu zaio 2019an Donostiako Zinemaldiko Sail Ofiziala irekitzea, eta zuzendariak berak, Sam Neil aktoreak eta David Bernardi ekoizleak aurkeztu zuten filma Kursaaleko auditoriumean bildutako jendearen aurrean. Donostiako zinemaldia munduko zinemaldi garrantzitsuenetako bat dela esan zutenean, txalo jo zuten ikusleek, bai eta Bernardik testua euskaraz irakurri zuenean ere.

## Filmografia 
* *Downtown Lagos* (1992) (telesaila)
* *The Buddha of Suburbia* (1993) (telebista)
* *The Buddha of Suburbia* (1993) (David Bowieren bideo musikala)
* *Ready When You Are, Mr Patel* (1995) (telebistako dokumentala)
* *Persuasion* (1995) (telebista)
* *My Night with Reg* (1996)
* *Titanic Town* (1998)
* *Notting Hill* (1999)
* *Changing Lanes* (2002)
* *The Mother* (2003)
* *Enduring Love* (2004)
* *Venus* (2006)
* *Morning Glory* (2010)
* *Hyde Park on Hudson* (2012)
* *How Long Will I Love You, Version 2* (2013) (Ellie Gouldingen bideo musikala)
* *Le Week-End* (2013)
* *The Lost Honour of Christopher Jefferies* (2014) (telesaila)
* *Birthday* (2015) (telefilma)
* *My Cousin Rachel* (2017)
* *National Theatre Live:* *Consent* (2017)
* *Nothing Like a Dame* (2018) (dokumentala)
* *Blackbird* (2019)
* *The Duke* (2020)
* *Elizabeth: A Portrait in Parts* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus oblongus

***Tmesisternus oblongus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Boisduval ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1835ean.

## Hedapena 
Ginea Berriaren mendebaldean eta Papuan aurkitua izan da. Espezieak 8 eta 18 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus subsimilis

***Tmesisternus subsimilis*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1966an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 16 mm. ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cessez-le-feu (2016ko filma)

***Cessez-le-feu*** (euskaraz *Su etena*), 2016ko Emmanuel Courcol frantziarrak zuzendutako historia eta drama film bat da. Romain Duris, Grégory Gadebois eta Céline Sallette aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1920ko hamarkadaren hasiera, Georges Laffont (Romain Duris) Lehen Mundu Gerran bizitako izugarrikerien ondorioz lurjota gelditu den gizasemea da, horregatik oroitzapen lazgarri horiek atzean utzi eta bizimoduz aldatzeko asmoz Afrikako Volta Garaia herrialdera lekualdatuko da. Bertako esploraketa eta bidaietan zehar bera bezala gerrari biziraun dion Diofo (Wabinlé Nabié) afrikar artista lagun izango du. Denborarekin herrimina piztu eta sorterrira tribu mozorroz beterik itzuliko da, behin Paris hiriburuan dela, Marcel (Grégory Gadebois) anaiarekin elkartuko da, gerran gor gelditu eta bien ama den Lousiekin (Maryvonne Schiltz) batera bizi dena. 

## Aktoreak 
* Romain Duris: Georges Laffont
* Grégory Gadebois: Marcel, Georgesen anaia
* Céline Sallette: Hélène, zeinu hizkuntz irakaslea
* Maryvonne Schiltz: Louise, Georgesen ama
* Wabinlé Nabié: Diofo
* Julie-Marie Parmentier: Madeleine
* Arnaud Dupont: Philippe
* Yvon Martin: Fabrice
* Armand Éloi: Debaecker
* Fabrice Eberhard: Garbitzailea
* Mathilde Courcol-Rozès: Angèle

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2014ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2014ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 32.Edizioa izan zen. Urriaren 31tik azaroaren 23ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, enparantza nagusia eta gaztetxean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.

Gainera, II.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen baitan. Ekimen honetan, EHAZEk antolatuta, antzerkizaleak elkartu eta antzerkigintzaren baitako hainbat egitasmo egin ziren herriko enparantza nagusian.

2014ko Ikusleen saria Lakrikun Antzerki Taldearen *"Non gaude?"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Cristóbal Aguiló izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|253x253px|LAKRIKUN ANTZERKI TALDEA-Non gaude

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak