Aurora Bernárdez

**Aurora Bernárdez Novoa** (Buenos Aires, Argentina, 1920ko otsailaren 23a &ndash; Paris, Frantzia, 2014ko azaroaren 8a) argentinar itzultzailea eta idazlea izan zen.

Bere aitaren aurreko ezkontza bateko bost neba-arreba erdi izan zituen —Enrique, Francisco Luis Bernárdez idazle eta poeta, Ricardo, Federico eta Adelaida— eta beste bi—Mariano eta Teresa (1931-2010)—. Filosofia ikasi zuen Buenos Airesko Unibertsitatean, eta Filosofia eta Letretako lizentziadun gisa graduatu zen.

*Nik garai hartan ezagutu nuen. Pare bat aldiz atera ginen kafea hartzera eta literaturaz hitz egitera. Aurora Bernárdez nire laguna zen, komentatu eta ezagutu nahi izan zuen. Hala, arratsalde batean, Boston kafetegian, Juliori eta Pérez Zelaschi idazleari deitu nien, eta elkar ezagutu zuten. Gero, haiek tratatzen hasi ziren. Julio ezezaguna zen orduan.    Inés Malinow*Cortazarrekin izan zuen harremana bizia izan zen elkar ezagutu zuten unetik eta elkarren arteko kidetasun handiak, bereziki intelektualak, aurkitu zituzten. Cortazar Buenos Airesen egon zen azken hilabeteetan intentsitatea handitu egin zen. Gero, berak bakarrik bidaiatu zuen; Parisen egonaldi laburra izan zen, aitorpen ia turistikoa. Buenos Airesera itzultzean, harremana estutu egin zen eta Europara elkarrekin joatea erabaki zuten. 1951ko urrian, Cortazarrek betiko migratu zuen Frantziara, Frantziako Gobernuaren beka batekin.

Lehenbizi Unibertsitate Hirian hartu zuen ostatu (han, eraman zuen liburutegiaren zati handi bat lapurtu zioten, poesia frantses eta ingeleseko eta literaturako liburu asko, oro har).

La Maga (Edith Aron) lagunak lana lortu zion Printemps dendetan, han lan egiten baitzuen.

Liburu juduen banatzaile batekin lan egitea lortu zuen, eta egunkarian ohar baten bidez ezagutu zuen. Liburuak paketatu eta hiriko liburu-dendetara eraman behar zituen. Parisen mugitzeko, Vespa motor bat erosi zuten, eta harekin istripu larria izan zuen 1952aren erdialdean.

1952. urtean CortázarEdith Aron 'Maga'rekin harremanetan egon zen. Haren hitzetan:[*Cortázar] Horrelako jokoak egiten zituen denbora guztian, eta ni ez nintzen inoiz pareko sentitu. Konplexu handia nuen, berak hainbeste zekielako eta nik hain gutxi nekielako. Ez nintzen berarekin bizitzera joan, ikasi egin nahi nuelako. Gainera, banekien berak asko miresten zuela Aurora Bernárdez, Buenos Airesen baitzegoen. [...]*

*Cortazarrez maiteminduta?*

*Ez nekien. Halako gau batean, Cortazarrek esan zidan Aurora urte-amaieran iritsiko zela Parisera, eta galdetu zidan zer zen garrantzitsuena niretzat, Gabonak ala Urte Berria. Ez dakit zergatik esan nion Urte Berria, Gabonak aitarekin pasatuko nituela. Berriro ikusi genuenean elkar, berak Eguberriak Aurorarekin igaro zituen eta harekin jarraitzea erabaki zuen. Galdu nuenean konturatu nintzen maite nuela.*                                                                                                                 *Edith Aron (La Maga)*

1952ko abenduaren amaieran, Aurora Bernárdezekin Parisen elkartu zen. Aurorak zenbait itzulpen-lan lortu zituen (besteak beste, filosofiako entziklopedia lodi baten itzulpena), eta horri esker iraun zuten.*Patata frijitu kiloak jaten genituen, bifeak ia klandestinoki egiten genituen, hoteleko gelan ez zegoelako sukalderik, eta ez zigutelako sukaldean aritzeko baimenik ematen, gelako leihoa irekitzen genuen hainbeste ke irten ez zedin.*  Aurora Bernárdez

Cortazarrek kontratu bat lortu zuen Edgar Allan Poeren ipuin batzuk itzultzeko.1953ko apirilean, oso aurrekontu gutxirekin, Florentziara (Italia) joan ziren, eta han pentsio ekonomiko batean bizi izan ziren. Italiaren iparraldean ibili ondoren, Erroman bizi izan ziren. 1953ko abuztuaren erdialdean Parisera itzuli ziren. 1950eko hamarkadaren amaieran, VII. barrutiko Pierre Leroux kaleko 24 bis zenbakian bizi izan ziren. Han, Cortázar *Rayuela* idazten hasi zen. Unescoren interprete eta itzultzaile gisa, hainbat bidaia egin zituzten, bakoitzak bere aldetik, Erromara, Montevideora. Aurorak itzulpen horretan lagundu zuen. Kritikariek idazle estatubatuarraren lanaren itzulpen onena dela diote.
Bernárdez itzultzailea izan zen Cortazarrekin batera. Harekin lankidetzan aritu zen, halaber, gerora bere lanetatik beste hizkuntzetara egin zituen zenbait itzulpenen aurreprodukzio-prozesuan.*Duela mende-laurden bat ezagutu nituen biak Parisko elkarren lagun baten etxean, eta harrezkero, 1967an elkarrekin ikusi nituen arte, Grezian, beti txunditzen ninduen haiei entzuteak, Aurora eta Julio tandemaren ikuskizunak. Gainontzekoak sobran geunden. Esaten zuten guztia argia, kultua, dibertigarria, bizia zen. Askotan pentsatzen nuen: «Ezin dira beti horrelakoak izan. Elkarrizketa horiek etxean entseatuko dituzte, gero solaskideak liluratzeko erabili gabeko pasadizoekin, hitzordu distiratsuekin eta txantxa horiekin*. *Une egokian, giro intelektuala deskargatzen dute». Gaiak batetik bestera pasatzen ziren, bi kontsumatu malabarista bailiran, eta haiekin bat ez zen inoiz aspertzen. Konplizitate perfektua, bat egiten zutela zirudien adimen sekretua, nik miresten eta inbidiatzen nuen bikotearen sinpatia, literaturarekiko konpromisoa eta mundu guztiarekiko eskuzabaltasuna, eta, batez ere, nire moduko ikastunak. Zaila zen zehaztea nork irakurri zuen gehien eta ondoen, eta bietatik zeinek esaten zituen liburu eta autoreei buruzko gauza agudoagoak eta ustekabekoenak.*                                                                                                 *Mario Vargas Llosa*Saúl Yurkievich (1931-2005) idazlearen arabera, bien lagun, Cortázar eta Bernárdezek hasiera-hasieratik osatu zuten «maitasun-bikote bat, inork ez bezala bere konplizitatea etengabe aberasten» zuena. Cortazarrek maitasunez deitzen zion 'Glop'. *Rayuela* amaitu zuenean (1962), Cortazarrek bere lagun Francisco Paco Porruari (1922) idatzi zion, Editorial Sudamericana aldizkariko literatura-zuzendaria:*Liburuak irakurle bakarra du: Aurora. Liburuari buruz duzun iritzia laburtzeko, agian, esango dizut azkenean nergar egin zuela amaitu zuenean. Aurorak eta biok, gure aletegian kastillatuta, Alban Bergen eta Schoenbergen kuartetoak landu, irakurri eta entzuten ditugu, eta abantaila hau baliatzen dugu: hemen zelorrasoa jotzen digun inor ez dagoela aprobetxatuta.*  *Julio Kortazar*Bakoitzak kanpora bidaia asko egiten jarraitu zuen, lan kontuengatik. Edith Aronen hitzetan:''Inoiz ez nintzen jeloskor jarri Aurorarengatik. Geroago, noizbehinka, etxera bazkaltzera joateko esan zidaten. Ni Cortazarrekin ikasitako neska nintzen. Guztiaren gainetik, hori zen berari gehien gustatzen zitzaiona; zerbaitegatik izan zen Argentinan eskolako maisu. Baina lehenengo aldian mahaitik jaiki nintzela, komunean sartu eta negar egin nuela onartu behar dut. Ni sufritzen egon nintzen konturatu gabe. Eta badakit Cortazar ere pixka bat kezkatuta zegoela. 'Rayuelak' eman zion arrakastarekin, banekien pixka bat erabili egin ninduela.*                                                                                        Edith Aron 

## Dibortzioa 
1963an, Bernárdez eta Cortázar Kubara joan ziren, Kubako Iraultza ezagutzera (1959-). Han, Cortázar idazle politiko latinoamerikarra bihurtzen hasi zen. Bernárdez, berriz, Parisera itzuli zen, oso desenkantatuta, eta uhartea ez zapaltzea erabaki zuen. Hala, Bernárdez eta Cortázar pixkanaka-pixkanaka «krisi motel baina saihestezin batean» sartu ziren, idazleak Julio Silva margolariari (1930) idatzi zion bezala.1968ko ekainaren amaieran, Saignonen (Proventza, Frantziako hegoaldean) erositako etxera joan ziren.

Ugné Karvelis Cortazar idazlearen bizitzan agertu zenean, bikotearen deskonposizio-prozesu bat amaitu zen. Banantzeak ez zuen inoiz haien arteko urruntzerik ekarri, bien arteko adiskidetasuna mantendu baitzuten denboran zehar.

Banandu arren, elkarrekin igarotako 14 urte horiek lotura haustezina eta elkarren arteko maitasuna sortu zuten, eta beti bere horretan mantendu zuten. Bernárdez eta Cortázar elkarren lagun izaten jarraitu zuten, eta bion arteko lagunak ere lagun onak izaten jarraitu zuten idazlearen bizitza osoan.

Cortázar hil zenetik, argitaratu gabeko lanak argitaratu zituen: *Divertimento*, *El análisis*, *Diario de Andrés Fava*, *Imagen de* *John Keats*.

## Saria 
* 1994an, Bernárdezek merezimenduaren diploma lortu zuen itzulpengintzan (Letren Ziurtagiriak saria).

## Heriotza 
2014ko azaroaren 5ean, asteazkenean, Aurora Bernárdezek garun-hodietako krisia izan zuen bisita mediko batetik irtetean. Parisko hegoaldeko XIV. barrutiko Centre Hospitalier Sainte-Anne zentroko Neurologia Zerbitzuan, koman, ospitaleratu zuten. 2014ko azaroaren 8an hil zen, larunbata, 94 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Goloboff, Mario: *Julio Cortázar*. *Biografia''. Buenos Aires: Seix Barral, 1998.

## Kanpo estekak