open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Álvarez

**Paul Álvarez Plazaola** (Hernani, Gipuzkoa, 2000ko martxoaren 30a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari moduan aritzen da. Errealeko harrobian sei denboraldiz aritu ondoren, Antiguokon bukatu zuen bere gazte ibilbidea. Eibarrekin sinatu zuen bere bogarren taldea zen Vitorian jokatzeko. Hiru denboraldi eta gero ez zuen talde armaginarekin berritu eta Arenasera joan zen Bigarren Federazioan jokatzera. Denboraldi bakarraren ondoren Ibizara mugitu zen, denborladi bat pasatzeko. 2023an Euskal Herrira bueltatu eta Gernikarekin jokatu zuen. Hurrengo denboraldian Arenasera bueltatu zen, Lehen Federaziorako igoera lortuz lehen denborladian.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Leucoagaricus littoralis

***Leucoagaricus littoralis*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Interes gastronomikorik gabea. Autore batzuen ustez, *Leucoagaricus littoralis* *Leucoagaricus sublittoralis* espeziaren aldaera bat da.

Sinonimoa: *Lepiota littoralis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa, gero zabaldu egiten da, zetadun-fibrilosoa. Okre-arrosa-lehoi kolorekoa, ertza urratua eta oso gutxitan amaraun itxurako bolba baten hondarrez estalia (armiarma-sarea)

**Orriak:** Zurixkak. Atzeko muturretik, puntu bakar batetik edo zati oso labur batetik ukitzen dute oina, lepoko antzeko bat sortuz.

**Hanka:** Zilindrikoa, betea eta erraboilduna. Eraztun handi samarra du, askea, iraunkorra eta mintzezkoa.

**Haragia:** Zurixka, kolorez aldatzen ez dena, zapore atseginekoa.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea 

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau erraz ezagutzen da bere habitatagatik: duna areatsuak. Kapelaren ertz urratuak *Lepiota excoriata* perretxikoa gogorarazten du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, itsas kostaldeko leku hareatsuetan.

### Banaketa eremua 
Mexiko, Ameriketako Estatu Batuak, kanariak, Europa, Turkia, India eta Australia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro (Belize)

**San Pedro** Cayo Ambergris uhartean dagoen hiria eta barrutia da, Belizeko barrutian, Belize estatuan. Oso herri turistikoa da.

## Historia 
San Pedroko erdigunea uhartearen gune nagusia da. Jatorrizko sanpedrotarrak (1800 eta 1970 artean) mestizoak dira eta gaztelaniaz eta ingelesez hitz egiten dute. Uharteak Belizeko ostatu-kontzentrazio handiena du, eta bertako hotelak, arrantza-instalazioak eta urpekaritza dira herrialdeko onenetako batzuk. Garai bateko arrantzale herriari 1984an hiri estatusa eman zitzaion eta 1986an Madonna, Patrick Leonard eta Bruce Gaitschek idatzitako «Uharte polita» abestirako inspirazioa izan zela uste da.

## Demografia eta ekonomia 
Belizeko biztanle gehien dituen bosgarren hiria da San Pedro, eta barrutiko bigarrena, Belize hiriaren ondoren. 2010eko azken erroldako datuen arabera, hiriak 11 765 biztanle zituen, hau da, barrutiko biztanleriaren % 12,3. 2000ko erroldan, 4267 biztanle zituen, eta 2000-2010 aldirako herrialdean hazkunderik handiena izan zuen hiria zen.

Erabiltzen duten moneta dolar belizetarra da (BZD), nahiz eta estatubatuar dolarra ere onartzen den (USD), eta neurri txikiagoan mexikar pisua (MXN).

Diru iturri nagusia turismoa da.

## Hizkuntzak 
Hizkuntza ofiziala ingelesa da, nahiz eta eguneroko hizkeran ohikoak diren Belizeko kreolera, garifunera eta maia, baita espainiera ere.

## Geografia 
Hauek dira bere koordenatuak: 17º55' N eta 87º57' W, Cayo Ambergrisen.

## Iruditegia 

Image:
San Pedro Beach.jpg|San Pedro hondartza.
San Pedro, Ambergris Caye.jpg|Kaiatik ikusitako parke nagusia.
Azure Water off the coast of Ambergris Caye, Belize.jpg|Agua azul frente a la costa del Cayo Ambergris
Main Street San Pedro, Ambergris Caye 2.jpg|Main street.
Fishing off the coast of Ambergris Caye, Belize.jpg|Arrantzaleak.
Ambergris Caye (51834901134).jpg|Hondartza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
Malaoxoi

**Malaxoia** konposatu organikoa da organofosfatoen familiakoa C10H19O7PS formulako duena. Malatioiaren desulfurazioz eratzen da oxigeno-atomo batek sufre-atomoetako bat ordezkatzen duenean. Entzimen ekintzez eta eguzki-argiaren eraginez gertatzen da.

Malaxoia oso toxikoa da, malatioia baino 64 bat bider gehiago. Azetilkolinesterasa entzima inhibitzen du eta nerbio-sistemaren funtzionamenduari eragiten dio. Ugaztunengan malatioia oso astiro bihurtzen da malaxoi eta eragin toxikoa ez da horren handia. Aldiz, intsektuengan bihurketa oso azkarra denez, malatioia intsektizida eraginkorra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Goñi

**Markel Goñi Ibarguren** (Astigarraga, Gipuzkoa, 2001eko ekainaren 15a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari edo erdiko atzelari moduan aritzen da. Antiguoko eta Errealaren harrobietan hezia, bere gazte ibilbidea bukatuta Berion jokatu zuen, hirugarren talde txuriurdina. Arenasek sinatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. Denborladi bakarraren ondoren Zamorak fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Fernando Urrutia

**Fernando José Urrutia Concha**  (1949ko abenduaren 5a), Txileko diplomazialaria da egungo Vietnamgo Txileko enbaxadorea. Koreako, Kanadako eta Brasilgo Txileko Enbaxadetako Ministro kontseilari eta La Paz-eko (Bolivia) (2002-2004) Kontsul Nagusia izan zen; Kontsul Nagusia Los Angeles-en, Kalifornian (2004-2007) eta Hong-Kong-en, Txinan (2008-2010).

## Biografia 
Txileko Pontificia Universidad Católica-ko abokatua da, eta Txileko "Andrés Bello" Diplomazia Akademian, ''Centre d'Hautes Etudes Diplomatiques et Estrategiques de Parisen* eta *Brasilgo Rio Branco Institutuan'' lizentziatu zen. Kanpo Arazoetako Ministerioan sartu aurretik, Nekazaritza Elkarte Nazionalean eta Estatuko Defentsa Kontseiluan lan egin zuen profesionalki. Zerbitzu diplomatikoan sartzea 1973ko ekainean formalizatu zen.

Kanpo Arazoetako Ministerioan, Zuzenbide Sailean, Kontsular Sailean, Aldebiko Politika Sailean eta Alde Anitzeko Politika Sailean lan egin du. Kultura Gaietarako eta Informaziorako zuzendariordea, Agentzia Espezializatuen Saileko burua, Ipar, Erdialdeko Amerika eta Karibeko zuzendariordea eta Asia Pazifikoko zuzendariordea izan zen.

Atzerrian izan dituen karguen artean, Uruguaiko Enbaxadako idazkaria, Tacnan (Peru) kontsula, Comodoro Rivadavian, Esquel-en eta Mar del Platan (Argentina) kontsul izan da. Horrez gain, Parisen UNESCOren ordezkariordea, Brasilgo Txileko enbaxadako kontseilaria eta Koreako, Kanadako eta Brasilgo Txileko enbaxadetako ministro kontseilaria ere izan zen. Txileko kontsul nagusi gisa aritu da Bolivian, Los Angelesen (Estatu Batuak) eta Hong Kongen (Txina).

2010eko uztailaz geroztik Txileko enbaxadorea da Vietnamgo Errepublika Sozialistan. 

Gaur egun, Pilar Mery Díaz andrearekin ezkonduta dago, harekin bi seme-alaba dituzte. Gainera, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez eta portugesez hitz egiten du.

Peruko Eguzkiaren Ordenako Komandante gradua eman zioten eta 20, 30 eta 35 urteko zerbitzurako Txileko Merezimendu Diplomatikoko Dominak lortu ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thorvald Niss

**Thorvald Simeon Niss** (Assens, 1842ko maiatzaren 7a - Frederiksberg, 1905eko maiatzaren 11) daniar margolaria izan zen.

1861ean Danimarkako Errege Akademian gaueko eskolak jasotzen hasi zen eta 1863an Kopenhageko Errege Portzelana Fabrikan dekoratzaile lanetan hasi zen. 1870eko hamarkadan Otto Bache ezagutu zuen, bere estudioan lan egitera gonbidatu zuena, eta 1880ko hamarkadaren hasieran paisaia modernoen margolaria zen. Beka bati esker Italiara, Greziara eta Parisera bidaiatu zuen. 1887an Skagenera joan zen eta Skagengo margolarien  taldean sartu zen. 1887an Danimarkako Arte Ederren Errege Akademiako kide aukeratu zuten.

## Iruditegia 

Thorvald Niss sunflowers on the beach.jpg|*Ekiloreak hondartzan hazten*
Thorvald Niss Skagen Strand.jpg|*Skagen Strand*
Thorvald niss-PS Kroyers forste atelier i Skagen.jpg|*P.S. Krøyers første atelier i Skagen*
Thorvald Niss En vinterdag med några träd.jpg|*Neguko egun bat*
Thorvald Niss morgens am strand.jpg|*Egunsentia*
Thorvald Niss Blommande Rosor.jpg|*Arrosak*
Kunstnere på vej til Skagen.jpg|*Margolariak etxera itzultzen* 

## Kanpo estekak
Ambergris Caye

**Ambergris Caye** (gaztelaniaz Cayo Ámbar Gris ere esaten zaio) Belizeko uharterik handiena da

## Kokapena 
Herrialde horren ipar-ekialdean dago, Mexikoko mugatik gertu, Karibe itsasoan. Administratiboki Belizeko barrutian dago.

## Ezaugarriak 
40 kilometro luze da iparraldetik hegoaldera, eta 1,6 kilometro zabal da gutxi gorabehera, eta 64 km²-ko azalera du. Bertan, 2.000 pertsona inguru bizi dira, gehienak herri handienean, San Pedron, itsasoko kostaldean. Munduko arrezifeen bigarren oztoporik handiena denez, helmuga turistiko ezaguna ere bada. 1996an Unescoren Gizateriaren Ondare gisa sailkatzea merezi izan zuen eta habitat babestu oso ospetsua da.

## Iruditegia 

Image:
San Pedro Beach.jpg|San Pedro hondartza.
San Pedro, Ambergris Caye.jpg|Kaiatik ikusitako parke nagusia.
Azure Water off the coast of Ambergris Caye, Belize.jpg|Ambergris Cayeren itsasetzea.
San Pedro Town, A.C., Belize, Dawn.jpg|Ilunabarra Ambergris Cayen.
Fishing off the coast of Ambergris Caye, Belize.jpg|Arrantzaleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AntennaPod

***AntennaPod*** podcast-ak entzuteko aplikazio informatiko bat da, doakoa eta kode irekikoa, Android-en sistema eragilerako sortu zen.

## Historia 
Hasiera batean, AntennaPod 2012ko uztailaren 22an argitaratu zuten, 0.8 bertsioan, eta MIT lizentziapean. Aplikazioa software librea eta kode irekikoa da, podcast-ak deskargatzeko eta entzuteko balio du. Aplikazioa *BoringPhone crowdsourced* telefonoan aurkeztu zen. Telefono hori distrazioak ezabatzeko erabiltzen da, eta ohiko Androiden alternatiba bat da.

## Propietateak 
* Eguneratze automatikoa. Episodioka egin daiteke deskarga baina transmisioak zuzenean entzuteko ere balio du.
* Erreprodukzio-abiadura aldatzea onartzen du.
* Atom eta RSS (pasahitzaz babestua)
* OPML inportatzea/esportatzea
* Flattr-en integrazioa
* Podcast-ak bilatzeko eta sinkronizatzeko aukera gpodder zerbitzuarekin 
* MP3, Podlove eta VorbisComment formatuekin erabil daiteke
* Ordaindutako infomazio zerbitzuekin erabil daiteke
* Gai iluna / gai argia aukeran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *AntennaPod* Android deskargatzeko: F-Droid errepositorioa
* AntennaPod Google Play errepositorioan.
* Pod proiektua GitHuben
* Poden laguntza-foroa
Mákina

**Mákina** hardcore techno musika estiloaren azpigenero bat da, jatorria Espainian duena. Britainiar hardcore dancearen antzera, bouncy techno eta hard trance estiloetako elementuak ditu. Tempoa 150 eta 180 BPM artekoa da.

## Historia 
### 1990eko hamarkadaren hasiera: jatorria 
Espainian dance musika 1988an nabarmendu zen acid housen gorakadarekin. Màkinak joera horri jarraitu zion, eta jatorria 1990eko hamarkadaren hasieran du, Valentzian. Bakalao izeneko estilotik eratorria, Valentziako klubetan 1980ko hamarkadaren bigarren erdian bere izaera eta ezaugarriak garatu zituen.

### 1990eko hamarkadaren erdialdean: aurrerapena eta arrakasta 
Generoak 1991n Chimo Bayo DJ espainiarrak "Así me gusta a mí" bere singlea kaleratu zuenean protagonismoa lortu zuen. Abestiak arrakasta handia izan zuen Europa osoan, eta, horri esker, generoa laster ospetsu bilakatu zen. Generoa oso ezaguna egin zen Espainia osoan 1995etik 1997ra, Màkina estiloko single asko Espainiako Single Zerrendako lehen postura iritsi baitziren.

1990eko hamarkadaren amaieratik gaur egunera arte, generoa Ipar-ekialdeko Ingalaterra eta Eskoziako rave eszenan mantendu da. Klub nabarmenen itxierari jarraituz, bere ospea apur bat desagertu zen inguru horietan eta bertoko hardcorek ordezkatu zuen. Hala eta guztiz ere, oraindik ondare kultural sendo bat gordetzen du; bere abestiak aldiro-aldiro entzuten dira Newcastle Unitedek eta Sunderland AFCk partidak jokatzen dituztenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduard Heger

**Eduard Heger** (Bratislava, 1976ko maiatzaren 3a) eslovakiar politikaria da. Eslovakiako lehen ministroa izan zen 2021 eta 2023 bitartean.

Merkataritza eta kudeaketa ikasketak egin zituen Bratislavako Unibertsitatean, politikan hasi aurretik. 2016an diputatu hautatu zuten ustelkeriaren aurkako alderdi populista bateko kide gisa. Igor Matovićek finantza ministro eta lehen ministrorde izendatu zuen 2020an, COVIDaren krisian zehar herrialdearen finantzaketa ziurtatzeko.

2021eko apirilaren 1ean lehen ministro kargua lortu zuen. Errusiaren inbasioaren ondoren Ukrainari emandako laguntza sendoagatik nabarmendu zen.  2023ko maiatzaren 15ean postua utzi zion Ľudovít Ódorri.
Luis Arteaga García

**Luis Arteaga García** (Santiago, 1871 - *Ibíd*, 1938) Txileko funtzionarioa eta politikaria izan zen, Alderdi Liberaleko (PL) kidea. Bere herrialdeko Kanpo Arazoetako eta Merkataritza ministro gisa aritu zen, Arturo Alessandri presidentearen bigarren gobernuaren azken hiru hilabeteetan 1938ko iraila eta abendua bitartean.

## Familia eta ikasketak 
Txileko Santiagon jaio zen 1871n, Luis Arteaga Morales eta Elvira García Lastarriaren semea.  Lehen eta bigarren mailako ikasketak Institutu Nazionalean egin zituen. Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean jarraitu zituen ikasketak, lizentziatu gabe.

Clara Gómez Cibilsekin ezkondu zen, eta harekin lau seme-alaba izan zituen: Raúl, Rosa Olga,  Raquel eta Herminia. 

## Karrera publikoa 
1889ko urriaren 1ean hasi zuen bere jarduna administrazio publikoan, Ogasun Ministerioan sartuz funtzionario laguntzaile gisa, kargu hori 1891 arte izan zuen  Urte horretako gerra zibilean José Manuel Balmaceda Errepublikako presidentearen aurka borrokatu zen Kongresuko alderdiko Armadan sartu zen. Gatazka horretan, Concóneko eta Placillako guduetan parte hartu zuen, kapitain mailarekin erretiratuz.

Geroago, 1894ko abuztuaren 16an, Perun Txileko Legazioko ofizial izendatu zuten, Máximo R. Lira ministro ahalduntsuaren aginduetara. Hamarkada bat beranduago, 1906an, Germán Riesco presidenteak izendatu zuen Aricako Departamenduko Gobernadore, eta kargua izan zuen ondorengo hiru lehendakaritzatan, 1920ra arte 

Jarraian, 1925ean, Arturo Alessandri presidenteak Atzerri Arazoetarako Ministerioko kontseilari izendatu zuen —ministro ahalguztidun gisa—, 1931ko uztailean Carlos Ibáñez del Camporen presidentetza amaitu arte  Alessandriren bigarren gobernuaren gogoetan, 1938ko irailaren 15ean, berak izendatu zuen Kanpo Arazoetako eta Merkataritza Ministerioko buru, urte horretako abenduaren 24ko administrazioa amaitu arte. 

Beste jarduera batzuen artean, Club de La Unión eta Txileko Historia eta Geografia Elkarteko kide izan zen. Santiagon hil zen 1938an. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María Cahabón

**Santa María Cahabón** edo **Cahabón** Guatemalako udalerria da, Alta Verapaz izeneko eskualdean dagoena, herrialdearen iparraldean. Udalerriak Cahabón ibaiari zor dio bere izena. Udalerrian kaoba eta zedro. Herriko jaiak irailaren 1etik 8ra ospatzen dira.

## Historia 
### Garai koloniala: domingotarren doktrina 
[ezkerrera|thumb|145x145px|[Predikarien Ordena|Predikarieen Ordenaren armarria.]]
Errege-erregina katolikoak indigenen katekizazioa izan zuen ardatz, erregeen misiolariak «indiarren doktrinak» edo «doktrinak» deitutako kongregazio bereziak sortu zituzten horretarako.Fraideek nahierara fundatu ziren doktrinak.

1638an, Domingotarrek beren doktrina handiak, diru-sarrera handiak zituztenak,  sei komentutan bereizi zituzten: Guatemalako Santiago de los Caballeros, Amatitlán, Verapaz, Sonsonate, San Salvador eta Sacapulas hirietan hain zuzen ere. Verapazko doktrinak Cahabon, Cobán, Chamelco, San Cristobal eta Tactic herriak hartzen zituen.

1754an, Borboien Erreformen baitan Errege Zedula baten bidez, ordena erregularretako kuratu guztiak klero sekularrera pasatu ziren.

### Ertamerikako independentziaren ondoren 
1825eko urriaren 11ko Konsitituzioan Cahabón Verapazko departamentuaren barruko udalerria zen jada, Cobán, Tactic, Salamá eta Rabinal, Petengo barrutiaz gain.

Estatuko lurraldean justizia-administraziorako ere Cahabon (orduan Cajavon) 5. Barrutiaren (Verapaz) parte zen, Lanquinekin batera. Aldi berean petrolioa aurkitu zen eskualdean eta inbertsio eremua bihurtu zen. Guatemalako Gerra Zibilak gogor jo zuen eskualdea horretan, 
## Geografia fisikoa 
### Kokapen geografikoa 
Alta Verapazko departamentuan dago eta mugakide hauek ditu:

* Iparraldean: Fray Bartolomé de las Casas, Alta Verapaz departamentuko udalerria.
* Hegoaldean: Senahú, Alta Verapaz departamentuko udalerria.
* Ekialdean: El Estor, Izabal departamenduko udalerria.
* Mendebaldean: San Pedro Carchá eta Lanquín, Alta Verapazeko udalerriak.

### Klima 
Cahabónek klima tropikala du (Köppen sailkapena: Af). 

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santa María Cahabongo Udala
Mentmore Towers

**Mentmore Towers** (euskaraz *Mentmore Dorreak*) edo **Mentmore**, Ingalaterrako Mentmore udalerriko lursailetan dagoen jauregi bat da, Buckinghamshire konderrian. 

1852-1854 artean Rothschild familiak eraikiarazi zuen eta Joseph Paxton arkitektoak diseinatua izan zen.

## Zinema 
Jauretxea film ugariren kokalekua izan da, tartean *Brazil* (1985), *Slipstream* (1989), *Incognito* (1997), *Eyes Wide Shut* (1999), *Quills* (2000), *The Mummy Returns* (2001), *Ali G Indahouse* (2002), *Johnny English* (2003), *Batman Begins* (2005) eta *Infinite* (2021).
Dunmore Pineapple

**Dunmore Pineapple**, literalki **Dunmore Anana**, Eskoziako Airth udalerritik hurbil dagoen eraikin bat da, Falkirk eremu administratiboan. Izena anana baten itxurako kupula bat izateagatik zor dio.

1761ean John Murray, Dunmoreko 4. dukeak eraikiarazi zuen.
Boucles de l'Aulne

**Boucles de l’Aulne** (ofizialki frantsesez: '''''Boucles de l'Aulne-Châteaulin'''*), Bretainiako Châteaulin udalerriaren ingururan jokatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa bat da.

## Historia 
1931n sortua, urteetan zehar hainbat izen eduki du. 
1933an, bi ekitaldi jokatu ziren egun berean. 
1935tik 1938ra, *Grand Prix Le Télégramme* izenarekin, bi etapatan banaturik zegoen eta irabazlea, sailkapen orokorrekoa zen.
1998 arte, Criteriumeko formatuan antolatzen zen, *Circuit de l'Aulne* izenpean.
1999tik aurrera, *Circuit de l'Aulne* UCIren lasterketa ofiziala bilakatu zen eta 2001ean, berriz ere izenaz aldatuz, gaur egungo *'Boucles de l'Aulne''' hartu zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Binns etxea

**Binns etxea**, ofizialki **House of the Binns**, Eskoziako Mendebaldeko Lothian eremu administratiboan dagoen jauretxe historiko bat da. Gaur egungo eraikina 1621-1630 eraiki zen, eta historikoki Dalyell familiaren bizilekua izan da.

Binns izendapenak Eskoziako gaelerazko *bens* ("muinoak") hitzetik datorkio, eraikina bi muinoen artean baitago.
Waverley zubia

**Waverley zubia**, , Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen errepide zubi bat da, Hiri Zaharreko Market kalea eta Hiri Berriko Princes kalea elkarlotzen ditu.

Zubiak Edinburgheko Waverley tren geltokiaren estalpearen zati bat osatzen du.

1894-1896 artean Blyth and Westland arkitektura estudioak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Mario Artaza

**Mario Artaza Rouxel** (San Vicente de Tagua Tagua, 1937ko irailaren 2a) Txileko diplomazialaria, akademikoa, ikerlaria eta politikari sozialista da, bere herrialdearen enbaxadore ohia Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan .

San Vicente de Tagua Taguan jaio zen, O'Higgins probintzian, eta Chilláneko jesuiten kolegioan ikasi zuen . 

Zuzenbidean lizentziatu zen Txileko Unibertsitatean eta geroago nazioarteko harremanetarako masterra lortu zuen Virginiako Unibertsitatean, Estatu Batuetan. Geroago doktoretza ikasi zuen Amerikako Unibertsitatean, herrialde berean .

Bere herrialdeko Atzerri Arazoetarako Ministerioan sartu zen *meritu* gisa 1957an eta atzerri zerbitzura 1958an. 

Salvador Allende presidentearen Gobernuan -Ezker Kristauko militante gisa, kide sortzaileetako bat izan zen- Txileko enbaxada Perun aholkulari gisa lan egin zuen. 

1973ko irailaren 11ko estatu kolpearen aurretik, Txilekoenbaxada Estatu Batuetan negozio-zuzendaria izan zen.  Interbentzio militarraren ondoren, aske utzi zuten. 

1974 &ndash; 1990 urteetan Munduko Bankuko funtzionario izan zen .  

Demokrazia itzuli ondoren, Atzerri Ministerioko gai anitzeko zuzendaritza izan zuen (1993 &ndash; 1994).

Ondoren, bere herrialdeko enbaxadore izan zen Erresuma Batuan (1996-1999) eta Estatu Batuetan (1999-2000), Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidenteak eskatuta. Lehenengo arduran Augusto Pinochet jeneralaren atxiloketari egin behar izan zion aurre Londresen 1998ko urriaren 16an.  

2000 eta 2002 artean, jada Ricardo Lagosen gobernuan, Kanpo Politikarako zuzendari nagusia izan zen. 

Alderdi Sozialistako kidea da 1990etik . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Curriculuma Idea-Usach webgunean.
Nazioarteko Izendapen Komun

**Nazioarteko Izendapen Komuna**, *NIK*, (baita INN ere, ingelesezko *International Nonproprietary name*) izenaz ezaguna, substantzia farmakologiko baten (sendagaia zein droga) izen ofizial ez-komertziala edo generikoa da. Osasunaren Mundu Erakundeko Nomenklatura Batzordeak WHA3.11 ebazpena eman zuen 1950ean, eta 1953an argitaratu zen lehen zerrenda. NIK duten 7.000 substantzia inguru daude, eta urtero 120 eta 150 bitartean gehitzen dira.

Substantzia farmazeutiko batek hainbat izen kimiko, ikerketa-kode bat edo gehiago, sinonimo, izen ofizial bat (gutxienez) eta hainbat herrialdetan erregistratutako izen edo marka komertzialak izan ditzake. Medikuntzan zein izen den egokiena aukeratzeko, izen farmakologikoa (zehazki, NIK Nazioarteko Izendapen Komuna) eta izen komertziala aukeratu behar dira. NIKaren zehaztasuna, uniformetasuna eta nazioarteko onarpena direla eta, hainbat herrialdetako medikuen arteko komunikazio-bide ezin hobea da; beraz, funtsezkoa da dokumentu ofizialetan eta argitalpen medikoetan.

NIKaren bidez, hainbat herrialdetako osasun-agintariek sendagaien formulario nazional bat egin ahal izan dute, sendagaien erosketak eta preskripzioak bateratzeko, bai eta haien ekoizpenaren eta elaborazioaren kalitatea errazteko ere. Estatu Espainolean *Espainiako Izendapen Ofiziala* (DOE) usatzen da. Estatu frantsesean ezinbesteko da NIK erabiltzea sendagaiak preskribatzeko softwareetan.

Europako Batasunak 92/27/CEE Zuzentarauaren bidez NIK erabiltzea gomendatzen die Batasuneko herrialde guztiei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarifa Ghafari

**Zarifa Ghafari** (paxtuneraz: ظریفه غفاری‎) (Kabul, Afganistan, 1992) Afganistango defendatzailea, aktibista, politikaria eta enpresaburua da. 26 urte zituenean, Vardak probintziako (Afganistan) hiriburu Maidan Shahr-ko alkate izendatu zuten, herrialde osoko gazteena izanik. Ghafari Afganistango alkate bakanetakoa da. Ezaguna da Afganistanen emakumeak beren eskubideetan ahalduntzeko egiten dituen ahaleginengatik.

## Ibilbidea 
Halima Khazan bigarren hezkuntzako eskolara joan zen Paktia  probintzian, eta Panyabeko Unibertsitatean (Indian) egin zituen ekonomiako goi mailako ikasketak. 

2018ko uztailean izendatu zuen ofizialki Ashraf Ghani Ahmadzai presidenteak Maidan Shahr-eko alkate. Hala ere, alkate kargu hartzea bederatzi hilabetez atzeratu behar izan zen, politikari boteretsuen esku-hartzearen ondorioz.

Alkate zen lehen egunean, gizon talde baten jazarpenari aurre egin behar izan zion bere bulegoan, karguari uko egiteko eskatzen baitzion. Talibanen eta Estatu Islamikoaren heriotza-mehatxuei ere aurre egin behar izan zien, alkate lanak bere gain hartu ondoren. 2018tik hainbat atentatu jasan zituen, baina beti onik atera zen. Maidan Shahr-eko alkate karguaren zina egin zuen 2019ko martxoan. 2020ko azaroan, bere aita Abdul Wasi Ghafari, Afganistango armadako goi kargudun bat, hil zuten, ustez, talibanek haren aurka eraso egin nahian.

2021eko abuztuaren erdialdean talibanek Afganistan gehiena kontrolpean hartu ondoren, Gafarik ihes egiteari uko egin zion eta bere patua itxaroten jarraituko zuela adierazi zuen: "Hemen eserita nago zure etorreraren zain. Ez dago inor niri eta nire familiari lagunduko didanik. Talibanak ni bezalako jendearen bila etorriko dira eta hil egingo dituzte. Ezin dut nire familia utzi".

2021eko abuztuan, Ghafarik Afganistandik ihes egin zuen bere familiarekin batera Alemaniara, talibanen milizianoen mehatxuaren aurrean, 2021eko talibanen erasoaldian Kabul hartu ondoren.
* *2020ko Adorezko Emakumeen Nazioarteko Sariaren* irabazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinnie

**Kinnie** Maltako edari freskagarri gazi-gozoa da, laranja mingotsez egindakoa. 1952an aurkeztu zuen lehen aldiz Simonds Farsons Cisk garagardo fabrikak, eta Attarden (Malta) ekoizten jarraitzen da.

Kinnie marroi kolorekoa da, eta zuzenean edo alkoholarekin nahastuta edaten da, eta batzuetan «freskagarri nazionala» deitzen zaio.

## Historia 
Anthony Miceli Farrugia Simonds Farsons Ciskeko zuzendari gerenteak Kinnie asmatu zuen eta 1952an ekoiztu zuen lehen aldiz, gerraosteko Europan ugaritu ziren kola edarien alternatiba gisa. 1975ean, urteko freskagarri bihurtu zen Frantziako Comité International d'Action Gastronomique et Touristiqueren arabera.

Kinnieren errezeta sekretuan mantentzen da, nahiz eta ginsenga eta arabarba dituela uste den.

1984an Kinnieren dieta-bertsio bat agertu zen.

## Salmenta-lekuak 
Kinnie Erresuma Batura, Italiara, Alemaniara, Poloniara, Herbehereetara, Libiara, Kanadara eta Japoniara esportatzen da.

Australian Maltese Beverages Pty Limitedek ekoizten du Farsonsen lizentziapean.

2009ko martxoan, Farsonsek Kinnie Errusiara esportatzen hasiko zuela iragarri zen.

2010eko udan, Farsons eta Kinnie UK Limitedek Kinnie eta bere bi aldaerak abiarazi zituzten Londresko West Enden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fenitrotioi

**Fenitrotioia** konposatu organikoa da organofosfatoen familiakoa C9H19NO2PS formulako duena. Intsektizida eta akarizida gisa baliatzen da nekazaritzan zein plagen kontrolean. Likido marroixka oliotsua da.

## Erabilera 
Esan bezala fenitrotioia intsektizida eta akarizida gisa baliatzen da. Larruazalean zehar xurgatuz, edo irentsita egiten du lan. Arroz- eta zekale-soroetan, baratzean, kotoi-sailetan eta basoan usatzen da intsektu eta akaro kaltegarriak kontrolatzeko. Halaber, eltxoak, euliak eta labezomorroak kontrolatzeko ere baliatzen da.

## Toxikotasuna 
Nerbio-sistemaren transmisio-sistemari eragiten dio azetilkolinesterasa entzima inhibituz. Horrek azetilkolina neurotransmisorearen degradazioa eragozten du eta azetilkolinaren gehiegizko kontzentrazioa gertatzen da, horren errezeptoreak gainkitzikatzen direlarik.

Fenitrotioia metabolizatzean *fenitroxoi* bihurtzen da, are toxikoagoa dena, sufre-atomoa oxigeno-atomo batez ordezkatu delako.

Gizakiongan pozoitze-sintomak hauek dira: ondoeza, botagura, zefalea, izerditzea eta begi-niniak uzkurtzea izaten da. Pozoitze akutuek konbultsioak, konortea galtzea eta, kasu batzuetan, heriotza ekar dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shrinking

***Shrinking*** estatubatuar telesail laburra da, Bill Lawrencek, Jason Segelek eta Brett Goldsteinek Apple TV+entzat sortua.

## Sinopsia 
Jimmy Laird psikologoa da istorioko protagonista; emaztea galdu berri du, eta, doluari aurre egiteko, bere burua nortasunez aldatzera behartuko du. 40 urte inguruko gizonezkoa erabateko gardentasunez jokatzen hasiko da, eta ez du iritzi, erreakzio eta sentipen bakar bat ere ezkutatuko, izan terapia gelan, izan lagun artean.

## Aktoreak 
* Jason Segel : Jimmy Laird
* Harrison Ford : Dr. Paul Rhodes
* Christa Miller : Liz
* Jessica Williams : Gaby
* Michael Urie : Brian
* Lilan Bowden : Tia 
* Luke Tennie : Sean 
* Lukita Maxwell : Alice
* Julien Marlon Samani : Russel
* Lily Rabe : Meg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La chica de nieve

***La chica de nieve*** espainiar telesaila da, Jesús Mesas Silvak eta Javier Andrés Roigek Netflixentzat sortua.

## Sinopsia 
Hiru Errege Magoen Malagako kabalkada. Magiaz beteriko urte hasiera amesgaizto bihurtuko da Martin familiarentzat, alaba jendetza artean desagertzean. Praktiketan dagoen kazetari gazte batek ikerketa pertsonal bat abiatuko du, neskatoa topatu nahian. Bidean, ahaztuak zituen iraganeko min eta zauriak berpiztuko dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Extraordinary (telesaila)

***Extraordinary*** britainiar telesaila da, Emma Moranek Disney+entzat sortua.

## Sinopsia 
Komedia honetan, pertsona guztiek garatzen dute superbotere bat 18 urte betetzerakoan, Jen neskatoak izan ezik. 25 urte betetzeko zorian dago, eta bere superboterearen esperoan jarraitzen du. Mundu handi eta nahasi batean harrapatuta sentitzen da, gustuko ez duen lan batean. Etsita, bere burua eta zoriontasuna topatzeko bidaia abiatuko du.

## Aktoreak 
* Máiréad Tyers : Jen
* Sofia Oxenham : Carrie
* Bilal Hasna : Kash
* Luke Rollason : Jizzlord
* Siobhán McSweeney : Mary
* Robbie Gee : Ian
* Safia Oakley-Green : Andy
* Ned Porteous : Luke
* Reis Daniel : Uber-gidaria
* Edward Wolstenholme : Richard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
South of Hell

***South of Hell*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Bill Lawrencek, Matt Lambertek WE tvrentzat sortua.

## Sinopsia 
Banpiro ehiztari batek gaitasun natural bat dauka tankera horretako izakiak harrapatzeko, baina bere barnean dago arriskutsuena. Hura borrokatzeko ahaleginean ohartuko da protagonista, denborak aurrera egin ahala, ezin diela gaizkiari eta deabruei ihes egin, bere izaeraren parte zatiezin direlako.

## Aktoreak 
* Mena Suvari: Maria Abascal
* Zachary Booth: David Abascal
* Lamman Rucker: Elijah Bledsoe
* Paulina Singer: Grace Bledsoe
* Drew Moerlein: Dusty
* Bill Irwin: Enos Abascal
* Kayla Cromer: Maria/Abigail gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un petit frère

***Un petit frère*** 2022ko Léonor Serraille frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Rose bolikostarra Frantziara iristen denean, Parisko aldirietara joaten da bizitzera bi semeekin, Jean eta Ernestekin. Familia baten eraikuntza eta deseraikuntza kontatzen du Leonor Serraile zuzendari eta gidoilariaren filmak, 1980ko hamarkadaren amaieratik gaur egun arte.

## Aktoreak 
* Annabelle Lengronne : Rose
* Stéphane Bak : Jean
* Ahmed Sylla : Ernest (heldua)
* Kenzo Sambin : Ernest (13 urte)
* Arsen Chéruel : Félix

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Así me gusta a mí

***«Así me gusta a mí»*** Chimo Bayo artistaren abesti eta singlea da. Rager Studion grabatua, singlea 1991ko ekainaren 24an argitaratu zuten. Salmentak milioitik gorakoak izan ziren 40 herrialdetan baino gehiagotan. Gaztelaniazko hitzez gain, MDMAri buruzko hitz-jokoak zituen, lexikorik gabekoak, hala nola *"¡¡Hoo! ¡Hoo ha! ¡Hea hoo! Chiquitan chiquitan tan tan"*. German Bouk ekoitzi zuen.

## Errreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Enfants des autres

***Les Enfants des autres*** 2022ko Rebecca Zlotowski frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Rachelek 40 urte ditu, eta ez du seme-alabarik. Bere bizitza maite du: bigarren hezkuntzako bere ikasleak, lagunak, bikotekide ohiak. Alirekin bikote harremana hastean, Leilarekin maitemintzen da, haren 4 urteko alabarekin. Berea balitz bezala zaindu eta maitatzen du, eta arriskua du horrek.

## Aktoreak 
* Virginie Efira : Rachel
* Roschdy Zem : Ali Ben Attia
* Victor Lefebvre : Dylan
* Chiara Mastroianni : Alice
* Callie Ferreira-Goncalves : Leila
* Yamée Couture : Louanna
* Henri-Noël Tabary : Vincent
* Sébastien Pouderoux : Paul
* Frederick Wiseman : Dr Wiseman
* Mireille Perrier : Madame Roucheray
* Michel Zlotowsky : aita
* Anne Berest : Jeanne
* Sylvain Saint-James : laguntzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Jay Gould

**George Jay Gould I.a** (1864ko otsailaren 6a - 1923ko maiatzaren 16a) finantzaria eta Jay Goulden semea izan zen. Trenbideko enpresari exekutiboa izan zen, eta Denver and Rio Grande Western Railroad (DRGW), Western Pacific Railroad (WP) eta Manhattan Railway Company zuzendu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sama ibaia (Peru)

**Sama ibaia** Pazifikoko isurialdean dagoen ibaia da, Peruko hegoaldeko kostaldean, Tacna departamenduan. Tarata probintziako Peruko Andeetako mendebaldeko mendilerroaren hegoaldean dagoen Andeetako gailurretan dagoen Cotanvilque aintziran jaiotzen da, Contanvilque eta Cauchina muinoen artean  eta ekialdetik mendebaldera doa Peruko kostaldeko basamortua zeharkatuz Tacna probintziako Grau itsasoan bokalera arte.

Salado eta Tala ibaiek bat egiten dutenetik hartzen du izena,  eta bere goiko arroan Jarumas urtegia dago.

Historikoki, 1883tik 1929ra, Sama ibaia behin-behinean ezarri zen Peru eta Txile arteko muga politiko gisa, Ozeano Bareko Gerraren ostean Anconeko Itunarekin.

## Arroa 
Sama ibaiak bere sorburutik 164 kilometroko luzera du eta bere arroak 4.738 km²-ko azalera du,  Tarata eta Tacna probintziak hartzen ditu Tacna departamenduan. Sama ibaiaren arroak iparraldean Locumba ibaiaren arroarekin mugatzen du, ekialdean Maure ibaiaren arroarekin, hegoaldean Caplina ibaiaren arroarekin eta mendebaldean Ozeano Barearekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breñako kanpaina

**Breñako kanpaina** edo **Sierrako kanpaina** 1881eko urtarrilean Lima okupatu zenetik Txileko okupazio tropak Sama ibaiaren hegoaldean 1884ko ekainean erretiratu ziren arte Ozeano Bareko Gerraren azken fasea da.

Lima erori ondoren, Peruko indar politikoetako batek ere ez zuen onartu Tarapacáren lagapena Txileko armada espedizionarioa erretiratzeko baldintza gisa; aitzitik, Peruko armadaren gainerakoak berrantolatzen hasi ziren okupatu gabeko eskualdeetan. Nekazari eta indigena ugari, gaizki armatuak eta prestakuntza militarrik gabekoak, ohikoen muinen inguruan bildu ziren, baina okupazio tropen gehiegikerien aurka euren lurrak, bizibideak eta familiak defendatzen zituztenak. Andrés Avelino Cáceres buruzagia    izan zen haren antolatzaile eta buruzagi militar nagusia.

Okupazio-gobernuak Limatik hainbat espedizio bidali zituen Peruko mendilerroetara, Limako armadaren eta gerrillaren gainerakoen aurka borrokatzeko. Indar hauek populazio zibilari «gerra-ekarpenak» eskatu eta konfiskatzen zizkieten, eta horrek gero eta gehiago haserretzen zituen eta erresistentziaren maila handitzen zuen.

Azkenik, kanpainako hondamendiek hirugarren alde bat sortu zuten: gerrari amaiera eman nahi zioten Peruko zibil eta militarrak, baita lurralde-zesioaren prezioan ere; horietako lehena Miguel Iglesias izan zen, 1882an Txilek aitortutako Peruko presidente izendatu zutena.

1883ko uztailaren 10ean, Huamachucoko guduan Caceresen tropen porrotak eta ondorengo errepasuak Andrés Avelino Cáceresen jarraitzaileak ia suntsitzea ekarri zuen eta Iglesiasen gobernua sendotu zuen; Hala ere, Txileko azken kanpaina militarra Arequipakoa izan zen, hegoaldean, eta horrek defendatzen zuen 4.000 gizonez osatutako armada inprobisatua desegitea, Lizardo Montero buruzagiak Boliviara ihes egitea eta hiri hori okupatzea ekarri zituen.

Cáceresek armada berri bat armatzea eta Lima setiatzea lortu bazuen ere, Miguel Iglesiasen indarrei aurre egitea lortu zuen Txileko tropak erretiratu ondoren Anconeko Ituna sinatzearen ondorioz, gatazka Peruko lurralde eztabaidagarriaren errendizio saihestezinarekin amaitu zuena. eta Iglesias Cáceresen aurka jarri zuen 1884-1885eko Peruko Gerra Zibilaren hasiera izan zen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Anbrosio Salazarren memoriak*
* *Breña Kanpainaren narrazio laburra*, Hugo Pereyra Plasenciarena, Pontificia Universidad Católica del Perú, Humanitate Saila, Historia Atala.
Jungfrauen

[thumb|250px|[Toni Wolff, Jungfrauen ezaguna zen.]]

**Jungfrauenak**, baita ere Carl Gustav Jungen **walkiriak** edo **menteak** ere deituak, batez ere Zuricheko eskolan oinarritu zen emakume analisten laguntza taldea izan zen. Jungen obraren lehen interpreteen artean zeudena; nolabait, haiek izan ziren beren ideien lehen dibulgatzaileak.

## Taldekideak 
Jungfrauen nagusiak hauek izan ziren: Toni Wolff, Jolande Jacobi, Marie-Louise von Franz, Barbara Hannah, Mary Esther Harding eta Aniela Jaffé. Beste emakume batzuk bigarren planoan gelditu ziren: Kristine Mann eta Hilde Kirsch.

## Etimologia 
"Jungfrauen" hitzak berez birjinak esan nahi du; testuinguru honetan kalanbur bat. Jung pentsalariaren abizena zen baina, halaber, "gaztea" esan nahi du eta "frauen" emakumeak. Beraz, hitz-joko nabaria da. 

## Feminismoaren kritika 
Jungfrauen emakume goiztiarrek generoari buruzko Jungen ikuspuntuak modu orokorrean hartu zituzten bitartean, geroago beste emakume batzuek kritikatu egin zituzten. Naomi R. Goldenbergek, adibidez, esan zuen "jungiar psikologia erlijio patriarkal bat da, non behin bizi eta lan egin nuen... urteetan Jungiar unibertso batean".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Psikologia analitiko
* Carl Gustav Jung
* Psikoanalisi
* Sigmund Freud

## Kanpo estekak
Internationales Seminar für Analytische Psychologie Zürich

**Internationales Seminar für Analytische Psychologie Zürich** (Psikologia Analitikoaren Nazioarteko Mintegia Zurichen), baita ere **ISAP Zurich**, Carl Gustav Jungen ideiei jarraituz, psikologia analitikoan trebatzeko institutua da, Zurichen (Suitzan). Erakundeak hitzaldi publikoak, trebakuntza aurreratu ziurtatua eta graduondoko ikasketak antolatzen ditu eta psikologia analitikoko diploma lortzeko aukera ematen du. Erakundea Suitzako prestakuntza psikoterapeutikoko zentro handienetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
Cahabón

**Cahabón ibaia** Guatemalako ekialdean dago, 196 kilometro ditu eta Baja Verapazko Sierra de las Minasen jaiotzen da. Santa Cruz Verapaz, Tactic, Cobán, San Pedro Carchá, Lanquín eta Santa María Cahabón zeharkatu eta gero, Polochic ibaiarekin batzen da Panzós izeneko herrian..

III. eta IV. klaseko ur-lasterrak ditu, rafting turistikorako baliatzen direnak.

## Ikus, gainera 
* Chichoj lakua
* Semuc Champey

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Guatelamako errekak (INSIVUMEH)
Caroline Link

**Caroline Link** (Bad Nauheim, Alemania, 1964ko ekainaren 2a) alemaniar zinema-zuzendaria da. 2002an *Nirgendwo in* *Afrika* (gaztelaniaz *En un lugar de África*)  ingelesez ez den film onenaren Oscar saria jaso zuen.

## Biografia 
1986tik 1990era bitartean Municheko Zinema eta Telebista Akademian ikasi zuen zinema.

## Filmografia 
* *Der Fahnder* (1985) (TV Series)
* *Bunte Blumen (1988)*
* *Glück zum Anfassen* (1989)
* *Sommertage (1990)*
* *Kalle der Träumer (1992) (TV)*
* *Jenseits der Stille (1996)*
* *Annaluise & Anton (1999)*
* *En un lugar de África* (2001)
* *Im Winter ein Jahr* (2008)
* *Exit Marrakech* (2013)
* *Der Junge muss an die frische Luft* (2018)
* *When Hitler Stole Pink Rabbit* (2019)
* *Safe (*2022)

## Sariak 
* 1996an Bavarian Film Award, zuzendari onena
* 1997an **Tokyo Sakura Grand Prix**, *Jenseits der* Stille-ren eskutik
* 1998an Bavarian Film Award, Best Young People's Film https://web.archive.org/web/20090325011005/http://www.bayern.de/Anlage19170/PreistraegerdesBayerischenFilmpreises-Pierrot.pdf
* 2002an Ingelesez ez den filmik onenaren Oscar saria *Afrikako leku batean*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oxoi

Kimika organikoan **oxoia** beste substantzia kimiko batetik eratorritako konposatu-mota da, non jatorrizko konposatuaren fosforo-sufre loturetako bat fosforo-oxigeno lotura bihurtu den.

Organofosfatoen taldeko pestiziden artean aurki daitezke oxoien adibide garrantzitsuak. Produktu kimiko horietako batzuek, hala nola malatioiak, diazinoiak eta paratioiak, ez dute toxikotasun nagusia jatorrizko forman adierazten. Aitzitik, animalien metabolismoak fosforo-sufre lotura bat kanbiarazten du fosforo-oxigeno lotura bilakatuz, eta ondorioz, konposatu horiek oxoi bihurtzen ditu; malaoxoi, *diazoxoi* eta paraoxoi hurrenez hurren. Malatioiaren kasua adibidez,

C10H19O6PS2 ->[metab.] C10H19O7PS

Oxoiek azetilkolinesterasa inhibitzen dute, eta azetilkolina modu kontrolaezinean metatzen da, eta kalte handiak eragiten dizkiote animaliaren nerbio-sistemari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Luis Amunátegui Johnson

**Miguel Luis Amunátegui Johnson** (Santiago, 1909ko abuztuaren 24a – *ibidem*, 2004ko abuztuaren 30a) txiletar abokatua eta politikaria izan zen.

## Biografia 
1909ko abuztuaren 24an jaio zen Santiagon. Miguel Luis Amunátegui Reyes diputatuaren eta Josefina Johnson Ganaren semea. Institutu Nazionalean egin zituen bigarren mailako ikasketak. Ikasturteen ostean, Unibertsitate Katolikoan sartu zen eta bertan Zuzenbidean lizentziatu zen 1932an  Alicia Mönckeberg Barrosekin ezkondua, harekin zortzi seme-alaba izan zituen.

## Bizitza publikoa 
Bere jarduera politikoa unibertsitate urteetan hasi zuen Alderdi Liberalean sartuz. Garai hartan Santiagoko Zentro Liberaleko Gazteriako presidentea zen eta, hala, Txileko Gazte Liberalen Kontseilu Nazionaleko ordezkaria.

Gero, Santiagoko Zentro Liberaleko Kultura batzordeko kide izan zen eta bere alderdiko zuzendaritzako kide ere izan zen. 

1945eko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Zazpigarren Departamendu Taldeko Santiago Bigarren Barrutiko diputatu aukeratu zuten (1945-1949 aldia). Hezkuntza Publikoko Batzorde Iraunkorra integratu zuen; Lan eta Gizarte Legeria; Konstituzioa, Legedia eta Justizia; eta Kanpo Harremanak. Era berean, Aurrekontu Batzorde Mistoko kidea eta Legebiltzarreko Batzorde Liberaleko kide ordezkoa izan zen, 1947 eta 1949 artean.

1949an, Langileen Mediku Zerbitzu Nazionaleko aholkularia izan zen.

1949ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, lehen aipatutako talde bereko diputatu berriro hautatu zuten, 1949-1953 aldian. Lan eta Gizarte Legeriari buruzko Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen; eta Konstituzioa, Legedia eta Justizia. Asiloko Ikerketa Batzorde Bereziko kidea izan zen, 1950ean.

1954 eta 1961 bitartean bere alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten. Dena den, geroago, Alderdi Liberaletik dimisioa eman eta Txileko Fronte Nazionalean sartu zen. Gero, 1966an, Alderdi Nazionalean sartu zen.

1969ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Diputatu hautatu zuten Alderdi Nazionalaren ordezkari gisa Zazpigarren Departamendu Taldeko Santiago Lehen Barrutiko, 1969-1973 aldian. Hezkuntza Publikoko Batzorde Iraunkorra integratu zuen; Lan eta Gizarte Legeria; eta Etxebizitza eta Hirigintza. Edmundo Pérez Zujovic Barne Ministroaren aurkako Konstituzio Salaketa Entzuteko Batzorde Bereziko kidea izan zen, 1969an; eta Lan eta Gizarte Ongizate sailburuaren aurkako Konstituzio Salaketaz arduratzen den Batzorde Bereziarena, 1969 eta 1970 bitartean.

1969 eta 1970 bitartean, Alderdi Nazionaleko Legebiltzar Batzordeko kide ordezko izan zen.

Laurogeiko hamarkadaren amaieran, irekiera demokratikoaren hasierarekin batera, Renovación Nacional sartu zen.

2004ko abuztuaren 30ean hil zen Santiagon, 95 urte zituela. Handik gutxira, hil osteko omenaldi baten gaia izan zen Senatuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lena (argipena)

**Lena** izenak hainbat adiera du:

* **Lena**, Siberiako ibaia.
* **Lena Meyer-Landrut**, Lena izen artistikoz abesten duen abeslari alemaniarra, Eurovision 2010 lehiaketako irabazlea.
* **Lena**, Asturiasko herria.
* **Pola de Lena**, Asturiasko herria.
* **Lena**, Norvegiako herria.
* **Lena (Illinois)**, AEBetako herria.
* **Lena (Mississippi)**, AEBetako herria.
* **789 Lena**, Asteroide bat.
Katarzyna Niewiadoma

**Katarzyna Niewiadoma** (Limanowa, 1994ko Irailaren 29a) Poloniako txirrindulari profesionala da. Italiako Giroan, Frantziako Tourrean eta Munduko Txapelketan podiumera igo izan da.

## Kirol ibilbidea 
Amateur aroan ez zen nabarmendu. Rabo Liv taldearekin egin zuen debuta profesionaletan eta 
Boels Rental Ladies Tour lasterketan gazte onenaren saria irabazi zuen. Hori ikusita Eabobank taldeak fitxatu zuen.

2015ean Italiako Giroan bosgarren egin zuen eta gazterik onena izan zen. 23 urtez azpiko Europako txapelketa irabazi zuen eta Euskal Herrian emaitza bikainak lortu zituen, Emakumeen Euskal Bira irabazi eta Durango-Durango Sarian bigarrena izan zen.

Azken urteetan puntako txirrindularia bihurtu da. 2020an Italiako Giroan bigarren egin zuen, 2021ean Munduko errepideko txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen eta 2022an Frantziako Tourrean hirugarren egin zuen.

2023an  Euskal Herriko Itzulian hirugarren postua lortu zuen. Tourrean, gainera, azken etapan galdu zuen bigarren postua, segundo bat baino gutxiagogatik.

Canyon taldekoak dena ez du aldeko izan 2024an ere. Espainiako Vuelta utzi behar izan zuen, gaixo. Eta Olinpiar Jokoetan, eroriko baten ondorioz, ezin izan zen aritu garaipenaren lehian —zortzigarren amaitu zuen—. Tourrean, ordea, balantzari buelta eman dio; ez du etaparik irabazi, baina Alpe d'Huezen bere erritmoa aurkitzen asmatu zuen, eta maillot horia soinean mantendu zuen.

## Palmaresa 
**2014**
* Argovia Kantonamenduko Sari Nagusia

**2015**
* Emakumeen Euskal Bira
* Europako 23 urtez azpiko errepideko txapelketa 15px 
* 2. Europako Errepideko Txapelketan 15px 
* 2. Poloniako erlojupeko txapelketa 15px 
* 2. Durango-Durango Saria
* 5. Italiako Giroa eta gazterik onena 20px 

**2016**
* Ronde van Gelderland
* Festival Elsy Jacobs (Luxenburgo), sailkapena eta etapa 1
* Trentino Alto Adige-Südtirol Giroa, sailkapena eta etapa 1
* Poloniako errepideko txapelketa 15x15px20px 
* Poloniako erlojupeko txapelketa 15x15px20px 
* Europako 23 urtez azpiko errepideko txapelketa 15px 
* Boels Rental Ladies Tour, 2 etapa
* 2. Europako errepideko txapelketa 15px

** 2017**
* The Women's Tour (Erresuma Batua), sailkapena eta etapa 1

**2018**
* Alfredo Binda-Comune di Cittiglio
* Ardècheko Itzulia, sailkapena eta etapa 1

**2019**
* Emakumezkoen Amstel Gold Race
* 2. The Women's Tour (Erresuma Batua), eta etapa 1
  
**2020**
* 2. Italiako Giroan
* 3. Europako errepideko txapelketan 15px

**2021**
* 2. La Flèche Wallonne Fémininen
* 3. Munduko Errepideko Txapelketan 15px

**2022**
* 3. Frantziako Tourrean
* 3. The Women's Tour (Erresuma Batua)

**2023**
* 3. Euskal Herriko Itzulian
* 3. Frantziako Tourrean

**2024**
* La Flèche Wallonne Féminine
* 20px Frantziako Tourra

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Leucocoprinus cepistipes

***Leucocoprinus cepistipes*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen.

Sinonimoak: *Lepiota cepaestipes*, *Leucocoprinus cepaestipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, zuria, okre antzeko kolorea erdian, kanpai itxurakoa, titi garbiarekin, ertza tolesduna, ildaskatua, mehea. Azal lehorra, xerlo erorkorrez estalia, ukitzean edo igurztean ertzean horitu egiten da.

**Orriak:** Zuriak, meheak, zabalak, estu, libreak, oinaren inguruan lepokoa osatuz.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,7 cm bitarteko lodierakoa, zuria, barnehutsa, oinarrian borra moduan puztua, flokosoa eraztunetik oinarriraino. Eraztun mehea, estua, iraunkorra.

**Haragia:** Zuria, mehea, ahula, ez ustelkorra, usain ahula du eta zapore leuna.

**Etimologia:** *Cepaestipes* epitetoa latinetik dator, tipula esan nahi duen "cepae" hitzetik eta zurtoina esan nahi duen "stipes" hitzetik, beraz tipula-zurtoina. Espeziearen erraboildun oinarria aipatuz.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Substratu organikoetan hazten diren beste *Leucocoprinus* txiki batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hainbat aleko taldeetan soropildua hazten da, zerrauts pilatuetan, zerrategietako hondakinetan, baita lorategietan ere.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak