open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dunyadad

**Dunyadad** () *Mila gau eta bat gehiago* ipuin bildumako pertsonaia bat da, Xerezaderen ahizpa.

Ipuin bilduma horren arabera, Xariar xahanxahk (; «erregeen erregea») emaztea hilarazi zuen, desleiala zitzaiolako. Harrezkero, egunero emakume birjin batekin ezkontzen zen, baina biharamun goizean emazteari burua ebakitzeko agintzen zuen. Era horretan, Xariarrek 1.000 emakume baino gehiago hilarazi zituen.

Xerezadek azkena eman nahi zion sarraski horri eta, aitaren erreguei kasurik egin gabe, bere burua eskaini zuen erregearekin gau bat pasatzeko. Errege ganberetara iritsi zirenean, Dunyadad azken aldiz agurtzeko baimena galdegin zuen. Dunyadadek, Xerezaderekin adostuta zegoen bezala, ipuin bat kontatzeko eskatu zion. Xerezadek gau osoa igaro zuen ipuina kontatzen Dunyadadi. Xariar esna egon zen istorio hura interes handiz entzuten. Egunsentian Xerezadek kontaketari utzi zion, ipuina amaitu gabe utziz. Orduan Xariarrek, ipuinaren amaiera jakiteko irrikatan baitzegoen, bizia barkatu zion biharamun arte.

## Kanpo estekak
Salbatzailea (Grekoa, 1608-1614)

***Salbatzailea*** () 1608 eta 1614 artean Grekoak egindako margolan bat da. Madrilgo Pradoko Museoan erakusten da gaur egun. Grekoak ideia horren bertsio asko egin zituen, esaterako Donostiako San Telmo Museoan gordetzen dena.

## Azterketa 
Estetikoki margolanak Bizantzioko tradizioa jarraitzen du nahiz eta Kontrarreformaren ezaugarriak erakutsi ere bai. Dena dela, *Salbatzaile* hau Guadalajaran dagoen Almadrones herriaren elizarako prestatu zuen.

Jesukristo aurrez ikusita dago, eskuineko eskuaz bedeinkapena eginez; aldi berean, ezkerreko eskua kristalezko lur-globo baten gainean jarrita dago. Burua, erronbo forma duen argi koroa baten erdian, eskuineruntz okertuta dago ere bai. Tunika gorri batez jantzita, protagonistaren aurpegia, Grekoaren tradizioari jarraituz, luzea da, begirada indartsuaz. Ilea eta bizarra zehaztasun handiz margotuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salbatzailea (San Telmo Museoa)

## Kanpo estekak 
* Pradoko Museoa.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Colonia, Taschen, 2003. .
Salbatzailea (argipena)

**Salbatzailea** izenak adiera zenbait ditu:
* erlijioan, **Salbatzailea** edo Kristo;
* artean,
** Salbatzailea, El Grecoren lana, egun San Telmo Museoan;
** Salbatzailea, El Grecoren lana, egun Pradoko Museoan.
Pentroak

**Pentroak** () Samniten sortzaileen tribu bat izan ziren.

## Kokapena 
Bere hiriburua Bovianum izan zen Samniten herriaren erdian kokatuta zeuden.

## Historia 
Posible da gerra Samnitetan, pentroak gerra horien liderrak izatea   Bakarrik bigarren gerra punikoan, ohartarazi zen portaera independientea gainerako tribuengatik,  Liviok dio tribu guztiak Pentroak izan ezik aliantza bat Anibalekin egiteari adoz egon zirela. (216 K.a)

Punto honetatik aurrera ez dago datu geihago eta pentsatzen da beste tribuekin nahasi egin zirela

## Bibliografia 
* Smith, William (editorea); Dictionary of Greek and Roman antiquities, , Boston. Reimpresa en Londres por: C. Little, and J. Brown, 1870 (ingelesez)

## Kanpo estekak
Hirpinoak

**Hirpinoak** () samnitar etniako herri bat izan ziren, baina askotan herri aparte hartu zieten.

## Etimologia 
Beren izena «hirpus»etik dator, hitz samnita bat otsoa esan nahi zuena

## Geografia 
Herria *Via Appia*tik zeharkatuta zegoen, Aekulanumera zihoazena.
Laku bat zeukan, Virgiliok famatua egin zuena.

## Historia 
Bere izena agertzen da historian zehar gerra saminitetan. Malaventum (geroago Beneventum), Hirpinoen hiria, behin eta berriz aipatzen da gisa. Garai hartan, hirpinoak Samniten ligaren parte ziren.

268 K.an , erromatar kolonia ezarri zen at Beneventum, jadanik gaia Erromako.

Bigarren Gerra Punikoan, hirpinoak samnitetatik banatutako herri bat bezala agertzen dira, Anibalen aldekoak.

Agertzen dira berriro historian Gizarte-Gerran (90 .K.a), Erromatarren kontra matxinatu ziren, baina 89 K.an Silak Aeculanum konkistatu zuen eta hirpinoak errenditu ziren.

Augusto, Italia banatzean Hiripinoak Samnitetatik banatu zituen Zatiketa horrek  Inperio osoan zehar mantendu zen .

## Hiriak 
Hiripinoen hiriak hauek izan ziren:

## Kanpo estekak
Limusin (behia)

**Limusin**, Limousingo eta Marcheko bertako behi arraza bat da. Kolore gorriko behi hauek haragitarako erabiltzen dute, bere haragiak koipe gutxi duelako eta kalitate onekoa delako..

Arraza oso hedatuta dago Euskal Herrian barrena okelaren ekoizpenerako, eta bertako zenbait behi arrazen tokia hartuz joan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xaroles

**Xaroles** (,  ahoskatua) Borgoinako bertako behi arraza bat da, Charolais eskualdean jatorria duena. Kolore zuriko behi hauek haragitarako erabiltzen dute. Haragitarako behirik zabalduena da Frantzian, 2014an 4,22 milioi abelburu izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akitaniako blonda

**Akitaniako blonda** (; ) Akitaniako bertako behi arraza bat da, Garona eta Pirinio artean jatorria duena. Kolore zuriko behi hauek bertoko hiri arrazen bat-egitearen ondorioak dira: Garonnais, Quercy eta herriko behi gorri hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Frantziskoren estigmak

***San Frantziskoren estigmak*** (), Grekoak XVI. mendearen amaieran, Toledoko garaian alegia, egindako margolan bat da. Donostiako San Telmo Museoan (Gipuzkoan) erakusten da gaur egun.

## Azterketa 
Margolan honetan protagonismo osoa Frantzisko Asiskoak du. Margolanak bere hagiografiaren gertaera kondatzen digu: Asiskoa, 1224an, otoitz egiteko bakardadean mendira joan zen. Irailaren 14an jainkoari bi gauza eskatu omen zizkion: Jesusen Pasioa bere gorputzean bizitzea eta gaixotasun luze baten ondorioz hiltzea. Otoitz intentsuak egin ondoren estasian sartu zen eta, Bonaventura Bagnoregiokoak idatzi zuen arabera, Jesus bera agertu zitzaion eskuekin gurutzean pairatutako estigmak berdinak Frantziskoren gorputzean egiteko. Asiskoak horrela sortutako zauriak hil arte gorde omen zituen baina ez zituen erakusten.

Margolanean Frantzisko otoitz egiteko jarreran ikusten dugu, zeruari begira, frantziskotar fraideen abituz jantzita. Erretratu honetan inguruak Grekoaren bestetan baino inguru gehiago ikus daiteke: santua arroken artean dago jarrita, arroka arreak eta marroiak, begetaziorik gabekoak. Ezkerrean zeru puska bat ikus daiteke baina ez da zeru urdina, horia baizik; horren arrazoia gurutzearen eta Jesusen inguruan sortzen den argiaz bilatu behar dugu. Frantzisko eskuak zabalik ditu eta haien artean burezur bat, heriotzaren sinbolo nabarmena dakusagu. Eskuetan estigmen markak txikiak dira. Argia, bestetik, santuaren aurpegia, buruezur eta gurutzea argitzen ditu batez ere.
 
## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Colonia, Taschen, 2003. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Telmo Museoa.
Xariar

thumb|Xariar eta Xerezade
**Xariar** ( «errege handia») *Mila gau eta bat gehiago* ipuin bildumako pertsonaia bat da.

Ipuin bilduma horren arabera, Xariar erregeen erregeak emaztea hilarazi zuen, desleiala zitzaiolako. Harrezkero, egunero emakume birjin batekin ezkontzen zen, baina biharamun goizean emazteari burua ebakitzeko agintzen zuen. Era horretan, Xariarrek 1.000 emakume baino gehiago hilarazi zituen, Xerezade ezagutu arte.

## Kanpo estekak
Gazta birrindu

[thumb|200px|thumb|[Boloniar saltsa eta gazta birrindudun pasta platera.]]

**Gazta birrindua** (italieraz *formaggio gratugiatto*) arinki birrindua eta hezetasun gutxikota izateagatik egitura gogorra duen gaztatik ateratako produktu edo elikagaia da. Italiako gastronomian normalki Reggiano, Reggianito eta Parmigiano gaztak erabiltzen dira, beste gastronomietan adibidez, Cheddar gazta eta Edam gazta ere birrindu ohi dira. Fabrikan birrindua erosia edota norberak etxean birringailuz egin dezake. Batzutan gazta errazago urtu eta likido moduan janaria estal dezan birrintzen da,

## Kanpo estekak
Jean Etxeberri-Aintxart

**Jean Etxeberri-Aintxart** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1914ko urtarrilaren 21a – ) euskal herritar politikaria eta notarioa izan zen, Ipar Euskal Herriko lehen diputatu eta kontseilari nagusi abertzalea.

Etxeberri-Aintxart ezaguna zen bere herrian, notario lanetan lehenik, eta hautetsi gisa ondoren. 1945ean, Bigarren Mundu Gerraren bukaeran, Frantziako Nazio Biltzar eratu berriko diputatu hautatu zuten. 1946an, biltzar hartan Ipar Euskal Herriarentzat autonomia eskatu zuen, lurralde horren departamendua sortzeko legearen proiektua aurkezturik; proiektu horrek ofizialtasuna ematen zion euskarari. Proiektua ez zen aurrera atera. 1945ean berean, Baigorriko kantonamenduko kontseilari nagusi bihurtu zen, eta kargu horretan jardun zuen hamabi urtez, 1976 arte. 1964an, jadanik kontseilari nagusi zela, Enbataren izenean aurkeztu zen. Alderdi abertzale baten babespean aurkeztuz, bere kargua galtzeko arriskua hartu zuen; hala ere, Baigorri eskualdeko hautesleen %&nbsp;90ek bozkatu zuten haren alde. 1990ean, Sabino Arana Fundazioak saritu zuen.

## Erreferentziak
Frans Pietersz

[thumb|*San Jurgiko guardia zibikoaren ofizier eta ofizierordeen oturuntza, 1618*, olio-pintura [Oihal (margolatritza)|oihal gainean, 169 x 200 cm, Haarlem, Frans Hals Museoa.]]
**Frans Pietersz **(Haarlem, 1573- Haarlem, 1649ko martxoaren 6a) Holandako Barroko garaiko margolaria izan zen.

Karel van Manderen arabera, Jacob Savery margolariaren ikasle izan zen, nahiz eta Frans Pietersz erretratuK eta talde-erretratuak egiteari emango zion. 1594. urtetik 1597. urtera, San Adrian guardia zibikoaren kide izan zen, eta behin baino gehiagotan taldearen erretratuak egin zituen. 1600. urtetik aurrera San Lucas taldean agintaritza lanetan aritu izan zen. 1599. urte inguruan Hillegont van Lijnhoven-ekin ezkondu zen eta hamar seme-alaba izan zituzten; hauetatik Pieter, Maria eta Albert margolari izango ziren. 1618. urtean Pieter seme nagusiarekin Anberesa elkarrekin joan ziren Rubens margolariarekin egoteko, Hagako ingeles enbaxadoreak horrela aginduta. 

Lan ofizialak egiten zituenez, diru aldetik ederto bizi izan zen, eta hainbat jabetza izan zituen, Hillegom finka barne. 1649ko martxoaren 6an zendu eta Haarlemgo San Bavon elizan lurperatua izan zen.

Besteak beste, margolari hauen irakasle izan zenː Peter Lely, Judith Leyster, Pieter Saenredam eta bere seme-alabak Pieter eta Maria.

## Erreferentziak 

## Bibliografia 
* Biesboer, Pieter eta Luna, Juan J., *pintura holandako Urrezko Mendean. Frans Hals eta eskola Haarlem*, Madril, Bartzelona, espainia: BBV, 1994,
Juan de la Cosa (ontzia)

**Juan de la Cosa ospitale-ontzia** Espainiako Itsas Institutu Sozialaren itsasontzi bat da, erakunde hori Espainiako Lan eta Gizarte Segurantzako Ministerioaren barnean dagoen Gizarte Segurantzako Estatu Idazkaritzari atxikia dago. Juan de La Cosa kantabriar itsasgizon eta kartografoaren omenezko izena darama.

Egoitza Las Palmasko portuan du.

## Zerbitzuak 
Espainiar Arrantza Flotari tokian-tokiko osasun zerbitzua eskeintzea helburu duen ontzia da, horretaz gain arrainontziei larrialdietarako logistika ere eskeintzen die (arrantza sareen konponketa eta ordezkatzeak, itsaspekaritza zerbitzua, elektrizitate konponketak, eta beste hainbat itsas zerbitzu eta laguntza). Erreskate lanak ere burutzen ditu.

[thumb|300px|erdian|Juan de la Cosa ospitale-ontzia [Pasaiako portua|Pasaiako portuko Zamakona Yards ontziolaren dike lehorrean konponketa eta mantentze lanetan.]]

## Ontzia 
2006ean Asturiasko Gijón hiriko Juliana ontziolan eraiki zen. 75 metro luze, 14 metro zabal eta 4,5 metroko zingoa ditu. Gehienezko 14,2 / 13,1 korapiloko abiadura har dezake.

Barnealdeak naufragoentzako bereziki prestatutako gunea du, baita gune amankomunak, zerbitzu guneak eta gaixoentzako gelak ere. Ebakuntza gela, ebakuntzetan kanpoko laguntza behar baldin bada medikuntza erabilpenerako bideokonferentzia ekipoak ere baditu. Analisi laborategia, tratamendu gela eta isolatutako x-izpien gela bat du. Era berean, babes-potin azkarra eta erreskate txalupa bat ere baditu.

## Mantentze eta konponketa lanak 
2016an Pasaiako portuan dagoen Zamakona Yards ontziolan mantentze eta konponketa lanak egin zitzaizkion.

## Kanpo estekak 
* Juan de la Cosa ospitale-ontzia. Marinetraffic.com
Destilazio-matraze

thumb|Destilazio-matrazea
**Destilazio-matrazea** hodi-formako estugune batez amaitzen den ontzi esferikoa da, kimika-laborategietan erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Ulsterko Esku Gorria

**Ulsterko Esku Gorria** (irlanderaz *Lámh Dhearg Uladh* eta ingelesez *Red Hand of Ulster*) Irlandako heraldika ikur bat da, gaur egun Ulster probintziaren ikur ezaguna. Goranzko norabidea duen bost hatzdun esku gorri batez osatua dago. Ulsterko errege familietako bat izan zen O'Neill leinuaren ikur heraldikoa ere bada, ondorioz ''O'Neilldarren Esku Gorria'' izendapena ere jasotzen du.

Gaur egun, Ipar Irlandan bai irlandar errepublikarrek nahiz loialistek batera erabiltzen duten ikur bakarrenetakoa da.

## Jatorri mitologikoa 
Irlanda gaelikoan jatorria duen ikurra da, kristautasuna iritsi aurretik Irlandako uhartea jentil edo paganoa zen garaikoa. Hain zuzen ere, irlandar mitologiako Fenian zikloan eta Ulstergo zikloaren kontakizun eta ipuinetan aipatua da.

Irlandan, eta bereziki Ulsterren, oso hedatua dagoen kondaira baten arabera, bere jatorria honakoa omen da: Behinola, Ulsterko Erresumaren tronurako oinordekorik ez zegoen garaian, haren jabetza nork eskuratuko zuen jakiteko txalupa estropada norgehiagoka bat ospatu omen zen, irabazlea izateko baldintza bakarra: Ulsterko kostaldea ukitzen zuen lehenbiziko arraunlaria errege bilakatuko zen. Honela bada, erregegaiek estropadari ekin zioten, eta haietako erregegai batek hain zuen Ulsterko errege izateko irrika eta desira, ezen, estropadaren burutik urruti gelditzen ari zela eta galtzear zegoela ikusirik, bere eskua aiztoaz ebaki eta Ulsterko kostaldera jaurtitzeko inongo zalantzarik izan ez baitzuen. Honela, Ulsterko kostaldea ukitu zuen lehenbiziko arraunlaria eta errege berria bilakatu zen. Horregatik, esku gorriak odolez bustitako eskua irudikatzen du.

## Iruditegia 

Flag of Ulster.svg|Ulstergo bandera
Flag of Northern Ireland.svg|Ipar Irlandako bandera (1953-1972)
Ulster GAA.svg|Ulster GAA joko gaelikoetako taldearen armarria.

## Kanpo estekak
Soiuz 1

**Soiuz 1** (errusieraz **Союз 1**, euskaraz *Batasuna 1*) Sobietar Batasunaren Soiuz programaren lehenbiziko eskifaidun proba hegaldia izan zen. 1967ko apirilaren 23an Soiuz suziriarekin batera Baikonurreko kosmodromoan jaurtikia izan zen, bere bidaiari bakarra Vladimir Komarov komandantea izan zen.

## Tragedia 
Misioaren helburua oso konplexua zen, hegaldi guztia akats etengabe ugariz betea egon baitzen, azkenean amaiera esplorazio espazialaren atal dramatikoenatko batean amaituz. Kapsularen itzulerako jaitsieran paraxutak gaizki ireki eta 200 kilometro orduko abiaduran atmosferak eragindako marruskaduraren ondorioz sunsitu eta Lurran aurka talka egin zuen. Hori gutxi balitz, jada kapsula guztiz suntsitua lurgainalzalean zegoela, aurrez kapsula gediarazteko piztu ez ziren retrosuziriak piztu eta kapsulak su hartu zuen. Egoera dramatikoena, jada Komarev kapsula Lurraren aurka abiadura bizian talka egitera eta inongo itxaropen edo aukerarik gabe hiltzera zihoala ohartu eta irrati bidez azken emazteari ezken agurra eman zioenekoa da. Esamesen arabera, bere egoera etsigarriaren ondorioz sobietar agintarien aurkako biraoak ere aipatu omen zituen.

Komavoven gorpuaren hondakin zatiak erraustu eta Kremlingo mausoleoan heroi nazional gisa ehortziak izan ziren. Sobietar Batasuneko agintaritzak istripuaren inguruko xehetasunak ezkutatu nahi izan arren, polemika piztu zuen hegaldi eta heriotza izan zen. Gainera, gertakari hau sekretupean gordetzea ezinezkoa egin zitzaien, Turkian zeuden AEBetako irrati kontrolatzaileek Komarov eta sobietar irrati kontrolatzaileen arteko azken solasaldiak zur eta lur entzun baizituzten.

## Kanpo estekak 
* Soiuz 1 hegaldiaren analisia, Sven Grahn 
* Soiuz 1, Encyclopedia Astronautica
Haragi txikitu

**Haragi txikitua** edo **okela txikitua** sukaldaritzan erabiltzeko helburu duen haragia da. 

## Prestaketa 
Haragi-xehetzaile makina edo labanaz aberearen gihar, koipe eta nerbioak finki ebakiz edo txikituz burutzen da. Xehetutako haragiak txerri, behi, arkume, oilasko edo hegaztienak izan daitezke. Orokorrean, gaur egungo kontsumitzaileen artean onarpen handia duen produktua da, haragia finkiro ebakia edo xehetua dagoenez, haragi arruntak baina azalera handiagoa bete eta zapore nabarmenagoa baitu.

Gomendagarria da xehetu denetik sukaldatzen den bitartean denbora laburra igarotzea, bakteriek erraz erasotzen baitute eta erraz oxidatzen baita.

## Erabilera sukaldaritzan 
Bere erabilpen hedatuena haragi-bolak eta hanburgesak dira. 

Hestebeteak egiteko ere erabiltzen da, eta haragiaren kalitatearen eta tratamenduaren araberakoa izango da hestebetea ere. Horrela egiten dira txorizoa, odolkia, saltxitxa eta saltxitoia, besteak beste.

Pasta (adibidez boloñesa erara, rabioliak, lasagna), enpanadak eta kroketak ere haragi txiituz bete daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haragi-bola

**Haragi-bola** (Hego Euskal Herrian ***albondiga***) haragi xehetuz egindako bolak dira, orokorrean behi haragiz eta batzuetan baita arrainez ere, hauei arrautza eta hainbat osagarri gehitzen zaizkie, tartean perrexila, kuminoa eta abar.

Nolanahi ere, elikatzeko moduak etengabe aldatzen ari direnez, bestelako osagaiek ere eratzen dute albondiga, hala nola arrainak (atuna, bakailaoa), berdurak (ziazerbak, aza), laboreek (artoa), etab. 

## Kanpo estekak
Mince and tatties

**Mince and tatties** () Eskoziako usadiozko plater bat da. Haragi xehetu eta patata-pureaz osatua dago, batzutan barazkiak ere gehitzen zaizkio. Prestaketa sotila duenez, ikastetxeetako jangeletan ikasleei maiz zerbitzatzen zaien platera da, baina gaur egun sukaldari askok platera modernizatu edo sofistikazeko saiakerak burutu dituzte.

## Kanpo estekak
Albret

thumb|250px|Albret eskualdea.
thumb|250px|Albreteko gazteluaren aztarnak.
**Albret** Gaskoniako eskualdea da, egungo Gironda, Landes, Gers eta Lot eta Garona departamenduetako lurrak hartzen zituena. Hiriburua, Labrit da (antzinako Albret, Landak). 1.000 biztanle inguru ditu.

## Historia 
XIII. mendean halako garrantzia ez bazuen ere, ezkontza, dohaintza eta oinordekotzak medio, Gaskoniako familia nagusi bihurtu zen Albreteko leinua XIV. mende erdialdetik aurrera. XV. mendearen bukaeran Nafarroako erregetza lortu zuen (Joan III.a Albretekoa Margarita Nafarroako erreginarekin ezkondu zen, 1483) eta handik aurrera Nafarroako errege-erreginak Albreteko jaun-andreak ere izan ziren. Henrike IV.a Joana III.a Albreteko semearen erreinaldian lotu zen Nafarroa Frantziako Erresumari, aurrerantzean Frantziako erregeak Nafarroakoak ere izanik. Albreteko leinua, bestalde, Cesar Febus azken kondearen heriotzaz batera iraungi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auverniako Occitanoa

thumb|350x350px|Auverniako okzitanieraren banaketa
thumb|350x350px|Okzitanierazko dialektoen mapa. Auverniakoa horia da.
Auverniakoa (okzitaniarrez: *auvernhat*, frantsesez: *auvergnat*) hizkuntza literario bat da.

## Konparaketa 
Atal honetan aurkezten da testu bera hainbat aldaeraz:
: Gizon batek bi seme zituen. Gazteenak esan zion aitari: 'Ordua da neure jabe izan nadin eta dirua eduki dezadan: joateko gauza izan behar dut, mundua ikusteko. Banatu zeure ondasunak eta emaidazu dagokidana. 'Ene semea', esan zuen aitak, 'nahi duan bezala, seme txarra haiz eta izango duk zigorra'. Ondoren, tiradera bat ireki zuen eta bere jabetzak bitan banatu zituen.

; Auverniera (auvernhat), hegoaldekoa
: Un ome avio mè dous drolle. Lou mai jiouve diguè à soun paire: ‘Lou moument es vendiùt que sàio moun mèstre e qu'ajo d’argent; me chau poudér partï e vèire de païs. Partajiat vouste be e dounat-me ço que diùve avèdre.’ ‘O moun filh,’ dïguè lou paire, ‘coumo vóudràs; ès un meissont e saràs chastigat.’ Puèi badè un tïradour, partagiè soun be e n'in faguèt dous boucis.

; Languedocekoa (okzitaniera estandarra)
: Un òme aviá pas que dos dròlles. Lo pus jove diguèt a son paire: ‘Es ora per jeu de me governar sol e d’aver d’argent: me cal poder partir é véser de païs. Despartissètz lo vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.’ ‘O mon filh,’ diguèt lo paire, ‘coma voldràs tu; siás un marrit e seràs castigat.’ Apuei dubriguèt una tireta, despartiguèt lo sieu ben e ne faguèt doas parts.

; Limosín (lemosin) hegoaldekoa
: Un òme aviá mas dos filhs. Lo pus jòune dissèt a son pair: ‘Es temps qu’iou siá mon mèstre e qu’age de l’argent; chau que puesche me’n anar e que vege del païs. Partissètz vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.’ ‘O mon filh,’ dissèt lo pair, ‘coma voudràs; sès un maichent e siràs punit.’ Puei drubiguèt una tireta, partiguèt son ben e ne’n faguèt doàs parts.

## Kanpo estekak
Todt erakundea

**Todt erakundea** () Hirugarren Reichean eraikuntza eta ingeniaritza azpiegituren lanak burutzeko ardura izan zuen nazi erakunde bat izan zen. Horretarako *Wehrmacht* gudarosteak okupatutako herrialdeetako 1,4 milioi preso inguru esklabotza baldintzetan lan egitera derrigortu zituen. 1933an nazi errejimeneko armagintza eta ekoizpen ministroa izan zen Fritz Todt alemaniar militar eta ingeniariak sortu zuen.

Ziurrenik, erakunde honek burututako eraikuntza lan ezagun eta erraldoienak Autobahn errepideak (gaur egungo autobideen aitzindariak) eta Atlantiar Harresia izango dira.

## Ikus gainera 
* Atlantiar Harresia

## Kanpo estekak 
* Todt erakundea
San Quentin Estatu Presondegia

**San Quentin Estatu Presondegia** (ingeles *San Quentin State Prison* edota *SQ*) AEBtako Kalifornia estatuko San Quentin hirian dagoen gizonezkoentzako espetxea da, Marin konderrian eta San Frantzisko hiriaren iparraldean. Estatu osoan heriotza korridorea duen espetxe bakarra da, gas ganbera bat ere bai. 1852an ireki zen eta ordudanik bertatik AEBtako gaizkile eta preso arriskutsu asko igaro dira.

Ziurrenik, eta batez ere zinemari esker, Alcatrazeko kartzela eta Sing Sing espetxearekin batera herrialde horretako hiru presondegi ospetsuenak bide dira. Beste askoren artean, 1969an Johnny Cash kantautore ezagunak bertan kontzertu bat jotzeaz gain, 2003an Metallica heavy metal talde ospetsuak ere *St. Anger* kantaren bideoklipa hantxe grabatu zuen.

## Kanpo estekak 
* San Quentin Estatu Espetxea, Kaliforniako Zuzenketa eta Erreabilitazio Saila
Heriotz korridore

**Heriotza korridore**a, herrialde anglosaxoietan eta bereziki AEBan, heriotza zigorraren jasotzearen zain dauden presoen gelak dauzkaten espetxearen sail edo atalen izena da. Leku fisikoaz gain, izendapena presoen heriotza zigorraren esperoaldia izendatzeko ere erabiltzen da.

Epealdi hori zehaztugabea da, berehalakoa edota anitz urtez luza daiteke, hain zuzen ere, bere kritikariek heriotza zigorrera kondenatuta dagoen presoari gehitutako beharrezkoa ez den ankerkeria dela aipatu ohi dute. Heriotza korridorean egoteak ez du esan nahi halabeharrez presoa ziurtasun osoz hilko dutenik, batzuetan urte luzez han egon diren presoei zigorra barkatu, bertatik irten eta bizialdi osorako zigorraz edota zigorraldi txikiagoez ordezkatu baitira.
Po pojas v nebe

**Po poyas v nebe** (idazkera zirilikoz: *По пояс в небе*, euskaraz: *Zeruan Aldiz*) Nikolai Noskov musikariaren laugarren musika albuma da. 2006ko martxoaren 7an argitaratua izan zen.. Abesti batzuk izan ziren txirula Kurai.
## Diskoko abestiak 
## Kanpo estekak 
* Discogs
## Erreferentziak
Kaudinoak

**Kaudinoak** Samniten tribu bat ziren. Kanpania inguruko mendietan bizi ziren, baita Isclero eta Volturno ibaien haranetan ere. Bere hiriburua Caudium hiria zen.

## Historia eta iturriak 
Tito Liviok Kaudinoak tribu bezala definitu zituen eta Niebuhr historialariak Samnitengandik sortu zituen lau tribuen parte zirela esan zuen. Samnitak, mendebaldekoenak zirenez, Kanpaniako grekoekin harremanak izan zituzten.

Samnita gerretan kaudinoak ez ziren aipatu tribu aparte bat bezala. Kaudinoen lurraldeak hainbat alditan borroka askoen eszenatokia izan zen. K. a. 275ean Lucius Cornelius Lentulusek tribua menperatu zuen eta erromatarren menpe geratu ziren. Lentulusen familia Caudinus izena hartu zuen ondorioz.

## Geografia 
Ez dakizkigu zehazki beraien lurraldeen mugak. Grattius poeta latindarrak Taburno mendikateari *Caudinus Taburnus* deitu zion, beraz, mendi horiek kaudinoen lurraldearen erdian egongo ziren. Ziurrenik haien mugak alde batean hirpinoekin eta bestean pentrokoekin egongo ziren. Kaudinoen izena ez dugu Erromako geofrafoen artean aurkitzen eta Plinio Zaharrak aipatu zuenean bakarrik Caudium hiriko hiritarrak definitzeko zen.

Kaudinoen hiri ospetsuenak hauek ziren: Caudium (oraingo *Montesarchio*), Caiatia (oraingo *Caiazzo*), Trebula eta Cubulteria ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Smith, William (editorea); Dictionary of Greek and Roman antiquities,  Boston.  Londresen berinprimatua : C. Little, eta J. Brown, 1870.

## Kanpo estekak 
* :Historiak ahaztutakoak.
Bez nazvanija

**Bez nazvanija** (idazkera zirilikoz: *Без названия*, euskaraz: *Izenik*) Nikolai Noskov musikariaren seigarren musika albuma da. 2012eko argitaratua zen. Diskoa Alemanian grabatu zen .
## Diskoko abestiak 
## Kanpo estekak 
* Abesti Notx'
## Erreferentziak
Nukleoaren fusio

**Nukleoaren fusioa** edota **nukleo-fusioa** erreaktore nuklear batean jazotako istripu larri mota bat deitzeko erabiltzen den izendapena da. Honetan, erregai solidoa beroaren eraginez erregai likido eraldatzen da, eraldaketa hau potentziaren areagotzea edota erregaiaren hozketa burutu ez ahal izateagatik gerta liteke. Ez da fusio nuklear zuendapenarekin nahastu behar, hartan atomoen batura baitago.

Nukleoaren fusioa zentral nuklear bateko segurtasun neurriek hutsegin dutenean eta erreakzio nuklearra kontrolpetik kanpo gelditzen denean jazotzen da, horrek zentraleko nukleoaren nukleoaren tenperatura arin igotzea eta material erradiaktiboen fusioa sortu ahal izatea dakar, ohikoenak uranioa eta plutonioa dira. Nukleoaren fusioa istripurik izugarriena da, nukleoaren egituraren etena eragin baidezake, eta horrekin batera, leherketaren bat edota lurrera filtraziorik egonez gero, ingurumenera material erradiaktibo ugari jaurtitzea. Nukleo fusio batek, ia ziurtasun osoz eta argi eta garbi, erreaktorearen suntsiketa eta berau ezin konpondu ahal izatea dakar.

Nukleo fusioaren ondorioz jazotako istripu larrien adibide honakoak lirateke: Three Mile Islandeko istripua (1979), Txernobylgo hondamendia (1986) eta Fukushimako istripu nuklearra (2011).

## Kanpo estekak
Three Mile Islandeko istripua

**Three Mile Islandeko istripua** 1979ko martxoaren 28an AEBtako Pennsylvania estatuko Three Mile Island dagoen zentral nuklearren jazotako istripu nuklear larri bat izan zen. Thrre Mile Island delakoa Susquehannan ibaian dagoen 3,29 km²-ko uharte bat da, Harrisburg hiritik hurbil. Egun horretan erreaktore batean nukleoaren fusio partzial bat gertatu zen.

## 1979-ko istripua 
### Gertakariak 
Generadorea ur arinez presurizatutako bi erreaktorez osatuta zegoen. Istripuaren momentuan 25.000 pertsona zentraletik 8 km baino gutxiagora bizi arren,biztanleriari buruz egindako ikerketetan, pertsonekiko kalterik ez zela egon, ez berehalakoak ezta geroagokoak ere, egiaztatu da.

### Istripuaren ondorioak 
Hala ere, ondorioak ekonomian eta iritzi publikoan garrantzitsuak izan ziren, eta garbiketa prozesua luzea eta garestia izan zen. Gainera, istripuak nabarmenki txikitu zuen biztanleriaren konfiantza zentral nuklearrengan, eta askorentzat teknologia honekin zerikusia zuten aurreikuspen pesimisten gauzatzea izan zen. Zazpi urte geroago Chernóbileko (Ukraina) istripua gertatu zen arte, Three Mile Island-ekoa ordura arte gertatu zen istripu nuklear zibilen artean larriena zela esan zen (5 mailakoa Nazioarteko Istripu nuklearren eskalan).

### The China Syndrome 
Gertaera, kasualki, *The China Syndrome* filma estreinatu eta hiru egunera gertatu zen. Fikziozko istripu bati buruzkoa zen eta antzekotasun handiak zituen.

## Kanpo estekak 
* *The China Syndrome* filmari buruz eta Three Mile Islandeko istripuari buruzko artikulua ARGIAn
Kaz II

***Kaz II*** "mamu belaontzi" bezala ezagututa 9,8 metroko katamarana, hau da, errekreo itsasontzia zen. Kaz II hutsik Australiako ipar ekialdean agertu zen, lehorretik 163 kilometrora, 2007ko apirilaren 20an. Antza bertan hiru gizon egon behar ziren baina ontzia inor gabe aurkitu zen. Hiru gizon horien zoria ez da ezagutzen eta horrek kasuari misterio kutsu handia eman dio. Jende askok Mary Celeste mamu ontziaren kasuarekin parekatu du.

## Historia 
*Kaz II* Airlie Beachtik atera zen, 2007ko apirilaren 15ean. Bidaiaren lehenengo helburua Townsville zen baina asmoa Australiako iparraldetik mendebalde aldera joatea zen. Hiru egun ondoren, apirilaren 18an, helikoptero batek itsasontzia ikusi zuen eta nora ezean zebilela informatu zuen, Koral Hesi Handiatik gertu; azken horrek arrisku handia suposatzen zuen eta, ondorioz, bilaketa aktibatu zen. Apirilaren 20an itsas autoritateek katamarana aurkitu eta abordatu zuten. Bertan ez zegoen inor. Queensland Emergency Management Officeren arabera, katamaran barruan dena zegoen ondo: mahaia jateko prestatuta, ordenagailua piztuta, motorra martxan. Emergentzia sistemak eta GPSa ondo zeuden, bestetik. Elementu arraro bakarrak bela baten urradurak eta salbatxaluparen eza; dena dela, ezin izan zen jakin portutik atera zirenean salbatxalupa zuen ala ez. Itsasotzian ere bideo bat aurkitu zen eta horri esker, noraezean gelditu baino lehen, hiru gizonak lasai asko zeudela ikusten zen.

Egoera ikusita, bilaketa opezio handi bat martxan jarri zen, bai itsasoan baita itsasertzean ere. Ez zuten ezer aurkitu eta apirilaren 25ean bilaketa bertan behera utzi zuten.

Azalpen ofizialak behin-betiko ondorioak ezin dutela eman onartzen du. Txosten horren arabera dena istripu kate bat izan zen; ondorioz hiru gizonak uretara erori ziren eta han, igerilari onak ez zirenez, ito egin ziren. Itsasotik itsasontzira igotzea laguntzarik gabe, bestetik, ezinezkoa da.

## Tripulazioa 
Tripulazioko kideak Perthekoak ziren, Australiako mendebaldean: Derek Batten (56 urte), katamaranaren jabera, Peter Tunstead (69 urte) eta Jaymes Tunstead (63 urte) anaiak. Hiru gizonak hiltzat emanak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kasuari buruzko txosten ofiziala.
* [Kaz II itsasontzia Townsville(https://eu.wikipedia.org/wiki/Townsville)n forenseen ikerketarako.]
Tximeleta-begizta

thumb|250px|Tximeleta-begizta

**Tximeleta-begizta** (Ipar Euskal Herrian **ttattarra**) gizonezkoentzako jazkera osagai formal bat da, normalki fraka edota esmokinarekin jantzita eraman ohi da. Lepoaren inguruan simetrikoki lotutako oihal zinta edo xingola bat da.

Jatorriz, gorbata XVIII. mendean Prusiar gerretan parte hartu zuten kroaziar mertzenarien jazkera osagai gisa sortua izan zen, kroaziarrek hotzetik babesteko lepoko gisa lepoaren inguruan lotzen zuten. Laister, garai hartan moda kontuetan nagusi zen Frantziako goi eliteko kideek osagai hau bere egin zuten, eta XVIII. eta XIX. mendean zehar hedatuz joan zen.

Gorbata tximeleta-begizta ala tximeleta-begizta gorbata noiz bilakatu zen ezezaguna da.

## Kanpo estekak
Esmokin

**Esmokin** edo ***smoking*** gau-ospakizun, sari banaketa, koktel eta ekitaldi sozial garrantzitsuetarako gizonezkoentzako etiketazko jantzi bat da, frakaren maila berberean dago, biekin batera tximeleta-begizta janzten da. Eskuarki, esmokin izenaz, jakaz gain ("afari-jaka" ere deitzen dena; ), tximeleta-begizta, galtzak eta azpiko atorra zuria ere izendatzen dira.

Jatorriz, 1887an Erresuma Batuan agertu zen, eta 1889 aldera AEBetan, hortik gainontzeko hizkuntzetan ere, euren grafietara egokituz, ingelesezko jatorrizko *smoking* izenez deitzea.

James Bond pertsonaiari buruzko filmetan protagonistak ia beti jantzia eramaten du; hala ere, esmokina hoberen eta dotoreen eraman izan duen gizona izatearen ospea Cary Grant ingeles-estatubatuar antzezleak du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Litografia

thumb|200px|Litografia-prentsa.

**Litografia** (antzinako grezieratik λίθος, lithos, 'harria', eta γράφειν, graphein, 'idatzi') marrazki, testu edo argazki bat kare-harri edo metalezko plaka batean trazatzean datzan inprimatzeko prozedura bat da. Gaur egun bakarrik erabiltzen da margolanen kopiak egiteko. 1796an Alois Senefelder alemaniar asmatzaileak sortu zuen.

## Kanpo estekak
Klenbuterol

**Klenbuterola**, bere efektu bronkozabaltzailea dela eta, arnas gaixotasunentzako tratamentuetan asko erabiltzen den botika sinpatomimetiko bat da. Asma bezalako arnas arazoak dituzten pertsonentzat arnasketa errazteko erabiltzen da, nagusiki **klenbuterol hidrokloruroa** izenaz topatu liteke. Gizakien batez besteko bizitzaren ondorioz klenbuterolaren erabilera mugatua dago. Halere, bere efektu anabolitzaileen ondorioz, abeltzaintzan behi ganadu edo aziendaren hazkuntza azkartzeko eta kirol munduko hainbat disziplinetan dopina burutzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Go (programazio lengoaia)

***Go*** programazio lengoaia software librea eta kode irekikoa da, Google-ek 2007an sortutakoa. Konpilatua eta konkurrentea da, eta C lengoaiaren sintaxian oinarrituta dago.
## Lengoaiaren tresnak 
Beste programazio lengoai batzuk bezala, Go-k kode-arazketa, kodea exekutatzeko edo probak egiteko, komando batzuk eskaintzen ditu.
* `go build`, paketeak eta fitxategiak konpilatzen ditu
* `go clean`, objektu fitxategiak ezabatzen ditu
* `go doc`, pakete baten dokumentazioa erakusten du
* `go env`, Go ingurunearen informazioa pantailaratzen du
* `go fix`, paketeak konpontzen ditu
* `go fmt`, kodea formateatzen du
* `go generate`, Go fitxategiak sortzen ditu kode-iturria prozesatuz
* `go get`, urruneko pakete eta menpekotasunak jaitsi eta instalatzen ditu
* `go install`, pakete eta menpekotasunak konpilatu eta instalatzen ditu
* `go list`, paketeen zerrenda pantailaratzen du
* `go run`, Go programa konpilatu eta abiarazten du
* `go test`, proba paketeak
* `go tool`, zehaztutako go tresna abiarazten du
* `go version`, Go bertsioa erakusten du
* `go vet`, kode-iturria erroreak bilatzen ditu.

## Sintaxia 
Go-ren sintaxia kode zehatza eta irakurgarri mantenduz, C-ren sintaxian aldaketa batzuk egiten ditu. Aldagaiak deklaratzeko orduan `i := "nire aldagaia"` edo `i := 3.2` idatzi daiteke, hau da, aldagaiaren mota adierazi gabe. Aldagaiaren mota adierazi nahi denean, hau beste lengoaiek egiten duten ez bezala, alderantziz egiten da. C-n adibidez, hau egingo genuke `int a, b;`, Go-n berriz, `var a, b int`.

Ez da beharrezkoa adierazpen bakoitzaren amaieran puntu eta koma ipintzea. Funtzioek balio bat baino gehiago itzul ditzakete.

## Adibideak 
Kaixo mundua adibidea:
```go
package main

import "fmt"

func main() {
	fmt.Println("Kaixo Mundua!")
}
```
Fibonacciren zenbakiak:
```go
package main

import "fmt"

// fib Fibonacci zenbakiak itzultzen dituen
// funtzio bat itzultzen du.
func fib() func() int {
	a, b := 0, 1
	return func() int {
		a, b = b, a+b
		return a
	}
}

func main() {
	f := fib()
	// Funtzio deiak ezkerretik eskumara burutzen dira.
	fmt.Println(f(), f(), f(), f(), f())
}
```
C++-ren komentario sintaxi berdina erabiltzen du:
```go
/* ...
   ...
   ... */

// ...
```

## Kanpo Loturak 
*  Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Bakalao

**Bakalaoa** Espainian 1990eko hamarkadan sortu eta bereziki diskoteketan dantzatzeko musika-estiloa da, errepikakorra, bizia, eta gailu elektronikoak sortua izatea dituena ezaugarri. Eragin edo indar gehien izan zuen gunea Valentziako Erkidegoa izan zen.

1990eko hamarkadan musika-estilo honi loturik Espainia goitik behera zeharkatzen zuen eta musika mota hau ipintzen zuten diskotekez osatutako *Bakalaoaren Ibilbidea* ("Ruta del Bacalao") zelakoa zegoen.

## Ikus halaber 
* Bakalao musika Euskal Herrian.

## Kanpo estekak
K-19 itsaspekoa

**K-19** Sobietar Itsas Armadaren 658 klaseko itsaspeko nuklear bat izan zen. Gerra Hotzean Sobietar Batasunak itsaspekogintzan AEBak gainditzeko lasterketan korrika eta presaka eraiki ziren itsaspeko nuklearretako bat izan zen, ondorioz bere eraikuntzan zehar 10 langile zibil eta ofizial militar bat hil ziren. Jada zerbitzuan zegoela hainbat akats eta istripu ere izan zituen, denetan larriena 1961eko uztailaren 4ean jasan zuena. 

2002an, gertakari hau eta berarekin jazo zen larrialdi nuklearrei buruzko *K-19: The Widowmaker* ("K-19: Alargungilea") filma estreinatu zen. Filmaren arabera itsaspeko honek eraikuntzan jasandako hildakoen eta ondorengo akats eta istripu nuklearraren jasandako hildakoen ondorioz "Alargungilea" ezizena jaso omen zuen, baina hori ez da egia, itsaspekoak ez baitzuen inongo ezizenik istripu nuklearra jaso aurretik, eta hura jazo ondoren sobietarrek "Hiroshima" ezizena ipini zioten.

## Tragedia 
1961eko uztailaren 4an, Gerra Hotza bete-betean zela, Ipar Atlantikoko uretan eta Groenlandiaren hegoaldean, Nikolai Vladimirovitx Zateiev kapitainaren agindupean maniobra ariketa batzuk burutzen ari zela, itsaspekoaren erreaktore nuklearretako baten hozketa sisteman ihesa jazo zen. Era berean, itsaspeko irratiaren akatsa jazo eta Moskuko beren agintariekin komunikatzeko aukerarik gabe gelditu ziren.

Erreaktorearen tenperatura modu kontrolaezinean igotzen hasi zen, erregai barrek fisio nuklearra gauzatzeko baina tenperatura zertxobait baxuagora iritsiz. Honenbestez itsaspekoak eztanda nuklearra eta sekulako istripu latza izateko kinka larrian zegoen.

Hondamendi hau nola edo hala kontrolatzeko asmoz, itsaspeko marinel talde batek beren eskuz jada erradiazio maila handia zuen erreaktorea hozten saiatu ziren, erradiazio horren ondorioz beren osasunak betiko kaltetu zituzten: batzuk une berean hil, beste batzuk egunetara eta beste hainbatek epe ertain eta luzera mota ezberdinetako minbiziak jasan zituzten. 

Balentria horri esker erreaktorea hoztu eta itsaspekoa nahiz eskifaia gehiena larrialdi nuklearretik bizirik ateratzea lortu zuten, bai eta Gerra Nuklear bat izateko aukera ere saihestea, AEBtik hain hurbil zeuden urtean eztanda nuklearraren bat egonez gero sobietarren larrialdiaz jakitun ez ziren estatubatuarrek gerra ekintza gisa hartu eta erantzun modura Sobietar Batasuna eraso baitzezaketen. 

Bestalde, gertakari honetan zehar, K-19 itsaspekoak estatubatuarrek topatu ez zezaten seinale guztiak eten zituzten, ondorioz aldiz batez USS Gato estatubatuar itsaspeko nuklearra K-19 itsaspekoarengandik 3 metro eskasera igaro eta bi itsaspekoak talka egiteko zorian ere egon ziren. Eskifaiaren 137 gizonetik 22 hil ziren. Eskifaiaren gizon guztiek bere gainontzeko bizialdian erradiazioa eta bere eraginak jasan zituzten.

## Zinema 
* *K-19: The Widowmaker* (2002)

## Kanpo estekak 
* K-19: Historia. Nationalgeographic.com
Cristina Garmendia

**Cristina Garmendia Mendizabal** (Donostia, Gipuzkoa, 1962ko otsailaren 21a) biologoa eta enpresaburua da. Militantzia politiko ezagunik gabekoa, Espainiako Gobernuko Zientzia eta Berrikuntza Ministro izendatu zuten, 2008ko apirilean, IX. Legealdian, José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuan.  2015etik aurrera, Berrikuntzarako Cotec Fundazioko presidentea da. 

Madrilgo Unibertsitate Autonomoko biologian doktorea da. Ministro izendatu aurretik, Inbiomed Fundazioko eta Bioenpresen Espainiako Elkarteko presidentea izan zen. 2000. urtean  Genetrix, bioteknologia sektoreko enpresa eta YSIOS arrisku-kapitaleko osasun eta bioteknologian espezializatutako enpresa sortu zituen. Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioko kidea ere zen. Gobernua utzi eta gero, Cristina Garmendiak bere enpresa-jarduerari ekin dio berriz ere, YSIOS eta Genetrix-eko akziodun bezala, baita aholkulari kontseilu publiko eta pribatuetako kide bezala, besteak beste, Kolonbiako Gobernuarentzat.   

## Bizitza 
1962an jaio zen Donostian (Euskal Herria). 18 urte zituela Biologia ikasketak hasi zituen Sevillako Unibertsitatean, Genetika espezializazioan lizentziatu zen.
Ondoren, Madrilera joan zen, eta 1980ko hamarkadatik aurrera bertan bizi da.
Madrilen CSICen doktoretza ikasketak burutzen zituen bitartean, Madrilgo Unibertsitate Autonomoan irakasle laguntzaile bezala aritu zen, Genetika eta Biologia Molekularra Sailetan.
Biologia molekularrean doktoratu zen, Margarita Salasen zuzendaritzapean 1989an, Madrilgo Unibertsitate Autonomoan.

Bere formakuntza akademikoa, 1992an osatu zuen, Nafarroako Unibertsitateko IESEn Executive MBA burutu ondoren.

## Ideologia 
PSEekoa ez dela adierazi duen arren, Patxi Lopezen gobernuaren aldekoa izan zen. Ibarretxe Plana, Garmendiaren iritziz astakeria bat zen, ez zen konponbidea eta euskal herritarrak banatzeko baino ez zuen balio. Beharrezkoa ez zen gauza bat izateaz gainera kaltegarria zen. Cristina Garmendiaren iritziz, Euskadik berrikuntza teknologikoa izateko biderik errazena EAJ oposiziora bidaltzea zen.

Aldi berean, berrikuntza teknologikoaren transferentzia eskatzea bere ustez, etorkizuna eraikitzen ez zuen eskari bat egitea zen. Nahiz eta transferentziari buruz hori esan, lau hilabete beranduago, EAJ eta PSOEren arteko negoziaketen ondorioz, Euskadik, Gernikako Estatutuan idatzita zegoen transferentzia jaso zuen 2008ko urrian.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Karlos III. Ordenaren Gurutze Handia (2011ko abenduraren 30a).
* Donostiako Urrezko Danborra. (2008ko urtarrilaren 20a)
* Ohorezko Kolegiatua Andaluziako Biologoen Elkargo Ofiziala.-www.cobandalucia.org- (17 de diciembre de 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Baptist Ruel

**Johann Baptist Ruel** edo **de Ruel** 1634 urtean Anberesen jaio zen. Mainzko hauteslerriaren gortean abeslari sartu zen eta bertan eta Jan Thomasek margolaritza ikasketak eman zizkion. Geroago Würzburg bizitzera joan eta bertan erretratuak eta aldareetan jartzeko margolanak egin zituen. Municheko Galerian bere buruari egindako erretratu bat dago ikusgai. Batzuen arabera 1685 urtean hil egin zen eta beste batzuek diotenez 1715 urtean.

## Erreferentziak 
*Artikulu hau "DE RUEL, Johan Bautista" * Margolari eta Grabatzaile* Michael Bryanen artikulutik eratorria da, Robert Edmundek eta Sir Walter Armstrongek editatua, 1886-1889 argitaratua eta gaur egun eskubide publikoan.*
Mamu ontzi

[thumb|"[Mary Celeste", mamu ontzi ezagunetariko bat.]]
**Mamu ontzia** mamuek eramandako ontzia da. Historian zehar asko izan dira desagertutako itsasontziak modu batez edo bestez berriro ere ikusia izan dena. Gaia oso ohikoa izan da beldurrezko filmetan eta literaturan. Izen berarekin inor gabe, abandonaturik agertzen diren itsasontziak dira. Hori izan zen, esaterako, Ezadeen itsasontziaren kasua, Itsaso Jonikoan 2015ean nora ezean agertu zena.

Historikoki ezagutzen diren kasuetan historia eta kondaira nahasten dira.

## Mamu ontzi ezagunak 
* Holandar erraria
* Mary Celeste
* Caleuche
* SS Baychimo
[thumb|"[The Flying Dutchman" mamu ontzi ospetsua, Charles Temple Dix margolan batean (1860 inguru)]]

## Mamu ontziak literaturan 
* *Rime of the Ancient Mariner* (1797-1798), Samuel Taylor Coleridgeren poema luzea, Joseba Sarrionandiak euskaratuta *Marinel zaharraren balada* izenburupean.
* *Rokeby* (1813), Sir Walter Scottena.
* *Drakula* (1897), Bram Stokerren eleberria; Drakula "Demeter" itsasontzi batean Londresera joaten da.

## Mamu ontziak zineman 
* *Ghost Ship*, 2002, Steve Beckek zuzenduta.

## Mamu ontziak musikan 
* *Der Fliegende Holländer* (Holandar erraria), Richard Wagnerren opera, 1843.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Egoitz Fanok EITB(https://eu.wikipedia.org/wiki/EITB)n mamu ontziei buruz hitz egiten.]
Erosten Harresiko plaza

**Erosten Harresiko plaza** (, ) Jerusalemgo Hiri Zaharreko Juduen auzoko plaza bat da, Erosten harresiaren mendebaldean kokatua. Erosten Harresiko plaza 1967. urtean sortu zen, hiria batu ondoren. Plazaren iparraldean daude Erosten harresiko tunela eta Belaunaldien Katearen Zentroa. Plazaren hegoaldean daude Jerusalemgo Arkeologia Parkea eta Simaurraren atea; eta mendebaldean, Juduen auzoa.

## Irudi galeria 

file:The Western Wall at night.jpg|Erosten harresia
file:Entrance tunnel Western Wall.JPG|Erosten harresiko tunela
file:מרכז שרשרת הדורות - ירושלים 2.jpg|Belaunaldien Katearen Zentroa
file:Isreal187 (882810579).jpg|Jerusalemgo Arkeologia Parkea
file:Old Jerusalem Dung Gate 2.JPG|Simaurraren atea

## Kanpo estekak
Süd-Tiroler Freiheit

**Süd-Tiroler Freiheit** () Hego Tirolgo alderdi politiko abertzalea da, Italiaren menpeko Hego Tirola Austriako Tirolarekin batu nahi duena. 2007an sortua, ez du onartzen XX. mendearen hasieran gauzatu zen Tirolaren banaketa artifiziala (Iparraldea Austrian geratu zen, eta Hegoaldea Italiaren menpe). Era berean, gehiengo alemaniar hiztunen hizkuntza-eskubideak defendatzen ditu eta elebakartasuna aldarrikatzen du eskualde horrentzat.

Ospetsua izan zen 2007ko udan antolatu zuen kanpaina, "*Hego Tirola ez da Italia*" eslogan kartel ugaritan jarriz gune turistiko nagusietan.

2013ko hauteskunde lokaletan laugarren indar bozkatuena izan zen (botoen %7,2), Südtiroler Volkspartei indartsuaren, Die Freiheitlichen eskuin muturrekoaren eta Berdeen atzean.

Eva Klotz politikari abertzale tiroldarrak taldea zuzendu zuen bere hasierako urteetan.

Europako Parlamentuan Süd-Tiroler Freiheit Europako Aliantza Askea taldean dago, estaturik gabeko nazioen beste alderdi abertzaleekin batera.

## Kanpo estekak
Autorretratua (Grekoa)

***Autorretratua*** —***Gizon zahar baten erretratua*** izenaz ere ezaguna— Grekoaren margolan bat da, 1595. urtean eta 1600. urtean egina. Bere Toledoko azken aldiko lana da eta zalantzak daude ea bere benetako autorretratua den inguruan. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten erakusten da.

## Azterketa 
Oihala 1595. urtearen inguruan egin zen, Grekoak 55 urte zituenean gutxi gorabehera (garairako, aski zaharra, beraz), hau da, bere ibilbidearen puntako garai batean. Ordurako *Orgazko kondearen ehorzketa* margolana egina zuen, eta haren izena Europan oso ezaguna zen. Erretratu honetan, beste askotan bezala, Tiziano eta Tintorettoren eragina nabaria da, bereziki begi handietan eta begirada finkoan.

Lan honetan Grekoak pintzelkada azkarra erabiltzen du, xehetasuneei kasu handirik egin gabe. Margolanak intimitatea eta berotasuna trasmititu nahi ditu; horretako kolore beroak, Grekoaren lanetan ohikoak diren marroiak eta arreak, eta, gainera, ikusleari zuzendutako begirada erabiltzen ditu.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Kolonia, Taschen, 2003. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Komentarioa Artehistoria webgunean.

Metropolitan Museum of Art
Errebalida

**Errebalida** Espainian Batxilergo-titulua eskuratzeko azterketa da, Espainiako hezkuntzaren historiako aldi batzuetan ezarritakoa:
* 1953-1970 bitartean (ikusi Irakaskuntza Ertainaren Ordenazio Legea (Espainia, 1953);
* 2013ko LOMCE hezkuntza-legeak aurreikusitakoa, baina egun indarrik gabe dagoena.

## Ikus, gainera 
* Selektibitatea

## Kanpo estekak
Atentatu terrorista garrantzitsuenak

1-2001ko Irailaren 17an, Estatu Batuetan 19 terroristek 4 hegazkin lapurtu ondoren, 4 atentatu suizida egin zituzten. Lehenengoan, 11 American Airlines eta 175 United Airlines hegazkiekin torre bikiak derribatu zituzten. Bigarrenean, pertsonak susmatzen dute 77 American Airlines hegazkina pentagonoarekin talka egin zuela. Azkenean, ezin izan zuen objetibu bat derribatu bidariak kontrola berreskuratu zutelako, baina borroka baten ostean landa batean puskatu zen Shanksville, Pensilvania. Atentatu suizida horietan 19 bahitzaileak aparte 2.973 pertsona hil ziren eta 24 ezin izan dira aurkitu.

2-Sri lankan atentatu odoltsuenetariko bat gertatu zen 1996 an. 200 pertsona hil ziren kamioi lehergailu baten erruz, kongoko kapitalean.

3-Moscun, lehergailu indartsu batek eraikin oso bat suntsitu zuen eta harekin gutxienez 150 pertsoa hil ziren. Pertsonek susmatzen dute exogenorekin egin zela lehergailuak, baina ezin da konfirmatu.

4-Baliko bonbardaketak 2002ko urriaren 12an gertatu ziren Kutako turismo auzoan, Indonesiko irla batean. Han 202 pertsona hil ziren, 164 atzerrikoak eta bakarrik 38 ziren herritarrak. Ere bai, 209 zaurituak gelditu ziren. 3 bomba egon ziren inplikatuta erasoan. Lehenengoa motzila batean zegoen ezkutatua. Bigarrena, auto bonba batean. Eta azkena,eraikin batean.

5-1998an bi lehergailuk Keniako eta Tanzaniako enbaxadak suntsitu zituzten. Eta gutxienez 80 pertsona hil ziren eta 1000 zaurituak aurkitu zituzten. Batzuk uste dute US-ko talde erradikal bat izan zela

6-1988ko abenduaren 21an World Airways-ko hegazkin bat lehertu egi zen Estatu Batuetan. Gorabehera horretan,  Boeing 747-121. hegazkinaren piezak 11 errugabe hil zituen landan eta bidalari guztiak ere bai. Hiru urte ondoren FBI eta CIA errudunak aurkitu zituzten.