open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kate Young

**Kate Young** Gizarte-antropologo feminista britaniarra, Womankind Worldwide elkartearen sortzaile eta zuzendaria izandakoa.

## Biografia 
Sussex-eko Unibertsitatearen Garapen Ikasketen Institutuko programan hasi zen genero eta diseinuaren alorrean lan egiteko eta bere lanak lehen Generoa eta Garapena Masterra ezartzeko balio izan zuen. 

1976an bere tesia argitaratu zuen, *social setting of migration.* 1989an Womankind Worldwide elkartea sortu zuen. Ekoiztutako obran *Planning from a Gender Perspective: Making a World of Difference* (1993) liburua nabarmentzen da.

## Obra 
##### Tesia 
* Social setting of migration (1976)

##### Liburuak 
* Planning from a Gender Perspective: Making a World of Difference (Macmillan, 1993) 
* Serving two masters: Third World women in development / edited. Kate Young Ahmedabad: Allied Publishers, 1985)

##### Beste batzuekin idatzitako liburuak 
* Antropologia y feminismo (Cátedra, 1991)
*''Women's Work: Development and Division of Lavor by Gender''  (Bergin and Garvey Publishers, 1986)
* Nicaragua after the revolution: problems and prospects (1985)
* Of marriage and the market: women's subordination in international perspective (1981)
* Antropología y feminismo: compilación de artículos realizada y prologada. (Anagrama, 1979)
*

##### Artikuluak 
* Modos de apropiación y trabajo femenino: Oaxaca, México (1991)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* León de Leal, M. y Srilatha, B. (1997). "Poder y empoderamiento de las mujeres." 1. ed. Divergencias. Bogotá: UN, Facultad de Ciencias Humanas: TM Editores.

## Kanpo estekak 
* Womankind Worldwide elkartearen webgune ofiziala
* (Elkarrizketa) Katherine Young: A History of Men
Kartzinoma epidermoide

**Kartzinoma epidermoidea** edo **zelula ezkatatsuen kartzinoma** adenokartzinomen kasuan ez bezala, guruin-zelulez bestelakoetan sortzen den tumore gaiztoa. Hau da eztarri, aho eta umetoki-lepoko minbizietan motarik usuena.

Basalioma ez bezala, kartzinoma hau arriskutsua da gorputzeko beste atal batzuetara metastasia aurkezteko gaitasuna duelako. Batez ere 55 urtetik gorako gizonezkoetan gertatzen da, larruazal argikoak eta askotan orindunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgios Dervisis

**Georgios Dervisis**, grezieraz Γιώργος Δερβίσης (Atenas, Grezia, 1994ko urriaren 30a) Greziako waterpolo jokalaria da. 2015eko Munduko Uretako Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen greziar taldeko parte izan zen.

Greziako Olympiacos potentzian jokatzen du, eta harekin 2017-18 LEN Txapeldunen Liga irabazi zuen.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Greziarekin lehiatu zen taldeko kidea izan zen. 6. postuan amaituko zuten.2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen Greziako taldean izan zen. Serbiak, urrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko zuten. Greziako taldea honako hauek ordezkatu zuten: Stylianos Argyropoulos, Georgios Dervisis, Ioannis Fountoulis, Konstantinos Galanidis, Konstantinos Genidounias, Konstantinos Gkiouvetsis, Marios Kapotsis, Christodoulos Kolomvos, Konstantinos Mourikis, Alexandros Papanastasiou, Dimitrios Skoumpakis, Angelos Vlachopoulos eta Emmanouil Zerdevas-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako dominak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CA Périgueux

**Club athlétique Périgueux Dordogne** (edo **CA Périgourdin**) Frantziako errugbi talde bat da, Périgueux-en, Dordoñan, kokatua. Bere ohiko topagunea Francis-Rongiéras estadioa da. Maskota *Lou Canou* da, ahate bat. Taldeak Federal 1ean jokatzen du.

2022-23 denboraldian Championnat Fédéral Nationale 2 maila sortu zen eta CA Périgueux izan zen txapelduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Martos

'''María Martos Arregui O'Neill** (Manila, Filipinak, 1888 – Madril, Espainia, 1981eko ekainaren 11) feminista izan zen, Lyceum Club Femeninoaren sortzaileetako bat. **María Baeza''' ere deitu zioten, Ricardo Baeza senar eta enbaxadorearen abizena hartu zuenean.

## Bizitza 
Martos feminista zen, eta emakumearentzako hezkuntza duina lortzeko borroka egin zuen.

Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionaleko zuzendaritza batzordeko kide izan zen.

Elena Soriano lagun maitagarria zuen. Solasaldien anfitrioi izan zen. Antolatzen zituen literaturako solasaldietan, besteak beste Baroja familia egoten zen, lagun mina. Idazteko zaletasuna izan arren, ez zuen lanik argitaratu, baina Ricardo Baeza senarraren laguntzailea izan zen. Senarra editorea eta diplomatikoa zen. 

Irakaskuntzako Erakunde Askeko mireslea, Lyceum Club Femeninoaren sortzailea, eta elkarteko lehen batzarreko kide izan zen liburuzain karguarekin.

1929. urtearen amaieran, Madrilen Espainiako Emakumeen Liga sortu zen, International League for Peace and Freedom-ekin (WILPF) lotuta. Elkarte berri hori Bakearen aldeko Espainiako Emakumeen Liga zen. Hasieran, hamabi emakumeko batzorde batek osatu zuen, besteak beste, María Martos, Clara Campoamor eta Matilde Huici.

Gerra zibilaren ondoren, Argentinara erbesteratu zen, baina laster itzuli zen Espainiara, 1947an. Itzulera horrek ez zuen inolako oihartzun publikorik izan, batez ere kulturaren aldeko aktibismoa izan arren, literatura lanik ez argitaratzeak, merituak kentzen zizkiolako bere jarduera laudagarriari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sézaryren gaixotasun

**Sézaryren gaixotasuna** edo **Sézaryren sindromea** ez-Hodgkin linfoma mota bat da,  nagusiki larruazalari eragiten diona. T linfozitoak (globulu zuri mota bat) ugaritu direlako gertatzen da, ezaugarri zerebroide anormalak dituztenak, Sézaryren zelulak izenekoak. Kasu askotan, mikosi fungoide baten eboluziotzat hartzen da.

## Sintomak 
Plaka eritematosoak eta ezkatadunak eragin ditzake larruazalean, eta larruazalaren % 100i eragin diezaioke (eritrodermia); halaber, tumoreak eragin ditzake larruazalean. Azkura handia sortzen du. Histologikoki, Sézaryren gaixotasuna mikosi fungoidearen antzekoa da. Bien arteko aldea da mikosi fungoidea larruazaleko tumore bat baino gehiago dela, eta Sézaryren gaixotasuna linfoproliferatibo sindrome kroniko bat dela, T linfozitoen sindrome kronikoa. Sézaryren gaixotasuna mikosi fungoidea baino oldarkorragoa da, eta 5 urteko pronostiko ona edo 10 urteko pronostiko txarra izan dezake.

## Tratamendua 
Erradioterapia, fototerapia, kimioterapia eta erretinoideak (bexarotenoa) erabiltzen dira minbizi-zelulak kentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stylianos Argyropoulos

**Stylianos "Stelios" Argyropoulos-Kanakakis**, grezieraz Στυλιανος Αργυροπουλος Κανακακης, (Atenas, Grezia, 1996ko abuztuaren 2a)  waterpolo jokalari greziarra da, eta Greziako gizonezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kidea. 2017ko Budapesteko Uretako Munduko Txapelketan parte hartzen duen Greziako selekzioko parte izan da. Greziako Olympiacos talde indartsuan jokatzen du, eta, harekin, 2017-18 LEN Txapeldunen Liga irabaziko du. Bi Greziako Txapelketa eta Greziako Kopa bat irabazi zituen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen Greziako taldean izan zen.
Serbiak, urrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko zuten. Serbiak, urrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko dute. Greziako taldea honako hauek ordezkatu zuten: Stylianos Argyropoulos, Georgios Dervisis, Ioannis Fountoulis, Konstantinos Galanidis, Konstantinos Genidounias, Konstantinos Gkiouvetsis, Marios Kapotsis, Christodoulos Kolomvos, Konstantinos Mourikis, Alexandros Papanastasiou, Dimitrios Skoumpakis, Angelos Vlachopoulos eta Emmanouil Zerdevas-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako dominak
## Ohoreak 
### Kluba 
**Olympiakos**

* LEN Txapeldunen Liga (1): 2017–18
* LEN Txapeldunen Ligako *txapeldunordea* : 2018–19
* Greziako Txapelketa Nazionala (4): 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21
* Greziako Kopa Nazionala (4): 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21
* Greziako Superkopa Nazionala (3) : 2018, 2019, 2020

## Sariak 
* Olinpiar Txapelketa 2020 Tokioko Txapelketako Taldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ez-Hodgkin linfoma

**Ez-Hodgkin linfoma** sistema linfatikoko gaixotasun multzo bat da, Hodgkinen linfoma izan ezik linfoma guztiak barne hartzen dituena. Linfozitoei eragiten dien minbizi mota bat da, odoleko globulu zuri mota bat. Horrela deitzen da Hodgkinen gaixotasunetik bereizteko. Terminoak linfoma-mota asko biltzen ditu, bakoitzak bere ezaugarriekin epidemiologiari, etiologiari, klinikari, immunogenetikari eta erantzun terapeutikoari dagokienez.

Linfomak edozein organotan gara daitezkeen noduluak dira. Kasu gehienak gongoil linfatiko batean (nodala) infiltratuta hasten dira, baina azpimota espezifikoak larruazal, garun, bare, bihotz, giltzurrun edo beste organo batzuetara mugatuta egon daitezke (estranodala).

Linfomaren diagnostikoak eragindako ehunaren biopsia eskatzen du. Maila baxuko linfomaren tratamendua defentsiboa izan daiteke, baina maila altuko ez-Hodgkin linfoma normalean kimioterapiarekin eta askotan erradioterapiarekin tratatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikosi fungoide

**Mikosi fungoidea** edo **Alibert-Bazinen sindromea**, larruazalaren nahaste progresibo, kroniko eta ez-kutsakorra da, ez-Hodgkin linfomen parte dena, eta larruazalean T zelulak ugaritzea ezaugarri duena. Mikosi fungoidea T zelulen larruazaleko linfomaren adierazpenik ohikoena da, eta larruazalaren afekzio gisa aurkezten da, non lesio lauen agerraldiak agertzen diren, plaka mehe edo tumore txiki gisa. Mikosi fungoidea Sézaryren sindromearekin oso lotuta dago, T zelulen larruazaleko linfomaren forma oldarkorragoa baita, eta larruazala modu lausoan kaltetzen da, odol periferikoaren lotura nabarmenarekin. Sarritan, lesioak gongoil linfatikoetara eta beste organo batzuetara barreia daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonella Picchio

**Antonella Picchio** (Conegliano, 1941eko apirilaren 14a ) ekonomialari feminista italiarra (erretiratua). Trentoko Unibertsitateko Ekonomia Saileko lehen emakume irakaslea.

## Biografia 
Cambridgeko Unibertsiteatean doktoretza lortu zuen. Modenako Unibertsiteatean aritu da irakasle, baita Roma 3, Ferrara, Trento eta New Yorkeko New School-en. *Human Development and Capability Association-eko kidea eta*  *Journal of Human Development and Capabilities aldizkariko editorea*. IAFFE-ko lehendakari oiha eta Feminist Economics aldizkariko editorea.

Ekonomilari feministak Bilbon ospatutako VII. Biltzar Feministan parte hartu zuen, hasierako hitzaldia emanez:“Feminismoa mundua ulertzeko perspektiba berezi eta politiko bat da; beraz, ekonomia feminista ekonomia politiko feminista da” (...) Denok dugu zainduak izateko beharra, eta, beraz, denok gara zaurgarriak; ahultasun horren izaera politikoa aztertu behar da (Antonella Picchio, Berria, 2021/07/02)

## Lanak 
##### Liburuak 
* Social Reproduction (Cambridge University Press, 1992)

##### Kapituluak besteen liburuetan 
* Condiciones de vida, de trabajo asalariado, de inseguridad: una perspectiva feminista ( Congreso Internacional "¿Hacia que modelo de ciudadanía?, 2005)
* Un enfoque macroeconómico «ampliado» de las condiciones de vida (Tiempos, trabajo y género, 2001)

##### Artikuluak 
* Condiciones de vida: perspectivas, análisis económico y políticas públicas (Revista de economía crítica, 2009)
*Los balances públicos desde una perspectiva de género ( Papeles de relaciones ecosociales y cambio global, 2008)
*La economía política y la investigación sobre las condiciones de vida (Icaria, 2005)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Ekonomia feminista
*Ugalketa lana

## Kanpo estekak 
* Antonella Picchio. Feminismo radical para defender la vida (VII. Congreso de Economía Feminista, 2021)
Larruazaleko minbizi

**Larruazaleko minbizia** edo **larruazaleko kartzinoma** larruazaleko ehunetan zelula gaiztoak (kantzerigenoak) sortzen dituen gaitza da. Minbizi mota desberdinak hasten dira azalean. Larruazalaren koloreak eta erradiazio ultramore natural zein artifizialaren eraginpean egoteak (eguzki-argia, beltzarantzeko kabinak, etab.) areagotu egin dezakete melanoma ez den azaleko minbizia eta keratosi aktinikoa izateko arriskua.

## Epidemiologia 
Azaleko minbizia garatzeko arrisku-faktore nagusia eguzki-argitik datozen izpi ultramoreak dira, urteetan metatzen diren zelulen DNAn mutazioak eragiten dituztenak.

## Larruazaleko minbizi motak 
Larruazaleko hiru minbizi mota nagusi daude:

* Larruazaleko melanoma; larruazaleko minbizien artean arriskutsuena da, baina zorionez ez da hain arrunta.

* Kartzinoma basozelularra edo zelula basalen kartzinoma: hau da minbizi mota ohikoena. Larruazaleko minbizi mota hau zelula basaletan sortzen da. Hauek epidermisaren behealdean (edo oinarrian) kokatutako zelula txiki eta biribilak dira, larruazalaren geruza kanpokoena dena.

* Kartzinoma epidermoidea edo zelula ezkatatsuen kartzinoma: zelula ezkatatsuetan hasten den minbizia, arrainen ezkaten antza duten zelula mehe eta lauak. Zelula ezkatatsuak larruazalaren gainazala osatzen duen ehunean daude, gorputzeko organo hutsen estalduran, hala nola arnas aparatuen eta digestio-aparatuen hodietan.

* Larruazalean hain ohikoak ez diren beste minbizi mota batzuk:
** Larruazaleko linfoma, mikosi fungoidea bezalakoa
** Kaposiren sarkoma
** Dermatofibrosarkoma edo histiosarkoma gaiztoa
** Merkelen kartzinoma
** Larruazaleko hantura-prozesu kronikoak, gaiztotu egiten direnak.

* Larruazaleko beste minbizi batzuen metastasia: larruazalekoa edo larruazaleko metastasia.

## Arrisku-faktoreak 
Arrisku-faktore ezagunenak erradiazio ultramorearekiko esposizioa, adina eta azalaren tonu argia dira. Larruazal argiko eta adineko pertsonek kartzinoma basozelularrak izateko arrisku handiagoa dute. Aurpegia minbizi horiek gehien agertzen diren gorputzeko gunea da, eguzkiaren eraginpean gehien dagoen gorputzeko gunea delako. Larruazaleko minbizi horien %20 inguru normalean eguzkitan ez dauden azalaren eremuetan agertzen dira, hala nola bularrean, bizkarrean eta gorputz-adarretan.

Urtean zehar eguzki-erradiazioaren intzidentzia handiena duten eta biztanlerian larruazal argia nagusi den planetako eskualdeak dira kartzinoma basozelularraren intzidentzia handiena dutenak biztanleko. Adibidez: Australiak minbizi horien munduko per capita intzidentzia handienetako bat du.

Nolabaiteko aldez aurretiko joera genetikoa ere ezagutzen da. Zelta jatorriko eta iparraldeko Europako pertsonek kartzinoma basozelularra garatzeko arrisku handiagoa dute.

## Detekzioa 
Egindako zenbait kasu eta azterlan kontuan hartuta, antzekotasunak nabaritu ziren honako emaitza hauek dakartzaten pazienteetan, eta, beraz, kontuan hartu behar dira neurri hauek:

* Orinaen asimetria.
* Kolorea marroia, gorria eta urdina izan daiteke.
* Orinaren ertzak irregularrak dira.
* Diametroa 6 milimetrotik gorakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belén Frau Uriarte

**Belén Frau Uriarte** (Bilbo, Bizkaia, 1974) ekonomialaria da, Espainiako CEO eta Komunikazioko zuzendari globala.

Ingka Taldeko Komunikazioaren Munduko Zuzendaria (IKEA) da. Lehen haurraren haurdunaldian, zortzi hilabete eta hiru asteko zegoela, IKEAk jakinarazi zion zuzendariorde izatetik Barakaldoko dendako zuzendari izatera pasatuko zela. Enpresan hogei urte egin ostean, euskal denda bateko administrazio-arduradun izatetik Taldeko Komunikazioko munduko zuzendari izatera pasatu zen.

2025ean, Forbesen arabera, estatuko 100 emakume garrantzitsuen zerrendako lau bilbotarretako bat izan zen, Amaia Echeverria (Novartiseko presidentea), Luz Usamentiaga (Euskaltel Fundazioaren presidentea) eta María José Álvarez Mezquírizekin (EULEN taldeko presidentea) batera**.**

2004an, Ikeako lan-taldean sartu zen, Barakaldoko (Bizkaia) saileko arduradun.  2006an zuzendariordea izan zen, eta Madrilera joan zen, 2011 eta 2015 bitartean Espainian Ikeako zuzendari nagusia izateko. Espainiako zuzendaritza exekutiboa (CEO) penintsulan hartu duen lehen emakumea izan da. 2015. urtean, Milanera joan zen, Italiarako zuzendari exekutiboa izateko eta zuzeneko erantzukizuna izateko zazpi herrialdetan: Belgika, Herbehereak, Polonia, Portugal, Erresuma Batua, Suedia eta Suitza. Espainiako, Finlandiako eta Europako hego-ekialdeko merkatuen kontseiluko buru izateaz gain. 2019an, Ikea operazioen munduko zuzendariorde izendatu zuten, eta egoitza Suediara eraman zuten, hainbat alorren arteko zeharkako prozesuak gainbegiratzeko eta zuzendaritza-batzorde estrategikoetako kide izateko, hala nola, arlo digitalean eta pertsonen arloan. 2021ean Komunikazioko zuzendari global izendatu zuten. Konpainiaren munduko zuzendaritza-batzordeko kide ere izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Urteko zuzendari onenaren saria. Espainiako Federazioaren XXI. edizioan, Emakumezko Zuzendariak. 
* Berrikuntza eta Diseinuko Sari Nazionalen epaimahaiko kide izan zen.

* "Top 100 emakumezko lider zuzendari" delakoan sartua.  
* Emakume Zuzendaria, “Madrid woman´s Week” Nazioarteko Sariaren IV. edizioan.
* Adeco inkesta. Valentziako Erkidegoko langileen profesional gogokoenen artean dago.
* Marcok argitaratzen duen rankingean, enpresan ospe onena duten Espainiako 10 emakumeetako bat da.
* 2025ean, Forbesen 100 emakume garrantzitsuen zerrendako bat

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
Belén Franch Gras

**Belén Franch Gras** (Valentzia, 1984) zientzialari valentziarra da, Valentziako Unibertsitateko ikertzailea eta Marylandeko Unibertsitateko irakasle laguntzailea.
 
2018an NASAk *Medal of Honor for* *Early Career* *Achievement* saria eman zion bere lorpenengatik. Halaber, 2019an NASA *Goddard Exceptional Achievement for Science* saria jaso zuen, *Long Term Data* Recuerden (LTDR) taldeko kide gisa. 2019an, EVAPen (Valentziako Enpresaburuen eta Profesionalen Elkartea) Gazte Talentua saria jaso zuen, eta 2020an, Forinvest saria, berrikuntzan eta ekintzailetzan egindako ibilbide profesionalari. Belén Franch, beste 27 emakumerekin batera, *Exploradoras y aventureras de la ciencia liburuan* sartu dute emakume zientzialarien erreferente gisa, eta *Más mujeres valencianas que han hecho historia* liburuan, *Bromerak* argitaratua.

2018an, punturik gorena lortu zuen Valentziako Lurraldeko I+G+B proiektuen garapenean bikaintasuneko ikertzaileak berreskuratzeko, Valentziako Generalitatearen Sorkuntza Talentua programaren senior kategorian. Horregatik egin du lan Valentziako Unibertsitatean, 2019az geroztik, ikertzaile saritu gisa.

Haren lana klima-aldaketari buruzko ikerketak egitea da, azaleko albedoa aztertuz eta laboreen errendimenduari eta ekoizpenari buruzko informazioa nola hobetu zehaztuz, moztu aurretik. 40 artikulu baino gehiago argitaratu ditu SCI aldizkarietan, liburuen kapituluetan eta txosten teknikoetan Europako Espazio Agentziarentzat eta NASArentzat. EBk, NASAk edo ESAk finantzatutako 30 proiektutan baino gehiagotan parte hartu du eta ikertzaile nagusi izan da horietako 9tan.

2018an NASAk Medal of Honorfor *Early Career* Achievement saria eman zion bere lorpenengatik.  Era berean, 2019an NASA *Goddard Exceptional Achievement for Science* saria jaso zuen, *Long Term Data* Recuerden (LTDR) taldeko kide zela. 2019an, EVAPen (Valentziako Enpresaburuen eta Profesionalen Elkartea) Gazte Talentua saria jaso zuen, eta 2020an, Forinvest saria, berrikuntzan eta ekintzailetzan egindako ibilbide profesionalarengatik. Belén Franch, beste 27 emakumerekin batera, *Exploradoras y aventureras de la ciencia* liburuan sartu dute emakume zientzialarien erreferente gisa, eta Más mujeres valencianas que han hecho historia liburuan, Bromerak argitaratua.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
Xavier Villaurrutia

**Xavier Villaurrutia y González** (1903ko martxoaren 27a - 1950eko abenduaren 25a) Mexikoko poeta, antzerkigile eta literatura kritikaria izan zen, bere lanik ezagunenak *Autos profanos* izeneko antzerki drama laburrak dira, 1953an argitaratutako *Poesía y teatro completos* lanean bildutakoak.

## Biografia 
Xavier Villaurrutia Mexiko Hirian jaio zen 1903an. Escuela Nacional Preparatoria ikastetxean ikasi zuen, eta Escuela de Jurisprudencia-n ere. Garai hartan, nolabaiteko afinitatea sentitu zuen idazketarako eta horregatik bere bizitza literatura idazteari dedikatzea erabaki zuen.

1928an, Los Contemporáneos taldean sartu zen. 1935ean, Yale Unibertsitatean antzerkia ikasteko beka bat jaso zuen. 1937an Mexikora itzulita, bertako *Letras de Mexico* egunkarian hasi zen lanean.

Salvador Novorekin batera *, Ulises* aldizkaria sortu zuten 1927an.

## Lorpen profesionalak 
Profesionalki, Villaurrutia Mexikoko literatura aldizkarian lan egin zuen, *Los Contemporáneos* (literalki "Garaikideak"), 1928tik 1931ra. Villaurrutiak Mexikoko lehen antzoki esperimentala sortuko zuen gero.

## Lan aipagarriak 
Villaurrutiaren lan aipagarrien artean bere idazlan poetikoak daude, *Reflejos* 1926an eta *Nocturnos* 1933an hasita. Villaurrutiaren idazkera ilunagoa bihurtzen da bere ondorengo lan poetikoetan: *Nostalgia de la muerte* (literalki esanahia: "heriotzaren nostalgia") 1938an, eta *Décima muerte* (literalki "hamargarren heriotza") 1941ean. Ez dago argi aldaketa hori Bigarren Mundu Gerra ekarriko zuen Europan izandako zalaparta areagotzearen ondorioz edo, besterik gabe, Villaurrutiaren adinaren ondorioz. Villaurrutiaren obran heriotzarekiko kezkak 1941eko *Invitación à la muerte* antzezlanarekin heldu zen, zeinaren izenburua "Heriotzerako gonbidapena" hitzez hitz itzul daiteke. Villaurrutiak argitaratutako azken lana 1953an etorri zen hil osteko *Poesía y teatro completos*, bere lanen bilduma, *Autos profanos* antzerki drama laburrak biltzen dituena.

## Inspirazioa 
Xavier Villaurrutiari eragin handia egin zioten Ramón López Velarderen obrak eta baita Mexikoko beste hainbat poetak ere. Olerkari askoren eragin handia izan du, tartean Octavio Paz (bere ikaslea izan zena) eta Alí Chumacerorengan.

## Oroimena 
1955az geroztik, Mexikon argitaratutako literatura lanen Xavier Villaurrutia Saria dago, idazlez osatutako epaimahai batek aukeratutakoa. Sari hau Mexikoko Kultura Idazkaritza erakundeak babesten du 1991tik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erruso-Korear Adiskidetasunaren zubia

**Erruso-Korear Adiskidetasunaren zubia** ( eta , *Most Druzhby*) Tiumen ibaiaren gainetik Errusia eta Ipar Korea herrialdeak lotzen dituen trenbide-zubia da. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak eta Koreako Herri Errepublika Demokratikoak elkarlanean eraiki zuten 1959an aurretik zegoen aldi baterako zurezko zubia ordezkatzeko. 18 kilometro luze den Ipar Korea eta Errusia arteko muga zeharkatzeko gune bakarra da. Nahiz eta trenbide-zubi bat izan, noizean behin zurezko oholak jartzen dituzte ibilgailuen zirkulazioa ahalbidetzeko, baina betiere aldez aurretiko akordio berezi batekin. Trenbideak zabalera mistoa du. Izan ere, Errusian 1.520 mm-ko trenbide-zabalera erabiltzen dute. Ipar Korean, berriz, 1.435 mm-koa. Errusiako Khasango tren geltokiak eta Ipar Koreako Tumangangeko geltokiak zerbitzatzen dute zubia.

2017ko urrian Ipar Koreak Internet globalerako sarbide berria eskuratu zuen zubitik igarotzen den zuntz optikoko kablearen bidez, Errusiako TransTelekom hornitzailearen eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Murphy

**Mary Murphy** (Washington, 1931ko urtarrilaren 26a - Beverly Hills, Kalifornia, 2011ko maiatzaren 4a) estatubatuar zinema eta telebista aktorea izan zen.

## Filmografia 
* *The Lemon Drop Kid* (1951) - Neska (kredituetan agertu gabe)
* *Darling, How Could You!* (1951) - Sylvia
* *When Worlds Collide* (1951) - Ikaslea (kredituetan agertu gabe)
* *Westward the Women* (1951) - Emakumea (kredituetan agertu gabe)
* *My Favorite Spy* (1951) - Manikuragilea (kredituetan agertu gabe)
* *Sailor Beware* (1952) - Neska (kredituetan agertu gabe)
* *Aaron Slick from Punkin Crick* (1952) - Neska (kredituetan agertu gabe)
* *The Atomic City* (1952) - Emakume gaztea zigiluak erosten (kredituetan agertu gabe)
* *Carrie* (1952) - Jessica Hurstwood
* *The Turning Point* (1952) - Idazkaria (kredituetan agertu gabe)
* *Off Limits* (1952) - WAC
* *Houdini* (1953) - Neska (kredituetan agertu gabe)
* *Main Street to Broadway* (1953) - Aktorea - Mary Craig
* *The Wild One* (1953) - Kathie Bleeker
* *Beachhead* (1954) - Nina Bouchard
* *Make Haste to Live* (1954) - Randy Benson
* *The Mad Magician* (1954) - Karen Lee
* *Sitting Bull* (1954) - Kathy Howell
* ''Hell's Island* (1955) - Janet Martin
* *The Desperate Hours* (1955) - Cindy Hilliard
* *A Man Alone* (1955) - Nadine Corrigan
* *The Maverick Queen* (1956) - Lucy Lee
* *The Intimate Stranger* (1956) - Evelyn Stewart
* *Escapement* (1958) - Ruth Vance
* *Live Fast, Die Young* (1958) - Kim Winters / Narratzailea
* *Crime and Punishment U.S.A.* (1959) - Sally
* *Two Before Zero* (1962)
* *40 Pounds of Trouble* (1962) - Liz McCluskey
* *Harlow* (1965) - Sally Doane
* *Junior Bonner* (1972) - Ruth Bonner
* *I Love You... Good-bye* (1974) - Pam Parks
* *Born Innocent'' (1974) - Miss Murphy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mary Murphy, imdb.com
Los Ajaches

**Los Ajaches** antzinako sumendi formazio bat da, Lanzarote uhartearen hegoaldean dagoena. Papagayo lurmuturretik (Lanzaroteko hegoaldeko muturra) Playa Quemada ingurura (uhartearen erdialde-ekialdea) hedatzen da.

## Geologia 
Formazioa hamaika milioi urte ingurukoa da. Geologoek uste dute sumendi horien hasierako altuera 4000 metrotik gorakoa izan zela (Teide baino gehiago gaur egun), baina gaur egun ez dira 400 metrotik gorakoak. Horrek erakusten du zer higadura-prozesuk desegin dituzten formazio horiek.

## Morfologia 
Altuera eta modelatze leunekoa, nahiz eta uharte hego-ekialdeko labarrek hautsita egon, haran zabal eta ibai artekoak ditu, hala nola Femésekoa — bertan dago izen bereko populazioa —, lurzoru naturalaren edo harearen gainean lehorreko belardi, tipula, leguminoso, sandia, papaia eta tomatez zipriztinduta. Mendi-mazelak ez daude terrazaz josita, Famara mendigunean bezala, eta kolore zurixka dira, kalitxez josita.

Hego-mendebaldeko muturrean, iparraldean Uga eta Yaiza artean dagoen mugan, kubo formako etxe zuriak eta laboreen berdea nabarmentzen dira paisaian, labazko basamortu baten hondoan.

Hegoaldeko sektore honetako elementurik aipagarrienak Janubioko gatzagak, Playa Blanca (berriki turismo masiboak hartu du), Papagayoko hondartzak eta Rubicón lautadaren erdian isolatuta dagoen Montaña Roja dira.

## Babesa 
Mendigunea naturagune babestua da, eta monumentu natural kategoria du. Gainera, hegaztientzako babes bereziko eremu (HBBG) izendatu dute, eta, definizioz, sentsibilitate ekologikoko eremu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Ferdinand von Wrangel

**Ferdinand Friedrich Georg Ludwig von Wrangel** baroia (; Pskov, Errusiar Inperioa, 1797ko urtarrilaren 9aGreg./1796ko abenduaren 29Jul. - Dorpat, Errusiar Inperioa, 1870eko ekainaren 6aGreg./maiatzaren 25a Jul.) errusiar baltikoko germaniar esploratzailea izan zen.

Itsas armadako kadeteen ikastetxean graduatu zen eta 1816-1818an Vasili Golovninek zuzendutako Kamtxatka gurutze-ontziko munduko biran parte hartu zuen. 1820an Errusiako itsaso polarrak esploratzera bidali zuten. 1829tik 1834ra Errusiako Alaskako gobernadorea izan zen. 1837an almirante mailara igo zuten eta 1855etik 1857ra itsas armadako ministro izan zen. Errusiako Geografia Elkartea ere sortu zuen.

## Lanak 
* Reise laengs der Nordküste von Sibirien und auf dem Eismeere in den Jahren 1820-1824 (2 liburuki, Berlin, 1839)
* Otceschewie do Sjewernym beregam Sibiri, po Ledowitomm More (2 liburuki, San Petersburg, 1841),
* Otcherk puti iz Sitki v S. Peterburg (1836)
* Nachrichten über die Russischen Besitzungen an der Nordwestküste America's (2 liburuki, San Petersburg, 1839)

## Kanpo estekak
Kalitxe

[thumb|300px|Kalitxe depositu bat [Israelgo bide baten aldamenean.]]
**Kalitxe** kaltzio karbonatozko depositu edafiko gogortu bat da. Honek beste material batzuk zementatzen ditu, hala nola harea, buztina, legarra edo lohia.

Mundu osoan aurki daitezke kalitxeak, eskuarki eskualde idor edo erdi-idorretan, hala nola erdialdeko eta mendebaldeko Australian, Kalahariko basamortuan, Sonorako basamortuan, Atacamako basamortuan eta Estatu Batuetako Ordoki Handietako goi-lautadan.

"Kalitxe" terminoa latinezko ''* () hitzetik dator. Ingelesez *caliche*, *hardpan*, *calcrete* edo *duricrust* diote. Indian *kankar* esaten zaio.

Txileko iparraldean eta Perun Atacamako basamortuan nitrato-gatzen biltegiei «*caliche*» dieten. Caliche Txile, Peru, Kolonbia eta Mexikoko biltegi buztintsuak ere izan daitezke. Gainera, hitza bauxita, kaltzedonia, kaolinita, kuartzita, laterita, nitratina eta opalo forma batzuk deskribatzeko erabili dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Breazeale, J. F. y H.&nbsp;V. Smith: «Caliche in Arizona» (419-441. orr.). University of Arizona: *Agricultural Experiment Station Bulletin* 131, 1930-4-15.
* Price, William Armstrong: «Reynosa Problem of Southern Texas, and Origin of Caliche» (488-522. orr.). *Bulletin of the American Association of Petroleum Geologists* 17.5, 1933.
* Reeves, C. C., Jr.: *Caliche: Origin, Classification, Morphology and Uses*. Lubbock (Texas): Estacado Books, 1976.
* Reeves, C. C., Jr., y J. D. Suggs: «Caliche of Central and Southern Llano Estacado, Texas (Notes)» (669-672. orr.). *Journal of Sedimentary Petrology'' 34.3, 1964.

## Kanpo estekak
James Gould Cozzens

**James Gould Cozzens** (Chicago, 1903ko abuztuaren 19a - Stuart, Florida,  1978ko abuztuaren 9a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

1924an argitaratu zuen bere lehen eleberria Harvarden ikasle zela, baina ez zituen ikasketak amaitu finantza arrazoiengatik. Kuban lan egin zuen estatubatuarren semeei ingelesa irakasten. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen Estatu Batuetako armadan. Esperientzia horri esker, *Guard of Honor* eleberria idatzi zuen, eta Pulitzer saria irabazi zuen 1949an. 1957ko By Love Possessed eleberria finalista izan zen eta zinemarako egokitu zuten.

## Lan hautatuak 
* 1924 *Confusion*
* 1925  *Michael Scarlett*
* 1928 *Cock Pit*
* 1929 *The Son of Perdition*
* 1931 *S.S. San Pedro*
* 1933 *The Last Adam*
* 1933  *A Cure of Flesh*
* 1934  *Castaway*
* 1936 *Men and Brethren*
* 1940 *Ask Me Tomorrow*
* 1942 *The Just and the Unjust*
* 1948 *Guard of Honor*
* 1957 *By Love Possessed*
* 1964  *Children and Others*, Ipuin bilduma
* 1968 *Morning, Noon, and Night* (Harcourt Trade Publishers).
* 1976  *A Rope for Doctor Webster*

## Kanpo estekak
La Geria

**La Geria** Lanzarote uharteko eskualdea da, bere sumendi-paisaiaren berezitasunagatik ezaguna. Mahatsondoak landatzeko aprobetxatu zuten ardoa ekoizteko, eta malvasia barietatea ugaria da.

Mahatsondoak lapillian (bertan '''' deitua) sortutako konoetan landatzen dituzte eta harri lehorreko horma txikiz babestuta daude. Fruitu arbolak ere landatzen dituzte, pikondoak kasu, era berean. Landaketa mota horri esker, landareak errazago errailtzen dira lurzoru emankorrean, eta lapilliaren goiko geruzak, berriz, ebapotranspirazioa murrizten du. Gainera, zuloen formak eta horma gehigarriak haizetik babesten dituzte laboreak.

## Naturagune babestua 
Kanarietako Naturguneak La Geriako parke natural izendatzeko ekainaren 19ko 12/1987 Legeak babestu zuen eremua, eta Kanarietako Naturguneei buruzko abenduaren 19ko 12/1994 Legeak birsailkatu zuen. Gainera, hegaztientzako babes bereziko eremu (HBBG) izendatu dute. Los Naturalistas leizearen monumentu naturala (tamaina handiko hodi bolkaniko naturala) ere barne hartzen du.

La Geria parke naturalak Yaiza, Tías, Tinajo, San Bartolomé eta Teguise udalerrietako lurrak hartzen ditu. 5.255 hektareako azalera du. Hainbat herri txiki ditu: Masdache, Vega de Tegoyo, La Asomada, Conil, Mozaga, La Geria eta El Islote-Casa de la Florida.

Mendebaldean Sumendien Parke Naturalarekin egiten du muga, Timanfayako Parke Nazionala inguratzen duena.

## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Peñas del Chache

**Peñas del Chache** Lanzaroteko mendirik altuena da, itsas mailaren gainetik 672 metro dituena. Famara mendizerrako mendi honen tontorrean Espainiako Aire Armadak instalazioak ditu.

Peñas del Chache inguruak iraganean Kanarietako baso termofiloko sastrakak izan ziren. Hala ere, giza ekintza historikoak ia desagertzea eragin du, eta garai modernoetan ordezkapen-sastrakak dira nagusi, hala nola *Euphorbia regis-jubae*, *Asteriscus intermedius* eta *Lavandula pinnata* sastrakadiak menderatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Teresa Berroeta

**Ana Teresa Berroeta** (Bizkaia, 1961 – Loiu, Bizkaia, 1980ko urtarrilaren 8a) gaztea eskuin muturreko Batallón Vasco Español talde parapoliziarrak bahitu, bortxatu eta labankadaz eraila izan zen.

## Egileak 
Hiltzaileak Batallón Vasco Español taldearen kideak izan ziren; hedabideetan horrelaxe aldarrikatu zuten. 80ko hamarkadan Euskal Herrian egin ziren bahiketa eta bortxaketa ugarietan lehena izan zen. Inoiz ez da inor epaitu krimen horrengatik. Nesken bortxaketa eta hilketa Espainiako zerbitzu sekretuek erabili zuten gerra-estrategia bat izan zen, kontrainsurjentziaren operazioak, gerra zikinaren estrategia orokor baten barruan. BVE antzeko taldeek zerbitzu sekretuekin lotura zuzena zuten; 1975etik 1982ra 70 pertsona hil zituzten Euskadin. Barne-ministroa Antonio Ibáñez Freire zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laila Haidari

**Laila Haidari** (Quetta, Pakistan, 1978) giza eskubideen aldeko ekintzailea eta Afganistango zaharberritzailea da. 2010ean Kabulen (Afganistan) sortu zuen  *Mother Camp* drogazaletasunaren errehabilitazio-zentroa zuzentzen zuen. *Mother Camp* finantzatzen zuen Kabuleko *Taj Begum* kafetegiaren jabea ere izan zen. Gainera, *Laila at the Bridge* 2018ko dokumentalaren protagonista da.

## Biografia 
Haidari Quettan jaio zen, Afganistango familia batean, 1978an. Haurtxo bat zenean, familia Iranera joan zen errefuxiatu gisa.12 urterekin hogeita hamar bat urteko muluarekin itundutako ezkontza batean ezkondu zuten. Lehen semea 13 urterekin izan zuen, eta guztira hiru izan zituen.Senarrak erlijio-klaseetara joateko baimena eman zionean, Haidari beste gai batzuk ikasten hasi zen ezkutuan. Unibertsitateko titulua lortu zuen zinematografian. Haidari senarragandik banandu egin zen 21 urte zituela, eta Shariari jarraituz, haurrak aitarekin geratu ziren. 

### Karrera eta aktibismoa 
2009an Haidari Afganistanera joan zen bizitzera.Kabulen, bere neba, Hakim, aurkitu zuen Pul-e-Sokhta zubiaren azpian, ehunka drogazalerekin.Nebaren izaera eta Afganistango drogen arazo gero eta handiagoaren ondorioz, gobernuak mendekotasuna zuten pertsonentzat emandako babes-eskasia zela eta, Haidarik drogen errehabilitaziorako zentro bat ezarri zuen 2010ean.Lehen pazienteek zentroa, *Mother Camp*, Kanpaleku Ama, izendatu zuten. Ez zuen jasotzen ez gobernuaren dirurik ez atzerriko laguntzarik, hiriko drogazaletasuna birgaitzeko zentro pribatu bakar honek.Jatetxea nabarmendu zen emakumeek zuzenduta egoteagatik, Afganistanen kasu arraroa, eta ezkondu eta ezkongabeak-gizon eta emakumeak- elkarrekin sozializatzeko aukera ematen zuelako, tokiko komunitatean kultura-tabua. Haidariko jatetxera askotan sartu zen polizia, gizonak eta emakumeak elkarrekin afaltzen zeudelako, Haidarik ez zuelako beti zapia buruan erabiltzen eta emakume ekintzailea izateagatik.2021ean, talibanak hiriburuarekin egin zirenean itxi zen *Taj Begum*.Haidarik talibanak Afganistanen egotearen aurka egin zuen, baita herrialdean emakumeen eskubide ezagatik. Afganistango gobernua kritikatu egin zuen emakumeak Afganistango gerrako bake-prozesuan ez sartzeagatik. Film honek FACT: Award saria irabazi zuen CPH: DOX zinemaldian egindako ikerketa-dokumental gisa. Horrez gain, Santa Barbarako Nazioarteko 34. Zinemaldian, Justizia Sozialaren Saria irabazi zuen. 

2019an, Haidari hizlari gonbidatua izan zen Human Rights Foundation-ek antolatutako Oslo Freedom Forumean, .  

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021ean BBC 100 Women saria jaso zuen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laila Haidari Twitter
Artigas Jenerala zubia

**Artigas Jenerala zubia** () edo **Artigas Jenerala nazioarteko zubia** (), maiz **Artigas zubia** () izenez ezaguna, Urugai ibaia zeharkatzen duen nazioarteko errepide-zubia da. Uruguaiko Paysandú eta Argentinako Colón hiriak lotzen ditu. Zubi habedun motako zubi bat da, eta 2.350 metro luze eta 12 metro zabal da. 1975eko abenduaren 10ean inauguratu zen eta José Gervasio Artigas platatar militarraren omenez jarri zioten zubiari izena.

## Ikus, gainera 
* San Martín Jeneral Askatzailea zubia

## Kanpo estekak
2022ko Kazakhstango protestak

**2022ko Kazakhstango protestak** urte horren urtarrilaren 2an hasi ziren. Arazoaren jatorria gasaren prezioaren bat-bateko igoeran zegoen. Lehenengo istiluak Zhanaozenen hasi ziren baina, berehala, beste hirietara zabaldu zen, tartean hiri handiena den Almatyra. Erregaien arazoarekin gobernu autoritarioaren aurkako jarrera nahastu zen. Egoeraren aurrean Errusiako armada zabaldu zen Kazakhstanen.

## Gertaerak 
Kazakhstanen azken 30 urteotan izan diren protestarik gogorenak izan ziren. Tentsio-erdigune nagusia Almatyn zegoen, herrialdeko hiririk populatuenean. Erregaien prezioaren igoerarengatik lehertu ziren mobilizazioak, baina manifestarien haserreak sustrai handiagoak zituen; laster, estatuko agintarien aurkako adierazpen bihurtu ziren. Kassim-Jomart Tokaiev Kazakhstango presidenteak urtarrilaren 5ean, gobernu osoaren dimisioa onartu zuen arren, protestak ez ziren baretu, eta dozenaka zenbatzen ziren hildakoak, tokiko hedabideen esanetan. Gobernuak jakinarazi zuenez, 2.000 lagun inguru atxilotu zituen Almatyn.

Protestan ari ziren taldeak estatuaren segurtasunarentzako «mehatxua» zirela nabarmendu zuen Tokaievek, eta erantzun sendoa hitzeman zuen. Kazakhstango Polizia, Guardia Naziona eta armada mobilizatu zituen manifestazioak desegiteko. Dena dela, nahikoa ez, eta laguntza eskatu zion Moskuri. Presidentearen deiari erantzunez, Errusiak ODKB Segurtasun Kolektiborako Itunaren Erakundeko bere tropak bidali zituen. Kazakhstan ODKBko kide da Errusia, Armenia, Bielorrusia, Kirgizistan eta Tajikistanekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Gamboa (atleta)

**Federico Gamboa** Hesi-lasterkari mexikarra zen. Gizonezkoen 110 metroko hesi-lasterketan parte hartu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Gamboa

**Federico Gamboa Iglesias** (Mexiko Hiria, 1864ko abenduaren 22a - Mexiko Hiria, 1939ko abuztuaren 15a) Mexikoko idazle eta diplomatikoa izan zen. Mexikoko Naturalismoaren ordezkari nagusietako bat izan da. Ganboak eleberriak, antzerki piezak, egunkari eta aldizkarietarako artikuluak eta autobiografia bat idatzi zituen 28 urte zituela. Urte askotan zehar bere bidaien, bizipenen eta pentsamenduen oharrak hartu zituen, gero bost egunkari gisa argitaratu zituenak. Hil osteko bere egunkarietako beste bi liburuki argitaratu zituzten.

## Kanpo estekak
San Martín Jeneral Askatzailea zubia

**San Martín Jeneral Askatzailea zubia** () Urugai ibaia zeharkatzen duen nazioarteko errepide-zubia da. Uruguaiko Fray Bentos hiria Argentinako Puerto Unzué inguruarekin lotzen du. Hegal motako zubi honek 5.365 metro luze eta 11 metro zabal ditu. Hori dela eta, Latinoamerikako bigarren zubirik luzeena da. 1976ko irailaren 16an inauguratua, José de San Martín platatar militarra eta askatzailearen omenez jarri zioten zubiari izena.

## Ikus, gainera 
* Artigas Jenerala zubia

## Kanpo estekak
Alfredo Ugarte

**Alfredo Ugarte** (1903 - ? ) txiletar hesi-lasterkaria izan zen. 110 metroko hesi-lasterketan parte hartu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaukasiar Albania

thumb|Kaukasoko erresumak, 300. urtearen inguruan.
**Kaukasoko Albania** ( grezieraz Ἀλβανία, *Albania* ;   ;  , *Aghvank*  ;   *Alvania*) deitzen zaio antzinako erresuma bati, zeinaren lurraldea gaur egunean banatzen da Azerbaijan, Georgia eta Hegoaldeko Dagestan (Errusia) herrialdeen artean. 

## Historia 
Kaukasoko Albania ekialdeko herri kaukasiarrek osatzen zuten orduan, hau da, Dagestango eta Azerbaijango biztanle indigenek. Kaukasoko albaniera zaharraren testuak ezagutzen dira, eta alfabeto propioa ere bazuen, eta haiek galdu ziren arren, egungo Udi hizkuntzarekin lotura estua nabarmendu dute adituek. 

Kaukaso Albaniako lehen arrasto historikoak K.a. IV. mendekoak dira, eta beraien hasierako hiriburua Kabalaka gisa ageri da identifikatua. Geroago hiriburua hegoaldera joan zen Partaw/Partav zeritzonera (gaur egunean Barda).

Kristau garaiko lehen mendeetan, Armenia eta Georgiarekin batera, Albania Kaukasoko hirugarren erresuma kristau handi gisa bilakatu zen. Halarik ere, armeniarrak eta georgiarrak ez bezala, kaukasiar-albaniarren identitatea beste kultura batzuetan urtu zen zenbait mendetako prozesu luze batean. Albaniar talde banandu batzuk armeniar eta georgiar kulturekin bat egin zuten bitartean, Albania izan zenaren zati handi batek herri inbaditzaileen alderdi kultural ezberdinak hartu zituen: Islam erlijioa arabiarren agintearen garaian (700-800), persiar hizkuntza persiarren menpean (1.100 inguruan) eta, azkenik, XII. mendetik aurrera, turkiar azerbaijandarrar bihurtu ziren, turkiar oghuz hizkuntzako taldeak iristen hasi zirenean Turkmenistandik, Kaspio ibaiaren beste aldetik, mongoliar migrazioen zati bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lauro Aguirre

**Lauro Aguirre** (1855 - 1925eko urtarrilaren 9a) Mexikoko Iraultza iragartzen zuten gertakarietan aktiboa izan zen ingeniaria eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Lauro Aguirre Batosegachikoa (Chihuahua) zen jatorriz. Ingeniaritza zibila ikasi zuen eta bere hasierako karrera topografo gisa egin zuen Veracruzen eta Sonoran.  1891n ezkondu zen 

## Kazetaritza 
1892rako El Pasora (Texas) bizitzera joan zen *eta bertan El Independiente* izeneko egunkaria argitaratu zuen. Horrek Estatu Batuetako agintari federalen arreta erakarri zuen, Mexikoko gaietan AEBen neutraltasuna mantentzen ahalegindu ziren nazioarteko mugaren iparraldean bizi ziren mexikar matxinoen jarduerak kontrolatuz. 1895ean, Agirrek Porfirio Diazen gobernuaren aurkako protestetan parte hartu zuen.

1896ko otsailaren 5ean Agirrek Mexikoko gobernuaren aurka matxinatzeko deia argitaratu zuen.  Hurrengo hilabetean Estatu Batuetako gobernuak Agirre eta beste kazetari bat, Flores Chapa atxilotu zituen, Mexikoko kontsulak Mexikon berriro sartzeko eta ekintza iraultzaileetan aritzeko konspirazioa egitea leporatu zielako. Aguirre eta Chapa absolbitu egin zituzten AEBetako auzitegi federalean, AEBetako kontsularen ikerketak egunkari zilegizko argitalpenetan soilik aritu zirela ondorioztatu ostean.

1896ko uztailean gatazka bat sortu zen AEB eta Mexikoko mugan Yaqui Altxamendua izenez ezagutzen dena, Teresa Urrea izeneko buruzagi herrikoiarekin lotuta zegoena. Garai hartako Mexikoko gobernuaren dokumentuek Lauro Agirrek Urrea eta beste iraultzaile batzuekin lotzen dituzte. Agirrek Urrearekin lan egin zuen Mexikoko aduana bulegoen aurkako erasoak antolatzeko.

## Jarduera iraultzaileak 
1902an Agirrek Theodore Roosevelt presidenteari errefuxiatu politiko gisa babesa eskatzeko idatzi zion, Díazen gobernuak hura bahitzeko asmoa zuen zurrumurrua entzun ondoren. Aurreko urtean, Ciudad Juárez-eko alkateak Estatu Batuetako agintarien aurrean salatu zuen Agirre bere egunkariarekin lotutako jarduera subertsiboengatik, *El Progresista* izena jarri ziotena. Agirreren aurkako salaketa ikertzeaz arduratutako AEBetako kontsulak ez zuen bahiketa plan baten frogarik aurkitu.

Gero Agirrek beste egunkari bat jarri zuen martxan, *La Reforma Social*, eta Partido Liberal Mexicano-n (PLM) sartu zen, hura zen Diazen aurkako erakundeen artean muturrekoena. Agirrek El Paso PLM adarreko presidente bihurtu zen eta Ciudad Juárez hartzeko saiakera bat antolatu zuen. Haien planek porrot egin zuten Díaz gobernuko agenteek PLMan infiltratu zirelako. Enrique C. Creel, Chihuahuako gobernadorea, Agirre estraditatzen saiatu zen 1906an hilketa egotzita eta Mexikoko funtzionarioek estatubatuar funtzionarioei faltsututako frogak aurkeztuz. Agirrek berrogei egunez atxilotu eta espetxeratu zuten Estatu Batuetan, errugabetasunaren frogak aske utzi arte.

Agirrek Mexikoko politikari buruz argitaratzen jarraitu zuen beste egunkari batekin, *El Precursor*. 1913an erretiratu zen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Lavery

Sir **John Lavery** (Belfast, 1856ko martxoaren 20a - Kilmoganny, 1941eko urtarrilaren 10a) irlandar margolaria izan zen.

Txikitan Glasgowra joan zen eta han hasi zen margotzen. Margolaritza ikasketak zabaldu zituen Londresen eta Parisko Julian Akademian. Glasgowra itzuli zenean, egin zituen erretratuek gizartearen margolari bihurtu zuten. Londresera joan zen eta James McNeill Whistlerren lagun egin zen eta haren eragina jaso zuen.

Lehen Mundu Gerrako artista ofizial izendatu zuten, baina osasun txarrak ezin izan zuen frontera bidaiatu. 1924, 1928 eta 1932ko Joko Olinpikoetako lehiaketa artistikoetan parte hartu zuen bere margolanekin.

Londresko bere etxea Anglo-irlandar Itunaren negoziazioetarako erabili zen eta Michael Collinsen erretratua margotu zuen.

## Iruditegia 

John Lavery - IWM War Room.jpg|War Room – depicts surrender of the German High Seas Fleet on board of HMS Queen Elizabeth (November 1918)
Munitions, Newcastle, 1917 by John Lavery.jpg|Munitions, Newcastle, 1917
A Coast Defence - an 18-pounder anti-aircraft gun, Tyneside, 1917 by John Lavery.jpg|A Coast Defence – an 18-pounder anti-aircraft gun, Tyneside, 1917
A Convoy, North Sea, 1918. From Ns 7- painted from an airship off the coast of Norway Art.IWMART1257.jpg|A Convoy, North Sea, 1918
The Wounded At Dover, 1918 by John Lavery.jpg|The Wounded at Dover, 1918
Army Post Office 3, Boulogne, 1919 by John Lavery.jpg|Army Post Office 3, Boulogne, 1919

SirJohnLaveryARally1885.jpg|Sir John Lavery, A Rally, 1885
Lavery32.jpg|Lady Lavery
Mrs Lavery sketching.jpg|*Mrs Lavery sketching*, 1910
Gaines Ruger Donoho by John Lavery.jpg|Gaines Ruger Donoho
John Lavery - A Summer Afternoon.jpg|A Summer Afternoon
John Lavery - On the Riviera.jpg|On the Riviera
Lavery23.jpg|Mrs Ralph Peto as a Bacchante
Mrs Burrell, Lavery 1903.jpg|Portrait of Willoughby Burrell, 5th Baron Gwydyr|Mrs Burrell
The Opening of the Modern Foreign and Sargent Galleries at the Tate Gallery, 26 June 1926.JPG|The Opening of the Modern Foreign and Sargent Galleries at the Tate Gallery, 26 June 1926
Walter Burton Harris, Gemälde von Sir John Lavery (1907).jpg|Walter Burton Harris, 1907
Evelyn Farquhar by John Lavery.jpg|Evelyn Farquhar, wife of Captain Francis Douglas Farquhar
Miss Mary Burrell (38575835951).jpg|Portrait of Miss Mary Burrell, 1896
John Lavery - The Red Rose.jpg|The Red Rose, 1923
Woman with golden turban lavery.jpg|Woman with golden turban, Hazel Lavery née Hazel Martyn
John Lavery (1856–1941) - Lady Lavery (1880–1935) - 1027 - Guildhall Art Gallery.jpg|Hazel in rose and grey

## Kanpo estekak