open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Nicot

**Jean Nicot de Villemain** (1530 &ndash; 1604ko maiatzaren 4a) frantziar diplomazialari eta intelektuala izan zen. Frantziara tabakoa eraman zuen lehenengoa izateagatik da ezaguna. Nikotina, *Nicotiana tabacum* landarearen izena daraman sustantzia adiktiboa, bere abizenagatik deitzen da horrela.

Nicotek Pariseera 1560ean eraman zuen tabakoa eta haziak, Frantziako erregeari oparitu zion eta sendabelar gisa aurkeztu zuen. Arrakasta itzela izan zen, eta Maltako Ordenako arduradunari asko gustatu zitzaion eta bere monje guztiei eman zien. Garai hartan pentsatzen zen tabakoak gaixotasunak ekiditen zituela, bereziki izurria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tommy Lister Jr.

**Thomas Duane** "**Tom**" **Lister, Jr.** (1958ko ekainaren 24a – 2020ko abenduaren 10a), Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia
Nazioarteko Jatorri-Ziurtagirien Gidalerroak

**Nazioarteko Jatorri-Ziurtagirien gidalerroak** ETE (enpresa txiki edo ertain) esportatzaileek beren salgaiaren jatorria ziurtatzen dutela ziurtatzen duen dokumentua da. Ziurtagiri horri esker, jatorria herrialdeko herrialdean frogatu ahal izango da, eta horretarako helmuga aduana lurraldeko merkataritza politikako neurriak aplikatuko dira

## Xedea 
Salgaiaren jatorria egiaztatzea ezinbestekoa da, inportazioari eta bi herrialdeen arteko akordioetatik eratorritako lehentasunezko erregimenei tarifa aplikatu behar zaienean. Merkataritza Ganberetako goi-kontseilua jatorrizko ziurtagiriak emateaz arduratzen da.

Esportatzaileak gertukoenarekin jarri behar du harremanetan prozedura aurrera eramateko. Ziurtagiri eredu bakarra ez badago ere, eman ahal izateko beharrezkoa da eskaera-orria behar bezala beteta aurkeztea, beharrezkoa bada informazioa justifikatzen duten frogekin batera.

Salgaia zehazki identifikatu ahal izateko beharrezko informazio guztia eduki behar du, hala nola:

* Ekoizpen lantegiaren edo esportatzailearen izena eta helbidea.
* Eroslearen izena eta helbidea.
* Garraioa. Esportatu behar den garraiobidea adierazi behar da, airea, itsasoa edo lehorra. Bidaian zehar hainbat erabiltzen badira, garraio misto gisa adieraziko da.
* Produktuaren deskribapen zehatza eta nahikoa. Horrela, ohiturek azalpenarekin identifikatu behar dute zer produktu den. Era berean, aukeratutako ontzi mota eta kantitatea zehaztu behar dira.
* Pisu gordina eta garbia gehi bolumena.

## Nazioarteko Jatorri-Ziurtagiri motak 
* Lehentasunezkoak: ziurtatzen dute salgaiek tarifa murriztuak edo salbuespenak dituztela onura horiek aurreikusten dituzten herrialdeetara esportatzen direnean.
* Ez-lehentasunekoak: produktuek ez dutela inolako lehentasunezko traturik jasaten ziurtatzen dute.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Kanpo estekak
Aina Moll Marquès

**Aina Moll Marquès** ( Ciutadella de Menorca, 1930eko abuztuaren 14a &ndash; Palma Mallorcakoa, 2019ko otsailaren 9a ) Herrialde Katalanetako filologo eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Francesc de Borja Moll hizkuntzalariaren alaba nagusia zen, eta harekin lankidetzan aritu zen Diccionari català-valencià-balear delakoaren azken bi liburukietan, katalanaren dialekto nagusiak dokumentatu zituen lan inportantea. 1953an, lortu zuen lizentziatura Filologia Erromanikoan, eta Parisen, Estrasburgon eta Zurichen zabaldu zituen ikasketak.

Politikan, Balear Uharteetako autonomia finkatzeko garaian transferentziak negoziatzeko lehen taldean egon zen 1980ko hamarkadaren hasieran, eta Kataluniako Generalitateko Hizkuntza Politikarako zuzendari nagusia izan zen 1980tik 1988ra. 1995etik 1996ra bitartean Balearreko gobernuko aholkulari linguistikoa izan zen.

2020an, Kataluniako Generalitateak katalana digitalki garatzeko ekimen bati AINA deitu zion Aina Mollen omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanley Baldwin

**Stanley Baldwin, Baldwin of Bewdley lehen kondea** (Bewdley, Worcestershire, 1867ko abuztuaren 3a - Stourport-on-Severn, Worcestershire, 1947ko abenduaren 14a) britainiar politikari kontserbadore izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen. Alderdi kontserbadoreko buruzagia izan zen eta gerren arteko politika britainiarrean nagusi izan zen 1920ko hamarkadan. 1923an bihurtu zen lehen ministro Andrew Bonar Lawk dimisioa eman ondoren, baina Ramsay MacDonald liberalaren aurkako abenduko hauteskundeak galdu zituen. 1924an hauteskundeak irabazi eta bere bigarren gobernua, eratu zuen, Neville Chamberlain eta Winston Churchill barne hartuz. 1929an hauteskundeak galdu zituen berriro, baina 1931n MacDonalden koalizio gobernuan sartu zen. 1935ean hirugarren agintaldia lortu zuen. Eduardo VIII.aren abdikazioaren krisiari aurre egin behar izan zion, baita Alemaniako berrarmeari eta Espainiako Gerra Zibilari ere. 1937an erretiratu zen eta Chamberlainek ordezkatu zuen.
Ivan Izugarriaren liburutegi galdua

thumb|250px|Ivan III.a Errusiakoa.
**Ivan Izugarriaren Liburutegi Galdua**, baita **Urrezko Liburutegia** ere deitua, 800 liburu bitxi, bakar edo balio handiko bilduma bat dela uste da, liburu asko beharbada Konstantinoplako eta Alexandriako liburutegietatik eskuratuak. Liburutegiaren izaera eta haren inguruko kondaira nahasturik daude.

## Historia 
Liburutegia Ivan III.a Errusiakoa Moskoviaren printzearena izan zitekeen, Sofia Paleologo bizantziar printzesarekin ezkondu ondoren. Antza, Sofiak bilduma Errusiara eraman zuen. Ivan IV.ak, Sofiaren bilobak, bestetik, liburutegiko altxorra jaso eta Europan erosketa berriak eginez handitu egingo zuen edo, behintzat, zabaldutako zurrumurruek hori diote. Ivan IV.ak liburutegia Moskuko Kremlinan edo beste toki batzuetan ezkutatu zituen, dirudienez. 1584an hil zenetik, liburutegia galdutzat jotzen da zeren eta non dagoen inork ez baitaki.

XIX. mendetik aurrera, liburutegiaren gaineko ikerketari berrekin zitzaion. Tartuko Unibertsitateko Von Dabelov irakasleak, Pärnuko liburutegiaren artxiboetan, liburutegi galduaren katalogoa ikusi zuela adierazi zuen. Haren liburuen artean, Tito Livio, Zizeron edo Virgilioren desagertutako lanak zeudela baieztatuko zuen ondoren galdu zen katalogo horrek.

Ez dago garbi non bukatzen den errealitatea eta non fantasia. Aurreko mendeetako kronikarien aipamenak ezin dira hitzez hitz onartu. Gainera, Moskuk txikizio handiak ezagutu zituen; esaterako 1547, 1571 eta 1626an, elkarren segidako hiru sutek agian suntsitu egin zuten liburutegia, 1612an ere poloniarrek hiriari setio luzea ezarri ondoren, hiria hartu zuten eta txikizioak eragin zituzten. XIX. mendetik, eta baita sobietar garaian ere, Moskun eta hirurogei kokapen desberdinetan liburutegia bilatu da baina tradizio horrekin lotutako inongo aztarnarik ez da aurkitu. Espezialista askoren ustez kondaira besterik ez da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérard Houllier

**Gérard Paul Francis Houllier** (Thérouanne, 1947ko irailaren 3a - Paris, 2020ko abenduaren 14a) frantziar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Paris Saint-Germain FC, Racing Club de Lens, Liverpool FC eta Olympique Lyonnais taldeak entrenatu zituen. Frantziako futbol selekzio nazionala ere zuzendu zuen 1992 eta 1993 artean, eta Aimé Jacqueten laguntzailea izan zen 1998ko Munduko Futbol Txapelketan.

## Palmaresa 
**Paris Saint-Germain**
* Frantziako futbol liga: 1985–86

**Liverpool**
* Ingalaterrako Kopa: 2000–01
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 2000–01, 2002–03
* FA Charity Shield: 2001
* UEFA Kopa: 2000–01
* UEFAren Europako Superkopa: 2001

**Lyon**
* Frantziako futbol liga: 2005-06, 2006–07
* Frantziako Superkopa: 2005, 2006

## Kanpo estekak
Ijito-tximeleta

**Ijito-tximeleta** (*Lymantria dispar*) Erebidae familiako lepidoptero bat da. Jatorrian, Europatik Asiara aurki zitekeen, eta Ipar Amerikara sartu zen 1860ko hamarkadaren amaieran, bere banaketa geografikoa zabalduz. Ingelesez, *ijito sitsa *(gypsy moth) bezala ezagutzen da.

Bere imago estadioan dimorfismo sexual nabarmena du, emeak hego zuriak ditu; gainera, oso baldarra da, *Lymantria dispar dispar* azpiespeziekoak ez dira hegan egiteko gai ere. Bere ziklo osoak urtebete irauten du.

Tximeletak uztailean agertzen dira dira, eta plastoi horien itxura hartzen dute. Arrautzak oso gogorrak dira hotzarekiko. Udaberrian, arrautzak erruten dituzte, eta beldarrak jaiotzen dira, lauzpabost muda igarotzen dituztenak imago fasera iritsi arte. Batez ere *Quercus* generoari erasotzen dio, baina beste hostozabal batzuei eraso diezaieke.

## Argazki galeria 

Lymantria dispar MHNT Chenille.jpg|Beldarra
Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Claix (Isère) Female.jpg|♀
Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male.jpg|♂

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaurrieta - Iruñea linea

**Nafarroako Hiriarteko Garraioaren Jaurieta - Iruña linea** Jaurrieta eta Iruña, Orreagaren bidez, lotzen dituen autobus line bat da.

Linea Autocares Artiedak ustiatzen du.

## Historia 
## Geldialdiak 
## Ustiapena 
### Ordutegia 
| valign=top |

|}

### Txartelak 
Txartelak autobusean bertan erosten dira.

Ordainketa eskudirutan egiten da, eta joanekoa 4,85 €-koa da.

## Etorkizuna 
Linea NAV-008 kontzesioan sartuko da (Iruña - Nafar Mendebaldeko Pirinioak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NBus sareko webgune ofiziala
* Artieda enpresako webgune ofiziala
Atara Zarata antzerki taldea

**Atara Zarata Antzerki Taldea** 2011. urtean Durangon sorturiko antzerki taldea da.

## Ibilbidea 
Durangoko hainbat gaztek sortutako antzerki taldea da Atara Zarata, haien artean, Eneko Sagardoy, Markel Ganboa eta Mariano Estudillo zeuden. Antzerki munduan gazteon beharrei erantzuna emateko sortu zen. Hasieran ez zen elkarte legal bezala eratu, pausu hori 2014an eman zuten, kultura munduan zeuden gazteei babesa emateko.

## Kideak 
* **Kudeaketa**: Markel Ganboa Melero
* **Presidente ordea**: Iker Villa Baraja
* **Idazkaria:** Iker Garate Berasaluze
* **Diruzaina**: Julene Bernaola Oteiza
* **Bokala**: Peio Velasco Ibarrondo

## Antzezlanak 
* *Desberdinak* (2011-2012) Zuz. Maite López
* *Nor Nori Nork* (2014) Zuz. Julene Bernaola
* *Los Insignificantes* (2015-2016) Zuz. Markel Ganboa
* *Eingo al deu?* (2017-2019) Zuz. Julene Bernaola
* *Erreginak* (2019) Zuz. Aitor Echarte
* *Versátil* (2019) Zuz. Peio Velasco

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marama Corlett

**Marama Corlett** (Valletta, 1991ko maiatzaren 3a) maltar aktorea eta dantzaria da. *Blood Drive* telesailean Aki izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

1991eko maiatzaren 3an Maltan jaio zen. Aita zeelandaberritarra du; ama, berriz, maltarra.

## Filmografia
Elastomero

**Elastomero** luzatu ondoren jatorrizko forma berreskuratzeko gai diren polimeroei esaten zaie. Adibidez, kautxua elastomeroa da. Izena ingelesezko *elastic polymer* terminoaren laburtzapena da.

Baldintza normaletan material elastomerikoa osatzen duten polimeroak modu irregularrean kiribilkatuta daude mataza moduko bat osatuz. Hala ere, tentsioa aplikatua gero, polimeroak luzatu egiten dira haren norabidean. Indarra kentzean, polimeroak berez itzultzen dira zorizko forma kiribilkatura.

## Historia 
Poliisoprenoa, kautxu naturala eratzen duen polimeroa, da erabilera-historia luzeena duen elastomeroa. Hainbat zuhaitzetako latexatik sintetizatzen da.

Kautxu naturala oraindik ere polimero industrial garrantzitsua da, baina orain kautxu sintetikoekin lehiatzen da, hala nola estireno-butadieno kautxua eta polibutandienoa, petrolioaren eta gas naturalaren azpiproduktuetatik eratortzen direnak.
thumb|Elastomeroa kiribilduta (A) eta tentsioa aplikatuta (B)

## Propietate fisikoak 
Molekula polimeriko batek milaka monomeroak ditu lotura kobalenteen bidez elkarri lotuak. Lotutako unitateen hariari kate deritzo. Kasu gehienetan, polimeroen kate nagusiak karbono atomoek osatzen dituzte, lotura sinple (C - C) edo bikoitzez (C = C) elkarri lotuak. Teorian, karbono-kateak oso malguak dira, karbono-karbono lotura sinpleen inguruko errotazioari esker molekulek konfigurazio asko har ditzakete. Praktikan, ordea, polimero asko nahikoa zurrunak dira. Poliestirenoaren (PS) eta poli(metil metakrilato)aren (PMMA) kateak, adibidez, nahiko bolumen handiko unitatez osatuta daude, eta, beraz, giro-tenperaturan, mugimendu librea oztopatu egiten da. Izan ere, PS eta PMMA molekulak ez dira giro-tenperaturan mugitzen inola ere: egoera amorfoan daudela esaten da.

Beste polimero batzuek elkarren artean ondo uztartzeko moduko molekulak dituzte eta egitura kristalinoak antolatzeko joera dute. Dentsitate handiko polietilenoan, adibidez, polimeroa osatzen duten etileno-unitateen sekuentzia luzeak berez kristalizatzen dira 130&nbsp;°C-tik beherako tenperaturan; beraz, giro-tenperaturan polietilenoa solido kristalinoa da.

Propietate elastikoak izateko polimeroek barne-oztopo gutxi izan behar dituzte beren azpiunitate monomerikoen ausazko mugimenduan eta ez dute berez kristalizatu behar (tenperatura normaletan, behintzat). Egindako tentsioa ezabatzean karbono-karbono loturaren inguruko errotazioen bidez beren jatorrizko egoera kiribildura itzultzeko gaitasuna dute. Horrelakoak dira elastomeroak. Elastomeroek beira-transizioko tenperatura oso baxuak dauzkate.

## Elastomero nagusiak 
Lau elastomero arruntenak hauek dira: poliisoprenoa (kautxu naturala), polibutadienoa, estireno-butadieno kautxua (SBR) eta etileno-propileno kautxua. Azken bi horiek kopolimeroak dira. Gainera, polimero horien beira-trantsizioko tenperaturak nahiko baxuak dira, giro-tenperaturaren oso azpitik; beraz, guztiak dira bigunak, oso malguak eta elastikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santi Cosma e Damiano basilika (Erroma)

**Santi Cosma e Damiano basilika** () Erromako foroen gune zaharrean kokatutako eliza kristaua da.

Vespasianoren foroko Campitelli rionian barruan kokatutako eliza katolikoa da, *Bakearen Foroa* izenaz ere ezaguna den ingurunean kokatua. Erroma klasikoko tenplu eta eraikin zahar izandako batzuk ditu oinarrian, eraldatua berreraikuntzetan. Eraikin zirkularra da, *Via dei Fori Imperiali* kaletik duelarik sarbidea. Gaur egun *tituli* kategoria duen Erromako elizetako bat da, diakono kardinal baten egoitza.

## Historia 
Eraikinaren oinarria IV. mendearen hasieran eraiki zen tenplu erromatar gisa. Ustez Valerio Romulo Maxentzio Enperadorearen seme eta ko-kontsulari eskaini zitzaion, 309an hil ondoren jainkotua izan zenari. Maxentziok inguruan egindako berreraikuntza programa baten parte izan zen, 306an sute negargarri bat izan ondoren. Romuloren tenplu horren aurretik beste batzuk ere egon zitezkeen inguruan: Jupiter Estator-en tenpluaren oinarriak (K. a. VIII. Mendea) edo Penateei eskainitako beste bat.

Tenplua kristautasunerako berrerabili zen 527. urtean. Ostrogodoen errege Teodoriko Handiak eta bere alaba Amalasuntak dohaintzan bi eraikin eman zizkioten Felix IV.a Aita Santuari, Bakearen Foroko liburutegia zeritzona *(Bibliotheca Pacis)* eta Romuloren tenplua. Bi eraikinen baturatik sortu zuen Felix IV.ak basilika berria, eta dedikatu zen Kosme eta Damian santuen izenean. Greziako martiriak ziren hauek, osagileak eta anaiak. Kastor eta Polux bi anaien antzinako kultu paganoarekin alderatzen zuen gurtza zen hura, eta izatez hantxe zen inguruan Erromako Kastor eta Poluxen tenplua.

## Mosaikoak 
Basilikan VI eta VII mendeetako bizantziar estiloko mosaiko garrantzitsuak daude, absidean. Mosaikoak garai hartako maisulanak dira. Erdian Kristo dago, zeruetatik jaisten Parusiaren unean, San Petrik Kosme eta Teodoro santuak aurkezten dituela (eskuinean), eta San Paulok Damian eta Felix IV.a aita santua aurkezten dituelarik; bigarren honek elizaren maketa darama eskuan (ezkerrean).

thumb|550px|erdian|Parusiaren mosaikoa, absidean.

## Kanpo estekak
2020 euskal musikan

## Argitaratutako diskoak 
Zerrenda honetako diskoak 2020ean argitaratu dira edo argitaratzeko programatuta daude.

### Lehenengo lauhilekoa 
### Bigarren lauhilekoa 
### Hirugarren lauhilekoa 
### Laugarren lauhilekoa 
## Erreferentziak 
# ʌ "Limones de invierno". www.izaromusic.com
# Ereñaga, Amaia. "Izaro y su «universo limón» presentan disco y nueva gira". *NAIZ*.
Gizona feminismoan

**Feminismo maskulinoa** genero-berdintasunaren bila dabiltzan gizonek osatutako feminismoaren korrontea da. Korronte honek aztertzen du patriarkatuak nola eman dizkien gizonezkoei lehentasunak, baita hori nola mugatu dezaketen, eta nola patriarkatuak ere gizonezkoei hainbat bizipen izateko askatasuna murrizten dien. Beraz, gizon feministak, **feminismoaren aliatuak** edo gizon berdinzaleak genero-berdintasunaren alde aktiboki lan egiten duten gizonak dira.

XIX. mendetik aurrera, gizonek parte hartu dute feminismoari emandako erantzun kultural eta politiko garrantzitsuetan, mugimenduaren olatu bakoitzean. Horren barruan sartzen da emakumeentzako aukera-berdintasuna ezartzeko ahalegina, gizarte-harremanetan, bereziki gizonezkoen pribilegioa bera zalantzan jarriz. Hala ere, gizon feministek ere, bell hooks bezalako idazleekin batera, defendatu dute gizonak sexismoaren muga soziokulturaletatik eta genero-roletatik askatzea aktibismoaren eta erudizio feministaren funtsezko zati bat dela.

## Gizon talde feministak 
Gizon talde feministak feminismoaren inguruan gizonak biltzeko helburua duten taldeak dira. Eztabaida dago ea gizonek talde feministak osa ditzaketen edo feminismoaren aliatu izan behar diren Berdintasunaren aldeko gizonak: feministak ala feminismoaren aliatuak?. Gizon taldeen beharra eta boterea eztabaidatzeko beharra ere agertu da eztabaida horren parte gisa, eta maskulinitatea zein berdintasuna dira eztabaidatu ohi diren gaiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gizonduz taldeari elkarrizketak
* [https://addi.ehu.es/bitstream/handle/10810/46163/GrAL_Lorenzo%20Llona%2c%20Itxaso.pdf?sequence=2&isAllowed=y Itxaso Lorenzo Llona: *Maskulinitateei eta gizonen taldeei egindako hurbilpena Gizarte Langintza feministatik. Bizkaiko gizon-taldeen kasua aztertuta*.
* [https://ibdigital.uib.es/greenstone/sites/localsite/collect/cd2/index/assoc/pueblos0/004.dir/pueblos0004.pdf Gizonak berdintasunaren alde.
Pirmin Zurbriggen

**Pirmin Zurbriggen** (Saas-Almagell, Valais, 1963ko otsailaren 4a) suitzar eskiatzaile ohia da, kirol honetako onenetakoa. 17 urterekin egin zuen debuta eta eskiko bost modalitateetan irabazi zuen lehen eskiatzailea izan zen. Lau aldiz irabazi zuen munduko kopa, bi domina olinpiko (txapeldun olinpikoa jaitsieran eta brontzezko domina eslalom erraldoian 1988an) eta bederatzi domina munduko txapelketetan (lau urrezko, lau zilarrezko eta brontzezko bat).
Carlos Giménez

**Carlos Giménez** (Madril, 1941eko martxoaren 6a) gaztelaniaz argitaratzen duen komikigilea da, *La Floresta* taldeari atxikia. Belaunaldi bereko beste egile batzuekin batera, besteak beste Josep María Beá (1942), Luis García (1946), Felipe Hernández Cava (1953), Fernando Fernández (1940), Enric Sió (1942) edo Adolfo Usero (1941), Espainiako komikiaren berrikuntzan parte hartu zuen. Esan ohi da Espainian frankismo osteko komiki helduaren boom delakoaren komikigilerik garrantzitsuenetako bat dela.

Bizitza profesionalean zehar, besteak beste, militantzia politikoagatik (PSUCekin kolaboratu zuen) nabarmendu zen, baita gidoilari eta komikigileen eskubideen defentsagatik ere. Haren komikietan frankismo garaiko narratiba landu du *Auxilio Social*, *Paracuellos*, *España Una, Grande y Libre* albumetan.

## Argitaratutako lanak 
Carlos Giménezen lanak  ikus daitezke; oraingoz ez dira euskarara itzuli.
* *Gringo* (1963).
* *Delta 99* (1968).
* *Dani Futuro* (1969).
* *Hom* (1974).
* *España Una, Grande y Libre* (1976-77), con colaboraciones puntuales en el guion de Ivá.
* *Paracuellos* (1976-2017). 8 álbumes.
* *Barrio* (1977). 4 álbumes.
* *La saga de los Menéndez* (1978).
* *Koolau el leproso* (1978).
* *Retales* (1979).
* *Las odiseas de Ulises* (1980).
* *Érase una vez en el futuro* (1980).
* *Carlos Giménez, un hombre mil imágenes* (1982).
* *Romances de andar por casa* (1983-85).
* *Rambla arriba, Rambla abajo* (1986).
* *Bandolero* (1987).
* *Historias de sexo y chapuza* 6 álbumes (1989-2000).
* *Una infancia eterna* (coloreado por Marie-Paule Alluard y rotulación ajena) (1991), con guion de Christian Godard.
* *Sabor a menta y otras historias* (1994), recopilación de nueve historias dibujadas entre 1970 y 1992.
* *Jonás, la isla que nunca existió* (1992-2003).
* *Cuentos del 2000 y pico* (2001).
* *Flash-Back homenaje a Calor Giménez* (2003), tomo 215 páginas.
* *El capitán Alatriste* (2005), como guionista y Joan Mundet como dibujante.
* *Los Profesionales*. 5 álbumes.
* *Los cuentos del tío Pablo* recopilación de historietas publicadas entre 1997 y 2005 y editadas en álbum en 2007.
* *36-39. Malos tiempos* (2007-2008). 4 álbumes.
* '*Pepe* (biografía de Pepe González). (2012). Cinco álbumes.
* *La peste escarlata* (2015).
* *Crisálida* (2016).
* *La máquina del tiempo* (2017).
* *El discriminador* (2018).
* *Canción de Navidad. Una historia de fantasmas* (2018).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komikigile

[thumb|Komikigile bat, [Asisko Urmeneta Durangoko azokan bere liburuak sinatzen]]
**Komikigile**a komikiak sortze prozesuan parte hartzen duen profesionala da. Komikietako gidoia idazten du, komikietako binetak marrazten ditu, koloreak gehitzen ditu, tinta markak edo itzalak gehitzen ditu... Lan horietan jardun edo koordinazio lanak egiten ditu. Edo testuetako letrak, errotuluak etab. gehitzen ditu. Lan horiek guztiak profesional bakarrak egin dezake edo hainbat espezialistek (gidoi idazlea, marrazkilaria edo irudigilea, kolorea ematen duena...) parte hartu dezake, jarduerak banatuz. 

## Kanpo estekak 
* Marrazkilari
* Irudigile
Konposizio (arte bisualak)

[thumb|eskuinera|[Adamen kreazioa, Michelangelorena, konposizioagatik ezaguna.]]
**Konposizioa** artearen plangintza da, arte-lan batean elementuak edo osagaiak jartzea edo antolatzea, edo diseinuaren elementuak hautatzea eta kokatzea, lanaren barruan diseinuaren printzipioen arabera. Ikuslearen erantzuna laguntzen du; artelana estetikaren barruan sartzen da (begia asetzen du), lanaren barruko elementuak konposizio orekatu batean ordenatzen badira. Hala ere, badira artista batzuk nahiago dutenak konposaketa tradizionalaren arauak hautsi, ikusleei erronka eginez oreka nozioak berriz aztertu eta arte lanen barruan elementuak diseinatzeari, Salvador Dali kasu. Artearen elementuen antolaketa bezala ere pentsa daiteke, artearen printzipioen arabera.

Konposizio terminoak, funtsean, "Antolatu" esan nahi du. Edozein artelan, musikatik idazketara, pentsamendu kontzientearekin batera moldatzen edo osatzen da. Diseinu osoko elementuak, oro har, elkarrekin erlazionatzen dira, eta, aldi berean, artelan osoarekin. Bi konposizio mota nagusi daude: informala (pisuan eta tentsioan oinarritua) eta formala edo simetrikoa, ez hain maiz. Konposizioa kanon artistikoarekin ere erlazionatzen da: adibidez, aurpegi atsegin baten marraztea. Diseinu grafikoan eta autoedizioan, konposizioa Multimediako elementuen konbinazioa da, horrela webgunera konektatzea eragiten dutenak.

Konposizioa funtsezko printzipiotzat hartu zen Europako artean XX. mendearen hasierara arte, dadaismo kontzeptua desagertu ondoren grafikoki baztertu zenean. Estetika formalistaren oinarria, non konposaketa bakarrik nagusi den, motela eta oso landua izan zen, irudian sortutako esanahiaren nagusitasunak alboratua. Konposizioaren nagusitasuna, artelanaren egituratzaile gisa, XIX. mendeko akademizismoarekin eta Arte Ederrekin lotzen da, arau horiek onartzen ez dituen arte garaikidearekin baino gehiago (objektua, performancea, instalazioa, ikus-entzunezko arteak, etab.).

Garaikidetasunean, konposizioaren garrantziaren oinarria Gestalten psikologian dago, XX. mendearen hasieran garatua. Ikusizko arteen osaera gizakiaren berezko jarduerak dira, eta, horien bidez, premia estetiko eta praktiko jakin batzuk asetzen dira. Sortze-ekintzarako beharrezkoak diren elementu kontzeptual, bisual eta teknikoak ordenatzeko aukera ematen duen unitate organikoa osatzen dute. Arte bisualen konposizioa plastika bat komunikatzeko modu totala da, pertzepzio bisuala komunikazio hori eskuratzeko bitarteko egokiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fergus Slattery

**John Fergus Slattery** (Dún Laoghaire, 1949ko otsailaren 12a) irlandar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal moduan aritzen zena. University College Dublin RFC eta Blackrock College RFC taldeetan jokatu zuen. 1970ean debuta egin zuen Irlandako errugbi selekzioarekin, 61 partida jokatu zituen, horietatik 18 kapitain bezala eta hiru entsegu sartu zituen. 1971n British and Irish Lions taldeko jokalari bat izan zen Zeelanda Berrirako biran. 1973an Barbarians taldearekin jokatu zuen Zeelanda Berriaren aurkako partida epikoan. 1979an Australian jokatutako 8 partidetatik 7 irabazi zituen Irlandako selekzioaren kapitaina izan zen. 1982an selekzioarekin Koroa Hirukoitza irabazi zuen Bost Nazioen Ttxapelketan.
Esperientzia (filosofia)

**Esperientzia** organismo kontzienteek inguruko mundua hautemateko duten prozesua da. Esperientziek kontzientzia aktiboa izan dezakete esperientzia duen pertsonaren aldetik, baina ez dute zertan izan. Esperientzia da filosofiaren alor ezberdinen gai nagusia, besteak beste, hautemapenaren filosofia, izpirituaren filosofia eta fenomenologia.

"Esperientzia" hitzaren hainbat adiera ezberdin bereizi behar dira. "Esperientzia" hitzak "hautemapena", "sentsazioa" edo "behaketa" lerroetan zehar esan nahi du. Hitzaren adiera honetan esperientziatik lortutako ezagutza "ezagutza enpirikoa" edo "*a posteriori* ezagutza" deitzen da. Horrek proposiziozko ezagutza ekar dezake (adibidez, zenbait gauza sentimenezko esperientzian oinarriturik egiazkoak direla aurkitzea), prozedurazko ezagutza (adibidez, sentimenezko esperientzian oinarritutako zeregin jakin bat betetzen ikastea) edo ezagupenez ezagutzea (adibidez, pertsona, leku edo objektu jakin batzuekiko hurbiltasuna, haiekiko esperientzia bitartegabean oinarritutako ezagutza).

Hizkuntza arruntean, "Esperientzia" hitzak, horren ordez, batzuetan, norberaren gaitasun edo esperimentu mailara jo dezake, orokorrean edo gai jakin batera mugaturik. Hitzaren adiera honetan, "Esperientzia" k, oro har, ezagutzari egiten dio erreferentzia; Artikulu hori ez da esperientziari buruzkoa zentzu horretan, baizik eta gertaeren berehalako begiespenari buruzkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zin

[thumb|[Jose Antonio Agirre lehendakariaren zinaren oroigarria Gernikako Batzarretxean.]]
**Zina** Jainkoaren edo norberaren ohorearen izenean egiten den promesa da.

Esate baterako:

* Hipokratesen zina, osagileek gaixoen alde egingo dutela promesteko egiten duten ekintza.
* Ezkontza fedea, ezkontideek elkarri fideltasuna promestuz ezkontzaren erakundea formaltzeko egiten duten adierazpena.
Kontestu batzuetan, zina legezko mekanismo formaltzat hartzen da, kargu jakin bat hartzeko beharrezkotzat jotzen dena. Adibidez, Eusko Jaurlaritzako buru izateko, lehendakariak zina egin ohi du Gernikako Batzarretxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makeblock

**Makeblock**, Txinako Shenzhen hirian egoitza duen teknologia enpresa pribatu bat da, Arduinorako oinarrizko hardwarea, robotika-hardwarea eta Scratch programazio lengoaian oinarritutako softwarea garatzen dituena, ikasteko hezkuntza-tresnak eskaintzeko helburuarekin. Honek programazio, ingeniaritza eta matematika barne hartzen ditu robotikaren erabileraren bidez.

## Kanpo estekak
Jean-Pierre Lux

**Jean-Pierre Lux** (San Bisentse, 1946ko urtarrilaren 9a - Akize, 2020ko abenduaren 14a) frantziar errugbilaria izan zen, erdiko postuan aritzen zena. US Tyrosse eta US Dax taldeetan jokatu zuen. 47 partidu jokatu zituen Frantziako selekzioarekin, eta 12 entsegu lortu zituen. Hiru Bost Nazioen Txapelketa irabazi zituen (1967an, 1968an eta 1970ean). European Rugby Cupeko lehendakaria izan zen 1999tik 2014ra. Frantzian, 1998tik 2012ra, Errugbiko Liga Nazionaleko zuzendaritza-batzordeko kide izan zen.

## Kanpo estekak
STEAM (hezkuntza)

thumb|STEAM hitzak, ingelesez "lurrun" hitzarekin itzul daiteke. Irudian Watt lurrun-makinaren eskema.
**STEAM** ingelesetik bere horretan hizkuntza askotara mailegatu den akronimoa da. Zientziak (***S**cience*), teknologia (***T**echnology*), ingeniaritza (***E**ngineering*), artea (***A**rts*), eta matematika (***M**aths*) hitzak labur biltzen ditu akronimo honek. Hezkuntzan lehentasun estrategikoaz sustatu nahi dituzten alorrak dira bost horiek eta ingelesezko *Arts* horren baitan, gure hizkuntzan, gizarte zientziak ere bilduko genituzke.

## Emakumezkoen presentzia STEaM alorrean 
STEAM alor batzuetan gizonen eta emakumeen proportzioaren artean desoreka dago. UNESCOren (UIS) Estatistika Institutuak 89 herrialde ikertu zituen, eta ikerketa horien laurden bat (%29) emakumeak dira . Desoreka horri aurre egiteko hainbat egitasmo jarri dira abian .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* STEM.

## Kanpo estekak 
* EAEko Hezkuntza Saileko ***STEAMgune.euskadi.eus*** horretako baliabideak
* EAEko Berritzegune Nagusiko STEAM webgunea.
* EAEko ***steam.eus*** (STEAM Sariak, etab.).
Industria kimikoa Euskal Herrian

[thumb|Sefanitro enpresaren dorreak, [Barakaldo]]
**Industria kimikoa Euskal Herrian** industrializazioa hasi zenetik sortutako sektore bat da. Kutsadura handia sortu du historian zehar, baina beste industria askoren oinarrian ere egon da.

## Historia 
Bizkaiko lehen enpresa kimikoa Galdakaon sortu zen Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamita izan zen, 1872an, Alfred Nobelen baimenarekin eta Bizkaiko meatzaritzari lotuta. Industria kimikoa ez zen, hala ere, gehiegi garatu lehen urteetan, baina "La Dinamitak" bere negozioak hedatzen jakin izan zuen. 1913an L'Èglise et Cie. sortu zen, beranduago "Maderas y Alquitranes" deituko zena, bikea eta galipota egiten zuena Bizkaiko Labe Garaietatik zetorren lehengaiarekin. 1950eko hamarkadara arte ez zen finkatu Bizkaian Dow Chemical enpresa garrantzitsua, azido sulfurikoa piritatik lortzen zuen fabrika. Bere soberakinak burdinan aberatsa zen minerala zen, Labe Garaiek erosten zutena. 1940ean Sefanitro ireki zen Lutxanan, hau ere Labe Garaien eta Bizkaiko burgesiaren babesarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homofonia (musika)

thumb|*If ye love me* abestiaren partitura, homofoniaren adibide bat.
Musikan, **homofonia** (, ὁμός, homós, "berdina" eta φωνή, phōnē, "soinua, doinua"), ahots nagusi baten ondoan harmonia eratzen duten beste ahots batzuk eratzen dituen egitura bat da. Melodia bat nagusitzen da, eta besteak, aldiz, nota bakarrarekin edo lagunarte landuarekin jolasten dira. Rolen desberdintasun hori ahots berdineko polifoniarekin (zeinean antzeko lerroak independentzia erritmiko eta melodikoarekin mugitzen baitira, are ehundura bat osatzeko) eta monofoniarekin (zeinean alde guztiak batera edo oktaban mugitzen diren) kontrajartzen dira. Historikoki, homofoniak eta bere atal desberdinek tandem tonalitatearekin osatzen zuten, zeinak soprano, baxu eta barneko ahotsei funtzio harmoniko ezberdinak ematen zizkien.

Ehundura homoerritmikoa izan daiteke, eta horrek esan nahi du zati guztiek erritmo bera dutela. Abesbatza ehundura homofoniaren beste aldaera bat da. Homofonia mota arruntena homofonia dominatua da, zeinean ahots batek, sarritan gorenak, melodia ezberdin bat jotzen duen, eta ahots lagungarriek harmonia bat elkarrekin artikulatzen lan egiten duten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Akuarelarien Elkartea

**Euskal Akuarelarien Elkartea** akuarela teknika erabiltzen duten margolariek Bilbon, 1945ean sortu zen. 2001etik ECWS edo European Watercolour Exhibition & Symposium erakundearen partaidea da. Bere helburu nagusia teknika hau zabaltzea eta ezagutaratzea da; horretarako erakusketak eta tailerrak antolatzen dituzte. 2020an bere 74 urtemuga ospatu zuten.

## Historia 
1945ean hamalau margolarik, tartean Juan Arostegi Barbier, erakundea sortu zuten. Poliki-poliki bazkideak biltzen joan ziren eta gaur egun 250 bazkide ditu. Haien egoitza Bilboko Mazarredo zumarkalearen 35ean dago. Egungo presidentea Isabel Sanjuán da. Elkartearen aktibitate ezagunetariko bat Gabonetan egiten duten erakusketa kolektiboa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elkartearen bloga.
* :Elkartearen webgunea.
Arrosa Uharteko Errepublika

thumb|Arrosa Uharteko errepublika
**Arrosa Uharteko Errepublika** (Esperantoz: *Respubliko de la Insulo de la Rozoj*; Italieraz: ''Repubblica dell'Isola delle Rose*) iraupen laburreko mikronazioa izan zen, Adriatikoan egindako plataforma batean kokatua, Rimini probintziako (Italia) kostatik 11 kilometrora. 1968ko maiatzaren 1an, Nazioarteko uretan eraikitako plataforma artifizial bat errepublika independente aldarrikatu zuten Italiako kostan. **Arrosen Irlako Errepublika Esperantista** izena jarri zioten.

## Historia 
Italiako ingeniari Giorgio Rosak eraiki zuen. bere burua presidente bihurtu eta estatu independente izendatu zuen 1968ko maiatzaren 1ean.

2000. urteko lehen hamarkadaz geroztik, Arrosa Uhartearen historia ikertua izan da, haren sorreraren asmo utopikoan oinarrituta.

## Ezaugarriak 
Italiaren ur administratibotik kanpo 11.612 metrora eraiki zuten. Taberna bat ireki eta jende askoren arreta deitu zuen sortzaileak, bertan Italiako legea ez zela errespetatu beharrik eginiko aldarrikapen utopikoekin. Errepublikak 400 m² zituen. Pasaporte, moneta eta zigilu propioak atera zituzten eta esperantoa izendatu zuten hizkuntza ofizial.

Italiaren ur administratibotik kanpo 500 metrora eraiki zuten. Pasaporte, moneta eta zigilu propioak atera zituzten eta esperantoa izendatu zuten hizkuntza ofizial. 55 egunera Italiak militarki okupatu eta 1969ko otsailean eraitsi zuen. Giorgio Rosa ingeniariaren proiektua izan zen.

## Filma 
2020an Sydney Sibilia zuzendariak uhartearen historia *L'incredibile storia dell'Isola delle Rose* umorezko filmean jaso zuen. Sibiliak eta Matteo Rovere ekoizleak Rosa ingeniaria ezagutu zuten 2017an hil baino lehen, 92 urte zituela. Hain liluratuta geratu ziren osagai komikoekin, baina baita politikoekin ere, zinemarako bertsio barregarria sortzea erabaki baitzuten. Ekoizpena Netflixen eskutik eraman zen aurrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikronazio
* *L'incredibile storia dell'Isola delle Rose''

## Kanpo estekak
Georgiako Arte Museoa

**Georgiako Arte Museoa (AMG)** (, ''sak'art'velos khelovnebis muzeumi* ), baita ere
**Shalva Amiranashvili Arte Ederren Museoa** bezala ezaguna, Georgiako museo garrantzitsuenetariko bat da. Haren ondarean jatorri desberdinetako 140.000 objektu daude, besteak beste, georgiar artea, errusiar artea, ekialdeko artea... Georgiako Tbilisi hirian dago.

## Historia 
1920ko otsailaren 1ean, Mendebaldean hezitako artista georgiar gazteen ahaleginen bidez, egungo museoaren aurrekari bat inauguratu zen, Arte Galeria Nazionala. 1932. urtearen amaieran, museoa hiri zaharraren erdigunean birkokatu zen, XIII. mendeko Metekhi elizaren tokian.

1921ean, Gudaroste Gorriaren inbasioaren ondoren, Georgiako Altxor Nazionala osatzen zuten artelan ugari (eskuizkribuak, metalurgia, bitxigintza, margolanak) erbestera eraman ziren, babesteko asmoz. 1945ean, sobietar eta frantziar gobernuen arteko akordio berezi baten ondoren, Tbilisiri itzuliak izan ziren eta museoaren bildumari erantsiak.

Museoa, ofizialki, Georgiako Arte Museoa bezala ezagutu zen 1950ean. Orain dagoen eraikinera aldatu zen urte berean. 1838an neoklasiko estiloan eraikia, eraikinak, errusiar aro inperialeko seminario teologiko baten egoitza izan zen.

Museoa, 2004ko amaieratik, beste museo batzuekin batera administratzen da, Georgiako Museo Nazionala osatuz.

## Iruditegia 

Fitxategi:Descent of the Holy Spirit icon, 12th century. National Museum of Georgia.jpg|XII. mendeko ikonoa.
Fitxategi:The Procuress by Lucas Cranach the Elder, Tbilisi Museum of Fine Arts.jpg|Lucas Cranach Zaharra *Lortzailea* (XVI. mendekoa). Lapurtua izan zen eta 2004 arte ez zen berreskuratu.
Fitxategi:Prince Mukhranbatoni. 1862.jpg|*Mukhranbatoni printzea*, anonimoa (1862).
Fitxategi:View of Tiflis from Seid-Abaz, Ivan Aivazovsky.jpg|Ivan Aivazovskyren *Tbilisi ikuspegia Seid-Abaz* (1868).
Fitxategi:Little Girl with a Patterned Balloon (ca. 1909-1912) - Niko Pirosmani.jpg|link=|Niko Pirosmaniren *Emakumea puxika batekin'' (1910-1912).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Amalasunta

**Amalasunta** edo **Amalasuintha** (495-534/535) agintari ostrogodoa izan zen, erregin-ordetzan Italiako erresuma ostrogodoaren buru 526-534 urteen artean bere semearen izenezko erregetzan, eta baita geroago erregina nagusi gisa epe labur batez, hil zuten arte.

## Biografia 
Teodoriko Handiaren eta Audofledaren alaba gazteena zen eta erromatar bertute eta kulturan sinesten zuen. Aitarekin batera dohaintzak egin zituen Erroman, adibidez Santi Cosma e Damiano basilika izango zenaren eraikuntzarako. Ostrogodo gehienen kasuan bezala, arianismoa zen bere fede kristau zehatza.

Oso gaztetan, Traguilla izeneko esklabo batekin sekretuan ezkondu omen zen, baina ama Audofledak jakin zuenean, exekutatu egin zuten esklaboa ezkontza ezerezteko. Bere aginte urteetan, Amalasuntak Justiniano I.a Ekialdeko enperado bizantiarrarekin harreman diplomatikoak izan zituen, agian Italiako erresuma godoa Inperio Erromatar berritu batean integratzeko asmoz, eta agian, horregatik, Amalasunta erail zutenean, Justinianok Italia erasotu zuen.

## Erreferentziak
Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamítica

**Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamítica -Privilegio de A.Nobel-** (**SED**), **La Dinamita** izenez ezagunagoa, Bilbon egoitza zuen enpresa izan zen. 1872an Alfred Nobelek eta frantziar eta belgikar enpresari talde batek Galdakaoko Santa Marina mendian jarri zuten martxan enpresa, 250.000 liberako kapital sozialarekin eta Viuda de Errazquin e Hijos merkataritza-etxearen eta Chalbaud familiaren laguntzarekin. 1896an, beste zortzi enpresekin batera, Unión Española de Explosivos sortu zuen eta SED filial bat bilakatu zen. UEE Espainian dinamitaren ekoizpenaren monopolioa zuen. 1948an UEEk SED likidatu eta bere aktiboez jabetu zen.

1974ko uztailaren 2ko arratsaldean, Galdakaoko lantegian izandako leherketa batek 22 langile hil eta hainbat zauritu eragin zituen. Gehiegi berotutako eter-alkoholezko isuri bat izan zen hondamendiaren eragilea. Leherketa bolbora zuriaren sailean gertatu zen eta hainbat kilometro inguruan entzun zen. Gainera, hedapen-uhinak ate-leihoak eraitsi zituen Galdakao eta Basauriko etxebizitza ugaritan. Leherketa bortitzak 200 bat metro luzeko onddoa edo txapela eragin zuen, espektro atomikoaren antzekoa, eta horrek ateratako zarata 25 kilometrora ere entzun ahal izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unión Española de Explosivos

**Unión Española de Explosivos** (**UEE**) hasieran Bilbon eta gero Madrilen egoitza zuen enpresa izan zen. 1896an, Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamíticak (SED), beste zortzi enpresekin batera, enpresa sortu zuen eta SED filial bat bilakatu zen. UEE Espainian dinamitaren ekoizpenaren monopolioa zuen. Lehen Mundu Gerran nitramita eta 1928an trilita eta tetralita (militarrentzat]] ekoiztu zituen. Gero, antzeko produktuak- kartutxoak, ongarriak...- ekoizteari ekin zion. 1948an UEEk SED likidatu eta bere aktiboez jabetu zen.

1970ean Compañía Española de Minas de Río Tinto meatze enpresa erosi eta Unión Explosivos Río Tinto sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cariboo

thumb|300px|eskuinera|*Cariboo* lurralde historiko-kultural gisa. Barruan Chilcotin eta Lillooet-Thompson aldeak jasotzen ditu.
thumb|300px|eskuinera|Cariboo goi-ordokia.
**Cariboo** Kanadako Columbia Britainiarrareko probintziaren erdialdean dagoen eskualde zabal bat da, Fraser arroilatik Cariboo mendietaraino hedatzen den goi-ordoki bat hartzen duena.

## Toponimia 
«Cariboo» izena ez da ofizala lurraldean. Antzinako «caribou» hitzetik dator, lurraldean ugariak ziren izen horren Elur-oreinen ondorioz.

## Ezaugarriak 
13.000 kilometro karratuko azaleran hedatzen da, soilik 171.000 pertsonako populazioarekin (Britainiar Kolunbiako biztanleria osoaren %4a). Probintziako hirugarren eskualderik handiena da. Kariboo ordoki batean dago (Kariboo ordokia, barnealdeko ordokiaren azpiatal bat), mendi garaiez inguratuta. Uda epelak izaten ditu eta neguan elurte handiak izaten ditu. Tenperaturak, normalean, neguan -15 ° C eta udan 22 ° C artean aldatzen dira.

## Historia 
Cariboo, europarrek kolonizatu zuten Britainiar Kolunbiako lehen eskualdea izan zen, eta, beraz, historian paper garrantzitsua izan zuen kolonia eta probintziaren historia goiztiarrean. 1861ean, eskualdeak urre sukarra jasan zuen, probintziak ezagutu zuen garrantzitsuena. Karibooa, Barneko lehen eskualdea izan zen, Behe Fraser eta bere kanoiaren iparraldean, non indigenak ez ziren biztanleen finkapenak eman ziren. Urrearen sukarra igaro zenean inguru askoren populazioa dezente jaitsi zen.

## Animaliak 
Karibooko belardietan desagertzeko arriskuan dagoen azkonar amerikarraren (*Taxidea taxus jeffersonii*) bizilekua dira.

## Hiri nagusiak 
Lurraldeko hiri nagusiak hauek dira:

* Williams Lake 10.832 biztanle
* Quesnel 1.0007 biztanle 2011an)
* Lillooet 2.321 biztanle
* 100 Mile House 1.886 biztanle
* Ashcroft 1.628 biztanle
* Cache Creek 1.040 biztanle
* Clinton 578 biztanle
* Lytton 228 biztanle
* Likely
* Horsefly
* Wells
* Bridge Lake

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Steinberger

**Jack Steinberger** (Bad Kissingen, Bavaria, 1921eko maiatzaren 21a - Geneva, 2020ko abenduaren 12a) estatubatuar fisikaria izan zen.

## Biografia 
Alemanian jaio zen. Judu jatorrikoa zen eta hamahiru urterekin Estatu Batuetara ihes egin zuen. Kimika ikasi zuen Chicagoko Unibertsitatean Edward Teller eta Enrico Fermirekin. 1968an Columbiako Unibertsitateko lana utzi eta Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseiluan sartu zen. 1988an Fisikako Nobel Saria jaso zuen Leon M. Lederman eta Melvin Schwartz fisikariarekin batera muoi neutrinoa aurkitzeagatik.

## Kanpo estekak
Bernardo Strozzi

**Bernardo Strozzi**, **il Cappuccino** ("kaputxinoa" edo "fraide genoarra") ezizenez ezaguna, (Genova, 1581 inguru &ndash; Venezia, 1644ko abuztuaren 2a) italiar margolari barroko nabarmena eta emankorra izan zen, bai Genovan bai Venezian lan egin zuena.

## Biografia 
[ezkerrera|thumb| *biola-jotzailea*, c. 1630-1640 ([Gemäldegalerie Alte Meister, Dresde).]]
Bernardo Strozzi Genovan jaio zen 1581 inguruan, nahiz eta data zehatza ez den ezagutzen. Ziurrenik ez zen Strozzi familia aristokratikoarekin loturarik izan. 1598an, hamazazpi urte zituela, kaputxinoen monasterio batean sartu zen, frantziskotarren ordenako adar erreformatuan. Aita 1608 inguruan hil zenean, ordena utzi zuen ama zaintzeko, eta bizimodua irabazten zuen frantziskotarren irakaskuntzek maiz eragindako irudiak margotuz, adibidez*, Artzainen gurtza* (c. 1615; Baltimoreko Walters Museoa).

1625ean, legez kanpo pintura egitea leporatu zioten, eta hori delitua zen, pintore izateko prestakuntza behar baitzen eta tokiko gremioarekin elkartzea. Ama hil zitzaionean (c. 1630), Bernardori kaputxinoen ordenak presio egin zion epaitegian, ordenara itzultzeko. Denbora gutxi igaro zuen Genovako espetxean eta askatu ondoren Veneziara ihes egin zuen 1631. urtean monasterio batean ez egoteko. Bizitzan zehar *il prete Genovese* (genoar apaiza) ezizena izan zuen.
[ezkerrera|thumb| *Tobíasen sendaketa*, [Pradoko Museoa|Prado museoan .]]
Bere lehen margolanek, hala nola *San Frantziskoren estasia*, Caravaggio baten emozio ilunak erakusten dituzte. Baina XVII. mendearen bigarren hamarkadan, Venezian lanean ari zela, Strozzi-k estilo pertsonala sintetizatu zuen Iparraldeko influentzia piktorikoak (Rubens eta Veronese barne) gogortasun errealista monumentalarekin fusionatzen zituena. Adibidez, *San Tomasen sinestezintasuna* margolanean atzeko planoa motel dago, eta, hala ere, Jesusen aurpegia, haloa eta bere profila, lainotsua, Caravaggio estilo atipikoan. Inoiz ez zen Caravaggiozaleak bezain iluna izan, Veneziak, bere pinturan, akabera leunago bat eman zuen, tokiko mezenasentzat onargarriagoa zen estilo bat, eta Venezian izan zituen aitzindarietatik eratorritako bat, Jan Lys († 1629) eta Domenico Fetti († 1626), hauek ere Caravaggioren eragina Veneziako artearekin bat egin zutelarik. Estilo honen adibideak aurki daitezke bere E*zkontzara Gonbidatutakoen Parabolan* (1630), *Kristo Zeruko giltzak San Pedrori ematen* (1630), *San Lorenzo limosna banatzen* San Nicolò da Tolentinon eta Famaren Pertsonifikazio bat (1635-6). Velázquezen eragina ere oso litekeena da (1629-30ean Genova bisitatu zuena).

Claudio Monteverdi erretratatzeko enkargua egin ondoren bere ospea handitu egin zen, eta veneziar nabarmenenen erretratu ugari egin zituen. Bere ikasleak, edo hark eragin handia izan zuen margolariak, Giovanni Andrea de Ferrari (1598-1669), Giovanni Bernardo Carbone, Valerio Castello eta Giovanni Benedetto Castiglione izan ziren.

## Kanpo estekak
Wonder Woman 1984

***Wonder Woman 1984*** 2020ko Patty Jenkins estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi film bat da. DC Comics argitaletxeko Wonder Woman superheroiaren komikietan oinarritua, *Wonder Woman* filmaren jarraipena da. Gal Gadot, Chris Pine, Kristen Wiig, Pedro Pascal, Robin Wright eta Connie Nielsen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1984an, Gerra Hotzaren garaian, Diana bi ikaragarrizko areriokin gatazkan hasten da: Maxwell Lord komunikabide enpresaburua, eta Barbara Ann Minerva / Cheetah lagun ohia, Steve Trevor maitearekin berriz elkartzen den bitartean.

## Aktoreak 
* Gal Gadot: Diana Printsesa / Wonder Woman
* Chris Pine: Steve Trevor
* Kristen Wiig: Barbara Ann Minerva / Cheetah
* Pedro Pascal: Maxwell Lord
* Connie Nielsen: Hippolyta
* Robin Wright: Antiope
* Lilly Aspell: Diana gaztea

Horrez gain, Natasha Rothwell, Ravi Patel, Gabriella Wilde, Kristoffer Polaha eta Amr Waked.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jorge Herrando

**Jorge Herrando Oroz** (Arrizabalaga, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da, Erdiko aztelari moduan jokatzen du Osasunan.

## Biografia 
Osasuna Promesasekin 2018ko maiatzaren 13an debutatu zuen azken minutuetan sartuz, azkenean 4-0 galdu zuten partida horretan Vitoria Kirol Klubaren kontr 2.B mailan. Osasunaren lehen taldearekin Kopan debutatu zuen 2020ko abenduaren 15ean Kike Saverioren ordez 72. minutuan sartuta. 0-6 irabazi zuten. 2021eko uztailaren 15ean, 2024ra arte klubarekin berritzea eta Lehen Federazioko UD Logroñesera pasatzea ofizial bihurtzen da. 2023ko maiatzaren 2an, titular gisa debutatu zuen LaLiga Santanderren, F. C. Barcelonaren aurka, Spotify Camp Nou-n jokatutako partidan eta bertan kanporatu zuten lehen minutuetan. 2023ko udan bere kontratua berritu zuen Osasunarekin 2027rarte.  2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa