open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suraya Dalil

**Suraya Dalil** (uzbeko / dariz: ثریا دلیل‎, Kabul, 1970) afganiar mediku eta politikaria da. Osasun Publikoko Ministro izan zen 2010etik 2014ra, eta Nazio Batuen Erakundearen aurrean herrialdeko Ordezkari Iraunkorra izan da 2015eko azarotik.

## Ibilbidea 
Bere aita maisu zen eta bere heziketa bultzatu zuen une hartan ezohikoa zen arren. Zarghona Bigarren Hezkuntzako eskolara joan zen eta Kabuleko Medikuntza Unibertsitatean graduatu zen 1991n. Bere familia Mazar-i-Sharif-era joan zen, bere aita gerra zibilean zauritu ondoren.

Bere jatorrizko hizkuntza uzbekoa da, eta dari, paxtunera eta ingelesa ere hitz egiten ditu. Bere senarra ere medikua da eta hiru seme-alaba dituzte. 2004an, Harvardeko Osasun Publikoko Eskolara joateko Presidentzia Beka bat jaso zuen  eta osasun publikoan maisutza batekin graduatu zen 2005ean.

Suraya Dalilek Mugarik Gabeko Medikuekin lan egin zuen, 1992an eta 1993an, Afganistango iparraldean errefuxiatu tajikei arreta medikoa ematen. Ondoren, Migrazioetarako Nazioarteko Erakundearekin, Pakistandik eta Irandik itzultzen ari ziren errefuxiatu afganiarrei laguntza medikoa emanez. 1994an UNICEFekin hasi zen lanean Afganistanen, elgorriaren eta poliomielitisaren aurkako eskala handiko immunizazio proiektu bat gainbegiratuz. Talibanak 1998an Mazar-e-Sharif-era iritsi zirenean, oinez ihes egin zuen familiarekin Pakistanera, eta hara joan zen UNICEFek Afganistanen zuen bulegorako lanera. Talibanak erori ondoren, 2002an itzuli zen Kabulera familiarekin. Bertan lan egin zuen 2007ra arte, UNICEFek Somaliako Osasun eta Nutrizio Programaren buru izendatu zuenean, eta bertan lan egin zuen 2009ko abendura arte.

International Gender Champions-eko (IGC) kidea da.

## Argitalpen hautatuak 
* 
*  Dalil, Suraya; UNICEF (2002). "*Assessment of services and human resource needs for the development of the safe motherhood initiative in Afghanistan"*. Afghan Digital Libraries. 
* 
* 
*  Dalil, Suraya (2015). «Security for Our Shared Home».  En Julio Frenk; Steven Hoffman, eds. To Save Humanity:What Matters Most for a Healthy Future. Oxford University Press. or. 97-98. ISBN 9780190221553. 

## Sariak eta  aintzatespenak 
* 2012an, Munduko Txertaketa Batasunaren sari bat jaso zuen, herrialde osoan txertaketa ezartzen egindako lorpenengatik.
* 2014an, Ugalketa Osasunerako Munduko Liderren Kontseiluaren Resolve Sariaren Aipamen Berezi bat onartu zuen, Afganistanek ugalketa, ama eta haurren osasuna lehenesteko egindako ahaleginak saritzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografía de la embajada 
*
Magadhera

**Magadhera** (devanagariz: ) indo-ariar familiako hizkuntza da, Indian 11.362.000 hiztunek mintzatua. Magadhera hurbilekoa da bhojpurera eta maithili hizkuntzekin, eta batzuetan hizkuntza bateratu horiek "biharera" hizkuntza bakar gisa esaten diote. Hizkuntza horiek, lotutako beste hizkuntza batzuekin batera, bihari hizkuntza gisa ezagutzen dira, eta hizkuntza horiek indo-ariar ekialdeko taldearen azpitaldea osatzen dute.

Uste denez, antzinako magadhera forma bat, magadhera pakrito bezala ezagutzen dena, Budak hitz egiten zuen hizkuntza izan zen, eta Magadha antzinako erresumako hizkuntza.

Ia 13 milioi hiztunak Bihar estatuko Magadha eremuan bizi dira. Honek Biharko zortzi barruti hartzen ditu, Patna, Gaya, Aurangabad, Jehanabad, Nalanda, Munger eta Bhagalpur hiriak eta inguruko barrutiak barne. Hazaribagh, Giridih, Palamu (antz. Palamau) guztira Jharkhandeko hiru barruti daude eta hiztun batzuk Mendebaldeko Bengalako Malda herrian daude.  Normalean devanagari alfabetoa erabiliz idazten da.

Oker pentsatu zuten hizkuntza horiek hindiarekin hurbiletik lotutako komuneko dialektoak zirela, baina oraintsuago frogatu da ekialdeko talde indo-ariar hizkuntza guztiak, antzinako ardhamagadheraren ondorengoak, antzekotasun handia erakutsiz, bengalerarekin, assamerarekin eta odiarekin batera. Magadherak kantu eta istorio herrikoien tradizio aberats eta zaharra du. Bere aldetik, hindi eta erdialdeko beste indo-ariar hizkuntza batzuk, antzinako sauraseneraren ondorengoak izango ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Kulli

**Simon Kulli** (Pistull, 1973ko otsailaren 14a – Vau i Dejës, 2025eko azaroaren 29a) albaniar elizgizon katolikoa izan zen, 2017tik 2025era Sapëko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|Simon Kulli apezpikuaren armarria.|209x209pxSimon Kulli Hajmel barrutiko Pistull herrian jaio zen, gaur egungo Vau i Dejës udalerrian, 1973ko otsailaren 14an. Scutariko elizbarrutian ikasi zuen eta 2000ko ekainaren 29an apaiz-ordenazioa jaso zuen Shkodërreko katedralean, Angelo Massafra artzapezpikuaren eskutik. Erregimen komunista amaitu ondoren, Albanian egindako lehen apaiz-ordenazioetako bat izan zen berea.

Caritas erakundea ordezkatu zuen, eta Lucjan Avgustini apezpikua hil ondoren, Sapëko elizbarrutiko administratzaile hautatu zuten 2016ko maiatzaren 22an.

2025eko azaroaren 29an hil zen, bat-bateko bihotzekoak jota, 52 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marwarera

**Marwarera** (devanagariz: ; arabiar alfabetoz: , ,  ahoskatua) indo-ariar familiako hizkuntza da, Rajastanen mintzatua. Marwarera ondoko Gujarat eta Haryana estatuetan eta ekialdeko Pakistanen ere hitz egiten dute. 13,2 milioi hiztun inguru ditu (1997), eta marwarera bere azpitaldeko hiztun kopuruak gehien hitz egiten duen hizkuntza da. 13 milioi hiztun daude Rajastanen, eta gainerakoan, 200.000 Pakistango Sindh probintzian. Marwarerazko 23 dialekto inguru daude.

Marwarera devanagariz idatzita dago, hindia, marathera, nepalera eta sanskritoa bezala; nahiz eta historikoki mahayanieraz idatzia izan zen. Marwarerak gaur egun ez du estatus ofizialik hezkuntza eta gobernuko hizkuntza gisa. Indiako gobernuak bultzada bat izan du iragan hurbilean hizkuntza hori aitortzeko eta estatus programatu bat emateko. Rajastan estatuak rajastanera  ezagutzen du bere hizkuntza bakar gisa.

Pakistanen, marwareraren bi aldaera daude. Indiako marwareratik nahiko hurbil egon daitezke edo ez hizkuntza bera kontsideratzera. Marwareraren hiztunak Sindhen kontzentratzen dira. Pakistanen, marwarera alfabeto arabiarraren bertsio aldatua erabiliz idatzi ohi dute.

Marwarera oraindik asko hitz egiten da Bikanerren inguruan. Etengabeko ahaleginak daude hizkuntza-talde hori eta hizkuntza-desberdintasunak identifikatzeko eta sailkatzeko.

## Adibidea 
Hona hemen Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren lehen artikulua:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angika

**Angika** (devanagariz: ) indo-ariar familiako hizkuntza da, Anga eskualdean mintzatua. Anga Bihar, Jharkhand eta Mendebaldeko Bengala estatuen barnean dagoen eremu bat da. 30 milioi indiar baino gehiagok hitz egiten dute, eta 50 milioi munduan zehar. Mumbai, Delhi, Kalkuta, Durgapur, Panyab, Vadodara, Surat, Patna, Ranchi, Jamshedpur edota Bokaron hitz egiten da, besteak beste. Kanputxean, Vietnamen, Malaysian eta Asiako hego-ekialdeko beste herrialde batzuetan ere erabiltzen da. Gainera, Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko komunitateetako etorkinek ere erabiltzen dute

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chhattisgarhera

**Chhattisgarhera** (devanagariz: ) indo-ariar familiako hizkuntza da, Chhattisgarhen, Odishan, Madhya Pradeshen eta Maharashtran mintzatua. 16,25 milioi hiztun inguru ditu eta Chhattisgarheko hizkuntza ofiziala da, gertuko hindirekin batera.

## Adibidea 
Hona hemen Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren lehen artikulua:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isao Tomita

**Isao Tomita** edo soilik **Tomita**, , *Tomita Isao* (1932ko apirilaren 22a, Tokio - 2016ko maiatzaren 5a, Tokio), japoniar musika konposatzaile bat izan zen, mundu mailan musika elektronikoa, eta espazio musikaren aintzindarietako bat izateagatik ezaguna, sintetizadore analogo bidez egindako moldaketen ekoizle ospetsua ete izan zen. Pop sintetikoaren generoa ere jorratu zuen.

Hego Euskal Herrian, nagusiki, TVE2 espainiar telebista kateko *El planeta imaginario* literatura saioaren doinua zen *Snowflakes Are Dancing* (1973-1974) abestia konposatzeagatik ezaguna zen, jatorriz Claude Debussy frantziar konposatzailearen *Suite bergamasque* musikalan klasikoaren bertsio edo moldaketa elektronikoa zena.

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Anolini

thumb|*Anolini* saldan.
***Anolini-ak*** Piacenzako probintzian (Piacenzako dialektoan *anvëin*) jatorria duen pasta arrautzadun barrubete mota bat dira, eta, normalean, Parman (Parmako dialektoan *anolen*) ere zabaltzen da. Cremona probintziako aldaera bat dago, *marubini* (edo maruben Cremonako dialektoan; izen hori erabiltzen da Piazenzako ipar-ekialdeko lautadan).

Antzinako sustraiak dituen platera da, Bartolomeo Scappi sukaldari errenazentista ospetsuak XVI. mendean ezagutzen eta aipatzen zuena.,   belaunaldiz belaunaldi familietan transmititzen da. Piacenzan tradizio bat da Gabon gauean familia biltzen dela *anolini di Natale* (edo ''anvāin d' Nadäl*, Piacenzako dialektoan deitzen zaien bezala) prestatzeko.

Platera aberatsa eta landua da, jai garrantzitsuetan zerbitzatzen diren beste plater asko bezala.

Piacenza aldaerak salda onean egostea dakar, hobe kapoi saldan. *"Brodo di quarta"'' izeneko salda batean ere egosten dira. Oinarria haragi-erregosi bat da: Piacenzan, behi-haragia erabiltzen da, baina zaldi- edo txerriki-haragia ere erabil daiteke. Egosi ondoren, haragia fin-fin txikitzen da saldako barazkiekin batera, eta beste osagai batzuk gehitzen zaizkio, hala nola Piacenzako Grana Padano gazta. Beste Piacenza aldaera batek, zehazkiago Val d'Ardakoa, Grana Padanoz eta ogi birrinduz soilik egindako betegarria erabiltzen du. Betegarri hau pasta arrautzadunaren gainean jartzen da, eta anoliniak tresna berezi batekin mozten dira 3 cm-ko diametroko zatitan.

*Anolini* ontziratua mundu osoan aurki daiteke orain, batez ere Italiako komunitateak presentzia handia duten lekuetan. *Anolini* "fresko" ontziratuek normalean zazpi asteko iraupena izaten dute.

Parman, *salvagenti* ('salbagailuak') edo *galleggianti* ('flotagailuak') ezizena ematen zaie, modu jostariian, beti haragiz betetzen direlarik eta Parmigiano-Reggiano gazta bakarrik erabiltzen dutelarik, Fidenzan eta '*bassa*' deiturikoetan, berriz, betegarria salda onean egositako ogi birrinduz, gatzez, intxaur muskatuz, arrautzaz eta Parmigiano-Reggiano zaharraz bakarrik egiten den bitartean.

## Aitortza 
Emilia-Romagnaren gomendioari jarraituz, Italiako Nekazaritza, Elikadura eta Basogintza Ministerioak *anolini* Piacenza probintziako *Italiako nekazaritza-elikagai produktu tradizional* (PAT) tipikoen artean aitortu du. *Marubiniak* PAT gisa aitortzen dira Lombardiak proposatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bassa parmensearen produktuak eta platerak tipikoak (italiarra)
* Ricetta degli anolini alla parmigiana (italiera)
Barbajuan

**Barbajuan** (**barbagiuan** edo **barbagiuai** idatzita ere agertzen da) batez ere Kosta Urdinako ekialdean, Liguriaren mendebaldean eta Monakon aurkitzen den janaurreko bat da.  Zerba, arroza eta ricottaz betetako frijitu mota bat da, besteak beste, Frantziako Castellar-en du jatorria  eta Monakon ezagun egin zen, non bereziki azaroaren 19an, jaten den jai nazionalean, Castellarreko emakumeek Monakoko merkatuetan saltzen baitzuten.  Hitzak *Joan osaba* esan nahi du bertako okzitanieraren dialektoan. 

Beste betegarri batzuk kuia, haragi xehatua, porruak edo arrautzak izan daitezke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Barbajuan errezeta
Volodymyr Muntian

**Volodymyr Fedorovytx Muntian** (, , ; Kotovsk, 1946ko irailaren 14a – Kiev, 2025eko abenduaren 1a) sobietar eta ukrainar futbolaria eta futbol entrenatzailea izan zen.

Langile errumaniar baten eta ama ukrainar baten semea izan zen. Akrobazian lehiatzen hasi zen futbolera aldatu zen arte. 1965 eta 1977 artean Dinamo Kiev taldean jokatu zuen. Bera eta Oleg Blokhin dira Sobietar Batasuneko zazpi txapelketa irabazi dituzten jokalari bakarrak.

Muntyanek 49 partida jokatu zituen Sobietar Batasuneko futbol selekzio nazionalarekin 1968 eta 1976 artean. 1972ko Europako Futbol Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen. Erretiroa hartu ondoren, beste talde batzuk eta Gineako futbol selekzioa entrenatzen aritu zen.

## Palmaresa 
**Dinamo Kiev**
* Europako Futbol Errekopa: 1975
* UEFAren Europako Superkopa: 1975
* Sobietar Batasuneko Futbol Liga (7): 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977
* Sobietar Batasuneko Futbol Kopa: 1966, 1974

**Sobietar Batasuna**
* Europako Futbol Txapelketa: 1972, txapeldunordea
Eforo

thumb|350px|Espartako bost eforoak.
**Eforoa**, antzinako grezieraz *Ἔφορος*, *ἐπί* ("gain") eta *ὁράω* ("ikusi") hitz elkarketatik sortua, Antzinako Grezian zenbait magistratuek jasotako izendapena zen. Guztien artean garrantzitsuenak Espartako eforoak ziren.

Espartan bost eforo zeuden, urtero hautatuak, hilabetero Espartako erregeei babes ematea zin egiten zuten, eta era berean, erregeek legeak errespetatzea zin egiten zuten.

## Jatorria 
Herodotoren arabera Likurgo Espartakoak erakundea sortu omen zuen, bere izate kronologiko nahiz historikoa zalantzan ipintzen den legegilea. Dena dela, erforoen sorrera K.a. VII. mendean ezarri ohi da.

## Kanpo estekak
Kutch

**Kutch** izan daiteke:

* **Kutcheko golkoa**, Arabiako itsasoko golkoa, Gujaraten;
* **Kutch-eko Rann Handia**, ipar-mendebaldeko Indiako padura;
* **Kutch barrutia**, Gujarat estatuko barrutia;
* **Kutch estatua**, Britainiar Raj garaiko estatua.
Scrotifera

**Scrotifera** ugaztunen klado bat da. Bere barruan sailkatzen dira Carnivora, Artiodactyla, Perissodactyla, Chiroptera, Pholidota eta eurekin harremana duten iraungitako taldeak. Eulipotyphlarekin batera Laurasiatheria osatzen dute. 

Izena barrabil-zorro dutelako datorkie, klado guztiek baitute barrabil-zorro bat zakilaren ostean. Primateek ere barrabil-zorroa dute, baina badirudi konbergentzia ebolutiboaren adibide bat izatea, primateen ahaideek ez baitute horrelakorik. Filogenetikak ondo ezarritako klado bat da.

## Taxonomia 
Gaur egun erabiltzen den sailkapena honakoa da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rob Zombie

**Rob Zombie**, jaiotze izenez **Robert Bartleh Cummings** (1965eko urtarrilaren 12a, Haverhill, Massachusetts), estatubatuar abeslari, kantautore, musika ekoizle, zinemagile eta aktore bat da, White Zombie rock musika taldearen abeslaria ere bada.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Ferdinand Maemba Liwoke

**Ferdinand Maemba Liwoke** (Gamangwa, Kongo Belgikarra, 1937ko apirilaren 8a – Kinshasa, 2025eko azaroaren 26a) kongoar elizgizon katolikoa izan zen. 1983tik 1987ra Loloko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1987tik 2015era elizbarruti bereko ordinarioa.

## Bizitza 
Ferdinand Maemba Liwoke 1937ko apirilaren 8an jaio zen. Lisalako Bolongo-Molongoko apaizgaitegi txikian ikasi zuen, Joseph Kumuondala Mbimbak eta Pierre Akuma Molengok bezala. 1969ko abuztuaren 15ean apaiztu zen Bumbako San Andres parrokian, Lisalako elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 1969tik 1972ra parrokiako bikario gisa aritu zen, eta 1972tik 1975era Lisalako San Hermes katedraleko parroko gisa. 1975etik 1983ra, Kinshasako Laikoen Apostolutzarako Batzordeko idazkaria izan zen. Kargu horretan zegoela, Kinshasako elizbarruti arteko zentroan lan egin zuen. 

1983ko martxoaren 17an, Joan Paulo II.a aita santuak Balianako apezpiku titular eta Loloko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 10ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Loloko San Joanes Bataiatzailearen katedralean, Frédéric Etsou-Nzabi-Bamungwabi artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Joseph Ignace Waterschoot eta Louis Nganga a Ndzando izanik. *Ubis Caritas Ibi Est* leloa hautatu zuen. 

1988ko urtarrilaren 24an, Loloko ordinario bilakatu zen. Bere apezpikualdi osoan, 26 apaiz ordenatu zituen Loloko elizbarrutirako. 1994ko otsailaren 2an Loloko Arrosarioko Ahizpa Domingotarren kongregazioa sortu zuen. 2015eko apirilaren 12an erretiratu zen, eta orduz geroztik Bumban bizi izan zen. 2025eko azaroaren 26an hil zen Kinshasako San Jose ospitalean, gaixotasun luze baten ondoren. 

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kodava

**Kodava** ( ahoskatua, autoglotonimoa: *Koḍava takkï*,  ahoskatua, 'kodaven hizkuntza' esan nahi duena) Karnatakako Kodagu barrutian mintzaturiko hizkuntza drabidikoa da. Arriskuan dago eta bi dialekto ditu: Mendele (iparraldeko eta erdialdeko Kodagun mintzatua) eta Kiggat (hegoaldeko Kodagun mintzatua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bhilera

**Bhilera** (devanagariz: ,  ahoskatua) indo-ariar familiako hizkuntza da, Rajastanen, Gujaraten, Maharashtran eta Madhya Pradeshen mintzatua. Devanagariz idazten dute eta ez du inolako estatu ofizialik,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kutchera

**Kutchera** (કચ્છી, 𑊺𑋀𑋪𑋁𑋢, ڪڇّي,  ahoskatua) indo-ariar familiako hizkuntza da, Gujarateko Kutch eskualdean eta ondoko  Rajastanen eta Pakistango Sindhen mintzatua.

Aditu batzuek kutchera sindhizko dialektotzat hartu dute, baina bi hizkuntzak oso ezberdinak dira. Denborarekin, gujarateratik hartu ditu hitz asko. Sindhen eta Kutcheko Banni eskualdeetan hitz egiten duten kutcherazko barietateak antz handiagoa du sindhizko lari dialektoarekin, Kutcheko ekialdean hitz egiten den kutcherak gujaraterazko eragin handiagoa duen bitartean, eta poliki-poliki gujarateraren antz handiagoa hartzen ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Bavariakoa eta Borboikoa

**Maria del Pilar Bavariakoa eta Borboikoa** (Munich, 1891ko martxoaren 13a – Ibidem, 1987ko urtarrilaren 29a) alemaniar printzesa eta margolaria izan zen.

## Bizitza 
### Familia 
Gurasoak Luis Fernando Bavariako printzea eta Maria de la Paz Borboiko infanta izan ziren. Bikotearen hirugarren ondorengoa eta alaba bakarra izan zen. Aitaren aldetik Adalberto Bavariako printzea eta Amalia Borboiko infanta espainiarraren biloba zen; amaren aldetik, ostera, Espainiako Elisabet II.a Borboiko erregina eta Frantzisko Asiskoa Borboiko errege ezkontidearena. Amaren aldeko izeba zenaren izena zeraman, Maria del Pilar Borboikoa eta Borboiko infantarena, 18 urte zituela hil zena. 

### Ikasketak 
Artearen historia, pintura eta grafika ikasi zituen. Margolari ikasketak Hans von Bartels, Willi Geiger, Moritz Heymann eta Viktoria Zimmermannen eskutik jaso zituen. Claude Monet, Camille Pissarro eta frantziar inpresionismoak moldatu zuten. Munich Zaharreko Artisten Elkarteko eta Margolarien Batasuneko kidea izan zen. Bere margolanak Bavariako Estatuko Galerian, Munichen, Lenbach Haus-en, Udal Galerian eta bilduma pribatu askotan ikus daitezke. Gainera, Alemaniako Gurutze Gorriko kidea izan zen 40 urtez eta bere lehengusuaren, Espainiako Alfontso XIII.a Borboiko erregearen, bizitzari buruzko liburu baten egilea izan zen. Printzesaren esanetan, bere bizitzako maitasunik handiena bere lehengusu Alfontso XIII.a izan zen eta horregatik ez zen inoiz ezkondu.

Pilar ez zen inoiz ezkondu. Kirolari handia eta bidaiari nekaezina izan zen, Italian, Espainian eta Afrika iparraldean zehar ibili zen. 

### Heriotza 
Nymphenburgen hil zen 1987. urtean, 96 urte egitear zela, jaio zen leku berean. Bere gorpua Andechs-eko Abadiara eraman zuten.

## Lanak 
Hainbat literatur lan idatzi zituen, bere lehengusu Alfontso XIII.aren biografiatik hasi eta bi bidaia liburu  ere bai:

*  *Meine zweite Autoreise nach Spanien* [Errepidezko nire bigarren bidaia Espainiara] (alemanieraz). Munchen: Lindauer. 1914. 
*  *Zehn Tage im Auto durch den Norden von Spanien* [Hamar egun autoz Espainiako iparraldean barrena] (alemanieraz). Berlin: Klassing. 1914. 
*  *Don Alfonso XIII: a study of monarchy*. Londres: John Murray. 1931. 

## Aginduak 
* Teresaren Ordenako ohorezko dama. (Bavariako Erresuma)
* Santa Isabel Ordenako dama. (Bavariako Erresuma)
* 1891ko apirilaren 2a: Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa. (Espainiako Erresuma)link=Archivo:Order_of_Queen_Maria_Luisa_(Spain)_-_ribbon_bar.svg|50x50px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Borboi-Parmakoa

**Margarita Borboi-Parmakoa** (Lucca, Italia, 1847ko urtarrilaren 1a – Viareggio, Italia, 1893ko urtarrilaren 29a) aristokrata eta karlista izan zen, Karlos III.a Parmako dukearen eta Luisa Frantziakoaren alaba zaharrena. Karlistentzat Espainiako eta  titular ezkontidea izan zen.

### Ezkontza 
Margarita Karlos Madrilgo dukearekin ezkondu zen. Senarra Joan Borboikoa eta Bragantzakoaren, Montizongo kondearen  eta Maria Beatriz Austria-Esteko artxidukesan seme nagusia zen. Ezkontza 1867ko otsailaren 4an izan zen Frohsdorfeko gazteluan, amaren aldeko osaba Chambordeko kondearen bizilekuan; ezkontzara, besteak beste, Frantzisko Josef I.a Austriakoa eta Jorge V.a Hannoverko erregea joan ziren. Margaritak eta Karlosek bost seme-alaba izan zituzten:

### Ondorengoak 
* ezkerrera|thumb|353x353px|Karlisten errege-familia.Blanka Borboi eta Borboi-Parmakoa (1868-1949), 1889. urtean Frohsdorfen ezkondu zen Leopoldo Salvador Austriako artxidukearekin, Toskanako printzearekin, eta ondorengoak izan zituzten.
* Jaime Borboi eta Borboi-Parmakoa (1870-1931), ezkongabea eta ondorengorik gabea.
* Elvira Borboi eta Borboi-Parmakoa (1871-1929), ezkongabe hil zen, baina Felipe María Folchi-Vicirekin izan zituen seme-alabak.
* Beatriz  Borboi eta Borboi-Parmakoa (1874-1961), 1897an Fabrizio Massimo Rovianoko printzearekin eta Anticoli Corrado dukearekin ezkondua, Venezian, seme-alabak izan zituzten.
* Alicia Borboi eta Borboi-Parmakoa (1876-1975) 1897an ezkondu zen Frederikorekin, Veneziako Schönburg-Waldenburg-eko printzearekin, eta ondorengoak izan zituzten; 1903an dibortziatu ziren; (2) Bigarren aldiz ezkondu zen 1906an Viareggion, Lino del Preterekin, eta ondorengoak izan zituzten.

### Heriotza 
Margarita 1893ko urtarrilaren 29an hil zen. Karlos hurrengo urtean Maria Berta Rohango printzesarekin ezkondu zen.

## Aginduak 
* 1854ko urtarrilaren 19a: Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa. (Espainiako Erresuma)link=Archivo:Order_of_Queen_Maria_Luisa_(Spain)_-_ribbon_bar.svg|50x50px
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bigoli

thumb|*Bigoli*
***Bigoli-a*** pasta luze mota da, espageti lodien antzekoa, Venetokoa eta Lombardiako ekialdean ere aurkitzen dena. Gari-irinarekin, urarekin eta gatzarekin egiten dira.

Pasta honen ezaugarri nagusia bere zimurtasuna da, saltsak eta ongailuak atxikitzeko aukera ematen diona. Kalitate berezi hori prentsa bat erabiliz pasta egiteko metodo tradizional baten bidez lortzen da.

Pasta honen aldaera batzuk daude, irina mota aldatuz lortzen direnak, adibidez, Suge-ilar irina erabiliz (*bigoli* ilunak egiteko), edo arrautza gehituz. *Bigoliak* ohiko lagungarriekin zerbitzatzen dira, batez ere ahatearekin, saltsarekin edo sardinekin.

## Kanpo estekak
Guy Parmelin

**Guy Bernard Parmelin** (Bursins, 1959ko azaroaren 9a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2021ean eta 2026an.

Nekazaritzan diploma lortu zuen Morgesen eta 1985ean mahastizaintzan masterra egin zuen.

Suitzako Zentroko Batasun Demokratikoko kidea da, eta Vaud kantonamenduko Kontseilu Nagusiko kide izan zen 1994tik 2003ra. Suitzako Kontseilu Federaleko kidea da 2016tik. 2016tik 2018ra Defentsa, Babes Zibila eta Kirol saila zuzendu zuen, eta 2018tik Finantza saila zuzentzen du.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2021ean. Urte hartan Vladimir Putinen eta Joe Bidenen arteko bilera bateko anfitrioi izan zen Genevan. Konfederazioko presidentea izan zen bigarren aldiz 2026an.
Claudia Rodríguez

**Claudia Rodríguez Silva** (Santiago, Txile, 1968ko martxoaren 21a - Ibid., 2025eko azaroaren 29a) txiletar idazle eta aktibista trabesti eta feminista izan zena.

## Biografia 
Txileko Santiagoko Barros Luco Trudeau Ospitalean jaio zen, 1968an, eta bere gurasoak Txileko hegoaldeko Lanco ingurukoak ziren. 1973an, ikasketa formalak hasi zituen, eta irakaskuntza ertaina bukatu zuen; karrera bat ikasteko aukerarik ez zuen izan, familiaren baliabide faltagatik.
ezkerrera|thumb|Claudia Rodríguez Feria Desviadan, 2023.
1991n ekin zion aktibismoari, Movimiento de Libreación Homosexual mugimenduan (Movilh; Homosexualen Askapenerako Mugimendua) sartu zenean, gerora, Movimiento Unificado de Minorías Sexuales (MUMS; Sexu Gutxiengoen Mugimendu Bateratua) bihurtu zena; Casal Lambda eta Paila Marina Kolektibo Lesbiko Travesti Feminista taldeetan ere parte hartu zuen. Ondoren, Gizarte Langintzako karrerako goi-mailako ikasketak hasi zituen Humanismo Kristauaren Akademia Unibertsitatean, eta Txileko Unibertsitateko Filosofia eta Humanitate Fakultatean Generoan Diplomatu bat lortu zuen.

Bere ibilbide literarioa fanzineak idaztean hasi zuen, Diego Ramírezek emandako tailer batean parte hartu ondoren, eta 2010ean Idazle Hasiberrientzako Liburuaren Funts Nazionaleko (Fondart) bekaduna izan zen. Hurrengo urtean, Txileko lehenengo travesti antzerki-konpainiaren sortzaileetako bat izan zen, eta *Historias de trabestis* (2011) eta *Cuerpos para odiar* (2015) obrak aurkeztu zituen, azken hau berak egindako izen bereko fanzinearen egokitzapena.

2016an argitaratu zuen Rodriguezek bere lehen liburua, *Dramas pobres* (Drama pobreak) izenekoa eta egileak aurretik idatzitako fanzineetatik sortua, eta urte berean bere testuen zati bat Juan Pablo Sutherlandek egindako *Ciudad muda* (Hiri mutua) antologiaren parte izan ziren.

## Obrak 
* 2011 - *Historias de travestis*. Antzerki-obra.
* 2015 - *Cuerpos para odiar*. Antzerki-obra. 
* 2016 - *Dramas pobres*
* 2023 - *Para no morir tan sola*
* 2023 - *Ciencia ficción travesti*

## Ikus, gainera 
* Txileko LGBT literatura

*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Claudia Rodriguez", Oihana Arana, 2025eko abenduaren 2ko Berria
Ruth Chatterton

**Ruth Chatterton** (New York, 1892ko abenduaren 24a – Norwalk, Connecticut, 1961eko azaroaren 24a) estatubatuar aktorea izan zen.

1911n Broadwayn debutatu zuen eta 1928an Hollywooden. Bere aktore ibilbidea 1930eko hamarkadan gertatu zen batez ere. Garai berean, Ameriketako Estatu Batuetako emakume hegazkinlari bakanetakoa izan zen, eta eleberrigile arrakastatsua ere izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Idazlanak 
* *Homeward Borne: A Novel* (1950)
* *The Betrayers* (1953)
* *The Pride of the Peacock* (1954)
* *The Southern Wild* (1958)
* ''Lady's Man'' (1961)

## Kanpo estekak
Pilar Mateos

**Pilar Mateos Martín** (Valladolid, 1942) haur eta gazte literaturako espainiar idazlea da.

Bere liburuetan, hiztegi sinplea erabiltzen du pertsonaia isolatu, baztertu eta tristeei buruz hitz egiteko, eta errealitatea eta irudimena nahasten ditu fantasiak eta ametsek errealitate berriak sor ditzaketen lanetan.

## Argitalpenak 
* *Jeruso quiere ser gente*, 1980
* *Historias de Ninguno*, 1981
* *Capitanes de plástico*, 1982
* *Molinete*, 1984
* *La bruja Mon*, 1984
* *Lucas y Lucas. El rapto de Caballo Gris*, 1984
* *La isla menguante*, 1987
* *Mi tío Teo*, 1987
* *Quisicosas*, 1988.
* *El pequeño Davirón*, 1991
* *¡Qué desastre de niño!*, 1992
* *La casa imaginaria*, 1993
* *Silveiro el grande*, 1993
* *Sin miedo a los brujos*, 1995
* *El reloj de las buenas horas*, 1996
* *La bruja del pan "pringao"*, 1997
* *Gata García*, 1997
* *Barbas Jonás y los títeres acatarrados*, 1997
* *El viejo que no salía en los cuentos*, 1997
* *El fantasma en calcetines*, 1999
* *Los chicos de al lado*, 2005

## Sariak 
* *Jeruso quiere ser gente*, 1980, El barco de vapor saria
* *Historias de Ninguno*, 1981,  El barco de vapor saria
* *Capitanes de plástico*, 1982, Lazarillo saria
* *Gata García*, 1997, Edebé, saria
* *El fantasma en calcetines*, 1999,  Ala Delta saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoda Ablan

**Hoda Ablan** (Ibb, 1971)  yemendar poeta da. 

## Bizitza 
Ablanek Sanako Unibertsitatean ikasi zuen, eta 1993.an zientzia politikoetako masterra atera zuen. Yemengo Idazleen Batasuneko idazkari nagusia izan da. Ezkonduta dago eta seme-alabak ditu.

## Lana 
Bere lehen poesia bilduma, *Wurud shaqiyat al-malamih* (*Ezaugarri bihurridun arrosak*), 1989an argitaratu zen Damaskon. Harrezkero, hainbat poesia bilduma plazaratu ditu. Bere lana zenbait argitalpenetan itzulita agertu da; *Banipal* aldizkariaren bi zenbakitan (8. eta 36. zenbakietan), esate baterako. 

### Antologietan 
* Handal, Nathalie, arg. (2001). *The Poetry of Arab Women: A Contemporary Anthology*. Interlink Books
* Badran, Margot; Cooke, Miriam, arg. (2004). *Opening the Gates: An Anthology of Arab Feminist Writing* (2. ed.). Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34441-0

### Euskaratua 
armiarma.eus atariak *euskarari ekarriak* atalean Hoda Ablanen zazpi poema ditu Mikel Elorzak 2017an euskaratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gramma laketontziaren lehorreratzea

thumb|Gerrillariak lehorreratzen.

**Gramma lakeontzia** Tamaulipaseko (Mexiko) Abasolo herrian erbesteratutako kubatar talde batek Tuxpanen ezkutuan erositako ontzi baten izena da. Fidel Castro zen taldearen burua, eta Uztailaren 26ko Mugimendua osatzen zuten. Itsasontzia estatubatuar bati erosi zioten, eta Granma izena amona batentzako ingelesezko ezizen arrunt batetik dator ("grandmother" hitzaren laburdura).

## Gertakizunak 
1956ko abenduaren 2an, Kubako kostaldera heldu zen Granma ontzia, iraultza hasiko zuten gerrillariekin. Egun batzuk lehenago abiatu zen Mexikotik Fidel Castro buru zuen 82 pertsonako taldea, AEBen babesarekin zegoen Fulgencio Batista diktadorearen aurka egin asmoz. Kubako iraultza egun horretan hasi zen, 1956an, Granma itsasontzia lehorreratuta. Itsasontzian  zihoazen hiru urte lehenago, 1953an Moncadako kuartelaren aurkako erasoaren ostean erbesteratu behar izan zuten ekintzaile politikoak, baita Che Guevara bezalako jendea ere. 

Lehorreratzea mitiko bihurtu da Kubako historian, ez soilik gerrilla kanpainaren hasiera adierazi zuelako, baizik eta itsasontzi hartan joan zirenen aparteko sakrifizioagatik.  

Granma-ra igo ziren 82 pertsonetatik laurdena inguru atera zen bizirik. Batetik, itsasontziaren egoera kaskarrak eta bestetik, lehorreratu bezain pronto militarren partetik jasan zuten segadak, berehala murriztu zuen errebeldeen taldea. Hasierako kolpe hori jasan arren, borrokalari-taldea Sierra Maestra mendietan murgildu zen eta bi urteko borrokarekin, herritarren atxikimendua lortu eta 1959 urtea hastearekin batera erregimena garaitzea lortu zuten.

## Bibliografia 
* Rafael Rojas, *Historia mínima de la Revolución cubana*, Turner, 2015, ISBN: 978-84-16354-05-4.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigoli con l'anatra

'''''Bigoli con l'anatra*** (**bigoli* ahatearekin'; veneziako dialektoan ''bigoi co' l'arna* ere bai) Vicenza probintziako (Italia) lehenengo plater tipikoa da.

*Bigoliak* irina, arrautza, gurin, gatz eta urarekin egindako pasta fresko mota bat dira. Espageti lodien itxura dute, zulorik gabe, eta 3-4 mm-ko diametroa dute gutxi gorabehera. Tradizionalki, brontzezko prentsa batekin (*torchietto bigolaro* izenekoa) trefilatzen dira, eskuz erabiltzen dena, haur bat gainean eserita dagoen bitartean, geldirik eusteko. Veneziako pasta tipikoa da, saltsa ezberdinekin jaten dena eta bereziki koipetsua.

*Bigoli con l'anatra* hasieran Zanè hiriko tipikoak ziren, baina denborarekin probintzia osora zabaldu ziren, eta Padua eta Trevisoko jatetxeetan dastatu daitezke.

Errezeta tradizionalak *bigoliak* ahate gazte bat (60-90 egun ingurukoa) egosi zen salda koipetsuan egostea zekarren, eta ondoren gurin zaporetsuarekin eta ahate beraren barrukiekin egindako saltsa batekin zerbitzatzea.

Zanèn, tradizioa da plater hau urriko lehen igandean zerbitzatzea, eta ondoren ahate egosia.

1950eko hamarkadara arte, basahateetatik datozen etxeko ahateak prestatzen ziren. Geroago, ahate berdea, nahiko erraza da hazteko, liraina eta gihartsua den espeziea, Europara sartu zen. Gaur egun, ahate berdearen haragi txikitua aurki daiteke Vicenza probintziako hirietako harategietan, *ragù* bat egiteko, *ragù'' arrunta ekoizteko erabiltzen den prozedura oso antzekoa erabiliz, baina tomaterik gabe. Errezeta honek platera oso gihartsuagoa bihurtu du lehen baino eta askoz errazagoa prestatzen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liupan mendiak

**Liupan mendiak** (txinera sinplifikatuz: 西山市; pinyineraz: ), Txinako ipar-mendebaldeko mendikatea da, gehienbat Ningxia Hui Eskualde Autonomoaren hegoaldean dagoena. Barrutiak Ordos arroaren hego-mendebaldeko muga markatzen du.

Bere hegoaldeko zatia, Mendi Luze - Mount Long bezala ezagutzen dena (txinera sinplifikatuz: 西安市; pinyineraz: Lǐnng ), hego-ekialderantz jotzen duena, ekialdeko Gansu eta mendebaldeko Shaanxi probintziatik igaro ondoren, Qinling mendiekin bat egin aurretik, "Longxi" (japonieraz: 西市, lit) bezalako eskualde-izenak sortuz. "Long mendiaren mendebaldea"), "**Long**dong" (, "Long mendiaren ekialdea", ekialdeko Pingliang, hegoaldeko Qingyang eta iparraldeko Xianyang inguruan Jing ibaiaren haraneko eskualdea aipatzen duena) eta "Longnan" (ik., "Long mendiaren hegoaldea"). Guanzhong lautadaren mendebaldeko muga da, eta Baoji prefektura hiritik igarotzen den Wei ibaiaren ezkerreko ibaiadarra den Qian ibaiaren iturburua ere bada.

## *Liupan mendiak* poema 
Mao Zedongek 1935ean poema bat idatzi zuen mendi hauen izenarekin, Txinako Armada Gorria Martxa Luzearen amaieran Shaanbei eskualde atseginera iritsi zenean.

## Geografia 
Txinako mendikaterik gazteenetakoa da. Nahiko estua da, 5 eta 12 km arteko zabalerarekin, eta 240 km inguruko luzerarekin. Tontorrik altuena, Migangshan (米缸山), itsas mailatik 2.942 metroko garaieran dago. Haize hezeekiko perpendikularra denez, 'uharte berdetzat' hartzen da Loess goi-lautadaren barruan. Mendiaren azalera gehiena basoz estalita dago.

### Klima 
## Erreferentziak
María del Carmen Avendaño López

**María del Carmen Avendaño López** (El Bonillo, Albacete, 1942ko martxoaren 26a) Espainiako farmazian doktorea da eta Real Academia Nacional  de Farmaziako akademiko osoa.

## Bizitza 
Farmazian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Kimika organikoko katedra lortu zuen 1986an. Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Kimika Organiko eta Farmazeutikoaren saileko zuzendaria izan zen, eta kimika farmazeutikoaren bultzatzailea diziplina zientifiko gisa.

## Lanak 
* *Introducción a la Química Farmacéutica* (1993ko 1. edizioaren eta 2001eko 2. edizioaren koordinatzailea eta egilekidea). McGraw-Hill Interamericana.
* *Ejercicios de Química Farmacéutica*, Emilio F. Llama, José Carlos Menéndez, Carmen Pedregal eta Mónica M. Söllhuber-ekin batera (1997). McGraw-Hill Interamericana.
* *El poder de la química. Como se transforma la información a nivel molecular en fármacos innovadores* (2003). Espainiako Institutua.
* *Medicinal Chemistry of Anticancer Drugs*, José Carlos Menéndezekin batera (lehen edizioa, 2008; bigarren edizioa, 2015; hirugarren edizioa, 2023). Elsevier.
* *Repercusión de la síntesis química en la investigación y desarrollo de nuevos fármacos* (2000).
* *Medicamenta non mella: los efectos secundarios de los fármacos*.
* *Los productos naturales en la búsqueda de nuevos fármacos. Una visión de conjunto.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Farmaziaren historia Espainian gaztelaniaz

## Kanpo estekak 
* Fitxa Farmaziako Errege Akademia Nazionalean.
* Curriculum vitaea Farmaziako Errege Akademia Nazionalean.
Plangintza estrategiko

**Plangintza estrategikoa** mota guztietako erakundeek erabiltzen duten kudeaketa prozesu bat da, epe luzerako zuzendaritza definitzeko eta baliabideen esleipenari buruzko erabakiak hartzeko, aldez aurretik ezarritako helburuak lortzeko. Prozesu horrek aukera ematen du ingurunean aldaketak aurreratzeko, lehentasunak ezartzeko eta erakundeen ikuspegia lortzera bideratutako ekintzak koordinatzeko.

## Definizioa 
**Plangintza estrategikoa** erakunde baten norabidea zehaztera bideratutako jarduera sistematikoen multzoari dagokio. Horren barruan sartzen dira misioa, bisioa eta balioak formulatzea, barneko eta kanpoko ingurunea aztertzea eta epe luzeko helburuak lortzea ahalbidetuko duten estrategiak diseinatzea. Plangintza operatiboa ez bezala, goi mailako erabakietan eta denbora tarte zabaletan zentratzen da.

## Historia 
thumb|Plangintza estrategikoa ekonomia arloan.
Kontzeptua 1960ko hamarkadan sortu zen indar handiz enpresa arloan, sistemen teoriak eta administrazio zientifikoak eraginda. Ondorengo hamarkadetan, sektore publikoetara eta irabazi-asmorik gabeko erakundeetara hedatu zen. FODA analisia eta administrazio estrategikoa bezalako ereduak prozesuaren funtsezko tresna gisa finkatu ziren.

## Osagai nagusiak 
Plangintza estrategikoaren osagai nagusiak hauek dirahttps://www.mindonmap.com/eu/blog/what-is-strategic-planning/:

* **Misioa:** Erakundearen funtsezko helburua, izateko arrazoia eta ase nahi dituen beharrak definitzen ditu.

* **Ikuspena:** Etorkizuneko egoera deskribatzen du, eta epe luzerako helburuetarako gida bat ezartzen du.

* **Baloreak:** Erakunde kultura eta erabakiak hartzea bideratzen duten printzipioak ordezkatzen dituzte.

* **Kanpo-analisia:** Erakundean eragina izan dezaketen faktore politikoak, ekonomikoak, sozialak, teknologikoak, ingurumenekoak eta legalak aztertzea, PESTEL analisia bezalako tresnen bidez.

* **Barne analisia:** Gaitasunak, baliabideak eta mugak identifikatzea, maiz FODA azterketaren bidez (indarguneak, aukerak, ahuleziak eta mehatxuak).

* **Estrategiak formulatzea:** Ekintza ildo orokorrak eta taktikoak definitzea inguruneari aurre egiteko eta helburuak lortzeko.

* **Inplementazioa:** Estrategiak praktikan jartzea, plan operatiboen, baliabideak esleitzearen eta barne koordinazioaren bidez.

* **Ebaluazioa eta kontrola:** Lortutako emaitzak berrikustea, doikuntzak egitea eta helburuen eta ekintzen arteko etengabeko lerrokadura ziurtatzea.

## Metodologia komunak 
Plangintza estrategikoan metodologia desberdin asko erabiltzen dira:
* FODA analisia

* Balanced Scorecard (Aginte koadro integrala)

* PESTEL analisia

* Agertokien araberako plangintza

* Porterren bost indarren eredua

## Aplikazioak 
Plangintza estrategikoa enpresa pribatuetan, administrazio publikoetan, gobernuz kanpoko erakundeetan, hezkuntza-erakundeetan eta nazioarteko organismoetan erabiltzen da. Hori ezartzeak lehiakortasuna hobetzea, kudeaketa optimizatzea eta arriskuei aurrea hartzea ahalbidetzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Analisia

## Kanpo estekak
Finantza-gerokoen merkatu

**Finantza-gerokoa** kontratu bat da, non bi aldeek konpromisoa hartzen salerosteko zerbait, etorkizuneko data batean, baina orain finkatutako prezioan. Ez da aktiboa orain erosten edo saltzen, beranduago erosteko edo saltzeko betebeharra erosten da.

thumb|602x602px|Kontratua sinatzen da eta 30 egun geroago bete, alde batek irabaziz besteak galdu duena

## Kontratua betetzea ziurtatu 
Brokerrak bitartekari lanak egiten ditu, bi aldeak kaudimendunak izango direla bermatuz, kontratua betetzea ziurtatuz. Alde bat likideziarik gabe geratuz gero, bere aktiboak saltzera behartzen dio (margin call).

## Kontratukideen helburua 
Geroko kontratu batean, erosleak uste du prezioa igoko dela eta ondorioz oraingo prezio baxuan erostea ziurtatu nahi du. Saltzaileak aldiz uste du prezioa jaitsiko dela eta ondorioz oraingo prezio garestian saltzea zirtatu nahi du.

Bi arrazoi daude erosleak zuzenean aktiboak ez erosteko merkatuan, aktiboaren prezioa igoko dela uste duen arren. Batetik, agian ez duelako likidezia nahikoa aktiboa osorik erosteko orain, baina bai kontratuak eskatzen duen gutxia jartzeko eta geratzen dena etorkizunean jartzeko (enpresa askok hau egiten dute ondasun bat oraingo prezioan erosi ahal izatea ziurtarazteko). Bestetik, askotan ez duelako aktibo fisikoa bera nahi, prezioaren mugimenduaren esposizioa bere kapitala horretan immobilizatu gabe.

Eta alderantziz, saltzaileak ez du zuzenean merkatuan saltzen bi arrazoigatik. Batetik, aktiboa oraindik ez duelako baina kontratua amaitu baino lehen lortu ahalko duelako. Ondorioz, ezin du oraindik saldu merkatuan, baina bai ziurtatu oraingo prezioan saldu ahalko duela. Bestetik, ez duelako aktiboa bera, eta ez du nahi ere. Uste du prezioa jaitsiko dela eta horrela irabazi bat lortu nahi du.

Lehen arrazoiak  egitea dira, arriskua kentzeko. Bigarrenak espekulatzeko era bat da, batek duen informazioa merkatuari emanez eta prezio koordinazioari lagunduz.

## Funtzionamendu espekulatiboan nola erabiltzen den 
Jendeak kontratua epemugara iritsi aurretik “biratzen” (). Irabazten badabil posizioa ixten du irabazia ziurtatzeko, galtzen badago, galera handiagoak saihesteko.

Posizioa ixtean ez zaio kontratua inori pasatzen, ez da heredatzen. Epea baino lehen kontrako eragiketa egiten da eta norberaren posizio garbia zero geratzen da; betebeharra desagertu egiten da. Azkenean, epemugara heltzen dira soilik posizio garbiak mantentzen dituztenak, eta haiek “jaten” dute entrega edo likidazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu-Pan mendian

***Liu-Pan mendian***  Lourdes Iriondok interpretatzen zuen abestia da. Hitzak Txinako poema herrikoi batenak dira. Musika ere herrikoia da, Altsasuko "Erkudengo Ama" abestiaren doinua egokitu zuten Xabier Letek eta Lourdes Iriondok.
Fitxategi:Lourdes Iriondo kantari 02.png|Lourdes Iriondo
Fitxategi:Xabier Lete 1971 Guregipuzkoa.jpg|Xabier Lete
Fitxategi:六盘山红军长征纪念馆西眺.jpg|Liupan mendiak
Fitxategi:Mao Zedong, 1935.jpg|Mao Zedong (1935)

## Hitzak 
Hitzak Txinako poema herrikoi batenak dira Xabier Letek itzuli zituenak *Lurdes Iriondo. Antologia* izeneko albumean argitaratu zuen 2006an Elkar argitaletxeak. Mao Zedongek 1935ean poema bat idatzi zuen Liupan mendien izenarekin, Txinako Armada Gorria Martxa Luzearen amaieran Shaanbei eskualde atseginera iritsi zenean.

Hauek dira Xabier Letek egin zuen bertsioaren hitzak:
:
Zerua urdin goi-goian dago
 eta hodeiak lehun,
 enarak doaz hegal-hegaka
 urruti hego alderuntz.
 Mila legoa ibili gera
 mila legoa inguru,
 pareta haundia hausten ez badegu
 ez gera gizon izango.

Liu-Pan mendiko tontor gainean
 gure bandera han dago,
 sortaldeko haize epeletan
 kulunkatzen da, han dago.
 Gaur gure eskutan lokarri luze
 kate luze bat daukagu.
 Otso haundiari bere hatzaparrak
 noiz lotuko dizkagu?

Mila legoa ibili gera
 mila legoa inguru,
 pareta haundia hausten ez badegu
 ez gera gizon izango.
 Gaur gure eskutan lokarri luze
 kate luze bat daukagu.
 Otso haundiari bere hatzaparrak
 noiz lotuko dizkagu?

Eta hauek dira jatorrizko olerkia txineraz eta ingelesezko bertsioa:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabier Lete eta Lourdes Iriondo "Errota zaharra" abestia abesten entzungai. Hitzak karaoke moduan irakurgai daude.
* Urnietan Lourdes Iriondoren omenezko ekitaldian abestutako "Errota zaharra" abestia entzungai.
HEC Paris, Doha

**HEC Paris, Doha**, lehen **HEC Paris in Qatar**, batzuetan **HEC Qatar** deitua, HEC Parisen kanpoko campusa da, Qatarreko hiriburuan dagoena, Dohan.

## Hasiera 
HEC Doha Frantziako negozio eskola garrantzitsu baten, HEC Parisen, eta Qatar Fundazioaren, Qatarreko emirrak, Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thanik, eta bere emazteak, Sheikha Moza bint Nasserrek, 1995ean sortutako irabazi-asmorik gabeko erakundearen, arteko akordio baten emaitza da.

## Prestakuntza 
HEC Dohak lau programa mota eskaintzen ditu.

### "Nazioarteko Executive MBA" programa 
HEC Qatarrek eskaintzen duen nazioarteko Executive MBA (edo EMBA) programa 13 eta 16 hilabete arteko programa intentsiboa da, beren arloan esperientzia profesional zabala duten goi-zuzendarientzat diseinatua.

Programan sartzean, hautagai bakoitzak espezializazio bat aukeratzen du trebetasun aurreratuagoak eta espezifikoagoak garatzeko. Gainera, proiektu profesional praktiko bat burutu behar dute (adibidez, enpresa bat erosteko proiektu bat), banaka edo talde gisa.

HEC Dohako ikasleek programaren zati batzuk HEC Parisko campusean burutzeko aukera dute.

HEC Qatarreko EMBA ikastaroak nazioarteko irakasleek ingelesez soilik ematen dituzte.

### Mastère spécialisé 
HEC Dohak Enpresa Kudeaketa Estrategikoan 18 hilabeteko *Mastère Spécialisé* ere eskaintzen du, denbora partzialekoa. Gradu honetarako hautagaiek 14 modulu egin behar dituzte eta tesi bat idatzi behar dute beren egungo edo iraganeko esperientzia profesionalarekin edo etorkizuneko asmoekin lotutako gai bati buruz.

### Ireki programak 
HEC Dohak prestakuntza programa intentsibo eta laburrak eskaintzen dizkie arlo jakin batean ezagutza azkar eskuratu nahi duten profesionalei. Ikastaro guztiak ingelesez ematen dira.

Programa hauek bi egunetik hilabetera bitarteko iraupena dute eta "Krisi garaian negozioen kudeaketa" eta "Negoziazio estrategiak" bezalako gaietan oinarritzen dira.

### Programa pertsonalizatuak 
HEC Dohak enpresei aukera ematen die beren kudeatzaileen trebetasunak hobetzeko programa pertsonalizatuak formulatzeko, enpresa bakoitzaren beharretara egokituta.

## Campusa 
HEC Doharen instalazioak "Tornado Tower" izenekoan daude, Doha hiriko "West Bay" finantza-gunearen bihotzean.

## Ikasleen multzoa 
HEC Dohako ikasle taldea batez ere hainbat urteko esperientzia profesionala duten kudeatzaile eta zuzendariek osatzen dute. Eskolan sartu aurretik, parte-hartzaile gehienek Ekialde Hurbileko enpresa handietan goi-karguak zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Idalus

**Idalus** sits mota bat da Erebidae familian. Genero hau Francis Walkerrek eraiki zuen 1855ean.

## Espezieak 

**Idalus admirabilis* (Cramer, [1777])
**Idalus affinis* Rothschild, 1917
**Idalus agastus* Dyar, 1910
**Idalus agricus* Dyar, 1910
**Idalus albescens* (Rothschild, 1909)
**Idalus albidior* Rothschild, 1917
**Idalus aleteria* (Schaus, 1905)
**Idalus aletis* (Schaus, 1910)
**Idalus bicolorella* (Strand, 1919)
**Idalus brachystriata* (Dognin, 1912)
**Idalus carinosa* (Schaus, 1905)
**Idalus citrina* Druce, 1890
**Idalus crinis* Druce, 1884
**Idalus critheis* Druce, 1884
**Idalus daga* (Dognin, 1891)
**Idalus dares* Druce, 1894
**Idalus decisa* (Rothschild, 1917)
**Idalus delicata* Möschler, 1886
**Idalus dilucida* (Rothschild, 1910)
**Idalus dognini* (Rothschild, 1910)
**Idalus dorsalis* (Seitz, 1921)
**Idalus erythronota* (Herrich-Schäffer, [1853])
**Idalus fasciipuncta* (Rothschild, 1909)
**Idalus felderi* (Rothschild, 1909)
**Idalus flavibrunnea* Dognin, 1906
**Idalus flavicostalis* (Rothschild, 1935)
**Idalus herois* Schaus, 1889
**Idalus idalia* (Hampson, 1901)
**Idalus intermedia* (Rothschild, 1909)
**Idalus iragorri* (Dognin, 1902)
**Idalus irrupta* (Schaus, 1905)
**Idalus lineosus* Walker, 1869
**Idalus lucens* (Druce, 1901)
**Idalus luteorosea* (Rothschild, 1909)
**Idalus lutescens* Rothschild, 1909
**Idalus maesi* Laguerre, 2006
**Idalus metacrinis* (Rothschild, 1909)
**Idalus monostidza* (Hampson, 1916)
**Idalus multicolor* (Rothschild, 1909)
**Idalus nigropunctata* (Rothschild, 1909)
**Idalus noiva* (E. D. Jones, 1914)
**Idalus ochracea* (Rothschild, 1909)
**Idalus ochreata* (Schaus, 1905)
**Idalus ortus* Schaus, 1892
**Idalus panamensis* Schaus, 1921
**Idalus paulae* Espinoza, 2013
**Idalus perlineosa* (Rothschild, 1917)
**Idalus pichesensis* Dyar, 1898
**Idalus quadratus* Rothschild, 1933
**Idalus sublineata* (Rothschild, 1917)
**Idalus tenuifascia* (Dognin, 1911)
**Idalus tuisana* (Schaus, 1910)
**Idalus tumara* Schaus, 1921
**Idalus tybris* (Cramer, [1776])
**Idalus veneta* Dognin, 1901
**Idalus vitrea* (Cramer, [1780])
**Idalus vitreoides* (Rothschild, 1922)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak