open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khujand

**Khujand** (), lehen, 1936 eta 1991 bitartean, **Leninabad** (Ленинобод), Tajikistango errepublikako hiria eta izen bereko herrialdeko (26.100 km2 eta 1.448.000 biztanle) hiriburua da. Sir Daria ibaiaren ertzean dago, Ferganako haranean.

## Historia 
Alexandro Handiak sortu zuen K.a. IV. mendean (*Alejandria Eskhaté*) eta Asia Erdialdeko hiri zaharrenetako bat da. VIII. mendean arabiarren mende egon zen, Genghis Khanen indarren esku XIII. mendean, eta, 1866tik aurrera, errusiarren mende gelditu zen. Tajikistango bigarren hiria da gaur egun.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palladianismo

thumb|200px|Greenwicheko ospitalea, palladianismo ingelesaren adibidea.

[thumb|200px|[Etxe Zuria.]]

**Palladianismoa** Andrea Palladioren estiloan oinarritutako arkitektura-mugimendua da, 1715-1750 bitartean Britainia Handian eta areago Estatu Batuetan nagusi izan zena.

## Ezaugarriak 
Simetria, erregulartasuna eta xehetasunen zehaztasuna ziren palladianismoaren ezaugarri nagusiak. Palladiok berak ez zuen altzaririk egin, baina palladianismoaren barruan Palladioren estiloko etxeetarako barne-dekorazioa ere landu zen. Palladinismoko arkitekto ezagunenak Burlington eta William Kent izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erramun Jaiogabea

**Erramun Jaiogabea** (katalanez: *Sant Ramon Nonat*; Portell, Lleidako probintzia, 1204 &ndash; Cardona, 1240ko abuztuaren 31) Erromatar Eliza Katolikoko elizgizona izan zen. Petri Nolaskoren adiskidea zen, eta 1224an Mesedetako ordenan sartu zen, hark bultzatuta. Aljerian ibili zen erredentzio-misioak bideratzen, eta torturak jasan zituen. Gregorio IX.a aita santuak 1239an deitu zuen Erromara kardinal izendatzeko, baina bidean hil zen. Ama hil ondoren zesareaz jaio zelako zuen *jaiogabe* izengoitia.

## Erreferentziak
Macroderma gigas

***Macroderma gigas*** Macroderma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Megadermatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Megadermatidae

## Kanpo estekak 
* 'Macroderma gigas'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Escuintla

**Escuintla** Guatemalako hegoaldean dagoen Escuintla departamenduko hiriburua da. Guacalate ibarrean dago, San Jose hiriaren ipar-ekialdean. 640 km²ko eremua du eta 2010ean 147.600 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Metzinger

**Jean Metzinger** (Nantes, Frantzia, 1883ko ekainaren 24a - Paris, Frantzia, 1956ko azaroaren 3a) margolaria eta frantsesezko idazlea izan zen. 1908tik aurrera, kubismoaren bidetik abiatu zen, Picassorekin eta Braquerekin zituen harremanetan oinarriturik, eta mugimendu horren teoriko bikainenetako bat izan zen (*Du cubisme*, 1912). Haren lanen ezaugarria teknikaren perfekzioa da. 1921etik aurrera, errealismora itzultzeko ahalegina nabaritzen da Metzingerren lanetan.

Haren margolan aipagarrienak hauek dira: *Femme, face-profil* (1917), *The Dancer*, *La Femme à la guitare*.

## Erreferentziak
Johan Heinrich von Thünen

**Johan Heinrich von Thünen** (Kanarienhausen, gaur egun Wangerland, 1783ko ekainaren 24a - Tellow, gaur egun Rostock barrutia, 1850eko irailaren 22a) alemaniar ekonomialaria izan zen. Agronomoa zen, eta etxalde-eredu bat antolatu zuen Tellow hirian. Etxalde horretan, langileen artean banatu zuen etekinen zati bat. Ekonomia-saio bat idatzi zuen, *Der isolierte Staat * (1826-1850, *Estatu bakartua*). Obra horretan, autarkian bizi edo kanpo-harremanik ez zuen hiri bat asmatu zuen, eremu oparo baten erdian, eta han kokatu zituen ekonomiari buruz zituen ideiak, produkziogune zentrokideen inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo lourak
Antonio Olloqui

**Antonio Olloqui Rueda** (Gasteiz, 1923ko azaroaren 7a - Santander, 2019ko martxoaren 3a) arabar marrazkilaria eta esmaltegilea izan zen. Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolan egin zituen ikasketak. 1950-60 urteetan hasi zen nabarmentzen, eta ohorezko aipamena jaso zuen 1949. urteko Arabako Pinturaren VI. Erakusketan *Puerta de Santa Clara* obrarekin. Erakusketa ugaritan parte hartu zuen, bakarka eta taldean: Gasteiz (1952), Zaragoza (1967), Bergara (1969), Bilbo, Valentzia, Madril, Santander, Eivissa, Iruñea, Kalifornia (1985), Coruña (1988), eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Antonio Olloquiren inguruko informazioa
Patxuli

**Patxulia** edo **patchouli** (*Pogostemon cablin*) Asia eta Ozeania tropikaleko landare ezpainduna da, mendaren oso antzekoa.

## Ezaugarriak 
Aurrez aurreko hosto horzdunak eta lore txikiak ditu. Oso usain sarkorra du. Zurtoinen eta hostoen destilazioaz esentzia-olioa ateratzen da (patxuli izeneko perfumea, oso sarkorra); esentzia horretatik gai solido bat ateratzen da, *patxulol* izenekoa. Hosto lehor birrinduak eho eta larruak lurruntzeko eta eltxoengandik babesteko erabiltzen dira.

1960ko eta 1970eko hamarraldietan modan egon zen en artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trofonio

thumb|alt=|Trofonio
**Trofonio** (Grezieraz: *Trophonios*) Greziako mitologiako pertsonaia, Orkomenoko errege Erginoren semea. Tradizioaren arabera, Delfosen, bere anaia Agamenerekin batera, Apoloren tenplua eraiki zuen, baina amaitutakoan anaia hil zuen. Zigor gisa lurreko pitzadura baten barrunbera erori zen; handik orakuluak esaten zituen. Lebadeatik hurbil santutegi bat zuen lurpean, leize estu sakon batean, eta bertaratzen zirenek ikuskizunen bidez jasotzen zituzten galderen erantzunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Briansk

**Briansk** (errusieraz: Брянск) Errusiako hiria da, Briansk oblasteko hiriburua. Desna ibaiaren ertzean dago, Moskutik 379 km hego-mendebaldera. 2010ean 415.721 biztanle zituen.

## Historia 
XIII. eta XIV. mendeetan, printzerri burujabe baten hiriburua izan zen. 1356-1503 bitartean Lituaniako hiria izan zen, Errusiaren mende geratu baino lehen. 1941ean Alemaniarrek harturik, errusiarrek berreskuratu zuten 1943ko abuztuan.

## Klima 

## Ekonomia 
Industria garrantzitsua (metalurgia, mekanika eta janari-industria) du eta burdinbide-lotunea da.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Juan Cabanas

**Juan Cabanas Erauskin** (Donostia, 1907ko ekainaren 22a - Lima, Peru, 1979ko martxoaren 18a) Gipuzkoako pintorea izan zen.

## Biografia 
Angel Cabanas pintorearen semea. Madrilen, Parisen eta Erroman egin zituen Pinturako ikasketak. Espainiako Gerra Zibila amaitu eta gero, frankismoaren pintore ofizial bihurtu zen: Ofentsiba Nazional-Sindikalistako Batzarren Espainiako Falangearen *uztarria eta geziak* ikur ofiziala eta Espainiako armarria taxutu zituen. Departamento Nacional de Plástica, Jefatura del Ceremonial sortu zituen, eta, beste musikagile eta dekoratzaile batzuekin, Compañía Nacional de Bailes.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Cavendish

**Thomas Cavendish** (Trimley Saint Martin, Suffolk, Ingalaterra, 1560ko irailaren 19a - Brasilgo itsasertzean, 1592ko maiatza) ingeles itsasgizona izan zen.

## Biografia 
1586an, Ingalaterratik irten, Magallanes itsasartea igaro eta Hego Amerikaren mendebaleko kostaldeko espainiarren koloniak suntsitu zituen, Elisabet I.ak aginduta. Handik, Filipinetara eta Javara igaro zen, eta Esperantza Onaren lurmuturretik pasatu ondoren, Plymouthera iritsi zen 1588an. Hiru urte geroago, beste bidaldi batean galdu zuen bizia Brasilgo itsasertzean.
## Erreferentziak
Cosimo Rosselli

**Cosimo Rosselli** (Florentzia, 1439 - *ibidem*, 1507) italiar margolaria izan zen. Neri di Bicciren ikaslea izan zen. 1476an, *San Felipe Benizziren bokazioa* margotu zuen. 1481ean, Sixto IV.ak Erromara deitu zuen Kapera Sixtinoan lan egin zezan, eta han *Urrezko zekorra gurtzen*, *Mendiko sermoia* eta *Azken afaria* izeneko freskoak margotu zituen. Florentziara itzulirik, *Sakramentu santuaren miraria* margotu zuen Sant´Ambrogio elizan. Frai Bartolomeo eta Piero di Cosimo izan zituen ikasle.
## Erreferentziak
Jean-Martin Charcot

**Jean Martin Charcot** (Paris, Frantzia, 1825ko azaroaren 29a - Settons aintzira, Nièvre, Frantzia, 1893ko abuztuaren 16a) neurologoa izan zen. P. Janet, A. Binet eta Sigmund Freuden irakaslea izan zen. Nerbio-patologiaren inguruan egin zuen lan, eta histeria eta hipnosia ikertu zituen.

## Erreferentziak
Megaderma spasma

***Megaderma spasma*** Megaderma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Megadermatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Megadermatidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaderma spasma'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Danae

**Danae** Argosko errege Akrisioren eta Euridizeren alaba da. Aitak dorre batean sartu zuen gatibu, orakulu batek iragarri baitzion Danaeren seme batek hilko zuela. Baina Zeus dorrera sartu zen, urrezko euriaren itxura hartuta, eta harekin batu zen. Halaxe sortu zuen Danaek Pertseo.

Orduan, Akrisiok itsasora bota zituen ama-semeak; olatuek, ordea, Serifos uhartera eraman zituzten biak. Geroago, Argosa bihurtu ziren berriro, eta Pertseok Akrisio hil zuen nahi gabe.

## Arterako motibo eta ikuspegi kritikoa 
Artean motibo honek agerpen ugari eduki ditu. Eta alderdi ikonografikotik irudi erotiko gisa aztertu izan den arren Danaeren motiboa, irakurketa berriak ere badira non emakumeekiko bortizkeriaren naturalizazioa ere agertzen den kasu honetan. Haizea Barcenilla arte-kritikari feministaren iritziz, gainera, Pizkundetik 20. mendera pasibotasuna areagotzen da ikonografian, non eta errenazimenduan ohe gainean gizonari eskainiz agertzen ziren emakumeak bilakatu diren lo antzera dauden emakume pasibo, ahul eta indargeak.

Ikus, konparaziorako Rembrandten Danae (1636) eta Klimt-ena (1907).

Barcenillak uste du, gainera, Klimtena bezalako lan baten aurrean bortizkeria identifikatzeko ahalmen falta beldurtzekoa dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Fagoaga

**Jean Fagoaga** (Sara, Lapurdi, 1928ko urriaren 20a - Donibane Lohizune, 2026ko urtarrilaren 20a) lapurtar sendagile eta politikaria izan zen.

## Biografia 
[thumb|Battitta Larzabal, Jean Fagoaga eta Mixel Mendiburu. Hirurak [Anai Artea elkargokoak.(Arg.: Dani Blanco, 2013)|300x300px]]
Bordeleko Fakultatean ikasi zuen Medikuntza. 1947tik 1957ra xisterako pilotari profesionala izan zen eta bost aldiz izan zen Frantziako txapeldun errebotean. 35 urtean medikuntzako lanetan jardun zuen Donibane Lohizunen, jubilatu zen arte. Telesforo Monzón hil ondoren iheslarien laguntzarako Anai Artea elkargo humanitarioaren lehendakari izendatu zuten. 

Sarako auzapeza izan zen 1971-1997 urteetan. Abertzaleen Batasuna koalizioko hautagai izan zen 1988ko eta 1994ko hauteskundeetan, Ezpeletako kantonamenduan. 1995etik 2002ra bitartean, Eusko Ikaskuntzako lehendakariordea izan zen Iparraldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jean Fagoagari elkarrizketa Ainize Butron. Euskonews. 2002
* "Jean Fagoaga, medikua, pilotaria eta euskal kulturaren hauspotzailea zendu da", *Kazeta*, 2025/01/29.
*  Jean Fagoaga. Auñamendi entziklopedia
Paul Guth

**Paul Guth** (Ossun, Frantzia, 1910eko martxoaren 5a - Ville-d'Avray, Frantzia, 1997ko urriaren 29a) frantses idazle eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Umorezko obra ugari idatzi zuen 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, *Naïf* izeneko saila eta *Jeanne la Mince* (*Jeanne argala*), besteak beste, eta panfleto gisako saiakera-lan ugari ere bai 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, *Lettre ouvert aux futurs illetrés* (*Gutun irekia etorkizuneko ezjakinei*), esaterako. Frantziako literaturaren historia ere idatzi zuen, baita zenbait pertsonaia historikoren biografia eta eleberriak ere.

## Erreferentziak
Robert William Holley

**Robert William Holley** (Urbana, Illinois, AEB, 1922ko urtarrilaren 28a - Los Gatos, Kalifornia, 1993ko otsailaren 11) Estatu Batuetako biokimikaria izan zen.

## Biografia 
New Yorkeko Cornell Unibertsitatean lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerran penizilina sintetizatu zuen taldeko kide izan zen. Gero, transferentziako azido erribonukleikoaren (tRNA) egitura kimikoa ikertu zuen. Molekula hori funtsezkoa da kode genetikoa eta proteinen sintesia interpretatzeko. Lan horiengatik, Medikuntzako Nobel saria jaso zuen 1968an, H. G. Khorana eta M. W. Nirenbergekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karagandy

**Karagandy** (; ), 1993 arte **Karaganda**, Kazakhstango hiria da, Balkash aintziraren iparraldean kokatzen dena. 471.800 biztanle zituen 2010ean. Kulturagunea da. Siderurgia, industria kimikoa eta industria mekanikoa dira ekonomia jarduera nagusiak. 1856 inguruan hasi ziren hiria eraikitzen. Oso bizkor aberastu zen, inguruan meategiak baitziren. 1972an, industrian behar zen ur-hornidura zela eta, Irtyx-Karagandy ubidea eraiki zen.

## Klima 

## Biztanleria 
## Herri eta hiri senidetuak 
*  (1994)
* 
*  (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Francis Fitzgerald

**Georges Francis Fitzgerald** (Dublin, 1851ko abuztuaren 3a - *ibidem.*, 1901eko otsailaren 22a) irlandar fisikaria izan zen. Dublingo Trinity Collegeko irakaslea izan zen. Uhin elektromagnetikoak aztertu zituen, Hertzek berak zehaztu baino lehen. Albert Michelson estatubatuar fisikariaren saioen emaitza negatiboa azaltzean, gorputzak mugimenduan murrizten direlako hipotesia aurreratu zuen, Hendrik Lorentz fisikari holandarrak adierazi zuenaren antzera (1893). Hipotesi hori Albert Einsteinen erlatibitatearen teoriaren aitzindaria da.

## Erreferentziak
Ainara Barrena

**Ainara Barrena** (Bilbo, 1975) bizkaitar artista da. Arte Ederretan lizentziatu zen EHUn (1998), Grabatu-Pintura espezialitatean. Karrera amaituta, doktorego ikasketak jarraitu zituen. Hainbat ikastarotan parte hartu du, hala nola Pintura Dekoratibo, Aerografia eta Diseinu Grafikokoetan. Erakusketak egin ditu Gasteiz, Bilbo, Valentzia eta Bartzelonan. Gaur egun, hainbat proiektu artistikotan dihardu: artea, dekorazioa, edozein azaleratan eginiko pintura, euskarri digitalak. 1999. urtean Sormenaren Sari berezia jaso zuen Artearen 16. Supermerkatuan.

## Erreferentziak
Ignacio María Barriola

**Ignacio María Barriola Irigoien** (Donostia, 1906ko abuztuaren 15a - *ib.*, 1998ko azaroaren 2a) gipuzkoar sendagilea izan zen.

Medikuntzako ikasketak Madrilgo Unibertsitatean egin zituen. Euskaltzain urgazlea eta Euskal Herriaren Adiskideen Elkartekidea izan zen. 1931. urtean, *Argia* aldizkarian argitaratu zen “Errisendagintza euskaldunen artean” hitzaldia eman zuen. Egile honen beste zenbait lan: *La medicina popular en el País Vasco* (1952) eta *Los Amigos del País y la Medicina* (1963). EHUk bere Urrezko Domina eman zion, 1993an.

EHUk Ibaetan duen campuseko eraikinetako batek bere izena darama.
## Erreferentziak
Petxenego

thumb|320px|Petxenegoen khanerriak 1015ean.
**Petxenegoa** turkiar herria izan zen, Itsaso Beltzaren iparraldeko estepetakoa. VI-XII. mendeen artean bizi izan ziren eta X. mendearen inguruan Don eta Danubio ibaien arteko lurraldeak (gaur egungo Bulgaria, Hungaria eta Ukraina) beren mende izan zituzten. X. mendean, Kieveko erregeen kontra borrokatu ziren, eta Bizantziar Inperioaren kontrako ekinaldiak egin zituzten; 1034an, Jaroslav I.a Kievekoak garaitu zituen, eta 1091n bizantziarren mende geratu ziren eta ia erabat desagertu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernardino de Sahagún

**Bernardino de Sahagún** (Sahagún, Leongo Erresuma, 1500 - Mexiko, 1590eko otsailaren 5a) espainiar elizgizona eta historialaria izan zen.

## Bizitza 
Amerikako (Nueva Españako) biztanleen kultura, erlijioa eta ohiturei buruzko liburu bat azteken hizkuntzan idazteko eskatu zion Francisco del Toral gobernariak (1557). Hieroglifiko bidezko idazkera hautatu zuen, eta hala sortu zen *Historia general de las cosas de la Nueva España*, amerindiarren ohiturak, kultura eta historia ezagutzeko ezinbesteko ikerlana (1830 inguruan argitaratua).

## Erreferentziak
Servio Tulio

**Servio Tulio** (K.a. 578 &ndash; K.a. 534) Erromako seigarren erregea izan zen.

## Biografia 
Elezaharren arabera erromatar esklaboa zen jatorriz, eta bere nagusi Tarkino Zaharraren alaba batekin ezkondu zelako eskuratu zuen erregetza. Hiritarrak beren ondasunen arabera (bost gizarte klasetan) sailkatu zituen konstituzio bat eman zuen (Servioren Konstituzioa), eta lurraldeak eskualdeetan banatu zituen. Berrikuntza horiek, hala ere, geroago gauzatu zirela uste dute adituek.

Tarkino Harroak hil zuen.

## Erreferentziak
Semei

**Semei**, , sovietarren garaian **Semipalatinsk**, Kazakhstango ekialdeko hiria eta izen bereko eskualdeko (179.600 km2 eta 715.000 biztanle) hiriburua da, Irtish ibaiaren ertzean.

## Klima 

## Ekonomia 
Nekazaritza-eremu zabal bateko (garia, garagarra, behi azienda) merkataritza-gune garrantzitsua da, eta industria da (ehungintza, janari-industria, nekazaritzako makineria, altzairugintza, eraikuntzako gaiak) hiriko ekonomia-jarduera nagusia.

## Ondarea 
Aipagarria da gotorleku zaharra; Dostoievski hiri horretara bidali zuten erbesteratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinopoma hardwickii

***Rhinopoma hardwickii*** Rhinopoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinopomatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinopomatidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinopoma hardwickii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ixone Arregi

**Ixone Arregi** (Bilbo, 1975) bizkaitar margolaria da.

1998an Arte Ederretan lizentziatu zen, Pintura espezialitatean, Euskal Herriko Unibertsitatean. 1996an Erasmus beka jaso zuen, eta Ingalaterrako Art and Desing Bradford Collegen ikasi zuen. Beste hainbat beka ere jaso ditu, eta taldeka zein bakarka erakutsi ditu bere lanak; esate baterako, Basaurin, Barakaldon, Donostian, Zarautzen, Bartzelonan eta Madrilen. Gure Artea 2000 erakusketarako ere hautatu zuten bere lan bat.

## Erreferentziak
Mélina Mercouri

**Melina Mercouri** (; **Maria Amalia Mercouri**,  jaioa; 1920ko urriaren 18a, Atenas &ndash; New York, 1994ko martxoaren 6a, New York) Greziako antzezlea izan zen. Greziako antzerki klasikoan hezi zen, eta Parisa jo zuen gero. Cacoyannisen *Stella* (1952) filmak eman zion ospea. Jules Dassinen *Celui qui doit mourir* (1956, *Hil behar duena*) filmean jokatu zuen paperak bere dohainak erakutsi zituen, zuzendari berdinaren *Topkapi* (1964) filmean Peter Ustinov, Maximilian Schell eta Robert Morley aktoreekin batera antzeztu zuen. Koronelen diktaduraren aurka jokatu zuen atzerrian. Grezian demokrazia berriz ezarri zenean, diputatu hautatu zuten, eta Kulturako ministro izan zen Papandreuren gobernuan (1981).
Melina Merkoúri 1994an hil zen New Yorkeko ospitale batean, biriketako minbiziaren ondorioz. Merkoúri erretzaile porrokatua izan zen eta hil zenean, ehunka herritar greziarrek haren zigarroen marka gogokoenaren kajetillak jarri zituzten omenaldi gisa. Hilkutxa Atenasera eraman zuten, non Estatu hileta-elizkizuna jaso zuen. Dolu nazionaleko aste oso bat ezarri zen bere oroimenean.
Gaur egun * Melina Mercouri * Fundazioak antzinako greziar monumentuak zaintzeaz arduratzen da.

## Erreferentziak
Jesús Basiano

**Jesús Basiano Martínez** (Murchante, Nafarroa, 1889ko abenduaren 9a - Iruñea, Nafarroa, 1966ko martxoaren 23a) margolari nafarra izan zen. Euskal Herriko ikuspegiak margotu zituen, batik bat.

## Lanak 
* *Molino y Presa de Ciganda-Pamplona*
* *Friso de la Catedral*
* *Luz de la mañana*
* *Caballo del pitillo*
* *Un paisaje*
* *Podaderas*
* *Cantera de la Barga de Olazagutia*
* *Puente de Cantalojas*
* *Valdelobos*
* *Torla de Huesca*
* *Catedral*
* *La Meseta de Pamplona*
* *Castillo de Loarre*
* *Mallos de Riglos*
* *Burgo de San Cernin*
* *Pamplona*
* *Ezkaurre*
## Erreferentziak
Quercy

**Quercy** (,  edo  ahoskatua) Frantziako hegoaldeko antzinako lurraldea. Gaur egungo Lot departamenduko eta Tarn eta Garona departamenduko parte batzuk hartzen zituen. Bi zatitan zegoen banaturik, Goi-Quercy (hiriburua, Montauban) eta Behe-Quercy (hiriburua, Cahors). Zelten herria izan zen antzina, baina X. mendean Tolosako kondeen esku geratu zen. Abbevilleko Itunaren ondoren, Ingalaterraren eskuetara pasatu zen (1259), eta, 1472an, Frantziako errege-erreginen agintaritzapean geratu zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Glazunov

**Alexander Konstantinovitx Glazunov** (, 1865eko abuztuaren 10 &ndash; 1936ko martxoaren 21) Errusiako musikagile, musika irakasle eta orkestra-zuzendaria izan zen, Errusiar Erromantizismoaren amaierako garaian. San Peteresburgoko Kontserbatorioko zuzendaria izan zen 1905etik, 1928ra, erakunde hori lehenengo Petrogradeko Kontserbatorioan bilakatu zuen eta, ondoren, Leningradoko Kontserbatorioan, Errusiako Iraultzaren ostean. 1930. urterarte izan zen zuendari, nahiz eta 1928an Sobietar Batasunetik alde egin zuen eta ez zen inoiz gehiago itzuli. Bere ikaslerik nabarmenena Dmitri Xostakovitx izan zen. XIX. mendeko Errusiako Eskola Handiaren azkeneko kidea izan zen.

Rimski-Korsakov musikagile ospetsuarekin egin zituen ikasketak. 1882an, hamazazpi urte zituela, idatzi zuen aurreneko sinfonia. Zortzi sinfonia idatzi zituen, hiru ballet, zazpi poema sinfoniko, oberturak, kontzertu bat biolinerako, bi kontzertu pianorako, sonatak, eta abar. Dena den, *Urtaroak* balleta du lanik entzutetsuena.

Nazionalismoa eta kosmopolitanismoa errusiar musikan uztartzen egin zuen lanagatik ezaguna da. Mily Balakireven nazionalismoa eta Alexander Borodinen epika nahastea lortu zuen, bien jarraitzaile izanda. Bere beste influentzien artean Nikolai Rimsky-Korsakov, Piotr Ilitx Txaikovski eta Sergei Taneiev zeuden. Sergei Prokofiev eta Xostakovitxen arabera bere musika zaharra zen, baina bere garaian influentzia nabarmena izan zen, eta ospe handiko musikagilea izan zen.

## Erreferentziak
Charles Marie de La Condamine

**Charles Marie de La Condamine** (Paris, 1701eko urtarrilaren 28a - *ib.*, 1774ko otsaila) frantziar matematikaria eta naturalista izan zen. Perurako espedizio batean parte hartu zuen (1735-1744), gradu bateko meridiano-arkuaren luzera neurtzeko. Bestalde, kina zuhaixken eta kautxuaren deskribapena egin zuen, Amazonas ibaiaren inguruko lehen zientzia-bidaia haren ondoren. La Condaminerena da *Journal du voyage fait par ordre du roi a l´équateur* (1751, *Erregeren aginduz ekuatorera egindako bidaiaren egunkaria*).

## Erreferentziak
Pate

thumb|Hainbat pate mota.

**Patea**, sukaldaritzan, haragi edo gibel xehetuaz egindako orea da, txerri edo hegaztiena batik bat. Barazkiak, espeziak eta ardoa ere eduki ditzake. Frantses sukaldaritzak ezagutarazi du.

Zenbait eratara presta daiteke: hotza jateko, haragia, ehiza edo arraina gantzarekin nahasi eta ontzi sakon batean egosia (*pâté en terrine*) eta, hotz nahiz bero jateko, haragia, ehiza edo arraina pastel-orean bilduta (*pâté en croûte*). Lehenengo era Europan eta Ameriketan ezagunena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pestizida

thumb||Pestizidak hedatzen

**Pestizida** edo **plagizida** landare edo animalien izurriteak kontrolatzeko edo suntsitzeko erabiltzen den edozein substantzia edo substantzia-nahaste da, organikoa nahiz ez-organikoa. Pestizidak intsektuak, belar gaiztoak eta onddo gaiztoak hiltzeko pozoiak dira. Guztiak toxikoak dira gizakiarentzat neurri handiagoan edo txikiagoan, eta arreta handiz erabili behar dira. Arrisku handienekoak paratioiaren sailekoak dira, eta, ondoren, hidrokarburo kloratuak. Zenbait pestizida erabiltzea galarazia izan da, DDTa adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marko Atilio Regulo

**Marko Atilio Regulo** () K.a. III. mendeko erromatar jenerala eta estatu-gizona. Manlio Vulsoren kontsula izan zen K.a. 256. urtean. Hainbatetan garaitu zituen kartagotarrak, baina gudu batean atxilotu egin zuten haiek. Kartagotarrek Erromara bidali zuten bakea eta kartagotar presoen askatasuna negozia zitzan, Kartagora itzuliko zela zin egitera behartu ondoren. Erroman, ordea, kartagotarren aurkako gerran segitzeko gomendatu zien Regulok hiritarrei. Kartagora itzuli zenean hil zuten.

## Erreferentziak
Rhinopoma macinnesi

***Rhinopoma macinnesi*** Rhinopoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinopomatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinopomatidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinopoma macinnesi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Louis Antoine de Bougainville

**Louis Antoine de Bougainville** (Paris, Frantzia, 1729ko azaroaren 12a - Paris, 1811ko abuztuaren 31) frantziar itsasgizona izan zen.

## Biografia 
Matematika eta zuzenbidea ikasi ondoren, gudari-karrera hasi, eta armadan sartu zen azkenean (1763). Falkland uharteak kolonizatzeko asmoz egindako bidaiak porrot egin eta gero, Philibert Commerson bidaiari frantsesarekin batera munduari bira ematea deliberatu zuen. Hiru urtez luzatu zen bidaldi horretan, Hegoaldeko Itsasoetako hainbat lurralde arakatu zituen. *Voyage autour du monde* liburua argitaratu zuen 1771n.

## Erreferentziak
Robert Grosseteste

**Robert Grosseteste** (Suffolk, c. 1168 - Buckden, Huntingdonshire, ) teologo, naturalista, klasiko grekoen itzultzaile eta filosofoa izan zen, frantziskotarra. Bere bizitzari buruz ezer gutxi da ezaguna 1225 urtera arte. 1220ko hamarkadaren bukaeran Oxfordeko irakasle izan zen, eta ikasketagune bihurtu zuen hiria. Bertan Roger Baconen irakaslea izan zen. Lincolngo apezpiku izendatu zuten 1235 urtean. Henrike III.ari kontra egin zion, hark elizan gehiegi agintzen zuelako. Agustin Hiponakoaren eragin nabarnema, eta bide batez neoplatonismoarena, jaso zituen. Hala ere, aristotelismoaren asimilazio partziala ere egin zuen eta Estagiritaren lan batzuk ere itzuli eta iruzkindu zituen. Lan batzuk idatzi zituen optikari, ortzadarrei, eguzkiari eta unibertsoaren izaera esferikoari buruz. Bere filosofia lan luze bakarra *De libero arbitrio* da, non erabakimen askeari buruz idatzi zuen, baina egiari, gorputz eta arimari, kausazioari eta potentzia eta aktuari buruz ere idatzi zuen.

## Erreferentziak
Shawnee

**Shawneeak** Ipar Amerikako amerindiar etnia dira, algonkin hizkuntza-familiakoa. XVII. menderaino Ohio ibaiaren arroan bizi izan ziren, eta egungo Illinois aldera jo zuten ondoren, irokesek behartuta. XVIII. mendean Ohioko lurretara itzuli ziren, eta delaware eta seneka herriekin batu ziren. XIX. mendean zurien mendean geratu ondoren, hiru adar nagusitan bereizi ziren (absantee, ekialdeko shawnee eta txeroki shawnee), eta Oklahomako lurretan egokitu zituzten. 2.000 lagun inguru dira gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillaume Dubois

**Guillaume Dubois** (Brive-la-Gaillarde, 1656ko irailaren 6a - Versailles, 1723ko abuztuaren 10a) frantses kardinala eta politikaria izan zen. Orleansko dukearen hezitzailea izan zen, eta haren aholkulari bihurtu zen erregeorde izendatu zutenean. Geroago, Kanpo Arazoetarako ministro-idazkari izendatu zuten (1718). 1717an, Hirutariko Aliantza izenpetu zuen Ingalaterrarekin eta Holandarekin, Espainiari aurre egiteko. 1721ean, kardinal-kargua eskuratu zuen, eta, handik urtebetera, lehen ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
József Antall

**József Antall** (Budapest, 1932ko apirilaren 8a - *ib.*, 1993ko abenduaren 12a) hungariar politikaria izan zen. Komunismoaren ondoan, demokratikoki aukeratutako aurreneko lehen ministroa izan zen; 1990eko maiatzaren 23tik 1993ko abenduaren 12an hil zen arte egon zen agintean.

## Bizitza 
Historia ikasketak egin zituen. 1956ko Hungariako Iraultzan parte hartu zuen, eta jazarri egin zuten horregatik. 1988ko irailean, Hungariako Foro Demokratikoaren sorreran parte hartu zuen, eta alderdi horren buru izendatu zuten hurrengo urtean. 1990eko maiatzeko hauteskunde libreen ondoren, lehen ministro kargua hartu zuen bere alderdiak, demokristauek eta independenteek osatutako zentro-eskuineko koalizio-gobernuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdulaziz ibn Saud

**Abdulaziz ibn Saud** (, ; Riad,  - Taif, ) Saudi Arabiako erresumako lehen erregea izan zen.

## Biografia 
Najdeko emirra (1902-1932), politika oldarkorraren bidez etsaiei nagusitu zitzaien Riad (1902) eta Meka (1925) beretuz. 1932an Saudi Arabia sortu zuen eta bere burua bertako errege izendatu. Talde amerikarrek bere erresuman ustiatzen zituzten petrolio hobiei esker, munduko gizonik aberatsenetakoa izan zen. Hil ondoren (1953), Saudek, haren seme eta ondorengoak, hartu zuen aginpidea.

## Erreferentziak
Francesco De Sanctis

**Francesco De Sanctis** Italiar kritikaria (Morra Irpina, 1817ko martxoaren 28a - Napoli, 1883ko abenduaren 29a). 1848an borboitarren aurka jarduteagatik atxilotu egin zuten, eta hiru urtez egon zen espetxean (1850-1853). Piemonten eta Zurichen Danteri buruzko ikastaroak eman ondoren, Napolira itzuli zen 1860an. Hezkuntza-ministro izan zen 1861-1862 eta 1879-1881 urteetan. Eraberritze sakonak egin zituen unibertsitatean. Aipagarri da *Storia della letteratura italiana* (*Italiako literaturaren historia*, 1869-1871).

## Erreferentziak
Haizagailu

thumb|Haizagailua.

**Haizagailua** aire-laster bat sortzeko makina da. Airea, gasak edo airean dauden partikula solidoak (hautsa, zerrautsa eta abar) barreiatzeko erabiltzen da. Motor elektriko batek birarazten duen helize edo gurpil hegaldun bat da haizagailua; etxeetan, bulegoetan eta lantegietan erabiltzen da geletako airea barreiatzeko, hedatzeko edo nahasteko. Gehienetan, leku itxi batean airea berritzeko eta mugiarazteko erabiltzen da, aire garbiagoa sarrarazteko eta usain txarrak aldarazteko. 1882an asmatu zuen Schuyler S. Wheeler estatubatuarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asanga

**Asaṅga** ( *thogs med*, «Asanga saindua»; ; romajiz: *Mujaku*; Purushapura, V. mendearen hasieran) Indiako teologo eta filosofoa izan zen. Budismoak izan duen filosofo nagusietakoa izan zen Indian. «Hïnayäna» izeneko doktrinaren aldeko hasieran, «mahäyäna»ren jarraitzaile izan zen gero. «Vijñänaväda», kontzientziaren errealitatearen doktrina eman zuen bere anaiarekin. Doktrina hori izan zen Indiako lehen sistema idealista garrantzitsua eta *Mahäyäna Süträlamkara*n dago jasota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Canogar

thumb|alt=|*Cabeza* (*Burua*), Es Baluard museoa, Palma Mallorcakoa

**Rafael Canogar** (Toledo, 1935eko maiatzaren 17a) espainiar pintore eta eskultorea da. *El Paso* izeneko taldea sortu zuen, beste zenbait artistarekin batera, 1957an. 1964an, informalismotik aldendu zen, eta Estatu Batuetara joan zen. 1976an, abstrakziora itzuli zen berriro. Erakusketa ugari egin izan ditu mundu osoan, baita sari asko jaso ere (Frantziako Arte eta Letren Zalduna da, eta Espainiako Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso du, besteak beste).

## Erreferentziak
Hipolito Erromakoa

**Hipolito Erromakoa** (Erroma, K.o. 170. urte inguruan - Sardinia, Antzinako Erroma, 235) kristau teologo eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Erroman apaiz zela, arazoak izan zituen Zeferino eta Kalisto aita santuekin. Geroago, bera bezala Sardinian erbesteraturik zegoen Pontziano aita santuarekin adiskidetu zen. Obra exegetikoak idatzi zituen, eta bere garaiko elizako doktorerik gorentzat jotzen da. Ez da gauza segurua, aldiz, *Philosophoumena* obra, heresia gnostikoez berri baliotsuak ematen dituena, berak idatzi ote zuen.

## Erreferentziak
Christian B. Anfinsen

**Christian Boehmer Anfinsen** (Monessen, Pennsylvania, 1916ko martxoaren 26a - Randallstown, Maryland,1995eko maiatzaren 14a) estatubatuar biokimikaria izan zen.

Swarthmoren eta Harvarden egin zituen ikasketak. Gero, artritisa eta metabolismoaren gaixotasunak ikertzen zituen Bethesdako Institutu Nazionalean (Maryland) lan egin zuen. Entzimen formarekin eta jarduerarekin zerikusia zuten zenbait aurkikuntza egin zituen. 1972an, Kimikako Nobel saria jaso zuen, Moorerekin eta Steinekin batera, erribonukleasaren inguruan egindako lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Millares

**Los Millares** historiaurreko aztarnategia da, Andaluziako Santa Fe de Mondújar herrian dagoena, Almerían, Andarax ibaiaren ondoan. Kalkolitikokoa da, K.a 3200-2200 bitartekoa. 

Ekialdeko biztanleak Iberiar penintsulako hegoaldera heldu zirenean sortu zela diote adituek, eta bidaiari haiek sartu zituztela kobrearen erabilera, hirietan antolaturiko gizartea eta giza itxurako idoloak gurtzeko ohitura, alegia, Los Millareseko ezaugarri nagusiak. Ikerlarien arabera, Iberiar penintsulan Historiaurrean eraikitako lehenbiziko hiria izan zen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Los Millares recreacion cuadro.jpg|Hiriaren maketa
Fitxategi:Los Millares. Vista aérea de la puerta principal o barbacana.jpg|Sarrera nagusia
Fitxategi:CeramicaLosMillares.jpg|Zeramika
Fitxategi:Maqueta tholos Los Millares.jpg|Ohiko hilobi baten maketa
Fitxategi:Idolo oculado.jpg|Idolo begiduna
Fitxategi:FlechadeSilex.jpg|Suharrizko gezia
Fitxategi:Museoalmillares.JPG|Hilobiratze-ostilamendu
Fitxategi:Enclave Arqueológico de Los Millares. Barbacana..jpg|Sarrera gortua edo barbakanaren inguruaren arrastoak aztarnategian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Junta de Andalucía, Consejería de Turismo, Cultura y Deporte, Agencia Andaluza de Instituciones Culturales (2019). "Enclave arqueológico Los Millares". *Enclaves culturales de Andalucía*.
Rhinopoma microphyllum

***Rhinopoma microphyllum*** Rhinopoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinopomatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinopomatidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinopoma microphyllum'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Willa Cather

**Willa Sibert Cather** (Winchester, Virginia, AEB, 1873ko abenduaren 7a - New York, AEB, 1947ko apirilaren 24a) Estatu Batuetako eleberrigilea izan zen. 1923an Pulitzer Saria irabazi zuen *One of Ours* (1922) lanarekin, Lehen Mundu Gerran kokatutako eleberri bat.

## Biografia 
Lehen eleberriarekin, *Alexander´s bridge* (1912, "Alexanderren zubia") lanarekin, arrakasta handia lortu zuen. Horri esker, ordura arteko kazetaritza- eta latin-klaseak utzi, eta literaturari ekin zion. Kontalari bikaina izan zen.

## Obra nagusiak 
* ''Alexander's Bridge* (1912)
* *O Pioneers!* (1913)
* *The Song of the Lark* (1915)
* *My Antonia* (1918)
* *One of Ours* (1922) Pulitzer saria
* *A Lost Lady* (1923, "Dama galdua")
* *The Professor's House* (1925)
* *My Mortal Enemy* (1926)
* *Death Comes for the Archbishop* (1927, "Heriotza datorkio artzapezpikuari")
* *Shadows on the Rock* (1931)
* *Lucy Gayheart* (1935)
* *Sapphira and the Slave Girl'' (1940)

## Erreferentziak
Heinz Guderian

**Heinz Wilhelm Guderian** (Kulm, Mendebaldeko Prusia, gaur egun Chełmno, Polonia, 1888ko ekainaren 17a - Schwangau, Bavaria, 1954ko maiatzaren 14a) alemaniar jeneral izan zen Bigarren Mundu Gerran. Tximista Gerraren bultzatzaile nagusietakoa izan zen.

## Bizitza 
Panzer dibisioetan aditua zen, eta haien eraginkortasuna frogatu zuen Poloniako (1939), Frantzia (1940) eta Errusiako (1941)inbasioetan. Lurreko gudaroste horien gidari moduan, guda garrantzitsu asko irabazi zituen.

Bizargorri Operazioan erdiko gudarosteen jeneral nagusienetakoa izan zen. Esan ohi da, bere menpeko panzerren gudariak, Plaza Gorriko San Basilio katedralaren kupulak ikustera heldu zirela. Hala eta guztiz, gudari alemanak leher eginda zeuden eta ezin izan zuten aurrerago jo. Ondorioz, Moskun hondamena izan zuen (1941eko abenduan). Hala ere, ikuskari nagusi izendatu zuten 1943an; 1944an, berriz, Herr edo Reicharen Lurreko Armadako buru. 1945ean, aliatuek preso hartu zuten. Gero, Bavarian hartu zuen bizitokia.

## Erreferentziak
Heraklidak

[thumb|[Herakles, besoetan heraklidetako bat (Telefo) duela.]]

**Heraklidak** Heraklesen hirurogeita hamar seme-alabak dira, eta, oro har, heroi haren ondorengoak. Doriarren buruzagiak Hiloren (Heraklesen eta Deianiraren semea) ondorengoak omen zirela eta, Peloponesoren konkista *Herakliden itzulera* deitu izan zen (Euristeok Heraklesi Argolida kendu baitzion bere garaian). Antzinateko leinu askok heraklidatzat zuten beren burua: Mazedoniako erregeak, Lidiakoak, Sirakusako tiranoak, Erromako tarkiniarrak, eta abarrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliza Orzeszkowa

**Eliza Orzeszkowa** (Milkowszczyzna, 1841eko ekainaren 6a - Grodno, 1910eko maiatzaren 18a) poloniar idazlea izan zen.

Eleberriak idatzi zituen. Haren idazlanetan, Poloniako gizarte- eta ekonomia-arazoak aztertu zituen, eta emakumeak, juduak, nekazariak eta langileak izan zituen protagonista. Idazlan nagusiak: *Obrazek z lat glodowych* (1866, *Gosete-urteetako oroitzapenak*), *Cham* (1888, *Baldarra*), *Marthe *(1873, *Marta*), *Nad Niemmen* (1889, *Niemmen gainean*), *Bene nati* (1892, *Ongi jaioa*), *Argonauci* (1897, *Argonautak*).

## Erreferentziak
Shivaismo

**Shivaismoa** Shiva jainko gorentzat hartzen duen hinduismoaren adarra da.

Vishnuismoarekin batera, hinduismoaren bi adar nagusietariko bat da.

Eskola ortodoxoetan gurtza berezia diote Shivari, baina halakoetan ez da Brahma edo Vishnu baino maila apalagoetan agertzen. Shivaismo heterodoxoaren zenbait eskolak, alabaina, Shiva beste guztien gainetik jartzen dute, hau da, halako monoteismo batera jotzen dute.

Indiako hegoaldean, Kaxmirren eta Bengalan bereziki hedatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Werner

**Alfred Werner** (Mulhouse, Alsazia, gaur egun Frantzia, 1866ko abenduaren 12a - Zurich, Suitza, 1919ko azaroaren 15a) suitzar kimikaria izan zen.

## Biografia 
Kimika ikasketak Zurichen egin zituen. Bertan Hantzschen ikasle eta lankidea izan zen. 1890 eta 1891 artean, Parisko Collège de Francen Marcelin Berthelotekin lan egin zuen. Suitzara itzuli eta Zuricheko Unibertsitatean kimika irakasle izan zen. 1895ean Suitzako hiritartasuna lortu zuen.

Nitrogenozko konposatuen estereokimika ikertu, eta balentzien koordinazioaren teoria azaldu zuen. Hari esker, konposatu konplexuen sorreraren azalpena eman ahal izan zuen. Konposatu ez-organikoen egiturari dagokionez, berrikuntza handiak egin zituen, eta haren lanen ondorioak kimikaren alor guztietara zabaldu dira azken urteotan. 1913an, Kimikako Nobel saria eman zioten kimika ez-organikoaren arloan egindako lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Biografia Nobel Sarien webgunean
Nicolas Froment

**Nicolas Froment** (Uzès, 1435 inguruan - Avignon, 1486 inguruan) lehen Pizkundeko frantziar margolaria izan zen, Avignongo bigarren eskolako garrantzitsuenetakoa.

## Bizitza 
1461 aldean, Toscanako lurretan ibili zen, Italian, non erretaula bat egin baitzuen, *Lazaroren piztuera* (Uffizi Galeria, Florentzia). Gero, Avignonen lan egin zuen. René Anjoukoa erregearen margolari ofizial izendatu zuten, eta Proventzako artearen ezaugarriak erabiliz *Sasi Irazekia* (1475-1476, Saint-Sauveur katedrala, Aix-en-Provence) egiteko agindua hartu zuen.

## Margokera 
Haren estiloak eklektizismo moduko bat erakusten du, flandestarren zehaztasuna Florentziako estiloarekin bat eginez. Argi ikusten da hori bere obra nagusietan: *Lazaroren piztuera* eta *Sasi Irazekia*. Hala, irudien trataera ia eskulturazkoa da bi lanetan, eta adierazkortasuna oso nabarmena, zenbaitetan karikaturari ere hurbiltzen zaiona.

Aipaturiko bi obra horietan, *Sasi Irazekia*-k du estilo helduena. Ikonografiak Andre Mariaren birjintasuna azpimarratzen du, eta bitxi samarra da; bestalde, erdiko gorputzak eta alboetako biek Roger van der Weydenen eta Dirk Boutsen eragina dute, paisaiaren deskribapen oparoan eta oihalen aberastasunean batez ere.

## Iruditegia 

Image:Nicolas_Froment_001.jpg|*Jesukristo eta Marta*, *Lazaroren piztuera* erretaularen ezkerreko ohola, 1461, Uffizi Galeria, Florentzia.
Image:Nicolas Froment - The Burning Bush - WGA08306.jpg|*Sasi Irazekia*, erdiko ohola, 1475-1476, Saint-Sauveur katedrala, Aix-en-Provence.
Image:Nicolas Froment 004.jpg|*Sasi Irazekia*, alboetako oholak, 1475-1476, Saint-Sauveur katedrala, Aix-en-Provence.
Image:King Rene and Jeanne de Lavalle. Louvre.jpg|*Matheron diptikoa*: *René Anjoukoa eta Jeanne de Lavalle*, 1475 aldean, Louvre, Paris.

## Erreferentziak
Diego García de Paredes

**Diego García de Paredes** (Trujillo, Extremadura, Espainia, 1466 &ndash; 1530) espainiar soldadua izan zen.

## Biografia 
Indar handia zuen, eta horregatik izan zen ospetsua. Granadako Gerran parte hartu zuen, eta Luis XII.aren kontra borrokatu zen Napolin, Alexandro VI.aren zerbitzuan. Gonzalo de Córdobaren agindupean, Cerignolan eta Gariglianon borrokatu zen, eta Cornettako markeserria eman zioten saritzat. Gatazka eta setio askotan parte hartu zuen, Nafarroako konkistan besteak beste (Noain, Amaiur, Hondarribia).

*Breve suma de la vida y hechos de Diego García de Paredes* lana idatzi zuen.

## Erreferentziak
Bartolomé Ordóñez

**Bartolomé Ordóñez** (Burgos, 1480? - Carrara, 1520) espainiar eskultorea izan zen. Espainiako Errenazimentuko artista nagusietako bat izan zen, eta bere garaiko eskultore onena, askoren ustez. Badirudi Fancelliren ikasle izan zela. Italian lan egin zuen batez ere, eta nabaria du Michelangeloren eragina. 1515etik aurrera, Bartzelonako katedraleko koruaren burualdeetan aritu zen lanean. Horrez gainera, hainbat lan egin zituen Napoliko, Alcala de Henaresko eta beste zenbait herritako elizetan.

## Erreferentziak
Georges Eekhoud

**Georges Eekhoud** (Anberes, 1854ko maiatzaren 27a - Brusela, 1927ko maiatzaren 29a) Belgikako idazlea izan zen. Frantsesez idatzi zuen. Eleberri eta kontakizun errealistak idatzi zituen: *La nouvelle Carthage* (1888, *Kartago berria*, Anberesko talasokrazia berriari buruzko eleberria), *Les fusillés de Malines* (1891, *Malinasko fusilatuak*), *Le cycle patibulaire* (1895, *Urkabe zikloa*) eta *Escal Vigor* (1899). Auzitara eraman zuten azken eleberri hori zela eta. *Le coq rouge* literatura aldizkaria sortu zuen 1895ean.

## Erreferentziak
Domenico Zipoli

**Domenico Zipoli** (Prato, Toskana, 1688ko urriaren 17a - Córdoba, Argentina, 1726ko urtarrilaren 2a) italiar musikagilea eta organo-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Florentzian egin zituen lehen ikasketak, eta, gero, Napolin, Alessandro Scarlattirekin, eta, Erroman, Bernardo Pasquinirekin. 1716an, "Tablaturan idatzitako sonatak organo eta klaberako" lana argitaratu zuen. Gero, Sevillara joan zen, Jesusen Lagundian sartzeko. 1717an, Argentinara joan zen teologia ikastera. Bestalde, Jesuiten Elizako organo-jotzaile izan zen, eta laster egin zen ospetsu.

## Erreferentziak
Eako

**Eako** (antzinako grezieraz: Αιακός, *Aiakos*) Antzinako Greziako heroia da, Zeusen eta Egina ninfaren semea, gero Egina deitu zen Oenom uhartean jaioa. Berak eskaturik, Zeusek uhartean hain ugari ziren inurriak gizaki bihurtzen zituen (ikus mirmidoiak). Peleoren eta beharbada Telamonen aita izan zen; ospe handia izan zuen bere errukiagatik eta zuzentasunagatik. Platonek Infernuko epaileen arteko ezarri zuen, Minosekin eta Radamantisekin batera. Peleo eta Akiles, Eakoren leinukoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gouache

thumb|

**Gouache** (*guax* ahoskatua) margoa itsasteko gai gisa ura kola batez nahasita erabiltzea ezaugarri duen margolaritzako teknika. Zenbaitetan, margoa itsasteko, beste gai batzuk ere erabiltzen dira; eztia, esate baterako. Margoak akuarelan erabiltzen diren berak dira; akuarelan ez bezala, ordea, zuria asko erabiltzen da, bai beste margoekin batera, bai bakarrik, eta horrek ematen dio sendotasuna gouacheari; gouache, izan ere, akuarela opakua da. Historian zehar asko erabili izan da pergaminoetan eta miniaturetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fukuzawa Yukichi

japoniar idazle, filosofo eta hezitzailea izan zen.

## Biografia 
Estatu Kontseilaria izan zen, eta Europan eta Ameriketan ibili zen; zenbait ikastetxe sortu eta hezkuntza-liburuak idatzi zituen, eta bertan mendebaleko zibilizazioa onartu behar zela aldarrikatu zuen.

Monarkia konstituzionalaren alde jokatu zuen bizitza guztian.

*Seiyo-jijo *(1866-1870, *Mendebaleko gauzak*); *Gakumon-no-susume *(1872-1876, *Ikastera bultzatuz*) dira bere obra nagusiak.

## Erreferentziak
Ignacio Gogeaskoetxea

**Ignacio Gogeaskoetxea** (Markina, 1825 &ndash; Lekeitio, 1881) bizkaitar euskaltzale, itzultzaile eta apaiza izan zen. Filosofia eta Letretako ikasketak egin zituen Oñatiko Unibertsitatean, eta apai izateko ikasketak Toledokoan. Ondoren, Salamancara joan zen Kanon eta Teologiako goi-ikasketak egitera. Doktoretza lortu ondoren, Markinako parrokian jarri zen apaiz. Euskarari buruzko lan batzuk utzi zituen. Aipagarria da *Apología de la lengua bascongada*. Frai Luis Leongoaren obrak euskaratu zituen.

## Erreferentziak
John Hicks

**John Richard Hicks** (Warwick, Warwickshire, Ingalaterra, 1904ko apirilaren 8a - Blockley, Gloucestershire, Ingalaterra, 1989ko maiatzaren 20a) britainiar ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Irakasle izan zen Londres, Cambridge eta Oxfordeko unibertsitateetan. Balioa eta prezioak aztertu, eta gorabehera ekonomikoen analisi matematikoa landu zuen.

Liburu askoren egilea da: *Balioa eta kapitala* (1934-1938), *Eskaeraren teoriaren berrikusketa* (1956), *Kapitala eta garapena* (1965), *Historia ekonomikoaren teoria* (1969). 1972an, Ekonomiako Nobel saria jaso zuen, K. J. Arrowrekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Infante

**Jesús Infante Pérez de Pipaón** (Logroño, 1926ko irailaren 5a - *ib.*, 2016ko maiatzaren 11) Arabako margolaria izan zen.

## Biografia 
Merkataritza eta Margolaritzako ikasketak egin zituen Madrilen. Eskulturan hasi zen, baina akuarela landu zuen batez ere. Akuarelagile hoberenetakotzat hartua da gaur egun.

Titulu nagusiak: *Rioja alavesa*, *Motrico*, *Barcos*, *Bilbao*, *Puerto de San Sebastián*, *Logroño nevado*, *Leza de Alava*, *Calle de Pamplona*, *Cantón de Vitoria*, *Ondárroa*, *Aguilar de Codés*, *Puente la Reina*, *Calle típica de Corella* eta *Campos de Aras* eta abar.

## Erreferentziak
Craseonycteris thonglongyai

***Craseonycteris thonglongyai*** Craseonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Craseonycteridae familian sailkatuta dago. Thailandia eta Myanmarreko eskualde batzuetan aurki daiteke, kareharrizko kobazuloetan, erreken ondoan.

29 eta 33 milimetro artean eta 2 gramoko pisuarekin, munduko saguzarrik txikiena da, eta, akaso, ugaztunik txikiena, tamaina neurtzeko erabiltzen den irizpidearen arabera. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Craseonycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Craseonycteris thonglongyai'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Kadsura

***Kadsura*** hosto iraunkorra duten landare igokari batzuen genero-izena da. 4 m inguru luze izan daitezke. Hosto larrukarak, kolorez berdeak, eta iraunkorrak dituzte. Oin banatan izaten dituzte lore arrak eta emeak; txikiak, usaintsuak eta kolorez marroi argiak izaten dira loreak. Berez, Asiakoak dira, baina lorategietan eta beste leku askotan ere lantzen dira apaingarri gisa erabiltzeko. Ezagunena Japoniako kadsura (*Kadsura japonica*) da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jason Robards

**Jason Robards** (Chicago, Illinois, 1922ko uztailaren 26a - Bridgeport, Connecticut, 2000ko abenduaren 26a) Estatu Batuetako antzezlea izan zen.

Aita antzezlea zuen. Antzerkian eta telebistan ari izan zen gehienbat, zineman hasi aurretik. Sidney Lumet, Alan J. Pakula, Sam Peckinpah, Karel Reisz, Dalton Trumbo eta Roger Corman zuzendariekin lan egin zuen. Filmak: *A Big Hand for the Little Lady* (1966), *The Ballad of Cable Hogue* (1970, *Cable Hogueko balada*), *Tora! Tora! Tora!* (1970), *Johnny Got His Gun* (1971, *Johnnyk bere arma hartu zuen*), *Pat Garrett and Billy the Kid* (1973), *All Men of President* (1976, *Presidentearen gizon guztiak*), *The Day After* (1983, "Hurrengo Eguna") eta *The Paper* (1994, "Egunkaria").

## Erreferentziak
Vianako Printzea Erakundea

**Vianako Printzea Erakundea** () Nafarroa Garaiko kultura-erakundea da, Nafarroako Foru Aldundiak herrialde horretako arte-, kultura-, folklore-, arkeologia- eta historia-ondarea zaindu eta ezagutarazteko, 1940. urtean sortua. Urte horretan argitaratu zuten lehenengoz erakunde horren aldizkaria, eta 1966an hasi zen zabaltzen aldizkari horren eranskina euskara hutsean, Nafarroako zortzi mila etxetan dohainik zabaltzen zena. 1983an argitaratu zen azkenekoz euskarazko eranskin hura.

1980 eta 1997 artean Nafarroako monumentuen katalogoa lan zabala argitaratu zuen.

Gaur egun Nafarroako Gobernuak du Vianako Printzea Erakundearen ardura. Hurrengo aldizkariak argitaratzen ditu:
* *Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra*
* *Fontes Linguae Vasconum*
* *Trabajos de Arqueología Navarra*
* *Príncipe de Viana*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vianako Printzea Erakundearen webgunea