Aldude

**Aldude** Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 25,9 kilometrora. Altuera 345 eta 1 000 metro artekoa da, eta 23,27 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 327 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *aldudarrak* dira.

Aldudeko ibarreko hiriburua da.

## Izena 
Aldude beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Aldudes* ("aldüd" ahoskatua)
* gaztelaniaz: *Alduides* ("aldúídes" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Alduide* (1193)
* *Montes de Alduides* (1237)
* *Aldude* (1353)
* *Les Aldudes* (1863)

### Etimologia 
*Aldude* izena *Aldubide* izenaren uzkurduratik datorrela pentsa daiteke. *Aldu* (garai batean "altu" izendatzeko tokiko hitza zena) eta *bide* hitzen elkarketak osatzen dutela pentsa daiteke.

### Beste toponimoak 
*Ahuntzarita* "ahuntzen arrokaren lekua" esalditik dator.

*Elokadi* Baztanekiko mugan dagoen txoko bat da, 1863an Iparraldeko eta Bearnoko hiztegi topofrafikoak aipatzen duena. 1814an Arthur Wellesley Wellingtongo Dukearen tropek eskualdea inbaditu eta herria erre zuten. 1856tik 1863ra Pirinioen mendebaldean Iruñe eta Baiona arteko burdinbidea Alduden barrena igarotzeko egitasmo bat izan zen, azkenean Irun-Hendaiatik gauzatua.

Duela gutxi arte, *Bailea*, *Perkainenea* eta *Filipeinea* izeneko hiru etxe franko egon ziren, non Frantziako agintariek ez zuten jurisdikziorik. Desertoreen ohiko asilo-lekua ziren. Gauza bera gertatzen zen Esnazu herriko *Malsoinea* izeneko etxean.

## Demografia 

## Politika 
### Auzapezak 

### Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Aldude Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

## Euskara 
[thumb|Leon Arambel: [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa|256x256px]]Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aldudeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Aldudek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Herriko plaza, elizaren eta herriko etxearen artean, pilotaleku izan zen XIX. mendetik 1952 arte. Bertan, *laxoa* izeneko pilota jokoa egiten zen, eskularruz hornitua eta hormarik gabe.
* Iguxkagerrea baserria: XVIII. mendekoa
* Joalginenborda: XIX. mendekoa
* Menementa baserria: XIX. mendekoa
* Harrespilak: hiru Argibel izeneko lekuan.
* Jasokundeko eliza: Esnazun, XIX. mendekoa. Kultura Ministerioak sailkatutako eskulturak ditu.
* Andre Mariaren Eliza: Maximilien enperadorearen arrosarioa dago bertan.
* Hilerrian XIX. mendeko hilarriak daude, bi 1805koak.

## Hedabideak 
* Kanaldude

## Aldudar ospetsuak 
* Juan Martin Inda Perkain (1754-1834), pilotaria. (Nafarroa Garaiko Aurizberrin sortu zen).
* Bernard Delhom (1885-1996), luzaroenik bizi izan den Euskal Herriko gizona.
* Joanes Harriet (1899-1972), bertsolaria.
* Suzanne Rose Elosu (1901-1980), mediku eta politikaria. Baionako lehen hautetsi emaztea.
* Jean-Baptiste Urrutia (1901-1979), apezpiku-misiolaria.
* Andre Ospital (1915-1987), idazlea.
* Ernest Bidegain (1922-), idazlea.
* Piarre Erramuzpe (1927-), bertsolaria.
* Gabi Etxebarne (1932-), serora, ekintzaile, idazle eta feminista.
* Mixel Itzaina (1933-), idazlea.

## Herri senidetuak 
Aldude ondorengo herriekin senidetuta dago:

*  Zarrakaztelu

## Irudiak 

Fitxategi:Aldude.jpg|Urepeleko Errobi Herri Barnean
Fitxategi:Aldudes1.JPG|Dona Mariko eliza, Herri Barnean
Fitxategi:Aldudes Pisciculture 2.JPG|Piszikultura, Urepeleko Errobin parean
Fitxategi:Esnazu.jpg|Esnazu herria
Fitxategi:Esnazu and its church.jpg|Jasokundeko Andre Mariaren eliza, Esnazun

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak 
*  Kanalduderen webgunea