Itsasorako Lasterketa

**Itsasorako Lasterketa** (; ; ) 1914ko irailaren 17tik 1914ko urriaren 19ra ingurura arte gertatutako ofentsiba-eraso militar bat izan zen, Mugen guduan (abuztuaren 7tik irailaren 13ra arte) alemaniarrek garatutako lehenengo erasoak gelditzean. Aipatutako eraso honen amaieraren kausa nagusiena Marneko lehen gudua (Irailaren 5etik 12ra arte) izan zen. Aliatuen lehen garaipen nagusia Mendebaldeko Europan, Alemaniarrei Pariserako bide zuzena moztea lortu zuten. Jarraian Aliatuek antolatutako Aisneko lehen gudua (irailaren 13tik 28ra arte), alemaniarren armada iparraldetik erasotzeko intentzioarekin, Itsasorako Lasterketaren aurrekari gisa identifikatu da, aurrerago garatuko zen posizio gerraren oinarriak finkatu zituelako. Eraso honen emaitza eztabaidatua da, bi aldeek bere burua garaile izendatu baitzuten. Horren ondorioz, gerraren hurrengo fasean Aliatuek zein alemaniarrek elkar inguratzen saiatu ziren, iparreko hegalak erasotuz. Gudaren amaieran inork ez zuen aurrerapen nabarmenik lortu eta lubaki-gerrari ekin zioten, zeinek 1918ra arte iraungo baitzuen. 

Aipagarria da bestalde hainbat egilek azkenengo mendean zehar Itsasorako Lasterketari hainbat hasiera eta amaiera data ezberdin eman dizkiotela, adostasunik erdietsi gabe. Lehenengo data zehatzak proposatu zituena James Edmonds britainiar historialaria izan zen, 1925. urtean. Haren ustez irailak 15 eta urriak 15 artean garatu zen gertakaria, hala ere, hurrengo urtean irailaren 17tik urriaren 19ra iraun zuela aldarrikatu zuen.

Eraso alemaniar bat Belgikako hego-ekialdetik Mézières aldera eta bestea Lorraine iparretik Verdun, Nancy eta Saint Dié aldera aurreikusi ziren. Alemaniarrena asmoak jakinda, aurretik 'XVI Plana' izeneko ofentsiba eraldatu egin zen, XVII Plana bihurtu arte. Plan berri honen helburua Belgikatik sar zitekeen germaniar ofentsiba kontuan izatea zen. Egoera berrira egokitzeko frantziar Lehenengo, Bigarren eta Hirugarren armadek Épinal eta Verdunen artean kontzentratu behar zituzten beren tropak, Alsazia-Lorrenaren aurrean. Bitartean, Bosgarren armada Montmédy-tik Sedan eta Mézières hirien inguruan kokatu zen, Laugarren armadaz lagunduta, Verdungo mendebaldean kokatuta. Azken honen helburua ekialderantz abiatzeko prest egotea zen, Alemaniaren baizko inbasio baten hegoaldeko hegala erasotzeko, edo hegoalderantz abiatzeko prest egotea, Lorrenako iparraldeko hegalaren kontra jotzeko. Ez zen xedapen formalik ezarri Britainiar Armada Espedizionarioarekin (BAE-BEF) bateratutako operazio bat antolatzeko, hala ere, 1911n Marokoko Krisiaren testuinguruan britainiarrek Frantziako Estatu Nagusiari zin egin zioten gerra piztekotan sei dibisio Maubeuge aldean kokatuko zirela. 

#### Schlieffen-Moltke Plana 
Alemaniar estrategiak lehentasuna eman zion Frantziaren aurkako erasoari, Errusiarekiko frontea hasieran jarrera defentsiboz jokatuko zuten, Paris erori arte. Pentsaera honek 1891tik, lehenengo plana garatu zenetik, ez zuen aldaketa handirik jasan. Frantzian aurrez aurreko erasoak suntsigarriak eta ugariak izango zirela espero zen, arrakasta mugatuak ekarriko zituztenak, batez ere frantziarrek eta errusiarrek Alemaniarekin mugan zituzten gotorlekuak modernizatu ondoren. Honengatik, Alfred von Schlieffen, Alemaniar Inperioaren *Oberste Heeresleitungaren* (OHL, "Estatu Nagusia") agintariak,  1891-1906 urteetatik aurrera Frantziako mugan kokatutako gotorlekuak gailentzeko planak sortu zituen. Alboetatik garatutako eraso bat izan zen oinarrizko ideia, zeinak tokiko nagusitasuna izango zuen eta garaipen erabakigarria azkar lortu ahal izango zuen. 1906. urterako jada zehazturik zen maniobrak neutrala zen Belgika gurutzatuko zuela, zuzenean Pariserantz abiatzeko. Schlieffen-en ondorengoak, Helmuth Von Moltkek, plana moldatu zuen frantziarren erantzun posibleen aurka prest egoteko. Haren ustean erasoa oraindik Belgikatik garatu beharko zatekeen, baina zuzenean Frantziaren erditik eraso bat garatzeko prest ere egon beharko ziratekeen. Guztira 1.700.000 gizonek gauzatuko zuten erasoa. Alemaniako armada nagusiak Belgikan zeharkatzean hegoalderantz joko zuen, Frantziarantz. Maniobra honen ondorioz frantziar armadak ezkerreko hegalean bilduta geratuko zirela espero zen, atzera egin ezinik; beren burua bakea eskatzera behartuta ikusiz. 
thumb|Mugen guduaren fronte ezberdinak erakusten dituen mapa, ingelesez.
Hegoaldean frantziar armadak Mulhouse berreskuratu zuten abuztuaren 19an, nahiz eta egun batzuk geroago berriz ere atzera egiten, Lorrenako porroten ondorioz. Abuztuaren 24an Mortagneko gudua gertatu zen; Vosgeseko lurraldean alemaniar armadak aurreratzeko egindako saiakera, garaipen txikia lortu egin zuena, aurrerago frantziar kontraeraso batek lurrak berreskuratu zituen arren. Abuztuaren 20an alemaniar kontraeraso handia hasi zen, Neufchâteau hirirantz. Eraso hau, alemaniar 4. eta 5. armadek garatutakoa, Ardennetan zehar sartu zen. Kasualitatez, egun berean frantziar Hirugarren eta Laugarren Armadek Ardenetan zehar ofentsiba propioa garatzea erabaki zuten, aldi berean Lorrenan garatzen ari zen borrokarekin laguntzeko. Aurkako armadek laino itxiean topatu zuten elkar hurrengo egunean eta frantziarrek alemaniarrak tropa 'laguntzaile' gisa gaizki identifikatu zituzten. Abuztuaren 22an Ardenetako gudua frantziar erasoekin hasi zen, haien akatsaz konturatuta. Borroka hau bi aldeentzat suntsigarria izan zen, honen ondorioz frantziarrak abuztuaren 23ko gauan erretiratu ziren. Hirugarren Armadak Verdun aldera egin zuen atzera, alemaniar 5. Armadak atzean izanik eta Laugarren Armadak Sedan eta Stenay aldera egin zuen atzera. Amaieran, Meuseko guduak (abuztuak 26-8) geldialdi unea lortu zuen, alemaniar tropak bi egunez geldituta geratuz. 

Abuztuaren 5ean, Alemaniako indar aurreratuak Lieja eta Liejaren inguruko Posizio Gotortuko gotorlekuak harrapatzen saiatu ziren. Egun berean BAEko lehen unitateak Frantzian lehorreratu ziren eta Frantziako tropek Alemaniako muga zeharkatu zuten berriz ere. Liejako hiria abuztuaren 6an erori zen, oraindik inguruko gotorlekuak harrapatu gabe zeudenean. Abuztuaren 12an Halengo gudua gertatu zen, non Belgikar metrailadoreek Alemaniar zalditeriaren zati handi bat guztiz akabatzea lortu zuten. BAEren tropa mugimenduak abuztuaren 16an amaitu ziren. Guztira lau infanteria-dibisio eta zalditeria-dibisio bat Frantziara lekualdatu ziren. Abuztuaren 12an, bestalde, lehenengo bost super-20 mm-ko alemaniar Howitzer (17 tona) eta lau bateria austriar 305 mm-koak (12 tona) iritsi ziren Liejako ingurura, eta geratzen ziren forteen defentsak bonbardatzen hasi ziren sistematikoki, harik eta azken gotorlekua abuztuaren 16an erori zen arte. Laon, La Fère eta Royeko herriak alemaniarren eskuetan geratu ziren abuztuaren 30ean, baita Amienseko zentru neuralgikoa ere, hurrengo egunean. Amiens aurreko asteetan BAEren operazio zentrua izan zen Monsera mugitu baino lehen. Irailaren 1ean Craonne eta Soissons erori ziren eta 5ean BAEk bere atzerakada gelditu zuen, alemaniarek Clayera iritsi ziren (Parisetik 10km-ra), Reims erori zen, alemaniar tropek Lilletik alde egin zuten eta Marneko lehen gudua hasi zen; dena egun berean. Marneko guduak 12ra arte iraungo zuen, Atzerakada Handiaren amaiera markatu zuena. 

Irailak 4rako Aliatuen erasoek 7. eta 6. alemaniar armaden aurrerakada moteltzea lortu zuten St. Diéko mendebaldean eta Nancyko ekialdean, non bigarren armada bere ezkerreko hegala erretiratu zen Nancy eta Toulgo hirien artean iparralderantz begiratzeko. Zulo bat sortu zen Bigarren eta Hirugarren armaden artean Verdunen, ipar-mendebaldeko Revignyrako bidean, 5. alemaniar armadaren aurrerakadaren ondorioz. Laugarren armada Sermaizerantz erretiratu zen, Marne ibaiaren mendebaldean, jarraian ibaia berriz gurutzatuz Somponserantz mugitzeko, alemaniarren 4. armadaren aurka, Châlons eta Retheletik zetorrena. Bederatzigarren armada berriak Mailly-n hasten zen lerroaren defentsan ari zen, 3. armadaren aurka, Mezièresetik erasotzen zuena. 2. Armadak aurrera egin zuen Marletik, Aisne eta Vesle ibaiak zeharkatuz, Reims eta Fismes artean Montmorterantz, Bederatzigarren eta Bosgarren Armaden bidegurutzetik iparraldera Sézanne-n. Bosgarren Armadak eta BAEk Oise, Serre, Aisne eta Ourq hegoaldera erretiratu ziren, 2. Armadak Guise-tik Laon, Vailly eta Dormans-era zihoan lerroa jarraituta. 1. Armadak Montdidierretik, Compiègne aldera eta gero hego-ekialderantz alde egin zuen, Montmirailera. Frantziako Seigarren Armada berriak BAEren ezkerrarekin elkartu egin zen Marneren mendebaldean Meaux-en, Pontoiserantz Parisko barrutiaren iparraldean. Alemaniarrek frantziar goarnizioak Estrasburgon, Metzen, Thionvillen, Longwyn, Montmédy-n eta Maubeugen setiatu zituzten (azken hau jada aste batez setiatuta egon zen). Belgikako armada Anberesen inguruan kokatuta zegoen orokorrean eta Liejan, gerraren hasiera alemaniarrek azkar babesleen gainetik igaro arren, gotorlekuko tropek kokaleku estrategiko batzuetan oraindik defentsan jarraitu zuten. Seigarren Armada bederatzi dibisio eta bi zalditeria dibisiok osatuko zuten, eta haren helburua alemaniarren bultzada gelditzea izango zen. Irailaren 10erako, hogei infanteria dibisio eta hiru zalditeria dibisio mugitu ziren guztira mendebalderantz, Alemaniako mugatik Frantziako erdigunera eta mendebaldera. Honekin indar-oreka 44 alemaniar 56 franko-britainiarren aurka izatera aldatu zen. Irailaren 4an, Joffrek Seigarren Armadari agindu zion ekialderantz erasotzeko Ourcq-etik Château Thierry-rantz, BAEk Montmirailerantz egiten zuen bitartean, Marneko ibaiaren inguruan, eta Bosgarren Armadak iparralderantz, eskuineko hegala Bederatzigarren Armadak babesturik Saint Gond-eko paduretan zehar. Lehen, Bigarren, Hirugarren eta Laugarren armada frantsesek, ekialdean, Verdun eta Toul artean kokatuta eta aurreratzen ari ziren 5., 6. eta 7. armada alemaniarren erasoei aurre egin behar zieten. Alemaniarren helburua Ruperto Bavariako Printzeak gidatutako tropek iparraldetik Nancytik hegoaldera zeuden defentsen aurkako eraso inguratzaile bat garatzea zen; 6. eta 7. armadak Metz hiriko artilleria astunez indartzen ziren bitartean, eta irailaren 4an berriro eraso zuten Mosa ibaian zehar.

## Guduak (osatu gabeko zerrenda) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak