open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asarako

Greziar mitologian, **Asarako** (antzinako grezieraz Ασσαρακος, Assarakos) Dardaniako Tros erregearen bigarren semea zen. Tronua heredatu zuen bere anaia Ilok bere berriki sortutako hiria zen Ilionen (beranduago Troia bezala ezagun egingo zena) gobernatzea nahiago izan zuenean.

Simois ozeanidaren alaba zen Hierommemerekin ezkondu zen. Bien semea Kapis izan zen. Ankisesen aitaren aldeko aitona zen, hau Kapisen semea eta Eneasen aita zelarik.

## Kanpo estekak
Kapis

Greziar mitologian, **Kapis** hiru pertsonairen izena da:

* Asarako eta Egesta edo Temisteren seme bat eta Ankisesen aita eta Eneasen aitona.
* Troiako Zaldia hirian ez sartzeko abisatu zuen troiarra.
* Eneasen ondorengo bat eta Alba Longako erregea.

Lehenak, edo Kapis izeneko beste batek, Capua hiria sortu zuen (Virgilio X. 145)

## Iturriak 
* Apolodoro Atenaskoa *Liburutegi mitologikoa*, III 12.2
* Homero, Iliada, XX, 239
* Virgilio, Eneida, X. 145

## Kanpo estekak
Buffalo (New York)

**Buffalo** (ahoskera ingelesez: ) Ameriketako Estatu Batuetako New York estatuko hiria da. 2010ean 261.310 biztanle zituen eta estatuaren iparraldeko eskualdearen hiriburutzat hartzen dute.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Buffalo ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Buffaloko Udalaren webgunea
Arabako eta Nafarroako abizen konposatuak

thumb|Arabako abizen konposatu tipikoak, Antoñanako hilerrian.
**Arabako eta Nafarroako abizen konposatuak** (antzina Bizkaian eta Gipuzkoan ere erabiliak) bereizita idazten diren bi izen dituzten euskal abizenak dira, eta gaur egun arte iraun dute Araban eta Nafarroan. Abizen horien egiturak bi dira:
# *patronimikoa + de + toponimoa*, erdal hurrenkeran (adibidez: *Diaz de Zerio*) edo *patronimikoa + toponimoa + -ko*, euskal hurrenkeran (adibidez: *Diaz Zerioko*). Patronimikoa aitaren izena da, atzetik *-z* erantsita. Hartara, Pero izeneko gizon baten alaba, Mezkia herrikoa, abizenez *Perez Mezkiako* izango zen, abizenen sorkuntzarako bide hori bizirik zen garaian.
# *deitura + de + toponimoa*, erdal hurrenkeran (adibidez: *Sarria de Etxebarri*) edo *deitura + toponimoa + -ko*, euskal hurrenkeran (adibidez: *Sarria Etxebarriko*).

Euskal Herritik kanpora ere erabili izan ziren halakoak, bi hurrenkera horietatik lehendabizikoa (erdal hurrenkera) baliatuz, Sorian iparrean, Errioxan, Burgos ekialdean, Huesca mendebaldean eta Kantauri itsasoko kostaldeko hainbat lurraldetan.

Urtez urte gero eta arabar gehiagok euren abizen konposatua berreskuratu nahi dute, sarritan eta 1871ko erroldaren ondorioz euren abizenaren zati bat ezabatu egin baitzieten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako abizen konposatuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Juan Vidal Abarca, genealogia eta heraldikaren zalea. Euskonews.com
Luzio Torio Balbo

**Luzio Torio Balbo**, **Thoranius** bezala ere aipatua, K.a. I. mendeko txanpon egile eta militar erromatar bat izan zen, Lavinio herrian jaioa (Antzinako Erroma). Legatua izan zen Hispanian Kinto Zezilio Metelo Pioren kontsulaldian. Era berean, Zizeronek utzitako erreferentziengatik ere ezaguna da. Sertorioren Gerran hil zen K.a. 78an.

Bere txanponak oraindik gaur egun bilduma pieza bezala kontserbatzen dira. Txanpon horien aurrealdean Juno Sospitaren burua agertzen da ahuntz larru batez estalia (jainkosa hau oso antzinatik gurtua zen Lavinion) ISMR idazkunarekin, "Iuno Sispes Mater Regina" esan nahi duena. Atzealdean aurrera egiten ari den zezen bat eta "L. Thorius Balbus" izena agertzen dira grabatuta.

## Aipamen biografikoa 
Luzio Torio Balbo Thoria gensekoa zen, Lavinioko familia plebeio aberats bat zena. Ateoa zen (esaten denez, erritu erlijiosoetaz trufatzen zen) eta Epikuroren jarraitzailea. Plazeren zaletu handia izan zen. Zizeronek Luzio Torio Balbo aipatzen du bere *De Finibus bonorum et malorum* lanean, non bere bizimodua honela deskribatzen duen:

Michel de Montaignek, era berean, Luzio Torio Balbo aipatzen du bere "Entseguak" izeneko lanean (III. Liburuko VII. atala). Zizeronen erabat bestela, soilik erretorikoki baliatzen zena epikurismoa kritikatu eta jarraian Regulus pertsonaiarekin benetako erromatar balioak aurkeztuz, Montaignek Luzio Torio Balboren bizimodua goraipatzen zuen, nork

Montaignentzat, jarrera hori adimen eta zentzu onaren eredu zen, eta egokiagoa zen Regulusen handinahikeria eta harrokeriazko estiloaren aurrean.

Luzio Torio Balbok Sertorioren Gerran parte hartu zuen, non Hirtuleyok garaitu zuen, Sertorioren ordezkari militarra zenak K.a. 78an. Transkribatutako deskribapenean Zizeronek aipatzen duen gudua da, Plutarkok ere aipatu zuena.
La Magdeleine

**La Magdeleine** izeneko bi udalerri daude:
* La Magdeleine, Charenteko udalerria, Frantzian.
* La Magdeleine, Aostako Haranako udalerria, Italian.
Catatumbo (ibaia)

**Catatumbo** Hego Amerikako ibaia da. Kolonbiako Andeetako Ekialdeko mendilerroan sortzen da, Norte de Santander departamenduko *Cerro de Jurisdicciones* mendian (3.850 m), Ábrego udalerrian, eta Venezuelako Zulia estatuan Maracaibo lakura isurtzen da, delta bat eta zingira zabalak (Ciénaga de Juan Manuel) eratuz. Maracaibo lakuko uraren %60a Catatumbok ekarria da. 500 kilometro luze da, eta arroak 22.317 kilometro koadroko eremua hartzen du, 16.626 kilometro koadro Kolonbian eta gainerakoa Venezuelan.

## Catatumboko oinaztura 
*Catatumboko oinaztura* Maracaibo lakuaren hegoaldean gertatzen den fenomeno atmosferikoa da. Munduko ekaitz elektrikorik ikusgarriena da, urtean, batez beste, 140-160 gauez, eta 10 orduz gau bakoitzean, ikusten ahal dena. Oinaztura ia etengabea da, 280 dirdai orduko, oso distiratsua eta isila. 40 kilometroko distantziatik ikus daiteke eta ehunka urtez lakuko itsasargi naturala izan da. Horregatik *Faro de Maracaibo* ere deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Conoce el Catatumbo, conoceelcatatumbo.blogspot.com
*  Gerencia y energia: Relámpago del Catatumbo, gerenciayenergia.blogspot.com
Dionisioren Belarria

**Dionisioren Belarria** (italieraz *Orecchio di Dionisio*) kareharrizko leize-zulo artifizial bat da, Italiako Sizilia uharteko Sirakusa hiriko Temeniten muinoan egina. Bere izena, giza belarriarekin duen antzekotasunagatik datorkio.

Dionisioren Belarria ziur asko harrobi zaharreko kareharrizko eraketarik handiena zen. 23 metroko altuera du eta 65 metrotan zehar hedatzen da amildegi barnean. Horizontalki, bere forma gutxi gora-behera kurboa da. Bertikalki, goialdean estutzen da malko bat bezala. Bere belarri formaren ondorioz akustika bikain bat du, soinurik txikienak ere leizean oihartzuna eraginez.

Leize-zuloaren izena 1586an sortu zuen Caravaggio margolariak. Dionisio I.a Sirakusakoa tiranoari erreferentzia egiten dio. Elezaharraren arabera (ziur asko Caravaggiok berak sortua), Dionisiok leize-zuloa berarekin bat ez zetozen guztientzako presondegi bezala erabili zuen, eta bere akustika bikainaren bidez ezkutuan entzuten zituen bere gatibuen plan eta sekretuak. Beste elezahar ikaragarri batek Dionisiok leize-zuloa forma horrekin, presoek, torturatuak zirenean botatzen zituzten oihuak anplifikatzeko zulatu zuela dio.

Bere akustika bikainaren ospearen ondorioz, Dionisioren Belarria hodi malgu bat duen audiofono batekin alderatua izan da. "Dionisioren Belarria" izenak espioitzari ere erreferentzia egin diezaioke, bereziki espioitza politikoari.

## Kanpo estekak
Sable uharteko poni

**Sable uharteko ponia**, ingelesez *Sable Island Pony*, frantsesez ''Poney de l'île de Sable*, Kanadako Eskozia Berria eskualdeko Sable uhartean hedaturiko bertako zaldi arraza bat da.

Tamaina kontutan harturik zaldi arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen bada ere, zenbait adituek diote arraza bere ezaugarriengatik berez ez dela ponia, zaldia baizik, irlako baldintza gogorrek eta isolamenduak tamainaz murrizturik. Sable Island-go aberen fenotipoa zaldiarena da, eta ez poniena.

## Arrazaren historia 
Sable Island uharteko lehendabiziko zaldiak XVIII. mendeko hondarretan ekarriak izan ziren. Zenbait istorio erromantikoen arabera, poni hauek hondoa jotako hainbat itsasontzietatik salbatu ziren, eta irlako kostara igeri egiten heldu ziren, baina hau ez zen horrela gertatu. Zaldiak apropos askatu zituzten uhartean bertan bazkatu eta ugaritzeko.

Irlara ekarritako aurreneko zaldiak Andrés Le Mercier izeneko Bostongo elizgizon batek ekarri zituen 1737. urtean. Ondoren zaldi guzti horiek bertatik igarotzen ziren zenbait itsasontzietako mariñelek harrapatu eta eraman zituzten. Egungo zaldiak, antza, Acadiarren egozketa izeneko gertakari historikoaren ondorioz heldu ziren irlara. Bostongo Thomas Hancockek irlara eraman zituen 1760. urtean.

XIX. mendean zehar eta XX. mendearen aurreneko hamarkadetan zaldien inportazioak jarraitu zuen. Barbara Christiek Sable Island-go ponien historiaren erregistro zehatza osatu du (1995).

## Egoera 
thumb|px 250|ezkerrera|Sable uhartearen ikuspegia
Egun badira 200 zaldi basati inguru irlako duna zein larretan.
Garai batean etxekotutako abereak izandakoak, inguru natural eta aske batera itzulirik, basazaldien portaera berreskuratu dute.

## Ohiturak 
Samalda txiki bakoitza zaldi batek zaintzen du eta gidari nagusi den behorra, askotan taldeko zaharrena. Zaldi samalda bakoitzaren lurraldea 3 kilometro karratukoa da. Sable uharte guztian barrena 40-50 samalda artean daude.

Negua heltzerakoan, elurra eta euri hormatua erabat hedatzen direnean, behor taldeak biltzen eta trinkotzen dira elkarri babesa eta beroa emateko. Zaldi hauen ilea luzatu eta trinkotzen da eta dunen arteko leku babesak bilatzen dituzte.

Populazioaren ezaugarri bat bere hazkunde azkarra da, baina urte gutxiren zikloetan astinaldi gorrorra jasaten du. Negu epeletan populazioa handitzen da, baina negu gorrietan hainbat zaldi zahar eta gazte akabatzen dira.
thumb|px 300|Poni basatiak dunetan

## Bibliografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sable uharteko poni basatiak - archived 1895 article from *The Halifax (N.S.) Herald'' .
*  Green Horse Society - Sable uharteko zaldiak
*  Arrazari buruzko artikuloa
Orojale

[thumb|250px|[Erroiak orojaleak dira.]]
**Orojaleak** edo **omniboroak** animaliez zein landareez elikatzen diren izaki bizidunak dira. "Denetatik jaten duena" esan nahi du omniboro hitzak.

Animalia hauek oportunistak dira eta bere digestio-aparatua edozein elikagai aprobetxatzeko gai da. Animalia-multzo ezberdinetatik eboluzionaturiko animaliak dira. Lehendabiziko ornodunak hasieran iktiofagoak, gero intsektiboroak, haragijaleak eta azkenekoz belarjaleak izan ziren. Haragijale asko landarez elikatzen dira, nahiz eta haien lehendabiziko iturria haragia izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Belarjale
* Haragijale

## Kanpo estekak
Ekialdeko Siberiako itsasoa

**Ekialdeko Siberiako itsasoa** ( eta ) Ozeano Artikoko bazterreko itsasoa da. Mendebaldean Laptev itsasoa du, ekialdean Txuktxien itsasoa eta hegoaldean Siberiako itsasertza. 987.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

Munduko itsasorik ezezagunetakoa da. Klima gogorraz eta uraren gazitasun txikiaz gain, landaredia, fauna eta biztanleria urriak ditu ezaugarri. Itsasoa ez da oso sakona. Bere azaleraren zatirik handiena 50 metro baino gutxiagoko sakonera du.

Itsasoaren latitudea dela eta, zirkulu polar artikotik iparraldera dagoenez, izotzez estalita egoten da urtearen zatirik handienean.

Eskualdeko jarduera ekonomiko nagusiak meatzaritza eta Ipar itsasoko ibilbidean zeharreko nabigazioa dira. Hiririk eta porturik handiena Pevek hiria da, Errusia kontinentaleko hiririk iparraldekoena dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hierommeme

Greziar mitologian, **Hierommeme** (antzinako grezieraz Ιερμνημη, Hieromnēme) Simois ozeanidaren alaba zen. Asarakorekin ezkondu zen eta bien semea Kapis izan zen. Bere semearen ondorengoen bitartez Eneasen amaren aldeko birramona izan zen.

## Kanpo estekak
Groenlandiako itsasoa

**Groenlandiako itsasoa** Ozeano Artikoko bazterreko itsasoa da. Iparraldean Fram itsasartea du, ekialdean Barents itsasoa eta Svalbard, hegoaldean Norvegiako itsasoa eta Islandia, eta mendebaldean Groenlandia. Guztira 1.205.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

Groenlandiako itsasoa da Ozeano Artikoaren eta Ozeano Atlantikoaren arteko bide nagusia. Baina, izozmendiak direla eta, oso gutxitan nabiga daiteke iparraldeko aldean.

Batez besteko sakonera 1.450 metrokoa da, eta handiena 4.800 metrokoa. Bertako klima gogorra da oso, ipar haizeak jo ohi du eta tenperatura gutxitan da 0&nbsp;°C-tik gorakoa. Zooplankton ugari dagoenez, bakailaoa, sardinzarra, izokina, fletana eta platuxa leuna oso ohikoak dira, eta baita itsas-hegazti eta ugaztun asko ere, tartean itsas txakurrak, baleak eta izurdeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Dodonna

**Jan Dodonna** generala Star Warsen unibertsoko pertsonaia bat da.

Jan Dodonna generala taktikari eta estratega aditu bat zen, Aliantza Errebeldeak Massassi tenpluan Yavin IVko guduan zehar zuen basean bizi zena. Heriotzaren Izarra (Inperio Galaktikoaren espazio estazio erraldoi bat) planeta sistemara iritsi zenean, Dodonnak Errebeldeen eraso bakar eta funtsezkoa zuzendu zuen. Beste aukerarik gabe, 30 ehiza-ontzi bidali ziren Heriotzaren Izarrera, aireztatze hodi batetik torpedo pare bat bere helmugara zehazki jaurtitzeko asmoz. Dena ondo irtenez gero, torpedo hauek estazio Inperialaren erreaktore nagusira iritsiko ziren, 180 kilometroko diametroa zuena, eta eztandarazi egingo zuen jarraikako erreakzio bat eragingo zuten.

Jan Dodonna Yavin IV planetan geratu zen eta 1 Base kodepean lan egin zuen, pilotuak guduan aholkatuz. Errebeldeen garaipenaren ondoren, Dodonnak heroiak saritu zituen Yavin IV planetako Massassi tenpluaren gela nagusian.

## Kanpo estekak
Loggia degli Osii

***Loggia degli Osii*** (euskaraz: "Osiitarren Logia) Italiako hiririk garrantzitsuenetako bat den Milango alde zaharreko plaza txiki batean dagoen jauregi bat da, gutxi gorabehera Milango katedraletik 300 metrora. Jauregi hau Matteo Viscontik eraiki zuen XIV. mendean.

## Eraikinaren deskribapena eta antzinako erabilera 
Gotiko estiloko eraikin hau kolore zuri eta beltzezko haitzurdinez egina dago. Kolore hauen erabilera ohikoa da Genovako gotiko estiloan, eta Matteo Viscontiren semea zen Stefano Viscontiren ezkontzarekin lotu daiteke, Valentina Doria genoarrarekin ezkondu zena.

Fatxadak gainjarritako bi logia arkupe ditu, eta goian Ugo de Campione eta honen seme Giovanni de Campioneren estatuak dituen trifora batzuk. Bi logien artean, Milango auzoetako eta Visconti familiaren armarriak daude.

Magistratuek herriari epaiak eta ordenantzak jauregi honetako balkoitik adierazten zizkioten, *parlera* izena duen balkoia (hitz egiten duena antzinako italieraz). Balkoi txiki horretan harrapakin bat herpeekin heltzen duen arrano bat agertzen da, justiziaren ikurra dena.

## Historia 
Jauregi honen izena Osii familiagandik dator, jauregia eraiki zen lurren jabea zena.

Scoto da San Gimignano arkitektoak Matteo Viscontigatik proiektatu zuen jauregi hau, 1316an amaitu zena, Arrazoiaren Jauregiaren ondoan hiriko notario agiriak egingo ziren arkupezko logia edo galeria bat egiteko.

1600 eta 1700 bitartean, berreraketa batzuek eraikina pitzatu zuten, 1904an eraberritu zutena G. B. Borsani eta A. Savoldi arkitektoek.

## Nola iritsi 
*Loggia degli Osii* Milango metroko "Duomo" eta "Cordusio" geltokien artean dago. Bertara, katedraletik minutu batzuk oinez joanda iris daiteke.

## Kanpo estekak
Geert Wilders

**Geert Wilders** (Venlo, Herbehereak, 1963ko irailaren 6a - ), politikari holandarra da, eta Askatasunaren Alderdiaren burua (Partij voor de Vrijheid nederlanderaz).

## Ibilbide politikoa 
2004ra arte Askatasuna eta Demokraziaren Alderdi Popularreko kide izan zen (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie nederlanderaz). Baina urte hortan alderdiak Turkia Europar Batasunean sartzeko aldeko iritziaren kontra zegoenez, PVV alderdia sortzea erabaki zuen.

## Kanpo loturak 
*  Geert Wilders politikariaren webgunea.
Cucurbitales

**Kukurbitaleak** (*Cucurbitales*) fanerogamoen (*Magnoliophyta*) ordena bat dira. 2.300 espezie 7 familia barruan dira.

Badira ordena honen barruan oso ezagunak diren espezieak: meloia, angurria, pepinoa, besteak beste.

Kukurbitaleak beti monoiko dira. Eskualde hotzetan (bereziki) eta epeletan.

## Familiak 
* *Cucurbitaceae*
* *Begoniaceae*
* *Datiscaceae*
* *Tetramelaceae*
* *Corynocarpaceae*
* *Coriariaceae*
* *Anisophylleaceae*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* W. S. Judd, C. S. Campbell, E. A. Kellogg, P. F. Stevens, M. J. Donoghue (2002). *Plant Systematics: A Phylogenetic Approach, 2nd edition.* pp. 380-382 (Cucurbitales). Sinauer Associates, Sunderland, Massachusetts. .
* Matthews M. L. and Endress P. K. (2004). Comparative floral structure and systematics in Cucurbitales (Corynocarpaceae, Coriariaceae, Tetramelaceae, Datiscaceae, Begoniaceae, Cucurbitaceae, Anisophylleaceae). *Botanical Journal of the Linnean Society* **145**(2), 129-185. (Available online: DOI | http://www.doi.org/10.1111/j.1095-8339.2003.00281.x | Full text (HTML) | Full text (PDF))
* B. C. J. du Mortier (1829). ''Analyse des Familles de Plantes : avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent'', 28. Imprimerie de J. Casterman, Tournay.

## Kanpo estekak
St Andrews Unibertsitatea

**St Andrews unibertsitatea** (ingelesez *St Andrews University*) Eskoziako Fife konderriko St Andrews udalerrian dagoen unibertsitate bat da. 1410–1413 bitartean eratu zen, hortaz, Oxfordeko unibertsitatea eta Cambridgeko unibertsitatearen ondoren Erresuma Batuko hirugarren unibertsitate zaharrena da. Gaur egun herrialde honetako unibertsitate sonatuenen artean kokatzen da.

Berez, unibertsitate hau beste izen handiko unibertsitate batzuekin parekatuz gero nahiko txikia da. Lau fakultatetan banatzen da: Arteak, Teologia, Zientziak eta Medikuntza.

## Iruditegia 

Irudi:Chemistry building, North Haugh, St Andrews - geograph.org.uk - 148768.jpg|Kimika fakultatea.
Irudi:Maths Physics North Haugh, St Andrews - geograph.org.uk - 148773.jpg|Matematika fakultatea.
Irudi:Bute Medical Building, University of St Andrews Medical School - geograph.org.uk - 217945.jpg|Bute Medikuntza eraikina.

## Kanpo estekak 
* St Andrews unibertsitatearen webgunea
1290 Albertine

**1290 Albertine** asteroide gerrikoan aurkitutako 1290. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 21ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 QL1** zen. Bere izena Alberto I.a Belgikakoa erregeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1291 Phryne

**1291 Phryne** asteroide gerrikoan aurkitutako 1291. asteroidearen izena da. 1933ko irailak 15ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 RA** zen. Bere izena Frinegatik jasotzen du, Antzinako Greziako hetera bat zena.

## Kanpo estekak
1292 Luce

**1292 Luce** asteroide gerrikoan aurkitutako 1292. asteroidearen izena da. 1933ko irailak 17an aurkitu zuen Fernand Rigauxek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 SH** zen.

## Kanpo estekak
Fernand Rigaux

**Fernand Rigaux** Belgikako Uccle hirian dagoen Belgikako Errege Behatokian lan egin zuen astronomo belgiar bat izan zen. 1951n, bere lagun Sylvain Arendekin 49P/Arend-Rigaux aldikako kometaren aurkitzailea izan zen. Fernand Rigauxek beste asteroide batzuk ere aurkitu zituen. Honakoak:
49P/Arend-Rigaux

**49P/Arend-Rigaux** gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Sylvain Arend eta Fernand Rigaux astronomo belgikarrek aurkitu zuten 1951ko otsailak 5ean Ucclen egoitza duen Belgikako Errege Behatokitik.

Kometa honen nukleoaren diametroa 8,48 kilometrotan estimatua dago, eta 0,028ko albedo txikia du.

## Kanpo estekak
Azpiko inflazio

thumb|thumbtime=33|start=0|**Inflazioa** zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen dituen bideoa.

**Azpiko inflazioa** prezioen aldiroko aldakortasun nabarmena duten gaiak baztertuz kalkulatzen den prezioen igoera da, prozesu ekonomikoari benetan dagokion inflazioaren neurri fidagarriagoa eskuratu nahian. Adibidez, azpiko inflazioaren kalkuluan ez dira elikagai freskoen prezioak kontuan hartzen, urtarokotasun nabarmena izaten dutelako; energiaren prezioa ere baztertu ohi da azpiko inflaziotik, nazioartean petrolioa eta beste energia iturriek gorabehera handiak izaten baitituzte, espekulazioarekin loturik askotan eta prozesu ekonomiko arruntetatik at.

## Ikus, gainera 
* Inflazioa
* Estanflazioa
* Hiperinflazioa
* Deflaktatzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezpainak (alua)

Emakumearen genitaletan, **ezpainak** alua inguratzen duten azal-tolesturak dira, bina alde banatara. Bere funtzioa alua infekzioetatik babestea da. Kanpoaldean, ezpain handiak edo lodiak daude eta barrurago ezpain txikiak. Ezpain handietan ile pubikoa izan ohi da, baina ez ordea ezpain txikietan. Emakumezko batzuen ezpain txikiak ñimiñoak dira; beste batzuenak, berriz, protuberantzia luzetzat ageri dira. Diferentzia horiek genetikoak dira, eta ez diete inola ere eragiten sexu- edo ugalketa-funtzioei. Adibidez, Afrikako khoisan etniako emakumeek oso ezpain txiki luzeak izaten dituzte: ezpain handietatik 10 cm ere nabarmentzen zaizkie, zutik daudela. Afrikako beste zenbait tokitan, emakumeek ezpain txikiak luzatzeko prozesu bati ekin ohi diote, ezpain txiki luzeek orgasmoa erraztu egiten dutelakoan.

## Kanpo estekak
Uvesco

**Uvesco** Irunen egoitza duen supermerkatu katea da. Bi marka dauzka, BM eta Super Amara. Enpresa 1993an sortu zen Unialco S.L. 1960ko hamarkadan Gipuzkoan sortutako enpresak eta Kantabriako Ves S.L. enpresak bat egitean.

Uvesco bi banaketa biltegi dauzka, bata Irunen eta bestea Los Corrales de Buelnan.

## Ercorecaren erosketa 
2011ko maiatzean Uvescok Bizkaiko Ercoreca Supermerkatuak erosi zituen, horrela Euskal Herriko supermerkatu katerik handiena bilakatuz (Eroskiren hipermerkatuak kontuan hartu gabe).

Taldeak 3.400 langile, 191 supermerkatu eta 575 milioi euroko salmentak izango ditu. 2010ean 465 miloikoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Uvescoren webgunea.
*:Nicolas Fernández de Barrena, Uvesco sortzaile baten heriotza.
Mapatxe

**Mapatxea** (*Procyon lotor*) Ipar Amerikako basoetan jatorria duen ugaztun orojalea da.

Procyonidae familian espezierik handiena da, guztira 40-70 cm arteko luzera eta 3,5-9 kg pisua izanik. Gautar honen dieta askotarikoa da: %40a ornogabeak, %33a landareak eta %27a ornodunak. Ilaje preziatua duen animalia honen ezaugarri nagusiak bere aurrealdeko atzaparra eta bere aurpegiaren mozorroa dira, zenbait amerindiar tribuen mitologian agertzen direnak. Bere intelejentzia nabarmena da, izan ere, adituen arabera duela hiru urteko arazoen erantzunak gogoratzeko gai dira.

## Erreferentziak
Zelta hizkuntzak eta euskara

Euskarak, Europako beste hizkuntzek bezala, zelta hizkuntzen eragina jaso du.

## Zenbaketa sistema bigesimala 
Zenbatzeko sistema bigesimalak —20an oinarritutako zenbaketak— bizirik dirau zelta hizkuntzetan eta euskaraz (adibidez: 40 = *berrogei* [bi aldiz hogei], 60 = *hirurogei* edo *hiruretan hogei*, 80 = *laurogei* edo *lauretan hogei*). Gainera, Mendebaldeko Europaren ingurunean, gaur egun danieran, frantsesean eta bereberraren tachelhit dialektoan ere erabiltzen da. Erdi Aroko ingelesean ere sistema bigesimal horren aztarnak baziren, baina frantsesaren normandiera dialektoaren eraginez nahiz eskandinaviar inbasioen ondorioz hizkuntza horretan galdu egin zen.

## Hiztegia 
## Ikus gainera 
* Britainiar eta irlandarren euskal jatorriaren teoria

## Kanpo estekak
Yoigo

**Yoigo** -legalki **Xfera Móviles S.A.**- Espainiako telefonia mugikorreko operadorea da. 2000. urtean sortu zen Xfera izenarekin, Espainiako gobernuak hirugarren generazioko telefonia mugikorra eskaintzeko enkantean lehiatzeko TeliaSonera eta Vivendi enpresek sortutako elkartearen bidez.

2006an izena aldatu eta ordutik Yoigo du izena. 2011. urtearen hasieran Yoigok 2.382.000 linea zeuzkan, merkatuaren %4,33.

## Kanpo estekak 
*  Yoigoren webgunea.
Sevilla dorrea

**Sevilla dorrea**, lehen **Cajasol dorrea** Andaluziako Sevillan dagoen etxe-orratza da. Dorrean Cajasol aurrezki-kutxaren egoitza nagusia izateko eraiki zen. Egiturak 180,5 metro eta 40 solairu ditu, eta Andaluziako eraikinik garaiena da.

César Pelli arkitektoak diseinatua da.

2012ko abenduaren 20an egiturak gorengo garaiera eskuratu zuen.

## Unescoren mehatxuak 
Nahiz eta Sevillaren erdigune historikotik aldendua dagoen (hiriaren mendebaldean). Unescok Sevillari emaniko Gizateriaren ondare titulua kentzearekin mehatxu egin zuen 2010ean. Horrez gain, dorrearen eraikuntzaren aurka hainbat elkarte sortu dira Sevillan.

## Ikus, gainera 
* Espainiako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinari buruzko informazioa Sevilla21.com webgunean.
Tri martolod

**Tri martolod** (euskaraz *Hiru marinel* edota *Hiru itsasgizon*) Bretainiako abesti herrikoi bat da. Bretainieraz abestu ohi da. Hiru itsasgizon gazteren istorioa azaltzen du, azkenean maitasun kontakizun bat ere agertzen delarik. 1970eko hamarkadan Alan Stivell musikariak burututako moldaketa eta grabaketaren ondorioz arrunt ospetsua bilakatu zen. Handik aurrera Bretainiako musikari ugarik abesti honen bertsio ugari sortu eta abestu izan ohi dituzte, horien artean, Nolwenn Leroy bretainiar abeslaria.

Hiru denborez osatutako dantza bat da, Bretainiako kostaldean, bereziki Bro Kernev eskualdeko hego kostaldean topa liteke.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Alan Stivellen bretainiar musikariaren *Tri martolod* abestiaren bertsioa entzungai 
* Nolwenn Leroyen bretainiar musikariaren *Tri martolod* abestiaren bertsioa entzungai 
* Yann Fanch abeslariaren *Tri martolod* abestiaren bertsioa entzungai 
* Shannon poloniar musika taldearen *Tri martolod* abestiaren bertsioa entzungai 
* Hitzak eta frantseserako itzulpena  
* Nachalo Veka feat. Hellawes - Tebya Jdala (more info / download)

## Kanpo estekak
48P/Johnson

**48P/Johnson** gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Ernest Leonard Johnsonek aurkitu zuen 1949ko abuztuak 15ean. Kometa honen nukleoaren diametroa 5,7 kilometrotan estimatua dago.

## Kanpo estekak
Ernest Leonard Johnson

**Ernest Leonard Johnson** (?-1977) hegoafrikar astronomo bat izan zen.

Johannesburgoko Union Observatory behatokiko kide izan zen, nondik 1956an erretiratu zen.

Johnsonek hamazortzi asteroide eta lau kometa aurkitu zituen, azken hauen artean bere izena daraman 48P/Johnson aldikako kometa.
Nixapur

**Nixapur** () Irango hiria da, Razavi Khorasan probintzian kokatua. Omar Khayyamen jaioterria izan zen. Azken erroldaren arabera hiriak 500.000 biztanle inguru ditu. Binalud mendiko lautada emankorrean dago, Maxhadetik gertu. Khorasan Handiaren mendebaldeko eskualdearen hiriburu historikoa, IX. mendeko Tahirid dinastiaren hiriburu historikoa, XI. mendeko Seljuktar Inperioaren hasierako hiriburua, eta gaur egun Nishapur konderriko hiriburua izan da, eta baita Iranen eta Khorasan Handiaren eskualdean garrantzi kultural eta ekonomikoa duen Zetaren Bideko hiri historikoa ere.

Handik hurbil, turkesa-meategiak daude, munduari bi mila urtetan gutxienez kalitate goreneko turkesak eman dizkiotenak.

## Klima
## Galeria 

Fitxategi:Kamal-al-molk-ghabr.jpg|Kamal-al-Molken hilobia
Fitxategi:Ligna moskeo ĉe Nejŝaburo (Irano) 001.jpg|Egurrezko mezkita.
Fitxategi:Attaar0.jpg|Farid al Din Attaren hilbia
Fitxategi:Nishapur Farid ad-Din Attar.jpg|Farid al Din Attarren mausoleoa
Fitxategi:KhayamGarden oldEnterance.jpg|Jayamgo lorategia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sunburn (kantua)

**Sunburn** Muse rock alternatiboko talde ingelesaren single bat da. Talde honen aurreneko bilduma izan zen Showbizeko laugarren singlea izan zen. 2000ko otsailak 21ean argitaratu zen CD bikoitz eta 7" eta 12"ko binilozko disketan. Bi CDentzako azala kolorean ezberdintzen zen: Lehen CDa gorria zen, eta bigarrena horia.

Kantuak, urte horretan bertan beranduago argitaratutako zenbait remix inspiratu zituen. Timo Maas Sunstroke Remix, Breakz Again Remix eta Steven McCreery Remix. Museren kantuen artean 40 nagusietara iritsi zen lehena izan zen, eta, ondorioz, entzulego handiago batengana iritsi ziren.

Kantuaren zuzeneko bertsio bat ere agertzen da Hullabaloo Soundtrack bilduman, Absolution Tourren bezala. Single honen b aldeak ere agertzen dira Hullabaloon bilduta.

## Datu bitxiak 
Kantu hau Power Flower® motako iMac G3aren iragarki komertzialerako erabili zen.

## Kantu zerrenda 
Mathew Bellamyk idatzi eta konposatutako kantu guztiak:

1. CDan

1: Sunburn, 3:54
2: Ashamed, 3:47
3: Sunburn (zuzenean) 3:49

2. CDan

1: Sunburn, 3:54
2: Yes Please, 3:06
3: Uno (zuzenean), 3:49

7"ko biniloan

1: Sunburn, 3:54
2: Sunburn (zuzenean eta akustikaz), 4:15

Sunburn Remix, 12"ko biniloa

1: Sunburn (Timo Maas Sunstroke Remix), 6:44
2: Sunburn (Timo Maas Breakz Again Remix), 5:27
3: Sunburn (Steven McCreery Remix), 7:49

## Kanpo estekak 
* *Sunburn* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Crix Madine

**Crix Madine** Star Warsen unibertsoko pertsonaia bat da.

Crix Madine jenerala Aliantza Errebeldeko kide zorrotz eta diziplinatu bat zen, baita Mon Mothma senatari eta liderraren kontseilari fidagarri bat ere. Madine izan zen Endor ilargi oihantsuan Bigarren Heriotzaren Izarreko guduan garaipena ziurtatu zuten funtsezko operazioak zuzendu zituena. Berak propio prestaturiko soldaduei esker Inperio Galaktikoaren garraio bat harrapatua izan zen, honekin Han Solo eta bere tropak Endor ilargian sartu zirelarik Inperioaren bigarren espazio estazioaren ezkutu sortzailea itzaltzeko.

## Kanpo estekak
Ruusan erreforma

**Ruusan erreforma** Star Warsen unibertsoko fikziozko gertakari bat da.

Errepublika Galaktikoak zero urte bezala Ruusango gudua ezartzen duenean gertatzen da, Yavineko gudua baino mila urte lehenago gertatzen dena egutegi estandarraren arabera.

Star Warseko Unibertso hedatuaren arabera, Ruusango gerrak Sith ordnearen aurkako gerrari amaiera eman zion. Errepublika ia osorik berreraiki behar izan zen, Ruusan erreforma datazio sisteman aldaketa soil bat baino gehiago bihurtuz.

Gobernu sistema, itxuraz, ez zen askorik aldatu (Errepublika Kantziler Goren eta Senatu Galaktiko batek 4.000 urtez gobernatu baitzuten), baina Jedi ordenak erreforma handi bat jasan zuen. Gainontzeko Errepublika Galaktikoari Jediak armada konkistatzaile ez zirela bihurtuko erakusteko, euren gudu armajantzia erabiltzeari utzi zioten, maila militar guztiei uko egin zieten ("Lord" kasu), euren armadak desegin zituzten eta Kantziler Gorena eta Justizia Sailaren jurisdikzioaren mende jarri ziren.

Sithen birsortze aukerak murrizteko, ordena gazteak euren jaiotzatik entrenatzen hasi zen, eta padawan bakoitzaren entrenamendua Coruscanten zentralizatu zen, gainbegirada egoki bat ez izateagatik Sith ezagutzak ezagutu zitzaketen ikasleak egoteko arriskua ezabatzeko.

## Kanpo estekak
José María Aristrain

**José María Aristrain de la Cruz** (Olaberria, Gipuzkoa, 1962) enpresaburua da. Suitzan bizi da.

## Bizitza 
Aitak, José María Aristrain Noainek, 1955ean sortutako enpresak Aceros Aristraín enpresaren bitartez Gipuzkoako hainbat enpresa metalurgiko kudeatu zituen. José María Aristrain de la Cruz 1986an egin zen enpresaren buru, 24 urte zituela, aita helikoptero istripuan hil zitzaionean.

1997an Aceralia espainiar enpresari saldu zizkion lantegi guztiak. Ondoren Arcelor taldea sortu zen, Usinor, Aceralia eta Arbed enpresak batuta. Azkenik, Mittal indiar enpresak Arcelor erosi eta gero, gaur egun Arcelor Mittal enpresaren akziodun nagusien artean dago. Horrez gain, Forbes aldizkariak argitaraturiko milioidunen zerrendan, diru gehien daukan euskal herritarra da (zerrendan ageri zen euskal herritar bakarra izan zen 2011 arte).

Gaur egun, Aristrain Suitzako Gstaad herrian bizi da. Aristrainek han duen etxeak 65 milioi euro balio duela kalkulatu zuten 2015ean.

Espainiako Zerga Agentziaren izenean, Espainiako Fiskaltzak eta Espainiako Estatuko Abokatutzak inoizko zerga iruzurreko salaketa handiena egin zioten, 211 milioi euroren zerga iruzurra egitea akusatuta. Horrek kalte ekonomiko handiak eragin dizkio Aristraini; izan ere, Aristrainen Espainiako ondasunak bahituta dauzka Estatuak, 2011n zerga iruzurreko akusazio hori abiatu zenetik.

Bere emazte ohiari —María Palma Polonio abeslari eta kazetariari— ordaindu beharreko pentsioa hainbat urtez ez ordaintzeagatik ere auzipetu zuten.

## Bilakaera Forbes zerrendan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aristrainen profila, *Forbes.com* webgunean.
Belozipedo

[thumb|250px|Garaiko '*belozipedoak* erakusten dituen [XIX. mendea|XIX. mendeko irudi bat.]]

**Belozipedoa** XIX. mendean gizakiaren indarraz eta pedalei eraginez asmatu ziren bat, bi, hiru eta lau gurpileko ibilgailuen multzoa izendatzeko termino bat da, oro har egun gehien erabiltzen diren bizikletaren aurrekaritzat jotzen direnak.

Terminoa Nicéphore Niépce frantsesak sortu zuen 1818an, bere *Laufmaschine* bertsioa deskribatzeko, Karl Drais alemaniarrak asmatu zuena 1817an. Hala ere, gaur egun, "Belozipedo" terminoa monozikloaren, bizikletaren, dizikloaren, trizikloaren eta 1817 eta 1880 artean garatutako kuatrizikloaren aitzindarientzat erabiltzen da.

## Historia 
Asto moduko batek osatua, bi gurpilekin edo hiru gurpilekin, eta bere gainean ibiltzen zenak pedalen bidez mugitzen zuena bizikletaren aitzindaritzat hartzen da. Karl Draisek, 1817ko ekainaren 12an, gizarteari *laufmaschina, «makina ibiltari» alemanez,* aurkezten dio, gaur egun draisiana bezala ezagutzen dena (bere asmatzailearen omenez). 1863an Pierre Lallement asmatzaileak Frantzian Draisen asmakuntza hobetzen du pedalak gehituz; bi gurpileko belozipedo honi, batzuetan, ingelesez *boneshaker* (hezurren astintzailea) deitzen zaio. Michauxen konpainia izan zen belozipedoa pilaka ekoizten lehena, 1867tik 1870era. Hala ere, Robert Hooke zientzialari ingelesa XVII. mendean belozipedoaren asmatzaile bezala aipatzen duten txostenak ditugu. Deskribatutako ibilgailua zaldirik gabe propultsatua zen (*horseless carriage*).

2017ko azaroan, Torrot euskal jatorriko konpainiak historiari keinu egin zion eta *Velocípedo* izena berreskuratu zuen hiri-mugikortasuneko segmentu berri baterako. Hiru gurpileko ibilgailu elektriko bat, interkonektatuta, 150 km-ko autonomiarekin, bi modalitaterekin eta pertsonalizagarria. bi lagunentzako modeloa, homologatua, kaskorik gabe segurtasun-uhalarekin zirkulatzeko, eta, kaskoa behar behar duen garraiorako modeloa. Cadizen (Espainia) dagoen konpainiaren lantegi berri batean egiten dute ibilgailu hori, eta haren webgunearen bidez saltzen dute.

## Kanpo estekak
Sierpinskiren tapiza

**Sierpinskiren tapiza** lehen aldiz Wacław Sierpińskik 1916an deskribatu zuen multzo fraktal bat da. Cantorren multzoaren bi dimentsiotarako orokortze bat da. Honekin zenbait propietate komun ditu: hau ere multzo trinko bat da, ez zenbakarria eta neurri hutsekoa. Bere Hausdorff-Besicovitchen dimentsioa \log(8)/\log(3)\approx 1,892789... da.

Ez da Cantorren hautsa bezalako beste orokortze batzuekin nahastu behar.

**Unibertsala** da planoko objektu trinko ororentzat. Honela, planoan, nahi ditugun elkar gurutzatze guztiekin marraztutako edozein kurba, den konplexuena ere, Sierpinskiren tapizaren azpimultzo batekiko homeomorfoa izango da.

## Eraikuntza 
Sierpinskiren tapizaren eraikuntza modu errekurtsiboan definitzen da:

# Karratu batekin hasten gara.
# Karratua 9 karratu kongruentetan mozten da eta erdiko karratua ezabatzen dugu.
# Aurreko pausua errekurtsiboki aplikatzen zaio beste zortzi karratuetako bakoitzari.

Sierpinskiren tapiza prozesu honen muga da iterazio kopuru infinitu baten ondoren.

## Ikus, gainera 
* Cantorren multzoa
* Mengerren belakia
* Kochen elur maluta

## Kanpo estekak
Espazio trinko

Topologian, **espazio trinko** bat bere mugako puntu posible guztiak dituen espazio bat da.

## Definizioa 
### Definizio orokorra 
Espazio topologiko *X* bat konpaktutzat hartzen da honako baldintza baliokideak betetzen baditu:

# *X*en estaldura ireki orok azpiestaldura finitu bat onartzen du.
# \{F_i\}_{i\in I} *X*eko azpimultzo itxi bat da, nola *I*ren *J* azpimultzo bakoitzarentzat \cap_J F_i \neq\emptyset betetzen baldin bada, orduan \cap_I F_i \neq\emptyset.
# Sare orok *X*en azpisare konbergente bat onartzen du.
# *X* punturako funtzioa propioa da.

### Trinkotasuna espazio metrikoetan 
Espazio metriko baten A azpimultzo bat, eta, bereziki, \mathbb{R}^n espazio euklidestarrarena, trinkoa da definizio orokorreko lau baldintzetakoren bat betetzen badu. Dena dela, hirugarrenak honako berridazketa hau onartzen du testuinguru honetan: *A*ko segida orok azpisegida konbergente bat onartzen du.

## Adibideak 
* Espazio trinkoaren ohiko eredua lerro zuzen baten tarte itxi bat da.
* Modu orokorragoan, espazio euklidestarraren edozein multzo itxi eta bornatu ere bada.
* Espazio ez trinko baten adibidea lerro zuzen erreala da, ez baita bornatua eta infiniturako joera duten segidak baititu.
* Zenbaki arrazionalen multzoa ere ez da trinkoa, bat nahi eran hurbil baitaiteke falta diren puntuetara.

## Trikotasunarekin lotutako teoremak 
### Heine-Borelen teorema 
Artikulu nagusia: Heine-Borelen teorema

Heine-Borelen teoremaren arabera, espazio metriko bat konpaktua da, soilik osoa eta erabat bornatua baldin bada. Espazio euklidestarraren azpimultzoentzat, nahikoa da hau itxia eta bornatua izatea, karakterizazio erabilgarri bat dena.

Alabaina, dimentsio infinituan, hau ez da egia, eta, izan ere, testuinguru honetan bola bateratu itxia sekula ez da trinkoa izango; arrazoi beragatik, askoz zailagoa da trinkotasuna ziurtatzea.

### Arzelá-Ascoliren teorema 
Artikulu nagusia: Arzelá-Ascoliren teorema

## Ikus, gainera 
* Trinkotasun lokala
* Euskarri trinkoa

## Kanpo estekak
Baffin badia

**Baffin badia** (; ; groenlandieraz: *Avannaata Imaa*) Ozeano Artikoko bazterreko itsasoa da, Baffin uhartearen eta mendebaldeko Groenlandiaren artean kokaturik dagoena. 689.000 kilometro koadroko eremua dauka

## Geografia 
Groenlandia, Ellesmere, Devon uhartea eta Baffin uhartearen artean dago. Davis itsasarteak Labrador itsasoarekin lotzen du, eta Nares itsasarteak Ozeano Artikoarekin. Nabigagarria da ia urte osoan zehar.

## Historia 
Badia Antzinarotik jendeztaturik dago; K.a. 500. urtean dorset kultura zegoen, geroago thulek eta inuitek ordezkatu zutena. Lehenbiziko europarrak 1585ean ailegatu arren, 1616an deskribatu zuen William Baffinek. Izotz gabeko pasabiderik ez zegoela idatzi zuen eta hurrengo bi mendeetan ez ziren exploratzailerik ikusi.

1975. urtean, mehatzaritza herrixka bat sortu zen. Hau izan zen Kanadako lehen mehatza artikoan. 2002.urtean itxi zen.

1933. urtean, 7,3 graduko lurrikara izan zen. Hau da artikoan ezagutzen den lurrikararik bortitzena. Honen ostean, beste bost lurrikara 6 gradutik gorakoak izan dira. Azken lurrikara handia, 5,1 gradu izan zituen, 2010ko apirilaren 15ean.

## Fauna 
20.000 beluga bizi dira bertan. Gainera, beste animali hauek bertan bizi dira; Mortsa, Narbal, Itsas txakur muturbeltz, Itxas txakur bizardun, Itxas txakur marmolaire, Groenlandiar balea, Zere, eta Hartz zuriak ,ere badaude. XX. mendetik aurrera ehisa kontrolatu da eta, adibidez, 105 hartz zuri bakarrik ehisa daitezke urtero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1289 Kutaissi

**1289 Kutaissi** asteroide gerrikoaan aurkitutako 1289. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 19an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 QR** zen.

## Kanpo estekak
Koordenatu polar

thumb|250px|Puntuak koordenatu sistema polarrean, *O* poloa eta *L* ardatz polarrarekin. Berdez, 3ko koordenatu erradiala eta 60ko koordenatu angeluarra duen edo (3,60°) puntua. Urdinez, (4,210°) puntua.
**Koordenatu polarrak** bi dimentsiotako plano batean puntu bat angelu eta distantzia banarekin definitzen dituen koordenatu sistema da.

Zehatzago, planoko puntu oro bi koordenaturen bidez (r, θ) non r jatorrizko puntu edo polora dagoen distantzia den eta θ ardatz polarrarekin (Kartesiar koordenatuen *x* ardatzaren baliokidea) duen angelu positiboa da, erlojuaren orratzen kontrako norantzan neurturik. Distantziari *koordenatu erradial* edo *erradio bektorea* deritzo eta angeluari *koordenatu angeluar* edo *angelu polar*.

Koordenatu jatorrian, koordenatu erradialaren balioa 0 da eta angeluarena definitu gabea. Batzuetan, jatorriaren balioa, (0, 0°) balioarekin adierazten da.

## Ikus, gainera 
* Koordenatu sistema galaktikoa

## Kanpo estekak
Absolon Stumme

**Absolon Stumme** gotiko berantiarreko margolari alemaniar bat izan zen, 1510ean hil zena.

## Biografia 
Stumme ziur asko daniar jatorrikoa zen, eta nagusiki Hanburgon lan egin zuen. 1499an bere lantegian Hamburgoko Katedraleko erretaulako San Lukasen aldarea egin zuen, amaitua ikusi ez zuena, eta, beraz, bera hiltzean, lana Wilm Dedekek amaitu zuen.

Erretaula hau 1809an erretiratu eta gorde zuen Philipp Otto Runge margolari erromantikoak, eta beranduago Polonian berraurkitua izan zen. 1834an zatitan zerratua aurkitu zen, eta, beraz, gaur egun zaharberritzen ari dira. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Varsoviatik Alemaniara itzuli zen.

## Lanak 
Stummeri eman zaio *Jeseren Zuhaitza*, *Aieneak* eta *Eliasen Igokundea* lanen egiletza, azken bi hauek St. Annen-Museumean daudenak.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako margolaritza
* Margolaritza gotikoa

## Bibliografia 
* *Goldgrund und Himmelslicht. Mittelalter in Hamburg.* Hamburger Kunsthalleko katalogoa, Hamburg 1999.
* Helmut R. Leppien: Das Leben und die Aufgaben der Hamburger Maler, in: Die Kunst des Mittelalters in Hamburg. Aufsätze zur Kulturgeschichte. Stiftung Denkmalpflege. Hamburg.
Julia Gillard

**Julia Gillard** (Barry, Gales, 1961eko irailaren 29a) Australiako Lehen Ministro eta politikaria da. 2010eko hauteskundeak irabazi ondoren, Lehen Ministro bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1293 Sonja

**1293 Sonja** asteroide gerrikoan aurkitutako 1293. asteroidearen izena da. 1933ko irailak 26an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izen zientifikoa **1933 SO** zen.

## Kanpo estekak
1294 Antwerpia

**1294 Antwerpia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1294. asteroidearen izena da. 1933ko urriak 24an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Belgikako Errege Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 UB1** zen. Bere izena Belgikako Antwerp hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1295 Deflotte

**1295 Deflotte** asteroide gerrikoaan aurkitutako 1295. asteroidearen izena da. 1933ko azaroak 25ean aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 WD** zen.

## Kanpo estekak
47P/Ashbrook-Jackson

**47P/Ashbrook-Jackson** gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1948ko abuztuak 26an aurkitu zuten Cyril Jackson astronomo hegoafrikarrak eta Joseph Ashbrook astronomo estatubatuarrak. Kometa honen nukleoaren diametroa 5,6 kilometrotan estimatua dago.

## Historia 
47P/Ashbrook-Jackson kometa astronomo hegoafrikar eta estatubatuarrek aurkitu zuten 1948an.

## Izena 
47P zenbakia aurkitu zen 47. aldikako kometa izan zelako du . Eta Ashbrook-Jackson izena bere aurkitzaileengatik jasotzen du.

## Agerpenak 
* 1948ko urriak 4
* 1956ko apirilak 6
* 1963ko urriak 2
* 1971ko martxoak 13
* 1978ko abuztuak 19
* 1986ko urtarrilak 24
* 1993ko uztailak 14
* 2001eko urtarrilak 6
* 2009ko urtarrilak 31

## Kanpo estekak
San Joan bataiotegia (Florentzia)

**San Joan bataiotegia** () Florentziako Santa Maria del Fiore katedralaren mendebaldean kokatua dagoen bataiotegia da.

Dante Alighieri poeta eta italiar Pizkundeko hainbat pertsona gailen, Medici familiako kide ugari, hemen bataiatu zituzten. Berez, XIX. mende arte florentziar guztiak bertan bataiatzen zituzten.

## Eraikuntza 
Oinplano oktogonala du, eta Katedraleko plazan (*Piazza del Duomo*) eta San Joan plazen artean (*Piazza di San Giovanni*) dago. Hiriko eraikin zaharrenetakoa da, 1059 eta 1128 artean eraikia, Florentziako arkitektura erromanikoan.

Barrualdean, kupulako sabaia mosaikoz egina dago. 13. eta 14. mendeen artean egin zen lana bertan, eta besteak beste azken auziaren irudiak erakusten ditu.

Zenbait ate ikusgarri ditu, ezagunena ekialdera ematen duen Paradisuko Atea deritzona.

## Iruditegia 

Fitxategi:Paradies tuer florenz.jpg|*Paradisuko Atea*
Fitxategi:Baptistère Saint-Jean (Florence) - 1.JPG|Bataiotegiko kupula, barrutik ikusia.
Fitxategi:Battistero_di_firenze,_fonte_battesimale_01.JPG|Ponte-harria.

## Kanpo estekak
Loubet kostaldea

**Loubet kostaldea** () Graham kostaldearekin muga den Bellue lurmuturra eta Fallières kostaldeagandik banatzen duen Bourgeois fiordoaren arteko penintsula antartikoaren kosta zatia da (Graham Lurraldea).

Biscoe uharteak eta Adelaida uhartearen artean dago, hauengandik Grandidier kanalak banatzen dituelarik. Antartandeek Loubet kostaldea Foyn kostaldetik banatzen dute, azken hau penintsula antartikoaren ekialdeko zatian dagoelarik.

Loubet kostaldea 1905eko urtarrilean aurkitu zuen Jean-Baptiste Charcotek zuzendutako Frantziar Espedizio Antartikoak *Pourquois Pas* itsasontzian, Frantziako presidentea zen Emile Loubeten omenez izendatu zuena.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Foyn kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak: -
* Txilek. *Costa Loubet*
* Erresuma Batuak: *Loubet coast*

## Kanpo estekak
Joan IV.a

**Joan** edo **Joanes IV.a** (Dalmazia, ? - † ?, 642ko urriaren 12a) Eliza Katolikoaren 72. aita santua izan zen 640 eta 642 urteen bitartean. Eslaviarrek haren jaioterria konkistatu zutenez, bertako politikan hartu zuen parte.

## Erreferentziak
Teodoro I.a

**Teodoro I.a** (Jerusalem, ? - † ?, 649ko maiatzaren 14a) Eliza Katolikoaren 73. aita santua izan zen 642 eta 649 urteen bitartean. Monotelismoaren aurka gogor borrokatu zen. 649an, Kontzilioa prestatzen ari zela, hil zen.

## Erreferentziak
Eugenio I.a

**Eugenio I.a** (Erroma, ? - 657ko ekainaren 1a) Erromatar Eliza Katolikoaren 75. aita santua izan zen 654 eta 657 urteen bitartean. Bere agintaldian monotelismoari aurre egin zion.

## Erreferentziak
Martin I.a

**Martin I.a** (Todi, ? - † Chersonesus Taurica, 655eko irailaren 16a) Eliza Katolikoaren 74. aita santua izan zen 649 eta 653 urteen bitartean. Bizantziar enperadoreak proposaturiko azken aita santua izan zen. 649ko Kontzilioan monotelismo kondenatu ondoren, Konstante II.ak atxilotu eta kargua utzi behar izan zuen.

## Erreferentziak
Vitaliano

**Vitaliano** (Segni, ? - ?, 672ko urtarrilaren 27a) Erromatar Eliza Katolikoaren 76. aita santua izan zen, 657. eta 672. urteen bitartean. Bere agintaldian monotelismoari aurre egin zion. Konstantino IV.ari tronua lortzen lagundu zion.

## Erreferentziak
Adeodato II.a

**Adeodato II.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 676ko ekainaren 17a) Eliza Katolikoaren 77. aita santua izan zen 672 eta 676 urteen bitartean. Bere agintaldian monotelismoaren aurka borrokatu zen.

## Erreferentziak
Karrika (aldizkaria)

***Karrika*** aldizkaria 1997an jaio zen, Iruñeko Karrikiri elkarteak sortua.
Hilero argitaratzen da, uztailean eta abenduan izan ezik, urte amaieran zenbaki batek azaro eta abendua hartzen baititu. Tirada 2.500 alekoa izaten zen gehieneko hedadura zuelarik, eta doan igortzen zitzaien harpidedunei, etxera. Horretaz gain, hainbat eskola, institutu, erakunde eta elkartetan ere banatzen da. Egun, posta elektronikoaz baliaturik, eskatzen duenari PDF formatoan bidaltzen diote, eta paperezko tirada asko murriztu da, garestia baita. Urteko sari txiki bat eskatzen zaio jaso nahi duenari.

Hasieran bi orrikoa izan zen, baina geroago lau orrikoa ere izatera iritsi zen.

**Karrika** Iruñerriko euskaldunengana heltzeko hedabidea da, elkartearen eta euskal komunitatearen berriak biltzen dituena.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Karrikiri elkartearen webgunea
Dono

**Dono** (Erroma, ? - † *ibidem*, 678ko apirilaren 11) Eliza Katolikoaren 78. aita santua izan zen 676 eta 678 urteen bitartean. San Petri basilikaren sarrera zaharberritu zuen.

## Erreferentziak
Agaton

**Agaton** (Sizilia, c. 577 - † Erroma, 681eko urtarrilaren 10a) Eliza Katolikoaren 79. aita santua izan zen 678 eta 681 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Benedikto II.a

**Benedikto II.a** (Erroma, c. 635 - † *ibidem.*, 685eko maiatzaren 8a) Eliza Katolikoaren 81. aita santua izan zen 684 eta 685 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Joan V.a

**Joan** edo **Joanes V.a** (Siria, c. 635 - † ?, 686ko abuztuaren 2a) Eliza Katolikoaren 82. aita santua izan zen 685 eta 686 urteen bitartean. Konstantinopoliseko III. kontzilioan parte hartu zuen, aita santua ordezkatuz.

## Erreferentziak