Narvako gudua (1944)

thumb|Narvako gudua (1944)|350x350px
**Narvako gudua** (Estonieraz: *Narva lahing*; alemanez: *Schlacht bei Narva*; errusieraz: *Битва за Нарву*) 1944ko otsailaren 2tik abuztuaren 10era bitartean Bigarren Mundu Gerrako kanpaina militarra izan zen. Bertan, Alemaniako *Narwa* armada-detatxamenduak eta sobietarren Leningradeko fronteak Narvako istmo estrategikoaren kontrola eskuratzeko borrokatu zuten.

Gudua Ekialdeko Frontearen iparraldean garatu zen, eta bi fase nagusi izan zituen: Narvako zubiburuaren gudua (1944ko otsaila–uztaila) eta Tannenberg lerroko gudua (1944ko uztaila–abuztua). Sobietarren Kingisepp–Gdoveko ofentsiba eta Narvako ofentsibak (1944ko otsailaren 15–28, martxoaren 1–4 eta martxoaren 18–24) Armada Gorriaren 1944ko negu-udaberriko kanpainaren parte izan ziren.

Joseph Stalinen «fronte zabalaren» estrategiaren barruan, borroka hauek bat etorri ziren Dnieper-Karpatetako ofentsibarekin (1943ko abendua – 1944ko apirila) eta Lvov-Sandomierzko ofentsibarekin (1944ko uztaila–abuztua). Alemaniaren aldean, atzerriko boluntarioek eta estoniar erreklutuek parte hartu zuten Iparraldeko Armada Taldearen baitan. Bestalde, Estoniako Errepublikako Batzorde Nazionalak Alemaniaren derrigorrezko erreklutamenduari emandako babesaren bidez, armada nazional bat berreraiki eta independentzia berreskuratzeko itxaropena zuen.

Leningrad-Novgorodeko ofentsibaren jarraipen gisa, sobietarren Estoniako operazioak frontea mendebaldera bultzatu zuen Narva ibaiaraino, *Narwa* armada suntsitu eta Estonian sakontzea helburu zuela. Otsailean, sobietar unitateek hainbat zubiburu ezarri zituzten ibaiaren mendebaldeko ertzean; alemaniarrek, berriz, ekialdeko ertzean eutsi zioten posizio bati. Ondorengo saiakerak ez ziren arrakastatsuak izan: alemaniarren kontraerasoek Narvako iparraldeko zubiburuak suntsitu zituzten eta hegoaldekoa murriztu, frontea egonkortuz 1944ko uztaila arte.

Narvako ofentsiba (1944ko uztaila)k hiria hartzea ekarri zuen, alemaniarrek Sinimäedeko defentsa-lerroetara (Narvatik 16 kilometrora) erretiratu ondoren. Ondorengo borroketan, Alemaniako indarrek posizioei eutsi zieten. Joseph Stalinen helburu estrategiko nagusia —Estonia azkar berreskuratzea, Finlandiaren aurkako aire eta itsas erasoetarako oinarri gisa eta Ekialdeko Prusia inbaditzeko plataforma gisa— ez zen bete. Ondorioz, Narva inguruko defentsak sobietarren aurrerapena atzeratu zuen Baltikoko norabidean zenbait hilabetez.

## Aurrekariak 
### Lurraldea 
Narva inguruko operazioetan lurraldeak eragin handia izan zuen. Itsas mailarekiko altuera gutxitan gainditzen du 100 metro, eta eremua ur-ibilgu ugarik zeharkatzen dute, tartean Narva ibaia eta Plyussa ibaia. Lurraldearen zati handiena basoz estalia dago, eta zingira zabalek behe-eremuak hartzen dituzte. Horrek tropen mugimendua baldintzatu zuen, eremu jakin batzuetara mugatuz.

Eskala estrategikoan, Peipus aintziraren iparraldeko ertza eta Finlandiako golkoaren artean igarobide estu naturala dago. 45 kilometroko zabalera duen eremu hori Narva ibaiak zeharkatzen du, eta basamortu-itxurako eremu zabalak barne hartzen ditu. Garraio-bide nagusiak —Narva–Tallinn errepidea eta trenbidea— kostaldearekiko paralelo doaz. Ekialde-mendebalde norabidean ez zegoen bestelako azpiegiturarik eskala handiko tropa-mugimenduak bermatzeko.

### Aurreko ekintzak 
1944ko urtarrilaren 14an, Leningradeko fronteak Krasnoye Selo–Ropshako ofentsiba abiatu zuen, Alemaniako 18. armada Oranienbaum inguruko posizioetatik kanporatzeko helburuz. Ofentsibaren hirugarren egunean, sobietarrek alemaniarren lerroak hautsi eta mendebalderantz egin zuten aurrera. Ondoren, Iparraldeko Armada Taldeak Narvako biztanleria zibila ebakuatu zuen.

### Sobietarren helburuak 
1944rako, ohikoa zen Stavkak bere fronte operatiboei helburu gero eta anbiziotsuagoak ezartzea, ofentsiba handiak abian ziren bitartean. Estrategiaren oinarrian presio etengabea zegoen, alemaniarren defentsak nonbait haustea eragingo zuelakoan.

1943–1944ko neguko kanpainarako, Joseph Stalinek Armada Gorriari agindu zion fronte osoan zehar eraso koordinatuak egitea, «fronte zabalaren» estrategiaren barruan. Horren baitan, eraso handiak egin ziren Ukrainan, Bielorrusian eta Baltikoko eskualdean, besteak beste Panther lerroaren aurka.

Narvako istmoa —Finlandiako golkoa eta Peipus aintziraren artean— haustea funtsezko helburu estrategikoa zen. Arrakastak bide zuzena irekiko zuen kostaldetik Tallinnerantz aurrera egiteko, eta horrek Iparraldeko Armada Taldea Estonia uztera behartu zezakeen, inguratuta geratzeko arriskua saihesteko.

Baltikoko flotarentzat ere Tallinn irteera nagusia zen Baltiko itsasora. Bestalde, Estonian oinarritutako aire eta itsas erasoek Finlandiaren egoera militarra okertu zezaketen. Halaber, Estonia zeharkatuta Ekialdeko Prusia inbaditzeko aukerak erakargarri egiten zuen operazioa.

Testuinguru horretan, Leningradeko fronteko komandante Leonid Govorovek eta Baltikoko flotako komandante Vladimir Tributzek plan bateratua prestatu zuten Iparraldeko Armada Taldea suntsitzeko.

Joseph Stalinek Narva lehenbailehen hartzeko agindua eman zuen, 1944ko otsailaren 17a baino lehen.

Hala ere, Leningradeko fronteak huts egin ondoren, Stalinek otsailaren 22an agindu berria eman zuen: Narvako defentsa haustea, Pärnu aldera aurrera egitea, Alemaniako indarrak Estonian suntsitzea eta ondoren Letonia zeharkatzea, Ekialdeko Prusia eta Europa Erdialdearako bidea irekiz.

Egun berean, Sobietar Batasunak bake-baldintzak aurkeztu zizkion Finlandiari. Baldintza horiek onartezinak izan arren, inguruko egoera militarra nahikoa larria zen negoziazioak irekita mantentzeko. Testuinguru horretan, Estoniaren kontrola funtsezkoa zen sobietarren helburu estrategikoetarako.

1944ko martxoan errefortzuak iritsi ondoren, Narvako fronteak Ekialdeko Fronteko indar kontzentraziorik handienetakoa bilakatu zen.

### Sobietarren indarren antolaketa 
thumb|Narva inguruko egoera, 1944ko martxoa|300x300px

1944ko martxoan, sobietarrek indarren kontzentrazio handiena lortu zuten Narva inguruan. Hiru armada nagusi zabaldu zituzten: 2. Shock Armada Narvako iparraldean kokatu zuten; 59. Armada hegoaldean; eta 8. Armada, 59.aren hegoalderago, Narva ibaiaren 50 kilometroko ibilbidean zehar, Peipus aintziraraino.

Hala ere, negu-udaberriko kanpainan Narvako frontean zeuden sobietar indarren tamainari buruzko datu zehatzak ez dira iturrietan modu sistematikoan argitaratu. Ondorioz, ezin da indar horien ikuspegi zehatza eman, Armada Gorriaren artxiboak osorik eskuragarri jarri arte. Estoniar historialari Hannes Walterrek, hala ere, 205.000 soldaduko estimazioa proposatu du Narvako gudurako; kopuru hori bat dator dibisio kopurua eta tamaina estandarrak kontuan hartuta egindako kalkuluekin.

1944ko martxoaren 1ean, Leningradeko frontearen indar-antolaketa honakoa zen:
* 2. Shock Armada — *Ivan Fedyuninsky teniente jenerala*
** 43. fusil-korpusa — *Anatoli Andreyev jeneral nagusia*
** 109. fusil-korpusa — *Ivan Alferov jeneral nagusia*
** 124. fusil-korpusa — *Voldemar Damberg jeneral nagusia*
* 8. Armada — *Filip Starikov teniente jenerala*
** 6. fusil-korpusa — *Semyon Mikulski jeneral nagusia*
** 112. fusil-korpusa — *Filip Solovev jeneral nagusia*
* 59. Armada — *Ivan Korovnikov teniente jenerala*
** 117. fusil-korpusa — *Vasili Trubachev jeneral nagusia*
** 122. fusil-korpusa — *Panteleimon Zaitsev jeneral nagusia*

Unitate independenteak:
* 8. Estoniar fusil-korpusa — *Lembit Pärn teniente jenerala*
* 14. fusil-korpusa — *Pavel Artyushenko jeneral nagusia*
* 124. fusil-dibisioa — *Mikhail Papchenko koronela*
* 30. Guardia fusil-korpusa — *Nikolai Simonyak teniente jenerala*
* 46., 260. eta 261. Guardia tanke astunen erregimentuak, baita 1902. artilleria autopropultsatuaren erregimentua ere
* 3. aurrerapen-artilleriako korpusa — *N. N. Zhdanov jeneral nagusia*
* 3. Guardia tanke-korpusa — *I. A. Vovchenko jeneral nagusia*

Narvako ofentsiba (1944ko uztaila) hasi zenerako, Leningradeko fronteak 136.830 soldadu zituen, 150 tanke, 2.500 eraso-kanoi eta 800 hegazkin baino gehiago.
### Alemaniaren eta Finlandiaren helburuak 
Alemaniako armadaren goi-agintaritzak (OKH) funtsezkotzat jotzen zuen frontea Narva ibaian egonkortzea. Izan ere, sobietarren aurrerapenak Estoniako iparraldeko kostaldea galtzea ekarriko zukeen, eta horrekin batera Finlandiako golkoaren kontrola, sobietarren Baltikoko flotari Baltiko itsasora irteteko aukera emanez. Horrek Alemaniaren itsas kontrola eta Suediatik ekarritako burdin mineralaren hornidura arriskuan jarriko zituen.

Bestalde, Narva galtzeak Alemaniari ukatuko lioke Kohtla-Järve inguruko olio-arbelaren ustiapenetik lortutako erregaia, gerra-makinaren hornidurarako garrantzitsua zena. Testuinguru horretan, Georg Lindemann koronel-jeneralak honela adierazi zuen 11. Infanteria Dibisioari zuzendutako agindu batean: «Gure aberriko mugan gaude. Atzera egindako urrats bakoitzak gerra Alemaniara eramango du, airez zein itsasoz».

Finlandiak Sobietar Batasunarekin bakea negoziatzen ari zen bitartean, OKHk Narvako frontean jarri zuen arreta nagusia, Finlandiako agintaritza militarrari Alemaniaren defentsak sendo mantenduko zirela sinestarazteko asmoz. Horretarako, informazio zehatza eman zitzaien Narvako egoerari buruz, eta Finlandiako Defentsa Agintaritzako ordezkaritza batek bisita egin zuen bertara 1944ko udaberrian.

Gainera, Narva inguruko lurraldeak defentsarako baldintza egokiak eskaintzen zituen: korridore estua, baso eta zingirez inguratua. Ibaiaren atzean Narva hiria zegoen, posizio estrategiko egokia, bertatik ibai-haranaren iparraldean zein hegoaldean eragina izan zezakeelako.

Posizio hori Alemaniaren Panther lerroaren iparraldeko zatia zen. Hasiera batean, Georg von Küchler feldmariskalak han ezarri nahi izan zuen defentsa, baina Adolf Hitlerrek uko egin zion eta Walter Model izendatu zuen Iparraldeko Armada Taldearen buru. Modelek, hala ere, Küchlerrek proposatutako ikuspegia partekatu zuen, eta aukera izan zuen atzera egin eta defentsa-lerroa Narva ibaiaren inguruan antolatzeko, Ivangoroden ekialdeko ertzean zubiburu sendo bat ezarriz.

1944ko otsailaren 1ean, Iparraldeko Armada Taldearen agintaritzak Sponheimer taldeari —otsailaren 23an *Narwa* armada-detatxamendua izena hartu zuena— agindu zion Panther lerroko Narvako istmoko zatia edozein kostutan defendatzeko. Sobietarren hasierako arrakasten ondoren, Joseph Stalinek bake-baldintzak aurkeztu zizkion Finlandiari 1944ko otsailaren 8an. Hala ere, *Narwa*ren garaipen taktikoek (otsailaren erdialdetik apirilera) Finlandiak negoziazioak bertan behera uztea ekarri zuten apirilaren 18an.
### Estoniako erresistentzia-mugimenduaren helburuak 
[thumb|405x405px|1944ko irailaren 18an [Estoniako Gobernuak egindako aldarrikapena, *Riigi Teataja*n (aldizkari ofiziala)]]

Nazien Alemaniaren okupazioa Estonian aurrera joan ahala, estoniarren independentzia berreskuratzeko itxaropenak ahultzen hasi ziren. Estoniako Konstituzioa formalki indarrean jarraitzen zuenez, estoniar politikariek Estoniako Errepublikaren Batzorde Nazionala sortu zuten lurpean, eta 1944ko otsailaren 14an bildu zen. Konstantin Päts presidentea sobietarrek preso zutenez, Konstituzioaren arabera estatuburuaren eginkizunak Jüri Uluots lehen ministro ohiari zegozkion. Alemaniarrek ezarritako Estoniako Autoadministrazioak mobilizazio-deialdi orokorrak egin zituen aurretik, baina ez zuten arrakastarik izan; deialdi horiek legez kanpokoak ziren Hagako Hitzarmenen arabera, eta Uluotsen aurkakotasuna ere izan zuten.

1944ko otsailean, Leningradeko frontea Narva ingurura iritsi zenean eta sobietarren itzulera benetako mehatxu bihurtu zenean, Uluotsek bere jarrera aldatu zuen Alemaniaren mobilizazioari dagokionez. Otsailaren 7ko irrati-hitzaldi batean, adierazi zuen estoniar armatuak baliagarriak izan zitezkeela bai alemaniarren aurka bai sobietarren aurka, eta iradoki zuen Estonian borrokatzen zuten estoniar unitateek «hemen azal dezakedan baino esanahi zabalagoa» izango zutela. Uluotsek eta beste politikari batzuek sobietarren aurkako erresistentzia ikusi zuten sobietar agintea berriro ezartzea eragozteko eta, gerra amaitzean, Estoniaren independentzia berreskuratzeko bide gisa.

Mobilizazio-deialdiak babes handia jaso zuen, eta 38.000 gizoneko indarra bildu zen, zazpi muga-zaintza erregimentutan eta 20. Estoniar SS dibisioan antolatuta. Horiez gain, Finlandiako armadako 200. infanteria erregimentuan borrokatzen zuten boluntario estoniarrak eta Waffen-SSeko erreklutatuak kontuan hartuta, guztira 70.000 estoniar inguru zeuden Alemaniaren zerbitzu militarrean 1944an.
### «Narwa» armada-atal independentearen sorrera 
1944ko otsailean, L eta LIV armada-korpuak, baita III SS Panzer Korpusa ere, 18. armadaren ezker hegalean kokatuta zeuden, Narvarantz atzera egiten ari zirela. Otsailaren 4an, Sponheimer taldea 18. armadatik bereizi eta zuzenean Iparraldeko Armada Taldearen menpe jarri zen. Aldi berean, indarrak indartzeko, Adolf Hitlerrek errefortzuak bidaltzeko agindu zuen.

Feldherrnhalle Panzergrenadier Division dibisioa —10.000 soldadu baino gehiago eta ekipamendu osoarekin— Bielorrusiatik Estoniara airez eraman zuten, Tartuko aireportua erabiliz, otsailaren 1ean. Astebete geroago, Großdeutschland Divisioneko 5. batailoia iritsi zen. Halaber, Polonian osatutako *Gnesen* granadari-erregimentua Alemaniatik bidali zuten, eta otsailaren 11n heldu zen; hiru egun geroago, 214. infanteria dibisioa Norvegiatik ekarri zuten.

Hurrengo bi asteetan, unitate gehiago gehitu zitzaizkion taldeari, besteak beste 11. SS Panzergrenadier Dibisioa «Nordland», Wehrmachteko hainbat dibisio, Estoniar dibisioa eta tokiko estoniar muga-zaintzako eta polizia laguntzaileko unitateak. Infanteriako jeneral Otto Sponheimer ordezkatu eta Johannes Frießner izendatu zuten, eta otsailaren 23an taldea ofizialki «Narwa» armada-detatxamendu izendatu zuten.

Otsailaren 22an, Iparraldeko Armada Taldeak «Narwa»ren hedapena agindu zuen: III SS Panzer Korpusa Narvan eta Ivangorodeko zubiburuan (ibaiaren ekialdeko ertzean); XXXXIII armada-korpusa Krivasooko zubiburuaren aurrean, hiriaren hegoaldean; eta XXVI armada-korpusa Krivasoo eta Peipus aintzira arteko sektorean.

1944ko martxoaren 1ean, guztira 123.541 soldadu zeuden Armada Taldearen menpe, honako antolamenduarekin:
* III SS (Germanic) Panzer Corps — *Felix Steiner*
** 11. SS Panzergrenadier Dibisioa «Nordland»
** 4. SS Panzergrenadier Brigada «Nederland»
** 20. Estoniar SS dibisioa
* XXVI armada-korpusa — *Anton Grasser*
** 11., 58., 214. eta 225. infanteria dibisioak
** 3. Estoniar muga-zaintza erregimentua (1944ko apiriletik)
* XXXXIII armada-korpusa — *Karl von Oven*
** 61., 170. eta 227. infanteria dibisioak
** Feldherrnhalle Panzergrenadier Division
** Gnesen granadari-erregimentua

Unitate bereiziak:
* Ekialdeko sektorea, kostaldeko defentsa — *Alfons Luczny*
** Estonian Regiment "Reval"
** 3 estoniar polizia batailoi
** 2 estoniar ekialdeko batailoi

Beste unitate batzuk:
* 113. artilleria-agintea
* 32. ingeniaritza-aginte nagusia
* 502. tanke astunen batailoia
* 752. tanke-aurkako batailoia
* 540. infanteria bereziko (prestakuntza) batailoia

1944ko udan, Feldherrnhalle dibisioa eta beste zazpi infanteria dibisio Narvako frontetik erretiratu zituzten, eta 22.250 soldadu inguru geratu ziren bertan.
## Borroka-jarduera 
thumb|300px|Sobietarren mapa, Estoniako operazioaren hasieran, 1944ko otsaila–apirila
### Zubiburuen sorrera 
1944ko otsailaren 1ean, sobietarren Kingisepp–Gdoveko ofentsiba hasi zen. 2. shock armadako 109. fusil-korpusek Kingisepp hiria hartu zuen lehen egunean bertan. Horren ondorioz, Alemaniako 18. armadak atzera egin behar izan zuen Narva ibaiaren ekialdeko ertzeko posizio berrietara.

Otsailaren 2an, 2. shock armadaren aurreratutako unitateek ibaia zeharkatu eta hainbat zubiburu ezarri zituzten Narva hiriaren iparraldean eta hegoaldean, mendebaldeko ertzean. Bost egun geroago, 2. shock armadak Krivasooko zubiburua handitu zuen, Narva hegoaldeko zohikaztegi garaian, eta aldi batez moztu zuen Narva–Tallinn trenbidea, III SS panzer armada-korpusa atzean utzita.

Leonid Govorovek, hala ere, ez zuen lortu Alemaniako indar txikiagoak inguratzea; horiek errefortzuak eskatu zituzten. Errefortzu horien artean berriki mobilizatutako estoniar asko zeuden, sobietarren itzulera hurbilaren aurka borrokatzeko prest. Aldi berean, sobietarren 108. fusil-korpuseko unitateek Peipus aintzira zeharkatu zuten Narvatik 120 kilometro hegoaldera, eta zubiburu bat ezarri zuten Meerapalu herriaren inguruan. Kasualitatez, Narvarantz zihoan 45. SS boluntario granadari-erregimentuko I. batailoia (1. Estoniarra) eremu berera iritsi zen. 44. infanteria erregimentuko batailoi batek —Ekialdeko Prusiako gizonez osatua—, 1. Estoniar erregimentuko I. batailoiak eta aire-unitate batek sobietarren zubiburua suntsitu zuten otsailaren 15ean eta 16an.

Bestalde, Merekülako lehorreratze-operazioan, 260. itsas infanteriako brigada independenteak —517 gizonez osatua— Mereküla kostaldeko barrutian lehorreratu zuen, Sponheimer taldearen lerroen atzean. Hala ere, unitatea ia erabat suntsitua izan zen.

### Narvako ofentsibak, otsailaren 15–28an eta martxoaren 1–4an 
Sobietarren 30. Guardia fusil-korpusek eta 124. fusil-korpusek Narvako beste ofentsiba bat abiatu zuten 1944ko otsailaren 15ean. Sponheimer taldeko unitateen erresistentziak sobietarren armada higatu zuen, eta ofentsiba eten egin zen. Bi aldeek etenaldi hori aprobetxatu zuten indar gehiago ekartzeko.

46. eta 45. SS boluntario granadari-erregimentu berriek (2. eta 1. estoniarrak), «Nordland» dibisioko unitateekin batera, Narva iparraldeko sobietarren zubiburuak suntsitu zituzten martxoaren 6rako. Aldi berean, berriki iritsitako 59. armadak mendebalderantz jo zuen Krivasooko zubiburutik, eta 214. infanteria dibisioko posizio sendoak zein 658. eta 659. ekialdeko batailoi estoniarrak inguratu zituen. Inguratutako unitateek eutsi izanak aukera eman zion Alemaniako aginteari eskura zituen indar guztiak lekualdatu eta 59. armadaren aurrerapena geldiarazteko.

### Martxoaren 6tik 24ra 
thumb|Narva, 1944an, artilleria- eta aire-erasoen ondoren|300x300px

Sobietarren aire-indarrek aire-erasoa egin zuten martxoaren 6an, eta Narvako hiri historikoa ia erabat suntsitu zuten. Martxoaren 8an, 100.000 obus eta granadako aire- eta artilleria-erasoak bidea prestatu zien 30. Guardia fusil-dibisioaren erasoei, Ivangoroden zeuden «Nordland» eta «Nederland» unitateen aurka. Aldi berean, hiriaren iparraldean borroka gogorrak izan ziren: 14. fusil-korpusa, 8. Estoniar fusil-korpusaren artilleriak lagunduta, zubiburu bat berriz ezartzen saiatu zen. Estoniar SS dibisioko erregimentuek erasoak atzera bota zituzten, sobietarrei galera handiak eraginez.

Sobietarren aire-erasoak Estoniako herritarren aurka ere ofentsibaren parte izan ziren, estoniarrak Alemaniaren aldeko babesetik aldentzea helburu zutela. Sobietarren irismen luzeko hegazkintza-adarrak Tallinn bonbardatu zuen martxoaren 8tik 9rako gauean. Hiriko etxebizitzen %40 inguru suntsitu zen; 25.000 lagun etxerik gabe geratu ziren, eta 500 zibil hil ziren. Emaitza, ordea, sobietarrek espero zutenaren kontrakoa izan zen: jende askok sobietarren ankerkeriatzat hartu zuen erasoa, eta gizon gehiagok erantzun zioten Alemaniaren mobilizazio-deiari.

Sobietarren tanke-erasoa Auvereko geltokian 502. tanke astunen batailoiko eskuadroi batek geldiarazi zuen martxoaren 17an. Ondoren etorritako ofentsibak beste aste batez iraun zuen, sobietarrek nahikoa galera izan zuten arte defentsara igaro behar izateko. Horrek aukera eman zion «Narwa» armada-atal independenteari ekimena berreskuratzeko.

### Strachwitzen ofentsiba 
Strachwitzen gudu-taldeak sobietarren 8. armadaren erasoko ziria suntsitu zuen martxoaren 26an, Krivasooko zubiburuaren mendebaldeko muturrean. Apirilaren 6an, Alemaniako gudu-talde horrek zubiburuaren ekialdeko muturra ere suntsitu zuen. Arrakasta horrek bultzatuta, *Generalmajor* Hyacinth Graf Strachwitz von Groß-Zauche eta Camminetz zubiburu osoa desagerrarazten saiatu ziren, baina ezin izan zuten aurrera egin, udaberriko urtzeak zingira zeharkaezin bihurtu baitzuen Tiger I tankeen kasuan.

Apirilaren amaierarako, bi aldeek beren indarrak neurri handi batean agortuak zituzten. Horren ondorioz, lasaitasun erlatiboa nagusitu zen frontean 1944ko uztailaren amaiera arte.

### Sobietarrek Narva hartzea 
Sobietarren aurrerapenak Bielorrusian eta Vyborg–Petrozavodskeko ofentsibak Alemaniako armada-taldea behartu zuten bere indarren zati handi bat Narvatik Ekialdeko Frontearen erdialdera eta Finlandiara eramatera. Horren ondorioz, ez zegoen indar nahikorik uztailean Narvako aurreko fronte-lerroa defendatzeko, eta Alemaniako armada-atal independentea Sinimäed muinoetako Tannenbergeko defentsa-lerrora erretiratzeko prestaketetan hasi zen, Narvatik 16 kilometrora.

Leningradeko fronteko agintariek ez zuten prestaketa horien berririk, eta Narvako beste ofentsiba bat diseinatu zuten. Finlandiako frontetik ekarritako erasoko unitateak hiri inguruan pilatu zituzten, eta horrela Leningradeko fronteak 4:1eko nagusitasuna lortu zuen gizonez eta ekipamenduz. Alemaniarrek beren plana osorik gauzatu aurretik, sobietarren 8. armadak erasoa abiatu zuen; horren ondorio izan zen Auvereko gudua. 1. Estoniar erregimentuko I. batailoiak eta 44. infanteria erregimentuak erasoa atzera bota zuten, 8. armadari galera handiak eraginez.

Ivangoroden zeuden «Nordland» eta «Nederland» unitateek isilean utzi zituzten beren posizioak uztailaren 25aren aurreko gauean. Ebakuazioa Alemaniaren planen arabera egin zen, 2. shock armadak goizean ofentsibari berriro ekin zion arte. 1.360 eraso-kanoik jaurtitako 280.000 obus eta granadaren babespean, sobietarren armadak ibaia zeharkatu zuen hiriaren iparraldean. 1. Estoniar erregimentuko II. batailoiak atzera egiten ari ziren tropen atzealdeko errepidea sobietarrek hartzea eragotzi zuen. Defentsa-operazio horrek 48. SS boluntario panzergrenadier erregimentuaren «General Seyffardt» suntsipena ekarri zuen, akats taktikoen ondorioz. Sobietarrek Narva hartu zuten uztailaren 26an.

### Tannenberg lerroa 
[thumb|300px|[Tannenberg lerroko gudua, 1944ko uztailaren 26tik 29ra]]

Sobietarren 201. eta 256. fusil-dibisio aurreratuak Tannenberg lerrora oldartu ziren, eta Umezurztegi muinoaren zati bat hartu zuten, eremuko ekialdekoena. 24. SS panzergrenadier erregimentuko «Danmark» tanke-aurkako konpainiak muinoa berreskuratu zuen hurrengo gauean, «Narwa» armada-atal independentearen esku utziz. III SS panzer armada-korpusek ondorengo sobietarren tanke-erasoak atzera bota zituen biharamunean. 11. SS errekonozimendu-batailoiak eta 47. Waffen granadari-erregimentuko I. batailoiak (3. Estoniarra) kontraerasoa jo zuten uztailaren 28aren aurreko gauean. Erasoa, ordea, sobietarren tanke-suaren azpian hondoratu zen, eta estoniar batailoia suntsitua izan zen. Borrokak etenik gabe biharamunera luzatu ziren, eta bi armada sobietarrek «Narwa» armada-atala Grenadier muinoko posizio berrietara behartu zuten, eremuko erdiko muinora.

Tannenberg lerroko guduaren une erabakigarriena uztailaren 29ko sobietarren erasoa izan zen. Eraso-unitateek Alemaniaren erresistentzia zapaldu zuten Umezurztegi muinoan, baina sobietarren indar nagusiek galera handiak izan zituzten ondoren Grenadier muinoaren aurka egindako erasoan. Sobietarren tankeek muino hori eta Dorre muinoa —mendebaldekoena— inguratu zituzten. III SS panzer armada-korpuseko komandante Felix Steinerrek geratzen zitzaizkion zazpi tankeak bidali zituen; horiek ustekabean jo zuten sobietarren blindatua eta atzera eginarazi zioten. Horri esker, Paul Maitla Hauptsturmführerrak gidatutako gudu-talde inprobisatu batek kontraerasoa jo eta Grenadier muinoa berriz hartu zuen. Uztailaren 25ean ofentsiba hasi zuten 136.830 sobietarretatik, mila gutxi batzuk baino ez zeuden borrokarako gai abuztuaren 1erako; sobietarren tanke-erregimentuak, gainera, suntsituak izan ziren.

Errefortzu azkarrak jaso arren, bi armada sobietarrek erasoekin jarraitu zuten. Stavkak «Narwa» armada-atala suntsitzea eta Rakvere abuztuaren 7rako hartzea agindu zuen. 2. shock armadak 20.000 soldadu zituen berriro abuztuaren 2rako, baina taktika berberak baliatuta egindako saiakera ugariek ez zuten lortu «Narwa»ren defentsa multinazionala haustea. Leonid Govorovek, Leningradeko fronteko komandanteak, ofentsiba amaitutzat eman zuen abuztuaren 10ean.
## Galerak 
Sobietar garaian, Narvako guduko galerak ez zituzten sobietarrek argitaratu. Azken urteotan, zenbait autore errusiarrek datu batzuk eman dituzte, baina ez dute guduaren garapen osoa estaltzen. Horregatik, sobietarren galerak zeharka baino ezin dira kalkulatu.

«Narwa» armada-atal independenteak 23.963 gizon galdu zituen (hildakoak, zaurituak eta desagertuak) 1944ko otsailean. Hurrengo hilabeteetan, 1944ko uztailaren 30era arte, beste 34.159 soldadu galdu zituzten alemaniarrek; horietatik 5.748 hil ziren eta 1.179 desagertutzat jo zituzten. Kanpainaren lehen fasean (Narvako zubiburuaren guduan), guztira 58.000 alemaniar inguru galdu ziren, horietatik 12.000 hildako edo desagertu.

1944ko uztailaren 24tik abuztuaren 10era bitartean, Alemaniako indarrek 1.709 soldadu lurperatu zituzten Estonian. Desagertutzat jotakoak gehituta, epe horretan hildakoen kopurua 2.500 ingurukoa izan zitekeen. Ohiko kalkuluen arabera —zaurituen laurden bat galera berreskuraezintzat hartuta—, borrokaren azken faseko alemaniarren galerak 10.000 ingurukoak lirateke. Guztira, Narvako guduan alemaniarren galerak 14.000 hildako edo desagertu eta 54.000 zauritu edo gaixo ingurukoak izan zirela kalkulatzen da.
## Ondorioak 
### Baltikoko ofentsiba 
1944ko irailaren 1ean, Finlandiak Alemaniarekin zuen lankidetza militarra amaitutzat eman zuen, Sobietar Batasunarekin su-eten akordioa sinatzeko asmoz. Irailaren 4an, Finlandiak sobietarrei bere itsas uretara sartzeko aukera eman zien. Aldi berean, Riga inguruko sobietarren ofentsibak Alemaniako Iparraldeko Armada Taldea inguratzea mehatxatzen zuenez, Estonia uzteko prestaketak hasi zituzten, «Aster» kode-izena zuen operazioan. Erretiratze-bide posibleak zehatz-mehatz planifikatu zituzten aginte nagusietan.

1944ko irailaren 17an, Theodor Burchardi almiranteordeak gidatutako itsas-indar batek alemaniar unitateak eta estoniar zibilak ebakuatzen hasi zen. Sei egunetan, 50.000 soldadu eta 1.000 preso inguru eraman zituzten handik. Estonian zeuden 18. armadako unitateei Letoniarantz erretiratzeko agindu zitzaien.

Irailaren 14an, sobietarren 1., 2. eta 3. Baltikoko fronteek Baltikoko ofentsiba abiatu zuten, Estonia inguruan zegoen Alemaniako armada-taldea isolatzeko helburuz. Eztabaida askoren ondoren, Adolf Hitlerrek baimendu zuen Estonia kontinentaletik tropa guztiak erretiratzea. Irailaren 17an, 2. shock armadak Tallinneko ofentsiba abiatu zuen Hego Estoniako Emajõgi ibaiaren frontetik. Irailaren 18ko gauerdian, «Narwa» armada-atal independenteak Tannenbergeko defentsa-lerroko posizioak utzi zituen.

Sobietarren 8. armadako errekonozimenduak bost ordu beranduago jakin zuen ebakuazioa amaituta zegoela, eta sobietarrek tropak jazartzen hasi ziren Estoniako portuetarantz eta Letoniako mugarantz. III SS panzer armada-korpusa Pärnura iritsi zen irailaren 20rako, eta II SS armada-korpusa hegoalderantz erretiratu zen, 18. armadaren atzealdeko babes gisa jarduteko. Sobietarrek Tallinn hartu zuten irailaren 22an, eta irailaren 24rako Haapsaluko portua suntsituta zuten. Hurrengo egunean, Alemaniako panzer armada-korpusek Vormsi uhartea ebakuatu zuten, eta Estonia kontinentaleko erretiratzea ia galerarik gabe burutu zuten.

Ondoren, 8. armadak Muhu–Saaremaa–Hiiumaa artxipelagoa hartu zuen Moonsundeko lehorreratze-operazioan. Baltikoko ofentsibaren ondorioz, Alemaniako indarrak Estoniatik, Letoniaren zati handi batetik eta Lituaniatik kanporatuak izan ziren.

Estoniatik erretiratzean, Alemaniako aginteak milaka estoniar erreklutatu askatu zituen zerbitzu militarretik. Sobietarrek, berriz, kontrolpean hartutako lurraldeetan bertako biztanleak derrigorrez mobilizatzen hasi ziren. Batzuek bi aldeetan zerbitzatzen amaitu zuten bitartean, milaka lagunek «Basoko anaiak» partisana-taldeetara jo zuten mobilizazioa saihesteko.

Iparraldeko Armada Taldearen lur bidezko komunikazioak behin betiko eten ziren Erdialdeko Armada Taldearekin, eta taldea Kurlandiako poltsa deritzon eremura mugatu zen, Letoniako kostaldeko eremu okupatu batera. 1945eko urtarrilaren 25ean, Hitlerrek armada-taldea «Kurlandia» izenez berrizendatu zuen, Ekialdeko Prusiarekin lur bidezko lotura berrezartzeko aukerarik ez zegoela onartuz.

Armada Gorriak Kurlandiako poltsa inguratzen eta murrizten jarraitu zuen, eta horri esker sobietarrek Ekialdeko Prusiarako operazioetan zentratu ahal izan zuten. Kurlandiako Armada Taldeak mehatxu potentzial izaten jarraitu zuen, hala ere. Sobietarren operazioek 1945eko maiatzaren 9ra arte iraun zuten, eta egun hartan armada-taldeak amore eman zuen; ia 200.000 soldadu alemaniar preso hartu zituzten.

### Estoniako gobernua berrezartzeko saiakera 
Alemaniaren defentsa luzatuak sobietarren aurrerapen azkarra galarazi zuen Estonian, eta horrek denbora eman zion lurpeko Batzorde Nazionalari independentzia berrezartzeko saiakera egiteko. 1944ko abuztuaren 1ean, batzordeak bere burua Estoniako agintaritza gorentzat aldarrikatu zuen, eta irailaren 18an, estatu-buru jarduneko Jüri Uluotsek gobernu berri bat izendatu zuen, Otto Tief buru zuela.

Gobernu berriak, irrati bidez eta ingelesez, Estoniaren neutraltasuna aldarrikatu zuen gerran. Halaber, *Riigi Teataja* aldizkari ofizialaren bi zenbaki argitaratu zituen, nahiz eta banatzeko aukerarik izan ez.

1944ko irailaren 21ean, indar nazionalek gobernuaren egoitzak hartu zituzten Toompean (Tallinn), eta alemaniar indarrei hiria uzteko agindu zieten. Pikk Hermann dorrean Estoniako bandera igo zuten, baina lau egun geroago sobietarrek kendu zuten.

Ondoren, Estoniako erbeste-gobernuak estatuaren jarraikortasuna mantendu zuen 1992ra arte; urte horretan, bere eskumenak Lennart Meri presidente hautatu berriari eman zizkion.

### Errefuxiatu zibilak 
Sobietarren aurrerapenaren atzerapenak aukera eman zien 25.000 estoniar baino gehiagori eta 3.700 suediarri Suedia neutralera ihes egiteko, eta beste 6.000 estoniarri Finlandiara joateko. Milaka errefuxiatu hil ziren Baltiko itsasoan hondoratutako ontzietan.

1944ko irailean, 90.000 soldadu eta 85.000 estoniar, finlandiar eta alemaniar errefuxiatu eta sobietar gerrako preso Alemaniara ebakuatu zituzten. Ebakuazio horretan alemaniarrek izandako galera bakarra lurrunontzi baten hondoratzea izan zen. Ondoren, Estoniako portuetatik itsas-ebakuazio gehiago egin zituzten; sobietarren erasoetan, 1.200 pertsona inguru ito ziren.

### Sobietarren bigarren okupazioa 
Sobietar agintea indarrez ezarri zen berriro Estonian, eta ondoren sobietizazio-prozesua abiatu zen, batez ere 1944–1950 aldian gauzatua. Nekazaritzaren derrigorrezko kolektibizazioa 1947an hasi zen, eta 1949ko martxoan 22.500 estoniar deportatu ondoren burutu zen. Lur pribatu guztiak konfiskatu zituzten, eta nekazariak kolkhoz edo baserri kolektiboetan sartzera behartu zituzten.

«Basoko anaiak»en erresistentzia armatuaz gain, ikasle nazionalisten lurpeko taldeak ere jardunean izan ziren. Haien kide gehienak kartzela-zigor luzeetara kondenatu zituzten. 1953an Joseph Stalin hil ondoren, errepresio-neurriak nabarmen gutxitu ziren, eta 1956–1958 artean deportatu eta preso politiko askok Estoniara itzultzeko aukera izan zuten.

Hala ere, atxiloketa politikoak eta beste hainbat gizateriaren aurkako krimen egin ziren okupazio osoan zehar, 1980ko hamarkadaren amaiera arte. Sobietar sisteman estoniar gizartea integratzeko saiakerek ez zuten arrakastarik izan; erresistentzia armatua garaitua izan bazen ere, jarrera anti-sobietarra bizirik mantendu zen. Horrek aukera eman zuen 1980ko hamarkadaren amaieran Iraultza kantaria deritzon mugimendu berria antolatzeko, eta horren bidez Estoniak 1991n independentzia berreskuratu zuen, ondoren gizarte moderno baterantz azkar garatuz.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

*