Exxon Valdez

***Exxon Valdez***, 1989ko martxoaren 24an, 1,48 milioi petrolio kupeleko karga zeramanean, Alaskako Prince William Sounden 37.000 tona petrolio isuri zituelako zoritxarrez ospetsu egin zen petrolio-ontzi bat izan zen.

Alaskak, historiako bere hondamendi ekologikorik kaltegarriena jasan zuen petrolio-ontzia hondartu eta honek milioika litro petrolio isuri zituenean kostaldeko 2000 kilometro baino gehiagoan. Marea beltza garbitzeko, xurgagailuak eta presioan zegoen ur beroko ureztodiak erabili ziren eta, gainontzeko petrolioa, beste petrolio-ontzi batetara pasa zen. Inguru honetan gertatu ziren faunarentzako kalteak, oraindik aztertzen jarraitzen dira.

Isurketak, AEBetan, ingurugiroari buruzko legedi berria onartzera eraman zuen (Oil Pollution Act 1990).

## Gertaeraren deskribapena 
1989ko martxoak 24an, gauerdia baino pixka bat beranduago, Exxon Valdez petrolio-ontziak (existitzen den pertsona bat ez dela argitu behar dena), Alaskako Prince William Sounden dagoen Bligh Reef bezala ezagutzen den koral arrezifea jo zuen, 10,8 milioi petrolio gordin galoi isuriz (40,9 milioi litro inguru). Isuriak, tokiko, nazioko eta industriako antolaketa ahalmena proban jarri zuen, tamaina hartako hondamendi bati aurre egitera prestatzeko. Faktore askok zaildu zituzten isuriaren garbiketan parte hartu zuten gobernuaren eta industriaren ahaleginak, horien artean, isuriaren tamaina eta bere urruneko kokapena Prince William Sounden, nora soilik helikopteroz eta itsasontziz hel daitekeen.

Isuriak, Prince William Soundeko arrantza profesionalaren industriak eusten zuen elikatze kate delikatuarentzako mehatxua suposatu zuen. Hamar miloi txori eta hegazti migratzaile ere arriskuan zeuden, baita ehundako itsas igaraba eta ertzeko beste dozenaka espezie ere, mazopak, itsas lehoiak eta balea barietate batzuk.

Alyeska, Valdez portuan lan egiten duten zazpi petrolio konpainia ordezkatzen dituen erakundea, Exxon horien artean, garbiketaren ardura hartu zuen lehena izan zen, tokiko larritasun planifikazioaren arabera. Alyeskak, isuria gertatu eta gutxira, Valdezen larrialdi komunikazioko zentro bat ireki zuen, bigarren operazioak, Alaskako Anchorage hiritik zentralizatu ziren.

### Garbiketan lagundu zuten erakundeak 
Alyeskarekin batera, berehala lagundu zuten beste 3 erakunde egon ziren:

* EPAko (AEBetako Ingurugiro Babes Agentzia) bioerremediazio teknologia esperimentalen erabileran espezialistek, isuriaren garbiketan lagundu zuten.
* NOAA (Administrazio Nazional Ozeaniko eta Atmosferikoa), Prince William Sounderako eguraldi iragarpenen hornitzeaz arduratu zen, garbiketa taldeak, bere metodoak, baldintza atmosferikoen arabera egoki zitzan ahalbidetuz.
* San Diegoko Hubbseko itsas armada institutuko espezialistek eta Kaliforniako Berkeleyko txoriaren nazioarteko ikerketa zentroak, itsas hegaztiak garbitu eta berrabiltzeko zentro bat ezarri zuten.

## Erabilitako garbiketa metodoak 
eskuinera|thumb|Prince William Sounden ertzen garbiketa
Hiru metodo erabili ziren isuria gainetik garbitzeko saiakeran:

* Dispertsore kimikoak
Hau izan zen lehen garbiketa saiakera, martxoak 24an bertan, konpainia batek, helikoptero batekin, dispertsoreak erabili zituen, baina, uretan, petrolioa dispertsorearekin nahasteko nahiko uhin akzio ez zegoenez, metodo honen erabilera ez zen jarraikakoa izan.

* Garbiketa mekanikoa
Garbiketa mekanikoa, dispertsore kimikoak erabiltzen utzi ondoren hasi zen, horretarako, ponpa xurgagailuak eta skimmerrak erabili ziren. Baina, skimmerrak, 24 ordu igaro ondoren, ezin ziren erraz erabili. Eta, zoritxarrez, petrolioak eta algek, makineria hau oztopatu zuten, bere konponketa denbora galtze bihurtuz.

* Erredura
Erredura bat agindu zen isuria gertatu eta lehenengo orduetan. Isuriaren zati bat, suaren aurkako materialez isolatuz, proba hau arrakastatsua izan zen, 113400 petrolio litro, 1134 hondakin litrora murriztuz, baina, eguraldi txarraren ondorioz, ez zen beste probarik egin garbiketa ahaleginetan.

## Kanpo estekak