open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1999ko Prudentzio Deuna Bertso Saria

**1999ko Prudentzio Deuna Saria** Araban jokatu ohi zen Prudentzio Deuna sariaren hamargarren ekitaldia izan zen. Gasteizen jokatu zen finalean Asier Otamendi izan zen irabazlea, hirugarren aldiz jarraian.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (17) 
* Aitziber Perez de Karkamo
* Alberto Martinez "Beitto"
* Argiñe Tejada
* Asier Iriondo
* Asier Otamendi
* Daniel Castaño
* Eñaut Agirre
* Irati Anda
* Irati Lotina
* Juan Mari Juaristi
* Nagore Lopez de Luzuriaga
* Nagore Soroa
* Oihane Perea
* Olatz Perea
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Zigor Enbeita

### Gai jartzaileak (1) 
* Abel Enbeita
### Epaileak (4) 
* Abel Enbeita
* Karmele Madinabeitia
* Patxi Aizpurua
* Xabier Ormaetxea "Txerren"

## Saioak 
* Gasteiz: Martxoaren 18a.
* Aramaio: Martxoaren 26a.
* Legutio: Apirilaren 16a.
* Amurrio: Apirilaren 23a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Florida kultur etxean, apirilaren 27an izan zen.

* Publikoaren saria: Asier Iriondo
* Bertso onena: Nagore Soroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Arrebilan ondo gordeka

**Arrebilan ondo gordeka** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muxikan, Bizkaian jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Neska-mutilen joko honetan, parte-hartzaileak bi taldetan banatzen dira eta zirkulu bana osatzen dute lurrean eserita. Baina bi taldeetako neska edo mutil bana zutik geratzen da. Horiek, eskuan harri bat ezkutaturik dakartela, taldekideengana hurbiltzen dira banan-banan "Arrebilan ondo gorde" esanez. Eseritakoa mutila bada, eskua praken sakelan sartzen dio, eta neska bada, berriz, azpiko gona eta soinekoaren artean. Behin agurra egin eta gero, talde batean zutik dagoen ordezkariak asmatu egin behar du beste taldean eseritakoen artean nork daukan harria gordeta. Asmatzen badu, harria daukana jokoz kanpo geratzen da eta taldetik atera egin behar izaten du. Asmatu ezean, berriz, harria kendu eta atzera hasten dira jokoan. Gauza bera egiten da beste taldearekin, zutik daudenak bakarrik geratu arte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkar-jauzika

**Bizkar-jauzika**, baita ere **Buruzkainka** trebezia erakusteko mutilen haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Baigorrin, Nafarroa Beherean jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Mutil bat eskuz oinak ukituz jartzen zen makurtuta, eta haren gainetik, eskuak bizkar gainean ezarriz, banaka salto egiten zuten jolaskideek. Jolasa errepikatu egiten zuten, makurtutakoak bizkarra gero eta gorago jarriz, eta saltoa gero eta zailago bihurtuz. Saltoan huts egiten zuena jokoz kanpo geratzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atzemaiteka

**Atzemaiteka**, baita ere **Bukanas-joko** zein **Atxamaxteka**, taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muxikan, Bizkaian jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Hasiera nork emango dion jakiteko zotz egiten da. Hiru jarleku daude eta neska edo mutila jokoaren erdian kokatzen da "zigortuta", beste batzuek korroa osatzen duten bitartean; azkeneko bat korroaz kanpo jartzen da. Kanpoko hori zirkulua osatzen dutenen inguruan biraka ibiltzen da, zapia eskuan duela. Olerkiak edo abestiak dirauen bitartean, korroko norbaitek sakelan edo bere atzealdean lurrean utzi behar du zapia. "Zigortuak" zapia aurkitzen badu, korroaren kanpoaldera pasatzen da eta kanpoan dagoena, berriz, korrora, eta zapia daukana edo hurbilen daukana korroaren erdira. Eta aurrera jarraitzen dute jokoan. "Zigortuak" ez badu zapia non dagoen asmatzen, jokoan jarraitzen du bakoitzak bere lekuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arranomendi (Arranomendi)

**Arranomendi** edo **Ustelaga** Nafarroa Garaiko mendia da, gailurra Txulapainen duena, Atetz eta Odietako mugetatik hurbil. 809 metroko garaiera dauka. Ipar-ekialderantz, zelaigune batean, Gaskueko San Urbano ermita dago.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Altair Reyes

**Altair Reyes Sáenz de Buruaga** (Gasteiz, Araba, 1994ko maiatzaren 26a) futbolari Gasteiztarra da.

## Biografia 
Ezker atzelari moduan aritzen da. Alaves taldeko harrobian hazitako jokalaria. 2022ko urtarrilean Barakaldok fitxatu zuen, eta talde horibeltzarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen hurrengo denboraldian. Hala ere ez zioten kontratua berritu.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Izan Gutiérrez

**Izan Gutiérrez Milla** (Gasteiz, Araba, 2002ko martxoaren 1a) futbolari arabarra da. 

## Biografia 
Erdilari moduan aritzen da. Alaves eta Leioaren harrobietan hazia, 2022an Oviedok fitxatu zuen. 2025eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Gernikan jokatzeko Bigarren Federazioan.

## Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Luis Jiménez

**Luis Jiménez Librada** (Korella, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da, Aurrelari moduan jokatzen du. 

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Iván Martínez de Lizarrondo

**Iván Martínez de Lizarrondo Lacalle** (Iruña, Nafarroa Garaia, ) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. Mutilvera eta Osasunaren harrobietan hezia.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Boloketa

**Boloketa** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Amezketan, Gipuzkoan jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Joko honetarako lehenik hiru zirkulu egiten dira lurrean, batetik bestera lau bat metroko tartearekin. Horietako bakoitzean neska edo mutil bat jartzen da, eta hiru horiek jokoan parte hartzen duten gainerakoengandik aparte geratzen dira marra baten bidez. Zirkuluez kanpoko jokalari batek artilezko pilota hartu eta lagunetako baten aurka jaurtitzen du, eta azken horrek hartu eta airera bota behar du, ahalik eta urrunen. Lehen jaurtitzaileak pilotaren bila joan behar izaten du, eta bitartean, zirkuluetako batean sartutakoak hurrengora egiten du salto; bigarren horretakoak hirugarrenera, eta hirugarren zirkulukoa, arrastoa pasatu eta "barruan" geratzen da. Baina pilotahartzaileak zirkulutik zirkulura pasatzen ari direnak jotzen saiatu behar du, eta hori lortzen badu "Boloketan" hastean zirkuluen barruan dauden hirurak gertatzen dira galtzaile. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cudonia confusa

***Cudonia confusa*** Cudoniaceae familiako onddoa da. Ez da gomendatzen kontsumitzea.

Sinonimoa: *Cudonia circinans*.

## Deskribapena 
**Gorputz emankorra:** 3 cm arteko garaierakoa, azala itsaskor-gelatinakara, borra formako apotezioa, burua 0,7 eta 1,2 cm-koa, emankorra eta tuberkulatua, kanela-krema koloretik marroi-gorrixkara doana.

**Hanka:** 2 eta 3 cm bitarteko garaierakoa, oinarrian pixka bat loditua, buruaren kolorekoa.

**Etimologia:** *Cudonia* terminoa, grezierazko, larruzko kaskoa esan nahi duen “cúdo” “cudónis”  hitzetatik dator. Kapelaren formagatik. *Confusa* epitetoa berriz, nahastu esan nahi duen “confundo” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Cudonia circinans* (autore batzuentzat sinonimoa) delakoarekin nahas daiteke, honek burua baino ilunagoa du oina.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Taldetan ateratzen da. Urria. Mendiko koniferoen basoetan: pinuetan, izeietan, alertzeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Uganda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Barral

**Beatriz Barral** (Madril, 1968) instalazioak lantzen dituen artista bisual madrildarra da. 

## Biografia 
1987tik 1992ra Arte Ederrak ikasi zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Lizentziatua da , eta hainbat master egin ditu Erresuma Batuan, Kanadan eta Estatu Batuetan. Bere lana Europan eta Estatu Batuetanbanakako erakusketetan erakutsi du

## Banakako erakusketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beatriz Barralen artikuluak El País egunkarian
Polyporus umbellatus

***Polyporus umbellatus*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri bikaintzat hartzen da.

Sinonimoak: *Dendropolyporus umbellatus*. *Grifola umbellata*, *Boletus ramosissimus*.

## Deskribapena 
**Unbela:** luzera bereko pedunkuluek (aterki baten hagaxkak bezala) eusten duten lore txikien landare-egitura. Estipitate fruitua (oin batekin), ale zirkular ugariz (200 arte) osatua, lore edo adardun turuta formakoa, zurtoin beretik ateratzen direnak.. kapela bakoitzak 2-3 cm inguruko diametrokoa, hemisferikoa edo inbutu formakoa. Eta fruitu-emate guztia 50 cm arteko diametrokoa eta 30 cm arteko garaietakoa. Gaztetan kapelaren azala leuna, fibrila erradialekin, pruinaduna, gris-krematik gris-marroi zurbilera edo arre-horira doan kolorekoa.

**Tutuak:** Zurixkak eta oso dekurrenteak.

**Poroak:** Angelutsuak.

**Hankak:** Meheak, enbor batean lotuak, okre-hori-gorrixka kolorekoak.

**Haragia:** Hauskorra, zuria. Usain fungikoa, zapore gozokoa hasieran, baina gero mikatz samarra. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, ugari, asko, esan nahi duen "poly” hitzetik eta poro, urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin. *Umbellatus* epitetoa latinetik dator, itzalkina esan nahi duen "umbella" hitzetik. Kapelen formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Meripilus giganteus* gainjarritako kapelak osatzen dute, teilatuan teilak bezala.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren amaieratik (ekaina) udazkenaren hasierara. Hostozabalen basoetan (haritza, pagoa, artea …)

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Iran, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meri Torras

**Meri Torras** **Francés** (Badalona, Bartzelona , Katalunia, 1968) kataluniar filologoa, editorea, saioakeragilea, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea da.

## Biografia 
1992an Kataluniar Filologian lizentziaduna eta 1993an Espainiar Filologian lizentziaduna Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, doktoretza 1998an lortu zuen unibertsitate berean, eta 2001etik bertan da Literaturaren Teoriaren eta Literatura Konparatuaren irakaslea da. Generoaren eta literaturaren, kultura-ikasketen, literaturaren kritikaren eta queer teoriaren inguruan ikertzen du, bereziki literaturaren eta ikus-entzunezko arteen arteko konparazioaren inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena O'Callaghan Duch

'''Elena O'Callaghan  Duch'* (Bartzelona, Katalunia, 1955eko abenduaren 25a) bartzelonar irakaslea, pedagogoa, filologoa, itzultzailea, editorea eta idazlea da. Haur eta gazte literaturan espezializatua, eta  jende guztiarentzako literatura ere idatzi du.  

2005. urtean *TDAH* Cataluña (Arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua, ADHN, hiperaktibitatearekin edo gabe) elkartea sortu zuen, nahaste horrek eragindako haur eta familiei laguntzeko. 

## Biografia 
Magisteritzako diplomaduna da, Kataluniar Filologian eta Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziaduna, Bartzelonako Unibertsitatean. 

## Lan  ibilbidea 
### Irakasle, pedagogo 
Hizkuntza eta Literatura Katalaneko irakasle gisa lan egin du bigarren hezkuntzan. Pedagogo gisa, TDAHn (Arreta Defizitaren Nahasmendua, hiperaktibitatearekin edo gabe) espezializatutako prestakuntza du. 2005. urtean *TDAH* Cataluña elkartea sortu zuen, nahaste horrek eragindako haur eta familiei laguntzeko. Halaber, Kataluniako TDAHko Elkarteen Federazioko burua da eta Espainiako Arreta Defizitari Laguntzeko Federazioko zuzendaritza batzordeko kidea.

## Sariak eta aintzatespenak 
Hainbat sari jaso ditu:

* 1987an, Castelldefelseko Udalaren poesia-saria irabazi zuen, eta haurrentzako literaturaren saria, *El Barco de Tierra por el pequeño roble* lanarekin*.*
* 1993an, Sabadellgo Letren eta Arteen Lagunen Elkartearen Letrak saria, bere ibilbidearengatik.
* 1997an eta 1998an, hiru liburu aukeratu zituzten Municeko Gazteriaren Nazioarteko Liburutegiko White Raven zerrendarako.
* 1998an IBBYren (Gazte Liburuaren Nazioarteko Erakundea) Ohorezko Zerrendan sartu zen.
* 2008an Alandar Gazte Narratibaren VIII. Saria irabazi zuen. Luis Vives Argitaletxe Taldeak 12.100 euroko saria eman zion.
* 2009. urtean Urteko Liburu Onenaren CCEI saria jaso zuen *A lo lejos, Menkaura'' lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Lapido

**Paula Lapido** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1975) madrildar software ingeniaria eta idazlea da. 

## Biografia 
Paula Lapido Fisika Zientzietan lizentziatua da.
## Argitaratutako lanak 
Besteak beste lan hauek egin ditu:
* *Teoría de todo* (2010) 
* *Horror vacui* (2014) 
* *Los que alcanzan la orilla* (2019) 
* *Madrid, el viaje soñado* (2022) 

### Antologiak 
* *Cosecha Eñe 2009* (2009) 
* *Mi madre es un pez* (2011) 
* *PervertiDos* (2012) 
* *Náufragos en San Borondón* (2012) 
* *No entren al 1408* (2013) 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010ean argitaratutako ipuin-bilduma onenaren Setenil sariaetako finalista izan zen *Teoría de todo* kontakizun-liburuarekin.
* 2029ko irailean  Kutxa Ciudad de Irun saria jaso zuen, gaztelaniazko eleberriaren kategorian, *Los que han logrados la orilla* eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kulturametan adierazitako ororen teoria
* Paula Lapido elkarrizketatua irratian, *Norberaren* kontuak, 2010eko abuztuaren 27a.
Marina Perezagua

**Marina Perezagua** (Sevilla, Andaluzia, 1979) sevillar irakasle eta idazlea da.

## Biografia 
Perezagua amaren abizena da, bere bigarren abizena da. Aitarekin kontakturik ez eta, aldatu egin zuen.  Artearen Historian lizentziatura ikasi zuen Sevillako Unibertsitatean eta Università degli Οdi Padova unibertsitatean eta  Filologia doktoretza New Yorkeko Estatuko Unibertsitatean. Hiru master eta doktoretza bat ditu. New Yorken bizi da,

## Lan ibilbidea 
### Irakasle 
New Yorkeko Estatuko Unibertsitatean, doktoretza egin zuen unibertsitate berean, lan egin zuen. New Yorkeko Unibertsitatean ere irakaslea izan da. Lyongo Cervantes Institutuan ere lan egin du.New Yorken bizi da, eta New York Unibertsitateko Excelished Writer in Residence gisa egiten du lan.   

## Lanak 
Besteak beste lan hauek egin ditu:

* *Yoro* eta *Don Quijote de Manhattan*.
* *Criaturas Abisales* (Los Libros del Lince, 2011)
* *Leche* (Los libros del Lince, 2013)[
* *Yoro* (Los libros del Lince, 2015). Emakume batek gaztelaniaz idatzitako eleberri onenaren Sor Juana Inés de la Cruz saria 2016
* 2023an Estepona Hiria  eleberri-saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerald Hirigoyen

**Gerald Hirigoyen** (Aiherra, Nafarroa Beherea) sukaldari ospetsua, AEBko San Frantzisko hirian Piperade jatetxea sortu eta eraman zuen 22 urtetan. Cameron Hirigoyenekin ezkonduta dago; biek elkarrekin lan egin dute.

## Ibilbidea 
Gerald Hirigoyenek bere ospea landu zuen San Frantziskoko sukaldarien artean. Piperadekin batera, azken hiru hamarkadetan beste jatetxe batzuk izan zituen San Frantziskon, bereziki La Fringale (Jean Baptiste Lordarekin sortua 1991n), Pastis (1996) 2002an Piperade bihurtuko zuena, eta geroago Bocadillos 2004an. Hirigoyenek euskal sukaldaritzari buruzko liburuak plazaratu ditu: *Pintxos: Small Plates in the Basque Tradition* (2011), *The Basque Kitchen: Tempting Food from the Pyrenees* (1999) eta *Bistro: The Best of Casual French Cooking* (1995) bezalakoak argitaratu ditu. San Frantziskora Parisko marchamo eta frantses sukaldaritzapean iritsi zen, eta denborarekin bere euskal arrastoa indartsu azaleratzen joan zen. Bere sukaldea "West Coast Basque" cuisine-tzat jo izan du. 2023an Geraldek erretreta hartu zuen. 

## Piperade jatetxea 
Gerald Hirigoyen chef baxenafartarrak 2002an sortua, 2023ko azaroan azkenean itxi zituen ateak San Frantziskon Piperade euskal ostatu ospetsuak. Bere fama, izan ere, publiko orokorraren eta sukaldaritza estimatzen zutenen artean hedatzen zen eta, gainera, San Frantziskoko Badiaren Eremuko eta Kalifornia osoko euskaldunentzat erreferentzia bat zen, zeozer berezia ospatu edo kanpoko bisitariak zetozen aldietan. Menuan hainbat euskal estiloko plater eta produktu ere topa zitezkeen, baita ardo eta pattar eta likoreen artean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kroketen errezeta Gerald Hirigoyenen eskutik.
* :Hirigoyenen bi errezeta pistatxoak erabiliz.
Abadon

**Abadon** (, ), baita **Apolion** (, ) ere, Biblian aipatutako osingo aingeru baten hebreerazko eta grezierazko izena da. Suntsipen-leku bat izendatzeko ere erabiltzen dute.

Alde batetik, Itun Zaharrean edo Torahn, Abadon osin hondogabe bat da, oro har hildakoen munduari- Sheoli ( *Šəʾōl*)- lotuta dagoena. Joben liburuan herio pertsonifikatua da.

Bestalde, Itun Berriko Apokalipsian, Abadon aingeru baten izena da, otarrain armada bateko erregea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Cousin-Montauban

**Charles Guillaume Marie Apollinaire Cousin-Montauban, Palikaoko kondea** (Paris, 1796ko ekainaren 24a - *ibidem*, 1878ko urtarrilaren 8a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1879eko abuztutik irailera.

Zalditeriako ofiziala izan zen eta Aljerian borrokatu zuen eta 1847an Abdelkader El Djezairi harrapatu zuen. 1857an Krimeako Gerrara botaka egitera bidali zuten, eta 1859an Frantziako tropen buru izan zen Bigarren Opioaren Gerran. Sari gisa, Napoleon III.ak Palikaoko konde izendatu zuen 1862an, eta senatari ere izan zen. 1870eko Frantzia-Prusia gerra betean, Ministroen Kontseiluko presidente izendatu zuten, eta herrialdeko baliabide militarrak berrantolatu zituen. Enperadorearen abdikazioaren ondoren, Belgikara ihes egin zuen aldi batez.
Abdias

**Abdias** (, ) laugarren profeta txikia da, eta berari esleitzen zaio Itun Zaharreko liburu profetikorik laburrena (hogeita bat bertset ditu). Liburuaren izenburua egilearen izenari eskainia da. Hala ere, duela gutxi, akademiko batzuek abizen gisa onartu beharko litzatekeela uste dute, eskuarki "Jahvehren morroia edo zerbitzaria" abizen edo goitizen gisa soilik esleituko litzatekeelako; bestalde, ez da beste inolako informazio-bereizketarik egiten idazleari buruz, Abdias gisa identifikatzen baita.

Autoritatezko informaziorik ez dutenez, bai juduek bai kristauek libreki bete dutela autoritate gabezia hori, baina honako ebidentzia hau ere geratzen da: "ez dugu ezer ezagutzen Abdiasi buruz, familiari, bizi-aldiari, jaiolekuari, heriotzari eta guretzat ezezagunak diren beste inguruabar batzuei dagokienez". Egileari buruzko informazio identifikagarri bakarra Judeako Erresumakoa zela da. Abdiasen profezia laburra ia Edomen patuaz ari da, lehen hitzetan aditzera ematen den bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abimelek

**Abimelek** (; ) Itun Zaharreko honako pertsonaia izan daiteke:

* Abimelek (epailea), Israelgo epailea.
* Abimelek (erregea), Gerarko erregea Abrahamen garaian.
* Abimelek (Isaak), Gerarko erregea Isaaken garaian.
* Ajimelek edo Abimelek, apaiza.

## Erreferentziak
Abner

**Abner** (, ) Itun Zaharreko pertsonaia da, Erregeen I. Liburuan, baita Samuelen I. Liburuan (,  eta ) eta Samuelen II. Liburuan (,  eta ) ere agertzen dena. Bibliaren kontakizunak Benjamin tribuko Saulen senide zela dio, filistiarren aurkako kanpainetan jeneral eta Israelgo lehen erregearen konfiantzazko gizon izatera iristen dena. Berak eraman zuen David, Goliaten burua eskuan, Saulen aurrera.

Abner Nerren semea izan zen, Abielen semea, Saulen lehengusua eta bere armadako kapitaina. Honen heriotzaren ondoren, Abner iparraldeko tribuak zuzendu zituen, Saulen seme Isbaal errege izendatuz, Daviden aurka. Saulen ohaide izandako Risparekin ezkontzean, Isbaalek konfiantza kentzen dio, eta orduan iparraldeko tribuak Daviden esku jarri ziren, baina, negoziazioak amaituta, Daviden jeneral Joabek hiltzen du.

Abnerren hilobia Hebrongo Patriarken haitzuloaren inguruan dago.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrija Radovićen lehen gobernua

**Andrija Radovićen lehen gobernua** 1907ko urtarrilaren 19tik 1907ko apirilaren 4ra arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Historia 
Hiru kideko kabinetearen izendapena, garaikide batzuen ustez, kolpe politiko gogorra izan zen, beste batzuen ustez, pentsamendu antiburokratikoaren eta finantza austeritatearen adierazpena izan zen.

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Absalom

**Absalom** (, ) Itun Zaharreko pertsonaia da, David erregearen hirugarren semea.

## Kontakizuna 
Absalomen istorioa Daviden etxeko tragedia delakoaren barruan kokatzen da, azken finean Salomon tronura eramango duena. Amnon anaiarik zaharrena Tamar Absalomen sasi-arrebaren edertasunaz liluratuta, bortxatu egin zuen (). Absalomek mendekatzea erabakiko du, bere zerbitzariei Amnon oturuntza batean hiltzeko aginduz () eta gero Gesurrera ihes egingo du, non bere amaren aldeko aitona, Talmai aramearra, errege den. Joabek Daviden aurrean bere alde hitz egiten ostean, erregeak itzultzeko baimena ematen dio, baina bi urte behar ditu jasotzeko ().

Behin Amnon hila eta oinordetza-eskubide argirik ez dagoenez, Absalom kanpaina egiten hasten da bere primogenitura-eskubideak baliarazteko. Baina Israelgo estamentu guztien babesa bazuen ere, oinordekotza Salomonentzat gordeta zegoela zirudien, eta, beraz, aitaren bizitzaren aurkako azpijokoa zen.

Azkenik, David ez zegoela aprobetxatuz, mertzenarioek lagunduta errege izendatu zuen bere burua eta Jordan ibaiaren ondoan borrokan hasi ziren. Ihes egin duen bitartean, ironikoki, bere adats ederrak zuhaitzetan korapilatuta geratzen daa, eta, Joab, Daviden kapitaina, bihotzean hiru gezi sartuko ditu. Daviden pena izugarria izan zen, gertatutakoa gorabehera, Jerusalemen gudua galdu izan balu bezala sartu baitzen.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalzaburuko Jentilkoba

**Kalzaburuko Jentilkoba**, **Kalzaburuko Xentilkoba** **edo Jenitikoba**, Bizkaiko Ispaster herrian dagoen kobazulo bat da.  

Txotxinkobatik 100 m.ra dago. Tamaina handiko ahoa eta ezkerreko aldean eustorma duen aretoa ditu, galerian aurrera egitea galarazten duena. Horrek adieraz dezake artaldea gordetzeko erabili izan zela.  

Arditegi moduan erabili zen garai historikoetan.  Bizkaiko Espeleologia Taldelko kideek miatzen ari zirenean, ia osorik zegoen burezur bat eta beste bi pertsonen burezurren zatiak aurkitu zituzten.  Suharria, lapak eta karrakelak ere agertu ziren. Egun gutxira Jose Miguel Barandiaranek koba eta aurkitutako materiala berrikusi eta material arkeologikoa zela baieztatu zuen. Femur bat, zeramika zakartsua ere aurkitu zituzten.  

Burezurra Brontze Arokoa dela uste dute, eta hilobi-koba moduan erabili izan zutela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrija Radovićen bigarren gobernua

Erbestean, Frantzian, Andrija Radovićek (1916ko maiatzaren 12a - 1917ko urtarrilaren 17a) eratu zuen gobernu berria. Nikolas erregeak tronuari uko egin eta Montenegro Serbiari eransteko ezezkoa zela eta, Andrija Radovićek dimisioa eman zuen.

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Adonias

**Adonias** (; )  Itun Zaharreko pertsonaia da, David erregearen laugarren semea. Samuelen II. Liburuan () eta Erregeen I. Liburuan () agertzen da.

Garai hartan Daviden semerik zaharrena izanik, Sarbiaren seme Joabek eta Abiatar apaizak babesten zituzten bere tronu-eskubideak. Hala ere, Salomonen alde dagoen bandoa da azkenik gailentzen dena. Salomonek, errege zela eta konspirazioak saihesteko, Adonias kanporatu zuen, Abisag dontzeila aitzakiatzat erabiliz.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Maestri

**Anna Maestri** (Mantua, 1924ko urtarrilaren 7a – Trento, 1988ko martxoaren 4a) italiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Erromako Arte Dramatikoko Akademia Nazionalean ikasi zuen. 1941ean Trentoko San Giuseppe auzora joan zen bizitzera aitarekin eta bi nebekin. 1945ean debuta egin zuen antzerkian. Zineman ere aktiboki lan egin zuen, film askotan parte hartuz.

1963an San Genesio saria irabazi zuen.

1988ko martxoaren 4an giltzurruneko gutxiegitasunagatik hil zen Trentoko ospitalean.

## Lanak 
### Zinema 
### Antzerkia 
### Irratia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrahidrofurfuril alkohol

Kimika organikoan **tetrahidrofurfuril alkohola** (THFA) konposatu organiko heteroziklikoa da HOCH2C4H7O formula duena eta alkoholen familiakoa. Tetrahidrofuranoaren deribatu bat da, 2 posizioan hidroximetilo talde bat duena.

Likido kolorgea da. Disolbatzaile gisa eta epoxi erretxinen formulazioan usatzen da. Furfurala hidrogenatuz sintetizatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Ladd-Franklin

**Christine Ladd-Franklin** (Connecticut, AEB, 1847- New York, 1930) Estatu Batuetako matematikari eta zientzialaria izan zen. Logika sinbolikoari egindako ekarpenak eta koloreen ikusmenari buruz egindako lana punta-puntakotzat jo izan dira. Bere lan zientifiko handiaz gain, emakumeak unibertsitateetan eta erakunde zientifikoetan libreki sartzearen aldeko borrokalari nekaezina izan zen.

## Biografia 
Hartforden (Connecticut) jaio arren, Christine Laddek, Kitty izenez ezagunak, haurtzaroa Connecticut eta New York artean igaro zuen, non bere aita merkataria zen. 1865ean, Wilbraham-en (Massachusetts) Welshing Academy eskolan amaitu zituen bigarren mailako ikasketak, eta Vassar Collegen sartu zen, urte batzuk lehenago sortutako emakumeentzako unibertsitatean. Zailtasun ekonomikoengatik ikastaro guztiak jarraian egin ezin zituen arren, 1869an graduatu zen. Bere pertsonan eragin handiena izan zuen irakaslea Maria Mitchell astronomoa izan zen. Diskriminazio mota horiek gizon eta emakumeen arteko eskubide-berdintasunaren aldeko borrokalari aktibo bihurtu zuten.
Hurrengo urtean, 1883an, Johns Hopkinseko matematikako irakasle Fabian Franklinekin ezkondu zen, eta ordutik aurrera senarraren abizena gehitu zion bereari, ezagutzen dugun Ladd-Franklin osatuz. Bikoteak bi seme-alaba izan zituen, eta horietako bat haurtzaroan hil zen. Bestea, Margaret Ladd-Franklin, emakumeen sufragio mugimenduko kide handia bihurtu zen.

## Argitaratutako lanak 
* "Quaternions", *The Analyst* v. 4, n. 6, pp. 172–4 (Nov 1877). Google Books *The Analyst* p. 172 in n. 6 (November) in v. 4 (1877). 
* "On the Algebra of Logic" in *Studies in Logic*, C. S. Peirce, ed., pp. 17–71, 1883. Google Books Eprint. Internet Archive Eprint.
* "A Method for the Experimental Determination of the Horopter" in the *American Journal of Psychology*, v. 1, n. 1 pp. 99–111, November 1887. 
* "On Some Characteristics of Symbolic Logic" in the *American Journal of Psychology*, v. 2, n. 4, pp. 543–567, August 1889. 
* "Epistemology for the logician" in *Verhandlungen des III. Internationalen Kongresses fur Philosophie.*, pp. 64–670, 1908.
* "Charles Peirce at the Johns Hopkins", *The Journal of Philosophy, Psychology, and Scientific Methods* v. 13, n. 26, 715–723, December 1916. 
* "The Reddish Blue Arcs and the Reddish Blue Glow of the Retina; an Emanation from Stimulated Nerve Fibre." in *VIIIth International Congress of Psychology: Proceedings and Papers*, 1926.
* *Colour and Colour Theories*, Routledge, 320 pages, 1929.

## Sariak eta aintzatespenak 
Ladd-Franklin izan zen 1893ko abenduan  *American Psychological Association*-en (APA) onartua izan zen lehen emakumea. 1894tik 1925era, Ladd-Franklinek hamar komunikazio aurkeztu zituen APAren bilkuretan. Halaber, *Optical Society of Americako* (OSA) lehen emakumeetako bat izan zen 1919an. OSAren bilkuretan, sei komunikazio eta bi erakusketa aurkeztu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Christine Ladd-Franklin *Biographies of Women Mathematicians*.
* Christine Ladd-Franklin
*
Estaldura-produktu

**Estaldura-produktuak** objektu baten gainazalari aplikatzen zaizkio apaingarri gisa edo gainazal horren ezaugarri fisiko-kimikoak hobetzeko. Normalean gainazalari substratu esaten zaio. Estaldura-produktuak likido, gas edo solido gisa usa daitezke.

Pinturak eta lakak, estaldura-produktu ezagunenetakoak, likidoak dira. Produktu solidoen artean papera eta polimero-filmak aipa daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propultsatzaile

**Propultsatzaile** terminoak bi adiera izan ditzaket. 

Batetik **propultsatzaile** edo **propergol** esaten zaio koheteen motorretan usatzen den nahaste propultsatzaileari, erregai eta oxidatzaile izenak eman ohi zaizkien bi substantziaz (*ergolez*) osatua. Biek elkarrekin erreakzionatzen dutenean, gas bero hedagarria sortzen da eta, harekin batera, bultzada. Ergolak solidoak edo likidoak izan daitezke.

Bestetik, propultsatzaile esaten zaio ontzi batean presiopean likidotuta dagoen gasari, ontzi berean dagoen substantzia likido edo solidoa irteera-zuloa zabaltzean atomizaturik edo apar edo hauts moduan kanporatzeko erabiltzen dena. Aerosolen osagaia da. Propultsatzaile erabilienak CFC direlakoak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Beatrice Schol-Schwarz

**Marie Beatrice Schol-Schwarz**, **Bea Schwarz** ezizenez ezagunagoa (1898ko uztailaren 12a - 1969ko uztailaren 27a) herbehereetar botanikaria eta fitopatologoa izan zen. 1922an Utrechteko Unibertsitatean doktoretzarako ikasten ari zela grafiosiaren agente kausal fungikoa aurkitu zuena. Johanna Westerdijk-en doktoregoko lehen ikaslea izan zen. Zientzia bere sinadura «M.B.Schwarz» da.

Bataviako aborigena zen, Ekialdeko Indietakoa. Bere bizitza profesional goiztiarraren zati bat *Arachis hypogaea* kakahuete landareari eragiten dioten patogenoak aztertzen joan zen Bogorreko "Nekazaritzako Estazio Esperimentalean". 1926an ezkondu eta ikerketatik erretiratu zen, nahiz eta 1942an, senarra hil ondoren, beste ikerketa batzuk egiten jarraitu zuen. Holandara itzuli zen bere bi seme-alabekin eta Baarnoko Centraal Bureau voor Schimmelcultures-en kolaboratu zuen. Bertan, hainbat onddo aztertu zituen eta *Epicoccum* generoari buruzko monografia bat idatzi zuen. *Phialophora* generoari buruzko ikerketekin ere jarraitu zuen, baina bere osasun egoera delikatuagatik amaitu baino lehen hil zen.

## Argitalpen batzuk 
* 1965. *Cephalosporium Crotocinigenum Sp.nov*. 3 or.
* 1922. *Das zweigsterben der ulmen, trauerweiden und pfirsichbäume: Eine vergleichend-pathologische studie ... (Hongo del olmo, sauce llorón y duraznero: Un estudio comparativo patológico)*. Baarn, Netherlands. Phytopathologisch laboratorium "Willie Commelin Scholten." Mededeelingen. Ed. A. Ooshoek, 73 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marguerite Long

**Marguerite** **Marie Charlotte Long** (Nîmes, 1874ko azaroaren 13a - Paris, 1966ko otsailaren 13a) pianista eta pedagogo frantsesa zen.

Nazioartean piano-jole ezaguna, garai modernoko errepertorio frantsesean gailendu zen, baina baita Chopin eta erromantikoetan ere. Jacques Thibaudekin batera, Long-Thibaud nazioarteko lehiaketa sortu zuen.

## Biografia 
### Bizitza pribatua 
Marguerite Long Nîmesen jaio zen, 1874ko azaroaren 13an. Pierre Longen eta Anna Théronen alaba zen. Haren ahizpa zaharrena, Claire, Nîmeseko Kontserbatorioko piano-irakasle izendatu zuten 17 urte zituela.

Théodore Dubois Parisko Kontserbatorioko irakasleak Nîmesko Kontserbatoriora egindako biretako batean hauteman zuen Long, hark 12 urte besterik ez zituela. Dubois-i esker, Parisko Kontserbatorioan onartu zuten. Hamabost urte zituela gazteen lehen piano-saria jaso ondoren, Antoine-François Marmontelen ikasle bihurtu zen.

## Ibilbidea 
1893ko otsailaren 28an, 19 urterekin debutatu zuen kontzertuan, Parisen. Alta, haren karrera geldiarazi zuten garai hartako musika-hedabideek bakarlari birtualekiko zuten gustu eskasak eta emakumeei sormen-gaitasun oro ukatzen zieten gizarte-aurreiritziek. 1903 arte ez zen berriz agertu jendaurrean; Lamoureux kontzertuetan izan zen.

1906an, Joseph de Marliave musikariarekin ezkondu zen Parisen, zeina ezaguna baitzen, batez ere, Beethovenen kuartetoetan egindako lanagatik. Lotura estua zuen Gabriel Faurérekin. Faurék sartu zuen Marguerite “mende hasierako musika frantses” ezagunaren unibertsoan. 1914an, senarra hil egin zioten gerran, eta musika-karrera osoa geldiarazi nahi izan zuen, baina Claude Debussyk berriz ere pianora ekarrarazi zuen, zuzenean berarekin lan egitea eskainita. Ondorioz, Debussyren obraren gordailuzain garrantzitsua izan zen.

1966ko otsailaren 13an hil zen, bere etxean, Parisko 17. barrutiko  Armada Handiaren etorbideko 16an, eta haren hiletak San Ferdinand des Ternes elizan egin ziren. Nîmesko Saint-Baudile hilerrian dago ehortzirik.

### Karrera 
Marguerite Longek irakaskuntzara jo zuen: 1926an, laguntzaile izendatu zuten Parisko Kontserbatorioan, eta bertan irakatsi zuen 1940 arte.

1918an, Debussy hil ondoren, Maurice Ravelen musikaren zerbitzura jarri zen, bere laguna baitzen. Hark Le Tombeau de Couperin sortu zuen, ohorezko zelaian hildako lagunei omenaldia egiteko. Seigarren eta azken piezak, Toccata, haren senar Joseph de Marliaveri eskainiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polibutadieno

Polimeroen kimikan **polibutadienoa** kautxu sintetiko bat da, 1,3-butadienoa polimerizatuz erdiesten dena. Poliibutadienoa oso erresistentea da higadurarekiko eta ondorioz bere produkzioaren zatirik handiena, % 70aren bueltan, pneumatikoak fabrikatzeko usatzen da. Golf pilotak eta beste objektu elastiko anitz fabrikatzeko erabiltzen da.

## Butadienoaren polimerizazioa 
1,3-butadienozko molekulak 3 molde desberdinetan lot daitezke polimero-katea osatzeko: *cis, trans* eta *binilo*. *Cis* zien *trans* moldeetan butadieno molekulak muturretik lotzen dira, 1,4-polimerizazio deritzonaren bidez. Edonola ere, eratzen diren polimeroen ezaugarriak desberdinak dira. *Cis* lotura nagusi den polimeroek elastikotasun handia dute eta erabilera zabala dute. *Trans* lotura nagusi denean polimero oso kristalinoa eratzen da eta erabilera murritzagoak ditu. Polibutadienoaren *binilo*-proportzioa oso txikia izaten da, % 10 gehienez eta 1,2-polimerizazioari darraio.
erdian|613x613px
*Cis* eta *trans* moldeen arteko proportzioa polimerizazioan usatzen den hasarazlearen menpe dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazar Tomanovićen lehen gobernua

**Lazar Tomanovićen lehen gobernua** 1907ko apirilaren 4tik 1909ko apirilaren 2ra arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Historia 
Bost urtez, Nikolas I.a Montenegro subiranoak eskuineko talde politikoaren esku utzi zuen gobernua, eta lehen ministroa Lazar Tomanović doktorearen esku. Bere gobernua hainbat aldiz berreraiki zen: (1907ko apirilaren 17 - 1909ko apirilaren 15), (1909ko apirilaren 15 - 1910eko otsailaren 6), (1910eko otsailaren 6 - 1910eko apirilaren 13), (1910eko apirilaren 13 - 1910eko irailaren 14), (1910eko irailaren 14 - 1911ko abuztuaren 23), (1911eko abuztuaren 23 - 1912ko ekainaren 19).

Gobernua osatu bezain laster, printzeak legebiltzar saioak atzeratzeko agindua eman zuen, gobernuak bere dekretu bidez iragarri zuena, deialdiarekin bi hilabeteren buruan. Batzarra ez zen batere bildu. Gobernuak ez zuen deitzeko asmorik. Legebiltzarreko saioak atzeratu besterik ez zuen egin, hauteskundeak berehala desegin behar izan ez zezan. Hala, ekainaren amaieran batzarra desegin zen eta hauteskundeak urriaren 18rako aurreikusita zeuden.

Montenegroko gobernuko aspaldiko presidentea (Lazar Tomanović) administrazio gaiez arduratzen zen nagusiki, eta Gospodar gobernuaren eskumeneko gai politiko guztiak erabakitzen zituen.

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Eugène Le Roy

**Eugène Le Roy** (Hautefort, 1836ko azaroaren 29a - Montignac, 1907ko maiatzaren 6a) frantziar idazlea izan zen.

Perigordeko baroi bateko zerbitzarien semea izan zen. Emakume nekazari bati eman zioten hazi zezan, eta uzte-esperientzia horrek eragina izan zuen haren lanean. Landa-eskola batean ikasi zuen, eta gero Périgueuxen. Apaizgaitegian sartzeari uko egin zion eta 1851n Parisera joan zen, non sozialistengana maiz joan zen. 1855ean armadan sartu zen eta Aljeriako eta Italiako kanpainetan parte hartu zuen. Armada utzi zuen bost urteren ondoren, eta 1860an zerga-funtzionario izatea lortu zuen. 1870ean Frantzia-Prusia Gerran borrokatu zuen.

Errepublikarra, antiklerikal, librepentsalaria eta hargin-beltza izan zen. Horregatik, 1878an bere karreratik bota zuten, baina hurrengo urtean itzuli zuten.

1878tik aurrera, egunkarietan artikuluak argitaratzen eta eleberriak idazten hasi zen. *Jacquou le Croquant* da ezagunena, bertako bidegabekerien aurkako nekazari matxinada bati buruzkoa.

## Eleberriak 
* *Le Moulin du Frau* (1891)
* *Jacquou le Croquant *(1899)
* *La Damnation de Saint-Guynefort* (1937)
* *Nicette et Milou* (1901) : *La petite Nicette*
* ''L'Année rustique en Périgord* (1903)
* *Roquejoffre* (1903)
* *La Belle Coutelière *(1905)
* *Au Pays des pierres* (1906)
* *Les Gens d'Auberoque* (1906)
* *Mademoiselle de la Ralphie* (1906)
* *L'Ennemi de la mort'' (1912)

## Kanpo estekak
Snowden (argipena)

**Snowden** izenak hainbat adiera du:

* **Edward Snowden** barneko salatzaile estatubatuarra, Errusiara ihes egindakoa 2013an.
* **Snowden**, aurrekoari buruzko filma, 2016koa.
Duoviri

**Duoviri** (singularrean **duovir**) edo ***duumviri**  edo **duunviri** (singularrean **duumvir** edo **duunvir**)*, "bi gizon" esan nahi du latinez, eta kargu publiko erromatar bat zen, administrazioko hainbat esparrutan agertzen zena eta bi gizonek osatua zegoena. Bi gizon horiek aginte maila berbera zuten, erromatar administrazioan boterea partekatzeko ohiturari jarraituz. Hiriak inperioaren bidez bere boterea eta bere administrazioa zabaldu zituenean, kargu mota hauek probintzietan kopiatu ziren. 

## Udal *duunvirrak* 
Duunvir mota asko zeuden baina zabalduena eta ezagunena udal gobernuetan aritzen ziren *duoviri iure dicundo* izan ziren. Erromak menperatutako lurraldeetan zabaldu zuen munizipalizazioa ulertzeko modua islatzen dute; duunviratoak urte beteko iraupena zuen eta *duunvir-rek* kolonietan eta municipium-etako udal gobernuetan lan egiten zuten *Curiales**-ekin* batera, hau da udal *Curia*-ko partaideekin. *Ordo decurionum*-eko parte ziren, eta *duovir* izatea ohore handia zen; ez zuten soldatarik jasotzen eta hilarri askotako inskripzioan agertzen da aipatua, hildakoaren "*cursus honorum*"  zerrendatzen denena. Paralelismo bat egin zen, hiriko *Curia*, Erroma hiriko Senatuaren antzekoa zen (berez, askotan, *Curia* ordez, "udal senatua" esan daiteke), udal *curiales*-ak, senatarien antzekoak eta duunvir-ak, Erromako kontsulen antzekoak.

Udal batzuen legeei esker ezagutzen ditugu haien eginkizunak. Barneko zein kanpoko lanak egiten zituzten. Barne-lanetan, legegintza- eta hauteskunde-batzarrak deitu eta zuzentzen zituzten, udal-jurisdikzioa eta finantzen administrazioa egiten zituzten. Kanpoaldeari dagokionez, probintziako aginte organoekin eta botere inperialarekin egin behar zen korrespondentzia administratibo eta juridikoaz arduratzen ziren, eta, bai eta beste herri batzuekin itunak sinatzeaz eta pertsona ospetsuak jasotzeaz. 

## Bestelako duunvirrak 
* *Duoviri perduellionis*-ek traizio handiko prozesuak, Estatuaren aurkako traizio prozesuak alegia

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* A. Montenegro eta beste batzuk; Espainiako historia 3. *Espainia Erromatarra*. Gredos argitaletxea, Madril, 1986.

## Ikus, gainera 
* Dekurioi
* Kurial
* Kuria

## Kanpo estekak
L. Ron Hubbard

**Lafayette Ronald Hubbard**, **L. Ron Hubbard** bezala ere ezaguna (Tilden, Nebraska, 1911ko martxoaren 13a - Creston, Kalifornia, 1986ko urtarrilaren 24a) zientzia fikziozko lanen idazle estatubatuarra izan zen.

Gaur egun, ordea, 1950ean "Dianetika" garatu izanagatik da ezaguna, "garapen pertsonaleko teknika" gisa deskribatu zuen metodoa. Eta, batez ere, "Zientologia"-ren sortzailea izateagatik, lehen filosofia laiko gisa aurkeztu zuen mugimendua, baina 1953ko abenduan erlijio gisa deklaratu zuena. Handik aurrera mundu osoko erakunde garrantzitsu bihurtu zenaren hazkuntza gainbegiratzen aritu zen, bere bizitzaren amaieran zientzia-fikzioa idaztera itzuli aurretik.

## Lana 
* *Dead Men Kill*
* *The Ethnologist*
* *Buckskin Brigades*
* *The Dangerous Dimension*
* *The Tramp*
* *Slaves of Sleep*
* *The Indigestible Triton*
* *Final Blackout*
* *Fear*
* *One Was Stubborn*
* *Typewriter in the Sky*
* *The Great Secret*
* *Ole Doc Methuselah*
* ''Death's Deputy*
* *The Kingslayer*
* *To the Stars*
* *He Found God''

## Kanpo estekak
Ilan Pappé

**Ilan Pappé** (; Haifa, Israel, 1954ko azaroaren 7a) historia irakaslea da Exeterreko Unibertsitatean, Erresuma Batuan, Etnopolitikako Ikasketen Exeter Zentroko zuzendarikidea eta ekintzaile politikoa. Haifako Unibertsitateko zientzia politikoetako irakasle (1984-2007) eta Haifako (2000-2008) *Palestinako Ikasketen Emil Touma Institutuko* zuzendari izandakoa da. Pappék hainbat liburu idatzi ditu: *Palestinako garbiketa etnikoa* (2006), *Ekialde Hurbil Modernoa* (2005), *Palestina modernoaren historia: lurralde bat, bi herri* (2003) eta *Britainia Handia eta* *gatazka arabiar-israeldarra* (1988). Hadash koalizioaren sortzaileetako bat ere izan zen.

Ilan Pappé Israelgo «Historialari Berriak» deiturikoetako bat da. Historialari horiek, 1980ko hamarkadan Erresuma Batuko, Ameriketako Estatu Batuetako eta Israelgo gobernuek dokumentuak desklasifikatu zituztenetik, saiatu dira Israelgo Estatuaren historia modernoa berrikusten, eta sionismoa kritikatu dute Israelgo gizartearen zati handi batentzat oso eztabaidagarriak diren ikuspuntuetatik. Zehazki, Pappék bere idazkietan dio israeldarren eta arabiarren arteko lehen gerran britainiar mandatutik 700.000 palestinar atera izana nahita burutu zuela yishuvak, bai eta Israelgo armadak ere gero, Israelgo etorkizuneko buruzagiek 1947an asmatutako plan bati jarraituz (Dalet Plana edo D Plana izenekoa). Hainbat adierazpenetan, Israelgo Estatua sortzearen aurka agertu da erabat, eta Ekialde Hurbilean bakerik ez egotearen errua leporatu dio, sionismoa militantzia islamiarra baino arriskutsuagoa dela argudiatuta.

Palestinako eskualde historikoan arabiarrak eta juduak elkarren ondoan biziko diren estatu sekular bakarra sortzea defendatzen du Pappék.

Beste historialari batzuek haren lana babestu eta kritikatu dute, eta eztabaida handiak sortu dira Israelen. Israeletik alde egini baino lehen, 2008an, Knesseten salatu zuten. Hezkuntzako ministro batek kargutik kentzeko eskatu zuen publikoki, haren argazkia aldizkari batean agertu zen jo-puntuan, eta hainbat heriotza-mehatxu jaso zituen. Gaur egun Erresuma Batuan bizi da.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Britain and the Arab-Israeli Conflict, 1948-1951*, Macmillan, 1988, ISBN 0-312-01573-9
* *The Making of the Arab-Israeli Conflict*, *1947-1951*, I.B. Tauris, 1992, ISBN 1-85043-819-6
* *The Israel/Palestine Question*, Routledge, 1999, ISBN 0-415-16948-8
* *A History of Modern Palestine: One Land, Two Peoples*, Cambridge University Press, 2003 , ISBN 0-521-55632-5
* *The Modern Middle East*, Routledge, 2005, ISBN 0-415-21409-2
* *The* *Ethnic Cleansing of Palestine*, Oneworld Publications, 2006, ISBN 1-85168-467-0
* *The Forgotten Palestinarrak: A History of the Palestinians in Israel.* New Haven, CT: Yale University Press. 2011.
* *The Bureaucracy of Evil: The History of the Israeli Occupation.* Oxford: Oneworld Publications. 2012.
* *Israelgo Ideia: A History of Power and Knowledge.* New York: Verso. 2014.
* *Our vision for liberation: Engaged Palestinian Leaders & Intellectuals Speak Out*, 2022, Clarity Press, ISBN '1949762440

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pappéren webgune ofiziala 
*  Ilan Pappéren orria
Kuomintangen Lehen Kongresu Nazionala

**Kuomintangen Lehen Kongresu Nazionala** () Kuomintang alderdiak egin zuen lehen kongresua izan zen, 1924ko urtarrilaren 20tik 30era bitarte Guangzhou hirian, Guangdongen, Txinako Errepublika.

Kongresuan zehar, Kuomingangen berrantolaketa egin zen, Txina osoko Kuomintang bilakatzeko 1919ko Txinako Alderdi Iraultzailetik abiatuta. Inperialismoa eta feudalismoa borrokatzeko proposamen bat garatu zen, Sobietar Batasunarekin eta Txinako Alderdi Komunistarekin aliantzak egitea aurreikusten zuena, Lehen Fronte Batua osatuz. Kongresu honen ondorioz Iparraldeko Espedizioa abiatu zen, lau urte beranduago Txinaren batasuna ekarri zuena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batuko Lehen Ministro

**Erresuma Batuko lehen ministroa** Erresuma Batuko gobernuburua da. Lehen ministroak subiranoari aholku ematen dio errege prerrogatiben zati handi batean, Kabineteko burua da eta ministroak hautatzen ditu. Lehen ministro modernoek beren kargua Komunen Ganberaren konfiantza lortzeko gaitasunaren arabera betetzen dutenez, Parlamentuko kideak dira.

Lehen ministroaren kargua ez dago inongo estatutu edo agiri konstituzionaletan ezarrita, baizik eta errotu den konbentzio baten bidez bakarrik, zeinaren arabera erregeak Komunen Ganberaren konfiantza lortzeko aukera gehien duen pertsona izendatzen baitu lehen ministro. Praktikan, Komunen artean aulki gehien dituen alderdi politikoaren burua da.

Lehen ministroa *ex officio* da Funtzio Publikoko ministro, segurtasun nazionalaren ministro eta Altxorreko Lehen Lord ere. 2019an Batasunerako ministro kargua sortu zen; Boris Johnson izan zen titulu hori lortu zuen lehen ministroa. Lehen ministroaren egoitza ofiziala eta bulegoa Downing Streeteko 10. zenbakia da, Londresen.

Keir Starmer lehen ministroa da 2024ko uztailaren 5az geroztik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lord Randolph Churchill

**Randolph Henry Spencer Churchill** PC ( 1849ko otsailaren 13a &ndash; 1895eko urtarrilaren 24a ) estatu-politikari britainiarra izan zen.

## Biografia 
Lord Randolph Marlboroughko 7. dukearen eta bere emaztearen, Frances Anne Emily Vane-Tempest, Londonderryko 3. markesaren alaba zen, hirugarren semea zen. Sir Winston Churchill- en aita izan zen, Bigarren Mundu Gerran Erresuma Batuko lehen ministroa, eta Lord Randolph-en lehen biografia handia idatziko zuena. 

Randolph Churchill Wilton Terrace-ko 3. zenbakian jaio zen, Belgravian, Londresen. Bere ikasketak hasiera batean pribatuak izan ziren, gero Cheam-eko (Londres) Tabor Preparatory School-en ikasi zuen. 1863an Eton Collegen sartu zen, eta bertan egon zen 1865eko uztailera arte. 1867ko urrian Oxfordeko Merton Collegen matrikulatu zen. Bertan kirolarekiko zaletasuna erakutsi zuen, nahiz eta irakurle amorratua izan, 1870ean jurisprudentzian eta historia modernoan lizentziatu zen. 1874an Erresuma Batuko Komunen Ganberako kide hautatu zuten, Woodstockeko (Oxfordshire) barrutirako Alderdi Kontserbadorearekin bat eginez, Meton Collegeko lankide ohia zen George Brodrick garaituz.

### Ezkontza 
Lord Randolph 1874ko apirilaren 15ean ezkondu zen Jennie Jeromekin, Leonard Jeromeren alabarekin, jatorriz New Yorkekoa, eta harekin bi seme izan zituen, Winston Leonard (1874-1965) eta John Strange (1880-1947). Jennie Jeromeren harreman sozialek asko lagundu zuten Lord Randolphen karrera politikoaren aurrerapena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gopinath Saha

**Gopinath Saha** edo **Gopi Mohan Saha** (1905eko abenduaren 16a - 1924ko martxoaren 1a) Indiako independentziaren aldeko (Britainiar Rajetik) aktibista bengalarra eta Indiako independentzia mugimenduko kidea izan zen.  1924ko urtarrilaren 12an, Charles Tegart hiltzen saiatu zen, mugimendu iraultzaileen aurkako borrokan buruzagia  eta orduan Calcutako Poliziaren Detektibe Saileko burua. Saharen saiakerak huts egin zuen Ernest Day (1888an jaioa) oker hil baitzuen, hara lan ofizialengatik joandako zibil zuria. Saha atxilotu, epaitu eta, 1924ko martxoaren 1ean, urkatu zuten, Aliporeko kartzelan.

Srirampur herrian jaio zen, bere izena Serampore Bengala banatu gabea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Revolutionary Movement in India during 1920s and 1930s. Retrieved on 25 May 2008.
Ernest Day

**Ernest Day**, BSC (1927ko apirilaren 15a - 2006ko azaroaren 16a) britainiar argazki-zuzendaria eta zinema- eta telebista-zuzendaria izan zen, David Lean eta Lewis Gilbert- ekin egindako kolaborazioengatik ezaguna.  Kamera-operadore gisa eman zuen bere karreraren zatirik handiena, Lean-ek bere "begiak" bezala deitu zion sarritan, eta 70 mm-ko filma-kamera bat erabili zuen lehen kamerari britainiarra izan zen.   eta BAFTA sarietarako izendatu zuten Lean-en *A Passage to India* (1984) azken filmagatik.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Ricci

## Bizitza 
Viareggion, Toscana, jaio zen. Renzo Ricci eta Margherita Bagni aktoreen alaba izan zen. Ermete Zacconi zen amaren aitaordea. 17 urte zituela, Erromara joan zen Arte Dramatikoen Akademian izena ematera. Han ezagutu zuen Vittorio Gassman; 1944an ezkondu ziren, eta 1945eko ekainean Paola Gassman alaba jaio zen. Hura jaio eta gutxira banandu ziren. 1952an dibortziatu egin ziren, eta Vittorio Shelley Wintersekin ezkondu zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak