Niobio

**Niobioa** (edo **kolunbioa**) elementu kimiko bat da, **Nb** ikurra eta 41 zenbaki atomikoa dituena. Trantsizio-metala da, harikorra, grisa, biguna eta ez oso arrunta. Niobita mineralean ageri da eta aleazioetan erabiltzen da. Normalean altzairuak egiteko erabiltzen da, erresistentzia handiagoa izan dezaten.

## Historia 
[alt=Charles Hatchett izan zen niobioa aurkitu zuen kimikaria, baina columbium izena eman zion.|ezkerrera|thumb|[Charles Hatchett izan zen niobioa aurkitu zuen kimikaria, baina *columbium* izena eman zion.]]
Niobioa Charles Hatchett kimikari ingelesak identifikatu zuen 1801ean. Elementu berri bat aurkitu zuen Connecticutetik Ingalaterrara bidalitako mineral batean. 1734 urtean bidali zuen John Winthropek (John Winthrop Youngeren biloba) eta Charlesek mineralari *columbite* izena eta elementuari *columbium* izena jarri zion, Ameriketako Estatu Batuetako izen poetiko Columbiaren omenez. Hatchettek aurkitutako kolonbioa ziurrenik elementu berriaren eta tantaloaren arteko nahasketa bat zen.

Hori dela eta, nahasketa handia izan zen columbium (niobioa) eta erlazioa handia duen tantalioaren artean. 1809an William Hyde Wollaston kimikari ingelesak kolonbio-kolonbita eta tantalio-tantalitatik deribatutako oxidoen dentsitateak alderatu zituen. Lehenak 5.918 g/cm3-ko dentsitatea zuen eta bigarrenak, 8 g/cm3-koa. Nahiz eta dentsitateen artean horrelako ezberdintasuna egon, bi oxidoak berdin-berdinak zirela ondorioztatu zuen eta beraz tantalio izena mantendu zuen bientzat. Tantalo eta niobioaren artean behatu ziren desberdintasun minimoek sortu zuten nahasmen hau. *Pelopium*, *ilmenium*, eta *dianium* ustezko elementu berriak, azkenean, niobioaren edo niobio eta tantaloaren nahasketen berdinak zirela frogatu ziren.

[alt=Niobio izena Niobe jainkosa grekotik dator, Tantaloren alaba|ezkerrera|thumb|Niobio izena [Niobe jainkosa grekotik dator, Tantaloren alaba]]
Tantalo eta niobioaren arteko ezberdintasunak 1864an Christian Wilhelm Blomstrand. Azkenik, 1866an, Jean Charles Galissard de Marignac kimikari suediarrak azkeneko ebidentziak aurkitu zituen. Lau kimikari hauen lanek bi elementu bakarrik zeudela frogatu zuten. Hala ere, *ilmenium* elementua aipatzen zuten artikuluak 1871 urtera arte jarraitu ziren ateratzen.

De Marignac izan zen metala prestatu zuen lehenengoa 1864 urtean. Horretarako, niobio kloruroa erreduzitu zuen hidrogenoa zuen atmosfera batean berotuz. Nahiz eta de Marignac 1866. urterako tantalio gabeko niobioa eskala handian ekoizteko gai baldin bazen ere, XX. mendearen hasierara arte niobioa ez zen komertzialki erabili. Komertzialki izan zuen lehen aplikazioa bonbillen filamentuetan izan zen.

### Izendatzea 
Columbium (Cb ikurra "Cb") izan zen Hatchettek eman zion izena 1801. urtean metala aurkitu zuenean.. Izen hori Amerikako aldizkarietan erabiltzen jarraitu zen. Izenburuan Columbium izena erabiltzen zuen azken ikerketa 1953an argitaratu zuen Amerikako Kimikako Elkartea. Niobio izena berriz, Europan erabiltzen zen. Nahasmenarekin amaitzeko, niobio izena aukeratu zen 41. elementua izendatzeko 1949an Amsterdamen ospatu zen Kimikaren Batasunaren XV. Biltzarrean. Urtebete beranduago, izen hori Kimika Puru eta Aplikatuaren Nazioarteko Batasunak (IUPAC) ofizialki onartu zuen. Era honetan amaiera eman zitzaion 100 urte irauten zuen polemikari. Erakunde honek niobio izena aukeratu zuen, nahiz eta columbium izena kronologikoki lehena izan zen erabiltzen elementu hau izendatzeko.

## Ezaugarriak 
### Ezaugarri fisikoak 
Niobioa metal distiratsu, gris, harikor eta paramagnetiko bat da, taula periodikoaren 5. taldekoa. Hala ere, kanpoaldeko geruzetan duen elektroien konfigurazioa atipikoa da 5. talde honetarako.

Uste zabalduenen arabera, bere egitura kristal kubikoez osatua dago (zehazki, gorputzean zentratutako kuboez) zero absolututik bere urtze punturaino. Ala ere, azken aldian egin diren erresoluzio handiko neurketen arabera, hiru ardatz kristalografikoen artean dagoen hedadura termalak anisotropiak erakusten ditu, eta datu hauek ez lirateke bateragarriak estruktura kubiko batekin. Hori dela eta, ikerketa eta aurkikuntza gehiago espero dira arlo honetan.

[alt=Niobioa supereroalea denez, erresonantzia magnetiko bidezko irudigintzarako erabiltzen da|thumb|Niobioa [Supereroankortasun|supereroalea denez, erresonantzia magnetiko bidezko irudigintzarako erabiltzen da]]
Niobioa supereroale bihurtzen da tenperatura kriogenikoetan. Presio atmosferikoan, oinarrizko supereroaleen artean tenperatura kritiko altuena du: 9.2 K. Niobioak, elementu guztien artean, penetrazio magnetiko sakonena dauka

Oso purua denean, konparatiboki biguna eta harikorra da, baina ezpurutasunek gogorragoa egiten dute. Metalak neutroi termikoetarako harrapaketa txikia du, eta hori dela eta neutroien gardentasun egiturak nahi dituzten industrietan nuklearretan erabiltzen dira.

### Kimika 
Metalak urdin kolore bat hartzen du airearekin kontaktuan badago giro-tenperaturan denbora luze batean zehar. Nahiz eta bere oinarrizko forman urtze puntu altua (2.468 ° C) duen arren, beste metal errefraktore batzuek baino dentsitate txikiagoa du. Gainera, korrosioarekiko erresistentea da, supereroaleen propietateak erakusten ditu eta oxido dielektriko geruzak sortzen ditu.

Taula periodikoan aurrean duen elementuarekin, zirkonioarekin, alderatuta, niobioak elektropositibotasun apur bat txikiagoa du eta trinkoagoa da. Astunagoak diren tantalo atomoekin alderatuta berriz, birtualki tamaina berdinekoa da, lantanoen kontrakzioaren ondorioz. 2003. urterako, gutxienez 32 isotopo erradiaktibo sintetizatu dira, 81 eta 113 bitarteko masa atomikoa dutenak. Horien artean egonkorrena 92Nb da eta 34,7 milioi urteko semi-desintegrazio periodoa dauka. Egonkortasun txikiena duenetako bat 113Nb da, 30 milisegundoko semi-desintegrazio periodoa duela kalkulatzen dena. Egonkorra den 93Nb isotopoa baino arinagoak direnak, β+ desintegrazioan desintegratu ohi dira, eta astunagoak direnak berriz, β-desintegrazioa jasaten dute desintegratzen direnean. Hala ere, badaude salbuespen batzuk: 81Nb, 82Nb eta 84Nb isotopoek atzeratutako β + protoi emisio desintegrazioa dute, 91Nb isotopoaren desintegrazioa elektroi harrapaketa eta positroi emisio bidez gertatzen da, eta 92Nb isotopoak β + eta β- desintegrazioak jasaten ditu.

Gutxienez 25 isomero nuklear deskribatu dira, 84 eta 104 bitarteko masa atomikoak dituztenak. Sorta horretan, soilik 96Nb, 101Nb eta 103Nb isotopoek ez dute isomerorik. Niobioaren isomero egonkorrena 93mNb da eta 16,13 urteko semi-desintegrazio periodoa du. Niobioaren isomero guztiak isomero trantsizioaren edo beta desintegrazioaren eraginez desintegratzen dira, 92m1Nb izan ezik. Honek elektroi harrapaketa jasaten du.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak