open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nevil Maskelyne

**Nevil Maskelyne** (Londres, 1732ko urriaren 6a – Greenwich, 1811ko otsailaren 9) britainiar astronomoa izan zen.

1748ko eguzki eklipsea ikusi ondoren astronomian murgiltzea erabaki zuen eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1855etik astronomiari buruzko ezagutzak zabaldu zituen James Bradleyren ikasle gisa.

1761ean, Santa Helena uhartetik Artizarraren trantsitua ikusteko enkargua jaso zuen, eta, itsasontziz egindako bidaian, lurraren luzera neurtu zuen ilargiaren behaketen bidez.

1774an Lurraren masa neurtzea proposatu zuen granitozko mendi baten grabitate erakarpenaren neurketaren bidez. Horregatik jaso zuen Copley domina. Ondoren geodesia esperimentuak egin zituen, hala nola Marylanden gradu baten longitude neurtzeko edo Paris eta Greenwichen arteko longitude zehazteko.

1765ean errege astronomo izendatu zuten. Greenwicheko Errege Behatokiko zuzendaria ere izan zen eta *The Nautical Almanac* sortu zuen.
Berrande

**Berrande** Vilardevosen, Ourensen(Galizia) kokatutako herri txiki bat da Portugalekin mugan dagoena

Bertako eliza *San Bartolome de Berrande* izenarekin ezagutzen da. Hau 1792ean eraiki zen

Bertako festak abuztuko azken astean izaten dira

## Demografia 
Herri txikia izanez eta gaur egun ohikoa denez, demografia beherantz egiten ari da herri guztietan. Ala ere Udan gora egiten du.

Berranden demografia 2010ean 116 petsonena zen, baina 2024an 82 pertsonara bajatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Femke Kok

**Femke Kok** (Drachten, 2000ko urriaren 5a) izotz gaineko abiadurako patinajean lehiatzen den herbeheretar kirolaria  da. [1][2]

Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, urrezko domina bat eta zilarrezko bat lortuz Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan, eta seigarrena Pekinen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, ko proban

Sei domina irabazi zituen Distantzia Laburreko Izotz Abiadurako Munduko Patinaje Txapelketan, 2020tik 2025era bitartean, eta zilarrezko bi domina Distantzia Laburreko Abiadurako Munduko Izotz Patinaje Txapelketan, 2022an eta 2024an. [1][3]

Gainera, bost domina lortu zituen Distantzia Laburreko Izotz Abiadurako Patinajeko Europako Txapelketan 2020 eta 2024 artean, eta hiru domina Distantzia Laburreko Izotz Abiadurako Patinajeko Europako Txapelketan 2021 eta 2025 artean. [1][3]

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak banaka jauzi arrunta

**Gizonezkoen banakako jauzi arrunta** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako eski-jauzian otsailaren 9an lehiatu zen Predazzon, Italian. Philipp Raimund alemaniarrak lortu zuen urrea, Kacper Tomasiak poloniarrak zilarra eta Ren Nikaidō japoniarrak eta Gregor Deschwanden suitzarrak brontzean berdindu ziren.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Snowboardinga 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak jauzi handia

**Emakumezkoen jauzi-handia proba 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako snowboardean** otsailaren 8tik otsailaren 9ra jokatu zen Valtelinan. Kokomo Murase japoniarrak irabazi zuen urrea, Zoi Sadowski-Synnott zeelandaberritarrak zilarra eta Yu Seung-eun hegokorearrak brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Kanpo estekak
2,4-diaminotolueno

**2,4-Diaminotoluenoa** konposatu organiko aromatikoa da, CH3C6H3(NH2)2 formula duena, amina aromatikoen klasekoa, toluenoaren deribatua. Bost isomero ditu: 2,3-diaminotoluenoa, 2,5-diaminotolueno, 2,6-diaminotoluenoa, 3,4-diaminotoluenoa eta 3,5-diaminotoluenoa. Solido kristalino kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa da.

## Sintesia 
2,4-Diaminotolueno industrialki bi urratsetan sintetizatzen da. Lehenenik toluenoa nitratu egiten da dinitrotoluenoren lau isomeroen nahastea lortzeko: % 80 2,4-dintrotoluenoa, % 20 2,6-dinitrotolueno eta oso kantitate txikietan 2,3-dinitrotolueno eta 3,4-dinitrotolueno. Ondoren nahastea katalitikoki erredutzitzen da nikela usatuz, dagozkion diaminak lortuaz.

## Erabilera 
2,4-diaminotoluenoa erreaktibo gisa baliatzen da tinduen, (gorri neutroa esaterako) polimeroen eta beste hainbat konposaturen sintesian. Tolueno 2,4-diisozinatoa sintetizatzeko usatzea da inportanteena, izan ere, konposatu hori lehengaia da poliuretanoen sintesian.

## Toxikotasuna 
Ukimen-dermatitisa eragin dezake eta kartzinogenoa da. Uretako bizidunentzat kaltegarria da uretan  poluitzaile iraunkorra baita.

## Erreferentziak
Konbinatu nordikoa 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Bakarka malda handia/10 km

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoketako bakarka malda handia/10 km konbinatu nordikoa** otsailaren 17an jokatuko da Giuseppe Dal Ben Eski jauzi estadioan eta Fabio Canal biatloi gunean.

## Emaitzak 
### Eski-jauzia 
### Iraupen eskia 
## Kanpo estekak
N,N-dimetil-4-nitrosoanilina

**N,N-dimetil-4-nitrosoanilina** konposatu organiko aromatikoa da, C8H10N2O formula duena, amina aromatikoen klasekoa, nitroso ordezkatzaile bat duena. Solido kristalino berde ilun sukoia da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan eta dietil eterretan. Narritagaria eta toxikoa da.

none|thumb|N,N-dimetil-4-nitrosoanilinaren egitura

## Sintesia 
N,N-dimetil-4-nitrosoanilina sintetizatzeko sodio nitritoa dimetilanilinarekin erreakzionarazten da azido klorhidrikotan.

## Erabilera 
N,N-dimetil-4-nitrosoanilina usatzen da tinduak sintetizatzeko, kautxua bulkanizatzeko azeleratzaile gisa eta pestizida gisa. Gorri neutroa sintetizatzeko baliatzen da.

## Toxikotasuna 
Irentsiz gero toxikoa da. Halaber, begiak, larruazala eta mukosak narritatzeaz landara, ukimen-dermatitisa eragin dezake.

## Erreferentziak
Konbinatu nordikoa 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Taldeka malda handia/2 x 7,5 km

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoketako taldeka malda handia/2 x 7,5 km konbinatu nordikoa** otsailaren 19an jokatujokatuko da Giuseppe Dal Ben Eski jauzi estadioan eta Fabio Canal biatloi gunean. 2026an aldaketa egon zen eta bi kideko proba izan zen, bakoitza 7,5 km egin behar zutena.

2022 artean 4 x 5 km izan zen, hau da, lau kide izan zituen talde bakoitzak. Aurreko txapelduna Austria izan zen eta Norvegiak eta Alemaniak eskuratu zuten zilarra eta brontzea, hurrenez hurren. 

## Emaitzak
### Eski-jauziak
### Iraupen-eskia
## Kanpo estekak
Juulia Turkkila

**Juulia Turkkila** (Helsinki, Finlandia, 1994ko azaroaren 3a) izotz ganeko patinatzaile artistikoa da, bakarka zein bikoteka lehiatu izan dena. 2016tik aurrera Matthias Versluisekin osatu du bikotea eta Neguko Olinpiar Jokoetan hartu izan dute parte.

## Ibilbidea 
Sei urte zituela ballet-a egiten hasi zen eta 2001ean, 7 urte zituela hasi zen izotz gainean patinatzen. 2011ko Munduko gazte mailako txapelketan hartu zuen parte eta Finlandiako txapelduna izan zen.

2014an bakarka Finlandiako txapelduna izan zen. 2016tik aurrera bikoteka lehiatu da Matthias Versluisekin batera. 2025ean laugarren egin zuten Europako txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
### Bestelako garaipenak 
* Finlandiako txapelketa:
** Bakarka (1): 2014
** Bikoteka (6): 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026
* Iparraldeko Txapelketa:
** Bakarka (1): 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Karr

**Mary Marlene Karr** (Groves, Texas, AEB, 1955eko urtarrilaren 16a) estatubatuar idazlea da, poeta, saiakeragilea eta AEBren memoriagilea. Hainbat poesia libururen egilea da, baita oroitzapen trilogia batena ere. 1995ean *New York* Times-en *El club de los mentirosos*  liburuaren argitalpenarekin hasi zen trilogia eta "*best-seller*" bat izan zen urtebete baino gehiagoz. Besteak beste, *The New Yorker*, *The Atlantic*, *Poetry* eta *Parnassus* hedabideetan idazten du. Literatura irakaslea da Sirakusako Unibertsitatean.

## Bizitza 
Karrot Grovesen (Texas) jaio zen 1955eko urtarrilaren 16an, eta hantxe bizi izan zen 1972. urtera arte,  Los Angelesera joan zen arte. Urte horretan bertan, Macalester Collegen hasi zituen ikasketak, Saint Paulen (Minnesota), eta bertan bi urtez egon ostean, Etheridge Knight poeta ezagutu zuen, bere lehen aholkularietako bat. Goddard Collegen graduatu zen. Robert Hass eta Stephen Dobyns poetekin ikasi zuen.

40 urterekin katolizismora bihurtu zen, Karr-ek Eliza Katolikoaren irakaspenekin bat ez datozen iritzi batzuk babesten ditu: abortuaren zein eta emakumeak apaizgoan ordenatzearen alde dago.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek idatzi ditu:

### Poesia 
* *Abacus* (1987)
* ''The Devil's Tour* (1993)
* *Viper Rum* (2001)
* *Sinners Welcome* (2006)
* *Tropic of Squalor* (2018)

### Prosa 
* *The Liar's Club* (1995). El club de los mentirosos bezala espainierara itzulia.
* *Cherry* (2001)
* *Lit* (2009). Iluminada bezala espainierara itzulia.
* *The Art of Memoir* (2015)

## Sariak eta ohoreak 
* 1989an, Whiting Award, bere poesiagatik.
* 1995ean, PEN/Martha Albrand Award (*The Liars' Club*).
* 2005ean, Guggenheim Fellowship

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* KARRi, Mary: *Gezurtien kluba*. 520 orrialde Itzul. de Regina López Muñoz. Arg. Periferica & Errata naturae, Caceres, 2017. ISBN 978-84-16291-53 3
* KARR,Mary: Iluminada. 584 orr. Itzul. de Regina López Muñoz. Arg. Periferica & Errata naturae, Caceres - Madril, 2019. ISBN 978-84-16544-98 1

## Kanpo estekak 
* " *The Art of Memoir*, by Mary Karr", Gregory Cowles-en artikulua *The New York Times'' egunkarian (2015/10/23). (Ingelesez).
* Mary Karr www.poetryfoundation.org helbidean. (Ingelesez).
* Mary Karr-ekin egindako elkarrizketa elpais.com -en.
The Magnificent Ambersons (film)

***The Magnificent Ambersons*** 1942ko film dramatikoa da, Orson Wellesek zuzendua eta Booth Tarkingtonen izenburu bereko eleberrian oinarritua. Eleberria 1918an idatzi zen, eta 1919an Pulitzer saria irabazi zuen. Hau Wellesen bigarren filma izan zen, *Citizen Kane*ren ondoren. Film honetan berriz ere zuzendu eta gidoia idatzi zuen, nahiz eta oraingoan ez zuen aktore-paperik antzeztu.

1972an eta 1982an, garai guztietako hamar film onenen *Sight & Sound* zerrendako zortzigarren eta zazpigarren postuetan agertu zen, hurrenez hurren. 1991n, Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiak «kulturalki, historikoki eta estetikoki esanguratsutzat» jo zuen filma, eta National Film Registryn babesteko hautatu zuten.

## Ekoizpena 
Filmaren filmaketa 1941ean hasi zen, eta hiru hilabete inguru iraun zuen. Wellesek berak dioenez, ekoiztetxeak pelikulari egindako manipulazioa izugarria da. Berrogeita bost minutu, filmaren muina zegoen lekuan, kendu egin zituzten, eta azken sekuentzia ez zuen berak idatzi, ezta zuzendu ere. Azken emaitzak ez zuen zerikusirik Wellesek idatzitako gidoiarekin. Filmaren azken muntaiak 131 minutu irauten du, gehiegizkoa horrelako pelikula batentzat, eta aurrestreinaldi tamalgarri batzuen ondoren, moztu egin behar izan zuten 88 minututan utzi arte. 

## Argumentua 
Anbersondarrak Indianapolisen bizi den goi klaseko familia bat dira. Egun batean, familiaren matriarka, Isabel Anberson, jendaurrean umiliatu zuen bere mutil-lagunak, Eugene Morgan asmatzaileak. Bere harremana eten eta gatzik gabeko Wilbur Minaferarekin ezkontzea erabakitzen du.

Hiriko jendea ziur dago Isabel ezin dela Wilburrekin maiteminduta egon. Emakumeak seme bat dauka, George Minafer, mimatzen duena. George hazi ahala, asko dira hirian zain daudenak amaren seme harroputz eta heldugabeak bere "merezitakoa" noiz jasoko duen.

Geroago, George unibertsitatetik itzultzen denean, amak eta aitonak harrera egiten diote. Gonbidatuen artean Eugene zaharra dago, orain auto-fabrikatzaile bikaina. Eugene Lucy alaba berarekin dago. George Lucyrengana doa berehala.

Wilbur Minafer hil ondoren, Eugene alargunak Isabeli ezkontzeko eskua eskatzea erabakiko du. Orduan, Isabel prest dago, baina Georgek berekoi manipulatzen du bere ama Eugene arbuiatzeko. Georgeren jarrera harroak tragediara eramaten du familia osoa. Azkenik, George Minaferrek merezitakoa jasoko du.

## Aktoreak 

* Joseph Cotten - Eugene
* Dolores Costello - Isabel
* Anne Baxter - Lucy
* Tim Holt - George
* Agnes Moorehead - Fanny
* Ray Collins - Jack
* Erskine Sanford - Roger Bronson
* Richard Bennett - Major Amberson
* Don Dillaway - Wilbur
* Orson Welles - Narratzailea

## Oscar nominazioak 
Agnes Moorehead taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuten, eta filmak film onenaren, muntaia onenaren, zuri-beltzeko zuzendaritza artistiko onenaren eta zuri-beltzeko argazki onenaren izendapenak lortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
thumb|Filmaren trailerra.
Svetlana Anokhina

**Svetlana Anatolievna Anokhina** (; Makhatxkala, 1962ko abuztuaren 8a) errusiar kazetaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da, Marem taldearen sortzailekidea.

## Bizitza 
Anokhina 1962an jaio zen Makhatxkala hirian. 1999az geroztik, Dagestango, Errusiako eta nazioarteko hainbat komunikabidetan kolaboratu du, besteak beste, *Txernovik* egunkarian, openDemocracy webgunean eta TASS informazio-agentziaren *Eto Kavkaz* () proiektuan.

2007an, Polina Sanaieva kazetariarekin batera, Bazegoen Halako Hiri Bat proiektua abiarazi zuten. 2013ko otsailean, Makhatxkalako Epokha argitaletxeak *Byl takoi gorod. Makhatxkala* liburua argitaratu zuen. 2015eko uztailean, liburu horrek Dagestango Estatu Saria jaso zuen. Urrian, Anokhinak eta Anna Gadzhievak bigarren liburua argitaratu zuten, *Byl takoi gorod. Derbent* izenekoa. Abenduan, Bazegoen Halako Hiri Bat proiektuak Errusiako Prometeo saria irabazi zuen. 2016ko abenduan, proiektuaren sortzaileek (Svetlana Anokhinak, Anna Gadzhievak eta Polina Sanaievak) Ekimen Zibilaren Saria jaso zuten. Bere artikuluetan, Iparraldeko Kaukasoko emakumeen aurkako hainbat indarkeria-praktika salatu ditu, hala nola familia-indarkeria, derrigorrezko ezkontzak, gizonezko senideen kontrol osoa, emakumeen genitalen mutilazioa, etab.

2018ko urtarrilean, Svetlana Anokhinak eta Aida Mirmaksumovak Aita-Alabak izeneko proiektu berri bat jarri zuten abian.

2020ko uztailean, Marem irabazteko asmorik gabeko erakundea sortu zuen, Dagestango, Txetxeniako eta Iparraldeko Kaukasoko beste errepublika autonomo batzuetako familia-indarkeriaren biktimei Errusiatik alde egiten eta aterpea aurkitzen laguntzen diena. 2021ean, Anokhinak Errusiatik alde egin zuen hainbat heriotza mehatxuren ondorioz.

2024an, BBCk 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrien zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Ferrero

**Laura Ferrero Carballo** (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1984) kataluniar kazetari, idazle, gidoilari, literatura-kritikari eta editore freelance edo autonomoa da.

## Bizitza 
Kazetaritza eta Filosofia ikasi zituen Nafarroako Unibertsitatean eta Pompeu Fabra Unibertsitateko Edizio Masterra du. Editore eta scout literario gisa lan egiten du Espainiako eta nazioarteko argitaletxeentzat, eta ABC egunkariko kultura-gehigarriaren kritikari literarioa da, baita La Vanguardiarenk Culturas delakoan ere.

*Piscinas vacías* kontakizun liburua autoeditatu zuen megustaescribir izeneko plataforman eta, Amazonen top 100ean sartu ostean, Alfaguarak kaleratu zuen 2016. urtean. 2017. urtean ¿*Qué vas a hacer con el resto de tu vida?* (Alfaguara) bere lehen eleberria kaleratu zuen eta, 2018. urtean *El amor después del amor* album ilustratua, Bridge argitaletxearenkin (''L'amor déés de l'amor* katalanezko bertsioan) eta Marc Pallarés-en ilustrazioekin.

Isabel Coixetekin batera, *Un amor* filmaren gidoia idatzi zuen, Isabel Coixetek zuzendu eta 2023an estreinatu zen filma. Sara Mesa idazlearen izen bereko eleberriaren zinemarako egokitzapena da.

## Lanak 
* *Los astronautas* (2023) ISBN 978-8420461274
* *La gente no existe* (Alfaguara, 2021) ISBN 9788420454641
* *El amor después del amor* (2018) ISBN 9788416670475
* *L'amor després de l'amor* (2018) ISBN 9788416670437
* *Qué vas a hacer con el resto de tu vida* (2017) ISBN 978-84-204-1960-2
* *Piscinas vacías* (2016) ISBN 978-84-204-2387-6

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024an, gidoi egokitu onenaren Gaudí saria Laura Ferrero eta Isabel Coixetentzat, *Un amor* filmarengatik.
* 2004an, gidoi egokitu onenaren Goya sarirako izendapena, Laura Ferrero eta Isabel Coixetentzat, *Un amor'' filmarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Amparo Llanos

**Amparo Llanos Fayos** (Madril, 1965eko maiatzaren 27a) espainiar abeslari, gitarrista eta konpositoreada, New Day musika taldeko kidea, eta lehenago ingelesez kantatzen zuen Dover rock taldearen sortzaileetako bat izan zen, ahizpa Cristina Llanos abeslaria, gitarra-jotzaile, letragile eta musikagilearekin batera.

## Bizitza 
Banda sortu bain lehen, Majadahondako amaren arropa dendan lan egin zuen. Besteak beste, The Beatles, Nirvana eta R.E.M. taldeen eragina izan du. 

Doverrek 1995. urtean atera zuen bere lehen albuma, *Sister*  Amparo, bere ahizpa Cristina (ahotsa eta gitarra), Jesus Antunez (bateria) eta Alvaro Diez (baxu-jotzailea). Albumak ez zuen arrakasta handirik izan, 700 kopia baino ez baitzituen saldu. Gero, *Devil came to me* (1997) heldu zen, eta harekin salmenta-arrakasta nabarmena lortu zuten.

2016. urtearen bukaeran, Dover taldea banandu egin zen. Banaketa horretatik jaio zen New Day taldea, eta bera izan zen ahotsa. *Sunrise* bere lehen albuma 2017ko martxoaren 24an kaleratu zen.

## Diskografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Estudioko albumak 
Albumen zerrenda:

### Bildumak 
### DVDa 
* 2003: "DOVER: 1993-2003"

### Bideoa 
* 2001: "DOVER Came To Me"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berlingo lorategi zoologikoko geltokia

**Berlingo lorategi zoologikoko geltokia** (alemanez: Bahnhof Berlin Zoologischer Garten), Berlingo Zoo geltokia izenez ezaguna, Berlingo tren geltoki garrantzitsu bat da. Berlin Stadtbahn-en (hiri trenbidea) parte da. Charlottenburg auzoan dago, Hardenbergplatz-en ondoan, eta gertu dagoen Berlingo lorategi zoologikotik hartzen du izena.

## Historia
Geltokia 1882ko otsailean inauguratu zen Berlingo aldirietako tren zerbitzuak jasotzeko. 1884tik aurrera, Alemaniako ekialde-mendebalde korridoreko distantzia luzeko espresoak ere bertan gelditzen hasi ziren. 1902an, Berlingo Metroaren U2 linea martxan jarri zen, bere lurrazpiko geltokiarekin. 1920an, Deutsche Reichsbahn Gesellschaft (DRG) estatuko tren-konpainia berriaren sarean sartu zen. 1934tik 1940ra bitartean, erreformak egin zizkioten distantzia luzeko zerbitzuetarako instalazio hobeak izateko.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Berlin lau potentzia aliatuen artean banatu zuten: Frantzia, Erresuma Batua, Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna. 1952an Anhalter Bahnhof itxi zutenean (gerran aliatuen bonbardaketek larriki kaltetu zutelako), hiriburuaren mendebaldean distantzia luzeko zerbitzuak eskaintzen zituen tren geltoki bakartzat geratu zen Bahnhof Zoo. Hala, Gerra Hotzaren garaian, Mendebaldeko Berlingo tren-geltoki nagusia bihurtu zen, nahiz eta, paradoxikoki, geltoki hori Ekialdeko Alemaniako Deutsche Reichsbahn (DR) konpainiak erabiltzen zuen. 1990ean. Alemania bateratu ondoren, haren garrantzia eta bidaiari-bolumena nabarmen murriztu ziren, bereziki 2006an Berlingo Geltoki Zentral berria inauguratu ondoren, zeinera distantzia luzeko bere zerbitzu gehienak transferitu baitziren.

## Erreferentziak
## Bibliografia
*
Cristina Llanos

**Cristina Llanos Fayos** (Madril, Espainia, 1975eko abenduaren 3a) espainiar abeslari, gitarra-jotzailea eta konpositorea izan da, ingelesez kantzatzen zuen Dover talde madrildarraren ahots nagusietako bat. 2016. urtean desegin zen arte. Amparo Llanosen ahizpa da, Dover rok-taldeko abeslari, gitarra-jotzaile eta konpositorea ere izandakoa.

## Bizitza 
Las Lomas herriko Virgen de Europa Ikastetxean ikasi zuen, eta bertan ikasketak utzi zituen Balioanizdun Batxilergo Bateratuko (BBB) 3. maila errepikatu ostean. Londresen sei hilabetez bizi eta gero, amak Majadahondako merkatalgune batean zituen arropa dendetan lan egin zuen. Amparo Llanos gitarra-jole eta Dover bandako liderraren ahizpa gazteena da. Amparo ahizpa nagusiak eragina izan zuen, gitarra jotzen irakatsi zion eta hainbat musika-talde ezagutarazi zizkion, hala nola, The Beatles, R.E.M. edo Nirvana.

### Musika ibilbidea 
1992. urtean hasi zuen bere ibilbidea, bere ahizpa Amparo eta Jesus Antúnezekin. Baxu-jotzaile bat aurkitu zuten (Álvaro Díez), eta *Sister* (euskaraz: Ahizpak) albuma grabatu zuten. Dezepzio handia izan zuten, 700 kopia baino ez baitzituzten saldu. 1997an Devil came to me diskoa argitaratu zuten, eta 800.000 kopia saldu zituzten.

2006an, Follow the city lights kaleratu zuten, eta musika elektronikorantz aldatu zuten.

Azkenaurreko lana, *I ka kené*, 2010. urtean kaleratu zen eta Afrikako soinuen eragin handia du. 2015. urteean, Doverrek bere azken estudioko albuma, *Complations*, kaleratu zuen, bere rok jatorrira  itzuliz eta elektronikatik urrunduz.

2016ko azaroan iragarri zuen ofizialki taldeak bere desegitea, Espainiako musika eszenan 24 urte eman ostean. Cristina taldeko letra gehienen arduraduna izan da.

## Diskografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Estudioko albumak 
Albumen zerrenda:

### Bildumak 
### Bereziak 
* 2002: "It's good to be me"

### DVDa 
* 2003: "DOVER: 1993-2003"

### Bideoa 
* 2001: "DOVER Came To Me"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markaleko sarraskiak

**Markaleko sarraskiak** Bosniako Serbiar Errepublikako Armadak helburu zibilen aurka egindako bi bonbardaketa izan ziren Sarajevoko setioan, Kroazia-Bosnia gerraren esparruan, Bosniako gerrarik zabalenaren partetzat jotzen dena. Markaleko merkatuan izan zen, Sarajevoko hirigune historikoan, gaur egun Bosnia eta Herzegovinako hiriburuan.

Lehenengoa 1994ko otsailaren 5ean izan zen; 68 pertsona hil eta 144 zauritu zituzten. Bigarrena 1995eko abuztuaren 28an izan zen, bost mortero-talkak 43 pertsona hil zituztenean eta haien eskaratxek beste 75 zauritu zituztenean. Geroago, NATOk serbobosnia alderdi paramilitarreko tropen aurkako aire-erasoak hasteko aitzakia izan zen. Ondoren, Daytongo bake-akordioak sinatu behar izan zituzten eta Bosnia eta Herzegovinako liskarrak amaitu ziren.

## Egoera 
Sarajevo elkarbizitza etnikoaren adibide handia izan zen beti Jugoslavia ohian, eta horregatik balio handiko helburua zen bai tropa bosniarrentzat, bai kroaziarrentzat eta serbio-bosniarrentzat; horregatik sinbolismo handiko helburua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markaleko merkatua

**Markale Udal Merkatua**, Gradska tržnica eta Markthalle bezala ere ezaguna, Bosnia-Herzegovinan, Sarajevo hiriaren erdigunean, kokatutako merkatu estalia da. 1894-1895 bitartean altxatutako hiri-multzo hau Bosnia-Herzegovinaren monumentu nazional gisa sailkatuta dago. 

Espazio estalia da, txapazko teilatua duena, non berrogeita hamar postu inguru, oholak astoen gainean eta mahaiak banatzen diren, non denboraldi zorrotzeko salgaiak saltzen diren. Batez ere emakumeak dira saltzaileak, inguruko menditetatik etorriak egunero beren produktuak saltzera.

## Historia 
Markaleko sarraskiak oso lotuta daude eraikin honekin. Bosniako Serbiar Errepublikako Armadak helburu zibilen aurka egindako bi bonbardaketa izan ziren Sarajevoko setioan, Kroazia-Bosnia gerraren esparruan, Bosniako gerrarik zabalenaren partetzat jotzen dena. 

## Iruditegia 

Image:
Monument to 1994 Market Shelling Which Killed 67 Civilians - Sarajevo - Bosnia and Herzegovina.jpg|Sarraskietan hildakoen aldeko oroigarria.
GradskaTržnicaMarkaleSarajevo (3).JPG|Barruko ikuspegia.
Sarajevo 20250224 09.jpg|Barruko ikuspegia.
Markale (market hall) Sarajevo at night April 2013.JPG|Eraikina gauez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Markaleko sarraskiak

## Kanpo estekak
Trigona

***Trigona*** Meliponini leinuko hymenoptera apidae familiako erle-genero bat da, 150 espezie baino gehiago dituena. Eskualde neotropikalean aurki daiteke: Mexikon, Erdialdeko Amerikan, Hego Amerikan eta Karibeko uharteetan.

Trigonaren hiru espezie, erle putreak, haragiz elikatzen dira. Belarjaleak ez diren erle espezie ezagun bakarrak dira. Portaera hori 1982an ikusi zen lehen aldiz.

Habiak argizariarekin eta biltzen dituzten landare-erretxinekin eraikitzen dituzte.​ Habiak enbor hutsetan, adarretan edo lurpean eraikitzen dituzte.

## Zenbait espezie
Espezie batzuk, hala nola *Trigona carbonaria* eta *T. hockingsi*, beste genero batekoak dira orain: *Tetragonula*
* *Trigona barrocoloradensis*
* *Trigona branneri* — Mato Grosso (Brasil)
* *Trigona carbonaria* —  Queensland (Australia)
* *Trigona chanchamayoensis* — Mato Grosso (Brasil)
* *Trigona fulviventris* —  Mexiko.
* *Trigona fuscipennis* —  Mexikotik Brasileraino.
* *Trigona hockingsi* — (Australia)
* *Trigona hyalinata* —  Mato Grosso (Brasil)

## Erreferentziak
Betül Tanbay

**Betül Tanbay** (Istanbul, 1960) turkiar matematikari eta matematikako irakaslea da Boğaziçi Unibertsitatean. Turkiako Matematika Elkartearen buru izan zen lehen emakumea izan zen 2010 eta 2016 artean.

## Hezkuntza 
Betül Tanbay Istanbulen jaio zen eta Ankaran hazi zen 1977ra arte. 1978an Lycée Janson de Saillyngraduatu zen. Matematikako Lizentzia lortu zuen Louis Pasteur Unibertsitatean 1982an, eta Matematikako doktoretza egin zuen Robert M. Solovayren zuzendaritzapean Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn, 1989an.

## Karrera akademikoa 
Boğaziçi Unibertsitateko Matematika Saileko kide eta buru izan da. Kanpo Arazoetarako errektoreorde izan zen eta bere unibertsitatea ordezkatu zuen Europako Unibertsitateen Elkartean 2004 eta 2007 artean. Istanbulgo Zientzia Matematikoen Zentroaren kofundatzailea da. Hainbat ikerketa-institututako kontseilu zientifikoetako kide izan da, hala nola IMBM, Feza Gürsey Institutua, eta Institut d'Etudes Avancées - Aix Marseille.

TÜBİTAKeko doktorego sareko proiektu baten zuzendaria izan zen 2008 eta 2012 artean. Turkiako Matematika Elkartean batzorde exekutiboko kide eta lehendakari gisa lan egin du; baita Europako Matematika Elkartean ere, non presidenteorde hautatu zuten 2019-2022 aldirako. Horrez gain, Nazioarteko Matematika Batasuneko Emakumeen Matematika Batzordeko kide izan da.

2025ean, IMU-IDM (Matematikaren Nazioarteko Eguna) Gobernu Batzordeko presidente izendatu zuten.

### Irakasle bisitari gisa 
Irakasle bisitari gisa aritu da UC Berkeleyn, UC Santa Barbaran, Bordeleko Unibertsitatean, Institut de Mathématiques de Jussieu-n, Kansasko Unibertsitatean eta Penn Staten.

## Ikerketa arloak 
Bere ikerketa-interesen artean operadore-aljebrak eta multzo-teoria daude.

### Argitalpen zientifiko hautatuak 
* C. Akemann, J. Anderson, B. Tanbay, *Weak Paveability And The Kadison-Singer Problem*, Journal of Operator Theory, vol. 71, no. 1, or. 295–300 (2014).
* B. Tanbay, *A Letter on the Kadison-Singer problem*, Revue Roumaine des Mathématiques Pures et Appliquées, vol. 59, no. 2, or. 293–302 (2014).
* C. Akemann, J. Anderson, B. Tanbay, *The Kadison-Singer problem for the direct sum of matrix algebras*, Positivity, vol. 16, no. 1, or. 53–66 (2012).
* C. Akemann, B. Tanbay, A. Ülger *A Note On The Kadison-Singer Problem*, Journal of Operator Theory, vol. 63, no. 2, 363–274 (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koszalin-Kołobrzegeko elizbarrutia

**Koszalin-Kołobrzegeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1972ko ekainaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Koszalinen dago. Egun apezpikua Krzysztof Zadarko da.

## Ordinarioak 
* Ignacy Jeż (1972-1992)
* Czesław Domin (1992-1996)
* Marian Gołębiewski (1996-2004)
* Kazimierz Nycz (2004-2007)
* Edward Dajczak (2007-2023)
* Zbigniew Zieliński (2023-2025)
* Krzysztof Zadarko (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Zbigniew Zieliński (2022-2023)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Tadeusz Werno (1974-2007)
* Piotr Krupa (1984-1992)
* Paweł Cieślik (1994-2015)
* Krzysztof Zadarko (2009-2026)
* Krzysztof Włodarczyk (2016-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zielona Góra-Gorzówko elizbarrutia

**Zielona Góra-Gorzówko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1972ko ekainaren 28an ezarri zen Gorzówko elizbarruti gisa eta 1992ko martxoaren 25ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Gorzów Wielkopolskin dago. Egun apezpikua Tadeusz Lityński da.

## Ordinarioak 
### Gorzówko apezpikuak 
* Wilhelm Pluta (1972-1986)
* Józef Michalik (1986-1992)

### Zielona Góra-Gorzówko apezpikuak 
* Józef Michalik (1992-1993)
* Adam Dyczkowski (1993-2007)
* Stefan Regmunt (2007-2015)
* Tadeusz Lityński (2015-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Paweł Socha (1973-2012)
* Edward Dajczak (1989-2007)
* Tadeusz Lityński (2012-2015)
* Adrian Put (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turkiako Matematika Elkartea

**Turkiako Matematika Elkartea** (turkieraz: *Türk Matematik Derneği*) Turkiako matematikariak biltzen dituen erakunde nagusia da. 1948an sortu zen Istanbulen, herrialdeko ikerketa matematikoa eta hezkuntza sustatzeko helburuarekin.

## Historia 
Elkartea 1948ko ekainaren 16an sortu zen Istanbulgo Unibertsitateko matematikari talde baten ekimenez, Cahit Arf, Ratip Berker eta Ali Yar barne. Sortu zenetik, Turkiako komunitate zientifikoaren oinarrietako bat izan da.

2010ean, Betül Tanbay elkarteko lehendakari hautatu zuten, kargu hori bete zuen lehen emakumea bihurtuz.

## Helburuak eta jarduerak 
Elkartearen helburu nagusien artean honako hauek daude:
* Matematikaren arloko ikerketa zientifikoa bultzatzea.
* Matematikari profesionalen eta ikasleen arteko harremanak sustatzea.
* Matematikaren irakaskuntza hobetzea Turkian.
* Nazioarteko erakundeetan Turkiako matematika ordezkatzea.

Elkartea Nazioarteko Matematika Batasuneko eta Europako Matematika Elkarteko kide da.

## Argitalpenak 
TMDk hainbat argitalpen akademiko eta dibulgaziozkoak kudeatzen ditu:
* *Turkic Journal of Mathematics*: Ikerketa artikulu zientifikoak biltzen dituen aldizkaria.
* *Matematik Dünyası*: Publiko zabalagoari eta ikasleei zuzendutako dibulgazio aldizkari ospetsua.

## Presidenteen zerrenda 
* -1976: Nazim Terzioglu
* 1976–1982: Cahit Arf
* 1982–1986: Fikret Kortel
* 1986–1989: Cahit Arf
* 1989–2008: Tosun Terzioğlu
* 2008–2010: Ali Ülger
* 2010–2016: Betül Tanbay
* 2016–2018: Attila Aşkar
* 2018–2020: Burak Özbağcı
* 2020–2023: Ergün Yalçın
* 2024–gaur egun: Özlem Beyarslan

## Erreferentziak 
## Kanpo estakak 
* Elkartearen webgune ofiziala
Willem van de Poll

**Willem van de Poll** (1895eko apirilaren 13a - 1970eko abenduaren 10a) herbeheretar argazkilaria izan zen, bere argazki-erreportajeengatik eta Herbehereetako errege-etxeko argazkilari ofizial bihurtzeagatik ezaguna.

## Biografia
1895eko apirilaren 13an Amsterdamen jaio zen familia aberats batean; Lehen Mundu Gerraren ondoren. Vienan ikasi zuen, eta Alexander Kordaren laguntzaile bihurtu zen.

Bere ibilbidea 1920an hasi zuen Berliner Tageblatt egunkarian argitaratutako sute handi baten prentsa-argazki batzuekin, eta, gero, atzerrira bidaiatzen hasi zen,  bere artikulurik garrantzitsuena bihurtuz. Associated Press eta Black Star-ekin lan egin zuen, eta bere prentsa-argazkiak egunkari ospetsuenetan argitaratu ziren, batez ere Israelgo estatu sortu berrira joanez.

### Van de Pollen artxiboa 
Europako herrialde askotan ohiko *copyright* legea dela eta, bere argazkiak, automatikoki, libreki eskuragarri egongo lirateke hil eta 70 urtera, 2041ean, baina horietako asko Nationaal Archief-i eman zizkioten 1996an, eta 30.000 eskuragarri daude Wikimedia Commons-en CC0 lizentziapean.

## Galeria

File:Auto's op de Champs-Elysées, met op de achtergrond de verlichte showroom van Cit, Bestanddeelnr 191-0378.jpg|Eliseo Zelaien hiribidea 1935.
File:Een flesje parfum Shalimar van Guerlain, Bestanddeelnr 190-0870.jpg|Produktu baten argazkia, 1936.
File:Model met bal.jpg|Erudua ezarrita, 1935, Herbehereak.
File:Interieur van het IJspaleis, Bestanddeelnr 252-0046.jpg|Milan, 1937.
File:Jongens spelen tussen de Dorische zuilen van de colonnade op het Sint-Pietersple, Bestanddeelnr 252-1748.jpg|Umeak San Petri plazako zutabeen artean jolasean, 1937ko abendua, Erroma.
File:Studenten met paraplu's in de regen in de universiteitswijk Città Universitaria , Bestanddeelnr 191-1341.jpg|Hiru ikasle La Sapienza Unibertsitatean, 1937ko abendua, Erroma.
File:Jongetje kijkt hoe een oude vrouw een vuurtje maakt, Bestanddeelnr 254-5483.jpg|Jende pobrea erdigune batean, 1937ko abendua, Erroma.
File:Verkeersagent omringd door geschenken gekregen van automobilisten vanwege drie-k, Bestanddeelnr 191-1211.jpg|Befana zirkulazio poliziarentzat (opari askorekin), 1938ko urtarrilaren 6a, Erroma. 

## Erreferentziak
Javier Erro

**Javier Erro** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1999ko azaroaren 30a) nafar abeslari eta kazetaria da. Ezaguna egin zen Espainiako hainbat telebista-saiotan parte hartzeagatik, bereziki *La Voz* saioaren bi ediziotan (helduena eta haurrena) finalista izan ondoren.

## Biografia 
Iruñean jaioa, oso gaztetatik hasi zen musika munduan. Zazpi urterekin piano ikasketak hasi zituen eta laster hasi zen bere abestiak konposatzen. Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritza ikasketak egin zituen, bere musika karrera eta komunikazioaren mundua uztartuz.

### Telebista saioak 
2015ean, 16 urte zituela, *La Voz Kids* saioan parte hartu zuen. David Bisbalen taldean egon zen eta finalera iristea lortu zuen, hirugarren postuan geratuz.

Urte batzuk geroago, 2019an, *La Voz* saioaren edizio nagusian parte hartu zuen Antena 3 katean. Pablo López abeslaria izan zuen mentore eta berriro ere finalera iristea lortu zuen. Saio honetan pianoarekin egindako interpretazioengatik nabarmendu zen.

### Kazetaritza karrera 
Abeslari izateaz gain, Javier Errok kazetaritza munduan bidea egin du. Hainbat hedabidetan lan egin du, besteak beste RTVE-ko albistegietan eta Telecinco-ko saioetan, erredaktore eta berriemaile lanetan.

## Diskografia 
* *Sin quererte* (Singlea, 2019)
* *Casa de cartón* (Singlea, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbasako bisontea

**Urbasako bisontea** izendapena jaso zuen Urbasa-Andia natura parkeko Arrafela leizean (Nafarroa Garaia) aurkituriko bisonte baten hezurdurak. Berez, 2024an aurkitu zuten hezurdura, eta 2025eko urrian berreskuratu zuten leizetik, baina Nafarroako Gobernuak 2026ko otsailaren 9an eman zuen aurkikuntzaren berri. Egindako lehen azterketek erakutsi zuten hezurdura 4.000 bat urte lehenago bizi izandako bisonte batena dela, ia osorik berreskuratu zutena. Adituen lehen hipotesien arabera, hezurdura europar bisonte batena izan liteke. Hala balitz, Iberiar Penintsulan bisonte mota horren lehen aztarna garbia izanen litzateke.

Euskal Herriko Unibertsitateko Asier Gómez Olivencia, Mónica Villalba eta Alvar Manjón ikertzaileek aurkitu eta aztertu zuten hezurdura.

## Espeziea 
Hezurdura aztertu zuten adituen iritziz, aztarnak *Bison* generokoak dira, eta ez egungo behi eta zezenak diren *Bos* (*Bos taurus*) generokoak. Izan ere, egindako lehen neurketen emaitzen arabera, hezurdurak bat egiten du, animaliaren bolumenari dagokionez, europar bisonte (*Bison bonasus)* ar batenarekin. Horren ondorioz, guztiz baztertu egin zuten aurkitutako hezurdura estepako bisonte (*Bison priscus*) izatea, bi arrazoi oinarri hartuta: alde batetik, animalia nabarmen handiagoak ziren haiek; eta, bestetik, bisonte mota hori duela 9.000 urte inguru desagertu zen Eurasian.

Nolanahi den ere, azterketa genetikoak egin beharra nabarmendu zuten, europar bisonte baten hezurdura dela guztiz frogatzeko. Izan ere, *Bison bonasus* ale bat ez baizik X kladoa izan liteke, hau da, Pleistozeno garaiko bisonte espezie bat, genetikoki soilik ezagutzen den eboluzio bide bat baina inoiz bere aztarnarik aurkitu ez dena. 

## Datazioa 
Hezurdura erradiokarbonoz datatu zutenez, adituen iritziz ez dago zalantzarik 4.000 urte inguruko antzinatasuna duela. Saihets hezurren artean kobrezko gezi punta bat zuenez, Kalkolito garaiaren amaiera aldean bizi izandakotzat hartu zuten ikertzaileek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarajevoko sinagoga

**Sarajevoko sinagoga** (bosnieraz: *Sinagoga u Sarajevu*) Miljacka ibaiaren hegoaldeko ertzean dagoen hiriko Ashkenazi sinagoga nagusia eta handiena da, Bosnia-Herzegovinan. 1902an eraiki zuten, eta gaur egun hirian funtzionatzen jarraitzen duen sinagoga bakarra da. Eraikina Karel Pařík arkitektoaren planoak jarraituz altxatu zen. Bosnia-Herzegovinako monumentu nazionalaren izendapena du.

Beste sinagoga bat ere badago (hau sefardia da), gaur egun Bosnia-Herzegovinako Juduen Museoa hartzen duena.

## Iruditegia 

Image:
Sarajevo_Synagogue_01.jpg|Fatxada naguisa.
Aškenaška_sinagoga_(14143483781).jpg|Barruko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Szczecin-Kamieńgo artxidiozesia

**Szczecin-Kamieńgo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar artxidiozesia da. 1972ko ekainaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1992ko martxoaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Szczecinen dago. Egun artzapezpikua Wiesław Śmigiel da.

## Ordinarioak 
### Szczecin-Kamieńgo apezpikuak 
* Jerzy Stroba (1972-1978)
* Kazimierz Majdański (1979-1992)

### Szczecin-Kamieńgo artzapezpikuak 
* Marian Przykucki (1992-1999)
* Zygmunt Kamiński (1999-2009)
* Andrzej Dzięga (2009-2024)
* Wiesław Andrzej Śmigiel (2024-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jan Gałecki (1974-2007)
* Stanisław Stefanek (1980-1996)
* Marian Błażej Kruszyłowicz (1989-2013)
* Henryk Wejman (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminata Soucko

**Aminata Soucko** (Mali, 1987ko ekainaren 26a) Maliko aktibista da, Farmamundiko gizarte-ekintzako teknikaria eta Aminata Sareko (*Djô Aminata*) presidentea. Valentziako emakume errefuxiatuei laguntza ematen die eta emakumeen genitalen mutilazioaren eta emakumeek jasandako beste indarkeria-mota batzuen aurka borrokatzen du.

## Bizitza 
Malin jaio zen 1987ko ekainaren 26an, 30 neba-arrebako familia batean. Jaioberritik 3. motako mutilazio genital femeninoaren (EMG) praktika tradizional kaltegarria jasan zuen. Batxilergoa ikasten ari zela, mediku izatea eta bere lanarekin komunitatearen ongizatean laguntzea zuen amets. Hala ere, batxilergoko bigarren mailako bere azken azterketa egunean, eskolara joan beharrean, 17 urterekin ezkontzera behartu zuten.

### Indarkerietatik bizirik ateratakoa 
Ezkondu eta gutxira, senarrak lana aurkitu zuen Espainian. Aminatak ez zuen inolako motibaziorik Espainiara joateko eta baldintza bezala jarri zuen medikuntza ikasi ahal izatea, bere ametsa txikitatik. Malitik Espainiara iritsi zenean, ez zen hizkuntza hitz egiteko gai eta senar bortitz batek harrapatu zuen etxean. Egun batean, Valentzian zuen etxetik ihes egin zuen eta Maliko emakume batekin topo egin zuen. Gaztelania ikasi zuenean, bere senarra eta erasotzailea agintarien aurrean salatzeko pauso ausarta emateko gai zela sentitu zuen, eta salaketa jarri zuen lehen herritarra izan zen.

Emakumeen genitalen mutilaziotik, ezkontza behartutik eta genero-indarkeriatik bizirik atera den emakumea da, eta bere komunitatearen ostrazismoa, kultura-arauak hausteagatik eta genero-indarkeria, diskriminazioa eta EMG salatzeagatik.

Ebakuntza egin ziotenean, Valentziako Erkidegoan ez zegoen emakumeen mutilazio genitalaren aurrean jarduteko osasun-protokolorik, ezta Kirurgia Berreraikitzailerako Erreferentzia Unitaterik ere. Ez zuen ez laguntzarik ez informaziorik izan eta ez tratamendu psikologiko zein sexualik ez zuen jaso, ezta kirurgia osteko zainketa bereziei buruzko informaziorik ere (hilekoa, sexu harremanak, barruko arropa, kanpoko arropa, etab. konpondu beharreko hamaika kontu garrantzitsu). Asko kostatu zitzaion errekuperatzea, baina lortu zuen. Aminata sarera hurbiltzen diren emakume asko mutilazioa praktikatzen den komunitateetatik datoz; horregatik, funtsezkoa da sarritan tabua den praktika baten ondorioei buruz kontzientziatzea, praktika horren prebentzioan lan egitea, komunitateko gizonak ere barnean hartuta, eta bizirik dauden emakumeak berreraikitzeko aukerei buruz informatzea.
* 2024. *Meninas 2024 Saria*, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako borrokan egindako ibilbide eta inplikazio pertsonalagatik eta biktimen arreta, laguntza, babesa eta errekuperazioa bultzatzeagatik; emakume migratuentzat eta osasun-profesionalentzat erreferente izateagatik; eta emakumeen aurkako indarkeria mota hori prebenitzeko sentsibilizazio- eta kontzientziazio-jarduerak egiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aminata, emakumeen mutilazio genitalaren aurka borrokatzen duen liderra Valentzian ACNUR
* *Aminata naiz*, Farmamundik 2024an egindako dokumentala
* Aminata sarearen web orria
Biatloia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak bakarka

**Gizonezkoen bakarkako biatloia** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10ean ospatu zen Anterselva Biatloi Arenan, Rasen-Antholzen. Johan-Olav Botn norvegiarrak irabazi zuen, Éric Perrot frantziarrak zilarra eta Sturla Holm Lægreid norvegiarrak brontzea. 

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Iraupen-eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak sprinta

**Gizonezkoen iraupen-eskiko sprinta** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10ean jokatu zen Teseron. Johannes Høsflot Klæbo norvegiarrak irabazi zuen urrea, Ben Ogden estatubatuarrak zilarra eta Oskar Opstad Vikek brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Final-laurdenak 
;1. final-laurdena 

;2. final-laurdena 

;3. final-laurdena 

;4. final-laurdena 

;5. final-laurdena 

### Finalerdiak 
;1. finalerdia

;2. finalerdia

### Finala 
## Kanpo estekak
Pista laburreko abiadura-patinajea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – 2000 metro erreleboak mistoa

**Pista laburreko 2000 metroko errelebo mistoak** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10ean jokatu zen Milanon, Italia. Elisa Confortola, Arianna Fontana, Chiara Betti, Thomas Nadalini, Pietro Sighel eta Luca Spechenhauser italiarrek lortu zuten urrea. Kanadak zilarra eta Belgikak brontzea lortu zuen. 

## Emaitzak 
### Final laurdenak 
### Finalerdia 
### Finalak 
;B finala

;A finala

## Kanpo estekak
ZooMS

[thumb|Masa-espektrometria bidezko zooarkeologia (ZooMS) teknikaren [lan-fluxu eskema.]]
**Masa-espektrometria bidezko zooarkeologia (ZooMS** laburdurarekin, ingelesezko *Zooarchaeology by Mass Spectrometry* izenetik eragina) animalia taxoiak identifikatzea ahalbidetzen duen teknika zientifikoa da, kolageno proteinako peptidoak aztertuz.

## Erreferentziak
Confirming

thumb|320x320px
**Confirming** finantza-zerbitzu mota bat da, enpresa batek bere hornitzaile nazionalei egiten dizkien ordainketak kudeatzean datzana, eta hartzekodunari ordainketak mugaeguna baino lehen kobratzeko aukera ematen diona. Confirming-a erakunde batetik kobratzeke dauden kontuen ordainketak kudeatzeko zerbitzua da.

## Definizioa 
Confirminga finantza-zerbitzu bat da, eta finantza-erakunde batek (edo enpresa pribatu batek) eskaintzen du, bezeroei erosketen ordainketaren kudeaketa errazteko. Fakturak mugaeguna baino lehen ordaintzeko eskaintzen da, edo bankuaren partetik hornitzailea emateko prest egon ez zen finantzaketa lortzeko; horrela, bezeroaren eta hornitzailearen arteko harremana ez da kaltetzen, eta bezeroak behar duen epea lortzen du. Maiz erabiltzen dira hornitzaileak dibertsifikatuta dituzten, hornitzaileei ordainketa luzatu nahi dieten edo ordainketa-sistema konplexua duten enpresetan.

Ez dira nahastu behar confirminga eta finantza-erakundeak ordaintzeko erantzukizunean lotura txikiagoa duten "baieztatutako ordainketak" edo "helbideratutako ordainketak". Confirminga ordainketa ziurtatu baten baliokidea da, baina hemen bankuak hornitzaileari egindako ordainketa bermatzen du. Izan ere, alderantzizko factoring bat da, bezeroak hasten baitu, eta ez hornitzaileak. Ondorioz, ingelesez zerbitzu horri "" diote (eta ez, pentsa lezakeen bezala, confirming).

## Historia 
*Reverse factoring*a bere baitan ez da berria. Auto ekoizleak izan ziren prozesu hau garatu zutenak, eta bereziki Fiat, 1980ko hamarkadatik aurrera finantziazio mota hau erabiltzen zuena bere hornitzaileekin tarte hobea egin ahal izateko. Gero, zerbitzua txikizkarien sektorera hedatu zen, ordainketa-epeak negoziazioen muinean dauden sektore batean duen interesagatik.

Pumak ere erabili zuen bere hornitzaileak fidelizatzeko..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kexaako triptikoa

**Kexaako triptikoa** Kexaako konbentuan (Araba) egon zen triptiko flandestar primitibo bat da, 1400. urtearen ingurukoa. Egile anonimo baten lana da, baina esku beraren lanak (edo lantegi berekoak) identifikatu dira Europako beste toki batzuetan, eta Alberto Velasco González adituak Kexaako triptikoaren maisua izena proposatu du autorearentzat.  

## Deskribapena 
1400. urtearen inguruko lana da, nazioarteko gotikoa esan izan zaion estiloa Europan hedatua zegoen garaiko formekin bat datorrena. . Jesusen Nekaldia da taularen gaia. Kristoren atxiloketa eta Judasen musuarekin hasten da ezkerreko hegala (itxi daitekeen erretaula baita triptikoa), eta Zigorkatzea eta Kalbarioko bidea ageri dira azpian. Erdiko margo nagusiak Gurutziltzaketa erakusten du, 40 pertsonaia baino gehiago hiru mailatan erakusten dituen konposizio aberats batean. Eskuineko panelean goian Gurutzetik jaitsiera dugu, eta azpian Kristoren ehorzketa, eta Jesus Linbora joan zeneko eszena.

## Historia 
1941. urtera arte egon zen margolana Kexaan. Urte horretan bertako monjek, Gasteizko gotzainaren baimenarekin, Félix Fernández-Valdés aberatsari saldu zioten 20.000 pezetan, eta zenbait jabe pribatu izan ditu harrezkero, horietako batzuek lanaren ikerketa baimendu izan dutenak. 

## Iruditegia 
erdian|thumb|620x620px|Triptikoa zabalik.

Fitxategi:Kexaa-ars1.jpg|Detailea, Judasen musua.
Fitxategi:Kexaa-ars4.jpg|Erdiko paneleko eszena konplexuaren zati bat.
Fitxategi:Kexaa-Zigorraldia.jpg|Kristoren Zigorraldia.
Fitxategi:Kexaa-Linbora.jpg|Jesus Linbora joana, justuak ateratzera.

Maisu berari egotzitako beste lanak:

Fitxategi:De graflegging, anonieme meester, circa 1400, Museum voor Schone Kunsten Gent, 1914-CF (cropped).jpg|Ganteko plafoia.
Fitxategi:Rostock-Kexaa-17.jpg|Rostockeko triptikoetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rostockeko triptikoak

**Rostockeko triptikoak** lau alez osatutako triptiko flandestarren multzo bat dira, 1400. urtearen ingurun eginak. Egile anonimo baten lanak dira, baina esku beraren lanak identifikatu dira Europako beste toki batzuetan, horien artean bat Kexaan (Araban) zegoena bertako konbentuan, Kexaako triptikoa deitua, eta horregatik Rostockekoen margolari anonimoari Alberto Velasco González adituak Kexaako triptikoaren maisua deitzea proposatu du.  

## Historia 
1400. urtearen inguruko lanak dira, nazioarteko gotikoa esan izan zaion estiloa Europan hedatua zegoen garaiko formekin bat datorrena. Tritptikoak Rostock hiriko Gurutze Santuaren abadian egon ziren, eta 21. mendean Schwerin hiriko Staatliches Museum museoan daude.  

## Iruditegia 
Lau triptikoak:

Fitxategi:Rostock-Kexaa-17.jpg|Gurutziltzaketa, San Antonio eta santu gotzain batekin.
Fitxategi:Rostock-Kexaa-16.jpg|Gurutziltzaketa, Done Jakue eta Santa Katalinarekin.
Fitxategi:Rostock-Kexaa-15.jpg|Nekaldiaren triptikoa.
Fitxategi:Rostock-Kexaa-14.jpg|Errukizko tronua, San Kristobal eta Joan bataiatzailearekin.

Maisu berari egotzitako beste lanak:

Fitxategi:De graflegging, anonieme meester, circa 1400, Museum voor Schone Kunsten Gent, 1914-CF (cropped).jpg|Ganteko plafoia.
Fitxategi:Kexaa-triptikoa.jpg|Kexaako triptikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kreditu-lerro

**Kreditu-lerroa** kreditu-erakunde batek bezero bati muga jakin baterainoko kreditua emateko egiten den kontratua da. Kontratua indarrean dagoen epean, mailegu-hartzaileak zuzenean erabil dezake kreditua. 

Kreditu-lerro batek hainbat forma hartzen ditu, hala nola zorpeko-muga bat, mailegu bat, esportaziorako enbalaje-kreditu bat, eperako mailegu bat, deskontu bat, merkataritza-efektuen erosketa bat, txandakako kreditu-txartelaren kontu tradizional bat, etab. Mailegu-hartzaileak nahierara erabil dezakeen funts-iturri bat da. Eskatutako diruagatik bakarrik ordaintzen dira interesak. Kreditu-lerroak abal baten bidez berma daitezke edo berma ez daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warmiako artxidiozesia

**Warmiako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar artxidiozesia da. XIII. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1992ko martxoaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Fromborken dago. Egun artzapezpikua Józef Górzyński da.

## Ordinarioak 
### Warmiako apezpikuak 
### Warmiako artzapezpikuak 
* Edmund Piszcz (1992-2006)
* Wojciech Ziemba (2006-2016)
* Józef Górzyński (2016-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Marcin Kromer (1570-1579)
* András Bathóry (1584-1589)
* Ignacy Krasicki (1766)
* Józef Górzyński (2015-2016)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak