Isabel Labaien

**Isabel Labaien** (Iruñea, c. 1620- *ib.*, c. 1672) Nafarroako XVII. mendeko  inprimatzailea eta editorea izan zen.

## Biografia 
Inprimategiaren eta liburudendaren jabea izateaz gain, Isabel negozioaren arduraduna, editorea eta inprimatzailea zen.

Bere osaba Carlos Labaienen (1644) inprenta eta liburudenda tailerra oinordetzan hartu zituen Isabelek eta baita bere aitarena (1654) ere. Bere bi senarrek, Diego de Zabalak (1654-1656) eta Gaspar Martínezek, zuzendu zuten bere inprimategiko eta liburu-dendako negozioa, nahiz eta familia-desadostasunengatik etenaldiak izan zituen, 1666. urtetik 1676. urtera arte.

Aldi berean, 1643an, aitak, Martín Labaienek, gaixorik zegoen eta, negozioaren egonkortasuna bermatzeko, Diego de Zabala tipografoari deitu zion bere alaba bakarrarekin ezkontzeko eta negozioaren ardura hartzeko. Diego de Zabala 1619an Iruñean jaio zen, Sevillan lan egin zuen eta garai hartan Madrilen lan egiten zuen. Trukean, senar-emazteek osasun-egoera delikatuak eskatzen zituen zainketak emango dizkiote Martini. Izan ere, arrazoi horregatik, batzuetan inprimategiko lanak Isabel-en aitaren eta senarraren izenarekin atera ziren.

Isabel Labaienek lau seme-alaba izan zituen Diego de Zabalarekin: Martín Gregorio eta Francisco, familiako lanbidea jarraitu zutenak, Graciosa, Miguel de Arraiza zirujauarekin (bizargina) ezkondu zena eta Juana (j.1653).

Behin betiko konponbidea negozioaren jabea ofizioko profesional batekin ezkontzea zen eta  inprenta-oinean agertuko zen senarra horren izena. Zentzu honetan, adibideak ugariak dira, besteak beste, emaztea bere senarrari bizirautea ohikoagoa zelako. Ikusi den bezala, Isabel Labaienekin gertatu zen, haren lehen ezkontza aitaren gaixotasunak eragin baitzuen, eta bigarrena, alarguntasunak. Antzeko beste kasu batzuk ere izan ziren: Graciosa de Oroz, Pedro Porralis de Savoyaren alarguna, Matias Maresekin ezkondu zena; Isabel Delgado, Matias Maresen bigarren emaztea, Nicolas de Asiainekin ezkondua; edo lehen aipatutako Felipa Rodríguez, Carlos Labaienen alarguna, Domingo Velez de Bergararekin ezkondu zena.

Bestalde, emakume jabea adinekoa zenean eta ezkontza egokia ez zenean, titular bat izendatzen zuen bere senideen artean; hala gertatu zen, adibidez, Micaela Garruesekin, zeinak bere seme Nicolás de Asiainen negozioa oinordetzan hartu baitzuen eta koinatu Juan de Oteizari utzi zion. Halako egoera bizi izan zuen Arabako Mariak, Isabel Labaienen errainak, zeinak 1700. urtean alargundu egin baitzen eta, seme-alabarik ez zuenez, bere iloba Juan José Ezquerro izendatu baitzuen oinordeko. Hori dela eta, bere iloba inprimategiaren oinean agertu zen, María de Álava 1713. urte arte bizi izan zen arren. Ikusgarria da 1700 eta 1706 artean, jada hilda zegoen Martín Gregorio de Zabala, horren izena inprimakietan agertzen dira oraindik. Litekeena da haren alargunak bere senarraren izena erabiltzen jarraitzea tailerretik ateratzen ziren obren inprenta-oinean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ulla Lorenzok Alejandra (2018). ¿Viudas de mercaderes o verdaderas mercaderas? Mujer y comercio de libros en los siglos XVI y XVII .  Hipogrifo: Revista de Literatura y Cultura del Siglo de Oro,  2328-1308, Vol. 6, Nº. Extra 1, 2018, 321-340 or.
*Establés Susán (2017). Las mujeres y la imprenta manual en España (siglos XV-XVIII): una aproximación a la actividad profesional femenina.. Titivillus, n. 3 (2017) , 15-23 orr.
*[Libro antiguo en Euskal Herria podcast. 2023-09-21]. Podcast de Sancho El Sabio [Kontsulta: 2023-10-19]

## Kanpo estekak 
*Nafarroako Errege Artxibo Orokorra. Archivo irekia
*Biblioteca Navarra Digital (BINADI)
* Nafarroako Ondare Bibliografikoaren Katalogo Kolektiboa
* Catálogo Colectivo del Patrimonio Bibliográfico Español (CCPB).