Mary Colter

**Mary Elizabeth Jane Colter** (Pittsburgh, Pennsylvania, 1869ko apirilaren 4a - Santa Fe, Mexiko Berria, 1958ko urtarrilaren 8a) estatubatuar arkitektoa izan zen. Bere obran, amerikar arkitektura neokolonialari lotutako elementuak bateratuta agertzen dira.

## Lehen urteak 
Maryren aitaren aldetiko familiak hainbat erresidentzia izan zituen: Coloradon bizi izan ziren aldi batez, gero Texasen, azkenik St. Paul, Minnesotara aldatu ziren. Bere aita, William H. Colter, irlandar etorkina zen eta Mary Colterrek hamazazpi urte besterolk ez zituenean hil zen. Bere ama eta ahizpa mantentzeko ikastea erabaki zuen. Mary Colterrek hamalau urterekin amaitu zuen bigarren hezkuntza; orduan Kaliforniako Diseinu Eskolara joan zen, geroago San Frantziskoko Arte Institutu bihurtu zena, eta bertako arkitektura estudio batean ere ikasi zuen denboraldi batez. Mary Colter gaztetatik borrokatu zen bere interes eta motibazioei leiala izaten.

## Ibilbidea 
thumb|280x280px|Grand Canyon National Park, Lookout Studio
1901ean, Mary Colter-ek, Minnie Harvey Hücke-ren laguntzari esker, aldi baterako lana lortu zuen, bere familiaren enpresan, Fred Harvey Company-n, udako denboraldian lan egiteko. Urte batzuk geroago, 1910ean, Mary Colter enpresa diseinatzaile ezagunena bihurtu zen; eta handik gutxira, enpresa bereko arkitekto nagusia izatera heldu zen. Enpresa horretan 38 urtez jardun zuen, harik eta 1948an aldatzea erabaki zuen arte. Urte horietan gogor lan egin zuen eta hogei proiektu baino gehiago garatu zituen, horien artean aipagarriak dira: hotel garrantzitsuak, dendak, landa-etxeak eta espazio publikoak. Gainera, Chicago, Kansas City eta Los Angeleseko tren geltokien barrualdeak ere diseinatu zituen. baita  auto-jangela baten barrualdea ere.

1925ean Santa Fe trenbidea bere ardurapean zuen enpresak Santa Fe hiriko plaza zaharrean, Mexiko Berrian, La Fonda hotela erosi zuen eta orduan Harvey enpresari alokatu zion. Colter arduratu zen barne-diseinuaren proiektua garatzeaz. Bere lanarekin, Mary Colterrek proposamen integral bat definitu zuen, eta proposamen hori zehazteko, inguruko herrietako artistak eta artisauak kontratatzea eskatu zuen, altzariak, osagarriak eta argiztapena ekoizteko.
thumb|280x280px|Hermit's Rest
Bere lan nabarmenen artean, Santa Fe Trenbidearen proiektuan eta Arroila Handiko Parke Nazionalean izan zuen parte-hartzea dira azpimarragarriak; proposamen horren parte gisa, hainbat eraikin ezagun dira, besteak beste, behaketa-postua eta zaintza-dorrea. Arroilaren behealdean, Colorado ibaiaren inguruan, apopilo arrantxoa ere diseinatu zuen. Bere eraikuntzak, amerikar natiboen etxebizitzen antza dute. Itxura hori nahitakoa da, eta goldearen hortza erreminta gisa erabilita lortu zuen. Materialtasun hori bere ekoizpenaren ezaugarri bihutu zen. Bere lanak horrela definitu zuen espainiar neokolonialaren eta amerikar jatorrizko motiboen arteko nahasketak ezaugarritzen zuen estiloa. Aipatutako estiloa Estatu Batuetako hego-mendebaldean tipiko bihurtu zen, eta Santa Fe estiloa izena hartu zuen. Colter arkitektoak, benetakotasuna bilatzea ezaugarri zuen bere proiektu-ekoizpen garrantzitsuaz gain, Arkitekturaren irakaskuntzan aritu zen eta marrazketa-irakasle gisa lan egin zuen Arte eskola batean.
thumb|351x351px|Hopi House
Colter arkitektoak hainbat objektu ere diseinatu zituen, hala nola mahai-tresnak eta baxera. Gainera, jantzien diseinuan ere murgildu zen, hoteletako langileen uniformea diseinatuz. Ekoiztutako guztiak erakusten dute diseinuarekiko zuen konpromisoa eta grina.

Bere diseinuekin diziplinari egin zizkion ekarpenak gorabehera, kasu guztietan ikerketa eta planifikazio zorrotzaren emaitza izan zirenak, bere aintzatespena oso mugatua izan zen gizonak nagusi ziren lanbide batean. Bere izena gutxitan agertzen zen proiektatu zituen eraikinetan, eta bere lankide garaikideek ere ez zioten merezi zuen errekonozimendurik jaso. Arizonako estatuak ez zien emakumeei uzten proiektuak sinatzen, beraz, behin baino gehiagotan sinatu zuen langileren batek.

Mary Colterrek proiektatutako hamaika eraikin Leku Historikoen Erregistro Nazionalean daude, eta beste bostak balio historiko nazionalagatik nabarmendu dira.

Bere proiektuetako batzuek XX. mendetik aurrera iraun zuten, errepideak agertu eta autoz egindako bidaiak ugaritu zirelako. Tren-geltokietako hotel eta jatetxe batzuk desagertu egin ziren.

## Lanak eta proiektuak 
Clarissa Massey-ren aipamenaren arabera:
thumb|330x330px|Desert View Watchtower, Grand Canyon

* Indian Building of the Alvarado Hotel (...)
* Hopi House (1905)
* Hermit’s Rest (1914)
* Lookout Studio (1914)
* Navajo (1918-1923)
* La Fonda (1924)
* La Posada (1930)
* Desert View Zaintza Dorrea (1933)

## Aintzatespenak 
Virginia Grattanek honela deskribatu zuen Maryren obra: "Bere eraikinak bere ingurura egokitzen dira, lurraren historiatik sortu baitziren, eta lur horretakoak ziren".

2014an, Arroila Handiko Parke Nazionalen Zerbitzuak Colterrek zehatz-mehatz diseinatutako bi eraikinen mendeurrena ospatu zuen: behaketa-postua eta Ermitaños jatetxea.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak