open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alicia Jurado

**Alicia Jurado Fernández** (Buenos Aires, Argentina, 1922ko maiatzaren 22a - ib., 2011ko maiatzaren 9a) Argentinako idazle eta akademikoa izan zen.

Victoria Ocamporen eta Jorge Luis Borgesen laguntzaile eta lagun, *Qué es el budismo lana* idatzi zuen harekin batera. Jorge Luis Borgesen lehen biografia idatzi zuen, *Genio y figura de Borges* izenekoa, eta hainbat berrargitalpen izan zituen.

## Lana 
* 1961 - *La cárcel y los hierros*
* 1964 - *Genio y figura de Jorge Luis Borges*
* 1965 - *Leguas de polvo y sueño*
* 1967 - *En soledad vivía*
* 1968 - *Los rostros del engaño*
* 1971 - *Vida y obra de W. H. Hudson*
* 1974 - *El cuarto mandamiento*
* 1976 - *Qué es el budismo* ( J. L. Borges-ekin)
* 1978 - *El escocés errante*
* 1981 - *Los hechiceros de la tribu*
* 1989 - *Descubrimiento del mundo*
* 1990 - *El mundo de la palabra*
* 1992 - *Las despedidas*
* 1999 - *Trenza de cuatro*
* 2001 - *Revisión del pasado*
* 2003 - *Epílogo (Memorias 1992 - 2002)*
* 2006 - *Poemas de Juventud*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página web sobre Alicia Jurado 
* Sociedad mundial de Amigos de Jorge Luis Borges 
* “Alicia Jurado idazlearen oroipena”, Botasko Olga Fernández Latour-ek, Argentinako Letren Akademiako kideak (7. orrialdea), AALko euskaltzain oso izan zenaren omenez, hil eta hamar urtera, 2021eko maiatzaren 9an bete baitzen.
José Antonio Musitu

**Jose Antonio Musitu Otxoa**, (Opakua, 1935eko abenduaren 5a), Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1958**
* 2. Errioxako Itzulian
* 3. Altsasuko Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mersingo golkoa

**Mersingo golkoa** () ipar-ekialdeko Mediterraneo itsasoko badia da, hego-mendebaldeko Turkian dagoena. Iskenderun eta Antalyako golkoen artean dago eta herrialdeko golkorik handiena da.

Taşucu (mendebaldean) eta Karataş (ekialdean) dira bere mugak. Hau da, guztira, 115&nbsp;km luze da. 2.300 km2-ko azalera du eta lekurik sakonera 365 metrotara dago. Eskualdeko hiririk nagusiena Mersin da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Gas

**Anna Gas i Serra** (Bartzelona, 1996ko urriaren 18a) katalanez idazten duen poeta da.

## Biografia 
Anna Gasek oso gaztetatik ekin zion ipuinak idazteari, eta beraiekin 2013 eta 2015 artean hainbat tokiko literatur sari jaso zituen argitaratu gabeko lanetarako, 2017an idazle gazteentzako *18. Joan Duch Poesia Saria* jaso zuen arte. Sari horrekin argitaratu ahal izan zuen bere lehen poema liburua, ''Crossa d'aigua* (Fonoll argitaletxea). Hainbat antologiatan sartu da eta bere poemak gaztelaniara eta italierara itzuli dira. Ikasketak hainbat lanekin uztartu ditu: liburuzaina, artxibozaina edo etxez etxeko janari-banatzailea. Literatura Ikasketen gradua eta Psikologiakoa egin ditu Bartzelonako Unibertsitatean.

2019an, *Llengua d'àntrax'' argitaratu zuen, non Gasaren poetika «es construeix a partir de la paradoxa que es basa en la ressignificació de la mirada i la dissolució del cos foradat i sense òrgans, com ja anunciaven Deleuze i Guattari: el llenguatge com a centralitat reflexiva i metalingüística, i l'altre com a amenaça i condició de possibilitat»   Poema-liburu honengatik Katalanezko Idazleen Elkarteak *Caball Verd poesia saria* eman zion 2020an, eta urte berean *Mercè Rodoreda ipuin eta narrazio saria* ere irabazi zuen *El pèndol* bildumarekin.

## Argitaratutako lana 
* ''Crossa d'aigua*. Juneda: Editorial Fonoll, 2017 
* *Llengua d'àntrax*. La Pobla de Farnals. Edicions del Buc, 2019.
* *El pèndol*. Bartzelona: Proa, 2021.

## Sariak 
* 2014 - *Jocs Florals de Calellako gazteen La Llopa saria* *Avans de perir* poemagatik*.*
* 2017 - Idazle gazteentzako *Joan Duch poesia saria*.
* 2020 - J*osep Maria Llompart Cavall Verd poesia saria* *Llengua d'àntrax* lanagatik. 
* 2020 - *Ipuin eta narrazioen Mercè Rodoreda saria*, *El pèndol'' lanagatik.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Rosa Oliver

**María Rosa Oliver**, jaiotzaz **María Rosa Lucía Oliver Romero** (Buenos Aires, Argentina, 1898ko irailaren 10a - ib., 1977ko urtarrilaren 18a) argentinar idazlea, saiogilea, itzultzailea eta ekintzaile izan zen.

## Biografia 
Argentinako familia patrizialekoa, Francisco José Oliver eta María Rita Romeroren alaba izan zen, zortzi seme-alabako lehena eta María de los Remedios de Escalada de San Martinen ondorengoa.

10 urte zituela, poliomielitisa hartu zuen, eta gurpil-aulki batean geratu zen bere bizitza osoan.
ezkerrera|thumb|160px|Sur aldizkariaren ale bat, non Oliverrek erredakzio taldeko kide gisa parte hartu baitzuen.
*Sur*  Literatura-aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, Victoria Ocampo lagun minarekin batera, eta han Erredakzio Batzordeko kide izan zen. Harekin batera, 1936. urtean, Unión Argentina de Mujeres (UAM) sortu zuen - ez da nahastu behar 1947. urtean sortutako Unión de Mujeres de la Argentina (UMA) delakoarekin - emakumeen botoa sustatuz. 1938an, UAMeko lehendakaritza hartu zuen.

1921ean Europara eta 1942an Estatu Batuetara joan zen familiarekin, nazismoaren aurkako kausa aliatuarekin borrokatuz. 

Bakearen Mundu Kontseilurako 1948-1962 bitartean lan egin zuen, eta Washingtonen, Roosevelt administrazioak gonbidatutako Amerikarteko Gaien Koordinaziorako Bulegoko kultura-aholkulari gisa.

Espainiako Gerra Zibileko erbesteratuei lagundu zien eta 1958an Lenin de la Paz saria jaso zuen.

Txina eta Kubara joan zen; Che Guevararen laguna zen, eta harekin korrespondentzia izan zuen.

Etxe bat zuen Las Toninasen, itsasoaren gainean, eta hara gonbidatu zituen lagunak, eta idaztera erretiratu zen.

Bere autobiografiaren hiru bolumen idatzi zituen, eta bere azken bolumena, *Mi fe es el hombre*, hil aurretik amaitu zuen.

Bere laguntzailea, Josefa "Pepa" Freire, bizitza osoan eta bidaia guztietan izan zen, eta Simone de Beauvir-ek behin baino gehiagotan aipatu zuen mirespenez.

78 urte zituela hil zen, bihotzekoak jota.

## Argitalpenak 
[thumb|200px|Pelegrina Pastorino (Pele) eta [María Rosa Oliver, Hurlingham Club, Pilar, 1938]]
* Geografia *Argentina*, Buenos Aires, Hego Amerikarra, 1939.
* *Argentinako emakume batek* Amerika, Buenos Aires, Salzmann eta Cia., 1945.
* Dakiguna, hitz egingo dugu… Testigo sobre la China de hoy, Buenos Aires, Bot al Mar, 1955 (en coautoría con Norberto Frontini).
* *Mundo*, mi casa, Buenos Aires, Falbo, 1965.
* La vida diaria, Buenos Aires, Hego Amerikarra, 1969.
* *Nire fedea gizakia da*, Buenos Aires, C. Lohlé, 1981.

## Biografiak 
* Hebe Clementi, *María Rosa Oliver*, Buenos Aires, Planeta, 1992.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Osotasuna gabeziatik sortzen denean", oharra La Nación 2003n
* Artxiboa Princeton Unibertsitatean
Ana Zamorano

**Ana Zamorano Ruiz** (Sodupe, Bizkaia, 1992) nomada gisa bere burua definitzen duen bidaiaria da.Egun batez Ingalaterran lan mugagabe bat uztea erabaki zuen, munduan zehar ibiltzeko.

## Biografia 
Ikus-Entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta multimedia-masterra egin ondoren, Ingalaterrako Leeds-era joan zen, elikadura-sektoreko multinazional bateko online marketin-sailean lan egitera. Bi urtez jardun ondoren lan mugagabe bat utzi eta, urruneko lanera pasatzea eta bere grina handiarekin bateratzea erabaki zuen, nahiz eta ez zen berehalakoa izan.  *Ideia izan nuenetik martxan jarri arte bi urte igaro ziren, ibilbideak planifikatzen, bisitatu behar nituen herrialdeei buruz ikasten, materiala erosten...* Bidaian, bideo-kamera eramaten du eta *txolita eskalatzaileei* buruzko dokumental bat grabatu zuen Bolivian.

Proiektua finantzatzeko, «hileko lana on line» du oinarri. «''Nik egindako argazkiekin saltzen ditut postalak, eta, adibidez, azken urte honetan bidaiatzen ateratako argazkiekin egutegi bat egin dut. 'Calle Mundo, 365'» du izena. Hori bai, egunero ez dut gehiegi gastatzen, janarian eta museoren batera edo erakarpen turistiko batera sartzean soilik, «Machu Pichu edo Ciudad Perdida''».Egindako bidaiei buruzko hitzaldiak ematen ditu. Uda aldera, bizikleta hartu, eta bi edo hiru hilabeterako joaten da munduko txokoren bat bisitatzera. 2023an Indiako Himalaia edo Pakistan bisitatzeko asmoa du.

### Boluntariotza 
Sodupeko Udalak antolatutako boluntariotza programan parte hartu zuen Nikaraguan gizarte lanak egiten 18 urte zituela, ondoren  El Salvadorren. Hiru hilabete egon zen han, jaioterriko beste kide batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krottorfeko ontzia

**Krottorf urrezko ontzia** (alemanez **Goldschale von Krottorf)**  Erdiko Brontze Aroaren amaieran urrezko xaflaz egindako kalota formako ontzi bat da, ziurrenik k.a. XIV. mendekoa da. 1909an aurkitu zuten Krottorf herriaren inguruan, Alemaniak Saxonia-Anhalt eskualdean. 21. mendean Halleko (Saale) Historiaurreko Estatuko Museoan dago.

## Ezaugarriak 
Ontzia urre finez egina dago eta kalota formakoa da. 13ko cm-ko diametroa du, 6 cm-ko altuera&nbsp;eta  lodiera 0,17&nbsp;mm. Bere pisua 68,7 gramo dira.
Ontziaren forma eta dekorazio elementuen antzekotasunak daude garai hartako Europa mendebaldeko elementu askorekin, baina forma antzekoena Axtrokiko ontziek (Euskal Herrian aurkituak) eta Villenako altxorreko ogasuneko (biak Espainia) ontzi batzuk dira. Apainduran, antzekotasun nabarmena du Axtrokiko ontzi txikiagoaren oinarrian dagoen gurutze figurak.[thumb| [Madril|Madrilgo Museo Arkeologiko Nazionalean dauden Eskoriatzan aurkitutako Axtrokiko ontziak, Krotorfekoaren antzekotasun handia duten objektu bi.|erdian|300x300px]]
## Ikus, gainera 
* Axtrokiko ontziak
* *Eberswaldeko altxorra*
* Terheideko urrezko katiluak

## Kanpo estekak
El Sargento

thumb|250px|El Sargentoren enborrak.
**El Sargento** Mexiko Hiriko Chapultepec parkeko altzifre mexikarra da. Nezahualcoyotl 1460. urtearen inguruan aldatu zuen. Gutxi gorabehera 500 urtez bizi izan ondoren, zuhaitza 1969an hil zen. Gaur egun bere enborrak 50 metro inguruko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
-1

**Minus bat** (–1) zenbaki oso negatiboa da, minus biren ondoren datorrena eta zero baino lehen.

## Propietate matematikoak 
* 1 zenbakiaren alderantzizkoa da, hau da, 1 batuz gero 0 ematen duen zenbakia.
* Bat zenbakiaren antzeko propietateak ditu, aldaketa txiki batzuekin; nortasun-biderkatzaile bat litzateke, baldin eta aldaketaren zeinuarekin izango ez balitz: (–1) · *x* =–x; x–1 = -x.
* Zenbaki irudikarietan, i2 = -1 da.
* -1 zenbakia Eulerren identitatean ageri da: e^{i \pi} = -1 \,\!
* Informatikan, hasierako balio bat da lengoaia batzuetako testu osoentzat; informazio erabilgarririk ez duen aldagai bat erakusteko ere erabiltzen da.

## Propietate algebraikoak 
Zenbaki bat bider –1 eginez gero, zenbakiaren zeinua aldatzen da. Hau da, x guztientzat  da. Hori frogatzeko, propietate banatzailea eta axioma erabil daitezke, 1 baita elementu neutroa:

: .

Ekuazio horretan,  zenbaki guztiak bider 0 balioa duela dioen propietatea erabili da, eta hori ekuazio honetatik ondorioztatzen da:

: .

[eskuinera|thumb|0, 1,–1, , eta–i [plano konplexu edo kartesiarrean]]
Bestela esanda,

: ,

Beraz, (–1) · x da  elementuaren batuketa-emaitza, hau da, , aurretik frogatu zen bezala.

### -1 zenbakiaren karratua 
–1 zenbakiaren koadroa, hau da –1 bider –1, 1 da. Beraz, bi zenbaki negatiboren biderkadura positiboa da.

Ekuazio honekin hasten da emaitza horren froga aljebraikoa:

: .

Lehenengo berdintasuna aurreko emaitzatik eratortzen da, eta bigarrena –1 da 1 batuketaren alderantzizkoa: hain zuzen, zenbaki horri 1 da 0 batzen zaionean. Propietate banatzailea erabiliz, hau egin behar da:

: .

Hirugarren berdintasuna lortzeko, 1 neutro biderkatzailea da. Baina, orain, ekuazio horren bi gaiak batuz, hau lortzen da:

: .

Aurretiko erakustaldiak eraztun guztietarako balio du, zenbaki osoak eta errealak orokortzen dituen aljebra abstrakturako.

### -1en erro karratua 
-1en erro karraturik ez dagoen arren, i zenbaki konplexuak  betetzen du, eta, beraz, –1ren erro karratutzat har daiteke.  Zenbaki konplexuak dituen koaternioien aljebran —non oinarrizko teorema ez baita baliozkoa—, [[Koaternioi|]] ekuazioak ebazpen kopuru infinitua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fidencio Berrade

**Fidencio Berrade Tanco** (Ibiltzieta, Nafarroa,  - Sestao, Bizkaia, ) nafar apaiz katolikoa, presbitero diozesanoa, beneditar erlijiosoa, musikagilea eta filosofoa izan zen.

## Bizitza 
Ibiltzietan jaio zen. Inocencio Berrade Hualde (Otsagabia, 1889 - Iruñea, 1968) eta Faustina Tanco de Carlos (Otsagabia, 1894 - ?) ziren bere gurasoak.

Filosofian lizentziatu zen.

Sestaoko Begoñako Andra Mari elizako eta Santa Maria elizako apeza zen.

## Bibliografia 
* Abaunza Martínez, Fernando (2017). *Diccionario de Músicos Vascos*.
* Zaragoza Pascual, Ernest (2003). *Músicos Benedictinos Españoles (Siglos XV-XX)*.

## Ikus, gainera 
* Txomin Perales
* Belén Rodero
* Gaztederrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Garralón

**Ana Garralón** (Madril, 1965) madrildar irakaslea, idazlea, itzultzaile eta literatura-kritikaria da, haur eta gazte literaturan espezializatua.

## Biografia 
Espainiako haurren ekoizpena aztertzeko ekarpen nagusiak dira gaztelaniazko literatura latinoamerikarrari merezi duen garrantzia ematea (garrantzi errealarekin, zenbakizkoarekin eta kualitatiboarekin bat datorrena, baina baita penintsulako autoreengan duen eraginarekin ere, gutxi aztertutako alderdia). Era berean, XX. mendearen erdialdean finkatutako eta Tainen sortutako literaturaren azterketa historiko-psikologikoa erabili ohi duen haur eta gazte literaturaren azterketan literatura-teoria aztertzeko teknika berrien erabilera zorrotzagoa eta sakonagoa aldarrikatzea. Alderdi horiez gain, Ana Garralonek informazio-liburuak aztertzen ditu, eta arlo horretan egindako ekarpenak nabarmentzen ditu.

## Ibilbidea 
Prentsan parte hartu du (El País, CLIJ, Platero) eta Hezkuntza eta Liburutegia aldizkariaren orrialdeak koordinatu ditu hasieratik 2005era arte. *Letra Libreak* aldizkarian kolaboratzaile da.

Bere jardueraren zati bat prestakuntza tailerretan oinarritu da eta arlo horretan Germán Sánchez Ruipérez, Banco del Libro eta Fundalectura erakundeekin lankidetzan aritu da. Mexikoko Hezkuntza Publikoko Idazkaritzarekin lankidetzan aritu zen 2000. urtetik 2006. urtera bitarteko Irakurketa Programa Nazionalean.

## Lanak 
Bertso- eta prosa-antologia batzuk argitaratu ditu:

* *El gran libro de la Navidad*, 
* *Si ves un monte de espumas y otros poemas: antología de poesía infantil hispanoamericana,* 
* *Oda a la bella desnuda*
* *Historia portátil de la literatura infantil* (2001)
* Cervantesi buruzko sarrera bat ere egin du: *Cervantes.* *Guia para jóvenes* (2005). 
* "*Leer y Saber*. Haurrentzako informazio-liburuak" (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Garralón: Klasikoak *haurrentzat*: Rodari.
* Babar aldizkariaren testua.
* Webgune ofiziala
Mikel De Gregorio

**Mikel de Gregorio Escribano** (Getxo, 1985eko irailaren 23a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari edo erdilari lanetan aritzen zen. Egun euskal futbol federazioaren kirol zuzendaria da.

## Ibilbidea 
*2022ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Ertzaintzaren Sindikatu Korporatiboa

**Ertzaintzaren Sindikatu Korporatiboa** (**EKOS**) ertzaintzaren sindikatuetako bat da.

Ertzaintzaren Lanbide Sindikatuaren (SIPE) sindikatutik banatzerakoan sortu zen (eszisioa).

## Historia 
2022 urtean Ertzaintzaren Lanbide Sindikatuaren (SIPE) sindikatutik sortu zen, sindikatu horretatik banatzerakoan.

Sindikatuaren aholkularitza juridikoaren burua (zuzendari juridiko orokorra) Juan Carlos Pérez Cuesta da.

## Egoitzak 
Sindikatuak bere egoitza nagusia du Bilbon.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ertzaintzaren Lanbide Sindikatua (SIPE)
* Ertzaintzaren Sindikatu Abertzale Nazionala (ESAN)
* Erne (sindikatua)

## Kanpo estekak
Montse Pla

**Montserrat Pla Navarro**, ezagunagoa **Montse Pla** izenez (Madril, 1978ko urtarrilaren 1a) Ekuatore Gineako aktore madrildarra da. Beatriz Carvajal aktorearen alaba da.

## Biografia 
Montserrat Pla Navarro 1978an jaio zen, lehenbizi harreran egon zen eta gero 9 urterekin adoptatu zuen Beatriz Pla Navarro (Beatriz Carvajal) aktoreak. Nisma izeneko adopziozko beste ahizpa bat du. Txikitatik aktore izan nahi zuen eta nerabezaroan paper txikietan hasi zen. Hala ere, amak insistitu zuen karrera bat ikas zezan. Komunikazio Zientzietan lizentziatu zen, Irudia eta Soinua adarrean. Víctor Clavijo aktorearekin ezkonduta dago 2012tik.

## Lan ibilbidea 
Hamar urterekin egin zuen debuta. Harrezkero  hainbat lan egin ditu, nahiz eta mulatoa izateagatik gehiago kostatu zaion, beltzentzako paper asko ez baitago. Urte batzuetan arropa denda batean lan egiten egon zen. Baina apurka-apurka ohikoagoa da beltzentzako paperak izatea, iragarkietan ere bai. 

### The Black View (Begirada beltza) 
Montse Pla "Kalera atera eta berehala konturatu da beste arraza batekoa dela, desberdina. Horregatik, The Black View elkartean izena eman zuen, Espainian artista beltzen eskubideak zaintzen dituen elkartean. Ondasun arrunt batek hartzen ditu. Armando Buika da liderra. 

## Filmografia 
Besteak beste,lan hauetan parte hartu du:

### Telesailak 
### Filmak 
### Laburrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Bideoa: Elkarrizketa Montse Pla aktorearekinprotagonista  #DeMenos film laburrean Montse Pla aktorea dugu beste protagonistetako bat #DeMenos filmean. Elkarrizketa honetan, COSMO eta Lasdelcine #Contralaviolenciadegéneroko film laburrean izan duen parte-hartzeaz hitz egingo digu, soldata-aldea eta bikoteko desberdintasunak salatuz.
* Bideoa: Montse Pla, Leona da "*Amar en tiempos revueltos*" seriean
* Bideoa: Montse Pla, Yoga klasea
Lourdes Tello

**Lourdes Tello** (Madril, 1974) thriller eta suspentso paranormal idazle espainiarra da. Literatura erromantikoa eta hiri-fantasia ere landu ditu.  

## Biografia 
Madrilen jaioa eta bi seme-alabaren ama, teknologia-sektoreko enpresa bateko zuzendaritza-saileko kide da. Nahiz eta enpresen administrazio eta kudeaketarako softwarearen programatzailea izan eta bere lan-ibilbidea zientzien adarrera bideratu, duela hamar urte literaturaren munduan sartu zen literaturarekiko grina zuen eta.

2017an argitaratu zuen lehen eleberria, «Amor entre leyendas», Imágica argitaletxearekin. Madrileko Susaeya argitaletxearekin zenbait eleberri argitaratu ondoren, 2019an plataforma digitaletan egindako autoargitalpenarekin bateratzea erabaki zuen. 2022an, Kaizen Editoresekin sinatu zuen.    

2018az geroztik, astero emititzen diren hiru irrati-programatan parte hartzen du: “Pasión en las redes” eta “Mujeres 4D”, biak Radio Argo-n. Lan hori literaturaren sustapenarekin uztartzen da, autore eta idazleen arteko topaketak eginez Madrilen.

## Lanak 
*
* *Entre leyendas* (Ed. Suseya, 2018)
* *Sol y sombra* (Ed. Suseya, 2018)
* *Aisha* (Ed. Suseya, 2018)
* *Caso* Thanatos (Ed. Suseya, 2018)
* *Mei Ling, el poder de los elementos.* (Ed. Suseya, 2019)
* *Aidan, el resurgir de un hombre* (Ed. Suseya Ediciones, 2019)
* *Decide, tu vida o la mía* (Amazon, 2019)
* *Mara, redención o muerte* (Ed. Suseya, 2020)
* *Rumbo Truncado* (Amazon, 2020).
* *Mi vida entre manzanas rojas* (Amazon, 2021)
* Desde el otro lado (Kaizen Editores, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* Autorearen orrialdea Todos tus libros aukeran
Maria Cabrera i Callís

**Maria Cabrera i Callís** (Gerona, Katalunia, 1983) kataluniar poeta eta irakasle elkartua da. 

## Biografia 
Kataluniar Filologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, eta hizkuntzalaritzari buruzko tesina egin zuen; zehazki *El rotacisme de /d/ intervocàlica en alguerès. Interpretació fonològica i anàlisi quantitativa de la variació*.

Doktorego-tesia Bartzelonako Unibertsitateko Kataluniar Filologiako Departamentuko Linguistika Sailean egin zuen, izenburu honekin: *Contactes consonàntics en alguerès. Descripció i anàlisi sincròniques*./ *Sinkronizazioaren deskribapena*.    

Zenbait talde eta kantari katalanek beren poema batzuk landu dituzte. Manelek Jonàsekin egin du, baita Bikimelekin ere. Petit-ek "Nit mallorquina" poema argitaratu gabea musikatu du *Llenya Prima* albumean, Miss Carrusselek eta Clara Peyak "Cançó dels dies de cada día" abestu dute, La matinada claran argitaratua, eta Sílvia Pérez Cruzek "Pare meo" poàpardiga de Matpràbola poema egokitu du.    

## Argitaratutako poesia 
* *Jonàs* (Galerada argitaletxea, 2004)
* Matinada argia (Edicions a Petició, 2010), Maria Alcaraz i Frasqueten irudiekin. Joan Salvat-Papasseit-en "Matinada clara" poema bezala izendatzen da poema-liburu hau.
* *Inork ez du adierazten. Poeta ekintzaileak* (Setzevents argitaletxea, 2011) beste hirurogeita hamar poetarekin. Poema-liburu hau 2011ko 15-M mugimenduaren kanpaldian sortu zen, Bartzelonako Katalunia plazan.

## Sariak 
* 2004: Amadeu Oller saria, *Jonàsen* poeta gazteentzako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Silvia Pérez Cruzek Pare meu abestuko du, María Cabrera i Callisen “Salm i paràbola de la memòdiga” poemaren egokitzapena.
Sarah Buschmann

**Sarah Buschmann** (Obernai, Rhin Beherea, 1992ko martxoaren 13a) fantasiazko eleberrigile eta ipuingile frantsesa da. Bere idazlanek tonu nahiko iluna dute.

## Biografia 
Sarah Buschmann Alsazian hazi eta bizi izan zen gaztaroan. 2010ean batxilergo zientifikoa amaitu eta gero, "Terapia kognitiboa eta jokabidezkoa" psikologian masterra lortu zuen 2018an. 2018az geroztik, Nancyn bizi da, eta psikologo dihardu.

Haren lehen argitalpena beldurrezko ipuin bat da, *Tranche de nuit* (2015, *Dimension* *Trash* ipuin-bilduma, Black Coat Press, Rivière Blanche bilduma).

## Argitalpenak 
### Eleberria 
* *Sorcière de chair*, 2018, éd. Noir d'Absinthe. Finalista, saririk gabe, 2019 prix Masterton sariketan, « Roman francophone » kategorian.
* *Chair Morte*, 2020, arg. Noir d'Absinthe.

### Ipuinak 
* *Dimension Trash* (2015) ipuin-bilduma, éd. Black Coat Press, coll. Rivière Blanche :
** *Tranche de nuit*, beldurrezko ipuina.

* *Dimension Violences* (2018) ipuin-bilduma, éd. Black Coat Press, coll. Rivière Blanche :
** *Hors du noir*,
** *Hantée*,
** *Un rire dans la nuit*.

* Beste ipuin batzuk :
** *Pierre, papier, ciseaux*, 2016, éd. Jacques Flament.
** *La Mort à mes pieds*, 2018, *Ombres* antologia, éd. Les Ombres d'Élyranthes.
** ''L'Absente*, 2019, *La Folie et l'Absinthe'' ipuin-bilduma, éd. Noir d'Absinthe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sur Babelio
* Sur le site des Imaginales
M142 HIMARS

**M142 HIMARS** (**M142 High Mobility Artillery Rocket System**aren akronimoa, ) misil-jaurtigailu anizkoitz arinen sistema bat da, kamioi militar batean muntatua. Estatu Batuetan garatu zuten.

HIMARS sei kohete edo Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren ATACMS misil bat jaurtitzeko gai da. Sistema osoa bost tonako ibilgailu batean doa, eta MLRSen (Multiple Launch Rocket System) jaurtitzen duen munizio-multzo osoa jaurti dezake. HIMARSek zati trukagarriak ditu MLRS M270A1rekin, baina aurrekoaren misil kopuruaren erdia baino ez du jaurtitzen.

Ibilgailua C-130 batetik garraio daiteke, eta BAE Systems Mobility & Protection Systems enpresaren produktua da. Suziri-sistema Lockheed Martinek ekoizten du.

2014an misil bakoitzeko kostua 100.000 $ AEBetan eta 110.000 Erresuma Batuan (gutxi gorabehera Excalibur baten bikoitza eta naval strike missile edo Tomahawk baten 1/5). 2 km-tik 300 km-ra bitarteko irismen eraginkorra duen munizioa da, GPS bidez gidaturiko 120 kg-ko lehergai bat duena.

## Erruso-ukrainar Gerra 
2022ko ekainaren 25ean, inbasioaren testuinguruan, Ukraina indar errusiarren aurkako HIMARS sistema erabiltzeari ekin zion. Valerii Zaluzhnyi Ukrainako Estatu Nagusiko buruaren arabera: «Ukrainako Indar Armatuetako artillariek trebeki eraso zituzten helburu batzuk, etsaiak gure lurralde ukrainarrean zituen helburu militarrak». Ukrainako armadak eraso horretan berrogei soldadu baino gehiago hil zirela, Andrei Vasilyev koronela barne, esan zuen. Erasoa base errusiar batean gertatu zen, Iziumen.

Uztailaren 1ean, AEBetako defentsa-funtzionario batek AEBk kazetariei Ukraina Errusiako aginte-postuak suntsitzeko sistema erabiltzen aritu zela esan zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lockheed C-130 Hercules

**Lockheed C-130 Hercules** garraio taktiko ertain-astuneko hegazkina da, lau motor turbohelizek bultzatua. 1950eko hamarkadaz geroztik Lockheed (orain Lockheed Martin) estatubatuar konpainiak ekoizten du. Hercules munduko indar armatu askoren garraio-hegazkin nagusia da. 50 herrialde baino gehiagotan eman du zerbitzua, 40 bat bertsio eta modelo ezberdinetan, kontaezinezko operazio militar, zibil eta laguntza humanitariokoetan parte hartuz. 2006ko abenduan, C-130 (English Electric Canberra, Boeing B-52 Stratofortress, Tupolev Tu-95, Boeing KC-135 Stratotanker eta Lockheed U-2 baino lehenago) bere jatorrizko lehen bezeroarekin, kasu honetan Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadarekin, etengabe berrogeita hamar urtez erabiltzen zuen bosgarren aireontzia bihurtu zen. Eta, gainera, berrogeita hamar urteren ondoren ekoizten jarraitzen duten aireontzi militar bakarrenetakoa da, gaur egun Lockheed Martin C-130J Super Hercules bertsio eguneratua prestatzen ari diren arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enperadorea (Tarot karta)

**Enperadorea (IV)** Taroten sorta tradizionalenetan laugarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da. 

## Deskribapena 
Enperadorea, Marteren ikurra den ahari batez apaindutako tronu batean eserita dago. Bere mantuan, beste ahari-buru bat ikusten da. Bere bizar zuri luzeak "jakinduriaren" sinboloa darama. Eskuineko eskuan, Ankh zetro bat dauka eta, ezkerrekoan, domeinuaren ikur den lur-globo bat. Enperadorea mendi antzu baten tontorrean eserita dago, "antzutasun normatiboaren eta botere malkartsuaren" seinale. Hierarkia sekularraren gailurra sinbolizatzen du, gizonezkoen egorik handiena. Enperadorea munduko agintari absolutua da.

## Historia 
Enperadorearen kartaren diseinuaren funtsezko ezaugarriak oso gutxi aldatu dira mendeetan zehar. Batzuetan, Enperadorea Ama santuari eta Aita Santuari (Hierofantea) ezarritako zentsuran lotu zen. Boloniako karta-egileek Ama Santua, Aita Santua, Enperatriza eta Enperadorearen ordez lau mairu edo turkiar jarri zituzten, adibidez. Minchiatean, bi Enperadoreetako lehenengoari III. zenbakia ematen zaio, karta-sortako Ama santua kentzeagatik.

## Interpretazioa 
Waiteren deskribapenean, iragarpenetan horrela erabil zitekeen:

4. ENPERADOREA.- Egonkortasuna, boterea, babesa, logika, errealizazioa; pertsona handi bat; laguntza, arrazoia, uste osoa eta borondatea ere bai. Alderantzizkoa: onginahia, errukia, sinesmena; etsaien nahasmena, oztopoa, heldugabetasuna.

## Irudi galeria 

Bembo-Visconti-tarot-arcanum-04-emperor.jpg|Bembo Visconti
04 L'Empereur, Oswald Wirth Tarot Deck 1889 BnF.jpg|Oswald Wirth, 1889
Jean Dodal Tarot trump 04.jpg|Jean Dodal
Papus Atout 04-empereur-emperor.png|Papus
Rothschild-Tarot Emperor.jpg|Rothschild
RWS Tarot 04 Emperor.jpg|Rider-Waite

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tupolev Tu-95

**Tupolev Tu-95** () bonbaketari estrategikoa da, misilak garraiatzen dituena. Tupolevek diseinatu zuen Sobietar Batasunean eta lau motor turbohelizek propultsatzen dute. 1952an egin zuen lehen hegaldia, 1956an hasi zen Sobietar Aire Armadarekin lanean, eta Errusiako Aire Armadan gutxienez 2040. urtera arte zerbitzatzea espero dute.

Masas ekoizturiko helizez propultsatutako aireontzi bizkorrena izaten jarraitzen du, eta turbohelizeko bonbaketari estrategiko bakarra da munduan. Bonbaketari honen itsas-armadarako garapenak Tu-142 du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montserrat Abelló

**Montserrat Abelló Soler** (Tarragona, 1918ko otsailaren 1a &ndash; Bartzelona, 2014ko irailaren 9a) katalanez idazten zuen poeta eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa eta gaztaroa hainbat herriren artean igaro zituen (Tarragona, Cádiz, Londres eta Cartagena), aitari jarraituz lanarengatik lekuz aldatzen zenean. Bartzelonan ikasi zuen, eta Filosofia eta Letren Fakultatean Carles Riba ezagutu zuen. 1936an ingeleseko irakaslea zen Valentzian. Gerra Zibilaren ondoren, 1939an Frantziara eta, geroago, Txilera erbesteratu behar izan zuen. Han hogei urte inguru bizi izan zen.

1960an Bartzelonara itzuli zen. Idazteaz gain, urte haietan Agatha Christie, Iris Murdoch, E.M. Forster eta, batez ere, Sylvia Plathen lanak itzuli zituen. Azken honek eragin handia izan zuen beregan. Garai hartan bere poema-liburuak argitaratzen hasi zen. Klasiko katalanen lanak ere itzuli zituen ingelesera, hala nola Salvador Espriu, Mercè Rodoreda, Maria Àngels Anglada, Maria Mercè Marçal eta Olga Xirinacs.

1998an Sanduzelaiko Gurutzea eman zioten, eta 2006an Ohorezko poeta izan zen San Cugateko (Bartzelona) VI. Poesia Jaialdian.

Miguel Poveda flamenko-kantari katalanak "Al meu pare" bere poema kantatu du Marcelo Mercadanteren musikarekin.

## Obra 
* 1963 *Vida diària*
* 1981 *Vida diària.* *Paraules no dites*
* 1986 *El blat del temps*
* 1990 *Foc a les mans*
* 1995 ''L'arrel de l'aigua*
* 1995 *Són màscares que m'emprovo...*
* 1998 *Dins l'esfera del temps*
* 2002 *Al cor de les paraules.* *Obra poètica 1963-2002*
* 2004 *Asseguda escrivint*
* 2006 *Memòria de tu i de mi*
* 2009 *El fred íntim del silenci''

## Sariak 
* 1999 Crítica Serra d'Or saria ''Dins l'esfera del temps* lanarengatik
* 2003 Cavall Verd-Josep M. Llompart saria *Al cor de les paraules.* *Obra poètica 1963-2002 l*anarengatik
* 2003 Letra de Oro saria *Al cor de les paraules.* *Obra poètica 1963-2002* lanarengatik
* 2008 Letra Katalanen Ohorezko Saria
* 2008 Kataluniako Sari Nazionala, ibilbide profesional eta artistikoagatik..

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* Montserrat Abelló en la Asociación de Escritores en Lengua Catalana, AELC. En catalán, castellano e inglés.
* Página dedicada a la poeta en *Premisliteraris.org*, en catalán.
* Monserrat Abelló en *Poéticas*, en castellano.
* Página dedicada a Monserrat Abelló, en *lletrA'', espacio de literatura catalana de la Universitat Oberta de Catalunya, en castellano.
* El fondo Montserrat Abelló se conserva en la Biblioteca de Catalunya.
Sakanako Donejakue bidea

thumb|400px|Sakanako Donejakue bidearen mapa.
**Sakanako Donejakue bidea** Sakana ibarrean kokatzen da, hau da,  Aralar, Urbasa eta Andia mendiek babesten duten Nafarroa ipar-mendebaldean. Zelai berde eta antzinako haritzez eta pagoz osatutako baso ugari dituen korridore luzea dugu. Burunda-Arakil ibaiak, ibarra ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du. 

## Historia 
Nafarroan erregistratu zen lehenengo Donejakue bidea eta zaharrena Sakanako Donejakue bidea izan zen.  Jatorriak aurreko garaietara garamatza, gure aroko lehen mendera, erromatar legioek Bordeleko (Galias-Frantzia) galtzada ezaguna Astorgaraino (Leon) eraiki zutenean. Bere eginkizunetako bat Galiak Meduletako urre meategiekin komunikatzea zen, Astorgatik gertu. Orreagatik (Summo Pirineo) sartzen zen Nafarroan, eta Iruñera (Pompaelo) iritsi ondoren, Orkoien, Iza, Lete, Atondo (Alentone) aldera jarraitzen zuen, eta Oskiako pasabidetik sartuko zen gure bailarara. Hurrengo geltokia Zamartze (Aracaeli), Burunda, Olatzagutia (Angustina), eta Nafarroatik Ziorditik aterata, Arabako lautada zeharkatzen du Donemiliagako San Romanetik (Alba-Albeniz) Gasteizeraino, Miranda de Ebroraino, Briviescaraino, Burgosetik Asturikaraino (Astorga). Bide honi buruzko erregistroak eta berriak daude Erromatar Inperio Garaitik.. Maskorren aurkikuntzek eta erromesen borda batek monasterioko hilobietan erakusten dutenez, Zamartze erromesen ospitale gisa erabili zen X. eta XIV. mendeen artean.. 

Irurtzunen hasi eta Ziordian bukatzen den bideak honako herri hauek zeharkatzen ditu: Irurtzun – Egiarreta (Arakil) – Hiriberri (Arakil) – Ihabar – Irañeta – Uharte Arakil – Lakuntza – Arbizu – Etxarri Aranatz – Bakaiku – Iturmendi – Urdiain – Altsasu – Olazti – Ziordia.

### Seinaleak 
Sakanako Donejakue bidean aurkituko ditugun jarraitu beharreko seinaleak ez ditugu lurrean ikusiko. Herrietan zehar hiri-altzarietan eta ibilbidean zehar zuhaitz edo ataketan aurkituko ditugu eta bi mota daude: Bat, fondo urdina eta gezi horia duen xafla eta bestea, Sakanako irudia den koloretako haritz hostoa duen erromes maskorra eta gezi hori bat duen pegatina. 

## Erreferentziak
Gros tilleul (Samoëns)

thumb|250px|Samoensko ezkiondo historikoa gaur egun.
**Gros tilleul** edo **Ezki Handia** Savoia Garaiko Samoëns herrian dagoen zuhaitz monumentala da. Zuhaitza hosto zabaleko ezki hostozabala da. 

## Historia 
Herriaren bihotzean landatuta, Gros Tilleul nagusitzen da, bere hogei metroko goialdetik, herriko plazaz. Gaur egun herriko ondarearen parte da: haren azpian bilerak eta topaketak egin dira. XVI. mendetik aurrera, udaletxerik ezean, patronatu-kontseiluak bere hostopean egiten zituen bilerak. 

1438an landatu zuten Samoënsen bi gertakari nagusi ospatzeko:
* 1431n, Amadeo VIII.a Savoiakoa Faucignyn Samoënseko biztanleei Mendekoste bakoitzean elizan biltzeko lau fidatzaile iraunkor aukeratzeko eskubidea eman zien. Haien eginkizuna komunitatea defendatzea da, haren alde negoziatzea eta, oro har, “beharrezkoa dena egitea”. 

* Amadeo VIII.a Savoiakoaren epaia, Samoënsko biztanleei lehen Aulps abadiarenak ziren Frétérolle, Chardonnière, Vigny eta Cuidex larreak itzultzeko. Honetan, Samoënsi guztira zazpi mendi larre itzultzen zitzaizkion, aurretik herriko biztanleen zirenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Coria

**Club Deportivo Coria** futbol talde extremaduratarra da, Coria herrikoa.

## Historia 
1969an sortu zen kluba eta 1987an igo zen hirugarren mailara. 2021ean 2. maila RFEF-ra igo zen eta bosgarren egin ondoren Errege Kopa jokatzeko sailkatu zen. 2022an Errealaren aurka jokatu zuen Kopako 2. itzulian.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 0
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 3
* **Denboraldiak 3. mailan**: 28
* **3. maila RFEF**: 1
* **Ligako posturik onena**: 5.a 2. maila RFEF (2021-22)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Arnedo

**Club Deportivo Arnedo** futbol talde errioxarra da, Arnedo herrikoa.

## Historia 
1949. urtean sortu zen C.D. Arnedo eta Nafarroako Futbol Federazioan inskribatu zen. Hasierako ekipazioa urdina eta granatea izan zen. 1979-80 denboraldian hirugarren mailara igotzea lortu zuen aurrenekoz. 1980. hamarkadan 3. mailan izan zen eta hainbat alditan jokatu zuen Errege Kopan, aipagarriena 1987-88 denboraldia izan zuen, Tudelano eta Lugo garaitu eta 4. itzulian Hérculesek kanporatu zuen. 1991-92 denboraldian hiru itzuli jokatu zituen eta Valencia CF izan zen kaleratu zuena, etxean 0-6 galduta eta Mestallan 6-1 galduta.

2021-22 denboraldiko berrantolaketan 3. maila RFEF-n kokatu zuten eta txapelketa irabazi ondoren mailaz igo zen. 2022an Osasuna taldearekin Errege Kopako 2. itzuliko kanporaketa jokatuko du.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**:0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 2
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 30
* **3. maila RFEF**: 3
* **Ligako posturik onena**: 7.a 2.B mailan (1987-88an)

### Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Adda ibaiko gudua

**Adda ibaiko gudua** 490eko abuztuaren 11n gertatu zen, Italiako iparraldeko Adda ibaian, Lonbardia eskualdea zeharkatzen duena, Teodoriko Handiak zuzendutako ostrogodoen armadaren eta Odoakroren Alemaniako mertzenarioen armadaren artean. Italiako ostrogodoen hirugarren gudua izan zen eta Teodorikok irabazi zuen. 

Ostrogodoak Odoakroren kontraerasoaren ondorioz Tessin aldera itzularazi ondoren, Teodorikok hirugarren aldiz jo zuen Odoakro. Milango ekialdean, Adda ibaian, armadak bideratu zituzten eta Teodorikok garaipen zaila lortu zuen.

Pierius, Odoakroren zerbitzura zegoen erromatar jenerala, guduan hil zen, Odoakro erromatar elitearen artean jarraitzaile leialak aurkitu zituela frogatuz.

Porrotaren ostean, Odoakro Ravenara erretiratu zen eta, ondoren, hiru urteko setioa pairatu zen. Asmakeria baten bidez Odoakro ostrogodoen eskuetan erori zen eta hil zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Pochota

thumb|250px|La Pochota zuhaitza.
**La Pochotona** edo **La Pochota** Chiapa de Corzo (Mexiko) herrian dagoen herriko kulturaren araberako zuhaitz magikoa da. Herriko enparantzan dago, Ángel Albino Corzo eskainitako parkean. Hiriko sinboloa da zuhaitza eta haren historiaren testigu garrantzitsua izan da. Zuhaitz historiko gisa babestuta dago.

## Espeziea 
Zuhaitza kapok edo *Ceiba pentandra* da, Bombacaceae familiakoa. Landare hau oso garrantzitsua da Maien kulturan. Ale hau ehun urtetik gorako zuhaitza da.

## Historia 
thumb|250px|Zuhaitz historikoaren adierazpena.
Ikerketarik ez izan arren, milaka urte dituen zuhaitztzat hartzen da, zuhaitz horren inguruan sortu baitzen Chiapa de Corzo hiria, 1528an. Kontatzen denez, zuhaitz horren itzalpean, merkatariek beren produktuak erakusten zituzten plazan. Ceiba zuhaitz sakratutzat hartzen zuten antzinako Chiapaneca herriak eta Mesoamerikako beste herri batzuek.

1945ean bizilagun gogaikarri batek, garai batzuetan askatzen dituen kotoi kopuru handiengatik haserretuta, nahita su eman zion. Suak Pochotaren heren bat suntsitu zuen. Sua herriaren laguntzarekin itzali zen, gaur egun arte bizirik iraun duen eta hazten ari den adar bat salbatzea lortuz.

1993ko uztailaren 8an, Chiapas estatuko gobernadore Elmar Harald Setzer Marseillek Potxota babesteko adierazpena egin zuen, eta Chiapasko Lehen Zuhaitz Historiko eta Nabarmenaren titulua eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka
Pelegrina Pastorino

**Pelegrina Pastorino**, **Péle** izenaz ezagunagoa (Genova, Italia, 1902 &ndash; Buenos Aires, 1988) emakume argentinarren moda-erreportaria izan zen, moda-editorea, kritika-itzultzailea, hezitzaile feminista eta Floridako Taldeko kidea. 1930 eta 1940 urteetan emakumeen eskubideen mugimenduan aktibista izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Europatik ateratzen ziren emakume eta haurren erreskatean parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
Péle erreportaria Gino Coppede (1866-1927) arkitekto italiarrak eraikitako Palazzo Pastorinon jaio zen, Art Nouveauren adierazle nagusietako batean, Vía Bartolomeo Bosco 57, Genova, Italia. Palazzo Pastorino familia aberatsarentzat eraiki zen, eta Portorian dago, Genovaren erdialdean. 
alt=Aquí se observa a Pelegrina Pastorino posando para un catálogo de moda de la tienda Harrods.|ezkerrera|160px|thumb|"Péle", Lady's Fashion Catalogoa, Harrods Buenos Aires argitaletxea, 1925.03.
Geroago, haurtzaroan, Buenos Airesera, Argentinara, iritsi zen, familia etorkinarekin, eta, azkenik, heldutasunera iritsitakoan, familiak Italiara itzularazi zuen, eskola amaitzeko. Han moda, arte ederrak eta letrak ikasi zituen Milango "Academia di Belle Arti di Brera" izenekoan. Hasieran, *Harrods* konpainia britainiarrarentzako eredu eta harreman publiko gisa hasi zen Péle, emakumezkoen berdintasuna eta moda feministaren joerak sustatzen zituzten moda-saltzaileak ordezkatuz, emakumeentzako prakak Argentinara eramanez eta Aristóteles Onassis enpresaburu greziar-argentinarraren "emakumeentzako zigarroak" izeneko lehen zigarro-konpainiarako komertzialetan parte hartuz.

Nicolás Barrios Lynch saiogilearekin ezkondu zen.

### Kazetaritza-lana 
[alt=Aquí se observan a Pelegrina Pastorino y María Rosa Oliver en el Club Hurlingham. La foto es de 1938.|ezkerrera|160px|thumb|Pelé eta [María Rosa Oliver, Club Hurlingham-en (Argentina), Shesha Pereyra-Iraola argazkilariaren lana, 1938]]
Mugimendu Feministan parte hartzen hasi zen *Sur* aldizkarian lan egiten zuen bitartean. 1931tik 2002ra argitaratutako literatura-aldizkaria da. María Rosa Oliver itzultzaile eleanitzarekin egindako lanari esker, eduki editoriala eman ahal izan zion, emakumeen lan-arloko eta, oro har, gizarteko berdintasuna onartzera bideratuta. Nazioarteko konpromiso feministetan parte hartu zuen Victoria Ocampo idazle feministaren laguntzaile pribatu gisa.

### Lan humanitarioa 
Bigarren Mundu Gerran, Pélek Europatik ateratzen ziren emakume eta haurren erreskatean parte hartu zuen, eta Argentinan, Uruguain eta Brasilen aurkitu zituen etxeak, Nazioarteko Gurutze Gorriko eta Unescoren errefuxiatuen trebakuntzarako laguntza-programaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hierofantea

**Hierofantea (V)** Taroten sorta tradizionalenetan bosgarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da. 

## Deskribapena 
Tarot sorta moderno askotan, Hierofantea eskuineko eskua bedeinkapen gisa altxatuta duela irudikatzen da, bi behatz zerurantz begira eta bi beherantz begira dituela, horrela Zeruaren eta Lurraren arteko zubia osatuz, Urkatuaren gorputza gogorarazten duena. Hierofantea, beraz, benetako "aita santua" da, jainkoaren eta gizateriaren arteko zubiaren egilea baita. Ezkerreko eskuan gurutze hirukoitz bat dauka. Hierofantea ohikoa da maskulinoa izatea, baita Taroten ikuspegi feminista hartzen duten sortetan ere, *Motherpeace Tarot* izenekoan esaterako. Hierofantea "Jakinduriaren Maisua" izenez ere ezagutzen da.

Irudikapen ikonografiko gehienetan, Hierofantea tronu batean eserita agertzen da, Legea eta Askatasuna edo obedientzia eta desobedientzia sinbolizatzen dituzten bi zutaberen artean, interpretazio desberdinen arabera. Koroa hirukoitz bat darama eta zeruko giltzak bere oinetan daude. Batzuetan gurtzaileak ditu, Aita Santua edo Jupiter izenarekin agertzen denean, batik-bat. Karta "Apaiz Gorena" bezala ere ezagutzen da.

## Historia 
Aitasantutza ez zen indar erlijiosoa bakarrik, politikoa eta militarra ere bazen. Tarota asmatu zenean, Aita Santuak Erdialdeko Italiaren zati handi bat kontrolatzen zuen, Aita Santuen Lurraldeak bezala ezagutzen zena. Pizkundeko kulturak ez zuen zalantzan jarri Aita Santuaren ideal abstraktua, Lurreko Jainkoaren giza ordezkari gisa, baina garai horretako Erreforma erlijiosoan inplikatutako beste batzuk ez ziren ados egongo. Marseillako Tarotean, kapa gorri bat eta tunika urdin bat daramatza, Ama santuarekin kontrastean, kapa urdin bat eta tunika gorri bat daramana.

Zirkulu okultistetan, "Hierofante" izen moderno ohikoena Antoine Court de Gébelini zor zaio, eta Frantziako tarot pakete estandarra, Marseillako Tarota, kristautasunari erreferentziak kentzeko saiakera bat izan zen, jatorri aurrekristau baten uste oker batengatik. Gebelinen arabera, "hierofantea" zen apaiz nagusiaren titulua Eleusisko misterioetan (antzinako greziar erritual bat). Hala ere, froga historikoek erakusten dute tarotaren kartak Italiako iparraldean asmatu zirela XV. mendearen lehen erdian, eta ez antzinako Egipton.

## Interpretazioa 
Waiteren deskribapenean, iragarpenetan horrela erabil zitekeen:

5. HIEROFANTEA.- Ezkontza, aliantza, gatibutza, morrontza; bestalde, errukia eta ontasuna; inspirazioa; Kereilatzen denak erabiltzen duen gizona. Alderantzizkoa: gizartea, ongi ulertzea, adiskidetasuna, ontasuna, ahulezia.

## Irudi galeria 

05 Le Pape, Oswald Wirth Tarot Deck 1889 BnF.jpg|Oswald Wirth
Horton WT - Tarot 5.jpg|Horton
Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Trumps - 04 - Papa quattro.jpg|Minchiate
RWS Tarot 05 Hierophant.jpg|Rider-Waite
Papus Atout 05-pape-pope.png|Papus

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikeldi (argipena)

**Mikeldi** izenak hainbat adiera du:

* **Mikeldiko idoloa**, Burdin aroko eskultura, 1864an Durangon aurkitua.
* **Mikeldi**, Durangoko toponimo eta baseliza bat.
* **Mikeldi (zinema)**, Bilbon 2006an itxi zuten zine-areto bat.
* **Mikeldi saria**, Bilboko Zinebi jaialdietan ematen duten sari eta oroigarria.
* **Mikeldi**, gizonezkoen pertsona-izena, euskaraz.
Barbara Longhi

**Barbara Longhi** (Ravenna, 1552ko irailaren 21a— ibidem, 1638ko abenduaren 23a) Pizkundearen emakume margolaria izan zen. Bere lanak erlijio gaietara bideratu zituen. 

## Biografia 
Barbara Longhi Ravennan jaio zen, 1552an. Aita, Luca Longhi, margolaria zen baita ere eta bere tailerrean ikasi eta lan egin zuen, bereziki erretaulak egiten. Longhiren obrak Kontrarreformaren giroan landu zen eta bereziki erlijioko gaiak landu zituen. Sarritan errepikatu zuen gaia Andre Maria haurrarekinena izan zen. Hasiera batean marrazkia kolore gaineko garrantzia zuen. Haren lanak, emakume izanik, hiritik kanpo ez ziren ezagunak egin.

Haren hamabost margolan ezagutzen dira, guztiak gai erlijiosokoak haren autoerretatua kenduta, azken hau Pizkundean oso zabaldutako gaia. Bere lanek Giorgio Vasari kritikariaren onespena izan zuten. 1590etatik aurrera bere margoak konplexuagoak dira: kolore gehiago erabiliz, hondoek monumentalak bihurtu ziren. Hamar urte geroago joera intimistagoa hartu zuen.

Longhiren lanetan Leonardo Da Vinci eta Rafael Sanzioren eraginak ezagutu daitezke.

Aita 1580an hil zenean tailerra Barbaren anaiak eraman zuen eta emakumeak bertan lanean jarraitu zuen. Barbara Longhi 1638an hil zen.

## Lan ezagunenak 
* *Andre Maria eta haurra San Joan Bataiatzailearekin*
* *Andre Maria eta haurra emakume erlijioso bat koroatzen*
* *Santa Katalina Alexandriakoa* (Olioa mihise gainean)
* *Santa Katalinaren ezkontza mistikoak* (Olioa ohola gainean)
* *Dama adarbakarrarekin* (Olioa mihise gainean)

## Iruditegia 

Image:
Virgin_and_Child_with_Saint,_Barbara_Longhi.jpg|Ama Birjina eta haurra santa Barbararekin, 1590 – 95 inguruko lana, Louvre Museoa.
Dama con l'unicorno, Barbara Longhi.jpg|*Dama adarbakarrarekin*
Madonna and Child (Indianapolis), Barbara Longhi.jpg|Andre Maria haurrarekin.
Barbara longhi, ritratto di monaco camaldolese.jpg|Fraide kamaldoldar baten erretratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderantzizko Krebsen zikloa

**Alderantzizko Krebsen zikloa** edo **azido trikarboxilikoen ziklo erreduktorea** bakterio batzuek erabiltzen dituzten erreakzio kimiko sekuentzia da konposatu organikoak lortzeko karbono dioxidoa eta ura erabiliz, energia handiko agente erreduktore batzuk direla medio.

Funtsean Krebsen zikloa da baino alderantziz. Krebsen zikloan konposatu organiko bat oxidatu egiten da karbono dioxidoa eta ura sortuz, eta organismoarentzat indar errektorea lortuz. Alderantziko zikloa bakterio batzuek erabiltzen dute (Aquificota esaterako) konposatu organikoak lortzeko, eta agente erreduktore bezala hidrogenoa, sulfuroak eta tiosulfatoa. Beste prozesu batzuk existitzen dira, adibidez organismo fotosintetikoek Calvin zikloa erabiltzen dute.

## Ezberdintasunak 
Nahiz eta Krebsen ziklo alderantzikatua izan, ezberdintasun gutxi daude bien artean. Hau da Krebsen zikloan gertatzen diren erreakzio gehienak alderantzikagarriak direlako. Esaterako, sukzinatoaren oxidazioa alderantzikagarria da:

: sukzinato + FAD ⇌ fumarato + FADH2

Hortaz, entzima bera erabili daiteke (sukzinato deshidrogenasa) erreakzioa edozein noranzkotan katalizatzeko. Ezberdintasunak datoz erreakzio itzulezinetan, taulan adieraziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibilgailu militar

[225px|right|thumb|[Iveco markako kamioi militarra, Espainiako Lurreko Armadarena.]]
**Ibilgailu militarra** motordun ibilgailua da, tropak, erregaia eta hornidura militarrak gudu-zelaira eramateko diseinatua, errepide asfaltatuetan eta asfaltatu gabeko lurrezko bideetan zehar. Hainbat herrialdek beren ibilgailu militarren modeloak egin dituzte, eta bakoitzak bere ezaugarri teknikoak ditu. Ibilgailu horiek egokiak dira armadak tokian bertan dituen beharrak asetzeko. Oro har, ibilgailu horiek osagai hauek dituzte: txasis bat, motor bat, transmisio bat, kabina bat, karga eta ekipoa jartzeko espazio bat, transmisio-ardatzak, esekidurak, direkzioa, hagunak, pneumatikoak, sistema elektrikoa, pneumatikoa eta hidraulikoa, motorra eta balaztak hozteko sistema bat. Ibilgailu horiek barne-errekuntzako motor batekin funtziona dezakete, edo gasoliozko motor batekin (diesel motorra), lau gurpiletako trakzioa duten ibilgailuak daude (4x4), sei gurpiletakoak (6x6), zortzi gurpiletakoak (8x8), hamar gurpiletakoak (10x10) eta baita hamabi gurpiletakoak ere (12x12).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak