María Belén Morales

**María Belén Morales Gómez** (San Cruuz Tenerifekoa, 1928ko azaroaren 27a - *ibidem,* 2016ko abuztuaren 28a) kanariar eskultore eta margolaria izan zen.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidea ikerketaren zeinupean garatzen da, hainbat forma eta materialetan. Eskultura, collagea, marrazkia, anizkoitzak, bitxigintza, pintura edo horma-irudiak menderatzen dituenez, diziplina anitzeko artista bihurtzen da.

Gaztaroan, 1963ra arte, modelatua gainditu, soldadura aurkitu, mihiztadura landu eta metalezko gainazalean arakatu nahi zuen arte esperimentalaren aldeko apustua egin zuen, errealitate figuratiboa urruntzeko eta abstrakziora hurbiltzeko.

1963 eta 1970 bitartean, sintesia eta irudiaren desintegrazioa zituen ezaugarri. Hurrengo aldi artistikoan, 1970etik 1977ra bitartean, bere irudien protagonista ukaezina bihurtu zen hutsunea. Bere lan ildoak dibertsifikatu egin ziren 1977-1986 aldian, eta, alde batetik, elementu metalikoekin egindako sorkuntza abstraktua garatu zuen eta, bestetik, zura erabili zuen forma organikoak sortzeko. 

1986tik 1993ra, Moralesek espazioaren balio plastikoari buruzko hausnarketa sakona hasi zuen, abstrakzio geometrikoaren prozesuaren barruko paisaiaren sintesia, eta 1997ra arte burdinazko eskulturak egin zituen, formatu handikoak, paisaia naturalean edo hiri-ingurunean txertatzeko. 

Azken etapan 1997tik 2016an hil zen artekoan bere ekoizpena etengabeko ikerketa-lanak markatzen du, bai eskulturaren arloan, bai collagearen arloan, adierazpen-bide berriak irekiz eta materialentzako eta teknikentzako aukera berrietan arakatuz, adierazpen eskultorikoaren sinplifikazio maximora iristeko.

### Prestakuntza 
1940an hasi zen eskultore gisa ikasten, Enrique Cejas Zaldívarren estudioan, eta Tenerifeko Santa Cruzeko Arte eta Lanbide Eskolan ere parte hartu zuen. 1948an, Santa Cruzeko Arte Ederren Eskola sortu zenean, ikasle gisa sartu zen, goi-mailako ikasketak eginez.

1963an *Nuestro arte* taldeko kide sortzailea izan zen, Tenerifen gerraostean sortutako ekintza abangoardistako lehen talde artistikoa. 1965ean, Maud Bonneaudekin batera, *Las Doce* sortu zuen, Kanarietako emakume artisten lehen elkartea.

Roberto Barrera eskultorearen erretratuari esker, La Lagunako Unibertsitateko Lurralde Erakusketan 1951n hirugarren domina lortu zuen. Ordutik aurrera, Espainiako eta nazioarteko erakusketa askotan hartu zuen parte. Haren omenez sortu zen Aerevasiones dokumentala, María Belén Morales Tenerifeko eskultorearen inguruan egina.

## Erakusketak 
Bere bakarkako lehen erakusketa 1958an egin zuen Tacoronteren (Tenerife) eta bere ibilbidean zehar bere obraren hogei lagin baino gehiago egin zituen. Kritikak, batez ere, banakako erakusketak baloratu ditu Skira Galerian (Madril, 1979); ibiltaria Kordoban, Granadan, Jaénen eta Malagan (1993-1994); *Oxidoak* (La Recova aretoa, Santa Cruz, 1995); *Sintesia*, Arte Ederren Errege Akademian sartzearen ondorioz; *Núcleos* (2004-2005) erakusketak bere ibilbidearen faseei buruzko erakusketa egin zuen Kanarietako Gobernuak gonbidatuta; *Retos al vacío* TEA (2013) atzera begirako erakusketa; eta *María Belén Bronzon*: *marrazkiak eta eskulturak*, azken bakarkako erakusketa La Lagunako Bronzo aretoan (2014)

## Museoak eta bildumak 
Bere lanak hainbat museo eta bildumatan aurkitzen dira: Arte Ederren Udal Museoa (Santa Cruz Tenerifekoa), Salvador Allende Elkartasunaren Museoa (Txile), Arte Garaikidearen Nazioarteko Museoa (Lanzarote), Arte Modernoaren Zentro Atlantikoa (CAAM, Kanaria Handia), Tenerife Artea Fundazioa (TIFEA), Madril)

## Sariak 
* 1951, La Lagunako Unibertsitateko Eskualde Erakusketako domina, Tenerife.
* 1961, Santa Cruz Tenerifeko Eskualdeko Pintura eta Eskulturaren II. Erakusketako ohorezko saria, "Maternidad (Amatasuna)" lanagatik.
* Ohorezko aipamena Tenerifeko Santa Cruzen Eskualdeko Pintura eta Eskulturaren III. Erakusketan, "Icaro" burdinazko lanagatik.
* 1963, Santa Cruz Tenerifeko Eskualdeko Pintura eta Eskulturen IV. Erakusketako lehen eskultura-saria, "Ganigo" lanagatik.
* 1964, Santa Cruz Tenerifeko  V. Lurralde Erakusketako Eskulturako Lehen Saria, "Canción de libertad" lanagatik.
* 1971, Ohorezko Saria Artearen Kirolaren Eskualdeko I. Biurtekoan (Kanaria Handia), “Aeroevasión” lanarekin.
* 2005, Saria bere ibilbide profesionalari, Kanarietako Gobernuaren Emakumearen Kanarietako Institutuaren eskutik.
* 2012, PARTECAN Arte Kolektiboaren omenaldia, Celestino Hernández arte kritikariak eta zenbait artista plastikok koordinatuta, Tegueste La Lagunan.

## Bibliografia 
* E. Westerdahl, “María Belén Morales”, Arte Funtsaren Erakusketan, Arte Garaikidearen Lagunen Kanarietako Elkartea, Kanaria Handiko Las Palmas, Kanaria Handiko Uharteko Kabildoa eta Las Palmasko Kabildoen Mankomunitatea, 1980.
* L Santana, “María Belén Morales”, in Canarias Siglo XX, Las Palmas de Gran Canaria, Edirca, 1983, or. 175.
* C. Pérez Reyes, Eskultura canaria contemporánea (1918- 1978), Madril, Cabildo Insular de Gran Canaria, 1984, or. 451-467.
* “Morales, María Belén”, VVn. AADiccionario del arte canario contemporánea, Las Palmas de Gran Canaria, Edirca, 1994, or. 161 eta hurrengoak
* G Castro Morales, “Modernitatea eta abangoardia”, VVn. AA, Gran Enciclopedia El Arte en Canarias, Santa Cruz de Tenerife, Centro de la Cultura Popular Canaria, 1998, or. 425-508.
* VV AA, *María Belén Morales*, Nukleoak, erakusketa-katalogoa (La Regenta arte-zentroan eta La Granja arte-zentroan egindako guneak), Las Palmas de Gran Canaria, Kanarietako Gobernua, Kultura eta Kirol Sailburuordetza, 2004.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak