open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronnie Van Zant

**Ronald Wayne "Ronnie" Van Zant** (Jacksonville, Florida, 1948ko urtarrilaren 15a - Gillsbourg, Mississippi, 1977ko urriaren 20a) estatubatuar abeslari eta musikaria izan zen, Lynyrd Skynyrd southern rock taldeko kide sortzailea.

Allen Collins (gitarra), Gary Rossington (gitarra), Larry Junstrom (baxua) eta Bob Burns (bateria) lagunekin batera *My Backyard* izeneko musika taldea sortu zuen 1964ko udan. Hainbat izen izan ondoren, taldeak *Lynyrd Skynyrd* izena hartu zuen. 1973an lehen diskoa argitaratu ondoren nabarmendu zen taldea, eta 1974an lortu zuen arrakasta, *Sweet Home Alabama* singlearekin.

Van Zant hegazkin-istripuan hil zen 1977ko urrian, taldeko beste bi kiderekin batera, Steve Gaines eta Cassie Gaines.

## Diskografia 
* ''(Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd)* (1973)
* *Second Helping* (1974)
* *Nuthin' Fancy* (1975)
* *Gimme Back My Bullets* (1976)
* *One More from the Road* (1976)
* *Street Survivors'' (1977)

## Kanpo estekak
Pamela Díaz

**Pamela Andrea Díaz Saldías** (Puerto Montt, Txile, 1981eko otsailaren 26a), "La Fiera" (*Piztia*) izenez ere ezaguna, txiletar modelo eta hedabideetako ospetsua da, eta Txileko ikuskizunen negozioan aktiboa da.

## Komunikabideen karrera 
Pamela Díazek 1996an José Alfredo Fuentes abeslariak antolatutako Canal 13ko Vené Conmigo programan parte hartuz ekin zion telebistari. 1999an ospea irabazi zuen Txileko Miss Mundo edertasun-lehiaketan, non bigarren postuan iritsi zen Lissette Sierraren atzetik.  Urtebete lehenago Miss 17 lehiaketan parte hartu zuen. Nahiz eta ez zuen irabazi, Txileko Miss Mundok lagundu zion bere karrera telebistan egiten, 2000. urtera arte Mekano programan parte hartu baitzuen.

Hortik abiatuta, Díaz oso ezaguna izango zen Txileko telebistan, batez ere Morenita markako garagardoaren publizitate-kanpainan izan zuen paperagatik. Bikini argazki-saioetan ere agertzen hasi zen aldizkarietarako eta Interneteko atarietarako. Telebistan ere ausartu zen modelo gisa Canal 13ko Viña del Mar jaialdiaren *La Movida del Festival* programan.

2005eko maiatzaren 10ean, Díaz, beste 13 parte hartzailerekin batera, Canal 13ko *La Granja VIP* reality show-ean sartu zen, non hiru hilabete baino gehiago biziko zituen animaliak zaintzen eta bere janaria biltzen. Lehenengo astean, Kathy Barriga dantzariarekin, Sandra O'Ryan aktorearekin eta Viktoriya Leonenko irakasle ukrainarrarekin borrokak izan zituen. Horregatik, Txileko prentsak "La Fiera Vip" izena jarri zion. Díaz izan zen Santiago Sánchezen aurka lehia batean galdu ostean kanporatutako lehen pertsona, baina "playoff"eko laugarren astean berriro sartu zen programan, Kathy Barrigak berehala kanporatu zuen.

Reality showaren ostean, Díazek aste batzuetan Canal 13ko *Viva la Mañanaren* goizeko programaren zati batean parte hartu zuen La Granja VIP-eko iruzkintzaile gisa. Geroago, Chilevisión-ek kontratatu zuen *Sálvese Quien Pueda* (SQP) entretenimenduzko programa ospetsuko berriemailea izateko. Programa horretan Diaz famatu egin zen telebistako eskandaluen parte izateagatik, eta horrek prentsa tabloide nazionalaren argitalpen asko bultzatu zituen.

2012an, *Fiebre de Baile Famosos en Peligro* telesaioko parte-hartzaileetako bat bihurtu zen eta ikusleen botoen % 57 laguntzarekin irabazle berria bihurtu zen.

Gaur egun, Díaz Mega Secretos a Voces kanaleko entretenimendu-programako berriemailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janine Benyus

Janine M. Benyus (1958an New Jersey-en jaioa) AEBetako zientzialaria, berrikuntza-aholkularia eta idazlea da. Ezaguna da biomimetikan egiten duen lanagatik eta ingurumenean eragin txikia duen berrikuntza, diseinu eta ekoizpena errazteko duen nahiagatik; baita naturan eta ekosistemetan ezarri eta hobetu dituzten estrategiengatik eboluzioaren esparruan.
Women Talking (filma)

***Women Talking*** 2022ko Sarah Polley kanadarrak zuzendutako drama film bat da. Miriam Toews idazlearen 2018ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Rooney Mara, Claire Foy, Jessie Buckley, Judith Ivey, Ben Whishaw eta Frances McDormand aktoreek antzeztu zuten.

Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Sarah Polley) irabazi zuen.

## Argumentua 
2010, hainbat sexu-abusu jasan dituzten menonita kolonia isolatu bateko emakume talde bat fedearekin bakeak egiten saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Rooney Mara: Ona
* Claire Foy: Salome
* Jessie Buckley: Mariche
* Judith Ivey: Agata
* Sheila McCarthy: Greta
* Michelle McLeod: Mejal
* Kate Hallett: Autje
* Liv McNeil: Neitje
* August Winter: Melvin
* Ben Whishaw: August
* Frances McDormand: Scarface Janz
* Kira Guloien: Anna
* Shayla Brown: Helena
* Emily Mitchell: Miep
* Nathaniel McParland: Aaron
* Eli Ham: Klaas

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Galerina paludosa

***Galerina paludosa*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. *Galerina marginata* hilgarriarekin ahaidetasuna du eta toxikoa den susmoa dago, beraz ez da gomendatzen biltzea. Bestalde, oso haragi gutxi du. Arriskuan dauden espezieen zerrenda gorrietan agertzen da, herrialde askotan.

## Deskribapena. 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, arrexka matea, ertza ildaskatua.

**Orriak:** Oso zabal, itsatsiak, kapelaren antzeko kolorekoak

**Hanka:** 12 cm arteko luzerakoa eta 0,3 cm arteko lodierakoa, zilindrikoa, zertxobait kurbatua, arre-hori kolorekoa, errezel zuriaren arrastoekin, batez ere eraztunaren oinarrian eta eraztunaren eremuan, zuria eta iheskorra baita.

**Haragia:** Zurbila, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Galerina* terminoa, galeraren txikigarria da, latinezko "galerus" delakoarena. *Galerina* hitzak kupula gisa, erabiltzen den larruzko burukoa esan nahi du. Kapelaren formagatik. 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Galerina sphagnorum* delakoarekin nahas daiteke, honek ez du hondakin zuririk oinean.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, eguraldiak uzten badu. Goroldiozko eremu oso hezeetan, batez ere, *Sphagnum* generoko goroldioa dagoen mendietako zohikaztegietan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Galerina paludosa* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Óscar Landerretche

**Óscar Alfredo Landerretche Gacitúa** (1949ko urriaren 18a) Txileko ekonomista, akademikoa eta politikoa da. Estatu-ministro izan zen Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentearen gobernuan.

## Familia eta ikasketak 
Aita Karabinerosen ofiziala zen eta ama Valparaísoko Liceo N°1 de Niñas lizeoko irakaslea. Aitaren eta amaren aldetik euskaldunen ondorengoa da.

Valparaísoko Barrako Eduardo Lizeoan ikasi zuen. Ingeniari komertzialaren eta Ekonomia Zientzietako batxilergoaren titulua lortu zuen Txileko Unibertsitatean; ondoren, Andeetako Unibertsitateko (Bogotá) ekonomia-magister bat lortu zuen, eta, ondoren, Ekonomia Politikoan doktoratu zen Oxfordeko Unibertsitatean (Ingalaterra).

Trini Morenorekin ezkondua, Óscar ekonomialariaren aita da.

## Karrera politikoa eta publikoa 
Gaztaroan Alderdi Sozialistan sartu zen (PS) eta 1971 eta 1972 bitartean entrenamendu militarra eta inteligentzia-entrenamendua jaso zituen Kuban. Salvador Allende presidentea 1973ko irailean erori ondoren, PS berrantolatzen aritu zen. 1974an erbestera joan zen, Kolonbiako enbaxadan babestu ondoren.

1997an Ekonomiako idazkariorde izendatu zuten. Hurrengo urtean, ministroa izan zen Energiaren Batzorde Nazionalaren (CNE) presidentea, hain zuzen ere herrialdearen erdialdean eta hegoaldean lehorte larri batek eragindako energia-krisi larrian.

Enpresa-arloan, estatuko presidenteorde exekutiboa izan zen Produkzioa Sustatzeko Korporazioa (Corfo), Petrolioaren Enpresa Nazionalaren direktorioko presidenteordea, Sercotec-eko direktorioko lehendakaria, Meatzaritzako Enpresa Nazionaleko (Enami) presidenteorde exekutiboa eta Estatuaren izenean Quebrada Blanca meatzaritza-konpainiako zuzendaritzako kidea.

Gaur egun, Txileko Unibertsitateko Gai Publikoen Institutuko Graduondoko Eskolako akademiko gisa ari da lanean. Eskola horretako zuzendaria izan zen, Federico Santa María Unibertsitate Teknikoko MBA irakaslea, Talkako Unibertsitateko Ekonomia eta Negozio Fakultateko irakasle hizlaria eta Txileko Unibertsitateko Gobernu eta Kudeaketa Publikoko Eskolako irakaslea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txileko energia-krisiari buruzko aurkezpena
Lívian Aragão

**Lívian Taranto Aragão** (Rio de Janeiro, 1999ko otsailaren 23a - ) aktore brasildarra da.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak 
*Lívian Aragão - IMDb
Pain (argipena)

**Pain** terminoak hainbat artikulutara eraman gaitzake Wikipedia honetan.

Frantsesez *pain* hitzak ogia esan nahi du, eta honekin lotua dago:

* **Le Petit Théâtre de Pain**, Lapurdiko antzerki taldea.

Ingelesez *pain* hitzak mina esan nahi du, eta honekin lotua dago:

* **P.A.I.N.** opioideen epidemiak kaltetutakoen talde ekintzaile bat.
* **Pain** & Gain, 2013ko film estatubatuarra.

Bestelakoak:

* **Pain**, Irango herri bat.
* **Pain** edo **PAIN**, Suediako heavy metal taldea.
Maat (argipena)

**Maat** izenak hainbat adiera du:

* Maat (Egiptoko mitologia), Antzinako Egiptoko jainkosa bat.
* Maat (banda), Alemaniako heavy metal taldea.
* Maat Mons, Artizarreko sumendia.
* MAAT edo Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia, Lisboako Arte, Arkitektura eta Teknologia Museoa.
Alain Bashung

**Alain Bashung**, **Alain Claude Baschung** jaioa (Paris, 1947ko abenduaren 1a - *ibidem*, 2009ko martxoaren 14a) frantziar abeslari, egile abeslari eta aktorea izan zen.

Ama bretoiaren eta aita aljeriarraren semea izan zen. Ez zuen inoiz aita ezagutu, eta ama bigarren aldiz ezkondu zen. Nekazal giroko haurtzaroa eta hezkuntza kontserbadorea izan zuen. 1959an itzuli zen Parisera, eta han aurkitu zituen chanson frantsesa eta rock musika. 1966an argitaratu zuen lehen diskoa eta beste artista batzuentzat abestiak idazten ere hasi zen. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan arrakasta handiak lortu zituen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *Roman-photos*, 1977 
* *Roulette russe*, 1979 
* *Pizza*, 1981
* *Play blessures*, 1982 
* *Figure imposée*, 1983
* *Passé le Rio Grande*, 1986
* *Novice*, 1989
* *Osez Joséphine*, 1991
* *Chatterton*, 1994
* *Fantaisie militaire*, 1998
* ''L'Imprudence*, 2002
* *Cantique des cantiques*, Chloé Monsekin, 2002
* *La Ballade de Calamity Jane*, Chloé Mons eta Rodolphe Burgerrekin, 2006
* *Bleu Pétrole*, 2008
* *L'Homme à tête de chou*, 2011

### Zuzenean 
* *Live Tour 85*, 1985
* *Tour Novice*, 1992
* *Confessions publiques*, 1995
* *La Tournée des grands espaces*, 2004
* *Dimanches à l'Élysée*, 2009

### Bildumak 
* *Réservé aux Indiens*, 1993
* *Climax*, 2000

## Filmografia 
### Aktorea 
* 1981: *Nestor Burma, détective de choc*, Jean-Luc Miesch.
* 1981: *Le Cimetière des voitures*, Fernando Arrabal.
* 1991: *Rien que des mensonges*  Paule Muret. 
* 1992: *L'Ombre du doute*, Aline Issermann. 
* 1994: *Ma sœur chinoise*  Alain Mazars.
* 1995: *Le Jeu de la clé*, Michel Hassan.
* 1998: *Mon père, ma mère, mes frères et mes sœurs...*, Charlotte De Turckheim 
* 1999: *Je veux tout*, Guila Braoudé. 
* 2000: *La Confusion des genres', Ilan Duran Cohen. 
* 2000: *Félix et Lola*, Patrice Leconte. 
* 2000: ''L'Origine du monde*, Jérôme Enrico. 
* 2002: *La Bande du drugstore*, François Armanet. 
* 2003: *Le P'tit curieux*, Jean Marbœuf.
### Musikagilea 
* 1981: *Nestor Burma, détective de choc*, Jean-Luc Miesch.
* 1985: *Le Quatrième Pouvoir*, Serge Leroy.
* 1986: *Le Beauf*, Yves Amoureux.
* 1992: *Le Jeune Werther*, Jacques Doillon.
* 1994: *Pigalle*, Karim Dridi.
* 1999: *Ma petite entreprise'', Pierre Jolivet.

## Kanpo estekak
Hygrophoraceae

***Hygrophoraceae*** *Agaricales* ordenako onddo familia bat da. Hasiera batean uste zen espora zurien eta brankia lodien agarikoak zituela (perretxiko lamelarrak), *Hygrophorus* eta *Hygrocybe* generoak barne, baina DNA probek zabaldu egin dituzte familiaren mugak, eta, orain, agarikoak ez ezik, onddo basidiolikenak eta kortizioideak ere baditu. Espezieak, beraz, askotarikoak dira, eta ektomikorrizadunak, likenizatuak, goroldioei lotuak edo saprotrofoak izan daitezke. Familiak 25 genero eta 600 espezie baino gehiago ditu. Batek ere ez du garrantzi ekonomiko handirik, nahiz eta *Hygrocybe* eta *Hygrophorus* espezie batzuen gorputz emankorrak jangarritzat jotzen diren eta tokiko merkatuetan saltzeko bil daitezkeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basidiolikenak

[thumb|250x250px|*[Lichenomphalia umbellifera*, basidiolikenen adibidea.]]
**Basidiolikenak** Basidiomycota onddoetako osagai likenizatuak dira, Ascomycota onddoekin lotutako askolikena baino askoz arruntagoak diren likenen talde oso txikia.  Baso artiko, alpetar eta epeletan, basidiolikena ohikoenak *Lichenomphalia* genero agarikoak (*Omphalina* edo *Gerronemako* kide ohiak barne) eta *Multiclavula* klabarioidea dira.  Eskualde tropikaletan hainbat genero likenizatu bizi dira; ohikoena *Dictyonema* da. Antzina, basidiolikenak berezko azpimota batean sailkatu ziren, Basidiolichenes, baina filogeniako azterketa molekularrak ez datoz bat sailkapen bereizi batekin.

Onddo basidiomizeto bat dute beren egitura fungikoan, beren basidioekin eta basidiosporekin. Onddo basidiomizetoetan lau basidiospora ikus daitezke, eta horrek bereizten ditu askomizetoengandik. Basidiolikenen adibide bat *Dyctionema glabratum* da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Cónsul

**Teresa Cónsul** (Pola de Siero, ¿? - Oviedo, 1834ko irailaren 28a) asturiar moja eta idazlea izan zen. gaztelaniaz eta asturieraz idatzi zuen.

## Ibilbidea 
1787an, Oviedoko Santa María de la Vega komentuan sartu zen moja beneditar. Han bizi izan zen, kongregazioko hainbat kargutan, Oviedoko koleraren ondorioz 1834an hil zen arte, . Asturiasko idazleen Erdi Mendeko Belaunaldikoa izan zen, Josefa Jovellanos, Juan González Villar, Bruno Cepeda eta Antón Balvidarerekin batera.

Erlijio-gaien entremes bat besterik ez da kontserbatzen, nahiz eta Constantino Suárez kritikariak, *Escritores y artistas asturianos* saiakeran, adierazi zuen poemak asturieraz idatzi zituela eta entremes gehiago idatzi zituela, galduta egon arren. Aipatutako entremesa, gai erlijiosokoa, asturieraz eta gaztelaniaz idatzita dago, eta izenburua: *Entremés representado en el Monasterio de Santa María de la Vega de Oviedo, el día de San Benito, con el que festejaron los días de su Abadesa, la Señora Dª Benita Merás, en el último año de su Prelacía, aquellas Monjas*.

Emakume tabernari batek, Ines izeneko moja batek, haren neba Toribiok eta Inesen bila datozen beste hainbat monjek hartzen dute parte. Toribiok eta tabernariak asturieraz hitz egiten dute; Inesek gaztelaniaz hitz egiten du, eta Asturiasko hitzak tartekatzen ditu; monjeek, berriz, gaztelania hutsa. Bi hizkuntzen erabilera hiztunen kulturarekin lotuta dago; hala, asturierazko hiztunek gizarte-maila txikiagoa dute, eta, beraz, hezkuntza-maila txikiagoa.

Máximo Fuertes Acevedok 1885ean eman zuen Teresa Cónsulen berri. Gordetako eskuizkribua Fuertes Acevedoren familiaren liburutegian zegoen, Asturiasko Ikasketen Errege Institutuan. Beste konposizio batzuen kopiak dituen bolumen baten parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Fernández Quintana

**Blanca Fernández Quintana** (Bimenes, 1994) asturiar idazlea da.Bere lanengatik, besteak beste, Enriqueta González Rubín saria eta haur eta gazte literaturako Xosefa Canellada saria jaso ditu. Gainera, 2021ean, Asturiasko letretako idazle gazteena izan zen.

## Ibilbidea 
Ikasketa Klasikoetan eta Erromanikoetan graduatu zen, Oviedoko Unibertsitatean, eta hizkuntza asturiarrean. Asturiera irakasle bihurtu zen Tineoko Kontzejua BHIn.

Hainbat liburu argitaratu ditu asturieraz: *L’home les caparines* (errealismo magikoko eleberria), *Trovadoresca* (hiriko fantasia aztertzen du) eta LGTBko hainbat pertsonaia ditu. *No que cinca los hombres de lleenda* (Asturiasko mitologiako pertsonaiak biltzen ditu  kontakizunean). 2022an *El cartafueyu d’Alquimia* eleberria argitaratu zuen nerabeentzat, ama ezagutu ez zuten bi anaiaren harremanari buruzkoa.

Asturiasko *Formientu* aldizkarian kolaboratu du, "*Cuando conocí a papá*", "*Un varón perfech*o" edo "*El final de un sueño*" bezalako kontakizunekin. Cosplay-zalea ere bada, eta hainbat ekimenetan parte hartzen du; besteak beste, Play Prestan, Asturiasko Facebookeko kanal bat, askotariko edukiz hornitua eta gazteei zuzendua. 

## Aintzatespenak 
Aipamen berezia jaso zuen Langileen Batasun Orokorrak (UGT) deitutako *V. Atrévete* literatur lehiaketan. 2012an, Asturias Kultura Fundazioaren V. Kontakizun Laburren Literatur Lehiaketa irabazi zuen, ''L'home les caparines* asturieraz idatzitako lanarekin. Urte horretan bertan, hirugarren saria jaso zuen Fernando Belmonte XIV. Lehiaketan, eta 2018an bigarren postua lortu zuen *Eutopos* lanagatik.

2021ean, Literatura Fantastikoaren, Zientzia Fikzioaren eta Beldurraren Radagast saria jaso zuen *Trovadoresca* eleberriagatik, eta, hala, Asturiasko letretako idazle gazteena bihurtu zen. Urte berean, Enriqueta González Rubín lehen saria lortu zuen *No que cinca los hombres de lleenda* lanagatik. 2022an, Asturiasko Printzerriko Kultura, Hizkuntza Politika eta Turismo Sailak haur eta gazte literaturako XV. Xosefa Canellada saria irabazi zuen, *El cartafueyu d’Alquimia* lanagatik.Lehiaketa horretako epaimahaiak pertsonaien erretratua eta pertsonaiek obran izandako bilakaera nabarmendu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fernández Quintanaren *Eutopos* lana duen Fecho na *koarentena* argitalpena
* *Formientu'' aldizkarian argitaratutako Fernández Quintanaren artikuluak
Kim Pérez

**Kim Joaquina Pérez Fernéndez-Figares** (Granada, 1941 – 2025eko otsailaren 27a), **Kim Pérez** bezala ere ezaguna, giza eskubideen aldeko aktibista eta irakasle espainiarra izan zen. Espainiako hauteskundeetan hautagaitz bezala parte hartu zuen lehen emakume transexuala izan zen.

## Biografia 
Granadan 1941ean jaioa. Kim Pérez Historian lizentziatu eta Granadako Unibertsitatean izan zen irakasle 1968 eta 1970 urteen artean. Horrez gain, Etika eta Filosofiako irakaslea izan zen Lanbide heziketa, Batxilergo eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza mailan 1976 &ndash; 2006 dendoraldian. 

Kim emakume transexuala bezala aditzera eman zen 1991an, 50 urterekin; nahiz eta bere gaztarotik (12 urte inguru) bazekien bere antzemandako generoak ez zuela bat egiten bere buruarekin. sortzen parte hartu zuen. Aldi berean, aktibista granadinak gose-greba bat hasi zuelarik "emakume transexualekin batera gose-greba bat hasiko dut betirako askeak izan gaitezen" esaldia sare sozialetan konpaartituz eta "giza eskubideen atzera bidea ezagutarazi eta salatzeko" intentzioarekin. Urte berean, politikara sinbolikoki bueltatu zen, apirileko 28an ospatu ziren Hauteskunde orokorretan Senatura Recortes Cero-Grupo Verde koalizioko 2. hautagai bezala aurkeztuz. Honela, Latinoamerikako pertsona transexualek jasandako genozidioa salatu nahi izan zuen, hauei Bakearen Nobel Saria ematea eskatuz, urtero kolektibo honek jasaten duen heriotz, gaixotasun, tratu txar edo erailtzeengatik.

## Sariak 
* 2006 - Hegoak Saria.
* 2014 - Adriano Antinoo Saria.
* 2017 - Granadako hiriaren "Urteko nagusi" saria.
* 2018 - Granadako Harrotasunaren Pregoilaria.
* 2019 - COGAM-eko Triangelu Arroxa Saria.
* 2022 - Granadako Berdintasun balioen sustatze domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karbamato

thumb|Karbamato anioi baten estruktura kimikoa
**Karbamatuak** azido karbamikotik (NH2COOH) deribatutako konposatu organikoak dira. Hauek, esaterako, poliuretano eta plastiko polimeroak osatzen dituzte.

## Kanpo estekak
San Felix eliza (Torralda de Ribota)

**San Félix Martir eliza** Zaragozako probintzian dagoen Torralba de Ribota herrian dagoen XV. mendeko eraikin katoliko gotortua da. Mudejar estilokoa da.

## Historia 
Tenplua 1367 eta 1420 urteen artean eraiki zen eta islamiar trazakoa da burualdean eta gotiko berantiarrekoa oinaldean. Arkitektura, Mahoma Ramiri egotzi zaio, Benedikto XIII.a aita santuaren arkitektorik gogokoena izan zena.

## Ezaugarriak 
Aragoiko eliza denfentsiboaren adibide tipikoa da tenplua. Kanpoaldean, ertzetako frisoak eta lazeria-oihalak dira nagusi. Mendebaldeko fatxadan arrosa-leiho kalatu bat dago; ate nagusiak, berriz, arku zorrotza du.

Tenplua habearte bakarrekoa da, bi sekziotan banatuta dago eta bi alboetan bi dorre eta gurutze-ganga sinplez banatuta daude. Kaperak bi aldeetan daude, kanoi zorrotzez estalitako kontrahormen artean. Kaperetan erretaula barrokoak, errenazentistak eta geroagokoak daude. Presbiterioa zuzena da eta hiru kapera karratu ditu. Erdikoan inskripzio bat irakur daiteke, igeltsuzko gainazalaren gainean puntzoia duena: «Esan: Ez dago Jainkorik Allah baino gehiago». Dorreek oinplano karratua dute, baina barraskilozko eskailerak, barrualdean, zilindrikoak dira, XV. mendeko bigarren hamarkadako egitura ohikoa.

Barruko dekorazio koloretsua mantentzen da oraindik: gorriak, beltzak, urdinak eta berdeak, arkuak, adreiluak eta lazeriak itxuratzen dituztenak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Iglesia de San Félix, Torralba de Ribota, Zaragoza, España, 2018-04-01, DD 04.jpg|Fatxada nagusia.
Fitxategi:Iglesia_de_San_Félix,_Torralba_de_Ribota,_Zaragoza,_España,_2018-04-04,_DD_24-26_HDR.jpg|Aldare nagusia.
Fitxategi:Iglesia de San Félix, Torralba de Ribota, Zaragoza, España, 2018-04-04, DD 06-08 HDR.jpg|Barruko ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Iglesia_de_San_Félix,_Torralba_de_Ribota,_Zaragoza,_España,_2018-04-04,_DD_27-29_HDR.jpg|Elizaren atzealdea.
Fitxategi:Iglesia de San Félix, Torralba de Ribota, Zaragoza, España, 2018-04-04, DD 39-41 HDR.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :aragonmudejar.com webguneko fitxa.
Arantza Ozaeta Cortázar

**Arantza Ozaeta** **Cortázar** (Madril, 1982) madrildar arkitektoa da. 2007an TallerDE2 arkitektura-estudioa sortu zuen Álvaro Martín Fidalgorekin batera.

Irakasle gonbidatua izan da Architectural Associationen, Hochschule Coburg Unibertsitatean (Alemanian) eta Cataniako Unibertsitatean (Sizilian).

2013. urtean beren proiektuetako bat eraiki zuten: Haurrentzako eguneko zentroa Selben, Bavarian. Bauwelt Nazioarteko Saria eta BEAU 2013 Hirigintzako Biurtekoa jaso zituen. 2014. urtean, Architects' Journal (AJ) aldizkariak emandako Arquitectura Emergente sarirako izendatu zuten Arantza Ozaeta, baina Julia King britainiar venezuelarrak jaso zuen.

Bere lana, berak onartzen duenez, Izaskun Chinchillak inspiratua da, eta horregatik bilatzen du bere arkitekturaren irakaskuntza, ikerketa eta praktikaren arteko oreka, zeina pertsonala, ausarta eta berritzailea dela esan daitekeen.  Bauwelt aldizkariak ‘Lehen Lana -2013’-ri ematen dion bi urteko Nazioarteko Lehiaketako lehen saria ere jaso zuen; Luis M. Mansilla 2013 COAM lehen saria, eta proiektu finalista izan zen 2013ko Espainiako XII. Biurtekoan eta Arkitektura eta Eraikuntza NAN lehen Saria.

Azpimarratzekoa den beste proiektu bat *Caverna vegetal/Landare Leizea* izeneko proiektua da. Hiri lorategi iragankorra da, eta Bilboko Hiri Lorategien Nazioarteko Lehiaketan hautatua izateagatik egin zen. Proiektua 2011ko maiatzetik uztailera bitarteko erakusketarako egin zen.

Beste proiektu batzuk honako hauek dira:

* Bavariako Selb berritzeko hiri-estrategia;
* Passivhaus bat Zamoran, Espainian;
* Etxebizitza esperimentala Selben, Bavarian;
* ibilgailuak ikuskatzeko eraikin bat Errioxan, Espainian
* etxebizitzak Madrilen eta Zamoran (Espainia).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an Nazioarteko–9 LehiaketanSelbeko (Alemania) Haurrentzako Eguneko Zentroa proiektuak lehen saria jaso zuen eta 2008tik 2012ra eraiki zen.  
* 2013an  Selben, Bavarian egindako Haurrentzako eguneko zentroak Bauwelt Nazioarteko Saria eta BEAU 2013 Hirigintzako Biurtekoa jaso zituen. 
* 2014an, Architects' Journal (AJ) aldizkariak emandako Arquitectura Emergente sarirako izendatu zuten.
* Bauwelt aldizkariak ‘Lehen Lana -2013’-ri ematen dion bi urteko Nazioarteko Lehiaketako lehen saria ere jaso zuen; 
* Luis M. Mansilla 2013 COAM lehen saria, 
* Proiektu finalista izan zen 2013ko Espainiako XII. Biurtekoan eta Arkitektura eta Eraikuntza NAN lehen Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaap de Hoop Scheffer

**Jakob Gijsbert "Jaap" de Hoop Scheffer** (Amsterdam, 1948ko apirilaren 3a) herbeheretar politikari eta diplomazialaria da. 11. NATOren Idazkari orokorra izan zen 2004tik 2009ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Leidengo Unibertsitatean eta gero diplomatikoa izan zen. Kristau Demokrata Deia alderdiko kidea izan zen eta 1986an legebiltzarreko kide hautatu zuten. Atzerri ministroa izan zen 2002tik 2003ra Jan Peter Balkenenderen gobernuan.

2004tik 2009ra NATOko idazkari orokorra izan zen.
Tina Gascó

**Vicenta María Gascó Cortés**, ezagunagoa **Tina Gascó** ezizenez (Sevilla, 1914ko irailaren 24a &ndash; Madril, 1973ko abuztuaren 18a) sevillar aktorea izan zen.

## Biografia 
Dolores Cortés Morell aktorearen alaba zen. Antzerkian egin zuen ia ibilbide osoa.

Senarrarekin batera, Espainiako agertokietako bikote sendoenetako bat osatu zuen. 1951n, Fernandok utzi egin zuen, zineman aritzeko. Eduardo De Filipporen lanak (Filumena *Marturano*, 1949), José María Pemán, Buero Vallejo (*Las carta boca abajo*, 1957), Víctor Ruiz Iriarte (*Juego de niños*, 1952; *El café de las flores*, 1953; *La guerra comienza en Cuba*, 1955; *La vida privada de mamá*, 1956), Enrique Suárez de Deza (*Noches*, 1946), José López Rubio (U*na madeja de lana azul celeste*, 1951; *El remedio en la memoria*, 1952), Alfonso Paso (*Hay alguien tras la puerta*, 1959) edo Joaquín Calvo Sotelo.

Gascók oso maiz jarraitu zuen antzerkian lanean 1960ra arte, konpainia desegin zuen arte; handik aurrera, José Tamayorekin batera baino ez zuen jardun. 

Film gutxitan lan egin zuen, eta Francisco Eliasen *María de la O* (1936), Benito Perojoren *El barbero de Sevilla* (1938) eta Luis Marquinaren *María la Brava* (1948) nabarmendu ziren.

## Filmografia 
Film askotan ez zuen parte hartu:
* *María de la O* (1936).
* *El barbero de Sevilla* (1938).
* *Doña María la Brava* (1948).
* *¡Qué bella eres, Roma!* (1959).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa IMDb-n
Erebia cassioides

***Erebia cassioides*** (antzina *Erebia dromus*) Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hegoaldeko mendialdetan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Balkanetan eta Karpatoetan esate baterako.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko tximeleta da, 32-38 mm arteko hegal-zabalera duena. Kolore urdin-griseko hegalak ditu eta aurreko hegoetan orbain laranja zabalak eta diztira berde metalikoak ditu. Atzeko hegaletan puntu laranjen lerroak ditu. Aurreko hegaldetan bina ozelo beltz txiki ditu. Azpialdean aurreko hegalak marroiak dira eta atzekoak grisak.

## Bizi zikloa 
Tximeletak uztaila eta iraila artean ikusten dira hegan, gehienak abuztuan. Tximeleta emeek arrautzak lur gainean jartzen dituzte eta handik beldarrak sortzen dira. Gramineoetaz elikatzen dira eta neguan hibernatu egiten dute. Udaberrian elikatzen jarraitzen dute eta ekainean pupa eratzen dute, ondoren tximeleta belaunaldi berria sortzeko.

## Habitata 
Mendialdean bizi dira, 1.600 eta 2.600 metro arteko altueran
* *Erebia cassioides cassioides*
* *Erebia cassioides arvernensis*
* *Erebia cassioides carmenta*
* *Erebia cassioides macedonica*
* *Erebia cassioides illyrica*
* *Erebia cassioides tonalensis*

## Iruditegia 

Irudi:Erebia cassioides.jpg|Hegalen gainaldea.
Irudi:Erebia cassioides.underside.jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Satyrinae - Erebia dromus.jpg|Lore gainean.
Irudi:Satyrinae - Erebia dromus-001.jpg|Alboko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Álvarez-Guerra

**Beatriz Álvarez-Guerra** (Madril, 1994 &ndash; Cotobade, Pontevedra, Galizia, 2022ko urriaren 4a) madrildar aktorea izan zen. 

## Lan ibilbidea 
'''Los Inocentes', 'Todo al Rojo''' eta '*El tiempo*' film laburretan parte hartu zuen, eta '*Anclados*' telesailean ezagun egin zen. *Te fuiste antes* filmean ere parte hartu zuen.

## Heriotza 
2022ko urriaren 4an, 28 urte zituela, itota hil zen zirkulazio-istripu batean, senargaia gidabaimenik gabe zihoala, Almofrei ibaiaren hondoan, Ponte Loureiro parean, zegoen ibilgailua erori zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriqueta González Rubín

**Enriqueta González Rubín** (Santianes, Ribadesella, 1832ko apirilaren 17a &ndash; Infiesto, 1877ko azaroaren 9a) asturiar idazle eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Umezurtz geratu zen umea zela. Ama ezkongabea izan zen eta 1859an Juan Echevarriarekin ezkondu zen. 1874. urtearen inguruan, Infiestora joan zen bizitzera eta bertan hil  zen 1877ko azaroaren 9an minbiziz.

Enriqueta González Rubínek Asturiasko hizkuntzako narrazio-generoari ekin zion une historiko batean, emakume batentzat letrekin aritzea bat ere erraza ez zen une batean.

Garai hartako prentsan artikulu, poema eta narrazioekin kolaboratu zuen. 

Bere prosak Errealismoaren aurreko narratiba gogorarazten du, Fernán Caballero garaikidea bezala kostunbrista izanik.

Idatzi zituen hedabideen artean, *El Faro Asturiano* nabarmentzen da.

Bere garaian ospe handia lortu zuen, nahiz eta bere lanak erakusten zituen kezka politiko eta sozialek eta haiek berriro ez argitaratzeak, urteen joanean gainbehera ekarri duten.

## Lanak 
Bere artikuluek kezka adierazten dute emakumearen bizi baldintzez, heziketaz eta gizartean duen eginkizunaz.

1875ean *Viaxe de Tiu Pacho el Sordu a Uviedo* nobela argitaratu zuen, asturieraz non garaiko politikari eta gizarteari buruz ironiaz hausnartzen zuen. Obra hau 2007an aurkitu zen bere liburutegi pribatuan, Cueto de Llanes jauregian.

Artikuluak, olerkiak eta narrazioak idatzi zituen, baita *El Faro Asturiano* egunkarian argitaratu zen eleberri bat ere. *La Gallina Vieja, La Cantora del Sella* eta *Una aldeana del Sella* izengoitiak erabiltzen zituen bere testuak sinatzeko.

1890ean, El Faro Asturianoren zuzendari Protasio González Solisek Enriquetak bere egunkarirako idatzitako hainbat lan bildu zituen *Memorias Asturianas* izeneko argitalpen batean.

## Aintzatespenak 
* 2003an, Asturiasko Printzerriko Kultura Sailak Kazetaritzako Enriqueta González Rubín saria sortu zuen.
* 2009ko maiatzaren 4tik 8rako astean, Asturiasko Letren XXX. Astea egin zen, González Rubínen memoriari buruzkoa.

* 2021ean, Asturiasko Printzerriko Kultura, Hizkuntza Politika eta Turismo Sailak "Enriqueta González Rubín de narrativa joven en asturiano" sarirako deialdia egin zuen.
* Ribadesellako Etnografia Elkarteak ibilbide literario bat antolatu zuen idazlearen herrian.

## Bibliografia 
* Enriqueta González Rubín, *Viaxe del Tiu Pacho el Sordu a Uviedo*, Ediciones Trabe, Oviedo, Asturias, 2009
* Principáu d'Asturies, *Enriqueta González Rubín*: ''el sinciu d'una escritora del XIX'', Oviedo, Asturias, 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chund zubia

**Chund zubia**  (), tokian **Chund Pull** gisa ezaguna, Chenab ibaiaren gainean altxatutako zubia da. Pakistango herrialde asiarreko zubirik zaharrenetako bat da. Chund Bharwana inguruan dago, Jhang barrutian. Zubiak 750 metroko luzera du. Bere izena Chund Bharwana hiririk hurbilenari zor zaio. Jhang-etik 14 km-ra dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrocybe helobia

***Hygrocybe helobia*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi du eta kalitate gabea. Jangarritasuna ezezaguna da.

Sinonimoak: *Hygrocybe miniatoalba*, *Hygrocybe mollis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikotik ganbilera, ondoren, lau samarra edo deprimitua, lehorra, ezkata finekin, horixka laranjatu samar kolorekoa, eta batzuetan hori-zurixka kolorekoa.

**Orriak:** Itsatsiak edo dekurrente samarrak, kolore horia dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Liraina, zilindrikoa, leuna, hauskorra, kapelaren antzeko kolorekoa, oinarrian tomentu zurixka batekin.

**Haragia:** Hutsala, usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe miniata* delakoarekin, honek kolore gorri biziagoa du, batez ere gaztetan.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Baso hezeetan edo zingiratsuetan, belarretan edo goroldiotan ateratzen da. Urria.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cupido argiades

***Cupido argiades*** Lycaenidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Eurasia guztian aurkitzen da, Iberiar penintsulatik hasi eta Japonia eta Indiaraino.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 20 eta 30 mm arteko hegal-zabalera du. Tximeleta arra urdina da eta distira moreak ditu. Lerro ilun batek inguratzen ditu hegalak eta ertzak zuriak dira. Emeek kolore apalagoak dituzte, hegal urdin-marroixkak eta ertz zurikoak. Sexu biek atzeko hegaletan kolore zuriko luzakin txiki bana dituzte.

Hegalen azpialdeak urdin oso argiak dira, ia zuriak. Puntu beltzezko lerro bat dute eta atzeko hegaletan orbain laranja txiki batzuk.

Animaliaren gorputza ia zuria da, oso iletsua eta eraztun zuri ugariko antenak ditu.

Beldarra grisa edo berde argia da eta lerro ilun eta argiak ditu.

## Bizi zikloa 
Tximeletek belaunaldi bat baino gehiago izaten dute eta martxotik urriraino ikusi daitezke. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu hostoen azpialdean. Haietatik beldarrak jaiotzen dira eta inurriekin harremanak eratzen ditu. Landare lekadunak jaten ditu baina kanibalismoa ere egiten dute. Beldarrak hibernatzen du eta udaberrian pupa eratzen du.

## Habitata 
Itsas mailatik 1.500 metrotako altuera artean bizi da. Basoen ertzak atsegin ditu eta putzuetan ura edaten ikustea ohikoa izaten da.

## Iruditegia 

Irudi:Cupido argiades male Weinsberg 20080729 2.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Cupido argiades female Weinsberg 20070731.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Everes argiades1.jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Cupido argiades copula Weinsberg 20080802 1.jpg|Kopula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa González

**María Teresa González** (Gijón, 1950ko azaroaren 28a -Ibidem 1995ko maiatzaren 23a) asturiar poeta eta idazlea  izan zen, *Lletres Asturianes* eta *Lúnula* aldizkarien ohiko kolaboratzailea. Asturiasko Letren XXIX. astea eskaini zioten 2008an.

## Biografia 
Tremañesko langile-auzoan jaio zen, eta hamazazpi urte zituela CRADY aplikazio elektrikoen enpresan sartu zen ikastun; fabrika horretan lanean jarraitu zuen 1987an itxi zen arte. Vicente García Oliva senarrarekin batera Gijóngo Conceyu Bable gunearen sortzaileetako bat izan zen 1975ean.

1987an bere lehen poema liburua argitaratu zuen: *Collaciu de la nueche*. 1993an bere poema-liburua argitaratu zuen *Heliocentru* asturieraz, eta 1994an bere lehen kontakizun-liburu bakarra: *La casa y otros cuentos* (*Etxea eta beste ipuin batzuk)*.

Hainbat antologiatan agertzen da, poeta zein narratzaile gisa: *Antoloxía poética del Surdimientu* 1989, *El secretu de la lluvia* 1992, *La patria de la piel* 1992, *Antoloxía del cuentu asturianu contemporaniu* 1994, *Muyeres que cuenten* 1995 y *Les muyeres* eta *los díes de la poesía asturiana contemporánea* 1995.

1996an, Gijongo Ateneo Obrerok poesia osoaren lana argitaratu zuen «*Tiempu de cristal*» bilduman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página dedicada a María Teresa González
* LNE Maria Teresa Gonzalez
* Colección de poemas
* *Por si dixerais el mio nome...* en homenaje a María Teresa González (Enlace de descarga) Archivado el 29 de julio de 2018 en Wayback Machine.
Esther Prieto

**Esther Prieto** (Las Arenas, Cabrales, Asturias, 1960) asturiar poeta eta idazlea da.

## Biografia 
Filologia Hispanikoan lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean.Asturierazko hizkuntzan idatzitako lehen lana Eva García Vázquezekin batera idatzitako haurrentzako kontakizuna izan zen, *El curiador d’estrelles* (1987). *Zimbru* aldizkariaren sortzaile eta zuzendarikide ere izan zen, Xuan Bello eta Berta Piñán de Adréirekin batera. 1992an, *Edá de la memoria* rekin ezagutarazi zen poesia-egile gisa. 1998an, Poesiako “Teodoro Cuesta” saria irabazi zuen *La mala suerte* lanarekin. Poema bizi eta laburren multzoa da, eta autoreak heriotzari eta bizitzari buruzko galdeketa egiten du. Lana antologia poetikoetan agertzen da, eta *Muyeres que contar* liburuko bi kontakizun ditu.

Batez ere poeta gisa ezagutzen da, eta 2001ean “Xosefa Xovellanos” eleberri-saria irabazi zuen *Güelu Ismail* lanarekin. Herri palestinarraren bizitza kontatzen du. Trabe argitaletxean lan egiten du.

## Estiloa 
Bere lana bigarren Surdimentuaren testuinguruan kokatzen da, 1980ko hamarkadaren amaieran sortutako egile asturiarrekin batera. José Angel Cilleruelo kritikariarentzat, «bere itxura zatitua gorabehera», bere lanak «corpus sendoa» eratzen du. José Luis García Martínek, berriz, Prietoren lanari buruz esan zuen: «Bereak denbora askoko poemak dira, idatzi aurretik bizi izandako poemak».

## Lanak 
### Poesia 
* *Edá de la memoria* (1992) (con Eva García Vázquez)
* *La mala suerte* (1998)
* *Tres de la quema/Después de la quema* (2016)

### Narrazioak 
* ''El curiador d'estrelles* (1987)
* *Güelu Ismail*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esther Prietoren biografia *araz''.net-en
Marta Mori

**Marta Mori de Arriba** (Gijón, 1965) asturiar poeta eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Literaturan lizentziaduna da eta Filologia Hispanikoan doktorea Oviedoko Unibertsitatean, eta unibertsitate horretako irakasle elkartua.

2002. urtean *Pórticu* poema-liburua argitaratu zuen. Bertan, kutsu intimistako eta jarrera iniziatikoko poemak agertzen dira, eta, beraz, baita heriotzaren atarian ere. 

Literaturaren kritikari, historiari eta didaktikari buruzko artikuluak eta liburuak argitaratu ditu, eta, horrez gain, Asturiar Hizkuntzaren Akademiak *Asturiasko literaturaren historia* zabaldu zuen, lehendakariorde izan zen unean. Gijongo Jovellanos Bigarren Hezkuntzako Institutuko irakaslea izan da.

## Aintzatespenak 
2002an, Teodoro Cuesta poesia-saria irabazi zuen Morik *Pórticu,* poema-liburuarekin, eta hura irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Bi urte geroago, 2004an, sari bera lortu zuen, Ex aequo (Xelu Gutiérrez Morán-en *Países*), *ex aequo*, *El tiempu de la espera* lanarekin, izaera autobiografikoko poema-liburu intimista.

2010ean, irabazle izan zen, *La mio voz* poemategiarekin, Asturiasko Xuan María Acebal poesia-sariaren hamaseigarren edizioan, eta Asturiasko Printzerriko Kultura eta Turismo Sailak ematen duen aintzatespen hori lortu duen lehen emakumea izan zen.

2022an, berriro irabazi zuen Xuan María Acebal XXVIII. saria, *Los carreros del tiempo* lanarekin, asturierazko poesian. Epaimahaiak baloratu zituen lanaren «argitasuna, dotorezia, klasikoaren eta garaikidetasunaren arteko oreka, gizarte-sentiberatasuna, inpostaziorik gabea eta hizkuntza-naturaltasuna».

Asturiar Hizkuntzaren Akademiako kide osoa da.

## Lanak 
* 2002 – *Pórticu*. Poemarioa. Ediciones Trabe. .
* 2004 –*El tiempu de la espera.* Poemarioa. Ediciones Trabe. .
* 2008 – *Histories familiares.* Narrazio bilduma. Ediciones Trabe. .
* 2010 – ''L'alcordanza*. Asturiasko Hizkuntzaren Akademia. .
* 2011 – *La mio voz*. Poemarioa. XVI Premio Xuan María Acebal.
* 2019 – *Orfandá*. Poemarioa. Ediciones Trabe. .

### Itzulpenak 
* 2018 – *El cementariu Marin.* Egilea: Paul Valéry. Saltadera Ediciones. .*''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nené Losada

**Carmen Losada Rico**, **Nené Losada** izenez ezaguna (Lluarca, 1921 -ibídem, 2009), asturiar poeta izan zen. 

## Biografia 
Hiru urte zituela, ama hil zitzaionean, amonaren etxera eraman zuten Trevíasko San Feliz-era. Han bizi izan zen, hemeretzi urterekin, Antonio Martínez Garikarekin ezkondu ondoren, Lluarcara itzuli zen arte.

Bere kabuz ikasia, kontakizunak eta poemak gaztelaniaz idazten hasi zen. Geroago, asturieraz idazten hasi zen, ahozko poesia herrikoiaren antzeko forma poetikoak erabiliz. Bere lanak neskatotan ezagutu zuen Fernán Coronas apaiza izan zuen eredu, eta Mendebaldeko euskalkian idatzi zuen, hala ere, eta Eva González de Palacios del Sil poetaren antzeko joera hartu zuen. Ahozko literatura ondo ezagutzen zuen, eta eufonia eder batekin lan liriko sakona egin zuen.

2009ko apirilaren 11n hil zen Lluarcan.

## Lanak 
* 1992an bere lanaren zati handi bat *Cantares Valdesanos* liburuan bildu zuen, Consuelo Vegaren edizioan.
* 1997an *Entre apigarzos* izeneko poema-liburua argitaratu zuen.

## Aintzatespenak 
* 2000. urtean Madrilgo Centro Asturianok emandako Brontzezko Urogallo saria jaso zuen.
* 2005eko abuztuaren 3an, Asturiasko Printzerriko zilarrezko domina eman zioten.
* "Valdés Siglo XXI" Emakumeen Elkarteak sortutako poesia lehiaketak bere izena du.

## Lanak 
* *Cantares Valdesanos* / Nené Losada Rico; Consuelo Vegaren edizioa eta sarrera. — Xixon: Llibros del Pexe, 1992.
* *Entre apigarzos* / Nené Losada Rico. —Uviéu: Trabe, 1997. —(Faszuraren fontea; 14)
* *El nome de las cousas* / Nené Losada Rico. —Uviéu: Trabe, 2001.
* *Fueyas que reverdecen* / Nené Losada Rico. —Xixon: Gijongo Ateneo Obrero, Asturianoko Antologia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Consuelo Vega, “Introducción” in Nené Losada Rico, Cantares Valdesanos, Xixón, Llibros del Pexe, 1992,

## Kanpo estekak 
* Araz.net-en orrialdea, Valdesana Nené Losada Rico idazleari buruzkoa (asturiarrez)

* Nené Losada Riori buruzko aipamena Vivirasturias orrian
* Bisita-Nené Losada Ricori omenaldia
Helena Trexu

**Cristina Helena Trexu Fombella** (Sama de Langreo, Asturias, 1945) asturiar idazlea da eta hainbat literatur sari irabazi ditu. 

## Ibilbidea 
Katalunian bizi izan zen, eta osasun arloan lan egin zuen establezimendu geriatrikoetan. Bartzelonako Antzerki Institutuan antzerkia ere ikasi zuen, eta pantomima-diploma lortu zuen. l'Reunion d'Actors i Directors antzokian lan egin zuen.

Asturiasera itzuli zenean, adineko pertsonekin lanean jarraitu zuen, Alzheimer gaixotasunean espezializatuta, eta Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED) hasi zen psikologia-ikasketak egiten. 1999an Asturiar Hizkuntzaren Akademiako Ezagutza Diploma lortu zuen.

Urte horretan bertan, Epona Kultur Taldearen Elkarteko lehendakari izan zen. Elkarte horrek tailerrak eta ekitaldiak antolatzen ditu adingabeentzat asturieraz. 

Argazkigintza ere lantzen du.

## Aintzatespenak 
1991n El Entregoren Poesia Saria jaso zuen (San Martin del Rey Aurelio, Asturias), lau urte geroago, 1995ean, Asturiasko Llingua Akademiaren Itzulpen Saria irabazi zuen, «El caminat y el muro de Salvador Espriu.» lanarekin. 

2001ean Poesía Vital Aza saria irabazi zuen. Urte horretan bertan, ex aequo saria eman zioten Pola de Lavianako Udalak antolatutako Rellatos de Muyeres II. Lehiaketan, «Onde' l riu besa la mar» kontakizunarekin .

Hurrengo urtean, Elvira Castañon poesia-sariak aintzatetsi zuen «Ringleres de carbon y salitre» poema-liburuaren bidez.

2007an, Gazteentzako Kontakizunen Asturnet Saria jaso zuen «Llara quier ser astrónonma» kontakizunagatik. Hurrengo urtean, *Llectures pa rapazos* lehiaketan ere eman zioten saria, Asturiar Hizkuntzaren Akademiak  antolatuta, «Olaya n, África», Oviedo, 2008 kontakizunagatik.

### Bestelako sariak 
1998an, Trexu aintzatetsi zuten FAE (Erizaintzaren Aurrerapenerako Fundazioa) sariarekin egindako ikerketa-lanagatik: *Un mal a curar en la próxima década (*Datorren hamarkadan sendatu beharreko gaitza), Alzheimer saiakeragatik. 

## Lanak 
* «Camientos, coses, curuxes.» Poemarioa. 1989.
* «La patria de la piel.» Poemario elebiduna  Asociacion d' Escritores Asturianos/ek argitaratua, 1991.
* «El secretu la lluvia.» Narrazioak, 1993.
* «El caminate y la muria.» Itzulpena. Asturiar Hizkuntzaren Akademiak saritua, 1995.
* «Onde ' l ríu besa la mar.» L'Arcu la Veiya.2001 saritua.
* «Abril.» Poemarioa Premiu Vital Aza 2001. l' Arcu la Veiya.2002 bilduma.
* «Rigleres de carbón y salitre.» Poemarioa.Premio Elvira Castañón Saria 2003. VTP argitaletxea
* «Camín davezu.» Gazteentzat eleberria. VTP. argitaletxea 2005. 
* «Dos histories d'animales.» Haur ipuinak . 2006.
* «A la gueta setes ne seronda.» Haur ipuina 
* Asturtoons argitaletxea .2006.
* «Valores en clave femenino.»Helduentzako hiru narrazio, Grupu Epona Argitaletxea. 2006.
* «Mitoloxia asturiana pa rapacinos y rapacines.» Grupu Epona argitaletxea. 2007.
* «Llara quier ser astroónoma.» Gazteentzako narrazioa. Grupu Epona argitaletxea. 2011
* «La antología Poética de Muyeres 2014».
* «Olaya n' África.» Gazteentzako narrazioa. Asturiar Hizkuntzaren Akademiak argitaratua. 2020.​

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merchandise Mart

**Merchandise Mart**, gaur egun **Merch Mart** edo **Mart** gisa ezaguna, AEBetako Chicago hirian dagoen merkatal eraikin bat da, The Loop deritzon eremuan. 

1930ean Graham, Anderson, Probst and Whitek arkitektura estudioak eraikiarazi zuen, Alfred P. Shaw arkitekto buru zela.
Enargia

**Enargia** Ipar Euskal Herriko argindar hornitzaile bat da. 2019an sortu SCIC edo kooperatiba bat da, eta haren egoitza Azkainen kokatzen da. Enargiaren xedea bere bezeroei %100 berriztagarria den eta Euskal Herrian edo Euskal Herritik hurbil ekoitzia den energia hornitzea da.

## Historia 
Enargia kooperatiba 2019an sortu zen I-Ener entrepresako sortzaileek hausnarketa bat burutu ondotik. eta informazioa egunkari ofizialean argitaratu zen maitzaren 10ean. Geroztik, Enargia argindar hornitzaile gisa ofizialki onartua da eta Enedis argindar sarearen kudeatzaileak erreferentziatua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* I-Ener
* Energia berriztagarri
* Euskal Herriko egitura energetikoa
* GoiEner
* Zelula fotovoltaiko

## Kanpo estekak 
* I-Enerren webgunea
* Enargiaren webgunea
Surfa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan surfa uztailaren 27tik 30era egin zen Teahupo'on, Tahitin, Polinesia Frantsesean, eta dominen lehiaketa egingo den hiri anfitrioitik urruneneko errekorra hautsiko da. Guztira 48 surflari (sexu bakoitzeko 24) lehiatuko dira ekitaldietan, eta Tokio 2020ko surflari kopurua zortzi pertsonetan handituko da.

## Lekua 
Surf-lehiaketa Teahupo'on (Tahiti) egingo da, Polinesiako itsasoz haraindiko lurralde frantsesean, Pazifikoaren hegoaldean. Surf-lehiaketa Frantziako lurraldean egitea erabaki zen, Europa kontinentalean egin beharrean, uhartean olatu masibo ospetsuak egiten baitira, surf-lehiaketak egiteko.

Kuota postuak surflari hautagarrien artean banatuko dira, egitura hierarkikoan oinarritutako gertaera hauetan:

* Herrialde anfitrioia – Herrialde anfitrioiak, Frantziak, kuota-leku bana gordetzen du gizon eta emakumeen ekitaldietarako. Surflari frantses batek edo gehiagok modu erregularrean eta zuzenean kalifikatzen badira, ISA World Surfing Games 2024ko surflari hautagai hauei esleituko zaizkie kuota-tarteak:
* 2022 ISA World Surfing Games – Generoaren arabera irabazten duten taldeek leku bat ziurtatuko dute beren NOCerako, herrialde bakoitzeko kuoten muga edozein dela ere.
* 2023 World Surf League Championship Tour – Sailkapenerako hautagai diren hamar gizonik onenak eta zortzi emakumerik onenak bakoitzak kuotaren zati bat jasoko du.
* 2023 Joko Panamerikarrak – Taula laburreko ekitaldi bakoitzeko urrezko dominak Olinpiadetarako leku bat izateko eskubidea izango du; bestela, maila altuko hurrengo surflariari esleituko zaio berriro txapelketa berean.
* 2023 ISA World Surfing Games – Kontinente bakoitzeko (Ameriketako surflariak izan ezik) Joko Olinpikoetarako leku bat izateko eskubidea izango du; bestela, kontinenteko goi-mailako hurrengo superfistari esleituko zaio.
* 2024 ISA World Surf Games
** Sexuaren arabera irabazten duten taldeek beren NOCerako toki bat bermatuko dute, bi herrialderen arteko kuoten muga edozein dela ere.
** Sailkapenerako hautagai diren lehenbiziko bost gizonek eta lehenbiziko zazpi emakumeek kuotaren tokia izanen dute.
* Unibertsaltasun-lekua – Lehenengo aldiz, genero bakoitzeko leku gehigarri batek eskubidea izango du surflariak Paris 2024an lehiatzeko interesa duten NOCak eskuratzeko. Unibertsaltasunaren printzipioak emandako leku batean erregistratzeko, atletak 2023an edo 2024an (ISA World Surfing Games) jokatu zuen lehen 50 atleten artean amaitu behar du.

## Egutegia 
 

## Dominak 
### Dominen taula 
### Ekitaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak