open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Job Lec'hvien

'''Job Lec'hvien''' (Plaeraneg, Bretainia, 1919 &ndash; Saint-Brieuc, Bretainia, 2015eko uztailaren 2a) bretainierazko idazlea izan zen. Nekazari katolikoen familia batean jaio zen. Sant-Briegeko apaizgaitegi handian teologia ikasi zuen.

1945etik 1970era Saint-Pierre eskolako zuzendaria izan zen (gaur egungo Diwan ikastetxea) eta Kergrist-Moëlouko eta Trémargateko errektorea.

Hainbat apaizekin egin du lan, horien artean Aita Pierre Le Gallekin. Elkarren artean Bibliako Testamentu Zaharra hebreeratik bretainierara itzuli zuten. Halaber, 1992an eliza katolikoaren katixima bretainierara itzuli zuen. 1988an Xavier de Langlais saria jaso zuen Biblia bretainierara itzultzeagatik.
Sari (segurtasuna)

Segurtasun alorrean, **saria** gobernuak edo beste erakunde batek pizgarri moduan eskaintzen duen zerbait da —gehienetan, dirua—, lan zehatzen bat egin dadin: oro har, pertsona bat harrapatu edo gauza bat berreskuratzea. Adibidez, Saddam Hussein harrapatzeagatik saria jarri zuten AEBek; eta Microsoft talde informatikoak sariak jarri ditu birus informatikoen sortzaile bat bilatzeagatik. Sarien bila diharduten pertsonei '***sari** bilatzaile*' deritze.
Kurete

[thumb|Kureteek dantza egiten dute Zeus umearen inguruan. [Jane Ellen Harrisonen marrazkia.]]
thumb|Aldare bateko erliebea, kureteak bere armak elkar jotzen ari dira zaratarekin Zeus aurraren negarrak estaltzeko. Bien artean, azpina, Amalthea ahuntzak Zeus aurrari ttia ematen dio. Ezkerrean, ziurtasunez, identifikatu ez den jainkosa bat dago eserita. K.a. II. mendea.
**Kureteak** greziar mitologian, batzuetan Koribante edo Daktiloekin nahasten diren jainkoak dira.

Eubean jaioak, Soko eta Konberen seme-alabak ziren. Euren aitak bota zituen, eta, euren amak lagunduta, Frigiara heldu ziren, Dioniso jainkoa hezteko. Beranduago, Atikan, Zekrope erregeak, euren aitaz mendekatzen lagundu zien, eta, hortaz, euren herrira itzuli ahal izan zuten.

Kronosek bere seme Zeus jan zuela uste izan zuenean (benetan, Reak emandako harri bat jan zuen), Kureteei, euren armekin zarata egiteko eskatu zien, dantza eginez eta musikarekin, aitak umearen negarra entzun ez zezan, Kronosek Zeus irentsi nahi zuen eta.

Herak aginduta, Epafo, Zeus eta Ioren semea bahitu zuten. Zeusek, haserre bizian, hil egin zituen.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
Kurete bezala, Pleuron (Etoliako hiri bat, Iliadan aipatzen dena) hiriko biztanleak ere ezagutzen dira. Iliadaren arabera Kalidongo basurdearen ehizan parte hartu zuten (Etolian kokatzen zen ehiza mitiko bat), eta, ondoren, Kalidon hiriko biztanleen aurka borroka egin zuten, basurdea hil ondoren, batzuek eta besteek basurdearen hondarrak nahi zituztelako. Kalidontarrek, Meleagro buruzagi zutela, garaitu zituzten Kureteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Calamante, Lorenzo (2023) “Curetes y coribantes en Geórgicas y Eneida de Virgilio” in: *XI Jornadas de Estudios Clásicos y Medievales (Ensenada, 1º al 3 de noviembre de 2023)* ISSN: 2250-6837
Michel Houellebecq

**Michel Thomas** edo **Michel Houellebecq** () (Saint Pierre, Reunion, 1956ko otsailaren 26a - ) poeta, eleberrigile eta saiakeragile frantsesa da.

Bere idazlan eta adierazpen polemikoengatik misogino, islamofobo eta atzerakoitzat jo izan dute. Kritika horiek guztiek, ordea, haren liburuen salmenten kopurua igoarazi baino ez dute egin.

Houellebecqen idazkietan gai obsesibo batzuk errepikatzen dira, hala nola sexua, klonazioa, fisika, sektak eta sasi-ezkerreko *New Age* mugimenduen aurkako kritikak, beti ere tonu ziniko batean.

Berak idatzitako bi eleberri zinemaratu dira, alegia, *Les Particules élémentaires* eta ''La Possibilité d'une île*, azken hau Houellebecqek berak 2008an zuzenduta.

Gaur egun Irlandan bizi da.

Gatazka mediatiko bizia du Lucie Ceccaldi bere ama biologikoarekin. Ceccaldik 2008an argitaratu zuen *"L’Innocente"* liburu autobiografikoan idazlea goitik behera kritikatzen du.

## Idazlanak 
* 1991 - *Contre le monde, contre la vie*.
* 1991 - *Rester vivant*.
* 1992 - *La Poursuite du bonheur*, olerkiak.
* 1994 - *Extension du domaine de la lutte*.
* 1996 - *Le Sens du combat*, olerkiak.
* 1998 - *Interventions*.
* 1998 - *Les Particules élémentaires*, eleberria.
* 1999 - *Renaissance*, olerkiak.
* 2000 - *Lanzarote*, eleberria.
* 2001 - *Plateforme*, eleberria.
* 2005 - *La Possibilité d'une île*, eleberria.
* 2007 - *Supervivencia*, olerki-bilduma.
* 2009 - *Ennemis publics*, bera eta Bernard-Henri Lévyren arteko posta elektronikoen bilduma.
* 2010 - *La carte et le territoire*, eleberria Goncourt Saria 2010
* 2015 - *Soumission*, eleberria.
* 2019 - *Sérotonine*, eleberria, Flammarion.
* 2022 -  *anéantir'', Flammerion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Michel Houellebecqen webgune ofiziala
Filip Oillo

**Filip Oillo**, *Philippe Oillo* jaiotzez, (1956, Gwened, Bretainia) idazle bretainiarra da.

1995ean Xavier de Langlais saria irabazi zuen *Blaz an holen* liburuagatik.

## Lanak 
* *Levr bourzh ar veaj kentañ*, Al Liamm, 1994, 
* *Blaz an holen*, Al Liamm, 1996, 

### Eleberriak 
* *Apokalips 9*
* ''Alc'hwez ar Baradoz*
* *Palankin ar seizh plijadur warn ugent* (*Palankin ar seizh Eurusted warn ugent* izenburuarekin argitaratua ere)
* *Sant Emilion da virviken*
* *Al loman dizanv*
* *Eñvorennoù*
* *Ur stand en ur gouel''
Belarritako

[|eskuinera|thumb|110px|Belarritakoak eta [piercingak.]]
**Belarritakoa** edo **zirtzilua** pertsonak apaintzeko erabiltzen den osagarria da. Normalean belarrietan jartzen dira. Belarritako batzuk eramateko belarrian edota gorputz-atal batean zuloa egin behar da, hala ere badira zulorik behar ez duten belarritakoak. Zuloa behar denean tximeleta baten edota eraztun baten bidez finkatzen dira, eta zulorik behar ez dituzten belarritakoak, normalean klip moduan eusten dira.

## Piercinga 
Gaur egun belarritakoak ez dira belarrietan jartzen bakarrik. Gorputzeko beste ataletan jartzearen moda zabaltzen ari da, adibidez zilborrean, bekainetan, sudurrean, ezpainean eta titimuturretan besteak beste. Belarri-gingila ez den gorputz-atal batean belarritako bat jartzearen teknikari *piercing* deritzo.

## Kanpo estekak
Lepoko

[eskuinera|thumb|200px|[Mizenaseko K. a. XII. mendeko urrezko lepokoa.]]
**Lepokoa** edo **idunekoa** pertsonak apaintzen duen osagarria da. Lepoa edota bularretako goiko partea inguratzen du. Jakina da lepokoaren existentzia beste edozein apaingarriarena baino antzinakoagoa dela, arkeologoek paleolito garaiko hilobietan aurkitu izan dituzte eta.

## Kanpo estekak
Aitor Osa

**Aitor Osa Eizagirre** (Itziar, Gipuzkoa, 1973ko irailaren 9a) euskal txirrindulari profesional izandakoa da.

Afizionatu mailan, Cafes Fortaleza taldean aritu zen eta Trutziozko saria bereganatu zuen 1992ean.

Profesionala izatea amets, bereak eta bi egin zituen bete ahal izateko, 1995ean Euskadi taldearekin debutatu zuen arte. Handik Banestora egin zuen salto, eta 2006an Libertyn zebilela gogoz kontra erretiratu behar izan zuen. Garaipen eta postu on andana lortutakoa, 2002ko Euskal Herriko Itzulia da agian bere lorpenik handiena.

Egun, urdaiazpikoak saltzen dituen enpresa batentzat egiten du lan. Sarritan, ETB kateko txirrindularitza laisterketen emisioetak esatari modura parte hartu ohi du. Bestalde, azken aldian mendi lasterketan lehiatu ohi da, horien artean, adibidez, Zegama-Aizkorri Maratoia. 2009 urtean Sorginen lasterketa irabazi zuen eta 2011n Zumaia Flysch Trail.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
* Aitor Osari elkarrizketa Argia aldizkarian
Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Poliziak

Ameriketako Estatu Batuetan, polizia, konderrika antolatzen da. Konderri bakoitzak, bere polizia saila du eta honen buruzagia Sheriffa da. Halaber, Estatu Batuetako estatu bakoitzak, bere Segurtasun Publikorako Saila du eta honek,, ondorengo autobide edo estatu polizia zerbitzuak eskaintzen ditu.

Zerrendan, estatu bakoitzak duen poliziaren izena agertzen da. Ez dira konderri bakoitzaren sailaren izenak agertzen.

## Estatuak 
* Alabamako Autobide Patruila
* Alaskako Estatu Polizia
* Arizonako Segurtasun Publikorako Saila
* Arkansasko Estatu Polizia
* Kaliforniako Estatu Polizia
* Coloradoko Estatu Patruila
* Connecticuteko Estatu Polizia
* Delawareko Estatu Polizia
* Floridako Autobide Patruila
* Georgiako Segurtasun Publikorako Saila
* Hawaiiko Segurtasun Publikorako Saila
* Idahoko Estatu Polizia
* Illinoisko Estatu Polizia
* Indianako Estatu Polizia
* Iowako Estatu Patruila
* Kansasko Autobide Patruila
* Kentuckyko Estatu Polizia
* Luisianako Estatu Polizia
* Maineko Estatu Polizia
* Marylandgo Estatu Polizia
* Masachusetsko Estatu Polizia
* Michigango Estatu Polizia
* Minnesotako Estatu Patruila
* Misisipiko Autobide Patruila
* Misuriko Autobide Patruila
* Montanako Autobide Patruila
* Nebraskako Estatu Patruila
* Nevadako Autobide Patruila
* Hampshire Berriko Estatu Polizia
* New Jerseyko Estatu Polizia
* Mexiko Berriko Estatu Polizia
* New Yorkeko Estatu Polizia
* Ipar Carolinako Estatu eta Autobide Patruila
* Ipar Dakota Autobide Patruila
* Ohioko Estatu eta Autobide Patruila
* Oklahomako Autobide Patruila
* Oregongo Estatu Polizia
* Pennsylvaniako Estatu Polizia
* Rhode Islandgo Estatu Polizia
* Hego Carolinako Autobide Patruila
* Hego Dakotako Autobide Patruila
* Tennesseeko Autobide Patruila
* Texasko Autobide Patruila
* Utahko Autobide Patruila
* Vermonteko Estatu Polizia
* Virginiako Estatu Polizia
* Washingtongo Estatu Patruila
* Mendebaldeko Virginiako Estatu Polizia
* Wisconsingo Estatu Patruila
* Wyomingeko Autobide Patruila

## Barrutiak 
* Columbiako Barrutiko Metropolitar Polizia Saila

## Uharteak 
* Amerikar Samoako Lurralde Polizia
* Guamgo Polizia Saila
* Iparraldeko Mariana Uharteetako Segurtasun Publikorako Saila
* Puerto Ricoko Polizia Saila
* Birjina Uharte Amerikarretako Polizia Saila

## Kanpo estekak
Alberto Berasategi

**Alberto Berasategi Salazar** (Bilbo, Bizkaia, 1973ko ekainaren 28a -) tenislari profesional ohia da, 1994an Roland Garros txapelketako finalista izana.

## Biografia 
Berasategi 7 urte zituela hasi zen tenisean jokatzen, eta 1991an Europako junior txapelduna izan zen. Hurrengo urtean profesional bihurtuta, 1993an lehendabiziko garaipena lortu zuen, São Paulon. 1990eko hamarkadan lurrezko zelaian espezialista bihurtu zen.

1994 izan zen Berasategiren urterik arrakastatsuena, orduantxe jokatu baitzuen bere Grand Slamgo final bakarra. Roland Garrosen Sergi Bruguera kataluniarrak irabazi zuen 6–3, 7–5, 2–6 eta 6–1. Urte hartako azaroan Berasategi ATP-Sailkapeneko munduko 7. tenislaririk onena izatera heldu zen.

Bere karreran banakako 14 sari eta taldeko beste bat lortu zituen, azkena Estorilen, 1998an. Famatua zen bere esku bakarreko errebesa. 2001ean, tenislari profesionala izateari utzi zion.

## Grand Slam banakako finala 
### Finalista 
## Banaka Sariak 
## Taldeka Sariak 
## Kanpo estekak 
* ATPko profila
Pierre Etxebaster

**Pierre Etxebaster** (Donibane Lohizune, 1893ko abenduaren 8 - *ib.*, 1980ko martxoaren 24, ) Euskal Herriko tenislaria zen, *jeu de paume* kategorian historian izan den onena.

Lehenengo Mundu Gerran Frantziako Armadan egon ondoren, etxera bueltan eusko pilotan jokatzeari ekin zion, eta askotan izan zen Frantziako txapeldun.

1922an, Jacques Worth tenislariak *jeu de paume* probatzera bultzatu zuen. Hasieran, 1927an, galdu bazuen ere, 1928an Londresen munduko txapeldun bihurtu zen. 1930ean, New Yorkeko *Racquet and Tennis Club*en profesional bihurtua, kategoria menperatzeari lotu zitzaion. 26 urtez (1928–1954) munduko txapeldun izan zen, 60 urte zituela erretiratu zen arte. Titulua zazpi aldiz defendatu zuen. Errekorra jokalari bakarrak gainditu du: Robert Faheyk, 2006an.

1955ean Ohorezko Legioa lortu zuen eta 1978an, Nazioarteko Teniseko *Hall of Fame*n sartu zen.
Torre la Ribera

**Torre la Ribera** (gaztelaniaz eta ofizialki *Torre la Ribera* eta aragoieraz *Torlarribera*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 119 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Torre la Riberako udalaren webgunea
Valle de Bardají

**Valle de Bardaji** (gaztelaniaz eta ofizialki *Valle de Bardají* eta aragoieraz **Bal de Bardaxí**) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 53 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Laspaúles-Laspaúls

**Laspaúls** (izen ofiziala *Laspaúles/Laspaúls*, gaztelaniaz *Laspaúles*, katalanez *Les Paüls* eta aragoieraz *Las Pauls*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 287 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Herigone

**Clément Cyriaque de Mangin** (Ipar Euskal Herria, 1580- Paris, 1643), ezagunagoa **Pierre Hérigone** edo latinez *Petrus Herigonius* ezizenaz, euskal herritar matematikari eta astronomoa zen.

Hérigone Parisen izan zen irakasle. Bere liburu nagusiak *Cursus mathematicus, nova, brevi, et clara methodo demonstratus, per notas reales et universales, citra usum cujuscunque idiomatis intellectu faciles* (Parisen argitaratua, sei liburukiak, 1634 &ndash; 1637) zuen izena eta frantsesez eta latinez idatzitako hasi-masi matematikoen compendiuma zen. Liburu honetan, Hérigonek sinbolo matematiko asko sortu zituen. Horrela angeluaren sinboloa edo "<" gutxiago adierazteko.

Baita "T" sinboloa perpendikularra adierazteko. Berreketa adierazteko, Hérigonek **a**, **a2**, **a3**, eta abar idatzi zituen (zenbatzaileak oraindik sortzekoak zirelako).

Hérigonek gainera zenbaki-alfabetoa sortu zuen zenbaki-luzeak gogoratzeko, hau da bere mnemotekni-sistema propioa. Zenbait orduko matematikazko sortzapenez idatzi zuen, adibidez *parallelepipedum* paralelepipedo adierazteko.

*Cursus mathematicus* liburuan, Hérigonek kaliza itxurazko kamera iluna deskribatu zuen (6. kapitulua, 113. orrialdea). Hérigonek ez zuen kaliza marraztu, baina Johann Zahnek bai *Oculus Artificialis Teledioptricus Sive Telescopium* (1685) bere liburuan. Hérigoneren asmakizuna berrikuntza baino, edaterakoan besteak ikusteko tresna zen.

Zenbait batzorde zientifikotan ere aritua zen, astronomiarekin lotuak. Bere omenez, ilargiko krater bati bere izena jarri zioten: Herigonius kraterra.

## Kanpo estekak 
*  Biografia
Monesma y Cajigar-Monesma i Caixigar

**Monesma i Caixigar** (aragoieraz *Monesma e Caxigar*, gaztelaniaz *Monesma y Cajigar* eta ofizialki *Monesma y Cajigar/Monesma i Caixigar*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 108 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Manuel Durão Barroso

**Jose Manuel Durão Barroso** (Lisboa, 1956ko martxoaren 23a) portugaldar politikari eta unibertsitateko irakaslea da. Europako Batzordeko presidentea izan zen 2004-2014 bitartean; eta Portugalgo lehen ministroa 2002-2004 bitartean, PSD zentro-eskuineko alderdiarekin. Goldman Sachs International bankuko presidente ez-exekutibo izendatu zuten 2016ko uztailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yesero

**Yesero** (gaztelaniaz eta ofizialki *Yésero* eta aragoieraz *Yesero*) Huescako Alto Gallego eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 77 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Zaidín-Saidí

**Zaidin** edo **Saidí** (izen ofiziala *Zaidín/Saidí*, katalanez *Saidí* eta gaztelaniaz *Zaidín*) Huescako Bajo Cinca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 1.827 biztanle zituen.

## Monumentuak 
* Zaidíngo gaztelua
* San Antón baseliza
* San Joan Batatzailearen eliza

## Kanpo estekak 
*  Zaidingo udalaren webgunea

## Erreferenziak
Torrente de Cinca-Torrent de Cinca

**Torrente de Cinca** edo **Torrent de Cinca** (izen ofiziala *Torrente de Cinca/Torrent de Cinca*, katalanez *Torrent de Cinca* eta gaztelaniaz *Torrente de Cinca*) Huescako Bajo Cinca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 1.021 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Torrente de Cincako udalaren webgunea

## Erreferenziak
Yebra de Basa

**Yebra de Basa** Aragoiko Huesca probintziako iparraldean dagoen Alto Gállego eskualdeko udalerria da. Udalerri honek 90,88&nbsp;km²-ko azalera du. 2009ko erroldaren arabera 158 biztanle zituen, dentsitatea berriz 1,69 biz/km²-koa da.

## Udalerriko herriguneak 
thumb|ezkerrera|250px|Santa Orosiako baseliza.

Gaur egun **Yebra de Basa** bezala ezagutzen den udalerriak ondorengo herrigune hauek bere barnean hartzen ditu:

Yebra de Basa, Fanlillo, Orus, San Julián de Basa eta Sobás.

## Monumentuak eta leku interesgarriak 
* San Lorenzoko eliza parrokiala, XVI. mendea, estilo gotikoa du, bertan berpizkunde garaiko taulak eta Santa Orosiaren erlikategia daude, azken hau mailuz landutako XV. mendeko zilarrezko soinenborra da.
* Haitzuloetako saindutegien ibilbidea (edertasun berezikoa), Santa Orosiako baselizaren norantza hartu ezkero.
* San Joan eliza parrokiala, Orúsen, XII. mendekoa, erromaniko jakestar estiloa du, Monumentu Historiko-Artistikoa.

## Jaiak 
thumb|ezkerrera|150px|Yebra de Basako dantzariak.

* Santa Orosia baselizaren erromeria, ekainaren 25a, bertan beren jazkera bitxiekin Yebrako dantzariak dantzatzen direlarik, bitartean txilibitua eta salterioa jotzen dituztelarik.
* San Lorenzo, Yebra de Basan, abuztuaren 10a,
* San Julián, San Julián de Basan, irailaren 13a.
* San Bartolomé, Orúsen, abuztuaren 24a.
* Abuztuko Ama Birjina, Sobásen, abuztuaren 15a.
* San Saturnino, Fanlillon, azaroaren 29a.

thumb|erdian|250px|Yebra de Basako lurretatik igarotzen den Basa ibaia.

## Kanpo estekak 
* Yebra de Basako udal webgunea 
* Yebra de Basa udalerria Alto Gállego eskualdeko webgunean
Monarka

**Monarka** estatu edo lurralde bateko estatuburua da. Hereditarioa da, beraz, ezin du edonork kargu hau hartu, bere familiatik baitatorkio. Normalean, monarka bat duten estatuak monarkia parlamentarioa dute, baina badaude salbuespenak.

## Monarka motak 
* Erregea / Erregina
* Printzea / Printzesa
* Enperadorea / Enperatriza
* Duke Handia / Dukesa Handia
* Sultan
* Emir

## Gaur egungo monarkak 
21. mendeko lehen laurdeneko monarka batzuk.

# Bruneiko Muda Hassanal Bolkiah sultana (1967)
# Suediako Karlos XVI.a Gustavo erregea (1973)
# Swazilandiako Mswati III.a erregea (1986)
# Liechtensteingo Hans-Adam II.a printzea (1989)
# Norvegiako Harald V.a erregea (1991)
# Lesothoko Letsie III.a erregea (1996)
# Jordaniako Abdullah II.a erregea (1999)
# Marokoko Mohammed VI.a erregea (1999)
# Luxenburgoko Henrike duke handia (2000)
# Bahraingo Hamad bin Isa al Khalifa erregea (2002)
# Andorrako printzekideak: Joan Enric Vives Sicília (2003) eta Emmanuel Macron (2017)
# Kanputxeako Norodom Sihamoni erregea (2004)
# Monakoko Alberto II.a printzea (2005)
# Bhutango Jigme Khesal Namgyel Wangchuk erregea (2006) 
# Tongako Tupou VI.a erregea (2012)
# Vatikano Hiriko monarka, Frantzisko aita santua (2013)
# Herbehereetako Gilen Alexandro erregea (2013)
# Qatargo Tamim bin Hamad Al-Thani emirra (2013)
# Belgikako Filipe I.a erregea (2013)
# Espainiako Filipe VI.a erregea (2014)
# Saudi Arabiako Salman bin Abdulaziz erregea (2015)
# Thailandiako Maha Vajiralongkorn, Rama X.a erregea (2016)
# Japoniako Naruhito enperadorea (2019)
# Omango Haitham bin Tarik Al Said sultana (2020)
# Antigua eta Barbudako, Australiako, Bahametako, Belizeko, Grenadako, Kanadako, Jamaikako, Zeelanda Berriko, Papua Ginea Berriko, Saint Kitts eta Nevisko, Santa Luziako, Saint Vincent eta Grenadinetako, Salomon Uharteetako, Tuvaluko eta Erresuma Batuko, Karlos III.a erregea (2022)
# Kuwaiteko Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah emirra (2023)
# Danimarkako Frederiko X.a II.a erregea (2024)
# Malasiako Ibrahim Johorrekoa erregea (2024)

## Kanpo estekak
Velilla de Cinca-Villella de Cinca

**Velilla de Cinca** edo **Villella de Cinca** (izen ofiziala *Velilla de Cinca/Villella de Cinca*, katalanez *Villella de Cinca* eta gaztelaniaz *Velilla de Cinca*) Huescako Bajo Cinca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 482 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Velilla de Cincako udalaren webgunea

## Erreferenziak
Lehen ministro

**Lehen ministroa** sistema parlamentarioa duten Estatu batzuetan gobernuburutzat diharduen ministroa da.

## Lehen ministroa duten estatu burujabeak 
* **Europa**
** Albania
** Danimarka
** Erresuma Batua
** Errumania
** Eslovenia
** Frantzia
** Grezia
** Herbehereak
** Islandia
** Italia
** Norvegia
** Portugal
** Suedia
** Turkia
** Ukraina
* **Afrika**
** Angola
** Kongoko Errepublika Demokratikoa
** Swazilandia
* **Amerika**
** Aruba
** Barbados
** Brasil
** Dominika
** Guiana
** Kanada
** Kuba
** Peru
** Santa Luzia
* **Asia**
** Irak
** Israel
** Japonia
** Malasia
** Nepal
** Singapur
** Txina
* **Ozeania**
** Australia
** Cook Uharteak
** Fiji
** Tonga
** Zeelanda Berria

## Kanpo estekak
Gobernadore

**Gobernadorea** edo **jaurlaria** estatu bateko lurralde, eskualde edo urruneko lurralde batetaz arduratzen den funtzionarioa da. Argentina, Australia, Austria, Estatu Batuak, Mexiko edo Venezuela bezalako federazioetan estatu, probintzia edo eskualde autonomo bakoitzak bere gobernadorea du gobernuburu bezala, eta Txile eta Turkia bezalako estatu unitario batzuek ere lurralde bakoitzeko gobernadore bana dute.

## Gobernadoreak Historian 
* Egipto Zaharrean
* Erromatar Inperioan
* Turkian
* Britainiar Inperioan
* Errusia

### Gaur egun 
* Estatu Batuak
* Argentina
* Mexiko
* Brasil
* Venezuela
* Austria
* Hong Kong
* Makau
* Australia

## Kanpo estekak
San Miguel del Cinca

**San Miguel del Cinca** (gaztelaniaz eta ofizialki *San Miguel del Cinca* eta aragoieraz ''San Miguel d'a Zinca'') Huescako Cinca Medio eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 849 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Pueyo de Santa Cruz

**Pueyo de Santa Cruz** Huescako Cinca Medio eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 377 biztanle zituen.
San Esteban de Litera

**San Esteban de Litera** (gaztelaniaz eta ofizialki *San Esteban de Litera*, katalanaz **Sant Esteve de Llitera** eta aragoieraz *San Isteban de Litera*) Huescako La Litera eskualdean dagoen udalerria da.

2005ean 562 biztanle zituen.
Peralta de Calasanz

**Peralta de Calasanz** (gaztelaniaz eta ofizialki *Peralta de Calasanz*, katalanaz **Peralta i Calassanç** eta aragoieraz *Peralta e Calasanz*) Huescako La Litera eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 252 biztanle zituen.

Udalerria ondorengo herriek osatzen dute: Calasanz, Cuatrocorz, Gabasa eta Peralta de la Sal.

## Kanpo estekak 
*  Peralta de Calasanzeko udalaren webgunea
Tamarite de Litera-Tamarit de Llitera

**Tamarite de Litera** (izen ofiziala *Tamarite de Litera/Tamarit de Llitera*, katalanazkoa *Tamarit de Llitera*, gaztelaniazkoa *Tamarite de Litera*) Huescako La Litera eskualdean dagoen udalerria da.

Hizkuntzari dagokionez Sartaldeko Zerrendaren barruan kokatuta dago.

2007an 3.703 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Tamarite de Literako udalaren webgunea

## Erreferentziak
Belarri (goldea)

Nekazaritzan, **belarria** lurra irauli eta zabaltzeko erabiltzen den goldearen zati bati esaten zaio. XI. mendean asmatu zen, normandiar goldetik egundaino erabiliz. Laborantzak lurrean duen eragina adierazten duen elementuetako bat da, bere formaren arabera, lan ezberdinak egiten baititu, ohi, azalean zegoen geruzarekin beheko geruza iraultzen duen arren, kasu askotan, kaltegarria ere izan daitekeelarik.

## Ikus, gainera 
* Golde

## Kanpo estekak 
*  Laborantzaren eraginak lur batetako aldagarri fisikoei buruz
Vencillón-Vensilló

**Vencillon-Vensillo** (izen ofiziala *Vencillón/Vensilló*, katalanezkoa *Vensilló*, gaztelaniazkoa *Vencillón*) Huescako La Litera eskualdean dagoen udalerria da.

2005ean 446 biztanle zituen.

## Erreferentziak
Trumoi

[eskuinera|thumb|350px|[Piracicaba, Brasil gainean tximista.]]
**Trumoia**, halaber **ihurtzuria**, **inusturia** edo **ostotsa**, tximista batek eragindako talka uhinaren soinua da, tximistak berak, bere inguruko airea berotzen duenean, hodeien artean edo hodeietatik lurrerako bidean, 28.000&nbsp;°C baino gehiagoko tenperaturan. Aire oso bero hau bolumenean hazten da eta abiada handian mugitzen da, baina, inguruko aire hotzarekin nahastean, bat batean jaisten da bere tenperatura eta uzkurtu egiten da. Uzkurtze eta zabaltze azkar honek, trumoiaren soinua sortzen duten talka uhinak eratzen ditu.

## Izenak 
Sarreran emandako izenez gain, hauek dira *Euskaltzaindiaren Hiztegia*n aurkitzen ditugun beste aldaera batzuk: **durunda** (Zub.), **ortzantz** (Ipar.) eta **trumonada** (Bizk.).

## Denbora neurria 
Soinua eta argia, atmosferan zehar abiada ezberdinetan doazenez, bien arteko denbora tartea neur daiteke, tximista erori den distantziaren estimazio bat egiteko. Soinuaren abiadura, airean, gutxi gora-behera, 340 m/sko da. Argiarena, berriz, 300.000 km/skoa, eta, beraz, tximista, mikrosegundo batzuetan baino ezin da ikusi erori ondoren. Hala, gutxi gora-behera, tximistaren erorketa distantzia, tximista erori den unetik hiru segundoko kilometro bat da.

## Mitologian 
Tximistadun ekaitzak sarri gertatzen diren edo tximistek eurien iritsiera eta garai lehorraren amaiera iragartzen duten tokietan bizi ziren herri politeistek, trumoiaren jainko bat zuten. Hala, Zeus, Jupiter eta Thor aipa daitezke.

## Kanpo estekak
Magdeburgeko hemisferioak

300px|eskuinera
**Magdeburgeko hemisferioak** bi esferaerdi metaliko dira, 500 litroko edukiera dutenak, hemisferikoak, bata bestearekin lotzen direnak, esfera bat eratuz. Barnetik, makina pneumatiko baten bidez, airea ateratzen da, huts bat sortuz. Magdeburgeko burgumaisua zen Otto von Guericke izan zen hemisferio hauen sortzailea.

## Itxura 
Formari dagokionez, elizetako kalizaren antzerakoa da, behealdean, hodi bat den oin bat baitu, eta, esferaerdiari soldatua, ireki eta itxi daitekeen txorrota bat du. Goiko esferaerdiak, zirrindola bat du, eusteko.

## Historia eta erabilpena 
Burgumaisuak, Ratisbonan, enperadorea eta bildu ziren ikusleen aurrean, zientifikoa baino gehiago, zirkukoa zen erakustaldi bat egin zuen, esperimentua, garaiko koadro batetaz hornituz, oso ikusgarria, ospea lortzeko sinesgarritasuna ematen zion aldi berean (garai haietan, iruzurtitzat ez hartzeko, pertsonaia garrantzitsu eta ospetsuen presentzia behar zen.

Izena, Magdeburgeko hirian 1654an eginiko esperimentu batetik datorkio. Esperimentu hau egiteko, kobrezko bi hemisferio huts eraikitzea agindu zuen. Bi hemisferio hauek, airerik sartu ez zedin kontu handia izanez doitu zituen, eta barnetik atera zuen, beheko hemisferioaren hodiaren bidez, hutsa egin arte. Honen ondoren, txorrota itxi zuen, eta, hemisferio bakoitza, zortzi zaldik tiratutako uhal bati lotu zuen. Zaldi hauek, ez ziren hemisferioak banatzeko gai izan. Hemisferioak, berriz airez bete ondoren, oso erraz banandu ahal izan ziren hemisferioak. Berriak hain txundituta utzi zituen hiria eta autoritate zientifikoak, ze, esperimenuta irudikatzen zuten margolanak egoteaz gain, makina pneumatikoek gorantz egin zuten.

Praktikan, fisikan esperimentu gisa balio du, presio atmosferikoaren frogapenetarako, eta, unibertsitate garrantzitsu guztiek, euren ikasleek entseiatzen duten eredu txiki bat dute.

Hemisferioetan, atmosfera presioak baino ez du lan egiten, airea ateratzen denez, barnean ez baitago presiorik. Hemisferioen azalera nahiko handia baldin bada, indar handia behar da banatzen saiatzeko.

## Kanpo estekak
Sinesgarritasun

**Sinesgarritasuna**, mezu edo iturri batetaz sinetsia izateko ahalmena definitzen duten osagai subjektibo eta objektiboak dira. Tradizionalki, sinesgarritasuna bi dimentsio nagusikin osatzen da: konfidantza eta ezagutza maila sortzearen ahalmena, non, biek dituzten osagai objektibo eta subjektiboak. Hau da, konfidantza sortzeko ahalmena, hartzaileak egiten duen balio epai bat da, faktore subjektiboetan oinarritua. Antzerako moduan, ezagutza maila modu subjektiboan ere har daiteke, mezuaren edo iturriaren ezaugarri erlatibo objektiboak ere badituen arren (adibidez, iturriaren aurrekari/erreferentziak edo informazioaren kalitatea) Beste bigarren mailako dimentsioak, iturriaren dinamismo edo karisma eta sortzen duen erakarpena dira.

Interneten, sinesgarritasuna gai garrantzitsu bihurtu da 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, noiz, web orrialdeen erabilera, informazio iturri gisa asko igo den. UCSBren baliabide digital eta sinesgarritasunerako Proiektuak informazioa ematen du, gai honetan, aurrerakuntza berriei eta azterketei buruz, baliabide digitalak, gaztetasuna eta sinesgarritasuna barne dituelarik. Gainera, Stanfordeko Unibertsitatearen Limurtze teknologiaren laborategiak, webaren sinesgarritasuna aztertu du eta onlineko sinesgarritasunaren osagaiak eta Garrantziaren Interpretazioaren Teoria izeneko teoria orokor bat proposatu ditu.

Kazetari Profesionalen Elkartearen kode deontologikoaren arabera, zintzotasun profesionala, kazetarien sinesgarritasunaren ezaugarri garrantzitsu bat da. Ikus Hitzaurrea.

**Street cred** edo kaleko sinesgarritasuna euskaraz, gaur egungo neologismo bat da, hirietako biztanleen artean, gazteen edo modaren sinesgarritasun edo onarpenari erreferentzia egiten diona, batipat, hip-hop mugimenduaren alde daudenena.

## Kanpo estekak
Pardarri

**Pardarri** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, mendilerro honetako garaienetako bat. Hegoalden, Putreaizko Punta izeneko aurretontor bat du.

## Irispideak 
Errenagako babeslekuetatik, Ontzanburu menditik banatzen duen lepora iritsiz hel daiteke Pardarriren tontorrera. Hala ere, ohikoena, Lizaso izeneko lepoan kokatzea da, Pardarri Ganbo menditik banatzen duena. Lepo honetara Guardetxetik hel daiteke, baita Larraitzetik, Alotzako larreen bidez eta Amezketatik, Aritzagako labarretik ere.

## Kanpo estekak
Jentilarri (Aralarko trikuharria)

**Jentilarri** Aralar mendilerroan dagoen trikuharri bat da, beharbada, mendilerro osoko ezagunena, jentilen elezahar ospetsua dela eta. Trikuharri hau, Martxabaleta izeneko mendiaren inguruan dago. Jentilarriko trikuharria, albo banatan lerrokatutako harriez osatua dago, ez beste trikuharri batzuetan ikusten diren bezain handiak. Gainean, sabai bezala du handiena. Elezaharraren arabera, euren hizkuntzan Kixmi bezala ezagutzen zuten Jesusen jaiotzaren berri izan zutenean, geratzen ziren jentiletako asko, trikuharri honen azpian sartu ziren, euren aroaren amaiera heldu zela jakinik.

2001 urtean Gipuzkoako Estazio Megalitikoak Monumentu Multzo izendapenaz, Sailkatutako Kultura Ondasun deklaratzeko espedienteari hasiera eman zitzaion, Jentilarri harrespila barne.

## Mitologia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sampo

[thumb|270px|[Akseli Gallén-Kallela, Sanmoaren defentsa.]]
**Sampo**a, finlandiar mitologian, urrea, alea eta gatza ekoizten dituen errota miragarri antzeko bat da. Zerua sostengatzen den tokian dago, beti gainezka eta amaigabea, ugaritasunaren adarra bezala, eta jakiz hornitzen du beti Pohjolako jendea.

Errota magiko horren estalkia zeruko bobedaren alegoria argia da, izarrez betea eta erdiko ardatz baten inguruan bira egiten duena, munduari eusten dion zutabea irudikatzen duena.

Kalevalan, Ilmarinen heroia izan zen, bere sutegian tresna hori eraikitzea lortu zuena, Pohjolako dontzeilarekin ezkontzeko bere saiakeran. Sampoa Pohjolarentzat gorde nahi zuen bertako nagusiak, Louhi sorginak baina Väinämöinen heroiak lapurtu egin zuen. Sampoa deuseztua gertatu zen Louhi eta Väinämöinenen arteko borrokan. Gatza ekoizten zuen zatia itsas hondora erori zen, baina urrea eta alea ekoizten zituzten zatiak Väinämöinenek berreskuratu eta lurpean ezkutatu zituen. Istoriak itsasoaren gazitasunaz, lurraren emankortasunaz eta lurpeko urrearen jatorriaz azalpen bat ematen du.

## Kanpo estekak
Vahan Sarkisian

**Vahan Sarkisian** (; Erevan, Armenia, 1954ko martxoaren 12a - 2011ko urtarrilaren 21a) Filologian doktore, euskalari eta hispanista armeniarra izan zen.

## Biografia 
Erevango (Armenia) Unibertsitateko irakaslea izan zen, baita Armeniar-Euskal Ikastetxeko eta *Araxes* aldizkariko zuzendaria ere. Euskara zein espainieratik armenierara hainbat idazlan itzuli zituen, besteak beste, *Peru Abarka* edota *Tormesko itsu-mutila*. *Fontes linguae vasconum* aldizkarian hamaika artikulu argitaratu zituen euskara eta armenieraren inguruan. Bi hizkuntzon arteko erlazioaren defendatzailea zen, haien arteko kointzidentziak direla eta, biek ala biek jatorri bera dutela aldarrikatuz. Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2002an. Harreman handiak izan zituen Jose Maria Satrustegi zenarekin.

## Lanak 
### Ikerketa 
* *Elementos armenios de origen vasco* (1990).
* *Etymological dictionary of the Russian language (an internal reconstruction)* (1998).
* *Euskal esaera zaharrak* (1998).
* *The Urartean civilization and the problem of the original homeland of Basques* (1998).
* *Orígenes de la escritura armenia* (1999).
* *Itinerarios: Los peregrinos armenios en Europa* (1999)
* *Los orígenes del topónimo Djavaxkh* (1999).
* *El enigma del origen de los vascos y la meseta de Armenia (el problema de las relaciones armenio-vascas en las fuentes vascológicas y armenológicas)* (2000).
* *Euskal gramatika laburra* (2000).
* *Euskara-Armeniera hiztegia* (2001).

## Itzulpena 
* *Linguae Vasconum Primitiae*, Beñat Etxepare. Armeniera-Euskara (1998, 2001)
* *Peru Abarka*, Juan Antonio Mogel. Armenieraz (2002)
* *Antología de poetas navarros actuales*. Armenieraz (2000)
* *El rostro oculto de la muerte en la cultura tradicional*, Jose Maria Satrustegi. Armenieraz (1995)
* *Tradiciones populares vascas*. Armenieraz
* *Aitor. – Leyenda cántabra* de Agosti Xaho ; traducción de Arturo Campión completada y revisada por Vahan Sarkisian (2008) ; contiene igualmente : *Joseph-Augustin Chaho : Aïtor. - Légende cantabre*, traduit en basque par Hector Iglesias, 200 pages (*seconde édition revue et corrigée : 2010*), editorial « Asoghik » publishing house, Bilbao-Erevan, ISBN : 978-9939-50-056-0, ouvrage publié avec le concours de la « Diputación » Forale de Biscaye — consulter télécharger ici les préfaces d'Hector Iglesias *en français* (pp. 9-17) et *en basque* (pp. 127-138) de la première traduction du français au basque d'*Aïtor. - Légende cantabre* de Joseph-Augustin Chaho suivie de l'étude du *professeur Vahan Sarkissian* sur la mythologie de Joseph-Augustin Chaho : *Estudio preliminar de Vahan Sarkisian. La leyenda de Aitor : la Biblia de Augustin Chaho* (pp. 64-80)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Vahan Sarkisiani egindako elkarrizketa euskonews.com webgunean
*  Vahan Sarkisian Argia astekarian
*  Vahan Sarkisiani egindako elkarrizketa Gara egunkarian
*  Vahan Sarkisianen *Contribución a la reconstrucción interna del vocabulario vasco en el campo semántico de argi (luz)* izeneko hitzaldia
Mezu

**Mezua**, bere zentzurik orokorrenean, komunikazioaren xedea da. Emaleak, hartzaileari, kanal edo komunikabide baten bidez bidaltzen dion informazioa bezala definitua dago. Komunikabidea, idazkera, hitzegitea... izan daiteke. Hitza, testuinguruaren arabera, informazio horren aurkezpenari ere ematen zaio, hau da, mezua igortzeko erabili diren ikurrei. Edozein kasutan, mezua oso zati garrantzitsua da informazio elkartrukearen prozesuan.

## Definizio arruntak 
* Idazketan, testu labur bat, hizkuntza sinplean, idatzi denean aurrean ez dagoen pertsona bati informazioa igorriko diona.
* Edozein pentsamendu edo ideia, ohiko hizkuntzan edo kriptikoan laburki esana, edozein komunikabideren bidez bere igorpenerako prestatua
* Bakoitzak nahi duen adinako informazio kopurua, hasiera eta amaiera ondo definituak daudenak edo identifikagarriak direnak.
* Erregistro informazioa, datu isuri bat ohiko notazioan edo kriptikoan emana eta formatu zehatz batean prestatua edozein telekomunikazio mota bidez igortzeko.
* **Mezu elektronikoa** edo **gutun elektronikoa** posta elektroniko bidez bidalitakoa da. Gutun tradizionalaren baliokide elektronikoa da. Gutun tradizionala, eskuz idatzia edo paperean inprimatua da eta fisikoki posta bidez joaten da.
* Gaur egun bat-bateko mezularitza esaera erabiltzen da, halako zerbitzu bat ematen duen sare batetara konektaturik dauden erabiltzaileei, idatzizko mezuak bidaltzea ahalbidetzen duten telekomunikazio sistema guztientzako erabiltzen da.

## Kanpo estekak 
Gutunak eta mezuak
Ugaritasunaren adar

thumb|Kornukopia baten irudikapena
**Ugaritasunaren adar**ra, halaber **kornukopia** izenaz ezaguna, oparotasunaren ikurra da, K. a. V. mendetik.

Greziar mitologian, Amalteak Zeus ahuntz baten esneaz hazi zuen. Eskerrak emateko, Zeusek ahuntzaren adarretako bat eman zion, hura zeukanari nahi zuen edozer emateko ahalmena baitzuen. Hortik dator kornukopia edo ugaritasunaren adarraren elezaharra. Jatorrizko irudikapenetan, adarra fruituz eta lorez betea egoten zen: hainbat jainkosa, Fortuna bereziki, harekin irudikatzen ziren. Irudi modernoagoek, esker emate egunaren muraletan erabilitakoak kasu, fruitu eta barazkiz betetako zumezko saski bat erakusten dute.

Egungo irudikapenetan, kornukopia, oinarrian, kono kurboa da, hutsa eta hondorik gabea, ia beti hainbat fruituz betea. Kolonbiako armarriak bi ditu: bata, fruituz eta herrialdeko lorez betea, eta bestea, urrezko txanponez betea. Peruko armarrian, urrezko txanponak isurtzen dituen kornukopia bat ageri da.

Finlandiar mitologian, sanpoa ere ugaritasun iturri bat da.

Ugaritasunaren adarra izenaz *Cratherellus cornucopioides* espezieko perretxikoa ere ezagutzen da.

## Ikus, gainera 
* Kornukopiar

## Kanpo estekak
Laura Prepon

**Laura H. Prepon** (Watchung, New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1980ko martxoaren 7a - ) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia
Parosko Kronika

**Parosko kronika**, heroi mitiko, greziar errege klasiko eta azken hauen erregealdietan zehar gertaturiko garrantzi handiko gertaeren taula kronologikoa da, Atenaseko Zekrope I.agandik hasita (K.a.1582-81). Zatirik garrantzitsuena, Lord Arundelek eraman zuen Ingalaterrara 1627an eta, egun, Oxfordeko Ashmoleam Museumean dago. Taula honek, K.a. 1582-81etik K.a. 264rarteko kronologia bat hartzen du. Paros uhartean aurkitua izan zen eta Parosko haitzurdina izenari ohore egiten dion haitzurdin mota berean tailatua dago.

## Edukia 
Taula honen edukian, beste gauza batzuen artean, honako datu hauek daude.

* Atenasen fundazioa Zekroperen aldetik, Zekropidae leinuaren sortzailea K.a. 1582-81ean.
* Deukalionen erorketa K.a. 1529-28an
* Targelioneko 24an Troiaren konkista (ekainaren 5a) K.a. 1209-8an
* Salaminaren fundazioa Zipren K.a. 1202an
* Panheleniar Jokoei buruzko datu mordoa (ez du, aldiz, Olinpiar Jokoei buruzko inongo daturik ematen)
* Safo Siziliara herbesteratua
* K.a. 484ean dago datatua Eskiloren tragedia baten garaipean Dionisiar handietan.
* K.a. 441ean dago datatua Dionisiar handietan, Euripidesen tragedia batek lortu zuen lehen postua.

## Kanpo estekak
Philip Carlo

**Philip Carlo** (1949ko apirilaren 18a - 2010eko azaroaren 8a) estatubatuar idazlea izan zen, bertan ezaguna hainbat hiltzaile ospetsuren biografiak, tartean Richard Kuklinskirena, idazteagatik.

## Liburuak 
**Ez fikzioa:**
* The Night Stalker: The Life and Crimes of Richard Ramirez (1996) 
* The Ice Man: Confessions of a Mafia Contract Killer (2006) 

**Eleberriak:**
* Stolen Flower (1988) 
* Predators and Prayers (2005) 
* Smiling Wolf (2006) 

## Kanpo estekak 
* {en}} Philip Carloren webgune ofiziala.
1280 arima

***1.280 arima*** (ingelesez *Pop. 1280*) Jim Thompsonek (1906-1977) idatzitako eleberria da, 1964an lehendabiziz argitaratuta. Frantzian, Marcel Duhamelek, Série Noire de Gallimard nobela beltzen bildumaren zuzendariak, nobela hau aukeratu zuen bildumako 1000. liburua izan zedin. Bertrand Tavernier zuzendari frantziarrak zinemarako egokitu zuen *Coup de Torchon* izenpean 1981ean. Euskaraz Igela argitaletxeak kaleratu du.

Eleberri honen protagonista eta narratzailea Nick Corey da, Pottsville konderri atzeratuko sheriffa. Asmatutakoa bada ere, inondik inora AEBetako hegoaldean edo hego-ekialdean kokatuko litzateke, giroa eta jende portaera direla eta. Izan ere, nobela beltz edo lagun gogorren nobela gehienak hiriek sortutako miseriarekin lotzen diren arren, eleberri honek erakusten digu landak ere miserable samar izan daitekeela. Denborari dagokionez, iradokitzen da istorioa Errusiar Iraultzako inguruan (1917) garatzen dela.

## Argumentua 
Sheriffaren narrazio fidagaitzaren azpian, herriko giroa eta pertsonaiak ikustarazten zaizkigu. Sheriffak berak, hastapenean, gibel handiko memelo hutsa ematen du, eta, lehenengo atal horietan, istorioak nobela beltza baino komedia dirudi. Orriek aurrera egin ahala, ordea, sheriffa oso bestelakoa, maltzurra baino maltzurragoa hain zuzen ere, izan daitekeela jakinaraziko zaigu.

Bilbearen hasiera sheriff izateko hauteskunde kanpainak pizten du. Daraman bizitza lasaia eta erosoa bukatu ez dadin, sheriffak mota guztietako amarru zikinak egingo ditu, baita hiltzea ere. Beti ere, oso arduratsu arituko da errua beste norbaiten gainean eror dadin. Azken finean, moralik gabeko ingurunean moralik gabeko pertsonaia bezala agertuko zaigu Nick Corey.

## Pertsonaiak 
* **Nick Corey**: protagonista. Potts Countyko sheriffa.
* **Myra**: Nick Coreyren emaztea. Amy Mansonekin ezkontzekotan zegoela, Myrak segada bat egin zion Nicki eta ezkontzera behartu.
* **Lennie**: Myraren neba atzeratua.
* **Amy Manson**: Nick Coreyren emaztegai ohia. Ezkontzekotan zeuden baina Nickek Myrarekin ezkondu behar izan zuen.
* **Rose Hauck**: Nick Coreyren maitalea.
* **Tom Hauck**: Rose Haucken senarra. Emaztea jipoitzen du sarritan.
* **Ken Lacey**: herri handi bateko sheriffa. Nick Coreyk aholkua eskatzen dio.
* **Buck**: Ken Lacey sheriffaren laguntzailea.
* **Robert Lee Jefferson**: burdindendaren jabea eta Konterriko fiskala.
* **Curly eta Moose**: putazainak.

## Kanpo estekak
Richard Kuklinski

**Richard "The Iceman" Kuklinski** (1935ko apirilaren 11 – 2006ko martxoaren 5a) epaitutako eta zigortutako hiltzailea izan zen. Atxilotutakoan aitortu zuenez, guztira 200 pertsona baino gehiago hil zituela adierazi zuen, haietako batzuk ageriko motiborik gabe, teknika hobetzearren edo modu berri bat probatzearren

New Yorkeko mafiako giroan parte-hartze garrantzitsua izan zuen Kuklinskik hainbatetan. Jaso zuen kontratu oro burutu zuela, oztopoak oztopo, aldarrikatzen zuen. "The Ice Man" (Izotzezko Gizona) ezizena zuela, mafiako hainbat familiarentzat lan egin zuen. Izan ere, jatorri poloniarra edukita, ezin izan zen inongo familiako kide bihurtu, eta, ondorioz, guztiek berau kontratatzeko eskubidea zeukaten. Honela, Carmine Galante eta Paul Castellano mafiaburuen hilketan parte hartu zuen.

## Oin-oharrak
New Yorkeko mafiako bost familiak

**New Yorkeko mafiako bost familiak** 1930eko hamarkadaz geroztik New York hiriko krimen antolatua mendean izan duten bost familia italiar-amerikarrak dira. Salvatore Maranzano eta Charlie "Lucky" Lucianoren iradokizunpean, haien arteko arazoak konpontzeko eta menpeko lurraldeak zehazteko bost familiek Batzordea osatu zuten. Mafiari buruzko film, eleberri eta telesaio frankok, hala nola The Godfather edo The Sopranos, familia hauek islatu dituzte, haien gaineko ezagutza mundu osora hedatuz.

Familiak honako hauek dira:

* Bonanno familia
* Gambino familia
* Colombo familia
* Genovese familia
* Lucchese familia

## Kanpo estekak
Profezia

[thumb|240px|[Nostradamusen erretratua]]
**Profezia**, orokorrean, etorkizunari buruzko iragarpenezko baieztapen bat da, naturaz gaindiko ahalmen baten bitartez. Badago diferentzia bat profezia eta iragarpenaren artean: iragarpena, prozesu logiko baten araberako teoria bat indartzeko erabiltzen den baieztapen bat da; profezia, berriz, aurresandako emaitzaren aurreikuspenean arrazonamenduarekin lotuta ez dagoen bitartean, eta inspirazioak jatorri jainkotiarra du.

Erlijio monoteista handiek (Kristautasuna, Judaismoa eta Islama)k garrantzi handia ematen diete profeziei, Jainkoaren esanen adierazgarri bezala (baina profezia baten zentzu zuzena, postura hauen arabera profetei, mezulari gisa emandakoa da). Egundaino, honen aldeko ebidentzia zientifikorik egon ez arren, erlijio hauen jarraitzaileek, euren liburu sakratuetako profezia zehatzak bete direla baieztatzen dute. Nahasketa hau, euren idazteunak benetan direna baino askoz zaharragoak diren sinesmenetik dator, eta, beraz, gertaerak kontatu zituztela, gertatu baino askoz lehenago. Kristauen kasuan, jarraitzaile askok, Pentateukoa, Moisesek K.a. XIII. mendean idatzi zuela sinesten dute, edo agian lehenago, akademiko gehienak, Pentateukoaren zatirik garrantzitsuena Josiasek, juduen Babiloniako erbestean idatzia izan zela K.a. 587. urtean hasia, ados daude, eta erbesteratutako intelektual hebraiarrek.

Beste profeta mota batzuk, pertsonaia hauek parapsikologia eta igarmenaren barnean sartzen diren arren, Nostradamusek bere Centurias izeneko liburuan bezala, ustez, etorkizunean gertatu beharreko gertaeren adierazpenak utzi zituzten. Eszeptizismoaren jarraitzaileen arabera, hain ahulak dira, ze, gertatzen den edozein gertaerarekin erlazionatu daitezkeela. Gauza bera gertatzen da profezia tradizional batzuekin erlijio monoteista handietan, San Malakiasen "Aita Santuen Profezia" bezala. Apokalipsiari buruzko profeziek, gai nagusi bezala, munduaren amaiera edo Armagedona dute.

Profezien amankomuneko ezaugarria, mantentzen direnak, hala adieraziak izan direla, gertaerak gertatu ondoren da. Adibidez, Jesusek Jerusalengo Tenplua deuseztua izango zela profetizatu zuen ("Batzuek, Jesusi, tenpluari oparitutako tenpluaren apaingarri aberatsak eta harri ederrak nabarmentzen zizkioten. Jesusek zera esan zuen: "Helduko da zuek hemen miresten duzuen guztia, harria harriaren gainean geratuko ez den garaia. Guztia deuseztua izango da" Lc 21, 5-6) eta halaxe gertatu zen 70. urtean. Vespasiano erromatar enperadorearen erregealdian, Jerusalengo Tenplua erabat deuseztua geratu zen. Hala ere, badago profezia erabat bete ez den sinesten ez duenik ere, Erosten harresia oraindik, *harria harriaren gainean* geratzen baita.

Ustezko profezia batzuk, hiri kondaira baino ez dira, 2001eko irailaren 11n gertaturiko gertaerei dagokien elezaharra bezala. Interneten zehar ibili zen, Dorre Bikien aurkako erasoa gertatu eta gero.

## Kanpo estekak
Villanueva de Sigena

**Villanueva de Sigena** (gaztelaniaz eta ofizialki *Villanueva de Sigena* eta aragoieraz *Billanueba de Sixena*) Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 520 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Santa Maria Sixenako monasterioa: XII. mendeko monasterioak.
Valfarta

**Valfarta** (gaztelaniaz eta ofizialki *Valfarta* eta aragoieraz *Balfarta*) Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 99 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Valfartako udalaren webgunea
Torres de Barbués

**Torres de Barbues** (gaztelaniaz, aragoieraz eta ofizialki *Torres de Barbués*) Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 324 biztanle zituen.
Torralba de Aragón

**Torralba de Aragon** (gaztelaniaz eta ofizialki *Torralba de Aragón* eta aragoieraz '''Torralba d'Aragón''') Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 118 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Torralba de Aragongo udalaren webgunea
Tardienta

**Tardienta** Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 1.022 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Tardientako udalaren webgunea
Sena (Huesca)

**Sena** Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

## Demografía 
* Zifra hauek 2006ko urtarrilaren 1koak dira.

## Ondare arkitektonikoa 
* Senako Udaletxea, Pizkundetar arkitektura, XVI-XVIII. mendeko eraikina.

## Kanpo estekak
Senés de Alcubierre

**Senes de Alcubierre** (gaztelaniaz eta ofizialki *Senés de Alcubierre* eta aragoieraz '''Senés d'Alcubierre''') Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 58 biztanle zituen.

thumb|ezkerrera|250px|Senés de Alcubierre.

## Kanpo estekak 
*  Senes de Alcubierreko udalaren webgunea
Sangarrén

**Sangarrén** (gaztelaniaz, aragoieraz eta ofizialki *Sangarrén*) Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 262 biztanle zituen.
Lupiñén-Ortilla

**Lupiñen-Ortilla** (gaztelaniaz eta ofizialki *Lupiñén-Ortilla* eta aragoieraz **Lopiñén-Ortiella**) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 358 biztanle zituen.

1970eko hamarkadan sortu zen Lupiñen eta Ortilla herriek udalerri bat sortzeko bat egin zutenean. Udaletxea Lupiñenen dago.
Monflorite-Lascasas

**Monflorite-Lascasas** gaztelaniaz edo aragoieraz **Monflorite-As Casas** Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 267 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Monflorite-Lascasasko udalaren webgunea
Las Peñas de Riglos

**Las Peñas de Riglos** (gaztelaniaz eta ofizialki *Las Peñas de Riglos* eta aragoieraz **As Peñas de Riglos**) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 297 biztanle zituen.