open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txenada handi afrikar

**Txenada handi afrikarra** (*Thalasseus albididorsalis*) Laridae familiako hegazti bat da. 2020ra arte txenada handi amerikarraren barnean sailkatzen zen. Ikerketa genetikoek erakutsi dute Bengalako txenadatik gertuago daudela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Modi

***I Modi*** (Moduak), baita ere ***Hamasei plazerrak*** eta ***De omnibus Veneris Schematibus***, sexu-posizioetan dauden bikoteen eszena esplizituen grabatuak dituen italiar errenazentista garaiko liburu erotiko ospetsua da.

## Edizioak 
Jatorrizko edizioa Marcantonio Raimondi grabatzaileak sortu zuen, Giulio Romanok Mantuako Palazzo Te jauregi berrirako, Frederiko I. Gonzagaren enkarguz egin zituen pintura erotikoetan oinarrituta. Dirudienez, jatorrizko edizioa, 1524an argitaratua, Eliza katolikoak erabat suntsitu zuen, nahiz eta ondorengo edizio baten zatiak gorderik iraun duten.

1527an argitaratutako bigarren edizioarekin batera,erakutsitako sexu-ekintzak deskribatzen zituzten Pietro Aretinok idatzitako sonetoak zeuden. Jatorrizko ilustrazioak ziurrenik Agostino Carraccik kopiatu zituen; horiek dira dirauen bertsiokoak.

## Iruditegia 

Carracci05.jpg
PolyenosChrisis.jpg
Agostino Carraci, L’Arétin de A. Carracci (à la nouvelle Cythère, 1798).jpg
Carracci Antoine et Cleopatre.jpg
BachusAriane.jpg
Carracci_Jupiter_et_Junoncrop.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sérgio Vieira de Mello

**Sérgio Vieira de Mello** (Rio de Janeiro, 1948ko martxoaren 15a – Bagdad, 2003ko abuztuaren 19a) brasildar diplomazialaria izan zen

Filosofia ikasi zuen Parisko Unibertsitatean eta 1968ko maiatzeko matxinadan parte hartu zuen. 1969an Genevara joan zen eta Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritzan hasi zen lanean. 1971n Bangladeshko Askapen Gerran egon zen, 1972an Sudanen eta 1974an Zipren, turkiarren inbasioaren ondoren. Krisi horietan guztietan, elikadura-laguntza eta aterpea antolatzeaz arduratu zen.

Ondoren, Mozambike, Peru, Kanputxea, Libano eta Argentinara joan ziren. 1990eko hamarkadan Kanputxean eta Jugoslavian desminatua antolatzeaz arduratu zen. Kosovora ere bidali zuten, eta 1999tik 2002ra Ekialdeko Timorko administratzailea izan zen, Nazio Batuen izenean.

2002an Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Komisionatu izendatu zuten. 2003ko maiatzean, Nazio Batuen Idazkari Nagusiaren ordezkari berezi izendatu zuten Irakerako. Bagdadeko Canal hotelean Al-Qaedak egindako leherketan hil zuten.
Kaio hauskara mongoliar

**Kaio hauskara mongoliarra** (*Larus mongolicus*) kaio espezie bat da, Asiako ekialdearen barnealdean ugaltzen dena. 1925ean deskribatu zuen Petr Suxkinek, Üüreg aintziran (Mongolia) bildutako aleetan oinarritua. *Larus argentatus* espeziearen azpiespezie gisa sailkatu zen. Hala ere, kaio hauskara hainbat espezietan banatu zenean, Mongoliako populazio hau *Larus vegae*ren edo kaio kaspiarraren taldean sailkatu zuten. 2024an espezie gisa izendatu zen, bere morfologiagatik eta soinu bereziagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Derry (Stephen King)

**Derry**, AEBetako Maine estatuan dagoen eta Stephen King idazlearen hainbat kontakizun girotuak dauden fikziozko udalerri bat da. 

Bangor udalerritik hurbil dago.

## Derryn girotutako idazlanak 
**It* (1986)
**Insomnia* (1994)
**Bag of Bones* (1998)
**Dreamcatcher* (2001)
**Fair Extension* (2010)
**22/11/63* (partzialki) (2011)

## Kanpo estekak
Alderdi Iraultzaile Otsailzalea

**Alderdi Iraultzaile Otsailzalea** (, *PRF*) 1936ko otsailaren 17ko Otsaileko Iraultzan jatorria duen Paraguaiko alderdi politiko bat da. Mugimendu iraultzaile hau 126.000 herritar antolatu inguruk osatu zuten, batez ere Gudari Ohien Elkarte Nazionaleko kideak, Chacoko Gerra amaitu eta gero. Elkarte honek Rafael Franco Paraguaiko Errepublikaren presidente izendatu zuen militar koalizio baten, ikasleen, intelektualen, nekazarien, indigenen eta langileen babesarekin.

Alderdi Iraultzaile Otsailzalea joera sozialdemokratako alderdi politikoa da. Argentinako Buenos Aires hirian eratu zen ofizialki 1951eko abenduaren 11n, erbestealdian. Alderdiaren gazte erakundea Gazteria Iraultzaile Otsailzalea da.

Bere historian zehar, alderdiak hainbat koalizio politikotan parte hartu du. Esaterako, 2008ko Paraguaiko hauteskunde orokorrak irabazi zituen Aldaketarako Aliantza Aberkoian eta Guasu Frontean. 2013ko Paraguaiko hauteskunde orokorretan Mario Ferreiroren hautagaitzaren alde egin zuen.

## Kanpo estekak
Ozella Shields Head

**Mary Ozella Shields Head** (Macon, 1869ko urriaren 19a – Los Angeles, 1948ko maiatzaren 16a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Bizitza 
thumb|*Izma, or Sunshine and Shadow* liburuaren azala (1889).
Adolphus A. Shields harakinaren eta Mary Anne Westcotten alaba, Mary Ozella Shields Georgia estatuko Macon hirian jaio zen 1869ko urriaren 19an, eta estatu bereko Atlanta hiriburuan ikasi zuen.

Literaturarekiko zaletasuna eta idazteko talentua haurtzaroan piztu zitzaizkion, eta oso gaztea zela maitasun istorio ugari idatzi zituen. Argitaratu zuen lehen lana *Sundered Hearts* izan zen, hogeita hamar kapituluko eleberri erromantikoa. *Philadelphia Saturday Night* astekarian agertu zen, Shieldsek hemezortzi urte zituela. Geroago ''Verona's Mistake* eta *A Sinless Crime* idazlanak argitaratu zituen astekari berean. 1889an *Izma, or Sunshine and Shadow'' eleberria kaleratu zuen.

1889ko azaroan, Greenville hiriko Daniel B. Headekin ezkondu zen, eta harekin seme bat izan zuen, Dan. Los Angelesen hil zen 1948an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katalina Rambouilletekoa

**Katalina Vivonne**, **Rambouillet-eko markesa** (*Catherine de Vivonne*, frantsesez; Erroma, 1588-Paris, 1665eko abenduaren 2a), emakume bikaina izan zen, XVII. mendean Parisko lehen literatur aretoaren sortzailea, Rambouillet-eko jauregi hôtel-ean (Louvreko Thomas du Turillre kalean).

Bere osasun eskasagatik eta gorteko ohiturengatik, idazle eta artistak bere etxera erakartzea erabaki zuen. Arteen, literaturaren eta historiaren zale amorratua zen, eta hainbat hizkuntza zekizkien.

Arrakasta handiko areto bat mantendu zuen bere alaba Juliaren (1607-1671) laguntzarekin, honen omenez  *Juliaren girlanda* sortu zuten. Alaba 1645ean, Montausierreko dukearekin ezkondu zen arte izan zuen laguntzaile..

Bere saloiak eragin handia izan zuen frantsesean eta bere garaiko literaturan. Molièrek areto hartan txandakatzen zirenen moldeak barregarri utzi bazituen ere, *Irrigarri ederrak* lanean, hain zuzen ere, «eder» horiek izan ziren frantses hiztegiaren berrikuntzan oso eginkizun garrantzitsua izan zutenak.

Saloi hau izan zen emakumeari nagusitasuna eman zion bakarretakoa, beste saloietan ez bezala, hauek ia gizonezkoak bakarrik joaten baitziren. Horretarako, Katalina Rambouilletekekoak emakume gazte talde bat zuzentzen zuen, ederki asko, denak etxe onekoak, bilerak beren xarma eta graziaz alaitzen zituztenak.

Horretarako, bere aitaren jauregitxoa (*hôtel*) berreraiki zuen berak diseinatutako planoetan oinarrituz, harreretarako gela prestatuagoak izan zitzan, italiar estilora komunikatutako saloi segida bat nabarmenduz.

*Arthénice* ezizena du, Malherbek konposatutako anagrama, eta *Cléomire* pertsonaiak irudikatzen du Madeleinek eta Georges de Scuderyk idatzitako *Artaméne ou le Grand Cyrus* obran. Cyrus Enghien da, Conte Handia irudikatzen duen pertsonaia.
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katalina Vivonneren biografia Imago Mundin (frantsesez).
Rubens Paiva

**Rubens Beyrodt Paiva** (Santos, 1929ko abenduaren 26a - Rio de Janeiro, 1971ko urtarrilaren 20 eta 22 artean) Brasilgo diktadura militarrak eraildako ingeniari zibil eta politikaria izan zen.

Ingeniaritzan lizentziatua, Rubens Brasilgo Alderdi Laboristako (PTB) diputatu federal hautatu zuten 1962an. 1964ko estatu kolpearen ostean, kargutik kendu zuten eta erbestera joan zen; Brasilera itzultzean, ingeniaritzara eta negozioetara itzuli zen, baina erbesteratuekin harremana mantendu zuen.

1971n, diktadurak atxilotu egin zuen, Carlos Lamarca gerrillariarekin zerikusia zuelakoan. Rubens kuartel militar baten lokaletan hil zuten 1971ko urtarrilaren 20tik 22ra. Bere gorpua hainbat aldiz lurperatu zuten, eta azkenean bere aztarnak itsasora bota zituzten, Rio de Janeiro hiriko kostaldean, 1973an, hil eta bi urtera. 

Eunice Paiva bere alargunak urte luzez borrokatu zuen bere heriotzan Estatuak izan zuen erantzukizuna aitortzeko. Kasua Egiaren Batzorde Nazionalak ikertutakoetako bat izan zen, eta Paivaren hilketa berretsi zuen, desagertu eta 40 bat urtera. Marcelo Rubens Paiva idazlearen aita izan zen Rubens, eta bere istorioari buruzko liburu bat idatzi zuen, gero zinemarako egokitua .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erle-txori berde afrikar

**Erle-txori berde afrikarra** (*Merops viridissimus*) Meropidae familiako hegazti bat da, erle-txorien taldekoa. Afrikako eskualde lehorretan bizi da, Senegaletik Etiopiara. Azken hamarkadetan Egiptoraino iritsi da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarya of the Dawn

***Zarya of the Dawn*** Kris Kashtanovak idatzitako komiki labur bat da;  New Yorken bizi den diseinatzaile grafikoa da eta Midjourney adimen artifizialeko softwarearekin erabat ilustratu du;  erabilitako tresnak egile-eskubideen inguruko gatazka sortu du.

## Laburpena 
Komikiaren protagonista, Zarya, haur ez-binarioa da. New Yorken esnatu da inolako oroitzapenik gabe eta ikusten duenez, hiria abandonatuta dagoela dirudi. Rusty izeneko pertsona baten postala erori zaio poltsikotik, bere izena eta helbide pertsonala gogoratzeko aukera emanez. Etxera itzuli eta arropa berria berreskuratu ondoren, Zaryak Raya topatu zuen, bere "laguntzaile adimentsua", eta hark esan zion 2023an izan zen osasun mentaleko krisi batek lurreko bizitza ia erabat suntsitzea ekarri zuela. Ondoren, Zarya Zaturaren mundura eramango du Rayak, onarpenaren mundura. Han, emakume misteriotsu bat ezagutu du Zaryak, eta harekin bere sentimenduak onartzen ikasi du. Central Parkera itzultzen direnean, negutegiz estalita dago. Zaryak ohartarazi duenez, «onarpena da hartua askatzearen lehenengo pausoa».

## Egile eskubideen inguruko auzia 
2022ko irailean, Kris Kashtanovak bere komikiaren egile-eskubideak babesteko eskatu zuen United States Copyright Officen, baina honek ez zuen jakinarazi ilustrazioak Midjourney erabiliz sortu zirela, hots,  irudiak sortzen dituen adimen artifiziala. Komikiak egile-eskubideen babesa du, baina United States Copyright Officek prozedura bat jarri zuen abian artelanaren babesa ezeztatzeko, nola egin ziren jakin ondoren. 2023ko otsailean ezeztatu zuten lanaren egile eskubideen babesa, eta United States Copyright Office erakundeak ebatzi zuen gizaki batek sortutako lanek soilik jaso dezaketela babesa. 
Irudi hauek egile-eskubideek babesten ez dituzten arren, irudien antolamendua, testua eta liburuaren historia berriz, bai, Kris Kashtanovaren sormen-lana baitira, eta ez adimen artifizialarena.
Balizko eskubideak baliogabetzearen arrazoia izan zen honko hau: AAk sortutako irudiak ez dira zuzeneko giza sormenaren emaitza eta hori funtsezko baldintza obra bat egile-eskubideek babesteko.
Kashtanovak defendatu zuen aktiboki esku hartu zuela eta argibide zehatzak («prompts») eman zizkiola Midjourneyri, erabilitako AAri. Haren arabera, ehunka argibide behar izan ziren nahi zen emaitza lortzeko. Hala ere, USCOk argudiatu zuen prompt-ek eragina izan dezaketen arren, azken emaitzak ezin duela aurreikusi eta gizakiaren kontrol absolutuari ihes egiten diola, AAk ez dituelako berariazko aginduak jarraitzen, iradokizunak interpretatzen baizik. Era berean, egindako ahaleginaren argudioa baztertu zen, copyrightak ez baitu lan nekeza edo erabilitako denbora babesten, jatorrizko sormena baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egilearen webgunea
*   Zarya of the Dawn egilearen webgunean
Usapal afrikar

**Usapal afrikarra** (*Streptopelia roseogrisea*) usapal txiki bat da, Columbidae familiako hegaztia. Sahelean, Afrikako Adarraren iparraldean eta Arabiako hego-mendebaldean bizi da. Ingurune lehorretan bizi da, baina uraren inguruan egon ohi da. 

26 zentimetro inguru neurtzen ditu. Gorputz osoa kolore arre-grisezkoa da, baina hegoen alboan kolore urdina izaten du. Hegan egiteko lumak ilunak dira, ia beltzak. Dimorfismo sexual txikia dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurrilo garondozuri

**Kurrilo garondozuria** (*Antigone vipio*, lehen *Grus vipio*) Gruidae familiako hegazti bat da. 112-125 zentimetroko luzera eta 130 zentimetroko altuera duen hegazti handi bat da, 5,6 kilogramo ingurukoa. Hankak arrosak ditu, lepoan marra zuri-beltzak eta aurpegian motots gorria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uroilo urdin burugris

**Uroilo urdin burugrisa** uroilo espezie bat da, Rallidae familian. Ekialde Hurbilean, Indian eta Txinako hegoaldean bizi da. Lehenago uroilo urdinaren subespezie gisa sailkatzen zen, baina 2015ean espezie izendatu zen. Gaur egun *Porphyrio porphyrio* espeziea superespezie gisa identifikatzen da, eta bere barruan zeuden sei subespezieak espezie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zanga mexikar

**Zanga mexikarra** (*Sula brewstery*) Sulidae familiako zanga espezie bat da. Lehenago zanga ilunaren subespezie gisa hartzen zen, baina 2024an morfologian eta portaeran oinarrituta, espezie gisa izendatu zen. Ozeano Bareko ekialde eta erdialdean bizi da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plautilla Bricci

thumb|275x275px|San Luis de los Franceses elizako kapera, Erroma.
**Plautilla Bricc**i (Erroma, Italia, 1616ko abuztuaren 13a - Ibidem**,** 1705**)** arkitektoa, margolaria eta San Lukaseko Akademiako kidea izan zen**.**

## Lehen urteak 
Plautilla Bricci (edo Brizio) artista familia batean sortu zen. Aita Giovanni Bricci (1579-1645) margolari eta musikaria izan zuen, ama, beriz Chiara Recupita. Eta bera bezala, bere neba Basilio Bricci (1621-92) arkitektoa eta margolaria izan zen.

## Ibilbidea 
Plautilla Briccik bi obra garrantzitsu egin zituen Erroman. Lehena Benedetti Etxea izan zen, Junikula muinoan dagoen San Pankrazio Atetik gertu eta Elpidio Benedettik 1663an, Mazarino Kardinalaren agenteak, eskatuta egina. Benedetti etxea, 1849an suntsitua, Mancini eta Giraud deitua, Aurelia bidean zegoen eta “ontzia” deitzen zioten bere formagatik.

Elpidio Benedetti,, bezeroa, hain pozik geratu zen obrarekin, 1677an gida bat argitaratu baitzuen (Matteo Mayer izengoitiarekin), non azaltzen baitzuen, deskribapen zehatz eta ikuspegi desberdinekin, eta azaltzen zuen, halaber, Plautilla Briccik zein bere nebak izandako partaidetza. Benedettik berak bakarrik hartu zuen barruko dekorazioaren ardura, pintura alegoriko eta erlijiosoekin. Hala ere, Erromako Estatuaren Artxiboan dauden eraikuntza-kontratuei eta prestakuntza-marrazkiei eta -planoei buruzko geroagoko ikerketek erakutsi dute Plautilla Briccik proiektatu zuela eraikina, Basilioren esku-hartze gutxirekin, halakorik izan bazuen behintzat. 

Benedetti Hiribilduaren arkitektura nahiko ezohikoa zen garai hartarako (arkitektura barroko boluptatetsuak arkitektura klasikoagoari lekua uzten zion garai hartan), 1849 baino lehenagoko grabatuetan ikus daitekeenez. Loggiak, horma kurbatuak eta iztukuzko lan oso landuak zituen, arkitektura barroko astuna sortuz, zenbait alderditan Giulio Romanoren (1499-1546) manierismoa gogorarazten duena.

1664an Benedetti Abateak San Luisen kapera enkargatu zion, San Luis de los Franceses elizan, 1680an inauguratua izan zena. Kapera hau elizako apaindura aberatsena da: marmol polikromoak, urreztatuak eta sarrera inguratzen duen iztuku urdinezko gortinatua, lirio urreztatuen loreekin. San Luisekin aldarean egindako erretaula ere berak egin zuen.

1670. urtearen ondoren, bere nebarekin batera, Montecavallon, Erroman, Piccolomini jauregia eraberritu zuen (gaur egun via della Dataria 22), eta fatxadak Piccolominitarren armekin apaindu zituzten solairu nagusiko leihoetan eta erlaitzaren beheko aldean.

1677an, Benedetti abadeak, bizi osorako usufruktuan, San Luis de los Franceses elizaren ondoko etxe bat eman zion. Xedapen hori 1690eko testamentuan berretsi zen, eta, beraz, ondorioztatzen da urte horretatik aurrera bertan bizi izan zela.

## Lanak 
Hauek dira lan aipagarrienak:

* Villa Benedetti, Erroma.
* San Luis kapera, San Luis de los Franceses elizan.
* Testa-Piccolomini jauregia Montecavalon, Erroma.

## Bibliografia 
Lollobrigida, Consuelo. *Bricci plautilla. Pictura et Architectura Celebris. Baroko Erromatarraren uhartedia*. Erroma: Gangelmi Editore, 2017.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erle-txori berde arabiar

**Erle-txori berde arabiarra** (*Merops cyanophrys*) Meropidae familiako hegazti bat da. Arabiar penintsulako eremu lehorretan bizi da, Saudi Arabiatik Yemenera, eta Omango ekialdetik Arabiar Emirerri Baturaino. Azken urteotan Sortaldean ere hedatzen ari da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Murray Robertson

**Margaret Murray Robertson** (Stuartfield, 1823ko apirilaren 22a – Montreal, 1897ko otsailaren 14a) eskoziar-kanadar irakasle eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Margaret Murray Robertson Stuartfielden jaio zen, Eskozian, 1823ko apirilaren 22an. James Robertson artzain kongregazionalistaren eta Elizabeth Murrayren alaba izan zen. Lau haurride zituen: Mary, John, Joseph eta Andrew. 1832an ama hil zitzaion Orduan familiak Vermont estatuko Derby herrira emigratu zuen, eta lau urte geroago Quebeceko Sherbrooke hirira. Maryk eta Margaretek Massachusettsko Mount Holyoke ikastetxean ikasi zuten eta gero Sherbrooke Ladies' Academyra joan ziren irakasle. Margaret han geratu zen 1865era arte.

1864an, Galt saria irabazi zuen *An Essay on Common School Education* izeneko saiakerarengatik. 42 urte zituela, bere irakasle karrera utzi zuen lanaldi osoko idazle izateko. Lehen eleberria, ''Christie Redfern's Troubles'', 1866an argitaratu zuen. Guztira 14 eleberri edo gehiago kaleratu zituen 1890era arte. Bere eleberrietako protagonista gehienak emakumezkoak ziren, eta jorratu zituen gai nagusiak etxea eta familia ziren.

Robertson Montrealen hil zen 1897an, 73 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Warner Morley

**Margaret Warner Morley** (Montrose, 1858ko otsailaren 17a – Washington, 1923ko abenduaren 12a) estatubatuar irakasle, biologo eta idazlea izan zen, naturari eta biologiari buruzko haurrentzako liburu askoren egilea.

## Bizitza 
Margaret Warner Morley Brooklynen hazi zen. New York Estatuko Unibertsitatean Oswegon eta Hunter Collegen ikasi zuen. Irakasle lanetan aritu zen eta nekazaritzan eta erlezaintzan aditua izan zen.

Morleyren lanen bilduma bat, landa eremuko bidai-agiri, zirriborro eta liburuen eskuizkribuez osatua, Connecticut estatuko Hartford hiriburuko Harriet Beecher Stowe zentroan dago., eta argazki bilduma bat Ipar Carolinako Historia Museoan.

Morley 1923ko abenduaren 12an hil zen.

## Lanak 
## Iruditegia 

Fitxategi:A song of life (IA cu31924000000376).pdf|*A Song of Life* (1891).
Fitxategi:A few familiar flowers- how to love them at home or in school (IA cu31924000596332).pdf|*A few familiar flowers: how to love them at home or in school* (1891).
Fitxategi:Donkey John of the toy valley (Gröden) Margaret Warner Morley.jpg|*Donkey John of the Toy Valley* (1921).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminofenol

**Aminofenolak** C₆H₇NO formulako konposatu organiko aromatikoak dira; hiru isomero guztira. Hidrolixo eta amina funtzio-talde bana dute. Hauek dira hiru isomeroak: 2-aminofenola, 3-aminofenola eta 4-aminofenola.
erdian|thumb|420x420px|Aminofenolaren hiru isomeroak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Albert Sein

**Franz Albert Seyn** () 1909ko azaroaren 24 eta 1917ko martxoaren 16 artean Finlandiako gobernadore nagusia izan zen errusiar jenerala izan zen.

## Biografia 
Gobernadore Nagusi izan aurretik, Seyn Finlandiako barruti militarreko langile ofiziala eta Gobernadore Nagusiaren laguntzailea izan zen. Seynek Finlandiaren errusifikazioan lagundu zuen, hildako (1904) aurreko Nikolai Ivanovitx Bobrikov gobernadore jeneralaren urratsei jarraituz. Finlandiako autonomia gehiago mugatu zen eta 1908 eta 1910ean onartutako legeetan Errusiako Dumari, Finlandiako Dietari ordez, Finlandiako Dukerri Handiari buruzko legeak egiteko eskubideak eman zizkion.

Otsaileko Iraultzaren ostean, Errusiako Behin-behineko Gobernuak 1917ko martxoaren 16an atxilotu zuen Seyn eta Petrogradera eraman zuen, non, antza, hurrengo urtean hil zuten.

## Kargu politikoa 
## Sariak 
* Santa Ana ordena, 1. mailakoa

* Santa Ana ordena, 3. mailakoa

* Arrano Zuriaren Ordena

* San Estanislao ordena, 1. mailakoa

* San Estanislao ordena, 2. mailakoa

* San Vladimir ordena, 2. mailakoa

* San Vladimir ordena, 3. mailakoa

* San Vladimir ordena, 4. mailakoa

* San Estanislao ordena, 3. mailakoa

## Kanpo estekak
2-aminofenol

**2-aminofenola** edo '''*orto*-aminofenola'* konposatu organiko aromatikoa da C6H7NO formula duena. Amina eta hidroxilo funtzio-taldeak ditu. Bi isomero ditu 3-aminofenola eta 4-aminofenola. Solido kristalino zurixka da. Disolbagarria da dietil eterretan, etil azetatotan, azetonatan, uretan eta etanoletan; disolbagaitza bentzenotan eta toluenotan. Narritagarria da. 

## Sintesia 
2-aminofenola *orto''-nitrofenola amoniakoarekin erreduzituz hidrogeno sulfuroaren presentzian sintetizatzen da.

## Erabilera 
2-aminofenola kosmetikan ile-tindu moduan eta bitarteko produktu gisa hainbat botiken eta tinduen sintesian usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerusalem's Lot (Stephen King)

'''Jerusalem's Lot**, laburtuz **'Salem's Lot** edo **the Lot'*, AEBetako Maine estatuan dagoen eta Stephen King idazlearen hainbat kontakizun girotuak dauden fikziozko herri bat da.

Cumberland konderrian dago, Falmouth, Windham eta Cumberland udalerrien artean dago.

Lehen biziko aldiz *'Salem's Lot'' (1975) eleberrian agertu zen.
MacGillivray prioi

**MacGillivray prioia** (*Pachyptila macgillivrayi*) hegazti bat da, Procellariidae familiakoa. Ozeano Australean bizi da. Lehenago Amsteradam uhartean eta Indiako Ozeanoaren hegoaldean ere aurki zitekeen. 1990ko hamarkadan Saint Paul uhartean zegoen arratoi eta untxien populazioa desagertarazi zen, eta horren ondorioz prioiaren populazioa handitu da, baina oraindik ere arriskuan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brai musuzuri

**Brai musuzuria** (*Pterodroma gouldi*) Zeelanda Berriko iparraldeko uharteko hegazti endemiko bat da, Procellariidae familiakoa. Maoriek **ōi** izenarekin ezagutzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Hicks

**Margaret Hicks** (1858–1883) estatubatuar arkitektoa  izan zen, arkitekturari buruz idatzitako argitalpen profesional batean ekarpenak egin zituen lehen emakumea izateagatik nabarmendua.

## Biografia 
thumb|275x275px|Txabola baten diseinua Margaret Hicksek egina, 1878, arkitekturako bi aldizkaritan argitaratutako proiektua.
Hicks 1858an jaio zen eta Cornell Unibertsitatera joan zen. 1880an arkitektura titulua lortu zuen. Cornellen titulu hori jaso zuen lehen emakumea izan zen, Mary L. Page Estatu Batuetako lehen arkitektoa bihurtu eta urtebetera.. Artean ikasketak egiten ari zela, bere proiektuetako bat *American Architect and Building News* (1878) aldizkarian argitaratu zen. *The Builder and* *Wood-Worker*-en argitaratu zen berriro 1883an.

1880an Hicks Arthur Karl Volkmann arkitektoarekin ezkondu zen, 1877an Cornellen egresatua. Margaret Cambridgen (Massachusetts) ezkondu eta hiru urtera hil zen, 25 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabai subantartiko

**Gabai subantartikoa** (*Puffinus elegans*) hegazti txiki bat da, Procellariidae familiakoa. Hego hemisferioan bizi da, populazioekin Tristan da Cunha uhartean, Indiako Ozeanoaren hegoaldeko uharteetan eta Zeelanda Berriko hegoaldean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Meiju

**Li Meiju** (Hebei, 1979ko urriaren 3a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Meisu

**Li Meisu** (Hebei, 1959ko apirilaren 17a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Qiumei

**Li Qiumei** (1974ko irailaren 26a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilz

**Pilz GmbH & Co. KG** automatizazio industrialerako teknologia garatzen duen Alemaniako enpresa bat da. 1948an Hermann Pilzek sortua, gaur egun egoitza nagusia Ostfildernen dauka. Gainera, nazioartean kontinente guztietan du presentzia, guztira 42 filial eta sukurtsal izanik.

## Historia 
Hermann Pilzek beira puzteko negozioa sortu zuen 1948an Esslingenen. Hasieran, medikuntzarako beirazko aparatuak eta industriarako merkuriozko erreleak ekoizten zituen.

1960ko hamarkadan Hermannen semea Peterrek enpresaren ardura hartu zuenean, konpainiak kontrol eta monitorizazio gailu elektronikoak eta kontrolagailu logiko programagarriak egiten hasi zen. 1987an PNOZ segurtasun errelea merkaturatu zuen, larrialdi-geldialdietarako sistema bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pilzen webgunea
3-aminofenol

**3-aminofenola** edo '''*meta*-aminofenola'* konposatu organiko aromatikoa da C6H7NO formula duena. Amina eta hidroxilo funtzio-taldeak ditu. Bi isomero ditu 2-aminofenola eta 4-aminofenola. Solido kristalino zuria da. Disolbagarria da dietil eterretan, etil azetatotan, azetonatan, uretan eta etanoletan; disolbagaitza bentzenotan eta toluenotan. Narritagarria da.

## Sintesia 
3-aminofenola prestatzeko bi molde nagusi daude. Batean, *azido 3-aminobentzenosulfonikoa'' sodio hidroxidoarekin berotzen dan 245 C-tan sei orduz. Bestean erresortzinola amonio hidroxidoarekin tratatzen da eta prozesuak ordezkapen-erreakzio bati segitzen dio.

## Erabilera 
3-aminofenola erabileraugari ditu: kosmetikan ile-tindu bezala, bitarteko produktu gisa hainbat botiken eta tinduen sintesian, egonkortzaile termoplastiko kloratuetan eta metal astunak ur zikinetatik ezabatzeko usatzen diren erretxina kelatzaileen osagai, besteak beste.

## Errefentziak 
## Kanpo estekak
Eva López Barrio

**Eva López Barrio** (Escairón, Villasante, Lugo, Galizia, 1969) zientzialaria, ekonomialaria da, ezagutzaren transferentziaren teknikan aditua. Santiago de Compostelako Unibertsitatearen *Woman Emprende proiektua* eta Emakumeen Institutuaren Innovatia 8.3 hitzarmena koordinatzen ditu. Espainiako Emakume Ikertzaileen eta Teknologoen Elkarteko kidea da.

## Bizitza 
López Barrio Ekonomia Zientzietan lizentziaduna da Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta masterra du Kanpo Merkataritzaren Zuzendaritza eta Kudeaketan.

### Lan ibilbidea 
Enpresa pribatuan hasi zen, marketin-zuzendari lanean, Álvarez y Controller Enpresa Taldean, taldearen fabriketako batean, eta Calor Color enpresan esportazio-zuzendari. Gero, Santiago de Compostelako Unibertsitatean hasi zen lanean, eta emakumeek bultzatutako sektore berritzaileetako sorkuntzari buruzko mintegiak, hitzaldiak eta ikastaroak antolatu zituen.

Bere espezializazio-arloa spin-off-enpresak sortzera bideratutako ikerketa aztertzea eta sustatzea da. Spin-off-ak Unibertsitatean bertan lortutako emaitzetatik ezagutzan oinarritutako prozesu, produktu edo zerbitzu berrien erabilerak markatutako enpresa-ekimenak dira.

2006. urtean, Santiago de Compostelako Unibertsitateko *Woman Emprende* programaren arduraduna da. Programa horrek, Uniemprende programaren barruan, emakumeek unibertsitatearen esparruan enpresak sortzea sustatu nahi du. López Barriok hainbat lantaldetan parte hartzen du, hala nola SIrako Telekomunikazioen Behatoki Nazionalaren (ONTSI) Red.es lantaldean, eremu digitaleko genero-berdintasunari buruzko taldearen barruan, edo Emakumeak Berrikuntzan eta Ekintzailetzan lan-batzordean. Gainera, 2012an  Galiziako Juntak emandako *Emega* diru-laguntzak jaso dituzten enpresaburuen tutore lanetan hasi zen, eta enpresak sendotzen lagunduta.

2011. urtean, Emakumearen Institutuaren *Innovatia proiektua* koordinatzen hasi zen. Proiektu horrek emakume unibertsitarioentzako spin-off metodologiak garatzen ditu, Espainiako unibertsitate eta ikerketa-zentroetako Ikerketen Emaitzak Transferitzeko Bulegoak (OTRI) gidatzeko.

## Arg italpenak 
2019ko abenduan, Emakumeak, Zientzia eta Berrikuntza Behatokiak (OMCI) egindako *Mujeres e Innovación* (euskaraz: Emakumeak eta Berrikuntza) Txostenaren egilekidea izan zen. Horrez gain, egile gisa parte hartu du *Manual de Procedimientos* (Prozeduren Eskuliburua), *Guía Emprende Igual* o la *Guía para la elaboración de un plan de empresas* (euskaraz: Emprende Igual edo  Enpresa-plan bat egiteko Gida), non genero-ikuspegia txertatzen den unibertsitate-enpresak sortzeko prozesuaren fase guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Molina Gaudó

**Pilar Molina Gaudó** (Espainia, XX. mendea) zientzialaria eta irakasle titularra da Zaragozako Unibertsitatean, Teknologia Elektronikoaren arloan.

## Ibilbidea 
Hainbat postu izan ditu Ingeniari Elektriko eta Elektronikoen Institutuan (IEEE) (Institute of Electrical and Electronic Engineers). 1999an sortu zuen Women in Engineering komitearen nazioarteko lehen kapitulua. 2005. urtera arte, batzorde horretako kidea izan zen, eta, hala, emakumeak ingeniaritzan garatzen eta ikusarazten lagundu zuen. Mundu mailako ingeniaritza-alorreko egunerokotasuna aztertu zuen.

1999an MUCITen (Emakume Zientifiko eta Teknikoen Aragoiko Elkartea) bazkide sortzailea ere izan zen, eta bertako presidentea izan zen 2012. urtera arte. Hortik aurrera hainbat ikerketa eta ekintza egin ditu, tartean neska gazteen artean bokazio teknikoak sustatzera bideratutako ''Girls' Day* ekimena martxan jartzea.

2004an doktore-titulua lortu zuen, eta Zaragozako Unibertsitatean bere espezialitateko lehen emakumea izan zen. Bere doktoretzako tesia *Contribución al modelado de dispositivos y a la extracción de parámetros para amplificadores clase E* (E klaseko anplifikadoreetarako gailuak modelatzeko eta parametroak erauzteko ekarpena) izan zen, Arturo M*e*diano Herediak zuzendua.

2012an Epic power enpresa sortu zuen, igogailuetarako eta bestelako sistema industrial eta potentzia bihurgailuetarako energia berreskuratzeko sistemak diseinatu, ekoitzi eta saltzen zituen unibertsitateko *spin-off* bat.

## Ikerketa 
* **Energiaren bihurketa eraginkorraren ikerketa**

Ikerketa hau beste bi pertsonekin elkarlanean egin zen.

Aldi berean, garrantzitsua zen lanaren finantzaketaren beste alderdi batzuetan lan egitea, enpresekin transferentzia-proiektuak eginez eta erlazionatutako proiektu publikoetan lagunduz.

* **IM potentzia-anplifikadoreen ikerketa**

2005ean, Potentzia Elektronika taldeko eta Mikroelektronikaren taldeko (GEPM) kidea izan zen, eta etapa garapenak, kontrolak, eredu teorikoak eta energiaren bihurketa eraginkorrarekin lotutako beste alderdi batzuk landu ditu, besteak beste, silizio karburozko gailuen teknologia berri bat aplikatu du.

## Argitalpenak 
* *El mundo necesita ingenieras: ¿quieres ser una?''.(euskaraz: Munduak emakume ingeniariak behar ditu, haietako bat izan nahi duzu?) Zaragozako Unibertsitatea, Prensas Universitarias de Zaragoza,. 2013. ISBN 978-84-15770-80-0. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an Hirugarren Milurtekoa Saria Berrikuntza Sortzaile kategorian.
* 2012an, Aipamen berezia BSH 2012 Ikerketa Sarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María del Pilar Carreón Castro

**María del Pilar Carreón Castro** (Ciudad Juárez, Mexiko, 1966ko azaroaren 13a) zientzialaria, kimikaria irakaslea eta ikertzailea da. 

## Bizitza 
UNAMeko Kimika Fakultatean egin zituen ikasketak, eta bertan lortu zituen maistratza eta Zientzietako doktoretza graduak. Gainera, doktoretza ondoko egonaldia Frantzian, Estrasburgoko Materialen Fisika eta Kimika Institutuan egin zuen.

### Lan ibilbidea 
Erradiazioen kimika eta erradiokimika saileko burua izan zen, Giza Baliabideen Irakaskuntza eta Prestakuntza Unitateko koordinatzailea, Idazkari Akademikoa eta UNAMeko Zientzia Nuklearren Institutuko tutoreen ordezkaria. Gero lizentziaturako irakasle jardun du UNAMeko Ingeniaritza Fakultatean eta Kimika Fakultatean; era berean, graduondoko ikastaroak eta beste programa batzuk eman ditu Pueblako Unibertsitate Autonomoan eta Hidalgo Estatuko Unibertsitate Autonomoan. 1997. urtetik Ikertzaileen Sistema Nazionalaren parte da.

2020an, UNAMeko Gobernu Batzordeak Zientzia Nuklearren Institutuko zuzendari izendatu zuen, eta 2020-2024 tarterako erakunde hori zuzentzen zuen lehen emakumea bihurtu zen.  Mexiko - Frantzia Nazioarteko Laborategi Elkartuko ikertzaile-taldeko kidea izan da, eta Mexikoko Zientzien Akademiako kidea. Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionalaren nazioarteko 50 argitalpen eta proiektu baino gehiagotan parte hartu du arbitro erregular lanetan, beste erakunde batzuez gain.

Lizentziaturako gutxienez 21 tesi, maistratzako 10 eta doktoregoko 6 lanetan aholkulari lanak egin ditu; horrez gain, ikerketa-taldeak osatu ditu Zaragozako Goi Ikasketen Fakultatean, Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoan eta Guanajuatoko Unibertsitatean. 100 argitalpen baino gehiago ditu, 68 artikulu zientifiko inguru, 2 dibulgazio-artikulu, 28 memoria eta liburuen kapituluak. 550 aldiz baino gehiagotan heldu diote berriro haren ikerketa-lanei. 

Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Zientzia Nuklearren Institutuko zuzendaria da, eta kargu hori bete zuen lehen emakumea izan zen. Haren ikerketa-ildoak gailu optoelektronikoetan erabiltzeko material erdieroale organikoak garatzera bideratuta egon dira, hala nola argia igortzen duten diodo organikoak, transistore organikoak edo gelaxka fotovoltaikoak. Horrez gain, material organiko supramolekular automihiztatuak eraikitzen dira, egoera solidoko eta disoluzioko molekulak ezagutzeko, baita makina molekularretarako biegonkor hibridoak ere. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010ean, Gabino Barreda domina eman zioten, maistratzako ikerketarengatik, eta UNAMeko Sor Juana Ines de la Cruz errekonozimendua jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dag Solstad

**Dag Solstad** (Sandefjord, 1941eko uztailaren 16a – Oslo, 2025eko martxoaren 14a) norvegiar eleberrigile, ipuingile, antzerkigile eta kazetari bat izan zen.

Irakaslea izan zen Kabelvågen eta kazetaria *Tiden* egunkarian. Ondoren, Osloko Unibertsitatean hasi zen ikasten eta *Profil* literatur aldizkarian argitaratu zuen. 1965ean *Spiraler* ipuin-bilduma argitaratu zuen, eta 1966tik aurrera literaturari bakarrik ekin zion. 1970eko hamarkadan Norvegiako Langileen Alderdi Komunistako kide izan zen.

Bere lehen liburuek ideologia marxista-leninistaren eragina izan zuten. 1969an Iparraldeko Kontseiluaren Literatura Saria jaso zuen eta 1996an Dobloug Saria.

## Eleberriak 
* Irr! Grønt! – (1969)
* Arild Asnes, 1970 – (1971)
* 25. septemberplassen – (1974)
* Svik. Førkrigsår – (1977) 
* Krig. 1940 – (1978)
* Brød og våpen – (1980)
* Gymnaslærer Pedersens beretning om den store politiske vekkelse som har hjemsøkt vårt land – (1982)
* Forsøk på å beskrive det ugjennomtrengelige – (1984)
* Roman 1987 – (1987)
* Medaljens forside – (1990)
* Ellevte roman, bok atten – (1992)
* Genanse og verdighet – (1994)
* Professor Andersens natt – (1996)
* T. Singer – (1999)
* 16/07/41 – (2002)
* Armand V. Fotnoter til en uutgravd roman – (2006)
* 17. roman − (2009)
* Det uoppløselige episke element i Telemark i perioden 1591-1896 : roman (2013)
* Tredje, og siste, roman om Bjørn Hansen (2019)

## Kanpo estekak
Mansa Musa

**Mansa Musa** edo **Musa I.a Malikoa** (c. 1280-c. 1337), Maliko Inperioaren hamargarren *mansa* izan zen, "erregeen errege" edo "enperadore" gisa itzultzen den terminoa. Mansa Musa tronura igo zen garaian, Maliko Inperioak aurretik Ghanako Inperioak kontrolpean zituen lurraldeak, Mande (Mali) eta bere inguruko lurraldeak arautzen zituen. Musak titulu ugari izan zituen, tartean Manding emirra, Wangarako Meatzeen jauna eta Ghanata edo Fouta Djalongo konkistatzailea. Maliko Inperioak, Mansa Musaren pean, gaur egungo Ginea, Senegal, Mauritania, Gambia eta gaur egungo Mali hartzen zituen. 

Bere garaiko gobernadorerik aberatsena izan zen, eta bere jabetzak inflazioaren arabera kalkulatzen badira, inoizko pertsonarik aberatsena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirkulu-dantza

[thumb|[Urdiaingo Sanjoan kantaita, zirkulu-dantza mota bat.]]
**Zirkulu-dantza** edo **irradaka** zirkuluan, zirkuluerdian edo lerro kurbatuan egiten den gizarte-dantza mota bat da, musika-akonpainamenduarekin, instrumentu erritmikoak eta kantua bezala, eta edonork parte har dezake bikotearen beharrik gabe. Lerroko dantzan ez bezala, biribileko dantzariak elkarrenganako kontaktu fisikoan daude; lotura eskuz esku, hatzez hatz edo eskuz bizkar egiten da, liderra jarraitzen duten bitartean. Dantza lasaia zein oso bizia izan daiteke, eta talde esperientzia osatzeko erabili ohi dira. 

Ziur aski ezagutzen den dantza formaziorik zaharrena izanik, zirkuluko dantza kultura askotan ohikoa den tradizio zaharra da, abagune bereziak, erritualak markatu, komunitatea indartu eta batasuna sustatzeko. Biribileko dantzak musika-estilo eta erritmo desberdin askoren arabera koreografiatzen dira. Zirkulu modernoko dantzek tradiziozko dantza folklorikoak nahasten dituzte, batez ere europar jatorrikoak edo Ekialde Hurbilekoak, musika zahar zein modernoen arabera berriki koreografiatutako beste batzuekin. Gero eta dantza berri gehiago daude biribilean, musika klasikoarekin eta kantu garaikideekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoragarrixori

***Zoragarrixori*** Gatibu taldearen abestia da. 2008an Baga Biga diskoetxearekin argitaratutako *Laino guztien gainetik, sasi guztien azpitik (albuma)* albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira. Taldearen abesti ezagunenetariko bat da.

Fitxategi:Gatibu Diskografia 11TB 03.png|Laino Guztien Gainetik...
Fitxategi:Gatibu dkluba 3.jpg|Gatibu
Fitxategi:KGD zumaia 4.jpg|*Laino guztien azpitik...*

## Hitzak 
Honela hasten dira dira abestiaren hitzak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alex Sardui

* Haimar Arejita 
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Zeu, zeu, zeu!
* Urepel (abestia)
* Ez naz Makurtuko
* Euritan dantzan

## Kanpo estekak 
* Zoragarrixori - Gatibu . Youtube, Gatibu: gaia
* Zoragarritxo abestiaren hitzak ingelesez (gatibu.eus)
* Zoragarritxo abestiaren hitzak katalanez (gatibu.eus)
* Zoragarrixori - Gatibu euskarazko hitzekin. Youtube, Aupahi7
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
M - Il figlio del secolo (telesaila)

***M - Il figlio del secolo*** () italiar telesail historikoa da, Antonio Scuratiren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Taberna zahar batean Benito Mussolinik pasta jaten duen bitartean, ondoko gelan ezkerreko manifestariak *Bandiera Rossa* kanta ezaguna abesten ari dira. Eszena horrek segundo gutxi iraungo du: Mussoliniren aginduz, lekaioek manifestariak hilko dituzte, eta berak patxadaz jarraituko du jaten. Lehen ataleko eszenetako bat da hori, eta argi geratuko da telesailak erabiliko duen tonua, eta, batez ere, narrazioak ez diola ukorik egingo erregimen faxistari lotutako basakeria gordinki erakusteari. Telesailak Italiako mugimendu faxistaren sustraiak eta haren gorakada erakutsiko ditu, Benito Mussolinik 1919ko martxoaren 23an «Fasci di Combattimento» talde paramilitarra sortu zuenetik 1925ean Estatu Totalitario Faxista ezarri zuen arte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilda Villegas Castrejón

**Hilda Villegas Castrejón** (Mexiko Hiria, Mexiko,  1932ko otsailaren 26a – 2012ko abuztuaren 1a) zientzialaria, medikua eta kirurgialaria izan zen,  Mikroskopia elektronikoan aitzindaria bere herrialdean eta Mexikoko Kirurgia Akademian sartu zen lehen emakumea.

## Bizitza 
Bere aita, Andrés Villegas Reyes, mediku erradiologo militarra izan zen, txikitatik inspirazio iturri izan zuena. Pianoa ikasi zuen txikitatik eta musika klasikoaren zalea izan zen. Villegas 1955ean  mediku kirurgialari gradua lortu zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Medikuntza Fakultatean, lanbide horretan emakume gutxi graduatzen ziren sasoian.

### Lan ibilbidea 
1970ean, mikroskopia elektronikoko espezialitate bat egin zuen Berlingo Unibertsitate Librean, eta aitzindaria izan zen teknologia hori erabiltzen Mexikon, besteak beste, Siglo XXI Zentro Mediko Nazionalean, Perinatologiako Institutu Nazionalean eta Errehabilitazioko Institutu Nazionalean (INR). Azken bi horietan Villegas izan zen mikroskopia elektronikoko atalak sortu zituena eta INRn ikerketa 

zuzendari kargua hartu zuen. 

### Mexikoko Kirurgia Akademiako lehen emakumea 
1990ean, Mexikoko Kirurgia Akademian morfologian aditu gisa sartu zen lehen emakumea izatea lortu zuen. Erakunde horrek 1933. urtetik ez zuen bere baitan sartu emakume kirurgialaririk. UNAMeko Medikuntza Fakultateko irakasle titularra izan zen.

## Argitalpenak 
Maila akademikoan, 70 bat argitalpenetan parte hartu zuen, aldizkari arbitratuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sébastien Lecornu

**Sébastien Lecornu**  (Eaubonne, Val-d'Oise, 1986ko ekainaren 11) frantziar politikaria da. 2025eko irailean, Emmanuel Macronek Frantziako lehen ministro izendatu zuen. Urriaren 6an dimisioa eman zuen eta Frantziak sekula izan duen lehen ministrorik efimeroena bihurtu. Urriaren 10ean Lecornuren bigarren agintaldia hasi zen, Macronek lehen ministro berrizendatu eta gero.

Hasieran *Union pour un mouvement populaire* (UMP) eta ondoren *Les Républicains* (LR) alderdietan, Vernongo alkatea izan zen 2014 eta 2015 artean, baita Les Portes de l'Eure aglomerazio komunitateko lehen presidenteordea ere. Ondoren, Seine Normandie Aglomeraziokoa, 2014tik 2020ra. Eure departamenduko kontseiluko presidentea izan zen 2015etik 2017ra eta 2021etik 2022ra.

2020ko uztailaren 6an Itsasoz Haraindiko ministro izendatu zuen Jean Castex gobernuak. 2020ko irailean senatari hautatu zuten, baina eserlekua utzi zuen, ministro izaten segitzeko.

2022ko maiatzaren 20tik Armadetako ministroa da, lehenik Elisabeth Borne gobernuan, gero Gabriel Attal gobernuan, Michel Barnier gobernuan eta, azkenik, François Bayrouren gobernuan. 2025eko irailaren 9an, Bayrouk dimisioa eman, eta Macronek lehen ministro izendatu zuen Lecornu.

## Argitalpenak 
### Autorea 
* Sébastien Lecornu, Vers la guerre ? : la France face au réarmement du monde, Paris, Plon, 2024, 288 p. (ISBN 2259320651).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako V. Errepublika
* Frantziako Gobernua

## Kanpo estekak
Jishnu Raghavan

**Jishnu Raghavan Alingkil** (1979ko apirilaren 23a - 2016ko martxoaren 25a), **Jishnu** izenez ezagutzen dena, Indiako aktore bat izan zen, malayalam filmetan nagusiki tamil eta hindi filmetan agertu zena. Raghavan aktorearen semea zen. Nammal (2002) estreinako pelikulagatik da ezaguna, eta aktore onenaren Kerala Film Critics Association saria eta gizonezko debut onenaren Mathrubhumi Film Awards sariak jaso zituen. Bere azken filma *Traffic* (2016) izan zen.

## Hasierako bizitza eta hezkuntza 
Raghavanzinema aktore eta zuzendariaren  eta Shobha-ren semea da Jishnu. Eskolako ikasketak Chennai-n egin zituen eta gero Thiruvananthapuram-eko Bharatiya Vidya Bhavan-en. Ingeniaritza Mekanikoa ere ikasi zuen Calicut-eko National Institute of Technology institutuan.

## Bizitza pertsonala 
2007an ezkondu zen bere aspaldiko neskalagunarekin Dhanya Rajan, unibertsitatean gaztea zen eta arkitektoa dena.

## Heriotza 
Jishnuri eztarriko minbizia diagnostikatu zioten 2014an. Minbizia arindu egin zen geroago, baina 2015ean berriro agertu zen eta tratamendua jaso zuen. Biriketako minbiziak jota hil zen, 36 urte zituela, 2016ko martxoaren 25ean, Kochiko Amrita Ospitalean.​​​​​

## Filmografia 
### Filmak 
### Laburmetraiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Statistics Canada

**Statistics Canada** (; SC), Kanadari eta kanadarrei buruzko datu estatistikoak bildu eta konpilatzeaz arduratzen den Kanadako Gobernu federalaren agentzia da.

Besteak beste, Statistics Canada bost urterik behin egiten den errolda orokorraz arduratzen da, hamarkada bakoitzeko lehengo eta seigarren urtetan. 20106ko erroldako galdeketak betetzeko Internet erabili ahal izan zen lehen aldiz

Lekuak izendatzeko, Statistics Canadak ondo definitutako terminologia du. Adibidez, parrokia hitzak Quebeceko eta Brunswick Berriko landa-lurralde batzuk izendatzen ditu, eta Quebeceko ekialdeko *townshipak* kantoi bezala izendatzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Statistics Canadaren webgune ofiziala (ingelesez eta frantsesez)
* 2006ko errolda  artxibatua .
Xan Mousques

**Xan Mousques** (Baigorri, ) baxenafar errugbilaria da, atzelari edo hegaleko moduan aritzen dena Aviron Bayonnais taldean. 2025ean Frantziako 20 urtez azpiko taldearekin Sei Nazioen Txapelketa irabazi du.

## Ibilbidea 
Baigorri eta Garaziko US Nafarroa taldeko harrobian hazitako jokalaria da. 2022an Aviron Bayonnais taldeak fitxatu zuen. 2024ko irailaren 14an jokatu zuen lehenengo partida Section Paloisen zelaian.

2024ko otsailaren 9an Frantziako 20 urtez azpiko selekzioarekin egin zuen debuta eta urte hartako Munduko txapelketako finala jokatu zuen Ingalaterraren aurka. Ingelesak izan ziren txapeldunak. Txapelketa hartan Zeelanda Berriaren aurka bi entsegu lortu zituen. 

2025ean Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen. Hiru partida jokatu zituen txapelketa hartan.

## Taldeak 
* US Nafarroa
* Aviron Bayonnais

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minnie Blanche Bishop

**Minnie Blanche Bishop** (Greenwich, Eskozia Berria, 1864ko abenduaren 27a – *ibidem*, 1917ko urriaren 16a) kanadar irakasle eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Gustavus Edwin Young Bishop eta Clara Louise Davisonen alaba, Bishop Eskozia Berrian jaio zen eta bertan bere hezkuntza gehiena jaso zuen. Greenwicheko ikastetxean graduatu ondoren, 1879an Wolfvilleko Acadia Ikastetxean sartzeko erabaki zuen eta han Mary Elizabeth Gravesen zuzendaritzapean ikasi zuen. Unibertsitatean ikasketak jarraitzeko, iritzi bereko beste hiru emakumerekin bat egin zuen Acadia Collegen sartzeko. Ordura arte soilik gizonezkoena zen erakundean lehen emakumea izan zen eta 1886an artean lizentziatu zen. 1890etik 1895era hizkuntza modernoak irakatsi zituen Torontoko Moulton Collegen. 1894an masterra egin zuen Torontoko McMaster unibertsitatean. 1898an, hainbat urte etxean eman ondoren, ingelesezko literatura, frantsesa eta alemana irakasten hasi zen Harding Hallen (London, Ontario). 1912an erretiroa hartu zuen osasun arazoengatik. Azken urteak aitaren etxean eman zituen eta 1917ko urriaren 16an hil zen gaixotasun baten ondorioz. Wolfvillen (Eskozia Berria) lurperatuta dago.

## Obra 
Gaztetan hasita, Bishopek poesia, bidaiei buruzko oharrak eta fikzioa argitaratu zituen *Messenger and Visitor* (Saint John), *Maritime Baptist* (Saint John; Halifax), *Family Herald and Weekly Star* (Montreal), *Youth’s Companion* (Boston), *Outlook and Independent* (New York), *Sunday School Times* (Filadelfia), *Acadian* (Wolfville), *Acadia Athenœum* eta *McMaster University Monthly* (Toronto) aldizkarietan. 1888tik 1890era, Alemanian ikasten ari zela, bidaiei inguruko hainbat testu argitaratu zituen. Bere poemen gai nagusiak natura eta erlijioa ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyocell

**Lyocella** zuntz erdi-sintetikoa da, biskosa klasekoa, eta arroparako eta beste helburu batzuetarako ehunak egiteko erabiltzen du. Zelulosa birsortuaren forma bat da, zelulosa-pasta disolbatuz eta zuntzak zurruzta lehorra irute hezea  *(dry jet-wet spinning*) irute-teknikaz eginez lortzen dira. Rayonarekiko desberdintasuna da biskosa prozesu ohikoagoetan usatzen den karbono bisulfuroa ez dela erabiltzen lyocella ekoizteko. Iza ere, karbono bisulfuroa toxikoa da langileentzat eta ingurumenarentzat. Lyocella jatorrian, 1982an, *Tencel* markarekin erregistratu zen. Egun izen generikoa da dry jet-wt sppinning teknikaz lortutako zuntzak izendatzeko; rayonaren azpiklase gisa sailkatzen da.
thumb|Lyocellezko lastaira

## Erabilera 
Eguneroko oihal askotan erabiltzen da. Zuntz etenak mota honetako jantzietan erabiltzen dira: denim-etan, txinotan, barruko arropan, arropa informalean eta toallatan. Harizpi-zuntzak, orokorrean zuntz etenak baino luzeagoak eta leunagoak direnak, zeta itxura duten jantzietan usatzen dira, hala nola emakumezkoen arropa eta gizonezkoen janzteko alkandorak. 

Lyocella beste hainbat zuntzekin nahas daiteke, hala nola zeta, kotoia, rayona, poliesterra, lihoa, nylona eta artilea. Beste zuntz batzuekin nahasten denean, lortzen den ehuna askoz indartsuagoa da, eta erresistentzia handiagoa du higadurarekiko, urradurarekiko eta pinportekiko. Lyocella uhal garraiatzaileetan, paper espezializatuetan eta apositu medikoetan ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak