open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saioa Dominguez

**Saioa Dominguez Hormaetxe** (Otxarkoaga, Begoña, Bilbo, 1982) bizkaitar biokimikari doktorea da, eta minbiziaren aurkako ikerkuntzan lan egiten du.  

## Biokimikaria 
Euskal Herriko Unibertsitatean Biokimika ikasketak egin zituen eta 2011n lortu zuen doktore titulua, Doktorego-tesian prostatako minbizia diagnostikatzeko metodo ez-inbaditzaile bat garatu eta baliozkotu zuen.

## Txupinera 
[thumb|300x300px|Saioa Dominguez eta [Zorion Egileor(2018-08-09).]]
Bilboko Aste Nagusiko Txupinera izan zen 2018an Aixeberri konpartsaren izenean. Zorion Egileor izan zen urte hartako pregoilaria. Bukaeran Konpartsen Koordinadorak zoriondu zituen astean zehar egindako lanarengatik. Fin ibili ziren eta prestutasun handiz jai herrikoi hauen ikono izan ziren. 

Aixeberri konpartsako kidea da 2000. urteaz geroztik. 

Beste urte batzuetan txupinera izan direnak urtero biltzen dira aste nagusiko egun batean. 

## Sariak eta aitortzak 
*2018: Bilboko Aste Nagusiko Txupinera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Saioa Dominguez Linkedin sare profesionalean.
Jokoa (buru-jokoa)

**Jokoa**, Interneten ingeleraz **The Game** izenaz ezagutua nagusiki, buru-jokoa edo joko mentala da, helburutzat Jokoaz beraz pentsatzea saihestea duena. Jokoaz pentsatzeak porrota dakar, eta hau gertatzen denero jakinarazi behar da. Aldaera gehienen kasuan, Jokoa irabaztea ezinezkotzat jotzen da. Aldaera batzuen arabera, mundu guztia ari da aldi berean jokatzen, edo Jokoaren jakitun direnak bakarrik, beste batzuen arabera. Askotariko taktikak garatu izan dira Jokoaren jakitun diren pertsona kopurua areagotzeko, eta ondorioz porrot kopurua handiagotzeko.

## Jatorria 
Jokoaren jatorria ezezaguna da. Hipotesi nagusiek diote beste buru-joko batetik eratorria dela, Finchley Central. Finchley Central-en aurreneko bertsioak geltokien izenak txandaka esatean oinarritzen dira; eta 1976an Cambridge Unibertsitateko Zientzia Fikzioko Elkarteak (CUSFS) honen aldaera bat sortu zuen, bertan geltoki jakin baten izena bururatzen zitzaion partaideak galtzen zuelarik. Jokoaren ironiazko prozesamendua hemendik eratorria da; izan ere, pentsaera bat saihesteko edo alde batera uzteko saiakerak pentsaera horiek areagotzen eta iraunkortzen dituzte, borondatearen kontrako emaitza ematen delarik.

Ez da jakin honako hau nola bilakatu zen gaur egungo Jokoa.

## Arauak 
Jokoak hiru arau nagusi ditu:

# Mundu osoa Jokoan jokatzen ari da. (Edo, bestela, "Jokoaren jakitun den pertsona oro ari da Jokoa jokatzen" edo "Beti ari zara Jokoa jokatzen"). Norberak ezin dio uko egin Jokoa jokatzeari; ez du inoren onespenik behar eta inork ezin dio jokatzeari utzi inoiz.
# Jokoaren inguruan pentsatzen aldiro, norberak galdu egiten du.
# Porrotak jakinarazi edo adierazi egin behar dira. Ahoz, "Jokoa galdu berri dut" edo antzekoekin, edo bestela: sare sozialen bidez, ohar bat utziz...

### Balizko amaiera 
Funtsezko arauen arabera, Jokoak ez du amaiera posiblerik. Hala eta guztiz ere, zenbait jokalarik diote Jokoa amaitu egingo dela Erresuma Batuko Lehen Ministroak telebistaz "Jokoa amaitu da" iragartzen duenean.

## Harrera 
Jokoa desafiatzailetzat eta dibertigarritzat deskribatu dute jokalariek, eta zenbaitek zentzugabea, haur-jokoa eta amorragarria dela ere badiote. Interneteko foro askotan, Jokoa debekatuta dago.

## Kanpo estekak
Suillus sibiricus

***Suillus sibiricus*** *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus sibiricus subsp. helveticus*, *Ixocomus sibiricus*, *Boletus sibiricus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Ia kupula forman, likatsua. Hori kadmio kolorekoa, gero hori-arre kolorekoa gorri-arre koloreko orbanekin, gainazal denean zabaltzen dira. Kapelaren azala bereizgarria. Ertza beherantz biribildua, errezelaren hondar iletsu iraunkorrekin.

**Tutuak:** Luzeak, itsatsiak, batzuetan dekurrenteak. Hori zikin kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Poroak:** Poligonalak, nahikoa handiak. Horixkak eta gero arrosakara samarrak, bolatxo opaleszente tipikoekin.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierarekin eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko diametroarekin. Hori-sufre kolorekoa goialdean, gorrixka behealdean. Eraztun lodia, ia kotoizkoa, iraunkorra, luzaroan kapelaren ertzarekin bat eginda.

**Haragia:** Hori argia, arrosa koloreko ñabardurekin ebakitzean, batez ere oinean. Ia usaingabea eta zapore garratz samarrekoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau gutxi ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik irailera. *Pinus cembra* delakoen azpian soilik, 2000 metroko garaieraino.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Alpeak, Polonia, Estonia, Finlandia, Errusia, Kaukasia, Mongolia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calocybe alpestris

***Calocybe alpestris*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate kaskarreko jangarria.

Sinonimoak: *Agaricus alpestris*, *Rugosomyces alpestris*, *Tricholoma alpestris*, *Clitocybe alpestris*, *Lyophyllum alpestre*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laura. Ertza soberakinekin. Kapelaren azala leuna, zetaduna, lehorra, arrosa-haragi kolorekoa edo arrosa-karmin kolorekoa. 

**Orriak:** Dekurrenteak, estu, lodiak, krema kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, leuna, arrosa zurbil kolorekoa, goialdean pruina zuriarekin eta oinarrian ilunagoa.

**Haragia:** Mehea. Zurixka. Irinaren usain arinarekin eta zapore leunarekin. Espora-jalkina zurixka.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator, eta ederra edo polita eta burua esan nahi du. Esanahia: kapela edo buru eder batekin.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Calocybe carnea*, oso antzekoa da, honek orriak, krema kolorekoak baino zurixkagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Izeietan eta goi mendietako koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atvena's Wake

'''Atvena's Wake'* deathcore/metalcore talde bat da. Australiako Perth hirian sortuak, haren musikak soinu sinfonikoa du. 2006an sortu ziren. 

## Egungo taldekideak 
* TJ Sinclair - Ahotsa
* Shaun Mcilroy - Gitarra
* Julian Tedesco - Gitarra
* Scotty Doig - Baxu, Ahotsa
* Adam Clifton - Teklatu elektroniko
* Alex Reid - bateria

## Aurreko partaideak 
* Bolland Taylor - Ahotsa
* Daniel Mooney - bateria

## Diskografia 
### *Demo*  (2007) 
### *Hermetica* (2009)
2008an taldeak bere lehen EPa grabatu zuen, *Hermetica'' izenekoa, liburu hermetikoak izeneko testu greko zaharrei buruzkoa (300-600 K.a.). Diskoa 2009an kaleratu zen ofizialki.

* «The Misconception Undefined» - 4:45
* «Blood Countess» - 5:04
* «Make it Look Like Hell» - 3:04
* «Sands Through the Hourglass» - 4:14
* «A Hero's Holocaust» - 4:48
* «What Was a Morning Sky» - 4:56

### ''Atvena's Wake'' (2010)
* «In the Absence of the Dreamwalkers» - 05:23
* «Dawn and Perish» - 05:31 	 
* «Looks Like Tragedy» - 03:50 	 
* «Which Led to Bloodshed» - 04:17 	 
* «Blood Countess Pt II» - 04:03

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoine de Paule

Fra' **Antoine de Paule** (Tolosa Okzitania, c. 1551 – Valleta, 1636ko ekainaren 9a) Maltako Ordenako 56. Printze eta Maisu Handia izan zen 1623tik hil zen arte.

Tolosa Okzitanian jaio zen, Genoako familia batean. Familiako kide batzuk hiriko magistratuak edo capitoulak izan ziren. Antoine parlamentuko kontseilaria izan zen. 1590ean Maltako Ordena sartu zen. Ordenaren barruan, Marseillako eta Sainte-Eulalie-de-Cernoneko komandantea eta Saint-Gilleseko Priorea izan zen. 1623ko martxoaren 10ean Maisu Handia aukeratu zuten. Itsas flotaren indarra handitu eta otomandarren erasoak sei aldiz errefusatu zituen. Bormlako Santa Tereza ta' Gesu' eliza eraikitzeko agindu zuen, eta uharteetako biztanleen errolda egin zuen. 1635ean, Ordenako mojen komentu bat sortu zuen Tolosa Okzitanian. Paola hiriak bere izena darama.
Ángela Mazzini Bricala

**Ángela Mazzini Bricala** (Cádiz, 1809 - Santa Cruz Tenerifekoa, 1894) idazlea izan zen. Guraso italiarrak izan zituen. 1835ean, Charles Honoré Bridoux y Lefévre merkatari frantsesarekin ezkondu zen, eta Victorina alaba izan zuten. Hau ere poeta izan zen.

## Ibilbidea 
Senarra hil ondoren, hizkuntzak irakasten aritu zen, frantsesa, ingelesa eta italiera menperatzen zituelako, gaztelaniaz gain, eta 1852an Santa Cruz Tenerifekora  joatea erabaki zuen alabarekin. Erabat integratu zen Tenerifeko bizitza kulturalean, ongintzazko helburuekin antolatzen ziren ekitaldi kultural eta artistikoetan parte hartuz. Kultura-jarduera horren adibide bat da Ángelak eta haren alabak Jose Zorillaren *El zapatero y el rey/* *Zapataria eta erregea* antzezlanean parte hartu izana. Ongintzazko gaualdi horietan bere poemak ere irakurri zituen.

Victorina alaba Gregorio Domínguez de Castro infanteria-kapitainarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituen harekin, baina 1862an hil zen, sukar horiaren ondorioz. Bere poemak *Lágrimas y flores* izeneko liburu batean bildu zituen senarrak.

Alabaren heriotza kolpe gogorra izan zen Angelarentzat. Angelak bere mina hainbat poematan islatu zuen, eta horietako batzuk Victorinari eskaini zizkion berariaz.

Ez dago bere bizitzako hurrengo hiru hamarkadei buruzko ia berririk. Bere biloba Sofia hil ondoren, suhia penintsulara joan zen beste seme-alabekin eta horrek Angela bere familiarekin kontaktu zuzenik gabe utzi zuen eta, dirudienez, bere bakardadea eta malenkonia areagotu egin ziren. Lekukotasun batzuen arabera, bere bizitzako azken urteetan garbitasuna eta itxura pertsonala ere alde batera utzi zituen.

Santa Cruz Tenerifekoan hil zen 1894ko ekainean.

## Lanak 
Bere testuak Kanarietan XIX. mendearen bigarren erdialdean argitaratutako egunkari eta aldizkari askotan banatu dira, nahiz eta uharteetatik kanpo ere argitaratu zituen. Irakaskuntza publikoari, ohiturei, literatura-iruzkinei eta abarri buruz idatzi zuen, baina, batez ere, poeta gisa nabarmendu zen. Ez zuen bere obra bolumen batean jaso, beraz, aldizkako prentsan argitaratutakoa bakarrik gordetzen da. 

Bere poesia-gaiak intimismo erromantikotik existentzialismora eta gizarte-aldarrikapenera doaz, garaiko eguneroko gertaeren aipamenak barne.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Padorno, E. (2010). Ángela Mazzini (1809-1894): poesía y otros textos. Anroart. ISBN 978-84-92628-93-3. 
* AAVV (2007). La enciclopedia de la literatura canaria. Centro de la Cultura Popular Canaria. ISBN 978-84-7926-564-9. 
* Arencibia, C.Y. (2006). Yo quisiera volar ligera: mujeres en la poesía del Romanticismo en Canarias. Ed. del Cardo. ISBN 978-84-92628-93-3. Consultado el 14 de octubre de 2016. 

## Kanpo estekak
Giancarlo Ferrari

**Giancarlo Ferrari** (Abbiategrasso, 1942ko urriaren 22a) arkularia da. Italia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Akanji

**Manuel Obafemi Akanji** (Neftenbach, Suitza, 1995eko uztailaren 19a -) Manchester City F. C. Premier Leagueko jokalari suitzarra da.

## Selekzio nazionala 
Suitzako 20 urtez azpiko futbol selekzioarekin bi partida eta Suitzako 21 urtez azpiko futbol selekzioarekin sei jokatu ondoren, 2017ko ekainaren 9an egin zuen debuta selekzio absolutuarekin, Faroe Uharteen aurkako partida batean. Partida hori 0-2 emaitzarekin amaitu zen, Suitzako taldearen alde, Granit Xhaka eta Xherdan Shaqiriren golen ondoren. Gainera,  UEFAk antolatutako 2018ko Munduko Futbol Koparako sailkapenaren lau partida jokatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruiz de Aldaren ortoargazkiak

**Julio Ruiz de Aldaren ortoargazkiak** Nafarroan eta Araban hegazkinez hartutako ortoargazki sorta handi bat da. 1927 eta 1934 urte artean Ruiz de Aldak egindako hegaldietan, Nafarroa Garaiaren %70 inguruko azalera estali zuen bere argazkiekin, balio historiko handiko sorta bat osatuz.

Argazki sorta hori, 1.511 ortoargazki, ikus eta erabil daiteke Wikipedian,  baitaude jabari publikokoak izanik.

## Ezaugarriak 
Argazkiak eginak daude 1.000 metroko altueratik oro har, eta garaiko baldintzetarako, bikaintasun teknikoarekin eginak daude. 9.886 plaka dira 7.150 km2-ko azalera erakusten dutenak.

Gorde direnak kopia batzuk dira, 20x30 zentimetroko plakak, non eta jatorrizko 10x15 zentimetroko beirazko plakak zirela uste den. Ondare hori Lur-Ondarearen Zerbitzuak, Nafarroako Gobernuaren atal batek, dauka jabetzan. 2007an digitalizatu egin ziren, eta 2019an ikuskatze publikorako moldatu zituen Herri Lan Zuzendaritza Nagusiaren Kartografia Atalak (SITNA), beste erakunde publiko nafar batek. Digitalizazioa egin zen 20 µm-tako erresoluzioarekin, baina okerrak ere badaude, inguru ez argiak, han eta hemenka. Emaitza da irudi jarraitu bat, 25 zentimetro pixeleko erakusten duena, eta 10 metroko geokokapen errore ertain bat dute.

2021ean, Euskarabideak diruz lagunduta, Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak lana egin zuen irudiak Wikipediako Commons biltegi askera igotzeko. Plaketatik irudi digitala moldatu zen moduan, banakako argazkietan zatitu zen berriro digitalizazioa, Nafarroa Garaiko 1.511 argazki sortuz, eta Arabarako ia 450.

Nafarroa Garaian, estaldura %70ekoa da, eta hutsuneak Erriberako herri gutxi bakan batzuetan daude batik bat. Araban ekialdea hartu zuten hegaldiak, ez herrialdearen parte handiena. Argazkiak kalitate oso handikoak dira, eta ez dago horrelako beste bilduma zaharrik. Hirigintzak eraldatu dituen herriak daude tartean, edo desagertutako egiturak, hala nola Galarko eta Ibargoitiko gatzagak.

## Adibideak 
[erdian|thumb|500x500px|[Barañain, herrixka txikia zenean, Iruñerriaren hedapen urbanistikoa baino lehen.]]
[erdian|thumb|500x500px|[Getze (Galar)|Getze Galarko gatzagak, gerora desagertuak.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak geokokatutako argazkien mapa interaktiboa.
* Nafaroako Geoataria: Aireko irudi historikoak, 1927-1934 (urteak klikatu Ruiz de Aldaren irudiak ikusteko).
* Nafarroako mapa konparatzailea, ikuspegietako batean 1927-1934koak aukeratu daitezke.
Becky Soundy

**Rebeca Lourdes García Soundy**, ***Becky Soundy*** izenez ezagunagoa, (San Salvador, 1993ko apirilaren 11) salvadortar irakasle eta youtuber gorra da, amerikar keinu hizkuntza eta salvadortar keinu hizkuntza irakasten dituena.

## Bizitza 
Becky Soundy San Salvadorren jaio zen 1993ko apirilaren 11n. Soundyk bederatzi hilabete zituela, gortasuna diagnostikatu zioten. Lehen mailako ikasketak gorren eskolan egin zituen amerikar keinu hizkuntzan. 2017an Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen El Salvadorko Unibertsitate Ebanjelikoan, hezkuntza berezian espezializatuz. Horrez gain, giza eskubideen gaietarako lan taldeetan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C.R.A.Z.Y.

***C.R.A.Z.Y***, (), 2005eko Jean-Marc Vallée kanadarrak zuzendutako drama film bat da. Marc-André Grondin, Pierre-Luc Brillant, Michel Côté eta Danielle Proulx aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kanada, Montreal hiria, Zach (Marc-André Grondin) nerabezaroan sartu eta gainontzekoetatik ezberdina dela jabetu den mutila da, Gervais (Michel Côté) aitaren maitasuna ez galtzeko bere joera sakonenak erreprimitu beharko ditu. 1960 eta 1980 hamarkaden artean, bere anai-arrebez inguratua, Pink Floyd eta los Rolling Stones taldeen musika entzunez, ezkutuan marihuana errez eta eztabaida txiki eta handiak izanez bizi da. Baina, batez ere, Zacek bere aitarekin harreman estua mantentzea nahi du.

## Aktoreak 
* Marc-André Grondin: Zachary Beaulieu
* Pierre-Luc Brillant: Raymond Beaulieu
* Michel Côté: Gervais Beaulieu, Zacen aita
* Danielle Proulx: Laurianne Beaulieu, Zacen ama
* Alex Gravel: Antoine Beaulieu, Zacen 3. anaia, flatulentziadun mutil gazte kirolaria
* Maxime Tremblay: Christian Beaulieu, Zacen anaia zaharrena ta ikasketazalea
* Mariloup Wolfe: Brigitte, Zacen lehengusina
* Francis Ducharme: Paul, Brigitten mutilaguna, Zac hartaz maitemindua dago
* Maxime Le Flaguais: Patrick

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Belgikako inbasio alemaniarra

**Belgikaren inbasio alemaniarra** honakoa izan daiteke:
* Belgikako inbasio alemaniarra (1914), Lehen Mundu Gerran.
* Belgikako inbasio alemaniarra (1940), Bigarren Mundu Gerran.
HMS Rawalpindi

'*HMS *Rawalpindi'''* P&O Steam Navigation CO enpresaren transatlantiko bat izan zen. Bigarren Mundu Gerraren hasieran Royal Navyk errekisatu zuen, eta merkataritzarako gurutzaontzi korazatu bilakatu zuen. HMS *Rajputana*, HMS *Ranchi* eta HMS *Ranpura* itsasontziekin batera R klasea osatzen zuen. 

1939ko azaroaren 23an *Gneisenau* eta *Scharnhorst'' alemaniar gerraontziek hondoratu zuten Islandia eta Faroe Uharteen artean Barkuan zeuden 270 pertsona hil ziren eta 38k lortu zuten bizirautea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tebello Nyokong

**Tebello** **Nyokong** (Lesotho, 1951ko urriaren 20a) Hegoafrikako kimikari bat eta Rhodeseko Unibertsitateko irakaslea da. 

Hegoafrikako presidentetzako *Brontzezko Mapungubwe Ordena* lortu zuen. 2012an, Hegoafrikako Institutu Kimikoaren *Urrezko Domina* jaso zuen, eta Afrikako zientzian eta teknologian eragin handiena duten 10 emakumeetako bat izan zen, IT News Afrikaren eskutik. Bere ikerketek fototerapia dinamikoari buruz dihardute, kimioterapiaren ordezko minbizia tratatzeko metodoari buruz.

## Biografia 
Nyokong familia pobre batetik dator.  Haurra zela, Lesotoko mendietan, aiton-amonekin bizitzera bidali zuten. Fauna eta flora behatuz ikasi zuen zientzia, ardiak zaintzen lan egiten zuen bitartean, egunero eskolara joan ezinik. Elkarrizketetan, Nyokongek esan zuen bere haurtzaroko anbizioetako bat bere zapata parea edukitzea zela.

Cambridge eskola-ziurtagiria atzerrian jaso zuen 1972an.

Nyokongek Lesotoko Unibertsitateko kimikako eta biologiako gradu-titulua lortu zuen 1977an. Ontarioko (Kanada) McMaster Unibertsitatera joan zen Kimikako Irakasle-ikasketak egitera. 1987an Kimikako Ph.D jaso zuen Ontario Mendebaldeko Unibertsitatetik. Koadroaren kopiak ongintzarako saldu ziren.

## Sariak eta aintzatespenak 
2007an, Tebello Nyokong Hegoafrikako hiru zientzialari emankorrenetako bat izan zen. Aitorpen ugari jaso ditu, nazio mailan eta nazioartean, euren artean:
* 2015: Afrikako Batasunaren Kwamé Nkrumah Sari Zientifikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingibjörg H. Bjarnason

**Ingelesez H. Bjarnason** (Þingeyri, Islandia, 1867ko abenduaren 14a - 1941eko urriaren 30a) islandiar irakaslea, gimnasta, emakume politikaria, artista pintorea eta sufragista zen. 

1922an, Islandiako parlamentu nazionaleko (Althing) kide bihurtu zen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Ingibjörg H. Bjarnason 1867ko abenduaren 14an jaio zen, Islandiako Þingeyri, herrixkan. 1882an graduatu zen Reykjavikeko emakumeentzako eskolan. Ondoren, Danimarkara joan zen ikastera, eta gimnastikan graduatu zen Islandiako lehen neska bihurtu zen. Hala, Islandiara itzuli zenean, diziplina hori irakatsi zuen Reykjavikeko eskoletan, 1893tik 1901era. 1903an, gimnastikako irakasle bihurtu zen emakumeentzako eskolan, hiru urte geroago eskolako zuzendari izendatu zuten arte (lanpostu horretan egon zen hil zen arte). 

Margolari gisa, 1929ko Salon des indépendants-en (fr) paisaia bat eta natura hil bat erakutsi zituen.

## Konpromiso politikoa 
1894tik aurrera, Bjarnason Islandiako mugimendu sufragistan sartu zen. Bestalde, 1915ean aukeratu zuten Althingera hitzaldi bat ematera joateko, Islandiako emakumeei sufragioa eman zietela ospatzeko. 1922an, diputatu hautatu zuten, eta, hala, parlamentu nazionaleko lehen emakume bihurtu zen. Bjarnasonek bere mandatuak baliatu zituen emakumeen eta haurren kausa defendatzeko. Ez zuen inoiz ez seme-alabarik ez senarrik izan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belly

**Belly** rock alternatibo taldea da, Tanya Donellyk sortu zuena 1991n Rhode Island-en. Jatorrizko partaideak ziren Donelly ahotsetan eta gitarran, Fred Abong baxuan, eta Tom eta Chris Gorman anaiak gitarran eta baterian, hurrenez hurren. Taldeak bi album kaleratu zituen 1995ean desegin aurretik, eta 1990eko hamarkadaren hasierako AEBetako rock alternatiboaren goraldian izan ziren. 2016an berriro elkartu ziren, eta bira mugatuak antolatu zituzten Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan urte hartan.

## Ibilbidea 
1993an, *Star* lehen albuma kaleratu zuten, eta haren single nagusia  "*Feed the Tree*"  Bellyren kanta arrakastatsuena izan zen. Bilboard-en *Modern Rock* zerrendan lehen postura iritsi zen.

*Star* atera eta gutxira, Abong-ek taldea utzi zuen, eta haren ordez Gail Greenwood jarri zuten. Taldeak bere bigarren diskoa, *King*, kaleratu zuen 1995aren hasieran. Arrakasta komertzial eta kritikoa ez zen bat etorri Star-ekin, eta banda urte horren amaieran hautsi zen. Donellyk bakarkako lasterketa luze bati ekin zion jarrian, baina bere ekimenez 2016an Belly berritu zen, desegin zen uneko partaide berdinekin, eta hirugarren albuma, *Dove*, 2018an kaleratu zuten. 2020ko hamarkadan ere jotzen segitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Cancino

**Adriana Janet Mercedes Cancino Meneses** (Nancagua, 1962ko ekainaren 22a) txiletar irakasle, liburuzain eta politikaria da. 

## Bizitza 
Adriana Cancino Nancaguan jaio zen. 

Txileko Alderdi Sozialistako kidea, 2021eko uztailean Txileko Biltzar Konstituzionaleko kide bihurtu zen 16. barrutiko ordezkari gisa. Desgaitasuna duen biltzarkide bakarra da eta eta desgaitasuna duten pertsonek lan egiteko eskubidearen alde borrokatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Zeno

**Ana María Zeno de Luque** (Rosario, 1922ko ekainaren 7a - Rosario, 2011ko abuztuaren 1a) argentinar familiako-medikua, irakaslea, ginekologoa, eta sexologoa izan zen, sexu-hezkuntzaren problematikan arreta berezia jarri zuena, eta gizarte-medikuntzan espezializatua.

## Lehen urteak 
Artemio Zeno zirujau ospetsuaren alaba zen, artisten solasaldiak antolatzen zituena etxean bertan; eta Lelio Zeno beste zirujau ospetsu baten iloba zen. 

1948an, mediku diploma eskuratu zuen Itsasertzeko Unibertsitate Nazionalean, Medikuntza, Farmazia eta Erramu Txikien Fakultatean (gaur egun Rosarioko Unibertsitate Nazionalaren (UNR) mendeko Medikuntza Fakultatea da). Eta 1968an, medikuntzako doktoregoa lortu zuen."Pertsona askok uste dute sexu-hezkuntza antisorgailuak eta preserbatiboak ausaz ematea dela, eta oraindik zalantzan jartzen dituzte metodo horiek ia beti sinesmen erlijiosoengatik. Baina, orduan, nola borrokatzen da hiesaren aurka? Erlijioa eta legea eguneratu egin beharko lirateke, kontzeptu berriak sartu, jendea sexualki arduratsuagoa izan dadin, eta abortuak saihestu». Bere senarrarekin, N. Luque mediku psikiatrarekin, etxebizitza partikularrean funtzionatu zuen kontsultategi bat jarri zuen.

## Bizitza pribatua 
Argentinako diktadura militarrean desagertutako alaba baten ama zen, eta inoiz ez zuen emakumearen eskubideen aldeko borroka utzi.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2009ko abenduaren 9an, Santa Fe delegazioko Justizia, Segurtasun eta Giza Eskubideen Ministerioko Diskriminazioaren, Xenofobiaren eta Arrazakeriaren aurkako Institutu Nazionalak, probintziako Diputatuen Ganberarekin batera, hura omendu zuen.

* 2005eko urrian, Rosarioko Udal Kontzejuak «mediku agurgarri» izendatu zuen.

* *Ana del Valle 2006 saria*, Roberto A. Rovere Fundazioak emana, Emakumeak Gizarte Garaikidean egindako lan garrantzitsuaren goraipamenik handiena.

* Argentinako Elkarte Sexologiko eta bere Etika Batzordeko kidea izan zen hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Genero (soziologia)
* Feminismo

## Kanpo estekak
Bruses

**Malia Ramírez** (Tijuana, Kalifornia Beherea, 1998ko urtarrilaren 12a), **Bruses** bezala ezagutzen dena, mexikar abeslaria da. 7 urterekin gitarra jotzen ikasi zuen eta hamar urterekin musika konposatzen hasi zen. Hilean 1.000.000 entzule inguru ditu Spotifyn, 650.000 harpidedun YouTuben eta +3 milioi jarraitzaile TikToken. Abeslari askorekin kolaboratu du, adibidez Danna Paola mexikarra.

Ez du saririk lortu, baina bere balentriarik azpimarragarrienetarikoa 2022 Latin Grammy Music Awards sarietara izendatu izana da:

* Pop/Rock abesti onenarentzat izendatu zuten: "Qué voy a hacer conmigo???" (Bruses, Elsa eta Elmar & Alan Saucedo)

* Pop/Rock disko onenaren sarirako izendatu zuten: "Mounstruos" - Bruses

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Maria Escartín Bisbal

**Joana Maria Escartín Bisbal** (Palma, 1968 – *ibidem*, 2024ko maiatzaren 30a) espainiar historialari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Palma hirian jaio zen. 1992an historian lizentziatu zen Balear Uharteetako Unibertsitatean eta Mallorcako landa-industrializazioaren azterketan espezializatu zen. 1996an irakasle ibilbideari ekin zion Balear Uharteetako Unibertsitatean. 1999an doktoretza lortu zuen. 2001eko uztailean Ekonomia Aplikatuko Saileko buru izendatu zuten. 2010ean erretiroa hartu zuen esklerosi anizkoitza zuela eta.

Aztertu zituen gaiak hauek ziren: garapen ekonomikoa, emakumea lan-merkatuan, emigrazio prozesuak, bizi-baldintzak eta XIX. eta XX. mendeetako industria-historia. Artikulu asko argitaratu zituen aldizkari espezializatuetan. Mallorcako Entziklopedia Handiarekin elkarlanean aritu zen. Florentziako Unibertsitateko irakaslea eta *Trabajos feministas* bildumako eta ''Estudis d'Història Econòmica* aldizkariko erredakzio batzordeetako kide ere izan zen. 1992an Palmako Ikerketa Saria lortu zuen.

35 urtez esklerosi anizkoitza pairatu zuen eta ikusgarritasuna eman zion sare sozialetan. Hil baino hilabete lehenago minbizia diagnostikatu ziotela jakinarazi zuen. 2024ko maiatzaren 30ean hil zen, Esklerosi Anizkoitzaren Mundu Egunean.

## Lanak 
* *El procés d'industrialització a Esporles, 1830-1960* (1991)
* *El sector de la madera y el mueble en Baleares* (1996)
* *La dona a la Mallorca contemporània* (1997)
* *La ciutat amuntegada: indústria del calçat, desenvolupament urbà i condicions de vida en la Palma contemporània, 1840-1940* (2001)
* *El quefer ocult: el mercat de treball de la dona en la Mallorca contemporània'' (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marco Galiazzo

**Marco Galiazzo** (Padua, 1983ko maiatzaren 7a) arkularia da. Italia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Jungwirth

**Martha Jungwirth** (Viena, Austria, 1940ko urtarrilaren 15a) austriar margolaria da. 2024an Bilboko Guggenheimen 70 margolanek osatzen duten 1976-2023 atzera begirakoa eskaini dio.

Vienako Estatu Operaren 2019-2020 denboraldirako, tamaina handiko koadro bat diseinatu zuen (176 m²). *Troiako zaldia* Museum in Progress-ek diseinatutako “Altzairuzko oihala” erakusketen zati gisa.

Martha Jungwirth Vienan eta Neumarkt an der Raab-en bizi eta lan egiten du. 

## Lana 
Batez ere, hizkuntza abstraktu propioarengatik da ezaguna, mundu fisikoaren behaketak eragina baitu. Askotan, ezusteko euskarrietan egiten ditu lanak, hala nola kartoian edo biltzeko paperean. Estilo inkonformistarengatik, forma akastunengatik eta kolore biziengatik nabarmentzen dira. Bere intuiziozko ikuspegia Espresionismo Abstraktuaren eta Informalismoaren arteko zubi gisa deskribatu da.

Askotan, olio-pinturaren geruza ugari ematen ditu tonu dardarkarietan, eta ukitu pertsonalaren arrasto argia uzten du hatz-marken, marren eta, batzuetan, baita zapata-marken bidez ere.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1964: Theodor Körner Fundazioaren Funtsaren Saria   
* 1966: Joan Miró saria (Bartzelona)   
* 1969: Lehen pintura-saria Austriako XX.Gazteen Kultur Astean (ÖJKW), Innsbruck-en  
* 1973: Vienako promozio-saria   
* 1974: Florentziako Grafiko Biurtekoaren Saria   
* 1982: Austriako Hezkuntza eta Arte Ministerio Federalaren saria   
* 1986: Vienako Arte Ederren Saria   
* 2012: Zientziaren eta Artearen Ohorezko Austriar Kondekorazioa   
* 2018: Oskar Kokoschka saria   
* 2021: Austriako Estatuko Sari Nagusia   
* 2022: Austriako Estatu Sari Handia   
* 2024: Bilboko Guggenheimen 1976-2023 atzera begirakoa   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Martha Jungwirth artistaren abstrakzio «pertsonala» bildu du Bilboko Guggenheim. 2024.06.06
* Martha Jungwirth: «Todo lo que podamos pensar sobre la guerra de Ucrania Goya lo ha pintado ya» (lavozdegalicia.es) 2024.06.07
Thea Sharrock

**Thea Sharrock** (Londres, Erresuma Batua, 1976) britainiar zinema- eta antzerki-zuzendaria da. 2001ean, Southwark Playhouse konpainiako zuzendari artistiko jardun zuen, eta Ingalaterrako antzerki-zuzendari artistiko gazteena bihurtu zen.

## Ibilbidea 
### Antzerkia 
Oxford utzi ostean, Sharrock-ek zuzendarien ikastaroa egin zuen Royal National Theatre-n, eta zuzendaritzako laguntzaile gisa lan egin zuen Londresko antzokietan eta bira bat ere egin zuen. 2000ko udan, James Menzies Kitchin Trust saria (JMK) irabazi zuen. Sari horri esker, Top Girlsen produkzio bat egin zuen Battersea Arts Center-en. Ikuskizuna arrakastatsua izan zen eta Erresuma Batuan zehar bi aldiz ibili zen.

2001eko urtarrilean hasi zen Southwark Playhousen hiru urteko denboraldia. Playhousen lan egiteaz gain, zuzendari elkartua ere izan zen 'Art'en West End-en produkzio luzean, eta Royal National Theatre eta English Touring Theatre-rako lanak zuzendu zituen. Peter Hall-en konpainiarekin elkartu zen. Sharrock-ek 2003. urtearen amaieran utzi zuen Southwark Playhouse, eta 2004ko abuztuan zuzendari artistikoa bihurtu zen Gate Theatre-n. Kargu hori 2006an utzi zuen.

Cloud Nine-ren ekoizpena Almeida Antzokian aurkeztu zen 2007ko urriaren 31tik abenduaren 8ra. 2008an *Happy Now?* zuzendu zuen National Theatre-n, Daniel Radclifferekin 2008an *Equus* lana New Yorkera eraman aurretik, Broadwayn debuta egiteko. 2009an, *As You Like It* ekoizpena zuzendu zuen Shakespeare's Globe-n.

2010ean, Moliereren *The Misanthrope* lanaren bertsio bat zuzendu zuen Comedy Theatre-n, Keira Knightley eta Damian Lewis aktore protagonistekin. 2010ean, Terence Rattiganen *After the Dance* filmean Benedict Cumberbatch zuzendu zuen.

[ezkerrera|thumb|249x249px|[Thea Sharrock eta Jojo Moyes *Me Before You* pelikularen berri ematen, 2016]]
### Zinema 
Thea Sharrocken zinema-zuzendaritzan debuta *Me Before You* filma izan zen, izen bereko Jojo Moyes eleberri erromantikoen idazlearen izen bereko lanaren moldaketa, Emilia Clarke protagonista izan zuena 2016an. Filmak arrakasta handia izan zuen, eta 207 milioi dolar bildu zituen mundu osoan.

2023an *Wicked Little Letters* komedia beltzaren estiloko film komikoa zuzendu zuen.

Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calocybe cerina

***Calocybe cerina*** *Lyophyllaceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da. *Calocybe cerina* izena duela gutxi erabili da bi *Agaricus* espezie desberdinetarako. Europako hainbat herrialdetako bildumak aztertu ondoren, ondorioztatzen da benetako *Calocybe cerina* *Calocybe chrysenteron* oso hurbil dagoela eta barietatetzat jotzen dela. *Calocybe chrysenteron var. cerina* konbinazio berria proposatzen da, eta taxon horren deskribapen osoa ematen da. Bilduma gehienak, *Calocybe cerina* izenarekin identifikatuak, onddo batekoak dirudite, Bon erakundeak behin-behinean *Callistosporium luteoolivaceum fo. minor* gisa deskribatu dituenak.

Sinonimoak: *Calocybe chrysenteron var. cerina*, *Tricholoma cerinum*, *Rugosomyces cerinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo titi pixka batekin, gero zabaldua, ia unbilikatua, leuna, hori-argizari (hemendik datorkio izena) koloretik arrexka-gorri kolorera, erdialderantz ilunagoa.

**Orriak:** Hori-zitrino kolorekoak, estu, atxikiak, ertz finbriatua.

**Hanka:** 1,5 eta 2 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,4 cm bitarteko diametrokoa, laburra, hori argi kolorekoa arre kolorerako joerarekin, eta oinarrian ia belztuz; barnehutsa goialdean.

**Haragia:** Zuri-horixka, irinaren usainarekin eta zapore mikatz samarrarekin.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator, eta ederra edo polita eta burua esan nahi du. Esanahia: kapela edo buru eder batekin. *Cerina* epitetoa berriz latinetik dator, argizaria esan nahi duen “carens” hitzetik. Bere itxura distiratsuagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Rugosomyces chrysenteron* delakoarekin nahas daiteke, baina honen kolorea ez da hain horia eta orriak estuago ditu.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetan, eroritako eta lehortutako pinu-orratzen piloetan. Ale ugaritan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kaukasia, Errusia, Kazakhstan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rugosomyces onychinus

***Rugosomyces onychinus*** *Lyophyllaceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da.

Sinonimoak: *Lyophyllum onychinum*, *Calocybe onychina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera helduaroan, titi pixka batekin. Kapelaren azala glabroa, arre-purpura ilun kolorekoa edo marroi-purpura kolorekoa, zimur finekin.

**Orriak:** Eskotatuak, oso estu, hori bizi kolorekoak edo ia urre kolorekoak, kapelaren kolorearekin kontraste handia egiten duena.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa, oinarrira mehetua, purpura zikin kolorekoa, oinarrian arrea, betea eta zuntzezkoa.

**Haragia:** Zuri-horixka. Irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du. *Onychina* epitetoa orrien kolore ederragatik du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Batez ere mendian, *Pinus sylvestris*-en basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Randi Blehr

**Randi** **Marie Blehr**, sortzez **Nilsen** (Bergen, 1851ko otsailaren 12a - Oslo, 1928ko ekainaren 13a) norvegiar feminista, sufragista eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista zen. Otto Blehr Norvegiako lehen ministroaren emaztea zen, eta Eivind Blehr-en ama. Emakumeen Eskubideen aldeko Norvegiako Elkartearen sortzaileetako bat zen, eta 1895etik 1899ra bitartean eta, gero, 1903tik 1922ra bitartean, elkarteko buru izan zen.

## Haurtzaroa 
Randi Nilsen 1851n jaio zen, Bergenen. Gurasoak Andreas Rasmussen Nilsen (1822-1898) artekaria eta Margrethe Andrea Tornøe (1827-1909) zituen; beren hamaika seme-alabetatik zaharrena zen. Ez zuen heziketa formalik jaso, baina artistikoki oso gaztetarik trebatu zen marrazketan, antzerkian eta musikan. 17 urterekin, Vestmannalaget norvegiako hizkuntza-elkarte zaharrenarekin bat egin zuen, eta Den Nationale Scene sortu zuen, Bergeneko antzokirik zaharrena eta handiena. 1876an, Otto Blehrrekin ezkondu zen, abokatu eta Alderdi Liberaleko kide zen ezkerreko politikariarekin.

## Ibilbidea 
1880ko hamarkadan, Norvegiako mugimendu feministetan parte hartu zuen Blehrrek. Skuld-ekin (emakume ikasleentzako eztabaida-taldea) bat egin zuen 1883an, eta Emakumearen Eskubideen aldeko Norvegiako Elkartea (*Kvindesagsforening*) sortu zuen hurrengo urtean. Elkarteko lehendakari izan zen 1895etik 1899ra, eta gero 1903tik 1922ra. Elkarteko lehendakari gisa, etxekoandreen eta langile-klaseko emakumeen baldintza sozial eta ekonomikoak hobetzeko borrokatu zen. Norvegiako Parlamentuari eskatu zion emakumeen lanbide-heziketa formaliza zezala, neskameentzako, sukaldarientzako eta etxekoandreentzako ikastaroak sortuz. Bere lehendakaritzapean, elkarteak soldata-berdintasunaren alde eta ezkontzatik kanpo jaiotako haurren aitatasuna onartzearen alde ere egin zuen.

1885ean, Emakumeen Eskubideen aldeko Elkarteak erabaki zuenez  bere aldarrikapenetan ez sartzea boto-eskubidea, Randi Blehrrek Emakumeen Sufragiorako Elkartea (*Kvinnestemmerettsforeningen*) sortu zuen, Gina Krogekin. Urtebete geroago, OMEk Norvegiako Osasun Publikoko Emakumeen Elkartea (*Norske Kvinners Sanitetsforening*) sortzen lagundu zuen. 1903an, Norvegiako Bakearen Aldeko Emakumeen Elkarteko (*Norske Kvinners Fredsforbund*) presidente hautatu zuten. Senarraren ibilbide politikoa zela eta, Suediara joan ziren bizitzera. Han, laguntzaile gisa egin zuen lan Stockholmeko Norska Ministerhotelleten.

Blehrrek Merituaren Urrezko Errege Domina (*Kongens fortjenstmedalje*) jaso zuen, 1921ean 70 urte bete zituenean. 1928ko ekainaren 13an hil zen, eta Osloko Gure Salbatzailea hilerrian lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Franchini

**Irene Franchini** (Castelnovo ne' Monti, 1981eko uztailaren 23a) arkularia da. Italia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yeah Yeah Yeahs

**Yeah Yeah Yeahs** Estatu Batuetako rock talde indie bat da, New Yorken sortu zutena 2000. urtean Karen O (Karen Lee Orzolek izenez) kantari eta pianistak, Nick Zinner gitarrista eta teklistak, eta Brian Chase bateria-joleak.

## Ibilbidea 
Karen O eta Brian Chasek ezagutu zuten elkar ikasle zirela Ohioko Oberlin Collegen, 1990eko hamarkadaren amaieran. Chase jazz-ikaslea zen kontserbatorioan. Karen New Yorkeko Unibertsitatera joan zen gero  eta han Zinner ezagutu zuen, Bard College-ko ikaslea. Orzolekek eta Zinnerrek Unitard izeneko bikote akustikoa osatu zuten, baina laster erabaki zuten "gauzak pixka bat astintzea", estilo "trash, punk, ilunagoko" banda bat osatuz. 

Taldea telonero hasi zen The Strokes eta The White Stripes taldeekin eta 2001. urtearen amaieran, lehen diskoa atera zuten, EP bat. 2002 hasieran SXSW-en egon ziren, eta birak egin zituzten Estatu Batuetan Girls Against Boysekin, eta Europan Jon Spencer Blues Explosionekin.

Yeah Yeah Yeahs-en estiloa honela deskribatu dute: "Art-rock hirukotea post-punk dantzagarria egiten duena, Blondie, Pretenders eta Siouxsie and the Banshees bezalakoak nahastuz".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Anders

**William Alison Anders** (Hong Kong, 1933ko urriaren 17a – San Juan uharteak, San Juan konderria, Washington, 2024ko ekainaren 7a) estatubatuar pilotu militar, ingeniari elektriko, ingeniari nuklear, NASAko astronauta, hegazkinlari eta diplomazialaria izan zen.

1955ean Annapolisko Itsas Akademian graduatu zen eta urte horretan bertan Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadan sartu zen borrokarako pilotu gisa. 1962an ingeniaritza nuklearrean graduatu zen armadaren programa batean eta armadaren armamentu programan lan egin zuen erreaktore nuklearren alderdi teknikoez arduratuz.

1968an Apollo 8 misioan parte hartu zuen Frank Borman eta Jim Lovellekin batera. Ilargira bidaiatzen lehenak izan ziren eta satelitea hamar aldiz orbitatu zuten. Anders izan zen *Earthrising* argazki ironikoaren egilea.
[thumb|upright|Anders (eskuina) [Jim Lovell (erdia) eta Frank Borman (ezkerra)]]
thumb|right|*Earthrise*, Andersek 1968ko abenduaren 24an egindako argazkia

1969tik 1973ra Aeronautika eta Espazioko Kontseilu Nazionaleko idazkari exekutiboa izan zen, eta 1969tik 1973ra Energia Atomikoaren Batzordeko kidea. 1976tik 1977ra AEBetako enbaxadorea izan zen Norvegian.

Pilotatzen ari zen hegazkinak lurra jo zuenean hil zen.
Wushen zaldi

**Wushen zaldia**, (Txinera sinplifikatuaz: 乌审 ; pinyinez : üüšin), Txinako bertako zaldi arraza edo mota bat da bat da, batzuek Wushen zaldia mongoliar-txinar zaldi arrazako azpiarrazatzat jotzen baitute. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Tamaina txikiko ponia da eta bere jatorria Mu Us basamortuko inguruko estepetan dago, Barne Mongolian. Zela zaldia da eta oso egokia basamortuan ibiltzeko. Bertako basamortuaren ikurra ere bada.

## Arrazaren historia 
Arrazari buruzko informazioa oso mugatua da. DAD-IS datu basean aipatua agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brissaceko gaztelua

**Brissaceko gaztelua**, , Frantzialo Brissac-Quincé udalerrian dagoen gaztelu bat da, Maine eta Loira departamentuan.

Jatorrizko gaztelua XI. mendean eraikia izan zen eta 1435-1455 artean Pierre de Brézék berreraikia. Brissaceko dukearen egoitza da.1611 aldera gaztelua kaltetua zegoenez, Jacques Corbineau arkitektoak zaharberritu zuen.
Fantasmas (telesaila)

***Fantasmas*** () estatubatuar telesail komikoa da, Julio Torresek HBOrentzat egina. Ingelesezko telesaila da, baina izenburua gaztelerazko terminoa du, *Fantasmas* hori.

## Sinopsia 
Panpina batez maitemintzen den aitaren rolean ageri da Paul Dano, sitcom tankerako telesail surrealista batean; Q letrarekin obsesionatuta dago, eta «denak hilko zarete» oihukatzen du, berriz, Steve Buscemik punkzale baten azalean. Institutuan zakil kurbatuak marrazten dituen mutikoa, komun artistikoak diseinatu eta telebistan komertzializatzeaz arduratzen den emakumea, kaiolako arratoien disko festa... Ikusleek dozenaka pasarte harrigarri topatuko dituzte begien parean, eta sarri muturreko sentipenen bat eragingo diete, izan barre ala higuin.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uharteetako Ozeania

thumb|Satelitetik egindako Ozeaniaren argazkia.

**Uharteetako Ozeania** Ozeano Bareko artxipelagoek osatzen duten Ozeaniako zatia da (Asiatik hurbilen daudenak izan ezik, asiartzat hartzen baitira). Ia erabat hegoaldeko hemisferioan dago, Ekuatoreak eta nazioarteko dataren aldaketa-lerroak gurutzatzen dutena, eta hiru eremu edo banaketa nagusik osatzen dute: Melanesia, Mikronesia eta Polinesia. Beraz,  Australiako plataforma kontinentala, Ozeaniako gainontzeko lurraldeak dira. Historikoki ere Malaysiar artxipelagoa Ozeaniako parte gisa aztertu zen. Uharte hauek guztiak Ozeano Barean daude banatuta eta haien azalera 8.542 499 km²koa da.

Kontinentearen mugak ez dira berdinak hizkuntza guztietan. Beste eredu kontinental batzuetan, bereziki ingelesezko ereduetan, Australia erabiltzen da Ozeania erabili beharrean, baina kasu honetan bere definizioak ez ditu Ozeano Bareko uharteak barne hartzen. Portugesez hitz egiten duten herrialdetan, Asia eta Ozeaniaren arteko muga Wallaceren Lerroa dela uste da, eta, beraz, Ekialdeko Timor Ozeaniako zati bat da.

Zeelanda Berriko bi uharte handienak (Ipar uhartea eta Hego uhartea) eta Ginea Berria dira Ozeaniako uharte nagusiak. Kontinentearen gainerakoa osatzen duten lurraldeak, Australia kenduta, uharte-artxipelago independenteak (Fiji, Salomon Uharteak, Samoa, Tonga...) edo antzinako botere kolonialei atxikitako lurraldeak dira, hala nola Frantzia (Polinesia Frantsesa, Kaledonia Berria, Wallis eta Futuna), Estatu Batuak. (Hawai, Guam, Ipar Marianak, Samoa Amerikarra) edo Erresuma Batua (Pitcairn Uharteak).

Ozeaniako Kontinentea hainbat talde etnikok populatu dute milaka urtez, australiar aborigenak eta papuazkoak barne. Ingelesa eta frantsesaz gain, kolonizazioaren ondoren Ozeanian nagusi diren hizkuntzak, bertakoek hitz egiten duten bi hizkuntza talde nagusikoak dira: Papuar hizkuntzak eta Austronesiar hizkuntzak dira.

Ozeaniako hamar hiri handienetatik zortzi Australian daude, Sydney eta Melbourne barne, kontinenteko biztanleriaren laurdena osatzen dutenak. Bost hiri gehiagok milioi bat biztanle baino gehiago dituzte: Brisbane, Perth, Auckland, Adelaida eta Honolulu. Auckland eta Honolulu kenduta, beste guztiak Australian daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ozeania

## Kanpo estekak
Michele Frangilli

**Michele Frangilli** (Gallarate, 1976ko maiatzaren 1a) arkularia da. Italia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehrhard Schmidt

**Ehrhard Schmidt** (1863ko maiatzak 18 – 1946ko uztailak 18) Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen Alemaniako itsas armadako almirantea izan zen.

## Karrera militarra 
15 urterekin itsas armadan sartu zen, eta zenbait adarretan parte hartuz zerbitzua ikusi zuen, bai itsasoan bai lehorrean. Haien artean, misioetako postuak zeuden; komandante gisa eta kadeteen entrenamenduetan. Itsasontzi bateko komandante izateko nahia 1901ean eman zioten, *Prinz Adalbert* gurutzaontzi blindatuaren agintea hartu zuenean, 1907ra arte. 1908tik 1910era *Braunschweig*-klaseko *Hessen* korazatuaren buru izan zen, eta, ondoren, Kontralmirante mailara igo zuten kostalde-hurbileko flotaren II. eskuadroiaren agintaria izateko. Aurrerago itsas-artileriaren agintaria egin zuten. 

Lehen Mundu Gerraren hasieran, IV. eskuadroiaren komandantea izan zen, *Wittelsbach-*klaseko ontzi zaharrez osatua. Jutlandiako guduan, Schmidtek I. eskuadroia agindu zuen, eta abangoardia gisa erabili zuen britainiarren lerroak gauez zeharkatzeko. 1917an Albion operazioa zuzendu zuen, Saaremaa eta Hiiumaa uharteak okupatzeko urlehortar eraso berezia. Bere lorpenengatik *Pour le Mérite* domina eman zioten. Berak hala eskatuta 1918an erretiroa hartu zuen Almirante *à la Suite* (ohore guztiekin) mailarekin, eta gerraostean *Reichsmarinean* sartzeari uko egin zion.

Municheko Itsas Elkarteko ohorezko presidente izendatzeaz gain, Bavariako Gauaren ohorezko buruzagi izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mrs Brown

***Mrs Brown*** edo ***Her Majesty, Mrs Brown*** (), 1997ko John Madden ingelesak zuzendutako drama film bat da. Judi Dench, Billy Connolly, Antony Sher, Geoffrey Palmer, Richard Pasco eta David Westhead aktoreek antzeztu zuten. 1997ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua
Bere senarra Alberto printzearen heriotzak nahigabeturik, Viktoria Erresuma Batukoak (1837-1901) kontsolamendua John Brown eskoziar zerbitzari leialean topatuko du, harekin protokoloen oztopo ez gain adiskidetasun harremana mantenduko du.

## Aktoreak 
* Judi Dench: Viktoria Erresuma Batukoa
* Billy Connolly: John Brown
* Geoffrey Palmer: Henry Ponsonby
* Antony Sher: Benjamin Disraeli, Erresuma Batuko lehen ministroa
* Gerard Butler: Archie Brown
* David Westhead: Bertie, Galesko printzea
* Richard Pasco: Dr. Jenner
* Bridget McConnell: Lady Ely
* Georgie Glen: Lady Churchill
* Catherine O'Donnell: Zain dagoen anderea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Misericordia Abad Alcega

**Misericordia Abad Alcega** (Agón, Zaragoza, 1905eko maiatzaren 2a - Cortes, Nafarroa Garaia, 1936ko irailaren 9a) etxekoandrea izan zen. 1936ko Gerra Zibilean fusilatu zuten.

## Bizitza 
Misericordia Zaragozako Agón herrian jaio zen. Gurasoak José Abad García eta Clara Alcega García izan zituen. Nafarroako Cortes-en bizi izan zen bere senar Macario Huertarekin eta bi seme-alaba izan zituen.Gerra Zibila piztu zenean errepresioa jasan zuen. Jasotako datuen arabera, kazkamotz utzi zuten bere ama eta ahizpak bezala eta arropa eranztera behartu zuten gorputzean igitaia eta mailua tatuaturik zeuzkan ikusteko. Cortesko Enolasca Vela Salvador-ekin batera. 1979an lurpetik atera eta Cortesen fusilatutako pertsonen panteoian hobiratu zuten. 

### Familiak jasandako errepresioa 
Miseriordiaren neba Casildo, 33 urtekoa, ezkondua eta bi seme-alaba zituena ere fusilatu zuten 1936ko uztailaren 27an Ribaforadan. 

## Aintzatespenak 
* 2015eko martxoaren 21ean, Cortesko Udalak 1936ko kolpe militarraren ondoren fusilatu zituzten 39 zinegotzi eta bizilagunak omentzeko eta aintzatesteko ekitaldia egin zuen.
* 2015eko maiatzaren 29an Nafarroako Parlamentuak Memoria Historikoaren Legearen esparruan Erreparazio eta Errekonozimendu Pertsonaleko 60 ziurtagiri emateko egin zuen ekitaldian, Misericordia Abab-en izena azaltzen zen.
* Cortesko hilerrian hilobi komun bat dago; bertan, eraildako pertsona guztien izenak agertzen dira, eta azaroaren 1ean omenaldia egiten zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak