open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ordainsari bilatzaile (Star Wars)

Star Warseko fikziozko unibertsoan **ordainsari bilatzaile**aren lanbidea zenbait pertsonaik praktikatzen zuten lanbidea da.

Lanbide hau galaxiako zailenetako bat, baina, aldi berean, hobekien ordainduetako bat zen. Norbaitek politikariren bat edo pertsona aberatsen bat aztoratzen zuen bakoitzean, soilik ordainsari bilatzaile bat kontratatzen zuen pertsona hori harrapa edo hil zezan. Ezagunenen artean honako hauek daude: Durge, IG-88, Boba Fett, Jango Fett, Djas Puhr, Aurra Sing, Greedo, Zam Wessell, 4-LOM, Feltipern Trevagg, Zuckus, Danz Borin, Bane Malar, Beedo, Ree-Yees, Bossk eta Dengar.

## Kanpo estekak
Fibrinolisi

**Fibrinolisia** koagulazioan sortutako fibrina desegiten duen prozesua da, tronboen eraketa eragozten duena. Koagulazioarekin batera gertatzen da, adi berean, bien arteko oreka mantenduz hemostasia lortzen da.

Fibrinaren desegite honetan plasminak garrantzi handia du. Hau odolean inaktiboa den plasminogeno izeneko aitzindari batetik dator eta gibelean ematen da aldaketa. Era ez aktiboa, hau da, plasminogenoa koaguloan dagoen fribinara lotzen da. Aitzindaria plasmina bihurtzean, fibrinaren degradazioa gertatzen da eta hortik sortutako hondakinak gibel eta giltzurrunen bidez kanporatzen dira.

Plasminogenoa plasmina bihurtu eta fribinolisia gertatzeko plasminogenoaren aktibatzaile tisularra eta urokinasa beharrezkoak dira. Behin koagulua desegin denean, plasminogenoaren aktibatzailearen inhibitzaileak biak inhibituko ditu.

α2-antiplasminak eta α2-makroglobulinak aldiz, plasminaren inhibitzaileak dira eta beraz, fibrinolisia geldituko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahatsako gaztelua

**Ahatsako gaztelua** Ahatsan kokaturik dagoen gaztelua da, herrigunetik ekialdera. Herrian *Dorre Zahar* bezala da ezaguna.

Gaur egun, dorre bakarra geratzen da zutik, zilindrikoa dena, nahiz eta ikertutako aztarnen arabera dorre gehiago izango zituen.

## Kanpo estekak 
* Gazteluari buruzko informazioa hiru.com webgunean
1044 Teutonia

**1044 Teutonia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1044. asteroidearen izena da. 1924ko maiatzak 10ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 RO** zen. Bere izena teutoi herriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Kutxi Romero

**José Carlos Romero Lorente**, (Berriozar, 1975eko uztailaren 8a - ) euskal abeslari, musikagile eta poeta da.

Bi ezizen izan ditu bere karreran: musikan ***Kutxi*** **Romero**. Abeslari gisa Marea eta Ja Ta Já taldeetan izan da. Poesian berriz, ***José Etxailarena*** ezizena erabili du.

## Lanak 
### Poesia 
* *Ruidografías* (1999)
* *El sumidero* (2001) (*José Etxailarena* ezizenaz)
* *Poemas indómitos* (2003)
* *León manso come mierda* (2004) (bilduma)

### Diskografia 
#### Bakarlari 
* *Encuentro de cantautores* (1998), Pablo Líquido eta Joseba Lasarekin batera.

#### Marea 
* *La patera* (1999)
* *Revolcón* (2000)
* *Besos de perro* (2002)
* *28.000 puñaladas* (2004)
* *Las aceras están llenas de piojos* (2007)
* *Secos los pies: 1997-2007* (2007), bilduma.
* *Coces al aire: 1997-2007* (2007), bilduma.
* *Las putas más viejas del mundo* (2008), zuzenekoa.
* *Jauría de perros verdes. Rarezas* (2008)
* *En mi hambre mando yo* (2011)

#### Ja Ta Já 
* *Raigambre* (2009)
Harardhere

**Harardhere** Somaliako Mudug eskualdean dagoen udalerria da. Gutxi gorabehera 6.000 biztanle inguru ditu.

Herria ezaguna bihurtu da piraten egoitza izateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txabarri jauregia

**Txabarri jauregia** Bilbon dagoen jauregia da. Aurrealdean deigarria da dauzkan kolore eta osaketa bereziak, leiho guztiak dira desberdinak eta teilatua ikusgarria da.

## Kokalekua 
Indautxu auzoko Moyua plazaren 5. zenbakian dago.

Bilboko zabalgunearen bihotz-bihotzean kokatzen da, bere lantzer nagusia Moyua plazara begira dago eta bere aurrealdeko lerroa Kale Nagusia eta Elkano kalean zehar luzatzen da.  

## Historia 
Jauregia 1889 eta 1894 bitartean Atanasio Anduiza arkitektoak eraiki zuen, aurretik Paul Hankar arkitekto belgikarrak garaiko Cortes Victor Txabarri Salazar finantzari eta Ahaldun Nagusia eta bere sendiaren bizileku izan zedin proiektatu zuelarik. Halere eraikineko zenbait egongela Jose Etxenagusiak apaindu zituen.

1943tik aurrera Espainiako Gobernu Zibilak Bizkaian duen egoitza da, ondorioz, 1943-1947 artean funtzio hori betetzeko Eugenio Aginaga arkitektoak zaharberritu egin zuen.

## Ezaugarriak 
Neoflandiar iradokizunetan oinarritutako lan eklektikoa da.

Eraikin honek oinaldea, behe-solairua, hiru solairu eta mantsardak ditu. Koloreanitzeko harlanduz moldatua dago eta apaindura iztukutua eta forjaketako gai garrantzitsuak ere baditu.

Eraikinaren erabilera aldatu ostean arku eskartzanoko sarrera nagusia ireki zen. Aurrealdean eskuinaldeko ardatzean ateburudun sarrera bat du. Bere hiru solairuetan itxura asimetriko eta puntu-erdikoa duten ateburudun kofadura kopuru handia dago: leihoak, harrizko balustrada edo burdinazko karela duten begiratoki eta balkoiak. Mantsarda solairuan hainbat ganbara daude.

Txabarri jauregiak zaharberritze garrantzitsuak jasan izan ditu, bai bere barne egituran nahiz sarreretan ere, hauekin zeukan erabilerari hobekiago egokitzeko asmoz. Berritze nagusia 1943-1947 urteen artean Eugenio Maria Aginagak burututakoa da, honek etxea Espainiako Gobernu Zibilaren Bizkaiko egoitza izan zedin egokitu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Bilbao Plaza Eliptica Gobierno Civil.jpg|Txabarri jauregiaren irudia.
Irudi:Plaza Moyúa Bilbao.jpg|Txabarri jauregia eta Moiua plaza, Kale Nagusitik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gregorio Urkaregi Otxandiano

## Kanpo estekak
Bhatoo

**Bhatoo** 2000an Berriozarren sortutako rock musika taldea da.

Disko bakarra dute, 2003an autoekoiztua.

## Taldekideak 
### Egungoak 
* Diego (ahotsa)
* Pabloko (baxua)
* Jorgito (gitarra)
* Txibo (gitarra)
* Brómez (bateria)
* "El Roturas" (DJ)

### Antzinakoak 
* Martín Romero (ahotsa), Kutxi Romeroren anaia
* Iosu (ahotsa)
* Luis (baxua)

## Diskografia 
*Gente de la calle* (2003)

## Kanpo estekak
NA-4172

**NA-4172** edo **Guliako errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-4120 nafar errepidearen 1,40 kilometroan hasi eta Itza udalerrian dagoen Gulia kontzejura arte doa. Errepidea 0,51 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Itza
* Gulia

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Eä

**Eä** Tolkienek sortutako fikziozko unibertsoaren elfoerazko izena da.

*Eä* Iluvatarrek mundua sortzeko erabili zuen hitza da, eta "Izan bedi" zein "den mundua" esan nahi du. Hitza elfoen hizkuntzetako bat zen quenyan sagaratua da, sorkuntza osoa hala deitzen zuena. Munduaren sorreraren istorioa Iluvatar eta Ainurren aldetik Ainulindalën kontatzen da, Silmarillion lanaren lehen zatia dena. Eären barnean Arda dago, Iluvatarren semeak (elfoak eta gizakiak, lehen eta bigarren jaioak) bizi diren mundua. Eären erdigunea (ez du zertan erdigune fisikoa izan behar) Gar Itzalezina da. Tolkienen mitologian, Arda hasieran mundu lau bat izango zen, denboraren igaroan, Munduaren Eraldaketaren ondoren gure Lurra izatera pasako zen mundu esferiko bat bihurtuko zena.

Bigarren sorrera baten ikuspegitik, Tolkienek proposatu zuen bezala, errealitatearen sorrera aldera daiteke, ideietatik abiatuta istorio on guztietan gertatzen denarekin aldera daiteke: irakurlea bertan harrapatua dago, eta ez da beste plano batean garatzen den istorioa dela ohartzen, baizik eta bertan barneratu eta bertatik irteten dela, Ainurrek Iluvatarren sorreran egin zuten bezala.
Alen Aierdi

**Alen Aierdi**, (Iruñea, 1974ko maiatzaren 22a - ) euskal rock musikaria da, bateria-jolea.

## Biografia 
Ekonomia ikasi zuen. Skrotex edo El Nido del Cuervo bezalako taldeetan ari bazen ere, Marea sortu zuen. Calaña taldean ere parte hartu du. Gaur egun Ciclonautas taldeko baterijolea ere bada.

## Diskografia 
### Marea 
* *La patera* (1999)
* *Revolcón* (2000)
* *Besos de perro* (2002)
* *28.000 puñaladas* (2004)
* *Las aceras están llenas de piojos* (2007)
* *Secos los pies: 1997-2007* (2007), bilduma.
* *Coces al aire: 1997-2007* (2007), bilduma.
* *Las putas más viejas del mundo* (2008)

### Calaña 
* *Calaña*

### Ciclonautas 
* *Qué tal?* (2014)
* *Bienvenidos los Muertos* (2015)
* *Camping del Hastío* (2021)

## Kanpo estekak
Ainur

**Ainurrak** (quenyaz "Sakratuak" esan nahi duena, singularrean Ainu) Tolkienek Erdialdeko Lurraldeari buruzko bere lanak idazteko asmatu zuen mitologiaren zati diren izpirituzko izakiak dira. Iluvatarrek sortu zituen lehenak izan ziren, bere pentsamendutik abiatuta. Horietakoren batzuk Iluvatarrekin dauden arren, beste batzuk Eära jaitsi ziren (Valarrak eta Maiarrak) munduari forma ematen amaitzeko.

Ez dute berezko formarik, euren artean euren sortzailearen pentsamenduaren arabera dituzten antzekotasunengatik lotuta dauden arren. Euren sexu generoa ere ez da hala, baizik eta ezberdintzea eta bikotetzea aurreko arrazoi berengatik ematen dela.

Horietatik boteretsuena zena, Melkor, Eära jaitsi zen Gar Itzalezina bereganatzeko asmoz eta hala Jaun eta Sortzailetzat hartua izateko. Beste ainur batzuk usteldu zituen bere nahia betetzeko (Sauron eta Balrogak dira adibiderik ezagunenak). Gauza propiorik sortu ezin dutenez, euren berdinek eginiko gauzak usteltzea edo suntsitzea beste erremediorik ez zaie geratzen. Hala ere, hau, benetan, Eruk pentsatutako kantuaren zati izan liteke, beronek Silmarillion lanean dioen bezala, Melkor kantua bere desadostasunarekin suntsitzen saiatzen denean.

## Kanpo estekak
Lorienen lorategiak

Tolkienen legendarium ospetsuan eta idazle honen hil ondorengo lana den Silmarillionen **Lorienen lorategiak** Amaneko eskualde eder bat dira, Valinorretik hegoaldera kokatuak. Bere izena quenyazkoa da eta "ametsen lurraldea" bezala itzul daiteke.

Eskualde honetan Irmo valarrak gobernatzen du (ametsen eta ikuskarien emalea) bere emazte Estërekin batera (sendatzailea) Manwëren zaintzapean. Hara arima nekatu eta gutxituak penetatik atseden hartzeko heltzen dira, handia baita bertako gobernariek pena eta tristezietatik sendatzeko duten ahalmena eta valarrak eurak ere sarri joaten dira. Hala gertatu zen Fëanorren amarekin, Mirielekin, nekatua eta Fëanorren jaiotzagatik arima makaldua zuela, Lorienen zaintzapean jarria izan zen. Eta Melian bera ere han egon zen Endorretik quendiak iritsi aurretik.

Han bizi izan zen, baita ere, Arien maiarra, ondoren Anarren (eguzkia) ontzia hartuko zuena, valarrek sortu zutena gizaki hilkorrak babesteko Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsituak eta Silmarilak lapurtuak izan ondoren, baita Noldorren ihesa eta Finwëren heriotza, Noldorren erregea zena, baita Melkor oztopatzeko ere.

Erdialdeko Lurraldean Galadriel damak eta bere senar Zelebornek gobernatutako eskualde bat dago, Lothlorien bezala ezagutzen dena (edo soilik Lorien). Eguzkiaren Hirugarren Aroan Erdialdeko Lurraldean geratzen ziren elfotar erresumen artean ederrena zen.

## Tokiak 
### Lorellin 
Lorienen lorategien erdian kokatutako laku bat da. Lorellin Ardako lakurik ederrenetzat hartzen da. Bere barnean Estë valierra bizi zen uhartea dago. Bere izena quenyazkoa da eta "ametsaren lakua" bezala itzul daiteke.

### Estë uhartea 
Lorienen lorategi miragarrietan, Valinorren, Estë uhartea dago, Ametsen Jaunaren emaztea zen Estë "sendatzailea"ren bizilekua, bere izenak "atsedena" esan nahi duelarik. Lorellin lakuaren erdian kokatua, lainoz estalitako uharte oihantsu bat da.

## Kanpo estekak
NA-4210

edo **Ezkabarteko errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  errepide nagusia eta  errepide lokala lotzen du.

Errepidea 7,82 kilometrokoa da.

## Historia 
Ezkabarte arteko bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Ezkabarte
* Txulapain

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* 
* Ezkabarte
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
Jakutia

**Sakhako Errepublika** (,  ahoskatua; ) edo **Jakutia**. Hiriburua Jakutsk da.

## Geografia 
ezkerrera|thumb|220px
Sakhako Errepublika Siberiako ipar-ekialdean dago. Ozeano Artikora doazen Lena, Jana, Indigirka eta Kolyma ibai-arroak hartzen ditu, eta baita Siberia Berriko uharteak ere. Iparraldean Ozeano Artikoa du, ekialdean Txukotka, Magadan oblasta, Khabarovsk kraia, hegoaldean Amur oblasta, Zabaikalski kraia eta Irkutsk oblasta, eta mendebaldean Krasnoiarsk kraia.

Mendiek hartzen dituzte Sakhako ekialdea (Verkhoiansk eta Txerski mendikateak) eta hegoaldea (Stanovoi). Lautadak hedatzen dira erdialdean, eta ibaiek (Lena, Indigirka, Kolyma) sakonune luzeak eratzen dituzte. Jakutsk, hiriburua, Mirny, Neriungri, Niurba eta Pokrovsk dira hiri nagusiak.

Sakhako klima kontinentala oso gogorra da, eta urtaroen arteko aldeak erabatekoak (muturreko balioak: -43,5&nbsp;°C urtarrilean eta 50&nbsp;°C uztailean).

## Historia 
XVII. mendera arte, abeltzain, ehiztari eta arrantzaleak ziren sakhak. Hara jo zuten errusiar nekazariek hasi zituzten laborantza-lanak. XIX. mendearen bukaeran, Siberian zeharreko burdinbidearekin eta Lena ibaiko merkataritzarekin iritsi ziren Sakhara lehen industria-moldeak. Sakhan Iraultza sobietarra 1918an nagusitu zen eta Jakutiako Errepublika Autonomoa 1922an sortu zen.

## Ekonomia 
Sakhako basoak aberatsak dira (lurraldearen % 70). Meatzeetan, harrikatza, eztainua, wolframa, urrea eta diamanteak erauzten dira. Arrantza, abere-hazkuntza (behi-azienda eta elur-oreinak) eta, hegoaldean, laborantza (garia, garagarra eta lekadunak) ere aipagarriak dira.

## Demografia 
2010ean Sakhako Errepublikak 958.528 biztanle zituen. % 49,9 sakha etniakoak ziren eta % 37,8 errusiarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NA-9101

**NA-9101**, lehen **NA-4201** izenekoa, edo **Ezkaba bideko errepidea** (*Camino del Fuerte*), Nafarroako herri errepidea da, Ezkabarten dagoen Artika kontzejutik, Ezkaba mendiko bidera arte doa. Errepidea 1,56 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Ezkabarte
* Ezkaba mendia edo San Kristobal mendia

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Eva Ahnert-Rohlfs

**Eva Ahnert-Rohlfs** (Coburg, 1912ko abuztuaren 11 - Sonneberg, 1954ko martxoaren 9a) astronomo alemaniar bat izan zen. Behaketa garrantzitsuak egin zituen izar aldagarriei buruz.

Eva Rohlfs izenarekin jaio zen Alemaniako Saxonia-Coburgo-Gotha dukerriko hiriburua zen Coburg hirian. Würzburgeko Unibertsitatean, Municheko Unibertsitatean eta Kieleko Unibertsitatean ikasi zuen 1931 eta 1933 bitartean. Familia bizitza egiteko bederatzi urtez erretiratuta eman ondoren, ikasketak berrartu zituen 1942an, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu arte Göttingeneko Unibertsitatean jarraitu zuen. 1945etik oso estuki lan egin zuen Cuno Hoffmeister irakaslearekin astronomo laguntzaile bezala Sonnebergeko behatokian. 1951n astrofisika doktoretza jaso zuen Jenako Unibertsitatean.

Sonnebergeko behatokian Paul Oswald Ahnert ezagutu zuen, honekin ezkonduz 1952an. Ezkontza honek bi urte baino ez zuen iraun, Eva 1954an hil baitzen, 41 urte baino ez zituela.

## Bibliografia 
* *"Strahlungsdruck, Poynting-Robertson-Effekt und interstellare Materie."* Mitteilung der Sternwarte Sonneberg 43 (1953)
* *"Vorläufige Mitteilung über Versuche zum Nachweis von Meteoritischem Staub."* Mitteilung der Sternwarte Sonneberg 45 (1954)
* *"Zur Struktur der Entstehung des Perseidenstroms."* Veröffentlichung der Sternwarte Sonneberg (part 2, p. 5 - 38) (1956)

## Kanpo estekak
Chicagoko metroa

thumb|250px|Linea gorriko trena.
thumb|250px|Metro sarearen mapa.

**Chicagoko metroa** Chicagoko hirian dagoen garraiobidea da. Guztira zortzi lineak osatzen dute eta 1892ko ekainaren 6an jarri zen martxan. Munduan eraikitako bigarren metroa izan zen Londreskoaren atzetik.

## Ezaugarriak 
2009an metro-sareak 166 kilometro eta zortzi linea zituen. Lotune geltokiak kontuan bi aldiz zenbatu gabe, 151 geltoki zeuden, eta urtero ia 200 milioi pertsonek erabiltzen dute Chicagoko garraiobide publiko hau.

Chicagoko metroaz gain "Chicagoko L-a" edo "Chicago Elevated" ere deitzen zaio. Izan ere, metroaren ibilbide guztia lur gaineko bidezubien bidez egiten da.

### Lineak 
* █&nbsp;**Linea gorria**: 34 geltoki eta 35 kilometro luze da. Astegunetan 230.434 pertsonek erabiltzen dute batez beste.
* █&nbsp;**Linea urdina**: 33 geltoki eta 43 kilometro ditu.
* █&nbsp;**Linea marroia**: 19 geltoki eta 18 kilometro ditu.
* █&nbsp;**Linea berdea**: 29 geltoki eta 33,5 kilometro ditu.
* █&nbsp;**Linea laranja**: 1990eko hamarkadaren hasieran eraiki zen eta 21 kilometro ditu.
* █&nbsp;**Linea arrosa**: 18 kilometro ditu eta astegunetan 13.461 pertsonek erabiltzen dute batez beste.
* █&nbsp;**Linea morea**: Sei kilometro ditu.
* █&nbsp;**Linea horia**: Zortzi kilometro ditu.

## Ikus, gainera 
* Metro

## Kanpo estekak 
*  Chicago Transit Authority-ren webgunea.
Seulgo metroa

**Seulgo metroa** Seul eta inguruko hiriak batzen dituen garraiobidea da. Munduan erabiltzaile gehien dituen metroetako bat da Tokio eta Moskuko metroak bakarrik gainditua. Egunero zortzi milioi pertsonek erabiltzen dute. 2009ko datuen arabera, metro-sareak 286,9 kilometro eta hamar linea zituen. Hiriaren kanpoaldeko aldirietako lineak kontuan hartuta 700 baino gehiago dira trenbide kilometroak.

1974an zabaldu zen.

## Lineak 
## Metroaren kudeaketa 
Linea desberdinen kudeaketaz honako lau enpresak arduratzen dira:

* Korail; 코레일(한국철도공사)
* Seoul Metro; (서울메트로)
* Seoul Metropolitan Rapid Transit Corporation; 서울특별시도시철도공사, 서울도시철도 (SMRT)
* Incheon Rapid Transit Corporation
* Airport Railroad Company Limited

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Korail enpresaren webgunea.
*  Seoul Metroren webgunea.
Nafarroako Jauregia

**Nafarroako Jauregia** XIX. mendeko eraikin neoklasikoa da, Iruñean dagoena, Nafarroa Garaian. 1851tik 1984ra Nafarroako Foru Diputazioaren egoitza izan zen, eta Nafarroako Gobernuarena ordutik hona.  San Ignazio etorbidearen hasieran dagoen Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikinari atxikia dago.

## Kokalekua 
Nafarroako Jauregia Iruñeko Bigarren Zabalgunean kokatzen da. Egun, sarrera nagusia ekialdean du, Karlos III.a etorbidean. Iparraldean, Gazteluko plaza ixten du eraikinak. Eta mendebaldean, San Ignazio etorbidean, bigarren mailako sarrera du, auto ofizialek barneko patioraino sartzeko erabiltzen dutena. San Ignazio etorbidean bukatzen da Sarasate pasealekua, eta hortxe dago Foruen Monumentua, Nafarroako Jauregiari bizkarra ematen.

## Historia 
Elizaren aurkako desamortizazioaren ondoren, karmeldar oinutsen komentuko lursailak probestuz eraiki zen. Proiektuaren ardura Jose Nagusia arkitektoari eman zioten eta 1840an hasi zituzten eraikitze lanak.

## Eraikina 
Jauregi neoklasiko izakera du, bere arkitektura eta itxurak gainontzeko Euskal Herriko eraikin instituzionaletan eragina izan zuen. Harlandu sendoa, elementu eta banaketa kalkulatua, eta Sarasate pasealekura begira dagoen aurrealdeko doriar ordenako frontis klasiko eta zurruna du.

Fitxategi:Jardines_Palacio_de_Navarra.JPG|Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorraren eraikineko lorategiak.
Fitxategi:Nafar jauregia.JPG|Hormetan Espainiako Guda Zibileko arrastoak arkupean ikus daitezke, 1937ko azaroaren 12an eroritako bonba talken ondorioa.

XX. mendearen lehen erdialdean, behin antzinako harresiak desagertu ostean, 1929an Jose eta Javier Yarnoz arkitektoek jauregiaren zabaltze lanak hasi zituzten, horretarako jauregia Karlos III.a etorbidea eta Iruñeko Bigarren Zabalgunerako norantzan handitu zuten, betiere aurreko arkitektur estiloan oinarrituz. Eraikuntzaren aurpegi honetako frontoiaren eskultura eta erliebeak 1932an Fructuoso Ordunak eginirikoak dira. Bertan Nafarroa, nahiz bere ezaugarriak diren giza eta arte jarduerak irudikatzen dira.

Barnekaldean Tronuaren Aretoa nabarmentzen da, bere isabeldar estiloko dotoreziaz handiaz, 1861 eta 1865. urteen arten Maximiano Hijón arkitektoak eraikitze-lanak zuzendu eta bertan parte hartu zuten artista guztiak kontratatu zituelarik. Sarrera gisa eskailera arranditsu bat du.

Argiztatutako iturri bat duen lorategi bat ere badu, honetan Iruñean dauden bi sekuoietako bat topatzen da, iruindarren artean *"Diputazioko Pinua"* edota *"Aldundiko Pinua"* bezala ezaguna dena.

1896an Florencio Ansoleagak jauregiaren albo batean Nafarroako Errege Artxibo Orokorra eraiki zuen, 2003an Nafarroako errege-erreginen jauregiak betekizun horretan ordezkatu zuen arte.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda
* Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nafarroako jauregia Nafarroako Turismo webgunean ikusgai. 
* Nafarroako jauregia Iruñeko Udalaren webgunean ikusgai.
Ebola (argipena)

**Ebola** honakoa izan daiteke:

* Ebola gaixotasun birikoa
* Ebola birusa, aurreko gaixotasuna sortzen duen birusa
* Ebola ibaia, Bumban, Kongoko Errepublika Demokratikoan
* Ebola Syndrome, Hong Kongen egindako filma.
* Ebola, Tailandiako musika taldea.
Kostu marjinal

Enpresaren ekonomian, **kostu marjinala** unitate bat gehiago ekoizteak dakarren kostu totalaren gehikuntza da. Adibidez, 10 unitate gehiago ekoiztean, kostu totalak 50 euro gehitzen badira, 10 unitate horien kostu marjinala 50/10=5 euro izango da.

Kostu marjinal guztien batura, ekoiztutako unitate guztietarako, ekoizpen horretako kostu aldakorrarekin dator bat. Aldi berean, ekoiztutako azken unitatearen kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da, eskala-ekonomiak badaude.

Kostu marjinala kontzeptu garrantzitsua teoria ekonomikoan. Esaterako, konkurrentzia perfektoan, kostu marjinala, batez besteko kostua eta ekoiztutako ondasunaren prezioa berdinak diren puntu horretan kokatzen da ekoizpen optimoa.

Enpresetan, kostu marjinala produktuaren prezioa ezartzeko erabil daiteke: kostu marjinala finkatu beharreko gutxieneko prezioa izango da, baldin eta errentagarritasun-ataria gainditu bada.

## Kostu marjinala eta batez besteko kostua: adibide bat 
4 altzari eraman behar dira etxe batetik bestera. Altzari bakoitza etxe batetik atera, kamioira sartu eta atera, eta
beste etxera sartzeko 10 minutu behar dira. Kamioiak 40 minutu emango ditu etxe batetik bestera joateko. Denbora-kostu totala 10×4+40=80 minutukoa da eta batez besteko kostua 80/4=20 minutukoa da. Kostu finkoa altzariak kamioiez eramateko behar diren 40 minutuak dira eta kostu aldakorrak 10×4=40 minutu. Azkenean bostgarren altzari bat eraman behar bada, 10 minutu gehiago bakarrik beharko dira, hau da, bostgarren altzariari dagokion kostu marjinala 10 eurokoa da. Batez besteko kostua 90/5=18 minutukoa da. Beraz, kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da, eskala-ekonomiak (kamioiaren joan-etorria) profitatu egiten delako. Puntu batetik aurrera, ordea, gerta liteke kostu marjinala batezbesteko kostua baino handiagoa izatea (adibidez, seigarren altzari bat lehenengo kamioira sartu ezinik, beste kamioi bat behar denean).

## Kanpo estekak
Batezbesteko

thumb|250px|Kontzertura joandako pertsonen adinak ezberdinak dira, baina **batez besteko adina** 23 urtekoa dela zenbatetsi da.

Estatistikan, **batezbestekoa** datu multzo baten balio adierazgarria, zentrala edo gutxi gorabeherakoa da, zeinaren inguruan datu guztiak biltzen diren eta nolabait datu guztiak balio *bakar* batez ordezkatzen dituena. Horrela, batezbestekoa datu multzo baten zentro neurri bat dela esaten da. Adibidez, 6-7-8-9-10 datuen batezbestekoa 8 dela esan daiteke, datu guztiak 8 balioaren inguruan biltzen baitira; beraz, 8 zentrotzat hartzen da. **Batez besteko** terminoa, bi hitzetan bereizia alegia, izenlagun moduan erabiltzen da, *batez besteko adina*, *batez besteko nota*, *batez besteko hazkundea* eta horrelako lokuzioak osatzeko.

Beste zentro neurriak diren mediana eta moda ez bezala, batezbestekoek datu guztiak hartzen dituzte bere kalkuluan. Onartzen da, ordea, muturreko datuak edo adierazgarriak ez diren bestelako datuak alde batera uztea. Datu guztiak biltzean, datuetan biltzen den informazio guztia biltzen dutela esan daiteke abantaila gisa, horrela adierazgarriak ez diren datuak barneratzeko arriskua badago ere, esanguratsua ez den emaitza bat sortuz. Adibide moduan, *(12,34,36,38)* datuetarako batezbesteko aritmetiko sinplea kalkukatzean datu guztiak hartzen dira kontuan, beste datuetatik asko aldentzen den *12* balioa hartzen duen muturreko datua barne; horrela *(12+34+36+38)/4=30* suertatzen da batezbesteko aritmetiko sinplea, baina zentro-joera gutxietsi egiten duen balioa da. Irtenbide gisa, muturrekoa den 12 datua baztertuta, batezbesteko berri moduan *(34+36+38)/40=36* hartuz, modu egokiago batez islatzen zentro-joera.

Hainbat datu bateratu beharra dagoen guztietan ere erabil daiteke batez bestekoa. Adibidez, ekonomian prezio indizeak kalkulatzeko erabiltzen dira, produktu ezberdinen prezioak bateratu behar direnean; klimatologian, aldaketa klimatikoen joera neurtzeko erabiltzen dira, tenperaturak eta bestelako aldagaiak bateratuz.

## Batezbestekoen zerrenda 
Ondoren batez bestekoen zerrenda bat zehazten da, dagokien formularekin batera, datuak x_1,\ x_2,\ldots,\ x_n izanik:

:

## Ikus, gainera 
* Zentro-joera (estatistika)
* Batezbestekoen arteko erlazioa

## Kanpo estekak
Kostu finko

thumb|255x255px|X ardatzean ekoizturiko unitateak, Y ardatzean kostu totalak. Berde ilunezko zatia kostu finkoei dagokie: ekoizpena aldatu arren, kostuak finko mantentzen dira.
Enpresaren ekonomian, **kostu finkoak** enpresako ekoizpen-mailarekin edo negozio-bolumenarekin loturik ez dauden kostu totalen zatia dira. Adibidez, lantegiko alokairua kostu finkoa da, gehiago zein gutxiago ekoiztuta beti berdina ordaindu behar baita. Kostu finkoak ez direnak kostu aldakorrak dira. Epe luzera, ordea, kostu guztiak aldakorrak dira, enpresak bere jarduera jarraituz gero, kostu finkoak sortarazten dituzten elementuak berritzeko erabakia hartu beharko baita.

Kostu finkoen ekoizpenerako baldintzek prezioan, kostu aldakorraren zenbateko berdina edo handiagoko eragina dute. Hau horrela izanik, galerak dituen enpresari produzitzeak konpentsatuko dio baldin eta kostu finkoak kostu aldakorraren berdinak edo baxuagoak baldin badira. Analisi honek beraz, **kostu finko, berreskuraezin** edo **kostu hondoratu**ra garamatza, hau da, jadanik berreskuratu ezin daitekeen kostu bat izango da.

## Kanpo estekak
Frantzisko Asiskoa

**San Frantzisko Asiskoa** (Asis, Italia, 1181/82 &ndash; 1226ko urriaren 3a) italiar erlijioso katolikoa zen, Anaia Txikien Ordenaren sortzailea (frantziskotarrak), otoitza, txirotasuna, ebanjelizazioa eta Kreazioaren babesa aldarrikatzen zituena. Gregorio IX.a aita santuak santutu zuen 1228an. Liturgia egutegi katolikoan urriaren 4ean ospatzen da bere eguna.

## Bizitza 
Merkatari aberats baten semea zen. 1206an familiarekiko harremanak hautsi eta bakardadean bizitzeko erretiratu zen. Geroago, herriz herri predikatzen hasi zen. Jarraitzaile asko bildu zitzaizkion (1208-1209) eta anaidi bat antolatu zuen. 1210ean Inozentzio III.ak anaidi hura hitzez onartu zuen. Berak idatzi zuen *Cantico di Frate sole* (1224, *Eguzki anaiaren kanta*), Italiako literaturako lehen poema handia (unbrieraz idatzia). Bere bizitzako pasarteak, egiazkoak eta asmatuak, *Fioretti* (*Loretxoak*, Krispin Beobidek euskarara itzuliak) liburuan bildu ziren XIV. mendean.

[thumb|250px|ezkerrera|San Frantzisko Asiskoa ([Francisco de Zurbarán, 1658)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziskotarrak
* Kaputxinoak
* Klaratarrak
* Klara Asiskoa
Carandiru (kartzela)

**Carandiru** São Pauloko (Brasil) kartzela bat izan zen, 1920an Samuel das Neves-ek diseinatu eta eraikitakoa. Kartzela eredugarria izatea zen bere xedea, 1890. urteko kode kriminal berriaren eskakizunak aseko zituena. Carandiru 1956tik 2002ra bitartean egon zen funtzionamenduan, eta Hego Amerikako kartzelarik handiena izatera iritsi zen, 8.000 preso baino gehiago izanda. 1992an Carandiruko sarraskia gertatu zen.

Brasilgo Drauzio Varella mediku ezaguna bertan aritu zen boluntario gisa lanean, Hiesaren izurritea ekidinez batez ere, 1989 eta 2001 urte bitartean. Esperientzia hartan oinarrituta liburu bat idatzi zuen, *Estação Carandiru* izenekoa (Ingeleraz: *Carandiru Station*) eta bertako presoen egoera ezin penagarriagoa deskribatu zuen. Beranduago, liburua zinemara eraman zuen Hector Babenco zuzendariak, eta ikuslearen eta kritikarengan zirrara eragin zuen filmak.

Egun, kartzelaren hondakinak publikoarentzat irekita daude eta Carandiru metro geltokiaren bidez iritsi daiteke bertara.

Brasilgo Sepultura thrash metal taldearen “Manifest” abestiak omen egiten dio Carandirun gertatutako iraultza eta sarraskiari.

Bestalde, Carandiru kartzelak inspiratu zuen Prison Break telesaila arrakastatsua.

## Ikus gainera 
* Carandiruko sarraskia
* Carandiru (filma)

## Kanpo estekak
1050 Meta

**1050 Meta** asteroide gerrikoan aurkitutako 1050. asteroidearen izena da. 1925eko irailak 14an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 RC** zen.

## Kanpo estekak
1053 Vigdis

**1053 Vigdis** asteroide gerrikoan aurkitutako 1053. asteroidearen izena da. 1925eko azaroak 16an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 WA** zen.

## Kanpo estekak
1054 Forsytia

**1054 Forsytia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1054. asteroidearen izena da. 1925eko azaroak 20an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 WD** zen. Bere izena Forsythia genero botanikoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1055 Tynka

**1055 Tynka** asteroide gerrikoan aurkitutako 1055. asteroidearen izena da. 1925eko azaroak 17an aurkitu zuen Emil Bucharrek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 WG** zen.

## Kanpo estekak
1056 Azalea

**1056 Azalea** asteroide gerrikoan aurkitutako 1056. asteroidearen izena da. 1924ko urtarrilak 31n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 QD** zen.

## Kanpo estekak
1052 Belgica

**1052 Belgica** asteroide gerrikoan aurkitutako 1052. asteroidearen izena da. 1925eko azaroak 15ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 VD** zen. Bere izena Belgika herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1057 Wanda

**1057 Wanda** asteroide gerrikoan aurkitutako 1057. asteroidearen izena da. 1925eko abuztuak 16an aurkitu zuen Grigory Abramovich Shajnek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 QB** zen.

## Kanpo estekak
1058 Grubba

**1058 Grubba** asteroide gerrikoan aurkitutako 1058. asteroidearen izena da. 1925eko ekainak 22an aurkitu zuen Grigory Abramovich Shajnek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 MA** zen. Bere izena Howard Grubbgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Durge

**Durge** Star Warseko fikziozko unibertsoan agertzen den pertsonaia bat da. Gen'Dai bat da. Errepublika Galaktikoa erori baino bi mila urte lehenago jaio zen. Giza itxura zuen arren, bere espeziea 4.000 urte bizi ahal zen eta galdutako gorputz atalak edo organuak birsor zitzakeen. Durgen armajantzi sendoaren azpian zegoen bere benetako gorputza; erdi gizatiar itxurako izaki baten eran konprima zitezkeen nerbio hodi sare bat.

Durge, ez zen bere espezieko gainontzekoak bezalakoa, indarkeria eta odol isurketak gogoko baitzituen. Alde honek, oso urria zen bere espeziearekin kontrastatzen zuen, gatazkak nola edo hala eragozten saiatzen zena. Durge denboraren igaroan ordain sari bilatzaile eta hiltzaile bikain bihurtu zen. Klon Gerrak gertatu baino 900 urte lehenago **mandaloriarrak** suntsitzeko kontratatua izan zen eta harrapatu egin zuten. Arma kimikoekin eta teknologia ezezagunarekin torturatua izan ondoren, mende mordo batez beragan eragina izan zuen min izugarri bat eman zioten, hiltzen utzi gabe.

Klon Gerretan Obi-Wan Kenobiren aurka borrokatu zuen Muunilinst planetan eta zenbait alditan garaitua izan zen, baina beti birsortu ahal izan zituen galdutako atalak eta berriz borrokatzeko prest zegoen. Azkenik, Obi-Wan Kenobi xurgatzen duenean eta honek barnetik indarra erabiliz eztandarazi egiten duenean hiltzen da.

## Kanpo estekak
Natasha St-Pier

**Natasha St-Pier** (edo **Natasha Saint-Pier**), jaiotzez **Natasha Saint-Pierre** (Bathurst, Brunswick Berria, Kanada, 1981eko otsailaren 10a), abeslari kanadarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2000: *A chacun son histoire*
* 2001: ''Je n'ai que mon âme*
* 2002: *De l'amour le mieux*
* 2003: *L'instant d'après*
* 2006: *Longueur d'ondes*
* 2008: *Natasha St Pier*
* 2009: *Tu trouveras... 10 ans de succès (Best of)*
* 2012: *Bonne nouvelle*
* 2013: *Thérèse, Vivre d'Amour*

### Singelak 
* 2001: *Je n'ai que mon âme*
* 2002: *Tu trouveras*
* 2002: *Nos rendez-vous*
* 2002: *Alors on se raccroche*
* 2003: *Tant que c'est toi...*
* 2004: *Mourir demain* (Pascal Obisporekin)
* 2006: *Un ange frappe à ma porte*
* 2006: *Ce silence*
* 2006: *Tant que j'existerai*
* 2006: *J'oublie*
* 2007: *Longueur d'ondes*
* 2007: *De nous*
* 2008: *Embrasse-moi*
* 2008: *1,2,3*
* 2009: *L'instant T*
* 2012: *Bonne Nouvelle*
* 2012: *Juste comme ça* (Mickaël Mirorekin)
* 2013: *Vivre d'Amour'' (Anggunekin)

## Kanpo loturak 
* www.natasha-stpier.com
Ebola ibaia

**Ebola** Kongoko Errepublika Demokratikoko iparraldeko ibaia da, Kongo ibaiaren ibaiadar den Mongala ibaiaren goialdea.

Ebola birusak ibai honengatik du izena, bertan aurkitu baitzen lehen aldiz birusa 1976an.

## Ikus, gainera 
* Epidemiologia

## Kanpo estekak
Txirulari gaztea

***Txirulari gaztea*** (frantsesez: Le Joueur de fifre) 1866an Édouard Manetek margotutako olio-pintura da, elkarren ondoan nabarmentzen diren kolore biziengatik ezaguna. Oihalaren gaia eta gaztetxoaren jarrera Diego Velázquezen erretratuetan oinarritzen dira.

## Kanpo estekak
Olympia (Manet)

***Olympia*** Édouard Manetek 1863an margotutako olio-pintura errealista da. Egun Parisko Orsay museoan dago, 1890ean frantziarrek erosi ondoren Claude Monetek antolatutako diru bilketa publikoaren bidez.

Maneten *Bazkaria belar gainean* margolanak hautsa harrotu bazuen 1863an, *Olympia* hau are eskandalugarriagoa izan zen 1865ean lehen aldiz erakutsi zenean. "Ezmorala" edo "oiesa" gisako adjektiboak jaso zituen.

Honelako margolan batek aurrekariak zituen arte historian, hala nola Giorgioneren *Venus lotan*, Tizianoren *Urbinoko Venus*, Goyaren *Maja biluzik* edo Ingresen *Odaliska Handia*. Baina Manetek ez zuen jainkosa bat islatu, haragi eta hezurreko pertsona bat baizik, maila handiko prostituta bezeroaren zain. Are gehiago, Olympia ez dago guztiz biluzik, gauza txiki batzuk (orkidea hilean, eskumuturrekoa besoan, lokarria lepoan eta espartinak oinetan) baitarama. Horrek, hain zuzen ere, neskaren biluztasuna eta erotismoa areagotzen ditu.

Fitxategi:Giorgione - Sleeping Venus - Google Art Project 2.jpg|Giorgione: *Venus lotan*
Fitxategi:Tizian - Venus von Urbino.jpg|Tiziano: *Urbinoko Venus*
Fitxategi:La Maja desnuda por Goya.jpg|Goya: *Maja biluzik*
Fitxategi:Jean Auguste Dominique Ingres, La Grande Odalisque, 1814.jpg|Ingres: *Odaliska Handia*

## Kanpo estekak
Joan Laporta

**Joan Laporta i Estruch** (Bartzelona, 1962ko ekainaren 29an-) kataluniar politikaria, abokatua da eta Futbol Club Barcelona taldeko presidente ohia.

Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua, Kataluniako hiriburuaren Abokatu Eskola Gorenako nahiz Ernest Lluch Elkargoko Zuzendaritza eta Batzordearen kide ere bada. Bartzelonako Abat Oliba Unibertsitateko Gizarteen eta Zerga Adituen Zuzenbideko Masterra eta Bartzelonako Abokatu Eskola Gorenako Merkatal Elkarteen Zuzenbide ikastaro bateko Diplomatua ere bada.

Gainera, Laporta abokatua "*Laporta & Arbós*" abokatu bufeteko kide fundatzaile eta titularra da, baita Bartzelonako Unibertsitateko Arkitekto Teknikoen Fakultateko Zuzenbide Higikor eta Erregistraleko maisu laguntzaile ere. Bartzelonako japoniar kontsularen aholkulari pertsonala ere izan zen. Constanza Etxebarriatik bananduta dago eta hiru semeen aita da: Pol, Guim eta Joan.

2010ean beste hainbat jenderekin batera Solidaritat Catalana per la Independència alderdi independentista sortu zuen eta urte hartako hauteskundeetan Kataluniako Parlamentuko parlamentari bihurtu zen.
Carandiruko sarraskia

**Carandiruko sarraskia** () 1992ko urriaren 2an gertatu zen Carandiru kartzelan, São Paulon (Brasil). Brasilgo historian, Giza eskubideen aurka izandako ekintzarik larrientzat jotzen da.

Zenbait presok iraultza moduko bat hasi zuten kartzelan, eta haren ondoren gertatu zen sarraskia. Kartzelako istiluak kontrolagaitzak bilakatu zirenean, Carandiru hartu zuen polizia militarrak, eta haren ondorioz, 111 preso hil ziren: haietako 102, polizia militarrak tirokatuta eta gainontzeko bederatziak, labankadaz, ustez, polizia heldu baino lehenago presoen artean izandako erasoetan. Hirurogeita zortzi polizietatik bat bera ere ez zen hil. Amore emandako presoak eta zigor-geletan gordetzen saiatzen zirenak ere poliziak tirokatu zituela diote sarraskitik bizirik irten zirenek..

## Sarraskiaren ondoren 
Operazioaren agintari nagusi Ubiratan Guimarães koronelari 620 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, sarraskiaren arduraduna zela egotzita. Alabaina, 2006ko otsailaren 16an, Brasilgo gorteek zigorra bertan behera utzi zuten, koronelak aginduak baino betetzen ez zituela argudiatuta. Giza eskubideen aldeko taldeek “atzera-pauso” gisa ikusi zuten erabakia eta horretaz gain, Brasilgo poliziarennortizkeriaren zigorgabetasunaren kultura salatu zuten.
Bestalde, São Paulo estatuko agintaritzako kide ere izan zen Guimarães. 2006ko irailean hil zuten, ustez, Carandiruko gertakariekin inolako loturarik gabe..

Sarraskiak harridura eragin zuen Brasilgo hainbat presoren artean, eta Primeiro Comando da Capital deitutako erakunde kriminala eratu zuten 1993an. Talde horri egozten zaio kartzelako orduko zuzendari José Ismael Pedrosa hil izana.

2002ko abenduaren 2an eraitsi zuten kartzela.

## Eragin kulturalak 
* Gertakari hauek *Estação Carandiru* liburuan oinarrituta daude. Dráuzio Varella medikuak idatzi zuen, eta Carandiru izeneko filmean ere eragin zuen liburuak.
* Brasilgo Sepultura thrash metal taldeak, Carandiruko gertakariak aintzat hartu eta “Manifest” abestia idatzi zuen.
* Racionais izeneko taldeak ere gertakariak aipatzen ditu "Diario de um Detento" eta "Vida Loca III" abestietan. Baita Ingalaterrako Asian Dub Foundation taldeak ere, “19 Rebellions” deituriko abestian.
* Carandiruko kartzelak eragin zuen Fox telebista katearen Prison Break telesailaren hirugarren denboraldian https://web.archive.org/web/20080510145056/http://www.fox.com/prisonbreak/showinfo/.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Carandiru (filma)

## Kanpo estekak
Mutarrotazio

**Mutarrotazioa** epimerizazioan gertatzen den errotazio optikoaren aldaketa da. Monosakaridoen ziklazioarekin erlazionatuta dagoen prozesu hau, 5 karbono baino gehiagoko aldosa edo zetosa batean gertatzen da. Molekula behin ziklatuta dagoenean (ur disoluzio batean adibidez), isomerizazioa bat pairatuko du. Isomerizazio hau lehenengo karbono asimetrikoak edo *karbono anomerikoak* konformero batetik bestera (α-tik β-ra edo alderantziz) jasango duen errotazioa da. Alfa isomeroa karbono asimetrikoaren OH- taldea beherantz egongo da proiektatua eta beta baldin bada gorantz.

erdian|500px

Konformero batetik bestera pasatzean, disoluzioaren aktibitate optikoa aldatuko da, hau da, argi polarizatua desbideratzeko ahalmena. Era berean, nahiz eta isomero optikoak izan, disoluzio bat optikoki inaktiboa izan daiteke isomeroen kontzentrazio jakina baldin badugu. Adibidez %50 D-glukosa eta %50 L-glukosa duen disoluzioa, *disoluzio errazionikoa*, optikoki inaktiboa da.

Argiaren desbiderapen angeluaren formula:
:α=[α D20]•c•l
non:
:[α D20]: Ahalmen errotatzaile espezifikoa
:c: Kontzetrazioa (g/mL)
:l: Polarimetroaren luzera (dm)

## Ikus, gainera 
* Monosakarido
* Polisakarido

## Erreferentziak
Voolvif Monn

**Voolvif Monn** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Euren odolezko senideetatik bananduta, Antzinako Errepublikako Jediek gainontzeko jediak euren familia bezala ikusten zituzten eta hauekin benetako adiskidetasuna izaten zuten ondasunak izatea debekatuta zegoen arren. Voolvif Monnek ondasunen debeku hau muturreraino bete zuen distantzia mantenduz eta Jedi bezala bizitza bakarti bat izanez. Horregatik, bera Jedi misteriotsutzat hartua izan zen, enigma ebazezina.

Paouoish Rahhdool Jedi Maisuak Monn indarraren presentzia indartsu batekin aurkitu zuen. Monn Arah asteroide gerrikotik gertu zegoen mundu hondatu batean baztertutako haur bat zen. Bere Shistavanen herentziak entzumen eta usaimen zentzu zorrotzak eman zizkion, ikerlari bikain bihurtu zuena. Jedi Zaldun bezala Monnek indarra defentsarako energia bezala erabiltzea ahalbidetzen zion Jedi abilezia bitxi bat hobetu zuen.

Monnek bere abileziak Geonosiseko guduan frogatu zituen, gudu honetatik bizirik irten ziren jedi urrietako bat izan zelarik.

Handik gutxira Jedi Maisu mailara igoa izan zen eta misio berri bat eman zioten. Jedi Kontseiluak Muunilinst planetara bidali zuen Obi-Wan Kenobi eta Anakin Skywalkerrekin batera. Banketxeen Galaxiarteko Klanak amore eman ondoren, bere klonekin batera irrika eta oihuka ospatu zuen Sistema Independenteen Konfederakuntzaren aurka lortutako garaipena. Klon Gerretan Errepublika Galaktikoa nagusitzen ari zen.

Voolvif Monn bere klon soldadu propioen esku hil zen 66 agindua aktibatu ondoren.

## Kanpo estekak
Banketxeen Galaxiarteko Klana

**Banketxeen Galaxiarteko Klana** Star Warseko fikziozko unibertsoan Errepublika Galaktikoaren aurka borrokatzen duen talde bat da.

Galaxiako banketxe handi guztiek elkarte bakar batean batzea erabaki zuten, kontrola izango zuena eta finantza kontuak erregulatuko zituena. Egoitza Muunilinst izeneko urruneko planeta baten ezarri zen. Hemen muunak Banketxeen Galaxiarteko Klanaren kontrola hartzen joan ziren pixkanaka sistema hau domeinatzera pasa ziren arte.

Erakunde honen presidentea zen San Hillek probesgarri ikusi zuen Sistema Independenteen Konfederakuntzarekin elkartzea eta honela Errepublika Galaktikoaren gaineko probetxua hartzea erabaki zuen.

Klon Gerretan milaka hailfire androide eman zitzaizkien armada separatistei eta gudu droideak eraikitzen zituzten legez kanpoko lantegi batzuk ezarri ziren Muunilinsten. Hemen gertatu zen Klon Gerretako lehen guduetako bat, non Errepublika Galaktikoko tropen buru Obi-Wan Kenobi Jedi Jenerala zegoen.

## Kanpo estekak
Tonino Carotone

**Antonio de la Cuesta**, (Burgos, 1970eko urtarrilaren 9a - ), ezagunagoa **Tonino Carotone** ezizenaz, euskal herritar abeslaria da.

## Biografia 
Burgosen jaioa bazen ere, Iruñean eman zituen ume eta gaztaroa. 1980 eta 1990eko hamarkadetan, hurrenez hurren, Tijuana in Blue eta Kojon Prieto y los Huajalotes taldeetan aritu zen abeslari. Bertan rock eta mexikar doinuak abesten zituen baina benetako zaletasuna Italiako musikarekiko zuen. 1995ean bertara joan zen lehendabizikoz beste intsumisoekin batera.

2000ko *Mondo difficile* diskoaren *Me cago en el amor* abestiak arrakasta handia eman zion bai Italia baita Euskal Herria eta Espainian ere.

2003an *Senza Ritorno* albuma atera eta 2005ean Arpioniren *Malacabeza* diskoaren bi kantuetan hartu zuen parte. 2006an Federico Traversarekin batera ''"Il Maestro dell'Ora Brava"* liburua atera zuen eta 2008an beste disko berria *Ciao Mortali* izenekoa.

## Lanak 
### Diskografia bakarlari gisa 
#### Albumak 
* *Ciao Mortali* (Bloom Produzioni, 2008)
* *Senza Ritorno* (Virgin, 2003)
* *Mondo Difficile* (Virgin, 1999)

#### Singleak 
* *Me Cago en el Amor* (Virgin, 1999)

#### Kolaborazioak 
* *La Radiolina* - Manu Chao (Virgin, 2007)
* *Bahia Sound System* - Bilduma (2006)
* *Malacabeza* - Arpioni (Alternative, 2005)
* *Buona Mista Social Ska!* - Arpioni (Gridalo Forte Records, 2001)
* *Los Guachos* - Karamelo Santo (Benditas Producciones, 2001)
* *Fuerza Volume 1* - Bilduma (Virgin, 2000)
* *Peret Rey de la Rumba* - Bilduma (Virgin, 2000)

### Liburuak 
* Tonino Carotone & Federico Traversa, *"Il Maestro dell’ora Brava"'', Genova, Chinaski Edizioni, 2006, .

## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
Tokioko metroa

**Tokioko metroa** Tokio eta inguruko hiriak batzen dituen garraiobidea da. Gaur egun zerbitzua bi konpainiek kudeatzen dute Toei (都営, Toei?) eta Tokioko metroa (東京メトロ, Tōkyō Metoro?). Asian irekitako lehen metroa izan zen 1927ko abenduaren 30ean eta urtero 3.174 milioi pertsonek erabiltzen dute. Shinjukuko geltokia esaterako hiru milioi pertsonek erabiltzen dute egunero.

## Lineak 
### Tokioko metroa 
* Ginza linea (銀座線)
* Marunouchi linea (丸の内線)
* Hibiya linea (日比谷線)
* Tozai linea (東西線)
* Chiyoda linea (千代田線)
* Yūrakuchō linea (有楽町線)
* Hanzōmon linea (半蔵門線)
* Namboku linea (南北線)
* Fukutoshin linea (副都心線)

### Toei 
* Toei Asakusa linea (都営　浅草線)
* Toei Mita linea (都営　三田線)
* Toei Shinjuku linea (都営　新宿線)
* Toei Oedo linea (都営　大江戸線)
## Argazkiak 

Fitxategi:Kinshicho-eki-2005 03 29 1.jpg|Kinshincho geltokia barrutik.
Fitxategi:Gaienmae-eki-Station Numbering.jpg|Geltoki barruko seinalea.
Fitxategi:Kitaayase-eki-2005-3-29 1.jpg|Kitaayase geltokirako sarrera.
Fitxategi:Tokyo metro map en.png|Tokioko metro lineen mapa

## Kanpo estekak 
*  Tokioko metroaren webgune ofiziala.
*  Tokioko metroko geltokiei buruzko argazki eta informazioa.
Mexiko Hiriko metroa

thumb|250px|eskuinera|Mexiko Hiriko metro sarearen mapa.
thumb|Metro Mexico 2015

**Mexiko Hiriko metroa** Mexiko Hiria eta Mexikoko estatuko hainbat guneetan zehar hedatutako garraiobide publikoa da. 1969ko irailaren 5ean zabaldu zen eta gaur egun 201,7 kilometro, 11 linea eta 175 geltoki dauzka.

2006an 3,9 milioi pertsonak erabili zuten egunero eta 2008an 1.460 milioi pertsonak erabili zuten.

## Lineak 
* 20px Observatorio - Pantitlán
* 20px Cuatro Caminos - Tasqueña
* 20px Indios Verdes - Universidad
* 20px Martín Carrera - Santa Anita
* 20px Politécnico - Pantitlán
* 20px El Rosario - Martín Carrera
* 20px El Rosario - Barranca del Muerto
* 20px Garibaldi-Lagunilla - Constitución de 1917
* 20px Tacubaya - Pantitlán
* Pantitlán - La Paz
* 20px Buenavista - Ciudad Azteca

## Argazkiak 

Fitxategi:Metro Canal Del Norte 01.jpg|Berriztutako tren baten ikuspegia.
Fitxategi:MetroLaPazStation.JPG|La Paz geltokia.
Fitxategi:Metrofrayservando.JPG|Fray Servando geltokiaren kanpoaldea.
Fitxategi:Metro Interior.jpg|NM-02 trenaren barrualdea.

## Kanpo estekak 
*  Mexiko Hiriko metroari buruzko webgunea.
*  Mexiko Hiriko metroari buruzko informazioa.
Guangfoko metroa

thumb|250px|eskuinera|Metroaren lehen lineak egingo duen ibilbidea.

**Guangfoko metroa** edo **Guangzhou-Foshan metroa** (txinera sinplifikatuz: 广佛地铁; txinera tradizionalez: 廣佛地鐵), izen bereko Txinako Herri Errepublikako hirien artean eraikitzen dagoen garraiobidea da. Bi hiri elkartuko dituen Txinako lehen metroa izango da.

## Lineak 
### 1. linea 
Lehen lineak 33 kilometro izango ditu (18,5&nbsp;km Guangzhoun, eta 14,5&nbsp;km Foshan eta Nanhai). Lurpeko 21 geltoki izango ditu (10 Guangzhoun eta 11 Foshan eta Nanhain).

Eraikuntza lanak 2002an hasi eta 2005ean amaitzea espero bazen ere, atzeratu egin zen eta azkenik 2007an eraikitzen hasi ziren. Kuiqilu (魁奇路) eta Xilang (西朗) arteko tartea 2010ean zabalduko da eta Xilang eta Lijiao arteko tartea 2012an zabalduko da.

## Ikus, gainera 
* Guangfo

## Kanpo estekak 
*  Metroari buruzko webgune ofiziala.
NA-4220

**NA-4220** edo **Nuingo errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-4100 nafar errepidearen 10,49 kilometroan hasi eta Txulapain udalerrian dagoen Nuin kontzejura arte doa. Errepidea 4,49 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Txulapain

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Olivia Ruiz

**Olivia Ruiz**, jaiotzez **Olivia Blanc** (Carcasona, Aude, Frantzia, 1980ko urtarrilaren 1a) abeslari frantziarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2003: ''J'aime pas l'amour*
* 2006: *La Femme Chocolat*
* 2009: *Miss Météores*

### Singelak 
* 2002: *Paris*
* 2003: *J'aime pas l'amour*
* 2003: *Pas si vieille*
* 2003: *Qui sommes nous&nbsp;?*
* 2004: *Le tango du qui*
* 2004: *Les vieux amoureux*
* 2005: *J'traîne des pieds*
* 2006: *La Femme Chocolat*
* 2007: *Non dits* — (Christian Olivierrekin)
* 2007: *Goûtez-moi*
* 2007: *Thérapie de Groupe*
* 2008: *La chica chocolate* (Espainia)
* 2009: *Elle Panique*
* 2009: *Belle à en crever*

## Filmografia 
* 2012: *Un jour mon père viendra'', Martin Valente: Chloé

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
* Universal Music