open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milano calibro 9

'''''''''' () 1972ko Fernando Di Leo italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Amerikarraren gaizkile-taldeak desagertutako 300.000 dolar berreskuratu nahi ditu. Ugo Piazza da denentzat susmagarria, zenbait urtez kartzelara kondenatu zuten gizon bat. Aske geratu ondoren, sikario amerikar bat zain du dirua non dagoen argitzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La polizia ringrazia

'''''''''' 1972ko Stefano Vanzina italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Talde antolatu batek epaitu ezin izan ziren gaizkileak hiltzen ditu eta Bertone komisarioari dagokio mendekatzaile talde hori aurkitzea.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Revolver (1973ko filma)

'''''''''' () 1973ko Sergio Sollima italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Vito Cipriani espetxe-funtzionarioaren emaztea bahitu egin dute. Preso bat aske uzten ez badute, exekutatu egingo dute emakumea. Alabaina, funtzionarioaren eta presoaren artean aliantza bat sortuko da azkenik, presoak ondo baitaki antzinako bandak garbitu egingo duela.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olea (landare generoa)

[thumb|250px|Olibondoa [Kalabrian.]]

***Olea*** Oleaceae familian onartutako 34 espezieko generoa da, Europa hegoaldeko, Afrikako, Asiako hegoaldeko eta Australasiako eskualde epel eta tropikaletan jaiotakoa. Landare horiek hostoiraunkorrak, zuhaixkak, hosto txikiak, kontrakoak, osoak dituztenak. Fruitua drupa bat da.

Olea espezieez Lepidoptera batzuen larbek elikatzen dituzte, *Gymnoscelis rufifasciata* barne.

Gure artean, ekonomikoki garrantzitsuena Mediterraneoko *Olea europaea* edo olibondoa da. Handiea *Olea paniculata* da, Queenslanden 18 metroko garaiera lor dezakeena; oso egur ona ematen du. Gogorrena Hegoafrikako KwaZulu-Natal probintzian ematen den *Olea laurifolia* da.  

## Taxonomia 
Generoa Carlos Linneok deskribatu zuen, 1753an *Species Plantarum* (1: 8) aldizkarian argitaratuta.

## Onartutako espezieak 

**Olea ambrensis*
**Olea borneensis*
**Olea brachiata*
**Olea capensis*
**Olea capitellata*
**Olea caudatilimba*
**Olea cerasiformis*
**Olea chryssophylla* (*O. europea cuspidata*ren sinonimoa), Asiako eta Afrikako basa-olibondoa.
**Olea europaea* (olibondo)
***Olea europaea var. sylvestris* 
**Olea exasperata* (dunetako olibondoa).
**Olea gagnepainii*
**Olea gamblei*
**Olea hainanensis*
**Olea javanica*
**Olea lancea*
**Olea laperrini* (*Olea europaea laperrinei*ren sinonimoa), Sahara erdiko mendien endemismoa.
**Olea laurifolia* (*Olea capensis capensis*ren sinonimoa)
**Olea laxiflora*
**Olea maderensis*
**Olea moluccensis*
**Olea neriifolia*
**Olea oleaster*, *O. europaea oleaster* azpiespeziearen basa olibondoa.
**Olea palawanensis*
**Olea paniculata*
**Olea parvilimba*
**Olea polygama*
**Olea puberula*
**Olea rosea*
**Olea rubrovenia*
**Olea salicifolia*
**Olea schliebenii Knobl.*
**Olea sylvestris* (*Olea europaea europaea*ren sinonimoa), Mediterraneoko basa-olibondoa.
**Olea tetragonoclada*
**Olea tsoongii*
**Olea undulata* (*Olea capensis capensis*ren sinonimoa)
**Olea welwitschii*
**Olea wightiana*
**Olea woodiana*
**Olea yuennanensis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lise-Lotte Djerf

**Lise-Lotte Djerf** (Huskvarna, 1963ko martxoaren 17a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napardeath

***Napardeath*** Beñat Iturriozek zuzendutako film laburra da, *Ataun of the dead* trilogian azkena. 2018an grabatu zuten eta 2019ko maiatzaren 5ean estreinatu zen Donostiako Antzoki Zaharrean.

## Ezaugarri teknikoak 
## Argumentua 
Zumalakarregi zonbia Iruñera abiatzen da euskaldunen errege bihurtzeko asmoz, baina hori ez da uste bezain erraza. Ezker Abertzaleak Antso Azkarra momia berpizten du helburu berberarekin. Nork lortuko du tronua?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milano odia: la polizia non può sparare

'''''''''' 1974ko Umberto Lenzi italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Italiako polizia-film bortitzentzat hartutako lan honetako protagonista gaizkile sadiko eta gaizbera bat da: edonor hiltzen du nahi duena lortzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cadaveri eccellenti

'''''''''' () 1976ko Francesco Rosi italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Italiako hegoaldeko eskualde batean, hiltzaile batek hainbat magistratu hil ditu. Kasuaren ardura duen inspektoreak ikertu eta jada pozoitze-kasu batengatik kondenatua izan zen farmazialari baten aztarnei jarraituko die.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roma a mano armata

'''''''''' 1976ko Umberto Lenzi italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Erromako polizia-komisario batek kartzelatik ihes egiten ikusiko ditu atxilotutako gaizkile batzuk, hainbat trikimailu legaletan babestuta. Gizonarentzat, irtenbide bakarra aingeru sarraskitzaile bihurtzea da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il prefetto di ferro

'''''''''' () 1977ko Pasquale Squitieri italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
1925ean, Mussolinik Cesare Mori bidali zuen Siziliara poliziaren prefektu-kargurako. Mafia suntsitzeko eginkizuna eman zion. Erregimen faxista kezkatuta zegoenez mafiaren botere eta eraginagatik, hurrengo lau urteak historiko bihurtu ziren, Burdinazko Prefektuaren garai gisa: gizonak bi mila mafioso baino gehiago atxilotu eta kondenatu zituen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il caso Moro

'''''''''' () 1986ko Giuseppe Ferrara italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Democrazia Cristiana alderdiko presidente Aldo Mororen bahiketa eta hilketa −1978ko martxoan gertatua, Brigada Gorrien eskutik− berregiten duen filma.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buongiorno, notte

'''''''''' () oinarri historikoak dituzten 2003ko Marco Bellocchio italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Izenburua 
Marko Bellocchiok Emily Dickinsonen bertsoa, «Goodmorning Midnight», aukeratu zuen gerrilli batzuen paradoxa, denborarekin bahitua bera bezain preso sentituko baitira. 

## Sinopsia 
1970eko hamarkadaren amaieran, Chiara gazte grinatsu, utopiko eta iraultzaileak ezkutuan darama bere benetako nortasuna: Italiako Brigada Gorrietako kide da. Begi hutsez, mutil-lagunarekin pisu berri batera bizitzera doan neska arrunt bat da, baina bere lagun Enzo susmatzen hasiko da Chiara ez ote den beste zerbait.

Chiararen etxea Aldo Moro bahitua ezkutatzeko tokia izango da. Etxebizitza horretan bahiketa eta ondorengo hilketaren prozesua ezagutuko du. Hasieran zelulako partaideak, "soldaduak", ados baldin bazeuden, poliki-poliki zalantzak zabaltzen dira. Dirudienez, Aldo Moro politikari ez-eroso bihurtu da zeren eta Alderdi Komunistarekin gobernua osatzeko prest baitzegoen. Antza, hori da estatuaren irmotasun atzean ezkutatzen dena. Denbora aurrera joan ahala, Chiararen iritzia ere aldatzen doa eta bere buruan bahituari ihes egiteko modua asmatzen hasten da. Nolabait, filmean, errealitatearen gordintasuna eta Chiararen ametsak nahasten joango dira.

## Aktoreak 
* Maya Sansa: Chiara
* Roberto Herlitzka: Aldo Moro
* Luigi Lo Cascio: Mariano
* Paolo Briguglia: Enzo
* Pier Giorgio Bellocchio: Ernesto
* Giovanni Calcagno: Primo
* Giulio Bosetti: Paulo VI.a
* Alberto Cracco: medium
* Massimo Sarchielli: langilea

## Sariak 
* Europako Zinemaren Sariak: Fripesci Saria
* David de Donatello saria Roberto Herlitzka aktoreari Aldo Mororen interpretazioagatik
* Nastro d'Argento saria aktore onenari: Roberto Herlitzka
* Veneziako Mostraren Sari Berezia 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'ultima notte di Amore

''''''''* () 2023ko Andrea Di Stefano italiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Erretiroa hartu aurreko gauean, polizia-teniente bati krimen baten eszena ikertzeko eskatu zaio. Biktima protagonistaren lagunik onena da.

## Aktoreak 
## Soinu-banda 
# *Fate Tiptoes to a Party* - Santi Pulvirenti
# *Last Night* - Santi Pulvirenti
# *Fathers* - Santi Pulvirenti
# *The Mechanics of Amore* - Santi Pulvirenti
# *The Ambition of Being Honest* - Santi Pulvirenti
# *Spectrum* - Santi Pulvirenti
# *Alba* - Santi Pulvirenti
# *The Brain of a Dying Man* - Santi Pulvirenti
# *Melò Dia* - Santi Pulvirenti
# *The Sky Is Looking Down at You* - Santi Pulvirenti
# *The Carp* - Santi Pulvirenti
# *Don't Do It* - Santi Pulvirenti
# *Milano da bere'' - Santi Pulvirenti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderdi Batua

**Hegoafrikako Alderdi Nazional Batua (Alderdi Batua**; afrikaansez *Verenigde Party*; ingelesez *United Party*) 1934tik 1948ra Hegoafrikako Batasuneko alderdi gobernatzailea izan zen eta 1948tik 1977an desegin zen arte *Volksraad* izeneko parlamentuko oposizio alderdi nagusia izan zen.
Venmo

**Venmo** estatubatuar mugikor ordainketa zerbitzua da.  2009an sortu zuten eta 2012tik aurrera PayPalen jabetzakoa da. Venmo kontuak zatitu nahi dituzten lagunei eta senideei zuzenduta zegoen, adibidez, pelikuletarako, afarietarako, alokairuetarako edo ekitaldietarako sarreretarako, etab. Kontuen titularrek telefono mugikorreko aplikazio baten bidez transferi diezaiekete dirua beste batzuei; bai igorleak bai hartzaileak Estatu Batuetan bizi behar dute. 2021ean, konpainiak 230.000 milioi dolar erabili zituen transakzioetan eta 850 milioi dolar sortu zituen diru-sarreretan.

Modu lehenetsian, Venmok parekoen arteko transakzio guztiak argitaratzen ditu (zenbatekoa izan ezik), ikertzaileek frogatu dutenez, erabiltzaileek egoera batzuetan duten bizitzari buruzko xehetasun konfidentzialak ematen ditu. 2018an, enpresak akordioa lortu zuen Federal Trade Commissionekin funtzio horrekin eta beste batzuekin lotutako pribatutasun- eta segurtasun-urraketei buruz, eta aldaketak egin zituen dagokion konfigurazioan. Hala ere, Venmok kritikak erakartzen jarraitu zuen, erabiltzaileak pribatutasun-arrisku posibleen aurrean jartzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelle

**Zelle** estatubatuar ordainketa-sistema zerbitzua da, Early Warning Services enpresaren jabetzakoa dena. 
Early Warning Services, BBank of America, BB&T, Capital One, JPMorgan Chase, PNC Bank, U.S. Bank eta Wells Fargo bankuetako finantza-zerbitzuen enpresa pribatua. Zelle zerbitzuak aukera ematen die pertsonei dirua elektronikoki transferitzeko beren banku-kontutik erregistratutako beste erabiltzaile baten banku-kontura (Estatu Batuetan), parte hartzen duen banku-erakunde baten gailu mugikor bat edo webgunea erabiliz. 2016ko urtarrilean Capital One eta U.S. Bank bazkide gehigarri gisa batu ondoren, ClearXchange Early Warning Services saldu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BERRIA Ikasgela

**BERRIA Ikasgela** ekimenak hezkuntza sisteman erabiltzeko askotariko edukiak eskaintzen ditu: irakurgaiak, bideoak, infografiak, audioak… *Berria* egunkariak landutako edukiak dira, azken urteotako argitalpen aukeratuetan oinarrituak. Gehienbat, 12 eta 18 urte bitarteko ikasleei zuzendutako edukiak dira, ikasgaiak osatzeko aproposak izan daitezkeelako aukeratuak. Beraz, eskola-komunitatearentzako tresna egokia da. Proiektua 2020an jarri zen martxan.

Eduji hauek eskolan erabiltzeko modukoak dira, osagarriak dira, askotan aktualitatearekin zerikusia dutenak edo testuliburuetan agertzen ez diren gaiak baina beti curriculumaren barruan. Nolabait, euskaraz dagoen baliabideen faltari erantzun nahi dion proiektuak.

## Ikasgaiak 
* Balio etikoak
* Biologia-Geologia
* Ekonomia-Ekintzailetza
* Filosofia
* Fisika-Kimika
* Gorputz hezkuntza
* Hizkuntzak
* IKT
* Kultura klasikoa
* Kultura zientifikoa
* Literatura
* Matematika
* Musika, Dantza eta Antzerkia
* Plastika eta Ikus-entzunezkoak
* Teknologia

## Gaiak 
* Euskara
* Feminismoa
* Gazteak
* Giza Eskubideak
* Hezkuntza
* Klima larrialdia
* LGTBI
* Ingurumena
* Oroimen historikoa
* Migrazioa
* Osasuna
* Sare sozialak

## Eduki motak 
Askotariko edukiak dira:
* Albisteak
* Bideoak
* Elkarrizketak
* Erreportajeak
* Infografiak
* Iritziak
* Kronikak
* Podcastak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BERRIA Ikaslea webgune ofiziala.
Truist Financial

**Truist Financial Corporation** estatubatuar finantza enpresa bat da,  BB&T (Branch Banking and Trust Company) eta SunTrust Banks elkartzetik 2019ko abenduan sortua. Charlotten du egoitza nagusia eta 15 estatutan eta Washington Hirian lan egiten du, kontsumorako eta merkataritzarako produktuak, baloreen artekaritza, aktiboen kudeaketa, hipotekak, eta aseguruen produktu eta zerbitzuak eskainiz. Egun herrialdeko bederatzigarren bankurik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herminia Domínguez Martínez

**Herminia Domínguez Martínez** (Buñuel, Nafarroa Garaia, 1917ko urtarrilaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1936ko abuztuaren 6a) 36ko Gerran Herri milizietan eta Euskal milizia antifaxistetan parte hartu zuen. Frentean hil zen.

## Bizitza 
Errepublikaren defendatzailea zen Herminia. 19 zituen bizia galdu zuenean. Borrokan hil zen. Donostiatik hurbil. 1936ko uztailaren 22tik 28ra matxinatuekin borrokatu zen Donostiako kaleetan, Usandizaga kaleko zaintaldeko kidea zen. Matxinatuak garaituak izan zirenean Euskal milizia antifaxistekin jarraitu zuen borrokan, zauritua gertatu zen, Donostiako ospitalean hil zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza Escribano Martínez

**Esperanza Escribano Martínez** (Calahorra, Errioxa, 1881 -  Azkoien, Nafarroa Garaia, 1936ko abuztuaren 29a) 55 urteko etxekoandrea, Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) kidea ere izan zen,  5-6 seme-alaba izan zituen. Espainiako 36ko Gerran fusilatu zuten.

## Bizitza 
Pedro Escorza Sadarekin zegoen ezkonduta eta bost seme-alaba izan zituzten: Gloria, Gerardo, Pedro, Pablo eta Aurora. Baliteke seigarren bat ere izatea, Pepe izenekoa.

### Atxilotzea 
Esperanza atxilotu egin zuten, seme Gerardo eta Pedro atxilotuta kamioira igoten zituztenei irainka hasi zitzaienean. Izan ere, talentudun emakumea zen eta bazekien zer zetorkien semeei. Atxilotu ostean Calahorrako espetxean egon zen preso. Espetxealdian ilea larru-arras moztu zioten eta errizino-olioa edanarazi ondoren, herriko kaleetan zehar paseatu zuten, beste zenbait emakumerekin batera.

### Fusilatzea 
1936ko abuztuaren 29an fusilatu zuten Azkoienen, Gabriela Lorente Sáenz calahorratarrarekin batera. 1979ko martxoaren 5ean deshobiratu zuten.

### Familiak jasandako errepresioa 
Esperanzaren seme Gerardo 1936ko abuztuan fusilatu zuten Ebro ibaiaren ondoan, Logroñotik hurbil. Pedro, hurrengo semea, Eltziegon (Araba) fusilatu zuten, ume baten aita zen, 1979an deshobiratu zuten. Seme Pablo frontean hil zen, Pingarróngo muinoan borrokan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petra Ericsson

**Petra Ericsson** (1973ko ekainaren 1a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mattias Eriksson

**Mattias Eriksson** (1981eko azaroaren 17a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Floris Wortelboer

**Floris Wortelboer** (1996ko abuztuaren 4a) herbeheretar belar-hockey jokalaria da, eta Hoofdklasse Bloemendaal klubean eta Herbehereetako talde nazionalean defendatzaile edo erdilari gisa jokatzen du. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Derck de Vilder

**Derck de Vilder** (1998ko azaroaren 23a) Herbehereetako hockey jokalaria da, eta Hoofdklasse Kampong klubean eta Herbehereetako talde nazionalean defendatzaile edo erdilari gisa jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Tjep Hoedemakers

**Tjep Hoedemakers** (1999ko urriaren 14a) belar-hockeyko jokalari herbehereetarra da, Rotterdameko Hoofdklasse klubean eta Herbehereetako talde nazionalean aurrelari gisa jokatzen duena. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Koen Bijen

**Koen Bijen** (1998ko uztailaren 27a) belar-hockeyko jokalaria da, Hoofdklasse Den Bosch klubean eta Herbehereetako talde nazionalean aurrelari gisa jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Patricia Reyes Spíndola

**Patricia Verónica Núñez Reyes Spíndola** (Oaxaca de Juárez, Oaxaca, 1953ko uztailaren 11) mexikar aktore, zuzendari eta ekoizlea da, zineman, antzerkian eta telebistan jarduten duena.

## Bizitza 
Mexiko eta Londresko hainbat lantegitan ikasi zuen interpretazioa. 1972an egin zuen debuta zineman, *El señor de Osanto* filmarekin, eta bi urte geroago hasi zuen antzerki ibilbidea, Fru Fru antzokian.

Nancy Cárdenas eta Arturo Ripstein zuzendariekin egin du lan aktore gisa. Mexikoko telenobela ospetsuetan ere parte hartu du, *El extraño retorno de Diana Salazar* telenobela, esaterako, Lucía Méndezekin batera, zeinarekin gero *Mujeres asesinas* pelikulan berriro lan egin zuen "*Cándida, esperanzada*" atalean. Lortu dituen sarien artean, emakumezko aktore onenaren Ariel saria nabarmendu behar da, *Los motivos de Luz* eta *La reina de la noche* lanengatik.

2010ean, *Mujeres asesina*s filmean parte hartu zuen berriro, hirugarren denboraldian, "*Las Cotuchas, empresarias*" atalean.

## Ibilbidea 
### Telebista 
### Zinea 
### Beste batzuk 
* *Operación triunfo *(Mexiko) (2002) ... Errendimendu Handiko Institutuko zuzendaria

### Eszena Zuzendaritza 
## Sariak eta izendapenak 
### Ariel sariak 
### TVyNovelas sariak 
### ACE sariak 
### 2004ko Urrezko Palmak Sariak 
### Bravo sariak 
* Emakume saria 2011

### Urrezko Mikrofonoa 
### TV Adicto Golden Awards 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Joep de Mol

**Joep Paul Eric de Mol** (1995eko abenduaren 10a) herbehereetako belar-hockey jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Tijmen Reyenga

**Tijmen Reyenga** (1999ko urriaren 10a) belar-hockeyko jokalaria da. Herbehereak ordezkatu zituen 2024ko Udako Olinpiadetan eta urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Duco Telgenkamp

**Duco Valentijn Telgenkamp** (2002ko uztailaren 17a) Herbehereetako hockey jokalaria da eta aurrelari gisa jokatzen du Hoofdklasse Kampong klubarentzat eta Herbehereetako talde nazionalarentzat. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Entoloma mougeotii var. incarnatum

***Entoloma mougeotii var. incarnatum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. *Entoloma mougeotii*-ren barieta bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4,5 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, unbilikatua, zilborraren ondoan eta kapelaren ertzean ezkatatxoekin; urdinxka kolorekoa edo urdin-morea, hondo haragi koloreko edo arre-haragi kolorekoaren gainean.

**Orriak:** Zuriak, gero zuri-arrosa kolorekoak, borobildu-itsatsiak, edo atxiki-itsatsiak, 

**Hanka:** Haragi zurbil kolorekoa eta urdinxka goialdean; urdinxka eta fibrila finekin oinarrirantz.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Incarnatus* epitetoa latinetik dator, haragi kolorekoa esan nahi duen “ nincarnatus” hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Aldaera, kapelan arrosa lausotu koloreak dituelako sortu da.

## Sasoia eta lekua 
Leku belartsuetan eta goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Suitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Floris Middendorp

**Floris Middendorp** (2001eko ekainaren 4a) belar-hockeyko jokalari herbeheretarra da, eta erdilari edo aurrelari gisa jokatzen du Amsterdamgo Hoofdklasse klubarentzat eta Herbehereetako talde nazionalarentzat. Herbehereak ordezkatu zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Scott Barrett

**Scott Barrett** (New Plymouth, Taranaki, 1993ko azaroaren 20a) zeelandaberritar errugbi jokalaria da, bigarren lerroko postuan aritzen dena. 2014tik Crusaders frankiziarekin jokatzen du Super Rugbyn, eta 2021etik Taranaki probintziarekin National Provincial Championshipen. 2016ko azaroaren 5ean egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Chicagon, Irlandaren aurka.

Haren hiru anaia, Kane, Beauden eta Jordie, errugbilari profesionalak dira.

## Ibilbidea 
* Crusaders: 2014-
* Canterbury: 2014-2016
* Taranaki: 2021-

## Palmaresa 
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2017, 2018, 2019, 2022, 2023
** finalista: 2014
* Super Rugby Aotearoa
** irabazlea: 2020, 2021

### Canterbury 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2015, 2016

### Taranaki 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2023

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea:2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Scott Barrett, stats.allblacks.com
*  Scott Barrett, itsrugby.co.uk
Ramon Perellós

Fra' **Ramon Rabasa de Perellós i Rocafull** (Valentzia, 1637ko irailaren 17a – Valletta, 1720ko urtarrilaren 10a) Maltako Ordenako 64. Printze eta Maisu Handia izan zen 1697tik hil zen arte.

Valentziako familia noble bateko kidea izan zen eta Maltako Ordenan sartu zen hamasei urterekin. 1697an Maisu Handia izendatu zuten eta urte horretan Itsasoko Kontsulatua antolatu zuen eta tapizak eman zizkion San Joanen kokatedralari. Errusiarekin harremanak ezarri zituen eta uharteko gotorlekuak handitu zituen. Estolderia sistema berrantolatu eta uhartean bi landetxe eraiki zituen.

Ustelkeriaren aurkako neurriak hartu zituen, Mediterraneoko pirata otomandarren aurka borrokatu zuen eta Veneziako Errepublikari Otomandar Inperioaren erasoen aurka lagundu zion.

## Iruditegia 

Letter from Tsar Peter I to Grand Master Perellos, 1697.jpg|Petri I.a tsarraren gutuna Perellós Maisu Handiari
Grandmasters Palace Valletta n03.jpg|Perellósen armarria Maisu Handiaren jauregian, Vallettan
Dellija coat-of-arms and inscription.jpeg|Perellósen armarria, Delliako Baterian
Malta - Valletta - Xatt il-Barriera (MSTHC) 05 ies.jpg|Perellósen biltegiak, Xatt il-Barriera, Valletta
Monument to a Grand Master in a chapel.jpg|Perellósen monumentua San Joanen kokatedralan
Perellos_Fountain.jpeg|Perellósen iturria, Vallettan
Casa_Perellos,_Zejtun,_Malta.jpeg|Perellós Etxea
Xewkija_Windmill_Closup_Photo_by_tcvella.jpg|Oinarri oktogonaleko errota, Xewkija, Gozo
Storage jar, Italy, 1714 Wellcome L0058493.jpg|Perellósen armarria duen pitxerra
Puntapax (iltzea)

**Puntapaxa** iltze txiki bat da, 3 edo 4 cm luze ohikoan, eta gorputzaren luzea zuzena eta estua duena (2 mm baino gutxixeago ohikoan), punta zorrotza amaieran bakarrik estutzen delarik. Altzairuzko burdina-haritik ekoizten dira. Euskarazko izena *Pointe de Paris* frantsesezko terminotik dator, *Parisko punta* alegia, aldaera batzuekin (*puntapais, puntapaitz, parispunta*). Kalea ere badu terminoak Usurbilen (Gipuzkoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carol Rodríguez Colás

**Carol Rodriguez i Colás** (Cornella de Llobregat, Bartzelona, Katalunia, 1982) bartzelonar fotokazetaria eta film-zuzendaria da.

## Ibilbidea 
Autofinantzatutako hainbat film labur egin ditu. *Bany compartit* (TVE, 2019) egoera-komedia zuzendu ostean, 2021ean bere lehen film luzea *Chavalas* zuzendu zuen*,* komedia dramatiko horrek Vicky Luengo, Elisabet Casanovas, Carolina Yuste eta Ángela Cervantes aktoreak izan zituen protagonista. Chavalasek Malagako Jaialdiko Zilarrezko Bisnaga-Publikoaren Saria eta lan onenaren Asecan Saria irabazi zituen.

Bere bigarren film luzean hiriko auzo aberats batean bidaia bat egiten duten hiru nerabe dira protagonistak, eta haien ibilbidea nolakoa den azaltzen du, *La Haine* (Mathieu Kassovitz, 1995) filmaren erara.

## Filmografia 
* *Chavalas* (film luzea, 2021)
* *Bany compartit* (telesaila, 2019)
* *La vella lluita* (film laburra, ekoizlea Alba Sotorra, 2019)
* *Superchavalas* (film laburra, 2017)
* *Breve encuentro* (film laburra, 2016)
* *Dansació* (film laburra, 2015)
* *Vella Rosario* (film laburra, 2015)
* *Raval, pla de fugida* (dokumentala, 2012)
* *Una comedia romántica* (film laburra, 2012)
* *No soc prou* ( Le Petit Ramon taldearen bideoklipa, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irrati-telebista solaskide

[thumb|250px|[Iñaki Anasagasti sarritan izan da solasaldietan gonbidatua.]]

**Irrati-telebistako solaskidea** edo **tertuliakidea** hedabideetako ohiko gonbidatua da. Normalean ez da komunikazioko profesionala, eta iritzia ematen du irratiko eta/edo telebistako solasaldietan.

Hasiera batean, tertuliakide edo solaskide horiek gonbidatuak ziren eztabaitzen ziren gaietan adituak edo profesionalak izateagatik, oro har, politikari edo gaurkotasuneko gizarte-gaiei eskainitako tarteetan. Hala ere, apurka-apurka, eta Italiako eta AEBetako telebisten ereduei jarraituz, irrati-telebistako solaskide askok solasaldietako protagonistak bihurtu dira, txutxu-mutxuetan eta bihotzeko prentsan. Ospetsuengandik hurbil omen daude edo lehen paparazziak izanak edota reality show-etako lehiakide ohiak izan dira eta hortik datozkie prestigioa.

Euskal hedabideetan ere badira horrelako pertsonaiak baina ez dute Espainian edo Frantzian duten ospea; orokorrean, maila intelektualagoa dute: Diana Urrea, Ainhoa Goikoetxea, Idoia Bilbao, Nagore Robles, Iñaki Anasagasti, Martxelo Otamendi, Iñigo Lamarka...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aerial operazioa

**Aerial operazioa**, Bigarren Mundu Gerra, 1940ko ekainaren 15a eta 25 artean, Frantziako mendebaldeko kostaldeko portuetatik britainiar eta frantziar indarrak itsasoz ebakuatzeko operazioari deritzaio, Frantziako Guduan Alemania Naziaren aurkako borrokan sortutako kolapsoaren eraginez. Dunkerqueko ateratzea eta Le Havre ebakuatzeko Cycle operazioaren ondoren burutu zen.

Erabilitako ebakuazio-portuen artean Baionako portua zegoen.

## Ikus, gainera 
* Dunkerqueko ateratzea
* Dinamo operazioa

## Kanpo estekak
Cycle operazioa

**Cycle operazioa**, Bigarren Mundu Gerra, 1940ko ekainaren 10a eta 13 artean, Frantziako iparraldeko Le Havre hiriko portutik britainiar eta frantziar indarrak itsasoz ebakuatzeko operazioari deritzaio, Frantziako Guduan Alemania Naziaren aurkako borrokan sortutako kolapsoaren eraginez. Dunkerqueko ateratzearen ondoren burutu zen.

Maiatzaren 20ean alemaniarrak Abbeville udalerria eta Somme ibaiaren bokalea bereganatu zuten, iparraldeko aliatuen indar nagusia erdibituz. Hortaz, britainiar eta frantziar indarrak kostalderuntz atzeratu beharra izan zuten.

Ebakuazioaren ondorioz 2.137 britainiar soldadu eta 1.184 frantziar soldadu erreskatatuak izan ziren, baina gainontzekoak, alemaniarrek preso hartu zituzten.

## Ikus, gainera 
* Dunkerqueko ateratzea
* Aerial operazioa

## Kanpo estekak
Aleksandr Baryxnikov

**Aleksandr Georgievitx Baryxnikov** (, Txlia, Khabarovsk kraia, 1948ko azaroaren 11 – San Petersburgo, 2024ko irailaren 15a) errusiar pisu-jaurtitzailea izan zen.

Sobietar Batasuneko taldearekin 1976ko eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Montrealen brontzezko domina irabazi zuen pisu jaurtiketako proban eta Moskun brontzezkoa. Ohorezko Intsigniaren Ordenarekin kondekoratu zuten.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Jimmy Giménez-Arnau

**Joaquín José Víctor Bernardo Giménez-Arnau Puente**, nagusiki **Jimmy Giménez-Arnau** bezala ezaguna (1943ko irailaren 14a, Brasil - 2024ko irailaren 17a, Madril), espainiar kazetaria, telebistako tertulianoa, idazlea eta pertsonaia mediatikoa izan zen. 

## Biografia 
José Antonio Giménez-Arnau (1912-1985) idazlea eta diplomatikariaren semea izan zen.

Zuzenbidea eta Kazetaritzan lizentziatua, gaztaroan futbola eta boxeoan afizionatu mailan aritu zen, artelan salerosle gisa lan eginez. Gerra berriemailea ere izan zen.

1977ko abuztuaren 3an Francisco Franco diktadorearen María del Mar Martínez-Bordiú y Franco bilobarekin Meirásko jauregian ezkodun zen. 1993ko apirilaren 28an ezkontza desegin zen.

1990ko hamarkadan bereziki, eta ondorengo hamarkadetan maila apalagoan, telebistako albiste larrosa eta txutxumutxu sozialei buruzko saioetan kontertulioa izateagatik Espainian pertsonaia mediatiko ezaguna egin zen.

Idazlea ere izan zen, poesia liburuak eta eleberriak idatziz.

## Kanpo estekak
Ganbila bilduma

[thumb|[Mami Lebrun (Kepa Errazti, Ganbila bilduma, 2020)]]
**Ganbila bilduma** euskarazko antzezlanen bilduma bat da. 2019an jarri zuen abian EHAZEk (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea) eta urtez urte zabalduz joan da. Bilduma honen xedea euskal irakurleei antzezlanak  euskaraz irakurtzeko aukera ematea da.

Bildumako liburu guztiak libreki irakur daitezke Ganbila.eus atarian, EHAZE elkarteak Susa argitaletxearekin elkarlanean sortutako webgunea da hori. Ganbila bildumaz gain, 2022an aurreko hamarkadetako 153 antzezlanen testuak osorik zeuden (1973tik 2022rakoak), 224 kritika eta kronika, eta 31 ikus-entzuneko lagin. Obra guzti horiek antzezlanen fitxa artistikoen eta liburuen fitxen araberako bilatzaile espezializatuarekin daude estekatuta.

## Liburuak 
Hauek dira biduman argitaratu diren liburuak:
# Francoren bilobari gutuna - Askoren artean - 2019, 136 orr.
# Isiltasuna - Eneritz Artetxe Aranaz / Dxusturi teatroa - 2020, 114 orr.
# Mami Lebrun - Kepa Errasti / Xake Produkzioak - 2020, 94 orr. 2018ko Donostia Antzerki Saria lortu zuen 
# Hiru geltoki lurrun - Galder Perez - 2020, 122 orr.
# Panpina - Erika Olaizola - 2020, 112 orr.
# Zartatua / 4.48 Psikosia - Sarah Kane - 2020,. 136 orr.
# Bidaideak - Agurtzane Intxaurraga / Arantxa Iturbe / Hika Teatroa - 2020, 146 orr.
# Dama - Jon Gerediaga - 2021, 90 orr.
# Zerrakuretan - Gaizka Sarasola / Mairu antzerki tailerra - 2021, 142 orr.
# Aititaren betaurrekoak - Agus Perez - 2021, 146 orr.
# 39 lore - Amancay Gaztañaga - 2021, 146 orr.2
# 99 pauso ganorabakoen aldamenean - Peru Calabaza Saban - 2021, 90 orr.
# Porno vs Afrodita - Patricia Urrutia Urieta - 2021, 96 orr.
# Erradikalak - Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi - 2022, 152 orr.
# Soka - Mikel Gurrea - 2022, 88 orr.
# Album - Formol Laborategia - 2022, 174 orr.
# Esperoan - Askoren artean - 2022, 164 orr.
# Hildako haurra - Gotzon Barandiaran - 2023, 102 orr.
# Ura jaten - Maddi Goikoetxea Juanena - 2023, 246 orr.
# Antzerkiaren labirintoan I - Ander Lipus -  2023, saiakera. 374 orr.
# Antzerkiaren labirintoan II - Ander Lipus -  2023, saiakera. 240 orr.
# Hau ez da gerra bat - Mikel Ayllon / Piszifaktoria Ideien Laborategia -  2024, antzerkia. 126 orr..
# 2074 - Pablo Barrio -  2024, antzerkia. 102 orr.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Allende Arnaiz Garmendia
* Simplicissimus

## Kanpo estekak 
* ganbila.eus euskarazko antzerkiari buruzko ataria (testuak, kritika eta kronikak, ikus-entzuneko laginak...)
Volkshalle

thumb|250px|*Große Halle* eraikinaren maketa.
**Volkshalle** ("Herri Aretoa"), **Große Halle** ("Areto Handia") edo **Ruhmeshalle** ("Ospearen Pabilioia"), gaur egungo Berlin hirian Albert Speer arkitektoak eta Adolf Hitler diktadoreak Welthauptstadt Germania hiri erraldoian eraikitzea proiektatua zuten eraikin bat da. 

Granito eta hormigoiezko pabilioi honek Erromako Panteoia eta AEBetako Kapitolioa imitatuko zituen, eta munduko kupularik garaiena izango zuen (290 m), oinarrian 250 metroko diametroa izanik. 

## Ikus, gainera 
* Welthauptstadt Germania

## Kanpo estekak
Javier Ibáñez

**Javier Ibáñez Beltrán de Salazar**, (Gasteiz, 2001eko azaroaren 29a), txirrindulari arabarra da.

## Kirol ibilbidea 
Hamar urte zituela hasi zen txirrindularitzan, Durako CDC Iturribero taldean. Hortik Aurrera, Aiarako klub batean trebatu zen. Kirolari polifazetikoa, igerilaria izan zen eta gazte mailetan, bi kirol hauek praktikatzen zituen. Besteak beste, Euskal Herriko txapelduna izan zen 800 metroko eta 1.500 metroko crawl estiloan. Errepideko txirrindularitzan, Arabako erlojupeko txapelduna izan zen 2017an kadeteetan. Horretaz gain, Arabako txapeldunordea izan zen 2018an.

2022an, berriz aldatu zuen elastikoa eta Caja Rural-Seguros RGA talde afizionatuan hasi zen.

## Palmaresa 
**2021**
* 2. Challenge B-Guara-n
* 3. San Bartolome Sari Nagusian
* 3. Euskaldun Txapelketan
* 4. Oñati Sarian
* 4. San Roman Sarian
* 4. Altsasuko Sarian
**2022**
* 3. Iturmendi Sarian
* 3. San Roman Sarian
* 4. Laudio Sarian
* 4. Manuel Sanroma Memorialan
* 5. Oñati Sarian
**2023**
* Nafarroako Itzuliko Puntukako sailkapena
* 3. Logroño-La Rioja Klasikoan
* 3. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpikoan)
* 3. Grand Prix de Monpazieren
**2024**
* Oñati Saria
* Altsasuko Saria
* Manuel Sanroma Memorialako Mendiko sailkapena
* 2. Circuito Guadianan
* 2. Clásica Ciudad de Torredonjimenon
* 3. Gran Premio Primavera de Onturen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
RedIRIS

**RedIRIS** Espainia mailako unibertsitateetako eta ikerketa-zentroetako baliabide informatikoen interkonexiorako sarea da. Sareak erakunde horiei Interneterako konexio-zerbitzuak ematen dizkie. 1988an sortu zen, Hezkuntza eta Zientzia Ministerioaren orduko I+G Plan Nazionalaren proiektu gisa, Telefónicarekin lankidetzan, Fundesco fundazioaren bidez. Gaur egun, Red.es enpresa-erakunde publikoak kudeatzen du, eta I+G+Bko Plan Nazionalak finantzatzen du.

## Berrikuntza: RedIRIS-NOVA 
eskuinera|thumb|150x150px|Zuntz ilunaren sarearen mapa.
eskuinera|thumb|150x150px|Zuntz ilunaren loturen izena.
RedIRIS-NOVA RedIRIS-en ahalmen handiko sare optikoa da, eta autonomia-erkidego guztietako eskualde-sareak eta Espainiako ikerketa-zentro nagusiak lotzen ditu nazioarteko gainerako sare akademikoekin eta, bereziki, Portugalgo FCCN sare akademiko eta ikerketa-sareekin eta Europako GÉANT ikerketa-sarearekin. Zuntz optikoak 10G edo 40G eta 100G zirkuituak erraz hedatzea ahalbidetzen du, kapazitatearen alokairuan oinarritutako sare-eredua baino askoz merkeago. Zuntz optiko mota hau zuntz iluna bezala ezagutzen da.

RedIRIS-NOVAk 50 presentzia-puntu baino gehiago konektatzen ditu elkarren artean, sare gurutzatu bat osatuz. Sare horren gainean hedatzen dira RedIRISen IP Sare Nagusia eta sare autonomikoak, ikertzaileen arteko lankidetza eta azken belaunaldiko zerbitzuen hedapena ahalbidetzeko.

Proiektua Ekonomia eta Lehiakortasun Ministerioko Ikerketa, Garapen eta Berrikuntzako Estatu Idazkaritzak finantzatzen du, Telekomunikazioen eta Informazio Gizartearen Estatu Idazkaritzaren 2007-2013 FEDER (POEC) Ezagutzaren Gizartearen Programa Operatiboak kofinantzatzen du, eta IRIS Enpresa Erakunde Publikoak red.es gauzatzen du; erakunde hori Redis enpresaren kudeaketa operatiboaz arduratzen da.

## Zerbitzu gehigarriak 
Eskaintzen dituen zerbitzu gehigarrien artean, hauek nabarmentzen dira:

* RedIRIS identitate zerbitzua (SIR2 eta eduGAIN).
* RedIRIS Komunitateko Ezagutza Askearen "Forja", unibertsitateko ingurune akademiko-zientifikoan ekimen askeak garatzeko biltegi bat komunitate osoari eskaintzen diona. "Forja" hori, adibidez, modu ofizial gisa erabiltzen da Software Libreko Unibertsitate Lehiaketan.
* Fitxategiak bidaltzeko File Sender sistema ere sartuta dago. 
* Jardunaldi teknikoak antolatzen ditu
* Spamaren aurkako iragazkia
* Ordua sinkronizatzeko zerbitzua erakunde afiliatuentzat (NTP).

## Argitalpenak 
Aldizka buletin bat argitaratzen du berrikuntzekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* RedIRIS
** IRIS-Askea
* Sare akademikoak Espainian, RedIRISeko zuzendari Tomás P. de Miguelen artikulua, Grupo Telefonicaren Informazio Gizartearen Buletinean.
* RedIRIS-NOVA Espainiako Ikerketarako Komunikazioen Sare Aurreratua
** GÉANT proiektua
* Portugalgo sare akademikoak eta ikerketakoak FCCN
Irlandera Ipar Irlandan

thumb|250px|2011ko erroldaren arabera Ipar Irlandan irlanderaz mintzatzeko gai direla dioten 3 urtez gorako biztanleen portzentajea erakusten duen mapa.
2022tik Ipar Irlandan irlandera (Gaeilge) hizkuntza ofiziala da. Eremu honetan mintzatzen den dialekto nagusia Ulstergo irlandera da.

2021eko erroldaren arabera irlandera Ipar Irlandako 3 urtez gorako biztanleen %0,3aren hizkuntza nagusia zen, %12,4a irlanderaz zerbait mintzatzeko gai zen, aurrez egindako erroldetatik hiztun kopuruak gorakada izanik.
Scala naturae

[thumb|Izakien Katearen irudikapena [Diego de Valadés|Diego de Valadésen *Rhetorica Christiana* obran, 1579.]]
***Scala naturae*** («eskala naturala»), **izakien katea** edo **izatearen kate handia**, materia eta bizi ororen egitura hierarkikoa da, Erdi Aroko kristautasunak Jainkoak dekretatu zuela uste zuena. Jainkoarekin hasten da katea, eta aingeruen, gizakien, animalien eta landareen bederatzi zirkuluetatik mineraletaraino jaisten da.

Hortik dator biologiaren historian behin eta berriro agertzen den ideia bat, zeinaren arabera organismo guztiak modu lineal, jarraitu eta progresiboan ordenatu baitaitezke, sinpleenetik hasita konplexuena den organismora iritsi arte, normalean gizakia izaten dena. Gaur egun teoria zientifiko zaharkitutzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marktkirche (Wiesbaden)

**Marktkirche**, Alemaniako Wiesbaden hirian dagoen eliza protestante nagusiena da, Hesse estatuan. Schlossplatzen dago.

1853-1862 artean Carl Boos arkitektoak estilo neogotikoz eraiki zuen.
Mats Grambusch

**Mats Jürgen Grambusch** (1992ko azaroaren 4a) Alemaniako belar-hockey jokalaria da eta Rot-Weiss Köln eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Mathias Müller

**Mathias Müller** (1992ko apirilaren 3a) alemaniar belar-hockey jokalaria da eta Bundesligako Hamburger Polo Club eta Alemaniako talde nazionalean defendatzaile gisa jokatzen du. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Lukas Windfeder

**Lukas Windfeder** (1995eko maiatzaren 11a) Alemaniako belar-hockey jokalaria da eta Uhlenhorst Mülheimen eta Alemaniako talde nazionalean defentsan jokatzen du. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Urrutico inchaurrac (antzerkia)

***Urrutico inchaurrac*** (egungo euskaraz **Urrutiko intxaurrak**) Martzelino Soroa idazle donostiarrak 1886an plazaratu eta hurrengo urtean argitaratu zuen komediaren izenburua da. Egilearen ezagunetariko bat da. Tolosa argitaratu zen, Eusebio Lópezen irarkolan.

## Historia 
Arrakasta handia izan zuen lan hau Jose Maria Ampuerori eskainita dago. Ampuero Durangoko jaien-batzordearen partaidea zen; jai horietan urresko domeina eman zioten antzezlan honi. Saria ematekotan horrela idatzi zuen batzordeak: «Gei agertugarri biurtsan edo zelototsan zeñaren kondairakortasuna edo oiturakortasuna izan bear dan noraezean Euskal-erriari jatorkona: Oni izentauriko saria daroa *Urrutiko incháurrak* izentzat daukan lanaren egilleak, dalako bere irakurtea guztiz oneragarri, mesedegarri eta eragillea euskaldun gach baga eta sotillak Amerikako leku urriñetara joateko agertu daroen egarri eta gurari bizia ill eta amatetako?»

Ondoren ere, Donostiako Lore-jokoetan aurkeztua izan zen; geroago, otsailaren 2an Tolosan aurkeztua izan zen. 

## Antzezlana 
Beste asmorik gabeko ondo pasatzeko lana da. Oinarrian atsotitz ezaguna dago: “Urrutiko intxaurrak hamalau, berturatu eta lau”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Leipzig)

**San Pedro eliza**, , Alemaniako Leipzig hirian dagoen eliza luterano bat da, Saxonia estatuan. Gaudigplatz enparantzan dago.

1882-1885 artean August Hartel eta Constantin Lipsius arkitektoek neogotiko estiloaz eraiki zuten, eta aurrez zegoen Erdi Aroko eliza ordezkatu zuen.
Johannes Große

**Johannes Große** (1997ko urtarrilaren 7a) Alemaniakobelar-hockey jokalaria da. Alemaniako talde nazionalaren defendatzaile edo erdilari gisa jokatzen du. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Thies Prinz

**Thies Ole Prinz** (1998ko uztailaren 7a) alemaniar belar-hockey jokalaria da. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Paul-Philipp Kaufmann

**Paul-Philipp Kaufmann** (1996ko ekainaren 21a) alemaniar belar-hockey jokalaria da eta erdilari gisa jokatzen du Hoofdklasse Den Bosch taldean eta Alemaniako talde nazionalean. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Malmesburyko abadia

**Malmesburyko abadia**, Ingalaterrako hego-mendebaldeko Malmesbury udalerrian dagoen abadia bat da, Wiltshire konderrian. Beneditarren ordenakoa da, eta San Petri eta San Paulori sagaratua dago.

739an Aldhelm abadeak abadia sortu eta 1539. urterarte tenplu katoliko gisa erabilia izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Teo Hinrichs

**Teo Hinrichs** (1999ko irailaren 17a) belar-hockeyko jokalari alemaniarra da. Alemania ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Beranduegi

***Beranduegi*** 2020an *Argia* aldizkariko zenbait kazetarik sortutako podcasta da. Lehen atala, *Magufoon zalditeri arina* izenburua duena, 2020ko irailaren 10ean plazaratu zen.

Bi ostegunetan behin kaleratzen da *Argia*ren webgunearen bitartez eta Euskal Herriko hainbat irrati-kateetan ere ematen da. Politika, kultura eta gaur egugo gizarterako garrantzitsuak diren beste gaiak lantzen ditu ikuspegi originaletik eta ironia demokratikoz. Atal bakoitzak ordubete inguru irauten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Podcastaren Telegram kanala
Nua-Ghaeltacht

**Nua-Ghaeltacht**, , ("Gaeltacht Berria"), Irlandan irlandera hiztun kopuru esanguratsua duten baina usadiozko Gaeltacht eremuan ez dauden kokalekuak dira. Gaeltacht eremuak ez diren irlanderaren aldeko elkarteek irlandera hiztun komunitateek kokaleku horietan eguneroko hizkuntza izan dadin behar adina hiztun biltzeko asmoz sortuak izan dira, komunitate iraunkorrak eta antolatuak sortuz irlandera lehen hizkuntza duten hiztunen kopurua areagotzeko. Beste helburu bat bertan bizi diren haurrek beraien artean nahiz beste irlandera hiztunekin hizkuntza horretan mintzatzea da.

2018an irlandera hiztun kokaleku nabarmenen artean Mendebaldeko Belfast, Carn Tóchair (Derry konderria), Loughrea (Galway konderria), Ennis (Clare konderria) eta Clondalkin (Dublin) zeuden.
Melandryidae

**Melandryidae** kakalardoen taldeko familia bat da 420 espezie inguru dituena, 60 generotan banatuta.

## Ezaugarri orokorrak 
Kakalardo txikiak izaten dira eta itxura obalatua izan ohi dute. Helduak zein beldarrak usteltzen ari den zuraz edo enbor usteletan dauden onddoetaz elikatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Grambusch

**Tom Axel Grambusch** (1995eko abuztuaren 4a) alemaniar hockey jokalaria da, Rot-Weiss Köln eta Alemaniako talde nazionalean defentsa gisa jokatzen du. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Rigako katedrala

**Rigako katedrala** edo **Santa Mariaren katedrala**, letonieraz *Rīgas Doms* eta alemanez *Dom zu Riga*, Letoniako Riga hiriburuan dagoen katedral luterano bat da. Daugava ibaitik hurbil dago.

1211an Alberto Rigakoak eraikiarazi zuen.
Entoloma ameides

***Entoloma ameides*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Rhodophyllus ameides*, *Agaricus ameides*, *Nolanea ameides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ez oso haragitsua, lau-ganbila, titiduna, zetaduna, zuri-grisaxka kolorekoa okrez lausotua.

**Orriak:** Nahiko zabalak, ez estu, marjinatuak edo dekurrente samarrak, grisaxka koloretik arrosa zikinera doan kolorekoak.

**Orri dekurrenteak:** Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, kapelaren kolorekoa, zilindrikoa, bihurritua, askotan konprimituta.

**Haragia:** Grisaxka, hezea, haritsua, denbora luzez irauten duen lurrin ezaugarri sarkor bat dario.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Ameides* epitetoa ere grekotik dator, triste, serio, esan gura duen “amaides” hitzetik. Bere kolorea ez delako ikusgarria.

## Jangarritasuna 
Zenbait autoreren arabera kontsumitu daiteke. Beste batzuek susmagarritzat jotzen dute,

### Nahasketa arriskua 
Perretxiko nahastezina da, ez bere itxuragatik, baizik bere laranja-lore edo azukre karamelizatuaren usain bizi eta sarkorragatik. *Hebeloma sacchariolens* delakoak jariatzen duen parekoa.

## Sasoia eta lekua 
Basoetako belardi eta larreetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Guadalupe, Costa Rica, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Borneo, Uganda, Gabon, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Olaf eliza (Tallinn)

**San Olas eliza** edo **San Olav eliza**, estonieraz *Oleviste kirik*, Estoniako Tallinn hiriburuan dagoen eliza baptista bat da. 124 metroko garaiera du eta Olaf II.a Norvegiakoaren omenez sagaratua dago.

XII. mendean eraikia izan zela uste da, eta 1219an Danimarkako Erresumak hiria konkistatu aurretik, hiriko eskandinaviar komunitatearen bilgunea izan zela.
Elisabet Casanovas

**Elisabet Casanovas i Torruella** (Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1994ko abenduaren 15a) bartzelonar aktorea da. Ezaguna egin zen *Merlí* (Kataluniako Telebista, 2015-2018) telesailean egindako lanarekin, eta bertan Tània Illa, batxilergo humanistikoko nerabearen pertsonaia antzeztu zuen.

## Aktore ibilbidea 
Lineako telesailetan eta film laburretan parte hartu ostean, TV3 *Merlí* telebista autonomikoaren telesailaren hiru denboraldietan Tània interpretatuta egin zen ezaguna. Telesail hori gaztelerara bikoiztua izan zen geroago, eta La sexta kateak emititu zuen. 2016an Netflix plataformak Ameriketako Estatu Batuetan eta Hego Amerikan emititzeko eskubideak erosi zituen.

2016ko abenduaren 31ko Kataluniako Telebistako Urte Amaierako kanpaikadak aurkeztu zituen Carlos Cuevas aktorearekin (biek lan egin zuen *Merlí* telesailean).

2018an, TV3ko *Benvinguts a la familia* telesailean hartu zuen parte, Paula pertsonaia interpretatuta. 2020an, Playz plataformako *Drama* telesaileko protagonista izan zen, eta RTVEren plataformako lehen fikzio elebiduna izan zen. Mathias Enarden izen bereko eleberrian oinarritutako eta Julio Manriquek zuzendutako *Carrer Robadors* antzezlanaren protagonistetako bat izan zen, eta, harrera ona izan ostean, TV3n telebistaratu zuten.

2021ean egin zuen debuta zineman *Chavalas* lanarekin, Carol Rodriguez Colásen lehen lana. Urte hartan, TV3ko ''L'última nit del karaoke* sitcom-eko aktore nagusia izan zen, Roser Tapias, Alex Maruny eta Artur Busquetsekin batera, besteak beste. Gainera, Jimena izan zen Netflixen *Fuimos canciones* filmean, Elisabet Benaventen izen bereko eleberriaren egokitzapena.

2022an, Atresplayerreko *La ruta* telesaileko protagonistetako bat izan zen; Nuria Mirallesen papera egin zuen, eta, besteak beste, Ricardo Gómez, Àlex Monner eta Claudia Salas aktoreekin aritu zen.

2023an TV3ra itzuli zen *Bojos per Molière* telesailaren protagonista izateko. *Bojos per Molière* 90eko hamarkadan girotutako telesaila da, eta Bartzelonako Institut del Teatre-ko ikasle batzuen historia kontatzen du.

2024an TVE 1 katean *Las abogadas'' telesailean parte hartu zuen, non Paula Usero, Irene Escolar, Elisabet Casanovas eta Almudena Pascualek interpretatu zuten, hurrenez hurren, Lola González Ruiz, Manuela Carmena, Cristina Almeida eta Paca Sauquillo. Telesail horretan demokraziarekin konprometitutako emakume horien bizitza errealean oinarritutako borroka eta ausardia kontatzen da.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Perfil de Elisabet Casanovas en el sitio web Facebook.
* «LaCajaDMusica.org | Entrevista a Elisabet Casanovas | marzo 2016», 2016ko abenduaren 31ko bideoa, YouTube.
Orchesia undulata

***Colotes maculatus*** Melyridae familiako kakalardoa da. Europa hegoaldean eta erdialdean zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Kakalardo hau oso txikia da, 4-5,3 mm neurtzen ditu soilik. Itxura obalatua du eta nekez bereizten dira burua, pronotoa eta elitroak. Kolore marroia eta beltza tartekatzen ditu, aletik alera patroia aldatzen dela. Elitroen atzealdean bi banda beltz izaten ditu. Buruan antena laburrak ditu, muturretara zabaltzen doazenak.

Hanka fin luzeak ditu, tibia nahiko laburra bada ere. Atzeko parean estoloi luzeak agertzen ditu.

## Habitata 
Baso hostoerorkorretan aurkitzen da, normalean hariztietan. Erori eta usteltzen ari diren zuhaitz enborretan egoten da. Gautarrak dira eta multzo txikitan ibiltzen dira.

## Bizi zikloa 
Emeak arrautzak jartzen ditu eroritako zuhaitz hiletan. Handik beldarrak ateratzen dira eta udaberrian eta udan zehar garatzen joaten dira. Mukiziza beltza (*Exidia glandulosa*) onddoaz elikatzen dira. Udazkenean ateratzen dira kakalardo helduak eta negua enborraren pitzaduretan hibernatuz pasatzen dute. Udaberrian aktibatzen dira eta udazkenera arte bizi dira. Kopuru handienak udan ikusten dira.

## Iruditegia 

Irudi:Orchesia undulata 03.JPG
Irudi:Orchesia undulata 02.JPG
Irudi:Orchesia-undulata-05-fws.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak