Agnes Tilney

**Agnes Howard**, **Tilney** jaioa (1477 inguru - 1545eko maiatza), Thomas Howard Norfolkeko II. dukearen bigarren emaztea izan zen. Era berean, Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren emazteetako bi, Ana Bolena eta Katalina Howard, haren adopziozko bilobak izan ziren. Azken hau, ama hil ondoren bere zaintzapean jarria, jokabide sexual indiskretu bat izan zuen Tilneyren gainbegiratze eskasaren ondorioz, eta ondoren traizioagatik exekutatuko zuten.

Agnesen anaia, Sir Philip Tilney, Edmund Tilneyren aitona izan zen, Isabel eta Jakue Ingalaterrako errege-erreginen zeremonia-maisua, eta haren ama, Malyn, Katalina erreginaren erorketaren inguruan sortutako eskandaluan nahasita egon zen.

## Biografia 
### Lehenengo urteak eta ezkontza 
Agnes, 1477 inguruan jaioa, Sir Hugh Tilney eta Eleanor alaba izan zen, azken hori Walter Tailboys eta Alice Stafford Cheyneyren alaba zena. Bere anaia, Sir Philip Tilney, Thomas Howard, garai hartan Surreyko kondea, Agnes Elizabeth Tilneyren lehengusinaren senarra. Surreyren lehen emaztea 1497ko apirilaren 4an hil zen, eta kondea Agnesekin ezkondu zen lau hilabete geroago, abuztuaren 17an emandako dispentsa batez.

Lotura Surreyren egoera aldatzearekin batera gertatu zen. 1485ean Boswortheko guduan borrokatu zuen Rikardo III.a erregearen aldeko gisa, Surreyk ez zuen ospe onik izan Henrike VII.aren erregealdiko lehen urteetan. Hala ere, 1499an gortera deitu zuten, hurrengo urtean monarkarekin batera Frantziara egindako estatu bisita batean. 1501ean Kontseilu Pribatuko kide bihurtu zen, eta ekainaren 16an Diruzain Handi izendatu zuten. Urte berean, Surreyk Fernando II. Aragoikoarekin eta Isabel I. Gaztelakoarekin izandako negoziazio diplomatiko arrakastatsuetan parte hartu zuen, Katalina Aragoikoa infanta eta Enrike erregearen seme nagusia, Arturo, Galesko printzea, ezkontzeko. Arturo 1502ko apirilaren 2an hil zenean, Surrey hileta ikuskatzeaz arduratu zen, 1503an Margarita Tudor erregearen alabetako bat Eskoziara eskoltatuz, Jakue IV.a Estuardorekin ezkon zedin.

Henrike VII.a 1509ko apirilaren 21ean hil zen, Surrey erregearen azken borondatearen betearazle gisa jardunez eta Henrike VIII.aren koroatzean mariskal konde gisa zerbitzatuz. 1513ko ekainaren 30ean Henrike Calaisera joan ondoren eskoziar armada baten inbasioa gertatu zenean, Surreyk eskoziar indarrak garaitu zituen Flodden Fieldeko guduan irailaren 9an. Garaipen honek ospea eman zion Surreyri, baita Koroaren sariak ere; 1514ko otsailaren 1ean Norfolkeko dukea bihurtu zen, eta bere seme Thomasek Surreyko konde titulua lortu zuen, biak urteroko lur, pentsio eta bere armadak Floddenen garaipenaren ohorez handituak izan zirelarik. Norfolkeko buruzagitza postua nobleziako kideen artean Agnesek gortean zuen rolean islatu zen. Dukesa Maria printzesaren amabitxia izan zen, Henrike eta Katalina Aragoikoaren alaba, eta 1520.3an Frantziara egindako bisitan izan zen.

## Dukesa alarguna 
Dukesa alargunak benetako mesedea izaten jarraitu zuen senarra hil ondoren. 1526an *Eltham Palacen* emandako ordenantzek Agnes erreginaren gorteko lehen postuan zegoela adierazten dute, Maria Tudor erregearen arrebaren ondoren. 1533ko maiatzaren 23an, Thomas Cranmer artzapezpikuak Henrike VIII.aren eta Katalina Aragoikoaren arteko ezkontza baliogabetzat jo zuen. Urte horretako urtarrilaren 25ean (edo data hurbilean), erregeak isilpean ezkondu zuen Ana Bolenarekin, dukesaren adopziozko biloba, eta ekainaren 1ean Ana koroatu zuten Ingalaterrako erregina ezkontide gisa (dukesak paper nabarmena izan zuen zeremonian, prozesioan Anaren soinekoaren buztana eraman baitzuen). Era berean, Agnesek amabitxi gisa jardun zuen erreginaren alaba Isabel I.aren bataioan. Anaren bi abortu ondoriozkoek erregearen ezkontzaren inguruko zalantzak eragin zituzten, nahiz eta Bolenaren erorketa Thomas Cromwell lehen ministroarekin monasterioak desegin ondoren lortutako harrapakinaren banaketari buruz zuen gatazkaren ondorioz gertatu zen. Anari adulterioa, intzestua eta goi mailako traizioa leporatu zizkioten, eta Dorre Berdean burua moztuta hil zen 1536ko maiatzaren 19an.

Bere bigarren emaztea exekutatu ondoren, Henrike Juana Seymourrekin ezkondu zen, Cromwellek bi urte geroago erregea Ana Cleveskoa ezkondu zedin bultzatuz 1540ko urtarrilaren 6an. Hala ere, erregeak bere emazte berriaren itxura fisikoagatik sentitu zuen higuinak ezkontza berehala deuseztatzea ekarri zuen urte bereko uztailaren 12ko parlamentuko aktaren bitartez. Garai hartan, Catalina Howardek, dukesa alargunaren adopziozko beste biloba batek, erregearen arreta bereganatu zuen, eta biak ezkondu ziren *Oatlands Palace*n 1540ko uztailaren 28an, Cromwell exekutatua izan zen egun berean. Nahiz eta Enriquek Katalinarenganako maitasun handia izan, dirudienez "arantzarik gabeko arrosa" deitzen zionari, ezkontzak laster erakutsi zuen zorigaiztokoa zela. Bien arteko loturak 1541eko udazkenerako jarraitzen zuen bitartean, John Lascelles erreformista erlijiosoak eta haren arreba Maryk Thomas Cranmer artzapezpikuari jakinarazi zioten erreginak Henry Manox bere musika-irakasle ohiarekin eta Francis Dereham dukesa alargunaren idazkariarekin izandako jokabide sexualki indiskretua, Lambetheko Agnesen etxean Katalina bizitzen egon zen denbora.

1541eko azaroaren 1ean, Cranmerrek informazio hori erregeri jakinarazi zion, eta honek berehala agindu zuen erregina bere apartamentuetan giltzapetzeko, berriro ez ikusteko. Dukesa alargunak, Katheline bere tutoretza arduragabearen pean egon zen denboraren berri izan ondoren, ondorioztatu zuen «ezkontzari laidorik egin ezean, bera ezin dela hil, lehenago egin zutenagatik». Zoritxarrez, erreginarentzat eta dukesarentzat, Cranmerrek eta Kontseiluak egindako ikerketek agerian utzi zuten Katalinak, konpainiako dametako baten laguntzaz (Jane Rochford), ustez erromantze bat izan zuela Thomas Culpeperrekin, erregearen ganbera pribatuko zaldun kutunetako batekin, Enriquerekin ezkondu ondoren.

Dereham, Manox eta dukesa alargunaren etxeko beste kide batzuk atxilotu eta galdekatu zituen Kontseiluak. Bere semeordea, Norfolkeko dukea, Lambetheko bere etxea miatzera eta bertako kideak galdekatzera bidali zuten, eta haiek jakinarazi zuten Agnes frogak suntsitzen saiatu zela, Dereham eta bere lagun William Damporten paperak errez. Ondorioz, dukesa Londresko Dorrera bidali zuten, eta azaroaren amaieran Kontseiluak galdeketa egin zion. Hala ere, ezagutzen zirenak baino datu gutxi batzuk gehiago baino ezin izan zituen eman. Abenduaren 1ean, traizioa leporatu zieten Derehami eta Culeperri, eta epaitu, erruduntzat jo eta heriotza-zigorra ezarri zieten. Dereham eta Damport torturatuak izan ziren Katalinaren adulterioari buruzko aitorpen bat lortzeko saiakeran, eta Dereham eta Culpeper hil zituzten Tyburnen. Egun berean, berriz galdekatu zuten dukesa alarguna, eta onartu zuen Katalina Henrikeren emazte gisa sustatu zuela, aldez aurretik bere konpromisotasunaren berri izanik, eta erreginari konbentzitu ziola Dereham bere zerbitzupean har zezala, bai eta haren gutunak erre zituela ere.

Abenduaren erdialderako, Agnesen seme zaharrena, William Howard, Effinghamgo Howard baroia, haren emaztea eta Anne Howard dukesaren alaba Londresko Dorrean giltzapetu zituzten (data horietan bertan, haren beste alabetako bat, Katherine Daubeney, Lady Bridgewater, ere atxilotu zuten). 1541eko abenduaren 14an, Norfolkek, bere segurtasunagatik beldur, bere amaordea salatu zuen eta erregeari gutun bat idatzi zion, non Agnès eta Katalinari errua egozten zion. Abenduaren 22an, William Howard, bere emaztea eta erreginaren sexu-jokabidearen lekuko izan ziren zenbait zerbitzari, Malyn Tilney  (Edmund Tilneyren ama, Isabel erreginaren zeremonia-maisu izango zena) barne, traizioa leporatu zieten «erreginaren portaera txarra ezkutatzeagatik, erregearen eta haren ondorengotzaren difamazioagatik», eta biziarteko kartzela-zigorra eta ondasunen galera ezarri zitzaien, nahiz eta haietako asko geroago barkatuko ziren Katalina exekutatu ondoren. Dukesa alarguna, akusazioan agertu arren, ez zen inoiz epaitu, «zahar eta askaezin»tzat jotzen zutelako, nahiz eta biziarteko kartzela-zigorra eta bere lurrak eta ondasunak konfiskatzea ere ezarri zioten.

1542ko otsailaren 7an, Catalina eta Jane Rochforden aurka *bill of attainder* bat onartu zen (sarritan epaiketarik gabe pertsona bat edo batzuk zigortzen dituen egintza legegilea), biak otsailaren 13an Dorre Berdean burua moztuak izan zirelarik. Erregeak uste zuen bazela arrazoirik dukesa alarguna traizioagatik kondenatzeko, Dereham bezala, baina Kontseiluak errukia eskatu zuen bere kasuan, eta horren ondoren Agnes askatu zuten 1542ko maiatzaren 5ean. Bere semeordeak, Norfolkeko dukeak, ez zuen zigorrik jaso nahi izan, baina sekula ez zuen izan erregearen konfiantza osoa.

## Heriotza 
Agnes 1545eko maiatzean hil zen eta *Thetford Priory*n lurperatu zuten hil bereko 31n. Urriaren 31n, gorpuzkiak lurpetik atera eta Surreyko *St Mary-at-Lambeth*en lurperatu zituzten, bere testamentuan adierazi bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak