Pachino

**Pachino** (italierazko ahozkera: [paˈkiːno]; sizilieraz: *Pachinu*; italieraz: *Pachino*) Italiako udalerri bat da. Sirakusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Izena, latinezko *Bacchus* hitzetik dator, ardoaren erromatar jainkoa dena, eta *vinum* hitzetik, latinezko ardoa esan nahi duena. Jatorrian, hiria, Bachino deitzen zen, azkenean, Pachinora aldatu zen, Sizilian, italiera, hitz egin eta idatzitako hizkuntza ofizial bihurtu zenean. 1760an sortu zuten Starrabba nobleek, Giardinelliren printzeek eta Rudinceko markesek, Scibiniren etsaigoaren muinoan, non aurretik dorre bat eraiki zen 1494an. Pachino, 1943an, 8. britainiar armadak inbaditu zuen, Siziliaren aliatuen inbasioan.
## Mugakideak 
Pachinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Geografia 
Pachino Siziliako hego-ekialdean dago, 51 kilometro Sirakusatik hegoaldera. Inguruko herriak Noto (iparraldea), Portopalo di Capo Passero (hegoaldea) eta Ispica (ekialdea) dira. Ondoko Marzamemi portua Siziliako hegoaldeko muturrean dago, eta XVIII. mendeko eraikin asko eta arrantzale-etxeak ditu.

### Hondartzak 
Pachino inguruko hondartzak kostaldetik 8 kilometrora daude. Ezagunenak Lido eta Cavettone Morghella dira joniar kostaldean (Marzamemitik hegoalderantz), Mediterraneoko kostaldean, berriz aipatzekoak dira Cuffara (Carratois deitutakoa ere), Amber Coast, Contrada Tanneries, Scarpitta, Chiappa eta Ranedditik gertu, Ulises. Itsasoa argia eta urdin sakonekoa da joniar kostaldean, itsasoaren hondoa bistan dagoen tokian. Mediterraneoko kostaldean, berriz, berde esmeraldakoa da, arrainetan aberatsa eta eskualdean merkataritza-erreferente garrantzitsu bihurtu da, bereziki Cataniako lonjarako. Arrainen sukaldaritzak eta itsasoaren garbitasunak, Pachino oso leku turistiko bihurtu dute. Turisten jarioa iraunkorra eta esanguratsua da, bereziki egokia windsurf kirolerako.

### Klima 
Sirakusako hego-ekialdeko probintzian kokatuta egotean, itsasoaren mailatik 65 metrora, Mediterraneo itsasoa eta Jonikoaren artean, Pachinok udazken eta udaberri artean klima epela du eta udan klima beroa. Urte osoan oso eguzkitsua da, eta neguan egun eguzkitsua izateko probabilitatea %80tik gorakoa da, udaberrian %90etik gorakoa, udan ia %100ekoa eta udazkenean %70etik gorakoa. Köppen klima sailkapen azpimota "CSA" (klima mediterraneo subtropikala) da.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:650 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:25000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011
  bar:2020 text:2020

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:4527
  bar:1871 from:0 till:5881
  bar:1881 from:0 till:7663
  bar:1901 from:0 till:11493
  bar:1911 from:0 till:12544
  bar:1921 from:0 till:14559
  bar:1931 from:0 till:18424
  bar:1936 from:0 till:18854
  bar:1951 from:0 till:23007
  bar:1961 from:0 till:21432
  bar:1971 from:0 till:21056
  bar:1981 from:0 till:21272
  bar:1991 from:0 till:21394
  bar:2001 from:0 till:21324
  bar:2011 from:0 till:22068
  bar:2020 from:0 till:22312
PlotData=
  bar:1861 at: 4527 fontsize:S text:4.527 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 5881 fontsize:S text:5.881 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 7663 fontsize:S text:7.663 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 11493 fontsize:S text:11.493 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 12544 fontsize:S text:12.544 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 14559 fontsize:S text:14.559 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 18424 fontsize:S text:18.424 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 18854 fontsize:S text:18.854 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 23007 fontsize:S text:23.007 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 21432 fontsize:S text:21.432 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 21056 fontsize:S text:21.056 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 21272 fontsize:S text:21.272  shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 21394 fontsize:S text:21.394 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 21324 fontsize:S text:21.324 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 22068 fontsize:S text:22.068 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 22312 fontsize:S text:22.312  shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)

Iturria: ISTAT*

## Historia 
Pachino 1760an sortu zuten Starraba nobleek, Giardinelliren printzeek eta Rudiniko markesek, Scibiniren etsaigoaren muinoan, non aurretik dorre bat eraiki zen, 1494an. Pachino, 1943an, 8. Britainiar Armadak okupatu zuen Siziliaren aliatuen inbasioan.
### Historiaurrea 
Pachinoko muinoa Kretazeoan sortu zen duela 70 milioi urte baino gehiago. Dirudienez, Promontorium Pachini, Historiaurrearen lehen garaietatik populatuta egon zen, lekukotasun asko ez dauden arren: duela 10.000 urte inguru, *Corruggi* kobazuloak biztanleak izan zituen, non aurkikuntza arkeologiko ugari agertu diren, zati handi batean, Sirakusako Paolo Orsi Eskualdeko Arkeologia Museoan kontserbatzen dira. Karrakagailuak, aiztoak, lantzak, puntzoiak, orratzak eta eguneroko beste objektu batzuk. *Corruggi* eta *Fico* haitzuloetatik, Neolito garaian (K.a. 8000 eta 1500 artean), gizakia haitzuloetara bizitzera joan zen (inguru honetako ezagunenetako bat *Grotte Calafarina* da). Ondoren, Burdin, Kobre eta Brontze aroetan, siziliarrak iritsi arte, labarretako etxebizitzak *Cugni de Calafarina* izeneko ingurura eraman zituzten. Hortik sortu ziren herria eta hilerria, hildakoentzat trikuharri bat eriki zen eta metalen lanerako lurpeko labe bat, zeinen hondakinak Paolo Orsik argitara atera zituen, gaur egun oraindik ondo kontserbatzen dira baita ikusgaiak ere.

### Antzinaroa 
K.a. 750ean, Pachino lurraldean feniziarrek, punikoek eta greziarrek bizi ziren. K.a. 200etik K.a. 400era erromatarrak izan ziren nagusi, eta, horien pean, merkataritza eta kolonizazio gune bihurtu zen. Erromatarrek izugarri garatu zuten nekazaritza, bereziki, mahats eta garia.

Garai helenistikoan, zenbait tenplu eraiki ziren, bat Apolo Libystinori eskainia. Gaur egun, oraindik ere ikus daitezke Cugni barrutian, landa giroko tenplu botibo baten hondakinak daude. Gune berean, Via Elorinako errailak oraindik ikus daitezke harkaitzean. Antzinako hondakinen kontzentrazio handia dela eta, Cugni barrutia *parke arkeologiko* moduko bat da.

### Erdi Aroa 
thumb|250px|eskuinera|Xibini dorrea

Erromatarren ondoren, bizantziarrak iritsi ziren (K.o. 300 eta 800 artean), ondoren arabiarrak (800 eta 1090 artean) eta, azkenik, normandiarrak. Arabiarrek Marzamemiko auzoari (*usoen portua*) eman zioten izena. Bertan, 1950eko hamarkadara arte funtzionalki iraun zuen almadraba eraikitzeaz gain, zitrikoen laborantza sartu zuten zelaia berreskuratu, Xibini dorreko akueduktua osatu,. Beste lan batzuen artean Seniako gatzagak eta putzuak daude, soroak ureztatzeko (oraindik martxan daudenak), hauetako bat Marzamemiren atarian, *u puzzu de quattru uocchi* deitua, hainbat herrik erabiltzen dutena mendeetan zehar, baita industria mailan ere.

Hiriaren gainbehera normandiar, aragoiar eta angebinoekin gertatu zen. Garai honetan eraiki ziren Xibini eta Fano dorreak, pirata turkoen inbasioak ekiditzeko.

### Aro Modernoa 
Lurralde feudal berri asko Sizilian jaio ziren 1583tik 1714 arte. Garai horretan, funtsezko aldaketa gertatu zen Notoko kostaldeko geografian: Marzamemi, Cabo Passero, Portopalo, Marza eta Pachinoko almadrabak, baita Portopaloko portua ere. Gaur egungo Pachinoren historia hasten da 1734an, Piazza Armerinaren Starrabba, Scibini eta Bimmiscako feudoaren jabeak, lurraldean populatzea erabaki zuenean, bere interesak hobeto zaintzeko, baita konde titulua eskuratzeko ere. Horretarako, Gaetano eta Vincenzo Starrabba anaiek, 1758an, Karlos III.a Borboikoari eta, ondoren, 1760an Fernando IV.a Borboikoari hiri bat sortzeko baimena eskatu zioten (*Licentia populandi*). Dekretu hori Napolin eman zen 1760ko uztailaren 21ean, eta 1760ko abenduaren 1ean exekutatu zen. Horrela, 1760ko abenduaren 1ean, feudo berriko baroi tituloaren inbestidura lortu zen.

### Aro Garaikidea 
1943ko uztailaren 10ean, Licatatik Pachinora doan kostalde zatian, aliatuak Sizilian lehorreratzen hasi ziren. Italiaren aurkako erasoa estatubatuarrek eta britainiarrek erabaki zuten Casablancako Konferentzian; planifikazioa eta antolaketa Dwight Eisenhower jeneralaren esku utzi ziren. *Husky Operazioa* Bigarren Mundu Gerrako lehorreratze handienetako bat izan zen, potentzia anglosaxoiak Europara itzultzea eta Ardatzeko potentzia ahulenaren aurkako erasoa ahalbidetu zuena.

1943ko uztailaren 10eko eguerdian, Alexander eta Montgomery jeneralek Savoy familiari eskainitako hotelean bazkaldu zuten. Izan ere, Marzamemin eta Portopalon lehorreratu ziren tropak Pachinon ere aurkitu ziren.

Britainiar eta kanadar tropak lehorreratu zirenean, eta aurrera joan ahala, italiar tropen erresistentzia gutxi aurkitu zuten. Montgomery bera uztailaren 11n iristean, hunkitu zen bere agindupeko indarren arrakastari buruz entzuteaz, eta Pachino ingurura iristean, 13. Gorputz britainiarrak Sirakusako portua harrapatzeaz gain, bere portua *osorik eta kalterik gabe* konfiskatu zutela jakinarazi ziotenean.

#### Maltako kolonia 
Ferdinand I.a printzeak Errege Dekretuaren baldintzak aplikatu nahi zituen. Beraz, Maltako bizilagunak gonbidatu zituen herrialde berria populatzera, eta hogeita hamar familiak baino gehiagok onartu zuten gonbidapena. Lehen familien artean honako hauek zeuden: Agius, Azzoppard, Arafam, Bughagiar, Bartolo, Caldies, Cultraro, Bonelli, Cammisuli, Borgh, Cassar Scalia, Boager, Fenech, Ferruggia, Grech, Mizzi, Meilach, Micalef, Mallia, Ongres, Saliba, Sultana eta Xueref, besteak beste.

### Eraikinak 
thumb|250px|eskuinera|Chiesa Madre SS Crocifisso
* Chiesa Madre SS. Crocifisso: Vincenzo Starrabba markesak 1790ean eraiki zuen kristau komunitatearentzat, kapera bat duen bat hartzen duen egitura sinple bat du nabe bakar batekin eta kapera bat absidearen eskuinaldean. Gaetano eta Vincent Starrabbaren gorpuzkiak daude. 2010ean berritu zen.
* Scibini dorrea: 1439an eraiki zuen Antonio de Xurtino kondeak pirata sarrazenoen erasoei aurre egiteko.
* Tonnara di Marzamemi: arabiarrek Sizilian menderatu zuten garaikoa da, eta jabeak Villadoratako printzeari saldu zion.
* Palazzo eta Chiesa della Tonnara: 1752an eraikia
* Palazzo Tasca: XIX. mendeko eraikina, kareharrizko lauzaz zolatutako atzeko patio ikusgarri bat duena.

### Gune arkeologikoak 
* Corruggi kobazuloa (Paleolitoa)
* Euri-ura biltzeko zangak (Paleolitoa)
* Fico haitzuloa (Mesolitoa)
* Calafarina kobazuloa (Neolitoa)
* Nekropolia (labeko hilobiak) eta labeko trikuharriak (Neolitoa)
* Txabolen oinarriak (Neolitoa)
* Tenplu greziarra (zutabeen oinarria) (III. mendea)
* Erromatar herria (III. edo IV. mendea)

## Kultura 
### Jende nabarmena 
* Vitaliano Brancati (Pachino, 1907ko uztailaren 24a - Turin, 1954ko irailaren 25a) idazlea izan zen.
* Margareth Madè (Paternó, 1982ko ekainaren 22a), aktorea eta modeloa, Pachinon hazi zen.

### Zinema 
Pachino hiria eta bere inguruak behin eta berriz aukeratu dira filmen eszenatokien kokaleku gisa, honako hauek barne hartzen dituztenak:
* *Kaos *(1984), Taviani anaiena
* *South*(1993), Gabriele Salvatores
* *The Star Maker* (1995), Giuseppe Tornatoreren Izarren sortzailea
* *Overseas* (1999), Nello Correale
* *Raging Heart* (2003), Gianluca Sodaro
* *Iguana *(2004), Catherine McGilvray
* *Salvatore-This Is Life* (2006), Gian Paolo Cugno

Pachinok ere parte hartu zuen Montalbano inspektorea dramaren atal batzuetan.
2000. urteaz geroztik, hiriak Mugako Zinemaldia hartzen du, Marzamemiko plaza nagusian egiten dena, munduko hainbat lekutako film eta film laburren emanaldiekin.

### Auzoak 
Marzamemi Pachinoko arrantza herria da. Bere izena arabierazko *al-Marsa-hamem* hitzetik dator, *Usa-tortoilen* *badia* esan nahi duena, Siziliako uhartearen azken muga. Hasieran herrixka arabiar bat izan zen. Marzamemiren erdigunea, bere arkitekturarekin (gatza, almadraba eta lehen *kasuzze *arabiarra barne), lehen finkapenetik datatuak daude. Marzamemik egungo forma eta gaitasun ofiziala hartu zuen 1752an, Villadoratako printzeak eraikinean, lonjan, almadraba berrian eta Eliza katolikoan obrak egin zituenean.

## Ekonomia 
Pachinoko sektore ekonomiko nagusia nekazaritza da. XIX. mendean, kotoiaren laborantza eremua handitzen hasi zen, baina XIX. mendearen amaieran, mahatsondoaren laborantza hazi eta indartu egin zen. Pachinoko eskualdeko muztioak eta ardo-nahasketak Italiaren iparraldera eta Frantziako merkatuetara esportatzeak garrantzia hartu zuten urteetan zehar. Hala ere, Pachinoko ekonomiaren zatirik handiena fruitu eta barazkien ekoizpenarekin lotuta dago, bereziki nabarmentzen dira Pachinoko (AGB) eta *ildodun* cherry tomateak. Hala ere, nekazarien itxaropenak mahastizaintza berreskuratzera eta, batez ere, kalitatezko ardoak egitera bideratzen dira. Herria, *Ardoaren Hiriaren* parte-hartzailea da.

Porto Handia, itsas azpiegitura bat, (1850 inguruan) Fossan (Marzamemiko herrixka batean) eraiki zen ardoa merkaturatzeko.

Ardogintzako hodiek zuzenean lotu zituzten Rubino upategia zisterna-kamioiekin. Ardoz betetako baporeak Marseillako portura abiatu ziren, baina Pachinoko tren geltokia eraiki ondoren (1935 inguruan) 1960ko hamarkadaren amaiera arte, ardoa eta beste merkantzia batzuk trenez garraiatzen ziren.

1970eko hamarkadan, Pachinoko mahastizaintzak eta ardogintzak krisi larria bizi izan zuten, eta, horren ondorioz, mahasti asko abandonatu eta kendu egin ziren. Mahastien ordez, fruitu eta barazkien negutegiak sortu ziren, gaur egun Pachinoko ekoizpen nagusia osatzen dutenak. Merkatu horrek errendimendu oso altua sortzen du eta 4.000 pertsona enplegatzen ditu soilik Pachino eremuan. Gaur egun, fruta eta barazkien merkatuak ere garai zaila bizi du, merkatuaren etenak eta azpiegitura arazoak direla eta. Alabaina, Pachino mahastien berpizkundea jasaten ari da, orain Nero d'Avola eta beste bezalako DOC ardoak kalitatezko ekoizpenei eskainiak.

Atun gorriko eta barbarinaren ekoizpena nabarmena da ere, Marzamemiko artisauek egiten dutena, antzinako arabiar tradizio bat jarraituz. Tokian bertan harrapatutako fruta, barazki eta arrainen artisau-kontserba ondo garatuta dago, eta horrek antzinako sukaldaritza tradizioaren sekretuak gordetzen ditu, orain oso bilatua dena.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pachinoko udaletxea City Hall
* Consorzio di Tutela IGP Pomodoro di Pachino
* Sapori di Pachino