open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scholastique Mukasonga

**Scholastique Mukasonga** (Gikongoro probintzia, Ruanda-Urundi, 1956ko abenduaren 20a) ruandar-frantziar idazlea da. Renaudot saria eta Ahmadou-Kourouma saria jaso dituen *Notre-Dame du Nil* eleberriagatik ezaguna da, batez ere. 2014an arrazakeriaren eta intolerantziaren aurkako Françoise Seligmann saria eta 2015ean Société des gens de lettres saria jaso zuen. Gaur egun Normandian bizi da.

## Bizitza 
1956an jaio zen.

1960an, bere familia beste tutsi askorekin deportatu zuten Nyamata herrira. Bigarren hezkuntzako eskoletara tutsiak sartzeko kuota mugatua izan arren, Kigaliko Notre-Dame-de-Citeaux ikastetxean ikasi zuen lehenik, eta gero Butareko gizarte-langileen eskolan. 1973an, ikasle tutsiak eskoletatik kanporatu zituzten, baita funtzionario tutsiak ere euren karguetatik. Ondorioz, errefuxiatu egin zen Burundin. Han bukatu zituen gizarte-langile ikasketak eta Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsan hasi zen lanean. 1992an iritsi zen Frantziara, eta gizarte langileentzako proba berriro egin behar izan zuen, Burundin jaso zuen diploma ez baitzuen Frantziako administrazioak aitortu. 1996-1997 bitartean, Caengo Unibertsitateko gizarte langilea izan zen. 1998tik gaur arte, Calvadoseko Familia Elkarteen Departamenduko Batasuneko ordezkari judizialaren kargua betetzen du.

1994an, bere familiako 37 kide hil zituzten Ruandako genozidioan. Mukasongak 10 urte gehiago behar izan zituen Ruandara joateko ausardia lortzeko, eta hori egin zuen 2004an. Horren ostean *Inyenzi ou les Cafards* liburu autobiografikoa idatzi zuen.

2021eko ekainaren 2an, Femina sariaren epaimahaian sartu zen, beste hiru idazlerekin batera.

## Lanak 

;Eleberriak
* *Notre-Dame du Nil*, Éditions Gallimard, 2012.
* *Cœur tambour*, Éditions Gallimard, 2016.
* *Kibogo est monté au ciel*, Éditions Gallimard, 2020.
* *Sister Deborah*, Éditions Gallimard, 2022.
* *Julienne*, Éditions Gallimard, 2024. 
;Ipuinak
* *Ce que murmurent les collines*, Éditions Gallimard, 2014.
* ''Un pygmée à l'école*, Éditions Gallimard, 2017.
;Oroitzapenak
* *Inyenzi ou les cafards*, Éditions Gallimard, 2006.
* *La femme aux pieds nus*, Éditions Gallimard, 2008.
** Euskaraz: *Emakume oinutsa*. Itzultzailea: Miren Agur Meabe. AEK, ACNUR Euskal Batzordea, 2017.
* *L’Iguifou*, Éditions Gallimard, 2010.
* *Un si beau diplôme !*, Éditions Gallimard, 2018.

## Sariak 
* 2011: Paul Bourdarie saria
* 2012: Ahmadou-Kourouma saria
* 2012: Renaudot saria
* 2012: Océans France Ô saria
* 2013: Arteen eta Letren saria
* 2014: Françoise Seligmann saria
* 2015: Société des gens de lettres saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Emakume oinutsa'' euskaraz
Orlando (eleberria)

***Orlando: A Biography*** Virginia Woolfen eleberria da, 1928ko urriaren 11n argitaratua. Woolfen maitale eta lagun mina izan zen Vita Sackville-West poeta eta eleberrigile aristokratarraren familia-historia gorabeheratsuan inspiratuta dago. 

*Orlando* ustezko biografiak ingelesezko literaturaren historia kontatzen digu forma satirikoan. Orlando protagonistak sexuz aldatzen da gizonetik emakumera eta mendeetan zehar bizi da, poeta da eta bere abenturak deskribatzen zaizkigu, tartean Ingalaterrako literaturaren historiako giltzarriak ezagutuz. Klasiko feministatzat hartu izan da Orlando, liburuaz asko idatzi dute adituek, dea emakumeen idazkera eta genero eta transgenero ikasketak tarteko direla.

## Sinopsia 
Orlando Ingalaterran gizonezko noble gisa jaio da 16. mendean, Elisabet I.aren erregealdian. 30 bat urterekin sexu aldaketa misteriotsu bat igaroko du eta 300 urte baino gehiago bizi dira garai modernoetara, nabarmen zahartu gabe.

## Lan eratorriak 
2023 bitartean, ez da euskarazko itzulpenik argitaratu eleberri honena.

Egokitzapen eta lan eratorriak ugari izan ditu, besteak beste Orlando filma (1993), eta Paul B. Preciadok egindako dokumentala, Orlando, nire biografia politikoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horncastleko basurde burua

**Horncastleko basurde burua** (*ca*. 600–650) VII. mende hasierako zilarrezko apaingarri anglosaxoia da, basurde itxura du eta seguruenik kasko baten gandorraren parte zen. 2002. urteko maiatzean metal-detektagailu bidez aurkitu zen Lincolnshireko Horncastle herrian eta Hiri eta Konderriko Museoak 15.000 £-gatik erosi zuen, gaur egun bertan erakusten delarik.

Basurdearen buruaren apaingarria, kasko garaikideetako animalia honen irudikapen ezberdinetako bat da; basurdeen eta jainko zein babesaren arteko harremana ohoretzen zuen paganismo germaniarraren usadioa. Horncastleko kaskoaz gain, irudikapen hauek Benty Grange eta Wollaston kaskoaetan aurkitu daitezke, baita Sutton Hoo kaskoko bekainen ertzetan, eta agian, Coppergate kaskoan. Horrez gain, Tazito historialari erromatarrak Baltikoko Aesti jendea deskribatu zuenean (*De origine et situ Germanorum* edo *Germania* liburua, XLV. kapituluan), basurde irudikapenak aipatu zituen, hauek guduan erabilita jainoen amaren babesa eskatzen zutelarik. Gainera, *Beowulf* epopeia anglosaxoian, idazleak soldaduen kaskoetako basurde irudiek zeramatzatenak babesten zituela kontatzen zuen.

## Aurkikuntza 
Fragmentua 2002ko maiatzaren 1ean aurkitu zen Horncastle-n,  Lincolnshire konderriko merkatu-herrian. D. Turner-ek aurkitu zuen, metal-detektagailu batekin altxor-bila zebilelarik. Ostera, Erresuma Batuko 1996ko Altxor Legearen arabera, non 300 urte baino gehiagoko aurkikuntzak eta %10eko zilar-edukia baino gehiago duten artefaktuak altxor kontsideratzen diren; aurkikuntzaren berri eman zen eta altxor bezala deklaratu zen. 2019tik, fragmentua Kolekzio museoan erakusten da, hilobiratze-ostilamendu anglosaxoi ezberdinekin batera. 

## Deskribapena 
eskuinera|frameless|150x150px
eskuinera|frameless|150x150px
Orohar, 40 mm-ko (1,6 hazbete) luzera dauka eta basurde baten burua irudikatzen du estilo semi-naturalistikoan. Hutsa da, azpialdean lurzoru eta materia begetalez betea aurkitu zutelarik. Europa iparraldeko herrialdeetan "gandordun kasko" bezala ezagutzen diren ; Sutton Hoo, Benty Grange, Wolaston, Staffordshire eta Guilden Morden kaskoetan, esaterako. Halaber, Horncastleko fragmentuak bere figuraren begi lentoide, letagin eta kima nabarmenarekin, antzekotasun gehiago du Benty Grange kaskoaren goialdean kokaturiko basurde figurekin. 

Fitxategi:Sutton Hoo helmet 2016.png|**Sutton Hoo kaskoa**
Fitxategi:Benty grange helm crop.png|**Benty grange kaskoa**
Fitxategi:Pioneer Helmet.jpg|**Pioneer edo Wollaston kaskoa**
Fitxategi:Staffordshire helmet - cheek guard.jpg|**Staffordshire kaskoa**
Fitxategi:Boar crop sharpen.png|**Benty Grange kaskoaren basurde figura**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eshkol Nevo

**Eshkol Nevo** (; Jerusalem,  - ) israeldar idazlea da.

## Bizitza 
1971an jaio zen Jerusalemen. 

Tirza Granot eskolan eta Tel Aviveko Unibertsitatean ikasi zuen.

Sormenezko idazkera eta pentsamendua irakasten ditu Bezalel Arte eta Diseinu Akademian, Tel Aviveko Unibertsitatean, Sapir ikastetxean eta Israelgo Unibertsitate Irekian.

## Lanak 

;Eleberriak
* *Arbaa Batim ve-Gaagua*, 2004.
* *Mishala Achat Yamina*, 2007
* *Neuland*, 2011.
* *Ha-Miqveh ha-Aharon be-Sibir*, 2013
* *Shalosh Qomot*, 2015.
;Ipuinak
* *Zimmer Be-Givatayyim*, 2001.
;Haur eta gazte literatura
* *Aba shel Amaliya Nosea le-Australiya*, 2010.
;Ez-fikzioa
* *Nifradnu Trach*, 2002.

## Sariak 
* 2005: Liburu Editoreen Elkartearen Urrezko Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boligee Hill

**Boligee Hill**, gaur egun **Myrtle Hill** izenarekin ezaguna, plantazio etxea ospetsua da. Estatu Batuetako Alabama estatuan dago,  Boligee herritik gertu.

## Historia 
1835ean John David Means doktoreak Newberrytik (Hego Carolina) Alabamara emigratu zuen eta Boligee Hill plantazioa ezarri zuen. Doktoreak, 1850eko Greene konderriko erroldaren arabera, 110 esklabo zituen.

Etxea 1840an eraiki zuten. 1869an Hays familiak erosi zuen. Myrtle Hall izena hartu zuen inguruan hazten den "sweet myrtle" edo lasturrin landarea (Acorus calamus) delakoagatik. Jabetza 2007an zaharberritu zuen Beeker familiak. Bere garrantzi arkitektonikoa dela eta, eraikuntza Toki Historikoen Erregistro Nazionalean sartu zen, 1982ko otsailaren 19an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Boligee Hill 02.jpg|Etxearen atzealdea 1936an.
Fitxategi:Boligee Hill 03.jpg|Sarrera nagusia.
Fitxategi:Boligee Hill 04.jpg|Sarrerako hallen dagoen eskailera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxearen argazkia berritu ondoren.
Perušić

**Perušić** Lika-Senj eskualdearen udalerria da, Kroazian, Europan. Zagrebetik 193 kilometrotara dago. Altitudea 576 metrokoa da.

## Demografia
2011n egin zen zentsoan udalerriak 2 638 biztanle zituen. Herriz herri hauek ziren kopuruak:

* Bakovac Kosinjski - 126 
* Bukovac Perušićki -  91
* Donji Kosinj -  494
* Gornji Kosinj - 132 
* Kaluđerovac -  24
* Klenovac - 32
* Konjsko Brdo -  118
* Kosa Janjačka - 98 
* Krš -  32
* Kvarte -  193
* Lipovo Polje - 122 
* Malo Polje -  74
* Mezinovac -  24
* Mlakva -  51
* **Perušić** -  852
* Prvan Selo - 97
* Selo Sveti Marko - 34 
* Studenci - 44

## Ekonomia 
Nekazaritza- eta nekazaritza-industriak dira okupazio nagusia. Kroaziako udalerri pobreenetariko bat izaten jarraitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Txakvetadze

**Anna Dzhambulievna Txakvetadze** –  – (Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1987ko martxoaren 5a) georgiar eta ukrainar jatorriko errusiar tenislari profesionala da. Bere kirol ibilbidean zehar WTA Tourreko bakarkako zortzi txapelketa irabazi ditu. Emakumeen Tenis Elkartearen sailkapenari dagokionez, 2007ko irailean 5. postua lortu zuen, orain arteko sailkapenik onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvain Vasseur

**Sylvain Vasseur** (Cappelle-la-Grande, 1946ko otsailaren 28a-), frantziar txirrindulari ohia da, profesionala 1969tik 1977ra.

Alain anaia txirrindularia ere izan zen eta Cédric Vasseur txirrindulariaren osaba da.

## Palmaresa 
**1969**
* 6. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 7. Mugako Zirkuituan
**1972**
* Iparraldeko Tourra
* 5. Étoile des Espoirsen
* 7. Fourmiesko Sari Nagusian
**1973**
* Luxenburgoko Tourra eta etapa bat
**1974**
* 5. Nazioarteko Kriteriumean
* 8. Tour de l'Audeen
* 8. Mugako Zirkuituan
* 9. Bordele-Parisen
**1975**
* 3. Mugako Zirkuituan
* 10. Paris-Nizan
**1976**
* 2. Cannesko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Rosiers

**Roger Rosiers** (Vremde, 1946ko azaroaren 26a) flandriar txirrindulari ohia da, profesionala 1967tik 1980ra.

Lasterketa klasikoetan nabarmendu zen eta lorpenik aipagarrienak 1967ko Flèche Brabançonne eta 1971ko Paris-Roubaix izan ziren; beste hainbat klasikotan ere, ohorezko postuak lortu zituen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Eleberri bizantziar

**Eleberri bizantziar**, **grekoa** edo **abenturazkoa** ere deitzen zaio. Ibilerei buruzko narrazioak dira, oso ondo eginda eta idatzita daudenak. Horietan abenturak maitasun-kontuekin nahasten dira. Prosazko literatur genero bat da, Espainian XVI. eta XVII. mendeetan garatu zena; greziar eleberriaren egile helenistikoen imitazioz idatzi ziren, bereziki Heliodoro Emesakoaren estiloa jarraituz.

## Jatoria 
Hasteko Bizantziar Inperioaren eleberrigintza eta antzinako eleberri greziarra bereizi egin behar da. Bizantziar Inperioarena XII. eta XIV. mende artean garatu zen; literatura horretan Theodoros Prodromosen lanak ditugu. Baina hori ez da eleberri bizantziarraren eredua. Nahiz eta "bizantziar" adjektiboa izan, XVII. mendean garatu zen beste eleberri horiek ereduak antzinako eleberri greziarrean bilatu behar dira. 

## Obra ezagunenak 
Generoko eleberriak gutxi dira eta, esan den bezala XVI. mendeko bigarren erdialdetik XVII. mende hasiera arte. 
* Alonso Núñez de Reinoso: *Historia de los amores de Clareo y Florisea y los trabajos de la sin ventura Isea* (1552). Eleberri honek Aquiles Tacioren grezieraz idatzitako *Leucipe eta Clitofonteren maitasunak* (*τὰ κατὰ Λευκίππην καὶ Kλειτoφῶντα*) imitatzen zuen.
* Jerónimo de Contreras: *Selva de aventuras* (1565). 
* Lope de Vega: *El peregrino en su patria* (1604). Eleberri honen ezaugarri nagusia Espainian egokitzen dela.
* Miguel de Cervantes: *Los trabajos de Persiles y Sigismunda* (1617). Horrelako eleberrien eragina bere *Novelas ejemplares* barruan dagoen *El amante liberal* narrazioan ikus daiteke.
* Anonimoa: *Los amantes peregrinos Angelia y Lucenrique*, (1623 eta 1625 artean idatzita.
* Francisco de Quintana: *Historia de Hipólito y Aminta* (1627). Arrakasta handia izan zuen lau aldiz argitaratu baitzen.
* Juan Enríquez de Zúñiga: *Historia de las fortunas de Semprilis y Genorodano* (1629).
* Enrique Suárez de Mendoza y Figueroa: *Eustorgio y Clorilene, historia moscóvica* (1629).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Primeran

**Primeran** euskarazko ikus-entzunezkoetan oinarritutako plataforma digitala da. EiTBk jarri zuen martxan 2023ko irailaren 15ean.

Euskara eta euskal edukiak zabaltzeko helburuarekin jaio zen. Plataformaren aplikazioa deskargatu daiteke telebista konektatu gehienetan zein telefono adimentsuetan.

Plataforma doakoa da, baina erregistratzea eskatzen du edukiak ikusi ahal izateko.

## Katalogoa 
2023ko irailean martxan jarri zenean plataformak 3.000 atal edo film baino gehiago eskaintzen zituen. Horietako gehienak euskaraz ikusgai. Katalogoa mundu osoan erabili daiteke. Besteak beste, Euskal Herriko filmak, nazioarteko telesailak, askotariko dokumentalak, sukaldaritzarekin lotutako lanak, musika eta haurrentzako edukiak eskaintzen ditu zerbitzuak.

## Produkzio propioak 
### Telesailak 
* *Itxaso* (2023)
* *Itsatsita* (2023)
* *Itsatsita berriz* (2024)
* *Desagertuta* (2025)
* *Zeru ahoak* (2025)
* *Argi Gorriak* (2026)

### Saioak 
* *Euskal sukaldaritzaren ezinbestekoak* (2024)
* *Dastattoo* (2024)
* *Fiteran* (2024)
* *Argizaiola* (2025)
* *Lau hankan* (2025-*gaur egun*)
* *Spoiler maitea* (2026-*gaur egun)*

### Dokumentalak 
* *Iribar atezaina* (2023)
* *Krimenak. Gure kronika beltza* (2024)
* *Piztien artean* (2024)
* *Surfing 360* (2024)
* *Bulego. Japan Tour* (2024)
* *Izaro. Limoiari eztia* (2024)
* *Ellas primero. Pioneras de la gastronomia vasca* (2024)
* *Lainoa Oiz gainean* (2025) (Oizeko hegazkin istripuaren 50. urteurrena)

### Elkarrizketa saioak 
* *Iban & Maite Beauty* (2024) 
* *Intimitatean* (2024-*gaur egun*)
* *Ardi beltzak* (2024-*gaur egun*)
* *Zurrunbiloa* (2025)
* *Linbo* (2025-*gaur egun)*

### Umorezko saioak 
* *Altxa komedia* (2024)

### Kontzertuak 
* *Izaro Gabonetan* (2024)
* *BT. Berriro elkarrekin* (2025) (Betizu Taldearen 25. urteurreneko kontzertua)
* *Zetak. Mitoaroa* (2025)
* *Zetak. Mitoaroa II* (2025)
* *Chill Mafiaren azken kontzertua* (2025)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskatu ahalako bideo
* Netflix

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alejandro Ibarrondo

**Alejandro Ibarrondo Gorostidi** (Bilbo, Bizkaia, 2001eko maiatzaren 16a) Euskal Herriko futbolaria da

## Biografia 
Aurrelari gisa aritzen da, baina baitan eskuin hegalean, erdilari edo atzelari moduan. Athleticen harrobian hezi zen 2011tik, maila ona erakutsiz. Baskonian jokatu eta gero, Lezamatik irten zen Calahorrara bidean Lehen Federazioan jokatzeko. Recreativo Granadan denboraldi bat egon ondoren, Euskal Herrira bueltatu zen Arenasera 2024ko udan. Bere lehen denboraldian Lehen Federaziorako igoera lortu zuen. 2025eko udan Bigarren mailarako igoera lortu berri zuen Andorrara joan zen Aitor Uzkudun eta Ibai Gómez entrenatzailearekin batera.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Sharon Rooney

**Sharon Rooney** (Glasgow, 1988ko urriaren 22a  ) eskoziar aktorea da. *My Mad Fat Diary-*n Rae Earl-en paperengatik betetzeagatik da egoin zen ezaguna,   Zinean bere lehen agerpen nabarmenak izan daitezke Miss Atlantis pertsonaia Dumboren 2019ko *remakean* eta *Barbie abokatua* 2023ko *Barbie* filmean.

## Ibilbidea 
Rooney Glasgown jaio zen. 16 urterekin eskola utzi zuen aktore lanetan aritzeko, eta 3 urteko arte eszenikoko ikastaro batean matrikulatu zen Hull Unibertsitatean non antzerkigintzan graduarekin jarraitu zuen. 

Rooney stand-up komedia egiten hasi zen,  eta antzezlan batekin bira egin zuen Britainia Handiko hainbat ikastetxetan.  Telebistako bere lehen papera izan zen Rae Earl, lau hilabeteren buruan psikiatriko batetik askatzen den emakume gaztea, *My Mad Fat Diary* (2013-2015) E4 telebistako komedia-drama telesailean.  Paperak kritika onak eta  BAFTA eskoziarretako nominazio bat ekarri zizkion Rooneyri.   *The Guardianen* hornela deskribatu zute bere antzezpena telesailean*:* "naturala, esfortzurik gabekoa eta guztiz sinesgarria". 

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
My Mad Fat Diary

***My Mad Fat Diary*** (ingelesez, *Nire eguneroko zoro gizena*) gazteentzako komedia-drama telesail britainiarra da, 2013ko urtarrilaren 14an estreinatua E4 telebista katean. Rae Earl idazlearen *My Fat, Mad Teenage Diary* eleberrian oinarrituta dago. Earl beraren pertsonaia da telesaileko protagonista,  Sharon Rooney aktoreak gorpuztua. Rooneyren lehen telebistako lana izan zen, kritika on asko jaso zituena eta karrera egiten lagundu ziona telebista eta zinean. 

Hiru denboraldi eta hamasei atalen ostean, 2015eko uztailaren 6an izan zen azken emankizuna E4n. 2023ko bertan, EITBren Primeran streaming plataformaren estreinaldiarekin, euskarazko bikoizketa eta azpidatziekin agertu zen bertan.

Telesailak hainbat BAFTA sarietarako nominatu izan zuten, eta 2015ean Sharon Rooneyk irabazi zuen Dramako emakumezko aktore onenaren saria.

## Sinopsia 
1990eko hamarkadaren erdialdean Stamford-en (Lincolnshire, Ingalaterra), *My Mad Fat Diary-k* Rae Earl 16 urteko neskaren istorioa jarraitzen du, ospitale psikiatrikotik irten berri dena. lau hilabete eman ditu. Bere gorputz gizenarekin arazoak ditu Earlek, 106 kilo dituela hasten da trama telesailean.  Eritegitik irtetean bere lagun onenarekin, Chloerekin, berriro harremanetan hasten da, baina Chloek ez daki Raeren osasun mentala eta gorputz-irudiaren arazoen berri, azken lau hilabeteetan Frantzian egon dela uste baitu. Rae ospitaleko informazio hori ezkutatzen gordetzen saiatzen da Chloerengandik, eta aldi berean Chloeren lagun Finn, Archie, Izzy eta Chop inpresionatzen saiatzen da. 

## Aktoreak 
* Sharon Rooney: Rachel 'Rae' Earl
* Ian Hart: Kester
* Claire Rushbrook: Linda
* Jodie Comer: Chloe Gemell
* Nico Mirallegro: Findlay 'Finn' Nelson
* Dan Cohen: Archie
* Jordan Murphy : Arnold 'Chop' Peters
* Ciara Baxendale : Izzy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bego Zubia Gallastegi

**Bego Zubia Gallastegi** (Arrasate, Gipuzkoa, 1965) kazetaria,  dokumentalgilea eta Unibertsitateko irakaslea da. 

## Biografia 
Bego, Informazio Zientzietan lizentziaduna da, Kazetaritza espezialitatea egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean

### Kazetari ibilbidea 
* Arrasate Press (kazetari lnaneta)
* Egin (Arrasateko korrespontsal, Debaldea ataleko koordinatzaile, Gizartea saileko buru)
* Gara (Nazioarteko erredaktore eta Gizartea saileko buru)
* 2005etik aurrera Elhuyar: Teknopolis zientzia-dibulgazio saioan (ETB 1, ETB 2) gidoilari/erredaktorea.

### Dokumentalgile 
Film luze dokumentalen zuzendaritza

* *Sagardoa Bidegile* (2016). Zuzendari eta gidoigile. Donostiako 63. Zinemaldiko Culynari atalean estreinatu zen.
* *Urak aske* (2022). Zuzendari eta gidoigile.
* *Erresistente* (2023). Zuzendari.

### Irakasle 
* Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) Kazetaritza I eta Ikus-entzunezko Komunikazioa sailetan irakasle (guztira 4 ikasturte).
## Sariak 
* 2017. Euskal Ingurumen Kazetaritza Saria , “*Gau bat Pirinioetako desmanarekin*” ikus-entzunezkoarekin.2022. VII Premio de Periodismo Foro.
* *Transfiere* (finalista). Deskarbonizazioa helburu lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Bakterioei presioa egin diegu, eta arazo global bat sortu dugu Berria, 2023.09.16

* Bego Zubia. Urak aske YouTube
* Elhuyar Aldizkarian argitaratutako lanak
Victor Thorn

**Victor Thorn** (Esch-sur-Alzette, 1844ko urtarrilaren 31 &ndash; Luxenburgo, 1930eko irailaren 15a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1916tik 1917ra.

Estatu Kontseiluko kide izan zen, eta, ondoren, Herri Lanetako ministro, Prokuradore Nagusi eta Justiziako ministro karguak izan zituen.
1916ko otsailean lehen ministro izendatu zuten eta Lehen Mundu Gerrak eragin zuen hornikuntza eskasiaren arazoa konpondu behar izan zuen. Elikagaiak errazionatu zituen eta prezioei muga bat jarri zien, baina merkatu beltza agertu zen.
Kargua utzi ondoren, Estatu Kontseiluko presidentea eta Hagako Arbitraje Auzitegiko kidea izan zen.
Cortinarius anomalus

***Cortinarius anomalus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra, eta, gainera, toxikoa izan daiteke, beste espezie toxiko batzuen antzekoa da eta.

Sinonimoak: *Agaricus araneosus var. proteus*, *Agaricus proteus*, *Dermocybe anomala*, *Cortinarius myrtillinus var. anomalus*, *Cortinarius azureus var. anomalus*, *Gomphos anomalus*, *Cortinarius proteus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 cm arteko diametrokoa, ganbila edo zabaldua. Kapelaren azala leuna, lila argi kolorekoa, orban hori-arrexka kolorekoekin, irregularki banatuak.

**Orriak:** Kapelaren kolore berekoak, baina esporek ilundu egiten dute.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa (kapela baino luzeagoa, kapelak 7 cm ditu), oinarrian okertu samarra.

**Haragia:** Zurixka, oinean arre-gorrixka edo okre antzeko kolorekoa bihurtzen da ebakitzean. Usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
More edo lila koloreko beste *Cortinarius* batzuek, oina askoz motzagoa izaten dute.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Espezie bakartia eta noizbehinkakoa. Batez ere hostogalkorren azpian eta horien artean urkietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Taiwan, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius anomalus 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius anomalus 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius anomalus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Presen Zubillaga Auza

**Presen Zubillaga Auza** (Iruñea, 1951ko otsailaren 20a - *ibidem,*  2023ko irailaren 14a) irakaslea, militante feminista eta komunista izan zen. Zabaldi elkartasun etxea eta Emakume Internazionalistaren sorreran parte hartu zuen. Azken urteotan memoria historikoa berreskuratzeko jardueretan parte hartu zuen, Argentinako kereila  esaterako. 78ko Sanferminak plataformako bultzatzaileetako bat ere izan zen.

## Biografia 
1970eko hamarkadan hasi zen militantzian, LKI Liga Komunista Iraultzailean. Iruñeko Udal Ikastolako irakaslea ere izan zen, eta Zabaldi elkartasun etxeko eta Emakume Internazionalistetako sortzaileetako bat eta 78ko Sanferminak plataformako kidea izan zen.  *Biolentzia erabili zen herritarrek zuten askatasun gosearekin bukatzeko. Presenen iritziz, sistema osatzen duen patriarkatua zalantzan jartzeaz gain, kapitalismoa eta politika arrazistak ere auzitan jarri behar dira: *«Feminismoa ez doa gizonen aurka; kontua ez da haiek beren rola txikitzea, emakumeak zapaltzeari uztea baizik».''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Beltrán

**Manuel Beltrán Martinez** (Jaén, 1971ko maiatzaren 28a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1995etik 2008ra.
Eskalatzaile bikaina, 2003tik aurrera Lance Armstrongentzako lagunzaile lanetan aritu zen.

## Dopina 
2008ko Frantziako Tourreko dopin kontrol batean EPOagatik positibo eman zuen eta lasterketatik kanporatua izan zen. Horretaz gain, UCIk bi urteko zigorra ezarri zion.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1994**
* Lleidako Itzulia
* Béarn-Aragoneko Itzuiko etapa 1
* 2. Extremadurako Itzulian
* 3. Nafarroako Itzulian

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
KAN.: Kanporatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Evelyn Glennie

**Evelyn Elizabeth Ann Glennie** (Aberdeen, Eskozia, 1965eko uztailaren 19a) eskoziar perkusionista birtuoso  gorra da. 12 urte zituenetik diagnostikatu zioten gortasun larria eta berak dio bere kabuz ikasi duela bere gorputzeko atal desberdinekin entzuten. 

2023an Bilbao Kultura Social Forumak artea tresna gisa integratzearen alde borrokatzen diren pertsonak bildu zituen, jendeari kulturak benetako eragina zian dezakeela adierazteko. Besteak beste Evelyn Glenniek hartu zuen parte. 

## Biografia 
Glennie Aberdeenshiren jaio eta hazi zen. Haren aita Herbert Arthur Glennie zen, country eskoziar dantza-talde bateko akordeoi jotzailea zen. Eskoziako ipar-ekialdeko musika-tradizio indigena sendoak garrantzitsuak izan ziren musikari gaztearen garapenean. Glenyeren lehen instrumentuak harmonika eta klarinetea izan ziren. . Erreferente garrantzitsu izan zituen, besteak beste, Glenn Gould, Jacqueline du Pré eta Trilok Gurtu. Ellon Academyn eta Royal Academy of Music-en ikasi zuen, eta Eskoziako Orkestra Nazional Gazteen kide ere izan zen. Cults Percussion Ensembleko kide izan zen, 1976an Ron Forbes-eko tokiko musika-hezitzaileak osatua. Birak egin eta album bat grabatu zuten, 2012an Trunk Records-en berriz kaleratua.

2012an, Londresko 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan "And I Will Kiss" gai ofizialetako batean hartu zuen parte Glenniek, Underworl taldearekin batera.

## Gorreria 
[ezkerrera|thumb|348x348px|[Evelyn Glennie|Evelyn Glenye (atzean eskuman) kontzeruan, GentFest opening-133, 2022.09.12]]
Glenniek gorreria sakona du 12 urte zituenetik, eta entzumena galtzen hasi zen 8 urterekin. Hala ere, nazioartean musika jotzeko gai da. Gehienetan, oinutsik jotzen du, zuzeneko interpretazioetan eta grabazioetan, musika hobeto sentitzeko.

Glenniek dio gorreria, neurri handi batean, jendeak gaizki ulertzen duela; berak, belarriekin izan ezik, gorputzeko beste atal guztiekin entzuten baitu. Hedabideetan zabaldutako txosten zehaztugabe gehienek bezala deskribatu zuenari erantzunez, Glenniek "Entzumenaren saiakuntza" argitaratu zuen, non bere izaera eztabaidatzen duen.

## Argitaratutako liburuak 
* *Entzumenaren saiakuntza*
* 2015ean Musika Polarreko Saria
* 2014an Grammy saria instrumentu bakarlari klasiko onenarentzat
* 1989an Grammy saria ganbera musikako interpretaziorik onenari 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Londres 2012ko Joko Olinpikoak

## Kanpo estekak 
* Evelyn Glennie's website
* Evelyn Glennie Bruce Duffieren eskutik
Martha Asunción Alonso

**Martha Asunción Alonso** (Madril, 1986ko maiatzaren 23a) poeta, itzultzailea eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Frantses Filologian doktore egin zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Guadalupeko Maryse Conte narratzaileari buruzko tesi batekin. Haren lanak gaztelaniara itzultzen ditu. Gainera, Artearen Historiako masterra ere egina du Zaragozako Unibertsitatean.

Literatura-sorkuntza eta irakaskuntza uztartzen ditu Frantzian, bai Frantzia hexagonalean bai itsasoz haraindikoan (Guadalupe uhartea) bertan bizi izan denean. Halaber, Extremadurako Unibertsitatean (Caceres) eta Tiranako Unibertsitatean (Albania) lan egin du. Gaur egun, Alcaláko Unibertsitatean irakasten du.

Bere poesia-lana poesia espainiar berriaren antologia askotan sartu da, eta ingelesera, grekora, errumanierara eta albanierara itzuli da.

Autoreak *udazken bateko* Emozología verde (2009, UCMko Blas de Otero saria, Ediciones UCM), Crisálida (2010, Granadako Nuevas Creadores saria, Alhulia argitaletxea), Detener la primavera (2011, Antonio Carvajón saria, Zauria)

2012an, *Detener la primavera* poema-liburuak beste sari bat jaso zuen: Kultura Ministerioak emandako Miguel Hernández Gazte Poesiaren Sari Nazionala. 

## Poesia-lanak 
* *Balkanika* (2018: Madril, Torremozas, Carmen Conde saria)
* *Wendy* (2015: Madril, Pre-Textos, RNE Poesia Gaztearen Saria)
* *No tan joven* (2015: Logroño, abuztuaren 4ko edizioak)
* *Autorretrato* (2015, plaquette: Valentzia, ale bakarra)
* *Skinny Cap* (2014: Sevilla, Zauriaren liburuak)
* La soledad criolla (2013: Madril, Rialp, Adonais saria)
* *Detener la primavera* (2011: Madril, Hiperión, «Antonio Carvajal» poesia gaztearen saria eta Poesia gaztearen Sari Nazionala)
* *Crisálida* (2010: Sevilla, Alhulia, Granadako Letra Onen Akademiako Sortzaile Berrien Saria)
* *Cronología verde de un otoño* (2009: Madril, UCM, Blas de Otero saria)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023- Kutxa-Irun Hiria literatura saria. "Cartas a Nensi" lanagatik.
* 2018 - Carmen Conde de Poesía Joven saria
* 2015 - RNEren Poesia Gaztearen Sari Nazionala
* 2012 - Adonais Poesia Saria
* 2012 Miguel Hernández Gazte Poesiaren Sari Nazionala.
* 2011 - «Antonio Carvajal» poesia gaztearen saria
* 2010 - Granadako Letra Onen Akademiako sortzaile berrien saria
* 2009 - Blas de Otero saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soraurengo zubia

**Soraurengo zubia** Ezkabarte ibarreko Sorauren kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Ultzama ibaiaren gainean.

## Kokalekua 
Sorauren kontzejuaren herri barnean dago.

## Historia 
Ultzama ibaiaren gainean dagoen, Iruñeko San Pedro zubiaren antza du. Harrizkoa da eta puntu erdiko lau arku ditu, erdiko biak handiagoak direla. Ibaiko uraren bultzadari aurre egiteko hiru zubi-bular ditu; bi dira sekzio zirkularrekoak eta hirugarrena itxura triangeluarrekoa. Hainbatetan berritu behar izan da, azken aldia 1986an izan zen. Ez da ziurra Erromatar jatorrikoa dela, izan baitaiteke Erdi Arokoa edo Errenazimendukoa. Belatetik Iruñera ibaitik jaisten ziren enborrezko baltsek ordaindu behar zuten zerga aipatzen zen 1565ko agiri batean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sorauren
* Ultzama

## Kanpo estekak
Arreko zubia

**Arreko zubia** (edo *Zubi zaharra*) Ezkabarte ibarreko Arre kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Ultzama ibaiaren gainean.

## Kokalekua 
Arre kontzejuaren herri barnean dago. Ez nahasi Trinitateko zubiarekin, Arren ere kokatua.

## Historia 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Arre
* Ultzama

## Kanpo estekak
San Roman eliza (Arre)

**San Roman eliza** Ezkabarte ibarreko Arre kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Oinplano angeluzuzena, absidea eta dorre prismatikoa dituen Erdi Aroko fabrika da. Kanpoaldean, hormek kontrahorma sendoak dituzte, abside-aldea barne, eta harburudun erlaitzez errematatzen dira. Erretaula nagusia, Migel Tomas Zarrakaztelukoari dagokiona, platereskoa da, zati eskultorikoa eta taula margotuak dituena. Bankuaren horma-hobiek neurri onak dituzte, hala nola Santa Ana Triplex taldea, kalitate horri eusten baitiote Titularraren, Ama Birjinaren eta Kalbarioaren irudiek; ikonografiaren gainerakoa Ramon Ozkaritzek 1570 baino lehenagoko ekoizpenaren erdiko aldian egindako taula gaineko pinturek osatzen dute, eta bere obraren onenen artean daude. Albokoak XVII. mendearen lehen erdialdekoak dira eta irudi errenazentistak eta barrokoak dituzte. Aipamen berezia merezi du Gurutziltzatu manierista baten irudiak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Arre
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
San Lorentzo eliza (Azotz)

**San Lorentzo eliza** Ezkabarte ibarreko Azotz kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eraikina harrizkoa da, hiru ataleko nabe bakarrekoa, eta kanoi-gangaz estalita dago. Ganga horrek fajoiak ditu, eta burualdea labe-gangaz estalita dago. Sarrera epistolaren aldetik egiten da, erdi-puntuko arkudun ate xume batetik. Kanpandorrea tenpluaren oinaldean dago. Barrualdean, XVI. mende bukaerako hiru erretaula daude, erromanistak. Erretaula nagusia obra mistoa da, eskultura eta pinturazkoa; bankua, bi solairuko hiru kale eta teilatupea ditu. Erdian, tenpluaren titularraren irudia dago, egurrezko eskultura, polikromatua, eta gainerakoan, gai ezberdinak dituzten mihiseak daude, denborak oso ilunduta. Bi erretaula txiki ere badaude, nabearen alde banatan, herrerar arkitektura zorrotzekoak, hiru kale eta teilatupean banatuak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Azotz
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
Cortinarius atrovirens

***Cortinarius atrovirens*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Cortinarius prasinus var. atrovirens*, *Gomphos atrovirens*, *Phlegmacium atrovirens*, *Cortinarius prasinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik titidun kamutsera, ertza soberakinekin eta inkurbatua. Kapelaren azala oso likatsua, berde iluna edo oliba-berde kolorekoa orban arre-gorrixkekin erdian eta hori-berdexka ertzerantz.

**Orriak:** Hori-oliba-berde kolorekoak (esporak jariatzen dituenean herdoil kolorekoak)

**Hanka:** 8 eta 20 cm bitarteko garaierakoa, lehorra, leuna  kapelarena baino kolore argiagokoa, arbi-formako erraboilarekin oinarrian, mizelio hori-berdexka kolorekoarekin. Gortina handiarekin, eta, espora-jausiaren ondoren, arre-herdoil kolorez tindatzen da. Karpoforo guztia belztu egiten da lehortu ondoren.

**Haragia:** Hori-berdexka kolorekoa (oliba kolorekoa kapelaren azpian eta orrietan, arrexka kolorekoa oinarrian). Piperbeltz usain leuna izaten du eta zapore gozoa, ez mikatza. Potasarekin haragiak, oliba zurbil kolorearekin erreakzionatzen du eta kapelaren azala belztu egiten du. Espora-jalkina arrexka kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius orichalceus* delakoarekin nahas daiteke, honek kobre koloreko kapela izaten du. *Cortinarius rufoolivaceus var. lilacifolius* espeziearekin ere bai, hau lila-ardo kolorekoa da. *Cortinarius odoratus* ere antzekoa da, honek lore usaina du eta kolore zurbilagoa, hostozabalen azpian ateratzen da. *Cortinarius ionochlorus* zurbilagoa da eta hostozabalen azpian ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Mendiko izeietan (*Abies alba*), urria hurritzen azpian edo lurzoru karetsuetako hostozabaletan.

### Banaketa eremua 
Pirinioak, Alpeak, Itsaso Baltikoko uharteetan eta inguruetan, Gotland uhartean bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Done Jakue eliza (Orikain)

**Done Jakue eliza** Ezkabarte ibarreko Orikain kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Erretaulak 
Parrokiak erretaula multzo garrantzitsua gordetzen du. Handienak hiru gorputzeko traza du, erromanismotik gertu dagoena, baina oraindik lehen errenazimenduko estetikaren oihartzunekin, fusteen eta hormatalen behealdea estaltzen duen dekorazioan. Hiru zutabe-ordenak gainjartzen dira, eta horiek isolatuta edo binakatuta agertzen dira. Lehenengo gorputzean, pasiozko gaia duten erliebeak daude. Bigarrenean, Santos eta Santasen irudiak dituzten horma-hobiak. Biak, zoritxarrez, geroago ukitu dira. Azken gorputza olio-taulek osatzen dute ebanjelariekin. Erretaula osoak, birmargo moderno bat dauka, desitxuratzen duena. Alboko biak erabat erromanistak dira. Basamentu txiki batek, lehen zutabe korintoarren gorputza hartzen du eta honen gainean goiko kutxa dago. Horietako batean, jatorrizko fardelaren ordez, San Jose patriarkaren irudi bat jarri dute. Traza aurreratuagokoa eta XVII. mendean sartutako kronologiakoa izan arren, bi erretaulek bat egiten dute handienarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orikain
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailea eliza (Orrio)

**San Joan Bataiatzailea eliza** Ezkabarte ibarreko Orrio kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

## Eraikina 
Eraikin gotiko goiztiarra da, harriz egina, eta kontserbazio-egoera onean dago. Habearte bakarra, hiru aldeko burualde poligonala eta oinaldean habeartearen lehen atalaren gainean dagoen kanpandorrea ditu. Burualdeko eta nabeko kanpoko hormak kontrahormen bidez sendotzen dira, eta teilatu-hegalak jatorrizko euste-hagaburutxoak mantentzen ditu. Barrura sartzeko, harriz egindako ate gotiko bat dago, alboetan kontrahormak dituela. Arku zorrotza du, eta arkibolta lauak inposta molduratuen gainean. Erdiko pilarearen gainean arku zorrotz bikoitzeko arkupea dago babestuta. Barrualdea nerbiodun gangaz estalita dago kapera nagusian, eta kanoi zorrotzeko gangaz habeartean. Gaur egun, jatorrizko altzarien artean, Ama Birjinaren tailu gotiko bat dago, Haurra eserita duela, atzeko pinturek aizundua, presbiterioan dagoena, eta sagrarioko ate bat, taula gainean margotua, Cristo Ecce-Homoren buruarekin, koruan dagoena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orrio
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Zildotz)

**San Esteban eliza** Ezkabarte ibarreko Zildotz kontzejuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Landa-eliza da, jatorrian erromanikoa, habearte bakarrekoa eta burualde lauaz gain hiru ataletan banatua. Alboetan tamaina desberdineko bi horma-hobi ditu (iparraldera begira dagoena hegoaldera begira dagoena baino handiagoa da, geroago erantsia dirudiena). Habeartea kanoi-ganga batez estalita dago. Kanoi-ganga horrek zirkuluerdiko arku fajoiak ditu, eta mentsula bilobulatuen gainean bermatuta daude. Horien parean erlaitz sinple bat dago. Barrualde osoan datazio zaileko polikromiak agertzen dira.

Elizaren oinaldean korua dago, egurrezko habe luzeetan bermatuta, luzetarako hormei atxikitako mentsuletan bermatuta. Korura iristeko, egurrezko eskailera bat dago, bi zatitan banatua. Leihoak, oso berrituak diruditenak, urriak eta txikiak dira eta, beraz, tenpluaren barrualdea oso iluna da. Sakristia burualdeari erantsita dago iparraldeko isurialdetik, eta oinplano karratua du, ertz-ganga batez estalia. Kanpoaldean, harlandua aldatu egin dela ikus daiteke, elizari teilatu berria jartzeko egin zioten gehikuntzaren ondorioz. Jatorrizko maila agerian geratzen da iparraldeko fatxadan, moldura jarraitu baten bidez. Banalerroaren azpitik geratzen den harlandua Erdi Arokoa da, eta handitzeari dagozkion harlanduzko piezak handiagoak eta erregularragoak dira.

Portada oso sinplea da. Tipologia erromanikoa mantentzen du, bigarren atalarekin bat dator eta hegoaldean irekitzen da. Ertz biziko hiru arkibolta dituen erdi-puntuko arku batez osatuta dago. Dorrea habeartearen oinaldean dago, oinplano angeluzuzenekoa da eta lau kontrahormek indartzen dute. Hegoaldera begira dagoen horman bao txikiak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zildotz
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
Edward Dexterren Etxea

**Edward Dexterren Etxea** Estatu Batuetako etxe historikoa da. Rhode Island estatuan dago,  Providence hiritik gertu. Etxea Toki Historikoen Erregistro Nazionalean sartu zen 1971n.

## Historia 
Bi solairu eta erdiko egurrezko estruktura da, 1795 eta 1797 urteen artean eraikia. Lau isurkiko sabaia du eta, gainean, monitore karratu bat. Fatxada nagusiak bost atal ditu zabaleran. Erdiko atalak bi solairuko pilastrak ditu alboetan, eta bi isurkiko frontoi txiki batek errematatzen du. Barnealdea ondo kontserbatuta dago.

Etxea hiriko XVIII. mendeko etxe bakanetakoa da. Hasiera batean George eta Prospect kaleen izkinan zegoen; 1860an erditik moztu eta sekzioetan gaur egungo kokapenera eraman zuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Edward Dexter House, Waterman Street.jpg|Etxea 1915 inguruan.
Fitxategi:Edward Dexter House, North Side of Waterman Street.jpg|Etxea 1918an, handitu berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxearen argazkia berritu ondoren.
García de Saura

**Carmen María García,** (Molina de Segura, Murtzia) **García de Saura** izengoitiarekin ezaguna den idazle eta margolari espaniarra da. UBI eta Batxilergoa ikasi ondoren, Administrazioko teknikari espezialista izateko ikasketak egin zituen**.** 2015. urtetik eleberri erromantiko eta erotikoak idazten ditu. Hamar lan baino gehiago argitaratu ditu eta, 2019tik aurrera, Molina de Segura jaioterriko Letren pasealekuan dago bere izena duen plaka.

## Ibilbidea 
Molina de Seguran (Murtziako Eskualdea) jaioa, García de Saura Administrazioko teknikari espezialista den arren, lanbide hori utzi eta idazketan bakarrik aritu da.

Margolari gisa 400 koadro baino gehiago sinatu ditu, eta horietako batzuk Ingalaterran edo Argentinan daude ikusgai.

2015ean lehen eleberria, *Errua  D.I.S.N.E.I-rena da,* argitaratu zuen. 

## Lanak 
* 2015. *La culpa es de D.I.S.N.E.I.* Zafiro (Planeta).
* 2016. *Lo que el alcohol ha unido que no lo separe la resaca*. Planeta. .
* 2016. *Soñando a lo grande, pensando a "lo chico"*, Zafiro (Planeta). .
* 2017. *Aquí le echamos muchos huevos... A la tortilla*, Planeta. ISBN 978840817241.
* 2017. *Houston tenemos más de un problema*, Zafiro (planeta). .
* 2018. *Houston, tenemos una misión inn-posible*, Zafiro (planeta). .
* 2018. *Mis poderes y tus polvos mágicos*, Esentzia. .
* 2018. *Houston, tenemos nueve semanas y media*, Zafiro (planeta). .
* 2018. *El cumpleaños de Nuria. La generosidad*. 
* 2019. *¡Huyamos, ahora que podemos!* 1. liburukia, autoargitaratua. .
* 2019. *¡Huyamos, ahora que podemos!* 2. liburukia, autoargitaratua.
* 2019. *No quiero ir al cole*. La responsabilidad. Erantzukizuna.
* 2020. *El espíritu de la Navidad*, Amazon. .
* 2021. *La cuadrilla*, 1. liburukia, autoargitaratua. .
* 2021. *La cuadrilla*, 2. liburukia, autoargitaratua. .
* 2021. *El barón Bourdieu*, autoargitaratua, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen webgunea:
San Andres eliza (Sorauren)

**San Andres eliza** Ezkabarte ibarreko Sorauren kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da. XX. mendean zaharberritu zen.

## Eraikina 
Eliza modernoa da, eta Migel Serrate harginak 1599 baino lehen obrak egin zituen fabrika bat ordezkatzen du, albiste dokumental baten arabera. Antzinako eraikinetik, parrokia berriak gordetzen dituen objektu baliotsuak eraman ziren. Erretaula nagusia hainbat etapatan egin zen. Hasierakoa plateresko estilokoa da, XVI. mendean datatua; horma-hobi txirikordatuetan Santiago eseria, San Juan Ebanjelaria eta San Migel Arkanjeluaren irudiak daude. Grutesko eta arabeskoen lan batek apaingarri finez estaltzen ditu panelak. Bigarren gorputza, ez hain apaindua, sinpleagoa da, baina efektu handikoa. XVII. mendeko lehen hereneko Domingo de Bidarteren tailerraren obra da. Eskultore iruindar berarena eta kronologia berekoa da ebanjelioaren aldeko alboko erretaula; basamentuan Ebanjelarien, Ama Birjinaren eta Elizako bi Aitaren erliebeak ageri dira gorputz bakarreko nitxoetan. Erretaula txiki hau eta sagrarioa polikromatu zituen Martin de Urniza margolariak. Beste albokoa aurreko estilo eta datakoa da. Lehen Pizkundeari atxikitzen zaio eta bertan, exekuzio fineko San Blasen fardel baten ondoan, Santa Katalina eta Santa Barbararekin, Jesusen Bataioa eta Migel eta Joan Santuak margotzeko laukitxoak daude.

Beste pieza garrantzitsu bat prozesioetako gurutzea da, XV. mendeko gotikoa. Beso lauak ditu, erremateak loreztatuta, gurutzadura karratua eta kandelak. Gurutzearen zati bat erliebe gutxiko errotulu eta harribitxiz estalita dago. Ikonografia lau muturretan eta gurutzaduran dago. Atzealdean, hiru ebanjelarien sinboloak agertzen dira, Betiereko Aita eta Lazaro hilobitik irteten. Aurrealdean, Emakume Santuak bezala identifikatutako hiru irudiren ondoan, laugarren ebanjelaria eta Kalbarioa daude, erdian Gurutziltzatua eta hegats edo argimutilen gainean San Juan eta Ama Birjina dituela. Alabastro gotiko eta akatsik gabeko Santa Mariaren irudia nabarmentzen da. Tente, Haurra darama ezkerreko eskuan eta makila loretsu bat eskuinekoan. Dotorezia du ezaugarri, aurpegian eta jantzietan nabarmena. Idulki hexagonal baten gainean bermatzen da, trazeria gotikoekin, eta eskurua aurrealdean. Eskultura XIV edo XV. mendekoa da eta Uharteko Andre Maria Zuriarekin antzekotasun handiak ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Sorauren
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Makirriain)

**San Martin eliza** Ezkabarte ibarreko Makirriain kontzejuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikina da, harriz egina, erromaniko berantiarreko ereduei jarraiki. Ondoren, elementu berriak gehitu zizkioten, eta duela gutxi zaharberritu egin dute. Habearte bakarra, burualde erdizirkularra eta kanpandorrea ditu oinaldean, nabearen lehen atalaren gainean. Kontrahorma sendoek burualdea eta alboko hormak indartzen dituzte. Sakristia burualdeari atxikita dago ebanjelioaren aldetik, eta ate dinteldu txiki baten bidez komunikatzen da presbiterioarekin. Sarrera epistolaren aldetik dago. Arkibolta lauak dituen erdi-puntuko arkuko atea du, burualderaino luzatzen den arkupea babesten duena. Kapera nagusia labe-gangaz estalita dago, eta habeartea kanoi-gangaz, apaindu gabeko mentsuletan bermatzen diren arku fajoien gainean. Jatorri errenazentista zuen erretaula nagusia garai desberdinetan birmoldatu zen. Bankuan artikulatuta dago, hiru kaleko bi solairu ditu eta irudiak gordetzeko horma-hobiak ditu. Jatorrizko mazoneriaren zati bat kontserbatzen du oraindik, eta plateresko estiloko erretxinak ditu. Eskulturak nahiko estilo herrikoikoak dira, eta bigarren solairuan daudenak originalak dira. San Martin de Tours zaldiz, bere kapa pobrearekin banatzen, San Migel Goiaingeruaren eta santu domingotar baten artean, Maria eta Joan Ebanjelariaren arteko gurutziltzatua.

Berreraikitako basamentuan, hondo urdinaren gainean urre-koloreko letretan idatzitako inskripzio baten aztarnak geratzen dira, honela dioena: *"Esta obra se hizo siendo vicario don Juan de Aldoz. Se colocó el día 2 de diciembre de 1656 […] Fue reformada en 1871 siendo encargado de esta parroquia don Sebastián Larraya"* (Lan hau don Juan Aldotz bikario zela egin zen. 1656ko abenduaren 2an jarri zen [...] 1871n eraberritu zuten, eta Sebastian Larraia parrokia horretako arduraduna izan zen). Koruaren azpian, harrizko bataiarria kontserbatzen da, eta haren adaburua Erdi Aroko tradizioko galoiekin apaintzen da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Makirriain
* Ezkabarte

## Kanpo estekak
Eusako jauregia

**Eusako oinetxe jauregia** Ezkabarte ibarreko Eusa kontzejuan Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

## Eraikina 
Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintza kabo gisa erregistratuta dago. Beharbada antzinako nomina deiturikoa zen, baina ez da erraza egiaztatzea, Ezkabarteko harana berariaz baztertu baitzuen Mosen Luis Sanoitz diruzainak, 1513an, kuartelen salbuespenak kontrolatzeko egindako zerrendatik. 1698. urtean, ibarreko epaimahaikide eta bizilagunek Erresumaren memoriala jaso zuten, jauregia Kontuen Ganberaren liburuetan armagintzako kabo gisa jasota gera zedin, egin zen bezala. Armagintza Liburuaren arabera, XVI. mendearen hasieran, orube honen armarria zilarrezkoa zen, hiru zerrenda gorriekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Eusa
* Ezkabarte
* Ibarrak (Iruñerria)

## Kanpo estekak
Jean Cousin Gaztea

**Jean Cousin**, **Gaztea** () (Sens, 1536-Paris, 1595) Pizkundeko margolari frantziarra izan zen. Jean Cousin Zaharraren semea izan zen. Haien lanak sarritan nahastu egin dira. Aitak bezain talentu handia izan zuen eta gazte-gaztetatik aitak irakatsi zion. Manierismoko margolaria izan zen.

## Biografia 
Jean Cousin gazteak Parisko Unibertsitatean ikasi zuen lehen aldiz 1542ra arte gutxienez, eta gero bere aitaren lanarekin kolaboratu zuen. Aita hil zenean, bere obrarekin jarraitu zuen.

*Livre de Perspective* liburuan (1560) aitak bere semea *Livre de Pourtraicture* liburua prestatzen ari dela aipatu zuen. 1571n lehen aldiz argitaratutako eta 1589an berrinprimatutako liburu baten aipamen batzuk gorabehera, orain arte ez da kopiarik aurkitu.

## Lanen zerrenda 
### Beirateak 
Jean Cousinek Saint-Étienne de Sens katedralaren eta Freurignyren châteauren beirateak egin zituen.

### Margolanak 
* *Descente de Croix* (egotzita)
* *Julien de Brioude*, 1520, Saint-Julien-du-Sault
* *Le Jugement dernier*, 1530, Villeneuve-sur-Yonne
* ''L'Enlèvement d'Europe*, v. 1570, château de Blois
* *Le Jugement dernier*, v. 1585, Louvreko museoa

### Liburuak 
* *Livre de Pourtraicture'', 1560.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean Cousin Zaharra

## Kanpo estekak
Otsabide

**Otsabide** izen bereko toki bat baino gehiago izan daiteke:

# Otsabide: Olaibarreko etxaldea.
# Otsabide: Txulapaingo herri hustua.