open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfred Einstein

**Alfred Einstein** (Munich, 1880ko abenduak 30 &ndash; El Cerrito, Kalifornia, 1952ko otsailak 13) alemaniar musikologo eta musika kritikari garrantzitsu bat izan zen.

## Biografia 
Alfred Einstein Münicheko merkatari familia baten jaio zen eta Albert Einstein fisikari ospetsuaren urruneko senidea zen. Zuzenbidea ikasi zuen, baina bere bizitza guztia musikologiara dedikatu zuen. Bere Doktore titulua Municheko Unibertsitatean XVI. mendean eta XVII. mendean viola da gambari buruzko tesi batekin lortu zuen.

1933an, lehenik Ingalaterra eta Italiara joan zen, 1939an behin betiko Ameriketako Estatu Batuetan ezarri aurretik.

Berta Heubergerrekin ezkondu zen, honekin alaba bat izan zuelarik: Eva Einstein (Munich, 1910eko abenduak 5-Orinda, Kalifornia, 2005eko azaroak 23). Berau bere gurasoen ondarea antolatzeaz arduratu zen eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateari eman zion.

## Bere lana 
Liburu ugari argitaratu zituen, bereziki konposatzaile ospetsuen biografiak. Zenbait konposatzaileren lanak ere editatu zituen. Zeitschrift für Musikwissenschafteko erredaktorerik ezagunenetako bat izan zen, zeinen erredakzio buru izan zen 1918tik 1933an erbesteratu zen arte, Hitler boterera iritsi ondoren. Alemanian Münchner Posteko (1918tik) eta Berlinr Tageblatteko (1927)tik musika kritikaria ere izan zen.

Bere Wolfgang Amadeus Mozarten biografia eta Ludwig von Köchelek eginiko konposatzaile honen lanen katalogoaren erreforma sakona (Köchel Katalogoa edo Köchel-Verzeichnis ezaguna) mugarriak dira XX. mendeko musikologian.

Einsteinen meriturik handienetako bat musikagatik interesatuak zeuden pertsonentzat idazten jakitea izan zen, pertsona hauek adituak izan ez arren. Horregatik sarritan aipatua da. Bere biografia eta saiakerak bere epaiketa pertsonal eta ausartengatik bereizten dira, etengabeko interesa ematen diotena.

## Iturriak 
* Malina Gehring: German-speaking musicologists in exile: Was Europe's loss America's gain?, in: The Orel Foundation, Januar 2010.
* "Alfred Einstein", in *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.
Fréhel lurmuturra

**Fréhel lurmuturra** Bretainiako Côtes-d'Armor departamenduan dagoen lurmutur bat da. Fréhel udalerritik 8,5 kilometrotara dago, eta Plévenon udalerritik 4 kilometrotara. Bertako paisaian txilarra eta otea nagusi dira, itsaslabarrak ere ugari direlarik. Lurmutur honetan bi itsasargi daude, bata XVII. mendekoa eta bestea 1950ean eraikia.

Fréhel lurmuturrak Ternuako Freels lurmuturrari izena mena zion, bertara bakailaoa arrantzatzera joan ohi ziren bretainiar arrantzaleei esker. 2010ean Frantziako Tourraren 5. etapa lurmutur honetan bertan amaitu zen.

Lur mutur honetatik lau kilometro hego-ekialdera Fort-la-Latte gaztelu ezaguna dago.

## Kanpo estekak
2008ko Andaluziako Itzulia

**2008ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 54. edizioa izan zen. 2008ko otsailak 17 eta 21 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 802,8 kilometroko ibilbidea eginez. Proba Benahavisen hasi eta Kordoban amaitu zen.

91 txirrindularik parte hartu zuten 7 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, proba 72k amaitu zutelarik.

Garailea izan zen Pablo Lastrasek proba, bataz beste, 39,058 kilometro orduko abiaduran bete zuen, sailkapen konbinatua ere irabaziz. Erregulartasunaren sailkapena Alessandro Petacchirentzat izan zen, mendikoa eta tarteko helmugena José Antonio López Gilentzat, eta taldekakoa Caisse d'Epargnentzat. Andaluziarrik hoberena José Alberto Benítez izan zen, sailkapen nagusian 18. amaitu zuena.

5 etapetatik 3.etik 5.erartekoak Alessandro Petacchik irabazi zituen, baina dopinagatik suspenditua geratu ondoren etapa garaipen horiek kendu egin zizkioten etapa horietan bigarren geratu zirenei emateko.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
2005eko Italiako Giroa

**2005eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 88. edizioa izan zen. 2005eko maiatzak 7 eta 29 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 20 etapatan banatutako 3498,15 kilometroko ibilbidea eginez. Garailea Paolo Savoldelli izan zen. Robbie McEwen eta Alessandro Petacchi izan ziren etapa gehien irabazi zituztenak, hirunakin. Puntukako sailkapena Paolo Bettinirentzat izan zen, mendikoa José Rujano venezuelarrarentzat, *intergiro*arena Stefano Zaninirentzat, eta taldekakoa Liquigas italiar taldearentzat.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
### Intergiroaren sailkapena
|}

## Kanpo estekak
Tirotropina

**Tirotropina**, **TSH** edo **tiroidearen hormona estimulatzailea** hormona peptidikoa da, adenohipofisiak jariatzen duena. Hormona tropikoa da, eta tiroidea estimulatzen du tiroxina eta triiodotironina aska ditzan. Era berean, hipotalamoak tirotropinaren maila erregulatzen du jariatzen duen beste hormona baten bidez: TRH edo tirotropinaren hormona askatzailea.

Hipertiroidismo eta hipotiroidismoa antzemateko TSHaren odol-mailak aztertu ohi dira gaixoen odolean. Hormona honen maila normalak 0,4 eta 4 mIU/mL artean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barnsley

**Barnsley** Ingalaterrako erdialdean dagoen herria da.

Hegoaldeko Yorkshireko konderrikoa eta Yorkshire eta Humber eskualdekoa da. Metropoli-guneak 218.063 biztanle zituen 2001ean, eta hiriak berak 71.599.

## Kirolak 
* Barnsley FC futbol taldea.

## Hiritar ezagunak 
* Kate Rusby (1973- ) folk abeslaria.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Albion Zitala

**Albion Zitala** (gaztelaniaz *Pérfida Albión*, frantsesez *Perfide Albion*) Erresuma Batuaren aurkariek edo anglofoboek, eta bereziki frantziar nazionalismoak eta espainiar nazionalismoak, erabili izan ohi duten esapide bat da. Albion antzinako Britainiak jaso zuen lehenbiziko latinezko izena izan zen.

Jada 1793an espainiar jatorriko Augustin Louis de Ximénès frantziar olerkariak olerki batean erabili zuen. Espainian XIX. mendean hedatu zen.

## Ikus gainera 
* Albion
* Anglofobia
* Anglofilia

## Kanpo estekak
Gaullismo

[thumb|260px|[Lorrenako Gurutze|Lorrenako gurutzea, gaullismoaren ikurra.]]
**Gaullismo**a edo **degaullismo**a Charles de Gaulleren doktrinetan oinarritutako ideologia nazionalista eta joera politikoa da. Funtsean kontserbatismoan oinarritzen da. Estatu zentralista baten aldekoa da eta Frantziak nazioartean paper garrantzitsua izateari garrantzia ematen dio. Gaullistak orokorrean eskuindarrak eta nazionalistak dira eta, Europar Batasunaren aurrean, jokamolde anbibalentea dute.

Gaur egun, ideologia horren ondorengo zuzena Errepublikanoak (LR) alderdia da.

## Ikus gainera 
* Jakobinismo
* Charles de Gaulle

## Kanpo estekak
Question!

**Question!** (euskaraz *Galdera!*) System of a Down estatubatuar metal alternatibo musika taldearen abesti bat da. 2005an *Mezmerize* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Question!* abestia entzungai
Cradle Rock

**Cradle Rock** Rory Gallagher irlandar gitarrajolearen abesti bat da. 1973ko abuztuaren 11an *Tattoo* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* Rory Gallagher eta bere musika taldea *Cradle Rock* abestia zuzenean joaz 
* [http://www.youtube.com/watch?v=-k4iocWURPk&feature=fvsr Rory Gallagher eta bere musika taldea *Cradle Rock* abestia 1974ko Irlandar Biran zuzenean joa
Becherovka

thumb|Beherovka botila.
**Becherovka** (antzina Karlsbader Becherbitter) Jan Becher konpainiak Karlovy Varyn, Txekiar Errepublikan, ekoizten duen likorea da.

Becherovka edariaren ezaugarriei dagokienez; anis-haziek, kanelak eta beste 32 belar inguruk ematen diote zaporea eta usaina. Horrez gain, %38ko alkohol-bolumena du.

## Historia 
Josef Vitus Becher (1769–1840) da Becherovkaren sortzailea. Ogibidez saltzailea zen "U tří skřivanů" ("Hiru hegatxabalen enean") izeneko dendan, non espeziak eta ondare kolonialak saltzen zituen. Horrez gain, alkoholaren ekoizpenean jardun zen. 1794. urtean destilategi bat alokatu zuen eta alkohol gogorrekin saiakuntzak egiten hasi zen. 1838an, bere semeak Johann Nepomuk Becher-ek, "Jan" bezala ezaguna zena, negozioarekin jarraitu zuen.

## Edari prestatuak 
Becherovka tonikarekin zerbitzatu ohi da. Edari prestatu honek "Beton" izena hartzen du, txekieraz hormigoia esan nahi duena.

## Kanpo estekak
2004ko Espainiako Itzulia

**2004ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 59. edizioa izan zen. 2004ko irailak 4an hasi zen Leónen eta irailak 26an amaitu zen Madrilen, 21 etapatan banatutako 3034 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

188 txirrindularik parte hartu zuten 21 taldetan banatuta.

Edizio hau ordura arteko menditsuenetako bat izan zen, eta mendate tontorrean amaitu ziren sei etapa izan zituen. Ez ziren ohiko tokiak bisitatu (Angliru eta Covadongako aintzirak Asturiasen kasuan) edo Pirinioak, baina bai ordura arte sekula igo gabeko beste mendate batzuk, Almeriako Calar Alto mendatea kasu.

27,7 kilometroko taldekako erlojupeko batekin hasi zen eta beste hiru banakako erlojupeko izan zituen, Sierra Nevadako 29 kilometroko kronoigoera horien artean.

Faborito nagusien artean Roberto Heras salamancarra, 2000 eta 2003ko edizioen garailea izan zena, Aitor González zumarragarra, 2002ko edizioaren garailea izan zena, eta Joseba Beloki lazkaotarra zeuden, azken hau zenbait lesioren ondoren berragertu zena. Atzerritarren artean Alexander Vinokurov eta egun batzuk lehenago erlojupeko proban olinpiar txapelduna izan zen Tyler Hamilton zeuden. Nabarmentzen zen beste bat urte horretako Italiako Giroa irabazi zuen Damiano Cunego zen, munduko txapeldunordea izan zen Alejandro Valverde murtziarrarekin batera.

Itzulia hasi baino bi egun lehenago, Francesco Casagrande (Lampre taldekoa) eta Carlos Román Golbano (Costa de Almería taldekoa), lasterketan parte hartzeko ezgaitzat joak izan ziren, hitz honen bidez, odol analisian hematokrito balio handiegiak eman dituzten txirrindulariak adierazten direlarik, ondorioz, EPOa hartu dutela susmatzen delarik, dopina egotzi ezin zaien arren. Txirrindulari guztiek kontrol hau irailak 1ean pasa zuten.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Nagusia 
### Puntuak 
### Mendia 
### Konbinatua 
  1. Roberto Heras           (Espainia)      LST     6 puntu
  2. Santiago Pérez          (Espainia)      PHO     9
  3. Francisco Mancebo       (Espainia)      IBB    13
  4. Alejandro Valverde      (Espainia)      KEL    13
  5. Isidro Nozal            (Espainia)      LST    27
  6. Eladio Jiménez          (Espainia)      KEL    34
  7. Carlos Sastre           (Espainia)      CSC    37
  8. Luis Pérez              (Espainia)      COF    40
  9. Angel Gómez             (Espainia)      ALM    41
 10. Félix Cárdenas          (Kolonbia)    BAQ    43

### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Hochwanner

**Hochwanner** Alemaniako bigarren mendirik altuena da, 2.744 metrotako garaierarekin. Alpeetan dago mendia, Austriako Tirol eskualdea eta Bavaria arteko mugan. Mendirik altuena den Zugspitzeren ondoan dago, pixka bat ekialderago, biak ala biak ere Wetterstein mendikatean.

Alemaniako bigarren mendia izan arren eta iparraldean 1500 metrotako amildegia izan arren nahiko mendi ezezaguna izan da orain gutxi arte. Arrazoia bertara iristeko zailtasuna izan daiteke. Igoera errazena hegoaldetik egiten da eta hiru ordu inguruko ibilbidea dauka. Hermann von Barth izan zen Hochwanner lehenengo aldiz igo zuen mendizalea, 1870an hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Dreitorspitze

**Dreitorspitze** Alemaniako laugarren mendirik altuena da. Alpeetan dago mendia, Austriako Tirol eskualdearen eta Alemaniako Bavaria estatuaren artean.

Zugspitze eta Hochwanner mendien ondoan dago, Wetterstein mendikatean. Bi tontor ditu, *Leutasch Dreitorspitze* (2.682m) eta *Partenkirchen Dreitorspitze* (2.633m). Hain tontor bertikalak izanik, eskalatzen igo beharreko mendia da.

Partenkirchengo tontorrerako lehenengo K. Kiendl eta J. Grasegger igo ziren 1854ean eta Leutaschgora aldiz 1871ean Hermann von Barth igo zen.

## Kanpo estekak
Villarrica (Txile)

**Villarrica** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian dago. 2002ko erroldan, 45.531 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Villarrica** komuna [Araucanía eskualdea|Araucanía eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Villarricako turismoko webgunea.
Wetterstein mendikatea

**Wetterstein mendikatea** (, bavarieraz *Wettastoagebirge*), Alpeetan dagoen mendikate txikia bada ere Alemaniako bi mendi altuenak hartzen ditu, Zugspitze eta Hochwanner. Mendikatea Alemaniako Bavaria estatuaren eta Austriako Tirol eskualdearen artean hedatzen da.

## Gailurrik garaienak 
* Zugspitze (2.963m)
* Hochwanner (2.744m)
* Leutasch Dreitorspitze (2.682m)
* Partenkirchen Dreitorspitze (2.633m)

## Iruditegia 

Irudi:01 Zugspitze.JPG|Zugspitze, Alemaniako mendi garaiena
Irudi:Blick vom Hochwanner HQ.jpg|Hochwanner
Irudi:Leutascher Dreitorspitze MQ.jpg|Leutascher Dreitorspitze
Irudi:Leutasch - Leutascher Ache mit Wettersteinkamm.jpg|Leutasch

## Kanpo estekak
Britaniar

[eskuinera|250px|thumb|[Britainiar uharteak K. o. 400. urtean.Gorriz: Hizkuntza britoien eremua (Britoiak).Orlegiz: Gaelera hizkuntzen eremua (Gaelikoak).Urdinez: Piktoera mintzatzen zen eremua (Piktoak).]]

**Britaniarrak** () antzinako Britainia Handiko (Albion) berezko biztanleak izan ziren. Hauek bai hizkuntzaz nahiz kulturaz zelta jatorria zuten. Gerora anglosaxoiak ailegatu eta britoiak mendebalderantz bultzatu zituzten, nagusiki gaur egungo Gales eta Kornuallesen mantendu zirelarik.

Britoi hizkuntzak mintzatzen zituzten eta kultura berberak elkartzen zituen. Antzina zeltek Mendebaldeko Europaren zati handi batean bizi ziren, Britainian britoiak bizi zirelarik. Aldiz, gaur egungo Eskoziako zatirik handienean piktoak bizi ziren, eta Irlanda, Man Uhartea, eta Ipar Irlanda eta Eskoziako mendebaldean zegoen Dál Riata erresuman eskotoak bizi ziren, azken hauek hizkuntza goidelikoak mintzatzen zituztelarik.

Britainiako erromatar inbasioaren ondorioz erromanizazioa iritsi eta I. mendetik aurrera britoiek latina eta erromatar kultura bereganatu zuten. Gainera IV. mendean kristautasunera bilakatu ziren.

Erromatar Inperioaren gainbeherak Britainian anarkia egoera bat ekarri zuen. V. mendean eskotoen eta piktoen erasoen ondorioz, eta anglo, saxoi eta jutoen etorreraren ondorioz britoiak uhartearen mendebalderantz bultzatuak izan ziren. Bestalde, britoietako batzuk itsasoz gaur egungo Bretainian babes hartu zuten. Hortik dator bretoi izena, antzinako britoien ondorengoak baitira.

## Ikus gainera 
* Britainia
* Bretoi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Britainiako antzinako herri eta tribuak. BBC History
Jasmund Parke Nazionala

**Jasmund Parke nazionala** () Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federaleko Rügen uhartean eraturiko Parke Nazionala da.

Klerazko labarrengatik da ezaguna, denetan ikusgarriena *Königsstuhl* (erregearen aulkia) izenekoa delarik. Itsaso Baltikoaren ertzean dauden 161 metroko garaierako labar zuriak dira.

Labarrok etengabeko higadura jasaten ari dira. 2005ean esate baterako desizozte prozesuek *Wissower Klinken* labarra behera bota zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Jasmund.JPG|Jasmund Parke Nazionala
Irudi:Koenigsstuhl 1900.jpg|Koenigsstuhl 1900 inguruan.
Irudi:Koenigsstuhl Stubbenkammer 2 1900.jpg|Koenigsstuhl 1900 inguruan.
Irudi:102 - Stubbenkammer.jpg|Stubbenkammer
Irudi:Kreidefelsen, Stubbenkammer (2011-05-21) 14.JPG|Kreidefelsen
Irudi:Kreidefelsen Ruegen.jpg|Kreidefelsen

## Kanpo estekak
Anekdota

**Anekdota** gertaera nahiz pertsona bati buruz kontatutako istorio laburra da, bitxikeriaz edo harrigarria izateagatik aipatzen dena eta maiz umore eta beldurrezko osagaiak dituena. Literaturan askotan erabiltzen den erretorikazko figura da, digresio moduan erabiltzeko.

## Kanpo estekak
Kilrush

**Kilrush** (irlanderaz *Cill Rois*, euskaraz "Zurezko Eliza" esan nahi du), Irlandako mendebaldean dagoen Clare konderriko udalerri bat da. Udalerri honek portua du eta Shannon ibaiaren itsasadarran kokatua dago. 2006ko erroldaren arabera 5.261 biztanle zituen.

Udalerri honetan Shannon estuarioaren bi ertzak elkartzen dituen ferrya dago, batetik iparraldeko ertzean Kilrush udalerria eta bestetik hegoaldeko ertzean, Kerry konderriko Tarbert udalerria.

## Iruditegia 

Irudi:Kilrush Town Hall - geograph.org.uk - 13088.jpg|Udaletxea.
Irudi:Yachts at Cappagh Pier - geograph.org.uk - 12687.jpg|Kaia.
Irudi:Frances Street - geograph.org.uk - 1514855.jpg|Frances Street kalea.
Irudi:Moore Street - geograph.org.uk - 1514893.jpg|Moore Street kalea.

## Herritar ospetsuak 
* Michael "Mick" Tubridy (1935-), The Chieftains folk taldeko musikaria.
* Joe Jacob (1939-), Fianna Fáil alderdiko politikaria.
* Joe McDermott, (1940-), golflaria.

## Udalerri senidetuak 
*  Plouzané, Bretainia. 1962tik aurrera.

## Kanpo estekak 
* Kilrusheko udal webgunea
Preso

thumb|**Preso** bat
thumb|upright|Presoei buruzko Van Goghen koadro bat

Presoa bere borondatearen aurka eta estatu baten aginduz edo agintean dagoen beste erakunde baten erabakiz mugimendu-askatasuna nabarmen kendu zaion pertsona bat da. Gehienetan presoak presondegi edo espetxeetan gordetzen dira, baina kontzentrazio-esparruak eta bestelako instalazioak ere erabili dira presoak konfinatzeko. Hainbat arrazoi daude pertsona bat preso bilakatzeko: atxiloketa baten ondorioz, epaiketa batean ezarritako zigor moduan, disidenteen aurkako errepresio politiko moduan nahiz gerra baten ondorioz. Bahituak ez bezala, presoak agintean dagoen estatu edo talde baten ekimenez bilakatzen dira preso, ordenamendu juridikoa aplikazioz edo erabaki politiko baten ondorioz.

Preso mota anitz dago: preso prebentiboak atxilotuta eta epaiketaren zain dauden pertsonak dira, epaitegien aginduz; preso zigortuak epaiketa baten ondoren, espetxe-zigorra jaso eta betetzen ari diren presoak dira; preso politikoak euren aktibismo politikoarengatik estatu batek giltzapetutakoak dira; gerra-presoak, berriz, gerra batean zehar atxilotu diren gudari etsaiak dira.

## Kanpo estekak
1773 Rumpelstilz

**1773 Rumpelstilz** asteroide gerrikoan aurkitutako 1773. asteroidearen izena da. 1968ko apirilak 17an aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 HE** zen. Bere izena Grimm anaiek bildutako ipuinetako baten agertzen den Rumpelstiltskin pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1774 Kulikov

**1774 Kulikov** asteroide gerrikoan aurkitutako 1774. asteroidearen izena da. 1968ko urriak 22an aurkitu zuen Tamara Mikhaylovna Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 UG1** zen.

## Kanpo estekak
1775 Zimmerwald

**1775 Zimmerwald** asteroide gerrikoan aurkitutako 1775. asteroidearen izena da. 1969ko maiatzak 13an aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 JA** zen. Bere izena aurkitua izan zen tokiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Preso politiko

[thumb|**Preso politiko** baten askatasuna eskatzeko mobilizazioa. Preso politikoen alde gizarte-mugimendu eta erakunde anitzek dihardute lanean, euren [giza eskubideak|giza eskubideen defentsan.]]
[thumb|[Sabin Arana kartzelan, Kubaren independentziaren alde emandako iritzien ondorioz.]]

**Preso politikoa** bere aktibismo edo ideologia politikoarengatik preso dagoen pertsona da. Gehienetan, estatuek ukatu egiten dute preso politikoen existentzia euren jurisdikzioan eta disidentzia politikoarengatik preso dauden pertsonei terrorismo, traizio, sedizio eta matxinada-delituak leporatzen dizkiete, preso politiko estatusa eta izendapena saihestu eta preso arrunt gisa tratatzeko. Izan ere, preso politikoen existentzia giza eskubideen aurkakoa dela ezartzen da giza eskubideen aldeko karta eta itun gehienetan.

Beste alde batetik, euren aktibismoan indarkeria baliatu eta sustatu duten presoak ezin dira preso politikotzat jo batzuen arabera.

Beste irizpide bati jarraikiz, arrazoi erlijioso edo filosofikoengatiko kontzientzia-preso kategorian biltzen dira preso politikoak.

## Preso politiko ospetsuak 
* Sabin Arana, euskal herritar preso politikoen artean, bere garaiko ezagunena. Besteak beste, EAJren eta eusko abertzaletasunaren sortzailea izan zen.
* Aung San Suu Kyi, Myanmarreko oposizioaren buruzagia.
* Benazir Bhutto, lau urtez kartzelatua, Zia ul Haq jeneralaren agindupean.
* Carlos Menem, Argentinako lehendakari ohia zenean kartzelatua.
* Antonio Gramsci
* Kim Dae Jung.
* Nelson Mandela, aparheidaren aurkako ekintzailea. Hasiera batean bortizkeria ekintza batzuk babestu bazituen ere, gero aurkako jarrera hartu zuen. Hala eta guztiz, terrorista zelako akusaziopean urte asko eman zuen kartzelan.
* Mahatma Gandhi, Britaniar Inperioaren aginduz Hego Afrikan eta Indian kartzelatu zuten askotan.
* Eugene Debs, Estatu Batuetako Alderdi Sozialistaren burua, Lehen Mundu Gerraren aurka lerratzeagatik kartzelatu zuten.
* Dilma Rousseff, Brasilgo lehendakari ohia, Brasilgo militarren gobernuak kartzelatu zuen.
* Emma Goldman, Lehen Mundu Gerraren aurka lerratzeagatik kartzelatu eta deportatu zuten.
* Bertrand Russell, Lehen Mundu Gerraren aurka lerrotzeagatik kartzelatua.
* Liu Xiaobo, Txinaren demokraziaren aldeko ekintzailea, Txinako gobernuaren aginduz askotan atxilotua izan zen.
* Arnaldo Otegi, Bateragune auziaren barruan terrorismoa egotzita kartzelatua.
* Teresa Toda, kazetaria.
* Jordi Cuixart, ANCko lehendakaria, sedizioa egitea leporatuta Espainian.
* Jordi Sànchez, Òmnium Culturaleko lehendakaria, sedizioa egitea leporatuta Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1776 Kuiper

**1776 Kuiper** asteroide gerrikoan aurkitutako 1776. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Ingrid van Houten-Groeneveldek, Tom Gehrelsek eta Cornelis Johannes van Houtenek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **2520 P-L** zen. Bere izena Gerard Kuipergatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2009ko Andaluziako Itzulia

**2009ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 55. edizioa izan zen. 2009ko otsailak 15 eta 19 artean ospatu zen, sarrerako 1 eta 4 etapatan banatutako 669 kilometroko ibilbidea eginez. Jaénen hasi eta Antequeran amaitu zen.

91 txirrindularik parte hartu zuten 7 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, proba 65ek amaitu zutelarik.

Garailea izan zen Joost Posthumak proba, bataz beste, 38,260 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Davide Rebellinentzat izan zen, mendikoa Luis Ángel Matérentzat, tarteko helmugena José Alberto Benítezentzat eta taldekakoa Serramenti PVC Diquigiovanni-Androni Giocattoli taldearentzat. Andaluziarrik hoberena Manuel Vázquez Hueso izan zen, 14. amaitu zuena, eta espainiarrik hoberena Xavier Tondo, bigarren izan zena.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak 
11
La Marina (Kantabria)

[thumb|270px|[Santander hiriburuko ekialdeko hondartza bat. La Marina eremuko ohiko paisaia.]]

**La Marina** (euskaraz *Itsasaldea*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko itsasora begira dagoen usadiozko eremua da, aldiz La Montaña barnealdeko eremua da. Orografia, klima, antropologia, ingurumen eta etnografiari dagokionez, bi eremuen arteko ezberdintasunak nabarmenak dira. La Marina eremuak erkidego autonomoaren azaleraren heren bat da, bere orografia nahiz klima leunak dira, biztanleri dentsitate handiagoa duenez, garapen maila ere handiagoa du. Eremu honetan eskualde honetako hiri eta udalerri nagusienak daude, guzti horien artean Santander hiriburua nabaritzen delarik.
[thumb|270px|[Torrelavega inguruan.]]
Las Marina eta La Montaña eremuen arteko muga Escudo de Cabuérniga mendilerroa da, honek Kantabriako haranak ebakitzen ditu, itsasoari perpendikularki jarraituz. Mendilerro honetatik aurrera Kantauriar mendikateak erliebe latzak atzean utzi eta maldak txikituz doaz, honela piskanaka kostalderuntz doalarik, bertako muinoek, salbuespen batzuk kendurik, 200 metroko garaierara iristen ez direlarik.

Historikoki La Marina eremua Behe Paleolito arotik aurrera gizakien bizilekua izan da, nahiz eta IX. menderarte gutxi populatua egon eta gizakiaren eragin gutxi izan zuen paisaia izan, halere mende hartatik aurrera Asturias de Santillana y Trasmiera monasterioetan oinarritutako birpopulaketa prozesu bati ekin zitzaion. X. mendean Bizkaian jazo zen antzera, abadia gehienak itsaslabarretan kokatu ziren, haien inguruan lehenbiziko udalerriak sortzen hasi zirelarik. Monasterioek garai hartan itsasoko eta ibaietako arrantzaren ondareak kontrolatzen zituztelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* La Montaña

## Kanpo estekak
Saavedra (Txile)

**Saavedra** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian dago. 2002ko erroldan, 14.034 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Saavedra** komuna [Araucanía eskualdea|Araucanía eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Saavedrako udalaren webgunea.
Valoniako Tourra

**Valoniako Tourra** (ofizialki **Tour de Wallonie**) Valoniar Eskualdean ospatzen den etapakako belgiar txirrindularitza proba bat da. Proba hau aldi gehiagotan irabazi duena Mario Kummer belgikarra da, bi garaipenekin.

1974an sortua, bere izena denboran zehar aldatu egin da:

* Mendebaldeko Hainauteko Tourra (1974, 1977-1979, 1982-1989)
* Hainauteko Tourra (1976, 1990-1993)
* Péruwelzeko Hiru Egunak (1975)
* Mendebaldeko Hainauteko 4 Egunak (1980)
* Valoniar Eskualdeko Tourra (1994-2006)
* Valoniako Tourra (2007tik)

1996 arte amateur mailako proba bat izan zen, urte horretan profesionalentzat ezarri zelarik.

2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak ezarri zirenetik UCI Europe Tourraren zati da, 2.HC mailan (zirkuitu hauen maila gorena).

Amateur mailan, Abraham Olanok lasterketa hau irabazi zuen, baina profesional mailan ez dira inoiz euskaldunik izan podiumean. Iñaki Barrenetxea bilbotarrak 29. Poztua eskeratu zuen 1997.eko ekitaldiko sailkapen nagusian.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Andrés Antonio Gorbea

**Andrés Antonio de Gorbea y Gancedo** (Menagarai, Aiara, Araba, 1792 &ndash; Santiago, Txile, 1852), euskal herritar matematikaria eta ingeniaria izan zen, Espainiako militarra eta Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultateko sortzailea eta lehen dekanoa.

Oso gaztea zela Bergarako Errege Mintegian sartu zen, non zientzia zehatzetan nabarmendu zen. Hogei urte bete baino lehen, bazen seminarioko ordezko irakaslea. Iberiar Penintsulako Gerra gertatu zenean Espainiako armadan sartu zen eta kapitain maila lortu. Gerra ostean, Toledora erretiroa hartu zuen eta irakaskuntzan aritu zen.

Politika-esetsaldia dela eta, Gorbea erbesteratu zen, lehenik Parisen eta gero Londresen. Hiri horretan da non Bretainia Handiko Txileko ministro ahalguztidunak, Mariano Egaña jaunak, kontratatua izan zen, herrialde hartako Institutu Nazionalean eskolak emateko. Hego Amerikako herrialde horretara 1826an heldu zen.

Hegoamerikar herrialdeko egonaldian, Gorbeak ingeniaritza arloko ikerketak eta ikasketak zabaltzen jardun zuen, lagunduz, besteak beste, ingeniaritzari buruzko liburuen itzulpenean. Lan horrek Institutu Nazionaleko errektore ordearen izendapena ekarri zion. hainbat herri lan garrantzitsuetan ere parte hartu zuen, hala nola, Valparaíso eta San Felipe arteko errepidea eta Mapocho ibaiaren babesak. Akademia militarrean ere eman zituen eskolak.

1843. urtean Txileko Ingeniari Zibilen Kolegio sortu berriaren zuzendari izendatu zuten. Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultate sortu berriaren sorreran ere parte hartu zuen. Museo Nazionalaren zaintzaile ere izan zen.

Haren ohoretan, Araucanía eskualdeko Gorbea hiriak haren izena dauka.

## Kanpo estekak 
*  A. Gorbea y Gancedo
*  Biografia
*  Gorbea komunaren sorrera
Danilo Napolitano

**Danilo Napolitano** (Vittoria, Italia, 1981eko urtarrilak 31) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 2004tik 2017ra. Team LPR taldearekin debutatu zuen.

Esprinter bezala nabarmentzen zen, emaitza handirik lortu ez zuen arren. Ibilbideko emaitzarik aipagarriena 2007ko Italiako Giroan eskuratutako etapa garaipen bat izan zen, Lido di Camaioren amaitu zena zehazki.

## Palmaresa 
**2005**
* Stausee Rundfahrt Klingnau-ko etapa 1
* Bernocchi Kopa
* Romagnako Giroa
**2006**
* Settimana Coppi e Bartaliko 2 etapa 
* Austriako Itzuliko 2 etapa 
* Brixia Tourreko etapa 1 
* Bernocchi Kopa
**2007**
* Murtziako Itzuliko etapa 1 
* Italiako Giroko etapa 1 
* Esloveniako Itzuliko etapa 1 
* Bernocchi Kopa
* Poloniako Itzuliko etapa 1 
* Misano Adriatico Hiria Sari Nagusia
**2008**
* Qatarreko Tourreko etapa 1 
* Grossetoko probintziako Tourreko etapa 1 
* Brixia Tourreko etapa 1 
* Portugalgo Itzuliko 2 etapa 
* 3. Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusian
**2009**
* Andaluziako Itzuliko etapa 1 
* Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetako etapa 1 
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa 1 
* Luxenburgoko Tourreko etapa 1 
**2010**
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa 1 
* Valoniako Tourreko etapa 1 
**2011**
* 2. Nobili Rubinetterie Sari Nagusian
**2012**
* Circuit de Lorraineko etapa 1
* Valoniako Tourreko 3 etapa 
**2013**
* Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetako etapa 1
* 2. Dutch Food Valley Classicean
**2014**
* Pays de Waeseko Zirkuitua
* 3. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
**2015**
* Boucles de la Mayenneko etapa 1 
* 2. World Ports Classicean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2006ko Italiako Giroa

**2006ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 89. edizioa izan zen. 2006ko maiatzak 6 eta 28 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 3553 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Ivan Bassok, bataz beste, 38,262 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Itzulia Belgikako Seraing herrian hasi eta Milanen amaitu zen.

Lasterketa Belgikako Valonia eskualdean hasi zen Bigarren Mundu Gerra amaitzean gertatu zen migrazioa omenduz, non 300.000 italiar baino gehiago hango ikatz meatzetara lan bila joan ziren. Era berean, Giro honek 1956an gertatu zen Bois du Cazierreko meatze hondamendian hildako 136 italiarren heriotza oroitzeko balio izan zuen.

Ivan Basso italiarra, hiru etapa irabazi zituena eta 8. etapatik maglia arrosa izan zena, izan zen edizio honen dominatzaile argia, sailkapen nagusian bigarrena izan zen José Enrique Gutiérrezi bederatzi minutu baino gehiago ateraz. 2001 eta 2003ko edizioen garailea izan zen Gilberto Simonik osatu zuen podiuma.

Juanma Garate izan zen etapa bat irabazi zuen euskaldun bakarra, itzulia amaitzeko bi egun falta zirela, sailkapen nagusian 7. amaituz eta mendiko sailkapena ere irabaziz. Puntukako sailkapena Paolo Bettinirentzat izan zen, *intergiro*arena Paolo Savoldellirentzat eta taldekakoa Phonakentzat.

11. etapako banakako erlojupekoa Jan Ullrichek irabazi zuen, baina TASak bi urteko zigorra jarri zion dopinagatik. Honen ondorioz, etapa horretako garaipena Ivan Bassorentzat izan zen.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
* 17. etapa aldatua izan zen, hasierako kilometroak aldatuz eta helmuga 6 kilometro lehenago jarriz, ondorioz, "Plan de Corones"en goiko zati gogorrera iritsi ez zelarik.

## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

## Puerto Operazioa 
Giro honetan Puerto Operazioa deituriko doping auziarekin lotutako zenbait gertaera gertatu ziren. Gertaera hauek ulertzeko funtsezkoak izango ziren Guardia Zibilak auziari buruzko bere txostenean erakutsitako informazio eta frogak (lasterketan zehar grabatuak izan ziren telefonozko elkarrizketa adierazgarriak barne). Dopingaren aurkako Puerto Operazioaren lehen berriak 2006ko maiatzak 23an jakin ziren (atxiloketen eguna), hau da, Italiako Giroaren azken astean, eta italiar itzulia "maiatzeko jaialdia" bezala identifikatua izan zela Eufemiano Fuentesi eta bere laguntzaileei kendutako dokumentazioan. Gainera, doping sareko postaria zen Alberto Leónek, atxilotu zutenean maiatzak 22an, Giroa ospatzen ari zen bitartean, datatua zegoen Milanerako hegazkin txartel baten egiaztagiria zuen aldean.

Erregistroetan lortu zen 65 dokumentuan *maiatzean ospatzen den jaialdiko partehartzaile eta laguntzaile* zerrenda bat zegoen, non, Alberto León eta Alessandro Kalcez gain (laguntzaileak garraio lanetan), bitxia bada ere, lasterketa arrazoi bitxiengatik utzi edo itzulian ekitaldi bikaina izan zuten beste bost txirrindulari zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Sardinero

**El Sardinero** Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Santander hiriburuko auzo eta hondartza bat da. Zentzurik zabalenean Magdalena penintsulatik Mataleñas gunera doan eremua da. Auzo honetan El Sardinero estadioa eta Santanderko Kirol Jauregia kokatzen dira.

Irudi:Santander.Sardinero(concha).jpg|Lehenengo hondartza.
Irudi:El Sardinero - Palacio de Deportes.jpg|El Sardinero estadioa.
Irudi:Santander.Plaza.de.Italia.2.jpg|Italia enparantza eta Sardineroko kasinoa, Sardinero hoteletik ikusita.
Irudi:SardineroSantander.JPG|Bigarren hondartza.

## Kanpo estekak
David Millar

**David Millar** (Mtarfa, Malta, 1977ko urtarrilak 4) eskoziar txirrindulari bat da.

## Biografia 
1997an debutatu zuen profesionaletan Cofidis taldean.

2005ean talderik gabe egon zen dopingagatik bi urteko zigorra betetzen ari baitzen, zigor hau 2006ko ekaina amaieran betetzen amaitu zuelarik. Honen ondorioz zenbait garaipen kendu zizkioten, horietatik garrantzitsuena 2003ko Munduko Erlojupeko txirrindularitza txapelketako urrezko domina.

2010ean Commonwealtheko Jokoetan nabarmendu zen (proba ez ofiziala baina oso ospetsua Britainiar Commonwealthean) erlojupeko proban urrea lortuz eta brontzea iraupen proban. Gainera, egun batzuk lehenago, Munduko Erlojupeko Txirrindularitza Txapelketan zilarra lortu zuen.

## Palmaresa 
**1997**
* Etapa 1 Etorkizuneko Tourrean

**1998**
* Etapa 1 La Panneko Hiru Egunetan
* 2 etapa Etorkizuneko Tourrean
* 2. Erresuma Batuko erlojupeko txirrindularitza txapelketan

**1999**
* Manx International
* 2. Erresuma Batuko erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 2. Vendéeko Tourrean

**2000**
* Etapa 1 Route du Sudean
* Etapa 1 Frantziako Tourrean
* 3. Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketan

**2001**
* La Sartheko Zirkuitua eta 2 etapa
* Etapa 1 Euskal Bizikletan
* Danimarkako Itzulia eta etapa 1
* 2 etapa Espainiako Vueltan
* 2. Munduko erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 2. Paris-Camemberten

**2002**
* Etapa 1 Frantziako Tourrean

**2003**
* Etapa 1 Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
* Picardieko Tourra
* Etapa 1 Frantziako Tourrean
* Etapa 1 Burgosko Itzulian
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
* 3. Alpeetako Klasikan
* 3. Dauphiné Libérén

**2006**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan

**2007**
* Etapa 1 Paris-Nizan
* 20px 15px Erresuma Batuko erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 20px 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketa 

**2009**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan

**2010**
* Etapa 1 Nazioarteko Kriteriumean
* La Panneko Hiru Egunak eta etapa 1
* 2. Munduko erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* Chrono des Nations-Les Herbiers-Vendée

**2011**
* Etapa 1 Italiako Giroan.
* 3. Eneco Tourrean

**2012**
* Etapa 1 Frantziako Tourrean

## Taldeak 
[eskuinera|thumb|200px|[Italiako Giroan.]]

* Cofidis (1997-2004)
** *Cofidis* (1997-2003)
** *Cofidis, le Crédit par Téléphone* (2004)
* Saunier Duval-Prodir (2006-2007)
* Garmin (2008-2011)
** *Garmin-Chipotle presented by H3O* (2008)
** *Garmin-Slipstream* (2009)
** *Garmin-Transitions* (2010)
** *Garmin-Cervélo* (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castleisland

**Castleisland** (irlanderaz *Oileán Chiarraí*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderrian dagoen udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 2.300 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Castleisland Courthouse and Carnegie Library - geograph.org.uk - 489134.jpg|Epaitegia.
Irudi:Castleisland town centre - geograph.org.uk - 581623.jpg|Erdigunea.
Irudi:O'Riada's Pub - geograph.org.uk - 491995.jpg|O'Riada's taberna.

## Kanpo estekak 
* Castleisland udalerriko webgunea
Aramón Valdelinares

**Aramón Valdelinares** eski estazioa Iberiar sisteman dago, Teruelgo probintziako Valdelinares herrian. Zehazkiago, aipaturiko probintziako Gúdar-Javalambre eskualdean eta probintziako hiriburutik 70 kilometrora.

## Deskribapena 
Bere tamaina txikia gora-behera, 2000 metroko altuerara dagoen eski estazio hau oso interesgarria da Aragoi eta Valentziako Erkidegoko zaletuentzat, Teruel hegoaldean baitago, Gúdarreko mendizerran.

## Zerbitzuak 
Eski alokairua, eski konponketa, eskigordetzaileak, eski eta snowboard eskola, haurtzaindegia, dendak, kontsultategia, musika haria eta megafonia jatetxea, kafetegiak eta terrazak eguzkia hartzeko.

## Kanpo estekak
La Montaña

[thumb|250px|[Kantabriako mapa. Bertan La Montaña (orlegi eta marroiz) eta La Marina (horiz) eremuak argi ikus daitezkelarik. Batan, haran eta mendi nahas-mahasa ikus daiteke, bestean berriz kostaldeko ordokia.]]

**La Montaña** (euskaraz *Mendialdea*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko eremu bat da. Horretaz gain, Iberiar penintsulan historikoki Kantabria osoari deitzeko erabili izan den usadiozko izena ere bada. Aldiz, La Marina eremuak kostaldean zehar hedatzen delarik.

La Montaña eremuak Kantabria autonomia erkidegoko azaleraren bi heren bere barnean hartzen ditu, gainontzeko herena La Marina eremuaren barnean gelditzen delarik. La Montaña eremuaren orografia haran ugariz osatua dago eta oso menditsua da.

XVI. mendera arte Espainian La Montaña izenez Kantauriar mendikatearen bi aldeetara hedatzen zen Kantabriako erdialdea eta Palentziako probintzia eta Burgosko probintziaren iparralde menditsuei deitu ohi izan zitzaien. Gerora, izendapen hori Santanderreko probintzia sortu berriaren parekidea izan zen.

Gaur egun, maiz La Montaña izenaz Kantabria osoa izendatu ohi da, kantabriarrei *montañeses* ("menditarrak") izenez deituaz, baina izendapen hau ez da erabat zehazta, lehen aipatu bezala La Montaña eremua autonomia erkidego horretako barnealdean kokatzen baita.

## Iruditegia 

Irudi:Gaiteroscantabria.jpg|*La Montaña* gaitajoleen musika taldea Comillas udalerrian.
Irudi:P1000362 l.jpg|Tresvisoko igoera. Kantabria osoko igoera aldapatsuenetako bat.

## Ikus gainera 
* La Marina

## Kanpo estekak
Abako (arkitektura)

[thumb|300px|''[:fr:s:Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle|Frantziar arkitekturako hiztegiko (1865)'' abako sinplea (frantsesez)]]
Arkitektura klasikoan, **abakoa**, ekinoaren gainean jarria, arkitrabearen euskarri lanak eginez kapitela koroatu eta kapitel horren apaindura babesten duen taulatxo formako zati karratu bat zen. Doriar ordenean prisma formako zati batek osatzen du, Joniar ordenean kiribiletan biribilkatzen da, eta Korintiar ordenean sinplifikatu eta liraindu egiten da. Erdi Aroan zimazioaren sinonimoa da.

Egungo egituretan, hormigoi armatuzkoak esaterako, antzekotasun formalagatik (ez funtzionalagatik) **abako** zutabe batetik gertuko forjaketaren zatiari deritzo, egituran indartua beraren kargak zuzen igortzeko, eta puntu honetan biltzen diren eskaerak (mozketa esfortzuak eta indar momentu negatiboak) jasateko. Gainera, abakoek, trokelatze arriskua nahiko merke zuzentzea ahalbidetzen dute.

## Kanpo estekak
Perquenco

**Perquenco** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 6.450 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Perquenco** komuna [Araucanía eskualdea|Araucanía eskualdean.]]

## Toponimia 
Perquenco hitzak Mapudungunez *ur sendagarria* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Perquencoeko udalaren webgunea.
San Juan de la Peñako kronika

***San Juan de la Peñako kronika*** (baita gaztelaniaz *Crónica pinatense*ere) Petri IV.a Aragoikoak hala aginduta idatzitako Erdi Aroko kronika historiografikoa da, Aragoiko konderriaren sorrera eta Alfontso IV.a Aragoikoaren (1336) heriotza arteko historia azaltzen duena. Lehendabizikoz 1342an erregearen idazkaria zen Tomas Canellasek idatzi zuen latinez San Juan de la Peña monasterioaren urte-liburuetan oinarrituta

Jatorrizko testua egunera arte hiru eskuizkributan ailegatu zaigu. Horietatik bi El Escorialgo liburutegian daude: lehendabizikoa (L-II.13 izena duena) XIV. mendeko amaieran idatzia da; bigarrena, berriz, 1470koa (N-I-13 izenekoa), XVI. mendean Martin Larraiak zabaldu zuena. Azkena Madrilgo Espainiako Liburutegi Nazionalean dago (ms. 2078 izenekoa) eta XVI. mendekoa da.

## Edukia eta egitura 
San Juan de la Peñako kronika Aragoiko konderriaren ikuspegitik kontaturiko historia orokorra da eta orduko Iberiar penintsulako bere moduko lanen bezalako ikuspegia du. Hasieran Tubal, iberiarren arbaso amankomuna, nola jendeztatu zuen Penintsula azaltzen du. Gero errege godoen historia azaltzen du, sarrazenoen eskuetan Rodrigoren porrotera arte. Lehendabiziko zati honek I-IV. kapituluak osatzen ditu eta Gaztelako Erresumako kroniketan oinarrituta dago: *«segunt que las coronicas dizen mas largament, las de Castiella»* dio Kronikak berak, Alfontso X.a Gaztelakoarenak, Errodrigo Ximenezen *De rebus Hispaniae* eta Lucas de Tuyren *Chronicon mundi* kroniketan hain zuzen ere.

V. kapituluan monasterioaren sorrera azaltzen du eta baita Aragoiko erresumarena ere. Horretarako XII. mendeko Monasterioaren urte-liburuetan oinarritu zen. Lehendabizikoa latinez idatzita dago eta 1359 baino aurrekoa da. Petri IV.a erregearen idazkaria zen Tomas Canellasek idatzi zuen, jatorrizko kronikari Aragoi eta Kataluniaren batasunaren osteko kronika bat gehituz. Jatorrizkoan oinarrituak, aragoierazko. 1961ean Antonio Ubieto historialariak latinezko bertsioaren edizio kritikoa ere argitaratu zuen. Amadeu J. Soberanasek katalanezko bertsioa argitaratu zuen eta Carmen Orcásteguik 1986an berriro aragoierazkoa.

## Garrantzia 
Kronika Aragoiko koroaren historiako idazlanik nagusienetariko bat da. Historiografiaz aparte, Huescako kanpaiaren kondaira azaltzen duen gesta-kantaren prosifikazioa argitaratzen du. Gainera San Juan de la Peña monasterioaren historiari buruzko iturri nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2005eko Espainiako Itzulia

**2005eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 60. edizioa izan zen. 2005eko abuztuak 27 eta irailak 18 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 3373,5 kilometroko ibilbidea eginez. Garailea Denis Menxov izan zen. UCI ProTourrerako puntuagarria izan zen.

Edizio honetan Espainiako Vueltak amaiera klasiko bat berreskuratu zuen, Covadongako aintzirak. Baina hurrengo etapan, Pajaresen amaitu zenean goratu zen Roberto Heras Espainiako Vueltaren historiaren tontorrera, ordurarte probako liderra zen Denis Menxovi sekulako kolpea eman ondoren. Colladiellako jaitsieran erasoz, eta bere taldekideen babesarekin, bejartarrak errusiarrari helmugan lau minutu atera ahal izan zizkion. Hamabigarren etapa, Logroño eta Burgos artekoa, Buicioko industrialdean egiten ari zen manifestaldi bat eragozteko laburtu zen. Fuenmayor, Cenicero, Haro eta Castañares de Riojatik igarotzen zen aurreikusitako ibilbidea Navarrete eta Naiaratik igaro zen beste ibilbide batengatik aldatu zen.

2005eko edizioa, hala, historiara pasa zen, Roberto Herasen laugarren garaipena izan baitzen, itzuli honen historiako garaipen kopuru nagusia. Alabaina, Herasek positibo eman zuen 2005eko urriak 27an EPOaren analisi batean, Itzuliko azken-aurreko etapari zegokion lagin batean. Horren ondoren eginiko kontranalisiaren ondoren, bejartarrari garaipena kendu zioten, errepidean bigarren amaitu zuen Denis Menxovi emanez.

Edizio honetan etapa bateko abiadura errekorra ere gainditu zen (sarrerako etapak kontutan hartu gabe). 20. etapan izan zen, Guadalajara eta Alcalá de Henaresen arteko 38,9 kilometroko erlojupekoa. Erlojupeko hau Rubén Plazak irabazi zuen 56,218 kilometro orduko abiaduran korrituz, baina ustekabean etapan bigarren amaitu zuen Roberto Herasi soilik ehuneneko gutxi batzuk ateraz

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egun batez

**Egun batez** Benito Lertxundi kantautorearen abesti bat da. 1985an *Gaueko ele ixilen baladak* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Egun batez* abestia entzungai eta hitzak irakurgai
CANDU

Kanadan garatutako erreaktore-mota honetan ur astuna da hozgarria eta moderatzailea. CANDUren bereizgarri nagusietakoa erregaitzat uranio oxido naturala erabiltzea da, hau da, erregaiak ez du aberaste-prozesurik behar. Ur arrunteko erreaktoreetan ez bezala, hozgarriaren eta moderatzailearen zirkuituak bereiziak dira. Moderatzailea presio atmosferikoan dago eta hozgarria, berriz, irakitea eragozten duen presio handiko zirkuituan dabil. Erregai-multzoak zirkaloy-zko hodi horizontalen barruan sartzen dira eta hodi horietan barrena dabil hozgarria. CANDUren beste ezaugarri garrantzitsu bat erregaia kendu eta jartzeko erreaktorea gelditu behar ez izatea da. Kontrol-barrak goialdetik sartu eta ateratzen dira. Erreaktore honen ohizko espezifikazioak honako hauek dira:

* gunea: 6-7 m-ko diametro eta 6 m-ko garaiera
* ontzia: 5 m-ko barne-diametroa eta 10 m-ko garaiera
* hozte-zirkuituko presioa: 11 MPa
* hozgarriaren sarrera-tenperatura 266&nbsp;°C eta irteera-tenperatura 310&nbsp;°C
* potentzia termikoa: 2.100 MW
* potentzia elektrikoa: 600 MW
* potentzia-dentsitatea: 7,5 MW/m3
* errendimendua: % 30

## Erreferentziak 
http://www.eve.es/energia/artikulua.asp?kodea=004133

## Kanpo estekak
RBMK

**RBMK** (*reáktor bolshói móschnosti kanálny* ; )
Sobiet Batasunean garatutako erreaktorea da. Erregaia uranio oxido gutxi aberastua da (% 1,8), moderatzailea grafitoa eta hozgarria ur arrunta. Gunea grafitozko egitura da eta horren barnean erregaia duten hodiak eta hozgarriaren zirkuituko hodiak daude, zirkonio-niobiozkoak biak ere. Presiopeko ura behetik sartzen da gunean, irakin egiten du eta irtendakoan turbinara doa. Ohizko potentzia termikoa 3.100 MW ingurukoa da eta potentzia elektrikoa, 1.000 MW-ekoa. Txernobil-go zentraleko erreaktore nuklearrak mota honetakoak dira.

## Erreferentziak 
* http://www.eve.es/energia/artikulua.asp?kodea=004133

## Kanpo estekak
Beltxarga oihulari

**Beltxarga oihularia** (*Cygnus cygnus*) Asia eta Europan bizi den Anatidae familiako eta Anseriformes ordenako hegazti bat da.

## Banaketa 
Asiako Europako eta Atlantiko Ozeanoaren iparraldean kokatzen diren irla batzuetan bizi da. Kontinente hauetako iparraldetan eta Groenlandian ugaltzen da. Udazkenean eta neguan leku beroetara joaten da, adibidez: Mediterraneo itsasora , Kaspiar itsasora eta Txinako Ozeano Bareko kostetara.
## Ezaugarriak 
Beltxarga oihularia hegazti handia da. Arrak 1,65 m altuera dauka, 10,8 kg batez besteko pisua 12 kg-tara iritsi badaiteke ere. Emea txikiagoa da, batez besteko pisua 8,1 kg da. Hegazti hauen hego-luzera 2,05 m eta 2,35 m artean dago.
Bi sexuko aleek lumaje kolore bera daukate, txuria. Beste beltxarga txuriek ez bezala moko azpialdea horia daukate.
## Kanpo estekak 
## Galeria 

Image:Whoopers kilfenora2.jpg
Image:Cygnus cygnus from zh.JPG
Image:Alarch y Gogledd.JPG
Image:Singschwan jm.JPG
Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg |Museum specimen - Iceland
Bagatelleko parkea

**Bagatelleko parkea** Bois de Boulogne berdegunearen bihotzean (Paris) dagoen lorategi botaniko bat da.
BAGA da parke horren instituzio botanikoko identifikazio kodea. Parisko 16. barrutian kokaturik dago.

## Historia 
Maria Antonieta eta Artoiseko Kondearen arteko apustu baten ondorioa da Bagatelleko parkea. Azken honek 1775.urtean hartu zuen finka eta hirurogeita lau egunetan sortu egin zen Bagatelle osoa. 1904.urtean parke munizipala sortu zen.

## Bilduma 
600px|thumb|erdian|

* Arrosadia 1,200 kultibarrekin
* Erraboilak 255 kultibarrekin
* Lirioak 330 taxonekin
* Pelargonium 87 subspeziekin eta 50 kultibarrekin
* Ortua 130 aza subespeziekin
* Nymphaea 75 kultibarrekin
* Paeoniak 154 taxonekin
* Aster 103 kultibarrekin

## Kanpo estekak 
* Lorategiaren gunea BGCIn
* Parc de Bagatelle sur Ville de París
* Le parc de Bagatelle et ses fabriques
Bourke

**Bourke**, Hegoaldeko Gales Berria estatuko iparraldean edo Australiako mendebaldean dagoen herri bat da. Bourke konderriko administrazio-gunea eta herri handiena da. Darling ibaiaren hegoaldeko ertzean dagoen herri honek, 2006ko erroldaren arabera, 2.145 biztanle ditu, horietatik 815 edo %33a Australiako aborigen arrazakoak.

## Galeria 

Fitxategi:Bourke_Darling_River.jpg|Darling ibaia
Fitxategi:Mosque in bourke cemetery nsw australia.jpg|Hilerriko meskita

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Obaba

**Obaba** Bernardo Atxagaren lan zenbaitetan agertzen den euskal herri fiktizioa, besteak beste *Bi anai* eta *Obabakoak* eleberrietako paisaia eta kokalekua dena. Euskal kultura tradizionalean errotutako herria da, Atxagaren beraren esanetan *izateari utzi dion mundu bat*.

## Kanpo estekak