open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hatari!

**Hatari!** (swahiliz *Arriskua!*) 1961eko Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako abenturazko komedia filma bat da. John Wayne, Elsa Martinelli, Hardy Krüger eta Red Buttons aktoreek antzeztu zuten.

Argazkigintza onenaren Oscar Sariaren (Russell Harlan) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Sean Mercer (John Wayne) mundu osoan barna zoologikoentzako animaliak harrapatuz bizia ateratzen duen ehiztaria da. Behinola, Tanganikako sabanan zebra eta jirafak harrapatzeko asmoz ehiztari talde batekin elkartuko da. Baina gizon talde hartara gehitu nahi duen Anna Maria D'Alessandro (Elsa Martinelli) argazkilari ederraren agerpenak taldekideen arteko harramanak aldatu eta heuren arteko norgehiagoka piztuko da. Hortik, filmaren "Arriskua!" edo "Hatari!" izenburu ironikoa.

## Aktoreak 
* John Wayne: Sean Mercer
* Hardy Krüger: Kurt Müller
* Elsa Martinelli: Anna Maria "Dallas" D'Alessandro
* Red Buttons: "Pockets"
* Gérard Blain: Charles "Chips" Maurey
* Bruce Cabot: Little Wolf ("Indiarra")
* Michèle Girardon: Brandy de la Court
* Valentin de Vargas: Luis Francisco Garcia Lopez
* Eduard Franz: Sanderson doktorea
* Queenie Leonard: erizaina (ezabatutako eszenak)

## Kanpo estekak 
* *Hatari!* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Hatari!* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Padang poni

**Padang ponia** Indonesiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere hedapen nagusia Sumatra uhartean dago. Indonesia aldeko gainontzeko poni arrazen antzekoa da; Javako poni, Timordar ponia...

## Arrazaren historia 
Indonesiako gainontzeko poni arraza gehienetan antzera, kolonizatzaile holandesek asko eragin zuten arrazan egindako hautaketen bidez.

## Arrazaren ezaugarriak 
* Altuera soin gurutzera: 127 cm.

## Indonesiako beste hainbat poni arraza 
Indonesian badira zortzi bertako poni arraza. Zalantzarik gabe uhartedian haibeste uharte izateak, irlen artean poni arraza ezberdinen garapena bultzatu du. Indonesiako poni arrazak honakoak dira: Batak ponia, Gayoe, Sandalwood ponia, Deli ponia, Baliko zaldia, Javako ponia, Timordar ponia, eta Sumba eta Sumbawa poniak.

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest entziklopedian

## Erreferentziak
Monacanthidae

**Monacanthidae** arrain tetraodontiformeen familia bat da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena.

## Generoak 
* *Acanthaluteres*
* *Acreichthys*
* *Aluterus*
* *Amanses*
* *Anacanthus*
* *Brachaluteres*
* *Cantherhines*
* *Cantheschenia*
* *Chaetodermis*
* *Colurodontis*
* *Enigmacanthus*
* *Eubalichthys*
* *Lalmohania*
* *Meuschenia*
* *Monacanthus*
* *Nelusetta*
* *Oxymonacanthus*
* *Paraluteres*
* *Paramonacanthus*
* *Pervagor*
* *Pseudalutarius*
* *Pseudomonacanthus*
* *Rudarius*
* *Scobinichthys*
* *Stephanolepis*
* *Thamnaconus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mochokidae

**Mochokidae** arrain siluriformeen familia da, Afrikako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 209 espezie ditu, 10 generotan banaturik:
* *Acanthocleithron*
* *Atopochilus*
* *Atopodontus*
* *Chiloglanis*
* *Euchilichthys*
* *Microsynodontis*
* *Mochokiella*
* *Mochokus*
* *Synodontis*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akizeko katedrala

**Akizeko Andre Mariaren katedrala** () Frantziako Akitania eskualdeko Landak departamentuko Akize hiriko alde zaharrean dagoen katedral gotiko bat da. Aire eta Akizeko elizbarrutiaren egoitza nagusia da.

## Historia 
XIII. mendearen amaieran, Akizeko gotzainek hainbat eraikin zituzten eta katedral bat eraiki zuten. 1646an eraikin gotikoa erori zen, Apostuluen Atea baino ez geratuz.

1946an gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Dax-Kirche-3.JPG|Fatxada
Fitxategi:Cathédrale de Dax 6.jpg|Katedrala
Fitxategi:Dax cathédrale détail.jpg|Atea
Fitxategi:Cathédrale de Dax 9.jpg|Barnealdea
Fitxategi:Cathédrale de Dax 13.jpg|Barnealdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seleniolycus robertsi

***Seleniolycus robertsi*** *Seleniolycus* generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Seleniolycus*
* Zoarcidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Mormyridae

**Mormyridae** arrain osteoglosiformeen familia da, Afrikako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 200 espezie ditu, 2 subfamiliatan banaturik:
* Mormyrinae subfamilia
** *Boulengeromyrus* Taverne & Géry, 1968
** *Brienomyrus* Taverne, 1971
** *Campylomormyrus* Bleeker, 1874
** *Cyphomyrus* Pappenheim, 1906
** *Genyomyrus* Boulenger, 1898
** *Gnathonemus* Gill, 1863
** *Heteromormyrus* Steindachner, 1866
** *Hippopotamyrus* Pappenheim, 1906
** *Hyperopisus* Gill, 1862
** *Isichthys* Gill, 1863
** *Ivindomyrus* Taverne & Géry, 1975
** *Marcusenius* Gill, 1862
** *Mormyrops* J. P. Müller, 1843
** *Mormyrus* Linnaeus, 1758
** *Myomyrus* Boulenger, 1898
** *Oxymormyrus* Bleeker, 1874
** *Paramormyrops* Taverne, Thys van den audenaerde& Heymer, 1977
** *Pollimyrus* Taverne, 1971
** *Stomatorhinus* Boulenger, 1898
* Petrocephalinae subfamilia
** *Petrocephalus* Marcusen, 1854

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chamurthi ponia

*Chamurthi ponia*' Indiako bertako zaldi arraza  bat da.
Zaldi hauek, beraien tamaina zein ezaugarriengatik, ponien sailkapen taldan kokatzen dira.

Chamurti ponia Indian onartutako jatorriz bertakoak diren lau zaldi arrazetako bat da. Bere jatorria Himachal Pradesh estatuko Kinnaur Barrutiaan dago.

Hainbatentzat Himachal Pradesh estatuan bertan hedatutako Spiti poniaren azpirraza edo mota besterik ez da. Beste batzuentzat ordea aparteko arraza.

Indiako Himalaia aldean hedatzen den zaldia izanik, inguruko poni arrazekin senideturik dago. Esate baterako Tibeteko poniarekin. Indian onartutako lau jatorrizko zaldi arrazen artean dago. Pin haranean du erdigunea, erligioz budista den Spiti izeneko barruti tribuar batean. Eskualde hau urtean sei hilabetean zehar isolaturik geratzen da elur-ekaitzen ondorioz. Zarraz ahau batzuetan Spiti poniarekin nahasten da, eta oso gertukoak dira.

## Arrazaren egoera 
thumb|280 px|Mendiko bertako zaldi tamainako zein poni arrazen hedapen mapa Indian

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa The equinest entziklopedian
*  Arrazaren web gune ofiziala

## Erreferentziak
Spiti poni

**Spiti ponia** Indiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Bere jatorria eta hedapen eremua Himachal Pradesh estatua da. Izena Spiti haranetik hartzen du. Bertako hizkuntzan **Chamurthi** edo **Chummarti** deitzen da.

Hainbatentzat Himachal Pradesh estatuan bertan hedatutako Chamurthi ponia Spiti poniaren mota edo azpi arrraza bat da. Beste batzuentzat ordea aparteko arraza bat da.

Spiti ponia Indian onartutako jatorriz bertakok diren lau zaldi arrazetako bat da. Antza poni hauen arbaso zuzenak Tibeteko poniak ziren.

Tamainaz Indiako bertako ponietatik txikiena da.

## Arrazaren egoera 
thumb|280 px|Mendiko bertako zaldi arrazen hedapen mapa Indian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zurda (zoologia)

**Zurda** zenbait animaliaren ile zurrun eta latza da; Bereziki zaldiaren eta kidekoen (equidae) lepoko eta (equidoen kasuan) isatseko ile gogor eta lodien multzoa.

Zurda ileak zenbait erabilera dauka. Tapizerian, pintzelak egiteko zein musika tresnen uztaiak edo arkuak egiteko. Animalien zurda ehungintzan ere erabili daiteke, oihal bereziak egiteko. Eraikuntzan erabilia izan da ere zurda, eraikuntza zaharretan oraindik ikus daiteken gainestaldura bat egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitsukurinidae

**Mitsukurinidae** marrazo lamniformeen familia da, egun kide bat, iratxo-marrazoa hain zuzen ere, besterik ez duena.

## Generoak 
* *Anomotodon* †
* *Mitsukurina* D. S. Jordan, 1898
* *Protoscapanorhynchus* †
* *Pseudoscapanorhynchus* †
* *Scapanorhynchus* †
* *Woellsteinia* †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akizeko erromatar harresia

**Akizeko erromatar harresia** () erromatar garaiko harresia da, 1889an monumentu historiko izendatua

Aquae Tarbellicae hiria babesten zuen harresi hau IV. mendean eraiki zuten. 1.465 metroko luzera, 4 metroko zabalera eta lubanarrotik hamar bat metroko altuera zituzten. Hiru atek zeharkaturik zeuden eta 46 dorre zituzten. Egun bi zatik baino ez diraute zutik: Salines enparantzan eta Théodore Denis parkean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Microstomatidae

**Microstomatidae** arrain argentiniformeen familia bat da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena.

## Genero eta espezieak 
Familiak 20 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Microstoma* generoa (Cuvier, 1816):
** *Microstoma microstoma* (Risso, 1810)
* *Nansenia* generoa (Jordan y Evermann, 1896):
** *Nansenia ahlstromi* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia antarctica* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia ardesiaca* (Jordan eta Thompson, 1914)
** *Nansenia atlantica* (Blache eta Rossignol, 1962)
** *Nansenia candida* (Cohen, 1958)
** *Nansenia crassa* (Lavenberg, 1965)
** *Nansenia groenlandica* (Reinhardt, 1840)
** *Nansenia iberica* (Matallanas, 1985)
** *Nansenia indica* (Kobyliansky, 1992)
** *Nansenia longicauda* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia macrolepis* (Gilchrist, 1922)
** *Nansenia megalopa* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia oblita* (Facciolà, 1887)
** *Nansenia obscura* (Kobyliansky eta Usachev, 1992)
** *Nansenia pelagica* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia sanrikuensis* (Kanayama eta Amaoka, 1983)
** *Nansenia tenera* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
** *Nansenia tenuicauda* (Kawaguchi eta Butler, 1984)
* *Xenophthalmichthys* generoa (Regan, 1925):
** *Xenophthalmichthys danae* (Regan, 1925)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mene

***Mene*** arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Menidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Mene maculata*
* †*Mene rhombea*
* †*Mene purdyi*
* †*Mene oblonga*
* †*Mene phosphatica*
* †*Mene triangulum*
* †*Mene novaehispaniae*
* †?*Mene kapurdiensis*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melanotaeniidae

**Melanotaeniidae** arrain ateriniformeen familia da, ekialdeko Australiako eta Ginea Berriko ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 84 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Cairnsichthys*
* *Chilatherina*
* *Glossolepis*
* *Iriatherina*
* *Melanotaenia*
* *Pelangia*
* *Rhadinocentrus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melanonus

***Melanonus*** arrain gadiformeen generoa da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Melanonidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Melanonus gracilis* Günther, 1878
* *Melanonus zugmayeri* Norman, 1930

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Union sportive dacquoise

**Union sportive dacquoise**, baita **US Dax** ere, Akitanian dagoen Akize hiriko errugbi taldea da. Gaur egun Frantziako errugbi txapelketaren bigarren maila den Pro D2an parte hartzen du.

Egun bigarren mailan aritu arren, lehenengo maila bost aldiz irabazteko zorian izan zen. Yves du Manoir errugbi txapelketa, berriz, bost aldiz irabazi zuen. Olivier Roumat eta Claude Dourthe landetarrak, Jean-Patrick Lescarboura moneindarra, Thierry Lacroix nogarotarra edo Jean-Pierre Bastiat pouillondarra bertan aritu ziren bere kirol ibilbidean.

## Palmaresa 
* Top 14 Liga
** Txapelduna (0)
** Bigarrena (5): 1956, 1961, 1963, 1966, 1973.
* Yves du Manoir Kopa/Frantziako Errugbi Kopa
** Txapelduna (5): 1957, 1959, 1969, 1971, 1982.
** Finalista (2): 1968, 1988.

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Melanocetus

***Melanocetus*** arrain lofiformeen generoa da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Melanocetidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Melanocetus eustalus* Pietsch & Van Duzer, 1980
* *Melanocetus johnsonii* Günther, 1864
* *Melanocetus murrayi* Günther, 1887
* *Melanocetus niger* Regan, 1925
* *Melanocetus polyactis* Regan, 1925
* *Melanocetus rossi* Balushkin & Fedorov, 1981

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Microdesmidae

**Microdesmidae** arrain pertziformeen familia bat da, ur tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
Ptereleotrinae subfamilia
* *Aioliops*
* *Navigobius*
* *Nemateleotris*
* *Oxymetopon*
* *Parioglossus*
* *Ptereleotris*
* *Pterocerdale*
Microdesminae subfamilia
* *Cerdale*
* *Clarkichthys*
* *Gunnellichthys*
* *Microdesmus*
* *Paragunnellichthys*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megalops

***Megalops*** arrain elopiformeen generoa da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Megalopidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Megalops atlanticus* (Valenciennes, 1847)
* *Megalops cyprinoides* (Broussonet, 1782)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malapteruridae

**Malapteruridae** arrain siluriformeen familia da, Afrika tropikaleko ur gezatan eta Nilo ibaian bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 21 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Malapterurus* Lacepède, 1803
* *Paradoxoglanis* Norris, 2002

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mastacembelidae

**Mastacembelidae** arrain sinbrakiformeen familia da, Afrika eta hegoaldeko Asiako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 84 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Macrognathus*
* *Mastacembelus*
* *Sinobdella*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiztasun-banda

**Maiztasun-bandak** irrati komunikazirako maiztasun-espektroko tarte txikiak dira, zeintzuetako bakoitza arlo edo helburu jakin baterako erabili eta gordetzen baita.

Seinaleen interferentziak saihesteko eta irrati espektroaren erabilera eraginkorra ahalbidetzeko, antzeko erabilera duten zerbitzuei bandak esleitzen zaizkie. Adibidez, irrati-hedabideei, irrati mugikorrei edo nabigazio-sistemei, gainjarriko ez diren maiztasun-tarteak ematen zaizkie.

Banda horietako bakoitza nola erabili eta partekatuko den aldez aurretik zehaztua dago, interferentziak ekidin eta transmisoreen eta hargailuen bateragarritasun protokolo bat ezartzeko. Banda banaketa arautua dago: 10n metroko uhin-luzeratan edo 3×10n hertz-eko maiztasunetan banatzen dira. Adibidez, 30 MHz maiztasunak HF eta HVF bandak banatzen ditu. Banden erabilera Telekomunikazioen Batasun Internazionalak (ingelesez ITU, International Telecommunication Union) arautzen du, eta leku batetik bestera desberdina izan daiteke.

## Maiztasunaren arabera 

| style="padding-left:2em;" |

|}

## Kanpo estekak
Melamphaidae

**Melamphaidae** arrain estefanoberiziformeen familia bat da, mundu osoko itsasoetan, Ozeano Artikoan eta Mediterraneo itsasoan izan ezik, bizi dena.

## Generoak 
* *Melamphaes*
* *Poromitra*
* *Scopeloberyx*
* *Scopelogadus*
* *Sio*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bend of the River

**Bend of the River** (euskaraz *Ibaiaren Biragunea*) 1952ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Bill Gulick idazlearen izenburu berdineko *Bend of the Snake* eleberrian oinarritua dago. James Stewart, Arthur Kennedy, Julie Adams eta Rock Hudson aktoreek antzeztu zuten. Anthony Mann eta James Stewartek elkarlanean aritu ziren bigarren Western filma izan zen.

## Argumentua 
1866, Mendebalde Urruna. Iragan iluneko bi gizonek, Glyn McLyntock (James Stewart) eta Cole adiskidea (Arthur Kennedy), Missouritik Oregongo lur oparoetara doan gurdi karabana bat gidatuko dute, bertan kolonia bat sortu nahi baidute. Negua hurbiltzean, aurretik erosi dituzten hornigai bila Portland hirira joango dira, baina hirian gauzak aldatu egin dira eta hornigaiak berreskuratzeko zailtasun handiak topatuko dituzte.

## Aktoreak 
* James Stewart: Glyn McLyntock
* Arthur Kennedy: Emerson Cole
* Julie Adams: Laura Baile
* Rock Hudson: Trey Wilson, jokalari profesionala
* Lori Nelson: Marjie Baile
* Jay C. Flippen: Jeremy Baile
* Howard Petrie: Tom Hendricks
* Chubby Johnson: Mello kapitaina
* Stepin Fetchit: Adam, Melloren laguntzailea
* Harry Morgan: Shorty, traizioa eingo duen kontratatutako gizona
* Jack Lambert: Red, kontratatutako beste gizona
* Royal Dano: Long Tom, konfidantza eskaseko hirugarren gizon kontratua
* Frances Bavier: Prentiss andrea (*The Andy Griffith Show* ikuskizunean Izeba Bee gisa ezaguna)

## Kanpo estekak 
* *Bend of the River* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Naked Spur

**The Naked Spur** (euskaraz *Ezproi Biluzia*) western filma da, Anthony Mann estatubatuar zinemagileak 1953an zuzendua. James Stewart, Janet Leigh eta Robert Ryan aktoreek antzeztu zuten.

1953ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Sam Rolfe eta Harold Jack Bloom) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
1868, Mendebalde Urruna, Colorado. Howard Kemp (James Stewart) Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan borrokatzen ari zela bere arrantxoa galdu zuen arrantxeroa eta Ben Vandergroat (Robert Ryan) banku lapurra atzemanaz arrantxoa berrezkuratzeko asmoa du, banku lapur honek sheriffa hil zuenez haren buruarengatik diru sari ederra eskeintzen baita.

Bidean, Kempek Jesse Tate (Millard Mitchell) urre bilatzaile obsesionatua eta Roy Anderson (Ralph Meeker) desohorearengatik lizentziatua izan zen soldadu gonazalearekin topo egingo du, hiruen artean hiltzailea eta harekin dagoen Lina Patch (Janet Leigh) emakume ederra atzematea lortuko dute, azken hau Vandergroateen hildako lagun baten alaba.

Bostek mota guztietako ezuste, gatazka moral eta heuren mendeku eta erredentzio griñei aurre egin beharko dioten ibilbide bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* James Stewart: Howard Kemp
* Janet Leigh: Lina Patch
* Robert Ryan: Ben Vandergroat
* Ralph Meeker: Roy Anderson
* Millard Mitchell: Jesse Tate

## Iruditegia 

Irudi:Nakedspur trailer 3.jpg|Howard Kemp (James Stewart)
Irudi:The Naked Spur-Janet Leigh.JPG|Lina Patch (Janet Leigh)
Irudi:The Naked Spur-Janet Leigh3.JPG|Lina Patch (Janet Leigh) eta Howard Kemp (James Stewart)
Irudi:Nakedspur trailer 1.jpg|Jesse Tate (Millard Mitchell) eta Howard Kemp (James Stewart)
Irudi:Nakedspur trailer 2.jpg|Jesse Tate (Millard Mitchell) eta Howard Kemp (James Stewart)
Irudi:The Naked Spur-Millard Mitchell.JPG|Jesse Tate (Millard Mitchell)
Irudi:The Naked Spur-Ralph Meeker.JPG|Roy Anderson (Ralph Meeker)

## Kanpo estekak 
* *The Naked Spur* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Man of the West

***Man of the West*** (euskaraz: "Mendebaldeko Gizona") western filma da, Anthony Mann estatubatuar zinemagileak 1958an zuzendu zuena. Will C. Brow idazlearen *The Border Jumpers* ("Muga jauzilariak") eleberrian oinarriturik dago. Gary Cooper, Julie London, Lee J. Cobb eta Arthur O'Connell izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
1874, Arizona. Link Jones (Gary Cooper) iraganean bidelapurretan jardun ohi zuen pistolaria onbideratu da, eta orain bere auzotarren begirunea dauka. Auzotarrek beregan konfidantza osoa dutenez, seirehun dolar eman dizkiote sortu nahi duten haur eskolako irakaslea kontrata dezan. Betebehar horrekin, tren bidaia bati ekingo dio, baina patuak iraganera itzularaziko du, bere izen ona ere arriskuan jarriz.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Link Jones
* Julie London: Billie Ellis
* Lee J. Cobb: Dock Tobin
* Arthur O'Connell: Sam Beasley
* Jack Lord: Coaley
* Royal Dano: Trout
* John Dehner: Claude
* Robert J. Wilke: Ponch
* J. Williams: Alcutt
* Chief Tahachee: Pio

## Kanpo estekak 
* ''Man of the West' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Wymysorys

**Wymysorys** edo **wilamowicera** (*Wymysiöeryś*) Poloniako Wilamowice herrian hitz egiten den mendebaldeko germaniar hizkuntzen familiako mikrohizkuntza da. Hizkuntza galzorian dago. Gaur egun 70 hiztun inguru besterik ez ditu, horietatik gehienak adinekoak direla.

## Historia 
Wymysorys hizkuntza XII. mendeko erdialdeko goi-alemanetik datorrela uste bada ere, behe-aleman, nederlandera, frisiera, poloniera, ingelesa eta eskoziera hizkuntzen eragin nabarmena izan du. Wilamowicetarrak, segur aski, XIII. mendean Poloniara joandako herbeheretarren, alemanen eta eskoziarren ondorengoak dira.

Wymysorysaren erabilera hedatua zegoen 1945era arte, Poloniako agintari komunistek honen erabilera debekatu zutenean. Nahiz eta 1956an debekua kendu, polonierak wymysorysaren lekua hartu zuen, batez ere belaunaldi gazteen artean. 2006ko datuen arabera, bakarrik 70 lagun inguruk zekiten hizkuntza, gehienak adinekoak izanik.

2007ko uztailaren 18an Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiak wymysorys hizkuntza erregistratu zuen eta **wym** ISO kodea esleitu zion.

2013ko azaroaren 7an Wymysorysaren Akademia (*Wymysiöeryśy Akademyj*) sortu zuten Varsoviako Unibertsitatean wymysorysaren inguruko informazioa biltzeko eta hizkuntza suspertzeko.

## Alfabetoa 
## Adibideak 
[thumb|[Polonieraz (behean) eta wymysorysaz (goian) idatzitako kartela.]]
### Sehaska-kantak 
## Literatura 
Wilamowicerazko olerkaririk ezagunenak hurrengoak dira: Florian Biesik XIX. mendean, Józef Kuczmierczyk XX. mendean eta Józef Gara XXI. mendean.

## Kanpo estekak
Cimarron (1960ko filma)

***Cimarron*** 1960ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Edna Ferber idazlearen *Cimarron* eleberrian oinarritua dago, aurreko 1931ko *Cimarron* filmaren berregokitzapena da. Glenn Ford, Maria Schell, Anne Baxter eta Harry Morgan aktoreek antzeztu zuten.

Filma hau 1960ko hamarkadan Anthony Mannek filmatutako hiru epika filmeetako bat da, gainontzeko biak, *El Cid* (1961) eta *The Fall of the Roman Empire* ("Erromatar Inperioaren Gainbehera") dira.

Bi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (George W. Davis, Addison Hehr, Henry Grace, Hugh Hunt, and Otto Siegel) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Franklin Milton).

## Argumentua 
1889, Mendebalde Urruna. Lursail berriez jabetu nahi duten milaka aintzidari Oklahomako lurraldea zibilizazioari irekiko dion ateko abiapuntura doaz. Haien artean Yancey Cravat (Glenn Ford) eta Sabra emaztea daude (Maria Schell), azken honek hiria laga eta abentura honetan bere senarraren alboan egon nahi izan du.

## Aktoreak 
* Glenn Ford: Yancey Cravat
* Maria Schell: Sabra Cravat
* Anne Baxter: Dixie Lee
* Arthur O'Connell: Tom Wyatt
* Russ Tamblyn: The Cherokee Kid
* Mercedes McCambridge: Sarah Wyatt
* Vic Morrow: Wes Jennings
* Robert Keith: Sam Pegler
* Charles McGraw: Bob Yountis
* Aline MacMahon: Mavis Pegler
* Harry Morgan: Jesse Rickey
* David Opatoshu: Sol Levy
* Edgar Buchanan: Neal Hefner epailea

## Kanpo estekak 
* *Cimarron* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nansenia ahlstromi

***Nansenia ahlstromi*** *Nansenia* generoko animalia da. Arrainen barruko Microstomatidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nansenia*
* Microstomatidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Lophotidae

**Lophotidae** arrain lampriformeen familia zabala da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
Familiak 4 espezie inguru ditu, 2 generotan banaturik:
* *Eumecichthys* generoa (Regan, 1907)
** *Eumecichthys fiski* (Günther, 1890)
* *Lophotus* generoa (Giorna 1809)
** *Lophotus capellei* (Temminck eta Schlegel, 1845)
** *Lophotus lacepede* (Giorna, 1809)
** *Lophotus guntheri* (Johnston, 1883)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lotidae

**Lotidae** arrain gadiformeen familia zabala da, Ozeano Artikoa, Ozeano Atlantikoan eta Ozeano Barean bizi dena. Espezie guztiak itsasokoak dira, Europa eta Ipar Amerikako ibaia eta aintziratan bizi den *Lota lota* izan ezik.

## Genero eta espezieak 
ITISek aipatzen ez baduen ere, FishBaseren arabera, familiak 22 espezie inguru ditu, 6 generotan banaturik.
* *Brosme* generoa (Oken, 1817)
** *Brosme brosme* (Ascanius, 1772)
* *Ciliata* generoa (Couch, 1832)
** *Ciliata mustela* (Linnaeus, 1758)
** *Ciliata septentrionalis* (Collett, 1875)
** *Ciliata tchangi* (Li, 1994)
* *Enchelyopus* generoa (Bloch eta Schneider, 1801)
** *Enchelyopus cimbrius* (Linnaeus, 1766)
* *Gaidropsarus* generoa (Rafinesque, 1810)
** *Gaidropsarus argentatus* (Reinhardt, 1837)
** *Gaidropsarus biscayensis* (Collett, 1890)
** *Gaidropsarus capensis* (Kaup, 1858)
** *Gaidropsarus ensis* (Reinhardt, 1837)
** *Gaidropsarus granti* (Regan, 1903)
** *Gaidropsarus guttatus* (Collett, 1890)
** *Gaidropsarus insularum* (Sivertsen, 1945)
** *Gaidropsarus macrophthalmus* (Günther, 1867)
** *Gaidropsarus mediterraneus* (Linnaeus, 1758)
** *Gaidropsarus novaezealandiae* (Hector, 1874)
** *Gaidropsarus pacificus* (Temminck eta Schlegel, 1846)
** *Gaidropsarus pakhorukovi* (Shcherbachev, 1995)
** *Gaidropsarus parini* (Svetovidov, 1986)
** *Gaidropsarus vulgaris* (Cloquet, 1824)
* *Lota* generoa (Oken, 1817)
** *Lota lota* (Linnaeus, 1758)
* *Molva* generoa (Lesueur, 1819)
** *Molva dypterygia* (Pennant, 1784)
** *Molva macrophthalma* (Rafinesque, 1810)
** *Molva molva* (Linnaeus, 1758)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izpiliku min

**Izpiliku mina** (*Lavandula stoechas*) landare loredunen espeziea da. Izpilikua *Lamiaceae* familiaren labandaren generoan sailkatzen da.

Zurtoin tente adartsua eta lore-buru motz samarra eta sendoa du, metro bete inguru luzea eta oso usaintsua da. Leku eguzkitsuetan eta lehorretan hazten da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lobotes

***Lobotes*** arrain pertziformeen generoa da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena. **Lobotidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Lobotes pacificus* C. H. Gilbert, 1898
* *Lobotes surinamensis* (Bloch, 1790)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ludwigia

***Ludwigia*** izenarekin bi izaki bizidun genero ezberdin izendatzen dira:
* *Ludwigia* ammonite generoa
* *Ludwigia* landare generoa
Aquae Tarbellicae

**Aquae Tarbellicae** (gaur egungo Akize hiria) Novenpopulania erromatar probintziako hiri bat izan zen. K.a. 56. urtean erromatarrak hara ailegatu zirenean tarbeliarren hiriburua zen. Bere ur termalei esker, erromatar kokapen finko bilakatu zen, Zesar Augusto eta Julia bere alabak ere bisitatu zutena.

Gero hiria bisigodo, musulman, normandiar, bandalo eta bikingoek okupatua izan zen.

Gobernuak bere aztarnak monumentu historiko izendatu zituen:
* Harresia
* Tenplua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linophrynidae

**Linophrynidae** arrain lofiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 27 espezie inguru ditu, 5 generotan banaturik.
* *Acentrophryne*
* *Borophryne*
* *Haplophryne*
* *Linophryne*
* *Photocorynus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liparidae

**Liparidae** arrain eskorpeniformeen familia zabala da, mundu osoko itsasoetan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 405 espezie inguru ditu, 32 generotan banaturik.
* *Acantholiparis*
* *Aetheliparis*
* *Allocareproctus*
* *Careproctus*
* *Crystallias*
* *Crystallichthys*
* *Eknomoliparis*
* *Elassodiscus* Gilbert & Burke, 1912
* *Eutelichthys* Tortonese, 1959
* *Genioliparis* Andriashev & Neyelov, 1976
* *Gyrinichthys* Gilbert, 1896
* *Liparis* Scopoli, 1777
* *Lipariscus* Gilbert, 1915
* *Lopholiparis* Orr, 2004
* *Nectoliparis* Gilbert & Burke, 1912
* *Notoliparis* Andriashev, 1975
* *Osteodiscus* Stein, 1978
* *Palmoliparis* Balushkin, 1996
* *Paraliparis* Collett, 1879
* *Polypera* Burke, 1912
* *Praematoliparis* Andriashev, 2003
* *Prognatholiparis* Orr & Busby, 2001
* *Psednos* Barnard, 1927
* *Pseudoliparis* Andriashev, 1955
* *Pseudonotoliparis* Pitruk, 1991
* *Rhinoliparis* Gilbert, 1896
* *Rhodichthys* Collett, 1879
* *Squaloliparis* Pitruk & Fedorov, 1993
* *Temnocora* Burke, 1930
* *Volodichthys*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptoscopidae

**Leptoscopidae** arrain pertziformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 5 espezie inguru ditu, 3 generotan banaturik:
* *Crapatalus*
** *Crapatalus novaezelandiae* (Günther, 1861)
** *Crapatalus angusticeps* (Hutton, 1874)
** *Crapatalus munroi* (Last & Edgar, 1987)
* *Leptoscopus*
** *Leptoscopus macropygus* (Richardson, 1846)
* *Lesueurina*
** *Lesueurina platycephala* (Fowler, 1908)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptochilichthys

***Leptochilichthys*** arrain argentiniformeen generoa da, ur sakonetan bizi dena. **Leptochilichthyidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Leptochilichthys agassizii* (Garman, 1899)
* *Leptochilichthys microlepis* (Machida & Shiogaki, 1988)
* *Leptochilichthys pinguis* (Vaillant, 1886)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaniskari poni

**Zaniskari ponia**, edo **Zaniskari zaldia** Indiako bertako zaldi arraza bat da. Bera tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorria Zanskar eskualdean dago, Ladakhen, Jammu eta Kaxmir estatuan. Indiako iparraldean beraz, Himalaian. Indiako jatorrizko zaldi arrazen artean onartua dago.

## Arrazaren egoera 
thumb|280 px|Bertako zaldi arrazaen banaketa Indian
* Zoritxarrez une honetan ez dago abian inolako ekimenik arraza kontserbatzeko, eta zehaztu gabeko ehunka abelburu batzuek besterik ez dute irauten.

## Ezaugarriak 
* Bataz besteko altuera soin gurutzera; 120 eta 140 cm. artean.

## Kanpo estekak 
*  arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian

## Erreferentziak
The Tin Star

***The Tin Star*** (euskaraz *Latoizko Izarra*) 1957ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Henry Fonda eta Anthony Perkins aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sarirako izendapena jaso zuen (Barney Slater, Joel Kane eta Dudley Nichols).

## Argumentua 
Morg Hickman (Henry Fonda) diru-sari ehiztari beteranoa legerik gabeko hiri batera iritsi berri da. Sheriffa erail berria da eta bere ordezkoa eskarmenturik gabeko Ben Owens (Anthony Perkins) sheriff gaztea da. Morg diru-sari ehiztaria izan aurretik legearen agentea izan zela jakitean, lanbidean hezitu dezan eskatuko dio.

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Morg Hickman
* Anthony Perkins: Ben Owens sheriffa
* Betsy Palmer: Nona Mayfield
* Michel Ray: Kip Mayfield
* Neville Brand: Bart Bogardus
* John McIntire: Joseph J. 'Doc' McCord doktorea
* Mary Webster: Millie Parker
* Peter Baldwin: Zeke McGaffey
* Richard Shannon: Buck Henderson
* Lee Van Cleef: Ed McGaffey
* Frank McGrath: Jim Clark, diligentzia gidaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *The Tin Star* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gremlins 2: The New Batch

**Gremlins 2: The New Batch** (euskaraz *Gremlins 2: Belaunaldi Berria*) 1990eko Joe Dante estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko komedia beltzezko filma bat da. Zach Galligan, Phoebe Cates, John Glover, Robert Prosky, Robert Picardo eta Christopher Lee aktoreek antzeztu zuten.

1984ko *Gremlins* filma ospetsu eta arrakastatsuaren jarraipena da, baina honako honetan istorioa New York hirira lekualdatu zen. Bi filmak ere europar miolotogiako Gremlin izakietan oinarrituak daude.

## Argumentua 
Bere zaintzailearen heriotza ondoren, Gremlin jator eta pottoko bat bere antzinako jabea dagoen laborategi batera eramana da. Ezbehar baten ondorioz busti egingo da, ondorioz New Yorkeko etxeorratz modernoenaz nagusituko diren iratxo gaizto eta izugarriak biderkatuko dira.

## Aktoreak 
* Zach Galligan: Billy Peltzer
* Phoebe Cates: Kate Beringer
* John Glover: Daniel Clamp
* Robert Prosky. Aitona Fred
* Robert Picardo: Forster
* Christopher Lee: Catheter doktorea
* Haviland Morris: Marla Bloodstone
* Dick Miller: Murray Futterman
* Jackie Joseph: Sheila Futterman
* Gedde Watanabe: Katsuji jauna
* Keye Luke: Wing jauna
* Kathleen Freeman: Microwave Marge
* Don eta Dan Stanton: Martin eta Lewis
* Jason Presson: Alex
* Belinda Balaski: antzokiko ama
* Paul Bartel: antzerki zuzendaria
* Kenneth Tobey: antzokiko protekzionista
* Hulk Hogan: bere burua antzeztuz
* Julia Sweeney: Peggy
* Charles S. Haas: Casper
* Leonard Maltin: bere burua antzeztuz
* Sylvester Stallone: Rambo

## Ikus gainera 
* Gremlin: Izaki mitologikoa.

## Kanpo estekak 
* *Gremlins 2: The New Batch* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nansenia obscura

***Nansenia obscura*** *Nansenia* generoko animalia da. Arrainen barruko Microstomatidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nansenia*
* Microstomatidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
George Albert Boulenger

**George Albert Boulenger** (Brusela,  – Saint-Malo, ) Belgikan jaiotako britainiar zoologoa izan zen, arrain, anfibio eta narrastietan aditua.

Bruselako Unibertsitate Askean historia natural ikasi ondoren, British Museum bisitatu eta bertan lan egitea eskaini zioten. Royal Societyko kidea, 1880an britainiar herritartasuna lortu zuen.

## Bere izena daramaten espezieak 
* *Boulengerochromis microlepis*
* *Boulengerina annulata*
* *Bryconaethiops boulengeri*
* *Boulengerella cuvieri*
* *Boulengerella lateristriga*
* *Boulengerella maculata*
* *Boulengerella lucius*
* *Boulengerella xyrekes*
* *Neolamprologus boulengeri*
* *Rhynchophis boulengeri*
* *Xenotilapia boulengeri*
Pieter Bleeker

**Pieter Bleeker** (Zaandam,  – Haga, ) herbeheretar mediku eta zoologoa izan zen, arrain eta narrastietan aditua.

1842 eta 1860 artean armadarako lan egin zuen Indonesian, non 12.000 espezimen inguru bildu zituen. Horri esker, 1.925 espezie eta 511 genero berri deskribatu zituen.

## Lan hautatuak 
* 1859. *Enumeratio specierum piscium hucusque in Archipelago indico observatarum, adjectis habitationibus citationibusque, ubi descriptiones earum recentiores reperiuntur, nec non speciebus Musei Bleekeriani Bengalensibus, Japonicis, Capensibus Tasmanicisque. *Acta Soc. Sci. Indo-Neerl 6: i–xxxvi + 1–276
* 1862-1878. *Atlas Ichthyologique des Indes Orientales Néerlandaises*
* 1874. *Typi nonnuli generici piscium neglecti. *Versl. Akad. Amsterdam (Ser. 2 ) 8: 367–371
Falling Down

**Falling Down** (euskaraz *Amilduz*) 1993ko Joel Schumacher estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza filma bat da. Michael Douglas, Robert Duvall, Barbara Hershey, Rachel Ticotin, Frederic Forrest eta Tuesday Weld aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak protagonistaren gainbehera mentala adierazten du eta *London Bridge Is Falling Down* ("Londresko Zubia Erortzen Ari Da") ingeles sehaska kanta eta doinu herrikoi ospetsutik hartua dago, filman zehar maiz entzun daitekelarik.

1993ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palmaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Los Angeles hirian bereziki bero kiskalgarria egin duen egun batean auto iladak sortu dira, haietako batean ordurarte hiritar arrunt, lasai eta orekatua zirudien William Fosterek (Michael Douglas) bapateko krisialdi mentala jasan eta bere alde bortitz eta suntsitzaileena piztu zaio, inguruan duen edonorren aurka joko duelarik. Bill Foster eguneroko frustrazioak nola edo hala gainditzen saiatzen den gizon arrunta da, bere asmo bakarra etxera lehen bai lehen itzultzea delarik. Hiriko polizia saileko Martin Prendergast sarjentua (Robert Duvall) gizon honen oldarkeria eta bortizkeriari amaiera jartzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Michael Douglas: William "D-Fens" Foster
* Robert Duvall: Martin Prendergast sarjentua
* Barbara Hershey: Elizabeth "Beth" Trevino
* Rachel Ticotin: Sandra Torres detektibea
* Tuesday Weld: Amanda Prendergast
* Frederic Forrest as Nick, Army surplus store owner
* Michael Paul Chan: Lee jauna, korear dendaria
* Steve Park: Brian deteektibea
* Vondie Curtis-Hall: ekonomikoki onuragarria ez den gizona
* Lois Smith: Fosteren ama
* Joey Hope Singer: Adele Foster-Trevino
* Raymond J. Barry: Yardley kapitaina
* D. W. Moffett: Lydecker detektibea
* Dedee Pfeiffer: Sheila Folsom, Whammy Burger hanburgesa jatetxeko langilea

## Kanpo estekak 
* *Falling Down* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Theodore Gill

**Theodore Nicholas Gill** (New York,  – Washington Hiria, ) estatubatuar liburuzain eta zoologoa izan zen, arrainetan aditua.

Jaioterrian tutoreekin ikasi ondoren, 1863an Smithsonian Institution erakundean hasi zen lanean. Irakaslea izan zen hiriburuko George Washington Unibertsitatean.

## Lan hautatuak 
* 1871. *Arrangements of the Families of Mollusks*. 49 orr.
* 1872. *Arrangement of the Families of Mammals*. 98 orr.
* 1872. *Arrangement of the Families of Fishes*.
* 1875. *Catalogue of the Fishes of the East Coast of North America*.
* 1882. *Bibliography of the Fishes of the Pacific of the United States to the End of 1879*.
* *Reports on Zoology*, Smithsonian Institution
Pierre Joseph Bonnaterre

**Pierre Joseph Bonnaterre** (Aveyron, 1752 – Saint-Geniez, ) frantziar apaiz eta zoologoa izan zen.

Rouergueko apaiza, Rodezen izan zen irakaslea. Bere *Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature* lanari esker ospetsua da eta baita Victor Aveyrongoa ume basatia ikertzeagatik ere.

## Erreferentziak
Achille Valenciennes

**Achille Valenciennes** (Paris,  – *ibidem*, ) frantziar zoologoa izan zen.

Georges Cuvierrekin batera ikasi eta lan egin zuen. Elkarrekin 20 liburukiko *Histoire naturelle des poissons (1828-1848)* idatzi zuten. 1844an Zientzien Akademian sartu zen.

## Lan hautatuak 
* 1841: *"Aspidophoroide. Dictionnaire universel d’histoire naturelle."* C. d’Orbigny (zuz.), 2 lib.: 237–238.
* 1858: *"Description d’une nouvelle espèce d’Aspidophore pêché dans l’une des anses du port de l’empereur Nicolas..."*C. R. Acad. Sci. Paris, v. 47: 1040–1043.

## Erreferentziak
London Bridge Is Falling Down

thumb|270px|eskuinera|*London Bridge Is Falling Down* doinua entzungai.

**London Bridge Is Falling Down**, **My Fair Lady** edo soilik **London Bridge** (euskaraz *Londresko Zubia Erortzen Ari da*, *Ene Andere Laztana* edo *Londresko Zubia*) Ingalaterrako sehaska edo haur kanta eta doinu herrikoi bat da, mundfu osoan barna bertsio eta aldaera ugariz hedatu delarik. Londresko Zubi ospetsuari buruzko abestia da.

Abestiaren hitzak lehenbizikoz 1744an inprimatu ziren, XIX. mendean Ingalaterra osoan eta Ameriketako Estatu Batuetan ospetsu bilakatuz.

## Hitzak 
Hitz eta aldaera ugari izan arren, gehienetan honako bertso hau errepikatu ohi da:

## Kanpo estekak
Myristicaceae

**Myristicaceae** Magnoliales ordenako landare loredunen familia da. Espezie nagusia intxaur muskatua du. Europa, Asia eta Amerikan bizi den familia honek 440 espezie inguru ditu, 20 generotan banaturik.

## Generoak 
* *Bicuiba*
* *Brochoneura*
* *Cephalosphaera*
* *Coelocaryon*
* *Compsoneura*
* *Endocomia*
* *Haematodendron*
* *Gymnacranthera*
* *Horsfieldia
* *Iryanthera*
* *Knema*
* *Mauloutchia*
* *Myristica*
* *Osteophloeum*
* *Otoba*
* *Paramyristica*
* *Pycnanthus*
* *Scyphocephalium*
* *Staudtia*
* *Virola''

## Kanpo estekak
Distant Drums

***Distant Drums*** (euskaraz: "Urrutiko danborrak") western filma da Raoul Walsh estatubatuar zinemagileak 1951n zuzendu zuena. 1840eko hamarkadako Floridako Seminola gerretan girotua dago, Everglades aintzira eta hezegune eremuan. Gary Cooper, Richard Webb, Mari Aldon, Arthur Hunnicut eta Carl Harbaugh izan ziren aktore nagusiak.

Bitxikeria gisa, 1991ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendariaren *Tacones lejanos* filmaren izenburua honetan oinarritu zen.

## Argumentua 
1840ko hamarkadan, Floridako penintsulan, Quincy Wyatt kapitainak (Gary Cooper), AEBtako Armadako esploratzaile kementsua, seminola indiarrei errifleak saltzen ari zaizkien kontrabandista batzuen aztarna jarraitzen ari da.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Wyatt
* Richard Webb: Tufts
* Mari Aldon: Judy
* Arthur Hunnicut: Monk
* Carl Harbaugh: Duprez
* Raymond Kentro: Buruzagia

## Kanpo estekak 
* *Distant Drums* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Joseph Acaba

**Joseph Michael "Joe" Acaba** (Inglewood, Kalifornia, 1967ko maiatzaren 17a) irakasle, hidrogeologo eta NASAko astronauta estatubatuarra da.

2004ko maiatzean izendatu zuten astronautagai, puertoricar jatorriko lehena bihurtuz. 2006ko otsailaren 10ean astronauta izateko entrenamendua osatu zuen. 2009ko martxoaren 15etik 28ra Nazioarteko Espazio Estazioaren azken eguzki-panelak jartzeko espazioratu zuten STS-119 misioan parte hartu zuen. 2012ko maiatzaren 15ean espazioratu zen berriro, Nazioarteko Espazio Estazioaren hegaldi ingeniari gisa. Misio honek maiatzaren 17tik irailaren 17ra iraun zuen.

## Kanpo estekak 
*  Joseph Acabaren Twitterra
Loren Acton

**Loren Wilber Acton** (Lewistown, Montana, 1936ko martxoaren 7a) STS-51-F espazio-misioan espaziora joan zen fisikari estatubatuarra da.
Retropinnidae

**Retropinnidae** arrain osmeriformeen familia da, Australia eta Zeelanda Berriko ur geza eta gazikaratan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 6 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Prototroctes* generoa
** *Prototroctes maraena* (Günther, 1864)
** *Prototroctes oxyrhynchus* (Günther, 1870)
* *Retropinna* generoa
** *Retropinna retropinna* (Richardson, 1848)
** *Retropinna semoni* (Weber, 1895)
** *Retropinna tasmanica* (McCulloch, 1920)
* *Stokellia* generoa
** *Stokellia anisodon* (Stokell, 1941)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Bautista

**Jon Bautista Orgilles** (Maó, Balear Uharteak, 1995eko uztailaren 3a) Euskal futbolari profesionala da, Errenterian (Gipuzkoa) bizi dena. Aurrelari moduan jokatzen du.

## Bizitza 
Menorcako Maó herrian jaio zen, Verge del Toro ospitalean. Han bere amak erizain lan egiten zuen. Jonek hilabete besterik ez zuela, Errenteriara (Gipuzkoa) etorri ziren bizitzera. Txikitan Errenteriako Touringen hasi zen jokatzen futbolean, eta gero Realak fitxatu zuen. 2013-14an UEFA Youth League txapelketa jokatu zuen Realarekin 2014an, Errealaren gazte taldearekin *Copa de Campeones* txapelketaren finalera iritsi zen. Bautistak finalean hasieratik jokatu zuen. Azkenean Real Madrilek irabazi zuen finala, penaltietan. Hurrengo denboraldian Sansera igo zuten eta bigarren B mailan debuta egin zuen. 2016ko apirilaren 24an Realeko lehen taldearekin debutatu zuen Villarrealen aurka El Madrigal futbol-zelaian. Partidako 92. minutuan Mikel Oyarzabal ordezkatu zuen, entrenatzailea Eusebio Sacristán zelarik. Minutu faltaren ondorioz, 2022ko udan Eibarrera joan zen. Apurka apurka talde armaginean bere gol sena berreskuratu zuen, erreferentzia izanik berriro. 2025eko maiatzean bere kontratua berritu zuen beste 3 denboralditarako.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Lebiasinidae

**Lebiasinidae** arrain karaziformeen familia da, Ertamerika eta Hego Amerikako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 77 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* Lebiasininae subfamilia
*** *Derhamia* (espezie 1)
*** *Lebiasina* (12 espezie)
*** *Piabucina* (9 espezie)
* Pyrrhulininae subfamilia
** Pyrrhulinini leinua
*** *Copeina* (2 espezie)
*** *Copella* (9 espezie)
*** *Pyrrhulina* (17 espezie)
** Nannostomini leinua
*** *Nannostomus* generoa (17 espezie)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zor gorrotagarri

**Zor gorrotagarria** agintariek jakinaren gainean estatuaren edo herrialdeko herritarren interesen kontra egindako zorra da.

Alexander Nahum Sack finantza zuzenbideko irakasle errusiarrak definitu zuen kontzeptu juridiko hori 1927an, eta harrezkero hainbat aldiz erabili izan da nazioarteko zuzenbidean. AEBek, adibidez, hainbat aldiz erabili dute zorrak ez ordaintzeko.

Sacken arabera, hiru faktore bildu behar ditu zorrak gorrotagarria izateko:
* Gobernuak mailegu bat hartzea herritarrek jakin barik.
* Mailegu hori herritarren interes mesederako ez erabiltzea.
* Mailegu emaileak aurreko bi faktoreak ezagutzea eta, hala ere, mailegua ematea lor ditzakeen irabaziengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latimeria

***Latimeria*** zelakantoen arrain-genero arraroa da, espezie bi baino ez dituena. **Latimeriidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *L. chalumnae* (espezie tipoa)
* *L. menadoensis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latidae

**Latidae** arrain pertziformeen familia da, Afrika eta Asiako ur gezatan eta Indiako eta mendebaldeko Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena. Antzinean **Latinae** azpifamilian sailkatzen zuten.

## Generoak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 13 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Hypopterus* generoa
** *Hypopterus macropterus* (Günther, 1859)
* *Lates* generoa
** *Lates angustifrons* Boulenger, 1906
** *Lates calcarifer* (Bloch, 1790)
** *Lates japonicus* Katayama & Taki, 1984
** *Lates longispinis* Worthington, 1932
** *Lates macrophthalmus* Worthington, 1929
** *Lates mariae* Steindachner, 1909
** *Lates microlepis* Boulenger, 1898
** *Lates niloticus* (Linnaeus, 1758)
** *Lates stappersii* (Boulenger, 1914)
* *Psammoperca* generoa
** *Psammoperca waigiensis* (Cuvier, 1828)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lateolabrax

***Lateolabrax*** arrain pertziformeen generoa da, mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena. **Lateolabracidae** familia osatzen duen bakarra da. Aditu batzuen ustetan, Moronidae familiaren barnean sailkatzen da.

## Espezieak 
* *Lateolabrax japonicus* (G. Cuvier, 1828)
* *Lateolabrax latus* Katayama, 1957

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Client (1994ko filma)

**The Client** (euskaraz *Bezeroa*) 1994ko Joel Schumacher estatubatuar zinema zuzendariaren drama thriller filma bat da. John Grisham idazlearen izenburu berdineko *The Client* eleberrian oinarritua dago. Susan Sarandon, Tommy Lee Jones eta Brad Renfro aktoreek antzeztu zuten.

Susan Sarandon aktoreak filma honetan burututako antzezpenarengatik Emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso eta Emakumezko aktore onenaren BAFTA Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Mark Sway (Brad Renfro) hamaika urteko mutikoa New Orleans hirian mafiak Jerome Clifford (Walter Olkewicz) abokatua nola hiltzen duen lekukoa izan ondoren traumatizatua gelditu da, ikusi duena ezagutzera ematen baldin badu bere bizia arrisku larrian jarriko duela baidaki. Roy Foltrigg (Tommy Lee Jones) fiskal handigura eta gupidagabeak egia jakiteko asmoz mutikoa etengabe preesionatuko du. Mutikoaren babes bakarra bere lanbidea nahiz bizia bera arriskatuko duen Regina (Susan Sarandon) abokatu ausarta izango da.

## Aktoreak 
* Susan Sarandon: Regina "Reggie"
* Tommy Lee Jones: Roy Foltrigg "erreberendoa"
* Brad Renfro: Mark Sway
* Mary-Louise Parker: Dianne Sway
* David Speck: Ricky Sway
* Anthony LaPaglia: Barry "The Blade" Muldanno
* J. T. Walsh: Jason McThune
* Anthony Heald: Larry Trumann
* Bradley Whitford: Thomas Fink
* Anthony Edwards: Clint Von Hooser
* Micole Mercurio: Momma Love edo Amatxo Maitasun
* Ossie Davis: Harry Roosevelt epailea
* Will Patton: Hardy sarjentua
* Dan Castellaneta: Slick Moeller
* Ron Dean: Osaba Johnny Sulari
* Kim Coates: Paul Gronke
* William H. Macy: Greenway doktorea
* Kimberly Scott: Doreen
* Walter Olkewicz: Jerome "Romey" Clifford

## Kanpo estekak 
* *The Client* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Giberelina

**Giberelinak** fitohormona edo landare-hormonetako mota bat dira, funtsezko zeregina betetzen dutenak landareen hainbat prozesu fisiologikotan. Hazien latentzia moztuz erne egiten ditu eta kimuen eta fruituen hazkuntza aktibatzen du besteak beste. Azido abszisikoaren aurkako eragina du.

## Etimologia 
Haien izena onddo batetik dator (*Gibberella fujikuroi*), 1935ean onddo horretatik isolatu baitzen estreinakoz.

## Egitura kimikoa eta motak 
Egitura kimikoari dagokionez diterpenoide azidoak dira. Bi giberelina multzo daude, 20 karbono dituztenak eta 19 dituztenak. 20 karbonotakoak ez dira aktiboak baina garaia iristen denean karbono bat galdu eta hirugarren karbonoa hidroxilatzen zaie. Orduan aktibatu egiten dira.

Ehun giberelina baino gehiago ezagutzen dira egun, GA letrekin eta zenbaki batekin izendatzen direnak (GA1, GA2.....GAn)

## Funtzioak 
Kontzentrazio baxua nahikoa dute beren funtzioa betetzeko. Ehunetan kaltzio kontzentrazioa handitzen dute eta ondorioz zelulen zatiketa eta hazkuntza aktibatzen dute. Horrela beraz, zurtoinen hazkuntza abiatu, erneketa bultzatu, eta ernamuin eta fruituen garapena eragiten dute.

## Erabilerak 
Nekazaritzan interes handiko substantziak dira, aplikazio praktiko ugari dituztenak hainbat landaren ekoizpenean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak