Brontzezko eskultura

thumb|400x400px|Atleta garailea edo Fano atleta (ca. K. a. 310), itsas hondoan kontserbatutako antzinako brontze greziar bakanetako bat.
[thumb|394x394px|[Beningo brontzeak|Beningo brontze baten buru emakumezkoa.]]
[thumb|300x300px|[San Joan bataiotegia (Florentzia)|Florentziako Bataiategiko brontzezko ateak, Lorenzo Ghibertirena, 1401-1422.]]
**Brontzezko eskultura** Antzinaroko artetik metalezko euskarrian dagoen eskulturaren forma tipikoa da. Material honen pieza eskultorikoei "brontze" deitzen zaie, besterik gabe.

Brontzearen baldintza bereziak direla eta (kobrezko aleazioa eta eztainua, gogortasun eta harikortasun handikoa, urtzean eta solidotzean hedapen eta uzkurdura minimoa duena), bereziki egokia da argizari galduaren prozedura gauzatzeko, bai estatuatxo trinko txikietarako, bai eskultura handietarako (normalean hainbat piezatan egiten dira, eta horrek dinamismo handia ahalbidetzen du) . Horietan, materiala fintasun handikoa izan daiteke, milimetro gutxikoa, moldeetatik erraz bereizten dena.  Aldez aurretik, eskultoreak material moldeagarri batean modelatu du pieza, bertan material erregogorraren moldea egin ahal izateko, bertan isuria edo brontzezko galdaketa egiteko. Hori beste profesional baten lana izan daiteke, galdatzailea, brontzezko beste objektu mota batzuk ere egiten dituen artisau espezializatua, hala nola armak (ezpatak Brontze Aroan, kanoiak Aro Modernoan) edo kanpaiak Erdi Aroaz geroztik egindako kanpaiak. Brontzezko eskulturak egiteko beste teknika kuttun bat hareazko galdaketa da, modeloak hondarrezko ohe baten gainean utzitako inprimaketan metal likidoa hustean datzana. Harea buztinarekin (bentonita) pilatzen da, eta horrek lana egiteko behar besteko plastikotasuna ematen dio.

Materialak berez duen balioa eta birziklatzeko aukera (zizelkatutako eskulturako materialak ez bezala – harria edo egurra –) desabantaila izan dira historikoki Antzinaroko brontzezko eskulturak babesteko, gehienak helburu erabilgarrietarako urtu baitira (armamenturako batez ere), eta oso gutxi kontserbatu dira (beraz, balio berezia hartzen dute antzinako hondoratzeen itsaspeko arkeologiak berreskuratutakoek). Garaikideetako batzuk lapurtu eta urtu ere egiten dira.

## Materiala 
Brontze-mota asko daude, eta, beraz, museoetako katalogo berriek zehaztugabetzat jotzen dute izendapena; nahiago dute "kobre-aleazioak" bezalako deskribapen orokorrekin ordeztu, batez ere pieza zaharrenetarako. Brontze modernoak %88ko kobrezko eta %12ko eztainuzko konposizioa izan ohi du. "Brontze alfa" kobrezko eztainuzko *alfa* soluzio solidoan datza. Eztainuaren % 4-5eko alfa brontzea txanponetarako eta aplikazio industrial askotarako erabiltzen da. Brontze historikoak oso desberdinak dira beren osaeran, brontzistek eskura zituzten materialak erabili behar baitzituzten. Esate baterako, . mendeko Gloucester argimutilak kobre, zink, eztainu, berun, nikel, burdina, antimonio eta artsenikoz osatutako nahasketa bat zeukan, bai eta zilar-kantitate ezohiko bat ere (oinarriaren % 22.5 eta kandelen azpiko eremuaren % 5.76 artean). Nahasketaren proportzioek iradokitzen dute txanpon zaharrak erabili zirela. Beningo brontzeak, berez, letoizkoak dira; Liejako San Bartolomeko bataiarriaren materiala, berriz, brontze edo letoi gisa sailka daiteke.
Fitxategi:Renier_de_Huy_MCL1.jpg|link=Archivo:Renier_de_Huy_MCL1.jpg|Pila de Lieja.
Fitxategi:Gloucester_candlestick.jpg|link=Archivo:Gloucester_candlestick.jpg|Candelabro de Gloucester.
Fitxategi:Kamakura_Budda_Daibutsu_front_1885.jpg|link=Archivo:Kamakura_Budda_Daibutsu_front_1885.jpg|Buda de Kamakura.
Brontze Aroan, bi aleazio erabili ohi ziren: "brontze klasikoa", %10eko eztainuarekin, galdaketarako erabiltzen zen, eta "brontze arina", %6ko eztainuarekin, lingoteetatik abiatuta, brontzezko xaflak egiteko. Armak brontze klasikoarekin urtzen ziren, eta kasketak eta armadurak, berriz, brontze arinarekin. Brontze estatuarioa modernoagoa da: %90 kobrea eta %10 eztainua.

## Historia 
Antzinateko zibilizazio handiek brontzea erabili zuten objektu artistikoetarako. Antzinako egiptoarrek brontzezko estatuatxo asko erabiltzen zituzten; milaka batzuk mundu osoko museoetako egiptoar sailetan kontserbatzen dira. Antzinako greziarrak izan ziren tamaina naturaleko giza irudiak brontzez egiten lehenak. Gutxi batzuk iraun dute bizirik (Riaceren brontzeak, Artemisio lurmuturraren jainkoa edo Fanoren atleta). Brontze erromatarren adibide gehiago daude.

Antzinako txinatarrek argizari galduaren prozedura zein atalkako galdaketa ezagutzen zituzten. Shang dinastian, brontze erritual txinatar ugari egin ziren, erritu-ontzi oparo apainduak, enperadore eta nobleen hilobietan ehundaka ehorzten zirenak. Ekialdeko beste zibilizazio batzuek brontzea erabili zuten estatua handietan, hala nola Cingalesko kulturako Alakothiveshwara Tara Devi (Sri Lanka) edo Kamakurako Buda (Japonia), 13 metro eta 93 tonatik gorakoa. Chola dinastia (India hegoaldea, IX. mendetik XIII.era) Indiako brontze fundizioaren gailurra izan zen.
## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* Bronze Sculpture and Architecture
* MMA exhibition of Shang Dynasty ritual vessels
* A 26min film about Auguste Rodin and the Gates of Hell
* 
* Bronze casting videos 
* Short video on bronze sculptor working