open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurt Gimmi

**Kurt Gimmi** (Zürich, 1936ko urtarrilaren 13a - ib., 2003ko martxoaren 29a) txirrindulari suitzarra izan zen, profesionala 1958tik 1964ra.

Profesionaletan hamar garaipen lortu zituen, aipagarrienak 1959ko Romandiako Tourra eta 1969ko Tourreko etapa bat izan ziren.

Suitzako Itzulian bi etapa garaipen eskuratu zituen eta bost aldiz amaitu zen sailkapen orokorreko lehenengo hamarren artean.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tōgō Heihachirō

Japoniako Armada Inperialeko flotako gensui edo almirante gisa aritu zen eta Japoniako itsas-heroi handienetako bat bihurtu zen. 1904-1905eko Errusia-Japonia Gerran Flota Konbinatuko Komandante Nagusi gisa, Ozeano Bareko Errusiako itsas indarrak Port Arthur-era mugatu zituen arrakastaz, 1905eko maiatzean Tsushimako flota aringarri baten aurka garaipen erabakigarria lortu aurretik. Mendebaldeko kazetariek Tōgō "Ekialdeko Nelsona" deitu zuten. Japonian heroi nazional gisa oso estimatua izaten jarraitzen du, bere omenez izendatutako santutegi eta kaleekin.

## Kanpo estekak
René Strehler

**René Strehler**, (Affoltern am Albis, Zürich kantonamendua, 1934ko apirilaren 13a) pistako eta errepideko txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1955etik 1962ra.

## Taldeak 
60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1955 : Condor 
* 1955 : Allegro
* 1955 : Van Hauwaert - Maes
* 1956 : Allegro 
* 1956 : Faema - Guerra
* 1957 : Tebag
* 1957 : Faema - Guerra
* 1958 : Mondia - Ignis
* 1958 : Molteni
* 1958 : Faema - Guerra
* 1959 : Mondia 
* 1960 : Flandria - Wiel's
* 1961 : Allegro - Fynsec
* 1961 : Helyett - Fynsec - Hutchinson
* 1961 : Blanchard Pochat Alpal
* 1962 : Independentea

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

### Pistako palmaresa 
#### Munduko txapelketak 
**1955**
* 2. Munduko Jazarpen txapelketan
#### Suitzako txapelketak 
**1952**
* 20px Suitzako taldekako Jazarpen txapelketa amateur (Peter Tiefenthaler eta Edy Vontobelekin)
**1953**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
**1954**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
**1955**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa
**1956**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa
**1957**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Juan Carlos Gómez de Segura

**Juan Carlos Gómez de Segura Serna** (Elorrio, Bizkaia, 1957ko irailaren 5a) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari lanetan aritzen zen. 5 urtez aritu zen Eibarrren, 48 gol sartuz.
 
## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Roger Sessions

**Roger Huntington Sessions** (New York, 1896ko abenduaren 28a – Princeton, New Jersey, 1985eko martxoaren 6a) estatubatuar musikagilea izan zen.

Hamalau urte zituenetik Harvardeko Unibertsitatean ikasi zuen eta hemezortzi urterekin graduatu zen. *Harvard Musical Review*n idatzi zuen eta editorea ere izan zen. Ondoren, Horatio Parker eta Ernest Bloch izan zituen ikasle Yaleko Unibertsitatean, eta irakasle izan zen Smith Collegen.

1930eko hamarkadan hasi zen konposatzen, Europan zehar emaztearekin bidaiatzen zuen bitartean. 1933an itzuli zen Estatu Batuetara, eta irakasle izan zen Princetongo Unibertsitatean, Kaliforniako Unibertsitatean eta Juilliard Schoolen. Arnold Schoenberg eta Thomas Mannen laguna izan zen.

1974an Pulitzer sari berezia jaso zuen eta 1982an Pulitzer Saria Musikan.

Estilo neoklasikoan konposatzen hasi zen eta doinu konplexuagoetarantz eta posterromantizismorantz eboluzionatu zuen. Azkenik, Vienako Bigarren Eskolako dodekafonismora iritsi zen.

## Lan nabarmenak 
* 3 Chorale Preludes for Organ (1924–26)
* Symphony No. 1 (1927)
* *The Black Maskers* Orchestral Suite (1928)
* Piano Sonata No. 1 (1930)
* Violin Concerto (1935)
* String Quartet No. 1 (1936)
* *From My Diary* (Pages from a Diary) (1940)
* Duo for Violin and Piano (1942)
* Piano Sonata No. 2 (1946)
* Symphony No. 2 (1946)
* *The Trial of Lucullus* (1947), one-act opera
* String Quartet No. 2 (1951)
* Sonata for Solo Violin (1953)
* *Idyll of Theocritus* (1954)
* Mass, for unison chorus and organ (1956)
* Piano Concerto, dedicated to the memory of Artur Schnabel (1956)
* Symphony No. 3 (1957)
* String Quintet (1957 edo 1957–58)
* Symphony No. 4 (1958)
* Divertimento for orchestra (1959)
* *Montezuma* (ca. 1940–1962, 1940s–1962, opera in three acts (Giuseppe Antonio Borgeseren libretoa)
* Symphony No. 5 (1964)
* Piano Sonata No. 3 (1965)
* Symphony No. 6 (1966)
* Six Pieces for Violoncello (1966)
*Symphony No. 7 (1967)
* Symphony No. 8 (1968)
* Rhapsody for Orchestra (1970)
* Concerto for Violin, Cello and Orchestra (1970–1971)
* ''When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd* (1971)
* *Three Choruses on Biblical Texts* (1971)
* Concertino for Chamber Orchestra (1972)
* Five Pieces for Piano (1975)
* Symphony No. 9 (1978)
* Concerto for Orchestra (1981)
* Duo for Violin and Violoncello (1981), osatugabea

## Idazlanak 
* Sessions, Roger. *Harmonic Practice.* New York: Harcourt, Brace. 1951. .
* —. *Reflections on the Music Life in the United States.* New York: Merlin Press. 1956. .
* —. *The Musical Experience of Composer, Performer, Listener.* Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 1950, republished 1958.
* —. *Questions About Music.* Cambridge: Harvard University Press. 1970, reprinted New York: Norton, 1971. .
* —. *Roger Sessions on Music: Collected Essays'', edited by Edward T. Cone. Princeton: Princeton University Press, 1979.  (cloth)  (pbk)

## Kanpo estekak
Kama-goli

***Kama-goli*** () Jon Miranderen poema da, *Igela* aldizkariaren 1962ko 1. zenbakian argitaratua. Erromintxelaz idatzita dago, edo, egile berak zioen bezala, «motzaileen hizkuntzan», eta hizkera horren erabileraren lehen adibideetako bat da euskal literaturan. *Pamiela* aldizkariaren 1984ko 7. zenbakian argitaratzeko, Eneko Oregik «euskara arruntean» moldatu zuen poema. Marta Las Heras eta Ainhoa Zamanillo zuzendariek 2024an egindako *Erromintxela: Senderos y Raíces* dokumentalean ere agertzen da.

## Hitzak 
Hona hemen poemaren hasiera:

:*Hiretzat goli kherautzen dinat*
:*erromeetako gazin mendroa*
:*ene muirako mandro londoa*
:*mol loloena ene khertsiman.* 

:*Hire dui ankhai baro, kaloek*
:*pekhautzen nine kamatze-jakaz*
:*phiria hautsiz erromenitzat*
:*letu hindudan latziaz geroz.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Kama-goli* poemaren testu osoa
Ascot kapela

**Ascot kapelak** Royal Ascot izeneko Ingalaterrako zaldi-lasterketetan emakumezkoek janzten dituzten buruko sofistikatuak dira. Estatus sozialaren eta modaren adierazgarri bat da da kapela mota hau.

## Historia 
Etiketa kodeek eskatzen dute lasterketa horiek soineko eta jantzi formalak eramatea, kapelak barne, baina lasterketen hirugarren eguna berezia izaten da. *Ascot Gold Cup* edo urrezko kopa jokatzen den egunean emakumezkoek bereziki kapela landuak eta ikusgarriak eramatea, *faszinatzaile* edo *fascinator* erakoak eta beste batzuk, tradizio bilakatu da. ''Ladies' Day'' esaten diote egun horri Ingalaterran, damen eguna. 

Ohitura hau 20. mendearen hasieratik garatu zen, baina batik bat mende erdialdetik finkatu zen, 1960etan forma geometrikoak eta mod inspirazioak nabarmendu zirelarik. Ohitura zabaldu egin da Ingalaterrako lasterketa hauetatik beste herrialde batzuetako zaldiekin zerikusia duten ebentoetara.

## Iruditegia 

Fitxategi:'Ladies Day', Royal Ascot - geograph.org.uk - 359825.jpg|Ladies' Day, 2006.
Fitxategi:Kate Will Ascot 2017 V.png|Kate Middleton printzesa *faszinatzaile* batekin, kapela daramaten beste batzuekin.
Fitxategi:Royalascot.jpg|2006ko modeloak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lourdes Lejarreta

**Lourdes Lejarreta Arroyo** (Bilbo, Euskal Herria, 1958ko martxoaren 16a - Cogo, Ekuatore Ginea, 1995eko irailaren 3a) bizkaitar erizain eta kooperantea izan zen.

## Biografia 
Gasteizko Santiago Ospitaleko Erizaintza Eskolako hamaikagarren promoziokoa izan zen. Analisi klinikoetan espezializatu zen. Gasteizko Olagibel anbulatorioko laborategian lan egin zuen, eta Osasun Zentroko erizaintzako koordinatzailea izan zen.

Kooperante gisa izan zuen lehen esperientzia Somalian,  Mugarik Gabeko Medikuentzat lanean, egindako urte eta erdiko egonaldia izan zen (1993). Ondoren, Arabako Manuel Iradier Elkarte Afrikanistan sartu zen, eta Ekuatore Gineako Cogora joateko proposamena jaso zuen. 1995eko ekainean iritsi zen hara. Cogon Arabako GKEaren Osasun Zentroko Ama-haurren Osasun Programaren arduraduna izan zen, baita txertaketen eta herrixketako osasun-postuen ikuskapenaren arduraduna ere.  Lourdesek lehen mailako arretako ginear taldearekin bidaiatzen zuen oihanean zehar, eta kanoan nabigatzen zuen inguruko ibaietan zehar, herri ezkutuetako populazio behartsuenei laguntzeko.

Cogon hil zen 37 urte zituela, 1995eko irailaren 3an, bat-bateko garun-paludismoak jota. 1995eko irailaren 11tik Gasteizko Santa Isabel hilerrian lurperatuta dago.
thumb|Lourdes Lejarreta Arroyori eskainitako plaka
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1996an, Eusko Jaurlaritzak dirulaguntza bat eman zion Gasteizko Manuel Iradier elkarteari, Lourdes Lejarreta Arroyo lankidearen omenez haren izena zeraman sari berezi bat emateko.
* 2017an, Arabako Foru Aldundiak lurralde historikoko emakumeei eskainitako egutegi bat egin zuen, izan zituzten lorpenak sustatzeko. Bertan Lourdes Lejarreta agertzen da.
* Gasteizko Santiago Ospitalean Lourdes Lejarreta gogorarazten duen plaka bat dago, bere lankideek eskainia.
* Bere izena daraman haur-eskola bat dago Gasteizen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asunción Menéndez Fernández

**Asunción Menéndez Fernández** (Oviedo, Asturias, 1871ko irailaren 15a-Sestao, Bizkaia, 1945eko urtarrilaren 29a). Sestaoko zenbait eskola publikoko maistra eta zuzendaria izan zen, 30 urte baino gehiago eman zituen irakaskuntzan. Egun, bertako kale batek bere izena darama.

## Ibilbidea 
### Biografia 
1871ko abuztuaren 15ean Oviedon jaio zen, gurasoak Luciano Menéndez eta Teresa Fernández ziren. Urte batzuk geroago Sestaora bizitzera joan zen, eta bertan egin zuen lan erretiratu zen arte. 

Asunción Menendezek 30 urte baino gehiago eman zituen Sestaon irakaskuntzan; 1945ean, erretiroan egonda, 74 urterekin, hil zen bertan. Bere azken urteetan, Sestaoko Kale Nagusian bizi izan zen, Rebonzako egoitzan, hain zuzen ere. 

Sestaoko Udalak maistra zendu aurretik jarri zion herriko kale bati bere izena, 1930ean zegoeneko antzinako *Alameda E* kaleak *Asunción Menendez* izena zeraman.  

### Maistra-lana 
Sestaora bizitzera joan zenean, bertako Urbinagako nesken eskola publikoan irakasle laguntzaile aritu zen, eta 1894an Atilana de la Encina irakaslea zendu zenean, Asunción Menendezi eman zitzaion azken honen ardura.

Geroago, 1906an, «El Puente» eskola publikoa sortu zen Sestaon eta bertan hasi zen irakasten Modesto López de Harorekin batera. 1907an, ordea, Rebonza nesken eskolako irakasle eta zuzendaria izatera pasa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francis Hagerup

**George Francis Hagerup** (Horten, 1853ko urtarrilaren 22a – Oslo, 1921eko otsailaren 8a) norvegiar zuzenbideko irakasle, diplomazialari eta Alderdi Kontserbadoreko politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1895etik 1898ra eta 1903tik 1905era.

Zuzenbidea ikasi zuen Osloko Unibertsitatean eta unibertsitate bereko irakaslea izan zen. 1893tik 1895era Justizia ministro izan zen eta 1895ean Finantza ministro eta 1901etik 1906ra Stortingeko kide. Lehen ministroa izan zen 1895etik 1898ra eta 1903tik 1905era. Ondoren, Norvegiako enbaxadore izan zen Kopenhagen, Hagan, Bruselan eta Stockholmen. 

Nazioarteko zuzenbide publikoan aritu zen eta Nazioarteko Zuzenbide Institutuko kide eta presidente izan zen. Norvegiako ordezkaritzako kide izan zen Hagako Bake Konferentzietan eta Nazioen Ligan. 1907tik hil zen arte Nobel Sariaren Norvegiako Batzordeko kide izan zen.

Emakumeen sufragio-eskubidea babestu zuen eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen. 1884an Norvegiako emakumeen eskubideen aldeko elkartearen sortzaileetako bat izan zen.
2025eko Kataluniako Volta

**2025eko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta etapakako lasterketaren 104. edizioa izan zen. Martxoaren 24 eta 30 bitartean jokatu zen. Sant Feliu de Guíxols eta Bartzelona lotu zituen, zazpi etapatan banaturik. UCI World Tour 2025eko bederatzigarren proba izan zen.

Aurreikusitako ibilbidea 1.230,1 kilometrokoa bazen ere, haize bortitza zela eta, azken bi etapak murriztu behar izan zituzten, denera 1.095,1 kilometrotan utziz.

Garailea Primož Roglič esloveniarra izan zen, azken etapan erakustaldi ederra eman ondoren liderraren elastikoa lortu zuena.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gottfried Schmutz

**Gottfried «Gody» Schmutz**, (Hagenbuch, 1954ko urriaren 26a) txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1977 eta 1987 artean. 

Hirutan irabazi zuen Suitzako errepideko txapelketa 1978an, 1980an eta 1985ean. Horretaz gain, 1979ko Italiako Giroan bederatzigarren amaitu zen sailkapen orokorrean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Oihal ehundugabe

thumb|Hainbat koloretako oihal ehundugabeak

**Oihal ehundugabea** zuntz etenez (motzez) eta zuntz luzez egindako oihal-mota da. Zuntzak elkarri lotuta daude tratamendu kimikoa, mekanikoa, termikoa edo disolbatzailearen bidezkoa izan dutelako. Terminoa ehungintzan erabiltzen da feltroaren moduko oihalak adierazteko, ez baitira ehundu ezta trikotatu ere.

## Erabilera 
Oihal ehundugabeek zuntzak hari bihurtzeko tarteko urratsik behar ez dutenez, materialen erabileran malgutasun handiagoa dute. Oihal ehundugabeek, oro har, ehun birziklatuen eta zuntz sintetikoen ehuneko jakin bat izango dute, erabilera espezifikorako behar den materialaren sendotasunaren arabera aldatuz. Gainera, Oihal ehundugabel batzuk erabili ondoren birziklatu daitezke. Hori dela eta, batzuek Oihal ehundugabeak ekologikoagotzat jotzen dute zenbait aplikaziotarako, batez ere erabili eta botatzeko produktuak edo erabilera bakarrekoak garrantzitsuak diren alor eta industrietan, hala nola ospitaleetan, eskoletan, zaharren egoitzetan eta luxuzko ostatuetan.

Oihal ehundugabeak kirurgiako maskarak, erabilera bakarreko eskularruak, iragazkiak eta geotestilak egiteko usatzen dira besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodorikoren Mausoleoa

**Teodoriko Handiaren Mausoleoa** Ravennako inguruan dago, Italian, Teodoriko Handiaren aginduz altxatuta 520.urtean. Asmoa erregearen etorkizuneko hilobia izatea zen. Istriako marmol zuriz eraiki zen. Ostrogodoek egindako monumentu ospetsuena da. Hiritik kanpo dago, isolatuta, godoentzat gordetako nekropoliaren ondoan. Monumentua, beste zazpi monumenturekin batera, «Kristautasun goiztiarraren monumentu eta mosaikoak Ravennan» Gizateriaren Ondare izendatu zuen Unescok 1996an.

Mausoleoak erregearen gorpuzkiak hartu zituen 526an, hau hil ondoren. Gerra Gotikoaren hasieran, Belisario jeneralaren agindupeko bizantziarrek erregearen gorpuzkiak sakabanatu zituzten Ravennan, 540an hiria harrapatu ondoren. Otoiztegiz bihurtuta Viktor II. aita santuaren gorpua jaso zuen 1057. urtean.

## Ezaugarriak 
Berehala bereizten da Ravennako beste eraikin guztietatik, ez baita adreiluz egina, Istriako harrizko marmolez baizik. Beste mausoleo erromatar batzuen tipologiari heltzen dio, oinplano zirkularrekoa izanik, eta bi solairu ditu:
* Behekoak forma dekagonala du, alde bakoitzean horma-hobiak ditu, zirkuluerdiko arkuen azpian, eta barrualdea gurutze formakoa da
* Goikoa txikiagoa da; eskailera baten bidez iristen da. Antzinean, zutabetxoekin edertutako deanbulatorio batek inguratzen zuen, baina, egun, trazak baino ez dira geratzen. Forma ere dekagonala da kanpora begira eta zirkularra barrura begira.

Goiko solairuaren erdian, bainuontzi itxurako sarkofago bat dago, porfiro gorriaz egina; bertan Teodorikoren gorpuzkinek egon behar izan zutela uste da. Hondakin horiek bizantziar agintaldian atera ziren eta mausoleoa kristau kapera bihurtu zen. Sarkofagoa lau zutaberen gainean zegoen, granitozko bloke bakar batean egindako kupularen gainean. Mausoleoaren estalki hau eraikinaren ezaugarririk harrigarriena da. Kasko forma duen itsasoz garraiatu zen monolito bakar batek osatzen du, Aurisinako harrizkoa, 300 tonakoa eta 11 metroko diametrokoa. Germaniar kulturetako indar eta sendotasun militar tipikoak sinbolizatzen ditu. Brontzezko hamabi apostoluen estatuez errematatua zegoen.

Mausoleoaren garrantzia bere estilo erromatar berantiarrean edo paleokristauan datza; halaber, eragin bizantziar eta erromatar argiak ditu. Bere garaiko errege barbaro baten kontserbatzen den hilobiaren adibide bakarra da.

## Iruditegia 

Image:
Ravenna Mausoleum of Theoderic inside lower level.jpg|Beheko solairuaren barrualdea.
Mausoleo de Teodorico. Bóveda planta baja.jpg|Beheko solairuko gangaren zatiketa.
Ravenna Mausoleum of Theoderic inside top2 wideangle.jpg|Goiko solairuaren barrualdea.
Ravenna Mausoleum of Theoderic inside top cracked roof stone.jpg|Goiko solairua sabai pitzatuarekin.
Interno_del_Mausoleo_di_Teodorico_a_Ravenna.jpg|Sakorfagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Unescoren informazioa.
* :Mausoleoari buruzko bideoa Youtuben.
Richard Casey

**Richard Gavin Gardiner Casey, Casey baroia** (Brisbane, 1890eko abuztuaren 29a – Fitzroy, 1976ko ekainaren 17a) australiar militar, diplomazialari eta politikaria izan zen. Australiako 16. gobernadore-orokorra izan zen 1965etik 1969ra.

Gaztetan Melbournera joan zen eta Melbourneko eta Oxfordeko unibertsitateetan ikasi zuen. 1914an, Austriako Lehen Indar Inperialean izena eman zuen, eta Gallipoliko guduan eta Mendebaldeko Frontean borrokatu zuen. 1920an Australiako funtzionario-taldean sartu zen eta Administrazio britainiarrarekiko lotura-ofizial izendatu zuten.

1931. urtean Australia Batua alderdiko hautagaitzan parlamentu federaleko kide hautatu zuten eta Joseph Lyons, Earle Page eta Robert Menziesen gobernuetan ministro izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Australiak Estatu Batuetan zuen enbaxadorea izan zen 1940tik 1942ra, eta, ondoren, Winston Churchillen gerra-gobernuan sartu zen. 1944an Bengalako gobernadore izendatu zuten.

1946an Australiara itzuli eta Alderdi Liberala zuzendu zuen 1947tik 1950era. 1949an berriro lortu zuen eserleku bat, eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1951tik 1960ra, politikatik erretiratu zenean. 1965etik 1969ra Australiako gobernadore nagusia izan zen. 1960an Casey baroi izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Toga (argipena)

**Toga** hitzak adiera zenbait ditu:
* Erroman gizonek erabiltzen zuten jantzia: Toga   Toga
* Valentziako herria: Toga (Alto Mijares)
Johann Rudolf Glauber

**Johann Rudolf Glauber** (Karlstadt, 1604ko martxoaren 10a – Amsterdam, 1670eko martxoaren 16a) alemaniar alkimista eta kimikaria izan zen. Lehen ingeniari kimikoetako bat izan zen. 1625ean sodio sulfatoa aurkitu zuen, batzuetan Glauberren gatza deitua.

Bizargin baten semea, ez zituen ikasketak eskolan amaitu. Dirudienez, farmazia ikasi eta laborategiak bisitatu zituen, eta esperientziaren bidez ikasi izanaz poztu zela esan zuen. Viena (1625), Salzburg, Giessen, Wertheim (1649–1651), Kitzingen (1651–1655), Basilea, Paris, Frankfurt am Main, Kolonia eta Amsterdam (1640–1644, 1646–1649, 1656–1670) hirietan bizi izan zen.

Hasieran ispiluak egiten egin zuen lan, eta, ondoren, Giesseneko gortearen bi aldi desberdinetan. Amsterdamen farmazia-produktuen fabrika bat instalatu zuen. Lehenengo arrakasta handia lortu zuen, eta gero porrot egin zuen.

Bi aldiz ezkondu zen. Bigarren emaztearekin zortzi seme-alaba izan zituen. Horietako batek, Johannes Glauberrek, ilustrazioekin lagunduko zion ziurrenik.

Ardoa ekoizteko kimikari buruzko ikerketak egin zituen eta hobekuntza horiek merkaturatu zituen. Botikaria izan zen eta botikak eman zizkien behartsuei.

Azido sulfurikoa eta mahaiko gatza konbinatzean azido klorhidrikoa sortzen lehena izan zen. 1648an azido nitrikoaren ekoizpena ere hobetu zen.
Reavey eta O'Dowdarren hilketak

'''Reavey eta O'Dowdarren hilketak''', 1976ko urtarrilaren 4ean, Ipar Irlandako Whitecross eta Ballydougan herrietan Glenanne talde paramilitar loialistak burututako bi atentatu koordinatu izan ziren. 

Atentatu hauen ondorioz 6 katoliko hil eta 1 zauritua izan zen.

Hurrengo egunean, Behin-behineko IRAkide batek, bi atentatu hauen mendeku gisa, Kingsmillgo sarraskian eta Whitecross udalerrian, tiroketa masibo bat burutu eta 10 protestante hil eta 1 zauritu zituen. 

## Atentatuak 
Egun hartako 18:10etan, Whitecross udalerrian, gutxienez mozorrotutako 3 gizon armadun Reavey familia katolikoaren etxebizitzara sartu eta John (24 urte), Brian (22 urte) eta Anthony Reavey (17 urte) anaiak tirokatu zituzten, John eta Brian unean bertan hil ziren, aldiz, Anthony larri zauritu eta handik hilabetera garun hemorragia baten ondorioz hil zen.

Arratsalde berdinean, 18:20etan, Ballydoduganen, mozorrotutako 3 gizon armadun O'Dowd familiia katolikoaren etxebizitzara sartu ziren, bertan 16 senide bildurik zeuden, tartean umeak ere bai, haiek tirokatu eta Joseph (61 urte), Barry (24 urte) eta Declan O'Dowd (19 urte) senideak erail zituzten, hiruak Alderdi Sozialdemokrata eta Laboristako kideak.

## Egileak 
Bi atentatuen egileak Glenanne taldea zeritzon talde paramilitar loialistako kideak izan ziren, denak Britainiar Amadako Ulstergo Defentsa Erregimenduaren soldaduak eta Usltergo Errege Poliziaren eta Ulsterko Boluntarioen Indarraren kideak.

## Kanpo estekak
Montserrat Vilà

**Montserrat Vilà i** **Planella** (Figueres, Girona, 1965),  Kataluniako ekologo bat da, eta landare inbaditzaileen presentzia eta arrakasta baldintzatzen duten faktore biologikoak eta ingurumenekoak aztertzen ditu nagusiki, baita haien eragin ekologiko eta ekonomikoak ere. 
thumb|Montserrat Vilà Txilen

## Biografia 
Doktoretza egin zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, Jaume Terradasen zuzendaritzapean, eta tesia 1993an aurkeztu zuen. 1994 eta 1996 artean doktoratu ondoko ikertzaile gisa lan egin zuen Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn. Ondoren, Ikerketa Ekologikoaren eta Basogintza Aplikazioen Zentrora (CREAF) itzuli zen Idazkari Zientifiko gisa, eta ekologia-irakasle aritu zen UABn, Kaliforniako Unibertsitateko ikerketa-taldeekin lotura estua mantenduz.

## Ibilbidea 
Espezie exotiko inbaditzaileen ekologiari buruzko ikerketa aitzindarien buru izan da, eta horrek *European Working Group on Biological Invasions*-eko (NEOBIOTA) buru izatea eragin dio.

Kongresu eta tailer ugari antolatu ditu, nazionalak zein nazioartekoak. Espainian, CSICeko Baliabide Naturalen Arloko Batzordeko kide izan da, eta Ebaluazio eta Prospektiba Agentzia Nazionaleko (ANEP/AEI) Animalien Biologia, Landare Biologia eta Ekologia arloko koordinatzailea izan da. 2014tik 2019ra, urtero agertu da ikertzaileen zerrendan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019 Gadea Ciencia Fundazioaren Batzorde Zientifiko Aholkulariko kidea.
* 2020 *Luis Balaguer Saria* Ekologian eta Lurreko Ekologiaren Espainiako Elkarteko (AEET) ohorezko kidea.
* 2023 *Zientzien Errege Akademiako kide urgazlea*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikerketa taldearen webgunea
* Doñanako Estazio Biologikoa EBD-CSIC
Graduondoko ikasketak

[thumb|300x300px|[Cambridgeko Unibertsitatea|Cambridgeko Unibertsitateko Graduazioa]]
**Graduondoko** ikasketak (latinetik eratorritako terminoa; *post* aurrizkiak 'ondoren' esan nahi du, eta *graduari* aditzak 'lizentziatu') gradu tituluaren ondoren egiten diren espezializazio ikasketen zikloari dagozkio. Espezializazio profesionaleko ikasketak, graduondokoak eta titulu akademiko berri bat lortzeko programak barne hartzen ditu, hala nola masterra eta doktorego programak. Ikasketez gain, arlo akademiko horren barruan doktorego osteko ikerketa eta espezializazio ikastaroak sar daitezke.  Goi-heikuntza kategoriaren barruan dagoen hezkuntza-maila da, ezagutzaren espezializazioaz gain ikerketa-jarduerak eta unibertsitate-edukien eguneratzea sustatzeko diseinatua. Graduaurreko ikasketak eskatzen dituzte derrigorrezko aurrekari gisa, eta gradua lortu ondoren bakarrik sar daitezke.

Ikastaroen ezaugarriak herrialde edo erakunde bakoitzaren araberakoak dira. Graduondoko ikastaro batzuek bihileko bat baino ez dute irauten; beste batzuek, berriz, urtebete baino gehiago iraun dezakete

## Espainiako estatua 
Espainiako estatuan, 2005eko urtarrilaren 21eko 56/2005 Errege Dekretuak arautzen ditu azterketa horiek. Graduondoko ikasketak master eta doktoregoko titulazioak dira.

Graduondoko titulazio ofizialek Espainiako Hezkuntza Ministerioaren onarpena eta akreditazioa dute. Programa horiek Goi-mailako Hezkuntzaren Europako Esparruak (GHEE) ezarritako estandarrak eta irizpideak betetzen dituzte. Unibertsitate, zentro eta tituluen erregistroan (RUCT) titulazio bat Espainian ofiziala den egiazta daiteke.

## Bereizketa 
Oro har, unibertsitateek *Honoris Causa* Doktoretza erabiltzen dute Unibertsitatearen eskumeneko arloetan ekarpenak egiten dituzten pertsonak goraipatzeko. Pertsona horiek, epaimahai jakin baten iritziz, Doktorearen ohorezko tituluaren aintzatespena lortzen dute, nahiz eta ikasketak etxe horietan egin ez (edo amaitu), edo, bereziki, inon ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingriako finlandiarren genozidioa

**Ingriako finlandiarren genozidioa** () XX. mendean zehar Errusiako Iraultzaren ondoriozko gertaera batzuk izan zen, noiz Sobietar Batasunak ingriarrak deportatu, espetxeratu eta hil zituen eta haien kultura suntsitu zuen. Prozesu honen bidez, Ingriak, zentzu historikoan, existitzeari utzi zion. Jazarpenaren aurretik, 140.000 eta 160.000 ingriar artean zeuden Errusian; 2015ean, 19.000 inguru baino ez ziren (1990etik aurrera milaka etxeratu ondoren).

## Genozidioa 
1935etik aurrera, bereziki 1937 eta 1938an Purga Handiaren garaian, sobietarrek genozidioa ingriar biztanle guztien deportazioekin, atxiloketa masiboekin eta exekuzioekin gauzatu zuten.

Genozidioaren arrazoia Sobietar Batasunak ingriar herriarekiko zuen eszeptizismoa izan zen, Finlandiarekin zituen harreman kultural eta historiko estuengatik. Une berean, sobietarrek beste talde etniko eta gutxiengo asko ere jazarriak zituzten. 1929 eta 1938 bitartean, 60.000 ingriar, hau da, Ingriako populazioaren erdia, espetxeratu eta deportatu zituzten.

Bigarren Mundu Gerran, ingriarrak beren aberritik bota zituzten arrazoi etnikoengatik, eta gerra ondoren ere, 1954an, sorterrira itzultzea galarazi zieten. Siberiara deportatutako ingriarrak preso-kanpamenduetan sartu zituzten. Sobietar Batasuna isilik zegoen gertakari hauetaz eta ez ziren ofizialki existitzen. Sobietar Batasuna 1990ean desegin zenean, Errusiak legedi berri batekin ingriarren egoera hobetu nahi izan zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Kingsmillgo sarraskia

**Kingsmillgo sarraskia**, 1976ko ekainaten 5ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Hego Armagheko Errepublikar Ekintza Indarrak Armagh konderriko Whitecross udalerrian burututako atentatu bat izan zen. 

Aurreko egunean jazotako Reavey eta O'Dowdarren hilketen mendekua izan zen, hartan loialista patamilitarrek 6 katoliko hil zituzten.

## Atentatua 
Arratsaldeko 17:30etan, Glenanneko lantokitik beren etxeetara ohialgintzako 16 langile (11 protestante eta 5 katoliko) zeramatzan Ford Transit minibus bat Whitecross herrian gelditu eta bertan 4 langile katoliko jaitsi ziren.

Ondoren, minibusa berriz abiatu eta Bessbrook herrirako landa errepide bateko muino batean, ezustean, arma eta uniforme paramilitardun 11 gizon agertu eta minibusa geldiarazi zuten.

Paramilitar talde horretako buruak ingeles ahoskera nabarmenaz langileak eskuak goran zituztela minibusetik ateratzeko eta minibusari begira eta paramilitarrei bizkar emanez jartzeko agindu zien. Ondoren, langileetatik zeintzuk katolikoak ziren galdetu zien, langile katoliko bakarra zegoen, Richard Hughes. Gainontzeko lankide protestanteek Hughesek bere burua katolikotzat identifikatu ez zezan eragotzi nahi izan zioten, armadun gizonak paramilitar loialistak zirelakoan eta hura erailko zutelakoan. Halere, Hughesek paramilitarrei katolikoa zela aitortzean, paramilitarrek gainontzeko langile protestanteetatik banandu eta errepidean behera oinez minibusetik urrundu zedin eta atzera ez begiratzeko agindu zioten.

Ondoren, paramilitarren buruak "ederki" ohiu egin eta gainontzeko paramilitarrek langile protestanteak tirokatu zituzten. Denera, minutu eskasean, 136 tiro egin zituzten. 

10 langile protestante unean bertan hil ziren: John Bryans (46), Robert Chambers (19), Reginald Chapman (25), Walter Chapman (23), Robert Freeburn (50), Joseph Lemmon (46), John McConville (20), James McWhirter (58), Robert Walker (46) eta Kenneth Worton (24). Haietako batek bakarrik biziraun zuen, Alan Black (32), 8 tiro jasoz, tiro haietako batek burua urratu zion, "geldi demonio gelditu nintzen, mugitu izan banintz, hilko nindutela banekielako".

Hildako langileetatik 4 Orange Ordenakoak ziren.

## Egiletza 
Atentatua Hego Armagheko Errepublikar Ekintza Indarrak aldarrikatu zuen, nagusiki Behin-behineko IRAkidez osatutako errepublikar taldea. 

## Kanpo estekak
Hilary Rhoda

**Hilary Hollis Rhoda** (Chevy Chase, Maryland, AEB, 1987ko apirilaren 6a) estatubatuar modeloa da.

## Bizitza 
Rhoda Chevy Chasen jaio zen, Marylanden, eta han eta Ryen hazi zen, New Yorken. Irlandar jatorria du. Hilary Rhoda St. Jane of Chantal, Bethesda, Maryland (lehen hezkuntza). Modelo izan baino lehen, Academy of the Holy Cross-en graduatu zen Rhoda. Marylandeko Gurutze Santuaren Akademiako goi-mailako ikasle gisa belar hockeyko eta saskibaloiko taldeetan egon zen hiru urteko varsity atleta gisa, eta Washington Catholic Athletic Conference txapelketako taldeko kide gisa ohoreak lortu zituen eta erasoko jokalari onenaren saria jaso zuen. Hainbat ikastetxek errekrutatu zuten belar hockeyan jokatzeko, eta Rhodak bere unibertsitate onarpenak atzeratu zituen bere sophomore urtean modelo karrera hasi ondoren.

## Ibilbidea 
ezkerrera|thumb|Hilary Rhoda 2008. urtean.
Rhoda Washington Hiriko ekitaldi batean aurkitu zuten. Laster agertu zen Hollister eta Abercrombie-ren iragarkietan. Gero, IMG Models-ekin lan egin zuen nazioartean. New Yorkeko Elite Model Managementek ordezkatu du.

Balenciaga, Valentino Garavani, Belstaff, Dolce & Gabbana, Givenchy, Donna Karan, Gucci, Gap, Dsquared, Chen Shiatzy, Blumarine, Ralph Lauren zein Victoria's Secret-en iragarkietan agertu da. 

Besteak beste, Vogue, *Vogue* Italia, ''Harper's Bazaar* eta *Time* komunikabidearen portadetan agertu da.

Ezaguna egin zen, gainera, 2009, 2010 eta 2011 urteetan Estée Lauder markarentzat egin zituen lanengatik eta *Sports Illustrate'' aldizkarian egin zituen agerraldiengatik.

## Bizitza pertsonala 
Rhodak 2013ko azaroaren 13an jakinarazi zuen Sean Avery hockey jokalariarekin konprometituta zegoela. New Yorkeko Parrish Art Museum-en ezkondu ziren 2015eko urriaren 10ean. 2020ko urtarrilean iragarri zuen lhaurdun zegoela. 2020ko uztailaren 28an Nash Hollis Avery mutikoa izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jäger mugimendua

[thumb|300px|Finlandiar *jäger*rak [Vaasako plaza nagusian (1918).]]
**Jäger mugimendua** () Lehen Mundu Gerran finlandiar boluntarioak izan ziren, Alemanian ''* (, infanteria arineko eliteko tropak) gisa trebatuak. Alemaniar Inperioa, gerran zehar Errusia ahultzen saiatu zen baliabideetako bat izan zen, honela, Errusiar Inperioaren mendebaldeko probintzia eta dependentzien galera eraginez.

Finlandiako Dukerri Handitik boluntarioak errekrutatzea, garai hartan errusiar lurraldea zena, isilpean egin behar izan zen, eta germaniar eragin-zirkuluek, unibertsitateko ikasleek eta goi erdiko klaseak bezala, antolatzen zuten. Errekrutatzea, nolanahi ere, ez zen inola ere esklusiboa izan.

Errekrutak Finlandiako mendebaldeko mugatik garraiatzen zituzten, Suediatik zehar, Alemaniara, non Jäger Prusiar 27 batailoia sortu zuten. Batailoi honek armada alemaniarraren lerroetan jardun zuen 1916tik ekialdeko frontearen iparraldeko hegaleko guduetan.

Finlandiako Gerra Zibila piztu ondoren, Armada Zuriaren lerroetan sartu nahi zuten *jäger*rak beren betebeharretatik aske geratu ziren. Finlandian, 2000 boluntario horiek *jäger* () izenez ezagutzen ziren.

Garaipen zuriari egindako ekarpena erabakigarria izan zen, eta ez zen txikiagoa izan moral zuriaren gaineko emaitza. Eliteko indar bezala heziak, gerra zibileko tropa gaizki trebatu eta landugabeen gaineko ofizialtzat agintea hartzeko gai ziren.

Gerra amaitu eta berehala, *jäger* hitza erabiltzen jarraitu zuten beren maila militarretan. Haietako askok karrera militarrarekin jarraitu zuten. 1920ko hamarkadan, Errusiako armada inperialean zerbitzatu zuten ofizial finlandiarren eta *jäger* jatorrizko ofizialen arteko eztabaida zahar bat *jäger*en alde erabaki zen, hauek armada, dibisio eta erregimentuko aginte postu gehienak bete zituztelarik. «Jägerren Martxa», Heikki Nurmio *jäger''rak idatzitako letrarekin Jean Sibeliusek konposatua, hainbat unitateren ohorezko martxa bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Fennomaniar Mugimendua

[thumb|[Tampereko harrizko eskultura, Kyander abizen suediarra eta Kiianmies finlandierazatua dituena.]]
**Fennomaniar Mugimendua** XIX. mendean Finlandiako Dukerri Handian sortutako mugimendu nazionalista izan zen, XVIII. mendeko eta XIX. mende hasierako fennofiloen lanetan oinarrituta.

Krimeako Gerraren ondoren, Finlandiar Alderdia eratu zuten eta hizkuntzaren aldeko borroka areagotu zuten, suedieraren ordez finlandiera ezartzeko. Bere irrika finlandiar hizkuntza eta kultura finlandiarra, landa eremuan biziraun zutenak, hizkuntza eta kultura nazionalen mailara eramatea zen. Bere oposizioa, svecomaniar mugimendua, suediar estatusa eta germaniar munduarekiko loturak defendatzen saiatzen zen. Juho Kusti Paasikiviren belaunaldiaren ondoren, fennomaniarren eragina hain zabala izan ez bazen ere, finlandiarrak nazio elebidun bilakatu zuen.

Lehen belaunaldiko fennomaniar askok, jatorrian, suediera hitz egiten zuten ama hizkuntza gisa, baina ez guztiak. Suediar hiztun ziten jatorrizko fennomaniar batzuek finlandiera ikasi zuten, eta gizartean zein etxean erabiltzen zuten hizkuntza bihurtu zuten. Hala ere, fennomaniar batzuk finlandiar elebakar edo elebidun etxeetatik zetozen.

Fennomaniar gehienek ere beren abizenak finlandierazatu zituzten, batez ere XIX. mendearen amaieran.

XIX. mendearen azken urteetan, eta XX. mendearen hasieran, Fennomaniar Mugimendua bi alderdi politikotan banatu zen: Finlandiako Alderdi Zaharra eta Finlandiako Alderdi Berria.

## Goiburua 
Adolf Ivar Arwidssonek fennomaniar leloa sortu zuen, jatorriz suedieraz. Euskaraz honela dio:

*"Suediarrak ez gara gehiago*
*errusiarrak ezin gara inoiz bihurtu*
*ondorioz, finlandiarrak izan behar dugu"*

## Fennomaniar ospetsuak 
* Daniel Juslenius
* Fredrik Cygnaeus
* Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen, Georg Zacharias Forsman jaioa
* Alexandra Gripenberg
* Lauri Kivekäs, Stenbäck jaioa
* Edwin Linkomies
* Johannes Linnankoski
* Agathon Meurman
* Julius Krohn
* Juho Kusti Paasikivi
* Emil Nestor Setälä
* Johan Vilhelm Snellman
* Eero Järnefelt

## Kanpo estekak
Lily Donaldson

**Lily Donaldson** (Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua,1987ko urtarrilaren 27a) britainiar modeloa da. Miss Sixty, Burberry, Jil Sander, Lanvin, Roberto Cavalli, Dolce & Gabbana, Mulberry, Nicole Farhi, Christian Dior zein MaxMara-ren kanpaina irudia izan da.
[ezkerrera|thumb|225x225px|[Carolina Herrera|Carolina Herrerarako pasabidean, 2009ko udaberrian.]]
ezkerrera|thumb|235x235px|Anna Sui 2012ko udaberria / uda.
## Modelo ibilbidea 
2003an aurkitu zuen Select Modeling Agency agentziako agente batek, Londresko Camden Townen erosketak egiten ari zela. 2004an Miss Sixtyren irudia bihurtu zen, Mario Testino izan zelarik Donaldsoni Burberryrentzat argazkia atera ziona, Stella Tennant eta Karen Elsonekin batera. Lilyk Jil Sander eta Rochas udazkeneko pasarelan debutatuko zuen Milanen eta Parisen.

2007ko maiatzean *Vogue* aldizkariaren azalean agertu zen munduko hurrengo supermodeloetako bat zela iragarrita, Steven Meisel argazkilari lanetan. Burberryrekin zuen kontratua berritu zuen, Kate Moss ordezkatuz eta MaxMararen irudia bihurtu zen, Raquel Zimmermannen ordez eta *Numéro* aldizkariaren urriko azalean nabarmendu zen. 2008an, Patrick Demarchelierrek Donaldson argazkia atera zuen *Pirelli* egutegirako, kontratua berritu zuen MaxMararekin, Steven Kleinek Donaldson argazkia atera zuen Dolce & Gabbanarentzat Jessica Stam eta Gemma Wardekin, eta i-Dren azalean nabarmendu zen Gemma Ward lagun onarekin batera.

2009an, *Vogue Parisek* 2000ko hamarkadako 30 modeloetako bat izendatu zuen. Donaldson izan zen 2011ko udaberri/udarako Monsoon Accessorize kanpainaren irudia.

2012ko Olinpiar Jokoetan, Donaldson diseinatzaile britainiarrek berariaz ekitaldi horretarako sortutako jantziak eraman zituen modelo britainiarretako bat izan zen. Beste modeloak Naomi Campbell, Kate Moss, David Gandy, Karen Elson, Jourdan Dunn, Georgia May Jagger eta Stella Tennant izan ziren. Vivienne Westwood markako urre koloreko soinekoa jantzi zuen.

## Bizitza pertsonala 
Bost urtez New Yorken bizi ostean, Donaldson Londresera joan zen bizitzera 2010eko bukaeran.

Mick Fleetwood musikaria bere osaba-aitona da.

Vladimir Restoin Roitfeldekin, Carine Roitfeld Frantziako Vogue aldizkariko editorearen semearekin, harremana izan zuen. 2007an ezagutu zuten elkar.

Gemma Ward eta Irina Lazareanu modeloen gertuko laguna da, zeinekin Mulberryren bi kanpaina egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The *Fashion* Spot - Lily Donaldson
* Supermodels.nl - Lily Donaldson  artxibatua .
* Models.com - Lily Donaldson
* Style.com - Lily Donaldson
Finlandiar nazionalismo

[thumb|[Finlandiako bandera, eskandinaviar gurutze urdin bat zelai zurian.]]
**Finlandiar nazionalismoa** nazionalismo mota bat da, finlandiarrak kultura aldaezin bakarra duen nazio monolitiko bat direla baieztatzen duena. 
Nazionalismoa indar zentrala izan zen Finlandiako historian azken bi mendeetan. XIX. mendearen erdialdean, Finlandiako nazio-berpizkundea suedierazko hiztunak ziren goi-mailako kideen emaitza izan zen, eta finlandiar kultura eta hizkuntza sustatzea nazioa eraikitzeko bitarteko gisa nahita aukeratu zutenak, hau da, Finlandiako pertsona guztien arteko batasun sentimendua ezartzeko, gobernatzen duen elitearen eta gobernatzen duen nekazariaren artekoa barne (eta ez garrantzi gutxiagokoa). Finlandiako epopeia nazionala, Kalevala, 1835ean argitaratu zuten. Mito eta kondaira tradizionalen bilduma bat da, finlandiarrek eta kareliarrek (gaur egungo Errusiako ipar-mendebaldeko Ladoga aintziraren eskualdean bizi diren errusiar fede ortodoxoko finlandiarrak) partekatzen duten folklorea biltzen duena. Argitalpenak geroago Finlandia Errusiatik independizatzera eraman zuen nazionalismoa astindu zuen.

Nazionalismoa errusiazaleek eta langile mugimenduaren internazionalismoak borrokatu zuten. Emaitza nazionalismoaren barneko klase-gatazkarako joera izan zen, izan ere, 1900. urtearen hasieran langile klaseak *Valpas* (klase borrokaren enfasia) eta *Mäkelin* (enfasi nazionalista) artean banatu ziren. 

## Mugimendu sozialak 
Finlandiako harrotasun nazionalerako eta politika eta ekonomiako liberalismorako mugimenduek dimentsio etnikoak eta klasekoak sartu zituzten. Errusiaren aurkako mugimendu nazionalista Johan Vilhelm Snellman filosofo hegeliarrak zuzendutako Fennomaniar Mugimenduarekin hasi zen 1830eko hamarkadan. Snellmanek filosofia gizarte-ekintzan aplikatu nahi izan zuen, eta finlandiar nazionalismoaren oinarria hizkuntza eskoletan ezartzera eraman zuen, tsarrari leial izateari utzi gabe. Fennomania Finlandiar Alderdia bihurtu zen 1860ko hamarkadan. Liberalismoa izan zen gai nagusia 1860tik 1880rako hamarkadetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Carter Brooks

**Elizabeth Carter Brooks** (New Bedford, Massachusetts, 1867-1951) AEBetako hezitzaile, gizarte ekintzaile eta arkitektoa izan zen. Estatu Batuetako eraikin historikoak zaintzearen garrantzia aitortu zuen lehen pertsonetako bat izan zen. Bere garaian arkitekto independente lan egin zuen lehen emakume beltzetako bat da.

## Biografia 
Elizabeth emakume esklabo baten alaba zen. Martha Webb izan zuen ama, Tyler presidentearen plantazioan lan egin zuena; horrek eragina izan zuen Elizabethen bizitzan eta berdintasunarekiko bere etengabeko grina eta borrokan, zeinak oso argi utzi baitzuen bere hezitzaile, arkitekto eta gizarte-ekintzaile ibilbidean zehar.

New Bedford High School-en graduatu ostean, Swain Free School of Design-en sartu zen eta arkitektura eta diseinuko hezkuntza klasikoa jaso zituen, bere enpresa anitzak garatzeko balio izan zion formazioa. Elizabeth Carter Brooks New Bedfordeko Maisu-Maistrentzako Harringtoneko Eskola Normaleko lehen graduatu beltza izan zen.

Brooks 1890eko hamarkadaren hasieran hasi zen irakasten Brooklyngo Howard koloreko Umezurztegian, afroamerikarrek sortu eta zuzendutako Howard umezurtz beltzen Asiloa izenez ere ezaguna.

Brook-en lehen lanak Brooklyn-era eraman zuen, non emakume koloretsuen klubak antolatzen lagundu zuen eta, 1896an, Emakume Koloredunen Kluben Elkarte Nazionaleko (NACWC) laugarren presidentea bihurtu zen. New Bedfordera itzuli ondoren, eskola publikoko maistra kontratatutako lehen emakume afroamerikarra izan zen. Taylor Eskolan irakatsi zuen 25 urte baino gehiagoz. Gazteekin lan egiteaz gain, zaharrez ere arduratu zen. Horrela sortu zuen hirugarren adinekoentzako New Bedford Etxea, eta 1908an ireki zuen taldearen Chancery kaleko Etxe iraunkorra diseinatu zuen.

YWCAko Batzar Nazionaleko Gerra Kontseiluak ezagutu zuen haren antolatzeko gaitasuna, eta, 1918an, Washington Dko Phillis Wheatley YWCAren eraikina planeatzeko eta ikuskatzeko eskatu zioten. Hasiera batean, emakume beltzentzat zen. K.

1930ean, Sampson Brooks gotzainarekin ezkondu eta Texasera joan ziren bizitzera. Baina ezkontza eten egin zen lau urte geroago senarra hil zitzaionean. Alargundu ondoren New Bedfordera itzuli zen bere lanarekin jarraitzeko, NAACP eskualdeko eta tokiko adarren buru. Gainera, Elizabeth Carterren nesken kluba antolatu zuen:.

## Aintzatespenak 
Elizabeth 1951n hil zen eta bere jaioterriak, New Bedfordek, eskola bati bere izena emanez ohoratu zuen, Elizabeth Carter Brooks School.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doktoratu ondoko ikerketa

**Doktoratu ondoko ikerketa** edo **doktoratu osteko ikerketa** da doktoretza-ikasketak amaitu dituen pertsona batek egiten duen ikerketa akademiko edo zientifikoa. Bere helburua da gai espezializatu baten inguruko ezagutzak sakontzea, bere doktorego lan-ildoari jarraituz. Doktoratu ondoko ikerketa, sarritan, funtsezkotzat jotzen da harrera-erakundearen misio akademikorako, eta argitalpenak sortzea espero da. Herrialde batzuetan, doktoratu ondoko ikerketak prestakuntza akademiko handiagoa eta unibertsitate esparruan txertatzeko prestakuntza ekarri behar ditu. 

Doktoratu osteko ikerketa soldata edo babesle bat duen izendapen baten bidez finantzatu daiteke. Ikerketa-postu baterako izendapenei *doktoratu ondoko* ikerketa-laguntzaile dei dakieke. Izendapen motaren arabera, doktoratu ondoko ikertzaileek modu independentean edo ikertzaile nagusi batek gainbegiratuta lan egin dezakete.

Doktoratu ondoko ikasketek hainbat urte iraun dezakete, ikertzaileak posizio iraunkor bat aurkitzeko duen gaitasunaren arabera, eta hori argitalpen kopuruaren eta eraginaren araberakoa da. Aukera bat, akademian interesik ez dutenentzat gero eta gehiago modan dagoena, doktoretzatik zuzenean industriara pasatzea da. Hori, bereziki, egingarriagoa da ingeniaritzaren eta zientzia aplikatuen arloetan. Industrian, doktore-tituluak dituzten langileak ikertzaile gisa hasi ohi dira, nolabaiteko autonomia duten ikerketa-proiektuak egiten eta diseinatzen. Ikerkuntzan eta esperientzia espezializatuan duten entrenamenduarekin, doktore-tituluak dituzten zientzialariek edo ingeniariek esperimentuak edo ikasketak diseinatu, egin eta aztertzen dituzte. Beren alorretan egunean egoteko, ikertzaileak sarritan joaten dira hitzaldietara, argitalpen espezializatuak irakurtzen dituzte, eta industriako eta mundu akademikoko kideekin elkartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The National Postdoctoral Association
* Find postdoctoral positions
Anna Jagodzińska

**Anna Maria Jagodzińska** (Sierpc, Polonia, 1987ko irailaren 12a) modeloa da. *Vogue* aldizkariaren AEBko, Italiako, Australiako, Txinako, Portugalgo zein Alemaniako bertsioetan agertu da. Bere argazkiak ''L'Officiel*, *Revue de Modes* eta Numéro-ren orrialdeetan ere agertu dira.

## Bizitza 
Jagodzińska 1987an jaio zen Poloniako Sierpc udalerrian. 2003an Next Management talentu agentziarekin kontratua sinatu zuen.

### Lan ibilbidea 
2003an Next Management talentu agentziarekin kontratua sinatu zuen urte berean, Pringle of Scotland-eko pasarelan egin zuen debuta. 

Geroago, New Yorkera joan zen bizitzera. 2004an, DKNY (Donna Karan) eta Marc Jacobsentzat modelatu zuen. Urteko bigarren partean Alexander McQueen, Burberry, Chanel, Marni eta Pradarentzat modelatu zuen. Urte hartan *W*, *Vogue Italia* eta *i-D'' aldizkarietako editorialetan agertu zen, eta BCBGrentzako publizitate kanpainetan parte hartu zuen Max Azria, Moschino Cheap & Chic eta Pollini.

2006an bere ibilbidean atsedenaldi bat hartu zuen modelu lanetan, bere ikasketetan zentratzeko. Modelaketara "itzulera meteorikoa" egin zuen 2008an, pasarelan Balenciaga, Chanel, Givenchy eta Louis Vuitton marken irudia izan zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigoma-arku

Anatomian, **zigoma-arkua** masaileko hezurrezko arkua da, hezur zigomatikoaren prozesu tenporalaz eta loki-hezurraren prozesu zigomatikoaz eratua. Loki-hezurra belarriaren zuloaren aurretik hedatzen da, eta masailaren alboetan arku moduko bat eratzen dute, sutura zigomatikotenporalarekin lotuz. Muskulu tenporalaren tendoia arkuaren erditik igarotzen da, eta prozesu koronoidean insertatzen da, baraila indartzeko. 

Arku zigomatikoa Synapsida kladoaren ezaugarria da, Amniotaren barruan ugaztunak eman zituen taldea eta bere kide iraungiak, *Moschops* edo *Dimetrodon* bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Luisa Dehesa

**María Luisa Dehesa Gómez Farías** (Xalapa, Veracruz, 1912ko ekainaren 30a - Mexiko Hiria, 2009ko martxoaren 11) mexikarr arkitektoa izan zen, karrera horretan titulua jaso zuen Mexikoko lehen emakumea.

## Biografia 
María Luisa Dehesa Gómez Farías 1912ko ekainaren 30ean jaio zen Xalapan (Veracruz, Mexiko), Ramón Dehesa eta María Luisa Gómez Farías y Canedoren alaba, Mexikoko Ministro Londresko Benito Gómez Faríasen alaba [es]. Teodoro A. Dehesa Mendezen biloba zen aitaren aldetik, eta Valentin Gomez Fariasen birbiloba amaren aldetik.

Akademiaren barruko diskriminazioari hainbat mailatan egin zion aurre. Bera eta bere lau lagunak egongela luze batean banandu zituzten mutilengandik, atzealderantz, Maria Louisak goizero, errestiradoreetako batean prestatzen ari zela, lagunei entzuten zien xuxurlaka eta barre egiten korridoreetan.

1939ko uztailaren 17an, "Cuartel de Artilleria Tipo" tesia aurkeztu zuen, soldaduak familiarekin bizi ahal izateko familia etxebizitzak barne hartzen zituen kuartel militar baten proiekzioan oinarritzen zena. Helburua, ofizialen seme-alaben utzikeria eta kriminalitate-indize altua murriztea zen.  

Azken proiektu akademiko hori hamazazpi planotan garatu zen, eta, memoria idatzi batekin batera, ohorezko aipamena lortu zuen. Graduatu egin zen, eta aldatu egin zen Mexikoko etxebizitzari buruzko ikuskera.

### Ibilbidea 
Karrera amaitu eta berehala Ruth Rivera Marín ezagutu zuen, Institutu Politekniko Nazionaleko ingeniaritza ikaslea. Elkarrekin joan ziren New Yorkera, etorkizuneko etxe orratzak erakusten zituen erakusketa bat ikustera.Departamendu eta etxebizitzetako hainbat eraikin eraiki zituen eta Defentsa Nazionalaren lurretan lan egin zuen lehen emakumea izan zen.Emakume Arkitektoen Nazioarteko Batasuneko (UIFA) kide izan zen, eta Mexikoko Unibertsitate Federazioaren sortzailea.
* Calli de Plata, Mexikoko Arkitektoen Elkargoaren eta Arkitektoen Elkartearen eskutik.
* Xalapa Veracruzeko Arkitektoen Elkargoak urtero ematen du bere izena daraman aintzatespena.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan
* Julia Guarino
* Filandia Elia Pizzul

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak