Jariakortasun

Jariakortasuna (jariakortasuna eta hitz-jarioa ere esaten zaio) hizketarako jarraitutasunari, koherentziari, abiadurari eta ahaleginari dagokie. Hizkuntza-ekoizpena, hizkuntza-gaitasuna edo hizkuntza-trebetasuna ezaugarritzeko ere erabiltzen da.

Hizketa-hizkuntzaren patologian, soinuak, silabak, hitzak eta esaldiak azkar hitz egitean lotzen diren fluxua esan nahi du, non jariakortasunaren nahastea termino kolektibo gisa erabili baita makurtzeko eta totelkatzeko.

 

Jariakortasuna hizkuntzen ekoizpenari buruzko terminoa da, alde batetik, hizkuntza-gaitasunean edo hizkuntza-gaitasunean erabiltzen dena
Hizketaren ekoizpena karakterizatzeko ere erabiltzen da, gainjartze pixka batekin. 

Hizketaren eta hizkuntzaren patologian, arintasuna azkar hitz egitean aplikatzen diren jarraitutasunari, erregulartasunari, abiadurari eta ahaleginari dagokie. "Hizketaren ekoizpenaren sendotasuna, arintasuna, tasa eta ahalegina". "Jariakortasun" terminoa gutxienez 1993tik kohesioa eta hertsadura taldekatzeko eta deskribatzeko termino kolektibo gisa erabili da.

Arintasuna informazioa azkar eta esperientziaz ematen duen pertsona edo sistema batena da. [jatorrizko ikerketa?

## Hizkuntzaren erabilera 
Hizkuntzaren jariakortasuna da pertsona baten hizkuntzaren gaitasuna karakterizatzeko edo neurtzeko erabiltzen den terminoetako bat, sarritan zehaztasunez eta konplexutasunez erabiltzen dena. Nahiz eta ez dagoen aho bateko adostasunik hizkuntzaren definizioei edo jariakortasun-neurriei buruz, esan ohi da norbaitek jariakortasuna duela, baldin eta hizkuntzaren erabilera arina, naturala, koherentea eta erraza dirudien, geldoaren ordez, erabilera geldoa.
* **Idatzizko** edo konposizioko jarioa hainbat modutan neur daiteke. Ikertzaileek konposizioaren luzera (batez ere baldintza kronologikoetan), minutuan sortutako hitzak, esaldiaren luzera edo klausulako hitzak neurtu dituzte. Proportzio-neurriak (adibidez, klausulakako hitzak, esaldiko hitzak eta errorerik gabeko esaldiko hitzak) historian zehar baliagarriagoak eta fidagarriagoak izan dira.

### Bigarren hizkuntza eskuratzean 
Jariakortasunaren ebaluazioa hizkuntzaren gaitasunaren neurria edo karakterizazioa izan ohi denez, arintasuna zehaztea lan zailagoa izan daiteke hiztuna bigarren hizkuntza ikasten ari denean. Oro har, ikasle bat zenbat eta beranduago hurbildu atzerriko hizkuntza bat ikastera, orduan eta zailagoa da ulermen hartzailea (entzumena) eta produkzio arina (hizketan) bereganatzea. Helduentzat, beren ama-hizkuntza ezarri ondoren, bigarren hizkuntza ikastea mantsoagoa eta osoago irits daiteke, eta, azken batean, arintasunari eragiten dio. Hala ere, aldi kritikoaren hipotesia oso gai eztabaidatua da, zenbait adituk baieztatzen dutenez, helduak jariakor bihur daitezke bigarren hizkuntza eskuratzean. [beharrezko zitazioa] Adibidez, atzerriko hizkuntza batean irakurtzeko eta idazteko trebetasunak errazago lor daitezke, baita gazteen lehen hizkuntza ikasteko epea amaitu ondoren ere.

Beraz, nahiz eta sarritan suposatzen den haur txikiek hizkuntzak errazago ikasten dituztela nerabeek eta helduek baino,[15][16] kontrakoa da; ikasle zaharragoak azkarragoak dira. Arau horren salbuespen bakarra ebakera da. Haur txikiek, ezinbestean, beren bigarren hizkuntza ikasten dute jatorrizkoaren antzeko ebakera batekin; adin aurreratuago batean hizkuntza bat ikasten hasten diren ikasleek, berriz, nekez lortzen dute jatorrizko baten antzeko maila. 

#### Haurren hizkuntzetako bigarren erosketa 
Haurtzaroa aldi kritikoa denez, iritzi orokorrak dio errazagoa dela haur txikientzat bigarren hizkuntza ikastea helduentzat baino.  Haurrek, gainera, berezko arintasuna har dezakete hizkuntza modu trinkoan erakusten denean, gizarte-ingurune batean elkarreragin oparoarekin. Gaitasunaz gain, beste faktore hauek ere badute eragina: 1) motibazioa, 2) gaitasuna, 3) nortasunaren ezaugarriak, 4) eskuratzeko adina 5) lehen hizkuntzaren tipologia 6) maila sozioekonomikoa eta 7) L2 sarreraren kalitatea eta testuingurua, L2 eskuratze-tasan eta eraikinaren jariakortasunean. Bigarren hizkuntza eskuratzeak (SLA) haurren hazkuntza kognitiboan eta garapen linguistikoan eragiteko gaitasuna du.

Hizkuntza objektiboan hitzak sortzeko gaitasuna nerabezarora arte garatzen da. Ahalegin berezia eginez hizkuntza berri bat lortzeko berezko gaitasuna i.e. pubertaroaren inguruan txikitzen has daiteke. 12-14 urte. Ikasteko giroa, material didaktiko ulergarriak, irakaslea eta ikastuna ezinbesteko elementuak dira SLAn eta haurren jariakortasunaren garapenean.  [beharrezko hitzordua]

Paradisek (2006), haurtzaroan hizkuntzak eskuratzeari eta eraikinen jariakortasunari buruzko azterlanak, lehen eta bigarren hizkuntzaren eskuratze-ereduak oro har antzekoak direla aztertzen du, hiztegia eta morfosintaxia barne. Lehen hizkuntzaren fonologia nabaria izan ohi da SLAn, eta 1Hren hasierako eragina bizitza osorako izan daiteke, baita L2 ikasle diren haurrentzat ere. Arintasun ebaluazioetan aurkitutako hasiera faltsu, eten edo errepikapen horiek ere lanaren memoriaren barruan aurki daitezke, komunikazioaren zati gisa.

Bigarren mailako edo maila apalagoko hezkuntza duten pertsonek aukera gutxiago dute hizkuntza-eskolak hartzeko. Halaber, ikusi da emakumeek eta gazte etorkinek aukera gehiago dutela hizkuntza-klaseak hartzeko. Gainera, heziketa-maila handia duten eta lan kalifikatua nahi duten etorkinak —ikasteko zailak diren pertsonen arteko eta kulturarteko trebetasunak behar dituztenak— dira 2Hn jariakortasun gutxien dutenak.

## Patologia fonoaudiologikoa 
Jariakortasuna hizketa-hizkuntzaren patologia-terminoa da, eta soinuak, silabak, hitzak eta esaldiak azkar hitz egitean lotzen dituen leuntasuna edo fluxua adierazten du. Jariakortasun-nahaste terminoa termino kolektibo gisa erabili da makurtzeko eta totelkatzeko. Bi nahasteek etenak dituzte hizketaren arintasunean, eta biek dute hizketaren zatiak errepikatzeko erraztasuna.

## Hizkuntzaren jariakortasunaren ebaluazio automatikoa 
Zenbait sistema automatiko garatu dira haurrengan edo bigarren hizkuntzako ikasleengan hizketaren arintasuna ebaluatzeko. Lehenengo sistemek hizketaren ezagutza automatikoa erabili zuten neurri objektiboak kalkulatzeko, hala nola hizketa- edo artikulazio-tasa, hizketaren jariakortasunaren balorazio subjektiboekin lotura estua zutenak. Azterketa berriagoek erakutsi zutenez, neurri akustiko automatikoak (i.e., hizketa ezagutzeko sistema automatikorik erabili gabe) ere erabil daitezke hizketaren arintasuna neurtzeko bigarren hizkuntzako ikasleengan edo haurrengan.

## Sormenean 
1988tik aurrera, sormena ebaluatzeko azterketek sormen-pentsamenduaren lau elementu nagusietako bat jariotasuna dela esan zuten, eta besteak malgutasuna, originaltasuna eta lanketa dira. Pentsamendu sortzailearen arintasuna ideia askotan bizkor pentsatzeko gaitasuna da.

## Ikus gainera 
* Hizkuntzalaritza
* Fonia
* Doitasun-irakaskuntza
* Hizketaren eta hizkuntzaren patologia
* Hizkuntzaren nahasteak
* Fonia sintetikoa
* Begien mugimendua irakurketan

## Erreferentziak