open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fernando Barainka

**Fernando Barainka** (Busturia,?-1930), Euskal Herriko txirrindularia izan zen. Istripu baten hil zen, 1930. urtean.

## Palmaresa 
### 1927 
Bilboko Txirrindulari Elkarteko Txapelketa

### 1928 
Bizkaiko Txapeldun amateurra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biffy Clyro

**Biffy Clyro** eskoziar rock-taldea da, Simon Neil abeslari eta gitarristak, Ben Johnstone bateria-jotzaileak eta James Johnstone baxu-jotzaileak 1999an Kilmarnocken sortu zutena. Grunge ikutuagaz egindako rock musika joten dute.

Hiru album argitaratu ostean iritsi zitzaien ospea, 2007ko *Puzzle* lanarekin. 100.000 ale baino gehiago saldu zituzten Erresuma Batuan. *Only Revolutions*-ekin, berriz, platinozko diskoa eskuratu zuen 2010ean. 2013an, Bilbao BBK Live jaialdian jo zuten, eta Mundaka Festival-en 2018an.

## Diskografia 
;Estudioko albumak
* *Blackened Sky* (2002)
* *The Vertigo of Bliss* (2003)
* *Infinity Land* (2004)
* *Puzzle* (2007)
* *Only Revolutions* (2009)
* *Opposites* (2013)
* *Ellipsis* (2016)
* *A Celebration of Endings* (2020)
* *The Myth of the Happily Ever After* (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milka (Biblia)

**Milka** () Biblian ageri den pertsonaia da, Haranen alaba, Loten arreba, Jiskaren ahizpa eta Nahorren emaztea. Tradizioaren arabera, Rebekaren amona zela uste da, eta *midrash*en testu batzuek Sararen ahizpa bezala identifikatzen dute.

## Sararen ahizpa 
Hasiera liburuko pasarte batek Haran Jiskaren eta Milkaren aita gisa identifikatzen du. Zenbait testu errabinikoren arabera, Jiska eta Sara pertsona bera zen. Babiloniako Talmudaren arabera, Jiska eta Sara pertsona bera zela idatzi zuena Isaak Nappaha Palestinako errabinoa zen, baina batzuek uste dute Milka Rebekaren ama izan zitekeela. Haien ustez, Betuel testuari geroago gehitutakoa zen eta Rebeka Milkaren eta Nahorren alaba zen.

## Ezkontza eta ondorengoak 
Hasiera liburuko 22. kapituluaren arabera, Milkak eta Nahorrek zortzi seme izan zituzten: Utz, Buz, Kemuel, Kesed, Hazo, Pildax, Idlaf eta Betuel. Targum Jonathanek uste zuen Jainkoak Milkari seme asko eman zizkiola bere ahizpa Sararen merituan. Milkaren seme Betuel Padan-Aramera joan zen (Aram-Naharaim ere deitua) eta Rebeka izeneko alaba izan zuen.

## Intzestua 
Abraham ben Ezrak idatzi zuen Haran, Milkaren aita, ez zela Haran, Abrahamen anaia, beste pertsona bat baizik. Milka Nahorrekin ezkondu zen, hura ere Abrahamen anaia zen. Ben Ezraren interpretazioaren arabera, Milka ez zen bere osabarekin ezkondu.

Babiloniako Talmudean, Isaak errabinoak idatzi zuen Haran izena duten bi gizonak pertsona bera zela, eta Jiska eta Sara ere pertsona bera zela. Hori egia bada, Milka osabarekin ezkondu zen. Geroago Lebitarrenak izeba-iloben arteko ezkontzak legez kanpo utzi zituen arren, osaba-iloben arteko ezkontzak ez zituen debekatu. Talmudek ere arrebaren alabarekin ezkontzea onartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sue K. Brown

**Sue Katherine Brown** (jaioa 1948an) AEBetako Atzerri Zerbitzuko ofizial erretiratua da, 2011tik 2015era  AEBetako enbaxadore Montenegron gisa aritu zena. Ganan negozio arduradun gisa ere aritu zen. Atzerri Zerbitzutik erretiratu zen 2015ean. Kargua izan zuen lehen afroamerikarra izan zen.

## Kanpo estekak
2023ko Dublingo istiluak

**2023ko Dublingo istiluak**. Erreakzio bortitzak izan ziren Irlandako hiriburuan, 2023ko azaroaren 23an Dublingo (Irlanda) erdigunean, sastatze saiakera masibo baten ondoren. Gizon batek arma zuri batekin labandakadaz hiru adingabe eta bi heldu zauritu zituen. Ondoren, talde irlandar ultranazionalistek eta eskuin muturreko taldeek ekintza xenofoboak eragin zituzten hirian oso berandu arte. Guztira Gardak (poliziak) 34 pertsona atxilotu zituen protesta bortitzen ostean. Langile bat buruan zauritua izan zen

## Sastatzea 
Dublin iparraldean, haurrak Choláiste Mhuire gaelscoil eskolatik irteten ari zirela, eskuetan labana zuen gizonezko batek han zeuden guraso eta adingabeei eraso egin zien. Bi heldu eta hiru adingabe zauritu zituen —haietako hiru larri—. Eskolaren inguruetan zeudenek geldiarazi zuten erasotzailea, baita eskuetan zeraman labana kendu ere. Erasoaren lekuko izan ziren hainbat lagun erasotzailea jotzen hasi ziren, baina haiek urruntzea lortu zuten beste hainbat lagunen artean. 

## Gertakariak 
Immigrazioaren aurkako zenbait ultra taldek protesta bat hasi zuten gertakaria izan zen eszenaren inguruan. Alferrik izan zen Poliziak esatea gizonezkoa irlandarra zela, eta erasoak ez zuela zerikusirik immigrazioarekin edo eraso terrorista batekin. Geroago azaleratu zenez, algeriar jatorriko 49 urteko gizona izan zen. Hogei urte zeramatzan Irlandan eta 2004an bertakotzea jaso zuen. Poliziak eskuin muturreko ideologiaren jendeari eta taldeei egotzi dizkie istiluak. Hainbat ibilgailu erre zituzten, tartean bat poliziarena, saltokietan lapurretak egin zituzten eta hiri-altzariak eta eraikinak hondatu zituzten.

## Eragina gizartean 
Istiluek gizartearen tentsioak areagotzen dituzte eta komunitatearen barruko zatiketak nabarmentzen dituzte. Etorkin asko bizi diren auzoetara bideratutako indarkeriak areagotu egin ditu banaketak. Agintariek eskuin muturrari egozten dizkiote istilu horiek, immigrazioaren aurkako diskurtso gero eta handiagoa duen testuinguru soziala nabarmenduz.

## Ikus gainera 
* 2024ko Erresuma Batuko istiluak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gertakarien bideoa EITBn.
Sergio López Revilla

**Sergio López Revilla** (Erandio, Bizkaia, 2003ko abuztuaren 9a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin atzelari lanetan aritzen da. Leioako harrobian hezia, bere lehen taldearekin egin zuen debuta senior mailan. 2025eko udan Zamorak fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Michele Lacerenza

Michele Lacerenza (Trinitapoli, 1922ko urtarrilaren 7a – Erroma, 1989ko azaroaren 17a) tronpetista eta musikari italiarra izan zen. Interpretea eta egilea izan zen zenbait soinu bandatan. *Eskubete dolarren truke* filmean egindako soloengatik gogoratzen dute batez ere.

**Biografia**

Musikari familia batean jaio zen: aita Giacomo Lacerenza maisua izan zuen, eta haren bi anaia nagusiak Amleto Lacerenza (Grupyn esaten ziotena) eta Rosario Lacerenza (Italian gizon izena da Rosario).

Urte batzuk eman zituen tronpeta irakasle Foggiako Kontserbatorioan. Gero, Erromara aldatu zen, eta han Santa Ceciliako Kontserbatorioan aritu zen irakasten; bertan, gradu titulua ere atera zuen, 1943an. Eskola horretan ezagutu zuen Ennio Morricone, baita haren adiskide egin ere.

Gerra amaituta, orkestra zuzendari hasi zen, eta musika konpositore komedia musikaletan, soinu bandetan eta kantuetan; esaterako, Elvio Montirekin, ''Fontane d'Italia* idatzi zuen, Ottavio De Stefanoren hitzekin, zeinak Claudio Villari esker arrakasta lortu baitzuen, 1962an.

Morriconerekin zinemaren munduan topatu zen. Lacerenza tronpetista sartu zen soinu banda batzuetan. Morricone hain zuzen ere Sergio Leoneren trilogiarako musika prestatzen ari zela, tronpetista bat behar zuten gai nagusietako baterako; berehala gogoratu zen adiskidearekin, nahiz eta horretan Sergio Leonerekin bat ez etorri, horrek Nini Rosso nahiago baitzuen (garai hartan arrakasta handia lortua zuena 45 itzuliko film batzuetan, hala nola *Il silenzio* eta *La ballata della tromb'').

Hala, behintzat, Morricone berearekin atera zen: 

«Michele Lacerenza proposatu nuen, Erroman zinemaren munduan ospetsuena zelako, pugliar petoa bera eta nire kide izana kontserbatorioan, baina Sergiok Nini Rosso nahi zuen, askoz ospetsuagoa garai hartan, arrakasta izana zuelako diskoekin, bere tronpeta eta ahots lakar eta iradokitzailearekin. Kaskagor jarri nintzen, eta Lacerenza jarri nuen aretoan jotzen, eta hark bere lana egin zuen jakinik zuzendariak ez zuela bera nahi. Negarrez jo zuen, negarrez jo zuenez. Eta, zegoen bezala egonik, jata arima ere hantxe utzi zuen».

https://it.wikipedia.org/wiki/Michele_Lacerenza#/media/File:Michele_Lacerenza_2.jpg

Michele Lacerenza bere tronpetarekin
Freeplane

**Freeplane** software libreko aplikazioa da adimen-mapak edo kontzeptu-mapak sortzeko (ideien arteko konexioen diagramak) eta bestelako eskemak egiteko. Javan programatuta dago, eta Windows, Mac OS X eta GNU/Linux-en funtzionatzen du. GNU GPL lizentziapean argitaratzen da.

Freeplane 2009ko uztailean kaleratu zen, FreeMind proiektuaren fork edo aldaera gisa. Freeplane-k fitxategi formatuen bateragarritasuna mantentzen du FreeMind-ekin. FreeMind XML fitxategi-formatua guztiz onartzen du, baina FreeMind-ek onartzen ez dituen funtzioak eta etiketak gehitzen ditu, FreeMind-ek kargatzean baztertzen dituenak.

## Gehigarriak
Freeplane-ren ezaugarri bat hobekuntza instalagarrietarako laguntza da. Gehigarriak Freeplane hedatzeko eta pertsonalizatzeko modu bat dira.

Eskuragarri dauden gehigarriak hauek dira:

*    GTD laguntza 
*    ikasketa planifikatzailea
*    ikono gehiago
*    bertsioa eta lankidetza-lana 

Ikusi gehiago gehigarrien orrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Freeplane  SourceForge-n
Lokatza Ziklismo Eskola

**Lokatza Ziklismo Eskola** 14-18 urteko Bergara, Antzuola eta Elgetako neska-mutilei zuzendutako ziklismo eskola da, 1976. urtean sortua.

Taldeak, txirrindularitzak jorratzen dituen esparru ezberdinak bultzatzen ditu, errepidekoan bereziki zentratuz. Lokatza eskolak gazteen txirrindularitza eta pertsona formakuntzan parte hartzen du, eta txirrindularitzaren inguruan dauden berrietaz euskaraz hitz egitea sustatzen du.

Urtero Tourreko eta Giroko porrak antolatzen ditu. Elkarte gastronomiko eta kulturala ere badu 2018. urtetik.

## Lokatzako txirrindulari profesionalak 
*Mikel Aristi Gardoki, 1993.
*Eneko Lizarralde Delgado, 1993.
*Jokin Etxabe Leturia, 1994.
*Julen Irizar Laskurain, 1995.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lokatza Ziklismo Elkolaren webgunea
Amanita porphyria

***Amanita porphyria*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus subgracilis*, *Agaricus porphyrius*, *Amanita tomentella*, *Venenarius porphyrius*, *Amanitina porphyria*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Tamaina onekoa da, 10 cm-ko diametroa izan dezake, globo forma hartzen du lehenengo etapan, eta lau-ganbila edo ia laua geratzen da garapena amaitzean. Marroi-lur koloretik arre-purpura doan kolorekoa, nahiko uniformea gainazal osoan, erradialki fibrilosoa eta errezelaren hondarrekin oso gutxitan, normalean horiek gabe aurkitzen da, nahiz eta agertzen badira gris kolorekoak izan. Ertza ez du ildaskatua eta nahiko erregularra da.

**Orriak:** Nahikoa estu, zurixkak, libreak, zahartzean pixka bat grisaxkak bihurtzen dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Erdian eta zilindrikoa, normalean luzanga eta oinarrian bolbarekin. Zuria da, baina marroi koloreko ezkatak izan ditzake, ñabardura grisekin edo purpura kolorekoekin. Bolba hauskorra edo erdaindua du, ez oso handia, baita zuri-grisaxka koloreko eraztun ildaskatu eta mintzezkoa ere, denborarekin adpreso geratzeko joera duena.

**Haragia:** Trinkoa, purpura edo lila kolorekoa kapelaren azalaren azpian,gainerakoan zuria, patataren usain nabarmenarekin eta errefauaren zapore pixka batekin.

**Etimologia:** *Amanita* grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Porphyria* terminoa grekotik dator purpura, esan nahi duen, "porphyros" hitzetik. Kapelak dituen tonalitate moreengatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdikoa, *Amanita citrina* bezala, baina *Amanita phalloides* delakoarekin nahasteko zailagoa, kapelaren kolore desberdinagatik.

### Nahasketa arriskua 
Eraztunaren presentziak, kapelaren ertza ildaskatu gabeak eta itxura nabarmenak bereizten dute *Amanitopsis* azpigeneroko espezieetatik, morfologikoki *Amanita citrina*-rekin lotuta dago, baina ezinda nahastu, koloreak erabat desberdinak direlako. Ez nahastu *Amanita pantherina* toxikoarekin, kapela ildaskatua eta errezel-hondar zuriak dituena, oin zuria burleteekin eta patata usainik ez duena.

## Sasoia eta lekua 
Udazkena izaten da sarrien agertzen den garaia. Espezie honek lurzoru azidoak nahiago. ditu, baina ez baso mota jakin bat. Guretzat ez da oso ohikoa, ezta ugaria ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Europa, Kaukasia, Himalaiako eremua, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita submembranacea

***Amanita submembranacea*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Ondo eginda jan daiteke, baina toxikoa da gordinik (toxina termolabilak). Ez da oso haragitsua, baina oso zapore atsegina du.

Sinonimoak: *Amanitopsis submembranacea*, *Amanitopsis subalpina*, *Saproamanita vittadinii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, oboide-kanpai itxurakotik lau-ganbilera titi kamuts batekin. Kapelaren azala leuna, distiratsua, marroi-oliba kolorekoa, bolba-plakaren zuri-gris koloreko arrasto lodiekin eta ertza ildaskatua eta kolore argiagokoa.

**Orriak:** Libreak, lamelulekin, zurixkak tonu arrosa kolorekotik kremara doan kolorekoak eta ertz flokosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 12 cm bitarteko garaierakoa, liraina, barnehutsa, goian mehetua, zuria, helduaroan bistre-olibaz jaspeztatua. Oinarri klabiformea mintzezko bolba zabal batekin, zuria, gris kolorerako joerarekin. Eraztun gabe.

**Haragia:** Zuria, mehea, hauskorra. Fenolarekin marroi-txokolate kolorea ematen du. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna 
Jangarria , baina kontu handiz ibili beharrekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita battarrae* eta *Amanita umbrinolutea* delakoek, ez dute bolba-hondarrik kapelan. Kontuz eraztuna galdu duen *Amanita phalloides* hilgarriarekin nahastearekin (*Amanita vaginata* azpigeneroaren arriskua).

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Bakarka edo talde txikietan. Mendiko koniferoetan. Batzuetan ahabia mikorrizatzen du. Lurzoru azidoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira López

**Elvira Alejandra Antonia López Morales** (Concepción, Biobío eskualdea, Txile, 1966ko irailaren 13a) zinema, antzerki eta telebistako aktore txiletarra da.

## Biografia 
Txileko Canal 13ko *Fácil de amar* telesail arrakastatsuan egin zuen debuta, eta, ondoren, TVN sartu zen *Ámame* telesailean. Arrakasta handia izan zuen Txilen, non "Carmencita" gozoa, "J"-ren (Carlos Concha) arreba eta "Daniela"-ren (Ángela Contreras) laguna zen. Geroago, estatuko kanalean beti, hainbat paper bete zituen telesailetan, besteak beste, *Rojo y Miel*, *Rompecorazón*.

Emanaldi horien ondoren, pantaila uztea erabaki zuen, droga-mendekotasuna zela eta.

Elvira Canal 13ko *Machos* telesail arrakastatsurako itzuli zen. Telesail horretan, Mercader familiaren alaba galdua interpretatu zuen. Itzuleraren ondoren, pantailan egon zen: huts egindako *Hippie* telesailean , *Brujas* arrakastatsuan edo parte hartze bereziak *Dispareja*, *Alguien te mira* eta *Fortunato* saioan. Azken bi horiek 2007an ikusi ziren.

2009an, Canal 13ko *Cuenta conmigo* telesailean agertu zen. Bertan, Carolina Arreguik interpretatu zuen Anitaren lagunik onena, Ximena, interpretatu zuen.

2010 hamarkadan kamerak albo batera utzi zituen, telebistatik urrundu eta elkarrizketarik egin gabe bizi da.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Los agentes de la KGB también se enamoran* (1992) Romina
* *Takilleitor* (1997)
* *Che Kopete, la película* - Dolores Dupont (2007)

### Telenobelak 
### Telebistako serieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napoleon (2023ko filma)

***Napoleon***, 2023ko Ridley Scott britainiarrak zuzendutako historia eta epika drama film bat da. Nagusiki, Napoleon Bonaparte frantziar militar eta enperadorearen bizitzan eta Josefina de Beauharnais enperatrizarekin izandako harremanean oinarritua dago. Joaquin Phoenix, Vanessa Kirby eta Tahar Rahim aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Napoleon Bonaparte (Joaquin Phoenix) korsikar buruzagi militarraren jatorria eta Frantziako Armadaren ofizial gisa herrialde hartako enperadore izateraino izandako igoera geldiezina erakusten du, bai eta bere emaztea Josefina de Beauharnaisekin (Vanessa Kirby) izandako harreman adiktiboa eta ezegonkorra ere.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juan Migel Gartzia de Bakedano

**Juan Migel Gartzia de Bakedano** (Eulate, 1739ko maiatzaren 15a - Eulate, 1820ko abenduaren 18a) nafar apaiz eta euskal idazlea izan zen. Ezagutzen den haren lan bakarra, kristau dotrinaren zati bat, Ameskoako euskararen lekukotasun urrietako bat da.

## Bizitza 
Juan Migel Gartzia de Bakedano Eulaten jaio zen 1739ko maiatzaren 15ean. Aita Larragoakoa zuen eta ama, erditzean hila, Eulatekoa. Aitona-amonak ere, inguru horretakoak. Aita Eulateko beste emakume batekin ezkondu zen gero, eta ume gehiago izan zituzten. Ondoren, aita hil, eta amaordea berriz ezkondu zen.

Gramatika ikasketak Lizarrako gramatika estudioan egin zituen, Teologia Gasteizen, eta Filosofia eta Morala Calatayuden. 1761ean kapilautza bat lortu zuen sorterrian, Larragoako elizan izan zen gero, eta handik Arabara salto egin zuen. 1767az geroztik, Urabaingo eta Bikuñako parrokietan ibili zen. Ondoren jaioterriko parrokiara itzuli zen, 1796an uko egin zuen arte, bista eta erreuma arazoak tarteko. Ez omen zuen, edonola ere, ez eliztarrekin ez familiarekin harreman onik izan.

1820ko abenduaren 18an hil zen, 81 urte zituela, eta herriko San Joan Bataiatzaile elizan ehortzi zuten.

## Eulateko dotrina 
[thumb|280px|right|[Eulateko San Joan Bataiatzaile eliza (ermita gaur egun)]]
2022an, Aingeru Irigarai (1899–1983) euskaltzain zenaren paperak Nafarroako Errege Artxibo Nagusira ailegatu ziren. Hori begiratzen eta katalogatzen ari zela, Ekaitz Santaziliak arreta jarri zion eskuz idatzitako kristau dotrina anonimo zahar bati, estalkian "Procede de Eulate" zioena.

Lehenbiziko zatia Juan Irazusta Hernialdeko erretorearen dotrinaren zati baten eskuzko kopia da. Baina testuaren orrietan aurrera egin eta, bat-batean, eten bat dago. Une batetik aurrera, beste tinta bat, beste luma bat erabili zuen idazleak. Bestelako idazkera… eta bestelako hizkera! Mintzo berezia, Nafarroako eta ekialdeko ezaugarriak mendebaldekoekin batera erabiltzen dituena! Hori bai, hori izan zitekeen, ustez behintzat, Eulateko ordu hartako mintzoa.

Testu anonimo hori nork idatzi zuen jakitea izan zen hurrengo lana. Testu erlijiosoa izaki, egilea apeza izan zitekeen. Parrokia liburuak izan ziren lan horretan lagun. Liburu horietan bataioak, ezkontzak, heriotzak eta bestelakoak eskuz apuntatzen dituzte parrokoek, eta sinatu. Aski zen, beraz, testuko idazkera eta mendez mende Eulateko parrokiako liburuetan idatzi duten apezena konparatzea. Era horretan jakin zen, dudarik gabe, Juan Migel Gartzia de Bakedanok idatzi zuela. 

Eulateko dotrina dokumentuaren bost orritxoak urregorria dira Ameskoako XVIII. eta XIX. mendeetako euskara nolakoa zen jakiteko. Gainera, ezaugarri linguistiko berezi batzuk garai berekoa den Artatzako dotrinan ere daudenez, seguruago jakin dezakegu benetan erabiltzen zirela Ameskoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santazilia, Ekaitz, Datu berriak Araba-Nafarroetako euskararen historiarako: Eulateko dotrina (XVIII-XIX. m.), Euskera ikerketa aldizkaria: Revista de Investigación de la Real Academia de la Lengua Vasca, dialnet.unirioja.es
Shenandoah harana

**Shenandoah harana** edo **Shenandoah ibarra**, , nagusiki AEBetako Virginia estatua eta Mendebaldeko Virginiaren ekialdeko zatian hedatzen den haran edo ibar bat da, bai eta eskualde kultural eta historikoa. Izena Shenandoah ibaiatik datorkio.  

Apalatxe mendien mendebaldean dago, eta ekialdean Blue Ridge mendiak ditu. Abeltzaintza eta nekazaritzari dagokionez, haran oparoa da.

AEBetako Gerra Zibilean zehar guduleku nagusienetako bat izan zen, Ipar eta Hegoaldearen arteko pasabide nagusienetakoa zenez, bai unionista nahiz konfederatuentzat elkarren arteko erasoak burutzeko berebiziko garrantzia estrategikoa zuelako.
Shenandoah mendia

**Shenandoah mendia**, AEBetako Apalatxeak mendilerroan dagoen 117 kilometro luzeko gailurreria bat da, Virginia eta Mendebaldeko Virginia artean. Bere punturik altuena Reddish Knob (1.340 m.) gailurra da.

Shenandoah ibaiaren jaiolekua da.
Mount Vernon

**Mount Vernon**, AEBetako Virginia estatuko Fairfax konderrian dagoen landetxe eta lurjabetza bat da, Alexandria udalerritik hurbil. 

Herrialde horretako George Washington lehen presidentea eta militar iraultzailea eta Martha Washington emaztearen bizilekua izan zelako ezaguna da, horregatik gaur egun AEBetako monumentu nazionaletako bat da, bien hilobiak bertan ikugsia daude.

AEBetako Leku Historikoen Erregistroan izen emana dago.

## Ikus gainera 
* Washington monumentua, Washington Hiria.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Shenandoah ibaia

**Shenandoah ibaia**, AEBetako Virginia eta Mendebaldeko Virginia estatuak zeharkatzen dituen ibai bat da. Shenandoah haranari izen ematen dio.

Shenandoah mendian jaio eta urak Potomac ibaian isurtzen ditu, denera 90 kilometro luze ditu.
Fastnet itsasargia

**Fastnet itsasargia**, Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen itsasargi bat da, Fastnet Harkaitzan eta Ozeano Atlantikoan. 

Irlandako punturik hegoaldekoena da, Cléire uhartetik 6,5 kilometrora eta Cork konderria eta lur lehorretik 13 kilometrora.

1897an eraikia eta William Douglass arkitektoak eraikia izan zen. Maiz, irlandar etorkin askok itsasoz Amerikarako bidaia abiatzean ikusten zuten beren herrialdealdeko azken lekua zen, horregatik *Irlandaren Malkoa* ("Ireland's Teardrop") ezizena jaso du.

## Ikus, gainera 
* Cléire uhartea

## Kanpo estekak
Killers of the Flower Moon (filma)

***Killers of the Flower Moon*** (euskaraz *Ilargi loreko hiltzaileak*), 2023ko Martin Scorsese estatubatuarrak zuzendutako western film drama epiko bat da, David Grann kazetariak idatzitako 2017ko izenburu bereko liburuan oinarritua. Leonardo DiCaprio, Robert De Niro eta Lily Gladstone aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
1920ko hamarkada, Oklahoma, AEB, beren lurraldeetan petrolioa aurkitu izanaren ondorioz abestutako osage herriko kideen aurkako serieko hilketak agertu dira; gerora, krimen basatiok "Izuaren Erresuma" izendapena jaso zuten. 

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pam Burridge

**Pam Burridge** (Sydney, 1965eko uztailaren 26a) australiar surflari ohia da.

1981ean hasi zen nazioartean lehiatzen, eta 1990ean irabazi zuen Munduko Surf Txapelketa. 1995ean Australiako Kirolaren Ospearen Aretoko kide izendatu zuten. 1993 eta 1996 artean geldialdi bat egin ondoren, 1999ra arte lehiatu zen berriro, eta gero surf eskola bat ireki zuen. 1984an ''Summertime All 'Round the World'' izeneko single musikala argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer Lee Carrell

**Jennifer Lee Carrell** (Washington, AEB, 1962ko martxoaren 25a) estatubatuar idazlea da. Literatura ingelesean eta estatubatuarrean aditua da.

## Biografia 
Jennifer Lee Carrellek Oxford, Stanford eta Harvard unibertsitateetan ikasi zuen, eta, gainera, Erdi Aroko eta Errenazimentuko Historiako irakaslea izan zen —hiru aldiz saritua, irakaskuntzaren kalitateagatik—; eta Shakespeareren lanak zuzendu zituen Hyperion antzerki-konpainiarentzat. 

Artikulu ugari idatzi ditu *Smithsonian* aldizkari entzutetsuarentzat. 

*Bere* *hezurrekin lurperatuta* (2007) bere lehen eleberria izan zen. Suspentsezko istorio bat da, hilketa bati buruzkoa, eta Shakespeareren eskuizkribuetan ezkutuan dauden pistetatik abiatuta argitu behar da.

2010ean *Haunt me still* kaleratu zuen, Erresuma Batuan, ostera, *The Shakespeare Curse* *Sunday Times* izenarekin argitaratu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jennifer Lee Carrellen orri ofiziala ingelesez
Esperança Camps Barber

**Esperança Camps Barber** (Ciutadella, Menorca, Balearrak, 1964ko abuztuaren 21a) Menorcako kazetaria, idazlea eta politikaria da. 

## Biografia 
Komunikazio Zientziak ikasi zituen Unibertsitate Autonomoan, oso gaztetatik hasi zen lanean irratian, lehenbizi Radio Sant Cugat-en eta, ondoren, Menorcako Herri Irratian. Geroago, Valentziara joan zen bizitzera, eta han lan egin zuen Canal 9 irratian ta, ondoren, Canal 9 telebistan. 2020an, ibilbide berria hasi zuen *À Puntu* irratian, telebistan albistegien zuzendariorde gisa aritu ondoren. 2020ko irailaz geroztik, Valentziako Vilaweb-eko erredakzio-burua da.

### Idazle 
Idazle gisa, gutxienez zazpi eleberri argitaratu ditu. *Naufragi a la neu*  Xàtibaren Blai Bellver saria jaso zuen 2011n, eta *El cos deshabitat* eleberriak El lector de l'Odissea saria jaso zuen. Zenbait ipuin eta eleberri labur ere argitaratu ditu, esaterako, *Col·lecció particular*, 2012an. Talde-lanetan parte hartu du, adibidez, *El llibre de la Marató 2009*. Valentziako zenbait literatura-sari irabazi ditu, aurretik egindako beste lan batzuekin; adibidez, Joanot Martorell Gandiaren narratiba 2003; Alzira Hiria eleberria, 2004; Valentziar idazleen narratiba kritika, 2004; eta Bancaja Vicent Andrés Estellés Narratiba saria, 2006. Valentziako Pasqual Alapont, Manuel Baixauli, Vicent Borràs, Àlan Graves, Urbà Lozano eta Vicent Usó idazleekin batera, Unai Siset kolektiboaren parte da, eta 2010ean*Subsòl* liburu bateratua argitaratu zuten. 2016 Tiana Negra jaialdirako argitaratu zituen *La cara B* (Llibres del delicte) eta *La isla sin tiempo* Meteora argitaletxearekin.

### Politikari 
2015eko uztailaren 2an Balear Uharteetako Gobernuko Gardentasun, Parte-hartze eta Kultura sailburu izendatu zuten. Gobernuaren eta bere alderdiaren laguntzarik ez izateagatik 2016an kargua utzi zuen eta Ruth Mateu Vinentek ordezkatu zuen. 
* ''L'illa sense temps*. Barcelona: Meteora, 2016.
* *La draga*. Bartzelona: Llibres del Delicte, 2017.

## Sariak 
* 2003: Joanot Martorell narratiba, *Enllà de la mar* lanarengatik
* 2004: Alzira eleberri-hiria, *Quan la lluna escampa els morts* lanarengatik
* 2005: Valentziako narrazio-idazleen kritika, *Enllà de la mari* lanarengatik
* 2006: Vicent Andrés Estellés, *Eclipsi'' lanarengatik
* 2008: El lector del'Odissea, *El cos deshabitat* lanarengatik
* 2011: Xàtiva hiria, *Naufragi a la neu* lanarengatik
* 2014: Valentziako Filologiako Unibertsitate arteko Institutuko Kritikaren Saria, e*Naufragi a la neu* lanarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esperança Camps bloka: orri ofiziala.
* «Esperança Camps Barber».   Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.
* Egilearen fitxa Kultura eta Hedabide Departamentuaren *webgunean*.
Ruth Mateu Vinent

**Ruth Mateu Vinent** (Ciutadella, Menorca, Balearrak, 1976ko otsailaren 26a) politikaria da. 2016 eta 2017 bitartean, Balear Uharteetako Gobernuko Gardentasun, Kultura eta Partaidetza sailburua izan zen. 

## Ibilbidea 
Zuzenbidean lizentziaduna da Balear Uharteetako Unibertsitatean (UIB).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stock

thumb|374x374px|Stock ziurtagiria Baltimore and Ohio Railroad Company-ko hamar akzioentzako
**Stock** kapital soziala ere esaten zaio stock kapitalari, eta berebiziko garrantzia du enpresa baten finantza-egituran. Negozioa ezarri eta mantentzeko akziodunek edo bazkideek emandako kapital osoa da. Kapital hori akzioetan edo partaidetzetan banatzen da, enpresako inbertitzaileen jabetza ordezkatuz.

## Erabilera 
Akzioak jaulkitzea dirua biltzeko modu arrunta da, eragiketak eta enpresaren hazkundea finantzatzeko. Akziodunak, akzioak dituztenez, jabe bihurtzen dira eta negozioaren arriskuak eta onurak partekatzen dituzte. Garrantzitsua da bereiztea baimendutako stock kapitala. (enpresa batek jaulki ditzakeen akzioen gehieneko muga ezartzen duena) eta jaulkitako stock kapitala (inbertitzaileen esku dauden akzioen benetako kopurua).

## Stock kapitala 
Stock-kapitala funtsezkoa da enpresa baten finantza-sendotasuna eta inbertsioak erakartzeko duen gaitasuna zehazteko. Baliabide hori egoki erabiltzeak erakundearen epe luzerako egonkortasuna eta iraunkortasuna lortzen laguntzen du. Laburbilduz, stock kapitala enpresa batek enpresa-arrakastarako bidea eraikitzeko oinarri finantzarioa da.

## Akzio motak 
Akzioak akzio arrunt edo lehenetsien akzio forma hartzen du. Jabetza-unitate gisa, akzio komunek boto-eskubideak dituzte, erabaki korporatiboetan erabil daitezkeenak. Nahiago diren akzioak eta akzio arruntak desberdinak dira, normalean ez baitu boto-eskubiderik, baina legezko eskubidea du ordainketa zatikatuen maila jakin bat jasotzeko beste akziodun batzuei dibidenduak eman baino lehen. Horrelako akzioei "lehenetsitako akzio bihurgarriak" (edo "lehentasunezko akzio bihurgarriak") deritze.

### Zehapen-gai berriak 
Zehapen-gai berriak klausula juridiko zehatzak izan ditzake, eta klausula horiek beste gai batzuetatik bereizten ditu. Akzio komun batzuk boto-eskubide tipikorik gabe eman daitezke, adibidez, edo akzio batzuek eskubide bereziak izan ditzakete eta zenbait alderdiri bakarrik eman. Sarritan, gorputza gobernatzen duten ziurtagiriekin erregistratu ez diren gai berriak erresidentziatik mugatuak izan daitezke zenbait denboralditan.

### Akzio hobetuak 
Akzio hobetuak hibridoak izan daitezke, itzuli finkoen eta akzio komunen boto-eskubideen loturen nolakotasunak edukiz. Halaber, lehentasuna dute akzio arrunten gaineko dibidenduak ordaintzean, eta lehentasuna eman zaie akzio komunen gaineko likidazio-unean. Beste pilaketa ezaugarri batzuk dituzte dibidenduetan. Gainera, nahiago izaten da akzioak letra-izendapen bat izatea segurtasunaren amaieran; adibidez, Berkshire-Hathaway Class "B" akzioak BRK.B akzioen azpian saltzen dira, eta Class "a" ORION DHCren akzioak, berriz, Inc. Eskutitz gehigarri horrek ez du esan nahi akziodunentzat eskubide esklusiborik dagoenik, baina inbertitzaileei jakinarazten die akzioak halakotzat hartzen direla. Nolanahi ere, eskubide edo pribilegio horiek aldatu egin daitezke, enpresa azpikontratatuak hartutako erabakietan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Globalizazio ekonomiko

thumb|Globalizazio Ekonomikoa

**Globalizazio ekonomikoa** ondasunen, kapitalen, zerbitzuen, teknologiaren eta informazioaren nazioarteko mugimendu orokortuari esaten zaio. Globalizazio ekonomikoa ondasunen, kapitalaren, zerbitzuen, teknologiaren eta informazioaren nazioarteko mugimendu orokortuari dagokio. Mundu osoko nazio-, eskualde- eta toki-ekonomiek gero eta integrazio eta interdependentzia ekonomiko handiagoa dute, ondasun, zerbitzu, teknologia eta kapitalen mugaz gaindiko zirkulazioa areagotuz.

Ekoizpena, finantzak, merkatuak, teknologia, antolaketa-araubideak, erakundeak, korporazioak eta pertsonak dira globalizazio ekonomikoaren elementu nagusiak.

## Historia 
Globalizazio ekonomikoak antzinatean ditu sustraiak, merkataritza-bideek munduko hainbat eskualde lotzen zituztenean. Hala ere, fenomeno hau XVIII. mendeko Industria Iraultzan hasi zen garatzen. Merkatuak gehiago integratu dira garraioan, komunikazioan eta teknologian egindako aurrerapenei esker.

Nazioarteko merkatuak irekitzeak eta politika ekonomiko liberalak ezartzeak globalizazio ekonomikoa bizkortu zuten XX. mendean zehar. Nazioarteko merkataritzak gora egin zuen, atzerriko inbertsioek gora egin zuten eta nazioarteko erakundeak sortu ziren, hala nola Nazioarteko Diru Funtsa eta Munduko Merkataritza Erakundea, lankidetza ekonomikoa sustatzeko.

Aurrerapen teknologikoen ondorioz; batez ere, komunikazioen arloan, globalizazio ekonomikoa areagotu egin da azken hamarkadetan. Sare digitalek eta Internetek konektibitate handiagoa eta merkataritza elektronikoaren hedapen aurrekaririk gabea ahalbidetu dute. Gainera, Txina eta India bezalako garapen-bidean dauden ekonomiak nabarmen integratu dira ekonomia globalean, eta horrek globalizazio ekonomikoa bultzatu du.

Desberdintasun ekonomikoa, ingurumen-ondorioak eta aldaketa geopolitikoak dira globalizazio ekonomikoak aurrez aurre dituen erronketako batzuk. Hala ere, funtsezko prozesua izaten jarraitzen du munduko ekonomian, eta erronkak eta aukerak eskaintzen dizkie parte-hartzaile guztiei.

## Globalizazio ekonomikoaren eragina Euskal Herrian 
Globalizazio ekonomikoak ondorio sakonak izan ditu Euskal Herrian. Alde batetik, hazkunde ekonomikoa bultzatu du nazioarteko merkatuen hedapenaren bidez, eta horrek produktuen eta zerbitzuen esportazioa, atzerriko inbertsioaren erakarpena eta ekonomiaren dibertsifikazioa ekarri ditu. Horrek enplegua sortzen eta goi-mailako teknologiako sektoreak garatzen lagundu du.

Hala ere, erronkak ere planteatu ditu, hala nola lehia globalera egokitu beharra eta industria tradizionalak modernizatzea. Globalizazioak industria astuneko enplegu batzuei eragin die, eta horrek lan-indarra berregituratzea eta gaitzea eskatu du. Gainera, eragin kultural globalen erakusketak aldaketak ekarri ditu euskal gizartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erkuden Txokarro

**Erkuden Txokarro Agirrebengoa** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1974) Arazo fisikoengatik Arte Ederretako ikasketak utzi behar izan zituen amaitu hurren. Bi seme-alabaren ama da, Margolaria, jostuna, eta eskulangilea. *Ibili,* desgaitasun fisikoak dituzten pertsonen elkarteko kidea da, eta kirol ataleko presidentea.

## Biografia 
Erkurden Txokarro San Fermin ikastolako ikasle ohia da, gaur egun Txantrean bizi da (2023).

Elhers-Danlos Sindromea zuela jakitean guztiari zentzua hartu zion emakume bizi, alai, indartsu eta bizipozez betea den Erkuden Txokarrok. Ez du biharamunean pentsatzen eta gure gizartea beste balio batzuetan hezteko prest dago.

Semea eta alaba ditu Erkudenek. Zaintza lanak eskaintzen dizkie. Baita gurasoei ere. Eta berak ere zaindua behar du izan. Gaixotasun batek eraman zuen duela zazpi urte gurpildun aulki batean bizitzera.

Ibili elkartean hainbat kirol praktikatzeko aukera izaten dute:Paddlea, badmintona, hand-bike, hipika, maratoi erdia, uretako jarduerak (igeriketa, soinketa eta urpekaritza) eta eskalada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Inklusio departamentua sortuko nuke  Goiena, 2019.10.02
Raphael Rabello

**Rafael Baptista Rabello** (Petrópolis, 1962ko urriaren 31a–Rio de Janeiro,1995eko apirilaren 27a) gitarra-jotzaile eta musikagile brasildar handia izan zen. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, munduko gitarra-jotzaile akustiko onenetako bat izan zen, eta Tom Jobim, Ney Matogrosso, Paulo Moura eta Paco de Lucía musikari ospetsuekin jo zuen.

## Heriotza 
1989an hainbat haustura eragin zizkion auto istripu bat izan zuen. Ebakuntza delikatu baten ondoren, musikaria suspertu egin zen eta bere ibilbideari ekin zion berriro ere. Hala ere, kirurgian, transfusio baten bidez GIBaz kutsatu zen. 1995eko apirilaren 27an bihotzeko arritmia baten ondorioz hil zen.

## Diskografia 
* 1982: *Rafael Sete Cordas* (Polygram)
* 1984: *Tributo a Garoto* (Barclay), Radamés Gnattalirekin
* 1987: *Interpreta Radamés Gnattali* (Visom)
* 1988: *Rafael Rabello* (Visom)
* 1990: *A flor da pele* (Polygram/Philips), Ney Matogrossorekin
* 1991: *Todo sentimento* (Columbia), Elizeth Cardosorekin
* 1991: *Raphael Rabello & Dino 7 Cordas* (Caju Music), Dino 7 Cordasekin​
* 1992: *Dois irmãos* (Caju Music), Paulo Mourarekin
* 1992: *Todos os tons* (RCA)
* 1992: *Shades of Rio* (Chesky), Romero Lubamborekin
* 1993: *Delicatesse* (RCA), Déo Rianekin
* 1994: *Relendo Dilermando Reis* (RGE)
* 1997: *Em concerto* (Spotlight), Armandinhorekin
* 2001: *Todas as canções* (Acari), Amélia Rabellorekin
* 2002: *Mestre Capiba por Raphael Rabello e Convidados* (Acari)
* 2005: *Cry my guitar* (GSP)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rabello AllMusic webgunean.
* :[Raphael Rabello Dicionário Cravo Albin da Música Popular Brasileira(https://eu.wikipedia.org/wiki/Dicion%C3%A1rio_Cravo_Albin_da_M%C3%BAsica_Popular_Brasileira) entziklopedian.]
* :Raphael Rabello CliqueMusic webgunean.
Ru´a Zimawi

**Ru’a Rimawi** (Beit Rima, Zisjordania, 1998) mediku eta ekintzaile palestinarra da, neurozientzian, pediatrian eta buru osasunean aditua.

## Biografia 
Ramallahn hazi eta bizi izan da. Haurtzaro zoragarria izan zuen, onena. Baina, hazi ahala, beste herrialde batzuk bisitatu ditu, beste istorio eta esperientzia batzuen berri izan du, eta haurtzaroa eta esperientziak besteenekin alderatzen hasi zen. Orduan ohartu zen haurtzaroa ez zela uste bezain zoragarria izan.

2023an  *Kolonialismoa eta zigorgabetasuna Palestinan* konferentzia eman zuen Bilbon, Mundubat erakundeak antolatutako topaketan. Ru’a-ren esanetan palestinar gehienek dute trauma osteko estresaren nahasmendua, eta oso ohikoak dira antsietateak eragindako izualdiak eta depresioa. Kontua da oso zaila dela traumari aurre egitea, pasarte traumatikoek ez baitute etenik Palestinan. Ezin dira inoiz zauri guztiak itxi. *Oso zaila da traumari aurre egitea, pasarte traumatikoek ez baitute etenik Palestinan*Mediku gisa, arazoa oso handia da. Nola hobetu  euren buru osasuna, ezin bada eten trauma sortzen duen erasoa? Erronka zaila da, ia ezinezkoa. Eta oso etsigarria da hori. Mediku gisa, bene-benetan saiatzen da laguntzen, baina, aldi berean, ezin du egoera kontrolatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haragiaren berpizkundea (Signorelli)

**Haragiaren berpizkundea** Luca Signorellik margotutako fresko monumental bat da, Orvietoko (Italia) Katedraleko San Brizioren kaperarako sortu zuen multzoko ale ikusgarri bat. 

1502. urtean datatua dago, eta zazpi metro zabal den konposizio bat da. 1490ko hamarkadan ere lan egingo zuela bertan adierazi dute aditu batzuek. Hartmann Schedelen *Liber Chronicarum* liburuko ilustrazioetan inspiratu zela ere bai.

Denboren amaiera irudikatzen du margolanak. Bi goi-aingureren turuta deiari jarraiki, hilak berpiztu egiten dira, lurretik berraragiztaturik jaikiz.

Giza gorputz biluziaren edertasunaren aldarri epiko bat ikusi dute kritikariek lan honetan, lotura zuzena duela garaiko Michelangeloren ahaleginekin. Hain zuzen ere, fresko honetako irudiak Kapera Sistinoko Michelangeloren biluziak baino lehenagokoa da, eta gorputzen irudikapenean exaltazio energetiko bertsua nabari delarik Orvietoko kapera honetan, Michalengelok hau ikusiko zuelakoan daude artearen historialariak.

## Iruditegia 
thumb|500px|center|Freskoa bere zazpi metroko zabaleran.

Fitxategi:Luca signorelli, cappella di san brizio, resurrezione dei corpi 06.jpg|Berraragiztatuak altxatzen.
Fitxategi:Signorelli, Luca - Resurrection of the Flesh, detail lower right - 1499-1502.jpg|Batzuk ez dira berraragiztatzen.
Fitxategi:Luca signorelli, resurrezione della carne, 1499-1502, 02.jpg|Goi-aingeruen deia.

San Brizio kaperako Signorelliren beste freskoak:

Fitxategi:Luca_Signorelli_-_Apocalypse_(detail)_-_WGA21209.jpg|Apokalipsiaren detailea.
Fitxategi:Luca signorelli, dannati all'inferno, 1499-1502, 02.jpg|Kondenatuak infernuan.
Fitxategi:Luca signorelli, beati in paradiso, 1499-1502, 01.jpg|Dohatsuak paradisuan.
Fitxategi:Le Jugement Dernier (Cathédrale d'Orvieto, Italie) (27904613838).jpg|Azken judizioa (detailea): Infernurantz zuzendutakoak.
Fitxategi:Luca Signorelli - Choir of Patriarchs - WGA21248.jpg|Patriarken koroa.
Fitxategi:Luca signorelli, predica e fatti dell'anticristo, 1499-1502, 01.jpg|Antikristoaren predikua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizinio II.a

**Lizinio II.a** edo **Lizinio Junior** edo **Lizinio Zesar** (; 315eko uztaila/abuztua - Pula, 326) Erromatar Inperioko zesarra izan zen 317tik 324ra.

Lizinioren semea eta Konstantzio Klororen biloba izan zen. 317ko martxoaren 1ean, zesarren maila inperialera igo zen, bere aita eta Konstantinoren arteko akordioaren bidez. Egun berean, Krispo eta Konstantino II.a zesar ere izendatu zituzten. Lizinio II.ak 324ra arte mantendu zuen maila, bere aitak boterea izan zuen bitartean. Kontsul ere izan zen 319 eta 321 urteetan.

Lizinio II.ak bere maila galdu zuen bere aitak gerra zibilean galdu ondoren, eta bi urte geroago exekutatu zuten.

thumb|Lizinio II.a eta aita

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Magda Hollander-Lafon

**Magda Hollander-Lafon** (Záhony, 1928ko ekainaren 15a - Rennes, 2023ko azaroaren 26a)  hungariar jatorriko idazle, hezitzaile eta psikologo frantsesa izan zen, frantses naturalizatua.

Jatorri judua zuena, 1944ko otsailean Auschwitzeko sarraski-esparrura deportatu zuten. Holokaustotik bizirik atera zen, eta 1954an iritsi zen Frantziara. 2012an, *Quatre petits bouts de pain* liburua idatzi zuen, sarraski-esparruetan bizirik iraun izanaren lekukotasuna emateko. 2021ean beste testu bat argitaratu zuen, XXI. mendeko gazteei zuzendutako *Demain au creux de nos mains*.

## Biografia 
Záhonyn jaio zen, Hungaria eta Eslovakiaren arteko mugan dagoen herri batean. Bere gurasoak ez ziren judu praktikatzaileak, amaren aiton-amonak ez bezala.

1944an, hamasei urte zituela, Auschwitzera deportatu zuten gainerako familiarekin batera, eta familia han galdu zuten bizia. Bigarren Mundu Gerraren ostean haur psikologia ikasi zuen eta frantsesa ikasi zuen .  

Hogeita hiru urterekin bataiatu zuten katoliko. 

## Obra 
* 2020, *Quatre petits bouts de pain*. 
* 2021, *Demain au creux de nos mains*, Montrouge, Bayard,  . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Queenz Cheng

**Queenzy Cheng** (txineraz: 庄群施, pinyineraz: Zhuāng Qún Shī, Perlis, Malaysia, 1986ko otsailaren 26a - 2023ko azaroaren 28a )  Malaysiako aktore eta abeslaria izan zen. 1994an debutatu zuen Early (金童玉女) izeneko bere lehen diskoa kaleratu ostean. Geroago, Angeline Khoo, Cass Chin eta Crystal Ong bezalako neska abeslari talde batean sartu zen, M-Girls 四个女生 izeneko emakumezko musika taldearen parte izateko.

## Telebista 
* *Fairy Tale of the Sky* (2000) (童话的天空)
* *Island Story* (小岛物语)
* *Do Not Say Love is Bitter* (*别说爱情苦*)
* *Kung Hei Fat Choy Mother* (*恭喜发财婆婆*)
* *Tiger Celebrate Love Each Other* (*相亲相爱庆虎年*)
* *Golden Tiger Annunciation* (*金虎报喜*)

## Diskografia 
### Early 
* 卖馄饨 Selling Wontons (Queenz 1995 bakarkako albuma)
* 神奇电脑 Magic Computer (Queenz Solo Album)
* 金童玉女 First Timers (Queenz & Su Li Da)
* 双星报喜 I、II Double Stars Bring Luck I、II (Queenz & Crystal 1995 eta 1996 Txinako Urte Berriko albumak)
* 雅歌群星龙狮会 Ya-Ko Stars Lion Dance (Queenz, Crystal & Ya-Ko Stars 1995 Chinese Year New Album)
* 雅歌群星贺新年 Ya-Ko Stars Celebrate the New Year (Queenz, Crystal & Ya-Ko Stars 1996 Chinese Year New Album)
* 花花絮絮 Highlights (Queenz & Crystal)
* 新春嘉年华 Txinako Urte Berriko Inauteriak (Queenz & Chen Jia Lin 1998 Txinako Urte Berriaren Albuma)
* 三星报喜 Three Stars Bring Luck (Queenz, Winnie, Chingy 1998 Chinese Year New Album)
* 兔气扬眉庆丰年 Tu Qi Yang Mei Qing Feng Nian (Queenz, Crystal, Cassandra & Ya-Ko Stars 1999 Chinese Year New Album)
* 山歌黄梅调Huang Mei Diao Mountain Songs (Queenz, Crystal, Cassandra)
* 三星拱照庆龙年 Three Stars Celebrate the Year of the Dragon (Queenz, Crystal, Cassandra 2000 Chinese Year New Album)
* 民谣 Folk Songs 2 in 1 (Queenz, Crystal, Cassandra 2000 Album)

### Pop generoko diskoak 
*Dance With Me (2001) 
*耍花样 Playful Tricks (2003)
*笨金鱼 Silly Goldfish (2004) 
*爱情密码 Love Code (MV collection) (2004)
*尼罗河 Nile River (2005)
*My Way (2013) 

### Txinerazko albumak 
*开心迎接丰收年 Happily Welcoming the Harvest Year  (2001)
*飞跃新年 Leaping New Year (2002)
*新年YEAH! New Year YEAH! (2003)
*春风催花开 Flowers Blossom in the Spring (2004) 
*开心年 Happy Year (2005) 
*同庆共乐 Celebrate Together (2006)
*世外桃源 Paradise (2007) 
*八大巨星 好日子 Eight Superstars Good Day(2007)
*福禄寿星拱照·花仙子 Fu Lu Shou Xing Gong Zhao . Flower Fairy(2008) 
*桃花开了 Peach Blossoms (2009)
*金玉满堂 Abundant Wealth(2010) 
*团聚 Reunion (2013)
*真欢喜 True Joy (2014)

## Iragarkiak 
*VISS" Oinetakoen markaren promozioa
*Malaysia JX Online" jokoen promozioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Maryse Cachenaut

**Maryse Cachenaut** (Itsasu, Lapurdi, 1971) laboraria da, Xapatako lehendakaria (Itsasuko gerezi ekoizleak), Lurramako lehendakaria, Euskal Herriko Laborantza Ganberako kidea eta Euskal Herriko Laborarien Batasuna sindikatukoa.

## Biografia 
1995ean Itsasuko Etxeberria etxaldean aita-amen segida hartu zuen. Maryse Cachenaut Ipar Euskal Herriko laborantza iraunkorraren figura enblematikoa da. Bere senarrarekin esne-ardiak hazten eta Itsasuko gereziak ekoizten ditu.Maryse Cachenaut EHLG-aren sortzaileetako bat da eta Lurramaren hasieran parte hartu zuen.

## Herrikoa 
Herrikoan parte hartzen hasi zen 90. hamarkadan, bere gurasoen ildotik segituz, enpleguen sortzean parte hartzea funtsezkoa baitzen eta Herrikoak goraipatzen zituen baloreekin ados zelako, hots elkartasuna eta bere buruaren jabe izan nahia. Berantago, Lurzaindiaren sortzaileetako bat izan zen. Honek, Herrikoa bezala, herri aurrezkia mobilizatzea du xede, lurrak kolektiboki erosiz gure lurraldeko laborantza herrikoiaren garapena sustatzeko.

Marysek Herrikoa crowdfundinaren aitzindari izan zela dio. “80. hamarkadaren hasieratik, Herrikoak  biztanle gehiengo bat konbentzitu zuen bere aurrezkiaren zati bat enpleguak sortuko zituzten lekuko proiektu batzuetan inbestitzeko. Ez zen aise, kontzeptu hori garai hartan biziki berritzailea zelako. Eta lurralde hau garatzeko Herrikoaren arrakastak baikortasun hatsa ekarri zuen.

## Lurzaindia 
Lurzaindiari esker, Herrikoarekin zuen lotura azkartu da, enplegu partekatu bat dutelako amankomunean. Honek berriz ere erakusten du Ipar Euskal Herrian elkartasuna indar bat dela. Azaldu du "Lurzaindiak amalurra zaindu eta merkatu espekulaziotik babestea" duela helburu, eta horretarako 500 hektarea erosiak dituztela jada.*Lurraren eskuratzea da oztoporik handiena laborantzan hasi nahi duten gazteentzat.*Laborantza lurrak galduz doaz: 35 urtean, 7.000 hektarea inguru. Laborantza lurren salmenta espekulatiboen kontrako borrokaz aritu da Cachenaut. 1979an, Lurra Laborantza Lurren Elkartasun Taldea (GFAM) sortu zen. GFAMk 40 urtez hamabost eroste egin zituen, eta orotara 262 hektarea eskuratu. 2013an erabaki zen Lurzaindia SCA bihurtzea; hots, akzio bidez diruztaturiko sozietate bat. 2013tik 2023ra erosteak areagotu dira, eta 480 hektarea eta eraikin batzuk badituzte. 2016an sortu zen Lurzaindia. Elkartearen lana sentsibilizatze lana eramatea da. 2022ko urte bukaeran *Terre de Liens* deituriko fundazioak baimena ukan zuenez, Lurzaindia haren babespeko fundazioa gisa bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Záhonyko barrutia

**Záhonyko Barrutia** (hungarieraz *Záhonyi járás*) Szabolcs-Szatmár-Bereg konderriko hungariar barruti bat da.

2013an 19.369 biztanle zituen. Bere hiriburua Záhony da. 

## Udalerriak 
Barrutiak 2 hiri (lodiz), herri nagusi bat (letra etzanez) eta 8 herri (2013ko urtarrilaren 1eko biztanleria) ditu: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonny Terry

**Saunders Terrell** (1911ko urriaren 24a – 1986ko martxoaren 11), **Sonny Terry** izenez ezaguna, Piedmont blues eta folk musikagilea izan zen, blues harmoniko indartsuagatik ezaguna, sarritan ahots-irrintziak eta lan-kanten oihuak baitzituen, eta bestetan, trenen eta zaunken imitazioak.

## Biografia 
Terry Greensboron jaio zen, Georgian. Aitak, baserritarra, gazte gisa oinarrizko harmonika diatonikoa jotzen erakutsi zion. Begia zauritu zitzaion eta itsu geratu zen 16 urte zituenean. Horrek nekazaritzako lanak egitea eragotzi zion, eta musika jo behar izan zuen bizimodua ateratzeko. Terryk "Campdown Races" jo zien golde-zaldiei bertako lur-lantzeen eraginkortasuna hobetzeko. Bluesa jotzen hasi zen Shelbyn, Ipar Carolinan. Aita hil ondoren, Blind Boy Fullerrekin, Piedmont blues estiloko gitarjolea, hasi zen jotzen. Fuller 1941ean hil zenean, Terryk harreman musikal luzea izan zuen Brownie McGheerekin, eta hainbat abesti grabatu zituzten elkarrekin. Duoa aski ezagun bilakatu zen zuriak ziren hartzaileen inguruan, 1950 eta 1960 hamarkadetan bizitako folk musikaren berpizkundea zela eta, Styve Homnick, Woody Guthrie eta Moses Aschen lankidetzak barne. Baita ere, Folkways Records (orain Smithsonian/Folkways) diskoetxerako grabazio klasikoak egin zituen.

1938an, Terry, Carnegie Hall-en jotzera gonbidatu zuten From Espirituals to Swing-en lehen kontzerturako, eta, geroago, urte hartan grabatu zuen Kongresuaren Liburutegirako. 1940an grabatu zituen lehen abesti komertzialak. Bere abesti ezagunenen artean hauexek daude: "Old Jabo" eta "Lost John", azken honek, Terryren arnasketaren kontrol dotorea frogatzen du.

## Diskografia hautatua 
* *Folk Songs of Sonny Terry and Brownie McGhee* (Roulette, 1958)
* *Blues with Big Bill Broonzy, Sonny Terry and Brownie McGhee* (Folkways, 1959)
* *Sonny & Brownie* (A&M Records, 1973)
* *Brownie McGhee and Sonny Terry Sing* (Smithsonian Folkways, 1990)
* ''Whoopin' the Blues: The Capitol Recordings, 1947-1950'' (Capitol, 1995)

## Kanpo estekak