Francesco Somaini (1926-2005)

**Francesco Somaini** (Lomazzo, 1926ko abuztuaren 6a – Como, 2005eko azaroaren 19a) eskultore italiarra izan zen.

## Biografia 
### 1945-1956 - Entrenamendua eta debuta 
Giacomo Manzù-ren eskoletara joan zen Milaneko Brera Arte Ederretako Akademian eta 1948an debuta egin zuen Erromako Quadriennale- k sustatutako Arte Figuratiboen Erakusketa Nazionalean. Paviako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen 1949an. 1950ean Veneziako Bienalean parte hartu zuen lehen aldiz. Nazioarteko eskultura modernoaren esperientzien inguruko hausnarketa fase baten ondoren, abstrakzionismora jo zuen eta hizkuntza artistikoaren autonomiara iritsi zen berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean konglomeratu ferrikoan (*Canto Aperto*, *Forza del nascere*) egindako lanekin, Movimento Arte Concreta-ri atxikimendua markatzen dutenak eta denboraldi informal handiaren atarikoa suposatzen direnak.

### 1957-1966 - Garai informala 
Kritikarien arreta bereganatu zuen 1956an Veneziako XXVIII. Bienalean parte hartu zuenean. Mundu mailan arrakasta lortu zuen Brasilgo São Pauloko V. Bienaleko aretoarekin 1959an, eta eskulturako nazioarteko lehen saria eman zioten, Estatu Batuetan merkatua ireki zion onespena. 1960an Veneziako XXX Bienalera gonbidatu zuten gela pertsonal batekin. Hurrengo urtean Parisko Deuxième Biennale-n parte hartu zuen eta bertan Frantziako Arte Kritikako 1. saria jaso zuen. Urte hauetan bere lanak Giulio Carlo Argan eta Michel Tapié bezalako kritikarien alde agertu ziren. Materialak esperimentatzeko interesa zuen artistak. Burdina, beruna eta eztainuan ere galdatzen ditu bere obrak, sugar oxiedrikoarekin berriro urtzen eta alde ahurrak leundu, haien adierazkortasuna areagotzeko. *Martiri* eta *Feriti* lanen garaia da, Turingo Galleria Notizie-n, New Yorkeko Italian Cultural Institute-n, Erroma eta New York-eko Galleria Odyssia-n, Milango Galleria Blu-n banakako erakusketetan eta nazioarteko eskultura taldeko erakusketa garrantzitsuenetan.

1962an, garai hartako nazioarteko eskultore garrantzitsuenekin batera, Giovanni Carandentek Spoletoko V. Festival dei Due Mondi jaialdiaren barruan antolatutako Sculture nella citt'a erakusketan parte hartu zuen. Burdinazko bi eskultura aurkezten ditu: *Ferito III.* 1960ko *Addio* eta 1962ko *La punta* .

### 1967-1975 - Eskultura, arkitektura eta metropoli modernoaren arteko harremanari buruzko gogoetak eta lan handiak 
thumb| La dicesa dello Spirito Santo-Santo Spirito-Bergamo-Eliza-1972
Denboraldi informalaren amaieran, Somainik bere eskulturak balio sinbolikoekin kargatzen ditu (*Portali*, 1967), non forma organikoak egitura arkitektonikoko bolumen geometrikoekin harreman dialektiko jarraian kokatzen diren. Fase berri honi esker, ikusmen handiko lanak sortuko dira ''Carnificazioni di un'architettura* zikloarekin (1974-1976). Eskulturak hiriko ehun arkitektonikoa berriro garatzean zeregina izan behar duela sinestean&nbsp;- 1958 eta 1972 artean, Italian eta Estatu Batuetan sortutako monumentuekin eskala handian egindako esperientzietan lortutakoa&nbsp;- eskultoreak bere ideiak maila teorikoan eta diseinu azterketa sortan formalizatzen ditu ( Enrico Crispolti, Francesco Somaini, Urgenza *nella città*, Mazzotta, Milan 1972). Somainik eskulturaren, arkitekturaren eta ingurumenaren testuinguruaren arteko harremanari buruzko hausnarketarekin batera, presio altuko harea-zorrotada erabiliz landutako zuzeneko tailuaren teknika pertsonal batekin esperimentatzen du. Teknika hau bere hizkuntza plastikoaren oinarrizko osagai bihurtu zen 1965etik aurrera. Artistak marmolaren zuzeneko tailaketa egiten du 1975etik hasitako aire konprimituko harea-zorrotadarekin (*Antropoammonite I*).

### 1975-1986 - Matrizeak eta aztarnak 
1975ean, eskulturako laborategiko prozedurei dagozkien alderdi kontzeptualen analisiak artistak behe-erliebean "arrastoa" ideiatzera bultzatu zuen, zizelkatutako "matrizea" biraketa lortutakoa, fabrikazioan aztarna utzita, garatzen duena eta agerian uzten dio negatiboki agindu zaion irudi kriptikoa (*Anamorfosi Bargellini*, Pieve di Cento, 1982-84). Matrizeek eta aztarnek elementu dinamikoa, ekintza, bide baten ideia, arkitektura eta hiri testuingurua biltzen dituen esku hartze bat aurkezten dituzte. Lan berri hauek 1978ko Veneziako Bienaleko gela pertsonalean aurkezten dira (Lehen *Traccia e la sculotura matrice: Antropoammonite*), Duisburgoko Wilhelm-Lehmbruck museoko antologian 1979an ( *Sviluppo di un paesaggio antropomorfico e matrice*, 1978-79 ) eta Lucca-ko Lorategi Botanikoan egindako erakusketa pertsonalean 1980an (*Svolgimento dell'avvolto: traccia tragica*, 1979).

### 1987-2005 - Azken denboraldia: marmol handiak 
Laurogeiko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Somaini eskala handiko obrak gauzatzera itzultzen da Italian eta Japonian, non *aztarnaren dialektika* forma positibo/negatiboen tratamendura bilakatzen den (*Porta d'Europa*, Montano Lucino, 1995, Como Sud autobideko bidegurutzearen inguruan instalatuta). Konpromiso handiko lanak geroago, hala nola *Fortunia* (1988), *Lotte con il serpente* seria organizismo bizizale karakterizatua edo 2000ko *Fortunia Vincitrice* bezala. 1997an Milango Palazzo di Breran jarritako antologian, 1999an Erromako Lauurtekoan, 1998an eta 2000ko Carrarako Bienaletan eta 2000an Castello di Perginen (Trento) antolatutako antologietan proposatutako lanak mota hauetakoak dira hein handi batean. Azken urteotan eskultoreak proiektazio jarduera nahiago du ekintza plasktikoa baino. 1999an paper lan serie handi bati ekin dio non Etnari inguruko mito eta elezaharrak hartzen ditu klabe fantastikoan, Maria Cortiren irakurketari ezker berrikusiak *(Catasto Magico,* Einaudi, 1999). Garai horretan *Fortunia Vincitrice* (1997-2000) eta *Variations on Large Sculpture Vertical* (2001) jarri zituen Montano Lucinoko (Como) Bennet Merkataritza Zentroko bulegoetan. Erakusketa garrantzitsu batzuetan parte hartzen du, hala nola, *Arts and Architecture, 1900-2000*, Germano Celant- ek zuzendua Genovako Palazzo Ducale-n (2004), *Scultura Italiana del XX secolo* Arnaldo Pomodoro Fundazioan eta *Annicinquanta.* *La nascita della creatività italiana*, Palazzo Reale Milanen (2005). Como-n hil zen 2005eko azaroaren 19an. Erromako Arte Modernoko Galeria Nazionalak hil ondorengo lehen atzera begirakoa eskaini zion, *Il periodo informale 1957-1964'' (2007).

## Lanak 
thumb|Campo del Sole - (1986)
Somainiren jarduera artistikoa ez da soilik eskultura eremuan garatu; paperezko eta zurezko gaineko margolanen produkzioa zabala da, askotan eskulturak proiektazio azterketarako funtzionala. Artistak argazkigintza bezalako adierazpen modu berriekin ere esperimentatzen du (metropoli modernoaren inguruko hausnarketarekin loturiko fotomuntaketak burutzearekin, 1974-1980) eta ekintza artistikoak gauzatzearekin (Bremen ekintza, 1986). 1950eko hamarkadatik Luigi Caccia Dominioni, Ico Parisi eta Ignazio Gardella bezalako arkitektoekin izandako lankidetza-jarduera ere esanguratsua da; Milan hiriarekin lotutako arkitektura proiektu horietako batzuk Fondazione Ordine degli Architetti webgunean ikus daitezke .

Bere lan garrantzitsuenetako batzuk Estatu Batuetako, Alemania, Herbehereak, Austria, Italia, Vatikano Hiria, Belgika, Finlandia, Frantzia, Brasil zein Serbiako museo garrantzitsuen bildumetan daude. Kaleko eskulturak Estatu Batuetako, Italia, Japonia, Zeelanda Berria, Herbehereak eta Suitzako espazio publikoetan daude.

## Erakusketak 
"Grandi Mostre nei Sassi", Circolo culturale La Scaletta 1987tik Matera Udalarekin lankidetzan sustatzen eta antolatzen duen udako ohiko erakusketa hogeita bosgarren edizioa Francesco Somaini eskainia izango da. 2011ko ekainaren 18tik urriaren 9ra 135 lan erakutsiko dira (75 eskultura, 40 marrazki eta hogei bat domina eta arrasto txikiak), 1943 eta 2005 artean datatuak, Somaini Artxibokoak, Italiako museoetakoak eta izen handiko bilduma pribatuetakoak. Erakusketaren ibilbidea Madonna della Virtù eta San Nicola dei Greci labar-elizak (eskultura handiak) eta "Musma" Eskultura Garaikidearen Museoan eskultura txikiak, marrazkiak eta dominak. Musman ere, Scheiwiller liburutegian, Comoko eskultoreari buruzko irudi, dokumentu eta bideoen erakusketa bio-bibliografikoa jarriko da. 2015ean, bere heriotzaren hamargarren urteurrena dela eta, Lomazzo jaioterriak “Somaini. L'atelier di uno scultore" https://web.archive.org/web/20160311080409/http://www.lomazzoeventi.it/somaini/ izenburuko mostra eskaini dio, mostra horrek artistaren eta laborategia non bere artelan nagusi guztiak jaio ziren arteko harremana aztertzen du. Comon berriz “Somaini. Immaginare Scultura” erakusketa antolatzen da Broletto zibikoan Somainiren marrazkietan eta akuareletan oinarrituta.

## Bibliografia 
* L. Degand, M. Radice, *Francesco Somaini*, Nani, Como, 1956
* U. Apollonio, M. Tapié, *Francesco Somaini*, Editions du Griffon, Neuchâtel, 1960
* R. Barilli, *Disegni di Francesco Somaini*, Edizioni del Milione, Milan, 1964
* E. Crispolti, F. Somaini, *Urgenza nella città*, Mazzotta Editions, Milan, 1972; Urban Urgencies, Mazzotta Editions, Milan, 1973 (H. Martin-ek itzulia)
* E. Crispolti, *Francesco Somaini*, "Terzoocchio", n. 5, Bora Editions, Bologna, 1979
* F. Gualdoni, *Francesco Somaini.* *Erosione accelerata*, Ingersoll-Rand Italiana, Milan, 1985
* R. Barilli, *Francesco Somaini*, "Maestri Contemporane", Vanessa Edizioni d'Arte, Milan, 1987; Biot Art Gallery, Tokyo, 1989
* E. Ratti, R. Bossaglia, L. Caramel, A. Longatti, F. Somaini, ''TLa porta d'Europa.* *Un'opera per tutti noi,* Como 1994
* E. Crispolti, L. Somaini, editatua, *Le grandi opere. Realizzazioni, progetti, utopie'' , Electa, Milan, 1997. 

## Kanpo estekak 
* Archivio Francesco Somaini Scultore
* Fondazione Ordine degli Architetti
* Somaini en scultura-italiana.com
* 2o11ko antologia Le Grande Mostre nei Sassi-n