open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
XIII. mendea

**XIII. mendeak** 1201etik 1300. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
### Afrika 
* Alauitak (Aliren oinordekoak) Maroko hegoaldeko Tafilalet oasian kokatu ziren.
* Malitik etorritako gizataldeek hausatarrak Islamera bihurtu zituzten.
* Ziur asko Jolof Inperioa eratu zen.
* Tutsi artzainak Ruanda ekialdean kokatzen hasi ziren, zegoeneko hutu lantzaileak eta pigmeo ehiztariak bizi ziren eskualdea. Mendeak igaro ahala, tutsiek nagusigoa ezarri eta hutuak mendeko hartu zituzten.
* Kiloa merkataritza postu persiarraren gailurra.
* 1270: Zortzigarren Gurutzada Tunisian, Luis IX.ak gidatua

### Amerika 
* Anasazi kultura, iparraldetik etorritakoa, ekialdeko Pueblo kultura guztietan nagusi izan zen (1200-1400). Adobezko horma garai eta sendoak eraiki zituzten herrixkak babesteko, agian Apatxe tribu nomadengandik.

### Asia 
* Angrok erregearen agintaldia Singosari-n (Java).
* Pasai sultanerria sortu zen Sumatra iparraldean, lehen indonesiar erresuma musulmana.
* Japoniako shogunak lehen harremanak izan zituen Yeso uharteko ainuekin (Hokkaidōn).
* Mongolen Inperioaren hedapena eta gailurra, batez ere mende hasieran Gengis Khani esker.
* Gurutzadak: bosgarrena (1215-1221), seigarrena (1227-1229), zazpigarrena (1245-1254) eta bederatzigarrena (1270-1271).

### Europa 
* Laugarren Gurutzada (1198 - 1204) eta Konstantinopoliseko Latindar Inperioaren.
* Gurutzada Albitarra (1209-1229) Frantzia iparraldeko baroi katolikoek Languedoc konkistatu zuten. Hasieran, Inozentzio II.ak konkista hau babestu zuen, kataroen heresia amaiarazteko.
* Andaluzia betikoaren errekonkista (1224-1248): Fernando III.ak, Gaztelako eta Leongo erregeak Jaén, Sibilia eta Kordoba konkistatu zituena.
* 1212: Navas de Tolosako gudua
* 1300: Bilbo hiribildua fundatu zen.

### Ozeania 
* Samoatarrek independentzia lortu zuten Tu'i Tonga inperiotik.

## Pertsona nabarmenak 
* Gengis Khan (1162-1227) mongoldar buruzagia
* Antso VII.a Indartsua (1194–1234) Nafarroako errege
* Tibalt I.a Koblakaria (1234–1253)
* Tibalt II.a Gaztea (1253–1270)
* Henrike I.a Gizena (1274–1305)
* Giotto (1267?-1337) margolari eta arkitektoa
* Dante Alighieri (1265-1321) idazlea
* San Tomas Akinokoa (1225/1226-1274) idazle eta filosofoa
* Marco Polo (1254-1324) bidaiaria
* San Frantzisko Asiskoa (1182-1226) erlijiosoa

## Kanpo estekak
1390eko hamarkada

**1390eko hamarkada**k 1390etik 1399. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

### Gertaerak 
* 1395 - Sungnyemun eraikitzen hasi ziren.

### Zientzia eta teknologia 
### Kultura 
### Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
1900eko hamarkada

**1900ko hamarkada**k 1900etik 1909. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
### Zientzia eta teknologia 
### Gertaerak 
### Kulura 
apaaa
### Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Anplexo

thumb|250px|Amplexon (besoen atzetik)
[thumb|[Apo arruntaren anplexo saiakera anizkoitza.]]
**Anplexoa**, urlehortarren besarkada sexuala da. Europako igel, apo eta arrubio guztietan ematen da, uhandretan izan ezik. Zenbait igel eta apok emea besoen atzetik heltzen dute, beste batzuk berriz, gerritik. Kanpo-ernalketa burutzen dutenez, emeak arrautzak uretan jartzen dituenean, arrak bere espermarekin, ernaldu egiten ditu .

## Kanpo estekak
Guruin parotoide

[thumb|250px|*[Bufo alvarius*en guruin parotoideak]]
**Guruin parotoideak** anfibio askok buruan eta lepoan dituzten konkordurak dira. Begien atzean kokatuak egoten dira, bereziki *Bufo* generoko apo eta arrubioetan. Guruin horiek harrapakariak uxatzen dituen gai toxiko bat jariatzen dute.

## Kanpo estekak
Manuel Vázquez Montalbán

**Manuel Vázquez Montalbán** (Bartzelona, 1939ko uztailaren 27 &ndash; Bangkok, 2003ko urriaren 18) Kataluniako idazle eta kazetaria izan zen. Kazetaritza, eleberriak, poesiak, umorea eta gastronomia landu zituen, batik bat.

Filosofia eta letrak eta kazetaritza ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan; aurrerago, bertako irakaslea izan zen. Gainera, Partit Socialista Unificat de Catalunyako militantea izan zen.

## Lanak 
Haren lanik esanguratsuenak Pepe Carvalho detektibe galiziarraren serieko (1972-2004) eleberriak dira, polizia-literaturaren generokoak. Kronologikoki, hauek dira:

# *Yo maté a Kennedy* 1972
# *Tatuaje* 1974
# *La soledad del manager* 1977
# *Los mares del sur* 1979
# *Asesinato en el Comité Central* 1981
# *Los pájaros de Bangkok* 1983
# *La rosa de Alejandría* 1984
# *Historias de fantasmas*
# *Historias de padres e hijos*
# *Tres historias de amor*
# *Historias de política ficción*
# *Asesinato en Prado del Rey y otras historias sórdidas*
# *El balneario* 1986
# *El delantero centro fue asesinado al atardecer* 1989
# *Las recetas de Carvalho*
# *Galíndez* 1990
# *El laberinto griego* 1991
# *Sabotaje olímpico* 1993
# *El hermano pequeño* 1994
# *Roldán, ni vivo ni muerto*
# *El Premio* 1996
# *La muchacha que pudo ser Emmanuelle* 1997
# *Quinteto de Buenos Aires* 1997
# *El hombre de mi vida* 2000
# *Milenio Carvalho1 - Rumbo a Kabul* 2004
# *Milenio Carvalho2 - En las antípodas* 2004

## Euskaraturiko poesia 
2024an Jon Alonsok Vázquez Montalbanen poesia antologia bat prestatu eta Susa argitaletxeak plazaratu zuen. Egilearen poesia ezezagun samarra da haren nobelen, saiakeren eta kazetaritza lanen aldean. Eta hala ere berak poetatzat zuen bere burua ororen gainetik. Memoria eta desira izan ziren haren poesiaren bi ardatzak. Hemen memoria intimoa eta kolektiboa da, poetak berak bizi izandakoarena zein bere zaharrengandik ondare gisa jasotakoa. Egunerokoa emoziotik eta kritikotasunetik erretratatuz historia idazten du, sen etikoaz eta koherentziaz. Halaber, liluraren eta desliluraren artean mugitzen dira desira oinarri duten poemak. Erotismoak eta sexualitateak leku garrantzitsua betetzen dute. Poesia urbanoa da, asfaltoan, tabernetan, portu ondoko kaleetan gertatzen dena, eta herri-kulturak etengabe bustia. Vazquez Montalbanen poesia askatasun formal itxuraz kaotiko baina oso neurtu batez eraikita dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda
* Gaztelaniazko literatura
* Gaztelerazko idazle kataluniarrak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ez ofiziala
*  Manuel Vázquez Montalbáni buruz Jon Alonso idazleak egindako erreportajea Argia aldizkarian.
Re (musika nota)

**Re**, *Do* eskalako bigarren nota edo gradua da.

## Frekuentzia 
### Timeoren metodoa erabiliz 

1 \frac{1}{8} = \frac{9}{8} \times 261 = 293,7 hertz

### K konstantea erabiliz 
Do musika notaren frekuentzia (261 hertz) bi aldiz biderkatzen badugu *K* izeneko faktoreagatik (\sqrt[12]{2}) ematen duen uhin frekuentzia izango da.

261 hertz \times (\sqrt[12]{2})^2 = 293 hertz

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
Do (musika nota)

**Do**, Do eskalako lehen nota edo gradua da. Hainbat hizkuntzatan **C** letra erabiltzen dute nota izendatzeko. Antzina **Ut** deitzen zen nota, baina Giovanni Battista Doni musikalariak XVII. mendean notari izena aldatu zion, errazagoa baitzen solfeoan abestea.

## Errepresentazio grafikoa 
Do zentrala azpian dagoen partituran bezala ager daiteke:
* Sol klabean behekaldeko lehen lerro gehigarrian agertzen da.
* Do klabean pentagramaen hirugarren edo laugarren lerroan ager daiteke.
* Fa klabean gaineko lehen lerro gehigarrian agertzen da.

[thumb|erdian|600px|*Do* zentrala musikako lau klabe garrantzitsuenetan. 261,6 [ertzioren parekoa da.]]
[thumb|erdian|600px|*Do* zentrala 88 teklako [teklatu batean.]]

## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
Fa (musika nota)

**Fa** notazio latinoan edo **F** notazio anglosaxoian, do maior eskalako laugarren musika-nota da.

## Historia 
Solfeoaren aurretik alfabetoa erabiltzen zen notak izendatzeko. Sistema honetan fa notaren baliokidea «F» zen, eta oraindik ere mantentzen da letra hori hainbat hizkuntzatan.

Guido d'Arezzok notak izendatu zituenean *Ut queant laxis* ereserki erlijiosoa erabili zuenean "fa" izena eman zion notari.

## Grafikoki 
thumb|erdian|600px|*Fa* lau klabe nagusietan.

## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
Mi (musika nota)

**Mi**, eskala kromatikoaren nota bat da. Do eskalako hirugarren nota edo gradua da. Fa bemolen eta Re sostenido bikoitzaren balio enharmoniko bera du.

Tenperamendu berdinarekin kalkulatzen denean La erdiko Doren ondorengo erreferentziatzat 440 Hz hartuta, erdiko Mi (E4) gutxi gorabehera 329.628 Hz da.

## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
Sol (musika nota)

**Sol** *Do* eskalako bosgarren nota edo gradua da.

Oinarrizko eskalaren zazpigarren notaren izena da, Europako Hegoaldeko sisteman bosgarrena. Izena Guido Arezzokoak sortutako silaba sistemaren araberakoa da.

thumb|600px|ezkerrera|Sol-G, Sol-3 edo G4 nota.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
La (musika nota)

**La** edo **A** musika nota bat da. *Do* eskalako seigarren nota edo gradua da. Piano baten lehen nota da, eta afinatzeko erabiltzen den oinarrizko nota izan ohi da. Orkestra batean oboeak La nota bat jotzen du guztiek afinazioa egin dezaten. Harizko instrumentu guztiek La hari bat dute, gainontzeko hariak afinatzeko erabiltzen dena.

Gaur egun estandar gisa erabiltzen den La notak 440 Hz-ko frekuentzia du, nahiz eta historian zehar aldatzen joan den frekuentzia bat izan den.

## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
Sol (argipena)

**Sol** izenak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Sol de Oro, Peruko aintzinako dibisa.
* Sol (dirua), Peruko dibisa.
*

## Mitologia 
* Sol Invictus edo Sol, erromatar mitologiako eguzkiaren jainkoa.
* Sól, eskandinaviar mitologiako eguzkiaren jainkosa.

## Musika 
* Sol (musika nota): Do eskalako bostgarren nota musikala.

## Boliviako toponimoak 
* Isla del Sol: Tikikaka aintzirako uharteetako bat.
* Sol de Mañana: Potosí departamenduko gune bolkanikoa.

## Espainiako toponimoak 
* Fuente el Sol: Valladolideko probintziaren hegoaldeko udalerrietako bat.
* Sol, Madril hiriko Centro barrutia osatzen duten sei auzoetako bat.
* Sol, Madrilgo metroko geltokietako bat.
* Puerta del Sol: Madril hiriko erdiguneko plaza.

## Portugalgo toponimoak 
* Ponta do Sol: Madeira eskualde autonomoko udalerrietako bat.

## Bestelakoak 
* Sol Gabetta**,** txelo jotzaile argentinarra.
* Sol LeWitt, artista estatubatuarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Si

**Si** letrek honakoa adierazten dute:

* Si 7. musika nota.
* Silizioaren ikur kimikoa.
* .si, Esloveniako domeinua.
* Mohikanoentzat Ilargiaren Jainkoa.
* Internazional Sozialistaren laburdura.
* Salomon uharteen laburdura.

## Ikus, gainera 
* SI (Nazioarteko Unitate Sistema)
Re

**Re** izan daiteke:
* **Re**, bigarren musika nota.
* **Re**, renioren ikur kimikoa.
* **Ra (edo Re)**, Antzinako Egiptoko jainkoa.
* **Re**, Verbano-Cusio-Ossolako probintziako udalerria, Piamonten.
* **Ré**, Frantziako uhartea, Arroxelaren parean.
* **Re**, Norvegiako udalerria.
Musika nota

**Nota** musika idazten denean, hots bat adierazteko zeinua da.

## Historia 
Musika noten izenak, Erdi Aroan ezaguna zen poema erlijioso batetik aterata daude, *Ut queant laxis* poema:

Guido Arezzokoak beneditarrak estandarizatu zituen, Joan XIX.a aita santuak hala eskatuta. Beraz, egun honakoak dira:

500px|thumb|*Do* maiorren eskala.

* *do*
* *re*
* *mi*
* *fa*
* *sol*
* *la*
* *si*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ut queant laxis

**Ut queant laxis**
noicon

***Ut queant laxis*** edo ***Hymnus in Ioannem*** VIII. mendean Paulo Diakonoa lonbardiarrak Joan Bataiatzailearen omenez idatzitako poema da. XI. mendean Guido Arezzok bertatik atera zituen solfeoan erabiltzen diren musika notak:

## Kanpo estekak
K.a. I. mendea

**Kristo aurretiko I. mendeak** K.a. 100etik K.a. 1. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
* Kleopatra VIIa, Egiptoko erregina
* Espartako, esklabo matxinatuen buruzagia
* Julio Zesar, erromatar jenerala eta estatu-gizona
* Ponpeio, erromatar jenerala eta estatu-gizona
* Tito Livio, erromatar historialari
* Vercingetorix, galiarren gerla-konfederazioko buruzagia.
* Zesar Augusto, erromatar enperadorea

## Kanpo estekak
K.a. II. mendea

**Kristo aurretiko II. mendeak** K.a. 200etik K.a. 101. urtera bitarteko iraupena du, biak barne. Mende honetan Egipto Ptolemaikoaren gainbehera ikusiko da, eta, oro har, herrialde helenistiko guztiena, Erromak Mediterraneoan zehar izandako hedapen-politikaren alde eginez, Galiaren zati handi bat, Grezia eta Asia Txikia, Kartagoko lurralde afrikarrak eta Hispaniaren zati handi bat konkistatzea lortu baitzuen.

## Gertaerak 
* Aro Aurreklasikoaren amaiera Ameriketako kulturetan

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. III. mendea

**Kristo aurretiko III. mendeak** K.a. 300etik K.a. 201. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 264-241: Lehen Gerra Punikoa.
* K.a. 218-202: Bigarren Gerra Punikoa.

## Pertsona nabarmenak 
* Epikuro, greziar filosofoa.

## Kanpo estekak
K.a. IV. mendea

**Kristo aurretiko IV. mendeak** K.a. 400etik K.a. 301. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

### Gertaerak 
* K.a. 339: Filipe II.a Mazedoniakoak Eszitia erasotzea erabaki zuen. Borrokaldian zehar 90 urteko Ateas eszitiarren erregea hil zen eta mazedoniarrek eszitiar armada hartu zuten.

### Jaiotzak 
### Heriotzak 
* K.a. 355: Eudoxo Knidokoa (grezieraz Ευδοξος) (Knido, egungo Turkia) filosofo, astronomo, matematikari eta mediku greziarra, Platonen ikaslea. (j. K.a. 460)
* K.a. 339: Ateas eszitiarren erregea (j. K.a. 429).
* K.a. 339: Espeusipo greziar filosofoa, Platonen iloba. (j. K.a. 393).

## Kanpo estekak
K.a. V. mendea

**Kristo aurretiko V. mendeak** K.a. 500etik K.a. 401. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
* Hippodamo Miletokoa (grezieraz Ἱππόδαμος, *Ippodamos*) greziar hirigile eta arkitektoa.
* Eudoxo Knidokoa (grezieraz Ευδοξος) (Knido, egungo Turkia, K.a. 460 – K.a. 355) filosofo, astronomo, matematikari eta mediku greziarra, Platonen ikaslea.
* Dario I.a Handia (antzinako persieraz: Dārayava(h)uš‎; K.a. 540-K.a. 486) persiar erregea

## Kanpo estekak
K.a. 0ko hamarkada

**Kristo aurretiko 0ko hamarkada**k K.a. 9etik K.a. 1. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## 0 urtea 
0 urtea ez da existitzen, beraz hamarkada honek eta hurrengoak 9 urte baino ez dituzte.

## Kanpo estekak
Samuel Eto'o

'''Samuel Eto'o Fils''' (Nkon, Kamerun, 1981eko martxoaren 10a - ) futbol aurrelaria da, egun Inter de Milangoa. Kokapen egokienak bilatzeko eta baloia jaurtizeko abileziak munduko futbolaririk hoberenetakoa bihurtu du Samuel Eto'o. Izan ere, 2003, 2004 eta 2005ean jaso du Urteko Afrikako Futbolariaren Saria, hiru aldiz jarraian lortu duen lehendabizikoa. Gainera, 2004an (Diego Forlan-ekin batera) eta 2005ean Pichichi saria irabazi du Espainiako Lehen Mailan.

2004an FC Barcelonarekin sinatu baino lehen, Eto'o Real Madrideko harrobian aritu zen sei urtez. Baina horietako azken lau eta erdiko urteak RCD Mallorcan eman zituen. Hor, 2003an Espainiako Errege Kopa irabazi zuen Recreativo de Huelva garaitu ostean.

FC Barcelona eta Real Madriden arteko aspaldiko lehia dela eta, Samuel Eto'oren salmentak hautsa astindu zuen. Garaiko Real Madrideko presidenteak, Florentino Pérezek FC Barcelonari saldu zion 24 milioi euroren truke, ligako aurrelaririk hoberenak (Ronaldo eta Raúl hain zuzen ere) dagoeneko taldean bazituela argudiatuta. Samuel Eto'ok aparteko futbolaria dela erakutsi du FC Barcelonan ere. Hor, 2004-05eko zein 2005-06ko ligak irabazi ditu, berak sartutako golei esker hein handi batean. 2005eko FIFA Urteko Munduko Futbolarien Sarian hirugarren sailkatu zen, Ronaldinho taldekidearen eta Chelsea FCko Frank Lamparden atzean. 2006ko maiatzaren 17an, Champions Leagueko finalean, Arsenal FC garaitu zuen FC Barcelonak, 1 eta 1eko berdinketa Samuel Eto'ok lortutakoan. Hori dela eta, partidako gizona hautatu zuten Eto'o.

Kamerungo selekzioarekin ere tituluak eskuratu ditu: 2000ko eta 2002ko Afrikako Nazioen Kopak zein urrezko domina 2000ko Olinpiadetan. 17 urterekin jokatu zuen estreinako partida Italiaren kontra. 2002ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen. 2006ko Afrikako Nazioen Kopako Boli Kostaren kontrako finalaurdenean, Samuel Eto'ok sailkapena emanen zion penaltian egin zuen huts. Hala ere, gol gehien egin zituena izan zen. 

2021eko irailean, Samuel Eto'o-k, Kamerungo Futbol Federazioko (Fecafoot) presidentetzarako hautagaitza iragarri zuen.

## Kanpo estekak
K.a. 1

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
* Abenduaren 25a (tradiziozko data) - Jesus Nazaretekoa, Dionysius Exiguus-ek sortutako egutegiaren arabera, ziaentzalari gehienen arabera. Hala ere, zientzalari batzuen ustez, jaiotza K. o. 1 urtean kokatu zuela uste dute. Bi datak zalantzazko adierazpen batetik eratorriak dira, Dionysius-ek adierazi baitzuen Probus Junior-en kotsultza Jesusen jaiotzetik 525 urtera zegoela.

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
UDF

**UDF** akronimoa izan daiteke:
* Unión Demócrata Foral, Nafarroako hauteskunde-zerrenda.
* Ulster Defence Force
* Universal Disk Format, fitxategi sistema, DVDetan erabilia.
* Frantziako Demokraziaren Aldeko Batasuna (**U**nion pour la **D**émocratie **F**rançaise)'', frantziar alderdi politikoa.

## Kanpo estekak
Podgorica

**Podgorica** (serbieraz Подгорица,  ahoskatua) Montenegroko hiriburua da. Serbia eta Montenegro batera zeudenean, estatuko hiriburu judiziala ere bazen. 2003an 139.500 biztanle zituen.

*Podgorica* toponimoaren itzulpen zuzena *Gorica azpian* da. *Gorica* hirian dagoen mendia da. Hiriak, Erdi Aroan *Ribnica* izena zuen eta 1945-1992 tartean *Titogrado*, Tito Jugoslaviako estatu buru zenaren omenez.

## Historia 
1466 eta 1878 artean, Otomandar Inperioaren barnean zegoen. Hiri honetan 1918an *Serbiako Batzar Nazional Handiak* bilera egin eta bertan Serbia eta Montenegro errepublikak batzea adostu zen, urte bereko azaroaren 29a arte iraun zuena. Abenduaren 1ean federazio hau sortu berri zen Seriar, kroaziar eta Esloveniarren Erresumarekin batu ziren.

Bigarren Mundu Gerran, Italiako armada faxistak hiri hartu zuen (1941), geroago Alemaniako armada naziak ordezkatua. 1944ko aliatuen bonbardaketak hiriaren zati handi bat suntsitu zuen eta biztanle gehienak hil.

Gerra amaitu ostean, Titoren gobernu komunistak hiri berreraiki zuen eta beronen izena aldatu *Titogrado* hartzeko (*Титоград*, *Titograd*, *"Tito hiria"*). 1946an Montenegroko hiriburu bihurtu zen, aurretiko Cetinje hiriari titulua kenduz.

2006ko maiatzaren 21ean buruturiko erreferendumean independentziak irabazi zuen Montenegron eta momentu horretara arte euren hiriburu administratiboa zena izango zen hautatua hiriburu izateko.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Podgorica ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
K.a. 2

### Gertaerak 
* Augusto enperadorea *Pater Patriae* izendatu zuen Erromako Senatuak, edo "Aberriaren Aita".
* Aqua Alsietina Erromatar akueduktoa eraiki zuten.
* Praates V.a Partiar Inperioaren errege bilakatu zen, bere amak "Musa jainkosa", bere aita Praates IV.a hil ostean.

### Jaiotzak 
### Heriotzak 
* Praates IV.a, Partiako erregea.

----

## Kanpo estekak
K.a. 3

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 20ko hamarkada | K.a. 10ko hamarkada | **K.a. 0ko hamarkada** | 0ko hamarkada | 10ko hamarkada

K.a. 8 | K.a. 7 | K.a. 6 | K.a. 5 | K.a. 4 | **K.a. 3** | K.a. 2 | K.a. 1 | 1 | 2 | 3

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 10

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada | **K.a. 10ko hamarkada** | K.a. 0ko hamarkada | 0ko hamarkada

K.a. 15 | K.a. 14 | K.a. 13 | K.a. 12 | K.a. 11 | **K.a. 10** | K.a. 9 | K.a. 8 | K.a. 7 | K.a. 6 | K.a. 5

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 19

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada | **K.a. 10ko hamarkada** | K.a. 0ko hamarkada | 0ko hamarkada

K.a. 24 | K.a. 23 | K.a. 22 | K.a. 21 | K.a. 20 | **K.a. 19** | K.a. 18 | K.a. 17 | K.a. 16 | K.a. 15 | K.a. 14

### Gertaerak 
* Maison Carrée delako tenplu erromatarra eraiki zen Nimes hirian.

### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 23

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 40ko hamarkada | K.a. 30ko hamarkada | **K.a. 20ko hamarkada** | K.a. 10ko hamarkada | K.a. 0ko hamarkada

K.a. 28 | K.a. 27 | K.a. 26 | K.a. 25 | K.a. 24 | **K.a. 23** | K.a. 22 | K.a. 21 | K.a. 20 | K.a. 19 | K.a. 18

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
Si (musika nota)

**Si** (baita **Ti**, **B** edo **H** beste notazio musikal batzuetan) musika nota bat da. Do eskalako zazpigarren nota edo gradua da. Ekibalentzia enharmonikoa du Do bemolekin eta La sostenido bikoitzarekin.

## Ikus, gainera 
* Musika nota

## Kanpo estekak
K.a. 32

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 50ko hamarkada | K.a. 40ko hamarkada | **K.a. 30ko hamarkada** | K.a. 20ko hamarkada | K.a. 10ko hamarkada

K.a. 37 | K.a. 36 | K.a. 35 | K.a. 34 | K.a. 33 | **K.a. 32** | K.a. 31 | K.a. 30 | K.a. 29 | K.a. 28 | K.a. 27

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
Su greko

thumb|400 px|eskuinera|Su grekoaren erabilera, bizantziar idatzi baten arabera
**Su grekoa** delakoa Bizantziar Inperioak erabiltzen zuen itsas arma bat zen, 673 urtearen inguruan kristau errefuxiatu siriar batek, Kaliniziok, asmatua. Kaliniziok su grekoaren sekretua Alexandriako kimikoen eskutik jaso zuela uste da. Suzko jario indartsu bat jaurtikitzen zuen, eta nahiz eta itsasoan nahiz lurrean erabili zitekeen, itsasoan erabili zen batik bat.

Su grekoari esker, Inperioaren itsas armadak arabiarren itsas eraso handi bat saihestea lortu zuen, Islama Europan zehar zabaltzea eragotzi zuena.

Petrolioz, sufrez, karez, erretxinaz, koipez eta gatzez osatutako likido sukoi likatsu bat jaurtitzen zen tutu luze batzuetatik, ura ukitzen zuenean su hartzen zuena.

Arma hau sekretua zen Erdi Aroan, bizantziar itsas armadari Mediterraneoko jabea izatea ahalbidetu baitzion, horregatik ez dakigu bere osaketa zehatza.

## Kanpo estekak
K.a. 42

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada | **K.a. 40ko hamarkada** | K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada

K.a. 47 | K.a. 46 | K.a. 45 | K.a. 44 | K.a. 43 | **K.a. 42** | K.a. 41 | K.a. 40 | K.a. 39 | K.a. 38 | K.a. 37

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
* Azaroaren 16a &ndash; Tiberio, Erromako bigarren enperadorea (h. 37).

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 46

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada | **K.a. 40ko hamarkada** | K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada

K.a. 51 | K.a. 50 | K.a. 49 | K.a. 48 | K.a. 47 | **K.a. 46** | K.a. 45 | K.a. 44 | K.a. 43 | K.a. 42 | K.a. 41

### Gertaerak 
Juliandar egutegiaren sorrera.

### Jaiotzak 
* Varo, erromatar jeneral eta gobernaria (h. K. o. 9).

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 50

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 70ko hamarkada | K.a. 60ko hamarkada | **K.a. 50ko hamarkada** | K.a. 40ko hamarkada | K.a. 30ko hamarkada

K.a. 55 | K.a. 54 | K.a. 53 | K.a. 52 | K.a. 51 | **K.a. 50** | K.a. 49 | K.a. 48 | K.a. 47 | K.a. 46 | K.a. 45

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 59

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 70ko hamarkada | K.a. 60ko hamarkada | **K.a. 50ko hamarkada** | K.a. 40ko hamarkada | K.a. 30ko hamarkada

K.a. 64 | K.a. 63 | K.a. 62 | K.a. 61 | K.a. 60 | **K.a. 59** | K.a. 58 | K.a. 57 | K.a. 56 | K.a. 55 | K.a. 54

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 61

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 80ko hamarkada | K.a. 70ko hamarkada | **K.a. 60ko hamarkada** | K.a. 50ko hamarkada | K.a. 40ko hamarkada

K.a. 66 | K.a. 65 | K.a. 64 | K.a. 63 | K.a. 62 | **K.a. 61** | K.a. 60 | K.a. 59 | K.a. 58 | K.a. 57 | K.a. 56

### Gertaerak 
* Irailaren 29a – Ponpeio piraten aurkako Gerra Mitridatikoarekin hirugarren garaitza lortu zuen.
* Marko Pupio Piso Frugi, Erromako kontsul gisa ratifikazioa lortzen saiatu zen.
* Julio Zesar Hispaniako gobernadore bilakatu zen eta *Legio X Gemina* sortu zuen, 3.500 gizonekin. Galeziar eta Lusitaniarren altxatzeak garaitzen ditu.

### Jaiotzak 
Ptolomeo XIII.a faraoia jaio zen.

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 65

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 80ko hamarkada | K.a. 70ko hamarkada | **K.a. 60ko hamarkada** | K.a. 50ko hamarkada | K.a. 40ko hamarkada

K.a. 70 | K.a. 69 | K.a. 68 | K.a. 67 | K.a. 66 | **K.a. 65** | K.a. 64 | K.a. 63 | K.a. 62 | K.a. 61 | K.a. 60

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
* Abenduak 8 – Horazio, erromatar olerkaria (K.a. 8an hila)

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 70

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 90ko hamarkada | K.a. 80ko hamarkada | **K.a. 70ko hamarkada** | K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada

K.a. 75 | K.a. 74 | K.a. 73 | K.a. 72 | K.a. 71 | **K.a. 70** | K.a. 69 | K.a. 68 | K.a. 67 | K.a. 66 | K.a. 65

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
* Virgilio erromatar olerkaria, urriaren 15ean.

### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 75

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 90ko hamarkada | K.a. 80ko hamarkada | **K.a. 70ko hamarkada** | K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada

K.a. 80 | K.a. 79 | K.a. 78 | K.a. 77 | K.a. 76 | **K.a. 75** | K.a. 74 | K.a. 73 | K.a. 72 | K.a. 71 | K.a. 70

### Gertaerak 
* Hirugarren Gerra Mitridatikoa hasi zen.
* Sertorioren gerran orduko Valentzia suntsitu zuten.

### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 80

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 100ko hamarkada | K.a. 90ko hamarkada | **K.a. 80ko hamarkada** | K.a. 70ko hamarkada | K.a. 60ko hamarkada

K.a. 85 | K.a. 84 | K.a. 83 | K.a. 82 | K.a. 81 | **K.a. 80** | K.a. 79 | K.a. 78 | K.a. 77 | K.a. 76 | K.a. 75

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 90

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 110ko hamarkada | K.a. 100ko hamarkada | **K.a. 90ko hamarkada** | K.a. 80ko hamarkada | K.a. 70ko hamarkada

K.a. 95 | K.a. 94 | K.a. 93 | K.a. 92 | K.a. 91 | **K.a. 90** | K.a. 89 | K.a. 88 | K.a. 87 | K.a. 86 | K.a. 85

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 40

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada | **K.a. 40ko hamarkada** | K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada

K.a. 45 | K.a. 44 | K.a. 43 | K.a. 42 | K.a. 41 | **K.a. 40** | K.a. 39 | K.a. 38 | K.a. 37 | K.a. 36 | K.a. 35

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 99

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 110ko hamarkada | K.a. 100ko hamarkada | **K.a. 90ko hamarkada** | K.a. 80ko hamarkada | K.a. 70ko hamarkada

K.a. 104 | K.a. 103 | K.a. 102 | K.a. 101 | K.a. 100 | **K.a. 99** | K.a. 98 | K.a. 97 | K.a. 96 | K.a. 95 | K.a. 94

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 33

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 50ko hamarkada | K.a. 40ko hamarkada | **K.a. 30ko hamarkada** | K.a. 20ko hamarkada | K.a. 10ko hamarkada

K.a. 38 | K.a. 37 | K.a. 36 | K.a. 35 | K.a. 34 | **K.a. 33** | K.a. 32 | K.a. 31 | K.a. 30 | K.a. 29 | K.a. 28

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 101

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 120ko hamarkada | K.a. 110ko hamarkada | **K.a. 100ko hamarkada** | K.a. 90ko hamarkada | K.a. 80ko hamarkada

K.a. 106 | K.a. 105 | K.a. 104 | K.a. 103 | K.a. 102 | **K.a. 101** | K.a. 100 | K.a. 99 | K.a. 98 | K.a. 97 | K.a. 96

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 110

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 130ko hamarkada | K.a. 120ko hamarkada | **K.a. 110ko hamarkada** | K.a. 100ko hamarkada | K.a. 90ko hamarkada

K.a. 115 | K.a. 114 | K.a. 113 | K.a. 112 | K.a. 111 | **K.a. 110** | K.a. 109 | K.a. 108 | K.a. 107 | K.a. 106 | K.a. 105

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 120

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 140ko hamarkada | K.a. 130ko hamarkada | **K.a. 120ko hamarkada** | K.a. 110ko hamarkada | K.a. 100ko hamarkada

K.a. 125 | K.a. 124 | K.a. 123 | K.a. 122 | K.a. 121 | **K.a. 120** | K.a. 119 | K.a. 118 | K.a. 117 | K.a. 116 | K.a. 115

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 130

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 150ko hamarkada | K.a. 140ko hamarkada | **K.a. 130ko hamarkada** | K.a. 120ko hamarkada | K.a. 110ko hamarkada

K.a. 135 | K.a. 134 | K.a. 133 | K.a. 132 | K.a. 131 | **K.a. 130** | K.a. 129 | K.a. 128 | K.a. 127 | K.a. 126 | K.a. 125

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
Anotz (Ollaran)

thumb|Anotz 21-1-15
thumb|Anotz 21-1-15
**Anotz** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Ollaran udalerrikoa. 33 biztanle zituen 2020an.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K.a. 139

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 150ko hamarkada | K.a. 140ko hamarkada | **K.a. 130ko hamarkada** | K.a. 120ko hamarkada | K.a. 110ko hamarkada

K.a. 144 | K.a. 143 | K.a. 142 | K.a. 141 | K.a. 140 | **K.a. 139** | K.a. 138 | K.a. 137 | K.a. 136 | K.a. 135 | K.a. 134

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 143

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 160ko hamarkada | K.a. 150ko hamarkada | **K.a. 140ko hamarkada** | K.a. 130ko hamarkada | K.a. 120ko hamarkada

K.a. 148 | K.a. 147 | K.a. 146 | K.a. 145 | K.a. 144 | **K.a. 143** | K.a. 142 | K.a. 141 | K.a. 140 | K.a. 139 | K.a. 138

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
Ollo (kontzejua)

thumb|Ollo-Ulibarrena
**Ollo** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Ollaran udalerrikoa. Haranaren ipar-mendebaldean dago, 505 metroko garaieran. 53 biztanle zituen 2020an. Haranari eta udalerriari ematen die izena.

## Historia 
XI. mendeko agirietan aipatzen da Ollo lehen aldiz, Iratxeko monasterioak bertan onibarrak zituela eta. Antso VII. Azkarraren 1232ko dokumentu batean ere aertzen da, Olloko petxak edo zergak eguneratu zirela aipatuz..

XIX. mendearen erdialdian irin errota bat eta eskola bat zituen herriak.

## Demografia 
## Ondarea 
Herriko etxe asko ederrak dira, XVIII. mendeko jauretxe bat nabarmentzen delarik, harri landuzko aurrealdea duena, bi armarrirekin.

Herri muinotik gertu, Senosiainera bidean, Santa Maria baselizaren hondakinak daude. XI. mendean aipatua ageri da, Iratxeko monasterioaren jabetzapeko gisa, baina haren aztarnarik zaharrenak XIII. mendekoak dira, gotiko hasiberrikoak, esaterako oraindik zutik den sarrerako arkua (atea bera horma batez itxia dagoen arren).

## Jaiak 
Iraileko lehen asteburuan izaten dira herriko jaiak.

## Irudi galeria 

Irudi:Ollo.jpg|Olloko ikuspegia Andimenditik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oskia

**Oskia,** **Oskiate** edo **Oskiatea** Arakil ibaian dagoen haitzarte edo igarobidea da, Andimendi eta Bizkai mendiaren (826 m) artean. Bertan dagoen eliza Atondo kontzejuko mugan dago, baina puntua, izatez, Ollaran, Arakil eta Itza Zendearen arteko mugan dago. NA-7010 errepidea igarotzen da tokitik.

## Historia 
11. mendeko aipuak daude monasterio bat, eliza bat (Donejakuerena) eta gune populatu bat aipatzen dutenak (errota eta arrantzarako tokiak). Dokumentuetan bereizten dira Oskiatea edo Oskatea batetik, eta herrigune bat, Oskuotz edo Oskotz izenekoa. Jimeno Juriok kokatzen du Oskuotz ez Oskiako haitzartean baizik eta garaiago, hego-mendebaldera, Ollarango lurretan.

Historian, igarobide garrantzitsua izan da. Iparraldetik, Iruñerrira sartzeko modua ematen du. Andimendiko aldean, Gaztelu mendia dago, gotorleku estrategikoa, X. mendean Kordobako indarren sarraldi batean aipatua. 1512ko uztailean, bertan barrena sartu zen Fadrique Álvarez de Toledo Albako dukea zuzendutako armada Nafarroaren inbasioan, Iruñera bidean. Konbentzioaren Gerran, frantses indarrak bertaraino heldu ziren Iruñerantz zihoazela, bakea sinatu zen unean (1795).

16. mendean, Pilarko Ama Birjinaren omenezko eliza bat eraiki zen haitzartearen ekialdeko aldean, harpearen babesean, Pedro Amaolea Zaragozako bizilagun baten ekimenez.

21. mendean Oskia izeneko harrobi bat dago arroilatik gertu, baina ibaiaren estuasunaren tokia errespetatua dago.

## Inguru naturala 
Paisaiari dagokionez, arteak nagusi dira, batez ere, iparralderago dauden lurretan, AP-15 autobidearen ondoan. Andia inguruan bizi diren miru gorriak ohiko bista dira zintzurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K.a. 150

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 170ko hamarkada | K.a. 160ko hamarkada | **K.a. 150ko hamarkada** | K.a. 140ko hamarkada | K.a. 130ko hamarkada

K.a. 155 | K.a. 154 | K.a. 153 | K.a. 152 | K.a. 151 | **K.a. 150** | K.a. 149 | K.a. 148 | K.a. 147 | K.a. 146 | K.a. 145

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 41

K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | **K.a. I. mende** | I. mende)

K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada | **K.a. 40ko hamarkada** | K.a. 30ko hamarkada | K.a. 20ko hamarkada

K.a. 46 | K.a. 45 | K.a. 44 | K.a. 43 | K.a. 42 | **K.a. 41** | K.a. 40 | K.a. 39 | K.a. 38 | K.a. 37 | K.a. 36

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
Senosiain

thumb|Senosiain 21-1-21
thumb|Senosiain 21-1-21
**Senosiain** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Ollaran udalerrikoa. 43 biztanle zituen 2020an. Herria ohiko abiapuntua da Beriain mendira igotzeko.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ultzurrun

thumb|Ultzurrun 21-1-20
thumb|Ultzurrun 21-1-20
**Ultzurrun** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Ollaran udalerrikoa. 83 biztanle zituen 2020an.

## Geografia 
Ultzurrun Ollaranen dago, Iruñerriaren hego-mendebaldean, 530 metroko garaieran. Iparraldean Iltzarberekin du muga, mendebaldean Saldiserekin, hegoaldean Azantzarekin, eta ekialdean Artetarekin. Udarbe ibaiak zeharkatzen du kontzejua. Herritik 2 kilometrora Artetako iturburua dago. 

## Demografia 
## Ondarea 
* Ultzurrungo jauregia, Ultzurrun familiaren oinetxea. XVI. mendearen hasieran Diez de Ultzurrun doktorearen jabetza zen.  
* San Bartolome baseliza.

## Ultzurrundarrak 
* Felix Urabaien (1883-1943), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K.a. 160

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 180ko hamarkada | K.a. 170ko hamarkada | **K.a. 160ko hamarkada** | K.a. 150ko hamarkada | K.a. 140ko hamarkada

K.a. 165 | K.a. 164 | K.a. 163 | K.a. 162 | K.a. 161 | **K.a. 160** | K.a. 159 | K.a. 158 | K.a. 157 | K.a. 156 | K.a. 155

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 169

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 180ko hamarkada | K.a. 170ko hamarkada | **K.a. 160ko hamarkada** | K.a. 150ko hamarkada | K.a. 140ko hamarkada

K.a. 174 | K.a. 173 | K.a. 172 | K.a. 171 | K.a. 170 | **K.a. 169** | K.a. 168 | K.a. 167 | K.a. 166 | K.a. 165 | K.a. 164

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 174

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada | **K.a. 170ko hamarkada** | K.a. 160ko hamarkada | K.a. 150ko hamarkada

K.a. 179 | K.a. 178 | K.a. 177 | K.a. 176 | K.a. 175 | **K.a. 174** | K.a. 173 | K.a. 172 | K.a. 171 | K.a. 170 | K.a. 169

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 180

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | **K.a. 180ko hamarkada** | K.a. 170ko hamarkada | K.a. 160ko hamarkada

K.a. 185 | K.a. 184 | K.a. 183 | K.a. 182 | K.a. 181 | **K.a. 180** | K.a. 179 | K.a. 178 | K.a. 177 | K.a. 176 | K.a. 175

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 189

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada | **K.a. 180ko hamarkada** | K.a. 170ko hamarkada | K.a. 160ko hamarkada

K.a. 194 | K.a. 193 | K.a. 192 | K.a. 191 | K.a. 190 | **K.a. 189** | K.a. 188 | K.a. 187 | K.a. 186 | K.a. 185 | K.a. 184

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 194

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada | **K.a. 190ko hamarkada** | K.a. 180ko hamarkada | K.a. 170ko hamarkada

K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196 | K.a. 195 | **K.a. 194** | K.a. 193 | K.a. 192 | K.a. 191 | K.a. 190 | K.a. 189

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 200

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | **K.a. 200ko hamarkada** | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada

K.a. 205 | K.a. 204 | K.a. 203 | K.a. 202 | K.a. 201 | **K.a. 200** | K.a. 199 | K.a. 198 | K.a. 197 | K.a. 196 | K.a. 195

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 203

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada | **K.a. 200ko hamarkada** | K.a. 190ko hamarkada | K.a. 180ko hamarkada

K.a. 208 | K.a. 207 | K.a. 206 | K.a. 205 | K.a. 204 | **K.a. 203** | K.a. 202 | K.a. 201 | K.a. 200 | K.a. 199 | K.a. 198

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 210

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 230ko hamarkada | K.a. 220ko hamarkada | **K.a. 210ko hamarkada** | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada

K.a. 215 | K.a. 214 | K.a. 213 | K.a. 212 | K.a. 211 | **K.a. 210** | K.a. 209 | K.a. 208 | K.a. 207 | K.a. 206 | K.a. 205

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 156

K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | **K.a. II. mende** | K.a. I. mende)

K.a. 170ko hamarkada | K.a. 160ko hamarkada | **K.a. 150ko hamarkada** | K.a. 140ko hamarkada | K.a. 130ko hamarkada

K.a. 161 | K.a. 160 | K.a. 159 | K.a. 158 | K.a. 157 | **K.a. 156** | K.a. 155 | K.a. 154 | K.a. 153 | K.a. 152 | K.a. 151

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 220

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada | **K.a. 220ko hamarkada** | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada

K.a. 225 | K.a. 224 | K.a. 223 | K.a. 222 | K.a. 221 | **K.a. 220** | K.a. 219 | K.a. 218 | K.a. 217 | K.a. 216 | K.a. 215

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 229

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada | **K.a. 220ko hamarkada** | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada

K.a. 234 | K.a. 233 | K.a. 232 | K.a. 231 | K.a. 230 | **K.a. 229** | K.a. 228 | K.a. 227 | K.a. 226 | K.a. 225 | K.a. 224

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 233

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 250ko hamarkada | K.a. 240ko hamarkada | **K.a. 230ko hamarkada** | K.a. 220ko hamarkada | K.a. 210ko hamarkada

K.a. 238 | K.a. 237 | K.a. 236 | K.a. 235 | K.a. 234 | **K.a. 233** | K.a. 232 | K.a. 231 | K.a. 230 | K.a. 229 | K.a. 228

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 240

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada | **K.a. 240ko hamarkada** | K.a. 230ko hamarkada | K.a. 220ko hamarkada

K.a. 245 | K.a. 244 | K.a. 243 | K.a. 242 | K.a. 241 | **K.a. 240** | K.a. 239 | K.a. 238 | K.a. 237 | K.a. 236 | K.a. 235

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 249

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada | **K.a. 240ko hamarkada** | K.a. 230ko hamarkada | K.a. 220ko hamarkada

K.a. 254 | K.a. 253 | K.a. 252 | K.a. 251 | K.a. 250 | **K.a. 249** | K.a. 248 | K.a. 247 | K.a. 246 | K.a. 245 | K.a. 244

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 253

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 270ko hamarkada | K.a. 260ko hamarkada | **K.a. 250ko hamarkada** | K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada

K.a. 258 | K.a. 257 | K.a. 256 | K.a. 255 | K.a. 254 | **K.a. 253** | K.a. 252 | K.a. 251 | K.a. 250 | K.a. 249 | K.a. 248

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 260

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 280ko hamarkada | K.a. 270ko hamarkada | **K.a. 260ko hamarkada** | K.a. 250ko hamarkada | K.a. 240ko hamarkada

K.a. 265 | K.a. 264 | K.a. 263 | K.a. 262 | K.a. 261 | **K.a. 260** | K.a. 259 | K.a. 258 | K.a. 257 | K.a. 256 | K.a. 255

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 269

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 280ko hamarkada | K.a. 270ko hamarkada | **K.a. 260ko hamarkada** | K.a. 250ko hamarkada | K.a. 240ko hamarkada

K.a. 274 | K.a. 273 | K.a. 272 | K.a. 271 | K.a. 270 | **K.a. 269** | K.a. 268 | K.a. 267 | K.a. 266 | K.a. 265 | K.a. 264

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 273

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 290ko hamarkada | K.a. 280ko hamarkada | **K.a. 270ko hamarkada** | K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada

K.a. 278 | K.a. 277 | K.a. 276 | K.a. 275 | K.a. 274 | **K.a. 273** | K.a. 272 | K.a. 271 | K.a. 270 | K.a. 269 | K.a. 268

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 280

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 300ko hamarkada | K.a. 290ko hamarkada | **K.a. 280ko hamarkada** | K.a. 270ko hamarkada | K.a. 260ko hamarkada

K.a. 285 | K.a. 284 | K.a. 283 | K.a. 282 | K.a. 281 | **K.a. 280** | K.a. 279 | K.a. 278 | K.a. 277 | K.a. 276 | K.a. 275

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 290

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 310ko hamarkada | K.a. 300ko hamarkada | **K.a. 290ko hamarkada** | K.a. 280ko hamarkada | K.a. 270ko hamarkada

K.a. 295 | K.a. 294 | K.a. 293 | K.a. 292 | K.a. 291 | **K.a. 290** | K.a. 289 | K.a. 288 | K.a. 287 | K.a. 286 | K.a. 285

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 299

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 310ko hamarkada | K.a. 300ko hamarkada | **K.a. 290ko hamarkada** | K.a. 280ko hamarkada | K.a. 270ko hamarkada

K.a. 304 | K.a. 303 | K.a. 302 | K.a. 301 | K.a. 300 | **K.a. 299** | K.a. 298 | K.a. 297 | K.a. 296 | K.a. 295 | K.a. 294

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 301

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada | **K.a. 300ko hamarkada** | K.a. 290ko hamarkada | K.a. 280ko hamarkada

K.a. 306 | K.a. 305 | K.a. 304 | K.a. 303 | K.a. 302 | **K.a. 301** | K.a. 300 | K.a. 299 | K.a. 298 | K.a. 297 | K.a. 296

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 310

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | **K.a. 310ko hamarkada** | K.a. 300ko hamarkada | K.a. 290ko hamarkada

K.a. 315 | K.a. 314 | K.a. 313 | K.a. 312 | K.a. 311 | **K.a. 310** | K.a. 309 | K.a. 308 | K.a. 307 | K.a. 306 | K.a. 305

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 319

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | **K.a. 310ko hamarkada** | K.a. 300ko hamarkada | K.a. 290ko hamarkada

K.a. 324 | K.a. 323 | K.a. 322 | K.a. 321 | K.a. 320 | **K.a. 319** | K.a. 318 | K.a. 317 | K.a. 316 | K.a. 315 | K.a. 314

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 323

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada | **K.a. 320ko hamarkada** | K.a. 310ko hamarkada | K.a. 300ko hamarkada

K.a. 328 | K.a. 327 | K.a. 326 | K.a. 325 | K.a. 324 | **K.a. 323** | K.a. 322 | K.a. 321 | K.a. 320 | K.a. 319 | K.a. 318

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 330

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | **K.a. 330ko hamarkada** | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada

K.a. 335 | K.a. 334 | K.a. 333 | K.a. 332 | K.a. 331 | **K.a. 330** | K.a. 329 | K.a. 328 | K.a. 327 | K.a. 326 | K.a. 325

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 342

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 360ko hamarkada | K.a. 350ko hamarkada | **K.a. 340ko hamarkada** | K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada

K.a. 347 | K.a. 346 | K.a. 345 | K.a. 344 | K.a. 343 | **K.a. 342** | K.a. 341 | K.a. 340 | K.a. 339 | K.a. 338 | K.a. 337

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 350

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 370ko hamarkada | K.a. 360ko hamarkada | **K.a. 350ko hamarkada** | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada

K.a. 355 | K.a. 354 | K.a. 353 | K.a. 352 | K.a. 351 | **K.a. 350** | K.a. 349 | K.a. 348 | K.a. 347 | K.a. 346 | K.a. 345

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 227

K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada | **K.a. 220ko hamarkada** | K.a. 210ko hamarkada | K.a. 200ko hamarkada

K.a. 232 | K.a. 231 | K.a. 230 | K.a. 229 | K.a. 228 | **K.a. 227** | K.a. 226 | K.a. 225 | K.a. 224 | K.a. 223 | K.a. 222

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 339

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | **K.a. 330ko hamarkada** | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada

K.a. 344 | K.a. 343 | K.a. 342 | K.a. 341 | K.a. 340 | **K.a. 339** | K.a. 338 | K.a. 337 | K.a. 336 | K.a. 335 | K.a. 334

### Gertaerak 
* Filipe II.a Mazedoniakoak Eszitia erasotzea erabaki zuen. Borrokaldian zehar 90 urteko Ateas eszitiarren erregea hil zen eta mazedoniarrek eszitiar armada hartu zuten.

### Jaiotzak 
### Heriotzak 
* Ateas eszitiarren erregea (j. K.a. 429).
* Espeusipo greziar filosofoa, Platonen iloba. (j. K.a. 393).

----

## Kanpo estekak
K.a. 360

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 380ko hamarkada | K.a. 370ko hamarkada | **K.a. 360ko hamarkada** | K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada

K.a. 365 | K.a. 364 | K.a. 363 | K.a. 362 | K.a. 361 | **K.a. 360** | K.a. 359 | K.a. 358 | K.a. 357 | K.a. 356 | K.a. 355

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 369

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 380ko hamarkada | K.a. 370ko hamarkada | **K.a. 360ko hamarkada** | K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada

K.a. 374 | K.a. 373 | K.a. 372 | K.a. 371 | K.a. 370 | **K.a. 369** | K.a. 368 | K.a. 367 | K.a. 366 | K.a. 365 | K.a. 364

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak
K.a. 373

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 390ko hamarkada | K.a. 380ko hamarkada | **K.a. 370ko hamarkada** | K.a. 360ko hamarkada | K.a. 350ko hamarkada

K.a. 378 | K.a. 377 | K.a. 376 | K.a. 375 | K.a. 374 | **K.a. 373** | K.a. 372 | K.a. 371 | K.a. 370 | K.a. 369 | K.a. 368

### Gertaerak 
### Jaiotzak 
### Heriotzak 
----

## Kanpo estekak