open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siemens

**Siemens** honakoa izan daiteke:
* Ernst Werner von Siemens, asmatzaile eta enpresaburua.
* Siemens (unitatea), bere omenez izendatutako unitatea.
* Siemens AG, enpresa.
* Siemens Gamesa, aerosorgailu enpresa.
Interstate 70

**Interstate 70** Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldetik ekialdera doan estatuarteko autobidea da. 3.465,12 km-ko luzera du, Cove Fortetik (Utah) Baltimorera (Maryland) du ibilbide. Utah, Kolorado, Kansas, Misuri, Illinois, Indiana, Ohio, Mendebaldeko Virginia, Pennsylvania eta Maryland estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Cove Fort (Utah)
* Grand Junction (Kolorado)
* Denver (Kolorado)
* Limon (Kolorado)
* Hays (Kansas)
* Salina (Kansas)
* Topeka (Kansas)
* Kansas Hiria (Kansas)
* Columbia (Misuri)
* Wentzville (Misuri)
* Saint Louis (Misuri)
* Indianapolis (Indiana)
* Dayton (Ohio)
* Columbus (Ohio)
* Wheeling (Mendebaldeko Virginia)
* Washington (Pennsylvania)
* Stanton Berria (Pennsylvania)
* Breezewood (Pennsylvania)
* Hancock (Maryland)
* Hagerstown (Maryland)
* Frederick (Maryland)
* Baltimore (Maryland)

## Kanpo estekak
Interstate 75

**Interstate 75** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 2.875,04&nbsp;km-ko luzera du, Hialeahtik (Florida) Sault Sainte Mariera (Michigan) du ibilbide. Florida, Georgia, Tennessee, Kentucky, Ohio eta Michigan estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Miami (Florida)
* Naples (Florida)
* Tampa (Florida)
* Lake City (Florida)
* Valdosta (Georgia)
* Macon (Georgia)
* Atlanta (Georgia)
* Marietta (Georgia)
* Chattanooga (Tennessee)
* Knoxville (Tennessee)
* Lexington (Kentucky)
* Cincinnati (Ohio)
* Dayton (Ohio)
* Toledo (Ohio)
* Detroit (Michigan)
* Flint (Michigan)
* Saginaw (Michigan)
* Mackinac Bridge (Michigan)
* Sault Sainte Marie (Michigan)

## Kanpo estekak
Ernst Werner von Siemens

**Ernst Werner von Siemens** (Lenthe, 1816ko abenduaren 13a – Berlin, 1892ko abenduaren 6a) asmatzaile eta enpresaburu alemaniarra zen. *Siemens* izena konduktantzia elektrikoaren unitatetzat hartu da Nazioarteko Unitate Sisteman: *siemensa*.

## Biografia 
Lenthe-n jaio zen, Hannover-etik hurbil, 1816ko abenduaren 13an. Lau anaiatik zaharrena izan zen, guztiok ingeniariak eta industria-gizonak. Bere familiak ez zuen aukerarik ikasketa on batzuk ordaintzeko eta artilleria-akademian sartu zen. 1847an telegrafo mota berri bat eraiki zuen, *Siemens AG* enpresaren sorkuntzan lehen urratsak emanez, Johann Georg Halske-rekin batera. Garai horietan *Telegraphen-Bauanstalt von Siemens & Halske* deitzen zen enpresa.
 
1888an noblezian sartu zen, eta "Siemens" abizena "von Siemens" izatera pasatu zen. 1892ko abenduaren 6an hil zen Berlinen.

## Asmakizunak 
1841an galbanizazio prozesu bat garatu zuen, 1846an orratz eta presiozko telegrafoa eta kable elektrikoak isolatzeko sistema bat gutapertxa erabiliz, itsas-azpiko kableen eraikuntza baimendu zuena.
 
Dinamoaren egilea da eta linea telegrafikoen aitzindaria ere izan zen. Irlanda-AEB linearen arduradun bezala aritu zen *Faraday* itsasontzitik, 1874an lanak hasi zirenetik, eta ondoren, Britainia Handia-India lineaz ere arduratu zen (1870).

Lehen lokomotorra elektrikoa aurkeztu zuen bere enpresak 1879, besteak-beste Londresko metroa lur azpian eraikitzea bideragarri egin zuena.

### Garrantzia elektrizitatearen historia 
Bere asmakuntza elektrikoen barnean dinamoa eta gutapertxaren erabilera (latexetik ateratako substantzia plastikoa) nabarmen genezake. 1887an Fisika eta Teknikako Institutu Inperialaren sorkuntzan parte hartu zuen, Karl-Heinrich Schellbach eta Hermann von Helmholtz-ekin batera Berlin-Charlottenburg auzoan. Urte bat geroago noblezia titulua jaso zuen.

## Ikus gainera 
* Siemens AG
Sebennitos

**Sebennitos** (grezieraz Σεβέννυτος), Niloren deltaren erdialdeko besoan edo sebenitikoan zegoen antzinako hiri egiptoar bat zen. Behe Egiptoko XII. nomoaren hiriburua ere bazen. Faraoien Egiptoren azken hiriburua izan zen.

* Izen egiptoarra: **Tyebtnecher**. Izen greziarra: **Sebennitos**. Izen koptoa: **Dyebenute** edo Dyemnuti. Izen arabiarra: **Samannud**.

Sebennitos, antzinatean, nolabaiteko garrantzia zuen hiri bat izan zen, eta penintsula batean duen kokapena, gaur egun *Burlos* deitutako laku bat eta Nilo ibaiaren artean, Menfis eta Behe Egipto osoarekin merkataritza eta harremanetarako oso toki mesedegarria izan zen. Baina, kanalak bertan behera uzteak eta lurraren igoerak ekarpen alubialen ondorioz, ia tokia suntsitu du (Champollion)

Sebennitosen izan zuen bere jatorria Egiptoko XXX. dinastiak. Ptolomeotar garaiko Maneton historialari eta kronista ere han jaio zen, K. a. III. mendean. Tokia, *Familia Sakratua*ren ibilbidearen zati bezala ere ezagutzen da, Egipton egon zen garaian.

## Hondar arkeologikoak 
* Tokiko jainkoa zen Onuris-Shuren omenezko tenplu bat egon zen, gaur egun, tenplu horretaz, hondakinak baino geratzen ez diren arren.
* Nektanebo II.a, Alexandro IV.a Mazedoniakoa, Filipo III.a Mazedoniakoa eta Ptolomeo II.a Filadelfoaren izenak grabatuak dituen harrizko blokeak.
* Ez dira XXX. dinastia baino lehenagoko garaiko hondakinik aurkitu.

## Kanpo estekak
Kudur-Enlil

**Kudur-Enlil**, Babilonia, Akad, Itsasoko Herrialdea eta Khanako errege bat izan zen. Kadashman-Enlil II.aren oinordekoa izan zen. Beharbada, honen anaia zen, eta K.a. XIII. mendean gobernatu zuen, beharbada, nahiko laburra izan zen erregealdia.

Bere oinordekoa, bere seme Shagarakti-Shuriash izan zen.
Eurasiako plaka

375px|thumb|

**Eurasiako plaka**, plaka tektoniko kontinental bat da, Eurasia ia osoa hartzen duena. Salbuespenak honako hauek dira: Indiako azpikontinentea, Arabia (bi horiek euren plaka propioa dute) eta Verkhoyansk mendilerroaren ekialderantz dagoen Siberiaren zatia (Ipar Amerikako plakan dago). Ozeano Atlantikoaren iparraldeko zatiaren ekialdea ere hartzen du, erdialdeko Atlantikoko dortsaleraino, orotara 67.800.000 km²-ko hedadura duelarik. Honako plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean, Ipar Amerikako plaka
* Hegoaldean, Afrikako plaka, Arabiako plaka eta Australiako plaka
* Ekialdean, Ipar Amerikako plaka, Filipinetako plaka, Okhotskeko plaka eta Amuriako plaka
* Mendebaldean, muga dibergentea du Ipar Amerikako plakarekin, aipaturiko dortsal atlantikoa sortu duena.

## Kanpo estekak
SOHO

**Solar and Heliosferic Observatory (SOHO)** 1995ko abenduaren 2an espaziora bidali zen zunda berezia da. Bere funtzioa Eguzkia aztertzea da, 1996. urtetik ari da lanean. ESA eta NASA arteko multzo proiektua da SOHO zunda.

Hasieran bi urteko misioa burutzeko antolatu zen arren, sunda honek lanean dago orain dela 15 urte. Gainera gaur egun eguzkiaz informazioa, denbora errealean, ematen duen iturri bakarra da. Sundak transmititzen dituen datu hauek, eguraldi espazialaren iragarpenetan erabilgarriak dira oso. Lagrange puntuan dago Advanced Composition Explorer sundarekin batera, L1 izeneko puntuan.

Aipatutako puntu honetan, lurreko grabitatea eguzkiarena berdindu eta ezeztatzen du, beraz puntu honetan, oreka dinamikoa lortuko luke edozein zunda mota. Honen ondorioz, orbita egonkorra egongo da.

Egonkortasun honek, beraz, L1 puntuan lortzen da, baina SOHO orbitan hamaika hilabete behin lortzen da.

Egoera arruntean, zundak 200 kbps transmititzen ditu etengabe argazkiak egiteko, eta beste eguzki bitartekoak, Barne Espazioko Sarearen bitartez. SOHOren aktibitate datuak, eguzki sugarrak aurresateko erabiltzen dira.

2003an ESA datuak transmititzeko beharrezko behar den eragilean zegoen akats bat transmititu zuen, eta horrek eragin zuen hiru hilabetetik behin, bi edo hiru asteko atzerapena datuen transmisioan. Dena den, ESA eta Barne Espazioko Sarearen (DSN) beste antena mota bat erabiltzen dituzten kasu horietan datuen transmisio ez galtzeko.

## Kanpo estekak
Verkhoiansk mendikatea

**Verkhoiansk mendikatea** (, *Verjoyanski jrebet*) Errusiako asiar zatiaren iparraldean dagoen 1.200 kilometroko luzerako mendikate bat da, Zirkulu Polar Artikoaren bi alboetan eta Ekialdeko Siberiaren erdian.

Administratiboki, Errusiako Sakhako Errepublikan dago.

## Geografia 
Mendikate honek, Lena eta Aldan ibaiak, mendebaldean, eta Yana ibaiaren artean ekialdean, 1.200 kilometroko arku handi bat eratzen du. Mendikate honetan, euren urak aipaturiko ibaietara isurtzen dituzten ibai ugarik dute euren iturburua: ekialdeko zatian, Sartang, Durgalach, Yana, Byantakh eta Omolot. Mendebaldekoan, ibai laburragoak dira, horietatik gehienek, euren urak, Lena ibaira isurtzen dituztelarik.

Puntu gorena, 2.389 metrotan dago, mendikatearen hegoaldean. Inguruko finkapenik garrantzitsuena, Verkhoiansk da, mendikateari izena ematen diona, Yana ibaiaren ertzean dagoena. 2002an, bere biztanleria 1434 biztanlekoa zen. Yanako uretan behera, 60 kilometro ingurura, Batagaj dago.

Ohi populatuak dauden tokietan erregistraturiko tenperaturarik baxuenak, eskualde honetan erregistratu dira, urtearen zatirik gehienean, elur geruza sakon batez estalia egoten dena. Azken glaziazioan, mendikateak, glaziar zabalak zituen. Paisaia, udan, mendi alpetarretan ikus daitekeenaren modukoa da.

Eskualde honetan, ikatz, berun, zilar eta zinkeko meatokiak daude. Mendikatea, Eurasiar Plaka eta Ipar Amerikar Plaka elkartzen diren tokitik justu mendebaldean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashur-bel-kala

**Ashur-bel-kala** (edo Assur-bel-kala, "Assur jainkoa guztiaren jauna da"), Asiriako errege bat izan zen. K.a. 1074 eta K.a. 1056 bitartean gobernatu zuen. Tiglath-Pileser I.aren semea zen, eta honen beste semea Asharid-apal-Ekurren erregealdi laburraren ondoren hartu zuen tronua. 18 urteko erregealdi baten ondoren, behar baino lehenago hil zen, eta Assur hirian lurperatua izan zen. Bere oinordekoa, bere seme Eriba-Adad II.a izan zen.
Biskuit

Buztingintzan, **biskuita** (*biscuit*) terrakotaren lehen egostearen emaitza da, baina sarriago, emaitza horri berari esaten zaio biskuit, lehengaia, buztina ez den bitartean, baizik eta kaolina, kuartzoa edo feldespatoa.

## Historia 
Teknika hau, XVIII. mendearen erdialdean erabiltzen hasi zen, batez ere Frantzian, Sèvreseko lantegian, eta Italian, Napoliko *Real Fabbrica di Capodimonte*n. Garai honetan, modan jarri ziren estatuatxoak eta artzaintza eszenen multzoak. XIX. mendean, biskuitaren bidez egin ziren panpina ugari.

## Elaborazioa 
Biskuita egitek labeak, 900 eta 1000º artean egon behar du, eta, ezinbesteko baldintza bat, airea igaro behar dela da, herdoiltze egoki bat gerta dadin.

## Ezaugarriak 
Biskuitezko zeramika, zuria, distirarik gabea eta oso hauskorra da, eta, beraz, soilik apaindura gisa erabiltzen da estatuatxo eta beste objektu batzuetan. Ez da egokia baxera egiteko.

## Kanpo estekak
Sam arranoa

**Sam arranoa** 1984ko Los Angeleseko Udako Olinpiar Jokoetako maskota izan zen. Arrano buruzuri bat zen, AEBetako ikur bat, nazioko armarrian ere agertzen dena. Bere izena, AEBek ingelesez jasotzen duten ezizenagatik datorkio: *Uncle Sam*, AEBetako beste ikur bat. C. Robert Moore izan zen maskota honen diseinatzailea, Disneyko artista bat. Sarritan, *Eagle Sam* deritzonarekin nahasten da, Disneylandeko America Sings atrakzioko aurkezlea, Marc Davisek 1973an diseinatua. Baita Sam arranoa (muppeta)rekin ere.

Jokoak amaitu ondoren, Sam arranoa, atletismoko proba bat iragartzeko erabili zen. Mt. SAC erreleboak Mt. San Antonio Collegen, zehazki, "Los Angeles 1984ko Gazteen Egunak", atletismoan interesatutako gazteentzako promozioa, Olinpiar Jokoek irauten zuten bitartean sortutako karitatezko talde bati laguntzeko lasterketa.

## Kanpo estekak
Mende (Lozère)

**Mende** (okzitanieraz: *Mende* ) Frantziako hiria da, Lozère departamenduko hiriburua dena.

## Geografia 
Mende Clermont-Ferrand eta Montpellier artean dago eta baita Lyon - Saint-Étienne eta Tolosa artean ere. Gertuko hiri nagusiak Aurillac eta Saint-Flour (Cantal), Le Puy-en-Velay (Loira Garaia), Rodez eta Millau (Aveyron) eta Alès eta Nîmes (Gard) dira.

## Demografia 
## Mendetar ezagunak 
* Christophe Laurent (1977-) txirrindularia.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Galeria 

Image:France Lozere Mende Cathedrale.jpg|Katedrala
Image:48 - Mende - Pont Notre-Dame.jpg|Notre Dame zubia
Image:FR-48-Mende16.JPG|Udaletxea
Image:Mende Fonta.jpg|Fontanilles auzoa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nekao I.a

**Menkheperra Nekau** edo **Nekao I.a** (K.a. 672-K.a. 664), Sais egiptoar hiriko gobernaria zen. Egiptoko XXVI. dinastiako tokiko subirano saistarra bezala, Nekaoren erregealdia zortzi urtekoa izan zen, Manetonen arabera.

Nekao, ziur aski, Nekaubaren anaia eta Tefnakht II.aren semea zen. Bere seme Psametiko I.ak Egipto berriz bateratu zuen.

Nekao, nagusiki, dokumentu asiriarrengatik da ezaguna, baina bere erregealdiaren garaikidea zen egiptoar dokumentu batean ere erregistratua dago. Saisen, ofizialki, Asurbanipalek jarri zuen, K.a. 670 inguruan, Asiriaren aliatu bezala, berak, gertaera honen aurretik jada Egipton tokiko subirano bezala gobernatzen zuen arren.

Erregistro historikoen arabera, Nekao, K.a. 664an hil zuen Kusheko armada inbaditzaile batek, Tanutamaniren erregealdian. Nubiarren Niloren deltako inbasioa, berehala kanporatu zuten asiriarrek, hegoalderantz jarraitu zutenak, Goi Egipto konkistatu eta Tebas arpilatzeko.

Nekao I.aren izena, estela batean grabatua dago, bere erregealdiko bigarren urtean ofrenda bat emanez (Olivier Perduk 2002an argitaratua). Estelak, **"Isisen apaiza, Hebyten maitalea, buruzagi handia..., Iuputen semea, Akanosh"**ek *Per Hebyt*eko (egungo Behbeit el-Hagar, Sebennitosetik gertu) Osirisen hirukoari egindako lur dohaintza bat erregistratzen du. Estela, estilo, eduki eta epigrafiari dagokionez, Shepsesra Tefnakhten erregealdiko zortzigarren urteko dohaintzaren estelaren oso antzekoa da.

Honek, Shepsesra Tefnakht, Tefnakht II.a zela iradokitzen du, eta, beraz, Piankhiren aurkari izan zen mendebaldeko buruzagi ospetsuarekin inolako zerikusirik ez duena. Shepsesra Tefnakht, Nekaoren aurrekari nahiko berria izango zen, Manetonen epitomean erregistratuta dagoen Stefinates. Perduk, modu sinesgarrian, Nekao I.aren aurrekari izan ziren bi errege saitarrak, hau da, Stefinates eta Nekauba, Manetonen testuaren arabera, XXVI. dinastia edo saitarraren hasierakoak direla azaltzen du.

## Bere garaiko testigutzak 
* Lur dohaintzen estela (Pgaldua)
* Atzealdean bere izena grabatua duen estatuatxoa, UC14869 (Petrie Museoa)
Hantil II.a

**Hantil II.a** errege hitita bat izan zen, lehenagoko errege izan zen Alluannaren balizko semea. Tahurwailiren oinordekoa izan zen baldintza ezezagunetan. Bere erregealdia, hititar inperio ertaina edo aro iluna deritzonaren barnean dago. Historikoki K.a. XV. mendean bizi izan zen.

Hantil II.aren erregealdian, gasgastarrek, Pontoko barbaroek, lehen aldiz inbaditu zuten hititar inperioa, Tiliura eta Nerik konkistatuz, azken hau, oso garrantzitsua erlijioaren ikuspuntutik. Hantil II.ak, Tahurwailik bezala, Telepinuk Kizzuwadnarekin sinatu zuen aliantza berritu zuen.

Bere oinordekoa, Zidanta II.a izan zen, honen eta Hantilen arteko senidetasun harremana zein zen ezagutzen ez delarik.

## Familia 
## Kanpo estekak
Montauban

**Montauban** () Frantziako hiria da, Tarn eta Garona departamenduko hiriburua dena.

## Geografia 
Tarn ibaiak zeharkatua, Tolosatik 50 kilometrotara iparralderantz dago.

## Demografia 
## Historia 
1144an Alfontso Jordan Tolosako kondeak Montauban sortu zuen. Hiria historiako lehen bastida izango da. 1530eko hamarkadatik aurrera, Montaubango biztanleria protestantismora bihurtu zen, Erlijio Gerren hasieran erabat higanota izatera iristeko. 1556an, Henrike II.aren heriotzaren aldeko meza ez zen burutu zortzi hilabete igaro arte. 1561eko urtarrilean, kultu protestantea publikoa zen; abuztuan, monje katolikoei ez zitzaien otoitz egiten uzten. Gotzaina kanporatua da eta hiriko kontsulak protestanteak ziren.

1598an, Henrike IV.ak, Nantesko Ediktuaren bidez, Frantziako protestanteei erlijio eskubideak eman ondoren, azken hauei hirurogei hiri inguru ematen zizkien. Montauban, Ediktuaren bidez loturiko hiri garrantzitsuenetako bat bilakatu zen, Nîmes eta Arroxelarekin batera.

## Klima 
## Montaubandar ezagunak 
* Daniel Cohn-Bendit (1943 -), politikaria.
* Didier Rous (1970-) txirrindularia.

## Hildako ospetsuak 
* Montaubanen Espainiako Bigarren Errepublikaren Presidentea izan zen Manuel Azaña lurperatuta dago.

## Herri eta hiri senidetuak 
Motaunban ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

## Galeria 

Montauban - Le Musée Ingres.jpg|Ingres museoa
Hôtel d'Alies - Mairie de Montauban.jpg|Udaletxea.
Montauban Place Nationale.jpg|Nationale enparantza
Pont vieux montauban.jpg|Zubi zaharra
Azañaren_hilobia.jpg|Manuel Azañaren hilobia Montaubanen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kare

alt=Karobia Bera herriko Kaule auzoan|ezkerrera|thumb|Karobia Berako Kaule auzoan
**Karea** (kaltzio oxidoa, CaO) konposatu kimiko bat da, gizakiak oso erabilia. Giro-tenperaturan solido zuri, kaustiko eta alkalinoa da. Kaltzio oxidoa normalean kaltzio karbonatoa (CaCO3, kaltzita) daukaten materialen deskonposizio termikoaren bidez lortzen da. Lan honetan erabilitako material nagusia kareharria da. 

Historikoki, karea pareten gainazala osatzeko erabili izan da Euskal Herriko etxeetan, hala nola baserrietan, tipikoki zuri kolorez, karea biozida delako. IV-VI. mendeetan, halaber, Saint-Liziersko harresiak karez estalita zeuden, consorannien lurraldean. 

## Ikus, gainera 
* Karobia

## Kanpo estekak
María Caridad Colón

**María Caridad Colón** (Baracoa, 1958ko martxoaren 25a -) xabalina jaurtiketan espezializatutako kubatar kirolari ohia da. 1980ko Moskuko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuenean, Olinpiar Jokoen historian urrea lortzen zuen Latinoamerikako lehen emakume atleta bilakatu zen.

## Bizitza 
1958an Kubako Baracoan jaioa, egungo Guantanamo probintzian, atletismoan oso gazterik hasi zen. 1978an, Kolonbiako Medellin hirian ospatutako Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetan parte hartu zuen, non lehenengo postua lortu zuen, 63,40 metroko jaurtiketa batekin. Honela, lehiaketa horretako xabalina jaurtiketako errekorra hautsi zuen. Lau urte beranduago, Joko horien hurrengo edizioan, Habanan ospatutakoan, garaipena errepikatu zuen.

Panamerikar Jokoetan, beste hainbeste egin zuen. Lehenik, San Juan de Puerto Ricoko edizioan nagusitu zen, 1979an, 62,30 metroko jaurtiketa bat eginez eta errekor panamerikar berri bat ezarriz. Lau urte beranduago, joko horien hurrengo edizioan, Caracasen, beste garaipen bat lortu zuen. Aire zabaleko Munduko Atletismo Txapelketan egin zuena, meritu handikoa izan zen, 1983ko Helsinkiko edizioan zortzigarren eta 1987koan, Indianapolisen, bigarren eginez.

Bere karrera arrakastatsuan, puntu gailen bezala, 1980. urtea agertzen da. Urte horretan, Kubaren ordezkaritzako protagonistetako bat izan zen 1980ko Moskuko Udako Olinpiar Jokoetan, antzinako SESBen. Moskun, lehen saiakeran egindako 68,40 metroko jaurtiketa bati esker, urrezko domina eskuratu zuen. Garaipen hori maila handiko arerioen aurka lortu zuen, Olinpiar Jokoen aurreko edizioko xabalina jaurtiketako probako garaile izan zen Ruth Fuchs kasu, historiako xabalina jaurtitzailerik hoberen izendatua dagoena. María Caridad Colón Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat lortzen zuen lehen emakume latinoamerikarra bihurtu zen.

María Caridad Colónek, kirolarekin lotua jarraitzen du, Habanako Manuel Fajardo Komandantea Kultura Fisikoko Institutu Gorenean belaunaldi berriei erakusten.

## Erreferentziak
Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoak

**Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoak** lau urtetik behin munduko alde hartako herrialdeen artean jokatzen den hainbat kiroleko txapelketa da. Lehen hiru gertaldietan (1926, 1930 eta 1935), **Erdialdeko Amerikako Jokoak** zeritzen. Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Kirol Erakundeak (gaztelaniazko siglez ezagunagoa: ODECABE) antolatzen ditu. Jokatzen diren kirolen artean daude atletismoa, beisbola, futbola, igeriketa, saskibaloia, squasha, tenisa eta abar.

## Gertaldiak 
## Amerikako beste kirol anitzeko joko batzuk 
* Bolivariar Jokoak
* Hegoamerikako Jokoak
* Erdialdeko Amerikakoko Kirol Jokoak
* Panamerikar Jokoak

## Kanpo estekak
Bizkotxo

**Bizkotxoa**, Iparraldean **Bixkotx**, (latinezko etik, bi aldiz egosia) labean egositako edozein ore gozori deritzo. Bizkotxo guztiek daramatena, arrautzak, irina (ohi gari irina) eta azukrea edo gatza dira. Bizkotxorik sinpleenak, hiru osagai hauek daramatza, guztiak kantitate berberean, limoi azal arraspaturekin, usaina emateko.

Gehigarri bezala, arrautzen ordez, legamia kimikoa eraman dezake, orokorrean, gasifikatu eta, beraz, bolumena emateko (arrautza zuringoak elur puntuan muntatuz gauza bera lortzen den arren), koipeak (ohi gurina, baina baita, batzuetan, oliba olioa ere, eta, ez hain ohi, zerri gantza, beste likido batzuk (batez ere esnea, baina baita likoreren bat ere) eta zaporea eman dezaketen beste osagai batzuk, txikitutako almendrak, kakaoa, koko xehatua, etab...

Legamien ondorioz hazten diren labean eginiko ore gozoak (opilak, errege opilak, panettonea, etab...) ez dira bizkotxotzat hartzen.

Lapurdin, ***Etxeko bixkotxa*** erabiltzen da euskal gozopil ezaguna izendatzeko, kremaz edo gereziz betea dagoena.

## Bizkotxoaren historia 
XVI. mendean, bizkotxoak marinelen elikagai nagusietakoa ziren itsas ibilaldi luzeetan. Opil txiki biribilak ziren, galleta modukoak, gari irinez eginak. Bi aldiz egosten zituzten, bidaian zehar hartzitu ez zitezen. Eta egosaldi bikoitz horretatik datorkie izena, latinez *bis coctus* hitzek “bitan egosia” esan nahi baitute.

Hortaz, duela 500 urteko bizkotxo haiek ez zuten zerikusirik gure gaurko bizkotxo harroekin. Antz handiagoa zuten frantsesezko edo ingelesezko *biscuit*ekin. Baina ez ziren gozoak. Arrain gazituarekin, urdaiarekin, lekaleekin edo arrozarekin batera jan ohi zituzten, edo, besterik ezean, olio pixka bat botatzen zioten.

Bizkotxoak bustitzeko ohituta hasieratik zabaldu zen. Baina egun jalekeria hutsez egiten duguna, beharragatik egiten zuten orduan. Egunak aurrera joan ahala, opil haiek gogortu egiten ziren, janezin bihurtu arte. Horregatik uretan edo ardotan busti ohi zituzten, hortzeriaren mesedetan.

## Ikus, gainera 
* Etxeko bixkotxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodez

**Rodez** ( ahoskatua; ,  ahoskatua) Frantziako hiria da, Aveyron departamenduko hiriburua dena.

## Geografia 
Erdialdeko Mendigunean kokatuta, Albi eta Tolosa artean dago.

Hona hemen inguruko herriak:
* Olemps
* Le Monastère
* Sainte-Radegonde
* Onet-le-Château
* Druelle

### Klima 
## Auzoak 
* Iparraldea (Saint-Félix, Saint-Éloi, Moutiers, Causse...)
* Hegoaldea (Paraire, Gourgan, la Mouline, Pont Viel, la Gascarie)
* Erdigunea (*Centre ville*)
* Ekialdea (Cardaillac, Ambec, Layoule, Fayet,...)
* Mendebaldea (Bourran, Versailles, la Fontanile, la Gineste, Camonil, Pré Lamarque...)

## Rodeztar ezagunak 
* Bernard Laporte, (1964), errugbi entrenatzailea.

## Hiri senidetuak 
Rodez ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 

## Iruditegia 

Image:Rodez3718.jpg|Ikuspegia
Image:Jardin public rodez 2.jpg|Lorategia
Image:Cathedral of Our Lady of Rodez 79.jpg|Katedrala

## Ikus, gainera 
* Rodès, Kataluniako udalerria; herriko ahoskeraren arabera *Rodés* ere idatzia.
* Antonin-Artaud saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren Webgune ofiziala
Miñoiak

**Miñoiak** Arabako Foru Aldundiaren kidego armatua dira. XVIII. mendean eratu zen, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru-poliziak bezala, eta beren jatorrizko zeregina ordena publikoari eta bake sozialari eustea izan zen. Araban *cuadrilleros* deitu zitzaien hasieran, baina laster mikelete izena hartu zuten, eta azkenik miñoi izena gailendu zen.

Denboran zehar, miñoiak funtzioak galduz joan dira. Hirugarren Gerra Karlistaren ondoren, foruak deuseztatu ziren, eta miñoien kopurua asko murriztu zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Gipuzkoako eta Bizkaiko mikeleteen kasuan ez bezala, miñoien kidegoak iraun egin zuen, Araba matxinoen alde ipintzeagatik, baina eraikin ofizialen zaintza eta protokolo funtzioak soilik utzi zitzaizkien.

Francoren diktadura amaitu ondoren, Araba EAEn sartu eta miñoien zerbitzua eraberritu zen; miñoiak Ertzaintzaren egituraren barruan geratu ziren. Espainiako Estatuak miñoien gainean zituen eskumenak EAEren eskuetara igaro ziren. Hala ere, Arabako Foru Aldundiak oraindik ere eskumenak ditu miñoien gainean.

1980ko urtarrilaren 9an, ETA militarrak miñoien buru Jesus Velasco Zuazola hil zuen. Ekintza hau ETAk diktadura ondoko euskal polizia autonomikoaren aurka egindako lehen erasotzat hartu izan da.

## Zereginak 
Miñoien zereginen artean Arabako Foru Aldundiaren eraikinen zainketa eta Arabako Lurralde historikoko trafikoa dira. 1992ko Polizia Legearen ondorioz, polizia agentzia izatetik Ertzaintzaren *Atal* bat izatera igaro ziren. Hau da, organikoki Ertzaintzaren zati dira baina funtzionalki Foru Aldundiaren menpe daude.

Zeregin guztiak hauek dira:
* Foru Aldundiaren ordezkapena
* Foru eraikinen, agintarien eta ondarearen segurtasuna
* Ingurumena (mendiak, ehiza, arrantza, parke naturalak, etab.)
* Garraioaren kontrola
* Bigarren mailako errepideen trafikoa
* Kanpo eta barne koordinazioa

## Eskalak 
* Miñoien burua
* Komisariondokoa
* Ofizialondokoa
* Sarjentua
* Kaboa
* Agentea

## Baliabide mugikorrak 
Autoen artean honakoak erabiltzen dituzte:
* Nissan Pathfinder
* Nissan Terrano II
* Renault Laguna
* Renault Master

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ertzaintzaren webgune ofiziala
* "Irauten jakin duen polizia" (Berria).

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko Guardia Forala
* Mikeleteak
* Foruzaingoa
Likore

[eskuinera|thumb|300px|Gerezizko likorea [Alcalá la Realen, Espainia.]]
**Likorea** pattar gozo bat da, sarri, fruitu, belar edo espezien zaporea izaten duena, eta, batzuetan, krema zaporea. Historikoki, sendabelaretatik datoz, oro har, fraideek prestatutakoak, beneditarrek bezala. Likoreak, Italian eginak izan ziren XIII. mendetik.

Likoreren batzuk, zur, fruitu edo lore batzuen infusio bidez prestatzen dira, ur edo alkoholetan, eta azukrea gehituz. Beste batzuk, agente usaitsuen destilaketa bidez egiten dira. Likorea eta alkoholdun edariaren arteko bereiztea, ez da sinplea, batez ere, gaur egun, zapore gozoa duten alkoholdun edari asko baitago. Edonola ere, zaporedun alkoholdun edariak ez dira infusio bidez prestatzen. Alkoholean duten edukia, ez da bere bereizgarrietako bat. Likore gehienek, alkoholdun edariek baino alkohol gradu gutxiago dituzte, baina, likoreren batzuk, 55 gradura ere iris daitezke, absentaren kasuan bezala.

Likoreak, eurak bakarrik, azkenburukoaren aurretik edo honen ondoren edan daitezke, edo koktel edo sukaldean erabil daitezke.

## Likore motak 
*Laranja likoreak: *Cointreau, Grand Marnier gorria, Grand Marnier oria, Curacao, ....*
*Belar likoreak: Benediktine, Chartreuse oria, Charteuse berdea, Pippermint, Galliano.....
*Kafe likoreak: *Tia María, Kalhúa, Rosoli....*
*Whiski likoreak: *Drambuie, Logan Ora, Sauthern Confort...*
*Anisatutako likoreak: *Patxarana, Ouzoa, Sambuca.....*
*Fruta likoreak: *Amaretto, Apricot Brandy, Chery Brandy, Cassis, Malibu, Fray Angelico, Marrasquino,* Sagar likorea, *.....*
*Krema likoreak: *Bailey’s, Mozart, Capucine, Gressy, Crema catalana Melody, Sheridan’ s.....*

## Bibliografia 
* **(Gaztelaniaz)** Garcia Oritz. Garcia Ortiz. Gil Maula., Francisco Pedro Pablo Mario. (2012). *OPERACIONES BÁSICAS Y SERVICOS EN BAR Y CAFETERÍA.* Paraninfo, ISBN 9788428327534..

## Kanpo estekak
Eriba-Adad II.a

**Eriba-Adad II.a**, Asiriako errege bat izan zen. K.a. 1056 eta K.a. 1054 bitartean gobernatu zuen. Bere aita Ashur-bel-kalaren oinordekoa izan zen Asiriako tronuan, baina bi urteko erregealdia besterik ez zuen izan, bere osaba Shamshi-Adad IV.ak tronua usurpatu zion arte. Honen ondoren, ez da askoz gehiagorik ezagutzen bere erregealdiari buruz.
Kurigalzu I.a

**Kurigalzu I.a**, Babiloniako dinastia kasitarreko errege bat izan zen. K.a. XIV. mendean gobernatu zuen.

"Osotasunaren erregea" eta "aurrekoen artean parekorik gabeko erregea" tituluak jaso zituen.

Kadashman-Harbe I.aren oinordekoa izan zen, eta honen erresuma mehatxatzen zuten suteotar nomadak kanporatzearen politika jarraitu zuen. Berarekin, Babiloniak, berriz, potentzia handi maila berreskuratu zuen. Bere izena, Dur-Kurigalzuren eraikuntzarekin lotua doa, Bagdadetik 17 kilometrora dagoen hiria, Jebel Hamrin mendiek babestua. Dirudienez, hiri hau, ez zen, soilik, arrazoi estrategikoengatik aukeratu, baizik eta Babiloniaren eta Esagil tenpluko apaizen eraginetik askatzeko.

Kanpo politikari dagokionez, Egiptorekin harremanak estutu zituen, bere alaba bat, Amenofis II.a faraoiaren emazte bezala emanez. Politika honen zentzu berean, Siriako erregetxo batzuei, Egipto, eskualdeko potentzia nagusi bezala ordezkatzeari emandako ezezkoa aipa daiteke.
Dur-Kurigalzu

[350px|eskuinera|thumb|Mesopotamia, [K.a. 2. milurtekoan.]]
**Dur-Kurigalzu** (egungo **Aqar-Quf** hiria, Iraken), Mesopotamia hegoaldean zegoen antzinako hiri bat zen, Tigris eta Dijala ibaiak elkartzen diren tokian, egungo Bagdadetik 30 kilometro inguru mendebaldean. Babiloniako kasitar dinastiako Kurigalzu I.ak sortu zuen, K.a. XIV. mendean, eta bertan behera utzia izan zen kasitar dinastia erori zenean. Dur- aurrizkiak, akkadikoz "gotorlekua" esan nahi du. Kurigalzu, berriz, kasitar dinastiako errege izen bat da, errege zerrendan errepikatu egiten baita, epiteto bat ere izan daitekeelarik, "herriaren buruzagia" edo kasitarrena, esan nahi duena.

Hiriak, Sumertar jainkoen omenezko tenpluak eta zigurata ditu, errege jauregi bezala. Arkeologo irakiarrek industu zuten 1943 eta 1945 bitartean. Zigurata, oso ongi kontserbatua dago, 51 metroko altuera duelarik. Lehenengo maila, Sadam Husseinen gobernuak "zaharberritu" zuen 1970ean.

## Kanpo estekak
Antioko IX.a Eusebio

**Antioko IX.a Eusebio** (), Seleukotar dinastiakoa, Siriako errege bat izan zen. K.a. 114 eta K.a. 96 bitartean gobernatu zuen. Antioko VII. Evergetesen eta Kleopatra Tearen semea zen. Bere aita Partian hil ondoren eta bere osaba Demetrio II.a Nikator boterera itzuli ondoren (K.a. 129), bere amak Bosforoko Zitziko hirira bidali zuen, eta hortik datorkio bere "Zitzikotarra" ezizena, Antioko IX.a honela ere ezagutzen delarik. Siriara, K.a. 116an itzuli zen, seleuzidar tronua, bere anaiorde eta lehengusu zen Antioko VIII.a Grifori aldarrikatzeko, biek, erresuma banatu zuten arren, Siria zatitu zenean. Bere elkargobernaria hil eta gutxira, honen seme zen Seleuko VI.a Epifanesek, gudu batean garaitu eta hil zuen, K.a. 96an.
Elektriona

**Elektriona** (bere izenak, "dizdiratsu" esan nahi duena), greziar mitologian, Helios eguzki jainkoa eta Rodo lamiaren alaba bat eta, beraz, heliaden arreba zen.

Bere bizitza osoan birjina mantendu zen, eta, hil zenean, Rodaseko biztanleen aldetik, heroi edo erdijainkosa ohoreak jaos zituen.

## Kanpo estekak
Zidanta II.a

**Zidanta II.a**, errege hitita bat izan zen. Hantil II.aren oinordekoa izan zen, bi hauen arteko senidetasun harremana zein zen ezagutzen ez delarik. Bere erregealdia, hititar aro ilunean edo inperio ertaina deritzon garaian dago.

Ez da askorik ezagutzen bere gobernualdiari buruz, hititar erresuma eta Kizzuwadnaren artean gerra bat egon zitekeela izan ezik, bi estatuek ondoren sinatu zuten bake hitzarmenagandik ebazten denez, eta, aro ilun horretan, hitzarmen honetaz, hititar erresumaren ahuldadea frogatzen duten zatiak mantentzen direlarik.

Zidanta II.aren oinordekoa, Huzzia II.a izan zen, bien arteko harremana zein zen ezagutzen ez delarik.

## Familia 
## Kanpo estekak
Okhotskeko plaka

thumb|250px|Okhotsk Plaka eta ingurukoak.
**Okhotskeko plaka** Okhotskeko itsasoa, Kamtxatka penintsula eta Japonia ekialdea hartzen dituen plaka tektoniko kontinental bat da. Ipar Amerikako plakaren zatitzat hartzen zen, baina, berriki, plaka horretatik independentea dela ikusi da. Plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean, Ipar Amerikako plaka.
* Hegoaldean, Amuriako plaka eta Filipinetako plaka.
* Ekialdean, Pazifikoko plaka, Japoniako eta Kuril-Kamtxatkako ozeano fosen inguruan.
* Mendebaldean, Eurasiako plaka.

## Kanpo estekak
Sonda uharteak

**Sonda uharteak** hego-ekialdeko Asiako uharte multzoa da, Malasiar uharteditik mendebaldera dagoena. Uharteak bi taldetan banatuta daude:
* Sondako uharte handiak
** Borneo
** Java
** Sulawesi
** Sumatra
* Sondako uharte txikiak
** Bali
** Lombok
** Sumbawa
** Flores
** Sumba
** Timor
** Barat Daya uharteak
** Tanimbar uharteak

Lurraldea, gaur egun, herrialde hauen artean banatuta dago: Brunei, Ekialdeko Timor, Indonesia eta Malaysia.

## Ikus, gainera 
* Sonda Plaka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Insulindia

**Insulindia** (latinetik *insula*, uhartea eta India) Malaysia eta Australiaren artean dagoen uhartediaren antzinako izena da. Egun Malaysiar artxipelagoa diogu. Bertan daude, gaur egun, Indonesia, Filipinak, Timor, Malaysiaren uharte zatia eta Papua Ginea Berria. Europarrak Insulindiara iritsi aurretik, bertan, zenbait zibilizazio eta inperio egon ziren, zehazki, Srivijaya Inperioa eta Monopahit Inperioa.

Gaur egun, *Insulindia* hitza, jada ez da erabiltzen, eta, horren ordez, *Indonesia* erabiltzen da, zorrozki, soilik izen horretako herrialdea izendatzen duena. Uhartediak, Ekialdeko Indiak izena ere jaso zuen, Herbehereen agindupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okondogoiena

**Okondogoiena** edo San Roman Okondoko (Araba) ipar-ekialdean dagoen auzoa da.

## Demografia 
2020tik aurrera ez da jadanik Okondogoienaren populazio daturik argitaratzen entitate bereizi gisa.

## Ikus, gainera 
* Aiaraldea

## Kanpo estekak 
* Okondoko toponimia Euskaltzaindiaren arabera
Ocaso de un pistolero

***Ocaso de un pistolero***, Rafael Romero Marchent zinema zuzendari espainiarrak 1965ean zuzendu zuen film bat da. Gainera, film honekin estreinatu zen zinema zuzendari bezala. Craig Hill da filmeko protagonista nagusia, eta Spaghetti western generokoa da.

## Istorioa 
Robert sheriffak, istripuz, hiriko pistolarietako baten semea hiltzen du. Halako zalaparta eta iskanbilaren aurrean, pistolaria, mendekatzen saiatuko da, honela, sheriffaren semea bahituz.

## Aktoreak 
* Craig Hill
* Gloria Milland
* Piero Lulli
* Raff Baldasarre
* Francisco Sanz
* Carlos Romero Marchent
* Jesus Puente

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Roubaix

**Roubaix** (nederlanderaz *Robaais*) Frantziako Nord departamenduko eta Frantzia Garaia eskualdeko hiria da. Roubaix eskualdeko hirugarren hiri handiena da, Lille eta Amienskoaren ostean, 95.866 biztanlerekin (2013an).

Industria Iraultzaren eskutik handitu zen hiria. XIX. mendetik aurrera ehungintza gune handia izan zen. Izan ere, garai batean "Frantziako Manchester" edo "mila tximiniak hiria" zituen goitizena.

Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa famatuaren helmuga da.

## Geografia 
Belgikako mugan kokatuta dago, Lille eta Tourcoing hirietatik gertu.

Hona hemen hiriaren auzoak:

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:125000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:25000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2005 text:2005

PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 9120
  bar:1800 from:0 till: 8091
  bar:1806 from:0 till: 8724
  bar:1821 from:0 till: 12170
  bar:1831 from:0 till: 18187
  bar:1836 from:0 till: 19455
  bar:1841 from:0 till: 24802
  bar:1846 from:0 till: 31039
  bar:1851 from:0 till: 34698
  bar:1856 from:0 till: 39445
  bar:1861 from:0 till: 49274
  bar:1866 from:0 till: 65091
  bar:1872 from:0 till: 75987
  bar:1876 from:0 till: 83661
  bar:1881 from:0 till: 91757
  bar:1886 from:0 till: 100299
  bar:1891 from:0 till: 114917
  bar:1896 from:0 till: 124661
  bar:1901 from:0 till: 124365
  bar:1906 from:0 till: 121017
  bar:1911 from:0 till: 122723
  bar:1921 from:0 till: 113265
  bar:1926 from:0 till: 117209
  bar:1931 from:0 till: 117190
  bar:1936 from:0 till: 107105
  bar:1946 from:0 till: 100978
  bar:1954 from:0 till: 110067
  bar:1962 from:0 till: 112856
  bar:1968 from:0 till: 114547
  bar:1975 from:0 till: 109553
  bar:1982 from:0 till: 101602
  bar:1990 from:0 till: 97746
  bar:1999 from:0 till: 96984
  bar:2005 from:0 till: 97600

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Roubaixtar ezagunak 
* Pierre Pflimlin (1907-2000), Frantziako lehen ministroa.
* Viviane Romance (1912-1991), aktorea.

## Galeria 

Image:Hôtel_de_ville_(3).JPG|Udaletxea
Image:La Piscine, Roubaix.jpg|Arte museoa
Image:Parc Barbieux.001.jpg|Barbieux parkea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aiarako Jaurerria

**Aiarako Jaurerria** edo Aiarako Lurraldea () Erdi Aroan eta Aiaraldean (Araba) garatutako lurraldea izan zen, Aiaratarren leinukoek kudeatutakoa.

X. mendekoak dira lehenengo aipamenak, eta Pero Lopez Aiarakoa kantzelari eta historialariak XIV. mendean *"Linaje de Ayala"* haren familiarekin egindako izeneko ikerketa genealogikoa utzi zuen.

XV. mendera arte, Arabako lurraldeak erakunde politiko bitan banatuta zeudenː Arriagako Kofradia eta Aiarako Jaurerria zeina lau auzok osatzen zutenː Aiarak, Amurriok, Lezamak eta Okondok.

Hizkuntzen aldetik, lurralde honetan euskara eta gaztelaniaren arteko muga egon da mendeetan zehar, eta horren lekuko hango toponimia dugu.

## Aiarako Forua 
1373an Fernan Perez Aiarakoa jaunak haren lurraldeko biztanleei forua eman zien Bizkaiko Foruaren antzekoa zena eta 1469an beste 16 atal berriekin eraldatu zutena. Azkenik, 1487an aiaratarrek foruari uko egin zioten Gaztelako Koroaren legeak onartuz, beste lurraldeetako arabarrek egin zuten moduan. Hala ere, Arabako Batzar Nagusietan leku garrantzitsua hartu dute XIX. mende arte, 1876an erakunde hura deuseztu zuten arte.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko historia

## Kanpo estekak 
* "Baskonia Erdi Aroan"
Funk

**Funk musika** 1970eko hamarkadaren hasieran Estatu Batuetan sortutako musika estiloa da. James Brown izan zen, 1960ko hamarkadaren erdialdean, funkaren oinarriak jarri zituena. Rock and rollaren eszenaren zati bat izan arren, aiseago dantzatzekoa zen erritmoa eta kanta errazagoak garatu zituen. Donna Summer, K.C. and the Sunshine Band, MFSB, The Three Degrees, The O’Jays, Barry White, Gloria Gaynor, CHIC edo The Trammps bezalako taldeek disco musikaren estiloa osatu zuten. Bapatean, disco erritmo dantzagarria zeukaten abesti andanak arrakasta lortu zuen, eta dantzalekuak –horren aurretik Europako fenomenoa zirenak- AEBetan zehar hedatu ziren. Famatuena New Yorkeko Studio 54 izan zen, herrialdean eredua ezarri baitzuen.

Disco musikaren estilori gehien lotzen zaion taldea The Bee Gees da. *Saturday Night Fever* filmarentzat egindako musikak garaiko puntu gorena markatu zuen. The Rolling Stones, Rod Stewart, Queen edo The Grateful Dead gisako korrente nagusiko taldeek discoaren erritmoa bereganatu zuten, modarekin bat egiteko nahian.

Generoaren ospeaz baliatuta, talde gehiegik uztartu zuten euren burua disco musikarekin. Batez beste, musika horren kalitatea amildu zen. Hamarkadaren bukaerako, disco musikaren kontrako mugimendua sortu zen. Haren ospea galduta ere, soinu dantzagarriak iraun zuen. Disco musika, bere eran, gaur egun ezagutzen dugun hip hop musika (edo rap musika) eragin zuen.

## Kanpo estekak
Krio

Greziar mitologian, **Krio** (antzinako grezieraz Κρίος Kríos, "aharia", "nagusia") artalde eta animalia aldren jainkoa zen eta, beharbada, baita arpilaketena ere. Titanetako bat zen, Urano eta Gearen semeetako bat, haietatik, gutxien bakartuena.

Titanen eta olinpiar jainkoen arteko gerran, Titanomakian parte hartu zuen. Olinpiar jainkoen buru Zeusek Geari laguntza eskatu eta horrek Ziklopeak eta Hekatonkiroak askatu behar zituela esan ondoren, Titanak garaituak izan ziren, eta Krio, bere anaiekin batera, Tartarora bota zuten, behe munduko tokirik sakonenera.

Euribiarekin, Astreo, Palas eta Persesen aita izan zen. Pausaniasen arabera, Pitonen aita izan zen.

## Kanpo estekak
Ordena konposatu

[thumb|Ordena konposatuko kapitel baten eskema, [Jacopo Barozzi|Jacopo Vignolaren arabera.]]
**Ordena konposatua** edo **elkartua** ez dago greziar ordena klasikoen artean (doriarra, joniarra eta korintiarra), baizik eta toskanar ordenarekin batera, ordena klasikoei erromatarrek egindako ekarpena dela. Neurri eta konposaketa elementuetan, korintiar ordenaren berdin-berdina da, baina bi salbuespenekin: oinarria, molduretan aberatsagoa da, eta alderantzikatutako doriar ordenako kapitel baten antzekoa da, kapitela, joniar eta korintiar ordenetako nahasketa edo konposaketa bat den bitartean (hortik ordena honen izena). Lehenetik, goialdeko bolutak hartzen ditu, eta, bigarrenetik, behealdea apaintzen duten akanto hostoak.

Ordena honen gainontzeko ezaugarriak eta neurriak korintoar ordenarenak dira.

## Kanpo estekak
Iratzagorria

**Iratzagorria** Gordexolako mendebaldean dagoen auzoa da, Artziniegarako (Araba) bidean kokatutakoa.

Allende, Rodayega, San Vicente eta Artekona auzuneek osatzen dute.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandamendi

**Sandamendi** (*Molinar* gaztelaniaz) Gordexolako erdialdean dagoen auzoa da, bertako herriburua dena eta udaletxea daukana, Ibarra eta Berbikiz auzuneek osatutakoa.

## Demografia 
## Ondarea 
Ikustekoa da XVI. mendeko San Joan eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gordexolako udalaren webgunea.
Mama Ocllo

**Mama Ocllo** (), Manco Cápac gobernari inkaren emaztea izan zen.

## Mitologia 
Inca Garcilaso de la Vegak deskribatutako elezaharraren arabera, Inti eguzki jainkoaren alaba zen, eta Manco Cápac semea. Elkarrekin, Cusco hiria sortu zuten, bertako emakumeei, iruntzen erakutsiz.

## Onomastika 
Ketxua ofizialean, bere izena, **Mama Uqllu** bezala idazten da. Aldaerazko transkripzioak Mama Ocllo eta Mama Ogllo dira. (Iparraldeko dialektoetan, q hizkiak, ubular marruskatu soinuduna irudikatzen du ([ ]) herskari belar soinudunaren antzerakoa hispaniareledunentzako). Honako beste idazkera hauek ere eman ditu: Mama Oello, Mama Oella, Mama Oullo eta Mama Occlo.

## Kanpo estekak
Urarte (Gordexola)

**Urarte** (*El Pontón* gaztelaniaz) Gordexolako erdialdean dagoen auzoa da.

Hainbat dorretxe eder topa daiteke ingurune honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gordexolako udalaren webgunea.
Zaldu

**Zaldu** Gordexolako ekialdean dagoen auzoa da, Okondorako (Araba) bidean kokatutakoa.

Azkarai, Llano eta Etxebarria auzuneek osatzen dute.

## Demografia 
## Ondarea 
* Urtusaustegi dorretxea: XVI. mendean eraikitako dorretxea, Etxebarria auzunearen parean eta Zaldu ibaiaren ertzean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gordexolako udalaren webgunea.
Hiru esne

**Hiru esne** () hiru esne motaz bustiriko bizkotxo bat da, Latin Amerikako ohiko azkenburukoa. Hiru *esneak* hauek dira: esne krema, esne kondentsatua eta esne lurrindua.

Arrautza zuringozko merenge batez eta marraskinoan bainatutako gereziz laguntzen da, eta haustutako kanelaz hautseztatua da. Ohi, errezetak ez darama gurinik, eta horregatik du egitura hanpatua. Apaindura, ezberdina izan daiteke, tokiaren edo jan behar duenaren arabera.

Erdialdeko Amerika eta Mexikoko azkenburuko tradizional bat da, Peru, Venezuela eta Hego Amerikako beste herrialde batzuetan ere jaten den arren. Bere jatorria, Nikaraguan du, non, jatetxe esklusiboetan prestatzen zen. Esaten denez, bizkotxo andaluziarraren antzeko azkenburuko bat da. Bere jatorria, Andaluzian egon daiteke, Nikaraguan eta Venezuelan oso azkenburuko ospetsua baita, Andaluziaren eragin handiko herrialdeak.

## Aldaerak 
* *Lau esne*
* *Bost esne*

## Kanpo estekak
Lombok

**Lombok** Indonesiako uhartea da, Sondako uharte txikiak uhartedian dagoena, Bali eta Sumbawa uharteen artean. 4.514 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 3.166.789 biztanle zituen. Administratiboki Mendebaldeko Nusa Tenggara probintziaren zati da, eta bertan dago Mataram, probintziako hiriburua eta hiririk handiena.

## Geografia 
Sonda uhartediko gainontzeko uharteak bezala, Lombok Wallace Lerroan dago, hego-ekialdeko Asia eta Ozeaniaren arteko muga biogeografikoan. Interes zientifiko handiko gunea da, daukan biodibertsitate aberatsarengatik.

## Historia 
Historikoki, ondoan duen Bali uharteko dinastia hinduekin loturik egon da. 1674an, herbeheretarrak iritsi ziren uhartearen ekialdera. 1894an, sasaktarren matxinada bat probestuz, herbeheretarrek uhartea oso-osorik kontrolatzea lortu zuten.

## Turismoa 
Balik bezain turismo masiborik ez du jasotzen. Hori dela eta, bisitariek ia hutsik dauden hondartzak eta edertasun handiko paisaiak aurki ditzakete, 3726 metroko garaiera duen Rinjani estratosumendia inguratzen duena bezalakoa. Rinjani Indonesiako bigarren sumendirik garaiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lombok uharteari buruzko historia eta mapa.
Ivano-Frankivskeko oblasta

**Ivano-Frankivskeko oblasta** (ukraineraz: Івано-Франківська область, translit. Ivano-Frankivs’ka oblast’), Ukrainako sartaldeko oblasta da. Iparralde eta mendebaldean Lviveko oblastarekin du muga, hego-mendebaldean Transkarpatiako oblastarekin, hegoaldean Errumaniarekin, hego-ekialdean Txernivtsiko oblastarekin eta ekialdean Ternopilgo oblastarekin. 13.928 km²ko azalera du eta 2008an 1.383.057 biztanle zituen. Ivano-Frankivsk hiria da oblastaren zentro administratiboa. Galitzia eskualde historikoaren zati da.

## Geografia 
Hiru paisaia-mota bereiz ditzakegu: Karpatoak, Aurrekarpatoak eta lautadak. Karpatoek, probintziako hegoalde eta sartaldean hedatzen direnak, oblast honetako eremuaren erdia hartzen dute, bi mendigune nagusirekin: Gorgany (mendi gorena Syvulia, 1.818 m) eta Txornohora (gailur gorena Hoverla, 2.061 m). Dniester ibaiak bere bidea egiten du probintzian barna. Beste ibai batzuk hauexek dira: Prut, Txeremox eta Bystrytsia. Basoak ugariak dira, Aurrekarpatoetan batez ere, eta lurraldearen herena inguru estaltzen dute.

Klima kontinental hezea da. Udak fresko samarrak badira ere, neguak ez dira gogorrak. Ekaineko batezbesteko tenperatura 18&nbsp;°C da (12–16&nbsp;°C mendiguneetan) eta urtarrileko batezbestekoa −4&nbsp;°C (−6&nbsp;°C mendialdean). Urteko pilatutako prezipitazioa 650 mm eta 1550 mm (mendialdean) artekoa izaten da.

## Hiri nagusiak 
Ivano-Frankivskeko oblasteko hiri handienak hauek dira (2005eko biztanleria)
* Ivano-Frankivsk: 219.479 biztanle
* Kalux: 67.389 biztanle
* Kolomyia: 61.210 biztanle

## Probintziaren antolamendua 
Bost raion edo barrutik osatzen dute oblasta. Bestetik, bost hiri (Bolekhiv, Kalux, Kolomyia, Jaremtxe, eta hiriburua den Ivano-Frankivsk) gobernuaren administrazioaren menpe daude zuzenean.
### 2020ko banaketa 
thumb|Ivano-Frankivskeko oblasteko gaur egungo banaketa.
2020ko uztailetik bost raion daude Ivano-Frankivskeko oblastean:

* Ivano-Frankivsk raiona
* Kalux raiona
* Kolomyia raiona
* Kosiv raiona
* Nadvirna raiona
* Verkhovyna raiona

### 2020 aurreko banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ivano-Frankivskeko administrazioaren ataria
*  Ivano-Frankivsk oblast Ukrainetrek.com