Rio Grande

**Rio Grande** edo **Rio Bravo** Ipar Amerikako ibaia da, Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdea eta Mexikoko iparraldea zeharkatzen dituena. Lurralde hartako bosgarrena da luzeran. 3.034 km luze da, eta haren arroak 607.965 km2 hartzen ditu.

## Izena 
AEBetan, Rio Grande izena ematen zaio; Mexikon, aldiz, Río Bravo edo Río Bravo del Norte.

## Geografia 
Iturburua San Juan mendietan du, Colorado estatuko hego-mendebaldean, eta Mexikoko golkoan itsasoratzen da, delta zabal batean, Matamoros (Tamaulipas, Mexiko) eta Brownsville (Texas, Estatu Batuak) hirietatik igaro ondoren.

Mexiko Berria estatuko ipar-hegoaldea igaro ondoren, El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua, Mexiko) hiriak jo eta handik aurrera Estatu Batuen (Texas) eta Mexikoren (Chihuahua, Coahuila, Nuevo León eta Tamaulipas) arteko muga eratzen du, 1.995 kilometroz. Pecos (1.183 kilometro), Devils, Chama eta Puerco ibaiak dira ezkerraldeko adar nagusiak, Estatu Batuetan, eta Conchos, Salado eta San Juan ibaiak eskuinaldean, Mexiko aldean hirurak. Arroila handi sakonak eratzen ditu ertzetan. Lur behereak zeharkatzen ditu handik itsasorainoko bidean.

Urtegi handiak eraiki dira ibai horren ibilguan zehar, igarotzen dituen lurralde idorren mesedetan (Elephant Butte, Mexiko Berria; Amistad, Falcón eta La Azúcar urtegiak, muga aldean). Albuquerque (Mexiko Berria), El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua) Rio Grande ibaiaren ertzeko hiri nagusiak dira. Ontziak ibil daiteke Matamoros hiritik aurrera, bokalean.

### Nazioarteko igarobideak 
Ibaiak zenbait nazioarteko igarobide ditu:
* Texasko El Paso eta Chihuahuako Ciudad Juárez artekoa.
* Texasko Laredo eta Tamaulipasko Nuevo Laredo artekoa;
* Texasko McAllen-Hidalgo eta Tamaulipasko Reynosa artekoa;
* Texasko Brownsville eta Tamaulipasko Matamoros artekoa;
* Texasko Del Rio eta Coahuilako Ciudad Acuña artekoa; eta,
* Texasko Eagle Pass eta Coahuilako Piedras Negras artekoa.

## Hidrometria 
Rio Granderen emaria 1900-1972 bitartean neurtu zen Laredoko estazioan (Texas), ahoa baino 454 kilometro lehenago. Ibaiak 352.178 km2-ko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren % 58. Batez besteko emaria 115 m³/s da. Emari handiena irailean du (250 m³/s), eta txikiena, martxoan (59 m³/s).

**Rio Granderen batez besteko emariak (m³/s) Laredon neurtuak****Datuak: 1900-1972 bitartean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 70
  bar:Fév from:0 till: 68
  bar:Mar from:0 till: 59
  bar:Avr from:0 till: 65
  bar:Mai from:0 till: 112
  bar:Jun from:0 till: 148
  bar:Jul from:0 till: 125
  bar:Aoû from:0 till: 134
  bar:Sep from:0 till: 250
  bar:Oct from:0 till: 180
  bar:Nov from:0 till: 91
  bar:Déc from:0 till: 77
  

PlotData=
  bar:Jan at: 70 fontsize:S text: 70 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 68 fontsize:S text: 68 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 59 fontsize:S text: 59 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 65 fontsize:S text: 65 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 112 fontsize:S text: 112 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 148 fontsize:S text: 148 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 125 fontsize:S text: 125 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 134 fontsize:S text: 134 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 250 fontsize:S text: 250 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 180 fontsize:S text: 180 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 91 fontsize:S text: 91 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 77 fontsize:S text: 77 shift:(-10,5)
  

## Historia 
Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiar itsasgizonak aztertu zituen Rio Grande ibaiaren aldeko lurrak 1536-1537 urteetan, eta Espainia Berriko Erregeorderriaren mende egon ziren XIX. mende hasiera arte. 1848an zehaztu zen Mexikoren eta Estatu Batuen arteko muga Rio Grande ibaiaren bi aldeetara, egun dagoen bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak