open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stropharia pseudocyanea

***Stroparia pseudocyanea*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus pseudocyaneus*, *Stropharia ochrocyanea*

## Deskribapena 
**Kapela:** 40 mm arteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero lau-ganbila edo zabaldua eta titi apur batekin; hasieran ertza inbolutua, gero zuzena, apendikulatua, soberakin gutxirekin, eta ildaskatu gabea gardentasunagatik, errezelaren hondar gutxirekin ertzean; kapelaren gainazala distiratsua, likatsua edo lubrifikatua eguraldi hezearekin, leuna, hori-berdexka kolorekoa, hori-okrea, orban urdinxkekin, azkenik hori-okre antzeko kolorekoa, berde-urdinxka koloreko tonu arinekin ertzerantz.

**Orriak:** Estu samarretik zabalera, zabalak, ez oso lodiak, adnatuak edo koska batez dekurrenteak, sabeldunak, lehenik arrosa-gris zurbil kolorekoa, gero purpura-arrosa kolorekoak eta azkenik purpura-marroi kolorekoak; ertz finbriatua eta zurixka.

**Hanka:** 60 mm inguruko garaierakoa eta 5 mm inguruko lodierakoa, zilindrikoa, flexuosoa, urdin zurbil kolorekoa edo urdin-berdexka zurbila, lihazki zurixka ez oso nabariekin; eraztun iheskor ebaneszente batekin, iheskorra.

**Haragia:** Lodia, zurixka, urdinxka kortexean, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa neskatoek bularra estutzeko erabiltzen zuten ”strofio” hitzetik dator, onddo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. *Pseudocyanea* epitetoa grekotik dator, ia esan nahi duen, “pseudo” hitzetik eta kolore urdin-berdexka esan nahi duen “kúavoc” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Stropharia aeruginosa* delakoarekin nahas daiteke, bereizteko zaila, ezaugarri mikroskopikoak aztertu ezean. 

## Sasoia eta lekua 
Abuztutik urrira. Saprofitoa, lurzoru aberats eta nitrogenatuetan, landare hondar ugari dagoen lekuetan, baita oso ongarritutako larreetan ere. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nanna Aakjær

**Nielsine Juliane (Nanna) Aakjær,** sortzez **Krog** (Store Døes Manor, Danimarka, 1874ko urtarrilaren 23a - Skive, 1962ko abuztuaren 4a) daniar arotz eta zuraren eskultorea zen. Stalling penintsulan zegoen Jenle etxean bizi izan zen bere senar Jeppe Aakjærrekin, 1907an ezkondu zirenetik, eta etxe horren diseinuan eta barne-dekorazioan parte hartu zuen. Nanna Aakjær aktiboa zen, halaber, emakumeen aldeko sufragismoaren elkarteko ekintzailea zen; elkarte horrek Jenlen bilerak antolatzen zituen 1908tik aurrera.. 1910etik aurrera Jenlen antolatzen zituen jai-bilera herrikoiek jarraipena dute egun ere, abuztuaren hasieran.

## Biografia 
Nielsine Juliane Krog Holstebro ondoan dagoen Store Døes Manorren jaio zen, 1874ko abenduaren 23an. Gurasoak Andreas Jensen Krog arotza eta Maren Jensdatter Døesen zituen;  15 seme-alaba izan zituzten, eta horietatik sei haurtzaroan hil ziren. Bere familian, neskek mutilen hezkuntza bera zuten. Zurgintza eta zuraren eskultura ikasi zituen bere aitarengandik, zeinak familia-jaurerriko tailer batean lan egiten zuen. Aitak osasun kaskarra zuela eta, auzoko etxetxo batera joan zen bizitzera, eta Nielsinek konpainia egin eta lanean laguntzen zion.

Aita 1887an hil ondoren (Nannak 13 urte zituen orduan), familiaren lagunen seme-alabez arduratu zen Skιrum Mølle herrian, Vembetik gertu; gainerako familia, berriz, Kopenhagera joan zen bizitzera. Geroago, bera ere Kopenhagera joan zen familiarengan. Bertan, anaiekin arotz-ikastaro bat egin ondoren, -Tegne- og Kunstindustriskolen pour Kvinders eskolan, arotz-diploma lortu zuen, 1895ean. Stockholmeko Eskola Teknikoan jarraitu zuen ikasten. Bi bekari esker, Londresera joan da ikastera, eta Goteborgeko Nääs gazteluko Arte Eskolako ikastaro bat egin zuen. 

1902an, Jeppe Aakjær idazlea ezagutu zuen. Maitemindu egin ziren, baina Jepperen eta Marie Bregendahlen arteko dibortzioak asko iraun zuen. Azkenean, Kopenhageko udaletxean ezkondu ziren, 1907ko apirilaren 25ean. Nanna Krogek egin zituen Jenleren lehen marrazkiak, arkitektura-diseinuaren lana Povl Baumann lagunaren esku utzi aurretik. Barnealde koloretsuak ere diseinatzen zituen. Nanna eta Jeppe ezkondu berehala lekualdatu ziren Jenlera, eta han bizi izan ziren hil arte. Nannak eta Jeppe Aakjærrek bi seme-alaba izan zituzten: Solveig Bjerre eta Espen. 

Nanna Aakjær aktiboa zen, orobat, *Kvindevalgretsforeningen* Danimarkako Emakumeen Sufragiorako Elkartean, eta, 1908tik aurrera, bilerak antolatzen zituen Jenlen. 1910ean Jenlen antolatzen hasi zen jai-bilerak abuztuaren hasieran ospatzen dira urtero. 

1930eko apirilaren 22an senarra hil zitzaion, eta Nannak Jenlen jarraitu zuen bizitzen. 1961ean, Solveig alabari saldu zion jauretxea. Skiveko ospitalean hil zen, 1962ko abuztuaren 4an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroimena-Memoria

***Oroimena-Memoria*** Donostiako Alderdi Eder parkean eta udaletxearen aurrean dagoen eskultura publikoa da, 2007koa, Aitor Mendizabal artista donostiarraren obra. Udalak terrorismoaren eta indarkeriaren biktimen omenezko oroigarri gisa enkargaru zuen.

Brontzez eta kobrez eginiko monolito bat da, lau metro garai.2007ko urtarrilaren 30ean inauguratu zen, Bakearen Munduko Egunarekin bat eginez eta terrorismoaren biktimei hiriko Urrezko Domina emanaren laugarren urtea betetzen zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Zamenhof

**Lidia Zamenhof** (; Varsovia, 1904ko urtarrilaren 29a – Treblinka, 1942ko abuztua) poloniar esperantozko idazle eta itzultzailea izan zen. L. L. Zamenhof eta Klara Silberniken seme-alabarik gazteena izanik, esperantoaren eta homaranismoaren sustatzaile aktiboa izan zen. 

## Bizitza 
Lidia Zamenhof Varsovian jaio zen 1904. Bederatzi urte zituela, esperantoa ikasi zuen. 14 urterekin hasi zen polonieratik esperantora itzultzen, eta urte batzuk geroago agertu ziren bere lehen argitalpenak. 1925ean Varsoviako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatu ondoren, esperantoaren eta homaranismoaren sustatzean eta zabaltzean zentratu zen. 

1924an Vienako Esperanto Biltzarretik hasita, 1939ra arte nazioarteko biltzar guztietan parte hartu zuen (Ingalaterrako 1938ko biltzarrean izan ezik, garai hartan AEBn baitzegoen). 1925ean, Genevako 17. Esperanto Biltzarrean, bahaismoari buruz ikasi zuen, eta une horretatik aurrera fede horren jarraitzaile aktibo bihurtu zen. 1937aren amaieran Ameriketako Estatu Batuetara joan zen erlijio hori eta esperantoa irakasteko. 1938ko abenduan, bisa berritzeari uko egin zioten legez kanpo lana egiteagatik, eta Poloniara itzultzera behartu zuten. Han irakasten jarraitu zuen eta bahaismoaren inguruko idazlan asko itzuli zituen.  

1939an Polonia okupatu ondoren, Lidia Zamenhofen etxea Varsoviako ghettoan geratu zen. Lidia atxilotu zuten Estatu Batuetan nazien aurkako propaganda egitea leporatuta, baina hilabete batzuk geroago aske utzi zuten. Aske zegoen bitartean, sendagaiak eta janaria entregatzen zizkien atxilotuei, eta herrialdetik ihes egiteko eskaintzei uko egiten zion. 1942an berriro atxilotu eta Treblinka sarraski-esparrura bidali zuten, non 1942ko udazkenean gas ganbera batean hil zuten. Beste iturri batzuek diote 1944ko abuztuan fusilatu zutela.

## Lanak 
* *Homo, Dio, Profeto* (1931)

## Omenaldiak 
2023an, Aitor Aranak *La Okulvitroj de Lidia* esperantozko eleberria argitaratu zuen.
[thumb|[Aitor Arana idazle eta itzultzaileak ondutako Lidiaren Betaurrekoak eta La okulvitroj de Lidia liburuen azalak]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Tuschinski

**Anna Elisa Tuschinski**, jaiotzez **Lorwein**, (Danzig, 1841eko abenduaren 4a – *ibidem*, 1939ko urriaren 9a) Danzig hiriko esperantista eta irakaslea izan zen. 

Irakasle trebatua, esperantoari buruz ikasi zuen 1907an eta hizkuntza hori hirian zehar zabaltzen hasi zen. Oso ezaguna zen esperantoaren aldeko nazioarteko  mugimenduan, eta «esperantoaren ama» deitzen zitzaion.

## Bizitza 
Anna Elisa Lorwein 1841eko abenduaren 4an jaio zen Danzig hirian (gaur egun Gdańsk), orduan Prusiako Erresumaren parte zena. Haren aita Gustav Lorwein merkatari alemaniarra zen, ama, berriz, Adela Juchnowicz poloniarra. Irakasle lanetan aritu zen. Karol Tuschinski merkatariarekin ezkondu zen eta harekin alaba bat izan zuen. 1890 inguruan senarra hil zitzaion. 

Familia protestante batean hazi zen arren, Tuschinski zerbitzu katoliko eta juduetara ere joaten zen, eta gero bahaismora konbertitu zen. Hurrengo urtean, Dresdenen egin zen 4. Esperanto Biltzarrean parte hartu zuen, eta han L. L. Zamenhof esperantoaren sortzailea ezagutu zuen. 1922an, Tuschinskik Danzigeko Esperanto Biltzarra sortu zuen Munduko Esperanto Elkartearekin elkarlanean, eta bost urte geroago, hirian 19. Munduko Esperanto Biltzarra antolatu zen. Tuschinskik, orduan 86 urte zituela, biltzarraren ohorezko presidentea izan zen eta hasierako hitzaldia eman zuen. Naziek okupatutako Danzigen hil zen 1939ko urriaren 9an, 98 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natividad Almeda-López

**Natividad** **Almeda-López** (Manila, 1892ko irailaren 8a - Ibidem, 1977ko urtarrilaren 22a) filipinar feminista, abokatua eta epailea zen.

Filipinetako lehen emakume abokatua izan zen. Abokatuen Elkargoaren azterketa gainditu zuen 1914an, eta epaimahai baten aurrean emakume bat defendatu zuen lehen emakumea izan zen. Manilako Udal Auzitegiko lehen epaile ere bazen.

“Mugimendu feministaren itsasargitzat” hartzen da, eta emakume bat “bere denboraren aurretik”.

## Biografia 
### Gaztaroa, familia bizitza 
1892an jaioa, Natividad Almeda Domingo López abokatu eta gobernadorearekin ezkondu zen, 30 urte zituela (adin berantiarra garai hartarako). Garai hartako gizartea harritu egin zen ezkonduta ere bizitza profesionalari eutsi ziolako, eta ez zelako joan probintziako gobernadorea zen bere senarrarekin bizitzera: senarra joaten zitzaion bisitan asteburuetan. Agian ez zen abokatutza lortu zuen lehen emakumea izan, baina bai bere ezkontidearen debekurik gabe benetan jardun ahal izan zuen lehena.

26 urte zituela, hitzaldi bat eman zuen Filipinetako Batzar Legegilean, emakumearen eskubideen alde.

1919an, Justizia Bulegoak kontratatu zuen, eta fiskal nagusi albokora igo zen. 1934an, Manuel Quezon presidenteak Manilako Udal Auzitegiko Udal Epaile izateko izendapen iraunkorra eman zion, aldi baterako hiru urtez jardun baitzuen aurretik. Bere epaietan, akusatuen egoera materialari erreparatzen zion, eta erreparorik gabe ordaintzen zituen berak pobreen isunak.

Natividad Almeda-Lopezek bilerak sarritan antolatzen zituen emakumearen eskubideak sustatzeko, emakumearen boto-eskubidea barne.

Hil ondoren, Filipinetako gobernuak hainbat modutan ohoratu zuen bere memoria; besteak beste, 1996an, kale bati bere izena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yamaha Music jaialdia

**Yamaha Music Festival**, **World Popular Song Festival** izenez ere ezaguna, Japoniako Tokioko Nippon Budokanen 1970 eta 1989 urteen artean ospatutako abestien jaialdia izan zen. Bere garrantziagatik "Ekialdeko Eurovision " jaialditzat hartu zuten batzuek.

## Irabazleak 
* 1984an Remedios Amayak *Gipsy love* abestia interpretatuko zuen baina azken momentuan Paco Escuderok ordezkatu zuen, *cantaorak* ez zituelako onartzen jarritako baldintzak: ezin zituen txalo-jotzaileak eta gitarristak berarekin eraman eta orkestra japoniar batek  lagunduta abestu behar zuen.

## Kanpo estekak 
* Yamaha Music Foundation-en webgune ofiziala
* WPSF-ri buruzko informazio zehatza (zati bat ingelesez eta beste bat nederlanderaz
Chicagoko Zazpiak

**Chicagoko Zazpiak** (), nahiz eta hasieran zortzi izan, eta garai hartan **Chicagoko Zortziak** bezala ezagutzen ziren, Ameriketako Estatu Batuetako Justizia Sailak konspirazio karguak, istiluak bultzatzea eta 1968ko Demokraten Konbentzio Nazionalarekin lotuta Chicagon gertatu ziren protestekin eta errepresio bortitzarekin zerikusia zuten beste kargu batzuk leporatu zizkien estatubatuar aktibistak izan ziren.

Konbentzioa, 1968ko abuztuaren amaieran, garai hartan martxa betean zegoen Vietnamgo Gerraren aurka protestatzen zuten manifestazio erraldoien eszenatokia izan zen. Milaka pertsona kartel eta pankartekin, kamisetekin, musikarekin, dantzarekin eta poesiarekin ageri ziren. Yippieek Pigasus the Immortal () zeritzon txerri bat ekarri zuten hirira lehendakari izateko. Hasiera batean jai giroa zegoen. Pertsona batzuek gaueko etxeratze-aginduari harriak jaurtiz erantzun zioten. Poliziak gas negar-eragilea erabili zuen, eta jendea borraz jo zuen. Atxilotuak izan ziren. Richard Nixonen gobernuak zortzi manifestari salatu zituen.

1969ko martxoaren 20an epaimahai nagusiak salatu zituen jatorrizko zortzi manifestariak hauek izan ziren: Abbie Hoffman, Jerry Rubin, David Dellinger, Tom Hayden, Rennie Davis, John Froines, Lee Weiner eta Bobby Seale. Epaileak Sealeri lotzeko eta ahoa estaltzeko agindu zuen epaiketan. (Graham Nashek "Chicago" abestian honela azaldu zuen: "Zure anaia lotuta eta ahoa estalita dago, eta aulki batera kateatu dute"). Epaileak neutraltasun nabarmenik erakutsi ez zuenez, fiskalak Sealeren aurkako epaiketa baliogabetzeko eskatu zuen. Fiskalaren eskaerak behartuta, Hoffman epaileak Sealeren aurkako kasua baliogabetu zuen, baina beste kasu bat ireki zuen auzitegiari men ez egiteagatik, eta lau urteko espetxe-zigorra ezarri zion (gero Apelazio Auzitegiak ezeztatuko zuena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascal Soriot

**Pascal Soriot** (1959ko maiatzaren 23a) frantziar enpresaburua da. 2012ko urritik AstraZeneca  anglo-suediar farmazia konpainia multinazional egungo zuzendari nagusia da.

## Biografia 
Soriot Frantzian jaio zen eta albaitaritza ikasketak egin zituen École nationale vétérinaire d'Alfort-en. Ondoren, MBA bat egin zuen HEC Parisen.  1996an Australiako Hoechst Marion Roussel enpresa kimikoko zuzendari nagusi izan zen. 2000. urtean Aventis USA-ko zuzendari nagusi izendatu zuten, 2004an izena aldatu zuen Sanofi farmazia konpainiako. 2006an Roche-n sartu zen profesionalki, Genentech filialaren zuzendari nagusi kargua hartuz.

2012an AstraZeneca-n sartu zen zuzendari nagusi gisa.

2020an COVID-19 pandemian, Soriot konpainiaren bozeramaile gisa jardun zuen gaixotasunaren aurkako txerto potentzial baten garapenari dagokionez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanaklata Barua

**Kanaklata Barua** (), ***Birbala*** edo ***Shaheed*** ezizenez ere ezaguna, (Borangabari, 1924ko abenduaren 22a – *ibidem*, 1942ko irailaren 20a) Indiako independentziaren aldeko aktibista eta India Osoko Ikasleen Federazioko liderra izan zen. 1942an Britainiar Rajeko poliziak tiroz hil zuen, bandera nazionala zeraman kalejira gidatzen ari zela.

## Bizitza 
Krishna Kanta eta Karneshwari Baruaren alaba, Kanaklata Barua 1924ko abenduaren 22an jaio zen Borangabari herrixkan. Bost urte zituela, ama hil zitzaion eta aita berriro ezkondu zen, eta hamahiru urte zituela, hura ere hil zen. Hirugarren mailan ikasketak utzi zituen neba-ahizpa txikiak zaintzeko.

Quit India mugimenduan, Barua Mrityu Bahini heriotza-eskuadroan sartu zen. 1942ko irailaren 20an, bandera nazionala polizia-etxean jarriko zutela erabaki zuten. Baruak armarik gabeko kalejira gidatu zuen. Rebati Mahan Som poliziak ohartarazi zien ondorio larriak izango zituztela euren planarekin aurrera egiten bazuten. Abisuaren ostean ere, kalejirak aurrera jarraitu zuen, eta polizia tiroka hasi zen. Barua hil ondoren, Mukunda Kakotik bandera hartu zuen, baina laster hari ere tiro egin zioten. Baruak 17 urte zituen hil zenean.

## Omenaldiak 
2010ean, Kanaklata Baruaren monumentua inauguratu zuten Gauripurren.

2016an, Chandra Mudoi zinema zuzendariak Baruari buruzko filma zuzendu zuen, *Epaah Phulil Epaah Xoril*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yoav Gallant

**Yoav Gallant** —— (Jaffa, Israel, 1958ko azaroaren 8) politikaria eta jeneral erretiratua da. Likud alderdiko kidea da, eta Knesseteko kide izan da. 2022tik, Israelgo Defentsako ministroa da. Israelgo Armadaren Hegoaldeko Komandoko buru izan zen. 2015ean, politikan sartu zen, Kulanu alderdiarekin. Knesseteko kide hautatu ostean, Eraikuntzako ministro izendatu zuten. 2018an Likudekin bat egin zuen. Tarte batez Hezkuntzako ministro izan zen. Gazako genozidioan gizadiaren aurkako krimenak egin dituela eta, Nazioarteko Zigor Epaitegiko fiskaltzak Gallant atxilotzeko agindua ezarri du.

## Kanpo estekak
Yahya Sinwar

**Yahya Sinwar** (; 1962ko urriaren 29a - Rafah, 2024ko urriaren 16a) Palestinako politikaria izan zen, Hamas talde suni islamistako kide liderretako bat. Khan Yuniseko errefuxiatu eremuan jaio zen, Arabiar Errepublika Batuak okupatutako Gazako Zerrendan, Axkelondik 1948ko Arabiar-israeldar Gerran kanporatutako familia baten baitan. Gazako Unibertsitate Islamikoan ikasi zuen.

Mohammed Sinwar Hamasko kidearen anaia zen.

1989an bi israeldar soldadu eta kolaboratzailetzat hartutako lau palestinar bahitzegatik atxilotu eta lau bizi osorako zigor ezarri zizkioten Israelen. 22 urte egon zen preso, harik eta 2011n Gilad Shalit soldadu bahitua askatzearen truke Israelek 1.026 preso askatu zituen artean, tartean Sinwar. Hamasen Segurtasun Aparatuaren sortzailea izan zen ondoren. 

2017an Hamasko lider hautatu zuten, eta "erresistentzia herritar eta baketsua" aldarrikatu zuen, baina beranduago posizio hori alboratu zuen. 2021ean berriro hautatu zuten Hamaseko lider, eta Israel bera erailtzen saiatzu zen. 2023ko Israelen kontrako Hamasen erasoaren diseinatzailetzat hartzen da, eta Nazioarteko Zigor Auzitegiak haren aurkako neurriak eskatu ditu, gerra krimenak leporatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ksar

[thumb|250px|[Timimounen erorkinak, Aljeria.]]

***Ksar,*** ***ksour** o **ksur*** (Arabiar magrebtarra:  *qser*, pluralean *qsur*) Afrikako iparraldean "gaztelua" adierazteko hitza da. Ziur aski, latinetik dator, *castrum* hitzatik. Badago hitz horren bariantea, *Qasr*, "jauregia" edo "gaztelua" esateko Sirian, Jordanian eta beste lurraldetan. *Ksar* hitzatik alkazar dator. 

## Arkitektura 
Magrebeko ksour bat etxe gainjarriak dira, normalean bihitegi kolektiboak eta beste egitura amankomun batzuk dituztenak, hala nola meskitak, bainuak, labea eta dendak. *Ksour* edo *igherman* oso presente daude Afrikako iparraldean oasietan kokatuta dauden populazioetan. Ksarrak batzuetan herri menditsuetan kokatzen ziren; horrek defentsa errazten zuen. Jarraian egina zeuden harresi bakar baten gainean eraiki ohi ziren.

Egitura osoaren eraikuntza-materiala adobezkoa izaten da, edo harriz eta adobez moztua. Ksarrak bereberen arkitekturaren adierazpen nagusietako bat dira.

## Iruditegia 

Image:Ksar_Ouled_Soltane_01.jpg|Ksar Ouled Soltane, Tunisian.
Image:Ksar Hadadda.JPG|Ksar Hadada, Tunisitan.
Image:Ksar_Hallouf.JPG |Ksar Hallouf, Tunisian.
Image:Ksar_Hallouf_(panoramique).jpg|Ksar Hallouf, Tunisian.
Image:Ksar_Ouled_Debab.JPG|Ksar Ouled Debab (zaharberritutako aldea), Tunisia.
Image:Ksar Aït Ben Haddou 1.jpg|Ksar Aït Ben Haddou, Maroko.

## Bibliografia 
* Henri Terrasse, ''Kasbas berbères de l'Atlas et des oasis. Les grandes architectures du Sud marocain'' (1938), «Architectures », Centre Jacques Berque/Actes Sud, 2010, 176 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://web.archive.org/web/20100513091209/http://ksour-tunisiens.com/ Tunisiako ksarren inguruko informazioa.
Fok Ming Shan

**Fok Ming Shan** (Hong Kong, 1958ko uztailaren 5a) arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fung Yik

**Fung Yik** (1959ko abenduaren 3a) arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Macy Lau

**Macy Lau** arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Võ Văn Thưởng

**Võ Văn Thưởng** (1970eko abenduaren 13a) vietnamdar politikari bat da, 2023ko martxotik 2024ko martxora bitartean Vietnamgo 12. presidente izan zena, 52 urterekin herrialdea bateratu zenetik kargu horretan aritu zen gazteena. Bere dimisioa urtebete pasatxoren ondoren. Alderdi Komunistaren ustelkeriaren aurkako kanpainaren artean karguan egon zen Vietnamgo historiako presidenterik laburrena izan zen.
Pablo Sáenz

**Pablo Sáenz Ezkerra** (San Adrián, Nafarroa Garaia, 2001eko maiatzaren 22a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Bioagrafia 
Aurrelari postuan aritzen da. San Adrián Kirol Kluban eta Osasunan hezi zen, beste batzuen artean. Calahorratik egonaldi bat egin eta gero, Granadarekin egin zuen debuta lehen mailan.-Talde andaluziarrean aukera ugari ez izanda, Albacetera joan zen lagatua sei hilabete. Bertan bere potentzial guztia erakutsi zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Tarzetta cupularis

***Tarzeta cupularis*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Pustularia cupularia*, *Geopyxis cupularis*,

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Oin gabeko ontzi edo kopa formakoa, dimentsio txikikoa, kasurik onenean 2 edo 3 cm-ko diametrokoa eta altuera berdinera iristen da. Kanpoko gainazala okre-horixka edo oliba antzeko kolorekoa, batzuetan ñabardura grisaxkak izaten ditu, furfurazeoa. Ertza koskaduna edo zerra forman.

**Himenioa:** Guztiz leuna, karpoforoaren barnealdea estaltzen du, zuri zikin kolorekoa tonu horixkekin.

**Hanka:** Ia ez du, batzuetan oin apur bat izaten du, baina guztiz lurperatuta eta ia hautemanezina.

**Haragia:** Urria eta hauskorra, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Tarzetta* terminoa, italiar “tazzeta” hitzetik, kopa txikiaren transkripzio okerretik. *Cupularis* epitetoa berriz, barrika txikia, kupula, esan nahi duen “cupula” hitzetik; ziurrenik karpoforoaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Tarzetta catinus* delakoarekin badu nolabaiteko antzekotasuna, badira sinonimoa dela uste duten autoreak ere, hala ere beste batzuk desberdinak direla uste dute, esporak ez direlako berdinak eta makroskopikoki ere desberdinak direla uste dutelako. *Cupularis* txikiagoa delako eta besteak ez dituen tonu horixkak edo oliba antzekoak dituelako, gainera *catinus* espezieak oina nabariagoa du, begi hutsez ikusteko modukoa.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, nahiz eta udazkenean ere aurki daitekeen. Parkeetan eta lorategietan eta hainbat zuhaitzen azpian hazten da. Ezkien azpian aurkitu izan da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azerbaijan-Iran harremanak

**Azerbaijango Errepublikaren** eta **Irango Errepublika Islamikoaren arteko harreman** diplomatiko ofizialak Sobietar Batasuna desegin ondoren ezarri ziren (1991). Iranek eta Azerbaijanek historia, erlijio eta kultura bera dute, hein handi batean. Gaur egungo Azerbaijango Errepublika XIX. mendearen lehen erdian banandu zen Irandik, Errusia-Persia gerren ondorioz. Aras ibaiaren iparraldean, gaur egungo Azerbaijango Errepublika Iranen zati zen, Errusiak okupatu zuen arte. Iran eta Azerbaijan gehiengo musulmaneko nazio xiitak dira. Populazio xiitaren ehunekorik altuena eta munduko bigarren altuena dute, hurrenez hurren. Bi nazioetan historiaren une beretik sustraituta dagoen xiismoaren historia partekatua dute; inguruko bi nazioetako biztanle gehienak, berriz, kristauak edo suniak dira nagusiki. Hala ere, tentsio batzuk daude bi herrialdeen artean, haien lerrokadura politikoa graduaren arabera alda baitaiteke. Azerbaijango Errepublika gero eta gehiago lerrokatu da Mendebaldearekin, eta Israelen, Turkiaren eta Estatu Batuen aliatua da (azken biak NATOko kideak dira); Irango Errepublika Islamiarra, berriz, Errusiarekin eta Txinarekin lerrokatu da neurri handi batean, Estatu Batuetarako etsaitasunagatik, eta Azerbaijanen bazkideen blokeoa jasan du. Irango politikariek, hala nola Mohammad Hosseinik, Azerbaijan Israelen ordezkari izendatu dute.

1918ko maiatzean, Musavat alderdiaren gobernuak "Azerbaijan" izena hartu zuen Azerbaijango Errepublika Demokratiko sortu berrirako, arrazoi politikoengatik, nahiz eta "Azerbaijan" izena beti erabili izan den Irango ipar-mendebaldeko eskualdea izendatzeko. Sobietar Batasuna 1991n desegitean, okertze orokor bat hasi zen Iran eta Azerbaijanen arteko harremanetan. 2015eko maiatzean, Iranek Azerbaijanen zuen enbaxadoreak jakinarazi zuen ez zuela onartzen Nagorno Karabakh errepublika.

Iranek Azerbaijanen independentzia onartu zuen 1991n, eta bi herrialdeen arteko harreman diplomatikoak 1992an ezarri ziren. Iranek enbaxada bat du Bakun eta kontsulatu orokor bat Nakhitxevanen. Azerbaijanek enbaxada bat du Teheranen eta kontsulatu orokor bat Tabrizen. Bi herrialdeak Kooperazio Ekonomikorako Elkarteko eta Lankidetza Islamikorako Erakundeko eskubide osoko kideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1915 Çanakkale zubia

**1915 Çanakkale zubia** () Turkian dagoen zubi esekia da Dardaneloak itsasartea zeharkatzen dituena. Berezko izena **1915** da eta urte hartako martxoaren 18an Gallipoliko guduan otomandar itsas-armadak izandako garaipena omentzen du.

Çanakkale probintziako Lapseki eta Gelibolu herriak lotzen ditu. Itsasarte turkiarrek duten seigarren zeharkabidea da, Bosforoko hiru zubi eta bi tunelekin batera. 2022an ireki zen eta munduko bigarren zubi altuena da.

## Historia 
1990. hamarkadatik bazen Dardaneloak zeharkatuko zituen zubi bat eraikitzeko asmoa eta Turikiako Gobernuak 2016an proiektua argitaratu zuen.

Diseinua Turkiako Tefken, Danimarkako COWI A/S eta Hego Koreako Pyunghwa Engineering Consultants (PEC) konpainiek egin zuten eta Turkiako bi enpresak (Limak eta Yapı Merkezi) eta Hego Koreako bik (Daelim eta SK) osatutako kontsorzioak eraiki zuen. 2017ko martxoan hasi zituzten lanak eta bost urtetako lanen ondoren 2022ko martxoaren 18an ireki zen zubia.

## Ezaugarriak 
1915 Çanakkale zubiak 3.563 metrotako luzera du, sarrera eta irteerako biaduktoak kontutan hartuta 4.608 metro. Horrek Turkiako zubi luzeena bihurtzen du. Bi dorrek eusten diote zubiari. 334 metrotako altuera dutenez Turkiako zubi garaiena ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
Suillus plorans

***Suillus plorans*** *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Boletus plorans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa eta gero ganbila. Argitik arrexka tonu ezberdinetara.

**Tutuak:** Oinari itsatsiak. Hori-arre-gorrixka kolorekoak.

**Poroak:** Arre-gorrixka kolorekoak, irteten dutenean arrexka koloreko orbanak uzten dituzten esne-itxurako tantak  jariatzen dituzte.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Ia zilindrikoa, hori-azafrai kolorekoa, gorri-arrexka koloreko pikorrekin estalia.

**Haragia:** Azafrai kolorekoa, horia tutuetan , gorrixka oinaren oinarrian. *Boletus* *variegatus* delakoak duen usain eta zapore antzekoak ditu.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko “su”, “suis”, txerritik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez, edo agian kapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Plorans* epitetoa latinetik dator, negartsua esan nahi duen “plorans” hitzetik. Esne-itxurako tantak jariatzen dituelako

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus variegatus* delakoarekin nahas daiteke. Baina *Suillus plorans* identifikatzeko nahikoa da bere habitatari begiratzea, bost orratzeko pinuen azpian ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. *Pinus cembra* pinuen azpian ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Andrade

**Lesly Daniela Andrade Rivera**, izen artistikoz **Daniela Andrade**, (Montreal, Quebec, Kanada, 1992ko abuztuaren 15a- ) hondurastar jatorriko abeslari eta musikagile kanadarra da.

## Biografia 
1987an Hondurastik Kanadara emigratu zuen familia batean jaio zen, Montrealen, 1992an. 2008ko martxoan YouTube plataforman abesti ezagunen bertsioak plazaratzen hasi zen eta 2020an Prism Prizeko Hi-Fidelity Award saria irabazi zuen musika bideo berritzaileengatik.

## Diskografia 
### Diskoak 
* ''Things We've Said* (2012)
**Covers, Vol.1* (2013) 
**Tamale* (2019)

### EPak eta singleak 
* *Bright Blue* (2011)
* *The Christmas EP* (2013)
* *Latch* (2014)
* *Crazy In Love* (2014)
* *La Vie En Rose* (2015)
* *Shore* (2016)
* *Nothing Much Has Changed, I Don't Feel The Same'' (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sukena

**Sukena** pop musikako talde bat da, Oñatin (Gipuzkoa) 2021ean sortua.

## Ibilbidea 
COVID-19 pandemiak eragindako itxialdian eta sare sozialak baliatuz Eider eta Naia ahizpak etxetik hainbat abestiren bertsioak egiten hasi ziren. Itxialdia amaitu ostean, Oñatiko gaztetxean Julen Muruarekin elkartu eta kontzertu bat eman zuten, eta kontzertu honen harira Sukena taldea sortu zuten. Sukena Herraez ahizpen amonak urtero ekartzen zuen saharar haur baten amaren izena da 2023an, seikotea osatu zuten (Xanti gehitu zen), eta lehenengo diskoa atera zuten, *Guztia gordetzea ezinezkoa da. Diskoaren aurrerapen singlea "Jakin nahi nuke" izan zen. Urte bereko Gaztea maketa lehiaketan ere hartu zuten parte.

## Diskografia 
* *Guztia gordetzea ezinezkoa da'' (2023, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zegamako Kilometro Bertikala

**Zegamako Kilometro Bertikala** 2015. urtetik Zegama-Aizkorri Maratoiaren barnean jokatzen den proba da.  Zegamatik atera eta Iraule tontorreraino igotzen da 1.015 metrotako desnibela gaindituz.

## Palmaresa 
* 2020 eta 2021ean ez zen jokatu Covid-19 pandemiagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zegama-Aizkorri mendi maratoiaren webgune ofizialean Kilometro Bertikalaren atala
Leiho-aldi

Immunologian, **lehio-aldia**, **leiho-immunologikoaren aldia** edo **leiho-epea**, mikrobio batek infekzio sortzen duen eta infekzio hori laborategian antzeman daitekeen arteko denbora-tartea da. Infekzioa serologiaren bidez egiaztatzen denean (antigorputzak antzematen odolean, alegia) denbora-tarte hori serokonbertsioaren araberakoa da, hots, gaixo baten odolean antigorputzen testa negatibotik positibora pasatzearen araberakoa. Beraz, denbora-tartea oso aldakorra da, gaixotasun infekziosoaren arabera.

Praktika klinikoan horrek arazo bat planteatzen du: leiho-aldian egindako test immunologiko batek negatibo faltsua eman dezake, eta gaixoari sinetsiarazi ez dagoela infektatuta. Horrenbestez, leiho-aldiaren ostean egin behar dira beti azterketa serologikoak.

Era berean, odol-ematean eta organoen transplanteetan ere funtsekoa da leiho-aldia aintzat hartzea kutsapen infekziosoak saiheste aldera.

HIESaren kasuan leiho-aldia 10-33 egunetakoa da, eta B hepatitisarena 2 aste ingurukoa  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nightingale zina

thumb|Nightingale zina
**Florence Nightingalen** **erizaintzako** **zina** (), erizain berriek egiten dute. *Lystra Gretter* Detroiteko (Míchigan) lehengo Harper Ospitaleko erizaintza-irakasleak zuzendutako batzorde batek sortu zuen eta 1893ko udaberrian erabili zuten lehen aldiz graduatutako klasean. Gaur egun, unibertsitate askok erabiltzen dute zina.

## Zinaren testua 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Florence Nightingale
* Zin hipokratikoa

## Kanpo estekak
Hemikriptofito

[thumb|250px|eskuinera|**Raunkjaerren forma biologikoak:**
1. [Fanerofitoa
2-3. Kamefitoa 
**4. Hemikriptofitoa** 
5-6. Geofito edo kriptofitoa
7. Helofitoa 
8-9. Hidrofitoa 
(terofitoa eta epifitoa ez dira agertzen)]]
**Hemikriptofitoa** Christen C. Raunkjaer daniar botanikariak 1904an proposatu zuen sailkapeneko landare mota bat da, urte-sasoi txarrean aireko atala galdu eta lur azalean zati iraunkorra mantentzen duena.

## Izena 
Hemikriptofito izenak "erdi ezkutaturiko landarea" esan nahi du, grezieraz ἡμι *erdia*, κρυπτός, *izkutatua* eta φυτόν *landarea* baitira.

## Landareen ezaugarriak 
Landare iraunkorrak dira, gutxienez bi urte irauten dutenak. Agerian dauden atalak hil egiten dira negua iristerakoan, baina lur azpian, azaletik gertu, gelditzen dira kimuak eta errizomak. Lurreko humusak edo orbelak estaltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marija Ruljancic

**Marija Ruljancic** (), jaiotzez **Vidović**, (Lorci, Vis, 1913ko ekainaren 14a – Melbourne, 2024ko maiatzaren 18a) kroaziar-australiar ehun urteduna izan zen.

## Bizitza 
Marija Ruljancic Kroaziako Vis uhartean jaio zen mahastizainen familian. Umetan Espainiako gripea pairatu zuen. Eskolan graduatu ondoren, nekazaritza ikasi zuen. 1932an Ivan Ruljancic egurgilearekin (1903-1991) ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen. 1941ean, Egiptora erbesteratu zen senarrarekin, bi seme-alabekin eta ahizparekin, Bigarren Mundu Gerra zela eta. 1944an Australiara joan zen, eta han Melbourneko Hawthorn auzoan bizi zen. Ez dakigu ezer Australian zuen jarduera profesionalari buruz.

Azken urteak Melbournen eman zituen semearekin eta haren emaztearekin. 8 biloba, 15 birbiloba eta 6 hereniloba izan zituen. Elkarrizketa batean esan zuen beti arreta jarri ziola elikadura osasungarriari eta ariketa fisikoari. 2021eko apirilaren 16an 107 urteko Marija Bibulic hil ondoren, Ruljancic Kroazian jaiotako pertsonarik zaharrena bihurtu zen, eta 2024ko urtarrilaren 26an 111 urteko Catherine van der Linden hil ondoren, Australiako pertsona zaharrena ere bai. Marija Ruljancic 2024ko maiatzaren 18an hil zen, 110 urte eta 339 egun zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caleb Carr

**Caleb Carr** (New York, 1955eko abuztuaren 2a – Cherry Plain, New York, 2024ko maiatzaren 23a) estatubatuar historialari eta idazlea izan zen. 

Lucien Carr beat belaunaldiko kidearen semea izan zen, eta aita alkoholikoaren jipoiak jasan zituen. Haurtzaroan ezagutu zituen William Burroughs, Jack Kerouac eta Allen Ginsberg. Historia eta diplomazia militarrean lizentziatu zen New Yorkeko Unibertsitatean.

Liburuzain eta, ondoren, aholkulari aritu zen Kanpo Harremanetarako Kontseiluan. Kanpo-politikari buruzko artikuluak idatzi zituen egunkari eta aldizkarietan, eta berriemailea izan zen atzerrian. Filmetako gidoiak, Estatu Batuetako historia militarreko lanak eta eleberriak idatzi zituen.

Bere lanik ezagunena *The Alienist* eleberria da, 1896an New Yorken izandako hilketa batzuen ikerketari buruzkoa.

## Lanak 
### Eleberriak 
** Kreizler saila **
* *The Alienist* (1994)
* *The Angel of Darkness* (1997)
* *Surrender, New York* (2016) 
**Beste eleberri batzuk**
* *Casing the Promised Land* (1980)
* *Killing Time* (2000)
* *The Italian Secretary* (2005); Sherlock Holmesen misterioa
* *The Legend of Broken* (2012)
### Saiakerak 
* *America Invulnerable: The Quest for Absolute Security from 1912 to Star Wars* James Chacerekin (1989)
* *The Devil Soldier: The American Soldier of Fortune Who Became a God in China* (1992)
* *The Lessons of Terror: A History of Warfare Against Civilians: Why It Has Always Failed and Why It Will Fail Again (2002)*
### Oroipenak 
* *My Beloved Monster: Masha, the Half-wild Rescue Cat Who Rescued Me* (April 2024)
### Antologiak 
* Carr, Caleb, 'Some Analytical Genius, No Doubt', Greenberg, MH, Lellenberg, JL, Stashower, D, "The Ghosts in Baker Street: New Tales of Sherlock" Holmes
* 2006, Chace, James, Carr, Caleb "The United States, the U.N., and Korea", Robert Cowley argitaratzailea, "The Cold War: A Military History"
* Carr, Caleb, "William Pitt the Elder and the Avoidance of the American Revolution", Robert Cowley argitaratzailea, "What Ifs? of American History, Eminent Historians Imagine What Might Have Been"
* Carr, Caleb, "Poland 1939", Robert Cowley argitaratzailea, "No End Save Victory: Perspectives on World War II"
* Carr, Caleb, "VE Day--November 11, 1944 The Unleashing of Patton and Montgomery", Robert Cowley argitaratzailea, "What If? 2: Eminent Historians Imagine What Might Have Been"
* Carr, Caleb, "Napoleon Wins at Waterloo", Robert Cowley argitaratzailea, "What If?: The World's Foremost Military Historians Imagine What Might Have Been"

## Kanpo estekak
Phan Thiết

**Phan Thiết** ( ahoskatua) Vietnamgo hiri bat da, Binh Thuan probintziako hiriburua, Cai ibaiaren deltan, herrialdearen erdialdean. Ho Chi Minh hiria bere hegoaldean dago, 195 kilometro ingurura. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Ham Thuan Namekin egiten du muga mendebaldean, Hego Txinako itsasoarekin ekialdean, Ham Thuan Bacekin iparraldean eta Ham Thuan Namekin hegoaldean.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tokat

**Tokat** () Turkiako hiri bat da, Tokat probintziaren hiriburua, Itsaso Beltzaren eskualdean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Tokat Suyu bailaran dago, mendien tartean. 

Hiria Seljuktar Inperioak konkistatu zuen XII. mendearne amaieran, eta Otomandar Inperioaren zati izan zen 1392tik aurrera.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksander Zawadzki

**Aleksander Zawadzki** (Będzin, 1899ko abenduaren 16a – Varsovia, 1964ko abuztuaren 7a) poloniar militar eta politikari komunista izan zen. Poloniako estatuburua izan zen 1952tik hil zen arte.

1913an ikasketak utzi eta lanean hasi behar izan zuen aitak istripu bat izan ondoren. Lehen Mundu Gerran Turingiara joan zen nekazaritzan lan egitera. 1917an atxilotu egin zuten patroia jipotzeagatik eta presoen eremu batera bidali zuten. Ihes egin eta ikatz meategietara joan zen Silesia Garaira.

1918an Poloniara itzuli eta poloniar armadan sartu zen eta Polonia-Sobietar Batasuna Gerran parte hartu zuen. Gerra ostean meatzean hasi zen berriro lanean eta 1923an Poloniako Alderdi Komunistan sartu zen. 1925ean Vilnan atxilotu zuten, poliziaren informatzaile bat hiltzea egotzita, eta espetxera bidali zuten. 1932an askatu zuten eta Sobietar Batasunera joan zen. 1934an Poloniara itzuli zenean, hainbat aldiz atxilotu zuten. Sobietarrek 1939an askatu zuten Poloniako ekialdea okupatu ondoren.

1947an Sejmeko kide hautatu zuten eta 1952an Poloniako Estatu Kontseiluko presidente izendatu zuten.
Antxetak (Gérôme)

***Antxetak*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1902 inguruan egin zuen olio mihise gaineko paisaia da. Lan hau 1984tik Vesouleko Georges-Garret museoan ikus daiteke.

## Deskribapena 
Pintura itsas paisaia bat da arratsean. Lehen planoan, kaio talde bat hegan edo hareazko banku batean pausatzen ikusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa museoaren webgunean.
Freising

**Freising** ( ahoskatua) Bavariako hiri bat da, Alemanian, Freising barrutiaren hiriburua. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Isar ibaiaren magalean dago, Munichen iparraldean, eta Municheko aireportutik gertu. Aireportu horretara iristen diren hegazkinek maiz ikusten dute hiria, bere bi muinoekin, batak katedrala eta gaztelua du, eta besteak munduko garagardotegirik zaharrena du: Bayerische Staatsbrauerei Weihenstephan. 

## Herri eta hiri senidetuak 
* (1991)
* (1969)
* (1978)
* (1963)
* (2004)
* (1986)

## Kanpo estekak
Karim Ahmad Khan

**Karim Asad Ahmad Khan** (1970eko martxoaren 30 - ) britainiar legelari bat da, nazioarteko zuzenbide kriminalean eta giza eskubideetan aditua, 2021etik Nazioarteko Zigor Auzitegiaren fiskal gisa aritu dena. 

António Guterres Nazio Batuen Erakundearen idazkari orokorrak izendatu zuen bere idazkari orokor gisa, eta Estatu Islamiarraren krimenak kontuan hartzeko NBEk sortutako batzordearen burua izan zen, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 2379 (2017) ebazpenak sortua. Lan horretan Iraken Daesh/ISILek egindako genozidio eta gizateriaren aurkako krimenak ikertu zituen. 2021etik Nazioarteko Zigor Auzitegiaren fiskala izan da, eta bertan 2023-2024ko Israel-Palestina gerran lehen aldiz Israelgo agintariak atxilotzeko eskaria egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geelong

**Geelong** ( ahoskatua; wathawurrungez: *Djilang*/*Djalang*) Australiako Victoria estatuko bigarren hiririk handiena da, eta estatuko gune garrantzitsua. Itsas-portua du, Corioko badiaren eta Barwon ibaiaren alboan. Melbournetik 75 kilometrora dago hegi-mendebaldean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen, hiriburu bat ez den Australiako bosgarren hiririk populatuena.

## Klima 
## Herria eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matala (Angola)

**Matala** Angolako udalerri bat da, Huíla probintzian. 9.065 kilometro koadro ditu eta, azken zentsuaren arabera,  biztanle. Capelungo, Matala, Micosse eta Mulondo herriak daude udalerriaren barruan. Iparraldean Chicombarekin egiten du muga, Jamba eta Cuvelairekin ekialdean, Ombadja eta Cahamarekin hegoaldean eta Gambos, Quipungo eta Caluquemberekin mendebaldean. 

Cunene ibaiaren alboan dago, itsas mailatik 1.300 metro inguru. Caminho de Ferro do Namibe burdinbideko geltoki bat dago bertan.

## Kanpo estekak
Surakarta

**Surakarta** (, pegonez: ), arruntki **Solo** () deitua, Erdialdeko Javako hiri bat da, Indonesian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Hiriak muga egiten du Karanganyar eta Boyolalirekin iparraldean eta Sukoharjorekin beste guztian. Hiriaren ekialdean Bengawan Solo dago. Yogyakartarekin batera, Surakarta Matarameko Sultanerriaren oinordekoa da, 1755ean bi erresumatan bereizi zena.

## Banaketa administratiboa 
## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
*
*
*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flora Sassoon

**Flora Sassoon**, jaiotzez **Flora (Farha) Gubbay**, (Bombay, 1859ko azaroaren 18a – Londres, 1936ko urtarrilaren 14a) indiar enpresaburu, hebraista eta filantropo judua izan zen.

## Bizitza 
Flora Gubbay 1859an jaio zen Bombayn, Indian. Haren aita Ezekiel Abraham Gubbay (1824-1896) zen, Bagdaden jaiotako enpresaburua; ama, berriz, Aziza Sassoon (1839-1897).

Solomon David Sassoon osaba zaharrarekin (amaren osabarekin) ezkondu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten: David Solomon (1880-1942) eta laster Ingalaterrara joan zen bizitzera.

Judu ortodoxoa zen eta beti bidaiatu zuen hamar gizon judu helduekin, *minyan* bat osa dezaten. 1924an, Juduen Elkargoko Urteroko Hitzaldi Egunean parte hartu zuen, hezkuntza juduaren garrantzia azpimarratuz. Askotan bazkariak eta afariak antolatzen zituen Ekialde Hurbileko eta Indiako juduen ohiko janariarekin. Plater guztiak kaxrutaren arabera prestatuta zeuden, eta hori bermatzeko, Sassoonek beti bidaiatu zuen abere-hiltzaile erritual (*shochet*) pertsonalarekin. 

Indian bizi zen bitartean, Waldemar Haffkineren (1860-1930) aldekoa zen, koleraren aurkako txertoa asmatu zuena, eta hinduak eta musulmanak txertatzera animatu zituen. Ingalaterrara joan zenean, sarritan dirua bildalzen zien mundu osoko juduei. 

Flora Sassoon 1936an hil zen Londresen, 76 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mr Bates vs The Post Office

***Mr Bates vs The Post Office*** 2024ko britainiar telesail labur dramatikoa da, 	Gwyneth Hughesek ITVrentzat egina.

## Sinopsia 
«Posta bulegoak behin eta berriz esan zigun: zu zara bakarra, baina hori gezurra da. Hemen gaude denok bat eginda, eta aurrerantzean ez gara sekula bakarrak izango». Iruditan dozenaka lagun ageri dira batzartuta, arazo bati aurre egiteko: Erresuma Batuaren historiako akats juridiko larrienetako bat. 1999. eta 2015. urteen artean herrialdeko posta bulegoko Horizon sistema informatikoak emandako datu okerren ondorioz, justizia britainiarrak zazpiehun bat langile epaitu eta kondenatu zituen iruzur, lapurreta eta dokumentuen faltsutze delituengatik. Postariek 2009. urtean jarri zuten martxan langileen aldeko plataforma; 2021ean abiatu zen ikerketa publikoa, eta, 2024 hasieran, Rishi Sunaken gobernuak balazta zapaldu zuen kalteturikoek lehenbailehen kargu guztiak gainetik kendu eta kalte ordainak jaso zitzaten.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrichshafen

**Friedrichshafen** ( edo  ahoskatua; behe ) Baden-Wurtemberg estatuan dagoen Alemaniako hiria da, herrialdearen hegoaldean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Konstantzako aintziraren iparraldeko kostan dago, Suitza eta Austriako mugetatik oso gertu. Bodensee barrutiaren hiriburua da. 

Hiria ezaguna da Zeppelin aireontzien egoitza hor dagoelako, baita Dornier Flugzeugwerkee enpresarena ere. Ferdinand von Zeppelinek lakuan flotatzen zuen fabrika bat zuen, haizearen arabera mugitu behar baitziren aireontziak lehenengo faseetan.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Aligarh

**Aligarh** (, ) Indiako hiri bat da, Aligarh barrutiaren hiriburua, Uttar Pradesh estatuan. Delhitik 126 kilometrora dago hego-ekialdera. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Aligarheko Unibertsitatea Islamikoaren egoitza da. 

## Kanpo estekak
Bitlis

**Bidlis** edo **Bitlis** ( edo ; ) Turkiako hiri bat da, Bitlis probintziako hiriburua. Bitlis ibaia ere bertatik igarotzen da eta Van aintzira hiritik 25 bat kilometrora dago. Ibaiak hiria bitan zatitzen du, baina harrizko zubiek batzen dituzte bi aldeak. Bitlis igarobide naturala da Taurus mendilerroa gainditzeko Van aintziratik Diyarbakırrera eta Djazirako lautadara bidean. Hemendik igaro zen, adibidez, Xenofonte. Gaur egun  biztanle ditu.

## Demografia 
## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heljä Liukko-Sundström

**Heljä Tuulia Mirjam Liukko-Sundström** (Vehmaa, 1938ko ekainaren 15a – 2024ko maiatzaren 21a) finlandiar zeramikari eta haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Heljä Liukko-Sundström Vehmaan jaio zen 1938an. Bi ahizpa eta neba bat zituen: Rauni, Marketta eta Ilkka.

1962tik Arabia enpresan lan egin zuen, 2016an lantegia itxi zen arte. Geroztik, Arabiako Arte Sailen Elkartean lantegiko jarraitu zuen eraikin berean. Horrez gain, Heljä Oy enpresa zuzendu zuen.

Liukko-Sundströmen artelanen artean erliebeak, eskulturak eta teilak daude, baita hainbat lan monumental ere. Besteak beste, *Onnellisten saari* artelana sortu zuen Peijas ospitalerako eta beste bat Humppilako elizarako. 2001ean Pro Finlandia saria jaso zuen.

2005ean Ateljé Heljä tailerra ireki zuen Humppilan.

2024ko maiatzaren 21ean hil zen, 85 urte zituela.

## Idazlanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kent Estatuko Unibertsitatea

**Kent Estatuko Unibertsitatea** (, **Kent State** edo **KSU** ere deitua) Estatu Batuetako unibertsitate publiko handienetako bat da, eta Ohioko estatuko bigarren handiena. Tradizio luze baten oinordekoa, Ohioko unibertsitaterik zaharrenetako bat da, KSUk bere onena eskaintzen dio bere komunitatearen zerbitzurako irakaskuntzaren eta ikerketen bikaintasunari.

## Historia 
1910ean sortua, Kent Estatuko Unibertsitatea izen bereko hirian dago, Ohion, Estatu Batuetan, Clevelandetik 60 km ingurura, Akronetik 20 km ipar-ekialdera eta Youngstownetik 50 km ipar-ekialdera. 34.000 ikasle baino gehiago ditu bere zortzi campusetan banatuta. Kent Estatuko Unibertsitatea estatuko enplegu-sortzaile handienetako bat da.

Kenteko Unibertsitatea nazioarteko arretaren jomuga izan zen 1970eko maiatzaren 4an, Ohioko Guardia Nazionalak campusa inbaditu eta bere lau ikasle tiroz hil zituenean, bederatzi gehiago zaurituz. Hainbat egunetako protestaldien ondoren, ikasleek Vietnamgo Gerran Kanputxeako inbasioaren aurka borrokatu zuten. Guardia Kentera deitua izan zen campusean eta kanpoan izandako protesten ondoren; gertaera bortitzak eta istiluak izan ziren hiriaren erdialdean. Halaber, Indar Armatuen programa bati lotutako eraikin bat erre zen, Estatu Batuetako unibertsitarioentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camp David

**Naval Support Facility Thurmont**, arruntki **Camp David** deitua, Maryland estatuko Frederick konderrian dagoen eraikina da. 0,5 km²-ko eremua batean dago, eta Estatu Batuetako presidentearen egoitzetako bat da. Camp David Catoctin Mountain Parken parte da, Washington Hiritik at dagoen eremua.

1942an Franklin Delano Roosevelt presidenteak eraiki zuenean "Shangri-La" izena jarri zioten,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muş

**Muş** (turkieraz  ahoskatua; ; ) Turkiako hiri bat da, Muş probintziaren hiriburua. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Murad Su bailaran dago, garia, tabakoa eta mahatsa landatzen den eskualde emankorra.

## Klima 
## Muştar ospetsuak 
* Armenak Shahmuradyan, armeniar tenorea
* Zafer Çağlayan, turkiar politikaria
* Sabahattin Oğlago, eskiatzailea
* Zeki Eker, politikari kurdua
* Kürşat Duymuş, futbolaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak