open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indarkeria eza

[thumb|[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi 1930ko hamarkada amaieran. Mohandas Karam Chand Gandhi jo ohi da indarkeria ezaren mugimenduaren sortzailetzat. Ahimsa ideia hedatu zuen, gero beste ekintzaile ugari inspiratu zituena, esate baterako Martin Luther King Jr. ]]
**Indarkeria(rik) eza** edo **bortizkeria(rik) eza** gizartearen aldaketarako edo helburu politikoak lortzeko filosofia eta estrategia bat da. Indarkeriaren aurka dagoen filosofia hau Gandhik erabili zuen lehenengo aldiz sistematikoki eta berak zituen helburuak lortuz. Nahiz bakezaletasunarekin harreman zuzena izan, ez da berez berdina. Bakezaletasunagandik ezberdintzen duena zera da: Egoera bat ez onartzea eta era aktiboan horren aurka egitea. Desobedientzia zibila aldiz, indarkeria ezaren filosofiari hertsiki lotutako metodoa da.

## Indarkeriarik eza Gandhiren iritziz 
*"Indarkeriarik eza ez da gaitzaren kontrako benetako borroka guztiari uko egitea (...). Moralaren kontrakoa denaren aurka borrokan egiteko, adimenaren oposizioa daukat gogoan eta, beraz, aurka egiteko joera morala. Tiranoaren ezpatari aurre egiten ahalegintzen nahiz, ez altzairu zorrotzagoz jotzen (...). Iraultzak baketsua eta etengabekoa izan behar du, aginteak herriaren ordezkariei igarotzea modu naturalean lor dadin, ondo jagonda dagoen arbolatik jausten den fruitu heldua bezala. (...). Geure programa bera ontzat hartzen badugu, zera pentsatu beharko dugu, ingelesek aintzakotzat hartuko dutela maitasunaren indarra, armen indarra aintzakotzat hartzen dutenez gero"*

''"Gizon batek bortitza izan nahi ez badu ez du haserretu behar iraindu duenarekin. Ez dio ezer txarrik opatuko; ona opatuko dio; ez dio gaizki esango eta ez dio zigor fisikorik emango. Erasotzaileak janaraziko dizkion irain guztiak onartuko ditu (...). Indarkeriarik eza, beraz, aktiboan, den guztiaren aurrean jarrera ona izatea da (...). Indarkeriarik eza egoera perfektua da. Jakin ez arren, gizateria osoak nahi duen helburua da (...). Beraz, indarkeriarik ezak nazioaren politika informatu behar du (...). Itxaron gabe, ingeles eta laguntzaileekin adiskidetu behar dugu."

:M. Gandhi, India Gaztea, 1920.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Desobedientzia zibil
* Ekintza zuzena
* Indarkeria-ez aktiboa
* Intsumisio
* Kontzientzia-eragozpen

## Kanpo estekak
Mad Max Beyond Thunderdome

***Mad Max Beyond Thunderdome*** (euskaraz *Max Eroa Trumoidomotik Haratago*) 1985eko George Miller australiar zinema zuzendariaren ekintza filma bat da. Bertan, Mel Gibson, Tina Turner eta Bruce Spence aktoreek antzeztu zuten.

Bi aurrekari izan zituen, *Mad Max* (1979) eta *Mad Max 2* (1981) filmak, bai eta *Mad Max: Fury Road* (2015) jarraipena ere.

## Argumentua 
Holokausto nuklearraren ondoren, Mad Maxek (Mel Gibson) basamortua zeharkatu eta bidean Jedediah (Bruce Spence) hegazkin pilotuak bere gameluak ohostuko dizkio. Negoziria (Bartertown) izeneko hirira iritsi eta bertako Izeba Entity (Tina Turner) emakume agintariak hiriko energiaren monopolioa duen lurrazpiko tirano bati eraso egitearen truk hornigaiak emateko akordioa eskainiko dio, tirano hori txerri gorotzen bidez gas metanoa ekoizten duen *Maisu-Kolpatzaile* izeneko (Angelo Rossitto eta Paul Larsson) ipotx-kankailu bikotea da, batak adimena eta besteak indarra ipintzen duelarik.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: "Mad" Max Rockatansky
* Tina Turner: Izeba Entity / Aunty Entity
* Bruce Spence: Jedediah pilotua
* Adam Cockburn: Jedediah Jr.
* Frank Thring: *Kolektorea*
* Angelo Rossitto: *Maisu*
* Paul Larsson: *Kolpatzaile*
* Angry Anderson como Ironbar Bassey
* Robert Grubb: Txerri-Akatzaile
* Helen Buday: Savannah Nix
* Tom Jennings: Slake M'Thirst
* Edwin Hodgeman: Dealgood doktorea

## Mad Max saila 
* *Mad Max* (1979)
* *Mad Max 2* (1981)
* *Mad Max: Fury Road* (2015)

## Kanpo estekak 
* *Mad Max Beyond Thunderdome* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Mad Max Beyond Thunderdome* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Chisum

**Chisum** 1970eko Andrew V. McLaglen estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Bertan, Forrest Tucker, Christopher George, Ben Johnson, Glenn Corbett, Geoffrey Deuel, Andrew Prine, Bruce Cabot, Patric Knowles eta Richard Jaeckel aktoreek antzeztu zuten.

Filma *Chisum and the Lincoln County Cattle War* ("Chisum eta Lincoln Konderriko Azienda Gerra"), hura era berean 1878an Mendebaldeko Urruneko Mexiko Berria estatuan jazotako Lincoln konderriko gerra eta hartan parte hartu zuten John Chisum, Pat Garrett eta Billy Haurra pertsonaien bizitzetan oinarritua dagoelarik.

## Argumentua 
AEBko Gerra Zibila amaitzean dirutza handiak sortu dira, orokorrean gizon gogor eta aintzindariek lortu eta pilatuak. Texasen, John Chisum (John Wayne) arrantxeroak hutsetik hasita abelzaintza negozio bikaina altxatzea lortu du. John "Pecoseko Erregea" ezizenez ezaguna da, ibai horretako uren monopolioa baidu, ur hauek nekazarien artean banatzen dituelarik. Baina laisterrera gainontzeko abelzaintzaile, arrantxero eta nekazarien arteko liskarrak hasiko dira, Lincoln konderriko gerra ospetsua piztuko delarik.

## Aktoreak 
* John Wayne: John Chisum
* Forrest Tucker: Lawrence Murphy
* Christopher George: Dan Nodeen
* Ben Johnson: James Pepper
* Glenn Corbett: Pat Garrett
* Andrew Prine: Alexander McSween
* Bruce Cabot: Brady sheriffa
* Geoffrey Deuel: Billy Haurra
* Pamela McMiller: Sallie Chisum
* Patric Knowles: Henry Tunstall
* Richard Jaeckel: Jess Evans
* Lynda Day: Sue McSween
* Robert Donner: Morton, sheriffaren laguntzailea
* John Mitchum: Baker, sheriffaren laguntzailea
* John Agar: Amos Patton
* Pedro Armendáriz Jr.: Ben
* Christopher Mitchum: Tom O'Folliard
* Hank Worden: zaldigurdiko burua
* Lloyd Battista: Neemo
* Ray Teal: Justice Wilson
* Edward Faulkner: James J. Dolan
* Ron Soble: Bowdre
* Glen Langan: Nathan Dudley kolonela
* Alan Baxter: Axtell gobernadorea
* Alberto Morin: Delgado
* William Bryant: Jeff
* John Pickard: sarjentu oldarkorra
* Abraham Sofaer: Buffalo Zuri, komantxeen buruzagia
* Gregg Palmer: Karl Riker
* Pedro Gonzalez: mexikar arrantxeroa
* Jim Burk: Trace, probokatzailea
* Eddy Donno: Cass
* Bob Morgan: maingu laisterkaria
* Ralph Volkie: errementaria eta perratzailea

## Kanpo estekak 
* *Chisum* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Last King of Scotland

**The Last King of Scotland** (euskaraz *Eskoziako Azken Erregea*) 2006ko Kevin MacDonald eskoziar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Giles Foden idazlearen *The Last King of Scotland* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Forest Whitaker, James McAvoy, Kerry Washington, Simon McBurney eta Gillian Anderson aktoreek antzeztu zuten.

Filma Idi Amin ugandar diktadore genozidaren bizitza kontatzen du, zeuzkan titulu ugariren artean bere burua Eskoziako Errege gisa aldarrikatu zuenez Ugandara hori frogatzera joan zen fikziozko eskoziar mediku baten ikuspuntutik ikusita.

Forest Whitaker aktoreak burututako antzezpearengatik Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
1970. urtea, Nicholas Garrigan (James McAvoy) medikuntzan diplomatu berri den eskoziar mediku gaztea abentura egarriz Ugandara iritsi berri da. Bera iritsi eta gutxira sabanako ospitale batean lan egiten hasiko da, han estatu kolpe baten bidez herrialdeko boterera iritsi berri den Idi Amin Dadà (Forest Whitaker) agintaria ezagutuko du, bere mediku pertsonala izateko proposamena luzatzen diolarik.

Estatuburu berriaren karisma eta freskotasunak erakarrita eskoziar medikua berehala diktadorearen konfidantzazko pertsonan bilakatuko da («aholkulari leialena»), baina diktadoreak bere benetazko joera odoltsu eta hiltailea agertaraztean, medikuak harekiko zuen hasierako mirespena desagertuko egingo da, diktadorearen gobernupean milaka eta milaka pertsona torturatu eta erailak izango baidira.

## Aktoreak 
* Forest Whitaker: Idi Amin
* James McAvoy: Nicholas Garrigan
* Gillian Anderson: Sarah Merrit
* Kerry Washington: Kay Amin
* Simon McBurney: Stone
* Apollo Okwenje Omamo: Mackenzie
* David Oyelowo: Junju doktorea

## Kanpo estekak 
* *The Last King of Scotland* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Bombycoidea

**Bombycoidea** lepidopteroen ordenako superfamilia bat da. Barnean zeta-harak, Saturniinae eta esfingeak ditu. Lasiocampoidea superfamilia, batzutan barnean sailkatua dena, senide hurbila ditu.

## Kanpo estekak
Bilkari (idazkia)

**Bilkaria** edo **paper-biribilkia** papiro, pergamino edo paperez eginiko idazki bat da, zilindro baten eran bildua.

## Deskribapena 
Bilkaria, normalean, orri bat aldi berean erakusteko moduan zabalduko da, idazteko edo irakurtzeko, gainerako orriak kiribilduta eta ikusteko moduko orriaren ezkerrean eta eskuinean estibatuta. Testua lerrotan idatzita dago, orrialdearen goialdetik behealderaino. Hizkuntzaren arabera, letrak ezkerretik eskuinera, eskuinetik ezkerrera, edo txandaka bi norabideetan (boustrofedon) idatz daitezke.
thumb|Volumen eta Rotulus, bilkari moten izen latinoak.Testu luzeen kasuan, bilkari bat orrialdeetan banatzen ahal da, batzuetan papiro edo pergaminozko orri bereiziak izaten direlarik, ertzetan itsatsita. Pergaminoek biribilki jarraitu baten zatiketa markatuak edo zenbakituak izan ditzakete.

Liburuaren forma nagusi gisa, kodexak ordezkatu zuen bilkaria Erdi Aroaren hasieran. Orrialdeak tolesturik, liburukiaren forman, horrek erraztu egin zuen dokumentuaren irakurketa eta erabilpena. Erromatarren garaian agertu zen teknika hau. Pergaminoak irakurtzeko deserosoak ziren irakurle batek dokumentuaren kontrako muturretan materiala kontsultatu nahi bazuen. Gainera, pergaminoak alde batean bakarrik idatzi ziren, eta kodexaren orrialdearen bi aldeak erabili ziren.

IV. mendetik aurrera, kodexa liburuen formatu estandarra bihurtu zen, eta pergamino bilkariak jada ez ziren erabiltzen testu luzeetarako.  Hala ere, Erdi Aro osoan zehar Europan, foru erako dokumentuak, hiri-gutunak eta abar, bilkari forman ekoiztu eta gorde izan ziren.

## Herkulanoko bilkariak 
Teknologia modernoa gai izan daiteke antzinako bilkarien irakurketan laguntzeko. 2015an 2.000 urteko Herkulanoko idazkiak,  Vesuvio sumendiak erreta kontserbatuak, irakurtzen hasi dira. Fisikoki ireki ezin diren bilkarien eskaner zehatza eginez, eta emaitza horien prozesamendua gehituz adimen artifizialarekin, testu zati interesgarrian irakurketa ahalbidetu da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Paintings in the Church of the Theotokos Peribleptos of Ohrid 0181.jpg|Eliza ortodoxo batean, santu baten irudikapena bilkariak daramatzala.
Fitxategi:Esther scroll.jpg|Bilkari judu modernoa, 1900. urtekoa.
Fitxategi:2049 - Byzantine Museum, Athens - Parchement scroll, 13th century - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 12.jpg|Pergaminozko bilkari bizantziarra, 13. mendea.
Fitxategi:Vitoriaren fundazioa 1181.jpg|Gasteizko hiri-gutuna, 1181koa, seguruenik bilkari eran gorde zena.
Fitxategi:Waterford roll 02.jpg|Waterfordeko Hiri-gutunen Bilkaria, Irlanda, 14. mendea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*Kakemono eta makimono

## Kanpo estekak
Bombycidae

**Bombycidae** lepidopteroen familia bat da. Kiderik ezagunenak zeta-harra (*Bombyx mori*) eta *Bombyx mandarina* dira. Taxonomiaren ikuspegitik, familiaren kideak gutxitu dituzte duela gutxi. Egun bi subfamilia besterik ez ditu: Bombycidae eta Epiinae (lehen Epiini leinua).

## Generoa 
* *Agriochlora*
* *Amusaron*
* *Anticla*
* *Arotros*
* *Bivincula*
* *Bivinculata*
* *Bombyx*
* *Carnotena*
* *Cheneya*
* *Colabata*
* *Colla*
* *Dalailama*
* *Drepatelodes*
* *Elachyophtalma*
* *Epia*
* *Ernolatia*
* *Falcatelodes*
* *Gastridiota*
* *Gnathocinara*
* *Gunda*
* *Moeschleria*
* *Ocinara*
* *Orgyopsis*
* *Penicillifera*
* *Prismoptera*
* *Prothysana*
* *Quentalia*
* *Racinoa*
* *Rondotia*
* *Tamphana*
* *Thelosia*
* *Thyrioclostera*
* *Trilocha*
* *Triuncina*
* *Valvaribifidum*
* *Vinculinula*
* *Vingerhoedtia*
* *Zanola*
* *Zolessia*

## Kanpo estekak
Escape to Victory

**Escape to Victory** (euskaraz, *Ihesa ala garaipena*) 1981eko John Huston estatubatuar gerra eta kirol filma da, Zoltán Fábri idazlearen *Two Half Times in Hell* ("Bi denbora erdi infernuan") eleberrian oinarritua. Bertan, Sylvester Stallone, Michael Caine, Max von Sydow eta Daniel Massey aktoreez gain, Pelé, Bobby Moore eta Mike Summerbee futbolariek ere antzeztu zuten.

1942an *Heriotzaren partida* izeneko benetako gertakarian oinarrituta dago.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra, 1943ko uda, Gensdorf kontzentrazio-esparrua, bertako presoak denbora futbolean jokatuz ematen dute. Kontzentrazio-esparruko alemaniar Karl Von Steiner (Max von Sydow) komandanteak John Colby (Michael Caine) britainiar kapitainak entrenatutako preso taldea alemaniar soldaduen taldearen aurka partidu bat joka dezan nahi du. Lehenbizi Colbyk uko egin dio, baina pixkanaka ideia onartuz doa. Horrela, alemaniarrei partidua bi baldintza betetze aldera jokatuko dutela diotse: bere futbolariek esparruan ongi tratatzeko eta aliatuen taldea kontzentrazio-esparru guztietako futbolari onenek osatuta egotea. Partidua Frantziako Colombes udalerriko zelaian da, eta abagune hori aprobetxatuz Robert Hatch (Sylvester Stallone) kapitainak partidua jokoan dagoen bitartean preso talde baten ihesaldiaren proiektatu du: ironikoki, Hatch bera partidu horretan atezain dabil.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Escape to Victory* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Game (1997ko filma)

**The Game** (euskaraz *Jokoa*) 1997ko David Fincher estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Bertan, Michael Douglas, Sean Penn, James Rebhorn, Deborah Kara Unger, Peter Donat, Carroll Baker eta Armin Mueller-Stahl aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nicholas Van Orton (Michael Douglas) dena bere eskura duen enpresaburu aberatsak bere urtebetze egunean Conrad (Sean Penn) anaiaren *CRS* gonbitee txartela opari gisa jasoko du, anaiaren esanetan *CRS* konpainiak *bizitza dibertigarria egiten baidik*. Nicholas konpainia hark berak lan egiten duen eraikineko solairu berberan bulegoa ezarri duela jabetuko da. Anaiak oparitutako txartelari buruzko azalpenak jakiteko asmoz bertaratuko da, bertan azalduko diote*dibertitu dadin* bereziki diseinatutako joko batean bere borondatez parte hartzean datzala. Nicholasek jokoan partehartzeari baiezkoa eman eta bere erreakzioak neurtzeko asmoz errutinako azterketa psikologiko eta fisikoak igaro beharko ditu. Egun hartan lantokia laga eta gero, gertakari bitxi batetik bestera igaroz joango da, betiere norbaitek atzeman nahi duela eta dena ihes egin ez dezan prestatua dagoelako susmoz. Jokoa aurrera doan heinean errealitatea eta irrealitatearen arteko muga zeharkatu eta partaideen bizitza gero eta arrisku handiagoan egongo da, eta azkenean pertsona bakoitzarentzat berariaz diseinatutako joko honen benetako helburua zein den ikusiko da.

## Aktoreak 
* Michael Douglas - *Nicholas Van Orton*
* Sean Penn - * Conrad Van Orton*
* Deborah Kara Unger - *Christine*
* James Rebhorn - *Jim Feingold*
* Peter Donat - *Samuel Sutherland*
* Carroll Baker - *Ilsa*
* Anna Katerina - *Elizabeth*
* Armin Mueller-Stahl - *Anson Baer*
* Charles Martinet - *Nicholas (aita)*
* Scott Hunter McGuire - *Nicholas (gaztea)*
* Florentine Mocanu - *Nicholasen ama*
* Elizabeth Dennehy - *Maria*
* Caroline Barclay - *Maggie*
* Tommy Flanagan - *gidatzailea*

## Kanpo estekak 
* *The Game* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Santurtzi Kirol Elkartea

thumb|250px|San Jorge Futbol Zelaia.
**Club Deportivo Santurtzi Kirol Elkartea** Santurtziko futbol talde nagusia da. 1952an sortua, egun Espainiako Hirugarren Mailan dabil, baina lau urtetan Bigarren B Mailan aritu zen.

## Historia 
1921ean **Sparta Club** sortu zen Santurtzin. Bi urte baino ez zituen iraun baina 59 partida jokatu eta 26 irabazi zituen denbora horretan. 1922an S. Andree talde ingelesaren aurka jokatu zuen eta 4-0 irabazi zuen gainera. Urte hartan bertan nesken taldea ere sortu zuen Sparta Clubak.

1952an U.D. Amaya de Bilbo taldeko agintariek **Club Deportivo Santurce** sortu zuten. Erregional mailatan hasi zen jokatzen eta 1961ean hirugarren mailara igo zen. Zazpi urte egin zituen bertan. Urterik onenak 1962-63 eta 1963-64 izan zituen laugarren egin baitzuen eta lehenengoan igoera fasera sartzear egon zen gainera. 1968an jeitsi zenetik aurrera Erregional mailan egin zituen 14 urte, tartean urte bakarra hirugarren mailan, 1975-76koa.

1982an igo zen berriz hirugarren mailara eta 1983-84 urtean txapeldunak izan ziren, baina igotzerik ez zuten lortu Orenseren aurkako kanporaketa galdu baitzuten. Bigarren B mailarako igoera 1988-89an izan zen, berriz ere multzoko txapeldun izanda. Maila berriko emaitzak apalak izan ziren eta 1993an maila galdu zuten. Hirugarren Mailan ere ez zen ondo ibili eta 2000an Erregional mailara jeitsi zen.

2006 eta 2011 artean ere Hirugarren Mailan ibili zen. 2013-14an Ohorezko Mailako txapelduna izan zen eta Hirugarren Mailan jokatu zuen 2021ean jeitsi zen arte.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 4
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 22
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 1
* **Emaitzarik onena**: 12.a (Bigarren B Maila, 89-90 denboraldia)

### Azken denboraldietako emaitzak 
## Kirol lorpenak 
* **Hirugarren Maila (2)**: 1984, 1989.
* **Bizkaiko Ohorezko Maila (4)**: 1975, 2005, 2014, 2024

## Kanpo estekak
Christine (1983ko filma)

***Christine*** John Carpenter estatubatuar zinema zuzendariaren 1983eko beldurrezko film bat da, Stephen King idazlearen izen bereko eleberrian oinarritua. Bertan, Keith Gordon, John Stockwell, Alexandra Paul, Robert Prosky eta Harry Dean Stanton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Arnie Cunningham (Keith Gordon) ez da institutuko mutilik ezagun eta irekiena, bere betaurrekotzar beltzekin eta konplexuez beterik dagoenez, inguruko neskek ez diote jaramonik egiten. Egun batez, bere adiskide min Dennisekin (John Stockwell) etxera doala, Arnie salgai dagoen auto zaharkitu batez maitemindu da: *Christine*, 1958ko Plymouth Fury modeloko autoa. Bere adiskidearen oharpenei jaramonik egin gabe, autoa 250 dolarren truk erosi eta zaharberritzeko asmoa du.

Une hartatik aurrera, autoaz obsesionatuta dago: denbora gehiena konpontzen eman du, bere adiskide eta familiarengandik erabat isolatuta. Behin autoa prest jarrita, Arnie mutil harroxko eta berekoi bilakatu eta institutuko neska eder eta buruargiena (Alexandra Paul) bere neska-lagun bilakatu da. Baina *Christine* autoak bera eta bere jabe berriaren artean jartzen den edonor erditik kentzen du. Dennis Arniren gurasoekin mintzatu eta bere adiskidearen isolamendu eta jokaera arraroaz kezkatuta, *Christine* autoa erosi zuten lekura joan eta saltzaileari autoaren aurreko jabeen patu beldurgarria jakin du, horrela bere adiskidea autotik urruntzen saiatu da.

[erdian|thumb|300px|*Christine* autoaren antzeko [Plymouth Fury|1958ko Plymouth Fury modeloa.]]

## Aktoreak 
* Keith Gordon: Arnold *Arnie* Cunningham
* John Stockwell: Dennis Guilder
* Alexandra Paul: Leigh Cabot
* Robert Prosky: Will Darnell
* Harry Dean Stanton: Rudolph *Rudy* Junkins detektibea
* Christine Belford: Regina Cunningham
* Roberts Blossom: George LeBay
* Kelly Preston: Roseanne
* William Ostrander: Clarence *Buddy* Repperton
* Malcolm Danare: Peter *Moochie* Welch
* Steven Tash: Richard *Richie* Trelawney
* Stuart Charno: Donald *Don* Vandenberg
* David Spielberg: Casey jauna

## Kanpo estekak 
* *Christine* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Eskuburdinak

thumb|300px
**Eskuburdinak** pertsona baten esku eta besoen mugimendua kontrolatzeko gailu bat da, eskumuturrak lotzeko gontz eta kate batez osatua. Bereziki atxilotuek ihes egin ez dezaten erabiltzen ditu poliziak.

## Kanpo estekak
Giltzadura alderdi

**Giltzadura alderdia** legebiltzar eta beste ordezkaritza-organo demokratikoetan gehiengoak osatzean erabakiorra izan daitekeen alderdi politikoa da.

## Kanpo estekak
Kate (argipena)

**Kate** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* kate, eraztun formako mailen zerrenda malgu eta gogorra:
** transmisio-katea;
* **kate**, elementu zenbaiten segida ordenatu gisa:
** kate trofikoa,
** muntaketa-katea,
** kate-erreakzioa,
** giza katea,
** aginte-katea,
** balio-katea,
** hotzaren katea,
** Markoven katea;
* **kate**, suspentsoaren forma adierazkorra (Hego Euskal Herrian),
* Bi kate, Mikel Laboaren abestia,
* 2156 Kate, asteroidea,
* Kate, emakume izena.
Bulego

thumb|Bulego bat
**Bulegoa** informazioa ekoitzi, jaso, komunikatu eta oro har prozesatu egiten den lantokia da. Bulego lanaren antolaketaz arduratzen den arloa bulegotika da. **Bulegariak** dira bulegoetan lan egiten duten pertsonak.

Bulegoaren helburu nagusia bulegariei lana egiten laguntzea da. Bertako lan-eremuak bulegoko ohiko jardueretarako erabiltzen dira normalean, hala nola irakurketa, idazketa eta ordenagailu lanetarako. Hauek dira bulego motak:

* prestakuntza gunea;
* talde lanerako bulegoa;
* thumb|Bulego-eraikinahitzaldi-gela;
* negozio-prozesuen azpikontrataziorako gunea;
* aldi baterako erabilerarako bulegoa.
Bulego-eraikina bulegariek erabiltzeko diseinatutako espazioak dituen merkataritza-eraikin bat da. Bulego-eraikinen helburu nagusia administrazio- eta kudeaketa-eskaintza ematea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Time to Kill

***A Time to Kill***, , 1996ko Joel Schumacher estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da, John Grisham idazlearen *A Time to Kill* eleberrian oinarritua. Matthew McConaughey, Sandra Bullock, Samuel L. Jackson, Kevin Spacey, Brenda Fricker, Oliver Platt, Charles S. Dutton, Ashley Judd, Patrick McGoohan eta Donald Sutherland aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako Hegoaldeko Mississippi estatuko Canton udalerri lasaian, Billy Ray Cobb eta James Louis 'Pete' Willard gazte zuri mozkortu eta arrazistek hamar urteko Tonya Hailey neskato beltza basatiki bortxatu eta jipoitu dute eta segidan, urkatzen saiatu eta erreka batera larriki zauritua bota. Udalerriko gehiengo zuria basakeria horren aurka dago. Neskatilaren aita Carl Leek (Samuel L. Jackson) justizia bere eskutik hartzea erabaki du eta bi gazte zurien epaiketa egiten ari denean, hainbat ikusle txundituren aurrean, bortxatzaileak tiroz hil ditu.

Hamar egunean zehar, bertako kaleetan tentsioa eta liskarrak areagotuz doaz, Ku Klux Klanen suzko gurutzea agertzeraino. Aldiz, Carl Lee heriotza zigorra jaso dezakeen epaiketa bati aurre egin behar dio.

Giro nahasi horren erdian, Jake Brigance (Matthew McConaughey) abokatu zuri gazteak eta Massachusetts estatutik iritsi berri den pentsamolde liberaleko Ellen Roark (Sandra Bullock) laguntzaileak epaiketan Carl Leeren defentsa egitea onartu dute, beren bizitza eta ingurukoena arriskuan jarrita.

## Aktoreak 
* Sandra Bullock: *Ellen Roark*.
* Samuel L. Jackson: *Carl Lee Hailey.*
* Matthew McConaughey: *Jake Brigance*.
* Kevin Spacey: *Rufus Buckley*.
* Donald Sutherland: *Lucien Wilbanks*.
* Oliver Platt: *Harry Rex Vonner*.
* Ashley Judd: *Carla Brigance*.
* Kiefer Sutherland: *Freddie Lee Cobb*.
* Charles S. Dutton: *Ozzie Walls sheriffa*.
* Brenda Fricker: *Ethel Twitty*.

## Kanpo estekak 
* *A Time To Kill* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Forrester agerira

**Forrester agerira** (ingelesez *Finding Forrester*) 2000ko Gus Van Sant estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Bertan, Sean Connery, Rob Brown, F. Murray Abraham eta Anna Paquin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jamal (Rob Brown) saskibaloi partiduetan jokatuz eta literatur idazlanak irakurriz denbora igarotzen duen Bronxeko gazte buruargia da. Apustu baten ondoren Jamal gaztearen bizitzak sekulako aldaketa izango du, XX. mendeko eleberri onena eta Pulitzer sariaren irabazlea izan den den *Avalon Landing* eleberriaren egilea den William Forrester (Sean Connery) idazlearen solairuan sartuko baita. Bere lehenbiziko eleberri horren ondoren, idazleak erretiroa hartu eta mundua nahiz bizitza publikotik desagertu da, eta ezkutuko arrazoiengatik bere etxetik atera gabe urteak igaro ditu.

Hortik aurrera, Jamal eta William adiskide bilakatuko dira, idazleak Jamali bere idazkera hobetzen lagunduko dio eta, aldiz, Jamalek idazleari bizipoza berreskuratzen lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Sean Connery : William Forrester
* Rob Brown : Jamal Wallace
* F. Murray Abraham : Robert Crawford irakaslea
* Anna Paquin : Claire Spence
* Busta Rhymes : Terrell Wallace
* April Grace : Joyce andrea
* Michael Pitt : John Coleridge
* Michael Nouri : Spence doktorea
* Richard Easton : Matthews irakaslea
* Matt Damon: abokatua (filmaren amaieran)

## Kanpo estekak 
* *Finding Forrester* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Die Welle

'''''''''' («Olatua») 2008an egindako Alemaniako film bat da. Hamar astean, 2,3 milioi pertsonak ikusi zuten Alemanian, eta mundu osoan ere arrakasta handia izan zuen. Dennis Gansel izan zen zuzendaria eta antzezle nagusiak Jürgen Vogel, Frederick Lau, Jennifer Ulrich eta Max Riemelt dira. Ron Jones irakasle kaliforniarrak egindako giza esperimentu batean —«hirugarren olatua» izenekoan— oinarrituta dago.

## Argumentua 
Irakaskuntza ertaineko institutu batean garatzen da istorioa, Alemaniako hiri batean. Rainer Wenger irakasle erdi anarkista batek autokrazia gobernu-formari buruzko jarduera bat lantzea proposatzen die ikasleei, gobernu totalitarioak zertan datzan azaltzeko.

Ikasleak nazkatuta daude nazismoari buruz eztabaidatzeaz, gai hori etengabe agertzen baita Alemaniako eskoletan eta, azkenean, haserre daude: "Tira ba, naziak kaka hutsa ziren. Mezua ulertu dugu". Irakasleak galdera hau egiten die: "Beraz, ez duzue uste Alemanian beste diktadura bat posiblea denik?", eta ikasleak eszeptiko agertzen dira eta ez dute uste nazionalsozialismoaren itzulera egiazko arriskua denik.

Irakasleak, orduan, ikasleen artean esperimentu bat egitea erabakitzen du, masak manipulatzea zer erraza den erakusteko.

Kalterik gabeko ideia batzuen inguruko kontuekin hasten da (diziplina, erkidego-sentimendua), baina egun gutxitan, hura guztia egiazko mugimendu bilakatzen da eta horri izen bat eman diote: Olatua.

## Kanpo estekak
Literatura homosexual

thumb|200px|Oscar Wilde, literatura homosexualaren aitzindaria.
**Literatura homosexual** hitzak homosexualitatearen mundua azaltzen duten liburuen multzoa definitzen du. Pertsona gayen ikuspuntua, bizimodua, problematika... lan horien edukia izan daiteke. Horrek ez du esan nahi liburu horien egileak berez homosexualak direnik. Ikuspuntu akademikotik literatura mota hau ez dago genero moduan onartuta; hori baino gehiago konbentzio bezala dago ikusita, hau da, modu irekiz, horrelako gaiak azaltzen dituzten saiakerak, poemak, eleberriak, antzezlanak biltzeko kategoria malgua moduan. Literatura mota honetan gehiago landu da gizonezkoen ikuspuntua emakumezkoena baino.

Euskal literaturan ez daude kategoria horren adibide asko. Aitor Aranaren *Lagun mina* eta Iñigo Lamarkaren *Gay nauzu* aipatu daitezke adibide moduan. Gaztelaniaz idatzitako literaturan Iñaki Echarte nafarra dugu literatura homosexualean idazle ezaguna.

## Ikus, gainera 
* Iñigo Lamarca
* Aitor Arana
* *Lagun mina*
* Iñaki Echarte

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Lesbian and Gay Writing: An Anthology of Critical Essays*. Mark Lilly editorea, Macmillan, 1990.

## Kanpo estekak
Amblypygi

**Amblypygi** izen bereko ordenako araknidoak Chelicerata azpifiluma artropodo filuma dira. Armiarmaren eta eskorpioiren antzekoak dira, eta ozka pozoitsua dute. Tropikaleak dira eta Afrikan, Asia hegoaldean eta Ameriketan bizi dira gehienak. 5 familia eta 136 bat espezie ezagutzen dira.

## Kanpo estekak
Fermin Lasuen

**Fermin Lasuen Arasketa** (Gasteiz, 1736ko ekainaren 7a - San Carlos Borromeo de Carmelo, Kaliforniak, 1803ko ekainaren 26a) arabar misiolari frantziskotarra izan zen.

## Bizitza 
Arantzazun ikasi ostean, 1759ko martxoaren 6an Espainia Berrirantz abiatu zen. 1767 arte Sierra Gordako misioetan ibili eta gero, 1768an Kalifornietara igorri zuten. Han Kotximiekin lan egin zuen. 1773an Kalifornia Garaiko misio berrietara aldatu zen, eta 1776an indioek suntsitu berria zuten San Diegokoaren ardura hartu zuen. 1785ean, Junípero Serra hil ondoan, Kaliforniako misio guztien lehendakari hautatu zuten. Aita Nagusi izan zen urteetan, misio sortu berriak bizkortzeaz gain, beste bederatzi gehiago fundatu zituen. 1803ko ekainaren 26an hil zen, Monterreyren ondoko San Carlos Borromeo de Carmelo misioan.

## Erreferentziak
Mad (aldizkaria)

**Mad** () AEBtako umorezko aldizkaria da. 1952ko urrian William M. Gainesek sortu zuen. Bertatik ilustratzaile, gidoigile eta komikigile handi eta ospetsuak pasatu izan dira. Nahiz eta nagusiki estatubatuar irakurleei zuzendua egon mundu osoko beste herrialde askotan ere hedatua dago, bereziki herrialde ingeles hiztunetan.

Aldizkariaren historian zehar bere estilo eta gaiak irakurleen arabera aldatuz joan dira. Hainbat epaiketei ere aurre egin behar izan die, egoera honi buruz bere buruaren inguruko satira argitalpenak ere argitaratu dituelarik.

## Gidoigileak 
* Dick DeBartolo
* Desmond Devlin
* Stan Hart
* Frank Jacobs
* Tom Koch
* Arnie Kogen
* Larry Siegel
* Lou Silverstone
* Mike Snider
* Sergio Aragones
* Dave Berg
* John Caldwell
* Duck Edwing
* Al Jaffee
* Don Martin
* Paul Peter Porges
* Antonio Prohias

## Marrazkilariak 
* Sergio Aragones
* Dave Berg
* John Caldwell
* Duck Edwing
* Al Jaffee
* Don Martin
* Paul Peter Porges
* Antonio Prohias
* Bob Clarke
* Paul Coker
* Jack Davis
* Mort Drucker
* Jack Rickard
* Angelo Torres
* Wally Wood
* George Woodbridge

## Kanpo estekak 
* Mad aldizkariaren webgunea
Lagun mina

***Lagun mina*** zazpi agerraldien antzerki lan honekin Aitor Aranak 2002. urtean Toribio Altzaga Saria irabazi zuen. Lanaren oinarria hiru pertsonai arteko elkarrizketa gainean sortzen da, hirurak homosexualak: bi, Aitor eta Alex, bikotea, eta hirugarrena, Sebe, Aitorren laguna. Argumentua bizitzaren une desberdinetan hiru pertsonaien arteko harremanen gainean antolatzen da. Lanaren berritasuna homosexualitatearen inguruko hausnarketan datza. Egileak "erabat autobiografikoa" bezala definitu du.

## Egitura 
Lanaren agerraldi guztiek antzeko egitura azaltzen dute. Aitor, egilearen alter egoa, bakarrik agertzen da zenbait azalpen adierazten. Azalpen horiek argumentuarekin lotuta daude eta sarritan hausnarketa kutsu nabaria dute. Ondoren, aktoreek agerraldiari ekiten diote. Gertalekuak beti barrukoak dira: etxea, bulegoa, taberna. Denboraren aldetik, argumentua mende erdi batean luzatzen da; lehenengo agerraldian Aitorrek hogei urte ditu; zazpigarrenean, hirurogeita hamar.

## Argumentua 
Argumentua nahiko lineala eta xinplea da, gertaera handirik gabekoa. Aitorrek eskola garaietan asko sufritu du. Urte horietan Seberengan lagun hurkoa topatu zuen; nahiz eta ezer ez esan, Aitor maiteminduta zegoen hartaz. Biek interes antzekoak zituzten, nahiko bakarrik zeuden elkarrekin gustura egoten ziren. Lehenengo agerraldian Aitor Arantzazun dago, fraide izateko asmoz. Han Seberen bisita jasoko zuen. Une horretan Aitor Sebengandik erakarrita sentitzen zela aitortuko du baina lagunari ez dio ezer esango. Denbora aurrera joan ahala Aitor komentua utziko du eta Alexekin, bere mutilarekin, biziko da. Alex gay militantea da. Berriro ere Sebe agertuko da eta Aitorrek bere homosexualitatea aitortzera behartuko dio. Ordutik aurrera hiruren artean adiskidetasuna indartuko da. Izan ere, Sebek ez du "armairutik atera nahi", publikoki ez du bere homosexualitatea azaldu nahi. Horrek hiruren arteko eztabaidak eragingo ditu. Azkenik, Sebe beste bi lagunengandik modu txarrez urrunduko da, haien bizitzatik erabat desagertuz. Zazpigarren agerraldian Aitor zaharra da eta Alex hil da; zaharren egoitzan Seberekin topatuko da baina Sebe, bera ikusi bezain pronto, alde egingo du.

## Pertsonaiak 
* Aitor: Egilearen irudia zalantzarik gabe. Homosexuala da eta onartu du bere izaera. Dena dela, ez du horren bandera egiten. Lasaitasunez eramaten du bere bizitza.
* Alex: Gay mugimenduaren militantea da eta, Seberi laguntzearren, publikoki bere joera adierazteko beharra azaltzen dio behin eta berriro.
* Sebe: Homosexuala izanda ez du ezer azaldu nahi. Beldurrez dago gurasoek jakinez gero zer esango zuten, herrikideen txutxu-mutxuak, arazoak... Beldur da eta beldur horren ondorioz gauza da bere lagun minarekin puskatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuaren gaineko iruzkina.
Punch (aldizkaria)

**Punch** edota **London Charivari** 1841 eta 1992 eta 1996 eta 2002 artean Erresuma Batuan argitaratu zen umorezko aldizkari bat da. 1841eko uztailaren 17an Henry Mayhew eta Ebenezer Landells grabatzaileak sortu zuten. Kariatura burleskoengatik ezaguna izan zen, bertatik ingeles hiztun munduko zutabegile eta karikaturagile ospetsuenak igaro zirelarik.

1940eko hamarkadan aldizkariaren hedapen handiena jazo zen, argitalepn bakoitzeko 175&nbsp;000 ale salduz, nahiz eta ondoren gainbehera luze bat jasan eta 150 urtetako hiztoriaren ondoren 2002an itxi zen. 2004an aldizkariaren artxibategiaren zati handiena Britainiar Liburutegiari saldu zitzaion.

## Kanpo estekak 
* *Punch* aldizkariaren artxibategia ikusgai
Mountjoy espetxea

**Mountjoy espetxea** (irlanderaz *Príosún Mhuinseo* eta ingelesez *Mountjoy Prison*) Irlandako Dublin hiriburuan dagoen segurtasun goreneko espetxe bat da. 1850ean ** Mountjoy Gaol** izenez sortua izan zen, hizkera herrikoian **The Joy** izenez ezaguna da. Presoei dagokionez herrialde honetako espetxe populatuena da. Phibsborough auzoan dago.

## Kanpo estekak
Monterey

**Monterey** () Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldeko hiria da. Kalifornia estatuan dago, Montereyko badiaren hegoaldeko penintsula batean, San Frantziskotik 135 kilometro inguru hegoaldera. 2010ean 27.810 biztanle zituen.

## Historia 
Montereyko badiaren inguruan Ohlone herria bizi zen. Badia ikusi zuen lehen europarra Juan Rodriguez Cabrillo espainiar esploratzailea izan zen, 1542an. 1602an, Sebastián Vizcaínok eman zion izena, Espainia Berriko erregeorde Monte Reyko kondearen omenez. 1770ean, Gaspar de Portolák gotorleku bat ezarri zuen bertan, eta Junípero Serrak San Carlos Borromeo misioa fundatu zuen. 1775ean, Kalifornia Garaiko hiriburu izendatu zuten. 1821etik aurrera Mexikoren mende egon zen, eta Kaliforniako hiriburua izaten jarraitu zuen. 1848an, Guadalupe-Hidalgo hitzarmenaren ondorioz, Estatu Batuen esku gelditu zen.

## Klima 
Montereyk klima mediterraneoa du, uda freskoekin (*Csb* Köppen klima sailkapenaren arabera).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
F. Murray Abraham

**F. Murray Abraham** (1939ko urriaren 24a, Pittsburgh, Pennsylvania) estatubatuar aktore bat da. Mundu osoan 1984ko *Amadeus* filmean Antonio Salieri italiar musikagilearen papera antzezteagatik ospetsu bilakatu zen, antzezpen horregatik Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuelarik. Antzeztu izan dituen beste filma nabarmenen artean honako hauek daude: ''All the President's Men* (1976), *Scarface (1983), *The Name of the Rose* (1986), *Finding Forrester* (2000), *Inside Llewyn Davis* (2013) eta *The Grand Budapest Hotel* (2014).

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo estekak 
* F. Murray Abraham aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Espainiako futbol ligako hirugarren mailako XV taldearen historiala

**Espainiako futbol ligako hirugarren mailako XV taldearen historiala** artikuluan Nafarroako taldeek Espainiako futbol ligako hirugarren mailan izan duten bilakaera agertzen da. XV taldea 1986-87an eratu zen Nafarroako eta Errioxako taldeekin eta CD Mirandés taldearekin. Aurrez IV taldean sartuta egon ziren Aragoe eta Soriako taldeekin batera. 2004 urtean ordea banatzea erabaki zuten eta 2004-05 denboralditik aurrera talde nafarrek bakarrik jokatzen dute bertan. CD Vianés taldeak gertutasunagatik Errioxarren XVI multzoan jokatzen du.

2020-21 denboraldian antolaketa berezia egin zen COVID-19 pandemiak eraginda eta hirugarren mailaren azken denboraldia izan zen. Bi multzo egin ziren eta bakoitzeko hiru onenen artean igoera fase bat antolatu zen.

### Palmaresa 
* ¹ **Beltzez** daude Bigarren B mailara igotzea lortu zutenak.
* ² 2004an Logroñes taldea diru arazoengatik bigarren B mailatik jeitsiarazi zuten eta bere lekua Haro deportivok hartu zuen, talde errioxarren arteko posturik onena lortu zuelako.
* ³ XV multzoa bitan banatu zen eta azken talde nafarra bakarrik jeitsi zen.
* 4 2019-20 denboraldian COVID-19 pandemiaren eraginez 27. jardunaldia jokatuta eten zen Liga. Igoera faseak jokatu ziren baina ez zen talderik jeitsi.

## Garaipenak 
2020-21ko datuak barne.
### Taldeka 
* Talde errioxarrek eta Mirandések XVI multzoa osatu zuten 2004-05etik aurrera.

### Probintziaka 
## Ikus, gainera 
* Espainiako futbol ligako hirugarren maila

## Kanpo estekak
Milk (filma)

**Milk** 2008ko Gus Van Sant estatubatuar zinema zuzendariaren biografia filma bat da. Filma Harvey Milk politikaria eta bere bizitza kontatzen duen eta 1984ko Dokumental onenaren Oscar Saria irabazi zuen *The Times of Harvey Milk* ("Harvey Milken Garaiak") filmean oinarritua dago. Bertan, Sean Penn, Emile Hirsch, Josh Brolin, Diego Luna eta James Franco aktoreek antzeztu zuten.

Osoki San Frantzisko hirian filmatu eta girotu zen, 1978ko manifestapena girotzeko 3.000 boluntario aurkeztu zirelarik.

Zortzi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, bi irabaziz, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Sean Penn) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Dustin Lance Black).

## Argumentua 
1972an Milk (Sean Penn), gay karismatiko eta alaia, New Yorketik San Frantziskora bizitzera joan da, hiri hartako Castro auzoan argazkidena bat irekitzea pentsatu duelarik, nahiz eta garai hartan auzo horretan gayak ez oso ongietorriak izan. Halere, Milk gogor egin eta denboraz Castro auzoa homosexualen eskubideen aldeko erreferentea bilakatuko da.

Honela bada, Milk lider politiko bilakatuko da, kanpainia federalak zuzendu, orduko Ronald Reagan lider kontserbadorea eta presidentziarako errepublikar hautagaia zenaren babesa lortzeraino.

## Aktoreak 
* Sean Penn - Harvey Milk
* James Franco - Scott Smith, Harveyren bikotea.
* Diego Luna - Jack Lira, Harveyren bigarren bikotea.
* Josh Brolin - Dan White
* Emile Hirsch - Cleve Jones, Harveyren laguntzaile gaztea.
* Alison Pill - Anne Kronenberg, Harveyren kanpainiako zuzendaria.
* Victor Garber - George Moscone alkatea.
* Denis O'Hare - John Briggs senataria.
* Lucas Grabeel - Danny Nicoletta.

## Kanpo estekak 
* *Milk* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Leioa Kirol Elkartea

thumb|Sarrienan 2017. urtean.
alt=S.D. Leioako lehen taldea Hirugarren mailako liga partida batean.|thumb|S.D. Leioako lehen taldea Hirugarren mailako liga partida batean.
**Leioa Kirol Elkartea** Leioako futbol taldea da. 1925ean sortua, 2014tik aurrera Bigarren B mailan jokatzen du.

## Historia 
1925 urtean sortu zuten *Sociedad Deportiva Lejona* izenarekin. Amberesen, 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen Espainiar selekzioan baziren bi jokalari aurrez Leioan arituak zirenak, Félix Sesumaga (Bartzelonan ari zena) eta Sabino Bilbao (Athleticekoa), biak ere Lamiako auzokoak. 1942 eta 1944 urteetan Valencia CF taldearekin lehen mailako Pichichi izan zen Edmundo Suárez "Mundo" ere Leioan jokaturikoa zen. Taldea hamarkada horietan Bizkaiko txapelketetan aritu zen baina diru arazoen erruz 1950ean desagertu egin zen. Talde honek kamiseta granate eta urdina erabiltzen zuen eta praka beltzak.

1974an birsotu egin zuten *Leioa Kirol Elkartea* izenarekin. Bartzelonari eskutitza bidali zioten lagunta eskatuz et tale kataluniarrak bere ekipazio osoa bidali zien. Ibilbide guztia erregional maila desberdinetan egin ondoren 2008an hirugarren mailara igotzea lortu zuen eta 2014an Bigarren B mailara iritsi zen. Denboraldirik onena 2016-17 izan zuen, 5. postua lortu baitzuen, igoera play-offak jokatzetik puntu bakarrera geldituz.

2021ean Hirugarren mailara jaitsi zen. Lehenengo denboraldian Espainiako Futbol Federazioaren Kopako finalerdiak jokatu zituen, baina CD Guijuelok 1-2 garaitu zuen.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 7
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 7
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 4
* **Emaitzarik onena**: 5.a (Bigarren B Maila, 2016-17 denboraldia)

## Ibilbidea 
## Palmaresa 
* Espainiako futbol ligako hirugarren maila (1): 2014.

## Jokalari ezagunak 
* Félix Sesumaga
* Sabino Bilbao
* Edmundo Suárez "Mundo"

## Lehen taldea denboraldika 
Leioa 2014-2015

Leioa 2015-2016

Leioa 2016-2017

Leioa 2017-2018

Leioa 2018-2019

Leioa 2019-2020

Leioa 2020-2021

## Leioako Emakumeak 
Leioak emakumezkoen taldea eratu zuen 2000 urtean Sondika KE taldean aritutako jokalariekin. 2002an Euskal Liga irabazi ondoren Superligara igo zen. Dena den Urte horretan Athletic-ek bere babesean hartu zuen, eta talde bilbotarraren izenean lau liga irabazi zituen jarraian.

Gaur egun Leioako Emakumeak izenarekin talde propioa dauka eta Euskal Ligan jokatzen ari da.

## Kanpo estekak
Asier Santana

**Asier Santana Clavo** (Idiazabal, 1979ko otsailaren 3a-) euskal herritar futbol entrenatzailea da. 2013tik aurrera Real Sociedad B entrenatu du. 2016an Real Uniónek fitxatu zuen.

2006an hasi zen errealan, talde infantilak entrenatzen. 2008an Sanseren bigarren entrenatzailea bilakatu zen. 2013an Meho Kodro ordezkatu zuen postuan, bosniarraren kontratua amaitu ondoren. Bere lehen denboraldian taldearen emaitzak hobetu zituen, 12. postuan bukatuz.

2014ko azaroan, Errelaren lehen taldea entrenatu zuen, Atletico Madrilen kontra, kluba entrenatzaile berri baten bila zebilela. Errealak partidua 2-1 irabazi zuen.

## Erreferentziak
Espainiako futbol ligako hirugarren mailako XVI taldearen historiala

**Espainiako futbol ligako hirugarren mailako XVI taldearen historiala** artikuluan SD Oyonesa eta CD Vianés taldeek Espainiako futbol ligako hirugarren mailan izan duten bilakaera agertzen da, hauek gertutasunagatik Errioxako taldeen multzoan jokatzea erabaki baitute.

## Historia 
Berrantolaketa handi baten ondoren 1986-87an XV multzoa eratu zen Nafarroako eta Errioxako taldeekin eta CD Mirandés taldearekin. Aurrez IV taldean sartuta egon ziren Aragoe eta Soriako taldeekin batera. 2004 urtean ordea banatzea erabaki zuten eta 2004-05 denboralditik aurrera talde errioxarrek beren multzoa izan dute, aurrez aipaturiko bi euskal taldeekin batera.
2020-21 denboraldian antolaketa berezia egin zen COVID-19 pandemiak eraginda eta hirugarren mailaren azken denboraldia izan zen. Bi multzo egin ziren eta bakoitzeko hiru onenen artean igoera fase bat antolatu zen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
2020-21eko datuak barne.
#### XV eta XVI multzoak 
* Taldeka:

* Probintziaka:

## Ikus, gainera 
* Espainiako futbol ligako hirugarren maila

## Kanpo estekak
C.D. Valle de Egüés

**Club Deportivo Valle de Egués** Eguesibarko futbol taldea da, 1952an sortua. Hirugarren Mailan dabil.

## Historia 
1952an sortu zen *Club Deportivo Egués* izenarekin eta lehenengo hamarkadetan talde amateurra izan zen. 1975ean federatu zen eta bigarren erregionalean jokatzen hasi zen. 1986an lortu zuen Hirugarren mailara iristea. Ordutik beti hirugarren mailan aritu da eta bi aldiz izan da multzoko txapelduna. 2000 urtean gaur egungo izena hartu zuen, *Club Deportivo Valle de Egués*.

2023an 2. maila RFEF-ra igo zen eta Kopan 2. itzulia jokatu zuen. RCD Mallorcak kanporatu zuen 0.3 emaitzaz.

## Futbol Zelaia 
Sarriguren Futbol Zelaiak 2.000 ikusleentzako tokia du.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 1
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 34
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 3
* Emaitzarik onena: **1.a** (3. mailan, 2004-05 eta 2006-07 denboraldietan)

### Azken denboraldiak 
## Palmaresa 
* Hirugarren maila (2): 2005, 2007

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Esfinge (animalia)

**Esfinge** (**Sphingidae**) zenbait tximeleta handi kolore bizikori ematen zaien izena da. Burua eta gorputza iletsua dute. 

## Bizi-zikloa 
Espezie gehienek belaunaldi bat baino gehiago izaten dituzte urtean.

### Arrautza 
Ale emeek arrautza berdexka eta zeharrargiak erruten dituzte. Garapena oso aldakorra da, 3-21 egun artean iraun dezake. 

### Larba 
Esfingeen harrak sendoak eta ilegabeak dira, tamaina ertain-handikoak. Lepidoptero gehienetan bezala, 5 oin faltsu pare izaten dituzte. Atzealdean adar itxurako apendize bat izaten dute. Har hauek, tximeleten gehiengoa iluna izan arren, kolore berdeak eta marra diagonalak izaten dituzte. 

### Pupa 
Pupa fasea lur-azpian, harri artean edo kusku baten barnean pasatzen dute. Espezie gehienetan, fase hau negu garaian ematen da. 

### Heldua 
Esfinge gehienek proboszide luzea izaten dute loreen nektarra biltzeko, kolibrien antzera. Polinizatzaile onak izan ohi dira. Espezie gehienak gautarrak edo krepuskularrak diren arren, badira eguneko espezieak ere. 10-30 egun inguru bizi ohi dira. 

## Dibertsitatea 
200 genero eta 1450 especie inguru deskribatu dira. 
* *Acherontia atropos*. 13 cm inguru izaten da luze. Gaineko hegoak marroi ilunak, eta azpikoak horiak, zerrenda beltzekikoak, izaten ditu. Toraxaren gaineko aldean burezurraren antzeko irudi bat du, hori-beltza. Asian, Europan, Afrikan eta Ameriketan bizi da.
* *Agrius convolvuli*
* *Ceratomia catalpae*
* *Daphnis nerii*. Hego berdeak dituen tximeleta handi iletsua, 10 cm inguru luze dena. Afrikako eta Mediterraneo inguruko lurraldeak ditu ohiko bizileku, baina urte beroetan Danimarkaraino eta Suediaraino ere igotzen da.
* *Deilephila elpenor*
* *Erinnyis ello*
* *Eumorpha pandorus*
* *Hippotion celerio*
* *Hyles euphorbiae*
* *Laothoe populi*
* *Macroglossum stellatarum,* kolibri-esfinge bezala ezaguna.
* *Manduca quinquemaculata*
* *Manduca sexta*
* *Mimas tiliae*
* *Sphinx ligustri*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coenagrion

***Coenagrion*** Coenagrionidae familiako odonatu generoa da.

## Espezieak 
Genero honen barnean espezie hauek daude:

* *Coenagrion aculeatum* Yu & Bu, 2007
* *Coenagrion angulatum* Walker, 1912
* *Coenagrion antiquum* Belyshev, 1955
* *Coenagrion armatum* (Charpentier, 1840)
* *Coenagrion australocaspicum* Dumont & Heidari, 1996
* *Coenagrion bartenevi* Belyshev, 1955
* *Coenagrion caerulescens* (Fonscolombe, 1838)
* *Coenagrion castellani* Roberts, 1948
* *Coenagrion ecornutum* (Selys, 1872)
* *Coenagrion exornatum* (Selys, 1872)
* *Coenagrion glaciale* (Selys, 1872)
* *Coenagrion hastulatum* (Charpentier, 1825)
* *Coenagrion holdereri* (Förster, 1900)
* *Coenagrion hylas* (Trybom, 1889)
* *Coenagrion intermedium* Lohmann, 1990
* *Coenagrion interrogatum* (Hagen in Selys, 1876)
* *Coenagrion johanssoni* (Wallengren, 1894)
* *Coenagrion kashmirum* Chowdhary & Das, 1975
* *Coenagrion lanceolatum* (Selys, 1872)
* *Coenagrion lehmanni* Kolenati, 1856
* *Coenagrion lunulatum* (Charpentier, 1840)
* *Coenagrion lyelli* (Tillyard, 1913)
* *Coenagrion melanoproctum* (Selys, 1876)
* *Coenagrion mercuriale* (Charpentier, 1840)
* *Coenagrion ornatum* (Selys, 1850)
* *Coenagrion persicum* Lohmann, 1993
* *Coenagrion ponticum* (Bartenev, 1929)
* *Coenagrion puella* (Linnaeus, 1758)
* *Coenagrion pulchellum* (Vander Linden, 1825)
* *Coenagrion pygmaea* Navás, 1919
* *Coenagrion resolutum* (Hagen in Selys, 1876)
* *Coenagrion scitulum* (Rambur, 1842)
* *Coenagrion syriacum* (Morton, 1924)
* *Coenagrion tengchongensis* Yu & Bu, 2007
* *Coenagrion terue* (Asahina, 1949)
* *Coenagrion vanbrinkae* Lohmann, 1993

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak