open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilen Eguna

[thumb|*Hilen Eguna* margolana ([William-Adolphe Bouguereau, 1859).]]

**Hilen Eguna** edo **Arimen Eguna** Purgatorioan dauden arimen aldeko jaia da, jatorriz paganoa, kristautasunak bereganatua. Erromatar Eliza Katolikoan azaroaren 2an ospatzen da, Santu Guztien Egunaren biharamunean. Hego Ameriketako eta Erdialdeko Amerikako zenbait herrialdeetan, tradizio handiko jai sinkretiko bilakatu da, bertako sinesmenak integratuz. Euskal Herrian oso zabaldutako ospakizuna zen, eta oraindik ere zenbait tokitan ospatzen da; esaterako, Bergarako Osintxu auzoan, *Animen Eguna* ospatzen da azaroan, gaztain eta sagardo dastaketa herrikoiaz.

Antzina, Euskal Herrian, oihal zaharrak eta kuiak hartuta mozorrotzen zen gazte jendea; inauterietan bezala, mozorroaren helburu nagusia, gure burua ezkutatzea, inork ez ezagutzea, aurpegia estaltzea zen. Gazteak etxez etxe joan ohi ziren, aginaldoa jasotzera: jakiak, dirua edo gozokiak. Egun, hainbat xehetasunetan Hilen Egunaren antz handia duen Halloween jai komertzialak hartu du haren tokia Euskal Herrian eta munduko beste herrialde askotan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hilen Eguna (Mexiko): Urtero azaroaren 1ean edo 2an Ertamerikan eta bereziki Mexikon ospatzen den antzeko jatorri paganoa duen ospakizuna.
* Halloween
* Samhain
* Zakatumba

## Kanpo estekak 
* gaubeltza.eus
Tuntun

**Tuntun** izan daiteke:
* **Tuntun (musika tresna)**, perkusiozko musika tresna, salterioaren antzekoa.
* **Tuntun**, emakumeez mintzatuz, ergela, adimen gutxikoaren sinonimoa.
* **Tuntun (hegaztia)**, prunelidoen familiako zenbait txorien izen arrunta.
* Tun Tun mendixka, 79 m. Barakaldo. Arrontegi zubiaren ondoan.
Ekialdeko Alemaniako futbol kopa

[thumb|250px| 1990ko garaikurra jasotzen [Dynamo Dresden taldeko Matthias Sammer jokalaria.]]
**Ekialdeko Alemaniako futbol Kopa** (alemanieraz *FDGB-Pokal*) Ekialdeko Alemanian 1949 eta 1991 urteen artean jokatu zen kanporaketa sistemadun futbol txapelketa izan zen. Magdeburg eta Dynamo Dresden izan ziren garaipen gehien lortu zituzten taldeak, bakoitzak zazpi aldiz.

### Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* DDR-Oberliga (Ekialdeko Alemaniako futbol liga)
* Alemaniako Futbol Kopa

## Kanpo estekak
Salterio

[thumb|upright|eskuinera|Emakume bat salterioa jotzen, [Apulia, circa k. a. 320–310.]]

**Salterio** (, *psaltērion*) antzinako harizko musika tresna da, forma desberdinak izan dituena garaiaren eta lekuaren arabera. XIV-XV. mendeetan erabili zen batez ere. Plektro batez edo hatzez jotzen zen. Gaur egun salterio trapezoidala erabiltzen da, mailu txiki batzuez jotzen dena, Hungarian batez ere.

File:Cantigas de Santa Maria, Musician's Codex, page Bl-2 062V.jpg
File:B-I-2 260R large psaltery.jpg
File:Cantigas de Santa Maria, Musician's Codex, page Bl-2 096V.jpg
File:Cantigas de Santa Maria, Musician's Codex, page Bl-2 089R.jpg
File:Cantigas de Santa Maria, Musician's Codex, page Bl-2 071V.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ttun-ttun

## Kanpo estekak
Joan Luis Vives

**Joan Luis Vives** (latinez: *Ioannes Lodovicus Vives*; valentzieraz: *Joan Lluís Vives*; Valentzia, Aragoiko Koroa, 1492ko martxoaren 6a - Brujas, 1540ko maiatzaren 6a) Pizkundeko humanista eta filosofo handienetako bat izan zen.

## Bizitza 
Hamazazpi urte zituela Espainiatik ihes egin behar izan zuen, bere jatorri judua zela eta, Inkisizioak esetsirik. 1509-1512 bitartean Parisen ikasi ondoren, 1519an Lovainako irakasle izendatu zuten. Ingalaterrako Henrike VIII.ak deitu zuen Galesko Margarita printzesaren irakasle izan zedin, eta egonaldi hartan Oxforden ere irakatsi zuen. 1527an, alabaina, sei asteko kartzelaldia jasan zuen erregearen dibortzioaren aurka azaldu zelako. Handik aurrera Brujasen hartu zuen bizilekua.

Bere obra guztia latinez idatzia da. Sorbonan ezagutu zituen azken eskolastikaren metodoak kritikatu zituen –*Adversos pseudo-dialecticos* (1519, *Sasi logikoen aurka*)–, eta prozedura pedagogikoen berriztapena proposatu –*De causis corruptarum artium* (1531, *Filosofiaren endekatzearen kausak*)–. Errenazimentuko pentsalariak ezagutu zituen (Erasmo Rotterdamgoa, Guillaume Budé, Thomas More) eta erreforma humanistaren alde jardun zuen. Gizonari ikuspegi guztietatiko hezkuntza eskaintzea proposatzen zuen. Behaketari eta esperientziari garrantzi handia emanik, mende bat geroago Francis Baconek formulatuko zuen metodo enpirikoa erabili zuen. Vivesek eragin handia izan zuen bere garaiko pentsamendu filosofikoan.

## Idazlanak 
[220px|thumb|ezkerrera|Joan Luis Vivesen irudia, [Espainiako Liburutegi Nazionala|Espainiako Liburutegi Nazionaleko fatxadan.]]
* *Adversos pseudo-dialecticos* (1519, *Sasi logikoen aurka*)
* *De ratione studii puerilis* (1523, *Haurren ikasketaren arrazoiaz*)
* *De institutione foeminae christianae* (1523, *Emakume kristauaren heziketa*)
* *De officio mariti* (1529, *Senarraren betebeharrak*)
* *De concordia et discordia in humano genere* (1529, *Adiskidetasuna eta haserrea gizadian*)
* *De causis corruptarum artium* (1531, *Filosofiaren endekatzearen kausak*)
* *De anima e vita* (1538, *Arima eta bizitza*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Army of Darkness

***Army of Darkness*** () komedia beltzeko film bat da, Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariarena, 1992an plazaratua. Ikusle kopuruaren aldetik arrakasta lortu zuen, eta bere generoko kultuzko film bilakatu zen. *The Evil Dead* eta *Evil Dead II* filmekin batera, *Evil Dead* izeneko film sorta osatzen du.

## Argumentua 
Ash (Bruce Campbell) —*The Evil Dead* eta *Evil Dead II* filmetan etengabe gertakizun izugarriak bizi ostean— *Nekronomikon* hildakoen liburuak sortutako atariaren bidez 1300. urteko Ingalaterrara lekualdatuko da.

Han, bere garaira itzuli ahal izateko, *Nekronomikon* liburua topatu beharko du. Baina hura hartzean, Iluntasunaren Gudarostea esnaraziko du, eta bere alde gaiztoa gudaroste horren buruzagi bihurtuko da.

Orduan, gizakiak ez-hilen gudarostearen aurkako borrokan gidatu beharko ditu, bai eta *Nekronomikon* liburua babestu ere, gizateria salbatzearren eta bera bere garaira itzuli ahal izatearren.

## Aktoreak 
* Bruce Campbell: Ashley J. "Ash" Williams
* Embeth Davidtz: Sheila.
* Marcus Gilbert: Lord Arthur.
* Ian Abercrombie: Jakintsua
* Richard Grove: Henry Gorria dukea.
* Timothy Patrick Quill: Errementaria.
* Michael Earl Reid: Urrezko Hortza.
* Bridget Fonda: Linda.
* Patricia Tallman: Sorgina.

## Kanpo estekak 
* *Army of Darkness* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Army of Darkness* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kanariar erregetxo

**Kanariar erregetxo** (*Regulus regulus teneriffae*) mendi-erregetxoaren azpiespeziea da. Hegaztien barruko Regulidae familian sailkatua dago. Tenerifen eta Gomeran bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Regulus
* Regulidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Lygisaurus

***Lygisaurus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian eta Ginea Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Lygisaurus abscondita* (Worthington, Wilmer, Couper, Amey, Zug & Roberts, 2005)
* *Lygisaurus aeratus* (Garman, 1901)
* *Lygisaurus curtus* (Boulenger, 1897)
* *Lygisaurus foliorum* De Vis, 1884
* *Lygisaurus laevis* (Oudemans, 1894)
* *Lygisaurus macfarlani* (Günther, 1877)
* *Lygisaurus malleolus* (Roberts, Couper, Worthington, Wilmer, Amey & Zug, 2005)
* *Lygisaurus novaeguineae* (Meyer, 1874)
* *Lygisaurus parrhasius* (Couper, Covacevich & Lethbridge, 1994)
* *Lygisaurus rococo* Ingram & Covacevich, 1988
* *Lygisaurus sesbrauna* Ingram & Covacevich, 1988
* *Lygisaurus tanneri* Ingram & Covacevich, 1988
* *Lygisaurus zuma* Couper, 1993

## Kanpo estekak
Erregetxo

**Erregetxo** (*Regulus* sp.) regulidoen familiako zenbait txoriren izen arrunta da. Txepetxaren tamaina eta itxura du. Basoetan bizi da, batez ere koniferoen basoetan.

Generoaren latinezko izenak (*regulus*) ale helduen koroa moduko diseinuan du jatorria.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regulus (argipena)

**Regulus** hitzak hainbat kontzepturi egin diezaioke erreferentzia:

* Biologian:
** **Regulus** espezie-familia, erregetxo izenaz ezagunagoa.
** **Regulus regulus** espeziea, mendi-erregetxoa bezala ezagunagoa.
* Astronomian:
** **Regulus** izarra, sekuentzia nagusikoa, gauez erraz ikusi daitekeena.
Geomyersia

***Geomyersia*** Scincidae barruan sailkatutako narrasti familia bat da. Bismarck uhartedian eta Solomon uharteetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Geomyersia coggeri* Greer, 1982
* *Geomyersia glabra* Greer & Parker, 1968

## Kanpo estekak
Phytophthora infestans

***Phytophthora infestans***, protista fungoide bat da. Patata laboreetan galera handiak eragiten ditu mundu osoan eta, gaur egun, patata eta tomateen patogeno garrantzitsuenetarikoa da. *Phytophthora infestans* 1845etik 1849ra Irlandako gosetearen eta 1846tik 1857ra Eskoziako gosetearen eragile nagusia izan zen.

## Epidemiologia 
Giro tropikaletan, patataren laboreak etengabe landu egiten dira eta, beraz, aireko inokuloen lehen intzidentzia eremu berrietan hasten dute. Eremu epeletan, aurreko denboraldian lurrean egon ziren tuberkulu infektatuetan ere bizirik iraungo dute onddoak.

Hazi zatiak ere infektatu daitezke eta patogenoak eduki. Hazi infektatuen edo tuberkulu zaharragoen bidez kimu berriak sortzen direnean, onddoak hazkunde berri hori infektatu eta gero esporatu egiten du, bai airearen edo uraren bitartez.

## Biologia 
Oomizete honen esporak hibernatu egiten dira infektatutako tuberkuluetan, bereziki aurreko urteko uztaren ondoren lurrean geratzen direnetan eta oso azkar hedatzen dira. Esporak hostoetan sortu eta garatu egiten dira, normalean  10 ° C-tik gorako tenperaturak daudenean eta hezetasuna % 75etik gorakoa denean bi egunez edo gehiagoz. Euriak esporak lurrera eraman ditzake, tuberkulu gazteak infektatuz, eta haizeak esporak kilometro batzuetara eraman ditzake.

Izurritearen lehen etapak oharkabeak izaten dira eta landare guztiak ez dira aldi berean kaltetzen. Sintomen artean, landareen hostoetan eta zurtoinetan orban ilunak agertzen dira. Hezetasun-baldintzetan, hauts zuri bat agertuko da hostoen azpian, eta landare guztia azkar kutsatu daiteke. Kutsatutako tuberkuluek gris edo beltz koloreko orbanak garatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fort-la-Latte

**Fort-la-Latte** Bretainiako Côtes-d'Armor departamentuan dagoen gaztelu edo gotorleku bat da, Bro Sant Brieg lurralde historikoan. Fréhel lurmuturretik 4 kilometro hego-ekialdera dago, Plévenon udalerriko lursailetan.

## Historia 
1340an eraikitzetik hasi eta XVIII. mendean amaitu zen. 1379an Bertrand du Guesclin zaldunaren gudarosteek setiatu zuten. 1925an Frantziako Kultur Ministerioak Monumentu historiko izendatu zuen.

Gaztelu hay hainbat filmen kokalekua izan da, esate baterako, 1958an Kirk Douglas, Tony Curtis, Janet Leigh eta Ernest Borgnine aktoreek antzeztutako *The Vikings* filma, bai eta Ridley Scott zuzendariaren *Life in a Day* dokumentala ere.

Yann-Bêr Kalloc'h bretainiar olerkariaren olerki ezagun baten izenburua ere bada, Jef Le Penven musikagileak musikatu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:200707 Fort La Latte 05.JPG|Sarrera.
Irudi:Breizh 22 - plevenon - kastell roc'h goueon 02.JPG|Gaztelua.
Irudi:Cote Emeraude Fort La Latte.jpg|Dorreko ikuspegia.
Irudi:Fort-la-latte06.jpg|Barnealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fort-la-Latte gazteluaren webgunea (eleanitza)
* Fort-la-Latte gazteluaren fitxa irakurgai Bretainiako Kultur Ondarearen webgunea
The Vikings (1958ko filma)

***The Vikings*** () 1958ko abenturazko filma da, Edison Marshallen *The Vikings* eleberriaren egokitzapena, Richard Fleischer estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Eleberria eta filma Ragnar Lodbrok buruzagi bikingoaren eta haren semeen sagetan oinarriturik daude. Kirk Douglas, Tony Curtis, Janet Leigh, Ernest Borgnine, James Donald, Alexander Knox eta Frank Thring izan ziren aktore nagusiak, eta Orson Wellesek ipini zuen narratzailearen ahotsa.

Nagusiki Norvegiako Maurangerfjorden fiordoan filmatu zen, eta Aellaren gazteluko eszenak Britaniako Fort-la-Latten.

## Argumentua 
Goi Erdi Aroan, bikingo edo normandiarrek (iparraldeko gizonak) Odin gurtzen zuten, gerraren jainkoa, eta hark gidatu ohi zituen itsasoan zehar egiten zituzten harpilaketa bidaldietan. Einar (Kirk Douglas) eta Erik (Tony Curtis), Ragnar (Ernest Borgnine) errege bikingoaren semeak dira, nahiz eta haiek ez jakin. Elkarri gorroto badiote ere, elkarlanean aritu behar dute, Morgana printzesa (Janet Leigh) askatzeko, Northumberlandeko Aella erregeak (Frank Thring) preso baitu.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: *Einar*.
* Tony Curtis: *Erik*.
* Ernest Borgnine: *Ragnar*.
* Janet Leigh: *Morgana*.
* James Donald: *Egbert*.
* Alexander Knox: *Mosén Godwin*.
* Maxine Audley: *Enid*.
* Frank Thring: *Aella*.
* Eileen Way: *Kitala*.
* Edric Connor: *Sandpiper*.
* Dandy Nichols: *Bridget*.
* Per Buckhøj: *Bjorn*.
* Orson Welles: *Narratzailea (ahotsa)*.

## Kanpo estekak 
*  *The Vikings*, imdb.com
Johnny Got His Gun (filma)

***Johnny Got His Gun*** () 1971ko Dalton Trumbo estatubatuar zinema zuzendariaren film belikoa bat da. Bertan, Timothy Bottoms, Jason Robards, Donald Sutherland, Diane Varsi eta Kathy Fields aktoreek antzeztu zuten.

Filmak gerraren aurkako joera bakezalea argi du, gerraren laztasuna protagonistaren egoeraren bidez modu oso garratzean erakusten du.

## Sinopsia 
Lehen Mundu Gerran estatubatuar gudari bat leherketa baten ondorioz larriki zaurituta dago. Istripu horretan, Johnnyk hankak, besoak, ikusmena, entzumena, usaimena eta dastamena galdu ditu. Modu latzean esanda, haragi puska bat eginda geratu da: kontzientzia izan arren, errealitatetik eta bere ingurutik erabat isolatuta dago. Halere, bere bizitzako une garrantzitsuenak gogoratzen (jaiotetxea, gurasoak eta neska-laguna...) eta ametsak eta amesgaiztoak ditu, baina ez ditzake errealitatea eta fantasia bereiz.

Hainbat urtez egoera latz horretan egonda, azkenik Morse kodearen bidez mediku eta jeneralekin harremanetan jartzea lortu du, burua aurrera-atzera mugituz. Hil dezaten eskatu die, baina ingurukoak ez diote jaramonik egiten. Haren gorputz ezdeusa biltegi batean zokoratuta, medikuntzaren aurrerapenerako ikerketetan erabiltzeko mantenduko dute bizirik.

## Aktoreak 
* Timothy Bottoms: Joe Bonham
* Kathy Fields: Kareen, Joeren neska-laguna
* Marsha Hunt: Joeren ama
* Jason Robards: Joeren aita
* Donald Sutherland: Jesukristo
* Diane Varsi: erizaina
* Charles McGraw: Mike Burkeman
* Sandy Brown Wyeth: Lucky
* Don 'Red' Barry: Jody Simmons (Donald Barry gisa)

## Bitxikeriak 
Filmaren izenburua George M. Cohan estatubatuar nazionalistaren *Over there* abestiko hitzetan oinarritua dago: kanta hartan, filmean ez bezala, gerraren apologia handia egiten da, *"Johnny, get your gun"* (), estatubatuar gazteri abertzaleak bere herrialdea defendatzeko duen eskubidearen alde. Aldiz, Trumboren eleberri nahiz filmean oso bestelako erantzuna ematen zaio: *Johnnyk bere fusila hartu zuen, gerrara joan eta bizi guztirako elbarri itzuli zen*.

Bestalde, Metallica estatubatuar musika taldeak, filmean oinarrituta, *One* abestia ondu zuen, baita haren bideoklipean filmeko irudiak sartu ere.

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* *Johnny Got His Gun* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tuntun (hegaztia)

**Tuntun** (*Prunella*) prunelidoen familiako zenbait txorien izen arrunta da. Neurriz txikiak dira, txolarrearen paretsukoak. Mokoa labur samarra dute, baina fina eta zorrotza. Kolorez arre ilunak edo beltzaranak izan daitezke. Intsektuak, armiarmak eta belar-haziak jaten dituzte batez ere.

## Espezieak 
* Mendi-tuntun, *Prunella collaris*
* *Prunella himalayana*
* *Prunella rubeculoides*
* *Prunella strophiata*
* Siberiar tuntun, *Prunella montanella*
* *Prunella fulvescens*
* Radde tuntun, *Prunella ocularis*
* *Prunella atrogularis*
* *Prunella koslowi*
* Tuntun arrunt, *Prunella modularis*
* *Prunella rubida*
* *Prunella immaculata*
* Arabiar tuntun, *Prunella fagani*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanakysaurus

***Kanakysaurus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Kanakysaurus viviparus* Sadlier & Bauer, Smith & Whitaker, 2004
* *Kanakysaurus zebratus* Sadlier & Bauer, Smith & Whitaker, 2008

## Kanpo estekak
Fell poni

**Fell ponia**, (ingelesez *Fell pony*), Ingalaterrako bertako zaldi arraza bat da. Jatorriz Ingalaterrako ipar aldekoa izanik, gaur egun Cumbriako Cumberland eta Westmorland-en zein Northumberland-en hedatzen da bereziki. Britainiar uhartetako mendi eta eremuetako ponien arraza multzoan kokatzen da. Bere ezaugarri eta tamainagatik ponien sailkapen taldean kokatzen da era berean.

Jatorriz mendiko baserrietako abere izan zen, izenaren etimologian aipatzen denez, *Fell* hitza mendia baita. Arraza oso lotuta dago gertuko Dales poniarekin, baina txikiagoa da eta poni ezaugarri gehiago dauka azken hau baino. Poni hauek sendoak dira, agilak eta urrats segurua dute leku malkartsuetan. Arraza nahiko ezaguna da eta oso zabaldurik dago Bretainia Handian. Zela zaldi zein gurdi zaldi bezala erabilia izan da.

## Izenaren etimologia 
## Arrazaren historia 
Antza Fell poniak Britaniar uhartetan Burdin Aroan oso zalbadurik zeuden ponien aspaldiko arrazen ondorengo zuzenak dira. Fell ponia orain galdurik dagoen Galloway poniaren antzeko arbasoak zituen, baita Dales poniarekin. Bere jatorria Eskozia eta Ingalaterraren arteko mugan kokatzen dute, erromatarrak eskualde haietara heldu baino lehen. Hala ere Fell Poniaren Elkarteak ez du baztertzen garai zaharretan poni hauen arbasoak erromatarrek ekarritako zaldiekin nahastea.

## Arrazaren ezaugarriak 
* Tamaina. Fell poniak 137 eta 142 cm artean kokatzen dira, altuera soin gurutzera hartuta.

thumb|340 px|Fell ponia aspaldidanik erabilia izan da bertako baserritan hainbat lanetarako zein zela eta gurdi zaldia bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Fell Poniaren Elkarteko WEB-a
Lacertaspis

***Lacertaspis*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako erdialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Lacertaspis chriswildi* (Böhme & Schmitz, 1996)
* *Lacertaspis gemmiventris* (Sjöstedt, 1897)
* *Lacertaspis lepesmei* (Angel, 1940)
* *Lacertaspis reichenowi* (Peters, 1874)
* *Lacertaspis rohdei* (Müller, 1910)

## Kanpo estekak
Leiolopisma

***Leiolopisma*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Fijin eta Maskareinetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Leiolopisma alazon* Zug, 1985
* *Leiolopisma ceciliae* Arnold & Bour, 2008
* *Leiolopisma fasciolare* (Girard, 1858)
* *Leiolopisma mauritiana* (Günther, 1877)
* *Leiolopisma telfairii* (Desjardin, 1831)

## Kanpo estekak
Lampropholis

***Lampropholis*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira, baina *Lampropholis delicata* espeziea Zeelanda Berrian eta Hawaiin sartu du gizakiak.

## Espezieak 
* *Lampropholis adonis* Ingram, 1991
* *Lampropholis amicula* Ingram & Rawlinson, 1981
* *Lampropholis caligula* Ingram & Rawlinson, 1981
* *Lampropholis coggeri* Ingram, 1991
* *Lampropholis colossus* Ingram, 1991
* *Lampropholis couperi* Ingram, 1991
* *Lampropholis delicata* (De Vis, 1888)
* *Lampropholis elongata* Greer, 1997
* *Lampropholis guichenoti* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Lampropholis mirabilis* Ingram & Rawlinson, 1981
* *Lampropholis robertsi* Ingram, 1991

## Kanpo estekak
Barakuilu (argipena)

**Barakuilu** hitzak adiera zenbait ditu:

* **barakuilu** edo barraskiloa, gastropodoa;
* **barakuilu** edo koklea, barne belarriko atala.
Liburnascincus

***Liburnascincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australiako Queenslanden bizi dira.

## Espezieak 
* *Liburnascincus coensis* (Mitchell, 1953)
* *Liburnascincus mundivensis* (Broom, 1898)
* *Liburnascincus scirtetis* (Ingram & Covacevich, 1980)

## Kanpo estekak
Lioscincus

***Lioscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Lioscincus greeri* (Böhme, 1979)
* *Lioscincus maruia* Sadlier, Whitaker & Bauer, 1998
* *Lioscincus nigrofasciolatum* (Peters, 1869)
* *Lioscincus novaecaledoniae* (Parker, 1926)
* *Lioscincus steindachneri* Bocage, 1873
* *Lioscincus tillieri* (Ineich & Sadlier, 1991)
* *Lioscincus vivae* Sadlier, Bauer, Whitaker & Smith, 2004

## Kanpo estekak
Menetia

***Menetia*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Menetia alanae* Rankin, 1979
* *Menetia amaura* Storr, 1978
* *Menetia concinna* Sadlier, 1984
* *Menetia greyii* Gray, 1845
* *Menetia koshlandae* Greer, 1991
* *Menetia maini* Storr, 1976
* *Menetia sadlieri* Greer, 1991
* *Menetia surda* Storr, 1976
* *Menetia timlowi* Ingram, 1977

## Kanpo estekak
Celatiscincus similis

***Celatiscincus similis*** *Celatiscincus* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae
The Ten Commandments (1956ko filma)

**The Ten Commandments** (euskaraz *Hamar Aginduak*) 1956ko Cecil B. DeMille estatubatuar zinema zuzendariaren filma epiko ikusgarri eta erraldoi bat da. Fredric M. FrankDorothy Clarke Wilson idazlearen *Prince of Egypt*, J.H. Ingraham idazlearen *Pillar of Fire*, A.E. Southon idazlearen ''On Eagle's Wings* eta Biblian oinarritua dago. Bertan, Charlton Heston, Yul Brynner, Anne Baxter, Edward G. Robinson, Yvonne De Carlo, Debra Paget eta John Derek aktoreek antzeztu zuten.

Filmak zazpi Oscar Sarien izendapenak jaso zituen, Efektu berezi onenen Oscar Saria (John P. Fulton) irabaziz.

## Argumentua 
Biblian jasotako Moisesen (Charlton Heston) istorioa konatzen da, hau jaiotzez judua izan arren Egiptoko faraoiaren familiak semetzat hartu zuen, halere Moisesek bere pribilegioak alde batera laga eta bere jatorrizko hebreerar herria esklabotzatik askatu eta Hitzemndako Lurrera gidatuko du. Filma Moisesen amak bere haurtxoa Nilo ibaieko uretan saskitxo baten uzten duenean hasten da, ibaian beherantz joan eta Ramses I.aren alabak jaso eta semeordetzat hartzen duelarik. Hortik aurrera, Moisesen bizitzako gertakari nabarmenenak agertzen dura, adibidez, bere anaiordea den Ramses II.ak berarekiko duen gorrotoa, basamortura erbesteratzen duelarik, judu herriaren salbatzailearen berpizkundea, Egiptoko hamar izurriak, Irteera (Exodoa), Itsaso Gorriko pasartea, Sinai mendian jazotako Hamar Aginduen errebelazioa eta Urrezko zekorraren gurtzea.

[thumb|400px|erdian|[Moises (Charlton Heston).]]

## Aktoreak 
* Charlton Heston: Moises
* Yul Brynner: Ramses II.a
* Anne Baxter: Nefertari
* Edward G. Robinson: Dathan
* Yvonne De Carlo: Sephora
* Debra Paget: Lilia
* John Derek: Josue
* Cedric Hardwicke: Seti I.a
* Nina Foch: Bithiah
* Martha Scott: Jokebed, Moisesen ama
* Judith Anderson: Memnet
* Vincent Price: Baka
* John Carradine: Aaron
* Olive Deering: Miriam
* Douglass Dumbrille: Jannes
* Frank DeKova: Abiram
* Eduard Franz: Jethro
* Henry Wilcoxon: Pentaur
* Donald Curtis: Mered
* Lawrence Dobkin: Hur Ben Caleb
* H.B. Warner: Amminadab
* Julia Faye: Elisabet
* Ian Keith: Ramses I.a

## Iruditegia 

Fitxategi:Yvonne_De_Carlo_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Séfora*: Yvonne De Carlo
Fitxategi:Debra_Paget_and_John_Derek_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Lilia* eta *Josue*: Debra Paget eta John Derek
Fitxategi:Edward_G_Robinson_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Dathan*: Edward G. Robinson
Fitxategi:Martha_Scott_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Yochabel*: Martha Scott
Fitxategi:Yul_Brynner_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Ramses II.a*: Yul Brynner
Fitxategi:Judith_Anderson_in_The_Ten_Commandments_film_trailer.jpg|*Memnet*: Judith Anderson
Fitxategi:The Ten Commandments (1956) trailer 12.jpg|Itsaso Gorriaren pasartea.
Fitxategi:The Ten Commandments (1956) trailer 13.jpg|Filmeko une bat.

## Kanpo estekak 
* *The Ten Commandments'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Afari-merienda

**Afari-merienda** askariaren ordez egiten den otordua da, afari arin moduan, askarian prestatu ohi diren janariekin baino kantitate handiagoz. Ilunabar aldera burutzen da, afariaren ohiko orduan baino lehenago. Ohikoa da lagunartean, otordu informal moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ballad of Cable Hogue

***The Ballad of Cable Hogue*** (euskaraz *Cable Hogueren balada*) 1970eko Sam Peckinpah estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko western bat da. Jason Robards, Stella Stevens eta David Warner aktoreek antzeztu zuten.

Filma bere generorako ez ohikoa da, bortizkeria edota arma-duelu eskas batzuk besterik ez baititu, istorio berari lehentasuna emanez.

## Sinopsia 
Cable Hogue (Jason Robards) izeneko gizona bere ustezko adiskide Taggart (L. Q. Jones) eta Bowen-ek (Strother Martin) basamortuan abandonatua da, baina Cable Hoguek aurrera ateratzea lortu, ura topatu eta zaldi-gurdien ibilbidea atsedenleku bat ezarriko du. Bertatik mota askotako pertsonaiak igarotzen dira, baina bera abandonatu zuten horien aurka mendekua noiz hartuko zain dago.

## Aktoreak 
* Jason Robards: Cable Hogue
* Stella Stevens: Hildy
* David Warner: Joshua
* Strother Martin: Bowen
* Slim Pickens: Ben Fairchild
* L.Q. Jones: Taggart
* Peter Whitney: Cushing
* R.G. Armstrong: Quittner
* Gene Evans: Clete
* William Mims: Jensen
* Kathleen Freeman: Me. Jensen
* Susan O'Connell: Claudia
* Vaughn Taylor: Powell
* Max Evans: Webb Seely

## Kanpo estekak 
* *The Ballad of Cable Hogue* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Eyes Wide Shut

***Eyes Wide Shut*** () 1999ko Stanley Kubrick estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko film erotiko bat da, baita zinema-zuzendari honek filmatu zuen azken filma ere. Arthur Schnitzler idazlearen *Dream Story* eleberrian oinarritua dago.

*Eyes Wide Shut* filma oso nahasi eta enigmatikoa da, beraren inguruan gogoeta egiteko, hainbat alditan ikusi beharrekoa. Bertan kontatzen diren gertakariak errealitatea eta ametsaren arteko muga zirriborratzen dute, filma misteriotsua denez eta amaiera oso definitua ez duenez, berarekiko hainbat irakurketa ezberdin egiteko ateak irekita uzten ditu.

Filma AEBtan eta Ingalaterran filmatu zen, tartean Mentmore Towers jauregian.

## Sinopsia 
Istorioa nagusiki New York hirian girotua dago, bertan Bill Hardford doktorea (Tom Cruise) eta haren emazte Alice-en (Nicole Kidman) sexu abenturak azaltzen dira, aurretik emazteak maitale batekin maitasun abentura bat izan zuela aitortu ostean. Bikotea sexu abentura bati ekingo dio, eta orgiak antolatzen dituen kultu klandestino batean barneratuko dira.

## Casting 
* Nicole Kidman - Alice Harford
* Tom Cruise - Bill Harford doktorea
* Sydney Pollack - Victor Ziegler
* Marie Richardson - Marion
* Todd Field - Nick Nightingale
* Sky du Mont - Sandor Szavost

## Kanpo estekak
NRJ

**NRJ** frantses irrati bat da. 1981eko uztailaren 15ean Jean-Paul Baudecroux-ek eta Max Guazzinik sortua, NRJ International eta NRJ Group-en kate sortzailea da. Irrati libre bezala sortua, gaur egun, RTL-ekin lehian ibiltzen da lehen frantses irratiaren postuarentzat. Irrati kate hau orokorrean publiko gazteari zuzendua da (13-35 urte) eta adin horri lotutako hiru emisio nagusi proposatzen ditu: C'Cauet sur (astelehenetik ostiralera 20-23H) NRJ Sebastien CAUET-ek aurkeztua, Guillaume radio 2.0 sur NRJ (astelehenetik ostegunera 23-02H eta igandeak 20-00H) Guillaume PLEY-k aurkeztua, eta Manu dans le 6/9 sur NRJ (astelehenetik ostiralera 06-09H) Manu LEVY-k aurkeztua. Hiru emisio horietaz gain, NRJ Extravadance: Ostiral eta larunbatetan DJ desberdinek hartzen dute irratiaren kontrola.

## Kanpo estekak
Terminator 2: Judgment Day

**Terminator 2: Judgment Day** (euskaraz *Terminator 2: Judizio Eguna*) 1991ko James Cameron kanadar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da. *The Terminator* (1984) filmaren jarraipena da baina, aldi berean, film horrek ere *Terminator 3: Rise of the Machines* (2003) eta *Terminator Salvation* (2009) eta *Terminator Genisys* (*Terminator* *Genesia*, 2015) jarraipenak izan zituen. Bertan, Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton, Edward Furlong eta Robert Patrick aktoreek antzeztu zuten.

Estreinaldi garaian, filmak, konputagailuz eginiriko efektu bereziei zegokienez, sekulako aurrerapena ekarri zuen. Bestalde, lau Oscar Sari irabazi zituen: Makillaje onenaren Oscar Saria, Soinu onenaren Oscar Saria, Soinu edizio onenaren Oscar Saria eta Efektu berezi onenen Oscar Saria.

## Argumentua 
1995, Los Angeles. Sarah Connor (Linda Hamilton) John Connor (Edward Furlong) matxinatuaren ama ezkongabea erietxe psikiatriko batean sartuta dago. Urte batzuk aurretik, denbora-bidaiari batek makinak nagusi diren etorkizunean bere semea gizateriaren salbatzailea dela adierazi zion. Ordutik aurrera, Sarah gerlari antzeko norbait bilakatu eta John semea biziraupen-taktiketan entrenatu du. Arrazoi horrengatik, eroetxe batean sartu zuten. Etorkizuneko makinek T-1000 izeneko robot modelo hobetua igorri dute, John hil dezan, baina etorkizuneko gizakiek T-800 zaharkitua bidali dute, bizia babes diezaion.

## Aktoreak 
* Arnold Schwarzenegger: Terminator / T-800
* Linda Hamilton: Sarah Connor
* Robert Patrick: T-1000
* Edward Furlong: John Connor
* Earl Boen: Peter Silberman doktorea
* Joe Morton: Miles Bennett Dyson

## Kanpo estekak 
* *Terminator 2: Judgment Day* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Terminator 2: Judgment Day* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gaztaina-saltzaile

thumb|200px

**Gaztaina-saltzailea** kaleetan jarritako postu txiki batean gaztainak bertan erre eta saltzen dituzten pertsona da. Gaztainak erretzeko erabiltzen duten instalakuntza oso sinplea da: sutegia, ikatza eta gaztain erreak bero mantentzeko manta bat. Gehienetan, kukurutxo batean banatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Pelikano

**Pelikano** *Pelecanus* generoko animalien izen arrunta da. Hegaztien barruko Pelecanidae familian dagoen genero bakarra osatzen dute.

Hegazti igeri-oinduna, uretakoa, behe barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Hegan egin dezaketeen hegaztietan handienetakoak dira. Motaren arabera 1,20, 1,40 edo 1,80 m luze izan daitezke, eta 14 kg har dezakete. Moko luzea eta zabala dute, behe-barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Lepoa eta hegoak ere luzeak dituzte; hankak berriz motzak eta igerirako egokituak. Isatsa ere motza dute. Hegalari onak dira, baina bizitzaren parterik handiena ibaietan, aintziretan edo itsasertzetan ematen dute. Oso hegazti taldezaleak dira bestalde. Arraina jaten dute batez ere, baina oskoldunak ere bai tarteka. Arrantza egin behar dutenean 15-20 pelikano elkartu eta arrain sardoa inguratzen dute harrapatzen hasi baino lehen.

## Espezieak 
*Pelecanus conspicillatus*
*Pelecanus crispus*
*Pelecanus erythrorhynchos*
*Pelecanus occidentalis*
*Pelecanus onocrotalus*
*Pelecanus philippensis*
*Pelecanus rufescens*
*Pelecanus thagus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Kukurutxo

thumb|200px
**Kukurutxoa** paper edo beste material bateko xafla bat bihurrituz egiten den forma konikoko ontzi txikia da, ale txikiak (goxokiak, gaztain erreak, fruitu lehorrak) edo izozkiak sartzeko erabiltzen dena. Inbutu moduan ere erabil daiteke.

## Ikus, gainera 
* Izozki-kukurutxo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phalacrocoracidae

**Phalacrocoracidae** Suliformes ordenako itsas-hegaztien familia bat da. Ur azpian harrapatzen dituzten arrainez elikatzen dira. Batez ere hankekin bultzatzen dira; minutu batez baino gehiagoz urperatu daitezke, eta 10 metro inguruko sakonerara iristen dira. Uretako hegazti gehienen lumak ez bezala, familiako kideen lumak ez dira erabat iragazgaitzak, eta, horri esker, erraz hondoratu eta urpean igeri egin dezakete. Behin lehortutakoan, hegoak zabaltzen dituzte lehortzeko. Gainera, aireko zakuen bolumena erregulatzen dute.

Familiako kiderik ezagunenak ubarroiak (*Phalacrocorax* generokoak) dira.

## Taxonomia 
Familiak hiru genero hartzen ditu bere barnean:
* *Microcarbo*
* *Phalacrocorax*
* *Leucocarbo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibis

**Ibisak** Threskiornithinae azpifamilian sailkaturiko hegaztiak dira. 26 espezie daude. Beren familia-ahaide gertukoenak mokozabalen azpifamilian daude.

Hegazti zangaluzeak dira, mokoa luze, estu eta kakoduna dutena, beheranzko kurba egiten duena. Tamaina eta kolore desberdinetako ibisak daude baina moko-forma berezi horretan antza dute denek eta erraz identifikatzen ahal dira horregatik. Antzinako Egipton hegazti sakratutzat zeuzkaten, eta haien artean, momietan eta mitologian agerpen nabarmena du ibisak. Tot jainkoa, adibidez, ibis buruarekin agertzen da Egiptoko mitologian.

Antartikan salbu, kontinente guztietan bizi izan dira (Australian espezie bat, eta Amerika osoan bi espezie bakarrik, dena den), baina Europan desagertu egin ziren, nahiz eta 20 eta 21. mendeetan berrezarpen saioak egiten ari diren *Geronticus eremita* espeziearekin. Oro har, lurreko ornodun txikiak eta animalia ornogabeak jaten dituzte.

## Genero eta espezieak 
Threskiornithinae azpifamiliak 26 espezie ditu, 12 generotan banaturik:

* *Threskiornis*
** *Threskiornis aethiopicus* (Egiptoko ibis sakratua)
** *Threskiornis solitarius* † (Reunion-eko ibisa)
** *Threskiornis melanocephalus*
** *Threskiornis molucca*
** *Threskiornis spinicollis*
* *Pseudibis*
** *Pseudibis papillosa*
** *Pseudibis davisoni*
** *Pseudibis gigantea*
* *Geronticus*
** *Geronticus eremita* (Ibis ermitaua)
** *Geronticus calvus*
* *Nipponia*
** *Nipponia nippon*
* *Bostrychia*
** *Bostrychia olivacea*
** *Bostrychia rara*
** *Bostrychia hagedash*
** *Bostrychia carunculata*
* *Theristicus*
** *Theristicus caerulescens*
** *Theristicus caudatus*
** *Theristicus melanopis*
* *Cercibis*
** *Cercibis oxycerca*
* *Mesembrinibis*
** *Mesembrinibis cayennensis*
* *Phimosus*
** *Phimosus infuscatus*
* *Eudocimus (Ameriketako ibisak)*
** *Eudocimus albus (Amerikako ibis zuria)*
** *Eudocimus ruber (Ibis gorrizta)*
* *Plegadis*
** *Plegadis falcinellus*
** *Plegadis chihi*
** *Plegadis ridgwayi*
* *Lophotibis*
** *Lophotibis cristata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Marmorosphax

***Marmorosphax*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Marmorosphax boulinda* Sadlier, Smith, Bauer & Whitaker, 2009
* *Marmorosphax kaala* Sadlier, Smith, Bauer & Whitaker, 2009
* *Marmorosphax montana* Sadlier & Bauer, 2000
* *Marmorosphax taom* Sadlier, Smith, Bauer & Whitaker, 2009
* *Marmorosphax tricolor* (Bavay, 1869)

## Kanpo estekak
Morethia

***Mortehia*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Morethia adelaidensis* (Peters, 1874)
* *Morethia boulengeri* (Ogilby, 1890)
* *Morethia butleri* (Storr, 1963)
* *Morethia lineoocellata* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Morethia obscura* Storr, 1972
* *Morethia ruficauda* (Lucas & Frost, 1895)
* *Morethia storri* Greer, 1980
* *Morethia taeniopleura* (Peters, 1874)

## Kanpo estekak
Baratxuri-zopa

**Baratxuri-zopa** edo **berakatz-zopa** ur edo saldatan baratxuria eta ogia (ogi gogorra, askotan) egosiz, olioarekin batera, prestatzen den zopa tradizional bat da. Batzuetan arrautza, txorizoa edo bestelako txerrikiak ere gaineratzen dira. Bereziki gosarian eta hamaiketakoan jaten den platera da, bizigarri moduan. Egun, lagunartean, jai giroan edo gaupasa egin ondoren jaten platera ere bada.

## Kanpo estekak
Neognathae

**Neognathae** edo **neognatoak** Neorniteen azpiklaseko hegazti batzuez esaten da. Neognato mota asko desagertua dago gaur. Hego sendoak dituzte subordena horretako hegazti gehienek, eta mota batek ere ez ditu igerirako egokituak. Badira hala ere hegan egiteko gai ez direnak. 26 ordena biltzen dira neognatoen artean; ezagunenak, besteak beste, paseriformeak, kukuliformeak, galiformeak eta anseriformeak dira.

Guztira 10.000 espezie inguru ditu.

## Taxonomia 
Taxonomiaren ikuspegitik zalantzazkoak diren arren, hona hemen Naishek 2012an propsaturiko harremanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palaeognathae

**Palaeognathae** Neorniteen azpiklaseko hegazti batzuez esaten da. Beste azpiklasea Neognathae da. Guztira 47 espezie ditu gaur egun.

## Taxonomia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tinamidae

**Tinamidae** edo **tinamido** Tinamiformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiez esaten da. Gorputzez eperraren antzekoak dira, baina lepoa eta mokoa hark baino luzeagoak eta meheagoak izaten dituzte. Lumak lekuan lekuko kolorera aldatzen direnak dituzte. Oso isats laburra dute. Hankak hiru atzaparrekoak dituzte; eta behatz handia besteak baino gorago kokatua. Hego Amerikan bizi dira. Tinamido motarik ezagunenak *inanbu* edo *tinanbu* izenekoak dira.

## Filogenia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neornithes

**Neornite** **Neornithes** azpiklaseko hegaztiez esaten da. Arkeornitea izan ezik, hegazti guztiak, bizi direnak eta fosil bihurtuta daudenak, biltzen dira neorniteen baitan.

## Taxonomia 
Hona hemen Neornithes azpiklaseko ordena taxonomikoak:

* Odontognathae
* Palaeognathae:
** Struthioniformes
** Tinamiformes
* Neognathae:
** Galloanserae:
*** Anseriformes
*** Galliformes
** Neoaves:
*** Gaviiformes
*** Podicipediformes
*** Procellariiformes
*** Sphenisciformes
*** Pelecaniformes
*** Ciconiiformes
*** Phoenicopteriformes
*** Falconiformes
*** Gruiformes
*** Charadriiformes
*** Pteroclidiformes
*** Columbiformes
*** Psittaciformes
*** Cuculiformes
*** Strigiformes
*** Caprimulgiformes
*** Apodiformes
*** Coraciiformes
*** Piciformes
*** Trogoniformes
*** Coliiformes
*** Passeriformes

### Filogenia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Matrix

**The Matrix** (euskaraz *Matrizea*) 1999ko Wachowskitarren zientzia-fikziozko filma da. Bertan, Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss eta Hugo Weaving aktoreek antzeztu zuten.

Filma bertan agertzen den *bala efektuari* (bullet time) esker ospetsu bilakatu zen. Bestalde, bere arrakastaren ondorioz, bi jarraipen izan zituen: *The Matrix Reloaded* (2003) eta *The Matrix Revolutions* (2003).

Wachowskitarrak *Ghost in the Shell* (1995) animaziozko manga filmean oinarritu ziren.

Lau Oscar Sari irabazi zituen: Muntatze onenaren Oscar Saria, Soinu onenaren Oscar Saria, Soinu edizio onenaren Oscar Saria eta Efektu berezi onenen Oscar Saria.

## Argumentua 
thumb|erdian|250px|Honakoa jatorriz Neoren pertsonaia Matrizearen unibertsoan barneratzera bultzatu duen mezua da. «Esna hadi, Neo. Matrizea hitaz jabetu duk... Jarrai iezaiok untxi zuriari... Dran-dran, Neo.»
Bi errealitate daude: bata, egunero bizi duguna; bestea, haren atzean ezkutatzen dena. Bata ametsa da; bestea, *The Matrix* (Matrizea). Benetazkoa zirudien ametsik inoiz izan al duzu? Neo (Keanu Reeves) Matrizeari buruzko egia bilatzen ari da, marmarioetan entzun duen zer edo zer, misteriotsu eta ezezaguna. Zerbaitek bizitza modu pentsaezin eta ilunean kontrolatzen diolakon dago Neo. Zer da Matrizea? Haren ustez, Morpheus (Laurence Fishburne) kondairaren bidez bakarrik ezagutzen duen pertsona bat dela uste du, munduko gizonik arriskutsuentzat jotzen den pertsona ezkutua, eta hark gura duen erantzuna eman behar dio.

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Neo
* Carrie-Anne Moss: Trinity
* Laurence Fishburne: Morpheus
* Hugo Weaving: Smith agentea
* Joe Pantoliano: Cypher
* Gloria Foster: Oracle
* Marcus Chong: Tank
* Belinda McClory: Switch
* Anthony Ray Parker: Dozer
* Julian Arahanga: Apoc
* Matt Doran: Mouse
* Paul Goddart: Brown agentea
* Robert Taylor: Jones agentea
* Bill Young: tenientea

## Ikus gainera 
* *The Matrix Reloaded* (2003)
* *The Matrix Revolutions* (2003)
* Pilula gorria eta pilula urdina

## Kanpo estekak 
* *The Matrix* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgune ofiziala
Paleosiberiar hizkuntzak

**Paleosiberiar hizkuntzak** familia-hizkuntza bat da. Iparraldeko Asian erabiltzen diren hizkuntzen saila, jenisei, luorawetlan, yukaghir eta Giliak multzoetako hizkuntzek osatua. Jenisei multzoko lau hizkuntzetatik Ket hizkuntza bakarrik erabiltzen da gaur egun (1.000 hiztun inguru). Luorawetlan multzoa bost hizkuntzetan banatzen da: txuktxiera (13.000 hiztun), koriakera (8.000 hiztun), kamchadal, kerek eta aliutor. Yukaghir multzoko hizkuntza bizi bakarra odul-a da. Gilyak multzoa izen bereko hizkuntza bakarrak osatzen du (4.000 hiztun).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nannoscincus

***Nannoscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Nannoscincus exos* Bauer & Sadlier, 2000
* *Nannoscincus garrulus* Sadlier, Bauer & Smith, 2006
* *Nannoscincus gracilis* (Bavay, 1869)
* *Nannoscincus greeri* Sadlier, 1987
* *Nannoscincus hanchisteus* Bauer & Sadlier, 2000
* *Nannoscincus humectus* Bauer & Sadlier, 2000
* *Nannoscincus manautei* Sadlier, Bauer, Whitaker & Smith, 2004
* *Nannoscincus mariei* (Bavay, 1869)
* *Nannoscincus rankini* Sadlier, 1987
* *Nannoscincus slevini* (Loveridge, 1941)

## Kanpo estekak
El mar no cesa (musika bilduma)

**El mar no cesa** Héroes del Silencio musika taldearen estudioko lehen bilduma da. Hispavox estudioetan grabatu zen, Roberto Durrutik eta Gustavo Montesanok ekoitzia.

Bilduma honen bi edizio egin dira, bata binilozkoa, bertan "Olvidado" eta "La vision de vuestras almas" abestiak ez zeudelarik, bigarrenean, CDan eginikoan gehitu zirenak.

Musika lan honetarako "El Cuadro" eta "Hologramas" abestien grabaketa aipatu behar da, ondoren hurrenez hurren *Flor Venenosa* eta *Agosto* singlen B alde bezala jarri zirenak, eta 1998 arte Rarezas bilduman berriz editatu ez zirenak.

"Fuente esperanza", "Flor Venenosa", "Agosto" eta "Héroe de leyenda" abestiak Enrique Bunburyk 2000n bokalki grabatu zituen Canciones 1984-1996 bilduma errekopilatoriorako.

## Abesti zerrenda (LP edizioa) 
# Mar Adentro [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# Hace Tiempo [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# Fuente Esperanza [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# No Más Lágrimas [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# La Lluvia Gris [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# Flor Venenosa [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu
# Agosto [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# El Estanque [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] -
# La Isla de Las Iguanas [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# ... 16 [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]
# Héroe de Leyenda [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu]

## Abesti zerrenda (CD edizioa) 
# Mar Adentro [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:00
# Hace Tiempo [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:31
# Fuente Esperanza [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:40
# No Más Lagrimas [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 3:33
# Olvidado [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 3:32
# La Lluvia Gris [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:23
# Flor Venenosa [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:12
# Agosto [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:22
# El Estanque [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:16
# La Visión de Vuestras Almas [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:37
# La Isla de Las Iguanas [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 3:22
# ... 16 [Juan Valdivia; Joaquin Cardiel; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 3:56
# Héroe de Leyenda [Joaquin Cardiel; Juan Valdivia; Ortiz, E. De Landazuri; Pedro Andreu] - 4:12

## Kanpo estekak
Seven (filma)

***Seven*** edota ***Se7en*** () 1995eko suspentsezko thriller bat da, David Fincher estatubatuar zinema zuzendariarena. Generoari dagokionez, zinema beltzaren, *psychothriller*raren eta *buddy movie*aren artean dago. Gidoigilea Andrew Kevin Walker izan zen; eta antzezleak, Brad Pitt, Morgan Freeman, Gwyneth Paltrow eta Kevin Spacey.

Izenburua zazpi bekatu nagusiei lotua dago.

## Argumentua 
New Yorkeko Hilketa Saileko Somerset tenientea (Morgan Freeman) erretiroa hartzeko zorian dagoen polizia ikertzaile beteranoa da, bere azken kasuan handigura eta izaera sutsuko den David Mills (Brad Pitt) polizia hasiberriarekin lanean ipini dute. Biek elkarlanean zazpi bekatu nagusiak aitzakiatzat hartuta hainbat hilketa egiten ari den serieko hiltzaile psikopata bat (Kevin Spacey) atzeman beharko dute, haren hilketa bakoitzak zazpi bekatu nagusietako banarekin lotura duelarik: lizunkeria, lukurreria, jalekeria, nagikeria, haserrekeria, bekaizkeria eta harrokeria. Biktimen gorpuek hiltzaileak nahita lagatako aztarnak dituzte; hala, jolas buru-hausgarria izateaz gain, katuaren eta txakurraren arteko joko bat bilakatzen da.

## Aktoreak 
* Morgan Freeman: William Somerset detektibe tenientea
* Brad Pitt: David Mills detektibea
* Gwyneth Paltrow: Tracy Mills
* Kevin Spacey: John Doe (*bertsio batzuetan ez da kredituetan ageri*)
* R. Lee Ermey: Poliziako kapitaina
* Grant Livigni: Poliziako ofiziala
* John C. McGinley: *California*, SWAT talde bereziko burua
* Julie Araskog: Gould jauna
* Richard Roundtree: Martin Talbot, barrutiko abokatua
* Michael Massee: Massage Parlour Booth klubeko atezaina
* Daniel Zacapa: Taylor detektibea
* Hawthorne James: George, liburutegiko gaueko zaintzailea
* Peter Crombie: O'Neill medikua
* Richard Portnow: Beardsley medikua
* Richard Schiff: Mark Swarr, John Doen abokatua
* Reg E. Cathey: Kolonela
* Andrew Kevin Walker: Hildako gizona
* Lennie Loftin: Polizia
* Leland Orser: Massage Parlour klubeko gizon eroa

## Kanpo estekak 
*  *Seven* filmaren IMDBko fitxa
Johnny Mnemonic

**Johnny Mnemonic** 1995eko Robert Longo estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da, bai eta zuzendari gisa bere estreineko filma ere. William Gibson idazlearen *Johnny Mnemonic* eleberrian oinarrituta dago. Bertan, Keanu Reeves, Dolph Lundgren, Takeshi, Ice-T, Dina Meyer, Henry Rollins, Udo Kier eta Von Flores aktoreek antzeztu zuten.

Filma hau cyberpunk literatur-zinema-komiki generoaren adibide argia da.

## Argumentua 
2021. urtea, Lur planetako gizateriaren zati handi batek "Dardar Beltzaren Sindromea" deritzon gaixotasun berri bat du. Johnny Mnemonic (Keanu Reeves) informazio sekretu garratzitsu bat kokapen jakin batera eramateko kontratua izan den posta-gizakia da (informazioa bere burmuin-implantean daramaten gizonak).

Bi zientzialarik *PharmaCOM* izeneko botika-enpresan lan egitetik laga dute, enpresa honi lapurtutako informazioa Johnnyri eaten diotelarik, baina enpresak informazioa berreskuratzeko Yakuzako hiltzaileak kontratatu ditu. Johnnyk ez du datu garrantzitsu horiek gordetzeko behar adina memoriarik, 24 ordutan bere burmuina gainkargaren ondorioz hil egiten delarik.

## Aktoreak 
* Keanu Reeves (Johnny Mnemonic)
* Dolph Lundgren (Kale-predikatzailea)
* Dina Meyer (Jane)
* Ice T (J-Bone)

## Kanpo estekak 
* *Johnny Mnemonic* filmaren IMDBko fitxa irakurgai