open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konstituzio plaza (Mexiko Hiria)

**Konstituzio plaza** () Mexikoko Mexiko Hirian dagoen enparantza bat da. Hiri honetako enparantza nagusia da, herri hizkeran **Zokaloa** () izenez deitua delarik.

Aldameneko kale eta etorbideekin batera 46.800 m²-ko azalera du (195 m x 240 m). Izena aldiz, 1812ko Espainiako Konstituziotik datorkio. Mexiko Hiriko Hirigune Historikoaren bihotz-bihotzean dago, Cuauhtémoc barrutiaren barnean.

Enparantza honetan hainbat eraikin nabarmen daude, esate baterako: Mexikoko Jauregi Nazionala edota Mexiko Hiriko katedrala.

XVI. mendearen hasieran Alonso García Bravo espainiar konkistatzaileak Tenochtitlan uhartea zetzan eremuan lehenbiziko aldiz eraiki zuen. Ondorengo mendeetan zehar hainbat zaharberritze eta eraldakuntza jasan izan dituelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Mexico City Zocalo.jpg|Ekialdeko ikuspegia eta Mexikoko Jauregi Nazionala.
Irudi:Zocalo Panorama seen from rooftop restaurant.jpg|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Zocalo cathedral.jpg|Mexiko Hiriko katedrala.
Irudi:Bandera del zocalo.JPG|Mexikar banderaren igoera.

## Kanpo estekak
Trokoide

[thumb|300px|eskuinera|[Zikloidea trokoidearen kasu berezia da.]]
Geometrian, **trokoidea** kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) marra zuzen baten gainean (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, berari lotutako puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.

Trokoide hitza grezierazko *trokos* (gurpila) errotik dator eta Roberval (1602-1675) matematikariaren burutapena izan zen .

Trokoide kurba batean, zirkunferentziaren zentroa zuzen gidatzailearekiko paraleloki higitzen da.

Trokoidearen ekuazio parametrikoak, zuzen gidatzailea X ardatza denean, hauek dira:

:x = a\theta - b \sin(\theta) \,
:y = a - b \cos(\theta) \,

non θ **a** erradioko zirkunferentziak biratzen duen angeluaren aldagaia den, eta **b** zirkunferentziaren zentroa eta P puntuaren arteko distantzia.

P puntua zirkunferentzia sortzailearekiko non den arabera, honela deitzen da:
* Trokoide laburtua, P zirkunferentzia sortzailearen barnekoa bada, (b  a).

## Ikus, gainera 
* Zikloidea
* Epitrokoidea

## Kanpo estekak 
* Trokoidea, cfnavarra-n
* Trocoides, temasmatematicos-en
* 
*
Hipozikloide

[frame|[Hipozikloidea (marra gorriaz), zirkunferentzia sortzailea (marra beltzaz), zirkunferentzia gidatzailea (marra urdinaz). Parametroak: R=3, r=1, k=R/r=3 (deltoidea).]]
Geometrian, **hipozikloidea** kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) beste zirkunferentzia baten barruan (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, lehenengoko P puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.

Hipozikloidea ekuazio parametrikoetan, *r* zirkunferentzia sortzaileko erradioa bada, eta *R* = *kr* zirkunferentzia gidatzailearena, honela da:

:x (\theta) = (R - r) \cos \theta + r \cos \left( \frac{R - r}{r} \theta \right)
:y (\theta) = (R - r) \sin \theta - r \sin \left( \frac{R - r}{r} \theta \right),

edo:

:x (\theta) = r (k - 1) \cos \theta + r \cos \left( (k - 1) \theta \right) \,
:y (\theta) = r (k - 1) \sin \theta - r \sin \left( (k - 1) \theta \right). \,

## Adibideak 

Image:Hypocycloid-3.svg| k=3 (Deltoidea)
Image:Hypocycloid-4.svg| k=4 (Astroidea)
Image:Hypocycloid-5.svg| k=5
Image:Hypocycloid-6.svg| k=6
Image:Hypocycloid-2-1.svg| k=2.1
Image:Hypocycloid-3-8.svg| k=3.8
Image:Hypocycloid-5-5.svg| k=5.5
Image:Hypocycloid-7-2.svg| k=7.2

Hipozikloidea hipotrokoidearen kasu berezia da, erruleta mota bat dena.

Hiru kuspideko hipozikloideak deltoide du izena.

Lau kuspideko hipozikloideak astroide du izena.

## Kanpo estekak 
* Hipozikloidea, cfnavarra-n
* Hipocicloides, Descartes-en.
Prometheus (filma)

**Prometheus** (euskaraz *Prometeo*) 2012ko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren estatubatuar zientzia-fikziozko filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu izan zuten: Noomi Rapace, Michael Fassbender, Guy Pearce, Idris Elba, Logan Marshall-Green eta Charlize Theron.

1979an Ridley Scottek zuzendutako *Alien* filmaren aurrekari gisa filmatua izan da.

## Argumentua 
Espazio espedizio bat ustez gizateriaren jatorria dagoen planetara *Prometheus* deritzon espaziontzian bidalia izan da. Iristean itxuraz hustua dagoen planeta bat topatuko dute, estralurtarra dirudien estazio militar bat atzeman eta bertan sekretu beldurgarri bat gordetzen duten kapsula arraro batzuk aurkituko dituztelarik.

## Aktoreak 
* Noomi Rapace, Elizabeth Shaw arkeologoa.
* Michael Fassbender, androidea eta espaziontziko mantenimenduko langilea.
* Guy Pearce, Peter Weyland, Weyland Corp enpresako nagusi aberatsa.
* Idris Elba, Janek, *Prometheus* espaziontziko kapitaina.
* Logan Marshall-Green, Charlie Holloway, arkeologoa eta Elizabeth Shawez maitemindua.
* Charlize Theron, Meredith Vickers, Weyland Corp enpresako langilea eta espedizioaren kontrolaren arduraduna.
* Sean Harris, Fifield, geologoa.
* Rafe Spall, Millburn, biologoa.

## Kanpo estekak 
* *Prometheus* filmaren webgunea 
* *Prometheus* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Prometheus* filmaren iragarkia ikusgai
Bidaia sentimentala Frantzian eta Italian zehar

***Bidaia sentimentala Frantzian eta Italian zehar*** (jatorrizko izena ingelesez: *A Sentimental Journey Through France and Italy*) 1768an Laurence Sternek idatzitako eleberria da.

Hiru urte aurrerago, Sternek Frantzia eta Italia zeharkatu zituen Napoliraino eta bere bidaiak ikuspuntu sentimental batetik deskribatzea erabaki zuen. Horrela egileak setnimentalismoaren aurkakoa zen Tobias Smolletten *Travels through France and Italy* lanari erantzuna eman zion. Eleberria oso ospetsu bilakatu zen eta bidai-eleberriena XVIII. mendeko genero nagusi bihurtu zuen. Narratzailea Yorick apaiza da, Laurence Sterne beraren *alter ego*a dena.

1998an Josu Barambonesek euskaratu zuen Ibaizabal argitaletxearen Literatura Unibertsala saialarentzat.

## Kanpo estekak
Konstituzio plaza (argipena)

**Konstituzio plaza** izena duten hainbat plaza daude:
;Euskal Herrian
* Konstituzio plaza (Donostiako Plaza Berria), Gipuzkoako hiriburu Donostiako Plaza Berria, Parte Zaharrean.
* Konstituzio plaza, Arabako hiriburu Gasteizko Pilar auzoan.

;Munduan
* Konstituzio plaza, Mexikoko hiriburu Mexiko Hirian.
* Konstituzio plaza, Argentinako hiriburu Buenos Airesen.
* Konstituzio plaza, Txileko hiriburu Santiagon.
War Horse (filma)

***War Horse*** () 2011ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu izan zuten: Jeremy Irvine, Emily Watson, Peter Mullan, David Thewlis, Benedict Cumberbatch, Tom Hiddleston, Eddie Marsan, Toby Kebbell, Niels Arestrup eta David Kross.

Filma hau Michael Morpurgo idazlearen *War Horse* eleberrian oinarritua dago. Bost Oscar Sari, bi Urrezko Globo Sari eta bost BAFTA Sarietarako izendatua egon zen, nahiz eta azkenean bakar bat bera ere ez irabazi izan.

## Sinopsia 
Albert Narracott gaztea (Jeremy Irvine) Ingalaterrako hego-mendebaldeko Devon konderrian bere aita Ted (Peter Mullan) eta ama Rosekin (Emily Watson) batera baserri batean bizi den gazte bat da, honek bere aitak erositako Joey zaldiarekiko adiskidetasun sentimendu sakon bat garatzen du. Lehen Mundu Gerra hastean, familiaren zor latzei aurre egiteko asmoz aitak zaldia britainiar gudarosteko zalduneriari salduko dio, erabaki honek Albert gaztea guztiz atsekabetuko duelarik.

Hortik aurrera Joey gerra-zaldi bilakatu eta gerra guztian zehar jabez-jabe iragango da (britainiarrak, alemaniarrak eta frantziarrak), guzti haien gerra handi eta basati harekiko ikuspuntu ezberdinak bizituz.

## Aktoreak 
* Jeremy Irvine, Albert Narracott
* Emily Watson, Rose Narracott
* Peter Mullan, Ted Narracott
* Matt Milne, Andrew
* David Thewlis, Lyons lurjabea
* Benedict Cumberbatch, Stewart maiorra
* Toby Kebbell, Geordie
* Geoff Bell, Sam Perkins sarjentua
* Tom Hiddleston, Nichols kapitaina
* Patrick Kennedy, Waverley tenientea
* Niels Arestrup, aitona
* Celine Buckens, Emilie.
* Leonard Carow, Michael Schröder alemaniar gudaria
* David Kross, Gunther Schröder alemaniar gudaria
* Matt Milne, Andrew Easton
* Robert Emms, David Lyons
* Eddie Marsan, Fry sarjentua
* Nicolas Bro, Friedrich alemaniar gudaria
* Rainer Bock, Brandt
* Hinnerk Schönemann, Pieter, *Inoren Eremuan* agertzen den alemaniar gudaria

## Kanpo estekak 
* *War Horse* filmaren webgunea 
* *War Horse* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *War Horse* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
Mexiko Hiriko katedrala

**Mexiko Hiriko katedrala** () Mexikoko Mexiko Hiriko katedrala da. Konstituzio plaza eta Jauregi Nazionalaren alboan kokatua dago, Mexiko Hiriko Hirigune Historikoan. Jasokundeko Ama Birjinari sagaratua dago.

## Eraikina 
Zabaleraz 59 metro, luzeraz 128 metro eta garaieraz gangara arte 60 metro ditu. Harri grisez eraikia dago, 5 nabe eta alboan 16 kapera ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Zocalo cathedral.jpg|Aurrealdea.
Irudi:MainPortalCathedralDF.JPG|Atari nagusia.
Irudi:Mexico City Cathedral.jpg|Arrastian.
Irudi:Mexico City Metropolitan Cathedral interior flowers.jpg|Barnealdea eta aldarea.

## Kanpo estekak 
* Mexiko Hiriko Artxidiozesiaren webgunea
Jauregi Nazionala (Mexiko)

**Mexikoko Jauregi Nazionala** (gaztelaniaz *Palacio Nacional*) Mexikoko Mexiko Hirian dagoen jauregi barroko bat da. Hain zuzen ere, Konstituzio plazan kokatua dago, Mexiko Hiriko katedralaren alboan eta Mexiko Hiriko Gune Historikoaren bihotz-bihotzean. 1522-1526 bitartean eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Mexico City Zocalo.jpg|Konstituzio plaza eta urrutira Jauregi Nazionala.
Irudi:Courtyard at National Palace (Mexico City).jpg|Barnealdeko iturria.
Irudi:MexicanNationalPalace aHall-Mexico City-Mexico.jpg|Barnealdeko aretoetako bat.
Irudi:Celebrations and Ceremonies Detail 3.JPG|Diego Riveraren margolanak.

## Kanpo estekak 
* Mexikoko Jauregi Nazionalaren webgunea
Base nukleiko

**Base nukleikoak** edo **base nitrogenatuak** nitrogenoa osagaitzat duten molekula organiko ziklikoak dira, oinarrizko bi eraztunetatik sortuak: purinatik eta pirimidinatik. Purinak bi eraztun ditu, eta pirimidinak bakarra. Purinatik eratorritako baseak adenina eta guanina dira (bi eraztun dituzte), eta pirimidinatik zitosina, timina eta urazilo (eraztun bakarra).

Aipaturiko bost base nukleiko horiek nukleotidoen eta azido nukleikoen osaketan parte hartzen dute. Timina azido desoxirribonukleikoan (DNAn) besterik ez dago, eta uraziloa RNAn bakarrik. Gainontzeko base nitrogenatuak ADNan zein ARNan daude.

Base nukleikoen arteko elkarrekintzek DNAren egitura espaziala mantentzen dute. Zehazki, adenina eta timinaren arteko loturak alde batetik, eta zitosina eta guaninaren artekoak bestetik. Lotura horiek hidrogeno zubiaren motakoak dira.

Horretaz gain, base nukleikoek kode genetikoaren funtsa osatzen dute. Izan ere, kode genetikoan RNAren base nukleikoen hirukote batek (kodoiak) aminoazido bat kodetzen du. Base nukleikorik gabe proteinen sintesia ez litzateke burutuko, eta bizia -guk ulertzen dugun eran- ezinezko izango litzateke Lurraren gainean.

Aipaturiko bost base nukleikoak garrantzitsuenak dira, baina ez dira bakarrak. Flabina, hipoxantina, sasiuraziloa eta erribotimidina, besteak beste, funtzio biologikoa duten beste base nukleiko batzuk dira.

Fitxategi:Adenine.svg|Adenina
Fitxategi:Guanine chemical structure.png|Guanina
Fitxategi:Cytosine chemical structure.png|Zitosina
Fitxategi:Thymine chemical structure.png|Timina
Fitxategi:Uracil chemical structure.png|Urazilo

## Ikus, gainera 
* Kode genetikoa

## Kanpo estekak
Jauregi Nazionala

**Jauregi Nazionala** hau izan daiteke:

# Jauregi Nazionala (Bartzelona), Kataluniako Bartzelona hiriko jauregia da, hau Kataluniako Arte Museo Nazionalaren egoitza delarik.
# Jauregi Nazionala (Mexiko), Mexiko Hiriko jauregi bat da.
# Jauregi Nazionala (El Salvador), El Salvador herrialdeko San Salvador hiriko jauregi bat da, Nazioaren Agiritegi Nazionalaren egoitza.
# Jauregi Nazionala (Haiti), Haitiko Port-au-Prince hirian dagoen jauregia eta herrialde hartako estatuburu edo presidentearen egoitza ofiziala.
# Jauregi Nazionala (Dominikar Errepublika), Dominikar Errepublikako Santo Domingo hirian dagoen jauregi bat da, bai eta herrialde hartako estatuburu edo presidentearen egoitza ofiziala ere.

## Kanpo estekak
Zirku (geologia)

[thumb|300px|**Zirku** bat, [Mendi Harritsuak|Mendi Harritsuetan.]]

Geologian, **zirkua** glaziar batek sortutako depresio bat da, glaziarrak sortutako bailararen buruan, mendiaren oinarrian metatutako gelak hondoa higatu eta higaduraren materiala aurrera bultzatzen denean. Eguraldia oro har berotzen denean, bertako elurra urtu, eta aintzirak eratu ohi dira. Horixe da mendi goietako aintzira askoren jatorria. Morrenetan ere morrena aintzirak eratu ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erruleta (geometria)

Geometrian, **erruleta** kurba lau bat da, *K1* kurba bat (sortzailea) *K2* beste kurba baten gainean (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, lehenengoari lotutako puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena. Bai* K1* nola *K2* kurba lauak dira.

*K1* kurba sortzailea (biratzailea) zirkunferentzia bada, **erruleta zikloidal** deitzen da.

## Erruleten zerrenda 
Gurpil karratua

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
*
Fernando Mijangos

**Fernando Mijangos Ugarte** (Bilbo, 1953) kimikaria, doktorea, eta Euskal Herriko Unibertsitateko Kimika Fisika saileko irakasle agregatu kontratatu erretiratua da, Zientzia eta Teknologia Fakultatean. Kimika gaiak euskaraz ezagutarazteko eta eguneroko bizitzaren kimikaren presentzia azaltzeko testuak egiteko lanean nabarmendu da. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean berak idatzitako 70 lan baino gehiago azaltzen dira.

1982an "*Etilen oxidoaren polimerizazio kationikoa trifenilmetil tetrafluoroboratoarekin. Ikerketa zinetikoak eta konduktimetrikoak*" izenburuko doktorego-tesia aurkeztu zuen, Luis Manuel Leon irakaslearen zuzendaritzapean. EHUko Zientzia Fakultateko lehenengo tesi izan zen, urte berean aurkeztu zuen Jazinto Iturberenarekin batera.

Jose Mari Elortza, Jazinto Iturbe eta beste batzuekin batera, aitzindaria izan da Mijangos euskarazko irakaskuntzarako testugintzan. 2015ean Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan zen *zientzia zehatzak eta natur zientziak* arloan.

Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Kontseiluko kidea da. Eusko Legebiltzarreko ordezkari  gisa hautatu zuten.

## Euskarazko argitalpen zientifikoak beharra eta horiek egoki baloratzeko aldarrikapena 
thumb|Fernando Mijangos 2026an|ezkerreraEuskaraz argitaratzen diren artikulu zientifikoei balio zientifikorik ez zaiela aitortzen salatu zuen 2000. urtean Ekaia aldizkarian. “*Nork nahi du ebaluatu nire euskal curriculuma?*” artikuluan kontatu zuen ingelesez argitaratu dituen artikuluek zenbat puntu balio duten ikerketara begira, eta gauza bera gaztelaniaz eta euskaraz argitaratutakoekin. Euskaraz argitaratutako guztiak erabili zizkioten berak euskara menperatzen zuela frogatzeko. Ingelesezko artikulu bakoitzaren balioa 10 puntu ziren, gaztelaniazkoek 5 eta euskarazkoek euskara dakizula frogatzeko. EHUk zergatik ez ditu baloratzen euskaraz argitaratutako artikuluak?

## Liburuak 
thumb
* *Transesterifikazioak. Biodieselak. Nola lortu biodiesela sukaldeko olioa erabiliz?* (2011). Fernando Mijangos  Ugarte, Eneritz Anakabe  Iturriaga, Sonia Arrasate Gil, Gorka Bueno Mendieta, Estibaliz Olivares Esteban.
* *Usainak eta perfumeak: literaturatik kimikara* (2001).
* *Kimika orokorra* (1998, UEUko Kimika saila).
* *Lehen kurtsoko kimikazko praktiken txostenak* (1987).
* *Etxean egiteko perfumeri produktuak* (1987, itzulpena).
* *Kimika: lehen kurtsoko praktikak* (1980).
.

.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hondakinen kudeaketa eta tratamendua. Gara egunkarian (2012-maiatza-12).
*  Déjate sorprender por la química en la vida cotidiana
Ramuntcho (eleberria)

**Ramuntcho** (euskaraz *Erramuntxo*) Pierre Loti frantziar eleberrigileak idatzitako euskal giroko eleberri bat da.

1891tik aurrera Pierre Lotik Hendaian militar lanak burutu zituen, eta Ipar Euskal Herriari estimu handia zion. 1893an Saran etxebizitza bat erosi zuen eta Hendaian hil zen 1923an.

Nobela hau Lotiren lanik nabarmenetako bat da, 1886an idatzitako ''Pêcheur d'Islande* eleberriarekin batera.

## Eleberria 
Ordura arte Lotiren eleberriak urrutiko herrialde eta lurraldeei buruzkoa izan ziren, baina *Ramuntcho* eleberriarekin ohitura horrekin apurtu zuen. Bertan, Ipar Euskal Herriko ohitura eta usadioen goraipamena egiten du.

## Argumentua 
Kontakizuna Gatchutcha eta Ramuntchoren arteko amodio istorioa da. Ramuntcho kontrabandoan dabilen arrantzale eta abenturazalea da.

## Euskarazko itzulpena 
1920an Toribio Altzaga donostiar idazleak *Ramuntcho* eleberriaren euskarazko lehenbiziko itzulpena egin zuen.

## Filmak 
Eleberrian oinarritutako hainbat film egin dira:

* *Ramuntcho (1919ko filma)*.
* *Ramuntcho (1938ko filma)*.
* *Le Mariage de Ramuntcho*.
* *Ramuntcho (1959ko filma)*.

## Pastorala 
2003an Idauze-Mendi herriak eleberriaren bertsioa pastoralaren gisa antzeztu zuen, *Ramuntxo* izenburuarekin. Egilea Pier Paul Berzaitz izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Maison loti.jpg|Bakar Etxea, Pierre Lotiren etxebizitza Hendaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ramuntcho* eleberria ingelesez irakurgai. 
* *Ramuntcho'', Pierre Loti-ren sartzea Euskal Herrian. J. Casenave. Euskaltzaindia.com
Itxaropena (argitaletxea)

**Itxaropena argitaletxea** 1932an sortu zuen Zarautzen Patxi Unzurrunzagak (1906-1984). Euskal kulturaren garapenean lan handia egin zuen lantegi horrek; nolabait, gerra osteko euskal liburugintzaren oinarriak jarri zituen, bereziki Kulixka sorta bildumaren bitartez.

## Historia 
XX. mendeko euskal kulturgintzaren bilakaeraren eragile aktibo izan zen Itxaropena. Euskarazko liburuaren hauspo ezinbestekoa. Bera izan baitzen, besteak beste, «gerraurrean euskaraz argitaratu zuen bakarra Euskal Herrian», Pello Unzurrunzagak nabarmendu zuenez elkarrizketa batean. Haren aitona Patxi Unzurrunzagak (1906-1984) sortu zuen enpresa 1932an, Emilio Alkorta eta Bonifacio Illarramendi lagunekin batera, baina haren kargu geratu zen handik denbora gutxira. Garai haietan idazlea ez zen inor haren lana argitara emango zuenik gabe, eta Unzurrunzaga izan zen hori baimendu zuen gutxietakoa, Euskal Pizkundearen testuinguru betean lehenik, eta Espainiako Gerra Zibilaren etenaren ondorengo berpizkunde kulturalean ondoren. Euskaldun gehienak euskaraz analfabetoak ziren garaiak bi-biak. 

Zentsura nagusi zen diktadura garai haietan eta liburu mota asko, tartean euskaraz idatzitakoak, ezin ziren plazaratu. Pedro Rocamora Franco zalea, Espainiako Prentsa eta Propaganda zuzendari orokorrak, Zarautzen igarotzen zituen udak. 1947ko irailaren 9an, Zarauzko Euskal Jaietan, Patxi Unzurrunzagak zuzenean beregana jo zuen, euskaraz idatzitako poema erlijioso eta folkloriko batzuen argitalpen lizentzia eske. Denen ezusterako, Rocamorak entzun eta onartu egin zuen. Hiru urte geroago, 1950eko hamarkadan eman zituen Kuliska sortak lehen urratsak: susmorik sortu gabe, inor minduko ez zuena, auto-zentsura, Espainiako zentsuraren baimenak...

1952 urtean argitaratu zen Kuliska Sortako lehen liburua: *Noni eta Mani*, Svenssonen eleberri laburra; lan hura Plazido Muxikak euskaratu zuen. Liburu sorta berriak guztira 76 lan bildu zituen, literaturako esparru desberdinetakoak: olerkia, eleberria, saiakera, antzerkia, bertsolaritza, historia edota itzulpenak. Nabarmentzekoak dira, besteak beste, Jon Etxaideren *Joanak joan*; Salbatore Mitxelenaren *Arraun ta amets*; Txomin Agirreren *Kresala* eta Xabier Lizardiren *Bihotz-begietan*, Joan Antonio Mogelen *Peru Abarka*; Camilo José Celaren *Paskual Duarteren sendia* eta Ernest Hemingwayren *Agurea eta itxasoa*... Donostiako Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntzaz III. Liburuaren Gaua antolatzen zuten liburugintzako sektoreari lotutako elkarteek ekimenean eman zioten saria.

## Itxiera 
2021ean emaitza positiboa izan zuen Itxaropenak; baina 2022. urtean ez, 2023.ean ere ez, eta 2024a «deskalabrua» izan zen, Unzurrunzagaren hitzetan. 2025aren lehen herenean ere ez zuten joera aldaketarik sumatu batere. Ondorioz, proiektua bertan behera gelditu zen eta argitaletxearen itxiera erabaki zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda
* Durangoko Azoka

## Kanpo estekak 
* Itxaropena argitaletxearen gunea
* Itziar Ugarte: "Euskal liburugintzako ikur baten amaiera: Itxaropenaren itzaltzea", *Berria*, 2025/05/04.
Lur argitaletxea

'''*Lur* argitaletxea'* 1969 urtean Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola, Arantxa Urretabizkaia eta beste zenbait euskaltzaleren eskutik Donostian sortutako argitaletxea da. Euskal gaietako liburuak plazaratu ditu, euskaraz nahiz gaztelaniaz, bereziki literatura, hiztegigintza, historia eta sukaldaritza arloetan.

## Historia 
Hasiera batean literatura eta saiakera sailetan banatu zituen argitaletxeak argitaratutako liburuak. Saiakeran lehen lana *Mendebaleko ekonomiaren historia* izan zen, gaiari buruzko erreferentziazko liburuen bilduma, eta bigarrena Frantz Fanonen *Afrikar iraultzaren alde*; literaturan, Gabriel Arestiren eta Ramon Saizarbitoriaren lanak argitaratu zituen bereziki hasierako garai haietan. 1990ko hamarkadan *Lur Hiztegi Entziklopedikoa* (1991) eta *Lur Entziklopedia Tematikoa'' (1999) erreferentziazko lanak plazaratu zituen, 2012 urtean lizentzia askearekin eskuragarri jarri eta horrela Euskal Wikipedia hornitzeko balio izan zutenak.

## Ikus, gainera 
* Lur argitaletxeak argitaratutako lanen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belar ondu

**Belar ondua** edo ihartua zenbait *gramineae* edo *poaceae* ihartuez egiten da. Belar hori animalien elikaduran erabiltzen da, bazka-landare moduan. Larretako loreak ere erabiltzen dira. Zehatz-mehatz hauexek dira belar ondu egiteko beste landare artean erabiltzen diren espezie nagusiak:
thumb| Belar ondua animaliei emateko erabiltzen da.
* *Lolium multiflorum*
* *Lolium perenne*
* Hirusta mota desberdinak
Zenbait herritan alpapa (*Medicago sativa*) erabiltzen da kategoria handiagoko animaliei emateko, esaterako zaldiei eta idiei.
Erabilitako landareen arabera belar onduaren elikadura balioa aldatu egiten da. Esaterako, euri gutxi egiten duen inguruetan balio eskasago izaten du. Behin belarra moztuta eta jaso baino lehen, ondo ihartzeko, moztutako tokitan bertan uzten da, horrela hezetasuna hobeto galduz elikagaiak bere egitura gordetzen du, horrela ondoko jasotzeko prozesua erraztuz.
Garai batean belar onduez metak egiten ziren. Gaur egun makinak erabiliz fardel handiak egiten dira gero biltegietara eramateko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lasto
* Meta

thumb| Fardelak egiteko makina.

## Kanpo estekak
Moon River

**Moon River** (euskaraz *Ilargiaren Ibaia*) 1961an Johnny Mercer estatubatuar musikagileak hitzak idatzi eta Henry Mancini estatubatuar musikagileak doinua konposatu zuten abesti bat da.

1961eko ''Breakfast at Tiffany's* film ospetsuaren soinu bandako abesti eta ikur ezaguna bilakatu zen, bai eta zinemaren historiako doinu ospetsuenetako bat ere. Urte hartako Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Ordutik aurrera abesti hau filma honekin eta amodio edo maitasunarekin lotu ohi da.

Bestalde, urte hartako Grabazio Onenaren Grammy Saria ere irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
* *Moon River'' abestia entzungai. Audrey Hepburnek abestutako bertsioa.
Grenier

**Grenier** izenarekin honako udalerriak daude Frantzian:
* Grenier-Montgon
* Beuzeville-la-Grenier
* Bois-Grenier
* Mas-Grenier
Breakfast at Tiffany's (filma)

'''Breakfast at Tiffany's'* (euskaraz *Gosaria Tifanny's-en*) 1961eko Blake Edwards estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu izan zuten: Audrey Hepburn, George Peppard, Patricia Neal eta Buddy Ebsen.

Filma izen bereko Truman Capote idazlearen *Breakfast at Tiffany's* eleberrian zinemarako egokitzapena da.

Filmaren soinu banda Henry Mancini musikagile ospetsuak konposatu zuen, honen barnean filmaren ikur eta oso abesti ospetsua bilakatu zen *Moon River'' abestia dagoelarik, hitzak Johnny Mercer konposatzaileak idatzi zituelarik.

Filma bost Oscar Sarietarako izendatua egon zen, azkenik bi sari irabazi zituelarik: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Henry Mancini) eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria (Henry Mancini eta Johnny Mercer).

## Argumentua 
Paul Varjack (George Peppard) bera baino zaharragoa den emakume batek mantentzen duen idazle gazte bat da, New York hiriko solairudun eraikin batetara lekualdatu eta han bizilagun bitxi bat ezagutuko du, Holly Golightly (Audrey Hepburn) neska gaztea. Holly aktore izan nahi duen neska alai eta txoriburua da, hiri hartako Tiffany's diamante denda bisitatzeko zaletasuna du, gainera festarik-festa eta senargai ugariz beteriko bizimodua daramaki. Piskanaka Hollyren iragana argitara agertuz joango da, hau lehen Lula Mae deitzen zelarik, eta bi gazteen bideak elkargurutzatuko dira, ondorioz biek euren bizimoduak aldatuz eta egunerokotasunaren garrantziaz jabetuz joango dira, azkenean biak elkar maiteminduko direlarik.

## Iruditegia 

Irudi:George Peppard a Breakfast at Tiffany's.jpg|Paul Varjack (George Peppard).
Irudi:Audrey Hepburn Tiffany's.jpg|Holly Golightly (Audrey Hepburn).
Irudi:Petó Breakfast at Tiffany's.jpg|Paul eta Holly musukatzen diren unea.

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Aktoreak 
* Audrey Hepburn, Holly Golightly
* George Peppard, Paul Varjak
* Patricia Neal, Failenson anderea / Emily Eustace (2E)
* Buddy Ebsen, Doc
* Martin Balsam,O.J. Berman
* Mickey Rooney, Yunioshi anderea
* Alan Reed, Sally Tomato
* José Luis de Vilallonga, José da Silva Pereira
* Stanley Adams, Rusty Trawler
* John McGiver, Tiffany's dendako saltzailea
* Dorothy Whitney, Mag Wildwood
* Claude Stroud, Sid Arbuck
* Orangey, katua (Frank Inn-ek hezitua)
* Mel Blanc (*titulurik gabe*), Hollyren bisitari mozkorraren ahotsa
* Beverly Powers, Stripperra

## Kanpo estekak 
* ''Breakfast at Tiffany's* filmaren iragarkia ikusgai 
* *Breakfast at Tiffany's'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Jorge Negrete

**Jorge Alberto Negrete Moreno** (1911ko azaroaren 30a, Guanajuato &ndash; 1953ko abenduaren 5a, Los Angeles) mexikar abeslari eta aktore bat izan zen.

Rantxera eta mariatxi musikako abeslari bikaina izateagatik oroitua da. Bestalde, Mexikar zinemako urrezko aroko aktore nabarmenetako bat izan zen, Iberoamerika osoan eragin handia izan zuelarik.

## Filmografia 
* *El rapto* (1953)
* *Reportaje (película)|Reportaxe* (1953)
* *Dos tipos de cuidado* (1952)
* *Tal para cual* (1952)
* *Los tres alegres compadres* (1951)
* *Un Gallo en corral ajeno* (1951)
* *Hay un niño en su futuro* (1951)
* *Siempre tuya* (1950)
* *Teatro Apolo* (1950)
* *Lluvia roja* (1949)
* *La posesión* (1949)
* *Una gallega en México* (1949)
* *Jalisco canta en Sevilla* (1948)
* *Allá en el Rancho Grande* (1948)
* *Si Adelita se fuera con otro* (1948)
* *Gran Casino* (1946)
* *El ahijado de la muerte* (1946)
* *En tiempos de la inquisición* (1946)
* *No basta ser charro* (1945)
* *Camino de Sacramento* (1945)
* *Canaima* (1945)
* *Hasta que perdió Jalisco* (1945)
* *Me he de comer esa tuna* (1944)
* *Cuando quiere un mexicano* (1944)
* *El rebelde* (1943)
* *Una carta de amor* (1943)
* *Tierra de pasiones* (1943)
* *Aquí llegó el valentón* (1938)
* *El jorobado* (1943)
* *El peñón de las ánimas* (1942)
* *Así se quiere en Jalisco* (1942)
* *Historia de un gran amor* (1942)
* *Cuando viajan las estrellas* (1942)
* *Seda, sangre y sol* (1942)
* *Fiesta* (1941)
* *¡Ay Jalisco, no te rajes!* (1941)
* *Una luz en mi camino* (1938)
* *Juntos pero no revueltos* (1938)
* *El cementerio de las águilas* (1938)
* *Juan sin miedo* (1938)
* *El fanfarrón* (1938)
* *Perjura* (1938)
* *Caminos de ayer* (1938)
* *La Valentina* (1938)
* *La madrina del Diablo* (1937)

## Kanpo estekak 
* Jorge Negreteren IMDBko fitxa irakurgai 
* Jorge Negrete abeslariaren bideoa *México Lindo* abestia abestuz entzungai eta ikusgai
Kanadako gaelera

**Kanadako gaelera** edo **Kanadako gaeliko**a (Kanadako gaeleraz *Gàidhlig Chanada*, ''A' Ghàidhlig Chanadach* edo *Gàidhlig Cheap Bhreatainn*, bertakoek ingelesez *Gaèlic'' deitua) Eskoziako gaeleratik eratorritako dialekto multzo bat da, azken 200 urtean Kanadako zenbait tokitan mintzatua, nagusiki Cape Breton uhartean, Eskozia Berrian eta Eduardo Printzearen uhartearen kokaleku isolatu batzuetan. Bestalde, gaur egun oraindik badira gaeleraren hiztunak Ontario estatuko Glengarry konderrian, lotura historikoengatik. Brunswick Berrian ere, badira hiztun gutxi batzuk, bai eta gaeldar etorkinak dituzten Kanadako hainbat hiritan ere.

Kanadako gaelera ez da nahasi behar Ternuan mintzatzen den Ternuako irlanderarekin, nahiz eta antzekoak izan. Ternuako irlanderaren garairik onenean, XIX. mendearen erdialdean, Kanadako hirugarren hizkuntzarik mintzatuena bilakatu zen, ingelesaren eta frantsesaren ondoren, nagusiki garai hartan Irlandatik bertaratutako irlandar etorkin andanari esker. Hala ere, egun Ternuako irlandera ia galduta dago. Azkenaldian, berreskuratze edo suspertze saiakera batzuk egin dira.

## Ikus gainera 
* Ternuako irlandera
* Algonkin-euskara pidgina

## Kanpo estekak
True Blood

**True Blood** () EEBBko fantasiazko telesaila bat da. Telesaila Alan Ball gidoigileak sortu zuen, Charlaine Harris idazlearen *The Southern Vampire Mysteries* eleberrian oinarritua dagoelarik. 2008ko irailaren 7an HBO katean aireratzen hasi zen.

## Argumentua 
Odol sintetikoa asmatu ostean, banpiroak kondairazko izaki beldurgarriak izatetik gaueko hiritar soilak izatera iragan dira.

Telesaila EEBBko Louisiana estatuko Bon Temps udalerrian girotua dago. Bertako taberna batean Sookie Stackhouse (Anna Paquin) izeneko ahalmen telepatipoak dituen zerbitzariak lan egiten du, tabernaren nagusia Sam Merlotte (Sam Trammell) delarik. Gau batez, Sookie zerbitzariak Bill Compton (Stephen Moyer) izeneko gizon bat ezagutzen du, 173 urte dituen banpiroa, hau udalerria itzuli berri da, bertan bere azken senidea bizi baitzen. Sookiek gainontzeko gizakiekin ez bezala, Billen pentsamenduak entzun ez ditzakenez, harekin egotea eroso egiten zaio, bien harteko harremana sortuko delarik.

## Pertsonaien zerrenda 
### Nagusiak 
### Bigarren mailakoak 
### Heriotzak 
## Kanpo estekak 
* *True Blood* telesailaren webgunea 
* *True Blood* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *True Blood* telesailaren Wikia
Hari metriko

[200px|thumb|Hari metrikodun [torlojua.]]
## Oinarrizko profila 
thumb|400px|ISO hari metrikoen oinarrizko profila.
Erabilpen orokorrerako gehien erabiltzen den hari mota da. ISO erakundea sortu bezain laster arautu zen hariaren forma.
## Hari metriko komertzialen ezaugarri nagusiak 

## Ikus, gainera 
* Torloju
* Azkoin

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Hari Estandarrak
Azkoin

thumb|250px| Azkoina.
thumb|250px| Tximeleta azkoina, exagonala, ertzaduna eta bestelakoak.
**Azkoinak** edo **dranbalak** erdian zulo bat edukitzen duten elementu mekanikoak dira. Zuloek haria dute barruan, eta harian torlojua sartzen da, modu finkoan nahiz mugikorrean. Azkoinek, desmuntagarriak diren elementuen loturak ahalbidetzen dituzte eta normalki torloju bati lotzen zaizkio. Zenbaitetan, azkoinaren azpialdean zirrindola jartzen da, lotura hobetzeko eta tinkoagoa egiteko. Azkoinak guztiz automatikoak diren prozesuen bidez ekoizten dira, kopuru handitan. Torlojuaren eta azkoinaren hariak berdinak izan behar dute, bata bestearen barnean sartu ahal izan dadin. Hau bermatzeko, bien forma eta neurriak araututa daude; herrialdearen arabera arau sistema desberdinak daude.
250px|thumb| Azkoin itsuak, karratua, T, almenaduna eta beste batzuk.

## Azkoinen identifikazioa 
Azkoin bat sailkatzeko 4 ezaugarri nagusi daude:
* **Aurpegi kopurua**. Gehientsuenetan 6 izaten dira (hexagonala) edo 4 (karratua). Oinarrizko forma hauetaz baliatuz, aldaketak egon daitezke modelo askotara iritsi arte. Oso ezaguna den beste azkoin modeloa hegasdun izenekoa da (txirrinda gurpiletan askotan erabilitakoa). Azkoin mota honek bi irtengune ditu, azkoina esku hutsez biratzeko eta estutzeko modukoak.
* Azkoinaren **loditasuna**.
* Bertan ahokatzen den torlojuaren ** diametroa**. Diametro hau ez da azkoinaren zuloarena, hariaren hondoek osatzen dutena baizik.
* **Hari mota**k torlojuarenarekin bat etorri behar du.
Azkoinak estutzeko giltza finkoak erabili ohi dira, aurpegien arteko neurrira egokitutakoak. Giltza zabalgarriak ere erabil daitezke. Estutze momentu zehatza behar denean, giltza dinamometrikoak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Arteta

**Felix Arteta Errasti** (Valladolid, 1890eko otsailaren 20a - *ib.*, 1986ko ekainaren 19a) euskal margolari, marrazkilari eta karikaturista bat izan zen. Aurelio Arteta margolari ospetsuaren anai gaztea izan zen, haren itzalpean egonik, ondorioz jendearentzat askoz ere ezezagunagoa izan zen.

Euskal giroko gaien buruzko margo bikain eta ironikoei esker marrazkilari eta karikaturista bikaintzat jo izan ohi da, bere margolanak Hispanoamerikan oso estimatuak direlarik. Amerikako herrialde guztietan barna bidaiatu zuen, bai eta herrialde askotan erakusketak burutu ere, haien artean nabarmenenak Madril (1942), Bilbo (1948, 1949 eta 1951), Bartzelona (1949), Donostia (1950), Valladolid (1950), etab, izan zirelarik. 1951an Mexiko Hiriko Euskal Etxean erakusketa handi bat aurkeztu zuen, hau 1952an La Habana hirira iragan zelarik. Hainbat sari ere jaso izan ditu, horien artean 1946ko Bilboko Arte Ederretako Probintzia Erakusketako domina nabarmentzen delarik.

## Ikus gainera 
* Aurelio Arteta

## Kanpo estekak 
* Felix Arteta margolariaren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org 
* Aurelio Arteta margolariari buruzko biografia irakurgai. Bilboko Arte Ederretako Museoa
Karma Chameleon

***Karma Chameleon*** Culture Club ingeles New Wave musika taldearen abesti bat da. 1983ko *Colour by Numbers* diskoaren barnean argitaratu zuten. Kaleratu bezain laster abestiak sekulako arrakasta izan zuen, 1980ko hamarkadan leku askotan entzungai zegoelarik.

## Bideoklipa 
Abestiaren bideoklipa 1870ean Mississippi ibaian girotu zen, taldeko abeslaria den Boy Georgek nolabaiteko jantzi bitxia jantzia zeramalarik, inguruko jende guztiak ere garai hartako jantziekin batera zihoan, hasiera batean denak ibaiaren ertzeko kai batean agertzen ziren, gerora ibaia zeharkatzen zuen baporeontzi batean igoz.

Bideoaren giro alai edo baikorra nahiz doinuak eragiten zuen lasaitasunaren ondorioz telebista nahiz irratiko iragarkietako ohiko doinu bilakatzea eragin zuten.

## Kanpo estekak 
* *Karma Chameleon* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Lee Myung-bak

**Lee Myung-bak** (;  ahoskatua; Osaka, 1941eko abenduaren 19a) hegokorear politikaria da, 2008-2013 bitartean Koreako Errepublikako presidentea izan zena. Politikari bilakatu baino lehen, *Hyundai Engineering & Construction* enpresako zuzendaria izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
I'll Be There for You (The Rembrandts)

'''I'll Be There for You'* () The Rembrandts estatubatuar pop/rock musika taldearen abesti bat da. 1994an grabatu eta 1995an single modura argitaratu zuten.

Abestia mundu osoan ospetsu bilakatu zen, nagusiki 1994-2004 bitartean filmatutako *Friends* telesaila ospetsuko abestia izateagatik.

## Kanpo estekak 
* *I'll Be There for You'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Lemon Tree (Fool's Garden)

**Lemon Tree** (euskaraz *Limoiondoa*) Fool's Garden alemaniar indie rock musika taldearen abesti bat da. 1995an *Dish of the Day* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Lemon Tree* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Fields of Gold

**Fields of Gold** (euskaraz *Urrezko Zelaiak*) Sting ingeles abeslari eta musikariaren abesti bat da. 1993an ''Ten Summoner's Tales* diskoaren barnean argitaratu zuen.

Ordudanik abeslari eta musika talde askok abesti honen bertsio ezberdinak moldatu eta abestu izan dituzte.

## Kanpo estekak 
* *Fields of Gold'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Under the Bridge

**Under the Bridge** (euskaraz *Zubipean*, maiz **City of Angels** deitua, *Aingeruen Hiria*) Red Hot Chili Peppers estatubatuar funk musika taldearen abesti bat da. 1992an *Blood Sugar Sex Magik* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Under the Bridge* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Song 2

***Song 2*** (euskaraz *2 Abestia*) Blur ingeles rock alternatibo musika taldearen abesti bat da. 1997an izen bereko *Blur diskoaren barnean argitaratu zuten.

Ordutik aurrera sekulako arrakasta izan zuen, telebistako hainbat iragarkietako doinu ere izan delarik.

## Kanpo estekak 
* *Song 2'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Andalién

**Andalién** (gaztelaniaz *Río Andalién*) Txileko ibaia da. 130&nbsp;km luze da eta bere arroak 780&nbsp;km² ditu.

## Erreferentziak 
* Cade Idepe, 2004. *Diagnóstico y Clasificación de los Cursos y Cuerpos de Agua según objetivos de calidad. Cuenca del Río Andalién*. Dirección General de Aguas. MOP. Diciembre de 2004. Santiago. Chile. 
* Francisco Solano Asta-Buruaga y Cienfuegos, Diccionario geográfico de la República de Chile, D. Appleton y Compania, Nueva York, 1899 pg. 31-32 

## Ikus, gainera 
* Gran Concepción

## Kanpo estekak 
*  Cuenca del río Andalién (PDF)
Biobío ibaia

**Biobío** (gaztelaniaz *Río Biobío*) Txileko ibaia da. 380 km luze da eta bere arroak 24.262 km² ditu.

## Erreferentziak 
* Niemeyer, Hans; Cereceda, Pilar (1983). *Geografía de Chile — Tomo VIII: Hidrografía*. 1º edición, Santiago de Chile: Instituto Geográfico Militar.

## Ikus, gainera 
* Gran Concepción

## Kanpo estekak 
*  Cuenca del río Biobío (PDF)
Lloyd Cowan

**Lloyd Cowan** (Essex, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1962ko uztailaren 8a - 2021eko urtarrilaren 11) atletismoko entrenatzailea izan zen. Atleta izan zen, 110 eta 400 metro hesietan espezializatua. 1984ko Los Angelesko Udako Olinpiar Jokoetarako selekzionatu zuten, baina ezin izan zuen joan, gaixotasunak jo baitzuen; 1994ko Commonwealth Jokoetan lehiatu zen, eta bere azken domina Ingalaterrako atletismo txapelketa nazionaletan irabazi zuen, 1999an. 39 urte zituela, atletismotik erretiratu zen, eta orain 18 atleta entrenatzen ditu, besteak beste Christine Ohuruogu (400 metroan Olinpiar Jokoetako, munduko txapelketetako eta Commonwealth Jokoetako txapeldun izana), Simeon Williamson (100 metroan Erresuma Batuko txapeldun izana) eta Andy Turner (110 metro hesian Europako eta Commonwealth Jokoetako txapeldun izana).

## Erreferentziak
Skjaldmö

[thumb|350px|Hervor ezkutudun anderearen heriotza [hunoen aurkako guduan zehar. Peter Nicolai Arbo margolariaren lana.]]

**Skjaldmö** (islandieraz *skjaldmær*, suedieraz *sköldmö*, euskaraz *Ezkutudun Anderea* esan nahi du) eskandinaviar mitologiaren arabera gerlari baten antzera borrokatzea aukeratu zuen andere edo neska gazte birjin bat zen. Hervarar saga eta Gesta Danorum kontakizunetan maiz aipatuak dira.

Nordisk familjebok suediar entziklopediaren arabera skjaldmö andereak beste germaniar herrien kontakizunetan ere agertzen omen zen: godoak, nahiz zinbrioak eta markomanoen istorioetan. Skjaldmö emakumezko gerlari birjinak Walkirien sorreraren oinarri izan zire. Jada XX. mendean, John Ronald Reuel Tolkien idazleak *Eraztunen Jauna* kontakizuneko Éowyn anderea sortzeko oinarri gisa ere Skjaldmö emakumezko gerlari birjinak, honi *Rohango Ezkutudun Anderea* ezizena ipini ziolarik (Tolkienek erabilitako ingeleszko *Shieldmaiden* ezizena, antzinako eskandinavierazko *Skjaldmö* izenaren parekidea da)..

Eskandinaviar sagetan *ezkutudun Andere* hauen aipamenak ugari dira, esate baterako *Volsunga sagako* Brynhildr izeneko Walkiria, *Hervarar sagako* Hervor anderea, *Hrólfs saga Gautrekssonar* kontakizuneko Thornbjörg suediar printzesa, edota *Gesta Danorum* kontakizuneko Hed, Visna eta Veborg pertsonaiak.
 
Saxo Grammaticus kontakizunaren arabera, Brávellirgo guduan daniarren alde 300 ezkutudun anderek borrokati omen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albaniako Alderdi Sozialdemokrata

**Albaniako Alderdi Sozialdemokrata** () Albaniako alderdi politikoa da, sozialdemokrata motakoa. Internazional Sozialistaren kidea da. 2001ko hauteskundeetan botuen %3,6 eta 140 zizeiluen gainetik 4 diputatu lortu zituen; baina, Fatos Nanoren gobernuan Albaniako Alderdi Sozialistarekin aliatuta dago.

Alderdi politiko honen burua Skënder Gjinushi da, Parlamentuaren bozeramailea.

## Hauteskundeen emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ternuako irlandera

**Ternuako irlandera** (irlanderaz *Gaeilge Thalamh an Éisc* eta ingelesaz *Newfoundland Irish*) Kanadako Ternua uhartean mintzatu eta galduta edo galtzear dagoen irlanderaren dialekto bat izan zen. Ternuako irlanderaren azken hiztunak Avalon penintsulan bizi izan ziren.

Ternuako irlanderak Irlandako hego-mendebaldean mintzatzen den Munstergo irlanderaren antz handia zuen, Ternuako eremu hartara joan ziren irlandar etorkinak nagusiki Waterford, Wexford, Kilkenny, Tipperary eta Cork konderrietakoak baiziren.

## Ternuako irlandarren kokapena 
1610-1628 bitartean Ingalaterrako Erresumak errege agiriaren bidez Ternuan zazpi kolonia ezarri zituen, eta Londres hiriburuan egoitza zuten merkataritza konpainiak kolonia horiek populatzeko zelta hizkuntzen hiztunez baliatu ziren. Lehenbiziko kolonoak galesezko hiztunak izan ziren, baina haien artean maiz irlanderaz bakarrik mintzatzen ziren etorkinak ere iritsi ziren. XX. mendearen erdialdea rarte landa eremuetako eguneroko hizkuntza irlandera izan zen. Izatez, XVII. eta XVIII. mendeetan iritsitako irlandar etorkinen % 90 irlandar hiztun elebakarrak zirela frogatuta dago. Epaitegien erregistroek erakusten dutenez, sarri defendatuak nahiz akusatzaileak irlandarerazko hiztun elebakarrak izanik, ingelesezko itzultzaileak behar zituzten: horrek Avalon penintsulan eguneroko hizkuntza moduan irlandera ingelesari gailentzen zitzaiola adierazten du.

2001ko erroldaren arabera, Ternuako hamar gizonek ama hizkuntza gisa gaelera zuten. Halere, *gaelera* izendapenak hizkuntza hori Ternuako irlandera edota Kanadako gaelera (Eskoziako gaeleratik eratorria) ote den ez du argitzen. Memorial University of Newfoundland unibertsitateko ikerleen arabera, Ternuako irlandera XX. mendearen erdialdean galdu omen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Kanadako gaelera
* Algonkin-euskara pidgina

## Kanpo estekak 
* Ternua: Irlandatik kanpo irlanderazko toki izen gehien dituen lekua. Brian McGinn. Irishdiaspora.net
Big Big World (abestia)

**Big Big World** (euskaraz *Mundu Handi Handia*) Emilia Rydberg suediar abeslariaren abesti bat da. Rydbergek abestia Lasse Anderson-ekin batera konposatu zuen. 1998an *Big Big World* diskoaren barnean argitaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Big Big World* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Katenaria

thumb|180px|Katenaria batzuk.

Geometrian, **Katenaria** kurba lau bat da, bi puntutatik zintzilika dagoen kate, soka edo kable batek (dentsitate uniformekoa, guztiz malgua eta luzaezina izango balitz), grabitazio-eremu uniformean ezarrita, irudikatzen duena. Hitza latineko *catenarĭus* hitzetik dator (*katearena*). Katenariaren eboluta traktrizea da.

thumb|180px|eskuinera|Kate esekiak katenaria itxura du.
[thumb|180px|eskuinera|[Energia elektrikoa garraiatzeko aireko linea|Energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineek ere katenari itxura dute.]]

### Ekuazioa 
Katenariaren ekuazio kartesiarra hau da:

:y = a \, \cosh \left ({x \over a} \right ) = {a \over 2} \, \left (e^{x/a} + e^{-x/a} \right ),\,

non cosh kosinu hiperbolikoa den. kurba simetrikoa da ordenatu-ardatzarekiko, eta (0,a) da kurbak ordenatu-ardatza ebakitzen duen puntua.

## Ikus, gainera 
* Funtzio hiperbolikoak
* Katenoidea
* Poligono funikularra

## Kanpo estekak 
*  Katenaria kurba
*  Kurba ezagunen aurkibidea
Baix Vinalopó

**El Baix Vinalopó** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Elx hiriburua duena. Iparraldean Vinalopó Mitjà eta Alacantí ditu, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean eta mendebaldean Baix Segura.

Eskualdeak 3 udalerri ditu, 489,20 km²ko azalera du eta 2005ean 267.954 biztanle zituen.

## Udalerriak 
### Desanexio eskaera 
Crevillent udalerriko San Felipe Neri herriskak berezko nortasun kultural eta geografikoa dauka eta Crevillentetik bereizteko eskaera bultzatzen ari dira.

## Hizkuntzak 
Eskualdeko tokiko hizkuntza katalana da, Crevillent udalerriko hegoaldean dauden hiru auzotan izan ezik: El Realengo/el Realenc, Las Casicas/les Casiques eta San Felipe Neri/Sant Felip Nerin, Baix Segurako hainbat auzo-herritan bezala, berkolonizazioen ondorioz espainiera da hizkuntza nagusia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alt Vinalopó
* Vinalopó Mitjà
* Elx

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Erpin (kurba)

[|eskuinera|thumb|240px|Elipse bat (gorriz) eta bere [eboluta (urdinez). Puntuak kurbaren erpinak dira, bakoitza ebolutako erpin bati dagokio.]]
Geometrian, kurba baten **erpina** kurbako puntu bat da, non kurbaturaren lehenengo deribatua zero den. Hau da, erpina kurbaren maximo edo minimo lokal bat da. Zirkunferentziaren kasuan, kurbatura konstantea duenez, bere puntu guztiak erpinak dira

## Kanpo estekak
Camp de Morvedre

**El Camp de Morvedre** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Sagunt hiriburua duena. Iparraldean Plana Baixa du, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Horta Nord eta mendebaldean Camp de Túria eta Alto Palancia.

Eskualdeak 16 udalerri ditu, 271,16 km²ko azalera du eta 2012n 90.178 biztanle zituen. *Morvedre* Sagunt hiriaren izen historikoa da.

## Udalerriak 
## Eskualde historikoak 
1989tik ezagun egin den eskualde-banaketan bultzatu zen **Camp de Morvedre** egungo mugekin. Bi eskualde historikotako zatiak hartzen ditu:
* Valls de Morvedre, Vall de Segó edo *les Valls*: Benavites, Benifairó de les Valls, Canet d'en Berenguer, Faura, Quart de les Valls, Quartell eta Sagunt.
* Calderona: Albalat dels Tarongers, Alfara de la Baronia, Algar de Palància, Algímia de la Baronia, Estivella, Gilet, Petrés, Segart eta Torres Torres.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alto Palancia
* Sagunt

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Erpin (argipena)

**Erpina** hauetako bati dagokio:

* **Erpin (geometria)**: angelu baten bi aldeek, poligono baten bi aldek edo poliedro baten hiru aurpegik edo gehiagok elkar ebakitzen duten puntua;
* **Erpin (kurba)**: kurbaren mutur-puntu lokala;
* **Erpin (grafo teoria)**: grafoa osatzen duen oinarrizko elementua;
* **Erpina** edo **gailurra**: Mendi, aldapa eta kidekoen alderik garaiena, bereziki zorrotza dena;
* **Erpin geodesikoa**: kokapen zehatz bat adierazten duen seinale bat da;
* **Erpin (fisika)**: partikulen interakzio puntua.
Mary Black

**Mary Black** (1955eko maiatzaren 23a, Dublin) irlandar abeslari bat da. Irlandar folk abestiak nahiz gaur egungo nazioarteko abestiak abesteagatik ezaguna da. Nahiz eta gaur egun bakarka abestu ohi duen, iraganean De Dannan irlandar folk musika ospetsuko kide eta abeslaria ere izana da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Mary Black* (1983)
* *Collected* (1984)
* *Without the Fanfare* (1985)
* *By the Time It Gets Dark* (1987)
* *No Frontiers* (1989)
* *Babes in the Wood* (1991)
* *The Holy Ground* (1993)
* *Circus* (1995)
* *Shine* (1997)
* *Speaking with the Angel* (1999)
* *Full Tide* (2005)
* *Stories from the Steeples* (2011)

### Bilduma diskoak 
* *The Best Of Mary Black* (1990)
* *The Collection* (1992)
* *Looking Back* (1995)
* *Song for Ireland* [USA] (1998)
* *The Best of Mary Black 1991-2001 & Hidden Harvest* (2001)
* *Twenty Five Years, Twenty Five Songs* (material zahar eta berriaren bildumaren bergrabaketa, 2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Mary Black abeslariaren webgunea