open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flotagarritasun

thumb|Flotagarritasunean eragiten duten indarrak
**Flotagarritasuna** gorputz batek fluido baten gainean eusteko duen gaitasuna da. Gorputzaren beheko aldean egindako presioaren ondoriozko indarra, bere pisuaren eta goiko aldean egindako presioaren ondorioz sortutako indarra baino handiagoa denean gertatzen da. Gorputza igo edo jaitsi egiten da, goranzko eta beheranzko indar biak berdinak izan arte. Horregatik flotatzen duten gorputzak ez dira hegan ateratzen.

Batzuetan, gorputza murgilduta dagoen likidoaren eraginez baino ez da izaten behealdeko presioa. Goiko aldean, berriz, zati bat gainetik duen likidoari zor zaio, eta beste zati bat presio atmosferikoari, iceberg baten kasuan, adibidez. Flotagarritasunaren arrazoia ez da gorputzaren dentsitatea. Flotagarritasunaren arrazoia ez da desplazatutako ura. Flotagarritasunaren arrazoia indar-balantzea (pisua (grabitatea) eta gorputzaren inguruko fluidoek eragindako presioa) besterik ez da.

Gorputz batek flotatu egiten du ingurune likido edo gaseoso batean, hau da, fluido batean, esekita dagoenean. "Objektu batek fluido baten gainean flotatuko du (biak grabitate nagusi baten indarraren eraginpean), baldin eta objektua osatzen duten partikula kopurua desplazatutako fluidoaren partikula kopurua baino txikiagoa bada".

Flotagarritasuna Arkimedesen printzipioak ezartzen du, eta gorputza konprimigarria bada, haren flotagarritasuna aldatu egingo da, bolumena aldatu egiten baita Boyle-Mariotte-ren legearen arabera.

Arkimedesen printzipioak ez du kontuan hartzen gorputzean eragiten duen gainazaleko tentsioa (kapilaritatea), baina indar gehigarri horrek desplazatutako fluido-kantitatea bakarrik aldatzen du, eta, hala, flotagarritasuna = desplazatutako fluidoaren pisua printzipioak indarrean jarraitzen du.

## Mota 
Gorputz batek fluido baten barruan duen flotagarritasuna fluido horren gainean eragiten duten indarren eta haien noranzkoaren araberakoa izango da.

**Flotagarritasuna**

* **positiboa**, gorputzak fluido barruan gora egiteko joera duenean
* **negatiboa**, gorputzak jariakinaren barruan behera egiteko joera duenean
* **neutroa** fluidoaren barruan esekiduran dagoenean.

## Aplikazioak 
Gorputz baten flotazio-ahalmena kalkulatzeak eta aldatzeak aplikazio garrantzitsuak ditu eguneroko bizitzan, hala nola:

* Ontzien diseinua: itsasontziak, itsaspekoak.
* Aerostatuen diseinua: globoa, zepelinak.
* Urpeko kirolak egitea (urpean igeri egitea, urpeko arrantza, etab.)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkimedesen printzipioa
* Boyle-Mariotte-ren legea

## Kanpo estekak 
*
Haydée Padilla

**Haydée Padilla** (Buenos Aires, 1936ko azaroaren 15a &ndash; Mar del Plata, 2022ko abenduaren 14a)  argentinar aktorea eta vedettea izan zen. Ikuskizunaren negozioko pertsonaia garrantzitsuekin lan egin zuen, hala nola Federico Luppi, Nelly Beltrán, Beatriz Taibo, Santiago Gómez Cou, Carlos Carella eta Alfredo Alcón, besteak beste. Bere pertsonaiarik ezagunena "La Chona" da, eta harekin hamarkada bat baino gehiago izan zuen telebistan presentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haydée Padilla Zinema Nazionalaren fitxategia
* Haydée Padillaren IMDb fitxategia
* Haydée Padilla Red Teatral-en fitxategia
Lalo Rodríguez

**Ubaldo Rodríguez Santos** (Carolina, 1958ko maiatzaren 16a - *ibidem*, 2022ko abenduaren 13a) espektakulo munduan **Lalo Rodríguez** gisa ezaguna, «Tristeza encantada» eta «Ven, devórame otra vez». arrakastengatik ezaguna egin zen zen kantari puertorricarra izan zen.

## Biografia 
Abeslaria oso gazte hasi zen musika munduan. Hamasei urtekin Eddie Palmieriren The Sun of Latin Music albumean abestu zuen; disko hori Garramy sari bat irabazi zuen lehen ekoizpena izan zen. Rodríguezek ere Machitorekin eta Tommy Olivenciarekin lan egin zuen. Bere estiloa beste salsa abeslariekin parekatu izan da, esaterako, Eddie Santiago, José Alberto El Canario eta Frankie Ruizen mailako abeslariekin. Eszenatokian abesteko era berezia zuen: ohikoa zen publikoarekin harremanetan jartzea. 1989an, "Ven, devórame otra vez" abestiarekin Abesti Tropilak onenaren saria jaso zuen, Lo Nuestro sarietan. 2022ko abenduaren 13an aparkaleku batean hilda agertu zen.

## Abestiak 
Arrakasta handia lortu zuen bere abesti erromantikoekin eta batzuk salsaren historian geldituko dira. Ospetsuen artean hauek ditugu:  «Máximo chamorro», «Tristeza encantada», «Tú no sabes querer», «Ven, devórame otra vez», «Sí, te mentí», «Te estoy pidiendo», «Después de hacer el amor» eta «No te voy a defraudar».

## Diskografia 
### Artista laguntzaile gisa 
* 1974: *The Sun of Latin Music* (Eddie Palmierirekin)
* 1975: *Unfinished Masterpiece* (Eddie Palmierirekin)
* 1977: *Fireworks* (Machitorekin)

### Estudio albumak 
* 1980: *Simplemente... Lalo*
* 1982: *Nuevamente... Lalo*
* 1985: *El Niño, el Hombre, el Soñador, el Loco*
* 1987: *Punto y Coma*
* 1988: *Un Nuevo Despertar*
* 1989: *Sexsacional..!*
* 1992: *De Vuelta en la Trampa*
* 1994: *Nací Para Cantar*
* 1996: *Estoy Aquí*
* *Con Todo Mi Corazon* (argitaratu gabea)

### Album berrargitaratuak
* 1990: *Una Voz Para Escuchar* (*Nuevamente... Lalo*)
* 1991: *¡Plena-Mente, Lalo!* (*El Niño, el Hombre, el Soñador, el Loco*)
* 1992: *Como Siempre Lalo* (*Punto y Coma*)

### Bildumak 
* 1981: *Evolución*
* 1981: *Simplemente Lalo... Otra Vez*
* 1994: *Oro Salsero: 20 Éxitos*
* 1995: *Lalo Rodríguez y la Salsa Mayor*
* 1997: *Colección: Mi Historia*
* 2000: *Serie Sensacional*
* 2002: *Edicion Limitada*
* 2003: *Antologia*
* 2004: *Serie Top 10*
* 2006: *Pura Salsa*
* 2008: *The Greatest Salsa Ever*
* 2013: *12 Favoritas*
* 2015: *Salsa Legends*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :MySpace webgune ofiziala.
* :Lalo Rodríguez All Music webgunean.
* :Lalo Rodríguez Discogs webgunean.
* :Lalo Rodríguez IMDb webgunean.
Sakabanaketa optiko

thumb|Argiaren sakabanaketa material desberdineko bi prismatan
**Argiaren** **sakabanaketa** edo **dispertsioa** fenomeno optiko bat da, argi-izpi konposatu bat eremu berri batean (adibidez, prisma batean) errefraktatzen denean gertatzen dena. Izpiaren kolore eratzaileak bereizita geratzen dira, beti kontuan hartuta eguzkitik datorren argiari argi zuria esaten zaiola, baina kolore desberdinetako argien konposaketa dela.

Sakabanaketaren arrazoia da errefrakzio-indizea txikiagotu egiten dela uhin-luzera handitzen denean, eta, horrela, uhin-luzera handiagoak (gorria) txikiagoak (urdina) baino gutxiago desbideratzen dira. Egia esan, gertatzen dena da lehen eremutik (airetik esaterako) abiadura jakin batean datorren argia bigarren eremura (prismatik) igarotzen da eta sortutako errefrakzioaren ondorioz argia desbideratzen da. Desbideraketa prisma osatzen duen materialaren arabera ere izango da (ikus irudiak),  Argi zuriaren pigmentu bakoitzak frekuentzia desberdina duenez, bakoitzaren norabide-aldaketa desberdina izango da. Horrela, argi zuria, bigarren eremu zeharkatu eta lehenera itzuli ondoren, argi pigmentatuen espektro jarraitu batean deskonposatzen da, gorriaren (behe-frekuentzia) eta bioletaren (argi ikusgarriaren frekuentzia handiena) artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dispersion en *The Strange Theory of Light* .
* Newton eta optika
Agintea eta kontrola

eskuinera|thumb|200x200px|Zaintzaile bat bere lanpostuan, *USS Carl Vinson* gerraontziaren borrokarako informazio-zentroan, 2001.
**Agintea eta Kontrola** (ingelesez, *Command & Control* edo, laburki, C2), inguru militarrean, agintea erabiltzea eta berariaz izendatutako agintari operatiboen gidaritza eta jarraipena da, misioa betetzeko esleitutako indarrei dagokienez. Aginteak aginte eta kontrol funtzioak betetzen ditu aginte eta kontrol sistema baten bidez. Definizio horrek hainbat ondorio ditu:

* Aginte eta Kontrol Zentroa da operazioaren burua (agintea). Operazioaren buruak egoera baloratu, erabakiak hartu eta ekintzak zuzentzen ditu.
* Agintearen eta Kontrolaren helburua misioa betetzea da. Agintearen eta Kontrolaren arrakasta-irizpide nagusia da nola laguntzen duen helburua lortzen. Beste irizpide batzuek indarra etorkizuneko operazioetarako posizionatzea eta baliabideak modu eraginkorragoan erabiltzea ekar dezakete.
* Agintea eta kontrola indarretara, borrokari eta borroka-funtzioei laguntzera bideratuta dago. Bestela esanda, indarrak dira Agintearen eta Kontrolaren xedea.
* Agintariak agintea eta indarren zuzendaritza erabiltzen ditu aginte eta laguntza harremanak ezarriz.
* Aginteak baliabideak erabili eta antolatu behar ditu agintea eta kontrola betetzeko. Aginteak baliabide horiek erabiltzen ditu indarra prestatzeko eta gauzatzeko operazioak etengabe planifikatu eta baloratzeko.
* Aginte eta Kontrol Sistemak informazioa kudeatzen du egoeraren mapa komun bat sortu eta zabaltzeko (ingelesez, *Common Operational Picture* edo, laburki, COP) aginteari, haren Estatu Nagusiari eta mendeko indarrei.

* Aginte eta Kontrol Sistemak indarren gidatze eta jarraipenean laguntzen dio operazio buruari, eta exekuzioari buruzko informazioa ematen dio.

## NATOren eta Australiako defentsa-indarren definizioak 
1988ko NATOren definizio bat da agintea eta kontrola helburu komun bat betetzeko esleitutako baliabideen gainean behar bezala izendatutako pertsona batek agintea eta zuzendaritza erabiltzea direla. Australiako defentsa-indarren definizioa NATOren antzekoa da, eta azpimarratzen du C2 sistemak ahalmena ematen diela esleitutako indarren gaineko agintea eta legezko zuzendaritza betetzeko izendatutako langileei, misioak eta lanak betetzeko. Doktrina australiarrak honela jarraitzen du: "Terminologia eta definizio adostuak erabiltzea funtsezkoa da C2ren edozein sistemarentzat eta doktrina bat eta prozedura bateratu batzuk garatzeko". Nazioartean nolabaiteko adostasuna duten definizioak aurki daitezke hor, nahiz eta guztiek ez dituzten esanahi bereko terminoak erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Gerra-lainoa

## Kanpo estekak 
*  *Understanding Command and Control*, D. S. Alberts eta R. E. Hayesen testua (2006)
Aljebra trukakor

**Aljebra trukakorra**, hasiera batean, idealen teoria bezala ezagutzen zena, eraztun trukakorrak, eraztunen idealak eta eraztun horien gaineko moduluak aztertzen dituen aljebraren adarra da. Geometria aljebraikoak zein zenbaki aljebraikoen teoriak aljebra trukakorra dute oinarri. Eraztun trukakorren adibide nabarmenak dira zenbaki osoen eraztuna 	\mathbb{Z}, polinomioen eraztunak A[X] , zenbaki aljebraiko osoen eraztuna 	\bar{\mathbb{Z}} eta zenbaki  	p-adiko osoak 	\mathbb{Z}_{p}.

Trukakorrak izatea derrigorrez bete behar ez duten eraztunen azterketa aljebra ez-trukakor gisa ezagutzen da; eta eraztunen teoria, errepresentazioaren teoria zein Banachen aljebrak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak 
* https://ocw.ehu.eus/course/view.php?id=205 Aljebra trukakorra [2013/12] [eus]
Olga Margallo

**Olga Margallo Martínez** (Madril, 1970eko maiatzaren 8a) madrildar aktorea, antzerki-zuzendaria, zuzendari artistikoa, youtuber eta 2017az geroztik idazlea da.

## Biografia 
Aktore familia batean jaio zen, Juan Margallo eta Petra Martínez aktoreen eta zuzendarien alaba baita. Juan Margallo antzerki-zuzendaria neba da. Antonio Muñoz de Mesa aktore, gidoilari, zuzendari sortzaile eta youtuberrarekin ezkonduta dago.

Madrilgo Arte Dramtiko eskolan bi lizentziatura egin zituen: Eszena-zuzendaritza etaInterpretazioa.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
### Liburuak 
* 2017 "Youtuber a los 40 (La vida solo se graba una vez)"

## Sariak 
* 2009 Zuzendaritzarik onenaren saria, *El niño colchón* filmarengatik (feten)
* Dokumental labur onenaren 2006ko Goya saria, “*Castañuela 70: el teatro prohibido*” filmagatik (Olga Margalloren eta Manuel Calvoren zuzendaritzapean).
* MAX 2004 saria, haurrentzako ikuskizun onenarentzat, *¿Qué es la vida?*.
* 2003 Zuzendaritzarik onenaren saria, *¿Qué es la vida?* lanagatik
* Zuzendaritzarik onenaren saria, “*Clown Quijote de la Mancha*” filmarengatik, haur eta gazteentzako Europako antzerki azokan (99ko feten).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ManodeSantoren orria
* Uroc Teatroren Wikipedia
* Teresa Osuna orrialdea
* YouTube Olga eta Antuan kanalak
Estimazio bidezko nabigazio

thumb|Pilotuak 9:00etan bere posizioa markatzen du, triangeluak adierazten duena, eta, bere norabidea eta abiadura erabiliz, posizioa 9:30ean eta 10:00etan estimatzen du.
**Estimazio bidezko nabigazioa** teknika zahar bat da, pilotuak itsasontziaren posizioa kalkulatzen erabiltzen dena; mugimenduan dagoen objektu baten posizioaren arabera kalkulatzen du, aldez aurretik zehaztutako posizio baten bidez, edo finkatze baten bidez, eta, ondoren, igarotako denboran abiaduraren, norabidearen eta norabidearen zenbatespenak eginez. Normalean iparrorratza, korrikina eta harea-erlojua erabiltzen dira (norabidea, abiadura eta denbora), zerua eta astroak erreferentzia gisa erabili gabe. Biologian dagokion terminoa, animaliek beren kokapen- edo norabide-estimazioak eguneratzeko prozesuak deskribatzeko erabiltzen dena, *bide-integrazioa da*.

Zenbatespena errore metatuen mende dago. Kokapenari buruzko informazio zehatza ematen duten nabigazio-laguntzen aurrerapenei esker, bereziki kokapen-sistema globalaren bidezko satelite bidezko nabigazioari esker, gizakien kalkulu hutsa zaharkituta dago helburu gehienetarako. Hala ere, nabigazio inertzialeko sistemek (norabide-informazio oso zehatza ematen dute) estimazioa erabiltzen dute eta oso erraz aplikatzen dira.

## Historia 
Nabigazioari laguntzeko oinarrizko tresna batzuk, harea-erlojuarekin batera, nabigaziorako teknika landuago bat erabili zen: estimazio bidezko nabigazioa. Kolonek bere egunerokoan azaltzen du nola erabiltzen duen teknika hau. Lehenik eta behin, iparrorratza gehitu zen, popatik brankarako luzerako ardatzak (gurutze-lerroa) ipar magnetikoarekiko eratzen duen norabide magnetikoa lortzeko balio duena.

## Fantasiazko puntua 
Fantasiazko puntua esaten zaio une bakoitzean ontziak duen posizioari, aurretik aipatutako kalkuluaren arabera. Posizioa ez da erreala, eta horregatik esaten zaio fantasiazkoa.

## Kanpo estekak
Carmen Boza

[thumb|260px|[Carmen Boza - Palencia Sonora 2018]]
**Carmen Boza Tomillero** (La Línea de la Concepción, Cádiz, 1987ko uztailaren 24a) cadiztar abeslari eta konpositorea da.

## Musikari ibilbidea 
### Hasierak 
Bere ibilbide musikala Youtube plataformara bideoak igoz hasi zuen. Hortik aurrera ospea irabazi zuen pixkanaka, Tuenti sare sozialera bideo bat igotzean, *"Gutunak zirkulu polarretik*" abestiarekin, 200.000 bisita baino gehiago izan baitzituen.  

Harrezkeroztik, bere musika kantautoreen lokal txikietan hasi zen entzuten, hala nola La botica aretoan, PayPay aretoan, Galileo Galilei aretoan, eta Fnac aretoetan kontzertuak ematen.

### Diskoak 
2011n, "Lapislázuli" izeneko lehen diskoa argitaratu zuen, hamaika gaiz osatua, Román Méndezen laguntzarekin, Miss Cafeinaren bateriarekin. 

Musikatik bizi zitekeela ikusita, Gibraltarreko lana utzi zuen Alcantarillara bizitzera joateko. 

2012an, bere etxean grabatutako album batean bildu zituen ordura arte Youtube @rollitosdeudaberriko kanalean igo zituen abesti guztiak, eta sarean doan argitaratu zituen.  

2015ean, "*Ispiluen Etxea*" izeneko bigarren albuma argitaratu zuen. Horretarako, abeslari berak crowfunding-kanpaina bati ekin zion, eta arrakasta handia izan zuen jarraitzaileen artean; izan ere, hasieran eskatzen zuen 10.000 euroak baino hiru aldiz gehiago lortu zuen.''*

2018an, *La Caja Negra* izeneko hirugarren diskoa argitaratu zuen. Bederatzi kanta konposatu, ekoitzi eta moldatu zituen, Román Méndez baterian eta Estefanía Gómez bajoan zituela. Formatu fisikoaren diseinua Anabel Perujo artistak egin zuen. Fisikoki eta digitalki argitaratu eta lehen astean, Espainian gehien saltzen zen bigarren diskoa izan zen, *Arctic Monkeys-*en atzetik.

Zirkuko funanbulisten taldeko kide izan zen.

## Diskografia 
* Albumak
** *Lapislázuli* (EP, 2011)
** *Rollitos de primavera (caseros y con cariño)* (2012)
** *La Mansión de los Espejos* (2015)
** *La Caja Negra* (2018)
* Sinpleak
** *Culpa y castigo* (2015)
** *Fin* (2016)
** *Gran hermano* (2018)
** *Esparto* (2019)
** *Un golpe de suerte* (2019)
** *La grieta* (2020)
** *Suave'' (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carmen Boza web ofiziala
* 
* Carmen Boza MusicBrainz
Angelo Sodano

**Angelo Raffaele Sodano** (Isola d'Asti, 1927ko azaroaren 23a - Erroma, 2022ko maiatzaren 27a) italiar kardinala izan zen.

1950an apaiztu zen. Ondoren, teologia ikasi zuen Gegroriotar Pontifize-Unibertsitatean, eta zuzenbide kanonikoa Lateraneko Pontifize-Unibertsitatean.

1978an gotzain izendatu zuten eta nuntzio apostoliko izendatu zuten Txilen. Joan Paulo II.a Aita Santuak Kardinal Estatu Idazkaria izendatu zuen 1991n. Vatikanoko diplomazia zuzendu zuen 2006ra arte.

2005etik 2019ra Kolegio Kardenalizioko dekanoa izan zen.
Scutia

***Scutia*** *Rhamnaceae* familiako lore-landareen generoa da. Zuhaixkak edo zuhaitz txikiak dira.

## Taxonomia 
*Scutia* Adolphe Brongniart espezialistak deskribatu zuen eta *Annales des Sciences Naturelles (Paris)*n argitaratu zen (10: 362. 1827). Espezie tipoa hau da: *Scutia indica* Brongn.

## Banaketa 
Herrialde askotan zabalduta daude: Galapagoetan, Hego Amerikan, Afrikan, Madagaskarren, Maskareinak uharteetan, Indiako azpikontinentean, Sri Lankan, Txinako hegoaldean eta Asiako hego-ekialdean.

## Espezieak 
* Scutia arenicola - Reissek
* Scutia buxifolia - Reissek
* Scutia capensis - G.Don
* Scutia circumscissa - ( L.f.) W.Theob.
* Scutia colombiana - M.C.Johnst.
* Scutia commersonii - A.T.Brongniart
* Scutia discolor - Klotzsch
* Scutia eberhardtii - Tardieu
* Scutia ferrea - (Vahl) A.T.Brongniart
* Scutia fiebrigii - Perkins
* Scutia fiebrigiii - Perkins
* Scutia guayaquilensis - Weberbauer
* Scutia hutchinsonii - Suesseng.
* Scutia indica - A.T.Brongniart
* Scutia laevigata - G.Don
* Scutia lucida - G.Don
* Scutia maritima - Perkins
* Scutia myrtina - Kurz
* Scutia natalensis - Hochst.
* Scutia obcordata - Bivona ex Tul.
* Scutia paniculata - G.Don
* Scutia pauciflora - (Hook. f.) Weberb.
* Scutia rheediana - Wight
* Scutia sarcomphalus - Brongn.
* Scutia sphaerosperma - G.Don
* Scutia spicata - (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Weberb.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Scutia* The Plant List webgunean.
Borroka (kontzeptua)

[eskuinera|thumb|200x200px|[Iquique|Iquiqueko itsas borroka, Thomas Somerscales-en mihise gaineko olio pintura, XIX. mendea.]]
**Borroka** edo **konbatea**, **liskarra**, **auska**, **aharra** edo **ahakarra** da pertsona edo erakunde biren edo gehiagoren arteko gatazka bortitza. Helburua, oro har, da kontrako aldea mendean hartzea.

Termino honek aipatzen ditu, berariaz, gerra batean indar militarren arteko gatazka armatuak. Batzuetan, borroka militarrak arau jakin batzuen mende egiten dira. Hori da, adibidez, Genevako Konbentzioen kasua.

Bi pertsonen arteko duelu bat ere izenda dezake, esate baterako, borroka profesionalean, boxeoan edo judoan gertatzen den bezala.

Zibilizazio askok animaliak hazi dituzte haien arteko borrokak eginarazteko helburuaz. Euskal Herrian, adibidez, ahari jokoa (bi ahariren arteko talka, topeka edo borroka) joko tradizional bat da, eta beste horrenbeste oilar borroka. Animalien arteko borroka horiek askotan apustu iturri izaten dira; hainbesteraino, ezen euskaraz *ahari apustu* edo *oilar apustu* esaten zaien animalia horien arteko borrokari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra.
* Gudua.
* Gatazka.

## Kanpo estekak 
* What does combat mean?
* Etymology, origin and meaning of combat by etymonline.
Zientzia militar

**Zientzia militarra** da gizarteen arteko gatazken prozesua, plangintza, praktika, teknika, psikologia, ebazpena eta ondorioak modu sistematikoan ikertu eta aztertzen dituen gizarte-zientzia. Batez ere gaitasun militarra sortzeko erabiltzen da, defentsa nazionaleko politikarekin bat etorriz.

Zientzia militarrean, sei ardatz nagusi zehazten dira: antolaketa, estrategia, teknologia, hezkuntza, historia eta geografia.

Zientzia militar terminoak indar armatuak erabiltzeko orduan kontuan hartu beharreko teoria, kontzeptu eta metodoen multzoa deskribatzen du normalean. Hala ere, diziplina akademiko gisa, gaizki definituta dago, historia, kanpoko gaiak, segurtasun-azterketak, lidergoa, eragiketen kudeaketa eta sistemen ingeniaritza eta zientzia fisiko eta sozialen beste elementu batzuk barne hartzen dituzten ikasketa-planen mosaiko batean oinarritzen baita. Azpimarratu behar da Estatu Batuetako Defentsa Sailaren hiztegiak ez duela definiziorik ematen ere. Kategorizazio iheskor horrek XIX. mendean terminoak izan zuen estatus apala islatzen du pixka bat, *zientzia militarra* maiz letra larriz erabiltzen zenean eta fisikaren, filosofiaren eta beste diziplina akademiko oso ezarrien ondoan jartzen zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Industria Garapenerako Nazio Batuen Erakundea

**Industria Garapenerako Nazio Batuen Erakundea** (**IGNBE**; ingelesez *United Nations Industrial Development Organisation*, UNIDO), Nazio Batuen erakunde espezializatu bat da, Batzar Nagusiak ezarri zuena 1966an, garapen bidean dauden herrialdeetan industrializazioa sustatu eta bizkortzeko organo gisa.

Erakunde espezializatuaren izaera 1979an eman zioten, baina 1986ko urtarrilaren 1etik aurrera erakunde erabat autonomo bihurtu zen.

IGNBEk herrialde industrializatuen eta garapen bidean dauden herrialdeen arteko lankidetza sustatzen du industria garapena bizkortzeko, inbertsioak sustatzeko eta teknologia transferitzeko jarduerak sustatuz.

Herrialde industrializatuek eta garapen bidean daudenek batera aztertzen dituzte industrializazioa bizkortzeko bitartekoak, gobernuen eta industria sektorearen parte hartzea bultzatuta, besteak beste. Inkestatan eta azterketetan oinarrituta, IGNBEk garapenerako kontzeptuak eta ikuspegiak sortzen eta hobetzen ditu; sektore publiko, kooperatibo eta pribatuko planak formulatzen laguntzen du, sektore horietan interesa duten enpresen arteko lankidetza sustatzea barne.

Gainera, industria trebakuntzako programak antolatzen ditu, aholkularitza eta laguntza zerbitzuak eskaintzen dizkie herrialdeei kanpo finantzaketa ekitatezko baldintza bidezkoetan lortzeko, eta industria estatistikak biltzen, aztertzen, jendaurrean jartzen, normalizatzen eta hobetzen ditu.

Nazio Batuen sistemakoa den erakunde honen egoitza Vienan (Austria) dago, eta 60 herrialde baino gehiagotan ari da etengabeko lanetan. 2019ko apiriletik aurrera, 170 estatu kidek osatzen dute IGNBE, eta bi urtetik behin egiten den Konferentzia Orokorraren bidez ezartzen dituzte elkarrekin erakundearen politikak, programak eta printzipioak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazio Batuen Erakundea.
* Ekonomia eta Gizarte Kontseilua.

## Kanpo estekak 
*United Nations Industrial Development Organisation.
Partzuergo (zuzenbide administratiboa)

*Figura honen azalpena Espainiako ordenamendu juridikoaren araberakoa da.***

**Partzuergoa,** Administrazio-zuzenbidean, zuzenbide publikoko erakunde bat da, nortasun juridiko propioa eta bereizia duena, hainbat administrazio publikok (edo sektore publiko instituzionala osatzen duten erakundeek) beren artean sortua, edo erakunde pribatuen partaidetza duena, haien guztien interes komuneko jarduerak garatzeko, beren eskumenen esparruan. Beste era batera esanda, administrazio publikoen arteko batasun bat da (batzeko forma juridikoetako bat), interes komun bat lortzea helburu duena.

Partzuergoak elkartutako erakundeekiko erakunde independente gisa eratzen dira.

Hauek dira partzuergoen adibide ezagun batzuk:

* Bizkaiko Garraio Partzuergoa - *Consorcio de Transportes de Bizkaia (CTB)*. Bilboko Metroa kudeatzen duen erakunde publikoa.
* Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa - *Consorcio de Aguas Bilbao Bizkaia*. Bizkaiko 81 udalerri edateko urez eta saneamenduz hornitzen dituen erakunde publikoa.

## Ezaugarriak 
Hauek dira partzuergoaren ezaugarriak:

# Partzuergoa sustatzen duten erakundeen interes komunak aurrez egotea.
# Interes publiko edo pribatuko obrak edo zerbitzuak egitea, baina garrantzi kolektiboa dutenak.
# Bokazio instrumentala.
# Bat datozen interesak asetzeko antolakunde komuna denez, partzuergoak hura sustatzen duten subjektuen aniztasunetik eratorritako ahaleginen talde bat eskatzen du.

## Araudia 
Espainiar Estatuko ordenamendu juridikoan, lege-testu hauek arautzen dituzte partzuergoak:
* Sektore Publikoaren Araubide Juridikoaren urriaren 1eko 40/2015 Legea (oinarrizko erregulazioa jasotzen da bertan).
* Toki Araubidearen Oinarriak Arautzen dituen apirilaren 2ko 7/1985 Legea (toki-mailako araudia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Enpresen aliantza
* Holding-a
* Kartela
The Thirty Nine Steps (1978ko filma)

***The Thirty Nine Steps*** (euskaraz *Hogeita Hemeretzi Urrats*), 1978ko Don Sharp australiarrak zuzendutako thriller film bat da. John Buchan eskoziar idazlearen *1915eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Robert Powell, David Warner, Karen Dotrice eta John Mills aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1914, Hego Afrikan bizi den Richard Hannay (Robert Powell) meatz ingenieriak Londres hiria bisitatu eta bertan bere burua espioitza aferan sartua ikusiko du.

## Aktoreak 
* Robert Powell: Richard Hannay
* David Warner: Sir Edmund Appleton
* Eric Porter: Lomas superimntendente burua
* Karen Dotrice: Alex Mackenzie
* John Mills: Scudder
* George Baker: Sir Walter Bullivant
* Ronald Pickup: Bayliss
* Donald Pickering: Marshall
* Timothy West: Porton
* Miles Anderson: David Hamilton
* Andrew Keir: Lord Rohan
* Robert Flemyng: Magistratua
* William Squire: Harkness
* Paul McDowell: McLean
* David Collings: Tillotson
* John Normington: Fletcher
* John Welsh: Lord Bellhane
* Edward de Souza: Woodville
* Tony Steedman: Almirantea
* John Grieve: P.C. Forbes
* Donald Bisset: Renfrew
* Derek Anders: Donald
* Oliver Maguire: Marlins
* Joan Henley: Lady Nettleship
* Prentis Hancock: Perryman
* Leo Dolan: Milkman
* James Garbutt: Miller
* Artro Morris: Scott
* Robert Gillespie: Crombie
* Raymond Young: Gida
* Paul Jerricho: P.C. Scott
* Michael Bilton as Vi

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ballymaloe House

**Ballymaloe House** jauretxeko '''The Yeat's Room'* (euskaraz *Yeaten Gela''), Irlandako Errepublikako Cork konderrian dagoen luxuzko jatetxe bat da, Shanagarry udalerrian. 

Eraikinaren atal antzinakoenak 1450eko anglonormandiar gazteluaren zatiak dira, eta FitzGerald familiaren egoitza izan zen. Erausketa eta zaharberritze lan nagusian 1820 aldera burutu ziren. 1964an etxearen jabea den Allen familiak jangela zaharra jatetxe bilakatu zuen.
Mediterraneoko Batasuna

**Mediterraneoko Batasuna** (izen ofizial osoa: *Bartzelonako Prozesua: Mediterraneoko Batasuna*, BP:UfM) Mediterraneo aldeko herrialdeen organismo bat da, nazioarteko harremanak eta lankidetza estutu eta garatzeko xedez sortua. 2008ko uztailaren 13an sortu zuen Nicolas Sarkozy, orduko Frantziako presidenteak. Aurretik, 1995ean eratutako *Euromediterraneoko Elkartearten* birformulazio bat da.

Mediterraneoko Batasunak 43 herrialde biltzen ditu, guztira 756 milioi biztanlerekin. Partaide dira Europar Batasuneko herrialde kide guztiak, Ipar Afrikako herrialdeak eta Ekialde Hurbileko esparru Mediterraneoko herrialdeak, horien artean Israel. Egoitza Bartzelonan dauka.

Erakundearen xedeak hiru ardatzetan antolatzen dira: giza garapena, egonkortasuna eta eskualde integrazioa.

## Herrialde kideak 
Mediterraneoko Batasuneko kideak hauek dira:

**Europar Batasuneko kideak**

**Ipar Afrika**
* 
* 
* 
* 

**Balkanak**
* 
* 
* 

**Ekialde Hurbila**

**Besterik**
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mediterraneoa.

## Kanpo estekak 
* Mediterranean Union.
Fourierren analisia

thumb|400x400px|A hari libreko (55 Hz) musika notako baxu baten aldi baterako seinalea.
thumb|400x400px|Musika notako baxu baten aldi baterako seinalearen Fourierren transformatua, A hari librea (55 Hz). Fourier-en analisiak seinaleen eta funtzioen oszilazio-osagaiak erakusten ditu.
Matematikan, **Fourierren** **analisia** funtzioak funtzio trigonometriko sinpleen batuketen bidez irudikatzeko edo hurbiltzeko modu orokorraren azterketa da. Fourierren azterketa Fourierren serieen azterketatik sortu zen, eta Joseph Fourier asmatzailearen izena darama. Fourierrek funtzio bat funtzio trigonometrikoen batura gisa irudikatzeak bero transferentziaren azterketa izugarri sinplifikatzen duela frogatu zuen.

Gaur egun, Fourierren analisiaren gaiak matematikaren esparru zabala hartzen du. Zientzietan eta ingeniaritzan, funtzio bat osagai oszilakorretan deskonposatzeko prozesuari Fourierren analisia esaten zaio maiz. Osagai horietatik abiatuta funtzioa berreraikitzeko lanari, berriz, Fourierren sintesia. Adibidez, musika-nota batean zein maiztasunek parte hartzen duten zehazteko, lagindutako musika-nota baten Fourierren transformatua kalkulatu beharko litzateke. Ondoren, berriz sintetiza daiteke soinu bera, frekuentzia-osagaiak Fourierren analisian azaldu bezala sartzen baitira. Matematikan, Fourierren analisi terminoa bi eragiketen azterketari dagokio maiz.

Deskonposizio-prozesuari Fourierren transformazio esaten zaio. Haren emaitza den produktuak, Fourierren transformatuak, maiz izen zehatzagoa jasotzen du, azterntzen ari den funtzioaren domeinuaren eta beste propietate batzuen araberakoa. Gainera, Fourierren analisiaren jatorrizko kontzeptua zabaldu egin da denboran zehar, gero eta egoera abstraktu eta orokorragoetan aplikatzeko. Horrela, eremu orokorraren azterketari analisi harmoniko deitzen zaio maiz. Analisia egiteko erabiltzen den transformatu bakoitzak (ikus Fourierrekin lotutako transformatuen zerrenda) dagokion alderantzizko transformatua du, sintesirako erabil daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Time After Time (1979ko filma)

***Time After Time*** (euskaraz *Behin Ta Berriz*), 1979ko Nicholas Meyer estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Karl Alexander idazlearen *urte ta izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Malcolm McDowell, David Warner eta Mary Steenburgen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1893, Londres, bost urtez erailketarik egin gabe egon ondoren, Jack Tripa-ateratzailea (David Warner) bere aurreko jarduera hilkorrera itzuli da. Poliziengandik ihesi dabilela, hiltzailea H. G. Wells (Malcolm McDowell) gaztearen laborategira sartu eta hark asmatu berria duen gailuan ospa egingo du: denbora-makina. Wellsek bere gailua berreskuratu ondoren Jack Tripa-ateratzailea etorkizunera bidaiatu duela jabetuko da, hortaz hura atzemateko 1979ko AEBko San Frantzisko hiria abiatuko da. 

## Aktoreak 
* Malcolm McDowell: Herbert George Wells
* David Warner: John Leslie Stevenson / Jack Tripa-ateratzailea
* Mary Steenburgen: Amy Robbins
* Charles Cioffi: Mitchell polizia tenientea
* Kent Williams: Laguntzailea
* Patti D'Arbanville: Shirley
* Joseph Maher: Adams

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Guy Gallopin

**Guy Gallopin** (Mondonville-Saint-Jean, 1956ko urtarrilaren 23a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1981 
Paris-Camembert

### 1984 
Dophine Libereko etapa bat

### 1985 
Vaucluse Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Demeyre

**Michel Demeye**  (Wattrelos, 1957ko ekainaren 3a) frantziar txirrindulari ohia da, profesionala 1980 eta 1982 artean.

## Palmaresa 
**1978**
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1979**
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1980**
* 2. Paris-Camemberten
* 6. Tour du Tarnen
**1981**
* Tour de l'Oiseko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 3. Gullegem Koersen
**1982**
* 2. Boucles des Flanders

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Chassang

**Jean Chassang** (Désertines, 1951ko otsailaren 8a), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1976**
* 2. Limousingo Tourrean
**1977**
* Critérium National
**1978**
* 3. Fourmiesko Sari Nagusian
**1979**
* Paris-Nizako etapa bat
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Korsikako Tourreko bi etapa
* 2. Haut-Varko Tourreko
* 2. Plouayko Sari Nagusian
* 3. Tour de l'Oisen
**1980**
* Armorikako Tourreko etapa bat
**1981**
* Rennesko Sari Nagusia
* 2. Polymultipliéen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jean-Louis Gauthier

**Jean-Louis Gauthier** (Angulema, 1955eko abenduaren 22a - 2014ko uztailaren 11), Frantziako txirrindularia izan zen, profesionala 1978tik 1987 arte.

Tourrean ohizko partaidea izan zen. Hamar urtez jarraian hartu zuen parte, hauetako bederatzietan amaitu zelarik, eta bi etapa garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1977**
* 3. Ruban granitier bretonen
**1980**
* Dauphiné Libéréko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Midi Libreko etapa bat 
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 2. Étoile de Bessègesen
* 3. Paris-Camembertn
* 3. Tour d'Indre-et-Loiren
**1982**
* 2. Tour d'Indre-et-Loiren
**1983**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Midi Libreko etapa bat
**1985**
* 2. Denaingo Sari Nagusian
**1986**
* 3. Polynormanden

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victorine Eudes

**Victorine** **Eudes**, **Victorine Louvet** ezkondu aurretik, 1848ko urriaren 18an jaio zen Roye-n, eta 1881eko ekainaren 2an hil zen Parisen (7. barrutia). Militante errepublikanoa izan zen, eta *communarde*  1871ko Parisko Komunan. *Eudes jenerala* (*La générale Eudes*) esaten zioten, bere senarra, Emile Eudes jenerala, Komunako buruzagietako bat izan zelako.

## Biografia 
Victorine Louvet Louise Michel-en ikasle eta maistra laguntzailea izan zen. Laborategiko teknikariaren azterketak arrakastaz egin zituen eta Magenta bulebarreko farmazia batean lan egiten hasi zen.

Victorinek Émile Eudes, Blanquiren jarraitzaile errepublikanoa, Saint-Antoine aldirian farmazia ikasten ari zenean ezagutu zuen.

Émile Eudesek, August Blanquirekin batera, 1870eko abuztuaren 14an Villette auzoko suhiltzaileen parke bateko arma-biltegi baten aurka egindako atentatuan parte hartu zuen. Émile atxilotu egin zuten eta Parisko Sainte-Pélagie kartzelan espetxeratu. Senarrari bisita egitera presondegira zihoala, Victorine Eudesek Louise Michel aurkitu zuen berriro, bera ere xede berarekin baitzihoan hara. Bere senarraren aurkako prozesuan, Victorinek uko egin zion Blanqui, atentatuaren egile intelektuala, salatzeari.[thumb|Parisko Sainte-Pélagie presondegia (Atget, 1898). Émile Eudes senarra bisitatzera hara zihoala, berriz ere topatu zuen [Louise Michel.|ezkerrera]]Eudesek, Parisko Komunan, ardurak izan zituen gerraren administrazioan. Era berean, Issyko gotorlekuaren barrikadetan Parisko defentsan parte hartu zuen Versaillesko tropen aurka, Louise Michel eta Malvina Poulainekin batera.

Senarrak ozta-ozta iskin egin zion errepresioari eta Suitzara ihes egin zuen. Victorine, nekazariz mozorrotuta, eta familiako gainerako kideak harekin elkartzea lortu zuten. Ondoren, 1871ko irailean, familiak Londresera ihes egin zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko Komuna
* Emakumeak Parisko Komunan

## Kanpo estekak 
* [https://maitron.fr/spip.php?article58731 ] (2021) Le Maitron.
Vincent Barteau

**Vincent Barteau** (Caen, 1962ko martxoaren 18a) frantziar txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1983**
* Sartheko Zirkuituko etapa bat
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**1984**
* Polynormande
* Vaucluseko Tourreko etapa bat
* Tour de l'Oiseko etapa bat
**1986**
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat
* 2. Marseillesa Sari Nagusian
**1988**
* Normandiako Trioa
**1989**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
**1990**
* Midi Libreko etapa bat
* 2. Paris-Camemberten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cointreau

**Cointreau**, laranja zaporeko hiruko lehor patar marka bat da, usadioz janaurreko eta digestio-laguntzaile gisa edaten da.

1849an Adolphe Cointreauk sortu eta 1875. urtetik Frantziako Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian ekoitzitzen da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (eleanitza)
Tibeteko Administrazio Zentrala

**Tibeteko administrazio zentrala**, edo **ACT** (  – CTA, ), Tibeteko erbesteko gobernua da, Lobsang Sangay tibetar lehen ministroa buru duela. Tibeteko errefuxiatuak artatzea eta "Tibeteko askatasuna berrezartzea" du helburu.

Orain arte, herrialde batek ere ez du ofizialki onartu Tibeteko erbesteko gobernua. 1966an, Indiak Tibeteko Gobernua erbestean aitortzeko erabakia hartu bazuen ere, Lâl Bahâdur Shâstrî  Lehen Ministro indiarra Tashkentetik itzultzean, Tashkentek bihotzekoa izan baino lehen, erabakia ez zen gauzatu. Indiak, 1959an Dalai Lamari, bere gobernuko kideei eta milaka errefuxiatu tibetarrei babesa eman zielarik, Tibeteko errefuxiatuen kargu egiteko erraztasunak eman zizkion Gobernuari. Indiako Gobernuak autonomia handia eman zien tibetarrei beren barne-arazoen kudeaketan, eta Tibeteko Gobernuari aukera eman zion erbesteko gizarte-programak, borondatezko zergak, eskolak, enplegu-aukerak eta beste gai batzuk administratzeko.

Tibeteko administrazio zentralak atzerriko ordezkaritzak ditu, Tibeteko Bulegoa izenekoak, 11 herrialdetan, eta agentzia ofizial gisa funtzionatzen dute New Delhi, Katmandu, Geneva, New York, Tokio, Londres, Mosku, Brusela, Canberra, Pretoria eta Taipein.

## Egungo Kabinetea (2016) 
# Lobsang Sangay - **Lehen ministroa** (berriro hautatua 2016. urtean) - **Hezkuntza Ministerioa**
# Sonam Topgyal Khorlatsang, **Barne ministroa**
# Karma Gelek Yuthok - Erlijio Ministerioa eta **Kultura Ministerioa**
# Phagpa Tsering Labrang - Segurtasun Ministerioa
# Karma Yeshi - Finantza Ministerioa
# Choekyong Wangchuk - Osasun Ministerioa
# Ngodup Tsering - **Hezkuntza Ministerioa**

## 14. Kabinetea  (2011ko irailaren 6a) 
# Lobsang Sangay - **lehen ministroa** (2011ko apirilaren 27an hautatua) - **Hezkuntza Ministerioa** 16tik.

## Aurreko kabinetea 
# Samdhong Rinpoché, **lehen ministroa**
# Kesang Yangkyi Takla - Nazioarteko Informazio eta Harremanetarako Ministerioa
# Thupten Lungrik - **Hezkuntza Ministerioa**
# Tsering Phuntsok - Erlijio Ministerioa eta **Kultura Ministerioa**
# Ngodup Dongchung - Segurtasun Ministerioa
# Tsering Dhondup - Finantza Ministerioa
# Chope Paljor Tsering - Osasun Ministerioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udaberri Saria

**Udaberri Saria** apirilean urtero Zornotzan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da, Amorebieta Txirrindulari Elkarteak antolatuta, Euskaldun Txapelketarako baliagarria da. 23 urtez azpiko eta elite mailako txirrindulariek har dezakete parte. 

Proba hau, beste bi mailatan ere lehiatzen da: juniorrak (19 urtez azpikoak) eta kadetak (17 urtez azpikoak).

## Palmaresa (1998tik aurrera)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Amorebieta Txirrindulari Elkartearen webgune ofiziala
2023ko Frantziako Tourra

**2023ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 110. edizioa izan zen. 2023ko uztailaren 1ean Bilbon hasi eta uztailaren 23an Parisen amaitu zen, tartean txirrindulariek ezarritako 21 etapa egin behar zituztelarik. Lehenengo etapak Euskal Herrian zehar aritu ziren. Bigarren aldia izan zen Frantziako Tourra Hego Euskal Herritik abiatzen zela, 1992ko Frantziako Tourra Donostiatik atera baitzen. 

Garailea Visma–Lease a Bike taldeko Jonas Vingegaard daniarra izan zen. Sailkapen orokorrean gailentzeaz gain, etapa garaipen bat lortu zuen. Honekin batera, Tadej Pogačar esloveniarra eta Adam Yates britainiarra igo ziren podiumera, biak UAE Team Emirates taldekoak.

Lehenbiziko euskalduna, Bahrain Victorious taldeko Peio Bilbao bizkaitarra izan zen, sailkapen orokorreko seigarren postuan amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Ibilbidea 
### Irteera Euskal Herritik 
thumb|left|Euskal Herritik egingo dituen etapen mapa.
2023ko Frantziako Tourra Bilbotik abiatu zen eta lehenengo etapak Euskal Herrian barrena egin zituen, Grand Départ Pays Basque 2023 delako grand departaren baitan. 

Lehenengo etapa Bilbon hasi eta amaitu zen, menditsua izan zen, 3.300 metroko desnibelarekin. Bigarren etapa, uztailaren 2an, Gasteiz-Foronda aireportuan hasi zen eta Donostian amaitu. Bigarren aldia izan zen Tourrak Donostia bisitatzen duena, 1992an bertatik hasi baitzen Tourra. 3. etapa Zornotzan hasi zen, eta Euskal Herriko kostaren zati handi bat igaro ondoren 185. kilometroan Baionan bukatu zen. 

Grand Departetik aparte, 5. etapa ere Zuberoatik barrena aritu zen, Pauen hasi eta Laruntzen amaitu zen etapa.

### Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
### 9. etapa 
### 10. etapa 
### 11. etapa 
### 12. etapa 
### 13. etapa 
### 14. etapa 
### 15. etapa 
### 16. etapa 
### 17. etapa 
### 18. etapa 
### 19. etapa 
### 20. etapa 
### 21. etapa 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grand Départ Pays Basque 2023

## Kanpo estekak
Christian Jourdan

**Christian Jourdan** (Sainte-Foy-la-Grande, 1954ko abenduaren 31), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1979**
* Tour de l'Audeko etapa bat
* 3. Kataluniako Voltan eta etapa bat 
**1980**
* 3. Isberguesko Sari Nagusian
**1982**
* Paris-Camembert 
* Romandiako Tourreko etapa bat
**1983**
* Paris-Camembert
* Dauphiné Libéréko etapa bat
**1984**
* Piemonteko Giroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kooperazio Ekonomikorako Elkartea

**Kooperazio Ekonomikorako Erakundea** (KEE, ingelesez *Economic Cooperation Organization* ECO) Asiako 10 herrialde biltzen dituen gobernu arteko erakunde bat da. Garapenaren, merkataritzaren sustapenaren eta ikerkuntza aukeren inguruko elkarrizketa sustatzen duen plataforma da. KEE osatzen duten herrialdeak hauek dira: Afganistan, Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Kirgizistan, Pakistan, Tajikistan, Turkia, Turkmenistan eta Uzbekistan. Elikagaien eta zerbitzuen merkatu bakarra ezartzea du helburu partekatua, Europar Batasunaren Batasunaren antzera. KEEren idazkaritzaren egoitza Teheranen (Iran) dago, bulego ekonomikoa Turkian eta zientifikoa Pakistanen.
thumb|350x350px|KEEko estatu kideen mapa

## Historia 
Kooperazio Ekonomikorako Erakundea gobernuen arteko eskualde erakunde gisa sortu zuten Iranek, Pakistanek eta Turkiak, 1985ean. Kide diren estatu guztien artean lankidetza ekonomiko, tekniko eta kulturala sustatzea du helburu. Jatorrian, *Garapenerako Eskualde Lankidetza* (ingelesez *Regional Cooperation for Development*) erakundea dauka, 1962an sortua eta 1979ra arte indarrean egon zena. 1992ko udazkenean, KEEk hedapen handi bat ukan zuen, zazpi estatu kide berri sartu baitzirn: Afganistan, Azerbaijan, Kazakhstan, Kirgizistan, Tajikistan, Turkmenistan eta Uzbekistan.

KEEren estatusa eta eragina handitu egin dira azken urteotan, eta erronka berriak ezarri dira. Hala ere, estatu kideek ez dute, oraindik, beren garapena eta eskualdeko baliabideen erabilera osoa bermatzen duen azpiegiturarik eta erakunderik, osatzen duten herrialdeen garapen jasangarria lortzeko.

2003ko uztailaren 17an, Lankidetza Ekonomikoaren Ituna sinatu zen Islamabaden.

### Estatu kideak 
* 1985: Iran, Pakistan eta Turkia.
* 1992: Afganistan, Azerbaijan, Kazakhstan, Kirgizistan, Tajikistan, Turkmenistan eta Uzbekistan.
* 2012: Ipar Zipreko Turkiar Errepublika (behatzailea).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Arabiar Liga
*Batzar Islamikoko Erakundea

## Kanpo estekak 
* Economic Cooperation Organization
Afonso de Albuquerque

**Afonso de Albuquerque, 1. Goako dukea** (Alhandra, c. 1453 &ndash; Goa, 1515eko abenduaren 16a) portugaldar militar eta esploratzailea izan zen.

1471n Tanger eta Arzilaren konkistan parte hartu zuen. Gaztelako gerran eta Toroko guduan (1476), otomandarren aurkako Italiako kanpainan (1480) eta Afrika iparraldeko guduetan ere parte hartu zuen.

Asiara bi espedizio egin zituen, 1503an eta 1506an. Horietan, portugaldarren hiru helburuak lortu nahi izan zituen: Islamari aurre egitea, kristautasuna hedatzea eta espezien merkataritza ziurtatzea, Asian portugaldar inperio bat sortuz. Goa konkistatu zuen, Persiar Golkoa eraso zuen eta Europako lehen flota Itsaso Gorrian gidatu zuen.

1507an, Persiar eta Arabiar itsasoetako portugaldar flotaren buru izendatu zuten. Portugalentzat Indiako Ozeanoaren domeinua lortu zuen. 1509tik hil zen arte Goako gobernadorea izan zen.
Gizarte formazio

**Gizarte formazioa** () kontzeptu marxista da ('gizarte' hitzaren sinonimoa), eta ekoizpen modu kapitalistaren, produkzio aurre kapitalisten mantentzearen eta ekonomiaren testuinguru instituzionalaren (desanbiguazioa) arteko artikulazio zehatz eta historikoari dagokio. Ekoizpen-modu kapitalistaren teoria hori Karl Marxen *Kapitalean* dago.

Marxek terminoa erabili zuen gizartearen garapen ekonomiko eta politikoaren azterketan.

Nahiz eta Marxek ez zuen egitura sozioekonomikoen teoria osorik formulatu, haren adierazpenen orokortze bat oinarri bihurtu zen historialari sobietarrek ondoriozta zezaten bost talde bereizten zituela, lan-harremanen eta jabetza modu nagusien arabera:

* Historiaurrea
* Esklabotza
* Feudalismoa
* Kapitalismoa
* Komunismoa

Marxek paradigma bat hartu zuen kapitalisten eta soldatapeko langileen arteko botere-harremanak ulertzeko: "sistema aurre kapitalistetan bistan zen jende gehienak ez zuela bere patua kontrolatzen, feudalismoan, adibidez, morroiek beren jaunentzat lan egin behar zutela. Kapitalismoa desberdina dela ematen du, teorian pertsonak beren buruarentzat edo besteentzat lan egitetik aske direlako, aukeramena baitute, itxuraz. Hala ere, langile gehienek beren bizitzari buruzko kontrol gutxi dute, morroi feudalen antzera".

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cohen, G. A. 1978. Karl Marxen Historiaren Teoria: defentsa bat. Princeton, NJ: Princeton University Press. Zabaldua., 2000.
* Karl Marx: *Die deutsche Ideologie* (1844). In: MEW 3, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Karl Marx: *Kommunistischen* Partei (1844) manifestua. In: MEW 4, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Karl Marx: *Zur Kritik der Politischen Ökonomie* (1859). In: MEW 13, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Konrad Lotter, Reinhard Meiners, Elmar Treptow: Marx-Engames -Begriffslexikon. Beck, München (1984),  , S. 135 ff.
* György Lukács: *Geschichte und Klassenbewußtsein* (1923), Berlin: Luchterhand 1973.
* Dieter Nohlen, Rainer-Olaf Schultze (Hg. ): *Lexikon der Politikwissenschaft*. Theorien, Methoden, Begriffe. Bd. 1, 2005, 301. or.
Charles Addams

**Charles Samuel Addams**, ezagunago Charles Addams gisa, (Westfield (New Jersey), 1912ko urtarrilaren 7a - St. Clare's Hospital (New York), 1988ko irailaren 29a) Ameriketako Estatu Batuetako komikigilea izan zen. Bere lanen ezaugarriak umore beltza eta pertsonaia makabroak ziren. Bere lan ezagunena Addams familiaren inguruko komiki-saila izan zen; lan horietan oinarrituta filmak eta musikalak egin dira.

## Biografia 
Charles Samuel Addams Westfielden jaio zen, New Jerseyn, Ameriketako Estatu Batuetan. Grace M. (jaia Spears) eta Charles Huy Addamsen semea zen. Philadelphiako Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasi zuen. Hango "College Hall"eko arkitekturan inspiratu zen Addams familiaren trama marrazteko. Denbora gutxi eman zuen publizitateko marrazkilari gisa, 1933an *The New Yorker*en bere lehen istoriotxoa plazaratu aurretik. Bere umore beltzeko karikaturengatik ospetsu bihurtu zen, itxura txarreko pertsonaien portaera morbidoa irudikatzen baitzuten, batez ere familia normal baten antzeko jarduerak egiten zituen familia makabro bat. Pertsonaia hauek geroago The Addams Family sortzeko balio izan zuten, 1960ko hamarkadako telesail bat, ondoren lau aldiz zinemara eraman zena. Addamsek 1.330 baino gehiago marrazki satiriko egin zituen.

1988ko irailaren 29an hil zen St. Clare's Hospital and Health Center, New York, bihotzekoak izan ostean.

## Argitalpenak 
* *Drawn and Quartered* (1942) 
* *Addams and Evil* (1947) 
* *Afternoon in the Attic* (1950)
* *Monster Rally* (1950)
* *Homebodies* (1954)
* *Nightcrawlers* (1957)
* *Dear Dead Days* (1959)
* *Black Maria* (1960)
* *Drawn and Quartered* (1962) 
* *The Groaning Board* (1964) 
* *The Chas Addams Mother Goose* (1967) 
* *My Crowd* (1970) 
* *Favorite Haunts* (1976) 
* *Creature Comforts*, (1981)
* *The World of Charles Addams* (1991, hil ondorengoa)
* *Half - Baked Cookboo* (2005, hil ondorengoa): marrazkien antologia da
* *Happily Ever After: A Collection of Cartoons to Chill the Heart of Your Loved One* (2006, hil ondorengoa): marrazkien antologia da
* *The Addams Family: An Evilution* (2010, hil ondorengoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Charles Addams Fundazioa.