open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taphozous mauritianus

***Taphozous mauritianus*** Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Taphozous mauritianus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Pablo Duarte

**Juan Pablo Duarte** (Santo Domingo, 1813ko urtarrilaren 26a - Caracas, 1876ko uztailaren 15a) Dominikar Errepublikako politikaria eta Dominikar Errepublikaren askatzailea izan zen . 1838an, *Trinitaria* elkarte ezkutua sortu zuen, eta independentziaren aldeko zuri, beltz eta mulatoak bildu zituen, *Jaungoikoa, Aberria, Askatasuna* lemapean. 1844an independentzia lortu ondoren, Santanaren politika kontserbadorearen aurka borrokatu zen, eta eskuindarrek erbestera egotzi zuten nagusitu zirenean.

## Erreferentziak
Sierra Maestra

**Sierra Maestra** Kubako ekialdeko mendikatea da, Oriente probintzian dagoena.

250 km-ko luzera du. Kostaldearen paraleloan doa, Guantánamotik Cruz lurmuturrera bitartean. Sierra Maestrako eta Kuba osoko gailur nagusia Turquino da (1.974 m).

Kobre-, burdin- eta manganeso-meategiak daude.

Gran Piedra izeneko parke nazionala dago han.

Mendikate honetan hasi zituen bere ekintzak, 1956ko abenduan, Fidel Castrok zuzentzen zuen gerrillari taldeak, Batistaren diktaduraren kontra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Remigio Mugica Mugica

**Remigio Mugica Mugica** (Bergara, 1866ko irailaren 29a - Iruñea, Nafarroa, 1958ko maiatzaren 1a) gipuzkoar musikaria izan zen.

## Bizitza 
Kantuko ikasketak egin zituen; tenor-ahots ederra zuen. Hogei urte zituela, Iruñera joan zen bizitzera, eta hango katedraleko tenor izendatu zuten. 1892 urtean, Iruñeko Orfeoia sortu zuen, hasieran gizonezko ahotsez osatua, eta 1906. urtetik aurrera, emakumezkoen ahotsez ere osatua. Berrogeita hamalau urtez izan zen abesbatzaren zuzendari. Geroago, ohorezko lehendakari izendatu zuen Orfeoiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vijaya Lakshmi Pandit

**Vijaya Lakshmi Nehru Pandit**, kaxmireraz विजयलक्ष्मी नेहरू पंडित (Allahabad, India, 1900eko abuztuaren 18a - 1990eko abenduaren 1a) Indiako politikaria izan zen.

## Biografia 
Motilal Nehru buruzagi nazionalistaren alaba zen, eta Jawaharlal Nehru Indiako lehen ministro independentearen arreba. Indiako nazionalismoaren alde lan egin zuen, eta hiru aldiz espetxeratu zuten Indiako britainiar buruzagiek. Indiako enbaxadore izan zen Moskun (1947-1949), eta, orobat, Washingtonen eta Mexikon (1949-1951). Indiako lehen ministro izendatu zuten 1953an.
## Erreferentziak
Traziar

**Traziarra** (; ) indoeuropar herria izan zen, K.a. 2.000. urte inguruan Danubio aldean, Itsaso Beltzean eta Egeo itsasaldean bizilekua hartu zuena . Traziarrak leinuetan antolatu ziren denbora luzez. Mertzenario eta esklaboz hornitu zuten Grezia. Ospakizun dionisiakoak egiten zituzten, borrokazaleak ziren, tatuajeak egiten zituzten eta hildakoak errausteko ohitura omen zuten.
Trazieraz hitz egiten zuten. Egun desagertutako hizkuntza hau indoeuropar hizkunzten familian kokatzen da.
Traziar zibilizazioa K.a. III. milaurtekotik K.a. III. mendera arte garatu zen. Traziar zibilizazioaren arlo asko oraindik ezezagunak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Rudolf Zumsteeg

**Johann Rudolf Zumsteeg** (Sachsenflur, Odenwald, 1760ko urtarrilaren 10a - Stuttgart, 1802ko urtarrilaren 27a) alemaniar musikagilea izan zen. Schillerren adiskide izan zen. Weimarko gorteko kapera-maisu izan zen, eta operako eta dukearen kontzertuetako zuzendari. Lied erromantikoaren aitzindarietako bat izan zen, eta Schubertek biziki miretsi zuen. Eragina izan zuen gainera Reichart, Zelter, Schumann, Kelin eta Loeverengan. Operak, kantatak, biolontxelorako musika eta antzerkirako musika ere idatzi zuen.

## Erreferentziak
Jacques Copeau

thumb|260px|alt=|*Nouvelle Revue Française*, 1. zk. (1909ko otsailaren 1a)

**Jacques Copeau** (Paris,  - Beaune, ) frantses antzerki-zuzendari eta antzezlea izan zen. *Nouvelle Revue Française* aldizkariaren sortzailetako bat izan zen. *Compagnie du Vieux-Colombier* antzerki-konpainia sortu zuen 1913an. Antzerki-teknika berriak erabili zituen, eta eragin handia izan zuen Europako antzerkigile gazteengan. Bere testamentutzat har daitekeen *Le Théâtre populaire* lana idatzi zuen 1942an.

## Erreferentziak
Thomas Davenport

[thumb|260px|[Motor elektrikoa, Thomas Davenportek 1837an patentatutako modeloa, National Museum of American History (Washington)]]

**Thomas Davenport** (Williamstown, Vermont, AEB, 1802ko uztailaren 9a - Salisbury, 1851ko uztailaren 6a) Estatu Batuetako asmalaria izan zen.

## Biografia 
Errementaria zen lanbidez. 1831n, elektroimanekin saioak egiten hasi zen, eta, hala, lehen motor elektrikoa eraiki zuen 1834an. Bien bitartean, beste hainbat motor ere asmatu zituen; haietako bat trole elektrikoaren aitzindaria izan zen.

Aldizkari tekniko bat argitaratu zuen New Yorken 1839an, eta, horretarako, lehen prentsa elektrikoa erabili zuen, berak asmatua hura ere.

## Erreferentziak
Dinant

**Dinant** (frantsesez  ahoskatua) Belgikako hiria da, Namurko probintzian dagoena, Mosa ibaiaren ertzean, Bruselatik 80&nbsp;km-ra. Janari industria, larrugintza eta harrobiak dira ekonomia jarduera nagusiak. Letoi eta kobre urtuzko gauzakien eskulangintzak ere badu garrantzia. Aipagarriak dira XII-XIV. mendeetako Notre-Dameko kolegio-eliza, XII. mendeko udaletxea, Mont Fateko leize prehistorikoak eta XI. mendeko gotorlekua (XVI eta XVII. mendeetan eraberritua). Lehen Mundu Gerran, suntsiturik gertatu zen herria.

## Herri eta hiri senidetuak 
* : Dinan
* : Caldas da Rainha
* : Hoddesdon
* : Chios
* : Cagayan de Oro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Doria

**Andrea Doria** (Oneglia, 1468 - Genova, 1560ko azaroaren 25a) italiar almirantea izan zen. Genovako ontzi-sail baten burua zen. Frantziako Frantzisko I.aren eta Karlos I.a Espainiakoaren zerbitzura egin zuen lan, eta garaipen ugari lortu zituen bi erregeentzat. Genova Frantziaren eskutik askatu zuen Karlos I.aren laguntzaz, eta hango agintari izan zen hil zen arte. 1547an, Konstituzioa aldatu eta geroago, Genovako Gian Luigi Fieschi buru izan zuen matxinada zapaldu zuen.

## Erreferentziak
Taphozous melanopogon

***Taphozous melanopogon*** Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Taphozous melanopogon'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Calvin Klein

**Calvin Klein** (New York, 1942ko azaroaren 19a) estatubatuar moda-diseinatzailea da.

Moda eta Teknologia Institutuan ikasi zuen (1962) eta, sei urte geroago, nahiko esperientzia zuela iritzi zionean, bere enpresa sortu zuen: Calvin Klein Inc.. Oso estilo berezia landuz, soiltasuna eta sofistikazioa elkartu zituen arropa arruntetan (galtza bakeroak, barruko arropa). Jendeak oso harrera ona egin zien. Arroparekin batera, kosmetiko eta perfume-sorta bat ere merkaturatu ditu.

## Erreferentziak
Opuntia

**Opuntia** kaktazeoen familiako *Opuntia* generoko landareen izen arrunta da.

Zurtoin mamitsu arantzadunak eta izar-itxuran antolatutako arantzak izaten ditu; loreak, berriz, gorrixkak edo horixkak. Opuntia motarik ezagunena indipikondoa (*Opuntia ficus-indica*) da. Haren fruitua, indipikua, jateko ona da.

300 bat landare-espezie biltzen dira genero honetan. Ameriketan, Australian eta Mediterraneo inguruko lurraldeetan hazten dira. Zenbait espezie apaingarri modura landatzen dira.

## Espezie hautatuak 
*Opuntia* hibrido ugari dituenez, zaila da zenbat espezie dituen esatea. Hona hemen nagusiak:
[thumb|*[Opuntia cochenillifera*]]
[thumb|[Little prickly pear*Opuntia fragilis*]]
[thumb|*[Opuntia oricola*]]
[thumb|*[Opuntia ovata*]]
[thumb|*[Opuntia stenopetala*]]
* *Opuntia aciculata*
* *Opuntia anacantha*
* *Opuntia atrispina*
* *Opuntia auberi*
* *Opuntia aurantiaca*
* *Opuntia basilaris*
* *Opuntia boldinghii*
* *Opuntia chaffeyi*
* *Opuntia chlorotica*
* *Opuntia clavata*
* *Opuntia cochenillifera*
* *Opuntia comonduensis*
* *Opuntia curvospina*
* *Opuntia decumana*
* *Opuntia decumbens*
* *Opuntia dejecta*
* *Opuntia echinocarpa*
* *Opuntia echios
** *Opuntia echios* var. *gigantea*
* *Opuntia elata*
* *Opuntia elatior*
* *Opuntia engelmannii*
* *Opuntia erinacea*
* *Opuntia exaltata*
* *Opuntia excelsa*
* *Opuntia ficus-barbarica*
* *Opuntia ficus-indica*
* *Opuntia fragilis*
* *Opuntia galapageia*
* *Opuntia gosseliniana*
** *Opuntia gosseliniana* var. *santa-rita*
* *Opuntia helleri*
* *Opuntia hickenii*
* *Opuntia humifusa*
* *Opuntia hyptiacantha*
* *Opuntia inamoema*
* *Opuntia insularis*
* *Opuntia invicta*
* *Opuntia jamaicensis*
* *Opuntia laevis*
* *Opuntia lasiacantha*
* *Opuntia leucotricha*
* *Opuntia lindheimeri*
* *Opuntia littoralis*
* *Opuntia longispina*
* *Opuntia macrocentra*
* *Opuntia macrorhiza*
* *Opuntia matudae*
* *Opuntia maldonandensis*
* *Opuntia maxima*
* *Opuntia megacantha*
* *Opuntia megarrhiza*
* *Opuntia microdasys*
* *Opuntia monacantha*
* *Opuntia oricola*
* *Opuntia ovata*
* *Opuntia paraguayensis*
* *Opuntia phaeacantha*
* *Opuntia pinkavae*
* *Opuntia polyacantha*
** *Opuntia polyacantha* var. *arenaria* (syn. *O. erinacea*)
* *Opuntia pubescens*
* *Opuntia pusilla*
* *Opuntia quitensis*
* *Opuntia rastrera*
* *Opuntia repens*
* *Opuntia robusta*
* *Opuntia rufida*
* *Opuntia schumannii*
* *Opuntia soehrensii*
* *Opuntia stenopetala*
* *Opuntia streptacantha*
* *Opuntia stricta*
* *Opuntia subulata*
* *Opuntia sulphurea*
* *Opuntia taylori*
* *Opuntia tehuantepecana*
* *Opuntia tomentosa*
* *Opuntia triacantha*
* *Opuntia tuna*
* *Opuntia velutina*
* *Opuntia violacea''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurent-Désiré Kabila

**Laurent-Désiré Kabila** (Baudouinville, Katanga, Kongo Belgikarra, 1939ko azaroaren 27a - Kinshasa, 2001eko urtarrilaren 16a) kongoar iraultzaile eta politikaria izan zen. Kongoko Errepublika Demokratikoko presidentea izan zen 1997ko maiatzaren 17tik 2001eko urtarrilaren 16an tiroz hil zuten arte.

## Bizitza 
1939an jaio zen, garai hartan Belgikaren esku zegoen Kongo Belgikarreko Katanga eskualdean. Europan egin zituen ikasketak, Belgraden eta Parisen bere esanetan. Kongoko Errepublikaren independentziaren lehen urteetan, Patrice Lumumba lehen ministroaren jarraitzailea izan zen.

1961ean, Lumumbaren hilketaren ostean, ihes egin zuen eta aldian behingo altxamendu armatuak zuzendu zituen herrialdearen ekialdean, SESBren eta Txinaren laguntzarekin. 1964an estatu independentea osatu zuen Zaireren barnean, Stanleyville hiriburu zuela. Baina 1965ean Mobutuk zanpatu egin zuen altxamendua mertzenarioen eta Belgikaren eta AEBen laguntzari esker. Garai hartan iritsi zen Che Guevara Zairera, Kubako indar batzuekin Kabilari laguntza eskaintzera. Baina Che Guevarak ez zuen oroitzapen onik izan Zairen: “Kabilarena parasitoen armada zen. Ez zuen lanik egiten, ez zen entrenatzen, ez zuen borroka egiten; herritarrei haientzat lan egiteko eta elikatzeko exijitu zieten”, utzi zuen idatzita hegoamerikar iraultzaileak bere memorietan.

1967an, Alderdi Iraultzaile Popularra osatu eta estatu txiki bat eraiki zuen Kivu probintzian, Fizi eta Baraka mendietan. Han, baserri kolektiboak, eskolak eta mediku zentroak jarri zituen, baina baita urre eta arma trafikoaren gune estrategikoa ere. 1977an ihes egin behar izan zuen berriro eta ondorengo ia hogei urteak atzerrian eman zituen. 1999an hauteskundeak egingo zituela agindu zuen arren, ez zuen bere hitza bete. Joseph Kabilak, semeak, ordeztu zuen.

## Erreferentziak
Kenneth Noland

**Kenneth Noland** (Asheville, Ipar Carolina, AEB, 1924ko apirilaren 10a - Port Clyde, Maine, AEB, 2010eko urtarrilaren 5a) estatubatuar pintorea izan zen. Abstrakzio postpiktorikoaren ordezkari handienetako bat zen.

## Biografia 
1950ean, Morris Louis ezagutu zuen, eta, hurrengo hamarkadan, Kolore Eremuen pintura garatu zuten elkarrekin. Pintura akrilikoa erabili zuen bere lanetan, eta zirkulu zentrokideak eta forma desberdinak ikertu zituen. *Shaped Canvas*-en aitzindarietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johannes Stark

**Johannes Stark** (Schickenhof, Baviera, 1874ko apirilaren 15a - Traunstein, 1957ko ekainaren 21a) alemaniar fisikaria izan zen.

Irakasle izan zen Hannoverren, Aachenen, Greifswalden eta Würzburgen. Lan garrantzitsuak egin zituen gasetan izaten diren deskarga elektrikoei buruz, eta uhinen Doppler efektua aurkitu zuen (1905). Bestalde, bere izena duen efektua ere aurkitu zuen 1913an: Stark efektua. Azken horrek eragin handia izan zuen kuantuen teoriaren garapenean. 1919an, Fisikako Nobel Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tambov

**Tambov** () Errusiako hiria da, erresumaren mendebaldean dagoen Tambov oblastaren hiriburua. Tsna ibaiaren ertzean dago, Moskutik 480 km hego-ekialdera. 2010ean 280.161 biztanle zituen.

## Historia 
1636an sortu zuten hiria, Belgorodeko babes-lerroaren gotorleku gisa. 1779an probintziako hiriburu bilakatu zen.

## Ondarea 
Aipagarria da XVII. mendeko katedrala.

## Ekonomia 
Industria da ekonomia-jarduera nagusia: industria kimikoa, janari-industria, nekazaritzarako makineria. Administrazio eta kulturagune garrantzitsua ere bada.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askomizete

thumb|*Helvella crispa* askomizetea.

**Askomizete** Ascomycota filumaren izen zaharra da; obulutegiaren ordez zaku txiki bat (asku izenekoa) duten onddoez esaten da. Esporak zaku horien barruan sortzen dira. Zakuak bakarturik bizi daitezke ingurunean, edo erantsita dauden landareen gainean sor daitezke, bestela. Ugalketa sexualaz gainera, asexuala ere badute.

Industrian erabiltzen dira zenbait mota, hartzigarri bezala. Batzuk eritasunak sortzen dizkiete landareei, eta jateko onak diren fruituak ematen dituztenak ere badira. Legamiak, lizunak, boilurrak eta abar askomizeteak dira.

## Ikus, gainera 
* Ascomycota
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Miguel Jimeno

**Jose Miguel Jimeno Mateo** (Gasteiz, ) arabar margolaria da, Jimeno de Lahidalga pintorearen semea. Gasteizen eta bere aitarekin egin zituen Pinturako ikasketak. Ikuspegiak margotu ditu batez ere, fauvismo estiloan oinarrituta. Obra nagusiak: *Los barcos muertos*, *El Vitoria que cambia*, *Monte de la Justicia*, *Tierras de Castilla*, *Sierra de Arrato*, *Vitoria nevado*, *Ermita de Nuestra Señora del Madrigal*, *Rincón de Motrico*, *Caprichos rítmicos* eta *Camino alavés*.

## Erreferentziak
Manuel Larramendi Kultur Bazkuna

**Manuel Larramendi Kultur Bazkuna** kultura elkartea da, 1992ko azaroaren 5ean sortua; Andoain, Amasa-Villabona, Zizurkil, Asteasu, Aduna eta Larraulgo euskaltzale batzuen eskutik, eta Beterriko eskualde zabalean euskararen erabilera suspertu eta zabaltzeko eta euskal kultura bultzatzeko helburuarekin jaio zen. 2004an, Urnietara zabaldu zen, Iñistorra Euskaltzaleen Biltzarra izenarekin. Manuel Larramendi Kultur Bazkuna eskualde mailako euskara- eta kultura-elkartea baino gehiago da, hainbat ekimen Gipuzkoara eta Euskal Herri osora hedaturik antolatzen baitu; badu nazioarteko ekimenik ere. Zuzendaritza eskualde eremuko egituraz antolatzen da; herriz herriko ahaldunak ditu herriko arduradun gisa.

## Helburuak 
Hauek ditu helburu nagusiak: euskal hizkuntza suspertu, osatu eta hedatzea, bere erabileraren erabateko normalizaziora heldu asmoz; euskal kultura indartu eta arnasberritu eta bere jardunaz zein gainerako kulturekiko harremanaz aberastea; Manuel Larramendi euskaltzale eta euskalariak herri baten hizkuntza, izaera eta berezkotasunen alde ahaleginduz utzi zuen kemen, arrazoibide eta senezko lan eta mezuari uztartu eta haren gizabide eta arrazoizko jardun eredugarria jakitera eman eta zabaltzea, hark hasitako ildoari gaurgerorako zantzua emanaz.

Aurrekoez gainera, baditu bitarteko helburu eta ekimen zenbait ere, hiru eremutan antolatu ohi dituenak: herriz herrikoak (Andoain, Amasa-Villabona, Urnieta...); Beterri eskualde eremukoak, edota, Euskal Herri eremukoak. Jarraian, ekimen horietako batzuk:
* *Aiurri* aldizkaria;
* Rikardo Arregi Aldizkaritegia;
* Lekukotzak bilduma;
* Euskal Herrian Barrena egitaraua;
* Manuel Larramendi Ikerketa saria;
* 111 Akademia (euskal literatura zaleen akademia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feargus O'Connor

'''Feargus Edward O'Connor''' (Connorville house, Castletown-Kinneighetik hurbil, Corkeko konderria, Irlanda,  – Londres, Ingalaterra, ) langile klasearen aldeko politikaria izan zen. Biztanle guztiek botoa emateko eskubidea izatearen alde agertu zen. 1832an, Britainia Handiko Parlamentuan sartu zen, Daniel O'Connellen alderdiaren eskutik, baina haren ideia moderatuen kontra agertu zen geroago. 1837an, *Norhern Star* egunkaria sortu zuen. 1846tik aurrera, etxalde handiak laborarien artean banatzearen aldeko izan zen. Ez zuen helburuak betetzerik lortu, eta burua galdu zuen.

## Erreferentziak
Tanaka Giichi

militarra eta politikaria izan zen. Japoniako Lehen Ministro izan zen 1927tik 1929ra. Japoniako Armadako jeneral izan zen. 1918tik 1921era, Japoniako Gerrako ministro izan zen, eta, garai hartan, boltxebikeen aurka borrokatu zen Siberian. 1926az geroztik, Seiyukwai alderdiaren buru izan zen. 1927an, plan bat prestatu zuen Japoniak Ekialdeko Asiako ekonomiaren kontrola bereganatzeko. Japoniak neurri batean gauzatu zuen plan hori, Bigarren Mundu Gerran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Maria Apellaniz

**Juan María Apellániz Castroviejo** (Bilbo,  - Bilbo, ) euskal herritar arkeologo eta antropologoa izan zen, Jose Migel Barandiaran maisuaren ikasle ezagunetarikoa. Historia Orokorrean doktoratua eta Elizaren Historian eta Arkeologia Kristauan lizentziatua. Deustuko Unibertsitateko Arkeologia Praktika Eskolako zuzendaria eta Museo Historikoko Arkeologia Saileko arduraduna. Urte luzeetan katedradun izan zen Deustuko Unibertsitatean. Bere ikerketaren ildo nagusia leizeetako artelanen egileak bereizi eta identifikatzean zetzan.

Bere tesia, "La evolución de las culturas prehistóricas con cerámica en la población de cavernas del País Vasco español", Martín Almagro Baschek zuzendu zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta 1972an defendatu zuen.

Espainiako Gerra Zibilaren ostean sortu zen euskal arkeologoen belaunaldi berriko kideetako bat izan zen.

## Argitalpenak 
Bere argitalpen batzuk hauek dira:

* Juan María Apellániz Castroviejo, Imanol Amayra Caro (2014): *La atribución de la autoría de las figuraciones paleolíticas: avances metodológicos desde la prehistoria y la psicología cognitiva*. Deustuko Unibertsitatea,  Argitalpen Zerbitzua.  ISBN: 978-84-15759-22-5
* Jesús Altuna Etxabe, Iosu Zabaleta, Juan María Apellániz Castroviejo (1989): *Historiaurrea*. Donostia : Kriselu, ISBN: 84-7728-143-2
* Apellaniz, J.M. (1974), "El grupo de los husos durante la prehistoria con cerámica en el País Vasco", *Estudios de Arqueología Alavesa* 7,  7-409.
* Apellaniz, J.M. (1973), "La romanización en el País Vasco en los yacimientos en cuevas" in *II Semana Internacional de Antropología Vasca (1971)*, Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca.

## Erreferentziak 
## Bibliografia gehigarria 
* 
* 

## Kanpo estekak
Taphozous nudiventris

***Taphozous nudiventris*** Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Taphozous nudiventris'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Kandy

thumb|alt=|Kandy
thumb|alt=|Te-plantazio bat bat Kandyn

**Kandy** Sri Lankako hiria da, lurralde hartako hirugarren handiena, herrialdearen erdialdean. 110.049 biztanle ditu (2001). Goi-ordoki batean (408 m) aintzira artifizial baten inguruan dago eraikia. Unibertsitatea du. Tenplu budista eta brahmanista ugari ditu. Te, kakao, banilla, koko eta kafea ekoizten ditu. Erresuma burujabea izan zen XV. mendean, eta, portugaldar eta holandar kolonizatzaileen erasoei eutsi ondoren, 1818an britainiar kolonizatzaileek konkistatu zuten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolofonia

[thumb|[Itsas pinuaren erretxinatik ateratako kolofonia.]]
**Kolofonia** erretxina natural arrunta da, koniferoetatik ateratzen dena, anbar-kolorekoa, horixka edo arrea; distilatzean ur-lurrunaren bitartez trementinatik esentzia edo olio lurrunkorra berezi ondoren gelditzen den hondakina da. Gehienbat azido abietikoa da, eta beste azido karboxiliko edo gantz-azido batzuen nahasketa. Gogorra eta hauskorra da giro-tenperaturan dagoenean, baina biguna eta oso itsaskorra tenperatura beroagoan. Gai itsaskorretan erabiltzen da, hanpatzeko tintetan eta paper-estalduretan, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perlita

**Perlita** burdin aleazioen osagai mikroskopikoa, ferritaren eta zementitaren eutektikoa. Burdin aleazioak geldi-geldi hozten direnean, 720&nbsp;°C inguruan, eratzen da. Xaflatxo tartekatu batzuen gisa agertzen da. Izen hori eman zaio handipen gutxirekin begiratuta perlaren antza duelako. Altzairuetan, perlitaren % 86,5 ferrita izaten da, eta % 13, 5 zementita.

Bi perlita-mota daude: perlita xehea, gogorra eta erresistentzia handikoa; eta perlita larria, bigunagoa eta harikorragoa.

## Erreferentziak
Wacław Potocki

**Wacław Potocki** (Wola Łużańska, Polonia, 1621 &ndash; Łużna, Polonia, 1696ko abuztuaren 9a) poloniar poeta izan zen.

## Biografia 
Idazle oparoa izan zen oso (300.000 bertsotik gora idatzi zituen), eta eleberri- eta kontakizun-liburu ugari idatzi zituen bertsotan. Bere garaiko gizarteari eta erlijio-borrokei buruz idatzi zuen nagusiki. *Wojna Chocimska* (1850, "Chocimen gerra"), poloniarren eta turkiarren arteko 1621eko gerrari buruzko epopeia, XVII. mendeko poloniar obrarik garrantzitsuenetakotzat hartzen da.
## Erreferentziak
Lukas (Ebanjelaria)

thumb|300 px|alt=|San Lukas *Ebanjelaria*, Giovan Francesco Barbieri Guercino
**Lukas &#39;&#39;Ebanjelaria&#39;&#39;** Sirian jaio zen, tradizioaren arabera (Antiokian seguru asko), eta osagilea zen ogibidez. Pablo santuaren laguna izan zen, eta hura izan zen Lukasen gidari espirituala, Tertulianoren arabera.

Geroagoko tradizio baten arabera, aldiz, Kristoren hirurogeita hamabi ikasleetako bat izan zen, eta Emausena ere bai. *Hirugarren Ebanjelioa* eta *Apostoluen Eginak* idatzi zituen.

Margolari eta sendagileen patroia da. San Lukasen jaieguna urriaren 18a da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidrazina

**Hidrazina** amoniakoak, kloroak eta soda kaustikoak erreakzionatzean eratzen den likido kolorge eta egongaitza da (H2N-NH2).

## Ezaugarriak 
113,5&nbsp;°C-an irakiten du, eta oso erraz urtzen da uretan. Berotzen denean edo oxidatzen denean, eztanda egin dezake. Oso toxikoa da, kartzinogenikoa.

## Erabilpenak 
Suzirietan erabiltzen da erregai gisa, baita polimerizazioak abiatzeko, botikak ekoizteko eta metalak jan eta desegiteko ere. Oso erreaktiboa da. Hidrazidak eta hidrazonak prestatzeko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ker-Xavier Roussel

thumb|240px|*Etxedun paisaia*.

**Ker-Xavier Roussel** (Lorry-lès-Metz, Frantzia, 1867ko abenduaren 10a - L'Étang-la-Ville, Frantzia, 1944ko ekainaren 6a) frantses pintorea izan zen.

## Biografia 
Pierre Bonnard pintore frantsesaren eragina nabari da Rousselen lehen koadroetan. Geroago, inpresionismoaren argitasuna utzi gabe, mitologia-gaiak erabili zituen.

Paris, Helsinki, Mosku eta Kopenhageko museoetan daude ikusgai Rousselen margolanik ospetsuenak.

Lan nagusiak: *Venus eta maitasuna itsasertzean*, *Pastorala*, *Bakoren lagunak*, *Dantza* eta *Tragediaren jaiotza*.

## Erreferentziak
San Pedro Sula

**San Pedro Sula** Hondurasko ipar-mendebaleko hiria eta Corteseko departamenduko hiriburua, Chamelecon ibaiaren haranean (1536an sortua). 813.839 biztanle (Hondurasko bigarren hiria). Hondurasko industriagune nagusia da: azukre-findegiak, destilategiak, ehungintza, larrugintza, eraikuntzarako gaiak, tresneria elektrikoak eta mekanikoak, tabakoa. Hondurasko mendebaleko eta ipar-mendebaleko merkataritzagune nagusia da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shinran

japoniar erlijio-gizon budista izan zen. Tendai sektako ikaslea izan ondoren Jōdo Shinshū sektako kide egin zen eta Honen izan zuen maisu. 1212an hura hil zenean bere teoriak muturreraino eraman zituen Jodo-Shinshu higikundea sortu zuen. Shinranen arabera aski zen *Amida* izena etengabe errepikatzea salbazioa lortzeko. 1272. urtean Hongan-ji tenplua sortu zuen sektak Kiotoko hirian, Japoniako tenplurik ikusgarrienetakoa.

## Erreferentziak
Harold Urey

**Harold Clayton Urey** (Walkerton, Indiana, Ameriketako Estatu Batuak, 1893ko apirilaren 29a - La Jolla, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko urtarrilaren 5a) kimikaria izan zen. Irakasle izan zen Baltimoreko Johns Hopkins Unibertsitatean (1924-1929), Columbiako Unibertsitatean (1929-1945), Chicagokoan (1945-1952) eta Kaliforniakoan (1958-1970). 1932an, ur astuna eta deuterioa aurkitu zituen. Isotopo ugari bakartu zituen, eta bonba atomikoaren prestaketan parte hartu zuen. 1934an, Kimikako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvie Germain

**Sylvie Germain** (Châteauroux, Indre, Frantzia, 1954ko urtarrilaren 8a) frantses idazlea da.

## Lanak 
Ongiaren eta gaizkiaren aurkako borroka, bakardadea, desilusioa, gerra eta Jainkoaren isiltasuna dira bere eleberrietako gai nagusiak.
* *Le livre des nuits* (1985)
* *Nuit d´ambre* (1987)
* *Jours de colére* (1989, Fémina saria)
* *Opéra muet* (1989)
* *L´enfant méduse* (1991)
* *Les échos du silence* (1996)
* *Céphalophores* (1997)
* *Tobie des marais* (1998)
* ''Cracovie à vol d'oiseaux* (2000)
* *Le vent ne peut être mis en cage* (2002)
* *Chanson des mal-aimants* (2002)
* *Les Personnages* (2004)
* *L'inaperçu* (2008)
* *Hors champ* (2009)
* *Quatre actes de présence* (2011)
* *Le monde sans vous* (2011)
* *Rendez-vous nomades* (2012)
* *Petites scènes capitales* (2013)
* *À la table des hommes'' (2016)

## Erreferentziak
Simón Berasaluze Aginagalde

**Simón Berasaluze Aginagalde** (Deba, Gipuzkoa, 1912ko apirilaren 25a - Donostia, Gipuzkoa, 1993ko martxoaren 11) beira-egile gipuzkoarra izan zen.

## Biografia 
1931. urtean, Madrilen ekin zion beira-langintzari. Sevillako katedraleko beirak egin zituen. Ondoren, Parisa jo zuen, eta Maumejean etxean lan egin zuen, 12 urtez.

1952. urteaz geroztik, New Yorken bizi izan zen. Haren lanik garrantzitsuenak Princenton (New York) hiriko Saint Peter elizako beirak eta New York, Boston, Filadelfia eta Cleveland estatuetako hainbat elizatakoak dira. 1980an Euskal Herrira itzuli zen, familkiarekin.
## Erreferentziak
Joan Brossa

**Joan Brossa i Cuervo** (Bartzelona, Katalunia 1919ko urtarrilaren 19a - 1998ko abenduaren 30a) olerkaria eta dramagilea izan zen. Dau al Set abangoardiako taldearen sortzailea izan zen (1948). Brossaren lanek surrealismo-kutsua dute.

## Lanak 
Olerkiak: *Em va fer Joan Brossa*,(1951), *Poemes civils* (1961), *Poemes Visuals*.

Antzerki-lanak: *La pigada, La xarxa, Or i sal*.

Bestelakoak: *Accions musicals* eta *Sextines 76*.

## Erreferentziak
Taphozous perforatus

***Taphozous perforatus*** Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Taphozous perforatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Dinis Dias

**Dinis Dias** (XV. mendea) portuges itsasgizon eta esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Henrike Nabigatzailea erregearen kapitaina izan zen. Afrika, India eta Ekialde Hurbilarekin salerosketan aritzeko bideak ireki zituen. Cabo Verde aurkitu zuen, baina hango biztanleek ez zioten utzi lurralde hura menderatzen, eta Portugala itzuli zen. Beste bidaldi bat egin zuen Afrikara Senegalgo ibaia, ustez Nilo ibaiaren ezkerraldeko ertza zena, ikertzera.

## Erreferentziak
Takimetro

thumb|Takimetroa.
**Takimetro** ed oestazio totala aldi berean distantzia eta angeluak neurtzen dituen tresna da, teodolitoaren antzekoa. Zehaztasun handia behar ez denean eta neurtzeko beste metodoak erabiltzea erraza ez denean erabiltzen da takimetroa; adibidez, ingeniaritza zibileko lanetan, topografian eta arkeologian.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Girardon

**François Girardon** (Troyes, Frantzia, 1628ko martxoaren 17a - Paris, Frantzia, 1715eko irailaren 1a) frantses eskultorea izan zen.

## Biografia 
François Anguierrekin ikasi ondoren, Erroman osatu zituen ikasketak. Versaillesko jauregirako egindako apaingarri-multzoengatik da batez ere ezaguna.

Lehenagotik egin zituen zenbait lan, Sarazinen tankerari jarraituz, baina berrikuntza eta originaltasun handirik gabeak, ofizialismoaren baitakoak. Versaillesen lanean hasi zenez gero asmatu zituen forma berriak eta hartu zituen garai hartako joeren ezaugarriak, adibidez, Apoloren galeriarako egindako lanetan. Le Brunekin lan egin zuen lorategi haietan. Teknika eta estilistika berezia eta dotoretasuna ageri du *Apollon servi par les nymphes* (1666-1675) multzoak, eta Poussinen eragina nabarmentzen da bai lan horretan bai *Ninfen bainua* (1670 ing.) eskulturan.

Versaillesko lanez gainera, oroigarrizko monumentuak egin zituen, besteak beste, hauek: *Richelieuren hileta-monumentua* (1675-1677), Sorbonako elizan; Parisko hiriaren eskariz, *Luis XIV.aren zaldi gaineko estatua* (Frantziako Iraultzan desegina).

## Erreferentziak
Jose Antonio Goiria

**Jose Antonio Goiria Muniozguren** —goitizenez **aita Txanton**— (Galdakao, Bizkaia, 1908ko urriaren 25a - Gasteiz, Araba, 1990eko abenduaren 12a) euskal idazlea, euskaltzalea, karmeldarra eta apaiz katolikoa izan zen. Larreako karmeldarra izan zen Kolonbian apaiz izan aurretik. *Euskal Esnaleak* antolaturiko lehiaketako lehen saria eskuratu zuen 1926. urtean. Idazlan eta poesia gehienak *Euzko Enda* eta ''Karmel'dar Egutegia* agerkarietan eman zituen argitara. Bereak dira *B. Berriotxoaren Bizitza* (1951), *Karmen´go Eskapularioa* (1952), *Fatima-ko Ama birgiña* (1955), *Goibidez* (1968) eta *Kristoren Eliza'' (1971) lanak.

## Erreferentziak
Filipos

thumb|alt=|Filipos

**Filipos** (antzinako grezieraz, Φίλιπποι, *Philippoi*) Antzinako Mazedoniako hiria, Traziako mugan. *Krenides *zuen izena, Mazedoniako Filipo konkistatzailearen ohorez izen berria hartu zuen arte. Hiri horretan garaitu zituzten Antoniok eta Oktaviok Brutus eta Cassius (K.a. 42). Kolonia erromatar bihurtu zen Augustoren garaian. Han sortu zen Europako lehen elkarte kristaua, eta hango kartzelan eduki zuten preso San Paulo (epistola bat luzatu zien filipotarrei handik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polonesa

thumb|Chopinen Op. 53 polonesa.

**Polonesa** poloniar jatorriko dantza da, hirutar konpasean idatzia eta erritmo neurtua duena; aldi ahuleko kadentziak izan ohi ditu. Zeremoniazko martxa baten antzekoa da, eta ziur aski XVI. mendean sortu zen, gortean; dantzariek, bikoteka, bira ematen zioten dantza-aretoari. XVII-XIX. mendeetan Europako herrialde askotan erabili zen gorteko dantzaldiak hasteko, eta pianorako konposizio asko egin ziren. Haendel, Mozart, Beethoven, Schubert eta Chopinek idatzi zituzten polonesak, besteren artean. Chopinenak dira ezagunenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yokoyama Taikan

**Yokoyama Taikan** (Mito, 1868ko azaroaren 2a - Tokio, 1958ko otsailaren 26a) japoniar margolaria izan zen.

Hishida Shunsorekin batera Japoniako margolaritza tradizionala aro modernoan berriro indartzeko eragin handia izan zuen. Tokioko Arte Eskolan egin zituen ikasketak. Japoniako margolaritza-tradizio osoa aztertu zuen eta estilo berri bat proposatu zuen, marra alde batera utziz eta garrantzia, batez ere, koloreari emanez. Japoniako Arte Ederretako Akademia indartzeko lan handia egin zuen.

## Erreferentziak
John Cage

**John Milton Cage Jr.** (Los Angeles, 1912ko irailaren 5a - New York, 1992ko abuztuaren 12a) estatubatuar musikagile eta piano-jotzailea izan zen. Musikagile, instrumentista, filosofo, musikaren teoriko, olerkari, margolari, mikologiaren zalea eta beste gauza asko izan zen gizon hau II. mundu gerraren ondorengo abangoardia artistikoen pertsonalitate nagusietariko bat izan zen. Kritikoen arabera John Cage XX.mendeko AEBetako musikagile nagusietariko bat izan zen. Dantza garaikidean bere eragina erabakigarria izan da, bereziki Merce Cunningham koreografoaren kolaborazioaren bidez.
Adolph Weiss, Henry Cowell eta Arnold Schönberg maisuekin ikasi zuen. Soinu berriak bilatu zituen, eta obra bereziak ondu zituen berak asmatutako musika-tresnetarako, «prestaturiko pianorako» batik bat. Lan ezagunenak: *Hiru ahotsetarako konposizioa*, *Prestaturiko piano eta orkestrarako kontzertua* eta *Cartridge Music*. Sari ugari jaso zituen. Fluxus mugimenduaren partaidea izan zen.

## Lan nagusiak 
* *First Construction in Metal* (1939)
* *Imaginary Landscape No. 1* (1939)
* *Living Room Music* (1940) Gertrude Stein biografian oinarritutako testua.
* *Credo In Us* (1942)
* *Four walls* (1944)
* *Music for Marcel Duchamp* (1947)
* *Sonates et interludes* (1948)
* *Music of Changes* (1951)
* ''4'33´´* (1952)
* *Radio Music* (1956)
* *Fontana Mix* (1958)
* *Cartridge Music* (1960)
* *Variations II* (1961)
* *0'00 (4'33" No.2)* (1962)
* *Cheap Imitation* (1969)
* *HPSCHD* (1969)
* *Branches* (1976)
* *Litany for the Whale* (1980)
* *Ryoanji* (1983)
* *But What About the Noise of Crumpling Paper* (1985)
* *Europeras 1 & 2* (1987)
* *Organ²/ASLSP* (As Slow As Possible) (1987)
* *Four6* (1992)
* *Trio Seven Woodblocks*
* *Solo n°43 (Songsbooks-1970)*
* *Mésostiches*

## Filmetako soinu bandak 
* *Toutes ces belles promesses*, Jean-Paul Civeyracek zuzenduta.
* *À travers la forêt*, Jean-Paul Civeyracek zuzenduta.
* *Music for Marcel Duchamp* (1947), Martin Scorseseren (2010) *Shutter Island* filman erabilita.

## Beste aktibitateak 
* New York Mycological Societyren sortzailetariko bat. Mikologiaren zale amorratua zen.

## Bibliografia 
* *John Cage par John Cage*, Textuel, 1998.
* *Conversations avec John Cage*, Richard Kostelanetz, trad. Marc Dachy, Éditions des Syrtes, Paris 2000.
* *Pour les oiseaux : Entretiens avec Daniel Charles'', L'Herne, 2002.
* *Une année dès lundi : Conférences et écrits*, Christophe Marchand-Kiss-ek itzulita, Textuel, 2006.
* *Bischoff, Ulrich (Hg.): Kunst als Grenzbeschreitung: John Cage und die Moderne*, cat. exhib. Staatsgalerie moderner Kunst, München 1991
* ''John Cage, théoricien de l'utopie'', Antonia Rigaud, Harmattan, 2006.

## Ikus, gainera 
* Fluxus

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : John Cageren inguruko web oso ona.
* : John Cageren web ofiziala.
Atipido

**Atypidae** edo **atipidoak** armiarmaren ordenako familia bateko intsektuez esaten da. Estigma handia, estalki zabala, zortzi begi eta masail-hezurraren behealdean elikagaiak ukitzeko eta eusteko luzakin batzuk dituen araknidoa. Habia hodi-itxurakoa da, zetaz estalia, eta hormetako arrakaletan edo harrien azpian egin ohi dute. Hala ere, bere kasa bizi ohi dira arrak, habia finkorik gabe. Atipidoen familiak 3 genero eta 43 espezie ditu. Europan eta Ipar Amerikan bizi dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón de Campoamor

**Ramón de Campoamor y Campoosorio** (Navia, Asturias, Espainia, 1817ko irailaren 24a - Madril, Espainia, 1901eko otsailaren 11) espainiar politikaria eta olerkaria izan zen.

## Biografia 
Argitaratu zituen poemak maila handikoak ez baziren ere, ospe handia eman zioten bere garaian, eta nolabaiteko eragina izan zuen euskarazko hainbat olerkarirengan. Umore eta ironia handiz azaldu zuen garai hartako giroa. XIX. mendeko Espainiako burgesiari buruzkoak ditu lanak: *Ternezas y flores* (1840, "Xamurkeriak eta loreak"), *Aves del alma* (1842, "Arimaren hegaztiak").

## Erreferentziak
Tomahawk

[thumb|Pipa funtzioa ere baduena, [Ojibwa kultura, 1850. urtearen ingurukoa.-]]
**Tomahawk** bat Ipar Amerikan herri indiarren aizkora mota bat da. 

## Etimologia 
17. mendean Virginia aldean ingeles kolonoek aurkitutako algonkinar herrien artean tomahawk bezalako terminoak erabiltzen ziren: Powhatan herriaren *tamahaac / aizkoratxoa* izango da seguruenik, ingelesezko forman finkatu denaren jatorri zuenean, hura aditz batetik datorrelarik '*t*amaham / ebaki.'''*

Mohikanoen hizkntzan *tummahegan* esaten zen, Delaware hizkuntzan *tamoihecan*, eta mikmakeraz *tumeegun''.

## Ezaugarriak 
Antzinako tomahawakek zurezko kirtena eta hezurrezko edo harrizko burua zuten, baina europarrak Ameriketara iritsi zirenean metal edo burdinazko burudunak egiten hasi ziren. Borrokarako erabili ohi zituzten, baita erritu eta ospakizunetan ere; bi leinuren artean bakea egin zutela adierazteko, adibidez, leinu bakoitzak bere tomahawaka lurperatzen zuen.

Tomahawk batzuek, alde zorrotzaren kontrakoan pipa funtzioa zuen partea izan ohi dute. Bertan tabakoa jar daiteke eta kasu hauetan kirten barnehutsa izango delarik, beste muturretik erre daiteke. Erabilera zeremonialerako ziren era honetakoak.

21. mendean modan jarri diren aizkora jaurtiketako lehiaketa eta jolastokietan tomahawk erako aizkora arinak erabiltzen dira. 19. mendeko AEBetako lehia popularretan du jatorria ohitura honek, eta orduan ere tomahawkak erabili ohi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galeazzo Ciano

thumb|Galeazzo Ciano

**Galeazzo Ciano** (Livorno, Italia, 1903ko martxoaren 18a - Verona, Italia, 1944ko urtarrilaren 11) italiar politikari faxista izan zen.

## Biografia 
Cortellazzoko kondea izan zen. Mussoliniren alabarekin ezkondu zen, eta buruzagi faxista nagusietakoa izan zen: prentsa- eta propaganda-ministro izendatu zuten 1934an, eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1936tik 1943ra.

1939ko uztailean Donostian izan zen bisitan Franco jeneralarekin elkarrizketatzeko gerra zibilaren azkenetan, II. Mundu Gerraren hasiera zela eta. Bertan, Mussoliniren gomendioa helarazi zion diktadore espainiarrari: "monarkia inondik ere ez berrezartzea eta Ingalaterrarekin zein Frantziarekin ez fidatzea". Horregatik, ospakizun handiak egin ziren hirian.

1943an, Mussoliniren proiektuen aurkako botoa eman zuen Faxismoaren Kontseilu Nagusiko Batzarrean. Mussolinik fusilatu egin zuen Veronan, traidoretzat hartuta.

## Erreferentziak
Emanuel Filiberto, Savoiako dukea

**Emanuel Filiberto** goitizenaz ***Burdinburu*** (Chambéry, 1528ko uztailaren 8a - 1580ko abuztuaren 30a) Savoiako dukea izan zen, 1553-1580 bitarteko urteetan. Karlos V.a enperadorearen zerbitzaria izan zen, Schmalkaldengo Ligako alemaniar printzeen aurka borrokatu zen (1545), eta frantsesak garaitu zituen Saint-Quintingo guduan. Bere lurraldeak berreskuratu zituen Cateau-Cambrésisko bakearen ondoren (1559), eta, Margarita, Frantzisko I.a Frantziakoa erregearen alabarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak
Julian Ibañez Aldekoa Arano

**Julian Ibañez Aldekoa Arano** (Berriatua, 1866ko otsailaren 7a - 1958ko abuztuaren 23a) Bizkaiko margolaria izan zen.

Bilbon eta Parisen egin zituen Margolaritzako ikasketak. Koadro ugari margotu zuen, euskal girokoak gehienak. Obra nagusiak: *Venta del besugo*, *Marineros de Lequeitio*, *Pescador vasco*, *Los peregrinos de Emaús*, *La nevada*, *A pescar anchoas*, *Descansando en la lancha*, *Puerto de Lequeitio*, *Pescador con boya*, *Campesinos vascos*, *Letanía*, *Dos pescadores* eta *La pesca de quisquillas*.

## Erreferentziak
Taphozous troughtoni

***Taphozous troughtoni*** Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Taphozous troughtoni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jimmu enperadorea

Japoniako lehen enperadorea izan zen, elezaharren arabera (K.a. VII. mendea). K.a. 722tik K.a. 585era bizi izan zen, elezaharrek diotenez. Japoniako inperioa eta enperadoreen dinastia sortu zituen K.a. 660. urtean. Datu hori oso zehatza ez bada ere, urte hori ontzat hartzen da Japoniako kronologiaren hasiera adierazteko. Kyushu uhartetik atera eta gorabehera askoren ondoren Yamato Honshu uharteko herrialdea konkistatu zuela diote aditu batzuek.

## Erreferentziak
Otto Loewi

**Otto Loewi** (Frankfurt, 1873ko ekainaren 3a - New York, 1961eko abenduaren 25a) alemaniar farmakologo izan zen. Graz-eko (1909) eta New Yorkeko unibertsitateetan (1938) izan zen irakasle. Nerbio-sistema autonomoetako (sinpatikoa eta parasinpatikoa) eragileen farmakologia aztertu zuen nagusiki. Nerbio eta giharren funtzionamendu arruntean parte hartzen duten bitarteko kimikoak atzeman zituen. 1936an, Fisiologiako eta Medikuntzako Nobel saria eskuratu zuen, Henry Hallett Dale mediku ingelesarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metxa

[thumb|[Erle-argizari|Argizarizko kandela baten metxa.]]
**Metxa** erregai batez bustia airean dagoen muturretik errearazten den kotoizko soka mehea da. Erraz su hartzen duen gai batez eginiko soka izaten da. Kandeletan eta supizteko batzuetan erabiltzen da. Lehergaiei sua emateko ere erabiltzen dira metxak. Hauek hodi-formakoak izaten dira gaur egun: barnealdea merkurio fulminatozkoa izaten dute, eta kanpoaldea eztainuzkoa edo kartoizkoa izaten da. Antzina, poliki erretzen ziren metxak (berun azetatozko soluzio batean bustitako kalamuzko sokak) erabili ohi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Rubbia

**Carlo Rubbia** (Gorizia, 1934ko martxoaren 31) italiar fisikaria da. 1962an, Ikerketa Nuklearretarako Europako Erakundeko (CERN) fisikari izendatu zuten. 1970etik aurrera, Harvard unibertsitateko fisika-irakasle izan zen, eta bi erakunde horien artean banatu zuen bere lana. 1984an, Fisikako Nobel saria irabazi zuen Simon van der Meerrekin batera, iraupen gutxiko W partikula eta Z partikula azpiatomiko masiboak edo bitarteko bosoi bektorialak aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugène Scribe

**Augustin Eugène Scribe** (Paris, Frantzia, 1791ko abenduaren 24a - 1861eko otsailaren 20a) frantsesezko dramagilea izan zen. Oso idazle oparoa izan zen, eta 350 inguru antzezlan, komedia eta opera idatzi zituen.

Obra nagusiak: *Valérie* (1822), *Le mariage de raison* (1826, *Senar-emazteak interesengatik*), *Fra Diavolo* (1830), *Bertrand et Raton* (1833), *Les huguenots* (1836, *Higanotak*), *La favorite* (1840, *Begikoena*), *Les diamants de la couronne* (1851, *Koroako harribitxiak*) eta *La czarine* (1855, *Emakume tsarra*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Miguel Carrera

**José Miguel Carrera** (Santiago, 1785eko urriaren 15a - Mendoza, Argentina, 1821eko irailaren 4a) Txileko politikari eta jenerala izan zen. 1812an, independentziaren alde borrokan ari zela, diktadore izendatu zuen bere burua. Bernardo O´Higginsek kargutik kendu zuen, baina espainiarrek atxilotu egin zuten. Gerora, ihes egitea lortu zuen. Argentinan eta Estatu Batuetan ibili ondoren, hainbat saio egin zituen O´Higginsen gobernuaren aurka. Atxilotu, eta Mendozara bidali zuten. Han, epaitu, eta fusilatu egin zuten.

## Erreferentziak
Cantigas de Santa Maria

***Cantigas de Santa Maria*** () Ama Birjinari eskainitako kanta-multzoa da, galaikoportugesez idatzia. 420 kanta dira, eta Gaztelako errege Alfontso X.a Jakintsuak bildu zituen, ustez. Lau kodexetan gordetzen dira (El Escorialen, Toledon eta Florentzian). Musika-notazioa dute eta XIII. mendeko ohiturak azaltzen dituzten miniaturez apainduta daude. Erdi Aroko musika-bilduma garrantzitsua da, balio handikoa baita Europako musikaren sorreran Sortaldeak izan zuen eragina ezagutzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abraham Cowley

thumb|300 px|alt=1678 Edition of the Collected Works of Abraham Cowley|Abraham Cowleyren lanen bilduma (1678)

**Abraham Cowley** (Londres, 1618 - Chertsey, Surrey, 1667ko uztailaren 28a) ingeles olerkaria izan zen. Umetan hasi zen idazten (*Poetical Blossoms*, 1633, *Lore poetikoak*). Puritanoak nagusitu ondoren (1651), Frantziara jo zuen, eta obra erotikoa eta oparoagoa idatzi zuen Parisen. 1654 aldera, *Pindaric Odes* (*Odak Pindaroren modura*) poemak idatzi, eta arrakasta handia lortu zuen. Antzerki-lanak ere egin zituen. Autobiografia interesgarri bat idatzi zuen: *My Self* (1656, *Ni neu*).

## Erreferentziak
Peter Debye

**Peter Joseph William Debye** (Maastricht, 1884ko martxoaren 24a - Ithaca, New York, 1966ko azaroaren 2a), **Petrus Josephus Wilhelmus (Peter) Debije** jaioa, Holandako fisikaria izan zen. Holanda, Alemania, Suitza, Berlin eta New Yorkeko unibertsitateetako irakaslea izan zen. Berlin-Dahlemeko Unibertsitateko Fisika Institutuko zuzendari hautatu zuten 1935ean. Molekulen egituraz egin zituen ikerketak, eta gasen molekulen neurriak eta atomoen arteko distantziak zehaztu zituen, besteak beste. Kimikako Nobel saria jaso zuen 1936an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Etxepareborda

**Jean Etxepareborda** (Nafarroa Beherea, 1823 &ndash; Buenos Aires, Argentina, 1892ko apirilaren 27a) ikerlaria izan zen. Doktorea zen Medikuntzan. 1850. urtean Argentinara jo zuen eta katedra bat eman zioten Buenos Airesen sortu berri zen Medikuntza Fakultatean. Hiru urte geroago eta bere auzoan esperimentu batzuk egin ondoren, argindarra ekoiztea lortu zuen. Hala eta guztiz ere, 30 urte igaro behar izan zuten Buenos Airesen argiteria publikorako argindarra erabili zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonhard Frank

**Leonhard Frank** (Würzburg, Alemania, 1882ko irailaren 4a - Munich, Alemania, 1961eko abuztuaren 18a) alemaniar eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Haren obrak, espresionistak ez ezik, politika-gaietan esku hartzen duen idazlearen emaitza ere badira. Eleberri-sail batean eman zuen gizarteaz zuen iritzia: *Der Mensch ist gut* (1918,"Gizona ona da"). Halaxe egin zuen autobiografian ere: *Links, wo das Herz ist *(1952, "Bihotza ezkerrean dago"). Naziek agintea hartu zutenean, sorterria utzi zuen, beste idazle alemaniar askok bezala.

## Erreferentziak
Hyderabad

**Hyderabad** (, ) Indiako hiria da, Telangana estatuko hiriburua.

## Kokapena 
Ordoki batean dago, itsas mailatik 600 metrora. Barne Dekkaneko hiri handiena da. Hiri zaharra, 1589an sortua, harresiz inguratuta dago, eta industrialdeak kanpoaldean daude.

## Ekonomia 
Mota askotako industria: aeronautika, makina-tresnak, elektronika, produktu kimikoak, armagintza, oihalgintza (kotoia, zeta), plastikoak. Unibertsitatea du. Aireportua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balantiopteryx infusca

***Balantiopteryx infusca*** Balantiopteryx generoko animalia da. Chiropteraren barruko Emballonurinae subfamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emballonuridae

## Kanpo estekak 
* 'Balantiopteryx infusca'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Anthony van Diemen

**Anthony van Diemen** (Culemborg, Utrecht, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika, 1593 &ndash; Batavia, 1645eko apirilaren 19a) holandar administratzailea izan zen.

## Biografia 
Holandaren Sortaldeko Indietako Konpainiako gobernari nagusia izan zen 1636tik 1645era. Malaka eta Zeilan hartu zituen, eta merkataritza-harremanak zabaldu zituen Ginea Berria, Formosa eta Japoniaraino. Espedizio bat antolatu zuen Abel Tasman itsasgizonaren gidaritzapean, eta gaur egungo Tasmaniara iritsi zen (1642). Van Diemen Lurraldea deitu zion Tasmanek uharteari.

## Erreferentziak
Salyut

thumb|Salyut-4 espazio estazioaren diagrama.

**Salyut** 1971tik 1986ra bitartean lehen espazio-estazioak orbitan jarri zituen programa sobietarra izan zen. Salyut espazio-estazioak Soyuz espazio-ontzietako kosmonauten bizileku eta laborategi gisa erabili ziren. Salyutetan egin zituzten kosmonautek beren garaiko espazio-egonaldi luzeenak. 1971n jaurti zuten saileko lehena, eta 1986an, Salyuten esperientzian oinarrituriko Mir espazio-estazio aurreratuagoa jaurtitzearekin, amaitu zen programa.

## Erreferentziak
Johann Georg Hamann

**Johann Georg Hamann** (Königsberg, Ekialdeko Prusia, 1730eko abuztuaren 27a - Münster, gaur egun Alemania, 1788ko ekainaren 21a) alemaniar idazle eta filosofoa izan zen.

## Biografia 
Iparraldeko Aztia esaten zioten, joera antiarrazionalista eta mistikoa zuelako. Eztabaidetan jardun zuen Kantekin eta Ilustrazio garaiko filosofoekin, eta eragin handia izan zuen *Sturm und Drang* mugimenduko idazleengan.

Hamannen obra batzuk: "Kristau baten gogoeta biblikoak" (1758), "Filologoaren gurutzada" (1762), "Arrazoi huts-garbiaren purismoaren metakritika" (1784).
## Erreferentziak
Al-Hufuf

**Al-Hufuf** edo **Hufuf** (arabieraz: الهفوف) Saudi Arabiako ekialdeko hiria da, Ekialdeko probintziako hiriburua. 1.136.900 biztanle inguru ditu. *Al-Hufuf* oasian dago, munduko oasirik handienetariko batean.

## Ekonomia 
Antzina-antzinako karabanen topalekua eta Al-Hufuf oasiko ekoizpenen merkatalgunea da (laboreak, fruituak, barazkiak). Eskulangintza du jarduera nagusietako bat (larrua, oihalgintza, kobrea). Hiritik gertu, Itmanyyako petrolio-hobiak daude. Riadekin burdinbidez eta errepidez lotua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak