open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cienfuegosko elizbarrutia

**Cienfuegosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1903ko otsailaren 20an ezarri zen, 1971ko ekainaren 30ean Cienfuegos-Santa Clarako elizbarrutia izena hartu zuen eta 1995eko apirilaren 1ean izen historikoa berreskuratu zuen. Apezpikuaren egoitza Cienfuegosen dago. Egun apezpikua Domingo Oropesa Lorente da.

## Ordinarioak 
* Antonio Aurelio Torres y Sanz (1904-1916)
* Valentin Zubizarreta Unamunsaga (1922-1925)
* Eduardo Pedro Martínez y Dalmau (1935-1961)
* Alfredo Antonio Francisco Müller y San Martín (1961-1971)
* Fernando Ramón Prego Casal (1971-1995)
* Emilio Aranguren Echeverría (1995-2005)
* Domingo Oropesa Lorente (2007-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Francisco Ricardo Oves Fernández (1969-1970)
* Fernando Ramón Prego Casal (1970-1971)
* Emilio Aranguren Echeverría (1991-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coolea gazta

**Coolea** behi-esnez egindako gazta mota bat da, goudaren antzeko testura duena eta zapore gozoa duena. Goudak bezala, argizarizko azal lodi batek estaltzen du, eta horrek zaporea eta testura hobetzen ditu.

Coolea gouda egiteko Holandako errezeta zahar baten arabera egiten du Willems familiak Coolean (Irlanda). Sari asko irabazi ditu, bai nazionalak, bai nazioartekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Coolea Cheese
Matanzasko elizbarrutia

**Matanzasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1912ko abenduaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Matanzasen dago. Egun apezpikua Juan Gabriel Díaz Ruiz da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Charles Warren Currier (1913-1914)
* Severiano Sainz y Bencamo (1915 -1937)
* Juan Alberto de la Merced Martín y Villaverde (1938-1960)
* José Maximino Eusebio Domínguez y Rodríguez (1961-1986)
* Mariano Vivanco Valiente (1987-2004)
* Manuel Hilario de Céspedes (2005-2022)
* Juan Gabriel Díaz Ruiz (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cooleeney

**Cooleeney** behi-esnez egindako gazta leun mota bat da. Gazta Irlandan ekoizten da, eta hezetasun pixka bat ere badu; izan ere, bere elaborazioen zukuekin merkaturatzen da. Testura krematsua du barazkiekin, eta perretxiko-zaporea. Forma komertziala 25-30 cm-ko diametroko opil txikiak dira. Gazta oso ezaguna da Irlanda bisitatzen duten turisten artean.

## Erreferentziak 
* Info. gazta egiteari eta merkaturatzeari buruzkoa

## Kanpo estekak
Pinar del Ríoko elizbarrutia

**Pinar del Ríoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1903ko otsailaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pinar del Ríon dago. Egun apezpikua Juan de Dios Hernández Ruiz da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Braulio Orúe Vivanco (1903-1904)
* José Manuel Dámaso Rúiz y Rodríguez (1907-1925)
* Evelio Díaz y Cía (1941-1959)
* Manuel Pedro Rodríguez Rozas (1960-1978)
* Jaime Ortega Alamino (1978-1981)
* José Siro González Bacallao (1982-2006)
* Jorge Enrique Serpa Pérez (2006-2019)
* Juan de Dios Hernández Ruiz (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Clarako elizbarrutia

**Santa Clarako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1995eko apirilaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Claran dago. Egun apezpikua Marcelo Arturo González Amador da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Fernando Ramón Prego Casal (1995-1999)
* Marcelo Arturo González Amador (1999-)

### Apezpiku laguntzailea 
* Marcelo Arturo González Amador (1998-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago de Cubako artxidiozesia

**Santiago de Cubako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar artxidiozesia da. 1516ko otsailaren 11n ezarri zen Baracoako elizbarruti gisa, 1522ko apirilaren 28an Santiago de Cubako elizbarrutia izena hartu zuen eta 1803ko azaroaren 24an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Santiagon dago. Egun artzapezpikua Dionisio García Ibáñez da.

## Ordinarioak 
### Baracoako apezpikua 
* Juan de Witte Hoos (1516-1522)

### Santiago de Cubako apezpikuak 
### Santiago de Cubako artzapezpikuak 
## Apezpiku laguntzaileak 
* Dionisio Resino y Ormachea (1705-1711)
* José Francisco Martínez de Tejada y Díez de Velasco (1732-1745)
* Pedro Ponce y Carrasco (1746-1762)
* Santiago José Hechavarría y Elguesúa (1768-1770)
* Francisco Antonio Pablo Sieni Flannings (1784-1787)
* Pedro Claro Meurice Estiu (1967-1970)
* Héctor Luis Lucas Peña Gómez (1970-1979)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Macnamara

**Annie Jean Macnamara** (Beechworth, Australia,1899ko apirilaren 1a - South Yarra, 1968ko urriaren 13a) Australiako medikua eta zientzialaria izan zen, haurren osasun eta ongizateari egindako ekarpenengatik ezaguna. Britainiar Inperioko Ordenako dama komandante gisa kondekoratua izan zen 1935ean.

## Biografia 
Annie Jean Macnamara 1899ko apirilaren 1ean jaio zen Beechworth-en, Victorian. John eta Annie Macnamararen alaba zen. Bere familia Melbournera joan zen bizitzera zazpi urte zituenean eta Spring Road State Schoolera joan zen. Presbyterian Ladies' College-n ikasteko beka bat jaso zuen. 17 urterekin sartu zen Melbourneko Unibertsitatean, eta 1922an medikuntzan graduatu zen. Bere klasean lizentziatu ziren beste australiar aipagarri batzuk Kate Isabel Campbell, Lucy Meredith Bryce, Jean Littlejohn eta Frank Macfarlane Burnet izan ziren. 1923an, Melbourneko Royal Children's Hospitaleko mediku egoiliar bihurtu zen Macnamara. Ospitaleko agintariek hasiera batean ez zuten kontratatu nahi izan, emakume medikuentzako komun-instalaziorik ez zegoelako. Haurren Ospitalean egon zen garaian, poliomielitisaren agerraldia izan zen. Berak eta Burnetek birusaren andui bat baino gehiago zegoela frogatu zuten, eta Salk txertoaren garapenean garrantzitsua izango zen gertaera hori.

1930eko hamarkadan, Australiako gobernua animatu zuen mixomaren birusa probatzera, Australiako untxiaren izurriteari aurre egiteko. Hasieran saiakerek arrakastarik izan ez bazuten ere, berak presioa egin zuen jarrai zezaten, eta birusa 1951n epizootiko bihurtu zenean, eltxo bektoreak birusa zabaldu zuen untxien artean, untxi basatien kopuruaren murrizketa arrakastatsua eraginez.

Macnamara 69 urte zituela hil zen gaixotasun kardiobaskular baten ondorioz, 1968an.
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1935, *Britainiar Inperioaren Ordenako Dama Komandantea*.
* 2018an, Australiako Hauteskunde Batzordeak Melbourne Ports-eko hauteskunde dibisio federalari Macnamara izena jarri zion bere omenez.
* Canberrako auzo bati Macnamara izena jarri zioten, Jean Macnamararen oroimenez. Macnamara Place-k, Chisholm-eko Canberra auzokoak ere bere omenez du izena. *Jean Macnamara Street* eta *Jean Macnamara Playground* Macgregorreko Canberra auzokoak ere bere izena daramate.
* 2020ko apirilaren 1ean, Google-k bere 121. urtebetetzean, omendu zuen *Google Doodle* batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jean Macnamararen dokumentuen gida Australiako Liburutegi Nazionalean
Guantánamo-Baracoako elizbarrutia

**Guantánamo-Baracoako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1998ko urtarrilaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guantánamon dago. Egun apezpikua Silvano Pedroso Montalvo da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Carlos Jesús Patricio Baladrón Valdés (1998-2006)
* Wilfredo Pino Estévez (2006-2016)
* Silvano Pedroso Montalvo (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holguíngo elizbarrutia

**Holguíngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1979ko urtarrilaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Holguínen dago. Egun apezpikua Emilio Aranguren Echeverría da.

## Ordinarioak 
* Héctor Luis Lucas Peña Gómez (1979-2005)
* Emilio Aranguren Echeverría (2005-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Marcos Pirán Gómez (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santísimo Salvador de Bayamo-Manzanilloko elizbarrutia

**Santísimo Salvador de Bayamo-Manzanilloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1995eko abenduaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bayamon dago. Egun apezpikua Osmany Massó Cuesta da.

## Ordinarioak 
* Dionisio García Ibáñez (1995-2007)
* Álvaro Julio Beyra Luarca (2007-2026)
* Osmany Massó Cuesta (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Anderson

**Joan Mary "Jan" Anderson** FAA FRS (Dunedin, Zeelanda Berria, 1932ko maiatzaren 13a - Canberra, Australia, 2015eko abuztuaren 28a) zientzialaria, biologoa, fisiologoa eta unibertsitateko irakaslea izan zen, Canberran (Australia) lan egin zuena eta fotosintesiaren inguruko ikerketagatik ezaguna.

## Bizitza 
Joan Mary 1932an jaio zen Queenstownen, Zeelanda Berrian. Bere aita landa-medikua zen. Ama zortzi urte zituela hil zitzaion, gaixotasun luze baten ondoren. Bere aitaren etsipenerako, mediku bihurtzea nahi baitzuen, kimika organikoa ikasi zuen Otagoko Unibertsitatean. Garai hartan, Zeelanda Berriko Unibertsitateak ematen zituen tituluak, eta, hala, BSc eta MSc bat lortu zituen, lehen mailako ohoreekin.

### Lan ibilbidea 
Gero, Wellington Girls' High School-en irakatsi zuen kontratupean, baina kontrato hori bertan behera utzi zuen, eta Commonwealth Scientific & Industrial Research Organization-ekin (CSIRO) lau urtez lan egiteko eskaintza hartzeko, CSIRO Industrias Vegetaleseko John Falk-en eskutik.

Mekanismo fotosintetikoak funtsezko bi osagai dituela frogatu zuen lehena izan zen: I fotosistema (a klorofilan aberatsa) eta II fotosistema (b klorofilan aberatsa). Anderson irakasle laguntzailea izan zen Australiako Unibertsitate Nazionalean.

Ohore eta sari asko jaso zituen bere lanagatik, 1987an Australiako Zientzia Akademiako kide eta 1996an Real Sociedadeko kide izatea barne. Eta, 1998an, Umeå Unibertsitateko ohorezko doktoretza eman zioten. Eta, 2001ean, Mendeurrenaren Domina eman zioten.

2015eko abuztuaren 28an hil zen. Bere hileta San Joan Bataiatzailearen elizan egin zen, Reiden, Camberran.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Recursos de la Biblioteca Nacional australiana• Juan Ignacio Perez, “*Jan Mary Anderson, tras el rastro de la luz”*, Mujeres con ciencia, Vidas científicas, 2023ko maiatzaren 8a
* Anderson, Jan Mary (1932 – 2015), Australiako Zientziaren Entziklopedia
* Fred W.S. Chow eta Barry Osmond, A Tribute to Joan (Jan) Mary Anderson 1932ko maiatzaren 12a - 2015eko abuztuaren 28a, Trends in Plant Science Vol. 20 (11) (2015) 687–689
* Jan Anderson irakaslea FRS – “*Shedding light on photosynthesis”(“Argia ematen fotosintesian*”), The Royal Society.

## Kanpo estekak
Irlandako gastronomia

[thumb|200x200px|[Irlandar erregosi|Irlandar erregosia (irlanderaz: stobhach), txahal haragiarekin egina]]
[thumb|200x200px|S*eafood [Chowder (zopa)|chowder (itsaski-zopa)*, Irlandako plater ezaguna]]
[thumb|200x200px|[Coddle, txerri-saltxitxekin eta hirugiharrarekin egina]]
**Irlandako gastronomiak** Irlandako uhartearekin lotutako sukaldaritza estiloak, tradizioak eta errezetak biltzen ditu. Antzinarotik garatu da, mendeetako aldaketa sozial eta politikoaren bidez eta kultura desberdinak nahastuz, batez ere Britainia Handiko eta Europako beste eskualde hurbilekoekin. Bertako klima epelean hazitako laboreek eta animaliek eta Ozeano Atlantikoaren inguruko uretako arrain eta itsaski freskoen ugaritasunak sortzen dute sukaldaritza. Chowder, adibidez, ezaguna da kostaldeen inguruan. Tradizionalki Irlandako sukaldaritzan erabili izan diren belar eta espezien artean, ereinotz hostoak, piperbeltza, txarpoilen haziak, tipulinak, ezamihilua, erraeau mina, ziape-haziak, perrexila, hartz-baratxuria (baratxuri basatia), erromeroa, salbia sendakaria eta ezkaia daude.

Irlandako gastronomiaren garapena asko aldatu zen XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran Tudorrek Irlanda errekonkistatu zuenean; izan ere, zerealetan oinarritutako nekazaritza intentsiboko nekazaritzako elikadura-sistema berri bat ezarri zuen, eta, horren ondorioz, lur-eremu handiak ale-ekoizpenera aldatu ziren. Zerealen eta haragiaren merkataritza-merkatuaren gorakadak irlandar populazioen dieta aldatu zuen, tradizionalki kontsumitutako produktuak (behi-haragia, adibidez) atzerrira birbideratuz, horren ordez, laborantza komertziala gisa. Ondorioz, patatak oso erabiliak izan ziren XVIII. mendean eta, funtsean, Irlandako langileriak (biztanleriaren gehiengoa osatzen zuena) ordain zezakeen labore nagusia bihurtu zen.

XXI. menderako Irlandako sukaldaritza tradizionalaren zati handi bat berpizten ari zen. Plater adierazgarriak hauek dira: irlandar gisatua, hirugiharra eta aza, Boxty-a, ogi marroia (hegoaldean aipatzen den bezala) edo soda ogia (nagusiki Ulsterren erabiltzen dena), coddle-a eta colcannon-a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masa efektibo

[thumb| [silizio|Si, Ge, GaAs eta InAs masek '** metodoen bidez sortutako banda-eredua.]]
Egoera solidoaren fisikan, partikula baten **masa efektiboa''' kristal batean duela dirudien masa da, garraiorako eredu semiklasikoaren arabera. Dirudienez, baldintza jakin batzuetan, kristal baten elektroiek eta hutsuneek eremu magnetiko eta elektrikoekin jokatzen dute, hutsean aske baina masa desberdin batekin baleude bezala. Oro har, ez da elektroi askearen masaren berdina izaten. Masa hori konstante gisa adierazten da elektroiaren masatik

Masa efektiboa, m*, banda-egituraren arabera zehazten da, eta aldatu egiten da material motaren arabera. E-k gainazalaren kurbaduraren araberakoa da.

Gailu elektronikoetan, masa efektiboa masa birtual bat da, hutsean dagoen elektroiaren masaren frakzio gisa kalkulatzen dena, eta karbonoa, silizioa, germanioa eta abar kontuan hartu beharreko materia motaren araberakoa da.

Masa efektiboari esker, ereduko elektroiak eta  hutsarteak fisika klasikoko partikulak balira bezala har daitezke, hutsean mugituz, kristalean mugitzen diren partikula kuantikoetatik (benetako elektroiak) edo solido kristalino puru, perfektu eta 0Ktik eratortzen direnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Goreau

**Nora Goreau**, ezkongabea **Nora Isabel Arango de Urriola** (Panama Hiria, 1921eko apirilaren 25a - Old Waterford, Vermont, 2016ko abenduaren 18a), "Koral Arrezifeen Zientziaren Ama" izenez ere ezaguna, Panamako irakaslea, ikertzailea eta lehen emakume itsas biologoa izan zen.

## Bizitza eta karrera 
Panamako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean ikasten ari zela, Ameriketako Estatu Batuetan biologia ikasteko beka bat eskaini zioten. Coe College-n, Iowako Estatu Unibertsitatera eta DePaúl Unibertsitatera joan zen, eta neurofisiologiako doktoretza-ikerketa bat egin zuen Chicagoko Unibertsitatean. 1949an argitaratu zuen lehen artikulua, burmuineko deshidrogenasak azetilkolinesterasen bidez inhibitzeari buruzkoa. Estatu Batuetan ikasten ari zela, gero bere senarra izan zen Thomas F. Goreau ezagutu zuen.

### Lan ibilbidea 
Jamaikara joan ziren bizitzera, senarrak Mendebaldeko Indietako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean irakats zezan. Urpean igeri egiten ari zela aurkitu zituen koralezko arrezifeetako organismoen anatomia, fisiologia, biokimika eta histologia izan zituen aztergai. Elkarrekin, “funtsezko ikerketa bat osatu zuten (leku horretan), koralaren eta algen arteko harreman sinbiotikoaren deskribapena barne, eta aitzindariak izan ziren itsas azterketetarako urpekaritza-ekipoak erabiltzen”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardatzerdi

**Ardatzerdia** edo **palierra** diferentzialetik gurpil eragileetara potentzia transmititzen duen automobilen transmisio-elementua da. Aurreko motorra eta atzeko trakzioa duten ibilgailuek luzetarako transmisio-ardatz bat erabiltzen dute birabarkitik diferentzialerako mugimendu birakaria transmititzeko, eta hortik gurpilekiko zeharkako ardatzerdien bidez. Aurreko trakzioko ibilgailuetan eta motorra eta/edo atzerako abiadura-kaxa duten atzeko propultsioko ibilgailuetan ez dago transmisio-ardatz hori; aitzitik, abiadura-kaxak eta diferentzialak transardatz (*transaxle*) izeneko multzoa osatzen dute, eta birabarkiaren mugimendua zuzenean transmititzen da diferentzialetik gurpiletara, ardatzerdi artikulatuen bidez.

Ardatzerdien konfigurazioa, beraz, aldatu egiten da ibilgailu bakoitzaren transmisio-motaren, esekidura-motaren eta, hala badagokio, direkzioaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korronte-dentsitate

thumb|250px|Korronte eta korronte-dentsitatearen arteko erlazioa.
Elektromagnetismoan, **korronte-dentsitatea**  gainazal unitate bakoitzeko korronte elektrikoaren unitateak dituen magnitude bektoriala da, hau da, area unitate bakoitzeko intentsitatea. 

Matematikoki, korrontea eta korronte-dentsitatea honako erlazioa dute:

 I=\int_S \mathbf{j}\cdot d\mathbf{S} \, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imokilly Regato

**Imokilly Regato** Irlandako gazta bat da, DOP gisa babestuta dagoena (EE) 2107/1999 Batzordearen Erregelamenduaren arabera, 1999ko urriaren 4koa http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:258:0003:0004:ES:PDF, hainbat aurkaritza-adierazpen jaso ondoren, zeinak estatu kideek egokitzat jotako argibide baten xede izan baitziren.

## Historia 
Cork konderritik dator, Imokillyko baroierria izan zen lekutik, eta haren izena hartzen du gaztak. Irlandako Munster probintziak gaztak egiteko tradizio luzea du. Imokilly, Fermoy eta Muskerryko baroierriak bereziki egokiak izan dira esnetegirako Erdi Arotik. Imokillyko baroierriaren izena eskualdeko izen gaeliko zaharretik dator: *Ui MacCaille*. 

1930ean «Imokilly Cooperative» sortu aurretik, ordurako ezaguna zen eskualdea, gurina eta artisau-gaztak zituelako. Inguruko gaztagintzaren tradizioari buruzko aipamenak tradizio gaeliko zaharrenetik datoz. Bertako biztanleek –bertako lur-jabe aristokraziaren etxeko zerbitzuan hasi zuten beren lan-bizitza– gogoratzen dute gazta etxean egiten zutela inguru horretan Bigarren Mundu Gerra amaitu arte, eta Blarneyko bainuetxean gatzatuzko gazta bat egiten zutela helburu komertzialekin, zentro horretara tratatzera joaten ziren pazienteentzat.

## Elaborazioa 
Dairygold Mogeelyk egindako behi-esnearekin egiten da, Cork konderriaren hego-ekialdean dauden 3.000 km² inguruko eremu mugatu batean larre naturaletan baino ez da bazkatu. Martxoa eta urria bitartean egiten da gazta. Inguru horretan luzaroan egon denez, esneak betakaroteno-maila handia du, A bitaminaren aitzindaria, eta horrek kolore berezia ematen dio gaztari: lasto-horiaren eta urre-koloreko kremaren artean.

Larratze-erregimenak esnearen gantz-materiaren edukian ere eragiten du, urtze-puntu baxua duten gantz-azidoen ehuneko altuagoa baitu, eta horrek zaporean eragiten du.

Gaztaren hartzigarrian bereziki definitutako labore-andui bat erabiltzen da bakterio nagusi gisa, eta horri beste andui hautatu batzuk gehitzen zaizkio. Ondu ondoren, gatzagi indibidualizatu bat eransten zaio, egunero instalazioetan nahastuta. 

Gazta-mamia moldeetan sartzen da, forma emateko. Behin prentsatuta, gazta bi aldiz gatzatzen da, bigarrena eskuz. Ondoren, kontrolatutako baldintzetan kontserbatzen da bederatzi eta hamabi hilabete arteko heltze-aldian.

## Iturria 
* BJD gisa aitortzeko eskaera, 1998-11-11ko EEAOn argitaratua

## Kanpo estekak
Gubbeen

**Gubbeen** behi-esnez egindako gazta bat da, azal garbitukoa. Zaporea leuna eta esnetsua izatetik garratza eta zaporetsua izatera pasatzen da denboraren arabera. Ahoko testura leuna eta malgua du, edam sendoaren antzekoa.

Ferguson familiak egiten du Schull-en (West Cork, Irlanda).

## Kanpo estekak 
* Gubbeen Farmhouse produktuak
Karoline Leavitt

**Karoline Claire Leavitt** (Atkinson, New Hampshire, 1997ko abuzturen 24a) estatubatuar politikaria da. Alderdi Errepublikanoaren kidea, 2025ean, Donald Trump presidentearen bigarren agintaldian, Etxe Zuriko prentsa idazkaria izendatu zuten Karine Jean-Pierre ordezkatuz. 27 urte izanda, karguan inoiz izandako gazteena bilakatu zen.  

## Biografia 
Leavitt Atkinsonen jaio eta hazi zen, New Hampshiren. Bere familia Plaistoweko izozki-denda baten eta kamioi erabilien kontzesionario baten jabea zen. Lawrenceko Central Catholic High Schoolera joan zen, eta, ondoren, goi-mailako ikasketak egin zituen Manchesterreko Saint Anselm Collegen. Han, komunikazioetan eta zientzia politikoetan lizentziatu zen. Leavittek Hearst Television WMUR-TVn egin zuen lan unibertsitatean zegoen bitartean.

Leavittek udako urgazle gisa hasi zuen bere karrera Etxe Zuriko Lehendakaritzako Korrespondentzia Bulegoan, unibertsitateko azken urtea amaitu baino lehen. Graduazioaren ondoren, posta bulegoan lan bat onartu zuen Etxe Zuriko Prentsa Bulegoan Kayleigh McEnanyren agindupean prentsa-idazkari laguntzaile gisa sartu aurretik. Trump administrazioa amaitu ondoren, Elise Stefanik ordezkariaren komunikazio-zuzendari gisa kontratatu zuten.

2022an, Leavittek Ordezkarien Etxerako bere hautagaitza iragarri zuen, New Hampshireko 1. kongresu-barrutian aurkeztuz. Leavittek 10 puntugatik irabazi zituen primarioak. Errepublikanoen primarioetan lortutako garaipenari esker, Z belaunaldiko bigarren kidea izan zen Kongresuan, Maxwell Frostek aurreko hilabetean egin zuen ondoren. Bere kanpaina balio kontserbadoreetan, hazkunde ekonomikoan eta legearen aplikazioari laguntzean oinarritu zuen. Bigarren zuzenketaren eskubideak babesteko, zergak murrizteko eta gobernuaren gehiegikeriaren aurka egiteko konpromisoa azpimarratu zuen. Leavittek hauteskunde orokorretan galdu egin zuen Chris Pappas jarduneko ordezkariaren aurrean botoen % 8,2 eskuratuta.

2024ko azaroaren 15ean, Donald Trumpek Leavitt aukeratu zuen Etxe Zuriko prentsa-idazkari. Aurretik, prentsa nazionaleko idazkaria izan zen 2024ko presidentetzarako kanpainarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodosia Harris

**Theodosia Harris** (Virginia City, 1877ko ekainaren 2a – San Antonio, 1938ko azaroaren 22a) estatubatuar gidoilaria izan zen, Hollywoodeko zinema mutuaren aroaren hasieran aritu zena. 1910eko hamarkadan, Mutual-en lan egin zuen gidoilari nagusi gisa, David Horsley zuzendariarekin elkarlanean, eta gidoi laburrak idatzi zituen batez ere. 1915ean James Knowles negozio-gizon sanfrantziskotarrarekin ezkondu ondoren utzi omen zuen gidoigintza. 1917an Gorte Goreneko auzi batean parte hartu zuen *The House of a Thousand Scandals* gidoiarengatik, eta harrezkero ez zen beste filmetako kredituetan agertu. 1938an hil zen San Antonion, Texasen. 

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint Anselm College

**Saint Anselm College** () Manchesterren egoitza duen unibertsitate pribatu katolikoa da. 1889an sortua, Ingalaterra Berriko hirugarren unibertsitate katolikorik zaharrena da. Antselmo Canterburykoa izenarekin bataiatua, Unibertsitateak erabateko funtzionamenduan dagoen beneditar abadia independentea du oraindik ere, San Anselmokoa.

Unibertsitateko ikasketa-planak filosofia eta teologiako hainbat ikastaro eskatzen ditu, baita *«Conversatio»* programa ere. 1950eko hamarkadaz geroztik, New Hampshireko "nazioaren lehen primarioetan" paper bat bete du unibertsitateak, eta etorkizuneko presidente, hautagai eta aldeko askoren eszenatoki izan da.

2011n «Princeton Review» sailkapenaren arabera, campusa "campus ederrenetako" 17. postuan sailkatu zuten. Campusa Goffstownen dago, eta atletismo-zelaien zati bat ondoko Bedford hirian dago. Ikasle eta irakasleentzako egoitza, berriz, Manchester da, New Hampshire. Guztira 60 eraikin daude campusean, 450 akre baino gehiago hartzen dituztenak. 1977az geroztik, 40 eraikin baino gehiago egin dira. Campuseko eraikinik zaharrena Ikasleen Aretoa () da, jatorriz 1891n eraiki zena eta sute baten ondoren 1893an berreraiki zutena; une horretan, eraikina eskolako bakarra zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leandrinha Du Art

**Leandra Duarte** (Passos, 1995eko martxoaren 28a), ***Leandrinha Du Art*** izengoitiaz ezagunagoa, brasildar Interneteko ospetsua da, argazkilari, ekoizle eta, blogari giza aritzen dena. Desgaitasuna duten pertsonen eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea ere bada, *Mídia Ninja* albiste atariko zutabegile izateaz gain. Generoaren eta sexualitatearen gaiak maiz jorratzen ditu.

## Bizitza 
Leandrinha Passosen jaio zen, Minas Gerais estatuaren barnealdean. Larsenen sindromea izeneko kondizio genetiko arraro bat du. Kondizio hori duten pertsonak oinetan, belaunetan, aldakan edo ukondoetan luxazioak eta dislokazioak dituzte jaiotzetik. Hasieran homosexual gisa armairutik irten zen familiaren aurrean, eta hilabete baino gutxiago geroago emakume trans gisa. Aldi berean, Larsenen sindromearekin lotutako ebakuntzak egiteari uztea erabaki zuen. Nazioartean 2017an egin zen ezagun edertasun eta sexualitatearen inguruko umorezko aholkuei esker, non bere eguneroko bizitza erakusten duen eta pertsona desgaituek sexu-desirarik ez dutela dioen ideia ukatzen duen. 2018an, Sozialismoa eta Askatasuna Alderdiko kide gisa, diputatu federalerako hautagai aurkeztu zen, baina ez zen hautatua izan. 2019an, São Pauloko Legegintzako Batzarrean hitzaldi bat ematera gonbidatu zuten, eta bertan irisgarritasun faltaz hitz egin zuen. 2022an São Paulo Fashion Weeken parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor Powell

**Eleanor Powell** (Springfield, Massachusetts, 1912ko azaroaren 21a – Los Angeles, 1982ko otsailaren 11) estatubatuar dantzari eta aktore da. 

## Bizitza 
Sortzez Eleanor Torrey Powell.. Sei urterekin dantza klasikoa ikasten hasi zen, baina txiki-txikitatik klakeak erakarri zuen, eta Gus Edwards vodevilleko enpresariak kontratatu zuen. Handik gutxira, New Yorkera joan zen, eta Broadwayko taula mitikoetako izar bihurtu zen.

30eko hamarkadaren erdialdera, Fox-erako debuta egin zuen *1935eko* *Escándalos* lanarekin (1935), eta, ostean, kontratu bat sinatu zuen musikalen estudio handiarekin, Metro Goldwyn Mayer izenekoarekin. Bertan, *Broadway-ko* Melodiak 1936 (1935), *Dantzarako Jaioa* (1936) eta Broadwayko Melodiak (1937) estiloko musikalak irabazi zituen. S. Van Dyke, Edward Buzzellen *Honolulu* (1939), Norman Taurogen Broadwayko doinu berria (1940) Fred Astaire de partenaire bikainarekin; Norman Zen *Lady Be Good* (1941). McLeod edo Andrew Laren Sensations (1944). Stone.

## Ezkontza 
1943an Glenn Ford aktore ezagunarekin ezkondu ondoren, Eleanor Powell zinematik erretiratu zen ia behin betiko (Sensations sailean bakarrik agertu zen, eta *Serenata en el valle del sol* filmean izar gonbidatu gisa). 1959ra arte iraungo zuen Fordekiko ezkontzak, dibortzioaren urtera arte, eta Eleanor, auzi eztabaidatuaren ondoren, egoera ekonomiko larrian geratu zen.
Hori konpontzeko, Eleanor Powell dantzara itzuli zen eta Las Vegas eta Broadwayko eszenatokietan arrakasta lortu zuen berriro.
Ondoren, telebistan eta ongintza-lanetan aritu zen hil zen arte.

## Heriotza 
1982ko otsailaren 11n Los Angelesen minbiziak jota hil zen, 69 urte zituen.

## Filmografia 
* *Queen High* (1930)
* ''George White's 1935 Scandals* (1935)
* *Broadway Melody of 1936* (1935)
* *Born to Dance* (1936)
* *Broadway Melody of 1938* (1937)
* *Rosalie* (1937)
* *Honolulu*, 1939
* *Broadway Melody of 1940* (1940)
* *Lady Be Good* (1941)
* *Ship Ahoy* (1942)
* *Thousands Cheer* (1943)
* *I Dood It* (1943)
* *Sensations of 1945* (1944)
* *Duchess of Idaho* (1950)

**Film laburrak**

* *Ez erantzun*! (1934)
* Screen Shapshots Series 15, No. 12 (1936)
* Screen Snapshots: Famous Hollywood Mothers (1947)
* Screen Snapshots: Hollywood Holiday (1948)
* *Have Faith in Our Children'' (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Zaforteza

**Diana Zaforteza Rodés** (Palma, 1978ko urriaren 23a – Bartzelona, 2022ko urriaren 11) espainiar editorea izan zen, mendearen hasierako argitaletxe independenteen boomaren aitzindarietako bat Espainian.

## Biografia 
Palman jaioa, Jose Zaforteza Delgado ingeniaria eta Dolores Rodés izan zituen gurasoak. Haurtzaroa Zaragozan bizi izan zuen, aitak Endesan zuen lanagatik, eta hark transmititu zion literaturarekiko interesa.Aitaren amistatearen bitartez ezagutu zuen Jorge Herralde, Anagrama argitaletxearen sortzailea.

Zafortezak Humanitateak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan eta Frantziar Zibilizazioa Sorbonan, Frantzian.Bi erakundeetatik graduatu ondoren, 2003an Alpha Decay ediciones sortu zuen Enric Cucurellarekin eta Carmen Balcells literatur agentearen eta Herralde beraren babesarekin.

Azken argitaletxe horretan *El cuervo* Lou Reedena (Lorenzo Mattottik ilustratua) eta Leonard Cohen, Saul Bellow, Andy Warhol, Wislawa Szymborska, Enrique Vila-Matas eta Sònia Hernándezen tituluak argitaratu zituen, besteak beste. 2020an, David Vannen *Sukkwan Island* liburuak Llibreter narratiba saria irabazi zuen Katalunian, eta Random House Literaturak argitaratu zuen ondoren. Halaber, Paolo Sorrentino zine zuzendari italiarraren lan literarioaren alde egin zuen lehen editorea izan zen.

Zailtasun ekonomikoak tarteko, Alfabia itxi zuen 2016an eta puntualki berrireki zuen Diego Gandara idazle argentinarraren *Movimiento único* eleberria argitaratzeko.

## Heriotza 
2022ko urriaren 11n hil zen, minbizi baten ondorioz.Bi urte beranduago, bere amak Diana Zaforteza Narratiba Saria sortu zuela iragarri zuen bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donegall Quay

**Donegall Quay**, , Ipar Irlandako Belfast hirian dagoen hiri-parke publiko bat da, Lagan ibaiaren bazterrean eta Queen's Quay parean.

1800ko hamarkada aldera garatzen hasi zen, itsasoari irabazitako lursailetan, Belfasteko portuko atala izan zen.

Obel Tower eraikina Parke honen aldamenean dago.
Cindy Breakspeare

**Cynthia Jean Cameron Breakspeare** (Toronto, Canadá; 24 de octubre de 1954) jazz musikaria, modelo eta abeslaria, 1976 Miss Mundu aukeratu zuten. Damian Marley reggae musikariaren ama da. 

## Biografia 
Aita jamaikarra eta jatorri britainiarreko ama kanadarra zituen eta Jamaikara joan zen 4 urte zituenean. Txiki-txikitatik hasi zen edertasun lehiaketetan parte hartzen, hala nola Miss Jamaika Body Beautiful eta Miss Universe Bikini. 

1976an Miss Mundu edertasun lehiaketan parte hartzera gonbidatu zuten, eta bertan parte hartu eta irabazi zuen. Lehiaketan garaipena lortu duen bigarren jamaikarra da.

Robert Nesta Marleyrekin (Bob Marley) harremana izan zuen, eta, ondorioz, Damian Marley jaio zen 1978an. Marleyk "Turn Your Lights Down Low" abestia idatzi zuen Cynhiarekin zuen harremanari buruz.

1981ean ezkondu zen Tom Tavares-Finson senatari eta fiskalarekin, eta bi seme-alaba izan zituen: Christian eta Leah. Breakspeare eta Tavares-Finson 1995ean dibortziatu ziren. Gaur egun Rupert Bent II .arekin ezkonduta dago, Byron Lee & the Dragonaires taldeko pilotu eta gitarra-jolearekin.

Cindy Breakspeare oraindik ere figura garrantzitsua da Jamaikan, eta noizean behin agertzen da bertako hedabideetan.

## Filmografia 
* *Marley* (2012), elkarrizketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Youla

**Benjamin Youla** ([1975]]eko azaroaren 12a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatrice Kamuchanga Alice

**Beatrice Kamuchanga Alice** (1997ko azaroaren 20a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cashel Blue

**Cashel Blue** gazta urdina da, artisau erakoa, erdiondua, zain urdinak ditu eta nahiko gogorra da, testura krematsua du. Irlandan ekoitzitako lehen gazta urdina izan zen (1984an), eta herrialde horretan egindako bakanetakoa. Cashelgo haitzaren omenez bataiatu zuten, Grubb familiaren gaztandegi inguruko larreetan nagusi dena, eta orban urdin handiak ditu, *Penicillium* roqueforti-en ekintzaren ondorioz. Pasteurizatu gabeko behi-esnearekin egiten da, gaztandegiko frisiar behitik datorrena gehienbat. Sukaldaritzan maiz erabiltzen da, ez baita beste gazta urdin batzuk bezain gazia.

Duela gutxi, Jane eta Louis Grubb Cashel Blue-ren ekoizleek ardi esnearekin egindako Crozier Blue merkaturatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cashel Blueren webgune ofiziala
Daniela Peštová

**Daniela Pestova** (Teplice, Txekia, 1970eko urriaren 14a) modeloa da.

## Bizitza 
Txekiar Errepublikako Teplice udalerrian jaio zen 1970 urtean. Dominique Caffin Madison Modeling Agencyko modeloen agentziak aurkitu zuen. Unibertsitatera joateko planak zituen, baina modelo lehiaketa bat irabazi ostean Parisera joan zen Madison Modeling Agency agentziarekin sinatzera. New Yorkera joan zen, ingelesa jakin barik, eta handik aurrera modelo ibilbidea hasi zuen. 

### Modelo ibilbidea 
*GQ, Marie Claire, Cosmopolitan, Glamour* eta *Elle* aldizkarien azala izan da. *Sports Illustrated* Swimsuit Issue aldizkarian agertu zen (Txekiar jatorriko bigarrena, Paulina Porizkovaren ostean), eta aldizkariaren modeloa izaten jarraitu du urtetan Hiru aldiz agertu da azalean: 1995, 2000 eta 2006. Argazkilariekin lan egiteaz gain, Sports Illustrated-en kaleratzean Joanne Gair-en inaugurazioko gorputz-pinturaren objektua izan zen, aldizkariaren beraren parte gisa. L'Oréal eta Victoria 's Secretentzat egin du lan. Guessen irudia ere izan da. Gainera, 2022 urteko azaroaren 1ean Versace-rentzat modeloa izan zen Don Beniton egindako desfilean.

"Camaleón" ezizena jarri zioten, look aldaketa etengabeak zituelako. Errusiera, ingelesa, frantsesa eta italiera aise hitz egiten ditu, baita bere jatorrizko hizkuntza ere, txekiera.

## Bizitza pertsonala 
Pestova Tomasso Butirekin (Fashion Cafeko zuzendari nagusi ohia) ezkondu zen 1995 urtean, baina dibortziatu egin ziren 1998 urtean. Bikoteak seme bat izan zuen, Yannick Fausto (1996an jaioa). Gainera, alaba bat (2002ko uztailaren 21ean jaioa) eta seme bat ditu, Paul Henry (2009an jaioa), geroko bikotekidearekin, Pavol Habera abeslari eta TEAM talde eslovakiarraren buruarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Cristóbal de La Habanako artxidiozesia

**San Cristóbal de La Habanako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar artxidiozesia da. 1787ko irailaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1925eko urtarrilaren 6an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Habanan dago. Egun artzapezpikua Juan de la Caridad García Rodríguez kardinala da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Habanako apezpikuak 
* Felipe José de Tres-Palacios y Verdeja (1789-1799)
* Juan Diaz de Espada (1800-1832)
* Francisco Fleix Soláus (1846-1864)
* Jacinto María Martínez y Sáez (1865-1873)
* Apolinar Serrano Díez (1875-1876)
* Ramón Fernández Piérola y López de Luzuriaca (1879-1887)
* Manuel Santander y Frutos (1887-1899​)
* Donato Raffaele Sbarretti Tazza (1900-1901​)
* Pedro Ladislao González y Estrada (1903-1925​)

#### Habanako artzapezpikuak 
* Manuel Ruiz Rodríguez (1925-1940)
* Manuel Arteaga Betancourt (1941-1963)
* Evelio Díaz y Cía (1963-1970​)
* Francisco Ricardo Oves Fernández (1970-1981)
* Jaime Ortega Alamino (1981-2016)
* Juan de la Caridad García Rodríguez (2016-)

### Artzapezpiku lagunkidea 
* Evelio Díaz y Cía (1959-1963)

### Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilmacrennan

**Kilmacrennan**, , Irlandako ipar-mendebaldean dagoen herri, townland eta parrokia zibil bat da, Donegal konderrian.

2022an 888 biztanle zituen.
Stephanie Gil

**Stephanie Gil** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 2005eko azaroaren 7a) telebistako, zinemako eta antzerkiko aktorea da. Ezaguna egin zen, batez ere, *Fatima* (2020), *Terminator: Dark Fate*(2019) eta *Une amitié dangereuse* (2024) filmetan egindako lanetan. 

## Aktore ibilbidea 
14 urte baino ez zituela, 2020 urteko abuztuan estreinatu zen Marco Pontecorvo argazki eta film zuzendariak zuzendutako *Fátima* nazioarteko filma, non protagonista izan zen. 

Dani de la Ordenek zuzendutako *El mejor verano de mi vida* film luzean Laura interpretatzeagatik da ezaguna. 2019 urteko irailaren 13an estreinatu zen Alfonso Cortés-Cavanillasek zuzendutako *Sordo* filma estreinatu zen*,* non Carmenen papera egin zuen. Horrez gain, nazioarteko hainbat proiektutan parte hartu du, hala nola *Terminator: Dark Fate*, 2019 urtean, eta BBCren *The Salisbury Poisonings* telesailean, 2020 urtean.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gisela Ruíz

**Gisela Ruíz** (Valentzia, 1999ko maiatzaren 14a) abeslaria eta aktorea da, telebista, zinema zein antzerkian aritzen dena. 

## Lan ibilbidea 
### Aktore 
Hogei urterekin 2021eko abuztuan, bigarren mailako Ana pertsonaia interpretatu zuen, nazioarteko *Lamento* filman. Ruben Sanchezek zuzendutako filma da, eta Sara Jiménez izan zen protagonista. 

### Abeslari 
Abenduaren 13an kaleratu zituen bere bi abesti, *1999* eta *Queen Glicious*.

## Filmografia 
Besteak beste, lan ahauetan hartu du parte:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Wasfi Tal

**Wasfi Tal** (; **Wasfi Tell** ere deitua; Arapgir, 1919ko urtarrilaren 19a – Kairo, 1971ko azaroaren 28a) jordaniar politikaria izan zen. Jordaniako lehen ministroa izan zen 1962tik 1963ra, 1965etik 1967ra eta 1970etik hil zen arte.

Aita poeta jordaniar bat izan zen, eta ama emakume kurdu bat. Wasfi Tal Beiruteko Amerikar Unibertsitatean hezi zen eta britainiar armadarekin bat egin zuen Palestinako Britainiar Mandatuan Bigarren Mundu Gerran, eta Arabiar Askapenerako Armadako kide izan zen 1948ko Israel-Arabia Gerran. Arabiar nazionalista izan zen eta borroka palestinarra babestu zuen.

Gerraren ondoren, ibilbide politiko garrantzitsua izan zuen, Hussein I.a Jordaniakoa erregearen laguntzarekin. 1962tik 1963ra lehen ministro izan zen eta bere mendebaldearen aldeko politikak kritikak jaso zituen. 1965ean berriro lehen ministro, jarduera ekonomikoa hobetu zuen eta 1967an Sei Eguneko Gerra hasi aurretik dimititu zuen. 1970ean izendatu zuten hirugarren aldiz lehen ministro, Irail Beltzean, eta Jordania PAEtik kanporatu zuten. Hurrengo urtean hil zuten Irail Beltza Erakundeko kideek Kairoko hotel batean, Arabiar Ligako konferentzia batean.

## Kanpo estekak
Paccheri

**Paccheri** hodi itxurako pasta handi eta laburrak dira. Jatorriz Napolikoak dira eta gari gogorrez eginak daude. *Rigatoni* pastaren antz handia dute, baina ildaxka gabeak dira.

Paccheri bakoitza 46 mm luze da eta 28 mm zabal, eta 1,18-1,26 mm lodi.

Neurri handiko pasta hau saltsa lodiekin jaten da bereziki, hala nola genovar edo *ragù* saltsarekin. Beren neurriari esker, *paccheri* ricottaz edo beste osagai batzuz bete daitezke, edo erregosi batekin zerbitzatu.

Izena antzinako grezieratik dator (πας, "dena" eta χειρ, "esku"), antzinako Parthenope hiriaren fundatzaileak.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Napoliko gastronomia

## Kanpo estekak
Sutume Kebede

**Sutume Asefa Kebede** Etiopiako distantzia luzeko korrikalaria da. 2024ko Houstongo Maratoi Erdia irabazi zuen, eta baita 2023ko Kalkutako 25K, 2019ko Pekingo Maratoia, 2024ko Tokioko Maratoia eta 2025eko Tokioko Maratoia.

## Ibilbidea 
Kebederen lehen partehartzea Errepideko Lasterketen Estatistikarien Elkarteak erregistratu zuena, 2015eko martxoaren 21ean Kerzerslaufen (Suitza) egindako 15K lasterketan lortutako garaipena da, 50:34.6ko denborarekin amaitu zuena.

2015ean, sei lasterketa irabazi zituen jarraian sei asteburutan, besteak beste, apirilaren 4an Paderborn-eko (Alemania) Paderborn Osterlauf-en egindako 10K-ko proba, 31:47ko denborarekin, Italiako Maggiore aintzirako maratoi erdia apirilaren 19an 1:09:07ko denborarekin, eta maiatzaren 10ean Berlinen (Alemania) egindako 25K-ko lasterketa, 1:21:55eko denborarekin. 25 Berlingo lasterketan egindako marka Etiopiako errekorra izan zen garai hartan.

2024ko urtarrilean, Amerikako emakumezkoen maratoi erdiko korrikalari azkarrena bihurtu zen, 2024ko Houstongo maratoi erdia 1:04,37ko denborarekin irabazita.

## Oharrak 
* 1. Lasterketetako bat, Puy-en-Velayko 15 km-ko nazioarteko lasterketa, ostiral arratsalde batean egin zen.
* 2. Bere denbora 31:49 izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo Costa (argipena)

**Lorenzo Costa** pertsona desberdinen izena da:

## Margolaritzan 
Pizkundeko bi margolari italiarrak izan ziren:

* Lorenzo Costa Zaharra (Ferrara, 1460 - Mantua, 1535).
* Lorenzo Costa Gaztea (Mantua, 1537-id. 1583), aurrekoaren biloba.

## Literaturan 
* Lorenzo Costa (poeta) (La Spezia, 1798 – Genova, 1861)
Aubrey O'Day

'''Aubrey Morgan O'Day''' (San Frantzisko, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1984ko otsailaren 11) estatubatuar modeloa, dantzaria, abeslaria eta aktorea da, Danity Kane emakumeek osatutako musika taldeko kide ohia.

## Lan ibilbidea 
AAubrey Morgan O'Day estatubatuar kantautore, modelo eta pertsonaia  da, batez ere Danity Kane neska taldeko kidea izateagatik egin zen ezaguna. Danity Kane eta une horretan bere aholkularia zen P. Diddy, O'Dayren arteko liskarraren ondoren, 2008an taldetik kaleratu zuten, baina 2013an elkartu zen haiekin, bigarren desegite baten aurretik. Danity Kane 2018an batu zen hirukote gisa. Dumblonde bikotean ere aritu da, Shannon Bex Danity Kaneren bandako kide ohiarekin, 2015ean.

''O'Dayk Blender* eta *Playboy'' aldizkarietarako modelatu du, eta Broadwayn aritu zen Hairsprayn. 2011n, SRC/Universal Motown Records diskoetxearekin bakarkako kontratua sinatu zuen, eta Between Two Evils lehen EPa kaleratu zuen 2013an.

Gainera, O'Day telerrealitate saioetan agertu da, Celebrity Apprentice, Famously Single, Ex on the Beach eta Celebrity Big Brother 18 programa britainiarraren bosgarren denboraldian.

## Filmografia 
* 2009 - *American High School*, Hilary Weiss

## Diskografia 
; *Danity Kane*

* Irteera: 2006ko abuztuaren 22an
* Posizioa: #1 U.S., #2 R&B
* Salmentak AEBetan: 1 123 000
* RIAA ziurtagiria: Platino

; *Welcome to the Dollhouse*

* Irteera: 2008ko martxoaren 18an
* Posizioa: #1
* AEBetako salmentak: 500 000
* RIAA ziurtagiria: Urrea

; TBA

* Irteera: 2012

## Singleak 
* 2011 - "Automatic"
* 2011 - "Heartbreak"
* 2012 - "Wrecking Ball"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Gomez Aristondo

**Leire Gomez Aristondo** (Ondarroa, Bizkaia, 1985eko urtarrilaren 2a) soprano liriko arina, irakaslea, itzultzailea eta interpretea da. 

Txikitatik izan zuen lotura estua musikarekin: amari Mozarten CDak eskatzen zizkion umetan. Hala, ordutik, esfortzu eta sakrifizio handiarekin, bere ibilbidea osatu zuen. Besteak beste, Jose Ramon Arteta, Nuria Orbea, Itziar Barredo, Olatz Saitua eta Miren Urbieta-Vega izan zituen irakasle.  

Sei urte egin zituen kontserbatorioan. Behin horko ikasketak amaituta, 2016an, Miren Urbieta-Vegarekin jarraitu zuen ikasten, klase pribatuetan.

Gainera, 2009an Itzulpengintza eta Interpretazioan lizentziatu zen EHUn euskara, ingelesa, frantsesa, italiera eta oinarrizko errusierarekin. Urte berean, Irakaskuntzarako Gaitasun Agiriaren Masterra ere egi  zuen, eta Gaztelania eta Literatura irakaslea da.

## Abeslari ibilbidea 
Ikasten ari zela, kantu lehiaketa batzuetan parte hartu zuen. 2011n, esate baterako, Euskadiko Musikari Gazteen V. Lehiaketara aurkeztu zen, eta 2. saria lortu zuen ex-aequo kantu kategorian. 2014an, XV. Bilbao-Bizkaia Nazioarteko Kantu Lehiaketan, berriz, finalaurrekoetara iritsi zen.

2012an, Bilboko Operako Koruan abesten hasi zen kolaboratzaile gisa, eta, urte batzuk beranduago, titularra izatera pasatu zen. 2022an abestu zuen bere azken opera. 2024an utzi zuen Leire Gomezek Bilboko Operako Korua.

2024ko azaroan, Berriatuko San Pedro elizan, Itziar Barredo pianoan zela, Jesus Aranbarri Garate musikagilearen omenezko kontzertua eman zuen.

2025eko ekainean, *Gau Liriko Korala* deituriko kontzertua eman zuen Ondarroako elizan, bertako Kantaize abesbatzarekin eta Itziar Barredo pianoan zela: lehenengo, konpositore italiar belkantisten kantuak abestu zituzten; gero, frantsesak; ondoren, italiar erromantikoak, eta, azkenik, euskaldunak. Kantuan zer egiteko gai zen erakutsi nahi izan zion Ondarroa bere herriari, eta harrera oso ona izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soprano baten kantua barru-barrutik, Teknopolis, etb1, 2018-2-17
Lygia Pape

**Lygia Pape** (Nova Friburgo, Brasil, 1927ko apirilaren 7a – Rio de Janeiro, 2004ko maiatzaren 3a) grabatzailea, eskultorea, margolaria, zinemagilea, irakaslea eta artista multimedia izan zen. Arte Zehatza eta neokonkretismoaren barruan ezaguna da, Brasilen oso esanguratsuak izan ziren mugimendu artistikoen barruan.

## Bizitza 
Fayga Ostrower eta Ivan Serpa grabatzaileekin hasi zituen arte ikasketak Lygia Papek. 

### Lan ibilbidea 
#### Artista 
Abstrakzionismo geometrikoak eta dibertsifikazio eredugarriak markatutako lana utzi zuen. Bere lanik kitzikagarrienetako bat  *El Libro del Tiempo* (euskaraz: Denboraren Liburua) da, elkarren artean ezberdinak diren egurrezko 365 piezaz osatutako multzoa. Arte garaikideak Brasilen duen ordezkari garrantzitsua da Lygia, eta abstrakzio geometrikoarekin hasi zen ibilbide artistikoa du. 1950eko hamarkadan, ospe handia izan zuen Rio de Janeiroko eszena artistikoan eta, 1959 urtean, manifestu neokonkretuaren sinatzaileetako bat izan zen, Ferreira Gullar eta Hélio Oiticica buru zituela.

Arte Abstraktuaren 1. Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen, Petropolisen, 1953 urtean. Tecelaresen zurezko grabatuak erakutsi zituen, Frente taldearekin, Rio de Janeiroko Arte Modernoko Museoan, 1955 urtean. 1956 urtean, Arte Konkretuko Erakusketan parte hartu zuen MASPen eta Zurichen. 1956. urtearen bukaeran eta 1957. urtearen hasieran, Arte Zehatzeko 1. Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen, São Pauloko Arte Modernoko Museoan eta Hezkuntza eta Kultura Ministerioan, Ríon. 1958 urtean, Copacabana Palace hoteleko antzokian, Reynaldo Jardim-en parte-hartzearekin berak idatzitako Bale Neokonkretikoa aurkeztu zuen.

Lygia Papek arte garaikidearen esparrua zabaltzea lortu zuen, baita Helio Oiticica eta Lygia Clark brasildarrak bezalako artistek ere. Hasieran, artean irudikapenetik urruntzen ziren Konkretuen taldean, geometrikoen taldean, baina oso modu originalean eta askotarikoan kontatu zen. Gero, beste elementu artistiko batzuk gehitu zituen. Brasilgo "cinema novo"-arekin (Glauber Rocha, Pereira Dos Santos) ere kolaboratu zuen, baita bere kartelak egiten ere; eta berak, azkenean, kutsu oso ezberdineko bideoak egin zituen. Baina ez zuen inoiz galdu bere erreferentzia adierazkor geometriko eta dinamikoa, aberasten lagundu zuena.

#### Irakasle 
1972 urtetik 1985 urtera, Lygia Papek semiotika irakatsi zuen Santa Ursula Unibertsitateko Arkitektura Eskolan, Rio de Janeiron, eta irakaslea izan zen Universidade Federal do Rio de Janeiroko Arte Ederren Eskolan, 1983an. 

### Heriotza 
Lygia Pape, arte brasildarraren figura nagusietako bat, 2004ko maiatzaren 3an hil zen Rio de Janeiron, 77 urte zituela.

## Azken erakusketak 
## Aintzatespenak 
Sofia Erregina Arte Zentro Museo Nazionaleko erakusketa handiak, Teresa Velázquez Cortés erakusketa-komisario zela 2011 urtean, Europan zabaldu zen bere aintzatespena. Venezian, 2009 urtean, Brasilgo eta arte amerikarreko figura artistiko ospetsuenetako bat dela ikusi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lygia Pape gunea
* *New York Times* (AEB)
* Lygia Pape Biennale di Venezia 2009an
* Lygia Paperi buruzko elkarrizketa