open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pantxix Bidart eta Alexis Therain

**Pantxix Bidart eta Alexis Therain** Lapurdin sorturiko musika bikotea da.

Pantxix Bidart hainbat proiektutan aritu da, Elaudi eta Behi Bideko Andere Xuriak, eta Koldo Ameztoi ipuin kontalariaren musika laguntzailea ere izan da. 2016an Alexis Therainekin elkartu eta proiektu berriari ekin zioten. Horrela sortu zen *Metamorfosia*. 2018an bigarren lana iritsi da, *Hamalau*.

2020an Pantxix Bidartek bakarkako ibilbideari berrekin zion *eHe (errare Humanum est)* diskoarekin.

## Diskografia 
* *Metamorfosia* (2016, ZTK Diskak)
* *Hamalau* (2018, ZTK Diskak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ageltruda

**Ageltruda** (923. urtean hila) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriz ezkontidea eta Italiako erregina izan zen. Bere senarra izan zen Guy III.a Spoletokoa (erreinu-aldiaː 891 – 894), enperadore eta Italiako errege. Bien semea, Lamberto (894 – 898) enperadore eta Italiako errege izan zen jarraian. Lambertoren izenean erregina-ordea izan zen Ageltruda, eta postu horretan etsaitzat zituen karolingioak borrokatu zituen, eta Erromako aita santuaren aukeretan ere eragin politiko handia izan zen.

Ageltruderen gurasoak izan ziren Adelchis De Benevento eta Adeltruda. Guy III.arekin 880. urtean ezkondu zen, artean Spoleto eta Camerinoko duke eta margrave zela.

## Enperadore eta aita santu izendapenetan eragina 
[thumb|250px|[Jean Paul Laurensen *Formoso aita santua eta Eztebe VI.a* margolana, 1870an egina, zeinean Ageltrudek behartutako aita santu hilaren epaiketa ageri den.]]
894. urtean, Guy enperadorea hiltzean, Lamberto semeari lagundu zion amak Erromara, orduko aita santuak, Formosok, baiezta zezan enperadore gisa. Baina Formosok karolingio alderdiko hautagaia hobetsi eta izendatu zuen, Arnulfo Karintiakoa. 896. urtean Arnulfo iristear zela Erromara, hiritik ihes egin zuen Ageltrudek semearekin eta Spoleton babestu zen. Baina zortea izan zuten handik gutxiraː Arnulfo istripu baten ondorioz perlesiak jota geratu zen, eta bere babesle Formoso aita santua hil egin zen.

Ageltrudak, orduan, Erromako politikaren kontrola hartu zuen berriroː Lamberto enperadore gisa ziurtatzeko, bere gustuko aita santu baten hautespena bultzatu zuen enperatrizak Eztebe VI.a. Areago, Formoso aita santuari zion herra halakoa zen, non behartu zuen aita santu hilaren epaiketa publiko batː Gorpuaren sinodoa izan zen hori, zeinean Formoso aita santuaren gorpua, hilkutxatik ateratakoa hil eta sei hilabetera, epaitu zuten (baita errudun aurkitu ere),

## Erreferentziak
Met Office

**Met Office** (jatorriz, **Meteorological Office** izenaren laburpena; gaur egun, erakundearen izen ofiziala) Erresuma Batuko meteorologia zerbitzu nazionala da, eta Defentsa Ministerioko zuzendaritza batzordeetako bat. Bere bulegoetako batzuk Exeterren daude, eta Devonen Met Office College delakoa dago, bere langileen prestakuntza eta mundu osoko hainbat iragarleen prestakuntza egiten duena. Met Officek meteorologia iragarpen meteorologikoak egiten ditu, epe guztietarako: eguraldiaren iragarpena, klima aldaketa...

## Kanpo estekak
Matilde Ringelheimgoa

**Santa Matilde** (c. 894/897 &ndash; 968ko martxoaren 14) Saxoniako dukesa izan zen 91tik aurrera eta Alemaniako erregina (Frankoen Erregina) 919tik aurrera, otondar dinastiako lehen errege Henrike I.a Alemaniakoarekin ezkondu ostean. Bere senarra 936an hil eta gero, Quedlinburgeko abadia sortu zuen, hildako erregea oroitzeko. Bien seme Oton Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore izendatu zuten 962. urtean.

Martxoaren 14an hil zen, eta egun horretantxe ospatzen da Matilderen eguna.

## Kanpo estekak
Abigail

**Abigail** () Nabalen emaztea zen. Nabalen heriotzaren ostean, Davidekin ezkondu zen. Daviden hirugarren emaztea izan zen, Mikal –Saulen alaba– eta Ahinoam-en ostean. Saulek Davidi Mikal emaztea kendu eta Paltirekin –Laixen semearekin– ezkondu zuen.

Daviden seme baten ama izan zen, Biblian izen desberdinekin azaltzen dena: Kroniken Liburuan Daniel (), Samuelen 2. liburuan Kilab ()  eta Dalouia () bertset bereko Septuagintaren itzulpenean.

## Etimologia 
Alde batetik, hebreerazko ab (aita) hitza, eta bestetik, g-y-l erroa "alaitu" ditugu. Biak elkartuta esanahi desberdinak ondoriozta daitezke, hala nola, "aitaren alaitasuna" edo "alaitasunaren sorburua". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adela Normandiakoa

**Adela Normandiakoa**, **Adela Ingalaterrakoa** edo **Adela Bloiskoa** (Normandia, Frantzia, circa 1067 &ndash; Marcigny-sur-Loire, Borgoina, 1137) Ingalaterrako printzesa izan zen, Gilen I.a Konkistatzailea eta Matilde Flandriakoaren alaba. Eliza katolikoak santu gisa gurtzen du.

1080an Eztebe II.a Bloiskoarekin ezkondu zen, Blois eta Chartreseko kondea. Berarekin 13 seme-alaba izan zituen, euren artean Eztebe Ingalaterrakoa, 1135ean Ingalaterrako errege izango zena.

Bloisko, Chartreseko eta Meauxeko kondesa ezkontidea izan zen. Estatu hauetako erregentea izan zen Eztebe II.a gurutzadatan izan zenean. 1120 eta 1122 artean Marcignyko abadetxean erretiratu zen, eta bertan hil zen 1137an.

## Kanpo estekak
Jane Colden

**Jane Colden** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1724ko martxoaren 27a - 1766ko martxoaren 10a) estatubatuar botanikaria izan zen, Asa Grayek 1843an esandakoaren arabera, bere herrialdeko lehen emakume botanikaria. Gaur egungo adituek diotenez, Amerika osoko lehen emakume zientifikoa izan zen.

## Bizitza 
Colden New Yorken sortu zen. Aita Cadwallader Colden zuen, Edinburgheko Unibertsitatean hezitako medikua, 1718an Eskoziatik New Yorkera iritsi zenetik politikan aritu zena. Etxean hezi zuten Jane. Aitak botanikari buruzko irakaspenak eman zizkion, Lineoren sailkapen-sistema berria jarraituz.

1753 eta 1758 bitartean Jane Coldenek New Yorkeko flora katalogatu zuen Lineoren sistemaren arabera sailkatuz. Guztira 300 landare-espezie baino gehiago bildu zituen Hudson ibaiaren behe ibarrean eta hauen inguruko informazioa osatu zuen. Tinta erabiliz hostoen aztarnak hartzeko sistema garatu zuen. Ilustratzaile trebea izanik 340 hostoren tintazko marrazkiak egin zituen.

1759an William Farquharrekin ezkondu zen. 1766an semea izan zuen, baina umea jaio eta gutxira Jane Colden hil zen.

New Yorkeko flora deskribatzen duen bere jatorrizko eskuizkribua, British Museum-en gordetzen da.

## Argitalpena 
* 1963. *Botanic manuscript*. Ed. ilustrada de Garden Club of Orange & Dutchess Counties, N. York, 205 pp.

## Aintzatespena 
Haren omenezko landare-santutegi bat ezarri zen 1990aren amaieran New Windsor-eko Knox 's Headquarters State Historic Site-n, bizi eta lan egin zuen tokitik gertu.

## Bibliografía 
* Shapiro, B. 2000. Colden, Jane. *American National Biography Online*
* Smith, B.S. 1988. Jane Colden (1724–1766) and her manuscript. *American Journal of Botany* 75:1090-1096

## Erreferentziak
Elizabeth Cooke

**Elizabeth Russell**, **Lady Russell**, jaiotzez **Elizabeth Cooke**, **Elizabeth Hoby** bere lehen ezkontzan (1528-1609) ingeles aitoren alaba izan zen. Elisabet I.a erreginaren gorteko kidea izan zen eta bere poesia finduagatik eta bere talentu musikalagatik ezaguna izan zen. 1596an, Londresko Blackfriars antzokiaren berreraiketaren aurkako ahotsetako bat izan zen.

## Bizitza 
Gidea Aretoan jaio zen, Essex-en, Eduardo VI.aren tutorea izan zen Anthony Cooke-n hirugarren alaba. Cooke-k lau alabak goi mailean hezitu zituen garai hartarako. Elizabeth-en ahizpa Anne Bacon erudito nabarmena izan zen. Elizabeth trabea izan zen latinez eta frantsesez.

Elizabeth lehen ezkontza 1558ko ekainaren 27an izan zen, Thomas Hoby-rekin, Bisham Abbey-en, Berkshire-en, Baldassare Castiglione-ren Courtier-en liburua ingelesera itzultzeagatik ospetsua zenarekin. 1566ko martxoan zaldun izan zen eta Frantzian ingeles enbaxadore bihurtu zen. Bikotea Parisera joan zen bizitzera. Thomas hil zen uztailean. Elizabeth Elisabet erreginaren dolumin gutun bat jaso zuen.

Elizabeth Thomas Hoby-rekin hiru seme-alaba izan zituen: Edward (1560-1617), 1571an haurtzaroan hil ziren bi neskatxa, eta, Thomas hil ondoren, Thomas Posthumus (1566-1640) deitutako beste mutil bat. Bisham-en, Berkshire-ko parrokia-elizan, senarrarentzako oroitzapenezko kapera bat eraiki zuen.
Elisa Quintana

**Elisa Victoria Quintana** (Silver City, Mexiko Berria, Ameriketako Estatu Batuak, 1973a) estatubatuar astronomoa da. Goddard Espazio Hegaldi Zentroan egiten du lan. Exoplaneten detekzioa eta karakterizazioa ikertzeaz gain, hauen itxura ere aztertzen du. Kepler-186f exoplaneta detektatzeagatik ezaguna da, Eguzkiaz beste izar baten bizigarritasun gunean aurkitu zen Lurraren neurriko lehen planeta.
Boto zuri

[thumb|280px|Boto zuria emateko aukera [Kolonbian egindako bozketa batean.]]
Boto zuria hauteskunde edo erreferendum batean hiritarrak har dezakeen boto-erabaki bat da, aukera guztietatik bat bera ere gustatzen ez zaiola adierazten duena.

Boto zuria eman ahal izateko,, hiritarrak botoa ematera joan behar du eta herrialde bakoitzean horretarako bete behar diren baldintza bete behar ditu. Irudian ez bezala, boto zuria normalean ez da egoten boto-paperetan, eta boto zuria eman nahi duen hiritarrak azal hutsa sartzen du boto-kutxan, edo barruan paper zuri bat duena. Leku askotan, ordea, boto zuriak ez dira kontatu ere egiten eta ez dute inolako ondoriorik.

Boto zuria ez da nahasi behar abstentzioarekin: abstentzioak botorik ez ematea esan nahi du; alegia, abstentziora jotzen duen hiritarrak ez du botorik ematen eta ez du parte hartzen bozketan bere botoarekin.

## Kanpo estekak
Regina Wauters

**Regina Wauters** (Malinas, 1795eko martxoaren 1a - 1874ko urtarrilaren 24a) belgikar enpresaburu eta garagardogilea izan zen. Roeselareko Rodenbach Garagardotegiaren sorreran lagundu zuen.

## Bizitza 
Malinasen jaioa, Regina Wauters bertako garagardogile aberats baten alaba zen. 1818an Pedro Rodenbachekin ezkondu zen eta Roeselarera joan zen bizitzera, non senarraren familiak destilategi bat zuen.

1821ean Pedrok anai-arrebarekin garagardotegia hartu zuen. Hamabost urteko lankidetza adostu zuten. Hamabost urteen ostean, Pedrok eta Reginak beste anai-arrebei garagardotegia erosi zieten. Belgikako Iraultzan zehar Pedro armadan zerbitzatzen ari zenean Reginak garagardotegia zuzendaritza hartu zuen.

1835ean Rodenbachek familiako destilategia erosi zuen. Rodenbach 1848an Bruselan hil ondoren, familiak destilategia saldu zion Reginari. Reginak destilategiari jarraipena eman zion. Ondoren Reginak Raymond seme zaharrenari destilategian lana eman zion. Raymond Rodenbachek destilategia zuzendu zuen 1895. urte aldera arte. Ondoren, destilategia Honoré Talperi saldu zion eta honek txikoria fabrika bihurtu zuen.

Horrez gain, Reginak Rodenbachen destilategian dirua inbertitzeaz gain, honen garagardotegian ere inbertitu zuen. Pedrok Rodenbachtarren garagardotegia eta onibar gehienak erosi zituen Reginaren diruarekin. Pedrok lege-dokumentuak sinatu behar izan zituen Regina bere familiaren garagardotegiaren eta onibarren jabetzat ezagutuz.

Garagardotegia erosi eta berehala, Regina garagardotegia handitzeari ekin zion. Eskualdeko destilategirik handienetako bat eraiki zuen arren, ez zuen lortu hiriko handiena izatea.

1860an bere semea Edward Rodenbach garagardotegian lanean hasi zen eta haren zuzendaritzapean garagardotegia Roeselaretik kanpo hedatu zen. 1864an, Reginak 69 zituenean, Edwardi garagardotegia, etxea, lantegiak eta erositako hamaika tabernak saldu zizkion eta erretiroa hartu zuen.
Psikolinguista

**Psikolinguista** psikolinguistika aztertzen duen gizarte-zientzialaria da, psikologia eta hizkuntzalaritza uztartzen duen arlo horretan lan egiten duena. Arlo horrek diziplinarteko izaera duenez  eremu zabalago bat ere har dezake: zientzia kognitiboak, neurozientzia eta askoz gehiago. Psikolinguistikaren helburu nagusia komunikazioa ekoizteko eta ulertzeko prozesua aztertzea eta deskribatzea da.

## Elkarte profesionalak 
Asko dira elkarteak, besteak beste,  psikolinguista  profesionalen eremuan. Mundu-mailako erakunde ezagunenak hauek dira:
* Linguistic Society of America: 1924an sortua.
* Max Planck Institute for Psycholinguistics: Herbeherean kokatua; Max Planck elkarteko azpimultzo bat da.
* International Society of Applied Psycholinguistics (ISAPL): nazioarteko erakunde bat 1982an sortua.
* American Association for Applied linguistics: 1977an sortua, hizkuntzalaritzako arlo zabaleko  profesionalei laguntzeko.

## Erreferentziazko psikolinguistak 
* Eric Lennenberg (1921-1975)
* Roger Brown (1925-1997)
* Wilhelm Wundt (1832-1920): psikologia esperimentalaren aitatzat hartua.
* Susan Ervin Tripp (1927-1955)
* Noam Chomsky (Filadelfia, 1928)
* Itziar Idiazabal (Gaintza, 1949)
* Itziar Laka (Bilbo, 1962)
* José María Sánchez Carrión (Cartagena, 1952)

## Ikus, gainera 
* Psikolinguistika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begirada maskulino

Teoria feministaren arabera, **begirada maskulinoa** () arte bisualetan eta literaturan mundua eta emakumea ikuspegi maskulino heterosexual batetik irudikatzea da, emakumeak gizonezkoen objektu sexualak bailiran. Begirada maskulinoak hiru ikuspuntu ditu: (i) kamera atzeko pertsonarena, (ii) lanaren pertsonaiena, eta (iii) ikus-entzulearena.

'Begirada maskulinoa' esapidea 1975ean proposatu zuen Laura Mulvey film kritikari feministak; bere kontrako idea begirada feminista da. Eskopofilia izeneko filiarekin lotura estua du, non emakumeek behatuaren rol pasiboa jokatzen duten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ramón Sainz Morquillas

**José Ramón Sainz Morquillas** (Barakaldo, 1947) bizkaitar artista eta arte kritikaria da, **Morquillas** edo **Morqui** izenekin ezaguna. Lan esperimentalak egiten ditu eta hainbat erakusketan parte hartu du 1967tik aurrera. 1983an Euskal Artisten Elkartearen sorreran parte hartu zuen.

2009an, Bilboko epaitegi batek kondenatu egin zuen Morquillas, Bilboko Arte Ederretako Museoan azkenean egin ez zen baina finantziatu zen erakusketa bategatik. 110.000 euro ordaintzera behartu zuten Morquillas. Besteak beste, labezomorro biziak erabili nahi izan zituen Morquillasek, eta 3.5 tona behi hezur, eta horiek gordetzeko toki egokiak alokatu behar izan zituen museoak.

## Erreferentziak
Actividades Náuticas Castro

**Actividades Náuticas Castro** (izen osoa *Club Deportivo Elemental Actividades Náuticas de Castro*) Kantabriako Castro Urdiales udalerriko arraun elkartea da.

## Historia 
Santiago Vélez kirol zinegotziak sortu zuen 2007an baina 2014an hasi zen lehiatzen. Batelak atera zituen eta 2015ean infantil gizonezkoen Espainiako txapelketa irabazi zuen, 2016an gizonezko kadeteak eta 2017an gizonezko kadete eta infantilak.

2019an KAE 2 Ligan egin zuen debuta eta KAE 2 Ligako azken postuan gelditu zen, nahiz eta estropada batzutan azken postu hori besteren bati utzi zion. *Portus Amanus* trainerua erabili zuen.

2020an Camargori trainerua erosi eta *Flaviobriga* izena eman zion. Lehenengo estropada denboraldi aurrean irabazi zuen, Ría del Asón Jaitsiera hain zuzen ere. Kantabriako txapelketan bosgarrena izan zen eta hainbat taldek uko egin izanagatik Espainiako txapelketan hartu zuen parte, KAE 2 Ligako trainerua izan arren.

## Banderak 
* Ría del Asón Jaitsiera (1): 2020.

## Denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.actividadesnauticascastro.com
Perlak

**Perlak** musika talde zarauztarra da, 2013an sortu zena *indie* post-punk eszenaren baitan. Intentsitatea, hurbiltasuna eta berehalakotasuna dira taldearen ezaugarririk nagusienak, sentikortasun handiko tarte gordinak eta ilunak, pasadizo samurrekin konbinatzen dituztela.

Oihane Abarrategi (teklatua, gitarra, ahotsa), Patxi Agirre(baxua, ahotsa), Ilargi Agirre (bateria) eta Maite Martiarena (ahotsa, gitarra, teklatua) taldearen sortzaileak dira. Lehenengo kontzertuak Nagore Etxabe bateria-jolearen laguntzarekin eman bazituzten ere, laster lotu zitzaien Ilargi, taldea osatuz. 

Laukoteak lehenengo lana grabatu zuen Mungiako GAUA estudioan Aitor Abio eta Asier Zubelzurekin, 2013aren azaroan.

2014an, *Perlak* lehenengo lanaren aurkezpena egin zuten Udaberrifest jaialdian Zarautzen eta Gaztea Maketa lehiaketako finalera heldu ziren epaimahaiak aukeratuta. Etenaldirik gabe jo zuten urte osoan zehar, herri eta auzoetako jai, kontzertu areto, gaztetxe eta jaialdietan. Urtea Durangoko Azokan kritika oso onak jaso zituen diskoa presentatuz itxi zuten. 

2015ak aldaketak ekarri zituen taldearentzat, Oihane ama izan zen eta bere ordez Miren Narbaiza (Napoka Iria, M I C E) taldean sartu baitzen. Oihaneren azken kontzertua Elkar Estudioa Sesioak saioetarako taldeak Elkarrentzat eta Hamaika Telebistarentzat grabatutako zuzenekoa izan zen *Perlak (Zuzenean)*. Urte berean , Nagore Etxabek zuzendutako lehen bideoklipa atera zuten, *"Olatu"*  eta Emakumeen Mundu Martxako abestia egitearen ardura hartu zuten “*Bandera moreak*”, Uxue Alberdiren testua musikatuz. 

2016ko udaberrian grabatu zuten bigarren estudioko lana, *Itzaletatik*. Horretarako berriro ere GAUA estudiora itzuli ziren, Aitor Abio eta Asier Zubelzurekin. Itzaletatik, Donostiako Le Bukowskin eta Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltzean aurkeztu zuten eta jarraian kontzertu ugari jo zituzten. Kritika onak jaso zituen bigarren disko honek ere. Gainera, Intxorta 1937 Elkarteak eskatuta, emakume errepresaliatu eta erresistenten omenez kantua sortu zuten, *"Isilpeko Hitzak"*.

2017an Mirenek taldea utzi eta Oihane **Perlak**era bueltatu zen. Mirenen azken kontzertua Kilometroetan taldeak egin zuen emanaldia izan zen. Jatorrizko laukoteak kontzertu batzuk eman zituen, besteak beste, Mekfest eta Jazpana jaialdietan eta taldearen bigarren bideoklipa aurkezten zuten, Nagore Etxaberen gidaritzapean hau ere, *"Emakume Kuantikoa"*. 

2018aren abenduan, bost urteko ibilbidea eta gero,  **Perlak**en aroa bukatutzat ematea erabaki zuten Ilargi, Patxi, Oihane eta Maitek eta horrela jakinarazi zuten sare sozialen bidez.

## Partaideak 
* Maite Martiarena, ahotsa, gitarra, teklatua, koruak
* Patxi Agirre, ahotsa, baxua, teklatua, koruak
* Ilargi Agirre, bateria, koruak
* Oihane Abarrategi, ahotsa, gitarra, teklatua, koruak

## Diskografia 
* Perlak (2014)
* Elkar Estudioa Sesioak - Perlak (Zuzenean) (2015)
* Itzaletatik (2016).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Lealtad de Villaviciosa

**Club Deportivo Lealtad de Villaviciosa** 1916an sortutako Villaviciosako futbol taldea da. Azken urteetan 2.B mailan ari da.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 5
* **Denboraldiak 1 RFEF**: 0
* **Denboraldiak 2 RFEF**: 0
* **Denboraldiak 3 RFEF**: 4
* **Denboraldiak 3. mailan**: 24
* **Ligako posturik onena**: 10.a 2.B mailan (2015-16, 2016-17)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
### Espainiako txapelketak: 5 
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 0**
hamargarren 2015-16 eta 2016-17an
* **Espainiako futbol ligako hirugarren maila: 5**
1992, 1998, 2000, 2014, 2019

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Caudal Deportivo

**Caudal Deportivo** 1918an sortutako Mieresko futbol taldea da.

## Historia 
Espainian hirugarren mailan garaipen gehien lortu dituen taldea da, 15 hain zuzen ere. 1950. hamarkadan zazpi urte egin zituen bigarren mailan.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 7
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 13
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 0
* **Denboraldiak 3. mailan**: 54
* **3. maila RFEF**: 4
* **Ligako posturik onena**: 4.a Bigarren mailan (1955-56)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
### Espainiako txapelketak: 15 
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 0**
laugarren 1955-56an
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 0**
laugarren 2012-13an
* **Espainiako futbol ligako hirugarren maila: 15**
1950, 1960, 1963, 1964, 1984, 1987, 1991, 1993, 1994, 1995, 2003, 2007, 2010, 2012, 2016

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalaria

**San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalaria** (, **O. H.** laburtua) eskeko ordena katolikoa da, Joan Jainkoarenak 1572an sortu zuena. Bai eritasunengatik, bai errekurtso faltagatik, kaltetuen diren pertsonei laguntza ematea da ordenaren helburua; xede horrekin, gizarte eta osasun-jardueren nazioarteko programak abiarazi eta garatzen dituzte. Ordenak mundu osoko 55 herrialdetan egiten du lan; 2015ean 1.061 anaia, 45.000 langile, 8.000 borondatezko eta 300.000 diru-emaile zituen.

## Historia 
1539. urtean, Joan Jainkoarenak ospitale bat sortu zuen Granadan. 1552an, berriz, Antón Martínek Nuestra Señora del Amor de Dios Ospitalea sortu zuen Madrilen. Haien jarraitzaileek fundatu zuten ordena 1572an; hasieran Espainia eta Italian hedatu zen bereziki. XVII. mendetik aurrera, Ameriketako espainiar kolonietara zabaldu zen, eta Europa aldera ere bai. XX. mendean, Afrika, Asia eta Ozeaniara iritsi zen. XXI. mendean ere haziz joan da; horren erakusle dira Txina eta Hondurasko zentro berriak. Elkartasunaren Nazioarteko Nafarroa saria jaso zuen 2006an, eta Elkartasunaren Asturiasko Printzesa saria 2015ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erroseta (botanika)

[eskuinera|thumb|[Txikoria-belarraren hosto-erroseta.]]
[eskuinera|thumb|*[Agave americana*-ren hosto-erroseta.]]
**Erroseta** edo **hosto-erroseta** arrosa itxurako hosto multzoa da, landare baten oinean edo adarretan elkarren ondoan hazten direnak. Landare loredunetan, oin-erroseta da arruntena. Egitura hau zurtoin eraldatuaren adibidea da: adabetarteak guztiz laburtzen dira, eta hosto guztiak oinaldean elkartzen. Hori da urazaren, txikoria-belarraren eta zenbait landare zukutsuen kasua..

## Taxonomiak 
Landare familia ugarik dituzte errosetadun espezieak. Bereziki ohikoak dira familia hauetan: Asteraceae (txikoria-belarra, adibidez), Brassicaceae (aza, adibidez) eta Bromeliaceae.

## Ikus, gainera 
* Erroseta (apaingarria)
* Hostoen morfologia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oopart

thumb|Herdoiltzen ez den burnizko zutabea. IV-V. mendekoa, Qutab Minar (Indian).
**Oopart** hitza ingelesetik hartutako akronimoa da: ***OOPArt***, ***out of place artifact*** ("lekuz kanpo dagoen objektua"). Kontzeptua Ivan T. Sanderson AEBko kriptozoologoak (1911-1973) sortu zuen. Hitz honekin inguru historikotik kanpo zeuden objetuak definitu nahi zituen. Adibidez, zer egiten du Olaf III.a Norvegiakoaren garaiko txanpon batek, 1065-1080 urte ingurukoa, Kolon aurreko Ameriketako Estatu Batuetako aztarnategi batean? Kolon aurretik bikingoek Ipar Amerika kolonizatu zuten? Modu batez, objektu horiek, itxuraz, kronologia historikoak zalantzan jartzen dituzte. Kontzeptu hau zientzia munduan ez da erabiltzen; ohikoa da, aldiz, parapsikologian eta pseudozientzietan.

## Pseudozientzien interpretazioak 
Objektu hauen fenomenoa paradigma arkeologikoak eta zientzia ofizialekoak zalantzan jartzeko erabili izan da. Horrela, antzinako astronauten teoriaren defendatzaileek zientziaren giza-garapenaren teoriak zalantzan jarri dituzte. Kreazionismoaren aldekoek ere Lurraren adina zalantzan jartzeko erabili dituzte. Halaber, ufologoek objektu hauen bidez estralurtarren eragina giza-garapenean justifikatu dute, estralurtar horien bitartez gizakiak, edo herri batzuek behintzat, aurrerapen teknologikoak ezagutu zituztela adierazten omen dituzte. Orokorrean, oopart horiek zientziaren hutsuneak eta planteamendu okerrak erakutsiko lituzkete.

## Zientziaren interpretazioak 
Orokorrean zientzialarien komunitatea horrelako objektuen aurrean oso ezkorra agertzen da. Horrelako asko zientifikoki interpretatu dira, palinpsesto moduan, faltsutze moduan, interpretazio okerren ondorioak bezala...

Dena dela, zenbait kasutan, benetazkoak bezala onartu behar izan dira eta, ondorioz, historiaren berrinterpretazioak eragin dituzte. Kasu garbiena Antiziterako mekanismoarena izan da. Aurkikuntza horren ondorioz antzinako greziarrek beste maila teknologikoa zutela onartu behar izan da.

## Oopart ezagun batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lekuz eta denboraz kanpo aurkitutako 15 objektu.
Sarah Winnemucca

**Sarah Winnemucca Hopkins** (1844 &ndash; 1891) Ameriketako Estatu Batuetako aktibista sozial, hezitzaile eta idazle bat izan zen. Amerikako jatorrizko herrietako pertsonen egoera soziala hobetzearen alde hitzaldi asko eman zituen AEBko ekialdeko kostan.

## Bizitza 
Bere jaiotze data ez dago guztiz zehaztua, 1844 urte inguruan izan zen Humbold Lakuan, Mendebaldeko Nevadan. Iparraldeko Paiuteen tribukoa zen, Winnemucca eta Tuboitonie-ren alaba; Mary izeneko ahizpa helduago bat zuen eta bera baino gazteagoak ziren beste neba eta ahizpa bat, Narchez eta Elma. Aita jatorriz Xoxon herrikoa zen baina Paiuteetara batu zen ezkontzaren bidez.

Sarah-ren aitonak harreman onak izan zituen beraien bizilekua zen eremua aztertzen hasiak ziren Ameriketara joandako europarrekin. John C. Frémont kapitaina gidatu zuen Arro Handian barrena 1843 eta 1845 artean, mapak sortzeko espedizioan.

Nevadako Winnemucca herriak Sarah-ren aitarengatik du izen hori.

## Erreferentziak
Shibtu

**Shibtu** antzinako Mari estatu-hiriko erregina ezkontidea izan zen, Zimri-Lim erregearen emaztea zen. Biek gutxi gorabehera K.a. 1775 eta K.a. 1761 bitartean agindu zuten.
Ahatmilku

**Ahatmilku** Amurru Erresumako printzesa zen, ezkontza bidez Ugariteko erregina bihurtu zena.

## Bizitza 
Ahatmilku Ugariteko Niqmepa erregearen emaztea eta Niqmaddu II.aren erraina izan zen.
Gorakada

**Gorakada** Durangon 1987 urtean sortutako antzerki taldea da.

## Historia 
Durangon bazen Geroa izeneko antzerki talde bat 1967an sorturikoa. Helduentzako antzerkiak egiten zituen eta haurrentzako esparrua falta zela ikusita bertako kide ziren hainbatek **Gorakada** sortu zuten 1987an. Julio Perugorria izan zen lehen zuzendaria. Txontxongiloek eta eszenografiak garrantzia handia izan dute beti taldearen ibilbidean.

## Antzezlanak 
* *Tartalo eta Artzaina* (1987)
* *Zirkoa* (1989)
* *Atxis Pum* (1990)
* *Piezatos* (1991)
* *Operación Reciklatex* (1992)
* *Nahikoa* (1993)
* *Buenas noches* (1994)
* *Pinotxo 2000* (1996)
* *Txanogorritxo* (1997)
* *Cita con la Luna* (1998)
* *Aitonaren kontuak* (2000)
* *El patito feo* (2001)
* *Jim, altxorraren uhartean* (2003)
* *Robin eta Hoo* (2005)
* *Titirikontu-kontari* (2005)
* *Gondola misteriotsua* (2007)
* *Cyrano* (2008)
* *Jules Verneren azken aventura* (2010)
* *Urretxindorra* (2010)
* *Ogro txikia* (2010)
* *Printzea eta ahatea* (2011)
* *Munduari itzulia* (2012)
* *Aladdin* (2012)
* *Moby Dick* (2015)
* *Ulisesen bidaia* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gorakadaren webgunea
Émile Faguet

**Émile Faguet** (La Roche-sur-Yon, 1847ko abenduaren 17a – Paris, 1916ko ekainaren 7a) idazlea, saiakeragile eta literatura kritikari frantziarra izan zen.

## Biografia 
Víctor Faguet literatura irakaslearen semea izan zen. Émile Faguet Poitierseko eskola publikoan lehendabizi, ondoren Pariseko Lycée Janson de Sailly eta *Lycée Charlemagne*. Unibertsitate ikasketak École Normale Supérieuren egin zituen. Literatura ikasi zuen eta dotore maila lortu zuen. Bigarren hezkuntzako ikastetxeetan lan egin zuen: Poitiers, La Rochelle, Burdeos,Moulins, Clermont-Ferrand eta, azkenik, Paris. 1896an Sorbonan sartu zen, lehendabizi irakasle asoziatua bezala. 1897an Poesia frantziarra"ren katedra eskuratu zuen. Bere lan nagusia literatura kritikan eta Frantziako literaturaren historian zentratu zen. Egunkari askotan idatzi zuen, batez ere *Journal des Débats* egunkarian. Politikan ere aritu zen, Ligue de la patrie française erakunde nazionalistan esaterako; erakunde hori Dreyfus afera zela eta, Dreyfuasaren aurkako jarrera erakutsi zuen. 1903an Frantziako Akademian sartu zen.

## Obra 
* * La Tragédie française au XVI siècle* (1883)
* * Corneille * (1885)
* * La Fontaine * (1889)
* * Politiques et moralistes du XIX siècle* (1891)
* * Voltaire * (1894)
* * Flaubert * (1899)
* *Le Libéralisme* (1903)
* *Émile Zola*. Paris 1903.
* * Simplification simple de l’orthographe * (1905)
* * Pour qu’on lise Platon * (1905)
* *L’anticléricalisme*. Paris (1906)
* * Le pacifisme * (1908)
* *Vie de Jean-Jacques Rousseau*. Paris (1911)
* * L’Art de lire * (1912)
* '' Le culte de l'incompétence '' (1912)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :[Académie Française(https://eu.wikipedia.org/wiki/Acad%C3%A9mie_Fran%C3%A7aise)n biografia laburra.]
* :Fagueten lanak Gutenberg proiektuan.
Amanda Françozo

**Amanda Regina Françozo** (Ibaté, Brasil, 1979ko uztailaren 7a) brasildar telebista aurkezle eta kazetaria da.

## Filmografia
Cavour (argipena)

**Cavour** izenaren adierak:

# Cavour edo Cavourreko kondea, Camillo Benso, Italiako 19. mendeko politikaria.
# Cavour, Italiako Piemonteko udalerria.
Lorena Castell

**Lorena Castell** (Bartzelona, 1981eko otsailaren 4a) kataluniar irrati-esatari, telebista aurkezle eta aktorea da.

## Filmografía 
### Filmak 
### Telesailak 
### Telebista saioak 
### Irratsaioak
Galdakao Kirol Elkartea

**Galdakao Kirol Elkartea** Galdakaoko futbol taldea da. 1914ean sortua, egun Bizkaiko Ohorezko mailan dabil.

## Historia 
Taldea 1914 urtean sortu zen eta Santa Barbara zelaian jokatzen hasi zen. Hirugarren mailan ondo ibili zen eta sarritan jokatu zuen bigarren mailarako igoera fasea baina ez zuen igotzerik lortu. 1957an Afizionatuen Espainiako Kopa irabazi zuen Bilbon jokaturiko finalean 4-1 UD Salamancari irabazita.

Azken urteetan Bizkaiko mailatan ibili da.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 16
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 0
* **Emaitzarik onena**: ?

## Azken urteetako ibilbidea 
## Jokalari ezagunak 
* Ángel María Villar
* Santiago Zubieta
* Angel Zubieta
* Jose Iraragorri

## Palmaresa 
* Afizionatuen Espainiako futbol txapelketa (1): 1957.

## Kanpo estekak
Xaximiku

**Xaximiku** taldea Tolosa herriko koadrila gazte batek osatu zuten 1986. urte inguruan. “Xaximiku” hitza baserri giroetan erabiltzen da, ume bihurriari edota jaten ez duen umeari deitzen zaio horrela. Festa giroko musika egiten zuten.

Lehen kontzertua Tolosan bertan eman zuten, AEK-k antolatutako jaialdi batean, Erramun Martikorenarekin batera. Geroago, inguruko herriko jaietan hasi ziren jotzen. 1988an Euskal Herriko Kantu Txapelketan aurkeztu eta sari bat lortu zuten. Hiru disko argitaratu zituzten, eta haietan hitzei garrantzia eman izan zieten, Tolosaldeko idazle eta bertsolariengana joz haiek idazteko: Kike Amonarriz, Anjel Mari Peñagarikano, Felix Aiestaran, German Ormazabal eta beste.

## Partaideak 
* Jon Ander Larrañaga, gitarra akustikoa, gitarra elektrikoa, ahotsa
* Olatz Korta, ahotsa
* Karlos Aranzegi, bateria, perkusioak
* Txomin Agirregomezkorta, txistua, ahotsa
* Isidro Larrañaga, teklatuak
* Arantxa Montoya, biolina
* Martin Aranzegi, akordeoia

## Diskografia 
* *Musikarekin indarrean gatoz* (1989, IZ Diskak)
* *Euskaraz bizi* (1992, IZ Diskak)
* *Saldaberri* (1993, IZ Diskak)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euripile

**Euripile** () amazonen erregina bat izan zen greziar mitologian. Amazona gerlariak zuzendu zituen Ninive eta Babilonia hirien kontra, Mesopotamian. Eustazio Tesalonikoaren arabera, Babilonia konkistatu bazuen izan zen Semiramis bertako erreginak itsustu egin omen zuelako bere transformazioekin, eta Euripilek bere edertasun originalera itzuli zuen Babilonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Trivulzio

**Cristina Trivulzio Belgiojoso** (Lombardia, 1808 - Milan, 1871) Italiaren independentziaren alde egin zuen aristokrata italiarra izan zen. Era berean, intelektual bat izan zen, idazle bikaina frantsesez eta italieraz, eta kazetaria ere bai.
## Bizitza 
Familia aberats batean jaioa, 16 urterekin ezkondu zen Emilio Barbiano di Belgiojoso printzearekin. Baina handik gutxira banandu ziren, eta dibortziatu ez ziren arren, bakoitzak bere bizitza izan zuen.

Gaztetan, Giuseppe Mazziniren talde iraultzaileekin bat egin zuen, baina bera bizi zen Italiako eskualdea Austriaren menpe izanik, austriarrek hori jakitean erbestera jo zuen, Parisera. 1830ko eta 1840ko hamarkadetan, irakurle klub edo saloi entzutetsua izan zuen Parisen. Bereziki, iraultzaile independentista italiarrak elkartzen ziren han, hala nola Vincenzo Gioberti, Niccolò Tommaseo, edo Camillo Benso di Cavour.; baina baita beste intelektual asko ereː Alexis de Tocqueville, Honoré de Balzac, Alfred de Musset, Victor Hugo, Heinrich Heine, Franz Liszt eta beste.

1838an, alaba bat izan zuen Parisen, Mary, ezkontzatik kanpokoa. Aitaren berri ez zuen publikoki sekula hitz egin.

1848an Italiako Iraultza piztean, Milango Bost Egunen matxinadan parte hartu zuten tropak antolatu eta finantzatu zituen Milanera joanda. Matxinadak porrot egitean Parisera itzuli zen, baina hurrengo urtean, 1849an, Erromara joan zen Mazzinik osatu zuen Erromako Errepublikaren alde egitera. Ospitale bat zuzendu zuen bizitza laburreko errepublika hartan, eta berriz erbestera jo zuen Frantziako indarrek hura zapaldu zutenean.

Erbestean, Turkian, zortzi urtez bizi ondoren, Italiara itzuli zen 1856an eta Cavourren alde egin zuen politika-lana. Cavourrek 1861ean lortutako Italiaren bat-egitera, Italiako Erresumaren proklamazioa, arrakasta une gorena izan zen Trivulziorentzat.

## Idazlanak 
* *Essai sur la formation du dogme catholique*, 1842
* ''L'Italie et la révolution italienne de 1848*, 1849
* *Souvenirs dans l'exil*, 1850
* *Récits turques*, 1856-1858
* *Asie Mineure et Syrie*, 1858
* *Scènes de la vie turque*, 1858
* *Della condizione delle donne e del loro avvenire*, 1866
* *Osservazioni sullo stato dell'Italia e del suo avvenire*, 1868
* *Sulla moderna politica internazionale'', 1869

## Erreferentziak
Only the Brave (2017ko filma)

***Only the Brave*** 2017ko Joseph Kosinski estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Suhiltzaile talde bateko kideek bizitza arriskuan jarriko dute, herri bat sugarretatik salbatzeko. Istorioa 2013ko Yarnell Hilleko sutean dago oinarrituta (Arizona). Piztu eta bi egunera, sutearen kontrola galdua zuten. Granite Mountain taldeko hemeretzi suhiltzaile hil ziren.

## Aktoreak 
### Granite Mountain suhiltzaile taldea 
* Josh Brolin: Eric "Supe" Marsh
* Miles Teller: Brendan "Donut" McDonough
* James Badge Dale: Jesse Steed
* Alex Russell: Andrew Ashcraft
* Scott Foxx: Travis Carter
* Dylan Kenin: Robert Caldwell
* Ryan Busch: Dustin DeFord
* Sam Quinn: Grant McKee
* Taylor Kitsch: Chris MacKenzie
* Kenny Miller: Sean Misner
* Thad Luckinbill: Scott Norris
* Ben Hardy: Wade Parker
* Nicholas Jenks: John Percin, Jr.
* Jake Picking: Anthony "Baby-G" Rose
* Matthew Van Wettering: Joe Thurston
* Geoff Stults: Travis Turbyfill
* Ryan Jason Cook: William Warneke
* Scott Haze: Clayton Whitted
* Michael McNulty: Kevin Woyjeck
* Brandon Bunch: Garret Zuppiger

### Besteak 
* Jennifer Connelly: Amanda Marsh
* Jeff Bridges: Duane Steinbrink
* Andie MacDowell: Marvel Steinbrink
* Natalie Hall: Natalie Johnson
* Rachel Singer: Mrs. McDonough
* Brytnee Ratledge: Juliann Ashcraft
* Pell James: Claire Caldwell
* Jenny Gabrielle: Desiree Steed
* Barbie Robertson: Marsena Thurston
* Jade Kammerman: Stephanie Turbyfill

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erroseta (argipena)

**Erroseta** honakoa izan daiteke:
* Erroseta (apaingarria): arrosa itxurako apaingarria
* Erroseta (botanika): landare batean, arrosa itxura duen hosto multzoa
*Erroseta nebulosa, espazioko objektua.

## Ikus, gainera 
* Rosetta (argipena)
* Arrosa leiho
Eva (2018ko filma)

***Eva*** 2018ko Benoît Jacquot frantziar zinema zuzendariaren filma da, James Hadley Chaseren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Bertrand gazteak idazle bihurtzea du amets. Idazle ezagun bati eskuizkribua lapurtuko dio, hura hil aurretik, eta arrakasta lortuko du, hura bere izenarekin argitaratuta. Elur ekaitz baten erdian, Evaren etxean hartuko du aterpe. Emakume misteriotsua da Eva, luxuzko prostituta. Idazle iruzurtiari obsesio bihurtuko zaio Eva, haren bidez literatura sortuko duelakoan.

## Aktoreak 
* Isabelle Huppert : Eva
* Gaspard Ulliel : Bertrand Valade
* Julia Roy : Caroline
* Richard Berry : Régis Grant
* Didier Flamand : Carolineren aita
* Marc Barbé : Evaren senarra
* Ellen Mires

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleonora Duse

**Eleonora Duse** (Vigevano, Italia, 1858ko urriaren 3a - Pittsburgh, AEB, 1924ko apirilaren 21a) italiar aktore bat izan zen. Bere garaiko aktore hoberenetakoa kontsideratzen da. Sarah Bernhardten lehiakide izanagatik, elkarren arteko miresmen handia izan zuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Eleonora Duse Antonio e Cleopatra 1888.jpg|1888 : *Antonio eta Kleopatra*
Fitxategi:Eleonora Duse in La Locandiera 1891.jpg|1891 : *La locandiera*
Fitxategi:Eleonora Duse, by Vittorio Matteo Corcos (1859-1933).jpg|Eleonora Duse, Vittorio Matteo Corcosek irudikatua.
Fitxategi:Nunes Vais, Mario (1856-1932), Eleonora Duse come Margherita Gautier ne La Signora delle Camelie di Alexander Dumas fils, 1904 circa.jpg|1904: *Kamelien dama*
Imogen Cunningham

**Imogen Cunningham** (Portland, Oregon, AEB, 1883ko apirilaren 12a – San Frantzisko, Kalifornia, 1976ko ekainaren 23a) estatubatuar argazkilari bat izan zen, berezitu zena landareen argazkilaritzan, biluzietan eta industria paisaietan. Kalifornian kokatutako Group f/64 taldeko kidea zen eta ezaguna zen subjektu soilak ateratzeko erabiltzen zuen fokatze zorrotzagatik.

## Erreferentziak
Getxo Sound

**Getxo Sound**, Bizkaiko udalerri horretan eta Udalaren laguntzari esker, 1980ko hamarkadaren hasieran pop-rock alternatibo edo indie-rock musika taldeen mugimendua izan zen. El Inquilino Comunista, Cujo, Los Clavos edo Lord Sickness taldeak mugimenduaren kide nabarmenak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mme Mills, une voisine si parfaite

***Mme Mills, une voisine si parfaite*** 2018ko Sophie Marceau frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Helene nobela arrosen editorea da, eta lana besterik ez dauka buruan. Liburuetan bizi da, haietan bizitza errealitatean baino hobea delakoan. Baina Mills anderea etorriko zaio aldamenera bizitzera. AEBetako emakume xelebre bat da, eta Heleneren bizimodua nahastuko du.

## Aktoreak 
* Sophie Marceau : Hélène
* Pierre Richard : Mills anderea
* Nicolas Vaude : Édouard
* Bastien Ughetto : Charles
* Léna Bréban : Mathilde
* Dong Fu Lin : Ming Pei
* Gaël Zaks : Stephen Boyd

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Cunitz

**Maria Cunitz** edo **Maria Cunitia** (beste bertsio batzutan *Cunicia, Cunitzin, Kunic, Cunitiae, Kunicia, Kunicka*) (1610, Wołów, Silesia &ndash; 1664 Byczyna, Silesia), alemaniar-poloniar astronomo bat izan zen, aro modernoko emakumezko astronomo handiena. *Urania Propitia* liburuaren egilea da.

## Biografia 
Silesiako Wołów hirian jaio zen (garai hartan Prusia, gaur egun Polonia), Heinrich Cunitz mediku baltiar-germaniarraren alaba zaharrena izan zen eta ama ere alemaniar jatorrikoa zuen. 13 urte zituela David von Gerstmann abokatuarekin ezkondu zuten baina 1626an hau hil egin zen eta 1630an Elias von Löwen-ekin ezkondu zen.

Protestanteak izanik Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648) Łubniceko komentu zistertarrean hartu zuten aterpe eta hantxe idatzi zuen bere lanik ezagunena, *Urania Propitia*. Liburu honetan astronomia landu zuen. Taula eta efemeride berriak ekarri zituen eta Keplerren arazoari irtenbide egokia eman zion. Gerra bukatutakoan Silesiara itzuli ziren, Byczyna hirira eta 1650 urtean argitaratu zen liburua. Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoari eskeini zion liburua. Liburuak arrakasta handia izan zuen eta Europa guztian egin zen ezagun. Hipatia Alexandriakoaren ondorengo izendatu zuten hainbatek.

1655 urtean Byczynan sute handia izan zen eta Cunitzen paper zientifiko guztiak erre ziren. Hauekin batera erabiltzen zituzten tresna eta osagai kimiko ugari ere galdu ziren. 1661ean alargun gelditu zen eta 1664an hil zen.

## Ohoreak 
* Artizarrean bada bere izena daraman *Cunitz kraterra*.
* *12624 Mariacunitia* izeneko planeta nano bat ere badago.

## Erreferentziak
Miren Iza

**Miren Iza** (Hondarribia, 1979) gipuzkoar abeslaria da. 2000ko hamarkadatik Electrobikinis eta Tulsa taldeetan parte hartu du, eta bere kabuz ere aritu da. Egun Madrilen bizi da eta bertatik ontzen du bere musika egitasmoa.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Miren Izaren musika-ibilbideko lehen taldea *riot grrrl* talde bat izan zen, punk-rocka eta surfa nahasten zituena: Electrobikinis. Neskek osatutako talde bat zen, eta ingelesez abesten zuten. 2002an banandu zen taldea.

Banandu ondoren, bere kabuz gaztelaniaz konposatzen hasi zen, besteak beste, honako artista hauen eraginarekin: Nick Cave, Neil Young eta Bob Dylan, ingelesez, edo Nacho Vegas eta Christina Rosenvinge, gaztelaniaz.​ Alfredo Niharra gitarra-jotzailearen laguntzaz, areto txikietan hasi zen errepertorio berriko abestiak jotzen. Tulsa taldea sortu zuten 2002an. *Tulsa Country* Byrds-en abestia -haiena ez bada ere- dago izenaren oinarrian, dioenez "une horretan izenean inplizituak zeuden erreferentziekin identifikatzen" ziren.

2006an, *Tulsa* diskoa argitaratu zuen, eta, hurrengo urtean, 2007an, *Sólo me has rozado*. Disko horrekin arrakasta nabaria lortu zuten, eta 2007ko Grammy Latinoetarako eta MTV European Music Awards sarietarako izendapenak jaso zituen.

2010ean, *Espera la pálida* diskoa argitaratu zuten, eta kritika onak jaso zituen. Nolanahi ere, taldeak jardunean jarraitu zuen Estatu Batuetan, birak eginez eta abesti berriak ekoitziz.

2013an, *Ignonauta* film laburra argitaratu zuen; Raúl Santos errealizadoreak zuzendu zuen, eta Miren Iza da protagonista. Tulsaren argitaratu gabeko hiru abestiren ingurukoa da lana: *Bórrame del mapa, Verano averno* eta *El baile* abestiak, Subterfuge Recordsek ekoitziak.

2015eko urtarrilean, *La calma chicha* (Gran Derby Records) diskoa aurkeztu zuen taldeak. Disko honetako soinua berritzailea da, eta letrak ohiko ildokoak dira. Diskoa Madrilen grabatu zen, eta Carasueñok, Charlie Bautistak eta Mirenek berak ekoitzia da. Sintetizatzaileak eta erritmo kutxak erabilita grabatutako atmosferak nabarmentzen dira, eta Mirenen ahots gozo eta lazgarriarekin jantzita daude abestiak.

2017an, *Centauros* (I*M Records) diskoa argitaratu zuen.

2019an, *Tres venenos* single digitala argitaratu zuen, eta, 2020ko maiatzean, *Yo nací así* abestia eta bideoklipa argitaratu zituen.

### Kolaborazioak 
*Txinaurriak. Mikel Laboari ikasitako kantuak* (Bidehuts, 2010) diskoan, abesti bat grabatu zuen Hotel taldearekin: *Nao es tu, faculdade de sentir*.

## Erreferentziak
Glückel von Hameln

**Glückel von Hameln** (**Gluckel**, **Glikl von Hamelin**, edo **Glikl bas Judah Leib**, ; Hanburgo, 1646 &ndash; Metz, 1724ko irailaren 19a) negozio emakumea eta egunkari-idazle ezaguna izan zen bere lanetan XVII. mendeko alemaniar Askenazi judu-komunitateen bizitza ezagutarazteagatik. Garai hartan, Erdi Aroko kehilla-ren autoritatearen eta autonomiaren trantsizio momentua beste arautze batera, non komunitateko kide izatea borondatezkoa zen eta judu identitatea urrun zegoen zerbait pertsonala eta existentziala izatetik. Egunkariak yiddishez idatzi zituen jatorriz bere ondorengoentzat eta, hain zuzen ere, lehenengo zatian bizimodu morala edukitzea eskatzen zien.

## Lana 
* *Zikhroynes Glikl Hamel* זיכרונות גליקל האמיל Die Memoiren der Glückel von Hameln, 1645-1719. Herausg. von David Kaufmann. Frankfurt am Main, J. Kauffmann, 1896. 8.Th.
Jesús Etaio Arrondo

**Jesús Etaio Arrondo** (Fustiñana, 1958ko maiatzaren 26a) nafar erlijiosoa da. 1977an sartu zen San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalarian, 1981ean Erizaintzako diplomatura lortu zuen, eta 1985ean apaiztu zen. Anaia ostalarien ordenan kargu ugari izan ostean, nagusi jeneral izendatu zuten 2012an.

## Erreferentziak
Louis Alibèrt

**Louis Alibèrt**, frantsesez **Loís Alibèrt**, (Bram, 1884ko urriaren 12a – Montpellier, 1959ko apirilaren 16a) hizkuntzalari eta gramatika okzitaniarra izan zen. Okzitarierarako garrantzi handia izan zuen haren lanak zeren eta bere gramatika eta hiztegia hizkuntza arautuaren oinarria izan baitziren.

## Biografia 
Okzitaniera bere ama hizkuntza izan zen. Farmazia, Filologia eta Historia ikasketak egin zituen. 1912an, Marie-Louise Latou-rekin ezkondu zen. Seme bakarra izan zuen baina Bigarren Mundu Gerran hil zen, Alemanian. Aitak, bestetik, Lehen Mundu Gerran hartu zuen parte; zaurituta, kondekoratua izan zen. 1912tik 1942ra, Montrealen Auden, farmazia izan zuen. 1930ean Toulousen sortutako Societat d'Estudis Occitans erakundearen idazkaria izan zen. Eredutzat Institut d'Estudis Catalans erakundearen jarraibidea hartu zuen. 1935an Kataluniako Generalitateak *Gramatica occitana segon los parlars lengadocians* liburua argitaratu zion; liburua Languedoc aldeko hiztunen gramatika aztertzen zuen eta horrek dialekto desberdinen azterketarako bidea ahalbideratu zuen. Politikan ere aritu zen. Esaterako Parti Radicalaren militantea izan zen eta Action Française mugimendu nazionalista eta atzerakoiarekin lotura izan zuen. Bigarren Mundu Gerran, Philippe Pétain mariskalaren aldekoa izanik, nazien kolaboratzailea izan zen; ondorioz, gerra bukatu ondoren, emaztea eta bera kondenatuak izan ziren, duineztasun nazional deklarazio pean.

Alibèrten helburua gaur egungo okzitanieraren normalkuntza zen, horretarako Frédéric Mistral eta Antonin Perbosc ezarritako oinarriak hartuz. Horrela, hizkuntza literarioaren amankomunerako sortzearen prozesua irekin zuen. Helburua, partzialki, Bigarren Mundu Gerra ondoren lortu zen. Lan horretan Institut d'Estudis Occitans erakunde berria ezinbestekoa izan zen. Azken urtetan hiztegi baten prestatzeari ekin zion baina lana osatu baino hil egin zen. Liburua hil ondoren plazaratu zen (*Dictionnaire occitan-français*, 1965).

## Obra 
thumb|*Gramatica occitana*, 1976ko edizioa.
* *Gramatica occitana segon los parlars lengadocians*, 1935-1937
* ''Les troubadours de l'Aude*, 1941
* *Origine et destin de la langue d'Oc*, 1942
* *Tèrra d'Òc*, 1908-1930
* *Sur quelques toponymes catalano-occitans dans l'Aude*, 1956
* *Toponymes de l'Aude*, 1957
* *Sept élégies de Tibulle traduites en languedocien*, 1928
* *Dictionnaire occitan-français selon les parlers languedociens*, 1966 (hil ondoren plazaratuta)

## Kanpo loturak 
*  : Louis Alibert : Lexique français-occitan des gallicismes corrigés (en francés y occitano)
* : Okzitaneriazko gramatika.
*  :Louis Alibert:*Dictionnaire occitan-français''.

## Ikus, baita ere 
* Conselh de la Lenga Occitana
Eduvigis Poloniakoa

**Eduvigis Poloniakoa** (, ; Buda, 1373ko urriaren 3a eta 1374ko otsailaren 18a bitartean - Krakovia, 1399ko uztailaren 17a) Poloniako Erresumako erregina eta erresumako lehen emakumezko monarka (hots, estatuburua) izan zen 1384ko urriaren 16tik hil zen egunera arte. Anjou-Siziliako etxekoa, Luis I.a Hungariakoaren eta Elisabet Bosniakoaren alaba zen.

## Genealogia
Bretainiar zaldi

**Bretainiar zaldi**a Bretainiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik zaldi tamainako arrazen sailkapenean kokatzen da. Arrazaren arbasoa egun desagertutako Bidet zaldia da. Arraza sortzeko zaldi hauek, hainbat ekialdeko zein europar arraza erabiliak izan ziren. 1909. urtean arrazaren jatorrien liburua sortu zuten eta 1951. urtean ofizialki itxi zuten, arraza finkaturik.

Erabilerari dagokionez, bretainiar zaldiak tamaina handiko lor-zaldiak dira. Abere hauen bataz besteko pisua 800 kilo ingurukoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oceja de Valdellorma

**Oceja De Valdellorma **espainiar herri bat da, La Ercinaren udalerrikoa, Leongo probintzian, Gaztela Eta Leongo Autonomia Erkidegoa.

## Geografia 
### Kokapena 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :La Ercina udalaren webgunea.
Jesús Etaio

**Jesús Etaio** izan daiteke:
* Jesús Etaio Zalduendo (1894-1954), kazetaria
* Jesús Etaio Arrondo (1958-), erlijiosoa.