open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sukzinato deshidrogenasa

[350px|thumb|[Mitokondrioaren barne mintzeko elektroien garraio katea:I konplexua (*NADH deshidrogenasa*)II konplexua (*Sukzinato deshidrogenasa*)Q koentzima (*Ubikinona*)III konplexua (*Zitokromo bc1*)C zitokromoaIV konplexua (*Zitokromo oxidasa*)ATP sintasa]]
**Sukzinato deshidrogenasa (SDH)**, **Sukzinato-Q koentzima erreduktasa (SQR)** edo **II konplexua** mitokondrioaren barneko mintzean txertaturik dagoen transmintzeko proteina bat da, elektroien garraio katearen bigarren konplexua osatzen duena. Krebs zikloan ere hartzen du parte, biak egiten dituen entzima bakarra da.

## Egitura 
280px|ezkerrera|thumb|Sukzinato deshidrogenasaren egitura.
Mitokondrioetako eta bakterioen sukzinato deshidrogenasek 100 kDa inguruko pisu molekularra dute eta lau azpiunitate dituzte. Bi azpiunitate hidrofiloak dira eta matrizearen aldean kokaturik daude, gainerako bi azpiunitatean hidrofoboak dira eta mintzean txertaturik daude:

* **SDH A:** Flaboproteina bat da eta FAD molekula bat du kofaktore. Sukzinatoa lotzeko gune bat ere badu.
* **SDH B:** Azpiunitate hau ferredoxina bat da eta 3 burdin-sufre kluster ditu, [2Fe-2S], [4Fe-4S] eta [3Fe-4S].
* **SDH C** eta **SDH D:** Biek zitokromo b osatzen dute, transmintzeko sei helize dituena eta hemo talde bakarra. Ubikinona lotzeko gune bat ere badute.

Sukzinatoa lotzen den gunea eta ubikinona (Q koentzima) lotzen dena erredox erreakzioen guneak dira, ondorioz gune bien artean elektroiak garraiatzen dira. Gehienez 14 Å-etako distantzia egongo dela proposatu da.

## Funtzionamendua 
Krebs zikloaren seigarren pausoa burutzen du, sukzinatoa fumarato bihurtzea. Horretarako sukzinatoari bi hidrogeno kentzen dizkio, FAD-k hartu eta FADH2 bihurtzen delarik. FADH2 ezin da konplexutik atera eta orduan konplexuan txertaturik dagoen Q koentzima erreduzitzen du.

Ubikinonaren antzeko produktuak fungizida gisa erabili izan dira nekazaritzan 1960. hamarkadatik aurrera.

Zianuro pozoiak kaltetzen duen molekuletako bat ere bada. Konplexuaren aktibitatea geraraziz ATP ekoizpena mozten du eta zelularen hipoxi eragiten du horrela.

## Gaixotasunak 
II konplexuak elektroien garraio katean duen rola ezinbestekoa da energia lortzeko eta honen gabeziak edo azpiunitateren baten gabeziak gaixotasun larriak eragin ditzake.

## Erreferentziak
Sanshō dayū

***Sanshō Dayū***,  (euskaraz *Sanshō Intendentea*), Kenji Mizoguchi japoniarrak  1954an zuzendutako drama filma da. Mori Ōgai japoniar militar eta idazlearen izenburu bereko kontakizun labur batean oinarrituta dago. Kinuyo Tanaka, Yoshiaki Hanayagi, Kyōko Kagawa eta Eitarō Shindō aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XII. mendean, Heian Aroan, jauntxo batek Tamaki (Kinuyo Tanaka), herri bateko gobernadore zintzoa, erbestera bidali du. Nahiz eta haren emazteak eta Zushiō (Yoshiaki Hanayagi) eta Anju (Kyōko Kagawa) seme-alabek harekin joan nahi  duten, harengandik banandu dira, eta emakumezko apaiz (Kikue Mori) itxurako atso batek engainatu eta, bakoitza elkarrengandik banaturik, esklabo gisa saldu ditu: ama, alde batetik, eta seme-alabak, bestetik.

## Aktoreak 
* Kinuyo Tanaka – Tamaki
* Kyōko Kagawa – Anju
* Eitarō Shindō – Sanshō
* Yoshiaki Hanayagi – Zushiō
* Ichirō Sugai – Justizia ministroa
* Ken Mitsuda – Morozane Fujiwara, enperadorearen aholkulari nagusia
* Masahiko Tsugawa – Zushiō, mutikoa
* Masao Shimizu – Masauji Taira
* Chieko Naniwa – Ubatake
* Kikue Mori – Emakume apaiza
* Akitake Kōno – Tarō
* Ryōsuke Kagawa – Ritsushi Kumotake

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Raheem Sterling

**Raheem Shaquille Sterling** (Kingston, Jamaika, 1994ko abenduaren 8a) jamaikar jatorriko futbol jokalaria da, Ingalaterran hezia. Gaur egun Premier League-ko Manchester City taldean jokatzen du, eta baita Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin ere. Munduko futbolari hobenetariko bat bezala kontsideratua izateaz gain, transfermarkt futboleko webgune espezializatuaren arabera munduko hirugarren jokalari baliotsuena da, 160 milioi euroko balioa ematen baitiote.

## Ibilbidea 
**Lehen urteak**

1994ean jaioa, 5 urterekin Alpha & Omega taldearen harrobian hezitzen hasi zen 2003rarte. Oraindik 9 urteko ume bat zenean, Queens Park Rangers talde londrestarrak fitxatu zuen bere harrobian hazi zedin, beregan jokalari ona ikusi baitzuten. 2010ean, Liverpoolek fitxatu zuen, bigarren talderako. Bi denboraldiren ondoren, 2012an lehen taldera igo zen.

**Profesionaletan lehen urteak: Liverpoolen lekua egin**

Liverpoolen hiru urte egon zen, Manchester Cityk 2015ean beregatik 65 milioi ordaindu zituen arte. Lehen denboraldian, 2012-2013an, oraindik 18 urterekin, Premier Leaguen debuta eta lehen golak sartu zituen. Bigarren denboraldian, 39 partidu jokatu zituen, eta bere maila nabarmen handitu zen denboraldian zehar. Bere azken denboraldian eta ordura arteko onenean, 52 partidu jokatu zituen bere taldean finkatu eta zenbaki onak lortuz.

**Manchester City eta bere mailaren baieztapena**

Bere lehen denboraldian aurreko denboraldiko zenbakiak mantendu zituen, baina oraingoan Manchester Cityn, bere talde berrian. 2016-2017 denboraldian, bere gol kopurua mantendu egin zen, baina honakoan asistentzietan nabarmendu zen mutila. 2017-2018an, sekulako erakustaldia eman zuen, 46 partidutan zenbaki izugarriak lortu zituen eta: 23 gol eta 17 asistentzia. Ligako jokalari onenetariko bat izan zen. Denboraldi honetan egin zen benetan ospetsua. 2018-2019 denboraldian, gainera, bere maila aurreko denboraldian erakutsi zuenera iristen zela frogatu zuen, 51 partidu jokatu eta beste zenbaki ikaragarri batzuk lortu zituelako.

Guztira ia 400 partidu jokatu ditu eta 120 goletik gora sartu.

**Ingalaterrako selekzioa**

Ingalaterrako selekzioarekin 2012ko azaroaren 14ean (17 urterekin) debutatu zuen, eta ordutik 56 partidu jokatu ditu. 12 gol erdietsi ditu.
Puskás Aréna

**Puskás Aréna**, Hungariako Budapest hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. 2019ko azaroaren 15ean inagurutaru zen, iraganean Ferenc Puskás estadioa zegoen toki berdinean, eta 67.215 ikusleentzako edukiera du.

Gaur egun, Hungariako futbol selekzio nazionalaren egoitza eta jokalekua da.
Eden Aréna

**Sinobobo estadioa**, formalki **Eden Aréna** eta **Synot Tip Arena**, Txekiar Errepublikako Praga hirian dagoen futbol estadio bat da. 2008ko maiatzaren 2an inauguratu zen eta 19.370 ikusleentzako edukiera du. SK Slavia Praga taldearen jokalekua da.
Gina Bellman

**Gina Bellman** (Auckland, 1966ko uztailaren 10a) aktore zeelandaberritarra da. *Leverage* telesailean *Sophie Devereaux* iruzurgilearen rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Gina Bellman Aucklanden jaio zen. Gurasoak juduak zituen, errusiar eta poloniar jatorrikoak eta Ingalaterratik bertara emigratu zuten. Ginak 11 urte zituela Londresera itzuli zen familia.

Aktore gisa *Into the Labyrinth* telesailean egin zuen debuta "Phantom" kapituluan, 1982an. Aurreneko protagonista rola *Blackeyes* draman izan zuen eta *Coupling* sit-comean egin zen ezagun Erresuma Batuan. Lau denboralditan egin zituen bertan. 2007an *Jekyll* miniserieko protagonista ere izan zen.

2008an *Leverage* telesailerako aukeratua izan zen. Timothy Huttonek gidatzen zuen boskote protagonistako kidea izan zen. Telesail hau mundu guztian zabaldu zen. Saturn Awards sarietarako emakumezko bigarren mailako aktore onena izateko izendatua izan zen baina Lucy Lawlessek jaso zuen saria.

Azken urteetan antzerkian ere aritu da, *From morning to midnight* eta ''Orson's shadow'', azken honetan Vivien Leigh aktorearen papera betez.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Mendebaldea (Kamerun)

**Mendebaldea** () Kamerungo Errepublikako 10 eskualdeetako bat da. 13.892 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.921.600 biztanle zituen 2015ean. Bamileke eta bamum dira etnia nagusiak. Bafussam da hiriburua.

## Geografia 
Adamawako eskualdea du ipar-ekialdean, Erdialdeko eskualdea hego-ekialdean, Kostaldea hego-mendebaldean, eta Ipar-mendebaldeko eta Hego-mendebaldeko eskualdeak mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aihotzen konspirazioa

[thumb|[Guadalupeko Andra Mariaren bandera, 1810 eta 1813 artean Mexikoko Independentzia Gerran erabilita.]]
thumb|200px|Miguel José de Azanza, Santa Feko dukea, Espaina Berriko erregeordea.
**Aihotzen konspirazioa** () Espainia Berriko Erregeorderrian 1799an Espainiaren aurka antolatu zen matxinada izan zen. Protagonistak jatorri umileko gazte kreoleak izan ziren. Konspirazioa lehen unetik kontrolatua izan zen eta, ondorioz, ez zuen arrakastarik izan eta Espainiarako ez zuen inongo arriskurik suposatu. Baina, nolabait, Mexikoko Independentziaren lehen aldarria izan zen, Doloresko garrasia baino hamaika urte lehenago.

## Izena 
Izenak matxinatuek armamentu eskasiari egiten dio aipamen: bakarrik berrogeita hamar aihotz eta bi pistola. Halaber, 1000 peso bildu zuten.

## Jatorria 
Pedro de la Portilla, jatorri kreoleko eta ondare gutxiko familia baten partaidea, 1799an beste hogei gaztekin bilera bat antolatu zuen. Portillak Mexiko Hirian lan egiten zuen, Espainia Berriko Erregeorderriaren zergen biltzaileen bulegoan. Bilerako partaide gehienak familiarrak eta lagunak ziren eta soziologikoki jatorri antzekoko pertsonak ziren. Bilera hiriko Gachupines kalearen 7an egin zen. Lanbideen ikuspuntutik, gazteak hiriko guardiak eta zilarraren eta erlojuen industriako langileak ziren. Esan behar da «gachupín» hitzak Amerikan jaiotako pertsona zuriak izendatzen zituen; bileran, alegia, hauek pairatzen bazterketa Espainian jaiotakoen aurrean salatu zen. Bilerakideek, armetan altxatuta, matxinada bat sortzea erabaki zuten. Helburua kolonialismoaren eta penintsulatik joandakoen aurka herria askatzea zen. Lehen unetik matxinada Guadalupeko Andra Mariaren zaintzapean jarri zuten.

## Plana 
Matxinatuek lehendabizi hiriko presoak askatu nahi zituzten eta, ondoren, haiekin batera, erregeordearen jauregiaren aurka joan. Dena ondo ateratzen bazen gobernuko goi funtzionarioak harrapatuko zituzten eta haien dirua. Hurrengo urratsak Mexikoko independentzia aldarrikatzea eta Espainiari gerra deklaratzea ziren. Aldi berean, penintsular guztiak hil edo kanporatu egingo zituzten. Matxinadaren arrakasta lortuta konspiratzaileek deaialdi bat egin nahi zuten gobernu-sistema berri bat aukeratzeko; dena dela, haiek Ameriketako Estatu Batuetan aukeratutako batzar antzekoa sortzea nahi zuten

## Porrota 
Salatari baten salaketaz plana erabat hondatu zen. Bigarren bileran Portillaren lehengusua zen Isidoro Francisco de Aguirrek hartu zuen parte eta, prestaketak ikusita, beldurtu zen. 1799ko azaroaren 10ean konspirazioa salatu zuen. Miguel José de Azanza erregeordeak konspiratzaile guztiak atxilotzeko agindua eman zuen. Altxamendu bat sahiesteko atxiloketak isilpean egiteko agindu zuen. Kontsiparatzaileak espetxeratuak izan ziren eta preso urte asko igaro zuten; batzuk ere espetxean hil ziren. Epaiketa luzea izan zen baina, azkenik, ez zen epairik eman. Portillak Mexikoko independentzia ezagutu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natividad Yarza Planas

**Natividad Yarza Planas** (Valladolid, Espainia, 1872ko abenduaren 24a - Tolosa Okzitaniakoa, Frantzia, 1960ko otsailaren 16a) kataluniar irakaslea eta politikaria izan zen. Espainian sufragio unibertsalaren bidez hautatu zen lehenengo emakumezko alkatea bihurtu zen 1934an Bellprateko herritarrek herriko alkate hautatu ondoren.

## Biografia 
Valladoliden jaio zen, Manuel Yarza Lavilla armadarentzat lan egiten zuen zapataria, Brea de Aragón herrikoa izan zuen aita, ama berriz, Nafarroako Huarten jaiotako Lorenza Planas Ramisen. Natividad hiru anai-arrebetatik bigarrena izan zen.

Familia Zaragozara joan zen Natividad jaio eta hilabete gutxira, eta 1876an Bartzelonara joan ziren.

1904tik 1905era Huescako Eskola Normalean ikasi zuen eta 1906tik irakasle jardun zuen; Montbuiko Santa Margaridan, 3 Pontons, Vilada, Malla, Saderra (Orís), Vilanova del Camí, Igualada, 4 Gandesa, Cabrera de Mar,eta Candasnos-en, azkenik 1930eko ekainean Bellprateko eskolako irakasle izendatu zuten jabetzan.

1934ko udan Claramunteko La Poblako maistra plazara aldatu zen, eta gerra zibila hasi zen arte jarraitu zuen bertan.

## Ibilbide politikoa 
1931n "Asociación Femenina Republicana Victoria Kent" elkartearen eraketan parte hartu zuen Irene González Barrio, Julia Balagué Casas, Magdalena Alabart Belart, Josefa Ferrer Vallès, Francesca Quelart Ferrer, Teresa Sabadell eta Isabel Jornetekin batera.

Alderdi Errepublikano Erradikal Sozialistan afiliatu zen, eta propagandista nabarmena bihurtu zen. Bartzelonako IX. Barrutiko Zentro Erradikal Sozialistako Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen.1933an Benito Pérez Galdósen omenaldian eta Lehen Errepublikaren aldarrikapenaren hirurogeigarren urteurrenean parte hartu zuen hizlari gisa. Bellprateko Zentro Erradikal Sozialistaren ezarpenean ere aktiboki parte hartu zuen. 1933ko uztailaren 7an Kataluniako Institutu Laiko Ongilea eratzeko Batzar Nagusiko idazkariorde hautatu zuten.

1933ko azaroko hauteskunde orokorren ondoren, Yarzak alderdia utzi egin zuen Bellprateko udal hauteskundeetan Esquerra Republicana de Catalunyaren hautagaitzako buru izateko, eta 1934ko urtarrilaren 14ko hauteskundeetan alkate hautatu zuten.Sufragio unibertsal bidez aukeratutako lehen alkate espainiarra izan zen. Laborantza Kontratuen Legearen eztabaida zela eta, Bellprat eta Sant Martí de Tous-eko mitinetan parte hartu zuen hizlari gisa.

Gerra zibilean Aragoiko frontera joan zen, lubakiak hornitzeko. Gerra amaitutakoan, Yarza Frantziara erbesteratu zen.

2009ko irailaren 19an, alkate izendatu zuteneko 75. urteurrena ospatzeko, Bellpraten omenaldia egin zioten, Ernest Benac Kataluniako Parlamentuko presidentea bertan zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Natividad Yarzaren biografia
Yvonne Farrell

**Yvonne Farrell** (Tullamore, Irlanda, 1951) irlandar arkitektoa da.

2020an Shelley McNamara arkitektoak eta biek Pritzker Saria jaso zuten.

Yvonne eta Shelley University College Dublinen ezagutu zuten elkar. Harrezkero, elkarrekin egiten dute lan eta 1978an *Grafton Architects* enpresa sortu zuten Dublinen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simona Sparaco

**Simona Sparaco** (Erroma, Italia, 1978ko abenduaren 14a) italiar idazlea da. 2005ean bere lehenengo liburua argitaratu zuen, *Anime de carta* izenburuko eleberria. 2019an DeA Planeta literatura saria irabazi zuen *Nel silenzio delle nostre parole* eleberriarengatik.

## Liburuak 
* *Anime di carta* (2005, Viviani Editore)
* *Lovebook* (2009, Newton Compton Editore)
* *Bastardi senza amore* (2010, Newton Compton Editore)
* *Nessuno sa di noi* (2013, Giunti Editore)
* *Se chiudo gli occhi* (2014, Giunti Editore)
* *Equazione di un Amore* (2016, Giunti Editore)
* *Sono cose da grandi* (2017, Giulio Einaudi Editore)
* *Nel silenzio delle nostre parole* (2019, DeA Planeta)

## Erreferentziak
Taupada (antzerki taldea)

**Taupada antzerki taldea** 1977ko udazkenean sortu zuten Elgoibarren, kultura eta euskara sustatzeko helburuarekin. Antzerkia euskaraz egiteko konpromisoa hartu zuten eta gaur egun oraindik ere konpromiso horri eusten diote. 

Edurne Lasak beti izan du antzerkia bihotzean eta arte eszenikoei lotuta egon da. Jose Mari Larrañaga ‘Larra’, aldiz, kasualitatez iritsi taldera. Lagunak zituen taldean eta muntatzen hasi zen; halere, aktoreren batek ezin zuenean, bera aritzen zen ordezko. 1980an debutatu zuen ofizialki, *Liliput* obran. Ordutik, Taupadaren zutabeetako bat da.

Taupada taldearen 40 urteko ibilbidearen bideoan hainbat antzezpenen irudiak ikus ditzakegu.

## Taldearen obrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerkigintza
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Euskal antzerki garaikideaz
Primo Magri kondea

[eskuinera|thumb|Primo Magri kondea (ezkerraldean) [Lavinia Warrenekin (erdian) eta Baron Magri baroiarekin (eskuinaldean). 1885ean egindako argazkia]]
**Primo Magri kondea** (1849 &ndash; 1920) edo **Rosebud kondea** 1885eko apirilaren 6an, astelehenean, Trinitate Santuko Elizan, New York hirian, Lavinia Warren-ekin, Tom Thumb ospetsuaren alargunekin, ezkondu zen nano italiar baten izen artistikoak izan ziren

## Bizitza 
Anaiak Bolonian jaio ziren eta 1860ko hamarkadaz geroztik herrialdean zehar egon ziren erakusketan, batak pianoa eta besteak flauta jotzen zituzten. 1870eko hamarkadan AEBetara joan ziren hasieran Rosebud kondearen eta Littlefinger baroiaren izenekin. 95 cm-rekin, Primo Magri Lavinia-ren lehen senarra baino bost zentimetro txikiagoa zen bizitzako azken urteetan. Magri senar-emazteek nanoek eta garaiera normaleko pertsonek osatutako antzerki taldea sortu zuten mundu mailan hainbat bira egin zituena, *The Rivals* eta *Gulliver* *Liliputen* bezalako lanak taularatzen zituzten, publiko arruntaren eta erregeen aurrean, Victoria erregina barne.

Anaia, Giuseppe (edo Ernesto) Magri (1850-?), gezurrez Magriren bikitzat aurkeztua, antzeko garaiera zuen nano bat ere bazen, Magri baroia eta Littlefinger baroia ezizenak erabili zituen. Garaiera normaleko emakume batekin ezkondu zen eta altuera arrunta zuten hiru seme-alaba izan zituzten.

P. T. Barnumek bere nanoei eman zizkion titulu militarrak eta aristokratikoak fantasia hutsa ziren, baina Magrik adierazi zuen bereak Pio IX Aita Santuak emandako benetako tituluak zirela.

Magri ezagunak ziren oso zituzten gustu garestiengatik eta, beraz, zahartzarora arte bere burua erakustera behartuak egon ziren halako bizi-trena izan ahal izateko. Errepide-ostatu eta gozoki-denda ospetsua inauguratu zuten Middleborough-en (Massachusetts) eta jardun Coney Island-en. Primo Magri 1915eko film isil batean agertu zen, ''The Lilliputian's Courtship'', bere emazte Lavinia Warrenekin batera.

## Heriotza 
Primo Magri kondea 1920an hil zen, Lavinia baino urtebete geroago, erretiroa hartuta Middleborough-en (Massachusetts), 71 urte zituela.
Jetsun Pema

**Jetsun Pema Wangchuck** () (Thimphu, Bhutan, 1990eko ekainaren 4a) Bhutango Erresumako erregina ezkontidea da.

2011n Jigme Khesar Namgyel Wangchuck erregea senartzat hartu zuenetik *Dragoi Erregina* titulua du.
Sadio Mané

**Sadio Mané** (Sédhiou, Senegal, 1992ko apirilaren 10a) senegaldar futbol jokalaria da, puntaerdian edo bi hegaletako batean jokatzen duena. Gaur egun Ingalaterrako Premier Leaguen dabilen Liverpool taldean dihardu, eta baita Senegalgo futbol selekzio nazionalean ere. Jokalari burutsua da, oso bizkorra eta teknikoki oso ona.

Urrezko baloiaren 2019ko edizioan laugarren postuan gelditu zen, Lionel Messi, Virgil van Dijk eta Cristiano Ronaldoren ondoren.

## Ibilbidea 
**Behe-kategoriak: Génération Foot**

Bere herrialdean txikitatik ibili zen futbolean bere lagunekin, eta baita 2000. urtean sortutako Génération Foot elkartean ere. Txikitatik ikusi zen izugarrizko kalitatea zuela eta ikuskatzaile hainbatek bere izena apuntatua zuten.

**Jauzia profesionaletara**

Hala bada, Metz taldean fitxatu zuen 2011n. Denboraldi batean bertan egon zen, eta 21 partidu jokatu zituen. Han egon zen denboran beste senegaldar batekin topo egin zuen, Kalidou Koulibalyrekin. 2012ko udan Red Bull Salzburgok 4 milioi euro ordaindu zizkion Sadioren taldeari hau Austriako ligara eramateko. Ez-bairik gabe benetan asmatu zuten austriarrek Sadiok bere maila norainoko zen erakutsi baitzuen, zenbakiekin hori baieztuz. Bigarren denboraldian partidu gehiago jokatu zituen, bere taldea Europa Leaguerako sailkatua baitzen aurreko urtetik. Hain zuzen ere jokalariak 5 gol sartu zituen txapelketa honetan. Aurreko denboraldiko maila berdindu edo gainditu zuen.

**Premier Leagueko lehen abentura**

2014-2015 denboraldia Salzburgorekin hasi bazuen ere, abuztuaren bukaeran Southampton ingalaterrarrak 11 milioi ordaindu baitzituen bera edukitzeagatik. Denboraldi hau bere egokitzekoa izan zen. Hurrengo denboraldia are erakusgarriagoa izan zen, eta orduan bai europako talde onenen zerrendetan ikusi ahal izan genuen. Nahiz eta denboraldi horretan Europa League jokatu izanak Sadiok han gelditzea eragingo zuenaren esperantza zuen, Sadiok pausu handiago bat ematea lortu zuen.

**Liverpoolen geldiezin**

Gauzak horrela, Liverpoolek bost urterako kontratua ezarri zion Maneri 34 milioien truke. Lehen denboraldian partidu gutxi samar jokatu arren zenbaki onak atera zituen azkenean. 2017tik 2019ra Mohammed Salah lagun zuela biek erakustaldi bikainak eman zituzten, adibidez Europako kopa irabaztea 2019an Tottenhami. Azken bi urte hauetan gehienbat golengatik eta asistentziengatik nabarmendu bada ere, bere esfortzua zelaian ere izugarria izan da. Lan guzti horren fruitu Urrezko Baloiean lortu zuen laugarren postu hori.

**Senegalgo selekzioa**

Senegalgo selekzioarekin 2012ko maiatzaren 25ean egin zuen debuta, eta ordutik 2017ko Afrikako Kopa eta 2018ko munduko txapelketa jokatu ditu bataz beste. 61 partidu jokatu ditu eta 16 gol sartu.
Isabel Etxeberria Ramirez

**Isabel Etxeberria Ramírez** (Donostia, 1975eko urtarrilaren 22a) itzultzailea eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Euskal Filologian lizentziaduna da. Euskara irakasle, testuliburuak sortzen eta itzultzaile dihardu. 

Bilboko Bidebarrieta Kulturgunean, euskarazko irakurle tailerraren dinamizatzailea izan da.

Hainbat lan itzuli ditu euskarara, eta, 2019. urtean, itzulpengintzako Euskadi Literatura Saria eskuratu zuen Alice Munroren *Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak* lanaren itzulpenari esker.

2021az geroztik, Susa argitaletxearen Munduko Poesia Kaierak bildumaren zuzendaria da, Maialen Berasategirekin batera.

## Lanak 
### Narratiba 
* Alice Munro: *Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak* (Erein, Igela (argitaletxea), 2018). Eusko Jaurlaritzak eta EIZIEk antolatzen duten Literatura Unibertsala bilduman argitaratu zen.

### Saiakera 
* Antonio Damasio: *Descartesen hutsegitea* (2012). Euskal Herriko Unibertsitatearen Zientzia Irakurle Ororentzat (ZIO) bildumako liburua.
* John Dewey: *Artea esperientzia gisa* (2009). Pentsamenduaren klasikoak bildumako lana.

## Sariak 
Euskadi Literatura Saria irabazi zuen 2019an, itzulpengintzaren alorrean. Alice Munroren *Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak* lana dela-eta saritu zuten, eta epaimahaiak nabarmendu zuenez, “itzulpen xaloa da, leiala, zintzoa, batere erakuskeriarik gabe biltzen duena jatorrizkoaren estilo fina”.

## Erreferentziak
Margarita Mariscal de Gante

**Margarita Mariscal de Gante y Mirón** (Madril, Espainia, 1954ko urtarrilaren 10a) espainiar politikaria eta legelaria da. Espainiako Justizia ministro izan zen Jose Maria Aznar presidentearen lehen agintaldian, 1996 eta 2000 bitartean.

## Erreferentziak
Daniela Santiago

**Daniela Santiago** (Málaga, 1982) espainiar emakumezko aktore transgeneroa da. La Venenoren bizitzari buruzko *Veneno. Vida y muerte de un icono* telesaileko protagonista izateagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Kanpo estekak
Nuevo Los Cármenes estadioa

**Nuevo Los Cármenes estadioa**, Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko Granada hirian dagoen futbol estadio bat da, Zaidín barrutian. Granada Club de Fútbol taldearen jokalekua da.

1995eko maiatzaren 15ean inauguratu zen eta 16.336 ikusleentzako edukiera du.
Nuevo Mirandilla estadioa

**Nuevo Mirandilla estadioa**, Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko Cádiz hirian dagoen futbol estadio bat da. Cádiz Club de Fútbol taldearen jokalekua da eta, izena aldatu baoino lehen, Ramón de Carranza y Fernández de la Reguera hiriko alkatea zenaren omenezko izena zeraman, bertan urtero jokatzen den Ramón de Carranza Trofeoa bezala.

1955eko irailaren 3an inauguratu zen eta 15.000 ikusleentzako edukiera du.
Susan Kare

**Susan Kare** (Ithaca, New York, 1954ko otsailaren 5a) estatubatuar artista eta diseinatzaile grafikoa da; 1980ko hamarkadan Apple Macintosh interfazearen elementu askoren sortzailea izan zen.

NeXTeko langile bat ere izan zen (Steve Jobsek eratutako konpainia, Appletik irten ostean 1985an), non zuzendari sortzaile gisa lan egin zuen.

Macintosh OS sistemako tipografia, ikonoa eta marketin material desberdinen diseinatzailea da. Izan ere, bere lehen lanetako batzuk ordenagailu grafikoko tresna eta osagai askotan ikus daitezke, batez ere, begizta, heltzen duen eskua eta pintura-kuboa.

Pixel Arten aitzindaria izan zen urte askotan. Applerentzako lan asko egin zituen,  ezagunenak "Chicago" letra mota da (Mac OS Classic ingurunean nabarmenena, baita Apple iPodinterfazearen lehen hiru belaunaldietan erabilitako tipografia ere), Geneva letra mota, Monako letra mota, Perrovaca Clarus, Happy Mac eta Apple teklatuetako Komando teklaren (⌘) ikurra dira.

Appleren ikonoak sortu zituen, eta bera gabe, gaur egun ez genituzke emojiak ezagutuko. Gainera, MoMA museoak bere artxiboak eskuratu ditu. Beste alde batetik, aipatzekoa da Steve Jobsek arrakastatsuagoa izan zela hari esker.

## Kanpo estekak
Magda Donato

**Carmen Eva Nelken Mansberger**, **Magda Donato** izengoitiaz ezaguna (Madril, 1898ko otsailaren 6a – Mexiko Hiria, 1966ko azaroaren 3a) kazetari, antzerkigile, narratzaile eta aktore espainiarra izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren ostean Mexikon erbesteratu behar izan zuen eta Margarita Nelken idazle eta politikariaren ahizpa izan zen.

## Biografia 
Bere aita, bitxigile espainiarra zen eta, bere ama, Frantzian jaiota, erlojugile baten alaba zen, zeinek Madrilera joan zen palazioko erlojugile bezala lan egiteko. Bere familia aberatsak goi mailako hezkuntza emankorra eman zion, une horretan emakumeentzat oso ohikoa ez zena. 1917an, 19 urterekin, *El Imparcial* albistarian idazten hasi zen, Gasset familiarena, “Femeninas” atalean zutabeak idazten. 1917 eta 1918 urteen artean, zutabe horiek modari buruzkoak ziren, baina geroago, beste gai desberdin batzuei buruz idazten hasi zen. 1920an, España aldizkari kulturalarekin kolaboratzen hasi zen, non feminismoari buruzko artikuluak argitaratu zituen.

Ondoren, Madrilgo hainbat egunkarietan eta aldizkari kulturaletan, *Estampa, El Liberal, La Tribuna, Heraldo de Madrid, Informaciones* edo *Blanco y Negro* adibidez, hainbat artikulu idatzi zituen. Arlo honetan, benetako aitzindaria izan zen, bere barrutiko erreportajeak zirela eta: sendategietan infiltratu zen, eskale eta igarle baten sekretario bihurtu zen lehenengo eskuko informazio lortzeko.Donatok emakume progresista eta feminista izan zen, garai hartako emakume Espainiarren estereotipotik atera zena. María de la O Lejárragak zuzentzen zuen "Union Mujeres de España"ren bazkidea izan zen. Talde hori sozialismorantz bideratuta zeukan bere burua, eta pentsaera kritikoa zuen “Asociacion Nacional de Mujeres Españolas” defendatutako feminismoarekin, katolikotzat eta moderatutzat jotzen zuelako.

Espainiako Gerra Zibila zela eta 1939an behartuta ikusten da erbesteratzera, ondorioz Frantziara joaten da eta 1941an Mexikora heltzen da, non hasi zuen bere karrera antzezlari moduan Les comediéns de France taldean. Gazteentzako lanak idatzi zituen bere bikotearekin, Salvador Bartolozzi, (*Pinocho en el país de los cuentos* edo  *Las aventuras de Cucuruchito y Pinocho*) biak estreinatu ziren Mexikon 1940ko hamarkadan. Bere film garrantzitsuenetariko batzuk *La liga de las muchachas* (1949), *Curvas peligrosas* (1950), *El amor no es negocio* (1949) edo *Caperucita y Pulgarcito contra los monstruos* (1960) izan ziren.

Bere lana antzezlari moduan aitortu egin zen 1960an Antzerki Kritikarien Elkarteak emakumezko aktore onenaren saria eman ziotenean. Bere heriotza eta gero Magda Donato saria sortu zen aztertzeko eta saritzeko urteko obrarik onena aitortzeko eta saritzeko. Sari hori 1973a arte indarrean egon zen.

## Lanak 
* *La carabina* (1924)
* *¡Maldita sea mi cara!* (1929)
* *Las otras dos* (1931)
* *La protegida de las flores*
Lavinia Warren

**Lavinia Warren** —jaiotzako izen-deiturez, **Mercy Lavinia Warren Bump**— (Warren Farm, Middleborough, Massachusetts, AEB, 1841eko urriaren 31 &ndash; Coney Island, New York, AEB, 1919ko azaroaren 25a) emakumezko feria-aktore bat izan zen; nanismoa pairatu zuen.

## Bizitza 
Familia aberats batean jaioa, Bonpasse abizen frantzeseko familia baten ondorengoa izan zen. Bere gurasoak, James Sullivan Bump eta Huldah Pierce Warren, garaiera ohikoa zuten. Izaera normaleko bi anai eta lau ahizpa zituen, baina bere ahizpa txikia, Minnie, bera baino zenbait zentimetro txikiagoa zen. Hamar urterekin bere gehienezko altuera lortu zuen, 81 cm (32 hazbete), bere batez besteko pisua 14,5 kg zen (32 libera), hazkunde-hormonaren defizita zela eta (haren gehiegitasunak kontrakoa eragiten du, erraldoitasuna), garaiera txiki hipofisarioa edo proportzionatutako nanismoa pairatu zuen, akondroplasia edo nanismo ez-proportzionala baino gutxiago. Askok izan nahi zituzten XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako ikuskizun bitxietan, miniaturako pertsona itxuragatik.

Phineas Taylor Barnum ikuskizun estatubatuarraren enpresariak kontratatu zuen 1862an bere ahizpa Minnierekin batera. Tom Thumb jenerala (Charles Sherwood Stratton-en izen artistikoa) ospetsu eta milioidunarekin ezkondu zen, Barnum-en izarra ere, tamaina txikia eta proportzionatua zuena, New York-eko Grace Elizan 1863ko otsailaren 10ean. Bere ahizpa Minnie Warren bere ohorezko dama izan zen eta Barnum-en beste nano bat, Nutt Komodoroa, 76 cm-koa, aitabitxia. Ezkontzak New Yorkeko egunkari guztien azalak hartu zituen. Ezkontzarako sarrera doakoa zen bitartean, Barnumek harrera txartelak 75 dolarretan saldu zituen pertsonako, Metropolitan Hotelean bazkari eta dantzaldirako lehen bost milei aplikatuta. Geroago Straton senar-emazte txikiak Etxe Zurian jaso zituen Abraham Lincoln presidenteak, eztei luze bat Europan eta India britainiarrean egin aurretik.

1883an senarra hil eta bi urtera, Lavinia Primo Magri kondearekin ezkondu zen, 95 cm-ko nano italiarrekin. ''The Liliputian's Courtship'' (1914) film isilean agertu zen, bigarren senarrarekin batera. 78 urte zituela hil zen bigarren senarrarekin erakusketa egitean. Senarra urtebete geroago hil zen, 71 urte zituela.

Bere autobiografia, batez ere, Tom Thumb jeneralaren bizitzan oinarrituta 1906an argitaratu zen.

## Galeria 

Fitxategi:Charles Sherwood Stratton and Lavinia Warren marriage.jpg|Ezkontza ekitaldiaren argazkia (ezkerretik eskuinera): George Washington Morrison Nutt (1844-1881), Charles Sherwood Stratton (1838-1883), Lavinia Warren Stratton (1841-1919) eta Minnie Warren (1849-1878)
Fitxategi:Lavinia Warren Stratton Baby.jpg|Lavinia Warren eta bere semea. Irudi hau agertu zen ezkontza eta urtebetera, Ustez, Livianak seme bat izan zuen, Minnie izeneko neskato bat, hilabete batzuk geroago hil zen arren, baina gehienek uste dute ustezko haurra Barnumen trikimailu bat izan zela
Freya Stark

**Freya Madeleine Stark** , Mrs Perowne (Paris, Frantzia, 1893ko urtarrilaren 31 – Asolo, Italia, 1993ko maiatzaren 9a) esploratzaile eta idazle britainiarra izan zen. Liburu dozena bat baino gehiago idatzi zituen bere bidaiak Ekialde Ertainera eta Afganistanera kontatzen.

### Lehenengo urteak eta ikasketak 
Freyaren gurasoak Robert Stark (ingelesa) eta Flora Stark (italiarra) ziren. Hauek Frantzian ikasten zutenez Flora haurdun zegoen bitartean, Freya Frantzian jaio zen. Freya bederatzi urte bete zuen egunean, *Mila eta bat gauak* liburua oparitu zioten eta honek irakur-mina piztu zion. Bere gaztaroan oso ohikoa zenez Freya gaixotzea, irakurmen munduan sartu zen, latina ikasiz era autodidaktikoan. 13 urte zuenean istripu bat izan zuen lantegi italiar batean bere ilea, makina batean harrapatu ondoren. Horregatik lau hilabete iraun zuen ospitale batean azal injertoak jasotzen bere aurpegiaren eta buruaren zati bat konpontzeko. Geroago persiarra eta arabiera ikasi zituen eta Londresko Unibertsitateko Ekialdeko eta Afrikako Ikasketen Eskolan sartu zen historia ikasteko.

### Bidaiak eta lanak 
Lehenengo Mundu Gerraren bitartean, borondatezko erizaina izan zen Britaniako Gurutz Gorrian. 1927ko azaroan bere bidaiak ekialdera hasi zituen. 1931n bere esplorazioak Hiltzaileen Haranean deskribatu zituen *The Valleys of the Assassins* lanenean eta honegatik Royal Geographical saria irabazi zuen 1933an. 1942an Founder’s Gold Medal saria irabazi zuen bere bidaiengatik Hego Arabian.

Bigarren Mundu Gerran, Britaniako Informazio Ministerioan sartu zen, arabiarrak konbentzitzeko aliatuen bandoan sartzeko edo gerran neutralak izateko. Eskarmentu honi buruko bi liburu ditu: *Letters From Siria* (1942) eta *East is West*( 1945). 1947an Stewart Perowne diplomatiko eta historialariarekin ezkondu zen, baina 1952an banandu ziren.

Gerra osteko Starken lehen bidaia handia Turkiara izan zen, *Ionia a Quest* (1954), *The Lycian Shore* (1956) liburuen oinarria izan zena. Ondoren, bere memoriekin jarraitu zuen ''Dust in the Lion's Paw Autobiography* 1939-1946 lanarekin (1961), *Rome on the Euphrates: The Story of a Frontier* (1966) eta beste saiakera bilduma bat argitaratu zituen, *The Zodiac Arch* (1968).

Freyaren azken espedizioa Afganistanera izan zen, eta 1970an *The minaret of Djam: An excursion into Afghanistan'' idatzi zuen. Asolon hil zen 1993ko maiatzaren 9a, bere 100. urtebetetzearen hilabete batzuk eta gero.
Jane Auer

**Jane Bowles**, ezkongabetan **Jane Auer** (New York, 1917ko otsailaren 22a – Málaga, Espainia, 1973ko maiatzaren 4a), idazle estatubatuarra izan zen.

Familia judu batean jaio zen eta haurtzaroa Woodmere herrian eman zuen, Long Island-en. Clair Stajerren eta Sidney Major Auerren alaba zen, Jane hamahiru urte zituenean bere aita hil zen eta ordutik Janek bere ama maitekor, posesibo eta handinahia zaindu zuen. Ama-alaben arteko arazoak Bowlesen lanean agertzen dira.

Tuberkulosia harrapatu zuen, eta amak Suitzara eramatea erabaki zuen sendatzeko. Nerabe zela, New Yorkera itzuli zen, eta han Greenwich Village-n giro intelektual bohemioa ikusi zuen eta bisexual bezala esperientziak hasi zituen. Judua, bisexuala, erreboltaria eta bere garaiaren aurreratua zen.

Paul Bowles idazlearekin ezkondu zen 1938an, elkarrekin ezagutu egin zirenak 1937an. 1943an *Two Serious Ladies* eleberria argitaratu zuen. Bowles senar-emazteak New Yorken bizi izan ziren 1947 arte, urte hartan Tangerrera joan baitzen.

Haren osasuna porrot egin zuen, besteak beste, alkoholarekiko zaletasun handiagatik, eta garuneko isuri bat izan zuen 1957an. Ingalaterran eta Estatu Batuetan hainbat tratamendu egin ondoren, Malagako klinika batean sartu zen, eta han hil zen 1973an.

Jane Bowles-en hondakinak Malagako San Miguel hilerrian daude, hilobia urte askotan egon zen abandonatuta Malagan.

## Lanak 
Jane Bowles-en obra ezagunena *Two serious ladies* eleberria da, 1943an argitaratua. Hasieran  harrera txarra izan zuen. Batzuek errefusatua eta bukatu gabea hartua.

Bere idazketari ikuspegi zuzenagoa eta ez hain saiheskor emateko nahian, antzerki-lan bat idatzi zuen, harentzat erronka handia izango zena, eta gurtza-lan bihurtuko dena: In the Summer . Harrera bikaina izan zuen eta kartelean egon zen 1953an estreinatu eta hilabete gutxira.

Bowlesen fikzioko pertsonaia nagusiak emakumeak izan ohi dira, eta bakartuta eta erruz beteta sentitzen dira, mitorik gabeko mundu batean. Bowles-en alegiazko eremua amesgaizto batena da, non beldurra eta bakardadea garrantzitsuak diren. Antsietate horren atsedenaldi bakarra haur eszentrikotasunera eta eromenera joatea da.

Tennessee Williamsek, Truman Capotek eta John Ashberyk Jane Bowles idazle estatubatuar onenetariko eta gutxietsienetakotzat jo zuten. Tennesse Williamsek, Gore Vidalek edo Capotek osatzen zuten idazle taldearen burua izan zen. Lan mugatua izan arren, Jane Bowles, ipuin eta antzezlan baten egilea da, eta Tennessee Williams bezalako idazleek prosako fikziozko idazle estatubatuar nagusietako bat izendatu dute.

## Kanpo estekak
FilmAffinity

**FilmAffinity** (ingelesez film, filma eta affinity, kidetasun; film kidetasuna) zinemari dedikatutako espaniar webgune bat da, ingeleseko bertsio batekin kontatzen duena.

## Historia 
FilmAffinity Madrilen 2002an sortu zen Pablo Kurt Verdú Schumann zine kritikoaren eta Daniel Nicolás progamadoaren eskutik. Hasiera batean webguneak, ‘*Almas gemelas*’  gomendazio sistemaren bitdez, jendeak emandako puntuazioen arabera zenbait pelikula gomendatzen zituen. Hiru urte geroago, kritika atala ireki zuten, non jendeak ikusitako filmei buruzko bere iritziak propioak igotzen zituen.

#### Nazioarteko onarpena 
Pc Magazinek, edizio amerikarrak, FilmAffinity  munduko ehun webgune onenen artean sartu zuen (*Haiekin gabe bizi zitekeenik 100 webgune)*. Entretenimendu mailan, webgune onentzat hartu zuten.

## Ezaugarri nagusiak 
Zinema gomendio-sistema bat da, datu-base bat daukadana non filmen, dokumentalen, film laburren eta telesail ugarien erregistro osoa (teknikoa eta artistikoa) aurki daitekeen.

Film bakoitzak puntuazio bat jasotzen du erabiltzaileek, zeinek kritikak ere igo dezaketen, emandako puntuazioen batezbestekoa eginez,. Filmei buruzko informazio nabarmenena eskaintzen duten kritikei garrantzi handiagoa ematen zaie bozketen bidez.

Erabiltzaile bakoitzak beste erabiltzaileekin bere puntuazioa konpara dezake  baita bere antzeko puntuazioak dituen jendea aurkitu ere. Kointzidentzia horiei ‘alma gemela’ deitzen zaie. Posta elektronikoa  atalean, ‘alma gemela’ hauekin hitz egin dezakezu edota beste lagunekin ere.

FilmAffinity-ek erabiltzaileei zenbait ezaugarri betetzen dituzten filmen zerrendak sortzeko aukera ematen die (akzio-film onenak, ikusi dituzten film txarrenak, etab.). Pertsona ezberdin askok pelikula bat zerrenda berean eransten badute, pelikula hori listen sailkapenean sar liteke.

Era berean, zinema eta bideoklubeko estreinaldiak, trailerrak, lehiatiletan bildutako dirua, baita erabiltzaileek gehien baloratzen dituzten filmen rankin guztiak ikusteko aukera ematen du.

#### Beste hizkuntzen bertsioa 
Web-gunearen beste bertsio bat dago ingelesez, gaztelaniarena baino mugatuagoa (adibidez, ez dio erabiltzaileari berrikuspenik argitaratzen uzten) eta etorkizunean alemaniar bertsio bat espero da. 2016an AEBetarako, Mexikorako, Argentinarako eta Txilerako egokitutako bertsioak abiarazi ziren, kasu bakoitzeko filmen eta serieen izenburu espezifikoak eskainiz, baita pelikulen karteldegiak eta herrialde bakoitzeko hainbat kritikarien filmen kritiken laburpenak ere.

## Top FilmAffinity 
Hauek dira balorazio onenak lortu dituzten 5 lehenengo filmak FilmAffinity-ren arabera.

## Erreferentziak
Jeanne Bucher

**Jeanne Bucher** (Guebwiller,  - Paris, ) Frantziako argitaratzailea izan zen.

1895an, Fridolin Blumerrekin ezkondu zen, Suitzako pianista bat. Eta harekin, bi alaba izan zituen: Bata Éve izenarekin, 1898an jaiota, eta bestea Sybille, 1901ean.

1902 ea 1922 artean, Estrasburgotik Suitzara joan zen, erizain ikasketak egiteko, liburuzain izan ondoren. Eta bigarren mundu gerran, erizain bihurtu zen Lyon.

Azkenean, Parisera joan zen bizitzera 1922an.

Vieux-Colombier antzokian idazkari gisa aritu zen lehenengo, eta gero Jean Budry liburu dendan.

Bere lehen galeria-denda ireki zuen 1925ean, Pierre Chareau erakusketako eranskin batean, Georges Hugnet idazle-editorea ezagutu zuenean. Bere lehenengo zintzilikak kubismoari eta bereziki Jacques Lipchitzen eskulturei eskainitakoak dira. Zailtasun ekonomikoek bere arte galeria saltzera behartu zutenean, Marie Cuttoli rue Vignonek antolatutako erakusketetan parte hartu zuen.

## Lana 
Bera, bere lehenengo liburu galeria ireki zuen 1925an, *Pierre Chareau* erakusketako dendaren eranskin batean. Bere sariak kubismoari eskainitakoak dira, baina bereziki Jaques Lipchitzen eskulturei. Frantses zailtasunak bere arte galeria ixtera bultzatu zuenean, Marie Cuttolik antolatutako erakusketetan parte hartu zuen. 1936an, Jeanne Bucher berriro ireki zuen galeria bat apartamentu batean, patio baten atzeko aldean.

Bigarren mundu gerraren bitartez Rogi André argazkilariari lagundu zion, hau André Kertészen emaztea zen, beti ihes egin behar izan zuen bere jatorria judua zelako. Errefuxiatua izan zen Tourainen. 2004an Véronique Jaegerrek bere galeria berreskuratu zuen eta 2015ean izena aldatu zion *“Galerie Jeanne Bucher Jaeger”* izendatuz.

## Bibliografia 
Jeanne Bucher: abangoardia galeria, 1925-1946: Max Ernstetik Staeletik, Christian Derouet eta Nadine Lehniren zuzendaritzapean, Estrasburgo - Paris, Musées de Strasbourg - Skira, 1994.

Agintaritzaren erregistroak: Nazioarteko Agintaritza Birtualaren Fitxategia. Nazioarteko Estandar Izena Identifikatzailea Frantziako Liburutegi Nazionala (datuak) Unibertsitateko Dokumentazio Sistema Kongresuaren Liburutegia Gemeinsame Normdatei Herbehereetako Errege Liburutegia Munduko Katua

Hiztegi orokorrei edo entziklopediei buruzko oharrak: Sortzaileen hiztegi unibertsala • Alsaziako biografiako hiztegi berria [artxiboa]

Arte Ederretako baliabidea: bildumagile historikoen eta kubismoaren saltzaileen aurkibidea
Robert Xavlakadze

**Robert Xavlakadze** (, ; Tbilisi, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1933ko apirilaren 1a - ibidem, 2020ko martxoaren 4a) georgiar atleta izan zen. Altuera jauziko olinpiar txapelduna izan zen Sobietar Batasuna ordezkatuz 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan. Brontzezko domina ere irabazi zuen 1962ko Europako txapelketan.

## Errefererentziak
Jacqueline Urla

**Jacqueline Urla** (Kansas City, AEB, 1956) estatubatuar antropologoa eta irakaslea da.

## Bizitza 
Aitaren aldeko aitona eta amona (Amadeo Urla eta Margarita Elizondo) nafarrak zituen. Kaliforniara emigratu zuten eta han ezkondu ziren. 1927an Iruñeara itzuli ziren eta aitona fusilatu egin zuten 1936an.

## Ibilbide akademikoa 
Massachusetts Amherst Unibertsitatean antropologia irakasten du. 

Bere ikerketetan Europako hizkuntza gutxituen aldeko mugimenduak aztertu ditu, batez ere euskararen ingurukoak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jacqueline Urlaren orrialdea.
* Jacqueline Urlaren artikulu eta liburuak Dialneten
* Bere buruaren aurkezpen bideoa (ingelesez)
* Hitzaldia "Geroa Elkar-Ekin" XVIII. kongresuan (2018/10/19, Gasteiz) (ingelesez)
Juana Arrillaga

**Juana "Juanita" Arrillaga Garate** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1925eko urriaren 20a - Mexiko Hiria, 2022ko otsailaren 18a) erraketista profesionala izan zen. *Arene II*. izenaz jokatu zuen.

## Biografia 
#### Erraketista ibilbidea 
Juanita Arrillaga Elgoibarko Arane baserrian jaio zen eta baserriaren izena hartu zuen pilotan jokatzeko, Arane II.a, bere aurretik, Maria ahizpa zaharragoa, Arene I. baitzen. Bartzelonako Nuevo Mundo frontoian kantxaratu zen.Atzelari postuan. Ondoren, Logroñoko, Castelló de la Planako, Tenerifeko eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen.
* 2019an, Mexikoko Euskal Etxean, Aberri Egunaren baitan Juani Arrillaga, Juana Lizarzaburu eta Julita Beraza erraketistak omendu zituen DFko Euskal Etxeak, “Emakume Raketistak” izeneko dokumentalaren aurkezpenarekin. Ainhoa Palomo eta Jon Juanes filmaren egileek aurkeztu zuten dokumentala.

### Heriotza 
2022ko otsailaren 18an hil zen Mexiko Hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Elisabeth Moss

**Elisabeth Singleton Moss** (Los Angeles, Kalifornia, 1982ko uztailaren 24)​ aktore estatubatuarra da. Bere antzezpen famatuenak Peggy Olson, *Mad Men* telesailean eta June Osborne "Offred" ''The Handmaid's Tale* telesaileko protagonista gisa. Azken lan honi esker Emmy sari bat jaso zuen 2017an.

## Ibilbidea 
1992 eta 1995 bitartean *Picket Fences* telesaileko atal batzuetan parte hartu zuen, Cynthia Parksen rolean. 1993an *Once Upon a Forest* animazio filmean Michelle pertsonaiari ahotsa jari zion. Urte berean *Gipsy*-ren bertsio berrian agertu zen, non Bette Midler pertsonaia nagusia zen. Bi urte beranduago *Escape to Witch Mountain* Disneyeko filmaren bertsio berrian parte hartu zuen.

1999an *Girl, interrupted* filmean bigarren mailako paper bat izan zuen, Winona Ryder eta Angelina Jolie-rekin lana egitea ahalbidetu ziona. *Something's Actually Wrong Here* filmean lan egin zuen Loren Deanekin batera urte berdinean. Zinema arloan aktore entzutetsu ugarirekin lan egin du, Susan Sarandon, Natalie Portman, Michelle Pfeiffer, Cate Blanchett, Tommy Lee Jones, esate baterako. Horrez gain, telesail ugaritan jardun da; hala nola, *Law & Order, Invasion, The West Wing, Medium, Grey's Anatomy, Ghost Whisperer* eta *Saturday Night Live.*

2007ko uztailetik aurrera, Peggy Olsonen paperean hasi zen hainbat aldiz saritua izan den *Mad Men* telesailean. Argumentuari dagokionez, Don Draper (Jon Hamm), marketing arloko ejekutibo baten bizitzan zentratzen da. 1960ko hamarkadan estatubatuar gizarteak moralean jasandako aldaketen inguruan ere hitz egiten du.

*Get Him to the Greek* filmean*,* Pink, Katy Perry eta Christina Aguilera abeslariekin lan egin zuen 2009an.

2014an *Top of the Lake* telesail laburragatik Urrezko Globoa irabazi zuen

2017an Offred interpretatzen hasi zen *The Handmaid's Tale* telesailean, Margaret Atwood-en nobelan oinarritua dagoena. Bere antzezlanagatik Emmy saria irabazi zuen.

Bere azken lanak, 2019an *Us'' filma, Lupita Nyong'o aktore nagusi duena eta *The Invisible Man (*2020*)* izen bereko liburuan oinarritutako beldurrezko filma dira.

## Bizitza pribatua 
2009ko urriaren 25ean Fred Armisenekin ezkondu zen, *Saturday Night Live* programan parte hartzen zuena. Bikotea 2010eko ekainean banandu zen eta Mossek urte bereko irailaren 20an eskatu zuen dibortzioa. Tramiteak 2011ko maiatzaren 13an amaitu ziren.

Mossek zientziologia praktikatzen du eta feminista gisa identifikatzen da.

Nazionalitate bikoitza du, ingelesa eta estatubatuarra.

## Filmografia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak
Olga Cazalis

**Olga Cazalis Santiago** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1925 – Tenerife, Kanariar uharteak 2018ko urtarrilaren 29a) erraketista profesionala izan zen. 7 urtez jokatu zuen *Olga* izenaz Tenerife eta Sevillako frontoietan.

thumb|280x280px|Erraketistak

## Bizitza 
thumb|260x260px|Erraketistak, 1938|alt=Jatorri okzitandarreko familian jaioa, Cazalis abizeneko lehen arbasoa XIX. mendean ailegatu zen Markina-Xemeinera; Olgaz gain, familian pelotari famatu gehiago ere izan dira.

### Erraketista ibilbidea 
Eibarko Astelena frontoian bizpahiru urtez ikasten jardun ostean, erraketista profesionala izan zen. Zazpi urtez 40ko hamarkadan. Sevillan eta Tenerifen jokatu zuen, eta frontoian jokatzeaz gain, emagin izateko ikasketak egin zituen, frontoiko soldatari esker. Tenerifen igaro zituen azken urtean, baina sarri etortzen zen Markina bere jaioterrira eta Plentziara. Cazalis III puntistaren alaba zen Olga.

### Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.

### Omenaldiak 
* 2013an Bilboko Esperanza frontoian omenaldia jaso zuen María Helena Hernández, Gloria Agirre, Lucía Areitioaurtena, Agustina Otaola eta Conchita Bustinduirekin batera.
* 2013an Gernikako Museoak antolatuta omenaldia jaso zuen.
* 2019an Erakusketa antolatu zuen Ziortza-Bolibarko Simon Bolibar museoak erraketisten omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olga Cazaslisen kontratua. Raketistak datubasea
* Olga Cazalis Tenerifen erraketista taldearekin. Raketistak datu basea
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan