open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abswurmbachita

**Abswurmbachita** mineral nesosilikato bat da. 1990an aurkitu zen Andros uhartean, Grezian, eta Irmgard Abs-Wurmbach mineralogistaren omenez jarri zioten izena. Kuprea eta manganesoa du.

## Kanpo estekak
Adamsita-(Y)

**Adamsita-(Y)** Frank Dawson Adamsen omenez izendatutako mineral bat da. Mohs eskalan 3ko gogortasuna du.

## Kanpo estekak
Erik Gorriaren saga

**Erik Gorriaren saga** () hitz lauz idatzitako literatur idazlan bat da, bertan bikingoek Groenlandia, Markland eta Vinlanden bizitako abenturak kontatzen dira.

XIII. mendeko egile ezezaguneko islandiar sagetako bat da.

## Argumentua 
*Erik Gorriaren sagak* funtsean *Groenlandiarren sagan* jazotako gertakizun berberak kontatzen ditu: norvegiar jatorriko bikingo batzuk, tartean Erik Gorria, Islandian itsasoratu, Groenlandia topatu eta kolonizatu egingo dute. Geroago, Erik Gorriaren semean den Leif Eriksson mendebalderago nabigatu eta Helluland (*Harri Lauen Lurraldea*), Markland (*Basoen Lurraldea*), Furðustrandir (*Mirarien kostaldea*) eta Vinland (*Mahastien Lurraldea*) topatuko ditu, baina urte gutxiren barru bertako biztanleen (skræling) eraso etengabeek eta beste hainbat oztopok bikingoak Groenlandiara itzultzera behartuaraziko ditu.

## Ikus gainera 
* Erik Gorria
* Islandiar sagak
* Islandierazko literatura

## Kanpo estekak
Acanthita

**Acanthita** (Ag2S) 173&nbsp;°Ctik behera egonkorki kristal sistema monoklinikoan kristaltzen den zilar sulfuroa da. Tenperatura horretatik gora existitzen den forma egonkorra argentita da. Argentita tenperatura horretatik behera jaisten denean bere egitura kubikoa deformatzen da eta monokliniko bilakatzen da. 173&nbsp;°Ctik behera zuzenean sortzen da acanthita, eta forma egonkor bakarra da airearen tenperaturan.

## Kanpo estekak
Adelita

**Adelita** artseniatoen klaseko mineral arraro bat da. Kaltzio eta magnesiodun artseniato hidroxilatua da. Gottlobitaren egitura molekular bera du, banadiorik gabe. Mineral honekin batera soluzio solido bat era dezake.

1891an aurkitu zen eta bere izenak "iluna" esan nahi du grezieraz.

## Kanpo estekak
Groenlandiarren saga

**Groenlandiarren saga** () Erik Gorriak hasitako Groenlandiako kolonizazioaren kontakizuna da. *Groelandiarren saga* eta *Erik Gorriaren saga* Bikingoen Amerikako kolonizazioari buruzko informazio historiko iturburu nagusiak dira.

Saga hau XIV. mendeko *Flateyjarbók* eskuizkribuan gorde zen, ustez XIII. mendean idaztea agindu zelarik, bertan kontatzen diren gertakizunak 970-1030 bitartean jazo zirelarik. Sagaren zenbait zati iturri historikotzat jo ohi dira.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Islandiar sagak

## Kanpo estekak 
* *Heimskringla.no*. Groenlandiarren saga antzinako norvegieraz. 
* *Icelandic Saga Database*. Islandiar saga guztiak.
Lleidako La Seu Vella katedrala

**Lleidako La Seu Vella katedrala** (katalanez *Catedral de La Seu Vella de Lleida* eta euskaraz *Lleidako Eliza Zaharraren katedrala*) Kataluniako Lleida hirian dagoen katedral bat da. Hiriko ikur da. 1203-1278 bitartean Pere de Coma arkitektoaren diseinua jarraituz erromaniko estiloan eraiki zen, nahiz eta bere gangen ogiba-gurutzadurak gotiko estilokoak izan. Katedrala Turó de Lleida izeneko muinoanren gainean kokatua dago, bertatik hiria nahiz Segrià eskualdearen ikuspegi bikainak daude.

## Iruditegia 

Irudi:083 Seu Vella de Lleida, des del campanar.jpg|Katedrala kanpandorretik ikusita.
Irudi:Lerida - Seu Vella 84.JPG|Barnealdea.
Irudi:29 Seu Vella, pati del claustre.jpg|Klaustroa.
Irudi:110 Seu Vella de Lleida, maqueta.jpg|Maketa.

## Ikus gainera 
* Lleidako Katedral Berria

## Kanpo estekak 
* Lleidako Turó de la Seu Vellako Elkargoaren webgunea
* Lleidako La Seu Vellaren Adiskideen Elkartea
* La Seu Vella katedrala Lleidako Turismo Bulegoaren webgunean (udal erakundea)
* Lleidako La Seu Vella de Lleidaren kanpoaldeko bidai interaktiboa
Islandiar sagak

**Islandiar sagak** (islandieraz *Íslendingasögur*) Islandiako literaturako genero bat da, XIII-XIV. mendeen artean idatzi ziren eta 930-1030 artean Islandian jazotako gertakizunak kontatzen dituzte.

## Ezaugarriak 
Saga multzo honetako islandierazko 36 saga luze eta zenbait kontakizun soil gorde dira. Saga hauetako egileak ezezagunak dira, nahiz eta ustezko hainbat izen aipatu izan diren, pertsonaia eta protagonistak islandiarrak dira, haien bizitza eta balentriak Norvegia, Irlanda, Eskozia, Islandia, Groenlandia eta Ipar Amerikan jazotzen direlarik.

## Islandiar sagen zerrenda 
* *Droplaugarsona saga*.
* *Egils saga Skalla-Grímssonar*.
* *Eiríks saga rauða/Erik Gorriaren saga*.
* *Eyrbyggja saga*.
* *Færeyinga saga*.
* *Finnboga saga ramma*.
* *Fljótsdæla saga*.
* *Flóamanna saga*.
* *Fóstbrœðra saga* (bi bertsioak).
* *Gísla saga Súrssonar*.
* *Grettis saga*.
* *Grœnlendinga saga/Groenlandiarren saga*.
* *Gull-Þóris saga*.
* *Gunnars saga Keldugnúpsfífls*.
* *Gunnlaugs saga ormstungu*.
* *Hallfreðar saga* (bi bertsioak).
* *Harðar saga ok Hólmverja*.
* *Hávarðar saga Ísfirðings*.
* *Heiðarvíga saga*.
* *Hrafnkels saga*.
* *Hrana saga hrings*.
* *Hœnsa-Þóris saga*.
* *Kjalnesinga saga*.
* *Kormáks saga*.
* *Króka-Refs saga*.
* *Laxdæla saga*.
* *Ljósvetninga saga* (hiru bertsioak).
* *Reykdœla saga ok Víga-Skútu*.
* *Svarfdœla saga*.
* *Valla-Ljóts saga*.
* *Vatnsdœla saga*.
* *Víga-Glúms saga*.
* *Víglundar saga*.
* *Vápnfirðinga saga*.
* *Þorsteins saga hvíta*.
* *Þorsteins saga Síðu-Hallssonar*.
* *Þórðar saga hreðu*.
* *Ölkofra saga*.

## Ikus gainera 
* Islandierazko literatura

## Kanpo estekak 
* Islandiar sagei buruzko webgunea 
* Islandiar sagei buruzko material bilduma
Somnanbulismo

**Somnanbulismoa** edo **lo-ibiltzea** loaren nahasmendua da: pertsona, lo dagoela, inkontzienteki eta automatikoki higitzen da, eta, maiz, ohetik jaiki eta oinez hasten da. Lo sakonean zehar gertatzen den jokabidea da eta gehienetan pertsonak ekintza sinpleak (hala nola, ohetik altxa eta berriz ere sartu eta komunera joan) egitea sorrarazten badu ere, batzuetan ekintza konplexu, arriskutsu eta indarkeriazkoak (hala nola, sexu harremanak izan, hilketak) ere egin ditzake somnanbuluak.

## Ohiko uste-okerra 
### Giza gorputza eta osasuna 
* Lo-ibiltari bat esnatzeak ez dio kalterik egiten. Sonanbuloak nahasita edo noraezean senti daitezke esnatu ondorengo denbora-tarte labur batean, baina sonanbulismoari lotutako osasun-arriskuak lesioetatik edo insomniotik datoz, ez esnatzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaueko izu

**Gaueko izuak** loaldian zehar gertatzen diren pertsona batek bizi dituen ikarazko gertaerak dira. Pertsonak oihu egin eta begiak arranpalo azaldu ohi da, ondoan dituen pertsonek egiten dizkioten lasaitasunerako deiei entzungor. Beste sintomak takikardia, arnasketa azkarra eta urduritasuna. Amesgaiztoetatik bereizi behar dira, gaueko izuak loaldiaren hasieran edo lozorroan gertatzen baitira eta amesgaiztoak loaldian bukaerako lo paradoxikoan zehar.

## Kanpo estekak
Admontita

**Admontit** magnesio borato bat da, MgB6O10·7H2O formularekin. Austriako Admonten omenez izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Aenigmatita

{{mineral infotaula
|izena = Aenigmatita
|irudia =Aenigmatite - Mineralogisches Museum Bonn2.jpg
|kategoria =Inosilikatoak 
|formula = Na2Fe2+5TiSi6O20
|kolorea = Tertziopelo-beltza
|habitoa = Kristal prismatikoak, garapen eskasekoak
|sistema = Triklinikoa
|zelda = a = 10.415(1) Å, b = 10.840(1) Å, c = 8.931(1) Å;α = 105.107(4)°, β = 96.610(5)°, γ = 125.398(4)°; Z 
|simetria = H-M sinboloa:  Talde espaziala: P
|haustura = Ona {010} eta {100} norabidetan
|fraktura = Irregularra
|gogortasuna = 5.5
|distira = bitreotik koipetsura
|talde-optikoa = Biaxiala (+)
|errefrakzio_indizea= nα = 1.780 - 1.800 nβ = 1.800 - 1.820 nγ = 1.870 - 1.900
|pleokroismoa = X = hori marroixka; Y = gorri-marroia; Z = marroi ilunetik beltzera
|birrefringentzia = δ = 0.090 - 0.100
|2v = 27° - 55° neurtua
|marra = Gorri marroixka
|dentsitate =3.81
|urtzea =
|disolbagarritasuna =
|erradiaktibitatea = 
}}
**Aenigmatita** edo *Cossyrita* sodio, burdina eta titanioa duen inosilikato mineral bat da. Bere formula Na2Fe2+5TiSi6O20 da eta bere egitura tetraedro kate bat da, launaka errepikatua, albo adar konplexuekin. Kristal trikliniko marroi eta beltzak sortzen ditu. Wilkinsonitarekin (Na2Fe2+4Fe3+2Si6O20) soluzio-solidoa eratzen du.

## Kanpo estekak
Distira (mineralogia)

**Distira** arroka, kristal edo mineral batean gainean argiak interaktuatzeko duen ezaugarri fisikoa da. Honako ezaugarriek hartzen dute parte:
* Mineralen kasuan errefrakzio indizea
* Kristalen kasuan leuntzearen perfekzioa
* Mineralen kasuan kolore bakoitzak duen kolorearen absorzioa.

## Distira motak 

Fitxategi:Brillanten.jpg|Adamantinoa
Fitxategi:KaolinUSGOV.jpg|Ahula
Fitxategi:Moos-Opal1.jpg|Koipetsua
Fitxategi:Pyrite 3.jpg|Metalikoa
Fitxategi:Mineral Mica GDFL006.JPG|Nakar itxura
Fitxategi:Amber_hg.jpg|Erretsinotsua
Fitxategi:Selenite Gips Marienglas.jpg|Zetatsua
Fitxategi:Sphalerite4.jpg|Azpimetalikoa
Fitxategi:Quartz Brésil.jpg|Beiratsua
Fitxategi:Jadestein.jpg|Ezkotsua

## Kanpo estekak
Snegurotxka

**Snegurotxka** (, , "Elurrezko neskatoa") Errusiako Eguberrietako folkloreko pertsonaia da, Ded Moroz pertsonaiaren biloba. Etimologiaz, *elurrezko neskatoa* esan nahi du. Kondairaren arabera, seme alabarik gabeko nekazari bikote batek elurrezko neskato bat sortu zuten: neskatoa azkar hasi zen, baina udaberria hastean, lagunekin joan zen; jolasetan, su baten gainean jauzi egin eta deuseztu egin zen.

## Kanpo estekak
Nomograma

thumb|300px|Lehenengo bi erregeletako balioak finkatuta, hirugarren erregelan horiei dagokien balioa zehazten duen **nomograma**.

**Nomograma** edo **abakoa** erregela eta kurba graduatuak erabiliz bi balio edo gehiagori dagokien beste balio bat kalkulatzeko erabiltzen den diagrama bat da.

## Kanpo estekak
Sivapithecus

***Sivapithecus*** (lehen **Ramapithecus** deitua) primate genero desagertu bat da. Gaur egun animalia genero honi egozten zaizkion fosilak Miozenokoak dira, orain dela 12,5-8,5 milioi urte bizi zirenak. Indian aurkitu dira, Siwalik Muinoetan. Genero honetako espezieetako bat gaur egungo orangutanen aintzindaria litzateke.

## Kanpo estekak
Aerinita

**Aerinita** (Ca4(Al,Fe,Mg)10Si12O35(OH)12CO3·12H2O) mineral urdin edo urdin-berdexka bat da, inosilikatoen taldean sailkatua. Sistema monoklinikoan kristaltzen da, zuntzetan eta beste mineral batzuen estalki gisa. Distira ilun eta beirakara du, eta 2,48 g/cm3ko dentsitatea.

Zeolitaren faziesan sortzen da, arroka mafikoetan, tenperatura baxuko mineral hidrotermal gisa. Prehnita, eskolezita eta mesolitarekin batera agertu ohi da.

## Kanpo estekak
Eskinita

**Eskinita** hiru mineral ezberdinen izena da, duten elementuen araberakoak:

* Eskinita-(Ce)
* Eskinita-(Nd)
* Eskinita-(Y)
Dominic Behan

**Dominic Behan**, irlandera *Doiminic Ó Beacháin* (1928ko urriaren 22a, Dublin &ndash; 1989ko abuztuaren 3a, Glasgow) irlandar musikagile, idazle, eleberrigile eta antzerkigile bat izan zen. Irlandar errepublikar abesti matxino ezagun ugari konposatu zituen, tartean *The Auld Triangle*, *The Patriot Game*, ''McAlpine's Fusiliers* eta *Come Out Ye Black and Tans*.

Dublingo irlandar errepublikar familia nabarmen batean jaio eta hazi izan zen. Bere aita, Stephen Behan, Irlandar Independentzia Gerran IRAko kide izan zen, Kathleen ama, istorio eta kontakizunen bildumagilea zenez, haurrak literatur bida eta hitzaldietara eraman ohi zituen, Peadar Kearney osaba aldiz, Irlandako Errepublikako *Amhrán na bhFiann'' ereserkia ofizialaren egilea izan zen, eta azkenik, Brendan Behan anaia, idazle eta antzerkigile ospetsua izan zuen.

## Abestiak 
* "Arkle"
* "The Auld Triangle"
* "Avondale"
* "Come Out Ye Black and Tans"
* "Connolly Will Be There"
* "Liverpool Lou"
* "McAlpine's Fusiliers"
* "The Merry Ploughboy"
* "The Patriot Game"
* "Take It Down from the Mast"
* "Paddy on the Road"
* "Our Last Hope"

## Idazlanak 
### Antzerkilanak 
* *Posterity Be Damned* (1959)
* *The Folk Singer* (1969)

### Liburuak 
* *Teems of Times* (1961)
* *Tell Dublin I Miss Her* (1961)
* *My Brother Brendan * (1965)
* *Ireland Sings!* (1966)
* *The Singing Irish* (1969)
* *The Life and Times of Spike Milligan* (1987)
* *The Public World of Parable Jones* (1988)
* *The Catacombs* (1989)

### Olerkiak 
* *Ireland Mother Ireland* (1969)
* *Tell Dublin I Miss Her* (1998)
Aegirina

{{mineral infotaula
|izena = Aegirina
|irudia = Aegirine - Mt Malosa, Zomba, Malawi.jpg
|kategoria = Silikatoa, piroxenoa
|formula = NaFe3+[ Si2O6]
|kolorea = Berde iluna, beltz berdexka
|habitoa = Prismatikoa, kristal azikularren agregatuekin
|sistema = Monoklinikoa
|zelda = a = 9.658 Å, b = 8.795 Å, c&nbsp;=&nbsp;5.294&nbsp;Å, β = 107.42°; Z=4
|simetria = 2/m
|haustura = Ona {110}, (110) ^ (10) ≈87°; gerta daiteke {100}
|fraktura = Irregularra
|gogortasuna = 6
|distira = Bitreoa, batzuetan erretxinotxua
|talde-optikoa = Biaxiala (-)
|errefrakzio_indizea= nα = 1.720 - 1.778 nβ = 1.740 - 1.819 nγ = 1.757 - 1.839
|pleokroismoa = X = berde esmeralda, berde indartsua; Y = belar berdea, berde indartsua, horia; Z = berde marroikara, berdea, marroi horixka, horia
|birrefringentzia = δ = 0.037 - 0.061
|2v = Nertua: 60ºtik 90ºra, kalkulatua: 68ºtik 84ºra
|marra = Gris horixka
|dentsitate = 	3,52
|urtzea =
|disolbagarritasuna =
|erradiaktibitatea = 
}}
**Aegirina** inosilikatoen klinopiroxenoen arteko mineral bat da. Aegirina-augita seriearen sodiodun bukaera da. Bere formula NaFe3+[ Si2O6] da, eta burdina Fe3+ gisa agertzen da. Aegirina-augita seriean sodioa kaltzio eta Fe2+arekin trukatzen da eta magnesioa Fe3+-arekin, karga balantzatzeko. Aluminioa ere sar daiteke burdina(III)ren ordez. Batzuetan **akmita** izena ere hartzen du, fibrotsua denean.

Aegirina berde iluna da, kristal prismatiko monoklinikoak eratuz. Distira beiratsua du eta haustura perfektua.

## Ikus, gainera 
* Augita

## Kanpo estekak
Lozorro (argipena)

**Lozorro** hitzak adiera zenbait ditu:

* **lozorroa** edo letargia, animalia zenbaitek euren funtzio fisiologikoak murrizteko fenomenoa;
* **lozorroa** edo loaldi sakona.
Letargia

[thumb|300px|[Barraskiloak **letargian**.]]

**Letargia**, batzuetan **lozorroa** ere deitua, animalia zenbaitek inguruneko egoera batean euren funtzio fisiologikoak murrizteko fenomenoa da. Letargia egunez (saguzar espezie zenbait) eta gauez (kolibriak), neguan (hartzak) eta udan (barraskiloak) izan daiteke.

Letargia epe laburrekoa izan daiteke (24 ordu baino gutxiagokoa), eta kasu horretan loaldi arrunt baten antza du. Hala ere, letargian aldaketa metabolikoak handiagoak dira, eta loa sakonagoa.

Epe luzeko letargiari sorgorraldia deritzo, eta egunak edo hilabeteak iraun ditzake.

## Kanpo estekak
Azetoina

**Azetoina** (**3-hidroxibutanona** ere deitua) hainbat enterobakteriok burutzen duten hartzidura 2,3 butanodiolikoaren ondorioz sortutako molekula organikoa da, Voges-Proskauer-en probaren bidez antzeman daitekeena.

Hartzidura 2,3 butanodiolikoan azido pirubikoa azetolaktato bihurtzen da deskarboxilazio baten ondorioz. Gero, beste deskarboxilazio batek azetolaktatoa azetoina bihurtzen du.

Bere formula kimikoa C4H8O2 da. Era linealean: H3C-CHOH-CO-CH3

Azetoina gurinaren usaina duen likidoa da. Okingintzan erabiltzen da eta baita lurringintzan ere.

## Kanpo estekak
Eskinoso isekaria: gose jokoak III

***Eskinoso isekaria: gose jokoak III*** () Suzanne Collinsek idatzitako eleberria da. 2010ean argitaratua, izen bereko trilogiaren hirugarren zatia da.

Euskaraz Alberdaniak plazaratu zuen.

## Argumentua 
Katniss 13 distritura bidali ondoren, matxinadaren intsignia bilakatzea erabaki zuen, baina horretarako, 13 distrituko presidenteari eskatu zion irabazle guztiak immunitatea lortzea, momentu horretan Peetan pentsatzen zegoen eta. Hilabeteak pasa ondoren, Peeta erreskatatzea lortu zuten, baina Kapitolioak bere pentsamenduak aldatu zizkion eta tortura baten ondorioz, Katniss gorrotatzen zuela pentsaraztea eragin zioten.

Azkenean, Katniss eta beste batzuek matxinada hastea erabaki zuten eta horretarako Kapitoliora joan ziren Snow presidentea hiltzera, hau da, arazoak gauzatzen zituena hiltzera. 13 distrituko presidentea, matxinadaren burua izan nahi zuen, baina Katniss postu hori lortua zeukan, horregatik presidentea Peeta ere bidaltzea erabaki zuen Katniss hiltzeko,momentu horretan Katniss gorrotatzen zuelako. Kapitolioan erreboltariak Kapitolioko umeak hiltzeko bonbak bota zituzten, 13 distrituko presidenteak agindu zuelako, baina horietako bonba batek, Katnissen ahizpa txikia Prim ere hil egin zuen.

Azkenean, Snow presidentea jokoen erruduna zela erabaki zuten eta Katnissi hiltzeko pribilegioa eman zioten. Hil aurretik, berarekin hitz egin zuen eta honek bonbak 13 distrituak bota zituela azaldu zion. Momentu horretan, Katniss, Gale horrekin zerikusia zuela konturatu zen eta berrio bere laguna ezin zela izan ere ohartu zen. Snow presidentea hiltzeko momentuan, Katnissek ideiaz aldatu zuen eta 13 distrituko presidentea hiltzea erabaki zuen, bere erruz bere arreba hil zelako. Horretaz parte, Snow presidentea ere hilda aurkitu zuten, baina ez zekizkien zergatiak. 12 distritura itzultzean, Peetak bere oroimena berriz berreskuratzen hasi zen eta Katnissek denborarekin Peeta maite zuela konturatu zen.
Epilogoan, Katniss eta Peeta agertzen dira, dirudienez jokoak betirako bukatu dira eta bi seme alaba dituzte.

## Zinema 
* *The Hunger Games: Mockingjay – Part 1* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraultza (argipena)

**Iraultza** hitzak erabilera zenbati ditu:

* iraultza hitzak, termino nagusi moduan, gizarte baten erabateko aldaketa azkarra adierazten du;
** Iraultza Industriala,
** Iraultza frantsesa,
** Iraultza neolitiko,
** Iraultza Kulturala,
** Iraultza berdea,
** Iraultza burgesa;
* Iraultza, Euskal Herrian XX. mendearen bukaeran jardun zuen ezker muturreko talde armatua;
* Iraultza zerga, ETA erakundeak hiritar batzuei exijitzen zien ordainketa;
* Iraultza Futbol Taldea, Zamudioko futbol taldea, 1980 urtean sortua.
* **Iraultza**, euskarazko pertsona-izen epizenoa.
Aerugita

**Aerugita** nikel artseniato konplexu arraro bat da, eta formula aldakorra du: Ni9(AsO4)2AsO6. Kristal trigonalak sortzen ditu, kolore berde argitik turkesara. 4ko gogortasuna du Mohs eskalan eta 5,85etik 5,95eko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Apofilita

**Apofilita** filosilikatoen multzo bati ematen zaion izena da. Jatorriz mineral espezifiko bat deitzeko erabili zen, baina 1978an birdefinitu egin zen eta antzeko egitura kimikoa duen serie oso bati eman zitzaion. Serieko kide dira apofilita-(KF), apofilita-(KOH), eta apofilita-(NaF).

## Kanpo estekak
Keratitis

**Keratitis** begiko kornearen hantura da. Keratitisa denean malkoak isurtzen dira, begia gorritzen da, eta begian mina izaten da. Keratitisak ikusmenean gorabeherak eragin ditzake kornearen gardentasuna honda baitezake. Infekzioek edo beste eragile kimiko edo fisikoek (lurruna, izpi ultramoreak, etab.) sortu ohi dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keratosi

**Keratosi** larruazaleko hantura da, azala loditzea ezaugarri duena. Ehunetako gorabeherek sortua izaten da. Bi keratosi mota nagusi bereizten dira:
* aktinikoa, ezaugarritzat garitxaren gisako hantura duena (eguzki izpiek sortua) eta
* gantzatsua, orbain zuri edo marroiak izaten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mathieu Kérékou

**Mathieu Ahmed Kérékou** (Kouarfa, Frantziar Dahomey,  - Cotonou, Benin, 2015eko urriaren 14a) benindar militar, politikari eta herrialdearen lehendakaria izan zen.

## Biografia 
Estatu kolpe militar baten ondoren bere herrialdeko agintaritza hartu zuen 1972an eta errepublikako lehendakaria izan zen 1980. urtetik 1991. urtera. 1996an berriro izendatu zuten lehendakari.

## Erreferentziak
Donald William Kerst

**Donald William Kerst** (Galena, Illinois,  - Madison, Wisconsin, ) estatubatuar fisikaria izan zen. Betatronen bilakaeran egindako lanengatik izan zen batez ere ezaguna (1940); tresna horrek elektroiak oso lastertasun handiz kitzikatzeko balio du, eta lehenengo partikula azeleragailutzat hartu izan da. Donald Kerst fisikako irakaslea izan zen Illinoisko Unibertsitatean.

## Erreferentziak
Hermann Kesten

**Hermann Kesten** (Podwołoczyska, Galitzia,  - Basilea, ) alemaniar idazlea izan zen. Frankfurten ikasi zuen filologia, filosofia eta historia, baina ikasketak bukatu aurretik idazteari eta bidaiatzeari ekin zion. 1927an idatzi zuen lehen eleberria *Josef sucht die Freiheit* (Josef askatasun bila dabil) eta Heinrich von Kleist saria irabazi zuen. 1933an Alemaniatik alde egin zuen, eta Allert de Lange argitaletxe holandarraren erbesteko literatura alemaneko sailaren zuzendari izan zen. 1940an Estatu Batuetara joan zen, eta 1949an hango herritartasuna lortu zuen. Alemaniako Errepublika Federalaren PEN zentroko lehendakaria izan zen (1972-1976). 1977az geroztik Basilean bizi da. Idazlanen artean ditu: *Glückliche Menschen*, (1931, Gizon zoriontsuak), *Ferdinand und Isabella* (1936, Fernando eta Elisabet), *König Philip II.* (1938, Filipe II.a erregea), *Zeit der Narren* (1966, Eroen garaia).

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Josef sucht die Freiheit* (1927)
* *Ein ausschweifender Mensch* (*Das Leben eines Tölpels*) (1929)
* *Glückliche Menschen* (1931)
* *Der Scharlatan* (1932)
* *Der Gerechte* (1934)
* *Ferdinand und Isabella* (1936)
* *König Philipp II.* (1938)
* *Die Kinder von Gernika* (1939)
* *Die Zwillinge von Nürnberg* (1947)
* *Die fremden Götter* (1949)
* *Ein Sohn des Glücks* (1955)
* *Die Abenteuer eines Moralisten* (1961)
* *Die Zeit der Narren* (1966)
* *Ein Mann von sechzig Jahren* (1972)

### Eleberri-bildumak 
* *Vergebliche Flucht und andere Novellen* (1949)
* *Die 30 Erzählungen von Hermann Kesten* (1962)
* *Dialog der Liebe* (1981)
* *Der Freund im Schrank* (1983)

### Biografia eta saiakerak 
* *Copernicus und seine Welt* (1948)
* *Casanova* (1952)
* *Meine Freunde die Poeten* (1953)
* *Der Geist der Unruhe* (1959)
* *Dichter im Café* (1959)
* *Filialen des Parnaß* (1961)
* *Lauter Literaten* (1963)
* *Die Lust am Leben. Boccaccio, Aretino, Casanova* (1968)
* *Ein Optimist* (1970)
* *Hymne für Holland* (1970)
* *Revolutionäre mit Geduld* (1973)

### Ipuinak 
* *Ich bin, der ich bin. Verse eines Zeitgenossen* (1974).
* *Ein Jahr in New York*

## Erreferentziak
Eskumendeko enpresa

**Eskumendeko enpresa** edo **filiala** enpresa nagusi baten mendean dagoen enpresa bat da, enpresa hori erosi, akzio gehienak eskuratu edo *ad hoc* sortu duelako.

## Kanpo-estekak
Saguak eta gizonak

***Saguak eta gizonak*** () John Steinbeck Nobel saridunak idatzitako eleberria da. 1937an argitaratua, George Milton eta Lennie Smallen historia tragikoa kontatzen du, Depresio Handiaren garaietan arrantxoz arrantxo mugitzen ziren bi langilearena.

Eleberriaren Steinbecken bizitzan oinarrituta dago, berriro *The Grapes of Wrath* eleberrian egingo zuen moduan. Euskaraz Alberdaniak plazaratu zuen. Gary Sinise zuzendariak 1992an zuzendu zuen eleberriaren izen bereko filma; John Malkovichek egin zuen Lennieren rola.

## Pertsonaiak 
* **Lennie Small**: Gizon atzeratua baina izugarri indartsua. Georgerekin bidaiatzen du lan bila. Bere ametsa da Georgerekin etxe txiki bat erosi eta untxiak zaintzea.
* **George Milton**: Lennieren laguna, aspalditik dabilena hura babesten.
* **Candy**: Arrantxoko langile zaharra, eskua galdu zuena.
* **Slim**: Arrantxoko mandazainen burua, oso errespetatua.
* **Curley**: Arrantxoaren jabearen semea, oso liskarzalea.
* **Curleyren emaztea**: Curleyren emazte gaztea, beti langileen artean ibiltzen dena.
* **Crooks**: korta-mutil beltza, arrantxoan isolatuta bizi dena bere kolorearengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birrefringentzia

thumb|290px|Kaltzitaren birrefringentzia, kristal polarizatu batekin ikusia
thumb|290px|Izpien desplazamenduaren eskema
**Birrefringentzia** edo **errefrakzio bikoitza** gorputz batzuek duten ezaugarria da, batez ere Islandiako espatoa, bertan sartzen diren argi-izpiak bikoiztu eta linealki polarizatutako bi izpi egiteko, bata bestearekiko elkarzuta. Materialak bi errefrakzio indize ezberdin izango balitu bezala portatzen dela ematen du.

Bi norabideetan lehenengoak errefrakzioaren lege normalak jarraitzen ditu eta **izpi arrunta** izena hartzen du. Besteak beste abiadura bat du eta errefrakzio indize aldakorra du, eta **ez-ohiko izpi** izena hartzen du. Bi uhinak polarizatuak daude, elkarrekiko elkarzut. Hau bakarrik gerta daiteke materialaren egitura anisotropoa bada. Materialak anisotropia ardatz bakarra badu (hau da, uniaxiala bada), birrefringentzia bi errefrakzio indize ematen deskriba daiteke, materialaren polarizazio ezberdinak oinarri hartuta.

Birrefringentzia honako harremanarekin kuantifikatzen da:

:\Delta n=n_e-n_o \,

non *n*o eta *n*e errefrakzio indizeak dira polarizazio perpendikularretarako (izpi arrunta) eta errefrakzio paraleloarekiko (ez-ohiko izpia), hurrenez hurren.

Birrefringentzia ere material magnetikoetan ager daiteke, baina permeabilitate magnetikoan aldaketa handiak egotea arraroa da frekuentzia optikoetan.

## Kanpo estekak
Hirugihar

**Hirugihar**ra Hegoaldean, eta **xingar**ra Iparraldean, txerriaren larruaren azpian dagoen txerrikia da, bereziki gizen edo gantz-zerrendek osatzen dutena. Haragi-geruzekin batera ebakitzen denean deitzen zaio hirugihar; bestela, **urdai**. Oso elikagai energetikoa da, gramoko ia 9 kaloria dituena.

Zenbait herrialdetan, Erresuma Batuan kasu, ketuta prestatzen da (horrela prestaturik, *bacon* deitzen zaio ingelesez eta maileguz horrela izendatzen da hainbat hizkuntzatan), frijituta gosarian hartzeko; era horretan pizza, espageti, ogitarteko edo arroz-errezetetan ere osagai arrunta da.

Beste animalia batzuen haragia, behiarena, arkumearena, oilaskoarena, ahuntzarena edo indioilarrarena kasu, beste era batera moztu, ondu edo presta daiteke urdaiaren antza izan dezan. Horrelako kasuetan, "indioilar-urdaia" ere dei daiteke, adibidez. Erabilera hori ohikoa da judu eta musulman asko bizi diren lekuetan, bi erlijioek txerri-haragia kontsumitzea debekatzen baitute. Hirugihar begetarianoak ere badaude, hala nola "soja-hirugiharra".
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baionako xingarra
* Oreille de crisse

## Kanpo estekak
Hoplita

thumb|Hoplita bat
**Hoplita** Antzinako Greziako polis edo hiri-estatuetako hiritar-soldadua izan zen. Izena (, *hoplitēs*) *hoplon*etik (ὅπλον, pluralean *hopla*, ὅπλα) dator, hau da, «armamentu gaia» edo «ekipamendua». Infanteria astuneko soldadua zen, *gimneta* (, *gumnếs*) eta *psilós* () infanteria arinekoak ziren bitartean.

Soldadu mota hau ziurrenik K.a. VII. mendearen amaieran agertu zen. Hiriko milizia bat osatzen zuten eta lantzari gisa armatuak ziren. Armatzen eta mantentzen aski errazak ziren eta, gainera, armamentua ordain zezaketen. Antzinate klasikoko greziar ezagun ia guztiek hoplita gisa borrokatu zuten, haien artean filosofoak eta antzerkigileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adabaki (argipena)

**Adabakia** terminoak zenbait erabilera ditu:

* adabaki, zulatutako ehunei josten zaien ehunezko zatia;
* adabaki, bizikleta eta beste zenbait ibilgailuren pneumatikoak zulatuta daudenan jartzen den kautxuzko zatia;
* adabaki, aplikazio informatikoen akatsak zuzentzeko edo bertsio berrietara eguneratzeko erabiltzen den kode zati txikia.
Txaplata (argipena)

**Txaplata** hitzak adiera zenbait ditu:
* **txaplata** edo adabakia;
* **txaplata** edo enplastua.
* **txaplata** edo liburuaren bizkarreko laukia; liburutegietan liburuei ezartzen zaien **bizkar-etiketa**.
Adabaki (informatika)

**Adabakia**, informatikan, aplikazio informatikoak dituzten akatsak konpontzeko, bertsioz berritzeko edo haien erabilgarritasuna edo performantzia hobetzeko sortzen den software zati txikia da.

## Kanpo estekak
Breno (K.a. III. mendea)

**Breno** galiarren buruzagi bat izan zen, Antzinako Grezia eta Mazedoniako erresuma inbaditu zituena tribu konfederazio baten buru gisara. Bera hildakoan, galiar batzuk Asia Txikian barrena sartu ziren, eta hantxe Galaziako erresuma sortu zuten.

## Grezian zehar 
Brenoren gidaritzapean galiarrek Mazedonia eta Tesalia inbaditu zituzten K.a. 279. urtean eta urte horretan bertan greziarrak garaitu zituzten Termopiletako guduan. Handik Delfosera abiatu ziren, tenplu ospetsu eta aberats hura arpilatzeko asmoz. Elezaharrak dio ezin izan zutela, Apolo jainkoak bere santutegiaren alde trumoiz eta tximistaz beterikako ekaitz izugarri bat bidali baitzuen, galiarrak beldurtu eta atzeratzeko lain. Delfosen defentsan, hain zuzen ere, greziarrek larriki zauritu omen zuten Breno.

Handik galiarrak Epirora jo, eta bertan orakulu entzutetsu bat zeukan Dodonako tenplua, Zeusen omenez eraikia, arpilatu zuten. Horren ondoren Peloponesoko Olinpia hirira joan ziren, eta Zeusen bertako tenplua, denetan aberatsena, osoki arpilatu zuten. Hala ere, Mazedoniako greziar miliziak gogor aurre egin zienez, Brenok atzera egin behar izan zuen. Handik gutxira hil zen Delfosen hartutako zauriaren ondorioz.

## Galaziaren sorrera 
Buruzagia hildakoan galiar tribuak sakabanatu ziren. Tolistobogio direlakoak, trokmo direlakoak eta volca eta tektosages batzuk Helesponto (Itsaso Beltza) gurutzatuta Asia Txikian sartu ziren. Hantxe Eumenes I.a y Atalo I.a Pergamoko erregeekin borroka latzak izan eta gero, uxatuak izan ziren. Harrezkero, bada, Kapadoziako erdigunera joan eta bertan ezarri ziren: lekuak Galazia izena hartu zuen eta biztanleei galata izena eman zitzaien. Hauexek dira San Paulo apostoluaren Epistola galaziarrei Itun Berriko gutun ospetsuen hartzaileak. Ankara zaharra, antzina Alexandro Handiak azpiratua, herrialde berriaren hiriburu bihurtu zen, Ancyra izenarekin.

Gainerako volca eta tektosages-ak etxera itzuli ziren, Galiako hego-mendebaldera (Tolosako eskualdean). Azken talde honek berekin zeraman Brenorekin bildutako harrapakina, 15.000 talentu, nonbait.

## Kanpo loturak 
*  Breno y los galos, la invasión de Grecia. Sátrapa 1.
Saltsa-perretxiko horilun

**Saltsa-perretxiko horiluna** (*Craterellus tubaeformis*) *Cantharellaceae* familiako onddo espezie bat da. Lehen *Cantharellus* generoan sailkatzen bazen ere, filogenetika molekularreko ikerketek erakutsi dute hobe dela hura *Craterellus* generoan sartzea.

Sinonimoak: *Cantharellus infundibuliformis var. subramosus*, *Craterellus infundibuliformis*, *Craterellus tubaeformis f. pallidus*, *Cantharellus tubaeformis*.

## Deskribapena 
Perretxiko honek tronpeta itxura dauka, eta haren txapela marroi-horixka da, 5 cm arteko tamainakoa. Himenioan tolesturak dauzka, elkarrengandik banatuak, eta txapelak baino kolore argiagokoak dira, krema kolorekoak, ia zuriak zenbaitetan. Txapelaren eta hankaren arteko muga argia nabari da gehienetan, kolore aldaketa nabarmena baita. Hanka horia dute, zilindrikoa edo zapaldua, barrutik hutsa eta 10 cm arteko luze izan daitekeena.

Gehienetan pinudietan bizi da, baina hosto-erorkorreko basoetan ere ageri da. Irailetik abendura sortzen da gehien bat, baina neguaren hasieran ere ager daiteke.

**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsu samarra; ganbila inbutu forman; gainazal zimurtsuarekin, ezkatatsu samarra edo leuna; hori-gris iluna.

**Orriak:** Estu, lodiak; oso anastomosatuak, dekurrenteak, horitik grisera doan kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Ia betik betea, oso irregularra, okerra, oro har, goialdean beste hainbat kapelaren hanka txiki batzuk darama.

**Haragia:** Hori zurbila, zapore meleka eta usain desatsegin bereizgarriarekin.

**Etimologia:** *Cantharellus*, grekotik dator eta koparen txikigarria da, kopa txikia esan nahi du. *Subramosus* epitetoa berriz latinetik dator, sorta baten antzekoa esan nahi duen “subramosus” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarritasunari dagokionez, oso antzekoa den saltsa-perretxiko horiarekin alderatuta Euskal Herrian ez da oso ezaguna, baina perretxiko jangarri ona da. Erraz lehortzen da eta luzaro kontserba daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Koniferoen basoetan, usteltzen ari diren egurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Turkia, Zipre, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Filipinak, Australia, Zeelanda Berria, Antartika.

## Galeria 

Fitxategi:Craterellus tubaeformis 1.jpg
Fitxategi:Craterellus tubaeformis 2.jpg
Fitxategi:Craterellus tubaeformis 3.jpg
Fitxategi:Craterellus tubaeformis 5.jpg
Fitxategi:Craterellus tubaeformis 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holandar zela poni

**Holandar zela ponia** Herbehereetako bertako zaldi arraza modernoa da. Arrazaren jatorria Holandan dago.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza 1970. urtean hasi ziren finkatzen eta 1981. urtean amaitu. Beste hainbat zaldi arraza modernoen kasuan bezalaxe, zaila da zehaztea ea benetako arraza bat den edo zaldi mota bat, duela urte gutxi sortua eta finkatzeko tarterik gabe. Dena den Holandar zela poniak kudeatzen dituen elkarteak ahalegin handia egin du bertan kiroletarako poni mota hau finkatzen arabiar zaldi zein arraza garbiko ingeles zaldi arrazak erabiliz. Erregistro liburua irekita daukate eta soilik hainbat baldintza betetzen dituzten abereak hartzen dituzte bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atalo I.a

'*Atalo I.a *Soter'''* («Salbatzailea»; ) (K.a. 269-K.a. 197), Pergamoko errege bat izan zen. Galaziarrak menderatu ondoren, erromatarrekin bat egin zuen Filipo V.a Mazedoniako erregeari aurre egitearren. Pergamoko liburutegi ospetsua sortu zuen.

Eumenes I erregearen bigarren lehengusua (edo iloba-biloba) zen, eta oinordeko gisa hartu zuen. Errege titulua hartu zuen K.a. 238an eta Atalidar dinastiaren lehen kidea izan zen. Ataloren eta haren emazte zen Antiokida Siriako printzesaren semea zen.

Atalok garaipen garrantzitsua lortu zuen galaziarren aurka, urte batzuk lehenago Traziara iritsitako tribu zelta bat. belaunaldi bat baino gehiagotan Asia Txikiko zati handi batean zergak arpilatzen eta zergak eskatzen ibili ziren, ia kontrakotasunik gabe. Garaipen handi hori ospatzeko, Pergamon monumentu handi bat eraiki zen, eta erdian, ospetsua egingo zen eskultura bat: *Galata hilzorian'' izena duena gaur egun.Monumentu hori, galatarrek suposatzen zuten mehatxuaren amaiera irudikatzen zuen. Garaipenaren ondoren, Atalok Soter ezizena eta errege titulua ere hartu zituen.

erdian|thumb|331x331px|Galata hilzorian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetania

**Tetania** giharren espasmo eta uzkurtze mingarriak eragiten dituen sindromea da, kaltzioaren metabolismoaren akats batek eragina. Metabolismo akatsaren arrazoi nagusiak guruin paratiroideen jarduera murritza, D bitaminaren urritasuna eta alkalosia izan ohi dira. Tetania haurrengan ageri da, batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sukar paratifoide

**Paratifoideo** tifusak eragiten duenaren antza duen sukar motaz esaten da. *Salmonella* multzoko bazilo batzuek (*S. paratyphi*-k edo A motakoak, *S. schottmülleri*-k edo B motakoak, eta *S. hirschfeldi*-k edo C motakoak, hain zuzen) eragiten dute sukar paratifoideoa. Bat-batean agertzen da, eta etengabekoa da. Goragalea, hotzikara, ezpainetako herpesa eta beherakoa eragiten ditu, baina ez du barea handiarazten, eta, oro har, tifusak baino ezaugarri neurologiko leunagoak sorrarazten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blu-ray Ripper

'' 'Blu-Ray ripper' '' software programa bat da.
Blu-ray ripper,Blu-Ray erauzten software, batez ere, Blu-Ray babesa, Blu-Ray disko eta Blu-Ray formatu fitxategiak kentzeko formatuak jolastu, esate baterako, mkv, mp4, AVI, MP3 eta erabiltzen da abar.

## Top funtzioa 
    1. Kendu Blu-Ray babesa, barne Blu-Ray eskualdeko kode, AACS, BD +, eta beste batzuk;
    2. The Blu-Ray disko, ISO fitxategi edo bideo avi, mp4, AVI, eta beste batzuk bezalako formatu Blu-Ray bihurtzeko karpeta;
    3. The Blu-Ray disko, ISO fitxategia edo Blu-Ray karpeta audio, hala nola MP3, WMV, etab formatuak bihurtzeko;
    4. Blu-ray filmak, hala nola, Apple, Google, Android, Samsung, Sony, Western Digital eta abar gisa gailu bat bihur daitezke.

## garapenaren historia 
Blu-Ray teknologia patente bat, beharra izango dute jokatu ahal izan aurretik Blu-Ray filmak dagokion lizentzia erosteko, eta Mac eta Windows ordenagailuetan bi sistema eragile bat da, ez luke eta laguntza, ez da software asko da erabiltzaileek jolastu ahal Blu-Ray filmak zure PC, konfigurazio egokiak duen ordenagailu bat ahal izango du, Blu-Ray disko behar da, baita ere eskatzen du. Blu-Ray ikusteko software bihurtzeko, konpromisoa modu bat da, urdin argia da beste jolastu formatuak bihurtu.

## software formatu 
Java software laguntza
Blu-Ray 2005ean diskoa, iragarri Blu-Ray disko Sun Microsystems, Java teknologia, Blu-ray disc jokalari elkartea, eta Blu-Ray disko daiteke erlazionatutako funtzio egindako.

Eremu kodea
* Ang unang zona (A / 1): Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Hego Amerika (walay labot sa Guyana Frantsesa), Japonia, Txina, Hong Kong, Txina, Taiwan, Korea ug Asiako hego-ekialdean
* Ang ikaduha nga zona (B / 2): Europa, Groenlandia, frantsesa kolonya, Ang Ekialde Hurbila, Afrika, Australia ug Zeelanda Berria
* Ang ikatulo nga zona (C / 3): India, Errusia, Txina, Bangladesh, Nepal, Pakistan ug Hego Asian

Digital Rights Management

Blu-Ray hiru modu horretan Digital Rights Management (DRM), besteak beste mota baino lehen diskoa:

AACS

Duten guztiei AACS dago Advanced Access Content System idatzita, the AACS LA (AACS Lizentzia: Administrator) da garapena, enpresek, Disney, Intel, Microsoft, Mitsubishi, Panasonic, Warner barne garapenean elkarrekin arduratuko anaiak, IBM, Samsung eta. AACS da diskoaren edukia babesteko ardura, copyright digital babesa zati garrantzitsu bat da.

BD +

BD + makina birtual bat miniaturazko Blu-Ray disko egoitza, Blu-Ray diskoak Jokalari sarbidea emateko Blu-Ray diskoak erreproduzitu daitezke.

ROM Mark

ROM Mark bat kode bloke datuak dira, Blu-Ray disko zein da jarraipen eta Blu-Ray disko kontrola ardura gain ez da jokalaria da onartzen den itzultzeko

## Ikus ere 
* Blu-ray Disc
* Blu-ray Disc egile
* Blu-ray Disc grabagarriak
* Blu-Ray 3D zerrenda oharrak
* Blu-Ray fabrikatzaileen zerrenda
* DVD Ripper

## erreferentziak 
1.http://www.blu-rayripper.net/
Lusitano zaldi

**Lusitano zaldia**, , Portugaleko bertako zaldi arraza bat da. Lusitano zaldia oso hurbil dago Andaluziar zaldi arrazatik, biak senide izanik. 1960.en urte arte, biak erregistro liburu berberan zeuden.

Lusitano zaldia bere tamaina zein ezaugarriengatik  zaldi tamainako arrazen sailkapenean kokatzen da.

Iberiar zaldien sailkapean kokatzen da, barroko zaldietan hain zuzen.

## Etimologia 
Arrazari izena Lusitania eskualde historikotik datorkio.
thumb|280 px|Luziano zaldia urratsean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
Teutates

[thumb|150px|eskuinera|[San Remigioren abadia (Reims)|San Remigioren abadian dagoen bere estatua.]]
**Teutates**, **Tutatis**, **Tutates** edo **Toutatis** (Galiako zeltaz  ahoskatua; eusk. «herriaren jainkoa») zelten jainko nagusietako bat izan zen, leinuen jainkoa. Giza sakrifizioak egiten zizkioten; erromatarren Merkurio eta Marteren parekotzat jo dute adituek.

Ikerlari batzuentzat, hitz hau, ez omen da jainko jakin baten berezko izena, adjektibo bat baizik. Adjektibo hau erabiltzen zen, herri edo hiri bateko jainkoa izendatu nahi zenean, baina beste edonolako funtziorik aipatu gabe.
[erdian|thumb|Grafito galo-erromatarra,  Totatès (Toutatis) izena izkiriaturik duena. [Puy-de-Dôme|Puy-de-Dômeko Voingten aurkitua.]]

## Kultura garaikide popularrean 
Galian eta Britanian gurtua, René Goscinnyk idatzi eta Albert Uderzok irudiztatutako komikietan Asterixek laguntzeko Tutatisi hel egiten diolako da ezaguna egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazio Batuen Eguna

thumb|300px|eskuinera|
**Nazio Batuen Eguna** 1948az geroztik ospatzen den eguna da, 1945ean Nazio Batuen Gutuna martxan jarri zela ospatzen duelarik. Sinatzaile gehienek dokumentu hau onartu zutenean, Nazio Batuen Erakundea lanean hasi zen ofizialki.

Nazio Batuen izendapena Franklin D. Roosevelt AEBetako presidenteak eman zion 1942ko urtarrilaren 1ean, II. Mundu Gerran, 26 estatuetako ordezkariek Gutuna onartu zutenean, Ardatzaren aurka ekiteko konpromisoa hartuz.

Lehen ospakizuna 1948ko urriaren 24an izan zen.

1971n, Nazio Batuetako Asanblada Orokorrak urriaren 24a kide zirenen artean jai egun izendatzeko aholkua eman zuen.

## Kanpo estekak
Talentu (txanpona)

**Talentua** (Antzinako grezieraz τάλαντον, *talanton*, 'balantza' edo 'pisua' esanahia zuena) Antzinatean erabilitako txanpon neurri-unitate bat zen. Babilonian sortu zen, baina Mediterraneo osoan zehar erabili zen Garai helenistikoan eta gerra punikoen garaian. Itun Zaharrean 34 kg ingururen baliokide zen, eta Itun Berrian 6.000 drakmaren baliokide edo, bestela esanda, zilarrezko 21.600 g.
## Kanpo estekak
Pneumatiko (argipena)

**Pneumatiko** hitzak erabilera zenbait ditu:

* pneumatiko, ibilgailuen gurpiletako ohiko elementua;
* **pneumatiko**, pneumatikari dagokiona (pneumatika gas konprimitua erabiliz energia baliatzeko sistemak aztertzen dituen zientziaren eta teknologiaren adarra da;
** tutu pneumatikoa, presio-maila desberdinak erabiliz, gauzak tutuz garraiatzeko sistema;
* gnostizismoan, pneumatikoak, maila goreneko gizakiak.
Diada (argipena)

**Diada** hitzak adiera zenbait ditu:

* katalanez, **diada** hitzak *egun* adierazten du,
** antonomasiaz, Diada edo Kataluniako Egun Nazionala, Kataluniako festa-egun nazionala;
* psikologian eta soziologian, diada, bi pertsonek osatzen duten taldea, gizarteko talde txikiena, bikotea, ama eta seme-alabak edo bi lagunek osa dezaketena;
* filosofian, **diada**, monadarekin loturiko kontzeptua, bitasuna adierazten duena.
Alunita

{{mineral infotaula
|izena = Alunita
|irudia = Alunite - USGS Mineral Specimens 015.jpg
|kategoria = Sulfatoak
|formula = KAl3(SO4)2(OH)6
|kolorea = Horia, gorria, arrea edo kolorgea purua bada; izan daiteke zuria edo gris tono batzuk izatea. 
|habitoa = fibrotsua edo zutabeak eratzen dituena, portzelatatsua, askotan granularra edo masiboa
|sistema = Trigonala
|zelda = a = 6.98 Å, c = 17.32 Å; Z=3
|simetria = 3m edo 2/m
|haustura = {0001}n perfektua
|fraktura = Konkoidala
|gogortasuna = 3.5-4
|distira = Bitreoa, {0001} norabidean perlatsua; masiboa bada, ahula
|talde-optikoa = Uniaxiala (+)
|errefrakzio_indizea= nω = 1.572 nε = 1.592
|pleokroismoa =
|birrefringentzia = δ = 0.020
|2v = 
|marra = zuria
|dentsitate = 2.6-2.0
|urtzea =
|disolbagarritasuna =
|erradiaktibitatea = 
}}
**Alunita** sulfato aluminio potasio hidratatua da, KAl3(SO4)2(OH)6 formularekin. XV. mendean aurkitu zen, Erroman, *alum* egiteko erabilia. Hasiera batean *aluminilita* deitu zuen J. C. Delamétheriek, 1797an, baina 1824an François Beudantek **alunita** izena eman zion.

Morfologikoaki 90º 50'ko angeluak dituzten erronboedroak dira, kubo itxurarekin. Kristal simetria trigonala da, hala ere. Uran edo azido ahuletan ez da solugarria, baina disolba daiteke azido sulfurikoa erabilita.

## Kanpo estekak
Mikhail Baryxnikov

**Mikhail Nikolaievitx Baryxnikov** (; Riga, ) errusiar dantzari, koreografo eta aktorea da.

## Bizitza 
Vaganovaren eskolako ikasle izan zen, eta ondoren Leningradoko Kirov balleteko dantzari. Bere garaiko bakarlari handienekotzat hartzen da bere teknikari eta antzezle gaitasunari esker. 1974an sobietar dantzari talde batekin egindako bira baten ondoren, Estatu Batuetan bizilekua hartzea erabaki zuen. *American Ballet Theatre* taldearekin dantzatu du batez ere, eta bertako zuzendari izan da 1980-1989 bitartean. 1989an *White Oak Dance Project* dantza konpainia sortu zuen, dantza garaikidean aritzen dena batez ere. Barixnikovek bi filmetan parte hartu du: Herbert Rossen *The Turning Point* (1977) eta Taylor Hackforden *White Nights* (1984). Oso teknika ona erabiltzen du eta askotariko obrak landu ditu, ballet klasikotik hasi eta ballet modernoraino.

## Erreferentziak
Fritz Thyssen

**Friedrich "Fritz" Thyssen** (Mülheim an der Ruhr,  - Buenos Aires, ) alemaniar enpresaburua izan zen.

## Biografia 
August Thyssenen semea eta ondorengoa izan zen. Aitaren ildotik jarraitu zuen lanean eta alderdi nazional-sozialistaren finantzari nagusietako bat izan zen. 1933an Renania-Westfaliako estatu kontseilari egin zuten, baina harremanak 1939an hautsi zituen Hitlerrekin, naziek Bigarren Mundu Gerra hasi eta berehala. Suitzara jo zuen lehenik eta Frantziara ondoren. Vichyko gobernuko zaindariek atxilotu eta nazien esku utzi zuten. Preso egon zen gerra bukatu arte eta Argentinan kokatu zen ondoren. Bigarren Mundu Gerraren ondoren berriro antolatu zen Thyssenen enpresa eta, hurrengo urteetan, Europako mendebaleko lehen burdingintza enpresa bihurtu zen Thyssen-Oberhausen konpainia.

## Nazien berregituratze ekonomikoari buruzko Thyssenen iritzia 
Thyssen Alemanian gartzelan zegoen bitartean, 1941ean, AEBn "I Paid Hitler" edo "Ni Hitlerri ordaindu nion" izenburuarekin,
Emery Reves kazetariak bere biografia idatzi zuen. Thyssenek esan zizkion gauzak eta memorietan oinarrituta egin zuen bere biografia. Berak idatzitako gauza asko idatzi ziren gerra denboran, behean idatzita dagoena, zati bat besterik ez da.

≪Hitlerrek eta buruzagi naziek harro adierazten dute alemaniar herria miseriatik atera dutela, bertako ekonomia berreraiki dutelako eta guztientzako enplegua sortu dutelako. Hitlerrek boterea hartu zuenean, Alemanian sei edo zazpi milioi langabe zeuden. Krisi ekonomikoa ikaragarria zen (...).

Baina erregimen naziaren berregituratze ekonomikoa itxura besterik ez da. Berez, Hitlerrek ez du aberastasunik sortu; Alemaniako baliabide guztiak agortu ditu. Zergak xahutu dira, eta herriak bere aurrezkiak galdu ditu. Gaur egun, erregimenaren egitura ekonomiko osoa gain behara dator, gerra dela-eta. Izan ere, Hitlerrek gerrara jo zuen, ohartu zelako denbora asko igaro baino lehen bere metodo ekonomikoek inflazioa sortuko zutela eta herrialdearen erabateko gainbehera gertatuko zela.≫

                                          Fritz Thyssen, "La Nación" egunkariak, 1941eko abenduak 8. 
## Erreferentziak
Talioiaren lege

**Talioiaren legea** ezagutzen den zaharrenetariko bat da. Horren arabera errudunari ezartzen zaion zigorra krimenaren parekoa izan behar da: norbait hil baldin badu, legeak erruduna hil behar du. Lege-hausleek berek eginiko delitu bera pairatu behar zuten zigor gisa. Esanahi bera dute "begia begi truk, hortza hortz truk" edo "begia begiaren ordain, hortza hortzaren ordain" esaera zaharrek. Justizia penalaren ikuspuntutik Talioiaren legea mendekuaren sistemaren eta garantiekin eginiko epaiketaren tarteko egoera batean kokatuko litzateke. Modu batez, mendeku hutsarekiko aurrerapena izango litzateke.

Etimologikoki, esaera latinetik dator: "lex talionis". "Talis" antzekoa edo berea adierazten du.

Talioiaren legearen inguruko azalpen zaharrenak Hamurabiren Kodean (K.a.1760.urtean), Antzinako Babilonian, eta Bibliaren Itun Zaharrean aurki daitezke. Europako Antzinaroan eta Erdi Aroan oso ohikoa zen lege hau. XVIII. mendean galdu zen ia erabat Europan, eta gaur egun huts guztiz txikietan baizik ez da erabiltzen zenbait lekutan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiazol

**Tiazola** edo **1,3-tiazola** konposatu organikoa da, C3H3NS formula duena konposatu heteroziklikoen familiakoa eta azolen klasekoa. Isotiazola edo 1,2-tiazola du isomero gisa, nitrogeno- eta sufre-atomoak ondoz ondoan dituena. Konposatu aromatikoa da, nahiz eta aromatikotasun-maila txikia izan.Likido horixka da. Etil eterretan eta etanoletan disolbagarria da.

Tiazolak eta bere deribatu ordezkatuek tiazolen multzoa osatzen dute. Tiazolek pirrolarekin, imidazolekin eta oxazolekin batera azolen klasea osatzen dute.
ezkerrera|thumb|130x130px|Tiazolen atomoen zenbakuntza
Tiazolaren eraztuna B1 bitaminaren osagaitako bat da.

## Sintesia 
Tioazolak sintetizatzeko bi bide nagusi daude.

Tioamidak eta halozetonsak erreakzionaraziz bideetako bat da. Adibidez, *dimetiltiazola* tioazetamida eta kloroazetona erreakzionaraziz lortzen da.

Cook-Heilbron-en sintesia da beste bidea. Tiazoalak *α-aminonitriloak* karbono disulfuroarekin kondentsatuz erdiesten dira.

364x364px|Cook-Heilbron thiazole synthesis reaction overview

## Erabilera 
Tiazola aromatizatzaile gisa usatzen da. Halaber, tinduak eta fungizidak sintetizatzeko ere baliatzen da.
ezkerrera|thumb|180x180px|Tiaziol bat eta bere tiazolio-gatza

## Tiazolio-gatzak 
Tiazoloaren nitrogenoa alkilatzen bada, *triazolio* katioia eratzen da. Triazolio-gatzak katalizatzaile moduan erabiltzen dira sintesi kimikoan.

487x487px|Stetter reaction general example

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak