open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hrvy

**Harvey Leigh Cantwell** (Kent, 1999ko urtarrilaren 28a) **Hrvy** izen artistikoarekin ere ezaguna (letra larriz **HRVY** gisa estilizatua), abeslari eta telebista aurkezle britainiarra da. 2014tik 2015era bitartean CBBCko *Friday Download* programaren aurkezle izan zen. 2020an, *Strictly Come Dancing-* eko 18. telesailean lehiatuko zela iragarri zen.

## Hezkuntza 
Hrvy Leigh Academy-ko (Dartford, Kent) ikasle ohia da, 2015ean utzi zuena 

## Ibilbidea 
### Telebista 
Cantwell CBBCko Friday Download telesaileko sei aurkezleetako bat izan zen 7. telesailetik 9.ra. 2020ko otsailaren 26an, Got What It Takes? abesteko atal batean agertu zen. lehiakideak harrituta utzi zituen aste horretako “Personal” abestia ikasi zuten bitartean. Atal berean tutore izan zen musika bideoen erronka batean.

2020ko irailean, Hrvy *Strictly Come Dancing-eko* 18. telesailean lehiatuko zela iragarri zen, Janette Manrara dantzari profesionalarekin batera parekatuta.  

Hrvyren musika-ibilbidea 2013ko abenduaren 20an hasi zen "Thank You" lehen singlea kaleratuta.  2014ko maiatzean, Little Mix-en laguntza-artista izan zen The Salute Tour-en , M.O. neska taldearekin batera.   2017ko otsailean Virgin EMIrekin sinatu ondoren, *Holiday* EP-a kaleratu zuen, "Holiday" eta "Phobia" singleak barne. 2017ko azaroan, Hrvy-k *Talk to Ya* EP-a kaleratu zuen, non "Personal" singlea barne.  2018ko otsailean, The Courier eta Newcastle Student Radio-ren *The Sounds of 2018* saioan seigarren postuan izendatu zuten, Rex Orange County, Brockhampton eta SG Lewis-ekin batera.  2018ko apirilean, Hrvy The Vamps-en laguntza-artista izan zen Night and Day Tour-n  2018ko irailean, "I Wish You Were Here" kaleratu zuen, BBC Radio 1-en Teen Awards-en emanaldi batekin sustatu zena.  Hrvy BBC Radio 1-en British List-en ere izendatu zuten garai hartan.  Urte hartan, *CelebMix*-en 2018ko Top Success Stories-en sartu zen, Alphadog Management bere kudeaketa-enpresarekin batera. 

2019ko ekainean, Hego Koreako NCT Dream taldearekin kolaboratu zuen SM Entertainment-en eskutik. "Don't Need Your Love" abestia 2019ko ekainaren 6an kaleratu zen  2020ko azaroaren 20an, Hrvy-k bere lehen estudioko diskoa kaleratu zuen, *Can Anybody Hear Me?*; hala ere, azkenean albuma bertan behera geratu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juango katedrala

**San Joan Bataiatzailearen basilika-katedral metropolitarra** () San Juan de Puerto Ricoko katedrala da, bertoko artxidiozesiaren egoitza delarik. San Juan Zaharreko Kristo kalean dago.

## Historia 
1521ean eraiki zuten, ekaitz batek suntsituta, eta 1529an berreraiki zuten.

1978ko urtarrilaren 25ean Paulo VI.a Aita Santuak basilika txiki izendatu zuen, Luis Aponte Martínez kardinalak, San Joan artzapezpikuak, hala eskatuta.

Bertan, Juan Ponce de León esploratzaile eta konkistatzailearen eta San Pio martiriaren gorpuzkiak daude. Erlikia batzuk ditu, hala nola Joan Paulo II.a Aita Santuak 1984an Puerto Ricora egindako bisitan erabilitako apaingarriak eta jantziak.

Guadalupeko Andre Mariaren irudi bat ere badu, «Mexikoko patroia eta Ameriketako enperatriza» tituluarekin. Aldare nagusiaren buruan gurutziltzatutako Kristoa dago eta alboetan San Joan Bataiatzailearen eta Erremedioen Ama Birjinaren irudiak daude. Katedrala Jainkotiar Probidentziaren Gure Amaren Santutegi Nazionala ere bada, Puerto Ricoko zaindaria. Herrialdeko elizarik zaharrena da, eta Amerikako bigarren zaharrena, Santo Domingoko Santa Maria Txikia katedralaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerry Melville

**Kerry Melville Reid** (Mosman, 1947ko abuztuaren 7a) australiar tenislari ohia da.

Hamazazpi urteko ibilbide izan zuen eta grand slameko txapelketa bat irabazi zuen, 1977ko Australiako Irekia, banakako beste 26 txapelketaz gain.

Binakako mailan bi aldiz irabazi zuen Australiako Irekia 1968an eta 1977an, eta 1978ko Wimbledongo txapelketa Wendy Turnbullekin batera.
Sreela Majumdar

**Sreela Majumdar** (; 1958 edo 1959 – 2024ko urtarrilaren 27a) indiar aktorea izan zen, batez ere bengalerazko filmetan parte hartzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
Ramchandra Majumdar eta Nani Majumdarren alaba zen. Kalkutako Unibertsitatean lizentziatu zen. 1979an, Mrinal Senek zuzendutako *Parasuram* filmean debutatu zuen.

2024ko urtarrilaren 27an hil zen, minbiziak jota, 65 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamelen oinarria

X espazio bektorial baten H **Hamel-en oinarri bat** (K,+,\cdot) gorputz baten gainean hau betetzen duen X-en azpimultzo batek osatzen du:

1) Linealki independentea da: \forall F \subseteq H ,F \;\mathrm{finitua}\;, \sum_{f\in F} \lambda_f \cdot f = 0_{X}, \mathrm{con} \;\lambda_{f} \in K \Rightarrow \lambda_f = 0_{K} 

2) X sortzen du, hau da: \forall x \in X, \exist\; F \;\mathrm{finitua}, F\subseteq H \; \mathrm{non\;:}\; \sum_{f\in F}\lambda_f \cdot f=x, \; \mathrm{eta}\;\lambda_{f} \in K

Hautapen-axiomaren arabera froga daiteke (edo zuzenago, bere forma baliokide batzuetan oinarrituta, hala nola Zorn-en lema edo Hausdorff-en printzipio maximoa), espazio bektorial ez-arrunt orok Hamel-en oinarri bat onartzen duela.

## Ikus, gainera 
* Oinarria (aljebra)

## Kanpo estekak
Maialen Etxart Salaberri

**Maialen Etxart Salaberri** (Izturitze, Nafarroa Beherea, 1978) irakaslea da, Arberoa ikastolaren (Nafarroa Beherea) sortzaileetarikoa. Komunikazio ez-bortitzeko formakuntzak ere eskaintzen ditu.

## Biografia 
Maialen Etxart izturiztarra Arberoako ikastolaren (Nafarroa Beherea) sortzaileetarikoa izan zen eta bertan dihardu irakasle urte luzez. Denbora osoz ari da ikastolan. Bi, hiru, lau eta bost urtekoak hartzen ditu, aldizka, matematikak, hizkuntza, historia, geografia eta zientziak irakasten ditu. Arberoa euskalduntzea du amets, eta euskara ez dadin ikasgelako hizkuntza izatera mugatu.

Haurdun zegoela hasi zen komunikazio ez-bortitzaren gaiaz interesatzen, eta Arberoako ikastolako irakasle gisa ikasle eta irakasleen artean ikusten zituen «injustiziei» aurre egiteko baliatu du urteetan zehar. Marshall Rosenberg psikologo estatubatuarrak sortu zuen prozesuak haren irakasle praktika aldatzera eraman du.*Duela hogei urte afektibitatea ez zen aipatu behar, hori era batez aldatu da.*Komunikazio ez bortitza UEUren Baionako Udako ikastaroetan ere landu zuen Donamartiriko Arberoa ikastolako Maialen Etxart Salaberri irakasleak.*Enpatia besteari eman aitzin, neure buruari eman behar diot lehenik.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Komunikazio ez bortitza Youtube
General Vintter/Palena aintzira

**General Vintter aintzira** edo **Palena aintzira**, Andeetan, Argentina eta Txile artean, dagoen aintzira da. Argentinan *General Vintter*edo *General La Paz* izena ematen zaio eta Txilen *Palena* esaten zaio, ondoan duen Palena hiriarengatik.

## Geografia 
Itxura luzea du eta 135 km²-ko azalera hartzen du, hauetatik 83,8 km² Argentinan eta gainerako 51,2 km² Txilen dago. Andeetan 860 metrotako altueran glaziarrek sorturiko aintzira da.

Huemul eta Hielo errekek betetzen dute aintzira eta Carrenleufú/Palena ibaiak hustutzen du, hasieran ekialderantz eta iparralderantz joz bira egiten du Txile aldera, izena ematen dion Palena hirira. Azkenean Ozeano Barean itsasoratzen da.

## Turismoa 
Ortzadar amuarrainaren eta *Salvelinus fontinalis* arrainaren arrantzak turista ugari erakartzen ditu Vintter aintzirara. Horretaz gain inguruko mendietan trekkingak egiteko toki estimatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O'Higgins/San Martín aintzira

'''O'Higgins aintzira** edo **San Martín aintzira'*, Andeetan, Txile eta Argentina artean, dagoen aintzira da. Txilen *O'Higgins* izena ematen zaio eta Argentinan *San Martín* esaten zaio.

Amerikan sakonera handiena duen aintzira da eta munduko bosgarrena.

## Geografia 
Itxura oso irregularra duen aintzira da eta 1013 km²-ko azalera hartzen du, hauetatik 554 km² Txilen eta gainerako 459 km² Argentinan dago. Andeetan 255 metrotako altueran glaziarrek sorturiko aintzira da.

Zortzi adar ditu eta izotza urtzeak elikaten du aintzira Mayer ibaiaren bidez. Pascua ibaia da aintzirako urak Ozeano Barean isurtzen dituena. 2003an egindako ikerketa batek erakutsi zuen 836 metrotako sakonera maximoa duela, horrek Amerikako sakonena eta munduko bosgarrena egiten du.

## Turismoa 
Ortzadar amuarrainaren eta *Bagre bagre'' arrainaren arrantzak turista ugari erakartzen ditu O'Higgins aintzirara. Horretaz gain inguruko mendietan trekkingak egiteko toki estimatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merín aintzira

**Merín aintzira** (, ) Uruguai eta Brasil arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da.

## Geografia 
Itsasertzean kokaturik dagoen aintzira bat da. 185 km-ko luzera eta 10-37 kilometro arteko zabalera du, guztia 3.994 km²-ko azalera hartuz. Ez du itsasorako irteera naturalik baina 39 km luze den São Gonçalo ubidean itsasgoran Ahateen aintzirarekin (*Lagoa dos Patos*) lotzen du eta haren bidez isurtzen ditu ura itsasora. Hainbat ibai eta errekak ekartzen dituzte urak Merín aintzirara, aipagarrienak Cebollatí ibaia, Yaguarón ibaia eta San Miguel erreka dira.

Ur gezako aintzira da, tarteka São Gonçalo ubidetik ur gazia ere sartzen da. 1977an Centurião esklusa eraiki zenetik ur gazia baino ez da Merín aintzirara sartzen, izan ere Rio Grande eta Pelotas hirietarako ur edangarriaren biltegi handiena baita. Inguruan gainera arroz landaketa handiak daude. Esklusak uholde arriskua ere nabarmen txikitzen du. 

## Flora eta fauna 
Merín aintziraren inguruan hezegune zabalak daude, Bañado de Taim esate baterako, eta UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Fauna oso aberatsa du. Koipuak, kapibarak, dortokak, kaiman muturzabalak eta hainbat txori espezie aurkitzen dira bertan. Landareei dagokienez ere aniztasuna oso handia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Sanz Azkue

**Iñaki Sanz Azkue** edo **Iñaki Sanz-Azkue** (Hernani, Gipuzkoa, 1981eko abuztuaren 16a) gipuzkoar biologo eta Bigarren Hezkuntzako irakaslea da. Zientzia-dibulgatzaile oso aktiboa izanik hainbat liburu eta dokumental argitaratu ditu, eta hiru aldiz irabazi du CAF-Elhuyar saria (2019, 2021 eta 2023).

Aranzadi Zientzia Elkarteko eta UEUko kidea. Ingurumen hezkuntzako aholkulari moduan egiten du lan Gipuzkoako Berritzegune Nagusian, Hezkuntza Sailean. Eskoletako Urmaelen Sareko sortzaileetako bat ere bada.

## Biologo ikertzailea 
Biologo moduan lantzen duen gai nagusia biodibertsitatea da, herpetologia ere hainbat arlotan aritu da. Gehien bat anfibioei eta narrastiei buruzko inbentariatze, jarraipen eta kontserbazioari loturiko proiektuetan lan egin badu ere, narrastien genetikari buruzko ikerketan ere hartu zuen esperientzia EHUko Zientzien fakultatean. Besteak beste ikastaro hauek eman ditu: eta dibulgazio lan argitaratu ditu eta aditua den gaiaz liburu hauek argitaratu ditu euskaraz:

* *Hernaniko eta inguruetako anfibioak eta narrastiak*. Aranzadi 2017. Egoitz Alkorta Miranda-rekin batera.
* *GURE FAUNARI ETA FLORARI BEGIRA: ORNODUNAK I* Aranzadi 2021. Eñaut Agirre Goia-rekin batera.

“Burbunak eta etsayak: Hernaniko natura eta ahozko ondareari tiraka” izeneko dokumentalaren egilea da; baita “*Basoko begiak*” haurrentzako album ilustratuarena ere.
* 2022: Bordari eta Satarka Literatura sariak. 2022. Bordari, A mailako lehen saria "*Koartza zuria*" izeneko ipuinarekin. 
* 2021: Bizenta Mogel ipuin lehiaketa. 3. saria. "*Bizimina*" izeneko ipuinarekin. 
* [thumb|[CAF-Elhuyar sariak|Elhuyar sariak (2019)]]2021: CAF-Elhuyar Sariak. Zientzia-kazetaritzako artikulu onenaren saria, Gara egunkariko Gaur8-n publikaturiko “*Etxeko leihoak naturaren behatoki*” lanarekin.
* 2019: CAF-Elhuyar Saria. Zientzia-kazetaritzako artikulu onenaren saria, Argia astekarian publikaturiko “*Hegaztiak, erleak, zomorroak…Sagastien zaindari txikiak*” lanarekin.
* 2018: Bordari eta Satarka Literatura saria. Bordari, A mailako bigarren saria eta Hondarribiko ipuin onenaren saria.
* 2017: Bordari eta Satarka Literatura sariak. Hondarribia. Hondarribiko ipuin onenaren saria.
* 2007: IHOBE SARIA. Euskal Autonomia Erkidegoan udalerri mailan egindako bioaniztasunari buruzko 1. saria “*Hernaniko natur ondarearen azterketa*” izeneko lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñaki Sanz-Azkue. Aranzadi
* Iñaki Sanz-Azkue. Udako Euskal Unibertsitatea. Irakasleak eta egileak.
* «Ekosfera - Iñaki Sanz-Azkue gertutik»&#x20;*Zientzia.eus*&#x20;2023-06-02
* Iñaki Sanz-Azkue. 28 ikerketa-argitalpen Research Gate atarian  (2024-01-28).
* Iñaki Sanz-Azkue. 33 artikulu Argia aldizkarian (2024-01-28)
* @Sanz-Azkue. X(Twitter) sare sozialean.
Macrolepiota rickenii

***Macrolepiota rickenii*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Askotan, Macrolepiota mastoidearen sinonimotzat hartzen da. Jangarri ona, *Macrolepiota procera* bezalakoa, ezin hobea plantxan prestatzeko, birrineztatua edo gisatua. Hanka haritsua du eta bota egin behar da. Lehortu ere egin daiteke.

Sinonimoak: *Macrolepiota gracilenta*, *Macrolepiota mastoidea var. rickenii*, *Macrolepiota mastoidea var. gracilenta*, *Lepiota rickenii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 8 eta 25 cm bitarteko diametrokoa, oboidetik (danbor-makila) zabaldura, titi lodiarekin. Kapelaren azala arre-horixka kolorekoa, titirantz estuago dauden ezkatatxo txikiekin  eta kanpoalderantz zanbrotzeko (larrutzeko) joerarekin.

**Orriak:** Libreak, estu, desberdinak, zuriak (adinarekin gorritu daitezke).

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Liraina, 10 eta 30 cm bitarteko garaierakoa, barnehutsa, fibrosoa, nabarra, ezkata arre kolorekoekin hondo zuriaren gainean eta sigi-saga forman hausten da luzetara. Eraztun bikoitza, mugikorra, apaindua, zabaldua, zuria eta kolore ilunagoarekin azpitik.

**Haragia:** Mehea, kapelaren azalpean biguna eta zuntzezkoa oinean, zuri-arrexka kolorekoa, ukitzean gorri-horixka kolorez tindatzen da. Usain atseginekoa eta hurren zaporekoa.

**Etimologia:** *Macrolepiota* grekotik dator, handia, *Lepiota* generoko perretxiko handia esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Macrolepiota procera* delakoarekin nahas daiteke, honek kapelan ezkata handiak ditu eta titia ez hain markatua. *Macrolepiota mastoidea* espeziearekin ere bai, hau txikiagoa da, ez da hain liraina, eraztuna ez du hain lodia eta apaindua. *Macrolepiota excoriata*-k oin laburragoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Ez da oso ohikoa. Kosmopolita. Eremu belartsuetan, sastraketan, txilarretan. Hostoerorkorren eta koniferoen azpian. Taldekoia da eta maitagarrien eraztunetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Ipar Euskal Herria, Frantzia, Austria, Belgika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chlorophyllum brunneum

***Chlorophyllum brunneum*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie hau da *Lepiota* eta *Macrolepiota* generoan arau orokorraren salbuespen bakarra, 10 cm-ko diametroa gainditzen dutenak jangarriak direla.

Sinonimoak: *Macrolepiota rhacodex var. venenata*, *Clorophyllum venenatum*, *Macrolepiota brunnea*, *Macrolepiota venenata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 18 cm arteko diametrokoa. Ez oso iletsua, simetria erradial (ez zentrokideak) formako ezkataz estalia, batez ere izar irregular formako erdiko ezkata handi bat du, zenbait erradiotan arrakalatzen dena. Kapela estaltzen duen kanpoko plaka iluna gurutze forma berezi batean hausten da.

**Orriak:** Estu, sabeldunak eta libreak, zurixkak edo horixka kolorekoak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Mehea eta zilindrikoa, barnehutsa, leuna, zuntzezkoa, oinarrian pixka bat loditua (erraboil marjinatua). Eraztun sinplea.

**Haragia:** Zuria, oina igurzten bada gorritu egiten da, ez oso trinkoa.

**Etimologia:** *Macrolepiota* grekotik dator, handia, *Lepiota* generoko perretxiko handia esan nahi du.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Ez nahastu *Macrolepiota rhacodes* eta *Macrolepiota konradii* espezieekin, hauek ezkatak zentrokide forman dituzte (ez erradialki, zabalak eta izar formakoak). *Macrolepiota rhacodes* delakoak ez du erraboil marjinaturik, eta ez da talde soropilduetan hazten.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Soropildua hazten da. Lorategietan, hondakindegietan, zabortegietan, areketan, heskaietan... normalean gizakia bizi den lekuetan. XX. mendearen amaieran iritsi zen iberiar penintsulara, Gabonetako izei eskandinaviarren sustrai-lurretan bildutako esporen bidez.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Honduras, Europa, Kanariak, Israel, Errusia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portland uhartea

**Portland uhartea**, , Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Mantxako kanalan, eta itsasaldien arabera Chesil hondartza luzeaz lur lehorrera lotua egon ohi da. Weymouth udalerritik 8 kilometro hegoaldera dago, Dorset konderrian.

Nagusiki kareharriz osatutako uhartea da. A354 errepidearen bidez bertatzatu daiteke. Portland harria nahiz Portland zementuak izena uharte honi zor diote, zementuak uharte honetatik ateratzen den harri mota horren kolorearen antza baitu.

Bestalde, bertan Portland gaztelua dago.
Portland harria

[thumb|right|250px|Portland harri harrobia, [Portland uhartea.]]
**Portland harria**, Jurasiko Berantiarreko Tithoniar aroko formazio geologiko bat da, Ingalaterra hegoaldeko Portland uharteko harrobietatik ateratzen dena. Ondare harri izendatua du Geologia Zientzien Nazioarteko Elkarteak.

## Ezaugarriak 
Harri mota hau arkitekturan asko erabiltzen da, eta berarekin eraikin nabarmen asko eraiki dira, nagusiki Britainiar Uharteetan baina baita mundu osoanz ehar ere, tartean Londresko San Paulo katedrala eta Buckingham jauregia, bai eta New York hiriko Nazio Batuen Egoitza ere.

Portland zementuak izendapena harri honekin duen antzekotasunari zor dio.

## Erreferentziak 
¡
Weymouth (Dorset)

**Weymouth** ( ahoskatua) Ingalaterrako hegoaldeko kostaldeko udalerri bat da, Dorset konderrian. Izena Wey ibaiaren bokalean egoteagatik datorkio. 2021ean 53.427 biztanle zituen. Bournemouth eta Poole ondoren konderriko hirugarren udalerririk populatuena da.

Turismoa sektore ekonomiko garrantzitsuena du. Zortzi kilometro hegoaldera, Portland uhartea dago.

## Demografia 
## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* , 1959
* , 1986

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Eztebe Mendikoa eliza

**San Eztebe Mendikao eliza**, , Frantziako Paris hiriburuan dagoen eliza bat da, 5. barrutiko Santa Genovevaren mendian, eta Parisko Panteoiaren aldamenean. Gotiko flamigero estilokoa da.

VI. mendean toki honetan lehen kapera eta eliza eraiki ziren, 1494-1624 artean presbiterioa, kanpandorrea, gurutzadura eta hainbat arkitektura elementu gehituz. 1861-1868 artean Victor Baltard arkitektoak zaharberritu eta gaur egungo itxura bereganatu zuen.

Bertan, Genoveva Pariskoaren gorpuzkinak daude, Parisko Santa Zaindaria dena. Presbiterioaren albo banatan Blaise Pascal eta Jean Racinen hilobiake ere badaude.

## Zinema 
Eliza honen aldameneko eskailerak *Midnight in Paris* (2011, Woody Allen) filmaren hainbat eszenen kokaleku izan ziren.

## Kanpo estekak
Saint Croix uhartea (Maine)

**Saint Croix uhartea**, , AEBetako Maine estatuaren ipar-ekialdean dagoen uharte bat da, St. Croix ibaiaren bokalean eta Kanadako Brunswick Berria probintziaren mugan.

2,6 hektareatako azalera du eta populatu gabea da. 1984an Gune Historiko Nazionala izendatua izan zen.
St. Croix ibaia (Maine–New Brunswick)

**St. Croix ibaia**, Maliseet-Passamaquoddy hizkuntzaz *Skutik*, AEBetako Maine estatua eta Kanadako Brunswick Berria probintziaren arteko mugan dagoen ibai bat da. 114 kilometro luze ditu.

Chiputneticook aintziretan jaio eta urak Passamaquoddy badian isurtzen ditu, Ozeano Atlantikoan.
Daniil Medvedev

**Daniil Sergeievitx Medvedev** (; Mosku, 1996ko otsailaren 11) errusiar tenislaria da.

20 txapelketa irabazi ditu. Garaipenik nabarmenena 2021eko AEBetako Irekian izan zen, Novak Djokovićen aurka. Gainera, txapeldunorde izan da grand slameko beste bost txapelketatan.

2021ean Davis Kopa txapelketa irabazi zuen talde errusiarrarekin.
Hinako Ashihara

'''*,  izengoitiaz ezagunagoa, (Hyōgo prefektura, 1974ko urtarrilaren 25a – Nikkō, 2024ko urtarrilaren 29a) japoniar mangaka izan zen.

## Bizitza 
1994an lehen komikia argitaratu zuen, *Sono hanashi okotowari shimasu* izenekoa, *Bessatsu Shōjo Comics* aldizkarian (gaur egun *Betsucomi*). 1995ean, ibilbide profesionala hasi zen *Girls Lesson* mangarekin.

Hainbat *one-shot*en ostean, lehen manga saila argitaratu zuen 1997tik 1998ra: *Tenshi no Kiss*. Gero beste hainbat sail argitaratu zituen:  *Derby Queen* 1999tik 2000ra, *Miss* 2000n, *Tenzen Bitter Chocolate* 2001ean eta *Sunadokei'' 2003tik 2005era.

## Lanak 
## Sariak 
* 2005 eta 2013: Shōgakukan saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maja Bajević

**Maja Bajević** (Sarajevo, Bosnia, 1967ko apirilaren 20a) argazkilaria eta performancegilea da. 

## Biografia 
Maja Bajević 1967an jaio zen, Sarajevon. Parisen egin zituen ikasketak 1991n, eta arte ederretako ikasketa-beka bat lortu zuen. Sarajevoko eta Parisko arte ederretan graduatu zen. Ikasketak amaitutakoan, ezin izan zen gerran zegoen jaioterrira itzuli. Erbestean hasi zuen artista lana. 1998an itzuli zen Sarajevora: bertan, kultura-bizitza partzialki berreskuratzen hasia zen, baina egoera oso zaila zen artean. Jugoslaviako nazionalitatea du, eta, 2003an, nazionalitate frantsesa hartu zuen. Ordutik, Sarajevoren, Berlinen eta Parisen bizi eta lan egiten du. 

## Sorkuntzak 
Bideoa, performancea, argazkiak eta instalazioak egiten ditu. Europan egiten du lan, batez ere. Uneko arazo politiko eta ekonomikoetan jartzen du arreta. Bere lanaren bidez, Maja Bajevićek tradiziozko ohiturak eta jardunbideak berriz biziarazten ditu, mundu moderno gero eta estandarizatuagoaren aurkako azken baliabide gisa.

Maja Bajevićek 50. Veneziako Biurtekoan parte hartu zuen (Bosnia eta Herzegovinako pabiloia), eta Veneziako hiri horretan bertan ere egin zuen *Blood & Honey: Future is in the Balkans* erakusketa, biurtekotik kanpo. Hiri hauetan ere egin ditu erakusketak: 2001ean, Istanbulgo Biurtekoa; Manifesta 3, Liubliana, Eslovenia; Madril 2011, etab. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Joana Choumali

**Joana Choumali** (Abidjan, Boli Kosta, 1974) argazkilari garaikidea da.

## Biografia 
Joana Choumalik arte grafikoak ikasi zituen Casablancan (Maroko), eta McCann-Erickson enpresako zuzendari artistiko gisa lan egin zuen, Abidjanen, publizitatean, argazkilaritzan artista independente gisa, freelance, hasi aurretik.

Bere hainbat seriek arreta erakartzen dute, besteak beste, bilakaera betean den Mendebaldeko Afrikaren berezitasun soziokulturalak behatzen dituztenak. 

2008an, Nappy mugimenduaz arduratu zen Afrikan, *Nappy*! izeneko bere seriearekin. 

2009an, Abidjaneko bazter-auzo txiroetako biztanleen bizitzari begiratu zion, *Ces invisibles* seriearekin. 2010aren hasieran, Awoulaba/*taille fine* seriean, erakusleihoetako manikiak bildu zituen. Afrikako mendebaldeko emakumeen gorputzaren edertasunaren nolabaiteko diseinua islatzen dute, mendebaldeko kanonetatik urrun. Boli Kostako herri-kulturan, “Awoulabak” forma oparoko emakume ederrak dira. Haien forma kurbadunak oparotasunaren eta osasun onaren adierazle dira. Miss Awoulaba edertasun-lehiaketa bat ere antolatzen dute Miss Boli Kosta lehiaketan baloratzen den mendebaldartutako edertasunetik desmarkatzeko.

Baina nazioarteko erakusketetako serie aipagarrienetako bat *Hââbrê, dernière génération* da, eskarifikazioari buruzkoa. Eskarifikazioak antzinako jatorria du. Gizarte-praktika arrunta da Afrikako mendebaldean, larru ilunetan gaizki bereizten den tatuajea ordezten duena. Pertsonen identitatean parte hartzen du, eta helduarora igarotzeko eta talde mugatu bateko kide izateko erritualean parte hartzen du. Baina gero eta gutxiagotan egiten da, batez ere hiriguneetan. Joana Choumalik bilatu eta argazkia atera zien pertsona sarifikatu horiei. Iraulitako garai baten azken lekukoak dira, batzuek marka horiez harro daude, eta beste batzueek baztertu egiten dituzte.

2019ko azaroaren 13an, Joana Choumalik 8. Pictet Saria irabazi zuen, “*Ça va aller*” (2016/19) izeneko argazki bordatuengatik. Grand-Bassameko atentatu terroristak gertatu (2016ko martxoaren 13a), eta hiru aste eskasera hasi zuen bere lana. Hain zuzen ere, umetan oporrak igarotzen zituen kostaldeko hiriko kale eta itsasertz hilak erakutsi zituen.

## Sariak eta goraipamenak 
* 2019: Pictet saria, "*Ça va aller*" serieagatik (2016-19)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Dangtu

**Dangtu konderria** edo **Dāngtu Xian** Ma'anshan hiri-prefekturako herri bat da, Anhui probintzian, Txinako Herri Errepublikan. 2010eko azaroan 454 883 biztanle ditu erroldatuta.

## Kokapena 
Probintziaren ekialdean dago, Ibai Urdinatik eta Jiangsu probintziaren eta Nanjing hiriaren mugatik gertu.

## Banaketa administratiboak 
Dangtu konderria bederatzi hiri eta bi udalerritan banatuta dago.

;Hiriak

;Udalerriak
* Jiangxin (udalerria) ()
* Dalong (udalerria) ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ly Xīnzhèn M. Zhǎngsūn Brown

**Ly Xīnzhèn M. Zhǎngsūn Brown** (Washington, 1993) pertsona autisten eskubideen aldeko estatubatuar ekintzailea da.

## Bizitza 
Brownen esanetan, asmorik gabe hasi zen aktibismoan. Autismoari buruzko kontzientziaziorako erakunde batentzako 1200 dolar baino gehiago bildu ondoren, erakundearen adierazitako misioaren aurkako jokabidea aurkitu zuen eta dirua emaileei itzui zien. Horren ostean Autistic Self Advocacy Networkekin kolaboratzen hasi zen. 2010ean poliziak autismoari eta bestelako desgaitasunei buruz trebatzeko lege-proiektua proposatu zuen, eta proiektu hori onartzeko lobby egiten jarraitu du.

2011tik 2015eta Georgetown Unibertsitatean ikasi zuen eta Brown campuseko ikasle desgaituen defendatzailea izan zen. Hiri osoko baliabideen gidaliburu bat idatzi zuen, desgaitasunaren inguruko inkestak egin zituen ikasleen gobernuko hautagaien artean, ikasle desgaituentzako txat bat sortu zuen Twitterren eta pertsona desgaituen eskubideei buruzko hitzaldi eta antzezpen ziklo bat antolatu zuen, non Karen Nakamurak, Margaret Pricek, Leroy F. Moore Jr-ek, Kassiane Asasumasuk, Stephanie Kerschbaumek eta Shain M. Neumeierrek parte hartu zuten, besteak beste.

2012ko udazkenean, Brownek unibertsitate-komunitateko 20 kide baino gehiagoz osatutako plangintza-batzorde bat antolatu zuen campusean Desgaitasunen Kultur Zentro bat sortzearen alde egiteko. Plangintza-batzordearen gomendioek, 2014ko #BeingDisabledAtGeorgetown (#BDGU) lineako kanpainarekin batera, Desgaitasunaren Ikasketen Ikastaroen Klusterra ezartzean lagundu zuten 2015eko udazkenean.

2013an, Brownek Judge Rotenberg Centerren aurkako proiektu bat antolatu zuen. Zentro hori pertsona autisten jokabidea aldatzeko modu gisa estimulu desatseginak (hala nola, deskarga elektrikoa) erabiltzeagatik ezaguna da. JRCrekin lotutako dokumentu eta bestelako baliabideen artxibo bizia mantentzen du bere webgunean. 2020an, Brownek Elikagai eta Sendagaien Administrazioak Judge Rotenberg Centerren deskarga elektrikoko gailuak debekatzea onartu zuen eta esan zuen tortura metodo honetatik bizirik atera direnentzat konponketak egon behar zirela.

2015etik 2017ra Massachusettseko Garapen Desgaitasunen Kontseiluko presidentea izan zen.

Pertsona ez-binarioa da
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan Zaharra (Puerto Rico)

**San Juan Zaharra** () San Juan de Puerto Ricoko alde zaharra da. San Juan uhartetxoan dago, Puerto Rico uharte nagusiarekin zubien bidez lotuta. Auzoak galtzada-harrizko kaleak eta eraikin koloretsuak ditu, XVI. eta XVII. mendekoak, uhartea espainiarra zenean. Barrutiaren ezaugarri nagusia plaza publiko eta eliza ugari ere badira, San Joan Bataiatzailearen basilika-katedral metropolitarra barne, non Juan Ponce de León esploratzaile espainiarraren hilobia dagoen.

San Juan Zaharra uhartearen toki turistikoetako bat da, denden ugaritasunarekin, toki historikoekin, museoekin, jatetxeekin, antzinako edertasunarekin eta berezitasun arkitektonikoarekin. Barruti Historiko Nazionala da eta San Juan Zaharraren Barruti Historikoa bezalako Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroaren barruan dago. UNESCOren Gizateriaren Ondarearen gunea ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claire Beck Loos

**Claire Beck Loos** (; Pilsen, 1904ko azaroaren 4a - Riga, 1942ko urtarrilaren 19a) argazkilaria eta idazlea zen. *Adolf Loos – A Private Portrait* idatzi zuen, Adolf Loosi eskainitako obra; haren hirugarren emaztea izan zen.

Theresienstadt kontzentrazio-eremura deportatu zuten 1941ean, eta Rigako kontzentrazio-eremu batean hil zen, 1942an.

## Bizitza eta obra 
Claire Beckek harremana zuen Beck, Hirsch, Turnowsky eta Kraus familiekin, zeinek eskatu baitzioten Pilsengo eta Vienako apartamentuen barrualdea aldatzeko. Adolf Loosek orduan diseinatu zituen pareten arteko *espazio interstizialak*, gelen jarraitutasuna sortzeko. Claire Beck eta Adolf Loos ezkongai bilakatu ziren Beck familia Joséphine Baker-en ikuskizun batera gonbidatu eta gero, 1929ko udaberrian, Vienan. Presaka eman zuten ezkon-hitza, Becken gurasoak ezkontzearen aurka baitzeuden.

Claire Beck eta bere ama Olga Feigl Beck Pragara joan ziren Bigarren Mundu Gerraren hasieran. Theresienstadt-era deportatu zituzten, eta 1942an hil ziren Rigako kontzentrazio-eremu batean.

## Lanak 
* *Adolf Loos - A Private Portrait*, Claire Beck Loos, 2011, DoppelHouse Press, 200 or. (ISBN ).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Sabiha Çimen

**Sabiha Çimen** (Istanbul, Turkia, 1986) argazkilaria da. 2020an, World Press Photo saria eman zioten.

## Biografia 
Argazkilari autodidakta, Sabiha Çimen 1986an jaio zen, Istanbulen. 2015ean, Nazioarteko Merkataritzan eta Finantzetan graduatu zen, eta Kultura Ikasketen diploma bat eskuratu zuen.
Istanbulgo Bilgi Unibertsitatean. Kultura Ikasketen diplomako tesia, “Turkia herrialde simulatu gisa” izeneko argazki-erreportaje eta guzti, *Cambridge Scholars* *Publishing*-ek argitaratu zuen 2019an.

Sabiha Çimen “Hafizak, Koranaren emakume zaindariak” izeneko proiektuan lanean aritu da 2017az geroztik, Turkiako bost hiritara bidaiatuz. Laurogeita hemeretzi erretratu egin zituen formatu ertainean, eta, horri esker, *Joop Swart Masterclass* delakoan parte hartu zuen, *Joop Swart Masterclass* World Press *Photo* *Foundation*-ek antolatua 2018an, eta *PH Museum-*eko emakume argazkilarien bekaren hirugarren saria lortu zuen.

2020an, World Press Photo bat eta emakume fotokazetariaren Canon saria irabazi zituen, “Hafizak, Koranaren emakume zaindariak” serieagatik.

2020ko uztailean, Magnum Photos agentzia ospetsuak bere taldean sartzeko gonbita egin zion, bi urteko probaldirako.

## Argitalpena 
* *Turkey as a Simulated Country*, Cambridge Scholars Publishing, 2019, 

## Sariak 
* 2018: PH Museum-eko argazkilarien bekaren hirugarren saria.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Zerrenda:Emakume_argazkilariak

## Kanpo estekak
Neurotipiko

**Neurotipikoa** (batzuetan **NT**), neuroaniztasunaren paradigman, desberdintasun neurologikorik gabeko pertsonak izendatzeko erabiltzen den terminoa da. 

«Neurologikoki tipiko» () esamoldea, gerora «neurotipiko» hitzera laburtu zena, Autism Network International elkarteko kideek sortu zuten. Hasieran autista ez ziren pertsona guztiei neurotipiko deitzen zitzaien, baina gaur egun arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua, dislexia eta desoreka bipolarra moduko desberdintasun neurologikorik ere ez duten pertsonei egiten die erreferentzia.

Neurotipikoaren antonimoa **neurodibergentea**) da. Termino hau Kassiane Asasumasu aktibistak sortu zuen 2000n.

Pertsona neurotipikoek abantailak izan ditzakete gizartean, erakunde gehienak (ikastetxeak, lantokiak, kirol-erakundeak eta abar) haiek nagusiki kontuan hartuta sortzen baitira. Aldi berean, «neurotipikoa» eta «normala» ez da gauza bera. Norbaiti neurotipiko deitzeak esan nahi du haren jokabideak espero diren mugen barruan sartzen direla, kultura batetik bestera desberdinak izan daitezkeela.

Erresuma Batuko Autisten Erakunde Nazionalak kazetariei emandako aholkuetan «neurotipiko» terminoa erabiltzea gomendatzen du.

Zenbait adituk termino hau kritikatzen dute, pertsona neurotipikoen eta neurodibergenteen arteko muga argia ez delako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Neuroaniztasun

## Kanpo estekak
Antonio Gómez del Moral

**Antonio Gómez del Moral** (Cabra (Kordoba), 1939ko azaroaren 15a - Sevilla, 2021eko uztailaren 14a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1959tik 1972ra.

## Kirol ibilbidea 
1962an Etorkizuneko Tourra irabazi zuen, 1964an Levanteko Itzulia eta 1965ean Kataluniako Volta.
Beste lorpen aipagarriak, Espainiako Vueltako hiru etapa garaipen eta Italiako Giroko etapa bat izan ziren.

Anaia José ere, txirrindulari profesionala izan zen

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Antonio Gómez del Moral - *SitiodeCiclismo*
* Antonio Gómez del Moral - *FirstCycling.com*
Anna Maria Colucci

**Anna Maria Colucci** edo **Ma Prem Samagra** (Verbania, 1938 - Sant'Oreste, 2015) artista feminista italiarra zen. 

## Biografia 
60ko hamarkadaren hasieran, argazkigintzan aritzen zen. Errealitatea interpretatzen zuen. Gai sozialetan emakumeak zuen egoera aztertzen zuen. 1970ean *Rivolta Femminile* talde feministarekin bat egin zuen. Orduan, emakumeak eremu pribatuan eta eszena artistiko garaikidean nola ezabatzen ziren lantzen aritu zen. Bere obran bere burua irudikatzen zuen.

1975ean, Suzanne Santororekin Erroman Beato Angelico Kooperatiba sortu zuten hamar artistetako bat izan zen. Erroman emakumeei eskainitako lehen erakustokia izan zen. Artemisia Gentileschi, Elisabetta Sirani eta Regina Bracchi artista garaikide eta historikoen lanen erakusketa txandakatzen zuen Kooperatibak.

1980an, Oshoren pentsaerarekin harremanetan, sannyâsin bihurtu zen. Indiara joan zen. Maisu espiritualak eman zion Ma Prem Samagra izena hartu zuen. Argazkigintza eta figuratiboa utzi, eta pinturara eta abstrakziora itzulikatu zen.

2003an Sant'Orestera joan zen, Indian egonaldiak txandakatuz. 2015ean, Sant'Oreste museoak atzera begirako osoa eskaini zion.

## Erakusketak 
* Gap Gallery, Erroma, 1975
* *Observaciones on Reality*, Beato Angelicoren Kooperatiba, 1977
* ''Ambienti anni '60s e '80s*, Speciale Gallery, Bari, 1985
* *Ginnosofisti # 7 – L’oro vivente*, Arte Garaikideko Liburutegia, Erroma, 2012
* *L’Artista come Rishi*, Ekialdeko Artearen Museo Nazionala, Erroma, 2011
* *Samagra Ora*, ArteOra, Foggia, 2011
* *Tavola apparecchiata per uno solo*, Nazioarteko Akta, Erroma, 2015
* *Lila. Il gioco della vita'', Soratte Monteko museo naturalistikoa / Pinacoteca Palazzo Caccia, Sant'Oreste, 2015

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
BLEVE

thumb|400px|BLEVE baten hiru pausoak: 1. Deposituan zulo batek gasaren ihesa eragiten du (eta batzuetan lehenengo *leherketa*). 2. Ihesak presio jaitsiera eragiten du; Gas likidotua irakiten hasten da. 3. irakiten dela eta, presioa handitu egiten da, eta leherketa eragiten du.
**BLEVE** *boiling liquid expanding vapour explosion* ("likidoa irakitean hedatzen diren lurrunen leherketa") ingelesezko akronimoa da. Leherketa-mota hori presiozko gas likidotuak eta gainberotuak biltegiratzen dituzten andeletan gertatzen da. Andela hautsi edo gasak ihes egin duelako, barruko likidoa irakiten hasten da, eta espantsio-lurrunari masiboki gehitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hebeloma

***Hebeloma*** onddo genero bat da, **arbiki** izeneko perretxikoak biltzen dituena. Mundu osoan aurki daitekeen generoa da. Arbiki argi pozoitsua eta espezieak hildako animaliak deseginez elikatzen den *Hebeloma aminophilum* genero honen parte dira.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neuroaniztasunaren Ospakizun Astea

**Neuroaniztasunaren Ospakizun Astea** () desberdintasun neurologikoei buruzko estereotipoei eta uste okerrei aurre egiten dien nazioarteko ekimena da. 2024an, Neuroaniztasunaren Ospakizun Astea martxoaren 18tik martxoaren 24ra egingo da.

## Historia 
Neuroaniztasunaren Ospakizun Astea Siena Castellonek sortu zuen 2018ko azaroan, 16 urte zituela. Castellon autista da eta dislexia, dispraxia eta arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua ere baditu, eta aurreiritziak eta jazarpena bizi izan zituen ikasten ari zela. Desberdintasun neurologikoei buruz hitz egiteko modua aldatu nahi zuen eta pertsona neurodibergenteen talentu eta abantailetan berdin zentratzen den ikuspegi orekatu bat sortu, BBCn, *The New Scientist* eta *Forbes*.

2020an, Nazio Batuen Erakundeak Siena Castellon munduko 7.000 eskatzaile baino gehiagoren artean hautatu zuten Garapen Iraunkorreko Helburuetarako Lider Gaztea izateko bi urterako, eta horrek neuroaniztasuna eta Neuroaniztasunaren Ospakizun Astea sustatzeko aukera eman zion.

Eskolako erronkak gainditzeko aholku praktikoak eskaintzeaz gain, programak doako baliabideak eskaintzen ditu irakasleek ikasle neurodibergenteei hobeto laguntzeko. 2020an, programa mundu osoko 850 ikastetxe eta 500.000 ikasle baino gehiagora iritsi zen. 2024ko urtarrilean, kopuru hori 2.648 ikastetxe eta 1.412.000 ikasle baino gehiagora igo zen.

## Sariak 
* 2019: Europako Aniztasunaren Saria
* 2020: Special Needs Jungle Awards

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Autisten Harrotasunaren Eguna

## Kanpo estekak 
*Webgune ofiziala
Durga

**Durga** ( *Durgā*) hinduismoko jainkosa garrantzitsua da, Mahadevi ama jainkosaren forma nagusi gisa gurtua. Babesarekin, indarrarekin, amatasunarekin, suntsipenarekin eta gerrarekin lotutako jainkosa da. 

Durgaren kondairak ongiaren garaipena irudikatu ohi du gaizkiaren aurka, bakea, oparotasuna eta dharma mehatxatzen duten deabruen aurka borrokatuz. Uste da Durgak gaiztoen aurkako bere jainkozko haserrea erakusten duela zapalduak askatzeko, eta suntsipena ekarriko duela sorkuntza indartzeko. Ama baten iruditzat hartzen da, eta sarritan emakume eder bat bezala irudikatzen da, lehoi edo tigre baten gainean jarria, beso ugarirekin, bakoitzak arma bat daramala, eta sarritan deabruak garaituz. Shaktismoan oinarritutako sektaren jarraitzaileek oso gurtua da, eta Shaivismoa eta Vaishnavismoa bezalako beste talde batzuetan ere garrantzitsua da.

Shaktismoaren testu garrantzitsuenek, *Devi Mahatmya* eta *Devi Bhagavata Puranak*, Devi (jainkosa) unibertsoaren sortzaile nagusia eta Brahman (azken egia eta errealitatea) gurtzen dute. Hinduismoaren Smarta tradizioko Panchayatana pujako bost jainko baliokideen artean dago. Panchadevekiko independentea da. Vishnuren arreba gaztetzat ere hartzen da, Bhagavata puranoaren arabera.

Durgak jarraitzaile asko ditu Indian, Bangladeshen, Nepalen eta beste hainbat herrialdetan. Batez ere udaberri eta udazkeneko uzten ostean gurtuko dute, Durga Puja, Durga Ashtami, Vijayadashami, Deepavali eta Navaratri jaialdietan batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MIM-104 Patriot

**MIM-104 Patriot** lurretik airerako misil-sistema (SAM) estatubatuar bat da, Estatu Batuetako armadak eta bere aliatuek erabiltzen duten mota honetako sistema nagusia dena. Raytheon enpresa estatubatuarrak fabrikatzen du eta bere izena arma sistemaren radar osagaiari, AN/MPQ-53"Helburua atzemateko fasean dagoen matrizearen jarraipen radarra" () bezala ezagutzen dena, zor dio. 1984tik aurrera, Patriot sistema Nike Hercules sistema ordezten hasi zen, AEBko armadaren aireko defentsa altu eta ertaineko sistema nagusia (HIMAD) bezala eta MIM-23 Hawk AEBetako armadaren batez besteko aire defentsa taktikoaren sistema gisa. Funtzio horiez gain, Patrioti funtzio bat esleitu zaio AEBetako armadaren misilen kontrako misilen sisteman (ABM). Gutxienez 2040ra arte martxan egotea aurreikusten dute.

Patriot bateriak aireko misil biltzaile aurreratua eta errendimendu handiko radar-sistemak erabiltzen ditu. Redstone Arsenalek garatu zen Huntsvillen, Alabaman. Aurretik, enpresak ABM Babes Programa garatu zuen, baita Spartan misilaren osagarriak eta Sprint abiadura hipersonikoko misilak ere. Patrioten sinboloa Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren garaiko  (miliziano bat) baten marrazkia da.

MIM-104 Patriot bolumen handietan esportatu dute. Patriot AEBetako Defentsa Departamentuko(DoD) autonomia hilgarria erabiltzen zuen lehen sistema taktikoetako bat izan zen. Sistema 1991ko Golkoko Gerran erabili zuten lehen aldiz, emaitza eztabaidagarriekin, eta, ondoren, 2003ko Irakeko Gerran, Irakeko misilen aurka arrakastarekin. Saudiar eta emiratiar indarrek Yemengo Gerra Zibilean ere erabili dute, huthien misilekin egindako erasoen aurka. Patriot sistemak Israelgo Aire Defentsaren Agintearen zerbitzura zeuden etsaien hegazkinen lehen eraispen eztabaidaezinak lortu zituen 2014ko abuztuko Hegi Babesgarria operazioan MIM-104D bateriek Hamasen tripulaziorik gabeko aireko ibilgailu bi eraitsi zituztenean, eta 2014ko irailean Israelgo Patriot bateria batek Golango Gainen aireko espazioa zeharkatu zuen Siriako Aire Armadaren Sukhoi Su-24 bat eraitsi zuen, tripulatutako hegazkin etsai baten sistemaren lehen eraispena lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autoestimulazio (portaera)

**Autoestimulazioa** edo **portaera autoestimulatzailea** () mugimendu fisikoen eta soinuen errepikapena da, autismoaren espektroan dauden edo arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmenduaren moduko garapen-desgaitasunak dituzten pertsonengan ohikoa. Pertsona autistek bere burua lasaitzeko modutzat hartzen da. Beste teoria batek dio portaera autoestimulatzaileak antsietatea eta emozio biziak arintzeko modu bat dela.

Jokabide autoestimulatzaile ohikoenak txalo egitea, kulunkatzea, burua kolpekatzea, soinuak edo hitzak errepikatzea, hatzez kriskitin egitea eta objektuak biraka egitea dira. Jokabide hau autismoaren seinalea izan daiteke, baina kondizio hori ez dutenek ere egiten dute batzuetan, eta alderik handiena autoestimulazio mota eta maiztasuna da.

American Psychiatric Associationek argitaratutako Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburuan, jokabide mota hau autismoaren edo zentzumen-prozesamenduaren nahasmenaren seinaletzat hartzen da.

Hainbat modu daude jokabide estereotipatuak murrizten edo ezabatzen saiatzeko (batez ere autoestimulazio mota jakin bat kaltegarria izan daitekeen kasuetan), besteak beste, estimulazio-modu alternatiboak eskaintzea eta portaera horiek murrizteko sendagaiak erabiltzea, nahiz eta ez dagoen argi sendagaiak benetan onuragarriak diren.

Horrez gain, gaur egun autoestimulatzeko jostailuak ezagun egin dira, portaera autoestimulatzailea duten pertsonentzako alternatiba osasuntsu eta segurua baitira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Rubbing faux-fur, July 2014.jpg|Testura leunak edo atseginak ukitzea autoestimulazio mota ohiko bat da.
Fitxategi:2015 Erasmus Prize - 25 November 2015 - Stichting Praemium Erasmianum (221).JPG|Heldu autista bat (erdian) Erasmo saria emateko ekitaldian (2015).
Fitxategi:HardRubberAutismStimRingPendant.jpg|Autoestimulatzeko jostailua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FIM-92 Stinger

**FIM-92 Stinger** infragorriz gidaturiko estatubatuar lurretik airerako misil-sistema (SAM) bat da, Estatu Batuetako armadak eta bere aliatuek erabiltzen dutena. RTX Corporation enpresa estatubatuarrak fabrikatzen du eta 1981ean hasi zen zerbitzuan.

EADSk Alemanian ere fabrikatu zuen, eta bertan Fliegerfaust 2 deitzen diote, alemaniarrek sortutako lehen gailu eramangarri antiairekoa gogora ekarriz: Fliegerfausta. Gainera, beste 29 herrialdetako indar militarrek erabiltzen dute; 70.000 misil inguru sortu dira.

## Funtzionamendua 
Lurretik airerako misil pasiboa da, operadore bakar batek sorbaldatik jaurti dezakeena, nahiz eta ofizialki bi behar izan, hegazkinei 5.500 metroko distantzian eta 3.800 metroko altueran eraso diezaieke. M-1097 Avenger ibilgailu batetik ere jaurti daiteke, besteak beste. Misilak 152 cm-ko luzera eta 70 mm-ko diametroa du, 100 mm-ko hegatsekin. Misilak 10,1 kg-ko pisua du berez, eta jaurtigailuak 15,2 kg-ko pisua.

Misila eiekzio-motor txiki batek jaurtitzen du, eta horrek operadorearengandik distantzia seguru batera bultzatzen du, erregai solidoaren bi faseko motor nagusia aktibatu aurretik. Motor horrek Mach 2,2ko  (750 m/s) gehieneko abiaduran bizkortzen du. 3 kg-ko buruak kolpeatzean jarduten du, eta autosuntsitzeko tenporizadore bat du.

Erabiltzen diren hiru aldaera nagusi daude: hasierako oinarrizko bertsio bat, jazarpen-teknika pasibo optikoarena (POST) eta mikroprozesadore birprogramagarriarena (RMP). Azken horri horrela deitzen zaio eskutokian txertatutako ROM txip baten bidez firmwarea kargatzeko aukeragatik. Detektagailu duala du, espektro infragorriarekiko eta ultramorearekiko sentikorra, eta, horri esker, amua bereiz daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mignon Talbot

**Mignon Talbot** (Iowa City, AEB, 1869ko abuztuaren 16a - 1950eko uztailaren 18a) paleontologo estatubatuarra izan zen eta ornodunak eta ornogabeak aztertzen aritu zen. 1910ean *Podokesaurus holyokensis* dinosauroaren aztarna fosil ezagun bakarrak aurkitu zituen, Mount Holyoke Collegetik gertu, eta haien deskribapen zientifikoa argitaratu zuen 1911n. Elkarte Paleontologikoko kide izatea lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Mignon Talbot 1869ko abuztuaren 16an jaio zen Iowako Iowa Cityn. Ohioko Estatu Unibertsitatera joan zen, non graduaurreko titulua jaso zuen, eta Yaleko Unibertsitatean doktorego lortu zuen 1904an. Geologia saileko buru izendatu zuten 1908an, eta Geologia eta Geografia sailetako buru 1929tik aurrera. 1935ean irakaskuntzatik erretiratu zen, baina paleontologiaren zale amorratua izaten jarraitu zuen. Talbotek berak deskribatu zuen formalki 1911ko ekainean, eta dinosauro ez-hegazti bat izendatu zuen lehen emakumea izan zen.

1950eko uztailaren 18an hil zen.
thumb|Talbot (ezkerretik bigarrena) eta ikasleak Williston Halleko hondakinak aztertzen ari dira fosilen bila
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lost Dinosaur
Mia Khalifa

**Mia Khalifa** (; jaiotza izena, **Sarah Joe Chamoun**; Beirut, Libano, 1993 -) libandar-estatubatuar komunikabideetako izarra eta aktore pornografiko ohia da. Libanon jaio eta hazi zen, baina 2001ean Ameriketako Estatu Batuetara bere familiarekin batera bizitzera joan zen. 2014ko urrian sexu-industrian sartu zen, eta Pornhub webgunean ikustaldi gehien izan zituen aktorea izan zen bi hilabetez. Bere ibilbidea polemika handiarekin hasi zen, hijab bat zuela hirukote bat grabatu baitzuen eszena baatean. Fama handia lortu bazuen ere unean, kritika ugari izan zituen figura erlijiosoen aldetik. 2015ean Khalifa bozkatu zuten Pornhubeko "Number 1 Porn Star" gisa. 2017an xHamster webgune pornografikoak adierazi zuen 2016an gehien bilatutako emakumezko aktorea izan zela. 2018an Pornhuben gehien bilatutako aktorea izan zen.

Helduentzako filmeetatik erretiratu eta gero sare sozialetako pertsonalitate gisa hasi zen, webcameko modelo gisa eta kirol esatari gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amina Sow Mbaye

**Amina Sow Mbaye** (Saint-Louis, 1937ko irailaren 25a – *ibidem*, 2021eko urtarrilaren 28a) senegaldar eleberrigile eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Fatick hirian hazi zen eta han fula eta sererea ikasi zituen, haren lehen hizkuntza zen woloferaz gain. Saint-Louisko Ameth Fall ikastetxean ikasi zuen. Daganara joan zen irakasle eta gero Saint-Louisera itzuli zen. 1987an, Saint-Louiseko Eskualdeko Eskola Normalen Aplikazio Eskolako zuzendari izendatu zuten. 1991n, Senegaleko Emakumeen Elkarteen Federazioko presidente bihurtu zen.

Gaztetik saskibaloia eta atletismoa praktikatu zituen. Gainera, Senegalgo lehen emakumezko saskibaloi arbitro kualifikatua izan zen.

2021eko urtarrilaren 28an hil zen Saint-Louisen, 83 urte zituela.

## Lanak 
* *Mademoiselle* (1984)
* *Pour le sang du mortier* (2001)
* *Petit essai sur la vieillesse : Suivi de : Les Bulles* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurretik airerako misil

**Lurretik airerako misila** ( edo **SAM**) lurrazaletik edo itsasotik pertsona batek (misil eramangarria) edo instalazio batek (misilen plataforma) jaurtitzeko diseinatutako misil mota bat da, hegazkinak, helikopteroak edo beste misil batzuk bezalako aireontzietara heltzeko gai dena. Beraz, sistema antiaereo bat da.

Mota honetako misilak oso merkeak eta erraz eskuratzeko modukoak izan daitezke, herrialde askok egiten baitituzte; beraz, haien merkataritza eta kontrolik gabeko edukitza arriskutsua da munduko aire-nabigaziorako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak