open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aingeru-belar landatu

**Aingeru-belar landatua** (*Angelica archangelica*), Apiaceae familiako landarea da. Sendabelar hau, herri folklorearen arabera, Gabriel goiaingeruaren oparia izan zen. Bi metrokoa ere izan daiteke.

Askotan oso antzekoak diren bi espeziekin nahasten dute:
* mendiko aingeru-belarra (*Angelica sylvestris* L.)
* *Angelica palustris* Hoffm.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
On the Turning Away

**On the Turning Away** (*Arbuioan*, euskaraz) 1987an Pink Floyd britainiar taldeak A Momentary Lapse of Reason diskoaren barnean kaleratutako abestia da; disko horren abestien artean hori izan zen arrakasta gehien lortu zuena (singlea lehenengo postura iritsi baitzen 1988. urtean AEB-etako *hit-paraden*, eta Erresuma Batuko zerrendetan marka apalagoa lortu zuen, 55. postua).

Pieza honek 5:40 minutuko iraupena du, eta David Gilmour-ek konposatu zuen, Anthony Moorekin batera.

Rock progresiboaren abesti honek hasiera goxoa eta lasaia du; erritmoa bizkortzen da aurrera joan ahala, eta bigarren zatian gitarra elektrikoak eta perkusioa teklatuen soinu leunari gailentzen zaizkio. Hirugarren zatian erritmoa mantsotu egiten da berriz, abeslariari protagonismoa emanez; azken zatiak, aldiz, indar handia du, eta bertan Gilmour-ek Pink Floyden ohiko soinu elektronikoa sortzen du bere gitarrarekin, bukaera antologiko bat lortuz.

Abestiaren hitzek gizaki zapaldu eta baztertuei aipamena egiten diete, gehiengoaren indiferentzia eta arbuioa pairatzen duten ahulenei, hain zuzen. Zalantzarik gabe, Pink Floyden abestien artean honako hau da eduki sozial handienetariko bat duena.

A Momentary Lapse of Reason diskoaren munduko biran (1987-1989) eta hurrengo diskoarenean (The Division Bell, 1994) On the Turning Away ezinbesteko pieza bihurtu zen kontzertu guztietan.

## Kanpo estekak 
* On the Turning Away abestia entzungai
Iker Undabarrena

**Iker Undabarrena Martínez** (Gorliz, Bizkaia, 1995eko maiatzaren 18a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. 2005ean Athleticen harrobian sartu zen. 2012ko azaroaren 28an, oraindik Baskoniako jokalaria izanik, lehen talde zurigorriarekin debuta egin zuen Hapoel Kiryat Shmonaen aurka UEFA Europa Leaguen Marcelo Bielsa entrenatzaile Argentinarraren eskutik. Bere aro zurigorria bukatuta Tenerifek fitxatu zuen. 2023ko urtarrilean Leganések fitxatu zuen. Talde Madrildarrarekin lehen mailarako igoera lortu zuen 2024an.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Anil (landarea)

**Anil** (*Indigofera tinctoria*, *Indigofera suffruticosa*) Fabaceae familiako landarea da. Anil kolorea, genero bereko hainbat espezietatik atera daiteke, hala nola aipatu diren bi horietatik.

*Indigofera suffruticosa edo Indigofera anil,* Mesoamerikan jatorri duen arren, Afrikan eta Asian ere hazten da. Maya kulturak erabiltzen zuen landare honetatik ateratako tindagaia.

*Indigofera tinctoriari* benetako indigoa ere esaten zaio. Asia eta Afrikan Marco Polo (XIII mendean), Indian kolore honen ekoizpenari buruzko informazioa eman zuen lehen europarra izan zen. Europan indigo pigmentua asko erabili izan da margolanetan Erdi Arotik hasita.

Garoaren antzeko zuhaixka lekaduna da, eskualde beroetan hazten dena; hostoetatik tindatzeko gai bat ateratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blusa

thumb|185px|Emakume bat mahuka motzeko blusarekin
**Blusa** (frantsesezko  hitzetik ekarria) emakumezkoaren alkandora mota bat da, bereziki handia eta askotan gerriko edo banda batekin gerrira lotzen dena. Hasieran, blusa emakumezkoen bulegoko lan arropa bezala jaio zen Viktoriar Aroaren amaieran. XX. mendearen hasieran, blusa "eboluzionatzen" du jantzi landuago eta finago bihurtuz, eta emakume askoren aldi baterako jantzi bihurtzen da. Blusak, ordea, laurogeiko hamarkadan jo zuen goiena.

## Kanpo estekak
Kieselstein gaztelua

**Kieselstein gaztelua** () Kranj hirian dagoen gaztelua da, XIII mendekoa.

## Historia 
Sava ibaia gurutzatzeko zubia zaintzeko haren gainean dagoen muinoan gotorleku bat eraiki zen XI mendean. Gaur egungo eraikina ordea 1256koa da. Kranjeko jauntxoa zen Ulrik III Spanheim dukeari eskatu zituen Ortenburgeko kondeek altxatzeko baimena.

1420 urtean Celjeko kondearen esku gelditu zen. Turkiarren erasoei aurre egiteko harresiak eraiki zirenean dorrea bertan integratu zen. 1456an Celjeko kondeen dinastia bukatu zenean Habsburgotarren inperioan barneratu zen gaztelua. XVI mendean Janž Khiessl baroiak erosi zuen eta bere izena eman zion. Hurrengo mendeetan ordea esku askotatik pasa zen; Ravbar, Apfaltrer, Auersperg eta Natalis Pagliaruzzi familiak izan ziren bertan.

1913an Estatuak hartu zuen eta 1952an Jože Plečnik arkitektuak berrizte lanak burutu zituen.

## Irudi historikoak 

Irudi:Valvasor - Grad Kieselstein.jpg|1679ko irudia.
Irudi:Kranj-Valvasor.jpg|1689ko irudia.

## Kanpo estekak
Sestao River Club 2015-2016

Entrenatzailea:  Félix Sarriugarte (11-12,15)  Jon González (2015-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

### Neguko merkatua 2016 
### Fitxaketa merkatua 2015/16 
## Kanpo estekak
Loggia jauregia (Koper)

**Loggia jauregia** (, ) Koperreko eraikin ezaguna da. Esloveniako udaletxe gotikoen artean hobekien kontserbaturik dagoena.

Koperreko Tito enparantzaren iparraldean kokaturik dago, Jauregi pretoriarraren aurrez aurre. Bigarren hau da gaur egun Koperreko udal gobernuaren egoitza.

## Historia 
Aurrez egon zen beste Loggia bat bota eta 1462an berria eraiki zuten, gaur egungo eraikina. 1553 eta 1555 arteko izurritea gainditu zenean Ama birjinaren terrakotazko estatua ezarri zen eta beste apaingarri batzuk ere egin zitzaizkion.

1698an bigarren solairua gehitu zitzaion eta aurrealdea ere haunditu zen bi arku gehiago ezarriz.

## Iruditegia 

Irudi:Koper (Titov trg) - loža in stolnica.jpg|Loggia, katedralaren alboan.
Irudi:Koper, Slovenia (6843546139).jpg|Loggia.
Irudi:Koper - Palazzo Loggia 2.jpg|Goitikako ikuspegia.

## Kanpo estekak 
*  Esloveniako turismoaren webgune ofiziala
Jauregi pretoriarra (Koper)

**Jauregi pretoriarra** (, ) Koperreko jauregi ezaguna da, hiriko udalaren egoitza da.

Koperreko Tito enparantzaren iparraldean kokaturik dago, Loggia jauregiaren aurrez aurre.

## Historia 
1254an izan zen jauregi bat bertan baina 1348an izandako matxinada batek suntsitu zuen. Bigarren eraikin bat altxatzen ari zirela Ganovarrek hiria harpilatu zuten eta hau ere suntsiturik gelditu zen. Gaur egungo eraikina XV mendekoa da.

Lehenengo egin zen zatia *Via Calegaria* (zapatarien kalea) ertzean dagoena da, 1480 hamarkadan bukatutakoa. 1505 urtean *Porto del Corte* gehitu zitzaion, pizkunde estiloko atea. XV mendearen bukaeran eta XVI hasieran hainbat elementu aldatu ziren, bei ere estilo gotiko veneziarrerantz bideraturik. 1664an aurrealdea berriztu zen eta gaur egun duen itxura eman zitzaion. Koperrek zeukan indarraren ispilua bihurtu zen jauregi pretoriarra.

1797an Veneziako errepublika erori zenean ordea hiriak bezala jauregiak ere garrantzia galdu zuen eta XIX mendean Austriarren udal gobernua Armerija jauregira aldatu zuten Jauregia bertan behera uztean egoera kaskartuz joan zen 1968-69 urteetan berriztatze lanak egin ziren arte.

Esloveniaren independentziaren ondoren, 1991 eta 2001 artean berritatze lan sakonagoak egin ziren, 3'34 milioi euro gastatu ziren. 2001ean Koperreko udal gobernuaren egoitza bihurtu zen berriro ere.

## Iruditegia 

Irudi:KoperPlatz.JPG|Jauregi pretoriarra Titoren enparantzan.
Irudi:Koper (48) (3958285568).jpg|Jauregi pretoriarra.
Irudi:Koper - Palazzo Pretorio 3.jpg|Goitikako ikuspegia.
Irudi:Koper (54) (3958286312).jpg|Zapatarien kaleko arkua.

## Kanpo estekak 
*  Esloveniako turismoaren webgune ofiziala
Urdinbelar

**Urdinbelarra** (*Isatis tinctoria*) Brassicaceae familiako landarea da. Erdialdeko Asia eta Kaukasiako estepa eta basamortuetan jatorria du eta txinatar medikuntza tradizionalean bere sustraia erabiltzen dute.

Gurutzedunen familiako landare lore-horia, hostoek anilaren antzeko koloregaia ematen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikasbide Kultur Elkartea

**Ikasbide Kultur Elkartea** 1966an Donostiako Amara Berri auzoan sortutako kultur elkartea da. Urtean zehar, hainbat ekintza kultural egiten ditu. Urtarrilean danborrada egunean bere danborrada propioa ateratzen du, ekainean, San Juan jaiak ospatzen dira, azaroan, azaro kulturala ospatzen da hainbat hitzaldi egiten direlarik eta Euskeraren egunean, bertso bazkaria izaten da. Hontaz aparte, euskeraren aldeko ekimenetan ere laguntzen du, korrika, euskaraldia, ABKrosa etab. Hontaz aparte, hitzaldi gehiago ere antolatzen dira. Urtean zehar, Santa Ageda egunean, San Juanetan, Santa Zezilia egunean eta gabonetan ere, abesten ateratzen da bertako jendea Amara Berri kantuz taldearekin batera.

## Kanpo estekak
Postojna

**Postojna** ( ahoskatua, , ), Esloveniako hiria da, Karniola Beherea-Kostaldea eskualdeko hiri handiena. 2012ko erroldaren arabera 9.189 biztanle ditu. Herritik lau kilometrotara dagoen Postojnako leizea Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa da.

## Geografia 
Esloveniaren hego-mendebaldean kokaturik dago Karst lurraldearen erdian eta Karniola Beherea lurralde tradizionaleko hiriburua da. Pivka ibaiak zeharkatzen du.

Dinariar Alpeetako 30 kilometrotako pasabide estu batean kokaturik dago, pasabide horri **Postojnako atea** esaten zaio. Pasabide hori 606 metrotako altueran dago eta bi isurialde banatzen ditu, mendebaldean Adriatikoa eta ekialdean Panoniako ordokia eta ondorioz Itsaso Beltzeko isurialdea.

## Historia 
Paleolito garaitik populatuak izan ziren Postajnaren inguruko leizeak.

Idatzizko lehenengo aipamena XIII mendeko agiri batean dago. 1432ko beste agiri batean barrutia dela aipatzen da baina ez zen herri bihurtu 1909 arte. Erdi Aroaren bukaeran Karniola dukerriaren parte izan zen, Habsburgotarren inperioan zegoen beraz.

1918an Austria-Hungariako Inperioa desegin zenean Italiaren esku gelditu zen eta *Postumia* izena hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviak eskuratu zuen eta hasieran Triesteko probintzian sartua izan zen baina 1954an probintzia hori desagertu eta Esloveniako Errepublika Sozialistaren parte bihurtu zen.

## Ondasun nabarmenak 
Postojna nazioartean ezagun egin duena bere leizea izan da. Postojnako leizeak 20.570 metrotako luzera du eta Pivka ibaiak sortu du. Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa bihurtu da. Honi lotuta beste leize bat ere badago, Planina leizea.

Postojnatik gertu Predjamako gaztelua dago, haitzulo baten sarreran kokaturiko eraikin ikusgarria.

## Iruditegia 

Irudi:Postojna - Titov trg.jpg|Titov enparantza.
Irudi:1 Postojna cave exclusive photo by Simone Zeffiro for Modelixir International, LLC.jpg|Postojnako leizea.
Irudi:Curtain (3745042327).jpg|Postojnako leizea.
Irudi:Postojna (8899397702).jpg|Leizeko sarrera.
Irudi:PlaninskaJama.jpg|Planina leizea.
Irudi:Predjama Castle (372338846).jpg|Predjamako gaztelua.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Oceanus Procellarum

**Oceanus Procellarum** ('Ekaitzen ozeanoa') edo **Cuenca Procellarum** ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren aurpegi ikusgaiko mendebaldean dagoena. Ilargiko itsasorik handiena da, iparraldetik hegoalderantz 2.500 kilometroko luzera eta 1.692.000 km²-ko zabalera izanik.

Inguruan zenbait itsaso txiki ditu: hegoaldean Mare Nubium eta Mare Humorum eta ipar-ekialdean, Montes Carpatus izeneko mendilerroak bereizia, Mare Imbrium.

Luna 9, Luna 13, Surveyor 1 eta Surveyor 3 sundak bertan ilargiratu ziren eta baita Pete Conrad eta Alan Beanek zuzendutako Apolo 12a ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Frigoris

**Mare Frigoris** (*Hotzaren itsasoa*) ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren iparraldean dagoena. Ilargiko bigarren itsasorik handiena da, iparraldetik hegoalderantz 1.446 kilometroko luzera izanik.

Hegoaldean Mare Imbrium eta hego-ekialdean Mare Serenitatis ditu. 1651n Giovanni Ricciolik izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Imbrium

**Mare Imbrium** (*Euriaren itsasoa*) ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren iparraldean dagoena. Ilargiko hirugarren itsasorik handiena da, iparraldetik hegoalderantz 1.145 kilometroko luzera izanik.

Mendebaldean Oceanus Procellarum, ipar-ekialdean Sinus Iridum eta ekialdean Palus Nebularem ditu. 1651n Giovanni Ricciolik izendatu zuen.

Luna 17 sunda eta Apollo 15 misioak bertan ilargiratu ziren. David Scott eta James Irwin hiru egin eman zituzten bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Fecunditatis

**Mare Fecunditatis** (*Emankortasunaren itsasoa*) ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren hegoaldean dagoena. Ilargiko laugarren itsasorik handiena da, 840 kilometroko diametroarekin.

Mendebaldean Mare Tranquillitatis eta ekialdean Mare Crisium eta Mare Nectaris ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Nubium

**Mare Nubium** ('Hodeien itsasoa') ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren hegoaldean dagoena. Ilargiko bostgarren itsasorik handiena da, 715 kilometroko diametroa izanik.

Oceanus Procellarumen hego-ekialdean dago. 1651n Giovanni Ricciolik izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Serenitatis

**Mare Serenitatis** ('Baretasunaren itsasoa') ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren iparraldean dagoena. Ilargiko seigarren itsasorik handiena da, 674 kilometroko diametroa izanik.

Mare Tranquillitatis hego-ekialdean eta Mare Vaporum hego-mendebaldean ditu. 1651n Giovanni Ricciolik izendatu zuen. Luna 21 eta Apollo 17 bere ekialdean ilargiratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilunki Kultur Elkartea

**Ilunki Kultur Elkartea** Amara Berriko Olaeta plazan dagoen elkarte kultural eta gastronomikoa da. Auzoko abertzale eta ezkertiarren topagune izateko helburuz sortu zen 1984an, Ilunbe Elkartea izenez. Gaur egun hainbat ekimen antolatzen ditu, hala nola, bertso bazkariak, mariskadak, poesia errezitaldiak, zinema-zikloak, ikastaroak, etab. Kultura jendartea eraldatzeko tresna gisa sustatu nahi du. Auzo mailako hainbat kultur ekimenetan ere parte hartzen du: Korrika Kulturala, Amara Berriko Euskara Batzordea...

## Historia 
1984an Amara Berriko abertzale eta ezkertiarren bilgune gisa sortu zen Ilunbe Elkartea izenez. Izen bereko zezen plaza eta aisialdi gunea eraiki zirenean, bazkideek izena aldatzea erabaki zuten, Ilunki Kultur Elkartea sortuz. 1985etik Amara Berriko Jaiak antolatu zituen, Amara Berriko Jai batzordea sortu eta zeregin hau bere gain hartu zuen arte.

## Kanpo estekak
Resedaceae

**Erresedazeoak** (**Resedaceae**) Brassicales ordenako familia bat da, normalean belarkarak eta noizbehinka zuhaixkak direnak.

Familia txiki honek (85 espezie inguru) nahiko ezaguna da eta sei genero besterik ez ditu:
* *Caylusea*
* *Ochradenus*
* *Oligomeris*
* *Randonia*
* *Reseda*
* *Sesamoides*

Kiderik ezagunenak honakoak dira:
* *Caylusea abyssinica*
* *Ochradenus socotranus*
* *Oligomeris linifolia*
* Herezea (*Reseda lutea*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paloma Miranda plaza

**Paloma Miranda plaza** Donostiako (Gipuzkoa) plaza bat da, Loiolako Erriberak auzoan dagoena, Bartzelona hiribidearen, Nemesio Etxaniz kalearen eta Beroiz kalearen artean. Plazaren izena Paloma Miranda de Lage historiagilea omentzeko jarri zuen udalak 2001. urtean.

## Kanpo estekak
Aita Donostia plaza (Donostia)

**Aita Donostia** Donostiako plaza bat da, Madril hiribidearen bukaeran eta Anoeta Estadioaren artean dagoena.

## Historia 
Donostiako Udalak kalearen izendapena 1992ko irailaren 21ean onartu zuen. Aita Donostia, Jose Gonzalo Zulaika musikari eta fraide kaputxinoaren ezizena zen. San Frantzizkotarren ordenan sartu zen 16 urte zituela eta musika konposagile ezaguna izan zen, latinez, euskaraz eta gaztelaniazko lanak sortu zituelarik. 500 euskal kantatik gora jasotzen zituen argitalpen bat osatu zuen. Plaza honetan Nestor Basterretxea eskulturgilearen "Bakearen usoa" eskultura egon zen 2015eko apirilera arte.

## Kanpo estekak
Osasun iturria (Amara)

thumb|350px|Garai bateko Amarako **Osasun iturria**.
**Osasun iturria** Donostiako Amara auzoko iturri historikoa da, egun desagertua.

## Historia 
Hasieran, Urumea ibaiertzaren zuhaitzez inguratutako leku batean kokatzen zen, gaur Autonomia kalea dagoen lekuan (iturria kale horretako 15. zenbakiaren parean zegoen). 1863. urtean hiriko harresiak bota zirenean, Lehorreko Atearen ondoan, Plaza Zaharrean zegoen iturri gaineko burdinazko lehoia kendu eta Osasun iturriaren gainean jarri zen. Handik gutxira Lasala plazako harrizko iturri zaharraren gainean, kokatu zen. Gaur egun, lehoia Lasala plazako burdinazko oinarri baten gainean dago.

Antzinako herritarren ustetan, iturriko ura osasuntsua zen eta hortik zetorkion izena.

Eugenio Arruti margolariak “Osasun iturria” izenburuko koadroan aurkezten duen Osasun iturriak hiru tutu zituen. Tutuak harrizko euste-horma batean jarrita zeuden, *Pela* edo *Peseta* mendia deitzen zuten muinoaren oinetan.

1881. urtean Osasun iturriko latsarri edo harraska egiteko lanak bukatu ziren. Arazoak sortu ziren garbitzen zenean paseatzaileak bustitzen zirelako. Hamar urte beranduago, eguraldi txarrarengatik, auzokideek Udalari eskatu zioten latsarria estaltzea .

1890. urtean arazoak itzuli ziren. Iturria hobetzeko lanak egin ziren baina iturria itxita egon zen, gainean zegoen etxeko putzu beltzeko urak iturriko urarekin nahastu zirelako. Abuztuaren 18an uraren kalitate onaren aldeko irizpena eman zuen udal laborategi kimikoak.

[thumb|350px|Gaur egun [Easo plazan dagoen Osasun Iturriaren erreplika]]Igandetan eta jai egunetan donostiar familia asko biltzen ziren iturriaren ondoan. San Juan gauean adibidez, iturriaren inguruetan suak pizten ziren eta Donostiako nerabeak bertan elkartzen ziren. Eguna argitzerakoan, soinujoleen musikari esker leku biziduna bihurtzen zen. Txurro eta pattar postu ugari kokatzen ziren jaiaren erdian. Osasun iturria hor zegoen “su” guztiak asetzeko.

1905ean, udal ingeniariak Donostiako iturriei buruzko txosten bat aurkeztu zion Udalari iturria kentzea hobe zela esanez. Argudiatzen zuen ez zela ur biltegi nagusiko urarekin elikatzen, uraren jatorria ezezaguna zela eta gaixotasun jatorri izan zitekeela. Beste bertsio batek zioen, inguruetan ospatzen ziren jai paganoekin bukatzea zela helburua.

Kontuak kontu, Udalak iturria itxi eta hango orubeak saltzea erabaki zuela. Lur horiek bizilagun batzuk erosi zituzten, besteak beste, Treku jaunak (gero Foru Aldundiko presidentea izango dena). Horrela Autonomia kalea eta hango etxeak eraiki ziren. Osasun iturri hura luzaroan egon zen Autonomia kaleko 15. Zenbakiko biltegian gordea, etxeko hormaren eta Osasun Iturria kaleari eusten zion hormaren artean, Pedro Camararen ikatz biltegian bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Cuando los grifos no existían*, diariovasco.com, 2011-02-19.
*  *Brota el “manantial de la salud”*, diariovasco.com, 2013-07-10.
Nutrizionismo

Nutrizionismoa, elikagaiak modu zientifikoan ikertzen duen zientziaren alorra da.

Nutrizionismoaren ideiaren jatorria Gyorgy Scrinisi egozten zaio, nahiz eta gero Michael Pollanek kontzeptua zabaldu zuen.
Mantenugaiak elikagaietan nahastuta daudenez gero, beharrezkoa da nutrizionista edo dietista adituez fidatzea elikagaien aukera egokiak egiteko.

Elikadura plana interpretatzeko, eta ezaguera zientifikoak aplikatzen duenari nutrizionista deritzogu; hain zuzen ere, antolaketan, garapenean eta osasunaren aurkako plangintzarako lan egiten duenari. Selekzioa eta elikagai-prestaketa interpretatzeko eta ezaguerak zientifikoak aplikatzen duenari dietista deritzogu; menu-plangintza eta dietak.
**Dietista** eta **nutrizionista** iturri batzuetan sinonimotzat jotzen dira eta beste iturri batzuetan bereiztu egiten dira.
## Elikagai motak 
**Elikagaiak** hainbat multzotan sailkatzen dira:
* **Karbohidratoak**: Karbohidratoen funtzio nagusia gorputza energiaz hornitzea da.
* **Proteinak**: Proteinen funtzio nagusia ehunak fabrikatzea eta leheneratzea da.
* **Barazki**ak eta **fruitu**ak: funtzio erregulatzaile eta energetikoa dute.
* **Koipeak**: bitaminak hartzen dituzte eta energia metatzen dute.

Lau talde ohiko horiekin batera beste talde berezi bat ere egiten da munduko kultura batzuetan:
* **Esnekiak**: Aurreko taldeetako osagai guztiak batu egiten duen multzoa. Gure hezurrak osasuntsuak eta sendoak mantentzen dituzte, dietan kaltzioa erantsi egiten dute, eta bitamina asko gehitzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irun plaza

**Irun** Donostiako (Gipuzkoa) plaza da, Amara Berri auzoan. Isabel II.a etorbidea, Felipe IV. kalea, Toribio Altzaga kalea eta Balezaleen kalea iristen dira plarara.

Donostiako Udalak 1962ko maiatzaren 21ean onartu zuen plaza honi Irun izena ematea. 

Plazako erdiko errotondan eskultura bat dago belardiak eta iturri batek inguratua 1995. urtetik: Aitor Mendizabalen *Ateak* lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Utopia (Tomas Moro)

***Utopia*** (izenburu osoa, ) Tomas Mororen saiakera lana da, 1516an argitaratua. Liburu horretan, uharte ezezagun bat irudikatu zuen eta gizartearen antolaketa ideala eta utopiazkoa gauzatu zuen bertan.

## Gaia 
Liburuaren lehen partean garai hartako Ingalaterrako gizartea kritikatu zuen. Jabetza pribatuan ikusten zuen gaitz guztien iturburua eta arrazoiak gidatutako estatu kolektibista bat proposatu zuen. Bigarren partean, berriz, estatuaren eta gizartearen antolaketa ideala deskribatu zuen, berak irudikatu zuen uhartean gauzaturik baleude bezala. Piarres Charrittonek euskaratu zuen 1992an.

Egileak ohar batzuk eman zituen Utopiako errepublika geografian kokatzeko, eta ohar horiek irudimenezko bidaien literatura baten bultzatzaile izan ziren. Utopia hori, beraz, hiri-estatu paganoa eta komunista da, non arrazoiak gobernatzen dituen oso-osorik erakundeak eta politikagintza. Halako estatu baten ordenak eta duintasunak ikaragarrizko kontrastea sortzen zuen Europa kristauaren gobernu-sistemarekin, interes guztiz bereziek sakabanaturik eta aginpide eta ondasunen desirak harturik baitzegoen. Egoera hori agertu zuen Morok I. liburuan. Utopiaren deskribapena bidaiari misteriotsu baten ahoan ipini zuen, Raphael Hythloday, eta, era horretan, argudiatu ahal izan zuen egileak komunismoa dela bizitza publiko eta pribatuko berekoikeriaren irtenbide bakarra.

Idazlan honetan lantzen diren gaien artean, kriminologia, estatuak kontrolaturiko hezkuntza, erlijio-aniztasuna, dibortzioa, eutanasia eta emakumeen eskubideak daude. Liburuan erakutsi zituen jakituria, asmamen eta talentuak ospe handia eman zioten, eta humanista nagusien artean ipini zuten. Laster itzuli zuten Europako hizkuntza nagusietara, eta literatura-genero berri baten aitzindari egin zen, utopiazko eleberriena.

### Utopiaren ezaugarriak 
*Utopia*-n, gizakien arteko berdintasunaren alde egin zuen. Haren utopiaren ezaugarri nagusiak hauek ziren:
* Berdintasun ekonomikoa: Jabetza pribaturik ezak lehia desagerraraziko luke, eta lanaren fruituak denen artean elkarbanatu.
* Diruaren desagerpena: Dirua debekaturik, laguntza, lan-trukea eta truke ekonomikoa lirateke ekonomiaren oinarria.
* Egitura politiko demokratikoa: Ordezkari politikoak boto sekretuen bitartez aukeratuko lirateke, baina hautesleek *"zin egin behar dute herritarrik egokiena aukeratuko dutela"*.
* Gizarte-antolamenduaren oinarrizko instituzioa familia litzateke.
* Guztizko planifikazioa: Arlo guztiak kontrolaturik lirateke: jatorduak, lanorduak, seme-alaben heziketa.
* Hezkuntzaren bi oinarriak lanbide-heziketa eta gizarte-bizitzaren estimua lirateke.
* Tolerantzia, elkarbizitzaren oinarrizko printzipio gisa: *«nork bere sentimenduekin bat egiten duen erlijioa aukeratuko du»*.

## Ikus, gainera 
* Literatura unibertsala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paloma Miranda de Lage

**Paloma Miranda de Lage** (Donostia, Gipuzkoa, 1943ko ekainaren 25a - *ibidem*, 1999ko abuztuaren 1a) historiagilea eta ikerlaria izan zen.

## Bizitza 
Paloma Miranda de Lage Donostian jaio zen, familia burges batean, 1943ko ekainaren 25ean. Hiri berean, frantziar mojek zuzenduriko Jesusen Bihotza Ikastetxean egin zituen lehen ikasketak, eta Peñaflorida Institutuan amaitu zuen bigarren mailako irakaskuntza. 18 urte zituela Bartzelonara joan zen, bere arte-ikasketei ekiteko Massana eskola ezagunean. Ikasketa horietan Bartzelonan bi urte eman ondoren, Donostiara itzuli zen, eta bertan ezkondu zen.

33 urte zituela, bere bi semeak dagoeneko hazita, Geografia eta Historia ikasten hasi zen Deustuko Unibertsitatean, Donostiako campusean, eta Karrera Amaierako Ohizkanpoko Saria lortu zuen. Unibertsitate bereko doktoretza-ikastaroekin jarraitu zuen, eta ikerketa-prozesu zabal bati emango zion hasiera bere espezialitate izango zen gaian: Inkisizioa Euskal Herrian, hura sorgintzaren errito eta jarduera historikoarekin erlazionatuz, eta baita ere erregimen zaharraren alderdiak Lurralde Historikoetan eta Frantziako Iraultzatik heredaturiko eredu liberalarekiko erresistentziak Euskal Herrian. CSICk beka eman zion Yucatango inkisizio-prozesuei buruz ikertzeko, eta Eusko Ikaskuntzak azterketa historiko-juridikoa egiteko Inkisizioaren Auzitegiak Euskal Herrian izan zituen ondorioei buruz. Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Departamentuak Zumalakarregiren epistola-liburuaren eta objektu pertsonalen tasazioa agindu zion. Bere museo-arloko dokumentazio- eta ikerketa-lanaren ondorioz Zumalakarregi museoa sortu zuten, eta bertan lan egin zuen aholkulari historiko gisa. Artearen zale porrokatua zen haren adierazpide guztietan, komisario-lanetan parte hartu zuen hainbat erakusketatan, eta hizlari gisa ere aritu zen hainbat eta hainbat kultur programaziotan. Francisco de Ibero Institutuko kide izan zen, Gipuzkoako ondare historiko-artistikoa zaintzea helburu duena. Zutabegile-lanetan aritu zen *El Mundo del País Vasco*, *Egin* eta *Gara* egunkarietan. Adierazitako prentsa-artikuluez gain, hainbat argitalpenetan parte hartu zuen Baionako Ikasketa Juridikoen Instituturako, Eusko Ikaskuntzaren atal-koadernoetarako, *Auñamendi Eusko Entziklopediarako* eta *Emakunde* aldizkarirako. 1988ko otsailean Zarauzko batzarrean parte hartu zuen, zeinean oinarrituta Forum Feminista sortu baitzen, eta pertsona batek baztertuen historia aztertzeko ardura bere gain hartu zuen. Bederatzi urtez izandako gaixotasun baten ondorioz hil egin zen 1999ko abuztuaren 1ean.

## Kanpo estekak
Mare Australe

**Mare Australe** ('Hegoaldeko itsasoa') ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren hegoaldean dagoena. Ilargiko zazpigarren itsasorik handiena da, 603 kilometroko diametroa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Insularum

**Mare Insularum** ('Uharteen itsasoa') ilargi-itsaso zabala da, Ilargiaren iparraldean dagoena. Ilargiko zortzigarren itsasorik handiena da, 513 kilometroko diametroa izanik.

Don E. Wilhelms geologoak izena proposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilargi-itsaso

[thumb|[Ilargiaren alde ikusgaia: itsaso eta krater nagusiak]]
**Ilargi-itsasoak** (, sing.: *mare*) Ilargiaren azalean dauden ordoki basaltiko zabalak dira, antzinako sumendi-erupziok sortua. Beste guneek baino gutxiago islatzen dute argia, beraz ilunagoak dirudite. 1651. urtean Giovanni B. Riccioli jesuita italiarrak bere *Almagestum novum* liburuan Ilargiaren alde ikusgaiaren eremuei itsaso izena eman zien (Mare Imbrium, Mare Nectaris, etab.), eta izen hori erabili da geroztik, Ilargiaren gainaldean urik ez izan arren. Azal osoaren %&nbsp;16 osatzen dute. Nomenklatura tradizionalean *oceanus* (ozeano), *lacus* (aintzira), *palus* (padura) eta *sinus* (badia) ere badaude. Azken hirurak *maria* (itsasoak) baino txikiagoak dira baina ezaugarri berak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilargiaren alde ikusgaia

[thumb|300px|Ilargiaren alde ikusgaia, [Lunar Reconnaissance Orbiter|LROk egindako argazkia.]]

**Ilargiaren alde ikusgaia** Lurretik ikusten den ilargi-hemisferioa da. Beste hemisferioa Ilargiaren alde ezkutua da. Ilargiaren errotazio-ardatzaren abiadura orbitarena bezalakoa denez, alde bakarra ikusten dugu. Orbita pixka bat eliptikoa denez, azalera osoaren %&nbsp;59 ikusten dugu.

Ilargiaren alde ikusgaia orban ilunez beterik dago eta XVII. mendean kartografiatu zuten astronomoek (Giovanni Battista Riccioli eta Francesco Maria Grimaldi nagusiki) itsasoak zirela pentsatu zuten. Gero, itsasoak ez zirela jakin bazen ere «mare» izena mantendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errota Txikiko azelina

**Azelina** edo turbina hidrauliko hau Errota Txiki itsas errotarena izan zen. Errotaren eraikina 1926ko irailean eraitsia izan ondoren, Urumea ibaiaren horman itsatsia gelditu zen.
Fitxategi:Errota txiki 1920.jpg|Errota txiki (1920)
Fitxategi:Azelina errota txiki xehetasuna.png|Errota Txikiko gurpil hidraulikoa, Urumea ibaian.

## Kokapena 
Azelina
Errota Txiki egon zen leku berean dago, Donostiako Urumea ibai ertzaren eskuin horman txertatua, goi samarrean, itsasgoran ibaiak izan ohi duen mailatik gora. Mundaiz zubira iritsi baino metro batzuk lehenago ikus daiteke, Urumea pasealekutik gora Mundaiz kalera doan bidearen parean. Hobeki ikusten ahal da ibaiaren ezker aldetik begiratuta.
Fitxategi:Errota Txikiko Azelina Urumean.png|2015eko maiatza
Fitxategi:AmarakoErrotaTxikikoAzelinaUrumeatik1.jpg|2022eko abuztua
Fitxategi:AmarakoErrotaTxikikoAzelinaUrumeatik2.jpg|2022an ibaitik ikusita

## Deskribapena 
Harriz egindako gurpil biribil bat da, pieza bakarrean zizelkatua, eta neurri hauek ditu: diametroa 1,10 m eta zabalera 0,23 m. Sei
pala ditu; kopuruz gutxi, baina sakonera handikoak, halako azelina txikietan izan ohi direnen aldean. Osorik dago, errota mugiarazteko erabili izan zenean bezalaxe. Ziurrenik, errota lanari utzi ondoren, urte luzetan lohi artean ezkutatua egon zelako kontserbatu zen hain ongi.

Gaur egun, Errota Txiki izandakoaz gordetzen den aztarna bakarra da.

## Horman itsasteko erabakia 
Etxeko azken jabe Bizente Mendiburuk eta Donostiako Udalak erabaki zuten azelina Urumea ibaiaren horman ezartzea, nahiz ahots batzuek altxa ziren San
Telmo Museora eramatearen alde.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errota Txiki
* Itsas errota.

## Kanpo estekak 
* Arkeologia ondarea: marea errotak.
* Urdaibai: ibai-errotak.
* Bizkaia21: Marierrota (Lekeitio).
Nene (ibaia)

**Nene** (ingelesez  edo  ahoskatua) ekialdeko Ingalaterran dagoen ibaia da. Northamptonshire, Cambridgeshire, Lincolnshire eta Norfolk konderriak zeharkatzen ditu. 161 kilometroko luzera duenez, Erresuma Batuko hamargarren ibairik luzeena da. Inguruko eremua laua denez, nabigarria da Northamptondik aurrera.

Hiru iturri nagusi ditu, Northamptonshire konderriko Arbury Hill muinokoa inportanteena izanik. Badby, Newnham, Weedon Bec, Newham Heyford eta Northampton zeharkatzen ditu. Kostalderako bere bidean Wellingborough, Irthlingborough, Rushden eta Oundle zeharkatzen ditu.

Jada Cambridgeshiren, Peterboroughen eta Wisbechen sartzen da. Zeharkaturiko azken herria Lincolnshireko Sutton Bridge da. Ipar itsasoan du ahoa, The Wash inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Postojnako leizea

**Postojnako leizea** () Esloveniako leize ezaguna da Postojna hirian dagoena. Herrialdeko luzeena da eta Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa ere bai. Pivka ibaia da kobazuloaren egilea.

## Historia 
Johann Weikhard von Valvasor naturalista esloveniarrak deskribatu zituen lehen aldiz XVII mendean. 1818an Frantzisko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bisita izan zuen. Urte berean Luka Čeč postojnarrak leizearen zati berri bat aurkitu zuen eta 1819an leizeetako lehen gida ofiziala bihurtu zen.

1872an tren txiki bat ezarri zen eta 1884an sistema elektrikoa ere bai, Ljubljanan bertan baino lehenago gainera. Honek leizeak oso famatu bihurtu zituen.

Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek okupatu zituzten leizeak eta bertan hegazkinentzako 1000 fuel upela gorde zituzten. 1944an partisano esloveniarrek leizeak hartu zituztenean suntsitu egin zituzten. Baina suak zazpi egunez iraun zuen eta leizearen zati handi bat suntsitu zuen. Sarrera bera ere belztuta gelditu zen.

## Fauna 
Leizeetan hainbat ornogabe aurki daitezke, denak ere txikiak eta pigmentazio gabekoak.

Baina animalia bat aipatzekoa bada, Proteus anguinus-a da, "giza arraina" ezizenaz ere ezagutzen dena. Anfibio erabat akuatikoa da eta hau ere pigmentazio gabekoa da. Aurkitu zutenean dragoi kumeak zirela pentsatu zuten. Bisitaldian zehar akuario bat badago proteusak ikus daitezkeenak.

## Egitura 
Hiru maila ditu eta erdikoa bakarrik bisitatzen da, izan ere goiko mailan zati asko erorita baitaude eta azpiko maila urpean baitago. Aretorik aipagarriena kontzertuen aretoa da, 10.000 ikusle sartzeko edukiera daukana. Noizbehinka kontzertua egiten dituzte bertan.

Postojnako leizetik pasatzen den Pivka ibaiak berehala Planina leizea eratzen du. Biek batera 31 kilometro luze den sistema karstikoa eratzen dute.

## Trena 
1872an tren txiki bat ezarri zen, hasieran gidek beraiek bultzatzen zutena, baina XX mendearen hasieran gas bidezko lokomotora ezarri zuten. 1963an lokomotora elektrikoa hartu zuten, gasezkoak askatzen zuen kea zela eta. Gaur egun bi kilometro inguru egiten ditu leizearen barnealdera eta barruan bisitaldia egin ondoren berriz kanpora ateratzen du jendea.

## Iruditegia 

Irudi:Postojna Cave entrance (14014357048).jpg|Kobazuloaren sarrera.
Irudi:1 Postojna cave exclusive photo by Simone Zeffiro for Modelixir International, LLC.jpg|Ibilbidea.
Irudi:Curtain (3745042327).jpg|Gortinak.
Irudi:Postojna - Postojnska jama - stalagmit Briljant (1).jpg|Estalagmita "dizdiratsua".
Irudi:Cave train in Postojnska Jama.jpg|Leize barneko trena.
Irudi:Proteus anguinus Postojnska Jama Slovenija.jpg|Proteus anguinus.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Katalina Erauso kalea

**Katalina Erauso** kalea Donostiako (Gipuzkoa) kalea da. Karlos I.aren hiribidean hasten da, 12 eta 14 zenbakien artean, eta Errondo pasealekuan amaitzen da. Kalearen posta kodea 20010 da. Zenbaki bakoitien atariak 1-25 bitartekoak dira eta bikotiak berriz 2-22 tartekoak.

1973ko abuztuaren 31n erabaki zuen Donostiako Udalak Katalina Erauso izena ematea kale honi.

## Kanpo estekak
Triglav

**Triglav**, 2.864 metroko altuerarekin, Esloveniako mendi garaiena da, eta Juliotar Alpeetako altuena ere bai. Jugoslavia guztiko gailurra ere izan zen. Esloveniako sinbolo nagusietakoa da eta, horren ondorioz, herrialdeko armarrian ageri da.

## Izena 
thumb|ezkerrera|100px|Triglav mendia Esloveniako armarrian.
Historian zehar hainbat izen izan ditu; *Ocra mons* (1567), *Krma* (XVII mendean)... Adolf Gstirner mendizale alemaniarrak dioenez, Triglav izena lehen aldiz 1452an azaldu zen, *Treglau* idatzita.

Izena Tri-golvъ hitz konposatutik dator eta "hiru tontor" esan nahi du.

## Historia 
1778an Sigmund Zois industriagizonak bultzaturiko espedizio batek lortu zuen lehen aldiz mendia igotzea. Štefan Rožič ehiztariak eta Luka Korošec eta Matevž Kos meatzariek gailurra zapaltzea lortu omen zuten. 1808an, Valentin Stanič-ek mendia lehen aldiz neurtu zuen.

1981, urtean Triglav Parke Nazionala eratu zen. Hainbat zabalkuntza izan ditu eta egun 880 km² hartzen ditu.

## Tontorra 
Tontorrean Aljaž dorrea dago, triangulazio funtzioaz gain, tximistorratz gisa ere jokatzen duena. Jakob Aljaž mendizalearen omenez jarri zitzaion izena, berak 1895ean eraiki baitzuen. Tontorretik 55 metro beherako Stanič aterpea dago, hori ere Aljažek aginduz egina. Valentin Stanič-en izena jarri zitzaion.

## Glaziarra 
Tontorraren azpiko eremu karstifikatuaren gainean Triglav glaziarra (*Triglavski ledenik*) zabaltzen da. XIX mendean 40 hektarea hartzen zituen baina 1946rako 15 hektareatara txikituta zegoen. Egun 1 eta 3 hektarea artean dauka.

## Iruditegia 

Irudi:V Julijci imena.jpg|Juliotar Alpeak, ezkerrean Triglav.
Irudi:Triglav-izVogla.jpg|Vogel-etik ikusita.
Irudi:Triglav seen from the north side.jpg|Iparraldeko ikuspegia.
Irudi:AljazevStolp3039.jpg|Aljaž dorrea.
Irudi:Burger Slika TriglavskiLedenik Sep 2002.jpg|Triglav glaziarra 2002an.

## Ikus, gainera 
* Juliotar Alpeak
* Triglav Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Škocjan leizeak

**Škocjan leizeak** (, ) Esloveniako kobazulo-sistema ezaguna da Karst eremuan dagoena, Kostaldea-Karst eskualdean. Eslovenian izendatu zen lehenengo Gizateriaren Ondarea izan zen.

## Historia 
K.a. II mendean Posidonio Apameakoak dagoeneko ezarri zuen eremu honetako mapan. Lazius-Ortelius (1561) eta Mercatorrek ere (1637) ere adierazi zuten. 1782an Louis-François Cassas margolari frantsesak leizeen irudiak egin izanak erakusten du garai hortan Trieste inguruko ondasun ikusgarritzat hartzen zirela.

1819an kondearen kantzilerrak eskilara egin arazi zuen dolina handian eta hori kontsideratzen da turismoaren hasiera Škocjan leizeetan.

1884an expedizio espeleologiko bat antolatu zen Triesteren ur hornidura hobetu asmoz. 1890an "aintzira hila" (*Mrtvo jezero*) aurkitu zen eta 1904an "leize ixila" (*Tiha jama*). 1990an "aintzira hila" aurkitu izanaren mendeurrena ospatzeko buzeatzaileak lakuan barneratu eta 200 metroko galeria berria aurkitu zuten.

Gaur egun 100.000 bisitari izaten ditu urtean.

## Egitura 
thumb|250px|Škocjan leizeen mapa
6.200 metroko luzera hartzen dute leizeek eta 300 metrotako sendoera duen kareharrizko geruzan eratu dira. Reka ibaia barneratu egiten da dolina handi batean (*Velika Dolina*) eta 34 kilometro egiten ditu lurpean eta Monfalconen (Italia) ateratzen da. Barnean 3'5 kilometrotako Hankeren kanala (*Hankejev kanal*) dago, eta barnean 2'2 milioi metro kubiko dituen Martelen ganbera ere sortu da, Europako ur ganbera handienetakoa da.

## Nazioarteko izendapenak 
1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, sistema karstikoen eredu izan zedin. Honako arrazoi hauek plazaratu zituzten:
* Lurpeko arroil handienetakoa da mundu mailan.
* Balio estetiko handia dauka.
* Bertako mikroklima dela eta, ekosistema berezia garatu da bertan.
* Aintzinarotik okupatua izan denez balio kultural eta historiko handia du.
* Karsteko adibide tipikoa da.

Honetaz gain 1999ko maiatzaren 18an Ramsarko hitzarmenean sartu zuten, Europako lurpeko hezegune handienetakoa baita.

## Iruditegia 

Irudi:Škocjan, Divača - naravni most med Veliko in Malo dolino.jpg|Dolina handia.
Irudi:Škocjan Caves (5).jpg|Zubia.
Irudi:Cuevas Skocjan (9678956389).jpg|Galeria.
Irudi:Burger SJ Ponvice 01.jpg|Gours potxingoak.
Irudi:Burger RekaReka 01.jpg|Škocjan leizeen Parkea.

## Kanpo estekak
Altzagarate

**Altzagarate** Gipuzkoako Altzaga udalerriko auzo bat da. Mendi kaxkoan dago, bertan dagoen behatokitik Arama, Ordizia eta Itsasondo udalerrien nahiz Txindoki, Usurbe eta Murumendi mendien ikuspegiez goza daiteke.

Behatokiaz gain, auzoan Altzagarateko Gure Amaren baseliza, jatetxe-taberna eta aparkalekua daude.

Bestalde, Altzagaratetik eta mendi bidezidorretan barna oinez denbora laburrean Baliarrain eta Gaintza udalerrietara joateko aukera ere badago.

Fitxategi:Altzagarate 1, Altzaga. Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Behatokia
Fitxategi:Altzagarate 2, Altzaga. Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Jatetxe-taberna eta Altzagarateko Gure Amaren baseliza

## Kanpo estekak
Alarcosko gudua

**Alarcosko gudua** (; , ''ma'rakat al-Arak'') Ciudad Realgo Alarcosko gazteluaren ondoan 1195eko uztailaren 19an eginiko gudua izan zen. Guadiana ibaiaren haranean Alfontso VIII.a Gaztelakoak eta Abu Yusuf Yaqub al-Mansurrek zuzendutako armadek bat egin zuten. Almohadeen garaipenak ia hogei urtez- Navas de Tolosako gudura arte- geldiarazi zuen errekonkista.

Kristauek bi zalditeria-erregimentu zituzten: lehenengo lerroan zalditeria astuna, Diego II.a Lopez Harokoak zuzenduak, eta honen gudaroste zeuden. Bigarrenean, berriz, erregeak berak zuzendutako infanteria eta zalditeria arina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triglav Parke Nazionala

**Triglav Parke Nazionala** (), Esloveniako Parke Nazional bakarra da, herrialdearen ipar-mendebaldean kokatzen dena, Juliotar Alpeetan.

## Geografia 
Triglav mendiak (2.864m) ematen dio izena, Esloveniako mendi altuenak. 880&nbsp;km²-ko azalera hartzen du.

Bi ibai handi bertan sortzen dira eta haranetan zehar lurraldea zeharkatzen dute; Soča, Adriatikora doana eta Sava, Itsaso Beltzera doana.

Glaziar jatorriko aintzirak ere badaude, ezagunena Bohinj aintzira da. Ur-jauziak ere badaude, Boka (106m) eta Savica (78m) esaterako. Azkenik aipatzekoa da Bledeko Vintgar arroila.

## Historia 
Albin Belar sismologiak Triglaveko aintziren harana babesteko proposamena egin zuen 1906 edo 1908an baina ez zn haintzat hartu. 1924an ordea Esloveniako museo elkarteak eta Esloveniako mendizale elkarteak 14&nbsp;km²-ko eremua babestu zuen.

1961ean 20&nbsp;km²-tara handitu zuten eta ofizialki Triglav Parke Nazionala izena erabili zen. 1981ean asko zabaldu zuten, 838&nbsp;km²-taraino. 2010an Kneške Ravne barneratu zuen eta 880&nbsp;km²-tako azalera hartu zuen, Eslovenia guztiko azaleraren %4a.

## Iruditegia 

Irudi:Triglav.jpg|Triglav mendia (2.864m).
Irudi:Skrlatica2.JPG|Škrlatica mendia (2.740m).
Irudi:Vogel6.jpg|Vogel eski estazioa.
Irudi:Tamar.jpg|Tamar harana.
Irudi:Lake Bohinj (9452094709).jpg|Bohinj aintzira.
Irudi:LakeBohinjInSummer.jpg|Bohinj aintzira.
Irudi:Vintgar (9688830148).jpg|Vintgar arroila (Bled).
Irudi:Burger SlapSavice.jpg|Savica ur-jauzia.
Irudi:BurgerPericnikPoleti.jpg|Peričnik ur-jauzia.
Irudi:Triglav National Park2.jpg|Pagadiak.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Abu Yaqub Yusuf

**Abu Yaqub Yusuf** (Tinmel, –Santarém, ) ( *Abū Ya‘qūb Yūsuf*) almohadeen bigarren kalifa izan zen, 1163tik eta hil zen arte.

Abd al-Muminen semea, aita hil zenean buruzagitza jarauntsi zuen. 1170ean Al-Andalus inbaditu zuen, Valentzia eta Katalunia arpilatuz. Hurrengo urtean, Sevillan ezarri zuen bere egoitza. 1184an Alfontso I.a Portugalgoak Santarémgo setioan menderatu eta hil zuen.

## Erreferentziak
Asturias de Santillana

thumb|320px|Egungo Kantabria, Erdi Aroko merindadetan banaturik.
**Asturias de Santillana** egungo Kantabria eta Asturias artean zegoen eskualde historikoa da, Santander eta Llanes artean zegoena. Jada XIII. mendean merindade moduan ezaguna, ia mendebaldeko Kantabria osoa (Liébana izan ezik) eta Saja eta Nansa ibaien haranak barnean hartzen zituen. Merioa Santillana del Marren bizi zen, 1209tik aurrera eskualdeko hiriburua zena.

Asturias de Santillanaz gain, beste Asturias ere bazegoen Asturias de Oviedo izenekoa. Bigarrenak Oviedo zuen hiriburua.

## Kanpo estekak
ABkrossa

thumb|ABkrossa-ko irteera 2014ean
**ABkrossa** edota **Euskararen Aldeko Amara Berriko krossa** 2014ean sorturiko lasterketa herrikoia da. Proba honen helburua auzoan euskararen erabilera sustatzea delarik, jendea aldi berean kirolaz gozatzera animatuz.

## Kanpo estekak 
* www.abkrossa.eus
Yusuf al-Mustansir

'*Abu Yaqub Yusuf *al-Mustansir'''* (c.1203–1224) ( *Yūsuf bin an-Nāṣir*) almohadeen bosgarren kalifa izan zen, 1213tik eta hil zen arte.

Muhammad al-Nasirren semea eta oinordekoa, hamar urte zituenean lortu zuen boterea eta *al-Mustansir* (Allahren laguntza bilatzen duena) hautatu zuen izenburu. Marrakexetik bere inperioa zuzendu zuen oligarkia baten bitartez: osabak al-Andalusen eta Abu Abd Allah Muhammad ibn Abi Hafs bere lehengusua Ifriqiyan. Hala ere, hainbat matxinada jasan zituen hafsidarren alde. 1224an hil zen, istripu batean.

## Bisirrak 
Yusufek bere agintaldiaren lehenengo urtean hiru bisir izan zituen:
* Abu Said Uthman ibn Jami (1214) (aitarena izandakoa)
* Abu Yahya al-Hizraji (1214) (أبو يحيى الهزرجي *Abū Yaḥyá al-Hizrajī*)
* Abu Ali ibn Ashrafi (1214) (أبو علي بن أشرفي *Abū ‘Alī b. Ashrafī'')
* Abu Said Uthman ibn Jami (again) (1214–1223)

Abu Said Uthman ibn Jami Abdul-Wahid I.aren agintaldian jarraitu zuen.

## Erreferentziak
1954ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**XIII. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Åre (Suedia) herrian ospatu zen, 1954ko martxoaren 1a eta 7a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Suediako Eski Federazioak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
Abu Yusuf Yaqub al-Mansur

'*Abu Yusuf Yaqub *al-Mansur'''* (Maroko, c. 1160–Marrakex, ) ( *Abū Yūsuf Ya‘qūb al-Manṣūr*) almohadeen hirugarren kalifa izan zen, 1184tik eta hil zen arte.

Abu Yaqub Yusufen semea, aita Santarémgo setioan hil zenean buruzagitza jarauntsi zuen. Bere erreinaldia Al-Andalusen almohadeen urrezko aroa izan zen. Edonola ere, inperioa erabat zaharberritu zuen alde militarrak nabarmenduz.

Itsasoan Mallorcan piratak babesten zituen Banu Ghaniya leinua menderatu zuen. 1195ean, Alarcosko guduan garaipena lortu ondoren, Nafarroa, Leon eta Portugalekin bake-ituna sinatu eta gaztelarrei Mantxa kendu zien. Gudua eta gero, bere ezizena hartu zuen: *al-Mansur Billah'' ("Allahri esker irabazlea")

## Erreferentziak
Jan Harold Brunvand

**Jan Harold Brunvand** (Cadillac, Michigan, 1933ko martxoaren 23a) Utahko Unibertsitatearen irakasle emeritoa, gaur egungo folkloreari eta, bereziki, hiri kondairei buruzko ikerketei esker egin da ezaguna mundu osoan.

## Biografia 
1961n Indianako Unibertsitatean folklorean doktoratu zen. Ameriketako Estatu Batuen unibertsitate desberdinetan lan eginez gero, Utahko Unibertsitatean finkatu zen 1961tik. Erretiroa 1996an hartu zuen baina, hala ere, lanean jarraitu du, idazten eta hitaldiak ematen.

Haren aportazio nagusia gaur egungo folklorearen inguruko ikerketan datza: lehen ipuin eta ohitura tradizionalei egokitzen ziren metodologiak errealitate garaikedetara aplikatu ditu, bereziki hiri kondairaren kontzeptua landuz; horren arabera ipuin tradizionalen eta gaur egungo hiri kondairen arteko lotura aztertu du.

## Bibliografia 
* *The Study of American Folklore* (1968)
* *The Vanishing Hitchhiker. American Urban Legends and Their Meanings* (1981, W. W. Norton & Company)
* ''The Choking Doberman and Other 'New' Urban Legends* (1984, W. W. Norton & Company)
* *The Mexican Pet: More 'New' Urban Legends and Some Old Favourites* (1986, W. W. Norton & Company)
* *Curses! Broiled Again!: The Hottest Urban Legends Going* (1989, W. W. Norton & Company)
* *The Baby Train and Other Lusty Urban Legends* (1993, W. W. Norton & Company)
* *Too Good to Be True: The Colossal Book of Urban Legends* (1999, W. W. Norton & Company)
* *The Truth Never Stands in the Way of a Good Story* (2000, University of Illinois Press)
* *Encyclopedia of Urban Legends* (2001, ABC-CLIO)
* *Casa Frumoasa: The House Beautiful in Rural Romania* (2003, Columbia University Press)
* *Be Afraid, Be Very Afraid: The Book of Scary Urban Legends'' (2004, W. W. Norton & Company)

## Kanpo loturak 
* Jan Harold Brunvanden webgune ofiziala.
1958ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**XV. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Alpeetako Bad Gastein (Austria) herrian ospatu zen, 1958ko otsailaren 1a eta 9a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Austriako Eski Federazioak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
1962ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**XVII. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Alpeetako Chamonix (Frantzia) herrian ospatu zen, 1962ko otsailaren 10a eta 18a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Frantziako Eski Federazioak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
1970eko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**XXI. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Alpeetako Val Gardena (Italia) herrian ospatu zen, 1970ko otsailaren 8a eta 15a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Italiako Eski Federazioak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
Altzola dorretxea

**Altzola dorretxea** edo **Altzolatarren dorrea**, **Olaso dorrea** ere deitua eta herrian **Torrekoa** edo **Torrekua** deitua nagusiki, gaur egun izenarekin ezagunagoa, Elgoibarren dagoen XV. mendeko eraikina da. Herriaren erdigunean dago, Nafarroa plazan. 

## Historia 
Ibarra familiarekin lotua, XVI. mende hasieran Altzola auzoko merkatari familia indartsu batekin bateratu zen, etxeko alaba Catalina Martinez de Ibarra Asençio Altzola Arandiarekin ezkondu zenean. Bikotearen seme baten aginduz ezarri zen etxearen kantoian dagoen Altzolatarren armarria, etxeari gaur egungo izena eman ziona. 

## Ezaugarriak 
Hiru solairu eta ganbara bat ditu. XV. mendeko oin plano karratu eta lau isurkiko estaldia du. Nahiz eta harlanduzko ertzak izan,gehienbat, harri lanez egina dago.Sarrera dobela zabalez inguratutako zirkulu erdiko arkua da.Bestalde, harrian landutako izkinako armarria du. Haren goiko aldean,albo banatan, bi eguzki-erloju ditu (1651).

## Iruditegia 

Fitxategi:Elgoibar - Casa Torre de los Alzola 2.jpg|Armarria.
Fitxategi:Altzola Torrekua atea 900.jpg|15. mendeko burdinazko atea zaharra, gordea.
Fitxategi:Altzola Torrekua Barren 2020.jpg|21. mendean eraikinari egindako ate berria.
Fitxategi:Elgoibar. Torrekua zaharra. Iturria oinetxea. 1823.jpg|20. mendearen hasieran, itsatsia Gipuzkoako Kutxaren sukurtsala zuela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olaetxea dorretxea
* Altzola
* Olaso (argipena)
* Torrekua (argipena)

## Kanpo estekak