open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carme Bravo Roy

**Carme Bravo Roy** (Gironella, Katalunia, 1919ko urriaren 24a - Bartzelona, Katalunia, 2007ko apirilaren 29a) piano-jotzailea eta pedagogoa izan zen, eta Frederic Mompou izeneko Fundazio Pribatuaren sortzailea.

## Ibilbidea 
Artisau-familia batean jaio zen, eta gurasoekin igaro zuen haurtzaroa, anai-arrebek barnetegi batean ikasten baitzuten; Carme, ordea, etxean hezi zuen amak. Musika ikasketei dagokienez, bere lehen piano lezioak bizilagun batengandik jaso zituen. Geroago, familia Bartzelonara joan zenean, piano eta solfeoan matrikulatu zen Bartzelonako Udal Musika Kontserbatorioan.
alt=Carme Bravo Frédéric Chopinen hilobian, Parisen, 1950. urtean.|thumb|Carme Bravo Frédéric Chopinen hilobiaren aurrean, Parisen. 1950. urtea, hirian ikasten eman zuen garaian.
alt=Carme Bravo eta Frederic Mompou 1943an.|thumb|Carme Bravo Frederic Mompourekin batera, 1943an.
Bartzelonako Orkestra Sinfonikoarekin hasi zuen bere pianista bakarlari ibilbidea, Eduard Toldràren zuzendaritzapean.  1941eko urriaren 29an, Cesar Mendoza Lasallek antolatutako piano lehiaketa batean parte hartu zuen Bartzelonako Coliseum antzokian. Bertan, Federico Mompou musikagile eta pianista ezagutu zuen, epaimahai lanak egiten zituena. Hamabost urteko harremana hasi zuen harekin, eta 1957an ezkondu zen Montjuïceko kapera erromanikoan. 1950ean, Bartzelonako Udalak beka bat eman zion Parisera bidaiatu eta piano ikasketak jarraitzeko. Italian eta Holandan ere hainbat kontzertu eman zituen, errepertorio klasikoa eta espainiarra aurkeztuz. Besteak beste, Jaume Pahisa irakasleak Ricard Vinyesen eskolak jaso zituen. Ezkonduta egon zen bitartean, Bartzelonako Udal Kontserbatorioan piano irakasle izan zen eta Irakasleen Unibertsitate Eskolan pedagogia maistra, aldi berean Mompouren musika zabaltzen aritu zen. Senarraren artxibo pertsonala ikertzeko eta sarbidea errazteko duen garrantziaz jabetuta, konpositorearen heriotzaren hamargarren urteurrenean eman zion dohaintzan Kataluniako Liburutegiari —Frederic Mompou funtsa hasi zuen—. Bartzelonako Juventudes Musicales eta Joan Millà-rekin batera, 2006ko ekainaren 12an Frederic Mompou Fundazio Pribatua sortu zuen, musikagilearen obra, bereziki musikari belaunaldi gazteen artean zabaltzeko.

Bravok bere garaiko artista eta poeta askoren adiskidetasuna izan zuen, hala nola, Alicia de Larrocha, Xavier Montsalvatge, Josep Janés poeta eta editorea edo Ester Nadal klabezin-jotzailea. Bravo eta Nadal elkarrekin aritu ziren musika jarduera askotan eta Pura Gomez eta J. Climent i Guinartek sortu zuten Cor Mixt Polifònic.

## Aintzatespenak 
1950ean, Bartzelonako Udalaren beka bat lortu zuen, piano ikasketak Parisen jarraitzeko, eta Lazare Lévy eta Madga Tagliaferroren ikaslea izan zen bertan.

## Obra 
Bi grabaziotan parte hartu zuen:

* 1988 *Cançons -* Frederic Mompou, Carmen Bustamante, Carmen Bravo - IIP.
* 1992 Obras Para Piano - Federico Mompou, Gonzalo Soriano, Carmen Bravo - EMI Classics.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Frederic Mompou Fundazioaren webgunea
*Carme Bravori elkarrizketa
Jon Iriarte

**Jon Iriarte** Euskal Herriko zinema gidoilaria da, gaur egun Bilbo inguruan lan egiten duena. Hainbat pelikuletan egin du lan gidoilari bezala, besteak beste, *En temporada baja* (2022)  komediazko pelikula eta *Cuando dejes de quererme* (2018) .

Horrez gain, 2024ko azken hilabeteetan grabatzen hasiko den  David Victoriren thriller psikologikoaren gidoian ere parte-hartu du, Asier Guerricaechebarria eta Xabier Etxaniz Petralandarekin batera. Berria Donostiako Zinemaldian eman zuen Netflix ekoiztetxeak 2024ko irailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aizarnazabalgo probalekua

**Aizarnazabalgo probalekua** Gipuzkoako Aizarnazabal herrian dagoen herri-kirolen probalekua da.

## Tradizioa 
Harrien tradizioa Aizarnazabalen aspalditik dator. Horrela zioen Blanca Rodriguez, Aizarnazabalgo Probazale Elkarteko idazkariak:  "Agertu dira 1842ko harriak ere Aizarnazabalen. Gainera, probalari onak izan ditugu. Adibidez, 1947an Atristain baserriko Karlos Manterolak irabazi zuen, 30 minututan 9 plaza eginez (egun 36 bat egiten dira) Aizarnazabalgo idi dema eta bere semea, Pedro Manterola, elkarteko kidea da egun".

## Argazki galeria 

Aizarnazabal 4910.jpg|Harriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolly Nazir

**Dolly Rustom Nazir,**  **Byramji**  jaioa (1935–2012) igerilari indiarra izan zen. Bera bi ekitalditan lehiatu egin zen 1952ko Udako Olinpiadetan.

Nazir-ek Distantzia Luzeko Itsaso Irekiko Txapelketak irabazi zituen Bombay-n 1948an, 13 urte zituela, eta garaipena errepikatu zuen hurrengo urtean. 1950eko azaroan, errekor nazionala hobetu zuen 100 metroko bizkar-igeriketan hiru segundo baino gehiagotan, India osoko Igeriketa Txapelketa irabazten zuen bitartean.

Rashid Byramji zaldi hazle eta entrenatzailearekin ezkondu zen 1965ean, eta Bangalorera joan zen bizitzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dolly Nazir Olympedia-n
Radmila Živković

**Radmila Živković** (; Kruševac, 1953ko urtarrilaren 14a – Belgrad, 2024ko irailaren 20a) serbiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Živković 1953ko urtarrilaren 14an jaio zen Kruševacen.

1960ko hamarkadaren amaieran hasi zuen bere ibilbide profesionala, eta harrezkero dozenaka filmetan parte hartu zuen. Gainera, 20 urtez Belgradeko Antzoki Nazionalean aritu zen
* 2023: Sretenje ordena
* Milivoje Živanović saria

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manchesterko museoa

**Manchesterko museoa**, , Erresuma Batuko Manchester hirian dagoen antropologia eta natura-zientziei buruzko museo bat da. Manchesterko Unibertsitatearen jabetzakoa da eta Oxford Road kaleann dago. Unibertsitatearen campuseko neogotiko estilo eraikinetan dago.

## Museoa 
1974ko urriaren 1ean inauguratu zen. Bertan natura-zientziei buruzko bildumez gain teknologia eta ingurumenari buruzko erakusketak ere badaude. Bestalde, Historiaurrea eta Antzinaroko hainbat herrialdeetako objektu nabarmenen bilduma ere badu, tartean dinosaurioen eskeletoak, Antzinako Egiptoko momiak eta Sudango objektuak. Bestelako arloko bildumak ere baditu, geologia, paleontologia, biologia, botanika eta numismatika barne.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Julene Etxenike

**Julene Etxenike Arana** (Irun, Gipuzkoa 1943 – *Ibidem*, 2023ko martxoaren 6a) Euskal Herriko mendizale aitzindaria izan zen. 

## Ibilbidea 
Julene Irungo Fernando Etxenike mendizale handiaren alaba izan zen. 18 urterekin Torre Cerredo gailurrera igo zen Estatuko lehen emakumea izan zen. Egun batzuk geroago, bere aitarekin eta Europako mendiak taldeko gidari enblematikoarekin, Alfonso Martinezekin, Urriiellu (Naranjo de Bulnes) mendia eskalatzen zuen lehen emakume euskalduna izan zen,1951ko abuztuaren 11n Sinadura-liburuan, mezu hau utzi zuen*«Harro nago mendi hau bisitatu duen lehen alpinista euskalduna izateagatik.»* 
Ondorengo urteetan, Julenek bere mendi-ibilbide luzearekin jarraitu zuen, besteak beste, Mont Blanc mendia igon zuen, eta beteranoa izan zen jada, jarduera iraunkorra mantenduz, Kala Patthar gailurrera iritsi zen, Khumbu mendigunean, Nepalen, 5.643 metrokoa.

## Aintzatespenak 
* 2024ko urtarrilean ‘*Gailurretan izan gaitun*’ erakusketa zabaldu zuten Iruñeko Planetarioan 1924tik 2024ra arte bidea urratu duten Euskal Herriko emakume alpinista eta eskalatzaile aitzindariei buruzkoa. Euskal Herriko Mendi Federazioaren mendeurreneko lehen ekitaldia izan zen, beste hainbat emakume aitzindarirekin batera agertzen zen Julene Etxenike.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manchesterko Unibertsitatea

**Manchesterko Unibertsitatea** () Ingalaterrako Manchester hirian dagoen unibertsitate publiko bat da. Manchesterko museoaren jabea da.

1824an inauguratu eta 2018-2019 ikasturtean 40.250 ikasle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wilmslow Road

**Wilmslow Road**, Ingalaterrako Manchester hiriko etorbide nagusia da, eta Parrs Wood eta Rusholme auzoen artean hedatzen da, azken horretan **Oxford Road** izena jasotzen du, hiriaren erdigunean barneratu aurreik Medlock ibaia zeharkatuz.

Bertan eraikin nabarmen ugari daude, tartean Manchesterko museoa
Blanca Calvo Moraza

**Blanca Calvo Moraza** (Ourense, Galizia, ? – Ourense, 1939ko abenduaren 31) Galiziako maistra, kazetaria eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Protasia Moraza Berroeta eta Juan Calvoren alaba zen; haren ama Ourenseko Lehen Instrukzioko Tokiko Batzordeko kidea izan zen. Hiru ahizpa izan zituen, Carmen, Delia eta Estrella, eta neba bat, Juan Alejandro izenekoa.

### Ibilbidea 
1920ko abenduaren 13an, Manuel Baltarrekin batera, Sortzez Garbiaren Langile Eskola sortu zuen, emakume helduei zuzendua, alfabeta zitezen eta ezagutzak eta kultura eskura zitzaten. Geroago, Primo de Riveraren diktaduran, zinegotzia izan zen Ourensen, Maria Amor Rolanekin batera, 1925eko ekainean. Udaleko osoko bilkuran postu bat betetzen lehen emakumeak izan ziren,emakumeei karitate eta gizarte-laguntzako funtzio batzuk egiteko baimena eman zitzaienean.

Hezitzaile eta pedagogoa izateaz gain, Acción Católica de la Mujer erakundeko presidentea izan zen 1935ean. Erakunde horren ordezkari gisa, "Emakumea etxean" bezalako hitzaldiak eman zituen, non etxeko bizitzara bideratutako emakume erlijioso eta bertutetsua defendatzen zuen, baina, aldi berean, emakumeek bizitza publikoan, negozioetan eta merkataritzan parte hartu ahal izatea garai berrietako gauza positibotzat jotzen zuen.

Francisco Francoren diktaduran, Ourenseko Emakume Katolikoen Konfederazioko Elizbarrutiko Batasuneko presidentea izan zen.

Kazetari eta idazle gisa, besteak beste, La Región, *La Libertad*, El *Compostelano*, El Eco de Santiago eta *Vallibria* egunkarietan kolaboratu zuen Calvok.

## Lanak 
* 1924 –   *La escuela de la vida* (Bizitzaren eskola)
* 1929 –  *Bajo el reinado de ellas. Comedia futurista en dos actos*, que después publicó en folletín en *La Zarpa.*​ *(Emakumeen) Beraien erreginaldian*. Bi ekitaldiko *komedia futurista*, ondoren La *Zarpa-n* argitaratu zuena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Couceiro Freijomil, Antonio (1951-53). Idazle *Hiztegi Bio-bibliografikoa* I. Galiziar Bibliofiloak. 200. or.

## Kanpo etekak 
* https://mulleresourensas.blogspot.com/2009/03/blanca-calvo.html
Mnajdra

**Mnajdra** () Mediterraneoko Malta uhartean dagoen neolito aroko aztarnategi arkeologiko bat da. Ħaġar Qim aztarnategi arkeologikotik 497 metrora dago.

K.a. IV. mende aldera eraikia izan zen, eta antzinako erlijio tenplu bat izan zen. 1992an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Paula Ostiz

**Paula Ostiz Taco** (Orkoien, 2007ko urtarrilaren 12a) nafar txirrindularia da. 

## Kirol ibilbidea
2022an bazituen nazioarteko lehenbiziko garaipen nabarmenak, kadete mailako European Youth Olympic Festivalean, zilarrezko domina eskuratuz, bai errepideko zein erlojupeko probatan.

2023an kadete mailako Espainiako erlojupeko eta errepideko txapelketak irabazi zituen eta hurrengo urtean junior mailako bi titulu berberak eskuratu zituen. 2024ko irailean, junior mailako Europako erlojupeko txapelduna eta Munduko errepideko txapeldunordea izan da.

Europako txapelketa irabazi eta bi egun geroago, Movistar taldearekin kontratua sinatu zuen, 2025eko abuztutik aurrera profesionaletan aritzeko.

2025eko irailean, erlojupeko proban zilarrezko domina lortu ostean, junior mailako Munduko errepideko txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
**2022** (kadete)
* Espainiako Txirridularitza Kopa
* 2. European Youth Olympic Festival-ean (errepideko proba)
* 2. European Youth Olympic Festival-ean (erlojupeko proba)
**2023** (kadete)
* 20px 16px Espainiako errepideko txapelketa
* 20px 16px Espainiako erlojupeko txapelketa
* Espainiako Txirridularitza Kopa
* Elgoibar Hiria Saria 
* Emakumeen Ordiziako Klasika 
* Kantabriako Itzulia eta 3 etapa 
* 2. European Youth Olympic Festival-ean (errepideko proba) 
* 4. European Youth Olympic Festival-ean (erlojupeko proba) 
**2024** (junior)
* 20px 15px  Europako erlojupeko txapelketa 
* 20px 16px Espainiako errepideko txapelketa 
* 20px 16px Espainiako erlojupeko txapelketa
* Watersley Ladies Challenge 
* Villa de Noja Saria
* 2. Espainiako Txirrindularitza Kopan
* 2. 15px Munduko errepideko txapelketan 
* 2. Balmasedako Emakumeen Sarian
* 6. Europako errepideko txapelketan 
* 7. Munduko erlojupeko txapelketan 
**2025** (junior)
* Flandriako Tourra 
* Errenteriako Ane Santesteban Txirrindulari Saria
* Watersley Ladies Challenge, Puntukako sailkapena eta etapa 1
* 20px 16px Espainiako errepideko txapelketa
* 20px 15px Munduko errepideko txapelketa
* 20px 15px Europako erlojupeko txapelketa
* 20px 15px Europako errepideko txapelketa
* 2. 15px Munduko erlojupeko txapelketan 
* 2. Gévaudan Occitanie-ko Tourrean, Puntukako sailkapena eta Mendiko sailkapena 
* 2. 16px Espainiako erlojupeko txapelketan

## Taldeak 
* Ermitagañako Txirrindulari Taldea - (2022-2023)
* Cafés Baqué - (2024-2025eko uztaila)
* Movistar - (2025eko abuztua-2028)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Denboraldi aparta izan da, baina are hobea izango da hurrengoa Berria, 2024.10.03
* Elkarrizketa: Oso gustura nago: ametsa zen, eta egia bilakatu da Berria, 2025.10.12

* 
* Paula Ostiz - *FirstCycling.com*
San Aingeru gotorlekua

**San Aingeru gotorlekua**, malteraz ''Forti Sant'Anġlu* edo *Fortizza Sant'Anġlu*, Malta uharteko Birgu hirian dagoen gotorleku bat da. Portu Handiaren bihotzean dago.

Erdi Aroan *'Castrum Maris'' izenez eraikia izan zen, ondoren Ospitaleko Zaldunen ordenak zaharberritu eta gaur egungo izena jaso zuen.
Maltako Itsas Museoa

**Maltako Itsas Museoa**, malteraz ''Mużew Marittimu ta' Malta'', Malta uharteko Birgu hirian dagoen itsas museo bat da. 1992ko uztailaren 24an inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Megalopolis (filma)

***Megalopolis***, 2024ko Francis Ford Coppola estatubatuarrak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako epika eta zientzia-fikziozko film bat da. Adam Driver, Giancarlo Esposito, Nathalie Emmanuel, Aubrey Plaza, Shia LaBeouf, Jon Voight, Laurence Fishburne, Talia Shire, Jason Schwartzman, Kathryn Hunter, Grace VanderWaal, Chloe Fineman, James Remar, D. B. Sweeney eta Dustin Hoffman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Etorkizunean, Erroma Berria hiriak aldaketa bat beharko du, horrek Cesar Catilina (Adam Driver) arkitekto utopiko eta idealistarengan barne gatazka sortuko du, aldiz, haren arerioa den Franklyn Cicero (Giancarlo Esposito:) alkatea agintean dagoen statu quo atzerakoiarekin bat egiten du. bere diruzalekeria, interes pertsonal eta alderdi politikoen gerrak bultzaturik. Bi gizaseme horien griñen erdian Julia Cicero (Nathalie Emmanuel) dago, alkatearen alaba, Cesar maite duenez bere leialtasuna bien artean erdibitu eta gizateriak zer merezi duen jakitera derrigortua egon da. 

## Aktoreak 
* Adam Driver: Cesar Catilina
* Giancarlo Esposito: Franklyn Cicero alkatea
* Nathalie Emmanuel: Julia Cicero
* Aubrey Plaza: Wow Platinum
* Shia LaBeouf: Clodio Pulcher
* Jon Voight: Hamilton Crassus III.a
* Laurence Fishburne: Fundi Romaine (filmaren narratzailea)
* Jason Schwartzman: Jason Zanderz
* Kathryn Hunter: Teresa Cicero
* Grace VanderWaal: Vesta Sweetwater
* Chloe Fineman: Clodia Pulcher
* James Remar: Charles Cothope
* D. B. Sweeney: Stanley Hart
* Isabelle Kusman: Claudine Pulcher
* Bailey Ives: Huey Wilkes
* Madeleine Gardella: Claudette Pulcher
* Balthazar Getty: Aram Kazanjian
* Haley Sims: Sunny Hope Catilina
* Dustin Hoffman: Nush Berman

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Melillako itsasargia

**Melillako itsasargia** Espainiako Melilla hiriko itsasargia da, Melilla Zaharreko Miguel Acosta kalean dago, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
ezkerrera|thumb|189x189px|Itsas Zelatariaren dorrea. Egungo itsasargiaren kokalekuan
1918an eraiki zuten, Boneteko dorrearen gainean, 1854an eraikitako itsasargi txiki baten lekuan; 1903an, Itsas Zelatariaren dorrea deitu zioten.

Gaur egun, Melilla Ciudad Monumental Fundazioa dago bertan, Melilla Gizateriaren Ondare Hiri izendatzea helburu duena eta barruti historikoan egin beharreko konponketa txikien ardura hartzen duena. 

Itsasargi hori Afrikako kostaldeko lau itsasargi espainiarretako bat da, Ceutakoarekin, Velez eta Chafarina uharteetakoarekin batera. 

## Deskribapena 

Fitxategi:Faro_de_Melilla_desde_la_boca_del_León.jpg|link=Archivo:Faro_de_Melilla_desde_la_boca_del_León.jpg
Fitxategi:Torreón_del_Bonete_desde_el_frente_de_Trápana.jpg|link=Archivo:Torreón_del_Bonete_desde_el_frente_de_Trápana.jpg
Fitxategi:Linterna_del_Faro_de_Melilla.jpg|link=Archivo:Linterna_del_Faro_de_Melilla.jpg|Linterna
Eraikin karratua da, beheko solairua eta goiko solairua ditu, barneko patio arkupeduna eta Gurugu mendiko harri beltzezko kanpo-hormak ditu. Horri dorre zilindriko bat gehitzen zaio, itsasargia, linterna eta guzti. Fatxadek arku eskartzanozko baoak dituzte, giltzarriak nabarmenduta, eta eraikinaren petoa adreilu margotuzkoa da, jatorrizko balaustradaren ordez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbiako baseliza

**Urbiako baseliza** edo **Andre Mariaren baseliza**, Aizkorri mendilerroko Urbia zelaigunea dagoen baseliza bat da, Gipuzkoa lurraldean. Aldamenean ostatu bat du.

1924ko irailaren 28an eraiki eta inauguratu zen, San Migel egun bezperan, nagusiki Adrian Lizarralde farntziskotar apaizaren ekimenez, eta Marcelo Guibert azkoitiar arkitektoak diseinatu zuen. Eraikuntzak garaiko 35.844 pezetako kostua izan zuen.. Inaugurazio egunean 6.000 lagun inguru bertaratu ziren.

2024ko irailaren 28an bertan baselizaren eraikuntzaren 100. urteurrena ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urbia
* Aizkorri

## Kanpo estekak 
* Unai Etxenausia: "Ehun urtez mila metroan", *Berria*, 2024/09/28.
Marianne Jean-Baptiste

**Marianne Raigipcien Jean-Baptiste** (Londres, Ingalaterra, 1967ko apirilaren 26a) aktorea da.

## Bizitza 
Jean-Baptiste Londreseko Royal Academy of Dramatic Art akademian trebatu zen eta Royal National Theatren lan egin du. Jean-Baptistek arrazakeriaren aurkako protesta egin du, Canneseko Zinemaldian talentu ingelesak sustatzen zituzten aktoreen taldetik kanpo geratu ostean.

## Aktore ibilbidea 
Mundu mailan ospea lortu zuen Mike Leigh zuzendariaren *Sekretuak eta gezurrak* (Secrets & Lies) drama sozialean parte hartu zuenean, 1996an. Hollywoodeko Akademiako Oscar sari baterako izendatu zuten koloreko lehen emakumezko aktore ingelesa izan zen. Urrezko Globoetarako izendapena ere jaso zuen bere interpretazioagatik.Mike Leigh zuzendariarekin ''It's a Great Big Shame* (1993) lana taularatzen laguntzeagatik ere ezaguna da Jean-Baptiste. Idazlea eta konpositorea ere bada. Jean-Baptistek blues album bat grabatu du eta Mike Leight zuzendariaren *Career Girls* filmeko musika konposatu zuen 1997an.

*Without a Trace'' telesaileko protagonista izan da Estatu Batuetan, eta "Vivian Johnson" FBIko agentea da. Bihotzeko gaixotasun larria du, eta seme bat hezten ari da, lege-esparruan lan handia duen bitartean.

Bizitza errealean, Evan Williams ballet dantzari ingelesarekin ezkonduta dago, eta alaba bat dute.

## Sariak 
; Oscar sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Zakartasunaren mozorropean Berria, 2024.09.27
Batut gaztelua

**Batut gaztelua** Saint-Chamassy udalerrian (Dordoina) dagoen gaztelu frantsesa da, Périgord beltzean, Le Bugue-tik hamaika kilometrora eta Le Buisson-de-Cadouin-etik zortzi kilometrora.

XV. mendean eraiki zuten. XIX. mendean aldatu zuten.

## Kanpo estekak
Sue Ann Pien

**Sue Ann Pien** (1979 edo 1980) estatubatuar aktore eta bikoiztailea da.

## Bizitza 
Telebistan eta zineman hainbat paper txiki bete ondoren, ospea lortu zuen *As We See It* telesailean Violet Wu antzezteagatik. Gainerako aktore nagusiak bezala, pertsonaia zein aktorea pertsona autistak dira. 2022an Gotham Independent sarirako izendatu zuten telesail berri batean antzezpen onenaren kategorian, eta 2023an Independent Spirit sarirako aktore nagusi onenaren kategorian.

Mars One programan ere parte hartu du, eta hirugarren txandara iritsi ziren 100 finalisten artean egon zen.

Pien lesbiana da.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Sacrifice (filma)

***A Sacrifice*** (euskaraz *Sakrifizio Bat*), 2014ko Jordan Scott britainiarrak zuzendu eta idatzitako drama eta thriller psikologiko bat da. Eric Bana, Sadie Sink eta Sylvia Hoeks aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ben Monroe (Eric Bana idazlea eta psikologo soziala sekten ahalmenari buruz ikertzeko asmoz Berlin hirira iritsi berri da. Haren alaba Mazzy (Sadie Sink) bertan asmo iluneko mutil batez maitemindu da, mutil hori kultu beldurgarriak egiten dituen eta haien bizitzak mehatxatuko dituen sekta arriskutsu baten lider karismatikoaren eraginpean dago. 

## Aktoreak 
* Eric Bana: Ben Monroe
* Sadie Sink: Mazzy
* Sylvia Hoeks: Nina
* Jonas Dassler: Martin
* Sophie Rois: Hilma
* Stephan Kampwirth: Max
* Lara Feith: Lotte

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2,3,7,8-tetraklorodibentzo-p-dioxina

'*2,3,7,8-Tetraklorodibentzo-*p*-dioxina (TCDD)*' konposatu organikoa da, C12H4Cl4O2 formula duena dibentzodioxina polikloratuen familiakoa. Solido kolorgea da. Sarri, *dioxina* esaten zaio laburtzearren molde zuzena ez bada ere.

Normalean materia organikoaren errekuntza- edo errauste-prozesuen alboproduktua izaten da, nahiz eta batzuetan sintesi organikoetan ere ager daitekeen,

Vietnamgo gerran usatu zen agente laranjan kontaminatzaile gisa agertu zen. Halaber Sevesoko hondamendian atmosferara isuri zen. Dioxinen artean toxikoena da. Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stckholmeko Hitzarmenean jasota dago.

## Vietnamgo kasua 
Vietnamgo gerran agente laranjak erabilera oso zabala izan zuen basoak suntsitzeko eta horrek malformazioak eragin zituen jaioberri vietnamdarrengan TCDD ez-purutasunek sortua. Agente laranja bi osagai ditu: azido 2.4.5-triklorofenoxiazetikoa (2,4,5-T) eta azido 2,4-diklorofenoxiazetikoa (2,4-D). Bi horietako lehenengoaren sintesian sortzen dira TCDD ez-purutasunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elliot Lee (abeslaria)

**Elliot Lee** (Spokane, 1997ko urtarrilaren 26a) estatubatuar rock abeslari, kantautore eta musika-ekoizlea da. Hainbat talderekin elkarlanean aritu da, besteak beste Joywave, Waterparks eta Meet Me at the Altar.

## Bizitza 
2020ko otsailean Photo Finish Recordsekin sinatu zuen kontratua.

2024ko urtarrilerako, 30 single baino gehiago grabatu ditu eta haren musika *New Music Friday*, *Indie Pop* eta *Bedroom* bezalako erreprodukzio-zerrenda ezagunetan dago.

Lee autista da, arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua du eta pertsona ez-bitar gisa identifikatzen da. 2022ko ekaineko datuen arabera, Brooklynen bizi da

### Singleak 
* 2018: *Cruel*
* 2018: *SRY ILY*
* 2018: *Earthworms*
* 2018: *Sleepwalking*
* 2018: *TV Head*
* 2018: *Sick Mind*
* 2018: *Set Her On Fire*
* 2018: *Spirited Away*
* 2019: *Mirror*
* 2020: *Updside Down*
* 2020: *Dirt*
* 2020: *Pink (Freak)*
* 2020: *Dancing Queen*
* 2020: *GoodBadUgly*
* 2020: *My Favorite Things*
* 2021: *can i sleep in ur bed*
* 2021: *Rubies*
* 2021: *Drama Queen*
* 2021: *LaLa Land*
* 2021: *Queen of Nothing*
* 2022: *Airplanes* (Letdownekin batera)
* 2022: *Mess Boy*
* 2022: *54321*
* 2022: *Weird*
* 2022: *Little Drummer Boy*
* 2022: *Pink (Freak) - Girli Remix*
* 2023: *Sicko* (Paycheck and TIMMSekin batera)
* 2023: *Treat Me Better* (Eel Smilesekin batera)
* 2023: *Fun*
* 2023: *Easy To Be You*
* 2023: *Boogieman*
* 2023: *Alive, Not Well*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manizha Talash

**Manizha Talash**  (persieraz&nbsp; منیژه تلاش) (Kabul, Afganistan, 2002ko abenduaren 22a), **b-girl Talash** izen artisikoaz ere ezaguna den emakume *breakdancer* afganiar bat da. Errefuxiatuen Olinpiar Taldeko kide bezala parte hartu zuen 2024ko udako Olinpiar Jokoetan  Bideo-egilearekin harremanetan jartzea lortu zuen eta Kabuleko breakdance klub batean izena eman zuen, Superior Crew izenekoan, non bera zen taldea osatzen zuten 56 kideen artean neska bakarra.

Afganistango lehen *breaker* gisa aurkeztu zuten komunikabideek, eta zailtasunei aurre egin behar izan zien dantzak Afganistango gizartearen zati batean duen harrera negatiboagatik. Dantzan jarraitu zuen, nahiz eta bere familia aurka egon eta hiltzeko mehatxuak jaso; horietako batzuk bere akademiari egindako bi erasotan gauzatu ziren, eta hainbat hildako eragin zituzten. Hirugarrena atentatu saiakera bat izan zen, inmolatzen saiatu zena, baina poliziak atxilotu zuena. Erasoen ostean kluba ixtera behartu zuten, mehatxutzat hartzeko.

Talibanek 2021eko abuztuan Afganistan okupatu zutenean, dantzan egitea debekatu ondoren, Talashek, bere anaia txikiak eta bere akademiako dantzari talde batek Pakistanera ihes egin zuten eta Islamabaden bizi izan ziren 11 hilabetez. 2022an errefuxiatu estatusa lortu zuten, eta Espainiara iritsi ziren; handik gutxira, familiako gainerako kideak (ama eta anai-arrebak) biltzea lortu zuen.

2024an, Errefuxiatuen Olinpiar Taldeak Talash aurkitu zuen eta Pariseko Olinpiar Jokoetarako aukeratu zuen, bertan kirol lehiaketa honetan breakdance-aren debutean parte hartu zuen. Kalifikazio-errondan aritu zen bitartean, «*Free Afghan Women*» (Askatasuna emakume afganiarrentzat) mezua zuen kapa bat eraman zuen. India Sardjoe holandarraren aurka galdu zuen lehen txandan. Azkenean lelo politikoa erakutsiz Olinpiar Gutunaren 50. araua urratu zuela argudiatuta deskalifikatua izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
If (Rudyard Kipling)

**If**, Rudyard Kipling (1865-1936) angloindiar idazle, kazetari eta poetaren olerki bat da. 1895ean Leander Starr Jameson britainiar politikariaren omenez idatzi zuen eta Viktoriar Aroko estoizismoaren adibidea da. Lehendabizikoz *Rewards and Fairies* (1910) poema liburuan argitaratu zuen.

## Poesia 
**If—**
If you can keep your head when all about you
Are losing theirs and blaming it on you;
If you can trust yourself when all men doubt you,
But make allowance for their doubting too;

If you can wait and not be tired by waiting,
Or, being lied about, don't deal in lies,
Or being hated, don’t give way to hating,
And yet don’t look too good, nor talk too wise:

If you can dream—and not make dreams your master;
If you can think—and not make thoughts your aim;
If you can meet with Triumph and Disaster
And treat those two impostors just the same;

If you can bear to hear the truth you've spoken
Twisted by knaves to make a trap for fools,
Or watch the things you gave your life to broken,
And stoop and build 'em up with wornout tools;

If you can make one heap of all your winnings
And risk it on one turn of pitch-and-toss,
And lose, and start again at your beginnings
And never breathe a word about your loss;

If you can force your heart and nerve and sinew
To serve your turn long after they are gone,
And so hold on when there is nothing in you
Except the Will which says to them: "Hold on";

If you can talk with crowds and keep your virtue,
Or walk with kings—nor lose the common touch;
If neither foes nor loving friends can hurt you;
If all men count with you, but none too much;

If you can fill the unforgiving minute
With sixty seconds' worth of distance run
Yours is the Earth and everything that's in it,
And —which is more— you'll be a Man my son!
Chippewa ibaia (Wisconsin)

**Chippewa ibaia**, AEBetako Wisconsin estatuko ibai bat da, Mississippi ibaiaren adarra dena. 

Bayfield konderrinn eta Chippewa aintziran iturburua du eta Buffalo konderrian Mississippi ibaiarekin bat egiten du.
Pepin aintzira

**Pepin aintzira**, , AEBetako Wisconsin eta Minnesota estatuen mugan dagoen aintzira bat da, Mississippi ibaiaren ibilbidean.

118 kilometro karratuki azalera du.
Captains Courageous (argipena)

**Captains Courageous** izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzazke:

* Captains Courageous: Rudyard Kiplingek 1897an idatzitako eleberria.

* Captains Courageous (filma): Victor Flemingek 1935an zuzendutako filma.

* Captains Courageous(TB filma): Michael Andersonek 1996an zuzendutako TB filma.
Suitako futbol estadioa

'''''', Japoniako Suita hirian dagoen futbol estadio bat da. Gamba Osaka taldearen jokalekua da.

2015ean inauguratu zen eta 40.000 lagunentzako edukiera du.
Rihab Elwalid

**Rihab Elwalid** (Kebili, 1998ko ekainaren 14a) arkularia da. Tunisia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Hammed

**Mohamed Hammed** (1987ko irailaren 23a) arkularia da. Tunisia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elif Altınkaynak

**Elif Altınkaynak** (Isparta, 1974ko abuztuaren 20a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strobilurus stephanocystis

***Strobilurus stephanocystis*** *Physalacriaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi hutsala, ezin da erabili sukaldean.

Sinonimoak: *Collybia stephanocystis*, *Marasmius esculentus subsp.* pini*, *Pseudohiatula esculenta subsp.* pini*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia. 2 cm artekoa, ganbiletik laura. Kapelaren azala leuna, likatsua ez, arre kolorekoa, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Libreak, estu, sabeldunak, zuriak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa, oin liraina, irmoa, zurruna, arre kolorekoa (goian argiagoa), azpian  seudorriza edo sustrai luze eta iletsua duena.

**Haragia:** Oso haragi gutxi du, zuria, zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Strobilurus* terminoa grekotik dator, ziba, pinaburu, esan nahi duen “stróbilus” hitzetik eta pinaburuen isatsa esan nahi duen, “ourą” hitzetik. Hau da, pinaburuen zurtoinetan hazten dena.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Strobilurus tenacellus* delakoak, kolore ilunagoa du eta zapore mingotsa. *Baeospora myosura* ere pinaburuetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Oso ugaria, nahiz eta ikusten erraza ez den, bere tamaina txikia delako eta kolore diskretuak dituelako. Lurrean erorita dauden pinaburuetan hazten da, pinu-gorrien orratzen azpian.

### Banaketa eremua 
Europa osoa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claud gaztelua

**Claud gaztelua** (edo **Claux gaztelua**) Salignac-Eyvigues udalerrian dagoen Frantziako gaztelu bat da, Dordoina departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean.

Monumentu historikoek babesten dute.

## Aurkezpena 
Claud gaztelua, edo Claux gaztelua, Perigord beltzean dago, Dordoina departamenduaren hego-ekialdeko laurdenean, Salignac-Eyvigues udalerrian, Iparraldean Line eta hegoaldean Eyvigues haranen artean dagoen muino basotsuan..

Ezin da bisitatu, XXI. mendean Cortès familia bizi zen gaztelu pribatua delako. Bere basoak, lurrak eta bereak diren beste eremu batzuk ere pribatuak dira.

## Historia 
ezkerrera|thumb|Gaztelua basoak inguratuta.
Gaztelua, gotorleku noblea, XIV. mendean eraiki zen. Ehun Urteko Gerratik irtetean, ingelesek baliogabetu ondoren (1381ean egiaztatu zen bertan zeudela), hondatuta zegoen. XV. mendearen amaieran eta XVI. mendearen hasieran berreraiki zuten.

Mendebaldean, kanpoko usategia XVII. mendean eraiki zuten.

1756an Jean Danglars-Bassignac gazteluan jaio zen, Jean d'Anglars ere deitua, Valmyko guduan parte hartzen duena, 1799an brigadier jeneral bihurtu zen eta 1800ean baja eman zioten gaixotasunengatik. Eyvignesko alkate eta kontseilari nagusi izan ondoren, Claud gazteluan hil zen 1836an.

1760an, gazteluek Eyvignes herriaren gaineko justizia handiko eskubidea zuten.

Gazteluak hainbat babes izan zituen monumentu historikoei dagokienez: lehenik, 1949ko abuztuaren 22an, gazteluaren inskripzio bat; gero, 1956ko abenduaren 18an, gazteluaren fatxaden eta teilatuen sailkapen partzial bat; gero, 2000ko abenduaren 14an, beste inskripzio bat gaztelu osoarentzat; eta 2001eko maiatzaren 29an, gazteluak eta haren lurzoruek eta eraikinek osatutako multzoarentzat,  bitarteko katastroko partzeletan.

Gaztelua, Salignac, Vigier, Reillac de Montmège, Anglars eta Beaupuy de Génisen familien ondoz ondoko jabetza izan zen.

## Arkitektura 
Gazteluak ezohiko arkitektura erakusten du: bi hegalek, luzeek, hurrenez hurren, hogeita hamar metro ingurukoak, laukizuzen baten hego eta ekialdeko aldeak osatzen dituzte; barne-angeluan, eskaileradun dorre zirkular bat eraiki da; handik, establezimendua ipar-mendebalderantz hedatzen da, hogeita hamar bat metroren gainean, eta, iparraldera, dorre borobil handi batek amaitzen du, arbel gorpuzdun batez eta kapera batez hornitua. Hegoaldeko hegala, mendebaldean,  omenaldi-dorre angeluzuzenarekin amaitzen da, ingurabide batez estalia eta matakanak dituena. Usategi biribil handi bat eraiki zuten, omenaldi-dorretik 40 bat metro mendebaldera.

Barrualdean, pieza batzuek sabai frantsesak dituzte. Areto handi bat bost kariatidez apainduta dago, eta tximinia bat dauka, orein baten inguruan bi zomorroren handitasun naturala duen beroki zizelkatu batekin, zeinaren friso zizelkatutako pertsonaiekin apainduta dagoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Velat

**Gloria Velat** **Badía** (Bartzelona, Katalunia, 1915 –  1988ko martxoaren 18a) bartzelonar xake jokalari aitzindaria izan zen. Kataluniako eta Espainiako txapelduna izan zen.

## Bizitza 
1933an Bartzelonan hildako Josep Velat y Rodriguezen eta Concepció Badía y Campinsen (Joaquim Badia i Andreuren alaba) alaba zen. Xakearen aitzindaria izan zen Katalunian eta Espainian, eta emakumezkoen xakearen dominatzaile handia Katalunian, 1930eko eta 1940ko hamarkadetan.

### Ibilbidea 
1930eko hamarkadaren hasieran hasi zen Club Ajedrez Barcelona taldean jokatzen, eta bost hamarkada baino gehiago iraun zuen. Sei aldiz izan zen Kataluniako txapeldun (1935, 1936, 1942, 1943, 1949, 1952). Espainiako Txapelketaren lehen edizioa irabazi zuen (1950), eta hiru aldiz izan zen txapeldunordea (1953, 1965, 1973).

## Espainiako II. txapelketa 
ezkerrera|thumb|Match Velat - Armengolen karikatura, 1935ekoa, Puig doktoreak Bartzelona-Vulcano Xake Kluba,  arbitratua
Espainiako Emakumezkoen Banakako II. Txapelketa (Valentzia, 1951) Sofía Ruiz Folguera katalana izan zen txapelduna eta Maria Luisa Gutiérrez bigarrena. Valentziako lonjako Urrezko Aretoan, 1951ko uztailaren 27tik abuztuaren 1era, Espainiako Emakumezkoen II. Txapelketa egin zen. Hasiera batean, txapelketa uztailaren 23an hastekoa zen, baina Venezian emakumezkoen zonala jokatzen ari zenez, Gloria Velat Espainiako txapeldunak, lehiaketa antolatu zuen Valentziako Xake Federazioak, Kataluniako Xake Federazioak eskatuta, atzerapen eskaera onartu zuen, eta txapelketa lau egun geroago hasi zen. 

Zazpi jokalarik baino ez zuten parte hartu, eta faltan aurkitu zituzten Maria del Pilar Cifuentes, Isabelita Domingo eta Maria Jesus Cavanillas Gaztelako ordezkariak, baita Guadalajarako Maria del Pilar Villalba eta Donostiako Charito Casas ere, Madrilen ospatutako Espainiako I. Emakumezkoen Txapelketan parte hartu zutenak, baita beste eskualde batzuetako balizko parte-hartzaileak ere, beharbada, udako oporrengatik izan zitekeen Hala eta guztiz ere, txapelketak jendetza handia bildu zuen. 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xakea
## Kanpo estekak
Périgord noir (eskualde naturala)

**Périgord noir** ( ahoskatua, ), edo **Sarladais**, Akitania Berriko Frantziako eskualde natural bat da, Dordoina departamenduaren hego-ekialdean dagoena, Sarlat eskualdean. Koronimo honek bere izena arte oso ilunen baso garrantzitsuetatik hartzen du eta hasieran ez zuen boilurrekin zerikusirik. 

## Kokapena 
Périgord noir Dordoina departamenduaren hego-ekialdean dago. Eskualde natural hauek ditu inguruan:

* Iparraldean, Périgord central eta Briveko arroa
* Ekialdean, Causse de Martel eta Causse de Gramat
* Hegoaldean, Bouriane
* Mendebaldean, Agenais gaina eta Bergeracois

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eileen Betsy Tranmer

**Eileen Betsy Tranmer** (Scarborough, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1910eko maiatzaren 5a – Sussex, Ingalaterra, 1983ko irailaren 26a) ingeles musikari eta xakelaria izan zen, 1950etik aurrera Emakumeen Nazioarteko Maistra titulua izan zuena. Lau aldiz irabazi zuen Britainia Handiko emakumezkoen xake txapelketa (1947, 1949, 1953, 1961).

## Ibilbidea 
### Musikari 
Xake txapelketetan parte hartzeaz gain, Eileen Betsy Tranmer klarinete jotzaile ezaguna ere izan zen. 1940ko martxoan, *Eskoziako* Orkestrarekin kontzertuak eman zituen. 1950etik ''Sadler's Wells'' Orchestrarekin lan egin zuen beste klarinete jotzaile britainiar batekin, Thea Kingekin.

### Xakelari 
1940ko hamarkadaren amaieratik 1960ko hamarkadaren hasierara arte, Ingalaterrako xakelari nagusietako bat izan zen. Eileen Betsy Tranmerrek lau aldiz irabazi zituen Britainia Handiko emakumezkoen xake txapelketak, 1947an, 1949an, 1953an eta 1961ean. 1950ean, Tranmerrek emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan parte hartu zuen Moskun, eta 5. eta 7. postua partekatu zuen. 

1952an, Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketako Hautagaien Torneoan parte hartu zuen Moskun eta 7. postuan geratu zen. 1950ean FIDEko Emakumeen Nazioarteko Maistra (WIM) titulua jaso zuen.

#### Irrati bidezko xake txapelketa 
1946ko ekainaren 20an Tranmerrek "irrati bidezko xake" match bat jokatu (eta galdu) zuen errusiar Valentina Byelova xakelariaren aurka. Tranmer lau eguneko irrati bidezko xake txapelketa batean jokatu zuen hamabi kideko talde britainiar bateko kide ziren bi emakumeetako bat izan zen. Talde britainiarrak Londresetik jokatu zuen eta talde sobietarrak Moskutik.

#### Nazioartekoa 
1949ko Bartzelonako Emakumezkoen Nazioarteko Xake Txapelketa irabazi zuen, Silanoseko Chantal Chaudé de Silansen gainetik.

#### I. xake Olinpiar Jokoak 
Eileen Betsy Tranmer-ek Ingalaterra ordezkatuz jokatu zuen emakumezkoen xake-olinpiadetan:  

* 1957an, 1. Xake Olinpiadako bigarren taulara (emakumezkoak) Emmen (+3, =8, -3).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xakea

## Kanpo estekak
Chantal Chaudé de Silans

**Chantal Chaudé de Silanos** (Versalles, 1919ko martxoaren 9a – Grasse, Frantzia, 2001eko irailaren 5a) frantziar xakelaria izan zen, 1950ean xakean Nazioarteko Emakumezko Maistra titulua lortu zuena.

## Bizitza 
Bederatzi urte zituenean ikasi zuen xakean jokatzen, bere neba Silanos Baroiarekin batera, eta, gero, zalaparta handia sortu zen. 1932an, hamahiru urte zituela, bere lehenengo Frantziako Xake Txapelketan parte hartu zuen. 1936an, hamazazpi urterekin irabazi zuen txapelketa.

1939an Bernard Chaudérekin ezkondu zen eta Marokon jarraitu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondorioz. 1942an itzuli ziren Frantziara, eta laster sartu ziren Frantziako Erresistentziaren sareetan.

### Xake ibilbidea 
1949ko Bartzelonako Emakumezkoen Nazioarteko Xake Txapelketan bigarrena izan zen, Eileen Betsy Tranmerren atzetik.

1950ean Gijóngo Nazioarteko Xake Txapelketan parte hartu zuen, eta 3,5 puntu lortu zituen. Silansek ordezkatu zuen Frantzia Moskuko txapelketan, eta hantxe erabakitzen zen Vera Menchik (1906-1944) nork ordezkatuko zuen munduko txapeldun gisa. Hamasei jokalarik jardun zuten lehian. Chantal Chaudé de Silanos txapelketaren zati handi batean egon zen sailkapenaren buruan, baina nekatu egin zen azkenerako, eta berdinduta amaitu zuen bosgarren postuan. 

Lau seme-alaba izan arren, 1952an eta 1955ean (Mosku) Hautagaien Txapelketan parte hartu zuen berriro, eta 1961ean (Vrnjačka Banja, Serbia), berdinduta amaitu zuen zortzigarren postuan. 1950ean Dubrovnikera egindako 9. xake Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Frantziako selekzioan, eta lehiaketa absolutuan parte hartu zuen lehen emakumea izan zen. Frantziako Xake Txapelketan parte hartu zuen lehen emakumea ere izan zen (absolutua), 1947an zazpigarren postuan amaituta. 1951n partekatu zuen hirugarren postua, Frantziako Txapelketan emakume batek lortutako emaitzarik onena.

1970ean, Jeanne Le Bey-Taillis desagertu eta gutxira, Parisko Caïssa xake klubeko presidentea izan zen. Bere borondatez kudeatu zuen hogeita hamar urte baino gehiagoz; bitartean, klub horretan gerora maisu-maistra handi bihurtuko ziren hainbat talentu gazte hazi ziren, hala nola Olivier Renet, Eloi Relange, Manuel Apicella, Igor Nataf eta Joël Lautier.

FIDEk Emakumeen Nazioarteko Maisu titulua eman zion, 1950ean titulua sortzean.

## Partida nabarmena 
* 

1951n Zurichen bere erasoko estiloko erasotzailea zen  Henri Groben aurka jokatu zuen partida eta berdinduta amaitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tagaytayko zaldi

**Tagaytayko zaldia** Filipinetako bertako zaldi arraza modernoa da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Tagaytauko zaldiak ponien sailkapen taldean kokatzen dira.

Arrazaren jatorria txinatar, arabiar eta iberiar zaldein arteko nahasketan dago. Baguio poni-k bezala, Asiako hego-ekialdeko poniaren ezaugarriak dauzka. Izaera sendo eta lasaikoa da. Arraza hau bereziki turismo jardueretarako erabiltzen da.

Arrazaren jatorria Tagaytay udalerrian dago.

## Arrazaren historia 
Arrazaren jatorrian  txinatar zaldi arraza ezberdin, arabiar zaldi zein arraza ezberdinetako iberiar zaldien arteko nahasketaren ondorioa da, gero Filipinetako ingurunera egokituta.

Arraza hau ez da aipatzen CAB International Nekazaritza-Biozientzien Nazioarteko Zentroaren Erreferentzia Lanean. Hala ere, DAD-IS datu-basean zein Delachaux gidan agertzen da.

## Erabilerak 
Arrazaren erabilera nagusia asialdirako eta turismorako da. Tagaytay Ridge Parkek zentroaren arraza nagusia da. Bertan poniekin ibilaldiak eskaintzen dituzte, Taal Vista Lodgen bezala.

Animalia hauek oraindik mendiko garraiorako erabiltzen dira, aprobetxatu daitezke eta nekazaritza lanetan 2 erabiltzen dira . Baliteke zaldien borroka antolatuetan parte hartzea , ofizialki debekatuta dagoen baina oraindik ere Filipinetan dagoen praktika 8 .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amon Ritter von Gregurich

**Amon Ritter von Gregurich** (*hungarieraz*: Gregurich Ámon; 1867ko maiatzaren 26a - 1915eko ekainaren 28a) hungariar eskrimalaria izan zen. 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan banakako eskriman lehiatu zen, 4. posizioan amaituz. Luigi Barbasetti eskrima erreformatzaile ospetsuaren ikasle izan zen. Lehen Mundu Gerran Erregearen 8. Husarren Errejimentuan borrokatu zuen, Karłowicen. 1915eko ekainaren 28an Munkács-en hil zuten, egungo Mukatxevo, Ukraina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreplika (filma)

***Erreplika*** Pello Gutierrez zuzendariak 2024an Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuen film dokumentalaren izenburua da. Aitaren heriotzak etxean eta beregan utzitako zuloa abiapuntu, hutsuneek ezkutatzen dituzten ametsak eta esleitutako esanahiak izan ditu donostiarrak saiakera filmiko honetan ardatz. Aipatutako zinemaldian Irizar sariaren aipamena eskuratu zuen.

## Argumentua 
Hiru ildo narratibo elkarri lotu ditu Gutierrezek film honetan: 1978an, Hernaniko arraun taldearen traineruan bataioa filmatzen ari zela, atxilo hartu zuten Juan Miguel Gutierrez zinemagilea, Pelloren aita alegia. Ondorioz, momentu historiko haren erregistrorik ez dago. XIII. mendeko Zikuñagako Ama Birjinaren iruditxoa norbaitek lapurtu zuen, hurrengo urtean, herrian. Ez da sekula agertu. Ermitaren ondoan eraikitako paper-fabrikak eremua zabaldu nahi zuela eta, baseliza bota zuten handik zenbait urtera. Ez dute berriz eraiki. Denetan ere, ideia bakar bat oinarrian: hutsuneak. Pello Gutierrezek ausentzia kontzeptuala aurkeztu du 72. Donostia Zinemaldiko Zinemira sailean, *Erreplika*, «eza»-ren izaera emozional, fisiko eta kolektiboa aztergai duena.

Filmak, nolabait, galdera hauek egiten ditu: "Izan al daiteke irudi baten falta haren presentzia bezain indartsua? Hala bada, zer egin hutsune horrekin?".

## Teknika 
Erreplika-k beregain du zinema hizkuntzari buruzko gogoeta ere. Irudiek osatzen dituzte planoak, sekuentziak, filmak. Eta zein aukeratu, zein baztertu, da zinemagile ororen betekizuna. Aitarena zen muntaketa mahaia erakutsiko digu Gutierrezek, gela horretantxe bertan emango die forma esku artean dituen (eta batez ere, ez dituen) irudiei. 

## Filmaren egileak 
* Zuzendaria: Pello Gutierrez
* Gidoia: Pello Gutiérrez Peñalba, David Aguilar Iñigo, Iñaki Sagastume Miqueleiz
* Ekoizpena: Zazpi t'erdi
* Musika: Maite Larburu
* Soinua: Maitane Carballo, Iosu Gonzalez
* Narratzailea: Pello Gutiérrez Peñalba
* Luzapena: 73 minutu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ander Makazaga Konderen filmaren inguruko komentarioa Irutxuloko Hitzan, 2417. zk., 28.or., 2024ko irailaren 27an. 
* Elkarrizketa Pello Gutierrez eta Maite Larbururekin.
Pappammal

**Pappammal** edo **Papammal** (), **Rangammal** () izenez ere ezaguna, (Devalapuram, 1914 – Thekkampatti, 2024ko irailaren 27a) Indiako Tamil Nadu estatuko nekazari ekologikoa izan zen. 105 urte zituela, oraindik ere lanetan aritzen zen nekazari zaharrena omen zen. Nekazaritza arloan aitzindaritzat hartzen da eta Tamil Naduko Nekazaritza Unibertsitateko hezkuntza sailari afiliatuta zegoen. Egunero lan egiten zuen 2,5 akreko alorrean. 2021ean, Indiako gobernuak Padma Shri saria eman zion.

## Bizitza 
Velammal eta Maruthachala Mudaliarren alaba, M. Pappammal, Rangammal izenez ere ezaguna, Devarayapuram herrian jaio zen 1914an. Gaztea zela, gurasoak hil zitzaizkion, eta Pappammal Thekkampattin (Coimbatore) hazi zen bi ahizpekin batera, aitaren aldeko amonaren etxean. Denda bat hartu zuen oinordetzan eta jatetxe bat ireki zuen. Negozio horietatik lortutako irabazietatik, hamar akre lur erosi zituen. Ahizparen seme-alabak ere hazi zituen.

1959an, Thekkampatti Panchayateko kide eta Karamadaiko Panchayat Batasuneko zinegotzi hautatu zuten. Dravida Munnetra Kazhagam alderdiko kidea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Christoffer Georg Andræ

**Carl Christoffer Georg Andræ** (Hjertebjerg, 1812ko urriaren 14a – Kopenhage, 1893ko otsailaren 2a) daniar militar, matematikari eta politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1856tik 1857ra.

1842tik 1854ra matematikako eta mekanikako irakaslea izan zen Eskola Nazional Militarrean. 1853an, Danimarkako Zientzia eta Letren Akademiako kide hautatu zuten. Erregeak Batzar Konstituziogileko kide izendatu zuen 1848an, eta 1854an Peter Georg Bangen gobernuan Finantzetako ministro izendatu zuten. Lehen ministro izan zen 1856 eta 1858 artean, eta gero Finantzetako ministro izaten jarraitu zuen Carl Christian Hallen gobernuan.
Kari Vogt

**Kari Vogt** (Oslo, 1939ko apirilaren 3a – *ibidem*, 2024ko irailaren 19a) norvegiar historialaria izan zen, ikasketa erlijiosoen arloa landu zuena. Islama eta kristautasun koptoa aztertu zituen eta hainbat liburu argitaratu zituen.

## Bizitza 
Kari Vogt Oslon jaio zen 1939an. Erik Theodor Vogt medikuaren eta Bodil Therese Tandberg psikologoaren alaba eta Hans Vogt hizkuntzalariaren eta Vebjørn Tandberg ingeniariaren iloba zen.

1965ean ikasketa erlijiosoetan graduatu zen Osloko Unibertsitatean, *Urmenneskeskikkelsen i de manikeiske Thomas-salmene* tesia defendatuz. Parisen ere ikasi zuen. 1967az geroztik, Osloko Unibertsitatean lan egin zuen.

1996an Fritt Ord Ohorezko Saria irabazi zuen, eta 2006an Osloko Unibertsitatearen ikerketen zabalkunderako saria.

2024ko irailaren 19an hil zen, 85 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Périgord central

**Périgord central** Frantziako eskualde natural bat da, Akitania Berrian kokatua, Dordoina departamenduaren erdian. Perigueux inguruan dagoen eskualdea da, eta zati handi batean Périgord blanc eskualde turistikoa da.

## Geografia 
### Kokapeda 
[ezkerrera|thumb|Périgord central, [En Bòrn|Blis-et-Born eta Montagnac-d'Auberoche udalerrien mugetan.]]
Périgord central-a Dordoina departamenduaren erdian dago. Iparraldean Nontronnais ibaiak inguratzen du, ekialdean Briveko arroak, hegoaldean Périgord beltzak eta Bergeracois ibaiak eta mendebaldean Landaisek, Doublek eta Ribéracoisek.

Périgord central-aren hegoaldean Vernois (edo Pays de Vergt) dago, Vern haran garaiari dagokiona. Beti hegoaldean, baina ekialderago, Manoire errekak eta gero Lardin-Saint-Lazare herriak osatzen dute Périgord noirekiko muga. Ekialdean Pays d’Hautefort eta Pays d’Ans daude; Coubdays herriaren ondoren Briveko arroa hasten da. Iparraldean, Nontronnaisekiko muga ez da hain zehatza; Excideuil, Corgnac-sur-l'Isle, Saint-Jean-de-Côle eta Saint-Front-la-Rivière herrietan kokatzen da. Dronneak herrialdeko mendebaldeko muga markatzen du.

### Périgord centralen eta Périgord Blancen arteko bereizketa 
Badirudi Périgord centralen kontzeptua gutxiago erabiltzen dela gaur egun. Dordoinako departamendu kontseiluak Périgord blancen eskualde turistikoa sustatzen du gaur egun. Perigueux eskualdea, Vergt eskualdea eta Isle harana (Montpon-Ménestéroleraino) bakarrik hartzen ditu, Doublen eta Landaisen dagoena. Bi eskualdeak, beraz, ezberdinak dira.

### Topografia 
Isle, Beauronne, Loue eta Vern haranek banatzen dituzten kareharrizko muino multzo handi gisa aurkezten da eskualdea. Belardiak gaztainondo, haritz edo pinuen basoekin txandakatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak