open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zulma Carraud

**Zulma Carraud**, jaiotzez **Estelle Zulma Tourangin-Courant**, (Issoudun, 1796ko martxoaren 24a – Paris, 1889ko apirilaren 24a) frantziar idazlea izan zen, batez ere haurrentzako idazlanak eta ikasliburuak idatzi zituena.

## Bizitza 
Zulma Tourangin-Courant 1796ko martxoaren 24an jaio zen Issoudunen. Barnetegi batean ikasi zuen eta bertan Laure de Balzac eta haren bitartez Honoré de Balzac ezagutu zituen. Haien lagun min egin zen.

Bere bigarren lehengusu François Michel Carraudekin ezkondu zen 1816an. Bi seme izan zituzten, Ivan eta Yorick. Arazo ekonomikoak zirela eta, 1850eko hamarkadan Nohantera joan ziren Zulmaren nebaren etxean bizitzera. Han landa-mediku eta landa-eskolako irakasle gisa aritu zen 1852tik 1868ra arte. Ikasleentzako liburu egokiak lortzeko borrokan ibili ostean, haurrentzako liburuak eta idazten hasi zen. Nekazari familietako haurrei eta haien gurasoei bereziki zuzendutako liburuak idatzi zituen. Familia noble, burges edo langile-klaseetakoak ez ziren pertsonaia nagusietan arreta jarri zuen haur literaturako lehen idazleetako bat izan zen. Biak Frantzia osoan saldu ziren. Heziketa Publiko eta Arte Ederretako Ministroak eta Parisko artzapezpikuak onartu zituzten. 1864 eta 1920 artean, bi liburuen 400.000 ale baino gehiago saldu ziren. Eskola askotan erabiltzen ziren landako haurrei irakurketa eta klase ertaineko balioak (argi eta garbi definitutako genero-rolak barne) irakasteko.

Carraud Parisen hil zen 1889ko apirilaren 24an, 93 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Repton

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Derbyshire konderrian.

2011n 2.867 biztanle zituen.
Barrow upon Trent

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Derbyshire konderrian.

2011n 558 biztanle zituen.
Brockenhurst

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Hampshire konderrian.

2011n 3.552 biztanle zituen.
Jorge Alberto Garramuño

**Jorge Alberto Garramuño** (Saenz Peña, Chaco; 1953ko irailaren 14a - Buenos Aires, 2015eko irailaren 7a) politikari argentinarra izan zen, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintzian senatari nazionala 2013 eta 2015 artean. Aurrez, diputatu nazional gisa aritua zen.

## Karrera 
Ingeniaritza ikasi zuen Nordesteko Unibertsitate Nazionalean. Suaren Lurraldeko Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izan zen 1992ko urtarrilaren 10etik 1995eko abenduaren 10era arte, Jose Arturo Estabillo gobernadorearen lehen agintaldian.

1995ean, Ushuaiako intendente kargurako hautatu zuten, botoen % 47rekin; 1999an, kargu bererako berrautatu zuten, botoen % 57,2rekin; eta 2003an, berriz ere, intendente hautatu zuten, botoen % 45,76rekin. 2011n diputatu nazional kargua hartu zuen Suaren Lurraldea probintzian.

2007an, Fueguino Herri Mugimendua alderdi probintzialeko gobernadore izateko hautagaia izan zen. Kanpainan zehar bideo bat zabaldu zen, non bere funtzionarioetako batek, Pablo Wolaniukek, kooperatiba bateko langileei dirua eskatzen zien "enpresari ordainketak azkartzeko".

2013an, elkarrizketa erradial batean, orduko diputatu nazionalak aitortu zuen Gobernu Nazionalak Iranekin egindako akordioaren alde bozkatu zuela, bere probintziarako ekarpen ekonomikoen truke. Adierazpen horien ostean, DAIAk Garramuño salatu zuen funtzionario-eroskeriagatik.

Buenos Airesen hil zen 2015eko irailaren 7an, gaixotasun baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domna Anisimova

**Domna (Domnika) Anisimovna Zelentsova** (; Degtiarnoie, 1815eko urtarrilaren 18agreg./urtarrilaren 6ajul. – *ibidem*, 1877ko martxoaren 24agreg./martxoaren 12ajul.), ***Domna Anisimova*** () izenez eta ***Domania itsua*** () ezizenez ere ezaguna, errusiar poeta izan zen.

## Bizitza 
Domna Zelentsova 1815ean jaio zen (beste datuen arabera, 1807an, 1808an edo 1812an) Riazango gobernazioko Degtiarnoie herrian, Anisim (Onisim) Zelentsov elizainaren familian. *Anisimova* abizena, hain zuzen ere, patronimikoa da, eta benetako abizena poeta hil ondoren ahaztuta geratu zen. Gainera, 1838an, Anisimovaren hainbat poema argitaratu zituzten *Severnaia Ptxela* aldizkarian, eta 1839an, P. Perevlesskiren saiakera biografikoa eta poema bat *Galateia* aldizkarian.

1864an, Anisimovaren poema guztiak diktatu, berridatzi eta M. Poludenski bibliografoari bidali zizkioten, baina bigarren bilduma ez zuen argitaratua izan. Hala ere, 1868an, Riazango elizbarrutiko aldizkariak Anisimovaren autobiografia eta 20 poema argitaratu zituen. 1901ean *Poety iz naroda* bilduma kaletaru zen, bere poema bat jasotzen duena.

Domna Anisimovaren azken urteei buruz ez da informaziorik geratu. Poetaren jaiotze- eta heriotza-data zehatzak Pavel Alfeiev apaizak 1915ean egindako ohar bati esker bakarrik gorde ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stoke (Hayling uhartea)

**Stoke**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Hampshire konderrian. Hayling uhartean dago.

2016an 1.320 biztanle zituen.
Hestina assimilis

***Hestina assimilis***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asian du bere jatorria. Normalean tamainu handikoak dira  Herrialde hauetan aurkitzen da: Tibet, Txina,  Hong Kong eta Korea

## Azpiespezieak 
* *H. a. assimilis* 
* *H. a. formosana* (Moore) 
* *H. a. shirakii* (Shirozu, 1955)
* *H. a.* f. *nigrivena* (Leech)

## Ezaugarriak 
*H. assimilis*-ek tronpa luzea erabiltzen du lurzoruko lokatza edo legarra ikertzeko eta behar duen hezetasuna lortzeko. Arra oso lurraldekoia da, eta altuerako postuetan egoten da beti, bere lurraldea defendatzeko.

## Iruditegia 

Image:Hestia assimilis CRW 5255-17.jpg
Image:Hestia assimilis 2 CRW 5254-16.jpg
Image:Hestina assimilis assimilis female.jpg|*H. a. assimilis* Yokohaman,Japonia
Image:Akaboshigomadara_07h5852.jpg|*H. a. assimilis* Kawasakin, Japonia 
Image:Hestina assimilis.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko eta Garapenerako Ikasketen Graduko Institutua

**Nazioarteko eta Garapenerako Ikasketen Graduondoko Institutua** edo **Genevako Graduondoko Institutua** (frantsesez: Institut de hautes études internationales et du développement), **IHEID** laburtua, graduondoko eskola da. Genevan (Suitza) dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezker Sozialista (Argentina)

**Ezker Sozialista** (IS), **Aukera Sozialistaren aldeko Ezkerra** bezala erregistratua, joera trotskista duen alderdi politiko argentinarra da, 2006an sortua. Langileen Nazioarteko Batasuna – IV. Internazionalaren Argentinako atala osatzen du. Gaur egun, Ezkerreko eta Langileen Frontearen parte da Langileen Alderdiarekin, Langileen Mugimendu Sozialistarekin eta Langile Sozialisten Alderdiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezker Sozialista
* Langileen Nazioarteko Batasuna – IV. Internazionala
* Leon Trotsky
* Ezker Sozialistaren ekitaldia Ferron
South Wonston

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Hampshire konderrian. Winchester hiriaren aldamenean dago.

2017an 2.870 biztanle zituen.
Roberto Pedro Echarte

**Roberto Pedro Echarte** (1927ko abenduaren 27a – 2015eko abuztuaren 14a) ingeniari argentinarra izan zen, eta Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izan zen Raúl Alfonsín presidente izan zen bitartean, 1989ko maiatzaren 26tik uztailaren 8ra, Carlos Menemek izendatutako Roberto José Dromik ordezkatu zuenean.

## Karrera 
Buenos Airesko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultatean (UBA) ikasi zuen, eta bertan, Unibertsitate Teknologiko Nazionalarekin (UTN) batera, unibertsitateko irakasle izan zen 60ko hamarkadan. Ikasketa eta Orientazio Profesionaleko zuzendariorde nagusia izan zen 1957tik 1958ra, Ingeniaritza Zibileko Kontseilu Profesionaleko presidentea 1976tik 1980ra eta Hezkuntza Teknikoko Kontseilu Nazionaleko (CONET) presidentea 1964tik 1966ra, Arturo Illia presidente izan zen bitartean.

Raúl Alfonsínen lehendakaritzan, Obra eta Zerbitzu Publikoetako idazkariorde izan zen 1983tik 1985era, eta Nazioko Energia idazkari 1988ko martxotik 1989ko maiatzera. Aldi berean, Yacyretá Erakunde Binazionaleko (EBY) zuzendari exekutibo izan zen 1985etik 1988ra. Geroago, Nazioko Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izendatu zuten, krisi-kabinete bat izendatu ondoren, eta kargu horretan egon zen 1989ko maiatzaren 26tik uztailaren 8ra, Rodolfo Terragnoren ordez. Alfonsinen presidente izan zenean zituen karguak krisi energetiko larri batek markatu zituen.

Echartek kudeatuta, Argentinak bere historiako energia krisirik okerrenetako bat jasan zuen. Lau hilabetez baino gehiagoz luzatu ziren mozketak, eta memoria kolektiboan markatuta geratu ziren. Krisi energetikoak iraun zuen bitartean, administrazio-asuetoak deklaratu zituen, telebista-kanalak egunean lau orduz bakarrik egon ziren, bankuak 8tik 12ra lanean. 1988ko apirilean hasi zen argindar eskasia, eta, ondorioz, txanda bakoitzeko bost orduko argi mozketa birakariak egin zituzten hilabete horretan. Energia faltagatik, kirol ikuskizunetara mugatu zuten abenduan, apaingarri gisa erabiltzeko argiztapena debekatu zuten, eta gaueko lanak kendu zituzten. Argindar faltak uraren horniduran ere eragina izan zuen. Nazioko Osasun Lanek tankeetan banatu behar izan zuten Buenos Aires Handiko zonaldeetara. Krisia «sorkuntzaren arloko inbertsio faltari» egotzi zitzaion, adieraziz 1984-87 aldian sorkuntzan egindako inbertsioak 28 milioi dolar estatubatuarretara iritsi zirela, nahiz eta berez 250 milioi inguru izan beharko zuketen. Carlos Menemek Roberto Jose Dromi izendatu zuen oinordeko, eta horren ostean amaitu zen haren kudeaketa.

Buenos Aireseko Rotary Clubeko Urteko Nortasunaren *Zilarrezko*  Ereinotza saria eta "Argentina, Sociedad Anónima" telebista-saioko *Magnus* saria jaso zituen, 2005ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ewshot

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Hampshire konderrian.

2031ean 1.101 biztanle zituen.
Tatsfield

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian.

2011n 1.873 biztanle zituen.
Carlos Aldo Mujica

**Carlos Aldo Mujica** (Villa Mailin, 1933ko uztailaren 19a - Santiago de Estero, 2013ko maiatzaren 6a) ingeniari eta politikari argentinarra izan zen, eta Santiago del Estero probintziako gobernadore izan zen 1991 eta 1993 artean.

## Biografia 
Santiago del Esteroko Unibertsitate Nazionalean jaso zuen, ingeniari gisa. Irakasle izan zen, eta, ondoren, unibertsitate horretako errektore.

80ko hamarkadan, Cesar Iturrerekin batera, Korronte Berritzailea sortu zuen, peronismoaren barne lerroa, Carlos Juarez gobernadore ohiaren aurkakoa.

1991n gobernadore aukeratu zuten, Jose Zavalía bere aurkari nagusiak iruzurrezkotzat jo zituen hauteskundeetan. Kudeaketaren zati handi batean, Zavaliak martxak egin zituen hauteskundeetan lortutako garaipena aitortzeko eskatuz. Martxa horietako batean, Zavaliak ekitaldi bat egin zuen, eta aginte makila eta banda jaso zituen, gobernadore legitimoa zela uste zuela azpimarratzeko.

Eskandalu horrek ahulduta, Mujica saiatu zen Juarezen jarraitzaileekin batasun gobernu bat osatzen, baina aliantzaz aliantza, ez zuen urtebete baino gehiago iraun. Bestetik, probintzia pobretu bateko zorrek eta Carlos Menem-en gobernu nazionalaren presioek jazartzen zuten, gobernuak austeritate neurriak aplikatzera behartzen baitzituen, eta neurri horiek, aldi berean, krisi ekonomikoa areagotzen zuten. Pribatizazioek, ia beti tarifak igo ondoren, egoera okertzen zuten. Azkenik, Kongresuak probintzietara transferitu zituen eskola nazionalak, eta horrek soldata asko jaistera behartu zuen gobernadorea.

Krisi ekonomikoak gaindituta, eta ia soldata publiko guztiak ordaindu gabe, eta berehalako epaiketa politiko baten mehatxupean, Mujicak karguari uko egin zion 1993ko urriaren 28an. Fernando Lobo bere gobernadoreordeak hartu zuen haren lekua. Honek, presidenteak eskatutako legeak onartu zituen, Mujicak onartzeari uko egin baitzion, eta errepresio poliziala eragin zuen, Santiagueñazoa bezala ezagutzen den indarkeria ezohizko herri errebolta bat eragin zuena, non hiriburuko ia eraikin publiko guztiak erre zituzten. Horren ondorio izan zen bere probintziako esku-hartze federala, abenduaren 17an dekretatua.

Mujicak ez zuen politikan berriro jardun, eta etxean ia erabat giltzapetu zen. Biriketako minbizia izan zuen, eta, ondorioz, behin eta berriz sartu behar izan zuen erietxe batean, 2013ko maiatzaren 7an hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arousa uharteko zubia

**Arousa uharteko zubia** () Arousa uhartea eta Galizia kontinentala lotzen dituen zubi bat da, Pontevedrako probintzian. 1985ean eraiki zen eta garaiko injeniaritza lan nabarmena ian zen.

## Historia 
Arousako biztanleen aintzinako eskaera zen zubia eraikitzea. 1952. urtean adibidez zubiaren eraikuntzaz gain argindar zerbitzu egokia eta *concello* propioa eratzea eskatu zuten, “a luz, a ponte e a segregación”.

1979. urtean eskaera berri bat egin zuten *Festa Pro Ponte* jaialdia antolatuz. Merchandisinga ere atera zuten, tirante-zubi baten irudiaz. Honek erantzuna izan zuen eta 1.500 milioi pezetako kostua zuen zubia diseinatu zen

## Egitura 
Zubiak Arousa uhartea eta Vilanova de Arousa udalerria lotzen ditu, uhartetarrek *Continente* esaten badiote ere. 

Guztira 1980 metro neurtzen ditu. 40 zubibegi ditu, 38 zubibegik 50 metro neurtzen dute eta muturretako biek 40 m. Ez da zuzena, kurba arin bat egiten du, balizko erradioak 2'5 km neurtuko luke. Egitura eusten duten elementu bertikalek 3,5 eta 12 metro arteko altuera dute. Zutabeak 40 metroko sakonerara iristen dira. Arousako itsasadarraren sakonera ez da hainbestekoa, baina egindako indusketek erakutsi zuten lur azpian  ur gezazko korronteak zeudela eta horregatik egin zituzten zutabeak hain sakonak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mi Mi Khaing

**Mi Mi Khaing** ( ; Thanatpin, 1916 – 1990eko martxoaren 15a) birmaniar ikertzaile eta idazlea izan zen. Birmaniako kulturari eta tradizioei buruz ingelesez idatzi zuen lehen emakumeetako bat izan zen.

## Bizitza 
thumb|Mi Mi Khaing Sao Saimong senarrarekin eta Sao Sai Long koinatuarekin

Mi Mi Khaing mon jatorriko familian jaio zen. Britainiar Birmanian hazi zen eta britainiar ikastetxeetan ikasi zuen, besteak beste San Joan komentuko ikastetxean. Geroago Rangoongo Unibertsitatean eta Londresko King's Collegen lizentziatu zen. Sao Saimong ikertzaile ospetsu eta Kengtung estatuko errege-familiako kidearekin ezkondi zen. Idazle izateaz gain, Kambawza College sortu zuen Taunggyi hirian eta bertako zuzendari gisa aritu zen. Gero ikusmena galdu zuen garuneko tumore baten ondorioz, baina Braillez irakurtzen eta idazten ikasi zuen.

Yin Yin Nwe geologoaren ama izan zen.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Burmese Family* (1946, 1962), Bloomington, IN, Indiana University Press, 1962.
* *Cook and Entertain the Burmese Way* (1978), Karoma Publishers, 1978.
* *The World of Burmese Women* (1984), London, Zed Press, 1984.

### Artikuluak 
* *Burmese Kinship and the Life Cycle: An Outline* (Charles S. Brantekin batera, 1951). *Southwestern Journal of Anthropology*. **7** (4): 437–454.
* *People of the Golden Land: Burmese Character and Customs* (1958). *The Atlantic*
* *Burmese Names: A Guide* (1958). *The Atlantic*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauteskunde-iruzur

[thumb|[Trinitario Ruiz Capdepón|Trinitario Ruiz Capdeponen karikatura, botoak *ehuntzen*]]
**Hauteskunde-iruzurra** hauteskunde-prozesu batean legez kontra esku hartzea da, benetako emaitzak eragotzi, baliogabetu edo aldatzeko, dela mesedetutako hautagaiaren boto-kopurua handituz, dela hautagai aurkariena murriztuz, edo biak. Hauteskunde-iruzurra dena aldatu egiten da herrialdez herrialde.

Hauteskunde -iruzur mota asko debekatzen dira hauteskunde legedietan, baina beste batzuek lege orokorrak urratzen dute, hala nola erasoa, jazarpena eta difamazioa debekatzen dituztenak. Teknikoki terminoak legez kontrakoak diren ekintzak bakarrik hartzen baditu ere, batzuetan legezkoak diren baina moralki onartezintzat jotzen diren egintzak deskribatzeko ere erabiltzen da, hautapen baten izpiritutik kanpo daudenak edo demokraziaren printzipioak urratzen dituztenak. Hauteskunde showak, soilik hautagai batenak, batzuetan hauteskunde-iruzur gisa sailkatzen dira, nahiz eta legea bete dezaketen eta erreferendum gisa aurkezten diren.

Hauteskunde nazionaletan, hauteskunde iruzur arrakastatsu batek estatu kolpe baten edo demokrazia ustel baten eragina izan dezake. Lehia handiko hautu batean, iruzur kopuru txiki bat nahikoa izan daiteke emaitza aldatzeko, eta emaitza kaltetua ez bada ere, iruzurra egon zela jakinarazteak ondorio kaltegarria izan dezake, zigortua ez bada, boto-emaileek demokrazian duten konfiantza murriztu dezakeelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Benfordeko Legea eta hauteskunde iruzurren detekzioa
* Kolonbiako Legeak jasotzen dituen hamaika hauteskunde delituak
Apalazio

[thumb|Garai batean, baserri giroko umeak taldeka elkartu egiten ziren "Urtebarri batzen" eta "Erregenetako eskeak" egiteko. [Urtebarri barri|*Urtebarri barri* eta ***Apalazio*** abesten zuten.]]
Euskal Herriko mendebalde baserri giroko leku askotan "Urtebarri batzen" eta "Erregen batzen" irteten ziren umeak, gehien bat hamabi urtetik beherako umeak, etxerik etxe abesten eta eskatzen. Ohitura hori Urtebarri egunean egiten zen eta berriro ere Hiru Erregeen egunean.

Bi egun horietan abesten ziren koplak nahastu egin dira kontu horiek gogoratzen duten informatzaileen memorian. Erregen batzen ibiltzeko "Apalazio" abestiaren bertsio batzuk batu dira:

Horra Labayru Herri Ondarea proiektukoek bildutako batzuk:

:::::Apalazio zaldune, 
:::::hiru erregen egune,  
:::::hiru erregek ekarriko deurez  
:::::zotzak eta paluek  
:::::San Martinen kontuek 
...

Horra  Labayru Herri Ondarea proiektukoek bildutako beste bat:

:::::Apalazio zaldune  
:::::hiru erregen egune. 
:::::Zotzak eta paluek 
:::::Estudiantien kontuek. 
:::::Sasirik sasi 
:::::asko jan ta gitxi ikasi 

Labayru Herri Ondarea proiektukoek bertsio luzeago baten berri ere ematen dute:
:::::Apalazio zaldune  
:::::hiru erregen egune. 

:::::Hiru erregek bialdu gaitu 
:::::limosnatxu bat biule. 

:::::Zotzak eta paluek 
:::::Martinikon kontuek. 

:::::Martinikori eroan dotsiez 
:::::hiru oilanda katuek. 

:::::Hareen hazurrak batu ezinik 
:::::harek dabilz saltuek. 

:::::Tiritaina Mari Montaña 
:::::Intxaurtxu bi eta lau gaztaina. 

## Ikus, gainera 
* Urtebarri barri.

## Erreferentziak
Hurst gaztelua

**Hurst gaztelua**, , Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen artilleriadun gotorleku bat da, Hampshire konderrian. 

1541-1545 artean Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren aginduz eraikia izan zen, Device Forts kostaldeko defentsa sareko gotorlekuetako bat bezala, Ingalaterrako kostaldea Frantziako Erresuma eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren itsas erasoetatik babesteko helburuz.
Portsea uhartea

**Portsea uhartea**, , Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Hampshire konderrian. 165.248 biztanle ditu. Bertan Portsmouth hiria dago.

Britainiar Uharteetan Britainia Handia eta Irlanda ondoren hirugarren uharte populatuena da.
Apatura

***Apatura***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Ohikoak dira Eurasian.

## Espezieak 
* *Apatura ambica* 
* *Apatura chevana*
* *Apatura fasciola*
* *Apatura ilia*
* *Apatura iris*
* *Apatura laverna*
* *Apatura metis*
* *Apatura nycteis*
* *Apatura schrenckii*
* *Apatura sordida*
* *Apatura ulupi*
* *Apatura vietnamica*

## Bibliografia 
* 1950. Le Moult (E.), Révision de la classification des Apaturinae de l'Ancien Monde, supplement to Miscellanea Entomologica.
* 1971. Rigout (J.), Une ponte d'Apatura en captivité, Alexanor.
* 1976. Nguyen (T. H.), Les Apatura. Polymorphisme et spéciation (Nymphalidae). Sciences Nat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Irudiak.
Pretorioko prefektura (Erromatar Inperioa)

[thumb|300x300px|Erromatar Inperioaren mapa Tetrarkiaren garaian, diozesiak eta [Tetrarkia|tetrarken lau kontrolguneak (lau prefekturak) erakusten dituena.]]**Pretorioko prefektura** edo **pretoriar prefektura** (Latinez: *praefectura praetorio*; grekoz, hainbat izenekin  ἐπαρχότης τῶν πραιτωρίων edo ὑπαρχία τῶν πραιτωρίων) Erromatar Inperio berantiarraren banaketa administratibo handiena zen, diozesiaren mailatik gora, eta pretorioko prefekto baten ardurapean zegoen. Pretorioko prefekturak Konstantino I.aren agintaldian sortu ziren (K.o. 306-337) eta IV. mendearen azken herenean bere gutxi gorabeherako behin betiko egitura lortu zuen. VII. mendera arte iraun zuen Ekialdeko Erromatar Inperioan, Bizantziar inperioko agintari zen Heraklioren erreformek prefekturaren boterea murriztu zutenean eta musulmanen konkistek Ekialdeko Erromatar Inperioan *thema-en* sistema berria hartzera behartu zutenean. Hala ere, prefekturako administrazio-aparatuko elementuek Bizantziar Inperioan IX. mendearen lehen erdira arte iraun zutela dokumentatu da.

Oro har, lau pretorioko prefektura nagusi existitu ziren, noizbehinka eraldatu izan baziren ere:

* Galiako pretorioko prefektura
* Italiako pretorioko prefektura
* Ilirikoko pretorioko prefektura
* Ekialdeko pretorioko prefektura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Mapas hitóricos. Bajo Imperio romano (307-476 d.C.)» *Tesorrillo*.
Abbots Leigh

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Somerset konderrian. Bristol hiriaren erdigunetik 5 kilometro mendebaldera dago.

2011n 799 biztanle zituen.
Ashcott

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Somerset konderrian.

2011n 1.186 biztanle zituen.
Alice King (eleberrigilea)

**Alice Ann Dorothea King** (Cutcombe, 1839ko martxoaren 28a – Minehead, 1894ko apirilaren 26a) ingeles idazle, irakasle eta hizlaria izan zen. Hamabi eleberri baino gehiago idatzi zituen.

## Bizitza 
thumb|Alice King bere ikasleez inguratuta (1887)
John Myers King apaiz anglikanoaren alaba gazteena, Alice King 1839ko martxoaren 28an jaio zen Cutcomben, Somerset konderrian. Ikusmen urriarekin jaio zen eta zazpi urterekin erabat itsu geratu zen. Braille sistema inoiz ikasi ez bazuen ere, zazpi hizkuntza ikasi zituen, ingelesaz gain: frantsesa, alemana, italiera, gaztelania, hebreera, greziera eta latina. Ukimenezko teklatua zuen idazmakina erabili zuen.

Idazle beraren esanetan, lehen lana hamabi urterekin argitaratu zun, aitak lagunduta. Hasierako idazlanak bertako eskolako ikasle baten laguntzarekin egin zituen. Gramatika eta konposizioa gaizki ulertzen zituenean, beharrezkoa iruditzen zitzaion orri erdi bat inguru buruan asmatzea, idazlariari diktatu ahal izateko.

Ez zen inoiz ezkondu eta 1894an hil zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordon George Avery

**Gordon George Avery** (Moree, 1925eko otsailaren 11 - Hegoaldeko Gales Berria, 2006ko irailaren 22a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerald Backhouse

**Gerald Backhouse** (1912ko abenduaren 6a - 1941eko abenduaren 28a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Baden

**Joel Baden** (Geelong, 1996ko otsailaren 1a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amantina Cobos de Villalobos

**Patrocinio Amancia Cobos Losúa**, ezagunagoa **Amantina Cobos de Villalobos** izenez (Leon, Gaztela eta Leon, 1895eko ekainaren 6a – Sevilla, Andaluzia, 1961eko urtarrilaren 16a) leondar kazetaria, idazlea, maistra eta Sevillako Ateneo Femeninoaren sortzailea izan zen.

## Bizitza 
Amantina Cobos Leonen jaio zen 1865ean, baina bere bizitzaren zatirik handiena Sevilla hirian eman zuen. Maistra, kazetaria eta idazlea izan zen.

XIX. mendean, emakume intelektualak lehen hezkuntzako maistrak ziren. Batxilergoa baino harantzago ikasten jarraitu nahi zuten emakumeentzako irtenbide bakar gisa, Irakasletza Eskola Normala ikusi zuten beren hezkuntza-nahien irtenbide. Olimpia Cobos Losúaren ahizpa zen, intelektuala eta feminista. Manuel Villalobosek margotu zituen bi ahizpak, Amantina eta Olimpia.

### Lan ibilbidea 
Emakumeen hezkuntza hobetzeko lan egin zuen, eta baita sarbidea ahalbidetu zien kultur espazio bat sortzeko ere, bere lanarekin eta adorearekin Sevillako Emakumeen Ateneoa sortzea lortuz. 

Askotan idatzi zituen artikuluak tokiko prentsan eta aldizkarietan. Hitzaldiak ere eman zituen Ateneoan eta beste zentro batzuetan, eta hainbat ekitaldi ofizialetan hartu zuen parte.

## Argitalpenak 
29 emakumeren lehen genealogia lana idatzi zuen, *Mujeres célebres sevillanas.* Liburu horren hitzaurrea Luis Montoto Rautenstrauch-ek idatzi zuen 1917an. 2008an *Mujeres sevillanas ilustres* izenburuaz berrargitaratu zen.

Sasoi hartako prentsan, *Sevilla en el siglo XVI* eta *Romances Caballerescos* argitalpenak iragarri ziren, baina 2023an ez ziren ezagutzen argitaratutako liburuak, ezta kokapena kokapena. 

## Aintzatespenak 
* 1910ean Amantina Cobos, Dolores del Río Sánchez Granadarekin batera, San Casianoko Lehen Hezkuntzako Maisu-maistren Elkarteak antolatutako IX. Lehiaketan  saritua izan zen.
* 1923ko urrian mundu akademikoan, Cadizeko Zientzien eta Arteen Akademia Hispanoamerikarreko Ohorezko Akademiko izendatu zuten.
* 1955ean literaturari dagokionez, Sevillako Noches del Baratillo erakunde literario dekanoaren omenaldia jaso zuen.
* Sevillan, egindako lana aitortzeko glorieta bati Amantina Cobos izena jarri zioten
* San Juan de Aznalfarache herrian bere izeneko kale bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olimpia Cobos Losúa

**Olimpia Cobos Losua** (Sevilla, Andaluzia, 1875 - Kordoba, Andaluzia, 1919) sevillar kazetaria, maistra eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Olimpia Cobos Losúa Sevillan jaio zen, Magisteritza ikasi zuen eta ondoren Filosofia eta Letretan lizentziatu zen, hainbat hizkuntza menperatzen zituen eta klasikoen ezagutza handia zuen. Kordobako Eskola Normaleko irakaslea izan zen eta idazlea. Amantina Cobos de Villalobos kazetari, maistra eta idazlearen ahizpa zen.

### Ibilbidea 
Olimpia Cobos Kordobako Eskola Normaleko irakaslea izateaz gain, kazetaria eta idazlea zen. Idazle gisa, bere artikuluek hainbat literatura-pieza islatzen dituzte, hala nola artikuluak, soziologiari edo arteari buruzko hitzaldiak, ipuinak eta bere ibilaldiei, poemei, entseguei edo nobela laburrari buruzko bestelako kontakizunak. Kordobako elkarte zientifiko eta literarioetako kidea izan zen, hala nola Kordobako Arkeologia eta Txango Elkartekoa, Monumentu eta Leku Historikoen Elkartekoa. Manuel Villalobos Díaz margolari sevillarrak erretratatu zituen bera eta Amantina ahizpa. 

#### Feminista 
Olimpia Cobos Losúak emakumeek hezkuntzarako, lanerako eta bizitza publikoan sartzeko zituzten eskubideen alde lan egin zuen. Bere adierazpen feministak eta feminismoari buruz zuen ikuspegia Olimpiak hainbat saiakeratan azaldu zuen, hala nola *La mujer española en los actuales momentos* eta *La cuestión palpitante. Derechos y saberes* saiakeretan.“Feminismoa da emakume orok nortasun definitu bat lortzeko izan behar duen nahia, eta emakume izateari utzi barik, hau da, bere sexuari dagokion feminitatearen barruan, erakustea gizartearen erdia osatzen duenez eskubidea duela parte aktibo bat hartzeko gizartea hobetzeari dagokion guztian, eta alde batera utzi behar duela esleitu zaion figura apaingarri gisako rol barregarri hori, atabismoek, ohiturek eta alferkeriak ez diote uzten duintasun, erabilgarritasun eta gizatasun handiagoko beste bat jartzen, berarentzat, familiarentzat eta aberriarentzat onuragarria izango dena. Baina, horretarako, fisikoki, moralki eta intelektualki gaituta egon behar du, bestela bere esku-hartzeak porrotera eramango luke eta.”Bizi zela ez zuen bere literatur lana argitaratu. Hil zenean, bere ahizpa Amantina Cobos de Villalobosek bere poema, kontakizun eta saiakeren biltze-omenaldi bat argitaratu zuen, *Reino de ensueño* izenekoa.

Kordobako Santa Victoria Ikastetxean hil zen, Goi Mailako Irakasle Eskolako irakasle lan egiten zuen hirian. Hil zenean, sasoi hartako pertsona ospetsuek zergak eman zizkioten, prentsan eta aldizkarietan artikuluak argitaratuz, hala nola: Fernando de los Ríosek eta José Rogerio Sánchezek *Andalucía Futura* aldizkarian.

## Aintzatespenak 
* 2022an, Sevillako Udaleko Osoko Bilkurak erabaki zuen emakume ospetsuen izenak sartzea hiriko hainbat barrutitako kale eta plazen izendegian. Kale horietako bat Olimpia Cobos Losúari eskaini zitzaion.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ramírez Gómez, Carmen. Mujeres escritoras en la prensa andaluza del siglo XX (1900-1950). 

## Kanpo estekak
Sagrario Torres

**Maria del Sagrario Torres Calderón** (Valdepeñas, Ciudad Real, 1922ko martxoaren 8a – Madril, 2006ko martxoaren 5a) Ciudad Realeko idazlea eta olerkaria izan zen. 1951 eta 1953 artean Madrileko "Versos con Faldas" emakume poeten tertuliako kideetako izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Jose Torres Montiel (zurgina) eta Monica Calderon Rubio valdepeñastarrak izan ziren. Umetan geratu zen aita gabe. Amarekin eta nebarekin Madrilera joan zen bizitzera, non amak pentsio bat jarri zuen. Bost urterekin, Alcalá de Henareseko mojek zuzentzen zuten udal barnetegi batean sartu zen. Batxilergoko ikasketak Espainiako Gerra Zibilak eten zizkion; ezin izan zuen jarraitu eta bere kabuz amaitu zituen ikasketak. 

### Idazle ibilbidea 
Madrilen, bertsoa eta prosa idazten hasi zen, eta berrogeiko hamarkadan kolaboratu zuen egunkari eta aldizkarietan. 1942an idazle berrientzako Concha Espina saria jaso zuen; Juan Alcaide, Luis Felipe Vivanco, Leopoldo Panero, Luis Rosales eta Gregorio Prieto margolari eta idazle valdepeñastarraren adiskide egin zen. Gloria Fuertesek, Adelaida Las Santasek eta Maria Dolores de Pablosek 1951 eta 1953 artean Madrilen bultzatutako Versos con Faldas emakume poeten tertuliako kideetako bat izan zen.

1970ean Álamo sariaren finalista izan zen *Hormigón translúcido* lanarekin. Juan March Fundazioak literatur sorkuntzarako beka bat eman zion 1973an. 1982an, Kultura Ministerioak beste beka bat eman zion. *Poemas de La Diana* liburuarekin protesta sutsua egin zuen Anchuras paraje naturala tiro parke izendatzearen aurka, azkenean parke nazional bihurtu zena.

Bere artxiboa eta liburutegia (sei mila titulu) Francisco Javier Torres Calderón semeak eman zion Valdepeñaseko Udal Artxibo Historikoari.

### Idazkera 
Bere poesia estrofikoa da nagusiki (sonetoak, baita *sonexástrofo* delakoaren aldaera bitxia ere: hiru laukote eta hiru hirukote; inoiz lirak); bere gairik garrantzitsuena Jainkoaren bilaketa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Luisa Chicote

**María Luisa Martí Menasalvas** (ezizenak: *María Luisa Chicote* eta *Marisa Chicote*; Bartzelona, Katalunia, 1920ko abuztuaren 12a – Madril, 1989ko irailaren 22a) bartzelonar poeta izan zen. 1951 eta 1953 artean Madrileko "Versos con Faldas" emakume poeten tertuliako kideetako bat izan zen, baita Alforjas para la poesia taldekoa ere.

## Bizitza 
Bartzelonan jaio zen, baina beti Mantxakotzat zuen bere burua, gaztetatik joan baitzen hara familiarekin. Goi mailako batxilergoa Ciudad Realeko Institutuan egin zuen eta, 40ko hamarkadaren bukaeran, Madrilera joan zen.

Curriculum horren arabera, Chicote 1960an hasi zen idazten, baina zehaztuta dago Madrilera iritsi eta gutxira zirkulu eta solasaldi poetikoetan eman zela ezagutzera: Círculo Cultural Medina, Alforjas para la Poesía eta batez ere Versos con Faldas tertulia literarioetan. Talde horretako kideekin harreman ona izan zuen beti, eta hainbat poesia-ekitalditan parte hartu zuen haiekin.

60ko hamarkadan, *El Molino de* *Papel*, *Punta Europa*, *Lanza* eta *La Estafeta Literaria* aldizkarietan etengabe argitaratu zuen. 1965ean, autoeditatuta agertu zen *Jirones* lana, Emilio Miroren hitzaurrearekin, ordura arte idatzitako bertsoen aukeraketa bat jaso zuena. Bertso horietan, argi dago oso gazterik idazten hasia zela.

Jose Chicote Conderekin ezkondu zen, eta haren abizena hartu zuen bere izengoitietarako; bi alaba izan zituen: Maria Gracia Greta eta Paloma. 1989ko irailaren 22an hil zen, Madrilen. *Cardencha* izeneko trilogia liburua utzi zuen prest, eta hil ostean argitaratu zen, zatika.

### Vietnamekin 
Chicoteren poesia kutsu sozial nabarmenekoa da, nahiz eta kritikari batzuen esanetan maitasun alorrean hobeto moldatzen zen. 1968an, Angelina Gatellek Vietnamgo gerrari buruzko antologia bat prestatzen ari zen, *Con Vietnam* izenekoa, gobernuaren debekuarengatik urte asko pasatu behar izan ziren argitaratu ahal izateko, 2016an hain zuzen ere. Chicotek poema bat bidali zuen antologia horretarako, *Yo pecador* (Ni bekatari), baina gutun bat ere bazeukan, argitaratzeko modukoa ote zen zalantzaz, Vietnamgo soldaduei buruzko panegiriko bat baitzen:*Marfil gorrizko erraldoi ñimiñoak,*

*zer dakizue negar eta musuei buruzko bolboraz?* 

*Eguzkiaren gerrillariak,*

*goizeko seme-alabok.* 

*eskuzabal ereiten duzue zeuen burua*

*odolez ongarriztatuak.*Vietnamgo herriaren borroka desorekatuaren aurrean, poeta lotsatu egiten zen Espainiako gizartearen erosotasunaz eta pasibotasunaz herrialde horretatik iristen ziren berrien aurrean, eta benetako *mea culpa* sartu zuen.

## Lanak 
* 1965 – *Jirones*, Emilio Miróren hitzaurrearekin
* 1970 – *Esquina doblada*
* 1991 – *Testimonio para el olvido*. Hil ondoko liburua, Emilio Mirók idatzia
* 1994 – *Imágenes y sueños*. Hil ondoko liburua

Bere poemak honako antologia hauetan ere sartu dira:

* 1966 – Luis Jiménez Martosen *Antología de Poesía Española 1964-1965*.
* 1971 – Carmen Conderen *Poesía Femenina Española* *(1950-1960)*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Ontiveros

**Maria Garcia-Ontiveros Herrera**, ezagunagoa **Maria Ontiveros** izenez (Venezuela, – Madril, 1956ko azaroa) politikaria eta poeta espainiarra izan zen. 1951 eta 1953 artean Madrileko "Versos con Faldas" emakume poeten tertuliako kideetako izan zen.

## Bizitza 
Diplomazialari familia batekoa zenez, Venezuelan jaio zen.

### Lan ibilbidea 
1933an Remanso argitaratu zuen, Concha Espinaren omenezko poema batekin. Oso harrera ona izan zuen kritikaren artean, eta Concha Espinak berak idatzi zuen epilogoa, hitz hauekin goraipatuz: «Errima bilduma hau uzta literario emankor baten promesa da».Espainiako Gerra Zibilaren ostean, Emakume Sailean postu garrantzitsua lortu zuen Kanpo Zerbitzuko erregidore nagusi lanetan. Gazte Erakundekoa ere izan zen. *Revista para la Mujer* aldizkariaren 48. zenbakian (1942ko urtarrila) Falangearen barruan Emakume Sekzioak egindako lanari buruzko erreportaje bat agertu zen, nahiz eta bere nazioarteko proiekziorik handiena Pilar Primo de Riverarekin batera 1943an Berlinera egin zuen bidaian izan zuen.

1947an omenaldia jaso zuen Espainiako Idazle eta Artisten Elkartean, garaiko prentsan aipatua. 1948an, *Verbo* aldizkarian «*Alma gris* (Arima grisa)» poema argitaratu zen, eta, topiko erromantikoari jarraituz, poeta Naturarekin identifikatzen da.

40ko eta 50eko hamarkadetako kultur bizitzan aktiboki parte hartu zuen. 1949ko apirilean Madrilgo Lara antzokian egin zen "Alforjas para la Poesía" tertulian parte hartu zuen, Juana de Ibarbourouri eskainitako saioan. Rubén Dario eta Gustavo Adolfo Bécqueri egindako omenaldietan ere parte hartu zuen, 1950eko eta 1951ko hamarkadetan.

1951n bere bigarren poema-liburua kaleratu zen, *Agua de Mar*, José María Pemánen hitzaurrearekin, erritmoa eta errima menderatzen zituela nabarmenduta.

## Versos con Faldas terlulietako parte hartzea 
Tertulia horretako hirugarren errezitalean (1951ko apirilaren 16an) parte hartu zuen María Isabel Secades, María Dolores de Pablos, Margarita Uribarri, Adelaida Las Santas, Clemencia Laborda, Gloria Fuertes, Alfonsa de la Torre, Angela Figuera Aymerich, Carmen Conde eta Concha Suárez de Oterorekin batera. Ernesto B. Rodríguez poeta eta arte kritikari argentinarrak aurkeztu zituen.

Adelaida Las Santasen *Versos de café* eleberrian, non idazleak tertuliakideak gogoratzen zituen, Ontiveros oso errezitatzaile miretsia da.

## Lanak 
* 1933: *Remanso* Concha Espinaren epilogoarekin
* 1951 *Agua de mar*, José María Pemánen hitzaurrearekin.

## Aintzatespenak 
* 1958an Elisa Sorianok eta Guadalupe García de Quevedok eskatuta sortu zen «*Su terraza*» izeneko poesia-lehiaketak bere izena zuen sari bat eman zion María Antonia de Ibarra poetarentzat izan zena, Versos con Faldas tertulietako parte hartzailea.
* 1947an omenaldia jaso zuen Espainiako Idazle eta Artisten Elkartean, garaiko prentsan aipatua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vila Novako kultura

thumb|Zambujalgo kastroa
thumb|Vila Nova de São Pedroko estela bat
**Vila Nova de São Pedro** edo **Tajoko kultura arkeologikoa** Portugalgo Kalkolitoan garatu zen, penintsulako hego-ekialdean Los Millares garatu zen aldi berean. Aberastasun ekonomiko zehatzik gabeko eremuetan harrizko gotorlekuak eraikitzeagatik bereizten da, eta horrek merkataritza-sareen erdigune gisa interpretatzera eraman ditu. Tajo ibaiaren bokalearen inguruan garatu zen, eta, autore batzuen arabera, K.a. 2700 eta 1500 bitartean edo, beste batzuen arabera, K.a. 3100 eta 2200 artean iraun zuen. Ezaugarri kultural espezifiko batzuek bereizten dute bere ingurunetik: lunulak, kopa erritualak, itxuraz esanahi astronomikoa duten arbelezko plakak, etab.

## Periodizazioa 
Bi aldi bereizten dira:

* Vila Nova I: etapa honetan guztian eta hurrengoaren hasieran Los Millareseko kulturari oso lotuta agertzen da. Iparraldeko Afrikarekiko merkataritza edo trukea (bolia, ostruka-arrautza oskolak), duela mende batzuetatik existitzen dena, garai honetan jarraitu zuen.
* Vila Nova II: kanpai-formako ontzia du ezaugarri. Aldiaren amaieran, Espainiako hego-ekialdean kultura argarikoak Los Millaresko taldeak ordezten zituzten bitartean, Tajoko herrixkak gainbehera motel batean sartu ziren. Haiek brontzearen teknika erabili zuten bitartean, hauek Kalkolitoan geldirik egon ziren Atlantiar Brontzean integratutako zeramika leunduaren kulturan desegin ziren arte.

Hala ere, hiru aukera kronologiko ere bereizi dira:
* Hasierakoa edo maluta kanelatuena, K.a. 2700-2300 artekoa.
* Dekorazio hostokara duen zeramikazkoa edo ertaina, K.a. 2300-2000 bitartean.
* Amaiera edo kanpai-formakoa, K.a. 1500 arte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mariana Diniz (koord.), Andrea Martins (koord.), César Neves (koord.), José Morais Arnaud (cokoord.). (2024) *Vila Nova de São Pedro e o calcolítico no Occidente peninsular.*  Universidade de Lisboa, Centro de Arqueología. ISBN: 978-989-35113-1-2
* Duarte Ferreira, Sónia (2003) “Os copos no povoado calcolítico de Vila Nova de São Pedro”. *Revista portuguesa de Arqueología*, 6- 2.. 181-228 or.
Luis Maria Ygartua

**Luis Maria Ygartua** (Buenos Aires, 1901eko martxoaren 17a - ezezaguna) politikari eta ingeniari argentinarra izan zen, eta Eduardo Lonardi eta Pedro Eugenio Aramburu Argentinako Komunikazio ministro izan zen 1955eko uztailaren 23tik 1957ko urtarrilaren 25era bitartean, Iraultza Askatzailearen baitan.

## Karrera 
1924an Buenos Aireseko Unibertsitatean Ingeniari ikasketak egin zituen, eta bertan irakasle ere izan zen, bigarren mailako eskola batzuez gain. Amalia Pizzurnorekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen. Nazioko Osasun Lanetako presidentea izan zen, eta Nazioko Osasun Lanetako zuzendaritza-kontseiluko kide izan zen; Ingeniaritzako Akademia Nazionala osatu zuen, eta bigarren presidenteordetzara iritsi zen.

Iraultza Askatzailean zuen postua, integratzen zituen enpresetatik peronismoaren aurka zegoelako izan zen. Bere gestioan zehar, bere mezua birbideratzeko egunkari garrantzitsuenei esku-hartzea agindu zuen, Aranbururen erregimenaren aldeko pertsonak jarriz. Carlos Alberto Erro ALEAko eta ATLASeko kontu-hartzailea izan zen, eta Jose Barreiro *El Mundo*-ko zuzendaria, Ricardo Mosquera Democraciakoa, Walter Costanza La Época egunkarikoa, Ernesto Sabato *Mundo Argentinokoa*, Vicente Barbieri *Hogarrekoa* *eta* *Críticakoa* izendatu zituzten. 1957ko ekainaren 13an hilda agertu zen Marcos Satanowsky doktorea, San Martin kaleko 536. zenbakian duen estudioan. Aramburuk atzemandako La Razón egunkariaren akzioak edukitzearekin lotuta zegoen krimena. Peralta Ramosek presio eta estortsioak jasoak zituen egunkaria Aranbururen gobernuari emateko.

Komunikabideak kontrolatuak izan ziren, eta Peronen edo Peronismoaren aldeko edozein propaganda debekatu zen. Hedabidea ixteko zigorrarekin, Juan Domingo "tirano profugo" edo "diktadore kargugabetu" gisa deitzera behartu zuten. Aramburu diktadoreak ministerioetan egindako aldaketei esker, Ygartuaren ardurapeko Komunikazio Ministerioa lehen hezkuntzako politikan esku hartzen hasi zen, eta leku nagusia hartu zuen, desperonizazio-lanetan arreta jarriz. Hala, eskola-curriculumetako testuen aldaketak eta zentsurak egin zituen, bai eta legedia aplikatzeko ardura zuten hezkuntza-gobernuko aparatuak antolatu eta kontrolatu ere. Hori guztia, peronismoaren ideiak ezabatzeko eta Peronen eta estatuko maila guztietako hainbat funtzionarioren figurari ospea kentzeko. Irrati guztietako kontu-hartzailetza batzorde bat izendatzen da bere agintaldian, eta de facto gobernuaren gertuko enpresariei eman zizkieten, haien jabe legitimoak espetxeratuak izan ziren bitartean, irrati bakoitzean ikuskatzaileak izendatu zituen hedatutako informazioaren kontrola helburu gisa. Poliziak oinarrizko zerbitzuak zaindu zituen, hala nola komunikazio-zentroak, irrati erradialak, egunkariak, etab. Irrati eta hedabide inprimatuen sistema aste gutxiren buruan gobernuaren lagun ziren jabeen esku geratzen da, adierazpen askatasuna, inprenta askatasuna eta prentsa askatasuna bezalako oinarrizko askatasunak murriztu ziren, orduko egunkari nagusiak isilarazi edo esku hartu ziren.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Hestina mena

***Hestina mena***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia hegoaldean du bere jatorria, Txinan eta Myanmarren. Larbak *Celtis sinensis*ez elikatzen dira.

## Iruditegia 

File:ParhestinaMena202 1.jpg
File:ParhestinaMena202 1a.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Marie Gose

**Isabel Marie Gose** (Berlin, 2002ko maiatzaren 9a) alemaniar igerilaria da, estilo librean aritzen dena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bat irabazi zuen eta Munduko txapelduna izan da igerileku laburrean.

## Ibilbidea 
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan 400 metro eta 4x200 metro finaletan sartu zen eta seigarren postuak eskuratu zituen.

2022an Europako txapelketak jokatu zituen eta hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa 400 metrotan zilarrezkoa 800 metrotan eta brontzezkoa 200 metrotan.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 1.500 metrotako finalean brontzezko domina eskuratu zuen. Ondoren abenduan jokaturiko igerileku laburreko Munduko txapelketan urrezkoa eskuratu zuen proba berean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilton (Somerset)

**Pilton**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Somerset konderrian. Glastonbury udalerritik 10 kilometro ekialdera dago.

2011n 998 biztanle zituen.

Glastonburyko Jaialdi ospetsuaren kokalekua da.
D immunoglobulina

right|thumb|200px|Irudian ikusten denez, Ig D-k egitura monomerikoa du, Ig G eta Ig E-ren antzera

**D immunoglubulina** (**Ig D**) odolean eta B linfozitoen gainazalean dagoen immunoglobulina da, odolean oso kopuru txikian dagoena (immunoglobulina guztien %1 odol-plasman).

Bere pisu molekularra 180.000 daltonekoa da, eta bi antigeno-loturagune ditu (hots, 2ko balentzia du) .

Erantzun immunean betetzen duen funtzioa ez da oso argia. Badakigu estimulazio antigenikoaren ondoren D Ig galtzen dela, oroimenezko B linfozitoek immunoglobulina hori ez dutelako.

Bi kate astun eta bi kate arin dituen monomeroa da, Ig G eta Ig E-ren antzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hestina nicevillei

***Hestina nicevillei***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asian du bere jatorria.

## Hedapena 
Nepalen aurki daiteke.

## Iruditegia 

Fitxategi:ParhestinaNicevillei202 2.jpg
Fitxategi:ParhestinaNicevillei202 2a.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hestina persimilis

***Hestina persimilis***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asian du bere jatorria.

Larbek *Celtis australis* jaten dute.

## Hedapena 
Txinan eta Indiako Shimlan - Assamen, Orissan aurki daiteke.en aurki daiteke.

## Azpiespezieak 
* *Hestina persimilis persimilis* Nepal, Sikkim, Butan  = *Diagora persimilis persimilis*
* *Hestina persimilis zella* Cachemira = *Diagora persimilis zella *
* *Hestina persimilis chinensis* Leech, 1890

## Iruditegia 

Fitxategi:Hestina persimilis japonica1.jpg
Fitxategi:ParhestinaPersimilis201 1.jpg
Fitxategi:ParhestinaZella201 2a.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausto Etchegoin

**Fausto Etchegoin** Argentinako zinema-aktore eta antzerkigilea da.

## Ibilbidea 
Etchegoin argentinar zinemaren urrezko garaiko aktore eta galaia izan zen. Bere ibilbidean zehar zinemako eta tangoko pertsonalitateekin lan egin zuen: Hugo del Carril, María de la Fuente, Gloria Ferrandiz, Herminia Franco, Lolita Torres, Délfor Medina, Mecha López, Paulina Singerman, Alberto Vila, Perla Mary, Hilda Sour, César Fiaschi, Aurelia Musto, Jerónimo Podestá, Amelia Lamarque, Miguel Leporace...

## Filmografia 
* 1938: *Puerta cerrada*
* 1939: *Nativa*
* 1940: *Explosivo 008*
* 1942: *Su primer baile*
* 1942: *Así te quiero*
* 1952: *Las aguas bajan turbias* o *El infierno verde*
* 1954: *Los lobos del palmar*
* 1956: *Horizontes de piedra*

## Antzerkian 
Antzerki munduan aktore gisa lan egin zuen baina baita antzezlanak idatzi zituen.

1914tik 1917ra arte, Eduardo Casellirekin batera, *Donde menos se piensa salta la liebre* saineta prestatu zuen. Estrenaldia Atlético Boxing Club egin zen.

1936an Orestes Cavigliaren konpainiarekin Roberto Broccoren *El santo* egin zuen. Aktoreak Rafael Diserio, Dora Martínez eta Francisco Petrone ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Las aguas bajan turbias* filma.
Sasakia charonda

thumb|250px|Arra ezkerrean, emea eskuinean.

***Sasakia charonda***, baita ere «Enperadore japoniarra», *Nymphalidae* familiako lepidopteroen genero bat da, Sasakia generokoa. Asiako ekialdean du jatorria.
Arrek, batez beste, 50 milimetroko tamaina dute, eta emeek, berriz, 65 milimetrokoa. Japoniako tximeleta nazionala da.

## Hedapena 
Japonian, Korea, Txinan eta Taiwan zein Vietnam iparraldean.

## Habitat 
Basoetan bizi ohi dira. Helduak ezti-ihintzaz elikatzen dira. Larbak *Celtis jessoensis* edo *Celtis japonica* landareez elikatzen dira. Normalean, basoetako eremu garaietan hegan egiten dute, eta elikatzeko eta gatza lortzeko baino ez dira jaisten lurrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sasakia.
Charlotta Öberg

**Maria Charlotta (Lotta) Öberg** (Stockholm, 1818 – *ibidem*, 1856ko ekainaren 21a) suediar poeta izan zen.

## Bizitza 
Charlotta (Lotta) Öberg Stockholmen jaio zen 1818an. Bere aita zurgina zen, eta ama, berriz, neskamea. Lottaren gurasoek ez zuten alaba eskolara bidaltzeko dirurik, beraz bere burua ikasi zuen, auzoko mutil baten liburuak erabiliz. Handik gutxira poesia idazten hasi zen. Paperik ere ezin zuen erosi, eta, beraz, aurkitzen zituen paper-zatietan idazten zuen.

Egun batean, Charlottak bere poema bat irakurri zuen amak lan egiten zuen etxe aberats batean. Wetterstedteko kondeak (seguruenik Gustaf af Wetterstedtek, Suediako Akademiako kideak) hori entzun zuen eta poeta gazteari laguntzen hasi zen. Ikasketak egin eta sormen literarioan aritu ahal izan zuen. 1834tik 1841era, hainbat poesia bilduma txiki argitaratu zituen. Lehen bildumak, *Lyriska dikter* izenburua zuenak, arrakasta handia lortu zuen.

Charlotta Öbergek osasun kaskarra zuen eta 1856an hil zen, 38 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hortense Lacroix

**Albine Hortense Lacroix**, ezkondu ondorengo abizenez **Cornu** (Paris, 1809ko apirilaren 8a – Longpont-sur-Orge, 1875eko maiatzaren 16a), eta amabitxia erregina bera eta Napoleon III.aren haurtzaroko laguna zen.

1833an (beste datuan arabera, 1854an.

Batez ere artikuluak idatzi zituen, besteak beste, Firmin-Didot anaiek argitaratutako *Encyclopédie moderne*rako, Sébastien Albin izengoitia erabiliz. Ingelesetik eta alemanetik egindako itzulpenak sinatzeko ere erabili zuen izengoiti hori.

1875ean hil zenean, Ernest Renanek bere hilberria idatzi zuen.

## Lanak 
* *Ballades et chants populaires anciens et modernes de l’Allemagne* (1841)
* *Goethe et Bettina*
* *Essai sur l’histoire des arts en Italie*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak