open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Triptamina

**Triptamina** konposatu organiko aromatikoa da, C10H12N2 formula duena, indolaren deribatua eta aminen klasekoa. Solidoa da. Narritagarria da.

Triptamina produktu naturala da eta landare eta animaliengan aurki daiteke.

## Ezaugarriak 
Triptaminak eragin fisiologikoak ditu ugaztunengan. Besteak beste, serotonina-hartzaileak aktibatzen ditu eta sistema dopaminergiko, serotonergiko eta glutamatergikoen jarduera erregulatzen du. Giza hesteetan, bakterioek triptamina bihurtzen dute dietako triptofanoa, zeinek 5-HT4 hartzaileak aktibatzen dituen eta mugikortasun gastrointestinala erregulatzen duen.

## Sintesia 
Triptamina landareetatik erauz daiteke. Alabaina, hainbat metodo sintetiko badaude: adibidez, indoletik abiatuta hiru urratsetako prozesu bati jarraituta. Lehenik Mannich-en errakzioari jarraituta aduktu bat osatzen da zeinek sodio zianuro bidez tratatuta nitrilo deribatua eratzen duen, atzenik erreduzitzen deena triptamina lortzeko.

## Triptamina ordezkatuak 
Triptamina ordezkatu asko biologikoki aktiboak dira, neurotransmisoreak eta droga psikodelikoak barne. Hainbat botika, jatorri naturalekoak zein sintetikoak, triptaminaren deribatuak dira.
erdian|thumb|500x500px|Triptaminaren deribatu ordezkatu batzuk
Familia honetako kide ezagunenak serotonina (neurotransmisore garrantzitsua) eta melatonina (eguneroko funtzio fisiologikoenerregulazioan parte hartzen duen hormona) dira. Triptamina ordezkatu naturalak beren propietate psikotropikoengatik erabili ohi dira.

## Erreferentziak
Jamshedpurreko elizbarrutia

**Jamshedpurreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1962ko uztailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jamshedpurren dago. Egun apezpikua Telesphore Bilung da.

## Ordinarioak 
* Lawrence Trevor Picachy (1962-1969)
* Joseph Robert Rodericks (1970-1996)
* Felix Toppo (1997-2018)
* Telesphore Bilung (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Intissar al-Wazir

**Intissar al-Wazir** (: 1941) palestinar politikaria da, Palestinako Kontseilu Legegileko kidea eta ANPko ministro ohia. Bere senarra Khalil al-Wazir zen, Palestinaren Askapenerako Erakundeko goi kargu bat, 1988an Israelek erahila. Fatah erakundearekin bat egin zuen 1959an, eta alderdiko lehen emakume kide izan zen. Damaskoko Unibertsitateko Historiako lizentziatura egin zuen.

## Ibilbidea 
Al-Wazir Gaza hirian jaio zen. Palestinar Emakumeen Batasun Orokorra sortzen lagundu zuen, emakume palestinarren egoera sozial, ekonomiko eta juridikoa ardatz duen erakundea.

1974an egin zen Palestinako Kontseilu Nazionaleko kide, eta Fatahko Batzorde Zentraleko kide 1987an. Palestinar Emakumeen Batasun Orokorreko Idazkari Nagusia izan zen 1980tik 1985era. 1983an, Fatah-ko Kontseilu Iraultzailearen Idazkariorde Nagusiaren kargua hartu zuen. Khalil al-Wazir (Abu Jihad) erbestean zegoela, Intissar berarekin bizi izan zen 30 urtez, baina ez zen erbesteratuta egon. 1995ean Gazako Zerrendara itzuli zen eta 1996an PLCko kide izendatu zuten. 1995etik 2005era, Palestinako Aginte Nazionaleko Gizarte Gaietako ministroa izan zen.

2016an, al-Wazir Palestinako Agintaritzako Martirien Funtsaren burua izan zen, Israelgo agintariekin izandako liskarretan hildako edo zauritutako palestinarren familiei laguntzak ematen dizkien erakundearena, alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambapali

**Ambapali**, **Ambapalika** edo **Amrapali** (Vaishali, K.a. V. mendea) dantzaria izan zen eta Indiako *Nagarvadhu* edo errege-gortesaua.

## Bizitza 
Ambapali  Indiako Vaishali izeneko antzinako hiria zen, egungo Bihar hiriaren inguruan, Muzaffarpurren hegoaldean. Vajjii klanen konfederazioaren hiriburua zen.

### Ibilbidea 
Budismoaren sortzailea izan zen Siddhartha Gautama edo Buda Gautamaren jarraitzailea izan zela uste da, arahat bihurtuz, hau da, Budismoan, **arhat** edo **arahant**a, existentziaren benetako zergatiaren ulermen sakona lortu duena da, nirvanara iritsi dena, eta, beraz, berriz jaioko ez dena. Testuetan agertzen denez, Buda ezagutu zuenean, elikatu egin zuen eta meditatzeko mango baratze batera bideratu zuen.

## Aintzatespenak 
Ambapaliri buruzko film bat egin zuten 1966. urtean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Blairko elizbarrutia

**Port Blairko elizbarrutia** (, , , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1984ko ekainaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Port Blairren dago. Egun apezpikua Visuvasam Selvaraj da.

## Ordinarioak 
* Aleixo das Neves Dias (1984-2019)
* Visuvasam Selvaraj (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simdegako elizbarrutia

**Simdegako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1993ko maiatzaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Simdegan dago. Egun apezpikua Vincent Barwa da.

## Ordinarioak 
* Joseph Minj (1993-2008)
* Vincent Barwa (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peyton Manning

**Peyton Williams Manning ** (1976ko martxoaren 24a, New Orleans, Louisiana), estatubatuar amerikar futbolari ohi bat da, quaterback postuan jokatu duena.

NFL ligan 18 denboraldiz jardun zuen, Indianapolis Colts (1998-2011) taldean 14 denboraldiz eta Denver Broncos (2012-2015) taldean azken 4 denboraldietan.

Bi Super Bowl irabazi ditu (2006 eta 2015), lehena Indianapolis Colts ta bigarrena Denver Broncos taldeekin.
Rima Nazzal

**Rima Nazzal** (jaiotzez**, Kattaneh**; arabieraz, ريما نزال ) (Tulkarem, 1950eko maiatzaren 1a) palestinar politikari eta idazlea da. Palestinako Kontseilu Nazionaleko eta Emakume Palestinarren Batasun Orokorreko kidea da. 

## Ibilbidea 
Aitaren familiak Lifta herrian (indarrez despopulatu zuten Jerusalem mendebaldeko kanpoaldeko herria) du jatorria. 1969an, Palestinako jaioterria utzi behar izan zuen Rima Nazzalek familiarekin batera, Israelek okupatu zuenean. 1990eko hamarkadan, Palestinara itzultzea lortu zuen, 27 urte geroago. Damaskoko Unibertsitatean graduatu zen kontabilitatean.

Nabluseko Gobernuan lan egin zuen, eta hainbat postu bete zituen: Emakumearen Saileko zuzendari,  kultura arloko eta emakumearen gaietarako aholkulari eta finantza eta administrazio kudeaketaren zuzendari nagusi. Emakume Palestinarren Batasun Orokorreko idazkaritzan jarduera legalez arduratu zen. Palestinako Kontseilu Nazionaleko kide ere bada. 2022-2023an, Emakume Arabiarrei Laguntzeko (SAWT) Mahaia Proiektuko bekaduna izan zen Pariseko Erreforma Arabiarraren Ekimenean.

Nazzal Ramallah-ko Giza Eskubideen Zentroak argitaratutako *Al Tasamoh* aldizkariaren kontseilu editorialeko kidea. Ramallah-n egoitza duen *Al-Ayyam* egunkarian kolaboratzen du, eta astero argitaratzen ditu editorialak. Nazzalek Middle East Monitor webgunerako ere egiten du lan.

Nazzalen senarra, Khaled Nazzal, Israelgo agenteek hil zuten Atenasen 1986ko ekainaren 9an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Bakaidov

**Ivan Aleksandrovitx Bakaidov** (; San Petersburgo, 1998ko urriaren 6a) errusiar informatikaria, blogaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista da.

## Bizitza 
Julia Vasiltxikova argazkilariaren semea, Ivan Bakaidov 1998an jaio zen San Petersburgon. Garun-paralisia eta hitz egiteko eragozpena ditu.

Programatzaile autodidakta da, eta desgaitasuna duten pertsonen bizitza erraztu dezaketen zerbitzuak garatzen ditu. Besteak beste, LINKa aplikazio multzoa sortu du hitz egiteko eragozpenak dituztenentzat. 2017an, 19 urte zituela, bere garapenak aurkeztu zituen Istanbulen, Nazio Batuen Erakundearen biltzarraren, eta horrek ospetsu egin zuen. 

2018an Nazio Batuen Erakundearen World Summit Awards sarirako izendatu zuten. 2019an, San Petersburgoko 50 pertsona ospetsuenen zerrendan sartu zuten, eta 2020an Forbsen 30 Under 30 zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Isabel Baden-Durlachekoa

**Juana Isabel Baden-Durlachekoa** (alemanez *Johanna Elisabeth von* *Baden-Durlach;* Karlsruhe, 1651ko azaroaren 16a – Ansbach, 1680ko urriaren 8a) Baden-Durlacheko printzesa izan zen eta, Brandeburgo-Ansbacheko margravea ezkontzaz.

## Bizitza 
Gurasoak Frederiko VI.a Baden-Durlacheko margravearen eta  Kristina Magdalena Palatinatu-Zweibrückengoa izan ziren. Ahizpa zaharrena, Kristina (1645–1705), 1665. urtean  Alberto II.a Brandeburgo-Ansbacheko margravearekin ezkondu zen (1620–1667).

### Ezkontza 
Juana Isabel 1672. urteko otsailaren 5ean ezkondu zen Durlach-en Juan Frederiko Brandeburgo-Ansbach margravearekin (1654-1686), Hohenzollern Etxeko kidea eta Alberto II.a Brandeburgo-Ansbacheko margravearen semea. 

### Ondorengoak 
Lehen emaztea izan zen eta  bost seme-alaba izan zituzten:

# Leopoldo Frederiko (1674-1676ko abuztuaren 21a), haurtzaroan hil zen.
# Kristian Alberto (1675-1692ko irailaren 18a - 1692ko urriaren 16a), bere aitaren oinordekoa izan zen Brandeburgo-Ansbacheko margrave bezala. Ezkongabe hil zen.
# Dorotea Frederika Brandeburgo-Ansbachekoa (1676-1731ko martxoaren 13a), Juan Reinardo III.a Hanau-Lichtenbergeko kondearekin ezkondu zen eta ondorengoak izan zituen, Luis VIII.a Hesse-Darmstadt-eko landbaxuaren emaztea zen Karlota Hanau-Lichtenberg-ekoa barne.
# Jorge Frederiko II.a Brandeburgo-Ansbachekoa (1678-1703ko martxoaren 29a), bere anaia Kristian Albertoren ondorengoa izan zen Brandeburgo-Ansbacheko margrave bezala. Ezkongabe hil zen.
# Karlota Sofia (1679-1680ko urtarrilak 24) haurtzaroan hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madge Sinclair

**Madge Dorita Sinclair** (1938ko apirilaren 28a - 1995eko abenduaren 20a)  aktore jamaikarra izan zen. *Cornbread,* *Earl and Me* (1975), *Coming to America* (1988), *Trapper John M*.D. (1980-1986) eta *Raices* (1977) minisailean parte hartu zuen. Sarabi, Mufasaren emaztea eta Simbaren amaren pertsonaiak ere interpretatu zituen Sinclairrek *Lehoi erregea* animaziozko filmean. 

Sinclairrek Primetime Emmy Saria irabazi zuen Bigarren Mailako Emakumezko Aktore Onenaren Saria - Serie Dramatikoa kategorian, 1991n ''Gabriel's Fire'' seriean Josephine Enperatrizaren papera egiteagatik. 1995eko abenduaren 20an hil zen, hamahiru urtez leuzemiaren aurka borrokatu ondoren.

## Filmografia 
### Zinema eta telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
T. R. Rajakumari

**Thanjavur Radhakrishnan Rajayee**, artistikoki  **T. R. Rajakumari** izenez ezaguna (Thanjavur, Britainiar Raj, 1922ko maiatzaren 5a – Chennai, India, 1999ko irailaren 20a) aktore, abeslari eta dantzari indiarra izan zen. Tamil zinemako lehen «neska amestua» deitu zioten.

## Zinema ibilbidea 
Zinemarako debuta *Kumara* *Kulothungan* lanean egin zuen, 1938-1939an, baina 1941ean kaleratu zuten, *Kacha Devayani* lanaren ostean. Hasierako iragarkietan, bere izena T. R. Rajayee agertu zen, baina geroago filmean, bera T. R. Rajalakshmi izenez akreditatua izan zen. Bere bigarren filma, *Mandharavathi*, D.S. Marconi ere 1941. urtean estreinatu zen. *Kacha Devayani* (1941) arrakastatsua izan zen eta bere ibilbidea zineman abiarazten lagundu zion. Nahasmen pixka bat dago debuta zein filmetan egin zuen, *Kacha Devayanik* filmaren K. Subramaniam zuzendariak, esaterako, geroago esan baitzuen berak sartu zuela filmetan. 1944. urtean, Rajakumari *Haridas* errekorreko filmaren protagonista izan zen, M. K. Thyagaraja Bhagavatharrekin batera, eta bere erretratu xarmagarriarengatik errekonozimendua lortu zuen.

Ibilbide zinematografiko tamilean, Rajakumarik protagonista femeninoa izan zen zinema izar garrantzitsu askoren aurrean, Thyagaraja Bhagavathar, T. R. Mahalingam, K. R. Ramasamy, P. U. Chinnappa, M. G. Ramachandran eta Sivaji Genesan barne. Era berean, zinema-produkzioko konpainia bat sortu zuen (T. R. Ramanna nebarekin), «R. *Vaazhapirandhavan* (1953), *Koondukkili* (1954), *Gul-E-Bagaavali* (1955), *Paasam* (1962), *Periya Idathu Penn* (1963), *Panam Padaithavan* (1965) eta *Parakkum* *Paavai* (1966) bezalako filmak ekoitzi zituen. Aktore gisa egin zuen azken filma *Vanambadi* (1963) izan zen.

### Heriotza 
Rajakumari 1999. urteko irailaren 20an hil zen, gaixotasun luze baten ondorioz.

## Filmografia partziala 
## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Nirim afera

**Nirim aferak** 1949ko abuztuaren 12an eta 13an Israelgo Defentsa Indarretako soldaduek egindako talde bortxaketa eta hilketa bati egiten dio erreferentzia. Ondorengo epaiketetan, hogei gizon kondenatu zituzten delitu sorta batengatik. Nirim afera 2003ko artikulu batean agertu zen hebreeraz argitaratzen den Haaretz egunkarian. 2017ko Adania Shibli idazlearen *Detaile xume bat* eleberria gertaera horietan oinarrituta dago.

## Gertaerak 
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.395833, 31.335]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.341389, 31.237222]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.395833, 31.335]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.395833, 31.335]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.395833, 31.335]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [34.395833, 31.335]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    }
  ]
}Patruilan zihoazen soldaduek, Nirim-eko postu militar baten ondoan,  neska eta mutil beduino pare batekin (10-15 urte inguru zituztela kalkulatzen da). Tiro egin zioten gizonari, eta kanpalekura eraman zuten neska. Han biluztu egin zuten, bildutako soldaduen aurrean indarrez garbitu, eta ilea moztu zioten.

Gauean, komandanteek soldaduei bozkarazi zieten ea neska etxeko zerbitzari gisa erabiliko zuten edo bortxatua izango zen. Soldaduek bortxaketaren alde bozkatu zuten, eta bortxatu egin zuten. Hurrengo goizean, bortxatutako neskak protesta egin zuen, eta tiro egin zioten, eta haren gorpua basamortuan lurperatu zuten.

## Kokalekua 
Krimenak ez ziren gaur egungo Nirimen gertatu, baizik eta hamabost kilometro hegoaldera zegoen postu militar batean (Dangour edo Sufa), non jatorrizko Nirim kibbutza eta Nirimeko gudua gertatu ziren. Gaur egun Nir Yitzhak taldearen jokalekua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ila Arun

**Ila Arun** (Jaipur, 1954ko irailaren 28a) Indiako folk/folk-pop abeslaria da. Gainera, Ishita Arun aktore eta abeslariaren ama da.

## Biografia 
Ishe Jaipur estatuko hiriburuan jaio eta hazi zen. Indiako Jaipur-eko Maharani unibertsitatean graduatu zen.

## Ibilbidea 
"Fame Gurukul"en (Indiako Sony Entertainment-ek emandako telebista-saioa) eskolako zuzendaria zen. Eskola horretan, programako lehiakideak prestatzen ziren Reality Show-ean abesteko.

Arunek film ugaritarako abestiak kantatu ditu hindiz eta India hegoaldeko hizkuntza ugaritan, Tamil eta Telugu, esaterako. Khalnayak filmeko "Choli Ke Peeche" izan da orain arteko pelikularik ospetsuenaren abestia, eta sari bat irabazi zuen. Berak ere beste kantu bat abestu du Tamil Muthu Muthu Mazhai-n, AR Rahman-en konposizioan, Sr. Romeo filmaren soinu bandarako. 

Bere abestirik berriena Slumdog Millionaire konpositore ospetsuak idatzi eta konposatutako arrakasta izan zen. "Ringa Ringa" abestia Alka Yagnikekin batera. grabatu zen, 

## Diskografia 
* *Vote for Ghagra*
* *Main ho gayi Sawa Lakh ki*
* *Banjaran*
* *Choli Ke Peeche Vol 2*
* *Best of Ila*
* *Khichdi*
* *Haule Haule*
* *Nigodi Kaisi Jawani Hai*
* *Ila Arun Pop Hits*
* *Chhappan Chhuri*
* *Mare hiwda ma*

## Filmografia 
### Aktore gisa 
* 2010 - *West Is West* - Basheera Khan
* 2010 - *Well Done Abba* - Salma Ali
* 2008 - *Jodhaa Akbar* - Maham Anga
* 2008 - *Welcome to Sajjanpur* - Ramsakhi Pannawali
* 2006 - *Chingaari* - Padmavati
* 2005 - *Bose - The Forgotten Hero* - Ranu
* 1998 - China Gate - Mrs. Gopinath
* 1996 - *Ghatak* - Mrs Malti Sachdev
* 1994 - *Droh Kaal* - Zeenat
* 1990 - Police Public - Laxmi, deaf servant
* 1985 - *Trikal* - Cook
* 1983 - *Ardh Satya* - Sneha Bajpai
* 1983 - *Mandi* - Bordello girl

## Erreferentziak 
* Esklusiboa Ila Arun interview DESIblitz.com

## Kanpo estekak
Victoire Ingabire Umuhoza

**Victoire Ingabire Umuhoza** (1968ko urriaren 3an jaioa), Ruandako ekonomista eta aktibista da. Indar Demokratiko Bateratuak (*Forces Democratiques Unifiées*, FDU) koalizioaren sortzailea eta buru izan zen. Erbesteko oposizioko ruandar taldeen koalizioa da, hainbeste kide aktibo dituena bai Ruandan, bai Europan, Amerikako Estatu Batuetan eta Kanadan. 1994ko uztailetik Ruandako presidente Paul Kagame buru den FPR (*Front Patriotique Rwandais*) alderdia dago boterean.

Ingabire Umuhoza 2010an Ruandara itzuli zen, 16 urtez Holandan bizi eta gero, Ruandako presidentetzarako hauteskundeetarako bere hautagaitza aurkezteko. Baina azken unean atxilotu eta 15 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, Kigaliko kartzela zentralean, terrorismoa bultzatzea, segurtasun nazionalerako mehatxua izatea, eta 1994ko genozidioa ukatzea egotzita  .

## Herbeeretako erbestaldia 
Ingabire Umuhoza kontabilitatean eta merkataritza-zuzenbidean lizentziaduna da, eta enpresa-ekonomian eta administrazio korporatiboan graduatua Herbehereetan. 16 urtez erbesteratua, 1994 eta 2010 artean, egoitza Herbehereetan duen nazioarteko kontabilitateko enpresa batean lan egin zuen. 1997tik, ruandar erbesteratuen borroka politikoan hasi zen, Ruandan nagusi den erregimenaren kontra.

2000. urtean, RDR (*Rassemblement Républicain pour la Démocratie au Rwanda*) alderdiko Herbeheretako presidente izendatu zuten. 2003tik 2006ra, UFDR (*Union des Forces Democratiques de Ruanda*) plataformaren presidentetza hartu zuen, oposizioko formazio politikoak biltzen dituena, haien artean RDR.

Parte-hartze aktiboa izan zuen *Altamente Inclusivo Inter Diálogo Ruandés*  (AIIDR) ekimenean, Bartzelonan gauzatua, 2004, 2006 eta 2009an.

2009ko apirilean lana utzi zuen karrera politikoari ekiteko. 2010eko urtarrilean Ruandara itzuli eta oposizio politikoaren lider nagusi gisa aurkeztu zen, presidentetzarako hauteskundeetara.

Ezkonduta dago, eta hiru seme-alaba ditu.

## Ruandara itzuli eta gero 
Ruandara iritsi zen egunean, 1994ko genozidioaren biktimak ohoratzeko, Gisozi hiriko Genozidioa Oroitzeko Zentroa bisitatu zuen. Atxilotua izan eta gero, bere hitzaldia auzitegira eraman zuten, genozidioaren errebisionismoaren froga gisa.

Zortzi urte eman zituen Kigaliko espetxean, eta 2018an askatu zuten, Kagame presidenteak 2400 bat presori emandako indultu baten ondoren .

2012an Sakharov sarirako izendatua izan zen . 2019an Espainiako Giza Eskubideen Saria (APDHE) lortu zuen, Nora Morales de Cortiñas argentinarrarekin batera , nahiz eta ukatu zioten saria jasotzera joateko baimena . 2019tik DALFA-Umurinzi (Garapen eta Askatasuna Denentzat) alderdiko burua da, baina ezin izan zen hauteskundeetan parte hartzeko erregistratu.

2025eko ekainaren 19an berriro atxilotu zuten Kigalin, eta 30 eguneko behin-behineko espetxealdia ezarri . Irailean, epaiketaren zain, oraindik, Amnistia Internazionalak haren askapena eskatu zuen .

## Erreferentziak
Ranchiko artxidiozesia

**Ranchiko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1927ko maiatzaren 25ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1953ko irailaren 19an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Ranchin dago. Egun artzapezpikua Vincent Aind da.

## Ordinarioak 
### Ranchiko apezpikuak 
* Louis Van Hoeck (1928-1933)
* Oscar Sevrin (1934-1951)
* Nicolas Kujur (1951-1953)

### Raipurreko artzapezpikuak 
* Nicolas Kujur (1953-1960)
* Pius Kerketta (1961-1985)
* Telesphore Toppo (1985-2018)
* Felix Toppo (2018-2023)
* Vincent Aind (2023-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Telesphore Toppo (1984-1985)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Vincent Barwa (2004-2008)
* Binay Kandulna (2009-2012)
* Telesphore Bilung (2014-2021)
* Theodore Mascarenhas (2014-2023)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Constant Lievens Jainkoaren mirabea
* Mary Bernadette Kispotta Jainkoaren mirabea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambrym

**Ambrym** Vanuatuko uharte bolkaniko bat da, Malampa probintzian kokatua. Jarduera bolkanikoa dago gailurretik gertu dauden labazko bi lakutan.

52 kilometroko zabalera eta 677,7 kilometroko azalera du. 2009an 7,275 biztanle zituen. Bertakoek zenbait austronesiar hizkuntzak hitz egiten dituzte.
Nethuns

Etruskoen erlijioan, **Nethuns** ur-putzuen jainkoa zen hasieran, baina gero bere boterea ur guztietara (itsasoa barne) hedatu zen. “Nethuns” izena ziurrenik ahaidetasunez lotua dago zelten jainko *Nechtan*-ekin eta izen bera daramaten jainko persiar eta vedikoekin, *Apam Napat*. Agian guztiak oinarritzen dira Aitzinindoeuroperako "*népōts"* hitzean, hau da, “iloba, biloba”. Kasu horretan, Etruskerak Umbriarren izena maileguan hartu zuen, Nehtuns (hau da, erromatar Neptuno), jatorriz uraren jainkoa zena.

Nethuns Piacenzako gibelan aipatzen da (K. a. III. mendeko brontzezko ardi-gibel baten eredua, haruspex izeneko iragarpen-errituetan erabiltzen zena—, *Neθ* gisa, bere izen osoaren laburdura moduan. Bere babes-jainko rolaren erakusgarri, bere profila ageri da Vetuloniako txanpon batean (K. a. 215–211 inguruan), ketos (itsas munstro) buru-apaingarri bat jantzita; bere ondoan dago bere hiruhortza, bi izurdeen artean.

NETHUNS izena Gregoriar Etruriar Museoan (Vatikanoan) dagoen brontzezko ispilu batean ageri da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ishita Arun

**Ishita Arun** (Jaiipur, 1979ko irailaren 4a) Indiako abeslari, VJ eta aktorea da. Bere ama Ila Arun abeslaria da.

## Ibilbidea 
Ishitak aktore ibilbidea hasi zuen, telebista pantailetan lehen aldiz agertuz, bere lehen publizitate mozketa komertzialean hiru urte besterik ez zituen, Vicks Vaporub eta Jayant Kripalani bezalako krema markentzat jardun zuen. Hau izan zen "Gale mein Khich Khich" enpresa banatzailearentzako iragarki ospetsua, urteetan Doordarshan-en emititu zena. Gainera, Nadira Babbar-ek egindako haurrentzako antzerki tailer batean parte hartu zuen, bederatzi urte zituela, eta Gullan Kriplani-rekin lan egin zuen, "Science Basics" izeneko telesail batean. Ishitak "Shyam Benegal Yatra" izeneko telesailean parte hartu baino lehen.  

1999an egin zuen debuta, Sonu Nigam abeslariarekin batera, Mausam (Magnasound) izeneko pop albumean, "Bijuria" izeneko abestian. Zineman debuta  "Snegithiye" (2000) Tamil pelikularen bitartez egin zuen, Priyadarshanek zuzenduta. "Raakilipaatu" izenburua zuen filmaren Malayalameko jatorrizko bertsioak, arrazoi ezezagunengatik 2007tik aurrera baino ez zen kaleratu, 2006an, kantu lehiarako hainbat programen anfitrioia ere izan zen, hala nola "Sa Re Ga Ma Pa Ek Main Aur Ek Tu", NDTV Imagine's eta Dil Jeetegi Desi Girl reality show delakoena 2010ean.

## Filmografia 
* 2007 - *Raakilipattu* (Malayalam)
* 2004 - *Stop*!
* 2003 - *Kahan Ko Tum*
* 2000 - *Snegithiye* (Tamil)
## Kanpo estekak
Mannichen erreakzioa

Kimika organikoan, **Mannich-en erreakzioa** hiru osagaiko erreakzio organiko bat da, zeinetan zetona edo aldehido baten α-posizioaren amino alkilazioa bideratzen den. Amoniakoa eta amina primario eta sekundarioak balia daitezke erreaktibo gisa. Azken produktua β-amino-karbonilo konposatu bat da, zeini *Mannich-en base* deritzo sarritan. Erreakzioak Carl Mannich-i zor dio izena.
alt=Mannich Reaction V.1|erdian|645x645px

Mannichen erreakzioa adizio nukleozale batekin hasten da non amina bat karbonilo talde bati erasotzen dion, eta segidan Schiff-en basea emaitza izango deshidratazio gertatzen da. Schiff-en basea elektroizalea da, eta adizio elektroizale baten bidez, α-protoi azido bat duen karbonilo konposatu batetik sortutako enol batekin erreakzionatzen du. Mannichen erreakzioa kondentsazio-erreakzio bat da.

Mannichen erreakzkoa produktu naturalak eta botika sintetizatzeko usatzen da.

## Errekziobidea 
Mannichen erreakzioa amina eta aldehidoaren erreakzioaren ondorioz iminio ioi baten eraketarekin hasten da.
alt=Mannich-mech-p1|erdian|533x533px

Karbonilo taldea duen konposatua (zetona bat adibide honetan) tautomerizatu egingo da enol forma emanez, zeinek iminioari erasotzen dion.
alt=Mannich-mech-p2|erdian|570x570px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teejan Bai

**Teejan Bai** (Chhattisgarh, 1956ko apirilaren 24a) Indiako abeslaria da, Pandavani-ren erakuslea,

Chhattisgarheko indiar arte eszenikoaren forma tradizionala, Mahabharatako ipuinak musika-laguntzarekin antzezten dituena.

## Biografia 
Teejan Bai Ganiyari herrixkan jaio zen, Bhilaitik 14 kilometro iparraldera, Chunuk Pardhi Lal-en.

Bera da bere bost anai-arreben artean nagusiena, amaren aldeko aitona Brijlal Pradhi entzun zuen, Chattisgarhik idatzitako Mahabharata errezitatzen, Sabal Sinh Chauhan idazlanarena Chattisgarhi Hindiz. Berehala gustatu zitzaion eta laster buruz ikasi zuen poemaren zati handi bat, eta geroago modu informalean entrenatu zen Umed Singh Deshmukh-en.

## Ibilbidea 
13 urterekin, Chandrakhurik (Durg) ondoko herri batean eman zuen lehen emanaldia jendaurrean, 10 rupiaren truke, "Pandavani"-ren Kapalik shaili bezalako abestiak interpretatuz. Lehen aldia izan zen emakumezko abeslari batek horrelako abestiak interpretatu zituena, izan ere, emakumeek Vedamati-n bakarrik jotzen zuten estilo jakin batean. Tradizioari kontrajarrita, Teejan Baik kontzertuak egiten ditu, bere ahots altuan eta entusiasmo nahastezinez, orain arte gizonezkoen gotorleku zen horretan sartuz.

Denbora laburrean, inguruko herrietan eman zuen bere burua ezagutzera eta gonbidapenak heldu zitzaizkion okasio berezietan eta festetan jarduteko.

Habib Tanvir Madhya Pradesh-en antzerkiko pertsonaia ospetsuak bere talentua aurkitu zuenean, Indira Gandhi orduko lehen ministroak gonbidatu zuen bere lana egitera. Handik aurrera ez zuen atzera bueltarik, denborarekin nazioko eta nazioarteko onarpena jaso zuen, Padma Shri deituriko izendapena 1988an, Sangeet Natak Akademi Saria 1995ean, eta Padma Bhushan saria 2003an.

## Sariak 
* 1988, Padma Shri Saria
* 1995, Sangeet Natak Sari Akademikoa
* 2003, Exmo. D. Litt, Bilaspur Unibertsitatea
* 2003, Padma Bhushan saria

## Kanpo estekak 
* Teejan Bai, a profile on her narration of the Mahabharata
* http://www.thehindu.com/arts/dance/article2720614.ece
* Portrait of Teejan Bai at Kamat.com
Alba Bautista

**Alba Bautista Cañas** (Utrillas, Teruelgo probintzia, 2002ko uztailaren 13a) gimnasia erritmikoan lehiatzen den kirolari espainiarra da, banakako modalitatean.

Espainiako selekzioan jardun du, eta Madrilgo CARen entrenatu du, Marta Linaresen aginduetara. Brontzezko domina bat irabazi zuen 2022ko Gimnasia Erritmikoko Munduko Txapelketan, taldekako proban. 2023. urtean lortutako ohorezko mailako Espainiako txapeldun titulua du. Utrillasko Udal Pabilioiari bere izena jarri zioten 2023ko otsailean.

## Kirol ibilbidea 
4 urterekin hasi zen gimnasia erritmikoan, jaioterriko pabilioian, eta 6 urterekin Club Ritmica Cuenca Mineras taldean sartu zen. Gero, Club Gimnasia Ritmica Teruelen entrenatu zuen. 2016. urtean Benicarlóko Mabel Klubera joan zen Blanca López Beldaren aginduetara lan egitera, eta amarekin Vinaròsera joan zen bizitzera hurrengo urtean, entrenamendu lekua hurbilago izateko. 

2018. urteko abendurako, Alejandra Queredak Espainiako selekzioko banakako modalitatean parte hartzeko aukeratu zuen. Hori zela eta, Valentziara joan zen bizitzera, 2019. urteko urtarriletik aurrera Alfafarko Centro Deportivo Colonial Sport elkartean entrenatzeko, Blanca López Beldaren agindupean eta Noa Ros, María Añó eta Polina Berezina klubeko kideekin batera. Selekzioarekin egin zuen lehen nazioarteko lehiaketa ofiziala 2019. urteko maiatzean izan zen, Guadalajaran jokatu zuen Munduko Kopako proban. 2020. urteko irailean, COVID-19aren pandemiaren konfinamenduaren ostean, Madrilgo CAR-era sartzeko beka eman zioten, eta hantxe jarraitu zuen entrenatzen, Marta Linaresen aginduetara.

2022. urteko ekainean Tel Aviveko Europako Txapelketa jokatu zuen, sailkapen nagusian 17. postua lortu zuen eta taldekako 6. postua. Urte horretako irailerako bere lehenengo Munduko Txapelketan parte hartu zuen, Sofian, eta taldekako brontzezko domina lortu zuen Polina Berezinarekin eta Espainiako taldearekin batera. Gainera, 17. izan zen banakako sailkapen nagusian eta pilotako eta zintako finaletarako sailkatzea lortu zuen, 5. eta 7. postua lortuz, hurrenez hurren. 2023. urteko martxorako zilarra lortu zuen Marbellako Grand Prixean. 2023. urteko maiatzean Bakuko Europako txapelketan lehiatu zen, eta berriro ere 17. postua lortu zuen banakako sailkapen orokorrean. Uztailean Espainiako txapeldun izendatu zen ohorezko mailan, Valentzian jokatutako Espainiako Txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June Banerjee

**June Banerjee** jatorri bengaliarreko abeslari indiarra da, Khokabu, Lorai eta beste hainbat filmetarako musika gaiak kantatu izan ditu. 

Famatu egin zen musika gaiak bere ama hizkuntzan bengaleraz interpretatuz, Soniye Tu Janiye Tu, Laila Laila izeneko abestiarekin. Bere karrera artistikoa musika gaiak jingle publizitarioetarako interpretatuz hasi zuen. Aurrerago, zinemarako lehen aukera izan zuen, 2008ko "Chirodini Tumi Je Amar" filmerako abesti bat interpretatzeko.

## Filmeak 
* Aamar Bodyguard (2012)- Unreleased
* Kolkata...The Metro Life (2012)- Unreleased
* Passport (2012)- Unreleased
* Phire Eso Tumi (2012)- Unreleased
* Rang Route Prem (2012)- Unreleased
* Darling (2012)
* Khokababu (2012)
* Murder (2011)
* Lorai (2011)
* Dujone Milbo Abaar (2011)
* Tomay Bhalobasi (2011)
* Aami Aachi Sei Je Tomar (2011)
* Bindas Prem (2011)
* Shotru (2011)
* Ogo Bideshini (2011)
* Chalo Dilli (2011)
* Run (2011)
* Piya Tumi (2011)
* Punorutthan (2011)
* Tum Hi To Ho (2011)
* Sedin Dekha Hoyechilo (2010)
* Bejanma (2010)
* Kachhe Achho Tumi (2010)
* Mon Je Kore Uru Uru (2010)
* Dui Prithibi (2010)
* Kakhono Biday Bolo Na (2010)
* Gumshuda (2010)
* Poth Jodi Na Shesh Hoy (2010)
* Joy Baba Bholenath (2010)
* Hangover (2010)
* Le Chakka (2010)
* Love Circus (2010)
* Pratidwandi (2010)
* Amar Sangee (2009)
* Dujone (2009)
* Paran Jaay Jaliya Re (2009)
* Sankat City (2009)
* Bhalobasa Jindabad (2009)
* Challenge (2009)
* Mon Maane Naa (2008)
* Chirodini Tumi Je Amar (2008)
* Panga Naa Lo (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saira Banu

**Saira Banu** (India, 1944ko abuztuaren 23a) **Saira Bano** izenez ere ezaguna, Bollywoodeko indiar aktorea da, abeslaria eta Dilip Kumar zinema-aktorearen emaztea. Bollywoodeko film askotan aritu zen 1960 eta 1980 artean.

## Lehen urteak 
Saira Banu Uttarakhand estatuan (India) jaio zen. Chamiyan Bairen biloba da, Delhiko Shamshad Begum bezala ere ezaguna den gortesaua (ez nahastu garai bateko Shamshad Begum erreprodukzio abeslari famatuarekin, Punjabeko Amritzarrekoa baitzen). Bere aita Mian Ehsan-ul-Haq zine ekoizlea izan zen, Phool filma ekoiztu zuena Mumbain eta Wadah Pakistanen. Bere haurtzaroaren zati handi bat Londresen eman zuen, eta eskola pribatu batera joan zen. Bere eskolan aktorea zela, sari asko irabazi zituen eta bere gurasoei erramuak ekartzen zizkien. Amaren izena Naseem Banu zen.

## Ibilbidea 
Saira Banuk 16 urte zituen, 1960an, Bollywoodeko zineman debuta egin zuenean. Berak esan zuen show-ean ez zuela talenturik eta ez zuela esperientziarik dantzan. Bere taldekideak klasikoki entrenatuak izan ziren, eta horregatik ez zuten bera goi mailako ligan jarri.

## Bizitza pertsonala 
Dilip Kumar aktorearekin ezkondu zen 1966an Banu 22 urte zituela. Zurrumurruek diotenez, Rajendar Kumar aktorearekin maitasun-harremana izan zuen. -Edonola ere Yusuf Khanekin ezkondu zen 44 urte zituenean.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eako itsasadarra

**Eako itsasadarra** izen bereko ibaiak itsasoratzean sortutakoa da, izen bereko herriaren ondoan.

2024an udal teknikarien eta URA agentziako adituek Eako errekako sedimentuen eta ihien egoera aztertu ondoren, sedimentuok dragatzeko erabakia hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Palatinatukoa

**María Palatinatukoa** (suedieraz, *Maria av Pfalz*; Heidelberg, 1561eko uztailaren 24a – Eskilstuna, 1589ko uztailaren 29a) alemaniar noblea, Suediako printzesa eta Södermanlandeko dukesa izan zen, Karlos Södermanlandekoa (gero Karlos IX.a Suediako izan zena) dukearen lehen emazte bezala. 

## Bizitza 
Gurasoak Luis VI.a Palatinatuko printze hauteslea eta Isabel Hessekoa zian ziren, Filipe I.a Hesseko Handia landgravearen eta haren emazte Kristina Saxoniakoaren alaba.

### Ezkontza 
1578. urtean Palatinatuko hauteslearen gortera egindako bisita batean, Karlos Södermanlandeko dukeak (gero Karlos IX.a Suediakoa) ofizialki eskatu zuen Mariaren eskua. Ezkontza Heidelbergen egin zen 1579. urteko maiatzaren 11n. Mariak Suediako Mariestad hiriari eman zion izena.

Maria gorpuzkera ahulekoa zen eta bere osasuna beti izan zen hauskorra. 

### Ondorengoak 
Bikoteak sei seme-alaba izan zituen, eta horietako bost goiz hil ziren:

# Margarita Isabel (1580-1585).
# Isabel Sabina (1582-1585).
# Luis (1583-1583).
# Katalina Vasa (1584-1638), Juan Casimiro de Zweibrücken konde palatino eta dukearekin ezkondua.
# Gustavo (1587-1587).
# Maria (1588-1589).

### Heriotza 
Eskilstunako gazteluan hil zen 1589. urteko uztailaren 29an. Strängnäsko Katedralean lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eszisio bidezko apainketa

[thumb|Azken Brontze Aroko Espainiako Goi Ordokian garatu zen [Las Cogotas|Cogotas I kulturako ontzi baten zatiak, eszisioaren teknikaz apainduta dagoena.]]
**Eszisio bidezko apainketa** teknika Historiaurretik ezagutzen da zeramikan, eta gaur egun arte herrikoi tradizionalari aplikatzen zaio munduko leku askotan. Eszisioan, ontziko buztina alakaz duen tresna batez mozten da; erauzten da, eta soberan dagoen orea ateratzen da eta azalean hutsuneak uztendira. Tresna ebakitzaile edo puntzoi punten bidez egin daiteke, eta hutsuneen diseinuan eskema figuratibo edo geometriko bat jarraitzen da.
thumb|Saint-Vougayko Graéoc nekropolian (Erdi Aroko Brontze Aroa, K.a. 1.500 urte inguruan, Bretainiako Departamendu Museoa) aurkitutako buztinezko ontzia.
Erauzketa berez, buztin orea  larruaren antzeko trinkotasuna duenean egiten da. Materiala kentzen den hutsunetan erliebeko dekorazioak sar daiteke. Bestela, hutsuneak tratatu gabe utz daitezke, edo elementuekin plastikoekin (adibidez, beste buztin mota bat) edo plastikotasuna ez dutenak (metala, egurra, azala, maskorra, beira...) betetzen dira. Kasu horretan, inkrustazio bidezko dekorazioa eta zeramika txertatua dela esaten da. Hormaren lodiera osoa zulatzen denean, eltzearen pareta artilezko  jantzietan egiten den "zulo-puntaduna"-ren antzekoa izango da.

Ikerlari batzuek proposatu eszisioaren tekinkak egurraren, hezurraren edo adarraren tailatzean iza zezakeela bere jatorri, material hroietan egindako diseinuak, zeramikara eraman izango zirela.thumb|Esku argia. IX-X. mendea. Ate islamdarra, Metropolitan Museum (MET)
## Arkitekturan eta eskulturan 
Arkitekturan eta eskulturan, hondoratutako erliebea izena era ematen zaio. Teknika berdina da: Hustuketa-teknikaren bidez lortzen da. Gainazal lau batean, puntzoi baten bidez, nahi den irudiaren ingeradak hondoratzen dira, eta soberako materiala ateratzen da. Hustuketa irudien profilatze soiletik haratago joan daiteke, eta tratatutako planoaren eremu zabalei eragin diezaieke, ilusio optiko faltsua sortuz, hondoratutako erliebearen zatirik gorenek planoaren maila gainditzen dutelako. Egiptoko artean, Inperio Ertainetik aurrera asko erabili zen.[thumb|[Kom Ombo|Kom Omboko tenpluan erliebe hondoratua, irudien profila egiteko erabili zen|erdian]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bedaroako Ogella

**Bedaroako Ogella** Bizkaiko kala txikia da, Ean dagoena.

Ogella hondartzatik kilometro batera kokatuta, harrizko kala isolatu honetan surfa egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogellako senadia

**Ogellako senadia** Bizkaiko golkoan dagoen badia da, izen bereko hondartzaren parean. Senadian Bedaroako Ogella hondartza ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cromarty fiordoa

**Cromarty fiordoa**,  eta , Eskoziako ekialdeko Morayko fiordoaren itsas beso bat da, Highlands eskualdearen ekialdean.

Fiordoa itsasotik bi amildegiez babestua dago, iparraldekoak 151 metroko garaiera du eta hegoaldekoak 141 metrokoa.
Urchin (2025eko filma)

***Urchin*** ( 2025eko Harris Dickinson ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Mikek Londresko kaleetan lo egiten du. Egunez dirua eskatzen dio kalean zehar dabilen jendeari, eta jantoki sozial batean bazkaltzen du. Egunetik egunera bizi da Mike, bururatzen zaizkion trikimailu eta bideei esker bizirauten. Diru zorroa lapurtuko diote egun batean, eta, kalean bizi den beste gazte batekin borrokan aritu ondoren, bertatik igarotzen ari den gizon batek bazkaltzera gonbidatuko du. Mikek, aukera ikusita, kolpe bat eman, eta diru zorroa eta ordularia lapurtuko dizkio.

## Aktoreak
* Frank Dillane: Mike
* Megan Northam: Andrea
* Karyna Khymchuk
* Shonagh Marie
* Amr Waked
* Harris Dickinson: Nathan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonhar com Leões

***Sonhar com Leões*** ( 2025eko Paolo Marinou-Blanco portugaldar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gildak bizkarrezur muineko minbizia du. Hainbat suizidio saiakeratan huts egin ondoren, enpresa klandestino baten laguntza bilatuko du. Enpresa horrek eutanasiari buruzko hitzaldiak antolatzen ditu fase terminalean daudenentzat. Hitzaldi horietako batean, Amadeu ezagutuko du, antzeko arrazoiengatik han dagoen gazte lotsati bat.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Die My Love

***Die My Love*** 2025eko Lynne Ramsay eskoziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, 2012ko Ariana Harwiczen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Bikote gazte eta maitemindu bat New Yorketik landan kokatutako etxe batera joango da bizitzera. Gracek bere nortasuna aurkitu nahi du inguru bakartu horretan, eta, garai txar baten ondoren, berriz aurkituko du bere burua, irudimenean, sendotasunean eta bizitasun harrigarri eta ezohiko batean.

## Aktoreak
* Jennifer Lawrence: Grace
* Robert Pattinson: Jackson
* LaKeith Stanfield: Karl
* Sissy Spacek: Pam
* Nick Nolte: Harry
* Gabrielle Rose: Jen
* Debs Howard: Marsha
* Sarah Lind: Cheryl
* Marcus Della Rosa: soroslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arti Agrawal

**Arti Agrawal** (New Delhi, India, 2005) zientzialari eta ingeniari ezaguna da fotonika konputazionalean, aniztasunean, ekitatean eta STEMeko inklusioan egindako lanengatik; bi arlo horietan aintzatetsi dute hainbat sariren bidez. Bere ikerketa gailu fotonikoen eta osagai optikoen zenbakizko modelizazioan eta simulazioan oinarritzen da. Gaur egun, Agrawal Sydneyko Unibertsitate Teknologikoko Ingeniaritza eta Informazio Teknologiako Emakumeen Zuzendaria eta IEEE Photonics Societyko Aniztasuneko Presidenteorde Elkartua da.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Agrawalek  Fisikako doktoretza lortu zuen Indiako Teknologia Institutuan, Delhin, Anurag Sharmarekin uhin-gidetan izpi optikoen hedapena aztertzeko teknika matematikoak garatuz. Agrawal Royal Society Postdoctoral Fellowship-en saritua izan zen City, University of London-en kristal fotonikoen zuntzak aztertzeko; ondoren, ia hamarkada bat eman zuen bertan lanean ikertzaile, irakasle eta doktorego aholkulari gisa. eta berdinen artean berrikusitako 50 artikulu baino gehiago. Fisika, optika eta ingeniaritza ikastaroak ematen ditu. Bere ahaleginak emakumeengan, koloreko pertsonengan eta LGTBIQ+ gisa identifikatzen direnengan jartzen ditu.
* Fellow, Australiako Fisika Institutua
* Kide nagusia, OSA Londresko Unibertsitatea
* OSAko enbaxadorea, 2016

### Zerbitzu akademikoak 
* Aniztasunaren lehendakariorde elkartua, IEEE Photonics Society
* *"Hut-like pillar array Si solar cells,"*  "Hut-like zutabe array Si eguzki zelulak," Eguzki energia (2016)
* *"Golden espiral fotonic crystal fiber: polarization and dispersion properties,"* [Kristal-zuntz fotoniko espiral urre-kolorekoa: polarizazio- eta sakabanatze-propietateak]  *Optics Letters* (2008)
* *"New method for nonparaxial beam propagation,"* "Habe ez-paraxialen hedapenerako metodo berria," Journal of the Optical Society of America A (2004)

## Bizitza pertsonala 
Agrawal lesbiana da, eta hainbat erakunde sortu eta haiekin lan egin du STEM arloan LGTBIQ+ ikasleei laguntzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CAM Video Arti Agrawal 2017 (ingelesez) OSA kidetasunaren balioari buruz hitz egiten.
Schiffen base

ezkerrera|thumb|219x219px|Aldimine-(secondary)-skeletal
Kimika organikoan, **Schiff-en basea** (edo **azometinoa**), karbono-nitrogeno lotura bikoitza duen talde funtzionala da, zeinek nitrogeno-atomoa arilo edo alkilo talde bati konektatuta duen, baina hidrogenorik ez. Schiff-en baseek R1R2C=N-R3 formula orokorra dute, non R3 Schiff-en basea imina egonkorra izatea eragiten duen  arilo edo alkilo taldea den. Anilina batetik eratorritako Schiff-en base bati, non R3 fenilo edo fenilo ordezkatu den, *anil* dei dakioke.

Baseak Hugo. Schiff-i zor dio izena.

## Sintesia 
 Schiff-en baseak amina aromatiko batetik eta karbonilo konposatu batetik abiatuta sintetiza daitezke adizio nukleozale bidez zeini deshidratazioa darraion imina bat sortuaz. Adibidez, 4,4'-diaminodifenil eterrak *o*-bainilina erreakzionatzen du beheko eskemaren arabera Schiffen basea emateko.

682x682px|Schiff Base

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iminio

Kimika organikoan, **iminio katioia** [R1R2C=NR3R4]+. egitura orokorra duen ioi poliatomikoa da. Sintesi kimikoan eta biologian ohikoak dira.
thumb|215x215px|Iminio katioiaen egitura

## Eraketa 
Iminio katioiak iminen protonazioaren eta alkilazioaren bidez lortzen dira.

: R'N=CR2  +  H+   →   [R'NH=CR2]+
: R'N=CR2 + R+  →  [R'RN=CR2]+

Amina sekundarioak zetonekin edo aldehidoekin kondentsatzean ere sortzen dira.

: O=CR2  +  R'2NH  +  H+   ⇌  [R'2N=CR2]+  +  H2O

## Erreferentziak
Lynne Ramsay

**Lynne Ramsay** (Glasgow, 1969ko abenduaren 5a) eskoziar gidoigile eta zuzendaria da. Bere filmak haur eta gazteak ditu protagonistak, baita zigorraren, erruaren, heriotzaren eta horien ondorioen gai errepikariek ere. Elkarrizketa gutxi eta historiaren azalpen esplizitua dute, eta, horren ordez, irudiak, xehetasun bizidunak, musika eta soinu-diseinua erabiltzen ditu bere unibertsoa sortzeko. 2013ko apirilean, Canneseko Zinemaldiko lehiaketa nagusiko epaimahaikide izendatu zuten. 2015ean, Veneziako Zinemaldiko epaimahai ofizialeko kide hautatu zuten.

## Filmografia 
### Film luzeak
*1999 - *Ratcatcher*
*2002 - *Morvern Callar*	
*2011 - *We Need to Talk About Kevin*
*2017 - *You Were Never Really Here*
*2025 - *Die My Love*

### Film laburrak
*1996 - *Small Deaths*
*1997 - *Kill the Day*
*1998 - *Gasman*
*2012 - *Swimmer*
*2019 - *Brigitte* (dokumentala)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shillongeko artxidiozesia

**Shillongeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1889ko abenduaren 13an ezarri zen Assamgo prefetura apostoliko gisa, 1934ko uztailaren 9an Shillongeko elizbarruti egin zen, 1969ko ekainaren 26an Gauhati-Shillongeko artxidiozesi, 1970eko urtarrilaren 22an Shillong-Gauhatiko artxidiozesi eta 1992ko martxoaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Shillongen dago. Egun artzapezpikua Victor Lyngdoh da.

## Ordinarioak 
### Assamgo prefektu apostolikoak 
* Lorenz Hopfenmüller (1889-1890)
* Angelus Münzloher (1890-1906)
* Christopherus Becker (1906-1921)
* Louis Mathias (1922-1934)

### Shillongeko apezpikuak 
* Louis Mathias (1934-1935)
* Stephen Ferrando (1935-1969)

### Gauhati-Shillongeko artzapezpikua 
* Hubert D'Rosario (1969-1970)

### Shillong-Gauhatiko artzapezpikua 
* Hubert D'Rosario (1970-1992)

### Shillongeko artzapezpikuak 
* Hubert D'Rosario (1992-1994)
* Tarcisius Resto Phanrang (1995-1999)
* Dominic Jala (1999-2019)
* Victor Lyngdoh (2020-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Tarcisius Resto Phanrang (1990-1995)
* Bernard Laloo (2025-)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Stefano Fernando beneragarria
* Constantino Vendrame Jainkoaren mirabea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Never Flinch

***Never Flinch***, , Stephen King idazlearen eleberri bat da. 2025eko maiatzaren 27an Scribner argitaletxean argitaratu zuen.

Holly Gibney pertsonaia nagusia da, aurreko *Mr. Mercedes* (2014), *Finders Keepers* (2015), *End of Watch* (2016), *The Outsider* (2018), *If It Bleeds* (2020), and *Holly* (2023) eleberrien protagonista ere izana.

## Argumentua 
Buckeye Hiriko Polizia Departamenduak beharrezkoa ez zen heriotz bat pekatzeko «hamairu errugabe eta errudun bat» hiltzeko asmoa duen norbaiten gutuna jasotzean Izzy Jaynes polizia detektibeak ez du honi buruz zer pentsatu jakingo. Mendeku gisa hamalau pertsona erail behar al ditu? Kezkaturik, Holly Gibneyri laguntza eskatuko dio.

Bitartean, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea den Kate McKay hitzaldi bira batean diardu, jarraitzaileak nahiz aurkariak erakarriz. Norbait haren mezuaren aurka sutsuki agertu eta haren ekitaldiak erasotuko ditu, eta inor zauritua gertatu ez arren, jazartzailea bere erasoetan gero eta ausartagoa agertuko da, hortaz Katek bere burua babesteko Holly Gibney kontratatuko du.
La Culebra mendilerroa

**La Culebra mendilerroa**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Zamorako probintzian.

Peña Mira (1.241 m.) mendia punturik garaiena da.

65 kilometro luze eta 42 kilometro zabal ditu eta Sanabria, La Carballeda, Aliste eta Tábara eskualdeen artean hedatzen da.
Muxikaldeko

**Muxikaldeko**  Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdean kokatua dago.Urritxipi mendiaren iparraldean sortzen da. Bere urak Eztanda ibaira isurtzen ditu. Erreka onen luzera 600 metrotakoa da.

Hasieran, Urritxipiko erreka du izena, baina mendian behera egin eta Muxika baserriaren atzeko aldetik pasatzean, baserriaren izena hartzen du.

Baserri horretara iritsi baino zerbait lehenago, iturri bat sortzen da bere eskuinaldean eta horrek ur-emaria asko ugaltzen dio.

Ondoren, erreka burdinbidearen azpitik pasatzen da. Lehen zuzen-zuzenean joaten zen iparralderantz Eztanda ibaian sartzera. Gero ordea, Irigoien eta Angio baserriak zeuden lurretan Irigoien industrialdeko poligonoa eraiki zenetik, erreka bideratu  eta burdinbidearen iparraldeko lubaki-oinean zehar eraman zuten beherantz Eztanda ibairaino.

Beasain-Durango autobide berria eraikitzean, bere ibilguaren zatirik handiena tutuetan sartua gelditu zen.

## Erreferentziak
Henk Chin A Sen

**Hendrik Rudolf "Henk" Chin A Sen** (pinyin: *Chén Yàxiān*; Albina, 1934ko urtarrilaren 18a – Paramaribo, 1999ko abuztuaren 11) surinamdar sendagile eta politikaria izan zen. Surinamgo presidente eta lehen ministroa izan zen 1980tik 1982ra.

Medikuntza ikasketak egin zituen Paramariboko Geneeskundige School-en eta 1959an graduatu zen. 1959tik 1961era mediku lanetan aritu zen, eta gero Herbehereetara joan zen barne-mediku gisa espezializatzera. Surinamera itzultzean, Paramariboko Sint Vincentius ospitalean egin zuen lan. Surinamen independentziaren aldeko Alderdi Nazionalista Errepublikanoko kide izan zen.

1980ko martxoaren 15ean, Sarjentuen kolpea gertatu zen, Dési Bouterse boterera eraman zuena. Militarrek Chin A Sen izendatu zuten lehen ministro. Honek ezkerreko gobernu bat osatu zuen eta emakume ministroak sartu zituen. 1980ko abuztuaren 15ean Johan Ferrier presidenteak dimisioa eman zuen eta Chin A Senek ere presidente kargua hartu zuen.

1982ko otsailaren 4an Boutersek Chin A Sen kargutik kendu zuen desadostasun baten ondorioz. Azken hori Pittsburghen erbesteratu zen lehenik, eta Herbehereetan gero. 1982ko abenduan Surinameko Askapen Kontseiluko presidente hautatu zuten eta Bouterseren aurkako borroka armatua egin zuen *Jungle Commando* taldearekin ere harremanetan egon zen.

Chin A Sen 1995ean itzuli zen Surinamera eta medikuntzari ekin zion berriro.
Agartalako elizbarrutia

**Agartalako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1996ko urtarrilaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Agartalan dago. Egun apezpikua Lumen Monteiro da.

## Ordinarioak 
* Lumen Monteiro (1996-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak