open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerra Bukolikoa

Gerra hau Egiptoko Alexandrian gertatu zen K.o. 172an. Artzainak matxinatu ziren Pentapolis eskualdean, Egiptoren erdialdean, alearen prezioek eztanda egin zutelako. Gaio Avidio Kasio erromatarra arduratu zen errebolta baretzeaz, horretarako tribuak banatu zituen, baina lehenago Erromatik lortu zuen ekialdeko probintzien gaineko botere osoa (inperium) edukitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patsy O'Hara

'''Patsy O'Hara'*, irlanderaz *Peatsaí Ó hEadhra'' (1957ko uztailaren 11, Derry &ndash; 1981eko maiatzaren 21a, Maze espetxea) INLAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

1971an Fianna Éireann gazte erakundeko kide egin zen. 1971an aurretiko epaiketarik egin gabe eta Sean anaiarekin batera Long Kesh espetxean preso sartu zuen. 1971ko amaieran barrikada bat jartzen ari zela britainiar soldadu batek tiroz zauritu zuen. Zaurien ondorioz ezin izan zuen eskubide zibilen aldeko 1972ko Igande Odoltsuko Martxan parte hartu izan. 1974ko urrian berriz ere Long Keshen preso sartu eta 1975eko apirilean aske utzi zuten, orduan Irlandako Alderdi Errepublikar Sozialistako eta INLAko kide egin zen. 1975eko ekainean Derryn atxilotua izan zen eta beste 6 hilabetez preso eduki zuten. 1976ko irailean berriz ere atxilotua eta 4 hilabetez espetxean egon zen.

1978ko maiatzaren 10ean eta Irlandako Errepublikako Estatu Segurtasunaren aurkako delituen legearen 30. artikuluaren arabera Dublingo O'Connell Street kalean atzemana izan eta 18 orduz atxilotua egon zen. 1979ko urtarrilean Derryra itzuli eta INLAko ekintzetan burubelarri sartu zen. 1979ko maiatzaren 14an atxilotua eta esku-granada baten jabetza izatea leporatu ondoren 1980ko urtarrilean 8 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Espetxean zela INLAko preso taldeen buruzagitza onartu zuen.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta hartan parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko martxoaren 22an gose grebari ekin zion, hain zuzen ere, lehenbiziko gosegrebalaria izan zen Bobby Sands hasi eta bi astetara. Maiatzaren 21an eta Maze espetxean, gaueko 23:29etan 23 urte zituela zendu zen, 61 egunez gose-greban egon ondoren. Gurasoek bere azken borondatea errespetatuz bizia salbatzeko medikuen laguntzari uko egin zioten.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Azetilazio

[thumb|400px|eskuinera|Azetilazio erreakzioaren adibidea: [azido salizilikoak azetilazioa jasaten du azido azetilsalizilikoa eratzeko, aspirina bezala ezagunagoa dena.]]
**Azetilazioa** molekula organiko bati azetil multzoa batzen zaion prozesu kimikoa da. Biokimikan garrantzi handia du azetilazioak. Izan ere, Biologian interes handia duten hainbat gai azetilazioz sintetizatzen baita: azetilkolina, azetilglikosamina etab. Organismoari arrotz zaizkion hainbat gai pozoigarri ere azetilazio prozesuz ezabatzen dira, gainera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond McCreesh

**Raymond McCreesh**, irlanderaz *Réamonn Mac Raois* (1957ko otsailaren 25a, Camlough, Armagh konderria &ndash; 1981eko maiatzaren 21a, Maze espetxea) Behin-Behineko IRAren Hego Armagheko Brigadako kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

1976ko ekainaren 25an bera, Paddy Quinn eta Danny McGuinness IRAkideak Hego Armagheko Britainiar Armadaren behatoki bati eraso egin behar ziotenean atxilotuak izan ziren. 1977ko martxoaren 2an McCreesh eta Quinn britainiar soldaduen aurkako atentatu saiakera eta armen jabetzarengatik 14 urteko espetxealdia eta IRAkideak izateagatik 5 urteko espetxealdiko zigorrak jaso zituzten.

Jada Maze espetxean preso zegoela Burusien protestan parte hartu zuen.

1981eko Irlandako gose greban parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko martxoaren 22an gose grebari ekin zion. Maiatzaren 21an eta Maze espetxean 24 urte zituela zendu zen, 61 egunez gose-greban egon ondoren.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
EHUko Zuzenbide Fakultatea (Donostia)

**Zuzenbide Fakultatea** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko zuzenbide fakultate bat da.

## Kokalekua 
Ibaetako campusean dago, Ibaeta auzoan, Manuel Lardizabal ibilbidearen 2. zenbakian. Informatika Fakultatearen atzealdean dago.

## Graduak 
* Kriminologiako Gradua
* Zuzenbideko Gradua

## Ikus gainera 
* Zuzenbide Fakultatea (Leioa)
* Itziar Alkorta Idiakez
* Baleren Bakaikoa
* Antton Elosegi
* Koldo Gorostiaga
* Gurutz Jauregi
* Gregorio Monreal

## Kanpo estekak 
* Donostiako Zuzenbide Fakultatearen webgunea
Neander Harana

**Neander Harana** () Düssel ibaiaren haranaren zati bat da, Mendiko Konderrian (*Bergisches Land*), Erkrath eta Metmann artean, Düsseldorfetik hamar kilometro inguru ekialdera, Ipar Renania-Westfalia estatuan. Mundu mailan lortu zuen ospea bertan Neanderthal 1 aurkitu zelako, Homo neanderthalensis espezieko pleistozenoko fosil bat, paleoantropologia abiarazi zuena.

## Izena 
Neander Harana (Tal -edo, 1901eko aldaketa ortografikora arte- Thal alemaniar hitzak harana esan nahi du, eta, beraz, Neandertal hitzak Neander Harana esan nahi du-) XIX. menderarte "Das Gestein" (harkaitza edo harkaizdia) bezala ezagutzen zen, baita *Das Hundsklipp* (zakurraren amildegia) bezala ere. Azken izen hau, batzuetan, d letra gabe (Hunsklipp) bezala idatzia agertzen da. Honegatik, bere jatorria ez dago batere argi, izen hau Hunoekin () lotzen saiatu den arren, edo Honnschaftekin (Behe Rineko banaketa administratibo bat Erdi Aroan. Gune geografiko honen izena Neandertalera (Neander Harana) pasa zen XIX. mendearen hasieran Joachim Neander apaiz eta musika sakroaren konpositorearen omenez.

## Bibliografia 
*  Johann Heinrich Bongard: *Wanderung zur Neandershöhle – Eine topographische Skizze der Gegend von Erkrath an der Düssel*, 70 S., 1835, Arnz & Comp. Düsseldorf (Als Faksimile erhältlich unter ) Früheste detaillierte Beschreibung des Neandertales mitsamt seiner Höhlen und Grotten vor Beginn des industriellen Kalkabbaus
*  H. Eggerath, A. Rose: *Im Gesteins*, . *Beschreibungen und Bilder des Neandertals vor der Zerstörung durch den Kalkabbau.*
*  Johann Carl Fuhlrott: *Menschliche Überreste aus einer Felsengrotte des Düsselthals. Ein Beitrag zur Frage über die Existenz fossiler Menschen.* In: Verhandlungen des Naturhistorischen Vereins der preußischen Rheinlande und Westphalens 16, 1859
* Johann Carl Fuhlrott: *Die Höhlen und Grotten in Rheinland-Westphalen*, Iserlohn 1869, S. 60ff
*  R.W. Schmitz, J. Thissen: *Neandertal – Die Geschichte geht weiter*, . *Fachbuch zweier Archäologen, die vor wenigen Jahren weitere Knochenreste des Neandertalers auffanden mit vielen Details über das Neandertal, der Geschichte des Fundes von 1856 und dem heutigen wissenschaftlichen Stand der Neandertalerforschung.*
*  Mathilde Franziska von Tabouillot, später Anneke, 1843 *(Reisebericht)*; in Reulecke, J., Dietz, B. (Hrsg.) Mit Kutsche, Dampfroß, Schwebebahn. Reisen im Bergischen Land II (1750–1910), Neustadt a.d. Aisch, 1984, S. 167–180
*  Stadt Erkrath (Hrsg.): *Hochdahl*. 1989 S. 12–46, 
*  Rheinischer Verein für Denkmalpflege und Landschaftsschutz (Hg.), M. Woike, S. Woike: *Das Neandertal* Schriftenreihe Heft 32, 43 S., 1988,  – Abhandlung über das Neandertal überwiegend zum Thema Botanik und geologische Begebenheiten
* Rheinischer Verein für Denkmalpflege und Landschaftsschutz (Hg.), R.W. Schmitz, G.C. Weniger: *Das Neandertal – Eine faszinierende Erinnerungslandschaft* Schriftenreihe Heft 52, 31 S., 2003,  – Thema: Die erneute Grabung am Rabenstein und das heutige Erscheinungsbild des Neandertales nach Eröffnung des Kunstweges und des Evolutionspfades zum Fundort

## Kanpo estekak
Kumulu ireki

[thumb|[Basahatearen kumulua|M11 izar kumulu irekia. Dentsitate gutxiko bere egitura ikus daiteke, izar gazte eta dizdiratsuek osatua.]]
[thumb|[Pleiadeak (astronomia)|Pleiadeak dira kumulu irekirik ezagunena.]]

**Izar kumulu irekiak** laino molekular beretik sortutako izar taldeak dira, egiturarik gabeak, eta, orokorrean, asimetrikoak. **Kumulu galaktiko** izena era jasotzen dute, plano galaktiko osoan zehar topa baitaitezke.

Kumulu irekietako izarrak, euren artean grabitate bidez lotuta daude, baina kumulu globularren kasuan baino maila txikiagoan. Kumulu irekietan dauden izarrak gazteak, masiboak eta oso beroak izaten ohi dira, eta bere kopurua hamar ingurutik zenbait milatara bitartekoa izan daiteke. Hogeitamar argi-urte inguruko distantzia tarteetan banatuta daude, eta, galaxiaren erdiguneak eragindako itsasaldien indarren ondorioz, pixkanaka sakabanatzen ari dira. Kumulu irekiak soilik galaxia espiral eta ez erregularretan topa daitezke, hauetan izar eraketa aktiboagoa bait da.

Kumulu irekien bataz besteko diametroa 10 parsecekoa (30 argi-urte) da, eta, gure galaxian 1100 kumulu ireki sailkatu diren arren, benetan egon daitekeen kopurua ehun aldiz handiagoa izan daitekeela uste da. Kopuru txiki hau gugandik 5000 argi-urte baino gehiagoko distantziara daudenak (Esne Bidearen diametroa 100.000 argi-urtekoa da) teleskopiorik indartsuenekin ere ikusi ezin direlako da, hauts galaktikoak bere behaketa zailtzen bait du, izararteko xurgaketa deritzona eraginez (izararteko inguruneak argiaren zati bat xurgatzen du, Lurrera ahulduago iritsiz), zeinek, gainera, eragin handiagoa duen argi urdinean, eta, beraz, kumulu irekiak, izar urdinetan aberatsak direnak eta plano galaktikoan daudenak, zentzu honetan oso kaltetuak dira.

Kumulu irekirik gazteenak oraindik, berau sortu zuten laino molekularraren barnean egon daitezke, argiztatuz eta H II eskualde bat sortuz. Denboraren igaroarekin, kumulutik datorren erradiazio presioak laino molekularra sakabanatzea eragingo du. Orohar, uste da gas laino baten masaren %10a izar eran kondentsatuko dela erradiazio presioak gainontzeko gasa kanporatu baino lehen.hiz

## Kanpo estekak
Joe McDonnell

**Joe McDonnell**, irlanderaz *Seosamh Mac Domhnaill* (1951ko irailaren 14a, Belfast &ndash; 1981eko uztailaren 8a, Maze espetxea) Behin-Behineko IRAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Belfast hiriko Slate Street kalean jaio eta hazi zen, Falls Road hiribidearen behealdean, eta hamar seme-alabako familia bateko semea zen. 1970ean Goretti izeneko neska gazte batekin ezkondu eta hiriko Lenadoon eremu unionista eta protestantean bizitzen jarri ziren, euren etxea auzo guztian zegoen bi etxe katolikoetako bat zenez, maiz erasotua izan zen. Bikoteak bi haur izan zituen.

1971an Demetrius operazioan hainbat errepublikarrekin batera, tartean Gerry Adams, atxilotu eta Maidstone espetxean preso sartu zuten. Gero Maze espetxera lekualdatu eta bertan hainbat hilabetez eduki zuten. Aske gelditzean Behin-Behineko IRAko kide bilakatu zen. Dunmurry udalerriko Balmoral Furnishing Company enpresari bonba eraso bat egiteko prestaketa lanetan zebiltzala jazotako IRAkideen eta Royal Ulster Constabularyko polizien eta Britainiar Armadako soldaruen tiroketan McDonnell, Bobby Sands, Séamus Finucane eta Seán Lavery IRAkideak atxilotuak izan ziren. Guztiak arma jabetzagatik 14 urteko espetxe zigorra ezarri zitzaien eta haietako bakar batek ere ez zituzten epaileak nahiz epaimahaiaren zilegitasuna aintzakotzat hartu.

1981eko Irlandako gose greban parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko maiatzaren 8an gose grebari ekin zion. Uztailaren 8an eta Maze espetxean 29 urte zituela zendu zen, 61 egunez gose-greban egon ondoren.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Martin Hurson

**Edward Martin Hurson**, irlanderaz *Mairtin Ó hUrsain* (1956ko irailaren 13a, Cappagh, Tyrone konderria &ndash; 1981eko uztailaren 13a, Maze espetxea) Behin-Behineko IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadako kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Johnnie eta Mary Ann Hurson senar-emazten 9 seme-alabetako bat zen. Eskola utzi eta soldatzaile bezala lan egin zuen, ondoren Ingalaterrara joan, Francis anaia rekin bizitzen jarri eta eraikuntza lanetan jardun zuen. 1974. urtearen amaieraldera bi anaiak Tyrone konderrira itzuli ziren. Denboraldi batez Irlandako Errepublikako Donegal konderria dagoen Bundoran udalerrian egon ziren, IRAren entrenamendu lekua zegoela jakina zen tokian.

1976ko azaroan Hurson, Kevin O’Brien, Dermot Boyle, Peter Kane eta Pat O’Neill atxilotuak izan ziren. Hursoni IRAren hiru mina jartze ekintzetan parte hartzea leporatu zioten: 1975eko irailean Cappagh jaioterrian, azaroan Tyrone konderriko Galbally udalerrian, eta hirugarrena 1976ko otsailean Reclain herrixkan, azken honetan Royal Ulster Constabulary poliziak eta Ulstergo Defentsa Errejimenduko soldauak ozta-ozta bizirik atera ziren. Ekintza bakoitzarengatik hogei, hamabost eta bost urtetako espetxe zigorrak ezarri zitzaizkion.

Espetxealdian denbora luzez neskalaguna zuen Bernadette Donnellyrekin ezkondu zen. Bestalde, burusien protestan parte hartu zuen.

1981eko Irlandako gose greban ere parte hartu zuen, maiatzaren 28an urdaileko zuen Brendan McLaughlin presoaren postua ordezkatuz gose grebari ekin zion. 40 egunera ura edateko gaitasuna erabat galdu zuen, honek bere heriotza gainontzeko presoena baina askoz ere azkarragoa izatea ekarri zion. Uztailaren 13an eta Maze espetxean deshidratazioaren ondorioz 24 urte zituela zendu zen, 46 egunez gose greban egon ondoren.

1981eko Irlandako Hauteskunde Orokorretan Longford–Westmeath barrutirako hautagai aukeztu zen, une horretan gose greban zeuden errepublikar presoez osatutako Anti H-Block hautesmarka ordezkatuz, nahiz eta bere hautagaitzat irabazi ez izan, 4.573 bozka (%10,1) lortu zituen. Barruti horretako irabazlea Fianna Fáil alderdiko Albert Reynolds hautagaia izan zen, 10.450 bozka (%23,0) lortuz.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
NGC 6231

thumb|Kumulu irekiaren ikuspegia
**NGC 6231** Scorpius konstelazioan, eguzkitik 5900 argi-urteko distantziara dagoen kumulu ireki bat da. Giovanni Battista Hodiernak aurkitu zuen. Izar kumulu hau nahiko gaztea da, 3,2 milioi urterekin. Kumulu honetan ugariak dira izar supererraldoi gazte eta beroak eta gure eguzkia baino argitsuagoak, horien artean Wolf-Rayet motako bi izar behintzat daudelarik.

NGC 6231 Scorpius OB1 (ez nahastu Scorpius-Centaurus Izar Elkartearekin) izar elkarteko zati da, beronen erdigunea delarik. Izar elkarte honen barnean Esne Bideko izarrik distiratsuenetako batzuk daude, Zeta Scorpii eta IC 4628 nebulosa esaterako, eta, uste denez, duela bost milioi urte NGC 6397 kumulu globularrak gure galaxiaren diskoa zeharkatu zuenean sortuko zen.

Ipar hemisferioko latitude ertainetatik objektu hau apenas altxatzen da ostertzetik. Alabaina, ostertza garbi eta oskarbi badago, erraz ikus daiteke prismatikoekin baita argi kutsadura ertaina duten tokietatik ere, Pleiadeen bertsio txikiago bat bezala agertuz.

## Kanpo estekak
Kevin Lynch

**Kevin Lynch**, irlanderaz *Caoimhghín Ó Loinsigh* (1956ko maiatzaren 25a, Park, Derry konderria &ndash; 1981eko abuztuaren 1a, Maze espetxea) INLAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Paddy and Bridie Lynch senar-emazteen zortzi seme-alabetan gazteena izan zen. Hurlingen jokatu ohi zuen, Dungiven udalerriko talde amateurrean, gerora 1971-1972 artean Derry GAA 16 urte azpiko taldearen kapitaina izan eta Dublingo Croke Park estadioan Irlada Osoko 16 Urte Azpiko Hurling Finalean Armagh GAA taldea garaitu eta taldekideekin batera maila horretako herrialdeko txapelketa lortzea ere iritsi zen.

Ondoren, INLArentzat armak lapurtu, zigor tiroketetan parte hartu eta britainiar indar armatuen aurkako ekintza armatuak prestatzeko saiakerak burutzearen karguak leporatu zitzazion, 10 urteko espetxe zigorra jasoz.

1977ko abenduan Maze espetxean preso sartu zuten eta burusien protestan parte hartu zuen.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta maiatzaren 23an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 1ean 25 urte zituela zendu zen, 71 egunez gose-greban egon ondoren.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Saint-Pierre de Montmartre eliza

**Saint-Pierre de Montmartre eliza** Parisko eliza katolikoa da, Montmartre muinoan dagoena, 18. barrutian. Hiriko bigarren elizarik zaharrena da, Saint-Germain-des-Prés-en ondotik. 1923an monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
Gaur egungo eliza dagoen leku berean merovingiar basilika bat zegoen, San Denisen omenezkoa. 1133an Luis VI.a Frantziakoak basilika erosi zuen, orduko oso hondaturik zegoena, eta haren ordez tenplu erromaniko bat erakiarazi zuen. Eugenio III.a aita santuak konsakratu zuen eliza berria 1147an. Luisen emazte Adelaida Mauriennekoak emakumeentzako abadia beneditar bat sortu zuen elizaren hegoaldean. Ehun Urteetako Gerran izandako kalteen ondorioz, konponketa handiak egin behar izan ziren. 1686an lekaimeak beste monasterio batera aldatu ziren. XIX. mendean eliza oso egoera txarrean zegoen, eta 1896an itxi zuten, segurtasun arrazoiengatik. 1899-1905 bitartean zaharberritu eta 1908an gurtzara ireki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omega Centauri

**Omega Centauri** edo **NGC 5139** Centaurus konstelazioan dagoen kumulu globular bat da. Edmond Halleyk aurkitu zuen 1677an. Kumulu honek gure galaxia den Esne Bidearen inguruan orbitatzen du, honen inguruan orbitatzen dutenen artean handiena eta distiratsuena delarik. Begi hutsez ikus daitekeen gutxietako bat da. Omega Centauri Lurretik 18300 argi-urteko distantziara (5,6 kiloparsec) dago, eta II populazioko zenbait milioi izar ditu. Bere erdiguneko izarrak hain daude elkartuta, elkarren artean 0,1 argi-urteko distantziara bakarrik daudela uste dela. Bere estimatutako adina 12.000 milioi urtekoa da. 10 milioi izar inguru ditu.

Konstelazioko izar bat ez den arren, bayer izendapena jaso zuen, ω. Gure galaxiako gainontzeko kumulu globularretatik bereizten duen ezaugarri bat belaunaldi ezberdinetako izarrak dituela da. Arrazoi honegatik, Omega Centauri gure galaxiaren satelitea izan zen galaxia nano baten nukleoaren hondarra izan daitekeela uste da. Galaxia honek gaur egungo Omega Centauri baino ehun aldiz handiagoa izango zen, eta gure galaxiak banandu eta xurgatua izan zen. Omega Centauriren kimika eta dinamika bat datoz hipotesi honekin.

Andromeda galaxiako kumulu globularra den Mayal IIren kasuan bezala, Omega Centaurik zenbait metaltasun eta izar adin maila ezberdin ditu, dena batera sortu ez zela pentsarazten duena (kumulu globularretan ohikoa denaren aurka). Uste denez, Omega Centauriko izar asko, antzina Esne Bideak xurgatu zuen galaxia nanoaren nukleoaren hondarra izan daitezke.

## Ikus, gainera 
* M54 kumulu globularra

## Kanpo estekak 
* Omega Centauri ESA/Hubblen.
*
Am izar

**Am izarrak** edo **lerro metalikodun izarrak** euren espektruak zinka, estrontzioa, kobrea, zirkonioa eta barioa bezalako metalentzat (hortik m hizkia) xurgapen lerro indartsu eta sarritan aldakorrak, eta kaltzioa eta/edo eskandioa bezalakoentzat gutxiegitasunak dituzten izarrak dira. Eduki anomalo hauek argia hobeto xurgatzen duten elementuren batzuk azalera bultzatuak izateagatik gertatzen da, beste batzuk, grabitatearen ondorioz hondoratu egiten diren bitartean. Efektu hau soilik errotazio abiadura baxua bada gertatzen da.

Ohi, A motako izarrek azkar biratzen dute, baina Am izar gehienak bi izarren errotazioa itsasaldiaren indarraren ondorioz moteldua izan den sistema bitar baten zati dira.

Lerro metalikodun izarrik ezagunena Sirio da (α Canis Majoris). Ondorengo taulan mota honetako zenbait izar agertzen dira, euren itxurazko magnitudearen arabera sailkatuak.

* WW Aurigae eta Acubens A bi osagaiak Am izarrak diren izar bitarrak dira

## Ikus, gainera 
* Izar berezi
* Izar errotazio

## Kanpo estekak
Thomas McElwee

**Thomas McElwee**, irlanderaz *Tómas Mac Suialli* (1957ko azaroaren 30a, Bellaghy, Derry konderria &ndash; 1981eko abuztuaren 8a, Maze espetxea) irlandar errepublikarra, gose grebalaria eta Behin-behineko IRAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Francis Hughes lehengusuarekin batera Behin-behineko IRAko Hego Derryko Errepublikar Unitate Independientea osatu zuen, hainbat urtez britainiar soldaduei segadak burutu eta Magherafelt, Castledawson eta Maghera udalerrietan atentatuak burutzearen erantzuleak.

1976ko urrian McElweek Ballymena hirian lehergailuak jartzeko ekintza azkar batean parte hartu zuen. Beste IRAkide batzuekin batera lehergailuak garraiatzen ari zirela, bat lehertu eta bere eskuin begia galdu zuen. Ondoren atxilotua izan zen. Lehergailuaren jabetzarengatik 20 urteko espetxealdiaz zigortu zuten, eta bonba atentatu batean bere arropa dendan zegoen 26 urteko neska gazte protestante baten hilketarengatik 26 urteko espetxealdia ezarri zitzaion. Bere hilketa kargua nahigabeko hilketa kargura murriztu zen, baina bere espetxealdi zigorraren urte kopurua bere hartan jarraitu zuen.

Espetxean zegoela burusien protestan parte hartu zuen.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta ekainaren 8an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 8en 23 urte zituela zendu zen, 62 egunez gose-greban egon ondoren.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Michael Devine

**Michael James "Mickey" Devine**, irlanderaz *Miceál Ó Duibhinn* (1954ko maiatzaren 26a, Derry &ndash; 1981eko abuztuaren 20a, Maze espetxea) INLAko kide sortzaileetako bat izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat ere izan zen.

Bere ilegorria zela eta "Red Mickey" ("Mickey Gorria") ezizena ere bazuen. Derry hiriko Springtown Camp auzoan jaio zen. 1960an Michaelek sei urte zituela, Devine familia osoa, amona, Margaret arreba eta Patrick eta Elizabeth gurasoak barne, Derry hiriaren erdigunetik iparraldera dagoen Creggan auzora lekualdatu ziren.

1971ko uzteilaren, britainiarrek hirian Dessie Beattie eta Raymond Cusack zibil armagabeak tiroz hil ondoren, Devine gaztea James Connolly Erepublikar Elkarteko kide egin zen. 1972an Derry hirian jazotako Igande Odoltsuko gertakariek Devinengan eragin handia izan zuten. 1970eko hamarkadaren lehenbiziko urteetan Irlandako Alderdi Labortista eta Sozialista Gazteak erakundeko kide egin zen.

1975ean INLAko kide sortzailea izan zen. 1976an Irlandako Errepublikako Donegal konderritik muga armekin igarotzean Ipar Irlandan atxilotua izan zen. Ondorioz, 12 urteko espetxealdi zigorra ezarri zitzaion. Espetxean zegoela burusien protestan parte hartu zuen. 1980ko gose greban ere laburki parte hartu zuen, osasunerako kalterik ez izatea lortuz.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta hartan parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko ekainaren 22an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 20an eta Maze espetxean, 27 urte zituela zendu zen, 60 egunez gose-greban egon ondoren. Gose greba honetan zendu zen hamargarren eta azken errepublikar presoa izan zen.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Alrisha

**Alrisha** edo **Alrischa** (α Psc/α Piscium/113 Piscium), Pisces konstelazioan dagoen izar bitar bat da. Bere izena arabierazko  al-rišā’tik dator eta '(putzuko) soka' esan nahi du. Gure eguzki-sistematik 139 argi-urteko distantziara dago.

Sistema osatzen duten bi izarrak sekuentzia nagusiko izar zuriak dira, gaur egun, elkarrengandik 1,8 arku segunduko distantzia dagoelarik. Izar nagusia, Alrisha A (HD 12447) +4,33ko itxurazko magnitudea du eta A0 espektru motakoa da; bere laguna, Alrisha B (HD 12446), +5,23ko magnitudekoa, A3m espektro motakoa da. Lehenak 9500 kelvineko tenperatura du eta gure eguzkia baino 31 aldiz argitsuagoa da. Bigarrena bere laguna baino 900 kelvin hotzagoa da, eta gure eguzkia baino 12 aldiz argitsuagoa da. Euren hurrenez hurrengo masak 2,3 eta 1,8 eguzki masa dira. Bi izarretako bakar batek ere ez du azkar biratzen, eta, horren ondorio, izar kimikoki bereziak dira. Alrisha A Ap izar bat da, Lurrarena baino 1000 handiz handiagoa den eremu magnetikoa duena. Alrisha B, bere aldetik, lerro metalikodun izar bat da, Am izar bat.

Sistemaren orbita periodoa 700 urte baino gehiagokoa da. Bi izarren arteko bataz besteko distantzia 120 unitate astronomikokoa da, baina orbitaren eszentrikotasunak bien arteko tartea 50 eta 190 unitate astronomiko artean aldatzea eragiten du. Hurbilketarik handiena 2060an gertatuko da. Era berean, izarretakoren bat edo biak izar bitar espektroskopikoak izan daitezke.

## Kanpo estekak
Pianoarentzako 29. Sonata (Beethoven)

thumb|350px|Lehen mugimenduaren hasiera.
**Pianoarentzako 29. Sonata si bemol nagusian Op. 106**, **Hammerklavier** azpitituluduna, Ludwig van Beethovenen pianoarentzako azken sonatetako bat da.

Literalki, Hammerklavier hitzak mailudun pianoa esan nahi du, eta pianoa klabizenbaloagandik ezberdintzeko erabiltzen zen. Lanak bere ezizena Beethovenek berak portadan idatzi zuen goiburuari zor dio: Große Sonate für das Hammerklavier (Mailudun pianoarentzako Sonata Handia).

Berrogei minutu inguruko iraupenarekin, idatzi den sonatarik luzeenetako bat da. Beethovenek, sortzean, honako hau esan zuen: "jada badakit konposatzen".

## Historia 
Argitaratu zenean, ez zuen harrera onik jaso publikoaren partetik, eta pianojole bakar bat ere ez zen ausartzen halako sonata jotzen, pianojoleagandik beste edozein lanek baino askoz gehiago exigitzen bait du teknika aldetik. Konposaketa honek "tentazioa" sortu die azken ehun urtetako pianojole handi guztiak, baita Artur Schnabel bezalako handi batzuk, sekula euren interpretazioarekin pozik geratu ez zirenak.

Sonata honek hain zailtasun tekniko handiak zituen, berau interpretatzen saiatzen ziren guztiek harresi gaindiezin baten aurka jotzen zutela. Beethovenek amaitu zuenean honako hau esan zuen: "Hau berrogeitamar urte barru joko duten pianojoleei arazorik emango ez dien lan bat da". Eta ez zitzaion arrazoirik falta. Esaten denez, Franz Liszt izan zen publikoaren aurrean lan hau *jogarria* zela frogatu zuen lehena. Eta ez dira soilik zailtasun teknikoak gainditu behar, erregistro ezberdin barietate handi baten mugitzen jakin eta horietatik onik irten ere egin behar da.

## Mugimenduak 
thumb|*Pianoarentzako Sonata Op. 106, Hammerklavier*ren eskuizkribua.
Sonata honek honako lau mugimendu hauek ditu:

* Allegro
* Scherzo Assai vivace
* Adagio sostenuto. Appassionato e con molto sentimento
* Largo Allegro risoluto

## Kanpo estekak
2016ko Municheko atentatua

**2016ko Municheko atentatua** edota **2016ko Municheko tiroketa** 2016ko uztailaren 22an Alemaniako Bavaria estatuko Munich hirian jazotako atentatu bat izan zen. Arratsaldeko 17:52ak aldera, Moosach barrutian, Hanauer Straße 83. zenbakiko McDonald's jatetxean erasotzaileak tiroketa masibo bat hasi eta Olympia merkataritza-gunera zabaldu zen, bertan erasotzailea eta poliziaren arteko tiroketa gertatu zen.

Erasotzaile bakar batek gutxienez bederatzi lagun hil zituzten tiroz olinpiar estadioaren ondoko merkataritza gune batean, eta beste 16 lagun zauritu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denis Pariskoa

**Denis Pariskoa** (Italia, III. mendea &ndash; Montmartre, Lutezia, 250, 258 edo 270) kristau martiri eta santua izan zen. Gregorio Tourskoaren arabera, Galietako ebanjelizatzailea eta Parisko lehen apezpikua izan zen, 250. urte aldera. Martiri hil zen Montmartren (edo Saint Denisen); burua eskuetan duela irudikatzen dute, burua moztu ondoren Denisek berak jaso omen zuen eta, zefaloforo baten gisara. Jaieguna urriaren 9an ospatzen da.

## Erreferentziak
The Day the Earth Stood Still (2008ko filma)

**The Day the Earth Stood Still** (euskaraz *Lurra gelditu zeneko eguna*) 2008ko Scott Derrickson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. >1951ko *The Day the Earth Stood Still* filmaren berregokitzapena da, eta era berean bi filmak 1951ko Harry Bates idazlearen *Farewell to the Master* (*"Adio Nagusiari"*) kontakizun laburrean oinarrituak daude. Keanu Reeves, Jennifer Connelly, Jaden Smith, Kathy Bates, Jon Hamm, John Cleese eta Kyle Chandler aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1928, Indiako mendi elurtuetan eskalatzen dabilen alpinista bakarti batek esfera distiratsu bat topatu berri du. Ondoren, bapateko konorte galtze aldi baten ostean esnatu eta jada esfera desagertu egin dela eta eskuan zauri txiki bat utzi diola ohartuko da, baina ez da jabetuko bertatik bere ADN lagin bat eraman duela.

XXI. mendearen hasiera. Egun batez, Helen Benson (Jennifer Connelly) doktorearen etxean bapatean AEBtako Segurtasun Nazionaleko agenteak agertu, beraiekin eraman eta beste zientzialari batzuekin batera talde batean bilduko dituzte. Zergatia: espazioan topatu eta berehalakoan Manhattanekin talka egitera doan objektu misteriotsu bat azter dezaten nahi baidute. Baina espero zuten talka ez da gertatuko, Objektu Hegalari Ezezagunak Central Parken lurrartuko baitu. Hain egoera arriskutsuari jarraitzen dioten gertakizun harrigarriek Gizateria osoa zur eta lur utziko dute, eta Helenek Klaatu (Keanu Reeves) izakia ezagutuko du, Lurrera ustez asmo baketsuekin eta Gizateria arrisku batez ohartzeko etorri dela dioen gizaki itxurako estralurtarra...

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Klaatu, gizaki itxurako mezulari estralurtarra
* Jennifer Connelly: Helen Benson, Princetongo Unibertsitateko astrobiologoa
* Jaden Smith: Jacob Benson, Helenen semeordea
* John Cleese: Karl Barnhardt irakaslea, Fisikako Nobel Sariduna
* Jon Hamm: Michael Granier doktorea, NASAko ofiziala, Helen eta zientzialari talde bat Klaatu aztertu dezaten bilduko ditu.
* Kathy Bates: Regina Jackson, AEBtako Defentsa Idazkaria
* Kyle Chandler: John Driscoll, AEBtako Gobernuko ofiziala
* Robert Knepper: Kolonela
* James Hong: Wu jauna
* John Rothman: Myron doktorea

## Ikus gainera 
* *The Day the Earth Stood Still* (1951)

## Kanpo estekak 
* *The Day the Earth Stood Still* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Day the Earth Stood Still* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gernika (2016ko filma)

***Gernika*** 2016ko Koldo Serra bilbotar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta amodio film bat da. 1936ko Gerra Zibilean eta Gernikako bonbardaketan girotua dago. Jack Davenport, James D'Arcy, María Valverde, Burn Gorman, Irene Escolar, Ingrid García Jonsson, Julián Villagrán, Álex García, Joachim Paul Assböck, Barbara Goenaga, Víctor Clavijo eta Natalia Alvarez-Bilbao aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1937, Euskal Herrian 1936ko Gerra Zibila puri-purian da. Teresa (María Valverde) neska gaztea errepublikar prentsaren bulego bateko argitaratzaileak Henry (James D’Arcy) estatubatuar kazetari gaztea ezagutuko du, bere lanbidean bolada txarra igaroz eta Iparraldeko Frontean berriemale lanetan dabilena. Bestalde, Teresa bere nagusia den Vasylek (Jack Davenport) gorteatzen du, errepublikar gobernuaren errusiar aholkularia dena, baina Teresa behinola Henryren helburu bakarra izan zen egiaren kontaketan oinarritutako eta lokartutako idealismoaz erakarria sentituko da.

## Aktoreak 

* Burn Gorman
* James D'Arcy: Henry
* Jack Davenport: Vasyl
* María Valverde: Teresa
* Hugo Silva: Narratzailea
* Irene Escolar: Lehengusina Isabel
* Ingrid García Jonsson: Marta
* Joachim Paul Assböck: W. von Richthofen
* Álex García: Marco
* Bárbara Goenaga: Karmen
* Julián Villagrán: Pierre
* Víctor Clavijo: Kazetari espainiarra
* Natalia Álvarez-Bilbao: María
* Ramón Barea
* David Mora: soldadu matxinoa
* Elena Irureta: Begoña
* Darío Paso: maisua
* Richard Sahagún: gudari
* Pere Brasó
* Maitane San Nicolás: erizaina
* Jon Ariño: Osaba Jorge
* Ander Pardo
* Pedro Cebrino: ofiziala
* Elena Sáenz: emakumea
* Paule Barcenilla: erizaina
* Ibon Pérez: gudari

## Ikus gainera 
* Gernika (1937ko filma)

## Kanpo estekak 
* *Gernika* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
*
Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista

**Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista** (irlanderaz *Páirtí Poblachtact Sóisialach na hÉireann* eta ingelesez *Irish Republican Socialist Party* edota *IRSP*) Irlandako ezker muturreko alderdi politiko bat da. Bere pentsamoldea irlandar errepublikanismoa, sozialismoa, marxismoa eta leninismoan oinarritzen da. Bere ikurrik erabili eta ezagunena ondo urdineko *Izardun Goldea (Starry Plough)* da.

1975ean Irlanda osoan abortua eta LGBT pertsonen eskubideak modu irekian defendatzen eta babesten zituen lehenbiziko alderdia izan zen.

## Alderdia 
1974an Ipar Irlandako gatazkaren eraginpean Belfasten sortua izan zen. Ziurrenik bere politikari ezagunenak Seamus Costello eta 1974-1978 artean alderdi honetan egon zen Bernadette Devlin da.

1974-1998 artean jardunean egon zen INLA erakunde armatuaren adar politikoa izan zen. Gaztedi Errepublikazale Sozialisten Mugimendua izeneko gazte erakundea ere badu.

Bere burua 1916ko Pazko matxinadako buruzagietako bat izan zen James Connolly irlandar iraultzaile sozialista ospetsuak 1896an sorturiko Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalearen ondorengotzat du.

## Ikus gainera 
* INLA
* *Izardun Goldea (Starry Plough)*
* Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalea

## Kanpo-estekak 
* Irlandako Alderdi Errepublikazale Sozialistaren webgunea
Emoliente

Farmakologian, **emolientea** larruazala ta beste ehunak biguntzeko eta hanturen aurkako farmakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anti H-Block

**Anti H-Block** (euskaraz *H-Blokearen Aurka*) 1981eko Irlandako gose grebalariek urte hartako Ipar Irlandako eta Irlandako Errepublikako Hauteskundeetan aurkezteko erabili zuten hautesmarka da. "H-Block" delako Maze espetxearen laburdura da, espetxe horretan gose grebalariak preso zeuden bloke edo eraikinek oinplanoak H hizkiaren itxura baizuten.

Hautesmarka honen izenpean aurkeztu zen lehenbiziko hautagaia Bobby Sands gose grebalaria izan zen, 1981eko apirilean Ipar Irlandako Hauteskundeetan eta Fermanagh eta Hego Tyrone barrutian. Bere hautagaitzak barruti horretan irabazi, Westminsterreko Parlamentuan ordezkaritza eta eserlekua lortu eta Sands gose grebaren ondorioz hiltzean, Britainiar Gobernuak horrelakorik gehiago ez errepikatzeko asmoz bere nahierako legedialdaketa onartu zuen: ordutik aurrera urte bateko espetxe zigorra baina gehiago zuen preso orok ezingo zuen hauteskundeetara aurkeztu ezta Westminsterren eserlekurik izan ere. Hortaz, Britainiar Gobernuaren azpijoko hori ekiditeko, Sandsen agentea izan zen Owen Carron errepublikar ekintzailea "Anti-H-Block Proxy Preso Politiko" gisa aurkeztu eta ondorengo hauteskunde partziala ere irabazi zuen.

1981eko ekaineko Irlandako Errepublikako Hauteskunde Nagusian ere Anti H-Block markaren pean bederatzi errepublikar preso hautagai ere aurkeztu ziren. Kieran Doherty eta Paddy Agnew presoen hautagaitzek Cavan–Monaghan eta Louth barrutietako ordezkaritza bana irabazi zituzten, bienbitartean Joe McDonnell eta Martin Hurson errepublikar presoen hauatagaitzek Sligo–Leitrim eta Longford–Westmeath barrutietan ordezkaritzak lortzeko ozta-ozta gelditu ziren.

Anti H-Block hautesmarkak lortutako arrakasta eta babesaren ondoren Sinn Féin alderdiari elkartzen amaitu zuen.

## 1981eko Irlandako Erepublikako Hauteskunde Nagusietako hautagaiak 
Beste hautagaiak:

## Kanpo estekak
Karlstadeko katedrala

**Karlstadeko katedrala** (), Karlstad hiriko katedrala da.

## Historia 
Hainbat katedral izan dira toki berean. Lehenengoa XIII mendean eraiki zen eta Karlstadeko diozesia eratzean katedral bihurtu zen. 1616an suak erre zuen eta bigarren katedral bat eraiki zen. Bigarren hau ere suak suntsitu zuen.

Gaur egungo katedrala 1723 eta 1730 artean eraiki zen estilo gotikoan. 1865ean sute handi bat izan zen Karlstaden eta katedralaren zati batzuk ere kaltetu ziren. Berrizte lanen ondoren itxura neoklasikoa hartu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Karlstads domkyrka view.jpg
Irudi:Karlstads domkyrka tower.jpg
Irudi:Miljö vinter Karlstads domkyrka 18.JPG
Irudi:Karlstads domkyrka nave.jpg
Irudi:Karlstads domkyrka organ.jpg

## Kanpo estekak
Francis Hughes

**Francis Hughes**, irlanderaz *Proinsias Ó hÁodha* (1956ko otsailaren 28a, Bellaghy, Derry konderria &ndash; 1981eko maiatzaren 12a, Maze espetxea) Behin-Behineko IRAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

1970eko hamarkadaren erdialdera bera eta beste hainbat IRAkide britainiar indar armatuen aldetik Ipar Irlandako gizonik bilatuenen artean zueden. 1978ko martxoaren 17an, Maghera udalerritik hurbil, IRAkide batzuk eta SASren soldaduek izandako tiroketa batean Paratxutista Errejimenduko David Jones soldadua hilik gertatu eta beste saoldadu bat larriki zauritua izan zen. Hughes bera ezker besoan zauritua eta atxilotua izan zen. 1980ko otsailean 80 urteko espetxe zigorra jaso zuen.

1981eko Irlandako gose greban parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko martxoaren 15an gose grebari ekin zion, hain zuzen ere, lehenbiziko gosegrebalaria izan zen Bobby Sands hasi eta bi astetara. Maiatzaren 12an eta Maze espetxean, goizeko 5:43etan 25 urte zituela zendu zen, 59 egunez gose-greban egon ondoren.

## Ikus gainera 
* 1981eko Irlandako gose greba
Klarälven

**Klarälven** (), Norvegian hasi eta Suedian bukatzen den ibaia da. 460 kilometrotako luzera duenez herrialde bietako luzeenetakoa da, baina Vänern aintziraren ondoren sortzen den Göta ibaiarekin batera 740 kilometrotako luzera hartzen du eta honek Eskandinavia guztiko ibai handiena bihurtzen du.

## Etimologia 
*Klarälven* izenak "ibai garbia" esan nahi du suedieraz. XIX menderarte Norvegiako zatian *Femundelva* edo *Trysilelva* izenak izan zituen baina jadanik suedierazko izena nagusitu da.

## Ibilbidea 
Norvegia eta Suediaren artean dagoen Rogen aintziran du sorburua eta mendebalderantz egiten du, berehala Femund aintziran sartuz. Ondoren hegoalderantz abiatzen da eta Suedian sartzen da. 460 kilometro egin ondoren Karlstad hirian delta sortu eta Vänern aintziran sartzen da.

## Garrantzia ekonomikoa 
Hainbat jarduera kokatzen dira ibaiaren inguruan:
* Bederatzi planta hidroelektriko.
* Izokin eta amuarrain arrantza.
* Uretako kirolak

## Iruditegia 

Irudi:Rogen.jpg|Rogen aintzira.
Irudi:Femunden med Sølenfjellet.jpg|Femund aintzira.
Irudi:SkoghallsådranNorrut.JPG|Klarälven ibaia.
Irudi:East bridge karlstad 20061022 001.jpg|Karlstad.
Irudi:Delta klaralven.png|Klarälven ibaiaren delta.

## Kanpo estekak
Falun

**Falun**, Suediako hiria da, Dalarnako konderriko hiriburua. 2010eko erroldaren arabera hiriak 37.291 biztanle ditu. Hego-mendebaldean dagoen Borlänge hiriarekin batera ia 100.000 biztanleko metropoli eremua osatzen du. Dalälven ibaiak lotzen ditu hiri biak.

## Geografia 
Faluån ibaiak bitan banatzen du hiria. Albo batean "meategien aldea" dago eta bestaldean "hiri zoragarria" deitzen diotena, etxe eta *villa* polit handiez osatua. 2001 urtean Falungo Kobrezko Mendi Handiko meatze-arroa Gizartearen Ondare izendatu zuen UNESCOk.

## Historia 
XIV mendean inguruetako merkatal herria bihurtu zen Falun. Meagintza lehenago hasi zen, XIII edo X mendean baina "Kobrezko Mendi Handia" konpainia, munduko zaharrena, 1347an hasi zen jardunean, Magnus IV.a Suediakoak baimena eman zionean. Batez ere kobrea ateratzen zen, bai eta urrea ere.

Hiriak berak 1641 urtean hartu zituen "hiri eskubideak". Ordurako Suediako hiri handienetakoa zen, 6.000 biztanle ingurukoa. Hurrengo urteetan meagintzak gainbehera egin zuen baina konpainika beste 300 urtez jarraitu zuen lanean, 1992 arte.

## Klima 

## Kirolak 
Falu BS Faluneko bandy taldea da. 1998an Munduko Bandy Kopa irabazi zuen.

Lugnet Hills eski maldetan lau aldiz jokatu da Eski nordikoaren Munduko Txapelketa, 1954, 1974, 1993 eta 2015ean.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Kristine kyrka Falun 2012.jpg|Kristine eliza.
Irudi:2007 Bergslagen - Falun 03.jpg|Alde zaharra.
Irudi:Falu koppargruva.jpg|Falungo Kobrezko Mendi Handiko meatze-arroa (Gizateriaren Ondare).
Irudi:Falun Gruvmuseum 2010.jpg|Kobre Meategiaren museoa.
Irudi:Lugnet Falun.jpg|Lugnet Hills eski maldak.
Irudi:Falu BS BK vs Kalix Bandy 2013-01-27 01.jpg|Falu BS.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Borlänge

**Borlänge**, Suediako hiria da, Dalarnako konderriko hiri handiena da, ez ordea hiriburua. 2010eko erroldaren arabera hiriak 41.734 biztanle ditu. Ipar-ekialdean dagoen Falun hiriburuarekin batera ia 100.000 biztanleko metropoli eremua osatzen du. Dalälven ibaiak lotzen ditu hiri biak.

## Historia 
1390 urtean sortu zen Borlänge eta herri txiki bat izan zen XIX menderarte. 1875ean Falun eta Ludvikaren artean Borlänge zeharkatzen zuen trenbidea eraiki zuten. Honi esker Domnarvet herrixkan burdin meategia ireki zuten eta Borlänge asko hazi zen. 1898an Suediako gobernuak hiri estatusa eman zion. XX mendean hiri industrial garrantzitsua bihurtu zen.

## Kirolak 
IK Brage futbol taldea Suediako lehen mailan aritu da 18 urtez eta 1980an Kopako finala jokatu zuen.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Bullermyren och Kvarnsveden från ovan (2).JPG|Aire ikuspegia.
Irudi:AmsbergsKapell vy.jpg|Amsbergs kapera.
Irudi:Nybroberget och Stora Tuna kyrka 2.jpg|Neguko ikuspegia.
Irudi:Tuna Hästberg gruva dykning 2010.jpg|Burdin meategia.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Falungo Kobrezko Mendi Handia

**Falungo Kobrezko Mendi Handia** (), Suediako Falun hirian dagoen meategi ezaguna da, mila urtetan zehar jardunean aritu dena, X mendetik 1992 arte. 2001ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
Agiririk aurkitu ez den arren jarduera X mende inguruan hasi zela uste da, hori erakutsi dute ikerketa arkeologiko eta geologikoek.

XIII mendean Lübecketik etorritako merkatariek meagintza modernizatu egin zuten, ordukoa da lehen agiri idatzia, 1288koa. XIV menderako herrialdearentzako garrantzitsua bihurtu zen eta 1347an Magnus IV.a Suediakoak baimen berezia eman zion meagitza jarduerak babesteko.

XVII mendean ekoizpenaren gorenera iritsi zen, 1650ean 3000 kobre tona atera ziren. Garai hartan Suedia Mundu mailako kobre ekoizle handiena zen Japoniarekin batera, baina Europara ia ez zetorre Japoniako kobrerik. Ordutik aurrera ordea gainbehera etorri zen. Hain zulatua zegoen mendia 1687ko udan meategiaren zati handi bat erori egin zela. 1720 urterako ekoizpena 1000 tonatara jeitsi zen. XVIII mendean kobreaz gain burdina ateratzen hasi ziren eta 1881ean urrea aurkitu zuten, urtero 5 tona ateratzeko lain.

## Museoa 
1992an meagintza jarduera geratu egin zen eta 2001 aurtean Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk. Museo bat eraiki zen eta urtero 100.000 bisitari izaten ditu.

## Ekoizpen metodoak 
XIX. mendera arte, sua erabiltzen zen kobrea ateratzeko. Su handi bat pizten zen harria berotzeko, eta haren bolumena handitzeko. Ondoren azkar hozten zuten, eta harria zartatu egiten zen. Harri zatiak kanpora atera eta berriz sutan jartzen ziren sulfuroa askatzeko. Urturiko materiala kobretan oso aberatsa zen. Gasak eta gainontzeko produktuek Falun inguruko lurraldea pozointzen zuten eta ez zen landarerik ere hazten.

## Iruditegia 

Irudi:Falu gruva (by Pudelek) 2.JPG|*Oscars lave* meategia.
Irudi:Mijngebied van de Grote Koperberg - Falun 01.jpg|*Creutz lave* meategia.
Irudi:Copper Mine Museum in Falun.JPG|Museoa.
Irudi:Falun Copper Mine 06.jpg|Barnealdea.
Irudi:Falu gruva4.jpg|Galeria.

## Kanpo estekak
Mora (Suedia)

**Mora**, Suediako hiria da, Dalarnako konderrian dagoena. 2010eko erroldaren arabera hiriak 10.896 biztanle ditu.

## Geografia 
Siljan aintziraren ertzean dago, Orsa aintzirak bat egiten duen tokian. Hiriaren iparraldean Eskandinaviako Alpeen hasiera dago.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez K.a. 4000 urtean jadanik populatua bazegoen Mora ingurua. Eraikin zaharrenak VII mendekoak dira. XIII mendean Mora parrokia izendatu zuten. 1520 urtean Gustavo I.a Vasa erregea Moran gelditu zen daniarren aurkako borroka antolatzeko.

1669an sorginen aurkako epaiketa handia izan zen bertan, Suediaren historiako ezagunena. Sei emakume eta gizon bat exekutatu zituzten. XVIII mendean gosete handia jasan zuen eta biztanle gehienak Stockholmera eta Suedia hegoaldera egin zuten alde. Morara itzuli zirenen industria jakintzak ekarri zituzten hirian jarduera berriak ezarriz.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Mora kyrka.jpg|Morako eliza.
Irudi:Zorngården Mars 2013.jpg|Anders Zorn margolariaren museoa.
Irudi:Mora Tingshus Mars 2013.jpg|Epaitegia.
|Gustavo I.a Vasaren estatua.
Irudi:Sweden, Mora, landscape.jpg|Paisaia.
Irudi:View over Siljan.jpg|Siljan aintzira.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fulufjället Parke Nazionala

**Fulufjellet Parke Nazionala** (, ), Suedia eta Norvegia arteko parke nazional bat da.

## Geografia 
Älvdalen (Suedia) eta Trysil (Norvegia) udalerrietan kokatzen da. 1047 metrotako altueran dagoen goi-ordoki bat da eta bertan sortzen dira Suediarantz doazen Österdalälven eta Västerdalälven ibaiak.

## Fauna eta flora 
Lautadaren zati gehiengoa likenez estalita dago. Mendi baxuak biluzik daude baina haranetan aintzinako baso sendoak azaltzen dira. Hartz arrearentzako paisaia egokia da eta parkeko hezegunetan hegazti limikolak ugariak dira.

## Tjikko zaharra 
Ia 10.000 urte dituen izei gorri bat da (9.550 urtetik gora), "munduko zuhaitz zaharrena" izatearen sona duena. Dena dela ez da oso datu zehatza, izan ere zuhaitz koloniak baitira eta ez zuhaitz bakarrak hainbeste bizi daitezkeenak.

## Iruditegia 

Irudi:Fulufjellet nasjonalpark 002.JPG
Irudi:Fulufjellet nasjonalpark 007.JPG
Irudi:Fulufjellet nasjonalpark 008.JPG
Irudi:Fulufjället1.jpg
Irudi:Old-Tjikko-2011-07-19-001.jpg|Tjikko zaharra.

## Kanpo estekak
Töfsingdalen Parke Nazionala

**Töfsingdalen Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, Dalarnako konderrian dagoena Norvegiarekiko mugatik gertu.

## Geografia 
Parke Nazionalaren barnean Olåsen eta Hovden mendiak daude eta izena ematen dion Töfsingan ibaiak zeharkatzen du.

## Flora 
Jatorrizko basoak estaltzen du, bertan Weymouth pinua da nagusi. Liken espezie ugari ere badira, batzuk oso bitxiak, esate baterako *Letharia vulpina*.

## Kanpo estekak
Tjikko zaharra

thumb|250px|Tjikko zaharra.
**Tjikko zaharra** () Suedian dagoen zuhaitz berezi bat da, ia 10.000 urte dituena. Fulufjället Parke Nazionalean dago, Dalarnako konderrian. Bost metrotako altuera dauka.

## Historia 
9.550 urtetik gora dituen izei gorri bat da, "munduko zuhaitz zaharrena" izatearen sona duena. Dena dela ez da oso datu zehatza, izan ere zuhaitz koloniak baitira eta ez zuhaitz bakarrak hainbeste bizi daitezkeenak. Horrela beraz, gaur egungo enborrak ehundaka urte batzuk ditu baina landarea bera da askoz zaharragoa dena, enborrak bihurtu eta lurrera iristean sustraiak sortu eta enbor berria sortzen baitu.

Sustraiak datatu dituzte eta garai guztietakoak aurkitu, 375 urte dituztenak, 5.600, 9.000 eta zaharrenak 9.550 urteko adina dutenak. Suedian zuhaitz zaharragoak aurkitzea ezinezkoa da, duela 11.000 urte izotz geruza erraldoi batek estaltzen baitzuen herrialde guztia.

## Aurkikuntza 
Leif Kullman izan zen aurkitzailea, Umeåko Unibertsitateko Geografia fisikoko irakaslea. Bere txakurraren izena eman zion zuhaitzari.

## Iruditegia 

Irudi:20150819 155611-old-tjikko-complete.jpg
Irudi:Old-tjikko-2015-08-19.jpg
Irudi:Old-tjikko-21.jpg

## Kanpo estekak
Österdalälven

**Österdalälven** Suedia erdialdeko ibaia da. 300 kilometroko luzera dauka.

## Etimologia 
*Österdalälven* izenak "ekialdeko Dal ibaia" esan nahi du, paralelo jarraitzen duen Västerdalälven "mendebaldeko Dal ibaia"-rekin desberdintzeko.

## Ibilbidea 
Norvegiarekiko mugatik gertu hasi eta Djurås herrian Västerdalälven ibaiarekin bat egiten du. Bien urak batzean Dalälven ibaia eratzen da eta Itsaso Baltikoan amaitzen da. Bidean Trängslet urtegia eta Siljan aintzira zeharkatzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Leksand Österdalälven båt.jpg|Österdalälven ibaia.
Irudi:DalälvenLeksand.JPG|Österdalälven ibaia.
Irudi:Trängslet dam reservoir.JPG|Trängslet urtegia.
Irudi:Siljan vid Rättvik från ovan (8).JPG|Siljan aintzira.
Irudi:Älvmötet från ovan (4).JPG|Djurås herrian ibaien elkargunea.

## Kanpo estekak
Dalälven

**Dalälven** edo **Dal ibaia** Suedia erdialdeko ibaia da. 520 kilometroko luzera dauka. Herrialdeko bigarren ibai luzeena da. Ramsarko hitzarmenak babesturiko hezegunea da.

## Ibilbidea 
Norvegiarekiko mugatik gertu hasi eta lehenengo 300-320 kilometrotan bitan banaturik dago, mendebaldean Västerdalälven eta ekialdean Österdalälven eta ibai biek Djurås herrian egiten dute bat.

Bi ibaiek bat egin ondoren Borlänge hiria zeharkatzen du eta ondoren Falunera doa. Avesta udalerrian paisaia aldatu egiten da, haran estuetatik lautada zabaletara pasatzen baita, eta Dalarnako konderritik atera egiten da.

Itsasoratzeko gelditzen zaizkion 120 kilometroak Gävleborg eta Västmanland konderrietan egiten ditu eta Uppsalako konderrian dagoen Älvkarleby udalerria itsasoratzen da Itsaso Baltikoan.

## Iruditegia 

Irudi:Leksand Österdalälven båt.jpg|Österdalälven.
Irudi:Vansbro-1.JPG|Västerdalälven.
Irudi:Älvmötet från ovan (4).JPG|Djurås herria, ibai bien elkargunea.
Irudi:Färnebofjärden Sevedskvarn rapids.jpg|Ur lasterrak.
Irudi:Dalälven river , Alvkarlaby, Sweden.jpeg|Ibaia Älvkarleby udalerrian.

## Kanpo estekak