open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eszentriko (espeleotema)

[thumb|Eszentrikak [Timpanogos Cave National Monumenten, AEBak]]
**Eszentrikoak** itxuraz grabitate indarraren eraginari ihes eginez sortutako espeleotema karstikoak dira. Antoditak edo heliktitak izan daitezke. Antoditak, azaleko isuriagatik eratzen dira. Aire korronteak eta ondorengo lurrunketa dauden tokietan eratzen dira. Aragonitozkoak direnean, antodita oso hauskorrak eta talde oso zuntztsuak ikus daitezke. Kaltzitazkoak direnean, adar itxura dute eta sendoagoak dira. Heliktitek, euren hazkuntzarako ura eramango duen erdiko kanal bat behar dute. Edozein norantzatan hazten dira, eta, euren eraketan, faktore askok parte hartzen dute, kristalizazio ardatzen birak, alboko poroen agerpenak (erdiko hodia eten izanagatik), ezpurutasun metaketa uraren lurrunketagatik eta aire korronteak, adibidez.

Ez dira leize askotan agertzen. Espainian, Kantabriako El Soplaon, Alacanteko Canelobreko Leizeetan, Huelvako Mirarien Leizean eta Palentziako Frantziarren Leizeaan daude. Euskal Herrian, Bizkaiko Pozalaguan.

## Kanpo estekak
Rapcore

**Rapcore** rap hardcore, gangsta rap, hard rock, metal alternatiboa, hardcore punk eta batzuetan funk musika estiloak bateratzen dituen musika estiloa da. **Rap metal** edo **rap rock** bezala ere ezaguna da. Nu metal musika estiloaren sorreran eragina izan du.

## Historia 
Rapcorea Herbehereetan du jaioterria. Urban Dance Squad taldeak musika estilo bat sortu zuen eta gerora Ameriketako Estatu Batuetara heldu zen, 80ko hamarkadaren erdialdean garatuz.

Anthrax, Stuck Mojo, Public Enemy, Run DMC, 311, Bad Brains, Beastie Boys, Kid Rock, Biohazard, Boo-Yaa T.R.I.B.E., Suicidal Tendencies eta Faith No More taldeen diskoetan entzun daitezke rapcorearen erroak.

Rap metal edo rap rock soilik egiten zuten Rage Against the Machine, Biohazard eta Urban Dance Squad taldeen arrakastaren ondorioz zabaldu zen.

## Rapcore taldeak 
## Kanpo estekak
Van Allenen gerrikoak

thumb|200px|Van Allenen gerrikoak
**Van Allenen gerrikoak** energiaz kargatutako partikulak dituzten eremuak dira. Partikula horietatik gehienak eguzki haizetik datoz, horren magnetosferak planeta baten inguruan harrapatu eta atxikitzen direnak. Lurrak horrelako bi gerriko ditu, eta batzuetan beste batzuk sor daitezke aldi baterako. Gerrikoek James Van Allenen izena hartzen dute, 1958an deskribatu zituenak.

Lurraren bi gerriko nagusiak 640 eta 58.000 km arteko altueratik hedatzen dira, erradiazio mailak aldakorra duten eremua. Gerrikoak Lurraren eremu magnetikoaren barnealdean daude. Elektroiak eta protoi energetikoak harrapatzen dituzte. Beste nukleo batzuk, alfa partikulak kasu, ez dira hain ohikoak. Gerrikoak osatzen dituzten partikula gehienak eguzki-haizetik datozela uste da; beste batzuk, berriz, izpi kosmiko moduan iristen dira. Eguzki-haizea harrapatzean, eremu magnetikoak energia-partikula horiek desbideratzen ditu, eta atmosfera hondamenditik babesten du.

Gerrikoak arriskutsuak dira sateliteentzat, eta haien osagai sentikorrak blindaje egoki batekin babestu behar dira eremu horretatik gertu denbora asko igarotzen badute. Van Allenen gerrikoak zeharkatu zituzten *Apollo* misioetako astronautek erradiazio dosi oso baxua eta kaltegabea jaso zuten.

2013an, Van Allen zundek hirugarren erradiazio gerriko iragankor bat atzeman zuten, lau astez iraun zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troiako Olerkia

[thumb|Troiako olerkiaren miniatura: [Jason eta herensugea, Helenaren bahiketa eta Troiako sutea. (1330; BnF).]]
**Troiako Olerkia** (Roman de Troie), Benoît de Saint-Maurek idatzitako olerki narratibo frantziar bat da, 1170 inguruan idatzi zuena.

**Troiako Olerkia**, zortzi silabatako hitz neurtuetan idatzitako olerki bat da, 30.000 hitz neurtu baino zertxobait gehiagorekin, eta *roman courtois* deritzon generokoa, eta, honen barnean, erromatar tematikakoa.

Troiako Gerra kontatzen du, bere hasieratik, heroiak itzuli arte.

Nabarmentzekoa da, olerki hori ez zela Homeroren Iliadan oinarritu, baizik eta Dares Frigiarra eta Diktis Kretarraren istorioetan, eta, beraz, bere pertsonaiek, egungo Turkian egon ziren aurkitu zituzten maitasun xehetasun eta mirariak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak
Benoît de Saint-Maure

**Benoît de Saint-Maure** edo *Benoît de Sainte-More*, XII. mendeko idazle frantziar bat izan zen, Toursen jatorria zuena.

Bere lanik ezagunena, Troiako Olerkia edo Roman de Troie da, 1160 eta 1170 bitartean idatzitakoa, Leonor Akitaniakoari eskeinia, eta, ziuraski, beronek eskatua. Troiako Gerrari buruz, Erdi Aroan idatzi zen lanik garrantzitsuena da, eta III. eta IV. mendeetan idatzitako Iliadaren latinerako itzulpenetan oinarritua dago.

*Estoire des Ducs de Normandie* ("Normandiako dukeen historia") izeneko lan bat ere idatzi zuen, 1175 inguruan, garai horretan Ingalaterrako errege zen Henrike II.a Ingalaterrakoaren aginduz, iturri bezala, Gilen Jumiègesekoa, Gilen Poitiersekoa, Dudon Saint-Quentingoa eta Robert Wacen kronikak erabiliz.
Robert Wace

[thumb|260px|Wacen oroimenezko plaka [Saint-Hélier (Côte-d'Or)|Saint Hélierreko Vièr Marchin.]]

**Robert Wace**, edo soilik **Wace**, 1115ean Jersey uhartean jaioa eta 1170 ondoren hila, olerkari anglonormandiar bat da.

Bere gaztaroa Caenen pasa zuen, eta Chartresen eta Parisen ikasi zuen. Bere bizitzaren amaiera aldera, Bayeuxen kanonigoa zen. Bere hiru lan nagusiengatik ezagutzen da:

* santuen bizitzen sail bat: San Nikolas, Santa Margarita eta Andre Mariaren Sorkuntza, bertso oktosilaboetan idatziak.
* Roman de Brut edo *Brut Ingalaterrakoa* (1155 inguruan), Leonor Akitaniakoari eskainia.
* Roman de Rou, Normandiako dukeei buruzko epopeia bat.

Roman de Brut, non, beste batzuen artean, Chrétien de Troyes inspiratu zen, zabalki, Godofredo Monmouthekoaren *Historia Regum Britanniae* lanean inspiratua dago. Wacek Artur erregearen elezaharra kontatzen du frantziar-normandiar elementuak sartuz, Mahai Biribilaren papera nabarmenduta. Exkalibur izena ere eman zion Arturren ezpatari, eta kristau zaldunak zelta ohitura batzuekin elkartzen ditu; elkarte honetatik sortu ziren Mahai Biribileko Zaldunak.

## Ikus, gainera 
* Mahai Biribileko zaldunak
Kheti I.a

**Kheti I.a** edo **Aktoes**, Egiptoko IX. dinastiako lehen faraoia izan zen, dinastiaren sortzailea, K.a. 2150ean.

Aktoesek estatu kolpe bat eman zuen, eta bere burua faraoi izendatu zuen Menfisetik gertu zegoen Henen-Nesut edo Herakleopolis Magnan, bere autoritatea soilik eskualderik gertukoenetan onartua izan zen arren, honela, IX. dinastia abiaraziz.

Sexto Julio Afrikanok **Aktoes** deitzen du, eta, Manetonengandik kopiatuta, dinastia honek bere hiriburua Herakleopolisen zuela eta Aktoesek sortu zuela idatzi zuen, nork aurreko erregeak baino askoz modu krudelagoan jokatu zuen, Egipto osoa atsekabetuz. Beranduago, erotu egin zen eta krokodilo batek hil zuen.

Eusebio Zesareakoak, **Oktois** deitzen duen errege honek, Egipto guztia kalamitate izugarriz josi zuela dio.

Ez da agertzen Abidoseko Errege Zerrendan, ezta Saqqarakoan ere. Bere izena zuen Turineko Errege Kanonaren txatala, galdu egin zen.
Lisimako Traziakoa

**Lisimako Traziakoa**, Alexandro Handiaren jeneraletako bat izan zen, eta honek sortutako inperioaren oinordekoetako bat, oinordeko hauei, diadoko deritzelarik. Traziako errege izan zen (bere garaian, Itsaso Beltzetik ekialdean, Mazedoniaraino mendebaldean hedatzen zen lurralde bat), 20 urtez. Gainontzeko diadokoak bezala, batzuekin eta besteekin aliatuz eta borrokatuz pasa zituen urteak. K.a. 301ean, Kasandro Mazedoniakoarekin eta Seleuko I.a Nikatorrekin aliatu zen Antigono Monoftalmosen aurka, hau, Ipsoko guduan garaitu zutelarik. K.a. 288an, Mazedonia inbaditu zuen, eta, Pirro Epirokoarekin aliatuz, Demetrio I.a Mazedoniakoa preso hartu zuen, ondoren, kanporatu egin zuena. Demetrio, orduan, Seleuko I.a Nikatorrekin babestu zen, jada Babilonia eta Siriako errege zena.

Antzinako general Ptolomeo I.a Soterrekin aliatu zen, garai horretan Egiptoko errege zena, eta bigarren aldiz ezkondu zen honen alaba batekin, Arsinoe II.arekin. Lisimakok, jada bazuen Agatokles izeneko seme bat. Arsinoe, Lisimakoren seme honen aurka azpijokoan aritu zen, tronuarekin geratzeko bere aita hil nahi zuela adieraziz. Lisimako erabat konbentzitu zuen bere emazteak esandako honek, eta, orduan, bere seme Agatokles hiltzea agindu zuen. Ekintza honek, batere mesederik egin ez zion altxamendu handi bat sorrarazi zuen. Gertakari hauen ondoren, Lisandra, Agatoklesen alarguna, Seleuko I.aren gortera joan zen, hau, Lisimakoren aurka borrokatzeko konbentzituz.

Pergamo hiriak (Misian, egungo Turkiaren ipar-mendebaldean), garrantzi handia hartu zuen, Lisimako jeneralak, akropolia, bere altxorrak gordetzeko gotorleku bihurtu zuenean. Esmirna hiria handitu eta gotortu ere egin zuen, egungo Turkiaren mendebaldean.

K.a. 281ean hil zen, Seleukok garaitua. Alexandrok, Lisimako eta odrisiar emakume baten semea, eta, beraz, Agatoklesen anaia zena, Agatoklesen alarguna zen Lisandra, honen senarraren gorpua berreskuratzeko konbentzitu zuen. Kardia eta Paktia hirien artean lurperatu zuen, Kersoneso Traziarrean.

Lisimako hil ondoren, Traziaren zati bat, Mazedoniako Erresumara pasa zen, eta, bestea, Asia Txikikoa, Seleuzidar Inperiora.
Nu metal

**Nu metala** edo **nü metala**, **new metal** (**metal berria** euskaraz) hitzaren laburdura dena, 90eko hamarkadaren erdialdean Ameriketako Estatu Batuetan sortutako azpigenero musikal bat da. Grunge, metal alternatibo, funk, rap musika estiloak eta heavy metalaren thrash metal eta groove metal azpigeneroak eraginda sortu zen.

Korn eta Deftones musika taldeak izan ziren musika estilo honen aitzindariak, lehenengoak *Korn* (1994) diskoarekin eta bigarrenak *Adrenaline* (1995) diskoarekin.

## Talde nabarmenak 
* 12 Stones
* Bring Me the Horizon
* Deftones 
* Drowning Pool
* Emmure
* Godsmack
* Korn
* Issues
* Limp Bizkit
* Linkin Park
* My Ticket Home
* Of Mice & Men
* Papa Roach
* P.O.D.
* Slipknot
* Staind
* System of a Down

## Ikus, gainera 
* Metal alternatiboa
* Rapcorea

## Kanpo estekak
Eskafoide

**Eskafoidea** giza gorputzeko bi hezur bikoiti dira:
* Eskafoide (karpoa), eskumuturrekoa.
* Eskafoide (tartsoa), orkatilakoa. Ingeleraz eta beste hizkuntza batzuetan **nabikular** izena ematen zaio.
Tarso

**Tarso** (; ; ; ) Turkiako hegoaldeko hiria da, Asia Txikian (Zilizia). San Pauloren sorterria.

## Historia 
K.a. XII. mendean argolidarrek sortu zuten. Hititek hartu zuten, eta itsasoko herriek ere menderatu zuten. Asiriarren eta persiarren mendean egon zen. K.a. 333. urtean Alexandro Handiak bereganatu zuen, eta ondoren seleukotarren mende egon zen. Ponpeiok hartu zuen eta *Juliopolis* izena izan zuen denbora labur batez. 780. urtean arabiarren esku geratu zen, 965. urtean Nizeforok konkistatu zuen, eta 1199. urtean Ziliziako Armeniar Erresumako hiriburu bihurtu zen. 1359. urtean mamelukoek hartu zuten, eta ondoren otomandarren esku egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monsanto

**Monsanto Company** AEBetako nekazaritza korporazioa da, genetikoki eraldatutako hazien ekoizle handiena mundu osoan. Izan ere, hainbat laboretan merkatuen % 70-% 100 dauka bere mende. Halaber, hazi arrunten konpainiarik handiena ere bada munduan, 2005ean Seminis Inc erosi ondoren. Orotara 18.800 langile ditu, eta 2007rako 8.563 mila milioi dolarreko mozkina aitortu zuen.

Genetikoki eraldatutako hazien eta hazteko hormonen garapenak eta salmentak, baita politikaren gaineko lobby-jarduerak ere, mundu osoan zehar eragin dute polemika, eta globalizazioaren aurkako mugimenduen eta ingurumenaren aldekoen jomugan jarri dute enpresa.

## Historia 
John Francis Queeny botikariak sortu zuen Monsanto 1901ean St. Louis-en (Missouri). Enpresari emaztearen ezkondu aurreko abizena eman zion. Hastapenean, sakarinaz eta kafeinaz hornitzen zuen Coca-Cola konpainia. 1940ko hamarkadatik aurrera plastikoen eratorriak ekoizteari ekin zion, eta lehen bonba atomikoa garatzeko proiektuan parte hartu zuen. 1960ko hamarkadan, Vietnamgo Gerran erabilitako agente laranja zeritzonaren ekoizle nagusia bilakatu zen. Bioteknologia arloan 1997an hasi zen.

## Oin oharrak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Courteney Cox

**Courteney Bass Cox** (Birmingham, Alabama, Ameriketako Estatu Batuak, 1964ko ekainaren 15a - ) aktore, film ekoizle eta modelo ohi estatubatuarra da. *Friends* telesailean Monica Gellerren papera antzezteagatik egin zen ezaguna.

1999tik David Arquette aktore eta zuzendariarekin ezkonduta dago eta bere ezkon-izena **Courteney Cox Arquette** da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Courteney Cox (IMDb)
Jennifer Aniston

**Jennifer Joanna Aniston** (Sherman Oaks, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1969ko otsailaren 11 - ) antzezle, komediante, zuzendari eta zinema ekoizle estatubatuarra da, *Friends* telesailean Rachel Greenen papera antzezteagatik ezaguna: telesaileko emakumezko aktore onenaren Urrezko Globoa irabazi zuen interpretazio horrengatik, baita  Emmy Sari bat eta Aktoreen Sindikatuaren Sari bat ere. Azken bi denboraldietan milioi bat dolar jaso zituen kapitulu bakoitzeko.

## Biografia 
Jennifer Joanna Aniston New Yorken hazi zen. John Aniston aktorearen eta Nancy Dow aktore eta modeloaren alaba da. Aita greziarra zen, Kretan jaioa eta ama, New Yorken, italiar, eskoziar-kanadar, irlandar, ingeles eta greziar jatorrikoa.eskolan ibili zen eta Manhattan Fiorello H. LaGuardia High School of Music & Art and Performing Arts-eko bigarren hezkuntzan graduatu.

## Ibilbidea 
Aniston 1990ean Hollywoodera (Los Angeles, Kalifornia) bizitzera joan zenean, lortu zituen lehen rolak telebistan *Molloy* telesailean eta *Camp Cucamongan*.Denbora pasatu ondoren *Leprechaun*en estreinaldian, Anistonek emanaldia uztea pentsatu zuen.

Zinemako ibilbide arrakastatsua du batez ere komedia erromantikoetan: Hollywoodeko hainbat ekoizpen zinematografikotan parte hartu zuen. Kritikaren laudorioak irabazi zituen, ''She 's the One*, *Office Space*, *Friends with Money* eta *The Good Girl* film independenteetan egindako interpretazioengatik. *Friends* telesaila amaitu ondoren, haren arrakasta komertzial handienak *Bruce Almighty*, *Along Came Polly*, *The Break-Up*, *Marley & Me* eta *He's Just Not That Into You* filmak izan dira.

## Informazio gehigarria 
Telesailetan ere presentzia handia izan zuen, *The Rachel* ezizenaz ezaguna den ile mozketa ikonikoagatik. Oso ezaguna izan zen garai hartako emakumeen artean. Izan ere, hainbat urtez orrazkera imitatu zen, eta, gainera, *Rolling Stone* aldizkariak «*Estatu Batuetako ilerik onena''» izendatu zuen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
#### Gonbidatutako agerraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panamako plaka

thumb|500px|Panamako plakaren mapa
**Panamako plaka**, mikroplaka tektoniko bat da. Haren hedadura, 0,00674 estereorradian da. Karibeko plakari lotua dago. Erdialdeko Amerikan dago, eta Panamako istmoa hartzen du.

Panamako plakak mugakide ditu Karibeko plaka, Ipar Andeetako plaka, Nazcako plaka eta Cocosko plaka.

Panamako plaka, milioi bat urteko, 0.9069ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 54º 06' ipar latitudean eta 90º 25' mendebal longitudean kokatutako polo bat erreferentziatzat hartuta.

## Kanpo estekak
Piarres Larzabal ikastetxea

**Piarres Larzabal ikastetxea** edo **Piarres Larzabal kolegioa** Lapurdiko Ziburu eta Zokoa herrien artean dagoen ikastola bat da, kolegio mailako ikasketak eskaini eta, besteak beste, Hendaia eta Donibane Lohizune inguruko ikasleak biltzen dituena.

## Historia 
1999-2000 ikasturtean zabaldu zituen bere ateak eta horrela Ipar Euskal Herriko bigarren mailako bigarren kolegioa izan zen, Kanboko Xalbador kolegioaren ondoren.

2006z geroztik, Untsin bazterrean kokatua da eta Ziburuko itsas lizeoaren ondoan da. Piarres Larzabal kolegioa euskal kulturan murgildua da. 2006ko urriaren 7an estreinatu zen kolegio berria.

## Helburuak 
40 urtez hasitako euskararen irakaskuntza hedatzearen abentura jarraitzen du. Piarres Larzabal kolegioa Seaska erakundearen partaidea da. Seaskako filosofian eta hezkuntza proiektuan oinarritzen da. Lehen mailetan erakusten denaren jarraipena bideratzen du.

Proiektua esperientzien bitartez egokitzen da, baina erronka batzuk gelditzen dira, hala nola: "gure gazteak euskaraz bizi daitezen beti lortzekoa da".

Kolegioko hezkuntza-proiektuaren arabera ahalegintzen da ikasle bakoitzak,

* Egunerokoan bere hoberena eskain dezan
* Errespetua gara dezan, bai berekiko eta besteekiko
* Ikastegiko bizian parte har dezan, herritar gisa lehen urratsak pausatuz.

## Irakaskuntza 
Ikastegiak finkatu dituen helburu nagusiak gauzatzeko pedagogia eta hezkuntza ekintzailean sustraitzen da, harreman hertsiak gurasoekin elikatzen ditu eta pedagogia proiektu berezi anitz uztartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bernat Etxepare Lizeoa - Baiona
* Xalbador kolegioa - Kanbo
* Manex Erdozaintzi kolegioa - Larzabale
* Estitxu Robles kolegioa - Baiona

## Kanpo estekak 
* www.larzabalkolegioa.net webgune ofiziala
Venera 2

**Venera 2**, 1965eko azaroak 12an jaurti zen, eta, Artizarrera bidalitako Venera Programako bigarren espazio zunda izan zen, telebista sistema bat eta tresna zientifikoak eramanez. 1966ko otsailak 27an, ontzia Artizarretik igaro zen, planetagandik 24.000 kilometroko distantziara, eta orbita heliozentriko batean sartu zen. Ontziaren sistemak, planeta aztertua izan eta datu horiek Lurrera igorri aurretik funtzionatzeari utzi zion.

## Kanpo estekak
Anastasia Romanovna Zakharina

**Anastasia Romanovna Zakharina** (; ? - 1560ko abuztuaren 7agreg./uztailaren 28ajul.), Ivan IV.a Errusiakoa Izugarria tsarraren lehen emaztea izan zen.

Roman Zakharin boiardoaren alaba, Romanov errege dinastiari izena eman ziona, Ivanen emazte bezala aukeratua izan zen, Moskuko Kremlinean, ezkontzeko adinean zeuden neska noble guztien artean eginiko aukeraketa baten bidez. Ezkontza, 1547ko otsailak 3an ospatu zen Moskuko Deikundearen Katedralean. Sei seme-alaba izan zituzten: Ana, Maria, Demetrio, Ivan, Eudoxia eta Teodoro.

Historialariek, Anastasiak, bere senarraren izaera bortitza eta oldarkorra baretzeko eragin apal bat zuela diote. 1560ko udan, ustekabean, gaixotu eta hil egin zen. Honen ondorioz, Ivanek, nerbio arazo larriak izan zituen, Anastasia, boiardoek pozoitu zutela susmatzen zuelako baita ere. Krimenaren frogarik lortu ez zuenez, boiardo ugari torturarazi eta hilarazi zituen.

Anastasiaren hondarretan, arkeologo eta lege-mediku aditu errusiarrek eginiko azterketek, pozoi hondarren presentzia frogatu zuten Ivanen emaztearen hezurduran, honek zuen susmoa baieztatuz.

Anastasiaren neba, Nikita Romanovic Zakharin-Juriev, Fedor Romanoven aita izan zen, Romanov abizena hartu zuen lehena. Fedor Romanov, Rurik dinastiako azken tsarra izan zen Teodoro I.a Errusiakoaren lehengusua izan zen. Amaitutako dinastiarekin izan zuen harreman honek, Fëdorren seme zen Mikel I.a Errusiakoa errege bezala aukeratzea erraztu zuen, Garai Nahaspilatsuaren ondoren.
Akrostiko

thumb|Nafarroako Leodegundia erreginaren eztei-kantaren akrostikoaren hasieraː LEODEGV...)

**Akrostikoa** (grezierazko ἄκρος *akros*, muturra, eta στίχος *stikhos*, lerroa edo bertsoa), olerki bat da, non bertso bakoitzeko hasierako, erdiko edo amaierako hizkiek, bertikalean irakurriak, hitz edo esaldi bat eratzen duten. Hedapenez, akrostiko, hizki horiek osaturiko hitzari ere deitzen zaio. Literatura asmakuntza hau, bereziki, forma bihurrienak gehien erabili diren garaietan hedatu da, literatura barrokoan kasu.

## Antzinakoak 
Kristautasunaren hastepenetakoa da akrostiko ezagun bat, Mediterranio ekialdeko lehen kristauek grekeraz osatutakoa, kristauen jainkoa gurtzekoː *Jesukristo, Jainkoaren seme eta salbatzaile.*
 **Ι**ησούς    I  *esous*   Jesus
 **Χ**ριστός   CH *ristos*  Kristo
 **Θ**εού      TH *eou*     Jainkoaren
 **Υ**ἱός      Y  *ios*     seme
 **Σ**ωτήρ     S  *oter*    salbatzaile

Grekerazko akrostikoak ΙΧΘΥΣ (ICHTHYS) ematen du, *arraina* grekeraz, eta arraina kristautasunaren sinboloa zen garai hartan.

Leodegundia Iruñeko erregina ezkontidearen epitalamio edo eztei-kanta (9. mendeko Nafarroako dokumentua) akrostiko bat da halaber, Leodegundiaren edertasuna goraipatzen duena: "Leodegundia pulcra Ordonii Filia", Leodegundia Ordoñoren alaba ederra.

## Euskarazkoak 
Euskaraz ezagutzen den lehen akrostikoa Pierre Argaiñaratz idazleak utzi zuen *Noelac* bere liburuan XVII. mendean, bere adiskide Joanes Etxeberri Ziburukoaren omenez. Bertso batekin osatzen den akrostiko bitxia da, letra bakoitza errepikatzen baita larriz eta xehez Etxeberriren izena ematekoː *EeTtÇçHhEeBbEeRrRrIi* (orduko grafian).

Beste akrostiko xelebre bat, adibide gisa, Joxantonio Ormazabalen poema edo igarkizun hau, tipografiaren hutsuneekin ere jokatzen duena UDABERRIA osatzeko:
   neg**U**aren
    on**D**oren
     d**A**tor
      **B**ere
      **E**guzki
 epela**R**ekin
    lo**R**ez
 jantz**I**ta
     k**A**ntari
Pello Mari Otaño bertsolariak 1901ean Jose Mari Aldasoro *lagunari Ongi-etorriya* bertso akrostiko pare bat idatzi zizkion.  Lerro bakoitzaren lehenengo letra hartu eta goitik behera irakurtzen bada, "Jose Mari Aldasoro" izena  irakur daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desiren putzu

[thumb|220px|Desiren putzua [Los Angeleseko auzo txinatarrean. AEB.]]
**Desiren putzua**, Europako folkloreko izen bat da, bertan eskatutako edozein desira, betea izango dela pentsatzen den putzuendako. Desira bat betea izango zenaren ideia, uretan jainkoak zeudela zioen sinesmenetik, edo han, jainkoen opari bezala jarria izan zela uste izanagatik dator, ura, bizi iturria baita, eta, sarri, urria izaten da.

Urak, energia sendatzaileak zituela uste izan zen, eta, beraz, putzuak, bertan desirak eskatzen zituen, bainatzen zen edo bertatik ura edaten zuen jende askoren artean ospetsuak egin ziren. Jendeak, putzuko zaindari edo biztanleek, prezio bat ordainduta desira bat emango ziela uste zuen. Orohar, desira esan ondoren, batek, txanponak bota behar zituen putzura. Desira, orduan, putzuko zaindari edo biztanleek beteko zuten, txanpona erortzen zen moduaren arabera. Txanpona, aurpegia gorantz zuela iristen bazen putzu hondora, desira betea izango zen, baina, beste aldearekin gorantz iristen bazen, ez.

Putzu eta iturrietara (adibide ezagun bat Erromako Fontana di Trevi da) txanpon txikiak botatzearen ohitura, azaldutako honetatik dator. Txanponak, han jarriak izango ziren jainkoarentzat, esker on bezala.

## Bitxikeriak 
* Terence Trent D'Arby, Bob Mould eta Monte Montgomeryren abestien artean, desiren putzuak aipatzen dituztenak daude.
* Espainian, Valladolideko probintziako Zaratan herrian, apaingarri bezala, desiren putzu bat duen merkatalgune bat dago.

## Kanpo estekak
Aqua Virgo

thumb|200px|Aqua Vergine akueduktuaren zerbitzu sarrera, "Nazaretarraren bidean".
**Aqua Virgo**, Erromako antzinako hiria urez hornitzen zuen 11 akueduktuetako bat zen. Akueduktua, erabiltzen utzi zen Erromatar Inperioa gainbehera zihoanean, baina ia erabat berriztu zen ia mila urte beranduago, Pizkunde garaian, bere egungo forma **Aqua Vergine** bezala hartuz.

Marko Agripak, akueduktu hau eraikitzen amaitu zuen K. a. 19ko ekainak 9an, Augustoren erregealdian. Bere iturria, Via Collatinaren zortzigarren mugarriaren ondoan dago, Via Praenestinatik 3 kilometro ingurura. Sexto Julio Frontinok igorritako elezahar baten arabera, egarritutako soldadu batzuk, ura eskatu zioten neska gazte bati, nork, ondoren akueduktua hornitu zuen iturbururanzko bidea adierazi zien. Aqua Virgok, bere izena, neska gazte honengatik jaso zuen.

Bere 20 kilometro baino gehiagoko luzeran, akueduktuak, soilik 4 metroko beheragune bat zuen Erromara heltzeko Marteren Zelaiaren erdian. Bere oparoaldi garaian, akueduktuak, egunero, 100000 metro kubiko ur baino gehiago horni zitzakeen. Akueduktua, ia osorik, lurpetik zihoan. Prokopiok, 537an, Erroma setiatzen ari zirenean, godoak, lurrazpiko kanal hau, Erroma inbaditzeko pasabide sekretu bezala erabiltzen saiatu zirela dio.

Erromatar Inperioa erori ondoren jasan zuen kaltearen ondoren, akueduktua, Adrian I.a aita santuak konpondu zuen VIII. mendean. Erabat zaharberritua izan ondoren eta bere sorreratik, irteeraraino Pinzio eta Kirinal muinoetan eta Marteren Zelaiaren barnean egindako birmoldatze lan sakonen ondoren, Nikolas V.a aita santuak, Aqua Vergine bezala sagaratu zuen 1453an.

2007ko ekainak 13an, eraikuntza lan baten ondorioz kaltetu zen.

## Kanpo estekak
Pinzio

**Pinzio muinoa** () Kirinal muinotik iparraldera dagoen Erromako muino bat da, Marteren Zelaira ikuspegia duena. Erromako antzinako hiriaren jatorrizko mugetatik kanpo zegoen arren, eta Erromako zazpi muinoetako bat ez zen arren, Aureliano enperadorearen erregealdian, 270 eta 273 urteen artean eraiki zen harresiaren barnean bai zegoen.

Antzinako Erromako zenbait familia garrantzitsuk izan zituzten euren etxaldeak eta lorategiak (*horti* bezala ezagunak) Pinzion, Erromatar Errepublikaren azken garaietan, hauen artean, Horti Lucullani (Lukulok sortuak), Horti Sallustiani (Gaio Salustio historialariak sortuak), Horti Pompeiani eta Horti Aciliorum zeudelarik. Antzinatean, muinoa, Collis Hortulorum (lorategien muinoa) bezala ezagutzen zen. Bere egungo izena, han IV. mendean bizi izan zen familia bategatik hartzen du, Pinciiak.

Oraindik badaude muinoa hartzen duten zenbait villa eta lorategi, hauen artean, Villa Borgheseko lorategiak daudelarik. Piazza Napoleonek, muinoaren tontorrean, Piazza del Popolorako ikuspegia du, nora, atzean, mendebaldean dauden eskailerek daramaten. Erromaren ostertzaren ikuspegia ere badute hegoaldean eta mendebaldean.

## Kanpo estekak
Helio 4

**Helio 4a**, helioaren isotopo bat da, ez erradiaktiboa eta arina. Diferentzia handiarekin, modu naturalean existitzen diren helioaren bi isotopoen artean arruntena da, Lur planetan dagoen helio guztiaren %99,99986a osatzen duelarik. Bere nukleoa, alfa partikula bat da, bi protoi eta bi neutroiz osatua dagoena. Alfa desintegrazioa, isotopo erradiaktibo askorentzako deskonposaketa modu oso arrunta denez, honek, bere ugaritasuna azalduko luke. Izan ere, elementu astunen alfa deskonposaketa, Lurrean helio 4aren presentzia naturalaren iturria da.

Helio 4a, 2,17 kelvinetik (-271 gradu) behera izozten denean, hau, superfluido bihurtzen da, ohiko likido baten oso propietate ezberdinekin. Esate baterako, helio 4a, estali gabeko ontzi batean uzten bada, ontziaren alboetan geruza fin bat eratzen da, gainez eginez. Jokaera bitxi hau, Clausius-Clapeyronen erlazioaren ondorio da, eta ezin da egungo mekanika klasikoaren eredu zientifikoaren bidez azaldu, ezta eredu elektrikoen fisika nuklearraren bidez ere.

## Kanpo estekak
Isotopo erradioaktibo

Elementu baten **isotopo erradioaktiboa**, isotopo bat da, hau da, elementu batekiko, neutroi kopuruan aldatzen diren aldaerak dira. Isotopo erradioaktiboek, euren jatorrizko elementuarekiko duten ezberdintasuna, erradioaktiboak direla da. Hau, protoi eta neutroien artean balantze txar bat izateagatik gertatzen da. Hau konpentsatzeko, nukleoak erradiazioa igorri behar du, nukleoa egonkortzeko, elementu egonkor edo beste isotopo erradioaktibo bat bihurtuz. Formaz aldatzean askatutako energia, Geiger kontagailu batekin edo partikula detektagailu motaren batekin, wilsonen kamera edo burbuila kamerarekin, adibidez, detekta daiteke.

Isotopo erradioaktibo bakoitzak, semidesintegrazio-periodo eta batez besteko bizitza bereizgarri bat du. Energia, nagusiki, erradiazio korpuskular (partikulak) bezala aska daiteke: alfa (helio nukleoak), beta (elektroiak), neutroiak (erradiazio neutronikoa) edo energia elektromagnetiko bezala (gamma izpiak).

Isotopo erradioaktibo artifizial batzuk, medikuntzan erabiltzen dira. Adibidez, teknezioaren isotopo bat, blokeatutako zain edo arteriak identifikatzeko erabil daiteke. Isotopo erradioaktibo naturalen batzuk, kronologiak berregitek erabiltzen dira, arkeologikoak kasu.

Isotopo erradioaktiboak, neurri txikiagoan, atmosferaren geruza altuetan sortzen dira, izpi kosmikoen ondorioz. Orohar, isotopo erradioaktibo batek, beste elementu batzuk kutsa ditzake, honela, "ugalduz", Kobalto-60a bezala, burdina aktibatzen duena, kobalto60 bihurtuz.

## Ikus, gainera 
* Semidesintegrazio-periodo
* Erradioaktibitate

## Kanpo estekak
Las Aldehuelas

**Las Aldehuelas** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 33 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 98 biztanle zituen 37,88 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Almarza

**Almarza** Soriako probintziako udalerria da. Madrildik 190 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 651 biztanle zituen 101,13 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Andre Agassi

**Andre Kirk Agassi** (Las Vegas, AEB, 1970eko apirilaren 29a - ) tenislari ohia da.

2006ko irailaren 3an, 36 urte zituela, hartu zuen erretiroa. 20 urte eman zituen guztira profesionaletan, urte hauetan, 25 milioi dolar baino gehiago irabazi zituen saritan, eta ATP sailkapeneko lehen postuan egona ere izan zen. Historiako tenislari hoberenen zerrendan kokatu behar dugu.Besteak beste, Grand Slam txapelketa guztiak irabaztea lortu duen tenislari bakanetakoa da (kategoria horretan 8 titulu lortu zituen guztira), eta Master Series / ATP Masters 1000 txapelketa gehien irabazi dituen jokalaria da (17 titulurekin). Steffi Graf tenislari ohiarekin ezkondua dago, zeina munduko lehena ere izan zen.

## Grand Slameko txapelketak 
### Banakakoan irabazle (8) 
### Banakakoan finalista (7) 
### Grand Slam txapelketetako sailkapena 
## ATP Masters Series txapelketak 
### Banakako finalak (22) 
#### Irabaziak (17) 
#### Finalista (5) 
### Masters Series txapelketetako sailkapena 
## Teniseko txapeldunen kopako (Tennis Masters Cup) finalak 
### Irabaziak (1) 
### Finalista (3) 
## Jokatutako finalak (99) 
### Banakakoak (95) 
#### Irabaziak (60) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

#### ATP ez zirenak (5) 
#### Banakakoan finalista (30) 
### Binaka (4) 
#### Irabaziak (1) 
#### Finalista (3) 
## Urteka lortutako garaipen kopurua 
## ATP sailkapenean izandako bilakaera (banakakoa) 
## Kanpo loturak 
* Andre Agassiren webgune ofiziala
Buberos

**Buberos** Soriako probintziako eta Gomarako eskualdeko udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 42 biztanle zituen 18,53 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Hidrokronometro

**Hidrokronometroa**, Giovanni Battista Embriecok asmatu zuen 1867an, eta Parisko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen 1867an, non onarpen handia izan zuen.

Hidrokronometroak, zuhaitz enbor eran eginiko burdin urtuz eginiko zurezko dorre baten forma du, orduen lau kuadranteak, norantza bakoitzetik ikus daitezkeen bitartean.

1873an, ur erlojua, Erromara iritsi zen, eta Villa Borghesen jarria izan zen, Gioacchino Ersochek, erloju hori jartzeko bereziki egindako iturri batean.

## Kanpo estekak
Dévanos

**Dévanos** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 49 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 100 biztanle zituen 16,36 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Deza

**Deza** hitzak esanahi asko ditu:

## Biografia 
* **Diego de Deza**, inkisidore espainiarra.

## Geografia 
* **Deza**, Soriako probintzian dagoen udalerria.
* **Deza ibaia**, Galiziako ibaia.
* **O Deza**, Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen eskualdea.
Deza (Soria)

**Deza** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 56 kilometrora dago. 2006ko erroldaren arabera 320 biztanle zituen 118,15 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Astigarribia

**Astigarribia** Mutrikuko (Gipuzkoa) hego-ekialdean dagoen auzoa da, Debako mugan kokatutakoa.

## Geografia 
Auzoa Arno mendiaren magalean dago, Deba udalerriaren iparraldean.

## Historia 
IX. mendean jada existitzen zen, eta litekeena da Mutrikuren jatorria bertan egotea. 

Bertan dago San Andres eliza. Bera aipatzen duen lehenengo dokumentua 1080. urte ingurukoa da eta bertan Lope Íñiguez kondeak tenplu hori Donemiliaga-Kukulako monasterioari ematen dio. Dokumentuak honela dio: *"..monasterio S. Andree apostoli et vocato Stigarrivia, inter Vizcaya et Ipuzcua sito, qui est ex parte regis..."*. Dena den, eliza zaharragoa da, aldarearen atzealdean ikusten den leihoetako bat prerromanikoa baita. Are gehiago, bada historialaririk erromatar idazleek aipatutako **Tritium Tuboricum** barduliarren herrixkarekin lotzen duenik.

Antzina, Debara heltzeko derrigorrezko zen Astigarribiatik igarotzea, eta hortik igarotzen da ere Donejakue Bidea. Horrek, aberastu egin zituen bertako biztanleak, bertako ibiak jasotako zergen ondorioz. Handik gertu, ibaiaren bestaldean eta jada Deba udalerriaren barruan, Sasiola komentua dago. Oraindik bada bertan antzinako ontziolaren arrastorik, bertan eraikitzen baitziren Deba ibaian behera joaten ziren gabarrak eta txalupak.

1766ko matxinadan Elgoibartik Astigarribiara hedatu zen eta hortik Debara, Mutrikura, Ondarroara eta Berriatuara hedatu zen.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Andres eliza (Astigarribia)

## Kanpo estekak
Fuentecantos

**Fuentecantos** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 13 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 53 biztanle zituen 8,82 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Fuentelmonge

**Fuentelmonge** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 55 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 92 biztanle zituen 42,24 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Ur erloju

thumb|Ancient Persian clock
250px|thumb|Ur erlojua edo klepsidra
**Ur erlojuek** edo **klepsidrek**, egiptoar antzinatean dute euren jatorria, eta, bereziki, gauez erabiltzen ziren, eguzki erlojuek balio ez zutenean. Lehen ur erlojuak, ura, maila bateraino zuten zeramikazko ontziak ziren, oinarrian, zulo bat zutenak, likidoa abiada zehatz batean eta, beraz, aldez aurretik erabakitako denbora batean irtetzeko egokia zena. Ontziak, bere barnean, zenbait marka zituen, uraren mailak, garai ezberdinak adierazteko moduan, egunekoak zein gauekoak.

Ur erlojuak, atenastar auzitegietan ere erabili ziren, hizlariei emandako denbora adierazteko. Diotenez, Platon filosofo ospetsuak, oso eraginkorra zen ur erloju bat asmatu zuen. Beranduago, Erromako auzitegietan erabiltzen hasi ziren, xede berarekin. Gainera, kanpaina militarretan ere erabiltzen ziren, gaueko zaintzak adierazteko. Ur erloju egiptoarrak, gutxi gora-behera aldatua, mende askotan zehar, denbora zenbatzeko tresnarik eraginkorrena izaten jarraitu zuen. Garai hartan eginiko bere azterketari ezker, aurrerapen gehiago egin ahal izan ziren erlojuetan.

## Historia 
[thumb|250px|Klepsidra egiptoarra, [Ptolomeo II.a Filadelfoa|Ptolomeo II.a faraoiaren garaikoa, Erromako Iseo Campensen aurkitua.]]
* K.a. 1530ean, Amenofis I.arentzat, Egipton, ur erlojuaren ezaugarriak zituen ontzi bat eraiki zen.
* Karnakeko Amonen tenpluan, K.a. XIV. mendean datatutako *ur erloju* bat aurkitu da.
* K.a. IV. mendean, Platonek, iratzargailu bat eraiki zuen ur erloju batekin.
* Antzinako Grezia eta Erroman, hitzegiteko denbora, ur erlojuen bidez neurtzen zen.
* K.a. III. mendean, Arkimedesen ikasle zen Ktesibiosek, zenbaki adierazleak eta heldulekudun ur erloju bat garatu zuen.
* Su Sung txinatarrak, 1090ean, elementu mekanikodun ur erloju bat deskribatu eta eraikitzen du.
* 1982an, 13 metroko altuera duen ur erloju bat eraiki zen, Berlinen kokatua, Bernard Gitton frantziarraren errekorra gaindituz.
* Bere gainbehera, erloju mekanikoek jasan zuten aurrerakuntzagatik iritsi zen.

## Beste antzinako erloju mota batzuk 
* Harea-erloju

## Kanpo estekak
Gómara

**Gómara** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 31 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 417 biztanle zituen 68,27 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Hinojosa del Campo

**Hinojosa del Campo** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 38 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 33 biztanle zituen 26,07 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
La Losilla

**La Losilla** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 21 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 12 biztanle zituen 7,90 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Olatz (Mutriku)

**Olatz** Mutrikuko (Gipuzkoa) hego-mendebaldean dagoen baserri-auzoa da, Bizkaiko mugatik gertu kokatutakoa. Abeltzaintza jarduera tradizional nagusia izan da bertan orain arte, eta antzinean eskola propioa eduki zuten ("Eskola Zaharrak").

Bestela, emakumezko izen bera oso zabalduta dago XX. mendeko amaieratik.

## Inguru naturala 
Arno (623 m) mendia hego-ekialdean eta San Blas (222 m) iparraldean mugakide naturalak ditu ingurune karstiko honek. Kobalde izeneko leizea elizatik hurbil dago, Añu, Olazgoikoa eta beste erreka batzuekin lotuta. Halaber, aipatzekoak da Jentiletxeta izeneko kobazulo multzoa.

Artea zuhaitz nagusia da bestalde.

## Baserriak 
*Olatz Goixa*n dagoen Urruztieta edo Urreztieta baserria eta Iturritza, Abeletxe eta Zelaieta nabarmentzekoak dira.

## Demografia 
## San Isidro 
Olazko baseliza eta parrokia XVIII. mendekoa da, eta barrualdean Andre Mariaren, Santa Anaren eta San Isidroren irudi bana ditu.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko onomastika
* Olatz Nagusia
* Olatz Txipia

## Kanpo estekak 
* Olatz auzoari buruzko informazio zabala
Monteagudo de las Vicarías

**Monteagudo de las Vicarías** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 60 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 242 biztanle zituen 97,04 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Matalebreras

**Matalebreras** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 40 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 101 biztanle zituen 41,63 km²-ko azaleran.

## Garraioa 
### Nafarroako Hiriarteko Garraioa 
Udalerri honek Nafarroako Hiriarteko Garraioako linearekin bat egiten du, Iruña eta Soriako geltokien arteko ibilbidea egiten duena, Tutera eta Zentronikotik igaroz.

## Kanpo estekak
Noviercas

**Noviercas** Soriako probintziako ekialdeko udalerri bat da. Soria hiriburutik 38,5 kilometro ekialdera dago. 85,11 kilometro koadro ditu, eta 2008an 205 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ólvega

**Ólvega** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 45 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 3.690 biztanle zituen 98,77 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Zuberoako Andre Mariaren baseliza

**Zuberoako Andre Mariaren baseliza** (erronkaribarreraz: *Xiberuako Andra Mariren baseliza*) Erronkariko ibaxako Garde udalerrian XVI. mendean kristiau baseliza bat da.

## Eraikina 
Baseliza XVI. mendean eraikitako eraikin xumea da, XVII. eta XVIII. mendeetan zaharberritu zena. Barruan erretaula nagusia dago, XVII. mendeko bigarren erdian Joseph Fernándezekin kontratatua eta geroago Jokin Elizondok urreztatua, Jasokundearen mihise interesgarri batekin. Irudi titularra, XIII. mendeko tailu erromaniko bat da. Beste bi erretaula (Done Ibane eta Done Mikel, Done Jakue eta Doñe Ane) eta pulpitu barroko bat ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Garde
* Erronkaribar

## Kanpo estekak
Zinopari

**Zinoparia** toki sakratu batean, errituzko arrazoiengatik utzitako objektu bat da. Objektu hauek antzinako eta egungo gizarteetako ezaugarri dira, eta naturaz gaindiko indarren mesedea jasotzeko egiten dira, iturri historiko greziar eta erromatarrek dioten bezala. Erlijio ofiziletati kanpo eta antzeko ekintzak egtien dira ere gizarte sinegabeetan, halanola desiren putzuetan txanponak botatzea.

## Antzinako ofrendak 
Europan, zinopariak Neolito garaitik egiten dira, leundutako aizkoren altxorrekin, une gailena Brontze Aroaren amaieran iritsiz. Ezpata eta lantza muturrak bezalako objektu baliotsuak, itxura batean, lurperatuak ziren edo, ohikoagoa zenez, ur masetan edo zohikatz guneetan jaurtiak, ezin berreskuratzeko moduan. Sarri, altxor batean aurkitutako objektu guztiak apurturik agertzen dira.

## Katolizismoa 
Katolizismoan, eskaintza mota bat bada, Jainkoari edo gurtzako irudi bati egina, jasotako mesede bategatik esker ona emateko egina, honi *exvoto* esaten zaio. Batzuetan inskripzio, taula edo artelan baten bidez adieraz daiteke, botozko taula bat publikoki erakutsiz edo ezarriz tenplu batean.

## Kanpo estekak
Ileapaindegi

thumb|225px|Umea ileapaindegi batean.
**Ileapaindegi** edo **bizartegi** bat, zenbait zerbitzu estetiko eskaintzen diren toki bat da, nagusiki ile mozketa, baina beste batzuk ere egiten ohi dira, bizar mozketa, depilazioa, atzazal moztea, etab... Zerbitzu ezberdin asko eskaintzen dituenean, apaindegi deritzo.

## Ileapaindegiko tresnak 
Beste batzuen artean, honako tresna hauek erabiltzen dira ileapaindegietan: artaziak, plantxak, hodiak, esku lehorgailuak, lehorgailu automatikoak, orrazia, eskuila, pintzak eta kakotxoak.

## Ikus, gainera 
* Ile
* Apaindegi

## Kanpo estekak
Apaindegi

[thumb|[Washingtongo apaindegi bat.]]

**Apaindegia** edo **estetika zentroa**, bere bezeroei tratamendu estetikoak eskaintzen dizkien saltoki bat da. Besteak beste, zerbitzu hauek eskaini ohi ditu: ilea moztea, manikura, depilazioa, ilea koloreztatzea eta kizkurtzea. Apaindegi batzuk sexu batentzat baizik ez dira, baina badira gizon nahiz emakumeentzakoak ere. Ileapaindegitik edo bizartegitik bereizten dira zerbitzu gehiago eskaintzen dutelako, ez baitira ilea moztera mugatzen.

## Kanpo estekak
Frantziar manikura

eskuinera|thumb|180px|Manikura frantziarraren adibidea
**Manikura frantziarra**, Parisen jatorria duen ideia bat da. Hatzazalaren oinarrizko arrosa kolore naturalagatik, mutur zuriekin bereizten da, hatzazal naturalen antza hartuz. Hatzazalen muturrak, zuriz margotzen dira, gainontzeko zatia, arrosa koloreko esmalte batekin edo kolorerik gabeko batekin margotzen den bitartean.

## Historia 
Manikura frantziarrak, ziuraski, bere jatorria, XVII. mendean izango zuen, eta ezaguna zen 1920 eta 1930eko hamarkadetan. Estiloa, bere sinpletasunagatik aukeratua da, hatzazalei, itxura natural eta zaindutako bat emanez. Bere ospea, egungo joera kosmetikoetan amerikar industria pornografikoko estetikak izan duen eragin handiagoari ematen zaio.

## Prozedura 
Manikura frantziarra, sarri, beste manikura mota batzuk baino garestiagoa da, hatzazalaren gainean aerografo bidezko diseinua bezala, hatzazal esmaltedun plantila edo margotu bat erabiltzen duena, zurizko lerro fin batekin, edo lerro sendoago bat, ez oso zehatza, beranduago, hatzazal esmalte kentzailearekin garbitzen dena. Zuk zeuk egin moduan, manikura frantziarra, etxean ere egin daiteke, hatzazal esmaltea emateko plantilen bidez.

## Aldaerak 
Manikura amerikarra, manikura frantziar bat da, baina muturrak beix kolorekoak, zuriak izan beharrean, eta hatzazalaren gaineko arrosa kolorezko leunduarekin. Hatzazal akrilikoak ere erabiltzen dira, oso luzeak direnak, hatzazalentzako lekeda bereziarekin itsatsiak.

## Kanpo estekak
Pinilla del Campo

**Pinilla del Campo** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 36 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 21 biztanle zituen 19,39 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Portillo de Soria

**Portillo de Soria** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 35 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 18 biztanle zituen 12,94 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Quiñonería

**Quiñonería** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 48 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 20 biztanle zituen 38,47 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Reznos

**Reznos** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 47 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 36 biztanle zituen 20,44 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ktesibios

[250px|thumb|Ur erloju greziar baten berregitea. Agoraren Museoa, [Atenas.]]
**Ktesibios Alexandriakoa** (grezieraz Κτησίϐιος/Ktêsíbios) (K.a. 285-K.a. 222), Alexandrian jaioa, Antzinako Greziako asmatzaile eta matematikari bat izan zen, K.a. III. mendean bizi izan zena. Fenomeno naturalen ikerketari buruz eginiko bere ekarpenak, soilik Arkimedesenen azpitik daude. Aire konprimatuari buruzko lehen tratatua idatzi zuen, bere elaboraziorako ponpa pneumatikoak edo baita kanoiak ere erabiliz. Ikerketa hauek, *On Pneumatics* airearen elastikotasunaren entseguekin batera, pneumatikaren aita izatearen ospea eman diote. Bere idazkietako bakar bat ere ez da mantendu, bere *Memorabilia* barne. Bere lanen bilketa, osorik Ateneo Naukratiskoak bildu zuen, nork bere lanean aipatzen duen, Filon Bizantziokoa eta Vitruviogatik ezagutzen den arren.

## Biografia 
Ktesibios, ziuraski, Alexandriako Museoko pertsonarik garrantzitsuenetako bat izango zen Ptolomeo I.a Soter eta honen oinordeko izan zen Ptolomeo II.aren garaian. Oso gutxi ezagutzen da bere bizitza eta lanari buruz. Esaten denez (ziur aski Diogenes Laertziok), Ktesibios, ile-apainketa zerbitzu bat eman zuen antzinateko lehen pertsona izan zen. Bizargin bezala eman zuen bere bizitzaren garai honetan, kontrapisuzko palanka baten bidez, ispilu doigarri bat asmatu zuen. Bere beste asmakuntzak, hidraulikaren barnean egin zituen, organo hidrauliko edo hydraulis bat, egungo organoaren aurrekaritzat jotzen dena eta klepsidra izeneko ur erloju bat garatu zuen. Klepsidrak, Christiaan Huygens herbeheretar fisikariaren garaira arte asmatu ziren erloju guztien artean zehatzena zen. Fisikari herbeheretarrak, pendulu bat erabili zuen erlojuaren makineria erregulatzeko, XVII. mendean. Sifoiaren printzipioa, Ktesibiosi eman zitzaion.

Ktesibiosen lana aipatzen duten antzinateko azken zientzialariak, Proklo (Euklidesen lan batzuk aipatu zituena) V. mendean eta Heron Alexandriakoa dira.

## Literatura 
* "The principle of the hydraulic organ", Ch; MacLean,. S.I.M. 1905.
* "The Organ of the Ancients", Henry George Farmer, Isis, Vol. 17, No. 1 (1932), pp. 278-282
* "Histoire mondiale des sciences", Colin Ronan, (1988), 2ª édition, Seuil ISBN-2020362376 (non klepsidren garapenean hobekuntzak lortzeko Ktesibiosen lanak deskribatzen diren).
* "hydraulus dans Dictionnaire des antiquités grecques et romaines" - Daremberg y Saglio 1920.
* "Tittel, article hydraulus, dans Real Encyclopedia der klassichen". Altertum Pauly y Wissowa.
Vozmediano

**Vozmediano** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 52 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 40 biztanle zituen 16,64 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Los Villares de Soria

**Los Villares de Soria** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 18 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 97 biztanle zituen 14,37 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Torrubia de Soria

**Torrubia de Soria** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 37 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 76 biztanle zituen 52,33 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Torlengua

**Torlengua** Soriako probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 92 biztanle zituen 41,15 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Tejado

**Tejado** Soriako probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 176 biztanle zituen 77,96 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Tajahuerce

**Tajahuerce** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 35 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 34 biztanle zituen 20,87 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak