open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfeo

Greziar mitologian, **Alfeo**, ozeanida bat zen, izen bereko ibaiaren jainkoa, Peloponeson. Ozeano eta Tetisen semea zen, ibai gehienak bezala.

Pausaniasen arabera, Alfeo ehiztari porrokatua zen, Aretusa izeneko lamiaz biziki maitemindu zena. Aretusa, baina, Artemisaren segizioko ehiztari bat zen, bere buruari, betirako birjina geratuko zela promes egin ziona. Honegatik, Aretusak Alfeoren asmoei ezezkoa eman zien, eta Sirakusatik gertu dagoen Ortigia uhartera ihes egin zuen. Han, bere izena daraman zubian bihurtu zen, Alfeorengandik ihes egiteko. Alfeo, orduan, Peloponesoko ibai bihurtu zen, eta, diotenez, ibai honen urak lur barruan sartzen dira, eta Ortigiaraino bidaiatzen dute, bere maitearen urekin batzeko.

Ovidiok beste bertsio bat eskeintzen du. Bertsio hontan, Alfeo, Aretusa bainatzen zen Arkadiako ibai bat zen. Aretusak, jainkoak ezustean harrapaturik, korrika ihes egin zuen eta Artemisari laguntza eskatu zion. Jainkosa, Aretusataz kupidatu zen, eta Ortigia uharteruntz lurpetik doan iturburu bihurtu zuen.

Istorio hau, itxuraz, Alfeo ibaia, lurpetik, Aretusako iturburuarekin komunikatzen den sineskeriatik dator. Izan ere, Estrabonek, kopa bat Alfeora botaz gero, Ortigiako iturrian agertuko zela esaten zuen.

Beranduago, Alfeo Telegonerekin, Farisen alabarekin ezkondu zen, eta, honekin, Orsiloko, Fegeo eta Melantea izan zituen.

Beste istorio batek, Alfeo, Artemisataz maitemintzen dela kontatzen du. Ibai-jainkoak, Letriniraino jazarri zuen, non, jainkosak, aurpegia lokatzez estali zuen. Bere segizioko lamiei gauza bera egiteko esan zien. Honela, Alfeok, ezin izan zuen bere maitea neska guzti haien artean ezagutu, eta, umildurik, joan egin zen. Elezahar hau, bi jainkoek Olinpian aldarea banatzen zutelako da.

Plutarkok, aurrekoetatik erabat ezberdina den istorio bat kontatzen du. Berak dioenez, Alfeo, Helios jainkoaren seme bat zen. Zerkafo izeneko bere anaia hil zuen lehiaketa batean. Egin zuenagatik zuen kontzientzia txarra zela eta, eta, gainera, eriniak bere atzetik zeudelarik, Alfeok, bere burua, Niktimo ibaira bota zuen, eta, ordutik aurrera, ibai honek, jainkoaren izena hartu zuen.

## Kanpo estekak
Gañeta

**Gañeta** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Izen bereko zirkua eratzen du inguruko beste hainbat mendirekin. Zirku hau, iparraldetik, Enirioko labarrari nagusitzen zaio.

## Irispideak 
Larraitzetik, mendi honen tontorrera joateko, Alotzako larreetatik pasa behar da. Guardetxetik abiatuz gero, berriz, Irazustako leporantz abiatu behar da, Errenagako babeslekuetatik. Zaldibiatik, ur gordetegietatik Uidui izeneko bordara iristen da, Aralarren aurkitzen direnen artean, handienetako bat, bertan, bere antzinatasunaren lekuko diren trikuharriak daudelarik. Zearragoene izeneko trikuharria igaroz igotzen da. Iparralderantz hartuz, Uelogoena izeneko trikuharrietarantz heltzen da, lautadatxo batean. Gorago, lepotxo batetara iristen da, Gañeta eta Bustiako Punta artean dagoena. Hemendik, tontorrera berehala heltzen da.

## Kanpo estekak
Piramidal

**Piramidala** eskumuturrean dagoen hezur bat da, karpoko zortzi hezurretako bat, bikoitia, laburra, hanpatua, piramide formaduna eta sei aurpegirekin. Sei aurpegi horietatik, hiru artikularrak dira. Goialdean, pisiformearekin artikulatzen da, alboan, ilargi-formakoarekin eta, karpoko bigarren ilaran aurkitzen diren hezurretatik, kako-hezurrarekin artikulatzen da.

Karpoko lehen ilarako hirugarren hezurra da, eta, karpokoak ez diren hezurretatik, kubitoarekin artikulatzen da.

## Kanpo estekak
Trapezio (hezurra)

**Trapezioa** giza eskuko hezur bat da, bikoitia, hanpatua, laburra eta, bere izenak dioen bezala, trapezio formakoa.

Karpoko hezur bat da, eskumuturrekoa. Karpoko hezurren artean, eskafoide eta trapezoidearekin artikulatzen da. Eta, metakarpoen artean, lehenengo eta bigarren metakarpoekin, hau da, erpuru eta hatz erakuslearen metakarpoekin.

## Ikus, gainera 
* Hatz

## Kanpo estekak
Trapezoide (hezurra)

**Trapezoidea** *(Multangulu minus)* eskumuturreko hezur bat da, bikoitia, laburra eta hanpatua. Eta, bere formari dagokionez, trapezoide formakoa.

Sei aurpegi ditu, eta, horietatik lau, artikularrak dira. Karpoko bigarren ilarako bigarren hezurra da. Karpoko hezurren artean, eskafoidea, trapezioa eta hezur handiarekin artikulatzen da. Metakarpoen artean, berriz, 2. metakarpoarekin artikulatzen da, hau da, hatz erakusleari dagokionarekin.

## Ikus, gainera 
* Hatz

## Kanpo estekak
Jessica Biel

**Jessica Claire Biel-Timberlake** (Ely, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1982ko martxoaren 3a - ) aktore eta modelo estatubatuarra da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Jessica Biel (IMDb)
Angelina Jolie

**Angelina Jolie** (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko ekainaren 4a - ) aktore eta zinemagile estatubatuarra eta Nazio Batuen Erakundeko Iheslarien Goi Komisionatuaren borondate oneko enbaxadorea da.

Hiru Urrezko Globo, bi Aktoreen Sindikatuaren Sari eta Oscar Sari bat irabazi ditu.

1996 eta 1999 bitartean Jonny Lee Millerrekin ezkonduta, 2000 eta 2003 bitartean Billy Bob Thorntonekin ezkonduta, eta 2014tik 2019ra Brad Pitt aktorearekin ezkonduta egon zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Angelina Jolie IMDb
Katillotxu

thumb|300px|Katillotxuren buzoia
**Katillotxu** mendia Urdaibain itsasadarreko ezkerraldean (Busturialdea) dago, Mundaka herrian. 337 metroko garaiera du. Sollubeko mendilerroaren adar bat da.

Tontorrean eta inguruan 4 tumulu eta trikuharri baten aztarnak daude (Katillotxu 5 tumulua, Katillotxu 1 trikuharria, Katillotxu 6 tumulua, Katillotxu 2 tumulua, Pakatene tumulua).

Neolitoko aztarnak dira, orain dela 5.400 bat urtekoak, gizarte ehiztari-biltzailea sedentario bihurtu zenekoa.

## Abiapuntuak 
* Mundakako hondartzatik.
* Bermeoko Demiku auzotik

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gezitoki

150px|eskuinera|thumb|Gezitoki bat
**Gezitokia** edo **buiraka**, larruzko, zurezko edo oihalezko kaxa edo zilindro bat da, arkulariek, euren geziak eramateko erabiltzen dutena, honela, geziak modu errazagoan hartu ahal izateko.

Gezitokia, ohi, bizkarrean eramaten da, arkulariak, mugimendu askatasuna izan dezan, eta, aldi berean, gezietara erraz iristeko modua. Infanteria edo zalditeria soldaduentzako ohiko posizioa zen, eta, egun, arku zuzen eta arku birkurbatuarekin tiraketa instintiboa praktikatzen duten arkularientzat.

Edonola ere, zehaztasuneko kirol tiratzaileek eta beste modalitate batzuetakoek, mugikortasun gutxiago behar dutenez, gerritik zintzilik eroaten dute, honela, errezago egiten zaie geziak ateratzea, mugimenduaren arazoa gainetik kenduta.

## Kanpo estekak
Michelangelo Antonioni

**Michelangelo Antonioni** (Ferrara, 1912ko irailaren 29a - Erroma, 2007ko uztailaren 30a) zinema zuzendaria italiarra izan zen.

## Filmografia hautatua 

* *Cronaca di un amore* (1950)
* *I vinti* (1952)
* *La signora senza camelie* (1953)
* *Le amiche* (1955)
* *Il grido* (1957)
* ''L'avventura* (1960)
* *La notte* (1961)
* *L'eclisse* (1962)
* *Il deserto rosso* (1964)
* *Blowup* (1966)
* *Zabriskie Point* (1970)
* *Chung Kuo* (dokumentala, 1972)
* *Professione: reporter* (1975)
* *Il mistero di Oberwald* (1981)
* *Identificazione di una donna* (1982)
* *Beyond the Clouds'' (1995 &ndash; Wim Wendersekin batera)
Vincente Minnelli

**Lester Anthony Minnelli** (Chicago, 1903ko otsailaren 28a - Beverly Hills, 1986ko uztailaren 25a), ezagunagoa **Vincente Minnelli** izenaz, Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria zen. Judy Garland bere lehenengo emaztearekin Liza Minnelli antzezlearen aita zen.

## Filmografia 

* *Panama Hattie* (1942)
* *Cabin in the Sky* (1943)
* *I Dood It* (1943)
* *Meet Me in St. Louis* (1944)
* *The Clock* (1945)
* *Yolanda and the Thief* (1945)
* *Ziegfeld Follies* (1946)
* *Undercurrent* (1946)
* *Till the Clouds Roll By* (1946)
* *The Pirate* (1948)
* *Madame Bovary* (1949)
* *Father of the Bride* (1950)
* ''Father's Little Dividend* (1951)
* *An American in Paris* (1951)
* *Lovely to Look At* (1952)
* *The Bad and the Beautiful* (1952)
* *The Story of Three Loves* (1953)
* *The Band Wagon* (1953)
* *The Long, Long Trailer* (1954)
* *Brigadoon* (1954)
* *The Cobweb* (1955)
* *Kismet* (1955)
* *Lust for Life* (1956)
* *Tea and Sympathy* (1956)
* *Designing Woman* (1957)
* *The Seventh Sin* (1957)
* *Gigi* (1958)
* *The Reluctant Debutante* (1958)
* *Some Came Running* (1958)
* *Home from the Hill* (1960)
* *Bells Are Ringing* (1960)
* *Four Horsemen of the Apocalypse* (1962)
* *Two Weeks in Another Town* (1962)
* *The Courtship of Eddie's Father* (1963)
* *Goodbye Charlie* (1964)
* *The Sandpiper* (1965)
* *On a Clear Day You Can See Forever* (1970)
* *A Matter of Time'' (1976)
Stanley Kramer

**Stanley Earl Kramer** (Brooklyn, 1913ko irailaren 29a - Los Angeles, 2001eko otsailaren 19a) estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea zen.  *Judgment at Nuremberg* izan zuen lanik enblematikoena.

## Bizitza 
New Yorken jaio zen Stanley Kramer, 1913ko irailaren 29an, judu familia batean. Hainbat astekaritan lan egin ondoren, gidoilari moduan hasi zen lanean, eta urtebeteren buruan Metro-Goldwyn-Mayer konpainiako estudio nagusietan hasi zen lanean, muntaketa zerbitzuan.

Bigarren Mundu Gerraren garaian soldaduentzako film didaktikoak zuzendu zituen, eta 1940ko hamarkadaren hasieran ekoizle lanari lotu zitzaion, Albert Lewin eta David L. Loewekin batera. Erich Maria Remarqueren *So ends our night* filmean egin zituen lehen aldiz ekoizle lanak.

1947an, Screen Plays Corporation In. konpainia sortu zuen, eta 1948an film bat ekoitzi zuen bakarrean lehen aldiz: Richard Fleischerren *So this is New York*. Filmak izandako porrotak ez zuen Kramer beldurtu, eta 1949an beste konpainia bat sortu zuen, Stanley Kramer Production Pictures. Sam Katz izan zuen laguntzaile 1950etik aurrera enpresa horretan.

1952an, Columbia Picturesek kontratatu zuen, Carl Foremanen gidoian oinarrituriko High Noon filma ekoitz zezan; Fred Zinnemannek zuzendu zuen film hura. Beste film askoren ekoizpenean parte hartu zuen ondorengo urteetan.

Zuzendari gisa, 1955ean eginzuen lehen aldiz lan. *Not as a stranger* zuzendu zuen urte horretan. Olivia de Havilland, Robert Mitchum eta Frank Sinatra ziren filmeko aktoreetako batzuk. Ondorengo urteetan zuzendu zituen bere lanik ezagun eta enblematikoenak: *Judgment at Nuremberg* 1961ean eta It's a Mad, Mad, Mad, Mad World 1963an.

Hiru bider ezkondu zen, eta hiruetan aktorea hartu zuen emazte: Marilyn Erskine 1945ean, Anne Pearce 1950ean eta Karen Sharpe 1966an. 2001eko otsailaren 19an hil zen, 87 urte zituela, pneumonia baten ondorioz, Kaliforniako erietxe batean.

## Filmografia 
### Zinema zuzendari 
[thumb|250px|right|*[Judgment at Nuremberg* filmaren afixa.]]
* *Not as a Stranger* (1955)
* *The Pride and the Passion* (1957)
* *The Defiant Ones* (1958)
* *On the Beach* (1959)
* *Inherit the Wind* (1960)
* *Judgment at Nuremberg* (1961)
* ''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World* (1963)
* *Ship of Fools* (1965)
* *Guess Who's Coming to Dinner* (1967)
* *The Secret of Santa Vittoria* (1968)
* *R. P. M.* (1970)
* *Bless the Beasts and Children* (1971)
* *Oklahoma Crude* (1973)
* *The Domino Principle* (1977)
* *The Runner Stumbles* (1979)

### Ekoizle 
* *Champion* (1949)
* *Home of the Brave* (1949)
* *The Men* (1950)
* *Cyrano de Bergerac* (1950)
* *Death of a Salesman* (1951)
* *High Noon* (1952)
* *The Wild One* (1954)
* *The Caine Mutiny* (1954)
* *Pressure Point'' (1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Bogdanovich

**Peter Bogdanovich** (; Kingston, 1939ko uztailaren 30a - Los Angeles, 2022ko urtarrilaren 6a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen. Zinemari buruzko liburuen idazlea ere bazen.

William Friedkin, Brian De Palma, George Lucas, Martin Scorsese, Steven Spielberg, Michael Cimino eta Francis Ford Coppola zinema zuzendariekin batera "New Hollywood" izeneko mugimendua sortu zuen.

## Filmagintza 

* *Targets* (1968)
* *Voyage to the Planet of Prehistoric Women* (1968)
* *The Last Picture Show* (1971)
* ''What's Up, Doc?* (1972)
* *Paper Moon* (1973)
* *Daisy Miller* (1974)
* *At Long Last Love* (1975)
* *Nickelodeon* (1976)
* *Saint Jack* (1979)
* *They All Laughed* (1981)
* *Mask* (1985)
* *Illegally Yours* (1988)
* *Texasville* (1990)
* *Noises Off* (1992)
* *The Thing Called Love* (1993)
* *The Cat's Meow* (2001)
* *Hustle* (2004)
* *The Sopranos* (1999-2007)
* *Infamous* (2006)
* *Dedication* (2007)
* *Runnin' Down A Dream* (2007)
* *She's Funny That Way* (2014)
* *The Great Buster: A Celebration* (2018)

## Idatzitako liburuak 
* *"The Cinema of Orson Welles"* (1961)
* *"The Cinema of Howard Hawks"* (1962)
* *"The Cinema of Alfred Hitchcock"* (1963)
* *"John Ford"* (1967; berregina 1978)
* *"Fritz Lang in America"* (1969)
* *"Allan Dwan: The Last Pioneer"* (1970)
* *"Pieces of Time"* (1973; berregina 1985)
* *"The Killing Of The Unicorn - Dorothy Stratten 1960-1980"*. William Morrow and Company 1984. .
* *"This Is Orson Welles"*. HarperPerennial 1992. .
* *"A Moment with Miss Gish"*. Santa Barbara : Santa Teresa Press, 1995.
* *"Who The Devil Made It: Conversations with Legendary Film Directors"*. Alfred A. Knopf, 1997. .
* *"Peter Bogdanovich's Movie of the Week"*. 1999.
* *"Who the Hell's in It: Conversations with Hollywood's Legendary Actors"''. Alfred A. Knopf, 2004. .

## Kanpo estekak
Franco Zeffirelli

**Gianfranco Corsi** (Florentzia, 1923ko otsailaren 12a - Erroma, 2019ko ekainaren 15a), ezagunagoa **Franco Zeffirelli** izenaz, zinema zuzendari italiarra izan zen.

Kontraesanez betetako izaera zuen, izan ere homosexuala izateaz gain, katolikotzat zuen bere burua. Politikoki, *Forza Italia* alderdi eskuindarraren kidea zen eta 1996tik Italiako senataria.

## Filmagintza hautatua 

* *Falstaff* (1964)
* *La Bohème* (1965)
* *The Taming of the Shrew* (1967)
* *Romeo and Juliet* (1968)
* *Brother Sun, Sister Moon* (1972)
* *Jesus of Nazareth* (1977)
* *The Champ* (1979)
* *Endless Love* (1981)
* *Cavalleria Rusticana* (1982)
* *Pagliacci* (1982)
* *La Traviata* (1983)
* *La Bohème* (1982)
* *Tosca* (1985)
* *Otello* (1986)
* *Hamlet* (1990)
* *Don Giovanni*
* *Storia di una capinera* (1993)
* *Il tabarro* (1994)
* *Jane Eyre* (1996)
* *Tea With Mussolini* (1999)
* *Callas Forever* (2002)
* *Omaggio a Roma* (2009)

## Erreferentziak
John Cassavetes

**John Nicholas Cassavetes** (New York, 1929ko abenduaren 9a - Los Angeles, 1989ko otsailaren 3a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari eta aktorea izan zen, zinema independientearen aitzindaria. Haren *Shadows* («Itzalak», 1960) filma Estatu Batuetako zinema berriko aipagarrienetako bat da. Garrantzizkoa da halaber *Gloria* (1980).

## Filmagintza 
### Zinema zuzendari 

* *Shadows* (1959)
* *Too Late Blues* (1961)
* *A Child Is Waiting* (1963)
* *Faces* (1968)
* *Husbands* (1970)
* *Minnie and Moskowitz* (1971)
* *A Woman Under the Influence* (1974)
* *The Killing of a Chinese Bookie* (1976)
* *Opening Night* (1977)
* *Gloria* (1980)
* *Love Streams* (1984)
* *Big Trouble* (1986)

### Antzezle 
* *Alfred Hitchcock Presents* (1956) "You Got to Have Luck" atalean
* *Edge of the City* (1957)
* *Johnny Staccato* (telesaila, 1959-1960)
* *The Killers* (1964)
* *The Dirty Dozen* (1967)
* ''Rosemary's Baby* (1968)
* *Husbands* (1970)
* *Two-Minute Warning* (1976)
* *Mikey and Nicky* (1976)
* *Brass Target* (1978)
* *The Fury* (1978)
* *Whose Life Is It Anyway?* (1981)
* *The Incubus* (1981)
* *Tempest* (1982)
* *The Haircut* (1982)
* *Marvin & Tige* (1983)
* *Love Dreams'' (1984)

## Erreferentzia
Reese Witherspoon

**Reese Witherspoon** (New Orleans, Louisiana, 1976ko martxoaren 22a) estatubatuar aktorea da. 2005ean Emakumezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen *Walk the Line* filmagatik.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Pertsonaiak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
*  Reese Witherspoon, imdb.com
Renée Zellweger

**Renée Zellweger** (Baytown, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1969ko apirilaren 25a - ) aktore, dantzari eta abeslari estatubatuarra da. Birritan irabazi du Oscar saria: 2003ko Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria *Cold Mountain* filmagatik, eta 2019ko Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria *Judy*  filmagatik.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Renée Zellweger (IMDb)
Wolfgang Petersen

**Wolfgang Petersen** (Emden, 1941eko martxoaren 14a - Brentwood, Kalifornia, 2022ko abuztuaren 12a) zinema zuzendaria alemaniarra izan zen.

## Biografia 
1954an aktore gisan antzerki-konpainia batean eta zuzendari laguntzaile bezala sartu zen. Alemaniako zuzendaria bihurtu zen eta telebistako zenbait filmak egin zituen. Gainera, komertzial filmetan iragarpenak egin zituen 1970. urtetik 1980ra. Gizon honek Oskar batean izendatuta egon zen zuzendari onena izateagatik eta egokitutako gidoirik onena egin zuelako *Das Boot* filmean (1981).
Zuzendari honek sortu zuen *Cappella Films* produkzioa. Alemanian zinearen sasoi berri bat sortu zen eta era berean zuzendari berriak eman ziren 60-70ko hamarkadetan zehar.
Alemanian Bigarren Mundu Gerra baino lehen batzuk jaio ziren eta hauetariko batzuk telebistarako lan egin zuten. Geroago, Peter Fleischmann, Volker Schlöndorff, Daniel Schmid edo Rainer Werner Fassbinder honako hauek arrakasta izugarria lortu zuten.
Denboraldi honetan produkzio ugari egon ziren, eta geroago zinean agertuko dira. Filma horietako bat *Die Konsequenz* edo *Einer von uns beiden* dira.

Zuzendari eta gionista hau Oscarrerako proposatu dute.

## Filmagintza 

* *Die Konsequenz* (1977)
* *Das Boot* (1981)
* *Die unendliche Geschichte* (1984)
* *Enemy Mine* (1985)
* *In the Line of Fire* (1993)
* *Shattered* (1991)
* *Outbreak* (1995)
* *Red Corner* (1997), ekoizlea
* *Air Force One* (1997)
* *The Perfect Storm* (2000)
* *Troy* (2004)
* *Poseidon* (2006)
* *Vier gegen die Bank* (2016)
Kenneth Branagh

**Kenneth Charles Branagh** (Belfast, 1960ko abenduaren 10a - ) zinema zuzendari eta antzezle irlandarra da. Bere lan aipagarrienek William Shakespeareren liburuetan dute oinarria.

## Filmografia 
### Aktorea 

* *To the Lighthouse* (1983)
* *Ghosts* (1986)
* *Fortunes of War* (1987)
* *A Month in the Country* (1988)
* *Henry V* (1989)
* *Dead Again* (1991)
* ''Peter's Friends* (1992)
* *Swing Kids* (1993)
* *Much Ado About Nothing* (1993)
* *Mary Shelley's Frankenstein* (1994)
* *Othello* (1995)
* *Hamlet* (1996)
* *The Gingerbread Man* (1998)
* *The Theory of Flight* (1998)
* *Alien Love Triangle* (1998)
* *The Proposition* (1998)
* *The Dance of Shiva* (1998)
* *Celebrity* (1998)
* *Wild Wild West* (1999)
* *The Periwig-Maker* (1999)
* *The Road to El Dorado* (2000)
* *Love's Labour's Lost* (2000)
* *Conspiracy* (2001)
* *Schneider's 2nd Stage* (2001)
* *Rabbit-Proof Fence* (2002)
* *How to Kill Your Neighbor's Dog* (2002)
* *Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
* *Shackleton* (2002)
* *Five Children and It* (2004)
* *Warm Springs* (2005)
* *Valkyrie* (2008)
* *The Boat That Rocked* (2009)
* *My Week with Marylin* (2011)
* *Stars in Shorts* (2012)
* *Jack Ryan: Shadow Recruit* (2014)
* *Mindhorn* (2016)
* *Dunkirk* (2017)
* *Murder on the Orient Express* (2017)
* *Avengers: Infinity War* (2018)
* *All Is True* (2018)
* *Tenet* (2020)
* *Death on the Nile* (2022)
* *Oppenheimer* (2023)
* *A Haunting in Venice* (2023)

### Zinema zuzendaria 

* *Henry V* (1989)
* *Dead Again* (1991)
* *Swan Song* (1992)
* *Peter's Friends* (1992)
* *Much Ado About Nothing* (1993)
* *Mary Shelley's Frankenstein* (1994)
* *A Midwinter's Tale* (1996)
* *Hamlet* (1996)
* *Love's Labour's Lost* (2000)
* *Listening* (2003)
* *The Magic Flute* (2006)
* *As You Like It* (2006)
* *Sleuth* (2007)
* *Thor* (2011)
* *Jack Ryan: Shadow Recruit* (2014)
* *Cinderella* (2015)
* *Murder on the Orient Express* (2017)
* *All Is True* (2018)
* *Artemis Fowl* (2020)
* *Belfast* (2021)
* *Death on the Nile* (2022)
* *A Haunting in Venice* (2023)

### Narratzailea 

* *Cinema Europe: The Other Hollywood* (1996)
* *Great Composers* (1997)
* *Cold War* (1998)
* *The Making of Walking with Dinosaurs* (1999)
* *Walking with Dinosaurs* (1999)
* *The Science of Walking with Beasts* (2001)
* *The Ballad of Big Al* (2001)
* *Walking with Beasts* (2001)
* *Walking with Monsters: Life Before Dinosaurs* (2005)
* *Das Goebbels-Experiment* (2005)
* *IMAX: Galapagos* (2005)
* *World War 1 in Colour* (2005)
* *The American Experience* (2006)
* *A Poem is...'' (2011)
Jim Sheridan

**Jim Sheridan** (Dublin, 1949ko otsailaren 6a - ) irlandar zinema zuzendari, aktore, ekoizle eta gidoilaria da. 1989tik 1993ra, Irlandan girotutako hiru film zuzendu zituen (*My Left Foot*, *The Field* eta *In the Name of the Father*) arrakasta handia izan zutenak, Oscar sarietarako 13 izendapen lortuz. Horiez gain, *The Boxer* eta *In America* filmak ere zuzendu ditu.

## Filmografia 
* *My Left Foot* (1989)
* *The Field* (1990)
* *In the Name of the Father* (1993)
* ''Some Mother's Son* (1996), gidoia
* *The Boxer* (1997)
* *In America* (2003)
* *Get Rich or Die Tryin'* (2005)
* *Brothers* (2009)
* *Dream House* (2011)
* *The Secret Scripture* (2016)
* *The Eleventh Hour* (2017) - laburmetraia
* *Emerald City'' (TBA)

## Erreferentziak
Pan

**Pan** hitzarekin honako terminoak daude:

* **Pan** Saturnoko satelitea da.
* ***Pan*** primate genero bat da, txinpanze eta bonoboak.
* **Pan** greziar mitologiako pertsonaia da.
* **Pan** Dragoi Bolako fikziozko pertsonaia da.

## Filmak 
* *Pan*, 1922ko norvegiar filma.
* *Pan*, 1995eko dano-alemaniar filma.
* *Pan*, 2015eko estatubatuar filma.
Bitxi

[thumb|250px|[Esmeraldazko eraztun bat.]]
**Bitxiak** gorputzean, apaingarri gisa eramaten diren janzkiak dira, oro har, harribitxi eta metal preziatuekin eginak, balio gutxiagoko materialak ere erabil daitezkeen arren. Izan ere, ia edozein material erabili izan da bitxiak egiteko. Bitxigintza artikuluen artean, besokoak, idunekoak, eraztunak, belarritakoak eta ilerako apaingarriak ere daude.

Bitxia, material baliotsuekin egina dagoena bereziki, preziatu eta desiragarritzat jotzen da. Kultura batzuetan, aberastasuna, bitxi forman gordetzen da, Indian adibidez, non, ohiturak, ezkontza opari gisa, urrea adierazten duen, beti oso erabilgarria, beharrik balego. Bitxiek zentzu sinboliko bat ere izan dezakete, kristauek, gurutze formako zintzilikariodun lepokoak eramateko duten ohitura bezala, baita mendebaldeko herrialde askotan eramaten diren ezkon eraztunak ere.

Euren forma anitzetan, bi sexuetako pertsonek eramaten dituzte bitxiak, munduko ia kultura guztietan eta kontinente guztietan. Itxuraz, gizakiek euren burua apaintzeko ohitura dute. Oso ez ohikoak diren kasuetan, lotsagatik erabiltzen dira bitxiak, titimuturrak estaltzeko adibidez, baina, esan bezala, bere erabilera ohikoena, apaingarri bezala da.

Bitxi metalikoak metal preziatuekin eginikoak dira, urre, zilar edo platinoarekin, adibidez. Kasu honetan, bitxigile-urreginak, lehengaia eraztun edo uztaietan eraldatzen du. Urrearen kasuan, kalitatea kilateetan neurtzen da. Zilarraren kasuan, legea da neurria, 925/1000 proportzio bat izaki.

## Bitxi motak 
* Koroak
* Diademak
* Tiarak
* Eraztunak
* Zigiluak
* Eskumuturrekoak
* Besokoak
* Lepokoak
* Kateak
* Torkeak
* Lokarriak
* Zintzilikarioak
* Medailoiak
* Belarritakoak
* Paparrekoak
* Zetroak
* Lurbirak

## Kanpo estekak
Aizkorrandi

**Aizkorrandi** edo **Intzartzu** Ataungo Aitzarte mendiaren tontorretako bat da. Aitzarteko iparraldean dauden Intzartzuko haitzetatik malkartsuena da Aizkorrandi.

## Irispideak 
Eskalada bide labur batzuk, mendi honen hegoaldeko aurpegian daude. Aizkoate menditik doan bideak, ez du apenas zailtasunik, eta pasabide bat behartu behar da, Aizkoate mendiaren tontorrera iritsi aurretik dagoen ertzera iristeko. Ertzetik, Aizkoateren tontorrera iristen da. Arastortzeko gaña mendiranzko igoera erraza da, tartean dagoen lepora iritsi eta gero. Ia airezkoa den ibilbide honek Aitzarte izeneko ezkutatutako harana deskubritzea ahalbidetzen du, zeinek, Arrateta baino ez duen sarrera naturaltzat. Arratetako iparraldeko espoloian, eskalada eskola bat dago: Jentilbaratza. Iparraldetik tontorrera iris daiteke Ataun-San Martinetik, Errekarte edo Ameztiko lepora iritsiz gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitzarte Aldea

**Aitzarte Aldea** Ataungo auzoa da, oso toki babesean dagoena; izan ere, eraztun forma duen Aitzarte mendiaren barneko lurra da. Lur malkartsua da, eta bertakoek Aitzarte Zeharra esaten diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mía Maestro

**Mía Maestro** (Buenos Aires, Argentina, 1978ko ekainaren 19a - ) aktore argentinarra da, Estatu Batuetan lan egiten duena.

## Filmografia 
* *Tango* (1998)
* *The Venice Project* (1999)
* *Timecode* (2000)
* *Picking Up the Pieces* (2000)
* *El Astillero* (2000)
* *For Love or Country: The Arturo Sandoval Story* (2000)
* *Hotel* (2001)
* *In the Time of the Butterflies* (2001)
* *Frida* (2002)
* *Four Lean Hounds* (2003)
* *Diarios de motocicleta* (2004)
* *La Niña santa* (2004)
* *Secuestro express* (2005)
* *Las Mantenidas sin sueños* (2005)
* *Poseidon* (2006)
* *Deepwater* (2006).
* *Savages* (2012).

## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema

## Kanpo estekak 
*  Mía Maestro (IMDb)
Okrug

**Okrug** Ekialdeko Europan banaketa administratibo bat izendatzeko erabiltzen den hitza da. Etimologikoki, hitz hau, *Bezirk* (barruti) alemanierazko hitzaren antzekoa da. Biek ala biek, bezirkek zein okrugek, inguratuta dagoen zeozer esan nahi dute.

## Bulgaria 
Bulgarian, *okrug*ak, "barruti" edo "lurralde" bezala itzulita, oblasten banaketa administratiboak ziren, 1987 eta 1999 artean existitu zirenak.

## Errusiar Inperioa 
*Okrug*ak, Errusiar Inperioaren banaketa administratibo mota bat izan ziren. 1920 arte, kosakoen samaldatan, barruti administratiboak izan ziren.

## Errusiar Federazioa 
Egungo Errusian, okrug hitza "barruti" bezala itzultzen da, edo, zuzenean, okrug bezala, eta honako banaketa administratibo hauek izendatzeko erabiltzen da.

* Barruti federalak (*federalny okrug*), Siberiako barruti federala, adibidez
* Barruti edo okrug autonomoak (*avtonomny okrug*) Txukotkako Barruti Autonomoa, adibidez.
* Komi Permiakoen Barruti Autonomoa, oraindik, Perm Kraiaren barnean, estatus berezi bat duen lurraldea.

*Okrug* Errusiako bi herri federalen banaketa administratiboak deskribatzeko ere erabiltzen da.

* Moskuko okrug administratiboak, banaketa administratiboko goragoko maila bat dira.
* San Petersburgoko okrug administratiboak, banaketa administratiboko beheragoko maila bat dira.

Gainera, *okrug* hitzak selsobiet mailako banaketa administratibo batzuk ere adierazten ditu.

* Okrugak, Samara Oblastekoak bezala
* Landa okrugak (*selsky okrug*)Belgorod Oblastekoak bezala
* Landa lurralde okrugak (*selsky territorialny okrug*) Murmansk Oblastekoak bezala
* Stanitsa okrugak (*stanichny okrug*) Krasnodarreko Karikoak bezala

*Okrug*, azkenik, herri banaketa administratibo bat deskribatzeko ere erabiltzen da "udalerri hiri okruga". Hau, udalerri barrutiaren barnera batu ez den udalerri hiri finkatze bat da.

## Serbia 
Serbia hogeitabederatzi okrugetan banatuta dago, Belgradoko hiri-barrutia bezala. Serbian, okrug hitza, sarri, barruti edo lurralde gisa itzultzen da.

## Banaketa administratiboentzako izen eslabiarrak 
* gmina
* krai
* kraj
* krajina
* pokrajina
* opština, opcina
* obec
* oblast, oblast', oblasti, oblys
* okreg
* okres
* okrug
* powiat
* raion
* voivodato, vojvodina
* zupa
* zupanija

## Kanpo estekak 
*  Okruha, Ukraniako Entziklopedian
Almon (ozeanida)

**Almon** ozeanida bat zen, izen bereko ibaiaren jainkoa. Ibai hau, Erromatik igarotzen den Tiber ibaiaren ibaiadarra da. Beroni, Tiberri bezala, augureek euren otoitzak zuzentzen zioten. Bere uretan, erritualki, *jainkoen ama* ren estatua bat garbitzen zen. Lara naiadearen aita izan zen. Honek, bere mihia galdu zuen, Herari, Zeusek Yuturnarekin izan zuen harremana kontatzeagatik.

## Kanpo estekak
Ibaiadar

[eskuinera|200px|thumb|Biała Lądecka ibaiak, Nysa Kłodzkaren ibaiadarra, [Poloniako Bielice zeharkatuz.]]
**Ibaiadarra** ur laster edo ibai bat da, bere urak itsasoan ez baizik beste ibai nagusiago batean isurtzen dituena.

Hasiera batean, batzen diren bi ibaietatik, ibaiadartzat jotzen dena, garrantzi gutxiagoakoa da (bere emariagatik, luzeragatik edo arroaren tamainagatik...) Hala ere, badago salbuespenik: Misisipi ibaia adibidez. Honen ibaiadarra den Missouri ibaia, elkargunetik errekan gora, 600 kilometro luzeagoa da eta hiru aldiz handiagoa den arroa du, adibidez.

Gauza bera gertatzen da Miño eta Narcearekin, Sil ibaia eta Nalon baino laburragoak eta emari gutxiagodunak. Eta, Orinoko eta Guaviare ibaien arteko elkargunean, azken hau, askoz luzeagoa da, ia 1600 kilometroko luzerarekin, Orinokok, toki horretan bertan 940 dituen bitartean, emari gehiagokoa ez den arren.

## Kanpo estekak
Internet2

**Internet2** (**I2**) edo **UCAID** (*University Corporation for Advanced Internet Development*) AEB-tako unibertsitateek gehien bat eraikitako sare telematikoa da. Abiadura eta fidagarritasun handia ahalbidetzen du zuntz optikoa erabiltzen baitu.

Irabazirik gabeko elkarte bat da, non konputagailu-sareentzako aplikazio eta teknologia aurreratuak garatzen ditu. IPv6, IP Multicast y zerbitzurako kalitatea (QoS) beteen artean.

Elkarte honen partaideen artean Comcast, Intel, Sun Microsystems eta Cisco Systems teknologia enpresak daude.

Bere gutxieneko abiadurak:
:* 633 Mbp/s-ko elkarteko bazkide batentzako ()
:* 50 Mbps/-ko erabiltzaile pribatuentzako

## Ikus, gainera 
* Internet
* Internet egitura
* TCP/IP eredu
* Intranet
* Estranet

## Kanpo estekak
RIA

**RIA** (***R**ich **I**nternet **A**plication*) ohiko Web aplikazioak baino abantaila gehiago dituen aplikazio berriei deitzen zaie. Idazmahaiko aplikazioak eta Web aplikazioen abantailen batuketa da.
RIA sortzeko tresnak:
:* Flash eta Flex Macromediarena
:* AJAX
:* SilverLight
:* Open Laszlo
:* JavaFx Script Sun Microsystems-ena
:* XUL Mozilla Fundazioa-rena

## Ikus, gainera 
* CMS
* Groupware

## Kanpo estekak
Geoda

thumb|200px|Geoda bat

**Geoda** barrunbe harritsu bat da, ohi itxia, zeinean bertaraino lurrazpiko uretan disolbaturik eramandako mineralak kristalizatu diren. Kristal hauek tamaina handikoak izaten dira, euren eraketan jasan behar izan duten presio urriagatik. Kristalizazio prozesua geruzatan gertatzen da, barrunbearen hormetan, eta beraz, geoda hutsak ere aurki daitezke.

Lur karstikoetan, igeltsu natural metaketetan eratutakoak bezalakoetan, urak harria disolbatzen du. Hauen kristalak oso txikiak dira, presio handia jasan behar izan dutelako, eta, eratutako barrunbeetan material berbera birkristaliza daiteke, baina oraingoan inguruko arrokan aurkitzen direnak baino kristal handiagoekin.

Geoda deritze bere barnean beste mineral batzuk hazi diren harri hutsei ere.

## Pulpiko geoda erraldoia 
Munduko geodarik handienetako bat Pulpin dago, Pulpiko geoda deritzona. 9 metroko luzera, 2 metroko zabalera eta 1 eta 2 metro arteko altuera duen geoda erraldoi bat da, igeltsu kristalek osatua. Kristal horietako batzuk metro batera hel daitezke. Geoda hau 1999an aurkitu zen, Pilar de Jaravia izena duen Pulpiko herrixka batetako bertan behera utzitako meatze batean. Egun, 2008an, aipaturiko Almeriako probintziako herriko Udaletxeak eta Andaluziako Gobernuko hainbat kontseilaritzek martxan dute naturako mirari honen ustiaketa turistikoari buruzko egitasmo bat. Beste geoda asko Karst Sorbaseko Igeltsuetan izeneko karstean ikus daitezke, hau ere Almerian.

## Kanpo estekak 
*  Pilar de Jaraviako geoda erraldoia Pulpi
*  Pulpiko geoda erraldoia Ondare geologikoa eta meatzaritzakoa
John Singleton

**John Daniel Singleton** (Los Angeles, 1968ko urtarrilaren 6a - ibidem, 2019ko apirilaren 28a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen. Zuzendari afroamerikar honek beti izan du bere komunitatea gai nagusitzat.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* *Boyz n the Hood* (1991)
* *Poetic Justice* (1993)
* *Higher Learning* (1995)
* *Rosewood* (1997)
* *Shaft* (2000)
* *Baby Boy* (2001)
* *2 Fast 2 Furious* (2003)
* *Four Brothers* (2005)
* *Abduction* (2011)
* *Empire* (2015) (atal bat)
* *American Crime Story* (2016) (atal bat)
* *Rebel* (2016) (telesaila)

### Ekoizlea 
* *Higher Learning* (1995)
* *Shaft* (2000)
* *Baby Boy* (2001)
* *Hustle & Flow* (2005)
* *Black Snake Moan* (2007)
* *Illegal Tender* (2007)

### Gidoigilea 
* *Boyz n the Hood* (1991)
* *Poetic Justice* (1993)
* *Higher Learning* (1995)
* *Shaft* (2000)
* *Baby Boy* (2001)

### Aktorea 
* *Baadasssss!* (2003)
* *The Game* (2013) (telesaila)
Itzina

**Itzina** Gorbeiako natura parkearen barruan eta Orozkoko udalerrian kokatuta dagoen mendigune karstikoa da. 5 kilometro koadro du Itzinako haran karstikoak. Haran honen barruan hainbat troka, leize, zulo eta ur jauzi daude, dena pagoz josita. Ospe handia du Supelegor leizeak, baita Atxulaur izeneko ate naturala ere. 1995ean Babestutako Biotopo izendatu zuten.

[thumb|[Kurtzeganeko zutarriaren atzean ikusten den mendigune karstikoa da Itzina. (Atzerago, eskuinetara, Gorbeiako tontorra ikusten da.]]
Mitologia ugari ere badago Itzinako mendilerroaren inguruan. Mariren bizilekuetako bat izan da Itzina. Horrez gain, aipatzekoa da Itzinan bertan zortzi saguzahar espezie baino gehiago bizi direla.

## Mendi nagusiak 
Tontor nagusia Lekanda (1.302 metro) da eta mendigunearen ekialdean dago. Bere ondoan Igalirrintza (1.296) tontorra du iparraldean. Hegoaldean bestela Gorosteta (1.261 metro) eta Ipergorta (1.235 m) tontorrak daude, mendebaldean Altipitatx (1.172 metro) eta iparraldean Axkorrigan (1.095 metro).

Fitxategi:Lekanda 2.jpg|Lekanda Itzinako ipar aurpegian, atzean Gorbeia duela.
Fitxategi:Itxinako atxak (14504373188).jpg|Itzinako haitzak
Fitxategi:69339-Itzina bidea.svg|Itzina bidea

## Itzinako zeharkaldia 
Pagomakurreko aterpetxetik abiatuta ipar-ekialdean, Atxulaur ate naturaletik igarotzen da ibilbidea. Bertatik mendigunearen bihotz labirintikoa zeharkatzen da Lezabaltz, Arkuaxpe, Pozugorri eta Elorrebakarretik Lexardiko kortaraino. Hortik iristen da Kargaleku izeneko atakaraino, hegoaldean, Arrabako landak gurutzatuz Arrabakoateraino. Zeharkaldia amaitzen da Pagomakurerra itzuliz. 7.4 kilometroko luzera dauka guztira, 340 metroko desnibela metaturik eta 2 orduko iraupena.

## Axkorriganeko ubidea 
1945ean langile talde batek jardun zuen Itzinako zentral hidroelektrikoa sortzeko proiektuan, Ugaoko Pradera Hermanos S.A. enpresarako. Egitasmoak *"Proyecto de aprovechamiento hidroeléctrico de la cuenca superior del río Ibarra. Arroyos: Aldabide, Sinsieta, Txarritxabaleta, Ubidesasi, Errekagatxo, Pagaluce, Maspilora"* gaztelaniazko izena zeraman, beti ere enpresa argindarraz hornitzeko helburuarekin. Ingeniaritza lan handi honek barne hartzen zituen presa bat, 9 kilometroko ubidea eta zentral hidroelektrikoa Usabel. Ez zen azkenean martxan ipini ahal izan, baina ubidearen aztarnak ikusten dira gaur egun ere Itzinako horman Urigoitiko auzoan, eta jarraipena Usabel alderuntz hutsik dagoen presaraino. Bertan behera utzi zuten abentura 1957an. Langileen artean bi ugaotar zeuden, alde batetik, eta beste hamar pertsona, bestetik, aragoiarrak eta andaluziarrak zirenak. Zailtasun tekniko handiak zirela-eta, teleferiko modukoa ere eraiki zuten Itzinako hormatik Usabeleraino.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Itxinako azken artzaina". Fernando Pedro Pérez. Arrain, 2009. .

## Ikus, gainera 
* "Itxinako Behe-Lainoak"

## Kanpo estekak 
* Itxinako deskripzioa
* Itxinako erraietan. Mikel Arrizabalaga. Berria, 2023-06-06
* Itzina bidea Berria.Wikiliburuak
Gus Van Sant

**Gus Greene Van Sant Junior** (Louisville, Kentucky, 1952ko uztailaren 24a - ) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria da.

## Filmagintza 
### Filmak 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Film laburrak 
* *Fun with a Bloodroot* (1967)
* *The Happy Organ* (1971)
* *Little Johnny* (1972)
* *1/2 of a Telephone Conversation* (1973)
* *Late Morning Start* (1975)
* *The Discipline of DE* (1978)
* *Alice in Hollywood* (1981)
* *My Friend* (1982)
* ''Where'd She Go?* (1983)
* *Nightmare Typhoon* (1984)
* *My New Friend* (1984)
* *Ken Death Gets Out of Jail* (1985)
* *Five Ways to Kill Yourself* (1986)
* *Thanksgiving Prayer* (1991)
* *Four Boys in a Volvo* (1996)
* *Paris, je t'aime* (2006)
* *Chacun son cinéma* (2007)
* *8* (2008)

### Bideoklipak 
* *Fame '90*- David Bowie (1990)
* *I'm Seventeen*- Tommy Conwell & The Young Rumblers (1991)
* *Under the Bridge* - Red Hot Chili Peppers (1992)
* *Bang Bang Bang* - Tracy Chapman (1992)
* *Runaway* - Deee-Lite (1992)
* *Anal Torture* - That Kid Art (1992)
* *The Last Song* - Elton John (1992)
* *San Francisco Days* - Chris Isaak (1993)
* *Just Keep Me Moving* - k.d. lang (1993)
* *Creep* - Stone Temple Pilots (1993)
* *Understanding* - Candlebox (1995)
* *The Ballad of the Skeletons* - Paul McCartney, Philip Glass, Lenny Kaye eta abar. (1996)
* *Weird* - Hanson (1998)
* *Who Did You Think I Was?* - John Mayer Trio (2005)
* *Desecration Smile* - Red Hot Chili Peppers (2007)
* *Ain't It Funny'' - Danny Brown (2016)

## Kanpo estekak
Atom Egoyan

**Atom Egoyan** (Kairo, 1960ko uztailaren 19a - ) zinema zuzendari kanadar-armeniarra da.

## Biografia 
Egoyan jatorriz armeniarra da, eta hiru urte zituela Victoria britainiar koloniara joan zen bizitzara. Ondoren Toronton bizi izan zen eta han gitarra klasikoa eta nazioarteko harremanak ikasi zituen, diplomatikoa izan nahi baitzuen bizibidez. Baina berehala ohartu zen antzerki lanak eta zinemarako gidoiak idaztea zuela gustukoena. 1979-1981 urteen bitartean hiru film labur egin zituen. Ikasketak amaitu ondoren *Open House *film laburra filmatu zuen; telebistak erosi egin zion lana eta diru horrekin eta beka batekin film luze bat egin zuen, *Hurbileko senideak*, arrakasta handia izan zuena. Film horretan Arsinée Khanjian antzezlea ezagutu zuen, hurrengo filmetan ere lan egingo zuena eta emazte izango zuena. Nazioarteko hainbat jaialditan jaso zituen sariak. Egoyanek larritasuna sortzen duten giroak erakusten ditu, inguruaren baretasuna apurtzen dutenak. *Exotikoa *lanarekin Egoyanen zinemagintzak aldaketa nabarmena bat izan zuen, eta lan horrekin Canneseko Zinemaldiko Kritikaren saria lortu zuen. Bi urtez operak zuzentzen aritu ondoren, 1997an zinemara itzuli zen *Etorkizun gozoa* lanarekin. Lan horrekin zuzendari onenaren Oscar Sarirako izendatu proposatu zuten.

## Filmagintza 
### Filmak 
* *Next of Kin* (1984)
* *Family Viewing* (1987)
* *Speaking Parts* (1989)
* *The Adjuster* (1991)
* *Calendar* (1993)
* *Exotica* (1994)
* *The Sweet Hereafter* (1997)
* ''Felicia's Journey* (1999)
* *Ararat* (2002)
* *Where the Truth Lies* (2005)
* *Adoration* (2008)
* *Chloe* (2009)
* *Devil's Knot* (2013)
* *The Captive* (2014)
* *Remember* (2015)

### Film laburrak 
* *Howard in Particular* (1979)
* *After Grad with Dad* (1980)
* *Peep Show* (1981)
* *Open House* (1982)
* *Men: A Passion Playground* (1985)
* *Looking for Nothing* (1988)
* *Montréal vu par... / Montreal Sextet* (1991)
* *A Portrait of Arshile* (1995)
* *The Line* (2000)
* *Diaspora* (2001)
* *Chacun son cinéma* (2007)

### Telefilmak 
* *In This Corner* (1985)
* *Gross Misconduct* (1993)
* *Sarabande* (1997)
* *Krapp's Last Tape'' (2000)
## Erreferentziak
Grevenmacher barrutia

**Grevenmacher** Luxenburgoko 3 barrutietako bat da. Bere barnean 3 kantoi eta 26 komuna daude.

# **Echternach**
#* Beaufort
#* Bech
#* Berdorf
#* Consdorf
#* Echternach
#* Mompach
#* Rosport
#* Waldbillig
# **Grevenmacher**
#* Betzdorf
#* Biwer
#* Flaxweiler
#* Grevenmacher
#* Junglinster
#* Manternach
#* Mertert
#* Wormeldange
# **Remich**
#* Bous
#* Burmerange
#* Dalheim
#* Lenningen
#* Mondorf-les-Bains
#* Remerschen
#* Remich
#* Stadtbredimus
#* Waldbredimus
#* Wellenstein

## Geografia 
Grevenmacherreko Barrutiak iparraldean Diekirchekin eta mendebaldean Luxenburgoko Barrutiarekin egiten du muga. Hegoaldean Frantziako Moselarekin eta ekialdean, berriz, Alemaniako Renania-Palatinatuarekin eta Sarrerekin egiten du muga.

## Kanpo estekak
Coen anaiak

**Joel Coen** (1954ko azaroaren 29a) eta **Ethan Coen** (1957ko-irailaren 21a), profesionalki **Coen anaiak** izenaz ezagunagoak, Ameriketako Estatu Batuetako zinemagileak dira. Azken urteotan Hollywoodeko filmik aipagarrienetako batzuk egin dituzte.

Filmak elkarrekin idatzi, zuzendu eta ekoitzi dituzte, nahiz eta hasieran Joel zinema zuzendari eta Ethan ekoizle gisan agertu kredituetan. Argazkigintzan ia beti bien izenak ageri dira eta edizioan, ezizena: **Roderick Jaynes**.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Gogoko aktoreak 
Joel eta Ethanen filmetan ohikoa da aktore berak erabiltzea, tartean Frances McDormand, Steve Buscemi, John Goodman, Jon Polito edo John Turturro. Hona hemen taula bat:

## Oscar Sariak 
'*1996: *Fargo*
* Film onena (Ethan Coen, izendapena)
* Zuzendari onena (Joel Coen, izendapena)
* Jatorrizko gidoi onena (**garailea**)
* Muntatze onena (Roderick Jaynes, izendapena)

*'2000: *O Brother, Where Art Thou?*
* Egokitutako gidoi onena (izendapena)

'*2007: *No Country for Old Men''
* Argazkigintza onena (Scott Rudinekin batera, **garailea**)
* Zuzendari onena (**garailea**)
* Egokitutako gidoi onena (**garailea**)
* Muntatze onena (Roderick Jaynes, izendapena)

## Beste sari batzuk 
## Kanpo estekak
Luxenburgo barrutia

**Luxenburgo** Luxenburgoko 3 barrutietako bat da. Bere barnean 4 kantoi eta 47 komuna daude.

# **Capellen**
#* Bascharage
#* Clemency
#* Dippach
#* Garnich
#* Hobscheid
#* Kehlen
#* Koerich
#* Kopstal
#* Mamer
#* Septfontaines
#* Steinfort
# **Esch-sur-Alzette**
#* Bettembourg
#* Differdange
#* Dudelange
#* Esch-sur-Alzette
#* Frisange
#* Kayl
#* Leudelange
#* Mondercange
#* Pétange
#* Reckange-sur-Mess
#* Roeser
#* Rumelange
#* Sanem
#* Schifflange
# **Luxenburgo**
#* Bertrange
#* Contern
#* Hesperange
#* Luxenburgo
#* Niederanven
#* Sandweiler
#* Schuttrange
#* Steinsel
#* Strassen
#* Walferdange
#* Weiler-la-Tour
# **Mersch**
#* Bissen
#* Boevange-sur-Attert
#* Colmar-Berg
#* Fischbach
#* Heffingen
#* Larochette
#* Lintgen
#* Lorentzweiler
#* Mersch
#* Nommern
#* Tuntange

## Geografia 
Luxenburgoko Barrutiak ekialdean Grevenmacherreko Barrutia, iparraldean Diekircheko Barrutia, mendebaldean Belgikako Luxenburgoko Probintzia eta hegoaldean Frantziako Mosela departamenduarekin egiten du muga.

## Kanpo estekak
Dory

thumb|Hoplita batzuk Dory-a erabiliz borrokan.
**Dorya** edo **Dorua** (grezieraz δóρυ), lantza mota bat zen, ez oso astuna. Hoplita soldaduen armarik garrantzitsuena zen eta bi metro t´erdiko luzera zuen zurezko pertika batetaz osatuta zegoen, mutur batean, metalezko punta fin eta zorrotz bat zuelarik eta, bestean, kontrapisu bat, hau ere, puntaduna, lurrean erorita zegoen etsaia errematatzeko. Dorya ez zegoen  gezi bat edo xabalina bat bezala jaurtitzeko prestaturik hala ere, zuen forma aerodinamikoak aukera ematen zuen jaurtitzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertika

thumb|Atletismorako pertika multzoa.

**Pertika** 4 eta 5 metro arteko luzera duen barra bat da, pertika jauzian erabiltzen dena. Antzina, banbu edo metalezkoak izaten ziren. Egun, berriz, beira zuntz eta karbonoarekin egiten dira. Erabilienak, beira zuntzezkoak dira, hauek, karbonoz eginikoak baino malgutasun handiagoa baitute.

Pertikek, gogortasun maila ezberdinak dituzte. Gogortasuna adierazten duen zenbakia zenbat eta handiagoa izan, hainbat eta bigunagoa da pertika. Honela, 23 zenbakia daroan pertika, biguna da, eta 15a daramana, berriz, gogorra. Badago pertikaren gogortasuna neurtzeko beste modu bat ere: Pertika frogatua izan den libra kopurua. Munduko gogorrena, UCS Spiritek eskainitakoa, gizonezkoen egungo munduko errekorra duenak jauzi egiteko erabiltzen zuenak du: Sergei Bubkak, alegia. Pertika honek, 220 libra edo 100 kiloko gogortasuna du. Jakina, zenbat eta handiagoa izan zenbakia, gogorragoa da pertika. Honela neurtzeak duen arazo bakarra, bi pertikak luzera berbera eta libratan gogortasun berbera izan dezaketela baina benetako gogortasun ezberdina izan dezaketela da, eta, beraz, gomendagarria da gogortasuna benetako gogortasunean neurtzea, eta ez libratan.

## Kanpo estekak
Itaundieta

**Itaundieta** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Artzate Haitzak izeneko haitzen zati da. Artzate Haitzek, Arratetako pasabidearen hegoaldean, zerra moztaile baten itxura hartzen dute. Itaundieta, Aralar mendilerroko mendirik txikiena da garaieraz, 627 metroko garaierarekin.

## Irispideak 
Ataungo San Martin auzotik, Arratetako pasabidea igarotzen duen bidexka hartu behar da, Aralar eta Azpildeki erreken arteko banalerrora heltzeko. Azken hau, Bedamako Zelaian dago. Hemen, basabide bat abiatzen da, bere bidegurutzeekin, haitzen ekialdeko aurpegia zeharkatzen duena tontorreraino iritsi gabe. Hortaz, bide hau utzi egin behar da, pinuditik igotzeko, malda handia igaroz. Nahiko galdua dagoen bidezidor batek, lepora iristea ahalbidetzen du, Artzate Haitza eta Itaundieta mendien artean dagoen lepora. Hona, igoera errez bat eginez heltzen da. Gailurra hurrengo tontorrera jarrai daiteke, hau, zailagoa. Beldurrik gabe, hurrengo ebakira jeisten da. Behin ez ohiko toki honetan, hoberena, tontorrera gailur harritsutik heltzea da, helduleku bikainak dituena.

## Elezaharra 
Itaundieta Mendian kokatzen da Agerre baserria, eta bertan Jentilbaratzeko jentilei buruzko kondaira bat dago.

## Kanpo estekak
Orpo

**Orpoa**, halaber **aztala**, oinaren atzealdea da, hankaren behealdeko muturrean, bernaren eta orkatilaren azpian. Gorputzaren barrualdetik, orpoan, kalkaneo izeneko hezurra dago. Literaturan dagoen orporik ezagunena, Akiles greziar heroiarena da. Greziar mitiko hura txikia zela, bere amak ibai baten barnean sartu zuen, orpoetatik helduta, hilezkor bihur zedin. Orpoak ibai horretako uretan sartu gabe geratu zirenez, hori zen Akilesen gorputz osoko ahulgune bakarra. Troiako gerran, Parisek jaurtitako gezi batek, orpoan jo zuen Akiles, eta heroia hilda erori zen berehala.

## Ikus, gainera 
* Orpazurda

## Kanpo estekak
Kalkaneo

**Kalkaneoa** (latinetik *Os calcis*) edo **orpo hezurra** oineko hezur bat da tartsoen taldekoa, laburra, asimetrikoa kubo ez erregular formakoa eta sei aurpegi ditu: goikoa, behekoa, atzekoa, aurrekoa eta alboetakoak. Horietatik bi, gutxi gora-behera, artikularrak dira. Hezur honek, oineko orpoa eratzen du.

Tartsoen lehen ilarako behealdean dago. Goialdetik astragalo izena duen eta, euskaraz, tortolos bezala ezagunagoa den hezurrarekin artikulatzen da. Aurrealdetik, berriz, kuboide hezurrarekin artikulatzen da. Ibiltzerakoan, oinaren lehen euste puntua da, odolak gutxien irrigatzen duen tokietako batean dagoelarik. Oin zolako kuxinak babesten du, gantz ehunezkoa, funtzio arintzailea duena. Bere atzealdeko aurpegian, gorputzeko zurdarik indartsuenaren ezarpena hartzen du: Akilesen zurda, alegia, eta bere oin zolako aurpegitik, faszia edo oin zolako aponeurosia sorrarazten du, gaixotasun batzuetan zerikusi handia duena, oin zolako faszitisa edo kalkaneoko ezproia kasu.

Kalkaneoak astragaloarekiko duen posizioa (artikulazio azpiastragalotarra) eta lurrarekiko duenak, atzeoin posizio baroa, balgoa edo neutroa zehazten dute. Atzeoin baroak eta, batik-bat, balgoak, lokomozio aparatuaren gaixotasun ezberdinen arduradunak dira, eta, hori dela eta, ohiko ibileraren arazoak agertzen dira, ondorio kliniko garrantzitsuekin: gainkargak, mina, lautza, gihar nekea, juanikoteak...) oinari zein hanka osoari dagokionez. Guzti honetatik, zera dator: bere kokapena oso garrantzitsua dela ibiltze on baterako eta baita oinaren gainontzeko talde artikularraren osasunerako ere.

## Egitura 
Kubo formako hezurra denez, sei aurpegi ditu. Honako hauek dira bere xehetasunak:

* Barruko aurpegia: Bertan, Kalkaneoko Kanala dago, baita kalkaneoko tuberositate txikia edo *sustentácullum tali*a ere
* Kanpoko aurpegia: Trokleo peroneoa du.
* Aurrealdeko aurpegia: Bertan, kalkaneoko tuberositate nagusia dago, kuboides hezurrarekin artikulatzeko, diartrosi generoko artikulazio batekin elkarrekiko ahokaduran.
* Atzealdeko aurpegia: Akilesen zurdaren ezarpenerako tuberositatea
* Goiko aurpegia: Astragaloarentzako aurpegi artikularrak. Diartrosi trokoide generoko artikulazioa
* Beheko aurpegia: Kalkaneoko trigonoa osatzen duten hiru tuberositateak ditu, 2 atzekoak eta 1 aurrekoa

## Kanpo estekak 
*  Kalkaneoko Espoloia
*  Kalkaneoko Espoloia eta Oin Zolako Faszitisa
*  Kalkaneoaren hausturak
*  Kalkaneoko hausturen tratamendu kirurgikoa