open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
René van de Kerkhof

**Reinier "René" Lambertus van de Kerkhof** (Helmond, Ipar Brabante, 1951ko irailaren 16a-) jokalari ohi herbeheretarra da.

1974 eta 1978ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunordea izan zen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin, Johan Cruyff, Johan Neeskens eta Willy anai bikiarekin batera.

## Jokalariaren ibilbidea 
* 1970-1973 FC Twente 99 p (34 g)
* 1973–1983 PSV Eindhoven 278 p (85 g)
* 1983-1984 Apollon Smyrnis 23 p (3 g)
* 1985–1988 Helmond Sport 61 p (8 g)
* 1988-1989 FC Eindhoven 30 p (3 g)

Guztira: 491 partida (133 gol)

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Cajasol

**Cajasol** edo **Monte de Piedad y Caja de Ahorros San Fernando de Huelva, Jerez y Sevilla**, Sevillan egoitza duen aurrezki kutxa da.

2007an sortu zen El Monte de Piedad (Huelva eta Sevillako aurrezki kutxa) eta Caja San Fernando (Sevilla eta Jerezko aurrezki kutxaren batzearen ondorioz sortua) aurrezki kutxen fusioarekin sortu zen.

## Cajasol dorrea 
Cajasol dorrea Andaluziako Sevilla hirian eraikitzen ari diren etxe orratza da. Dorrean Cajasol aurrezki-kutxaren egoitza nagusia ezarriko da. Egiturak 180,5 metro eta 40 solairu izango ditu, eta lanak amaitzean Andaluziako eraikinik garaiena izango da.

César Pelli arkitektoak diseinatua da.

[thumb|250px|eskuinera|Cajasolen [Jerez de la Fronterako egoitza.]]
## Kanpo estekak 
*  Aurrezki kutxaren webgunea.
Zenote

[thumb|250px|[Cenote Sagrado ospetsua Chichén Itzá hirian.]]
**Zenotea** (maierazko *dzonot* edo ''ts'onot* hitzetik, gaztelaniaz *cenote'') dolina mota bat da, harrizko ertz pikoak eta ur gezaz betea dagoena. Batez ere Yucatán penintsulan aurki daitezke, eta Karibeko uharte batzuetan ere bai.

Itxura biribilkarakoak, ingurune karstikoan sortzen dira. Hasieran, lur azpiko leize bat da, euri urak kareharrian eratua. Leizearen tamaina handitu ahala, lurrazaletik hurbildu eta sabaia erori eta kanpotik ikusgai bihurtzen dira. Gehienbat, itsas mailaren beheratzean sortu ziren, Pleistozenoko glaziazioen garaietan.

Espeleologoek aurkitu dutenez, Yucatán penintsulako zenote ugari elkarri lotuta daude, eta itsasoarekin, lur azpiko ur sare konplexua sortzen dute.

## Sailkapena 
Hiru zenote mota daude:
* irekia
* erdiirekia
* lurrazpikoa (leizea)

Sailkapen horrek zenotearen adinarekin zerikusia du: zaharrak guztiz irekiak dira eta berrietan, sabaiek oraindik zutik diraute.

## Cenoteak kultura maian 
Maiek azpimunduko jainkoekin harremanetan jartzeko bitartekotzat hartzen zituzten zenoteak, aho bat irudikatzen baitzuten. Ur gezako gordailutzat erabiltzeaz gain, gurtza-lekutzat erabiltzen ziren, eta bertara eskaintzak eta giza sakrifizioak jaurtitzen zituzten.

## Babestu beharra 
Jatorrizko herriek ondare natural eta kultural hau premiaz babes dezan eskatu diote Mexikoko Estatuari. Samantha Colli-Sulu Nazio Batuetako aholkulariaren arabera, «duten garrantzi zientifiko, kultural eta espiritualaz gain, familia askorentzat ekonomikoki irauteko aukera dira zenoteak». Masa turismoaren aurrean, asko dira ekoturismoari esker, etxoletan ostatua eskainiz, sostengatzen diren kooperatiba maiak. Colli-Suluren ustez, «naturaren zaintzarekin eta honek sinbolizatzen duen guztiarekin lotura sakona duen antolaketa-modu bat dira». Izan ere, argi baitute, «dirua amaigabea da eta basamortu amaigabeak sortzen ditu».

## Iruditegia 

Image:Cenote.jpg|Valladolideko zenotea
Image:Cenote brunnen Chichen itza.jpg|Chichén Itzáko zenote sakratua
Image:Cenote_swimming.jpg|Zenotea Quintana Roon
Image:Cenote_diving_chac_mool_méxico.jpg|Murgila zenote batean

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chicxulub kraterra

## Kanpo estekak 
* "Zenoteak: Babestu beharreko ondare natural eta kulturala", Naiz.eus, 2022/10/07.
Bargotako aztia

thumb| Bargotako eliza, aztia bertako apaiza omen zen.
**Joanes Bargotakoa** edo **Bargotako aztia** baita ere **Bargotako sorgina,** kondairaren arabera XVI. mendean Nafarroako Bargota udalerrian bizi zen Joanes izenezko gizon bat zen, aztia zen ospea zuen.

Haren inguruko kontakizun eta pasarte ugari aipatu ohi dira: deabruarekin adiskidetasuna zuela, zeruan zehar laino baten gainean bere neskamearekin batera hegan egiten zuela eta Madrilgo zezen-plazaren gainean agertzen zela, une berean bi lekutan ikusi zutela, ekaitzak eragiten zituela, Iruñeko ostatu batean behin baino gehiagotan bere burua kendu eta berrezartzen zuela, akelarretara joaten zela...

Inguru haietan bere ekintza eta lapurretak egin ohi zituen Juan Lobo deituriko bidelapur baten laguna ere ba omen zen.

Dirudienez, familia dirudun batekoa omen zen. Lanbidez Bargotako apaiza zen ikasketadun gizona zen, baina sorginkeria eta magia beltzaren inguruko zaletasuna edo joera ere bazuen, hori dela eta, gai horiei buruzko liburu ugari irakurtzen zituen.

## Pedro Olearen filma 
1990an Pedro Olea zinema zuzendariak gaiaren inguruko filma egin zuen: *La leyenda del cura de Bargota* (Bargotako apaizaren kondaira).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joanes Bargotakoari buruzko dokumentala ikusgai. Cuarto Milenio telebista saioa. Cuatro katea. 
* Joseba Aurkenerena: Johanes, Bargotako aztia.https://zuzeu.eus/kultura/johanes-bargotako-aztia/
Bancaixa

**Bancaixa** edo '''Caixa d'estalvis de València, Castelló i Alacant '* (Valentzia, Castelló eta Alacanteko Aurrezki Kutxa), Valentziar Erkidegoko aurrezki kutxarik garrantzitsuena da.

Valentzia, Castelló eta Alacant-eko Aurrezki kutxa, Bancaja merkatal izena duena (), Kreditu Erakundea da eta gizarte-ongintza izaera du; haren helburua interes orokorra lortzen laguntzea da, bere jarduera esparruan, ekonomia eta gizarte garapena bultzatzearen bidez.

Bancaja Valentziako Erkidegoko finantza erakunde garrantzitsuena da, Espainiako seigarren finantza taldeko entitate nagusia da eta hirugarrena espainiar estatuko aurrezki kutxa sektorean (aktibo totalean neurtua). Garatze gaitasun handikoa da.
Erakundearen Estatutuak egina daude uztailak 23ko Valentziako Gobernuaren 1/1997 Legegintza-Dekretuaren arabera.
Berorren egoitza soziala Castelló de la Plana-n kokatzen da, Caballeros kalearen bigarren zenbakian.

Espainiako Bankuaren gainbegiratzearen menpe dago eta Generalitat Valenciana-ren protektoratuaren babesa du. Bere iraupena mugagabea da eta Valentziako Aurrezki Kutxen Federazioan nahiz Aurrezki Kutxen Konfederazio Espainiarrean barnesarturik dago.
Haren IFK zenbakia G-46002804 da eta Castelló-ko Merkatal Erregistroan inskribaturik dago (532 Liburukia, Sekzio Orokorreko 99 Liburua, CS-2749 Orrian; Espainiako Bankuaren esku dagoen Administrazio erregistro berezian 49 zenbakiaz; baita Comunitat Valenciana-ko Aurrezki Kutxen Erregistroan ere.

### Historia 
Bancaja taldearen jatorria 1878an kokatu behar da; urte hartan, *Real Sociedad Económica de Amigos del País de Valencia'' delakoak Valentziako Aurrezki Kutxa sortu zuen, gerora talde osoaren oinarri izango zena, hain zuzen.

### Data aipagarriak 
* 1940: Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Alcira-en xurgatzea
* 1941: Caja de Ahorros de Villarreal-en xurgatzea
* 1991: Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Castellón-en xurgatzea.
* 1994: Banco de Valencia-ren %24,4aren erosketa.
* 2002: Murtziako Bankua Banco de Valencia-n integratzea adosten da.
* 2010: Caja Madrid-ekin bateratzea.

### Bankia 
Bankua 2010eko abenduaren 3an sortu zen. Zazpi kutxen bateratzea 4 hilabetetan burutu zen (integrazio agiria 2010eko uztailaren 30ean sinatu baitzen). Bankia, Espainiako zenbait tokitan buru ziren kutxen elkarketaren ondorioz sortzen da.
Hauek dira kutxak, parte-hartzearen arabera:

* Caja Madrid %52,06-a
* Bancaja % 37,70-a
* La Caja de Canarias %2,45-a
* Caja de Ávila %2,33-a
* Caixa Laietana % 2,11-a
* Caja Segovia %2,01-a
* Caja Rioja %1,34-a

### Bancaja taldea 
Bancaja taldea finantza eta zerbitzu erakundeez osatua dago. Hauexek dira erakundeok:
* Valentzia, Castelló eta Alacant-eko Aurrezki Kutxa, bost aurrezki kutxa eta Sindibank-en bat egitetik sortutakoa.
* Banco de Valencia, SA
* Bancajaren sozietate erabilgarriak; finantza bitartekaritza, aseguru, bidaia, tasazio eta higiezin jarduerak burutzen dituztenak.

## Bancaixaren eskumendeko enpresak 
## Kanpo estekak 
*  Aurrezki kutxaren webgunea.
Ordokietako bisonte

**Ordokietako bisontea**, **Bison bison bison** da bere izen zientifikoa, (beste sinomino bat Bison bison montanae da), Amerikako bisontearen bi azpiespezienetariko bat da. Bestea Basoko bisontea da, (Bison bison bison).

Ordokietako bisontea Basoko bisontea baino askoz ugariagoa da, eta orohar Amerikako bisonteaz hitz egiten denean, bisonte honetaz ari da.

Zenbait adituen arabera, Ordokietako bisonteak bi azpiespezie ditu aldi berean. Iparraldeko ekotipoa Bison bison montanae litzateke, eta beste mota ezberdin bat berriz hegoaldekoa. Iritzi hau, hala ere, ez dago arrunt onartuta.

## Ordokietako bisonteak Alaskan 
Kolono zuriek burututako Amerikako bisonteen hilketa handiak eta gero, Ordokietako bisontea bere lehengo habitataren zenbait gunez gain, Alaskan ere sartu omen zuten. Hau da iparralderago egindako Ordokietako bisontearen bersarketa. Alaskako "Game Commision" delakoak burutu zuen 1928. urtean Delta Junction delako eskualdean. Handik beste zenbait parajetara zabaldu zituzten bisonteak ondorengo urtetan, hala nola Farewell eta Chitina.

Hala ere Delta Junction samalda da egun handiena, eta 20. mendetik bertako animaliak kontrolpean ehizatzen dira. Hango ehiztariek asko estimatzen dituzte ehunka libra haragia eskaintzen dute abere hauek. Beste aldetik bisonteak bertan aritzeak nekazaritzaren garapena zeharo baldintzatu du eskualde hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ordokietako bisontea. Bideoa
Portugalgo futbol liga

[thumb|250px|[SL Benfica da txapelketa gehien irabazi dituen taldea.]]
[thumb|250px|[FC Porto da palmaresean bigarrena.]]
[thumb|250px|[Sporting Clube de Portugal eta SC Bragaren arteko partida.]]

**Portugalgo futbol liga** herrialde horretako liga nagusia da, gaur egun hiru maila handitan banatuta: Lehen Maila edo *Primeira Liga*, Bigarren Maila edo *Liga da Honra* (lehenago *Segunda Divisão*) eta Hirugarren Maila edo *Segunda Divisão Portuguesa* (lehenago *Segunda Divisão B*). Europako rankinean 5. postuan dago 2012ko datuen arabera.

Herrialdeko hiru talde nagusien artean txapelketa gehien-gehienak bereganatu diztuzte historian zehar, SL Benfica, FC Porto eta Sporting Clube de Portugalen artean alegia.

1935ean lehenengo edizioa jokatu zuten, urte hartatik 1938 arte txapelketa esperimentala edo "ez ofiziala" zen arren.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### XX mendea 
|valign="top"|
|valign="top"|

|}

### XXI mendea 
## Garaipenak 
### Taldeka 
### Hirika 
## Golegile nagusiak 
# Fernando Peyroteo: 1937–1949, Sporting CP, 331 gol (1.68/partida).
# Eusébio: 1960–1977, Benfica eta Beira-Mar, 319 g (1.02/p).
# Fernando Gomes: 1974–1991, Porto eta Sporting CP, 318 g (0.79/p).
# José Águas: 1950–1963, Benfica, 290 g (1.03/p).
# Néné: 1968–1986, Benfica, 262 g (0.62/p).

## 2022-23 denboraldiko taldeak 
## Ikus, gainera 
* Portugalgo futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Ligaren webgune ofiziala
Ezkurra (argipena)

**Ezkurra** hau izan daiteke:

# Ezkur, zuhaitzaren fruitua.
# Ezkurra, Nafarroako Malerreka eskualdeko udalerria.
# Ezkurra ibaia, Nafarroako Malerreka eskualdeko ibaia.
# Ezkurra mendatea, Nafarroako Ezkurra eta Leitza udalerrien artean kokatzen den mendatea.
Aldaia

**Aldaia** Gasteizko 2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Zabalgana deitu zen hiri-hedapenaren baitan kokatutako sektore bat da.

## Ikus, gainera 
* Zabalgana

## Kanpo estekak 
* Auzoari buruzko ionformazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
Zabalgana

**Zabalgana** Gasteizko auzoa da. 2000. urteko Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Zabalgana deitu zen hiri-hedapenaren bidez garatu zen. Iparraldean Sansomendi auzoa eta Ehari herriak ditu, hegoaldean Armentia, ekialdean Ariznabarra eta mendebaldean Zuhatzu herriaren inguruko nekazaritza-lurrak eta Zabalganeko parkea.

Auzoa sei sektoreren bidez garatu zen: Borinbizkarra, Ipar Zabalgana, Hego Zabalgana, Elejalde, Aldaia eta Mariturri.

Auzoaren erditik Ehari (edo Perretxin) erreka izandakoaren ubidea igarotzen da. Gaur egun ubideak ez darama ur handirik, errekaren ur gehienak estolderia-sistemaren bidez bideratzen baitira Zadorra ibairaino. Zarauna errekak ere auzoaren mendebaldea zeharkatzen du, Perretxin errekarekin bat egin arte.

## Ikus, gainera 
* Zabalgana (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak
Salburua

**Salburua** Gasteizko ekialdean XXI. mendearen hasieran eraikitako auzoetako bat da. Auzoa Salburuko bulebarrak osatzen duen ardatzaren inguruan eraikita dago. Mendebaldean Arantzabela eta Aranbizkarra auzoak ditu eta ekialdetik Salburuko parkea osatzen duten hezeguneekin eta Arabako Lautadako nekazaritza lurrekin egiten du muga.

2000. urtean Gasteizko Udalak hurrengo urteetarako prestatu zuen Hiri Antolamenduko Plan Nagusiak aurreikusitako hedapen handienetako bat izan zen, Zabalganarekin batera. Planean auzoa zortzi sektoretan banatu zen: Salburua deitutakoa (bi sektore), San Tomás, Izarra, Ibaialde, Arkaiate, Larrein eta Olaran.

## Demografia 
## Salburuko hezegunea 
thumb|right|300px|Salburuko urmaelak
Bizitegi-auzo bat izateaz gain, Salburua hainbat urmaelez osatutako hezegune garrantzitsu bat da ere, aipatutako auzoaren ipar-ekialdean dagoena. Hauetako urmael nagusiak Arkautikoa eta Betoñukoa dira. Hauen artean Durantzarreko urmaela dago. Espazio honi Salburuko parkea deritzo, eta Gasteizko Eraztun Berdearen atal garrantzitsua da.

Salburuko parkeak hainbat behatoki dauzka hegaztiak behatzeko. Urmael hauek Euskal Herriko hezegune kontinental baliotsuenetako bat osatzen dute.

## Ondarea 
* Buesa Arena
* Baskonia kirol hiria
* Vital eraikina
* Ataria
* Salburuko urmaelak

thumb|600px|erdian|Auzoaren ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salburua (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak
Ezkurra (ibaia)

**Ezkurra** Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen ibaia da. Iturburua Ezkurra udalerriko lurretan du, hain zuzen ere, Ezkurra mendatean. Ondoren Eratsunetik pasatzerakoan Basakaitz errekaren urak jasotzen ditu, Saldiasko lurrak zeharkatzerakoan Urtzuriko errekarenak eta aurrerago Lotzabian (Beintza-Labaien), Zubieta (Txitxiluko erreka jasoz), Ituren, Elgorriaga eta Doneztebetik pasatzen da. Azken udalerri honetan Ezpelurarekin elkartzen da eta 300 metro aurrerago Baztan eskualdetik datorren Bidasoarekin. Ezkurra ibaira bost erreka isurtzen dira ezkerraldetik, eta lau eskuinaldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ezkurra ibaia. Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Arkaiate

**Arkaiate** Gasteizko ekialdean XXI. mendearen hasieran eraikitako hiri-sektoreetako bat da, 2000. urteko Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Salburua deitu zen auzoaren barrukoa. Urbanizazio-lanak 2006. eta 2009. urtean burutu ziren, baina etxebizitzak eraikitzeko lanak 2011. urte arte ez ziren hasi, gehienbat 2008an hasitako krisialdi ekonomikoaren ondorioz.

thumb|erdian|500px|Gasteizko Arkaiate auzoaren ikuspegia.

## Ikus, gainera 
* Salburua (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak 
*  Auzoari buruzko ionformazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
Larrein

**Larrein** Gasteizko ekialdean XXI. mendearen hasieran eraikitako hiri-sektoreetako bat da, 2000. urteko Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Salburua deitu zen auzoaren barrukoa.

Sektorearen urbanizazio-lanak 2007. urtean hasi ziren, eta 2010. urtean burutu. Lehen etxebizitza-blokeak 2010. urtean hasi ziren altxatzen. XXI. mendearen hasierako Atzeraldi Handiaren ondorioz, etxebizitzen eraikuntza gelditu egin zen, eta 2010eko hamarkada osoan bloke isolatu gutxi batzuk besterik ez ziren eraiki sektore osoan. 2020ko hamarkadaren hasieran berriro ekin zitzaion bloke gehiago eraikitzeari.

thumb|erdian|500px|Larrein sektorea 2017an, Las Neveras muinotik ikusia.

## Ikus, gainera 
* Salburua (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak 
*  Auzoari buruzko informazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
Dinas Dinlle

**Dinas Dinlle** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen herri txiki bat da.

## Kanpo estekak 
* Dinas Dinlle herria eta inguruetako argazkiak
Olaran (Gasteiz)

**Olaran** Gasteizko 2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrean aurreikusitako hiri-sektoreetako bat da, 2000. urteko Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Salburua deitu zen auzoaren barrukoa. Hala ere, 2017. urtean urbanizazio-lanak hasi gabe zeuden, Atzeraldi Handiak atzeratu egin baitzituen auzoaren sorrera.

Hiriaren hego-ekialdeko mugan dago. Lehenagotik existitzen zen Errekaleor auzoaren inguruan eraiki nahi da, eta bertan dauden etxebizitza zaharrak eraitsi eta berriak egitea ekarriko du.

[thumb|erdian|400px|Olaran sektorea eraiki nahi den lurrraldea; ezkerrean, [Errekaleor auzoa eta eskuinean Larrein.]]

## Ikus, gainera 
* Salburua (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak 
*  Auzoari buruzko informazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
Bakardadearen baseliza

**Bakardadearen baseliza** hainbat baselizaren izena da:

##  
# **Bakardadearen baseliza (Atauri)**, Atauri herriko baseliza erromanikoa.

##  
# **Bakardadearen baseliza (Beizama)**, Beizama herriko XVIII. mendeko baseliza.
Dinas (Gwynedd)

**Dinas** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen baserri giroko herria da. Bontnewydd eta Caernarfon udalerrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak 
* Dinas eta inguruetako argazkiak
Dinorwig

**Dinorwig** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen herri txiki bat da. Llanberis udalerritik hurbil dago. Llyn Padarn lakuaren gain kokatzen da.

## Kanpo estekak 
* Dinorwig eta inguruetako argazkiak
Efailnewydd

**Efailnewydd** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen herri txiki bat da. Pwllheli udalerritik Nefyn norabidean 2 kilometro ipar-mendebalderantz dago.

## Kanpo estekak 
* Efailnewydd eta inguruetako argazkiak
Edern (Gwynedd)

**Edern**, bertakoek *Edeyrn* deitua, Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen herri eta parrokia txikia da. Llŷn penintsulan kokatzen da. 1939an udalerri gisa desegin eta Nefyn udalerriaren zati izatera iragan zen.

## Kanpo estekak
Vladimirreko Andre Maria Birjina

**Vladimirreko Andre Maria Birjina** () XII. mende hasierako ikono bat da, Errusiako beneratuenetako eta ospetsuenetako bat. 1930etik Moskuko Tretiakov Galerian kontserbatua dago.

1131n, ikonoa Bizantziar Inperioko hiriburua zen Konstantinoplatik Kievera eraman zuten. 1155ean Andrei Bogolubski printzeak Vladimirrera eraman zuen, Errusia ipar-ekialdeko hiriburua zena, bere izena herri honegatik jasotzen duelarik, non denbora askoan kontserbatua izan zen. Errusiarrek tartariarrak garaitu ondoren (garaipen hau Andre Maria Birjinaren laguntzarekin lortua izan zela uste izan zutena) eta Moskoviaren agerpenarekin ikonoa Moskuko Kremlineko Jasokundearen Katedralean jarri zuten.

Antzinakoenak diren margo geruzak nagusiki Andre Maria Birjinaren eta haurraren aurpegietan kontserbatu ziren. Gainontzeko ia guztia XIII. mendetik XVI. mendera arteko ondorengo margoa da.

Ikonoa tauletan margotua dago margo mineral eta begetal oso sendoarekin, arrautza gorringotan disolbatua (tenplea). Mariaren eta Haurraren irudiak inguruaren lerro leunaren bidez lotuta daude. Amaren aurpegia, maitekorra eta serioa aldi berean, fintasun eta xamurtasun harrigarriz margotua dago, eta kolore aldaketak ia nabariezinak dira. Bere begi handiak nabarmentzen dira, bere semearen patuagatik egonezin eta pena sakonez betea.

"Vladimirreko Andre Maria Birjina"ren irudia oso ezaguna izan zen Antzinako Errusian. Errusiar maisuek lan ugari sortu zituzten Haurra bere amaren masailera fereka xamurrean estutzen den ikono hau oinarri hartuta (errusiar ikonografian Andre Maria Birjina aurkezteko modu honek "Xamurtasuna" edo Eleusa izena darama).

Vladimirreko Andre Maria Birjina Errusian oso beneratua izan zen, non "Errusiako Ama" ezizena eman zitzaion, eta bere aurrean, herrialdearen babesle bezala, koroatzen ziren tsarrak eta sagaratzen aitalehenak.

Lehen esan bezala, 1930etik aurrera Moskuko Tretiakov Galerian kontserbatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarren motako Stirling zenbaki

Konbinatorian, **bigarren motako Stirling zenbakia** *n* elementuko multzo bat *k* azpimultzotan zatitzeko era kopurua da. Honela izendatu eta kalkulatzen da:

S(n,k)=\left\{{n\atop k}\right\}= \frac{1}{k!}\sum_{j=0}^{k}(-1)^{k-j}{k \choose j} j^n.

Konbinatorian lehen motako Stirling zenbakiak ere badaude, permutazioen azterketan eraibltzen direnak.

*n* eta *k* balio zenbaitetarako, bigarren motako Stirling zenbakien taula da honako hau:

Adibidez *n=3* elementuko *{a, b, c}* multzoa *k=2* azpimultzotan 3 eratara zatitu daiteke: a-bc, b-ac, c-ab.

## Kanpo estekak
Mapfre dorrea

**Mapfre dorrea** Kataluniako Bartzelona hiriko Sant Martí barrutian dagoen etxe orratza da. Kataluniako eraikinik garaienetarikoa da, 154 metroko garaierarekin eta Espainiako eraikin baten ganeko heliporturik altuena. Mapfre aseguru-etxearena da eraikina.

## Ikus, gainera 
* Hotel Arts

## Kanpo estekak 
* Dorrearen inguruko informazioa
* Eraikinaren informazioa Factoria Urbana webgunean
Dinas Mawddwy

**Dinas Mawddwy** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen udalerria da.

## Kanpo estekak 
* Dinas Mawddwy herria eta inguruetako argazkiak
Ciutadella parkea

**Ciutadella parkea** (katalanez *Parc de la Ciutadella*) Bartzelonako hiriko parke bakarra izan zen urte askoz. Hiriko zitadela zaharraren lur-eremuetan eraiki zen (hortik datorkio izena), Parisko Luxenburgo parkearen irudi eta antzera eraiki zuten.

Hiriko Ciutat Vella barrutian kokatzen da, Frantziako geltokiak, Garaipenaren Arkuak eta Hiri Olinpikoak osatzen duten triangeluan. Parkeak 10 sarbide ditu eta 17,42 hektareako azalera du, zooa kontuan izan gabe.

Parkean hiriko armategi zaharra dago, gaur egun Kataluniako Parlamentuaren egoitza dena. Bestalde, parke honetan Tres Dragons gaztelua eta Bartzelonako Parke Zoologikoa daude.

## Kanpo estekak 
* Parkearen inguruko informazioa
* Parc de la Ciutadella - Bartzelonako Udala
Agustín Ubieto

**Agustín Ubieto Arteta** (Castejón, 1938ko otsaila -)  bereziki Erdi Aroa ikertu duen historialaria da. Nafarroan jaioa, aragoitartzat jotzen da bertan aspalditik bizi delako. Bera bezala historialaria den Antonio Ubieto Artetaren anaia eta jarraitzailea da.

## Ekimen zientifikoak 
Lan arlo batzuetan munta handiko ekarpenak egin ditu: irakaskuntza unibertsitarioa bai Gizarte Zientzietan bai didaktikan, ikerketa lanak eta hanbat libururen argitalpena.

Aragoiko Eskola Kontseiluko eta Zaragozako Unibertsitateko Hezkuntza Zientzietako Institutuko zuzendaria izan zen 1998tik 2001era eta unibertsitate bereko erretoreordea ere bai.

Gizarte Zientzien Didaktika irakaslea da aipatu unibertsitatean.

Erreferentzialak izan diren ikerketa-jardunaldi batzuetako koordinatzailea izan da:
* Aragoiri buruzko ikasketen egungo egoeraren gaineko I-II-III-IV jardunaldietakoa.
* Aragoitar iturriei buruzko ikerketa zientifikoaren metodologiaren gaineko jardunaldietakoa.

Horrek guztiak castejondarra Aragoiko atzoko eta gaurko egoeraren errealitate globalaren jakitunik handienetakoa bihurtzen du; bereziki "Aragoiko muga historikoak" gaia hoberen azal dezakeenetakoa da.

## Bestelako ekimenak 
Real Zaragoza futbol taldeko administrazio-kontseiluko kidea eta bere adarra den Universidad de Zaragoza Real Zaragoza C taldeko presidentea izan zen.

## Lan hautatuak 
* 1970: *¿ Asistió Sancho el Fuerte de Navarra a la tercera cruzada ?*.
* 1972: *Toponimia aragonesa medieval*.
* 1976: *Un obituario calahorrano del siglo XV*.
* 1978: *Notas sobre el patrimonio calceatense en los siglos XII y XIII*.
* 1980: *Cofrades aragoneses y navarros de la milicia del temple (siglo XII): Aspectos socio-económicos*.
* 1987: *Los Mapas históricos: análisis y comentario*.
* 1988: *El Entorno, lo que nos rodea, como fuente histórica y materia de estudio*.
* 1994: *Aragón: territorio, evolución histórica y sociedad*.
* 1997: *Vicisitudes históricas del cenobio sijenense*.
* 1998: *Leyendas para una historia paralela del Aragón medieval*.
* 1999: *Los monasterios medievales de Aragón. Función histórica*.
* 1999: *El Monasterio dúplice de Sigena*.
* 2001: *El largo camino hacia las comarcas en Aragón: (aproximación didáctica)*.
* 2002: *La insatisfacción permanente*.
* 2005: *Cómo se formó Aragón* (Web bertsioa eta .pdf).
* 2007: *Propuesta metodológica y didáctica para el estudio del patrimonio*.
* 2007: *Lecturas para comprender Aragón 2*.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Biografia.
*  Bere lanak *Dialnet* webgunean, batzuk kontsultagai.
Friog

**Friog** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen herrixka da. Fairbourne udalerriaren alboan eta hegoaldean dago.

## Kanpo estekak 
* Friog eta inguruetako argazkiak
Frongoch

**Frongoch** (galeseraz *Fron-goch*) Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdearen ekialdean dagoen udalerria da.

## Historia 
Garai betan udalerri honetan Frongocheko barneratze zelaia kokatzen zen, bertan Lehen Mundu Gerran zehar gerra preso alemaniarrak barneratuak egon ziren, aldiz, 1916an Dublin hirian jazo zen Pazkoko Irlandar Matxinadan parte hartu zuten 1.600 irlandar preso politiko barneratuak egon ziren, horien artean Éamon de Valera, Arthur Griffith eta Michael Collins.

## Kanpo estekak 
* Frongoch eta inguruetako argazkiak
Frongocheko barneratze esparrua

**Frongocheko barneratze esparrua** Galesko Gwynedd eskualdeko Merionethshire konderriko Frongoch udalerrian dagoen kontzentrazio-esparrua edo barneratze esparrua izan zen. Lehen Mundu Gerran zehar gerra preso alemaniarrak barneratuak egon ziren, aldiz, 1916an Dublin hirian jazo zen 1916ko Irlandar Matxinadan parte hartu zuten 1.600 irlandar preso politiko barneratuak egon ziren, horien artean Éamon de Valera, Arthur Griffith eta Michael Collins.

Garai hartan irlanderaz *Ollscoil na réabhlóide* (irlanderaz *Iraultzaren Unibertsitatea*) edota *Sinn Féinen Unibertsitatea*, bertan Michael Collinsek gerora Irlandar Independentzia Gerran erabiliko ziren gerrilla taktikak irakasten hasi baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egaibar

**Egaibar** (gazteleraz *Valdega*) Lizarrako merindadearen barruan dagoen azpieskualdea da, zazpi udalerri txikik osatutakoa eta denen artean Murieta populatuena dena. Bere izenak ongi dioen bezala ibar hau Ega ibaiak zeharkatzen du.

Uda aldean "Egaibarreko eguna" ospatzen dute, urtez urte herrien artean antolatze lanak txandakatuz.

## Mugakideak 
Iparraldean Lokizko mendilerroa, hegoaldean Los Arcos eta Villamayor de Monjardín, ekialdean Iguzkitza eta Metauten eta mendebaldean Mendaza, Piedramillera eta Sorlada udalerriak mugakide ditu.

## Udalerriak 
Egaibar honako udalerri hauek osatzen dute:
# Abaigar: 101 bz.
# Antzin: 360 bz.
# Etaiu: 84 bz.
# Legaria: 122 bz.
# Murieta: 320 bz.
# Oko: 78 bz.
# Olexoa: 55 bz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egaibar. Euskaltzaindia.
*  Gran Enciclopedia de Navarra: Valdega
*  Turismo Tierra Estella:Valdega
Transports Metropolitans de Barcelona

**Transports Metropolitans de Barcelona (TMB)** Bartzelonako garraio publikoa kudeatzen dute udal enpresen elkarte komuna da: *Ferrocarril Metropolità de Barcelona S.A.* (FMB) metro-sarea kudeatzen duena; eta *Transports de Barcelona S.A.* autobusen kudeaketaz arduratzen dena. Bi enpresak egitura independenteak dituzte, baina TMBek lerrro estrategiko nagusiak arautzen ditu.

## Prezioak 
Garraio publiko sareko prezioen taula ikus daiteke jarraian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Montjuïceko gaztelua

**Montjuïceko gaztelua** (katalanez *Castell de Montjuïc*) Kataluniako Bartzelona hiriburuko Montjuïc mendiaren punturik garaienean kokatzen den gotorleku militarra da, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren museo militarra bilakatu zen.

## Historia 
1940eko urriaren 15ean Kataluniako Generalitateko presidentea zen Lluís Companys zena gaztelu honetako Santa Eulàlia lubanarroan fusilatu zuten. Begiak zapi batez estaltzerik nahi ez, eta *Assassineu un home honrat. Per Catalunya!* ("Gizon zintzo bat hiltzen ari zarete. Kataluniaren alde!") oihukatzen hil zen.

## Iruditegia 

Irudi:Castell de Montjuïc Barcelona.jpg|Gotorleku barneko patioa
Irudi:Castell montjuic1.JPG|Harresia
Irudi:Lluís Companys 15-05-2009 17-15-09.JPG|Lluís Companysen oroitarria
Irudi:Heavy Coast Defence Gun Montjuic Castle Right Side.jpg|Kanoia Bartzelonako portuaren gain

## Kanpo estekak 
* Montjuïc gaztelua
CF Os Belenenses

thumb|250px|Estádio do Restelo.
**Clube de Futebol Os Belenenses** edo **CF Os Belenenses** Portugalgo futbol taldea da, herrialdeko hiru handien atzean palmaresik onena daukana. Belem (Lisboa) auzokoa da jatorriz kluba.

XX mendearen hasierako urteetan izan zituen emaitzik onenak. Portugal mailako azken titulua 1989ko Kopa du.

## Palmaresa 
### Portugalen: 7 
* Portugalgo futbol liga (1): 1945-46.
* Portugalgo futbol kopa (3): 1942, 1960, 1989.
* Portugalgo Txapelketa (Kopa, 1922-1938) (3): 1927, 1929, 1933.
* Portugalgo Superkopa (0): finalista 1989an.

### Lisboan: 18 
* Lisboako futbol txapelketa (6): 1925–26, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1943–44, 1945–46.
* Lisboako futbol kopa (11): 1925–26, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1943–44, 1945–46, 1959–60, 1960–61, 1975–76, 1989–90, 1993–94.

### Nazioartean: 1 
* UEFA Intertoto Kopa:
** Txapelduna (1): 1975.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Boavista FC

thumb|250px|Estádio do Bessa.
**Boavista Futebol Clube** edo **Boavista FC** Portugalgo futbol taldea da. Porto hiriko bigarren taldea da, estatu mailako bosgarren indartsuena palmaresari dagokionez.

## Historia 
1903an sortutako taldea bada ere 70. hamarkadaren hasieran oraindik talde apala izaten jarraitzen zuen. José Maria Pedrotok agintea hartu eta gorakada itzela izan zuen, 1975eko eta 1976ko Kopak irabazi eta 1975-76ko Ligan bigarren gelditu zirelarik. Bigarren garai ona 90. hamarkadan izan zuen, bi kopa, bi superkopa eta 1999ko ligan berriz ere bigarren eginez. Azkenik 2001ean lortu zuten lehenengo aldiz Portugalgo Liga irabaztea.

2003an Estádio do Bessa inauguratu zuten baina honek sekulako diru-zuloa utzi zion taldeari eta Boavistaren gainbehera hasi zen. 2008an bederatzigarren egin bazuen ere, bigarren mailara jeitsiarazi zuten, korrupzio eskandaluarengatik eta urte batzuk lehenago arbitroak mehatxatzeagatik. Hurrengo denboraldian hirugarren mailara jeitsi zuten diru arazoak zirela eta.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Portugalen: 9 
* Portugalgo futbol liga (1): 2000-01.
* Portugalgo futbol kopa (5): 1975, 1976, 1979, 1992, 1997.
* Portugalgo Superkopa (3): 1979, 1992, 1997.

### Porton: 1 
* Portoko futbol txapelketa (1): 1913–14.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Académica de Coimbra

thumb|250px|Estádio Cidade de Coimbra.
**Associação Académica de Coimbra – Organismo Autónomo de Futebol** edo **Académica de Coimbra** Portugalgo futbol taldea da. Coimbra hirikoa da kluba jatorriz.

## Historia 
Portugalgo futbol talderik zaharrena da, 1876an sortu baitzuten Coimbrako Unibertsitateko ikasleek. Hamarkadatan zehar unibertsitateko ikasleek osatu zuten taldea, baina 60. hamarkadan bi aldiz jokatu zuten kopako finala eta behin ligako bigarren postuan gelditu ziren eta emaitza on hauekin animatuta talde profesionala bihurtzea erabaki zuten.

Aurrez bazuten garaipen bat ere, 1939ko Kopa. 2012an Kopa irabazi zuten berriz. 2015-16 denboraldian azken postuan gelditu zen eta maila galdu zuen.

## Palmaresa 
### Portugalen: 2 
* Portugalgo futbol liga (0): bigarren 1966-67.
* Portugalgo futbol kopa (2): 1939 eta 2012.
* Portugalgo Txapelketa (Kopa, 1922-1938) (0): bigarren 1923an.
* Portugalgo Superkopa (0): finalista 2012an.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vitória de Setúbal

**Vitória Futebol Clube** edo **Vitória de Setúbal** Portugalgo futbol taldea da, Setúbal hirikoa.

Garai onenak 1964 eta 1974 artean izan zituen bi kopa irabazteaz gain liga batean bigarren egin baitzuen.

## Palmaresa 
### Portugalen: 4 
* Portugalgo futbol liga (0): bigarren 1972an.
* Portugalgo futbol kopa (3): 1965, 1967, 2005.
* Ligako Kopa (1): 2007-08.

### Lisboan: 28 
* Lisboako futbol txapelketa (1): 1926–27.

### Nazioartean: 2 
* Kluben arteko Munduko Kopa txikia (1): 1970.
* Iberiar Kopa (1): 2005.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SC Braga

[thumb|250px|[Sporting Clube de Portugalen aurkako partida 2009an.]]
thumb|250px|2011eko taldea.

**Sporting Clube de Braga** edo **SC Braga** Portugalgo futbol taldea da, Braga hirikoa. 1921ean sortu bazen ere garai onenak 90. hamarkadatik aurrera izan ditu. Europan 2008ko UEFA Intertoto Kopa irabazi zuen eta 2010-11n UEFA Europa Leagueko finalista izan zen.

## Historia 
Sporting Braga 1921ean sortu zen eta izena jartzerako orduan garai hortan Portugalgo talderik onena zen Sporting Clube de Portugalengan fijatu ziren. 40. hamarkadan José Antunes Guimarães presidenteak negozio kontuegatik Londresera sarritan joan behar izaten zuen eta Arsenalen zaletu bihurtu zenez 1947tik aurrera taldeak haren koloreak hartu zituen.

1966an bere lehenengo titulua lortu zuen, Portugalgo futbol kopa.

Azken urteetan talde indartsua bihurtu da Portugalen. 2010an ligan bigarren egin zuen eta 2011ean UEFA Europa Leagueko finalera iritsi zen. FC Portok 1-0 emaitzaz garaitu zuen.

2015 eta 2016an Ligan laugarren egin du eta Kopako finalak jokatu ditu. Kopako final bietan 2-2 egin ondoren penalti jaurtiketek erabaki zuten titulua, lehenengoa galdu egin zuen eta bigarrena irabazi, 30 urteren ondoren. 2021. urtean Kopa titulu berri bat eskuratu zuen.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Palmaresa 
### Portugalen: 5 
* Portugalgo futbol liga (0): bigarren 2009-10an.
* Portugalgo futbol kopa (3): 1966, 2016, 2021.
* Ligako Kopa (2): 2012-13, 2019-20.
* Portugalgo Superkopa (0): finalista 1982 eta 1998an.

### Nazioartean: 1 
* UEFA Europa League:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2011.
* UEFA Intertoto Kopa:
** Txapelduna (1): 2008.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pedralbes Errege Jauregia

**Pedralbes Errege Jauregia** (katalanez *Palau Reial de Pedralbes*) Kataluniako hiriburua den Bartzelona hiriko Les Corts barrutian dagoen Pedralbes auzoko jauregi bat da.

## Historia 
1919 eta 1931 urteen artean Espainiako Errege Familiaren Bartzelonako bisitaldietako egoitza izan zen.

1937-1938 artean Eusko Jaurlaritzaren egoitza ere izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Pedralbes11.jpg|Sarbide esparruko xehetasuna
Irudi:Gaudí - Font d'Hèrcules.jpg|*Herkulesen iturria*, Antoni Gaudiren lana
Irudi:Pedralbes09.jpg|Espainiako Isabel II.a erregina bere seme Alfonso XII.a erakusten

## Kanpo estekak
Irakurri

:*Agian *Irakurketa* bilatzen ari zinen.*

**Irakurri** Nafarroa Garaiko iparraldeko mendi bat da, Malerreka eskualdekoa. Zehazki, Ezkurra mendatearen eta Ezkurra udalerriaren iparraldean dago. 1.142 metroko garaiera du. Ohiko igoera bidea Ezkurra mendatetik abiatzen da (ordubete eta 15 minutuko bidea); hala ere, Ezkurra udalerriaren herrigunetik ateratzen den ibilbide bat ere badago (ordu eta erdikoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Irakurri», *Luberri.net*.
Usategieta (Ezkurra)

**Usategieta** Nafarroa Garaiko mendatea da, Ezkurra eta Leitza udalerrien artean dagoena. 720 metroko garaiera du, eta maiz izaten ditu elur-jasak neguan. Malerreka eta Leitzaldea eskualdeak lotzen ditu. Usategietaren inguruan Urumea ibaia jaiotzen da, Goizuetarantz abiatu baino lehen, eta baita Ezkurra eta Leitzaran ibaiak ere.

## Deskribapena 
[thumb|250px|ezkerrera|[Leitza herria Usategietatik ikusia.]]
Mendate hau NA-170 errepideak zeharkatzen du, bestalde bertan Ezkurra eta Leitza arteko NA-170 errepideak eta Goizueta udalerritik datorren NA-4150 errepideak bat egiten dutelarik. Honenbestez Leitza eta Doneztebe udalerrien, nahiz Malerreka eta Leitzaldea eskualdeen arteko oinarrizko komunikabide garrantzitsua da. Mendate honetara igotzeko, Leitzatik (405 metroko garaiera itsas mailan eta Iruñetik 46,5 kilometrotara) 4 kilometro igo behar dira, aldiz Ezkurrara jaisteko (itsas mailatik 547 metroko garaieran eta Iruñetik 57,5 kilometrotara dagoen udalerria) 7 kilometro jaitsi behar dira.

## Ingurunea 
Bertatik ateratzen den mendi-bide batetik joanez gero Zuperrori mendiaren gailurrera iritsi daiteke, bestalde Mandoegi eta Irakurri mendiak ere aldamenean ditu. Mendate honetako bi aldeetako igoerak landa paisaia ederraz gozatzeko aukera eskaintzen du. Beharbada bi igoeretatik ezezagunena Ezkurra eta Doneztebe aldekoa delarik, hots, Malerreka aldekoa.

Ezkurra ibaia (Malerreka) eta Leitzaran ibaiaren arteko bi ibarrak mugatzen ditu. Aipatzekoa da, mendate hau pagadi zabal eta handiz inguratuta dagoela. Eskualde osoan haize leku bikaina izatearen ospea du, aldameneko Zuperrori mendiaren gailurrean dauden aire-sorgailuak lekuko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezkurra mendatea. Auñamendi Eusko Entziklopedia
Conradh na Gaeilge

**Conradh na Gaeilge** (, *CnaG* hizkiez laburtu ohi da; ) Irlanda eta atzerrian irlandera bultzatu eta sustatzeko helburua duen elkartea da. 1893ko uztailaren 31an Dublin hirian sortu zen, eta bere kide sortzaileen artean Douglas Hyde, Eugene O'Growney, Eoin MacNeill, Luke K. Walsh eta beste batzuk ere baziren. Gaelerar Ligak argitaratu zuen lehenbiziko aldizkaria An Claidheamh Soluis (The Sword of Light, "Argiaren Ezpata") egunkari elebiduna izan zen eta bere argitaratzaile nabarmenena Patrick Pearse izan zen.

## Ikus gainera 
* Foras na Gaeilge

## Kanpo estekak 
* Conradh na Gaeilge erakundearen webgune ofiziala 
* The Annual Music Festival (An tOireachtas) 
* The Dancing Commission (An Coimisiún le Rincí Gaelacha) 
* The Annual Week of Irish, March of each year (Seachtain na Gaeilge) 
 
* Club Chonradh, BAC (Dublin) 
* Gaillimh (Galway) 
* Comharchumann Oileán Árainn Mhóir (Aran) 
* Muscraí (Co. Cork) 
* Beal Feirste (Belfast) 
 
* Sasana Nua (New England) 
* Nua Eabhrac (New York) 
* Boston 
* New Jersey 
* Milwaukee 
* Detroit 
* Minnesota  
* Friendship Branch, Dallas/Fort Worth, Texas) 
* Thír na gCnoc, Austin, Texas 
* San Francisco 
* An Astráil (Australia)
Francisco Sutil

**Francisco Sutil Tirado**, (Jaen, 1984ko abenduaren 21a-) **Paco Sutil** bezala ere ezaguna, futbolari ohi espainiarra da. Real Sociedad talde gipuzkoarran jokatu zuen.

## Ibilbidea 
Jaen talde andaluziarran jokatu ondoren Eibar Kirol Elkartera joan zen. Talde gipuzkoarran 2 urtez egon zen, 2008tik 2010era. Real Sociedad lehenengo mailara itzuli bezain laister Sutil sinatu zuen 2010eko udan.

## Kanpo estekak 
* Profila, errealaren webgunean
Xaguxarra

***Xaguxarra*** euskarazko literatura-aldizkari bat izan zen, Txema Larreak eta Josu Zabaletak 1980an sortu zutena. Donostiako Hordago argitaletxeak plazaratu zuen, liburu itxuran. Sortzezko ipuin eta poemen sinatzaile izan ziren idazle hauek: Txomin Peillen, Andolin Eguzkitza, Joxemari Iturralde eta Joseba Sarrionandia, Pott Bandakoak; eta Susa aldizkaritik ezagunak ziren Josu Landa, Iñaki Uria, Batxiler Zalakain eta Mikel Antza.

*Xaguxarra*-ren bigarren alea (eta azkena) 1981ean kaleratu zen, liburu formatuz hura ere. Jon Miranderi omenaldia egin zioten, bai azaleko argazkiarekin, bai hasierako idazkiekin: Joxe Azurmendiren sarrera, eta Miranderen poema batzuk. Lehen zenbakiko kolaboratzaileez gainera, hauek datoz: Mikel Etxebeste, Imanol Zurutuza, Txepetx eta Paul Meabe.

## Kanpo estekak 
* *Xaguxarra* (1980-1981), andima.armiarma.eus
Údarás na Gaeltachta

**Údarás na Gaeltachta** (euskaraz *Gaeltachteko Agintaritza*), sarritan **ÚnaG** laburtzen da, Irlandako Errepublikako Gaeltacht eremuetako (irlandera hiztunen eremuak) ekonomia, gizartea eta kulturaren garapenaren kudeatzaile eta arduraduna den estatu erakundea da.

Erakunde honen helburu nagusia Gaeltacht eremuetako komunitateak indartu eta bultzada ematea da, honela komunitate hauetako kideen bizi kalitatea hobetzea lortuz eta irlandera eremu hauetako hizkuntza nagusia izan dadin mantenduz. ÚnaG erakundea zuzendaritza baten agintaritzapean dago, hau 20 kidez osatua dago, hauetatik 17 kide aurretik zuzenean Gaeltacht eremuetan hautatuak izan dira. Hau Irlandako Errepublikako beste estatu erakunde batzuekin alderatuz gero salbuespen bat da, horietan agintaritzaren kideak gobernuan dagoen alderdiko ministroek hautatzen baitituzte, ondorioz hautatutako kideetako gehienak alderdi politiko jakin bateko kideak izan ohi direlarik.

Jatorriz erakunde hau 1979ko Údarás na Gaeltachta Aktaren ondorioz 1980an sortu zen, betiere bere aurrekaria izan zen Gaeltarra Éireann erakundearen begiradapean, azken hau Gaeltacht Industries Aktaren ondorioz 1957an sortutako erakundea zen.

Gaeltacht eremuetara enpresa eta industriak erakartzeko betebeharra du, eremu hauetako asko Irlandako mendebalde muturrean dauden gainbehera ekonomikoa jasaten duten leku isolatuak baitira. Askotan Europar Batasunak hasi berriak diren bertako enpresei ere diru laguntzak ematen dizkie. Komunitatea hauetako auzolana, elkarlana eta langintza programetan ere buru belarri jardun ohi du.

Gaur egungo Údarás na Gaeltachta erakundeko zuzendaria jaiotzez Glencolmcille udalerrikoa den Liam Ó Cuinneagáin da, era berean udalerri hartako Oideas Gael kulturgunea eta hizkuntza ikastetxearen zuzendaria ere badelarik.

Údarás erakundearen egoitza nagusia Connemara eskualdean dagoen Furbo udalerrian dago, Galwayko konderria. Gainontzeko beste Gaeltacht eskualdeetan ere bere ordezkaritzak badituelarik: Dingle udalerrian, Kerryko konderria; Ballymakeera, Corkeko konderria; Derrybeg, Donegalgo konderria; eta azkenik Belmullet udalerria, Mayoko konderria.

## Ikus gainera 
* Gaeltacht
* Irlandera
* IDA Ireland

## Kanpo estekak 
* Údarás na Gaeltachta erakundearen webgune ofiziala
Locus

**Locus** (pluralean: *loci*) gene batek kromosoman duen kokapen zehatz eta finkoa da. Izaki diploideetan, aleloak kromosoma homologoetako locus edo toki berean kokatzen dira beti. Genoma baten locus guztien zerrendak mapa genetikoa osatzen du.

Locus batean alelo bera duten bizidun diploideak homozigotoak dira, eta alelo desberdinak dituztenak heterozigotoak.

## Kanpo estekak
Atzeragurutzaketa

Genetikan, **atzeragurutzaketa** organismo bat homozigotoa edo heterozigotoa den jakiteko erabiltzen den proba bat da. Horretarako, aztertu nahi den organismoa (genotipo ezezaguna duena) organismo homozigoto azpirakor batekin gurutzatzen da.

Adibidez, ilarraren haziaren kolorea zehazten duen geneak bi alelo ditu: batek kolore horia eragiten du (A), eta besteak berdea (a). Kolore horia eragiten duen aleloa (A) gainartzailea da, eta kolore berdea eragiten duena (a) azpirakorra. Horrek esan nahi du:

* genotipo homozigoto gainartzailea (*AA*) duen ilarrak kolore horikoa izango du hazia.
* genotipo heterozigotoa duenak (*Aa*) ere hazi horia izango du.
* genotipo homozigoto azpirakorra duenak (*aa*), aldiz, hazi berdea izango du.

Demagun hazi horia duen ilarra dugula. Fenotipoari dagokionez, hazia horia da, baina haren genotipoa ezezaguna zaigu (*AA* edo *Aa* izan baitaiteke). Genotipoa argitzeko, atzeragurutzaketa egin behar da, homozigoto azpirakorrarekin (*aa*) gurutzatuz.

* Gurutzaketa horretatik agertzen diren ondorengo guztiek alelo gainartzailearen fenotipoa badute (gure adibidean, kolore horia), genotipo ezezaguna homozigotoa zen (*AA*):

:*AA* x *aa* → *Aa*

* Gurutzaketa horretatik agertzen diren ondorengoen erdiek alelo gainartzailearen fenotipoa badute (kolore horia) eta beste erdiek alelo azpirakorraren fenotipoa (kolore berdea), genotipo ezezaguna heterozigotoa zen (*Aa*):

:*AA* x *Aa* → %50 *Aa*, %50 *aa*

## Kanpo estekak
The Cranberries

**The Cranberries** (euskaraz: *Ahabiak*) irlandar musika taldea izan zen. 1989an sortu zen Limerick hirian. Sorrera garaiko taldearen lehenbiziko izena *The Cranberry Saw Us* (euskaraz: *Ahabiek ikusten gintuzten*) izan zen; geroago Dolores O'Riordan abeslariak izena aldatu eta laburtu zuen. Nahiz eta rock alternatiboa jotzen duen talde gisa jo izan den, bere musika beste moten artean ere sailka liteke, esate baterako: pop alternatiboa, indie rock, folk rock edota pop rocka.

## Diskografia 
* ''Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We?* (1993)
* *No Need to Argue* (1994)
* *To the Faithful Departed* (1996)
* *Bury the Hatchet* (1999)
* *Wake Up and Smell the Coffee* (2001)
* *Roses* (2012)
* *Something Else* (2017)
* *In the End'' (2019)

## Kanpo estekak 
* The Cranberries taldearen webgune ofiziala 
* The Cranberries taldeko zaletuen webgunea 
* Dolores O'Riordan abeslariaren webgune ofiziala
Jezte

[thumb|[Behia eskuz jezten]]

**Jeztea** (edo **deiztea**) ugaztun emeen errapetik, eskuz edo makinaz, esnea ateratzea da. Gehienean behiak, ardiak, ahuntzak edo asiar bufaloak jezten dira, eta gutxiagotan gameluak, behorrak edo astemeak. Gaur egun, jezteko makinen bidez, esne ugari era automatikoan atera daiteke.

## Kanpo estekak
Errape

[thumb|250px|[Behi errapea]]
**Errapea** ugaztun emeen gorputz atala da, bere baitan esnea jariatzen duten ugatz guruinak dituena. Behiek lau ugatz guruin dituzte, ardi, ahuntz eta behorrek bi eta txakur emeek 8-10.

## Kanpo estekak
Mondego ibaia

**Mondego ibaia** Portugalgo bosgarren ibairik handiena da, baina herrialde horretako mugen barruan soilik dagoenen artean luzeena dugu.

Lau urtegi daude bestela Mondegoko ibilbidean, Aguieira, Raiva, Fronhas eta Coimbrakoa.

## Ibilbidea 
thumb|ezkerrera|100px|Ibilbidea mapan.

Serra da Estrelako mendilerroan sortu ostean, Guardako barrutia zehakatzen du, eta gero Viseu eta Coimbrako barrutien arteko muga natural bihurtzen da, azkenik bigarrenetik igaro eta itsasoratu baino lehen. Bestela, Coimbra da zeharkatzen duen udalerririk garrantzitsuena.

Azkenik, Figueira da Fozeko udalerriaren ondoan itsasoratzen da.

## Ikus, gainera 
* Portugalgo geografia
* Mondego Beherea

## Kanpo estekak 
* Hegaztiak Mondegoko estuarioan
Pádraic Ó Conaire

**Pádraic Ó Conaire** (1882ko otsailaren 20a, Galway &ndash; 1928ko urriaren 6a, Dublin) irlandar kazetari eta idazlea izan zen, bere lanak nagusiki irlanderaz argitaratu zituelarik. Jaiotzez Connemara eskualdeko zen Pádraig Óg Ó Conaire (Pádraig "Gaztea" Ó Conaire) izeneko irlanderazko idazlearengandik ezberdintzeko bere idazlanak Sean-Phádraic Ó Conaire (Phádraic Ó Conaire "Zaharra") ezizenez sinatzen zituen.

## Bizitza 
Tomás Ó Conaire 1882. urtean Irlandako Galway hirian jaio zen. Bere aita hiriko bi tabernen nagusia zen. Bere ama Kate McDonagh deitzen zen.

Bere negozioek porrot egin ondoren, Ó Conairen aita Ameriketako Estatu Batuetara emigratzera beharturik aurkitu zen, han denbora gutxira hil zelarik. Ó Conairen ama 1893an zendu zen, guzti honen ondorio gisa Ó Conaire eta bere bi anai umezurtzak (Isaac eta Michael) Connemara eskualdeko Ros Muc euren osaba Patrick Conroy zenarekin bizitzera bidaliak izan ziren. Han Turlach Beag herrixkako ikastetxean ikasi zuen, aurretik Galway hiriko Presentation Convent serorategia eta 'The Bish' izeneko ikastetxean heziketa jaso zuelarik. Era berean Rockwell College eta Blackrock College ikastetxeetan ere ikasi zuen.

1899an Londresera emigratu zuen, han bertako Hezkuntza Sisteman lana aurkitu zuelarik. Garai hartan Gaelic League elkarteko ekintzetan ere buru belarri sartu zen. XX. mendeko Irlanderazko Literatura Berpizkundearen aitzindaria izan zen, honela bada, O'Conaire eta Patrick Pearse mende hartako lehenbiziko hamarkadan zehar egon ziren irlanderazko eleberri laburren idazleen artean garrantzitsuenak bezala jo ohi dira.

Molly Ní Mhanais zenarekin ezkondu zen, elkarrekin lau seme-alaba izan zituzten: Eileen (born 1905eko otsailaren 22an jaioa), Patrick (1906ko azaroaren 3an jaioa), Kathleen (1909ko otsailaren 24an jaioa), eta Mary Josephine (1911ko uztailaren 28an jaioa eta 1922an hila), azken hau difteria gaisotasunaren ondorioz hil zen.

1914an Ó Conairek bere familia Londresen utzi ondoren Irlandara itzuli zen. Denbora gehiena Galway hirian bizitu zen, han irlanderaz artikuluak idatziz eta Gaeltacht eremuko udako eskoletan irakatsiz soldata ateratzen zuen, batzuetan Gaelic League erakundeak eskualde hartan ospatzen zituen ekitaldien antolatzailea ere izan zelarik.

1928an Dublin hirian bisitaldi batean zehar zegoela hil zen, aurretik gorputzean mina zuela aipatua zuelarik. 46 urte zituen.

1936an Galway hiriko bihotzean kokatzen den Eyre Square plazan dagoen John F. Kennedy Memorial Parkean bere ohorezko estatua bat altxatu zen.

## Idazlanen zerrenda 
* An Scoláire Bocht, agus scéalta eile, 1904
* Nora Mharcais Bhig, 1906
* Deoraidheacht, 1910
* An Scoláire Bocht, agus scéalta eile, 1913
* An Chéad Chloch, 1914
* Seacht mBua an Éirí Amach, 1918
* An Crann Géagach, 1919
* Tír na n Íontais, 1919
* Béal an Uaignis, 1921
* Siol Éabha, 1921
* An Chinniúint, 1924
* Eachtraí Móra ón ár Stair, 1924
* Trí Truaighe na Scealaíochta, 1924
* Mór thimpeall na hÉireann, ar muir, 1925
* Fearfeasa Mac Feasa, 1930
* Brian Óg
* Beagnach Fíor
* Cubhair na dTonn
* Scéalta an tSáirsint Rua
* Seoigheach an Ghleanna
* M'asal Beag Dubh