Imperio Argentina

**Magdalena Nile del Río**, izen artistikoa **Imperio** **Argentina** (Buenos Aires, Argentina, 1910eko abenduaren 26a &ndash; Torremolinos, Malaga, Espainia, 2003ko abuztuaren 22a), aktorea, abeslaria eta dantzari hispaniar-argentinarra izan zen.

## Biografia 
### Jatorria 
Ama Rosario del Río zen, Malagako Monda herrian jaioa, epaile baten alaba. Rosario, musika, dantza eta antzerkia maite zituen, Malagako Kontserbatorioan izan zen José Tallaviren interpretazio-eskola batzuetan. Nebarekin izandako liskarren ondorioz, 14 urterekin modu klandestinoan Malagako portutik Buenos Airesera emigratu zuen itsasontzi baten sotoan. Buenos Airesen polizoi gisa aurkitu zuten, eta, deportatu beharrean, agintariek  hiriko espainiarren kolonia oparoko familiei haren ardura hartzen utzi zieten. Bere aita Antonio Nile zen, Gibraltarren jaioa, mekanikaria eta musikazale handia. Antoniok Buenos Aireseko jai batean ezagutu zuen Rosario.

Magdalena Nile del Río, gero Imperio Argentina izan zena, San Telmo auzo ezagunean jaio zen. Txikitatik hasi zen kantatzen eta dantzatzen. Familian Malena deitzen zuten. Asunción ahizpa 1912an jaio zen.

Oso txikitatik  aitarekin kafea hartzera joateak giro artistikoa ezagutzeko aukera eman zion. Bere amak ere bokazioa bultzatu egiten zuen eta Buenos Airesetik pasatzen ziren abeslarien emanaldietara eramaten zuen, Pastora Imperioren emanaldietara esaterako. Gaztetatik kantatu eta dantzatu zuenez, bere talentuarekin hunkitu zuen Pastora Imperio Teatro Comedian, eta adiskide egin ziren.

### Artistaren lehen urteak 
1916an egin zuen debuta, San Martin Antzoki Ederrean, *Asturiasko Printzea* itsasontziaren hondoratzeak antolatutako ongintzazko jaialdi batean. Brasildik hurbil gertatu zen, eta 300 pertsona hil ziren. Urte horretan bertan, amarekin bidaia bat egin zuen Malagara, aitonaren herentziaren zatia jasotzeko.

Gaztaroan hartu zuen izen artistikoa *Petite Imperio* izan zen, garai hartan ohikoa baitzen artistek hitz frantsesak erabiltzea haien izenetan.

1917an, Asunción ahizparekin batera, Colon antzokian Anna Pavlovak dohainik emandako musika-eskolak jaso zituen. Handik gutxira, Pavlova ikasle aurreratuekin jarraitu zuen, eta hasiberrien hezkuntza laguntzaile izan zuen Ricardo Nemanoff.Gero, kontzertuak eman  zituen Portcako auzoetako zine-aretoetan, aitak gitarrarekin lagunduta. 1922an, familia osoak bira egin zuen Argentinan zehar, Rosario, Kordoba, Tucumán eta Mendoza zeharkatuz. Gero Txilen, Bolivian eta Perun egin zituzten birak. Liman, Gabriela Bezansoni kantaria, Ignacio Sánchez Mejías eta Juan Belmonte toreatzaileak ezagutu zituen. Ongintzazko gala batean Augusto Leguía Peruko presidentearen lagun egin zen eta presidentearen jauregira gonbidatu zuen.

Hala ere, Limara egin zuen bidaiako gauzarik garrantzitsuena Jacinto Benavente dramaturgoa ezagutzea izan zen; une hartan Perun zegoen José Bódaloren eta Eugenia Zuffoliren laguntzarekin, haiek bere lanetako bat egiten ari baitziren. Benaventek Magdalenaren aitari zera gomendatu zion: Espainiara joateko eta alabak "Imperio Argentina" izen artistikoa hartzeko, Pastora Imperio eta Antonia Mercé "La Argentina" artisten konbinazioagatik.

1923ko abuztuan, Santanderko portura iritsi zen familiarekin, Benaventeren aholkuari jarraituz. Madrilen egin zituen lehen emanaldiak 1924an izan ziren, Juanito Carcellé ordezkari zuela. Madrileko Seme-Alaben Zentroan hasi zen, gero Calderón Antzokia izan zen lekuan. Lasterrera, Bartzelonako Teatro Dorado antzokian lan egin zuen.

1927an, Madrilgo Romea antzokian arrakasta handia izan zuenean, *La hermana San Sulpicio* filma egiteko kontratatu zuten. Armando Palacio Valdésen izen bereko eleberrian oinarrituta zegoen filma. Enrikek eta Ricardo Nuñezek ekoitzia eta Florián Rey aktore eta zuzendariak zuzendua. Filma Madrilen eta Sevillan filmatu zen. Zintan bere ama Rosario ere aritu zen, Paca pertsonaia egiten. 1928an *Los claveles de la Virgen* filma filmatu zuen Granadan zuzendari berarekin. Bi filmak, mutuak izan arren, berak benetan kantatzen zuen, zuzendariaren aginduz, emanaldiari sinesgarritasun handiagoa emateko.

Romean gala batzuk amaitu ondoren, 1928an Alemaniara joan zen *Corazones sin rumbo* filmatzera. Filma horren minutu batzuk besterik ez dira gelditzen. Inperio Argentinak urte batzuk geroago Adolf Hitlerri buruz hauxe deklaratu zuen: "Hitlerrek maitalea izan nahi zuen", aitortu zuen behin baino gehiagotan artistak. Eta berak diktadorearen sentimenduak inoiz egokitu ez zituen arren, inoiz ez zuen arazorik izan bere 'bertuteak' aitortzeko: "Askotan esan dut, sinetsi nahi ez badute ere: Adolf Hitler oso gizon erakargarria zen".

Halaber, kritikatu egin da Imperio Argentinak Alemanian filmatzea Goebbels III. Reicheko propaganda-ministroaren gonbita onartzea. UFAko estudio alemanetan, Marlene Dietrich-ekin egin zuen topo. Topaketa horren ondorioz, eta Marlene bisexuala zenez, biek maitasun-abentura bat izan zutela iradoki da, Imperiok beti ukatu zuena. (Sara Montiel neska gazte batekin batera), *La maja de los cantares* eta *Lo que fue de la Dolores* filmetan. 50eko h*ama*rkadan musika-ikuskizun arrakastatsuak egin zituen, eta 60ko hamarkadan *Con el viento solano* eta *Ama Rosa* filmatu zituen.

### Gainbehera trantsizioan 
Trantsizioaren garaian, Inperio Argentinak, bere ospearen zati bat galtzea ekarri zuen, zine-izar gisa behinik behin, destape generoa nagusi zelako eta aurreko erregimenarekin zuen kidetasunarengatik ez zelako kontuan hartu. eta, une horretatik aurrera, beste garai bat hasi zen harentzat lanean eta merezitako omenaldiekin. José Luis Boraurekin *Tata mía* eta Javier Aguirrerekin *El polizón del Ulises* filmatu zituen. 

1992an, 81 urte zituela, Juanita Reinarekin, Rocío Juradorekin, Nati Mistralekin eta María Vidalekin batera, *Azabachen*, koplaren historiari buruzko musika-ikuskizun handi batean hartu zuen parten

1996. urtean Zaragozako Pilar jaietako pregoilari izateko hautatu zuten, Espainian Zinemaren Mendeurrena ospatu zelako hiri horretan. 

2001. urtean Pedro Víllora dramaturgoak *Malena Clara* liburuan Imperioren memoriak argitaratu zituen.

2003ko abuztuaren 22an, Imperio Argentina ilobetako baten etxean zegoen, *"Échale guindas al pavo*" kantatuz, bere arrakastetako bat. Bat-batean, hil egin zen. Bi egun geroago lurperatu zuten Malagako Benalmádenako hilerrian. Benalmádenan, bertan bizi izan zen kaleari izena eman zioten.

2011n, hil eta zortzi urtera, Izar bat jaso zuen Madrilgo Fama pasealekuan.

## Hautatutako filmografia 
## Aintzatespenak 
* 1996. urtean Zaragozako Pilar jaietako pregoilaria. 
* 2001. urtean Pedro Víllora dramaturgoak *Malena Clara* liburuan Imperioren memoriak.
* Benalmádenan bere izeneko kale bat
* 2011n, Izar bat Madrilgo Fama pasealekuan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Imperio Argentina 1935.jpg|Imperio Argentina, 1935
Fitxategi:Imperio argentina morena clara 1936 2.jpg|Imperio Argentina 1936, Morena Clara lanean
Fitxategi:MorenaClara1936.jpg|Morena Clara lanaren kartela
Fitxategi:Grupo de personas entre las que se encuentra la actriz Imperio Argentina (1 de 1) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg| Imperio Argentina erdian

## Erreferentziak 
### Bibliografia 
* Magdalena Nile del Río eta  Pedro Manuel Víllora (2001). *Imperio Argentina.* *Malena Clara.* Temas de Hoy.  

Egilea: Martín de la Plaza Imperio Argentina. Artista-bizitza bat. Alianza Editorial 2003

## Kanpo estekak 
* Vídeo de la entrevista a Imperio Argentina en el programa Las Coplas de Carlos Herrera (1989)
* Documentos RNE Imperio Argentina20px
* Elkarrizketak: Oswaldo Guayasamín eta Imperio Argentina  La 2 (TVE) *A fondo* saioan Joaquín Soler Serranorekin; la entrevista con Imperio Argentina, 52 min. eta 38 seg.undutik aurrera
* Imperio, la adorada de Hitler - Elcultural