open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claudia Jones

**Claudia Jones**, jaiotzez Claudia Cumberbatch (Port-of-Spain, Trinidad eta Tobago, 1915eko otsailaren 15a - Londres, 1964ko abenduaren 24a), Trinidad eta Tobagon jaiotako kazetaria eta feminismo eta antiarrazakeriaren aldeko aktibista izan zen. Hainbat mugimendu sozialetan parte hartu zuen bizitzan zehar: besteak beste, Estatu Batuetako afro-amerikarren eskubide zibilen aldekoan, emakumeen aldekoan eta inperialismoaren aurkakoan. Bizitzaren azken urteetan, Erresuma Batuko komunitate karibetarrarentzako erreferentzia bihurtu izan zen eta lehen *Caribbean Carnival*-a antolatu zuen Londresen, gaurko *Notting Hill Carnival*en aitzindaria izan zena. 

## Biografia 
### Gaztaroa 
Claudia Cumberbatch 1915ean jaio zen Trinidad eta Tobagoko hiriburuan. Charles eta Sybil gurasoak ziren. 1924an, familia lekualdatu zen New Yorkera. Han, Claudiak Jim Crow garaiko arraza-diskriminazioa esperimentatu zuen. Gainera, handik urte gutxira, bere ama, ehungintzako langile zebilena, meningitisez hil zen, eta Claudiari berari tuberkulosia erantsi zitzaion.

### Lehen jarduera politikoak 
Institutuan ikasi bitartean, aktibista sozial gisa aritzen hasi zen. Garai hartan, “Jones” ezizena erabiltzea erabaki zuen anonimatu handiagoa mantentzeko idazlanetan. 1955eko espetxealdiaren ostean, Estatu Batuetako hiritarra ez zenez, gobernu estatu-batuarrak deportatu egin zuen Erresuma Batura.  Han, Erresuma Batuko Alderdi Komunistako kide egin zen eta komunitate afro-karibetar britaniarraren aldeko kanpaina egiteari ekin zion, hauen oinarrizko eskubiderik eta zerbitzurik eza sumatu baitzuen. 1958an, *West Indian Gazette* egunkaria sortu zuen, Amy Ashwood Garvey-rekin batera. Komunitate afro-britaniarrari zuzentzen zen lehen egunkarietako bat izan zen eta adierazpen politikoa eta elkartasuna sustatzen zituen. Bestalde, Jonesek *Caribbean Carnival* jaialdia antolatu zuen 1959an, afro-karibetar kultura erakutsarazteko eta zabaltzeko. Egun, ekimena oraindik ospatzen da *Notting Hill Carnival* izenpean eta urtero hiru milioi bisitari erakartzen ditu. 

Erresuma Batuan bizi zen arren, Jonesek Estatu Batuetako afro-amerikarren eskubide zibilen mugimenduaren bilakaera jarraitzen zuen. 1963ko abuztuaren 28an, Washingtongo eskubide zibilen aldeko ekimen masiboa islatu zuen manifestazioa antolatu zuen Londreseko Estatu Batuetako enbaxadaraino.

### Heriotza 
Jones hil zen Londresen, 1964ko abenduaren 24an, 59 urte zituela. Londreseko Highgate hilerrian lurperatu zuten, Karl Marxen hilobi ondoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
* Antiinperialismo
* Marcus Garvey
* Martin Luther King
* Marxismo
* Paul Robeson

## Kanpo estekak
Nerea Ariznabarreta Izkue

[thumb|260px|[Maite Rosende Gutierrez eta Nerea Ariznabarreta Izkue (eskuinean), 2024]]
**Nerea Ariznabarreta** **Izkue** (Eibar, Gipuzkoa, 1981ko maiatzaren 7a) narratzailea eta antzerkigilea da.

## Bizitza 
Nerea Eibar hiri armagile, eta industrialean jaio zen. Txikitan asteburu guztiak bere aitaren baserrian igaro zituen. Aitak, ipuinak, elezaharrak eta haurtzaroko bizipenak kontatu eta asmatzen zizkion eta Nereak errealitate majiko hori gustura jasotzen zuen. Amarengandik abesteko zaletasuna jaso zuen. Amak ipuinak grinez kontatzen zizkion, pertsonaiei ahots ezberdinak jarriz eta kantuak asmatuz. Eta nahasketa horretatik atera zen Nerea, narratzailea eta antzerkigilea.

### Formakuntza 
Jarduera fisikoaren eta kirolaren zientzietan lizentziatua da. Pianoa ikasketak ere egina, 2001ean eskuratu zuen titulua. Erdi mailako musika-prestakuntza ere badu. Dantza garaikidea, afrikarra, adierazkorra, flamenkoa eta capoeira ikastaroak egina da.

### Antzerkia 
Antzerkian hainbat ikuskizun eskaini ditu, bestea beste:

### Telebistan 
## Sariak 
* 2024an Nereak Etxepare Album ilustratu saria eskuratu zuen beldurrari buruzko 'Mamuki' album umoretsuagatik, Maite Rosende ilustratzaile donostiarraren ilustrazioekin hornitua. Beldurrari buruzko album ilustratu umoretsu hau aurkeztu ziren 31 lanen artean nagusitu zen. Argitalpena: Saritutako lana Nafarroako Pamiela argitaletxeak argitaratuko du, euskaraz, 2024ko udazkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezezaguna ezagun bihurtzen den heinean desagertzen da beldurra Berria, 2024.07.03
* Gauza askok beldurra ematen digute ez ditugula ezaguzen Eta Kitto, 2024.07.05
Ategorrietako Jai Alai

**Ategorrietako Jai Alai** Donostiako antzinako pilotaleku luzea izan zen, Ategorrieta auzoan zegoena. Lucio González Martínez donostiar enpresagizonak eraikiarazia, 1887an inauguratu zen, eta 1932an eraitsi. Donostiako lehenbiziko frontoi modernoa izan zen.

## Izena 
Ategorrietakoa izan zen "Jai Alai" izena hartu zuen lehenbiziko frontoia. Hitz hori Serafin Barojari zor zaio. Izan ere, Lucio Gonzálezek izen eufoniko bat eskatu eskatu zion Serafini, eta honek Jai Alai proposatu zuen. Nonbait, garai hartan modan zegoen *high-life* ("bizimodu ederra", *jai-laif* ahoskatua) esapide ingelesa  oinarri harturik sortu zuen Barojak pilotalekuarena.

Giro hartan, Donostiako lehenbiziko pilotaleku modernoa eraikitzera deliberatu zen Lucio González. Ikusleentzako antzokiak bezain erosoa izatea nahi zuen, eta erakargarria, bai burgesiarentzat, bai aristokraziarentzat. Bere asmoa gauzatzeko lursail batzuk erosi zizkion Fidel Mujikari, Ategorrieta auzoan zeudenak, eta Pedro Ezeiza arkitektoari agindu zion proiektua.

Ategorrietako Jai Alai 1887ko uztailean inauguratu zen. Kantxa 67 metro luze eta 16 metro zabal zen, handia garai hartarako. Frontisaren orientazioa ere kontuan hartu zen, eguzkiak pilotarien begietan jo ez zezan. Baina ikusleen aldeak zituen berrikuntzarik aipagarrienak. 2.374 eserleku zeuden, denak estaliak, hiru mailatan antolatuak: lau lerro aulki behean, 32 palko lehenbiziko harmailan, eta 1.500 jarleku bigarrenean. Enpresak bere pilotari taldea zuen, eta artekariak ere, apustuak egin ahal izateko.

Pilotalekuak arrakasta handia izan zuen, eta gizarte maila guztietako donostiarrak biltzen zituen, bai gizonak, bai emakumeak. Bestalde, udak Donostian igarotzen zituen Maria Kristina erregina maiz joaten zen Jai Alaira eta, erreferentzia horrekin, beste udatiar anitz ere. Maila handiko pilotari ugari aritu ziren bertan, esaterako, Luis Samperio, Gallartako Txikitoa edota Eibarko Txikitoa. 1932ko irailaren 8an itxi zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus. gainera 
* Ategorrieta-Ulia

## Kanpo estekak
Artúr Görgei

**Artúr Görgei de Görgő eta Toporc** (**Arthur Görgey** jaioa; , ; Toporc 1818ko urtarrilaren 30a – Budapest, 1916ko maiatzaren 21a) hungariar miltar eta politikaria izan zen. Hungariako diktadorea izan zen 1849ko abuztuaren 11tik 13ra. 

Hungariako nobleziako familia bateko kidea, gaztetan kimikari ezaguna izan zen Europan. Hala ere, 1848ko Hungariako Iraultzan eta 1848-1848ko Independentzia Gerran izan zuen paper nabarmenagatik aitortzen da. Hungariako Armada Iraultzailearen jeneral arrakastatsuena izan zen, udaberriko kanpaina garailea zuzendu zuen eta Austriaren okupaziotik ia Mendebaldeko Hungaria osoa askatu zuen. Bere arrakasten sari gisa, gobernuak Gerrako ministro izendatu zuen.

Gerraren azken egunetan Hungariako diktadore izendatu zuten. Austriako eta Errusiako armada indartuak garaitzerik ez zuela egiaztatu zuenean, errusiarrak errenditu zituen Világosen, eta iraultza amaitu zen.

Lajos Kossuthekin izan zituen harreman zailek eragina izan zuten independentzia-gerran, karrera militarrean eta iraultza amaitu ondorengo bizitzan. Errusiarren aurrean errenditu ondoren, ez zuten beste batzuk bezala exekutatu, eta austriarrek Klagenfurten atxilotuta eduki zuten 1867ko amnistia arte. Orduan Hungariara itzuli ahal izan zen.

## Iruditegia 

Statue of Artúr Görgey by László Marton. Budapest.jpg|Görgoiren zaldizko estatua
The Winter Campaign of Artúr Görgei against the Austrian army, from December 1848 to February 1849.jpg|Görgeiren Neguko kanpaina Austriako armadaren aurka
Atkeles Stureci hagon.jpg|Görgeire tropak Špania Dolina zeharkatzen
Hungarian Spring Campaign in 1849.jpg|Hungariako Neguko kanpaina1849an
Isaszegi csata.jpg|Görgei Hungariako tropak zuzentzen Isaszegeko guduan
5tavaszi 08 n.jpg|Komáromeko gudua
Kossuth and Görgei in 1849.jpg|Kossuth eta Görgei 1849an
Aradi minisztertanacs.jpg|Hungariako azken ministro kontseilua, Kossuthek Görgei Hungariako diktadore izendatu zuena

## Kanpo estekak
Biergarten

[thumb|300px|right|Viktualienmarkteko biergartena, [Munich.]]
**Biergartena** (, ; *bierkeller* ere) aire zabaleko garagardotegia da. Jatorria Bavarian badute ere, Erdialdeko Europako leku askotara hedatu dira.

Biergarten tradizionaletan bezeroak bere jatekoa eraman dezake, eta garagardoa besterik ez erosi. Ohikoa da zurezko mahaiak eta bankuak izatea, zuhaitz handien itzalpean. Zoladura hartxintxarrezkoa izaten da. Europako biergartenik handiena Municheko Königlicher Hirschgarten da, 8.000 pertsonentzako lekua duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Rantho

**Maria Rantho** (1953 – Pretoria, 2002ko uztailaren 12a) hegoafrikar politikaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. 

## Bizitza 
Rantho erizain lanetan ari zen auto istripu batean bizkarrezurreko lesio bat izan zuenean, eta geroago gurpil-aulkia erabili zuen. Disabled People South Africa erakundea sortu eta zuzendu zuen, Emakume Desgaituen Garapenerako Programa eratzeko lan egin zuen eta eta Afrikako Kongresu Nazionaleko Emakumeen Ligako kidea izan zen. Apartheidaren ostean Hegoafrikako berregituraketan, presidenteordearen bulegoko desgaitasunaren mahaiaren arduraduna izan zen.

1994an, Rantho Hegoafrikako Biltzar Nazionalerako hautatu zuten. Hegoafrikako lehen diputatu gurpil-aulkiduna bihurtu zen. Hegoafrikako gobernuak 1997an onartutako desgaitasunaren estrategia garatu zuen taldeko kidea zen. 1998an parlamentua utzi zuen eta Funtzio Publikoko Batzordean lan egin zuen hil zen arte.

Disabled Peoples' International erakundeko presidenteordea izan zen eta 1995ean Pekinen egindako Emakumeen Munduko IV. Konferentzian aurkezpen bat egin zuen.

2002an hil zen Pretorian.

## Omenaldiak 
Soshanguveko ospitale batek Maria Ranthoren izena darama.

Shelley Barry zinema zuzendariak *Taxi Wars* (2007) filma Ranthori eskaini zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espoir, sierra de Teruel

***Espoir, Sierra de Teruel*** () André Malraux idazleak 1938-1939an zuzendu zuen film franko-espainiarra izan zen. Gidoia bere eleberri batean oinarrituta zegoen: *Esperantza*. Malraux hegazkinlari gisa Espainiako Errepublikaren aldeko armadan borrokatu zuen; filmak Gerra Zibilaren gertaera batzuk azaldu zituen. Film hau Malrauxen bakarra izan zen. Estreinaldia 1945 arte atzeratu behar izan zen.

Filmaketa gehienak Katalunian egin ziren, Bartzelonan, Tarragonan eta Collbatón, besteak beste. Max Aub idazle espainiarra, zuzendari laguntzailea izan zen eta gidoia gaztelaniara itzuli zuen; egin zituen beste lanak aktoreak aukeratzea eta eszenatokiak aukeratzea izan ziren. Filmaketa eten egin zen tropa frankistek Kataluniarantz aurrera egin zutelako. Taldeak Portbouko mugatik alde egin behar izan zuen eta filma Frantzian amaitu.

Alemaniarren okupazioarekin filmaren kopiak suntsitu ziren. Hala ere, bat libratu zen beste izenburu batekin komedia gisa gordeta zegoelako. 1945ean bertsio bat zabaldu zen baina errealitate berriari moldatuta. Urte berean Louis-Delluc saria lortu zuen.

## Argumentua 
1936ko abenduaren 27an, Espainiako Gerra Zibila piztu eta hilabete gutxira, Nazioarteko Brigadetako aireko eskuadrilla bat osatzen zuten aparatuetako bat eraitsi zuten: Valdelinares udalerrian erori zen, Teruelen. Filmak espainiar errepublikarrek Armada frankistaren aurka baliabide gutxirekin baina erabakitasun handiz egindako borroka erakusten du.

## Aktoreak 
* José Sempere : Peña komandantea
* Andrés Mejuto : Muñoz kapitaina
* Nicolás Rodríguez : Márquez, hegazkilaria
* José María Lado : nekazaria
* Julio Peña : Attigniès
* Pedro Codina : Schreiner
* Serafín Ferro : Saidi
* Miguel del Castillo : González

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma RTVE webgunean.
* :https://www.malraux.org/images/documents/2009_4_waintrop.pdf Edouard WAINTROP : «La guerre d'Espagne retrouve son Espoir. Le film de Malraux avait été coupé sans son accord. La Filmoteca de Madrid vient de récupérer la version originale. Pérégrinations d'une copie entre Espagne, France et Etats-Unis», *Libération*, 5118 zk., 1997ko azaroaren 3a, 36-37.or.
Aleksandr Suvorov (psikologoa)

**Aleksandr Vasilievitx Suvorov** (; Frunze, 1953ko ekainaren 3a – 2024ko urtarrilaren 26a) sobietar eta errusiar psikologo eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Aleksandr Suvorov Frunzen (gaur egun Bixkek) jaio zen 1953an. Friedreichen ataxiaren ondorioz, hiru urterekin ikusmena galdu zuen eta bederatzi urterekin entzumena. 

Hasiera batean Frunzeko itsuen eskolan ikasi zuen, eta 1964tik 1971ra Zagorskeko gor-itsuen barnetegian. 1971n Moskura bidali zuten, SESBeko Zientzia Pedagogikoen Akademiako itsu-gorrak aztertzeko laborategiko talde esperimentalean parte hartzeko («Zagorskeko esperimentua»). 1972an, esperimentuaren baitan, laurak Moskuko Estatuko Unibertsitateko psikologia fakultatean sartu ziren eta 1977an lizentziatu ziren.

1994ko martxoaren 31n, Suvorovek hautagai-tesia defendatu zuen Errusiako Hezkuntza Akademiako Psikologia Institutuan, eta 1996ko maiatzaren 21ean doktore-tesia. Susquehanna Unibertsitateko *honoris causa* doktoretza ere lortu zuen.

Doktoretza lortu ondoren, Moskuko Estatu Unibertsitate Pedagogikoko defektologia fakultatean lan egiten hasi zen. Moskuko Psikoanalisi Institutuan eta Errusiako Unibertsitate Ortodoxoan ere eman zituen hitzaldiak. 270 idazlan baino gehiago argitaratu zituen, 9 liburu barne. 2015az geroztik, Gor-Itsuen Familien Elkartearen presidentea izan zen.

2024ko urtarrilaren 26an hil zen, 70 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Asunción Flores hiribidea

**José Asunción Flores hiribidea** (), ezagunagoa **Ibaiertzeko hiribidea** () izenez, Paraguaiko Asuncion hiriburuko hiribidea da. 2012an inauguratu zen aurrenekoz eta 2014an guarania musika-estiloa sortu zuen José Asunción Flores paraguaitar musikagilearen izena jarri zioten. Hiribidearen lehen tartea Kolon kalean () hasi eta Santos Jeneralaren hiribidean () amaitzen da. Bigarren tartea Santos Jeneralaren hiribidetik Lehen Presidentearen hiribidera () doa, Ñu Guasu autobiderantz Luqueranzko noranzkoan.

Hiribidea Asunciongo badiatik igarotzen da, hiriaren gune historikoaren ertzean, Kabildoa, Errepublikaren Kongresu Nazionala, katedral metropolitarra, Lópeztarren jauregia eta Aduanen Zuzendaritza Nagusia bezalako eraikinak inguratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Balthasar

**Marcel Balthasar** (Luxenburgo, 1939ko ekainaren 4a) arkularia da. Luxenburgo ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Braun

**André Braun** (Esch-sur-Alzette, 1944ko maiatzaren 1a) arkularia da. Luxenburgo ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeannette Goergen-Philipp

**Jeannette Goergen-Philipp** (Echternach, 1947ko azaroaren 30a) arkularia da. Luxenburgo ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estatu-kolpe saiakera Bolivian (2024)

thumb|250px|Militar talde batek La Pazeko leku estrategikoetan kokatu ziren.
thumb|Hasieran militarrek jendea kontrolatzen hasi ziren.

**Estatu-kolpe saiakera Bolivian** eman zen 2024ko ekainaren 25ean. Militar talde batek La Paz hiriburuan gobernuaren egoitza inguratuta eduki zuen eta hartzen saiatu ziren. Luis Arce presidenteak zuzenean aurre egin zion matxinadaren buruari. Herria, aldi berean, protestatzen kalera atera zen; ordu gutxi batzuen buruan militarrak hartutako posizioetatik erretiratu egin ziren. Kolpea huts egin zuen. Halaber, Juan Jose Zuñiga militar matxinoen burua atxilotua izan zen. Luis Arce presidenteak buruzagitza militar berria izendatu du.

## Aurrekariak 
Bolivian ezegonkortasuna zegoen gizarte osoan krisi instituzionalaren eta hainbat erronka ekonomikoren ondorioz, hala nola atzeraldi ekonomikoa, Boliviako monetaren ahultzea beste dibisen aurrean, nazioarteko erreserben murrizketa, dolar estatubatuarraren eskasia, eta erregaien eskasia.

Politikari dagokionez, Luis Arce presidentea eta Evo Morales presidente ohia Movimiento al Socialismo (Sozialismorako Mugimenduko) hainbat alderdiren buru ziren 2025eko hauteskundeen aurretik, presidentegai izateko, nahiz eta Morales 
Auzitegi Konstituzional Plurinazionalak gaitasungabetu zuen arren. Beraz, politika alorrean nahiko giro gaiztotuta dago herrialdean.

## Gertakariak 
15:30ak ziren Bolivian militarrak kalera atera zirenean. Guztiek zeramatzaten gerrarako armak eta munizioa, baita kaleko istiluen kontrako materiala ere. Gobernuaren egoitza inguratu zuten, Murillo plazaren sarrera guztiak kontrolpean hartuta, eta herritarrei handik alde egiteko agindu zieten. Parlamentuaren aurrean ere tanke bat paratu zen. Beste tanke batek presidentearen egoitzaren sarrerako hesia bota zuen 15:51n. Barruan ziren Arce eta David Choquehuanca presidenteordea. Telebistan zuzenean ikusi ahal izan zen Arcek eta Zuñigak izan zuten aurrez aurrekoa. Presidenteak amore emateko agindu zion altxatutako jeneralari, eta ea jaramon eginen ote zion galdetu zion. «Ez», erantzun dio jeneralak.

Herritar asko bildu ziren Murillo plazaren inguruan, eta kolpearen aurkako leloak oihukatzen hasi ziren: «Lucho ez dago bakarrik», «kolpistak kanpora» eta «militarrak kolpistak» hasi ziren oihukatzen. Hainbat sindikatuk eta gizarte erakundek deitu zuten kalera ateratzera, bestetik, demokraziaren alde. Arcek berak ere dei egin zien herritarrei «estatu kolpearen kontra eta demokraziaren alde» mobilizatzeko, eta gobernuaren egoitzan eutsiko ziola hitzeman zuen. Kalean tentsioa igo egin zen. Herritarrak tankeak jotzen hasi ziren eta militarrei petardoak botatzen hasi zitzaizkien. Militarrek negar gasa jaurtiz erantzun zuten.

Behin atxilotuta, Boliviako prentsaren aurrean «gaizkile» gisa aurkeztu zuten Zuñiga. Mundu mailan, bestetik, gertaeren salaketa orokorra izan zen, Ameriketako Estatu Batuena erreakzio epelena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatu-kolpearen inguruko argazkiak *Berria* egunkarian.
* Asier Blas Mendoza irakaslearen artikulua Argia aldizkarian.
Cortinarius fulgens

***Cortinarius fulgens*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Myxacium fulgens*, *Phlegmacium fulgens*, *Gomphos fulgens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 15 cm bitarteko diametrokoa.  Hasieran hemisferikoa, gero lau-ganbila, edo deprimitua, ertza hasieran barrurantz errekurbatua; hori-laranja kolorekoa, erdian lehoi-gorrixka kolorekoa gehiago; ertza hori-kromo kolorekoa, inoiz soberakin fibrilatuekin, leuna, erdigunea apur bat ezkatatsua edo pikorrekin; geruza distiratsua eguraldi lehorrarekin, banangarria.

**Orriak:** Hori-kromo kolorekoak, gero okre-arre kolorekoak, amaieran herdoil kolorekoak; itsatsi-unziformeak, estu, meheak.

**Hanka:** 3,5 eta 7,5 cm bitarteko garaierakoa eta 1,2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa. Laburra, erraboil lodiarekin, normalean marjinatua, goialdean zurixka, flokosoa, bestela horixka edo okre antzekoa; gortina hondakin ugarirekin, arrez zikinduta esporengatik. Erraboil lodia, nabarmen marjinatua, behealdean zurixka-horixka, goialdean okre-horixka.

**Haragia:** Trinkoa, horia kapelan, oinean okre antzekoa, usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Fulgens* epitetoa latinetik dator, distiratsua esan nahi duen “fulgens” hitzetik. Bere koloreagatik

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie honi buruz eztabaida handia dago.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Pagoen eta arteen basoetako eremu belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soledad Miranda

**Soledad Rendón Bueno**, ezagunagoa **Soledad Miranda, Susann Korda** edo **Susan Korday** izenez (Sevilla, 1943ko uztailaren 9a - Lisboa, Portugal, 1970eko abuztuaren 18a) sevillar aktorea eta abeslaria izan zen, hirurogeiko hamarkadan eta bereziki hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran nabarmendu zena.

## Bizitza 
Mercedes Bueno eta Juan Anton Rendonen alaba zaharrena izan zen. Aitak, Paquita Rico aktore eta abeslariaren lehengusu-nebak, bost anaia-arreba izan zituen: Ana, Armando, Carmen, Mercedes eta Maria Elena. Sevillako Ciudad Jardín auzoan jaio zen, geroago Triana auzoan hazi zen. 

### Ibilbide artistikoa 
Oso gazterik egin zuen debuta zineman, 17 urte besterik ez zituenean, *La reina del Tabarín* filmeko paper txiki batean, ondoren bere zuzendari nagusia izan zen Jesús Francoren aginduetara lan egin zuen.

Zinemako hastapenak oharkabeak izan ziren, baina hogei bat filmetan parte hartu zuen, besteak beste, garaiko komedietan, Italian filmatutako spaguetti-westernetan eta peplum izenekoetan. Bere ibilbidea erabat aldatu zen Jesus Francok bere bizitzan berriro topo egin eta Christopher Leeren alboan *El conde Drácula* (1970) filmean emakumezkoen rol nagusia interpretatzea proposatu zionean.

Jarraian, genero horretako musetako bat bihurtu zuen hainbat film egin zituen, seduzitzailea, banpirikoa eta beldurrezkoa. 

1967an izan zuen seme bakarra, Jose Antonio. 

### Istripua eta heriotza 
27 urte zituela hil zen Lisboako errepide batean izandako auto istripu batean. 1970eko abuztuaren 18an, Soledad Miranda aktorea zihoan autoak kamioi bat jo zuen Cascais eta Estoril herrien arteko errepidean. Ibilgailua bere senarrak, Jose Manuel de Conceiçao Simöes portugaldarrak, gidatzen zuen, 1966an berarekin ezkondu zenean, auto-pilotu profesionala  zen. Soledadek halaxe eskatuta, denbora zeraman lasterketa-probetatik urrun. Emakumea Lisboako San Jose Ospitalera eraman zuten, eta handik gutxira hil zen.

Heriotza goiztiarraren berri izan zuen lehen pertsonetako bat Jesus Franco zuzendaria bera izan zen, Artur Brauner produktore exekutibo alemaniarrarekin Estorilera joan zena. Hurrengo urteetan hainbat filmetako protagonista izateko kontratua zeramaten. "Hotel batean genuen hitzordua berarekin, baina bi orduz zain egon ostean, oso harrituta, oso formala eta puntuala baitzen, deitu egin ziguten trafiko istripua izan zuela esateko".

Bere gorpuzkiak Lisboako (Portugal) Lumiar hilerrian lurperatu ziren.

## Filmografia 
Beteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:
 

### Diskografia 
Soledad Mirandak bi Extended Play disko grabatu zituen Belter zigilu espainiarrarekin, eta horietako bakoitzeak 4 abesti zituen: 

### Belter 51.451 (1964) 
Cuarteto Latina taldeak lagunduta 
 

### Belter 51.598 (1965) 
Adolfo Ventasek zuzendutako orkestra 
 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gregor Overzier: Soledad Miranda / Susana Kordain Norbert Stresau, Heinrich Wimmer.(Hrg. ): phantastischen Enzyklopädie des Films, 70, Ergänzungslieferung, Corian, Meitingen 2004.
## Kanpo estekak 
* 
* Soledad Miranda: Blood Queen
Philip Sclater

**Philip Lutley Sclater** (Wooton St Lawrence, Ingalaterra, 1829ko azaroaren 4a – Oldham, Ingalaterra, 1913ko ekainaren 27a) abokatua eta ornitologian espezializatutako zoologoa izan zen. Munduko eremu zoogeografiko nagusiak identifikatu zituen.

Txikitatik izan zuen txoriekiko interesa, eta ornitologia zientifikoa ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean. 1851tik aurrera zuzenbidea ere ikasi zuen. 1856an Iparramerikara bidaiatu zuen eta Superior aintzira bisitatu eta kanoan Saint-Croix ibaia nabigatu zuen. Ingalaterrara itzulita, zazpi urte eman zituen abokatu, eta Londresko Zoologia Elkarteko bileretan parte hartu zuen.

1858an idatzi bat argitaratu zuen sei eskualde zoologiko ezarriz. Banaketa horiek indarrean jarraitzen dute gaur egun. 1875ean, Zientzien Aurrerapenerako Britainiar Elkartearen biologia saileko presidente hautatu zuten. Ornitologo Britainiarren Batasunaren *Ibis* aldizkariaren sortzailea izan zen. 1860tik 1902ra Londresko Zoologia Elkarteko idazkaria izan zen.

1901ean deskribatu zuen lehen aldiz okapia, bizirik inoiz ikusi ez bazuen ere. 9.000 hegazti espezieren bilduma eman zion Britainiar Museoari.

## Lan hautatuak 
Denak ingelesez idatzi zituen:
* «On the General Geographical Distribution of the Members of the Class Aves». *Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London*. Zoology. 2 (7): 130–136. 1858.
* *Catalogue of a collection of American birds*. N. Trubner and Co. 1862.
* *List of the vertebrated animals now or lately living in the gardens of the Zoological Society of London*. Printed for the Society; etc., etc. 1862. 7th edition. Printed for the Society. 1879.
* *Report on the birds collected during the voyage of H. M. S. Challenger in the years 1873–1876*. ;pt. 8. Printed for H.M.S.O. and sold by Longmans. 1880.
* *Monograph on the jacamars and puff-birds*. 1882.
* *Argentine ornithology. A descriptive catalogue of the birds of the Argentine Republic*. R. H. Porter. (2 vols. 1888–1889)
* *The geographical distribution of birds*; an address delivered before the Second International Ornithological Congress at Budapest, May 1891. 1891.
* Oldfield Thomasekin batera: *The book of antelopes*. (4 vols. 1894–1900); volume 4. 1894.
* William Lutley Sclaterrekin batera: *Geography of mammals*. K. Paul, Trench, Trübner & co. 1899.

## Kanpo estekak
Milan Hodža

**Milan Hodža** (Szucsány, 1878ko otsailaren 1a – Clearwater, Florida, 1944ko ekainaren 27a) eslovakiar kazetari eta politikaria izan zen. Txekoslovakiako lehen ministroa izan zen 1935etik 1938ra.

Kazetaritza ikasi zuen Budapest eta Vienako unibertsitateetan. Eslovakiako egunkariak sortu eta editatu zituen eta 1916tik 1918ra Austriako prentsa bulegoko editorea izan zen Vienan.

1905etik 1910era Hungariako Erresumako Parlamentuko diputatua eta Eslovakiako Alderdi Nazionaleko kidea izan zen, agrarianismoaren ideologoa izateaz gain. Franz Ferdinand Austriakoaren aholkularia izan zen eta Hungariako Erresuma monarkia federatibo bihurtzea proposatu zion, Eslovakiako estatu bat barne. Lehen Mundu Gerran Txekoslovakia sortzeko negoziazioetan parte hartu zuen.

Txekoslovakiako Nekazaritza Alderdiko buru bihurtu zen. 1921etik Bratislavako Comenius Unibertsitatean irakasle izan zen. 1918tik 1938ra Txekoslovakiako Parlamentuko diputatua izan zen eta Estatuan karguak izan zituen (enbaxadore Hungarian, Nekazaritza ministroa, Hezkuntza ministroa eta Kanpo Arazoetako ministroa).

Txekiarren joera zentralisten aurka agertu zen eta, azkenean, Eslovakiaren subiranotasuna babestu zuen. 1935etik 1938ra Txekoslovakiako lehen ministroa izan zen. 1936-1937an Txekoslovakia, Austria, Hungaria, Errumania eta Jugoslaviako integrazio ekonomikoa lortzen saiatu zen. Hala ere, 1938an Municheko Konferentzia onartu behar izan zuen eta dimisioa aurkeztu behar izan zuen. Suitzan, Frantzian, Britainia Handian eta 1941etik Estatu Batuetan erbesteratu zen.
Rose Mbowa

**Rose Mbowa** (Kabale, Uganda,  1943ko urtarrilaren 18a – Kampala, Uganda, 1999ko otsailaren 11) Ugandako idazle, aktore, pedagogo, feminista eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

## Bizitza 
Kabalen jaio zen Kasole Lwanda Mbowa laborategiko teknikariaren eta Eva Nyinabantu Mbowaren alaba. Mbowa Gayaza Institutuan hezia izan zen, eta gero ingeles literatura ikasi zuen Makerere Unibertsitatean. Ondoren, antzerki eta dramaturgia arteetan masterra egin zuen Leedseko Unibertsitatean. 

### Ibilbidea 
Radio Ugandan egin zuen lan urtebetez, produktore gisa. Mbowa hizlari bihurtu zen musika, dantza eta drama sailean Makerere Unibertsitatean, eta, ondoren, departamentuko buru, aurreko burua herrialdea uztera behartu zuten eta. Magere Emakumeen Kooperatibarekin lan egin zuen, nekazaritza, artea eta artisautza ardatz hartuta.

Ugandan antzerkiari buruzko artikuluak argitaratu zituen, eta Ugandako antzerkiari buruzko ikerketak aurkeztu zituen Bayreutheko Unibertsitateko afrikar literaturari buruzko urteroko hitzaldian, 1989 eta 1994 artean. Antzerki konpainia ezberdinekin ere aritu zen Ugandan. Antzoki Nazionalean emakumezko aktore onena izendatu zuten, eta Interpretazioaren Merezimenduaren Presidentetzaren Saria jaso zuen 1973an. Bi aldiz jaso zuen Antzerki Nazionalaren Ekoizpen Onenaren Saria ere: *Nalumansi* bere lanagatik 1982an, eta Efua Sutherlanden *El Matrimonio de Ananseuna* lanagatik 1983an. Bertolt Brecht, *Madre Coraje y sus hijos* lanaren protagonista izan zen.

Rose Mbowa aktore eta dantzari bikaina izan zen. Maama Nalukalalaren (*Madre Coraje*) interpretazioa Brechten lan baten lehen ekoizpen baimenduan afrikar hizkuntza batean, Errege Gortearekin batera ekoiztua eta Kampalan eta Washingtongo Kennedy Center-en antzeztua, gogoangarria izan zen: sexy, izugarri dibertigarria eta aldi berean,  errealismoagatik, gizatasunari buruzko bere baiestapenagatik eta gerrari buruzko bere kritikagatik grinatsu. 1970eko hamarkadaren amaieran, Rosek kontrabandoz atera zuen bere "benetako" lana, *Awake or Sleeping* lana —bere lehengusinaren zaintzapeko heriotzan inspiratua— Makereren etxearen atzealdetik, Aminen tropak frontera iristen ziren bitartean. Normalean, erosketa poltsa apal batean ezkutatuta egoten zen bere lana. Mbowaren *Madre Uganda y sus hijos* lana 1987an interpretatu zen lehen aldiz, eta nazioartean ere interpretatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
They singularra

thumb|LGBT Harrotasunaren elkarretaratze batean, 2019. urtean, pertsona baten aldarrikapena izenordain neutroaren alde.
***They singularra*** (*singular they*) ingeleseko izenordain bat da zentzu singularrean erabilia non eta ohikoan hirugarren pertsona plural gisa ("they") erabiltzen den. Forma singular hau, generoaren aldetik neutrotzat hartzen da. 

## Erabilera 
They pluralaren erabilera XIII. mendean sortu bazen, singularra mende bat geroago erabili zen lehen aldiz. Singularra  erabilera arruntean sartu zen, nahiz eta araugile batzuek ez zuten forma zuzentzat onartu. 

21. mendearen hasieran ere lan argitaratu batzuetan iazkera formalean desegokitzat jotzen bazuten ere, geroago zuzentzat jotzen dute izenordain hau. Aldi berean, genero ez bitarreko ingeles hiztun asko erabiltzen hasi ziren  *he* (maskulinoa) eta *she* (femeninoa) ordezkatzeko nork bere burua aipatzekotan, eta baita hizkuntza inklusiboaren aldeko estrategia gisa. Izenordain hauek ez dute euskaraz parekiderik.

*They* singularra urteko hitz izendatu *zuten* 2015ean American Dialect Society -k eta 2019an Merriam-Webster argitaletxeak. 2020an American Dialect Societyk 2010eko hamarkadako hitz gisa aukeratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zalman Shazar

**Zalman Shazar** (; Mir, Errusiar Inperioa, 1889ko azaroaren 24a - Jerusalem, 1974ko urriaren 5a) Israelgo politikari, idazle eta poeta izan zen. Shazar Israelgo hirugarren presidentea izan zen bi agintalditan, 1963tik 1973ra.

1944 eta 1949an *Davar* egunkari israeldarreko editore burua izan zen. 1949an lehen Knesseteko kide hautatu zuten Mapaiko alderdikide gisa, eta Hezkuntza ministro izendatu zuten David Ben-Gurionen lehen gobernuan. Ez zen Ben-Gurionen bigarren kabineteko kidea, baina bere eserlekua mantendu zuen 1951 eta 1955eko hauteskundeetan. Agentzia Juduaren Exekutiboko kide ere bihurtu zen 1952an. 1956an Knessetari uko egin zion, eta 1956tik 1960ra Agentzia Juduaren Exekutiboko jarduneko presidente izan zen. 1963tik 1973ra, Knessetek Israelgo hirugarren presidente aukeratu zuen, hau da, bi agintalditan jarraian. Bere agintaldian, 1967an, Sei Eguneko Gerrari aurre egin behar izan zion.

Bere erretratua 200 shekel berriko billeteetan inprimatuta dago.

## Kanpo estekak
Cortinarius fraudulosus

***Cortinarius fraudulosus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila, titiduna ez oso likatsua, edo baita belusatua ere ale gazteetan; gutxi fibriloso-erradiatua; buztin kolorekoa, ilunagoa erdigunean, pixka bat *Hebeloma mesophaeum* bezala; ertza biribildua beherantz, flexuoso edo irregular samarra.

**Orriak:** Ez oso estu, nahiko zabalak, sabeldunak, lotuak, hasieran zuri-buztin kolorekoak, gero kafesne kolorekoak edo arrexkak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, klabiforme samarra edo fusiformea, azpiradikantea, leuna goialdean, pixka bat iletsua behealdean, eraztun zurien formako errezelaren hondakinekin, gortina ugari eta iheskorrarekin.

**Haragia:** Zuria, autoreek hainbat eratara definitutako usainarekin (gozoa, frutarena, gero pixka bat lurrarena). Ohiko erreaktibo kimikoekin ez du erreakzionatzen; nitrato de platarekin gris-arrosa-more kolorea hartzen du.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Fraudulosus* epitetoa latinetik dator, engainatzen duena esan nahi duen, “fraudulosus” hitzetik. Zehatz identifikatzea zaila delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius turmalis* eta *Cortinarius rufoalbus* delakoek izan dezakete antza.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan, baina baita koniferoetan ere.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Norvegia, Suedia (batez Gotland uhartean ere), Finlandia, Frantzia, Alemania, Estonia, Alpeak, Erresuma Batua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinds of Kindness

***Kinds of Kindness*** 2024ko Yorgos Lanthimos greziar zinema zuzendariaren umore beltzezko filma da.

## Sinopsia 
Triptiko itxurako fabula horrek hiru istorio kontatzen ditu: bere bizitzaren agintea hartu nahi duen gizonarena- "The Death of R.M.F."-; itsasoan desagertutako emaztea itzuli eta beste pertsona bat dirudielako izututa dagoen poliziarena - "R.M.F. is Flying"-; eta buruzagi espiritual bihurtzeko dohain berezia duen norbait aurkitzeko erabakia hartu duen emakumearena- "R.M.F. Eats a Sandwich"-.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shayda (filma)

***Shayda*** 2023ko Noora Niasari irano-australiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Shayda, bere senar Hossein eta alaba Monarekin, Irandik Australiara joan zen bizitzera, Hosseinek medikuntza ikasketak amaitu zitzan. Shayda mendebaldeko gizarteak ematen zion askatasun erlatiboan murgildu zen, eta Hosseinengandik independenteagoa bilakatu, besteak beste hijaba erabiltzeari utziz.

## Aktoreak 
* Zar Amir Ebrahimi: Shayda
* Selina Zahednia: Mona
* Osamah Sami: Hossein
* Leah Purcell: Joyce
* Mojean Aria: Farhad
* Jillian Nguyen: Vi
* Rina Mousavi: Elly
* Eve Morey: Lara
* Lucinda Armstrong Hall: Renee
* Bev Killick: Cathy
* Jerome Meyer: Pierre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Big Boys (filma)

***Big Boys*** 2023ko Corey Sherman estatubatuar zinema zuzendariaren *coming-of-age* generoko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Heldutasunerako trantsizioari buruzko komedia bat. Nerabe batek sexu esnatze bat jasango du familia bidaia batean, bere lehengusinaren bikotekideaz maitemintzen denean.

## Aktoreak 
* Isaac Krasner: Jamie
* David Johnson III: Dan
* Dora Madison Burge: Allie
* Taj Cross: Will
* Emily Deschanel: Nicole
* Marion Van Cuyck: Erika
* Emma Broz: Quinn
* Jack De Sanz: Fantasy Jamie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norwegian Dream

***Shayda*** 2023ko Leiv Igor Devold norvegiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
19 urteko Robert Poloniako etorkin bat da; Norvegiako arrain fabrika batean lan egiten du, eta dirua irabazi behar du amaren zorrak ordaintzeko. Robertek zerbait sentitzen du bere kide Ivarrenganako, baina, fabrikan duen lagun taldearen arbuioa jasateko beldurrez, bere sentimenduak ezkutatuko ditu. Fabrikako poloniar langileen artean greba bat hasten denean, haien eta atzerriko lankideen arteko harremana kolokan jarriko da.

## Aktoreak 
* Hubert Miłkowski: Robert
* Karl Bekele Steinland: Ivar
* Øyvind Brandtzæg: Bjørn
* Izabella Dudziak: Julia
* Jakub Sierenberg: Marek
* Edyta Torhan: Maria
* Runar Koteng Frønes: langilea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yoshitomo Nara

japoniar artista garaikidea da. XX. mendearen amaierako arte garaikideak eman dituen izen esanguratsuetako bat da, eta identifikagarriak dira haren koadroetan agertu ohi diren neskatila begi handiak. Japonia iparraldean jaio, arte ikasketak egin, eta berriz ere arte ikasketak egitera jo zuen Alemaniara —Dusseldorfera lehenik, eta Koloniara ondoren—, alemanez ez jakin arren. Neoespresionismoaren puntako izen ziren hainbat artista izan zituen irakasle han, eta, dioenez, leherketa betean aritu zen koadroak pintatzen, bata bestearen atzetik, haurtzaroan izandako bakardade sentsazio ez beti garratza gogoan hartu nahirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camila Ramírez

**María Camila Ramírez Aviaga** (Minas, Lavalleja departamendua, 1989ko uztailaren 2a) uruguaitar politikaria da, Alderdi Nazionaleko kidea.

## Bizitza 
Carol Aviaga erizain eta politikariaren alaba, Rodrigo izeneko neba bat du. Urte bat zuela, entzumena galdu zuen antibiotiko baten ondorioz.

José Pedro Varela 2. eskolan, Minasko ikastetxe Integralean eta 32. lizeo publikoan ikasi zuen. Movimientos Estamos en Todos en Acción (META) eta Antimegaminera mugumenduetako ekintzailea da.

Alderdi Nazionaleko kidea eta 404. zerrendako parte da. 2015ean Uruguaiko Parlamenturako hautatu zuten ordezko diputatu gisa, baina ez zuen kargua hartu. Desgaitasun Programa Nazionalean (PRONADIS) lan egiten du eta Uruguaiko keinu hizkuntzako irakaslea da.

Lavalleja departamentuko lehen zinegotzi gorra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oreille de crisse

**Oreilles de crisse** edo **oreilles de Christ** («Kristo belarriak» euskaraz esan nahi da), Quebeceko sukaldaritza tradizionaleko plater bat da, urdai gazitu eta zartagin batean txigortutako zatiez edo olioan frijitutako zatiez osatua. Oreille de crisse-ak janari tradizionaletan erabiltzen dira, batez ere azukre-txabolan, azukreen denboraldietan, inauterietan eta festetako otorduetan.

## Esaeraren jatorria 
Esaeraren jatorria misteriotsua da, baina badirudi Saint-Maurice ibaitik etorriko zela, non dena egurgileen kanpaleku batean hasi zen. "Kristo Handia" zeritzan gizon borrokalari bat izango zukeen, borroka askotako azalore belarriak zituena. Gizonaren belarriaren eta urdai frijituaren arteko antzekotasun horrek sukaldariaren txantxa bat inspiratu zuen, bere gonbidatuentzat doi-doi prestatzen ari zena, eta oihu egin zuen: «Nork nahi ditu Kristo Handiaren belarriak? » Hortik etorriko litzateke « oreille de crisse/Christo » izendapena. Txipek belarri batekin duten antzekotasunaren emaitza ere izan daiteke.

## Terminologia 
« Oreille-de-Christ » terminoa hizkera arruntean zein Quebeceko egunkari eta jatetxeetako menuetan erabiltzen da. 

« Oreille de crisse», marrarekin edo gabe, forma arina da. Sukaldaritzarekin plantxan erretako eta bihurritutako hirugiharra xerrak izendatzen dituen izen honen jatorria baso-guneetako langileek aldizka jaten den plater honi ematen dizkioten ezizen ironiko edo are iraingarrietatik dator; "Elementu erlijioso bat gehitzeak, objektuaren izenaren aurretik edo ondoren, adierazpena areagotzeko edozein hitzetan bezala balio du".

## Galeria 

Image:Oreilles_de_Crisse_1.jpg|*Oreilles de crisse*
Image:Oreilles de crisse.jpg|Oreille de crisse-ak
Image:Oreilles_de_Crisse_3.jpg|Oreille de crisse-ak
Image:Oreille-de-crisse.jpg|*Oreilles de crisse*
Image:Erckscauliflowerear.jpg|Azalore belarri baten itxura du

## Kanpo estekak 
*  *Oreilles de crisse*-en errezeta

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azukre-txabola
* Fèves au lard
* Eguberriak
* Txitxarroia

## Kanpo estekak
Nafazolina

**Nafazolina** 2-(1-naftilmetil)-2-imidazolina klorhidratorako izen arrunta da. Agente sinpatikomimetikoa da, eta jarduera alfa adrenergiko nabarmena du. Mukosa-mintzari aplikatzean hantura murriztean azkar eragiten duen hodi-uzkurtzailea da. Konjuntibaren arterioletako alfa hargailuetan eragiten du konstrikzioa sortzeko, eta, ondorioz, kongestioa murrizten da. Osagai aktiboa da salmenta libreko hainbat formulaziotan, Clear Eyes eta Naphcon kolirioak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanislav Kostka Neumann

**Stanislav Kostka Neumann**, **Stanislav Jan Konstantin Václav Bohudar** jaioa (Praga, 1875eko ekainaren 5a – *ibidem*, 1947ko ekainaren 28a) txekiar idazle, olerkari, kazetari eta literatura-kritikaria izan zen.

1893an, bere ideia anarkistengatik atxilotu zuten, eta hamalau hilabeteko espetxe-zigorra ezarri zioten. 1907an Bilovice nad Svitavoura joan zen bizitzera eta bertan bizi izan zen 1915 arte. 1915etik 1917ra, Lehen Mundu Gerran, mediku taldeko soldadu izan zen Albania eta Mazedoniako kanpainan.

Kazetaria, literatur kritikaria eta oroitzapen-liburuen egilea izan zen. Bere poesiak, bertso gogor eta oldarkorren bidez, gizartearen eta erlijioaren aurkako indibidualismoa adierazten du. Ondorengo etapa batean, intransigentzia negatibotik urrundu zen, eta naturaren edertasuna, maitasunaren distira eta zibilizazio teknologikoaren handitasuna goraipatu zituen.

Txekoslovakiako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat izan zen, baita Jaroslav Seifert olerkariaren mentore bat ere.

## Lanak 
* Nemesis, bonorum custos, 1895
* Apostrofy hrdé a vášnivé, 1896
* Jsem apoštol nového žití, 1896
* Satanova sláva mezi námi, 1897
* Sen o zástupu zoufajících, 1903
* Hrst květů z různých sezón, 1907
* Socialism a svoboda, 1909
* České zpěvy, 1910
* Kniha lesů, vod a strání, 1914
* Bohyně, světice, ženy, 1915
* Nové zpěvy, 1918
* Třicet zpěvů z rozvratu, 1918
* Pozdrav Tomáši G. Masarykovi, 1918
* Knihy mládí a vzdoru, 1920
* Ať žije život, 1920
* Elbasan, 1922
* S městem za zády, 1922–23
* Rudé zpěvy, 1923
* Válčení civilistovo, 1925
* Bragožda a jiné válečné vzpomínky, 1928
* Francouzská revoluce, 1929
* Krise národa, 1930
* Dějiny ženy, 1931
* Monogamie. Od Masaryka k Russelovi, od Russela k socialismu, 1932
* Zlatý oblak, 1932
* Enciány z Popa Ivana, 1933
* Láska, 1933
* Srdce a mračna, 1935
* Anti-Gide neboli Optimismus bez pověr a iluzí, 1937
* Sonáta horizontálního života, 1937
* Bezedný rok, 1938
* Zamořená léta, 1945
* Dějiny lásky, 1946

## Kanpo estekak
Jeff Henckels

**Jeff Henckels** (1984ko abuztuaren 30a) arkularia da. Luxenburgo ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilse Martha Ries-Hotz

**Ilse Martha Ries-Hotz** (Schwarzenbach, 1949ko uztailaren 27a) arkularia da. Luxenburgo ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lila Clunas

**Lila Clunas** (Glasgow, 1875eko abuztuaren 10a - Dundee, 1968ko abenduaren 29a) Eskoziako sufragista bat zen, Alderdi Laboristako hautetsia.

## Biografia 
Lila Clunas 1876ko abuztuaren 10ean jaio zen, Glasgown. Gurasoak Elsie Melvin eta Hugh Clunas zituen, arropa denda baten jabeak. Haren ahizpek Jessie eta Elsie zuten izena. Bell Baxter High Schoolen (Cupar) egin zituen ikasketak, eta Moray House Teacher Training Collegen (Edinburgo) amaitu zuen bere irakasle-prestakuntza. Ondoren, Dundeera joan zen, eta Brown Street Elementary Public Schoolen irakatsi zuen. Geroago, Elsie ahizparekin bizi izan zen n.

1906an, Women's Social and Political Union (WSPU) erakundearekin bat egin zuen. Hurrengo urtean, Women's Freedom League (WFL) erakundean sartu zen, Dundeeko adarreko idazkari gisa, 1908 eta 1912 artean. Elsie eta Jessie ahizpak ere WFLko kide ziren; Elsie diruzaina izan zen 1913ra arte.

Hauek ziren bere jarduera politikoak: ordezkaritzak, zalaparta eragin, prentsan artikuluak argitaratu. 1908an, Winston Churchillen aldeko hauteskunde-bilera batetik kanporatu zuten. 1909an, Komunen Ganberako bederatzi emakumeren ordezkaritza bateko kide izan zen. WSPUren diputazio batean, ekain amaieran, Herbert Henry Asquith Lehen Ministroari eskaera bat aurkeztu zionean atxilotu zuten, baina hura jo nahi izatea leporatu zioten. Oztopatzea leporatu zioten, eta hiru asteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta Hollowayko espetxean espetxeratu zuten (Londres); hala, atxilotu zuten Dundeeko lehen sufragista izan zen. Gose greba bat hasi zuen, eta, gero, askatu egin zuten "inguruabarrak aintzat hartuta eta errukitasun-ekintza gisa".

1914an, Ramsay MacDonalden bilera batetik kanporatu zuten, eta horrek zatiketa ekarri zuen sufragisten eta Dundeeko alderdi laboristaren sekzioaren artean.

1943an, Dundee City Council-eko kontseilari hautatu zuten Alderdi Laboristatik; 1964ra arte iraun zuen haren agintaldia. Heziketan interes berezia zuen.

Lila Clunas 1968ko abenduaren 29an hil zen, Dundeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niní Montiám

**Elena Isabel de Ampudia Montilla**, artistikoki **Nini Montián** (Madril, 1917 – ibidem, 1986ko martxoaren 9a) madrildar aktorea izan zen, aretoko komedia generoan espezializatua.

## Bizitza 
Madrilen jaio zen 1911n, Juan de Ampudia eta López de Ayala (1852-1929) eta Elena Montilla Casal bigarren emaztea, filipinar jatorrikodunaren alaba zen. Bere aita V. Eskualde Militarreko kapitain jeneral izatera iritsi zen militar nabarmena izan zen.

Espainiako Bigarren Errepublikan hasi zuen bere ibilbide artistikoa. 1935ean Espainiako Santa Isabel interpretatu zuen Madrilgo Eslava antzokian.

Aretoko komediak izenez ezagutzen den generoan espezializatu zen. 

Espainiako Gerra Zibilaren ostean, antzerki konpainia bat osatu zuen, eta batez ere Teatro Españolen antzezten zuen. Konpainia horretako kide izan ziren Carola Fernán Gómez eta Maria Luisa Ponte.

1940ko hamarkadatik aurrera Madrilgo gizartearen dama garrantzitsua bihurtu zen. Eva Perón eta Juan Domingo Perónekin izandako adiskidetasunarengatik nabarmendu zen, azken hau Espainiara erbesteratu zenean.

1963an istripu larria izan zuen ongintzazko antzezpen batean.

Madrilen hil zen 1986ko martxoaren 9an, pankreako minbizi baten ondorioz, 1984. urte inguruan atzemandakoa. Hiri horretako Almudenako hilerrian lurperatu zuten.

## Filmografia 
Besteak beste, film hauetan parte hartu zuen:

* *El Milagro del Cristo de la Vega* (1941)
* *La mariposa que voló sobre el mar* (1948)
* *Las cuatro noches de la luna llena* (1963)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carola Fernán Gómez

**Carola Fernández Gómez**, artistikoki **Carola Fernán Gomez** (Madril, 1899ko irailaren 18a  –  ibidem, 1967ko ekainaren 8a) madrildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Madrilgo Chamberí auzoko Real Hospicio eraikinean jaio zen, eta bertan bizi izan zen bere familia; izan ere, bere aita inprimatzailea zen eta Diputazioaren inprimategian lan egiten zuen, garai hartan antzinako ostatuaren zenbait gelatan zegoena.

Behin aktore ibilbidea hasita, Maria Guerrerok, bere konpainiako zuzendariak, proposatu zion izen artistiko hori, Lope de Vega *Fuenteovejuna* obrako pertsonaia batenarekin bat zetorrena.

Fernando Diaz de Mendoza Guerrero konpainiako aktorearekin —Maria Guerreroren semea— izan zuen harremanaren ondorioz, gero Fernando Fernán Gomez aktorea izan zena jaio zen. Itxuraz, bikotea banatzeko asmoz, Maria Guerrerok Antonia Plana eta Emilio Diaz konpainiak Carola kontratarazi zuen, Latinoamerikan bira luze bat egiten hasia baitzen, eta horrexegatik jaio zen semea Liman (Peru).

Hogeiko eta hogeita hamarreko hamarkadetan, Carola Fernán Gómez aktorea Emakume-aktoreen Sindikatuko Batzordeko kidea izan zen, eta elkarte horrek abiarazten zituen ekimenetan laguntzen zuen.

## Ibilbide profesionala 
Carola Fernán Gómezek antzerkirako lan egin zuen, lehenik sainete edo lan komikoen emanaldietan, garai hartako gustukoak zirenak, eta zineman ezagunak ziren tituluen moldaketetan. Geroago, antzerki klasikoan edo garaikidean eta egile-antzerkian jardun zuen. Hainbat antzerki konpainiarekin lan egin zuen, hala nola, Guerrero-Mendoza, Aurora Redondo eta Valeriano León, Enrique Rambal, López Heredia eta Mariano Asquerino, Ana Adamuz, Niní Montiám, Mercedes Prendes, Teatro de Ensayo La Carátula, Teatro de Cámara edo María Fernanda Ladrón de Guevara edo Jose Tamayorenetan.

Hainbat aretotan lan egin zuen, bereziki Madrilen baina baita penintsulako beste hainbat tokitan ere, eta Latinoamerikako hainbat herrialdetan. Horrela, bere izena Bartzelonako Barcelona, Calderon eta Romea antzokietako karteldegian egon zen; Valladolideko Lope de Vega, Zamorako Zorilla, Valentziako Principal antzokiko eta, batez ere, Madrilgo antzoki handietako karteldegian: Cómico, Latina, Metropolitano, de la Comedia, María Guerrero, Español, Infanta Isabel, Bellas Calderón, Eslava, Bellas Artes, Marquina edo Beatriz, besteak beste. Hirurogeiko hamarkadan, zinemarako hainbat filmetan eta telebistarako eduki dramatikoko ekoizpenetan ere parte hartu zuen.

## Antzerkia 
## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak