open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leopold von Ranke

**Leopold von Ranke** (Wiehe, Saxoniako Hauteslerria, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1795ko abenduaren 21a - Berlin, 1886ko maiatzaren 23a) alemaniar historialaria izan zen.

Txikitatik, Antzinako Greziarekiko, latinarekiko eta luteranismoarekiko maitasuna lortu zuen. Ikasketa klasikoak eta teologia luteranoari buruzkoak egin zituen Leipzigeko Unibertsitatean. Filologian eta antzinako autoreak alemanera itzultzen ere aditu bihurtu zen. 1817tik 1825era irakasle izan zen.

1824an argitaratu zuen bere lehen liburua, *Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514* ("Herri erromatar eta germaniarren historiak 1494tik 1514 arte"). Idazteko, iturri ugari erabili zituen, memoriak, egunkariak, gutunak, dokumentu diplomatikoak eta abar. Liburuak zirrara eragin zion Hezkuntza mministroari: Berlingo Unibertsitateko irakasle izendatu zuten, eta berrogeita hamar urtez irakatsi zuen bertan.

Veneziako artxibo diplomatikoak kontsultatu zituen lehen historialaria izan zen. Gobernu prusiarrak eskatuta, Historia Polítikoko Aldizkaria argitaratu zuen. Bertan, ideia liberalak kritikatu zituen. 1845ean Prusiako gortean errege historialari izendatu zuten.

Hegelen historiaren filosofiaren aurka agertu zen, eta garai historiko bakoitzak bere ideiak zituela uste zuen.

## Lan hautatuak 
* *Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514* (1824)
* *Serbische Revolution* (1829)
* *Fürsten und Völker von Süd-Europa im sechzehnten und siebzehnten Jahrhundert* (1830)
* *Die römischen Päpste in den letzten vier Jahrhunderten* (1834–1836)
* *Neun Bücher preussischer Geschichte* (1847–1848)
* *Französische Geschichte, vornehmlich im sechzehnten und siebzehnten Jahrhundert* (1852–1861)
* *Die deutschen Mächte und der Fürstenbund* (1871–1872)
* *Ursprung und Beginn der Revolutionskriege 1791 und 1792* (1875)
* *Hardenberg und die Geschichte des preussischen Staates von 1793 bis 1813* (1877)
* *Weltgeschichte – Die Römische Republik und ihre Weltherrschaft* (1886)

## Kanpo estekak
Club Deportivo Palestino

**Club Deportivo Palestino** Txileko futbol taldea da, Santiago hiriburukoa. Hiriko palestinar komunitateak sorturiko taldea da, hortik izena eta koloreak.

## Historia 
[thumb|260px|[River Plateren aurkako partida, 2019an.]]
### Sorrera 
Taldea 1920ko abuztuaren 20an sortu zuen palestinar komunitateak *Palestino Football Club* izenarekin. 1924an *Palestina Sport Club* izena hartu zuen beste kirol batzuek ere egiteko eta berehala tenisa nagusitu zen elkartean. 1941ean *Club Palestino* elkarte sozialarekin bateratu zen eta gaur egungo izena hartu zuen, *Club Deportivo Palestino*. Tenisaz gain saskibaloia eta patin hockey taldeak sortu zituen. Futbol taldea 1949an sortu zen.

### Urrezko aroa 
1952. urtean bigarren mailako txapelduna izan zen eta lehen mailara igo zen. 1955ean Liga irabazi zuen gainera. Rodolfo Almeyda, Osvaldo Pérez, Carlos Rodolfo Rojas eta Roberto Coll argentinarra ziren taldeko izarrak. Taldeak fitxaketa handiak eginak zituen eta diru asko gastatu zuenez "El equipo millonario" ezizena eman zioten CD Palestinori. Hurrengo urteetan Lehen mailan jarraitu zuen baina ez zuen titulu berririk eskuratu eta 1970an bigarren mailara jeitsi zen. 1972an berriz ere txapeldun izan eta Lehen mailara itzuli zen. 1974an bigarrena izan zen eta 1978an lortu zuen berriz Liga irabaztea. Hamarkada horretan Txileko bi Kopa ere eskuratu zituen. 1977 eta 1978 artean 44 partida egin zituen jarraian galdu gabe, Txileko talde baten errekor luzeena da.

### Azken urteak 
2008an bigarren egin zuen ligan eta 2018an hirugarren Kopa eskuratu zuen. Honek Superkopa jokatzeko aukera eman zion baina ez zuen irabazterik lortu.

## Sinboloak eta Palestinarekiko elkartasuna 
thumb|260px|Palestinoren zaleak.
Palestinako banderaren koloreak erabiltzen ditu armarrian eta janzkeran; zuria, berdea, gorria eta beltza. Ohikoak dira Palestinaren banderak zaletuen artean. Palestinaren aldeko aldarria egiten du eta taldearen partidak Txilen ezezik Palestinan ere ikusten dira, Al Jazeera kateak ematen baititu.

2003an diru arazo larrien ondorioz taldea desagertzear egon zen eta Jassir Arafat berak Ramalatik eskutitza bidali zion taldeari eusteko eskatuz. 2015ean Libertadores Koparako sailkapena lortu zuenean Mahmoud Abbasek zoriontzeko eskutitza bidali zuen, baita 2018ko Kopa lortu ondoren ere.

2016ko urtarrilaren 9an Palestinako txapelduna zen Ahli Al-Khaleel taldea Txilera gonbidatu zuen lagunarteko partida bat jokatzera. Emaitza 5-1 izan zen txiletarren alde.

## Palmaresa 
* Txileko futbol liga:
** Txapelduna (2): 1955, 1978
** Bigarrena (4): 1953, 1974, 1986, 2008(C)
* Txileko futbol kopa:
** Txapelduna (3): 1975, 1977, 2018.
** Finalista (2): 1985, 2015.
* Txileko Superkopa (0): finalista 2019an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea
Rubén Alves

**Rubén González Alves** (Rio de Janeiro, Brasil, 1994ko irailaren 7a) Euskal Herriko futbolari ezkertia da.

## Biografia 
Erdiko edota ezker atzelari moduan aritzen da. Ama brasildarra eta aita bilbotarra ditu, eta bederatzi hilabete zituela bueltatu zen Bilbora. Santutxuren harrobian hezia, lehen taldean jokatzera heldu zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Luis Alberto Salazar-Simpson

**Luis Alberto Salazar-Simpson Bos** (Madril, ) espainiar enpresaburu eta abokatua da.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan, eta, ondoren, Cambridgeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak.

Adolfo Suarezen lagun mina, trantsizioaren prozesuan kargu garrantzitsuak izan zituen. Bizkaiko gobernadore zibila izan zen, eta geroago Segurtasuneko zuzendari nagusia. Ordutik, kargu ugari izan ditu Espainiako enpresaburuen ordezkari gisa. Gaur egun France Telecom Españako presidentea da, baita Banco Santanderko kontseilaria ere.

## Erreferentziak
Fernando de Torres

**Fernando de Torres Almunia** (Valentzia,  - Madril, ) espainiar politikaria izan zen.

## Biografia 
Bere hastapenetan Alderdi Liberaleko kide izan zen. Germán Gamazoren jarraitzailea, hil ondoren, Antonio Maurarekin bat egin zuela adierazi zuen, eta, ondoren, Alderdi Kontserbadorean jarraitu zuen. Palentziako probintziari politikoki lotua, 1888ko hauteskunde partzialetan Cervera de Pisuergako barrutiaren ordezkari gisa diputatu akta erdietsi zuen. 1891ko eta 1899ko hauteskundeetan, Saldañako barrutiak aukeratu zuen.

Bere jarduera politikoarekin batera, Estatu Administrazioan hainbat kargu izan zituen. Santander, Burgos, Cádiz, Valladolid eta Bizkaiko gobernadore zibila izan zen. Errege Monetaren Etxeko administratzaile ere izan zen.

1919ko apirilean Segurtasuneko zuzendari nagusi kargua hartu zuen, Estatuko segurtasun zerbitzuen kargu geratuz. Hala ere, Eduardo Datoren hilketak, bere dimisioa eragin zuen, 1921eko apirilean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rodrigo Vivar

**Rodrigo Vivar Téllez** (Vélez-Málaga,  - Madril, ) espainiar magistratu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbide ikasketak egin zituen Granadako Unibertsitatean. Magistratua lanbidez, Gerra Zibilaren hasierak, eskualde errepublikarrean harrapatu eta, zenbait alditan, milizia anarkistek hiltzea saihestea lortu zuen. Frankistek Málaga okupatu ondoren, erregimen berriaren zerbitzura jarri zen. Málagan, José Luis Arrese gobernadorea izan zen bere babesle nagusia, Informazio eta Ikerketako Probintzia Ordezkaritza zuzentzeko proposatu zuena.

Almeriako gobernadore zibila izan zen 1940 eta 1942 artean. Begoñako atentatuaren eta 1942ko krisiaren testuinguruan, Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuten 1942ko irailaren 6an. 1944 arte iraun zuen karguan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*
Richie Mo'unga

'''Richard Fou'a Mo'unga''' (Christchurch, 1994ko maiatzaren 25a) zeelandaberritar errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. 2024tik aitzina, Japoniako Errugbi Ligako Toshiba Brave Lupusen jokatuko du. 2018ko ekainaren 23an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Dunedinen, Frantziaren kontra.

## Ibilbidea 
* Canterbury: 2013-2023
* Crusaders: 2016-2023
* Toshiba Brave Lupus: 2024-

## Palmaresa 
### Canterbury 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2013, 2015, 2016 eta 2017
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2017, 2018, 2019, 2022, 2023
* Super Rugby Aotearoa
** irabazlea: 2020, 2021
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
François Coppée

**François Édouard Joachim Coppée** (Paris, 1842ko urtarrilaren 26a - *ibidem*, 1908ko maiatzaren 23a) frantziar idazlea izan zen.

Parnasiar eskolako poeta izan zen. Bere lehen bertsoak 1864koak dira. 1869an bere lehen drama argitaratu zuen, Sarah Bernhardtek antzeztua. Senatuko liburutegian lan egin ondoren, 1878an Comédie Française artxibista hautatu zuten. 1884an Frantses Akademiako kide hautatu zuten.

"Apalen olerkaria" bezala ezagutua izan zen. Politikaz ere interesatu zen eta mugimendu nazionalistako kide izan zen. Alfred Dreyfusen aurkakoa izan zen.

## Lanak 
### Olerkiak 
* *Le Reliquaire* (1866)
* *Intimités* (1867)
* *Poémes modernes* (''L'Angelus*, *Le Père*, *La Grève de forgerons* barne) (1867-9)
* *Les Humbles* (1872)
* *Le Cahier rouge* (1874)
* *Olivier* (1875)
* *L'Exilée* (1876)
* *Contes en vers* (1881)
* *Poèmes et récits* (1886)
* *Arrière-saison* (1887)
* *Paroles sincères* (1890)
* *Dans la prière et la lutte*
* *Vers français*
* *Salut, Petit Jesus*
″Pour Toujours" (1892)
* *A tes yeux *
### Antzezlanak 
* *Le Passant* (1869)
* *Deux Douleurs* (1870)
* *Fais ce que Dois* (1871)
* *L'Abandonnée* (1871)
* *Les Bijoux de la Délivrance* (1872)
* *Le Rendez-Vous* (1872)
* *Prologue d'Ouverture pour les Matinées de la Gaîté* (1874)
* *Le Luthier de Crémone* (1876)
* *La Guerre de Cent Ans* (1877)
* *Le Tresor* (1879)
* *La Bataille d'Hernani* (1880)
* *La Maison de Moliére* (1880)
* *Madame de Maintenon* (1881)
* *Severo Torelli* (1883).
* *Les Jacobites* (1885)
* *Le Pater* (1889)
* *Pour la couronne* (1895)
### Prosazko Lanak 
* *Une Idylle pendant le siège* (1874)
* *Toute une jeunesse* (1890)
* *Les Vrais riches* (1892)
* *Le Coupable* (1896)
* *Mon franc-parler* (1893–96) (articles)
* *La Bonne Souffrance'' (1898)

## Kanpo estekak
Masa inertzial

Fisikan **masa inertziala** masaren neurri bat da gorputz baten erresistentzia bat bezala abiadura aldakuntzari, erreferentzi sistema inertzialarekiko neurtuta.

Fisika klasikoan, erreferentzi bezala hartzen badugu masa unitate bat duen partikula bat, partikula puntual baten masa inertziala definitzen da konparatzen unitatea azelerazioen erlazioekin eta indarrarekin, hau da, hurrengo ekuazio honekin:

{\displaystyle F_{1}=F_{2}\quad \longrightarrow \quad m_{1}\;a_{1}=m_{2}\;a_{2}}

beraz

{\displaystyle m_{2}=m_{1}\;{\cfrac {a_{1}}{a_{2}}}}

partikula unitatetzat hartzen denean (m1=1), ikusten da mi-en azeleazioen arteko zatiketa bigarren partikularen masa inertziala dela, neurtuta erreferentzi sistema inertzial batekin.

## Erlatibitate espeziala 
Erlatibitate espeziala esaten duen bezala, gorputz batek hurbiltzen bada argi abiadurara, zailagoa da gorputz hau azelerazio bat izatea, eta aplikatzen diren indarrei ez du hain erraz erantzuten.

Masa inertziala definitzen badugu aplikatutako indarren eta azelerazioen arteko zatiketa bat bezala, esan behar dugu gorputz baten masa inertziala handiagoa izango dela geroz eta abiadura handiagoa izatean.

Hala ere, esan behar da masa erlatibistaren kontzeptua ez dela izango aplikatuta mugimenduaren ardatz ezberdinei. Gorputz batekin ia argiaren abiadura baldin badu X ardatzean, eta ia nulua Y ardatzean, bere erantzuna Y osagaiari geldiuneko egoerako masarekiko izango da (m0).

Horregatik hobe da ez hitz egitea masa erlatibistari buruz eta partikula baten energia momentuaren tentsioari buruz egitea, lehenengoarekin konparatuz, norabide bat behar duen magnitude bat delako.

## Erlatibitate orokorra 
Erlatibitate orokorrak esaten duen bezala, alde bateko masak geodesiko egoeran jarraitu nahi dute tarte-denbora kurbatu batean eta honen azelerazioa partikulak eta geodesika lokalak egiten duten kurbaren angelua momentu bakoitzean.

Bestalde, masak modu zehar modu batean deformatzen duen tarte denbora, parte hartzen dutelako tentsio energia-momentuan non dauden puntuan.

## Kanpo estekak
Puntu materialaren dinamika

**Puntu materialaren dinamika** mekanika newtondarraren parte da non sistemak aztertzen dira partikula sistema puntual bezala aldiuneko distantzietara indarrak egiten dituztenak.

## Partikula bakarreko sistema 
Partikula material baten mugimendua aztertzen bada erreferentzi sistema inertzial batekiko, mugimenduaren oinarrizko ekuazioa Newtonen bigarren legea izango da.

{\displaystyle m{\frac {d^{2}\mathbf {r} (t)}{dt^{2}}}-\mathbf {F} =0}

Non r partikularen kokapena adierazten du, t aldiuneko denbora posizioa neurtzen denean, eta F indarra. Partikula horren partikula beste eragin baten isolatuta baldin badago, ez dira egongo partikularen gaineko indarrik, eta Newtonen bigarren legea ondoko hau izango da:

{\displaystyle {\frac {d^{2}\mathbf {r} (t)}{dt^{2}}}=0\Rightarrow {\frac {d\mathbf {r} (t)}{dt}}=\mathbf {v} _{0}\Rightarrow \mathbf {r} (t)=\mathbf {v} _{0}t+\mathbf {r} _{0}}

Beraz, partikula horrek lerro zuzen baten gainean mugituko da abiadura konstantean, Newtonen lehenengo legea (edo inertziaren legea) adierazten duen bezala. Eta horrela, behatzaile batek finkatutako edozein magnitude fisiko, abiaduraren araberakoa dena, denboran zehar konstante mantenduko da (partikula isolatu batentzat hori energiarekin, une linealarekin eta momentu angeluarrarekin gertatzen da, besteak beste).

## Kasu erlatibista eta kasu kuantikoaren laburpena 
Partikula materialen tratamendua mekanika klasikora mugatzen da. Eta ezin da behar bezala orokortu mekanika erlatibistara edo mekanika kuantikora.

Mekanika erlatibistan, urrutiko indarrak ez dira posible, nahiz eta abiadura txikiko partikulen sistemetarako (argiaren sistemekin alderatuta) puntu materialaren dinamika gutxi gorabeherako tratamendu gisa erabil daitekeen. Abiadura handiko partikula elektrikoen kasuan, beharrezkoa da energia eta eremu elektromagnetikoarekin lotutako unea kontuan hartzea, kargatutako partikula azeleratuek erradiazio elektromagnetikoa igortzen baitute.

## Kanpo estekak
Gorka Arrese

**Gorka Izeta Arrese** (Zarautz, 1965) kazetari, argitaratzaile, itzultzaile eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Euskal filologiaren ikasle izan zen baina ikasketak baztertu zituen, argitalpen munduan buru belarri aritzeko. Lan oparoena *Susa* argitaletxean egin zuen, hogeita hamar urtean argitaletxeko editorea izan baitzen, 1988tik 2018 arte. *Argia*n eta *Euskaldunon Egunkaria*n kultur kazetaria izan zen 1985tik 1991ra, Kultura saileko lehen erredakzio-burua izanik. Euskal literaturaren historiari buruzko perspektiba osoago bat izaten lagundu dio Armiarma.eus ataria osatzen jarduteak. Gaur egun, *Berria* egunkarian idazten du.

Azpimarratzekoa da haren garaiko idazle berri askoren editore erreferentziala izan dela, 1970 eta 1980ko hamarkadetan jaiotako idazle askorena, alegia. Adibidez, Leire Bilbao, Harkaitz Cano, Mikel Peruarena, Eider Rodríguez, Kirmen Uribek... haren laguntzaz eman zituzten lehenengo urratsak idazle gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Sarasolak idatzitako Gorka Arreseren biografia.
* Gorka Arresek edizioaz hizketaz, Youtuben.
* https://zarauzkohitza.eus/zarautz/1518519040193-gorka-arrese-ez-gara-batere-modernoak-ez-dugulako-kultura-susa-zarautz-argitaletxea
UEFA Europa Conference League

**UEFA Europa Conference League**, 2021-2022 denboraldirako sortu zen Europako futbol taldeentzako txapelketa da, UEFAk antolatua. Europako futbol taldeentzako hirugarren txapelketa nagusia da, Txapeldunen Ligaren eta Europa Leaguen atzetik.

## Egitura 
Taldeak liga eta kopa txapelketetan lortutako emaitzen arabera sailkatzen dira, baina Europako Liga txapelketa ahulenak (UEFA koefizientearen arabera) talde gehiago sailkatzen dituzte. Aldiz, beste bi europar txapelketetan liga garrantzitsuenek talde gehiago sailkatzen dituzte, beraz txapelketa hau Europako liga "txikienek" europar txapelketa bat jokatzeko aukera gehiago izatekotan sortu da. Txapelketaren irabazleak Europa Leaguen jokatuko du hurrengo denboraldian.

## Historia 
Txapelketa berriaren lehenengo hiru finaletan italiarrak izan ziren. Lehenengo txapelduna AS Roma izan zen, finalean Feyenoord garaituta eta hirugarrenean Olympiacos izan zen Fiorentina garaitu zuena partidaren 116. minutuan sartutako golari esker. Greziarren entrenatzailea Jose Luis Mendilibar zen.

## Podiuma 
## Palmaresa 
## Garaipenak 
200px|thumb|Conference Leagueko garaikurra.
### Taldeak 
### Herrialdeak 
## Euskaldunak Konferentzia Ligan 
2023-24 denboraldian Osasunak atariko kanporaketa jokatu zuen Bruggeren aurka. Iruñean 1-2 galdu zuen eta Brujasen 2-2 berdindu, beraz txapelketatik kanpo gelditu zen.

2023-24ko txapelduna Olympiacos izan zen Jose Luis Mendilibar zaldibartarra entrenatzaile zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Europa Conference League-ren webgune ofiziala
VK

**VK** (lehen **Vkontakte** izenez ezaguna, , «harremanetan» esan nahi du) Pavel Durovek sortutako sare soziala da​. Nazioartean VK izenez exaguna da.

Pavel Durov filologia ikaslea zen San Petersburgoko Estatu Unibertsitatean. Nikolai anaiak lagundurik unibertsitateko webgunea eta unibertsitateari buruzko foro bat sortu zuen. Hasieran errusiar ikasleei soilik zuzenduta bazegoen ere, gaur egun edonork eman dezake izena. Horiek horrela, Errusiako, Ukrainako eta Bielorrusiako webgunerik popularrena da gaur egun.

## Ikus, gainera 
* Telegram

## Kanpo estekak 
* VK webgunea
Santiagoko hilerri nagusia

**Santiagoko hilerri nagusia** () Santiagon (Txile), Latinoamerikako hilerri handienetako bat da, gutxi gorabehera bi milioi ehorzketa dituena. Hilerria 1821ean sortu zen Txileko independentziaren ondoren, Bernardo O'Higgins-ek Delicias zumarkalea inauguratu zuenean Mapocho ibaiaren ibilbide zaharrean. O 'Higginsek 85 hektarea lur baino gehiago gorde zituen lursail bikain bat sortzeko, palmondo eta hosto zuhaitzez inguratutako mausoleoz betea, lorategi oparoen eta eskultura ugariren erdian, 237an estimatu direnak. Hilerria, Cerro Blancoren ipar-mendebaldean dagoena, Santiagorako benetako hiri-parke gisa balio du.

Hilerri hau gutxienez Txilen eragin handieneko 172 pertsonentzako azken atsedena da, Txileko hildako presidente guztiak bi izan ezik, salbuespenak Gabriel González Videla eta Augusto Pinochet dira. Bisitatuen duten oroigarrietako bat Salvador Allende presidente ohiarena da, 1973ko estatu kolpean bere buruaz beste egin ondoren Viña del Mar-eko Santa Ines hilerrian lurperatua izan zena. 1990eko hamarkadan hasitako aldaketa demokratikoekin, Allende hobitik atera zen eta bere aztarnak prozesio solemnean garraiatu zituzten Santiagoko kaleetan zehar Santiagoko hilerri nagusiko ohorezko lekura. Hilerriak, gainera, Allende presidentea kargutik kendu zuen Augusto Pinocheten diktaduran "desagertu " ziren pertsonei buruzko oroigarria du.

Hilerriaren zati historikoa 2010ean monumentu nazional izendatu zuten, Patio 29aren maila bera lortuz.

## Ehorzketa aipagarriak 
* Salvador Allende (1908–1973), Txileko presidentea
* Arturo Alessandri (1868-1950), Txileko presidentea
* Jorge Alessandri (1896-1986), Txileko presidentea
* Eduardo Alquinta (1945-2003), musikaria, Txileko Los Jaivas taldeko burua
* Patricio Aylwin (1918–2016), Txileko presidentea
* Jaime Guzmán (1946-1991), senataria
* Erich Honecker (1912-1994), Alemaniako Batasun Sozialistako Alderdiko idazkari nagusia
* Víctor Jara (1932–1973), poeta, folk abeslaria
* Orlando Letelier (1932-1976), estadista
* Eduardo Frei Montalva (1911-1982), Txileko presidentea
* Violeta Parra (1917-1967), folk abeslaria
* Miguel Enríquez Espinosa (1944–1974), Ezker Iraultzailearen Mugimenduko idazkari nagusia
* Max Westenhofer (1871-1957), alemaniar zientzialaria eta patologiako irakaslea Berlingo Unibertsitatean eta Txileko Unibertsitatean

## Ikusi ere 
* Desagertutakoen oroigarria
* Patio 29

## Kanpoko estekak
George Chakiris

[thumb|Geroge Chakiris [1970ean]]

**George Chakiris** (1934ko irailaren 16a) estatubatuar aktore ohi bat da. West Side Storyren 1961eko bertsio zinematografikoan egin zuen papaeragatik, Bernardo Sharks taldeko liderra bezala da ezagunagoa, azken honengatik, Akademiaren Taldeko Gizonezko Aktore Onenaren saria eta Urrezko Globoen Taldeko Gizonezko Aktore Onenaren Saria irabazi zituen.

## Kanpo estekak
Jean Van Houtte

**Jean (Jan) Marie Joseph, Van Houtte Baroia** (Gante, 1907ko martxoaren 17a - Brusela, 1991ko maiatzaren 23a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1952tik 1953ra.

Zuzenbidean doktorea eta Gante eta Liejako unibertsitateetako irakaslea izan zen. Alderdi sozial kristauko kide izan zen eta 1949 eta 1968 artean senatari.

Finantza ministro izan zen Jean Duvieusarten (1950) eta Joseph Pholienen (1950-52) gobernuetan. 1952ko urtarrilean Belgikako lehen ministro bihurtu zen. Bere agintaldian, soldadutzaren iraupenari eta Alemaniarekiko kolaborazionisten tratuari buruzko eztabaidak izan ziren. Gainera, atzeraldi ekonomikoa gertatu zen.

Gaston Eyskensen gobernuan Finantza ministro (1958-61) izan zen berriro. Munduko Bankuko gobernadore ere izan zen. 1970ean baroi izendatu zuten.

## Kanpo estekak
2021eko Andaluziako Itzulia

**2021eko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 67. edizioa izan zen. 2021eko maitazaren 18 eta 22 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 807,6 kilometroko ibilbidea eginez.

## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Ikas sekuentzia

**Ikas sekuentzia** edo **sekuentzia didaktiko**a, irakaskuntza eta didaktikaren testuinguruan, elkarren artean erlazionaturiko jarduera sorta ordenatu bat da. Elkarren artean lotura daukaten unitate didaktiko sorta adierazteko erabiltzen dute batzuek sekuentzia didaktiko edo ikas sekuentzia terminoa.

Ikas sekuentziak proiektu edo unitate didaktikoen proposamen sekuentziatuak dira, non unitate didaktiko edo proiektuen artean lotura logiko bat antzeman daitekeen; eta sekuentziak mugatuta daude iraupenari eta konplexutasun-mailari dagokienez.

Ikas sekuentziek, gehienetan lau-zazpi jarduera sekuentziatu planteatzen dituzte, bizpahiru eduki eta materialen inguruan, eta agian ikasleen talde antolaketa mantentzeko kontsignarekin.

Ikas sekuentzia batek hezkuntza-edukia irakastea helburu duten jarduera multzo bat hartzen du barne. Denbora lerroan, linealtasun-ezaugarriak ditu, proposamen didaktikoa zatituz, normalean, bere hiru fase klasikoetan: hasiera, garapena eta itxiera. Ebaluazioari buruzko proposamenak ere egon daitezke, zereginak garaiz egitea-eta. Hasiera oro, aurretiko ezagutzekin lotzen saiatu behar, eta itxiera oro, ahal den heinean, hurrengo hasierarekin lotzeko bidea zabaldu behar, betiere ikaskuntzak progresiboki kateatzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
:*  Benejam, Pilar. *La selección y secuenciación de los contenidos sociales*.
:*  DIAZ BARRIGA, ANGEL. «GUÍA PARA LA ELABORACIÓN DE UNA SECUENCIA DIDACTICA». Comunidad de conocimiento UNAM.
:*  Del Carmen, lUIS (1996). *El análisis y secuenciación de los contenidos educativos*. Ice horsori.
:*  Litwin, Edith (2000). *Las configuraciones didácticas. Una nueva agenda para la enseñanza superior*. Paidos.
:*  De Alba, Alicia (1998). *Currículum: crisis, mito y perspectivas*. Miño y Dávila Editores.
:*  Steiman, Jorge (2008). *Más Didáctica: En la Educación Superior*. Miño y Dávila Editores.
:*  Vidales, Silvia (2016). «SECUENCIAS DIDÁCTICAS - Reflexiones sobre sus características y aportes para su diseño». Secretaría de Educación Subsecretaría de Promoción de Igualdad y Calidad Educativa Ministerio de Educación Prov. Córdoba.
:*  Nérici, Imídeo (1970). *Hacia una didáctica general dinámica*. Buenos Aires: Kapeluz.
:*  Tlacuilotepec (5 de marzo de 2011), en español: *SECUENCIA DIDÁCTICA*.
:*  Pimienta Prieto, Julio (2012). *Estrategias de enseñanza-aprendizaje*. México: Pearson.
:*  PERRENOUD, Phillipe (2007). «Las diez nuevas competencias para enseñar.». Col. Biblioteca de aula, 196. Ed. Graó. Barcelona.
:*  Robinson, Ken. «Eskola sistemak sormena landu beharrean sormenari kalte». TED.
:*  Soler Castillo, S., & Baquero Másmela, P. (2014). *Maestros, hegemonía y contradiscurso*. Universidad Distrital Francisco José de Caldas.
:*  Arancibia, C., Herrera, P., & Strasser, K. (2007). *Manual de psicología educacional* (6ª ed.). Universidad de Chile.

## Ikus, gainera 
* Ebaluazio.
* Arazo-egoeretan Oinarritutako Ikaskuntza
* Programazio didaktiko.
* Unitate didaktiko.

## Kanpo estekak
Romeo + Juliet

***Romeo + Juliet*** edo '''''William Shakespeare's Romeo and Juliet'''* () 1996ko drama film bat da, Baz Luhrmannek zuzendu, ekoitzi eta idatzia. William Shakespeareren *Romeo eta Julieta'' tragediaren egokitzapena eta modernizazioa da. Leonardo DiCaprio eta Claire Danesdira filmeko protagonistak, eta Brian Dennehy, John Leguizamo, Harold Perrineau, Pete Postlethwaite, Paul Sorvino, Paul Rudd eta Diane Venora filmaren parte diren beste aktoreak dira.

Filma 1996ko azaroaren 1ean kaleratu zuen 20th Century Foxek eta arrakasta komertziala izan zuen. Filmak 151,8 milioi dolar baino gehiago bildu zituen 14,5 milioi dolarreko aurrekontuaren gainean. Berlingo 47. Nazioarteko Zinema Jaialdian, 1997an, DiCapriok Aktore Onenaren Zilarrezko Hartza irabazi zuen eta Luhrmannek Alfred Bauer Saria irabazi zuen. Luhrmann film onenaren Urrezko Hartza sarirako ere izendatua izan zen. 69. Oscar Sarietan, Catherine Martin eta Brigitte Broch Zuzendaritza artistiko onenaren sarirako izendatuak izan ziren.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Romeo Montesco
* Claire Danes: Julieta Capuleto
* John Leguizamo: Tibalt Capuleto
* Harold Perrineau: Mercuzio
* Pete Postlethwaite: aita Lorenzo
* Paul Sorvino: Fulgencio Capuleto
* Brian Dennehy: Ted Montecchi
* Paul Rudd: Paris kondea
* Vondie Curtis-Hall: printze-kapitaina
* Miriam Margolyes: balia
* Jesse Bradford: Baldassare
* Zak Orth: Gregorio
* Jamie Kennedy: Sanson
* Dash Mihok: Benvolio Montesco
* Vincent Laresca: Abramo
* Carlos Manzo: Petruccio
* Christina Pickles: Carolina Montesco
* Diane Venora: Gloria Capuleto
* Edwina Moore: kazetaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Octavio Aceves

**Octavio Fernando Aceves Mellado** (Rosario, Argentina, 1947ko azaroaren 12a - Guadalajara, Espainia, 2021eko maiatzaren 23a), argentinar-espainiar idazle, psikologo, iragarle eta telebista kolaboratzaile bat izan zen. 1990eko hamarkada eta 2000ko hamarkadaren lehen erdian Espainiako telebista giroan ezaguna egin zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aitor Bugallo Memoriala

**Aitor Bugallo Memoriala - Durangoko Sari Nagusia** urtero Ostegun Santuan Durango inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Proba hau “Duranguesa Txirrindulari Elkartea”k sortu zuen 2016an, Aitor Bugallo txirrindulari profesional ohiaren omenez (urte bereko urtarrilaren 14an errepide istripuan hil zena).

Lasterketak bi proba ezberdin ditu: lehenengoa Eliteko amateurrentzako (23 urtez azpikoak) eta Euskaldun Txapelketaren barruan dago, bigarrena beriz, junior mailako txirrindularientzat (19 urtez azpikoak).

## Palmaresa 
### Elite (23 urtez azpikoak) 
### Junior (19 urtez azpikoak) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Duranguesa Txirrindulari Elkartearen webgunea
El año de la furia

***El año de la furia*** 2021eko Rafa Russo madrildar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Sinopsia 
Montevideo, 1972. Umorezko saio bateko bi gidoilari, militante bat torturatzera bultzatu duen teniente bat, eta testuinguru arrotz horretan alde baterantz edo besterantz egin beharko duten beste zenbait protagonista.

## Aktoreak 
* Alberto Ammann: Diego
* Joaquín Furriel: Leonardo
* Daniel Grao: Rojas
* Martina Gusmán: Susana
* Sara Sálamo: Jenny
* Maribel Verdú: Emilia
* Paula Cancio: Lidia
* Miguel Ángel Solá: Silveira
* Sebastián Iturria: Sergio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibaiondo Adingabeen Barneratze Zentroa

**Ibaiondo Adingabeen Barneratze Zentroa** Zumarraga herriko San Kristobal auzoan dagoen Gazteentzako zentzategia da. Bertan arriskutsuak izan daitezkeen adingabeak daude preso, gehienetan delitu larriak egotziak. Ibaiondo zentroa erregimen itxikoa da: delituren bat egiteagatik zigortutako adingabeak hartzen ditu, eta segurtasun neurri zorrotzak ditu. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen du. Euskal Autonomia Erkidegoan bakarra da hau.

## Ezaugarriak 
Ibaiondo I. mailakoa da, hau da, seguritate handinetakoa. Bertan jasotako pertsonak erregimen itxiko eta erregimen erdi irekiko neurriak betetzen dituzte. Zentroa 39 gazte mutil biltzeko prestatuta dago. Gazte horiek bosta taldetan antolatzen dira. Langileak, bestetik, 2009an, 64 langile, 12 irakasle, gehi zerbitzuetako langileak (sukaldea, garbiketa, zainketa).

## Polemikak 
Hasiera hasieratik instalazio polemikoa izan da Ibaiondokoa. Esaterako, 2018an, langile ohi batek egoitzara droga sartzea eta hezitzaileen eta adingabeen arteko «harreman intimoak» salatu izanak salatu zuen. Bertako langileek guztia errefusatu zuten. Ibaiondoko langileek gogora ekarri zuten hezitzaile taldeko kide gehienek urte asko zeramatzatela adingabeen zentro itxian lanean, eta egotzi zizkieten jokabideak «mingarriak» eta «burugabeak» zirela. Gogorarazi zuten bestetik ere erakunde publikoek euren jarduna etengabe gainbegiratzen dutela. Ondorioz, eraikinak kalte larriak jaso zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Služobníci

***Služobníci*** () 2020ko Ivan Ostrochovský txekiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Txekoslovakian girotzen da, 1980ko hamarkada inguruan. Eliza Katolikoak garai korapilatsua bizi du, eta erregimen komunista erakunde hori suntsitzeko asmoz agertu da. Hala, adierazpenari eta sinesmenari lotutako murrizketa ugari jasan beharko ditu gizarteak.

## Aktoreak 
* Samuel Skyva: Juraj
* Samuel Polakovič: Michal
* Vlad Ivanov: Doktor Ivan
* Vladimír Strnisko: Dean
* Milan Mikulčík: Geistlicher
* Tomáš Turek: Präfekt
* Vladimír Zboroň: Sekretär
* Martin Šulík: Arzt
* Vladimír Obšil: Coufar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Vecino (telesaila)

***El Vecino*** espainiar telesaila da, 2019an Netflixen igorri zutena.

## Sinposia 
Espainiako hiriburua Olinpiar Jokoak hartzeko hautagaitza prestatzen ari da, eta alkateak superheroiaren erakarpen komertziala erabili nahiko du helburu hori lortzeko.

## Pertsonaia nagusiak 
* Quim Gutiérrez: Javier
* Clara Lago: Lola
* Adrián Pino: José Ramón
* Catalina Sopelana: Julia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Śniegu już nigdy nie będzie

***Śniegu już nigdy nie będzie*** 2020ko Małgorzata Szumowska eta Michał Englert poloniar zinema zuzendarien komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Masajista bat komunitate itxi batean bizi diren aberatsengana joan da. Nahiz eta komunitate aberatsa izan, tristura nabari da haien aurpegietan. Masajista hori, baina, haien arima sendatzeko gai dela dirudi.

## Aktoreak 
* Alec Utgoff: Zhenia
* Maja Ostaszewska: Maria
* Agata Kulesza: Ewa
* Weronika Rosati: Wika / Zheniaren ama
* Katarzyna Figura: Gucci
* Andrzej Chyra: Captain
* Łukasz Simlat: Wikaren senarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friends: The Reunion

***Friends: The Reunion***, "**The One Where They Get Back Together**" ere deitua, *Friends* sitcomaren atal berezia da, 2021eko maiatzaren 27an HBO Maxen igorri zutena.

*Friends* telesailak sekulako sona izan zuen 1990eko hamarkadan. New Yorkeko sei lagun gazteren abenturei gertutik erreparatu zieten milaka ikuslek, komediagileen kodeak eraberritu zituen. Bi hamarkada geroago, ordubeteko atal berezi batekin itzuliko da, protagonistak bilduta.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Jennifer Aniston
* Courteney Cox
* Lisa Kudrow
* Matt LeBlanc
* Matthew Perry
* David Schwimmer

### Gonbidatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vincenzo Torriani

**Vincenzo Torriani** (Novate Milanese, 1918ko irailaren 17a - Milan, 1996ko apirilaren 24a) *Patroia* ezizenez ezaguna, Italiako kirol exekutiboa eta Italiako Giroko errepideko txirrindularitza lasterketako zuzendaria izan zen 1949tik 1992ra.

## Bizitza 
Oliba olio fabrika zuzentzen zuen familia batean jaio zen.  Bigarren Mundu Gerraren ondoren, familiako oliba olio konpainian sartu beharrean ekitaldiak antolatzen hastea aukeratu zuen. Azione Cattolica erlijio erakundearekin hasi zen eta handik lasterrera kirol ekitaldiak antolatzen hasi zen. Kirol ekitaldiak antolatzen ari zela, bere bidean Armando Cougneten *La Gazzetta dello Sport* topo egin eta 1946ko Italiako Giroko antolakuntzan hasi zen lanean. 1949ko Italiako Giroa hasi aurretik zuzendari bakarraren zeregina bereganatu zuen. 1989an, Torrianik egunerokoaren Giroko kontrola Carmine Castellanori utzi zion, eta honek kontrol osoa hartu zuen 1991ko edizioaren ondoren lasterketa erabat utzi ondoren. 1996ko apirilaren 24an hil zen 

## Erreferentziak
Erik IX.a Suediakoa

**Erik IX.a** (; c. 1120-1125 - Uppsala, 1160ko maiatzaren 18a) Suediako errege eta santua izan zen. Eriken Etxearen sortzailea izan zen.

Bere bizitzari buruz dakiguna XIII. mendearen amaierako elezahar hagiografiko batetik dator. Errege odolezkoa eta Suediako errege hautatua izan zen, tronuan postu huts bat gertatu ondoren. Kristina Björnsdatter Danimarkako printzesarekin ezkondu zen. 1150eko hamarkadaren bigarren erdian erreinatu zuen, eta kristautasuna sendotu zuen bere erresuman. Finlandiara gurutzada bat zuzendu zuen eta erresumako legeak kodufikatu zituen. 1160. urteko Igokundearen jaian hil zuten Magnus Henrikssonen aldekoek. Kanuto I.a Suediakoaren aita izan zen. Eliza Katolikoak aitortutako martirien parte da. Suediako eta Stockholmeko patroi santua da.
Maria I.a Hungariakoa

**Maria I.a Hungariakoa** edo **Maria Anjoukoa** (, , ; 1371 &ndash; Budapest, 1395eko maiatzaren 17a) Hungariako eta Kroaziako erregina izan zen.

Luis I.a Hungariakoa eta Elisabet Bosniakoaren alaba izan zen. 1382ko irailaren 17an koroatu zuten Hungarian, aita hil eta zazpi egunera. Hungariako noblezia erregin baten aurka agertu zen. Karlos III.a Napolikoak, Mariaren lehengusu urrunak, Hungaria inbaditu zuen eta 1385ean errege izendatu zuen bere burua. Hala ere, Karlos handik gutxira hil zuten Mariaren amak bultzatuta. Maria eta bere ama harrapatu zituzten eta ama hil egin zuten. Maria 1387an askatu zuten. 1370ean Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zen eta berarekin batera 1386 eta 1395 bitartean erreinatu zuen. 1395ean hil zen, zalditik erorita.

## Genealogia
Juan Granell

**Juan Granell Pascual** (Borriana,  - Madril, ) espainiar ingeniari eta politikari karlista izan zen.

Elkarte Tradizionalistaren kidea, 1933ko hauteskundeetan diputatu hautatu zuten. Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen. 1940an Bizkaiko gobernadore zibil bilakatu zen eta, Jose Maria Oriol ordezkatuz, Falangeko buru.

## Erreferentziak
Fulgencio Coll

**Fulgencio Coll San Simón** (Palma Mallorcakoa,  - 1978) espainiar militar eta politikaria izan zen.

1922an Toledoko Infanteria Akademian sartu zen. Rifeko Gerran eta Gerra Zibilean borrokatu zuen. Legutioko guduan Emilio Molaren agindupean izan zen eta 1937an Guadalajarako guduan zauritu zuten. 1966an jeneral izendatu zuten. 1968 eta 1975 artean, Bizkaiko gobernadore zibila izan zen.

## Erreferentziak
Miguel Ganuza

**Miguel Ganuza del Riego** (Oviedo,  - ?) espainiar basogintzako ingeniari eta politikaria izan zen.

Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen eta Bilboko guduaren ondoren, Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuten.

## Erreferentziak
Max Mosley

**Max Rufus Mosley** (Londres, 1940ko apirilaren 13a - *ibidem*, 2021eko maiatzaren 23a) ingeles auto-pilotu eta kirol buruzagia izan zen. Nazioarteko Automobilismo Federazioko presidente izan zen 1993tik 2009ra.

Oswald Mosley politikari faxista britainiarraren eta Diana Mitford idazlearen semea izan zen. Fisika ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean eta zuzenbidea Londresen. Abokatu gisa lan egin zuen eta patente eta marketan espezializatu zen. Auto lasterketetan pilotu gisa parte hartu zuen afizionatu mailan.
1969tik *March Engineering* eskuderiaren sortzaile eta jabekide izan zen, eta konpainiaren ordezkaria izan zen 1 Formulako Eraikitzaileen Elkartean (FOCA). Bernie Ecclestonekin batera FOCA ordezkatu zuen Nazioarteko Automobilismo Federazioan (FIA). FIAko buruzagi izan zen amasei urtez.

## Kanpo estekak
Next Generation EU

**Europako berreskuratze-funtsa**, **Europar Batasuna berreskuratzeko tresna** edo ***Next Generation EU*** (**NGEU**) Europar Batasunaren pizgarri ekonomikoko pakete bat da,Europar Kontseiluak 2020ko uztailaren 21ean onartua, estatu kideei COVID-19 pandemiaren suspertze ekonomikoan laguntzeko helburuarekin. 750 000 milioi euroko funts hori trantsizio ekologiko eta digitalerako, hazkunde jasangarrirako, erresilientzia ekonomikorako, gizarte- eta lurralde-kohesiorako eta erakundeen funtzionamendua hobetzeko proiektuak finantzatzeko erabiliko da gehienbat.

Europako berreskuratze-funtsak, 2021-2027 aldiko urte anitzeko finantza-esparruarekin batera, 1 824 300 milioi euroko balioa du. Europar Batasunaren historiako pizgarri ekonomikorik handiena da. NGEUko funtsak Europako bonu bateratuen salmentarekin bilduko dira, eta itzuli beharrik gabeko diru-laguntzen eta mailegu merkeen bidez ordainduko dira, batez ere 2020ko krisi ekonomikoak gehien kaltetutako eskualde eta sektoreetan.

Historian lehen aldiz, Europar Batasunak zor publiko masiboa hartuko du bere aurrekontuen kontura, eta gastua ordaintzeko batasuneko zergak sortzea aurreikusi dute. Hori guztia Europako zerga-integrazioa lortzeko lehen urratsa izan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* COVID-19 pandemia
* COVID-19 pandemia Euskal Herrian

## Kanpo estekak
José Manuel Balmaceda

**José Manuel Balmaceda Fernández** (Santo Domingo, 1840ko uztailaren 19a - Santiago † 1891ko irailaren 19a ) Txileko presidentea izan zen 1886  eta 1891 artean .

Bere gobernua, obra publikoen asmo handiko plan batekin hasi zuen, eta liberalak alderdi handi bakar batean batzeko ideiarekin. Baina laster hasi zen enfrentamendu bat kongresuarekin presidentzialismoaren eta parlamentarismoaren arteko lehiaren alde, 1891n gerra zibil bihurtu zena, Balmaceda nazioaren aurrekontua Kongresuaren sinadurarik gabe onartu ondoren. Bere indarrak Concon eta Placillako guduetan garaituta, 1891ko irailaren 19an bere buruaz beste egin zuen Argentinako legazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arturo Alessandri Palma

**Arturo Alessandri Palma**, politikaria, Txileko estatuburua, Errepublikako presidentea birritan. Longavín, Linares probintzian jaioa, Maule eskualdean 1868ko abenduaren 20an eta Txileko Santiagon hil zen 1950eko abuztuaren 24an.

## Biografia 
1920an lehen agintaldirako hautatua, politika aurrerakoia egiten du: lan kodea, lurren errentaren gaineko zerga ezartzea, Banku Zentralaren erakundea, gizarte segurantzako fondoak sortzea, etab. Hala ere, etengabe egin behar dio aurre Senatuari, oraindik kontserbadoreen kontrolpean, sistematikoki erreformak blokeatzen saiatzen dena..

Boteretik atera baino pixka bat lehenago, Txilen benetako demokraziaren etorreratzat jotzen den Konstituzio berria ezarri zuen. Konstituzio horrek Elizaren eta Estatuaren eta askatasun erlijiosoaren bereizketa jasotzen du, lehen hezkuntza derrigorrezkoa dela deklaratzen du, presidentzialismoa berreskuratu zuen baina presidentea sufragio unibertsalaren bidez hautatuz, eta jabetzak funtzio soziala bermatzeko moduan arautu behar direla aldarrikatu zuen .

Bigarren aldiz hautatu zuten Txileko presidente, Bartolome Blanche Espejo jeneralak kargua utzi ostean. 1932ko abenduaren 24an hartu zuen kargua, Abraham Oyanedel Urrutia bitarteko presidentearen ondoren.

## Kanpo estekak
Le Chatelierren printzipioa

Kimikan **Le Chatelierren printzipioak** dio orekan dagoen sistema batean parametro bat aldatzen bada (adibidez, kontzentrazioa, tenperatura, bolumena edo presioa), sisteman delako aldaketaren emaitzaren kontrako erantzuna sortzen dela.

Henry Louis Le Chatelier kimikari frantsesak eman zuen 1884an.

## Azalpena eta adibidea 
Oreka kimiko batean erreaktibo edo produktu baten kontzentrazioa jaisten badugu, erreakzioaren oreka desplazatuko da galdutako kontzentrazioa berreskuratze aldera. Aldiz, erreaktibo edo produktu horren kontzentrazioa emendatzen bada, oreka erantsitako osagaia kontsumitze aldera desplazatuko da. Adibidez, hidrogeno eta iodo molekularrak hidrogeno ioduroarekin duten oreka-egoeran hidrogenoa eransten bada, erreakzioa eskuinerantz desplazatuko da hidrogenoa kontsumituaz eta hidrogeno ioduroa sortuaz.

H2{}_{(g)}+ I2{}_{(g)} 2 IH{}_{(g)}

Hidrogenoa kentzen badugu, ordea, sistema ezkerrerantz desplazatuko da hidrogeno gehiago sortuaz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oreka kimiko

## Kanpo estekak
John Mott

**John Raleigh Mott** (Livingston Manor, Sullivan konderria, New York, 1865eko maiatzaren 25a - Orlando, Florida, 1955eko urtarrilaren 31) estatubatuar ebanjelista izan zen. 1946ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen Bakea sustatzen duten ikasleen nazioarteko erakunde kristau protestanteak ezartzeagatik. Emily Greene Balchekin partekatu zuen saria.

1865ean jaio zen New Yorkeko estatuan eta urte horretan bertan familia Iowara joan zen bizitzera. Historia ikasi zuen Iowako unibertsitatean eta gero Cornell Unibertsitatean. Erlijio metodistakoa, 1910ean Munduko Misiolari Erakundeko presidente izan zen. Europa eta Asian zehar bidaiatu zuen ekumenismoa sustatuz. 1895etik 1920ra, Ikasle Kristauen Munduko Federazioko idazkari nagusia izan zen. Elizen Munduko Kontseiluko ohorezko presidente eta Gizonezko Gazte Kristauen Elkarteko buru ere izan zen.

## Lanak 
* The Evangelization of the World in This Generation (1900)
* The Decisive Hour of Christian Missions (1910)
* World Student Christian Federation (1920)
* Cooperation and the World Mission (1935)
* Methodists United for Action (1939)
* The Larger Evangelism (1945)

## Kanpo estekak
Vicente Sampedro

**Vicente Sampedro Guillamón** (Castelló de la Plana, ) espainiar abokatu eta politikari ohia da.

Zentro Demokratikoaren Batasunari lotua, Errioxako eta 1981 eta 1982 artean Bizkaiko gobernadore zibila izan zen. Gero, politika utzi eta zuzenbideari ekin zion.

## Erreferentziak
José Ramón Ónega

**José Ramón Ónega López** (Pol,  - Madril, ) galiziar abokatu, idazle eta politikaria izan zen.

Santiago de Compostelako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Sindicato Español Universitarion hasi zen lanean. Zentro Demokratikoaren Batasunari lotua, Zamora eta Bizkaiko gobernadore zibila izan zen.

## Lanak 
### Saiakerak 
* *Los judíos en el Reino de Galicia* (1981)
* *Odoario el Africano. Colonización de Galicia en el s. VIII.* (Do Castro, 1988)
* *Pasado, presente e futuro de A Pontenova*. (Ed. Bao, 1988).
* *Perfil histórico, artístico y paisajístico del Concello de Pol*, Lugo, 1988.
* *José Mª Díaz Sanjurjo. Un gallego en Vietnam* (Deputación Provincial de Lugo, 1991)

### Eleberriak 
* *El enigma de Jose An* (Do Castro, 1991)
* *El promontorio de los claveles marinos* (1999)

### Poesiak 
* *Sol de poniente* (2004)

## Erreferentziak
Antzezpen

thumb| Emanaldia.
**Antzezpena** aktore batek egiten duen lana da pertsonaia bat antzerki, film edo bestelako lan batean erretratatzean.

Aktorean barneratze batetik abiatzen da pertsonaia horren printzipioa ezagutu eta sakonetik ekarri eta pertsonaia integratu bihurtzeko. Emanaldia antzerki irudikapenaren barruan pertsonaia batek egindako ekintzatzat deskribatzen da. Ekintza horiek benetakoak diren arren, gutxienez behatzailea estimulatzea eta mezua bere osotasunean jasotzea ahalbidetzen duen asmoarekin kobratu beharko lirateke. Aktorea da ekintza gauzatzen duena.

## Bilakaera 
Azken ikerketek ondorioztatu dute emanaldiaren kantuaren lehen agerpenak Grezian sortu zirela, apaizek jainkoak haragitzen zituzten erritoak egiten zirenean jendeari beren irakaspen eta aginduen esanahia azaltzeko.Ezagutzen dugun lehen aktorea Thespis greziarra izan zen, Atenasko Dionisoren antzokian K.a.534ko hamarkada antzeztu zuena. Eszenatokian, Thespisek lehen pertsonan hitz egin zuen, horrela pertsonaia bat interpretatuz. Garai hartan, istorioak jada ikuslegoaren aurrean kontatuta zeuden, baina beti hirugarren pertsonan eta modu kantatuan ere bai.

Interpretazioaren profesionalizazioa Europan hasi zen XVI. mendean, Italian, Comedia del arte-ko lehen konpainia profesionalekin; Ingalaterran, Isabel erreginaren garaian nobleziak babestutako konpainiekin (Lord Chamberlain's Men, Shakespeareren konpainia, gero King's Men izena aldatu zuen bezala); Frantzian, Comédie Française-rekin.

XVII. mendera arte aktoreak gizonezkoak baino ezin ziren izan. Gustu txarrez jotzen zen emakumea oholtzan aritzea. Horrela, Shakespeareren garaian emakumezko rolak gizonezkoek edo mutil gazteek egiten zituzten. Veneziako antzokietan gertatu zen emakumeak antzerki emanaldiak egitea ahalbidetu zuen aldaketa.

## Kanpo estekak
José María Pascual del Pobil

**José María Forner Pascual del Pobil Martos** (Alacant,  - Madril, ) espainiar aristokrata eta politikaria izan zen.

Hasieran errepublikanoa bazen ere, Alderdi Liberal-Kontserbadorean sartu zen. 1913 eta 1914 artean Bizkaiko gobernadore zibila izan zen.

## Erreferentziak
Disenchantment (telesaila)

***Disenchantment*** () Matt Groeningek Netflixentzat sortutako helduentzako fantasia estatubatuarreko animaziozko komedia da. Seriea Groening-en streaming zerbitzu batean soilik agertzen den lehen ekoizpena da; lehenago *The Simpsons* eta *Futurama* sortu zituen Fox Broadcasting Company enpresarentzat. Dreamland Erdi Aroko fantasia erreinuan kokatuta, serieak Bean, printzesa errebelde eta alkoholiko baten istorioa jarraitzen du, bere Elfo iratxo laguntzaile inozoa eta Luci "deabru pertsonala" suntsitzailea. Desengainuak Abbi Jacobson, Eric Andre, Nat Faxon, John DiMaggio, Tress MacNeille, Matt Berry, David Herman, Maurice LaMarche, Lucy Montgomery eta Billy Westen ahotsak ditu protagonista.

Lehen hamar atalak 2018ko abuztuaren 17an kaleratu ziren, eta hurrengo hamarrak 2019ko irailaren 20an. 2018ko urrian, Netflix-ek seriea berritu zuen 20 atal gehiagorekin. Horietako lehen hamar hamarrak 2021eko urtarrilaren 15ean kaleratu ziren.

## Ahots aktore eta pertsonaiak 
* Abbi Jacobson Bean, Dreamlandeko printzesa nerabea. Bere izen osoa Princess Tiabeanie Mariabeanie de la Rochambeaux Grunkwitz da. Edatea gustatzen zaio. Bisexual edo pansexual izan daiteke.
* Eric Andre Luci bezala, Beanen deabru pertsonala. Eta Pendergast bezala, Zøg erregearen zaldunen burua.
* Nat Faxon Elfo gisa, Elfwoodeko 18 urteko iratxo bat. Baikorra da eta gozokiak gustuko ditu.
* John DiMaggio Zøg erregea, Beanen aita eta Grunkwitzeko Errege Etxeko Dreamland-eko agintaria.
* Tress MacNeille Oona erregina gisa, Zøg erregearen bigarren emazte ohia eta Beanen amaordea. Dankmireren izaki anfibio bat da, familiarekin ezkondu zen erresumen arteko aliantzaren barruan.
* Bonnie Prince Derek, Zøg eta Oonaren seme hibridoa eta Beanen anaiordea.
* Matt Berry Merkimer printzea da, Bentwoodeko erresumakoa, Bean-ekin ezkontzeko prest dagoena, baina txerri bihurtua.
* Maurice LaMarche Odval, Dreamlandeko hiru begietako lehen ministroa.
* Sharon Horgan Dagmar erregina gisa, Beanen ama eta Zøg erregearen lehen emaztea.

### Denboraldia 1 
#### zatia 1 
1. "Printzesa bat, iratxo bat eta deabru bat tabernara oinez"

2. "Txerriak nori begiratzen dion"

3. "Iluntasunaren printzesa"

4. "Castle Party Massacre"

5. "Azkarrago, printzesa! Hil! Hil!"

6. "Padura eta inguruabarrak"

7. "Maitasunaren samurtasuna"

8. "Hilezkortasunaren mugak"

9. "Zeure Elfoari Egia"

10. "Dreamland erortzen"

#### 2. zatia 
1. "Desamortizatzailea"

2. "Infernurako eskailera"

3. "Oso gauza"

4. "Bihotz bakartia ehiztaria da"

5. "Gure gorputzak, gure iratxoak"

6. "Ametsen Landa"

7. "maitasunaren besarkada lohia"

8. "Bere idazketan"

9. "Printzesa elektrikoa"

10. "Tiabeanie erortzen da"

### Denboraldia 2 
#### Zatia 1 
1. "Lurrazpiko Homesick Blues"

2. "Zu zara Babarruna"

3. "Beanie Get Your Gun"

4. "Steamland isilpekoa"

5. "Friki!"

6. "Azken zipriztina"

7. "Ilargi txarra"

8. "Aizu, txerri gastatzailea"

9. "Zøg erregearen zoramena"

10. "Babarruna erortzen da"

## Kanpo estekak