Tammy Grimes

**Tammy Lee Grimes** (1934ko urtarrilaren 30a - 2016ko urriaren 30a) aktore estatubatuarra izan zen. 

Grimesek bi Tony sari irabazi zituen bere ibilbidean, lehena Molly Tobin-ek The Unsinkable Molly Brown musikalean egindako lanagatik eta bigarrena 1970ean Private Livesen birjarpen baten protagonista izateagatik, Amanda Prynne bezala.

Christopher Plummer senar ohia eta Amanda Plummer bere alaba ere Tony sariaren irabazleak izan ziren.  

Dianaren papera egin zuen Kaliforniako Broadway Suite produkzioan. Maggie Smithek paper bera interpretatu zuen filmean eta Oscar sari bat irabazi zuen interpretazioagatik.

Grimesek Elmireren papera interpretatu zuen telebistako produkzioan eta 1978ko Broadwayrena, Tartuffe. Noël Cowarden zenbait obratan ere izan zituen paperak, tartean Elvira High Spirits-en eta Lulu Look After Lulu-n! 1966an, The Tammy Grimes Show telesaileko protagonista izan zen. Grimes ezaguna egin zen baita kabaretetan interpretatzeagatik. 2003an, Antzerki Amerikarreko Ospe Aretoan sartu zen. 

## Lehen urteak 
Grimes 1934ko urtarrilaren 30ean jaio zen Lynnen, Massachusettsen. Eola Willard (Niles ezkongabea) naturalista eta espiritistaren eta Luther Nichols Grimes, ostalaria, landa-klub bateko kudeatzailea eta nekazariaren alaba zen. 

Beaver Country Day School eskolan egin zuen Bigarren Hezkutzako ikasketa eta gero Stephens Collegen. New Yorkeko Neighborhood Playhouse-n ikasi zuen antzerkigintza eta Beverley Peck Johnsonen kantua.

## Karrera 
Zerra zirkular batekin konparatutako ahots bategatik ezagutua, New Yorkeko Neighborhood Playhouseko eszenatokian debutatu zuen 1955eko maiatzean Jonah and the Whale-n.

Broadwayko eszenatokian debutatu zuen Kim Stanleyren ordezko gisa Bus Stop paperean, 1955eko ekainean.

1956an, Broadwaytik kanpoko ekoizpenetan agertu zen,The Littlest Revue. 1959an Broadwayko ekoizpenean Noël Cowarden ¡Cuida de Lulu! lanaren paper nagusia izan zuen, antzerkigileak gaueko klub batean aurkitu ondoren.

1960ko The Unsinkable Molly Brown komedia musikaleko protagonista izan zen,Tony sari bat irabaztera helduz (musikal batean nabarmendu zen emakumezko aktorerik onena, nahiz eta rol nagusia izan). Titanic ibaiaren hondoratzetik bizirik atera zen mendebaldeko meatzari milioidunaren pertsonaia nagusia antzeztu zuen. 1964an, Craig Stevensen CBS dramaren "The He-She Chemistry" atalean agertu zen. Broadway. 60ko hamarkada hasieran Route 66 telesailean bi agerraldi izan zituen. 

1960ko maiatzaren 16an, Grimesek Mehitabel bezala jo eta abestu zuen Archy and Mehitabel musikalaren bertsio laburtuan, David Susskind-ek aurkeztutako eta Mel Brooks eta Joe Darionek koidatzitako Play of the Week telebista-antologia sindikaleko sailaren zati gisa. Talde barruan Eddie Bracken (1970eko Shinbone Alley bertsio animatuan Carol Channingekin Mehitabelen paperean papera errepikatu zuena) eta Jules Munshin zeuden. Elizabeth Montgomeryri Bewitched komedia arrakastatsuan eman zitzaion papera antzezteko aukeratua izan zen Grimes, baina berak uko egin zion eskaintzari eta nahiago izan zuen The Tammy Grimes Show.  Route 66 telebista-draman agertu zen 1963ko abenduaren 13an, "Come Home Greta Inger Gruenschaffen" izeneko atal batean.

1964an, Broadwayn Elvira Condomine gisa agertu zen High Spirits-en, Noel Cowarden Blithe Spirit-en bertsio musikal batean.

1966an, Grimes ABCko  telesail propio baten protagonista izan zen, The Tammy Grimes Show. Dirua xahutzea maite zuen oinordeko moderno baten papera egin zuen. Kontrako erreakzio kritikoak eta kalifikazio baxuak jaso zituenez, hilabete baino ez zuen iraun, nahiz eta dagoeneko sei kapitulu gehigarri eginak zeuden.

1969an Broadwayko eszenatokietara itzultzean, The New York Times-ek "delicias dudosas" deitu zuen horretan ia hamarkada bat eman ondoren, Grimes Noël Cowarden Private Lives-en birjartze batean agertu zen, Amanda bezala, emakumezko aktore onenaren Tony saria irabaziz. Clive Barnesek New York Times-en egindako aipamen batean adierazi zuen oso erakargarria izan zela bere aktuazioa. Liburu histrionikoan trikimailu merke guztiak jokatzen ditu, zorroztasun gorenarekin eta konfiantza maitagarriarekin. Bere ahotsa intzirika, zurrungaka, totelka ari da; begiekin keinuka ari da, ilearekin ia garrasika. Emakume kursi eta ezinezkoa da, tigre ukitu bat duen iruzurti maitagarria, hain da artifiziala non benetakoa izan behar duen. 

1956an, Kanadako Stratfordeko Jaialdiko emanaldi-konpainiako kide izan zen eta 1982an itzuli zen berriro, Madame Arcati moduan agertzeko Blithe Spiriten. 

Hainbat telesail eta filmetan agertzeaz gain, Grimes New Yorkeko hainbat gaueko klubetan ere aritu zen,  hainbat abesti-album grabatu zituen. Poesia errezitatu zuen 1968ko bakarkako ekitaldi baten parte gisa, Plaza Hoteleko Persiar Aretoan. Bere ahotsa bikote erromantikoetan entzun daiteke Ben Bagleyren Broadwayko abestien antologiako album batzuetan, Painted Smiles diskoetxearekin.

1982an, CBS Radio Mystery Theatre-ren azken denboraldia aurkeztu zuen, EG Marshall ordezkatuz, zeinak programa 1974an hasi zenetik aurkeztu zuen. 1983an, Grimes kaleratua izan zen Neil Simon Actors and Actricesen egiten zuen  koprotagonista paperetik, lerroak ikasteko ezintasunaren ondorioz jakinarazten denez.

1974an, Grimesek Alberten ahotsa interpretatu zuen, Santa Clausen sinesten ez duen garun-buruko sagua, Rankin-Bassen telebista bizidunaren urteroko Gabon berezian, Twas the Night Before Christmas.

Geroago, Rankin/Bassekin lan egin zuen berriro 1982ko The Last Unicorn-en. 1980an, 42nd Street musikaleko Broadwayko jatorrizko ekoizpenaren protagonista izan zen. 2003an, Grimes Amerikako Antzokiko Ospearen Aretoan sartu zuten. Broadwaytik kanpoko Wit & Wisdom irakurketan ere agertu zen.

2003ko abenduan, Noël Coward Societyk Grimes gonbidatu zuen Sir Noël Cowarden estatuan, Manhattango Gershwin Theatre antzokian loreak jartzen lehena izan zedin, "The Master" en 104. urtebetetzea ospatzeko. 2004an, Tasting Memories konpainiarekin bat egin zuen, "poesia, kantu eta prosazko amets goxoen bilduma", Kitty Carlisle Hart, Rosemary Harris, Philip Bosco, Joy Franz eta Kathleen Noone aktoreekin.

2005ean, Grimesek Brandon Jameson zuzendariarekin lan egin zuen,  Sesame Workshopi egindako omenaldiari ahotsa emateko, UNICEFek hainbat sari irabazi zituen. Bi urte geroago, kabareteko agertokietara itzuli zen, kritikak goretsitako pertsona bakarreko ikuskizun batean. Garai hartan, Noël Coward Elkarteko presidenteorde izateko bozkatu zuten. 

## Bizitza pribatua 
1956ko abuztuaren 16an ezkondu zen Grimes Christopher Plummerrekin eta 20 urte zituela alaba bat izan zuen, Amanda Plummer aktorea. 1960an dibortziatu ziren.

Bigarren senarra Jeremy Slate aktorea izan zuen. 1966an ezkondu zen eta urtebete geroago dibortziatu zen. Bere hirugarren senarra Richard Bell musikagilea izan zen; elkarrekin egon ziren Bell 2005ean hil zen arte. 

1965ean, Grimes titularretara iritsi zen, New York hirian lau egunetan bi aldiz jipoitu eta zauritu ondoren. Txosten baten arabera, berak uste zuen erasoak lotuta zeudela zenbait artista beltzekin zuen elkartzearekin eta Sammy Davis Jr.-rekin jendaurrean egindako agerraldiekin, harentzat gau-klub batean ekitaldi bat antolatzen ari omen zela esaten zen berataz. 

## Heriotza 
Grimes 2016ko urriaren 30ean hil zen Englewooden, New Jerseyn, 82 urte zituela, arrazoi naturalengatik. Bizirik atera zirenak, bere anaia Nick eta bere alaba Amanda.

## Sariak 
* Emakumezko aktore onenaren Obie Saria - Clerambard (1958)

* Theatre World Saria - Zaindu Lulu (1959)

* Musikal batean nabarmendu den emakumezko aktore onenaren Tony saria: The Unsinkable Molly Brown (1961)

* Antzezlan bateko emakumezko aktore onenaren Tony Saria - Private Lives (1970)

## Diskografia 
Grimesek 1960ko hamarkadan ezagututako hiru single bakun kaleratu zituen, horietako bat ere ez zen zerrendetara iritsi:

* "Hogar, dulce cielo"/"Mejor que me ames" (ABC-Paramount 10551) 1964, *High Spirits*, 1964

* "The Big Hurt"/"Inork ez du zure maitasuna nik baino gehiago behar" (Reprise 0487), 1966

* "Benetan maite nuen Harold"/"Aita O 'Conner" (Buddah 99), 1969

*Julius Monk* bakarlari gisa debutatu zuen albumak *Tammy Grimes* (1959) aurkeztu zuen, New Yorkeko Downstairs at the Upstairs gaueko klubean egin zuen pertsona bakarreko ikuskizunaren musika barne. Albuma AEI zigiluan berrabiarazi zen 1982an. Bi album grabatu zituen Columbia Recordsentzat, Tammy Grimes (CS-8589 estéeo/CL 1789 mono) 1962an eta The Unmistakable Tammy Grimes (CS 8784 estéreo/CL 1984 mono) 1963an. 2004an, CD Collectables zigiluak Sony Musicen LP bien lizentzia lortu zuen eta The Unmistakable Tammy Grimes (Collectables CD 7649) konbinazioa kaleratu zuen.

Jatorrizko taldearen grabazio hauetan agertzen da: The Littlest Revue, The Unsinkable Molly Brown, High Spirits, 42nd Street eta Sunset, baita George M. Cohanen Broadwayren 45 minutuko telebista-bertsioaren telebista-taldearen album batean ere. Guztiak kaleratu dira CDan, baina High Spirits agortuta dago orain.

Grimesek Eraztunen Jauna BBCren 1981eko irrati ekoizpenaren AEBetako emankizunerako sarrera narrazioa egin zuen. Haur ipuinen album bat grabatu zuen, ozenki irakurria, Jane kapitainak "Hurra!" izenekoa 1975ean.

## Lanak 
### Filmografia 
* *Three Bites of the Apple* (1967) – Angela Sparrow
* *Arthur? Arthur!* (1969) – Lady Joan Mellon
* NBC Children's Theater: “Super Plastic Elastic Goggles" (1971)
* *Play It as It Lays* (1972) – Helene
* *The Horror at 37,000 Feet* (1973, TV Movie) – Mrs. Pinder
* *The Borrowers* (1973, TV Movie) – Homily Clock
* *Somebody Killed Her Husband* (1978) – Audrey Van Santen
* *The Runner Stumbles* (1979) – Erna Webber
* ''Can't Stop the Music* (1980) – Sydney Channing
* *The Last Unicorn* (1982) – Molly Grue (voice)
* *The Stuff* (1985) – Special Guest Star in Stuff Commercial
* *America* (1986) – Joy Hackley
* *Mr. North* (1988) – Sarah Baily-Lewis
* *Slaves of New York* (1989) – Georgette
* *Backstreet Justice* (1994) – Mrs. Finnegan
* *A Modern Affair* (1995) – Dr. Gresham
* *Trouble on the Corner* (1997) – Mrs. K
* *High Art* (1998) – Vera
* *My Little Pony Escape from Katrina* (1985) – Katrina

### Antzerkigintza 
* *The Littlest Revue* (1956)
* *Look After Lulu* (1959)
* *The Unsinkable Molly Brown* (1960)
* *Rattle of a Simple Man* (1963)
* *High Spirits* (1964)
* *The Only Game in Town* (1968)
* *Private Lives* (revival) (1969)
* *A Musical Jubilee* (1975)
* *California Suite* (1976)
* *Tartuffe* (revival)(1977)
* *Trick* (1979)
* *42nd Street* (1980)
* *Sunset* (1983)
* *Orpheus Descending* (revival) (1989)
* *Wit & Wisdom'' (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak