open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tranbia

[thumb|250px|eskuinera|[Bilboko tranbia, Abandoibarrean]]
**Tranbia** propultsio elektriko bidez dabilen hiri barruko trena da. Batez ere, Erdiko Europa eta Ekialdeko Europan oso erabilia den garraiobidea da.

## Azpiegitura 
[eskuinera|thumb|250px|[Helsinkiko tranbia]]
Kasu gehienetan bi alboetara lauzatzea ahalbidetzen duen bidea erabiltzen dute, autoen garraioa posible izan dadin. Beste batzuetan, ordea, autoen bidetik bananduta joan daiteke, trenen bide berdina erabiliz.

Energia elektrikoa hari eroale baten bidez ematen zaio trole baten bitartez.

## Historia 
[thumb|*Düsseldorfer Straßenbahn*, [Düsseldorf|Düsseldorfen (Alemania), 1876an inauguratu zen. Gaur arte jarraitzen duen munduko tranbia-sare zaharrenetako bat da.]]
Bidaiarientzako munduko lehen trenbide-zerbitzuak 1807an hasi zituen *Oystermouth Railwayk* (Oystermouth trenbidea) Galesen, erreien gaineko linea batean bereziki diseinatutako gurdiak erabiliz, zaldiek tiratua eta salgaiak garraiatzeko eraikia.Teknika hori laster iritsi zen Mundu Berrira; izan ere, 1832rako New Yorken sartu zen, eta 1858an Mexiko Hirian, Habanan, Santiagon, Rio de Janeiron, Buenos Airesen, Callaon, Liman eta Montevideon inauguratu ziren lehen lineak. Mundu Zaharrera itzuliz, 1854an hasi zen Parisen zirkulatzen, Penintsulara 1871n iritsi zen eta Düsseldorfera, Alemaniara, 1876an.

1877an, Bilboko 40.000 biztanle inguruk aurrerapen handia bizi izan zuten, izan ere, hirien arteko estatuko lehen tranbia inauguratu zen, zaldiek mugitua. "*Odolezko motorreko*" tranbia esaten zitzaion.
ezkerrera|thumb|Ezkerrean VI-17E matrikula zuen autobusa, eskuinean Arratiako tranbia. Zeanuri. 1911.
Tranbia bi ezaugarri nagusirengatik zabaldu zen:

# Erreiaren eta gurpilaren arteko marruskadura-koefiziente txikia kontuan hartuta, animalien trakzioak (zaldiak edo mandoak) pisu handiagoa izan zezakeen trenbideko garraioan.
# Erreien azalera orduko kale eta errepideena baino askoz leunagoa zen (galtzada-harriz zolatua), eta gurdi arruntena baino askoz leunagoa egiten zuen.

## Euskal Herriko tranbia lineak 
* [thumb|[Begoñako errepublika|Begoñako tranbia, antzinean.]]Bilboko tranbia
* Gasteizko tranbia
* Leioako tranbia
* Iruñeko tranbia
* Debagoieneko tranbia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Roy Hill

**George Roy Hill** (Minneapolis, 1921eko abenduaren 20 &ndash; 2002ko abenduaren 27) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria zen.

Bigarren Mundu Gerran eta Koreako Gerran borrokatu ostean, telebistan lanean hasi zen. Zinemagintzan, haren lehen filmak Broadwayko antzezlanak izan ziren. Edonola ere, George Roy Hill ezaguna da Robert Redford eta Paul Newman film berean zuzentzeagatik. Hala egin zuen bitan, *Butch Cassidy and the Sundance Kid* eta *The Sting* filmetan. Biengatik Oscarako izendapena jaso zuen, eta bigarrenari esker, saria irabazi egin zuen.

## Filmografia 
* *Period of Adjustment* - 1962
* *Toys in the Attic*
* *Butch Cassidy and the Sundance Kid* - 1970
* *The Sting* - 1974
* *Slaughterhouse-Five*
* *The World According to Garp*
* *The World of Henry Orient*
* *Hawaii*
* *Thoroughly Modern Millie*
* *The Great Waldo Pepper*
* *Slap Shot*
* *The Little Drummer Girl*
* *Funny Farm*

## Kanpo estekak
Bob Fosse

**Robert Louis Fosse** (Chicago, 1927ko ekainaren 23 &ndash; 1987ko irailaren 23) antzerki musikalaren koreografoa eta zinema zuzendaria zen.

## Filmak eta antzezlanak 
### Antzerkian 
* *Damn Yankees* (1955)
* *New Girl in Town* (1957)
* *Redhead* (1959) (zuzendaria eta koreografoa)
* *How to Succeed in Business Without Really Trying* (1961)
* *Little Me* (1962) (zuzendaria eta koreografoa)
* *Sweet Charity* (1966) (zuzendaria eta koreografoa)
* *Pippin* (1972) (zuzendaria eta koreografoa)
* *Chicago* (1975) (zuzendaria eta koreografoa)
* *Dancin*' (1977) (zuzendaria eta koreografoa)
* *Big Deal* (1986)

### Zineman 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
William Friedkin

**William Friedkin** (Chicago, 1935eko abuztuaren 29 &ndash; Los Angeles, 2023ko abuztuaren 7a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema eta telebista zuzendaria zein ekoizlea, *The Exorcist* eta *The French Connection* filmak zuzentzeagatik ezaguna.

Txikitan *Citizen Kane* ikusitakoan, zinemak liluratuta geratu zen. 1965ean Hollywoodera jo zuen, eta bi urteren buruan berak zuzendutako lehen filma estreinatu zen, *Good Times*.

70eko hamarkadaren hasieran haren lan hoberenak zuzendu zituen, aipatutako *The French Connection* eta *The Exorcist*. Lehenak 5 Oscar saria irabazi zituen, eta bigarrenak 10 izendapen jaso. Orduko, Francis Ford Coppola eta Peter Bogdanovichekin batera, Hollywoodeko puntako zuzendaritzat jotzen zen Friedkin. Zoritxarrez, haren hurrengo filmetan ez zuen adinako arrakastarik lortu.

## Filmografia (zuzendari gisa) 
* *The Caine Mutiny Court-Martial* (2023)
* *Killer Joe* (2011)
* *Bug* (2006)
* *The Hunted* (2003)
* *Rules of Engagement* (2000)
* *Jade* (1995)
* *Blue Chips* (1994)
* *The Guardian* (1990)
* *Rampage* (1988)
* *To Live and Die in L.A.* (1985)
* *Deal of the Century* (1983)
* *Cruising* (1980)
* ''The Brink's Job* (1979)
* *Sorcerer* (1977)
* *The Exorcist* (1973)
* *The French Connection* (1971)
* *The Boys in the Band* (1970)
* *The Night They Raided Minsky's* (1968)
* *The Birthday Party* (1968)
* *Good Times'' (1967)
Franklin J. Schaffner

**Franklin James Schaffner** (1920 maiatzaren 30 &ndash; 1989ko uztailaren 2) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria zen, Oscar sariaren irabazlea.

Misiolarien semea, Tokion jaio zen. Ameriketako Estatu Batuetara bueltuta, Bigarren Mundu Gerran borrokatu behar izan zuen. Horren ostean, telebistan lanean hasi zen. Antzerkian ere aritu ondoren, 1963an lehen filma zuzendu zuen. Haren lehen goi mailako filma *Planet of the Apes* zen. Baina bere hurrengo filma are arrakastatsuagoa izan zen, *Patton*, eta zuzendari onenaren Oscar saria lortarazi zion Schnaffnerri.

## Filmografia 
* *Woman of Summer* (1963)
* *The Best Man* (1964)
* *The War Lord* (1965)
* *The Double Man* (1967)
* *Planet of the Apes* (1968)
* *Patton* (1970)
* *Nicholas and Alexandra* (1971)
* *Papillon* (1973)
* *Islands in the Stream* (1976)
* *The Boys from Brazil* (1978)
* *Sphinx* (1980)
* *Yes, Giorgio* (1982)
* *Lionheart* (1987)
* *Welcome Home* (1989)
Glenda Jackson

**Glenda May Jackson** (Birkenhead, Cheshire, 1936ko maiatzaren 9 &ndash; Londres, 2023ko ekainaren 15a) Ingalaterrako aktorea eta politikaria izan zen. Birritan irabazi zuen Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria. 1992tik 2015era Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren parlamentaria izan zen Komunen Ganberan.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volost

**Volost**ak (Errusieraz: во́лость) Errusiako zatiketa administratibo baten izena zen. Volost bakoitzean knyaz batezk agintzen zuen. XIV. mendearen bukaeratik volost bakoitza uyezd baten parte bilakatu ziren. 1861ean Errusiak erregimen zaharra kendu zuenean autogobernaturiko unitateak bilakatu ziren.

1923tik 1929ra gertatu zen Sobietar eraldaketa administratiboan volostak desagertu ziren eta raionak bilakatu ziren volost eta uyezden baliokide.

Gaur egugo Errusian volostak berriro erabiltzen dira Karelian, non raionen parekide diren, eta Leningrado, Pskov, Samara eta Tulako oblastetan non raionen azpizatiak diren eta beraz beste subjektu federaletako selsoveten baliokideak diren.

## Kanpo estekak
Karelia (argipena)

**Karelia**:

* Karelia (Antzinako Probintzia), Suediar erresumako probintzia.
* Karelia (herrialdea), kareliarren lurraldea.
* Kareliako Errepublika, Errusia barnean osatzen duen errepublika.
* Karelia finlandiarra:
** Hego Karelia, Hegoaldeko Finlandiako eskualdea.
** Ipar Karelia, Ekialdeko Finlandiako eskualdea.
Harri zulaketa

eskuinera|thumb|Harri zulatzailea lanean

**Harri zulaketa** denbora jakin baten harri batzuei zuloak egitean datzan herri kirola da. Kirolariei harri-zulatzaile deritze (lagunarteko hizkeran, *barrenadore* ere bai, gaztelaniazko ''* izenaren eraginez). Irabazlea zulo gehien egiten duen taldea izaten da. Kirolari bat laztabin edo altzairuzko barra batekin zuloa egiten ari den bitartean, beste batek ura botatzen du zulora, hirugarrena atsedenean dagoelarik.

Kirol hau meategietan lan egiten zuten eran oinarrituta dago, izan ere harrietan lehergailuak sartu ahal izateko horrela aritzen baitziren. Gaur egun, kirola hedatuta dago batez ere Bizkaiko mendebaldean, bereziki Meatzaldean baina baita Ibai-Ezkerraldean ere.

## Historia 
XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen lehen herenean, harri-zulatzailearena meategietan zegoen lanbiderik preziatuenetariko bat izan zen eta, bere zailtasuna zela eta, besteak baino hobeto ordaindua. Lanbiderako behar zituzten indarrak eta trebetasunak laster ingurukoen mirespena sortu zuten.
[thumb|[Barakaldon, 2006an.
]]
1904an Antonio Maurak ezarritako Igandeko Lanartekoaren Legeak (*Ley del Descanso Dominical'') herriko plazetan jendearen bilkurak sortu eta harri-zulotzaileen arteko tirabirak. Hasiera hasieratik ea nork egiten zuen zuloa arinago eta sakonago eztabaidatzen zituzten erronkak sortu zituzten, jendetza bildu zirenak. Gainera irabazleek lortu zuten diruak pasioa areagotu zuen.

1930eko hamarkadan, Gerra Zibila baino lehen, harri-zulotzaileen arteko lehiaketak desagertu ziren, batez ere mailu pneumatiko eta konpresoreen erabilerak eskulanak ordezkatu eta lanbidea desagertu zelako.

Mende erdi luzez desagertua izan ondoren, 1998ko urriaren 3an Ortuellako Euskal Jaietan lehiaketak berreskuratu zituzten, hasieran lehenengoko jaietan egiten zuten erakusketa moduan baina, kirol taldeak sortu ahala, Ligaxka bat ospatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Harrizulatzaileak.net
Jose Maria Belaustegigoitia

**José María Belaustegigoitia Landaluze** (Bilbo, 1889ko maiatzaren 15a - Mexiko Hiria, 1964ko irailaren 4a), **Belauste** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Euskaldunberria zen.

## Biografia 
Laudiotik Bilbora joandako familia batean jaioa, zuzenbidea ikasi zuen Salamancako Unibertsitatean.

1909. urtean egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, hamabi denboraldi egin zituen taldean, 1910etik 1922. urtera bitarte. Sei errege kopa irabazi zituen, eta Anbereseko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

Espainiako selekzioarekin jokatu zuen, eta, 1920ko Olinpiar Jokoetan, «A mi el pelotón, Sabino, que los arrollo» esan omen zuen, Suediako selekzioari gola sartu aurretik. Hala ere, litekeena da Belaustegigoitiak hori ez esatea, baizik eta «Sabino, aurrera!», euskaraz. Izan ere, Espainiako selekzioan ziharduten beste euskal herritar futbolariak adoretzeko, askotan oihukatzen zien «aurrera, aurrera!».

Politikoki abertzale sutsua izan zen, eta bere anaia Federico EAJren sortzaileetako bat izanik. Jose Maria ere EAJko militante izan zen, oso gaztetatik, eta 1910ean, 21 urte zituela, EAJko gaztediko futbol arduradun zen. 1930ean, jeltzaleen alderdia utzita, Eusko Abertzale Ekintza alderdia sortzen lagundu zuen; luzaro gabe, ordea, bere fede katolikoak bultzatuta, EAJra itzuli zen. Gerra Zibilaren ondoren, Mexikon erbesteratu zen, eta han zenbait talde entrenatu zituen.

### Tituluak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Athletic-en webgunean
Rafael Iriondo

**Rafael Iriondo Aurrekoetxea** (Gernika, 1918ko urriaren 24a - Bilbo, 2016ko otsailaren 24a), Bilboko Athletic Klubeko eta Real Sociedadeko entrenatzaile eta jokalaria izan zen.

## Jokalaria 
Gernikarra jaiotzez, 1940-1941 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta, Valentzia futbol taldearen aurka. Athleticeko bigarren aurrealde historikoaren kidea izan zen. Guztira, hamahiru denboraldi egin zituen taldean, 1940tik 1953. urtera bitarte. Liga bat, eta lau errege kopa irabazi zituen, guztira 232 partidu jokatuz.

Espainiako futbol ligan 79 gol sartu zituen. Espainiako Errege Kopako 62 partidu jokatu zituen eta Espainiar selekzioarekin bi aldiz jokatu zuen. Athletic taldeak ligan sarturiko milagarren gola berak sartu zuen.

## Entrenatzailea 
1972tik 1974ra Erreala zuzendu zuen, ondorengo emaitzekin: 72 partida (Irabazita 29, berdinduta 15 eta galduta 28; 87 aldeko gol eta 89 kontrako).

## Kanpo loturak 
*  Iriondori buruzko informazioa Errealeko webgunean
Txetxu Rojo

**Jose Francisco Rojo Arroita** (Bilbo, Bizkaia, 1947ko urtarrilaren 28a - Leioa, Bizkaia, 2022ko abenduaren 23a), **Txetxu Rojo** eta **Rojo I.a** izengoitiez ezagunagoa, bizkaitar futbolaria eta futbol entrenatzailea izan zen. Ezker hegaleko aurrelaria zen, eta hamazazpi urtez aritu zen Athleticekin Espainiako lehen mailan. Hemezortzi partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin. José Ángel Rojo futbolariaren anaia zen. 

## Bizitza 
Jose Francisco Rojo Bilbon jaio zen, Begoñako Gurutze auzoan, Mallonako futbol zelaitik gertu. 1965-1966 denboraldian egin zuen debuta Athleticen lehen taldearekin, Piru Gaintza entrenatzaile zela, Córdobaren aurka. Harrezkero, hamazazpi denboraldi egin zituen taldean, 1965etik 1982ra. Oso jokalari fina eta trebea zen baloiarekin, eta ezker hegaletik min handia egin ohi zien aurkariei. Abiadura eta baloiarekin zeukan trebezia baliatzen zituen, eta gol mordoxka bat oparitu zien taldekideei erdiraketak eginez.

* Athletic taldean partida gehien jokatu duten jokalarien arteko zerrendan hirugarrena zen 2024an:

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Iribar
* Argoitia
* Uriarte
* Arieta
* Rojo II.a

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
Daniel Ruiz-Bazán

**Daniel Ruiz-Bazán Justa** (Sopuerta, Bizkaia, 1951ko ekainaren 28a - ), bizkaitar futbolari ohia da.

## Biografia 
**Dani** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko aurrelaria izan zen. Sopuertarra jaiotzez, 1974. urtean denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, hamabi denboraldi egin zituen taldean, 1974tik 1986. urtera bitarte. Bi liga eta errege kopa bat irabazi zituen.

Espainiako futbol ligan 301 partidu jokatu, eta 196 gol sartu zituen guztira. Espainiar selekzioarekin 26 aldiz jokatu zuen, eta 14 gol sartu zituen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Manuel Sarabia

**Manuel Sarabia Lopez** (Gallarta, Bizkaia, 1957ko urtarrilaren 9a - ), bizkaitar futbolari oeta entrenatzaile ohia da, aurrelari lanetan aritzen zena.

## Biografia 
**"Pantera Arrosa"** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Gallartarra jaiotzez, 1977-1978 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, hamaika denboraldi egin zituen taldean, 1977tik 1988. urtera bitarte. Athletic taldera ailegatu aurretik, Sestaoko San Pedro taldean eta Barakaldoko taldean aritu zen. Bi liga eta errege kopa bat irabazi zituen, guztira 283 partidu jokatuz.

Espainiako futbol ligan 83 gol sartu zituen. Europako txapelketetako 17 partidu jokatu zituen, eta errege kopako 73. Espainiar selekzioarekin hamabost aldiz jokatu zuen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
Bloke Nazionalista Galiziarra

**	Bloke Nazionalista Galiziarra** (**BNG**) Galiziako alderdi politiko nazionalista eta ezkertiarra da, 1982an sortua. Barne antolakuntzari dagokionez, alderdi politiko ezberdinetako fronte zabala da. Bere burua ezkerreko nazionalismo galiziarrean kokatzen du, eta bere baitan -abertzaletasunari dagokionez- aniztasun handia dago, federalismotik independentismoraino.

2024an 590 zinegotzi ditu Galizia osoan, 16 diputatu probintzial, 25 parlamentari Galiziako Parlamentuan eta europarlamentari bat (Herriek Erabaki koalizioan, txandakatuta). 2024ko Galiziako hauteskundeetan bere inoizko emaitzarik hoberenak lortu zituen, botoen % 32 bilduz 

Europako Parlamentuan Europako Aliantza Askea taldean kokatuta dago. Galiziako Sindikalarteko Konfederazioan loturak mantetzen ditu. Egoitza nagusia Santiago de Compostelan daukate.

## Politikari ezagunak 
* Xosé Manuel Beiras (1936-).
* Anxo Quintana (1959-).
* Ana Pontón (1977-).

## Boto kopurua 
### Autonomia erkidegoko hauteskundeak 
### Hauteskunde orokorrak 
### Europako Parlamenturako hauteskundeak 
* GalEusCa gisa azaldu zen EAJ eta CiU alderdiekin batera.

### Udalerrietako Hauteskundeak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galiziar nazionalismoa

## Kanpo estekak 
*  Bloke Nazionalista Galiziarraren webgunea
Voivoderri

[thumb|250px|Poloniako voivoderriak [1999tik aurrera]]
[thumb|250px|[Voivodina|Vojvodina]]
**Voivoderria** (polonieraz: *województwo*), batzuetan **voivodia**, **voivodina**, **vojvodina**, **vojvodstvo**, **vojvodovina**, **vajdaság** edo **vaivadija** moduan ere ezagutua, Errumania, Hungaria, Polonia, Lituania, Letonia, Errusia eta Serbian Erdi Arotik aurrera egindako zatiketa administratiboen izena da.

Voivoderri bakoitzean voivoda batek agintzen zuen, hau hasieran komandante militar bat zelarik. Dukatu, probintzia, palatinatu edo zatiketa administratibo moduan itzul daiteke.

Gaur egun Polonian erabiltzen den izena da, bere 16 voivoderriak izendatzeko, eta Serbiako Vojvodina probintzia autonomoak ere izena gorde du.

## Kanpo estekak
Petronor

**Petroleos del Norte S.A.**, **Petronor** izenez ezaguna. Euskal Herriko petroliogintza enpresarik handiena da eta Repsol YPF konpainia espainiarraren zatia da gaur egun.

[thumb|[Muskizko findegia|Muskizko findegiko tximinia]]

## Historia 
1968. urtean sortu zen Bilbon. La Arenako hondartzatik gertu Muskizko findegia du, Espainiar Estatuko handiena, bertan Euskal Herriko egiturarik handiena dago *La Catalitica* izeneko 222 metroko altuerako tximinia. Birfindegian 773 langilek egiten du lan.

Enpresaren logotipoa, Muskizko Muñatoiz gazteluaren diseinuan oinarritua dago. Enpresaren egoitza soziala Muskizen dagoen Salazartarren jauregian dago.

2008an Koke lantegi berria eraikitzeko lanak hasi zituen. Urtebete beranduago 2009 udan, birfindegiaren ekoizpenaren zati bat eten egin behar izan zuen, 2008an hasitako krisialdi ekonomikoak eskarian izan zuen eraginagatik.

## Akziodunak 
* Repsol YPF: %85,98
* Bilbao Bizkaia Kutxa: %14,02

## Petronor Bilboko portuan 
Petronorrek sei porturatze gune ditu, 1etik 6ra zenbatuta. Batetik hirura bitarteko porturatze guneak Luzero puntari atxikitako kaian daude, lautik seira bitartekoak bien bitartean Luzero punta eta Ceballos punta bitarteko kai batean daude.

Lehen ontziralekuan, petroliontzirik handienak lehorreratzen dira, 100.000 tona petrolio edo gehiago garraiatzen dituztenak. Bigarren eta hirugarren ontziralekuan, petrolio kantitate txikiagoa edo gasoila garraiatzen dituzten ontziak. Laugarren, bosgarren eta seigarren porturatze guneak petroliotik eratorritako merkatugaiak kargatu eta deskargatzeko erabiltzen dira.

## Ikus, gainera 
* Muskizko findegia
* Bilboko portua

## Kanpo estekak 
*  Birfindegiko "La Catalitica" tximiniari buruzko informazioa.
*  Koke-labeek sutan jarri dituzte herritarrak Erreportajea ARGIAn (2009-12-06).
*  "Petronorrek inguruko biztanleen osasunari eragingo ez diola pentsatzea absurdua da" Elkarrizketa ARGIAn Meatzaldea Bizirik taldeko bi kiderekin (2011-02-13).
Konbergentzia eta Batasuna

**Konbergentzia eta Batasuna** (**CiU**) (katalanez, *Convergència i Unió*) Kataluniako alderdi politiko abertzaleen federazioa izan zen, Kataluniako Konbergentzia Demokratikoa alderdi liberala eta Kataluniako Batasun Demokratikoa alderdi sozialkristauaren artekoa.

CiUk Katalunia gobernatu zuen 1980tik 2003 urtera arte, Jordi Pujolen agintepean. Urte horretan Kataluniako Generalitatea PSC, ERC eta ICV alderdien esku geratu zen, baina 7 urte igaro ostean boterea berreskuratu zuen koalizio nazionalistak, 2010ean hain zuzen ere.

## Kataluniako Parlamenturako hauteskundeak 
## Ikus, gainera 
* Nazionalismoa
* Alderdi Demokrata Katalana

## Kanpo estekak 
*  CiUren webgunea
Andoni Goikoetxea

**Andoni Goikoetxea Olaskoaga** (Alonsotegi, Bizkaia, 1956ko abuztuaren 23a - ), Bilboko Athletic Klubeko futbolari ohia da, erdiko atzelari lanetan aritzen zena. 

## Biografia 
Alonsotegiarra jaiotzez, 1974-1975 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta, Real Sociedad taldearen aurka. Guztira, hamahiru denboraldi egin zituen taldean, 1974tik 1987. urtera bitarte. Bi liga eta errege kopa bat irabazi zituen.

Espainiako futbol ligan 25 gol sartu zituen. Espainiar selekzioarekin 39 aldiz jokatu zuen. Jokalari izateari utzi zionetik, hainbat talderen entrenatzaile moduan aritu izan da.

Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Jordi Pujol

**Jordi Pujol i Soley** (Bartzelona, Katalunia, 1930eko ekainaren 9a) politikari erretiratua da. 1974tik 2003 arte CDC alderdiko (CiU federazioa osatzen duten bi alderdietako bat) buruzagi izan zen; 1980an Kataluniako Generalitateko lehendakari hautatu zuten, eta kargu horretan iraun zuen 2003 arte. 2003an erretiratu zenean, Artur Mas bihurtu zen alderdiko buruzagi. Generalitateko lehendakaritzan, Pasqual Maragall izan zuen ondorengo, Maragallek koalizio gobernua osatu baitzuen PSC, ERC eta ICVko kideekin.

## Bizitza 
Unió Democrática de Catalunya erakundeko kide batzuekin batera Banca Catalana sortu zuen 1959. urtean. Hurrengo urtean Brigada Politiko-sozialak atxilotu eta torturatu zuen Francoren diktaduraren aurka protesta egiteagatik, eta espetxean izan zen 1963 arte. Convergència Democràtica de Catalunya alderdia (CDC) sortu zuen 1975ean eta alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten bi urte geroago. 1980an Generalitateko lehendakari hautatu zuten. Arazoak izan zituen epaitegietan Banca Catalanaren porrotaren ondorioz (1984-1986). Generalitateko lehendakari hautatu zuten berriz 1984, 1988, 1992, 1995 eta 1999ko hauteskundeetan. 1989an alderdiko idazkaritza nagusiaren postua utzi zuen alderdiko lehendakari izateko. Katalanera eta kataluniar kultura (irakaskuntza, irrati eta telebista), errepide sarea eta lurralde antolakuntza berria bultzatu ditu, besteak beste. 1980an Kataluniako Generalitateko lehen lehendakari hautatu zuten eta 2003 arte izan zen presidente.

## Pujol auzia 
2014an presidentearen eta haren familiaren aurka ireki zuten auzibidea, *Pujol* *auzia* izenaz ezaguna, modu irregularrean aberasteagatik eta ustelekeria leporatuta.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako Generalitateko presidenteen zerrenda.
* Bartzelonar ezagunen zerrenda.

## Erreferentziak
.cat

**.cat** katalan hizkuntza eta kulturarentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da. 2005eko irailean onartu zuen ICANNek eta 2006an ireki zen erregistrorako aukera. Domeinu bat eskuratu ahal izateko beharrezkoa da webguneak katalan hizkuntza edo/eta kulturarekin zerikusia duela erakustea. PuntCAT fundazioak kudeatzen du.

## Alfabetu katalana domeinu izenetan 
Hasiera hasieratik, .cat domeinuek IDN (*Internationalized Domain Names*, nazioartekotutako domeinu izenak) delakoa onartzen du.
Honek ingelesa ez beste hizkuntzetako karaktereak erabiltzea ahalbidetzen du. Honenbestez, .cat domeinuek alfabetu katalaneko edozein karaktere onartzen dute, apostrofea izan ezik.

## Kanpo estekak 
*  .cat whois informazioa IANAren webgunean
.coop

**.coop** kooperatibentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da. Mota honetako domeinu bat eskuratu ahal izateko kooperatiba izatea beharrezkoa da.

## Kanpo estekak 
*  .coop whois informazioa IANAren webgunean
.edu

**.edu** hezkuntza erakundeentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da, bereziki Ameriketako Estatu Batuetakoei zuzenduta dagoena. Hala eta guztiz ere, Estatu Batuetatik kanpoko erakunde ugarik erabiltzen du domeinu hau.

## Kanpo estekak 
*  .edu whois informazioa IANAren webgunean
.info

**.info** informazioa eskaintzen duten webguneentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da, bere erabilera mugatua ez dagoen arren. Bere erabilera asko hedatu da, informazioarekin loturarik ez duten webguneekin ere izan den arren.

## Kanpo estekak 
*  .info whois informazioa IANAren webgunean
.gov

**.gov** Ameriketako Estatu Batuetako gobernu federalarentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da, eta bertako estatu guztietako gobernuek dute horrelako domeinu bat erabiltzeko aukera. Beste herrialde askok bigarren mailako domeinuak erabiltzen dituzte eginkizun hau betetzeko: *.gov.au* Australian, *.govt.nz* Zeelanda Berrian, *.gov.uk* Erresuma Batuan, *.gc.ca* Kanadan, eta *.gouv.fr* Frantzian, adibidez.

## Kanpo estekak 
*  .gov whois informazioa IANAren webgunean
.biz

**.biz** negozioarekin zerikusia duten webguneentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da. Domeinu izena ingelesezko *business* hitzaren ahoskeran oinarrituta dago. Neulevelek kudeatzen du domeinu hau.

## Kanpo estekak 
*  .biz whois informazioa IANAren webgunean
.mil

**.mil** Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Sailarentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da.

Ameriketako Estatu Batuak dira bere atal militarrarentzako goi mailako domeinu duen herrialde bakarra. Gainontzekoek bigarren mailako domeinuak erabiltzen dituzte; adibidez, *.mod.uk* Erresuma Batuko Defentsa Sailarentzako.

## Kanpo estekak 
*  .mil whois informazioa IANAren webgunean
.name

**.name** gizabanakoentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da. 2001ean sortu zen, 2002ko urtarrilera arte abian jarri zen arren. Domeinuak bigarren (a.name) eta hirugarren mailan (b.a.name) eskuratu daitezke. Posta elektronikoko izenen erregistroa ere eskaintzen du, honen bitartez berbideraketa egitea ahalbidetzen duelarik; beraz, beharrezkoa da posta kontu bat izatea horrez gain.

Hirugarren mailako domeinu bat (b.a.name) eskuratuz gero, bigarren mailako domeinua (a.name) elkarbanatzen jarraitu eta guztion eskura gelditzen da, eta ezin da erregistratu.

## Kanpo estekak 
*  .name whois informazioa IANAren webgunean
.invalid

**.invalid** bere erabilpena saihesteko gordetako goi mailako domeinua da. 1999ko ekainean definitu zuten RFC 2606an, .test .localhost eta .example domeinuekin batera. Bere helburua gune batek funtzionatu nahi ez izatea nahi denean erabiltzea da. Probak egiteko balio duen domeinua da.
.example

**.example** bere erabilpena saihesteko gordetako goi mailako domeinua da. 1999ko ekainean definitu zuten RFC 2606an, .test .localhost eta .invalid domeinuekin batera. Bere helburua dokumentazioetan, esate baterako, adibide bezala domeinu hau erabiltzen duen helbide jarri ahal izatea da, horrek arazorik sortu ez ditzan.

## Kanpo estekak
.localhost

**.localhost** bere erabilpena saihesteko gordetako goi mailako domeinua da. 1999ko ekainean definitu zuten RFC 2606an, .test .invalid eta .example domeinuekin batera. Bere helburua ohiko localhost terminoarekin nahasketak saihestea da. *.localhost* domeinua askotan norbere ordenagailura berbideratzeko ere definitzen da, *localhost* bera bailitzan.

## Kanpo estekak
.int

**.int** erakunde internazionalentzako sortutako goi mailako domeinu orokorra da. Hasieran Europar Batasuneko erakundeek *.eu.int* azpidomeinua erabiltzen zuten, ondoren .eu sortu zutelarik.

## Kanpo estekak 
*  .int whois informazioa IANAren webgunean
Agustín Sauto

**Agustín Sauto Arana** (Barakaldo, 1908ko maiatzaren 11 &ndash; Trapagaran, 1986ko abuztuaren 21a), **Bata** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen.

Barakaldarra jaiotzez, 1929-1930 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta, Real Madrid taldearen aurka. Guztira, zazpi denboraldi egin zituen taldean, 1929tik 1936. urtera bitarte. Lau liga eta hiru errege kopa irabazi zituen, guztira 118 partidu jokatuz.

Espainiako futbol ligan 111 gol sartu zituen, eta errege kopan 34 gol. Espainiar selekzioarekin behin jokatu zuen.

## Klubak 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
Venancio Pérez

**Venancio Pérez García** (Sestao, 1921eko apirilaren 22a - Donostia, 1994ko azaroaren 28a), **Venancio** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Sestaoarra jaiotzez, 1945. urtean egin zuen Athletic taldearekin debuta. Aurretik Barakaldo eta Erandioko futbol taldeetan aritua zelarik. Athleticeko bigarren aurrealde historikoaren kidea izan zen. Guztira, zazpi denboraldi egin zituen taldean, 1945etik 1952. urtera bitarte. Bi errege kopa irabazi zituen eta 68 gol sartu.

Espainiar selekzioarekin hamalau aldiz jokatu zuen, debuta 1949. urtean egin zuelarik.

## Taldeak 
* 1943-1945: Barakaldo
* 1945-1947: Bilboko Athletic Kluba
* 1947-1949: Erandio
* 1949-1952: Bilboko Athletic Kluba
Guillermo Gorostiza

**Guillermo Gorostitza Paredes** (Santurtzi, 1909ko otsailaren 15a - 1966ko abuztuaren 23a), **"Bala Gorria"** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen.

Santurtziarra jaiotzez, 1929-1930 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, bederatzi denboraldi egin zituen taldean, 1929tik 1941. urtera bitarte. Hiru liga bat, eta lau errege kopa irabazi zituen, eta guztira 144 partidu jokatuz.

Espainiako futbol ligan 106 gol sartu zituen, euren artean Athletic taldeak ligan sarturiko 100. gola. Espainiar selekzioarekin hemeretzi aldiz jokatu zuen.

## Taldeak 
* 1927-1929: Getxoko Arenas
* 1929-1941: Bilboko Athletic Kluba
* 1941-1946: Valencia CF
* 1946-1948: Barakaldo
* 1948-1949: Logroñes

## Kanpo estekak
Jesús Aizpún

**Jesús Aizpún Tuero** (Iruñea, 1928ko ekainaren 17a - 1999ko abenduaren 29a) Nafarroako abokatua eta politikaria, hainbat alderdiren sortzailea, besteak beste, UPNarena. Huarte nafar industrialari familia nabariaren negozioen abokatua izan zen 1960 eta 1970eko hamarkadan. Izan ere, arreba Maria Teresa Felipe Huarte Beaumontekin ezkondua zen. Rafael Aizpunen semea zen.

Nafarroa Garaiaren apartekotasuna nabarmendu zuen, "Euzkadi"ren ideia eta marxismoa sutsuki arbuiatu eta, batez ere, Euskal Herriko gainerako lurraldeekin erakunde berean ez elkartzea.

## Ibilbide politikoa 
1974an politikan hasi zen. Horretarako hauspoa 1973ko urtarrilean ETAk egindako Felipe Huarte negozio-gizon nafar ezagunaren bahiketa izan zen, lan gatazka bat zela eta. Une horretan, Jesús Aizpúnek bitartekari lanak egin zituen hura askatzeko. Diktadurako Nafarroako erregimenaren jarraipena defendatu zuen, 1841eko "Lege Hitzartua" indarrean zela argudiatuta. 1976an, Partido Demócrata Liberal de Navarra sortu zuen. Alderdi hori 1977an Unión de Centro Democrático alderdian sartu zen eta, urte horretan bertan, Espainiako gorteetan Aizpún diputatu aukeratu zuten.

1978an, ordea, alderdia utzi zuen Espainiako Konstituzioko 4. Xedapen Iragankorra zela eta, baita Konstituzioarekiko desadostasuna agertuz ere, Nafarroak haren aurreko foru erregimena zuelakoan eta hura irmo defendatuz. Hala, 1979an UPN sortu zuen eta haren buru nagusietako bat izan zen, baita ohorezko presidente ere 1997 arte. 121/1979 Errege Dekretuak, berriz, indarrik gabe utzi zuen 1841ko Foruak Eraldatzeko Lege higatuaren jarraipena, baina eskuindar foruzale sutsuenek berehala egin zuten bat dekretu harekin. Harrezkero, 1982ko LORAFNA estatutua bihurtu zen forua Aizpunen eta besteen irudiko, 'foru hobekuntza' bat zelakoan. Aizpun espainiar konstituzioa sutsuki defendatzera pasa zen.

1983an, UCDren gainbeheran, haren karguak samaldan sartu ziren UPNra, salbu eta CDSn, Suárezen alderdi berrian murgildu zirenak eta 1978an Aizpún UCDtik kanporatu zuten pertsonak: Del Burgo, Pegenaute, Monje, eta Astrain, Aizpunek betoa jarri baitzien. Hala ere, bera ez zen pozik, eta berehala haren buruzagitza auzitan jarri zuten askok, baita gutxiengo bihurtu ere. UCDtiko gehienek UPN PP sortu berriarekin bateratzea bultzatu zuten, tartean Juan Cruz Allik, Miguel Sanzek eta Alfredo Jaimek. Hala egin zen 1991ko martxoan, José María Aznarrekin sinatutako akordioaren bitartez. Aizpúnek gogo txarrez eman zion eskua espainiar presidenteari eta berehala alde egin zuen. Adierazi zuenez, bateratze hori "aberrazio politiko eta juridikoa" zen, eta sinatuko zuela "*batasunoek* (sic) egiten duten bezala, alegia, legeak hala aginduta".

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Espainiako trantsizioa
* Iruindar ezagunen zerrenda
* Nabarrismo
José Luis López Panizo

**José Luis López Panizo** (Sestao, 1922ko otsailaren 6a - Portugalete, 1990eko otsailaren 14a), **Panizo** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Sestaoarra jaiotzez, 1939-1940 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, hamabost denboraldi egin zituen hainbat futbol taldeetan. Liga bat, eta lau errege kopa irabazi zituen, guztira 327 partidu jokatuz.

Espainiako futbol ligan 135 gol sartu zituen, eta 29 gol errege kopan. Espainiar selekzioarekin hamalau aldiz jokatu zuen. Athleticeko bigarren aurrealde historikoaren kidea izan zen.  ezizenez izan zen ezaguna, eta futbolean jolasten ibilitako urte guztietan ez zuen sekula txartel horirik jaso.

## Taldeak 
* 1938-1939: Sestao F.T.
* 1939-?: Bilboko Athletic Kluba
* ?-?: Indautxu
Bilbao Athletic

**Bilbao Athletic** edo **Athletic B** Athletic Clubeko futbol arloko talde profesionalen azpian dagoen futbol taldea. Harrobiko maila altuena da eta jokalariez hornitzen du lehen taldea. Egun Bigarren B Mailaren II. Multzoan dabil. Espainiako Federakuntzaren arauak direla eta, bigarren taldea izanda beti lehendabiziko taldea baino maila bat beherago (gutxienez) jokatu behar du eta ezin du Errege Kopan parte hartu. Taldeak 23 urte baino gazteagoak diren futbolariek osatua izan behar da, edo behintzat, 25 urte baino gazteagoak baina lehen taldearekin kontratu profesional bat sinatu dutenek.

## Historia 
Bilbao Athletic 1938an, Espainiako Gerra Zibilaren garaietan, sortu zuten Espainiako Ligaren etenaldian Bizkaiko Txapelketan parte hartzeko. Gerra bukatu eta berehala, taldea desagertu zen Getxoko Arenas bigarren taldea bihurtuta.

1964an ideia berpiztu eta, Piru Gainzak entrenatuta, Bigarren Erregional Mailan hasi zen 1966an Hirugarren Mailara igo arte. 1969an Bigarren Mailara igotzea lortu zuen urte bakarrerako. Bigarren igoera 1983an izan zuen eta 1996 arte urtero aritu zen bertan, 1988-89 denboraldian ezik. Emaitza onak ere lortu zituen, bereziki lehenengo urtean, 1984an, bigarren egin baitzuen baina ez zen mailaz igo Athletic-en harrobiko taldea zelako. 1990an hirugarrena izan zen eta igotzea tokatzen zitzaion arren bigarren mailan gelditu zen berriz.

Azken bi hamarkadetan Bigarren B mailan aritu da eta hainbat aldiz igoera play-offa jokatu du. 2015 ekainean lortu zuen Bigarren mailara bueltatzea baina urte bakarra egin zuen bertan. 2022-23an Bigarren maila RFEF-ra jeitsi zen.

## Futbol Zelaia 
Athletic Clubek Lezamako bere instalazioetan duen zelaiak 2.000 ikusleentzako tokia du. Bigarren Mailan aritutako denboraldietan San Mames ere erabili du.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 14
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 3
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 30
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 1
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 10
* **Emaitzarik onena**: 2.a (Bigarren Maila 83-84 denboraldia)

## Palmaresa 
* **Bizkaiako Txapelketa**: 1938-39
* **Bigarren B Maila (2)**: 1982-83, 1988-89
* **Hirugarren Maila (2)**: 1966-67, 1968-69
* **Bigarren Federazioa**: 2023-24

## Azken urteetako ibilbidea 
## Taldea, denboraldiz denboraldi 
* Bilbao Athletic 2024/2025
* Bilbao Athletic 2023/2024
* Bilbao Athletic 2022/2023
* Bilbao Athletic 2021/2022
* Bilbao Athletic 2020/2021
* Bilbao Athletic 2019/2020
* Bilbao Athletic 2018/2019
* Bilbao Athletic 2017/2018
* Bilbao Athletic 2016/2017
* Bilbao Athletic 2015/2016
* Bilbao Athletic 2014/2015

## Kanpo estekak
Belgikar franko

*Artikulu hau Belgikako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Libera».*

**Belgikar franko** Belgikako txanpon ofiziala izan zen euroaren sarrera baino lehen, 2002ko urtarrilaren 1a arte. 100 zentimok libera bat egiten zuten. 1999an euroarekiko 40,3399 frankotako balio finkoa ezarri zitzaion.

## Kanpo estekak 
*    Belgikar franko - diru paper
Italiar lira

*Artikulu hau Italiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lira».*

**Italiar lira** Italiako txanpon ofiziala zen Euroaren sarrera baino lehen, 2002ko urtarrilaren 1ean. 1999an euroarekiko 1.936,27 liratako balio finkoa ezarri zitzaion.

## Kanpo estekak
Mamut (argipen)

**Mamut** izenak esanahi desberdinak ditu:

# Mamut: Desagerturiko animalia bat da
# Mamut: Merkatal-gune gipuzkoarra.
Andoni Zubizarreta

**Andoni Zubizarreta Urreta** (Gasteiz, Araba, 1961eko urriaren 23a) futbolari ohia da, atezain lanetan aritua. Bartzelona Futbol Klubeko zuzendari teknikoa izan zen. Gasteizen (Araba) jaioa, Aretxabaletan (Gipuzkoa) igaro zuen haurtzaroa.

## Bizitza 
Deportivo Alaves taldeko harrobitik ateratako atezaina da, eta Athleticen zaildu zen Jose Angel Iribarren eskutik.

1981-1982 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta, Atlético de Madrid taldearen aurka. Guztira, bost denboraldi egin zituen taldean, 1981etik 1986. urtera bitarte. Athletic taldearekin bi Liga eta Errege Kopa bat irabazi zituen.

Bere arorik oparoena 1986tik 1994ra bitartekoa izan zen, FC Barcelona taldearekin, lau Liga eta bi Errege Kopa irabazi baitzituen, baita 1989ko Europako Errekopa, 1992ko Europako Kopa eta 1993ko Superkopa ere. 1994an Valencia taldeak fitxatu zuen.

Horrez gain, Espainiako selekzioarekin 126 aldiz jokatu zuen, bauta hiru Munduko Txapelketatan ere: Mexiko 1986, Italia 1990 eta AEB 1994. Nazioartean ere bi Eurokopa jokatu zituen: Alemania 1988 eta Ingalaterra 1996. Espainiako Ligan errekor anitz ditu Zubizarretak: Ligan –622 aldiz– eta selekzioarekin –123 bider– partida gehien jokatu dituen jokalaria da. 1998. urtean erretiratu zen futbol profesionaletik.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Maule (argipena)

**Maule** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* Maule-Lextarre: Zuberoako hiriburua, Maule eta Lextarre lehenengo udalerriek sortua.
* Maule eskualdea: Txileko eskualdea.
* Maule ibaia: Izen bereko Txileko eskualdeari izena ematen dion ibaia.

## Pertsonaiak 
* Brad Maule: 1951ean jaiotako aktore amerikarra.
* William Henry Maule: Erresuma Batuko abokatu eta epailea.
Auzo

[thumb|[Chelsea (Manhattan)|Chelsea, New Yorkeko Manhattan barrutian.]]
**Auzoa**, **auzunea** edo **etxadia** hiri bat edo hiri barruti bat banatzen den zati bakoitza da. Auzoaren jatorria administrazio-erabaki bat izan daiteke (eta, orduan, barruti baten baliokide da), erabaki urbanistiko bat, edo elkarrekin bizitzeak ondoko auzoarekin sortzen duen etsaitasuna. Euskaraz, auzune, auzategi, barride eta kartier hitzak ere erabiltzen dira.

Euskal Herriaren testuinguruan, Behe Erdi Aroan, herrigune berriek zuhaitz bat eta, gero, parrokia bat izaten zuten erdigune. Bertara, joaten ziren herri batzarrera auzoetako etxejabeak eta ordezkariak. Hiribilduak sortu zirenean, gremioek edo herriek beren barruti edo auzoa izaten zuten (hala nola euskaldunek, Nafarroan nabarrerietan bilduak, edo judutegiak), kale batean edo batzuetan harilkatuak, baita beren tenplu edo eliza ere, eta araubide zehatza ere. 

Batzuetan, barruti horiek beren harresiak izaten zituzten, eta burguak eratzen. Hiribilduaz edo harresiz kanpora, herri txikiak izaten ziren, hiribilduari atxikiak, udal berekoak. Arabako Lautadan, *ergoienak* deitzen zitzaien, hala nola Opakua, Egileor eta Arrizala. 

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Hiri

## Kanpo estekak
Elisabet II.a (argipena)

**Elisabet II.a** bi erreginaren izena da:

* Elisabet II.a Espainiakoa
* Elisabet II.a Erresuma Batukoa

Ikus, halaber:

* Elisabet erregina (argipena)
Googol

**Googol** edo **gugol** bat 10100 zenbakia da, hau da, bat eta ondoren ehun zero. Hamar mila hamaseilioiren baliokidea da:

:Googol 1 = 10100 = 10.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000

1938an sortu zuen Milton Sirottak, bederatzi urteko ume batek, Edward Kasner matematikariaren ilobak. Horregatik, Isaac Asimovek esan zuen "Haur txiki batek asmatutako zenbakia eternitatean sufritu beharko dugu".

Gutxi gorabehera, googol bat 70!ren parekoa da eta haren faktore lehenak 2 eta 5 dira. Sistema bitarrean, 333 bit okupatzen ditu.

Googolak ez du inolako zentzu matematiko berezirik: Kasnerrek infinituaren eta zenbaki oso handi baten arteko ezberdintasuna irudikatzeko sortu zuen, ez beste ezertarako.

## Kanpo estekak
Faktorial

Edozein *n* zenbakiaren **faktoriala,** *n* zenbaki arrunta izanik, 1 eta *n* artean dauden zenbaki natural guztien biderkaduraren emaitza da. Adibidez:

5! = 1 \times 2 \times 3 \times 4 \times 5

*n***!** notazioa Christian Kramp matematikariak sortu zuen.

## Adierazpen orokorra 
n! = 1 \times 2 \times 3 \times ... \times (n - 1) \times n

n! = \prod_{k = 1}^n k

## Lehenengo faktorialak 
## Zero faktoriala (0!) 
**0!=1** definituta dago ondorengo propietatea bete dadin:

  \bigg [(n-1)! =
   \frac{n!}{n} \bigg ] =
[ n \cdot (n-1)! = n!]

Propietate honen bidez, ikus dezakegu adibidez 4!=24 izango dela, jakinik 5!=120:

   \frac{5!}{5} =
   \frac{120}{5} =
   24

Erregela hau n=1-ri aplikatuz gero, 0!-ren balioa lor dezakegu:

   0! =
   \frac{1!}{1} =
   \frac{1}{1} =
   1

## Propietate nagusiak 
# m  n!  edozein n > 1 -entzako.
# m *n* -ren garapenean koefizienteak emateko; non {n \choose k}-k koefiziente binominala adierazten duen:

   (a+b)^n =
   {n\choose 0}a^n +
   {n\choose 1} a^{n-1} b +
   {n \choose 2} a^{n-2}b^2 +
   \cdots +
   {n\choose n-1} ab^{n-1} +
   {n\choose n}b^n =
      \sum_{k=0}^n {n \choose k} a^{n-k} b^{k}

C_{n,k} = \begin{pmatrix} n \\ k \end{pmatrix} = \frac{n!}{(n - k)! \cdot k!}

n -k oso balio handiak hartzen dituen kasuetarako, n-ren faktorialerako hurbilketa bat existitzen da, Stirling-en formulaz ezaguna dena:

n! \approx \sqrt{2 \pi n}
   \left (
      \frac{n}{e} \right )^{n}
          \left (
              1+\frac{1}{12n}+\frac{1}{288n^2}+\cdots
          \right ) 
 

Formula honek, n gero eta handiagoa izan,  n! orduan eta azkarrago ebaluatzen ahalbidetzen digu.

## Ikus, gainera 
* Stirlingen hurbilketa

## Kanpo estekak
Milton Sirotta

**Milton Sirotta** (1911ko martxoaren 8a - 1981eko otsaila) Edward Kasner matematikariaren iloba da. Honek 10100 zenbakia izendatzeko proposamena egin zion 9 urte zituelarik eta googol izena proposatu zuen.
Edward Kasner

**Edward Kasner** (New York, 1878ko apirilaren 2a – New York, 1955eko urtarrilaren 7a) Amerikar matematikaria, googol terminoaren dibulgatzailea.

Kasnerrek Cassius Keyserrekin ikasi zuen Columbia Unibertsitatean. Doktoretza 1899an bukatu eta *The Invariant Theory of the Inversion Group* liburua idatzi zuen.

1920an umeen interesa pizteko asmoz 10100 zenbakia izendatzeko eskatu zien bere ilobei, Milton eta Edwin Sirottari. Miltonek **googol** proposatu zuen. Hori dela eta Googlek, adibidez, zenbakiaren izena hartu du. Kesnerrek ere googolplex zenbakia asmatu zuen, hau da 1 bat googol bat zeroz jarraituta (10^{\,\!10^{100}}). Hori dela eta Googleren bulegoak Googleplex izena dute.
Carmelo Cedrun

**Carmelo Cedrun Otxandategi** (Zornotza, Bizkaia, 1930eko abenduaren 6a) futbolari profesional ohia da. Atezain aritu zen, eta Athletic taldearekin 402 partida jokatu zituen. "San Mamesko horma" ezizenez ezaguna, Athleticek izandako atezainik handienetakoa da. Andoni Cedrunen aita da.

## Ibilbidea 
[thumb|278x278px|Carmelo Cedrun kirolean egindako ibilbideaz ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Jokalari moduan 
Carmelo 1950-51 denboraldirako iritsi zen Athleticera, SD Amorebietatik. Talde zuri-gorriak ordezko bat nahi zuen Raimundo Perez Lezama beteranoarentzat. 1951ko apirilaren 15ean egin zuen debuta Lehen Mailan, Athletic Club 3 - Sevilla FC 0 partidan. 1951-52 denboralditik aurrera atezain titular zuri-gorria bihurtu zen. 1954-55 denboraldian Kopako lehen garaikurra eskuratu zuen Sevillari 1-0 irabazita. Hurrengo denboraldian Liga eta Kopa irabazi zituen eta bi txapelketetako partida guztiak jokatu zituen. 1956-57 Europako Kopan jokatu zuen, non FC Porto izan zuen aurkari lehen kanporaketan, Ferenc Puskasen Budapest Honved FC final-zortzirenetan eta Manchester United final-laurdenetako kanporaketa historiko batean. 1957-58 denboraldian bere hirugarren Kopa titulua lortu zuen Di Stefanoren Real Madrili 2-0 irabazita hamaika baserritarren finalean.1963ko urrian titular postua galdu zuen Jose Angel Iribar gaztearen alde, aurreko denboraldian bere ordezkoa izan zena.

1964an RCD Espanyolekin fitxatu zuen, non titular izan zen beste hiru denboralditan. Erretiroa hartzea erabaki zuenean, Baltimore Bays taldearen eskaintza bat jaso zuen, sortu berria zen North American Soccer League-ren taldearena, zeinarekin azken denboraldian jokatu zuen.
erdian|thumb|212x212px|1958ko argazkia

### Entrenatzaile moduan 
Entrenatzaile ibilbide luzea izan zuen 1972 eta 1989 artean. Barakaldo KE zuzentzen hasi zen, eta hortik Logroñes taldera pasa zen 1972an, eta Cultural Leonesa taldera 1974-75 denboraldian. Emaitza txarrengatik bi taldeetan kargutik kendu zuten. 1975-76 denboraldian Vigoko Celta Lehen Mailara igotzea lortu zuen, hurrengo denboraldian taldea jaitsi ondoren kargua utziz. Real Murtzia entrenatu zuen hurrengo bi denboraldietan Bigarren Mailan. 1979-80 denboraldian Vigoko koadrora itzuli zen, eta Bigarren B Mailara jaitsi zen. Hurrengo denboraldian, Barakaldorekin, gauza bera gertatu zitzaion, 1982/83 denboraldian Real Jaen entrenatu baitzuen. 1985 eta 1989 artean Balompédica Linense zuzendu zuen Segunda B.

## Espainiako Selekzioa 
Espainiar selekzioarekin hamabost partida jokatu zituen. 1954ko martxoaren 14an egin zuen debuta, Turkiako selekzioaren aurkako garaipen batean (1-0). Espainiako selekzioarekin hamahiru partida jokatu zituen 1954 eta 1963 artean. 1962an Txileko Munduko Txapelketako lehen bi partidetan titular izan zen.

## Tituluak 
* 3x Kopa Generalisimo
* 1x Espainiako Liga
* 1x Kopa Eva Duarte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Athletic Club Fitxa
Googolplex

**Googolplex** bat 10^{\,\!10^{100}} 1a googol bat zeroz jarraitua da. Horren zenbaki handia Edward Kasnerrek sortu zuen zenbakia eta infinituaren arteko ezberdintasuna irudikatzeko.

## Nolako handia da Googolplex bat? 
Googol bat unibertsoan dauden partikula elementalen kopurua baino handiagoa da, zeina 1072 eta 1087 artean estimatua izan den. Googolplex batek googol bat zero dituenez ezinezkoa da idaztea modu dezimalean, unibertsoko materia osoa baino paper eta tinta gehiago beharko litzatekelako. Modu dezimalean idatzita ez dago aukerarik inongo disko gogorretan ere sartzeko.

## Ikus, gainera 
* Googol

## Kanpo estekak
Horst

[thumb|150px|Horst bat eta [graben bat.]]
**Horst** bat geologian bi faila normalez inguratuta geratzen den bloke altxatu bat da. Altxatutako lurralde geldi geratu da besteak hondoratu diren bitartean.

Horst egiturak ingurune estentsionalen ondorioa izan ohi dira, adibidez Rift Haran Handia.

Horst baten kontrako egitura graben bat da.

## Ikus, gainera 
* Faila
* Plaka tektonika
* Graben

## Kanpo estekak
Graben

[thumb|270px|[Horst bat eta graben bat.]]

**Graben** bat geologian bi faila normalez inguratuta geratzen den bloke hondoratu bat da. Grabenak orokorrean horsten ondoan agertzen dira.

Graben egiturak ingurune estentsionalen ondorioa izan ohi dira, adibidez Rift Haran Handia.

Grabenak faila normal paraleloek sortzen dituzte, eta gutxitan ikusten da graben simetrikorik.

## Kanpo estekak 
* http://www.cambridge.org/resources/emods/Chapter%208/08%20Faults.html (Graben eta horst-en sortzea irudikatzen duten bideoak. Ingelesez)

## Ikus, gainera 
* Faila
* Plaka tektonika
* Horst
Malda handieneko lerroa

Plano bateko **malda handieneko lerroa** plano horrek barne hartzen duen edozein lerro horizontalekiko elkartzuta den edozein lerro da.

Plano batek barne hartzen duen edozein lerro horizontal beste lerro horizontal guztiekiko paraleloa izango denez lerro elkartzut guztiak ere paraleloak izango dira euren artean.

## Kanpo estekak
Alemaniar marko

*Artikulu hau Alemaniako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Alemaniako markoa** (alemanez: *Deutsche Mark*,  ahoskatua) Alemaniako diru ofiziala izan zen, harik eta 2002ko urtarrilaren 1ean euroa sartu zen arte. 100 zentimok marko bat egiten zuten. Bere ikurra "DM"-a zen. 1999an euroarekiko 1,95583 markoetako balio finkoa ezarri zitzaion.

## Kanpo estekak