Munduko txotxongilo jaialdia

**Munduko Txotxongilo Jaialdia** 1961ean sortutako urteroko hitzordua da, Charleville-Mézièresen egiten dena . Bere asmoa da txotxongiloen artea sustatzea eta arte horrek munduan izan duen bilakaera ezagutzera ematea eta balioestea.

Jaialdiak hamar egun irauten du. *In* eta *off* ikuskizunak ditu, eta 150.000 ikusle inguru biltzen ditu.
Hogeita hamar bat nazio daude ordezkatuta, 130 konpainia eta 150 ikuskizun, eta horiez gain, topaketak, erakusketak, kale-ikuskizunak eta beste jai batzuk antolatzen dira. 2009tik aurrera, jaialdia, hiru urtez behin izatetik biurteko izatera pasa zen, ekitaldiaren arrakasta gero eta handiagoari esker.

Charleville-Mézièresek, Jaialdiak txotxongiloen artearen inguruan sortutako dinamika baliatuz, 1980az geroztik Nazioarteko Txotxongiloen Batasunaren (UNIMA) egoitza du, 1981az geroztik Nazioarteko Txotxongiloen Institutua eta 1987tik Txotxongilo Arteen Eskola Nazionala. (ESNAM).

## Historia 
1941ean, Jacques Félix, 17 urteko gaztea, txotxongiloen mundua deskubritu zuen Geo Condé (1891-1980) txotxongilari maisuarekin  Nancyn egindako egonaldi batean. Urte hartan bertan, Jacques Félix eta bere zazpi lagunek, Scouts de France mugimendukoak, hamar ikuskizun inguru ekoiztu zituzten kantua, mimoa, txotxongiloak eta pailazoak konbinatuz, oso baliabide apalekin, kolonietan bira bat egiteko. Arrakasta izan zuen eta azkenean emanaldiak 1942ko Gabonak arte iraun zuen. Halabeharrak gero zale gazte talde txiki hau sakabanatu zuen. STOtik ihes egin behar zegoen .

Lau urte geroago, 1945ean, Jacques Félixek Compagnie des Petits Comédiens de Chiffon konpainia sortu zuen eta bere lehen ikuskizunak Ardenetan sortu zituen. 1947an, Les Petits Comédiens de Chiffon konpainia honek arrakasta handia lortu zuen *Les Gueux au paradis* bere lehen ikuskizun nagusia Charlevilleko udal antzokian (oraindik Mézièresekin bat egin ez zuen herria) eskainiz. Taldeak bere jarduerekin jarraitzen zuen, azoketan, Gabonetan eta bestelako ekitaldietan parte hartuz. Aldi berean, estatuko eta nazioarteko lehen jaialdiak sortu ziren, kultur ekitaldiei ikuspegi berriak emanez: Cannesko jaialdiaren benetako lehen edizioa 1946an izan zen, eta Avignon jaialdia 1947koa da .
thumb| ikuskizuna 2010ean Place Ducalen.
1954an, Petits Comédiens de Chiffon konpainiak Château-Regnaulten *Les Quatre fils Aymon* sortu zuen, Ardenetako kondaira baten inguruko ikuskizuna, 1955ean Parisen aurkezteko aukera izan zuena, Chaillot jauregian, eta gero Liejan, 1958an*, Nazioarteko Txotxongilo Jaialdiaren barruan*. Ordua, haien profesionaltasuna aitortuta, Les Petits Comédiens de Chiffons atzerrira gonbidatuta zituzten. Taldea hainbat herrialdeetara bidaiatu zuen: Txekoslovakian (Karlovy Vary), Alemanian (Euskirchen), Ingalaterran (Hastings), Polonian (Bielsko-Biala), SESB (Mosku), Italian (Mantua), Japonian (Naganoko Iida prefektura).

1959an, Jacques Félix Charlevilleko udalbatzarrerako hautatu zuten eta horrek bere bi pasioak gero eta gehiago bateratzeko aukera eman zion: txotxongiloak eta bere jaioterria. Garai hartako alkatea da, André Lebon, Charleville, Mézières eta beste 3 udalerrien arteko bat-egitea ere antolatuko duena ( Charleville-Mézières erakunde berriaren lehen alkatea izan zen 1966an ).

1961ean, Les Petits Comédiens de Chiffonek Frantziako Txotxongileen Sindikatuko bigarren kongresu nazionala antolatu zuen eta hari lotutako ikuskizunek mota horretako lehen nazioarteko jaialdi frantsesari eman zioten hasiera.

1967an, bigarren jaialdi bat egin zen Union Internationale de la Marionnette (UNIMA) kongresuaren kari, baina oraindik ez zegoen jendearentzako zabalik. 1972an, Compagnie des Petits Comédiens de Chiffons konpainia Txotxongiloaren Nazioarteko Batasunaren nazioarteko hamaikagarren kongresua antolatzeaz arduratu zen. Jacques Félixek eta bere lagunek publikoari benetan irekia den jaialdia antolatzeko aprobetxatu zuten. Programa oso arrakastatsua izan zen, batez ere 800 egoiliar etxeetan jasotzeko biztanleen mobilizazioari esker, jaialdietara doako ostatua eskaintzeko. Bost kontinenteetako titiriteroek parte hartzen dute ekitaldi honetan: jaialdia global bihurtzen zen.

1980an, Nazioarteko Txotxongiloen Batasun honek (UNIMA) bere idazkaritza iraunkorra sortu zuen Charleville-Mézièresen. Urtebete geroago, Nazioarteko Txotxongiloen Institutuak, sorkuntza, prestakuntza eta ikerketa lekuak, ateak ireki zituen eta 1987an Txotxongilo Arteen Eskola Nazionalak ireki zen.

Jaialdiaren sorkuntzaren 50. urteurrenaren berri eman zuten 2011n hedabide askok.  16. edizio horretan jaialdiaren maiztasuna bi urtekoa izatera pasa zen eta bigarren edizioa Anne-Françoise Cabanis zuzendari berriaren agintepean antolatu zen  .
thumb| Ikuskizuna 2011n.

## Jaialdiaren helburuak eta ikusleak 
Lehenengo edizioaz geroztik, jaialdiaren helburuak izan dira ikusleei munduko txotxongiloen artearen inguruko erakusleiho bat eskaintzea, eta bestetik, Ardenak munduari irekiera horri etekina ateratzea ahalbidetzea.

Teknika tradizionalek indarrean jarraitzen badute (eskuzko txotxongiloak, hagaxka, alanbrea, txotxongiloak eta itzal antzerkia), jaialdia irekia dago arte eta berrikuntza garaikideen garapenetara. "Txotxongiloa artearen erdigunean dago" Anne-Françoise Cabanisentzat, jaialdiaren buru 2008ko hasieratik. "Ez dago isolatutik. Ezkondu egin da dantza, arte plastiko, zirkua eta mimoarekin…" .

Anne-Françoise Cabanis-ek ere adierazi du jaialdi honen berezitasunetako bat besteekin alderatuta: "txotxongilogileen hemen beste artiste ikuskizun asko ikusiko dituzte", "Ikusi eta murgiltzen dira, eta horrek elkar trukeak eta ondoko ekoizpenetan fusioak sortzen ditu."  .

Horrelako jaialdia, beraz, ikusleentzat, baina baita artistentzat ere, bestetasun tailerra eta munduko kulturak aurkitzeko tokia da .

"Adiskidetasuna eta Gogoarekin, utopia handienak errealitate bihurtzen dira ... ” Jacques Félix

Jaialdia gaur egun hiri osoan zehar ospatzen ari da eta *Off* atal bat ere badu.
thumb| Aurélie Filippetti mediatekan Mary Brown ikuskizunera joateko.

## Eragina 
Gaur egun, jaialdi honek zeresan handia du Ardennes departamentuko turismo dinamikan. Bisitari kopurua 150.000tik gorakoa dela kalkulatzen da.  2009ko ikerketa baten arabera, festibalzaleen %76a Charleville-Mézières-era etorri zen horretarako espreski.  Ardenetako kuota erlatiboa pixkanaka murrizten ari da, hiriko biztanleen artean gertaerak arrakasta izan zuen arren. Festibalzaleen %63a hainbat egun egoten dira eta batez besteko egonaldia 5 egunekoa da. Horregatik, bereziki interesgarria da jatetxeentzat, hotelentzat eta merkatarientzat, baita irudiari dagokionez ere.

## Esku hartzen duten herrialdeak 
thumb| 2009an Place Ducalen.
[thumb| 2015ean, Teatro del Drago, [Ravenna]]

* Hegoafrika
* Alemania
* Aljeria
* Australia
* Belgika
* Brasil
* Kanada, Association québécoise des marionnettistes elkartearekin batera.
* Txile
* Hego Korea
* Kuba
* Espainia
* Estatu Batuak
* Finlandia
* Frantzia
* Erresuma Batua
* Hungaria
* Iran
* Israel
* Italia
* Japonia
* Maroko
* Herbehereak
* Txekiar errepublika
* Errusia
* Suitza
* Taiwan
* Thailandia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bernard Chopplet, Pierre Huard. *Charleville txotxongiloaren gainean*, La Manufacture, 1985. Nazioarteko Txotxongilo Institutuaren laguntzarekin ekoitzitako liburua.

## Ikus, gainera 
* Titirijai
* Txotxongilo antzokien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Puppet Arts Portal (PAM), txotxongiloarekin lotutako funtsak eta bildumak kontsultatzeko aukera ematen du
* Charleville-Mézières, Txotxongiloen Hiriburua, Jacques Monestier-en Txotxongilolari Handia