open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Antonio Olabarrieta

**Juan Antonio Olabarrieta** (Mungia, 1763 &ndash; Cádiz, 1822ko urtarrilaren 26a), **"Clara-Rosa"** ezizenaz ezagunagoa, euskal polemista antiklerikala izan zen.

## Biografia 
1763an Mungian jaiotako idazle eta fraidea. Arantzazuko komentuan ikasketak egin eta elizgizon ordenatu zen. Gazte zela Perura bidaiatu zuen, eta bertan *"Semanario Critico"* egunkaria sortu eta Mexikon *"Homo Brutus"*, Inkisizioak salaturiko liburua idatzi zuen, komentuan barruratuz. Estatu Batuetara ihes egitea lortu zuen, merkatari gisa lan eginik han. Ameriketan eta Europan zehar bidaiatu zuen, lanbide askotan arituz, Jose Maria Azconak Clara-Rosa Masón y Vizcaíno liburuan adierazten duenez::

1820. urtean Cadizen jarri zen bizitzen, non San Fernandoko Aberriaren Elkarteko kidea izan zen eta "José Joaquín de Clara-Rosa" ezizenarekin ezagutarazten den, berarekin bizi izandako lau emakumeen izenei erreferentzia eginez, Josefa, Joaquina, Clara eta Rosa. *"Diario Gaditano"* eta panfleto ugari plazaratu zituen. Framazoneriako kide, ondoren gogor kritikatu zuen. Polemista eta antiklerikala, elizaren aurka jotzen zuen, tinko hierarkizatutako eta jatorrizko kristautasunetik aldendutako erakunde gisa. Iraultza liberalaren aldeko sutsua, gobernu liberalaren aurka azpijokoan aritzeagatik atxilotu zuten, 1822an espetxean hil zelarik.

Ehunka pertsona, argizari eta lore-sortekin, lagun zituen, aberri-ereserkiak abestuz. Elizan sartu gabe, konstituzioaren oroitarriaren aurrean framazon-ohikuneak egin zituzten.

Bera hil ondoren, etsaiek, *"La Voz de la Religión"* egunkarian, bertso hauek idatzi zituzten:

## Bibliografia 
* *Ciudadanos españoles*, Imp. Roquero, 1820, Cádiz
* *Diccionario tragadalógico o biblioteca portátil de todo lo tragable por orden alfabético*, 1821, Cádiz
* *Balneología médica teórico-práctica o arte de aplicar los baños a beneficio de la salud pública*, 1821, Cádiz
* *Cartas familiares a madama Leocadia, que da a luz un amante de la verdad y un amigo de su autor*, 1822, Cádiz.

## Erreferentziak
Kinyeti

**Kinyeti** (3.187 m) Hego Sudango mendirik altuena da. Herrialdearen hegoaldean dago, Ekialdeko Equatoria estatuan Ugandako mugatik hurbil.

## Kokapena eta izenak 
Mendia Ekialdeko Equatoria estatuan eta Imatong (Immatong, Immotong, Matong) izena daukan mendilerroan dago; talde etniko batek ere Imatong izena du; mendilerroa Lolibai ere deitzen da. Kinyetik ibai bati eta Torit konderrian dagoen herri bati ere ematen die izena.

Zenbaitek tontorrerako erabili dituzten izen aldaerak "Kinjeti" (batez ere alemanezko iturrietan) edo "Kineta" dira. Iturri batek **Ingwok** izen alternatiboa jasotzen du.

## Joateko zailtasunak 
Mendira igotzeko, zailtasun teknikoak baino politikoak dira hara joatea mugatzen dutenak. Sudango eta Hego Sudango bisak behar dira, dokumentazioari dagokionez. Hurbiltzea ere arazoa da; nazioarteko hegalaldiak proposatzen dituztenen artean aireportu hurbilena Jubakoa da baina hortik distantzia handia dago Imatong mendilerrora eta garraioa oso konplikatua da.

Arazo nagusia, hala ere, ezegonkortasun politikoa da; Hego Sudango independentisten eta Khartumgo gobernuaren aldekoen arteko borrokaldiek eskualdea mendigoizale gehienen eskuetatik kanpo utzi dute. Hori gutxi balitz, Ipar-Hego Sudan gatazka normalduz doan arren, Ugandako Lord's Resistance Army (LRA, "Jainkoaren Erresistentzia Armada") talde fundamentalista kristauak, besteak beste ume soldaduak izateagatik eta erabiltzen duen muturreko bortizkeriagatik zoritxarreko fama duenak, eskualdean eta Imatong mendilerroan hain zuzen presentzia du eta horrek izugarrizko segurtasun eza dakarkio hara hurbiltzen den orori. Hori dela eta oso gutxik zapaltzen dute **Kinyetiko** tontorra; Ginge Fullen abenturazale ingelesak ere izugarrizko arazoak izan zituen mendira joan ahal izateko, 2000n hasi zuen Afrikako estatu guztietako mendirik altuenetara igotzeko bere proiektuan. SPLAko 60 soldaduk lagunduta egin zuen igoera eta bere ustez gerragatik 1970eko hamarkadatik mendirako tontorrera heldu zen lehena izan zen.

## Aro berrian 
Hego Sudango egoera politiko berrian suertatzen ari den susperraldi ekonomikoan zenbait ekimenek mendiaren izena erabili dute, balizko estatu independente berri honen ikurretakoa delakoan.

## Bibliografia 
* *Eastern Equatoria: Nimule, Torit, Kapoeta, Kinyeti, Owiny Ki-Bul, New Site, Sudan*, Books LLC,  .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hego Sudan

## Kanpo estekak 
*  Kinyeti Peakbagger webgunean.
*  Ekialdeko Equatoria estatuko mapa.
*  Estatu bereko beste mapa bat ReliefWeben.
*  LRAren presentzia Kinyetin ReliefWeben.
*  *Flora of the Sudan-Uganda border area east of the Nile* liburua, Ib Friis eta Kaj Vollesen.
Maria Angela Telleria

**Maria Angela Telleria** (Elgeta, 1799 &ndash; Rosal de la Frontera, 1864), euskal gerrillaria izan zen.

## Biografia 
Elgetan 1799an jaioa, baina Durangon bizi izan zen. 1809an Durango Napoleonen armadaren menpe zegoen. Maria Angelak frantsesek preso zituzten soldaduei ihes egiten lagundu zien.

Horretarako, Durangoko kartzelan sartu zen emakumezkoen jantziak ezkutuan zituela eta haiek erabiliz hiru ofizial presok ihes egitea lortu zuten. Beste batean, Durangoko zenbait etxebizitzetan jantziak eskatu ondoren, Maria Angela gizonez jantzi zen, kartzelan sartu eta beste zenbait preso alde egiteko lagundu zien.

Garai hartako Bilboko gobernadoreak, Avril jeneralak, Maria Angelaren ekintzen berri jakin zuenean, bi urteko kartzela zigorra ezarri zion. Avrilek Maria Angela mehatxatu zuen bere laguntzaileak zeintzuk izan ziren jakin nahian, baina ez zuen ezer lortu.

Durangon preso zegoenean, Ignacio Alonso Cuevillas gerrillariak kartzela erasotu zuen, Maria Angela aske utzi eta Logroñora eraman zuen. Frantsesek Logroño konkistatu zutenean, Maria Angeles harrapatu eta Bilbon entzerratu zuten, hiltzera kondenatuz.
   
Francisco Longak, gerrillari bizkaitarrak, mehatxu egin zuen bahitutako 15 ofizial frantses fusilaraziko zituela Maria Angela Telleria askatu ezean. Azkenean libre utzi zuten eta Kadizera joan zen, bere istorioa *"El Conciso"* egunkarian argitaratuz. Kadizeko Gorteak, bere lana onartuz, errenta bat eskaini zioten. 1864an hil zen Kadizeko herri batean.

## Erreferentziak
Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioa

**Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioa** Washington Hirian dagoen eta Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren bi ganberak kokatzen diren eraikina da. Lehenbiziko eraikuntza lanak 1793ko irailaren 18an hasi ziren. Gaur egun hiri honetako turismo gune garrantzitsuenetako bat da.

Hasierako eraikinaren diseinatzailea William Thornton izan zen; gerora Benjamin Henry Latrobe eta Charles Bulfinch arkitektoek eraldatu zuten. Thomas U. Walter eta August Schoenbornek gaur egungo domoa eta Senatuaren hegala diseinatu zuten. Kapitolioak bere erdigunean kupula handi bat eta albo banatara bi eraikin atxikiak ditu. Iparraldeko hegalean Ameriketako Estatu Batuetako Senatua dago, aldiz hegoaldeko hegalean Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxea dago. Goiko solairuetan bisitariek legebiltzar horien ekitaldi jakin batzuk ikusteko egokituak dauden aretoak kokatzen dira. Estatubatuar arkitektura neoklasikoaren adibide garbia da.

## Iruditegia 

Irudi:CapitolComplexMap.jpg|Kapitolioko multzoa eta lursailen mapa
Irudi:Capitol Rotunda.jpg|Kupula
Irudi:Tuskegee Airmen at the US Capitol, 2007March29.jpg|Bisitariak
Irudi:U.s. capitol.jpg|Urrutiko ikuspegia

## Kanpo estekak 
* Kapitolioko bisitarien webgunea
Joxean Tolosa

**Joxean Tolosa Esnaola**, pilota arloan **Tolosa** edo **Tolosa I.a** deituraz ezaguna (Amezketa, Gipuzkoa, 1955) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen. Jo handikoa zen, eta gogoangarriak dira Retegi II.aren aurka jokatu zituen partidak (besteak beste, buruz buruko txapelketa nagusian Tolosak jokatutako lau finalak). Buruz buruko txapelketa nagusia behin irabazi zuen (1989) eta binakako txapelketa nagusia hirutan (1982, 1987, 1989).

1995eko azaroaren 19an erretiratu zen pilota profesionaletik, eta hurrengo urtean hasi zen ETB 1 telebista katean lan egiten, esku huskako pilota partiden emankizunetan esatari, Xabier Euzkitze kazetaria lagun. Pilotaren arloan inori lotu gabea izan denez eta aditu gisa pentsatzen duena esaten duenez, pilotarien artean kritikari zorrotza izatearen fama du. 2019ko irailaren bukaera arte aritu zen lan horretan Tolosa. 23 urte horretan, 6.000 partida baino gehiagoren iruzkinak egin zituen telebistaz, zuzenean, Joxean Tolosak.

Oso ezaguna da umore arloko *Wazemank* telebista saioan Euzkitze-Tolosa bikoteari egiten zioten parodia; izan ere, alegiazko Euzkitze eta Tolosa pertsonaia horiek ziren saio hartako pertsonaia arrakastatsuenak.

## Kirol lorpenak 
Esku huskako pilotan lortu dituen titulu handienak hauek dira:
* 1989: Buruz buruko txapelduna.
* 1986, 1987, 1990: Buruz buruko txapeldunordea.
* 1982, 1987, 1989: Binakako txapelduna.
* 1986: Binakako txapeldunordea.

### Buruz buruko finalak 
### Binakako finalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Joxean Tolosa Esnaola», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Dos Torres

**Dos Torres** Kordobako probintziako udalerria da Los Pedroches eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 2.570 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Kordobako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Bai euskarari (diskoa, 1978)

***Bai Euskarari*** diskoa, 1978koa, Euskaltzaindiak urte berean sustaturiko Bai Euskarari kanpaina dela eta dozenaka euskal abeslarik grabatutako LP diskoa da. San Mames futbol zelaian (Bilbo) grabatu zuten, kanpaina haren bukaerako ekitaldian, 1978ko ekainaren 17an.

## Abestien eta interpreteen zerrenda 
# *Bai euskarari* (Pantxoa eta Peio)
# *Aurkezpenak* (Joxe Mari Iriondo, J.M. Llona)
# *Mezuak* (Luis Villasante, Jean-Louis Davant)
# *Trikitixa eta alboka* (Leon eta Maurizia)
# *Arabako dultzaineroak
# *Arabatik etorri gera* (Gorka Knörr)
# *Sautrela* (Josu eta Jokin)
# *Akordeoia* (Enrike Zelaia)
# *Burgeteko dantzak* (Galdakaoko Andra Mari dantza taldea)
# *Iraultzailea* (Gontzal Mendibil)
# *Komunikatua* (Juan San Martin)
# *Txalaparta* (Artze anaiak)
# *Zaude lasai* (Mikel Laboa)
# *Olerkiak* (JosAnton Artze)
# *Txalaparta* (Artze anaiak)
# *Bertsoak* (Xabier Amuriza, Jon Lopategi)
# *Irabazi dugu* (Lupe)
# *Gure lagunei* (Urko)
# *Euskal kantuen mezua* (Antton Valverde)
# *Kontrapas* (Xabier Lete)
# *Lantzeko ihauteria'' (Oskorri)

## Kanpo estekak 
* Diskoaren orria, Badok euskal kantagintzaren atarian.
Ez dut saldu arima

***Ez dut saldu arima*** euskal abesti abertzalea da, Telesforo Monzónek sortutako hitzak eta doinua dituena, Pantxoa eta Peioren ahotsarekin famatua. Izen bereko diskoan argitaratu zen, 1970ean.

## Kanpo erreferentziak 
* *Ez dut saldu arima* diskoaren orria, Badok euskal kantagintzaren atarian.
* Pantxoa eta Peio abestia kantatzen, YouTuben argitaratutako bideoan.

## Kanpo estekak
Txikia (abestia)

Telesforo Monzónek *Txikia* izenburuarekin bere abestietariko bat eskaini zion Eustakio Mendizabali. Txikiaren heriotzaren ondorengo urteetan, kantatzea borrokatzeko eta errebindikatzeko beste modu bat zela sinesten zen garaian.

***Txikia*** euskal abesti abertzalea da, Telesforo Monzónek sortutako hitzak eta doinua dituena, Pantxoa eta Peioren ahotsarekin famatua. Hasieran, klandestinitatean ateratako disko batean zabaldu zen Euskal Herri osoan. Diskoak ez zekarren kantarien izenik, baina harekin ibilitako burkide batzuk baziren: Domingo Iturbe *Txomin*, Maite Ormaetxea (Txominen emaztea), Isidro Garalde *Mamarru* eta Manuel Garmendia *Korta*. Gerora, Pantxoa eta Peioren *1969-1991* diskoan argitaratu zen. Oliba Gorriak taldeak rock bertsioa egin eta abestu du.

## Hitzak 
Zatirik ospetsuenetariko bat besterik ez dugu aipatuko, Monzónek sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako: Frantziako estatuan sortu zituen, bertako legedian egile-eskubideak egilea hiltzen denetik 70 urteko indarraldia du, eta Monzón 1981ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo erreferentziak 
* *1969-1991* diskoaren orria, Badok euskal kantagintzaren atarian.

## Kanpo estekak
Luciano Juaristi Alberdi

**Luciano Juaristi Alberdi** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1932ko abenduaren 19a) esku-huskako pilotaria izan zen. 1950eko, 1960ko 1960ko eta 1970eko hamarkadetan jardun zuen, **Atano X.a** eta **Atanillo** kirol-izenez. Juan Maria Juaristi *Atano I.a*, anaia nagusiaren semea da. Baserriaren izenetik hartu zuten dinastiako guztiek kirol-izena.

Bigarren mailako txapelduna izan zen, Elgeari irabazita, eta txapeldunordea bi aldiz, Del Valen eta Lejarazuren aurka final bana jokatuta.

Lehen mailako txapelketa irabazita, 1968an txapela berriro Gipuzkoara itzularazi zuen. Retegi I.aren aurka bere azken finala jokatu bazuen ere, atzerapen frankoren ondoren jokatu zuen, lesioak edo arazo fisikoak tartean. Horrez gainera, eskuak ere nahiko erraz hondatu ohi zitzaizkion. 1974ean, jokatu gabe hilabeteak eman eta gero, agur esateko erabakia hartu zuen.
[thumb|289x289px|Luxiano Juaristi pilota uzteko arrazoiez ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]

## Lehen mailako buruz buruko finalak
Irabazi dugu

***Irabazi*** euskal abesti abertzalea da, Telesforo Monzónek sortutako hitzak dituena. 1978an, bi diskotan argitaratu zen: Euskaltzaindiaren *Bai euskarari* diskoan, Lupek abestuta, eta Urkoren *Gure lagunei* diskoan. Abesbatzek abestuta, ereserki itxura hartzen du.

## Hitzak 
Zatirik ospetsuenetariko bat besterik ez dugu aipatuko, Monzónek sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako: Frantzian sortu zituen, Frantziako legean egile eskubideak egilea hiltzen denetik 70 urteko indarraldia du, eta Monzón 1981ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo erreferentziak 
* *Bai euskarari* diskoaren orria, Badok euskal kantagintzaren atarian.
* *Gure lagunei* diskoaren orria, Badok euskal kantagintzaren atarian.
* Abesbatza batek abestua, ereserki itxurarekin, YouTuben argitaratutako bideoan.

## Kanpo estekak
Suitzako goi-ordokia

**Suitzako goi-ordokia** (; ) Suitzako hiru elementu geografikoetako bat da Alpe mendiekin eta Jurarekin batera. Herrialdearen eremu osoaren %30 hartzen du. 400 eta 600 metroko garaiera du batez beste. Biztanle gehien dagoen Suitzako gunea da eta beraz, industrializatuena eta aberatsena ekonomikoki.

## Kanpo estekak 
*  Geologie der Schweiz
*  Geologie des Mittellandes
Hego Sudango bandera

[thumb|250px|[Hego Sudango gobernuaren bandera.]]

**Hego Sudango bandera** Sudango Bigarren Gerra Zibilari amaiera eman zion Bake Itun Zehatza (*Comprehensive Peace Agreement*, CPA) sinatu eta gero Hego Sudanerako ofizial egin den ikurra da.

Lehenago bandera herrialdearen independentziaren alde hamarkada luzeetan borrokatu duen SPLA (''Sudan People's Liberation Movement'') mugimenduarena izan da. Funtsean Kenyako banderaren oso antzekoa da, triangelu urdin eta urre koloreko izar bat gehituta.

## Esanahia 
Kolore bakoitzak hauxe ordezkatzen du:
* beltza: herri hegosudandarra.
* gorria: askatasunaren alde isuritako odola.
* berdea: lurraren aberastasuna.
* urdina: Niloko urak.
* urre koloreko izarra, Betleemgo izarra: Hego Sudango estatuen batasuna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hego Sudan

## Kanpo estekak 
*  Banderaren erabilpena Hego Sudango ordezkaritza batek AEBetara egindako bidaia batean.
*  Izarraren posizioa aldatuta erakusten duen banderaren bertsioa.
Edward Burns

**Edward Fitzgerald Burns** (1968ko urtarrilaren 29a, Woodside, Queens, New York) estatubatuar aktore eta zuzendari bat da. *The Brothers McMullen* filmako zuzendari eta aktorea izan zen, aldiz, ''She's the One*, *Saving Private Ryan* eta* Confidence'' filmetan ere aktore gisa parte hartu du.

## Kanpo estekak 
* Edward Burns aktorearen webgune ofiziala 
* Edward Burnsen IMDBko fitxa ikusgai
Sancti Spiritus baseliza

**Sancti Spiritus baseliza** Aizkorri mendilerroan kokatzen den baseliza bat da. Lizarrate edo San Adriango tunelatik 500 metrotara dago, Zegama alderantz. Erdi Aroan tenplarioen komentu izan omen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cardiffko udaletxea

**Cardiffko udaletxea** Galesko Cardiff hiriburuko udala kokatzen den eraikina da. Eraikitzez amaitu eta 1906ko urrian ireki zen.

## Kanpo estekak 
* Cardiffko Udalaren webgunea
Lehenengo Gurutzada

**Lehenengo Gurutzada** XI. eta XIII. mendeetan zehar Ekialde Hurbila asaldatu zuen kanpaina militarrek, erromesaldi armatuek eta hedapen kolonialak osaturiko Gurutzadak izeneko mugimenduaren lehendabizikoa izan zen.

Alexio I.a Komneno bizantziar enperadoreak seljuktar turkiarren aurkako borrokan Urbano II.a aita sainduari laguntza eskatu zionean, honek 1095ean Mendebaldeko Europako erresuma kristau guztiei Lur Santua konkistatzea eskatu zien.

1095eko martxoan sinodo bat ospatu zen Piacenzan (Italian); handik Urbano II .a Clermontera joan zen eta bertan kontzilio bat ireki zuen, jada azaroan, eta, bildutakoei Palestinaren sagaratzeaz eta biztanle kristauek jasandako lazeria eta estutasunez hitz eginez, konkurrenteen haserrearen aurrean, gerra santua erabaki zen.      

Petri Ermitauak lehendabiziko saiakera egin bazuen ere, Germaniako Erromatar Inperio Santuko eta Frantziako nobleziak zuzenduriko armada bat antolatu eta armada honek aurrera egin ahala, Europan nolabaiteko migrazio masiboa sortu zen ekialderantz. Gurutzatuek Rûmgo Sultanerrian sartu eta hegoalderantz jo zuten, hiri asko konkistatu eta, Fatimatar kalifaldiaren lurraldeetan sartu ondoren, 1099an Jerusalem konkistatu zuten.

Horrela eskualdean Gurutzatuen estatuak sortzeaz gain Bizantziar Inperioak lurralde batzuk berreskuratu zituen. Mediterranear eskualdean fanatismo erlijiosoa zabaldu zen, aitasantutzak ospea berreskuratuz. Nazioarteko merkataritza ere bultzatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antolamendu biologikoa

**Antolamendu biologikoa** bizitza ikuspegi erredukzionista batetik definitzen duen hierarkia da. Hierarkia tradizionala atomoan hasi eta biosferaraino iristen da. Eskemaren goiko mailak hierarkia ekologikoaren baitan sartzen dira.

## Antolamendu biologikoaren mailak 
* Maila subatomikoa: Partikula subatomikoek osatzen dute.
* Maila atomikoa: Atomoek osatzen dute.
* Maila molekularra: Molekulek osatzen dute.
* Zelula-maila: Zelulek osatzen dute.
* Organulu-maila: Organulu zelularrek osatzen dute.
* Ehun-maila: Ehunek osatzen dute.
* Organo-maila: Organoek osatzen dute.
* Aparatu-maila: Sistemek eta aparatuek osatzen dute.
* Organismo maila: Organismoek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Martin Alustiza

**Martin Alustiza Gereñu**, pilota arloan **Alustiza** deituraz ezaguna (Segura, Gipuzkoa, 1961eko abenduaren 18a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Empresas Unidas, Asegarce eta Frontis enpresentzat jokatu zuen, aurrelari.

## Ibilbide profesionala 
Profesional mailan 1980ko uztailaren 19an debutatu zuen, Empresas Unidas enpresarekin, Bergaran. Pixkanaka-pixkanaka bere lekua egiten hasi zen, eta azkenean bere lehenbiziko titulua bereganatu zuen: 1984ko Bigarren Mailako Esku Huskako Pilota Txapelketa, finalean Urrari irabazita.

Ordudanik Lehen Mailako pilotarien taldera iragan zen, eta han titulu handi bat bereganatu zuen: 1993ko Esku Huskako Binakako Txapelketa Nagusia, Maiz II.a bikote zuela. Era berean, 1986ko, 1987ko eta 2001eko finalak ere jokatu zituen.

Bere gaitasun handienak segurtasuna eta kantxan ondo kokatzea ziren. Bi ezaugarri horiei esker, garai hartako profesional mailako pilotarien artean defentsarik onenetakoa izan zuten; beraz, menperatzeko oso aurkari latza zen. Gainera, erremate errepertorio zabala zuen.

1992an Asegarce enpresara igaro zen, eta haiekin aritu zen 2003 arte. Bere ibilbide profesionala Frontis enpresan amaitu zuen, eta 2007an ASPE enpresak intendente lanetarako kontratatu zuen.

## Esku Huskako Binakako Txapelketa Nagusiko finalak 
(1) 1992-93ko denboraldian Unidas-Reur eta Asegarce esku pilotako enpresen desadostasunen ondorioz bi txapelketa ospatu ziren.

## Esku pilotako 2. Mailako finalak
Guadalcázar

**Guadalcázar** Kordobako probintziako udalerria da Valle Medio del Guadalquivir eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 1.519 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Kordobako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Mafadi

**Mafadi** edo **Ntheleli** (3.451 m) Hegoafrikako mendirik altuena da. uKhahlamba edo Drakensberg mendietako erdialdeko sektorean dago, KwaZulu-Natal eta Lesothoren arteko mugan. Hegoaldeko Afrika osoko hirugarrena da, Lesothon dauden Thabana Ntlenyana (3.482 m) eta Makhekaren (3.461 m) atzetik.

## Izenak 
Mafadi Hegoafrikan eta nazioartean gehien erabiltzen den izena da; izen horren erabilpena 2002an *Mountaineering Club of South Africa* (MCSA) elkarteak eginiko igoera eta ikerketa lanaren ostean finkatu egin da. **Ntheleli**, ordea, Lesothon erabiltzen da eta sotho hizkuntzan "altua" esan nahi du; batzuentzat *Mafadi* baino izen jatorragoa da. Eskualdeko hizkuntza bantuetan (sotho, zuluera) d eta l letren ahoskeren arteko hurbiltasunagatik Mafali, Bafali eta Ntheledi aldaerak ere topa daitezke; ikus "Ezaugarriak" atala.

## Ezaugarriak 
Mendia Lesothoko Mokhotlong Barrutiaren eta Hegoafrikako KwaZulu-Natal probintziaren arteko mugan dago; Indiako ozeanora eta Atlantikora doazen ibaien arroen banaketa lerroan ere badago.

Azken hogei urteetan baino ez da argi geratu Hegoafrikako altuena dela; lehenago inguruko beste tontor batzuei ematen zitzaien ohore hori edo bi estatuen arteko muga ez zen ondoegi zehazten. Gaur egun tontor hau mugan bertan dagoela oso garbi frogatuta badago ere, Lesothoko iturri bakan batzuek zuluerazko *eNjesuthi* izena ematen diote (aldaerak: *Njesuthi*, *Injasuti*...) eta horrela adierazi nahi dute Mafadi izena Lesothon (eta ez mugan) dagoen beste puntu bat dela.

## Igoera 
Mafadiko igoera ez da teknikoki oso konplikatua baina neketsua da, fisikoki prestatuta egotea eskatzen du eta egun batzuk erabiltzen dira igoera burutzeko; hara joateko hilabeterik egokienak apirila, maiatza, iraila eta urria izaten dira. Hegoafrikako aldetik hasita normalean Injisuthi ("txakur asebetea" zulueraz) izeneko kanpalekutik abiatzen da. Hastapenean 8&nbsp;km inguruko bidea egin behar da Marble Bathseraino (1800 m). Igoerak ibaia gorantz segitzen du, xendetatik edota haitzak gaindituz. Mendia dagoen bizkar luzearen beheko aldera helduta Molar izeneko kanpalekura heltzen da. Hortik aurrerako tontorretan zehar doan zidorrari Leslie's Pass deitzen zaio. Zidorrak oro har bizkarra segitzen du harkaitz batzuek hegoalderantz jotzeko behartzen duen arte. Hortik aurrera batzuetan haitzez betetako lurretik jarraitu behar da baina Leslie's Passeko punturik gorenera heltzeko azken 20 metroak belarezko aldapa bat dira. Gune honetatik mendi tontorretatik segitzen da Mafadira heldu arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Drakensberg mendiak
* Thabana Ntlenyana

## Kanpo estekak 
*  Mafadi Peakbaggerren.
*  Mafadira joateko proposamena *Linx Africa* webgunean.
*  Mendilerroa, Mafadi barne *Peak High* webgunean.
*  Mendia SummitPosten.
*  *Best Walks of the Drakensberg*.
BSC Young Boys

**BSC Young Boys** (izen osoa *Berner Sport Club Young Boys*) Suitzako Berna hiriburuko futbol taldea da. Herrialdeko talde indartsuenetako bat da.

Bernako Stade de Suisse estadioan jokatzen ditu etxeko partidak.

## Historia 
1898an sortu zuten Bernako Unibertsitateko lau ikaslek, Max eta Oscar Schwab anaiek eta Hermann Bauer eta Franz Kehrlik. Izenak "Mutil Gazteak" esan nahi du. 1898ko abenduaren 30ean bozketa egin uten FC Bernarekin bat egin edo ez, eta ezezkoak irabazi zuenez ordutik lehia handia izan da talde bien artean.

Hasierako urteetan emaitza bikainak lortu zituen, 1902an Suitzako txapeldunorde eta 1903an txapeldun. Bigarren Mundu Gerra aurretik 6 Liga irabazi zituen eta 7 aldiz txapeldunordea izana zen. 1925ean Bernako talde indartsuena zela erakutsi nahian hiriaren izena hartu zuen eta *Berner Sport Club Young Boys* bihurtu zen. Urte berean Wankdorf estadioa inauguratu zuen, 22.000 ikusle har zitzakeena.

1951ean Albert Sing entrenatzailea fitxatu zuen eta harekin emaitza bikainak izan zituen. 1957 eta 1960 artean Suitzako Liga lau aldiz jarraian irabazi zituen.

1986an Liga eta 1987an Kopa irabazi onderen maila apalagoan ibili zen hurrengo hemerkadan.

2018an berriz irabazi zuen Suitzako Liga eta urrezko aro berri bati hasiera eman zion. 2023 artean bost Liga eta bi Kopa irabazi ditu.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Suitzan: 27 
* Suitzako Super Liga (17): 1903, 1909, 1910, 1911, 1920, 1929, 1957, 1958, 1959, 1960, 1986, 2018, 2019, 2020, 2021, 2023, 2024
* Suitzako Kopa (8): 1930, 1945, 1953, 1958, 1977, 1987, 2020, 2023
* Suitzako Superkopa (1): 1986.
* Suitzako Ligaren Kopa (1): 1976

### Europan: 1 
* Alpeetako Kopa (1): 1974

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Young Boysek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Fernán-Núñez

**Fernán-Núñez** Kordobako probintziako udalerria da Campiña Sur eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 9.701 biztanle zituen.
thumb|284px|Airetiko ikuspegia.

## Ikus, gainera 
* Kordobako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
José Alfredo Jiménez

**José Alfredo Jiménez** (Dolores Hidalgo, Guanajuato, Mexiko, 1926ko urtarrilaren 19a - Mexiko Hiria, 1973ko azaroaren 23a) Mexikoko herri-musika egile eta abeslaria izan zen, askoren ustez inoiz izan den rantxera egile hoberena. Abesti asko sortu zituen, rantxerak, huapangoak eta corridoak batez ere, eta horietako batzuk (*Amanecí en tus brazos*, *El Rey*, *Si nos dejan*, *Que te vaya bonito* ...) XX. mendean gehien abestu diren mexikar kantuak dira.

## Kanpo estekak 
*  mariachi.com:José Alfredo Jiménez
Harrogate

**Harrogate** Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen Iparraldeko Yorkshire konderriko hiria eta izen bereko barrutia da. Bertan aurkitzen diren iturburu eta bainuetxeei esker da ezaguna.

Hiriak berak 75.801 biztanle zituen 2013ean. Izen bereko barruti zabalagoak 151.000 biztanle inguru ditu.

## Kanpo estekak 
*  Harrogateko barrutia
Kanarietako Polizia

**Kanarietako Poliziaren Kidego Nagusia** edo **Kanarietako Polizia** (ofizialki eta gaztelaniaz *Cuerpo General de la Policía Canaria*) Kanarietako Gobernuaren agindupean dagoen lurralde polizia da. Polizia 2010ean sortu zen eta hainbat fasetan egingo dira zabaltze-lanak 1.700 agenteetara iritsi arte.

Nafarroan bezala, erkidegoko polizia honek ez ditu Polizia Nazionala eta Guardia Zibila ordezkatzen. Hiru polizia agentziek batera egiten dute lan jurisdikzio berdinean.

## Kanpo estekak 
* Kanarietako Poliziaren Kidego Nagusiaren webgunea
Elias Pierola

**Elias Pierola Etxabarri**, pilota arloan **Pierola II.a** deituraz ezaguna (Almandoz, Nafarroa, 1944ko apirilaren 22a) esku huskako pilotari ohia da. Aurrelari jokatu ohi zuen.

Bere ibilbide profesionaleko titulu nagusia 1978. urteko Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia izan zuen. *Bikaina* (gaztelaniaz, *El Genial*), joko ikusgarria zuelako, bere kalitate handiari esker tantoa bukatzeko arrisku handiak hartuta; bai eta eta *Igarlea* (*El Zahori*) ere, jokoa aurreikusten aparta zelako, sarritan bere aurkariek pilotari emango zioten norabidea igartzen zuelarik.

## Binakako esku pilota finalak 
## Kanpo estekak 
*  Tino REY: Campeones pioneros El Correo digital
Mikmakera

**Mikmakera** (mikmakeraz: *míkmawísimk*) ekialdeko algonkin hizkuntza da, míkmaq komunitatean 11.000 hiztun inguru dituena. *Mikmaq* 'nire lagunak' esan nahi duen hitz plurala da (singularrean, *míkm*).

2013an Estatu Batuetan 205 hiztun geratzen ziren.

Mi 'kmaq hieroglifoen jatorria eztabaidagarria da. Quebeceko gobernuaren argitalpen batek Chrétien Le Clercq izeneko misiolari frantziar bati egozten dio Micmacs hieroglifoetan idaztea. Misiolariak sinboloak egokitu zituen, haurrek zuhaitz azaletan marraztu zituztenak gogoratzeko lagungarri gisa.

Beste iturri batek iradokitzen du frantsesak iritsi aurretik bazegoela idazkera mota hori, eta mikmaq jatorrizkoa zela.

Aita Pacificek (Henri-Louis-Joseph Buisson) mi 'kmaq hizkuntzan eta hizkuntza horretan utzi zituen idatziak. 1906an almanaka bat argitaratu zuen mi 'kmaq hizkuntzaz eta, geroago, katixima bat. 1921ean, mi 'kmaq hieroglifoei buruzko liburu bat argitaratu zuen, zailtasunez.

## Leku-izen batzuk, mikmakeraz 
* Quebec, *Gepèèg* (estua, ibaiaren estutzea)
* Acadie, (hipotesia) *algatig* (kanpamentua)
* Gaspésie, *Gespegeoag* (erositako azken lursaila)
* Restigouche eta Ristigouche, *Listuguj* (aitari desobeditzea edo eskua bezala agertzen den ibaia)
* Cascapedia, *Gesgapegiag* (ibaia zabaltzen den lekua)
* Gaspé, *Gespeg* (lurraren amaiera)
* Tracadièche, *Tracadigash* (lertxunek denbora pasatzen duten lekua)
* Paspébiac, *Ipsigiag* (zatitutako pisuak, *barachois*)
* Matapedia, *Matapediag* (uren elkargunea)
* Amqui, *Ankwi* (urek jolasten duten lekua)
* Lac-Humqui, *Ankwi* edo *Unkoui* (urek jolasten duten lekua)
* Sayabec, *Sakpediak* (sak: beteta, pediak: ibaia)
* Causapscal, *Goesôpsiag* (uraren hondoan dir-dir egiten duen harria, harri koskorren punta)
* Shediac, *Esedeiik* (bide luze batetik doala)
* Bouctouche, *Chebooktoosk* (paradisu txiki handia)
* Richibouctou, *Kitchipogteo* edo *Gtjipotog* (sute handia)
* *Mowebaktabaak* (badia handia), gaur egun badiaren izena "Baie des Chaleurs" da.

## Ikus, gainera 
* Algonkin-euskara pidgina

## Kanpo estekak
Bayeuxko tapiza

**Bayeuxko tapiza** (), Frantzian **Matilde erreginaren tapiza** gisa ere ezaguna (*Tapisserie de la reine Mathilde*), XI. mendeko brodatutako oihal handi bat da. Bertan latinezko idazki batzuez lagundurik irudi bidez normandiarren Ingalaterrako konkista azaltzean da, batez ere Hastingseko guduaren irudiak agertzen direlarik.

1980ko hamarkadatik aurrera jatorrizko irudia Normandiako Bayeux hirian dagoen *Centre Guillaume le Conquérant* delakoan gordeta eta erakusgai dago. 2007ko UNESCOren Munduko Oroimenaren Programan sar dezaten izena emana dago.

## Kanpo estekak 
* Bayeuxko tapizaren ikuspen jarraia (QuickTime VR panorama programa beharrezkoa da)  
* Tapizaren eszena bakoitzeko azalpenak 
* Zure berezko tapiza burutu ezazu
Cuco Sánchez

**José del Refugio Sánchez Saldaña**, izen artistikoa **Cuco Sánchez** (Altamira, Tamaulipas, Mexiko, 1921eko maiatzaren 3a - Mexiko Hiria, 2000ko urriaren 6a) Mexikoko herri-musika egile eta abeslaria izan zen. Bere abesti ospetsuenetako batzuk *Fallaste corazón*, *Cama de Piedra*, *Anillo de Compromiso*, *Arrieros Somos*, *Que manera de perder*, *Anoche Estuve Llorando* eta *Gritenme piedras del campo* dira, eta kantari askok abestu dituzte, hala nola Vikki Carr, Pedro Infante, Miguel Aceves Mejía, Amalia Mendoza eta Chavela Vargas-ek. Zine eta telebista aktore ere izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Biografia
* Cuco Sánchez *Fallaste corazón* abesten
Juan Bautista Oreja

**Juan Bautista Oreja Buldain**, ezizenez **Oreja III.a** (1944, Errazkin, Nafarroa - 1985) nafar esku pilotari profesional bat izan zen. Aurrelari gisa jokatu izan ohi zuen.

1967 eta 1968an Eskuz Binakako Gazte Mailako bi txapelketa irabazi ondoren maila profesionalera igaro zen. Bere lorpen handienak 1984 eta 1985an bereganatutako EPELen binakako txapelketaordeak izan ziren. 1985an bere ibilbidearen gailurrean zelarik ezustekoan hil zen.

## Eskuz binakako finalak
Hirugarren Gurutzada

**Hirugarren Gurutzada**, baita **erregeen gurutzada** ezizenaz ezaguna ere, (1189 - 1192) Ekialde Hurbila asaldatu zuen hirugarren kanpaina izan zen. Gurutzadaren helburua Lur Santua Saladinen (Salāh ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb) eskuetatik askatzea zen eta lortzekotan izan ziren.

Bigarren Gurutzadan porrota jaso ondoren, Zengid leinuak Siria zuen kontrolpean eta Egiptoko agintariak ziren fatimitarrak eraso zituen. Saladinek biak batzea lortu eta kristau erresumak erasotzeari ekin zion, 1187an Jerusalem konkistatuz. Bere sentimendu erlijiosoek bultzatuta, Henrike II.a Ingalaterrakoak eta Filipe II.a Frantziakoak elkarren borrokak bukarazi eta Gurutzada berria aldarrikatu zuten (nahiz eta 1189an Henrike hil eta Rikardo I.a Ingalaterrakoak ordezkatua izan). Frederiko Bizargorriak bat egin eta armada handia eraman zuen Anatoliatik. Hala ere, ito eta gudulari gehienek etxerantz jo zuen.

Akre askatu ondoren, kristauen artean tirabirak izan ziren. Hori zela eta, 1191ko abuztuan Frederikoren ordezkaria zen Leopoldo V.a Austriakoak eta Filipek Lur Santua utzi eta bertan utzi zuten Rikardo. Saladinek ezin zuen Rikardo menderatu eta honek kostaldeko gotorlekuak mantentzea lortu zuen. Hala ere, 1192ko irailaren 2an, Rikardo eta Saladinek bake ituna sinatu eta urriaren 9an etxera itzuli zen. Itunaren arabera, musulmanek Jerusalem mantendu zuten, kristau erromesek hiria bisitatzeko eskubidea zuten eta kristuek Zipren eta Palestinan lurralde asko mantendu zituzten.

Jerusalem ezin lortzeak sei urte geroago Laugarren Gurutzada eragin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idiazabal (argipena)

**Idiazabal** hitzak honako esanahi hauek izan ditzake:

## Gastronomia 
* Idiazabal gazta jatorri izendapena duen gazta mota deitzen zaio.
## Lekuak 
*  : **Idiazabal (Argentina)** argentinako Kordoban dagoen udalerria da.
*  : **Idiazabal** Goierriko eskualdean dagoen udalerria da.
Berlingo Humboldt Unibertsitatea

**Berlingo Humboldt Unibertsitatea** () Alemaniako Berlin hiriburuko Mitte barrutian dagoen Unter den Linden etorbidean kokatutako unibertsitatea da.

## Historia 
1810an Wilhelm von Humboldt prusiarrak ireki zuen, eta 1828an *Friedrich-Wilhelms-Universitä* izena jaso zuen, eta gerora *Universität unter den Linden*. Hiri honetako unibertsitaterik zaharrena da. Jada 1949an bere fundatzailearen omenez *Humboldt-Universität zu Berlin* izena jaso zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Frontansicht des Hauptgebäudes der Humboldt-Universität in Berlin.jpg|Aurrealdea
Irudi:Alexander von Humboldt Denkmal - Humboldt Universität zu Berlin.jpg|Wilhelm von Humboldten estatua
Irudi:Classroom in Humboldt University (313721468).jpg|Ikasgela bat
Irudi:Berliner Platz am Opernhaus und Universität, um 1880.jpg|1880. urteko irudia

## Kanpo estekak 
* Berlingo Humboldt Unibertsitatearen webgunea
Bigarren Gurutzada

**Bigarren Gurutzada** (1147-1149) Ekialde Hurbila asaldatu zuen bigarren kanpaina izan zen.

Gurutzada 1145ean kristauek Edesako konderria galdu zutenean deitua izan zen. Edesa Lehenengo Gurutzadan (1096–1099) eratutako Gurutzatuen estatuen lehendabizikoren bat konkistatua eta galdua izateko izan zen. Hori zela eta, Eugenio III.a aita sainduak aldarrikatu, zenbait europar erregek antolatu (tartean Luis VII.a Frantziakoak edo Konrado III.a enperadoreak) eta noble askok babestua izan zen. Manuel I.a Komnenok bizantziar enperadoreak atzeratuta, armada biek Europa osoa zeharkatu eta Anatolian zeudela, banan banan seliuzidarrek menderatuak izan ziren. Luis eta Konrado, bere armadekin batera, 1148an ailegatu ziren Jerusalemera eta Damasko elkarrekin erasotzea saiatu arren ezin eta etxera itzuli behar izan zuten. Ekialdean musulmanek izandako garaipenak 1187an Jerusalem galtzea eragin zuen eta baita Hirugarren Gurutzada ere.

Mendebaldean, Iberiar Penintsulan hain zuzen ere, aldiz, ingeles, eskoziar, frandiar, frisoniar, normandiar eta alemaniar gurutzatuek garaipen batzuk izan zituzten. Lur Santurako bidean zihoazela, Lisboa, Almeria eta Tarragona konkistatzera lagundu zuten. Bien bitartean, iparraldeko Europan, Baltiko aldean, herri paganoak kristautzeko gurutzada hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idiazabal gazta

**Idiazabal gazta** Hego Euskal Herriko hainbat tokitan egiten den ardi-gazta da, mundu osoan ezagunenetarikoa, 1987tik jatorrizko izendapena duena.

Izena Idiazabal herriak (Gipuzkoa) eman badio ere, Idiazabaldik eta Goierritik kanpo ere ekoizten dute, hala nola Tolosaldean, Urola Erdian, Araban, Nafarroan eta Bizkaian.

## Ibilbidea 
2014ko martxoaren 21an Seguran Idizabalgo gaztan oinarritako ibilbidearen aurkeztu eta martxan jarri zen, berau ekoizten diren Goierri, Urola Garaia eta Debagoienako lekuetatik igarotzen delarik.

## Ikus, gainera 
* Gazta Zaharra

## Kanpo estekak 
*  Idiazabal gaztaren webgune ofiziala
*  Idiazabal gazta nola egiten den eta «Idiazabal gazta» (eta ez «Idiazabalgo gazta») zergatik den
Idiazábal (Argentina)

**Idiazábal** Argentinako udalerri bat da, Córdoba probintzian dagoena, *Unión*eko Departamentuan. Ameriketara emigratu zuen Gipuzkoako idiazabaldar batek, Demetrio Jauregialtzo Albisu, gobernuari bere lursailak eskaini zizkion trenbidea bertatik pasatzeko. Bi baldintza jarri zituen: geltoki inguruan herri bat sortzea eta herriaren izena Idiazabal izatea.

## Geografia 
Idiazabal Argentinako *Córdoba* probintzian kokatua dago, probintzia hiriburutik 232 kilometrora, haren hegoekialdean.
Idiazabalgo klima epela da eta urteko prezipitazioak 700 mmtakoak dira.

## Historia 
Gipuzkoako Idiazabalen sortua zen Demetrio Jauregialtzo Albisuk ameriketara joan eta bertan dirutza egin zuen, zerealen salmentan. Lursail handiak erosi eta gobernua trenbideak eraikitzen hasi zenean bere lursailak eskaini zizkion trenbidea bertatik pasatzeko. Bi baldintza jarri zituen: geltoki inguruan herri bat sortzea eta herriaren izena Idiazabal izatea.

Trenbideak herriaren garapena ahalbidetu zuen baina 1978an pasatu zen bidaiarien azken trenarekin garapen horrek behera egin zuen.

## Demografia 
2001eko datuen arabera 1.567 biztanle ditu Idiazabalek.

## Kultura 
Herriko jaiak irailaren 12an ospatzen dira.

## Kanpo estekak
Loki (argipena)

**Loki** hitzak adiera zenbait ditu:
* Loki (anatomia): begien atzealdeko buruaren atala
* Loki (jainkoa): Eskandinaviar mitologiako jainkoa
* Loki (gailua): tresna elektrikoak argindarrez hornitzeko gailu edo hartunea
* Loki-Fögrufjöll: Islandiako sumendia
Juan Mari Bengoetxea

**Juan Mari Bengoetxea**, goitizenez ***Bengoetxea III.a*** (Ezkurra, Nafarroa Garaia, 1953ko irailaren 10a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari jokatu ohi zuen. Nahiz eta Ezkurran jaioa izan, umetatik Leitzan bizi izan da. Familiakoak ditu esku huskako beste pilotari batzuk ere: bere anaia Mikel Bengoetxea *Bengoetxea IV.a* eta iloba Oinatz Bengoetxea *Bengoetxea VI.a*.

1972ko Esku Huskako Buruz Buruko Afizionatu Txapelketa bereganatu zuen. Bere ibilbide profesionalean buruz buruko txapelketa nagusia birritan irabazi zuen: 1978an eta 1979an. Gainera, 1979ko binakako txapelketa nagusia ere bereganatu zuen.

## Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiko finalak 
## Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusiko finalak
Nafarroako patxoi

**Nafarroako patxoi** edo **eper txakurra** Euskal Herriko bertako ehiza-txakur arraza bat da, bereziki Nafarroa Garaia aldean aurkitu daitekena. Arraza galtzeko zorian dago eta zenbait ekimen burutzen ari da berreskuratzeko. Nafarroako Gobernuak izendapenari definizio ofiziala eman zion 2006ko agindu baten bidez. Ez du ezagupenik nazioartean NFZren zerrendan.

## Ezaugarriak 
Nafarroako eper txakurra txakur erakuslea da ehiza xeherako, ehizaki iledun zein lumadunetarako, edozein lur motatan moldatzen dena, txori, untxi, erbi eta abar harrapatzeko egokia Ehizan trostan ibiltzen da, modu ordenatuan eta ehiztariaren ondo-ondoan.

Ezaugarri fisikoei dagokienez, besteak beste,m bularra zabala eta mardula du hanken artean tarte ederra dagoelarik. Isats zuzen eta lodia du. Belarriak eite altukoak eta txertatze zabalekoak begiaren lerroaren gainetik; lodiak dira eta aurrealdera erortzen dira, borobilduak, zapalak eta zabalak behean eta beheko ertza ere borobildua dutelarik. 

Kolore ohikoenak dira zuria eta laranja kolorea, zuria eta gaztain kolorea, zuria eta beltza eta zuria eta gibel kolorea. Alde zurian beste kolorearen orbanak eta tantoak izaten dituzte. Hala ere, beste kolore batzuetakoak ere onarturik daude: kolore bakarrekoak, bikoak, bai eta hirukoak ere. Txakur erakusle sendo bat zen; ile motza zuen, eta ilajea, gaztaina-kolorekoa edo gorrixka; orban zuri batzuk ere bazituen kopetan, aurpegian, lepoan, aurreko hanketan, bularrean eta sabelean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Hiriburu Berde saria

[thumb|400px|[Gasteiz, Europako Hiriburu Berdea 2012. urtean]]
**Europako Hiriburu Berde saria** Europako Batzordeak ingurumenaren eta bizi-kalitatearen alorretan estandar altuak betetzen dituzten hirien lanaren errekonozimendua egiteko urtero esleitzen duen saria da.

## Ideia 
Europako Hiriburu Berdearen saria ingurumen-estandar altuak ezartzen eta erdiesten ibilbide ezaguna duen hiriburu europar bati eskaintzen zaio urtero. Sariaren helburua hirien artean ingurumen alorreko praktika onak sustatzea da. Sariketa honetan Europar Batasuneko kide diren 27 Estatuetako eta Europako Esparru Ekonomikoko herrialdeetako hiriek har dezakete parte.

## Irabazleak 
* 2010: Stockholm
* 2011: Hanburgo
* 2012: Gasteiz
* 2013: Nantes
* 2014: Kopenhage
* 2015: Bristol
* 2016: Ljubljana
* 2017: Essen
* 2018: Nimega
* 2019: Oslo
* 2020: Lisboa
* 2021: Lahti
* 2022: Grenoble
* 2023: Tallinn
* 2024: Valentzia

### Europako Hosto Berdea 
2015ean Europako Hosto Berdea saria sortu zen 20.000 eta 100.000 biztanle arteko hiri txikiagoei errekonozimendua egiteko.
* 2015: Mollet del Vallès
* 2015: Torres Vedras
* 2017: Galway
* 2018: Lovaina
* 2019: Cornellà de Llobregat
* 2019: Horst aan de Maas
* 2020: Limerick
* 2020: Malinas
* 2021: Lappeenranta
* 2021: Gabrovo
* 2022: Valongo
* 2022: Winterswijk
* 2024: Velenje
* 2024: Helsingør

## 2010 eta 2011 urteetako sariak 
35 hiri aurkeztu ziren 2010 eta 2011 urteetan **Europako Hiriburu Berde** izateko. 2009ko otsailean, epaimahaiak Stockholm eta Hamburg izendatu zituen garaile. Gainerako finalistak Amsterdam, Bristol, Kopenhage, Münster, Friburgo, eta Oslo izan ziren.

## 2012 eta 2013 urteetako sariak 
17 hiri aurkeztu ziren 2012 eta 2013 urteetan **Europako Hiriburu Berde** izateko. 2010eko urrian, epaimahaiak Gasteiz eta Nantes izendatu zituen garaile. Gainerako finalistak Malmö, Bartzelona, Reykjavik eta Nuremberg izan ziren.

## Kanpo estekak 
*  Europako Hiriburu Berdearen sariaren webgunea.
Kosinu

Matematiketan, **kosinua** (laburtuta **cos**) angeluaren funtzio trigonometrikoa da. Angelu zorrotz baten kosinua triangelu zuzenaren testuinguruan definitzen da: angeluaren ondoan dagoen katetoaren luzera zati triangeluaren alderik luzeena (hipotenusa) eginez lortzen da.

Orotarapena eginez, kosinuaren definizioa (eta beste funtzio trigonometrikoak) edozein balio errealentzat zabaldu daiteke unitate zirkunferentziaren segmentuen luzeran neurtuta. Kosinuaren definizio modernoagoek diote ekuazio diferentzialen serie infinituen soluzio bezala adieraz daitekeela, haren hedapena edozein balio positibo zein negatibo edo zenbaki konplexua izanik.

Kosinuaren funtzioa fenomeno periodikoen modeloak adierazteko erabiltzen da, hala nola, soinu- eta argi-uhinak, osziladore harmonikoen posizioa eta abiadura, eguzki-argiaren intentsitatea eta egunaren luzera, eta urtean zehar gertatzen diren batez besteko tenperaturaren aldaketaren kalkulua.
:

## Triangelu zuzenaren definizioa 
*α* angelu zorrotzaren sinu funtzioa definitzen hasteko, *α* neurriko triangelu zuzen bat izan behar dugu. Alboko irudian ikus daitekeenez, guri interesatzen zaigun angelua A erpinean dagoena da. Triangeluaren hiru alboei honela deritze:
* **Aurkako** deritzo interesatzen zaigun angeluaren aurrean dagoen katetoari, eta kasu honentan **a** bezala adierazi dugu.
* **Hiputenusa** deritzo angelu zuzenaren aurrean dagoen aldeari, kasu honetan **h**. Hipotenusa triangelu zuzenaren alderik luzeena da beti.
* **Albokoa** da geratzen den aldea, kasu honetan **b**. Alde hau da aipatutako bi angeluak batzen dituena, hau da, interesatzen zaigun angelua eta angelu zuzena elkartzen dituen katetoa.
Behin triangelua definiturik dugula, *α-*ren sinua ondokoko aldearen luzera zati hipotenusaren luzera izango da:

:\cos \alpha = \frac {\textrm{ondokoa}} {\textrm{hipotenusa}}.

## Unitate zirkunferentziaren definizioa 
thumb|right|Unitate zirkunferentzian, puntu beltzaren koordenatu kartesiarrak *t* angeluaren arrazoi trigonometrikoek adierazten dituzte
Trigonometrian, unitate zirkunferentzia bat erradiodun zirukulua da, (0,&nbsp;0) puntuan (koordenatu kartesiarretan) jatorria duena.

Jatorritik hasten den lerro zuzen bat egin x ren ardatz positiboarekin \theta angelua sortzen duena, lerro zuzen hori unitate zirkunferentziarekin ebaki arte. x eta y koordenatuak ebakitze-puntu horretan, \cos (\theta) eta \sin(\theta) dira hurrenez hurren. Puntuaren jatorriarekiko distantzia beti izan da bat.

## Identitateak radianetan 
Berdintza hauek \theta angeluak har ditzakeen balio guztietarako betetzen dira.
:
\cos(\theta) = \sin\left(\frac{\pi}{2} + \theta \right).  

### Erreziprokoa 
Kosinuaren erreziprokoa sekantea da, esaterako, \cos x-ren erreziprokoa \sec x da.Sekanteak hipotenusaren luzeraren ratioa ondoko aldearen luzerarekiko ematen digu.
:\sec x = \frac{1}{\cos{x}} = \frac {\textrm{hipotenusa}} {\textrm{ondokoa}} = \frac{h}{b}. 

## Ikus gainera 
* Sinu
* Tangente

## Kanpo estekak 
* Funtzio trigonometrikoak. Hiru.com
Rantxera

**Rantxera** Mexikoko musika genero tradizional bat da, Mexikoko Iraultza garaian sortua. Hasieran pertsona batek, gitarraren laguntzaz abesten bazen ere, ondoren Iraultza osteko urteetan Jaliscon sortutako mariatxi taldeekin lotura estua izan du. Nola nahi ere Mexikoko talde *norteño*-ek ere abesten dituzte. Cuco Sánchez, José Alfredo Jiménez, Lola Beltrán, Miguel Aceves Mejía, Vicente Fernández, Pedro Infante, Jorge Negrete, Javier Solís eta Chavela Vargas rantxera egile edota abeslari ospetsuenetako batzuk izan dira.

## Kanpo estekak
Millstreet

**Millstreet** (irlanderaz *Sráid an Mhuilinn*) Irlandako Corkeko konderriaren iparraldean kokatzen den herria da. 1.500 biztanle inguru ditu.

Nahiz eta herri txikia izan, bertako *Green Glens Arena* guneak ikuzkizun, kirol txapelketa eta erakustazoka garrantzitxuak, 1993ko Eurovision Abesti Lehiaketa, edo nazioarteko artisten kontzertuak jaso izan ditu.

## Herri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
* Millstreet herriko webgunea
Eduardo Noriega

**Eduardo Noriega Gómez** (Santander, Kantabria, 1973ko abuztuaren 1a) espainiar aktore bat da.

## Biografia 
1973ko abuztuaren 3an Kantabriako Santander hiriburuan jaio zen. Eduardo zazpi anaietan txikiena da, eta haietatik antzezpenean jardun izan duen bakarra. Bere lehenbiziko bokazioa musika izan zen, horregatik bere hiriko kontserbatorioan bost urtez solfeoa, armonia, korala eta pianoa ikasi zituen.

Urteak igaro ala, bere aukerak zabaldu nahi izan zituen eta Madrilgo Arte Dramatiko Ikastetxera antzezpena ikastera joan zen. Zinemako bere lehenbiziko urratsak hainbat zuzendari hasi berriren film laburretan parte hartuz egin zituen. Zuzendari haietako bat Alejandro Amenabar izan zen, eta harekin batera geroago bi film luze egingo zituen.

Noriegak denbora gutxi behar izan zuen espainiar zinemagintzako panoramaren barnean bere lekua egiteko, *Tesis* filman parte hartu zuen, baina batez ere *Abre los ojos* filman bere lehenbiziko paper nagusia antzeztu eta bere aurreneko Gizonezko Antzezpen Onenaren Goya Sarirako izendapena lortu zuen. Beranduago, 2005an El Lobo filman ere paper nagusia antzeztu eta berriz ere Gizonezko Antzezpen Onenaren Goya Sarirako izendatua izan zen.

Bere lehenbiziko filma 1994an Montxo Armendariz nafar zuzendariak zuzendutako *Historias del Kronen* izan zen.

Ordudanik, Eduardok hainbat filma arrakastatsutan parte hartu du, esate baterako Mateo Gilen *Nadie conoce a nadie* edota Guillermo del Tororen *El espinazo del diablo* filmak.

Marcelo Piñeyro argentinarraren *Plata Quemada* filman Leonardo Sbaraglia aktorearekin bat poliziarengandik ihesi zihoan lapur bat antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Film luzeak 
### Film laburrak 
### Telebista 
* Colegio Mayor: 1994ko Telemadrid kateko telesaila
* Colegio Mayor: 1996 - 1997ko TVE kateko telesaila
* Shweppes freskagarriaren iragarkia: 2007

## Sariak eta izendapenak 
**Goya Sariak**

**Platako Fotogramak**

**Aktoreen Batasuna ("Unión de Actores")**

* AICA Zinemaldiko Aktore Onena, *Luna* filma, zuzendaria: Alejandro Amenabar (1994).
* Alcalá de Henaresko Zinemaldiko Aktore Onena, *Luna* filma, zuzendaria: Alejandro Amenábar (1994).
* Aguilar de Campoóko Aktore Onena, *Allanamiento de morada* filma (1999).
* Menorcako Zinemaldiko Aktore Onena, *La fuente amarilla* filma (1999).
* 2001eko Europar Errebelazioa, Canneseko Zinemaldia (2001).

## Kanpo estekak 
* Eduardo Noriegaren webgune ofiziala  
* Eduardo Noriega aktorearen IMDBko fitxa ikusgai