Melillako geografia

Melillako geografiaren ezaugarri nagusia Afrikako iparraldean dago, Tres Forcas lurmuturraren ekialdean. **Melillako** hiri autonomoa Europar Batasunak Afrikan dituen lurreko bi mugetako bat da.

## Kokapena eta azalera 
Melilla Afrikako ipar-mendebaldean dago, Alborango itsasoak bustita eta Almeriako kostaldearen parean. Hondartzen eta portuaren inguruko zirkuluerdi zabal batean dago, Tres Forcas lurmuturraren penintsularen ekialdeko aldean, Gurugú mendiaren oinetan eta Oro ibaiaren bokalean, itsas mailatik bi metroko altueran. Jatorrizko hirigunea penintsulako 30 m. Inguruko mendixka baten gainean eraikitako gotorlekua zen.

## Klima 
Melillako klima Ksa motako klima mediterraneoa da, Köppen-en sailkapen klimatikoaren arabera, nahiz eta 981-2010 aldian klima erdiidorren eta ez erdiidorren arteko mugatik gertu egon. Klima epela da, sartaldeko eta sortaldeko haizeekin, tarteka Saharako haizearekin ere bai. Urteko batez besteko tenperatura ingurukoa da. Neguak epelak izaten dira, urtarrilean baino zertxobait altuagoak, eta udak epelak, abuztuan ingurukoak. Abuztuan, udako hilabeterik beroenean, batez besteko maximoak °C-tik behera gelditzen dira, baina minimoak °C-tik gorakoak dira. Urteko prezipitazioa mm-tik behera dago. Euririk handienak neguan, udaberrian eta udazkenean izaten dira; uda, berriz, oso urtaro lehorra da, eta uztailean, batez beste, 1 mm-ko prezipitazioa baino ez du izaten. Urteko eguzki orduak oso altuak dira, 2600 ordu inguru.

## Erliebea 
Melillako erliebearen ezaugarria barietatea da, penintsula harritsua, goi-lautada eta mendigune bolkanikoa barne. Mediterraneo itsasorantz proiektatzen den Melillako penintsula, erliebe jasoa da nagusi. Hego-ekialdean, Mar Chica aintzira dago, itsasertzean, eta, hegoaldean, Gurugú mendigune bolkanikoa. Hiriaren altuera maximoa itsas mailatik 200 m-ra dago. Melilla ekialdean itsasorantz leunki jaisten den muino baten gainean eraikita dago; mendebaldean, berriz, lur gorabeheratsuagoa du. Ekialdeko kostaldean itsaslabar arrokatsuak daude, eta itsasorako ikuspegi panoramikoak dituzte. Erliebe anitz horrek eragina izan du hiri-konfigurazioan: alde zaharra lurraren irregulartasunetara egokituta dago, eta auzorik modernoenak eremu lauenetan hedatzen dira.

## Hidrografia 
Melillako ibai nagusia Oroko ibaia da, Marokoko Gurugu mendian jaiotzen dena, non *Meduar Ibaia* deitzen den, hiriaren hego-mendebaldean, eta San Lorenzo eta Los Cárabos hondartzen artean itsasoratzen dena, Melillako badian.

Lehor egoten da urte osoan, eta euria etengabe egiten duenean bakarrik hartzen du emaria. 2008ko urriaren 26an, adibidez, Melillako hesia behera bota zuen, eta Oroko ibaiak eta haren errekek gainezka egin zuten. Ondorioz, Melillako hesitik hurbil dagoen presa txiki bat suntsitu zen, Nano ibaian. Gutxi gorabehera SO-NE ikasturtea du eta ezkerretik Tigorfaten errekak, Heriotzaren altxonbidea, Nano ibaia eta Cabrerizas sakana hartzen ditu. Eskuinetik Farhana eta Sidi-Guariach errekak hartzen ditu.

## Lurzorua 
Pedogenesia prozesu sintetiko bat da, eta gainerako faktore naturalek parte hartzen dute, bai biotikoek, bai abiotikoek.

Melillak geografia eta erliebe menditsua du, eta horrek eragina du lurzoruen eraketan. Mediterraneoko klimak, uda lehor eta negu leunekin, lurzoru karetsu eta harritsuak sortzen ditu. Landarediak, batez ere sastrakek eta baso sakabanatuek, humusa sortzen laguntzen du, eremu batzuetan emankortasuna areagotuz.

Melillako lurzoruetan kareharriak, harritsuak eta buztintsuak daude, erliebearen eta altueraren arabera. Pedogenesi-prozesuak higadurak, materia organikoaren deskonposizioak eta lurzoruen alkalinotasunak markatzen dituzte, kareharria dagoelako. Hala ere, giza jarduerek, hala nola urbanizazioak eta nekazaritzak, prozesu horiei eragin diete, eta lurzorua trinkotzea eta emankortasuna galtzea eragin dute.

## Flora 
[thumb|[Datil-palmondo|Palmondo arrunta]]
Melilla, biogeografikoki hitz eginez, Erreinu Holartikoaren parte da, zehazki Mediterraneo Eskualdearen parte, Mediterraneo Mendebaldeko azpi-erregioaren parte.

Oro har, Melillako ohiko landaredia baso mediterraneoa da, hosto iraunkorreko eta xerofiloko landaredia du ezaugarri, eta udan lehortera egokitzen da. Errostrogordoko Pinudietan ugariak dira: pinu karraskoa, acebuche, *ficus benjamina*, *trachycarpus fortunei*, cipres eta capsicum annuum. Oihanpe nagusia espezie arantzatsu eta aromatikoek osatzen dute: erromeroa, ezkaia eta txara Melillan oso ohikoak dira.

## Fauna 
[thumb|[Chamaeleo chamaeleon|Kameleoi arrunta]]
[thumb|[Greziar dortoka|Dortoka mairua]]
Melillako faunak lotura estua du bere ingurune naturalarekin, batez ere eskualde horretan nagusi den landarediarekin. Hiri-hedapenak eta giza inpaktuak eragindako aldaketak gorabehera, espezie-aniztasun harrigarri batek lortu du lurralde horretara egokitzea eta bertan bizirautea.

Espezie adierazgarrienen artean, narrastiak dira aipagarrienak, hala nola kameleoi arrunta (*Chamaeleo chamaeleon*) eta dortoka masusta (*Testudo graeca*), eskualdean bakarrak direnak eta desagertzeko arriskuan daudenak. Dortoka moreak, bereziki, harreman historikoa du Melillarekin, antzinatik bere presentziaren ebidentzia aurkitu baita. Espezie hori bertako faunaren zati garrantzitsua da oraindik ere, eta gatibualdian duen ospeak Melillako kulturarekiko gertutasuna islatzen du.

Hegaztien fauna ere oso aberatsa da, eta hainbat harrapari-espezie nabarmentzen dira, egunekoak zein gauekoak, hala nola belatz handia, belatz txikia eta hontza. Gainera, Melillako hegaztien migrazio-pasea nabarmena da: 100 espezie baino gehiago daude erregistratuta Europa eta Afrika arteko ibilaldietan zerua zeharkatzen.

Desagertzeko arriskuan dauden espezieak ere badaude Melillako itsas ekosisteman, hala nola haril dortoka eta mando izurdea, nahiz eta ekosistema horiei buruzko informazioa mugatua den. Gainera, bertako uretan espezie interesgarriak daude, hala nola Mediterraneoko koral-hondoak eta hainbat itsas ornogabe espezie.
[thumb|[Aguadú hondartza|Cortados de Aguadú]]

## Espezie inbaditzaileak 
Melillan, Espezie Exotiko Inbaditzaileak (EEI) kalte handia egiten ari dira tokiko biodibertsitatean, batez ere hezeguneetan eta eremu babestuetan. Espezie inbaditzaile nagusiak hauek dira:

* Mimosa (Acacia cyanophylla) eta Cañavera (*Arundo donax*) ibaien ubideak inbaditu dituzte, uraren fluxua aldatuz eta espezie autoktonoak lekuz aldatuz.
* Cotorra Argentina (Myopsitta monachus), bertako hegaztiekin baliabideengatik lehiatzen dena.
* Ozpin-olioa (Oxalis pes-caprae), katuaren burua (Helianthemum caput-felis), eskualdeko landare babestu bat, ordezkatzen ari dena.

Inbaditzaile horiek uretako ekosistemak aldatzen dituzte, espezie natiboak lekuz aldatuz eta habitaten egitura aldatuz. Ziria babesteko kontserbazio-ahaleginak egin arren, espezie inbaditzaileak kontrolatzeko erabilera-planik ez izatea eta hirigintza-presioa funtsezko erronkak dira oraindik ere.

## Naturgune babestuak 
thumb|Lapa herrumbrosa, desagertzeko arriskuan dagoen espeziea
Melillako hiriak bi gune babestu ditu Natura 2000 Sarearen barruan: LICak (Garrantzi Komunitarioko Lekuak)

* Nanoren sakana. Eremu militarra denez, araarraren (Tetraclinis habitata da. Araar hori Atlaseko basoetako koniferoa da, eta katu-buruaren jarilla (Helianthemum caput-felis) edo Cartagenako jara (Cistus heterophyllus) ditu. Animalia-espezieei dagokienez, batzuetan marokoar aldeko urre-koloreko txakala (*Canis aureus*) ikus daiteke, eta ohikoa da narrastiak aurkitzea, hala nola dortoka masusta (*Testudo graeca*) eta kameleoi arrunta (*Chamaeleo chamaeleon*)
* Aguaduren moztuak. Eremu itsas-lehortarra. Hor sartzen dira itsaslabarrak, hondartzak eta itsas hondoak, guztiak ere landare- eta animalia-espezie ugaritakoak. Itsaslabarren gainean habia egiten duten hegaztien koloniak nabarmentzen dira, hala nola Audouineko kaioak (*Larus audouinii*). Itsas hondoetan oso nabarmena da lapa herdoiltsua (Patella ferruginea), desagertzeko arriskuan dagoen molusku espezie bat, hemen ugari aurkitzen dena. 15 edo 20 m-ko sakoneratik aurrera, Espainiako koral-hondo mediterraneo onenetako batzuk daude. Eta lurreko plataforman ugariak dira inguruko hainbat artropodo eta lurreko molusku endemiko espezie.

## Kostaldea 
Hiriak Aguadu, Horcas Coloradas, Alcazaba, Galapagoak, Trapagaran, San Lorenzo, Cárabos, Hipodromoa eta Hipika hondartzak ditu.
Fitxategi:Cortados_de_Aguadú_7.jpg|link=Archivo:Cortados_de_Aguadú_7.jpg|Playa de Aguadú
Fitxategi:Horcas_Coloradas_(1).jpg|link=Archivo:Horcas_Coloradas_(1).jpg|Playa de Horcas Coloradas
Fitxategi:Ensenada_de_los_Galápagos,_Melilla_(3).jpg|link=Archivo:Ensenada_de_los_Galápagos,_Melilla_(3).jpg|Ensenada de los Galápagos
Fitxategi:Trápana,_MelillaCerca_pero_sin_poder_llegar_(3622271396).jpg|link=Archivo:Trápana,_MelillaCerca_pero_sin_poder_llegar_(3622271396).jpg|Cala de Trápana
Fitxategi:PAPEA_(2)_(9773256625).jpg|link=Archivo:PAPEA_(2)_(9773256625).jpg|Playa de San Lorenzo
Fitxategi:Playa_de_los_Cárabos_(9436872331).jpg|link=Archivo:Playa_de_los_Cárabos_(9436872331).jpg|Playa de los Cárabos
Fitxategi:Playa_del_Hipódromo5,_Melilla.jpg|link=Archivo:Playa_del_Hipódromo5,_Melilla.jpg|Playa del Hipódromo
Fitxategi:Puerto_de_Melilla_desde_la_playa_de_la_Hípica.jpg|link=Archivo:Puerto_de_Melilla_desde_la_playa_de_la_Hípica.jpg|Playa de la Hípica

## Poluzio atmosferikoa eta akustikoa 
Ibilgailuen zirkulazioa da hiriko poluzio-eragile nagusia. Lehorte urteak Melillan aldizkakoak izaten dira eta partikula esekien eta karbono edo nitrogeno dioxidoaren kutsatzaileen mailak igotzea eragiten dute; izan ere, urte horretan oraindik ez zituzten gainditu baimendutako mailak. Kutsadura akustikoari dagokionez, Melillan 65,7 dezibeliotik gora daudela detektatu da, Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako mailak gaindituz.

Kostaldea poluitzeko arrisku handienak ur beltzek (% 65,8) eta olioek eta petrolioak (% 34,2) sortzen dituzte. Populazio-dentsitate handia dela eta, hondakin-ur ugari sortzen da, eta itsasora isurtzen dira. Araztegi bat dago hirian, baina beste herri batzuetako isurketek Melillako hiriari eragiten diote, eta uhertasuna handitzea eragiten dute; horrek zaildu egiten du landare-organismoen fotosintesirako behar den eguzki-argia sartzea, ur-komunitateetan desoreka sortzen da materia organiko gehiegi dagoelako, eta germenak ugaritzen dira kostaldean, eta, gainera, aparrak eta esne-gainak agertzen dira itsas azalean.

## Arrisku naturalak 
Melillak hainbat arrisku natural ditu, lurralde-antolamendua eta hiri-garapena baldintzatzen dituztenak. Arrisku nagusia uholde-arriskua da, batez ere, euriteen ondoren errekasto-urek eragindakoa. Hiria zeharkatzen duen Oro ibaiak edukiera mugatuko ibilgu artifiziala du, eta horrek gainezkatze ugari eragiten ditu, batez ere bokalean, Industrial eta Real auzoei eraginez.

Ibaiaren uholdeak larriagotu egiten dira hondakin solidoen pilaketagatik, zortasun-eremua legez kanpo okupatzeagatik eta ibilgua ez garbitzeagatik. Gainera, zenbait hirigintza-jarduerak aldatu egin dute jariatze-uren sare naturala, eta handitu egin dute eurien aurreko zaurgarritasuna.

Lurraldean dauden beste arrisku batzuen artean, ubideen eta itsasertzaren higadura, itsaslabarren zonetan lur-jausi puntualak eta arrisku sismiko neurritsua daude, 0,08 g-ko azelerazio sismikoarekin. Horri esker, VI-ko intentsitateko lurrikarak aurreikus daitezke 500 urteko birgertatze-aldietan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Melillako hesia
* Alborango itsasoa
* Burujabetza plazak