open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flandriako azoka eta ikuztegia

***Flandriako azoka eta ikuztegia*** Joos Momper margolari flandiarraren margolana da. 1620. hamarkadan egin zuen. Espezialista batzuen ustez Momperren eta Jan Brueghel Zaharraren arteko kolaborazioaren fruitua izan daiteke. Bigarren honen eragina, behintzat, nabaria da. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan erakusten da. Erabilitako teknika olio mihise gainean da.

## Historia 
Margolana gaur egun Madrilgo Prado museoan dago. Errege Bildumaren parte izan zen XVIII. mendearen hasieratik gutxienez, Zarzuela jauregian zegoenean.

## Deskribapena 
Margolanak tamaina handia du: 166x194 zm.

Paisaia-pinturaren eta genero-pinturaren arteko nahasketa da obra hau. Flandrian ohikoa zen arropa zuritzea landetan. Pertsonek oihalak zabaltzen zituzten eremu batean, zuritzeko. Horretarako espazio irekia erabiltzen zen non, eguzki-argiaren eraginez, oihalak garbitzen eta zuritzen ziren.

Zuriketa-eremuak ere ohikoak ziren Ingalaterrako iparraldean. Flandestarrek hara emigratu zuten Erdi Aroan eta Aro Modernoaren hasieran; adibidez, uste da Whitefield hiriaren izena, Manchesterren kanpoaldean, kolono flandestarrek erabilitako Erdi Aroko zuritze-eremuetatik datorrela.

Ezkerrean, margoak hiriko merkatu zalapartatsu bat irudikatzen du. Kontraste atsegina dago merkatu biziaren eta frenetikoaren eta zuritze-eremu lasaiaren artean; baita lehen planoaren eta zeru garaiaren artean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Mercado y lavadero en Flandes* Margolana Pradoko museoaren webgunean.
Osbert Sitwell

**Francis Osbert Sacheverell Sitwell** (Londres, 1892ko azaroaren 6a - Florentzia, 1969ko maiatzaren 4a) ingeles idazlea izan zen.

Edith arreba zaharrena ere idazlea izan zen, baita Sacheverell anaia ere. Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, Mendebaldeko Fronteko lubakietan. Garai hartan, bere anai-arrebekin kolaborazioak eta antologiak idazten hasi zen.

Alderdi Liberaleko hautagai izan zen 1918ko hauteskundeetan, baina gerora bere ideologiak eskuinerantz egin zuen. Ondare arkitektonikoa babesteko kanpainak egin zituen eta fenomeno paranormalei buruzko interesa agertu zuen, eta Mamuen Klubeko kide izan zen.

Olerkiak, eleberriak, arte-kritika eta kazetaritza idatzi zituen. Aita hil zenean baronet titulua hartu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Triple Fugue* (ipuinak) (1924)
* *Discursions on Travel, Art and Life* (saiakerak) (1925)
* *Before the Bombardment* (eleberria) (1926)
* *The Man Who Lost Himself* (eleberria) (1929)
* *Dumb-Animal and Other Stories* (1930)
* *Collected Poems and Satires* (1931)
* *Winters of Content, More Discursions on Travel, Art and Life* (1932)
* *Dickens* (1932)
* *Miracles on Sinaï* (eleberria) (1934)
* *Penny Foolish: A Book of Tirades and Panegyrics* (1935)
* *Those Were the Days* (eleberria) (1937)
* *Escape With Me - An Oriental Sketch-book* (bidaiak, Txina) (1939)
* ''A Place of One's Own* (eleberria) (1940)
* *Selected Poems* (1943)
* *Left Hand! Right Hand!* (autobiografia, 1. lib.) (1944)
* *Sing High, Sing Low* (saiakerak) (1944)
* *The Scarlet Tree* (autobiografia, 2. lib.) (1946)
* *Four Songs of the Italian Earth* (1948)
* *Great Morning* (autobiografia, 3. lib.) (1947)
* *Laughter in the Next Room* (autobiografia, 4. lib.) (1948)
* *The Death of a God and Other Stories* (1949)
* *Noble Essences* (autobiografia, 5. lib.) (1950)
* *Tales My Father Taught Me* (1962)
* *Pound Wise* (1963)
* *Wrack at Tidesend (olerkiak) (1954)

## Kanpo estekak
Tori Bowie

**Frentorish "Tori" Bowie** (Sand Hill, Mississippi, 1990eko abuztuaren 27a - Horizon West, Florida, 2023ko apirilaren 23a) estatubatuar atleta izan zen.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan hiru domina irabazi zituen: urrezko domina 4x100 metroko erreleboan, zilarrezko domina 100 metroko proban eta brontzezko domina 200 metroko lasterketan.

2017ko Munduko Atletismo Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 4x100 metroko errelebo eta 100 metroko lasterketetan. 2015eko munduko txapelketan brontzezko domina lortu zuen 100 metroko proban.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor H. Porter

**Eleanor Hodgman Porter**, jaiotzez **Eleanor Emily Hodgman**, (Littleton, Ameriketako Estatu Batuak, 1868ko abenduaren 19a – Cambridge, Ameriketako Estatu Batuak, 1920ko maiatzaren 21a) idazle estatubatuarra izan zen.

## Bizitza 
Littletonen (New Hampshire) jaio zen 1868ko abenduaren 19an. Gurasoak Llewella French (jaiotzez Woolson) eta Francis Fletcher Hodgman izan ziren. Arbasoen antzera, Eliza kongregazionalekoa zen.
 
Abeslari gisa trebatu zen eta Ingalaterra Berriko Kontserbatorioan ikasi zuen hainbat urtez. 1892an John Lyman Porterrekin ezkondu zen eta Massachusettsera joan zen bizitzera. 1901ean, musika utzi eta ipuinak eta, geroago, eleberriak idazten eta argitaratzen hasi zen. Ez zuen seme-alabarik izan.

## Lanak 

;Ipuinak
* *A Delayed Heritage*
* *A Four-Footed Faith and a Two*
* *A Matter of System*
* *A Mushroom of Collingsville*
* *A Patron of Art*
* *Angelus*
* *Crumbs*
* ''Millionaire Mike's Thanksgiving*
* *That Angel Boy*
* *The Apple of Her Eye*
* *The Daltons and the Legacy*
* *The Elephant's Board and Keep*
* *The Folly of Wisdom*
* *The Glory and the Sacrifice*
* *The Indivisible Five*
* *The Lady in Black*
* *The Letter*
* *The Saving of Dad*
* *When Mother Fell Ill*
* *When Polly Ann Played Santa Claus*
* *Women in Black*
;Eleberriak
* *Cross Currents* (1907)
* *The Turn of the Tide* (1908)
* *The Story of Marco* (1911)
* *Miss Billy* (1911)
* *Miss Billy's Decision* (1912)
* *Pollyanna* (1913)
* *The Sunbridge Girls at Six Star Ranch* (1913)
* *Miss Billy Married* (1914)
* *Pollyanna Grows Up* (1915)
* *Just David* (1916)
* *The Road to Understanding* (1917)
* *Oh, Money! Money!* (1918)
* *The Tangled Threads* (1919)
* *Dawn* (1919)
* *Mary Marie'' (1920)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wayback Machine

**Wayback Machine** (ˈwejbak maˈʃin ahoskatua) Interneteko orrialde edo gune askoren kopiak dituen zerbitzu eta datu-basea da. Proiektu horren ondorioz, denboran zehar webgune jakin batek izan dituen historia edo aldaketak kontsulta daitezke.

## Ezaugarriak 
Wayback Machine zerbitzuak modu sinplean funtzionatzen du: nahikoa da webgune baten helbidea (URL) tekleatzea artxiboan gordeta dagoen azken kopia zein den ikusteko. Orri jakin bat garai batean nolakoa zen ikusi nahi badugu, orduan, Wayback Machinek orrialdea zein data eta urtetan bisitatu nahi dugun eskatuko digu. Pantailaren goiko aldean, egutegi bat dago, denboran zehar, harrapaketak grafikoki ikusteko aukera ematen duena. Grafikoko barren luzerak adierazten du zein hilabetetan egin ziren kopia gehien.

Webgune horrek web orriaren eduki guztia gordetzeko egiten duena oso sinplea da, baina burutsua: iturburu-kodearen html edukia bakarrik biltegiratzen du, eta ez ditu irudiak gordetzen, kodea baizik; horregatik, irudi-zerbitzari batek jatorrizko webguneko irudiren bat ezabatzen duenean, irudi hori ez da erreproduzitzen, 404 errore gisa markatzen da. 2012an, 10 informazio-petabyte zituen, eta hilean 20 terabyte inguru hazten zen; 2019ko urrian, 20 petabyte baino gehiago zeuden biltegiratuta. 2020ko abenduan, 70 petabyte baino gehiago zeuden biltegiratuta.

Hala ere, Wayback Machine-k Interneten kopia osoa dauka hainbat tokitan informazio indexazioa eta grabazioa saihestuz, adibidez robots.txt artxiboa: User-agent: ia_archiver Disallow: / erabiliz

### Wayback CDX Server API 
2015eko azaroaz geroztik, Wayback Machinek orrialdeen harrapaketak indexatzeko zerbitzu bat du, eta horri esker, berehala jakin daiteke URL bakoitzerako grabatuen historia, bai formatu propioan, bai JSON formatuan. Zerbitzu hori beta fasean dagoen proiektua da, Wayback CDX Server API izenekoa, eta iturburu-kodea eta erabilera-eskuliburua GitHub. helbidean daude.

## Gorabeherak 
Wayback Machine delakoak hainbat gorabehera izan ditu bere historian, eta hauek izan dira garrantzitsuenak:

* 2017ko urtarrilean, osagarri bat garatu zuten, bai Chromium nabigatzailearentzat, bai Google Chromerentzat. Horri esker, bistaratzen ari den web orria gorde daiteke, orri hori lehenago Wayback Machine-n gorde den bilatu eta Twitterren bilaketa azkarra egiteko aukera ere ematen du, besteak beste. Osagarria behar bezala katalogatuta dago Chrome Web Store-n.
* 2020ko urrian, Wayback guneak funtzionatzeari utzi zion; baina, ondoren, berriro funtzionatu zuen hilabete geroago akatsa konpondu ondoren.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Webgune ofiziala (ingelesez)
Eva Ekeblad

**Eva Ekeblad** (jaiotza izenez, **Eva De la Gardie**; Stockholm, 1724ko uztailaren 10a - Lidköping, 1786ko maiatzaren 15a), suediar nekazaria, zientzialaria, literatur aretoen anfitrioia eta Suediako Erresumako kondesa izan zen. Bere aurkikuntzarik ezagunena patatak erabilita irina eta alkohola lortzea izan zen (1746). Suediako Zientzien Errege Akademiako lehen emakumezko kidea izan zen (1748).

## Jarduera zientifikoa 
Ekebladek metodo bat garatu zuen irina eta alkohola egiteko patatak erabiliz. Orduan, patata landareak landatzen hasi zen, 1658an Suedian sartu zirenak, baina ordura arte aristokraziaren negutegietan bakarrik landatzen ziren. Horrek asko hobetu zituen elikadura-ohiturak, eta murriztu egin zituen goseteak. Aurretik, alkohola gari, zekale eta garagarretik lortu zen; aldaketa eginda, ale preziatu horiek, ogia egiteko erabili ahal izan ziren.

Xaboia erabiliz ehunezko kotoia eta artilea tindatzeko metodo bat ere aurkitu zuen (1751), eta garai hartako kosmetikoen osagai arriskutsuak patatatik eratorritako hautsak eginez nola ordezkatu aurkitu zuen (1752). Esaten denez, patata-landareko loreak ilerako apaingarri gisa erabiltzea sustatzen zuen.

Evak Suediako Zientzien Errege Akademiari idatzi zion 1746an egindako lehen aurkikuntzari buruz. 1748an, Akademiak aukeratu zuen lehen emakumea izan zen, baina ez zuen inoiz parte hartu erakundearen topaketetan. 1751aren ondoren, Akademiak ohorezko kide gisa aipatu zuen, kide oso gisa aipatu beharrean, estatutuak gizonei mugatzen baitzien kidetza.

## Bizitza pertsonala 
Eva De la Gardie Magnus Julius De la Gardie konde estadististaren (1668-1741) eta Hedvig Catharina Lilje politikari amateur eta literatur aretoetako anfitrioiaren alaba zen; Carl Julius de la Gardie kapitainaren arreba eta Hedvig Catharina De la Gardie ahizpa, eta Hans Axel de Fersenen izeba. Bere anaia Catalina Carlota De la Gardieren senarra eta Hedvig Tauberen koinatua izan zen.

Eva, 16 urte zituela (1740) ezkondu zuten Claes Claesson Ekeblad kondearekin, eta zazpi seme-alabaren (mutiko bat eta sei neska) ama izan zen. Bikotea Stockholmen eta Västergötlandeko etxalde batean bizi zen, eta suediar nobleziaren goi-mailakoak ziren. Eva Ekeblad ospetsua zen pobreekiko zuen karitateagatik.

Senarra kanpoan egoten zen, eta Eva etxaldea gobernatzeaz arduratzen zen, eta Mariedal eta Stola Manorreko landa-batzarretako administratzaileak gainbegiratzen zituen. Stockholmen, kultur areto bateko anfitrioia zen, eta honela deskribatu zuten: "ohorea orbangabea zuten dama aristokratiko bakanetakoa". Johan Helmich Romanen meza musikako lehen kontzertuak Ekeblad jauregian egin ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Devil's Arithmetic

'''''The Devil's Arithmetic''''' 1999ko  Donna Deitch zuzendari estatubatuarraren filma da, Jane Yolenen izen bereko eleberrian oinarritua.

## Argumentua 
Hasieran Hannah neska neraba lagunekin tatuaje-areto batean zer tatuaje nahi duen hausnartzen ari da. Erabaki baino lehen, Pessaheko afarira berandu iritsiko dela konturatzen da. Gorroto du familiaren sederrera joatea, senideek istorio berdinak kontatzen baitituzte eta Hannah nekatuta dago iraganari buruz entzuteaz. Bere izebak esaten dio urtero Hannah bere izenkide Chana dirudiela, baina ez dio Chana nor zen edo zer egin zuen kontatzen. Seder bitartean, Hannahk sarrerako atea irekitzen du Elias profetari sartzen utziko, baina poloniar herrixka bat ikusten du apartamentuaren kanpoaldean beharrean. Bat-batean, leku berri batean ez ezik, 1941ean ere badago.

Hannah izeba Gitl eta lehengusina Rivkaren etxean dago. Gaixorik egon dela esaten diote eta horrek etorkizunari buruz dituen iruzkin bitxiak azaldu beharko lituzke. Biharamunean, familia herrira joaten da ezkontzara. Soldadu naziek eskontza eten egiten dute, herritar guztiak birkokatuko dituztela esanez. Bidaia luze baten ondoren, kontzentrazio-esparru nazi batera iristen dira.

Hannahk ipuinak eta istorioak kontatzen dizkie beste emakumeei gogoa mantentzeko, eta eskolan historiako klaseengatik zer gertatuko den gero badakiela azpimarratzen du, baina inork ez dio sinesten.

Egun batean, komandantea Rivka eta beste presoak gaixorik daudela ohartzen da, eta gas ganberara joateko agintzen die. Inork ikusi baino lehen, Hannah Rivkarekin lekuz aldatzen da. Gas ganbara sartzean, gaur egunera itzultzen eta bere familiaz inguratuta esnatzen da. Izeba Eva besarkatu eta Rivka deitzen dio, bere harridurarako. Modu pribatuan hitz egiten dute eta Hannahk aurretik ezagutzen ez zituen xehetasunak betetzen ditu.

## Aktoreak 
## Ekoizpena 
Vilniusen (Lituania) 1998ko udazkenean filmatu zen. Filmaketa hasi aurretik, Auschwitz antza izateko diseinatutako kontzentrazio-esparru bat eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navahrudakeko martiriak

**Navahrudakeko martiriak** 1943ko abuztuaren 1ean Navahrudaken (Polonia okupatua, gaur egungo Bielorrusia) Gestapok fusilatu zuten hamaika moja katoliko (Nazareteko Familia Santuaren ahizpak) izan ziren. 2000ko martxoaren 5ean, Joan Paulo II.a aita santuak dohatsu bilakatu zituen. Jaieguna irailaren 4an ospatzen da.

## Martirien zerrenda 
Fusilatutako hamaika mojak behean zerrendatzen dira, jaiotze-izenekin, jaiotze-datarekin eta adinekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Timothy Dunlap

Fra' **John Timothy Dunlap** (Ottawa, 1957ko apirilaren 16) Maltako Ordenako 81. Printze eta Maisu Nagusia da 2023ko maiatzaren 3tik.

Ottawa, Mendebaldeko Ontario eta Nizako unibertsitateetan ikasi zuen eta 1986an New Yorkeko abokatu-bulego batean sartu zen. Aditua da sozietate- eta immigrazio-zuzenbidean, eta Egoitza Santuak Nazio Batuetan duen enbaxadako aholkularia.

1996an sartu zen Maltako Ordenan, eta 2008an betiko botoak eman zituen. 2006an Lurdako Subprioratuko Nagusia hautatua izan zen. 2014ko maiatzean Kontseilu Subiranoko kide hautatu zuten bost urterako.

Frantzisko Aita Santuak Maisu Handiaren Ordezkari izendatu zuen 2022ko ekainaren 13an. 2023ko maiatzaren 3an Malta Ordenako 81. Maisu Nagusia aukeratu zuten. Jatorri noblerik ez duen lehen Maisu Handia da, 2022an Ordenaren araudia aldatu zenetik posible dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etorkizuneko belaunaldia

thumb| Etorkizuneko gizakien bizitzaren kopuru potentziala ilustratzea.
**Etorkizuneko belaunaldiak** oraindik jaio ez diren pertsona hipotetikoen taldeak dira. Etorkizuneko belaunaldiak egungo eta iraganeko belaunaldiekin kontrajartzen dira, eta belaunaldi-arteko ekitateari buruzko gogoeta sustatzeko gogorarazten dira.  Etorkizuneko belaunaldien pazientzia morala asko defendatu da filosofoen artean, eta altruismo eraginkorren komunitateak kausa garrantzitsu eta baztertua dela uste du.  Terminoa maiz erabiltzen da ondare kulturala edo ondare naturalaren kontserbazioa deskribatzeko.

Jasangarritasunak eta klima-mugimenduek kontzeptua hartu dute epe luzeko pentsamenduaren printzipioak legeetan sartzeko tresna gisa.  Kontzeptua askotan pentsamendu indigenari lotuta dago ekintza ekologikorako printzipio gisa, hala nola, tradizio irokesari egotzitako zazpi belaunaldiko kontzeptua. 

## Iturriak 
Terminoak gaur egun bizi den belaunaldiak etorkizuneko belaunaldiek biziko duten munduan duen eraginari egiten dio erreferentzia, gaur egun bizi diren gizakiengandik oinordetzan hartuko duten munduan. Kontzeptu hau jasangarritasunaren definiziorik gehien aipatzen den garapen iraunkorraren kontzeptuaren zati gisa aipatzen da, Nazio Batuen Erakundeko Brundtland Batzordeak 1987ko martxoaren 20an: "garapen iraunkorra gaur egungo beharrak asetzen dituen garapena da. etorkizuneko belaunaldiek euren beharrak asetzeko duten gaitasuna arriskuan jarri gabe».  

Etorkizuneko belaunaldiak nazioarteko zuzenbidean erabiltzea neurri batean Nazio Batuen Gutunak aitortzen du, zeinak etorkizuneko belaunaldien "gerra gaitza" saihestea bideratzen duena.  2021eko irailean NBEko Idazkari Nagusiaren Gure Agenda Bateratuaren txosten mugarria argitaratuta  interes berritu egin da etorkizuneko belaunaldiak sistema aldeaniztunean ulertzeko, ekiteko eta ordezkatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Vicuña

**José Joaquín Vicuña Larraín** (1786–1857) Txileko politikaria izan zen, eta Kongresuak Txileko presidenteorde gisa hautatzeak 1829ko Txileko Gerra Zibila eragin zuen. Euskal jatorrikoa zen. 

Vicuña familia boteretsu batekoa zen; bere anaietako bat, Francisco Ramón Vicuña eragin handiko politikaria izan zen, eta Manuel Vicuña Santiagoko artzapezpikua. Batez ere 1829ko presidentetzarako hauteskundeetan izan zuen paperagatik da ezaguna. Lehendakari izateko aurkeztu zen, laugarren geratuz; baina txapeldunordea (edo baita hirugarrena ere) presidenteorde izendatu beharrean, bere anaiaren alderdiak kontrolatutako Kongresuak Joaquín izendatu zuen, gerra zibila eraginez.

Vicuña herria sortu zuen 1821ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Aldunate

**Luis Aldunate Carrera** (1842ko martxoaren 3a - 1908ko apirilaren 3a) Txileko abokatua izan zen, Finantza ministroa (1881-1882) eta Atzerri Arazoetako ministroa (1882-1884) izan zena. Txileko Diputatuen Ganberako (1876–1885) eta Txileko Senatuko (1885–1891) kide izan zen.

Ambrosio Aldunate Carvajal eta Rosa Carrera Fontecillaren semea zen eta bere amaren aitona-amonak José Miguel Carrera eta Mercedes Fontecilla izan ziren.

## Bibliografia 
* Castillo Infante, Fernando; Lía Cortés y Jordi Fuentes (1996). *Diccionario Histórico y Biográfico de Chile* . Santiago de Chile: Editorial Zig-Zag. 21. or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stockholms Banco

**Stockholms Banco**, 1657an Johan Palmstruchek Stockholmen sortua, billeteak jaulki zituen lehen banku europarra izan zen. 

1661ean hasi zen billeteak zirkulazioan jartzen, urrea edo beste metal preziatu bat erakundean gordetzen zuenarentzat «ordainagiri» gisa entregatzean. Finantza-arazoak izan ondoren, 1667an likidatu zuten. 

Stockholms Banco banku pribatua zen arren, harreman berezia zuen Suediako koroarekin, eta Karlos X. erregeak Palmstruch aukeratu zuen bere zuzendaria izan zedin, eta Estatuko arauen arabera jarduteko baimena eman zion. Erakunde hori Suediako Bankuaren aitzindaria izan zen, munduko banku zentralik zaharrena baita. 1668an sortu zen Riksens Ständers Bank gisa, eta 1866an Sveriges Riksbank izena aldatu zion.

Stockholms Bancok berritasun bat ekarri zuen bankuen historian, eskudirutan zituen erreserbak baino kopuru handiagoetako maileguak ematen zituelako, eta hori ohikoa da erreserba zatikatuen egungo bankuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seloua Luste Boulbina

**Seloua Luste Boulbina** (Frantzia, 1957ko ekainaren 22a) filosofo franko-aljeriarra da. *Collège international de philosophie* ikerketa eta prestakuntza erakundeko programa-zuzendaria izan zen 2010etik 2016 arte, eta ikasketa postkolonialetan aditua da.

## Biografia 
Seloua Luste Boulbina Frantzian jaio zen 1957ko ekainaren 22an. Ama frantsesa du eta aita aljeriarra. Familia Aljerrera joan zen bizitzera, eta Luste Boulbina independentzia lortu berri zuen herrialde hartan hazi zen. Aljerian, aita FLNren abokatua izan zen. Seloua Frantziara itzuli zen goi-mailako ikasketak egiteko. Filosofiako agregatua izan zen, eta 1990-2005 bitartean teoria politikoa irakatsi zuen Parisko Ikasketa Politikoen Institutuan. 2010etik 2016ra  *La décolonisation des savoirs* programaren zuzendaria izan zen Collège international de philosophie erakundean. Paris-Diderot Unibertsitateko Aldaketa Sozial eta Politikoaren Laborategiko kide elkartua izan zen.

## Ikerketa- eta argitalpen-lanak 
### *La symbolique politique des grands travaux du président Mitterrand* (1998) 
Seloua Luste Boulbinak, 1998an, *La symbolique politique des grands travaux du président Mitterrand*  izeneko zientzia politikoari buruzko doktorego-tesia defendatu zuen Paris-I unibertsitatean Lucien Sfezen zuzendaritzapean. «Parisko "obra handien" hirigintzak sinbolismo bikoitza du: unibertsaltasuna irudikatzea eta Frantziako errepublikaren handitasuna ilustratzea.»

### ''L'Afrique et ses fantômes. Écrire l'après* (2015) 
Liburu honetan, Luste Boulbinak gogoeta egin zuen Afrikaren kolonialismoaren ondorengo bilakaeraz eta kolonizazioak utzitako aztarna material, intelektual eta psikologikoaz, bai herrialde kolonizatuetan bai herrialde kolonizatzaileetan. ez du zalantzarik bere hausnarketak oso maite dituen adierazpen literarioari eta artistikoari buruzko oharrekin sostengatzeko. 

Liburuan,  munduan zehar egin dituen erromesaldi profesionalen berri ematen du, berak, filosofian eta soziologian aditu ezaguna izanik, dekolonizazio

## Argitalpenak 
* Luste Boulbina, *Tocqueville, Sur l'Algérie*, Flammarion, 2003, 380 or. (ISBN 978-2080711755), (Seloua Luste Boulbinaren edizio zientifikoa)
* Luste Boulbina, *Le Singe de Kafka et autres propos sur la colonie*, Parangon, 2008, 167 or. (ISBN 978-2841901722)
* Luste Boulbina, *Le Singe de Kafka et autres propos sur la colonie* (edizio berria, emendatua), Les Presses du réel, 2020, 224 or. (ISBN 978-2-37896-136-7)
* Luste Boulbina, *Les Arabes peuvent-ils parler?*, Blackjack, 2011
* Luste Boulbina, *L'Afrique et ses fantômes: Écrire l'après*, Éditions Présence Africaine, 2015, 140 or. (ISBN 978-2708708761)
* Luste Boulbina (zuz.) et al., *Dix penseurs africains par eux-mêmes*, Chihab éditions, 2015, 152 or. (ISBN 978-9947391167)
* Luste Boulbina, *Les miroirs vagabonds ou la décolonisation des savoirs (art, littérature, philosophie)*, Les Presses du réel, 2018, 159 or. (ISBN 978-2378960254)
* Luste Boulbina, *Alger-Tokyo – Des émissaires de l'anticolonialisme en Asie'', Les Presses du réel, 2022, 224 or. (ISBN 978-2-37896-367-5)

## Oharrak eta erreferentziak 
### Oharrak 
### Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haukadalur harana

**Haukadalur** (islandieraz: , Norvegiera zaharraz: **Haukadalr** , edo "belatz harana") Islandiako bailara bat da. Islandiako hegoaldean dago, Laugarvatn lakuaren iparraldean.

## Geiserrak 
**Haukadalurren** barruan daude Islandiako leku interesgarrienetako batzuk: geyserrak eta Laugarfjall erriolitazko laba-domoan garatu diren beste ezaugarri geotermiko batzuk. Haukadalurreko geiserrik handienak Strokkur eta Geysir bera dira, *geiser* hitza eman ziguna. *Strokkur* oso fidagarria da eta 5-10 minutuan behin erupzio egiten du; *Geysir* handienak, berriz, oso gutxitan egiten du erupzioa. Horiez gain, inguruan badira ur termal txikiagoak, buztinezko eltzeak eta fumarolak, guztira 40 baino gehiago.

Haukadalurreko eremu geotermikoaz azaldu ziren lehen aipamen idatziak 1294 ingurukoak dira, lurrikara batek tokiko iturri termalak aktibatu zituenean. Jakina da, halaber, lurrikarek tokiko geiserrak aktibatu dituztela iragan hurbilean, 2000ko uztailaren 17an eta 21ean gertatutako lurrikarak barne. Geiserrak direla eta, harana erakarpen turistiko jendetsua izan da XVIII. mendetik.

## Hurbileko ikusgarriak 
Gullfoss ur-jauzia 10 km iparraldera dago, Islandiako Lur Garaietarantz, Kjölur errepidean. Gullfoss ur-jauzi eta Þingvellir bailararekin batera, Haukadalur Urrezko Zirkuluaren parte da.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:Haukadalur geyser area, Iceland - Eric Marchese.jpg|Haukadalur  2017ko irailean
Fitxategi:Haukadalur by hellbird.se.jpg|Haukadalur May 2016ko maiatzean
Fitxategi:Haukadalur.jpg|Haukadalurreko geiserrak
Fitxategi:Área geotérmica de Geysir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 079.JPG|eremu geotermikoa Geysir herrian
Fitxategi:Litli Geysir 4890510240.jpg|Litli Geysir, Haukadalur

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma longistriatum

***Entoloma longistriatum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Leptoniella longistriata*, *Rhodophyllus majusculus*, *Leptonia majuscula*, *Entoloma sarcitulum var. majusculum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Higrofanoa, 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa  hasieran kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da erdian pixka bat hondoratua; ildaskatua hezea dagoenean eta maiz ezkata txikiekin. Arrexka-horixka kolorekoa, lehortzean zurbildu egiten da.

**Orriak:** Hasieran zurixkak, gero zikinak eta azkenean tonu arrosa-haragi kolorekoekin. Kolore berdina du ertzak ere.

**Hanka:** Liraina, delikatua eta glabroa. Kapelaren antzeko tonu batekoa, baina zurbilagoa, kotoi itxurako oinarriarekin eta zuria. Tonu urdinik gabe.

**Haragia:** Mehea, gozoa, usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Rhodophyllus* terminoa grekotik dator, arrosa kolore, esan nahi duen "rhódon" hitzetik eta orria, esan nahi duen "phillon" hitzetik, orrien kolore arrosa aipatuz.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren kolore uniformeak, goian zertxobait deprimituak, ildaska nabariak, zapore gozoak eta tonu urdinik ez izateak, espeziea bereizi egiten dute.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Ohikoa da basoen mugetan, belarraren eta bideen ertzaren artean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Ekuador, Brasil, Txile, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodotus palmatus

***Rhodotus palmatus*** *Physalacriaceae* familiako onddoa da. Ez da jangarria. Haragi elastikoa eta mikatza du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila. Laranja kolorekoa, okre tonu arinarekin, azal kartilaginosoa eta zertxobait elastikoa du, sare irregular baten itxura ematen dion gainazal zimurtsua eta pixka bat pitzatua du.

**Orriak:** kapelaren kolore berekoak, bihurgunetsuak, libreak. Orritxo ugarirekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, laburra, kurbatua, eszentrikoa eta kapelaren kolorea baino argiagoa du.

**Haragia:** Arrosa zurbil kolorekoa, elastikoa eta usain arinekoa.

**Etimologia:** *Rhodotus* terminoa grekotik dator, arrosa, esan nahi duen "rodon" hitzetik. Onddoaren eta esporen kolorea dela eta. *Palmatus* epitetoa berriz latinetik dator, palmatu esan nahi duen, "palmatus" hitzetik. Helduen kapelen itxuragatik 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, haragiak duen trinkotasun elastikoagatik.

### Nahasketa arriskua 
Bere trinkotasuna, kolore arrosa eta *Pleurotus* baten itxuragatik, ez da erraz nahasten.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Saprofitoa, hostozabalen motzondoetan eta zur hiletan (zumarra, makala), baita moztuta eta pilatuta daudenean ere.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Japonia, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Patrick Lescarboura

**Jean-Patrick Lescarboura** (Muneiñe, 1961eko urtarrilaren 19a) frantziar hamabosteko errugbilari ohi eta entrenatzailea da, joko-zabaltzaile postuan aritzen zena.

Bere jaioterriko taldean jokatzen hasi zen, SD Moneinen, eta 1981etik 1993ra Union sportive dacquoisen jokatu zuen. Challenge Yves de Manoir txapelketa irabazi zuen 1982an eta finala galdu zuen 1988an.

Frantziako errugbi selekzioarekin 28 partida jokatu zituen 1982 eta 1990 artean eta sei entsegu eta berrehun puntu lortu zituen. Frantziako errekorra du hamabost drop. Lau Bost Nazioen Txapelketatan parte hartu zuen, 1982, 1983, 1985 eta 1988an, eta horietako azkena irabazi zuen, Galesekin berdinduta. Lesio batek 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan parte hartzea eragotzi zion.

US Daxeko entrenatzailea izan zen 2006tik 2008ra eta 2011tik 2013ra.

## Bibliografia 
* Henri Garcia, La fabuleuse histoire du rugby, Éditions de la Martinière, 1er octobre 1996, 935 p. (ISBN 2-7324-2260-6)
* Gérard Laborde, Les coqs landais, France Libris, 2015, 534 p. (ISBN 978-2-9510061-4-0)
La grotta di Trofonio

***La grotta di Trofonio*** (euskaraz: *Trofonioren leizea*) opera buffa gisa sailkatuta dagoen opera da. Giovanni Battista Casti libreto baten gainean, Antonio Salierik konposatu zuen. Vienan 1875eko urriaren 12an taularatu zen lehen aldiz. Lanak bi ekitaldi ditu, bost eszena.

## Historia 
Lehen emanaldia Vienan (Austria) egin zuen, Burgtheaterren, 1785eko urriaren 12an, eta arrakasta handia izan zuen. Operaren historiaren antzekotasunak eragina izan zezakeen Lorenzo da Ponterengan, Mozarten *Così fan tutte*ren libretoa idatzi zuenean. Gaur egun gutxi antzezten den opera da; Operabase webguenaren estatistiketan 2005-2010 aldian bi emanaldi baino ez dira agertzen.

## Argumentua 
Dori eta Ofelia ahizpak maiteminduta daude Plistene eta Artemidoro adiskideekin. Bi pareek kontrastatzen duten dituzten pertsonalitateengatik: Dori eta Plistene bitxiak eta sutsuak dira, Ofelia eta Artemidoro barnerakoiak eta isilpekoak. Trofonio magoak bere kobazulo magikora gonbidatzen ditu, non beren karaktereak alderantzizkoak diren, lehenik gizonak eta gero emakumeak. Azkenean dena konpontzen da eta amaiera zoriontsua da.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gomarako Kondeen Jauregia

**Gomarako Kondeen Jauregia** Soriako jauregia da (**Palacio de los Condes de Gómara** gaztelaniaz) , XVI. mendea eraiki zena, kultura ondasun gisa markatua Espainian. 21. mendean justizia administrazioak darabil, Soriako entzutegi probintziala da.

## Historia eta deskribapena 
Jauregia 1577 eta 1592 artean eraiki zen Francisco López de Río y Salcedo kondearentzat. Errenazimentuko eraikin hau Soria hiriko eraikin sekularrik garrantzitsuena da. Harrizko harlanduzko fatxada eta dorrea ditu. Patioko galeriak zutabeen gainean puntu erdiko arkuen bidez eusten dira .

Atari bikaina bi zutabe bikoitzez hornituta dago. Haren gainean eraikitzailearen armarria dago, erromatarrez jantzitako bi irudik eutsita, gizon basatien alegoria beharbada.

## Iruditegia 

Fitxategi:Palacio_de_los_Condes_de_Gómara._Portada.jpg|Armarridun ataria.
Fitxategi:Condes de Gomara (Soria).jpg|Lehen solairuko galeria eta dorrea.
Fitxategi:Patiocondesdegomara.JPG|Barruko patioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garikoitz Goikoetxea

**Garikoitz Goikoetxea** **Etxebarria** (Elduain, Gipuzkoa, 1989) euskal idazle, eta kazetaria da. Kazetaritzan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Hizkuntza Plangintzako unibertsitate-espezialista. 

*Berria*-n egin zuen kazetaritzako ibilbide ia osoa 2008tik 2020ra bitarte, batez ere euskararekin lotutako gaietan, eta azterketa sakonak egiten. Guztira 2.300dik gora artikulu argitaratu zituen Berria egunkarian. 

2020tik 2023a artean UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko teknikaria izan zen, batik bat, soziolinguistikako ikerketaren arloan. Gaur egun, Tolosako Udaleko Euskara eta Hezkuntza zerbitzuburua da.

## Kazetaria 
Hemeretzi urte zituela hasi zen Berria egunkarian artikuluak argitaratzen, eta 2020 urtera bitarte guztira 2.300dik gora artikulu argitaratu zituen.

*2016an Euskara irabazteko bidean* liburua idatzi zuen editoreak Jakin-Berria-Elkar hirukotea izan zela.

BAT soziolinguistika aldizkarian eta Jakin aldizkarian honako azterketa hauek argitaratu ditu:

* *Zer gertatzen ari da udalerri euskaldunetan?* (BAT, 2022).
* *Euskara: ezagutza ez da nahikoa izango* (Jakin, 2022).
* *Euskara Tolosaldean: kartografia bat* (BAT, 2020). 2020an*Txillardegi-Hausnartu* saria jaso zuen artikulu honek
* *Euskarazko hedabideen kontsumoa tolosaldean* (BAT, 2017). 2018an *Txillardegi-Hausnartu* saria jaso zuen artikulu honek

## Sariak 
* 2020an *Txillardegi-Hausnartu* soziolinguistika sarietako bat irabazi zuen *Euskara Tolosaldean: kartografia bat* lan soziolinguistikoarekin.''*
* 2018an *Txillardegi-Hausnartu* soziolinguistika sarietako bat irabazi zuen *“Euskarazko hedabideen kontsumoa Tolosaldean”* lan soziolinguistikoarekin. Euskarazko denetariko hedabideen eskaintza duen eskualdea izanik, Tolosaldean eskaintza horren eta kontsumoaren arteko harremana aztertu zuen Goikoetxeak.
* 2014an Rikardo Arregi sarietako Kazetari Berria saria eskuratu zuen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Berria
* UEMA

## Kanpo estekak 
* Garikoitz Goikoetxeak Berria aldizkarian argitaratutako artikuluak (2.300 baino gehiago).
* «Garikoitz Goikoetxea Etxeberria - Jakin.eus»&#x20;*www.jakin.eus''
* Garikoitz Goikoetxea Etxeberria. UEUko jardunalditan hizlari (lau gutxienez)
* Garikoitz Goikoetxea: 'Euskara 2040an: norantz goazen' Aurkezpenaren bideoa. *EH2040: demografia, lurraldea, zaintza, hizkuntza* (Jakin-UEU-Usurbil jardunaldia, 2022-07-07)
* Garikoitz Goikoetxea: 'Euskara 2040an: norantz goazen' Aurkezpeneko gardenkiak&#x20;*H2040: demografia, lurraldea, zaintza, hizkuntza* (Jakin-UEU-Usurbil jardunaldia, 2022-07-07)
Il piccolo Marat

***Il piccolo Marat*** () verismo joeran sailkatuta dagoen opera da. Giovacchino Forzano eta Giovanni Targioni-Tozzetti libreto baten gainean, Pietro Mascagnik konposatu zuen. Teatro dell'Opera di Roman 1921eko maiatzaren 2an taularatu zen lehen aldiz. Lanak hiru ekitaldi ditu. Gaur egun gutxi antzezten den opera da; Operabase webguenaren estatistiketan 2005-2010 aldian bi emanaldi baino ez dira agertzen.

## Argumentua 
Jean Paul Marat buruzagi jakobinoaren hilketaren ondoren Parisen gertatu ziren benetako beldurrezko gertakarietan oinarritzen da opera. Hiltzailea Charlotte Corday izan zen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Datuak eta libretoa.
John Barth

**John Simmons Barth** (Cambridge (Maryland), Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko maiatzaren 27a – Bonita Springs (Florida), Ameriketako Estatu Batuak, 2024ko apirilaren 2a) idazlea izan zen.

Irakasle izan zen Pennsylvaniako Estatuko Unibertsitatean, New Yorkeko Unibertsitatean, Bostongo Unibertsitatean eta Johns Hopkins Unibertsitatean.

Lan postmodernoen eta metafikziozko lanen egilea izan zen. 1960ko hamarkadan argitaratu zituen bere eleberri eta ipuin garrantzitsuenak.

## Lanak 
### Eleberriak eta ipuinak 
* *The Floating Opera* (1956)
* *The End of the Road* (1958)
* *The Sot-Weed Factor* (1960)
* *Giles Goat-Boy, or, The Revised New Syllabus* (1966)
* *Lost in the Funhouse: Fiction for Print, Tape, Live Voice* (ipuinak) (1968)
* *Chimera* (1972)
* *LETTERS* (1979)
* *Sabbatical: A Romance* (1982)
* *The Tidewater Tales* (1987)
* *The Last Voyage of Somebody the Sailor* (1991)
* *Once Upon a Time: A Floating Opera* (1994)
* *On with the Story* (ipuinak) (1996)
* *Coming Soon!!!: A Narrative* (2001)
* *The Book of Ten Nights and a Night: Eleven Stories* (2004)
* *Where Three Roads Meet* (2005)
* *The Development: Nine Stories* (2008)
* *Every Third Thought: A Novel in Five Seasons* (2011)
* *Collected Stories* (2015)

### Ez-fikziozkoa 
* *The Friday Book: Essays and Other Nonfiction* (1984)
* *Further Fridays: Essays, Lectures, and Other Nonfiction, 1984-1994* (1995)
* *Final Fridays: Essays, Lectures, Tributes & Other Nonfiction, 1995-* (2012)
* *Postscripts (or Just Desserts): Some Final Scribblings* (2022)

## Kanpo estekak
2022ko Errege Kopako finala

**2022ko Espainiako Errege Kopako finala** izan zen txapelketa honen irabazlea erabaki zuen partida, bere historiaren 120. edizioa izan zen. Partida 2022ko apirilaren 23an jokatu zen Sevillako La Cartuja futbol-zelaian, lehenago inoiz jokatu gabeko Real Betis Balompié eta Valencia C.F taldeen artean. Penaltien txandan erabaki zen txapelketa, laurogeita hamar minutuak eta luzapena banakoarekin amaitu ondoren.

## Finalerako bidea 
## Xehetasunak 

|valign="top"|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Gleyre

**Marc Gabriel Charles Gleyre** (Chevilly, 1806ko maiatzaren 2a - Paris, 1874ko maiatzaren 5a) suitzar margolaria izan zen.

Umetan umezurtz geratu eta Lyonera joan zen osaba batekin bizitzera. Han hasi zituen arte-ikasketak, eta Parisko Arte Ederren Eskolan, Suitzan eta Italian jarraitu zuen. Italian Horace Vernet ezagutu zuen, John Lowell Jr. bidaiari estatubatuarra gomendatu ziona. Lowellekin Ekialdeko Mediterraneoa zeharkatu zuen eszena etnografikoak marraztuz.

1843an estudio bat ireki zuen Parisen eta bertan George du Maurier, Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Louis-Frederic Schützenberger, Alfred Sisley, Auguste Toulmouche eta James Abbott McNeill Whistler margolariak izan zituen ikasle. Ikerketak liberalen bilera politikoetarako ere balio izan zuen.

## Iruditegia 

Charles Gleyre Cléonis et Cydippe.jpg|*Cléonis et Cydippe*, 1843
Charles Gleyre La Danse des bacchantes.jpg|*La Danse des bacchantes*, 1849
Charles Gleyre 002.jpg|*Safo*, 1867
Charles Gleyre - Lost Illusions - Walters 37184.jpg|*Illusions perdues*, 1865-1867

## Kanpo estekak
1903ko Errege Kopako finala

**1903ko Errege Kopako finala** Errege Kopako lehen finala izan zen, Espainiako futboleko txapelketa. Partidua 1903ko apirilaren 8an izan zen, Madrilgo Hipodromoan. Partidua Athletic Bilbao eta Madrid FC taldeek jokatu zuten.

Madrid FC taldeak bi gol sartu zituen lehen zatian atsedenaldira 0-2ko desabantailarekin iristeko. Hala ere, Juan Astorkia kapitain eta Athleticeko presidenteak atsedenaldian erabakiorra izan zen motibazio mezua eman zien jokalariei, partiduari bigarren zatian buelta eman zion emoziozko erremontada egiteko. Horrela, lehen aldiz altxatu zuen garaikurra 3-2ko emaitzarekin Athleticek bere bigarren kopa dela aldarrikatzen du, baina Espainiako Futbol Federazioak ez du aurreko txapelketa ofizialtzat hartzen. Finala jokatu zuten Athleticeko sei jokalarik Koroatze Kopako txapeldun izendatu ziren aurreko urtean Bizcaya Klubarekin.

Partidu honen ondorioz, Club Atlético de Madrid izango zena sortu zen handik aste batzuetara, ikusleen artean Madrilen bizi ziren euskal ikasle batzuk Athletic Bilbaoren erremontadagatik inspiratuta sentitu eta klubaren tokiko filial bat osatzea erabaki ondoren.

## Xehetasunak 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rotonda di San Lorenzo (Mantua)

**Rotonda di San Lorenzo** (edo San Lorenzo biribilgunea) eraikin erlijiosoa da, Mantuan dagoena, Lombardian (Italiako iparraldean).

Hiriko elizarik zaharrena da. Ziur aski, Venus jainkosari eskainitako tenplu erromatar batean lekuan eraikia dago. Plaza baino 150 cm beherago egoteak hori adierazten digu. 

## Historia 
Canossa familiaren agintaldian eraiki zen, XI. mendearen amaieran. Jerusalemgo Hilobi Santuaren elizan inspiratu ziren eta San Lorentzo martiriari eskaini zioten.

XI. eta XII. mendeko bizantziar eskolako freskoak gorde ditu. Absideko beste fresko zati bat, San Lorentzoren martirioa islatzen duena, XV. mendekoa da. Lonbardiako tradizioa jarraituz, eraikuntza adreiluz egina dago, baina bi zutabe eta beste xehetasun batzuk marmolez eginak ditu, antzinako eraikinetatik datozenak.

1579an eliza itxi egin zuten. Desakralizatu ondoren, etxebizitza eta denda gisa erabili zuten. XX. mendean, inguruko etxe batzuk botatzerakoan, eraikina berriro agertu zen. Ondoren, kanpoko gehigarriak kendu eta eraikina errestauratu egin zuten. 

## Arkitektura 
Estilo erromanikoan eraikita dago. Oin zirkularra du, eta baita abside erdizirkular bat ere. Deanbulatorio bat dauka zutabeekin inguruan, eta goian galeria bat.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Mantova, san lorenzo, interno 00.jpg|Barrualdea: Bi solairuak ikusten dira, zutabeek beheko deanbulatorioa eta goiko galeria banatzen dituzte. 
Fitxategi:Mantova PiazzaErbe.jpg|1907ko argazkia: etxeek eliza estaltzen zuten
Fitxategi:Mantova RotondaSanLorenzo.jpg|1908 eta 1911 artean: etxeak botatzean, horrela topatu zuten eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Informazio turistikoa: https://www.comune.mantova.it/index.php/museums-and-monuments/st-lawrence-s-church
Ari Ne'eman

'''Ari Daniel Ne'eman''' (East Brunswick, 1987ko abenduaren 10a) pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista estatubatuarra da.

## Bizitza 
Ne'eman East Brunswicken (New Jersey) hazi zen. Judaismo kontserbadorean hezi zen. Txikitatik erakutsi zituen ezaugarri autistak, eta politika publikoarekiko interesa garatu zuen.

Haur autista asko bezala, jazarpena jasan zuen eskolan, eta nerabezaroan herstura izan zuen eta bere buruari kalte egiten zion. Aldi batez, hezkuntza bereziko ikastetxe segregatu batera joaten zen. Bertan, frustratuta sentitzen zen, «eguneko zaintza» bat zelakoan, ikasle desgaituak «normalizatzera» bideratzen zena akademikoki erronka jarri beharrean. Defentsarako gaitasunak erabiliz, azkenean ikastetxe arrunt batera itzuli zen. 

Esperientzia honek eragin handia izan zuen Ne'emanen munduaren ikuspegian. Batxilergoa amaitzean, Autistic Self Advocacy Network (Autisten Autodefentsa Sarea) sortu zuen. Ondoren, Marylandeko Unibertsitatera joan zen, non Alpha Epsilon Pi-ko kide bihurtu zen eta Zientzia Politikoetan lizentziatu zen. 

2010ean, Barack Obama presidenteak Ne'eman izendatu zuen Desgaitasunari Buruzko Kontseilu Nazionalerako.

2016ko uztailaren 18an, Ari Ne'emanek iragarri zuen utziko zuela Autistic Self Advocacy Networkeko presidente kargua eta Julia Bascomek ordezkatuko zuela. Ondoren, American Civil Liberties Union-en sartu zen desgaitasunaren politikari buruzko aholkulari gisa.

2017ko uztailean Ruti Reganekin ezkondu zen.

2020an, Judge Rotenberg Centerren deskarga elektrikoko gailuen erabilera debekatzea eskatu zuen.

Ne'emanek adierazten du bere ustez autismoa aldi berean desberdintasun neurologiko bat eta desgaitasun bat dela, ez sendatu behar den gaixotasun bat. Autismoaren estigmatizazioaren aurka dago eta autisten autodefentsa eskubide zibilen arazo gisa ikusten du.

Ne'emanen ustez, gizarteak autistentzako laguntzak garatzera bideratu beharko luke sendabide bila beharrean. Uste du autismoaren sendabidea ez dela laster iritsiko eta autismoaren ikerketa genetikoa erabil daitekeela umeki autistak abortuen bidez suntsitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tosca

**Tosca** hauetako bat izan daiteke:

* ***Tosca***, hiru ekitaldiko opera, Giacomo Pucciniren musikarekin eta Luigi Illica eta Giuseppe Giacosaren italierazko libretoarekin.
* ***Tosca***, *Gelechiidae* familiako tximeleta generoa.
Hudson Leick

**Heidi Hudson Leick** (Cincinnati, Ohio, 1969ko maiatzaren 9a) aktore estatubatuarra da. *Xena: Printzesa gerlaria* telesailean *Callisto* antagonistaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Hudson Leick Cincinnatin jaio zen eta Rochester (New York) hirian hazi zen.

Japonian modelo lanetan hasi zen baina aktore izateko erabakia hartu zuen eta drama eta dikzio ikastaroak egin zituen. Debuta 1992an egin zuen *CBS Schoolbreak Special* telesaileko atal batean. Hurrengo urtean *Law & Order* telesailean agertu zen.

1995ean *Melrose Place* telesailaren 4. denboraldiko 10 ataletan agertu zen eta ezagun egin zen. Horren ondoren Callistoren papera bete zuen *Xena: Printzesa gerlaria* telesailean eta ondoren *Hercules: The Legendary Journeys* telesailean ere bai. Callisto Xena protagonistaren antagonista zen. 2000. urtean ordea telesail hauetatik alde egitea erabaki zuen, *Callisto* ez zen bestelako izakeradun pertsonaiak antzezteko helburuaz. Hurrengo urteetan ordea ez zuen halako arrakastarik izan.

Gaur egun aktore lanak alde batera utzita yoga irakaslea da eta Estatu Batuetan, Britainia Handian, Txekian eta Eslovakian ikastaroak eman ditu. Astrologia irakurketak ere egiten ditu.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
### Bideo jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hudson Leicken webgune ofiziala 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kristin Otto

260px|thumb|Kristin Otto, 1986an.

**Kristin Otto** (Leipzig, 1966ko otsailaren 7a - ) alemaniar igerilaria da, Ekialdeko Alemaniako selekzioarekin Seulgo Olinpiar Jokoetan urrezko sei domina eskuratu zituena, aurrez inork egin gabeko balentria.

## Biografia 
Kristin Otto Leipzigen jaio zen eta 11 urte zituela hasi zen igeriketa egiten. 16 urterekin Munduko Txapelketan hartu zuen parte eta 100 metroko bizkar-igeriketan urrea eskuratu zuen. Errelebotako beste bi probetan ere irabazlea izan zen. 

1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetan urrezko dominak eskuratuko zituela espero zen baina Ekialdeko herrialdeek boikota egin izanagatik ezin izan zuen parte hartu. 1986an Madrilen jokaturiko Munduko txapelketatan urrezko lau domina eta zilarrezko bi eskuratu zituen. 1989an kirol ibilbideari amaiera eman zion. Ordutik kirol kazetaria da Alemaniako ZDF telebistan.

## Txapelketak 
## Sariak 
* Munduko emakumezko igerilari onena (3): 1984, 1986, 1988
* Herrien Laguntasunaren urrezko izarra (1): 1986 (Ekialdeko Alemaniako Gobernuaren saria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shtokaviar dialekto

**Ikaviar edo xtokaviar dialektoa** (serbiar estandarra, serbokroata edo kroataserbierra ere deitua) serbokroatar hizkuntzaren hiru dialekto nagusietako bat da (bosniokroaziera, kroatobosnioa edo montenegroera ere deitua, hitz egiten den eskualdearen arabera). Dialekto hori Serbian, Bosnian, Herzegovinan eta Montenegron hitz egiten da batez ere, baita Kroaziako eta Kosovoko zenbait lekutan ere.

Ikaviar euskalkiak "i" soinua erabiltzen du hitz batzuetan "e" erabili beharrean, eta "h" letra erabiltzen du hitz batzuetan "j" soinua irudikatzeko. Serbokroataren beste bi dialekto nagusiekin, ekavianoarekin eta ijekavianoarekin, konparatuz gero, alde gramatikal batzuk ere baditu.

Dialektoen arteko aldeak alde, serbokroata hizkuntza bakartzat hartzen da, eta hizkuntza ofizial gisa erabiltzen da Bosnia eta Herzegovinan, Serbian, Montenegron eta Kroazian, nahiz eta azken horretan "kroaziera" deitzen zaion eta alfabeto pixka bat ezberdinarekin idazten den.

erdian|thumb|300px|Serbiera, Bosniera, Kroaziera (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Vicuña Larrain

**Manuel Vicuña y Larraín** (Santiago, 1778ko apirilaren 20a &ndash; Valparaíso, 1843ko maiatzaren 3a), txiletar erlijioso eta parlamentaria izan zen, 1840an Santiagoko lehen artzapezpiku izendatu zutena.

## Biografia 
### hasierako urteak 
Santiagon jaio zen 1778ko apirilaren 20an, Francisco de Vicuña e Hidalgo eta Carmen de Larraín y Salasen semea, "Los Ochocientos"en leinu ospetsuko kidea.

Latin eta filosofia ikasi zituen Convictorio Carolino de Nobles-en, eta teologia San Felipe Errege Unibertsitatean, non lizentziatu zen 1802an .

### Ordenazioa eta burujabetzaren aldeko borroka 
1803ko martxoan apaiztu zen. Ordenatu bezain laster, Konpainiaren elizako kapilau bihurtu zen, non zuzenbide kanonikoa, liturgia, morala eta teologiari buruzko hitzaldiak ematen zituen eliz-komunitate txiki bat bildu zuen. 1810ean, mugimendu independentista hasi zenean, Vicuñak, Vicenteren eta Joaquín Larraínen iloba izanik, biak ala biak abertzaleen kausa sutsuki besarkatu zuten apaizak, ez zuen alderik alde egin. Chacabucoko guduaren ondorioz, San Jose asiloa sortu zuen klase behartsuenei ostatu emateko.

### Santiagoko apezpikua eta artzapezpikua 
Rodríguez Zorrilla apezpikuaren erbesteak eta Muzi misioaren porrotak krisi politiko-eklesiastikoa areagotu zuen eta 1827ko azaroan José Ignacio Cienfuegos apaiza Erromara joan zen Leon XII.a Aita Santuak Santiagoko egoitzan apezpiku bat izenda zezaten saiatzeko, hutsik zegoena Rodríguez Zorrillaren erbesteagatik.

Aita Santuak, 1828ko abenduaren 22an, Manuel Vicuña Santiagoko bikario apostoliko eta Cerango apezpiku titular izendatu zuen. Izendapena elizbarrutiko gobernuak onartu zuen, eta eliz Kapituluarekin zailtasun handiak zituen. Azkenik, 1832ko uztailaren 2an, Leon XII.ak Vicuña Santiagoko gotzain titular izendatu zuen gobernuaren baimenik eskatu gabe, eta hori ukatu egin zen. Modu berean, José Joaquín Prieto presidenteak 1833ko Konstituzioa prestatu zuen Konbentzio Handiko kide izendatu zuen.

1836ko abuztuan, Exekutiboak Erromari Santiagoko artzapezpikutegia eta La Serena eta Ancudeko gotzaindegiak sortzeko eskatzeko baimena ematen zion legea onartu zen, eta 1838ko martxoan Egoitza Santuari Vicuña izendatzeko eskatu zitzaion, Gregorio XVI.a  Aita Santuak luzatu zion1840ko ekainaren 23an, horrela Santiagoko lehen artzapezpikua izanik.

Valparaison hil zen 1843ko maiatzaren 3an .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Team Fortress 2

***Team Fortress 2*** 2007ko Valve Corporation estatubatuar konpainiaren akziozko bideo-joko bat da. Gaur egun, *Team Fortress 2* plataforma askotan da eskuragarria, Linux, Mac OS X, Windows eta Xbox360en.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)