Jules Verne

thumb|The Lighthouse at the End of the End of the World Verneren literatur etapako eleberri onenetakotzat hartzen da.
**Jules Verne** (Nantes, Bretainia, Frantzia, 1828ko otsailaren 8a – Amiens, Pikardia, Frantzia, 1905eko martxoaren 24a) frantsesezko idazlea izan zen. Zientzia-fikziozko nobelaren aitzindaritzat jotzen da eta, XIX. mende erditik aurrera, abenturazko nobelaren ordezkaririk garrantzitsuena. Frantziako idazlerik itzuliena izateaz gain, bere lanek egokitzapen ugari izan dituzte, eta, horren ondorioz, Verneren lanetan oinarrituta sortu dira komiki eta haurrentzako bertsio anitz, edo zine eta antzerkirako moldaketa ugari. Vernek garaiko jakintza eta teoria zientifikoetan oinarrituta sortzen zituen bere fikzioak, eta, horri esker, berak deskribatutako asmakizun asko errealitate bihurtu dira. Aita abokatua zen eta ama Sophie, armadoreen familia bateko alaba. Bost anai-arreben artean zaharrena zen. Biografia askotan jasotzen da hamaika urterekin Indiara zihoan itsasontzi batean ihes egin zuela, baina ez da egia. Gertaera hori Marguerite Allotte de la Fuÿe biografoak jaso zuen; alta, ondorengo biografo Charles-Noël Martinek agerian utzi zuen pasadizo hori ez zela inoiz gertatu, Allote de la Fuÿeren liburuan deskribatzen diren beste hainbat gertakari bezala.

Aitak, gizon autoritarioa eta zorrotza, semea jaio bezain pronto abokatua izango zela eta bere abokatu-langela jarauntsiko zuela erabaki zuen, eta bere horretan mantendu zen, nahiz eta Julesek, nerabezaroan, itsas bidaiekiko grina azaldu zuen. Parisen, bestalde, literaturaren inguruan zeukan interesa ahal izan zuen ase, liburu-dendetara eta antzokietara maiz joanez. Horretaz gain, literatur giroetan murgildu zen, eta Alexandre Dumas, aita eta semea, ezagutzeko aukera izan zuen. Harreman horiek bere antzerkiak mustea ahalbideratu zuen, Dumas aitak Théâtre Historique izeneko antzokia zuzentzen zuelako.

1850ean, zuzenbideko ikasketak amaituta, aitak Nantesera itzul zedin eskatu zion, baina semeak aurre egin zion, literaturan lan egin nahi zuela esanez. Aita-semearen arteko eztabaidak hainbat gutunetan irakur daitezke. 1862an, Amiensen finkatzen du bere behin betiko bizitokia, bere emaztearen nahia betez.

Hurrengo urteetan lan eskerga egin zuen idazten, baina aukera izan zuen bidaiatzeko ere, umetako ametsa betez. Horrela, 1867an, Amerikara joan zen anaiarekin «Greant Eastern» itsasontzian; 1880an, itsas bidaia egin zuen Mediterraneoan zehar, Saint Michel III bere ontziaz (lehenago beste bi izan zituen: Saint Michel eta Saint Michel II); 1881ean, Ipar itsasoan eta Baltikoan barrena ibili zen; eta 1884an, Mediterraneoan berriz ere.

### Oinazeak eta politika 
Helduaroan, zorigaitzak jasan behar izan zituen. Seme Michelek buruhauste ugariak eman zizkion eta, beste neurrien artean, zentzategi batean sartu zuen denbora batez. 1886an, iloba Gastonek oinaze handia eragin zion: burutik nahastuta, pistola batez tiro egin zion, eta herren utzi zuen bizitza guztirako. Urte horietan, galera bereziki mingarriak jasan zituen, gertuko pertsona hauek hil baitzitzaizkion: Parisen bisitatzen zuen emakume bat (1885), Jules Hetzel (1886) eta ama (1887). Horregatik guztiagatik, tristuran murgildu zen, eta hortik aurrerako lanetan sentimendu hori islatu zen.

Horien artean, hauek nabarmen daitezke:

*Lurraren bihotzeraino* (1864), kalitate literarioaren ikuspuntutik, Verneren onenetarikoa; *Lurretik ilargira* (1865), ospe izugarria eman ziona; *Hogei mila legoako bidaia itsaspetik* (1869), idazlearen aurrea hartzeko gaitasunaren adibide ezagunenetarikoa (urpekaria), baita bere pertsonaiarik ospetsuenetarikoa: Nemo kapitaina; *Munduari bira 80 egunetan* (1872), beste protagonista ezagun bat eman zuen eleberriak: Phileas Fogg; eta *Uharte misteriotsua* (1873-1875), Daniel Defoe idazlearen Robinson Crusoe eleberrian inspiratuta, eta aurreko beste bi lanen (*Grant kapitainaren semeak *eta Hogei mila legoako bidaia itsaspetik) triologiaren azkena. Aipatutako lan horietan guztietan, abentura, fantasia eta ezagutza zientifikoak uztartzen dira. Horregatik, Verneren obra sailkatzerakoan, abenturazko eta zientzia-fikziozko eleberriak idatzi zituela esan ohi da. Horien artean, esplorazio geografikoetan murgiltzen direnak daude, baita biziraupen eta ausardi gaiak lantzen dituztenak: *Deux ans de vacance*s (1888), edo *Un capitaine de quinze an*s(1878). Baina horietaz gainera, beste motatako eleberri idazle gisa ere har daiteke Verne. Izan ere, historian kokatutako idatziak ere baditu (historikoak): *Mikel Strogoff* (1874-1875), edo misteriozko edo poliziakoak kontsidera daitezkeenak: *Un drame en Livonie* (1893).Jules Verne 1905eko martxoaren 24an hil zen, baina bera hil ondoren idazleak bukatutako edo erdi idatzitako hainbat eleberri publikatu ziren. Horietako asko, bere seme Michelek birmoldatuta.

### Eleberriak 
### Ipuinak 
* 1854: ''Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme*
* 1874: *Le Docteur Ox*
* 1910: *Hier et demain*
* 1910: *L'éternel Adam*

### Antzezlanak 
Berrogei bat dira Verneren antzezlan guztiak. Zerrenda osoa kontsultatu daiteke Centre International Jules Verne webguneko Le Théâtre et les livrets de Verne atalean.

* 1850: *Les Pailles rompues*
* 1861: *Onze jours de siège*
* 1874: Le *Tour du monde en quatre-vingts jours*
* 1880: *Michel Strogoff*

### Euskarazko itzulpenak 
* *Bounty ontziko mutinatuak* (*Les Révoltés de la Bounty*), 2001. Itzultzailea: Ana Arakistain.
* *Ezbeharra airean* (*Les naufragés de l'air*), 2005 Itzultzailea: Xabier Galarreta.
* *Grant kapitainaren semeak* (*Les Enfants du capitaine Grant*), 1981. Itzultzailea: David Urbistondo.
* *Hamabost urteko kapitaina* (*Un Capitaine de quinze ans*), 1981. Itzultzaileak: Joan Amenabar (Elkar), Gillermo Etxeberria (Hordago; Lur).
* *Hogei mila legoako bidaia itsaspetik* (*Vingt mille lieues sous les mers),* 2013. Itzultzailea: Maria Francisca Iñiguez.
* *Indieta Beltza* (*Les Indes noires*), 1979. Itzultzailea: Iñaki Azkune.
* *Kazetari amerikar baten egunaldia 2889an* (*La Journée d'un journaliste américain en 2889)*, 2016. Itzultzailea: Alberto Barandiaran; il.Iker Serrano.
* *Lurraren bihotzeraino* (*Voyage au centre de la Terre),* 2003 Itzultzailea: Iñaki Azkune.
* *Migel Strogoff: tsarraren mandataria* (*Michel Strogoff),* 1979. Itzultzailea: Joan Amenabar
* *Mikel Strogoff* (*Michel Strogoff);* 2002 (Ibaizabal), 2014 (Elkar). Itzultzailea: Karlos Zabala.
* *Munduaren azken muturreko faroa* (*Le phare du bout du monde),* 1981. Itzultzailea: David Urbistondo.
* *Munduari bira 80 egunetan* (*Le Tour du monde en quatre-vingts jours);* 1984, 2001. Itzultzailea: Manuel Arregi.
* *Munduaren itzulia laurogei egunetan* (*Le Tour du monde en quatre-vingts jours);* 2002. Itzultzaileak: Juan Karlos Arrieta Sagasti, Jesús María Arrieta.

## Egokitzapenak 
thumb|180x180px|Le Voyage dans la lune filmaren fotograma, 1902
Verneren lana ezaguna da, hein handi batean egokitzapenei esker. Milaka bertsio egin dira, besteen artean komikirako, zinerako eta antzerkirako. Komikirako egokitzapenak direla eta, nabarmendu daitezke 70ko hamarkadatik aurrera Editorial Bruguera argitaletxeko Joyas Literarias bilduman gazteleraz argitaratu zirenak, izan zuten arrakastarengatik.

Zinerako, 100 pelikula inguru egin dira Verneren liburuetan oinarrituta. Horietako lehenengoa Verne oraindik bizirik zegoela: Le Voyage dans la Lune*,'' 1902, Georges Méliès zuzendari, gidoigile eta ekoizlearen filma.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura

## Kanpo estekak 
*  Jules Verne Elkartea
*  Centre International Jules Verne
*  Egileaz