Belgikako gastronomia

[thumb|*[Moules-frites* (muskuilu egosiak patata frijituekin), Belgikako gastronomiaren errezetarik ezagunetariko bat dena.]]
[thumb|*[Carbonade flamande* izeneko jaki tipikoa.]]
**Belgikako gastronomian** frantziar eta herbeheretar gastronomien eragina nabarmena da, bai eta azken urteotan iparraldeko Afrikakoarena edo Ekialde Hurbilena ere. Ohikoa da belgikarrak *gourmands* (frantsesez) edo *bourgondiërs* (nederlanderaz) direla esatea. Honela, belgikarrek ondo eta asko jatea gustuko dutela esan nahi dute, edariaz eta janariaz izugarri gozatzen dutela. Izengoitia antzinako Borgoinako dukeen gortetik datorkie, luxuzkoa izateaz gain otordu oparoak ere egiten zuena.

Belgikak Frantziak beste biztanle bakoitzeko Michelin izar ditu.

## Ezaugarri nagusiak 
Belgikarrek hiru otordu nagusi egiten dituzte: gosaria, bazkaria eta afaria. Bere sukaldaritzak eskualdeko eta garaiko produktu eta osagaiak erabiltzen ditu. Hori dela eta, hainbat diferentzia daude eskualdeka: adibidez, kostaldeko menuetan arrainak eta muskuiluak nagusiak dira eta, Ardenetan, berriz, ehiza-produktuak. Era berean, flandriarrek eta valoniarrek bere errezeta propioak garatu dituzte.

Charles de L'Écluse flandriarrak (1526-1609), latinez Carolus Clusius deitua, Belgikatik eta Europako beste herrialdeetatik patataren hedapenean paper nabarmena izan zuen. Harrezkero, patata belgikar sukaldaritza baserritarraren jaki nagusi bihurtu zen. Hala ere, askotan aingirak, Ipar Itsasoko izkirak, muskuiluak, ehiza, urdaiazpikoa, endibia zuriak edo fruituak (madariak, marrubiak, sagarrak...) jaten dituzte. Supermerkatuek produktu asko eta kalitatedunen aukera zabala dute.

Esaera batek Belgikan Alemanian beste janari eta Frantzian bezain ona zerbitzatzen dutela dio. Gainera, herrialde elebiduna (frantziar eta nederlandar hiztun) izanda, jantokietako menuetan platerek izen elebidunak izan ohi dute.
thumb|150px|Izkira-kroketak.

### Sarrerak 
* *Asperges op z’n Vlaams* (nederlanderaz) edo 'zainzuri flandriar erara' zainzuri egosiak dira, arrautza gogortu txikituekin eta gurinezko saltsa batekin eginak. Batzuetan, izkirak edo perrexil ere badituzte.
* *Garnaalkroketten* (nederlanderaz) edo *croquettes aux crevettes* (frantsesez): izkira-kroketak dira, askotan perrexil frijituekin.
* *Tomaat crevette* (nederlanderaz) edo *tomate aux crevettes* (frantsesez): izkira barrubete tomateak.
* *Soep* (nederlanderaz) edo *potage* (frantsesez): udazkenean eta neguan tipikoak diren zopa beroak. Sarrera moduan hartzen dute flandriar eguneko menu edo *dagschotels*etan (nederlanderaz).

### Plater nagusiak 
* *Hutsepot* (nederlanderaz) flandriar erregosi tipikoa da, non eltzean barazkiak (patata, azenario, tipula eta porru), urdai, hestebete edo saiheski nahasten dituzten. Sarritan bruselazak edo lekak ere baditu.
* Okela ere hartzen dute, askotan *stoemp*ekin (nederlanderaz), patataz eta barazkiez egindako pure bat.
* *Konijn met pruimen* (nederlanderaz) izeneko platerak untxiki, aranpasak, garagardoa eta beste osagaiak ditu.
* *Stoofvlees* (nederlanderaz) edo *carbonade flamande* (frantsesez): behikiz eta tipulaz egindako erregosi bat da, garagardotan egiten dutena.. Beraz frantziar *boeuf bourguignon*en antzekoa da baina ardoren ordez garagardoz egina.
* *Witloof in de oven* (nederlanderaz) edo *chicons au gratin* (frantsesez): urdaiazpiko egosiz eta endibia zuriz egindako bilkariak labean eginak. Askotan, bexamel dute.
* *Mosselen met frieten* (nederlanderaz) edo *moules-frites* (frantsesez): baporetan egindako muskuiluak. Normalean patata frijitu eta garagardoekin hartzen dute. Belgikan eltzetan zerbitzatzen dute.
[thumb|[Waterzooi izeneko platerra.]]
* *Waterzooi* (nederlanderaz) Ganteko jaki tipikoa da. *Gentse Waterzooi* izenekoa oilasko edo arrain zopa krematsua da, barazkiak, esne-gain eta patatak dituena. Ogiz zerbitzatzen dute.
* *Paling in’t groen* (nederlanderaz) o *anguilles au vert* (frantsesez) saltsa-berdetan egindako aingirak dira, patata-frijituez edo ogiz hartzen dutena. Bero edo epel hartzen dute.

### Azkenburukoak 
ezkerrera|150px|thumb|Bruselako gofre bat.
* Bruselako gofreak nazioartean dira ospetsuak, askotan *Belgian Waffle* (ingelesez) deituak. Bero hartzen dute, azukrez edo esne-gainez estalirik. Liejakoak txikiagoak dira eta goxoagoak direnez, ez dute azukrez estaltzen. Sarritan ‘topping’ bat dute gainean: frutak, esne-gain, txokolate...

* Jada Erdi Aroan budinak egiten zuten, ogi gogor, txerri-gantz, esne, azukre, ezti eta espezieekin. Alkohol-saltzaz edo azukrez estalirik zerbitzatzen dute.

* arroz-pastela errezeta ezaguna da Mosa eta Rhin arteko eskualdean. Errezeta ezberdinak badaude ere, azken finean hostore-talo bat da, arrozez eta kremaz beterik.

## Belgikar produktuak 
thumb|*Frietkot* edo *friterie* bat.
### Patata frijituak 
Belgikan patatak behi-gantzetan edo oliotan frijitzen dituzte. Maionesa osagai nagusia duen fritessaus bezalako saltsekin hartzen dituzte. Patatak hartzeko *frietkot* (nederlanderaz) edo *friterie* (frantsesez) izeneko lekuetara joaten dira, herriguneetan izan ohi direnak.

Askotan, ez dute patatak bakarrik jaten: Mitraillette edo metraileta izeneko ogitartekoak patataz gain saltxitxak eta saltsa ere baditu.

### Gazta 
Belgikak laurogei gazta-barietate baino gehiago ekoizten ditu, horietako batzuk Jatorri deitura (adibidez, *Fromage de Herve*) dutenak. Bost motakoak dira: urdina, erdi-gogor, gogor, berri eta leun. Batzuetan azkenburuko moduan hartzen dute.

Hona hemen gaztarik ezagunenak: Passendaele, Beauvoorde, Lo, Wijnendale, Floreffe, Maredsous, Damme, Orval, Limburger, ahuntz-gazta, maquée, eta abar.

### Txokolatea 
ezkerrera|thumb|Belgikar bonboiak.

Belgikar txokolatea nazioartean ezaguna da. Artisauek kakao-gurin baino ez dute erabiltzen bere txokolatea egiteko eta gobernuak “Ambao” zigulua erabiltzen du bere kalitatea kontrolatzeko.

1912an Jean Neuhausek bonboiak asmatu zituen eta, hiru urte geroago, tenperatura mantentzeko kutxa. Egun mota askotakoak egiten dituzte.

### Gin 
Gin flandriar jatorria duen alkoholdun edaria da. Garagar eta zerealez dago %30 batean osaturik. Jenever izeneko edarian oinarrituta, herrialdeko enpresarik ezagunena Filliers da. Hasselt hirian museo nazionala du eta urrian gin-jaialdiak ospatzen dituzte.

### Garagardoa 
thumb|Westmalle.
Belgikak garagardo-barietata handia du: abadetxekoak, trapakoak edo bereziak. Belgika herrialde txikia izanda ere, 1.000 garagardo ezberdin baino gehiago ditu eta baita enpresa asko ere (Duvel, Maredsous, Vedett, Jupiler, Stella Artois, Hoegaarden, De Koninck, Rodenbach...). Garagardo bakoitzak, gainera, bere edalontzia du.

### Besteak 
Belgikak gozoki bereziak ere baditu, ezagunenak cuberdon, speculoos (edo spekulatius) edo mattentaart pastela direnak.

Cuberdon mugurdi zaporea duen bonboi bat da. Flandrian neuzeke (edo sudur) diete. Speculoos gurinezko gailetak dira. Mattentaart, berriz, hostore-talo bat da, Geraardsbergenen bere jatorri deitura duena.

Eguberrietan cougnou (frantsesez) edo volloard (nederlanderaz) izeneko briochea tipikoa da oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak