Bronkiektasia

**Bronkiektasia** biriketako aire-bideen etengabeko hantura eragiten duen gaixotasuna da. Eztul kronikoa, muki produkzio gehiegizkoa dira sintoma ohikoenak arnasteko zailtasuna, eztul egiterakoan odola botatzea eta toraxeko minarekin batera. Fibrosi kistikoak kasu ia guztietan bronkiektasi larria eragiten du. Gaixotasunaren eragilea fibrosi kistikoa ez den kasuetan ordea, honen eragilea askotan ezezaguna da.

Bronkiektasiak aire-bideen (bronkioen) haustura edo endekapena eragiten du hantura erantzun gehiegizko baten ondorioz. Hanturaren ondorioz sekrezioak kanporatzeko gaitasuna txikitzen da eta aire-bideetan mukia pilatzen da. Sekrezio hauen kantitatea handitzeak, biriketan bakterio kantitatearen gorakada dakar, eta honek beste infekzio batzuk izateko aukera handitzen du, airebideen are eta gehiagoko blokeoarekin batera. Pazientearen egoerak modu esanguratsuan okerrea egiten duen kasuetan, gaixotasunari jarraipena egiteko mukiaren hazkuntzak egitea urtean behin lagungarria izan daiteke. hauetatik erabilienak amoxizilina, eritromizina eta doxiziklina dira. Gaixotasunak okerrera egitea sahiesteko ere erabil daitezke antibiotikoak. Airebide garbiketa teknikak, fisioterapia mota bat, gomendagarriak dira. Bronkodilatzaileak lagungarriak dira kasu batzuetan baina hauen erabilpenak orokorrean ez du hobekuntza esaguratsurik ekarri, eta arnastutako esteroideen erabilpenak ez du inolako hobekuntzatik ekartzen dutenik frogatu. Tratamenduan ebakuntzak nahiko ohikoak diren arren ez dira asko ikertu. Baina, gaixotasunak osasun arazo esanguratsuak ekar ditzakeen arren, gehiengoak eboluzio nahiko ona du.

Gaixotasunaren prebalentzia 1/1.000 eta 1/250.000 bitartekoa da helduetan, eta gaixotasuna ohikoagoa da emakumeen artean, eta adinean aurrera egin ahala. Prebalentziak behera egin du 1950etik aurrera, antibiotikoen erabilpenaren ondorioz. Talde etniko ezberdinen artean prebalentzia aldakorra da, eta ohikoagoa da adibidez ameriketako indigenen artean. Lehenengo aldiz Rene Laennec-ek deskribatu zuen 1813an.

## Sintomak 
Bronkoektasia pairatzen duten pertsona batzuk hori-berdia den karkaxa izaten dute, 240ml eguneko. Bronkoektasiaren beste sintometako bat izaten da odolez betetiko eztula, flemaren ausentziaren ondorioz. Honi bronkoektasi lehorra deitzen zaio. Baita ere kolorerik gabeko flema sortu daiteke.  Ahoan usain txarra izatea beste sintometako bat da eta honek adierazten du infekzio aktibo bat dagoela. Amaitzeko, esan beharra dago bronkioetako infekzioak eta disnea izatea bronkoektasiaren seinale direla.. Kasu erdietan fibrosi kistikoagatik  izaten da. Ez baldin bada etortzen fibrosi hontatik, %10-50ean jatorria ez da ezagutzen. Eragile infekziosoak ere egoten dira: Staphylococcus, Krebsiella, Bordettela pertussis eta nontuberculous mycobacteria..

Guzti honetaz gain, hainbat faktore inmunologiko eta bizihoitura baita ere gaixotasunarekin erlazionatu dira:

* Txikitatik IHESA izateak, biriketako minak, pneumonia edo beste infekzio batzuk izateko probabilitatea igo egiten du.
* Heste hanturaren gaixotasuna, bereziki ultzeradun kolitisa. Gaixotasun hau Crohns-en gaixotasunean gertatu daiteke baina hau kasu gutxiagotan gertatzen da. Bronkioektasia kasu honetan erreakzio alergiko desberdinengatik gertatzen da gehienetan, batez ere arnasturiko onddo esporen erantzun gisa.  Heste gorri hiatoko herniak bronkioektasia sortu dezake urdaileko azidoa birikietara aspiratuz gero ehunak mindu ditzakeelako.
* Artitris reumatoidea duten pertsonea erretzaileetan gaixotasunaren tasa 10 aldiz handiagotzen da. Hala ere, ez dago oso argi ea zigarroaren keak eragina duen edo ez.
* Informe batzuk argitaratu dira non Hashimoto tiroideak eta bronkiektasia gaixotasuna duten hainbat kasu agertzen dira. Beraz, erlazio baten bat egon daitekeela bi horien artean pentsatu dezakegu.

Hala ere, fibrosi kistikoa ez duten kasuen %50ean eragilea ez da ezagutzen zein den.

### Kausa kongenituak 
Bronkiektasia baita ere kausa kongenitoengatik eman daiteke. Kausa genetiko hauek zilioen mugimenduak edo ioien garraioa egokiak ez izatea eragiten dute. Hainbat sindrome daude gaixotasun honekin erlazioa dutenak:

* **Kartagener sindromea:** bronkoektasiaren garapenarekin lotuta dagoen zilioen mugimenduen nahaste bat da.
* thumb|Ordenagailu bidezko tomoagrafdia axialarekin lortutako irudia: pneumonia ez- ohikoa bronkiektasiarekin.Ohiko eragile bat **fibrosi kistikoa** da. Honek kloro ioien garraioan eragiten du, eta garraio arazo honetatik abiatuta paziente gutxi batzuek bronkiektasia garatzen dute.
* **Young sindromeak**, klinikoki fibrosi kistikoaren antzekoa denak, baita ere bronkoektasiaren garapenarekin erlazionatuta dagoela pentsatzen da. Hau sinuen eta bronkiolo zuhaitzaren infekzio kronikoen agerraldia da.

Hain ohikoak ez diren eragile kongenitoak ere badaude. Horien artean aurkitzen dira Williams-Campbell sindromea, Marfan sindromea eta immunodefizientzia primarioak. Azken honetan sistema immunologikoa ahulduta dago edo ez dago, ondorioz infekzioak izateko arriskua handitzen da. Honela, askotan biriketan infekzioak gertatzen dira eta jarraian bronkoektasia garatu daiteke.

Amaitzeko, ikusi da alfa 1-antitripsina defizientzia dute pertsonak erabat sentikorrak direla bronkiektasiari, izan ere galdu egiten da entzima elastasaren inhibizioa, elastina kentzen duen entzimaren inhibizioa. Honek albeoloei hasierako egoerara itzultzeko gaitasuna kentzen dio espirazioa burutzerakoan.

## Fisiopatologia 
Bronkiektasia berez hartura kronikoaren ondoriozko gaitza da, zeina larrituta dagoen mukiaren jariaketaren ezegokiarekin. Honek hainbat jatorri izan dezake lehen aipaturikoak; hots:

* Akats genetikoak: honetan mukiaren garbiketa eta jariaketa kaltetuta dago (lehen mailako diskinesia ziliarra adibidez)
* Karkaxa biskosoa (Fibrosi kistikoa)
* Zenbait infekzio kronikoak

Iflamazioak azkenean birikaren aktitektura\ antolaketa normala deusestastzen du; bereziki, bronkioaren fibra elastikoak eta horrek azkenean gaitz kroniko hau dakar.

## Diagnostikoa 
thumb|Hemen daukagu Ordenagailu Bidezko Tomoagrafia Axialean erabilitako gailua (diagnostikorako).
Bronkiektasia diagnostika daiteke klinika behatzen (sintomatologia eta seinuak ) edota radio-diagnostikoa erabilita.

Hala ere, ez dago bat ere argi eta adituen arabera bi eratan diagnostika daiteke:

* British Thoracic Society-aren arabera ordenagailu bidezko tomografia axialaren bidez egin behar da diagnostikoa.

* Bestalde, beste adituek odol-analisiak eta karkaxaren analisiak aholkuratzen dituzte.

Zenbaitetan analisi bereziak egin behar dira (gaitz genetikoetan).

## Prebentzioa 
Bronkiektasiaren prebentziorako, umeek immunizatuta egon beharko lirateke Elgorriaren aurka, Bordatella pertussis-en aurka, Streptococcus pneumoniae-ren aurka edota arnas-traktuko edozein infekzioa eragin dezakeen patogenoen aurka.

Bestalde, erretzea eta bronkiektasiaren arteko lotura ez dago argi ; hala ere gomendatzen da erretzeari uztea infekzioak galarazteko edota horien konplikazioak ez edukitzeko.

Gainera, osasuntsu jardutea eta normalean medikuarengana joatea sintoma arinak nabaritzen ditugunean funtsezkoa da gaixotasuna aldi goiztiarretan harrapatzeko

## Tratamendua 
Bronkiektasiaren tratamendua gauzatzeko infekzio ezberdinen eta jariaketa bronkialen kontrola, aire bideetako buxaduren libratzea, mindutako birika zatien erauzketa zirujia edo arterien enbolizazio bidez eta konplikazioen prebentzioa egitea beharrezkoa da. Bronkiektasia pairatzen duten gaixoek, luzaroan antibiotikoak hartzean, infekzio kaltegarriak eta hospitalizazioak ekiditen dituzte. Hala ere, antibiotikoekiko erresistenteak diren bakterioen infekzioak pairatzeko arriskuak altuagotzen ditu.

Metatutako fluidoa ezabatzean oinarritutako beste tratamendu batzuk ere badaude, jarrerazko drainatzea edo arnas fisioterapia aplikatuz. Jarrerazko drainatze teknikak, fisioterapeuta eta arnas terapeuten laguntzarekin, tratamendu eraginkorrenetakoa da.  Arnasbideen garbiketa teknikak ere teknika erabilgarriak dira.

Bronkiektasia lokalizatuta dagoen kasuetan zirujia erabili daiteke, buxaduren erauzketa egitean gaixotasunaren garatzea alboratuz.

Arnastutako esteroideen terapiak karkaxaren eraketa eta airebideen hertsadura murriztu dezake denbora batez, gaixotasunaren garapena moztuz. Hau egunerokotasunean erabiltzea ez da gomendagarria haurretan. Nahiz eta herrialdeek oraindik ez duten onartu, AEBtako FDA agentziak manitol hauts lehorraren inhalazioa eraginkorra izan daitekeela ondorioztatu du, fibrosi kistikoa eta bronkiektasia pairatzen duten pertsonetan.

Oraindik ez dago garbi bronkiektasi akutua edo egonkorra duten pertsonetan farmako antikolinergikoek erangikortasuna duten ala ez.

## Epidemiologia 
thumb|William Osler.|222x222px
Gaixotasunak 1/1.000 eta 1/250.000 bitarteko prebalentzia du. Emakumeetan ohikoagoa da eta zahartzaroan areagotu egiten da. 2000 eta 2007 urteen artean AEBtan bronkiektasia kasuak areagotu egin dira. 1800 amaieran, William Oslerrek zehaztasun gehiagorekin aztertu zuen gaixotasuna; Osler diagnostikatu gabeko bronkiektasi baten ondorioz hil zela sumatzen da.

Bronkiektasia hitza grekerazko “bronckos” (arnasbide) eta “ektasis” (zabalkuntza) hitzetatik dator.

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Bronchiectasis - Postmortem bronchogram (7471758178).jpg|Bronkiektasiak buen pazientearen bronkiograma (post-mortem).
Fitxategi:Bronchiectasis imaging.JPG|Bronkiektasia duen pazientearen irudia.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak