Frantzisko Xabierren beso ustelgabea

**Frantzisko Xabierkoaren beso ustelgabea** Il Gesù elizan (Erroma, Italia) gordetzen den erlikia da, Frantzisko Xabier euskal santu katolikoaren eskuin beso erdi-momifikatua. Haren gorputzaren zatirik handiena Goa estatuan badago ere (India), munduan zehar barreiatuta dauden beste erlikietatik handiena eta esanguratsuena da beso hau. 

Bere esanahi historikoarengatik, tarteka munduan zehar bidaiatzen du. 1922an Nafarroa Garaian eta Ipar Euskal Herrian egindako erromesaldiaz gain, munduari bira eman zion. Gerra Hotzaren garaian, eta Nafarroara egiten dituen bisitez gain, Kanadan ere erromesaldiak egin ditu.

## Frantzisko Xabierren gorpua hil ondoren 
Frantzisko Xabier 1552. urtean hil zen, Shangchuan-en, gaur egungo Txinan. Ematen duenez, bertan kendu zioten lehen haragi zatia, ezkerreko belaunetik, gorputz jada ustelgabea zela argudiatuta tarte txiki batez. Kronika batzuen arabera, kendu ziona oineko falange bat izan zen, eta ez eskukoa. Erlikia hori euren etxean egon zen, familian, harik eta 2006an familiak anekdota hori irakurri, benetakoa zela jakin eta hatza itzuli zuen arte.

Gorpuaren zatiak erortzen joan dira denborarekin. 1890ean hankako hatz bat erori zen, eta 1894an erlikia gisa jarri zuten Goako Bom Jesus elizan. 1910ean laugarren behatzeko artikulazioak erori ziren, eta horiek ere aparte jarri zituzten. 1952an hanka bateko azal zatiak eskegita zeuden. Jose da Costa Nunes patriarkak azal zati hori moztu, zati txikiak egin, eta erlikia gisa zabaldu zituen munduko leku askotan. 1964an beste azal zati bat Mumbaira eraman zen.

Reliquary of St. Francis Xavier's humerus.jpg|Besahezurra Macaon.
St Romboutskathedraal relikwiehouder Franciscus Xaverius.JPG|Malinasko katedrala, Belgikan. Hezur bat du eta haren inguruan egindako eskultura. 
Palermo_-_Casa_Professa_5279.jpg|Hezur zati bat eta zurezko besoa, Palermoko Casa Professan, Sizilia.
WLANL - efraa - armreliekhouder van sint Franciscus Xaverius.jpg|Besoaren forma duen beste erlikia bat, Herbehereetan.

## Besoa Erroman 
[thumb|Besoa [Gesù elizan, Erroma.]]

Gesù elizan, Erroman, Frantzisko Xabierren eta Inazio Loiolakoaren bi kaperek osatzen dute transeptua, eta horrelaxe daude Jesusen Lagundiaren bi sortzaileak aurrez aurre. San Frantzisko Xabierren kapera Pietro da Cortonak eta Carlo Fontanak diseinatu zuten, 1674 eta 1678 bitartean. Carlo Marattaren *San Frantzisko Xabierren heriotza* margolana eta Giovanni Andrea Carloneren freskoak ditu. Bertan gordetzen da besoaren erlikia, erromesaldiak egiten ez dituenean.

Erlikia biltzeko zilarrezko obalo bat du inguruan, eta kaperaren aldarean dago, brontzezko aingeru baten azpian, lirio bat eskutan duena. Erlikia-ontziaren atea zilarrezkoa da, eta Getsemaniko baratzeko otoitzaren erliebe bat du.

## Besoaren erromesaldiak 
Gorpua historiako une askotan erakutsi da Goan, azkenekoz 2024ko neguan. Portugalen esku egon zen Goa 1961ra arte, eta urte horretan bertan Portugal saiatu zen gorpua Portugalera eramaten, arazo sozial handia sortu zuena. Baina besoak ohikoak izan ditu erromesaldiak, batez ere 1922tik, kanonizazioaren hirugarren mendeurrenean.

### 1922ko erromesaldia Euskal Herrian 
thumb|1922an egindako ospakizunen gida (ireki liburuxka irakurtzeko).
thumb|Frantzisko Xabierren besoa eta Karramarroaren Kristoa Xabierren, 1922an.
1922an Nafarroara besoa ekartzeko ekimena jarri zen abian, XIX. mendearen amaieratik aurrera ohikoak bilakatu baitzen mendeurrenak ospatzea. Besoa Erromatik etorri zen eta Luzaiden egin zitzaion harrera, hortik Orreagara joateko. Maiatzaren 10ean, 42 autoz osatutako karabana batek Iruñera eraman zuen, Agoitz, Urrotz eta Uharte bisitatu ostean. Iruñean prozesio handia antolatu zen, erraldoiekin, kofradiekin eta udalarekin. Karramarroaren kristoa, bestetik, Alfontso XIII.a Espainiako erregearen esku zegoen, eta Altsasutik sartu zen Nafarroara, martxoaren 1ean hasita. François Gieure Baionako apezpikuaren arabera, kontuan hartu behar zen Frantzisko Xabierren ama Azpilkuetakoa zela (benetan Xabierko gazteluan jaio zen) eta aita Jatsukoa, biak Baionako elizbarrutiaren parte santua jaio zenean. Horregatik, besoaren bisitan, "mirariz", Baionako elizbarrutia "berrosatu" zela aipatu zuen, Baionako apezpikua Elizondora gonbidatu baitzuen Iruñeko apezpikuak, irailaren 28an, eta biek batera egin zuten Jatsurako bidea, Nafarroa Beherean.

### 1949: Japoniara, antikomunismoa eta Gerra Hotza 
thumb|Japoniara iritsiera, besoa maleta batean dagoela.
[thumb|Frantzisko Xabierren besoa [Nagasaki|Nagasakin, Japonia, 1949an.]]
1949an, Xabierkoa Japoniara iritsi eta lau mendera, besoaren erlikia Japoniara eraman zuten, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gutxira, lehenago Iruñetik berriro ere pasatuz. Une esanguratsua izan zen herrialdeko katolizismoaren historian. Zeremonia eta gurtza handiz hartu zuten hiru miliako prozesio batean Nagasakiko Oura katedral katolikotik Hogeita sei Martirien muinoraino. Gunea bonba atomikoak suntsitu zuen lau urte lehenago, eta japoniarrak oraindik doluan zeuden galerarengatik. Meza suntsitutako katedralaren aurrietan egin zen, Urakamin, 1949ko azaroaren 23an. Garaiko kroniken arabera, Bigarren Mundu Gerraren osteko itxaropen eta sendotasun espiritualaren iturri ere eman zien. *Life* aldizkariak aipatu zuenez, Gerra Hotzaren testuinguruan egindako bisita izan zen, AEBak Japonian komunismoa gelditzeko –han azkar hedatzen ari baitzen–, katolizismoa eta protestantismo bultzatzeko asmoa baitzuten.

Japoniako bidaia antikomunismoa eta Gerra Hotza loturik zeuden Espainiako agintari frankista eta karlistentzat.

Espedizioak, itzuleran, Manila, Mumbai, Damasko, Jerusalem, Istanbul eta Erroma bisitatu zituen. Jerusalemera egindako lehen erromesaldia izan zen hamabost urtean, oraindik 1948ko arabiar-israeldar gerran murgilduta zegoena eta 1990ean, berriro ekarri zuten Nafarroara, 2006an, bezala.

### 2018ko erromesaldia Kanadara 
2018ko urtarril-otsailean, Frantzisko Xabierkoaren beso ustelgabearen erlikiak hilabeteko erromesaldia abiatu zuen Kanadan zehar, Catholic Christian Outreach (CCO) unibertsitate-taldeak sustatuta, Ottawako Artxidiozesiarekin eta Jesusen Konpainiarekin lankidetzan. Ibilbidea urtarrilaren 3an hasi zen Quebec hirian eta gutxienez hamalau hiritatik igaro zen, Saint John's, Halifax, Antigonish, Kingston, Toronto, Mississauga, Winnipeg, Saskatoon, Regina, Calgary, Vancouver, Victoria eta Montreal barne; otsailaren 2an Ottawan amaitu zuen. Bere egonaldian zehar, erlikia katedraletan, parrokietan, unibertsitateetan, eskoletan eta Lehen Nazioetako erreserba batean erakutsi zuten, baita Kanadako hiriburuan otoitz egiteko unibertsitate topaketa jendetsu batean ere. 13.000 erromes baino gehiago joan ziren Mississauga elizan hura gurtzera, hedabide katolikoek jakinarazi zutenez. Angèle Regnierrek, CCOko sortzaileetako bat, erlikia lagundu zuen Erromatik, eta “besoarekin bidaiatzea lagun batekin bidaia egitea bezala” izango zela adierazi zuen. Ekitaldia Kanadaren sorreraren 150. urteurrenaren ospakizunaren barruan kokatu zen.

## Frantzisko Xabierren besoa eta pilota 
San Frantzisko Xabier pilotarien zaindaria da, 1962ko Munduko Pilota Txapelketan hartutako erabakiaren ondotik. Behinola, apaizek maiz jokatzen zuten esku-pilotan, baita paxaka izeneko modalitatean ere, baina ez dago frogarik adierazteko Frantzisko Xabierkoa horretan aritzen zenik. Uste horren oinarrian dago 1949an Japoniara egindako bisitan Iruñetik pasatzerakoan Ramón Gil Lasantas Nafarroako Pilota Federazioko lehendakariak adierazitakoa:

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[thumb|Audioa. Frantzisko Xabierren beso ustelgabea. (9 min.).  *Berria.eus* 2025-12-03. 
Gidoia:  [Eneko Barberena. 
Lokuzioa: Intza Alkain. 
Sintonia eta soinuteria: Nagore Etxabe Antuxuna. 
Informazio gehiago: *100objektu.eus*
]]