Egia-oste

thumb|Hedabideen bidez jasotzen ditugun berriak.
**Egia-ostea** edo **post-egia** ( edo *post-factual politics*) 2016an sortutako neologismo bat da, eta politikan emozioak eta sentimenduak egiari gailentzen zaizkiola adierazteko erabiltzen da. Kultura politiko baten isla da zeinetan eztabaidetan emozioak lehenesten diren politikaren xehetasunen gainetik. Hala, egitate faktualak alboratuak geratzen dira.

Iritzi publikoa eratzeko garaian emozio eta uste pertsonalek egiak baino eragin handiagoa duten egoera da egia-ostea, eta, ondorioz, egiaren balioa eta presentzia ahuldu dira, eszena publikoan bigarren mailako gai bilakatuz. Nagusiki XXI. mendeko koiunturan hedatutako terminoa da, arazotsua, eta filosofia-esparru garaikideko eztabaidagai pisutsua. Maiz gezurra edo ezjakintasunarekin alderatu izan den terminoa da, gauza bera ez badira ere. Egitateek garrantzirik ez dutela esplizituki onartu beharrean, hauen xehetasunen aukeraketak ikuspegi bat edo beste faboratzen duela sinesten den egoera da, modu honetan, norberaren ikuspegia babesteko jokabidea sustatuz. Haratago joanez, egia-ostea defini daiteke honela ere: masen erreakzioak edo interpretazioak egitateak alda ditzakeela uste den egoera. 2016an, Oxford hiztegiak urteko hitz izendatu zuen “egia-oste” terminoa.

Honez gain, aipatzekoa da morfologiari dagokionez, *-oste* atzizkiak (ingelesez eta gazteleraz *pos-* aurrizkia, *postruth* eta *posverdad* terminoetan) ez diola denborari erreferentzia egiten; egiaren gainditzeari, ezkutaketari, ezabaketari, garrantzia kentzeari baizik. Politikaren esparruari dagokionez, “egia-ostearen politika” terminoa ere erabili ohi da, gai honek mundu mailako zein eskala txikiagoko jarduera politikoan duen eragina adierazte aldera.

Hainbat adituren arabera, egia-osteak lotura du aurrez filosofian emandako hainbat gai moral, epistemologiko zein politikorekin; hala nola, erlatibismoa eta postmodernitatea. Beste batzuen ustez, aldiz, antzeko aurrekaririk gabeko fenomenoa da.

## Terminoaren jatorria eta bilakaera 
thumb|Donald Trump, Estatu Batuetako presidente ohia, Pentagonoan.
[start=0|thumbtime=22|thumb|[Albiste faltsu|Fake news-en gaineko bideoa.]]
Terminoaren “osperik” gorena azken urteetan gertatu da, Donald Trump Estatu Batuetako presidente ohiaren arrakastaz, Brexitaren aldeko kanpainaz, ultraeskuin europarraren gorakadaz eta Kolonbiako bakearen aldeko plebiszituaren auziaz geroztik, besteak beste; fenomeno politiko hauen adierazgarri baita espektatiba arrazionalari alde emozionala gailendu izana. Dena den, *Egia-oste* adieraren jatorria, Oxford hiztegiaren arabera, 1992koa da, Steve Tesich dramagile serbiar-estatubatuarrak *The Nation* aldizkarian gaiari buruzko artikulu bat plazaratu zuenean. Iran-Contra eskandalu politikoaz eta Persiar Golkoko gerraz hausnartu zuen aipatu artikuluan.

Antzeko adierei dagokienez, 2004ko *Post-democracy* liburuan, Colin Crouchek lehen aldiz *demokrazia-oste* terminoa erabili zuen gailentzen ari zen eredu politikoa aipatzeko, zeinean demokraziak berez badiren arren, hauteskunde-debatea, benetan, pertsuasio-tekniketan adituak diren oposiziozko goi-taldeen artean izaten den. Hala, egia-ostearen politikaren ardura publizitate industriaren ereduak leukake.

Alabaina, “egia-ostearen politika” termino gisa lehen aldiz David Roberts blogariak ekarri zuen, 2010ean, eztabaidara. Ingurumen auzietan espezializatua den *Girst* aldizkari estatubatuarrerako artikulu bat idatzi zuen, eta bertan egia-ostearen politikaz honakoa zion: kultura politiko berria da, zeinean iritzi publikoa eta komunikabideen kontakizuna jardun politikoarekiko guztiz independente bihurtu diren. Egun, *The Economist* astekariko artikulu batek dioenez, egia-ostearekin lotutako jarduera politikoa Austrian, Alemanian, Ipar Korean, Polonian, Errusian, Turkian, Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan atzeman da.

### Arendt, egiaren analisi politikoa 
thumb|Hannah Arendt, filosofo alemaniar-estatubatuarra.
Hannah Arendt filosofoak politikan gezurra edo engainuak duen presentziaren arrazoien inguruan hausnartu zuen. Haren ustetan, politikariari bere aldeko errealitate bat hobetsiko duen gizartea komeni zaio. Alabaina, hau ezinezkoa da, eta errealitatearen egiazko interpretazioa lehenesten badugu, beti izango du oztoporen bat haren jardun politikoak. Horregatik, politikariak, haren jarduna lehenesten badu egiaren aurrean, hau ezkutatzeko beharra izango du, derrigor, lehenago edo beranduago. Hori dela eta dira hain ohikoak engainuak edo gezurrezko diskurtsoak politikagintzan. Modernitatean, areago, hitzontzikeriak estrategia berria daukala dio alemaniar-estatubatuarrak: egiak iritzi bihurtzea edo, behintzat, hauen arteko muga lausotzea, honela, iruzurtiak gezurra esan duela salatzea zailagoa delarik, iritzi guztiak balekoak direla defendatzen bada. 

*Masak konbentzitzen dituena ez dira gertaerak, ezta asmatutako gertaerak ere, baizik eta (egia-ostean ematen den) erronka irekia [...] Gobernu totalitarioarentzat subjektu ideala ez da nazi konbentzitua edo komunista konbentzitua; gertakarien eta fikzioaren arteko bereizketa, egiazkoa eta faltsua, jada existitzen ez dela uste duen jendea baizik.*

### Volgemanen kritika 
Egiaren defentsak, maiz, talka egin ohi du bizitza publikoaren harmoniarekin. Hala, hainbat adituk, egia garrantzitsua den arren, hainbat kasutan bestelako aspektuak lehenetsi behar direla babestu dute; hala nola, giza eskubideak, norberaren iritzia, legea, interesak…  Esfera publikoan, zientzia- nahiz filosofia- adituaz gain, enpresaria, hiritarra, politikaria eta beste hainbat agente daude, eta hauen arabera, erabaki okerra litzateke kasu guztietan egiaren babesle diren adituak lehenestea. Bada, Frieder Volgemanek ikuspuntu hau kritikatu du, egiak eta politikak lotuta joan behar dutela babestuz. Egun lotura hori arriskuan dagoela ikusirik, honetan eragiteko beharraz mintzo da Volgeman, nahiz eta hainbaten ustez lotura hau ez den sekula beharrezkoa izan.

### Mill eta ideien merkatu librea 
thumb|Miranda Fricker, filosofo ingelesa.
John Stuart Mill filosofo ingelesak ideien pluraltasuna eta adierazpen askatasunak egiaren bilaketarako dialektikan duten garrantzia azpimarratu zuen. Hauen gabeziak dogmatikotasuna eta oinarrizko giza-eskubideen urraketa dakarrelarik. Hori dela eta, ideien merkatu libre modukoa proposatu zuen, zeinean  testigantza faltsuak ezin bazter daitezkeen, lehenik, uste hori faltsua den ziurtasun osorik ezin dugulako izan, eta bestetik, uste guztiak eztabaidaren merkatuan sarturik, egia aterako naturalki garaile eta inoiz baino indartsuago aterako den berme osoa izan dezakegulako, balekoak ez diren testigantzak berez geratuko liratekeelarik bazterrean, dinamika honen bitartez. Alabaina, eztabaidaren kalitatea okertu egia-ostean, eta hainbatek ez dute posible ikusten ideien merkatua librea egoera honetan gauzatzea.

### Frickerren sinesgarritasunaren ekonomia 
Miranda Frickerrek aldarrikatu zuena da adierazpen askatasunak ez dakarrela harekin beti aukera-berdintasuna: egun, sinesgarritasunerako  bide bakarra ez da, egiazki, arrazoia izatea; badira esfera publikoan garrantzia hartzeko beste hainbat bide ere; hala nola, karisma izatea, edo bozgorailu ozenago bat. Hori kontuan hartuta, denok ez genuke aukera bera izango dialektikan egiaren defentsa arrazionala burutzeko, eta Millen ideien merkatu librea ezinezkoa litzateke.

## Egia-ostea gainditzeko proposamenak 
Ekimen anitz daude fenomeno honen aurka eta horietako bat, *slow journalism* delakoa da; kazetaritza geldoa, alegia. Ekimen hau aspaldikoa izan arren, gaur egun oso ospetsua bilakatu da. Rob Orchardy eta Marcus Webb kazetari ingelesak izan ziren ekimen honen arduradunak; lan eskerga egin dutelarik plataforma honen lanketa eta garapenean. Kazetari hauek, albiste bat argitaratzean, honen ondorioak zeintzuk diren jakin arte itxaroten dute, eta hauen berri izan ostean argitaratzen dute aldizkaria; batez ere, ematen den informazioaren fidagarritasuna egiaztatzeko. Kazetari hauen helburua eskuratzen den informazioa zalantzan ipinaraztea da, gizarteak honen inguruan hausnar dezan; izan ere, informazio hori ziurtatu gabe egon daiteke, eta egia-ostean ohikoa den nahasmendua eragin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egia
* Gezurra
* Erdi-egia
* Hermeneutika

## Kanpo estekak