Iriarte Azpikoa baserria

**Iriarte Azpikoa** Antzuolan dagoen baserria da. 1994ko urriaren 21an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

XVII. mendean (1630ean), eta etxe hau egin aurretik zegoen etxe zaharrean, Bartolome Iriarte alarguna bizi zen bere hiru seme-alabekin, eta neskame batekin. Ondoren, etxe berria eraiki ondoren, Juan Perez Benitua-Iriarte biziko zen bertan.

## Ezaugarriak 
Esan ohi da Gipuzkoako antzinako baserri guztiak maisu zurgin eta hargin profesionalek egin zituztela. Baserri jabeek kontratatuta egiten zuten lan ofizial eta morroi talde baten laguntzarekin. Jabeak eta ofizialek eztabaidatzen zituzten baldintzak, eta Europako baserrietan ohizkoa ez den sendotasuna eta kalitatea eman zieten gure artean han eta hemen eraikitako baserriei. XVI. mendean eta XVII. mendearen zati handi batean obra diseinatutako maisuak jarraitzen bazuen ere obra guztia, 1650. urtearen inguruan hasi ziren marrazten ere egin beharrekoa, izan ere euren lana beste ofizial batzuen eskutan lagatzen hasi baitziren. Eta hala, obra bukatzen zenean, aditu batzuen laguntzaz bisitatzen zuen egindako obra, eta ikusitakoaren eta planoari atxikitakoaren arabera, baita ordaindu ere.

Prozesu guzti horrek adierazten du Gipuzkoan marraztutako plano bidez egin zen lehendabiziko baserria Antzuolako Iriarteazpikoa izan zela, hain zuzen ere. **1**672. urteko martxoaren 25ean erabaki zen Iriarte "yusso" (azpiko) izeneko baserri bat eraikitzea. 

Joseph de Oxirondo eta Juan de Ibargoitia arotz-maisuek  eraiki zuten 1672. urtean baserria, Juan Bautista de Benitua jabe zela. Berarekin adostu zuten aldez aurretik plano eta baldintzak:
thumb|275x275px|Iriarteazpiko baserria, XVII. mendekoa.
*"Y dijeron que el dicho Juan Bautista desea reedificar de nuebo la dicha su casa... (y que) Juan Bautista los aia de dar al pie de la obra todo el material necesario... y Joseph y Juan se obligan de azer y acavar dicha obra de carpinteria para el dia de Nuestra Señora de Septiembre proximo"***.**

Baina egurra bezain garrantzitsua zen hormak egiteko harria lortzea. Berau egiteko beste ofizial batzuk hitzartu zituen: Pedro de Balzola eta Francisco de Garate izeneko hargin maisuak hain zuzen ere.

Harginekin 1672ko apirilaren 24an egin zen hitzarmena, eta oso aberatsa dena datuetan, izan ere:

*" ... de allarse la dicha su casa muy vieja y arruinada por su gran antiguedad, desea reedificar de nuevo para que se observe mejor la perpetuidad de su nobleza y memoria aziendose de pared y demas necesario..."*

Baserriak oinarri laukizuzena du eta teilatuak bi aldetara jotzen du. Bere osagaiak egiturari dagokionez: beheko solairua, lehena eta teilatu azpiko ganbara. Harlangaitzez egina da eta zurez eta adreiluz osatutako egitura interesgarriak ere baditu. Bere egitura ezaugarriak aztertua, Euskal Herriko baserri inguruko herri etxegintzari dagokion tipologian sar daiteke eraikin hau, oso adierazgarria izanik arlo horretan. Aipatzeko modukoa da ataria, oinarridun harrizko zutabeak eutsitako zurezko langa sendo batez osatua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bidaurre baserria
* Iturbe Haundi baserria
* Lapatza baserria

## Kanpo estekak 
* Kultura ondasun izendatzeko erabakia, *Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria*.
* IRINMODO - ANTZUOLA (1307-2024).