Maria Lopitz Igartzakoa

**Maria Lopitz Igartzakoa** ( 1420 zalantzan - Beasain, Gipuzkoa, 1505 zalantzan) Igartzako leinuaren oinordeko zuzena. Igartzako Juan Lopitz eta Urraca Belitz Gebarakoaren alaba.

## Bizitza 
thumb|Erdi Aroko euskal nobleziako emakume baten eredua.
Igartzako Joan Lopitz eta Urraka Belitz Gebarakoaren alaba bakarra, beraz Igartzako Gartzi Lopitzen biloba eta oinordekoa izan zen.

Bere jaioterria zein izan zitekeenaren daturik ez dago, baina penintsularen hegoaldean jaio zenaren teoria sendo bat bada. Izan ere bere aita, Joan, erbesteratua izan zen. Eta erbesteraturik zeudelarik jaio zen Maria, historialaren aburuen arabera Malaga eta Aragoiren arteko lurralde batean.

Izan ere Maria ez zen testuinguru erraz batean hazi, Bando Guden ondorioz Gaztelako Henrike IV.ren agindupean, 1456an euskal nobleziaren dorretxeak moztuak eta aurrerago erabat eraitsiak izan ziren, honez gain ahaide nagusi asko erbesteratuak izan ziren zigor moduan, Bando Gudetan parte hartu izanagatik.

1445 urte inguruan Martin Peritz Altzegakoarekin ezkondu zen. Ezkontza Igartza, Amezketa eta Altzegako etxeak batzeko erabili zen, ondorioz Martin Peritz Igartzako orubearen jabe egin zen bere heriotzara arte (1461 ondoren). Bando Guden ondorioz, etsaiek Igartzako orubean triskantza egina zuten eta Martinek suntsituriko eraikinak berregiteaz gain 15 urteko zerga-salbuespena lortu zuen.

Senarraren heriotzaren ondoren, orduko maiorazko sistemagatik, bikotearen seme zaharrena bilakatu zen Igartzako orubearen oinordekoa. 

Mariak alargun jarraitu zuen bere heriotzara arte eta garaikideek estimu handiko emakumetzat zutela dirudi:  

Igartzako jauregia eraikitzea Mariak agindu zuela uste da, bertan pasako baitzituen bere azken urteak, 1505 urte inguruan zenduz.

## Oinordekoak 
* Juan Lopitz Altzegakoa (1445-1497), Maria eta Martinen seme zaharrena,  oinordeko bilakatu zen.
* Martin Peritz Amezketakoa (1470 - ?), Juanen semea. Amezketa, Altzega eta Igartzako jauna.
* Juan Lopitz Amezketakoa (1502 - 1552ko otsailak 29). Mariaren birbiloba. Bi aldiz ezkondu zen, lehenengo emaztea Loiolako Magdalena izan zen eta bigarrena Zuazolako Petronila.
* Igartzako Maria (1542 - 1564). Maria Lopitzen hereniloba. Igartzako leinuaren azken Igartzatarra izan zen.

## Ondarea 
Maria Lopitzek 1504ko azaroak 21ean idatzi zuen testamentuari esker, emakume honek zituen ondasunen zerrenda jaso da: jauregia, errota, Igartza eta Igartzaoleako burdinolak; Usategi baserria (olagizonei alokatzen zitzaien); Igartzako plazan kokatuta zeuden Zapatari eta Errementari etxeak; Aratzeko benta eta errota; Agirrezabal baserria (ospitale bezala erabiltzen zena - behartsu eta erromesentzako aterpea); Berrandain, Anzizar txikia, Abarizketa Behekoa eta Arrieta baserriak.. Honekin ulertu behar da bi eraikin izan zirela denbora luzez, etxea alde batetik eta errota bestetik.

Errotak martxan jarraitu zuen 1982ra arte. Hau eta atzeko burdinola hidraulikoa habiarazteko beharrezkoa zen azpiegitura hidraulikoaren zati bat ere kontserbatu ahal izan da, XVII.mendekoak diren arren dokumentuei esker badakigu aurretik egurrezkoak izan zirela; honen adibidea da museoan ikusgai dagoen XVI.mendeko haritz-egurrezko presa.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak