open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mar Noguerol

**María del Mar Noguerol Álvarez** (Jaén), **Mar Noguerol** bezala ezaguna, Espainiako etxe-mediku eta politikaria da, osasun publikoaren eta lehen mailako arretareb defendatzailea.

## Ibilbidea 
Jaenen jaio zen baina Madrilen hazi zen. Hemezortzi urte zituela, Bilbora joan zen, eta han administrari lanetan aritu zen. Hogeita hiru urte zituela, Medikuntza ikasketak hasi zituen eta, aldi berean, administrari plaza lortu zuen oposizio bidez. Karrera amaitu zuenean, Asturiasen egin zuen mediku izateko egonaldia eta familia-medikurako oposizioak gainditu ondoren Fuenlabradako Cuzco osasun-zentroan hasi zen lanean. Zentro horretako zuzendari izendatu zuten 2016. urtean, eta bertan egin du bere ibilbide profesional guztia.

2012. urtearen amaieran, Marea Zuria izeneko herri-plataforma sortu zen Madrilen. Bertan, Medikuntzako zenbait profesional talde elkartu ziren Madrilgo Erkidegoko Gobernuak osasun arloan dituen politiken aurka borrokatzeko. Talde horietako bat Madrilgo Fakultatibo Espezialisten Elkartea (AFEM) izan zen, Mónica García, Carlos Castaño, Belén Padilla edo Noguerol bezalako medikuek sortua. Zuzendaritza Batzordeko kide ere izan zen, komunikazio gisa. Orduz geroztik, Madrilgo osasun publikoaren aldeko mobilizazioen parte hartu zuen.

2019ko udal hauteskundetan, Fuenlabradako Izquierda Unida alderdiko zerrendetan independente bezala agertu zen.

2022ko ekainean, Madrilgo Erkidegoko Gobernuak hamar hilabeteko zigorrarekin ebatzi zuen, lanik eta soldatarik gabe, Noguerolek 2021ean COVIDen bosgarren olatuan kontratu irregularrak egin zituen argitzeko irekitako espedientea. Noguerolek kautelazko neurriak eskatu ondoren, 2023ko urtarrilean epaitegiak ebazpena geldiarazi zuen.

Bere ibilbide profesionalean, zenbait proiekturi buruzko interesa izan du. Horien artean, nabarmentzekoa da Madrilen 2012ko martxoaren 26 eta 27an egin zen  Nazioarteko Sinposioan *Oinarrizko Osasun Laguntzaren erantzuna* txostenean izan zuen parte hartzea Madrileko Hegoaldean, 2012. urtearen amaieran izan zen Leishmaniasis agerraldien inguruan. 

SemFYC erakundeko Oinarrizko Osasun Laguntzako Jarduera Komunitarioen Programaren (PACAP) argitalpena den *Comunidad* aldizkariko batzorde zientifikoko kide da. Hezitzaile lanetan ere aritu izan da.

## Yolanda Gonzálezekiko harremana 
Noguerol Madrileko Aluche auzoan bizi zen Yolanda Gonzálezekin, 1980an komando ultraeskuindar batek hil zuenean. Biak Partido Socalista de los Trabajadores alderdiko militanteak ziren biak etaestatu mailako topaketa batean ezagutu zuten elkar. González hil ondoren, Noguerol, bere alderdiko kideekin batera, komandoko kide guztiak egozten saiatu zen, eta hilketaren urteurrenean urtero egiten diren omenaldietan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Noguerol itsasoa Dialnet-en
Porma ibaia

**Porma** Gaztela eta Leon probintzian dagoen Espainiako presatutako ibaia da, Esla ibaira isurtzen duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
America's Next Top Model

'''''America's Next Top Model''''' Ameriketako Estatu Batuetako telerrealitate-saioa da, Tyra Banksek sortu eta ekoitzia, Ken Mok eta Kenya Barrisek garatua. Horren bidez, zenbait hautagai lehiatzen dira «America's Next Top Model» titulua lortzeko.

Lehen 22 denboraldiak eta 24a Tyra Banksek aurkeztu zituen, eta 23a, berriz, Rita Orak.

Saioaren 50 bertsio baino gehiago nazioartean ekoiztuak izan dira.

## Formatua 
Denboraldi bakoitzak 9-16 atal ditu eta 10-16 lehiakiderekin hasten da. Lehiakideek astero epaitzen dituzte itxura, erronketan parte hartzea eta aste horretako argazki onenaren arabera. Atal bakoitzean, lehiakide bat kanporatzen da.

## Epaileak 
## Ikuspegi orokorra 
## Ikus, gainera 
* ''Asia's Next Top Model''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comala (Comala)

**Comala** Mexikoko Colima estatuko hiria da. Estatuaren iparraldean dago eta izen bereko udalerriko burua da. 2002tik Mexikoko Herri Magikoen sarean dago.

## Toponimia 
Comala, "Comalak egiten diren lekua" edo "Comalen lekua" esan nahi du. Comal bat sukalde tradizionaleko tresna bat da, egosteko xafla gisa erabiltzen dena. Etimologikoki, hurrenez hurren "lekua" eta "comal" esan nahi duten nahuatl *AnyComalli* hitzetatik datorren esanahia. Bertako artisauek buztinezko komalak egiten zituzten garaia gogorarazten du Comala izenak.

## Turismo 
Klima eta paisaiengatik eta elikagaien eta edarien elaborazioaren kalitateagatik, milaka pertsonak bisitatzen dute Comala. Comala udalerri osoa erakargarritasun turistiko handikoa da bisitarientzat. 
Herriko erdigune historikoan mota guztietako artisautzak daude, baita jatetxeak eta souvenir dendak ere.

## Herri nagusiak 
* Comala. 
* El Remate. 
* Cofradía de Suchitlán. 
* Campo 4 
* Lagunitas. 

## Comaldar ospetsuak 
* Pedro Páramo, gezurrezko pertsonia, Juan Rulforen eleberri ospetsuaren protagonista. 
* Ferdinando Valencia aktorea.
* José Reyes Pimentel Sánchez, politikari progresista. 

## Iruditegia 

Laguna_de_Carrizalillo.JPG|Carrizalillo aintzira.
FacadeNoguerasHacienda02.jpg|Faca de Nogueras.
Comala.JPG|San Migel parrokia.
ArcadeComala.jpg|Arkupeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Comalako webgune turistikoa.
* :Comala ezagutzeko bisita birtuala.
Ana Karolina Lannes

**Ana Karolina Lannes** (Sapucaia do Sul, 2000ko maiatzaren 11a - ) aktore eta disk jockey brasildarra da.

## Bizitza 
Ama hil zenean, Ana Karolinak lau urte besterik ez zituela, osaba Fábio Lopes eta João Paulo Afonso haren bikotekidearekin joan zen bizitzera.

2017an, Brasilgo hedabide nazionalen arreta erakartzen hasi zen, oso argala zelako, antzeztu zituen pertsonaietatik nahiko desberdina. Elkarrizketetan, elikagaien birhezkuntza prozesuan dagoela aldarrikatu zuen.

2018an, lesbiana gisa armairutik irten zen, baina honek bere hazkuntzarekin zerikusirik ez zuela jakinarazi zuen, eta jendea bere sexualitatea bikote homosexual batek hazi izanarekin lotzen hasi zenean, asko haserretu zen. Gaur egun, disk jockey gisa lan egiten du Campo Grandeko LGBT klub batean eta arte eszenikoak ikasten ari da Mato Grosso do Sulgo Estatuko Unibertsitatean.

## Lanak 
### Telebista 
### Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kronika (egunkaria)

***Kronika*** Arano, Astigarraga, Ereñotzu, Goizueta eta Hernanin banatzen den euskarazko egunkaria da. Bi aldeetatik inprimatutako orri bakar bat da, doakoa da eta bailarako berriak ematen ditu.

Astelehenetik igandera argitaratzen den euskarazko egunkari bakarra da.

Hala *Kronika* nola Dobera elkartea Topagunea euskara elkarteen federazioko kideak dira.

## Egoitza 
Egunkariaren egoitza —eta Dobera Euskara Elkartearena ere— Hernaniko Larramendi Kaleko 11. zenbakian dago.

## Historia 
2000 urteko ekainaren 23an ***Hernaniko kronika*** jarri zen martxan Dobera Euskara Elkartearen eskutik. Hiru langilez osatutako lan taldeak jarri zuen proiektua martxan: Jexux Mari Irazu, Unai Agirre eta Aritz Zerain. Lehen hiru urteetan astean bost zenbaki kaleratzen zituen, ostegunetik astelehenera. Bi orrialdeko egunkaria zen aurreneko urteetan. 2003ko urtarrilaren 8an astean sei zenbaki argitaratzen hasi zen. Handik urtebetera, 2004ko urtarrilaren 27an egunero argitaratzen hasi zen.

Egunero argitaratzearekin batera orrialde kopurua ere hazten joan da *Hernaniko kronika*n. 2005. urteko urtarrilaren 15etik aurrera asteburuetan lau orrialde argitaratzen hasi zen. 2006ko urtarrilaren 28tik aurrera asteburuetako zenbakiak zortzi orrialdetakoak izaten hasi ziren. 

2014an bailara osora zabaldu zen, Donostiara izan ezik, ***Astigarragako Kronika*** eta ***Urumeako Kronika*** edizioak sortuz. Gaur egun edizio bateratua kaleratzen da bailara osorako, eta horretan sei langilek dihardute, lau kazetari eta hiru marrazkilarik kolaboratzen dute egunkariaren edukiak osatzen, baita Hernaniko lau ikastetxe eta bi euskaltegitako ikasleek ere.

## Ale kopurua 
*Hernaniko kronika*k gaur egun 4.000 ale kaleratzen ditu egunero. 2000 urtean, martxan jarri zenean, 1.500 ale kaleratzen zituen. Ikertalde enpresak 2007an Buruntzaldeko mankomunitatearentzak eginiko ikerketaren arabera, *Hernaniko kronika*k 15.000 irakurle ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Kronika* egunkariaren webgunea.
* TOKIKOM tokiko aldizkarien webgunea.
Comal

thumb|250px|Burdinezko comal.
thumb|250px|Mexikoko sukalde tradizionala. Comal bat ikus daiteke.

**Comal** hitza (nahuatl hizkuntzatik *comalli*) Mexikon eta Erdialdeko Amerikan erabiltzen da, egosteko plantxa gisa erabiltzen den sukaldaritza tradizionaleko tresna bati erreferentzia egiteko. 

## Comal tradizionala 
Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako bertakoen comal tradizionala buztin egosiz egindako plater lau formako buztingintza pieza bat da, hiru edo lau harriren gainean jartzen dena (*tenamaxtles* deiturikoak). Tradizioz, hainbat janari mota prestatzeko erabiltzen da, bereziki, arto-tortillak, tlayudak eta totopoak, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polyxeni Loizias

**Polyxeni Loizias** —— (Limasol, 1855 – 1942) irakasle, idazle eta feminista zipretarra izan zen.

## Bizitza 
Limasolen jaio zen 1855ean. Lehendabizi Limasoleko nesken eskolan ikasi zuen, gero Esmirnako Agia Fotini eskolan, eta 1878an amaitu zituen bere ikasketak Konstantinoplan, Sappho Leontias irakasle zipretarrarekin.

1878an, Zipre Otomandar Inperiotik Britainiar Inperiora pasa ondoren, Limasolera itzuli zen eta 1859an sortutako Limasoleko nesken ikastetxeko zuzendari gisa aritu zen. Une horretan, emakume zipretar gehienak analfabetoak ziren. 1895era arte ez zuten britainiarrek ikastetxe publikoa ezarri, eta gizarte handikoak ez ziren familia gehienak nesken hezkuntzaren aurka zeuden. Polyxeni Loizias 35 urtez aritu zen irakasle, 1913ra arte.

Zipreko emakumeen hezkuntza aukerak zabaldu zituen. Idazle gisa, emakumeen hezkuntzaren eta lanbidearen aldeko eztabaida publikoan parte hartu zuen, eta zuzendari gisa, erreforma horiek bete zituen ikasleak Greziako unibertsitateetara bidaliz emakumeei goi mailan ikasteko baimena ematen zietenean (Zipren ez zegoen unibertsitaterik garai hartan), eta bere ikastetxean emakume helduentzako irakasleentzako hezkuntza-ikastaroak hasiz.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basajaun Etxearen leizea (Lantz)

**Basajaun Etxearen leizea** Lantzen dagoen erreserba naturala da. Biosferaren Natur Erreserba 1998ko uztailaren 6tik, Nafarroako Natur Erreserba txikiena da, 425 hektarearekin. Aierdi mendiaren iparraldeko hegalean dago, Txorrostarriko erreka aldera, Lanz udalerrian. Nafarroako Katalogo Espeleologikoan Aierdi III izenarekin erregistratuta dago.

## Deskribapena 
Haitzuloaren ahoa, burdin hesi batez itxia, txikia da, eta bi mailatan 425 metro inguruko garapena duen galeria-sare konplexu bati ematen dio bide; barrualdean, ur-korronte bat isurtzen da, kanporako irteeran hainbat herritako edateko ura hornitzeko aprobetxatzen dena. Haitzuloaren barruan, aragonitoak nabarmentzen dira. 

## Historia 
Barrunbe horren barruan, Foru Erkidegoko kobre aztarnategi garrantzitsuenetako bat dago. Bere barrutik erromatarrek urrea, kobrea eta beste mineral batzuk atera zituzten I. mendetik. Kanpoko urak haitz-zain horien bidez iragazteak kolore berde, urdinxka, okre eta gorriko kristal eta aragoixkak ugaritzea dakar. Bere formazio ederrak zirela eta, XX. mendeko laurogeiko hamarkadan modu basatian espoliatu zuten. Hori zela eta, Nafarroako Diputazioak haitzuloa itxi zuen.

## Mitologia 
Haranean leizuloa Basajaunaren Etxea gisa ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sakon Espeleologia Taldea.
Ucieza ibaia

**Ucieza ibaia** Duero ibaiaren arroko ibaia da, eta Saldaña udalerrian sortzen da, Villasur inguruan, Kantauri mendikatearen hegoaldeko magalean. Bere emaria udan baxua da, udazkenean eta neguan bere maximoa iristen da. Ibaiak goiz jasotzen ditu, Vega de Doña Olimpa inguruan, Laguna errekako urak. 

Antzina, barboa arrantzatzen zen ibai honetan.

## Ibaiadarrak 
* Laguna erreka
* Pascualiza erreka (edo Valbuena ibaia)
* Peral ibaia
* Cárcava erreka
* Valdepinilla Erreka

## Zeharkatzen dituen herriak 
* Villasur
* Membrillar
* Renedo del Monte
* Villanueva del Monte
* Doña Olympako Vega
* Villota del Duque
* Uciezako Gozon
* Bahillo
* Miñanes,
* Uciezako Robadillo
* Villasabariego de Ucieza
* San Mames de Campos
* Villalcazar de Sirga
* Villarmentero de Campos
* Villovieco
* Campos Mendekua
* Eremuen Biztanleria
* Fromista
* Anana Eremuak
* amusco
* Monzón de Campos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan

**Juan** hauetako bat izan daiteke:
* Juan Zelaia, enpresaburua eta euskaltzalea izan zen
* Juan Perón, argentinar militar eta politikaria izan zen
* Juan Mari Atutxa (1941), politikari bizkaitarra da
* Juan Ramón Jiménez, espainiar olerkaria izan zen
* Juan Zabaleta (1894–1950), euskal bertsolaria izan zen
* Juan Campisteguy Oxcoby (1859–1937), militar, abokatu eta politikari uruguaitarra izan zen
Enyimba FC

**Enyimba Football Club** Nigeriako futbol talde bat da, Aba hirikoa. Nigeriako liga gehien irabazi dituen taldea da eta Afrikako Txapeldunen Kopa bi aldiz irabazi du.

## Historia 
1976an sortu zen Enyimba FC eta izenak "Herriaren elefantea" esan nahi du igboeraz. Aba hiriaren beraren ezizena ere hori da. 2001. urtean irabazi zuen lehenengo liga eta 2007 artean Nigeriako bost liga eta kopa bat irabazteaz gain Afrikako Kopa eta Superkopa irabazi zituen birritan. Afrikako txapelduna izan den nigeriar talde bakarra da.

## Palmaresa 
### Nigerian: 17 
* Nigeriako Liga (9): 2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2009–10, 2015, 2019, 2023.
* Nigeriako Kopa (4): 2005, 2009, 2013, 2014.
* Nigeriako Superkopa (4): 2001, 2003, 2010, 2013.

### Nazioartean: 4 
* Afrikako Txapeldunen Kopa (2): 2003, 2004.
* CAF Superkopa (2): 2004, 2005.

## Kanpo estekak
María Jesús Peréx

**María Jesús Peréx Agorreta** historialaria eta arkeologoa da, baskoiei buruzko ikerketa ugari egin dituena. 

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Bere dotore tesia,  "*El poblamiento en territorio de los Vascones en época romana (República y Alto Imperio)"*, José M.ª Blázquezek zuzendua 1985ean defendatu zuen eta egun, oraindik erreferentziazko monografia da Erromatar garaiko baskoien lurraldea ezagutzeko.

## Argitalpen batzuk 
* 2018. María Peréx Agorreta (ed. ) and Carme Miró Alaix (ed. ): *VBI AQVAE IBI SALVS Aguas mineromedicinales, termas curativas y culto a las aguas en la Península Ibérica (desde la Protohistoria a la Tardoantigüedad). Madril: UNED. ISBN: 978-84-362-7301-4*
* 1986. *Los Vascones (El poblamiento en época romana)Nafarroako Gobernua. ISBN: 84-235-0682-7*
* 2017. María Peréx Agorreta, Mercedes Unzu eta beste: *Proyecto de recuperación arqueológica del hospital de S. Salvador de Ibañeta*. Trabajos de Arqueología de Navarra, 29
* 2009. Javier Andreu Pintado, Maria jesus Pereéx Agorreta: "Los Vascones de las fuentes clásicas en época romana: crónica historiográfica (2004-2008)", in: Javier Andreu Pintado (Ed): *Los vascones de las fuentes antiguasen torno a una etnia de la antigüedad peninsular.* Bartzelona: Bartzeolonako Unibertsitatea.
* 2007. "Las necrópolis de Iturissa (Espinal)"*, in: La Tierra te sea Leve*. Nafarroako Museoa. Erakusketa 2007/11/27 - 2008 /04/30. Nafarroako Gobernua.
* María Peréx Agorreta eta Merccedes Unzu: "Necrópolis y poblado de época romana en Espinal (Navarra). (Memoria de las campañas de 1986, 1987 y 1988)". Trabajos de arqueología Navarra,  ISSN: 0211-5174, 13, 1997-98, 75-156 or.
* 1992: María Peréx Agorreta eta Nicole Dupré: "Thermalisme et religion dans le nord de l´Hispania (des Pyrénées à l´Ebre)", in: R. Chevallier (Ed.): *Les Aux Thermales et les cultes des Eaux. En Gaule et dans les provinces voisines. Actes du colloque 28-30 Setempbre 1990*. Aix-Les-Bains. Centre de recherches A. Piganiol tours Antropologia Alpina. Turin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Persephone Papadopulou

**Persephone Papadopulou** —— (Pafos, 1888 – Patras, 1948) irakasle, idazle, kazetari eta feminista zipretarra izan zen.

## Bizitza 
Pafosen jaio zen 1888an eta Atenaseko Arsakeio ikastetxean ikasi zuen. Ziprera itzuli ondoren, Famagustako nesken ikastetxean aritu zen zuzendariorde gisa 1905-1919 bitartean eta gero Larnakako Scholarcheio ikastetxeko zuzendari gisa. Filosofia, soziologia, fikologia eta pedagogia ikasi zituen Sorbonan. 1924an itzuli zenean, Nikosiako Didaskaleio Thileon ikastetxean lan egin zuen. 1937an Greziako gobernuak gonbidatu zuen Patrasko Arsakeio Lizeoko zuzendari izateko, eta 12 urtez bete zuen kargu hau.

Zipren unibertsitaterik ez zegoen garaian, atzerrian hezitako emakume zipretarren gutxiengo batekoa zen. *Estiades* aldizkaria sortu eta kudeatu zuen 1913tik 1915era. Zipreko lehen egunkari feminista izan zen. Hala ere, audientzia mugatua zuen, Zipreko analfabetismo maila altua zela eta, batez ere emakumeen artean.

## Lanak 
* *Ἐκπαιδευτικόν ὑπόμνημα. Ἡ ἐν Ἑλλάδι μεταρρυθμιστική κίνησις καί τά κυριώτερα προβλήματα τοῦ Κυπριακοῦ σχολείου* (1930).
* *Πίνακες μαθητικῆς ὠχρότητος καί καχεξίας* (1931).
* *Ἡ φιλοσοφία τοῦ Μπερξόν* (1939).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Rogier

**Charles Latour Rogier** (Saint-Quentin, 1800eko abuztuaren 17a - Saint-Josse-ten-Noode, 1885eko maiatzaren 27a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1847tik 1852ra eta 1857tik 1868ra.

Errusiako Kanpainan hildako ofizial frantses baten semea, orduan Liejara joan zen anaia bat bizi zen lekura, eta zuzenbidea ikasi eta abokatu lanetan hasi zen. Kazetaritzaren bidez, Herbehereetako Belgikaren gaineko nagusitasunari eraso zion, eta 1824an *Mathieu Laensberg* egunkari abertzalearen sortzaileetako bat izan zen.

1830eko Belgikako Iraultzaren buruzagietako bat izan zen, eta Liejako 300 herritarrez osatutako milizia baten buru zela, Brusela lapurretatik defendatu zuen.

Belgikako behin-behineko gobernuko kide izan zen, armistizio bat negoziatu zuen, Anberesko administrazioa berrantolatu zuen eta monarkia konstituzional baten alde bozkatu zuen.

1831n Anberesko gobernadore izendatu zuten eta 1832an Barne ministro kargua hartu zuen Albert Joseph Goblet d'Alviellaren gobernuan. 1840an Herri Lan eta Hezkuntza ministroa izan zen.

Oposizioan Alderdi Liberala zuzendu zuen eta 1847an lehen ministro bihurtu zen. Oposizioan Alderdi Liberala zuzendu zuen eta 1847an lehen ministro bihurtu zen. Lege baten bidez, estatuari eman zion bigarren hezkuntzaren kontrola. Alderdi Klerikalaren oposizioak eta Napoleon III.aren gobernuaren etsaitasunak dimisioa behartzea lortu zuten.

1857an boterera itzuli zen, liberalen garaipenaren ondoren. Anberes gotortu zuen frantsesen beldurrez, eta Herbehereekin adiskidetu zen. *La Brabançonne* Belgikako ereserki nazional berria onartu zen, Rogierren hitzekin.
Valdecuriada

**Valdecuriada**, Duero ibaiaren arroko haranak, Alto Uciezarekin batera, "La Loma" izeneko natur eskualdearen azaleraren zati bat hartzen du, Vega del Carrión eta Valdavia artean dagoen lurraldea. Kantauri mendikatearen hegoaldeko kontrahormenen eta Camposeko lehen lurraren artean kokatua. Bere ibai-ardatza Valdeperal ibaia (Peral ibaia) da, udan emari txikia duena, udazkenean eta neguan bere maximoa lortzen duena. Valdeperal erreka, Carrión ibaia del Abión (Valdeayuela) bereizten duten muinoetan jaiotzen dena, Eras de Villalbaren ondoan, **Valdecuriada ibaia** ere deitzen zaio, eta Palentziako hainbat herri zeharkatzen ditu. Haranaren buruan Laguna Currucales aintzira dago, balio handiko eremu naturala, Fontecha aintziraren multzoaren arreba. Enklabe topografiko batzuek markatuta, hala nola El Nido (1.082 m), Corea (1.071 m), La Corva (1.054 m), El Oterón (978 m), Otero del Onso (924 m), Morcorio (1.003 m), Montecastillo ( 948 m), eta beste mendi batzuk, Bascarrión, Los Infiernos, Quemaondo, Laguna Herrera, Laguna Seca, Los Engidros, Montebarrio, La Racha, Monte de Villalafuente, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Zavala Rodríguez

**Miguel Domingo Zavala Rodríguez** (San Luis, San Luis probintzia, Argentina, 1940ko uztailaren 8a) argentinar abokatua, politikaria, kazetaria eta diputatu nazionala izan zen, 1976ko abenduaren 22an azken diktadura zibiko-militarrean eraila. Indar Armatu Peronistak (FAP) erakundeko kidea zen eta "El Colorado" ezizena jarri zioten (Miguel Domingo Zavala "Colorado" Rodríguez) eta "Miguel Ángel" bezala ere bai. 

## Biografia 
### Hasierako urteak 
1940ko uztailaren 8an jaio zen San Luis hirian, Jorge Alberto Zavala Rodríguez eta Ana María Mendozaren semea, 6 anai-arreba zituen. Batxilergoa La Plata hiriko "Almafuerte" 3 zenbakiko Eskola Misto Normalean jaso zuen eta 23 urterekin abokatu lizentziatu zen, La Platako Unibertsitate Nazionaleko Lege eta Gizarte Zientzien Fakultatean. 1963ko uztailaren 26a. Unibertsitateko irakaslea izan zen La Platako Unibertsitate Nazionaleko Zuzenbide Fakultateko Zuzenbide Politikoko katedran eta Mar del Platako Udaleko Humanitate Fakultateko unibertsitate irakaslea.

### Lan profesionala eta militantzia 
Zuzenbide ikasketak egiten zituen bitartean, Buenos Aires probintziako Justizian aritu zen 4 urtez. Behin lizentziatuta, Buenos Aires probintzian zein hiriburu federalean jardun zuen, eta Obras Sanitarias de la Nación-en aritu zen agente judizial gisa. Bere adimenarekin, bere lanbidearekin eta militantziarekin lagundu zion Argentinako Lan Konfederazio Nagusiari, garai hartan Raimundo Ongaro Idazkari Nagusiak zuzentzen zuen Juan Carlos Onganíaren diktaduraren aurkari. 1968an hasita, preso politiko askoren defentsako abokatua izan zen. Horien artean, Taco Ralon atxilotutako Indar Armatu Peronistetako kideak ordezkatu zituen.

### Atxiloketa eta tortura 1969an 
1969ko apirilaren 23an Buenos Aires hiriko apartamentu batean atxilotu zuten Carlos Caride eta Aída Rosa Filippirekin batera. Lau orduz bortizki torturatu eta atxilotu egin zuten. Jasandako legez kanpoko presioak justiziaren aurrean salatu zituzten garai hartan Argentinako CGTko abokatuek. 

### 1976ko hilketa 
1976ko abenduaren 22an, Buenos Aires hiriko Lambaré 1083ko bere etxearen aurrean, bi alaben eta Olga Irma Cañueto emaztearen aurrean erail zuten, Gazteria Peronistako militantea, bahitua eta ordutik desagertuta dagoena, Miguelen arreba bezala, Julia Elena Zavala Rodríguez.

## Diputatu Nazionala 
Diputatu nazionalerako hautagaia izan zen, Buenos Aires probintziarako, 1973ko hauteskunde legegileetan Frejuli-PJ zerrendetan. Carlos Kunkel diputatuaren dimisioaren ostean, 33 urte zituela hartu zuen kargua, 1974ko martxoaren 13an, Buenos Aires probintziako barrutian zuen egoitzan. Garai hartan, Leonardo Bettanín (gero diktadura zibiko-militarrak hil zuen) eta Rodolfo Ortega Peña (gero Triple Ak hil zuen) ere kargua hartu zuten. Diputatu horiek aurreko diputatu dimisionarioek orduko lege errepresiboarekin ados ez egoteagatik utzitako 8 eserlekuetatik 3 okupatu zituzten.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Levenson, Gregorio; Ernesto, Jauretche (1998). Héroes: historias de la Argentina revolucionaria. Colihue SRL. ISBN 9789505818174. 

## Kanpo estekak
Indar Armatu Peronistak

**Indar Armatu Peronistak** (, FAP) 1968an sortutako hiri - gerrilla peronista argentinar ezkertiar talde bat izan zen, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan aktiboa. Erakundeak zuzenean borroka egiten du Argentinako estatuko indarren aurka. Envar "*Cacho"* El Kadriren gidaritzapean. Bere agerraldia 1968ko irailaren 17an gertatu zen arrakastarik gabeko ekintza armatu batekin Taco Ralon, Tucumanen. 1971n erakundea FAP Comando Central eta FAP 17 izenez ezagutzen den gutxiengo fakzioetan banatu zen. Lehenak borroka armatua hobetsi zuen Perónen hautaketa baino estrategia gisa, eta bigarrenak Tendencia Revolucionariarekin bat egin zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parasma (musika taldea)

**Parasma** 1998an sorturiko Lekeitioko Thrash metal taldea izan zen, 2003an ibilbidea etetea erabaki zuten..

## Historia 
Lekeitioko taldeak soinu gogorrak maite zituen eta thrash-metalaren inguruak besarkatu zituen, death eta corea tartean zirela. Erritmo etnikoen aztarnak soma daitezke perkusio-atalean. Etsaiak taldearen altzoan jaio eta hazitakoa da Parasma eta Toki baterijoleak perkusioak eta ahotsak sartzen zituen Etsaiaken zuzeneko emanaldietan. 

Lehenengo diskoa Paul "Etsaiak" taldekoak grabatu eta nahastu zuen bere estudioetan, Lekeitio ondoan dagoen Amorotoko Musikorta estudioetan 2001eko abuztua eta irailean. Keu "Etsaiak" punteoak sartzen ibili zen ("Irabaziko dugu"). Beste laguntzaile batzuk ere izan zituen Parasmak disko hau grabatzeko; besteak beste: Aner Brutal Melody taldekoaren ahots gordin eta krudelak ("Herri zaharren mendekua"), Aitor pLT tekno kutsuko abestian teklak jotzen aritu zen. Diseinua Dani Brigada Slam-ek egin zuen.

## Partaideak 
* Ursus (ahotsa) 
* Malax (gitarra)
* Flashito (gitarra)
* Mamu (baxua)
* Toki (bateria eta koroak)
* Ñako (soinu teknikaria eta kudeatzailea) 

## Diskografia 
* “Bizitzera beharturik” lehen maketa (1998).
* “Parasma” diskoa (2001)
* “Ekaitzik Gabeko Bakerik?” diskoa (2003)

Maketaz gain diskoetako abesti batzuk youtuben ikusgai daude, "Diruaren gainetik", "herri zaharren mendekua" eta "Txapapp"  besteak beste.

## Abestiak 
Bizitzera Behartua Demo 1998ː

#. Istori Berdina
#. Ba Al Gara Ezer?
#. War Is the Way
#. Beldur Naiz
#. Diruarln Gaineth
#. Bizitzera Behartua
#. Zergaitik?

Parasma Albuma 2001ː

#. Askatasun Eza
#. Ez Ditut Gustuko
#. Herri Zaharren Mendekua
#. 200,000
#. Kaosmentala
#. Irabaziko Dugu
#. Ez Dakit
#. Malkoen Jabe
#. Kontuz
#. Zergatik?
#. Agian Berandu Da
#. Beldur Naiz

AEKantuz Split 2001, kolaboratzaile moduanː

#. Pilt - Ezpatadantza
#. Koma - Baga Biga Higa
#. Zea Mays - Gogo Eta Gorputzaren Zilbor Hesteak
#. Ken 7 - Izarren Hautsa
#. Betagarri - Agure Zaharra
#. Zirikatu - Eperrak
#. Selektah Kolektiboa - Joan Dira, Joan
#. Leihotikan - Ikusi Mendizaleak
#. Parasma - Kanpo
#. Trikizio - Itsasoan Urak Haundi

Ekaitzik Gabeko Bakerik Albuma 2003ː

#. Noiz Arte
#. Bizitzatik Ikasten
#. Hiria Txiki Gelditzen Zait
#. Ez Duzu Kondentazen
#. Harro Adi
6. Gora Herriaren Diktadura
#. Emakumea
#. Gezurti
#. Itxi Begiak
#. Oroitzen Ditut
#. Gure Etxea
#. Intro / Itsaso Beltzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Alayeto

**Iñigo Alayeto Martínez** (Murchante, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolaria da.

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen dena. Bere jaioterriklo Murchanten hasi zen futbolean, bere lehen taldean nabarmenduz. 2023ko udan Lehen Federazioan jokatzen zuen Sestao Riverrek fitxatu zuen. Ez zuen zorterik izan eta 2024ko urtarrilean Bigarren Federazioan zebilen Numanciara joan zen. 2025eko udan Marbellak fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Scutellinia trechispora

***Scutellinia trechispora*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du. balio sukalderako

Sinonimoa: *Peziza trechispora*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 10 mm bitarteko diametrokoa. Barneko aldea edo himenio gorria; kanpoko aldea edo exzipulua ile arrexkaz estalia, ertzean luzeagoak.

**Etimologia:** *Peziza* terminoa, grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "peziz" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako  balio.

### Nahasketa arriskua 
*Scutellinia scutellata* delakoarekin nahas daiteke, hau zur heze deskonposatuetan aurkituko dugu, gorria hau ere, eta 1 eta 2 mm bitartekoa luzerako ileekin. Boudierrek dio, *Paludicola* aldaera dagoela eta espora handiagoak dituela.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, taldeka lur oso hezeetan. Ugaria.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Tajikistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shooting Stars SC

**Shooting Stars Sports Club** Nigeriako futbol talde bat da, Ibadan hirikoa.

## Historia 
1972an sortu zen *WNDC Ibadan* (Western Nigeria Development Company) izenarekin. 

## Palmaresa 
### Nigerian: 13 
* Nigeriako Liga (5): 1976, 1980, 1983, 1995, 1998.
* Nigeriako Kopa (8): 1959, 1961, 1966, 1969, 1971, 1977, 1979, 1995.

### Nazioartean: 2 
* Afrikako Txapeldunen Kopa (0): finalista 1984an eta 1996an.
* CAF Kopa (1): 1992.
* CAF Errekopa (1): 1976.

## Kanpo estekak
Manu Ceberio

thumb|Manu Zeberio eta Izaro Quevedo arkeologoak Txangostako ikerketa arkeologikoaren aurkezpena egiten Potxoenean
**Manu Zeberio Rodríguez** (Donostia, 1977) gipuzkoar arkeologoa eta historiaurrelaria da. Megalitismoa, Burdin Aroa eta erromatar garaia ikertu ditu batez ere. Aranzadi Zientziak elkarteko ikertzailea da.

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
2001ean Deustuko Unibertsitatean (Donostiako Campusa) Historian lizentziatua. 2013an Alcalako Unibertsitatean Museologia eta Museoak masterra egin zuen.

Gipuzkoako ondare arkeologikoaren zaintza- eta katalogazio-lanak koordinatu ditu.

Bi arlo nagusiekin lotutako proiektu arkeologikoak zuzentzen ditu. Alde batetik erromatarren garaia eta Burdin Aroa, Santiagomendiko eta Irigaineko ikerketa arkeologikoak egiten eta Zarauzko Andre Maria Erregina parrokia eta Santiagomendi aztarnategietako material zeramikoak aztertzen. Beste alde batetik megalitismoa, Biribillondoko aztarnategia, Arribiribilletako zutarria, Keixetako Egiya Hegoa eta Gizaburuako trikuharriak, Mariolako zista, Erroizpeko tumulu eta zistak eta harrespil multzoa ikertzen.

Gainera, proiektu desberdinen zuzendaritzan parte hartzen du: Lizarrateko aztarnategiko zuzendaria da Alfredo Morazarekin batera eta Igoin-Akola eta Txoritokietako Estazio Megalitikoetan Jesus Tapiarekin batera, Berrozpin IV eta V trikuharriak industen.

Jaizkibelgo Estazio Megalitikoaren barruan dagoen Jaizkibel V mairu-baratzea induskatu eta leheneratze lanak zuzendu ditu.

Bestalde, ondare historiko-artistikoaren hedapena lantzen du, hitzaldiak ematen, eta Aranzadiko web-orrian dagoen Gipuzkoako megalitoen bilatzailea bultzatu zuen.

## Argitalpenak 
Hainbat artikulu zientifiko idatzi ditu, besteak beste:

* 2020 Ceberio Rodríguez, Manuel; Tapia Sagarna, Jesús  eta  Quevedo-Semperena, Izaro. "Dolmen de Putzuzar (Ereñotzu)", *Arkeoikuska: Investigación arqueológica*,  ISSN: 0213-8921,  2020 zk., 314-316 or.
* 2020. Ceberio Rodríguez, Manuel eta eta  Quevedo-Semperena, Izaro. *Cromlech Jaizkibel V: III Campaña. Arkeoikuska: Investigación arqueológica*,  ISSN: 0213-8921, 2020 zk., 2020, . 321-323 or.
* 2011. "Los yacimientos en cueva de Gipuzkoa: Un balance de su estado de conservación", *Munibe* *antropologia*, 62. Donostia. ISSN:  1132-2217. 499-515 or. 
Talde lanean egindako liburuetan:

* 2007. "Estudio, conservación y protección del patrimonio megalítico en Gipuzkoa"*, in, Fernández Eraso, Javier eta  Mujika Alustiza, José Antonio (koord): Actas del Congreso Internacional sobre Megalitismo y otras manifestaciones funerarias contemporáneas en su contexto social, económico y cultural*. ISBN: 9788493767075, 354-366 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manu Ceberio Dialnet fitxa
* Manu Ceberio Rodriguez Acedemiako fitxa
Hegoafrikako futbol liga

**Hegoafrikako futbol liga**, Hegoafrikan urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1996an sortu zen.

## Historia 
Hegoafrikako futbol ligaren historia korapilatsua izan da apartheid sistemaren ondorioz. 1959an jokalari zurien Liga sortu zen eta 1971n jokalari beltzen Liga. 1978an Liga biek bat egin zuten Liga "ez-arraziala" sortuz, *National Professional Soccer League* (NPSL) izenekoa.

NPSL Ligaren araudiarekin ezadostasunak agertu ziren eta 1985ean *National Soccer League* sortu zen. Liga biek paraleloki jarraitu zuten existitzen harik eta 1995eko abenduan biak desegin eta gaur egungo *Premier Soccer League* sortu zen arte.

## Podiuma 
## Palmaresa 
*¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta hiru hilabeteko etenaldiaren ondoren jarraitu zuen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Hegoafrikako futbol kopa

## Kanpo estekak
Mirakruz-Bidebieta

**Mirakruz-Bidebieta** Donostiako (Gipuzkoa) auzoa da. Donostia ekialdean kokaturiko auzagunea, 1960ko hamarkadatik aurrera garatua.

Auzo honetako Mirakruz gainan Arzak jatetxe ospetsua kokatzen da.

Berez, auzo honetan gune urbano desberdinak lotzen dira: batetik Mirakruz inguruko betiko auzoa, Bidebieta I izena zuen urbanizazioa eta gerraondoren frankistek eraiki zuten La Paz izeneko auzoa. Gaur egun La Paz izena baztertu da Bidebietarekin trukatzeko.

## Parkeak 
* Bidebietako parkea
* Salvador Allende parkea

## Elizak 
* San Luiz Gonzaga eliza, eliza katolikoa.

## Monumentuak 
* Moneda baserria, XVI. mendekoa.

## Biztanleria 
Bidebietan 8.865 pertsona bizi dira (2022). Auzoan 15 taberna, 2 finantza erakunde, polikiroldegi bat, 2 parke, anbulategi bat, 3 farmazia eta abar daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:San_Luis_Gonzaga_eliza.jpg|San Luis Gonzaga elizaren kanpandorrea.
Fitxategi:San_Luis_Gonzaga_elizaII.jpg|San Luis Gonzagaren fatxada nagusia.
Fitxategi:Bidebieta_auzoa_(Donostia).jpg|Bidebietan dorre asko ikus daitezke.
Fitxategi:Bibebietaren_ikuspegi_bat.jpg|Bidebieta I urbanizazioaren erdigunea.
Fitxategi:Moneda_baserria,_2009an.jpg|Moneda baserria.
Fitxategi:Ibaeta_I.jpg|Urbanizazioaren goardaetxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orlando Pirates FC

**Orlando Pirates Football Club** Hegoafrikako futbol talde bat da, Johannesburg hirikoa. Afrikako Txapeldunen Kopa irabazi zuen 1995an.

## Palmaresa 
### Hegoafrikan: 30 
* Hegoafrikako Liga (4): 2000–01, 2002–03, 2010–11, 2011–12.
** National Soccer League (1): 1994.
** National Professional Soccer League (4): 1971, 1973, 1975, 1976.
* Hegoafrikako Kopa (9): 1973, 1974, 1975, 1980, 1988, 1996, 2011, 2014, 20231986, 1998, 2008, 2014–15, 2019–20, 2021–22.
** Telkom Knockout (1): 2011.
* MTN 8 (11): 1972, 1973, 1978, 1983, 1993, 1996, 2000, 2010, 2011, 2020, 2022.

### Nazioartean: 2 
* Afrikako Txapeldunen Kopa:
** Txapelduna (1): 1995.
** Finalista (1): 2013.
* CAF Superkopa (1): 1996.
* CAF Konfederazio Kopa (0): finalista 2015 eta 2021-22an.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kaizer Chiefs FC

**Kaizer Chiefs Football Club** Hegoafrikako futbol talde bat da, Johannesburg hirikoa. Hegoafrikako taldeen artean garai guztietako palmares onena daukana da. 2021ean Afrikako Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen.

## Palmaresa 
### Hegoafrikan: 53 
* Hegoafrikako Liga (4): 2003–04, 2004–05, 2012–13, 2014–15.
** National Soccer League (3): 1989, 1991, 1992.
** National Professional Soccer League (5): 1974, 1977, 1979, 1981, 1984.
* Hegoafrikako Kopa (13): 1971, 1972, 1976, 1977, 1979, 1981, 1982, 1984, 1987, 1992, 2000, 2006, 2012–13.
** Telkom Knockout (13): 1983,1984, 1986, 1988, 1989, 1997, 1998, 2001, 2003, 2004, 2007, 2009, 2010.
* MTN 8 (15): 1974, 1976, 1977, 1981, 1982, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1994, 2001, 2006, 2008, 2014.

### Nazioartean: 1 
* Afrikako Txapeldunen Kopa (0): finalista 2021ean.
* CAF Errekopa (1): 2001.
* CAF Superkopa (0): finalista 2002an.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pierrefondseko gaztelua

**Pierrefondseko gaztelua**, , Frantziako Pierrefonds komunan dagoen gaztelu bat da, Frantzia Garaiko Oise departamenduan.

Gaur egun monumentu historikoa izendatua dago eta museoa ere bada.

## Historia 
Gazteluak Erdi Aroko gazteluen ezaugarri militarrak ditu baina XIX. mendean zaharberritua izan zen.

XII. mendean bertan gaztelu bat eraiki zen. 1392an Karlos VI.a Frantziakoak Pierrefonds dagoen Valois konderria dukerria bilakatu eta jabetza bere anaia Luis Orleanseko dukeari eman zion. Honek, 1393tik 1407ko bere heriotzararte Jean le Noir gorteko arkitektoari gaztelua berreraikitzea agindu zion.

1850an Napoleon III.ak gaztelua bisitatu eta 1957an jada enperadorea zela Eugène Viollet-le-Duc arkitektoari zaharberritu zezan eskatu zion, 1858 eta 1885artean zaharberritu zen.

## Kanpo estekak
Abión

**Abión** Espainiako udalerri bat da eta tokiko entitate txiki bat ere    Soriako probintzian, Soriako barruti judizialean, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan, Espainian. Gómara udalerriari dagokion Gómara eskualdeko herria.

Eliza Katolikoaren ikuspuntu hierarkikotik, Osmako Elizbarrutiaren parte da, eta, aldi berean, Burgosko Artzapezpikuarena da.

## Kokapena 
Harriz eta muinoz inguratutako lur lauan kokatua;  Hego-mendebaldean Castil de Tierrarekin, mendebaldean Sauquillorekin, iparraldean Ledesmarekin eta ekialdean Zarabesekin egiten du muga.

## Demografia 
2020ko urtarrilaren 1ean, Abionek 23 biztanle zituen, 16 gizon eta 7 emakume.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boudewijn Zenden

**Boudewijn Zenden** (Maastricht, 1976ko abuztuaren 15a) herbeheretar futbolari ohia da.

Bere kirol ibilbidea PSV Eindhovenen hasi zuen 1993an eta bost denboraldiren ondoren Espainiako ligan jokatu zuen Barcelonan. Gainera, Frantziako ligan eta Ingalaterrako ligako lau taldetan jokatu zuen. Barcelonan hiru denboraldi egin ondoren, Chelsean, Middlesbroughen, Liverpoolen, Marseillan eta Sunderlanden jokatu zuen.

1997 eta 2004 artean 54 partida jokatu zituen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin eta brontzezko dominak lortu zituen 2000 eta 2004ko Europako Futbol Txapelketetan.
Historiaurrelari

**Historiaurrelariak** historiaurrea ikertzen duten espezialistak dira. Historiaurreari buruzko dokumentu garaikide idatzizkorik ez dagoenez, kultura materiala aztertzen dute idatzi aurreko kulturak ezagutzeko, beste arkeologo batzuek aurkitutako eta dokumentatutako aztarnen bidez edo ikerlariek eurek egindako indusketa arkeologikoen bidez. Batzuetan, arkeologoek, batez ere erromatar garaiak ikertzen dituzte, iturri idatziak eta arkeologia konbinatuko dute bere ikerketetan. Arkeologo guztiak ez dira historiaurrelariak, arkeologia beste garai batzuk ere ikertzeko zientzia baita, hala nola, Erdi Aroa, Aro Modernoa edo Aro Garaikidea. Ohikoa da, adibidez, Telesforo Aranzadi, Jose Miguel Barandiaran eta Enrique Eguren Euskal Herriko lehen historiaurrelariak izan zirela esatea.

Euskarazko testuetan, askotan, Historialari hitzaren ordez, Historiaurrean aditu esamoldea erabiltzen da.

## Erreferentziak
Río Cuarto (hiria)

**Río Cuarto** (noizbehinka **Río IV** idatzia) edo **Ciudad de la Concepción del Río Cuarto**  Kordoba probintziako hegoaldean dagoen Argentinako hiri bat da. Departamendu homonimoaren hiriburua da, eta Pampa hezearen mendebaldean dago, Comechingones mendikatearen ekialdean dagoen penelautada batean, izena hartu zuen ibaiaren ertzean (Cuarto). Chocancharava izenez ere ezaguna.

Bere tamaina eta biztanleria dela eta, probintziako bigarren hiria da, hiriburuaren ondoren, bertatik 213 km-ra dago errepidez (RN36, gaur egun autobia).  64,25 km² ditu. 

Nekazaritza-abeltzaintza eskualde oparo baten merkataritza- eta zerbitzu-zentroa da eta Pampa eta Cuyo rekin lotzen dituzten merkataritza-korridoreetan komunikazio-gune bat da nazio mailan.

XIX. mendearen amaieratik izan zuen garapen handia, bere izaera independenteari gehituta, *Inperioaren* goitizen kolokiala lortu du. Baldintza hori 2000ko hamarkadan onartu zen José Manuel de la Sotaren gobernuan, ofizialki Kordobako Probintziako hiriburu alternatibo izendatu zutenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainitze Zumeta

**Ainitze Zumeta Goikoetxea** (Zarautz, Gipuzkoa, 1991) halterofiliako atleta eta harri-jasotzaile gipuzkoarra da. 2024an Euskal Herriko txapelduna izan zen.

## Biografia 
Crossfit-ean hasi zen eta Espainiako halterofilia txapelketan ere hartu zuen parte. 2022. urtean hasi zen harria jasotzen. Zarauzko Bi Harri baldarren txapelketan bigarren egin ondoren. Gipuzkoako Harri Txikietan ere txapelduna izan zen.

2024an Zarauzko Bi Harri txapelketa irabazi zuen eta Uliako harrian ere bigarren garaipena lortu zuen. Urtea borobiltzeko Euskal Herriko txapelketa irabazi zuen. 2025ean berriz gailendu zen Zarauzko Bi Harrietan eta Uliako harrian.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko harri-jasotze txapelketa (1): 2024
* Gipuzkoako Harri txikien txapelketa (1): 2023
* Uliako harria (3): 2023, 2024, 2025
* Zarauzko Bi Harriak (2): 2024, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Meštrović

**Ivan Meštrović** (Vrpolje, 1883ko abuztuaren 15a - South Bend, Indiana, 1962ko urtarrilaren 16a) kroaziar arkitekto, eskultore eta idazlea izan zen.

Kroaziako eskultore moderno nabarmenena da. Spliten eta Vienako Arte Ederren Akademian ikasi zuen, eta Vienako Sezesioaren eragina jaso zuen. Europan zehar bidaiatu zuen Puzkundeko maisuen lana aztertzeko, bereziki Michelangelorena, eta Auguste Rodin, Antoine Bourdelle eta Aristide Maillol frantsesena. Bere herrialdean Medulić mugimendu nazional-erromantikoa hasi zuen.

Lehen Mundu Gerran emigrazioan bizi izan zen, eta amaitzean Kroaziara itzuli zen. Lan oparoa egin zuen eskulturan eta pedagogian. 1942an Italiara joan zen, 1943an Suitzara eta 1947an Estatu Batuetara. Eskultura irakaslea izan zen Syracuse Unibertsitatean eta South Bendeko Notre Dameko Unibertsitatean.

## Iruditegia 

Split D81 3118 (26844342339).jpg|
Split D81 3106 (38588189802).jpg|
Split D81 3111 (37903081574).jpg|
Split D81 3114 (38588197392).jpg|
Split D81 3117 (37732549365).jpg|
Split D81 3108 (37903147594).jpg|
Zdenac života (Meštrović) 1.jpg|*Bizitzaren iturria*, Zagreb (1905)
Ivan Mestrovic - Ivan Meštrović - The Spearman - Grant Park in Chicago - DSC2008 01.jpg|Speerman, Chicago (1928)
Split - Grgur of Nin.JPG|Gregorio Ningoa, Split, (1929)
Ivan-Meštrović-Moses-1952-Syracuse-University.jpg|Moises, Syracuseko Unibertsitatea (1952)
Mestrovic Pieta.jpg|*Pieta* (1942-46), Notre Dameko Unibertsitatea
Meštrović Atelier, Zagreb 13.jpg|*Kroaziarren historia* (1932)
Serbia, Belgrade, The Victor, 20120813 2.jpg|Victor, Belgrad
Spomenik Mileticu.jpg|Svetozar Miletić, Novi Sad
Mestrovic mausoleum.jpg|Meštrovićen mausoleoa

## Kanpo estekak
Oroko Haitzetako kastroa

**Oroko Haitzetako kastroa**, Zuiako udalerrian, oro haitzean dagoen Brontze Aroko, Burdin Aroko eta Erromatar garaiko herri harresitua da.

Jose Migel Barandiaranek 1934an aurkitu zuen. Azken brontzetik hasi eta erromanizazio aurreratuko garaietara bitarteko populazioak erakusten dituzten geruzen segida. Zeramika ugari eta garrantzitsua; 1964an aurkitutako burdinazko birinbao bat aurkitu zen.

Laugarren kanpainan,  J. M. Ugartechea, A. Llanos, J. Fariña eta J. A. Agorretak zuzendutako lantaldeak forma biribila zuen etxe bat aurkitu zuten, besteak beste.[thumb|Zuiako Oroko Haitzetako kastroan aurkitutako urrezko bitxia, [Torke (lepokoa)|torkea izan daitekeena. Egun, Arabako Arkeologia museoan ikusgai dago.|erdian]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko herri harresituak

## Kanpo estekak 
* Aztarnategiari buruz argitaratutako materialak Sancho el Sabio Elkargoaren Datu Basean
* Apellaniz, Juan Mari. 1974. "Interpretación de la secuencia cultural y cronológica del castro de las peñas de oro (Zuya-Alava)". *Munibe*. Donostia. Aranzadi. XXVI urtea - 1 -2 Zk. - 1974. 3-26 or.
Idoia Filloy

**Idoia Filloy Nieva** euskal arkeologoa da, Euskal Herriko Antzinaroan aditua.

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Unibertsitate Masterra eta Ondare Historikoko Unibertsitate Masterra, egin zuen.

1994 eta 2008 bitartean Iruña-Veleiako indusketako zuzendarikidea izan zen. Erromatarren aurreko eta erromatarren garaiko aztarnategietako zenbait proiektu arkeologikoren zuzendaria izan zen; besteak beste, “Las Ermitas”, “Carasta”, “La Iglesia” eta “El Riberón”. Halaber, hainbat argitalpen egin zituen Ondare Historikoko erromatarren aurreko eta erromatarren garaiei buruz.

Eliseo Gilekin batera, Lurmen arkeologia enpresako arduraduna zen. Iruña-Veliaren aferaren ondoren, bera izan da arkeologoen taldeko kideen artean, benetakotasuna defendatzeko lan publiko gehiena egin duena.

## Argitalpenak 
Ikerketa ugari argitaratu ditu aldizkari akademikoetako artikulutan bakarrik edo lantaldean idatziak. Huek dira horietako batzuk:
* 2023. Xabier Gorrotxategi eta Idoia Filloy: "La autentificación del óstracon con el plano de la ciudad romana de Iruña-Veleia (Álava/Araba, País Vasco)", *Arse*, 56, 63-100 or.
* 2017. "Santa Catalina de Badaya" *Arkeoikuska*,  ISSN: 0213-8921, 2017 Zk., 106-115 or.
* 2009. Julio Núñez Marcén; Juan José Cepeda Ocampo; Milagros Esteban Delgado; Idoia Filloy Nieva; María Luisa García García; Eliseo Gil Zubillaga; José Antonio Hernández Vera; Ana Martínez Salcedo; Alicia Ruiz-Gutiérrez; François Réchin: "La romanización en el Cantábrico Oriental", in: Armando Llanos Ortiz de Landaluze  (koord.): *Medio siglo de arqueología en el Cantábrico Oriental y su Entorno: actas del Congreso Internacional.                                                                     Arkeologiarako Arabar Institutua ; Arabako Foru Aldundia. ISBN: 978-84-7821-739-7. 345-448 or.*
* 2002. "Los puñales con empuñadura globular-de frontón en la necrópilis de IIª Edad del Hierro de la Hoya (Laguardia, Alava)". *Gladius: estudios sobre armas antiguas, armamento, arte militar y vida cultural en Oriente y Occidente*,  ISSN: 0436-029X,  ISSN-e:1988-4168, 22 Zk., 2002, 57-72 or.
* 1999. Jesús Alonso López, Idoia Filloy Nieva eta Rubén Cerdán: *Nuevas técnicas metalúrgicas en armas de la II edad del hierro: arqueometalurgia y conservación analítica en la necrópolis de La Hoya (Laguardia, Álava)* Gasteiz: Arabako Foru Aldundia.  ISBN:84-7821-406-2.
* 1999. Filloy Nieva, Idoia eta Gil Zubillaga, Eliseo: Vías y comercio en Euskal Herria en época romana  Euskonews, 37 Zenbakia 1999-06-11 / 1999-06-18. Eusko Ikaskuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idoia Filloy Nievaren fitxa Dialneten
* Idoia Filloy Nievaren fitxa Academian
Xarnegu Herria

**Xarnegu Herria** (okzitanieraz *País Sharnègo*; frantsesez *Pays Charnégou*), Lapurdi eta Nafarroa Behereko eskualde geografiko bat da, Aturri ibaiaren ertzeko Ahurti, Akamarre, Bardoze, Beskoitze, Bidaxune, Burgue-Erreiti, Erango, Gixune, Mugerre, Samatze, Urketa eta barrendegi bezala Bastida hartzen dituena.

Eskualde honen ezaugarri nagusia historikoki elebiduna izatean datza, mendeetan zehar euskarak eta gaskoi okzitanierak elkarrekin biziraun baitute.  

## Izena 
Xarnegu hitzak Kataluniako *Xarnego* edo *Charnego* hitzen jatorri bera du. Elhuyarrek dioenez, bikote mestizoen seme-alabei ezartzen zaien erdeinuzko izena da .

## Xarnegu Eguna 
2005etik Xarnegu Eguna antolatu izan dute Bardozen, Bidaxuneko kantonamenduaren batasuna ospatzeko eta bi kulturen arteko bizikidetzaren adierazle bezala. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xarnegu ikastola
* Xarnege musika taldea
Bohemiako kristal

**Bohemiako kristala** Bohemia eta Silesia eskualdeetan egindako beira da. Bohemiako kristala XIII. mendearen amaieran hasi ziren egiten, baina ez zuen oihartzun handirik lortu XVI. mendearen amaierara arte. Hurrengo bi mendeetan, Bohemiak Europan erabateko nagusitasuna izan zuen mota horretako industrietan. Barroko aroko (1685etik 1750era) ebaketa eta grabatuak bereziki nabarmenak dira. XVII. mendearen hasieran, Caspar Lehmann harribitxi moztaileak, Pragan Rodolfo II.a enperadorearen babesa zuenak, kobrea eta brontzea beirarekin nahasten dituen beiratze eta grabaketa tipikoaren teknika sortu zuen, gaur egun  ("ebaki sakona") bezala ezagutzen dena.

## Ezaugarriak 
Kristal honen espezialitatea beiraren erabateko gardentasuna da, harri-kristala imitatuz, eta hutsunean edo erliebean piezarik onenei aplikatzen zaien grabatu edo tailatu sakon eta perfektua. XVII. mendearen amaieran, Bohemiak bere estilo berezia alde batera utzi eta Veneziako beiren kolorea hartu zuen. Bere produkziorik nabarmenenak kopa dotoreak izan ziren, aldeetan grabatu eta ebakiak, baina gehigarri fantastikorik gabe eta veneziarren arintasunik gabe.

Beiren hasierako kolorazioan erabilitako koloreak urdin turkesa, horia eta arrosa ziren (arrosa ez zuten 1840. urtera arte ekoiztu). XIX. mendearen erdialdean izugarrizko arrakasta emango zion opalinarekin lan egiteari ekin zioten. Europako beira-industriaren aurkari asko Bohemiako kristalaren isla opalino biziak kopiatzen saiatu ziren arrakastarik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beirari putz egite

thumb|Putz egite artisaua.
**Beirari putz egitea** beira urtuan burbuila edo barrunbe bat sortuz beirazko piezak fabrikatzeko teknika da. Hodi luze batez beirazko piezaren barruan airea injektatuta lortzen dira burbuila horiek, bai makina bat erabiliz, bai hodiaren beste muturretik ahoz putz eginez.

Bere lehen erabilera, oso antzinakoa, imitaziozko bitxitarako zen. Urtzean hainbat mineral gehituz kolore, tamaina eta forma desberdinetako kontuak lortzen zituzten. Teknika honen jatorria ez da ezagutzen, ezagutzen diren daturik zaharrenak Siria ingurukoak dira, K.a. I. mendekoak. Erromatar Inperioan zehar Mediterraneo osoan zehar hedatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak