Bagheria

**Bagheria** edo **La Bagheria** () Siziliaren Palermoko probintziako hiri bat da, Italian.

## Etimologia 
Zenbait iturriren arabera, Bagheria izena (antzinako sizilieraz *Baarìa*) fenizierazko *Bayharia* hitzetik dator: *itsasora jaisten den lurra* esan nahi duena. Beste batzuen arabera, arabierazko *Bāb al-Gerib*, hitzetik dator: *ate haizetsua*. Hala ere, azalpen onargarriena da arabierazko  *baḥrīyah* hitza, hau da: *itsasokoa*.

## Historia 
Haren sorreratik, hiriak hainbat izen izan ditu: *Bayharia*, *Baharia*, eta *Baarìa*. 1658. urtean, Giuseppe Brancifortik, Buterako printzeak eta Siziliako aurreko erregeordeak, hiri handi bat eraiki zuen eta eskualdea antolatu zuen Palermoko eliteek oporrak pasa ditzaten. San Markos bezalako etxeak, angeluetan dorreak eta zubi altxagarriak zituztenak, laster agertu ziren. Eskualdean etxeak eraikuntzeari ekin zioten Saboiar (1713-21) eta Habsburgotarren (1721–30) aldian. Jarduera horrek zenbait hamarkadatan zehar jarraitu zuen. Guztien artean, bi egoitz barroko gaiendu ziren: *Villa Valguarnera* eta *Villa Palagonia*, Tommaso Maria Napoli arkitektoak diseinatutakoak 1712an eta 1715ean, hurrenez hurren. Hamarkada batzuk beranduago, villa hauek bukatu ziren. Diseinu hauetan nabaria da Napolik Erroman eta Vienan lortutako eskarmentua. Beste arkitekto eta bezero batzuk, hala nola, Giuseppe Marianik eta Aragonako printzeak, Erromako estiloa kopiatu zuten *Villa Aragonan* (gaur egun Cutò) 1714an.
1763. urtean, gustuak aldatu ziren. *Villa Villarosa,* G.V. Marvugliak ikuskatuta, Jean-François Neufforgek estilo Neoklasikoan diseinatu zuen 1760an.
1769an, Butera printzearen ondorengoren batek, haren lurrak diseinatu zituen ondo planifikatutako hiri bat egiteko eta honela maizterrengandik errentak lortzeko.
Europarrek *Siziliako Grand Tourra* egiten zutenean, Bagheria etapa bat zen. Aipatzekoak dira beste batzuen artean, Patrick Brydone, Goethe, John Soane, K. F. Schinkel eta beste batzuk.
XX. eta XXI. mendeetan, Bagheriako barrokoa eta neoklasikoa ia desagertu da eraikin irregularren erruz.

## Biztanleriaren bilakaera 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:590 height:360
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:60000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2009 text:2009
  bar:2013 text:2013
  bar:2015 text:2015
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 12346
  bar:1871 from:0 till: 13654
  bar:1881 from:0 till: 14077
  bar:1901 from:0 till: 18329
  bar:1911 from:0 till: 21212
  bar:1921 from:0 till: 21734
  bar:1931 from:0 till: 23622
  bar:1936 from:0 till: 25820
  bar:1951 from:0 till: 31161
  bar:1961 from:0 till: 34201
  bar:1971 from:0 till: 35482
  bar:1981 from:0 till: 40076
  bar:1991 from:0 till: 47085
  bar:2001 from:0 till: 50854
  bar:2009 from:0 till: 55938  
  bar:2013 from:0 till: 55854
  bar:2015 from:0 till: 55591
PlotData=
  bar:1861 at: 12346 fontsize:S text: 12.346  shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 13654 fontsize:S text: 13.654  shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 14077 fontsize:S text: 14.077  shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 18329 fontsize:S text: 18.329  shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 21212 fontsize:S text: 21.212  shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 21734 fontsize:S text: 21.734  shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 23622 fontsize:S text: 23.622 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 25820 fontsize:S text: 25.820  shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 31161 fontsize:S text: 31.161  shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 34201 fontsize:S text: 34.201  shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 35482 fontsize:S text: 35.482  shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 40076 fontsize:S text: 40.076  shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 47085 fontsize:S text: 47.085  shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 50854 fontsize:S text: 50.854  shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 55938 fontsize:S text: 55.938  shift:(-15,5)
  bar:2013 at: 55854 fontsize:S text: 55.854  shift:(-8,5)
  bar:2015 at: 55591 fontsize:S text: 55.591  shift:(-8,5)

## Eraikinak 
thumb|250 px|eskuinera|Villa Palagonia
* Villa Palagonia, Tommaso Maria Napolik diseinaturiko etxe honi ospe eman diote kanpoko eskailerek, kurbatutako aurrealdeak eta marmolek. Gaur egun bisitagarria da.
* Beste eraikin nabarmen dira: Villa Butera, Villa Valguarnera, Villa Trabia, Villa Spedalotto, Villa San Cataldo, Villa Villarosa, Villa San Marco, Villa Filangeri, Villa Sant'Isidoro, Villa Ramacca, Villa Serradifalco, Villa Larderia, Villa Campofranco.
* Renato Guttuso margolariaren museoak, Villa Cattolican kokatuta dagoenak, egilearen erakusketa iraunkorra dago eta antzinako siziliar jostailuak ere. Giocattolo di Pietro Pirainoko museoa Villa Cuton dago.

## Erlijioa 
Nahiz eta zaindariaren eguna San Jose martxoaren 19an izan, Bagheriak abuztuaren lehenengo igandean ospatzen du jaieguna; aste osoan zehar ospakizun erlijiosoak antolatzen dira eta igandean bukatzen dute zeremonia handiekin. Hurrengo astelehenean suzirien ikuskizuna ikusgarria da.

## Kultura 
Bagherian jaio dira XX. mendeko hainbat pertsona famatu, hala nola, Ignazio Buttitta poeta, Ferdinando Scianna argazkilaria, Renato Guttuso eta Nino Garajo (1918—1977) artistak, Joe Aiello gangsterra eta Giuseppe Tornatore zinemaren zuzendaria. Tornatorek azaldu zuen bere hiri honetariko maitasuna *Nuovo Cinema Paradiso* 1989ko filmean eta 2009ko Baarìan, non 1930etik 1980 arte hiriko historia antzezten zuen, tokiko familia baten bizitza baliatuz.
Hiria agertzen da *The Godfather, Part III* filmean.

## Iruditegia 

File:Villa Palagoniako sarrera.jpg|Villa Palagoniako sarrera
File:Villa Palagoniako eskulturak (1).jpg|Villa Palagoniako eskulturak (1)
File:Villa Palagoniako eskulturak (2).jpg|Villa Palagoniako eskulturak (2)
File:Villa Palagoniako eskulturak (3).jpg|Villa Palagoniako eskulturak (3)
File:Villa Palagoniako areto nagusia.jpg|Villa Palagoniako areto nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bagheria hiriko webgune ofiziala
* https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bagheria?uselang=it
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Bagheria". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.