Tractatus logicus-philosophicus

***Tractatus Logico-Philosophicus*** Ludwig Wittgenstein filosofo austriarraren (1889–1951) lan nagusietako bat da, eta XX. mendeko filosofiaren historian eragin handiena izan duten testuetako bat. Hizkuntzaren egitura logikoa, munduaren egitura eta zentzuzko esapideen mugak aztertzen ditu, “esan daitekeenaren” eta “adieraz ezin denaren” arteko muga finkatzeko asmoz.

Lan hau lehen aldiz 1921ean argitaratu zen alemanez, *Logisch-Philosophische Abhandlung* izenburupean. 1922an eman zen argitara ingelesezko edizioa, C. K. Ogden eta F. P. Ramseyren itzulpenarekin, eta orduan hartu zuen izen ezaguna: *Tractatus Logico-Philosophicus*.

*Tractatus* lanak proposamen zenbakituen sistema hierarkiko eta zorrotz bati jarraitzen dio, 1etik 7ra bitarteko zazpi tesi nagusiak oinarri hartuta. Azken tesian agertzen da liburuaren esaldi ospetsuena: «Ezin denaz hitz egin, isildu egin behar da».

## Testuinguru historikoa 
Wittgensteinek *Tractatus* Lehen Mundu Gerraren garaian idatzi zuen neurri handi batean, soldadu gisa aritu zenean. Lanaren zati batzuk frontean egindako koaderno eta oharren bidez garatu zituen. Argitaratu ondoren, testuak garrantzi handia hartu zuen logika modernoaren, hizkuntzaren filosofiaren eta filosofia analitikoaren garapenean.

Lan honek eragin zuzena izan zuen Vienako Zirkulua izeneko filosofo eta zientzialari taldean (*positibismo logikoa*ren baitan), nahiz eta Wittgensteinek berak ez zuen bere burua mugimendu horren kide gisa aurkeztu, eta bere ideien interpretazioekin ez zen beti ados agertu.

## Edukia eta egitura 
*Tractatus Logico-Philosophicus* lanean Wittgensteinek mundua gertakarien multzo gisa ulertzen du, eta hizkuntza proposamenen bidez mundua “irudikatzeko” gai dela defendatzen du. Proposamenek, bere ustez, errealitatearen egitura logikoarekin paraleloa den egitura dute. Hori dela eta, proposamen batek zentzua izan dezan, munduaren egoera posible bat irudikatzeko modukoa izan behar du.

Liburua proposamen zenbakituetan antolatuta dago, tesi nagusi bakoitza azpiproposamenen bidez zehaztuz (1, 1.1, 1.11… eta abar). Egitura horren bidez, testuak logika formalaren antzeko ordena bat iradokitzen du, filosofia lan gisa argitasunerantz bideratua dela erakutsiz.

## Zazpi tesi nagusiak 
Liburuaren oinarrian dauden zazpi proposamen nagusiak hauek dira (euskarazko itzulpen zainduarekin):

# Mundua gertatzen den guztia da.
# Gertatzen dena —egitatea— gertakari-egoeren existentzia da.
# Egitateen irudi logikoa pentsamendua da.
# Pentsamendua zentzua duen proposamena da.
# Proposamena egia-funtzio bat da, proposamen elementaletan oinarritua.
# Egia-funtzioaren forma orokorra hau da: [p̄, ξ, N(ξ)]. Hori da proposamenaren forma orokorra.
# Ezin denaz hitz egin, isildu egin behar da.

## Euskarazko itzulpena 
*Tractatus Logico-Philosophicus* euskaraz ere argitaratu da: José Luis Álvarez Santa Cristina izan zen itzultzailea eta hitzaurrearen egilea, eta lana Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzuak plazaratu zuen 1990ean.

## Euskararendako garrantzia 
Wittgensteinen obra hau euskarara ekartzeak garrantzi berezia izan du euskal pentsamendu garaikidean, izan ere, hizkuntzaren logika, esanahia eta adierazpenaren mugak bezalako kontzeptu teknikoak euskaraz lantzea ahalbidetu zuen, terminologia filosofikoa aberastuz eta unibertsitate-giroan zein pentsamendu akademikoan euskararen normalizazioari ekarpena eginez. Euskarazko diskurtso filosofiko eta teorikoaren garapenean erreferentzia bihurtu da, eta euskarak pentsamendu formal eta abstraktu konplexua adierazteko duen gaitasuna erakusten du.

## Eragina eta harrera 
*Tractatus Logico-Philosophicus* filosofia analitikoaren eta hizkuntzaren filosofiaren testu kanonikoetako bat da. Bere eragina nabarmena izan da logikan, zientziaren filosofian, esanahiaren teorian eta baita hizkuntza idealaren inguruko programetan ere. Bereziki, Vienako Zirkuluako kideek obra hau interpretatu zuten zientziaren hizkuntza garbitzeko eta metafisikaren aurkako jarrera indartzeko.

Hala ere, Wittgensteinek berak geroago bere lehen aldiko ikuspegi asko berrikusi zituen, batez ere *Philosophical Investigations* lanean. Bertan, hizkuntzaren erabilera arruntaren eta “hizkuntza-jokoen” kontzeptuaren bidez, *Tractatus*eko hizkuntza idealaren ikuspegitik urrundu zen.

## Aipu ospetsua 
Liburuaren azken proposamena da gehien aipatzen den esaldia:

«Ezin denaz hitz egin, isildu egin behar da.»

## Bibliografia 
* Wittgenstein, Ludwig. *Tractatus Logico-Philosophicus*.
* Wittgenstein, Ludwig. *Tractatus logico-philosophicus*. Itzulpena eta hitzaurrea: **José Luis Álvarez Santa Cristina**. Bilbo/Leioa: **EHUko Argitalpen Zerbitzua**, 1990.

## Ikus, gainera 
* Ludwig Wittgenstein
* Filosofia analitikoa
* Hizkuntzaren filosofia
* Logika
* Vienako Zirkulua
* Positibismo logikoa

## Kanpo estekak