open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ispilu (hegaztia)

**Ispilua** hegaztien lumajean nabarmentzen den kolore biziko hainbat luma da. Hegaldian, baita distantzia luzera ere, espezieko kideak identifikatzeko balio du. Hegaztiak hegoak tolestuta dituenean geratzen da ezkutatuta ispilua, eta hegoak zabaltzen dituenean bakarrik ikus daiteke.

Izpilikuak ahate askoren hegalen lumajearen bereizgarriak dira. Hona hemen ahate espezie batzuen ispiluaren kolorea:

* Zertzeta arrunta eta zertzeta amerikarra: berde iridiszentea, krema zurixkaren ertzarekin; (espezie honen izen arrunta bere hegaletako estalki lumen zeru-urdinari zor zaio);
* Ahate betaurrekoduna eta ahate mottoduna: brontze purpuratsua, ertz zuriarekin;
* Ahate bekaindunua: berde iridiszentea, krema-ertz argikoa;
* Ahate iluna: bioleta iridiszentea, ertz beltzekoa, eta batzuetan kanpoko ertz zuri fin bat;

Anatidoez gain, beste hegazti espezie batzuek ere ispilutxo deigarriak dituzte, hala nola *Amazona* generoko hainbat lorok, ispilu gorriak eta laranjak dituztenak, nahiz eta iridiszenteak ez izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crescent Head (Hegoaldeko Gales Berria)

**Crescent Head**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 978 biztanle zituen.
Osikono

**Osikonoa**  ugaztun-espezie batzuen buruan dauden larruazalez estalitako hezur-protuberantziak dira. Osikonoak, bai egungo espezieetan, bai desagertutako espezieetan daude. Gaur egun osikonoak dituzten ugaztunak, adibidez, bi sexuetako jirafak edo okapi arrak dira. Osikonoak aurkitu diren ugaztun fosilen artean, *Uintatherium* (errinozeronteekin ahaidetua) edo *Sivatherium*, *Climacoceras* eta *Prolibytherium* generoak daude (azken hiru horiek jirafa edo okapi bezalako jirafidoekin ahaidetuta daude). Gaur egun, jirafek eta okapiek bakarrik dituzte benetako osikonoak (adarren ordez), baina zerbidoen adarrak hazteko oinarria osikono baten osifikazioaren oso antzekoa da.

Osikonoak kartilago osifikatutik eratortzen dira, larruz eta ilez estalita egoten dira, adarrak ez bezala. Adarrak hezur-ehunetik eratorriak dira: adibidez, orein arrunt batek beharrezko heldutasuna lortzen duenean, belusezko estalkia eta adarren ilea, hau da, belusezkoa, adarrak karrakatzen ditu, larruzko estalkia aska dadin eta adarren hezurra agerian jar dadin.

Osikonoak baskularizatuta daude, eta, beraz, arrek borrokan erabiltzeaz gain (jirafen kasuan, adibidez), termorregulazioari lotutako funtzioren bat izan dezakete. Jirafetan, osikonoen itxurak gizabanako baten sexua edo adina bereizteko aukera ematen du: emeen eta gazteen osikonoak meheak dira, eta ile motots txiki bat dute goialdean; ar helduen osikonoek, berriz, kokospeko formako irtenguneetan amaitzen dute, eta burusoilak izateko joera dute goialdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pochuck mendia

**Pochuck mendia**, , AEBetako Sussex konderrian eta Orange konderriarennartean dagoen mendi bat da, New Jersey eta New Yorkeko estatuan. 364 metroko garaiera du.

Appalacheetan dago eta Apalatxeetako bidezidorra gailurretik igarotzen da.
High Point (New Jersey)

**High Point**, AEBetako mendi bat da, New Jersey estatuan. 550 metroko garaiera du eta New Jersey estatuko punturik altuena da.

Appalacheetan eta High Point Estatu Parkean dago.

Apalatxeetako bidezidorra gailurretik igarotzen da.
Pointe-Noireko artxidiozesia

**Pointe-Noireko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublikako artxidiozesia da. 1890eko urriaren 14an ezarri zen Kongo Frantses Behereko bikariotza apostoliko gisa, 1907ko apirilaren 22an Loangoko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1949ko urtarrilaren 20an Pointe-Noireko bikariotza apostolikoa. 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 2020ko maiatzaren 30ean artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Pointe-Noiren dago. Egun artzapezpikua Abel Liluala da.

## Ordinarioak 
### Kongo Frantses Behereko bikario apostolikoa 
* Hippolyte Carrie (1890-1903)

### Loangoko bikario apostolikoak 
* Jean Louis Joseph Derouet (1907-1914)
* Léon Girod (1915-1919)
* Henri Friteau (1922-1946)

### Pointe-Noireko bikario apostolikoa 
* Jean-Baptiste Fauret (1947-1955)

### Pointe-Noireko apezpikuak 
* Jean-Baptiste Fauret (1955-1975)
* Godefroy Emile Mpwati (1975-1988)
* Georges-Firmin Singha (1988-1993)
* Jean-Claude Makaya Loembe (1994-2011)
* Miguel Angel Olaberri (2013-2020)

### Pointe-Noireko artzapezpikuak 
* Miguel Angel Olaberri (2020-2024)
* Abel Liluala (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolisieko elizbarrutia

**Dolisieko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublikako elizbarrutia da. 2013ko maiatzaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Dolisien dago. Egun apezpikua Toussaint Ngoma Foumanet da.

## Ordinarioak 
* Bienvenu Manamika Bafouakouahou (2013-2020)
* Toussaint Ngoma Foumanet (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crookwell (Hegoaldeko Gales Berria)

**Crookwell**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 2.098 biztanle zituen.
Nkayiko elizbarrutia

**Nkayiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublikako elizbarrutia da. 1983ko abenduaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nkayin dago. Egun apezpikua Daniel Mizonzo da.

## Ordinarioak 
* Ernest Kombo (1983-1990)
* Bernard Nsayi (1990-2001)
* Daniel Mizonzo (2001-)

## Apezpiku lagunkidea 
* François Halyday Mbouangui (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanpas (tapizgintza)

[thumb|Lanpasez egindako ehuna [Etxe Zuria|Etxe Zuriko tapizeria batean.]]
**Lanpasa** altzariak eta gelak tapizatzeko bakarrik erabiltzen den oihal bat da, baita zintzilikarioetarako ere. Satinezko hondoa eta bi bilbeko marrazkiak ditu, hau da, bi koloretakoak. 

Puntu sargatuko ehun oso solidoa eta bost irazki-hariz egindako hondoaren satina osatzen duten bilbe-efektuek, igurtziak ehun hori deskonposatzea ekiditen duten bi zirkunstantzia dira, eta, horrela, bere klaseko indartsuenetako bat osatzen du. Efektu handiko marrazkiak egiten ditu, eta loreak, arabeskoak, medailoiak eta zerrendak irudikatzen ditu aldizka. Konbinatuta daude, eta eserleku eta aulkien bizkarraldeetarako efektu oso ona dute.

## Egitura 
Bi irazki behar ditu, bata hondoko ehunarentzat, satinatua, mihisea edo sarga izan daitekeena, eta koadernaketa bat, diseinua sortzen duten bilbeak geldiarazteko balio duena (arteztuak, brokatuak edo urtuak izan).  Errezelak, ohazalak eta estaldurak tapizatzeko erabiltzen da, batez ere. 

## Lanpas brotxatua 
Aurrekoaren atzealde bera duen oihal bat da, baina abantaila du: medaloien erdian edo arabeskoen artean tartekatuta, lore naturalak imitatzen dituzten ezproi itxurako lore-sorta ederrak ditu, kolore-aberastasun handiz, ezen oihal bat baino gehiago pintura baten antza baitu. Era berean, mota guztietako alegoriak, hala nola armarriak eta enblemak, kontsumo pertsonalerako marrazkiekin konbinatzen dira. Ehun hau tapiz zaharretatik desberdintzen da, eskuilatu den zatia, beste trama-efektuek bezala, sarga-puntua delako, hau da, modu oso sendoan lotzen da, eskuilatu den zatian bakarrik oker aldean ertza eratu arren.

## Referencias 
## Kanpo estekak
Pandano-pastel

**Pandano-pastela** Malaysiako jatorria duen pastel arin eta harroa da, baina Kanbodian, Txinan, Filipinetan, Hong Kongen, Indonesian, Laosen, Singapurren, Sri Lankan eta Vietnamen ere kontsumitzen da, pandano-hostoaren zukuz aromatizatua dago. Kolore berde argia du, zuku horren klorofila dela eta. Batzuetan, elikagai-koloragarri berdea ere izaten du, kolorea hobetzeko. Batzuetan, pastela ez da hosto-zukuarekin egiten, baizik eta pandano-estraktuarekin aromatizatzen da.

## Kanpo estekak
Elikagai-koloragarri

[thumb|[Freskagarri|Freskagarriak dira industriak gehien koloreztatzen dituen elikagaiak.]]
**Elikagai-koloragarriak** edo **koloratzaileak** elikagaiei (gehienetan, edariak) kolorea ematen dieten elikagai-gehigarri mota bat dira . Elikagaietan baldin badaude, naturaltzat hartzen dira, eta, aldiz, gizakien esku-hartzearekin aurreprozesatzean elikagaiei gehitzen bazaizkie, *artifizial* deitzen zaie. Elikagaietan koloratzaile efektua eragiten dute, kopuru txikietan (ehunka ppm-ko kontzentrazioak baino ez dituzte). Gaur egun, elikagaien industriak elikagai-koloragarriak erabiltzen ditu kontsumitzailearen lehentasunak aldatzeko. Kolorea da elikagai bat aukeratzeko ezaugarri nagusietako bat.

## Aurrekari historikoa 
Oso litekeena da elikagai-koloratzaileak modu artifizialean erabiltzea, horri buruz ditugun dokumentu-erreferentzien aurretik. Sir William Henry Perkinen 1856ko lanak argitaratu zirenean, baliteke elikagaien industriak koloratzaileen erabileraren erakarpena sentitu izana. Ikerketa horien aurretik, koloratzaileen egonkortasuna eta erabilera ez ziren batere eraginkorrak.

1886an, Estatu Batuetako Kongresuak gurina egiteko koloratzaile horiak erabiltzea onartu zuen, eta 1900ean elikagai askok koloratzaileak zituzten. 1912an, Bernard C. Hesse ikertzaile alemanak zenbait lan argitaratu zituen, eta haietan gomendatzen zuen elikagai-industrian koloratzaileak erabiltzea, betiere koloratzaileek osasunari kalterik egiten ez badiote. Garai hartan, industriak bazituen koloratzaile artifizial izeneko bostehun bat konposatu kimiko. 

Elikagaietarako koloratzaileak erabiltzeari dagokionez, Estatu Batuen lehen ekintza legalen artean, produktuen etiketetan koloratzaile horiek adierazteko obligazioa ezarri zen. Koloratzaileek osasunean dituzten eraginei buruzko ikerketetarako ere erabili zen dirua. 1906an, Federal Food and Drug Act delakoak koloratzaile sintetikoak erabiltzeari utzi zion. Konposizio kimiko ezaguneko koloratzaile batzuk erabiltzea onartu zen, haien toxikotasuna txikia baitzen garai hartan.

## Oharrak 
## Kanpo estekak 
* *Food colouring* *Encyclopædia Britannica*.
* Natural Food Colors food-info.net.
Champlain harana

**Champlain harana**, , AEBetako Champlain haranaren inguruan hedatzen den haran bat da, nagusiko Vermont eta New York estatuan baina iparraldean baita Kanadako Quebec probintzian ere.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Mohawk ibaia

**Mohawk ibaia**, , AEBetako ibai bat da, New York estatuan eta Mohawk haranan. 240 kilometro luze ditu.

West Branch Mohawk ibaia eta East Branch Mohawk ibaiarennelkartzetik jaio eta Hudson ibaian urak isurtzen ditu
Maite Apezteguía

**Maite Apezteguía Elso** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1956) arkitekto eta hirigilea da. 2021eko azaroaren 12an hautatu zuten Jakiundeko akademiko urgazle.

2024 eta 2025ean herriz herri egin den *24 Emakume zientzia, arte eta letretan* izeneko erakusketaren protagonistetako bat izan zen. Bere esanetan:«Espezialitateen mundu honetan, arkitektoak “espezialistak ez izaten” espezialistak gara. Arkitektura mundua eraldatzeko aukerak aurkitzean datza. Gizakion bizitza hobea izan dadin, ingurunea aldatzeko aukerak topatzean datza. Niretzat, formen bitartez hitz egiteko eta ideien bitartez posizionatzeko modu bat da arkitektura.»

2012an, Azpeteguía Arquitectos estudioa sortu zuen. Erdi-Aroko dorrea da, eta Donamarian dago, Nafarroan. Emakumeak arkitekturaren munduan sartzeari buruz duen ikuspegiarekin bat datozen hitzaldi eta mahai-inguruetan ere parte hartu du.

Aldizkari ugaritan (*Tectónica, Quaderns, A+T, On Diseño, Arketypo, Cercha, VPOR2, Con Arquitectura, Menhir, Promateriales,* eta abar) argitaratu du bere obra, baita hainbat on line argitalpenetan ere (*Tarte Magazine, Architizer, Tectónica-Online, Hic Arquitectura, Stepien eta Barno* bloga, *Bak, Pedro Pegenaute*, eta abar).

Erakusketan aurkeztu ziren emakumezko jakitunek, tartean Maite Apeztegúía Elso, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortua zuten beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari ziren beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak izan ziren eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian zuten jatorria.
* 2011n, Erruki Etxerako Bizitegi Eraikin berrirako Lehiaketa Murriztuko 1. Saria, Iruñea
* 2012 urtean, Iruñeko Belaunaldi Arteko Zentroa lehiaketan parte hartu zuen epaimahai gisa. Lehiaketa Nafarroako Unibertsitateko Arkitektura Eskolak eta Irisgarritasun Unibertsala Elkarteak (AAU) deitu zuten.

*2013 urteko COAVN Sariaren finalista izan zen, Nafarroako Gorraitzen 16 etxebizitza-parekatu egiteko proiektuarengatik. 
* 2018 urtean, Arkitektura eta Teknologia Eskolako Arkitekturako Graduan egindako proiektu arkitektonikoen epaimahaian parte hartzekra gonbidatu zuten.

* 4 COAVN Sariak, Birgaikuntza Kategoria 1999 (Zubietako errota eko-museo gisa zaharberritzea), Etxegintza Kategoria 1999 (Familia bakarreko etxebizitza Gorraitzen), Birgaikuntza Kategoria 2003 (Donamariako Jauregia Dorretxea), Zuzkidura Kategoria 2007 (Merkataritza, Industria eta Itsasketa Bazkundearen Egoitza, Donostia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan
## Kanpo estekak 
* Apeztegia ikerketaren webgunea.
Uintatherium

***Uintatherium*** () Eozeno garaian bizi izan zen ugaztun belarjale dinoceratako genero iraungi bat da. Gaur egun bi espezie ezagutzen dira: *U. anceps*, Estatu Batuetakoa, Eozeno goiztiar eta ertainean (duela 56-38 milioi urte) eta *U. insperatus*, Eozeno ertain eta berantiarrean (duela 48-34 milioi urte) Txinan. *Uintatherium*-en lehen fosilak Fort Bridger arroan aurkitu ziren, eta hasieran brontotherio espezie berri bati zegozkiola uste izan zen. Izen generikoak esleitu izan diren arren, hala nola Edward Drinker Cope-ren *Loxolophodon* eta Othniel Charles Marsh-en *Tinoceras*, eta espezie berriak izendatzeko hainbat saiakera egin diren arren, *Uintatherium anceps* da generoko Ipar Amerikako kide baliodun bakarra.

## Kanpo estekak
Hudson harana

**Hudson harana** edo **Hudson ibaiaren harana**, , AEBetako Hudson ibaia inguruan hedatzen den haran bat da, New Yorkeko estatuan.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Mohawk harana

**Mohawk harana**, , AEBetako Mohawk ibaia inguruan hedatzen den haran bat da, Adirondack mendiak eta Catskill mendien artean, eta New Yorkeko estatuan.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Wallkill ibaia

**Wallkill ibaia**, , AEBetako ibai bat da, New Jersey eta New Yorkeko estatuan. 142,3 kilometro luze ditu.

New Jerseyko Lake Mohawk inguruan jaio eta jada New York estatuan Rondout errekarekin elkartuz Hudson ibaian urak isurtzen ditu.
Kittatinny harana

**Kittatinny harana**, , AEBetako haran bat da, New Jersey estatuaren ipar-ekialdean. Haranaren ipar-mendebaldean Kittatinny mendia dago.

Haranak 40 kilometro luze ditu.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Lehigh harana

**Lehigh harana**, , AEBetako Lehigh ibaia inguruan hedatzen den haran bat da, Pennsylvaniako ekialdeko Lehigh eta Northampton konderrietan eta New Jersey estatuetan.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Jacques Ayé Abehi

**Jacques Ayé Abehi** atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denos Adjima Beche

**Denos Adjima Beche** atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilles Bogui

**Gilles Bogui** (1972ko abenduaren 26a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Cissé

**Arthur Gue Cissé** (Man, 1996ko abenduaren 29a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2020ko eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Corner in Wheat

***A Corner in Wheat*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Frank Powell eta James Kirkwood aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Frank Powell
* James Kirkwood
* Linda Arvidson
* Gladys Egan
* Henry B. Walthall
* Grace Henderson
* W. Chrystie Miller

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
György Konrád

**György Konrád** (Berettyóújfalu, 1933ko apirilaren 2a – Budapest, 2019a irailaren 13a) hungariar ldazle eta soziologoa izan zen.

Holokaustotik bizirik atera ahal izan zen familia judu aberats batean jaio zen. Gyõrgyk literatura eta hungariera ikasi zituen Eötvös Loránd Unibertsitatean. 1956ko Hungariako Iraultzan parte hartu zuen, batez ere ikasleez osatutako Guardia Nazionalean, eta, porrotaren ondoren, herrialdetik ez ihes egitea erabaki zuen.

Hainbat lan izan zituen eta bere esperientziak erabiliz idazten hasi zen. 1960tik 1965era Magyar Helikon argitaletxeko editorea izan zen. 1965ean Hiri Plangintza eta Zientziako Institutuan hasi zen lanean.

1974an "Intelektualak klase botererako bidean" argitaratu ondoren, errepresaliatua izan zen. 1989 arte debekatuta izan zuen Hungarian argitaratzea. 1976an Berlinera eta Estatu Batuetara bidaiatu ahal izan zuen. 1982tik 1984ra Berlinen bizi izan zen.

Hungarian komunismoa erori ondoren, bizitza publikoan parte hartu zuen eta Demokrata Askeen Aliantza alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.

1990ean nazioarteko PENeko presidente hautatu zuten. Berlingo Arte Akademiako presidente ere izan zen eta 2001ean Karlomagno Saria jaso zuen.

Eleberriak eta saiakerak idatzi zituen.

## Lanak 
* A látogató, 1969 
* Új lakótelepek szociológiai problémái, 1969 (Iván Szelényirekin)
* Kitörés, 1975 (Péter Bacsó  eta Péter Zimrerrkin)
* A városalapító, 1977 
* A cincos, 1978 
* Az értelmiség útja az osztáslyhatalomhoz, 1978 
* Az autonómia kísértése, 1980
* Antipolitika, 1983 
* Agenda 1: Kerti mulatság, 1989 
* Európa köldökén, 1990
* Az újjászületés melankóliája, 1991 
* Agenda 2: Koóra, 1994 
* Útrakészen, 1999
* Mit tud a levelibéka, 2000
* Elutazás és Hazatérés, 2001 
* Fenn a hegyen napfogyatkozáskor, 2003
* Az író és a város, 2004
* A közép tágulása: gondolkodás Európáról, 2004
* Kakasok banata, 2005
* Csodafigurák, 2006

## Kanpo estekak
The Country Doctor (1909ko filma)

***The Country Doctor*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Kate Bruce eta Adele DeGarde aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Kate Bruce
* Adele DeGarde
* Gladys Egan: Edith Harcourt
* Rose King
* Florence Lawrence: Mrs. Harcourt
* Mary Pickford
* Frank Powell: Harcourt

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Lourdes Basabe-Desmonts

**Lourdes Basabe-Desmonts** (Euskal Herria, XX. mendea) kimikaria  eta ikerketa irakaslea da, Ikerbasque ikerketa-irakaslea, EHUko Mikrofluidika Klusterreko zuzendaria, Euskal Herriko Unibertsitatean. Jakiundeko (Euskal Herriko Zientzia, Arte eta Letren Akademia) kide gaztea izan zen 2016an.

2024 eta 2025ean herriz herri egin den *24 Emakume zientzia, arte eta letretan* izeneko erakusketaren protagonistetako bat da. Bere esanetan:«Asmatzeko, sortzeko eta aurkitzeko pasioa da nire gidari. Mikro eta nanoteknologia konbinatuz ikerketa ibilbide berriak zabaltzen ditugu.»  Kimika Supramolekularrean eta Nanteknologian Herbehereetako Twenteko Unibertsitatea. Mikrofluidikaren zuzendari sortzailea da eta BIOMICs Ikerketa Taldekoa Euskal Herriko Unibertsitatean 2014tik.

Besteak beste kidetza hauexek ditu: EHUko Cluster Mikrofluidikak, BIOMIC Microfluidics Group, Lascaray Research Center, Basque Country Unibertsitatea UPV/EHU, Vitoria-Gasteiz, Espainia Basque Foundation of Science.

Gutxienez 8 tesiren zuzendaria izan da. 

## Argitaratutako lanak 
Lourdes Basaberen lana gutxienez 35 artikulutan argitaratu da nazioarteko aldizkarietan, eta 30 hitzaldi baino gehiagotan, eta bere lanak 1.200 aipamenetik gora jaso ditu. 7 patente idatzi ditu, eta bi startupen aholkularitza-kontseiluko kide da: INDICATE Solutions eta BioDTEK.

Erakusketan aurkezten diren emakumezko jakitunek, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortu dute beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari dira beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak dira eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian dute jatorria.

## Sariak eta aintzatespenak 
Zenbait sari jaso ditu ikerketaren transferentzia eta merkaturatzearekin lotuta, eta L'Óreal UNESCO fundazioaren laguntza entzutetsua ere bai, zientzia-arloko emakumeentzat.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bukavuko artxidiozesia

**Bukavuko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko artxidiozesia da. 1929ko abenduaren 26an ezarri zen Kivuko bikariotza apostoliko gisa, 1952ko urtarrilaren 10ean Costermansvilleko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1954ko urtarrilaren 6an Bukavuko bikariotza apostoliko egin zen eta 1959ko azaroaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Bukavun dago. Egun artzapezpikua François-Xavier Maroy Rusengo da.

## Ordinarioak 
### Kivuko bikario apostolikoak 
* Édouard Leys (1929-1944)
* Richard Cleire (1944-1952)

### Costermansvilleko bikario apostolikoa 
* Xavier Geeraerts (1952-1954)

### Bukavuko bikario apostolikoak 
* Xavier Geeraerts (1954-1957)
* Louis van Steene (1957-1959)

### Bukavuko artzapezpikuak 
* Louis van Steene (1959-1965)
* Aloys Mulindwa Mutabesha Mugoma Mweru (1965-1993)
* Christophe Munzihirwa (1995-1996)
* Emmanuel Kataliko (1997-2000)
* Charles Kambale Mbogha (2001-2005)
*François-Xavier Maroy Rusengo (2006-)

## Bikario apostoliko lagunkidea 
* Louis van Steene (1955-1957)

## Apezpiku laguntzailea 
* François-Xavier Maroy Rusengo (2004-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Butembo-Beniko elizbarrutia

**Butembo-Beniko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1934ko apirilaren 9an ezarri zen Kongo Belgikarreko Beniko *sui iuris* misio gisa, 1938ko otsailaren 9an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1959ko Kongoko Beniko elizbarruti egin zen, 1960ko uztailaren 7an Beniko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1967ko otsailaren 7an, berriz, Butembo-Beniko elizbarrutia. Apezpikuaren egoitza Butembon dago. Egun apezpikua Melchisedec Sikuli Paluk da.

## Ordinarioak 
* Henri Piérard (1934-1966)
* Emmanuel Kataliko (1966-1997)
* Melchisedec Sikuli Paluku (1998-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gomako elizbarrutia

**Gomako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1959ko ekainaren 30ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta urte bereko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Goman dago. Egun apezpikua Willy Ngumbi Ngengele da.

## Ordinarioak 
* Joseph Mikararanga Busimba (1960-1974)
* Faustin Ngabu (1974-2010)
* Théophile Kaboy Ruboneka (2010-2019)
* Willy Ngumbi Ngengele (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Faustin Ngabu (1974)
* Théophile Kaboy Ruboneka (2009-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasongoko elizbarrutia

**Kasongoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1952ko urtarrilaren 10ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta urte bereko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kasongon dago. Egun apezpikua Placide Lubamba Ndjibu da.

## Ordinarioak 
* Richard Cleire (1952-1963)
* Noël Mala (1963-1964)
* Timothée Pirigisha Mukombe (1966-1990)
* Christophe Munzihirwa (1990-1995)
* Théophile Kaboy Ruboneka (1995-2009)
* Placide Lubamba Ndjibu (2014-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Christophe Munzihirwa (1986-1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wawayanda mendia

**Wawayanda mendia**, , AEBetako Sussex konderrian dagoen mendi bat da, New Jersey estatuan. 450 metroko garaiera du.

Appalacheak eta Wawayanda Estatu Parkean dago.

Apalatxeetako bidezidorra gailurretik igarotzen da.
Kinduko elizbarrutia

**Kinduko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1956ko apirilaren 23an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kindun dago. Egun apezpikua François Abeli Muhoya Mutchapa da.

## Ordinarioak 
### Kinduko bikario apostolikoa 
* Jean Fryns (1957-1959)

### Kinduko apezpikuak 
* Jean Fryns (1959-1965)
* Albert Onyembo Lomandjo (1966-1978)
* Paul Mambe Mukanga (1979-2004)
* Willy Ngumbi Ngengele (2007-2019)
* François Abeli Muhoya Mutchapa (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coosa ibaia

**Coosa ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Alabama eta Georgia estatuetan. Coosa harana sortzen du.

Ibaiak 450 kilometro luze ditu.

Georgian Oostanaula ibaia eta Etowah ibaiaren elkartzetik sortu eta Alabaman Alabama ibaian urak isurtzen ditu.
Alabama ibaia

**Alabama ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Alabama estatuan.

Ibaiak 512 kilometro luze ditu.

Coosa ibaia eta Tallapoosa ibaiaren elkartzetik sortu eta Mobile ibaian urak isurtzen ditu.
Uvirako elizbarrutia

**Uvirako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1962ko apirilaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uviran dago. Egun apezpikua Sébastien Muyengo Mulombe da.

## Ordinarioak 
* Danilo Catarzi (1962-1981)
* Léonard Dhejju (1981-1984)
* Jérôme Gapangwa Nteziryayo (1985-2002)
* Jean-Pierre Tafunga Mbayo (2002-2008)
** Aulki hutsa (2008-2013)
* Sébastien Muyengo Mulombe (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mobile ibaia

**Mobile ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Alabama estatuan.

Ibaiak 72 kilometro luze ditu.

Alabama ibaia eta Tombigbee ibaiaren elkartzetik sortu eta Mobile hirian urak Mexikoko golkoan isurtzen ditu.
Tallapoosa ibaia

**Tallapoosa ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Georgia eta Alabama estatuetan.

Ibaiak 426 kilometro luze ditu.

Georgiako Appalacheetan sortu eta Alabama ibaian urak isurtzen ditu.
Tennessee harana

**Tennessee harana**, , AEBetan Tennessee ibaiaren inguruan hedatzen den haran bat da, nagusiki Tennessee estatuan dago, baina iparraldean Kentucky eta hegoaldean Alabama estatuetako lurraldeak ere barne hartzen ditu, bai eta mendebaldean Mississippi eta ekialdean Virginia eta Ipar Carolina estatuetakoak ere 

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Lebanon harana

**Lebanon harana**, , AEBetako haran bat da, Pennsylvania estatuan.

Haranaren nagusiki Lebanon eta Berks konderrietan hedatzen da.

Appalacheetako Haran Handiaren ataltzat jotzen da.
Reform Club

**Reform Club**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen gizonezkoentzako elkarte pribatu bat da, Pall Mall inguruan.

## Historia 
1832an Edward Ellice politikari aberatsak sortu zuen eta lasterrera elkartea Alderdi Liberala eta ideia liberal eta progresisten eztabaidagunea eta degendatzailea izatearekin lotu zen.

Dena dela, 1978 arte ez zuen emakumezko kiderik onartu eta elkartekide izateko tasak Londresko garestienen artean zeuden.

## Literatura 
Jules Verne frantziar idazleak *Munduari bira 80 egunetan* eleberriko Phileas Fogg protagonista eta ingeles diruduna elkarte honetako kidea dela aipatzen du.
Dept. Q

***Dept. Q*** () eskoziar telesaila da, Scott Frankek eta Chandni Lakhaniek Netflix katearentzat egina.

## Sinopsia 
Carl Morck gertakari traumatiko baten ondorioz denbora luzean bajan egon den Edinburgoko polizia inspektorea. Lanera itzultzean, Q departamentua izenekoaren buru izendatuko dute, argitu gabeko kasuez arduratzen den unitate berri baten buru. Talde bat osatuko du Akram Salim siriar errefuxiatu eta polizia ohiarekin eta Rose ofizialarekin. Ikertuko duten lehen kasua Merritt Lingard fiskalaren desagerpena izango da; lau urte lehenago gertatu zen kasu hura, ferry batean. Elkarrekin, iraganaren arrakaletan galdutako egia bilatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Minsi

**Mount Minsi**, AEBetako mendi bat da, Pennsylvania estatuan. 445 metroko garaiera du.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Kanangako artxidiozesia

**Kanangako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko artxidiozesia da. 1904ko martxoaren 18an ezarri zen Kasai Garaiko prefetura apostoliko gisa, 1917ko ekainaren 13an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1949ko martxoaren 10ean Luluabourgeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko azaroaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen eta 1972ko ekainaren 14an gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Kanangan dago. Egun artzapezpikua Félicien Ntambue Kasembe da.

## Ordinarioak 
### Kasai Garaiko prefektu apostolikoak 
* Émeri Cambier (1904-1913)
* Égide de Boeck (1913-1916)
* Ernest Handekijn (1916-1917)

### Kasai Garaiko bikario apostolikoak 
* Auguste Declercq (1918-1938)
* Louis-Georges-Firmin Demol (1938-1948)

### Luluabourgeko bikario apostolikoa 
* Bernard Mels (1949-1959)

### Luluabourgeko artzapezpikuak 
* Bernard Mels (1959-1967)
* Martin-Léonard Bakole wa Ilunga (1967-1972)

### Kanangako artzapezpikuak 
* Martin-Léonard Bakole wa Ilunga (1972-1997)
* Godefroid Mukeng'a Kalond (1997-2006)
* Marcel Madila Basanguka (2006-2022)
* Félicien Ntambue Kasembe (2024-)

## Bikario apostoliko lagunkidea 
* Louis-Georges-Firmin Demol (1936-1938)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Martin-Léonard Bakole wa Ilunga (1966-1967)
* Marcel Madila Basanguka (2004-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudolf Walden

**Karl Rudolf Walden** (Helsinki, 1878ko abenduaren 1a – Sysmä, 1946ko urriaren 25a) finlandiar militar, negozio-gizon eta politikaria izan zen.

Haminako Kadete Eskolan heziketa militarra jaso zuen eta 1900ean graduatu zen. Kargu militar garrantzitsuak izan zituen Finlandiako Gerra Zibilean eta 1918tik 1919ra Gerra ministroa izan zen. Karl Gustav Mannerheimekin lan harreman estua izan zuen ondorengo urteetan.

1906 eta 1946 artean negozioetan aritu zen eta Finlandiako paper-industria sendotu zuen. Neguko Gerran armadara itzuli zen. 1939tik 1940ra gerra kabineteko kide izan zen eta 1940 eta 1944 artean Defentsa ministroa izan zen. Harreman diplomatiko biziak izan zituen Suediarekin eta Estatu Batuekin. Finlandiako ordezkaria izan zen 1920ko Tartuko Itunean, 1940ko Moskuko Bake Itunean eta 1944ko Moskuko Armistizioan.
Kittatinny mendia

**Kittatinny mendia**, AEBetako mendi bat da, New Jersey estatuan. 445 metroko garaiera du. 549 metroko garaiera du.
Kabindako elizbarrutia (Kongoko Errepublika Demokratikoa)

**Kabindako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1953ko martxoaren 24an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kabindan dago.

## Ordinarioak 
### Kabindako bikario apostolikoa 
* Georges Kettel (1953-1959)

### Kabindako apezpikuak 
* Georges Kettel (1959-1968)
* Matthieu Kanyama (1968-1995)
* Valentin Masengo Mkinda (1995-2018)
* Félicien Ntambue Kasembe (2020-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koleko elizbarrutia

**Koleko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1951ko ekainaren 14an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1967ko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kolen dago. Egun apezpikua Emery Kibal Nkufi Mansong'loo da.

## Ordinarioak 
### Koleko prefektu apostolikoa 
* Victor Van Beurden (1951-1967)

### Koleko apezpikuak 
* Victor Van Beurden (1967-1980)
* Louis Nkinga Bondala (1980-1996)
* Stanislas Lukumwena Lumbala (1998-2008)
* Emery Kibal Nkufi Mansong'loo (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lueboko elizbarrutia

**Lueboko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1959ko apirilaren 25ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta urte bereko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Luebon dago. Egun apezpikua Pierre-Célestin Tshitoko Mamba da.

## Ordinarioak 
* Joseph Ngogi Nkongolo (1959-1966)
* François Kabangu wa Mutela (1967-1987)
* Emery Kabongo Kanundowi (1987-2003)
* Pierre-Célestin Tshitoko Mamba (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luizako elizbarrutia

**Luizako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1967ko irailaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Luizan dago. Egun apezpikua Félicien Mwanama Galumbulula da.

## Ordinarioak 
* Bernard Mels (1967-1970)
* Godefroid Mukeng'a Kalond (1971-1997)
* Léonard Kasanda Lumembu (1998-2014)
* Félicien Mwanama Galumbulula (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mwekako elizbarrutia

**Mwekako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1953ko martxoaren 24an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1964ko irailaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Mwekan dago. Egun apezpikua Oscar Nkolo Kanowa da.

## Ordinarioak 
### Mwekako prefektu apostolikoak 
* Bernard Mels (1953-1957)
* Marcel Evariste van Rengen (1957-1964)

### Mwekako apezpikuak 
* Marcel Evariste van Rengen (1964-1988)
* Gérard Mulumba Kalemba (1989-2017)
* Oscar Nkolo Kanowa (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tshumbeko elizbarrutia

**Tshumbeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1936ko maiatzaren 25ean ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1947ko martxoaren 14an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Tshumben dago. Egun apezpikua Vincent Tshomba Shamba Kotsho da.

## Ordinarioak 
### Tshumbeko prefektu apostolikoa 
* Joseph Augustin Hagendorens (1936-1947)

### Tshumbeko bikario apostolikoa 
* Joseph Augustin Hagendorens (1947-1959)

### Tshumbeko apezpikuak 
* Joseph Augustin Hagendorens (1959-1968)
* Albert Tshomba Yungu (1968-1995)
* Nicolas Djomo Lola (1997-2022)
* Vincent Tshomba Shamba Kotsho (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zesta-Puntako Nazioen Liga

[thumb|300x300px|Zesta-puntako euskal selekzioa ([Zesta-Puntako Nazioen Liga|Nazioen Liga, Gernika-Lumo, 2025).
Aritz Erkiaga, Imanol Lopez, Eñaut Urreisti, Unai Lekerika, Elaia Gojenola (Berriatua Zesta Puntakoa), Helena Barrenetxea (DUJA Durango Jai Alai taldekoa), Maia Goikoetxea eta Maialen Aldazabal.]]
  (elastiko berdea). Gernikako Jai Alai frontoia. Zesta-Puntako Nazioen Liga]]
**Zesta-Puntako Nazioen Liga** Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntzak mundu mailan antolatu duen zesta puntako pilotari onenen txapelketa da. Lehenengo edizioa Gernika-Lumon antolatu dute 2025ean.

## Historia 
Txapelketaren lehen edizioa 2025ean antolatu dute, ekainaren 1etik 6ra. Lehen aldiz euskal selekzioak partu hartu du Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketa batean.

### Irabazleak gizonezkoetan 
Gizonezkoetan euskal selekzioa Frantziakoari gailendu zitzaion finalean. Aritz Erkiagak eta Imanol Lopezek urrezko domina eta txapela lortu zituzten. Garaipenari esker, euskal selekzioa 2026an Argentinan antolatuko den Munduko Txapelketetarako sailkatu zen.  Finalerdietan espero baino gehiago kostatu zitzaien euskal selekzioari Espainiakoari irabaztea (Erik Mendizabal eta Gorka Mugartegi aritu ziren). Kostata aritu ziren, batez ere lehen setean. Frantziako selekzioak (Ludovic Laduxe, eta Thibault Basque), berriz, nahiz eta 2-0 irabazi, neurketa gogorra jokatu behar izan zuen AEBetako salekzioarekin (Gorka eta Joan Sorozabalen aurka).

### Irabazleak emakumezkoetan 
Emakumezkoetan finalean Espainiako selekzioa izan zen irabazlea (Erika Mugartegi eta Arai Lejardi), finalean euskal selekzioko Elaia Gogenola eta Maia Goikotxeari irabazita.

Maia Goikoetxea Bilbao eta Elaia Gogenola Krajak berriatuar bikoteak Euskal Selekzioaren debuta egin zuen eta 25 minutu behar izan zituen Euskal Pilotako Nazioen Ligako lehen garaipena lortzeko, 15-3 eta 15-2 emaitzarekin. Aurkariak Frantzia ordezkatzen zuten Oihana Sorozabal eta Xana Gonzalez izan ziren. Hurrengo aurkarien lehian galdu egin zuten. Une horretan Munduko txapeldunak ziren eta Espainia ordezkatzen zuten Erika Mugartegi eta Arai Lejardi markinarrak izan ziren garaileak. Espainiaren aurkako lehen duelu ofizialean, errespetuz eta normaltasunez jokatu zen Nazioen Ligan.

### Parte hartzaileak 
Zortzi pilotari hauek osatuko dute euskal selekzioa: Aritz Erkiaga, Imanol Lopez, Eñaut Urreisti, Unai Lekerika, Elaia Gojenola (Berriatua Zesta Puntakoa), Helena Barrenetxea (DUJA Durango Jai Alai taldekoa), Maia Goikoetxea eta Maialen Aldazabal. 

Frantziako selekzioan, berriz, bost euskal puntista daude: Ludovic Ladutxe, Jon Tanburindegi, Thibault Basque, Oihana Sorozabal eta Xana Gonzalez. Euskal Herriko hiru emakumezko arituko ziren Espainiarekin Nazioen Ligan: Erika Mugartegi, Arai Lejardieta Lur Lejardi. Gizonezkoetan, berriz, lauk jokatu zuten: Gorka Mugartegik, Erik Mendizabalek, Ruben Bailok eta Cosme Agirrek.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munduko Pilota Txapelketa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* 
* Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntza
Kinshasako artxidiozesia

**Kinshasako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko artxidiozesia da. 1886ko azaroaren 22an ezarri zen Kongo Belgikarreko *sui iuris* misio gisa, 1888ko maiatzaren 11n bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1919ko apirilaren 3an Léopoldvilleko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko azaroaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen eta 1966ko maiatzaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Kinshasan dago. Egun artzapezpikua Fridolin Ambongo Besungu kardinala da.

## Ordinarioak 
### Kongo Belgikarreko bikario apostolikoa 
* Camille Van Ronslé (1896-1919)

### Léopoldvilleko bikario apostolikoak 
* Camille Van Ronslé (1919-1926)
* Noël de Cleene (1926-1932)
* Georges Six (1934-1952)
* Félix Scalais (1953-1959)

### Léopoldvilleko artzapezpikuak 
* Félix Scalais (1959-1964)
* Joseph Malula (1964-1966)

### Kinshasako artzapezpikuak 
* Joseph Malula (1966-1989)
* Frédéric Etsou-Nzabi-Bamungwabi (1990-2007)
* Laurent Monsengwo Pasinya (2007-2018)
* Fridolin Ambongo Besungu (2018-)

## Bikario apostoliko lagunkidea 
* Noël de Cleene (1924-1926)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bomako elizbarrutia

**Bomako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1934ko otsailaren 26an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Boman dago. Egun apezpikua José-Claude Mbimbi Mbamba da.

## Ordinarioak 
### Bomako bikario apostolikoak 
* Joseph Vanderhoven (1934-1949)
* André Jacques (1950-1959)

### Bomako apezpikuak 
* André Jacques (1959-1967)
* Raymond Ndudi (1967-1975)
* Joachim Mbadu Kikhela Kupika (1975-2001)
* Cyprien Mbuka Di Nkuanga (2001-2021)
* José-Claude Mbimbi Mbamba (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Joachim Mbadu Kikhela Kupika (1975)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Raymond Nianga-Nzita Ndudi (1962-1967)
* Cyprien Mbuka (1997-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1996ko Usurbeko Espainiako Armadaren helikopteroaren afera

Espainiako Armadako Paratxutisten Brigadako **helikoptero bat** erori zen, 1996ko urriaren 25ean, Gipuzkoako Usurbe mendiaren gailurrean, bertan ezarrita zegoen gurutzea kaltetuz.

Usurbe mendia Beasaingo udalerrian dago.

## Gertakaria 
Aurrez, urriaren 20aren eta 26ren artean, Goierriko mendietan espainiar militarrek maniobrak egin zituzten, inguruko udalei inongo oharpenik egin gabe. Urriaren 22an, Beasaingo erdigunetik ibilgailu militarrak igaro ziren.

Goierritarren artean zabaldutako bertsioaren arabera, helikopteroa gurutzean zintzilikatutako ikurrina mozteko ahaleginean ari zela erori omen zen.

Urriaren 25ean, Goierriko 25 udalerrietako alkateak bildu eta maniobra militarrak «zilegitasun gabeak eta okupazioa» zirela aipatuz protesta agiria atera zuten.

Urriaren 28an, Beasaingo Udalak ezohiko biltzarra egin eta «Beasain eta Goierri bezalako eskualde jendetsu batean edozein motako maniobra militarren aurka» agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idiofako elizbarrutia

**Idiofako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1937ko apirilaren 13an ezarri zen Ipamuko prefetura apostoliko gisa, 1948ko otsailaren 12an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti egin zen eta 1960ko ekainaren 20an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Idiofan dago. Egun apezpikua José Moko Ekanga da.

## Ordinarioak 
### Ipamuko prefektu apostolikoa 
* Alfonso Bossart (1937-1948)

### Ipamuko bikario apostolikoak 
* Alfonso Bossart (1948-1957)
* René Toussaint (1958-1959)

### Ipamuko apezpikua 
* René Toussaint (1959-1960)

### Idiofako apezpikuak 
* René Toussaint (1960-1970)
* Eugène Biletsi Onim (1970-1994)
* Louis Mbwôl-Mpasi (1997-2006)
* José Moko Ekanga (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kengeko elizbarrutia

**Kengeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1957ko uztailaren 5ean ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1963ko uztailaren 6an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kengen dago. Egun apezpikua Jean-Pierre Kwambamba Masi da.

## Ordinarioak 
### Kengeko prefektu apostolikoa 
* Jean Van der Heyden (1957-1963)

### Kengeko apezpikuak 
* Franz Hoenen (1963-1974)
* Dieudonné M'Sanda Tsinda-Hata (1974-1999)
* Gaspard Mudiso Mundla (1999-2018)
* Jean-Pierre Kwambamba Masi (2018-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Gaspard Mudiso Mundla (1997-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Me

***American Me***, 1992ko Edward James Olmos estatubatuarrak zuzendutako krimen eta drama film bat da. Edward James Olmosez gain, William Forsythe, Pepe Serna eta Evelina Fernández aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1950eko hamarkada, AEB, Kalifornia, mexikar-estatubatuar nerabe batzuk kale gaizkile bat osatu eta delinkuentziaren munduan barneratuko dita. Hainbat lapurreta egitearen ondorioz, Santana (Edward James Olmos / Panchito Homez) taldeburua espetxean 18 urtez egon beharko du.

## Aktoreak 
* Edward James Olmos: Montoya Santana
** Panchito Gomez: Montoya Santana gaztea
* William Forsythe: J.D
* Pepe Serna: Mundo
** Richard Coca: Mundo gaztea
* Daniel A. Haro: Huero
* Sal Lopez: Pedro Santana
* Vira Montes: Esperanza Santana
* Danny De La Paz: Puppet
* Daniel Villarreal: Little Puppet
* Evelina Fernández: Julie
* Roberto Martín Márquez: Acha
* Dyana Ortelli: Yolanda
* Jacob Vargas: Paulito Santana
* Eric Close: Juvie Hall Attacker
* Rigoberto Jimenez: Big Happy
* Cary-Hiroyuki Tagawa: El Japo
* Ron Thompson: Junkie
* Rafael H. Robledo: El Chucko Pena
* William Smith: Deacon

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mbujimayiko elizbarrutia

**Mbujimayiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1966ko maiatzaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mbuji-Mayin dago. Egun apezpikua Bernard Emmanuel Kasanda Mulenga da.

## Ordinarioak 
* Joseph Ngogi Nkongolo (1966-1991)
* Tharcisse Tshibangu Tshishiku (1991-2009)
* Bernard Emmanuel Kasanda Mulenga (2009-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Bernard Emmanuel Kasanda Mulenga (1998-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kikwiteko elizbarrutia

**Kikwiteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1903ko urtarrilaren 31n ezarri zen Kwangoko prefetura apostoliko gisa, 1928ko martxoaren 28an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1955eko otsailaren 21ean Kikwiteko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Kikwiten dago. Egun apezpikua Timothée Bodika Mansiyai da.

## Ordinarioak 
### Kwangoko prefektu apostolikoak 
* Julien Banckaert (1903-1911)
* Stanislas de Vos (1911-1928)

### Kwangoko bikario apostolikoak 
* Silvain van Hee (1928-1936)
* Enrico van Schingen (1936-1954)

### Kikwiteko bikario apostolikoa 
* André Lefèbvre (1955-1959)

### Kikwiteko apezpikuak 
* André Lefèbvre (1959-1967)
* Alexander Mbuka-Nzundu (1967-1985)
* Édouard Mununu Kasiala (1986-2016)
* Timothée Bodika Mansiyai (2016-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Charles Dauvin (1948)
* Joseph Guffens (1949-1954)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Alexander Mbuka-Nzundu (1961-1967)
* Édouard Mununu Kasiala (1984-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisantuko elizbarrutia

**Kisantuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1931ko apirilaren 1ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kisantun dago. Egun apezpikua Jean-Crispin Kimbeni Ki Kanda da.

## Ordinarioak 
### Kisantuko bikario apostolikoa 
* Alphonse Verwimp (1931-1959)

### Kisantuko apezpikuak 
* Alphonse Verwimp (1959-1960)
* Pierre Kimbondo (1961-1973)
* Antoine Mayala ma Mpangu (1973-1993)
* Fidèle Nsielele Zi Mputu (1994-2020)
* Jean-Crispin Kimbeni Ki Kanda (2022-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Antoine Mayala ma Mpangu (1971-1973)

## Apezpiku laguntzailea 
* Pierre Kimbondo (1956-1961)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inongoko elizbarrutia

**Inongoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1953ko ekainaren 29an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Inongon dago. Egun apezpikua Donatien Bafuidinsoni Maloko-Mana da.

## Ordinarioak 
### Inongoko bikario apostolikoa 
* Jan Van Cauwelaert (1954-1959)

### Inongoko apezpikuak 
* Jan Van Cauwelaert (1959-1967)
* Léon Lesambo Ndamwize (1967-2005)
* Philippe Nkiere Keana (2005-2018)
* Donatien Bafuidinsoni Maloko-Mana (2018-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Laurent Monsengwo Pasinya (1980-1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürsten kabinetea

**Chlodwig Hohenlohe-Schillingsfürsten kabinetea** Alemaniako Inperioko gobernu inperiala izan zen, 1894ko urriaren 29tik 1900eko urriaren 17ra arte karguan egon zena, Gilen II.a kaiserrarren agindupean.

## Reichstag-eko gehiengoak 
Bere aurrekoa zen Leo von Caprivirekin gertatu zen bezala, kartel alderdiek Alderdi Liberal Nazionala, Alderdi Kontserbadorea Alemaniarra eta Alderdi Kontserbadorea Askea babestu zituzten kantzilerraren politikak. Hala ere, ez zuten gehiengorik lortu 1893ko Reichstag hauteskundeen ondoren. Beraz, gobernua Zentroko Alderdiaren menpe egon zen bere agintaldi osoan. Lankidetza hau nahiko egonkorra izan zen, Hohenlohe-Schillingsfürsten barne, kanpo, kolonia eta itsas politikak babestu baitzituzten. Alderdi Kontserbadorea Askea zen liberal moderatuek ere kantzilerraren gobernua babestu zuten.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Popokabakako elizbarrutia

**Popokabakako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1961eko ekainaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Popokabakan dago.

## Ordinarioak 
* Pierre Bouckaert (1961-1979)
* André Mayamba Mabuti Kathongo (1979-1993)
* Louis Nzala Kianza (1996-2020)
* Bernard Marie Fansaka Biniama (2020-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* André Mayamba Mabuti Kathongo (1978-1979)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matadiko elizbarrutia

**Matadiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1911ko uztailaren 1ean ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1930eko uztailaren 23an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Matadin dago. Egun apezpikua André-Giraud Pindi Mwanza Mayala da.

## Ordinarioak 
### Matadiko prefektu apostolikoak 
* Joseph Heintz (1911-1928)
* Jean Cuvelier (1929-1930)

### Matadiko bikario apostolikoak 
* Jean Cuvelier (1930-1938)
* Alphonse Marie Van den Bosch (1938-1959)

### Matadiko apezpikuak 
* Alphonse Marie Van den Bosch (1959-1965)
* Simon N'Zita Wa Ne Malanda (1965-1985)
* Raphaël Lubaki Nganga (1985-1987)
* Gabriel Kembo Mamputu (1988-2010)
* Daniel Nlandu Mayi (2010-2021)
* André-Giraud Pindi Mwanza Mayala (2022-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Raphaël Lubaki Nganga (1971-1985)
* Daniel Nlandu Mayi (2008-2010)

## Apezpiku laguntzailea 
* Simon N'Zita Wa Ne Malanda (1960-1965)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak