open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronald Knox

**Ronald Arbuthnott Knox** (Kibworth, Leicestershire, 1888ko otsailaren 17a - Mells, Somerset, 1957ko abuztuaren 24a) ingeles apaiz katoliko, teologo eta detektibe-eleberrien idazlea izan zen. Familia anglikano batean jaio zen eta aita Manchesterreko apezpikua izan zen. Eton Collegen eta Oxford Unibertsitatean ikasi zuen. 1912tik apaiz anglikanoa, Trinity Collegeko kapilaua izan zen. 1918an katolizismora bihurtu zen eta aitak oinordetzarik gabe utzi zuen. 1919an apaiz katoliko ordenatu zuten. 1926 eta 1939 bitartean Oxfordeko Unibertsitateko kapilaua izan zen eta 1936an monsinore izendatu zuten. Detektibeen istoriak idatzi zituen eta "Detektibe-fikzioaren Hamar Aginduen" egilea izan zen.

### Lan hautatuak 
* Knox Bible, Vulgataren itzulpena
* *Some Loose Stones: Being a consideration of certain tendencies in modern theology illustrated by reference to the book called "Foundations"* (1913)
* *Absolute and Abitofhell* (1913).
* *The Church in Bondage* (1914). Sermoiak
* *Reunion All Round* (1914).
* *Bread or Stone* (1915).
* *A Spiritual Aeneid: Being an Account of a Journey to the Catholic Faith* (1918)
* *Patrick Shaw-Stewart* (1920).
* *Memories of the Future: Being Memories of the Years 1915–1972, Written in the Year of Grace 1988 by Opal, Lady Porstock* (1923).
* *Sanctions: A Frivolity* (1924).
* *Other Eyes than Ours* (1926).
* *An Open-Air Pulpit* (1926). Saiakerak.
* *The Belief of Catholics* (1927).
* *Essays in Satire* (1928).
* *The Mystery of the Kingdom and Other Sermons* (1928).
* *The Church on Earth* (1929).
* *On Getting There* (1929). Essays.
* *Caliban in Grub Street* (1930).
* *Broadcast Minds* (1932).
* *Difficulties: Being a Correspondence About the Catholic Religion*, Arnold Lunnekin batera (1932).
* *Heaven and Charing Cross: Sermons on the Holy Eucharist* (1935).
* *Barchester Pilgrimage* (1935).
* *Let Dons Delight* (1939).
* *Captive Flames: a Collection of Panegyrics* (1940).
* *In Soft Garments* (1942).
* *God and the Atom* (1945).
* *The Mass in Slow Motion* (1948).
* *The Creed in Slow Motion* (1949).
* *On Englishing the Bible* (1949).
* *The Gospel in Slow Motion* (1950).
* ''St Paul's Gospel* (1950).
* *Enthusiasm: A Chapter in the History of Religion with Special Reference to the XVII and XVIII Centuries* (1950).
* *Stimuli* (1951).
* *The Hidden Stream: Mysteries of the Christian Faith* (1952).
* *Off the Record* (1953).
* *In soft garments; a collection of Oxford conferences* (1953).
* *The Window in the Wall and Other Sermons on the Holy Eucharist* (1956)
* *Bridegroom and Bride* (1957).
* *Lightning Meditations* (1959).

### Detektibeen istoriak 
#### Eleberriak 
* *The Viaduct Murder* (1925)
* *The Three Taps* (1927) –
* *The Footsteps at the Lock* (1928)
* *The Body in the Silo* (1933)
* *Still Dead* (1934)
* *Double Cross Purposes'' (1937)

#### Istorio laburrak 
* "Solved by Inspection" (1931) –
* "The Motive" (1937)
* "The Adventure of the First Class Carriage" (1947)
Beasts Clawing at Straws

***Beasts Clawing at Straws*** (, ) 2020ko Kim Yong-hoon hegokorear zinema zuzendariaren thriller filma da, Keisuke Sone japoniarraren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Joong-man da protagonista: gizon gazte bat da, eta estualdian dagoen jatetxe batean lan egiten du. Aurrezki guztiak xahutu eta ia dirurik gabe gelditu ondoren, diru poltsa bat aurkituko du sauna bateko armairuan. Bitartean, eta egoera lazgarriak baldintzatuta, amarekin bizitzera itzuli beharko du. Eta hori bizimodu aldaketa handi samarra izango da harentzat, alzheimerra duen ama zaindu beharko baitu orain.

Denbora lerro berean, eta ez testuinguru hobean, aduana ofizial bat dago. Gatazka korapilatsuetan sartu berri da; izan ere, bere neska laguna mailegu emaile bati eskatu zion diruarekin joan berri da, ihesean. Hala, pixkanaka bateratzen eta lerratzen hasiko da zorigaiztoko talde kaskar baten etorkizun hurbila. Eta patu hori gainbehera betean joango da, hasiera batean, balazta sendagarririk gabe.

## Aktoreak 
* Jeon Do-yeon: Yeon-hee
* Jung Woo-sung: Tae-young
* Youn Yuh-jung: Soon-ja
* Bae Seong-woo: Joong-man
* Shin Hyun-bin: Mi-ran
* Jung Man-sik: Park Doo-man
* Jin Kyung: Young-sun
* Jung Ga-ram: Jin-tae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Migel (Iruñea)

**San Migel** Iruñeko Alde Zaharreko historiko burgu bat da, hiri zaharreko ekialdean dago.

San Migel burgua eta Auzo Berria iparraldean dagoen Nabarreria burguak xurgatu zuen.

"Iruñeko laugarren burgua" izenez ezagutzen dena da, baina ia ez dago horri buruzko informaziorik.

## Historia 
### Sorrera 
Antso III.a Gartzeitz Nabarreria burgori babesa eman zion, bere biztanleria, han, 1010 aldiz handitzea eragin zuena. Gainera, auzo berri bat sortzeko baimena eman zuen hegoaldera: San Migel burgua. Erromesen aterpetxe batean eta Iruñeko Andre Maria Erreginaren katedralaren menpeko ospitale batean sortu zen, eta nortasun propioa izatera iritsi ziren.

Antso VI.a Jakitunaren erregealdian, 150 urte beranduago, auzo hau, 1154. urteko gaitzespenean, burgu bihurtu zen, San Migelen mendebaldean eta Nabarreriaren hegoaldean judutegi bat eratzen den urtean: Iruñeko judutegia.

Nabarreriako Gerran, frantziarrak Nabarreriako burgua erasotzea erabaki zuten. Frantziako tropek ez zuten inolako erresistentziarik aurkitu, arpilatze metodiko bat hasiz, aberastasun eta indarkeria irrika. Hil eta bortxatu egin zen, nekatu arte, Nabarreriako bazter guztietatik, erabat suntsituak izan zirelarik, San Migel burgua eta Iruñeko judutegia.

San Migel burgua ez zen inoiz bere hondakinetatik berpiztu, eta, horregatik, bere lurrak Nabarreria burgua eman zitzaizkion, eta honi buruzko ia dokumenturik ez da kontserbatzen. Gainera, ia berrogeita hamar urte igaro behar izan ziren Nabarreria burgua berreraiki eta berriz bizitzeko, baina hori ez zen gertatu 1324an, Karlos II.a Burusoila Nafarroako erregeak horretarako beharrezko baimena eman zuen arte.

### Batasun Pribilegioa 
Hurrengo urteetan, Nabarreriak gorputza hartu zuen berriz ere eta, XV. mendean, aldameneko burguak beren esklusibotasuna eta hizkuntza bera galduz joan ziren. 1423an, Batasun Pribilegioa eman zen eta, haren bidez, hiru burguek bat egin zuten eta elkarren arteko mugak legez behintzat hautsi egin ziren, Iruñeko udal bakarra eratuz.

Elkartzearen ondorioen artean, San Migel (Nabarreriko parte da) San Zernin eta San Nikolas burguetatik banatzen zuten mendebaldeko harresiak bota ziren. Gainera, Mercaderes kalea, Merkatu kalea edo Xabier kalea sortu ziren, orain bateratuta dauden burgu ezberdinak elkarlotzeko. San Nikolas eta Nabarreria artean Gazteluko enparantza eraiki zen eta San Zernin eta Nabarreria artean Udal plaza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alde Zaharra
* Nabarreria
* Iruñeko judutegia

## Kanpo estekak
Sea Fever

***Sea Fever*** 2019ko Neasa Hardiman irlandar zinema zuzendariaren beldurrezko thrillerra da.

## Sinopsia 
Irlandako itsasontzi bat. Tripulazioak helmuga bat du, baina helmugara iritsi baino lehen, galdu egingo dira. Itsas zabalean, ezerezean, geldituko dira. Urduritasuna nagusi, arriskuan jarriko dira eskifaiako kideen biziak; izan ere, parasito bat agertu da itsasontziaren ur horniduran.

## Aktoreak 
* Connie Nielsen: Freya
* Hermione Corfield: Siobhán
* Dougray Scott: Gerard
* Olwen Fouéré: Ciara
* Jack Hickey: Johnny
* Ardalan Esmaili: Omid
* Elie Bouakaze: Sudi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adult Material

***Adult Material*** lau ataleko britainiar telesail dramatikoa izan zen, 2020an Channel 4-k eman zuena.

## Sinopsia 
Pornoaren industria fikziora eraman dute lau ataleko telesail honetan. Gaztaroa atzean utzita, erretiroa hartzear den emakumea da protagonista. DVDen garaian bilakatu zen izar, baina orain hiru seme ditu, eta pornoa Internet eta sare sozialen bidez mugitzen da.

## Aktoreak 
* Hayley Squires
* Phil Daniels
* Rupert Everett
* Julian Ovenden
* Kerry Godliman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J'irai où tu iras (filma)

'''''J'irai où tu iras''''' 2019ko Géraldine Nakache frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Vali eta Mina elkarren aurka dauden bi ahizpa dira, bizitzaren gorabeherak direla-eta elkarrengandik aldendu diren bi ahizpa. Bat abeslaria, ameslaria eta hunkigarria da. Bestea, terapeuta, urruna eta arrazionala. Bat-batean, eta aitaren jardunak hartaraturik, elkartu eta adiskidetzeko aukera izango dute.

## Aktoreak 
* Géraldine Nakache : Vali
* Leïla Bekhti : Mina
* Patrick Timsit : Léon
* Pascale Arbillot : Gilberte
* Jean-Gabriel Nordmann : M. Mangin
* Romain Francisco : Romain
* Serge Avedikian : Didier
* Vincent Darmuzey : Pablo
* Célia Pilastre : Candice
* Bryan Marciano : Mike
* Thomas Lilti : Le médecin
* François Favrat : Ribeiro irakaslea
* Éric Pucheu : Cédric
* Candice Bouchet : gerontokultorea
* Jenny Bellay : Mme Shoukroun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Split

***The Split*** britainiar telesail dramatikoa izan zen, 2018an Abi Morganek BBC Onerako sortua. Epaiketa giroko drama bat osatu du, dibortzio kasuetan aditu diren epaileak ardatz hartuta.

## Aktoreak 
* Nicola Walker: Hannah Stern
* Stephen Mangan: Nathan Stern
* Fiona Button: Rose Defoe
* Annabel Scholey: Nina Defoe
* Barry Atsma: Christie Carmichael
* Stephen Tompkinson: Davey McKenzie
* Meera Syal: Goldie McKenzie
* Anthony Head: Oscar Defoe
* Deborah Findlay: Ruth Defoe
* Rudi Dharmalingam: James Cutler
* Donna Air: Fi Hansen
* Ben Bailey Smith: Richie Hansen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BBC One

**BBC One** BBCren lehen telebista katea da. BBC Television Service ofizialki 1936ko azaroaren 2an inauguratu zuten, gero *BBC Television* bilakatu zena. Erresuma Batuko lehen telebista katea izan zen, baita emisio erregular bat eskaini zuen munduko lehena ere. Korporazio haren gainerako hedabideak bezala, telebista-kanonaren bidez soilik finantzatzen dute, eta iragarki-tarteek ez dute programazioa eteten. BBC Onen albistegiak nabariak dira oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  BBC Onen webgunea
BBC Two

**BBC Two** BBCren bigarren telebista katea da. 1964ko apirilaren 21ean inauguratu zen eta 1967ko uztailaren 1etik aurrera kolorez emititzen du: horretan, aitzindaria da. BBCren gainerako hedabideak bezala, telebista-kanonaren bidez soilik finantzatzen dute, eta iragarki-tarteek ez dute programazioa eteten. Programazioa BBC Onena baino "intelektualagoa" du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  BBC Onen webgunea
San Blas opila

**San Blas opilak** Blas Sebastekoaren egunaren inguruan (otsailaren 3a) egiten diren opilak dira. Debabarrenan sortua (Eibar, Elgoibar, Ermua eta Soraluzen batez ere:
* Orea egiteko:
** Kilo bat gari-irin
** 6 arrautza
** 125 gr txerri-gantz edo gurin edo margarina
** Kilo erdi azukre
** Legami zorrotxo bat
** 15 tanta anis esentzia
* Glasatua egiteko:
** 2 arrautza zuringo
** 250 gr azukre-hauts
** 10 limoi-zuku tanta
** 10 tanta anis esentzia (aukerakoa)

## Sinesmena 
San Blas opilak, tradizioaren arabera, elizan bedeinkatu behar dira. Ondoren, eztarriko minaren aurkako propietateak omen dauzka. San Blasen patronazgoa zera da: eztarri gaixoen (faringea) eta otorringolaringologoena Ziur aski, anis-belarrak ere bere eragina izango du zeren eta medikuntzan katarrorako espektorante gisa erabilia izan baita.

## Irudiak 

File:Torta de San Blas.jpg|Opil bi

## Errefererentziak 
## Ikus, gainera 
* Blas Sebastekoa
* San Blas jaia

## Kanpo estekak 
* Sanblasopilak egiteko bideoa.
* Errezeta zehaztasun guztiekin.
Gautxo (argipena)

**Gautxo** hurrengoa izan daiteke:

* **Gautxo**, nagusiki Argentina, Uruguai, Paraguai eta Bolivia aldeko zaldikoa eta azienda zaindaria;
* **Gaúcho** edo gautxo, Brasilgo hegoaldeko muturreko Rio Grande do Sul estatuko biztanleak izendatzeko erabiltzen den jentilizio herrikoia;
* Crenicichla gaucho, Crenicichla generoko animalia.
Raquel Meroño

**Raquel Meroño Coello** (Madril, 1975eko abuztuaren 8a) aktore, telebista aurkezle eta modelo espainiarra da.

## Biografia 
16 urte zituela modelo lanetan hasi zen eta publizitatean lanean ari zen bitartean kazetaritza ikasketak egin zituen.

### Aktore eta aurkezle ibilbidea 
Telebistan *Uno para todas* saioan egin zuen debuta, programako azafata lanetan eta 1996an *Pelotas fuera* saioa aurkeztu zuen. 1998an *Al salir de clase* telesailean bigarren denboraldian sartu zen protagonista taldean eta Espainia mailan ezagun egin zen. 390 ataletan hartu zuen parte Paloma Garcíaren rolean. 2000an utzi zuen telesaila eta 2001ean *Dagon: la secta del mar* filmeko protagonistetako bat izan zen. Hurrengo urteetan hainbat proiektutan parte hartu bazuen ere ez zuen jarraipen handirik izan, lan aipagarriena 2004ko *Paco y Veva* saioan izan zuen.

2006an bikiak izan zituen, Daniela eta Martina. 2012-2013 denboraldian Canal Sur kateko *Arrayán* telesailean hartu zuen parte.

Azken urteetan telebista programa batzutan agertu izan da tarteka, lehiakide gisa edo "celebrity" gisa. Adibidez *El gran reto musical* saioan 2017an eta *MasterChef Celebrity* saioan 2020an.

### Negozioak 
2011 urtean negozioen munduan sartzea erabaki zuen Santi Carbones bikotearekin batera. Espazio lokalizazio enpresa bat da. 2013an bigarren negozio bat sortu zuen, ikuskizunen antolaketarako enpresa. 2016an Tarifan *Carbones 13* jatetxea ireki zuen senarrarekin batera. 2018an Emma ekaitzak jatetxea suntsitu zuen baina berreraiki egin zuen. Garai hartan banandu zen senarrarengandik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Telebista programak 
* *Uno para todas* (1995-1996), Goyo Gonzálezekin. Azafata.
* *Dobles parejas* (1996), Santiago Segurarekin, Antena 3 katean. Aurkezlea.
* *Pelotas fuera* (1996-1997), Antena 3 katean. Aurkezlea.
* *Lluvia de estrellas* (1996), Antena 3 katean. Epailea.
* *Menudo Show* (1997), Antena 3 katean. Aurkezlea.
* *Gala Noche de la Estrellas* (1997), Antena 3 katean. Aurkezlea.
* *Menudas estrellas* (1997-1998), Antena 3 katean. Aurkezlea.
* *Miss España 1999* (1999), Telecinco katean. Aurkezlea.
* *Furor* (2000), Antena 3 katean. Lehiakidea.
* *Pasapalabra* (2000-2015), Antena 3 eta Telecinco kateetan. Celebritya (45 programa).
* *¿Quién vive ahí?* (2010) , La Sexta katean. Celebritya.
* *El gran reto musical* (2017), La 1 katean. Lehiakidea.
* *MasterChef Celebrity* (2020), La 1 katean. Lehiakidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Diego Perez de Arriluzea

**Diego Pérez de Arrilucea López de Maturana**, (Dulantzi, 1888 – Madril, 1975eko apirilaren 26a) ezagunago **Frai Diego Dulantzikoa** izenarekin, historialari, irakasle eta fraide agustindarra izan zen.

## Biografia 
Agustindarra gisa toki askotan ibili zen lanean. Hasieran Gernikan. Ikasketak Madrilgo El Escorialen egin zituen. Jaso zuen formakuntza irakasle gisa aritzeko ordenaren eskoletan izan zen. Ondoren, Madrilera bidali zuten, apaiz lanak egiteko. Handik Caceresera; Caceresen Espainiako Gerra Zibilak harrapatu zuen. Azkenean, berriro ere Bizkaiara bidali zuten; hala ere, udetan Dulantzira itzultzen zen.

## Lanak 
Bere lan garrantzitsuenak Arabako historiari buruzkoak dira, batez ere erlijio ikuspuntutik.
* *Una joya del románico: El Santuario de Santa María de Ayala* (1945).
* *La torre de Alegría está pagada* (1953).
* *Patronato de Santa María de Ayala* (1954).
* *La Hermandad de Iruraiz* (1974).

Halaber, Arabako historiari buruzko artikulu asko plazaratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dulantziko pertsona ospetsuak.
El Gaitero

**El Gaitero** Villaviciosan egoitza nagusia duen enpresa da. 1890ean sortua, sagardo eta beste produktuak (ardoak, likoreak...) ekoizten ditu. Publizitateari esker, ospetsu bilakatu zen Espainia osoan.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hijos de Pablo Esparza-Bodegas Navarras

**Hijos de Pablo Esparza - Bodegas Navarras SA** Atarrabian egoitza nagusia duen ardo-enpresa da. 1872an Faltzesen sortua, edari alkoholdunak ekoizten ditu. 1884an anis ekoizteari ekin zion eta hurrengo urtean egungo egoitzara aldatu zen. 1940an Hijos de Pablo Esparzak Bodegas Navarras xurgatu eta sozietate anonimo bilakatu zen eta 2017an Grupo Basarana Las Cadenas marka erregistratu zuen.

## Produktuak 
Grupo Basarana Las Cadenasek hurrengo produktuak ekoizten ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Magdalena Pietersz

**Magdalena Pietersz** ( Haarlem, 1560 baino lehen-1592 ondoren), Errenazimentuko margolari holandarra izan zen.

## Biografia 
Pieter Pietersz Zaharra beira-margolariaren alaba, Haarlemen jaio zen. Pieter Pietersz margolari berarekin ezkondu zen 1577an. 1585ean ezkontideak Amsterdamera joan ziren bizitzera. Joachim Beuckelaerren erara egindako merkatu eszenengatik da ezaguna.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bengoda

**Bengoda**  (iturri batzuen arabera, **Iruña** ere bai) K.a. lehen milurtekoaren aurreko herrixka baskoi bat izango litzateke. Historialari batzuen arabera, Pompaelo hiri erromatarraren, K.a. 74. urtean sortua, aurrekoa izango zen, gaur egungo Iruñan, eta Ponpeiok hiri horren gainean sortu zuen.

Bengoda izan zen baskoien lehen hiriburua edo hiri handiena, ondoren Pompaelo izango zuena eta Euskal Herriari dagokionez Iruñearen hiriburutza ekarriko zuena.

Herrixkak bere txanponak egiten zituen *Baskunes* edo *Barskunes* inskripzioarekin. Ale horietan BENKOTA edo BENGODA () irakur daiteke zeinu iberikoz idatzita

## Izena 
thumb|BENKOTA idazkera iberikoan.
*Bengoda, Iruña*, *Iruñea*, *Irunnia* eta *Urunnia* izenak ezagutzen dira herrixkara deitzeko. Lehenengoak izan ezik, badirudi leku-izenaren bi jatorri posible dituela. Lehena, "hiria" euskal hitza izango litzateke, baskoi lurraldeko hiririk garrantzitsuena edo handiena eta, ondorioz, hiriburua zela aditzera emanez. Bigarrenak, berriz, Arga ibaia aipatu zuen, lehen *Runa* bezala ezagutzen zena. Gerta liteke hitzaren hasieran "i" letra gehitu izana, ibaitik bereizteko, nahiz eta beste hipotesi batzuek "Runaren hiria" (Hiria + Runa = Hiru(ru)na → Iruna → Iruña) -ren esanahia adierazten duten.

*Bengoda* izena, berriz, ezezaguna da. Inskripzio hau duten txanponak aurkitu dira, izen hau idatzita agertzen zen toki bakarra izanik.

## Historia 
Duela 75 000 mila urtetik hona, giza kokalekuen aztarnak daude Iruñerrian. Arga ibaiko terrazetan, Arantzadin adibidez, harrizko tresnak aurkitu zituzten. 2001 eta 2003 artean Gazteluko enparantzan egindako indusketa batean menhir bat aurkitu zuen. Hala ere, ikerketa guztiak egin arren, ikertzaileek ez zuten euren antzinatasunaren testigantzarik eman.

Gaur egungo katedralaren inguruan herri baskoi bat zegoela ezagutzen da, eta haren gainean sortu zen Pompaelo hiri erromatarra. Badira hori baieztatzen duten Burdin Aroko aztarnak. Gainera, bere puntu gorenean, oinplano karratuko etxeak izango lituzke, ziur aski adobez eraikiak, harriztatutako kaleren bat, lubakiak bezalako defentsa-elementuak eta harresi edo oholesi bat. Bengoda etengabeko kontaktuan Zeltikorekin, beren kokapen estrategiko eta komertzialagatik.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñea
* Pompaelo

## Kanpo estekak
Paraformaldehido

**Paraformaldehidoa** (PFA) polioximetilenorik txikiena da. Formaldehidoa polimerizatuz sortzen da, eta ohiko polimerizazio-maila 8-100 unitatekoa da. Paraformaldehidoak formaldehido-usain arina izaten du, deskonposatu egiten baita. Paraformaldehidoa poli-azetala da.

## Sintesia 
Paraformaldehidoa poliki-poliki eratzen da formaldehidozko ur-disoluzioetan prezipitatu zuri gisa, batez ere hotzean biltegiratzen bada. Formaldehidoak, berez, oso formaldehido monomeriko gutxi du; molekula gehienek poliformaldehidozko kate laburrak eratzen baitituzte. Metanol-kantitate txiki bat egonkortzaile gisa gehitzen da maiz, polimerizazioaren hedadura mugatzeko.

Paraformaldehidoa lehorrean berotuz despolimeriza daiteke formaldehido gaseosoa lortuaz. Uretan disolbatutako paraformaldehidoa berotuz edo base baten bidez despolimeriza daiteke.

## Kanpo estekak
Central Lechera Asturiana

**Central Lechera Asturiana, SAT n.º 471 Ltda.** Sieron egoitza nagusia duen eraldaketarako nekazaritza-sozietatea da. 1982an sortua, esnekiak fabrikatzen dituen Corporación Alimentaria Peñasanta, S.A. (CAPSA) enpresaren akzioen gehiengoa kontrolatzen du eta "Central Lechera Asturiana" markaren gaineko eskubideak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Beira-trantsizioko tenperatura

**Beira-trantsizioko tenperatura** (Tg) material beiratsuetan pseudotrantsizio termodinamikoa gertatzen den tenperatura da; beraz, beiretan, polimeroetan eta bestelako material ez-organiko amorfoetan gertatzen da. Horrek esan nahi du, termodinamikoki hitz eginez, ez dela berez trantsizioa. Tg nahiko modu sinplean uler daiteke tenperatura horretan polimeroak dentsitatea, gogortasuna eta zurruntasuna gutxiagotzen dituela entenditzen bada; gainera, haren elongazio-portzentaia nabarmen murrizten da.

Materialaren urtutako egoeraren eta egoera zurrunaren arteko tenperatura da. Tg-ren azterketa konplexuagoa da polimeroen kasuan, molekula txikietako beste edozein materialetan baino.

Tg-aren gainetik molekulen bigarren mailako loturak molekulen mugimendu termikoa baino askoz ahulagoak dira; horregatik, polimeroa gomatsu bihurtzen da eta elastikotasuna eta hausturarik gabeko deformazio plastikorako gaitasuna hartzen ditu. Portaera hori polimero termoplastikoei dagokie bereziki, eta ez da gertatzen polimero termoegonkorretan.

Polimero termoplastiko guztiek Tg bat dute, amorfoak edo erdikristalinoak izan. Berotzean, polimero amorfoek trantsizio bakarra dute: Tg. Polimero erdikristalinoek bi dituzte: Tg eta kristalen urtze-tenperatura (Tm).

Oso balio garrantzitsua da Tg polimeroen ingeniaritzan, plastikoaren laneko tenperatura adierazten baitu, eta, beraz, zehazten du plastiko jakin bat aplikazio jakin baterako erabil daitekeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresuma Borrokalarien garaia

thumb|300px|eskuinera|Garai hartako mapa animatua
Txinako historiografian, **Erresuma Borrokalarien garaia** (), k.a. V. mendean hasitako aroa izan zen, k.a. 221ean Qin dinastiak Txina batu zuen arte iraun zuena. Askok ekialdeko Zhou dinastiaren bigarren zatitzat hartzen dute, Udaberri eta Udazkenen garaiari jarraitu zuena. Azken garai honetan gertatu zen bezala, Zhouko erregeak enperadore txotxongilo moduan aritu zen. Aroaren izena, Zhan Guo Ce edo Erresuma Borrokalarien Estrategiak izeneko testutik dator, Han dinastiaren lehen urteetan bildu zutena. Erresuma Borrokalarien garaiaren hasiera data eztabaidagai dago. Sarri, k.a. 476. urtea aipatzen dute, Udaberri eta Udazkenen garaiko kronologiari jarraituz, baina, beste batzuetan, k.a. 403a hobesten dute, hau da, Jin estatuaren hiruketa data.

Erresuma Borrokalarien garaia, Udaberri eta Udazkenen garaiarekin kontrastean, eskualdeko gerra-jaunek euren inguruan estatu txikiagoak erantsi eta euren boterea sendotu zuten garai bat izan zen. Prozesua, Udaberri eta Udazkenen garaian hasi zen, k.a. III. mendean, noiz zazpi estatu handik nolabaiteko nagusitasuna lortu zuten. Zazpi Erresuma Borrokalari hauek (, literalki, "Zazpi heroiak erresuma borrokalarien artean") Qi (齊), Chu (楚), Yan (燕), Han (韓), Zhao (趙), Wei (魏) eta Qin (秦) ziren. Botere aldaketa honen beste seinalea tituluarena izan zen: gerra-jaunek, lehen, Zhou dinastiako erregearen duketzat (公 gōng) hartzen zuten euren burua, baina aro berriaren hasieran, euren buruari errege (王 wáng) deitzeari ekion zioten, jada Zhouko erregearen pareak zirela adierazteko.

Erresuma Borrokalarien garaian, Txinan, burdinarekin egindako lanak ugaritu ziren, gerrako makinetan erabilitako brontzea metal nagusi bezala ordezkatuz. Chu (gaur egungo Sichuan) eta Yue (gaur egungo Zhejiang) bezalako eremuak, garai honetan txinatar esfera kulturaletara erakarriak izan ziren. Iparraldeko tribu nomadak eta beste estatuak urrun mantentzeko garai hartan estatuek eraikitako harresiak, Txinako Harresi Handiaren aitzindariak izan ziren. Filosofia ezberdinak, tartean konfuzianismoa, taoismoa, legismoa eta moismoa, Ehun Eskoletako Pentsamendua sortu zuten. Merkataritzak ere garrantzi handia hartu zuen, eta merkatari batzuek botere handia lortu zuten gobernu-politikan. Taktika militarrak ere aldatu egin ziren: Udaberri eta Udazkenetan ez bezala, Erresuma Bataiatzaileen garaian armada gehienek, infanteria eta zalditeriaren erabilera konbinatuaren alde egiten zuten, eta gurdiak, pixkanaka, desagertu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Hemiaminal

Kimika organikoan, **hemiaminala** talde funtzional bat edo konposatu kimiko mota bat da, non hidroxilo talde bat eta amina bat dauden karbono atomo berari lotuta: -C(OH)(NR2)-. R hidrogenoa edo alkilo-talde bat izan daiteke. Hemiaminalak bitartekariak dira aminetatik eta karboniloetatik iminak sintetizatzeko bidean.

## Adibideak 
Hemiaminalak aldehido edo zetona baten eta amina baten erreakzioaren lehen urratsa izaten dira. Esaterako, karbazolaren amina sekundarioaren eta formaldehidoaren erreakzioak hemiaminal bat sortzen du.
none|thumb|320x320px
Saxitoxinaren sintesi asimetriko totalaren urrats giltzarria da hemiaminala sortzea.
none|thumb|327x327px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Termoegonkor

**Material termoegonkorrak**, moldatu ondoren berriz ezin bigun daitekeenak dira (material termoplastikori kontrajarria). Berotzen direnean, egiturari bere horretan eusten diote denbora batez, eta, azkenean, gehiegi berotuz gero, erre edo degradatu egiten dira. Horren arrazoia da polimeroen kate luzeak atomoen arteko loturez saretuta daudela.

## Sintesia 
Polimerizazio-prozesua bi etapatan gertatu ohi da: lehenengoan, polimerizazio partziala gertatzen da, kate linealak osatuz; bigarrenean, berriz, prozesua osatzeko, molekulak elkarri lotu egiten dira, prozesuan beroa eta presioa aplikatuz. Lehenengo etapa kimika-instalazioan egin ohi da, eta bigarrena, berriz, amaitutako pieza fabrikatzeko instalazioan. Plastiko termoegonkorrak ere lor daitezke bi erretxina likidotatik abiatuta, eta kateen elkarri lotzeko erreakzioa nahastean gertatzen da (normalean katalizatzaileen eta azeleratzaileen laguntzaz).

Ontze-erreakzioa itzulezina da, eta ondorioz lortzen den plastikoa ezin da birziklatu, tenperatura handitzen bada polimeroa ez baita urtzea lortzen, degradazio-tenperaturara iristea baizik.

## Ezaugarriak 
Plastiko termoegonkorrek ezaugarri onuragarriak dituzte termoplastikoekin alderatuta. Adibidez, talkarekiko, disolbatzaileekiko, gasen iragazketarekiko eta muturreko tenperaturekiko erresistentzia hobea. Desabantailen artean daude, oro har, prozesatzeko zailtasuna, ontzeko beharra, materialaren izaera hauskorra eta hura tentsiopean jartzean sendotzerik ez gertatzea.

## Material termoegonkor nagusiak 
Material termoegonkorrek erabilera asko dituzte industriako hainbat arloetan. Horien artean ezagunenak hauek dira:

* Formika
* Bakelita
* Poliester erretxinak
* Poliuretanoak
* Melamina
* Urea-formaldehido aparrak
* Epoxi erretxinak
* Kautxu sintetikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udaberri eta Udazkenen garaia

thumb|300px|eskuinera|Garai hartako mapa
Txinako historiografian, **Udaberri eta Udazkenen garaia** (), k.a. 771n hasitako aroa izan zen, k.a. 479an Erresuma Borrokalarien garaia hasi arte iraun zuena. Aroaren izena, Chūnqiū edo Udaberri eta Udazkenen Urtekariak izeneko testutik dator, askoren ustez Konfuzioarena dena. Udaberri eta Udazkenen garaiaren amaiera data eztabaidagai dago. Sarri, k.a. 476. urtea aipatzen dute, Udaberri eta Udazkenen garaiko kronologiari jarraituz, baina, beste batzuetan, k.a. 403a hobesten dute, hau da, Jin estatuaren hiruketa data. Hasiera, berriz, zehatzagoa da: tribu nomadek mendebaldeko Zhou dinastiaren hiriburua arpilatu zutenekoa. Harrezkero, Zhou dinastiako enperadoreek bere boterea galdu zuten nobleziaren mesederako. Mark Lewisen esanetan, garai hau «hiri-estatuen aroa» izan zen, noiz familia edo *jia* batek bere hiria gobernatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Sorginenea

**Sorginenea Gasteizko Emakumeen Etxe Elkartea** Gasteizen sortu zen eta 2019ko irailaren 21ean ireki zituen ateak.

Emakumeek emakumeentzat kogestionatutako espazioa eta elkartea da, feminista, inklusiboa, segurua, irisgarria, malgua eta elkargune moduan sortua izan zena.

Elkarteak jardueren jarraikortasuna eta egonkortasuna bermatzeko proiektua dauka. Bere helburua da, batetik, emakumeen oinarrizko eskubideak babestea eta autonomia sustatzea, haien aniztasunak errespetatuta, eta, bestetik, gizartea eraldatzea, jarduera, liburutegi eta ikastaroen bidez.

Etxanobe jauregian dauka bere kokalekua, Gasteizko Alde Zaharrean, emakumeen topalekua izateko.

Eleen Ganbara izeneko biblioteka dago bertan, emakumeei buruzko, emakume gaiei buruzko eta emakumeek idatzitako liburuak jasotzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Sorginenearen web-orria.
Roentgen (argipena)

**Roentgen** hitzak eta haren eratorriek hainbat esanahi dituzte:

* **Roentgen unitatea**, antzina fisikan erabilia, erradiazio ionizagarriaren eragina neurtzeko balio duena.
* **Wilhelm Conrad Roentgen** fisikari ezaguna, erradiologian mugarria.
* **Roentgenioa**, 111. elementu kimikoa.
Imina

**Imina** talde funtzionala edo konposatu kimikoa da zeinetan karbono eta nitrogeno atomo bana lotura bikoitzez lotuta dauden. Nitrogenoa hidrogeno bati edo talde organiko bati lotuta egon daiteke. Karbonoa bi lotura bakun ditu. Imina terminoa Albert Ladenburg kimikari alemanak sortu zuen 1833an
none|thumb|164x164px|Iminen egitura orokorra
Iminak amoniakoak edo amina primario batek zetona batekin edo aldehido batekin erreakzionatzean sortzen dira.

## Sintesia 
Imina eratzeko aldehidoaren edo zetonaren karbonilo elektroizaleari aminaren adizio nukleozalea gertatzen zaio. Hala, hemiaminal bat eratzen da bitarteko gisa, eta, ondoren, ur-molekula bat galtzen du imina sortzeko.

Erreakzioak katalisi azidoa eskatzen du normalean. Gainera, oreka-erreakzioa denez produktua lortzeko, ura ezabatu egin behar da erreakzio-ingurunetik, azeotropikoki edo agente deshidratatzaileen bidez.

Iminak errazago sortzen dira karbono-nitrogeno lotura bikoitzaren eta ordezkatzaile baten (normalean, arilo taldeak) arteko konjokaketa dagoenean. Kasu horietan, imina nahikoa egonkorra da.

## Erabilerak 
Erabilera asko dituzten iminek kimika organikoan, hala nola:

* Bitarteko produktu bezala heterozikloen sintesian.
* Azido-base erreakzioetan basikotasun txikia dutelako eta erraz protonatzen direlako iminio-gatz moduan
* Estekatzaile moduan koordinazio-konposatuetan

Naturan ere arruntak dira. Adibidez, B6 bitaminak aminoazidoen desaminazioa eragiten du iminak sortuaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Totxo

260px|thumb|Olagizona burdin totxoa lantzen.
**Totxoa** burdinazko edo altzairuzko lingotea da. Burdinoletan zuzeneko metodoarekin lortzen zen: lehenik burdin minerala erreduzitzen zen labe apalean, eta gabiaren bidez kolpatzen gero, burdin masa (agoa) trinkotzeko eta zepa-zatiak kentzeko. Zeharkako metodoarekin, berriz, lehenik arrabioa lortzen zen, minerala labe garaian urtuz; ondoren, metalak zeukan karbonoaren parte bat kentzen zitzaion fintze labean.

## Erreferentziak
Geroa Nafarroako Sozialberdeak Europan

**Geroa Nafarroako Sozialberdeak Europan** (gaztelaniaz: **Geroa Socialverdes de Navarra en Europa**; **Geroa** izenez baino ez da ezagutzen eta **GERO>** estilitzatu) Euskal Herriko alderdi politiko nafarra da. Geroa Bai koalizioko kide independente batzuen eta koalizio bereko Zabaltzen eta Atarrabia Taldeko kide batzuen bilketan datza.

Alderdia "ideologia sozialberde, Nafar eremukoa eta bokazio Europazalea" da. Geroa Bai koalizioa indartu nahi du, Euzko Alderdi Jeltzalerekin eta Zabaltzen, Atarrabia Taldea eta independenteetako gainerako kideekin batera.

Alderdiak 2020ko abenduaren 19an egin zuen kongresu konstituziogilea.

2024 arte Uxue Barkos izan zen alderdiaren idazkari orokorra. Urte horretan Pablo Azcona Molinet aukeratu zuten idazkaritzaren buru gisa.

## Ideiak 
Alderdiak honako ardatz hauek ditu:

* Eredu sozioekonomikoa aldatzea
* Pertsonen bizimodua aldatzea
* Iraunkortasunaren aldeko itun zabala
* Asmo handiko Ongizate Estatua
* Iraunkortasun helburu neurgarriekin lan egitea
* Gazteen protagonismoa
* Ekonomia zirkularra erreferente gisa
* Europako Itun Berde berria
* Gizarte Kohesioa eta Lurralde Oreka Nafarroan
* Adostasun handiak behar ditugu, asko baitago aldatzeko eta hobetzeko

## Batzorde Betearazlea 
Alderdi honen buru diren politikarietako batzuk honako hauek dira:

* Uxue Barkos Berruezo
* Koldo Martinez Urionabarrenetxea
* Ana Ollo Hualde
* Jose Mari Aierdi Fernandez de Barrena
* Gorka Azpiroz Razkin
* Jon Gondan
* Pablo Azkona Molinet
* Jabi Arakama Urtiaga
* Itziar Gomez Lopez
* Isabel Aranburu Bergua
* Ana Ansa Ascunce
* Guillermo Ezquieta Sorozabal
* Esther Cremaes Mayorga

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Geroa Bai
* Zabaltzen
* Atarrabia Taldea
* Euzko Alderdi Jeltzalea

## Kanpo estekak 
* Geroa Nafarroako Sozialberdeak Europan alderdiko webgune ofiziala
Errotazar

**Errotazar** Iruñeko Arrotxapea auzoko auzune bat da.

Auzunea *Errotazar*, *Artika *eta Arga kaleen elkarguneko inguruan dago.

## Izena 
Errota zahar baten presentziatik hartzen du izena (errota zaharra → errotazahar→ errotazar).

## Barne hartutako bideak 
Auzuneak ez ditu oso ondo definitutako mugak, baina honako bide hauek sartu ohi dira auzunean:

* **Ponpeio plaza:** Arga ibaia eta Arbizu kaleen artean.
* **Arga ibaia kalea:** Arbizu eta Errotazaxar kaleen arteko tartean.
* **Errotazar kalea:** Arga ibaia eta Antsoain kaleen arteko tartean.
* **Artika kalea:** Errotazaxar eta Ibaiaren Andre Mari kaleen arteko tartean.
* **Igari kalea:** kale osoa.
* **Izaba kalea:** kale osoa.
* **Sanpedro monasterio zaharra kalea:** kale osoa.
* **Ugaldeko Andre Maria kalea:** kale osoa.
* **Uskartze kalea:** kale osoa.
* **Santa Nunilo kalea:** kale osoa.

## Garraioa 
Auzune honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 2 linea daude:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak
Alberto I.a Monakokoa

**Alberto I.a** (Albert Honoré Charles Grimaldi; Paris, 1848ko azaroaren 13a - *ibidem*, 1922ko ekainaren 26a) Monakoko printzea izan zen 1889tik hil zen arte. Karlos III.a Monakokoa eta Antoinette de Mérode-Westerloo kontesaren semea izan zen. Frantziako itsas-armada sartu zen Frantzia-Prusia Gerran. 1869an Lady Mary Victoria Douglas-Hamiltonekin ezkondu zen, Hamiltongo XI. dukearen alabarekin. 1870ean haien seme Luis jaio zen eta ezkontza 1880a baliogabetu zuten. 1889an Karlos tronura igo zen bere aita hil ondoren eta Alice Heine ezkondu zen. Bere emazte berriaren dirutzak Monakon kultur etxeak erakitzen lagundu zuen. 1902an ezkontza legez banandu zen. Itsasoaren eta ozeanoaren zale amorratua izan zen. Ozeanografia ikasi zuen, Instituto Ozeanografikoa sartu zuen Monakon eta espedizio polarretan parte hartu zuen.
thumb|eskuinera|Alberto I.aren estatua Monakon

Hil ondoren, bere seme Luis II.a Monakokoak hartu zuen tronua.

## Kanpo estekak
Pedieos

[290px|thumb|Giacomo Franco [Veneziako Errepublika|veneziarrak 1597an marrazturiko Nikosiako mapa. Ongi ikusten da ibaiak hiria inguratzen duela.]]
**Pedieos**, **Pediaeus** edo **Pithkias** (, *Pedieos*; ) Zipreko ibai luzeena da. 100 kilometrotako luzera du eta Nikosia hiriburua zeharkatzen du. Famagustako badian itsasoratzen da.

## Ibilbidea 
Troodos mendikatean sortzen da, Kionos aldeko konifero basoetan, Machairas monasteriotik gertu eta hasieran iparraldera jotzen du, Nikosia hiriburura iristen den arte. Hiriburuan 18 kilometro egiten ditu. Oraindik ibai txikia da eta hainbat tartetan hiriaren azpian sartzen da.

Hiriburutik atera ondoren norabidea aldatzen du eta Mesaoria lautadan zehar ekialderantz abiatzen da. Mesaoria da Zipreko eskualderik populatuena eta nekazal eremu handiena ere bai. Ibilbidearen bukaeran Famagustako badian egiten du bat Mediterraneo itsasoarekin. Antzina Salamina hirian itsasoratzen zen baina gaur egun hegoalderako igarotzen da eta Akhyritou eta Kouklia urtegiak dauden ureztatze eremuak zeharkatzen ditu. Zipreko ibai luzeena den arren ez da nabigagarria. Antzina hiriaren erdigunetik pasatzen zen ibaia baina XVI. mendean veneziarrek desbideratu egin zuten hiria ingura zezan.

## Iruditegia 

Irudi:Monastiri tou Machaira.JPG|Machairas monasteriotik gertu dago iturburua.
Irudi:Pedieos River.JPG|Pedieos ibaiertza Nikosia parean.
Irudi:Cyprus-Mesaoria.jpg|Mesaoria lautadaren mapan Pedieos ibaiaren ibilbidea.
Irudi:Famagusta Bay map el.png|Famagustako badian Pedieos ibaiaren itsasoratzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro (Iruñea)

**San Pedro** —edo, euskarazko izen historiko gisa, **Arriurdina**— Iruña hiriko Arrotxapea auzoko auzune bat da.

Auzunea *Errotazar*, *Antsoain *eta Marcelo Zelaieta kaleen elkarguneko inguruan dago.

## Izena 
San Pedro monasterio zaharretik hartzen du izena.

## Barne hartutako bideak 
Auzuneak ez ditu oso ondo definitutako mugak, baina honako bide hauek sartu ohi dira auzunean:

* **Errotazar kalea:** Antsoain eta Marcelo Zelaieta kaleen arteko tartean.
* **Antsoain kalea:** Errotazar eta Marcelo Zelaieta kaleen arteko tartean.
* **San Pedro auzoa multzoa:** talde osoa.

## Garraioa 
Auzune honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 4 linea daude:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak
Cascanteko gaztelua

**Cascanteko gaztelua** Erdi Aroko gaztelua izan zen, Erriberako herri horretan zegoena. Gaztelua herriko armarrian agertzen da.

## Historia 
XII. mendean eraikia, 1256an Antso Fernanditz Montagutekoa bere tenentea izan zen. XIV. mendearen hasieran bi dorre handi eta hiru txiki zituen. 1378ko Nafarroa-Gaztela Gerra zela eta, bere hormak sendotu zituzten. Hurrengo mendearen hasieran, erregeen sasikumeen eskuetan izan zen (Leon eta Godofredo Nafarroakoak).

1452an erregeak Martin Peraltakoa I.ari hiribildua eta gaztelua eman zizkion. 1551n Luis V.a Beaumontekoa Leringo kondeak 15.000 dukaten truke hiribilduari jaurerria, gaztelua eta errota barne, saldu zion.

1802an bere hondakinak oraindik ikusgai ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barkazio

**Barkazio** edo **Barkazioko Gurutzea** Iruña hiriko Arrotxapea auzoko auzune bat da.

Auzunea *Juslarrocha*, *Artika *eta Marcelo Zelaieta kaleen elkarguneko inguruan dago.

## Izena 
Izena *Barkazioko Gurutzea kaletik* dator, Erreniega mendiko gurutzeari erreferentzia egiten diona, Iruñerria domeinatuz.

## Barne hartutako bideak 
Auzuneak ez ditu oso ondo definitutako mugak, baina honako bide hauek sartu ohi dira auzunean:

* **Juslarrocha kalea:** Otsagabia eta Marcelo Zelaieta kaleen arteko tartean.
* **Artika kalea:** Errotazaxar eta Marcelo Zelaieta kaleen arteko tartean.
* **Barkazioko Gurutzea kalea:** Errotazaxar eta Marcelo Zelaieta kaleen arteko tartean.
* **Bidankoze kalea:** kale osoa.
* **Urzainki kalea:** kale osoa.
* **Uztarroze kalea:** kale osoa.
* **Alodia Deuna kalea:** kale osoa.

## Garraioa 
Auzune honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak
Kosterapea

**Kosterapea** (gaztelaniaz: **Oblatas**) Iruña hiriko Arrotxapea auzoko auzune bat da.

Auzunea Kosterapeko zubiaren inguruan dago.

## Izena 
Bere izena Kosterapeko zubia bezala hartzen du, eta, aldi berean, Oblatuen egoitza bezala hartzen du, inguruan dagoen eraikin bat.

## Barne hartutako bideak 
Auzuneak ez ditu oso ondo definitutako mugak, baina honako bide hauek sartu ohi dira auzunean:

* **Antso Abarka plaza:** Arga ibaia eta Otsagabia kaleen artean.
* **Arga ibaia kalea:** Maiteminduen eta Sartze kaleen arteko tartean.
* **Joaquin Beunza kalea:** Maiteminduen eta Sartze kaleen arteko tartean.
* **Pedro Alcatarena kalea:** kale osoa.

Batzuetan, Oblaten egoitza edo Kosterapeko parkeko zonaldeak ere sartzen dira, nahiz eta teknikoki Donibaneko auzoarenak izan; beraz, Trinitarioak auzunea legokieke.

## Garraioa 
Auzune honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak
Yann Arthus-Bertrand

**Yann Arthus-Bertrand** (1946ko martxoaren 13a) ingurumen eta gizarte aktibista, zientzia dibulgatzaile, dokumental zuzendari eta argazkilari frantsesa da. 

Bere espezialitatea animalien argazkilaritza zen, batez ere Kenyan Masai Mara erreserban (Serengeti eskualdean) egon ondoren, baina geroago aireko argazkigintzara pasatu zen. Helikopteroetatik eta baloi aerostatikoetatik ateratako argazkiekin 60 liburu baino gehiago argitaratu ditu munduko leku guztietan. *National Geographic* aldizkariak askotan argitaratu ditu bere lanak, hainbat herrialdetan erakusgai egon direnak.

Arthus-Bertrand "Académie des Beaux-Arts de l'Institut de France"-ko kidea da.

## Lanak 
Bere argazkirik ezagunenetako bat Kaledonia Berriko bihotz itxurako mangladiarena da, *The Earth from the air* and *The Earth from above* liburuen azal gisa erabili dena.

2003an, Baptiste Rouget-Luchaire-kin eta Sibylle d'Orgeval-ekin batera, "6 mila milioi Beste" proiektua hasi zuen, ''6 milliards d'autres* frantsesez. Herrialde desberdinetako edozein klase sozialetako jendeari egindako elkarrizketak dira, gero gaika antolatuta aurkezten direnak. Galderak zehatzak dira eta gizateria osoak partekatutako gaiei buruzkoak dira: zer da maitasuna? Zer esan nahi du gerrak? Zer da zoriontasuna? Guztira, 5.000 elkarrizketa egin zituzten 75 herrialdetan, hizkuntza desberdinetan, baina film laburrak azpititulatuta daude.

2008an, "Alive" erakusketa aurkeztu zuen, Pragako Errepublika plazan, ekainaren 11tik irailaren 30era. Gaia argi eta garbi ekologista zen, garapen jasangarrirantz seinalatuz.

2009ko ekainaren 5ean *Home* izeneko filma estreinatu zuen, argazki bilduma guztiz ikusgarriarekin, munduko biztanleria arazo ekologikoen eta baliabide naturalen urritasun azkarraren inguruko sentsibilizazioaz arduratzen dena. Film hau ahalik eta gehien zabaltzeko, doakoa izan behar zuen. Mezenas batek, Kering taldeak, hala izatea baimendu zuen. Europacorpek banatzen du, eta inolako onurarik ez izateko konpromisoa hartu zuen, Homek ez baitu inolako interes komertzialik. Bere helburu nagusia baliabide naturalak agortzea ekiditea eta Lurreko klimaren bilakaera katastrofikoa eragoztea da. "Home" filmaren ondoren, "Planet Ocean" abian jarri zuen, "6 mila milioi Beste" estiloko dokumental sorta "Human" izenburupean, eta duela gutxi "Terra" kaleratu du beste zuzendari batekin lankidetzan.

## Sariak 
* Ohorezko Legioa

## Filmak 
thumb|300x300px| «Alive» erakusketa, Pragan.

* 2004: *La Terre vue du ciel (Lurra, zerutik ikusita)*
* 2009: *Home*
* 2010: *Paris, zeruaren ikuspegia*
* 2012: Ozeano planeta
* 2013: *Metz eta bere herrialdea, zerutik ikusita* 
* 2015: *Human''
* 2016: "Terra"
* 2019: "Woman"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
* «6 milliards d'autres» webgune ofiziala
* «Earth from above» webgune ofiziala
* «Earth from the air» webgune ofiziala
* «Home» webgune ofiziala
Raphanus raphanistrum

***Raphanus raphanistrum*** (askotan **errefau** ere deitua) Brassicaceae familiako landare loredun bat da. Bere azpiespezieetako bat *Raphanus raphanistrum subsp. sativus* errefautxoa dela kontsideratzen da. Asiako mendebaldea, Europa eta Iparraldeko Afrikan dakar jatorria. Munduko leku askotan landare inbaditzailea da, adibidez, Australian. Lurra kutsatu den lekuetan eta errepide alboetan azkar jaiotzen den landarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Setaria

***Setaria*** Poaceae belar familiako landare genero bat da. Mundu osoan zehar ikus daiteke, baina ingurune epeletan du jatorria. 100 espezie baino gehiago ezagutzen dira gaur egun.

Genero honetako hiru espezie etxekotu dira eta elikagai gisa erabili: artatxiki iletsua (*S. italica*), *Setaria pumila* Indian eta *Setaria macrostachya* Mexikon, artoa etxekotu aurretik landatzen zena.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paniceae

**Paniceae** Panicoideae belarren leinu handi bat da. Bere barruan 1.500 espezie eta 84 genero ezagutzen dira, batez ere ingurune tropikal eta azpitropikaletan bizi direnak. Paniceaeren barruan daude bai 4 karbonoen bidea zein 3 karbonoen bidea fotosintesia egiten duten espezieak daude. Artatxiki gehienak Paniceae leinukoak dira.

## Azpileinuak eta generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paspalum

***Paspalum*** belarren genero bat da. Mundu osoan zehar aurki daitezke, bereziki ingurune epeletan.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Mesaoria

**Mesaoria** (, *Mesaoria*; ) Zipre uhartearen iparraldean dagoen lautada zabala da. Nikosia hiriburua bertan kokaturik dago. Zipreko nekazal eremu zabalena hartzen du eta "Zipreko aletegia" ezizena ematen zaio.

Mesaoria lautadaren zatirik handiena Ipar Zipreko Turkiar Errepublikari dagokio.

## Ezaugarriak 
### Geografia 
*Mesaoria* izenak grezieraz "mendi artean" esan nahi du, izan ere Kirenia mendikatearen (iparraldean) eta Troodos mendien (hego-mendebaldean) artean dagoen lautada baita, Nikosia hiriburutik ekialderantz zabaltzen dena Famagustako badian amaitu arte. 96 kilometrotako luzera du eta zabalera 16-32 kilometrotakoa da. 325 metrotako altuera hartzen du mendebaldean eta guztira 1.000 km²-ko azalera du.

280px|thumb|Zipreren satelite argazkian ongi ikusten da Mesaoria lautada Kirenia eta Troodos mendikateen artean kokatuta.

### Hidrografia 
Pedieos eta Ialias ibaiek zeharkatzen dute. Neguko ibaiak dira, udan sarritan lehortu egiten baitira. Ibai hauek Famagustako badian itsasoratzen dira eta antzinako Salamina eta Famagusta inguruko hezeguneak elikatzen dituzte. Antzinatik erabili izan den *colmatage* sistemari esker itsasoari lur eremuak kendu zaizkio, lautada luzatzea lortuz.

Udan ohikoa izaten da 40&nbsp;°C hartzea eta prezipitazioak urriak izaten dira. Azken hamarkadetan hainbat urtegi eraiki dira mendietatik datorren ura bildu eta gordetzeko, izan ere uharteko eremu populatuena baita. Era berean neguan sortu ohi ziren uholdeak ekiditeko helburua ere badute urtegiok. 2002an Pedieos ibaiaren ibilbidean Tamassosen eraikizen urtegia da handiena, bi kilometrotako horma du eta 2.800.000 metro kubo ur hartzen ditu bere baitan.

## Geologia 
Duela 20 milioi urte bi uharte zeuden gaur egun Zipre denaren tokian, gerora Kirenia mendikatea eta Troodos mendiak izango zirenak. Gaur egun Mesaoria lautada dagoen eremuak gorantz ekin zion uharte biak batuz eta Zipre eratuz. Mediterraneo itsasoak izan zituen itsasmailaren aldaketek sarritan urperatu eta azalerazi zuten lautada denbora tarte horretan.

Historian zehar deforestazio handia jasan du Mesaoria lautadak eta karezko geruza trinko batek estaltzen du orain. Bertakoek "kafkalla" esaten diote. Zuhaitz landaketa batzuk egin dira haizearen higadurari aurre egiteko.

## Historia 
Neolito garaikoak dira aurkitu diren nekazal aztarna zaharrenak. Aro klasikoan baso zabalek estaltzen zuten Mesaoria, baina zuhaitz hauetako asko moztu ziren Ptolomeotarren itsasflota eraikitzeko (K.a. I. mendean) eta baita kobre meategiak ustiatzeko ere. Dena dela XVI. mendean oraindik baso zabalak bazirela dokumentaturik dago. Gaur egun baso bakarrak mendikateen oinean baino ez dira mantentzen.

Aita Santuaren 1196ko agiri batean agertzen denaren arabera Mesaoriaren ekialdean herrixka sare zabala bazen eta Zipreko nekazal eskualde garrantzitsua zen.

1905ean trenbidea eraiki zen Famagustatik Nikosiara eta handik beste bat Karavostasira, uhartea alderik alde zeharkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak