open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andere (Neandertala)

[thumb|Andereri eta Neandertalei buruzko saioa [Teknopolisen.]]
**Andere** Euskal Herrian aurkitutako Neandertalen leinuko hominino zaharrenetariko bati emandako izena da. Hezurrak Karrantzako El Polvorín leizean aurkitu ziren, Asier Gómez Olivencia paleontologoak gidatutako indusketa batean. Fosilen datazioa zaila bada ere, orain dela 150.000 urte baino gehiago eskualdean bizi izan zen Neandertal baten (edo agian gehiagoren) hezurrak direla uste da. Bere erradioa Atapuercako Sima de los Huesosen aurkitutakoaren antzekoa denez, agian zaharragoak dira hezurrak. Fosilak 1983 eta 2000. urteetan egindako bi indusketetan aurkitu baziren ere, ez ziren 2020ra arte sailkatu, beste animalia batzuekin nahastuta baitzeuden.

## Aurkikuntzaren historia 
Jose Miguel Barandiaranek egin zituen lehen indusketak kobazuloan, 1931n, eta maiz jo dute bertara ikerlariek eta espeleologoek geroztik. Anderen lehen arrastoak, hain zuzen ere, 1983an egindako bilketan batu zituzten, eta 2000. urtean bildutakoak dira beste arrasto batzuk. Bizkaiko Arkeologia Museoan egon dira azken urteetan, kobazuloan topatutako leize hartz eta hienen hezurrekin batera. 2020an hasi zen Gomezek gidatutako ikerlari taldea El Polvorineko aztarnategian bildutako faunaren fosilak aztertzen, eta orduan egin zuten aurkikuntza.

## Andereren ezaugarriak 
Aurkitutako hezurrak izaki berdinarenak zirela uste dute adituek, nahiz eta hori zehaztea oraindik ez den posible. «Momentuz hezurrak ez dira errepikatu, guztiak dira heldu batenak, eta gutxi gorabehera tamaina koherentea daukate. Horregatik uste dugu gizaki bakarrarenak direla, eta, beste aurkikuntzekin egindako konparazioak eginda, uste dugu emakume batenak direla», baina altueragatik (1,5 eta 1,6 metro artean kalkulatu da, baina kasu honetan adituek uste dute zaharragoa dela oraindik. Kobazuloan aurkitutako hezurrak ez ziren hienek edo gizakiek bertan metatutakoak, baizik eta lekuan bertan hildakoak. Bi hartz espezieren hezurrak aurkitu dira, *Ursus spelaeus* batetik, eta oraindik zaharragoak diren *Ursus deningeri*renak bestetik. Azken hauen hezurrak inguruko kobazulo batzuetan ere aurkitu dira, 300.000 urte ingurukoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andereri buruzko saioa Norteko Ferrokarrila irratsaioan
Ramón María Narváezen lehen gobernua

**Ramon Maria Narváezen lehen gobernua**, 1844ko maiatzetik 1846ko otsailera arte, Hamarkada Moderatuaren parte izan zen Espainian. Garai horretan, Narvaezek Elisabet II.aren erregimena finkatzea eta herrialdea egonkortzea izan zuen helburu, 1843an Espartero erori ondoren. Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak politika kontserbadoreak eta erreforma administratibo eta ekonomikoen ezarpena izan ziren.

Narvaezek 1845eko Konstituzioa eta 1846ko Hauteskunde Legea egitea ere sustatu zuen, herrialdeko sistema politiko eta elektorala indartzea bilatzen zutenak. Hala ere, bere gobernuak erronka esanguratsuei aurre egin zien, tentsio politiko eta sozialak barne

## Kabinetea
Lumentzako grabatua

**Lumentzako** edo **Lumentxako grabatua** Euskal Herriko labar-arteari lotutako arte higigarri adibide bat da. 1927an aurkitu zen, Lumentzan, Lekeitio eta Ispaster artean. Labar-artea egiteko erabiltzen zen okrezko plaka bat da, bi aldeetatik grabatua. Alde batean bi zaldi ditu eta, bestean, zaldi baten burua. Madeleine aldian datatu da.

## Aztarnategia 
Lumentzako edo Lumentxako aztarnategi arkeologikoa Lea-Artibaiko kostaldeko eskualdean dago, Lea ibaia itsasoratzen den udalerrian, Lekeition. Hala ere, kobazuloa Ispasterko lurretan barneratzen da. Lumentza mendian dago, Urgoniar motako kareharrizko mendi bat, eta batzuetan beste izen batzuk ere eman zaizkio, nabarmen *Calvario* gaztelaniazko izena, bertatik igarotzen den gurutze-bidearen ondorioz. *Garratxako koba* izena ere badu, tartean Elisaben II.a Borboikoa Lekeition uda igarotzen egon zenean egindako sinadura bat. Bigarren Karlistaldian egindako beste grafiti batzuk ere aurki daitezke. José Miguel de Barandianek berriro induskatu zuen aztarnategia 1963tik 1964ra. Geroxeago, 1984tik 1993ra, José Luis Arribas Pastorrek ikerketa berriak zuzendu zituen. XXI. mendean, hainbat grafiti modernoren azpian, bisonteen margoak aurkitu dituzte Diego Garate Maidagan, Joseba Rios Garaizar eta Aitor Ruiz Redondo arkeologoek. Grafiti modernoetako batzuetan labar-artearen imitazioak egiten saiatu ziren, eta horrek zailtzen du gehiago ote dagoen jakitea
, ohiko arpoiak ezaugarri dituen Madeleine aldiko geruza miatzean, 1,2 metroko sakontasunean. Leundutako aldeak dituen hematite gorridun plaketa bat da. Hiru zatitan banatuta agertu zen: bi zati irailaren 5ean eta hirugarren bat hurrengo egunean. Hiru zatiak maila berberean aurkitu ziren, baina sakabanatuta. Horregatik uste da pieza jada antzina apurtu zela. Piezaren aurkikuntza mailari *C* deitzen zaio eta Goi Madeleine bukaerakoa da, orain dela 12.500 urte inguru.

Hematite gorridun (okre) plaketa honek euskarri zapala dauka eta bere bi aldean apainduta ditu. Alde batean zaldi xume bi grabatu dira. Horietako bat plaketaren muturrean ezarrita dago bizkarra eta ilea adieraziz. Beste aldean zaldiaren burua grabatu da.
Lumentzako zaldiak buruaren tamaina handiagatik nabarmentzen dira, dagokiena baino askoz handiagoa daukatelako. Hau ez da artistaren akats bat izan, nahita eginda legoke. Kasu bera ematen da Kantabriako kobazuloetan, Pirinioetan eta Frantziako Dordoinan Paleolito bukaera garaian orain dela 12.500 bat urte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lumentzako grabatua.
Igor Santos Salazar

**Igor Santos Salazar** (Barakaldo, Bizkaia, 1978ko ekainaren 27a) euskal historialari, mediebalista, unibertsitate irakasle eta autorea da.

Gaur egun Erdi Aroko Historia irakasten du Trentoko Unibertsitatean (Italia).

## Obra 
### Liburuak 
* *I Gonzaga. Potenza e splendore di una casata*, Diarkos, Reggio Emilia (Emilia-Romaña), 2022.
**Balmaseda medieval: una villa en la frontera*, Sans Soleil, Vitoria, 2021.
**Governare la Lombardia carolingia (774-924)*, Viella Libreria Editrice, Roma, 2021.
*''Una terra contesa. Spazi, poteri e società nell'Emilia orientale dei secoli VI-X*, Le Lettere Firenze, 2011.
**La medievistica francese e spagnola: un bilancio degli ultimi trent'anni*, Clueb, 2005.

### Edizioak 
* *Fuentes documentales medievales del Pais Vasco. Archivo general de Simancas. Registro generale del sello. Vizcaya (1488),* Eusko Ikaskuntza, Donostia, 2017.

### Olerkigintza 
* *Taccuino del passato presente*, Nulla Die Edizioni, Piazza Armerina (Italia), 2020.

### Narratiba 
* *L'esposizione del tempo*, Nulla Die Edizioni, Piazza Armerina (Italia), 2021.

### Dibulgazioa 
* "La herencia medieval de las villas vascas", *El Correo*, 2023.
* "Bilbao también tuvo su alcázar", *El Correo*, 2023.
* "El nada inocente regreso romántico a la Edad Media", *El Correo*, 2023.
* "Así sonaba la información en las calles medievales", *El Correo'', 2022.
* "Obispos de Bilbao: una 'invención' del siglo XX", *El Correo*, 2022.
* "La expulsión de Rabí Samuel y otros judíos de Balmaseda: la historia contra el cliché", *El Correo*, 2022.
* "Cuando Barakaldo pudo ser villa (pero no le dejaron)", *El Correo*, 2022.
* "Los terribles días del rey Alfonso X en Vitoria (1276): Los libros curan", *El Correo*, 2022.
* "Don Tello de Castilla: poder e intrigas del conde de Bizkaia", *El Correo*, 2022.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2015, *Potere e bellezza*, Rai Storia. Aurkezlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://webapps.unitn.it/du/it/Persona/PER0135043/Curriculum
Maita Sanchez

**Girlie Javier Ejercito**, jaiotzez **Girlie Yulatic Javier** (1969ko apirilaren 2a – Quezon Hiria, 2024ko azaroaren 3a), ***Maita Sanchez*** izengoitiaz ezagunagoa, filipinar aktore eta politikaria izan zen. Pagsanjan udaleko alkatea izan zen bederatzi urtez, 2010etik 2019ra.

## Bizitza 
Javier Ejercitok entretenimenduaren industrian jardun zuen, Maita Sanchez izengoitia erabiliz, politikara pasa aurretik. 2010ean Pagsanjango alkate hautatu zuten, eta kargu horretan 2019ra arte geratu zen. 2010eko hauteskundeetan, Lagunako Pagsanjan udaleko alkate izateko aurkeztu zen, eta bere senarra, E. R. Ejercito, Lagunako gobernadore izateko.

2013an, COMELEC-ek azterketa egin zuen bigarren agintaldirako egin zuen kanpainako gastuen inguruan eta legezko muga gainditu zuela jakinarazi zuen.

2019ko maiatzean, Pagsanjango alkateorde hautatu zuten.

### Bizitza personala 
E. R. Ejercito Lagunako gobernadore ohiaren emaztea. Endometrioko kartzinomaren ondorioz hil zen Quezon Hirian, 2024ko azaroaren 3an, 55 urte zituela.

## Filmografia 
* 1988: *Sa Dulo ng Baril*
* 1989: *Ka Leon Oliver, Ex-rebel*
* 1990: *Hindi Kita Iiwanang Buhay (Kapitan Paile)*
* 1991: ''Katabi Ko'y Mamaw*
* 1993: *Task Force Habagat*
* 1995: *Epifanio Ang Bilas Ko: NB-Eye*
* 1996: *Hagedorn*
* 1997: *Bayad puri*
* 1997: *Tekkie*
* 1998: *Pagbabalik ng Probinsyano*
* 2000: *Ang Dalubhasa*
* 2002: *Batas ng Lansangan*
* 2012: *El Presidente*
* 2014: *Muslim Magnum .357: To Serve and Protect*
* 2014: *Asintado*
* 2023: *Shake, Rattle & Roll Extreme''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactifluus albivellus

***Lactifluus albivellus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Lactarius velutinus*, *Lactarius vellereus var. velutinus*, *Lactarius albivellus* (Basionimoa).

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, laster zabaldua eta erdian hondoratua ertz mehearekin, normalean biribildu gabea, zuria, okrez zikintzeko joerarekin, gainazal opakua, belusatua.

**Orriak:** Zabal samar, ez lodiak, zabalak, itsatsiak, ia dekurrenteak, zuri-horixkak, gero gorri-purpuraz zikinduak.

**Hanka:** Laburra, zilindrikoa, zuria arrexkarako joerarekin.

**Haragia:** Zuria, arrexka helduaroan, kolorez aldatzen ez den latex zuria jariatzen, zapore gozokoa. Haragia mina du.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Velutinus* epitetoa, gainazal  belusatua duelako du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius vellereus*-aren aldaera bat da, honek latexa mina du.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Japonia, Benin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza Toledo

**Arantza Toledo Espinilla** (Cuenca, 1999ko abuztuaren 26a) cuencar erizaina eta kanoalaria da, piraguismoan maratoi modalitatean lehiatzen den kirolaria. 

## Bizitza 
Arantza Toledo Cuencako Unibertsitatean erizaintza egin zuen eta Eskualdeko Unibertsitateko Ikasketa Soziosanitarioen Zentroari (CESS) lotutako ikerketa masterrarekin osatu zuen prestakuntza hori. Ondoren, medikuntza ikasten hasi zen Albaceteko UCLM Unibertsitatean. Garaipen honekin, bikoteak irailean Kroazian  Munduko Txapelketarako jokatzeko txartela ziurtatu zuen, Lehen bosten artean amaitzea helburu zuten, Munduko Txapelketan maila oso altua zelako, fisikoki ez zen ehuneko ehunera iristen, selektiboan saihets bat hautsi zuelako eta minez arraun egin behar izan zuelako.  

#### Gatazka Cuenca Piraguismo Klubarekin 
2024ko Munduko txapelketaren bezperatan Club Piraguismo Cuencak baztertu egin zuen, Celia ahizparekin batera, “diziplina-falta larriak edo oso larriak” izateagatik.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharina Wagner

**Katharina Friederike Wagner** (Bayreuth, Alemania, 1978ko maiatzaren 21a) eszena zuzendaria da. Bayreutheko Jaialdiaren zuzendaria.

## Bizitza 
Wolfgang Wagner eta Gudrun Wagnerren alaba da, Richard Wagner konpositorearen birbiloba eta Franz Liszten hereniloba. Bere aitak izendatu zuen jaialdiaren oinordeko Eva Wagner-Pasquier bere ahizpa ertainarekin batera, familia eztabaida ezagun baten ondoren. Biek zuzendu zuten lehiaketa 2008 eta 2015 artean, Evak zuzendaritzari uko egin zion urtean, hirurogeita hamar urte bete zituelako eta aholkulari gisa geratu zen.

Katharinak 2007an egin zuen debuta Bayreuthen, Numrembergeko maisu kantariak lana taularatuz. Bertsio horretan, pertsonaien ohiko irakurketa eraldatzen da, eta Sachs eta Walter kontserbadorismoaren defendatzaile bihurtzen ditu; Beckmesser, berriz, artista berritzaile gisa aurkezten dute. Muntaiak polemika bizia piztu zuen. Halaber, *El holandés errante* (Würzburg), Lohengrin (Budapest) eta *Rienzi* (Bremen) lanak zuzendu ditu.

## Ikus, gainera 
** Cósima Wagner
** Isolde Wagner
** Verena Wagner
** Eva von Bülow
** Eva Wagner-Pasquier
** Winifred Wagner
** Blandine von Bülow
** Daniela von Bülow
** Nike Wagner
** Minna Wagner
** Gudrun Wagner

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*http://www.guardian.co.uk/music/2009/jun/21/classicalmusicandopera-bayreuth-wagner-hitler-nazis
* Artikulua *The* Guardian-en — 2009ko ekainaren 22a
* Carr, Jonathan: The Wagner Clan: The Saga of Germany's Most Illustrious and Infamous Family. Atlantic Monthly Press, 2007. ISBN 0-87113-975-8
Primi Nécega

**Primitiva Nécega Gallo** (Foz, 1930eko irailaren 11 – Burela, 2024ko azaroaren 3a), **Primi Nécega** izenez ezagunagoa, galiziar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Fozen jaio eta hazi hazi zen, baina 1949tik aurrera Ribadeon bizi izan zen, han ezkondu eta gaztetan alargun geratu zen. Azken urteak Ribadeoko zahar-egoitzan eman zituen.

Hamazazpi urtetik aurrera Ribadeon lan egin zuen. Hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, hala nola *Las Riberas del Eo*n eta *La Comarca del Eo*n, izengoiti bat baino gehiago erabiliz, gaztelaniaz zein galizieraz. Idazle izateaz gain, ipuin-kontalaria ere izan zen, eta bere bizipenei loturiko istorioak eta ipuin herrikoiak kontatu zituen. Azken urteetan literatura-ibilbidea amaitzea erabaki zuen arrazoi pertsonalengatik
**Cuentos y relatos* (2012)
**Romaría de Santa Cruz* (elkarlanean egindako bideoa)

## Sariak 
* 2009: Fundación iniciativas 21 saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolosako Kontzilioa

**Tolosako Kontzilioa** Eliza katolikoaren kontzilio bat izan zen, Folket Marseillakoa Tolosa Okzitaniako gotzainak 1229an deitua. Kontzilioak laikoei Bibliaren herri-itzulpenak irakurtzea debekatu egin zien.

## Kontzilioa 
Kontzilioa bertako gotzainak deitu zuen, XIII. mendean Frantzia hegoaldean albitar mugimenduak izan zuenn hazkunde azkarraren mehatxuari aurre egiteko. Kontzilioak erabaki zuen parrokia bakoitzean herejeak (albitarrak eta kataroak) bilatzea eta haien etxeak aurkituz gero suntsituak izatea, eta Bibliaren latinez besteko itzulpenak suntsitzea, baita baimendu gabeko beste kopia batzuetarako ere.

Kontzilioak honela ebatzi zuen:

## Ondorioak 
Folket Marseillakoa, Tolosako apezpikua, bi urte beranduago hil zen, 1231n, baina 1234an beste kontzilio bat egin behar izan zuten Tarragonan Inkisizioaren prozedura arautzeko- 1233an Tolosara iritsia zena- eta Tolosako Kontzilioaren deliberamenduak ere berresteko.

Tarragonako kontzilio honetako kalonje batek honako hau berretsi zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Caufriez

**Anne Caufriez** (La Bouverie, Frameries, 1945eko maiatzaren 22a – Brusela, 2024ko urriaren 18a) belgikar etnomusikologoa izan zen, Portugalgo herri-musika aztertu zuena. Bruselako Musika Tresnen Museoko ikerketa eta kontserbazio saileko zuzendaria eta Europako Etnomusikologia Elkartearen presidentea izan zen.

## Bizitza 
Anne Caufriez 1945eko maiatzaren 22an jaio zen Belgikan, La Bouverien, eta 2024an hil zen Bruselan.

1967an, oporretara joan zen Portugalera eta 1970era arte han geratu zen, baina hainbat aldiz Frantziara joan zen Salazarren diktaduran debekatutako liburuen bila. Hiru urte hauetan, herrialdean zehar ibili zen, emakume nekazarien eta Algarbeko arrantzaleen abestiak aztertuz.

1978 eta 1983 bitartean doktore-tesirako materiala bildu zuen Porugalen, iberiar erromantzan zentratuz. Bere ikasketa eremua Portugalgo ipar-ekialdean dagoen Trás-os-Montes eskualdea aukeratu zuen, bereziki Miranda do Douro herria, non, besteak beste, Adélia Garcia grabatu zuen. 1982an tesia defendatu zuen Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolan.

CNRSn lan egin zuen, etnomusikologia laborategian, 1987an Portugalgo musikaren inguruko ikerketan sakontzea erabaki zuenean. Mirandako musika ez ezik, Soajoko polifoniak, Madeirako musika herrikoia eta juduen eragina Trás-os-Montesko musikan ere aztertu zituen, besteak beste.

1974an Bruselako Musika Tresnen Museoko ikerketa eta kontserbazio saileko zuzendari izendatu zuten. 1978an Belgika ordezkatu zuen UNESCOk folklorearen babesari buruz antolatutako konferentzian. Europako Etnomusikologia Elkartearen presidentea ere izan zen.

## Lanak 
### Liburuak 
* *La Perenité du Romancero dans la Musique Paysanne du Trás-os-Montes* (bi liburukitan, 1981)
* *Le Chant du Pain. Trás-os-Montes* (1997)
* *Romances du Trás-os-Montes. Mélodies et Poésies* (1998)
* *Quelques aspects de la musique vocale mirandaise* (2000)

### Artikuluak 
* *Le Romance chanté au Trás-os-Monte* (1979)
* *Recensão: Recolhas musicais da Tradição Oral Portuguesa* (1986)
* *La cornemuse du Trás-os-montes* (1989)
* *Les polyphonies du grain: Chants du maïs à Soajo* (1999)
* *Filmografia Completa de Michel Giacometti* (2011)
* *L’émigration historique des Juifs au Portugal. Quel est leur apport dans la musique traditionnelle du Trás-os-Montes?* (2019)

## Diskografia 
Caufriezek egindako grabazioek hainbat disko osatu zituzten:

* 1980: *Giava/Java*
* 1993: *Trás-os-Montes. Chants du Blé et Cornemuses de Berger*
* 2001: *Raízes musicais da Terra de Miranda: Miranda do Douro, Mogadouro e Vimios*o
* 2011: *Musique traditionnelle de Porto Santo (Madère-Portugal)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantinoplako V. kontzilioa

**Konstantinoplako V. kontzilioa** (9. kontzilio ekumenikoa) 1341etik 1368ra egin zen Konstantinoplan (g. e. Istanbul). Androniko III.a Paleologo enperadoreak deitu zuen eta Joan XIV.a Konstantinoplakoa eta Isidoro I.a Konstantinoplakoa patriarken gidaritzapean burutu zuten.

Kontzilioaren helburua hesikasmo doktrina mistikoari buruzko eztabaida bat aztertzea zen. San Gregorio Palamasen teologiari buruz hitz egin zuten, Barlaam Seminarakoak serieko lehenengoan eta beste batzuek ondorengo sei kontseiluetan aurka egin ziolarik.

Kontseilu horien deliberamendua ekialdeko kristau ortodoxoek kontzilio ekumeniko baten autoritatea dutela onartzen da. Eliza Katolikoak, berriz, ez zuen onartu.

Barlaam eta Palamasen arteko eztabaida bateraezina zela eta apezpiku-kontseilu baten epaia beharko zuela argi geratu zenez, zazpi kontseilu patriarkalen sail bat egin zuten Konstantinoplan 1341eko ekainaren 10ean, 1341eko abuztuaren 4an, 1347ko otsailaren 1ean, 1347ko otsailaren 8an, 1351ko maiatzaren 28an eta 1368ko apirilaren 1ean, arazoak aztertzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Noone

**Peter Blair Denis Bernard Noone** (Davyhulme, Lancashire, 1947ko azaroaren 5a) ingeles abeslari eta musikaria da.

Hamabost urterekin hasi zuen musika ibilbidea Herman's Hermits taldeko abeslari eta buru gisa. Taldea aktibo egon zen 1960ko hamarkadan eta hirurogei milioi disko baino gehiago saldu zituen.
1971n taldea desegin ondoren, Noonek bakarkako ibilbidea egin zuen, eta telebistako aurkezle eta aktore ere izan zen.

## Kanpo estekak 
* web ofiziala
*
Lyongo I. kontzilioa

**Lyongo lehen Kontzilioa** XIII. kontzilio ekumenikotzat eta Mendebaldean egindako bosgarrentzat jotzen du Eliza katolikoak. Hiru saiotan egin zuten (1245eko ekainaren 28an, uztailaren 5ean eta uztailaren 17an) Frantziako Erresumako hiri horretan.

## Deliberamenduak 
1245eko urtarrilaren 3an Inozentzio IV.a aita santuak deitu zuen Frederiko II.a errege eta enperadore tituluetatik kentzeko, Eliza Katolikoaren ondasunen usurpatzaile eta zapaltzaile gisa salatuz.

Bere hiru saioen emaitza gisa, 38 kanon eman ziren, eta horietan:
* Frederiko II.a enperadorea kargutik kendu eta eskumikatu zuten,
* Antso II.a Portugalgo erregea eskumikatu zuten,
* zistertarrak hamarrenak ordaintzera behartu zituzten,
* kapela gorria ezarri zuten kardinalen janzkerari zegokionez
* ortodoxoek jarraitu beharreko erritu- eta doktrina-adierazpenak egin zituzten, haiek hurbiltzeko neurri gisa.

Gurutzada baterako deia egin zen (Zazpigarrena), eta Luis IX.a Frantziakoa (San Luis) izendatu zuten haren buru.

Ez zuten dekretu dogmatikorik eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isolde Wagner

**Isolde von Bülow**, **Isolde Wagner** edo **Isolde Beidler** izenez ere ezaguna (1865 - 1919) , Hans von Bülow edo Richard Wagner eta Cosima Wagner-en alaba, Franz Beidler (1872–1930) orkestra zuzendariaren emaztea izan zen.

## Bizitza 
Richard Wagner konpositorearekin ezkontzeko utzi zuen amak lehenengo senarra, Hans von Bülow. Isolderen aita Bülow edo Wagner izan zen zalantzan geratu da beti. Edonola ere, berak eta bere ahizpa Evak Wagner abizena hartu zuten, baina Cosimak Siegfried Wagner onartu zuen oinordeko legitimo bakartzat, Isoldek 1913an bere amaren aurkako epaiketa sonatu batean hala eskatu arren.

1900ean Franz Beidler zuzendariarekin ezkondu zen —Bayreutheko Jaialdiaren zuzendaritzagatik lehiatu zen Siegfried Wagnerren aurrean—, eta haren semea Franz Wilhelm Beidler legelari suitzarra (1901–1981), 1925ean Ellen Gottschalkekin ezkondu zen, jatorri judua zuena, marxista eta nazionalsozialismoaren etsai ezaguna izan zen, eta nazismoak zentsuratutako Thomas Mann, Arnold Schoenberg, Paul Hindemith eta Arthur Honegger bezalako artista eta intelektualek osatutako fundazioa sortzeko proposamena egin zuen, gerraren amaieran jaialdia zuzentzeko.

## Ikus, gainera 
* Cósima Wagner

* Katharina Wagner
* Verena Wagner
* Eva von Bülow
* Eva Wagner-Pasquier
* Winifred Wagner
* Blandine von Bülow
* Daniela von Bülow
* Nike Wagner
* Minna Wagner
* Gudrun Wagner

## Bibliografia 
* Gregor-Dellin, Martin, *Richard Wagner*. Bere bizitza, bere obra, bere mendea. Madril: Alianza Editorial. 1983.
* Spotts, Frederic, Bayreuth: Wagner Jaialdiaren historia bat. New Haven and London:Yale University Press.
* Dieter Borchmeyer: Richard Wagner, Ahasvers Wandlungen. Insel, Frankfurt 2002, ISBN 3-458-17135-5.
* Franz W. Beidler: Cosima Wagner-Liszt, Der Weg zum Wagner-Mythos. *Ausgewählte Schriften des ersten Wagner-Enkels und sein unveröffentlichter Briefwechsel mit Thomas Mann*. Pendragon, Bielefeld 1997, ISBN 3-923306-86-5.

## Kanpo estekak
Blandine von Bülow

**Blandine von Bülow** (1863-1941) Franz Liszten ikasle eta orkestra-zuzendari bikaina zen Hans von Bülow eta Cosima Liszten alaba zen,  Franz Liszten biloba, 1868an amak aita Richard Wagner konpositoreagatik utzi zuen. 

## Bizitza 
Gravina kondearekin ezkondu zen eta bere alaba Maria Cosima Condesa Gravina (1886-1929) Egas von Wenden (1880-1939) idazlearekin ezkondu zen. Haren alaba, Blandine von Wenden (1926-1943), Ludwig von Hofmann eta Kekule von Stradonitzek adoptatu zuten 1935ean.

## Ikus, gainera 
* Cósima Wagner
* Isolde Wagner
* Verena Wagner
* Katharina Wagner
* Eva von Bülow
* Winifred Wagner
* Eva Wagner-Pasquier
* Daniela von Bülow
* Nike Wagner
* Minna Wagner
* Gudrun Wagner 

## Kanpo estekak
Novi Sad tren geltokiko estalkiaren kolapsoa

**Novi Sad tren geltokiko estalkiaren kolapsoa** 2024ko azaroaren 1ean gertatutako istripu tragikoa izan zen, gutxi gorabehera 11:50ean, Novi Sad tren geltokian. Istripuan hamalau pertsona hil ziren, sei urteko mutil bat barne, eta beste hiru zaurituak izan ziren. Zaurituetatik hiru larri zauritu ziren eta egoera kritikoan daude.

## Testuingurua 
2021ean, geltokia berritzeko eta handitzeko planak iragarri ziren, Serbiako gobernuaren trenbide azpiegitura modernizatzeko eta hobetzeko ahaleginaren barruan, abiadura handiko trenak sartzea barne. Berrikuntzak trenbideak modernizatzea, plataforma berri bat eraikitzea eta eraikin nagusia berritzea barne hartu zituen, desgaitasuna duten pertsonentzako igogailuak gehituta. Lanak 2021eko irailean hasi ziren.

Berrikuntzaren zati gisa, Boško Perošević zubia eraitsi behar izan zen, eta Žeželj tren zubia berritu zen. Proiektua Aleksandar Bojovićek diseinatu zuen, eta nazioarteko JV Azvi - Taddei - Horta Coslada International partzuergoak gauzatu zuen. Geltokiaren berrikuntza China Railway International eta China Communications Construction Company (CCCC) Txinako enpresek egin zuten Budapest-Belgrad trenbidearen proiektuaren barruan, nazioarteko trenbide sare zabalago baten planaren zati gisa.

Berritutako geltokia 2022ko martxoaren 19an inauguratu zen, Belgrad eta Novi Sad arteko  abiadura lortzen duten trenbide modernoak jarrita.

## Istripua 
2024ko azaroaren 1ean 11:50ak aldera, estalki bat erori zen Novi Sad tren geltokiaren sarrera nagusian. Istripuan hamalau pertsona hil ziren, sei urteko mutiko bat barne, eta beste hiru zauritu ziren.

Ingeniari Danijel Dašićen arabera, kolapsoa beirazko panelentzat jarritako altzairuzko egitura gehigarri batek eragin zuen, berrikuntzan instalatu baitzen.

## Erreakzioak 
Serbiako gobernuak 2024ko azaroaren 2a dolu eguna izendatu zuen, eta Novi Saden hiru dolu egun ezarri ziren. Republika Srpskan ere dolu eguna iragarri zen.

Hungariako lehen ministroak, Viktor Orbánek, doluminak eman zizkien Serbiako herriari eta biktimen familiei.

Serbiako presidenteak, Aleksandar Vučićek, istripuagatik erantzukizun politiko eta penalak eskatu zituen. Berrikuntzan parte hartu zuen txinatar partzuergoak jakinarazi zuen estalkia ez zegoela berrikuntza proiektuaren barruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marianne Grunberg-Manago

**Marianne Grunberg-Manago** (San Petersburgo, 1921eko urtarrilaren 6a - Paris, 2013ko urtarrilaren 3a) errusiar jatorriko frantziar biokimikaria izan zen. RNA polimerasa aurkitu zuen Severo Ochoarekin batera. Biokimikaren Nazioarteko Batasuna eta 400 urteko Frantziako Zientzien Akademia zuzendu zituen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Marianne Petrogradon (egungo San Petersburgo) jaio zen, Sobietar Batasunean (gaur egun Errusia), nahiz eta bere familiak Frantziara emigratu zuen urtebete baino gutxiago zuenean.

1959an, Grunbergek eta Ochoak RNA-polimerasa in vitro lortu zuten, kode genetikoa deszifratzeko karrerari hasiera emanez. Urte berean, Severo Ochoak Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Arthur Kornbergekin batera, Marianneren lan garrantzitsuari entzungor eginez.

Marianne Grunbert-Manago izan zen Biokimika eta Biologia Molekularraren Nazioarteko Batasuneko lehen emakumea, eta 1995-1996 biurtekoan Frantziako Zientzien Akademiako lehen emakume presidentea izan zen.

Harvardeko Unibertsitatean irakasle izan zen lehen emakumea izan zen.

Grunberg-Manago 2013ko urtarrilean hil zen, bere 92. urtebetetzea baino hiru egun lehenago.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Biologia Molekularreko Europako Erakundeko kidea (1964).
* Frantziako Zientzien Akademiaren Charles-Léopold-Mayer saria (1966).
* American Society of Biological Chemists-eko kide atzerritarra (1972)
* Biologia Esperimentalerako Amerikako Elkarteen Federazioko kidea.
* Biokimika eta biologia molekularreko Frantziako Elkarteko kidea.
* Franklin Societyko kide atzerritarra (1995).
* Biologia Molekularreko Espainiako Elkarteko kidea.
* Biologia Molekularreko Greziako Elkarteko kidea.
* Zientziaren Nazioarteko Kontseiluko (ICSU) Zuzendaritza Batzordeko kidea.
* New Yorkeko Zientzia Akademiako kide atzerritarra (1977).
* Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako kide atzerritarra (1978).
* Estatu Batuetako Zientzia Akademia Nazionaleko kide atzerritarra (1982).
* SESB Zientzien Akademiako ohorezko atzerriko kidea (1988).
* Academia Europaeako kidea (1988).
* Errusiako Zientzien Akademiako ohorezko atzerriko kidea (1991).
* Ukrainako Zientzien Akademiako atzerriko kidea (1991).
* Ohorezko Legioaren Ordena Nazionaleko Ofizial Handia (2008).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Severo Ochoa Fundazioa
* Víctimas del efecto Matilda. Rosalind Franklin y Marianne Grunberg-Manago damas del ADN (podcast)
Birutė Žilytė-Steponavičienė

**Birutė Janina Grasilda Žilytė-Steponavičienė** (Nainiškiai, 1930eko ekainaren 2a – Vilnius, 2024ko azaroaren 3a) lituaniar marrazkilari, irudigile, margolari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Žilytė-Steponavičienė Nainiškiain jaio zen 1930eko ekainaren 2an. 1956an Estatuko Arte Institutuan lizentziatu zen (gaur egun Vilniusko Arte Akademia). 1963tik 1987ra Čiurlionis Arte Eskolan irakatsi zuen.

2024ko azaroaren 3an hil zen, 94 urte zituela.

## Lan nabarmenak 
1969-1972 urteetan, senarrarekin elkarlanean, 12 mural sortu zituen Naujieji Valkininkaiko Pušelė haurrentzako sendategian. 2015ean mural horiek Lituaniako Kultur Ondarearen Erregistroan sartu zituzten.

1969an Urrezko Sagarra saria jaso zuen Bratislavako Haur Liburuen Ilustrazio Bienalean, Janis Rainisen *Aukso sietelis* poesia liburuaren 1967ko ediziorako egindako ilustrazioengatik.

1971n Lituaniako Sobietar Errepublika Sozialistaren Estatu Saria irabazi zuen Aldona Liobytėren *Pabėgusi dainelė* eta *Pasaka apie narsią Vilniaus mergaitę ir galvažudį Žaliabarzdį* liburuetarako egindako ilustrazioengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monzóngo gaztelua

**Monzóngo gaztelua** jatorri musulmaneko gaztelu-gotorlekua da, Monzónen (Huesca) kokatua. Tenpluko Ordenaren mende egon zen garaian izan zuen garrantzi politiko handiena, baina leku geografiko estrategikoan kokatu zutenez eta konkistatzeko zaila zenez, interes belikoko lekua izan da X. mendetik XX. mendera lurraldean gertatutako gerra guztietan. Gaur egungo gazteluak 1000 urte inguruko erabilera erakusten du, baita garai hartako arkitektura militarraren isla ere, batez ere Tenpluko Ordenak eta Aro Modernoko arkitektura militarrak garatutakoa.

## Historia 
Jatorri arabiarrekoa (X. mendea) kristauen eskuetara igaro zen 1089an, Antso V.ak herria konkistatu zuenean. 1143an gaztelua Tenpluko ordenari laga zitzaion eta harresiak, dorreak, zalditegiak, jangela eta logelak gehitu zitzaizkion. Jakue I.a erregea tenplarioek babestutako gotorlekuan bizi izan zen haurtzaroan.

1309an, Ordena desegiteko agindua eman zutenean, Jakue II.aren gudarosteak gaztelua setiatu zuen, menderatzen zuen arte.

Segalarien Gerran, bi setio jasan zituen. 1642an eta 1643an, errege tropek abenduaren 5ean behin betiko hartua izan zelarik.

Gotorlekuak garnizioak izaten jarraitu zuen XIX. mendera arte, eta horrek bere harresi eta defentsen bilakaera logikoa eragin zuen. Behin betiko kanpoaldea XVIII. mendekoa da. Espainiako Independentzia Gerran, Suchet mariskalaren tropa frantsesek hartu zuten, eta 1814ko otsailaren 15ean askatu zuen Copons jeneralaren Espainiako Armadak, Juan Van Halen espainiar militar eta abenturazaleari zor zitzaion amarru bati esker. Juan Van Halen teniente jenerala izan zen gero, eta prozedura beraren bidez lortu zuen espainiarrek Lleida hartzea, 14an, eta Mequinenza, 12an.

2017an bertan zaharberritze-lanak egin zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opel Vivaro

'***, Opel markaren furgoneta modelo bat da. 1980tik ekoitzitzen da. Erresuma Batuan **Vauxhall Vivaro*' izendapena du.

* Opel Vivaro A furgoneta 2001-2014 artean ekoitzi zen eta Renault Trafic modeloaren 2. belaunaldian oinarritzen zen.
* Opel Vivaro B furgoneta 2014-2019 artean ekoitzi zen eta Renault Trafic modeloaren 3. belaunaldian oinarritzen zen.
* Opel Vivaro C furgoneta 2019tik ekoitzitzen da eta Citroën Jumpy modeloan oinarritzen da.
Karel Hynek Mácha

**Karel Hynek Mácha** ( ahoskatua; Praga, 1810eko azaroaren 16a – Litoměřice, 1836ko azaroaren 5a) txekiar olerkari erromatikoa izan zen.

Latina eta alemana ikasi zituen eskolan eta zuzenbidea Pragako Unibertsitatean. Garai hartan antzerkian ere aritu zen eta Eleonora Šomková ezagutu zuen. Biek seme bat izan zuten ezkontzatik kanpo. Bidaiatzea eta mendira igotzea gustatzen zitzaion, eta ibiltari amorratu bat. Zuzenbideko azterketak prestatzeko eta poesia idazteko Litoměřicen kokatu zen.

Sute bat itzaltzen lagundu ondoren hil zen, Eleonorarekin ezkontzeko eguna baino egun bat lehenago.

Macháren lana ez zen estimatua izan poeta bizirik zegoela, eta 1850eko hamarkadan aurkitu zen berriro. *Máj* («Maiatza») txekierazko poema onenetakotzat jotzen da orain.

Zirriborro autobiografikoak, *Cikáni* («Ijituak») eleberria, olerkiak, *Italiara egindako bidaia baten egunkaria* eta *Egunkari sekretua* ere idatzi zituen.

## Kanpo estekak
Burdinazko zubia (Logroño)

**Burdinazko zubia** Ebroren gaineko zubia da, Logroñon dagoena, Errioxako Autonomia Erkidegoan. Hiri horretan Ebro ibaia zeharkatzen duten lau zubietatik antzinakoena da. 1882an inauguratu zuten, eta 330 metro luze da.

## Historia 
1871ko urtarrilaren 11n, uholde handi batek erabat hondatu zuen Logroñoko Erdi Aroko harrizko zubia. Horren ostean, behin-behineko konponbide gisa, gabarra bat erabiltzen zen Ebro zeharkatzeko. 1880ko irailaren 1ean, tragedia gertatu zen: Valentziako infanteria erregimentuko bi batailoi ibaia gurutzatzen ari zirelarik, gabarra irauli zen, eta 90 soldadu itota hil ziren.

Hondamendi hori gertatu ondoren, Espainiako presidente Práxedes Mateo Sagastak berak sustatu zuen zubi berri baten eraikuntza. Fermín Manso de Zúñiga ingeniariak egin zuen proiektua, eta lana Maquinista Terrestre y Marítima de Barcelona enpresari esleitu zitzaion, 909.837,46 pezetako aurrekontuarekin. 1881eko abuzturen 5ean hasi ziren eraikitzen, eta hurrengo urteko abenduaren 18an inauguratu zuten. 

## Ezaugarriak 
Burdinazko zubiak 330,85 metroko luzera dauka. Harlanduzko bi estribu ditu bazterretan, eta zilindro formako hamar zutabe pare. Zutabeak burdina ijeztuzkoak dira, hormigoi hidraulikoz eta adreiluz beteak, eta goiko errematea harlanduzkoa da.  

Estribu eta zutabeetan bermatzen dira zubiaren luzetarako 11 atalak, burdinazko habe saretadunez osatuak. Zutabeen arteko argia 30 metrokoa da, eta taulak 11 metroko zabalera dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nike Wagner

**Nike Wagner** (Überlingen, Konstantzako aintzira, 1945eko ekainaren 9a) Weimarko antzerki eta arte jaialdiko zuzendaria da baita Bayreutheko Jaialdiaren laguntzailea ere, non bere birraitona Richard Wagnerren operak antzezten diren.

## Bizitza 
Wieland Wagner antzerki zuzendariaren eta Gertrud Reissiger koregrafoaren alaba da, Franz Liszten hereniloba ere bada. Weimarko jaialdiak *Pelerinages* du izena, musikariaren obra bat gogora ekarriz.

Berlinen bizi da, hainbat libururen egilea da, eta, bere garaian, bera izan zen faboritoa jaialdiaren zuzendaritza oinordekotzarako.

Jean Launayrekin ezkonduta lehenik, eta Jürg Stenzl musikologoarekin gero, alaba bat du: Louise Launay.

## Argitalpenak 
* Wagner, Nike. *The Wagners: The Dramas of a Musical Dynasty*, Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 2001.
* *Geist und Geschlecht: Karl Kraus und die Erotik der Wiener Moderne*, Frankfurt am Main, Suhrkamp, 1982.
* *Mann, sei nicht so hysterisch*, Munich, Matthes und Seitz, 1991.
* *Wagner-Theater*, Frankfurt am Main, Insel-Verlag, 1998.
* *Traumtheater: Szenarien der Moderne*, Frankfurt am Main, Insel-Verlag, 2001.

## Ikus, gainera 
** Cósima Wagner
** Isolde Wagner
** Verena Wagner
** Katharina Wagner
** Eva von Bülow
** Winifred Wagner
** Eva Wagner-Pasquier
** Blandine von Bülow
** Daniela von Bülow
** Minna Wagner
** Gudrun Wagner

## Kanpo estekak
Ramón María Narváezen bigarren gobernua

**Ramón María Narváezen bigarren gobernua**, 1846ko martxotik apirilera arte, oso laburra izan zen, eta aste batzuk baino ez zituen iraun. Aldi labur horretan, Narváez bere boterea sendotzen eta Espainiako egonkortasun politikoa mantentzen saiatu zen. Hala ere, bere agintaldia 1846ko apirilaren 2an Lugoko matxinadak eten zuen, Miguel Solis y Cuetos koronelak gidatua. Matxinada hau, Solisen altxamendua bezala ezagutzen dena, berehala zapaldu zuten gobernuaren tropek, baina garaiko tentsio politiko eta sozialak islatu zituen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Minna Wagner

**Minna Wagner**,sortzez **Christine Wilhelmina Planer** (Oederan, Chemnitz inguruan, Saxonia, 1809ko irailaren 5a - Dresden, 1866ko urtarrilaren 25a) alemaniar aktorea izan zen, Richard Wagner konpositorearen lehen emaztea.

## Biografia 
Bere familia Dresdenera joan zen bizitzera eta hamabost urte zituela Natalie alabaz erditu zen, Ernst Rudolf von Einsiedel kapitainarekin izandako harreman baten ondorioz. Bizitza osoan, Minnak Natalie bere ahizpa gaztea zela esan zuen.

1833an Minna Planer aktoreak Bad Lauchstadten ezagutu zuen Richard Wagner, handik hilabete batzuetara Magdeburgon orkestraren zuzendari izendatu zutena. 1836an ezkondu ziren, eta urte horretan Wagner-ek *Maitatzeko debekua* (*Das Liebesverbot*) opera estreinatu zuen. Königsberg-era joan ziren bizitzera, non Minnak antzezten zuen eta senarra orkestra-zuzendaria zen, baina antzokiak porrot egin zuen.

Wagnerrek eta Minnak Dresdenera jo zuten. Minna aktore lanetan aritzen zen, baina Wagnerren jelosiak bere ibilbidea eten egin zuen. Handik urtebetera Rigan kokatu ziren, baina hartzekodunek berriro behartuta, bikoteak Ternuara ihes egin zuen belaontzi batean, eta Baltikotik Boulogne Sur Mer aldera abiatu zen, non Giacomo Meyerbeer ezagutu zuten. Ihesaldian, Minna haurdun zegoen eta galdu zuen eta ez zuen seme-alabarik izan berriro.

Minnak senarraren desleialtasunak jasan zituen, azkena Mathilde Wesendonckekin, eta horrek dibortzioa eragin zuen. Lagun bati idatzi zion gutun batean: «Jeinu izateak bastardo izateko eskubidea ematen al dizu?» (“Hat ein genialer Mann das Recht auch ein Schuft zu sein?”).

Laudanoarekiko menpekotasuna zuela uste da, eta horregatik hil zen enbolia baten ondorioz, 1866an, Dresdenen. Richard Wagner Marseillan zegoen une horretan, baina ez zen hiletara joan; 1865etik Cosima Liszt-ekin nahasita zegoen, eta 1870ean ezkondu zen harekin.

## Fikzioan 
*Magic Fire* (1955) filmean, Yvonne De Carlo aktore kanadarrak jokatu zuen Minnaren rola.

## Ikus, gainera 
** Cósima Wagner
** Isolde Wagner
** Verena Wagner
** Katharina Wagner
** Eva von Bülow
** Winifred Wagner
** Eva Wagner-Pasquier
** Blandine von Bülow
** Daniela von Bülow
** Nike Wagner
** Gudrun Wagner

## Bibliografia 
* Gutman, Robert, Richard Wagner, Der Mensch, sein Werk, seine Zeit, Wilhelm Heyne Verlag, München, 1989.
* Sven Friedrich (Hrsg. ): Richard Wagner; Werke, Schriften und Briefe, Directmedia, Berlin 2004.
* Martin Gregor-Dellin: *Richard Wagner – Mein Leben*. List, München 1994, ISBN 3-471-79153-1.
* Hanjo Kesting: *Richard Wagner – Briefe*. Piper, München 1983, ISBN 3-492-02829-2.
* Sibylle Zehle: Minna Wagner, eine Spurensuche. Hoffmann und Campe, Hamburg 2004, ISBN 3-455-09439-2

## Kanpo estekak
Kapitaintza jeneralaren jauregia (Burgos)

**Kapitaintza jeneralaren jauregia**, Espainiako Burgos hirian dagoen jauregi bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan. Espainiako VI. Eskualde Militarraren egoitza izan zen.

## Historia 
1907ko abuztuaren 10ean inauguratu zen eta Espainiako Armadaren jabetzakoa da.

Espainiako Gerra Zibilan zehar, bertatik Francisco Franco diktadoreak eststu kolpearen burua izendatua izan eta aldarrikapena egiteagatik ezaguna da.
Eva Wagner-Pasquier

**Eva Wagner-Pasquier** (Oberwarmensteinach, Alemania, 1945eko apirilaren 14a) alemaniar antzerki-enpresaburu  da, 2009 eta 2015 urteen artean Bayreutheko Jaialdiaren zuzendarikidea, aitaren aldetiko Katharina Wagner bere ahizparekin batera.

## Bizitza 
Wolfgang Wagner eta Ellen Drexelen alaba, aitaren laguntzailea izan zen Zinemaldian 1967 eta 1975 artean. Wiener Staatsoper eta Londresko Covent Garden taldeetan postu bera lortu zuen. Municheko UNITEL enpresan exekutiboa izan zen 1984ra arte eta Aix-en-Provence, Houston Opera, Bastillako Opera, Metropolitan Opera eta Chatelet Antzokian programazioan lan egin zuen.

Eztabaida luzea izan zen ondorengotza lerroan: bere aitak Gudrun Wagner bigarren emazteari eta Katharina alabari egiten zien mesede, Eva Wagner-Pasquier eta Nike Wagner Wieland Wagnerren alabaren ordez. 2008an Gudrun bat-batean hil zenez, bi ahizpek Zinemaldiaren zuzendaritza hartu behar izan zuten.

Hirurogeita hamar urte bete zituenean zuzendaritzari uko egin zion eta aholkulari gisa geratu zen.

Yves Pasquier zinema ekoizle frantziarrarekin ezkonduta dago, eta seme bat dute: Antoine Amadeus Pasquier, 1982an jaioa.

## Ikus, gainera 
** Cósima Wagner
** Isolde Wagner
** Verena Wagner
** Katharina Wagner
** Eva von Bülow
** Winifred Wagner
** Blandine von Bülow
** Daniela von Bülow
** Nike Wagner
** Minna Wagner
** Gudrun Wagner

## Kanpo estekak
Mi camino es amarte

***Mi camino es amarte*** Nicandro Díaz Gonzálezek TelevisaUnivisionerako ekoitzitako telenobela mexikar bat da. Telenovela 2016ko Txileko «El camionero» telenobelan oinarrituta dago. Las Estrellas 2022ko azaroaren 7tik 2023ko martxoaren 12ra arte emititu zen.

Susana González, Gabriel Soto, Mark Tacher eta Ximena Herrera aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Susana González: Daniela Gallardo
* Gabriel Soto: Guillermo «Memo» Santos Pérez
* Mark Tacher: Fausto Beltrán
* Ximena Herrera: Karen Zambrano
* Sara Corrales: Úrsula Hernández
* Mónika Sánchez: Amparo Santos Pérez
* Sergio Reynoso: Humberto Santos
* Leonardo Daniel: Eugenio Zambrano
* Fabián Robles: Aarón Peláez
* Alfredo Gatica: César Ramírez
* Camille Mina: Isabella Beltrán Gallardo
* André Sebastián González: José María «Chema» Hernández Santos
* Ara Saldívar: Jesusa «Chuchita» Galván
* Julián Figueroa: Leonardo Santos Pérez
* María Prado: Nélida
* Araceli Adame: Berenice García
* Karla Esquivel: Gabriela «Gaby» Hernández
* Rodrigo Brand: Juan Pablo «Juanpa» Gallardo
* Diana Haro: Guadalupe «Lupita» Hernández
* Carlos Said: Sebastián Zambrano
* Alberto Estrella: Macario Hernández

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loubna Benhadja

**Loubna Benhadja** (Blida, 2001eko otsailaren 11) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Lertsundiren gobernua

Federico Roncaliren gobernuaren krisiaren ondorioz, erreginak Francisco Lertsundi teniente jeneralari agindu zion gobernua osatzeko.

Kabinete berriko kideen artean Pedro Egaña zegoen, Agintaritza ministerioan zegoena. Egaña erreginaren amaren, Maria Kristina Borboikoa, kolaboratzaile estua izateak gobernuaren aurkako kritikak eragin zituen, bai eta aurrerakoien aldetik Erregeorde izan zenaren aurkakoak ere, Elisabet II.a alabaren erabaki politikoak eragiteko eta kontrolatzeko konspirazio-eginkizuna ematen baitzioten.

Maria Kristina 1844an itzuli zen, erregeordetza (1833tik 1840ra) Esparteroren eskuetan uztera behartu ondoren ezarri zioten erbestetik. Erregina ama, orduan, Madrilen jarri zen bizitzen alabaren politika kontrolatzen saiatzeko, eta, bigarren senarrarekin batera, gatzarekin eta trenbidearekin lotutako negozioei ekin zien -horietan ere parte hartzen zuen Narvaek-. Garai hartan esan zen «*ez zegoela Erregina amak interesik ez zuen industria-proiekturik*». Ondorioz, Maria Kristinak herriaren antipatia handiagoa lortu zuen -bere yeranak bizitua- eta, azkenik, herrialdetik kanporatua izan zen 1854an. Gainera, Gorteek aurrez emandako biziarteko pentsioa kendu zioten.

Barne-politikan, Gorteak itxita egon ziren Lersundiko gobernu osoan. Lau hilabeteren ondoren, programarik ezak eta sektore moderatu guztiak pozik uzteko pentsatutako politika zalantzagarriak Gobernua dimititzera behartu zuten.

Lersundiren dimisioaren ondoren, Luis José Sartorius izango litzateke gobernu berria osatzeko arduraduna.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Mustapha Bennacer

**Mustapha Bennacer** (1977ko uztailaren 27a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rothschild komandoa

thumb|250px|Gernika Batailoiaren egungo errekreazioa.

**Rothschild komandoa** EAJk 1945ean sustatutako talde militar txiki bat izan zen. Taldearen kideak kontu handiz aukeratu eta trebatu ziren ekintza arriskutsu edo zailetarako. Paristik 30 kilometrotara Cernay-la-Ville herrian zegoen Vaux-de-Cernayko abadian prestatu ziren; eraikin hori 1873an Charlotte de Rothschildek erositakoa zen. Euskaldunez osatutako mota honetako unitate bakarra izan zen. Aliatuen presioen ondorioz Madrilgo Gobernu frankistaren erortzea espero zen, eta gizon horiek izango ziren Euskal Herrian ordena publikoa mantentzeko arduradunak. Sei hilabetez Estatu Batuetako Gobernuko langile bihurtuko ziren gudari haiek eta Office of Strategic Servicesko elite-irakasleek Parisetik gertu eman zieten prestakuntza sekretuan 114 kideri. Sabotajeak egiteko eta nazien erresistentziari aurre egiteko matxinada-teknikak irakatsi zizkieten.. Unitateko kideak Gernikako beteranoak, Euzko Nayako kideak eta Britainia Handitik etorritako "gerrako haurrak" ziren. Denek sinatu zuten kontratu baten arabera, sei hilabetez Estatu Batuetako Gobernuko langile bihurtuko ziren, eta erabateko diskrezioa gordetzeko konpromisoa hartu zuten. Warner komandantearen eta, ondoren, Basset komandantearen agindupean, dozena bat irakasle adituk prestakuntza militar zehatzena eman zien: borroka-arteak, kartografia, lehergailuen erabilera, arma modernoenen erabilera, etab. Baina Truman administrazioaren interes faltak zapuztu egin zuen operazioa. Uztaileko bigarren hamabostaldian desegin zen unitatea. Beteranoetako batzuk EAJko segurtasun-aditu gisa aritu ziren Espainain zein Frantzian edo ETAko lehen instruktoreen artean agertu ziren.

Uztailaren 8an taldea desegin zen Ameriketako Estatu Batuek egokia ikusten zutelako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Mikel Rodríguez Álvarez(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mikel_Rodr%C3%ADguez_%C3%81lvarez):"El caso de los comandos vascos", Euskonews & Media 99.zbk. (2000/11/10-17).]  
* :Iker Rioja: "Airedale: una organización paramilitar vasca al servicio de Estados Unidos", elDiario.es aldizkari digitalean, 2017/08/05.
Carola Ortiz

**Carola Ortiz Rodó** (Terrassa, Bartzelona, Katalunia, 1986ko martxoaren 15a) bartzelonar musikagilea, abeslaria eta klarinete-jolea da, Jazz, kantu, folklore eta munduko musiken eszenetan lan egiten duen musika konpositore eta ikertzailea.

## Bizitza 
1986ko martxoaren 15ean jaio zen Bartzelonako Terrassa herrian. Aita jazz musikaria eta ama antzerki munduari lotua dago. Bartzelonako jazz, flamenko, musika brasildar eta folklore argentinarreko musikariak biltzen dituen lanak bi izendapen ditu: “Ahots Jazz Album Onena” eta “Debuteko Album Onena” New Yorkeko Independent Music Awards (IMAs) sarietan (2017).

2017an “India International Guitar Festival” (Kalkuta) jaialdian parte hartzera gonbidatu zuen Debashish Bhattacharya musikariak. Esperientzia horren ondorioz, Carolak Anandi Bhattacharyaren (musikariaren alaba) lehen albumean parte hartu zuen, “*Joys Abound*” izenekoan, eta bertan Carola Ortizek konposatu eta interpretatutako “*Flor de Pluja*” kanta sartu zen. Esperientzia horrek Indiako kultura musikalarekin duen harremanaren hasiera izan zen, bere bigarren diskoa inspiratu zuena: *Spirala* (2018). Bartzelonako, Berlingo eta Indiako eszenetako musikariek hartu zuten parte album horretan.

2021ean argitaratu zuen osorik katalanez abestutako lehen diskoa: Pecata Beata (Segell Microscopi, 2021). Lan berri horretan, Egarense artistak, Montserrat Abelló, Mercè Rodoreda, Víctor Català, Carme Guasch eta Anna Gual idazle katalanen poema bilduma bati musika jarri zion, besteak beste, bere bertsoen bitartez, bere herriko emakumeen unibertsoa ospatzeko, eta *Nuvól* kultur aldizkariaren Calandria saria irabazi zuen. 

2023an *Cantareras* izeneko diskoa kaleratu zuen, elektronikarekin, jazzarekin eta Erdi Aroko tresnekin garaikidetasunez errebisionatutako folklore iberiarreko abestiak bildu zituena. Eliseo Parra, Xabier Diaz eta Adufeiras de Salitre eta Rosario La Tremenditaren kolaborazioa du diskoak. 

Antzerkiari dagokionez, "*El Curiós Incident del Gos a Mitjanit*" lanean klarinetista (2016) eta “*e.v.a*.” lanean abeslari nagusi (2017) hartu zuen parte, lan biak Marco Mezquidak konposatutako eta Julio Manriquek zuzendutako musikarekin.

Estatu mailan, Joan Albert Amargos, Lluís Vidal, Xabier Díaz, Refree, Marco Mezquida eta Rocío Márquez flamenko-kantariarekin lankidetzan jardun du, eta “*Los Moussakis*” (Balkanetako jazz eta musika tradizionala) eta Coetus (perkusio iberiarreko orkestra) taldeetan parte hartu du. Gainera, “Gràcia Territori Sonor” elkarteko artista egoiliarra izan da, Victor Nubla musikari eta idazleak gonbidatuta.

2020ko urtarrilean, Carolak bere musika Ipar Amerikan aurkeztu zuen, besteak beste, New Yorkeko “4th Mediterranean Jazz Festival” jaialdian parte hartuz. Urte bereko otsailean, Indian zehar bira luze batean parte hartu zuen “The Crossover Project” proiektua aurkeztuz Charu Hariharan abeslari eta perkusionista indiarrarekin batera.

## Diskografia 
### Bakarka 
### Kolaborazioak (hautaketa) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak