Helena Benítez de Zapata

**Helena Benitez Trejos de Zapata** (Riosucio (Caldas), 1915eko ekainaren 26a-Cali, 2009ko ekainaren 5a) kolonbiar irakasle, idazle, kazetari, konpositore, politikari eta giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. 1955ean Kolonbiako lehen alkate izendatu zuten.

## Bizitza 
1915eko ekainaren 26an jaio zen Riosucion, Kolonbiako Caldas departamenduaren mendebaldean dagoen udalerrian. Edelmira Trejos eta Manuel Benítezek osatutako familia ugariaren laugarren alaba izan zen. Aita Riosucio herriko merkatari oparoa zen, Alderdi Kontserbadoreko politikari aktiboa eta kazetaria. Bere ama oso emakume erlijiosoa zen, eta eragin handia izan zuen berarengan komentu batean sartzeko. Txikitatik trebeziak eta musikarako, kanturako, irakaskuntzarako eta kazetaritzarako zaletasuna erakutsi zituen. 

1932an, *Vicentinas ahizpen* komentuan sartu zen erlijioso, **sor Blanca** izenarekin. Ahizpa horiek Riosucioko Andereñoen Goi Mailako Eskola Normala gobernatzen zuten.  Han, Kolonbian graduatutako lehen irakasleen artean sartu zen. Hiru urtera erretiratu egin zen magisteritzan aritzeko. Irakasle izan zen Caldas Handiko zenbait udalerritan, hala nola Quinchía, Anserma, Belén de Umbría, Pereira eta Manizales.

Ansermanuevoko irakasle zela, Jorge López Santacoloma ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1940an. Ezkontza horretatik jaio ziren bere lau seme alaba, Jorge Ivan, Olga Victoria, Omar (goiz hil zen) eta Alba Lucia. Manizalesen finkatu ziren, eta han jarraitu zuen irakasten. 1949an, bere lehen senarra hil zuten garai hartako indarkeriaren ondorioz. Tragedia horren ondorioz, bere lehen bi abestiak idatzi zituen. 1951n, bigarren aldiz ezkondu zen Jose Zapatarekin, eta harekin izan zuen alaba, Maria Elena. 1958an, familia Calira joan zen bizitzera, eta han igaro zuen bere bizitza eta ibilbide profesional eta artistikoa.

85 urterekin, bere osasunaren gainbehera hasi zen, zahartzaroko dementziarekin, nahiz eta bere jai izpirituari eta bere alaitasunari esker bere bizitzaren amaierara arte parte hartu ahal izan zuen betidanik ezaugarritzat izan zuen jarduera sozial bizian. Calin hil zen 2009ko ekainaren 5ean, 94 urte bete baino pixka bat lehenago.

### Kazetaria 
1948an "*La Patria"* egunkarian idazten hasi zen eta Radio Manizalesen lan egin zuen, bertan *Radio Revista Educación* irratsaioa zuzentzen zuen. Horrela, Caldas-eko lehen emakumezko kazetari profesionala bihurtu zen. Calin, "*La Voz de Cali"*, "*La Voz del Río Cauca"* eta "*Radio Libertador"* bezalako tokiko irratiekin lotu zen; El País, Occidente eta El Pueblo egunkarietan ere idatzi zuen.

### Alkatetza 
1954an, Gustavo Sierra Ochoa Caldaseko gobernadorearen Hezkuntza Idazkaritzan lan egiten zuen. 1955ean, gobernadoreak Riosucio udalerriko alkate izendatu zuen, indarkeria handiko garai batean. Herrialde horretan postu hori bete zuen lehen emakumea izan zen, baina batzuk ez daude ados izendapenaren zilegitasunarekin, Gustavo Rojas Pinillaren diktadurapean gertatu baitzen. Baina, oro har, onartzen da, objektiboki eta orduan indarrean zegoen 1886ko konstituzioaren esparruan, Kolonbiako historiako lehen emakume alkatea izan zela. 1988. urtera arte ez zen alkatetzak hauteskundeen bidez askatasunez izendatu. Lehen, errepublikako presidenteak gobernadoreak izendatzen zituen eta, aldi berean, departamentuetako lehen agintariek alkateak izendatzen zituzten.

1955etik 1957ra izan zen alkate, eta Rojas Pinilla diktadorea erori baino egun batzuk lehenago utzi zuen kargua. Alkate izan zen bitartean hezkuntza eta kultura lehenetsi zituen, kultur ekitaldiak eta kirol jarduera inklusiboak sustatuz. Eskolak eraiki eta hobetu zituen, hirira sartzeko bideak konpondu zituen eta Ingrumako muinoan eustorma bat eraiki zuen. 

### Aktibismoa 
Manizalesen eta ondoren Calin, emakumearen eskubideen aldeko mugimendu eta ekintzen buru izan zen, eta alderdi hori gehiago ikusi zen kazetaritzatik Riosucioko alkate kargutik baino. Militante kontserbadorea izateak ez zion eragotzi Batzorde Nazional Femeninoan sartzea, besteak beste, Esmeralda Arboleda, Josefina Valencia de Hubach, Maria Teresa Arizabaleta, Ofelia Uribe eta Alegria Fonseca emakumeekin. Erakunde honek Gustavo Rojas Pinillaren diktaduran emakumearen eskubideen alde eta emakumeen botoa lortzearen alde borrokatu zuen. Helena izan zen bere ordezkaria Caldasen. Garai hartako Kolonbian emakumeek ez zuten eskubiderik ezta beren ondasunak administratzeko ere. Legearen arabera, ez ziren gai konpromisoak edo negoziazioak hartzeko ordezkari bat gabe. Ordezkari hori aita edo senarra izan ohi zen, ezkongabe edo ezkonduta zeuden. Azkenik, 1957ko abenduaren 1ean, Fronte Nazionalaren jaiotza kontsultatzen zuen plebiszituan, emakumeek bozkatzea lortu zuten. 

### Konpositorea 
Gaztetatik gitarra eta pianoa jo eta abestu egiten zuen. *Las Zagalas* abesbatzak Codiscos diskoetxearentzat interpretatutako "*Ecos Navideños*" izeneko gabon kanten LPa izan zen konpositore gisa egin zuen lehen diskoa. Sonolux bezalako beste diskoetxeekin abesti horietako gehiago grabatu zituen egile gisa. Bere bizitzan zehar hirurogeita hamar bals, bolero, balada eta abar baino gehiago konposatu zituen. eta hil baino lehentxeago arte jarraitu zuen horretan: gertuko oroimena galdua zuen arren, goizero pianoaren aurrean esertzen zen melodiak ateratzera. Helenita Vargasen ibilbideko bultzatzaile handienetako bat izan zen eta beste artista askoren lanetan ere asko lagundu zuen. *Las Seis* ahots-taldearen sortzaileetako bat izan zen, eta Kaliko goi-gizarteko jendeak ongintzako funtzioak egiteko antolatutako *Circo de Variedadesen* sorreran parte hartu zuen.

1970eko hamarkadatik aurrera hasi ziren agertzen bere kanta handiak, hala nola, "*Búscame", "La Vida en estaciones", "Desilusión", "Si no te vuelvo a ver" edo  "Amor en vacaciones"*. Fausto, Helenita Vargas, Olimpo Cárdenas eta Billy Pontoni, besteak beste, kantagintzako lagunek interpretatu zituzten horietako asko. Zezen plazekiko eta bertako giroarekiko lilurak bultzatuta, Manizalen Feriari eskainitako pasodoblearen konpositorearekin kolaboratu zuen. Ondoren, Caliko Cañaveralejo plazan zezenketa batean parte hartzen ari zirela, ahizpak bere feriari ereserkia egiteko iradoki zion, eta horrela sortu zuen "*Feria de Cali"* pasodoblea, horretarako antolatutako lehiaketan parte hartu eta irabazi zuena. Cañaveralejoko plazan egiten diren zezenketetan entzuten den  soinu ederra . Riosucio bere jaioterrirako pasodoble bat ere idatzi zuen.

## Liburuak 
Lau liburu idatzi zituen:

* "*Mi vida en estaciones*" (1987). Autobiografia.
* *"Carmen la loca"* (1995).
* *"Del paraíso al infierno" ("Paradisutik infernura")* (1996).
* *"Marinela"* (2010). Hil osteko obra gisa argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak