Euskaldunak Argentinan (Otaño)

[thumb|[Pello Mari Otaño]]
***Euskaldunak Argentinan*** izenburuarekin ezagutzen dira Pedro Mari Otañoren 22 bertsoko sorta, 1910ean idatzi zituenak. Zortzikoa, dantza eta abestia da. Konpas berezi bat da, 5/8koa, azentuazio bereizgarria duena. Otaño hirutan bidaiatu zuen Argentinara (1875-1879, ?-1890, eta 1898-1910) eta bere azken bertsoak 1910ean espainiarrekiko independentziaren mendeurrena ospatzen ari zen Argentinari berari eskaini zizkion Pello Mari Otañok, nahiz bera lan hori argitaratuta ikustera ez zen iritsi. ***Euskaldunak Argentinan*** bertso hauek ildo horretakoak dira.  
thumb|*Alkar* olerkien bilduma (1904). 1934ko edizio hau familiak erabiltzen zuena da.

*Elizanburu-Etxahun-Otaño* albumean 2001ean Xabier Letek kantu hau grabatu zuen *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan Joan Batista Elizanbururen, Etxahun Barkoxeren eta Pedro Mari Otañoren bertsoak bildu zituen, doinu herrikoiekin abesti bihurtuta. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte.  CD gisa plazaratu zen. Diskoan Otañoren sei bertso sorta hauek sartu zituen Letek:

# "Euskaldunak Arjentinan" 07:26 (Doinu herrikoia)
# "Limosnatxo bat" 05:43 (Doinu herrikoia)
# "Txepetxarenak" 05:38 (Doinu herrikoia). 
# "Ameriketatik bueltan" 04:29 (Doinu herrikoia)
# "Aita-semeak" 05:19 (Doinu herrikoia)
# "Amerikako panpetan" 05:29 (Doinu herrikoia)
Patxi Bisquertek zuzendutako *Ombuaren Itzala* filmean ere azaltzen dira bertso hauek.

## Bertsoak 
Guztira 22 bertso dira, hauek dira horietako zortzi:
:
Zer gertatzen da Buenos Airesen
zer Arjentina guztiyan?
Zeri zor zaio alaitasun au
gure bigarren erriyan
ta gure seme euskalkumeak
jaio ziraden tokiyan?
A, nola denok ez pozkidatu
gaur ospatzen den eunkiyan!

Orain eun urte zen maiatzaren
ogei ta bigarrenguan,
nola erri au besteren menpe
txit aspertuba zeguan,
bertako seme ausarditsuak
batzarrean “kabilduan”
bildu ziraden, menpetasunak
astindutzeko asmuan.

Erregeordeko edo virreya
Españaren aurkeztari
Cisneros jauna aurkitutzen zan
lur hauetan agintari,
ta gizon bortitz bioztsu aiek
esan zioten berari:
“Jauna, loturak kentzera gatoz
gu sortu giñen lurrari”.

Ala gizonak, nola erriyak,
denok dakigun moduban,
geldi-geldika azipuruba
iristen duten orduban
nagusi edo jaberik beintzat
ez dute nai inguruban:
libertaderik gabe ez dago
aurrerapenik munduban.

Ez Arjentinan bakarrik, baizik
beste dierri askotan,
txit jakiña da euskal semeak
Amerika zabal ontan
beren ekintzaz mirarizturik
nola dauzkaten abotan;
au ikusirik postutzen gera
gu bein baiño geiagotan.

Orain eun urte ta askoz geroztik
jatxi zirenak lurpera
burubak jaso ta begiratu
al balezate onera
gaur ez luteke sinistatuko
au dela lur ura bera,
zergatik gauzak aldatu diren
arratsatik egunera.

Lengo eremu zakartsu asko
gaur jantzirik belar berdez
ikusten dira beteak zaldiz
abelgorriz ta artaldez;
bukaerarik gabe soroak
artoz, gariz, nai den alez
inguratubak, beren bordekin,
jauregiz eta etxaldez.

Len txabolikan etzen tokiyan
erri politen biziya
agertutzen da, sal-erosiko
etxe bikaiñez jantziya;
burnibideak alde denetan,
non-nai uri bereziya
ta Buenos Aires denen gaiñean
euskaldun batek asiya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak