Hira Devi Waiba

**Hira Devi Waiba** (Ambootia, Kurseong, Darjeeling, Mendebaldeko Bengala, 1940ko irailaren 9a - Kadamtal, Siliguri, Mendebaldeko Bengala 2011ko urtarrilaren 19a) Indiako folk abeslaria izan zen, nepaldar hizkuntzan, eta Nepalgo folk abestien aitzindaritzat hartzen da. Nepaldar abesti herrikoien erregina bezala ezaguna da.

Bere "Chura ta Hoina Astura" abestia inoiz grabatu den lehen Tamang Selo (Nepalgo folk musikaren genero bat) dela esaten da. Hira Devi Waiba da ''His Master's Voice* [Bere maixuaren ahotsa] diskoarekin (1974an eta 1978an) diskoak grabatu dituen folk kantari nepaldar bakarra. Nepalgo lehen folk abeslaria izan zen, All India Radio-rekin batera. Gainera, Music Nepal, Nepalgo musika etxe garrantzitsu batek grabatu zuen lehen artista musikala izan zen eta disko bat argitaratu zuen. Horren aurretik Music Nepal-ek konpilazio eta birmasterizatutako abestiak baino ez zituen kaleratu

## Bizitza eta musika 
Hira Devi Waiba Mendebaldeko Bengala-ko Kurseong-etik gertu dagoen Ambootia Tea Estate taldeko musikari familia batetik zetorren eta Nepalgo folk abeslari eta musikarien belaunaldi luze baten ildoko bat zen. Singh Man Singh Waiba (aita) eta Tshering Dolma (ama) gurasoengandik jaio zen. Ia 300 abesti herrikoi abestu ditu 40 urteko ibilbide musikalean. Bere kantu ibilbidea Radio Nepal-erako Kurseong-en hiru abesti grabatu zituenean hasi zen, 1966an. All All India Radio irratian lan egin zuen, Kurseong-en, 1963tik 1965era.

Waiba-ren abesti ezagunen artean *Phariya Lyaaidiyechan*, *Ora Daudi Jaanda* *eta Ramri tah Ramri* daude. Aitari egindako omenaldi gisa, Waiba-k SM Waiba International Music and Dance Academy ireki zuen bere etxean, Kadamtala-n, Siliguri-tik gertu, 2008an.

## Heriotza 
Hira Waiba 2011ko urtarrilaren 19an hil zen 71 urte zituela, bere etxean izandako sute istripu batean erredura zauriak jasan ondoren.

Waiba bere kabuz bizi zen Kadamtalako bere egoitzan, Siliguri kanpoaldean. Londresen eta Hong Kongen geratzen ziren 92 urteko ama eta bi seme-alabak, Navneet Aditya Waiba eta Satya Aditya Waiba, biak musikariak..

Goizeko 10ak aldera ezbeharra gertatu zenean, senideek adierazi zutenez, Waiba bakarrik zegoen etxean, zaintzailearekin..«Balkoiko loreontzi batean piztutako su baten kontra bizkarra emanda, jangaien zerrenda bat egiten ari zen zaintzailearentzat. Zeraman franelazko mantalak su hartu zuen. Zaintzailea sua itzaltzen saiatu zen, kanpoan sokan eskegitako jantzi bustiekin batuz baina alferrik, adierazi zuen senide batek.Bizilagunak Waiba-ren etxera joan ziren haren oihuak entzutean, eta NBMCHera eraman zuten, 2km-ra. Hango medikuek adierazi zutenez, %60ko erredurak izan zituen beheko gorputz-adarretan, sabelean, bularrean eta besoetan. 17:30ean hil zen.

## Alaba eta semearen omenaldia 
Hira Devi Waiba kondairaren omenaldi gisa, Satya Aditya eta Navneet Aditya Waiba seme-alabek berriro grabatu eta kaleratu zituzten bere single arrakastatsu batzuk 2016–2017an. Navneet-ek abestu eta Satya-k *'Ama Lai Shraddhanjali'' -[Amari omenaldia'] proiektua ekoiztu eta kudeatu zuen, hortik familiaren ondarea aurrerago mugituz.

Bikotea Nepalgo folk musika generoko artista bakarrak dira, eta Nepalgo benetako folk abesti tradizionalak abesten eta ekoizten dituzte, adulteraziorik eta modernizaziorik gabe, gehienbat Nepalgo musika tresna organikoak eta tradizionalak erabiliz.

Hong Kong-en bizi zen azafata ohia da Waiba, eta 2015ean hasi zuen bere ibilbidea folk musikan, ama hil ondoren.

Haien abestietan, gehienbat, Nepalgo gizarteko emakumeen gaiei, gatazkei eta zailtasunei buruzko hausnarketa egiten da“Nire jatorrizko folk musika konposizio guztietan, naturarekiko hurbiltasunaren elementuari eusten diot, zuhaitzak, ibaiak eta muinoak bezala”, esan zuen Waibak, 50 ikasle eta irakasleei zuzenduta Siliguri-n 2021eko irailaren 28an.«Belaunaldi gazteena inspiratu nahiko nuke, dagokigun sustraietara itzul dadin. Kantuek oroitzapen horiek ekarriko dituztela sentitzen dut», gaineratu zuen Waibak.

## Sariak 
* Hira Devi Mitrasen Purashkar saria eman zion Darjeeling-eko Nepali Akademiak 1986an, 
* Mitrasen Smriti Puraskar saria Sikkim-eko gobernuak 1996an, 
* Bhanu Academy Puraskar, Agam Singh Giri Puraskar saria 2001ean 
* Gorkha Saheed Sewa Samitiren biziarteko lorpenaren saria. Nepalgo gobernuak Gorkha Dakshina Bahu (Nepalgo zalduntza), Sadhana Samman eta Madhurima Phul Kumari Mahato saria eman zizkion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Navneet Aditya Waiba

## Kanpo estekak 
* 
* Hira Devi Waibaren abestiak
* 'Navneet Aditya Waiba | Aye Syangbo'
* 'Navneet Aditya Waiba | Phariya Lyaaidiyechan'
* 'Navneet Aditya Waiba | Chuiya Ma Hah | Dhan Naach Geet'
* 'Navneet Aditya Waiba | DHANKUTA - Gure Lahure anaientzat'
* 'Navneet Aditya Waiba | Jhilke Naachayko - Damphu Geet '