open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maliha Hamidou

**Maliha Hamidou** () (Tilimsen, Aljeria, 1942 -  Tilimsen,1959ko apirilaren 13a) militante nazionalista aljeriarra izan zen, Aljeriako gerran hila.

## Biografia 
### Familia, haurtzaroa eta ikasketak 
Maliha Hamidou Tilimseneko Bab-El-H'did aurzuean jaio zen. Aita El Hadj Abdelhamid zuen, Hadj Benaouda Hamidouren semea. Arabiera irakasten zuen. Sufismoa asko interesatzen zitzaion, eta bere liburuen artean Abi Medièneren (Sidi Boumediène) "Le bonheur éternel" (Betiereko zoriona) zegoen. Orientalisten Elkarteko kide izan zen. Smail Hamidouk dioenez, "Dar El Hadith-en erakunde iraultzailean parte hartzen zuten gazteak ezagutu zituen, zeinen izenak bertako beheko solairuko marmolean grabaturik aurki daitezkeen. Maliha Dar El Hadith-en sentimendu nazionalistaz busti zen". "Z 'Hor Maliharekin harremanetan jarri zenean, berak onartu egin zuen eta etxera joan zen gure amari kontatzera. Eta amak ere onartu zuen Malihak iraultzan parte hartzea. Rabéa, gure anaiordeak, Maliharen isilmandataria zenez, bazuen horren guztiaren berri,  baina ez zion utzi *fidaa* operazioetan parte hartzen".

Garai hartan piztu zitzaion joera iraultzailea: gaztea izan arren, Tilimsen-eko mendialdeko Sidi Chaker sektoreko zelula borrokalariaren idazkari izan zen. Bere eginkizuna informazioa biltzea eta tropa kolonial frantsesen mugimenduak zelatatzea zen.

Maliha Hamidou gazteak, *Rachida* gerra-ezizenarekin, edozein arrisku pasatzeko prest eta beti ere motxilan pistola bat zuela, gerra garaian Aljeriako herri eta hirietan izan ziren atentatuetan parte hartu zuen. 

### Atxiloketa eta heriotza 
1959ko apirilaren 13an, goizaldeko ordu batean, DST (Direction de la Surveillance du Territoire) inteligentzia-zerbitzuak atxilotu zuen. Hurrengo egunean, amak gorputegira joan zen alaba identifikatzera eta hilotza balaz josita eta tortura seinaleekin aurkitu zuen. Maliha Hamidouk 17 urte besterik ez zuen. Cheikh Senouci-ko hilerrian ehortzita dago, Tilimsen-en. 

## Esker onak 
Tilimsengo nesken institutuari eta unibertsitate-hiriari haren izena jarri zieten bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zenasni, M. (2007) Maliha Hamidou (1942-1959) une etudiante au maquis, combat de femme. VITAMINEDZ Agence de Communication Interactive. 
*  Bendimerad, Zoheir (2022-07-11) Maliha (Lycéene Martyre de Tlemcen) Canal Algérie.
Federico Clavería

**Federico Clavería Maldonado** (Mexiko Hiria, 1908ko ekainaren 13 &ndash; Santa Barbara, Kalifornia, 1994ko ekainaren 5) Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzeko eusko-estatubatuarra izan zen. Pazifikoko Gerran parte hartu zuen, gerra-korrespontsal gisa. 

## Biografia 
Federico Claveriaren aita Saturnino Clavería Razquin altsasuarra izan zen, 1886an jaioa eta Mexikora emigratu zuena. Bertan ezkondu zen María Maldonado Lópezekin. Federico 1908an jaio zen, baina Mexikoko Iraultzaren osteko ezegonkortasun politikoa zela eta, 1912ean Ameriketako Estatu Batuetara mugitu zen familia osoa. Hasiera batean Texasera joan ziren bizitzera, baina beranduago Kaliforniara emigratu zuten. Behin Marineen Gorputzean gerra korrespontsal gisa lan egin zuen, "Denigen Demonioak" izeneko taldean. Marineen 4. Dibisioko 24. erregimenduan lan egin zuen argazkilari eta kamera laguntzaile gisa Kwajelaingo guduan, Saipango guduan eta Tiniango guduan, zortzi hilabetez. Bertan ere ezagutu zuen Lawrence Erburu, beste eusko-amerikar bat. Bere erregimentua Iwo Jimako guduan izan zen, baina bera ez, beste argazkilari batzuei aukera emateko. Hala ere, Wake atoloiaren kudeaketa Japoniaren eskuetatik AEBra pasa zenean, bertan izan zen ekitaldia dokumentatzen. 84 urterekin hil zen, Santa Barbaran, eta bertako hilerrian lurperatu zuten ohoreekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaha Hassan

**Zaha Hassan** (; Jerusalem, XX. mendea) giza eskubideen aldeko abokatu palestinarra da, analista politikoa, aktibista, ikertzailea eta idazlea. Palestinako Estatuan giza eskubideak defendatzen ditu, eta Israelen eta Palestinako Estatuaren arteko bakearen alde egiten du.

## Ibilbidea 
Jerusalemen jaio zen eta Ekialdeko Jerusalem eta Mendebaldeko Jerusalem arteko mugan bizi izan zen. Hassanek Zientzia Politikoetan eta Hizkuntzetan eta Ekialde Hurbileko Zibilizazioetan lizentziatura lortu zuen Washingtongo Unibertsitatean. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean doktoratu zen eta Willamette Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko Nazioarteko eta Nazioz Gaindiko Zuzenbidean masterra lortu zuen.

Ezaguna da Palestinaren politikari, Israel eta Palestinaren arteko harremanei eta haien arteko bakeari buruzko ikerketa-lanagatik. Horrez gain, Estatu Batuek eskualde israeldar-palestinarrean dituzten mugimendu politikoek eta kanpo-politikak nazioarteko lege-mekanismoak nola erabiltzen dituzten aztertu du. Gainera, Palestinako negoziazio-taldearen koordinatzaile eta aholkulari juridiko nagusia izan zen 2010etik 2012ra bitartean, Palestinako Gobernua Nazio Batuetara atxikitzen saiatu zenean. Palestinar ordezkaritzaren kide ere izan zen 2011tik 2012ra egindako esplorazio-elkarrizketetan. Gainera, noizean behin Israelgo *Hill* eta *Haaretz* egunkariekin ere kolaboratzen du.

Ideia berriak iradoki eta Israelen eta Palestinaren arteko tentsioak murrizteko eta konpontzeko estrategia eta ikuspegi berriak formulatu zituen ekintzaileetako bat izan zen, 2021eko maiatzaren hasieran berriro lehertu zirenean. Irakasle gonbidatua da Carnegie Endowment for International Peace, New America Foundation eta Ekialde Hurbileko Programan. Gaur egun Washingtonen bizi da, AEBetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apotomis capreana

***Apotomis capreana*** sits espeziea da, *Apotomis* generokoa, *Olethreutini* tribukoa, *Tortricidae* familiakoa. Zientifikoki Jacob Hübnerrek deskribatu zuen, 1817an. 

Tamaina 17 – 22 milimetro ingurukoa da. Europan zehar banatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Apotomis capreana* Interim Register of Marine and Nonmarine Genera.
Apotomis infida

***Apotomis deceptana*** sits espeziea da, *Apotomis* generokoa, *Olethreutini* tribukoa, *Tortricidae* familiakoa. Zientifikoki Kearfott-ek deskribatu zuen, 1905ean. 

Tamaina 17 – 19 milimetro ingurukoa da. Kanadan aurkitu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Apotomis infida*  Interim Register of Marine and Nonmarine Genera.
Paladio (Zesar)

**Paladio** (*Palladius*; c. 415/419 &ndash; Erroma, 455eko maiatzaren 31) Mendebaldeko Erromatar Inperioko zesarra izan zen bi hilabetez 455. urtean.

415 eta 425 urteen artean jaio zen eta Petronio Maximo senatari aberatsaren semea izan zen. Mommaerts eta Kelleyren arabera, bere ama Eparchia izan zen, Avitoren alaba. Pretorren prefektua izan zitekeen 450eko hamarkadan.

455eko martxoaren 17an Petronio Maximo enperadore bihurtu zen Valentiniano III.a hil ondoren. Paladio zesar edo oinordeko mailara igo eta Eudoxiarekin ezkondu zuen Valerianoren alabarekin. Horrela, Teodosiotar dinastiarekin elkartu eta egonkortasun-sentsazioa sortu nahi zuen.

Genserikok eta bandaloek espedizio bat bidali zuten Erromara. Nobleek ihes egin ahal izan zuten, baina Petronio Maximok ez zien herri klaseei baimenik gabe ihes egiten utzi. 455eko maiatzaren 31n, Maximo Paladiorekin ihes egiten saiatu zen, baina nekazarien zohikatz batek hil zituen.
Apotomis sauciana

***Apotomis betuletana*** sits espeziea da, *Apotomis* generokoa, *Olethreutini* tribukoa, *Tortricidae* familiakoa. Zientifikoki Frolich-ek deskribatu zuen, 1828an. 

Tamaina 13 – 16 milimetro ingurukoa da. Alemanian aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Apotomis sauciana*  Interim Register of Marine and Nonmarine Genera.
Mrinalini Sen

**Mrinalini Devi Sen** (1879ko abuztuaren 3a- 1972ko martxoaren 8a) India britainiarreko idazle eta sufragista bengaliarra izan izan zen. 1910eko abenduaren 19an, hegazkin batean hegan egin zuen lehen indiar pertsona gisa pasatu zen abiazio indiarraren historiara.

## Biografia 
Mrinalini Devi 1878 inguruan jaio zen, Bhagalpur hiriko Luddhi familian, Bihar indiar estatuan. Paikparako Rajarekin ezkondu zen, 12 urte zituela, eta urte batzuk geroago alargun gazte bihurtu zen. Nirmal Chandra Sen ezagutu zuen bilera sozial batean. Nirmal, funtzionario publikoa, Keshub Chandra Sen-en 10 seme-alabetako bat zen. Sentarrak Brahmo Samajeko familia erreformista ziren, eta gogor lan egin zuten Sati (hinduismo) hileta-ohitura, hots, emakume bat bere senar hil berriaren gorpuarekin batera sutan bizirik erretzen den errituala deuseztatzeko.

Neba Paikparako tronuan jarri ondoren, horma bat eskalatuz ihes egin zuen eta 1905ean Nirmal Chandra Sen-ekin ezkondu zen. Seme bat eta hiru alaba izan zituzten: NC Sen (Jr), Srilata, Arati eta Anjali.

Biak Kalkutako eliteko gizarteko kide garrantzitsuak ziren, eta XX. mendearen hasieran Mrinalini Devik 1910eko abenduaren 19an hegaldi historikoari ekiteko aukera izan zuen, kopilotu gisa, eta hegazkin batean hegan egiten zuen lehen pertsona indiarra izatera heldu zen. 1910ean, Jules Tyck pilotu belgikarrak Farman biplano bat eta Bleriot XI monoplano bat ekarri zituen Indiatik kanpo tripulatutako lehen hegaldia egiteko. 1910eko abenduaren 22ko The Times of Indiako albiste baten arabera, Pierre de Caters baroi belgikarra biplano batean aireratu zen Tollygunge Club-eko lurretatik, pilotuaren eserlekuaren atzean Sentsenekin. Frantziako egunkariek eta aldizkari britainiar batek ere jaso zuten berria.

Hegaldi historikoaren ondoren, Ingalaterrara joan zen bizitzera. Han, senarrak goi-mailako funtzionario postuan lan egin zuen, Erresuma Batuan bizi eta bisitatzen zuen indiarren populazioa zaintzen. Garai hartan, Mrinalini Devi Europan zehar ibili zen, Egipto bisitatu zuen, Rabindranath Tagore Parisera lagundu zuen eta H.G. Wells idazle britainiarra ezagutu zuen.

Senar-emazteak Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen itzuli ziren Indiara, eta Kalkutan bizi izan ziren. 

Poesia idazten zuen eta sarritan Desh aldizkarian argitaratzen zen.

Katherine Mayo historialariaren eta haren *Ama India* lan ezagunenaren jarreren kontra artikulu batzuk idatzi zituen, izan ere, Mayo Indiaren independentziaren aurka baitzegoen. Londresen egon zen bitartean Mahatma Gandhi bengaliar hizkuntzaren konplexutasunetara ohitu zen. Bere bertso liburuek, *Pratiddhani* (1894), *Nirjharini* (1895), *Kollolini* eta *Monoveena* (1899), bere aberriarekiko maitasun sakona dute.

1955ean, Aeronautika eta Elektronikako Indiako Institutuko kide egin zen.

1972ko martxoaren 8an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sobietar-Lituaniar Elkar Laguntzeko Ituna

**Sobietar-Lituaniar Elkar Laguntzeko Ituna** (; ) 1939ko urriaren 10ean Lituaniak eta Sobietar Batasunak sinatutako aldebiko ituna izan zen. Tratatuaren xedapenen arabera, Lituaniak, gutxi gorabehera, Vilnius eskualdearen bostena hartuko luke, Lituaniako hiriburu historikoa barne, eta horren truke Lituania osoan 20.000 soldadu zituzten bost base militar sobietar ezartzea adostu zuten. Funtsean, tratatua Sobietar Batasunak Estoniarekin irailaren 28an eta Letoniarekin urriaren 5ean sinatu zituen tratatuen oso antzekoa zen. Sobietar Batasuneko iturri ofizialen arabera, armada sobietarra nazio ahul baten defentsak indartzen ari zen Alemania naziaren balizko erasoetarako prestatu. Itunak ezartzen zuen Lituaniako subiranotasuna ez zela ukituko. Hala ere, itunak atea irekitzen zion Lituaniako lehen sobietar okupazioari. *The New York Times*en arabera, independentzia sakrifikatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Tejada Sorzano

**José Luis Tejada Sorzano** (La Paz, Bolivia; 1882ko urtarrilaren 12a &ndash; Arica, Txile; 1938ko urriaren 4a) abokatu eta politikari boliviarra izan zen, matxinada militar baten ondorioz Boliviako presidente izendatua.

## Biografia 
José Luis Tejada La Paz hirian jaio zen 1882ko urtarrilaren 12an, Alastayako kondeen familia ospetsuan. 1889an hasi zituen lehen mailako ikasketak eta 1897an bigarren mailakoak, eta 1900ean lizentziatu zen. Goi-ikasketekin jarraitu zuen San Andres Unibertsitate Nagusiko zuzenbide fakultatean sartuz, 1905ean abokatu titulua lortuz.

Historialariek egindako azken ikerketen arabera, erakusten dute bere gaztaroan Tejada Sorzanok 1903an jokatu zuela La Paz-en Boliviako Rangers FBC futbol taldean, nahiz eta 1900eko hamarkadan futbola oraindik oso garatua ez zegoen Bolivian. Kirolarekiko zaletasunak urteak geroago (1928an) estadioaren aldeko batzordea osatzera eramango zuen, Boliviako lehen estadioaren eraikuntzaz arduratu zena (1930ean inauguratu zen Hernando Siles estadioa). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maha Haj

**Maha Haj** (; Nazaret, 1970) jatorri palestinarreko zinema-zuzendari eta gidoilari arabo-israeldarra da.

## Biografia 
Haj Nazareten jaio zen. Nazareteko eskola kristau bataiatzailean hezi zuten, gurasoak ekintzaile komunistak ziren arren. Aitaren eraginpean, zientzia farmazeutikoak ikasten hasi zen, baina urtebete geroago literaturara aldatu eta literatura ingeleseko eta arabiarreko lizentziatura amaitu zuen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean, eta Haifako Unibertsitatean hizkuntza eta literaturako masterra egin zuen. Maistra gisa hasi zen lanean, baina interes handiagoa zuen bere denbora librean egiten zituen arte eta idazketan.

Besteak beste, Elia Suleimanen *The Time That Remains* (2009), Ziad Doueiriren *The Attack* (2012), Adi Adouanen *Arabani* (2014) eta Rafael Najariren *Over the HIlltop* ( 2014) filmetako eszenografo, gidoilari eta arte-zuzendari gisa hasi zuen bere karrera zinematografikoan.

2009an, *Burtuqal* film laburra idatzi eta zuzendu zuen. Arrakasta handiz estreinatu zen, eta nazioarteko zenbait zinema-jaialditan proiektatu zen, eta, ondoren, *Within These Walls* dokumentala (2010) egin zuen.

Zuzendari eta gidoilari gisa nazioarteko ospea lortu zuen 2016an Personal Affairs filmarekin. Canneseko Zinemaldian estreinatu zena, Un Certain Regard sailean. Film luze onenaren saria ere jaso zuen Haifako Nazioarteko Zinemaldian. Arrazoibidean, epaileek honako hau idatzi zuten: "*Gizateriarekiko erabateko maitasuna den sorkuntza da, arina eta dibertigarria, liluragarria eta zintzoa, giza mosaiko garaikidea, tokikoa nahiz unibertsala*".Hajek Israelgo Zinema Funtsaren (IFF) bidez funts publikoak lortzeko izan zituen zailtasunak zehaztu zituen, logistikoak zein emozionalak, *Asuntos personales (Gai pertsonalak)* filmerako. 

Garai hartako Kultura ministro israeldarrak, Limor Livnatek, arauak ezarri zituen funts publikoak jasotzen zituen edozein proiektu film luze israeldar gisa hertsiki aurkezteko, ez film palestinar-israeldar edo palestinar gisa, eta horrek zailtasunak sortzen zizkien Haj bezalako zinemagileei, beren kultura palestinar/israeldarra nabarmendu nahi baitzuen, nortasun duala.

Azken batean, IFFk proiektua babestu zuen, Haj-ek eta haren ekoizleak filma israeldar film gisa estreinatzeko terminoak onartu ondoren.

2022an, *Mediterranean Fever* (*Sukar* Mediterranearra) berak idatzi eta zuzendu zuen, 2022ko Canneseko Zinemaldian estreinatu zen *Un certain regard* sailean, eta Gidoi Onenaren Saria irabazi zuen. Haifan bizi den palestinar baten ondorio psikologikoei buruzkoa da film luzea.'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andolalao Rakotoarison

**Andolalao Rakotoarison** (Mahajanga, Madagaskar, 1982) madagaskartar-alemaniar herpetologoa da.

## Bizitza 
Antananarivoko Unibertsitatean egin zuen master-tesia 2011n, eta 2017an, Braunschweigeko Unibertsitate Teknikoan doktoretza egin zuen *Cophylinae* subfamiliako igelen sistematikari buruz. 2017an Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundeko Madagaskarko Anfibio Espezialisten Taldeko presidente bihurtu zen. 2018an, Soavinadrianan dagoen Antananarivoko Unibertsitateko erakunde afiliatu batean irakasle bihurtu zen. 

2017an, beste hamasei ikertzailerekin batera, monografia gisa argitaratutako ikerketa zuzendu zuen, *Stumpffia* generoko 26 espezie deskribatuz. 2020an, igelen deskribapenean berriro parte hartu zuen, *Mini* genero berria eta haren hiru espezie deskribatuz.

2019an, *Platypelis ando* igelen espeziea Rakotoarisonen omenez izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olethreutinae

***Olethreutinae*** *Tortricidae* familiako *Lepidoptera* *Ditrysia* subfamilia da.

## Tribuak 
Hauek dira:

* Bactrini
* Enarmiini
* Enarmoniini
* Endotheniini
* Eucosmini
* Gatesclarkeanini
* Grapholitini
* Microcorsini - Olethreutini.

## Bizi zikloa 
; *Eumarozia malachitana* (Olethreutini) espeziaren bizi zikloa:

Fitxategi:Eumarozia malachitana larva.jpg|Larba hosto batean bilduta
Fitxategi:Eumarozia malachitana pupa.jpg|Pupa
Fitxategi:Eumarozia malachitana adult.jpg|Heldua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Olethreutinae* Bug Guide webgunean.
Jessica Steen

**Jessica Steen** (Toronto, 1965eko abenduaren 19a) kanafar aktorea da. Armageddon eta Left Behind: World at War filmetan eta Captain Power and the Soldiers of the Future, Homefront, Earth 2, NCIS eta Heartland telesailetan egindako lanagatik nabarmendu zen. Ezaguna da ingurumena eta animalien eskubideak defendatzen dituelako.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
N-240-A

— **Iruñea-Gasteiz errepidea** edo **Iruña-Gasteiz  errepidea** — Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea Aitzoain eta Gulia lotzen du, Berriobeiti, Añezkar, Saratsa eta Eritze zehartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
Carlos Blanco Galindo

**Carlos Blanco Galindo** (Cochabamba, 1882ko martxoaren 12a &ndash; Cochabamba, Bolivia, 1943ko urriaren 2a) Boliviako militarra eta politikaria izan zen, 1930 eta 1931 artean Boliviako presidentea.

## Biografia 
Cochabamban jaio zen 1882ko martxoaren 2an, Cleómedes Blanco eta Edelmira Galindoren semea, bere emaztea Alicia D'arlach izan zen.  Abokatu-lanbidea amaitu gabe ikasi ondoren, ikasketa militarrak egin zituen arlo horretako eskoletan, Argentinan, bigarren teniente titulua lortuz. Ikasketak amaitu ondoren, La Paz hiriko Armadako Eskola Militarrean eta Gerra Eskolan irakatsi zuen, ohorezko karrera egin zuen Jeneral mailara iritsi arte. Peruko Armadako Ohorezko Koronela ere izan zen.

Cochabambaren seme kuttuna, San Simón Unibertsitate Nagusiko “Honoris Causa doktorea”, Estatu Nagusiko Burua, Chacoko Bake Konferentzian guztiahaldun-ordezkaria.

1930eko ekainaren 25ean presidente kargura iritsi zen eta 1931ko martxoaren 5era arte egon zen karguan.

1931ko martxoaren 5ean, Juntak Daniel Salamancaren esku utzi zuen presidentetza, eta Blanco Galindo Egoitza Santuaren enbaxadore izendatu zuten, eta gero Suitzarako ministro guztiahaldun izendatu zuten. Gero Cochabambako prefeta eta azkenik Defentsa ministro izan zen.

Cochabamban hil zen 1943ko urriaren 2an, 61 urte zituela.

Bere gorpuzkinak Blanco Galindo Familia Mausoleoan daude, Cochabambako Hilerri Orokorrean kokatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entocybe nitida

***Entocybe nitida*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus ardosiacus*, *Entoloma nitidum* (Basionimoa), *Rhodophyllus nitidus*, *Hyporrhodius nitidus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ez oso mamitsua, kanpai-itxurakoa, urdin-more kolorekoa, fibrila ilunagoekin eta zetadun distirekin.

**Orriak:** Zabalak, zabal samar, sinuado-itsatsiak, laster libreak; zurixkak, gero haragi kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta cm 1 inguruko lodierakoa, zilindrikoa, goian mehetua, leuna, barnehutsa-barrubetea eta kapelaren kolorekoa, fibrila ilunagoekin, oinarri zurixka eta askotan sinuadua edo okertua.

**Haragia:** Zuria, haritsua hankan, usain arina du, baina pixka bat higuingarria eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua, esan nahi du. *Nitidum* epitetoa berriz latinetik dator, garbia, bikaina, esan nahi duen "nitidus" hitzetik. Bere kolore ederragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Kapelan eta oinean duen kolore urdin bereziagatik nahastezina da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Baso mistoetan, askotan pinudietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia, Japonia, Taiwan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingøya

**Ingøya** () Norvegiako itsasoan dagoen uhartea da, Ipar lurmuturraren 60 kilometro mendebaldera. Norvegiako Laponian dago, Måsøy udalerrian, Finnmark probintzian. Uhartea ez da handia: 
18,1 kilometro koadroko azalera du guztira, eta uharteko punturik altuena Mafjordfjell da, 332 metrorekin. Uharteak 25 biztanle inguru ditu.

Ingøyako biztanleria norvegiarra da. Antzina Mafjorden Holandako baleazaleak eta Danimarkako funtzionarioak zeuden. Sami arrantzale kolonoen herri bat ere badago kostaldean. Aktibibitate nagusia arrantza da.

Ingøyan, Langwellensendemast Fruholmen fyr-en ondoan, munduko itsasargi iparraldekoenak daude. 2000. urtetik, Ingøy uharteak Norvegiako uhin luzeko estazio bat du (NRK). 362 metroko altuerako transmisio-antena batekin, Eskandinaviako egiturarik altuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.ingoya.no] Informationen und Bilder aus Ingøya aurki daitezkeen hegaztiei buruzko informazioa.
Entoloma papillatum

***Entoloma papillatum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukalderako, haragi gutxi eta irintsua duelako.

Sinonimoak: *Agaricus mammosus ss.*, *Agaricus mammosus var. tenuior*, *Nolanea clandestina ss.*, *Hyporrhodius papillatus*, *Leptonia papillata*, *Rhodophyllus mammosus ss.*, *Leptonia mammillata*, *Nolanea mammosa subsp. papillata*, *Rhodophyllus papillatus*, *Entoloma mammosum ss.*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, kanpai-itxurakoa, titi puntazorrotz nabarmenarekin. Ertz ildaskatua, azala arre-gorrixka kolorekoa edo txokolate kolorekoa.

**Orriak:** Itsatsiak edo ia libreak, sabeldunak, zurixkak eta bukaeran arrosak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Liraina, 7 cm arteko garaierakoa, kapela baino argiagoa, oinarri zurixka edo tomentuduna.

**Haragia:** Urria, irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator: ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Papillatun* epitetoa berriz latinetik dator, irtengunea, titia, ernamuina, esan nahi duen "papila" hitzetik. Konkorrak daudelako

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Espezie nahastezina, bere tamaina garaiagatik eta titi puntazorrotzagatik

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Belardietan, leku ireki eta belartsuetan, azienda larreetan. Azaleko hezetasuna eta nitrifikazio egokia behar ditu.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Costa Rica, Bolivia, Europa, Kanariak, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NA-2409

**NA-2409** edo **Irurtzungo sarbidea**, Nafarroako herri errepidea da, N-240-A nafar errepidearen 16,85 kilometroan hasi eta Leitzarango autobiara arte doa. Errepidea 3,98 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Irurtzun

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak

**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako** pentatloi modernoaren **emakumezkoen proba** 2024ko abuztuaren 8tik 11ra egin zen.

## Lekua 
Pentatloi modernoaren proba guztiak Versaillesko jauregian egiten dira, Villepinteko Arena Paris Nord delakoan egiten den eskrimaren sailkapen-erronda izan ezik.

## Egutegia 
## Emaitzak 
## Emaitzak 
### A finalerdia 
Talde bakoitzeko lehenengo 9ak finalerako sailkatzen dira (F). Eskrimako garaipenen kopurua kalifikazioena da. Puntu-kopurua txanda-bonuaren arabera doitzen da.

### B finalerdia 
### Finala 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis II.a Liechtensteingoa

**Luis II.a Liechtensteingoa** (Aloys Maria Josef Johann Baptista Joachim Philipp Nerius; Viena, 1796ko maiatzaren 26a - Eisgrub, 1858ko azaroaren 12a) Liechtensteingo printzea izan zen 1836tik hil zen arte.

Joan I.a Josef printzea eta Josefa Fürstenberg-Weitrakoa landgravinaren semea eta Luis I.aren iloba izan zen. Franziska Kinsky Wchinitz eta Tettaukoarekin ezkondu zen eta hamaika seme-alabaren guraso izan zire. Horietako bik, Joan II.ak eta Frantziko I.ak, Liechtenstein gobernatu zuten.

## Genelogia 
## Kanpo estekak
Vanth

[thumb|Vanth, zuzi batekin, [Tarquinia|Tarkiniako hilobi bateko fresko batean.]]
**Vanth** (vanθ) mitologia etruskoaren irudi ktonikoa da, hilobi-artean usu irudikatzen zutena, hilobi eta sarkofagoen pinturetan besteak beste.
thumb|Alabastrozko sarkofagoan Vanth behako erliebeen artean agertzen da bere hegoekin. Museo archeologico nazionale (Siena)
Vanth-ek ez du baliokide zuzenik mitologia grekoan. Gehienetan hegoekin agertzen denez, Greziako Eriniekin, konparatzen zuten adituek, Furiekin egiten den bezala, batez ere lehen argitalpenetan. Baina parekotasun hori ezinezkoa da, aurkitutako ikonografian aurki ikusi baitzen Vanth gida onbera zela, ez espiritu mendekatzailea, Furiak bezala.

Bere atributu batzuek zuzia, giltza edo biribilki bat dira, batzuetan, ezpata darama eskuan, eta maiz agertzen da bular biluziekin, soinean uhal gurutzatuak dituela, larruzko botekin eta belaunerainoko kitoi labur batekin, batzuetan mahukekin. Hain zuzen ere ehiztariz jantzita agertzen dela ohartarazi du C. Sheffler ikerlariak.

Vanth hainbat motatako eszenetan agertzen da arte etruskoan; mota arruntenek sarraski eta hilketa batzuekin lotzen dute, Troiako historia mitikoaren eszenak barne, hainbat modutan: heriotzaren unean nahiz hildakoak beste aldera egiten duen bidaian. Charun jainkorekin alderatuta, Vanth irelu onbera da. Biribilkian, batzuetan bere izena idatzita duenak, vanθ, hildakoaren patua idatzita du, eta, horregatik, batzuetan Vanth patuaren jainkosa gisa ere interpretatzen da. Hala ere, oro har, Vanth irudi ktoniko gazte eta sutsu gisa deskribatzen da.

Batzuetan, suge bat darama eskuan.

## Beste lurrazpiko irudi etruskoak 
Beste jainko edo irelu etrusko batzuk, azpimunduarekin zerikusia dutenak, Charun, Calu, Persipnei, Turms, Aita eta Culsu dira besteak beste.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Vanth agertzen den irudien eta eszenen azalpen osoa eta azterketa numerikoa ikusi eta irakurtzeko; Weber-Lehmann, C. 1986. "Vanth" *LIMC* VIII, 173-183. Zürich: Artemis. 173-9 or.

## Kanpo estekak 
* Irudi gehiago ikus daiteke DaSCH Service Platform datu basean
HMS Royal Oak (08)

'*HMS *Royal Oak'''* Britainia Handiko Royal Navyren *Revenge*-klaseko korazatua izan zen. 1914an uretaratu eta 1916an osatu zuten, eta Jutlandiako guduan erabili zen lehen aldiz. Bake-garaian, Atlantikoan eta Mediterraneoko eta Britainia Handiko jurisdikziopeko uretako flotetan izan zen, eta behin baino gehiagotan jasan zituen erasoak. Itsasontziak mundu mailako arreta erakarri zuen, 1928an goi-mailako ofizialak epaitu zituztenean, oso prozesu polemikoan. Bere ibilbideko hogeita bost urteetan *Royal Oak* modernizatzeko saioek ezin izan zuten abiadura falta konpondu, eta Bigarren Mundu Gerraren hasieran ez zegoen, jada, lehen borroka-lerroan.

1939ko urriaren 14ko gauean, korazatua Scapa Flowen ainguratuta zegoen, Orkadetako ainguraleku batean, Eskoziako iparraldean, *U-47* itsaspeko alemaniarrak torpedoz eraso eta hondoratu zuenean. 1.234 tripulatzaileetatik 833 hil zen gau horretan edo zaurien ondorioz, horietatik asko adin-txikikoak. Korazatu zaharra galtzeak —Bigarren Mundu Gerran hondoratutako Britainia Handiko Itsas Armadako bost korazatu eta borroka-gurutzaontzietako lehena— ez zuen ia eraginik izan Ingalaterrako itsas armadaren eta haren aliatuen nagusitasunean, baina eragin nabarmena izan zuen gerra-garaiko moralean. Erasoaren ondorioz, Alemaniako gerra-heroi ospetsu bihurtu zen *U-boot*eko komandantea, Günther Prien korbeta-kapitaina, Kriegsmarineko itsaspeko lehen ofiziala Burdinazko Gurutzearen Zaldunen Gurutzea irabazi zuena. Britainiarrentzat, *Royal Oak*en aurkako erasoak erakutsi zuen alemanak gai zirela ontzigintzako gerra beren uretara eramateko, eta eragindako inpresioaren ondorioz berehala indartu zen portuetako segurtasuna.

Gaur egun, hogeita hamar metroko sakoneran dago korazatua, ia buelta emanda, eta kroskoa azaletik bost metrora baino ez du. *Royal Oak''en hondarrak gerra-hilerri deklaratuta daude, eta, galera gogoratzeko urteroko zeremonia batean, Royal Navyko urpekariek beren bandera ofiziala, Pabiloi Zuria edo San Jurgiren bandera jartzen dute ontziaren urpeko poparen gainean. Itsasontziaren hondarren artean urpekaritza egitea guztiz debekatuta dago baimen berezirik izan ezean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae

***Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae*** (***LIMC*** laburtua) liburuki askotako entziklopedia bat da, Antzinate klasikoko arte plastikoetako mitologia klasikoaren irudikapenak katalogatzen dituena. 1981 eta 2009 artean seriean argitaratua, bere klaseko baliabiderik zabalena da, eta ahalik eta informazio osoena eta zehatzena ematea helburu du. Sarrerak alfabetikoki ordenatuta daude, zuri-beltzeko irudiekin, dagozkien sarrerekin indexatuta eta bolumen bereizietan.

Lana ia 40 herrialdetako nazioarteko adituek prestatu zuten, eurek aukeratutako hizkuntzan idatzi zutenak. Sarrerak ingelesez, alemanez, frantsesez edo italieraz idatzi ziren. LIMCk linean dagoen datu-base eleaniztun bat ere eskaintzen du, inprimatutako argitalpenetik aparte eguneratzen dena, Digital LIMC.

LIMCri «bilaketa-tresna ezinbestekoa, monumentala eta bikaina» dela esan dute.

## Liburukiak 
* *Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae* (*LIMC*), Artemis & Winkler Verlag (Zürich, München, Düsseldorf), 1981-1999 ISBN 3-7608-8751-1

: Bol. I:Aara - Aphlad (1981)
: Bol. II: Aphrodisias - Athena (1984)
: Bol. III: Atherion - Eros / Amor, Cupido (1986)
: Bol. IV: Eros (Etrurian) - Herakles (1988)
: Bol. V: Herakles - Kenchrias (1990)
: Bol. VI: Kentauroi et Kentaurides - Oiax (1992)
: Bol. VII: Oidipous - Theseus (1994)
: Bol. VIII: Thespiades - Zodiacus et Supplementum (1997)
: Indizeak
:: 1.  Museoak, Bildumak, Guneak (1999)
:: 2.  Galdutako lanak aipatzen dituzten iturri literario eta epigrafikoak. Izen mitologikoak (1999)

* *Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae*. Supplementum 2009 (*LIMC*), Artemis Verlag (Düsseldorf), *2009*. ISBN 978-3-538-03520-1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Greek origin words. Fondation pour le lexicon iconographicum Mitlhologya Classicae
* Fondation pour le lexicon iconographicum Mitlhologya Classicae
Nigeriako gobernadore nagusi

**Nigeriako gobernadore nagusia** (ingelesez: *Governor-General of Nigeria*) Erresuma Batuko monarkaren ordezkaria izan zen Nigeria Kolonialean 1954tik 1960ra, eta 1960an Nigeriako independentziaren ostean, Nigeriako estatuburuaren ordezkaria.

Bulegoa 1954ko urriaren 1ean sortu zen, Nigeriako Kolonia eta Protektoratua Britainiar Inperioaren barneko federazio autonomoa sortu zenean. 1960an independentzia lortu ondoren, gobernadore nagusia Nigeriako monarkaren ordezkari bihurtu zen, eta bulegoak existitzen jarraitu zuen 1963ra arte, Nigeriak bere monarkia deuseztatu eta errepublika bihurtu zen arte.

## Gobernadore nagusien zerrenda 
### Nigeriako gobernadore nagusia (1914-1919) 
### Nigeriako gobernadorea (1919-1954) 
### Nigeriako gobernadore nagusia (1954-1960) 
## Kanpo estekak
Iruñerriko Itzulia

**Iruñerriko Itzulia** () etapakako txirrindularitza lasterketa da, Iruñearen inguruan jokatzen dena. 1987an sortua, Ermitagañako Txirrindulari Taldeak antolatzen du,.

Proba honetan txirrindulari juniorrek har dezakete parte (19 urtez azpikoak). Palmaresean, gerora profesionaletara pasatu diren lasterkari bat baino gehiago azaltzen da. 2021etik aurrera Emakumezkoen Itzulia jarri zen abian.

## Palmaresa 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa (19. orria) “www.fqeuskadi.org”
*Iruñerriko Itzulia “firstcycling.com”
Asma al-Ghul

**Asma al-Ghul** (**Al Ghoul** edo **Alghoul** izenez ere ezaguna)  (Gazako zerrenda, 1982) palestinar ekintzailea, kazetaria eta feminista sekularra da. Ramallah hiriko egunkarietan (Al-Ayyam) idazten du, batez ere kronikak eginez berak "Fatahren ustelkeria eta Hamas-en terrorismoa" deitzen duenaz. *New York Times* egunkariaren deskribapenaren arabera "Gazako eskubide zibilen urraketen aurkako jarrera desafiatzaileagatik da ezaguna Al-Ghul". 

## Biografia 
Al-Ghul Egiptorekin muga egiten duen Gazako Rafah hirikoa da, errefuxiatu palestinarrek osatzen duten hiria. 2003an, poeta egiptoar batekin ezkondu eta Abu Dabira aldatu ziren. Geroago dibortziatu egin ziren, eta Al-Ghul Gazara itzuli zen semearekin. 2006an, al-Ghul-ek uko egin zion hiyab-a janzteari (burua eta bularra estaltzen dituen zapi islamiarra).

### Atxiloketa eta zigorrak 
2009an, Hamasek atxilotu eta interrogatu egin zuela adierazi zuen al-Ghulek, Gazako Al Shati errefuxiatu-esparrutik hurbil dagoen hondartza publiko batean, lagun-talde misto batekin, buruan zapirik gabe, galtza bakeroak eta alkandorak soinean, barreka, paseatzen zuten bitartean. Associated Press-ek esan zuen lehen aldia zela, 2007an boterera iritsi zenetik, Hamas emakume bat zigortzen saiatu zela, islamaren aurkako jokabideagatik. Al-Ghulek esan zuen bere lagun gizonak hainbat orduz atxilotu zituztela, eta kolpatu ondoren adierazpenak sinatzera behartu zituztela esanez ez zituztela berriro "arau moral publikoak hautsiko". Hamasek ukatu egin zuen gertatutakoa.

2011ko martxoan, Hamaseko segurtasun-indarrek al-Ghul eta beste zazpi kazetari palestinar jo eta torturatu egin zituzten, erakunde horri Fattah-rekin adiskidetze baketsua bilatzea eskatzen zioten manifestazioen berri ematen saiatzeagatik. Geroago, Hamasen gobernuak barkamena eskatu zuen eraso batzuengatik, eta ikerketari ekiteko hitza eman zuen.

## Sariak 
* 18 urte zituela, Al-Ghul-ek Palestinako Gazte Literaturaren saria irabazi zuen. 
* 2010ean, Human Rights Watchen Hellman/Hammett saria jaso zuen, "*politika publiko ofiziala edo boterean dagoen jendea kritikatzen duten ideiak adierazten ausartzen"* diren idazleei laguntzeko eta saritzeko sortutako saria. Bere lana ingelesera, danierara eta koreerara itzuli da.

* 2012an, Al-Ghuli Kazetaritzako Balioaren Saria eman zion International Women's Media Foundation-ek. Samir Kassir Libano Fundazioarentzat egiten du lan, komunikabideen askatasunaren alde. *Sekula ez* izeneko saiakera batean, bere familiaren heriotza ezagutu ondoren izandako esperientziak kontatzen ditu al-Ghulek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HMS Royal Oak

'*HMS *Royal Oak'''* honako itsasontzietako bat izan daiteke:

* HMS *Royal Oak* (1664), Medwayko erasoan herbeheretarrek errea. 
* HMS *Royal Oak* (1674), hainbat aldiz berritua, eta 1756 eta 1763 artean barku-kartzela izan zena. 1764 suntsitua. 
* HMS *Royal Oak* (1769), 1796tik aurrera kartzela gisa erabilia. HMS *Assistance* izena hartu zuen beranduago eta 1815ean suntsitu zuten.
* HMS *Royal Oak* (1809), portuko zerbitzuetan 1825tik aurrera eta 1850ean suntsitua.
* HMS *Royal Oak* (1862), fragata bat, 1885an saldu zen.
* HMS *Royal Oak* (1892), 1914an suntsitutako korazatua.
* HMS *Royal Oak'' (08), Lehen Mundu Gerrako korazatua, 1939an hondoratua Scapa Flowen.
Abala Bose

**Abala Das**, **Abala** Bose eta **Lady Bose** izenez ezaguna (Barisal, 1865eko abuztuaren 8a - Kalkuta, 1951ko apirilaren 25a), indiar gizarte-langilea eta feminista izan zen. Ezaguna emakumearen hezkuntzan egindako ahaleginagatik eta alargunei laguntzeko egindako ekarpenengatik.

## Ibilbidea 
1880ko hamarkadan, Abalari ukatu egin zitzaion Kalkutako Medikuntza Fakultatean ikastea, oraindik ez zirelako emakumeak onartzen fakultatean. 1882an Madrasera (orain Chennai) joan zen Bengalako gobernuaren beka batekin medikuntza ikastera, baina osasun arazoengatik utzi egin behar izan zuen. 1887an Jagadish Chandra Bose zientzialariarekin ezkondu zen. Senarrarekin joan zen hurrengo urteetan kanpora egindako bidaietan.
ezkerrera|thumb| Ahizpa Nivedita, Ahizpa Christine, Charlotte Sevier eta Lady Abala Bose Mayavatin
Hezitzaile gisa lan egiteaz gain, Bose izan zen lehen feministetako bat, eta bereziki babestu zuen neskek eta emakumeek hezkuntzarako duten eskubidea. Modern Review aldizkari ingelesak argitaratutako testuetan, emakumeek hezkuntza hobea jaso beharko luketela argudiatu zuen, "ez gure alabentzako laguntza hobeak egin ditzakegulako... ezta errainaren zerbitzuak bere adopzioaren etxean baliotsuagoak izan daitezkeelako ere, baizik eta emakumea, gizona bezala, batez ere burua delako, eta soilik atal fisikoa eta gorputza dagoelako bigarren lekuan".

Kamini Royk Bethune School-en ikasi zuen harekin feminismoa. Bere senarrak 1916an zaldun titulua lortu ondoren, Lady Bose bihurtu zen.

Lady Bose Brahmo Balika Shikshalaya neskentzako eskolako idazkari izan zen 1910etik 1936ra.

1951ko apirilaren 25ean hil zen, 87 urterekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmanuel de Rohan-Polduc

Fra' **Emmanuel de Rohan-Polduc** (Mantxa, 1725eko apirilaren  18a - Valletta, 1797ko uztailaren 14a) Maltako Ordenako 70. Printze eta Maisu Nagusia izan zen 1775etik hil zen arte.

Familia noble frantziarra zuen eta Espainian jaio zen, aita hara bota zuten. Valoniar erregimentu batean zerbitzatu zuen, eta Parmako enbaxadore gisa bidali zuten gorte inperialera. Maltako Ordenan sartu zen eta 1755ean Itsas Armadako Kapitain Jeneral izendatu zuten.

1775ean Ordenako Maisu Handia aukeratu zuten eta hurrengo urtean Ordenako Kapitulu Orokorra deitu zuen, 1631tik lehen aldiz. 1777an Żebbuġi hiri estatusa eman zion eta Città Rohan deitu zion. Anglo-Bavariako Ospitale Hizkuntza ezarri zuen eta 1797an Errusiako Priorato Handia.

thumb|left|De Rohan Arkua, Żebbuġen
1792tik aurrera, Fort Tigné eta uharteko beste gotorleku batzuk enkargatu eta finantzatu zituen. Bere agintaldiaren azken urteetan Ordenaren gainbehera gertatu zen Frantziako Iraultzaren ondorioz.
HMS Hood

**HMS** ***Hood*** (erregistro zenbakia: 51) Royal Navyren gerra-gurutzaontzi bat izan zen. *Hood* izan zen Lehen Mundu Gerran eraiki ziren *Admiral*-klaseko lau gerra-gurutzaontzien artean lehena. Jutlandiako gudua 1916. urtearen erdialdean hasi zenean oraindik eraikitzen ari zenez, guda horrek diseinu akats larriak zeudela erakutsi zuen, eta aldaketa handiak egin ziren hurrengo lau urteetan. Hori dela eta, bera izan zen bere klaseko ontzi bakarra, Almirantazgoak erabaki batzuen hobeto zela beste klase bat zerotik hastea, G-3 klasea. Ontzi berriak eta modernoagoak agertu ziren arren, *Hood* munduko gerraontzi handiena izaten jarraitu zuen martxan jarri eta 20 urtera, horregatik "Hood boteretsua" ezizenarekin ezagutzen zen.

Hoodek bandera erakutsi zuen behin baino gehiagotan, 1920an martxan jarri eta 1939an gerra piztu bitartean. Hala, entrenamendu-ariketak egin zituen Mediterraneo itsasoan, eta Zerbitzu Berezien Eskuadroiarekin munduari bira eman zion 1923an eta 1924an. Mediterraneoko Flotarekin bat egin zuen 1935ean Bigarren Italo-Etiopiar Gerra hasi ondoren. Espainiako gerra zibila hasi eta hurrengo urtean, *Hood* ofizialki esleitu zioten Mediterraneoko Flotari, harik eta 1939an Britainia Handira itzuli behar izan zuen arte, azterketa bat egiteko. Ordurako, ontzigintzako aurrerapenek *Hood*en erabilgarritasuna murriztu zuten. Arazo horiek konpontzeko, 1941ean berreraikitze garrantzitsu bat egiteko programatuta zegoen, baina Bigarren Mundu Gerra 1939ko irailean lehertu zen, eta ontziak lanean jarraitu zuen hobekuntzarik gabe.

Alemaniaren aurkako gerra deklaratu zenean, Islandiaren inguruan ari zen lanean *Hood*, eta hurrengo hilabeteak igaro zituen Islandiaren eta Norvegiako Itsasoaren arteko uretan, blokeotik ihes egiten zuten itsasontzien bila. Propultsio-sistema labur-labur hobetu ondoren, H indarraren bandera-ontzi gisa nabigatu zuen eta Mers-el-Kebirren flota frantsesaren suntsiketan parte hartu zuen. Handik gutxira, Etxeko Flotara eraman zuten *Hood*, Scapa Flowen ainguratuz. Han konboi-eskolta gisa jardun zuen, eta, geroago, balizko Alemaniarren inbasioaren aurkako flota batean.

1941eko maiatzean, *Hood* eta *Prince of Wales* korazatua *Bismarck* alemaniar korazatua eta *Prinz Eugen* gurutze-ontzi astuna geldiarazteko ordenatu zituzten, Atlantikorako bidean baitzeuden, konboiei eraso egiteko. 1941eko maiatzaren 24an, Danimarkako Itsasarteko Guduaren hasieran, *Hood* hainbat bonba alemanek jo zuten, lehertu egin zen eta hondoratu egin zen 1.418 pertsonako eskifaia galduta, tripulazioko 3 izan ezik. Publikoki sumatzen zen gaindiezintasunaren ondorioz, galerak moral britainiarrari eragin zion.

## Kanpo estekak
The Lost Flowers of Alice Hart

***The Lost Flowers of Alice Hart*** telebistako sail dramatiko bat da, Amazon Studiosek ekoitzia. Sigourney Weaver Weaver du protagonista, eta ekoizle gisa ere parte zuen telesailean. Holly Ringland idazle australiarraren izen bereko eleberrrian oinarritzen da, eta Sarah Lambert showrunnerrak egokitu du pantailarako. Zazpi kapituluak Glendyn Ivinek zuzendu zituen, eta 2023ko abuztuaren 4tik aurrera esttreinatu ziren.

## Sinopsia 
Neska gazte bat, Alice Hart, familia ingurune oso toxikoan ari da hazten Australian. Sute batean gurasoak hilko zaizkio sute eta ondoren amonarekin jarriko da bizitzen, abusuen biktima diren emakumeen babes-etxe batean hain zuzen. Baina iraganeko sekretuak argitu beharko dira etorkizunean, eta babes-etxean ere sekretu gehiago ere badagoela ikasi beharko du Alicek.

## Protagonistak 
* Sigourney Weaver: June Hart
* Alycia Debnam-Carey, Alice Hart nagusia.
* Alyla Browne, Alice Hart haurra.
* Asher Keddie: Sally 
* Leah Purcell, Twig bezala
* Frankie Adams; Candy
* Alexander England, John
* Charlie Vickers, Clem Hart.
* Tilda Cobham-Hervey: Agnes Hart, 
* Sebastián Zurita, Dylan
* Shareena Clanton, Ruby

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Behotegi

**Maider Behotegi** (Maïder Béhotéguy) (?. ) lapurtar politikaria da. Bardozeko auzapeza da 2020ko herriko bozetatik, Euskal Hirigune Elkargoan parte hatzen du eta 2023ko urriaz gero Euskararen Erakunde Publikoaren lehendakaria da Pirineo Atlantikoetako Departamenduko kontseiluaren txandan. Antton Kurutxarriren segida hartu du. 

Departamenduko kontseiluan, Jean-Jacques Lasserren zentro eskuineko gehiengoaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terra Mariana

**Terra Mariana** () 1207 eta 1561 artean Livonia izeneko eskualdean (gaur egungo Estonia eta Letonia) existitu zen subiranotasun konplexuko lurralde baten izena zen; iturrietan, ondorengo Livoniako Dukerritik eta Livoniako Gobernaziotik bereizteko, **Livoniako Konfederazioa**, **Erdi Aroko Livonia** edo **Livonia Zaharra** (, , ) deitzen dute.

## Historia 
Terra Mariana, 1207ko otsailaren 2an, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzerri bezala ezarri zuten. Estatus hau 1215ean galdu zuen, Inozentzio III.a aita santuak, Egoitza Santuaren basailutzapeko lurralde izendatu zuenean. Gilen Modenakoa Aita Santuaren legatuak Terra Mariana printzerri feudaletan banatu zuen, eta Ezpataren Livoniar Anaiak ziren hango gobernadoreak. Iparraldeko zatia Daniar Estoniako *dominum directum* bihurtu zen.

1236ko Sauleko guduaren ondoren, bizirik atera ziren Livoniar Anaiak Ordena Teutonikora batu ziren (1237), Livoniar Ordena izeneko adar autonomoa eratuta. Harrezkero, Ordena lurralde horretan bere boterea mantentzeko borrokatu zen, kleroaren, germaniar noblezia sekularraren eta Riga eta Reval (egungo Tallin) hansatar hirien aurka. 1410ean, Grunwaldeko guduan, Ordena Teutonikoaren Estatua garaitua izan zen, eta Livoniako Ordena independente bilakatu zen. 1561ean, Livoniar Gerran, Terra Marianak existitzeari utzi zion. Bere iparraldeko eskualdeak Suediar Inperioari laga zitzaizkion Estoniako Dukerria izanpean, bere hegoaldeko lurraldeak Lituaniako Dukerri Handian, Kurlandiako Dukerrian eta Livoniako Dukerrian integratu ziren. Saaremaa uhartea Danimarkako Erresuman sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amal Murkus

**Amal Murkus** (; Kafr Yasif, Galilea, 1968ko uztailaren 11) abeslari eta aktore palestinarra da. Bere kantuak Palestinako folklorean eta herentzia arabiarrean eta pop musikaren elementuetan inspiratuta daude, eta kultura arabo-palestinarrak jasaten duen bazterketaren kontrako borrokaren adierazle dira.

## Biografia 
Amal Murkus familia palestinar kristau batean jaio zen, sei alabetan bosgarrena. Bost urterekin hasi zen abesten, eta 1979an lehen saria irabazi zuen haur arabiarrentzako kantu jaialdi batean. Tel Aviveko "Beit Tsvi" arte institutuan graduatu zen 1990ean.

Aktore lanetan, telebistan maiz agertu da hezkuntza eta kultura saioetan. Israelgo zinema sarietarako izendapena jaso zuen Ali Nasarren “The Milky Way”. filmean egindako lanagatik, eta 2003an aktore onenaren saria irabazi zuen Haifako Antzerki Jaialdian.

Irratiko kultur saio batean ere parte hartzen du.

## Musika ibilbidea 
1998an grabatu zuen bere lehenbiziko diskoa ("Amal"), artista eta musikari askoren laguntzaz, eta Israelen emakume batek arabieraz grabatutako lehen diskoa izan zen. Bigarrena, “Shauq” 2004an grabatu zuen Jerusalemen, Jerusalemeko orkestra sinfonikoarekin. Hirugarrena, “Na’ na’ ya Na’ na‘” kantu tradizional palestinarren bilduma bat da.

Mundu osoko artista eta talde ezagunekin kolaboratu du: Joan Baez, Mercedes Sosa, Olever Shante Alemanian, Stadio Italian, Glykera Grezian, Anwar Ibrahim Tunezen, Enzo Avetable Italian, Nani Cayemi Brasilen, Robert White Britaina Handian eta Liverpooleko Royal Philharmonic Orchestra. Palestinako DAM rap taldearekin ere kanta bat ere grabatu zuen, "If I Could Go Back in Time", taldearen "Dabkeh on the Moon" albumerako.

Mahmud Darwish eta Samieh Al-Qasim poeta palestinarrekin ere lan egin zuen.

Arte eta musikako zentsuraren kontrako Free Muse erakundeko kide da.

Amal Murkusek parte hartu zuen Fermin Muguruzaren eta Javier Corcueraren "Checkpoint Rock" dokumentalean.

## Diskografia 
* *Fattah Al Ward, (2015)*
* *Baghani*, 2011
* ''Na'na' ya Na' na'*, 2007
* *Shauq*, 2004
* *Amal*, 1998

*Remix*

* *CalvinQo Presents Amal Murkus-Ya Oud* (Original Mix), 2009
* *Israeli Made a Remix for the song Ya Oud*

*Bildumak*

* *Listen to the Banned*, 2010

*Singleak*

* *Nas* (2020)
* *Dola* (2020)

## Zinema 
* *Shvil Hahalav* (1997),
* *Junction 48* (2016) 
* *Cinema Sabaya'' (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
# Elkarrizketa bat Amal Markusekin (ingelesez).
# Amal Murkusen web orria.
Matenadaran

**Matenadaran** (, ) edo **Antzinako eskuizkribuei buruzko ikerketen Maxtots Institutua** eskuizkribuen eta dokumentuen gordailu aberatsenetako bat da munduan. Erevanen dago, Armeniako hiriburuan, eta 17.000 eskuizkribu eta 300.000 artxibo-dokumentu inguru ditu. Bere historia V. mendetik edo Ejmiatsingo *matenadaran*aren sorkuntzatik dator, hau da, Mesrop Maxtots 405ean armeniar alfabetoa asmatu zuenean. Jabetza publikoa da eta Unescoren Munduaren Memoria Programan inskribaturik dago. Institutua gaur egun «Armenian memoria nazionala lantzeko eta transmititzeko funtsezko tokietako bat» da. 

1915ean, Otomandar Inperioan gertatzen ari zen armeniar genozidioaren ondorioz, Matenadaranak, mendebaldeko Armeniatik (bereziki Vaspurakandik), baina baita Persiako Tabrizetik ere zetozen eskuizkribu ugari lortu zituen; aldi berean, bere bildumak, Moskura eraman zituzten zuhurtziaz, eta ez ziren 1922ra arte itzuli. Bitartean, 1920ko abenduaren 17an, Matenadarana jabetza publiko aldarrikatu zuten agintari sobietar berriek, Elizaren ondasun guztiak bezala. Estatutu berri honen pean, bere bildumak handitu egin ziren Moskutik (Ekialdeko Hizkuntzen Lazarev Institutua) eta Tbilisitik jasotako eskuizkribuen ondorioz. 1939an, bildumak Echmiadzindik Erevanera transferitu zituzten. 1959ko martxoaren 3an, ordura arte «Matenadaran» izenez ezagutzen zen erakundea «Antzinako eskuizkribuen Institutua» bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak