Mary Shaw Shorb

**Mary Shaw Shorb** (Wahpeton, Ipar Dakota, 1907ko urtarrilaren 11 - Maryland, 1990eko abuztuaren 18a) estatubatuar immunologoa  izan zen, B12 Bitamina konposaturako saiakuntza bakteriologiko baten prozedura garatzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
Mary McKean eta Ernest Shawren alaba, Maryk hiru urte zituenean, familiarekin Caldwellera (Idaho) joan zen bizitzera. Biologiarekiko interes goiztiarra garatu zuen William Judson Boone doktoreari esker. Boone doktorea College of Idahoko botanikari ospetsua, sortzailea eta lehen lehendakaria izan zen. Hezkuntza-une bihurtu ziren arrantza-saioetan, Boone doktoreak irakaspenak eman zizkion Maryri jateko onak ziren onddoei buruz, eta interesa piztu zuen Maryrengan bertako basa-loreen inguruan.

Mary Caldwell-eko institutuan graduatu zen eta 1924an hasi zen eskolak ematen College of Idahon. Bere unibertsitate-lanaz gain, Fundatzaileen Eguneko zuzendari gisa eta *The Trail* unibertsitateko urtekariaren editore gisa ere aritzen zen. Mary 1928an graduatu zen B.Sc-rekin biologian eta lizentziatura bat Etxeko Ekonomian.

Maryren neba zaharrena Baltimoreko (Maryland) Johns Hopkins Unibertsitateko Medikuntza Eskolara joaten zen. Dietista gisa lan egitea lortu zuen, nahiz eta ikastaro trinko bat egin behar izan bere ezagutzak lanera egokitzeko. Lanarekin ez zegoen pozik, eta beste zerbaiten bila hasi zen. Higiene Eskola beka berri bat eskaintzen ari zela hotzeria arrunta aztertzeko ohartu zen. Berehala kontratatu zuten ikerketa-teknikari gisa.

Bekaren finantziazioa amaitu zenean, Maryk Immunologiako doktoretza egitea erabaki zuen. Ordurako Doys Shorbekin ezkonduta zegoen. Doys Johns Hopkins Unibertsitateko parasitologiako graduatuentzako programan sartu zen. Mary Shaw Shorbek 1933an jaso zuen Hopkinsen zientzietako doktoretza.

### Azpienplegua eta familia-bizitza 
Bikoteak lana bilatzeari ekin zion, agian, Depresio Handiaren urterik gogorrenetako batean. Mary Washington State College-n (gaur egungo Washingtongo Unibertsitate Estatala) lanpostu bat lortzen saiatu zen, Idahoko familietara hurbilduko zituena. Hala ere, garai hartan, kualifikazioa izan arren, lanpostu gutxi eskaintzen zitzaizkien emakumeei.

Azkenik, Maryk Baltimoren gizarte-langile gisa  aurkitu zuen lana. Lan hori ez zen Maryrentzat espero zuena zientzia-munduan aritzea erabaki zuenean. Horrela, bikotearen lehen alaba, Barbara, 1936an jaio zenean, etxean geratzea erabaki zuen. Bi urte geroago, Alan semea jaio zen. Ondoren, 1942an, Carole Elizabeth ("Betsy") alaba jaio zen.

Orduan, Bigarren Mundu Gerrak sortutako eskulan eskariak lanpostu tekniko asko jarri zituen. Mary Shaw ez zegoen seguru lanera itzultzeaz, familian haur bat jaio baitzen. Hala ere, Johns Hopkinseko ikaskide ohi batek baieztatu zuen "bere betebehar abertzalea" zela bere hezkuntza gerra ahaleginerako erabiltzea. Bere lanpostua "bakteriologoa" bazen ere, funtsean teknikari baten prozedurak egiten zituen. Eta prozedurak nahiko desatseginak ziren: arratoi gorpuak xehatzea adibidez.

Berehala, lan berri bat aurkitu zuen Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko Esne Industrien Bulegoan. Teknikari baten lana bazen ere, gutxienez mikroorganismo biologikoak erabiltzen zituen. Bere lana Lactobacillus lactis Dornier (LLD) haztea zen, jogurta eta beste esneki hartzitu batzuk egiteko erabiltzen zena. "Denek zekiten" LLD hazkuntza-inguruneak gibel-estraktua izan behar zuela funtzionatzeko. Mary bakarrik agertu zen zergatian interesatuta, baina bere karguaren izaera errepikakorrak oztopatu zuen. 

Esnekien Bulegoan azterketa sakona egiteko aukera 1946an amaitu zen, Maryk lana utzi behar izan zuenean beterano bat itzuli zelako.

## Ikerketari ekarpenak 
Doktore-tesian, Maryk antigeno bat garatu zuen, eta pneumoniarentzako tratamendu baliotsua izan zen. Izan ere, sulfamidak 30eko hamarkadaren amaieran garatu aurretik, bere antigenoa asko erabili zen tratamendu-mota horietan. Kasu honetan, giza osasuna hobetzeko zituen gaitasunak probatu zituen. 

Maryk bazekien LLD hazteko behar zen gibel-estraktu bera zela anemia perniziosorako tratamendu eraginkor bakarra. Gaixotasunari "pernizioso" edo “kaltegarri” izendapena eman zioten, 1926an gibel gordinarekin egindako tratamendua aurkitu aurretik ia beti hilgarria zelako. Are gehiago, tratamendu horrekin, gerta liteke kasu aurreratuek ez erantzutea. Izan ere, Maryren aitaginarreba anemia gaiztoz hil zen. Jogurta hazteko ingurunearekin gertatzen zen bezala, inork ez zekien gibelaren zein osagai zen osagai aktiboa. Maryk interesa agertu zuen unean, beste ikertzaile batzuek estraktua frakzio aktibotan eta inaktibotan bereiztea besterik ez zuten lortu. Teorian, prozedura aginduari jarraituz gero, emaitzak osagai aktiboa izango luke. Hala ere, horrek ez zizun esaten zenbat substantzia ezezagun zenuen. Hori paziente bat tratatuz eta nola erantzuten zuen behatuz bakarrik zehaztu zitekeen.

Mary Shorbek LLD hazkunde-tasa findu zitekeela osagai aktiboaren analisi-metodo gisa ondorioztatu zuen. Lanik gabe, Marylandeko Unibertsitatean laborategiko espazio bat aurkitzea lortu zuen. Hala ere, kredentzial profesional gutxirekin, Shorbek zorte pixka bat beharko zuen ikerketa gehiago egiteko finantzaketa lortzeko.

Zorionez, Merck & Company-ko anemia perniziosoaren ikertzaile batek, Karl August Folkers doktoreak, unibertsitatea bisitatu zuen lankidetza-proiektuei buruz hitz egiteko. Bere ideiaren meritua ikusi zuen eta bere zuzendaritza konbentzitu zuen entsegu bat finantzatzeko. Hasierako diru-laguntzaren maila eskasa izan arren –400 dolar–, Shorbek bere bioanalisi metodoaren eraginkortasuna frogatu zuen. Merck hain harrituta geratu zen, ezen "Maryren bizitza profesionalaren gainerakoan" dirua bidaltzen jarraitu baitzuten.

Aurrerapenarekin, Folkersek eta bere Merck taldeak osagai aktiboaren kristalak isolatu zituzten hainbat iturritatik –B12 bitamina– hiru hilabeteko epean. B12 bitamina aurkitu eta isolatu ondoren, anemia perniziosoak mendeetan zehar iraun zuen izurrite izateari utzi zion.

1949an, Marylandeko Unibertsitateak Shorb ikerketa irakasle titular izendatu zuen. Metro eta erdi baino gutxiagoko altuera zuenez, Shorbek ez zuen hitzaldirik eman nahi, nahiz eta, antza denez, karisma handia zuen pertsonen arteko harremanean. "Modan" edo ohikoa izan baino askoz lehenago diziplina anitzeko ikuspegia behar zuten arazoetan lan egitea aukeratu zuen. Horrela, unibertsitateko hainbat departamentutako graduondoko ikasleak erakarri zituen bere laborategian lan egitera.

1972an erretiratu aurretik, Shorbek eta hainbat egilekidek 58 artikulu argitaratu zituzten errebisatutako aldizkarietan, baita "ugari" artikulu ezagun ere. Berak eta bere ikasleek hainbat eta hainbat elkarte profesionalen bilera eta sinposiotan ere aurkeztu zituzten artikuluak.

## Geroko bizitza 
Shorbek eta bere senarrak bidaiatzea maite zuten. Bere agintaldian, hamar hilabeteko kontratu bat eskatu eta jaso zuen, uda bidaiatzen eman ahal izateko. Marylandeko Unibertsitateak bere nahia onartu izana irakasleen artean zuen presentziari ematen zioten balioaren beste seinale bat besterik ez zen. Bidaiatzen eman zuten denboran, Shorbtarrek 94 herrialde bisitatu zituzten, AEBetako estatu guztiak eta Kanadako probintzia eta lurralde guztiak. Bere erretiroa ospatu zuten urtebete baino gehiago bidaiatuz, mundu osoan geldialdiak eginez.  

Mary Shorb 1990eko abuztuan hil zen pneumonia baten konplikazioen ondorioz. 

## Sariak eta aintzatespenak 
Shorbek sari eta ohore ugari jaso zituen bai bere ibilbidean zehar, bai ondoren.

* 1949an, Shorbek eta Karl Folkersek *Mead Johnson Ikerketaren saria* partekatu zuten, B12 bitaminarekin egindako lanagatik.
* 1949an ere, Shorbek *Hematologia Ikerketa Fundazioaren saria* ere jaso zuen.
* Idahoko Unibertsitateak *Ikasle Bikain* gisa aitortu zuen.
* 1966an Idahoko Unibertsitateak *Graduatu Bikain* gisa aitortu zuen eta Zientzietako *Doktore ohorezko saria* eman zion 1983an.
* 1951n, Hood Colleges-ek *Maryland-eko Emakume Bikain* izendatu zuen.
* 1957an, Shorbek *Sigma Xi Ikerketa Saria* jaso zuen.
* Hogeita hamar urte geroago, *Maryland Emakumeen Ospearen Aretoan* sartu zuten. New Yorkeko Zientzien Akademiako kide ere bihurtu zen, eta Amerikako Unibertsitateko Emakumeen Elkarteak omendu zuen.
* Erretiratu zenean, Merckek eta laborategi elkartuek *Shorb Lectureship* sortu zuten Marylandeko Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak