open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuartzita

**Kuartzita** harea kuartzotsuen metamorfismoaz sortzen den arroka da. Oso gogorra da eta ez da batere erraz higatzen.

## Ezaugarriak 
Kuartzita gehienek beren osaeraren %90a baino gehiago kuartzoz osatua daukate, batzuk %99a ere izan dezakete. Tenperatura eta presio altuan birkristalizaturiko arrokak dira, foliaziorik aurkezten ez dutenak. Normalean zuri edo gris argiak dira baina oxido ferriko trazak badituzte gorrixkak izan daitezke. Noizbehinka hori, berde edo urdinak ere aurkitu daitezke, izan ditzaketen mineral gehigarrien arabera.

Higadura kimikoarekiko oso erresistentea da eta tontor zorrotzeko mendilerroak eratzen ditu, honen adibide garbia dira Ipar Amerikan dauden Appalacheak. Meteorizazio motel honekin sortarazten dituen lurzoruak finak izaten dira eta ondorioz landaretza urria izaten dute mendilerro hauek.

## Erabilerak 
Kuartzoa lortzeko iturri naturala da. Erdi Aroan sukarriaren ordezko erabili ohgi zen baina kalitate eskasagoko materiala da.

## Iruditegia 

Irudi:Quartzite.jpg|Kuartzita.
Irudi:Cuchillocuarcita1.jpg|Kuartzitazko labana.
Irudi:Quartzite cliffs resulting from the Moine Thrust - geograph.org.uk - 52291.jpg|Kuartzitazko mendiak Eskozian.
Irudi:MK12819 Kirner Dolomiten.jpg|Kuartzitazko harkaitza Dolomitetan.
Irudi:Upper part of a kneeling figure of pharaoh Amenhotep II, 1428-1397, 18th Dynasty, quartzite, from the Isis Temple in Wad Ban Naqa, Sudan, ÄM 2057, in the Ägyptisches Museum Berlin (01).jpg|Kuartzitazko egiptiar eskulturak.

## Kanpo estekak
Jakob Gaon

**Jakob Gaon** (Gasteiz, Araba, [jaiotza data ezezaguna] – Tolosa, Gipuzkoa, 1463ko maiatzaren 6a) zerga biltzailea izan zen, Tolosan eraila 1463ko maiatzaren 6an.

## Bizitza 
Gaondarrak Gasteizko familia judu bat ziren. XV. mendean, familiako kide askok Gaztelako erregeen izenean zergak biltzen ziharduen. 1463an, Jakob Gaon Gipuzkoara joan zen *eskaera* izeneko zerga bat kobratzeko asmoz, eta Tolosako hiribilduko biztanleei erreklamatu zien. Haiek erantzun zioten zerga hori ordaintzetik libre zeudela, erregeak onartutako xedapen bategatik. Gaonek mehatxu egin zien; haietako batzuek erail zuten, lepoa moztuta, eta haren burua pikota baten gorenean zintzilikatu zuten, hark tolosarrak ere bere zordunen zerrendaren gorenean jarri baitzituen.

Henrike IV.a erregea Tolosara joan zen, Gaonen heriotza mendekatzeko asmoz, baina egileek ihes egin zuten hiribildutik. Erregeak krimena egin zen etxea eraisteko agindu zuen. Ez zen egileak exekutatzera heldu, Gipuzkoako Batzarren idazki bat heldu baitzitzaion, tolosarrei barka ziezaien erregutzeko eta haien arrazoiak azaltzeko. Henrike IV.ak zerga ordaintzetik libre zeudela onartu zuen.

## Kanpo estekak
Bolueta dorreak

**Bolueta dorreak** Bilboko Bolueta auzoan dauden etxeorratz multzoa da. Eusko Jaurlaritzako Orubide agentzia publikoak eta Sacyr Vallehermoso eraikuntza enpresak kudeatu zuten proiektua. Guztira 1.100 etxebizitza eraiki zituzten, gehienak —700, zehazki— babes ofizialekoak.

Dorreak eraiki ziren lekuan Santa Ana de Bolueta eta Cilindros Bolueta enpresak zeuden. Enpresa horiek Sidenorrek erosi zituen 2003. urtean, eta langileak Basauriko lantegira eraman zituen. Ondoren, enpresak harturiko lurrak etxebizitzak eraikitzeko saldu zituen Sidenorrek.

Obrek hainbat atzerapen jasan zuten, izan ere 2007. urtearen hasieran hastea aurreikusten zen, aurretiaz izan ziren atzerapen batzuen ondoren. Proiektuaren arabera, lurra hobeto aprobetxatzeko asmoarekin etxebizitzak bost dorreetan bildu zituzten, eta orubearen gehiengoa parkea da. Guztira, zazpi eraikin eraiki ziren, 10 eta 28 solairu bitartekoak. 24, 21 eta 20 solairuko dorre bana eta 10 solairuko beste bi eraikin izan ziren proiektua osatu zutenak.

## Atzerapena 
Dorreen eraikuntza 2005ean hastea aurreikusita zegoen. Hasieran, Eusko Jaurlaritzaren enpresa sustatzaile den Orubidek, lanak 2007ko urte bukaerarako amaiturik egongo zirela esan zuen. Dena den, administrazioaren utzikeriagatik batetik, eta orubean aurkituriko arazoengatik bestetik, proiektua hainbat urtez geldituta egon zen.

2004. urtetik Javier Madrazo Eusko Jaurlaritzako etxebizitza sailburua zena bi bider izan zen Bolueta dorreak eraikiko diren orubean hauteskunde aurreko beste horrenbeste ekitalditan: 2005. urtean Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen aurretik Cilindros Bolueta enpresaren eraisketa hasi zelako, eta 2007. urtean udal hauteskundeen aurretik orubearen deskontaminazioa hastear zegoelako. Obrak 2007ko udaberrian hastea espero zen, baina higiezinen burbuilaren ondorioz, proiektua asko atzeratu zen.

### BBKren agerpena 
2009ko urrian, BBK aurrezki kutxak, arazo ekonomikoak zituen Sacyr Vallehermoso enpresari erosi zion egitasmoa eraiki behar zen orubea eta eraikuntza lanak 2010. urtearen amaieran hasiko zirela esan zuen. Azkenean 2016. urtean etxebizitzak eraikitzen hasi ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboaldeko eraikinik garaienen zerrenda
* Euskal Herriko eraikinik altuenen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Orubide
Pormetxeta dorrea

**Pormetxeta Dorrea** Barakaldoko Pormetxeta kalean eraikiko den dorrea da. Bilbao Ría 2000 erakunde publikoaren barnean aurkezturiko proiektuak, etxebizitzak bilduko ditu bere 80 metro garaieradun eraikinean. Dorrearen ondoan zazpi solairuko eraikin bat eta 7.000 metro koadroko plaza bat eraikiko dira. Dorrea Barakaldoko Urban Galindo auzoan kokatuko da, Ibaizabal ibaiaren ondoko etxebizitza berrien ondoan.

Dorrea eta etxebizitzen ingurua atseginagoa egin nahian, Renfeko aldirien trenbidea estali zen Urban Galindo eta Lutxana auzoen artean. Hala ere, proiektua geldiarazita dago.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko eraikinik altuenen zerrenda

## Kanpo estekak
Jose Maria Gorordo

**Jose Maria Gorordo Bilbao** (Plentzia, Bizkaia, 1947) politikari jeltzalea da, Bilboko alkatea izana (1987-1990). Bilboko Athletic Klubeko presidente izateko hautagaia ere izan zen, 1994ean.

## Bizitza 
Ekonomia eta zuzenbide ikasketak egin zituen Deustuko unibertsitatean eta, 1977an Bilboko Merkataritza eta Industria Ganberako idazkaritzan hasi zen lanean. Euzko Alderdi Jeltzaleko kide zela, Euskal Irrati Telebistako (EITB) zuzendari nagusi izendatu zuten 1985ean eta haren ardurapean ETB2 zabaldu zen, Euskal Telebistako bigarren katea, gaztelaniaz, (1986). Bere karrera politikoaren lehenengo urratsak EAJren baitan egin ondoren, alderdi horretako kide zela iritsi zen Bilboko alkate izatera 1987an eta lehenagotik EITBko buru ere izan zen, besteak beste, jeltzaleek izendatuta 1990ean EAJrekin zuen harremana bertan behera geratu zen.

EAJko kide izan arren, 1993. urtean ICV-EHE izeneko alderdi politikoa sortu zuen; 1995 eta 1999ko hauteskundeetara aurkeztu zen, eta bost eta bi zinegotzi lortu, hurrenez hurren. Alderdi horrek ez zeukan ideologia garbirik, eta EAJtik hurbil bazegoen ere, iritzi ezberdineko pertsonen botoak eskuratu zituen, alkateak udalaren kudeaketa ona egin izanaren fama zeukalako. Politika orokorrari dagokionez, Lizarra-Garaziko Hitzarmenaren sinatzaileetakoa izan zen Gorordoren ICV. 2000. urtearen hasieran, azkenik, gobernu akordioa hitzartu zuen EAJ eta EArekin Bilboko Udalean.

Alkate izan aurretik *Deia* egunkariaren zuzendari izan zen eta baita EITBko buru ere. Herri Kontuen Euskal Epaitegiko kide izendatu zutenean, zinegotzi karguari uko egin zion. Gorordo Bilbo Euskal Autonomi Erkidegoko hiriburu ezartzearen alde azaldu izan da beti.

## Ikus, gainera 
* Bilboko alkateen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabalburuko dorreak

**Zabalburuko Dorreak** Bilboko etxebizitza dorreak dira. Bilboko Zabalburuko auzoan altxatu zituen Eugenio Maria Aginaga arkitektoak, 1970. hamarkadan. Antzina Zabalburu familiarenak ziren lur horiek, *Mena finka* gisa ezagutzen zirenak (bertan zegoen *Villa Mena* jauretxea).

Guztira 17 eta 20 solairu arteko altuera dute, eta 70 bat metro. Dorreez gain, salmenta-zentro txiki bat eta hainbat bulegok osatzen dute konplexua. Eusko Jaurlaritzaren kontsumo saila bertan kokaturik dago.

## Zabalburu dorreak, zineman 
*Todo por la pasta* (Zuz.: Enrique Urbizu, 1991) filmeko hainbat eszena Zabalburu dorreetako merkatalgunean eginak dira. Halaber, *Hotel y domicilio* (Zuz.: Ernesto del Río, 1995) filmeko protagonista bateko fikziozko etxea dorreetako solairu garai batean kokatzen da.

## Ikus, gainera 
* Bilboaldeko eraikinik garaienen zerrenda
* Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda
* Etxezuri dorreak

## Kanpo estekak 
* Konplexuaren ikuspegia Hurtado Amezaga kalearen hasieratik Google Street View-n.
Done Bikendiko dorreak

**Done Bikendiko** edo **San Bizenteko Dorreak** Barakaldo berriko eraikinik ezagunenetarikoak dira. Barakaldoko Done Bikendiko barrutian altxatu ziren 2002 eta 2005. urteen bitartean. Guztira 1.200 etxebizitzak osatzen dute konplexua, zortzi dorretan banaturik. Etxebizitzetako 800 babes ofizialekoak dira; dorreetako bost, alegia.

Guztira 22 solairu, eta 75 metroko garaiera dute. Dorreen ondoan Barakaldoko lorategi botanikoa eraiki da, mundu zabaleko hainbat landare eta zuhaitz biltzen dituena. Horrez gain, dorreen iparraldean Megapark merkataritza-gunea dago.

350px|thumb|erdian|Dorreen airetiko ikuspegia.

## Ikus, gainera 
* Vallehermoso Dorrea
* Bilboaldeko eraikinik garaienen zerrenda
* Euskal Herriko eraikinik altuenen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Eraikinen fitxa emporis.com webgunean.
Pablo Altzola

**Pablo Altzola Minondo** (Donostia, Gipuzkoa, 1841ko ekainaren 27 &ndash; Bilbo, 1912ko urriaren 25) ingeniaria eta Bilboko alkatea izan zen.

## Bizitza 
1861ean Bide, Ubide eta Portuetako Ingeniaritza titulua lortu zuen Madrilen, eta berehala Malagan administrazio publikoan lan egiten hasi zen. Han eraiki zuen Guadalquivir ibaiaren zubi ospetsuenetakoa. 1869an Bilbora heldu zen. Uribitarten, kai berriak eraiki zituen, eta portuko kapitaina izendatu zuten. Gero, Pablo Altzolak zabalgune proiektuan parte hartu zuen. Proiektu hori Severino Atxukarro arkitektoak, eta Ernesto Hoffmeyer eta Pablo Altzola ingeniariek sinatu zuten. Hirugarren Karlistaldia bukatu eta gero gauzatu zen proiektua. Gainera, Altzola 1877an Bilboko alkate izendatu zuten, eta Bilboko Merkataritza Ganberako lehendakari ere izan zen.

## Liburuak 
* *El arte industrial en España*. 1892. Berragitalpena: Canales y Puertos Colegio de Ingenieros de Caminos. Madril: 2000. .
* *La cuestión del Ensanche de Bilbao*. Migel Unamunorekin batera. Berragitalpena: Bidebarrieta Kulturgunea - Bilboko Udala, 2000. .
* *Historia de las Obras Públicas en España*. Berragitalpena: Canales y Puertos Colegio de Ingenieros de Caminos. Madril: 2005. .
* *El Problema Cubano*. Argitaletxea: 1898. 259 or.
* *La política económica mundial y nuestra reforma arancelaria*. Imprenta y Encuadernación de la Casa de Misericordia, Bilbo, (1906)
* *Monografía de los caminos y ferrocarriles de Vizcaya*. Bilbo: Imprenta Provincial. 1898.
* *Régimen Económico-Administrativo, antiguo y moderno de Vizcaya y de Guipuzcoa*. Imprenta y Encuadernación de la Casa de Misericordia. Bilbo. 1910.

## Ikus, gainera 
* Bilboko alkateen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Pablo Altzolaren biografia ciccp.es webgunean
Megapark

[thumb|260px|Megaparkeko Ikea saltokiaren ikuspegia, [AP-8|A-8 errepidetik.]]

**Megapark** Barakaldoko udalerrian kokatuta dagoen merkataritza-gunea. Bilbo inguruan eraiki den azkenengoa. N-634 errepidearen albo batean dago Max Centerren aurrean. Ekialderantz hedatzen da, Barakaldoko San Vizente auzoan zehar. Euskal Herriko merkataritza-gunerik handiena da, 100.000 metro karratutik gora dituelarik.

Fase ezberdinetan zabaldu zen. Lehena 2004. urtean, eta azkena 2006. urteko udaberrian. IKEA, Media Markt, Leroy Merlin, Saturn eta beste hainbat denda txikiago biltzen ditu mertakal zentruak.

## Megapark Galeria 
2006ko udaberrian inauguratu zen, eta 12 zine areto eta hainbat denda biltzen ditu. IKEA dagoen tokitik ekialderantz hedatzen da San Vizenteko Dorreekiko paraleloan, ekialderago dagoen ertza Saturn denda dagoen tokia delarik.

## Kanpo estekak 
*  Megaparken webgune ofiziala.
Bidarte (merkataritza-gunea)

**Bidarte** Bilboko udalerrian dagoen merkataritza-gunea. Bilboko Deustuko auzoko Lehendakari Agirre eta Madariaga etorbideetan kokatua, merkataritza-guneak SEAT Eraikinaren zati bat hartzen du. SEAT automobilgintza enpresak eraikina saltzean hasi zen merkataritza-gunea eraikitzeko asmoa.

Bidartek bi sarbide dauzka, bata Agirre Lehendakariaren etorbidetik, eta bigarrena Madariaga etorbidetik. Hiru solairutan banaturik dago, lehena eta bigarrenak dendek osatzen dute, eta hirugarrenean jatetxeak kokatzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Bidarteren webgune ofiziala.
Santiago katedral

**Santiago katedrala** honakoa izan daiteke:
* Bilboko Done Jakue katedrala
* Santiago de Compostelako katedrala
Jose Florencio Kareaga

**Jose Florencio Kareaga** (Bilbo, Bizkaia, 1802 martxoaren 14 - ??) Bilboko alkatea izan zen. Marcos Kareaga eta Catalina Cortesanaren semea, Maria Kristina erreginak udalen legea aldatu zuela aukeratu zuten alkate, Lehen Gerra Karlistan zehar.

Bere agintaldia 1836ko urriaren 17tik 1838ko martxoaren 11ra luzatu zen.

## Ikus, gainera 
* Bilboko alkateen zerrenda
Jose Pantaleon Agirre

**Jose Pantaleon Agirre Urrutxua** (Bilbo, Bizkaia, 1793ko uztailaren 27a - ?) Bilboko alkatea izan zen.

## Bizitza 
Jose Domingo Agirre eta Maria Rita Eusebia Urrutxuaren semea. Aiton amonak Igorre eta Larrabetzuarrak zituen. Gaztetatik Zazpikaleetan bizi izan zen, baina 1860an Abandoko elizatera joan zen bizitzera.

Eulalia Landaluzerekin ezkondu zen, Felix Agirre Bilboko alkatea izan zen amaren ahizparekin alegia. Gaztea zela Mexikora joan zen, eta ziurrenik bertan lortutako dirutzari ezker aberastu zen. Bilboko komertzio-gizonik aberatsenen artean zegoen, eta hainbat etxebizitza, lur eta bestelako ondasun zituen.

Bilboko alkatea izan zen 1838ko martxoaren 12tik, urte bereko abenduaren 12ra arte.
Espainiako erreal

**Erreala** Espainian XIV. mendearen erdialdeaz geroztik hainbat gizaldiz erabilera legalekoa izan zen diru bat da. Erabilera legaleko beste diruen aldean, balioa aldatuz joan zen bitarte horretan. 1864an, Espainiako ezkutuak ordeztu zuen erreala; gero, 1868an, pezetak ordeztu zuen, eta orduan «pezeta laurdena» esanahia hartu zuen errealak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubiarte (merkataritza-gunea)

**Zubiarte merkataritza-gunea** Bizkaiko Bilbo hirian dagoen eraikin eta merkataritza-gune bat da.

## Kokalekua 
Abandoibarreko auzo berriztatuan kokatua dago, Leizaola Lehendakariaren etorbidea eta Abandoibarra etorbidearen artean dago, Hotel Meliá Bilbao, Peña Gantxegiren eraikina, Parkeder eraikina eta Etxargi eraikinaren alboan.

## Historia 
Robert Stern arkitekto estatubatuarrak diseinaturiko lau solairuetako edifizio hau, Bilbo erdiguneko merkataritza-gunerik handiena da. 2004. urtean ireki zituen ateak.

## Eraikina 
Deustuko zubitik hain gertu egoteagatik du Zubiarte izena. Zentroak Lehendakari Leizaola etorbidetik bi sarrera ditu eta hirugarren bat Uribitarte pasealeka Deustuko zubitik. 30.000 metro karratuko merkatal azalera dauka, 50 denda, 20 jatetxe eta 8 zine aretoetan banatuta.

## Garraiobideak 
Abandoibarra begira dagoen aldean Euskotranek Bilboko Tranbiaren L1 linearen Abandoibarreko geltokia du. Bestalde, Iberdrola dorrera begira dagoen aldean Bilbobusen Deustuko zubia/Zubiarte eta Deustuko zubia geltokiak daude.

## Dendak 
#### Elikadura, tabernak eta jatetxeak 
* McDonald's
* Burger King
* Krunch
* KFC
* Mr.Wok

Irudi:Bilbao - Centro Comercial Zubiarte 1.jpg|Zubiarte merkatalgunea.
Irudi:Bilbao - Centro Comercial Zubiarte 2.jpg|Zubiarte merkatalgunea.
Irudi:Bilboko Abandoibarrako Zubiarte merkataritza-gunearen estalkia.jpg|Barnealdeko ganga.
Irudi:Bilbao - Zubiarte.jpg|Zubiarte merkatalgunea.

#### Zinemak, aisia, kultura eta musika 
* Cinesa

#### Supermerkatuak eta elikagaiak 
* BM Supermerkatua

#### Jostailuak eta opariak 
* Party Fiesta
* Imaginarium

#### Altzariak, dekorazioa, etxerako eta lorategirako produktuak 
* Zara Home
* Ale-Hop

#### Moda eta osagarriak 
* Punto Roma
* Megacalzado
* Zara (Itsasadarra solairua)
* Women'Secret
* Bershka
* Pull & Bear
* Stradivarius
* Oysho
* Zara
* Pepe Jeans
* Lemon
* Tommy Hilfiger
* Massimo Dutti
* Marithé Francois Girbaud
* Desigual
* Jack & Jones
* Billabong
* Sunglass Hut
* Cream01
* Yacha
* Reentry
* Tabú
* Gerry Weber
* Springfield
* Bijou Brigitte
* Antonio Miró
* H&M
* Shana
* Vans

#### Moda eta osagarriak 
* Douglas Lurrindegia
* Marionnaund

#### Zerbitzuak 
* Loteria Administrazioa
* La Isla de Txutxes
* Jean Louis David ileapaindegia
* Halcón Bidaiak

#### Zerbitzuak 
* Orange
* Internity Vodafone
* Game
* Yoigo
* Movistar
* Bilbotatto
## Kanpo estekak 
*  Zubiarteren webgune ofiziala
*  Zubiarte Robert Stern arkitektoaren webgunean
Boulevard (merkataritza-gunea)

[thumb|300px|Eroski [Gasteizko Boulevarden]]
**Boulevard** Gasteizko udalerrian kokatuta dagoen merkataritza-gunea da. 2003. urteko azaroaren 4an zabaldu zen, eta Megapark eraiki arte Euskal Herriko merkataritza-gunerik handiena zen. Guztira 180 milioi euro inbertitu ziren merkataritza-gune honen eraikuntzan, eta 80.000 metro karratuko azalera dauka. Boulevard eraikitako lurrak Sidenor enpresarenak izandakoak dira.

Guztira 152 denda daude, eta hamabi zinema areto. Gasteizko ipar ekialdean dago kokatua, Salburuko auzotik gertu. Merkataritza gunetik gertu bulego konplexu berri bat eraikitzen ari da, 16 solairuko bulego dorre bat eta 8 solairuko hotel berri bat alegia.

## Kanpo estekak 
*  Boulevarden webgune ofiziala.
Artea (merkataritza-gunea)

thumb|Artea merkataritza-gunearen kanpoaldea.

**Artea** Leioako udalerrian dagoen merkataritza-gunea da. 1998ko Apirilaren 28an ireki zituen ateak, Metrovacesa inmobiliariak eraiki zuen.

2002ko Maiatzaren 9an bere azalera komertziala 7.630 metro karratutan handitu zen eta gaur egun 40.000 metroko azalera eskaintzen dio bisitariari. Lau mila autorentzako tokia dauka, horietatik 1.000 aparkaleku itxian.
thumb|Barnealdea.
## Kanpo estekak 
*  Artearen webgune ofiziala.
thumb|Gailu elektrikoetarako ontziak.
Zaballa-Zentroa (barrutia)

**Zaballa-Zentroa** Barakaldoko (Bizkaia) 1. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 7.915 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,188 kilometro koadroko azalera. Hiriko erdigunea da, Bideo Onera eta Herriko plazak Foruen pasealekuaren bitartez lotzen dituena. Barrutiak Urban Galindo auzoarekin egiten du muga ekialdean, eta Beurko-Bagatza barrutiarekin iparraldean. Bi auzoz osatzen da: Zaballa eta Zentroa.

thumb|Foru Pasealekuko Batzoki Zaharra
Barakaldoko erdiguneko barrutia izanik, hainbat denda eta bulego biltzen ditu barrutiak. Azken urteetan garrantzi handia eman zaie oinezkoei eta horretarako Bide Onera eta Herriko plazak berriztu dira, oinezkoentzako ia erabat berreskuraturik. Bide Onera plazan, auzitegi berriak zabaldu ziren 2002an. Horrez gain, 2002ko apiriletik Bilboko metroaren Barakaldoko geltokia zabaldu zen.

## Kale garrantzitsuenak 
* Juan de Garay kalea
* Herriko Plaza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaballa
* Zentroa (Barakaldo)
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Bilbondo

**Bilbondo** Basauriko udalerrian kokatuta dagoen merkataritza-gunea. Bilboaldean eraiki zen lehena, 1990ean. Urteak joan ahala pixkanaka handituz joan den arren, Eroskik (merkatal-gunearen jabeak) Bilbondo handitu nahi duela jakitera eman zuen 2003an. Horretarako, Basauriko udalarekin hitz egin zuen, izan ere, merkatal-gunea ezartzen den gunea Basaurin dago. Gaur egun, 30.000 m²-ko merkataritza-azalera du.

Basauriko eta inguruko herrietako merkatariek gogor gaitsetzi zuten handipen horretarako proiektua eta asteetako presioaren ondorioz, Basauriko alkateak ez zuen onartu Eroskik merkatal-gunea handitzerik. Oraindik ez dago argi zer gertatuko den, baina baliteke Eroskik Zaratamoko udalean dauden lurretan egitea handipena.

2010eko azaroaren 18an Media Markt kate alemaniarrak 2.700 metro koadroko denda berria zabaldu zuen merkataritza-gunean. Bizkaiko bigarrena, Barakaldon duenarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bilbondoren webgune ofiziala.
Arrontegi (barrutia)

**Arrontegi** Barakaldoko (Bizkaia) 3. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 7.565 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,206 kilometro koadroko azalera. Arrontegiko auzoa izen bereko mendiaren magalean kokatzen da. Auzoak izena ematen dio Bilboko itsasadarra zeharkatzen duen Arrontegi zubiari. Mendi baten magalean kokatuta egoteagatik, auzoak malda ugari ditu. Malda hauek hegoaldetik iparraldera hedatzen dira, Barakaldo erdiguneraino, alegia. Iparraldean Zaballa-Zentroa barrutiarekin egiten du muga, eta hegoaldean Lutxanako barrutiarekin. Barrutia izen bereko auzoaz osatzen da.

## Arrontegi mendiaren berreskuratzea 
Arrontegi mendia ia Barakaldo erdigunean kokatzen da, eta urteetako jarduera industrialak gogor eragin dio bertako landarediari. Lutxana auzoko Sefanitro Dorreen proiektuarekin batera, Arrontegi mendixkaren berreskuratze lanak burutuko dira. Horrela, gaur egun ia landarediarik ez duen mendian, zuhaitzak eta mota ezberdineko landareak landatuko dira. Horrez gain, Arrontegi eta Lutxana elkartuko dituen zubibide bat eraikiko da autobidearen gainean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrontegi zubia
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Done Bikendi (barrutia)

**Done Bikendi** Barakaldoko (Bizkaia) 5. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 14.619 biztanle zituen 2013. urtean, udalerriko barrutien artean biztanleria gehiena batzen dituena izanik eta 0,95 kilometro koadroko azalera dauka. Hiriko gune historikoa da, Done Bikendiko elizaren inguruan garatutakoa, eta izen bereko auzoaz osatzen da. Done Bikendiko barrutia Barakaldok XIX. mende amaieratik bizi izandako hazkunde industrial handiarekin batera garatu zen, Espainiatik eta Bizkaitik herrira lan bila zetozen milaka pertsonen etorrerak, etxebizitza ugari eraikitzeko beharrizana sortu zuen.
thumb|240px|Harri zulatze proba Bikendi deunaren egunean (urtarrilaren 22an).
Hala, nekazarien baserriak eta ortuak zeuden tokian bloke berriak eraiki ziren. Barrutiko eraikinik garrantzitsuenen artean, Antzinako Done Bikendiko jauregia dago. Eraikina 2004. urtean eraitsi zuen Barakaldoko Udalak, berrizteko aukerarik ez zegoela eta. Bere tokian, itxura berdineko eraikin berria altxatu da.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Gernikako Arbola kalea

## Zerbitzuak 
* Barakaldoko lorategi botanikoa Done Bikendi auzoan dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Done Bikendiko dorreak
* Barakaldoko lorategi botanikoa
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Beurko-Bagatza (barrutia)

**Beurko-Bagatza** Barakaldoko (Bizkaia) 4. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 10.856 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,409 kilometro koadroko azalera. Udalerriaren iparraldean kokatua dago, Galindo ibaiarekin muga egiten duelarik.
[thumb|[Bagatzako geltokia|Bagatzako metro geltokiko sarrera Santa Teresa plazan]]

## Auzoak 
Bagatzako barrutia hiru auzok osatzen dute: Santa Teresa, Beurko eta Bagatza. Beurkoko auzoan Barakaldon egondako berritze prozesurik aipagarrienetako bat burutu da. Beurko Zaharra izeneko etxebizitza taldea 1950eko hamarkadan eraiki zen, halamoduzko materialak erabilita. Urteak aurrera egin ahala, eraikinetako askok aluminosia izan zuten horregatik. 1980ko hamarkadatik aurrera bizilagunen protestak areagotu egin ziren, eta udalari irtenbide bat eskatu zioten.

Urte luzeen ondoren, proiektu bat aukeratu zen auzoa berritzeko. Proiektuaren arabera, auzunea osatzen zuten 700 etxebizitzak eraitsi, eta berriak eraikiko ziren. Horrez gain, operazioa errentagarria egiteko, beste 540 etxe eraikiko ziren, guztira 1.240 etxebizitza zenbatuz. Lehen lanak 2002. urtean hasi ziren eta ondorengo urteetan lehen blokeak botatzen hasi ziren. Obrek iraun bitartean, bertako bizilagunak Barakaldoko beste guneetan bizi izan ziren alokairuko etxeetan.

Proiektua lehen fasea 2005. urtean burutu zen eta lehen etxebizitzak eman zitzaizkien jabeei. Ondoren geratzen ziren blokeak bota eta bigarren fasea hasi zen. Fase hau 2007. urtearen amaierarako buruturik egotea aurreikusten da.

## Zerbitzuak 
* Bertan kokatuta dago San Eloy Ospitalea, jatorrian *Sanatorio Quirúrgico Altos Hornos de Vizcaya* zena.

* Bilboko metroaren 2. linean Bagatzako geltokia dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santa Teresa
* Beurko
* San Eloy Ospitalea
* Barakaldo

## Kanpo estekak 
*  San Eloy ospitalearen webgunea
Arteagabeitia-Zuazo

**Arteagabeitia-Zuazo** Barakaldoko (Bizkaia) 6. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 14.499 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,365 kilometro koadroko azalera dauka. Barrutia Arteagabeitia eta Zuazoko auzoek osatzen dute.

Barrutia Barakaldoko udalerriaren erdialdetik iparraldera kokatzen da, lorategi botanikoaren ekialdean.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Arteagabeitia kalea
* Zuhatzu etxaldea
* Resurrección María de Azkue kalea

## Zerbitzuak 
* Bilbao Exhibition Centre (**BEC**) azoka Arteagabeitian dago.
* Bilboko metroaren 2. linean Ansioko geltokia dago.
* Barrutian Megapark merkatal-gunea dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arteagabeitia
* Zuazo
* Bilbao Exhibition Centre
* Megapark
* Barakaldoko lorategi botanikoa
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Lutxana-Burtzeña

**Lutxana-Burtzeña** Barakaldoko (Bizkaia) 8. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 9.399 biztanle zituen 2013. urtean, eta 3,961 kilometro koadroko azalera dauka. Barakaldoko hego ekialdean kokaturik dago, eta Gurutzetako barrutiarekin egiten du muga mendebaldean, Arrontegikoarekin iparraldean eta Bilboko itsasadarrarekin ekialdean. Burtzeña, Llano eta Lutxana auzoek osatzen dute.

## Ezaugarriak 
Barakaldoko antzinako ezaugarri industrialak nabarmenen mantentzen dituen gunea da. Bertan daude Oxinorte, Sefanitro eta Rontealde bezalako enpresa historikoak. Iharduera industrialak garrantzia handia izatearekin batera, biztanleria nahiko baxua izan da historikoki, barrutiaren zoru gehienek erabilpen industriala daukate.

Barakaldok bizi duen eraberritze prozesuarekin batera, industria tradizional hauetako asko desagertu egingo dira eta euren tokia etxebizitza eta parke berriek hartuko dituzte. Barakaldoko udalak 2006. urteko irailean aurkezturiko proiektuaren arabera, 2.300 etxebizitza berri eraikiko dira, auzoaren gaur egungo biztanleria laukoituz. Proiektu horren ikurra Sefanitro Dorreak izango dira 120 eta 150 metroko altuera izango dutenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burtzeña
* Llano
* Lutxana (auzoa)
* Barakaldoren berritzea
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Desertu

**Desertu** izenak zenbait adiera ditu:

# Basamortua
# Lasesarre-Urban Galindo: Barakaldoko (Bizkaia) barrutia, lehen *Desertu* izena zuena.
# Urban Galindo: Barakaldoko (Bizkaia) auzoa, lehen *Desertu* izena zuena.
# Desertu (Erandio): Erandioko (Bizkaia) auzoa.
Lutxana (argipena)

**Lutxana** izen bereko zenbait toki izan daiteke:

# Lutxana: Barakaldoko barrutia.
# Lutxana: Barakaldoko auzoa.
# Lutxana-Enekuri: Erandioko auzoa.
# Lutxana Sporting Kluba: Barakaldoko futbol taldea
# Lutxana Arraun Elkartea: Erandioko arraun taldea.
# Lutxanako gudua, Lehen Karlistaldian.
# *Luchana* Benito Pérez Galdósen eleberri historikoa.
Errekalde

**Errekalde** izena dute hainbat tokik:

# Errekalde: Bilboko barruti bat da.
# Errekalde: Donostiako auzo bat.
# Errekalde: Astigarragako auzo bat da.
# Errekalde: Barrikako erreka bat da.
# Errekalde: Altsasuko dermio bat da.
# Errekalde: Lemoako auzo bat da.
# Errekalde jauregia. Bergarako eraikina.

## Ikus, gainera 
# Recalde: Buenos Airesko probintzian dagoen udalerri bat.
Finlandiar marko

*Artikulu hau Finlandiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Finlandiar markoa** Finlandiako txanpon ofiziala zen euroaren sarrera baino lehen, 2002ko urtarrilaren 1ean. 1999an euroarekiko 5,94573 markako balio finkoa ezarri zitzaion.

## Kanpo estekak
AP-68

**AP-68**, ofizialki **Bilbo-Zaragoza Autobidea** Euskal Autonomia Erkidegoan, eta **Eusko-Aragoiar Autobidea** Nafarroan eta Espainian, ere ezaguna **Ebroko Autobidea** bezala, Bilbo eta Zaragoza (Espainia) lotzen duen autobidea da. Araba eta Burgos arteko mugatik eta Nafarroako hego ekialdeko lurretatik igarotzen da.

## Tarteuneak 
## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lasesarre-Urban Galindo

**Lasesarre-Urban Galindo**, lehen **Desertu**, Barakaldoko (Bizkaia) 2. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 13.783 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,97 kilometro koadroko azalera. Barakaldoko udalerrian ekialdean kokatzen da. Barrutiak Bilboko itsasadarrarekin egiten du muga ekialdean eta Galindo ibaiarekin iparraldean. Barrutian hiru auzo daude: Lasesarre, Larrea eta Urban Galindo.

Hiri osoan bizi izaten ari den eraberritze prozesua dela eta, hainbat etxebizitza bloke berri eraiki dira. Barrutiak eta hiriak orokorrean zuen izaera industriala atzean utziz. Barrutiaren eraberritzean Europa mailako Urban programa aurrera eraman da. Honen bitartez, arkitekto gazteek proposaturiko hainbat egitasmo eraiki dira. Horrez gain, Eduardo Arroyo arkitektoaren Lasesarre futbol zelai berria aipagarria da. Goardia Zibilaren koartel berria eta Cedemi Ezkerraldea berrizteko agentziaren bulegoak.

Barrutiaren lehenaldi industriala erabat ahaztu gabe, XX. mende hasierako Ilgner eraikina berriztu zen Bilbao Ría 2000 erakundearen bitartez.

## Garraiobideak 
[thumb|250px|ezkerrera|[Administrador de Infraestructuras Ferroviarias|Adifen trenbideak Lasesarre eta Urban Galindo auzoen artean]]
### Trena 
* Renfeko Aldirien Desertu-Barakaldo geltokia. Geltoki hau Renfek Bilbo Handiko Ezkerraldean duen garrantzitsuenetariko bat da, bertan banatzen baitira C-1 eta C-2 lineak.

### Autobusa 
* Kbus hiri-barruko autobusak *Murrieta* (Renfeko geltoki parean) eta *Lasesarre Kiroldegia* geralekuak ditu.

* Bizkaibus hiri-arteko autobusak *Murrieta*, *Desertuko Plaza*, *Erreketa*, *Lasesarre*, *Larrea* eta *Labe Garaien etorbidea*n ditu geralekuak.

### Itsas-garraiobideak 
* Barakaldo eta Erandio lotzen dituen gasolinoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lasesarre
* Larrea
* Urban Galindo
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Errekaortu-Kareaga

**Errekaortu-Kareaga** Barakaldoko (Bizkaia) 7. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 8.129 biztanle zituen 2013. urtean, eta 14,50 kilometro koadroko azalera dauka, udalerriko barrutien artean handiena delarik, udalerriko azaleraren %66a pilatuz. Barakaldoko mendebaldean kokaturik dago, eta Errekaortu, Errekatxo edo Mespelerreka, eta Kareaga auzoek osatzen dute.

Errekaortun Barakaldoko parkerik handiena dago, Gorostiza parkea hain zuzen ere. Horrez gain, herriaren ur beharrizanak asetzen dituen Mespelerrekako urtegia ere bertan kokatzen da. 2000. urtetik Idom konpainiak etxe orratzak eraiki ditu, guztira 700 etxebizitza inguru. Etxebizitza horiek barrutiko biztanle kopurua handitu dute, eta, horregatik, Gurutzetako osasun zentroa handitu behar izan dute Barakaldoko agintariek.

## Auzoak 
Barrutia osatzen duten auzoetan jendetsuena Errekaortu da. N-634 errepideak auzoa bitan banatzen du: alde batean, XX. mendearen erdialdetik garatutako etxebizitza blokeak eta mende aurreko etxe zaharrak daude; eta, errepidearen beste aldean, aipaturiko Idomen etxebizitza berriak.

Kareagako auzoak izaera industriala dauka erabat, hainbat enpresa eta dendagune biltzen dituela, Max Center merkatal-gunea esaterako.

Errekatxon, Mespelerreka izenez ere ezaguna, etxe sakabanatuak eta berdeguneak dira nagusi, hortik datorkio *Barakaldoko birika* ezizena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errekaortu (auzoa)
* Errekatxo
* Kareaga
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Kantauriko Autobidea

**AP-8** edo **Kantauriko Autobidea** Kantauri itsasoarekiko paraleloan doan errepidea da, Euskal Herriko Iparraldea zeharkatzen du.

1960ko hamarkadan eraiki zen eta 1970eko hamarkadan zehar, tarteka, ireki. Euskal Herriko lehen autobidea izan zen. Europistas enpresa pribatuak eraiki zuen eta 1968.urtean Bizkaiko eta Gipuzkoako erakunde publikoek 30 urterako emakida eman zioten enpresa eraikitzaileari.

2003ko ekainaren 6ko 00:00 orduetan bukatu zen administrazio-emakida eta erakunde publikoek hartu dute euren kargu autobidearen kudeaketa. Bizkaiko zatiaren kudeaketaz Interbiak arduratzen da, eta Gipuzkoako zatiaz, Bidegi.

## Zabaltze lanak 
### Orio - Usurbil (Aritzeta) 
2003ko apirilaren 1ean esleitu zitzaioan *Euroestudios, S.L.* enpresaburu *A-8 autobidea Orio eta Usurbil artean (Aritzeta) sei erreietara handitzeko proiektua* idazteko laguntza teknikoa, 409.500 eurotan. 

*A-8 Autobideko Orio eta Usurbil (Ari­tzeta) zatia 6 erreietara zabal­tzeko eta Orioko norabide bakarreko lotunearen K.P. 34,24 eraikun­tza proiektu*ko lanak buru­tzeko lehiaketaren esleipena 2006ko irailaren 20ean egin zen, *Acciona Infraestructuras, S.A. eta Fonorte Empresa Constructora, S.A.*, 37.675.895,33 euro eta 19 hilabetetan. 

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Ikus, gainera 
* 1991eko abenduaren 6ko A-8 autobideko istripua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantauriko Autobia

**A-8** edo **Kantauriko Autobia** Kantauri itsasoarekiko paraleloan doan eta Espainiar estatuko iparraldea lotzen duen errepidea da, Bilbotik (Bizkaia) Baamonderaino (Galizia) doana.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1991eko abenduaren 6ko A-8 autobideko istripua

## Kanpo estekak
AP-1

**AP-1** edo **Iparraldeko Autobidea** Etxabarri (Araba) eta Eibar (Gipuzkoa) lotzen duen bidesaridun autobidea da.

Erliebearen malkartasunagatik, obrak konplexutasun handia izan zuen, eta mendiak saihesteko hainbat tunel eraiki ziren. Euren artean Arlabango mendia zeharkatzen duen tunela —Arlabango tunela—, Euskal Herriko tunelik luzeena dena, 3,4 kilometro luze baita.

Gipuzkoan Bidegi eta Araban Viasa agentzia publikoen menpe dago baina Bidelan enpresak ustiatzen du.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko tunelik luzeenen zerrenda

## Kanpo estekak
WNBA

eskuinera|thumb|300px|WNBAko taldeen kokalekua eta konferentzia
**WNBA** edo '''''' Ameriketako Estatu Batuetako emakumeen saskibaloi liga profesionala da. Gaur egun hamabi talde ditu. 1996ko apirilaren 24an sortu zen, gizonezkoena den NBAren ereduari jarraituz.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bilbao Zenbatekoetan

**Bilbao Zenbatekoetan**, Bilboko udalak kaleratzen duen urtekari estatistikoa da, hiriaren arlo ezberdinei buruzko analisia egiten duena. Urtero argitaratzen da, lehen edizioa 2002. urtean argitaratu zelarik.

Txostena hamabi sailetan banatzen da:
* 1. Lurraldea eta Klimatologia
* 2. Demografia
* 3. Euskara
* 4. Enplegua
* 5. Udal Hauteskundeak
* 6. Zirkulazioa eta Garraoia
* 7. Turismoa
* 8. Udalaren Baliabideak
* 9. Kontsumoa eta prezioak
* 10. Ingurumena
* 11. Eraikinak eta etxebizitzak
* 12. Udal Ekipamenduak

## Kanpo estekak 
*  Bilbao Zenbatekoetan 2004
American Basketball Association

**American Basketball Association** edo **ABA**, 1967an Estatu Batuetan sortu zen saskibaloi liga izan zen. ABAk existitzeari utzi zion ABA-NBA batasuna eman zenean, 1976an.

Guztira hamaika taldek jokatzen zuten bertan eta azken titulua New York Nets taldeak eraman zuen. Titulu gehien Indiana Pacers taldeak eskuratu zituen (3).

## Kanpo estekak
Erradio (geometria)

thumb|250px|Zirkuluaren erradioa (**r**)
Geometria klasikoan zirkulu edo esfera baten **erradioa** zentrotik atera eta mugaraino doan edozein segmentu da. Hedapenez **erradioa** segmentu horren luzera da. Erradioa diametroaren erdia da.

Erradioaren eta zirkunferentziaren arteko erlazioa honako hau da: r = \frac{c}{2\pi}.

## Ikus, gainera 
* Diametroa
* Pi

## Kanpo estekak
Diametro

thumb|250px|Zirkuluaren diametroa (**d**)
Geometrian **diametroa** (**ø**) erditik pasatzen den eta zirkuluaren mugak jotzen dituen edozein segmentu da. Era berean segmentu horren luzera ere bada.
 
Diametroa erradioaren bikoitza da eta zirkunferentzia bat baino π txikiago.

Diametroa esfera batean ere erabili daiteke ideia bera irudikatzeko.

## Ikus, gainera 
* Erradioa
* Pi

## Kanpo estekak
Faye Dunaway

**Faye Dunaway** (Bascom, 1941eko urtarrilaren 14a - ) Estatu Batuetako aktorea da, Oscar sariaren irabazlea.

Zinemako lehen agerraldia 1967an lortu zuen, *Hurry Sundown* filmean. Halere, urte horretan bertan Warren Beattyren aurrean *Bonnie and Clyde* filmean protagonista lan egiteko aukeratu zuten. Horrek, gainera, Oscar sarirako izendapena ekarri zion Faye Dunawayi. 70eko hamarkadan paper garrantzitsuenak jaso zituen: *The Thomas Crown Affair*, *Three Days of the Condor*, *Little Big Man*, *Chinatown*, *Eyes of Laura Mars*, eta *Network*. Azken horretan parte hartzeagatik emakumezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
Biraketa periodo

Astronomian, **biraketa periodoa** objektu astronomiko batek bere biraketa ardatzarekiko bira oso bat emateko behar duen denbora da. Objektu solidoetarako (planeta eta asteroideak, kasu), biraketa periodoa balio soil bat da. Gasezko edo jariakinezko gorputzetan (izarrak edo gasezko erraldoiak, kasu), periodo horrek aldeak ditu ekuatorearen eta poloen artean. Hori dela eta, fenomenoa neurtzean ematen den zenbaki estandarra eremu magnetikoaren biraketarena da.

Lurraren biraketa periodoa 23,9344 ordu da (ordu kopuru hori behar du bira bat emateko).

;Formula
2\pi=\omega T \qquad \qquad \Rightarrow\qquad \qquad T=\frac{2\pi}{\omega}

## Ikus, gainera
*Lurraren errotazioa

## Kanpo estekak
Makurdura axial

thumb|150px|Ekliptikaren zeihartasunaren aldaketa
**Makurdura axiala** objektu baten errotazio-ardatzaren eta orbita-ardatzaren arteko angelua da. Astronomian, batez ere **zeihartasuna** izendatua, Lurra edo beste planeta baten errotazio-ardatzak ekliptikarekiko duen angelua da. Era berean ekuatoreak eta ekliptikak osatzen duen angelua ere bada.

Ez da nahastu behar makurdura orbitalarekin.

## Lurraren ekliptikaren zeihartasuna 
*Ekliptikaren zeihartasuna* Lurraren errotazio ardatzak ekliptikaren planoarekiko duen makurdurari deritzo.

Lurraren zeihartasuna 23,5º da, baina hau ez da denboran konstantea. Lehen aldiz, Eratostenesek kalkulatu zuen. Makurdura honengatik gertatzen dira urtaroak.

Bi planoak, ekuatorearena eta ekliptikarena, Aries Puntuan eta Libra Puntuan mozten dira. Eguzkia lehen puntuan dagoenean, Iparraldeko Hemisferioan udaberria eta hegoaldekoan udazkena hasten dira. Bigarrenean dagoenean, alderantziz.

thumb|erdian|650px|Ekliptikaren planoa eta honekiko, lurraren ekuatoreak duen okerdura.

Marten mugimenduaren kasuan, non okerdura, 25,19koa, Lurrak duenaren oso antzekoa den eta planeta gorrian, urteak, Lurreko urtearen bikoitza irauten duenez, Lurrean baino bi aldiz luzeagoak diren urtaroak eragiten ditu. Bi plano horien arteko mozketak, planetaren Aries Puntua edo udaberriaren hasiera Martitzeko iparraldeko hemisferioan adierazten du. Dirudienez Titanek ere baditu urtaroak.

## Erreferentziak 
### Oharrak 
## Ikus, gainera 
* Makurdura orbitala

## Kanpo estekak
Julie Andrews

**Julie Andrews** (Walton-on-Thames, Surrey, 1935eko urriaren 1a -) Ingalaterrako aktorea eta abeslaria da, *Mary Poppins* (1964) eta *The sound of music* (1965) musikaletan agertzeagatik ezaguna.

Bigarren Mundu Gerran zehar, Julie Andrews armada entretenitzen aritu zen ume ikuskizun batean. Antzokian, Londresko West End 1947an estreinatu zen. Broadwayen 1954an egin zuen lehen antzezlana. Hor, *My Fair Lady* musikalean jardun zuen, eta horren arrakasta zela eta, Julie Andrews ospetsu bihurtu zen.

Hala ere, *My Fair Lady* filmerako, Audrey Hepburn hobestu zuten ekoizleek. Horren ordez, Julie Andrewsek Walt Disneyen *Mary Poppins*en protagonista papera jaso zuen. Horri esker, emakumezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen. Hurrengo urtean ere Oscar Sarirako izendapena jaso zuen. Ondorioz, garaiko izarrik bilatuenetakoa bilakatu zen, eta film garrantzitsuetan parte hartu zuen: *Hawaii*, Alfred Hitchcocken *Torn Curtain*, (biak 1966koak), eta *Thoroughly Modern Millie* (1967).

Musikalaren gainbehera zela eta, Andrewen karrera kalteturik suertatu zen. Blake Edwards bigarren senarraren hainbat filmetan (musikaletan eta ez musikaletan) parte hartu bazuen ere, *The Tamarind Seed*, *10*, *Victor/Victoria*, edo *S.O.B.*, 1980ko hamarkadatik aurrera gutxitan agertu zen pantailetan.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo estekak 
* http://www.imdb.com/name/nm0000267/
Negu

thumb|250px|Elurra neguan egin ohi du.

**Negua** neguko solstizioan hasten den lau urtaroetako bat da.
* Ipar Hemisferioan abenduaren 21 aldera hasten da. Kasu askotan abendua, urtarrila eta otsaila osoa barne hartzen duela kontsideratzen da.
* Hego Hemisferioan ekainaren 21 aldera hasten da. Kasu askotan ekaina, uztaila eta abuztua osoa barne hartzen duela kontsideratzen da.

Urtarorik hotzena da eta elurra eta izotzarekin erlazionatzen da.

## Daten definizioak eta iraupena 
Batzuek puntu finko astronomikoetan oinarrituta definitzen dute negua, eguraldi-baldintzak kontuan hartu gabe. Definizio horren bertsio batean, negua neguko solstizioan hasten eta udaberriko ekinozioan amaitzen da.

Negu meteorologikoa abendua, urtarrila eta otsaila guztiz hartzen dela uste ohi da Ipar Hemisferioan eta ekaina, uztaila eta abuztua Hego Hemisferoan.

Ekuatore eremuan, urtaroak nabaritzen ez diren lekuetan, negua gutxi gorabehera sei hilabete irauten duen urtaro euritsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A-1

**A-1** edo **Iparraldeko Autobia** Madril (Espainia) eta Lasarte-Oria (Gipuzkoa) lotzen dituen autobia da. Guztira, 454 kilometro luze da. Oraindik Gipuzkoan **N-I** antzinako izenari eusten dio.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uda

:*Trebiñuko barrendegiari Uda ere deritzo. Hori bilatzen baduzu, ikus Trebiñuko barrendegia*
[thumb|Udako zelai bat, [Belgikan. Garia jasota dago, uzta jasotzeko hilabetea izan ohi delako. Lore urdina *Centaurea cyanus* da eta gorria *Papaver rhoeas*.]]

**Uda** edo **udara** Lurreko ingurune epeletako lau urtaroetako bat da, haietako beroena. Udak egunak luzeagoak eta gauak laburragoak direlako bereizten du. Astronomiari dagokionez, udako solstizioak (ekainaren 21 inguru Ipar Hemisferioan eta abenduaren 21 inguru Hego Hemisferioan) urtaro horren hasiera markatzen du, eta udazkeneko ekinozioak (irailaren 22-23 iparraldean, martxoaren 21aren inguruan hegoaldean) haren amaiera eta udazkenaren hasiera.

Hainbat kulturatan, urtaroak data desberdinetan hasten dira, fenomeno astronomiko edo meteorologikoetan oinarrituta. Hala ere, uda hego hemisferioan gertatzen denean ipar hemisferioan negua da. Ikusten denez, uda boreala da ipar hemisferioan gertatzen denean, edo australa, hego hemisferioan gertatzen denean. Batzuetan, ordea, uda honela definitzen da: abendua, urtarrila eta otsaila hego hemisferioan, eta ekaina, uztaila eta abuztua ipar hemisferioan; izan ere, egunak nabarmen luzeagoak dira ekainean irailean baino, eta solstizioak urtaroaren erdia markatzen du. Gune intertropikalean, batzuetan, "uda" terminoa erabiltzen da urtaro lehorrari erreferentzia egiteko, eta "negua", urtaro euritsuari erreferentzia egiteko.

Udan hainbat jarduera egiten dira, hala nola hondartzara joatea, kanpina egitea edo oporrak.

## Kanpo estekak
Laia (aldizkaria)

**Laia** Kuartangoko Laia Eskuetan Kultura Elkarteak editatzen duen aldizkari elebiduna da, euskara eta gaztelania erabiltzen baitu.

Aldizkari hau, Añana eskualdeko bizitza eta bizimoduak nabarmentzeko asmoarekin jaio zen eta urtero 6 ale argitaratzen ditu eta harpidedunen artean banatzen da.

## Kanpo estekak
NBL

**National Basketball League** edo **NBL** hurrengo gauzak izan daitezke.

* NBL (Australia) Australiako saskibaloi liga.
* NBL (Estatu Batuak) Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi liga.
* NBL (Kanada) Kanadako saskibaloi liga.
* NBL (Zeelanda Berria) Zelanda Berriko saskibaloi liga.
Shirley MacLaine

**Shirley MacLaine** (jaiotzez **Shirley MacLean Beaty** 1934ko apirilaren 24) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea da. Warren Beattyren arreba zaharra da.

Zinemako ibililadiak 50 urte irauten du. Haren lehen filma 1955eko Alfred Hitchcocken *The Trouble with Harry* izan zen. Oscar sarirako izendapena bost aldiz jaso du: 1958an *Some Came Running* filmarengatik, 1960an *The Apartment* filmarengatik, 1963an *Irma La Douce* filmarengatik, 1977an *The Turning Point* filmarengatik, eta 1983an *Terms of Endearment* filmarengatik. Azken honi esker saria lortu zuen azkenean.

Arlo pertsonalean, ezaguna da halaber New Age eta berraragiztapenean
sinesmenengatik eta espiritualtasunean. Honen haritik, lan autobiografiko ugari idatzi ditu, horietako asko esparru honi buruzkoak.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
NBL (Estatu Batuak)

**National Basketball League** edo **NBL** 1937an Estatu Batuetan sortu zen saskibaloi liga. 1949an BAArekin bat egin zuen eta NBA izeneko liga sortu zen.

## Kanpo estekak
Pedro Alberdi

**Pedro (Peru) Alberdi** (Eibar, Gipuzkoa, 1957 - ) euskal idazle eta irakaslea Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegian. Eibarren jaio zen baina 17 urterekin Bilbora joan zen Ingenieritza ikastera. Ingenieritza ikasketak utzi zituen, euskarazko filologia ikasteko Deustuko unibertsitatean. 19 urterekin euskaltegian eskolak ematen hasi zen. Bere liburuak beti fikzio eta errealitatearen mugan kokatzen dira. 2007. urtean Unamuno saria irabazi egin zuen "Carlos esaten zioten gizona" eleberriarekin.
## Lanak 
### Narrazioa 
* *Carlos esaten zioten gizona* (2007)

* *Kafka Bilbon* (2002, *Alberdania*)

### Saiakera 
* *Satorrak baino lurperago* (2001, *EEF - Alberdania*)
* *Orhoit gutaz* (2003, *Pamiela*)
### Haur eta gazte literatura 
* *Handitzen naizenean* (1995, *Alberdania*)
* *Nire kalea* (1998, *Erein*)

## Kanpo loturak 
*  Pedro Alberdi literaturaren zubitegian
Xabier Aldai

**Xabier Aldai** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1975eko martxoaren 21a - ) euskal idazlea.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Bazterrekoak* (2000, *Susa*)
### Poesia 
* *Bala zeru urdina* (1993, *Susa*)

## Kanpo estekak 
*  Xabier Aldai literaturaren zubitegian
Iñaki Aldekoa Beitia

**Iñaki Aldekoa Beitia** (Oñati, Gipuzkoa, 1961eko uztailaren 20a - ) EHUko irakaslea eta idazlea da. 2013an Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen.
 
## Lanak 
### Narrazioa 
* *Begirada galduen nostalgia* (1989, *Arabako Foru Aldundia*)
### Saiakera 
* *Antzarra eta ispilua* (1992, *Erein*)
* *Zirkuluaren hutsmina* (1993, *Alberdania*)
* *Munduaren neurria* (1998, *Alberdania*)
* *Mendebaldea eta narraziogintza* (1998, *Erein*)
* *Historia de la literatura vasca* (2004, *Erein*)
* *Euskal literaturaren historia* (2008, *Erein*)
* *68ko belaunaldia* (2015, *Utriusque Vasconiae*)

### Antologia 
* *Antología de la poesía vasca* (1991, *Visor*)
* *Euskal ipuinen antologia bat* (1993, *Alberdania*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

## Kanpo estekak 
* Iñaki Aldekoa literaturaren zubitegian
* Iñaki Aldekoa Inguma datu-basean