open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albina Stardust

**Albina Stardust**  (Burlata, Nafarroa Garaia, 1997)  **Eneko Garcia Jaurena**  drag artista eta aktibista trabestiak gorpuztutako pertsonaia da.

## Ibilbidea 
2018 urtean sortu zuen Albina Sardust drag pertsonaia LGTB festa baten ondoren. Ordutik abestiak sortu,  hainbat ikuskizun eman  eta telebista saiotan parte hartu du. 

Drag erreferentetzat ditu Divine (XX. mendeko drag aitzindaria), Lady Gaga, David Bowie, Donatella, Sussie Pussie eta Yogurinha Borova.

## Ikuskizunak 
* 2022 Lumak Drag Festival, Donatella Mani, Susie Pusie eta Euskal Herriko beste drag artista batzuekin batera. 

## Telebista 
* 2021 ETB1 Ur Handitan saioan, bere bizipenei buruz
* *Mírame* (2021) euskarazko remix.
* *Tuti tuli* (2022) Yogurinha Borovarekin batera.
* *Harribitxi* (2023)
* *Erre* (2024)

### Albumak 
* *Izar* (2024, Baga Biga)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caravinagre

**Caravinagre** Iruñeko kilikia da, sanferminetako jaietako pertsonaia garrantzitsua. Iruñeko Erraldoi eta Buruhandien Konpartsaren 6 kilikietako bat da, 5 buruhandi, 8 erraldoi eta 6 zaldikorekin batera. 

Uste da "Caravinagre" ezizena Iruñeko jendearengandik datorrela, izen hori ez baitzen ageri enkarguaren dokumentazioan. Bere jantziak belusezko kasaka berde bat, kolore berbereko txalekoa eta pajarita zuri bat ditu.

## Historia 
1941ean, Iruñeko Udalak Valentziako Porta Coelli lantegiei eskatu zien bi *kiliki* eta bi zaldiko eraikitzeko, Tadeo Amorena Iruñeko tailerrean sortutako Coletas, Barbas eta erraldoiei laguntzeko. Oraingo honetan, artista Vicente Bella valentziarra izango litzateke, eta hark Verrugas eta Caravinagre sortu zituen. 

Dirudienez, inspirazioaren jatorria antzinako lorategietako zaindariak izan ziren, *japis* deiturikoak; izan ere, haietako bat nabarmentzen zen jenio txarraren ondorioz, eta Caravinagre deitzen zioten. Beste batzuek diote Vicente Rodillaren erretratu hutsa zela, pertsonaia sortzean fakzioak puztu zituena.
alt=Carteles de San Fermín: Caravinagre 1947, 1997, 2012, 2015, 2017|erdian|thumb|440x440px|Sanferminetako kartelak: Caravinagre 1947, 1997, 2012, 2015 eta 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mi bebito fiu fiu

«**Mi bebito fiu fiu**» (Nire haurtxo txikitxo fiu fiu) Peruko Tito Silva Music musika-ekoizleak prestatutako abestia da. Ahotsa Tefi C abeslariarena da. Interneten izugarrizko zabalkunde ezagutu zuen. Hitzek zentzu parodikoa dute.

## Ezaugarriak 
Oinarrizko musika Didoren «Thank you» eta Eminemgo «Stan» abestietan dago hartuta. Hitzak, bestetik, Peruko presidentea izan zen Martín Vizcarrari Zully Pinchi Ramírez politikariak idatzi zizkion maitasunezko mezuetan oinarrituta dago. Abestia oso hizkuntza desberdinetara itzulia izan da, gehienetan antzeko arrakasta izanik.

## *Streaming* 
«Mi bebito fiu fiu» Spotifyren 50 hamar biralenen arteko lehenengoan kokatu zen. Lehen hilabetean Youtube Music plataforman 10 milioi erreprodukzio ezagutu zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoklipa Youtuben.
Sarah Osborne

**Sarah Osborne**, era askotara ahoskatua Osbourne, Osburne edo Osborn; jaiotzez **Warren eta** lehenago **Prince** (Watertown, Massachusetts, AEB, ustez 1643 &ndash; Boston, AEB, 1692ko maiatzaren 10a) 1692an Salemenego sorginkera prozesuan sorginkeria leporatu zioten lehen emakumeetako bat izan zen.

## Lehen urteak eta lehen ezkontza 
Sarah Warren gisa jaio zen, eta Robert Prince izeneko gizon ezagun batekin ezkondu zen. Putnam familia ezaguneko kide batekin ezkondu zen emakume baten neba zen. Senarrarekin joan zen Salemera 1662an, eta bikoteak bi seme eta alaba bat izan zituen: Joseph, James eta Elizabeth. Robert Prince 1674an hil zen.

## Akusazioa 
1692. urtearen hasieran, Sarah sorginkeria-akusatuetako bat bihurtu zen, Betty Parris gaixotasun ezezagun batez gaixotu zenean. Neskek esan zuten elkarri 'lotuta' zeudela. Sarah Osborne, Tituba eta Sarah Good-ekin batera. Elizabeth "Betty" Hubbard-ek ere Osborneri leporatu zion 'lotu' egin zuela, eta honelaxe deskribatu zuen: atximurrak eta orratzekin egindako ziztadak.

Hiru emakumeak gizarte-baztertutzat jo zituzten, baina arrazoi desberdinengatik. Osborne ia hiru urtean ez zen elizara joan gaixotasun luze baten ondorioz, eta artean Putnam familiarekin legezko gaiak lantzen ari zen. Osborneren aurkako salaketak, ziurrenik, Putnam familiaren iradokizun ahaltsuen ondorio izan ziren. Sarah Osborne atxilotzeko agindua 1692ko martxoaren 1ean idatzi zen. Bostongo kartzeletan egon zen, azterketek eta epaiketek iraun zuten bitartean. Espetxean hil zen 1692ko maiatzaren 10ean, eta uste da 49 urte zituela.

## Komunikabideak 
* Osborne Arthur Miller-en *The Crucible* lanaren jatorrizko bertsioan aipatzen da, baina ez da pertsonaia gisa agertzen. Millerrek (beste pertsonaia batzuekin batera) epaimahaiaren eszena bati gehitu zion 1996ko filmean egokitzeko gidoia idatzi zuenean. Draman, 'Osburn' izena du. Ruth Maleczech aktoreak oso pertsonaia patetikotzat jo zuen. Eskale pobrea da, eta, jakina, nahastuta dago, baina arrisku larrian dagoela dakiena ere bada. Osborne mentalki gaixorik zegoenez, filmeko pertsonaia Osborne eta Sarah Good  bateratua izan daiteke. Azken horrek hiltzen jakin zuen, eta Hamar Aginduak errezitatzen ari zela azpimarratu zuen, filmean Osborneren pertsonaiak bezala.
* *True Blood* telesailaren 3. denboraldiko 5. atalean aipatzen da 'Goody Osburn'.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Meghan Carroll Sarah Osborne profile, salem.lib.virginia.edu (2001); 2016ko irailaren 1ean atzitua.
Katipunan

**Katipunan** 1892ko uztailaren 7an Filipinetan Andrés Bonifaciok sortutako erakunde sekretua izan zen, Espainiaren dominaziotik askatzeko helburuarekin. Katipunan izen ofizialaren laburpen bat da, tagaloz **Kataas-taasang, Kagalang-galangang Katipunan ng̃ mg̃á Anak ng̃ Bayan** izena baitzuen erakundeak, "Herriaren Semeen Goi Elkarte Agurgarria". Bere siglak KKK ziren, baina ez da nahastu behar sigla berberak dituen Ku Klux Klanekin. Katipunan hitzaren oinarrian "gizarte" hitza dago. José Rizalek sortutako Liga Filipinako kideen atxiloketaren ostean osatu zen taldea. 

## Kanpo estekak
Col de la Croix (Vaud)

**Col de la Croix** Frantziako Vaud kantoiko portu bat da, Alpeen aurreko mendilerroan kokatua. 1.778 metro ditu.

## Geografia 
Villars-sur-Ollon eta Les Diablerets lotzen ditu, Vaud kantonamenduko bi estazio turistiko. Mendebaldean, errepidearen luzera 18 kilometrokoa da, eta gehieneko malda % 13koa. Errepide berria 1971ko irailaren 27an inauguratu zen.

## Kanpo estekak
Arenbergeko basoa

'''''Trouée d'Arenberg*** (***Arenbergeko basoa***, euskara itzulita; baita ere ***Tranchée*** —trintxera— ***d'Arenberg*** edo ***Trouée de Wallers-Arenberg'''''), galtzadaarrizko errepide-zati bat da, 2.400 metrokoa. Ezaguna da Paris-Roubaix lasterketako zati garrantzitsu bat delako, apirileko bigarren igandean lehiatzen dena.

Arenbergeko basoa 1968ko edizioan sartu zen lehen aldiz, Eddy Merckx belgikarrak irabazi zuenean. Harrezkero, edizio guztietan egon da, 2005ean izan ezik, tartean uholdeak izan direlako, eta 1974tik 1983ra bitartean, Basoen Bulego Nazionalak itxia.

Lasterketan garrantzi historikorik izan ez arren, Arenberg Roubaix lasterketaren ikur eta esentziatzat hartzen da, «Ipar Infernua» izenaz ezaguna. Arenberg meatzari-hiritik hurbil dago, Wallersen ipar-mendebaldean, Frantziako Alta Frantzia eskualdeko bat.

Paris-Roubaixen Adiskideen Elkartea, 1977an sortua, bere mantentzeaz eta hobetzeaz arduratzen da, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stokely Carmichael

**Kwame Toure**, **Stokely Standiford Churchill Carmichael** jaioa (Port of Spain, 1941eko ekainaren 29a - Konakry, 1998ko azaroaren 15a) estatubatuar ekintzailea izan zen.

Trinidad uhartean jaio zen eta AEBetan hazi zen hamaika urte zituenetik. Botere Beltzaren Mugimenduko buruzagietako bat izan zen. Indarkeriarik gabeko Ikasleen Koordinazio Batzordeko burua izan zen, gero Pantera Beltza Alderdiko ohorezko lehen ministroa eta, azkenik, Afrikako Herri Guztien Alderdi Iraultzaileko burua. Ameriketako Estatu Batuetako eskubide zibilen mugimenduaren eta mugimendu global panafrikarraren antolatzaileetako bat izan zen.

Alabama eta Mississippi estatuetan boto-eskubidearen aldeko ekintzekin hasi zen. Alderdi biko sistemarekin ilusioa galdu ondoren, erakunde politiko beltzak garatu zituen. Botere Beltzaren filosofia garatu zuen eta 1960ko hamarkadako lider ezagun eta eztabaidagarrienetako bat izan zen. FBIk jazarri ondoren, Afrikara joan zen bizitzera 1968an. Ginean Kwame Toure izena hartu eta panafrikar iraultza sozialista baten aldeko nazioarteko kanpainak egin zituen.
Manuel Gaintza Plazaola

**Manuel Gaintza Plazaola** (Tolosa, 1885eko maiatzaren 18 &ndash; Getxo, 1943ko apirilaren 1a) euskal musikagilea izan zen. 

## Biografia 
Felipe Gorriti eta Eduardo Justo Mokoroaren ikasle izan zen. Sestaoko parrokiako organo-jotzailea izan zen eta Portugaleteko Trabajo y Cultura orfeoiaren eta koroaren zuzendaria izan zen. Getxoko Biotz-Alai sortzaileetako bat izan zen, 1926an. Gernikan bizi izan zen tarte batez, eta bertako koroaren zuzendaria izan zen. Hainbat pieza egin zituen txistuan jotzeko, ezagunena *Gaintzaren biribilketa* delarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Naudé

**Jozua François "Tom" Naudé** (Middelburg, 1889ko apirilaren 15a - Lurmutur Hiria, 1969ko maiatzaren 31) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako jarduneko presidentea izan zen 1967ko ekainaren 1etik 1968ko apirilaren 10era.

Alderdi Nazionaleko kidea eta Posta eta Telegrafo (1950-54), Osasun (1954-58) eta Finantza ministroa (1958-61) izan zen. 1961ean Hegoafrikako Senatuko presidente izendatu zuten. Jarduneko presidentea izan zen Eben Dönges presidente hautatua koman erori zenetik Dönges hamar hilabete geroago hil zen arte.

## Kanpo estekak
Jon Olivares

**Jon Olivares** (Madril, 1988ko azaroaren 25a) hezitzaile eta antzezle euskalduna da.

## Ibilbidea 
Jon Olivares Madrilen jaio zen, baina 7 urte zituela Euskal Herrira lekualdatu zen. Ama euskalduna eta aita kanariarra ditu, eta, aitaren sendia bertakoa izaki, haurtzaroan udak Kanariar uharteetan igarotzen zituen. Txikitan hezitzaile eta bikoizketa-aktore izan nahi zuen. 

2009an Haur Hezkuntza ikasten hasi zen Mondragon Unibertsitatean eta, ikasten ari zela, Taupada antzerki taldean sartu zen obra txiki bat antzezteko. Arrasateko Txatxilipurdi aisialdi elkartean ere aritu zen urte askoan.

2011. urtean, 23 urterekin, Bergarako Osintxu auzoko auzoalkate gisa aukeratu zuten eta lau urtez egon zen karguan. 

Gero, aktore ibilbideari ekitea erabaki zuen eta hainbat antzezlanetan parte hartu zuen. 2013an agertu zen lehen aldiz ETB 1eko *Goenkale* telesailean. 2016an Ruben Sainzek zuzenduriko *Liknart* film laburreko protagonista izan zen. 2019an, *Ihesaldia Basauri* telesailean lan egin zuen eta urte berean *Patria* telesailean Joxe Mari pertsonaia antzeztu zuen; telesail hartan Elena Irureta, Ane Gabarain, Jose Ramon Soroiz, Mikel Laskurain, Eneko Sagardoy eta Loreto Mauleon aktoreekin lan egin zuen, besteak beste. eta Roberto Cano zuzendariaren *Imbécil* film laburreko protagonista izan zen. Lehen film luzea Javier Ruiz Calderak zuzenduriko *Un hombre de acción* izan zen, Lucio Urtubiaren istorioa kontatzen duena.

## Bizitza pertsonala 
Bere izen osoa Jon Ruben Olivares da. Aita idazlea du eta Jonen bigarren izena Rubén Darío poetagatik ipini zion. 

Itziar Atienza aktorearen bikotekidea da.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
* *Un hombre de acción*, Javier Ruiz Calderak zuzendua (2022)
* *La ermita,* Carlota Peredak zuzendua (2023)
* *Faisaien irla,* Asier Urbietak zuzendua (2025)

### Film laburrak 
* *Liknart*, Ruben Sainzek zuzendua (2016)
* *Yo tampoco sé qué hago aquí*, Marco Baradak zuzendua (2020)
* *Imbécil*, Roberto Canok zuzendua (2022)

### Antzerkia 
**Isladak* (2010). Taupada Antzerki Taldea.
**Rusini* (Jose Luis Alonso de Santos) (2011). Taupada.
**Komediak Oroimenean* (2012). Taupada.
**Erotik (Jose Luis Alonso de Santos)* (2013). Taupada.
**Bohemioen kluba* (2014). Taupada.
**Ipuin kontalaria* (2015). Cenaculo teatro.
**Esperando al zurdo* (2015). TAE.
**Ikasgaia* (2017). Taupada.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*Jon Olivaresen Instagram kontua.
*Jon Olivaresen
Lola Maverick Lloyd

**Lola Maverick Lloyd** (1875eko azaroaren 24a – 1944ko uztailaren 25a) estatubatuar bakezale, sufragista, munduko federalista eta feminista izan zen. Texasen jaio zen Maverick familia aberatsean, eta William Bross Lloydekin ezkondu zen, Henry Demarest Lloyd kazetariaren semearekin. Elkarrekin, bi familien eragina eta aberastasuna erabili zituzten, Garai Aurrerakoiko (1896 - 1920) kausen alde egiteko.

Dibortzio publiko eta gatazkatsu baten ondoren, Lola Maverick Lloydek bakezaletasunaren aldeko borrokari eskaini zion bizitza. Emakumeen Alderdi Bakezalea eta Bakearen eta Askatasunaren Aldeko Emakumeen Nazioarteko Liga sortu zuen 1915. Munduko Errepublika Federala eratzeko kanpainari hasiera eman zion 1937an, munduko gobernua eta federalismoa antolatzeko lehen saiakeran, Rosika Schwimmer lagunarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lola Maverick Lloyd dokumentuak Sophia Smith bilduman, Smith College Bilduma Bereziak
Vuhledar

**Vuhledar** () edo **Ugledar** (errusieraz: Угледар) –bi izenek 'ikatz-oparia' esan nahi dute, hiriko ikatz-industria dela eta– Ukrainako Donetsk Oblastean (probintzia) kokaturiko oblast-mailako garrantzizko hiria da. 14,432 biztanle ditu 2021eko estimazioen arabera, behera 2001eko 17,440ekin alderaturik.

## Historia 
2022ko Ukrainaren inbasio errusiarrean, Vuhledar errusiar misil balistiko batek jo zuen, sakabanatze-munizioz beterikoa, 2022ko otsailaren 24an. Misilak ospitale baten kanpo-eremuan jo zuen, eta lau zibil hil eta beste 10 zaurituz.

## Demografia 
2001eko Ukrainako Erroaldaren arabera:

; **Jatorri etnikoa**

* Ukrainarrak: %63.1a
* Errusiarrak: %33.1a
* Bielorrusiarrak: %1a

; **Hizkuntza**

* Errusiera: %70.8a
* Ukrainera: %28.2a
* Bielorrusiera: %0.1a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spencer Compton (Wilmingtongo I. kondea)

**Spencer Compton, Wilmingtongo I. kondea** (Compton Wynyates, c. 1674 &ndash; Westminster, 1743ko uztailaren 2a) britainiar politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1742tik 1743ra.

Komunen Ganberako kide izan zen 1698tik 1728ra eta 1728an Lorden Ganberara igaro zen. Robert Walpoleren aldeko Whig taldeko kidea izan zen. 1715etik 1727ra Komunen Ganberako buru izan zen. 1742ko urtarrilean iritsi zen lehen ministro kargura. Bere osasunak okerrera egin zuen bere lanaren intentsitatearen ondorioz, eta hurrengo urtean hil zen karguan.
Fernando Buesa Fundazioa

**Fernando Buesa Blanco Fundazioa** 2000ko azaroaren 3an Gasteizen sortutako erakundea da, bakean, demokrazian eta aurrerapen sozialean aurrera egitea helburu duena. Fernando Buesaren omenez eratu zuten. Fernando Buesa, Jorge Díez Elorza bizkartzainarekin batera, ETAk hil zituen 2000ko otsailaren 22an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fundazioaren webgunea
San Martzial eliza (Altza)

**San Martzial eliza** Donostiako Altza auzoan dago. Lehenengo eraikina 1390. urtean dokumentatuta dago baina egungo eliza ehun urte bakarrik ditu, 1915ean ireki baitzen.

## Historia 
Elizaren historian hau lauzpabost eraikinetako azkena da. Felix Elejaldek 1990ean, seigarren mendeurrena zela eta, San Martziali buruz argitaratu zuen monografian jasotzen duenez, San Martzial eliza zaharra egurrez eraiki zen -”unum oratorium lignis“- 1390 eta 1396 artean, eta XVII. mendean obrak Fabrikako Kontu Liburuan erregistratzen hasi arte, eraikinen eraikuntza-ezaugarriei buruz iritsi zaizkigun informazioak eskasak izan dira.

XVI. mendearen erdialdean eliza harriz berreraikia izan zen, San Martzial eliza parrokia bihurtuko zen garaian, Iruñeko apezpiku Pedro Pacheco jaunak 1540an bisitatu ondoren. XVIII. eta XIX. mendeetako gerrek elizaren eraikuntza eta osotasuna baldintzatu zuten, behin eta birritan konpontzera eta berreraikitzera behartuz.1915. urtean gaur egungo eliza eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Martzial parrokia Altzapedian.
Erregeren adbokatu bidezko eta nobleari

***Erregueren aduocatu videzco eta nobleari** virthute eta hon guciez complituyari*... 

Hitz horiekin hasten da *Linguae vasconum primitiae*, Bernart Etxeparek, Eiheralarreko erretoreak, 1545ean Bordelen inprimatzera eraman eta euskaraz inprimaturik ezagutzen den testurik zaharrena. LVP liburuko eskaintza edo sarrera bezala izendatu ohi da.

Pasarte hau da, liburu osoan, prosan dagoen testu bakarra.

## Jendarteratzeko bertsioak 
Patxi Salaberri Muñoak, *Linguae vasconum primitiae* testua jendarteratzeko Booktegin bertsio egokitu pare bat eskaini zuen, 2008an.
[thumb|*Linguae Vasconum Primitiae* liburuaren hasierako eskaintza XXI. mendeko doinuarekin, [Imanol Epeldek 2016an abestua.]]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Linguae vasconum primitiae*, edizio kritikoa

## Ikus, gainera 
* Euskarazko literatura idazlan nagusien zerrenda
* Euskararen historia

## Kanpo estekak 
* *Linguae Vasconum Primitiae. Euskaldunon Hizkuntzaren Hasikinak* Patxi Salaberri Muñoak prestatuta, dibulgazioa egiteko xedea duen edizioa. Alde batean Etxepareren testua, azaleko egokitzapen ortografiko batzuekin, eta bestean testua euskara batuan emana.
* *Linguae vasconum primitiæ*: testu osoa, *Klasikoen Gordailua*n.
* Lehen euskal liburuaren faksimile.fr/rechercher.do?index=AUT3&numNotice=12075834 *catalogue.bnf.fr*
Elizabeth Jane Gardner

**Elizabeth Jane Gardner** (Exeter, New Hampshire, 1837ko urriaren 4a &ndash; Saint Cloud, 1922ko urtarrilaren 28a) margolari figuratibo estatubatuarra izan zen, eta bere bizitzaren zatirik handiena Parisen erbesteratuta bizi izan zuen. Hantxe, Parisen ikasi zuen Hugues Merle eta  Lefebvrerekin, azkenik, William-Adolphe Bouguereaurekin, 1896an ezkondu baitzen, eta haren estiloa hain arrakastatsua izanik, haren obraren zati bat senarrarenarekin nahas daiteke.

## Margolari ibilbidea 
1866an Gardner Parisko Aretoan erakusketa bat egin zuen lehen emakume iparramerikarra izan zen. Urrezko domina jaso zuen 1877ko Aretoan, ohore hori jaso zuen lehen emakumea bihurtu zen.*Badakit kritikatu egiten nautela nire nortasun artistikoa intentsitate handiagoz ez aldarrikatzeagatik, baina nahiago dut Bouguereauren imitatzaile onena izan ahanzturan  erortzea baino.*

Elizateth Jane GardnerGardnerrek Auburndalen (Massachusetts) ikasi zuen Lasell mintegian, eta lehen arte-prestakuntza jaso zuen. Bostonen maisu zaharrak kopiatzen zituen bitartean, Gardner  bere marrazteko modua guztiz egokia ez zela  eta Europara joan behar zuela ikastera konturatu zen. 1864. urtean Parisera joan zen, Robinsonekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.nmwa.org/collection/proferrealitate?LinkID=285(https://web.archive.org/web/20101220021202/http://nmwa.org/collection/Profile.asp?LinkID=285)  artxibatzea .
*    artxibatua.
Dovhenkeko gudua

**Dovhenkeko gudua** Ukrainako Indar Armatuen eta Errusiar Federazioko Indar Armatuen artean gertatutako gudu bat da, Izium hiritik hiritik 20 kilometrora, hegoalderantz, kokaturiko  Dovhenke herrixkan eta Ukrainako ipar-ekialdeko erasoaldiaren zein ekialdeko erasoaldiaren parte den Donbasseko guduaren baitan gertaturikoa.

Gudua 2022ko apirilaren 11n hasi eta urte bereko ekainaren 11n bukatu zen, Errusiak hiri-kontrola segurtatu zuenean. 

Aipatutako inbasioaren testuinguruan, apirilaren 1ean, Ukrainako Armadak baieztatu zuen Izium hiria errusiarren kontrolpean zegoela. Hurrengo egunean, *Ukrinform*en egindako elkarrizketa batean, Iziumeko *de iure* alkateorde den Volodymyr Matsokinek esan zuen hiriko bizitegi-eraikinen %80a suntsituak zirela, bai eta [hirian] ez zegoela elektrizitaterik, berogailurik edo urik.

## Gudua 
Apirilaren 11n, Errusiako Indarrek Dovhenke eta  aurkako eraso bat hasi zuten, Ukrainako Indarrek aldaratu egin zutena.

Maiatzaren 15ean, Ukrainako Armadak iragarri zuen Errusiak bigarren eraso berri bat egin zuela, herrixkaren kontrola lortzeko helburuarekin.

Ekainaren 6an, Ukrainako Albiste Agentziaren arabera, soldadu ukrainarrek Dovhenkeren aurkako hirugarren eraso bat errefusatu zuten; gainera, ustez, Errusiako Indarrek beren unitateen zati bat Iziumera eraman zuten, izandako galerak zirela eta. Testuinguru horretan, egun Errusiako Duma Estataleko diputatu den Aleksandr Borodai Dovhenkera joan zela jakinarazi zen, Donbaseko Boluntarioen Batasunarekin herrixkaren aurkako erasoan parte hartzeko.

## Gudu-ostea 
Ekainaren 12rako, Ukrainak jakinarazi zuen armada errusiarra eraso bat egiten ari zela Dovhenketik Mazanivka eta Dolina hirien aurka; honek, *de facto*, Errusiako Indarrek Dovhenke herrixka harrapatu zutela esan nahi zuen.

Ekainaren 25erako, borrokek Dovhenketik hurbil jarraitu zuten, baina hilaren amaierarako, Errusiaren operazioak herrixkaren hegoaldera mugitu ziren; izan ere, herrixka hartu ostean, tropa errusiarrak Dovhenketik Mazanivkarantz aurrera egiten saiazen jarraitu zuten.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sussie Pussie

**Sussie Pussie** (Iruñea, Nafaroa Garaia, 1998ko maiatzaren 7a)  **Odei Alkazar** **Iratxeta**  drag artista nafarrak gorpuztutako pertsonaia da.

## Ibilbidea 
2018an egin zuen lehen jendaurreko emankizuna  *Mary Pussie*  drag lagunarekin batera Urdiaingo taberna batean. Ordutik, dantzaleku, festa eta jaialdi askotan egin ditu emankizunak.

Sussie Pussie pertsonaia, Gandía Shore telebista saioko Ylenia, Aída telesaileko Lore eta Dolly Parton pertsonaietan inspiratuta dago.  Pertsonaiaren izena La Que se avecina telesaileko pertsona baten izenetik hartu zuen.

Haurrentzako ipuin kontaketak egiten ditu, umeen artean errespetua eta aniztasuna helburu dutenak.  

Lanbidez batukada irakaslea da eta drag ikastaroak ere eman ditu.

## Ikuskizunak 
* 2022 Lumak Drag Festival, Albina Starduts, Donatella Mani eta Euskal Herriko beste drag artista batzuekin batera. 

## Abestiak 
* 2021 Benidorm

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astamakila

**Astamakila** edo **garrotea** armarik sinpleena da, makila motz bat, normalean zurez baina baita metalez edo plastikoz egina. Armarik zaharrenetariko bat ere bada, izan ere, Kenyako Nataruk aztarnategian garrotez egindako zauriak topatu dituzte, 10.000 urte inguru dituztenak. Normalean esku batez erabiltzen dute baina handiek esku biak behar dituzte eraginkorrak izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Hubbard (Salemeko epaiketak)

**Elizabeth Hubbard** (Massachusetts, AEB, 1675 - ?) Salemeko sorginkeria prozesuko lehen salatzaileetako bat izan zen, eta 1692ko udan eta udazkenean jarraitu zuen. Epaiketako 15 hilabeteetan 20 lagun hil ziren.

## Biografia 
William Griggs doktorearen hamazazpi urteko zerbitzari umezurtza zen Hubbard, eta Bostonetik ekarri zuen, Isaac Griggs semea hil ondoren. William Griggsen emaztearen senidea zen. Jakintsuek bere 'lotura' edo aflizioaren jatorria Griggsen etxean zuen posizioarekin erlazionatzen dute. Griggsen zerbitzari gisa, medikuak aztikeriak diagnostikatu zituen hasieran.

## Epaiketako testigantzak eta ondorioak 
Hubbard-ek lehen atakea 1692ko otsailaren 1ean izan zuen. Adina zela eta, zin egin zuen salatzaile nagusiena izan zen, eta akusazioak legezko egoerara eraman zituen. Sarah Osborne eta Sarah Good sorginkeria praktikatzeaz salatu zituen lehenengoetako bat izan zen. Essex konderriko sorginkeria-krisian, berrogei lege-salaketa aurkeztu zituen hainbat torturatzaileren aurka, eta hogeita hamabi aldiz testigantza eman zuen. Azken testigantza 1693ko urtarrilaren 7an izan zuen.

Epaien amaierarako, Elizabeth Hubbard-ek hogeita bederatzi pertsonaren aurkako testigantza eman zuen; horietatik hamazazpi atxilotu zituzten, hamahiru urkatu egin zituzten eta bi kartzelan hil ziren. Epaiketetako indar indartsu gisa, Elizabeth herriko jendea eta gortea konbentzitzeko gai izan zen. Berak eta beste neskek auzitegiko aretoan egindako muturreko atakeen bidez egin zuten hori. Salatuek egin omen zituzten erasoak. Elizabeth bereziki ezaguna zen bere 'trantzeengatik'. Elizabeth Proctorren epaiketa osoa igaro zuen trantze sakon batean, eta ezin izan zuen hitz egin.

Mary Beth Nortonek zera dio, 1711n epaiketen ondoren Elizabeth Hubbard Gloucesterrera, Massachusettsera, joan zela John Bennettekin eta lau seme-alaba izan zituela. Elizabeth Hibbert izeneko emakume baten eta John Benet izeneko gizon baten erregistroa du oinarri. 1711ko urriaren 27an argitaratu zen ezkontza, Gloucesterren, eta lau seme-alaba izan zituen. Elizabeth Hibbert hori Salem-en epaiketetako Elizabeth Hubbard omen zen, baina zalantzazkoa da. Zenbait emakumek Elizabeth Hubbard izenarekin edo haren aldaketarekin erregistratuta baitzeuden garai hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marmoladako serac-jausia

**Marmoladako serac-jausia** izotz-erortze handi bat izan zen, Marmolada mendian gertatu zena, Italiako Dolomitetan, 2022ko uztailaren 3an. Punta Rocca tontorrera igotzeko bidean gertatu zen, Marmoladako glaziarreko serac bat apurtu zelarik, eta hainbat mendizale harrapatu zituen azpian; 9 lagun hil ziren, 7 zauritu eta lau desagertu.

## Aurrekariak 
Marmolada Dolomitetako glaziarrik handiena da. Marmolada mendiaren (3.343 metro) iparraldeko isurialdean dago, 2.700 eta 3.300 metro arteko garaieran, eta 2013an 1,9 kilometro koadroko eremua hartzen zuen. Beti ere, Izotz Aro Txikitik azalera galera izan du, eta azken hamarkadetan joera hori areagotu da berotze globalaren ondorioz. 

Punta Rocca tontorretik gertu zen ezbeharra, eta bete-betean harrapatu zuen tontorrera igotzeko erabiltzen den ohiko bidea; ondorioz, hainbat mendizale harrapatu zituen azpian. Italiako agintariek zazpi pertsonaren heriotza baieztatu zuten hasieran, eta hamahiru desagerturen berri eman zuten. Erreskate zerbitzuak helikopteroekin eta droneekin ibili ziren desagertutakoen bila. Ingurua hustu egin zuten, glaziarraren zati gehiago eror zitezkeelakoan. Gorpuak izotzetatik atera, eta Canazei herriko kirol jauregira eraman zituzten. Zaurituak Trento, Bolzano, Belluno eta Treviso hirietako ospitaletara eraman zituzten.

## Biktimak 
Uztailaren 6an, erreskate zerbitzuek bi desagerturen gorpuak aurkitu zituzten; horiek kontuan harturik, bederatzi izan ziren gutxienez hildakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Gutxienez hamazpi dira Dolomitetako glaziarrean desagertuak*, berriatb, youtube.com
Rebecca Walker

**Rebecca Walker** (Jackson, Mississipi, 1969ko azaroaren 17a) idazle, feminista eta ekintzaile estatubatuarra da. Arrazari, generoari, politikari, botereari eta kulturari buruzkoak dira Walkerren lanak eta hitzaldiak. Walker Hirugarren Olatuko feminismoaren ahots nabarmenetakoa da.

## Biografia 
Walker, Rebecca Leventhal izenarekin jaioa, Alice Walker feminista afroamerikarraren alaba da, Purpura kolorea nobelaren egilearena, eta geroago zinemara eramandakoa, eta Melvyn Leventhal abokatu judeoamerikarrarena. Gurasoak dibortziatu ondoren, batean amarekin eta bestean aitarekin bizi izan zen, eta 18 urte bete zituenean, amaren abizena hartu zuen. 1992an graduatu zen, Yale Unibertsitatean *cum laude* aipamena lortuta.

### Ibilbidea 
1989az geroztik Ms aldizkariaren editore eta egilea da. 1999an *Third Wave Action Foundation* sortu zuen, Shannon Liss-ekin batera. *Third-wave feminism* (Hirugarren olatuko Feminismoa) kontzeptua Walkerri egozten zaio. Mugimendu horren jarraitzaileak, *Third Wavers* izenekoak, genero-berdintasunarekin, arraza, ekonomia eta gizarte justiziarekin (working towards gender, racial, economic, and social justice“) konprometituta daude.

Hainbat aldizkaritan artikulu ugari idatzi ditu Walkerrek, CNNren eta MTVren programetan agertu da, eta egunkarietan eta aldizkarietan hitz egin da horretaz. 

1998ko Primary Colors filmean bigarren mailako papera (March bezala) interpretatu zuen.

*Black Cool: One Thousand Streams of Blackness (2012)* liburuan afroamerikarren estetika modernoaren apropiazioari buruzko autore desberdinen hausnarketak bildu zituen, *Black cool* kontzeptua garatuz.

## Sariak eta aipamenak 
Hainbat sari jaso ditu bere lanagatik, besteak beste, 

* *Women of Distinction Award*, *National Association of University Women*, Feminist of the *Year*, Fund for the *Feminist* Majority, *Bakea eta Justizia*, Vanguard Foundation saria, Intrepwhepion National,

* Time aldizkariak Ameriketako Estatu Batuetako berrogeita hamar lider garrantzitsuenetariko izendatu zuen.

## Lanak 
* *To Be Real: Telling the Truth and Changing the Face of Feminism.* (ed.) New York, 1995.
* *Black, White and Jewish: Autobiography of a Shifting Self.* 2000.
* *What Makes A Man: 22 Writers Imagine The Future*. (ed.) 2004
* *Baby Love: Choosing Motherhood After a Lifetime of Ambivalence*. 2007.
* *Adé: A Love Story*. 2013.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Third Wave Feminism
Gregor Strasser

**Gregor Strasser** (Geisenfeld, 1892ko maiatzaren 31 &ndash; Berlin, 1934ko ekainaren 30a) alemaniar politikari nazia izan zen.

Bavarian jaio zen eta Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen artilleriako erregimentu batean. 1920an Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistarekin bat egin zuen eta laster alderdiko buruzagitzara igo zen. 1923an, huts egindako Municheko Putschan parte hartu zuen, eta espetxeratu egin zuten, baina arrazoi politikoengatik askatu zuten. 1925ean NSDAP alderdi berrituan sartu zen eta afiliazio kopurua handitu zuen Alemaniako iparraldean. 1934an hil zuten Labana Luzeen Gauean, Adolf Hitlerrekin zituen gatazka pertsonal eta politikoen ondorioz.
Soccer Mommy

**Sophie Regina Allison** (1997an jaioa), Soccer Mommy izen artistikoz ezagunagoa, Nashvilleko (Tennessee) abeslari eta musikari estatubatuarra da. Izena AEBetan 21. mendean tipikoa bihurtu den esamolde batetik dator, *soccer mom:* futboleko ama, seme-alabak europar futbolean eta beste hainbat aisialdi jarduetara eramaten tematzen den hiri aldirietako emakumezkoa.

Sei urte zituela hasi zen gitarra jotzen eta musika egiten hasi zen. Bandcamp-en Soccer Mommy izena harturik, etxean grabatutako abestiak argitaratzen hasi zen 2015. urtean, unibertsitatean hastear zegoen udan. Gero New Yorkeko Unibertsitatera joan zen eta bertan musika alorreko negozio ikasketak egin zituen Unibertsitatea utzi zuen bi urte igaro ondoren, 2017an, Nashvillera itzuli eta bere karrera musikala jarraitzeko. *Clean* estudioko lehen albuma atera zuen 2018ko martxoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esa-Pekka Salonen

**Esa-Pekka Salonen** (Helsinki, 1958ko ekainaren 30a) finlandiar orkestra-zuzendari eta musikagilea da.

Tronpa eta konposizioa ikasi zituen Helsinkiko Sibelius Akademian. Magnus Lindberg musikagilearekin Korvat auki taldea eta Toimii talde esperimentala sortu zituen.

1979an orkestra bat zuzendu zuen lehen aldiz. 1984an Los Angeles Philarmonic Orkestrako zuzendari izendatu zuten. 2006tik Londresko Philarmonia Orchestraren zuzendari nagusia da eta San Francisco Symphonyko zuzendari artistikoa ere bada.

## Lan hautatuak 
;Orkestra

* *Giro* (1982, rev. 1997an berrikusia)
* *L.A. Variations* (1996)
* *Foreign Bodies* (2001)
* *Insomnia* (2002)
* *Stockholm Diary* (2004)
* *Helix* (2005)
* *Nyx* (2010)
* *Karawane* (2014)

;Concertoak

* Concerto for Alto Saxophone and Orchestra (*... auf den ersten Blick und ohne zu wissen ...*) (1980)
* *Mimo II* oboe eta orkestrarentzat (1992)
* *Mania* txelo eta orkestrarentzat (2002)
* *Wing on Wing* bi soprano eta orkestrarentzat (2004)
* *Piano eta Orkestrarentzat Concerto* (2007)
* *Biolin eta Orkestrarentzat Concerto* (2009)
* *Txelo eta Orkestrarentzat Concerto* (2017)

;Koro

* *Dona Nobis Pacem* (2011)

;Ganberako taldea

**Floof (Songs of a Homeostatic Homer)* (1988)
**Five Images after Sappho* (1999)
**Dichotomie* (2000)
**Mania* (2000)
**Lachen verlernt* (2002)

## Kanpo estekak
Ann Pudeator

**Ann Pudeator** (1621eko azaroa &ndash; Salem (gero Danvers), Massachusetts, AEB, 1692ko urriaren 2a edo irailaren 22a) Massachusetts kolonialeko Salemgo sorginkeria prozesuan sorginkeriaren errudun deklaratu eta urkatu egin zuten.

## Bizitza pertsonala 
Ann-en ezkongabe-izena ez da ezagutzen, ezta jaioterria ere. Lehen senarra Thomas Greenslade (Greenslit, Greenslet eta Greenslade ere agertzen da) izan zen eta bost seme-alaba izan zituzten :Thomas, Jr., Ruth, John, Samuel eta James.

Thomas 1674an hil ondoren, Jacob Pudeator-ek kontratatu zuen bere emazte alkoholikoa zaintzeko eta 1675ean hil zen. Ann, orduan, Jacobekin ezkondu zen 1676an. Jacob 1682an hil zen.

Pertsona batzuek teorizatu egin dute Ann Pudeator erizain eta emagin izateak, bere izate bereziarekin batera, sorginkeria-karguen aurrean zaurgarri bihurtu zuela.

## Epaiketa 
Sorginkeria leporatu zitzaionean, Goody Pudeator-en ustezko laidoen inbentarioan honako hauek sartu ziren:

* Deabruaren Liburua neska bati aurkeztea eta sinatzera behartzea.
* Sorginkeria, bizilagun baten emaztearen heriotza eraginez.
* Neskato 'lotuak' edo aflijituen aurrean modu espektralean azaltzea.
* Sorginkeriarako materialak izatea etxean, Material hori berak xaboia egiteko koipea zela esaten zuen.
* Tortura orratzekin.
* Zuhaitz batetik erorarazi gizon bati.
* Bigarren senarra eta haren lehen emaztea hiltzea.
* Txori bihurtu eta bere etxean hegan egitea.

Alegazio horietako asko Mary Warrenek egin zituen, "neska aflijituak" deiturikoak. Beste salatzaile batzuk Ann Putnam, Jr., John Best jauna, John Best, Jr. eta Samuel Pickworth izan ziren. Ann Pudeator hil egin zen 1692ko irailaren 19an, Alice Parker, Dorcas Hoar, Mary Bradbury eta Mary Easteyrekin batera. Gallows Hillen eskegi zuten, Salemen, irailaren 22an. Ez dakigu non dagoen lurperatuta.

Annen semeak, Thomasek, George Burroughsen aurka egin zuen sorginkeria epaiketan.

1710eko urrian, Auzitegi Orokorrak egintza bat onartu zuen, familiek abokatuak zituztenen usteak ezeztatuz, baina Ann Pudeator ez zegoen haien artean. Massachusettseko Gorte Nagusiak Pudeator salbuetsi zuen 1957an, neurri batean, mendebaldeko testu-liburuen editorea zen Lee Greensliti esker, bere familiaren jatorria ikertzen ari zela, Ann Pudeatorren exekutatzeari buruz irakurri baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Quintanilla

**Isabel Quintanilla** (Madril, 1938ko uztailaren 22a &ndash; Brunete, 2017ko urriaren 24a) Espainiako errealismo berriaren artista bisuala izan zen, Madrilgo *nuevo realismo* izenaz ezagutzen den talde bateko kide, hain zuzen. José Antonio Quintanilla Pardo  Armada Errepublikanoko komandantearen alaba izan zen, 1941ean erregimen frankistak Campo de Valdenocedan (Burgos) eraila.

Isabelen pintura gehienak bodegoiak dira, eguneroko bizitzako ikuspegi eta objektu errazak deskribatzen dituztenak. Quintanillak zenbait paisaia ere egin zituen olio-pinturan.

## Biografia 
Isabel Quintanilla Madrilen jaio zen 1938an. 1953an, hamabost urte zituela, Arte Ederretako Goi Eskolan sartu zen. Sei urte geroago, 1959an, arrakastaz graduatu zen. 1960an, Quintanillak beka bat jaso zuen ilustrazioko pasantia bat egiteko Beatriz Galindo institutuan. Handik gutxira, Francisco López eskultorearekin ezkondu zen, eta harekin joan zen Erromara.

1982an, Arte Ederretan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Orduan, marrazketa-eskolak jaso zituen Trinidad de la Torrek emandako tailer batean. Geroago ere klaseak hartu zituen Gutiérrez Navas eta Maruxia Valerorekin.

Quintanilla Bruneteko egoitzan hil zen, 2017. urteko urrian, Madrileko Thyssen Museoan *Realistas de Madrid*  izeneko erakusketa egin eta urtebetera. Han bere hainbat koadro erakutsi ziren.

## Lanak 
[thumb|263x263px|[Isabel Quintanilla|Isabel Quintanillari omenaldia (beste pintore batzuekin batera) Avilako margolarien horma-irudian.]]
Isabel Quintanillaren olio-pinturak bodegoi estiloko bosgarren aldikoak dira —XX. mendean hasitakoa—, eta objektu gutxiago, espazio gehiago eta zehaztasun gutxiago ditu, oro har. Quintanillaren pinturetan testurak atzemateko gaitasuna nabarmentzen da, ia beti argi lausoa erabiliz. Bodegoiez gain, Isabel Quintanillak barneko paisaiak eta eszenak konbinatutako pinturak ere egin zituen.

Quintanillaz gain, Antonio López, María Moreno, Esperanza Parada, Amalia Avia eta Julio López Hernández eta Francisco López anaiek osatzen zuten Madrileko Errealisten taldea. Denek partekatzen zuten beren lanen estilo errealista, eta, 1955ean, gehienek lehen talde-erakusketa antolatu zuten.

Lehen banakako erakusketa Caltanissettan egin zuen, Palermon.

Espainian, bere koadroak Madrilgo hainbat galeriatan erakutsi dira. Halaber, banakako hainbat erakusketa ere egin zituen Alemanian, hala nola Frankfurten (Meyer-Ellinger galeria), Hanburgon (Brockstedt galeria) eta Darmstadten (Darmstadt Kunsthalle).

Parte hartu zuen erakusketa kolektiboen artean, nabarmentzekoak dira Londresko Marlborough Galeria, Madrilgo Prado Museoa eta Espainiako errealismoaren belaunaldi berriari buruzko Leandro Navarro Galeriak antolatutako erakusketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davydiv Brid

**Davydiv Brid** (ukraineraz: Давидів Брід) edo **Davidov Brod** (errusieraz:  Давыдов Брод) Beryslav Raionean (barrutia) kokaturiko herria da, Ukrainako hegoaldeko Kherson Oblastean; zehazki, Kherson hiriaren ipar-ekialdetik 76 kilometrora, Inhulets ibaitik gertu. Kherson Oblastak Mykolaiv Oblastarekin duen muga herrixkaren ipar-mendebaldean dago kokaturik, gainera.

## Demografia 
2001eko Ukrainako Erroldaren arabera, herrixkak 1,223 biztanle zituen.

Ama-hizkuntza 2013. urterako:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Davydiv Brideko gudua

## Kanpo estekak
Delahaye Type 165

**Delahaye Type 165** roadster erako luxuzko kabriolet modelo aparta izan zen, bi ale bakarrik fabrikatu zirenak, 1938. urtekoa, Delahaye auto frantziarraren fabrikatzailearen eskutik eta Figoni & Falaschi diseinatzaileen diseinu ikusgarriarekin. 1937ko Delahaye Type 145 batean oinarritu zen. Auto honek Frantzia ordezkatu zuen New Yorkeko Nazioarteko Erakusketan (1939-1940).

Kontserbatzen den alea Bilboko Guggenheim Museoko erakusketa batean erakutsi zuten 2022an.
thumb|center|Delahaye 165a Bilboko Guggenheimen.|320x320px

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Delahaye. Le Grande Livre.*Jacques Dorizon, François Peiney, Pierre Dauliac, E.P.A., 1995.  (ISBN )

## Kanpo estekak
Elizagoien ahizpak

**Elizagoien ahizpak** euskal trikitilari bikotea da, Etxalarko Itsaso eta Irune Elizagoien ahizpek osaturikoa.

## Ibilbidea 
### Hasiera: txapelketak eta Dantzadi taldea 
Familiatik jaso dute trikitiarekiko zaletasuna eta oso gaztetatik hasi ziren txapelketatan parte hartzen, Irunek 9 urte zituela eta Itsasok 7. Etxalarko txapelketan hasi, ondoren Nafarroakoan eta azkenik Euskal Herriko txapelketa ugaritan hartu zuten parte eta 27 txapel irabazi zituen bakoitzak. Azkenengo txapelketa Zeanurin jokatu zuten.

2008an Lesakako mutil batek animatuta Baleike erromeria taldea osatu zuten. Taldeak denbora gutxi zeramala musikari aldaketa izan zen eta izena ere aldatzea erabaki zuten, *Dantzadi*. Emanaldi ugari egin zituzten urte luzetan zehar.

### Carlos Nuñezekin kolaborazioa eta bira 
2015aren amaieran Carlos Nuñez gaita jole galiziarrarekin kolaborazio bat egiteko aukera izan zuten, Carlos Sauraren "La Jota" filmean hain zuzen ere. Hurrengo urtean Itsasok Carlos Nuñezen biran hartu zuen parte eta Europako hainbat herrialdetan eta Estatu Batuetako hainbat hiritan ere jotzeko aukera izan zuen. Ordutik hainbat bira egin ditu musikari galiziarraren taldean eta beste tokietako musika tradizionala ezagutzeko aukera izan du.

Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak ateratzen zuen *Geure Kolkotik* disko bilduman parte hartu zuten 2016an, eta haiek konposaturiko hiru pieza grabatu zituzten; "Irune nora hoa", "Mus partida" eta "Gozatu bizitza".

### Elizagoien ahizpak 
260px|thumb|Elizagoien ahizpak
Azken urteetan bikote gisa egiten dituzte emanaldiak "Elizagoien ahizpak" izenarekin. 2020 eta 2021ean COVID-19 pandemiak eragindako itxialdiak ez zien etenaldirik eragin Elizagoien ahizpei, "Aristerrazu zuzenean" izenarekin erromeria osoak etxean grabatu eta interneten zabaldu baitzituzten. Gaur egun ere Aristerrazu plaza sustatzeko lanean ari dira.

Itxialdi garaian bertan kontrabandoa eta usategiak gai dituen ihes-gela bat sortu zuten Etxalarren; *Etxalar Escape Room*.Trikitixa ikastaroak ere ematen dituzte Lesakako trikitixa eskolan.

## Diskografia 
* *Geure Kolkotik 2016* (Euskal Herriko Trikitixa Elkartea, 2016) - 3 abesti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elizagoien ahizpen webgune ofiziala
* Etxalar Escape Room
* Elizagoien Ahizpak Arizterrazu Zuzenean 2021 (YouTube)
Eugenio Prieto Arana

**Eugenio Prieto Arana** (Eibar, 1922 -1987)  Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasuna defendatzen borrokatu zuen hegazkinlari euskalduna izan zen, Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldekoa, Bandera Gorriaren Ordena irabazitakoa.

## Biografia 
1922an jaio zen Eibarren, eta Gerra Zibilean Eibartik Sobietar Batasunera joandako 60 gerrako umeetakoa izan zen. Odesa eta Pirovodskaia hirietan bizi izan zen, eta nerabe zela harrapatu zuen II. Mundu Gerran Sobietar Batasuna sartu izana eta Txkalov hiriko pilotu eskolan trebatu zen, beste zenbait euskal gazterekin. 

Hegazkinak manejatzen ikasita, Aireko II. Armada Sobietarrean integratu zen, eta lotinante kargua lortu zuen. 1943ko Kurskeko guduko borrokaldi batean hegazkina bota zioten (egun berean Antonio Uribe pilotua ere bota zuten baina Uribe hil egin zen), baina bizirik irten zen, eta alemanek harrapatu zuten. Ihes egin zuen eta Armada Gorriarekin berriro bat eginda, borrokan jarraitu zuen. 

Etsaiaren lau hegazkin bota izanagatik Bandera Gorriaren Ordenaren oroigarria jaso zuen. Moskun langile gisa jarraitu zuen bizitzen gerra ondoren, baina Piedad Sainz de la Maza emaztearekin Euskal Herrira itzuli zen 1987an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebecca Lemp

**Rebecca Lemp** (Nördlingen, Alemania, 1550 - *ibidem* 1590eko irailaren 9a) sorginkeria leporatu eta Nördlingenen sutan erre zuten emakume alemaniarra izan zen.
## Sorgin-ehiza 
Nördlingenen (Alemania) sorginkeriagatik zigortutako 32 emakumeetako bat zen Rebeccan Lemp. George Pheringer magistratuak zuzendu zuen ehizaldia Sebastien Roettinger eta Conrad Graf abokatuekin batera.

Peter Lemp kontulariarekin ezkonduta zegoen Rebecca. Kontularia oso errespetatua zen eta sei seme-alaba zituzten. 1590eko apirilean atxilotu zuten Rebecca senarra negozio-bidaia batean zegoela. Bere seme-alabek kartzelan zegoela idatzi zioten aitari. Berak senarrari bere errugabetasunaz idatzi zion, askatuko zutela sinetsita, baina Lemp bost aldiz torturatu eta aitortu egin zuen. Senarrari berriro idatzi zion, eta bere burua hiltzeko zerbait bidaltzeko eskatu zion. Gutuna atzeman eta gero, bere buruaz beste egiten saiatu izana leporatu zion epaimahaiak.

Epaimahaiak Lemp hertsatu egin zuen Peterri beste gutun bat idatz ziezaion, sorgina zela esanez.  Peterrek epaimahaiari idatzi eta akusatzaileei aurre egiteko laguntza eskatu zion. Gainera, adierazi zuen Rebeccak aitormena behartuta egingo zuela, eta emaztea ·zintzo, jator eta errukitsu gisa deskribatu zuen, eta inoiz ez zuela "pentsamendu gaiztorik edo buruko gaixotasunik izan". Bere seme-alabei Bibliaz irakasten ziela ere esan zuen**.**

Lemp berriro torturatu zuten 1590eko irailaren 9an sutan erre baino lehen.

## Iruditegia 

File:Rebecca Lemp Hexenprozess Bittbrief Peter Lemp 1590-07-13 Rückseite.jpg
File:Rebecca Lemp Hexenprozess Brief der Kinder 1590-06-02.jpg
File:Rebecca Lemp Hexenprozess Bittbrief Peter Lemp 1590-07-13 Vorderseite.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare orrigorri

**Sare orrigorria** (*Cortinarius semisanguineus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa. *Cortinarius orellanus* hilgarriaren antza du. Ez da *Cortinarius* gorririk kontsumitu behar, hilgarriak izan daitezke.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, hasieran kanpai formakoa, gero ganbila eta, azkenik zabaldua eta titi batekin. Fibrilosoa da eta marroi-oliba kolorekoa, ertz horixka du eta orrien kolore gorriarekin kontrastatzen du.

**Orriak:** Eskotatuak eta Itsatsiak, zabalak eta zabal samar, gorri-bermiloi kolorekoak, gero gorri odol kolorekoak eta azkenean gorri-kanela kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Normalean luzanga, bihurri samarra eta oinarrian lodixeagoa. Hori-kromo kolorekoa da eta luzetarako fibrilla ilunagoak izaten ditu.

**Haragia:** Mehea, hori-arrosa edo hori-okre kolorekoa, iodoformo usain arin batekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.  *Semisanguineus* epitetoa latinetik dator, "semi" hitzetik, erdi esan nahi du eta "sanguineus" hitzetik, odol kolorea esan nahi du. Orrien gaineko kolore gorriagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa da eta gaur egun hilgarria izatearen susmagarritzat hartzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius orellanus* hilgarriaren antza du, honek ere kolore gorrixkak ditu. *Cortinarius gentilis* delakoaren antza ere badu baina titi txikiagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean ateratzen da, koniferoen basoetan eta urkien azpian, leku heze eta zingiratsuetan. Haritzen eta gaztainondoen azpian ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kanariak, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiriko

**Hiriko** ibilgailua bi jarlekuko automobil elektriko baten prototipoa izan zen, Gasteizen sortua, baina iruzur akusazioekin eta epaiketa batekin amaitu zen eskandalu ekonomiko gainditu ez zuena.

## Sorrera 
Massachusetts Institute of Technology (MIT) Media Lab-ek 2003az geroztik garatutako ΚCar proiektuaren inplementazio komertziala izan behar zuen, eta MITen zenbait patente martxan jarri behar ziren modeloan. Hiriko izen euskalduna jarri zioten hirietan erabiltzekoa behar zuelako. Afypaida izeneko elkarte bateko bultzatu zuen proiektua, izatez irabazi asmorik gabeko erakundea behar zuena.

Hiru bertsio garatuko zirela iragarri zen: Fold mikroautomobila; Alai, kabriolet bat; eta Laga, kamioi txiki bat. 2012ko uztailean, aurre-ekoizpena hasten zela iragarri zen, 20 auto egiteko helburuarekin.Hirikok 120 km-ko irismena izan behar zuen,  elektronikoki kontrolatutako gehieneko abiadura 50 km/o izen behar zelarik. 

## Garapena, porrota eta iruzurra 
2012ko urtarrilean, Europako Batasuneko Batzordearen egoitzan aurkeztu zen Hiriko bat Bruselan, eta José Manuel Durão Barroso Batzordeko burua autoan ere jarri zen, baina orduko hartan ez zuten martxan jarri 2013ko maiatzean, Hiriko partzuergoak jakinarazi zuen proiektuak zailtasunak zituela finantziazio falta zela eta, eta hortik aurrera produkzioa eten zen. Probako ibilgailu bat eta bi gailu partzial baino ez ziren egin.  

2015. urtean epaitegietara eraman zituzten proiektuan parte hartzen zuten sei enpresaburu. iruzurra egin zutelakoan, jasotako laguntza publiko gehienak proiekturako baino poltsikorako izan zirelakoan. Espainiako Gobernuak 14.7 milioi euro inbertitu zituen poriektuak, eta Eusko Jaurlaritzak 2.7 milioi.  

Epaiketan akusaturiko lau pertsona kiebraren erruduntzat jo zituen epaiak 2017an, eta hartzekodunei 530.000 euro ordaintzera kondenatu zituzten. Sententziak absolbitu egin zituen Hiriko proiektuan parte hartu zuten hamar enpresa. 

2022an, Nafarroako New Digital Diesel Technology (NTTD) enpresak Hiriko proiektuaren prototipo zaharra eta material eta patente batzuk erosi zituen (26.000 eurotan), eta ondoren Lakota izeneko automobil proiektu berriari ekin ziola iragarri zen, Tuteran sortu beharreko auto modelo berri bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak