Yale Unibertsitatea

**Yale Unibertsitatea** estatubatuar unibertsitate pribatua da. New Havenen (Connecticut) kokaturik dago eta Elihu Yalen oroipenean Yale izena darama, berak unibertsitatea sortzeko eskainitako diru-laguntzagatik.

Estatu Batuetako eta mundu osoko hezkuntza zentrorik entzutetsuena da. 1994tik aurrera, Yalen graduatutako 6 Nobel saridun egon dira. Gainera, Paul Newman, Meryl Streep, Jodie Foster eta Edward Norton aktore ospetsuek Yalen ikasi zuten ere. Baita Estatu Batuetako Gerald Ford, George H.W. Bush, Bill Clinton eta George W. Bush presidenteak eta Hillary Rodham Clinton Lehen Damak ere.

Yale eta Harvarden arteko lehia historikoki ezaguna da, Ivy Leagueko lehenengoa baita, zaharrena eta biziena, bai alderdi akademikoan eta kirolean, bai arraunean eta futbol amerikarrean, Yaleko entrenatzaile batek asmatutako kirolean. Yale Unibertsitatean *Skull & Bones*, *Scroll and Key* eta ''Wolf's Head* elkarte sekretuak daude.

## Historia 
Kleroak 1701ean Connecticuteko probintziak baimendutako Eskola Kolegiatua sortu zuen, Eliza kongregazionaleko artzainak hezteko. Eskola hau New Havenera lekualdatu zen 1716an, eta Yale Ikastetxea izena eman zioten, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiako gobernadore Elihu Yalek egindako dohaintza bat aitortzeko. Jatorrian teologia eta hizkuntza sakratuetara mugatuta, erakundearen curriculuma humanitateak eta zientziak txertatzen hasi zen Iraultza Kolonialaren garaian. XIX. mendean, eskolak graduatuentzako eta profesionalentzako prestakuntza sartu zuen, eta 1861ean, lehen *Philosophiæ doctor* (Ph.D.) titulua eman zuen Estatu Batuetan, eta 1887an antolatu zen unibertsitate gisa. Irakasle eta ikasle kopuruak gora egin zuen 1890etik aurrera, campusa eta ikerketa zientifikoa azkar hedatu zirenean.

Yale gaur egun hamalau eskola-eratzailetan dago antolatuta: jatorrizko gradu aurreko *college*a, Yaleko Arte eta Zientzia Eskola eta hamabi eskola profesional. Unibertsitatea Yale Corporationek gobernatzen duen bitartean, bere eskoletako fakultate bakoitzak bere curriculumak eta graduko programak gainbegiratzen ditu. New Haven erdialdean dagoen campus nagusiaz gain, unibertsitateak atletismo-instalazioak ditu hiriaren mendebaldean, West Haveneko campus bat eta erreserba naturalak Ingalaterra Berriko hainbat lekutan. Yale Unibertsitatearen zuzkidura ekonomikoa, 2017ko ekainean, 23.404 milioi eurokoa izan zen, Estatu Batuetako bigarren hezkuntza-erakunde handiena. Yale Unibertsitateko liburutegiak 15 milioi liburuki baino gehiago ditu, eta herrialdeko hirugarren liburutegi akademiko handiena da. 

Yale Ikastetxeko graduaurreko ikasleek arte liberalen curriculuma jarraitzen dute eta egoitza-*college*en sistema sozial batean antolatuta daude. Ia fakultate guztiek eskaintzen dituzte graduaurreko ikastaroak, eta horietako bi mila urterokoak dira. Yale Bulldogs taldean, Ivy Leagueko NCAAko I. Mailan, ikasleak collegen artean lehiatzen dira.

2017an, 60 Nobel saridun, 5 Fields domina eta Turing sarien 3 irabazle Yale Unibertsitatean afiliatuta egon dira. Gainera, erakundean ikasle garrantzitsuak graduatu dira, tartean Estatu Batuetako bost presidente, Estatu Batuetako Gorte Goreneko 19 epaile, 20 aberats bizi eta mundu osoko hainbat estatuburu. Estatu Batuetako Kongresuko ehunka kide eta herrialdeko diplomazialari ugari, MacArthur Programako 78 kide, 247 Rhodes aditu eta 119 Marshall aditu unibertsitatera afiliatuta egon dira.

## Onarpenak 
Yale oso selektiboa da bere onarpenetan. Ia 30.000 eskatzaileetatik %6a baino gutxiago onartzen dira graduaurreko programetan.

Yaleko Zuzenbide-Eskola herrialdeko selektiboena da: eskatzaileen %6a bakarrik onartzen ditu.

## Fakultateak eta eskolak 
Eskola eta fakultate hauek osatzen dute Yale:
* Yale Ikastetxea
*Graduate School of Arts and Sciences
*Professional Schools (School of Architecture, School of Art, Divinity School, School of Drama, School of Engineering & Applied Science, School of the Environment, Yaleko Zuzenbide-Eskola, School of Management, Yaleko Medikuntza-Eskola, School of Music, School of Nursing, School of Public Health, Institute of Sacred Music).

## Ikastetxe nagusiak 
Hona hemen Yaleko ikastetxe nagusien zerrenda ofiziala:
* Pauli Murray College, Pauli Murray abokatu eta gizarte-aktibistaren omenez. Ikastetxe berrietako bat da, Benjamin Franklin College-rekin batera.
* Benjamin Franklin College. Ikastetxe berrietako bat da, Pauli Murray Collegerekin batera.
* Pierson College, Abraham Pierson Yaleko lehen errektorearen omenez
* Davenport College, John Davenport erreberenduaren omenez ("DPort" esaten zaio)
* Jonathan Edwards College, Jonathan Edwards teologoaren omenez (normalean "J.E." deitua)
* Branford College, Branford herriaren omenez
* Saybrook College, Old Saybrook herriaren omenez
* Trumbull College, Jonathan Trumbull Connecticuteko gobernadorearen omenez
* Berkeley College, George Berkeley erreberenduaren omenez
* Grace Hopper College, Grace Murray Hopperren omenez ("Hopper" bezala ezagutzen da)
* Silliman College, Benjamin Sillimanen omenez
* Timothy Dwight College, Timothy Dwight IV eta Timothy Dwight V unibertsitateko presidenteen omenez ("T.D." esaten zaio)
* Ezra Stiles College, Ezra Stiles erreberenduaren omenez ("Stiles" izenez ezagutzen da).
* Morse College, Samuel Morseren omenez

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* Buckley, William F. Jr. *God and Man at Yale*, 1951.
* Dana, Arnold G. *Yale Old and New*, 78 vols. personal scrapbook, 1942.
* Deming, Clarence. *Yale Yesterdays*, New Haven, Yale University Press, 1915.
* Dexter, Franklin Bowditch. *Biographical Sketches of Graduates of Yale: Yale College with Annals of the College History, 6 vols. New York, 1885–1912.*
* Dexter, Franklin Bowditch. *Documentary History of Yale University: Under the Original Charter of the Collegiate School of Connecticut, 1701–1745.* New Haven: Yale University Press, 1901.
* French, Robert Dudley. *The Memorial Quadrangle*, New Haven, Yale University Press, 1929.
* Furniss, Edgar S. *The Graduate School of Yale*, New Haven, 1965.
* Holden, Reuben A. *Yale: A Pictorial History*, New Haven, Yale University Press, 1967.
* Kelley, Brooks Mather. *Yale: A History*. New Haven: Yale University Press, 1999. ; 
* Kingsley, William L. *Yale College. A Sketch of its History*, 2 vols. New York, 1879.
* Mendenhall, Thomas C. *The Harvard-Yale Boat Race, 1852–1924, and the Coming of Sport to the American College.* (1993). 371 pp.
* Nissenbaum, Stephen, ed. *The Great Awakening at Yale College* (1972). 263 pp.
* Oren, Dan A. *Joining the Club: A History of Jews and Yale*, New Haven, Yale University Press, 1985.
* Oviatt, Edwin. *The Beginnings of Yale (1701–1726)*, New Haven, Yale University Press, 1916.
* Pierson, George Wilson. *Yale College, An Educational History (1871–1921)*, (Yale University Press, 1952); *Yale, The University College (1921–1937)*, (Yale University Press, 1955)
* Pierson, George Wilson. *The Founding of Yale: The Legend of the Forty Folios*, New Haven, Yale University Press, 1988.
* Stevenson, Louise L. *Scholarly Means to Evangelical Ends: The New Haven Scholars and the Transformation of Higher Learning in America, 1830–1890* (1986). 221 pp.
* Scully, Vincent *et al.*, eds. *Yale in New Haven: Architecture and Urbanism*. New Haven: Yale University, 2004.
* Tucker, Louis Leonard. *Connecticut's Seminary of Sedition: Yale College.* Chester, Conn.: Pequot, 1973. 78 pp.
* Warch, Richard. *School of the Prophets: Yale College, 1701–1740.* (1973). 339 pp.
* Welch, Lewis Sheldon eta Walter Camp. *Yale, her campus, class-rooms, and athletics'' (1900)

## Kanpo estekak 
*  Yale Unibertsitatearen webgunea