open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Migeleko eskailerak (Gasteiz)

**San Migeleko eskailerak** Gasteizko Alde Zaharrean dauden eskailera batzuk dira.

## Kokapena 
Andre Mari Zuriaren plazan hasten dira eta San Migel elizan amaitzen dira.

## Luzera 
20 metro inguruko luzera dute. Ez dago ataririk.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an erabaki zen izen hau ematea eskailerei.

## Zeledon 
Urtero, Abuztuaren 4ko arratsaldeko seietan, Zeledonek eskailera hauek oinez igotzen ditu San Migel elizako balkoira iristeko eta handik jai zoriontsuak opatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stuart Zender

**Stuart Zender** (Sheffield, 1974ko martxoaren 18a) baxu-jotzaile ingeles bat da, Jamiroquai taldean jotzeagatik ezaguna.
Argumentu (analisi konplexua)

thumb|1. irudia: Arganden diagrama zenbaki konplexuak plano batean irudikatzen ditu. Argumentua planoko edozein puntutan *φ* angelua ematen duen funtzioa da.
**Argumentua** (laburtua *arg*) zeroz desberdina den zenbaki konplexuekin erabiltzen den funtzioa da. *z* zenbakia plano konplexuko puntu bat balitz bezala hartuz gero, *z* zenbakiaren argumentua puntuak ardatz errealarekiko duen angelua da. 

z-ren argumentua ez da bakarra. \theta z-ren argumentua bada, orduan \theta + 2k\pi ere z-ren argumentua da, k  \in \mathbb{Z} edozein izanik. 

z-ren argumenti nagusia (-\pi,\pi] tartean dagoen z-ren argumentua da eta arg z ikurraren bidez adierazten da. Arg z ikurraren bidez z-ren argumentu guztiek osatzen duten multzoa adieraziko dugu, hots,  

Arg z = \{ argz + 2k\pi : k \in \mathbb{Z}\}
 
 

## Definizioa 
thumb|2. irudia:  argumentua adierazteko bi era.
z = x + iy zenbaki konplexuaren argumentua, arg(z) bezala idazten dena, bi modutan defini daiteke:

# Geometrikoki, plano konplexuan, ardatz erreal positibotik  bektoreraino dagoen  angelua bezala. Angelua radianetan adierazten da eta positiboa da erlojuaren orratzen aurkako noranzkoan neurtzen bada.
# Aljebraikoki, edozein  kantitate erreala non
::z = r (\cos \varphi + i \sin \varphi) = r e^{i\varphi}
: zenbaki positibo erreala denean (ikus Eulerren formula).  kantitatea  bektorearen *modulua* da, || bezala adierazten dena:
::r = \sqrt{x^2 + y^2}.

Zientziako zenbait arlotan, batez ere uhinei buruz hitz egitean, *modulu* hitzaren ordez *magnitude* terminoa erabiltzen da; eta *argumentu* hitzaren ordez, berriz, *fase*.

## Propietateak 
Izan bitez z,w \in {\displaystyle \mathbb {C} } - \{0\}

 
. 

* arg z = 0 \iff z \in \mathbb{R}^{+}, argz = \pi \iff z \in \mathbb{R}^{-}
* arg \bar{z} = - arg z 
* Arg(zw)=Argz + Argw , baina arg(zw)\neq argz + argw izan daiteke. 
* arg (z^{-1})= -arg z

## Kanpo estekak
Llangattock-Vibon-Avel

'''''', , Galesko baserri giroko udalerri eta parrokia bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Céline Mounole

**Céline Mounole Hiriart-Urruti** (Baiona, Lapurdi, 1981) euskalaria da. Euskal Ikasketetan doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea). urtetan. Euskaltzaindiko Gramatika batzordeko kide da 2009az geroztik, eta Onomastika batzordeko kide izan da 2009tik 2013 bitartean. 2018. urtean euskaltzain urgazle izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ainize : «Celine Mounole, filologo, irakasle, ikertzaile eta euskaltzaina: “Iruditzen zait euskal hiztunak galduak direla; idazte eredurik gabe”», *Berria*, 2019-06-07.
Llangybi (Monmouthshire)

**Llangybi** edota **Llangibby**, Galesko udalerri eta komunitate bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Ezekiel nora ezean

***Ezekiel nora ezean*** Jasone Osorok 2012an idatzitako eleberria da.

## Argumentua 
Ezekiel 15 urteko mutil bat da, eta nerabe orok bezala, hainbat zalantza eta konplexu ditu. Hala, bere bizitzan zenbait gairi aurre egin beharko dio: bi nesken arteko zalantzak, lagunarteko gorabeherak, sexua eta abar.

## Kanpo estekak
Leslie urakana (2018)

**Leslie** 2018ko denboraldiko Atlantikoko 12. ekaitza eta 6. urakana izan zen. 1842. urtetik inoiz Iberiar Penintsula zeharkatu duen urakanik bortitzena izan zen. Urakana, jada zikloi tropikal bilakaturik, Figueira da Foztik sartu zen penintsulan urriaren 13ko 21:10 UTC-an.

Euri-jasak eta haize-bolada bortitzak zirela eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak urriaren 14an abisu horia aktibatzea aurreikusi zuen.

Okzitaniako Carcasona inguruko herrietan gutxienez hamabi pertsona hil eta zortzi zauritu ziren urriaren 14ko gauean eta urriaren 15eko goizean, uholdeen ondorioz: Trebesen zazpi pertsona hil dira, bi Villegailhencen, bi Villalierren eta beste bat Villardonnelen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matxin Labaien

**Matxin Labaien Sansinenea** (Tolosa, Gipuzkoa,  - *ibidem*, ) margolaria eta idazlea izan zen, paisaietan espezializatua. Aita zuen Antonio Maria Labaien idazle, biolin jotzaile eta politikaria (Tolosako alkatea 1936an), eta ama Carmen Sansinenea piano jotzailea; eta anaia zuen Ramon Labaien politikaria.

## Bizitza 
Espainiako Gerra Zibila zela eta bera eta bere familia Saran (Lapurdi) erbesteratuta bizi izan ziren, eta frantses hezkuntzaren eta margolari inpresionisten ukitu handia izan du bere bizitzan nahiz obran.

thumb|Matxin, ikasle talde batekin.|ezkerrera

Bere gai nagusiak itsasoa eta Tolosa eta Berastegiko landa eremu eta baserriak izan ditu. Gouachea, argizariak eta olio-pintura erabiltzen ditu. 

Donostian, Tolosan, Oargi kultur elkartean eta Eibarren erakusketak burutu izan ditu. 1962tik *Pyrenaica* aldizkariaren kolaboratzailea eta *Txiki marrazkilari ta umoredun* (Auñamendi, Donostia, 1973) liburuaren egilea.

Hainbat urtetan Tolosako bere etxean ikasleak hartzen zituen margolaritza lantzeko eta ohikoak ziren Txorre baserrira paseoak naturaletik lan egiteko.

2018an Aurelio Vicente tolosar zinemagileak berari buruzko film laburra estreinatu zuen.

## Erreferentziak
Phenomenon

***Phenomenon*** Jon Turteltaub estatubatuar zinema zuzendariak 1996an zuzendutako amodio eta fantasiazko drama film bat da. John Travolta, Kyra Sedgwick, Forest Whitaker, Robert Duvall eta Jeffrey DeMunn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
George Malley (John Travolta) izaera jatorreko mekanikaria hirira iritsi berri den emakume erakargarri batez (Lace Pennamin, Kyra Sedgwick) maitemindu da. Bere urtebetetze egunean, taberna batetik ateratzean, Georgek zeruan argi bat ikusi eta segidan konorterik gabe geratu da. Biharamunean, bere adimena modu ezohikoan garatu dela ohartu eta ongia egiteko erabiltzea erabaki du. Jende guztiak harekiko kezka du, batez ere AEBetako Gobernuak, haren ezagutzak bestelako gauzetarako erabiltzeko asmoa baitu...

## Aktoreak 
* John Travolta: George Malley
* Kyra Sedgwick: Lace Pennamin
* Forest Whitaker: Nate Pope
* Robert Duvall: Doc Brunder
* Jeffrey DeMunn: John Ringold irakaslea
* Richard Kiley: Wellin doktorea
* David Gallagher: Al Pennamin
* Ashley Buccille: Glory Pennamin
* Brent Spiner: Bob Nierdof doktorea
* Elisabeth Nunziato: Ella

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alan Moorehead

**Alan McCrae Moorehead** (Melbourne, 1910eko uztailaren 22a - Londres, 1983ko irailaren 29a) australiar gerra-berriemaile eta idazlea izan zen.

Melbourneko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, 1937an Londresera bidaiatu zuen eta Daily Express egunkarian hasi zen lanean. Bigarren Mundu Gerran Ekialde Ertaineko, Asiako, Mediterraneoko eta Ipar-Mendebaldeko Europako kanpainen berri eman zuen. Britainiar Inperioko Ordeneko ofizial izendatu zuten.

## Lanak 
* *Mediterranean Front*, 1941
* *A Year of Battle*, 1943
* *The End in Africa*, 1945
* *African Trilogy*, 1945
* *Eclipse*, 1946
* *Montgomery: A Biography*, 1946
* *The Rage of the Vulture*, 1948 (eleberria)
* *The Villa Diana*, 1951
* *The Traitors: The Double Life of Fuchs, Pontecorvo and Nunn May*, 1952
* *Rum Jungle*, 1953
* *A Summer Night*, 1954
* *Winston Churchill in Trial and Triumph*, 1955
* *Gallipoli*, 1956
* *The Russian Revolution*, 1958
* *No Room in The Ark*, 1959
* *The White Nile*, 1960
* *Churchill: A Pictorial Biography*, 1960
* *The Blue Nile*, 1962
* ''Cooper's Creek*, 1963
* *The Fatal Impact: An Account of the Invasion of the South Pacific*, 1767-1840, 1966
* *Darwin and the Beagle*, 1969
* *A Late Education: Episodes in a Life'', 1970 (autobiografia)
Pierre Savorgnan de Brazza

**Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà**, bere garaian **Pierre Savorgnan de Brazza** deitua (Castel Gandolfo, Aita Santuen Lurraldea, 1852ko urtarrilaren 26a – Dakar, 1905eko irailaren 14a), italiar jatorriko frantziar esploratzailea izan zen. Gabon eta Kongo ibaia esploratu zituen. Brazzaville hiria sortu zuen, gaur egungo Kongoko Errepublikako hiriburua. 11 urtez gobernatu zuen kolonia bat sortu zuen han. 1905ean, Afrikara bidali zuten indigenek jasaten zituzten gehiegikeriak ikertzera. Itzulerako bidaian hil zen.
Gardoš dorrea

**Gardoš dorrea** (Serbieraz: Кула на Гардошу) Serbiako hiriburua den Belgrad hirian eraikitako dorre ezaguna da. 1896ko abuztuaren 20an inauguratu zen. Monumentu honekin Austria-Hungariako Inperioak Panoniako haranean herri hungariarraren lehen herriaren milaurte muga ospatu nahi zuten. Dorrea Zemun gotorlekuaren erorkinen erdian dago eta horrek berez babes berezia ematen dio; kultura monumentua bezala ere babestuta dago, bestetik. Bertatik Belgrad hiriaren ikuspegi oso ona dago.

## Ezaugarriak 
Dorreak 36 metro ditu eta estilo desberdinak konbinatzen ditu. Behatoki naturala da eta urtetan Belgradoko suhiltzaileek horretarako erabili izan dute. Dorrea Erdi Aroko gotorleku baten erorkinen gainean eraikia dago. Toki horretan, 440 urte dorrea eraiki aurretik, János Hunyadi (1441-1446), Transilvaniako voivoda, hil zen.

Serbia Austria-Hungariako Inperioan zegoen eraiki zenean eta dorrea arkitekto hungariarrek proiektatu zuten. 1896ko abuztuaren 5ean bukatu zen eta 15 egun geroago inauguratu zen. 1914an, Lehen mundu gerran, dorrea oso kaltetua izan zen. Gerra bukatu ondoren zaharberritua izan zen; 1962an ere berriro zaharberritua izan zen. 2010ean, dorretik gertu, III. mendeko gorpuzkinak aurkitu zituzten. Gaur egun erreklamo turistikoa bihurtu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Bajo ikastetxea

**Ramon Bajo** Gasteizko Alde Zaharreko ikastetxe publiko bat da, 1864an sortua. Haur eta Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu, D ereduan. 2020/21 ikasturtean 220 ikasle inguru zituen.

Ospetsua da eskola hau XXI. mendearen hasieran jaso zuen indarberritze-prozesuarengatik. Irakasleen eta auzokideen inplikazioari esker 2000an A ereduko ikastetxe estigmatizatua zena 2014an D ereduko auzo-eskola bilakatu zen. Indraberritze hori eredu bihurtu zen eta beste eskola batzuetan ere arrakastaz lortu dute bilakaera hori.  

## Kokapena 
Gasteizko Alde Zaharrean dago, Eskola kaleko 16. zenbakian.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuan aipatzen denez 1864an eraiki ziren Eskola kalean bertan udal eskolak.

1980ko urtarrilaren 19an inauguratu zen Eskola kalearen eta Santa Ana kantoiaren ertzean dagoen eraikina. Handik gutxira akordio bat lortu zuten ikastetxearen ondoan zeuden baratzeen jabeek eta Udalak eskolaren patioa handitzeko.

2000 urtearen inguran "ghetto-eskola" bat zen, soilik 50 ikaslerekin, gehienak etorkinak eta ijitoak. Alde Zaharreko hainbat elkartek Auzoan Hazi-Hezi-Bizi plataforma sortu zuten, eskola indarberritzeko asmoz. 2003an D eredua ezarri zen eskolan eta handik aurrera biziberritu egin da.

2014ko urtarrilean amaitu zen Haur Hezkuntzako gunearen eraberritzea, Europa iparraldeko pedagogia eredua jarraituz.

## Kultura ondarea 
thumb|eskuinera

Ikastetxearen parte da Eskola kaleko 12 zenbakiko etxea. Eusko Jaurlaritzak Gasteizko Alde Zaharreko monumentu multzoan sailkatuta dauka, Gasteizko kultura ondasunen barruan.

## Horma irudia 
2018ko udan *Auzoan hazi, hezi eta bizi* horma-irudia inauguratu zen Santa Ana kantoiko horman.

## Guraso elkartea 
Basartea guraso elkarteak eskolaz kanpoko ekintzak eta bestelako jarduerak antolatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amelia Barquín

## Kanpo estekak 
* «Judimendi: A ereduko ikastetxe estigmatizatua D ereduko auzo-eskola bilakatzen»&#x20;*PDF (Argia, 2025) Garcia Idiakez,&#x20;Mikel eta Blanco,&#x20;Dani*&#x20;
Rassau

**Rassau** edota **The Rassau**, , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Blaenau Gwent konderrian.

## Kanpo estekak
San Prudentzio Ikastetxeko kalea (Gasteiz)

**San Prudentzio Ikastetxeko kalea** Gasteizko Alde Zaharreko kale bat da.

## Kokapena 
Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago, San Bizente Paulekoaren kalean hasten da, San Frantzisko Xabierkoaren kantoiaren parean, eta Frantzia kaleraino iristen da.

## Luzera 
100 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 1 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 6raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887eko urriaren 12an eman zion Udalak izena era ofizialean, kalean bertan egoitza zeukalako ikastetxeak, gerora umezurtz-etxea izango zena.

## Trafikoa 
Trafikorako irekita dago, norabide bakarrean, San Bizente Paulekoaren kaletik Frantzia kalera.

### Aparkalekua 
Ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Six Bells

'''''', , Galesko hautes-barruti eta Abertillery udalerriko auzo bat da, Blaenau Gwent konderrian.

## Kanpo estekak
Absemendu

Zinematikan **absemendua** edo **absizioa** objektu batek bere hasierako posiziotik izandako desplazamendua, denboran zehar iraunkorra, adierazten duen neurria da; adibidez, zeinen urrun dagoen jatorrizko posiziotik eta zenbat denboran zehar. Absemenduaren balioa behatutako objektua bere jatorrizko posiziotik desplazatua dagoen bitartean aldatuz doa. Hori dela eta, desplazamenduaren lehen integrala bezala adieraz daiteke matematikoki (edota desplazamendu eta denbora grafiko batean beheko azalera); ondorioz, desplazamendua absemenduaren deribatua da. Absemenduaren dimentsioa luzera denboraz biderkatua da. Horrenbestez, bere unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman metro segundoa (m·s) da, hau da segundo batean guztira jatorritik metro batez desplazatuta egon den objektuarekin bat datorrena; ez bedi unitate hau nahasi abiaduraren metro segundoko (m/s) unitateekin.

Absemendu hitza *absentzia* eta *desplazamendu* hitzen elkarketa da.

## Analogia 
Magnitude honen ulergarritasuna errazte aldera, absemenduaren eta herriminaren arteko erkaketa egin daiteke. Bere kokaleku berritik mugitzen ez den pertsona bat sorterritik zenbat eta urrunago eta luzaroagoan egon, orduan eta absemendu/herrimin gehiago.

## Naturan 
Kantitate baten aldaketa-ratioa objektuaren desplazamenduarekiko proportzionala denean, kantitate hori objektuaren absemenduaren funtzio lineala da.

Funtzionamendua fluxuan oinarri duten musika tresnei, hidraulofonoari esaterako, fenomeno hau datxekie.

## Kanpo estekak
Slavenka Drakulić

**Slavenka Drakulić** (Rijeka, Kroazia, 1949ko uztailaren 4a) kroaziar kazetari, idazle eta saiakeragile bat da. Jorratzen dituen gaien artean, feminismoa, komunismoa eta post-komunismoa daude.

## Bizitza 
1976an Zagrebeko Unibertsitatean literatura konparatua eta soziologia gradua eskuratu zuen. 1982 eta 1992 bitarte *Start *eta *Danas* astekariaren erredaktore lanetan aritu zen eta gehien bat feminismoarekin lotutako gaien inguruan idatzi zuen. Eleberriez eta saiakera bildumez gain, hainbat komunikabideetan agertu izan da* The New Republic*, *The New York Times Magazine*, *The New York Review of Books*, *Süddeutsche Zeitung*, *Internazionale*, *Nazioa*, *La Stampa*, *Dagens Nyheter*, *Frankfurter Allgemeine Zeitung*, Eurozine, *Txioa* eta *Tutorea*. Kroazian eta Suedian bizi da egun.

2018an Slavenka Drakulić Donostian izan zen Literaktum jaialdian. *As if I am not there* maisulanaren euskarazko itzulpena aurkeztu zuen Pasazaite argitaletxearen eskutik eta Amaia Apalauza Ollok itzulia *Han ez banengo bezala* izenburuarekin.

## Euskaraz argitaratutako lanak 
* *Han ez banengo bezala *(As if I am not there)* *. Pasazaite, 2018. Itzultzailea: Amaia Apaulaza Ollo.
* *Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko. Gerra-kriminalak auzitan*. Txalaparta, 2021. Itzultzailea: Amaia Apaulaza Ollo.

## Erreferentziak
Voivoda

thumb|Voivoda goi mailako agintaria zen.
**Voivoda** edo **vaivoda** (errusieraz: воеводa; bulgarieraz: Войвода; ukraineraz: воєвода; serbokroazieraz: војводa edo vojvoda; polonieraz: Wojewoda; hungarieraz: vajda) goi mailako mandatia izendatzeko hitz eslabiarra zen. Hasiera batean armada baten komandantea zen baina denboraz probintzia baten gobernadorea izendatu zuen. Haren menpe zegoen lurraldea voivoderria zen. Itzulpenetan batzutan ere konde palatinatua hitza erabili izan da.

## Hitzaren erabilera 
Erdi Aroan voivoda hitza herri askotan erabili zen: Bohemia, Bulgaria, Hungaria, Polonia, Kroazia, Errusia, Serbia, Valakia, Moldavia eta Transilvania. Turkiarrek «sancaqbey» antzeko kontzeptua zuten; bey batek paxak baino botere gutxiago zuen eta barruti baten agintaria zen. Geroago ere vaivoda Montenegro, Serbia, Jugoslaviako Erresuma eta Txetniken artean **maila militar goiena** zen.

*Wojewoda* gaur egun Poloniako probintzien (*województwo*) gobernadorea da.

Otomandar Inperiopean ere Bulgariako haiduti (Хайдути) matxinatuek *voevodes* izena zuten, hau da, *voivoda*ren plurala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Voivoderri

## Kanpo estekak
Wolfram Sievers

**Wolfram von Sievers** (Hildesheim, 1905eko uztailaren 10a – Landsberg am Lech, 1948ko ekainaren 2a) funtzionario alemaniarra izan zen, Alderdi Nazionalsozialistaren kidea. 1935 eta 1945 artean, Ahnenerbe erakundearen *Reichsgeschäftsführer* izan zen. Gerra krimenen arduraduna, konzentrazio-zelaietan presoekin esperimentuak egin zituen.

## Gizateriaren aurkako krimenak 
1929an Sievers Alderdi Nazian afiliatu zen eta han oso azkar igo zen. Halaber Friedrich Hielscherrek sortutako erresistentzia taldean sartu zen. Al mismo tiempo, se unió al grupo de resistencia formado por Friedrich Hielscher1. En 1935 se convirtió en director de Ahnenerbe y en 1943 se convirtió en subdirector del Reichsforschungsrat.

SS barruan, 1935tik desagertu arte, Ahnenerbe saileko zuzendari administratiboa izan zen. 1943an Reichsforschungsrat sailaren zuzendariordea izendatu zuten. Gerra ondoren erakunde hori kriminaltzat bezala sailkatu zen. Sievers 1947an Nurenbergeko epaiketetan, Doktoreen epaiketan bezala ezagutzen denean epaitua eta kondenatua izan zen. Abuztuaren 20an Zigor heriotzera kondenatuta, 1948an urkatua izan zen.

Sieversek krimen askotan parte hartu zuen. Epaitegiak batez ere Struthof-Natzweiler konzentrazio-esparruan zeuden presoekin egin zituen esperimentu sasizientifikoak azpimarratu zituen.  Oso ezaguna egin zen, esaterako, Estrasburgoko Unibertsitatearen Institutu Anatomikoan prestatu zuen giza-eskeletoen bilduma, *86ak* bezala ezagunak; bilduma hori egiteko ehun preso baino gehiago hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Nurembergeko galdeketak.
* :Gerra kriminalak Landsbergen.
Gainazelerazio

**Gainazelerazioa** edo **jerka** denbora-tarte batean azelerazioak duen aldaketa adierazten du. Hau da, matematikoki azelerazioaren denborarekiko lehen deribatua da; horrenbestez, abiaduraren denborarekiko bigarren deribatua edota posizioaren denborarekiko hirugarren deribatua ere bada. Horrenbestez, bere unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman metro segundo kubikoko ((m/s3 edo m·s-3) da

## Adierazpen matematikoa 
Gainazelerazioa hurrengo moduetako batean adieraz daiteke:

:\vec \jmath(t) = \frac{\mathrm{d} \vec a(t)}{\mathrm{d}t} = \dot{\vec a}(t) = \frac{\mathrm{d}^2 \vec v(t)}{\mathrm{d}t^2} = \ddot{\vec v}(t) = \frac{\mathrm{d}^3 \vec r(t)}{\mathrm{d}t^3} = \overset{...}{\vec r}(t),

non
:\vec a azelerazioa den,
:\vec v abiadura,
:\vec r posizioa,
:t denbora.

Ikur estandarizaturik ez izan arren, ingelesezko *jerk* terminotik datorren j ikurra erabili ohi da. Bestalde, denborarekiko deribatuetarako newtondar notazioa (\dot{ a}, \ddot{ v}, \overset{...}{r}) ere erabiltzen da.

Gainazelerazioaren denborarekiko laugarren deribatuari *jounce* deritzo.

## Kanpo estekak
Ambrosio Bengoetxea

**Ambrosio Bengoetxea** (Alkiza, 1551 &ndash; Asteasu, 1625 aldean) gipuzkoar eskultorea izan zen, Joanes Antxetaren jarraitzaile hoberenetakoa. Gipuzkoan eta Nafarroa Garaian lan egin zuen. Erretaulagintzan nabarmendu zen, zenbait erretaula nagusi direlarik bere lanik ezagunenetakoak.

## Bizitza eta lanak 
Ambrosio Bengoetxea 1551n jaio zen Alkizako Bengoetxea baserrian, baina Asteasun bizi izan zen ezkondu ondoren. Joanes Antxeta azpeitiar eskultore handiaren ikaslea izan zen. 

### Erretaulak 
1583-1590 bitartean, Joanes Iriarterekin jardun zuen Donostiako San Bizente elizako erretaula nagusia egiten. 1593an, Gonzalez de San Pedro eta biak Cascanteko Jasokundeko Andre Maria elizako erretaula nagusia egiten hasi ziren. Neurri gaitzeko artelan hori gauzatzeko, zuhaitzak aukeratu eta oihanean bertan hasi ziren zura lantzen, alferrikako garraiorik ez egiteko. Erretaula eder hori 1936an erre zen., Hiriberriko Aezkoako elizakoa .  

Gipuzkoara itzulirik, Hernaniko San Joan Bataiatzailea elizako sagrarioa eta San Joanen irudia egin zituen 1609-1611 urteetan. 

1612-1614 bitartean, berriz, Zarauzko Andre Maria Erregina parrokiako albo erretaula bat egin zuen, Andre Maria Arrosariokoarena. Erretaula liraina da, neurrizkoa, apaingarririk gabea. Bi gorputz eta hiru kalez osatua da, eta Gizakundearen erliebea da ikusgarriena; bigarren gorputzaren erdian dago,eta Ama Birjina eta aingeruaren topaketa adierazkortasun handiz erakusten du.

1615ean amaitu zuen Tolosako San Frantzisko elizako erretaula nagusi bikaina. Hiru gorputz eta bost kale ditu; San Frantziskoren bizitzako eszenez dago jantzia, estilo erromanistaz. Santu honena da beraz erdian dagoen eskultura nagusia, San Frantzisko estasian agertzen duena. Erretaula buruan Kalbarioa dago, alboetan bi sargune dituela, horrela erretaularen laugarren gorputz bat osatuz ia. Tolosako eliza honetako Pietatearen kaperarako beste erretaula bat ere egin omen zuen, baina zoritxarrez desagertua da.

Berastegiko eta Lezoko eta parrokietako erretaula nagusiak ere berak eginak dira. Tabernakulu horretan, Azken Afariko eta Pasioko erliebeekin batera Apostoluen irudiak dira nagusi, estilo erromanista argikoak.

Jaioterrian ere utzi zuen bere lanaren arrastoa. 1594an Alkizako San Martin elizako sagrarioa egin zuen. 21. mendean Donostiako Elizbarrutiko Museoan dago hara errestaurazioa egitera eraman zelako 1980ko hamarkadaren hasieran. Hernaniko elizarako ere egin zuen tabernakulu bat, bertako erretaula nagusian integratua, 1610eko lana.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aranburu Ugartemendia, Pedro Joxe, Bengoetxeako Anbrosio. 1552-1625, Uztaro 20, 1997, 17-36, ueu.eus

## Kanpo loturak
1842ko Iberiar Penintsulako zikloi tropikala

**1842ko zikloia** ekialdeko Atlantikoan sortutako zikloi tropikala izan zen, Iberiar Penintsula zeharkatu duen urakanik bortitzena izandakoa.

Urriaren amaieran, ekialdeko Atlantikoan oso ohiz kanpoko zikloi tropikala sortu zen, lehendabizikoz Madeiraren hego-mendebaldean urriaren 24an antzeman zutena. Urriaren 26an, Madeiratik gertu zebilen itsasontzi batek 965 mb-ko presio barometrikoa neurtu zuen, hau da, 2 mailako urakan baten antzekoa. Urriaren 27an urakana Madeiratik iparralderantz pasa zen eta Funchalen kalte handiak eragin zituen. Urriaren 28–29ko gauean Marokoko ipar-mendebaldeko kostaldea doi-doi ukitu ondoren, urakana Espainiako hego-mendebaldeko kostalderantz jo eta (ziur asko) zikloi estratropikal bilakatu zen. Estratropikal iragaite honek haize bortitzak sortu zituen ekaitzaren zentrotik, Espainia penintsularraren eskualde zabalak kaltetu zituztenak. Zikloiak dozenaka itsasontzi, tartean Espainiako Itsas Armadaren hiru, hondoratu eta asko kaltetu zituen. Cádizen bi zubi eraman zituen eta Sevillan etxeak eraitsi zituen. Urakan-haizeak Madrileraino ere ailegatu ziren eta Badajozko probintzian milaka zuhaitz sustraietatik eraitsi zituen. 2005eko urriko Vince urakanak antzeko ibilbidea izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llanvihangel Gobion

'''''', , Galesko baserri giroko udalerri eta parrokia bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Gandiaga Topagunea

**Gandiaga Topagunea** 2005ean erikitako eraikin abangoardista da, Arantzazu auzoan (Oñati) kokatutakoa. Miguel Angel Alonso del Val arkitektoak egin zuen, eta hori dela-eta 2007an COAVN-en saria lortu zuen.

1960ko hamarkadan eraikitako seminarioaren ondarren gainean dago eginda, Arantzazuko santutegiaren ondoan, Duru auzunearen azpian eta Gomiztegiko gaztandegia eta artzain-eskolaren bidean.

## Erabilpenak 
Gandiagan hainbat biltzar eta topaketa antolatu dute sortu zutenetik. Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak adibidez birritan burutu du haren urteroko biltzarra bertan, 2010 eta 2018an.

2017an, aterpetxe bat egokitu zen eraikinean, batez ere taldeak hartzeko prestatua.

Baketik elkartearen egoitza izan zen 2006tik 2013 arte, Tolosara aldatu zutenean. Azken urte hartan ere Jonan Fernandezek laga zuen elkartearen lehendakaritza.

2021ean Arantzazulab izeneko zentroak hartu zuen egoitza bertan, Naiara Goia Imazen zuzendaritzapean.

### Parketxea 
Aizkorri-Aratz parketxea 2011an sortu zuten bertan. 640 m2-ko azalera dauka eta 3 solairutan dago banatuta. Aizkorri-Arazko natura parkearen inguruko informazioa ematen dute, izan ere Arantzazu ohiko abiapuntua da Aizkorri mendira igotzeko. Natura parkeari lotutako beste parketxe bat ere badago Araian (Asparrena), Aratz mendiaren magalean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bitoriano Gandiaga

## Kanpo estekak 
* Aizkorri-Aratz parketxea.
* Arantzazulab.
Newchurch (Monmouthshire)

**Newchurch**, , Galesko baserri giroko parrokia eta herri bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Powder (filma)

**Powder** (euskaraz *Hauts*) 1995eko Victor Salva estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako fantasiazko drama film bat da. Sean Patrick Flanery, Jeff Goldblum, Mary Steenburgen, Bradford Tatum eta Lance Henriksen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako udalerri txiki batean, Doug Barnum (Lance Henriksen) sheriffak agure baten heriotza ikertzen ari denean, haren baserrian Jeremy Reed (Sean Patrick Flanery) biloba nerabea topatuko du. Senide bizirik gabe, mundutik isolatua bizi izan da, eta dakien guztia liburuak irakurriz bereganatu du. Nerabe desegokituentzako estatuaren umezurztegi batera bidaliko dute, baina bertan barneratuak dauden gainontzeko gazteekin sozialki hartu-emanak izateko zailtasun latzak izango ditu. Bere itxura bitxiak, albinoa eta ilerik gabea baita, eta adimen harrigarriak, eta batez ere bere naturazgaindiko ezohiko ahalmen ikusgarriek, izua sortu eta udalerriko herritarren trufak jasan beharko ditu.

## Aktoreak 
* Sean Patrick Flanery: Jeremy 'Powder' Reed
* Mary Steenburgen: Jessie Caldwell
* Lance Henriksen: Doug Barnum sheriffa
* Jeff Goldblum: Donald Ripley
* Brandon Smith: Harley Duncan udaltzaina
* Bradford Tatum: John Box
* Susan Tyrrell: Maxine
* Melissa Lahlitah Crider: Lindsey Kelloway (edota Missy Crider)
* Ray Wise:. Aaron Stripler doktorea
* Esteban Powell:Mitch
* Reed Frerichs: Skye
* Chad Cox: Zane
* Joe Marchman as Brennan
* Phil Hayes: Greg Reed (kredituetan Phillip Maurice Hayes)
* Danette McMahon: Emma Barnum
* Barry Berfield: Paramedikua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jack LaLanne

**Francois Henri "Jack" LaLanne** (San Frantzisko, 1914ko irailaren 26a - 2011ko urtarrilaren 23a) Estatu Batuetako kulturista eta nutrizionista izan zen. Hizlari ospetsua, "Fitnessen aitabitxi"tzat hartzen zuten. 1953 eta 1985 artean *The Jack LaLanne Show* saioa aurkeztu zuen.
Barnekale Berria - Judutegia (Gasteiz)

**Barnekale Berria - Judutegia** Gasteizko kale bat da.
## Kokapena 
Alde Zaharrean dago. San Frantzisko kalean hasten da eta San Bizente Paulekoaren kaleraino iristen da.

## Luzera 
190 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 47 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 44raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" liburuaren arabera XIII. mendetik Judutegi moduan ezagutzen zen, baina 1492ko abuztuaren 17an, juduak kanporatu eta gero, Kale Berria izena eman zitzaion. Gero izena aldatu zen, beste Kale Berri bat zegoelako, horrela sortu ziren Barrenkale Berria eta Kanpokale Berria. 1992ko maiatzaren 12an onartu zuen Gasteizko Udalak Judutegia izena berreskuratzea. Gaur egungo izen ofiziala *Barnekale Berria* da.

## Trafikoa 
Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Norabide bakarrekoa, hegopaldetik iparralderantz.

### Aparkalekua 
Ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidraulofono

thumb|200px|Musikari bat hidraulofonoa jotzen.
**Hidraulofonoa** musika tresna akustiko tonudun bat da, soinua hidraulikoki sortzen duena jotzaileak bertatik jariatzen den ura (edo bere ordez erabilitako jariakina) zuzenean ukitzen duenean. Steve Mann kanadar ingeniariak asmatu zuen.

Zurezko haize instrumentuen antzeko funtziomamendua du, zeren tresna zuloak hatzekin estaliz jotzen baita. Alabaina, haizearen ordez ura bezalako fluido konprimaezina tresnara sarrarazten denez, ponpa hidrauliko baten beharra du funtzionatzeko.

## Kanpo estekak
Ken Kesey

**Kenneth Elton Kesey** (La Junta, Colorado, 1935eko irailaren 17a - Eugene, Oregon, 2001eko azaroaren 10a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Lan hautatuak 
### Eleberriak 
* ''One Flew Over the Cuckoo's Nest* (1962)
* *Sometimes a Great Notion* (1964)
* *Caverns* (1989)
* *Sailor Song* (1992)
* *Last Go Round* (1994)

### Drama 
* *The Further Inquiry* (1990)
* *Twister* (1994)

### Saiakerak 
* *Genesis West: Volume Five* (1963)
* *Kesey's Garage Sale* (1973)
* *Demon Box* (1986)
* *Kesey's Jail Journal'' (2003)
Joan Gazteluzar

**Joan Gazteluzar** (Elbete, ? - Iruñea, 1620) nafar erretaula-munta­tzaile eta arkitekto erromanista izan zen. Iruñeko Nabarreria kalean izan zuen lantegia. Haren erretauletako eskulturak, besteak beste, Ambrosio Bengoetxea, Bernabe Imberto eta Lope de Larrea artista handiek egin zituzten.

Elbetekoa izan zen Gazteluzarren lehenbiziko erretauletako bat, bere sorterrikoa alegia. 1590 baino lehentxeago egina, Mikel goiaingeru, San Paulo eta Santa Helenaren kalitate handiko baxuerliebeak ditu, Ambrosio Bengoetxeak egindakoak, ziur asko. Bengoetxeak berak egin zituen Hiriberriko Done Salbatore parrokiako erretaulako eskulturak; Jasokundea da irudi-multzorik aipagarriena. Erretaularen arkitektura, berriz, Gazteluzarren lana da, Joanes Antxetak Kasedan eta Tafallan erabilitako moldeari jarraiki. 1606an tasatua izan zen.

Horiez gainera, Egues, Imarkoain (1611), Zolina, Paternain eta Eneritzeko erretaula nagusiak egin zituen. Eneritzekoan Bernabe Imbertok zizelkatu zituen eskulturak. Gazteluzarrena izan liteke Arraitzako erretaula nagusia ere. Erretaula txikikoagoak egin zituen Azotz, Larraga eta Ororbiako elizetarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Retablo Mayor de la Parroquia de San Martín de Egüés (Navarra). Fondo Multimedia. *Eusko Ikaskuntza*
Bretxa plaza

**Bretxa plaza** Donostiako Parte Zaharreko plaza bat da. San Juan eta Aldamar kaleen artean kokatua dago, Bretxa izeneko inguruan.

"Bretxa" izena gertakari historiko batetik datorkio: 1719an, Berwick dukearen tropek hiria erasotu zuten, eta inbasioa burutzeko Frantziako armadak bi arrakala handi (bretxak, alegia) egin zituen garai hartan bertan zegoen harresian, orain plaza dagoen parean. Gerora, 1813ko abuztuaren 31an, tropa anglo-portugaldarrek hiria bereganatu zuten, gune beretik erasotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumendi-errauts

[thumb|250px|Txileko [Chaitén hiria 2008an, errautsaz estalirik.]]
**Sumendi-errautsa** edo **hauts bolkanikoa** sumendien erupzioetan jaurtitako hautsa edo partikulak dira. Airean esekita luzaro iraun dezake, eta haizeek lurbirako beste aldeetara garraia dezakete. Oso material mehea da, 2 mm-ko diametro baino gutxiagokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yolanda Urarte

**Yolanda Urarte Alonso** (Gasteiz, 1968ko ekainaren 7a) Trebiñuko nekazaria da, UAGA (Arabako Nekazarien Elkartea) laborantza sindikatuko lehen presidente emakumea eta Trebiñuko lehen landa lurraldeetako taxilaria.

## Biografia 
Yolanda Urarte Gasteizen jaio zen 1968an. 1991n Zaragozako Unibertsitatean lizentziatu zen albaitaritzan. 1992an Nekazaritza Garapen masterra ikasi zuen. Ezkontzean Argotera (Trebiñu) joan zen bizitzera eta nekazaritzan lanean hasi zen. Haren senarrarekin, laborantzan aritzen da eta landa-turismo ete bat kudeatzen du. Bi seme ditu.

### Jardun profesionala 
1992tik 1999ra Gasteizko Udalean egin zuen lan, Ekonomia Sustapena eta Enplegua Sailean, formatzaile lanpostuan, nekazaritzako elikagaien industrietako eskola batean. 1999an EHNE nekazaritza sindikatuan formatzaile moduan egin zuen lan eta 2001ean formazio koordinazio teknikari moduan aritu zen. Sei hilabetez EHNE-ren koordinatzaile orokorra izan zen, 2003ko urrian irten zen arte. 2006an landa ostatu bat ireki zuen eta landa taxi lizentziadun lehen emakumea bihurtu zen Trebiñun.

### Jardun sindikala 
2007aren hasieran UAGAren etorkizunaz hausnarketa eta plangintza estrategiko sortze prozesu batean parte hartu zuen. Proiektuan hiru hilabetez lan egin ondoren, UAGA-ren zuzendaritzarako hautagaitza osatu zuten. Estrategikoki erabaki zuten hiru emakume joango zirela zerrendan, Eva Lopez de Arroyabe, Nieves Quintana eta bera. Ez zituztela hautatuko uste zuten, baina hurrengo hauteskundeetako hautagaitzetan emakumeak agertzea normalizatuko zutela uste zuten. Hala eta guztiz ere, haien hautagaitzak eta haien talde proiektuak irabazi zuten. Urartek historia egin zuen UAGA-ren lehen emakume presidentea izanda, Arabako nekazari eta abeltzainen zerbitzura 30 urte baino gehiago zeraman erakunde sindikalean. Haien taldearen lehentasunen artean zegoen landa-ingurunean emakumeen presentzia handiagotzea eta baita erabakiak hartzeko postuetan; landa eta hir mudneun arteko bizizkidetza; herrietarako garraio publikoaren zerbitzuen hobekuntza; tokian tokiko produktuen kontsumoa bultzatzea (Uagalur); eta eskoletako jangeletan tokian tokiko eta baserrietako produktuen kontsumoa bultzatzea.

### Jardun politikoa 
2017ko martxoaren 8an Treiñuko Udalean zinegotzi bihurtu zen, zerrendako bigarrenaren dimisioaren ostean. Urarte hirugarrena zihoan Trebiñuko hautagaitza independentean.

## Sariak eta esker onak 
* Zuzendari emakumeari emandako Arabako Profesional eta Empresari emakumeen Elkartearen 2018ko saria.

## Erreferentziak
Lapilli

[thumb|eskuinera|340px|Lapilli [Kīlauea sumendian]]
**Lapillia** (latinezko  edo harri txikiak hitzetik ekarria) sumendien erupzioetan jaurtitako piroklasto mota bat da. 2 milimetrotik 6,4 zentimetrotara bitarteko harri harroak dira.

Hitza meteoritoen talketan ere erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Islandiako sinbolo magikoak

**Islandiako sinbolo magikoak** (islandieraz *galdrastafir*) edo errunak Erdi Aroko Islandian garatu ziren balore edo eragin magikoak zituzten ikur hauek.

## Historia 
XVIII. mende aurreko iturri idatzietan ez dira ikur hauek aurkitu baina garai bereko edo zaharragoak diren grimorioetan aurkitu izan dira.
Islandiako Aztikeriaren eta Sorginkeriaren Museoaren arabera garaiko islandarren ikur hauek eragin handia zuten. Garai horietan bizibide nekazaritza eta aurkako klimatologia nabarmenak zirne.

2006an Apostolos Syropoulosek horrelako ikur magiko ugari bildu zuen aipatutako museoan. Beraz, berreskuratzeko iturri desberdinak erabili izan dira. Emaitzak Fedora izeneko software-bildumaren datu-basean dago.

## Sinbolo magikoen taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumendi-erupzio

thumb|310px|Hawaiar motako erupzioa.
**Sumendi-erupzioa** lurrazalaren pitzaduretatik edo irekiguneetatik laba, errautsak, gasak eta abar irtetea da.

Erupzioen ezaugarriak aztertzeko alderdi asko izan behar dira kontuan; magma oso likatsua den ala ez, sumendi-tximinia nolakoa den, gasen presioa oso handia den, etab. Oro har, leherketa bidez izaten dira erupzioak (magma azidoa, oso likatsua, kraterraren inguruan edo kraterrean bertan solido denean), baina gerta daitezke leherketarik gabekoak ere (magma basikoa denean sumendiaren laba, gasak eta abar pixkana ateratzen dira). Erupzio mota asko dago eta kanpotik ikusten diren ezaugarrien arabera sailkapen orokor bat egin da, baina ez da sailkapen mugatua; erupzio bakar batean bi erupzio motaren ezaugarriak ager daitezke, sumendi batek erupzio mota desberdinak izan ditzake aldiko, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keith Moon

**Keith John Moon** (Wembley, Middlesex, 1946ko abuztuaren 23a - Westminster, Londres, 1978ko irailaren 7a) ingeles rock musikari eta bateria-jotzailea izan zen, The Who taldearen kidea.
thumb

## Diskografia 
### Bakarka 
* *Two Sides of the Moon* (1975)
### The Who 
* *My Generation* (1965)
* *A Quick One* (1966)
* *The Who Sell Out* (1967)
* *Tommy* (1969)
* ''Who's Next* (1971)
* *Quadrophenia* (1973)
* *The Who by Numbers* (1975)
* *Who Are You'' (1978)
Germán Garmendia

**Germán Alejandro Garmendia Aranis** (Copiapó, Txile; 1990eko apirilaren 25) munduko youtuberrik arrakastatsuenetarikoa da. *HolaSoyGerman* eta *JuegaGerman* Youtubeko kanaletan milioika harpidedun dauzka. Los Angelesen bizi da, Kalifornian.

Diego Garmendia anaiarekin *Ancud* izeneko musika taldean dabil. *#Chupaelperro* izenburuko liburua argitara eman zuen.

## Erreferentziak
Kanpokale berria (Gasteiz)

**Kanpokale berria** Gasteizko kale bat da.

## Kokapena 
Alde Zaharrean dago. Errege atean hasten da eta San Prudentzio Ikastetxeko kaleraino iristen da.

## Luzera 
110 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 27 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 34raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1867an erabaki zuen Gasteizko Udalak Kanpokale berria izena ematea. Aurretik Kale Berria moduan ezagutzen zen, baina beste kale bat zegoen izen horrekin.

## Trafikoa 
Trafikorako irekita dago, Errege atetik San Prudentzio Ikastetxeko kalerantz.

### Aparkalekua 
Eskuineko espaloian aparkatu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdel Rahman Swar al-Dahab

**Abdel Rahman Swar al-Dahab** (; Al-Ubayyid edo Omdurman, 1934/1935 &ndash; Riad, 2018ko urriaren 18a) Sudango estatuburua izan zen 1985-1986 bitartean. 1984an Gaafar Nimeiry presidenteak indar armatuen buru izendatu zuen eta hurrengo urtean estatu kolpe baten bidez presidente bilakatu zen.
Stefán Karl Stefánsson

**Stefán Karl Stefánsson** (Hafnarfjörður, 1975eko uztailaren 10a - Reykjavik, 2018ko abuztuaren 21a) islandiar aktore eta abeslaria izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Diversiones...?

***Diversiones...?*** Soziedad Alkoholika musika taldearen EP baten izena da. 1996ean argitaratu zen, beste talde batzuen abestien bertsioekin.

## Abestiak 
# «Motxalo» (*Pick Up Slip Up*, Fischer-Z taldearena)     2:39
# «¿Que Tal Los Exámenes?» (*September*, Peter And The Test Tube Babies taldearena)     3:01
# «Sin Barreras» (*Hey You*, Bachman Turner Overdrive taldearena)     2:47
# «Itoiz, Ito Ez» (*Soldier*, Heitmat-Los taldearena)     1:44
# «Sorprendente» (*Sorprendente*, Leño taldearena)     2:40
# «Ladrón» (''C'mon Let's Go*, Girlschool taldearena)     2:46
# «Periferia» (*Periferia Shantytown*, Ratos de Porão taldearena)     2:02
# «Cuando Sales» (*El cielo no puede esperar*, Piruleta de Hormigón taldearena)     2:30
# «Furra, Furra» (*Furra Furra'', Oskorri taldearena)

## Taldekideak 
* Juan - ahotsa
* Jimmy - gitarra
* Pedro - gitarra
* Iñaki - baxua
* Roberto - bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breiðafjörður

**Breiðafjörður** sakonera gutxiko Islandiako mendebaldeko fiordo zabala da. Haren luzera 125 kmkoa da eta zabalera 50 kmkoa. Vestfirðir lurraldea uhartearen gainontzeko lurraldetatik bereizi egiten du. Urte askoan inguruko uharteak jendegabetuak egon ziren. Uharte nagusia Flatey da eta bertan Erdi Aroan, XII. mendean, San Agustinen Ordenaren komentua egon zen, Islandiako gune kultural nagusia. Han *Flateyjarbók* eskuizkribua idatzi zen, Erdi Aroko luzeena. Urtetan, uhartea gune ekonomiko eta komertzial garrantzitsua izan da.

## Kokapena 
Ozeano Atlantikoaren ipar aldean dago, Zirkulu polar artikotik eta Ozeano Artikotik gertu. Lurraldea mendiz inguratuta dago, tartean Snæfellsjökull glaziarra, Vestfirðir penintsula, iparraldean, eta hegoaldeko Snæfellsnes penintsula artean.

## Geologia 
Hegoaldeko gailurra 15 milioi urte sortu zen; Snæfellsnes aldean, aldiz, 7 miloi baino gutxiago ditu. Arroka estratua Zenozoikoko sumendi-rift batean sortu zen, Neozoiko garaian gogor erosionatu ziren basaltoko laben bitartez.

## Izadia 
[thumb| Breiðafjörður-en dagoen Skaleyjar uhartetako [marearteko zona.]]
Breiðafjörðurreko paisaiaren ezaugarria sakonera gutxiko itsasoa da. Halaber fiordo txikiak eta badiak daude. 3.000 inguru uharte eta itsaslabarrak daude. Marearteko zonek garrantzi handia dute; hemen Islandiako marearteko zona ia erdiak daude. Marea gora jotzen duenean 6 metro lor ditzake.

Sumendi jatorria dela eta, zenbait lekuetan gradiente geotermikoak sortu ziren baina horietako asko marea beherean bakarrik dira iritzi-errazak.

## Flora eta fauna 
Inguruan dauden ekosistema garrantzitsuenak hauek dira: marearteko zonak, algen basoak eta iitsaslabarrak. Hauei esker oso biodibertsitate aberatsa dago Breiðafjörðurren. Arrainak aparte, espezie ikusgarrienak hegaztiak eta itsas ugaztunak dira.
* Hegaztiak: 50 espezie inguru ikus daiteke: Ubarroi mottodun, Ipar-kaio, Itsas arrano buztanzuri, Eider arrunt, Martin hegalzuri, Mendebal-txori mokolodi, Branta musubeltz, Txirri lodi.
* Ugaztunak: Itsas txakur arrunt, Itsas txakur gris, biak inguruan binakatzen dira, Mazopa, Izurde muturzuri, Orka, Zere txiki.
* Landare baskularrek garrantzi handia dute, ia 230 espezie izanik.

## Uharteak 
[250px|thumb|[Flatey uharteko etxeak.]]
Las islas en Breiðafjörður han sido habitadas sin interrupción y en la actualidad tiene habitantes durante todo el año. Muchas se usan como residencia de verano. Las siguientes son algunas de las islas del Breiðafjörður :
* Flatey
* Elliðaey
* Rauðseyjar
* Skáleyjar
* Hvallátur
* Svefneyjar
* Sviðnur
* Hergilsey

## Ekonomia 
Aktibitate nagusiak arrantza, turismoa eta aldgen bilketa dira. Breiðafjörðurren Islandiaren ekonomiarako garrantzi handia duten arrain-espezieak arrautzak jartzen dituzte.

Komunikazioa, bestetik, transbordadoreen bidez egiten da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Breidafjoerdur 01.jpg|Uharteak.
Fitxategi:Columnar basalt Breiðafjörður 2012-07 B.JPG|Basalto zutabeak.
Fitxategi:Flatey, Breiðafjörður - panoramio (10).jpg|Flatey uhartea.
Fitxategi:Fulmarus glacialis 01.jpg|Fulmar bikotea habian.

## Kanpo estekak 
* : Itsasoko alde babestuak.
Marie Walewska

**Maria Walewska** (**Łączyńska** jaioa; Kiernozia, Polonia, 1786ko abenduaren 7a — Paris, Frantzia, 1817ko abenduak 11) Napoleon Bonaparte enperadorearen maitaleetako bat izan zen, eta bere sasikume baten ama, Alejandro Jose Colonna-Walewski izenekoa.

Eva Zaborowski eta Mateusz Łączyński zazpi seme-alaba gazteena izan zen, eta ez zuen ezagutu Łączyński, 1794an hil zelako. Maciejowiceko guduan jasotako lesioen ondorioz. Familia Poloniar handiko noblezia izan zen, baina baliabide ekonomiko gutxi zeukan; Maria tutore pribatuen irakaskuntza zaindua jaso zuen , besteak beste Nicolás Chopin, Frédéric Chopin konpositore ospetsuaren aita; Neska gazteak bere heziketa bukatu zuen bertan zegoen komentu batean
Zine El Abidine Ben Ali

**Zine El Abidine Ben Ali** (, ''''; Hammam Sousse, Frantziar Tunisia  - Jidda, 2019ko irailaren 19a) tunisiar militar eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
1987. urtetik aurrera Tunisiako Errepublikako presidentea. Frantziako Saint-Cyr eskola militarrean hezi zen. Estatu Nagusiko diplomaren jabe da, eta 1979. urtetik aurrera armadako jenerala. Gaztetan Habib Bourguibaren Alderdi Sozialistaren kide aktibo izan zen eta, hori zela-eta, 1952. urtean kartzelatu egin zuten. 22 urte besterik ez zituela, Tunisiako Segurtasun Militarraren Buru izendatu zuten. Tunisiako Herrizaintzako ministro eta Lehen ministro izendatua izan ondoren (1987), Habib Burgiba presidentea kargutik kentzen lagundu zuen “gobernatzeko gaitasunik” ez omen zuela-eta (1987ko azaroaren 7an). Berak hartu zuen orduan presidente kargua, armadaren eta gobernuaren gehiengoaren laguntzaz. Tunisia baketzen eta demokraziaren bidetik eramaten ahalegindu zen, musulmanak errespetatuz baina bere aurrekoak bultzatutako modernotasunaren bidetik atera gabe. Talde Konstituzional Demokratiko boteretsuaren laguntzaz (RCD), beste bost urterako aukeratu zuten 1994ko hauteskundeetan (hirugarren agintaldia), emandako botoen % 99,80rekin.

## Erreferentziak
Grýla

**Grýla** Islandiako mitologiaren izaki gaiztoa da. Mendietan bizi den munstro eme erraldoia da. Gabonetan zaku handi bat hartzen du eta herrietara jaisten da, gaizki portatu diren haurrak eramateko.

## Kondaira 
Grýlaren kondaira mendetan Islandiako haurrak beldurtzeko erabili izan da. Haren izena XIII. mendeko bi sagetan aipatzen da: Islendinga sagan eta Sverris sagan; azken honen lehenengo atalak "Grýla" izenburua du alegia. Funtsean munstro honek haurrekin egindako haragi erregosiaren zaletasun handia du eta beti dago gosez. Hasiera batean Grýla ez zuen Eguberriekin inongo loturarik; hori XVII. mendetik aurrera gertatu zen; mende horretan 13 jolasveinarren amaren bere irudia zabaldu zen, hau da, trollen ondorengoak, gaur egun Bizarzuriren antza hartu dutenak.

Kondairaren arabera Grýla hiru aldiz ezkondu zen. Hirugarren senarra Leppalúði izan zen; ezkondu eta Dimmuborgirreko laba-inguruetako kobazulo batera bizitzera joan ziren, semeekin eta Jolaköttinn katu handiarekin, baita ere Eguberriko katua bezala ezaguna.

Historikoki 1746an dekretu batek haurrak beldurtzeko Grýlaren eta jolasveinarrak erabiltzea debekatu zuen. Gryla, bestetik, Islandiako narrazio, poema eta antzezlan askotan agertzen da. Gaur egungo haurrek oraindik beldur diote.

## Aktualitatean 
2010eko Eyjafjallajökullen erupzioak gertatu zenean, *The Onion* aldizkari satiriko estatubatuarrak errua Grýlari bota zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yakubu Gowon

**Yakubu Gowon** (Kanke, Nigeria ) nigeriar militar eta politikari ohia da.

Ironsi lehendakariaren hilketaren ondoren (1966) hartu zuen aginpidea. Briafrako banaketari aurre egin behar izan zion (1967-1970). Nigeriaren batasuna, bakea eta aurrerabidearen alde jardun zuen, baina eragozpen ekonomiko eta sozialen aurrean, eta aginpidea zibilen eskuetara itzuli nahi ez zuenez, kargutik egotzi zuten (1975).

## Erreferentziak
St. Brides Netherwent

'''''', , Galesko parrokia eta ia guztiz hustutako udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Trelleck Grange

'*** edota **Trellech Grange*', Galesko baserri giroko herri bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Trellech

'***, batzutan baita **Trelech**, **Treleck** edo **Trelleck*' bezala idatzia, , Galesko parrokia eta komunitate bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak
Llanfihangel Tor-y-Mynydd

'*** edota **Llanfihangel-tor-y-mynydd*', , Galesko baserri giroko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak