open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amosis II.a

**Amosis II.a** edo **Ahmose II.a** (K.a. 570-K.a. 526, Egiptoko XXVI. dinastiako bostarren faraoia izan zen.

## Biografia 
Herodoto greziar historialariaren arabera, Amosis ez zen jatorri noblekoa. Egiptoar soldaduen matxinada batek boterera eraman zuen. Tropa hauek, Zireneko espedizio zorigaiztoko batetik itzuliz, Apries faraoiak traizionatu zituela susmatu zuten, honek, mertzenarioen laguntzarekin gobernatzen zuelarik, eta soldadu herrikideek, erabat solidarizatu zituzten.

Amosisek, matxinada baretu eta buruzagi izendatua izatea lortu zuen, matxinatuek subirano izendatua izan zelarik. Apries, orduan bere mertzenarioez bakarrik fida zitekeena, Menfisen gertatu zen gatazkan garaitua eta harrapatua izan zen. Usurpatzaileak gatibu ospetsua bihozberatasun handiz tratatu zuen, baina, azkenean, bere aldekoek konbentzitu, eta faraoia jendeari eman eta hauek itota hil zuten.

Amosis, bere agintaldiaren hasieran, jatorri noblekoa ez izateagatik kritikatua izan zen arren, greziar munduaren adiskidetasuna landu eta Egiptorekin aliatzeko zentzu ona izan zuen, sekula gertatu ez zen bezala.

Herodotok, bere administrazio zuhurraren pean, Egipto oparotasun maila handi batera iritsi zela kontatzen du, Behe Egiptoko tenpluak, nagusiki, nao (kapera monolitiko) bikainekin eta oraindik irauten duten beste monumentu batzuekin apaindu zituelarik.

Amosisek, greziarrei, Nilo ibaiaren beso kanopikoan zegoen Naukratis merkatal-kolonia eman zien, eta, Delfosko tenplua erre zuenean, berak, 1.000 talentu eman zizkien berreraikitzeko. Ladize izeneko printzesa greziar batekin ere ezkondu zen, Battus Zireneko erregearen alaba zena, eta Samosko Polikrates eta Lidiako Kresoarekin aliantzak egin zituen.

Bere erresuma, ziuraski, lehen urjauziraino baino ez zen iritsi, baina Zipre menderatu zuen, eta eragin handia izan zuen Zirenen. Bere erregealdi luzearen hasieran, k.a. 568an eta Apries hil aurretik, dirudienez, Nabukodonosor II.ak eraso egin zuen. Ziro II.ak, Egipto bakean utzi zuen, baina Amosisen azken urteak, Kanbises II.aren inbasio mehatxuek eta Samosko Polikratesekin aliantzak hausteak asaldatu zituzten. Hondamendia, Psametiko III.a bere semearen gain erori zen, soilik sei hilabeteko agintaldi baten ondoren, Kanbises II.ak bere erresuma kendu baitzion.

## Kanpo estekak
Yves Klein

**Yves Klein** (Niza, 1928ko apirilaren 28a - Paris, 1962ko ekainaren 6a) frantziar artista izan zen. Errealismo Berriko kide nabarmena eta Body Arteko aitzindaria izan zen. Minimalismorako eta pop arterako inspirazioa izan zen.

Aita eta ama margolariak ziren. 1940ko hamarkadan Arman eta Claude Pascal ezagutu eta margotzen hasi zen.

Japoniara bidaiatu zuen eta judo maisu bihurtu zen. 1953an Espainiako taldea zuzendu zuen. 1954an *Les Fondements du judo* liburua idatzi zuen.

Bere lanak hainbat etapa igaro zituen: Monokromiak (Aro Urdina), Hutsa, Antropometriak, Aireko lanak (fotomuntaketak).

## Iruditegia 

IKB 191.jpg|thumb|Yves Klein, *IKB 191*, 1962
YvesKlein.Schwammrelief.JPG|thumb|300px|*Sponge Relief* (1959), Musiktheater im Revier, Gelsenkirchen
Marinelen San Telmo kofradia (Zumaia)

**Marinelen San Telmo kofradia** Zumaian dagoen eraikin bat da, gaur egun arrantzaleen kofradiaren egoitza dena. Zumaiako Alde Zaharrean dago, Erribera kalearen sarreran, Alondegitik gertu.

## Historia 
Marinelen kofradiak San Telmo baselizan izan zuen egoitza XVII. mendetik aurrera baina XX. mendean ibaiertzera jeistea erabaki zuten.

## Eraikina 
Bi solairu dituen etxea da. Iparraldeko fatxada zuria da eta lehio gorriak ditu. Aurrean plaza txiki bat du eta aterpe bat proiektatzen da bertara. Barnean arrainen salmenta egiteko erabiltzen zen makina bitxia dago ikusgai, etnografikoki balio handia duena, Euskal Herrian bakarra baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quarkonio

Partikulen fisikari dagokionez, **quarkonioa** (pl. quarkonia) zapore gabeko mesoia da, zeina quark pisutsu baten eta bere antiquarkaren arteko egoera lotu bat den. Quarkonioa partikula neutro bat da, hortaz, bere antipartikula bera da.

## Quark arinak 
Quark arinek (up, down eta strange) quark pisutsuek baino askoz masa gutxiago dute, horren ondorioz, experimentuetan ikusten diren egoera fisikoak quark arinen egoeren arteko konbinazioak dira.

## Quark pisutsuak 
Quarkoniaren adibide dira J/\psi mesoia (**charmonioaren** oinarrizko egoera, c\bar{c}) eta ϒ mesoia (**bottomonioa**, b\bar{b}). Top quarkaren masa handia denez **toponioa** ezin da existitu, top quarkak oinarrizko egoera bat osatu aurretik deuseztatzen baitira.

## Kromodinamika kuantikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Incel

***Incel**,* ingelesezko ***in**voluntarily **cel**ibate*, —  —, esamoldearen laburdura da. Esamoldea euren nahien kontra harreman sexualak izateko gai ez direla dioten pertsonez osatutako komunitate birtual gisa agertzen den azpikultura bat da.

Urban Dictionary webguneak honela definitzen du: "Munduak sexua zor diola sentitzen duen gizon frustratu bat. Autodeskribatutako *incel* batek bere birjintasunaren errua planetan dauden beste 7,6 mila milioi pertsonei leporatzeko aukera handiak ditu, arazoa bere buruan dagoela pentsatu beharrean".

*Incel* foroetan gertatzen diren eztabaiden ezaugarriak erresumina, misantropia, misoginia eta sexualki aktiboak diren emakumeen eta sexu arloan aktiboak diren gizonen aurkako indarkeriaren apologia dira. Artikulu akademiko eta hedabideetan politikoki «eskuin alternatibo»rekin lotu dute.

## Terminoaren historia 
*Incel* terminoaren lehen erreferentzia, 1997an, Kanadako unibertsitateko ikasle batek, Alana bere izenarekin bakarrik identifikatu zen ikasle baten blog batean dago. 1997an INVCEL laburdurak erabiltzen zuen gaiari buruzko posta zerrenda bat hasi zuen, ondoren 'incel'-ra laburtu zuena, "Bakarrik sentitzen zen edozein sexutako edozein pertsonarentzat, inoiz sexu harremanik izan ez zuenarentzat edo denbora luzean harremanik izan ez zuenarentzat". Unibertsitatean zehar, transgenero zela konturatu eta erosoago izateari ekin zion. 2000. urtean proiektuan parte hartzeari utzi zion eta ezezagun bati eman zion lekua. 2018an, Alanak honakoa esan zuen: "Egitan ez zen emakumeei errua botatzen zien gizon talde bat. Hori da gaur gertatzen ari den fenomeno honen bertsio nahiko tristea. Gauzak aldatu egin dira azken 20 urteetan". 2014an, Isla Vistako hilketei buruz irakurri zuenean, eta *incel* azpikulturako kide batzuek Elliot Rodger erasotzailea nola loriatu zuten ikusita, honako hau idatzi zuen: "Gerrako arma izan zen zerbait asmatu zuen zientzialari batek bezala, ezin dut hitz hau asmatu, ezta behar duten pertsona atseginenetara mugatu ere". Deserosotasun soziala, marjinazioa edo buruko gaixotasunak zirela-eta, sexurik gabe geratu ziren genero guztietako pertsonentzat "komunitate inklusiboa" sortzeko bere jatorrizko asmoaren erabilera aldatzeagatik atsekabea adierazi zuen.

## *Incel* foroen jarraitzaileek egindako atentatuak 
2014an, Kalifornian, Elliot Rodger 22 urteko gazteak sei pertsona hil eta 13 zauritu zituen bere buruaz beste egin aurretik. 2018ko apirilean, Alek Minassianek oinezkoak harrapatu zituen Toronton, 10 hildako eta 14 zauritu eraginez. Biek *incel* foroetan parte hartu ohi zuten, eta, atentatu bien aurretik mezu misoginoak bidali zituzten Interneten.

2019ko ekainaren 17an, Dallasen (Texas), arropa militarrez jantzitako eta errifle batekin armatutako gazte batek Earle Cabell Justizia Jauregiko funtzionarioen aurka tiro egin zuen. FBIk egilea Brian Isaak Clyde adierazi zuen, 22 urteko gaztea, arma zalea, supremazista zuria, eta baliteke Internet bidez errekrutatua izatea. Erasoa egin baino astebete lehenago  esanez bideo bat argitaratu zuen, QAnoneko konspirazionisten artean ohikoa den esaldia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bernardoren astoa

**San Bernardoren astoa** () Baionako Espiritu Sainduaren elizan ikus daitekeen erlijio objetua da. Berez, eskultura multzoak Egiptora ihesaldia irudikatzen du: Andra Maria, haurra eta astoa. Espezialisten iritziz, XVI. mende hasierako lan hau, benetako altxorra da.

## Ezaugarriak 
*San Bernardoren astoa* haritz-egur margotuan eta urreztatuan dago egina. Taldea haritz enbor bakar batetik landua zegoen, animaliaren burua eta lepoa izan ezik. Eskala handikoa da: 1,70 metro altueraz x 1,30 metro zabaleraz. Ama Birjina astoaren gainean eserita dago eta Jesus Haurra bularrean besarkatuta, alkandora soinean eta perlekin egindako lepoko bat jarrita dauka (perlak ziur aski anbarrezkoak dira). Haurrak ere bihotz bat zintzilik darama; haren ezkerreko eskuan txori bat ikus daiteke. Ama Birjinak burua zertxobait makurtuta dauka, begiak beheratuta. Bere beroki handiak oinen puntak erakusten ditu; behatz biribileko oinetakoekin jantzita dago, bidaiarien oinetakoak, alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grande ibaia (Limarí)

**Grande ibaia** Coquimbo eskualdean Andeen mendilerrotik Hurtado ibaiarekin bat egiten duen tokiraino doan ibai bat da, non Limari ibaiari bizia ematen dion.

## ibilbidea 
El Grande La Laguna mugako pasabidearen magalen artean jaiotzen da eta mendilerroaren mendebaldeko alde garrantzitsu bat drainatzen du. 115 km inguru egiten du Ipar-mendebalderantz. Iparraldean Monte Patria hiriarekin eta Carén eta Tulahuén hiriekin egiten du muga.

Bere ibilbidean Tascadero eta Torcas ibaiak ezkerrean eta Mostazal, Rapel eta Ponio (edo Campanario) ibaiak eskuinean jasotzen ditu. Mostazal ibaiak goi mendilerroa drainatzen du. Erdiko fasean, dagoeneko La Paloma urtegiko uholde-eremuan, Guatulame ibaia jasotzen du, hegoaldetik iritsi eta bere ibaiadar garrantzitsuena dena. Urtegiaren ondoren, Ipar-mendebalderantz jarraitzen du Hurtado ibaiarekin bat egin arte, Limarí ibaiaren iturburua dena.

## Kanpo estekak
Nick Pope

**Nicholas David Pope** ( Soham, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1992ko apirilaren 19a ) futbolari britainiarra da Ingalaterrako Premier Ligako Burnley FCko atezain jokatzen du. Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin jokatu du.

2008an Ipswich Town haraneko Bury Town-en sartu zen. 2011ko maiatzean Charlton Athletic- ekin bat egin zuen Liga 1etik . Bere lehen denboraldietan behe mailako kategoriako talde batzueikin aritu zen , hala nola Isthmian Ligako Harrow Borough, South National League South, Cambridge United eta Aldershot Town Conference Premier, York City eta Bury FC League Two taldeei. Azkenean, 2015-16 kanpainan, Charlton Athleticen atezaina izan zen Txapelketan.

2016ko udan Burnley-rekin fitxatu zuen, eta honekin Premier League-n debuta egin zuen urtebete baino gehiago beranduago Crystal Heat-en aurkako partidan min hartu zuen. Momentu hartatik aurrera, Los Clarets-eko atezain bihurtu eta lehiaketaren errebelazio handietako bat izan zen.

2018ko uztailaren 26an, Aberdeenen aurka Europa Leaguen debuta egin zuenean, sorbaldako lesio larria izan zuen, zenbait hilabetez zelaitik atera zuena.

2019ko maiatzean kontratu berria sinatu zuen Burnleyrekin 2023ra arte. 2019-20 denboraldian Premier Ligako 38 jardunaldi guztiak jokatu ziren.

## Aukeraketa nazionala 
Pope Ingalaterrako futbol taldeak lehen aldiz deitu zuen 2018ko martxoaren 15ean Italia eta Herbereen aurkako partidak jokatzeko, azkenean minuturik jokatu ez zuen arren. Bi hilabete geroago, maiatzaren 16an, baieztatu zen, Gareth Southgate- ren hautaketa egin ondoren, 2018ko Futboleko Munduko Kopa jokatuko zuen azken taldeko partaidea izango zela. 2018ko ekainaren 7an, Pope-k debuta egin zuen lagunarteko partidan, 2-0eko emaitzarekin amaitu zen Costa Rica aurka Jack Butland- en 65. minutuan sartuta.

### Munduko Kopetako parte-hartzeak 
## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalarien fitxategia Eu-Football- en (ingelesez)
* Erreproduzitzaile fitxategia Transfermarkten
* Jokalariaren profila Soccerway-n
* Jokalariaren profila Premier Ligan
* Jokalarien fitxategia BDFutbol-en
* Jokalariaren fitxategia Footballdatabase-n
Astaburuaga ibaia

**Astaburuaga ibaia** La Jarilla mendatean jaiotzen den ur-ibilbide naturala da, Atacama eskualdeko nazioarteko mugatik oso gertu dago eta iparralderantz isurtzen da Negro Francisco aintzirara hustu arte.

## Ibilbidea 
La Jarillako mendatean jaiotzen da, iparralderantz doa, arro estu eta zingiratsu batean Vidal Gormaz ibaia hartu aurretik, eta ondoren 3 km zabaleko haran batean zabaltzen da, zeinaren ertzetan belarra hazten ez den. Trakita harearekin. behealdean; kalitate oneko ur emari ugari eratzen duten errekasto txiki asko jasotzen ditu, El Desahue lepora iritsi arte, eta, horren bidez, urak uholdeetan bidaltzen dituela dirudi. Garai normaletan mendebalderantz egiten du eta bere ibaia hondoko belaki trakitikan murgiltzen du, Negro Francisco aintzirara iritsi baino lehen, isurtzen denera.

## Historia 
Francisco Solano Astaburuaga y Cienfuegos-en omenez bataiatu zuten, Txileko Errepublikako lehen Hiztegi Geografikoa idatzi zuena.

## Kanpo estekak
Hirugarren izurrialdia

[thumb|300px|Izurritearen biktimak [Mantxurian.]]
**Hirugarren izurrialdia** izurri bubonikoaren pandemia bat izan zen, Yunnanen (Txina) 1855ean hasi zena eta kontinente guztietara zabaldu zena. Txinan eta Indian bereziki hilgarria izan zen, 10 bat milioi lagun hil baizituen Indian bakarrik, eta, hori dela eta, historiako pandemiarik hilkorrenetakoa da. Munduko Osasun Erakundearen arabera, 1960ra arte egon zen aktibo, ordutik aurrera mundu osoko heriotzak 200 baino gutxiago izan baitira urteko. Harrezkeroztik, izurriak eragindako heriotza tasa hortik behera egon da urtero.

Izenak adierazten du izurri bubonikoaren hirugarren agerraldi nagusia izan zela Europan. Lehendabizikoa Justinianoren Izurria izan zen, Bizantziar Inperioa eta inguruko lurraldeak 541ean eta 542an jo zituena. Pandemiak VIII. mendera arte iraun zuen, ondoz ondoko olatuetan. Bigarrena Izurri Beltza izan zen, gutxienez Europako populazioaren herena hil zuena 1346tik 1353ra bitarte infekzioaren zenbait olatutan. Izurri hori tarteka itzultzen zen XIX. mendera arte.

XIX. mendearen bukaerako eta XX. mendearen hasierako pandemiak, heriotzaren patroiek zehazten dutenez, bi iturri izan zituen. Lehendabizikoa bubonikoa izan zen nagusiki, eta ozeanoetako merkataritzak hedatu zuen, infektatutako pertsonak eta arratoiak garraiatzen zituelako, baita arkakusoak zeramatzaten kargamenduak ere. Bigarren anduia, birulentzia handiagokoa, pneumonikoa izan zen nagusiki, eta pertsonaz pertsona kutsatuta zabaldu zen batez ere. Andui hori Asiara mugatu zen, batez ere Mantxuriara eta Mongoliara.

## Kanpo estekak
Raoul Salan

**Raoul Albin Louis Salan** (Roquecourbe, 1899ko ekainaren 10a - Paris, 1984ko uztailaren 3a) frantziar jenerala izan zen.

Saint-Cyr-eko Eskola Militar Berezian graduatu zen eta Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen.

Indotxinako Gerran Frantziako indarren buru izan zen. 1956an Frantziako armadaren Aljerian buru izendatu zuten. 1958an De Gaulleren boterera itzultzea eskatu zuen eta armadatik erretiratu zen. 1960an Aljerian sartzea debekatu zioten.

1961eko Aljerreko putscha antolatu zuen lau jeneraletako bat izan zen. Kolpeak porrot egin ondoren, Organisation de l'Armée Secrèteko buru bihurtu zen. Traizioa leporatu zioten eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Epaiketa egin ondoren atxilotu zuten, 1962ko apirilean, Aljerren. Heriotza-zigorra biziarteko espetxealdiagatik aldatu zen. 1968an indultua eman zioten.

Salan frantziar armadako militarrik kondekoratuena izan zen.

## Lanak 
* *Mémoires Fin d’un empire* (4 liburuki), Editions Presses de la Cité, 1970–74
** *Le sens d’ un engagement*, 1970
** *Le Viêt-minh mon adversaire*, 1971
** *Algérie française*, 1972
** ''L'Algérie de Gaulle et moi'', 1974

## Kanpo estekak
Alondegia Kultur Etxea (Zumaia)

**Alondegia Kultur Etxea** Zumaian dagoen kultur etxea da.

## Kokalekua 
Zumaiako Alde Zaharrean dago, Erribera kaleak Amaia plazarekin bat egiten duen puntuan. San Pedro elizaren azpian kokaturik dago eta iparraldeko erpinean Aita Mari marinelaren eskultura bat du.

## Eraikina 
Hiru solairu dituen eraikina da. Beheko solairuan Oxford erakusketa gela dago, 125 m²-ko azalera duena. Gainerako solairuetan bilera gelak, liburutegia eta kultura saileko bulegoak daude.

## Kulturari loturiko beste eraikin batzuk 
* Zumaiako udaletxea: Bertan artxibo historikoa dago.
* Foronda jauregia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alazne Etxebarria

**Alazne Etxebarria** izan daiteke:

* Alazne Etxebarria Urizar (1997), bizkaitar atleta
* Alazne Etxeberria (1979), gipuzkoar antzezlea eta irakaslea.
Ciro Immobile

**Ciro Immobile** (Torre Annunziata, Napoli, 1990eko otsailaren 20a) Italiako futbolaria da, aurrelari gisa jokatzen du Società Sportiva Lazio taldean, Italiako Serie A mailan.

## Ibilbidea 
Immobilek Juventusen hasi zuen futbolari profesional ibilbidea, 19 urterekin Serie A mailan debutatu zuenean. 2010eko uztailean, ACN Sienan jokatu zuen mailegu gisa utzirik, eta urtebete geroago ASD Grossetori utzi zion Juventusek, sei hilabetez. 2011ko abuztuaren 17an Pescara Calciori utzi zitzaion mailegu gisa.

2012ko ekainaren 18an Genoak, bere txartelaren erdia zuenez, bere taldean mantentzea eta beste talde batera ez eramatea erabaki zuen. Abuztuaren 18an egin zuen debuta Liguriako taldean, 2012-13 Italiako Kopako hirugarren jardunaldirako Hellas Veronaren aurka jokatutako partidan, Genoa penalti jaurtiketetan kanporatua izan zen partidan. 2014ko ekainaren 2an, Borussia Dortmundera transferitzea ofizial egin zen, talde alemaniarrarekin bost urteko kontratua sinatu zuen urtean lau milioi euroko soldatarekin. Dortmunden zorigaiztoko denboraldia igaro ondoren, Sevilla FC taldeak fitxatu zuen 2015eko udan, Torinori neguko merkatuan mailegatuta. Ondoren, Laziorekin fitxatu zuen; 2017ko irailaren 10ean hiru gol sartu zituen AC Milanen aurka bere taldearen 4-1 garaipenean.

2020an Urrezko Bota irabazi zuen hirugarren futbolari italiarra bihurtu zen, denboraldian zehar 36 gol sartu ondoren. .

## Aukeraketa nazionala 
Nazioartekoa izan da Italiako futbol selekzioarekin 46 aldiz eta 13 gol sartu ditu.  2014ko martxoaren 5ean jokatu zuen lehen aldiz italiar selekzioarekin, espainiar selekzioaren kontra (0-1 galdu zuten italiarrek). 2014ko maiatzaren 13an, Italiako Selekzioko entrenatzaile Cesare Prandellik, 2014ko Munduko Futbol Txapelketara deitutako 30 jokalarien lehen zerrendan sartu zuen.  Ekainaren 1ean 23 jokalariko azken zerrendan baieztatu zuten. 

### Munduko Kopetako parte-hartzeak 
### Europako Kopetan parte hartzea 
## Estatistikak 
### Klubak 
#### Txapelak 
## Ohoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troba

[thumb|Kolpatu eta abandonatutako itsas buia bat, [Saturraran errekan (Ondarroa eta Mutriku arteko muga).]]
**Troba** naufragio baten ondorioz itsasoan aurki daitezkeen materialak dira, ontzi-hondarretatik bereizten diren nabigazio hondakin mota konkretua (itsas zuzenbide hiztegi teknikoaren arabera, *flotsam* eta *jetsam* kategoriekin bat letorkeena). Zenbait kasutan, jaso eta berrerabili edo saldu egin daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itsas hondakinak

## Kanpo estekak
Cocoliztli epidemiak

thumb|Populazioaren kolapsoa Mexikoko erdialdean
**Cocoliztli epidemiak** sukar handiak eta odoljarioak ekartzen zituzten eritasun batzuen segida dira, Espainia Berria (egungo Mexiko) XVI. mendean milioika indigenaren heriotza eragin zituztenak. Aztekek *cocoliztli* izena eman zieten (izurri). Eskualdean 500 urtean izandako lehorte okerrenek eta konkistaren ondoren indigenek pairatzen zuten egoerak larriagotu zituzten eritasunak.

Hamabi epidemia identifikatu dira cocoliztli barnean sailkatzeko modukoak. Horietako handienak 1520, 1545, 1576, 1736 eta 1813koak dira. Ikertzaile modernoak ez datoz bat patogenoa zehazterakoan. Hala ere, bakterioen genomaz berriki egin azterlanek iradoki dute salmonela (Salmonella enterica) izan zitekeela lehenengo agerraldiaren eragilea. Sukar hemorragikoa ere izan zitekeen.

## Kanpo estekak
2021eko ekainaren 10eko eguzki eklipsea

**2021eko ekainaren 10eko eguzki eklpsea** Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean pasatzerakoan gertatzen zen eraztun eklipse bat izan zen. Eklipse honetan Ilargiaren itxurazko diametroa Eguzkiarena baino txikiagoa izan zen eta, beraz, ez zuen Eguzki osoa estali. Eklipsea Kanadan, Groenlandian eta Ozeano Artikoan ikusgai izan zen, Errusiako ekialde urrunean amaitzeko. Ipar Amerikako, Europako eta Asiako iparraldeko hainbat lekutan eguzki partzial gisa ikusi zen, baita Euskal Herrian ere.

## Irudi galeria 

Eguzki eklipse timelapsea.gif|Eguzki eklipsearen mugimendua, Euskal Herrian
Solar Eclipse - Qaanaaq, Greenland.webm|Groenlandia
2021 Annular Solar Eclipse Brooklyn and Manhattan Bridges (51238009201).jpg|Brooklyn
June_10,_2021_Annular_Solar_Eclipse_Statue_of_Liberty_New_York_City_(51237298707).jpg|New York

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatazken konponbidea

**Gatazken konponbidea** gatazken amaiera baketsua errazteko eta berreskuratzeko metodoak eta prozesuak dira. Taldeko kide konprometituak saiatzen dira taldeko gatazkak ebazten, gainerako taldeei beren kontrako motibo edo ideologiei buruzko informazioa aktiboki komunikatuz (adibidez, asmoak, sinesmen jakin batzuk edukitzeko arrazoiak) eta negoziazio kolektiboan konpromisoa hartuz. Ebazpenaren dimentsioak paraleloak dira gatazka prozesatzeko eran. Erabaki kognitiboa da eztabaidatzaileek gatazka ulertzeko eta ikusteko modua, sinesmenak, perspektibak, ulermenak eta jarrerak erabiliz. Erabaki emozionala da eztabaidatzaileek sentitzen duten bezala gatazka bat, energia emozionala. Erabakia eztabaidatzaileek nola jokatzen duten hausnartzen da. Azkenean, gatazka bideratzeko metodo eta prozedura asko daude, besteak beste, negoziazioa, bitartekaritza, arbitrajea, diplomazia eta bake-eraikuntza sortzailea.

Gatazka-ebazpen terminoa eztabaida-ebazpenarekin batera ere erabil daiteke, arbitraje eta auzi prozesuak kritikoki sartuta daudenean. Gatazka-ebazpenaren kontzeptuak, gatazkan dauden alderdiek ebazpen eraginkorra lortzeko ahaleginean, erresistentzia neurri ez bortitzak erabiltzea ahalbidetzen duela pentsa daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bitartekotza eta gatazken konponbidea. Ikaslearen koadernoa. Nafarroako Gobernua.
Trakita

**Trakitoa** arroka igneo bolkanikoa da, potasio feldespato eta beste mineral batzuk ditu, hala nola plagioklasa, biotita, piroxeno eta hornblenda.   Trakitaren baliokide plutonikoa sienita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick Delius

**Frederick Theodore Albert Delius** (Bradford, 1862ko urtarrilaren 29a - Grez-sur-Loing, 1934ko ekainaren 10a) ingeles musikagilea izan zen.

Jatorri alemaniarreko familia batean jaio zen. Bere familiak Estatu Batuetara bidali zuen laranjondo landatze bat zuzentzeko. Han afroamerikar musikarekin harremanetan jarri eta konposatzen hastea erabaki zuen.

Alemanian musika-ikasketa labur batzuk egin zituen eta Frantzian ezarri zen lehiatzeko. Lehenengo arrakasta Alemanian ezagutu zuen. Ingalaterran Thomas Beecham arduratu zen bere lanak zuzentzeaz 1907tik aurrera.

Bere lanean amerikar musikaren eragina Edvard Grieg eta Richard Wagner bezalako konposatzaile europarrenarekin nahasten da.

## Lan nabarmenak 
* On Hearing the First Cuckoo in Spring
* Brigg Fair
* A Village Romeo and Juliet
* A Mass of Life
* Requiem
* Koanga
* Florida Suite

## Kanpo estekak
Vasili Perov

**Vasili Grigorevitx Perov** (; Tobolsk, 1834ko urtarrilaren 2aGreg./1833ko abenduaren 21aJul. - Kuzminki, 1882ko ekainaren 10aGreg./maiatzaren 29aJul.) errusiar margolaria izan zen. Errusiar errealismoaren funtsezko pertsonaia bat eta Peredvizhniki taldeko sortzaileetako bat izan zen.

1856an Moskuko Margolaritza, Eskultura eta Arkitektura Eskolan onartua izan zen. Akademiaren hainbat sari eta Alemaniara eta Frantziara bidaiatzeko beka bat jaso zituen. 1866an akademiko izendatu zuten eta 1871n Eskolako irakasle. Garai hartan Peredvizhniki taldearekin elkartu zen.

## Iruditegia 

Перов Автопортрет.jpg|Autorretratua (1851)
Wassili Grigorjewitsch Perow - Parisian rag pickers.jpg|Paris Ragman (1864)
Alexander_Ostrovsky_by_Vasily_Perov.jpg|Aleksandr Ostrovski (1871)
Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|Fiodor Dostoievski (1872)
Перов Странник (Саратов).jpg|Gizon zaharra (1868)
Перов Сцена.jpg|Trenbidearen eszena bat (1868)
Перов Голубятник.jpg|Txori ehiztaria (1870)
Спящие дети1.JPG|Haurrak lotan (1870)
Wassilij Grigorjewitsch Perow 006.jpg|Pazko Prozesioa
Perov guvernanka kupe.jpg|Etxezaina merkatariaren etxera iristen
Перов Суд Пугачева (ГИМ).jpg|Pugatxoven epaiketa (1879)
Nikita Pustosviat. Dispute on the Confession of Faith.jpg|Fedearen aitorpenari buruzko eztabaida (1881)
Wassili Grigorjewitsch Perow - Hunters resting.jpg|Ehiztariak atseden hartzen
Perov Paris balagan.jpg|Sermoia herrian
Vasily Perov - Monastic Refectory - Google Art Project.jpg|Monasterioko jangela

## Kanpo estekak
Tascadero ibaia

**Tascadero ibaia** Coquimbo eskualdeko Andeetako mendilerroan sortzen den ur ibilbide naturala da eta ipar norabide orokor batekin jariatzen da Grande ibaira (Limarí) urak isuri arte, Limarí ibaiaren adar eratzailea dena.

## Ibilbidea 
Tascadero ibaia nazioarteko mugako mendebaldeko magaletan jaio eta iparralderantz jariatzen da Tulahuén herrian Grande ibaian urak isuri arte.

## Historia 
Antzina ibaiari "Atascadero" deitzen zitzaion.

Francisco Solano Astaburuaga y Cienfuegos-ek 1899an hau idatzi zuen "Atascadero" ibaiari buruz Txileko Errepublikako Hiztegi Geografikoa hil ondorengo lanean:

: *Atascadero (ibaia).* *-— Ovalle departamenduko Grande ibaiko lehen zatiari deitzen diote horrela, Sierra edo Cerro del Cenicero jatorritik departamendu bereko Turbio ibaiarekin bat egiten duen lekura arte.* *Tarte luze horretan, Andeen erdialdeko mendilerro biluzi altuen artean itotzen da eta bere izena ematen dioten oztopoak eta buxatzeak ditu.*

## Kanpo estekak
Carén

**Carén** Coquimbo probintzian dagoen Ovalleko departamendu zaharra osatzen zuten komunetako bat izan zen.

Komuna hau 1927ko abenduaren 30eko 8.583 Legearen Indarreko Dekretuaren bidez kendu zen, Carlos Ibáñez del Campo presidenteak erreforma politiko-administratibo baten bidez emana, bere lurraldea Monte Patria komunarekin erantsiz. Ezabatzea 1928ko otsailaren 1etik aurrera jarri zen indarrean.

## Kanpo estekak
Bagamendi

**Bagamendi** (712 m) Nafarroa Garaiko mendi bat da, Artzamendiko mendilerrokoa. Baztan udalerrian dago.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko mendiak
* Itsusiko Haitzak

## Kanpo estekak
Slut-shaming

[thumb|*[SlutWalk*, New York, 2011.]]
***Slut-shaming*** () ingelesezko neologismo bat da, ortodoxoak ez diren edo tradizionalen edo erlijiosoen kontrakotzat har daitezkeen sexu-portaera edo desirak aipatuz emakume bat erruduntzat jotzeko ekintza deskribatzeko erabiltzen dena.

Emakumeak emagaldu edo prostitutatzat jotzen dituzten portaeren adibide batzuk honako hauek dira: jantzi-kode jakin batzuk urratzea; *pole dance* edo *striptease* bezalako jarduerak egitea; tradizioz maskulinoak izan diren esparruetan, hala nola politika, iritziak adieraztea; kontrazepzio metodoak eskatzea; ezkontzatik kanpo sexu-harremanak izatea; bortxaketaren edo sexu-jazarpenaren biktima izatea; ama ezkongabeak izatea; edo dibortziatua izatea. Kasu gehienetan, aurreiritzi batean oinarritzen da. Gizon heterosexualei buruz, berriz, apenas ez dute erabiltzen.

Feminismoaren ikuspegitik neologismoari buelta eman dute, baita norbere burua *slut* edo emagaldua deituz harrotasuna adieraziz. Adibidez, Bilboko Vulpes musika taldeak Iggy and the Stooges taldearen «I wanna be your dog» abestia bertsionatu zuten «Me gusta ser una zorra» () letra berria abestuz.,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smoke Signals Studio

**Smoke Signals Studio** Markel Urrutia (Gernika, 1988) marrazkilari, ilustratzaile eta diseinatzailearen proiektu pertsonala da.

## Ibilbidea 
Markel Urrutiak Arte Ederrak ikasi zituen EHU/UPV-n eta ondoren graduondo bat egin zuen, “Ilustración Creativa y Técnicas de Comunicación Visual”, EINA-n (Bartzelonan). Ia hiru urtez egon zen Bartzelonan, eta bertan abiatu zuen **Smoke Signals Studio** proiektua, 2013an; hain zuzen ere, musikarien alde bisuala hornitzeko estudioa. Proiektu pertsonal hori denborarekin ilustrazio eta diseinu lanak egiteko plataforma bihurtu da, musika esparruari loturikoa. Bezero gehienak rock taldeak izaten ditu, klasikoak gehienbat. Askotariko euskarri eta produktuetarako ilustrazioak diseinatzen ditu: diskoen azalak, kamisetak, kartelak, muralak, erakusketak eta abar.

Sortu zenetik gaur egunera arte, diseinu eta ilustrazio lanak egin ditu musikari, talde eta festibal nazionalentzat zein nazioartekoentzat. Diseinu grafikoan ere lan egin du, festibalekin harremanetan egonda ere, Bilbao BBK Live, Azkena Rock Festival edo Viña Rock bezalakoekin.

Lan egiteko modu desberdinak izan arren (paperean, ordenagailuz edo muralen kasuan paretetan), marrazkiari eta eskuzko tipografiari garrantzi handia ematen dio. Bere obran, esparru artistiko desberdinetatik datozen erreferentziak elkartzen dira. Psikodeliarekin adieraziek, naturaren eta kultura desberdinetako mitologien gaiek agintzen dute imajinarioan. Inspirazio iturri nagusiak 60ko eta 70eko hamarkadetako kartelak ditu.
 

 
                   

2021 urtean, musikaren arloko beste diseinatzaile batzuekin batera, SINESTÊSIKA izeneko plataforma sortu da. Musikaren arloko diseinu eta ilustrazioan aritzen diren langile grafikoen lana ikusaraztea dute helburu.

Proiektu honen lehen ideia Markel Urrutia (Smoke Signals Studio) eta Ion Zorrilla (Rodillo Gráfico) sortzaileen arteko elkarrizketetatik irten zen, ilustrazioaren eta diseinuaren balioak ikusarazten direnean musikaren esparrukoak baztertuta nabari zituztela ikusita.

Elkartearen nahia Euskal Herrian musikarekin harremanetan dauden sortzaileen lanak elkartu eta bide desberdinak jarraituta publikoari erakustea da. Horretarako egindako lehenengo ekitaldia erakusketa kolektibo bat izan da, Zorrotzaurreko La Terminal - FICC-en (Bilbon), 2021eko maiatzean.

## Erreferentziak 
## Web eta sareak 
* Online denda: https://smokesignalsstudio.bigcartel.com/
* Web nagusia: https://web.archive.org/web/20210414235206/http://smokesignalsstudio.com/
* Facebook: https://www.facebook.com/smokesignalsstudio/
* Instagram: https://www.instagram.com/smokesignalsstudio/
* Email: [Mailto:contactosmoke@gmail.com contactosmoke@gmail.com]
Mikel Belasko

**Mikel Belasko Ortega** (Iruñea, 1967ko urtarrilaren 30a) euskarazko nafar filologoa eta idazlea da. Nafarroako euskal toponimia eta antroponimiari buruzko lan askoren egilea da.

## Bizitza 
Mikel Belaskok 1990ean amaitu zituen euskal filologiako ikasketak Gasteizen. Urte berean, Nafarroako toponimia txikiari buruzko proiektuen bilduma bildu zuen, eta hizkuntza-koordinatzaile izendatu zuten. Proiektua Nafarroako Gobernuko Hizkuntza Politikako Zuzendaritza Nagusiak babestu zuen, Jose Maria Jimeno Juriok zuzenduta, eta Trabajos Catastrales SAk egin zuen 1990 eta 1994 artean.

Hizkuntzaren koordinatzailea ere izan da Nafarroa bildumako 60 liburukiko edizioan. Toponimia eta Kartografia, egunkarietako edo lanetako artikuluak, hala nola *Nafarroako mendi eta ibaien izenen hiztegi etimologikoa*, 1999an, edo *Nafarroako herri, hiribildu eta hirien izenen hiztegi etimologikoa* 2000. urtean.

Euskaldunon Egunkariaren *Nafarkaria* (1992-1999), *Euskal Abizenak* (2003-2004) eta *Apellidos vascos* (2004-2010) aldizkarietan ere kolaboratzailea da. 2006tik aurrera, *Diario de Navarra* egunkarian nafar izenei buruzko eguneroko kronika egiten da.

## Kanpo estekak
Chubby Checker

**Ernest Evans** (Spring Gully, Hego Carolina, 1941eko urriaren 3a), **Chubby Checker** deitua, estatubatuar rock musikaria da, "Twisten erregetzat" hartzen dutena.

Pennsylvanian hezia, South Philadelphia High Schoolen ikasi zuen Frankie Avalon eta Fabian Forterekin batera. Dick Clarken emazteak (American Bandstandeko gidaria) "Chubby Checker" izena iradoki zion, hitz joko bezala eta Fats Domino musikariari aipamen maitekorra eginez. 1964an Catharina Lodders herbehereetar modeloa ezkondu zuen, 1962an Miss Mundo izan zena.
Girondins de Bordeaux (emakumezkoen taldea)

**Girondins de Bordeaux** Frantziako emakumezkoen futbol taldea da, Bordele hirikoa.

## Historia 
Jatorria **ES Blanquefort** taldean du. 2008an sortu zuen emakumezkoen taldea eta 2015ean Girondinsen egituran barneratu zen. 2016an lehen mailara igo zen. 2018an Frantziako selekzioarekin jokatzen zuten Viviane Asseyi eta Claire Lavogez fitxatu zituen eta kalitate jauzia egin zuen. 2020an eta 2021ean hirugarrena izan da ligan, bi talde handien atzetik, Lyon eta PSG.

## Palmaresa 
* Frantziako Liga (0): hirugarren 2019-20 eta 2020-21ean.
* Frantziako Kopa (0): finalerdiak 2019-20an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Frankie Avalon

**Francis Thomas Avallone** (Filadelfia, 1940ko irailaren 18a), **Frankie Avalon** deitua, estatubatuar pop abeslaria da, bere garaian nerabeen idoloa zena.

Pennsylvanian hezia, South Philadelphia High Schoolen ikasi zuen Chubby Checker eta Fabian Forterekin batera. "Pretty face" ("aurpegi eder") taldean, Paul Anka, Bobby Rydell, Johnny Tillotson edo Jimmy Clantonekin batera, izan zen. Musikan lortutako ospeari esker, zinema munduan debut egin zuen.

## Abesti ospetsuak 
## Kanpo estekak
Negro Francisco aintzira

**Negro Francisco aintzira** Atacama eskualdean kokatutako laku gazia da, gainazal eta sakonera aldakorrekoa, ikusi den bezala. Ekialde-mendebaldera begira dagoen uharte bat dago, batzuetan bi aintzira erabat bereizten dituena, iparraldean 10,5 km²-ko "gatzduna" eta hegoaldean 14,3 km²-ko "oso gazia" eta aurrekoa baino 20 cm altuagoa, egindako esplorazioen arabera 1987an eta 1995ean. 

Badirudi Astaburuaga ibaia aintziraren edo aintziren ibaiadar iraunkor bakarra dela eta uholde garaian ere urak gainezka egiten dituela Maricungako gatz-lautadara.

## Kanpo estekak
Maricungako gatz-lautada

**Maricungako gatz-lautada** gatz-lautada eta sakonune endorreikoa da, Txileko Copiapotik 160 kilometro ipar-ekialdera dagoena, San Franciscoko mugako igarobidearen bidean. Bere ibaiadarretako bat Lamas ibaia da.

## Kanpo estekak
Lamas ibaia

**Lamas ibaia** ur-ibilbide naturala da, amildegi baten behealdeko malda batetik sortzen dena, Nevado Tres Cruces Central mendebaldeko magalean dagoen anfiteatro baten antza duena eta Maricungako gatz-lautadara isurtzen dena.

## Kanpo estekak
Twist (dantza)

[thumb|Twist dantzatzen, [Ekialdeko Berlin 1964an]]

**Twist** () 1960ko hamarkadaren hasieran oso ezaguna zen rock and rollean oinarritutako dantza bat da. Hank Ballarden "The Twist" abestiagatik hartu zuen bere izena. Rock and rollean oinarritutako nazioarteko lehen dantza estiloa izan zen, non bikoteek ez zuten elkar jotzen dantzan ari ziren bitartean.

1959an Chubby Checkerrek ospetsu bilakatu zuen "The Class" abestiaren bere bertsioarekin eta 1960an Hank Ballardek konposatutako "The Twist" abestiaren bere bertsioarekin. Checkerren bertsioa Estatu Batuetako arrakasta zerrendetako lehena izan zen, eta errekor baten jabe bihurtu zen, urte ezberdinetan (lehen aldiz 1960an eta gero 1962an) bi aldiz lehen postua lortzen lehena izan baitzen.

1961eko irailean, Johnny Hallydayk Frantzian aurkeztu zuen, Olympia antzerkian hain zuzen ere. 1962an iritsi zen Espainiara, eta orduan hasi ziren bertoko talde eta bakarlariak twist berriak sortzen. Horietako batzuk dira "Lo lita twist", "El twist de la risa", "Flamenco twist", "El twist del reloj" eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Rodríguez Sáinz-Rozas

**María Teresa Rodríguez Saínz-Rozas** (Aguilar de Campoo, Palentzia, 1942) kazetaritzan lizentziatua eta Arte ederretan doktorea da. Galletas Gullón enpresaren jabe ohia eta ohorezko presidentea da..

1983an, José Manuel Gullón, bere senarra hil ondoren, familiaren negozioaren ardura hartu behar izan zuen. Enpresa 1892an sortu zen eta gaur egun sektorean geratzen den galleta familia-enpresa bakarra da. Administrazio kontseiluko presidente izendatu zuten Maria Teresa.

Irabaziak berrinbertitzeko politikari eta asmo handiko nazioartekotze estrategiari esker, María Teresa Rodríguezek Gullón Espainiako galleta sektoreko lider gisa kokatzea lortu zuen. Urtean 300 milioi euro baino gehiagoko fakturazioarekin. Europan ere bi filial dituzte, Bolachas Gullón, Portugalen, eta Biscotti Gullón, Italian.

2019ko ekainean, enpresa utzi egin zuen, eta bere alaba Lourdes Gullón Rodriguezek hartu zuen lekukoa 

## Sariak eta aitorpenak 
* 2016ko Laneko Merituaren Urrezko Domina .  

* Emakume Exekutiboen Espainiako Federazioak emandako 2015eko Emakume Enpresari Saria.

* Palentziako Enpresa Erakundeen Konfederazioaren saria.
* Familia-Enpresaren ibilbidearen saria 2017 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página web Galletas Gullón
Nevado Tres Cruces Central

**Nevado Tres Cruces Central** jatorri bolkanikoa duen mendigunea da, Atacama eskualdeko (Txile) Andeetako mendilerroan dagoena.

Gailur horretan, Tres Cruces mendigunearen bigarren garrantzitsuena, 6629m-ko altuera du. Txilen osorik dagoen gailurrik altuena da. Hegoaldekoarekin batera, mendiguneko bi gailur bisitatuenetako bat da, biak lotzen dituen mendateak bi gailurren saiakera ahalbidetzen baitu txango berean. Hori izan zen bere lehen igotzaileek egin zutena, Stefan Osiecki eta Witold Paryski poloniarrek 1937ko otsailak 26an.

Kilometro bateko diametroa duen kraterra du gutxi gorabehera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andeshandbook-eko Nevado Tres Cruces Central-en deskribapena
Enrike Solinís

**Enrike Solinís Azpiazu** (Bilbo, Bizkaia, 1974) gitarra eta antzinako soka instrumentuen musikaria da.

Bilboko JC Arriaga kontserbatorioan ikasi zuen gitarra eta antzinako musika, eta Catalunyako Escola Superior de Musica-n, goi mailako ikasketak.

Enrike Solinís bilbotarra kultura ezberdinetako musikek erakartzen dute, eta musikari bakarlari eta kontinuista aritu da hainbat talde eta zuzendari garrantzitsurekin: Jordi Savallek zuzenduriko Hesperion XXI, Le Concert des Nations eta La Capella Reial de Catalunya taldeetan; René Jacobsek zuzenduriko Concerto Vocale eta Akademie für Alte Musik taldeetan; Emmanuelle Haimek zuzenduriko Le Concert D'astrée emanaldian; eta beste hainbatetan. Nazioarteko zenbait gitarra lehiaketatan saritua izan da, hala nola Comillas-eko Nazioarteko Lehiaketan, Ataulfo Argenta Nazioarteko Lehiaketan, eta Andrés Segovia Lehiaketan, eta abar. Kontzertuak eman ohi ditu mundu osoko jaialdietan eta Europako eta Amerikako areto garrantzitsuenetan: New Yorkeko Carnegie Hallen, Berlingo Konzerthausen, Parisko Champs Elysées aretoan, Mexikoko Culiacán Internacional Festivalen, Londresko Barbican Centerren, Mexiko Hiriko Nezahualcoyotl aretoan, La Habanako Leo Brouwer jaialdian…

Enrike Euskal Barrokensemble-ren sortzaile eta zuzendaria de 2006tik, zeinarekin bere ideia eta ibilbide propioa lantzen dituen.

## Diskografia 
### Enrike Solinís eta Euskal Barrokensemble 
* *Colores del Sur, basque dances for guitar* (2013, Glossa)
* *Euskel Antiqva, Legacy of the land of Basque* (2015, Alia Vox)
* *El Amor Brujo, Esencias De La Musica De Manuel De Falla * (2016, Alia Vox)
* *Juan Sebastian Elkano, basque dances for guitar* (2018, Alia Vox)
**Omnia Vincit Amore* (2020, Universal)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qafzeh 11

thumb|Qafzeh 11 burezurraren moldea.
**Qafzeh 11** Israelgo Qafzeh leizean 1969an aurkitutako *Homo sapiens* burezurretako bat da. Orain dela 90-100 mila urte inguru bizi izan zen 12-13 urteko ume batena da, eta nabarmena da traumatismo bat duelako, burmuinaren garapena ekidin zuena. Fosilaren sexua ez da ezaguna. Adituek uste dute ume honek pertsonalitatearen nahasmendua izan zuela, eta garapen arazoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neska baten erretratua (Christus)

***Neska baten erretratua*** tamaina txikiko olio-pintura bat da (29 cm × 22.5 cm), Petrus Christusek 1465etik 1470era bitarte egina, egun Berlingo Gemäldegalerien dagoena. Iparraldeko Pizkundeko erretratu nabarmenetakotzat jotzen da, eta eragintza handia izan zuen egin ondoko hamarkadetan.

Neska bat islatzen da hiru dimentsioko atzealde errealista batean, eta ikusleari begiratzen dio, arpegiera herabe, baina adimentsu eta erne batekin. Begirada erakargarri hori nabarmenduta dago begiak doi lerrokaturik ez daudelako, eta, aldi berean, bekainak makur daude.

## Kanpo estekak
JSTOR

**JSTOR** (ingelesez /dʒ eɪ s t ɔːr / ahoskaten da) ***J**ournal **Stor**age* izendatzeko erabiltzen den ohiko hitz mozketa bat da. Hitz mozketa hori AEBko liburutegi digital bat izendatzeko erabili ohi da.

1995 urtean sortu zen New York Cityn, AEBn. Jatorriz aldizkari akademikoen eranskinak digitalizatuak zituen eta gaur egun liburuak eta beste iturri batzuk biltzen ditu, baita humanitate eta gizarte zientzietako aldizkarietako gaur egungo zenbakiak ere. Ia 2.000 aldizkari zientifikoetako testu osoko bilaketak eskaintzen ditu.

Bazkide izan behar eduki horiek ikusi ahal izateko. Eduki asko ez dira doan. Erakunde bezala ere izan daiteke bazkide eta horrela milaka erakundeetako partaideek edukiak ikus ditzakete, tartean unibertsitateak eta. 2015ean 8.000 gora erakunde ziren bazkide, munduko 160 estatutakoak.

Edukiak argitara ematen dira hainbat lizentzia pean; lizentzia ia guztiak topa daitezke: copyright, copyleft, jabari publikoa, Creative Commons lizentzia pekoak...

JSTORen diru-sarrerak 86 milioi dolar izan ziren 2015ean.

## Kanpo estekak
Pole dance

thumb|eskuinera|Pole dance figura bat
***Pole dance*** edo **barra amerikarra** dantza erotiko mota bat da non dantzaria mugimendu erotikoak egiteko zutoin batean jartzen den. Bere jatorria ezezaguna da: zirkuan antzeko ikuskizunak XX. mende hasierakoak badira ere, dantza erotikoa 1980ko hamarkadan jaio zen. Hitz hau, ohi, *strip club*en esparruarekin lotuagoa dago, nahiz eta, berriki, barra artistikoko dantza ere erabiltzen den kabaretetan eta zirkuetan (erotismoa tresna bisual bezala erabiltzen ez duten ikuskizun akrobatikoetan). *Pole dance*k nolabaiteko indarra eta erresistentzia behar ditu barraren gainean lan egiteko. *Strip club*etan, *pole dance* ez da hain modu gimnastikoan egiten, *striptease* batez lagunduta baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 'Pole dance', ahalduntzen ikasteko: https://www.berria.eus/lurraldeak/ipar-euskal-herria/pole-dance-ahalduntzen-ikasteko_2125452_102.html
Sibilla (abeslaria)

**Sibilla** —jaiotzako izen-deiturez, **Sibyl Amarilli Mostert**— (Zimbabwe, ) italiar abeslaria eta aktorea da. Baladak eta pop musika interpretatzen ditu. 1980ko hamarkadan lortu zuen arrakasta handiena.

Franco Battiatok eta Giusto Piok idatzi zituzten Sibillaren abesti batzuen letrak.

## Diskografia 
* 1976: *Keoma* (Guido et Maurizio De Angelis), interprète l' canchon *Keoma* dsous ch' nom *Sybil* 
* 1982: *Sud Africa* (Battiato-Pio) / *Alta tensione* (Battiato-Pio) inédit *
* 1983: *Oppio* (Battiato-Pio) / *Svegliami* (Battiato-Pio)*
* 1984: ''Plaisir d'amour* (Jean-Paul-Égide Martini) / *Sex appeal to Europe* (Battiato-Pio)*
* 1990: *La canoa di mezzanotte* *(Paolo Conte)*

## Filmografia 
* ''Prova d'orchestra* (1979)

## Bibliografia 
* AA.VV., *Dizionario della canzone italiana'', Armando Curcio Editore, 1990 ; à l' pache *Sibilla*
* Eddy Anselmi, *Festival di Sanremo. Almanacco illustrato della canzone italiana*, Éditions Panini, Modena, 2009 ; pp. 335 et 900

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ata sumendia

**Ata sumendia** 6501 metroko altuera duen geruza-sumendi bat da, Argentina eta Txile arteko mugan (Argentinako Catamarcako probintziaren eta Txileko Atacama eskualdearen artean) dagoena.

## Kokapena 
Munduko sumendirik altuenetako bat bezala kontsideratuta, sumendi kate txiki batean dago, Laguna Verde anintziratik nahiko gertu. 15 kilometro inguru, Nevado Ojos del Salado dago eta ipar-mendebaldean ez du beste mendi erraldoirik, beraz, bere altuera nagusitzen da tarteko sakonunean.

## Kanpo estekak
Prova d'orchestra

'''''Prova d'orchestra'''* () Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko bat da, 1979koa. Film hau *Cannesko Zinemaldiako 32. Nazioarteko Zinemaldian'' estreinatu zen.

Fellinik berak «film txiki» gisa definitu zuen.

## Argumentua 
Mendeko oratorio batean, 40 bat laguneko orkestra sinfoniko batek Nino Rotaren (inoiz aipatzen ez den) opera bat jotzen du. Taldeko ordezkari sindikalak jakinarazten du telebista talde batek bere lana filmatuko duela eta musikariak elkarrizketatuko dituztela.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Bayo Gorbea

**Cerro Bayo Gorbea** lo dagoen geruza-sumendi bat da, Argentina eta Txile arteko mugan dagoena. Argentinako isurialdea Catamarcako probintzian dago (Antofagasta de la Sierra departamendua), eta Txileko isurialdea Atacama eskualdean (Chañaral probintzia) dago. Itsas mailatik 5.413 metrora igotzen da.

## Kanpo estekak
Karl Briullov

**Karl Pavlovitx Briullov** (; San Petersburgo, 1799ko abenduaren 23aGreg./abenduaren 12aJul. - Manziana, 1852ko ekainaren 23aGreg./ekainaren 11Jul.) jatorrizko izena **Charles Bruleau**, errusiar margolaria izan zen. Funtsezko figura izan zen errusiar neoklasizismotik erromantizismorako trantsizioan.

Errusian jaio zen, jatorri higanoteko familia batean. Italiak gaztetatik erakarrita, Erromara joan zen eta bertan erretratuak eta genero eszenak margotu zituen, nahiz eta ospea lortu zuen margolaritza historikoekin.

Bere margolanik ezagunena Ponpeiako azken eguna (1830-33) izan zen. Puxkinek eta Gogolek Rubens eta Van Dycken lanekin alderatu zuten. Arrakasta honen ondoren, Errusiara itzuli zen, aristokratetan lagunak egin zituen eta Arteen Akademia Inperialean sartu zen.

Erretratuetan sinpletasun neoklasikoa eta joera erromantikoa uztartu zituen. Osasunak okerrera egin ondoren, Italiara joan zen, eta bertan bizi izan zen bere bizitzako azken hiru urteetan.

## Iruditegia 

Brjullov Italianskoe Utro.jpg|*Goiz italiarra*, 1823, Kunsthalle Kiel
Brjullov Italianskij Poldenj.jpg|*Eguerdi italiarra*, 1827, Errusiar Museoa
File:Karl Brullov 02.jpeg|*Neska mahatsa hartzen Napoli inguruan*, 1827, Errusiar Museoa
Briullov, Karl - A Dream of a Girl Before a Sunrise.jpg|*Neska baten ametsa egunsentia baino lehen*, 1830-1833, Puxkin Museoa
1832. BRULLOV VSADNICA1.jpg|Paciniren alabak, Giovannina eta Amazilia, 1832, Tretiakov Galeria
Karl Brullov - The Last Day of Pompeii - Google Art Project.jpg|*Pompeiako azken eguna*, 1833, Errusiar Museoa
Portrait of Sophia Shuvalova (married name Bobrinskaya).jpg|Sofia Andreevna Bobrinskaja (Xuvalova)ren erretratua, 1849.

## Kanpo estekak
Cerro Doña Inés

**Cerro Doña Inés** Txilen El Salvadorreko ekialdetik 40 kilometrora dagoen sumendia da. Itsas mailatik 5.092 metrora dagoen gailurrean Inka santutegi baten hondakinak daude, Eguzkia eta Ilargia jainkoak gurtzeko balio zutenak. Kondairak dio sumendi hau Inés de Suárezengatik Doña Inés izenarekin bataiatu zutela.

## kanpoko estekak 
* Cerro Doña Inés-en deskribapena Andeshandbook liburuan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haltzamendi

**Haltzamendi** (818 m) Nafarroa Behereko mendi bat da, Baigurako mendilerrokoa. Ortzaize udalerrian dago.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendiak

## Kanpo estekak
Daniel D. Tompkins

**Daniel D. Tompkins** (Scarsdale, 1774ko ekainaren 21a - Castleton, 1825eko ekainaren 11) estatubatuar politikaria izan zen. New Yorkeko estatuko gobernadore eta Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea izan zen.

1801ean New Yorkeko Konbentzio konstituzionalean delegatu zuten eta 1804tik 1807ra New Yorkeko Auzitegi Goreneko kide izan zen. New Yorkeko estatuko gobernadorea izan zen 1807tik 1817ra. 1812ko angloamerikar gerran bere dirua erabili zuen milizia ordaintzeko eta hornitzeko.

James Monroerekin batera aurkeztu zen 1816ko presidentetzarako hauteskundeetara, Alderdi Demokrata-Errepublikanoan. Zortzi urtez presidenteorde izan zen 1825era arte. Kaudimengabeziak alkoholismora eraman zuen eta bizitza laburtu zion.

## Kanpo estekak
Robin Warren

**John Robin Warren** (Adelaide, 1937ko ekainaren 11 - Perth, 2024ko uztailaren 23a) australiar patologoa izan zen. 2005eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Barry Marshallekin batera. Biek jaso zuten saria *Helicobacter pylori* bakterioa berraurkitzeagatik eta ultzera peptiko gehienak sortzen dituztela frogatzeagatik.

Warrenek Adelaideko Unibertsitatean ikasi zuen. Adelaideko Royal Hospitalean lan egin zuen hematologiako laborategian, eta horrek patologiari buruzko interesa piztu zion. Ondoren Melbournen lan egin zuen eta 1967tik Pertheko Royal Hospitalean, non bere ibilbidearen zatirik handiena eman zuen.

Mendebaldeko Australiako Unibertsitateko Barry Marshall lankidearekin egin zituen Nobel Saria lortu zuten ikerketak. Gainera, *H. pylori* bakterioa detektatzeko diagnostiko-test bat garatzen lagundu zuten.

Warrenek 1997an utzi zuen medikuntza bere emaztea hil ondoren.

## Kanpo estekak