Oscar Wilde

'''Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde'* (Dublin, 1854ko urriaren 16a - Paris, 1900eko azaroaren 30a) idazle anglo-irlandarra izan zen.

## Bizitza eta obra 
Aita kirurgialari ospetsua zen, eta arkeologiari eta folkloreari buruzko zenbait liburu idatzi zituen. Ama, berriz, poeta zen, eta zelten mitologian eta folklorean aditua. 1878an, Newdigate Prize gutiziatua irabazi zuen poema luze batekin: *Ravenna*.

John Ruskin eta Walter Pater ingeles idazleek eragin handia izan zuten harengan, haiengandik jaso zuen arteak bizitzan zuen garrantzi handiaren ideia. Haren asmamen zorrotzagatik eta burutazio asmotsuengatik, zituen jokabide bitxi eta xelebreengatik, ohiturazko arau moralak arbuiatzeagatik eta «arte hutsaren alde» egiteagatik.

## Idazlanak 
### Poesia 
* *Poems* (1881)
* *The Ballad of Reading Gaol* (1898)

### Antzerkia 
* *Vera* edo *The Nihilists* (1880)
* *The Duchess of Padua* (1883)
* *Lady Windermere's Fan* (1892)
* *Salome* (*Salomé*, 1893). Frantsesez kaleratuta lehenik, eta Parisen estreinaturik.
* *A Woman of No Importance* (1893)
* *An Ideal Husband* (1895)
* *Fidel izan beharraz* (*The Importance of Being Earnest*, 1895)
* *La Sainte Courtisane* eta *A Florentine Tragedy* (1908, hilondokoa)

### Narratiba 
* *Cantervilleko mamua eta beste ipuin batzuk (The Canterville Ghost*, 1887)
* *Printze zoriontsua: eta beste ipuin batzuk (The Happy Prince and Other Stories*, 1888)
* *Lord Arthur Savileren krimena* (*Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories*, 1891)
* *Intentions* (1891)
* *Dorian Grayren erretratua* (*The Picture of Dorian Gray*, 1891)
* *A House of Pomegranates* (1891)
* *The Soul of Man under Socialism* (1891)
* *Teleny: (dominaren iruntzia) (Teleny or The Reverse of the Medal*, Paris,1893)
* *De Profundis* (1905, hilondokoa)
* *The Letters of Oscar Wilde* (1960, hilondokoa)

### Euskaratuak 
* *Oskar Wilde'ren Ipuñak* (1927, *Verdes-Atxirika*) Joseba Altuna *Amilgain* garbizaleak gaztelaniatik itzuli zituen. Honako izenburu hauekin itzuli zituen Oscar Wilde idazle anglo-irlandarra ipuinak: «Bakaldungai zorijon tsuba», «Uŕe txindoŕa eta laŕosa», «Eŕaldoi berekoya», «Benetako adiz kidia», «Ziziriko ospe tsuba» eta «Ume ixaŕa».
* *Reading baitegiko leloa* (*The Ballad of Reading Gaol*) Euzko-Gogoa, 1954. Itzultzailea: Bingen Ametzaga.
* *Adiskide zintzoa* (*The Devoted Friend*) Euzko-Gogoa, 1959. Itzultzailea: Izarraitzpe.
* *Salome* (*Salomé*) Baroja, 1987. Itzultzailea: Inaxio Mujika.
* *Erresinula eta arrosa* (*The Nightingale and the Rose*) Korrok aldizakaria (11. zk.), 1988. Itzultzailea: I. Azkona.
* *Lord Arthur Savileren krimena* (*Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories*) Erein, 1992. Itzultzailea: Felipe Juaristi.
* *Fidel izan beharraz* (*The importance of being Earnest*) Ibaizabal, 2000. Itzultzailea: Antton Olano Irurtia.
* *Teleny: (dominaren iruntzia)* (*Teleny or The Reverse of the Medal*) Roger, 2000. itzultzailea: Gabriel Piedra Anakabe.
* *Printze zoriontsua: eta beste ipuin batzuk* (*The Happy Prince and Other Stories*) Elkarlanean, 2001. Itzultzailea: Iñaki Mendiguren.
* *W.H. jaunaren erretratua* (*The Portrait of Mr. W. H.*) Hiria, 2007. Itzultzailea: Aitor Arana.
* *De profundis*. Txalaparta, 2007. Itzultzailea: Aitor Arana.
* *Erraldoi berekoia* (*The Selfish Giant*) Elkarlanean, Ikastolen Elkartea, 2007. Egokitzailea: Mitxel Murua. Haurrentzako bertsioa.
* *Apaiza eta elizmutila*. Hiria, 2007. Itzultzailea: Aitor Arana. Lan apokrifoa.
* *Ipuin laburrak*. Hiria, 2008. Itzultzailea: Aitor Arana.
* *Dorian Grayren erretratua* (*The Picture of Dorian Gray, The Portrait of Mr. W. H.*) Hiria, 2011. Itzultzailea: Aitor Arana.
* *Bi erretratu* (*The Picture of Dorian Gray,* ) Erroteta, 2013. Itzultzailea: Aitor Arana.
* *Cantervilleko mamua eta beste ipuin batzuk* (*The Canterville Ghost*) Vicens Vices, 2017. Itzultzailea: Juan Mari Mendizabal.

## Zinema 
* *Wilde* (1997): Stephen Fry ingeles aktoreak antzeztu zuen.
* *The Happy Prince* (2018): Rupert Everett ingeles aktoreak antzeztu zuen.

## Bibliografia 
* Wilde, Oscar; Etxeberria, Gillermo (itzul.): *Oscar Wilde [Internetetik hartua]''. - Egan, 2016-3/4, 167-187.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Beckson, Karl E. (1998). The Oscar Wilde Encyclopedia. AMS Studies in the Nineteenth Century, no. 18. New York: AMS Press. .
* Ellmann, Richard (1988). Oscar Wilde. New York: Alfred A. Knopf, Inc. .
* Holland, Merlin, ed. (2003). The Complete Works of Oscar Wilde. London: Harper Collins. .
* Holland, Merlin & Rupert Hart-Davis (2000) The Complete Letters of Oscar Wilde, US edition: Henry Holt and Company LLC, New York. . UK edition: Fourth Estate, London. .
* Hyde, H. Montgomery (1963). Famous Trials: Oscar Wilde. Baltimore: Penguin Books.
* Hyde, H. Montgomery (1964). Oscar Wilde: The Aftermath. New York: Farrar Straus Ltd.
* Igoe, Vivien (1994). A Literary Guide to Dublin: Writers in Dublin, Literary Associations and Anecdotes. London: Methuen. .
* Mikhail, E. H. (1979). Oscar Wilde: Interviews and Recollections. London: Palgrave Macmillan. Volume 1 . Volume 2 .
* Sturgis, Matthew (2018). Oscar: A Life. London: Head of Zeus Ltd. .

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra
* Ingelesezko literatura

## Kanpo estekak 
*  The Oscar Wilde Collection
* Reading Bahitegiko Leloa
* Ernesto izatearen garrantzia