Bertha Hernández de Ospina

**Bertha Hernández de Ospina** (Medellín, Kolonbia, 1907ko ekainaren 4a – Fusagasugá, Kolonbia, 1993ko irailaren 11) kolonbiar politikari, idazle, zutabegile eta sufragista izan zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea. Alderdiko kide garrantzitsuenetako bat izan zen, eta ospino-pastranismoaren sektoreko kidea izan zen.

El Bogotazo, 1946 eta 1950 artean, Mariano Ospina Perez presidentearekin ezkondu zelako. Kargu horretan, "etxeko baratzea" ren politika defendatu zuen, Kolonbiako etxeek euren elikagaiak landu zitzaten, eta eragin handia izan zuen senarrarengan El Bogotazoko gertakarietan.

50eko hamarkadan, Kolonbiako emakumeen boto-eskubidearen defendatzaileetako bat izan zen, eta mugimendu feministen buru izan zen bere alderdian bertan, Kolonbiako sufragismoaren aurpegi ezagunenetako bat bihurtuz, eta Gustavo Rojas Pinillaren diktadura militarrean sendotu zen, zeinari senarrak boterean ezartzen lagundu zion.

60ko hamarkadan, Fronte Nazionalaren garaian, presidente kontserbadoreen aholkulari bihurtu zen, eta bere alderdiko zuzendari izatera iritsi zen, Kolonbiako historia politikoan inoiz ikusi ez zen zerbait, Alderdi Liberalak ere, bere aurkariak, ez baitzuen lortu. 1976tik aurrera, kontserbadurismoaren agintari nagusi bihurtu zen, senarra hil ostean, eta 1974tik 1982ra bitartean presidentegaiak izendatzeko funtsezkoa izan zen.

## Bizitza 
Bertha Hernández Fernández (bere ezkongabe izena) Medellinen jaio zen 1907ko apirilaren 17an, bere hiriko familia aberats batean. Bere batxilergoa Medellingo La Presentación ikastetxean ikasi zuen, baina bere ezkontza goiztiarragatik (19 urterekin ezkondu zen), ezin izan zituen ikasketak amaitu. Berthak bere senarra izan zena ezagutu zuen 1924an, bere osaba Pedro Nel Ospinaren gobernuko obra ministro zenean.

Alberto Casas Santamariak "Memorias de un pesimista" liburuan dioenez, egun horretan planteatu zen Laureano Gómez kantzilerra presidentearen jauregian aurkezteko aukera, hiriaren egoeraren buru jartzeko, baina lehen damaren aginduz ministerioan atxiki zuten. Casasen arabera, Berthak saihestu nahi zuen Gomez eta Ospinaren bizitza (gatazka pertsonalak izaten hasiak baitziren) arriskuan egotea, bi pertsonaiak leku berean izanda. Esaldi hauxe egozten zaio:

### Hastapenak politikan 
#### 1953ko estatu kolpea 
ezkerrera|thumb|Rojas jeneralak presidentetzarako zina egin zuen, 1953ko ekainaren 13an.
Historikoki Laureano Gomezen aurkako estatu kolpean —1953ko ekainaren 13an eman zuten— parte-hartze aktiboa izatea egotzi izan zaio Berthari.  

### Ekintzaile feminista 
thumb|245x245px|Josefina Valencia, bere kideetako bat sufragista eta kontserbatorioan alderdikidea.
1954an, Gustavo Rojas Pinillaren erregimenpean, Emakume Erakunde Nazionalaren buru eta presidentea izan zen. Erakunde hori Kolonbiako emakumeak inolako diskriminaziorik gabe batzeko sortu zen, emakumeen eta haurren eskubideak aitortzearen eta zaintzearen alde borrokatzeko, eta, urte horretako otsailean, emakumeei eskubide zibilak bermatzeko lege-proiektu bat onartzea lortzeko. Ekimen horrek porrot egin zuen hasiera batean.

Aktibismo horri esker eta gizarteko dama ospetsuekin elkartuta, hala nola: Josefina Valencia de Hubach (Guillermo León Valenciaren arreba), Esmeralda Arboleda de Uribe (Antonio Arboleda eta Arrachearen ondorengoa eta, beraz, Josefina eta Guillermo Leónen urruneko ahaidea), María Currea de Aya, Emilia Pardo Umaña, Ofelia Uribe de Acosta, Teresa Santamaría de González [1] eta María Eugenia Rojas eta Carolina Correa de Rojas (jeneralaren alaba eta emaztea) ekimena 1954ko Batzar Konstituziogilean sartzea lortu zuten, 1958ra arte Rojasen berrautaketa bilatzen zuena.Normaltasun demokratikoko baldintzetan, urte horretan presidente berria aukeratu behar zen.

1958ko abuztuaren 25ean, Rojasek deitutako Asanblada Konstituziogileak aho batez onartu zuen ekimena, 60 boto 0ren aurka (nahiz eta proiektuaren aurkariak Kongresuaren esparrutik erretiratu ziren quoruma hausteko, eta, beraz, ez zuten botoa emateko eskubidea erabili), eta emakumeei eskubide politikoak bermatu zitzaizkien lehen aldiz, eta pixkanaka katramilatzen hasi zitzaizkien. Bozkatzeko aukerari dagokionez, 1957ko abenduaren 1ean izan zen.

### Diktaduraren erorketa eta Fronte Nazionala (1957-1974) 
Rojas alderdi bipartidistetatik aldentzeak, Santamaria zezen-plazako gertakariak eta 1956an Calin izandako suteak zirela eta, Rojas ohiko alderdietan ospetsu ez izatea eragin zuen. Alderdi horiek konspiratzen hasi ziren presidentetzari uko egin ziezaion. Ekitaldi hori 1957ko maiatzaren 10ean egin zen, 1958-62 aldian Rojasen berrautaketak porrot egin eta gero. Ospinaren etsaiek bat egin zuten Fronte Nazionala izenez ezagutzen zen txandakatze gobernu bat ezartzeko, eta Berthak aurka egin zion oso burokratikoa eta ustela zelako, eta buru zirenak kontserbadurismoaren sektore laureanozaleak zirelako.

### 80ko hamarkada 
thumb|237x237px|Betancurren kanpainaren promozio-kartelaren zatia, 1982.
Komunismoaren aurkako jarrera zela eta, gogor kritikatu zuen Belisario Betancur presidentea, herrialdean jarduten zuten gerrilla taldeekin elkarrizketak eta kontzesioak egiteagatik. Bertha Hernandezek oso ezaguna egin zuen "El Tábano" izeneko bere kazeta-zutabea, Kolonbiako kazetaritzaren historian kritikoenetakoa eta irakurrienetakoa, lehenengo *El Siglo* egunkarian eta gero *La Republica* egunkarian argitaratu zuena.

Bertha Hernandez de Ospina bihotzekoak jota hil zen, lo zegoela, 1993ko irailaren 11ko (larunbata) gauean, Fusagasugá udalerriko (Cundinamarca) La Clarita etxaldean (Maria Clara alabaren omenez horrelaxe deitua), 86 urte zituela. Berta Hernandez bere seme-alabez inguraturik hil zen, azken hilabeteetan bihotzeko arazoak izan ondoren.

Haren gorpuzkiak Bogotara eraman zituzten, eta Mariano Ospina Perez fundazioan beilatu zituzten; gero, zerbitzu katolikoa egin zuten San Alfonso Maria Liborio parrokian, Alderdi Kontserbadorearen egoitzatik gertu. Bogotako Hilerri Nagusian lurperatu zuten, irailaren 12an, omenaldi handien artean eta Alderdi Kontserbadoreko eta garaiko gobernuko hainbat buruzagi eraginkorren presentziarekin. *El tiempo* egunkariaren arabera, miresle anonimo batek hauxe esan zuen bere ehorzketanː

## Bizitza pribatua 
### Familia 
Bertha Hernández Fernández, Mercedes Fernández Echavarría eta Antonio María Hernández Suárez industrialariaren alaba zen. Azken horrek hainbat enpresa handi sortu zituen, besteak beste, *Compañía Antioqueña de Tejidos*, eta *Ferrocarril de Amagá*. Azken horri esker, Magdalena ibaitik Ozeano Bareraino, Buenaventurako porturaino, trenbidez konektatzea ahalbidetu zuena, Antioquiako erdigune menditsutik igarota. *Antioqueño Banku Komertzialaren* (gero CorpBanca Colombia) eta *Compañía Colombiana de Tabaco* (gero Philip Morris izan zen jabea) fundatzaileetako bat, besteak beste.

Bertha hamaika seme-alabatatik hamargarrena izan zen. Julio, Raúl, Antonio, Lucila, Angela... izan ziren bere haurrideak. 

### Ezkontza eta ondorengoak 
ezkerrera|thumb|Bere senarra, Mariano Ospina, 1946ko abuztuaren 7an.
Bertha 19 urte zituela ezkondu zen Medellinen Mariano Ospina Perez enpresari eta ingeniariarekin, 1926ko uztailaren 26an, Manuel Jose Caycedo Medellingo gotzainak, senargaiaren familiaren lagunak, emandako zeremonian.

Senarra Pedro Nel Ospina Vasquez Kolonbiako presidente ohiaren iloba zen, eta Mariano Kolonbiako Obra Publikoetako ministroa zen.  Tulio Ospina ilustratuaren semea zen, orduko presidente Ospinaren anaia. Ospina Vasquez anaiak Mariano Ospina Rodriguez Kolonbiako presidente ohiaren semeak ziren, Alderdi Kontserbadorearen sortzaileetako bat.
thumb|266x266px|Bertha (emaztegaiaren ezkerrean) eta haren senarra (emaztegaiaren eskuinean) Fernando semea eta Olga Duque (biak erdian) ezkondu ziren egunean, Neiva, 1954.
Marianorekin, Berthak seme-alaba asko izan zituen: Mariano bere familiaren oinordeko politikoa, Rodrigo kazetaria (bere aitak sortutako *La Republica* egunkari ekonomikoaren zuzendaritza hartu zuena), Fernando politikaria, Gonzalo ekonomialaria, eta Maria Clara Ospina Hernandez idazlea (bere neben ostean hil zena). 

Mariano Angela Ospina Baraya politikari eta diplomazialariaren aita izan zen, eta haren alaba Andres Pastrana presidente ohiaren seme zaharrenarekin ezkondu zen; Fernando, berriz, Olga Duque Parma buruzagi feministarekin ezkondu zen, eta senarrak baino eragin handiagoa izan zuen, kongresista eta Huilako gobernadorea izan baitzen.

### Pastranatarrekin harremana 
Sabrina Nicholls Ospina birbilobaren eta Santiago Pastrana Puyanaren arteko ezkontzaz gain, Ospina familia Pastrana familiarekin lotuta egon da 30eko hamarkadatik. 1938an, Alfonso Lopez Pumarejoren agintea Eduardo Santos presidente hautatuari eskualdatzeagatik izandako ekitaldi militar batean, erakustaldi militarreko hegazkinetako batek arazo tekniko bat izan zuen, eta erregaia harmaila batera isuri zuen bertaratutakoekin, eta horiek erredura larriak izan zituzten.
Zauritutakoen artean 15 urteko gazte bat zegoen, San Bartolomeko Ikastetxe Nagusiko ikaslea, Misael Pastrana Borrero izenekoa. Istripu hartatik behar bezala errekuperatu ahal izan zen (bere nerbio 'errazean' nahigabeko irribarrea sortzen zion kalteagatik izan ezik), eta Ospina Hernández senar-emazteek zaindu zuten, Misaelen gurasoen lagunak baitziren. Izan ere, senarrak ordaindu zituen mediku-arretaren gastuak.

Hala ere, bere laguntza ez zen gertaera hartan bakarrik izan. Pastrana Ospinatarren babespekoa bihurtu zen, abokatuaren gorakada politikoan giltzarri izan zirenak, 1970-1974 eperako Kolonbiako presidente aukeratua izatera iritsiz. Izan ere, Pastrana Ospina Perezen ideario politikoaren defendatzaile bihurtu zen 1976an hil zenean, eta haren alargunarekin batera Alderdi Kontserbadorearen gidaritza eraman zuten 80ko hamarkada ondo sartu arte.

### Orkideologia 
Kolonbiako orkideologiaren baratzezain ezaguna izan zen. Antiokian eta Bogotan zituen etxaldeetan, bertako eta atzerriko barietateak ikertu eta zabaltzeko orkideoen lorategiak eskaini zituen. Kolonbiako orkideologorik garrantzitsuena izatera eraman zuen landare horietan egindako lanak. Gero, Medellingo Lorategi Botanikoan gorde da bere orkideorama. 

## Lanak 
* *El Tábano*
* *Tábano eta Enjalma (El Tábano y la enjalma)*
* *Nekazarien mahaia (La mesa campesina)*
* *La Claritako nire orkidea lorategiak (Mis jardines de orquídeas de La Clarita)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak