1876

## Gertaerak 
* Otsailaren 18a &ndash; Fernando Primo de Riverak zuzenduriko ejerzito liberalak karlistak garaitu zituen Lizarran.
* Urtarrilaren 31 &ndash; Estatu Batuek jatorrizko biztanleak erreserbetara mugitzeko agindua.
* Uztailaren 21a &ndash; Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabak foruak galdu zituzten, Hirugarren Gerra Karlista amaitu ondoren. Hortik aurrera hiru probintziek kontzertu ekonomikoak hitzartu ditu Espainiako gobernu zentralarekin.

## Arte eta kultura 
* Abuztuaren 13a-17a: Nibelungoen eraztuna, Richard Wagnerrek sortutako lau opera epikoz osatutako zikloa antzeztu zen Bayreutheko Festspielhausen, lehen aldiz lau zatien emankizun osoa izanik.
** Abuztuaren 16a &ndash; *Sigfrido* (), opera saileko hirugarren opera estreinatu zen.
** Abuztuaren 17a &ndash; *Jainkoen Gainbehera* (), opera saileko laugarren eta azken opera estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
* Martxoaren 7a &ndash; Alexander Graham Bellek telefonoa patentatu zuen.

## Kirolak 
## Jaiotzak 
#### Urtarrila 
* Urtarrilaren 3a &ndash; Wilhelm Pieck, alemaniar politikari komunista, Ekialdeko Alemaniako presidentea (h. 1960).
* Urtarrilaren 5a &ndash; Konrad Adenauer, Alemaniako kantzilerra (h. 1967).
* Urtarrilaren 5a &ndash; Flora de la Torre, 110 urte eta 276 egun bizi izandako euskal herritarra (h. 1986).
* Urtarrilaren 6a &ndash; Léon Bérard, frantziar abokatu eta politikaria, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidentea (h. 1960).
* Urtarrilaren 7a &ndash; Rafael Barrett, espainiar idazlea eta pentsalaria (h. 1910).
* Urtarrilaren 9a &ndash; Robert Michels, alemaniar jatorriko italiar soziologoa (h. 1936).
* Urtarrilaren 11 &ndash; Higinio Basterra, bizkaitar eskultorea (h. 1957).
* Urtarrilaren 12a &ndash; Konstantinos Demertzis, Greziako lehen ministroa (h. 1936).
* Urtarrilaren 12a &ndash; Jack London, estatubatuar idazlea, kazetaria eta gizarte ekintzailea (h. 1916).
* Urtarrilaren 12a &ndash; Ermanno Wolf-Ferrari, italiar musikagilea (h. 1948).
* Urtarrilaren 15a &ndash; Abdulaziz ibn Saud, Saudi Arabiako erresumako lehen erregea (h. 1953).
* Urtarrilaren 21a &ndash; James Larkin, irlandar sindikalista eta politikaria (h. 1947).
* Urtarrilaren 22a &ndash; Flora Sandes, I. Mundu Gerran soldadu gisa ofizialki aritu zen emakume britainiar bakarra (h. 1956).
* Urtarrilaren 23a &ndash; Otto Diels, alemaniar biokimikaria, 1950eko Kimikako Nobel Saria (h. 1954).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Rudolf Trebitsh, austriar antrolopologoa (h. 1918).

#### Otsaila 
* Otsailaren 2a &ndash; Maurice Tourneur, frantziar zinemagilea, zinemaren aitzindarietako bat (h. 1961).
* Otsailaren 8a &ndash; Paula Modersohn-Becker, alemaniar margolaria (h. 1907).
* Otsailaren 12a &ndash; Thubten Gyatso, hamairugarren Dalai Lama (h. 1933).
* Otsailaren 19a &ndash; Constantin Brâncuși, Frantzian lan egin zuen errumaniar eskultorea (h. 1957).
* Otsailaren 21a &ndash; Joseph Meister, amorruaren txertoa lehenengoz hartu zuen gizakia eta infekzio horri arrakastaz aurre egin zion lehena (h. 1940).
* Otsailaren 22a &ndash; Zitkala-Ša, siux herriko emakume idazle, argitaratzaile, biolinista eta ekintzailea (h. 1938).
* Otsailaren 26a &ndash; Senjūrō Hayashi, Japoniako lehen ministroa (h. 1943).

#### Martxoa 
* Martxoaren 1a &ndash; Henri de Baillet-Latour, belgikar aristokrata, Nazioarteko Batzorde Olinpikoko hirugarren presidentea (h. 1942).
* Martxoaren 2a &ndash; Pio XII.a, aita santua (h. 1958).
* Martxoaren 3a &ndash; Pierre Dop, euskal historialari eta saiakeragilea (h. 1948).
* Martxoaren 4a &ndash; Léon-Paul Fargue, frantziar olerkaria (h. 1947).
* Martxoaren 4a &ndash; Ásgrímur Jónsson, islandiar margolaria, profesional bezala aritu zen lehendabizikoa (h. 1958).
* Martxoaren 4a &ndash; Lita de Ranitz, herbeheretar arte bildumagilea (h. 1960).
* Martxoaren 6a &ndash; Bitor Garitaonandia, euskal idazlea eta jesuita (h. 1929).
* Martxoaren 7a &ndash; Edgar Evans, Robert Falcon Scotten laguntzailetako bat 1911-1912an Hegobururako zoritxarrez amaitu zen espedizioan (h. 1912).
* Martxoaren 11 &ndash; Kenneth Hayes Miller, estatubatuar margolaria, grabatzailea eta irakaslea (h. 1952).
* Martxoaren 26a &ndash; Gilen Wiedekoa, Albaniako Printzerriko monarka (h. 1945).

#### Apirila 
* Apirilaren 4a &ndash; Maurice de Vlaminck, frantziar margolari eta idazlea (h. 1958).
* Apirilaren 10a &ndash; Jean-Marie Musy, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1952).
* Apirilaren 12a &ndash; Viktor Bernedo Zubiaurre, gipuzkoar enpresari eta politikari sozialista (h. 1944).
* Apirilaren 13a &ndash; Pilar Montaner Maturana, espainiar margolaria (h. 1961).
* Apirilaren 22a &ndash; Robert Barany, austriar medikua, 1914ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1936).
* Apirilaren 22a &ndash; Ole Edvart Rølvaag, norvegiar eleberrigilea (h. 1931).
* Apirilaren 24a &ndash; Erich Raeder, alemaniar almirantea (h. 1960).
* Apirilaren 27a &ndash; Claude Farrère, frantziar idazlea (h. 1957).
* Apirilaren 29a &ndash; Zewditu, Etiopiako Inperioko enperatriza (h. 1930).

#### Maiatza 
* Maiatzaren 7a &ndash; Paul Rivet, frantziar sendagile, antropologo eta etnologoa (h. 1958).
* Maiatzaren 10a &ndash; Ivan Cankar, esloveniar eleberrigile eta dramagilea (h. 1918).
* Maiatzaren 17a &ndash; Andreas Michalakopoulos, Greziako lehen ministroa (h. 1938).
* Maiatzaren 18a &ndash; Hermann Müller, Alemaniako kantzilerra (h. 1931).
* Maiatzaren 22a &ndash; Leonor Acevedo Suárez, argentinar itzultzailea (h. 1975).
* Maiatzaren 30a &ndash; Vladimir Nazor, kroaziar gerrillaria, olerkaria eta politikaria (h. 1949).

#### Ekaina 
* Ekainaren 1a &ndash; Vidyagauri Nilkanth, indiar gizarte-erreformatzailea, hezitzailea eta idazlea, Gujarateko lehen bi emakume lizentziadunetako bat (h. 1958).
* Ekainaren 6a &ndash; Fiodor Majnov, *errusiar erraldoia*, akromegaliaren ondorioz 2,30 metro garai izatera heldu zen errusiar gizasemea (h. 1913).
* Ekainaren 7a &ndash; Carl Enckell, finlandiar politikari eta diplomazialaria (h. 1959).
* Ekainaren 8a &ndash; Ferdynand Antoni Ossendowski, poloniar idazle, esploratzaile, unibertsitateko irakasle eta politikari antikomunista (h. 1945).
* Ekainaren 11 &ndash; Alfred Louis Kroeber, estatubatuar antropologoa (h. 1960).
* Ekainaren 12a &ndash; María Gay, kataluniar mezzosopranoa (h. 1943).
* Ekainaren 13a &ndash; William Sealy Gosset, *Student *, ingeles estatistikaria (h. 1937).
* Ekainaren 16a - Juan Francisco Arancibia, bizkaitar arkitekto eta politikaria, Bilboko alkatea.
* Ekainaren 21a &ndash; Battista Ugo, akromegaliaren ondorioz 2,30 metro garai izatera heldu zen *alpetar erraldoi* anaietako bat (h. 1916).
* Ekainaren 22a &ndash; Gwen John, galestar margolaria (h. 1939).
* Ekainaren 22a &ndash; Madeleine Vionnet, frantziar moda diseinatzailea, modaren historian eraginkorrenetakoa (h. 1975).

#### Uztaila 
* Uztailaren 2a &ndash; Wilhelm Cuno, Alemaniako kantzilerra (h. 1933).
* Uztailaren 6a &ndash; Henry Caro-Delvaille, lapurtar margolari eta dekoratzailea (h. 1928).
* Uztailaren 8a &ndash; Alexandros Papanastasiou, Greziako lehen ministroa (h. 1936).
* Uztailaren 12a &ndash; Max Jacob, frantziar margolari eta idazlea (h. 1944).
* Uztailaren 15a &ndash; Alaiza Paxkevitx, bielorrusiar poeta eta ekintzaile politikoa (h. 1916).
* Uztailaren 17a &ndash; Maksim Litvinov, sobietar iraultzaile, politikari eta diplomazialaria (h. 1951).
* Uztailaren 19a &ndash; Ignaz Seipel, austriar estatu-gizona eta apaiza (h. 1932).
* Uztailaren 25a &ndash; Elixabete Bavariakoa, Belgikako erregina ezkontidea (h. 1965).

#### Abuztua 
* Abuztuaren 7a &ndash; Mata Hari, herbeheretar jatorriko striptease dantzari ospetsua, espioitzagatik hiltzera zigortua (h. 1917).
* Abuztuaren 12a &ndash; Mary Roberts Rinehart, estatubatuar idazlea (h. 1958).
* Abuztuaren 13a &ndash; Michael O'Flanagan, irlandar apaiz eta irakaslea, Sinn Féineko buruzagietako bat (h. 1942).
* Abuztuaren 14a &ndash; Alexandro I.a Serbiakoa, Serbiako erregea (h. 1903).
* Abuztuaren 15a &ndash; Stylianos Gonatas, Greziako lehen ministroa (h. 1966).
* Abuztuaren 16a &ndash; Ivan Bilibin, errusiar ilustratzaile eta antzeztokien diseinatzailea (h. 1942).
* Abuztuaren 19a &ndash; Manuel Irurita, nafar apaiz eta gotzaina (h. 1936).
* Abuztuaren 25a &ndash; Eglantyne Jebb, britainiar gizarte-ekintzailea, Save the Childrenen sortzailea (h. 1928).

#### Iraila 
* Irailaren 1a &ndash; Harriet Shaw Weaver, ingeles feminista, sufragista, ekintzaile politiko eta *The Egoist* aldizkariko editorea  (h. 1961).
* Irailaren 2a &ndash; Francesc Cambó, kataluniar politikari kontserbadorea, abokatua eta finantzaria (h. 1947).
* Irailaren 3a &ndash; Federiko Belaustegigoitia, euskal idazlea (h. 1947).
* Irailaren 3a - Federiko Eskauriaza, Begoñako Errepublikako azken alkatea (h. 1950).
* Irailaren 5a &ndash; Wilhelm Ritter von Leeb, Bigarren Mundu Gerran alemaniar mariskal eta gerra kriminala (h. 1956).
* Irailaren 6a &ndash; John James Richard Macleod, ingeles sendagilea, 1923ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1935).
* Irailaren 13a &ndash; Sherwood Anderson, estatubatuar idazlea (h. 1941).
* Irailaren 15a &ndash; Bruno Walter, alemaniar orkestra-zuzendaria (h. 1962).
* Irailaren 18a &ndash; James Scullin, Australiako 9. lehen ministroa (h. 1953).
* Irailaren 21a &ndash; Julio González, espainiar eskultore eta margolaria (h. 1942).
* Irailaren 22a &ndash; André Tardieu, Frantziako Lehen Ministroa (h. 1945).
* Irailaren 26a &ndash; Edith Abbott, estatubatuar ekonomista, gizarte-langilea, hezitzailea eta idazlea (h. 1957).
* Irailaren 28a &ndash; Guillermo Torrijos Goyarzu, bilbotar militante sozialista (h. 1942).
* Irailaren 28a &ndash; José Antonio Ubierna, espainiar legelari eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1964).

#### Urria 
* Urriaren 11 &ndash; Gertrud von Le Fort, alemaniar idazlea (h. 1971).
* Urriaren 16a &ndash; Pedro Chastang, euskal sozialista aitzindaria (h. 1946).
* Urriaren 16a &ndash; César Figuerido, gipuzkoar musikagile eta biolin-jotzailea (h. 1956).
* Urriaren 31 &ndash; Natalie Clifford Barney, estatubatuar idazle, poeta eta eleberrigilea (h. 1972).

#### Azaroa 
* Azaroaren 5a &ndash; Raymond Duchamp-Villon, frantziar eskultorea (h. 1918).
* Azaroaren 8a &ndash; Louis Bernacchi, belgikar-tasmaniar fisikaria eta astronomoa (h. 1942).
* Azaroaren 12a &ndash; Maurice Delay, euskal kirurgialari eta politikaria, Baionako alkatea (h. 1960).
* Azaroaren 13a &ndash; Vitorino Guimarães, Portugalgo lehen ministroa (h. 1957).
* Azaroaren 15a &ndash; Anna de Noailles, frantziar idazlea (h. 1933).
* Azaroaren 19a &ndash; Tatiana Afanasieva, ukrainar-herbeheretar matematikari eta fisikaria (h. 1964).
* Azaroaren 21a &ndash; Olav Duun, norvegiar eleberrigilea (h. 1939).
* Azaroaren 23a &ndash; Manuel de Falla, espainiar musikagilea (h. 1946).
* Azaroaren 26a &ndash; Javier Ibarra Murillo, nafar historialaria (h. 1955).
* Azaroaren 26a &ndash; Bart van der Leck, herbeheretar margolari, diseinatzaile eta zeramikaria, De Stijl taldeko sortzaileetako bat (h. 1958).

#### Abendua 
* Abenduaren 3a &ndash; Francisco Carrascón, nafar musikagilea (h. 1936).
* Abenduaren 20a &ndash; Castor Jauregibeitia, *Cocherito de Bilbao*, euskal toreatzailea (h. 1928).
* Abenduaren 22a &ndash; Filippo Tommaso Marinetti, Egipton jaiotako italiar idazlea (h. 1944).
* Abenduaren 24a &ndash; Thomas Madsen-Mygdal, Danimarkako lehen ministroa (h. 1943).
* Abenduaren 25a &ndash; Muhammad Ali Jinnah, Pakistango buruzagi musulmana eta lehendabiziko lehen gobernaria (h. 1948).
* Abenduaren 25a &ndash; Adolf Windaus, alemaniar kimikaria, 1928ko Kimikako Nobel Saria (h. 1959).
* Abenduaren 26a &ndash; Virginia Bolten, argentinar aktibista anarkista, sindikalista eta feminista (h. 1960).
* Abenduaren 27a &ndash; Valentin Larrea, gipuzkoar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1970).
* Abenduaren 29a &ndash; Pau Casals, kataluniar txelojole, pedagogo, musika zuzendari eta konposatzailea (h. 1973).
* Abenduaren 31 &ndash; Sabino Izeta, gipuzkoar margolaria (h. 1918).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* Abdón González de Alaitza, euskal herritar kazetaria eta *Txistu*, gorde den euskarazko lehen komiki-aldizkariaren egile ezagun bakarra (h. 1926).
* Inozentzio Munita Arizmendi, gipuzkoar idazlea (h. 1958).
* Juan Astorkia, bizkaitar futbolaria eta Athleticeko presidentea (h. 1905).
* Julian Apraiz Arias, arabar arkitektoa (h. 1962).
* Luis Márquez Marmolejo, Athletic Clubeko futbolari eta presidentea (h. 1930).
* Manuel Arriandiaga, euskal idazlea, euskara garbiaren aldeko sutsuenetarikoa (h. 1947).
* Prudencio San Sebastian, *Soinu*, 8 hilabetez modu basatian bizi izan zen gipuzkoarra (h. 1959).
* Quintin Altolagirre, gipuzkoar mediku eta politikaria.
* Teófilo Guiard Larrauri, bizkaitar historialaria (h. 1946).
* Nicolás Esandi Nicolao, euskal jatorriko argentinar elizgizona, Buenos Airesko Eusko Ikaskuntzako lehenengo lehendakaria (h. 1948).
* Catalina Flaquer, espainiar aktibista politikoa (h. 1937).
* Emma Bataillard, *Lady Aama*, akromegalia ren ondorioz 2,04 metro garai izatera heldu zen frantziar gizasemea (h. 1893).
* Konkordia Samoilova, errusiar militante boltxebikea (h. 1921).

## Heriotzak 
#### Urtarriletik ekainera 
* Urtarrilaren 15a &ndash; Eliza McCardle Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (j. 1810).
* Urtarrilaren 24a &ndash; Joaquín Elio, nafar militarra (j. 1806).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Ferenc Déak, hungariar politikaria (j. 1803).
* Otsailaren 18a &ndash; Adolphe Brongniart, frantziar botanikoa, paleobotanikaren aitatzat hartua (j. 1801).
* Otsailaren 18a &ndash; Charlotte Saunders Cushman, estatubatuar antzerki-aktorea (j. 1816).
* Otsailaren 24a &ndash; Joseph Jenkins Roberts, Liberiako lehendabiziko presidentea (j. 1809).
* Otsailaren 25a &ndash; Domingo Egaña, gipuzkoar buruzagi karlista (j. 1815).
* Otsailaren 28a &ndash; Franziska Carlsen, daniar idazle, historialari eta folklorista (j. 1817).
* Martxoaren 4a &ndash; Adèle Daminois, frantziar idazlea (j. 1785).
* Martxoaren 5a &ndash; Marie d'Agoult, frantziar idazlea (j. 1805).
* Martxoaren 5a &ndash; Francesco Maria Piave, italiar libreto egileak (j. 1810).
* Martxoaren 8a &ndash; Louise Colet, frantziar olerkaria eta *femme de lettres* (j. 1810).
* Martxoaren 11 &ndash; Lydia Mackenzie Falconer Miller, eskoziar idazlea (j. 1812).
* Apirilaren 21a &ndash; Otto Grashof, alemaniar margolari, marrazkilari eta erretratugilea, Txileko pinturaren atzerriko aitzindaritzat hartua (j. 1812).
* Maiatzaren 8a &ndash; Truganini, Tasmaniako aborigena, Tasmaniako hizkuntzen azken hiztuna (j. c. 1812).
* Maiatzaren 26a &ndash; František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (j. 1798).
* Ekainaren 1a &ndash; Khristo Botev, bulgariar idazlea (j. 1848).
* Ekainaren 4a &ndash; Abdulaziz I.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1830).
* Ekainaren 7a &ndash; Josefina Leuchtenbergekoa, Suedia eta Norvegiako erregina ezkontidea (j. 1807).
* Ekainaren 8a &ndash; George Sand, frantziarra, feminismoaren aitzindaria (j. 1804).
* Ekainaren 12a &ndash; Teodosio Vesteiro, galiziar kazetari, idazle eta musika irakaslea (j. 1847).
* Ekainaren 21a &ndash; Antonio López de Santa Anna, mexikar militarra eta politikaria (j. 1794).
* Ekainaren 25a &ndash; George Armstrong Custer, estatubatuar jenerala (j. 1839).
* Ekainaren 27a &ndash; Christian Gottfried Ehrenberg, alemaniar naturalista (j. 1795).
* Ekainaren 27a &ndash; Harriet Martineau, ingeles idazlea, ekonomilaria, soziologoa, filosofoa eta gizarte-ekintzailea (j. 1802).
* Ekainaren 29a &ndash; Xoan Manuel Pintos Villar, galiziar idazlea (j. 1811).

#### Uztailetik abendura 
* Uztailaren 1a &ndash; Mikhail Bakunin, errusiar idazle anarkista (j. 1814).
* Uztailaren 15a &ndash; Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (j. 1793).
* Uztailaren 15a &ndash; Juan Pablo Duarte, Dominikar Errepublikaren askatzailea (j. 1813).
* Uztailaren 21a &ndash; *Bilintx*, euskal bertsolari eta poeta erromantikoa (j. 1831)
* Abuztuaren 2a &ndash; Wild Bill Hickok, esploratzailea, abenturazalea, jokalaria, ehiztaria, pistolaria eta Ameriketako Estatu Batuetako marshalla (j. 1837).
* Abuztuaren 21a &ndash; Ildefons Cerda, kataluniar hirigilea (j. 1815).
* Abuztuaren 24a &ndash; Paulina Kellogg Wright Davis, estatubatuar abolizionista, sufragista, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta hezitzailea (j. 1813).
* Abuztuaren 27a &ndash; Eugène Fromentin, frantziar margolari eta idazlea (j. 1820).
* Irailaren 5a &ndash; Manuel Blanco Encalada, Txileko presidentea (j. 1790).
* Urriaren 4a &ndash; Johannes Rebmann, alemaniar misiolaria (j. 1820).
* Azaroa &ndash; João Oliveira e Daun (Saldanhako dukea), portugaldar politikaria eta militarra (j. 1790).
* Azaroaren 8a &ndash; Maria Vittoria dal Pozzo, Espainiako erregina ezkontidea (j. 1847).
* Azaroaren 10a &ndash; Karl Eichwald, Errusiar Inperioko geologo, zoologo eta psikologoa (j. 1795).
* Azaroaren 18a &ndash; Narcisse Virgilio Díaz, frantziar Barbizongo eskolako margolaria (j. 1807).
* Azaroaren 28a &ndash; Karl von Baer, estoniar sendagilea eta biologoa (j. 1792).
* Abenduaren 1a &ndash; Jose Maria Murga, *el moro vizcaíno*, euskal militar, esploratzaile, politiko eta idazlea (j. 1827).
* Abenduaren 27a &ndash; Frederik Paludan-Müller, daniar poeta (j. 1809).
* Abenduaren 31 &ndash; Katalina Labouré, frantziar moja (j. 1806).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* Joan Bautista Esain, nafar gerrillari karlista.
* Joaquina Lopez de Madariaga, arabar poeta eta antzerkigilea (j. 1813).
* Miguel Antonio Otamendi Olaskoaga, gipuzkoar bertsolaria (j. 1829).
* Antoine Jérôme Balard, frantziar kimikaria (j. 1802).
----

## Kanpo estekak