open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nixtamalizazio

250px|thumb|Katilua arto nixtamalizatuarekin.
**Nixtamalizazioa**ren bidez, artoa urarekin eta karearekin egosten da, eta, eho ondoren, tortillak, tamalak eta abar egiteko erabiltzen den ore nixtamalizatua sortzen duen nixtamala lortzen da. Prozesu hori Mesoamerikan sortu zela adierazten duten ebidentzia asko daude, eta horietako goiztiarrena Mexikoko hego-ekialdean dago. Nixtamal hitza náhuatl hizkuntzako nextli-tik (kare-errautsak) eta tamalli-tik (arto masa egosia) dator; prestakin horrek erabilera asko ditu, batzuk jatorri garaikidekoak eta beste batzuk jatorri historikokoak.

Artoa fresko erabil daiteke, edo gero erabiltzeko lehortu daiteke; era berean, artoa pozolea prestatzeko oinarrizko elementua da Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako zenbait eskualdetan, batez ere cacahuazintle barietatea; gainera, hainbat elikagai prestatzeko erabiltzen da, hala nola atolea, eta, beste herrialde batzuetan, esaterako, Kolonbian eta Venezuelan, «arepa zuritua» (arto-arepa zuritua) deritzona egiteko erabiltzen da. Izen hori ematen zaio artoari azala kentzen zaiolako edo *zuritzen* delako nixtamalizazioaren eraginez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Xake-mahai

thumb|Xake-mahaia
**Xake-mahaia** xake-partida hartzeko berariaz sortutako mahai mota da. Funtsean, taula bat integratzen du goiko gainazalean, eta, batzuetan, fitxak erabiltzen ez direnean gordetzeko aukera ematen duten tiradera bat edo gehiago izaten ditu.

Xake-mahaiak dekorazio-elementuak ere izan daitezke. Taula mahai merkeetan margotuta edo gama altueneko mahaietan txertatuta edo grabatuta egon daiteke. Oro har, egur solidoz egiten dira, hala nola palisandroz, zedroz edo kaobaz. Egur exotikoan ere badaude.

Xakean jokatzea ez da xake-mahai baten funtzio bakarra, ohiko mahai bat bezala ere balio dezake. Era berean, xakean joka daiteke horretarako sortutako mahai batean ez beste batean.

Leku publikoetan ezarritako xake-mahaiak daude, adibidez, kafeetan edo kanpoan, lurrean finkatuta, zenbait hiri eta unibertsitate campusetako parkeetan.

## Ikus, gainera 
* Xakea

## Kanpo estekak
Ikasmahai

thumb|Ikasmahaiak gela batean.
**Ikasmahaia** deitzen zaio haurrek eskolan dauden bitartean erabiltzen duten kaxa eta aulkia duen mahaiari, eta haren gainean egiten dituzte ikasketak eta lanak.

Ikasmahaien behealdea, normalean «parrilla», «erretilua» edo «tiradera» esaten zaiona, hagatxo edo gainazal lau batez osatuta dago, eta, erabiltzen ez direnean, liburuak eta koadernoak bertan bermatzen dira, eskura izateko.
ezkerrera|thumb|1935ean banku korrituetan eseritako neskak.
Idazketarako eta eskolako beste lan batzuetarako eserlekuak eta mahaiak haurren baldintza fisikoetara erraz egokitzeko modukoak izan behar dira. Garai batean, haurrak bizkarralde eta eserleku zuzeneko eserlekuetan esertzen ziren, eta haietara egokitu behar izaten zituzten beren gorputzak. Eserleku horietan hamar, hamabi, hamasei edo ikasle gehiago esertzen ziren mahai berean.
thumb|XX. mende erdialdeko ikasmahia. Erreparatu erdiko zuloari tintontzia jartzeko. Estalki altxagarriaren azpian tresnak gordetzen ziren.
Haurraren erosotasuna bilatuz, bankuek XX. mendearen hasieran hiru, bi edo plaza bat zuten mahaietara eboluzionatu zuten. Gaur egungo ikasmahaiak, antzinakoen aldean, lagungarri dira ordena ikasgelan behatzeko, eta irakasleak hurbilagotik zaindu ditzake ikasleak, haiek banatzen dituzten korridoreetan barrena ibiliz. Gainera, aukera ematen dute argia behar bezala jasotzeko, beren postuetatik irten eta sartzeko, elkarri enbarazurik egin gabe, eta elkarrekiko independentzia handiagoarekin egoteko. Egokiena banakako ikasmahaia da, edo, bestela, bi ikaspostukoa. 

Ikastetxean dagoen bitartean haurraren erosotasuna bermatzeko, mahaira hurbiltzen den aulkiak bizkarraren euskarri erosoa ahalbidetu behar du, baita bi oinak zoruan irmo bermatzea ere. Ikasmahaiaren altuerak haurrak besaurreak bertan bermatu ahal izateko modukoa izan behar du.

## Erreferentziak 
* *Tratado de pedagogía*, Pedro de Alcántara Garcíak sortua, arg. Calleja, 1898.

## Kanpo estekak
Steyr

**Steyr** (alemanez  ahoskatua; ) Austria Garaiko hiri bat da. Steyr-Land barrutiko hiriburu administratiboa da, baina ez da estatuaren parte. Austria Garaiko hirugarren hiririk populatuena da,  biztanlerekin.

Hiriak enpresari lotutako historia garrantzitsua du, eta enpresa askok bertan dute egoitza, adibidez Steyr-Daimler-Puch eta Steyr Motors enpresek.

## Demografia 
## Steyrar ospetsuak 
* Franz Xaver Swediauer, medikua
* Franz Kosch, apaiza
* Oscar Holub, margolaria
* Erich Hackl, idazlea
* Wilhelm Molterer, politikaria
* Till Mairhofer, idazlea
* Marlen Haushofer, idazlea

## Herri eta hiri senidetuak 
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Cottenham Park

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-mendebaldean dagoen auzo bat da, Merton barrutian.
Chris Erickson

**Chris Erickson** (Melbourne, 1981eko abenduaren 1a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Farrington

**John Farrington** (1942ko uztailaren 2a – 2025eko ekainaren 15a) atleta izan zen, maratoian espezializatua. Australia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clair Fearnley

**Clair Fearnley** (Halifax, 1975eko martxoaren 7a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott Ferrier

**Scott Ferrier** (1974ko ekainaren 12a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jye Edwards

**Jye Edwards** atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carrer Nou de la Rambla

**Carrer Nou de la Rambla** edo **Ramblako Kale Berria**, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen kale bat da.

La Rambla pasealekua eta Montjuïc mendiaren artean hedatzen da, tartean El Raval eta El Poble-sec auzoak nahiz Avinguda del Paral·lel etorbidea zeharkatuz.
Julie Depardieu

**Julie Marion Depardieu** (Paris, Frantzia, 1973ko ekainaren 18a) frantziar aktorea da, eta film eta telesail arrakastatsu ugaritan agertu da bere herrialdean. Ezaguna egin zen, batez ere *Amor eterno* (2004), *Una pareja explosiva 3* (2007) eta *La petite Lili* (2003) lanekin.

## Bizitza 
Gérard eta Élisabeth Depardieu aktoreen alaba da.Guillaume Depardieu aktore izan zena neba zuen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zinema eta telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
*Julie Depardieu  Allmovien
*Julie Depardieu uniFrancen
Bruce Field

**Bruce Field** (Melbourne, 1947ko urtarrilaren 22a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Fitzgerald

**Peter Fitzgerald** (1953ko urriaren 27a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum albostipitatum

***Leccinum albostipitatum*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Onddo hau Europan aurkitu ohi da, non burzuntzarekin batera hazten den. 2005ean zientziarako berria zela, deskribatu zen. 

Sinonimoa: *Leccinum aurantiacum*, *Boletus aurantiacus*, *Boletus rufus, Boletus versipellis*, *Krimbholzia aurantiaca*, *Krombholziella rufa*, *Leccinum albostipitatum*, *Leccinum rufum*, *Leccinum salicola*.*

## Deskribapena 
**Kapela:** 70 eta 180 mm bitarteko diametrokoa. Lehenik globo itxurakoa, gero ganbila denbora luzez eta azkenik lau-ganbila; ertza erregularra, mehea, kolore berekoa, inkurbatua, soberakinarekin, basidioma heldugabeetan hanka besarkatzen duena; kapelaren gainazala mate leunetik apur bat feltrodunera, bereizgarria; gorri-laranja kolorekoa, laranja-okre antzekoa, marroi-laranja-lehoi kolorekoa basidioma helduetan.

**Himenoforoa:** 8 eta 18 mm bitarteko zabalera duten tutu luzeekin, hasieran adnatuak, gero libreak, zuriak, gero krema kolorekoak, grisaxkak edo beltzaxkak airearekin kontaktuan, bereizgarriak; poro oso txikiak eta biribilak, tutuen kolorekoak, presiopean gris ilun bihurtzen direnak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 70 eta 210 mm bitarteko garaierakoa eta 25 eta 45 mm bitarteko lodierakoa, liraina, hasieran klabiformea, gero azpi-zilindrikoa; zuria edo zurixka batez ere hasieran, gero grisaxka, oinarriak normalean orban urdin-berdexkak izaten ditu, batez ere presioa jasaten dutenean; luzetara antolatutako ezkata finez estalia, beheko erdian lodiagoak, hasieran zuriak, batez ere goialdean, laster tonu krema-grisaxkak hartzen ditu, gris beltzera ilundu arte batez ere erditik behera.

**Haragia:** Lodia, zuria ebakitzean, laster hasten da tindu arrosa-lila antzekoa, more zikin bat hartzen, gero grisaxkatik gris-beltzera, batez ere hankaren goialdean, eta kapelan, orban urdin-berdexkak maiz agertzen dira oinarrian; usain eta zapore nabarmenik gabea. Erreakzio makrokimikoak: FeSO4 + naragia = berdetik berde-oliba antzekora, gris berdexka, motela.

**Etimologia:** *Leccinum* hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Hanka kenduta jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Leccinum aurantiacum*, batez ere haritzen azpian hazten da. *Leccinum versipelle*, batez ere urkien azpian hazten da. *Leccinum vulpinum,* pinuen azpian hazten da. *Leccinum piceinum*, izeien azpian hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieratik udazken hasierara. *Populus tremula''-ren azpian soilik.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ightham

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Kent konderrian.

2011n 2.084 biztanle zituen.
South Brent

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Devon konderrian.

2011n 2.822 biztanle zituen.
Brent Knoll

**Brent Knoll**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen muino bat da, Somerset konderrian. 137 metroko garaiera du.

Weston-super-Mare eta Bridgwater ufalerrien erdibidean dago, Bristolgo kanalatik 4 kilometrora.
East Brent

**East Brent**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Somerset konderrian.

2011n 1.302 biztanle zituen.
Edwin Flack

**Edwin Flack** (Londres, 1873ko azaroaren 5a - Berwick, 1935eko urtarrilaren 10a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1896ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tim Forsyth

**Tim Forsyth** (Victoria, 1973ko abuztuaren 17a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingo mendilerroa

**Santo Domingo mendilerroa** (gaztelaniaz eta ) mendi eta haitz moztuen lerrokadura bat da, Aragoiko Pirinioaurrean dagoena. Zaragozako probintziako Cinco Villas haranetik Huesca probintziaraino hedatzen da. Mendebaldetik ekialdera orientatuta dagoenez, korronte heze atlantikoak hartzen ditu. Gailurrik garaiena eta adierazgarriena 1520 metroko Santo Domingo da, Longás udalerrian dagoena.

2009ko uztailaren 3an, Longás, Biel eta Luesiako udalek Paisaia Babestuaren izendapena eskatu zioten Aragoiko Gobernuko Garapen Iraunkorreko Zuzendaritza Nagusiari. Cinco Villas eskualdeak eskaera hori babesten zuen, eta Ingurumen Sailak koordinatu egin zituen hura egiteko lanak. 2015ean onartua, babestutako eremua 13.560,62 hektareakoa da, eta eskualdeko lehena kalifikazio hori lortzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Copse Hill

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-mendebaldean dagoen auzo bat da, Merton barrutian.
Santo Domingo haitza

**Santo Domingo haitza** (gaztelaniaz eta ) Aragoiko Pirinioaurrean dagoen mendia da. 1524 metroko mendi bat da, Longás udalerrian kokatua.

Santo Domingo mendilerroaren tontorrik garaiena da. Santo Domingo Pirinioetako mendikatearen hegoaldean dagoen mendiguneetako bat da, mendilerroaren eta Ebroko sakonunearen arteko trantsizioa markatzen duena.

Gailurra bikoitza da, eta metro bat baino gutxiagoko aldea duten bi kotak osatzen dute, Santo Domingo baseliza kokatuta dagoen mendi-lepo batek bereizita. Erpin geodesikoa du, Cinco Villas eskualdeko punturik altuena adierazten duena, eta Zaragozako probintziako bigarren altuerarik nabarmenena, Moncayoren ondoren bakarrik.

Lucientes mendilerrotik Santo Domingo mendiaren oineraino hedatzen den formazioari «Rallas de Santo Domingo» esaten zaie.

## Toponimia 
Bi tontorrak banatzen dituen lepoan dagoen ermitaren izena hartzen du, Santo Domingorena hain zuzen ere.

## Historia 
Tontorrean aztarnategi arkeologiko bat dago, XXI. mendeko bigarren hamarkadan induskatutako hondakin bisigotiko eta Goi Erdi Arokoak dituena. Historiografia modernoak Erdi Aroko iturri primarioetan deskribatutako Orastreko Doneztebe Goi Erdi Aroko monasterioarekin identifikatzen ditu aztarna horiek, neurri handi batean, Juan Bautista Labañak XVII. mendean Donezteberi buruz egiten duen deskribapenari esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Me siento extraña

***Me siento extraña*** 1977ko Enrique Martí Maqueda espainiar zinema zuzendariaren destape generoko filma da.

## Sinopsia 
Laura piano-jotzaile bat da, bere aitaginarrebak elkarbizitza jasanezin egiten duelako etxetik alde egiten duena. Lagun bati bisita egingo dio laguntza eske, eta honek Marta aurkeztuko dio, aldizkariko eta telebistako vedette bat, Laurak pianorako dituen dohainak erabiliko dituena bere ikuskizunerako abesti berriak prestatzeko. Laura, orduan, Martaren txaletera joango da bizitzera, eta bertan abestiak prestatuko dituzte. Hortik aurrera, bizilagunen «esamesa» izaten hasten dira. Egia esan, Lauraren senarraren tratu txar psikologiko eta fisikoek eragiten dute erasoa jasan duenak bakea bilatzea. Egoera logiko bat planteatzera mugatzen da, zeinaren bidez bi pertsona beren bakardadeetan babesten diren.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Peter Farmer

**Peter Farmer** (Sydney, 1952ko ekainaren 25a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xantiana Etxebest

**Xantiana Etxebest** (Maule, 1991, Zuberoa) filologoa eta pastoral errejenta da. Zuberoako kultura ikertzen ari da *Gure Ondarea* proiektuan.

Beñat Larrori-k idatzi eta 2024an Gamere-Zihigako herritarrek muntatu zuten *Ligetx Koblakaria(k)* pastoraleko errejenta izan zen.  Luis Ligetx koblakari larraintar zenaren bizian oinarritu istorioa sortu zuen Larrorik. Madalena Ligetx arreba ere sartu agertzen zen pertsonaia nagusietan.

## *Gure Ondarea* kultur proiektua 
thumb|Zuberoako Gure Ondarea elkarteak antolatutako solasaldirako kartela
Zuberoako kultura aztertzen ari da beste bi emakumerekin: Joana Etxart Tehenta taldeko kantaria eta pastoral idazlearekin, eta Ihitz Iriart pastoral-errejenta eta Amaren Alabak taldeko kantariarekin. Euskal Herriko Unibertsitateko Aitzpea Leizaola antropologoarekin ere ari dira elkarlanean.

2021ean hasi zuten *Gure ondarea* egitasmoa, kulturgintzan aritu diren hainbat pertsonaren hitzak bilduz, filmatuz edo soinua grabatuz. Pastoraletan, maskaradetan edo kantagintzan aritu direnak ukan dituzte solaskide. Materiala bildu dute 2022tik 2024ra bitarte, eta gero analisi-faseari ekin diote. Kanalduderen laguntza ukan zuten filmatzen ikasteko, eta telebista horretako bide luze batean eman dituzte egitasmoaren inguruko xehetasunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta abeona

***Epicauta hypoleuca*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Mexikoko intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebakuntza-mahai

eskuinera|thumb|255x255px|XIX. mendeko ebakuntza-mahaia.
**Ebakuntza-mahaia** edo **operazio-mahaia**, batzuetan **ebakuntza-gelako mahaia** deitzen dena, ebakuntza kirurgiko batean pazientea etzaten den mahaia da.  Kirurgia-ekipo hau ospitale bateko kirurgia-gelaren barruan egoten da. Ebakuntza-mahai mota espezializatu bat, haustura-mahai kirurgikoa (edo traumatismoen mahaia) izenekoa, zirujau ortopediko batek ohiko prozedura ortopedikoak egin ditzan diseinatzen da, hala nola Izterrezurraren hausturak, pelbiseko hausturak, tibia-hausturak, eta aldakako ordezkapen osoaren aurreko hurbilpena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hasta que el matrimonio nos separe

***Hasta que el matrimonio nos separe*** 1977ko Pedro Lazaga kataluniar zinema zuzendariaren destape generoko filma da.

## Sinopsia 
Santander, 1973ko abendua. Annek, Filologiako ikasle iparramerikar batek, Miguel hogeita hamalau urteko itsas ingeniariari (Santanderreko familia tradizional bateko gizon bakarra) seme bat izango duela jakinarazten du. Egoerak estututa, neska gazteari ezkontza zibila proposatzen dio, eta onartzen du. Horretarako, Migelek «apostasia-ziurtagiria» eskatu behar dio bataiatu zuen apaizari.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Korsi

thumb|250x250px|Pertsiako korsia.
**Korsia** (persiera: کرسی) Irango ohikoa den mahai baxua da, azpian berogailu bat duena eta estaltzen duten mantak. Irango kulturaren altzari tradizionalen elementu bat da. Familia edo pertsona talde bat lurrean eserita elkartzen dira neguan *korsia* inguratuz. Oso ohikoa zen familia osoak korsiaren inguruan biltzea Yalda-ren urteroko jaietan.

*Korsiak* elementu elektrikoekin berotzen dira edo, tradizionalki, ikatz piztuak dituen brasero batekin, mahaipean jartzen direnak. Mahaia oihal lodi batez estaltzen da, eta albo guztietatik erortzen da, pertsonak babestuta egon daitezen. Pertsonak kuxin handi batzuen gainean esertzen dira korsiaren inguruan, eta oihalarekin magala estaltzen dute.

Ehundutako alfonbra berezi bat, ***ru*** **korsi** izenekoa (persiera: روکرسی), normalean manta gainean jartzen da, elikagaien zipriztinetatik babesteko.

## Kanpo estekak
Juana la loca... de vez en cuando

***Juana la loca... de vez en cuando*** () 1983ko Mariano Ozores espainiar zinema zuzendariak zuzendutako film komikoa da. 1970eko hamarkadan Erresuma Batuan Monty Pyton umorista taldeak bere filmeetan jorratutako antzeko umorearen ildoari heldu zion.

## Sinopsia 
Joana I.a Gaztelakoa erregina izango zenaren bizitzaren parodia da. Bere gurasoak, Elisabet Katolikoa eta Fernando Katolikoa errege-erreginak, sufritzen ari dira euren alaba errepublikarra bihurtu dela ikustean. Bere alabari senarra aurkitzen saiatzen ari dira, bere sexu-grina ikusita. Azkenik, abestiaren munduari eskainitako playboy gazte bat aurkitu dute: Felipe Ederra.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Katharine Jefferts Schori

**Katharine Jefferts Schori** (Pensacola, Florida, AEB, 1954ko martxoaren 26a) Ameriketako Estatu Batuetako eliza episkopalianoko apezpiku eta primatu edo estatu-barrutiko buru izandakoa da, eliza-buruzagitza hori hartu zuen lehen emakumezkoa, ez bakarrik AEBei dagokionez, baita Eliza Anglikanoaren primatu guztien artean ere lehen emakumezkoa. Izendapenak poza eragin zuen anglikanoen sektore aurrerakoietan, baina kontrakotasunak ere bai kontserbadore batzuen artean.

Episkopaliano estatubatuarren 75. konbentzio orokorrean aukeratu zuten 2006ko ekainaren 18an, eta Washingtongo katedral nazionalean inbestitu zuen 2006ko azaroaren 4an. Karguan jarraitu zuen 2015eko azaroaren 1era arte jarraitu zuen.

Aurrez Nevadako apezpiku-elizbarrutiko 9. apezpiku hautatu izan zuten; eta ondoren, 2020ko hamarkadan, Wyomingeko apezpiku laguntzailea bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José de Carvajalen gobernua

**Carvajaleko gobernua** 1746 eta 1754 artean Fernando VI.a Espainiakoaren erregealdian José de Carvajal buru izan zuen gobernu espainiarra izan zen.

Espainiako gobernuaren aurreko enfasi antibritainiarraren aldean, Carvajal neutrala zen, eta askoz harreman hobeak bilatzen zituen, Fernando erregeak partekatzen zuen ikuspegia. Gobernuak Madrilgo Itun anglo-espainiarra negoziatu eta sinatu zuen 1750ean, anglo-espainiar Gerra eraman zituzten arazoak konponduz. Akordio bat ere sinatu zuen, Portugalekin Hego Amerikan izandako gatazka bati amaiera emanez.

1754an Carvajal hil zenean erori zen Ministerioa, eta iraupen laburreko Huéscarreko dukearen gobernuak ordezkatu zuen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Sarpen hirukoitz

**Sarpen hirukoitza** edo **penetrazio hirukoitza**, sarpen bikoitzaren analogiaz, taldekako sexu harreman batean hiru sexukideren zakilak edo hiru sexu-jostailu aldi berean baginatik, uzkitik edota ahotik sartzeari deritzo. Hau da, izan daiteke sexukide bik hartzaileari zakilak baginatik sartzea hirugarrenak ahotik edo uzkitik sartzen dion bitartean. Nolanahi ere, sexu-jostailuak erabiliz ere egin daitekeen ekintza bat da.

## Ikus, gainera 
* Sarpen
* Sarpen bikoitz
* Aho-sexu
* Uzki-sexu

## Kanpo estekak
David Fitzsimons

**David Fitzsimons** (Victor Harbor, 1950eko apirilaren 23a - North Adelaide, 2008ko irailaren 7a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kentrosaurus

***Kentrosaurus*** (literaturaz  'sugandila pikortsua') Tanzaniako Lindi eskualdean dagoen Jurasiko berantiarreko dinosauro estegosauridoen generoa da. Espezie mota *K. aethiopicus* da, Edwin Hennig paleontologo alemaniarrak 1915ean izendatu eta deskribatu zuena. Askotan Stegosauriako kide "primitiboa" dela uste dute, azken analisi kladistiko batzuek beste estegosauro asko baino eratorriagoa dela eta senide hurbila dela uste dute. Ipar Amerikako Morrison Formazioko Stegosaurusa Stegosauridae barnean.

## Kanpo estekak
El amor del capitán Brando

***El amor del capitán Brando*** 1974ko Jaime de Armiñán kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Destape generoko lehen filmtzat hartzen dute, izan ere, Ana Belénen titiak agertzen ziren.

## Sinopsia 
Aurora Gaztelako Trescabañas herri txikira iritsi berri den eskola-maistra gazte eta erakargarria da. Bere metodo didaktiko modernoak, alkatea buru duten herriko «handikien» esanetan, ikasleentzako ustelkeria-iturri arriskutsu gisa dira. Gauzak horrela, Juan Doinel, «haur ameslaria, irudimentsua, sentibera, barnerakoia», irakasleaz platonikoki maiteminduta dagoena, eta Fernando, erbestean hogeita hamar urte baino gehiago eman ondoren «herri txikiko bere antzinako etxera itzuli dena», bere alde jartzen dira. Protagonisten artean, «*ménage à trois*» bat hasten da, baina ez da halakoa izatera iristen. Baina gatazka behin betiko lehertzen da hiriburura egindako txango baten ondorioz Aurorak eta Juanek gau batez logela partekatu behar dutenean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Lorenza Villegas de Santos

**Ana Lorenza Villegas Restrepo** (Santa Rosa de Cabal, Kolonbia, 1899ko urriaren 5a - New York, AEB, 1960ko martxoaren 25a) Kolonbiako lehen dama izan zen, bere senarra, Eduardo Santos Montejo, Kolonbiako Errepublikako Presidente hautatu ondoren.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|Eduardo Santos geroago Kolonbiako presidente izan zenaren eta [Lorenza Villegas de Santos|Lorenza Villegas de Santosen irudia, ezkondu baino egun bat lehenago argitaratua. Aldizkari Ofizialean ilustrazioak, historia, informazioa, literatura eta barietateak grafikoa argitaratu zen. Zk. 381; 1917ko azaroaren 24a.]]
Jose Antonio Villegas y Villegas eta Carlota Restrepo Boteroren alaba zen. Biek hamar seme-alaba izan zituzten. Bere neben artean Alfonso Villegas Restrepo nabarmendu zen, *El Tiempo* (Kolonbia) egunkariaren sortzailea.

1917ko azaroaren 25ean ezkondu zen Eduardo Santos Montejorekin, Bogotako La Veracruz elizan.

Santos Villegas senar-emazteek alaba bakarra izan zuten, Clarita. Bi urte zituela hil zen eskarlatinaz, eta horrek bikotearen bizitza markatu zuen. Bere senarra Errepublikako presidente aukeratu ondoren, Lorenza Villegas gizarte-lanaren aitzindaria izan zen, eta bere kudeaketari zor zaizkio, besteak beste: 

* Bere izena zeraman Haur Ospitalea, Andrés Pastranaren gobernuan likidatu eta 'Hospital San José Norte' bezala ireki zena, Osasun Zientzien Unibertsitate Fundazioaren barruan.
* Bogotako Santa Clara Ospitalea, tuberkulosoak artatzen espezializatua.
* "Clarita Santos" haurren arretarako pabiloia, Medellingo San Vicente de Paúl Ospitale Unibertsitarioan 1940an inauguratua, horrela deitua bere alabaren omenez, eta gerora ere izen hori mantendu duena.

Babesa ere jaso zuten: 

* Santa Rosa de Cabaleko  San Vicente de Paul Ospitalea 
* San Vicente de Paúl Ospitalea, Medellinen
* Hermanitas de los Pobres-en Artzain Onaren (Buen Pastor) kartzela
* Jakinduriaren Institutua neska itsu eta gorrentzat
* Lorencita Villegas de Santos Emakumeen Institutu Nazionala
* Bikontzino Ahizpen, Misiolarien eta Kristo Apaizaren Ahizpen obrak.

Politikan bere senarrarekin batera hauteskunde biretan parte hartu zuen lehen emakumeetako bat izan zen.

## Legatua 
Bere kapera pribatuari zegokion egurrezko aldare zizelkatua Nariñoren Etxeko kaperan dago orain, Bogotan. Bertan otoitz egin zuen Joan Paulo II.a Aita Santuak, 1986an Kolonbiara egindako bisitan eta presidentearen egoitzan egindako egonaldian. Bere te-jokoetako bat, zilarrezkoa, Kolonbiako Museo Nazionaleko objektuen erakusketaren zati bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beira armatu

**Beira armatua** barruan metalezko sare bat duen beira da. Hausten denean, beira zatitxotan puskatzea saihesten du sare horrek. Horren ondorioz, eremu arriskutsuetarako egokia da eta segurtasun gehigarria behar da, baina ez da lapurreten aurkako beira bat. Hala ere, ez da komeni beira mota hori muturreko tenperaturetan jartzea. Izan ere, beroaren edo hotzaren aurreko portaera-aldea desberdina da beiran eta metalean, eta bi materialen dilatazioak eragindako tentsioak sortzen dira, beira haustea eragiten dutenak.

Beira armatua 1886an egin zuen lehen aldiz August F. Siemens alemaniarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beira tenplatu

**Beira tenplatua** berotu ondoren azkar hoztuz tratatu den beira-mota da, gogortasun eta sendotasun berezikoa. Zati txikitan apurtzen da. Hori lortzeko, kanpoko gainazalak konpresioan eta barne-gainazalak trakzioan jartzen dira. Tentsio horien ondorioz, beira puskatzen denean, zati pikortsu txikietan txikitzen da, eta ez ezpaletan, horzdun zati handietan. Zati pikortsuek lesioak eragiteko aukera gutxiago dituzte. Herrialde batzuetan, "Blindex" edo "Pyrex" izen komertzialengatik aipatu ohi da.

Beira epelari buruzko lehen patentea Rodolph A. Seiden austriar kimikariak egin zuen, nahiz eta sortzeko metodoa François Barthélémy Alfred Royer de la Bastie frantziarrak asmatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zianogeno

**Ziangenoa** konposatu kimikoa da, N≡C‒C≡N, formula duena. Gas kolorgea da almendra usainekoa. Oso toxikoa da.

Zianogenoa espazioan aurkitu izan da, Titan satelitean eta hainbat kometatan esaterako.

## Historia 
Zianogenoa 1815ean sintetizatu zuen lehen aldiz Joseph Louis Gay-Lussac-ek, bere formula enpirikoa zehaztu eta izena eman zion. Gay-Lussac-ek "zianogeno" hitza sortu zuen grezierazko κυανός (*kyanos*, urdina) eta γενάω (*gennao*, sortu) hitzetatik, zianogenoa Carl Wilhelm Scheele suediar kimikariak isolatu zuelako lehen aldiz Prusiako urdina pigmentutik

## Sintesia 
Industrian zianogenoa hidrogeno zianuroa kloroz oxidatuz silizio dioxidoa katalizatzaile gisa usatuz.

Laborategian zianuroak lehengai gisa baliatuz sintetizatzen da.

2 Hg(CN)2 -> (CN)2 + Hg2(CN)2

    2 CuSO4 + 4 KCN -> (CN)2 + 2 CuCN + 2 K2SO4

## Erabilera 
XIX. mendean zianogenoa erabilera oso handia izan zuen ongarri sintetikoak prestatzeko. Egun, sintesi kimiko askotan baliatzen da

## Toxikotasuna 
Zianogenoa oso gas toxikoa da: zianurotan metabolizatzen da eta hemoglobinaren eta, batez ere, zitokromo c oxidasaren, arnasketa oxigenatuaren entzimaren, lana inhibitzen du du. 

Zianogenoa erabiltzeak begiak babestea eta arnasketa-ekipo autonomoa usatzea eskatzen du. Zianogenoa arnastuz gero arazo larriak agertzen dira, arnas-geldialdia eta heriotza barne.

## Erreferentziak
Jose Aldaba Legazpi

**Jose Aldaba Legazpi** (Burlata, 1966ko apirilaren 30a - Iruñea, 2025eko urtarrilaren 31) kazetari eta irrati esataria, Nafarroko Gurutze Gorriko Komunikazio eta Nazioarteko lankidetzaren arduraduna zen.

## Biografia 
Aldaba Burlatan jaio zen, 1966ko apirilaren 30ean. 7 urte zituela, bere familia Txantreara joan zen bizitzera, eta han bizi izan zen geroztik. Ezkongabea eta seme-alabarik gabea, hiru anaia zituen. Elektronikarako bidean zihoan, irratia bidean gurutzatu zitzaionean. Burlatako ikastetxe publikoan ikasi zuen lehenengo, eta Txantreako Maria Ana Sanz ikastetxean gero. Uhinen zale amorratua, Don Goyorekin harremanetan jartzea lortu zuen eta Radio Navarrako *Micrófono Infantil* saioan kolaboratzen hasi zen. 1980 zen eta 14 urte besterik ez zituen.

Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Gurutze Gorriak bere komunikazio-saila indartzea erabaki zuen. Hor hasi zen Jose Aldaba, 2001eko irailetik Nazioarteko Komunikazio eta Lankidetzako buru izanez. GKEa ordezkatzen zuen aurpegia bereziki ezaguna egin zen Nafarroako bi ekitaldi handitan: Xabierraldietan eta, batez ere, San Ferminetako entzierroetan, milioika ikusle goizero telebistaren aurrean, uztailaren 7tik 14ra, Aldabak zaurituen partea kontatzeko zain zeudenean. 58 urte zituelarik hil zen Iruñean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aldabaren heriotzaren berriaren bideoa.
Lluís Conesa

**Lluís Conesa Espín** (Cardona, Bartzelona, 1944ko azaroaren 8a - 2025eko urtarrilaren 24a) kirol zuzendari kataluniarra izan zen. Hain zuzen ere, Club Joventut de Badalona saskibaloi taldean garaikur gehien lortu duen presidentea izan zen, 1982tik 1995era.

## Palmaresa
* 2 Espainiako Superkopa: 1985-86 eta 1986-1987.
* Korać Kopa 1: 1989-1990
* 2 ACB Liga: 1990-1991 eta 1991-1992.
* Europako Kopa 1: 1993-1994
* 6 Kataluniako Liga: 1986-87, 1987-88, 1988-89, 1990-91, 1991-92 eta 1992-93
Haag

**Haag** honakoa izan daiteke:
## Alemania 
* Haag (Frankonia Garaia), Frankonia Garaian.
* Haag an der Amper, Bavarian.
* Haag in Oberbayern, Bavarian.  

## Austria 
* Haag (Austria), udalerria.
* Haag am Hausruck, udalerria.

## Herbehereak 
* Haga, nederlanderaz *Den Haag*
Panionios BC

**Panionios BC** () izen bereko talde futbol taldearen saskibaloiko sekzioa da, bere egoitza Nea Smirnin duena eta A1 Ethniki liga jokatzen duena.

## 2024/25 denboraldiko taldea
## Palmaresa 
### Titulu nazionalak 
* Greziako Liga
** Txapeldunordea  (1987)
* Greziako Kopa (1991)
** Txapeldunordea  (1977 eta 1995)

## Jokalari nabarmenak 
* 20px Jure Zdovc
* 20px P.J. Brown
* 20px Theodoros Papaloukas
* 20px Panagiotis Giannakis
* 20px Fanis Christodoulou
* 20px Žarko Paspalj
* 20px Slobodan Janković

## Kanpo estekak
Kolossos Rodou BC

**Kolossos Rodou BC** () greziar saskibaloi-taldea da, bere egoitza Rodasen duena eta A1 Ethniki liga jokatzen duena.

## Historia 
Kluba 1963an sortu zuten, boleibola edo judoa bezalako kirolak egiteko. Egeo itsasoan sortu zen lehen saskibaloi kluba izan zen, eta, bere isolamendu geografikoagatik, 2000. urtera arte ez zuen nazio mailako lehiaketarik jokatu. Urte horretan, Kostas Kostaridis sartu zen presidente gisa, eta B Mailan sartu zuen, herrialdearen garrantzian hirugarrena, 2003an A2 Ethniki mailara igoz, eta 2005ean, azkenik, A1 Ethniki mailara, non gaur egun jokatzen duen.

## 2024/25 denboraldiko taldea 
## Palmaresa 
### Titulu nazionalak 
* A2 Ethniki (2005)
** Txapeldunordea (2007)

## Jokalari nabarmenak 
## Kanpo estekak
Amstetten barrutia

**Amstetten barrutia** Austria Behereko barruti (*Bezirk*) bat da, Austrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen, 1.188 kilometro koadrotan. Hiriburua Amstetten da.

## Udalerriak eta herriak 
Herriak (*Städte*) letra beltzez daude; azoka-herriak (*Marktgemeinden*) *letra etzanez*; auzo, herrixka eta banaketak letra txikiz jasotzen dira:
*Allhartsberg
**Angerholz, Kröllendorf, Kühberg, Maierhofen, Wallmersdorf
*Amstetten
**Edla, Greinsfurth, Hausmening, Mauer bei Amstetten, Neufurth, Preinsbach, Schönbichl, Ulmerfeld
*Ardagger
**Ardagger Markt, Ardagger Stift, Kollmitzberg, Stephanshart
*Aschbach-Markt
**Abetzberg, Aschbach-Dorf, Krenstetten, Mitterhausleiten, Oberaschbach 
*Behamberg
**Badhof, Penz, Ramingdorf, Wanzenöd
*Biberbach
*Ennsdorf
*Ernsthofen
**Aigenfließen, Rubring
*Ertl
*Euratsfeld
**Aigen, Gafring
*Ferschnitz
**Innerochsenbach
*Haag
**Edelhof, Gstetten, Heimberg, Holzleiten, Knillhof, Krottendorf, Porstenberg, Radhof, Reichhub, Salaberg, Schudutz
*Haidershofen
**Brunnhof, Dorf an der Enns, Sträußl, Tröstlberg, Vestenthal
*Hollenstein an der Ybbs
**Berg, Dornleiten, Garnberg, Grießau, Hohenlehen, Krengraben, Oberkirchen, Oisberg, Sattel, Thalbauer, Thomasberg, Walcherbauer, Wenten
*Kematen an der Ybbs
*Neuhofen an der Ybbs
**Amesleithen, Kornberg, Neuhofen an der Ybbs, Perbersdorf, Scherbling, Schindau, Toberstetten
*Neustadtl an der Donau
**Berghof, Freyenstein, Hößgang, Kleinwolfstein, Nabegg, Neustadtl-Markt, Neustadtl-Umgebung, Schaltberg, Windpassing
*Oed-Öhling
**Oed, Öhling
*Opponitz
**Graben, Gstadt, Hauslehen, Ofenberg, Schwarzenbach, Strubb, Thann
*Seitenstetten
**Seitenstetten Dorf, Seitenstetten Markt
*Sonntagberg
**Baichberg, Böhlerwerk, Bruckbach, Gleiß, Hilm, Rosenau am Sonntagberg, Rotte Wühr, Sonntagberg
*Sankt Georgen am Reith
**Hochau, Kogelsbach, Königsbergau, St. Georgen am Reith
*Sankt Georgen am Ybbsfelde
**Hart, Hermannsdorf, Krahof, Leutzmannsdorf, Matzendorf, St. Georgen am Ybbsfelde
*Sankt Pantaleon-Erla
**Erla, St. Pantaleon
*Sankt Peter in der Au
**Hohenreith, Kürnberg, St. Johann in Engstetten, St. Michael am Bruckbach, St. Peter in der Au-Dorf, St. Peter in der Au-Markt
*Sankt Valentin
**Altenhofen, Endholz, Hofkirchen, Rems, St. Valentin, Thurnsdorf
*Strengberg
**Au, Limbach, Ottendorf, Ramsau, Strengberg, Thürnbuch
*Viehdorf
**Hainstetten, Seisenegg, Viehdorf
*Wallsee-Sindelburg
**Igelschwang, Ried, Schweinberg, Wallsee
*Weistrach
**Grub, Hartlmühl, Holzschachen, Rohrbach, Schwaig, Weistrach
*Winklarn
**Haag Dorf, Winklarn
*Wolfsbach
**Bubendorf, Meilersdorf, Wolfsbach
*Ybbsitz
**Großprolling, Haselgraben, Hubberg, Kleinprolling, Knieberg, Maisberg, Prochenberg, Schwarzenberg, Schwarzois, Ybbsitz, Zogelsgraben
*Zeillern

## Kanpo estekak
Merkataritza gerra

**Merkataritza gerra**, sarritan, muturreko protekzionismo batetik eratorritako gatazka ekonomikoa da, non estatuek muga-zergak edo beste merkataritza-oztopo batzuk sortzen dituzten, beste aldeak sortutako merkataritza-oztopoei erantzunez. Muga-zergak mekanismo esklusiboa badira, gatazka horiei aduana-gerrak, bidesari-gerrak edo muga-sari gerrak esaten zaie; errepresalia gisa, azken estatu horrek muga-zergak ere handitu ditzake. Estatuen arteko babes lehiakorra mota berekoa denean eta dumping-esportazioen kasuan baliozkoa ez denean soilik sortzen da gerra komertziala. Babesa handitzearen ondorioz, bi nazioen ekoizpenaren konposizioa autarkiaren posiziora hurbiltzen da. Merkataritza-desadostasun txikiei merkataritza-liskar deritze, gerra esatea gehiegizkoa denean.

Merkataritza gerrak estatuen arteko erabateko gatazka bihurtzeraino iritsi daitezke, itun berri baten ustezko urraketen ondoren Banda uharteen herbeheretar konkistaren kasuan agerian geratu zen bezala. Lehen Gerra Anglo-Holandarra merkataritzari buruzko eztabaiden ondorioz sortu zen; gerra Holandako merkataritza-nabigazioari egindako eraso ingelesekin hasi zen, baina floten ekintza zabaletara zabaldu zen. Bigarren Gerra Anglo-Holandarra itsasoen eta merkataritza-bideen kontrolagatik izan zen, non Ingalaterra munduko merkataritzaren holandar nagusitasunarekin amaitzen saiatu zen Europako merkataritza-lehia biziko aldi batean. Laugarren Gerra Anglo-Holandarra britainiarren eta holandarren arteko desadostasunengatik hasi zen, Holandako merkataritzak gerra horretan Britainia Handiaren etsaiekin izan zuen jokabideari eta legezkotasunari buruz. Shimonoseki Kanpainan, shogunerriak kanpoko merkataritzari ateak zabaltzeko politika dela-eta izandako istiluen ondoren abiatu zen. Opioaren lehen gerra, Qing gobernuak bere portuak blokeatu, opio kontrabandoa konfiskatu eta merkatari britainiarrak konfinatu ondoren hasi zena, Armada britainiarra Txinara bidaltzea eta Kowlooneko Guduan Armada txinatarrarekin liskarra izatea izan zen. Opioaren lehen gerrak Hong Kongeko kolonia britainiarra sortu zuen, eta Opioaren bigarren gerrak, azpian kausa berdinak zituen beste gerra komertzial batetik sortua, britainiarren jabetzak zabaldu zituen uhartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Washi

kurriloak *washi*z eginak]]
***Washi*** (和紙) edo **japoniar papera** Japonian eskuz egiten den paper tradizionala da, bertako landareen zuntz naturalak erabiliz, hala nola *Edgeworthia chrysantha* edo *Broussonetia papyrifera*.

Oro har, zur-orearekin egindako papera baino sendoagoa da, eta bizitza erabilgarri luzea izaten du. Hainbat arte tradizionaletan erabiltzen da, hala nola *origami, shodō* eta *ukiyo-e* arteetan. Eguneroko bizitzako hainbat produktu egiteko ere erabili izan da: arropa, argiontziak, jostailuak eta abar.

Japoniako eskulantzat, UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen 2014an.

## Ezaugarriak
Erabilitako zuntz ezagunenak *Kozo, Ganpi* eta *Mitsumata* landareenak dira. Horietako bakoitzak ezaugarri bereziak ematen dizkio paperari: 
**Ganpishi* (雁皮紙), antzina *Hishi* (斐紙) izena zuen. Paper mota honek gainazal leun eta distiratsua du, eta liburu eta eskulanetarako erabiltzen da.
**Kōzogami* (楮紙) paper-masustondoz (*Broussonetia papyrifera*) egina dago eta gehien egiten den *washi* mota. Horren zuntzak dira luzeenak (batez beste 100 mm). Zuntz horiek sendotasun handiko papera eratzen dute, eta oso egonkorra. Oihaletik hurbilago dago paper arruntetik baino, eta ez da asko ahultzen bustigaitza denean.
**Mitsumatagami*(三椏紙) *mitsumata* zuhaixkaz (*Edgeworthia chrysantha*) egina, boli koloreko gainazala du, fina, eta *shodō* egiteko erabiltzen da, baita inprentarako ere. Meiji aroaz geroztik dirua inprimatzeko erabiltzen da.

*Washi* papera, ohiko paperaren antzera ekoizten da, baina eskuzko metodoetan oinarrituz. Prozesu luze eta konplexua da, neguko hotzetan hasi ohi dena, ur hotz eta garbia ezinbestekoa baita *washi* egiteko. Hotzak bakterioak inhibitzen ditu, zuntzen deskonposizioa eragotziz. Gainera, hotzak zuntzak uzkurtzen ditu, eta horrek ukitu kurruskatsua ematen dio paperari. Nekazarien neguko lana izan ohi zen, diru sarrera osagarria.
 herrian (*IseWashi*).]]

Paper-masustondoa zuntzik erabiliena da paper japoniarra egiteko. Masustondo-adarrak egosi eta azala erauzi ondoren, lehortzen uzten dira. Ondoren, zuntzak lixibarekin egosten dira, almidoia, koipea eta taninoa kentzeko, eta ondoren ur lasterrean jartzen dira geratu den lixiba garbitzeko. Ondoren, zuntzak zuritu egiten dira (produktu kimikoekin edo modu naturalean, erreka baten eremu babestu batean jarriz) eta bertan geratzen den edozein zikinkeria eskuz kentzen da. Emaitza harri edo ohol gainean ezarri eta kolpatu egiten da.

Horrela lortutako ore bola hezeak upel batean nahasten dira urarekin eta lagungarri batekin, zuntz luzeak uniformeki zabaltzen laguntzeko. Lagungarri hau *Neri* izan ohi da, *tororo aoi* (*Abelmoschus manihot*) landarearen sustraietatik ekoitzitako gai muzilaginotsua, edo PEO, polietileno oxidoa. Papera egiteko bi metodo tradizionaletatik bat erabiltzen da: *nagashi-zuki* edo *tame-zuki*. Bi metodoetan, orea bahe batera eramaten da eta eragin egiten da zuntzak uniformeki zabaltzeko. *Nagashi-zuki* metodoak (neria erabiltzen duenak) paper meheagoa eratzen du eta *tame-zuki* metodoak (neria erabiltzen ez duena), berriz, paper lodiagoa.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Gyotaku

## Kanpo estekak
Hondarrezko Itsaso Handia

**Hondarrezko Itsaso Handia**, , Saharako basamortu bat da, Iparraldeko Afrikako Egiptoko mendebaldean eta Libiako ekialde artean hedatzen dena.

72.000 kilometro karratu inguruko azalera du eta nagusiki dunez osatua dago.
Rebiana Hondarrezko Hondartza

**Rebiana Hondarrezko Itsasoa**, , Saharako basamortu bat da, Iparraldeko Afrikako Libiako hego-ekialdean hedatzen da.

Izena Rebiana oasi-herriari zor dio.

65.000 kilometro karratu inguruko azalera du eta nagusiki erg eremua da.
Henry Frayne

**Henry Frayne** (Adelaide, 1990eko apirilaren 14a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noel Freeman

**Noel Freeman** (Queensland, 1938ko abenduaren 24a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Van Eenaeme

**Robert Van Eenaeme** (Gante, 1916ko abuztuaren 27a – Marche-en-Famenne, 1959ko martxoaren 8a) belgikar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1935**
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1936**
* Gante-Wevelgem
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1937**
* Gante-Wevelgem
**1942**
* Flandriako txapelketa
* Omloop van België eta etapa 1
* 3. Flandriako Tourrean
**1943**
* De Drie Zustersteden
* 2. Flandriako txapelketan
* 2. Zottegem Hiriko Sari Nagusian
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Scheldeprijsean
**1945**
* Gante-Wevelgem
* 3. Het Volken

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Melinda Gainsford-Taylor

**Melinda Gainsford-Taylor** (Narromine, 1971ko urriaren 1a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuak-Kanada-Mexiko Akordioa

**Ameriketako Estatu Batuen, Mexikoren eta Kanadaren arteko Akordioa** (**USMCA**, ingelesezko sigletan) Ameriketako Estatu Batuen, Mexikoren eta Kanadaren arteko merkataritza askeko ituna da. 1994an ezarritako Ipar Amerikako Merkataritza Askeko Ituna (NAFTA) ordezkatu zuen, eta batzuetan «NAFTA 2.0» edo «NAFTA berria» bezala ezaugarritzen da, aurrekoaren xedapenak mantentzen edo hein handi batean eguneratzen dituelako. USMCA munduko merkataritza libreko eremu handienetakoa da: 510 milioi pertsona baino gehiago bizi dira bertan, eta 30,997 bilioi dolarreko BPG nominaleko ekonomia du, munduko ekonomiaren ia %30, eta munduko merkataritza-bloke guztietan handiena.

Alderdi guztiak akordio formalera iritsi ziren 2018ko urriaren 1ean, eta Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak USMCA proposatu zuen hurrengo hilabeteko G20ko goi bileran, non berak, Enrique Peña Nieto Mexikoko presidenteak eta Justin Trudeau Kanadako lehen ministroak sinatu zuten. Kontsulta gehigarriak islatzen zituen bertsio berrikusi bat 2019ko abenduaren 10ean sinatu eta hiru herrialdeek berretsi zuten, eta Kanada izan zen hori berresten azkena, 2020ko martxoaren 13an. Hiru gobernuek xedapenak aplikazio nazionalerako prest zeudela jakinarazi ostean, akordioa 2020ko uztailaren 1ean sartu zen indarrean.

USMCA, nagusiki, NAFTA modernizatzen du, batez ere jabetza intelektualari eta merkataritza digitalari dagokienez, eta Elkarte Transpazifikoaren Akordio Integral eta Aurrerakoiaren hizkuntza erabiltzen du; Kanada eta Mexiko dira hitzarmen horren sinatzaileak. Aurrekoarekiko aldaketa nagusien artean, hauek daude: ingurumen- eta lan-erregulazio handiagoa; automobilak ekoizteko pizgarri handiagoak AEBn (Kanadako eta Mexikoko auto-ekoizpenerako kuotekin); Kanadako esne-merkatuan sartzeko aukera gehiago; eta Internet bidez produktu estatubatuarrak erosten dituzten kanadarrek zergarik gabeko muga handiagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neville Gadsden

**Neville Gadsden** atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Garner

**Mark Garner** (1969ko ekainaren 30a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sleeping Dogs (2024ko filma)

***Sleeping Dogs*** (euskaraz *Txakur Lokartuak*), 2024ko Adam Cooper estatubatuarrak zuzendutako krimen thriller film bat da. Eugen Chirovici errumaniar idazlearen *The Book of Mirrors* ("Ispiluen Liburua") eleberrian oinarritua dago. Russell Crowe, Karen Gillan, Marton Csokas, Thomas M. Wright, Harry Greenwood eta Tommy Flanagan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Australia, memoria galera duen Roy Freeman (Russell Crowe) poliziaren hilketa saileko detektibe ohiak iraganeko Joseph Wieder (Marton Csokas) unibertsitate irakaslearen hilketa kasua berraztertuko du. Jasaten duen Alzheimer gaixotasunaren aurkako tratamendu berritzaile bat jasotzen duen bitartean bere ikerketak pista berriak eta iraganeko sekretu izugarriak azaleratuko ditu.

## Aktoreak 
* Russell Crowe: Roy Freeman
* Karen Gillan: Laura Baines
* Marton Csokas: Joseph Wieder doktorea
* Tommy Flanagan: Jimmy Remis 
* Harry Greenwood: Richard Finn 
* Thomas M. Wright: Wayne Devereaux
* Elizabeth Blackmore: Dana Finn 
* Lynn Gilmartin: Diane Lynch 
* Pacharo Mzembe: Isaac Samuel
* Paula Arundell: Susan Avery
* Jane Harber: Catherine Finn

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tommy Flannagan (aktorea)

**Thomas Flanagan** (1965eko uztailaren 3a, Glasgow, Eskozia), eskoziar zinema eta telebistako aktore bat da.

Antzeztutako film nabarmenen artean *Braveheart* (1995), *Face/Off* (1997), *The Game* (1997), *Sunset Strip* (2000), *Gladiator* (2000), *All About the Benjamins* (2002), ''Charlie's Angels: Full Throttle* (2003), *Alien vs. Predator* (2004), *Sin City* (2005), *Smokin' Aces* (2006), *When a Stranger Calls* (2006), *The Last Drop* (2006), *Smokin' Aces 2: Assassins' Ball* (2010) eta *Guardians of the Galaxy Vol. 2'' (2017) daude.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ostrogeko monasterioa

**Ostrogeko monasterioa**, serbieraz Манастир Острог, Montenegron dagoen Serbiako Eliza Ortodoxoaren monasterio bat da, Ostrog mendiaren harkaitzezko horma bertikal batean eraikia. Bjelopavlići lautadan dago.

XVII. mendean eraikia eta 1923-1926 artean zaharberritua izan zen. Basilio Ostrogekoari sagaratua dago.
Peter Gardner

**Peter Gardner** (Glen Huntly, 1925eko urtarrilaren 5a - 1996ko otsailaren 15a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuscoporia ferruginosa

***Fuscoporia ferruginosa*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Patogeno begetala da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Polyporus ferruginosus*, *Polyporus umbrinus*, *Physisporus umbrinus*, *Physisporus ferruginosus*, *Acia ferruginosa*, *Poria ferruginosa*, *Poria umbrina*, *Ochroporus ferruginosus*, *Mucronoporus ferruginosus*, *Fomes ferruginosus*, *Phellinus ferruginosus*, *Poria macounii*, *Poria ferruginosa subsp. umbrina*, *Phellinus ferruginosus subsp. umbrinus*, *Ochroporus confusus*.

## Deskribapena 
**Basidioma:** Fruitu guztiz erresupinatua, iraunkorra, substratuari oso atxikia eta nahiko luzapen handietara iritsi daiteke, 1 cm arteko lodiera duena, marroi-horixka edo marroi-gorrixka kolorekoa. Ertza argi eta garbi mugatua.

**Himenoforoa:** 1 eta 8 mm bitarteko luzera duten tutuez osatua, poro txiki, biribil eta irregularretan amaitzen direnak, 5 eta 8 bitartean milimetroko, marroi kolorekoak.

**Haragia:** Gogorra eta larrukara, marroi-horixka kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Ferruginosa* epitetoa, burdina,  kolore burdintsua, arre gorrixka, herdoil, esan nahi duen “ferreum” hitzetik dator.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Beste espezie batzuek “erresupinatuak” (poroak gorantz dituztela, kapelarik osatu gabe) edo garapen-fasean daudenek antzeko morfologia izan dezakete, eta mikroskopioa behar da identifikatzeko. *Ph. ferreus*, *Ph. conchatus* eta P*h punctatus* eta *Ph. laevigatus* oso antzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan zehar nahiko ohikoa. Hostozabal zuhaitzen egur hiletan, batez ere *Alnus*, *Corylus*, *Fagus*, *Salix* eta *Cretaegus*-etan. Salbuespenez ager daiteke koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak