Arnold Palmer

**Arnold Daniel Palmer** (1929ko irailaren 10 – 2016ko irailaren 25) Estatu Batuetako golf jokalari profesionala izan zen, kirol horren historian jokalaririk handienetako eta karismatikoenetakotzat maiz hartua. 1955ean hasi zuen ibilbide profesionala, eta harez geroztik garaipen ugari lortu zituen bai PGA Tourrean bai gaur egun PGA Tour Champions izenez ezagutzen den zirkuituan.

**«The King»** ezizenaz ezaguna, Palmer XX. mendearen bigarren erdian golf izar nagusietako bat izan zen, eta kirolaren historian aitzindaria. Izan ere, 1950eko hamarkadan hasi zen telebistaren aroan, golfak izan zuen lehen superizarretako bat izan zen.

Palmerrek eragin soziala nabarmena izan zuen golfaren munduan bere garaian. Bere jatorri xumea eta hitz egiteko modu zuzena lagungarria izan ziren golfaren irudi publikoa aldatzeko: luzaroan klub pribatuetako goi-mailako aisialditzat hartua zen kirola, pixkanaka ikastaro publikoen bidez, klase ertain eta langileetara iritsi zen.

1960ko hamarkadan Jack Nicklaus eta Gary Player jokalariekin batera **«The Big Three»** izeneko taldea osatu zuen. Kirolaren historiagile askoren arabera, hirukoteak funtsezko eginkizuna izan zuen golf profesionala mundu osoan ezagutarazteko eta merkaturatzeko prozesuan.

Sei hamarkada baino gehiagoko ibilbidean, Palmerrek 62 garaipen lortu zituen PGA Tourrean 1955 eta 1973 artean, horrela zirkuituaren historian garaipen gehien lortu dituzten jokalarien artean kokatuta. Gainera, zazpi **major** tituluren irabazle izan zen, 1958ko Masters Tournamentetik 1964ko Masterseraino.

Bere ibilbidearen aitortza gisa, 1998an **PGA Tour Lifetime Achievement Award** saria jaso zuen, eta 1974an World Golf Hall of Fame-eko lehen hamahiru kideen artean sartu zuten.

## Lehen urteak
Arnold Daniel Palmer 1929ko irailaren 10ean jaio zen Latroben, Pennsylvanian, Doris (jaiotzez Morrison) eta Milfred Jerome “Deacon” Palmer gurasoen semea izan zen. Latrobe altzairu-industriarekin lotutako langile-hiria zen.

Golfaren oinarrizko teknikak bere aitarengandik ikasi zituen. Deacon Palmerrek gaztetan polioa izan zuen arren, Latrobe Country Clubeko golf profesional nagusia eta zelaiaren arduraduna izan zen. Horri esker, Palmer gazteak sarritan laguntzen zion zelaia mantentzeko lanetan, eta aldi berean kirol honetan trebatzeko aukera izan zuen.

Palmerrek Wake Forest Collegen ikasi zuen golf beka bati esker. Hala ere, bere lagun hurbil Bud Worsham hil ondoren, ikasketak utzi eta AEBetako Kostazaingoan sartu zen. 1951 eta 1954 artean zerbitzatu zuen, eta Cape Mayko entrenamendu-zentroan (Cape May, New Jersey) bederatzi zuloko golf zelaia eraiki zuen; horri esker, zerbitzu militarrean zegoela ere bere jokoa lantzen jarraitu ahal izan zuen.

Zerbitzu militarra amaitu ondoren, unibertsitatera eta golf lehiaketetara itzuli zen. 1954an U.S. Amateur txapelketa irabazi zuen Detroiten, eta garaipen hori bere ibilbideko inflexio-puntutzat hartu izan da. Palmerrek berak geroago adierazi zuen garaipen hark konfiantza eman ziola kirolaren maila gorenean lehiatzeko.

Txapelketa horren ondoren, margolanen salmentan zuen lana utzi eta Shawnee-on-Delaware, Pennsylvanian jokatu zen Waite Memorial txapelketan parte hartu zuen. Han ezagutu zuen bere etorkizuneko emaztea, Winifred Walzer; 45 urtez ezkonduta egon ziren, 1999an Walzer hil zen arte.

1954ko azaroaren 17an, Palmerrek profesional bihurtzeko erabakia hartu zuela jakinarazi zuen. Garai hartan esaldi ezagun hau ere adierazi zuen: «Beste batzuek poesian aurkitzen dutena, nik kolpe on baten hegaldian aurkitzen dut».

## Ibilbide profesionala 
Palmerren lehen garaipena PGA Tour zirkuituan 1955eko bere lehen denboraldian iritsi zen, Canadian Open (golf)|Canadian Open txapelketa irabazi zuenean; garaipen horrengatik 2.400 dolar jaso zituen. Ondorengo urteetan bere errendimendua etengabe hobetu zen: 1956an bi garaipen lortu zituen eta 1957an lau. 1958an bere lehen txapelketa nagusia irabazi zuen, 1958 Masters Tournamenta, eta garaipen horrek golfaren izar nagusietako bat bihurtu zuen.

Palmerren karisma eta joko-estiloa funtsezkoak izan ziren 1950eko eta 1960ko hamarkadetan golfak telebistan ikusgarritasun handia lortzeko, eta horrek gaur egun duen ospearen oinarriak ezarri zituen.

1960rako, Palmerrek Mark McCormack kirol-agente aitzindariaren lehen bezeroa izatea onartu zuen. McCormacken arabera, hainbat faktorek egin zuten Palmer bereziki erakargarri merkatuarentzat: bere itxura, jatorri xumea (aita zelaiaren zaindaria izan baitzen klubeko profesional bihurtu aurretik), jokatzeko modu ausarta eta emozioak agerian uzten zituena, telebistan emandako lehen txapelketetan izan zituen amaiera zirraragarriak, eta bere izaera atsegina.

Historialari askoren arabera, Palmerrek paper garrantzitsua izan zuen The Open Championship (British Open) txapelketaren prestigioa handitzen AEBetako jokalarien artean. Ben Hoganek 1953an irabazi aurretik, estatubatuar profesional gutxik parte hartzen zuten txapelketa horretan, bidaiaren kostua, sari txikiagoak eta links motako zelai bereziengatik. Palmerrek Bobby Jones (golfer)|Bobby Jones, Sam Snead eta Hoganen lorpenak imitatu nahi izan zituen golf estatubatuarreko figura nagusietako bat bihurtzeko bidean.

1960an Eskoziara bidaiatu zuen lehen aldiz British Open jokatzeko. Urte berean Masters Tournament eta U.S. Open (golf)|U.S. Open irabazi zituen, eta Hoganek 1953an lortutako balentria errepikatu nahi zuen: hiru txapelketa nagusiak urte berean irabaztea. Azkenean, bigarren geratu zen, Kel Nagle jokalari australiarraren atzetik kolpe bakarrera. Hala ere, 1961 eta 1962ko garaipenek British Open txapelketaren prestigioa handitu zuten AEBetako jokalarien artean, eta Palmer oso ezagun bihurtu zen Europako zaleen artean ere.

Palmerren ibilbidean zazpi txapelketa nagusi irabazi zituen:

* Masters Tournament: 1958, 1960, 1962, 1964
* U.S. Open: 1960
* The Open Championship: 1961, 1962

Palmerren urterik emankorrenak 1960 eta 1963 artean izan ziren: lau denboralditan 29 garaipen lortu zituen PGA Tourrean, horien artean bost txapelketa nagusi. 1960an Hickok Belt saria jaso zuen urteko kirolari profesional onenari ematen zitzaiona, eta *Sports Illustrated* aldizkariak urteko kirolari izendatu zuen.

Garai hartan zale-talde handi bat sortu zen bere inguruan, '''«Arnie's Army»** izenez ezaguna. 1967an, Palmer izan zen PGA Tourean 1 milioi dolarreko irabaziak gainditu zituen lehen jokalaria.

Palmerren Masters Tournamenteko lau garaipenetan bere caddiea Nathaniel "Iron Man" Avery izan zen; garai hartan Augusta National Golf Clubek jokalari guztiei klubeko caddieak erabiltzea eskatzen zien.

Palmerrek lau aldiz irabazi zuen Vardon Trophy saria (1961, 1962, 1964 eta 1967), denboraldi bateko batez besteko puntuaziorik onena saritzen duena. Sei aldiz parte hartu zuen Ryder Cupean (1961, 1963, 1965, 1967, 1971 eta 1973), eta 1963an jokalari-kapitain izan zen.

1980an Senior PGA Tourean (gaur egungo PGA Tour Champions) jokatzeko eskubidea lortu zuen, eta zirkuitu horren hasierako arrakastan figura nagusietako bat izan zen; guztira hamar txapelketa irabazi zituen, horien artean bost senior major.

Palmerren ibilbideak arrakasta ekonomiko handia izan zuen txapelketak irabazteaz gain: babesleen eta publikoaren artean zuen ospeak golfaren historiako kirol-figuraren marketinaren adibide garrantzitsuenetako bat bihurtu zuen.

 presidenteari golf aholkuak ematen, Presidential Medal of Freedom saria jaso aurretik (2004)]]

2004an azken aldiz parte hartu zuen Masters Tournamentean, txapelketa horretan jarraian egindako 50. agerraldia markatuz. 2007tik hil zen arte, txapelketaren hasieran ohorezko jaurtiketa egiten zuten jokalarietako bat izan zen.

2006ko urriaren 13an erretiratu zen txapelketa ofizialetatik, Administaff Small Business Classic txapelketan jokatzeari utzi ondoren.

### Golf negozioak 
Palmerren jarduera profesionala ez zen lehiaketetara mugatu. Bay Hill Club and Lodge (Orlando, Florida) klubaren jabe izan zen, gaur egun Arnold Palmer Invitational txapelketaren egoitza dena.

Halaber, The Golf Channel sortzen lagundu zuen, eta 1972an golf zelaiak diseinatzeko enpresa sortu zuen, geroago **Arnold Palmer Design Company** izena hartu zuena.

Bere karrera osoan zehar 300 golf zelai baino gehiago diseinatu zituen, AEBetako 37 estatutan eta 25 herrialdetan banatuta, bost kontinenteetan. Horien artean dago Zhongshan Hot Springs Hoteleko zelaia, Txinako Herri Errepublika sortu ondoren herrialdean eraikitako lehen golf zelaietako bat.

1971n Latrobe Country Club erosi zuen, bere aitak lehenago lan egin zuen klub bera.

1997an Palmerrek eta Tiger Woodsek auzi zibila jarri zuten golf oroigarrien merkatuan beren irudia eta sinadurak baimenik gabe erabiltzea saihesteko. Prozesu judizial luze baten ondoren, 2014an Floridako epaimahai batek kontrako epaia eman zuen eta kalte-ordaina ezarri zuen.

Palmerren izenarekin lotutako produktu ezagunenetako bat **Arnold Palmer** izeneko edaria da, limonada eta izotz-te gozoa nahasten dituena.

### Automobilgintzako negozioak 
1970eko hamarkadan Palmer Lincoln-Mercury markaren irudi-ordezkari izan zen. 1974an, Mark McCormack eta Don Massey bazkideekin batera, Cadillac auto-saltoki bat erosi zuen Charlotte, North Carolinan.

Ondoren, beste hainbat saltoki ere eskuratu zituen AEBetako hainbat estatutan, tartean bere jaioterriko Latrobeko Buick-Cadillac saltokia. Saltoki hori, **Arnold Palmer Motors'* izenekoa, 2017an itxi zuten, bere heriotzaren ondoren.

## Ondarea 
Bere ospearen neurgarri gisa, Palmer —Elvis Presleyren kasuan bezala— «The King» izenarekin soilik ezagutzen zen. Arrakastaz beteriko bizitza izan arren, ez zuen inoiz galdu jende arruntarekiko gertutasuna. Pertsona guztiei autografoak emateko prest zegoen, esku guztiak estutzeko, eta bere inguruan zeuden zale guztiei begietara begiratzen saiatzen zen.

Adam Schupak kazetariaren arabera, *Golfweek* aldizkarian idatzita, «inork ez zuen Palmerrek baino gehiago egin golfaren ospea zabaltzeko». Bere presentzia karismatikoak golfaren irudia aldatu zuen, klub pribatuetako aisialditik kirol nagusietako bat izatera igaroz.

Jack Nicklausek honela deskribatu zuen Palmer:

Arnoldek golfaren mugak gainditu zituen. Golfaria baino gehiago izan zen, baita golfari handia baino gehiago ere. Ikono bat izan zen. Kondaira bat izan zen. Bere kirolean aitzindari izan zen, eta ia bakarrik eraman zuen jokoa maila batetik goragoko batera.

Palmer kultur erreferentzia bihurtu zen, eta haren izena aipatzen da *Goldfinger* filmeko eszena batean: James Bonden caddieak honela dio: «Hori benetako pilota bada, ni Arnold Palmer naiz».

2000. urtean *Golf Digest'' aldizkariak historiako seigarren golfari onena bezala sailkatu zuen. 2008rako, bere irabazi ekonomikoak 30 milioi dolarrekoak zirela kalkulatu zen.

1964an Wake Forest Universityn Omicron Delta Kappa lidergo elkarte nazionalean sartu zuten. 2003an Scripps Howard Super Sage Award saria jaso zuen. 2004an Presidential Medal of Freedom domina eman zioten, eta 2009an Congressional Gold Medal. Palmer izan zen Presidential Medal of Freedom jaso zuen lehen golfaria, eta Byron Nelsonen ondoren Congressional Gold Medal jaso zuen bigarrena.

2007tik aurrera, Palmerrek Masters Tournament txapelketaren hasierako ohorezko jaurtiketa egiten zuen jokalarietako bat izan zen. 2007 eta 2009 artean ohorezko hasierako jokalari bakarra izan zen. 2010ean Jack Nicklaus gehitu zitzaion, eta 2012an Gary Player ere bai; horrela, golfaren **The Big Three** izenez ezagutzen den hirukotea berriro elkartu zen Masters txapelketaren hasieran.

Palmerren eraginari buruz, bere biografoetako batek, James Dodsonek, honela azaldu zuen:

blockquoteMito baten antzeko poza sentitzen genuen berarekiko. Golfak duen guztia irudikatzen zuen: adiskidetasuna, laguntasuna, barrea, jokoaren zailtasuna eta bat-batean agertzen diren une miragarriak. Une horiek dira berriro itzultzera bultzatzen zaituztenak. Horixe da Arnold Palmer. Golfaren figura definitzailea izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Palmer 45 urtez ezkonduta egon zen Winnie Walzerrekin; bikoteak bi alaba izan zituen, Peggy eta Amy. Walzer 1999ko azaroaren 20an hil zen, 65 urte zituela, obulutegiko minbiziaren ondoriozko konplikazioengatik.

Palmerren biloba Sam Saunders golf jokalari profesionala da. Bay Hill zelaian hazi zen jokatzen, eta 15 urte zituela klubeko txapelketa irabazi zuen. Ondoren Clemson Universityn ikasi zuen golf beka bati esker, eta 2008an profesional bihurtu zen. Familiaren barruan Palmerrek «Dumpy» ezizena zuen.

2005ean Palmerrek berriro ezkondu zen, Kathleen Gawthropekin, Hawaiin egindako ekitaldi batean.

Udaberri eta udako hilabeteetan Latrobe, Pennsylvanian bizi ohi zen; neguak, berriz, Orlando, Floridan eta La Quinta, Californian ematen zituen. 1948an bisitatu zuen lehen aldiz Orlando, unibertsitateko partida batean. Ondoren bertan bizi izan zenean, hiriaren garapen turistiko eta kirolarekin lotutako eragina izan zuen, golfarekin lotutako azpiegiturak eta ekimenak sustatuz.

Bere jarduera filantropikoaren bidez hainbat erakunde sortzen lagundu zuen, besteak beste Arnold Palmer Hospital for Children ospitalea, Winnie Palmer Hospital for Women & Babies zentroa eta bestelako osasun eta gizarte erakundeak. Orlando hirian **Arnold Palmer Boulevard** izena darama kale batek bere omenez.

1958tik aurrera masoi izan zen.

Bere kirol ibilbidean zehar Palmer erretzailea izan zen, eta garaiko golf jokalari askok bezala zigarroak erretzen zituen, baita publizitate-kanpainetan parte hartu ere. Geroago, ordea, erretzeari uztearen aldeko jarrera hartu zuen eta tabakoaren ondorio kaltegarriez ohartarazi zuen publikoari.

Politikan AEBetako Alderdi Errepublikanoarekin lotura izan zuen, eta hainbat hautagairi laguntza ekonomikoa eman zien, besteak beste Pat Toomey, John McCain, Mitt Romney, Rick Santorum eta George W. Bush. Alderdiak hainbat aldiz animatu zuen kargu politikoetarako hautagai aurkeztera, baina Palmerrek ez zuen inoiz onartu.

### Pilotua 
 eskultoreak egina, Laurel Valley Golf Course-n (Pennsylvania)]]

Hegan egiteko beldurra gainditzeko asmoz, Palmerrek pilotu lizentzia eskuratu zuen. Ia 55 urtez pilotu gisa jardun zuen eta 20.000 hegaldi-ordu inguru pilatu zituen hainbat hegazkin motatan.

1999an, bere 70. urtebetetzean, Latrobeko aireportuari Arnold Palmer Regional Airport izena jarri zioten bere omenez. Aireportua bere jaioterritik kilometro batera baino gutxiagora dagoen aire-eremu historiko batean dago, eta Palmer gaztetan bertan hasi zen hegazkinekiko interesa garatzen.

Palmerren omenezko estatua bat dago aireportuaren sarreran, Zenos Frudakis eskultoreak egina eta 2007an inauguratutakoa.

2011ko urtarrilaren 31n egin zuen bere azken hegaldia; Palm Springs, Californiatik Orlando, Floridara hegan egin zuen bere Cessna Citation X hegazkinean.

## Heriotza 
Palmer 2016ko irailaren 25ean hil zen (87 urte bete eta 15 egunera), bihotzeko ebakuntza baten zain zegoela University of Pittsburgh Medical Center (Shadyside) ospitalean, Pittsburghen (Pennsylvania). Hiru egun lehenago ospitaleratu zuten bihotzarekin lotutako probak egiteko.

Hileta egin ondoren, erraustu egin zuten, eta bere errautsak bere jaioterrian, Latrobe Country Cluben, barreiatu zituzten. Bere ondarea 875 milioi dolarrean baloratu zen; ondarea bere bi alaben artean banatu zen nagusiki, bere bigarren emazteak 10 milioi dolar jaso zituen, zortzi langilek 25.000 dolar bakoitzak, eta bere ongintzazko erakundeak, Arnie's Armyk, 10 milioi dolar.

### Omenaldiak 
Latrobe (Pennsylvania) klub lokalean lan egiten hasi zenetik golfaren nazioarteko aurpegi bihurtu arte, Arnold amerikar ametsaren adibide bizia izan zen (...) Gaur Michellek eta biok Arnie's Armyrekin bat egiten dugu «The King» omentzeko.|source=Barack Obama AEBetako presidentea

Palmer hil eta aste bete baino gutxiagora, bere bizitza eta ibilbidea omendu zituzten 2016 Ryder Cup txapelketan, Hazeltine National Golf Cluben (Chaska, Minnesota). Irekiera ekitaldian bideo-omenaldia eta isilune bat egin ziren, eta bi taldeen kapitainen mezuak ere izan ziren: Davis Love III (AEBetako taldea) eta Darren Clarke (Europako taldea).

Txapelketan zehar jokalariek hainbat modutan omendu zuten Palmer: logotipo bereziak, botoiak eta pinak jantziz. Halaber, Palmerrek 1975 Ryder Cupean erabilitako golf-poltsa lehen tee-an jarri zuten omenaldi gisa.

Palmerren ibilbidea Ryder Cupean oso nabarmena izan zen: 22 partida baino gehiago irabazi zituen, eta AEBetako taldea bi aldiz gidatu zuen kapitain gisa. PGA of America erakundeko presidente Derek Spraguek honela adierazi zuen:

Golfak ez du inoiz Arnold Palmer bezain kirolari sutsurik ezagutu. Horregatik da egokia 41. Ryder Cupean omenaldia egitea, kirolaren txapeldun eta enbaxadore apart baten bizitza ospatzeko.

Txapelketaren ondoren, AEBetako taldeko jokalari gehienek Palmeren oroimenezko ekitaldira joan ziren St. Vincent Collegen (Latrobe). Ryder Cup garaikurra ere eraman zuten, Palmerren alaba Amyk hala eskatu ondoren.

2017ko urtarrilaren 1ean Palmerren izena daraman **Golden Palm Star** bat inauguratu zuten Palm Springs Walk of Stars-en.

2020ko martxoaren 4an United States Postal Servicek Palmer omentzeko zigilu oroigarri bat atera zuen.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

*