open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eneko Goia

**Eneko Goia Laso** (Donostia, Gipuzkoa, 1971ko urriaren 30a) politikaria da, jelkidea, Zuzenbidean lizentziaduna. 2015etik 2025era Donostiako alkatea izan zen. Urte horretan bere dimisioa eman zuen eta Jon Insausti alderdikideari alkatetzaren erreleboa eman zion . VIII. legegintzaldian, EAJko eusko legebiltzarkidea izan zen. EAJ alderdiaren baitan, Gipuzkoako burukidea da.

## Bizitza 
Eneko Goia Donostiako Amara auzoan jaio zen 1971ko urriaren 30ean. Ikasketak Ikasbide Ikastolan eta Barandiaran Lizeoan egin zituen. Zuzenbide lizentziatura Euskal Herriko Unibertsitatean burutu zuen eta ondoren Europar Batasuneko Zuzenbidean diplomatu zen Deustuko Unibertsitatean.

## Ibilbide politikoa 
Eneko Goia 1989an hasi zen politikan, hemezortzi urte zituela, EAJren Euzko Gaztedi gazte erakundeko kide egin zenean. 2005eko apirileko hauteskundeetan, Eusko Legebiltzarreko Gipuzkoako parlamentari hautatu zuten. Bitartean, EAJko Gipuzko Buru Batzarrako burukide ere izendatu zuten. 2007-2011 bitartean, Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretako Diputatu eta Donostiako Udaleko zinegotzi 2011tik 2015era. Lau urte horretan, Donostiako orduko alkate Juan Karlos Izagirreren (Bildu) aurka oposizio gogorra egin zuen, PSEren laguntzarekin. 2015eko Hego Euskal Herriko udal eta foru hauteskundeetan, 29.029 boto eta bederatzi zinegotzirekin, berak zuzendutako EAJko zerrendak eskuratu zuen boto gehien Donostian, eta, 2015eko ekainaren 13an, Donostiako alkate aukeratu eta izendatu zuten.

## Idazlanak 
* *Bestelako Donostia: hiri hobetzeko ideiak eta proiektuak*. 2015

## Erreferentziak
Estibaliz Hernaez

**Estibaliz Hernaez Laviña** (Bilbo, 1969) VIII. legegintzaldiko EAJko eusko legebiltzarkidea da. Kimikan doktorea, EHU-an irakaslea da.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ
Juana Iturmendi

**Juana Iturmendi Maguregui** VII. eta VIII. legegintzaldietako PPko eusko legebiltzarkidea da. PPn barnan, Getxoko PPko idazkari nagusi ohia; Bilboko PPko presidentea; Bizkaiko PPko bozeramalea; Bilboko Udalaren zinegotzi ohia; eta Euskadiko Alderdi Popularreko Eskualdeko Batzorde Eragileko kidea da.

Horretaz gain, Deustoko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziaturik dago, "El Sitio" elkarteko kidea da, eta Bilboko Arriaga antzokiaren kontseilaria zen.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* Alderdi Popularra
Antton Karrera

**Antton Karrera Agirrebarrena** (Amezketa, 1943-) politikari gipuzkoarra da.

VII. eta VIII. legegintzaldiko Ezker Batuko eusko legebiltzarkidea izan da. Bi legegintzaldietan alderdiko bozeramailearena eginez, 2002an Javier Madrazo ordezkatu zuenez geroztik.

Ezker Batuaren barnean, Gipuzkoako koordinatzaile eta Euskadiko burukidea da.

## ETAkide izandakoa 
Frankismopean, ETAkidea izan zen, Burgosko prozesuan epaituen artean egonik.
ReiserFS

**ReiserFS** fitxategi sistema bat da, Namesys enpresako talde batek diseinatua eta ondoren Hans Reiserek askatua. Egun Linuxek erabiltzen du eta etorkizunean beste sistema eragile batzuekin ere erabiltzeko asmoak daude.

## Kanpo estekak 
* Namesys, fitxategi sistema honen sortzailea
María José Lafuente

**María José Lafuente Orive** (Espejo, ) arabar politikari ohia da, II., IV., V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldiko PPko eusko legebiltzarkidea izandakoa. Araban Zentro Demokratikoaren Batasunaren sortzaileetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafa Larreina

**Rafael Larreina Valderrama** (Gasteiz, Araba, 1956ko maiatzaren 19a -) euskal herritar politikaria da. Ekonomia Zientziak ikasi zituen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Nafarroako Unibertsitatearen Enpresen Goi-mailako Ikasketen Ikastetxean graduondoa egin zuen. III., IV., V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldiko EAko eusko legebiltzarkidea izan da.

VII. legegintzaldian alderdiko bozeramailea izan zen, eta VIII.ean, Eusko Legebiltzarreko Mahaiako Bigarren mahaiburuorde izan zen. EAko Euskadiko Batzorde Eragilean, antolakuntzako idazkaria da.

Horretaz gain, Hegoalde Kultura Elkarteko, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko, Gasteiz Mendi Elkarteko, Internet-Euskadi Elkarteko eta Greenpeace-ko erakundeetako kidea da. Halaber, Opus Deiko kidea da.

2009ko Euskadiko Hauteskundeetarako zerrendaburua izan ze Arabatik, baina ez zen aukeratua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rafael Larreinaren bloga
Onintza Lasa

**Miren Onintza Lasa Arteaga** (Tolosa, 1972ko urriaren 18a -) politikari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziatua da, eta Administrazio Publiko-ko graduondokoa du.

Eusko Alkartasuneko militantea da, eta alderdi barnean Euskadiko Batzorde Eragileko kidea da.

Eusko legebiltzarreko legebiltzarkide izan zen VII. eta VIII. legegintzaldietan Eusko Alkartasuna alderditik.

2003tik 2011ra Tolosako zinegotzia izan zen, lehengo EA alderditik eta ondoren Bildu koaliziotik.

2011tik 2015era Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen.

## Erreferentziak
Ext2

**ext2** (*second extended filesystem* edo hedatutako bigarren fitxategi sistema) GNU/Linux sistema eragilearentzako fitxategi sistema estandarra izan zen zenbait urtez, eta gaur egun ere askok eta askok erabiltzen jarraitzen dute. Erabiltzaile askok bere ondorengoa den ext3 fitxategi sistemara egin dute migrazioa, *ext2*k ez bezala, eguneroko erregistroa gordetzen baitu. Remy Cardek diseinatu zuen.

## Kanpo estekak
Ricardo Gatzagaetxebarria

**Ricardo Gatzagaetxebarria Bastida** (Ondarroa, 1960ko uztailaren 25a) euskal politikari jeltzalea da. Zuzenbidean lizentziatua. VIII., IX. eta X. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. 1987tik 1991 arte Ondarruko udaleko zinegotzia izan zen; 1991 eta 1992an Eusko Jaurlaritzako Toki Administrazioko zuzendaria; 1992 eta 1996 bitartean Gorte nagusietako diputatua; eta 1996tik 2004 arte Gorte nagusietako senataria. Caritas-eko kidea ere bada.

2012ko abenduaren 17tik 2016ko azaroaren 28ra arte Eusko Jaurlaritzako Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Finantza Sailburua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ

## Kanpo estekak
Mari Carmen López de Okariz

**Maria del Carmen López de Okariz López de Munain** (Gasteiz, 1957ko maiatzaren 12a) VI., VII. eta VIII. legegintzaldiko PPko eusko legebiltzarkidea da. Arabako Alderdi Popularreko idazkari exekutiboko kidea da. Arabako Donemiliagako udaleko zinegotzia ere bada.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* Alderdi Popularra
Jesús Loza

**Jesús Ángel Ignacio Loza Aguirre** (Gasteiz, ) arabar mediku eta politikaria da. VII. eta VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. Arabako PSEko Batzorde Eragileko kidea ere bada. 1987tik 1997 arte Arabako Ongizateko Foru diputatua izan zen, eta 1997tik 1998 arte Eusko Jaurlaritzako Gizarte Gaietarako sailburuordea. Medikuntzan lizentziaturik, sendagilea da ogibidez.

Hainbat urtez Fernando Buesa Fundazioko presidenteorde izan da. Txagorritxuko erietxeko zuzendaritzan aritu zen lanean. Patxi Lopez lehendakaritzara heldu zenean, berriz, Elkarbizitzarako ordezkari izendatu zuen. 2018ko ekainean, Gobernuaren ordezkari Euskal Autonomia Erkidegoan izendatu zuten.

## Erreferentziak
Patxi López

**Francisco Javier López Álvarez** —**Patxi López** deituraz ezaguna— (Portugalete, Bizkaia, 1959ko urriaren 4a) politikaria da. Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakari ohia da (2009-2012), Espainiako Diputatuen Kongresuko lehendakari ohia (2016. urtean, sei hilabetez), eta PSE-EEko idazkari nagusi ohia (2002-2014). IV., V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldietan Eusko Legebiltzarreko kide izan da. Gaur egun, PSOEko zuzendaritza exekutiboko kide da.

## Bizitza 
Bilbon bizi bada ere, portugaletetartzat du bere burua. Gurasoak ezkerraldekoak zituen: ama Portugaletekoa, eta aita, Sestaokoa. Aita Eduardo López Albizu, *Lalo*, Euskal Herriko sozialismoaren agintari historikoa zuen. Horrek Patxi Lópezen ideologia finkatu zuen. Gurasoak erbestean izan zituen frankismoaren garaian: ama, Cáceresen, eta aita, Almerían. Beti politikari lotuta, orain arte ez du politikaz kanpoko enplegurik izan, ez inongo administraziotan, ez sektore pribatuan.

Emaztea Otxarkoaga auzoko Begoña Gil du, 1995. urtetik Bilboko udaleko zinegotzia dena.

## Euskadiko Alderdi Sozialista 
Euskadiko Gazteri Sozialistako kidea da 1975etik eta, 1985tik 1988ra bertako idazkari nagusia izan zen. Epaiketa 2009ko urtarrilaren 11n artxibatu zen.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetan lehendakarigai izan zen. Sozialistak Barack Obamak AEBetako azken kanpainan erabilitako ideia askoz baliatu ziren beren hautagaiak bultzatzeko (mitinetan, esloganetan...).

Patxi López kritikatua izan zen, kanpainan PPrekin itunik ez zuela egingo esan ostean, legegintzaldi osorako itun estrategikoa sinatu zuelako.

2009ko maiatzaren 5ean izendatu zuten Eusko Legebiltzarrean Eusko Jaurlaritzako lehendakari, 39 bozekin. Ibarretxeren 35 botoak ez ziren nahikoak izan lehendakaritza berriz lortzeko.

Eusko Jaurlaritzako lehendakarien artean, Patxi López izan zen PSOEko lehena (1978 arte Eusko Kontseilu Nagusiko lehendakari izan zen Ramón Rubial kontuan hartu gabe). Horrez gain, Gernikako arbolaren aurrean egindako ekitaldian, lehen aldiz demokrazia ezarri zenetik, guardia zibilak gonbidatu zituen. Herritar askok irain gisa hartu zuten hori eta handik denbora gutxira, Bizkaiko aldundiak Guardia Zibilei sarrera legez debekatu zien Gernikako Arbolaren eremura.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoña Gil

## Kanpo estekak 
*  Patxi Lopezen bloga
Joana Madrigal

**Joana Madrigal Jiménez** VII. eta VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. PSE-EEn barnan, Euskadiko batzorde Eragileko kidea eta Arabako Batzorde Exekutiboko Etxebizitza eta Hirigintzako idazkaria da. Zientzia Politikoetan lizentziaturik, Herri Administrazioan espezialdua, Eusko Jaurlaritzako Merkataritza Saileko zerbitzu-zuzendaria da.
María San Gil

**María San Gil Noain** (Donostia, Gipuzkoa, 1965eko urtarrilaren 15a -) euskal herritar politikari ohia da.

## Biografia 
Filologia Bibliko Hirueledunean lizentziaduna da. Gregorio Ordóñez Partido Popularreko Donostiako zinegotziaren laguntzaile gisa hasi zen politikan, Donostiako Udalean. ETAk 1995ean Gregorio Ordoñez hil zuenean, Alderdi Popularreko kide egin zen, eta urte horretan bertan zinegotzi hautatu zuten Donostiako Udalean. Euskadiko Alderdi Popularraren buruzagia izan zen 2008 arte. 2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, lehendakari-hautagai aurkeztu zen eta hirugarren postuan geratu. Eusko legebiltzarkide ere izan zen.

1999an, Alderdi Popularreko Zuzendaritza Batzorde Nazionalean sartu zen, eta hilabete geroago bere burua aurkeztu zuen alkategai Donostiako udal hauteskundeetan. 2000. urtean, Gipuzkoako Alderdi Popularraren X. Kongresuan, lehendakari hautatu zuten, Ricardo Huesoren ordez. 2003ko udal hauteskundeetan, alderdiaren zerrendaburua izan zen Donostiako alkatetzerako hauteskundeetan. 2004ko uztailean, hurrengo urteko lehendakaritzarako hauteskundeetarako hautagai izendatu zutelarik, uko egin zion zinegotzi karguari. Lau hilabete geroago, Euskadiko Alderdi Popularreko lehendakari hautatu zuten.

2007ko apirilean, bular-minbizia zela-eta, politikan behin-behineko geldiunea ekin zuen. 2008ko maiatzean, alderdiaren barruan egiten ari zen kongresuko ponentzian parte ez-hartzea erabaki zuen *desadostasunak* zirela eta. 2008ko maiatzaren 21ean, Mariano Rajoyrekin bildu ondoren, Euskadiko Alderdi Popularraren buruzagitza eta Eusko Legebiltzarra utziko zituela iragarri zuen. Azken hori 2008ko irailaren 22an egin zuen. Haren ordez, Manuel Mitxelena sartu zen.

## Erreferentziak
Esther Martínez Fernández

**Esther Martínez Fernández** (Barakaldo, 1971 edo 1972) VIII. legegintzaldiko PPko eusko legebiltzarkidea da. PPn barnan, Bizkaiko antolaketako idazkariorde nagusia eta Hauteskunde Idazkaritza Exekutiboko kidea da. Zuzenbidean lizentziaturik, Barakaldoko udaleko zinegotzia eta Bizkaiko Batzar Nagusietako ahalduna da.

## Kanpo estekak
Julian Martinez Ona

**Julian Martínez Ona** VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan zen. Filologia erromanikoan eta psikologian lizentziaturik, irakaslea da ogibidez.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista
Oskar Matute

**Oskar Matute García de Jalón** (Barakaldo, 1972ko urriaren 5a) Euskal Herriko politikaria da, egun Alternatiba alderdiaren bozeramailea, Espainiako Barne Ministerioan Alternatiba Eraikitzen (ALER) izenaz 2009ko otsailaren 2an erregistratutakoa. Aurretik, Ezker Batua (EB) utzi zuen 2009 hasieran, alderdi horretako talde kritiko nagusiko beste kide batzuekin batera.

Euskal Herriko Unibertsitatean Enpresa Zientzietan diplomaduna, EBko presidentziako eta Ezker Batuko Federazio presidentziako koordinatzaile lanetan aritu zen. Horrez gain, Eusko Legebiltzarreko kide izan zen VII. eta VIII. Legegintzaldietan. Bietan Lurralde Plangintza eta Garraio eta Ingurumen batzordeetako lehendakariorde kargua izan zuen. VIII.ean, gainera, EITBko Kontrolerako Batzordeko lehendakaria izan zen.

2008an Ezker Batuaren VII. Asanbladarako hautagaitza alternatibo bakarraren buru izan zen, sektore kritiko gehienak biltzen zituena (Batzen eta EPA); baina Euskadiko Partidu Komunistak, ordu arte zuzendaritzaren aurkakoa zena, hautagaitza nagusiaren alde egin zuen. Hala, Javier Madrazo koordinatzaile nagusi karguan berretsi zuten, harik eta 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan izandako emaitza txarren ostean dimisioa eman zuen arte.

Bitartean, Matutek Alternatiba Eraikitzen taldea sortzeko lanetan parte hartu zuen, hasiera batean erakunde soziopolitikoa zena eta, gerora, alderdi gisa Alternatiba izenarekin aurrera egin zuena, 2009ko apiriletik Ezker Batuatik kanpo. Alternatibak alderdi ezkertiar eta subiranistatzat aurkeztu zuen bere burua.

2016ko uztailetik EH Bilduren diputatua da Bizkaitik Espainiako Kongresuan.

Matute, bestalde, Lokarri, Viento Sur Fundazioa, Gogoa Fundazioa eta CCOO sindikatuko kidea ere bada. Iritzi artikuluak bere blogean eta Astekari Digitala agerkarian argitaratzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alternatiba (alderdia)

## Kanpo estekak 
*  Oskar Matuteren bloga
* Elkarrizketa *Argia*n
* Elkarrizketa *Berria*n
Independentzia

**Independentzia** herrialde bat beste baten menpean ez egoteari deritzo. Herrialde batek, independentzia osoa ez duenean, neokolonialismo deritzo; egoera hau Afrikako herrialde batzuetan ematen da bereziki. Bi herrialdeen artean harremanak daudenean, autonomia egoera hartzen du.

## Mugimendu independentistak dituzten lurraldeak 
### Belgika 
* 25px|border Flandria

### Bosnia 
* 25px|border Herzeg-Bosnia

### Danimarka 
* 25px|border Faroe Uharteak

* 25px|border Groenlandia

### Erresuma Batua 
* 25px|border Bermuda

* 25px|border Eskozia

* 25px|border Gales

* 25px|border Ipar Irlanda (Irlandako Errepublikarekin bat egitearren)

* 25px|border Montserrat

### Errusia 
* 25px|border Txetxenia

### Espainia 
* 25px|border Euskal Herria

* 25px|border Katalan Herriak

* 25px|border Galizia

### Finlandia 
* 25px|border Aland

### Frantzia 
* 25px|border Euskal Herria

* 25px|border Bretainia

* 25px|border Katalan Herriak

* 25px|border Korsika

* 25px|border Guadalupe

* 25px|border Kaledonia Berria

* 30px Okzitania

### Georgia 
* 25px|border Abkhazia: *De facto* independentea.

* 25px|border Hego Osetia: *De facto* independentea.

### Herbehereak 
* 25px|border Aruba

### Kanada 
* 23px Quebec

### Moldavia 
* 25px|border Transnistria: *De facto* independentea.

### Turkia 
* 25px|border Kurdistan

## Ikus, gainera 
* Estaturik gabeko nazioak
* Burujabetasun
* Autonomia

## Kanpo estekak
Esozi Leturiondo

**Esozi Leturiondo Aranzamendi** (Soraluze, 1951) VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da.

## Biografia 
Soraluzen jaioa, Gipuzkoan, 1951ko uztailean. Filologia Hispanikoan lizentziatua, irakasle aritu zen hainbat ikastolatan eta gaztelania Mendebaldeko Institutuan eman zuen. Erregimen frankistaren azken garaian sortu zitzaion Espainiako eta Euskal Herriko politikarekiko interesa. Euskadiko Ezkerra alderdiko militantea 2005eko ekainean aurkeztu zen, independente gisa, PSE-EEren (PSOE) hauteskunde-zerrendetan, Eusko Legebiltzarrerako. Kargu publiko hori zortzigarren legealdian bete zuen.

Mario Onaindiarekin ezkonduta, gaur egun bere izena daraman fundazioa zuzentzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* Mario Onaindia

## Kanpo estekak 
* Mario Onaindia Fundazioa
Cai Lun

thumb|300px|Cai Lunen hilobia.
thumb|275px|Cai Lunek asmatutako papera egiteko prozesuaren irudiak.

**Cai Lun** () Hai (Hedi) enperadorearen eunuko eta kontseilari inperial txinatarra. Han dinastiaren korteetan bizi izan zen (77-110 *eta beste batzuen arabera* 50-121). 

Txinan, paperaren asmatzailetzat hartu ohi da, bere administraziopean dokumentuak idazteko erabilitako materialaren fabrikazio-teknika hobetu baitzen (izan ere, landaregaiez osoturiko orea kimikoki tratatuz, papera ekoiztu zuen), eta gaur egungo paperaren antzeko propietateak izatera pasa zen, garai zaharragoetan erabilitako papiroaren eta pergaminoaren oso bestelakoa. Txinan K.a. II. mendetik paper forma goiztiarrak bazeuden ere, bera izan zen paperaren fabrikazioaren lehen hobekuntza esanguratsuaren eta normalizazioaren arduraduna, paperaren konposaketarako funtsezko material berriak gehituz. Txinako kronika historikoen arabera, paperaren asmakuntza K.o. 105. urtean gertatu zen.

## Biografia 
Cai Lun gaur egungo Guiyang probintzian (Guizhou, Txinako Herri Errepublika) jaio zen Ekialdeko Han dinastian (K.o. 48. urtean). C.), familia pobre bate altzoan. Gorte inperialaren zerbitzura sartu zen eunuko gisa 77an, eta He enperadorearen agindupean joan zen igotzen bere lanean. 89. urtean, instrumentuak eta armak fabrikatzeaz arduratzen zen Shang Fang Si izeneko tailer inperialera sustatu zuten, eta, gainera, idazkari egin zuten (中常侍).

105ean, papera egiteko prozedura bat aurkeztu zion enperadoreari. Enperadorea oso pozik agertu zen bere asmakizunaren aurrean. "Cai papera", hasiera batean bere asmakizuna ezagutu zen bezala, arina, malgua, erresistentea eta ekonomikoa zen, eta kantitate handitan ekoiztu zitekeen. Enperadoreak K.o. 114. urtean, errekonozimendu gisa, markes titulu aristokratikoa eta aberastasun handia eman zion. 
Hala ere, parte hartu zuen gorteko azpijokoak bere kontra bihurtu ziren. Deng Sui enperatriza hil zenean, enperadorearen emazte berriak (Song enperatriza) Cai Lun kartzelara joan zedin agindu zuen. 
Bere patua saihesteko, Cai Lunek, pozoia hartuz, bere buruaz beste egin zuen Luoyang hirian, 121. urtean.

## Oroigarriak 
* 1962. urtean, Cai Lun hil zeneko 1.850. urteurrenean, Txinako Gobernuak bere memoriari omenaldia egin zion, Cai Lunek Hezkuntza, Zientzia eta Komunikazioak betiko eraldatu zituen asmakizuna eskertzeko, jakintzak transmititzeko, Historia erregistratzeko eta Asiako ekonomia aberastu eta mundu modernoa aldatu zuen industria bat sortzeko aukera emanez: papera.

* Ilargian, bestetik, bere oroimenez krater bati Cai Lun izena eman zitzaion 2010 abuztutik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Papera

## Kanpo estekak 
* :Cai Lun ChinaKnowledge.de webgunean.
* :Cai Luni buruzko bideoa.
Hanyu pinyin

'''*Hanyu* *pinyin*'*a (txinera sinplifikatuaz, 汉语拼音; txinera tradizionalaz, 漢語拼音, h*anyu pinyin,* *hànyǔ pīnyīn*, berez "Han hizkuntzaren notazio fonetikoa", askotan **pinyin** soilik) erromatartze sistema bat da, mandarin txinera latin letretara (erromatar alfabetora) aldatzeko modu bat.

Sistema 1958an baietsi zen eta 1979an ofizialtzat hartu Txinako Herri Errepublikan. Aurreko erromatartze sistemak ordeztu zituen, hala nola, Wade-Giles (1859) eta Posta Sistemako pinyina. Harrezkeroztik, Singapurreko gobernuak eta nazioarteko erakundeek mandarin txineraren transkripzio sistematzat hartu dute.

Adibidez, beste barne aldaketa batzuez gain, sistema berriak Txinako Herri Errepublikako hiriburuaren izena idazteko modu ofiziala aldatu du: Pekin (*Peking*) > *Beijing* nahiz *Běijīng* (北京). Sistemaren aldaketak hasierako terminoa bakarrik aldatu du: *pe* > *běi* (北 = iparraldea); bigarren zatiaren aldaketa bilakaera fonetikoa da soilik, antzinako mandarinetik gaurkora (京, *king* ala *jīng*, "hiriburua").

Doinuak bokalen gainean jarritako zeinu batzuen bidez irudikatzen dira:
* lehena (laua), makroiaren bidez: *mā*
* bigarrena (goranzkoa), tilde zorrotzaren bidez: *má*
* hirugarrena (hasieran, pixka bat beheranzkoa eta segidan, goranzkoa), *háček* baten bidez: *mǎ*
* laugarrena (beheranzkoa eta laburra), tilde kamutsaren bidez: *mà*, eta
* bosgarrena (neutroa), tilderik gabe: *ma.''

## Ikus, gainera 
* Latinxua Sin Wenz

## Kanpo estekak
Germaine Greer

**Germaine Greer** (Melbourne, 1939ko urtarrilaren 29) idazle australiarra, akademiakide, kazetari eta idazlea. XX. mendeko ordezkari feminista garrantzitsuenetakoa izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
Filosofia eta letretako ikasketak egin zituen. Gaztetandik kezkatu du emakumeak gizartean betetzen duen paperak. Doktoregoa lortu ondoren (1967), Warwickeko Unibertsitatean eskolak ematen hasi zen. Garai hartan, Ingalaterrako kontrakulturak eta rock musikak erakarri zuen. 1970ean *Emakume eunukoa* argitaratu zuenean emakumearen askapenari buruzko eztabaidetako abangoardian jarri zen. Liburuan familia tradizionalaren mekanismoak kritikatzen ditu, eta boterea emakumeen eskuetan uztea proposatzen du; izugarrizko arrakasta izan zuen, eta hizkuntza askotara itzuli zen. 1970eko hamarraldian, liburuaren irabaziekin, Asian eta Afrikan zehar bidaiatu zuen. Bidaian bildutako materiala baliatuz, emakume margolariei buruzko liburu bat idatzi zuen: *Arrazazko eragozpena: emakume pintoreen fortuna eta haien obra *(1979). 1979an, Tulsako Unibertsitatean (Oklahoma), poesia-irakasle gisa hasi zen lanean. Emakumeek idatzitako literatura aztertzeko zentro bateko zuzendari ere izan zen, baina iritzi-gorabeherak zirela-eta, lan hura utzi eta idazteari ekin zion berriro. *Sexua eta patua: emankortasunari buruzko politika* liburuan, mendebaldeak erosotasunaren eta indibidualismoaren ikuspegitik begiratuta eta mundua jendez gainez dagoela aitzakiatzat hartuta, garatze bidean diren herrialdeetako jaiotzak kontrolatzeko ezarritako metodoak kritikatu zituen. Feminista asko sutan jarri zituen liburuak, feminismoaren aurkako mezua zabaltzen ari zelakoan, baina idazleak gaizki ulertu zutela adierazi zuen. Beste lan batzuk: *Aita, ia ezagutu ere ez zaitugu egiten *(1989), *Aldaketa garaia: emakumeak, zahartzaroa eta menopausia *(1992).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandarinera

**Mandarinera** edo **mandarin txinera** (, eusk: "iparraldeko hizkera") Txina ipar, erdi eta hego-mendebaldean hitz egiten diren txineraren dialekto (hizkuntza) taldea da. Orokorrean, txinera erabiltzean mandarin txinerari buruz ari gara. 836 milioi hiztun baino gehiago ditu.

**Mandarin estandarra**, Txinako Herri Errepublika, Taiwan, Singapur eta Nazio Batuetan ofiziala dena, Pekingo dialektoan oinarritzen da: hiri hartan hitz egiten den mandarineraren aldaera da. Txinerazko aldaera guztien hiztunek komunikaziorako mintzaira komun gisan erabil dezaten ari da saiatzen gobernua; beraz, herri erakundeetan, hedabideetan eta eskoletan erabiltzen da.

## Mandarinera estandarraren izenak 
Hizkuntza estandarrak hiru izen ofizial ditu:
* Txinako Herri Errepublikan, **Pǔtōnghuà** (tradizionala 普通話, sinplifikatua 普通话, "*ohiko hizkuntza*", hitzez hitz)
* Txinako Errepublikan (Taiwan), **Guóyǔ** (tradizionala 國語, sinplifikatua 国语, "*nazio hizkuntza*", hitzez hitz)
* Malaysia eta Singapurren, **Huáyǔ** (tradizionala 華語, sinplifikatua 华语, "*Han [etnia edo kulturaren] hizkuntza*", hitzez hitz).

Hiru izenak erabiltzen dituzte mundu osoko txinatar diasporako kideek.

## Diglosia 
Txinan eta Taiwanen, diglosia ezaugarri arrunta da: ohikoa da txinatar batentzat bi edo hiru dialektotan hitz egiteko gai izatea, mandarinera estandarrarekin batera. Adibidez, *pǔtonghuà*-z gain, Shanghai hiriko biztanle batek shanghaieraz ere bide daki eta, jaiotzez hangoa ez baldin bada, bere jaioterriko aldaera ere bai. Guangzhou-ko natibo batek kantonera estandarra eta *pǔtonghuà* bide dakizki, eta Taiwango biztanle batek ziur aski taiwanera eta *guóyǔ* mintzaira. Taiwanen bizi denak normalean mandarinera estandarreko eta taiwanerako ahoskera, esaldiak eta hitzak nahasten ditu: askotan, nahasketa hori sozialki zuzena da. Hong Kongen, mandarinera estandarra toki hartzen ari zaie kantonera estandar eta ingeles ofizialei.

## Ikus gainera 
* Mandarin (funtzionarioa)

## Kanpo estekak
Emma Goldman

**Emma Goldman** (Kaunas, Lituania, Errusiar Inperioa, 1869ko ekainaren 27a – Toronto, Kanada, 1940ko maiatzaren 14a) anarkista izan zen, *Emma Gorria* bezala ere ezagutzen zuten. Oso ezagun bihurtu zen hainbat idazki eta manifestu feminista, libertario eta erradikal egin zituelako. Emakumeen emantzipazioaren aldeko borrokan aritu ziren aitzindarietako bat izan zen. 

## Biografia 
Emma Goldman Kaunasen jaio zen, Lituanian, hoteltxo bat zuzentzen zuen judu familia batean. Alexandro II.aren erailketaren ondoren izan zen errepresio politikoaren garaian eta 13 urte besterik ez zituenean, San Petersburgora joan zen bere familiarekin.

### Ameriketan 
16 urte zituela, ahizpaorde batekin Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen aitarekin izan zuen eztabaida baten ondorioz. Izan ere, aitak alabak ezkondu nahi zituen hauek 15 urte besterik ez zituztenean.

Ehun fabrika batean hasi zen lanean. Garai hartan, Haymarketeko erreboltak lau anarkistaren urkatzea ekarri zuen. Bidegabekeria horrek bultzatu zuen Goldman mugimendu libertarioari lotzera, eta 20 urteko gaztea iraultzaile sutsu bihurtu zen.

Errusiar emigrante batekin ezkondu zen, baina bikoteak ez zituen 10 hilabete ere iraun. Emma banandu eta New Yorkera joan zen bizitzera. Ez zuten ezkontza deuseztatu, amerikar hiritartasuna galtzeko zorian izango baitziren.

New Yorken Alexander Berkman ezagutu zuen eta berarekin bizi ere bai. Jada, AEBetako mugimendu anarkistaren lider nagusia zen. Berkmanek Henry Clay Frick hiltzeko egin zuen saiakera sostengatu izanak amerikar autoritateek bereganako sentitzen zuten mespretxua areagotzea baino ez zuen ekarri. Laguna urtetan izan zuten atxilo eta Emma bera ere kartzelan egon zen Blackwell uharteetan 1893an.

## Pentsaera feminista 
Goldmanek, anarkista izanik, jendarte ez autoritario batetan sinesten zuen eta iraultza garaian, aldi berean, emakumeen ahalduntzea defendatzen zuen. Bere ustez emakumeek gizonekin parekidetasunean aritu behar zuten.  Anarkismoa eta feminismoa batera bildu zituen, 1915ean New Yorken 600 lagunen aurrean preserbatiboa nola jartzen zen azaldu zuen. Horren ondorioz atxilotu zuten. Bere ustetan boto-eskubidea bezalako erreformek ez liekete emakumeei erabateko aldaketa suposatuko, aurreiritzi, ohiturak eta tradizioak alde batera uzteak bai, ordea. 
* Anarkismoa eta beste entsegu batzuk (1910).
* *Nire bizitza bizitzen* autobiografia (1931).
* *Nire desilusioa Errusiarekin.* 
* Henrik Ibsenen lanak AEBetan sartuko zituen lehenengoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anarkismoa
* Anarkismoa Euskal Herrian

## Kanpo loturak
Joan Austriakoa

**Joan Austriakoa** (; Ratisbona, Germaniako Erromatar Inperio Santua, gaur egun Alemania, 1545 edo 1547ko otsailaren 24a - Namur, Espainiar Herbehereak, gaur egun Belgika, 1578ko urriaren 1a), Espainiako Karlos I.aren eta Barbara Blombergen ezkontzaz kanpoko semea, Habsburgo etxeko printzea izan zen. Bere anaiorde Espainiako Felipe II.aren agintaldian militar eta diplomatiko jardun zuen eta 1576-1578 bitartean Espainiar Herbehereetako gobernadorea izan zen. Lepantoko guduan otomandarrei nagusitu zitzaien itsas armadaren buruzagia izan zen.

## Biografia 
Karlos V.a enperadorearen sasiko semea eta Espainiako Felipe II.aren anaiordea zen. Espainiara eraman zuten haurra zela, eta Karlos enperadorea hil ondoren, Filipe II.ak anaiordetzat hartu eta handiki ohoreak eman zizkion, Don Juan de Austria izenez (1559). 1568an hasi zen borrokan Mediterraneoko kortsario berbereen aurka eta Granadako mairuen aurkako osteen buruzagi nagusi izendatu zuten 1569an.

Mediterraneoko itsas armadako nagusia zen 1571n, eta urte hartan bertan menderatu zuen otomandarren itsas armada Lepantoko guduan. 1573an Tunisia hiria konkistatu zuen, baina turkiarrek hartu zuten berriro ondoko urtean. 1576an Herbehereetara bidali zuen Filipe II.ak, espainiarren okupazioaren aurkako matxinadari eusteko asmotan. Gogoz kontra joan zen Joan Austriakoa eta baldintza bat jarri zion Filipe II.ari: Ingalaterra inbaditu eta Londresen preso zeukaten Maria Estuardo Eskoziako erreginarekin ezkontzeko baimena.

1577ko otsailean, Holandako matxinatuekin akordio batera heltzen saiatu zen, baina holandarrek ez zuten gobernari gisa onartu, ezta erlijio katolikoaren nagusitasunik ere. Gerrari berriro ekin ondoren, Namur hiria hartu zien holandarrei. Joan Austriakoaren azken hilabeteak guztiz hitsak izan ziren: Holandako gerrak nahigabe handiak ekarri zizkion, Juan de Escobedo, haren idazkaria, Filipe II.aren aginduz hil zuten, eta Espainiako erregeak guztiz bakarrik utzia zuelarik hil zen, pozoituta seguruenez.

## Erreferentziak
Debian

**Debian** edo **Debian GNU/Linux**, bere osotasunean software librez osatutako GNU/Linux banaketa bat da. **Debian proiektua**k sortu zuen 1993an. Debian helburu anitzeko sistema eragilea da eta zerbitzarietan edo mahaigainean erabil daiteke.

## Bertsioak 
Debian banaketaren bertsioen izenak Pixar-en Toy Story filmetik hartzen dira. Gaur egun arte, hamabost bertsio egonkor kaleratu dira eta azkena Buster 10.0 da. Debian banaketa ezegonkor bertsioan garatzen da eta bertsio berezi honek beti izen berbera du: Sid, filmaren pertsonaia ankerraren ohorez.

## Debianen oinarritutako Linux banaketa batzuk 
* GnuLinEx
* Knoppix
* Kubuntu
* Xubuntu
* Linspire
* Lliurex
* Ubuntu
* Estrella Roja GNU/Linux
* Luberri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Debianen webgune ofiziala
*  Debianen webgunea gazteleraz
*  Debian neska erabiltzaileen gunea
*  Debian lokalizazio taldea
SMTP

**SMTP** edo **S**imple **M**ail **T**ransfer **P**rotocol (Posta transferentziarako protokolo sinplea) gailu ezberdinen artean posta mezuak elkartrukatzeko protokoloa da. Hasiera batean testu formatugabea baino onartzen ez zuen arren, zenbait aldaketa izan ditu denboran zehar, orain formatudun testua eta erantsitako fitxategiak gehitzea ahalbidetzen duelarik. Bezero-zerbitzari ereduan oinarrituta dago. Normalean 25 portua erabiltzen du konexioa egiteko.

## Komunikazio adibidea 
Lehenik eta behin, bezero eta zerbitzariaren artean konexioa egin beharra dago. Hau posta-bezero batekin edo Telnet bezero baten bidez egin daiteke.

        Zerbitzaria:    220 www.domeinua.com ESMTP
        Bezeroa:        HELO
        Zerbitzaria:    250 Hello, please meet you
        Bezeroa:        MAIL FROM: ni@domeinua.com
        Zerbitzaria:    250 Ok
        Bezeroa:        RCPT TO: hartzailea@domeinua.com
        Zerbitzaria:    250 Ok
        Bezeroa:        DATA
        Zerbitzaria:    354 End data with .
        Bezeroa:        Subject: Mezuaren izenburua
        Bezeroa:        From: ni@domeinua.com
        Bezeroa:        To: hartzailea@domeinua.com
        Bezeroa:        
        Bezeroa:        Kaixo,
        Bezeroa:        Hau proba bat da.
        Bezeroa:        Agur.
        Bezeroa:        .
        Zerbitzaria:    250 Ok: queued as 12345
        Bezeroa:        quit
        Zerbitzaria:    221 Bye

Goiko adibidean oinarrizko aginduak ikus daitezke:

* **HELO**: Zerbitzarian saioa hasteko.
* **MAIL FROM**: igorlea nor den adierazteko.
* **RCPT TO**: jasotzailea nor den adierazteko.
* **DATA**: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
* **QUIT**: Saioa amaitzeko.

Zerbitzariaren erantzunak mota ezberdinetakoak izan daitezke:

* **2XX**: Baiezko erantzuna.
* **3XX**: Denbora baterako baiezko erantzuna.
* **4XX**: Errore erantzuna. Agindua errepikatu arte itxarongo du.
* **5XX**: Errore erantzuna.

Zerbitzariak puntuaren bidez mezuaren amaiera jasotzen duenean, honako bi aukera hauek ditu:

* Jasotzailea domeinu berekoa baldin bada, gorde.
* Beste zerbitzari batera bidali, jasotzailearen domeinuko zerbitzariak jaso dezan.

## Kanpo estekak
Ubuntu

**Ubuntu** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
* **Ubuntu** hegoaldeko afrikar ideologia.
* **Ubuntu Linux**, Debianen oinarritutako Linux banaketa.
Idoia Mendia

**Idoia Mendia Cueva** (Bilbo, 1965) Euskadiko Alderdi Sozialistako idazkari nagusia izan zen 2014tik 2021era eta Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakariordea Iñigo Urkulluren gobernuan 2020ko irailaren 8tik. Aurretik VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea izan zen. 2000 eta 2002 bitartean PSE-EEko Euskadiko Batzorde Exekutiboan aritu zen. Barrika udaleko zinegotzia ere izan bada.

Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean. Amaitu eta gero Amsterdamgo Unibertsitatean *International and European Relations* masterra egin zuen (1991-1992). Geroago, Bizkaiko PSE-EE ko Batzorde Exekutiboan sartu zen, Enplegu eta Formazioko Idazkaritza eramaten.

2009ko maiatzaren 9an Herri Administrazio eta Justizia sailburu eta Eusko Jaurlaritzako bozeramaile izendatu zuen Patxi Lopez EAEko lehendakariak.

## Kanpo estekak
Aiora Mitxelena

**Aiora Mitxelena Aristondo** VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan zen 2005etik 2009ra bitartean. Aldi hartan, Gizarte Hezkuntzako ikaslea zen ogibidez.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EHAK
José Antonio Pastor

**José Antonio Pastor Garrido** (Ortuella, 1959ko abuztuaren 3a - ) VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. Alderdiko bozeramailea da. PSE-EEko Bizkaia idazkari nagusia izanda, Bizkaiko Batzar Nagusietan ahalduna, Ortuella udaleko zinegotzia eta Ría 2000 Administrazio Kontseiluko kidea da. OHO-ko irakaskuntzan diplomaturik, irakasle du ogibidea.

## Kanpo estekak 
* Jose Antonio Pastor: "Ez dago prozesurik, ez ofizialik ez ofiziosorik, ez kontakturik"
Elixabete Piñol

**Elixabete Piñol Olaeta** V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldiko EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJn barnan, EGIko arduradun ohia Matikoko Uri Buru Batzarrean eta Bizkaiko Herrialde Bazarraren Mahaiburu ohia da. Arratzuko zinegotzia ere bada. Zuzenbidean lizentziaturik, Salbatzaile dantza taldeko kidea da.

## Aitortzak 
* 2021: Euskaltzaindiak "Euskaltzain urgazle" izendatu zuen Pilare Iruñeko udaletxean ospatu zuen osoko bilkuran.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Porres

**Juan Porres Azkona** III., IV. eta VIII. legegintzaldiko EAko eusko legebiltzarkidea da. EAn barnan Ikasketa eta Programen idazkaria da. Justizia sailburua izan da. Horretaz gain, zuzenbidean doktorea eta filosofian lizentziatua da. Arkauti, Ertzaintzako Akademiaren lehen zuzendaria izan zen 1980 eta 1986 artean.
Arantza Quiroga

**Arantza Quiroga Cia** (Irun, Gipuzkoa, 1973ko uztailaren 26a) Eusko Legebiltzarreko kidea da, VI., VII., VIII., IX. eta X. legegintzaldietan Euskadiko Alderdi Popularraren ordezkaritzat hautatua. 2009tik 2012ra Eusko Legebiltzarreko lehendakaria izan zen. 2013ko maiatzetik 2015eko urriraino, Euskal Autonomia Erkidegoko Alderdi Popularreko lehendakaria izan zen. Zuzenbidean lizentziaturik dago. Opus Deiko kide *ez-juridikoa* da, eta preserbatiboaren erabileraren aurka dago.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako Alderdi Popularreko zerrendaburua izan zen Gipuzkoatik eta Legebiltzarreko mahaiburu aukeratu zuten apirilaren 3an PSE-EE eta PPren aldeko botoekin.

2013ko maiatzean Euskadiko Alderdi Popularraren lehendakari izendatu zuten. 2015eko urrian, Eusko Legebiltzarrean Askatasuna eta Bizikidetza lantaldea sortzeko aurkeztutako mozioan, ezker abertzaleari ETAren bortizkeria gaitzestea eskatu beharrean, arbuiatzea eskatzea aski zela aldeztu zuen Quirogak,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coral Rodriguez Fouz

**Coral M.ª Rodríguez Fouz** (Coruña, 1969) VII. eta VIII. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea izan zen. Medikuntzan lizentziaturik, bioetika eta zuzenbideko master bat egin du.
Oscar Rodriguez Vaz

**Oscar Rodriguez Vaz** (Gasteiz, Araba, 1977ko urtarrilaren 5a) PSE-EEko politikaria da, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide izana VII., VIII. eta IX. legegintzaldietan. Politika Zientzietan eta Administrazioan lizentziaduna (EHU), Gobernu eta Azterketa Politiko Konparatuko espezialista (EHU).

## Bizitza 
Gasteizko ospitalean jaio zen arren, sortzez arrasateartzat du bere burua, bere familiarekin Arrasateko San Andres auzoan bizi izan baitzen 16 urte bete arte. Amaren neba batek zuen Arrasateko Herriaren Etxearen (PSEren egoitza) ardura, eta han hartu zuen politikaren kontzientzia. Era berean, euskara apur bat ikasi zuen.

1993an, aitaren lan aldaketa zela kausa, bere familiarekin batera Gasteiza joan zen bizitzera, eta zekien euskara apurra galdu zuen; geroago berreskuratu eta euskaldun oso bihurtuko zen,

Gaur egun, politikan kargurik gabe, alderdi politikoen eta demokraziaren ereduari buruzko doktoretza tesia egiten ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Otra Euskadi es posible*, Oscar Rodriguezen bloga.
Natalia Rojo

**Natalia Rojo Solana** (Gasteiz, 1977ko maiatzaren 25a) arabar politikari eta soziologoa da. VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. Gasteiz udaleko zinegotzia ere bada. Deustuko Unibertsitatean soziologia eta politika-zientzietan lizentziaturik dago.

## Kanpo estekak 
*  Natalia Rojoren fitxa Alderdi Sozialistaren webgunean.
Blanca Roncal

**Blanca Roncal Azanza** (Auritz, 1950eko uztailaren 31 - ) VII. eta VIII. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. Arrasateko zinegotzia da halaber. PSE-EEn barnan, Batzorde Eragileko kidea da. Medikuntzan eta kirurgian lizentziaturik dago.
Jose Antonio Rubalkaba

**José Antonio Rubalkaba Quintana** (Bilbo, 1940ko uztailaren 19a) politikari abertzalea da.

Zortzi legegintzalditan izan zen EAJko eusko legebiltzarkidea 1980tik 2009ra arte. EAJn barnan, Euzkadi Buru Batzarreko kidea ere izan zen 1992tik. Zuzenbidean lizentziaturik, abokatua da ogibidez, baina jardun gabe.

## Ikus, gainera 
* Bilbotar ezagunen zerrenda
Borja Sémper

**Francisco de Borja Sémper Pascual** (Irun, ) Gipuzkoako PP alderdiko politikaria da. VII, VIII, IX, X eta XI. legegintzaldietako PPko eusko legebiltzarkidea izan zen. 2023ko abuztutik, alderdi horretako Espainiako Kongresuko parlamentaria da. Zuzenbidean lizentziaturik, Gipuzkoako Alderdi Popularreko koordinatzaile nagusi izan zen. Legebiltzarreko PPren eleduna izan zen, Arantza Quirogak utzitako postuko errelebua hartuz.

2020ko urtarrilaren 14an dimisioa eman zuen Alderdi Popularraren zuzendaritzarekin behin baino gehiagotan tirabirak izan ondoren; "familia bizitza eta lan eskaintza" aipatu zituen dimisiorako arrazoitzat. Hala ere, euskaraz hitz batzuk esan zituen, "gaztelania hizkuntza komuna eta Espainia nazioa dela" esateko, berehala erdarara itzuli zuena.

2025eko uztailaren 14an, minbizia zuela jakinarazi zuen. Tumore bat atzeman zioten ohiko azterketa mediko batean: hastapeneko fasean zegoen, Senperrek berak zehaztu zuenez. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* Alderdi Popularra

## Kanpo estekak 
*  Francisco Semperren fitxa Eusko Legebiltzarraren webgunean.
Antonio Rivera Blanco

**Antonio Rivera Blanco** (Miranda Ebro, 1960 - ) VIII. legegintzaldiko PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. 1997 eta 2004 bitartean Euskal Herriko Unibertsitateko Arabako campuseko errektoreordea izan zen. Izan ere, unibertsitateko katedraduna da, Historia garikidean doktorea baita.
Covadonga Solaguren

**Covadonga Solaguren Santamaría** (Laudio, 1966) V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldiko EAJko eusko legebiltzarkidea da. 1993tik 1999 arte Laudioko udaleko alkateordea eta zinegotzia izan zen. Zuzenbidean lizentziaturik, Sabino Arana Fundazioko patronatoko eta San Roke musika elkarteko kidea da.

2007tik Arabako Foru Aldundiko Gizarte Politikaren eta Gizarte Zerbitzuen Saileko Foru Diputatua da.

## Kanpo estekak 
*  Covadonga Solagureni buruzko fitxa Arabako Foru Aldundiaren webgunean.
Luke Uribe-Etxebarria

**Luke Uribe-Etxebarria Apalategi** (Beasain, 1965eko ekainaren 25a) VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. Asteasuko udaleko zinegotzia eta Europako Batasuneko Eskualdeen Batzordeko idazkari orokorraren gabineteko kidea da.

Informazio Zientzietan lizentziaturik eta Europar Zuzenbidean diplomaturik, Real Sociedad-eko bazkidea eta akzioduna, Sabino Arana Kultur Elkargoko, Euskadi Txirrindulari Fundazioaren eta Elkarte gastronomikoaren bazkidea ere bada.

Euskara, gaztelania, frantsesa eta ingelesa hizkuntzak menperatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ
Oiartzun (ibaia)

**Oiartzun** ibaia Gipuzkoan jarioan dabilen ibairik motzena da. Haren arroak 82,27 km²-ko eremua hartzen du: Oiartzun, Errenteria, Lezo eta Pasaiako herria zeharkatuz eginiko ibilbideak 16 km eskasean, lau herri horietan bizi diren 80.000 bat biztanleren eta Gipuzkoako industrigune esanguratsuenen eta merkataritza portu nagusiaren eragina du.

## Geografia 
Txikia baina garrantzi handikoa da. Oiartzun ibaiaren bailara Paleozoikoan (orain 380 milioi bat urte) hasi zen eratzen; hortaz, Euskal Herriko bailara zaharrenetarikoa dela esan daiteke. Prezipitazioen aldetik, bere iturburua euririk gehien egiten duen euskal zonaldean dago (2300 mm). Ur kopuru hori dela eta, ibaiaren iturburuaren inguruan San Anton, Añarbe eta Domiko urtegiak daude. IV. mendean *Chronographus anni 354* idazlanak azaltzen duenez, Oiartzun Errenteria pareraino zen nabigagarria, bi kilometro inguru.

Ibaia 16,6 km luze da, eta % 4,5eko malda du batez beste. Oso malda pikoa da; izan ere, urek tarte handia jaisten dute luzera txikian. Arroak itxura luzexka du. Ugaldetxoko industrialdean batzen diren Aiako Harri eta Bianditz mendien magaletatik sorturiko Arditurri ibaiak eta Aldura mendiko magaletako urek bultzatzen duten Sarobe ubide nagusiek hornitzen dute urez ibai ttipi hori, gehienbat. Ezin ahaztu, halaber, Altzibar auzoan Arditurrira batzen den Karrika erreka.

Arroaren goialdean, Aiako Harrietan maldarik handienak ditu. Goialdeko haran estuak V itxura du. Erdialdeko ibilgua leunagoa da eta uholde ordokia eratzera iristen da. Behealdeko ibilguan, berriz, Pasaiako senaia dugu; garai batean padura handia zen, egun Pasaia eta Errenteriako herriek eta portuko instalazioek hartzen dutena.

## Ibaiaren kutsadura 
Industria jarduera handiko eskualdea denez eta hondakin urak arazten ez zirenez, ibaia oso kutsaturik izan da urte askoan. XX. mendearen bukaeran eta XXI.aren hasieran, hala ere, egoerak hobera egin du, industria zikinenetako asko itxi direlako eta araztegiak jartzen hasi direlako.

Dena dela, Administrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua (1991. urtekoa) eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua (1995. urtekoa). Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak 
*  Oiartzun ibaia

## Argazki bilduma 

Fitxategi:Oiartzun ibaia Ugarritze parean.jpg|Oiartzun ibaia eta Ugarritze auzoa Panierreko zubitik.
Fitxategi:Papresa eta Oiartzun ibaia Santa Klarako zubi parean.jpg|Papresa eta Oiartzun ibaia Santa Klarako zubi parean.
Fitxategi:Gabierrotako saltoa, Oiartzun ibaia.jpg|Gabierrotako Gabierrota saltoa, Oiartzun ibaian.
Gemma Zabaleta

**Maria Gemma Aranzazu Zabaleta Areta** (Donostia, Gipuzkoa, 1957ko martxoaren 23a) politikari ohia da, PSE-EEko kidea. Alderdi horren ordezkari, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide izan zen VI., VII. eta VIII. legegintzaldietan, eta Lan eta Gizarte Politikako sailburu Patxi Lopez buru zuen Eusko Jaurlaritzaren aldian. PSE-EEren Gipuzkoako Batzorde Eragileko kide izan zen, Urretxuko Udaleko zinegotzi, eta Gipuzkoako Aldundiko diputatu. Filologia Hispanikoan dago lizentziaturik.

2009an Patxi Lopez lehendakariak Eusko Jaurlaritzako gizarte-politiketarako sailburu izendatu zuen. Bere lehentasuna, krisialdi ekonomiko itzel baten erdian, euskal enplegu zerbitzua martxan jartzea izan zen. Lanbide 2011ko urtarrilaren 1ean jaio zen, INEM ohiaren langileak eta bulegoak bere gain hartuta.

2013. urtea hastearekin batera, politikako jarduna atzean utzita, buru-belarri euskara ikasten jarri zen, eta urte horretako martxoan lehen aldiz euskaraz egin zioten elkarrizketa bat *Berria* egunkarirako.

## Erreferentziak
Unai Ziarreta

**Unai Ziarreta Bilbao** (Mungia, Bizkaia, 1970eko maiatzaren 21a - ) eusko legebiltzarkide ohia eta Eusko Alkartasunako presidentea izan zen 2007tik 2009ra. Ogibidez abokatua da. Zuzenbidean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Pedro Ibarretxe praktika juridikorako eskolan diplomatu zen, Deustuko Unibertsitatearen laguntzarekin.

Aintzane Ezenarro (Aralar) eta bera 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetako lehendakarigai bakarrak ziren euskara ama hizkuntza gisa zutena. Horrez gain, zerrendaburua zen Bizkaitik baina ez zen hautatua izan.

## Jarduera politikoa 
* 2003-2007 legealdian Mungiako zinegotzia.
* VIII. legegintzaldiko EAko legebiltzarkidea.
* 2007. urtetik aurerra Mungiako zinegotzia.
* 2003. urtetik 2007. urtera Eusko Alkartasunako idazkari nagusia izan zen.
* 2007ko abenduaren 16an Eusko Alkartasunako presidente izendatu zuten Donostiako Kursaal jauregian egindako biltzarrean.

## Kanpo lotura 
* Unai Ziarreta: "Batasunak orain dioena, EAk sortuz gero proposatu du" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-01-28)
Rudolph Hess

**Walter Richard Rudolf Hess** (**Heß** alemanez) (Alexandria, Egipto, 1894ko apirilaren 26 &ndash; Berlin, Alemania, 1987ko abuztuaren 17) Alemania Naziko politikari nabarmena izan zen.

Hitlerren laguna eta alderdikidea izan zen. 1925ean, Führeren idazkari partikular izendatu zuten. Hitlerrek gobernua bereturik, *Reichstag*eko kide izan zen. Goi-karguak izan zituen Alderdi Nazional Sozialistan.

1939an, Hitlerren bigarren ondorengo izendatu zuten (Göringen ondoren). Bigarren Mundu Gerran, arrazoiak garbi ez daudela (Britainia Handiarekin Sobietar Batasuna zenaren kontrako ituna egiteko asmoa omen zuen), Eskoziara ihes egin zuen (1941), eta preso hartu zuten. Gerra amaitutakoan, Nurenbergeko epaiketetan gerra-hiltzailetzat epaitu zuten. Burua nahasirik zuela eta, heriotzara kondenatu ordez, bizi guztirako kartzela-epaia eman zioten (1946). Spandauko espetxean (Berlin) bete zuen kondena.

Nurenbergen epaituetatik kartzelaldirik luzeena jasan zuen Hessek.

## Erreferentziak
Fernando Maura

**Fernando Maura Barandiaran** (Bilbo, 1955eko apirilaren 30a) euskal herritar politikari eta abokatua da.

## Biografia 
Antonio Mauraren iloba, IV., V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldietako PPko eusko legebiltzarkidea da. PPn barnean, 1989tik 1992 arte idazkari nagusia izan zen. Getxoko Herri Batzordeko lehendakaria eta Eskualde eta Probintziako Batzorde Eragileko kidea izan zen. 1983tik 1987 arte Bilboko zinegotzia ere bazen.

2007an Alderdi Popularra utzi eta Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazian sartu zen.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbidean lizentziaturik, abokatu-ekonomialaria eta idazlea da. "El Sitio" elkarteko, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta San Fernandoren Zaldunen Errege Elkarteko kidea da. Lyon D'Or tertuliako solaskidea.

## Kanpo estekak