María de Toledo

**María de Toledo** edo **María de Toledo** **y Rojas** edo **María Álvarez de Toledo y Rojas** (1490 – Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1549ko maiatzaren 11) Indietako lehen erreginaordea izan zen, Diego Colonekin ezkonduta egotean, Kristobal Kolonen nabigatzaile eta kartografoaren seme nagusia, Amerikako aurkitzailea. Alba de Tormesko I. dukearen biloba eta II. dukearen iloba — Fernando II.a Aragoikoa errege katolikoaaren lehengusua zena— XVI. mendean Amerikara joan zen noblezia gorenaren ahaide zen emakumea izan zen, Amerikan Espainiakoaren antzeko lehen gortea osatu zuena. Gainera, Mendebaldeko Indietako indiarren askatasunen defendatzailea izan zen.

## Bizitza 
### Familia 
María Álvarez de Toledoren aita Fernando Álvarez de Toledo y Enríquez —Alba de Tormeseko I dukearen, García Álvarez de Toledoren eta Carrillo de Toledoren seme gazteena—, Villoriasko jaunaren eta Fernando II.a Aragoiko erregearen Halconero Nagusia izan zen eta ama María de Rojas y Pereira. Maria 1490 inguruan jaio zen edo, Carlos B. Vegaren arabera, 1479an, Diego senarraren urte berean, eta Santo Domingo hirian hil zen, La Española uhartean (gero Dominikar Errepublika), 1549ko maiatzaren 11n.

### Ezkontza 
1508. urtean, Diego Kolonekin ezkondu zen, Kristobal Kolon almirantearen seme zaharrenarekin. Aitaginarrebak egin zuen historiako balentriarik garrantzitsuenetako bat: Amerikaren aurkikuntza. 

### Ondorengoak 
Bikoteak seme-alaba hauexek izan zituen:
* Felipa Kolon eta Toledo.
* Luis Kolon eta Alvarez de Toledo.
* María Kolon eta Toledo.
* Juana Kolon Toledokoa, Luis de la Cueva y Toledo lehengusuarekin ezkondu zena.
* Isabel Kolon eta Toledo.
* Kristobal Kolon eta Toledo.
* Diego Kolon eta Toledo.

## Santo Domingorako bidaia eta erregeordetza 
Senar-emazteak 1509. urtean heldu ziren Santo Domingo de Guzmanera. Diego Indietako erregeorde eta almirante tituluarekin heldu zen. 1515 eta 1520 urteen artean, Diego irlan ez zegoenean, Mariak hartu zuen gobernuaren ardura.

## Espainiara, eskubideengatiko auzia 
Diego Colon 1526an hil zenean, seme-alaba guztiak adin txikikoak ziren. María Álvarez de Toledo alargunak familiaren ardura hartu zuen eta 1530ean Espainiara itzultzea erabaki zuen, senarrak Errege Fiskoarekin zuen auzia jarraitzera, Kristobal Kolon aitaginarrebari agindutakoak erreklamatzera. Ondorengo urteetan Espainian bizi izan zen epaitegietan bere seme-alaben eskubideak defendatzen.

Azkenean, 1536ko urtarrilaren 28an, Indietako Kontseiluak pribilegioak kendu zizkion oinordekoari, horien artean Amerikako lurren hamarrena eta erregeorde titulua, besteak beste Veraguako dukerriarekin konpentsatuz. Gainera, Mariak 500 000 marabediko biziarteko errenta lortu zuen bere alabentzat, eta Diego seme gazteenarentzat Done Jakueren Ordenako abitua, errentaz gain.

## Santo Domingora itzuli eta hil 
María Santo Domingotik kanpo egon zen 1530. urtetik 1544. urtera. Etxaldera itzuli zenean, lur jota aurkitu zuen etxaldea, axolagabekeriarengatik eta berezkoen eta arrotzen lapurretengatik.  1549. urteko maiatzaren 11n hil zen Kolon Alkazarren.

### María, Kristobal Kolon eta Diego Kolonen gorpuzkiak 
Diego Kolonek, 1523. urteko testamentuan, aitaren gorpuzkiak eta bereak Santo Domingoko katedralera eraman eta bertan lurperatzea agindu zuen. María alargunak Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko (Karlos I.a Espainaiko) erregeari eskatu zion, Isabel Portugalgo erregina ezkontidearen bitartez, Santo Domingoko Katedraleko kapera nagusia eman ziezaiela ehorzketa horiei eta familia osoaren ehorzketa leku.

1537. urteko ekainaren 2an, Mariak Luis Kolon semearen aldeko eskubidea lortu zuen, Kristobal Kolon aitaginarrebaren eta Diego Kolon senarraren gorpuzkiak bertara eramateko ahalmenarekin. 1536. urtean, Sevillako Santa María de la Cuevas monasterioko monjeei bi almiranteen gorpuzkiak entregatzeko eskatu zien. Monasterioko dokumentuen arabera, urte horretan bertan lurpetik atera eta erreginaordeari eman zizkioten. Gorpuzkien lekualdaketaren data ez dago guztiz argi; 1539. urtea baino lehen Maria Alvarez de Toledo erreginaordeak berarekin eraman zituela aipatzen da, 1544ko abuztuaren 8an Santo Domingora itzultzean.  Dena dela, Mariak 1548. urtean testamentua egin zuenean, bi pertsonaien gorpuzkiak katedral horretan zeuden jada. Mariak eskatu zuen bere gorpua ez zedila bere senar Diegoren hilobi berean lurperatu, baizik eta bere azpian, kaperako zoruan, aldare nagusiko presbiterioaren ondoan.

Historialariek bi almiranteen gorpuzkiak hobitik ateratzean eta lekualdatzean teoria eta data desberdinak eman zituzten arren, bat datoz María Álvarez de Toledo izan zela bere senar Diego Koloónen testamentu-klausulak betetzeko izapide eta baimen guztiak egin zituen pertsona.

## Azalpen biografikoa 
Maria de Toledori buruz zera esan zuen Bartolomé de las Casas fraideak:Oso andre zuhurra eta bertutetsua zen, eta bere garaian, bereziki irla honetan eta egon zen leku guztietan, ama izan zen, emakume ospetsuen eredu. Hauxe ere esan zen:Garai hartako emakume espainiarra zela pentsatu behar bada ere, Maríak beste batzuek baino gehiago lortu zuen bere adierazpenik gorena. Alde batetik, emakumetasuna pertsonifikatu zuen, emakume izatearen dohain bikain eta sublimea, hitzaren zentzurik zabal eta sakonenean, ama leial eta emazte eredugarriarena baztertu barik. Bestetik, bere posizioari eta autoritateari eusten jakin zuen aurre egin zioten froga gogor guztietan, batez ere alarguntzean. Bera bezalako inor, ezta bere aitaginarreba eta senarra ere, ez zen hain gogor eta irmo borrokatu Kolon familiaren interesen alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Emakume aitzindariak: María de Toledo. TVE, *La aventura del saber* saioa