Diana Turbay

**Diana Consuelo Turbay Quintero** (Bogota, Kolonbia, 1950eko martxoaren 9a – Medellin, Kolonbia, 1991ko urtarrilaren 25a) abokatu eta kazetaria izan zen.

Julio Cesar Turbay Ayala presidente ohiaren alaba zen, eta 1978 urtetiktik 1982 urtera haren idazkari pribatua izan zen.

Kazetari lanean, *Noticiero Criptón* aldizkariko zuzendaria izan zen 1987 urtetik 1991 urtean hil zen arte.

## Bizitza 
Ama Nydia Quintero izan zen eta beste hiru haurride izan zituen, horien artean Julio César Turbay Quintero nabarmentzen delarik, Errepublikako kontralor orokor ohia.

Diana Turbayk Jurisprudentzia ikasketak egin zituen Bogotako Nuestra Señora del Rosario Ikastetxe Nagusian. Hala ere, kazetaritzan eman zuen bere bizitza. *Criptón* telebistako albistegiaren zuzendari eta aurkezlea izan zen, eta *Hoy por hoy* aldizkariaren editore.

Luis Francisco Hoyos Villegasekin ezkondu zen eta batasun horretatik jaio zen Maria Carolina Hoyos Turbay alaba. Geroago, bigarren aldiz ezkondu zen Miguel Uribe Londoñorekin, Kakao-ekoizleen Federazio Nazionaleko presidentea izandakoarekin. Harekin seme bat izan zuen, Miguel Uribe Turbay abokatu eta politikaria, 2025 urteeko ekainean atentatu baten biktima izan zena, konplikazioen ondorioz hil zen 2025 urteko abuztuaren 11n.

## Bahiketa 
Diana Turbay 1990 urteko abuztuaren 30ean bahitu zuen Los Extraditables taldeak, Dayro Cardozo Metaute "Comanche" eta David Ricardo Prisco Loperak antolatuta, Pablo Escobarren agindupean. Escobarren estrategia Turbay engainatzea izan zen, Manuel Perez Martinez alias ELNko komandantearekin izatekoa zen ustezko elkarrizketa bat onar zezan, aurretik Turbayk Carlos Pizarro Leongomez elkarrizketatu baitzuen M-19aren desmobilizazioan lagunduz.

Turbay beste bost lagunekin irten zen Bogotatik, besteak beste, Azucena Liévano kazetaria, Hero Buss (BBCrako Kolonbiari buruzko artikuluak idazten zituen alemaniarra), Richard Becerra, Orlando Acevedo eta Juan Vitta. Antiokeko Copacabana udalerriko lursail batean jarri zuten espedizioa, eta sikario bati galdetu ziotenean noiz egingo zuten topo El Cura Pérezekin, hauxe izan zen erantzuna: "Ez dago apaiz Perezik, zuek Los Extraditables taldearen esku zaudete".

Diana Turbay ahalegindu zen Escobarrekin elkarrizketa bat lortzen. Hori ez zen posible izan, berak behin baino gehiagotan uko egin baitzion jaramon egiteari. Teoria baten arabera, mafiaburuak giza ezkutu gisa erabiltzen zuen, bera zegoen lursailera eramaten baitzuten. Operatibo militarra izanez gero, kazetariaren bizitza erabiliko zukeen ezer gerta ez zekion.

Diana Turbay, Azucena Liévano eta espedizioko beste kideen bahiketaz gain, Los Extraditables taldeak Maruja Pachón, Francisco Santos Calderon, Marina Montoya eta Beatriz Villamizar bahitu zituen. Bahiketa horren xehetasunak Gabriel García Márquezen *Noticia de un secuestro* liburuan kontatu ziren. Bahitutako gehienak aske utzi zituzten gero. Diana Turbay Richard Becerra bere kamarografoarekin batera egon zen bahituta.

## Hilketa 
1991 urteko urtarrilaren 25ean, Copacabanan (Antioquia) egindako erreskate operazio batean, bala zauri bat jaso zuen gibelean eta ezkerreko giltzurrunean; izan ere, bertsio ofizialaren esanetan, Kolonbiako armada nazionalak hil zuen atzetik, beste bertsio batzuek bala erreskate indarretatik zetorrela baieztatzen zuten bitartean. Jhon Jairo Velásquez, alias *Popeye*, Kolonbiako prentsari egindako adierazpenetan Turbay, antza denez, Indar Publikoko helikoptero batetik zetorren fusil bala (7,62 mm-ko kalibrekoa) baten ondorioz hil zen.

Kazetaria baserritarren arropak jantzita hil zen, bahitzaileak operatibo militarraren presentziaz ohartu zirenean, modu horretan jantzarazi zutelako ihesi joateko.

Gero, gobernuak erreskate operaziorik egin izana ukatu zuen, Cesar Gaviria presidenteak ere operazioa ukatu zuen eta kartzelariak eta bahituak erratuta aurkitu zituztela jakinarazi zuen, erakunde kriminaleko kideek guztiz kontrakoa esaten zuten bitartean. Richard Becerra bahiketako kideak esan zuenez, bere azken hitzak hauexek izan ziren: "*Me mataron, Richard, me mataron* (euskaraz: Hil egin naute, Richard, hil egin naute)".

Liévanok, aurretik askatua izan ondoren, David Ricardo Prisco Lopera, "*Los* Priscos"-eko burua, bere burua bahitzaileen taldeko burua zen *Don Pacho* bezala errekonozitu zuen, zeinaren zortea gatibualdian zehar ia haren mende baitzegoen.

Polizia Nazionalak helikoptero batean eraman zuen Olaya Herrera aireportura, eta handik anbulantzian Medellingo Ospitale Orokorrera, non hiru ordu geroago bihotz-gelditze baten ondorioz hil zen, shock hipobolemikoa, odol asko galdu baitzuen. Ebakuntza-gelan, medikuek erreanimazio-neurri guztiak egin zizkioten, eta toraxa ireki zioten, barne-masaje zuzena egiteko. Bere organismoan, gibela, giltzurruna eta bizkarrezurrean, ezinbesteko organoetan, kalteak aurkitu ziren.

Nydia Quintero kazetariaren amak Pablo Escobarri eta Cesar Gaviria presidenteari egotzi zien bere alabaren heriotzaren errua. Lehenengoa bihozgabe eta zentzugabetzat jo zuen, Hermilda Gaviria Escobarren amari bidalitako gutunen bidez bere alaba askatzeko alferrikako erreguaz gain, eta ziurtatu zuen presidenteak, nagikeriaz eta ia hoztasunez eta axolagabekeriaz, uko egin ziela erreguei, kazetariak ez erreskatatzeko eta haien bizitzak arriskuan ez jartzeko. Era berean, Washingtonen presioen ondorioz, presidenteak ez estraditatzeko eta zigorrak murrizteko dekretuak aldatzeko neurrien aldarrikapena atzeratu egin zuela esan zuen, "*Los Extraditables* eskatu bezala", bere borondatez entregatzen zirenentzat.

Diana Turbayren gorpuzkiak Bake Lorategiak hilerrian daude, Bogotako iparraldean.

## Omenaldiak 
* Hil eta urtebetera Diana Turbay Fundazioa sortu zen, kazetariak trebatzeaz arduratzen dena.
* Kolonbiako Solidaridad por Colombia fundazioaren Diana Turbay beka-programak goi-mailako hezkuntzako ikasketetan laguntzen die gazteei.
* César Gaviria presidenteak Boydako Gurutzea eman zion Dianaren alabari, Kolonbiako kazetaritzaren alde egin zuen lana aitortzeko.
* Bogotako Zazpigarren Lasterketan estatua bat eraiki zen bere oroimenez.
* Bogotako auzo batek Diana Turbay izena hartu zuen, Rafael Uribe Uribe herrian (Bogota) kokatua.
* Diana Turbay Distrituko Hezkuntza Erakundea.
* Diana Turbay Q. parke edo plaza nagusia La Palmako udalerrian

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* *El espectador*. "Diana Turbayren heriotza mingarria" artikulua.
* Diana Turbay Quintero kazetaria erreskate batean azkendu dute: Memoria, Bake eta Adiskidetze Zentroaren oharra.