open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fahd Saudi Arabiakoa

**Fahd bin Abdelaziz al-Saud** ( ''*; Riad, 1921 - *ibidem*, 2005eko abuztuaren 1a) Saudi Arabiako errege eta Lehen ministro, eta Saud etxearen buru.

1995ean bihotzekoa izan zuen, eta lan ofiziala alde batera utzi zuen; bere anaiak, Abdullah bin Abdelazizek, ordezkatu zuen.

Ibn Sauden 36 seme-alabetako bat zen, eta semeen artean, gobernatu dutenen bosten artean laugarrena (Saud, Faisal, Khalid, Fahd, Abdullah eta Salman). Fahdek tronua oinordetu zuen Khalid hil ondoren, 1982ko ekainaren 13an.

2005eko maiatzaren 27an, gobernuak aditzera eman zuen Fahd erregea ospitalizatua izan zela. Beste iturri batzuen arabera, erregea oso larri zegoen. Are gehiago, *The Washington Times''ek jakinarazi zuen erregea hil zela. Baina, erregea ospitalean igaro zituen hilabeteak, eta abuztuaren 1ean 84 urterekin zendu zen.

## Erreferentziak
Vasili Smyslov

**Vasili Vasilievitx Smyslov** (errusieraz: Васи́лий Васи́льевич Смысло́в) (Mosku, 1921eko martxoaren 24a – *ibidem*, 2010eko martxoaren 27a) xakeko Nazioarteko Maisu Handia, Munduko xake txapelduna 1957tik 1958ra.

8 aldiz izan zen Munduko Xake Txapelketako hautagai (1948, 1950, 1953, 1956, 1959, 1965, 1983, eta 1985). Bitan berdindu zuen Sobietar Batasuneko xake-txapelketako lehenengo postuan, eta guztira, 17 domina irabazi ditu Xake Olinpiadetan (orain arte beste inork lortu ez duena). Gainera, Taldekako Europako Xake Txapelketan bost aldiz parte hartu du, non urrezko 10 domina irabazi zituen. 1950ean FIDEk Nazioarteko Maisu Handi izendatu zuen.

1960 eta 1970eko hamarkadetan, goi-mailako txapelketetan aritu zen arrakasta handiz. 1991ean senior mailako munduko lehen txapelduna izan zen, eta oraindik, senior mailako Munduko Xake Txapelketa eta Munduko Xake Txapelketa absolutua irabaztea lortu duen gizonezko jokalari bakarra da.

Nahiz eta ikusmen-arazoak izan, XXI. mendean xake-problemak sortzen aritu zen.

Xakelaria izateaz gain abeslari gisa ere nabarmendu zen. Baritono ahotsa zuen eta opera abeslari izaten saiatu zen, baina 1950an Bolxoi antzokirako sarrera proba ezin izan zuenean gainditu, xakeari eman zion lehentasuna.

Moskun hil zen, 2010eko martxoaren 27an.

## Liburuak 
* Vasili Smyslov (2003) ''Smyslov's Best Games, Volume 1: 1935-1957* (Moravian Chess Publishing House)
* Vasili Smyslov (2003) *Smyslov's Best Games, Volume 2: 1958-1995* (Moravian Chess Publishing House)
* Vasili Smyslov (1997) *Endgame Virtuoso* (Cadogan)
* Vasili Smyslov (1995) *Smyslov's 125 Selected Games* (Everyman Chess)
* Grigory Levenfish eta Vassili Smyslov (1971) *Rook Endings'' (Batsford Edition)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Vasili Smyslovi buruzko informazioa FIDEren wbgunean
*  Chessgames
*  Vasili Smyslovi elkarrizketa
Associated Press

**The Associated Press** edo **AP** Estatu Batuetako berri-agentzia bat da, 1846an sortua. Kooperatiba bat da, eta haren zerbitzuak eta materialak erabiltzen dituzten egunkari, irrati eta telebistak dira jabeak. Estatu Batuetatik kanpo, komunikabide askok ordaindu egiten dute APren zerbitzuak erabiltzeagatik, baina ez dira kooperatibako kideak.

Agentziak bost hizkuntzatan zabaltzen ditu berriak: ingelesa, alemana, nederlandera, frantsesa eta gaztelania.

2005ean, APren berriak mundu osoko 1.700 egunkaritan eta 5.000 irrati eta telebistatan erabiltzen ziren. Agentziak 243 bulego ditu, eta 3.400 bat langile; 121 herrialdetara iristen da. Egoitza nagusia New Yorken dago. Agentziak 49 aldiz irabazi du Pulitzer saria.

1993an United Press International berri-agentziak porrot egin ondoren, AP da Estatu Batuetan egoitza nagusia duen berri-agentzia bakarra. Haren lehiakide batzuek (Reuters, Efe, France-Presse) ingelesez argitaratzen dituzte berriak, baina ez dira estatubatuarrak.

## Kanpo estekak 
* Associated Press
Urmia

**Urmia** (, *Urmu*, *Urumiyə*; , *Orumijeh*; ), 1925-1929 bitartean **Rezaiyeh**, Irango ipar-mendebaldeko hiria da, Mendebaldeko Azerbaijan probintziako hiriburua. 2011n 667.499 biztanle zituen, gehienak azerbaijandarrak, azerbaijaneraz mintzatzen direnak; gutxiengo kurduak, armeniarrak eta asiriar kristauak daude.

## Geografia 
Urmia Irango ipar-mendebaldeko muturrean dago, Shahar ibaiaren ertzean, Urmia aintziratik 20 kilometro mendebaldera, Turkiako mugatik hurbil.
 
## Klima 

## Historia 
Zoroastro igarlea hiri honen inguruetan jaio omen zen.

XII. mendera arte, hiria persiar leinuena izan zen. 1184. urtean seljuktarren esku geratu zen eta, gerora, otomandarrek ere behin baino gehiagotan menderatu zuten, beren inperioaren ekialdeko mugan baitzegoen; hiriko arkitekturan eta ohituretan arrastoak utzi zituzten.

XIX. mende amaieran, kristau gutxiengo handia zegoen. Lehen Mundu Gerra hasi zelarik, milaka armeniar eta asiriar kristau babestu ziren hirian. Baina, 1914ko abuztuan, tropa otomandarrak eta kurduak ipar-mendebaldeko Iranen sartu ziren; ondoko hilabeteetan, asiriar herrixkak erre eta iheslariak sarraskitu zituzten. Urmian, esate baterako, 10.000 asiriar hil zituzten, eta beste 4.000 gosearen eta eritasunen ondorioz hil ziren, bortxaz deportatu zituztenean. Asiriar genozidioa XX. mendeko sarraskirik handienetariko bat izan zen, 500.000-750.000 asiriar hil baitziren, gerra aurreko biztanleriaren hiru laurden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, urmia.ir
Campo Grande

**Campo Grande**, Brasilgo hiria, Hegoaldeko Mato Grosso estatuko hiriburua, Brasiliatik 1.134&nbsp;km-ra.

## Ingurunea 
Campo Grande ingurune neotropikalean dago, eta fitogeografikoki sabanaren eremu barruan dago (Brasilen *cerrado* esaten zaiona). Horrez gain, basoak eta soroak ere badaude.

Mendiko klima tropikala du, erdihezea eta beroa: udak hezeak dira, eta neguak lehorrak (maiatzetik irailera edo urrira bitartean). Itsasoaren eraginik ez dagoenez, tenperatura hotzenen eta beroenen arteko tartea handia da.

## Ekonomia 
Abeltzaintza, merkataritza eta elikagaien industria dira jarduera ekonomiko nagusiak, eta zerbitzuek ere indar handia daukate. Hegoaldeko Mato Grossoko gune ekonomiko garrantzitsuena da Campo Grande: langile gehienak hirugarren sektoreko jardueretan egiten dute lan (merkataritza eta zerbitzuak), baita eraikuntzan ere. Turismoko gunea ere bada. Aireportua du.

## Historia 
1872. urtean, José Antônio Pereira kokatu zen oraingo hiria den inguruan, Maracaju Mendikatean, orduan inor bizi ez zen lekuan. Urteekin, jendea erakartzen joan zen, eta 1899. urtean hiri izendatu zuten Campo Grande.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Campo Grandeko artxidiozesia

## Kanpo estekak
Alba Iulia

**Alba Iulia** (;  / lehen *Weißenburg*; , Erdi Aroko latinez: *Alba Iulia, Carlopolis*), Errumaniako hiria, Albako konderri edo barrutiko hiriburua, Mureş ibaiaren ertzean, Transilvanian.

Hiriak zati bi ditu, nagusiki: Karlos VI.a Austriakoak 1716-1735 bitartean eraikitako zitadela bata, eta, beste aldean, katedral gotikoa eta XVIII. mendeko Batthyaneum Liburutegi-Museoa dagoena.

1992. urtean, biztanleriaren % 93,7 errumaniarra zen, % 3,5 hungariarra, % 2 ijitoak ziren, eta % 0,6 alemanak. Historikoki, Errumaniako gutxiengo hungariar eta alemanen gune garrantzitsua izan zen hiria.

## Historia 
Hiria daziarren gune politiko eta ekonomiko garrantzitsua izan zen; orduko izena *Apulon* zen, eta Ptolomoeok aipatu zuen bere lanetan. Daziako hegoaldea Erromatarren Inperioak hartu zuenean, *Apulum* izena ipini zioten hiriari, eta bertan ezarri zuten Dacia Apulensisko hiriburua.

1541-1690 bitartean, Transilvaniako Printzerriko hiriburua izan zen.

1918. urteko abenduaren 1ean, Transilvania Errumaniako parte izatera pasatu zen, eta 1922ko urriaren 15ean Fernando Errumaniakoa Alba Iulian Errumaniako errege izendatu zuten.

## Kanpo estekak 
* Alba Iulia: webgune ofiziala
* Irudiak
Samarra

**Samarra** (arabieraz: سامَرّاء), *Irak*eko hiria, Tigris ibaiaren ekialdeko ertzean, Saladinoren gobernazioan. Bagdadetik 125 km inguru iparraldera dago; 2002. urtean 201.700 biztanle zeuden bertan. 2007. urtean Unescok Arriskuan dagoen Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartu zuen. Hiriko meskita handia oso ezaguna da. 

Hiriaren izena, Erdi Aroko etimologiagile islamdarren ustez, "ikusmenerako gozamena" esan nahi duen arabierako esaera batetik dator.

## Historia 
Samarra, antzina, Mesopotamia iparraldeko hiri nagusietako bat izan zen eta neolito amaierako kultura arkeologiko bati izena ematen dio: Samarrako kultura. 

Islamaren aurreko hiria zena hiri berri batez aldatu zuten abbastarrek 835. urtean, Al-Mutasim kalifak hiriburu egin baitzuen Bagdaden ordez. Kaliferriko hiriburu izan zen 892. urtera arte, berriro ere Bagdad hiriburutzat ipini zuten arte. Bitarte horretan, hiri galanta egin zen; musulmanen inoizko meskita handiena ere orduan eraiki zuten, Al Askari, 944. urtekoa. Hamargarren eta hamaikagarren iman xiiten mausoleoak eraiki ziren bertan, eta Samarra erromes xiiten gune garrantzitsu bilakatu zen. 2006ko otsailaren 22an atentatu batean suntsitu zuten, eta 2007ko ekinaren 13an beste atentatu bat jasan zuen: hondakin batzuk eta minarete ikusgarria baino ez dira geratzen aztarnatzat.

XX. mendean, Irakeko estatukoa izaki, hiri garrantzitsu bihurtu zen Tharthar urtegia egin zutenean handik hurbil, eta biztanleria hazi egin zen. Nagusiki, xiitak dira biztanle gehienak, baina Sadam Hussein diktadorearen gobernuak xiitok menpean hartuta zituen. 2003. urtean, estatubatuarrek eta britainiarrek Irak inbaditu ondoren, tentsio-une larriak sortu izan ziren lurraldean, eta hainbat atentatu ere egin ziren okupatzaileen eta euren laguntzaile xiiten kontra: halako atentatu batean eraitsi zuten Al Askari meskita; oraindik argitzeke dago nor izan zen atentatugilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inventario de los Archivos Ernst Herzfeld Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery Archives Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* Ernst Herzfeld Papers, Series 7: Records of Samarra Expeditions, 1906-1945 Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery Archives, Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* Ernst Herzfeld Papers, Records of Samarra Expeditions Collections Search Center, S.I.R.I.S., Smithsonian Institution, Washington, D.C.
Damavand

**Damavand** (persieraz: دماوند), Irango mendirik garaiena da. Kaspiar itsasoaren hegoaldeko kostatik gertu dago, Teherandik 66 km ipar-ekialdera, Amol konderrian, Mazandaran probintzian, Irango iparraldean. Elburz mendietako mendirik garaiena da: 5.610 m. Ekialde Ertain osoko mendirik garaiena ere bada, eta Asiako sumendirik garaiena ere bai. Gaur egun ez du jarduera bolkaniko handirik, baina fumarola batzuk irekita daude, eta sufrea kanporatu izan du. Amol hiritik 50 kilometrora dago, eta izen bereko Damavand hiritik hurbil; Kaspiar itsasoko kostatik 80 km ingurura dago.

Mendira igotzeko hamasei ibilbide ezagun daude, batzuk eskalatu beharrekoak, oso zailak. Mendebaldeko ibilbidea famatua da, ilunabarretan ikuspegi ikusgarriak dituelako.

Mendi garrantzitsua da persiar mitologian eta folklorean. Persiako poesian eta literaturan, despotismoaren eta inbaditzaileen aurkako erresistentziaren sinboloa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blagoevgrad

**Blagoevgrad** (bulgarieraz: Благоевград; antzina: Горна Джумая, *Gorna Dzhumaya*), Bulgariako hiria, Blagoevgrad probintziako hiriburua. Bulgariako hego-mendebaldeko ekonomia- eta kultura-gunea da. Struma (antzina *Estrimon*) ibaiaren ibarrean dago, Rila eta Pirin mendien artean, Blagoevgradska Bistritsa ibaiaren ertzean. Sofia hiriburutik 105&nbsp;km ingurura dago. Besteak beste, turismorako erakargarria da.

Bi unibertsitate daude hirian, Neofit Rilski Unibertsitatea eta Bulgariako Unibertsitate Amerikarra; goi-mailako beste hezkuntza-zentro batzuk ere badaude Blagoevgraden.

## Klima 

## Demografia 
## Senidetutako hiriak 
* Auburn, Estatu Batuak
* Delčevo, Ipar Mazedonia
* Skopje, IPar Mazedonia
* Serres, Grezia
* Székesfehérvár, Hungaria
* Tesalonika, Grezia
* Nagasaki, Japonia
* Batumi, Georgia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dubna

**Dubna** (errusieraz: Дубна́) Errusiako hiri bat da, Moskuko oblast-ekoa. Bigarren Mundu Gerraren ostean garatu zen hiria, ikerketa nuklearraren munduko gune garrantzitsuenetariko batetik abiatuta. 2010. urtean, 62.500 biztanle zituen.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|Ivankovoko urtegia
Hiria Moskutik 125&nbsp;km ingurura dago, oblast-eko iparraldean. Volga ibaiak hiria zeharkatzen du Ivankovo urtegiaren azpiko aldetik: hain zuzen ere, urtegiaren horma da hiriaren bi aldeak lotzen dituen zubi-bide bakarra. Hiriaren mendebaldera Moskuko kanala dago, eta ekialdera, Dubna ibaia.

## Historia 
Gobernu sobietarrak 1946. urtean erabaki zuen ikerketa nuklearrerako protoi-azeleragailu bat egitea. Dubnako kokagunea aukeratu zuten Moskutik pixka bat urrun zegoelako eta Ivankovoko zentral elektrikoa zegoelako bertan. Ikerketa nuklearren esparruaz gain, hiria, Moskurainoko errepidea eta trenbidea ere egin zituzten: behartutako lanak, bortxaz agindutako presoek egin zituzten, eta hiru urteren buruan, 1949. urteko abenduaren 13an, azeleragailua inauguratu egin zuten.
 
Dubnako hiria, ostera, 1956. urtean inauguratu zuten, Ikerketa Nuklearren Institutu Zentralarekin batera. Institutuan nazioarteko ikerketak garatuz joan izan dira, batez ere partikulen fisika, ioi astunen fisika, elementu transuranidoen sintesia eta erradiobiologia landuz. Hainbat oinarrizko partikula han aurkitu edota ikertu izan dira, ununoktioa, esate baterako. 105. elementuaren izena ere, kasurako, hiriaren izenetik dator, *dubnioa*.
 
## Biztanleria 
## Ekonomia 
Sobietar Batasuna desegin baino lehen, Ikerketa Nuklearren Institutu Zentrala eta MKB Raduga (gurutzaldi-misilak ikertu eta egiteko zentroa) ziren langile gehien zituzten entitateak. Zentro horien garrantzia gutxituz joan den neurrian, langabezia handituz joan da enpresa berriak sartu arren, batez ere informatika-zerbitzuetakoak, Luxoft adibidez.

## Senidetutako hiriak 
*  La Crosse (Wisconsin), Ameriketako Estatu Batuak
*  Alushta, Ukraina
*  Givat Shmuel, Israel

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Webgune ez ofiziala
* Hainbat informazio
## Erreferentziak
Cuneo

**Cuneo** (piemonteraz: *Coni*) Italiako ipar-mendebaldean dagoen Piamonte eskualdeko udalerria eta Cuneoko probintziako hiriburua da. Itsas Alpeen oinaldean dago, Stura di Demonte ibaitik gertu. 1198an sortu zen. 2012. urtean 56.176 biztanle zituen.

## Ekonomia 
Merkataritza aktiboa du, haren kokalekuak eraginda, batez ere, zerealetan, artile- eta zeta-oihaletan, beiran, altzarietan, eta abar. Bertako tren-geltokitik Turin, Genova, Dronero, Borgo San Dalmazzo eta Bovesera joan daiteke.

## Senidetutako hiriak 
* , Santa Fe
* , Niza
* , Chambéry

## Cuneotar ezagunak 
* Franco Andrea Bonelli (1784–1830), ornitologoa eta entomologoa.
* Giuseppe Peano (1858–1932), matematikaria.
* Giorgio Federico Ghedini (1892–1965), konpositorea.
* Nuto Revelli (1919–2004), idazlea.
* Alviero Martini (1940-), moda-diseinatzailea.
* Cesare Damiano (1948-), politikaria.
* Carlo Petrini (1949-), *International Slow Food Movement*aren sortzailea.
* Piergiorgio Odifreddi (1950-), matematikaria.
* Livia Turco (1955-), politikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cuneoko webgune ofiziala
*  Cuneoko probintziako egunkaria
*  Gesso eta Stura ibai-parkea
Milango Ediktua

thumb|Konstantino I.aren bustoa

**Milango Ediktua** (), **kristautasunaren tolerantzia** izenarekin ere ezaguna dena, Milanen aldarrikatu zen 313an. Ediktu horren bidez erlijio-askatasuna ezarri zen Erromatar Inperioan, eta zenbait erlijio-talderen aurkako, berezi kristauen aurkako, jazarpenei amaiera eman zitzaien. Konstantino I.a Handiak eta Liziniok sinatu zuten ediktua; Mendebaldeko eta Ekialdeko erromatar inperioetako agintariak ziren biak, hurrenez hurren.

## Aurrekariak 
Milangoa baino lehenago, 311n, Galerio enperadoreak *Nikomediako Tolerantzia Ediktua* izeneko bat egina zuen. Ediktu horretan, kristauei induljentzia ematen zitzaien, eta legalki onartzen ziren; gainera, askatasuna zuten bilerak egiteko eta beren Jainkoari eskainitako tenpluak eraikitzeko. Kristauen jazarpena bertan behera geratuko zen.

## Testuingurua 
Erromatar Inperioa agintari bakar baten mende batzeko saioan, Liziniok gerra deklaratu zion Konstantinori. Gudarostearen leialtasuna lortze aldera, Liziniok aurreko ediktuak ezartzen zuen tolerantzia betetzetik aske utzi zituen soldaduak eta funtzionario publikoak. Agindu horren ondorioz, kristau batzuek beren ondasunak eta, baita bizia ere, galdu zituzten.

324an bi inperioen arteko gerra pizten da berriz ere. Konstantinok urte horretako uztailean garaitzen du Lizinioren armada Adrianopolisko Guduan. Bestalde, Konstantinoren seme zaharrenak, Flavio Julio Krispok, Lizinioren ontziteriaren aurkako garaipena lortzen du, eta Lizinio Bitiniara erretiratzera behartzen du. Konstantino da orduan inperioaren jabe bakarra, eta Lizinio Tesalonikan sartzeko agindua eman zuen. Lizinio armetan altxatzen saiatu zen, eta traizioa leporatuta hil egin zuen.

## Ondorioak 
Milango Ediktuak kristauen onarpen ofiziala ekartzeaz gain, Erromatar Inperioan aldaketa sakonak eragitea ekarri zuen berekin; baita Elizaren hedatzea ere. Ediktuaren ondorioz, agintari erromatarrek konfiskatutako bilera- eta gurtza-lekuak itzuli zitzaizkien kristauei. Kristautasunak legitimitate-estatusa lortu zuen paganismoarekin batera, eta Erromatar Inperioko erlijioa izatera iritsi zen.

## Ikus, gainera 
* Nizeako I. kontzilioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inpaktu historikoak: Milango Ediktua; Konstantino Handia enperadorearena
Beslan

**Beslan** (; ) Errusiako Ipar Osetia-Alania errepublikako udalerria eta Pravoberezhni barrutiko administrazio-gunea da. Vladikavkazetik 15 km-ra dago. 24 km²ko eremua du eta 2010ean 36.728 biztanle zituen. Ipar Osetia-Alaniako hirugarren udalerri jendeztatuena da, Vladikavkaz eta Mozdoken ondoren.

## Historia 
Hiria 1847an sortu zuten Osetiako beste lur batzuetako etorkinek *Beslanykau* ("Beslanen egonlekua") izenarekin (Beslan Tulatov bertako jaunaren omenez).

## Beslango eskolako sarraskia 
2004ko irailaren 1ean, Errusiako armada indarrez sartu zen txetxeniar erradikalek bahituta zeukaten eskolan, eta 344 hildako eragin zituzten, gehienak haurrak eta irakasleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Beslango webgune ofiziala
Corpus Christi (Texas)

**Corpus Christi** (ingelesez  ahoskatua) Estatu Batuetako hiria, Nueces konderrian kokatua (Texas), Nueces ibaiaren bokalean.

1838. urtean sortu zen, eta Estatu Batuetako erroldaren arabera, 2010ean 305.215 biztanle zituen, eta 240,7 biztanle/km²-ko dentsitatea. Industria kimikoa eta metalurgia ditu: zinka, aluminioa, etab. Petrolio eta kotoiarentzat ontziratze-portua du, baita unibertsitatea ere (1947an sortua).

Mexikoko golkoan dagoenez, arrantzarako eta ur-kiroletarako (windsurfa adibidez) aproposa da.

## Demografia 
Estatu Batuetako 2010eko erroldaren arabera, Corpus Christik 305.215 biztanle zituen. Horietatik % 80'92a arraza zurikoak ziren, % 4'34a afroamerikarrak, % 0'64a amerindiarrak, % 1'84a asiarrak, % 0'09a Pazifikoko uhartearrak, % 9'68a beste arrazetakoak eta % 2'5a bi edo arraza gehiagokoak. Biztanleriaren % 59'69a hispaniarrak ziren.

## Klima 
Corpus Christi klima subtropikal hezea du, Mexikoko golkoko tenperatura antzekoekin, baina prezipitazio gutxiagoekin. Udan batezbesteko tenperatura 32&nbsp;°C dira. Hiriak izan duen tenperaturarik altuena 43&nbsp;°C izan ziren, 2000ko irailaren 5ean.

Neguko batezbesteko tenperatura 10&nbsp;°C dira, eta jasotako tenperaturarik baxuena −12&nbsp;°Ckoa izan zen (2004).

## Pertsona ospetsuak 
* Helen Donath, sopranoa (1940)
* Farrah Fawcett, aktorea (1947-2009).
* Eva Longoria, aktorea eta modeloa (1975).
* Nina Mercedez, aktorea pornoa (1979).
* Selena Quintanilla, abeslaria eta artista, (1971-1995).

## Senidetutako hiriak 
* Monterrey, Nuevo León, 
* Toledo, Gaztela-Mantxa, 
* Veracruz, Veracruz, 
* Villahermosa (Tabasco), 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trnava

**Trnava** (hungarieraz: *Nagyszombat*), Eslovakiako mendebaldeko hiria da, Trnava eskualdeko hiriburua. Bratislavatik ipar-ekialdera dago. 2011n 66.358 biztanle zituen. *Eslovakiako Erroma* izengoitia eman zaio.

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Jatorriz, 1000. urtean sortu zutenetik, hiria eta eskualde osoa Hungariako Erresumakoa zen. 1635. urteko maiatzaren 6an, Pedro Pazmany artzapezpikuak unibertsitatea sortu zuen hirian, Hungariako Erresumako aldi modernoko lehenengoa; eta herrialdeko kulturgune indartsuena bihurtu zen. Gerora, 1777an unibertsitatea Budapestera eraman zuten, eta gaurko Eötvös Loránd Unibertsitatea ordukotik dator. Lehen Mundu Gerraren ostean, 1919an, hiria Txekoslovakiako parte egin zuten.

## Demografia 
### Bilakaera demografikoa 
## Ekonomia 
Egunn, metalen eraldaketarena eta elikagaiena (azukrea eta txokolatea bereziki) hiriko industria nagusia da. Trnavan zentral nuklear bat dago eta PSA taldeko automobilgintzako lantegi bat ere bai (Peugeot eta Citroën automobil eredu batzuk muntatzen dira bertan).
 
## Ondarea 
Eraikin ezagunenak: XIV. mendeko San Nikolas katedral gotikoa, museoa eta San Joan Bataiatzailearen eliza barrokoa, XVII-XVIII. mendeetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, trnava.sk
Kupang

**Kupang** () Indonesiako hego-ekialdeko hiria da, Ekialdeko Nusa Tenggara probintziako hiriburua, Timor uhartearen mendebaldean dagoena. 180 kilometro koadroko eremua du, eta 2015ean 450.000 biztanle zituen.

Probintziako hiriburua denez, garraiobidez ondo loturik dago inguruko uharteekin, eta administratiboki ere harreman handiak ditu haiekin. Portugaldarren eta herbeheretarren kolonizazio garaian, Kupangeko portua oso garrantzitsua izan zen; merkataritza-gune indartsua zegoen bertan. Oraindik ere ikus daitezke orduko aztarnak hirian.

## Klima 
Kupangek negu lehorreko sabanako klima du (*Aw*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
XX. mendearen hasieran, Europa eta Asia lotzen zituzten hegazkinen ibilbideetan lur hartzeko eta erregai-hornidurarako gune nagusietako bat izan zen. Ekialdeko Timorko gatazkaren sasoian ere, leku erabakigarria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Srebrenica

**Srebrenica** (alfabeto zirilikoan, serbieraz: *Сребреница*), Bosnia-Herzegovinako ekialdeko hiria, Srpska Errepublikan, Vlasenica eskualdean. Hiri txikia da, menditsua, eta Bosniako gerratera arte diru-sarrera nagusiak gatz-meatzeetatik eta bainuetxe famatu batetik zetozen.

Gerra aurretik (1992-1995), 1991. urteko erroldan 37.213 biztanle zeuden: 27.118 bosniar (% 72,9), 9.381 serbiar (% 25,2), 372 jugoslaviar (% 1), 40 kroaziar.
 
## Historia 
Hiriaren izena eslaviar jatorriko *srebro*-tik dator ("zilarra"). Erromatarrek ezagutzen zituzten Srebrenican ("Zilarraren Hirian") zeuden zilar-hobiak, eta haien garaian hiriaren izena "Argentaria" izan zen, zilarraren latinezko izena erabilita.
 
Hiriaren ekialdean Crni Guber iturria dago, sendatzeko ura isurtzen duena, eta Josip Broz Titok sustatutako bainuetxe bat oso ezaguna zegoen bertan, gerratean suntsitu zuten arte. 1992 aurretik hirian galdategi bat zegoen, baita litio-, zink- eta urre-meatzeak ere inguruetan.

## Bosniako Gerra 
Bosniako Gerran (1992-1995), bosniarren gune izan zen; serbobosniarrek inguratuta zeukaten, eta Nazio Batuen Erakundeak (NBEk) leku segurutzat zeukan, nederlandarren armadako Dutchbat unitateak zainduta.

1995eko uztailean, nolanahi ere, Srpska Errepublikako Armadak (serbiarrak, boluntario paramilitar grekoek lagunduta) hiria hartu zuen, eta 20.000 lagunetik gora erbesteratu zituzten; hiriaren inguruetan, 8.000 gizonezko bosniar inguru hil zituzten, Srebrenicako sarraskian. 2003an Bill Clintonek inauguratu zuen han hildakoentzat egindako hilerria.

Hiria suntsitu ostean, diru-sarrera iturri nagusia nekazaritza da, eta eskualdea garatzeko laguntzak jasotzen ditu.

## Kanpo estekak
Aracaju

**Aracaju** Brasilgo hiri bat da, Sergipe estatuko hiriburua. Ozeano Atlantikoko kostaldean dago, Sergipe eta Poxim ibaien artean.

Ekonomia-jarduera nagusiak merkataritza eta zerbitzuak dira; aipatzekoak ere badira hiriko portua, industria eta turismoa, izan ere, bertako hondartzak oso erakargarriak dira.

## Klima 

## Demografia 
2005. urtean hirian 498.619 biztanle zeuden, eta Aracaju Handiko udalerri guztietakoak batuta, 766.803 bizi ziren eskualdean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aracajuko artxidiozesia

## Kanpo estekak
Luc Besson

**Luc Paul Maurice Besson** (Paris, 1959ko martxoaren 18a) zinema-zuzendari, gidoilari, idazle eta ekoizle frantsesa. Haren lanen artean famatuak dira *Le Grand Bleu*, *Nikita*, *The Fifth Element*, Arthur et les Minimoys, *The Transporter eta Dracula : a love tale (2025)*. Nazioarteko sari ugari irabazi ditu.

## Filmografia 
### Zuzendaria
* *Le Dernier Combat* (1983)
* *Subway* (1985)
* *Le Grand Bleu* (1988)
* *Nikita* (1990)
* *Atlantis* (1991)
* *Léon: The Professional* (1994)
* *The Fifth Element* (1997)
* *The Messenger: The Story of Joan of Arc* (1999)
* *Angel-A* (2005)
* *Arthur et les Minimoys* (2006)
* *Arthur et la Vengeance de Maltazard* (2009)
* ''Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec * (2010)
* *Arthur 3: La Guerre des deux mondes* (2011)
* *The Lady* (2011)
* *The Family / Malavita* (2013)
* *Lucy* (2014)
* *Valérian et la Cité des mille planètes* (2017)
* *Anna* (2019)

### Ekoizlea 
* *Taxi Express* (1998)
* *Wasabi* (2001)
* *Yamakasi* (2001)
* *Banlieue 13* (2004)
* *Revolver* (2005)
* *Taken* (2008)
* *Home* (2009)
* *Staten Island* (2009)
* *From Paris with Love* (2010)

## Bideoklipak 
* *Pull Marine*: Isabelle Adjani (1983)
* *Mon Légionnaire*: Serge Gainsbourg (1988)
* *Que mon coeur lâche*: Mylène Farmer (1993)
* *Love Profusion'': Madonna (2003)

## Kanpo estekak 
* Luc Bessonen webgune ofiziala
* Luc Bessonen IMDb fitxa
Uruk

thumb|Warkako dama
**Uruk** (kuneiformez: 𒌷𒀔,URU UNUG; sumerieraz: *Unug*; akadieraz: *Uruk*; arameraz: *Erech*; hebreeraz: *Erech*; antzinako grezieraz: Ὀρχόη, *Orchoē* edo Ὠρύγεια, *Ōrugeia*; arabieraz: وركاء, '''') antzinako Mesopotamiako hiri bat izan zen, Sumer lurraldekoa; gerora Babiloniakoa izan zen, eta gaur egun Irakeko lurrak dira. Eufrates ibaiko ekialdeko ertzean zegoen, eta Nil kanalak zeharkatzen zuen; zingira ugariko lurraldean zegoen, Bagdadetik 225 km hego-ekialderantz. Uruk, Eufrates ibaiarekin lotzen zuen hiru ibai-kanalez osatutako sare bat zuen.

Urukek Sumer lurraldeak K.a. IV. milurtekoaren erdialdean jasandako urbanizazio prozesu goiztiarrean rol garrantzitsua izan zuen, eta horrexegatik hain zuzen, Sumerren historiaren garai horri Uruk Aroa esaten zaio.

## Historia 
Hiriko aztarnarik zaharrenak K.a. VI. eta V. milurteko ingurukoak dira, ikerlariek diotenez, zeramika-lanak aztertuz.

K.a. III. milurtekoan izan zuen hiriak goreneko aldia: une hartan 5,5 km²-ko harresia zeukan, aldi hartako munduko hiririk handiena zenez; biztanleria ere, 50.000-80.000 lagun ingurukoa zen. Sumertarrek diotenez, Uruk Gilgameshen jaioterria izan zen, "Gilgameshen epopeia"ren heroiarena. Diotenez, kalkulua eta kontabilitatea hiri honetan sortu ziren. Beraz, bai literatura-lanetako aipamenek, erlijio-testuek nahiz sumertar erregeen zerrendek, beste zantzu batzuekin batera, argi erakusten dute Urukek sasoi hartan zeukan indarra.

Gerora, botere politikoaren gunea Ur hirian kokatu zen, eta Uruk hiri garrantzitsuena ez izan arren, mendeetan izan zen goi-mailako politika- eta erlijio-gunea. Esate baterako, K.a. I. milurtekoan beste loraldi bat izan zuen Seljuk dinastiarekin, eta astronomo-elkarte garrantzitsua garatu zen Uruken.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UrukVR - Digital Twin. Deutsches Archäologisches Institut. 2024(e)ko mai. 15(a) [Youtuben]
Maginot lerroa

**Maginot lerroa** () Frantziako gobernuak 1927-1936 bitartean, André Maginot gerra ministroaren gomendioz, Belgika, Luxenburgo, Alemania, Suitza eta Italiarekiko mugetan eraikitako gotorleku-sistema izan zen. Maginot lerroa izena erabiltzen da bai gotorleku-sistema osoa izendatzeko, bai Alemaniako mugan dauden fortifikazioak bakarrik adierazteko. Italiako mugan daudenei *Alpeetako lerroa* deritzaie.

Sistema honek bere sortzaileari zor dio izena: André Maginoti, garai hartako Frantziako gerra ministroari; Lehen Mundu Gerrako elbarria, 1922an proiektua hasi eta 1932an hil zen bere lana amaitua ikusi gabe.

Proiektuaren zati funtsezkoena 1936an amaitu zen, Adolf Hitlerren mehatxua puri-purian zegoenean. Maginot lerroa munduan eraiki den defentsa-lerro militar handiena da. 5.000 milioi frankoko kostua izan zuen (5.000 milioi euro baino gehiago).

Gotorleku-lerro honek 108 gotorleku nagusi ditu (beraien artean 15 km-ko distantziarekin), gotorleku txiki asko eta 400 galeria (100 km) baino gehiago.

## Estrategia-akatsa 
Lerroak ez zuen Frantziaren porrota eragotzi Bigarren Mundu Gerran (1940). Bestalde, alemaniarrek fortifikazio-lerrora inguratu eta erasotu zuten Sedan inguruan, eta horrela, aliatuen ejertzitoak bitan banatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maginot lerroari buruzko informazioa eta bertan bizikletan ibiltzeko argibideak
*  Maginot lerroari buruzko informazioa
Blagovestxensk

**Blagovestxensk** () Errusiako hego-ekialdeko hiria da, Amur oblastaren hiriburua. Amur eta Zeia ibaien bilgunean dago, Txinako mugaren ondoan. 2010ean 214.390 biztanle zituen.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Japoniarren propaganda-posterra, hiria hartu zutenekoa (1921-1922)
Blagovextxensk 1856. urtean sortu zuten, errusiarrek *Ust-Zeisk* izeneko postu militar bat ezarri zutenean. 1858an oraingo izena ipini zioten, hiri izendatu zuten, eta Amur oblast-eko hiriburu administratibo ere egin zuten; Alexandro II.a Errusiakoak hiria sortzeko *ukaz* edo agiria eman zuen 1858. urteko uztailaren 17an. 1877rako 8.000 biztanle inguru zituen.

XIX. mendearen amaieran ibai-portu eta merkataritza-gune garrantzitsu bihurtu zen, Txinako muga ondoan egoteagatik. 1913an trenbide Transiberiarrarekin lotu zen.

1919. urtean, Errusiako Gerra Zibilean, Japoniako armadak hiria hartu zuen; hainbat aldaketa administratibo jasan zituen hurrengo hamarkadetan, eta 1948. urtean berreskuratu zuen Amur oblast-eko hiriburutza.

1980ko hamarkadaren amaiera arte, Sobietar Batasuneko beste eskualdeetako biztanleek eta atzerritarrek mugatua zuten sarbidea; hori dela eta, kriminalitatea oso txikia zen hirian, baina ekonomia-hazkundea ere oso motela zen.

## Klima 

## Kultura 
Hirian bi eliza ortodoxo daude, antzokiak, bi parke, lau zinema, museo bat eta kulturgune bat. Bi unibertsitate daude: Blagovextxenskeko Estatu Unibertsitate Pedagogikoa eta Amurko Estatu Unibertsitatea.

2003. urtetik hona, zinema-foroa antolatzen da hirian, "Amurko Udazkena" izenpean.

## Garraioak 
Autobus-zerbitzuaz gain, trolebusak, taxiak eta *marshrutkak* dabiltza hirian. Amur ibaia zeharkatzeko ontziak ibiltzen dira, eta ibaia izozten denean, aerolabangailuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Новости города Благовещенска и Амурской области
* Мой Благовещенск
* Благовещенская городская Дума
* Институт Конфуция на базе Благовещенского государственного педагогического университета
Aquileia

**Aquilea** (; ; ; ), Italiako udalerria. 3.503 biztanle ditu eta Udineko probintzian (UD) dago. Antzinaroko hiri erromatarra da, Itsaso Adriatikoan urmaelen ertzean, eta Natiso ibaiaren (gaur egun, Natisone) gainean eraikita. Fiumicello, Grado (GO), Terzo d'Aquileia eta Villa Vicentina udalerriek mugatzen dute.

## Historia 
Aquileia erromatarren kolonia gisa sortu zen K.a 180-181 urteen inguruan, Natiso ibaiaren ondoan. Geroago, urre-meatzeak aurkitu ziren, eta komertzio-gune garrantzitsua bihurtu zen.

IV. mendearen erdialdean, Ausonik inperioko bederatzigarren hiri gisa izendatzen du, eta Italian Erromak, Milanek eta Capuak bakarrik gainditzen zuten.

452an Atilak guztiz suntsitu zuen, eta horren ondoren, nahiz eta hiria berreraiki zen, ez zuen berriro garrantzi bera izan.

## Pertsonaia historikoak 
* Pio I.a, italiar aita santua, jaio zen.

## Herri eta hiri senidetuak 
Aquileiak hurrengo hiri senidetuak ditu:
*  Piran, Eslovenia
*  Maria Saal, Austria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasandra

Greziako mitologian, **Kasandra** (grekoa: Κασσάνδρα) Troiako Priamo erregearen eta Hekuba erreginaren alaba zen. Apolok, haren edertasuna saritzeko, profeziaren dohaina eman zion, edo, beste bertsio baten arabera, Apolorekin gaua pasatzearen truke eskuratu zuen dohaina. Baina, profeziak egiteko gaitasuna bereganatu ondoren, Kasandrak baztertu egin zuen Apolo. Orduan, Apolok madarikatu egin zuen; aurrerantzean, Kasandrak jarraituko zuen etorkizuna iragartzeko dohaina izaten, baina inork ez zizkion inoiz sinetsiko iragarpenak.

Kasandrak Troiaren suntsipena iragarri zuen (troiarrei kontuz ibiltzeko esan zien, Troiako Zaldiaz ez fidatzeko esan zien, eta Agamenon hilko zutela ere iragarri zuen), baina, haren zoritxarrerako, alferrik izan zen, iragarpenek ez zuten balio izan tragediak saihesteko, inork ez baitzion sinetsi.

Troiako gerra amaitu ondoren, etsaiak hiria arpilatzen ari zirela, Ajax Gazteak (Oileoren semea) Kasandra aurkitu zuen, eta bahitu eta bortxatu egin zuen. Oso ederra zenez, konkubina gisa eman zioten Mizenasko errege Agamenoni. Erregeak ez zekien haren emazte Klitemnestrak Egistorekin maitasun-harreman bat zuenik. Agamenon eta Kasandra Mizenasera itzuli zirenean, Klitemnestrak eta Egistok biak hil zituzten, Agamenon eta Kasandra. Beste bertsio baten arabera, Agamenonek eta Kasandrak bikiak izan zituzten, Teledamo eta Pelope, eta biak hil zituen Egistok.

Historiak zenbait bertsio ditu. Beste bertsio baten arabera, Kasandrak, artean haurra zela, Apoloren tenpluan igaro zuen gau bat bere anaia bikiarekin, eta tenpluko sugeek xurgatu eta garbitu zituzten bi haurren belarriak; horregatik, aurrerantzean etorkizuna entzun zezaketen. Greziako mitologian behin baino gehiagotan agertzen da gai hori.

Kalkisko Likofron Alexandriako Liburutegiko poeta greko eta jakintsu bat izan zen, K.a. III. mendean bere loraldia izan zuena. "Alexandra" bere olerki kriptikoak Troiako Gerrako heroien istorioak kontatzen ditu Kasandra printzesa troiarraren hitz profetiko eta enigmatikoetan.

## Moldapenak 
Literatura modernoan, Kasandra, maiz, tragediaren eta maitasunaldiaren eredutzat erabiltzen da, eta zoro iragarlea sinbolizatzen du, iragarpen ilunak egiten dituen pertsona, zeinaren iragarpenak betetzen diren arte ez baitira ulertzen.

Bestalde, «Kasandraren sindromea» kontzeptua erabiltzen da etorkizuna ikus dezakeen baina etorkizuna saihesteko ezer egiterik ez daukana deskribatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sukhoi Su-27

**Sukhoi Su-27** (, NATOren izendapena: **Flanker**) 1970 hamarkadan, Sobietar Batasunean Sukhoik diseinatutako ehiza-hegazkina; eserleku bakarrekoa, bi Mach 2ko turboflan motorekin propultsatua.

Estau Batuetako laugarren belaunaldiko ehiza-hegazkinen lehiakidea da; 3.530 km-ko irismena, armamentu astuna eta abionika sofistikatua ditu.

1980tik aurrera, Su-27a munduko borroka-hegazkin onenetakotzat hartu izan da, eta honetatik abiatuta beste modelo batzuk egin dira, esate baterako, Su-30 ("Flanker-C") ehiza-hegazkin bonbaketaria eta hegazkin-ontzietatik erabiltzeko Su-33 ("Flanker-D") itsas-ontziteriaren defentsa-interzeptorea.

## Ikus ere 
Sukhoi Su-27tik abiatuta errusiarrek eraikitako hegazkinak:
* Sukhoi Su-30
* Sukhoi Su-33
* Sukhoi Su-34
* Sukhoi Su-35
* Sukhoi Su-37
* Shenyang J-11
Beste herrialdeetako antzeko hegazkinak:
* McDonnell Douglas F-15 Eagle ()
* Grumman F-14 Tomcat ()
* Boeing F/A-18 Super Hornet ()
* Eurofighter Typhoon ()
* Dassault Rafale ()

## Kanpo estekak 
*  SU-27 KNAAPOn
*  SU-27ri buruzko informazioa

## Erreferentziak
Kemerovo

**Kemerovo** () hego-erdialdeko Errusiako industria-hiria da, Kemerovo oblasteko hiriburua. Siberiako Novosibirsk hiri eta oblastetik ipar-ekialdera dago, Tom ibaiaren ertzean eta Kuznetsk Alatau mendigunetik hurbil. 2010ean 532.981 biztanle zituen.
 
## Geografia 
Moskutik 3.482&nbsp;km-ra dago. Sobietar Batasunaren sasoian garatu zen bertako industria, batez ere kimika-, ongarri- eta manufaktura-sektoreetan. Trenbide Transiberiarra hiritik igarotzen da, Vladivostokeko porturanzko bidean, Siberia zeharkatuz.

## Historia 
Errusiarren hainbat kokaguneren batura da Kemerovo. 1657. urtean, *Verkhotomski* izena ipini zioten Tomsk-etik Kuznetsk gotorlekurako bidean zegoen tokiari. 1701. urtean, sortu zen Scheglovoko kokalekua, Tom ibaiaren ezkerreko ertzean, eta handik gutxira herri bihurtu zen. 1859. urtearen inguruan, orain Kemerovo den eremuan zazpi herri zeuden: Stxeglovo (edo Ust-Iskitimskoie), Kemerovo (izen horrekin 1734tik), Jevseievo, Krasni Jar, Kur-Iskitim (Plexki), Davidovo (Ixanovo), eta Borovaia.

1721. urtean, inguruan harrikatza aurkitu zuten; 1907. urtean lehenengo ikatz-meatzeak ireki zituzten, eta 1917. urterako 4.000 biztanle inguru ziren bertan. Jurga eta Koltxuginoren arteko trenbidea (gaur egun, Leninsk-Kuznetski da lehenagoko Koltxugino hiria) erabakigarria izan zen inguruaren garapenerako, Topki eta Stxeglovo lotu baitzituen. 1918. urtean Stxeglovori hiri-izaera eman zioten, eta data hori hartzen da Kemerovoren sorreraren datatzat. 1934. urtean Kemerovo oblast-eko hiriburu izendatu zuten hiria.

## Klima 
Klima kontinentala da; -48,4&nbsp;°C (abenduan) eta 38&nbsp;°C (abuztuan) arteko datuak jaso izan dira.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web kamera, Kemerovon
* Kemerovoko argazkiak
Lipetsk

**Lipetsk** () Errusiako hiria da, Lipetsk oblastaren hiriburua. Herrialdearen mendebaldean dago, Voronezh ibaiaren ertzean, Don ibaiaren arroan, Moskutik 438&nbsp;km hego-ekialdera. 2010ean 508.887 biztanle zituen.

## Historia 
XIII. mendeko kroniketan ageri da lehen aldiz aipatuta Lipetsk. 1284an mongolek suntsitu zuten. 1703an, Petri I.a Handiak galdategi bat eraikitzea agindu zuen, burdin meategien ondoan, armadarako obusak egiteko. 1779an, hiri-izaera eman zioten.

Bigarren Mundu Gerran hiria alemanen eraso-lerroan zegoen, baina Göringek zuzentzen zituen aireko indarrek ez zuten bonbardatu. Urteetan jardun dute historialariek eta aireko gerraren taktiketako espezialistek ikertzen zergatik geratu ote zen Lipetsk kalterik jasan gabe, baina ez dago azalpen garbirik.

## Biztanleriaren bilakaera 
&nbsp;* Errolda urteak

## Ekonomia 
Hiriko industria nagusiak dira burdingintza, makinagintza, metalen eraldaketa, makina-erremintak, motorrak, produktu kimikoak, elikagaigintza eta ehungintza.

## Hiri senidetuak 
*  Cottbus
*  Anshan
*  Fabriano
*  Vinnytsia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Google Maps
* Berriak (errusieraz)
Iximbai

**Iximbai** (; ) Errusiako mendebaldean dagoen Baxkortostan errepublikako hiria, eta Iximbaisky barrutiko zentro administratiboa da. Belaia ibaiaren ertzean dago, Ufatik 150 km hegoaldera. 2010. urtean 66.259 biztanle zituen.

## Historia 
Iximbai 1932an sortu zen, Volga-Uraletako petrolioaren ustiapena hasi zelarik. Lehenbiziko findegia 1936an hasi zen lanean. Hiria bihurtu zen 1940an.

## Klima 
Iximbaik klima kontinentala du; urteko batezbesteko tenperatura +3,31°Ckoa da. Urtarrileko batezbesteko tenperatura −12,3&nbsp;°C da, eta uztailekoa +20,3&nbsp;°C.

## Demografia 
2010. urtean 66.259 biztanle zituen; %51,7 errusiarrak dira, %28,4 baxkirrak eta %14,9 tartariarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rol (argipena)

**Rol** terminoak esanahi zenbait ditu:

* gizarte rola, banako batek gizarte nahi talde batera biltzeko jokatu behar duen modua;
* genero-rol, gizon edo emakume izatearekin lotzen diren jokabide asimetrikoen multzoa;
* rol-jokoa, pertsonaiak interpretatzen diren joko mota bat.
* rol, antzerki lan batean edo film batean, aktore batek antzezten duen zatia. Hedaduraz, pertsona batek ohikoa ez duen jarrera, antzezten egongo balitz bezala. *Papagenaren **rol**a egiteko soprano on bat behar*. *Ohikoa izaten da irakasleak hartzea moderatzaile **rol**a ikasgeletan antolatzen diren debateetan*.

## Erreferentziak
Emetasun

[thumb|300px|Historian, **emetasunak** ugalkortasun, maitasun eta edertasun ezaugarriak ezarri dizkio [emakumeari. Irudian, *Venusen jaiotza*, emakumearen ezaugarriak biltzen dituen erromatar jainkosa.]]

**Emetasun** edo **feminitatea** emakume eta haur emeek dituzten eta horiei lotzen zaizkien, hots **emakumezko** edo **femeninoak** diren, ezaugarri, portaera eta gizarte-eginkizunen multzoa da. Aldi berean, biologikoki eta sozialki definituriko faktoreak biltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Antares

**Antares** deritzo **α&nbsp;Scorpii** izarrari; hau da, Scorpius konstelazioko izarrik distiratsuena da. +0,96ko itxurazko magnitudea du, eta 16. izarrik distiratsuena da gaueko zeruan. Aldebaran, Spica eta Regulusekin batera, ekliptikako 4 izarrik distiratsuenen artean dago.

## Izena 
**Antares** izena antzinako grekotik dator (Άντάρης), eta «antiAres» esan nahi du, hau da, «antiMarte», kolore gorrizta baitu eta gaueko zeruan Marterekin lehian sartzen baita, Martetik gertu agertzen baita maiz.

Arabieraz, **Kalb al Akrab** izena du, hau da, «eskorpioiaren bihotza», Scorpius konstelazioaren erdian baitago.

## Ezaugarriak 
[thumb|ezkerrera|Antares superraldoiaren eta Eguzkiaren arteko konparazioa. [Arturo (izarra)|Arcturus izarra ere agertzen da irudian.]]
Antares supererraldoi gorri bat da, eguzki-sistematik 550 argi-urtera kokatua, gutxi gorabehera. Guregana hurbiltzen ari da 3,4 km/s-ko abiaduran. Haren argitasuna, espektro ikusgaian, Eguzkiarena baino 10.000 aldiz handiagoa da. Haren gainazaleko tenperatura 3.600 kelvin "besterik" ez da; beraz, bere argitasunaren parte handi bat infragorrian igortzen du. Tenperaturatik eta argitasunetik, jo daiteke haren erradioa 645 eguzki-erradio dela. Gure eguzki-sistemaren erdian balego, haren gainazala Marteren orbitaz haratago iritsiko litzateke.

Antaresen masa Eguzkiarena baino 15-18 aldiz handiagoa da, eta supererraldoi gorria da, hau da, supernoba gisa leher egin lezake beharbada milioi bat urte igaro baino lehen, eta, hondakin gisa, neutroi-izar bat edo zulo beltz bat utzi.

Masaren aldean tamaina erraldoia duenez, oso dentsitatea txikia du, Eguzkiarena baino askoz txikiagoa.

Antaresek sistema bitar bat eratzen du B2.5 klaseko izar zuri-urdin batekin: **Antares B**. Hiru arku-segundoko tartea dago bien artean, Lurretik ikusita. Espazioan, gutxi gorabehera 550 UA-ko distantzia dago bien artean, eta 2.500 bat urteko orbita-periodoa dute. Antares Bk +5,5eko magnitudea du, eta haren argitasuna Antaresena baino 370 aldiz txikiagoa da. Hala eta guztiz ere, gure Eguzkia baino 170 aldiz argitsuagoa da. Johann Tobias Bürg-ek aurkitu zuen 1819an.

## Behaketa 
Maiatzaren 31ren ingurua da garairik egokiena Antaresi begiratzeko, orduan Eguzkiarekin oposizioan baitago; garai horretan, Antares ilunabarrean ateratzen da, eta egunsentian ezkutatzen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorputz-enbor

Anatomian, **gorputz-enborra** edo **soina** gizakiaren eta beste animalia askoren gorputz atal zentrala da, toraxa eta abdomena biltzen dituena, nondik gorputz-adarrak (besoak eta hankak, gizakiaren kasuan) ateratzen diren.

## Kanpo estekak
Hasdrubal (Hamilkarren suhia)

**Hasdrubal** (K.a 270 aldean - Cartago Nova, K.a. 221ean), '*Hasdrubal *"Ederra"*** eta **Hasdrubal *"Zaharra"''''' deitua, kartagotar jenerala izan zen. Hamilkar Barkaren suhia eta Hanibalen ezkonanaia zen.

Hamilkar Barkarekin batean borrokatu zen Iberiar Penintsulako hegoalde eta sortaldeaz jabetzeko guduetan. K.a. 228an, aitaginarreba hiltzean, haren ondorengotzat hautatu zuten. Armada berrantolatu zuen, bertako mertzenarioak sartuz, eta Qart Hadasht (Cartagena) eratu zuen, bere lurraldeetako hiriburua bertan ezarriz. K.a. 226an kartagotarren lurren muga Ebron finkatu zuen ituna izenpetu zuen Erromarekin. K.a. 221ean esklabo zelta batek hil zuen.

## Erreferentziak
Aerogel

**Aerogela** substantzia koloidala da (gelaren antzekoa), non osagai likidoa gas batengatik aldatzen den, dentsitate oso urriko solido bat lortuz. Izan ere, aerogelaren dentsitatea beirarena baino mila aldiz txikiagoa da eta airearena baino hiru aldiz handiagoa soilik.

Hain arina izateko, aerogelak ezaugarri miresgarriak ditu: isolatzaile termiko oso ona da, eta bera baino 1.000 aldiz pisutsuagoak diren substantziei eutsi diezaieke.

Solido hau aireak osatzen du %98-an, eta silizioan, zirkonioan, aluminioan, kromo oxidoan, eztainuan edo karbonoan egon daiteke oinarritua gainerako materia solidoa. Samuel Stephensek garatu zituen konposizio gehienak.

## Historia 
Aerogela artifiziala da, Lurrean behintzat. Samuel Stephens Kistlerrek aurkitu zuen 1931, Charles Learnedi egindako fisikari buruzko apustu batean. Apustu hartan, Kistlerrek marmelada pote bateko likidoa gas batekin ordeztea lortu zuen, eta apustua irabazi.

## Kanpo estekak
Amorruaren ume

***Amorruaren ume*** (ingelesez *Child of Rage*) Jim Thompson idazle estatubatuarrak idatzitako eleberri bat da. 1972an argitaratu zen.

## Argumentua 
Allen ama zuri batek hazitako mutil beltz bat da. Amarengandik jasotako abusuek institutuz institutu joaten den mutil zail bihurtzen dute. Gainera, neskekin harremanak izateko ezintasuna du, haiek umiliatzen bakarrik gozatzen baitu. Halaber, neskak berarengandik uxatzeko era bat da umilazioaren joera. Allenen desio bakarra da bere amarekin oheratzea.

Horretaz gain, oso gertaera gogorren barnean ikusiko du bere burua. Momentu horretan, bizitza ezinezko bihurtu dioten pertsonen aurkako mendekua hasiko da harilkatzen. Mendekuaren lehen xedea bere ama izango da.

## Pertsonaiak 
* **Allen Smith**: protagonista.
* **Mary Smith**: Allenen ama. Inoiz ez du semea maite izan. Jasan behar duen zigortzat hartzen du hura.
* **Velie**: institutuko zuzendaria. Ez du ondo tratazen Allen. Beronen amaz maitemintzen da.
* **Josie Blair**: institutuko idazkaria. Aita zuri baten neska beltz bat da. Allenez maitemintzen da.
* **Blair sarjentua**: Josieren aita.
* **Steve eta Liz Hadley neba-arrebak**: beltzak dira. Intzestu-harremana dute. Liz Allenez maitemintzen da.
* **Hadley sendagilea**: neba-arreben aita. Beltza da baina harreman gutxi du beltzekin. Bere paziente guztiak zuriak dira. Allenen amarekin sexu-harreman ugari izan du.

## Kanpo estekak
Mbini

**Mbini** Ekuatore Gineako hiria da, Kostaldea probintzian dagoena. 2001ean 20.295 biztanle zituen.

Lehen Río Benito deitua, izen bereko ibaiaren bokalean dago. Bolondora dihoan ferry bat du.

## Kanpo estekak
Emilio Estevez

**Emilio Estevez** (1962ko maiatzaren 12a, Staten Island, New York) estatubatuar aktore, zinema zuzendari eta idazle bat da. Martin Sheen aktorearen semea, eta Ramon Estevez, Charlie Sheen eta Renée Estevez aktoreen anaia ere bada.

## Bibliografia
Abrogans Kodexa

**Abrogans Kodexa**, latinez *Codex Abrogans*, alemanez gordetzen den liburu zaharrena da. Berez, hiztegi bat da; bertan latinez hartutako hitzak antzinako goi alemanera itzulita azaltzen dira. Liburua VIII. mendean idatzi zen (765-775). Liburuan 3.670 hitz alemanez jaso ziren, 14.600 erreferentziez, eta horrek balio linguistiko handia ematen dio. Kopia asko egin ziren baina bakarra gordetzen da, Sankt Gallen Liburutegian alegia. Kodex honen izenburua hiztegiko lehenengo hitzetik dator, "abrogans", euskaraz "apaltasuna". Espezialista batzuek Arbeo von Freising (723-783 edo 784) klerigoaren lana dela esan arren oraindik egilearen izena ez dago garbi.
thumb| Abrogans Kodexaren lehenengo orria.
## Kanpo estekak 
* *Codex Abrogans*, latinez eta alemanieraz jasotako kopia digitala.
Robin Tunney

**Robin Tunney** (1972ko ekainaren 19a, Chicago, Illinois) estatubatuar aktore bat da. *The Mentalist* eta *Prison Break* telesailetan antzeztu izan du, baita *The Craft*, *End of Days* eta *Vertical Limit* filmetan ere.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Robbin Tunney aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Scott Glenn

**Theodore Scott Glenn** (1941ko urtarrilaren 26a, Pittsburgh, Pennsylvania) estatubatuar aktore bat da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Scott Glenn aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
1845 Helewalda

**1845 Helewalda** asteroide gerrikoan aurkitutako 1845. asteroidearen izena da. 1972ko urriak 30ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 UC** zen.

## Kanpo estekak