Angélica María

**Angélica María Hartman Ortiz** (ezizenez: *Gazteariaren emaztegaia*, *Mejikoko emaztegaia*; New Orleans, Louisiana, AEB, 1944ko irailaren 27a) aktore eta abeslaria da. Interprete bezala, rock and roll, pop eta balada erromantiko generoetan espezializatu zen.

## Bizitza 
### 1944-1949: lehen urteak 
Angélica María Hartman Ortiz 1944an jaio zen Louisiana estatuko New Orleans herrian. Gurasoak Angélica de Jesús Ortiz Sandovalen mexikarra eta Arnold Frederic Hartman estatubatuarra izan ziren. Txiki-txikitatik mundu artistikotik hurbil egon zen bere aitari esker, Estatu Batuetako musikaria baitzen. Gurasoak banandu egin ziren neskak bost urte baino ez zituenean; amak hartu zuen haren zaintza eta Mexiko Hirira joan ziren bizitzera.

### 1949-1956: *Mexikoko zinemaren urrezko garaia* 
1949 urtean, amaren aldeko izebarekin, Yolanda Ortizekin, festa batean izan zen. Gregorio Wallerstein zinema-ekoizlea zegoen bertan, eta *Pecado* izenburuko bere hurrengo filmaren protagonista izateko mutiko baten bila zebilela esan zuen. Hori entzutean, Maríak ilea bildu eta mozteko eskatu zuen. Horrek grazia egin zion ekoizleari, eta zintaren entzunaldian parte hartzera gonbidatu zuen. Azkenik, berak hartu zuen bere proiektuaren papera, 1950ean estreinatu zena.* Gero, Mexikoko zinemaren Urrezko Garaian haur-aktore gisa jarraitu zuen, *Una mujer decente* (1950), *La hija de la otra* (1951), *Los amantes* (1951), *Fierecilla* (1951), *Sígueme corazón* (1952) eta *Mi mujer y la otra* (1952) filmetan parte hartuta. Azken horri esker, Ariel Sari bat irabazi zuen 1953an, haurren emanaldi onenaren kategorian.

1955 urtean, *La mala semilla* filmeko protagonista izan zen. Handik urtebetera, 1956 urtean, *Sublime melodía* filma estreinatu zuen.

### 1956-2006: aktore sagaratzea eta musika-sarrera 
1956 urtean urrezko zinema amaitu ostean, bere filmografiak aurrera jarraitu zuen berrogeita hamarreko hamarkadaren bukaeran, *El buen ladrón* (1957) eta *Música de siempre* (1958) filmekin, besteak beste. Bere karrera sendotu egin zen *Bajo el manto de la noche*, *El señor*..., *Tormenta* eta *Muerte en el ring* lanekin. Bere arrakastari esker, «La novia de la juventud (Euskaraz: Gazteriaren Emaztegaia)» ezizenez bataiatu zuten eta, geroago, Octavio de Alba kazetariak «La Novia de Méxiko (euskaraz: Mexikoko Emaztegaia)» izendatu zuen.

1966 urtean, Espainiara bidaiatu zuen, eta *Fray Torero* filma egin zuen, Paco Caminorekin. 1967 urtean, *5 de chocolate y uno de fresa* filma estreinatu zuen. 

1968 urtean, RCA Victor konpainiara aldatu zen, eta «*Cuando me enamoro*» abesti italiarraren gaztelaniazko bertsio bat grabatu zuen. Beste lau disko ere osatu zituen. 1969an, bi LP grabatu zituen: *La paloma* eta *La novia de la juventud* LP grabatu zuen. LP horrek «*Adiós abuelo*», «*Por ti y por mi*», eta «*Soñar con la verdad*» protesta-kantak izan zituen.*

1970 urtean, beste LP bat grabatu zuen RCA Victor-ekin. Disko horretatik dator kanta hau: «*A dónde va nuestro amor*», *Muchacha italiana* *viene a casarse* izeneko telenobelaren gaia izan zena. 1972 urtean, bere azken diskoa grabatu zuen RCArako, non «Lo que sabe del amor» abestia sartu zuen, *Muchacha italiana viene a casarse* lanaren bigarren zatiko gaia. Urte berean, La verdadera vocación de *Magdalena* filma pantailaratu zuen. Interpretatzaile gisa agertu zen eta eszena batzuk grabatu zituen Avandaroko Jaialdian, Mexikoko historian rock kontzertu garrantzitsuena bihurtu zena.

1995 urtean, haurrentzako antzerkia egin zuen *La isla de los niños* antzezlanarekin, eta 1996 urtean paper bat egin zuen *Bendita mentira* izeneko antzezlanean. 1997an, Mariak bularreko minbizia izan zuen, eta tratamendua jaso zuen.* 1998 urtean, Angélica Vale alabarekin batera, «Producciones Angélica Ortiz» konpainia sortu zuen eta *La Cenicienta* komedia musikalaren ekoizle debuta egin zuen.*

1999 urtean, emanaldi berezia egin zuen *Rosalinda* telenobelan.

2004 urtean, grabazio estudioetara itzuli zen Joan Sebastianekin batera, eta «*Tributo*» izenburuko diskoa egin zuen. Urte berean, *Amar otra vez* telenobelan parte hartu zuen. 

### 2006-...: proiektuak eta geroko bizitza 
2006 urtean, *La fea más bella* telenobelan parte hartu zuen, non bere alaba protagonista zen. 

2008 urtean, Academia Latina de la Grabación delakoaren eskutik 2008 urteko Ohorezko Grammy Latino Musika Bikaintasun Saria jaso zuen. Sari hori sari berezien kategorian ematen da, Grammy Latinoaren urteroko banaketa egitean. Sari hori musika-ondarean eta grabazio-eremuan aparteko ekarpena egin duten pertsona ospetsuei ematen zaie. 2009 urtean, *Mujeres asesinas* serieko atal batean agertu zen.

2011 urten *Aurora*, *Mi corazón insiste*, eta *La casa de al lado* telenobeletan hartu zuen parte eta handik urtebetera *Qué bonito amor* ekoizpenean.

2015 urtean, Angélica María eta Angélica Vale ama-alabak elkarrekin grabatu zuten «*Dinastía*» diskoa.

2024 urteko irailaren 7an, Ariel Sarien LXVI. edizioan, Urrezko Ariela eman zioten, bere ibilbide artistikoa aitortzeko.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Diskografia 
### 1960ko hamarkada, bakunak 
**1962 - ANGÉLICA MARÍA 1**

## Sariak eta aintzatespenak 
### Hollywoodeko ospearen pasealekua 
Zinemaren eta musikaren industriari egindako ekarpenengatik eta sasoi hartan 65 urteko karrera artistikoaren oroimenez, 2016ko maiatzaren 25ean, izar bat eman zioten Hollywoodeko ospearen pasealekuan, 7060 Hollywood Boulevarden.

### Ariel sariak 
### TVyNovelas sariak 
### Diosas de Plata Sariak 
### ATP sariak (antzerki-kazetarien elkartea) 
### Latindar Grammy Sariak 
### People Espainieraz 
### Bravo sariak 
### Miami Life saria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*