Mundus Cereris

thumb|Autore ezberdinek *Mundus Cereris* delakoaren kokapenari buruzko adierazpen kontrajarriak dituzte, baina bere ezaugarriengatik, erromatar foroan dagoen "*Umbilicus Urbis*" (hiriaren zilborra) bezala ezagutzen den adreiluzko eraikina bere kanpoaldea izan daiteke.
***Mundus Cereris*** (Zeresen mundua) Erromako Palatinoaren oinetan zegoen putzu biribila zen; irekitzen zenean, bizidunen eta hildakoen mundua harremanetan jartzen zuen. *Lapis Manalis*arekin (Manen harria) ixten zen. *Umbilicus Urbis*arekin (Hiriaren zilborra) identifikatu izan da, Erromako erdigune teoriko eta sinbolikoa. Baliteke *Umbilicus Urbis Romae* *mundus* lurpekoaren kanpoaldea izatea (lurraren gainetik).

## *Mundus* eta Erromaren fundazioa 
Tradizioaren arabera, *mundus*a Romulok Erromaren fundazioan erritualki zulatu eta zigilatu zuen lurrazpiko mundurako putzu edo ahoa zen, Erromaren erdian zegoena, dekumano eta kardo ardatzak gurutzatzen ziren lekuan. Plutarkok, Erromaren sorrera deskribatzen duen kapituluan, jatorri etruriarreko fundazio errituen artean zulo zirkular bat ireki zela kontatzen du, eta, bertan, legez probetxugarri ziren gauza guztien hasikinak edo primiziak  sartu zituztela, eta kolono berri bakoitzak beren ama hiritik ekarritako eskukada bana bete lur zulora bota eta nahastu zirela. Zuloari *mundus* izena jarri omen zioten. Ondoren *pomerium*a edo muga sakratua ezartzen du Romulok.

Historikoki erromatarren erlijioan leku sakratutzat jotzen zen eta, bere kokapena zalantzazkoa den arren, *pomerium*aren barruan egon beharko luke, Erroma hiriaren muga erritualaren barruan, seguruenik Palatinoan. Nahiz eta *mundus*aren tradizioak nekazaritzako jatorria izan lezakeen eta *mundus* zereala gordetzeko lur azpiko silo bat izan zitekeen, laster Dis Pater eta Proserpinarekin erlazionatu izan zen, hildakoen jainko-jainkosekin. 

Urtean hiru aldiz irekitzen zen putzua (abuztuaren 24an, urriaren 5ean eta azaroaren 8an) "***mundus patet"*** (mundua irekita dago) iragarpen ofizialarekin; hildakoen izpirituei atea irekitzen zitzaien libre ibiltzeko bizidunen munduan eta nekazal edo behe mailako jainko-jainkosei eskaintzak egiten zitzaizkien, Zeresi barne, lur emankorraren jainkosa eta inframunduko atarien zaindari gisa.

Mundua irekita zegoen egunetan, erromatarrek (bizidunen munduak) hildakoen espiritu kolektiboekin, *Di Manes*ekin (hildakoen izpirituei eskainitako beste festak Parentaliak eta Lemuraliak ziren), harreman ofizialak ezartzen zituzten. Munduaren funtzio sekundario edo berantiar hau ez dago frogatuta Errepublika Berantiarra baino lehen, Varronen arabera.

Erritoak izaera araztailea zuen eta, beraz, geroago etorriko ziren gertaera sakratuak prestatzen zituen. Izaera iniziatikoa zuen, izan ere, purifikazioa bizitza indibidual edo kolektibo berri baten hasieran berehala eta halabeharrez aurrez aurre dagoen eragiketa sakratua da, balio berak dituen erritu ktoniko bat izateaz gain. Bere irekierak behe mailatik hildakoen izpirituei  aldi baterako baimena eskaintzen zien bizidunen artean legez noraezean ibiltzeko, Warde Fowlerrek honela deskribatzen duen horretan: "oporrak, nolabait esateko, mamuentzat".

Ezagutzen den erromatar egutegirik zaharrenean, *mundus*-egunak *C(omitiales)* bezala markatuta daude (Komizioak biltzen ziren egunak). Geroko autoreek *dies religiosus* gisa markatzen zituzten, Manen sekretuak 'argitara' ateratzen zirelako eta, horregatik, edozein jarduera ofizial debekatzen zen, baina ezkontzak ere). Gaur egungo adituak azalpen bat bilatzen saiatzen dira geroko elementu grekoen sarrera eta egokitzapenean, munduaren jatorrizko errituetan txertatutakoetan. Abuztuaren 24ko errituak *Consualia* eta *Opiconsivia* nekazal jaien artean egiten ziren; urriaren 5ekoak *Ieiunium Cereris*en ondoren, eta azaroaren 8koak Plebeio Jokoetan. Oro har, *mundus*a irekitzen zen egunetan Zeresi egindako erritoak iradokitzen dira, hiriak ezartzeko haziaren jainkosa zaindari gisa, eta etorkizuneko bizitzaren zaindari gisa, zeina bere alaba Proserpinak, *Dis Paterr*en erregina-kideak, neguko hilabeteetan batera gobernatu baitzuen.

## Halloween 
Sarritan nabarmendu da erritualaren eta Halloween jaiaren arteko analogia, baina baita Ulisesek Hadesen sarreran zulatutako zuloarekin ere, *Odisea*ren XI. liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak