open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Leopoldina Austriakoa

**Maria Leopoldina** (Hofburg jauregia, Viena, 1797ko urtarrilaren 22a - Río de Janeiro, 1826ko abenduaren 11) Portugalgo erregina ezkontidea eta Brasilgo enperatriz ezkontidea izan zen.

Frantzisko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa eta Maria Teresa Bi Sizilietakoaren alaba izan zen.

1817an Petri IV.a Portugalgoarekin ezkondu zen. Sei seme-alabaren gurasoak izan ziren, horien artean Maria II.a Portugalgoa eta Petri II.a Brasilgoa.

Bere senar Petri I.a Brasilgoaren enperatriz ezkontidea izan zen 1822an Brasilen independentzia aldarrikatu zenetik 1826an hil zen arte. Portugalgo erregina ezkontidea ere izan zen 1826ko martxoaren 10etik maiatzaren 2ra bitartean, Petri IV.a Portugalgoa senarraren erregealdi laburrean.

Vienan hezkuntza zabala eta eklektikoa jaso zuen, maila kultural eta politiko handikoa. Brasilen independentziaren aldekoa izan zen.
Indiar Gerrak

**Indiar Gerrak** Estatu Batuetako gobernuaren, Kanadako gobernuaren eta kolono zurien eta Ipar Amerikako amerindiarren arteko gatazka eta gerra txikien multzoa da. Europar kolonoen eta Kanada eta Estatu Batuak sortzera eraman zuten gerrak ere multzoan sartzen dira.

Ameriketako Estatu Batuetako historiografiak "Indiar Gerrak" gisa aipatzen dituen arren, "Amerindiar Gerrak" zuzenago izango litzateke.

Ipar Amerikako gerra hauek, garai kolonialetatik Wounded Kneeko sarraskira eta 1890ean AEBko mugaren behin betiko ezarpenera arte hedatzen direnak, oro har, bertako herri indigenen konkista eta derrigorrezko kultura-asimilazioarekin edo erreserbetan nahitaez kokatzearekin amaitu ziren. Amerindiarren kopurua milioi erdi baino gutxiagora murriztu zen XIX. mendean, gaixotasun infekziosoengatik, Europarekiko gatazkengatik, tribuen arteko gerrengatik, asimilazioagatik, Kanadarako eta Mexikorako migrazioagatik eta jaiotza-tasen jaitsieragatik. Esploratzaile eta merkatari europarrek transmititutako gaixotasun infekziosoak izan ziren kausa nagusia.

Estatu Batuetako indigenak kultura ezberdinen multzo bat izan ziren (eta izaten jarraitzen dute), beren historia propioekin. Europako eta Estatu Batuetako kolonoen aurkako indigenen gerra ezberdinetan zehar, ez zuten alde bateratu bakar bat osatu, ezta kausa berengatik borrokatu ere. Hainbat modutara antolatutako gizarteetan bizi zirenez, Ipar Amerikako indigenek tokian-tokian hartzen zituzten gerrari eta bakeari buruzko erabakiak, nahiz eta batzuetan aliantza formalizatuen parte gisa borrokatu zitezkeen, hala nola Irokes Konfederazioan, edo Tecumseh bezalako lider karismatikoek inspiratutako aldi baterako konfederazioetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanadako gobernua

**Kanadako gobernua** (; ) herrialde horretako administrazio federalaren aginte gorena da. Kanada monarkia konstituzionala, koroa da aginte bakarra, eta eginkizun ezberdinak hartzen ditu: botere betearazlea ('**); legegilea (**'); eta judiziala (''''). Hiru erakundek — Kontseilu Pribatuak (normalean, Kabineteak); Kanadako Parlamentuak; eta Botere Judizialak, hurrenez hurren — gauzatzen dituzte Koroaren eskumenak.

"Kanadako Gobernua" terminoak, zehazki, Exekutiboari egiten dio erreferentzia — Koroaren Ministroa (Kabinetea) eta Administrazio Federala (Kabineteak zuzentzen duena) —, zeinak, berez, Kanadako Gobernua izendatzen baitu, formalki Bere Maiestatearen Gobernua () bezala ezagutzen dena. Ehun ministerio, departamentu eta koroa-erakunde baino gehiago daude. Kanadako Gobernuak 300.000 langile baino gehiago ditu.

## Kanpo estekak
Malena Cavo

**Malena Cavo ** (Castelar, Buenos Aires, 1999ko apirilaren 2a), Argentinako eskubaloi jokalaria da, Bera Bera taldean eta Argentinako selekzioan jokatzen duena.

## Ibilbidea 
Argentinako Manuel Dorrego Handball taldean hasi zen jokatzen eta 2020an Bera Berak fitxatu zuen. Dagoeneko Espainiako Ligak irabazi ditu talde donostiarrarekin.

Argentinako selekzioan 19 urte zituela egin zuen debuta eta zilarrezko dominak eskuratu ditu Erdi eta Hego Amerikako txapelketatan. 2021eko txapelketan Lehiaketako All Stars taldea osatu zuen. 

## Palmaresa 
### Bera Berarekin 
* Espainiako liga (2): 2020-21 eta 2021-22.
* Erreginaren Kopa (0)

### Argentinako selekzioarekin 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Australiako indigena

**Australiako indigenak**, Torres itsasarteko uhartetarrekin batera, Australiako eta inguruko uharteetako lehen biztanleen ondorengoak dira, eta bertan bizitzen jarraitu dute europar kolonizazioan zehar. Australiako legediaren arabera, bi herriek osatzen dute Australiako jatorrizko herrien multzoa. Australiako aborigenen lurralde tradizionala Australia, Tasmania eta inguruko uharte batzuetara hedatzen da.

60.000 urte baino gehiagoz herri horiek Australian bizi izan ziren ingelesak iritsi arte, une horretan australiar indigenek 900.000 pertsona inguru baitzituzten kontinente osoan. James Cook eta ondorengo esploratzaile britainiarrak iritsi zirenean, Maiestatearen Gobernuaren *terra nullius* adierazpena besapean zutela iritsi zirenak, indigenen populazioa (kolonoek ez baitzuten gizakitzat hartzen) suntsitu egin zuten 30.000 pertsonatan geratu arte.

Australiaren kolonizazio britainiarra hain izan zen hiltzailea, non batzuetan genozidiotzat jotzen duten.

2016an, Australiako aborigenek 727.500 pertsona zituzten. 2021ean Australiako biztanleria indigena (Torres itsasarteko aborigenak eta uhartetarrak) 881.600 pertsonakoa zen. Herrialdeko biztanleria osoaren % 3,3 dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giuliana Gavilán

**Guliana "Shula" Gavilán** (Villa María (Córdoba), 1996ko martxoaren 7a), Argentinako eskubaloi jokalaria da, Bera Bera taldean eta Argentinako selekzioan jokatzen duena.

## Ibilbidea 
2014an hasi zen Jockey Club Córdoba taldean jokatzen. 2018an iritsi zen Europara eta bi denboraldi egin zituen Gijóngo La Calzada taldean. Hurrengo bi denboraldiak Frantziako Ligan egin zituen, Butagaz Energie taldean. 2022an Bera Berak fitxatu zuen.

## Palmaresa 
### Argentinako selekzioarekin 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peru Galbete

**Peru Galbete** (Usurbil, Gipuzkoa, 1987) abeslari, pianista, gitarrista, ukelele jotzaile eta konpositore gipuzkoarra da. Mukuru kolektiboko kidea da. Bere lanen diseinuak, hitzak eta bideoak ere ekoizten ditu.

## Biografia 
Txikitan abesteko ohitura izan bazuen ere, urte askoz mutu mantendu zen. 2012an egindako bidaia luze baten ondoren, abesteko eta bere esanetan "geldi bidaiatzeko" grina piztu zitzaion. Hor hasi zen bere ibilbide artistiko publikoa.

2016. urtean Peru diskoa argitaratu zuen, horren ondoren etorri dira "Nor zara zu? (2020, Mukuru)" eta "Beiratu (2022, Mukuru)".

2017an oihanean egindako bidaia baten ondoren *Voces de la selva* diskoa eman zuen argitara. Bertan, Inti Wara Yassi komunitateari (CIWY) laguntzea izan zuen helburu, animalia basatien hiru zaintza zentro kudeatzen dituen irabazi-asmorik gabeko boliviar erakundea. Funtsak lortzea ez ezik, CIWYren balioak eta lana ikustaraztea zen asmoa, eta aldi berean, animalia basatien trafikoaren arazo handia salatzea.

Ofizioz irudigilea ere izanik, lanketa berezia egiten du bere kantuak eta irudiak nahastean. Hainbat ikus-entzunezko proiektuetan parte hartu du, eta bere sormen musikalaren mesedetan jarri izan du ikus kulturan duen ezagutza.

Huarte Arte Garaikidearen Zentroan sortu ditu *Uraren Oldea* kontzertu musikal-bisuala eta *Ura sartu zen Barrura* (Punto de Vista 2020) dokumentala. 

## Diskografia 
* 2016 *Peru* (Autoekoizpena).
* 2017 *Voces de la selva*.
* 2020 *Nor zara zu?* (Mukuru).
* 2022 *Beiratu* (Mukuru).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Peru Galbeteren webgune ofiziala.
* Bandcamp orria.
* Badok profila.
* Mukuru kolektiboaren orrialdea.
Eva Kaili

**Eva Kaili** (Tesalonika, Grezia, 1978ko urriaren 26a) greziar telebista aurkezle ohia eta politikaria da. Mugimendu Sozialista Panheleniarreko kide ohia da. Europako Parlamentuko hamalau presidenteordeetako bat izendatu zuten 2022ko urtarrilaren 18an aldeko 454 botorekin. Europako legebiltzarkidea da 2014az geroztik.

2022ko abenduaren 9an Belgikako Polizia Federalak Kaili eta beste lau lagun atxilotu zituen delinkuentzia antolatuaren, ustelkeriaren eta diru zuritzearen aurkako operazio batean. Atxilotuek Qatarren interesen aldeko lobbya egiten zuten diru eta oparien truke. Ondorioz,  Mugimendu Sozialista Panheleniarrak alderditik kanporatu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Polonio

**Cristina Polonio Rincón** (Sevilla, 1998ko uztailaren 20a), espainiar eskubaloi jokalaria da, 2021etik aurrera Bera Bera taldean jokatzen ari dena.

## Bizitza 
Sevillan jaio eta Sagunton hazitako kirolaria da. Saguntoko taldearekin hasi zen jokatzen eta hiru denboraldi egin zituen bertan. Ondoren denboraldi bana egin zuen Valencian, Alcobendasen eta Morvedren. 2021-22 denboraldirako fitxatu zuen Bera Berak. Lehenengo deboraldian Liga irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Espainiako liga (1): 2021-22

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transparency International

**Transparency International** (**TI**; ) nazioarteko gobernuz kanpoko erakundea da. Krimen korporatiboen eta ustelkeria politikoaren aurkako neurriak sustatzen ditu nazioartean. 1993an sortu zen. Urtero Ustelkeriaren Pertzepzio Indizea argitaratzen du, mundu mailako ustelkeriaren zerrenda korporatiboa. Egoitza Berlinen du, baina 100 herrialde baino gehiagotan jarduten du.

Ustelkeria honela definitzen du: onura pribatuetarako botere-abusua, azkenean denei kalte egiten diena eta autoritate-posizioan dauden pertsonen osotasunaren mende dagoena.

## Kanpo estekak 
*  Transparency Internationalaren webgunea
Batasun Latinoa

**Batasun Latinoa** (**Unilat**; , , , , , ) nazioarteko erakundea da, gaur egun etenda dagoena, hizkuntza erromantzeetako batzuk hitz egiten dituzten herrialdeek osatua. 1954ko maiatzean sortu zuten, Madrilen, eratze-akordio bat sinatu zenean, eta 1983tik aurrera erakunde formal gisa aitortu zen. Finantza-zailtasunengatik, 2012ko urtarrilaren 26an eten ziren Batasun Latinoaren jarduerak, eta erakundeko idazkaritza nagusi iraunkorrak 2012ko uztailaren 31n itxi zituen ateak, erakundeko langile guztiak kaleratu zituztenean. Bere funtzioa bere herentzia komuna eta mundu latindarra identifikatzen duena sustatzea eta barreiatzea da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Didier Rous

**Didier Rous** (Montauban, 1970eko irailaren 18a), Frantziako txirrindulari ohia da. Frantziako Txapelduna izan zen. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Estrategia militar

thumb|300px|Waterlooren kanpainaren plan estrategikoa erakusten duen mapa militarra.
**Estrategia militarra** erakunde militarrek finkatutako helburuak lortzeko erabilitako planteamendu orokorra da.

Estrategia militarra gerra-kanpainen planeamenduaz eta zuzendaritzaz arduratzen da, baita indar armatuen mugimendu eta antolaketa estrategikoaz ere. Estrategia militar modernoaren aitak, Carl von Clausewitzek, honela definitu zuen: "gerraren amaiera lortzeko guduen erabilera". Hala, estrategiaren baitan, helburu politikoei lehentasuna ematen zien helburu militarren aldean, eta gai militarren gaineko kontrol zibila babesten zuen.

«Jenerals (*strategos*) ziur egon behar da egoera bere probetxuan ustiatu ahal izango duela, inguruabarrek eskatzen dutenaren arabera. Ez dago prozedura jakin batzuei lotuta.» Sun Tzureb *Gerraren artearen* 8. ataleko 9. bertsoa.

Gerra konbentzionaletan, helburua da operazio-eremuan tropak zuzentzea, borroka-eremura eraman arte. Gerraren artearen hiru alderdietako bat da, beste biak taktika militarra, hau da, plan militarrak eta borroka-indarren maniobrak behar bezala gauzatzea dira. Hirugarren osagaia logistika militarra izango litzateke, armadari eusteko eta haren prestasuna eta borrokarako gaitasuna ziurtatzeko.

Estrategia gerraren artearen funtsa bera da, arrakasta eztabaidaezinetara daramaten bide malkartsuen bortizkeria gidatzen duen jarraibidea da, operazio-eremuaren iluntasunak argitzen dituen argia, betiere lortu nahi duenaren, lortu nahi duenaren, etsaiak egiten duenaren eta horiek egiaztatzeko dituen bitartekoen zalantza etengabeaz arduratzen dena, eta estrategia are konplexuagoa denean.

Taktika eragiketa militarren exekuzio-arauen multzoa da, eta plan baten ikuskera estrategiaren xedea da, eta aurkariaren aurrean eta defentsiban aurkariaren aurrean tropa abantailatsuen erabilera taktikaren xedea da, eta zaila da taktika hori argi ulertzea; izan ere, arau multzo bat izan behar badute, doktrina-multzo bat osatzeko balio du, baina ezinezkoa da hura gainditzea.

Estrategian, ahalegina egin behar da etsaiaren komunikazioak ahal den neurrian kikilduz edo beldurtuz egin dadin, norberarenak azaldu gabe, eta armadak proposatutako helburua lortzeko egin behar dituen mugimendu-multzoari konbinazio estrategiko esaten zaio, gerraren izaeraren mende daudenak, hala nola iraingarriak, defentsiboak edo mistoak.

Arte militarraren beste zati bat estrategiarekin lotuta dago berez, eta gerraren politikaz ari gara. Politika horrek mugatzen ditu gerra nahitaezkoa edo saihestezina den kasuak, hura gauzatzeko aukeratu behar den operazio-antzokiaren eremua, eta aliantza eta neutraltasunen ikerketa aztertu edo lehentasunez aztertu behar du, eta etsaiaren aurka borrokatzen saiatu behar du, etengabe eta etengabe borrokatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kōkaku enperadorea

Japoniako enperadorea izan zen 1780tik 1817ra.

Bere jaiotza izena Morohito izan zen.  Japoniako familia inperialeko kadete adarreko kidea izan zen eta Japoniako egungo enperadoreen arbasoa da. Go-Momozono enperadoreak ez zuen seme-alabarik eta hil aurretik Kōkaku adoptatu zuen. Kōkaku enperadore izan zen 1780ko abenduaren 16tik 1817ko maiatzaren 7an abdikatu zuen arte. Akihitoren abdikazioa arte abdikatu zuen azken enperadore japoniarra izan zen.

Bere erregealdiaren hasieran Japonian eragina izan zuen gosete handi baten aurrean hartu zituen neurriak asko estimatu zituen herriak. Shogunen boterea ahultzea lortu zuen.

1817an bere semearen alde abdikatu zuen Ninjō enperadorea. Ordutik zure heriotza "Daijō Tennō" (abdikatu duen enperadorea) tituluarekin gobernatu zuen.

Emazte bat, sei ohaide eta hamasei seme-alaba izan zituen.
Hankarteko konkor

thumb|250px|Gizonezkoaren boxerrak bere hankartea nabarmentzen du.
**Hankarteko konkorra** edo soilik **hankartea** jantzi estu batek, batez ere praka eta galtzontzilo estuek, agerian uzten duen zakilaren ingeradari deritzo.

Aluaren ingerada izendatzeko gamelu apatx terminoarekin analogia eginez, hankarteari **altzearen hatz koskorra** () ere esaten zaio sexu-jargoian.

## Ikus, gainera 
* Gamelu apatx.

## Kanpo estekak
Maria Henriketa Austriakoa

**Maria Henriketa Ana Austriakoa** (Budapest, 1836ko abuztuaren 23a - Spa, 1902ko irailaren 19a) Belgikako erregina ezkontidea izan zen 1865etik hil zen arte.

Josef Austriakoa eta Maria Dorotea Württembergekoaren alaba izan zen. 1853ko abuztuaren 22an Belgikako erresumaren oinordekoa zen Leopoldorekin ezkondu zen. Gurasoek inposatutako ezkontza izan zen, zorigaiztokoa. Ezkondu zirenetik, Brabanteko duke eta dukesa titulua jaso zuten.

1865ean Leopoldo Belgikako errege bihurtu zen Leopoldo II.a izenarekin, eta Maria Henriketa erregina ezkontide. 1872tik, bikoteak bizitza bananduak bizi izan zituen.
Aibofobia

**Aibofobia** palindromoekiko ustezko fobia edo izua da. Terminoa bera palindromoa izanik (AibofobiA <> AibofobiA), paradoxa komiko bat sortzen du, eta, horren arabera, fobiaren izenak berak izua eragin diezaioke fobia pairatzen duen pertsonari. Hitza interneten zabaldutako umorezko hitz-joko bat da . Izan ere, "aibo" aurrizkiak ez du inolako esanahirik, hitz konposatua palindromo bihurtzeko baliabide gisa baino ez baitu balio.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Torres itsasarteko uhartetar

**Torres itsasarteko uhartetarrak** Queenslandeko Torres itsasarteko uharteetan bizi diren indigenak dira. Papua Ginea Berriko kostaldeko aborigenekin kulturalki lotutako herri melanesiarra osatzen dute. Australiako beste aborigenen aldean ezberdintzat jotzen dira, eta askotan bereizita aipatzen dira. Torres itsasarteko bi uharte-komunitate ere badaude, Bamaga eta Seisiako kostalde kontinentalean.

6.800 uhartetar inguru daude Torres itsasartean, eta 32.000 inguru eremutik kanpo, gehienak Queensland iparraldean, Townsville eta Cairns bezalako herrietan.

## Uhartetar ospetsuak 
* Eddie Mabo, aktibista
* Christine Anu, pop-abeslaria
* Patty Mills, saskibaloi jokalaria
* Wendell Sailor, errugbilaria
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Van Petegem

**Peter Van Petegem** (1970eko urtarrilaren 18a), belgikako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Elkarrekin bizi

**Elkarrekin bizitzea** akordio mota bat da, ezkonduta ez dauden bi pertsona elkarrekin bizi direnean ematen dena. Sarritan, bikotea harreman erromantiko edo sexual intimoan murgilduta egoten da epe luzera edo modu iraunkorrean. Akordio horiek gero eta ohikoagoak bihurtu dira mendebaldeko herrialdeetan XX. mendearen amaieraz geroztik, gizarte-ikuspuntu aldakorrek bultzatuta, sexu-morala liberalizatuta, bereziki ezkontzari, genero-rolei eta erlijioari dagokienez.

## Elkarrekin bizitzea handitzen duten gizarte-aldaketak 
thumb|450x450px|Emakume ezkongabeen erditze ehunekoa, hainbat herrialdetan, 1980 eta 2007 artean.
Gaur egun, elkarrekin bizitzea Mendebaldeko pertsonen arteko lotura-eredu komuna da.

Europan, Eskandinaviako herrialdeak izan dira joera nagusi horri ekin dioten lehenak, nahiz eta ordutik herrialde askok jarraitu dioten. Mediterraneoko Europa oso kontserbadorea izan da tradizioz, eta erlijioak zeregin garrantzitsua izan du. 1990eko hamarkadaren erdialdera arte, eskualde horretan txikiak ziren ezkondu gabe elkarbizitzen ziren bikoteen mailak, baina ordutik hona igo egin dira.

Azken hamarkadetan, mendebaldeko herrialdeetan, gora egin dute ezkondu gabeko bikoteek. Historikoki, Mendebaldeko herrialde askotan, doktrina kristauek eragina izan dute sexuan, ezkongabeen artean elkarrekin bizitzearen aurka baitaude. Gizarte-arauak aldatu ahala, sinesmen horiek ez dira hain jasangarriak biztanleriarentzat, eta zenbait kristau-denominazio gaur egun ezkontzaren aitzindaritzat hartzen dute elkarrekin bizitzea. Frantzisko Aita Santuak ere elkarrekin bizi eta semeak zituen bikote bat ezkondu zue; Canterburyko Artzapezpiku ohiak, Rowan Williamsek eta John Sentamu York-eko artzapezpikuak, berriz, praktika honekiko tolerantzia adierazi dute.

Azken hamarkadetan, emakumeek lan-indarrean parte hartzeko tasa handiak izan dituzte, eta, gainera, ekintza luzeko antisorgailu itzulgarriak eskura izan dituzte. Hori dela eta, emakumeek banakako erabakiak hartu dituzte ugalketari buruz, eta, ondorioz, gizonezko bikoteek mendekotasun txikiagoa dute finantza-egonkortasunerako. Aldaketa horiek guztiek elkarrekin bizitzeko akordioak bultzatu zituzten, ezkontzaren alternatiba gisa.

Erdialdeko eta Ekialdeko Europan, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, aldaketa politiko garrantzitsuak gertatu ziren, hala nola gobernu komunisten erorketa. Gizarte horiek gizarte-askatasun handiagoko aro berri batean sartu ziren, hain zurrunak ez ziren arauetan eta hain autoritarioak ez ziren gobernuetan. Mendebaldeko Europarekin jardun zuten, eta herrialde batzuk Europar Batasuneko kide bihurtu ziren. Hori dela eta, familia-bizitzako ereduak aldatzen hasi dira: ezkontza-tasak jaitsi egin dira, eta senar-emazte berriak izatea adin aurreratuago baterako utzi dira. Elkarrekin bizitzea eta ama ezkongabeen jaiotzak ugaritu egin ziren, eta herrialde batzuetan hazkundea oso azkarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torres itsasarteko uharteak

**Torres itsasarteko uharteak** 270 uharte baino gehiagoko talde bat dira, Torres itsasartean, Queenslandeko York lurmuturraren penintsula eta Papua Ginea Berria bereizten dituen ur-eremuan, daudenak. Ia uharte guztiak Queensland estatuaren zati dira, uharte gutxi batzuk izan ezik, Daru uhartea kasu, Papua Ginea Berriarenak direnak. Bertoko biztanleak -Torres itsasarteko uhartetarrak- Australiako indigenetik berezia den etnia bat osatzen dute, papuekin harremanak dituena.

## Geografia 
Uharteak 45.000 km²-ko eremuan sakabanatuta daude. Punturik laburrenean itsasarteak 150 kilometroko zabalera du, eta uharteak 200 kilometrotik 300 kilometrora hedatzen dira ipar-hego lerro honen bi aldeetan. Ipar-mendebaldeko muturreko irlak Papua Ginea Berriko kostaldetik kilometro gutxi batzuetara baino ez daude.

Torres itsasartea Australiako egungo kontinentea eta Ginea Berria lotzen zituen lur-zubi zahar bat da, lur horien multzoak Sahul izeneko plataforma osatzen zuenean. Azken glaziazioaren ondorengo itsasoen mailaren igoerak, lurreko pasabide hau urperatu zuen, honela, Arafura itsasoa eta Koral itsasoa lotzen dituen egungo itsasartea eratuz. Itsasarteko uharte asko urpean dauden antzinako lurren tontorrak dira.

Australiako Torres itsasarteko uharteak 5 uharte-taldetan sailkatzen dira:

## Kanpo estekak
Lur-zubi

[thumb|300px|right|Panamako istmoa lur-zubi bat da, duela 3 milioi urte [Amerikako Truke Handia ahalbidetu zuena.]]
**Lur-zubia**, **lurreko zubia** edo **zubi kontinentala**, biogeografian, istmoa edo lurreko eremuen arteko lotura zabala da, beste era batera bereizita. Historian zehar, lurreko animaliei eta landareei lur berriak gurutzatzea eta kolonizatzea ahalbidetu diete. Lur-zubiak itsasoaren erregresio bidez sor daitezke, non itsas maila erortzen den, sakonera txikiko sakonera duten eremuak azalduz, plataforma kontinentalaren sekzio urperatuak baino lehen; edo plaken tektonikak lur berriak sortzen dituenean; edo, batzuetan, glaziazio ondoko lehengoratzearen ondorioz itsas hondoa igotzen denean.

## Adibideak 
Hona hemen lurreko zubien adibide nabarmen batzuk:

* Beringiako lur-zubia, Siberia eta Ipar Amerika tarteka lotu zituena, itsas maila igo zenean, izotz-aroen eraginpean;
* Panamako istmoa, duela 3 milioi urte Amerikako Truke Handia ahalbidetu zuena;
* Sinaiko penintsula, Afrika eta Eurasia lotzen dituena;
* Doggerland, antzinako lur-masa bat Ipar Itsasoaren hegoaldean, Britainia Handiko uhartea Europako kontinenteko zatiarekin lotzen zuena azken izotz-aroan.
* Adamen Zubia India eta Sri Lankaren arteko uharri eta harea-bankuen katea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistema erdipresidentzialista

thumb|400x400px|Horiz, sistema erdipresidentzialistak.
**Sistema erdipresidentzialista**, **erdipresidentzialismoa**, **demokrazia** **erdipresidentzialista** edo **errepublika** **erdipresidentzialista** da sistema politiko parlamentario bat, non lehen ministroak eta presidenteak gobernuaren eguneroko eginkizunetan aktiboki parte hartzen duten. Alde batetik, ez da sistema parlamentario huts bat, presidentea herri bozketaren bidez hautatzen baita, eta ez baita ordezkari zeremonial huts bat. Beste aldetik, ez da sistema presidentzialista huts bat, ezta ere, lehen ministroaren kontzeptua baitago, eta hark erantzukizunak baititu gobernuaren arlo legegilearen aurrean.

Presidenteak eta lehen ministroak modu desberdinean banatzen dituzte botereak antolamendu politiko hau erabiltzen duten herrialde bakoitzean. Adibidez, Frantzian, presidentea atzerriko gaien arduraduna da, eta lehen ministroa, berriz, gai nazionalen arduraduna. Kasu honetan, baina, lehen ministroaren eta presidentearen arteko botere banaketa ez da aipatzen konstituzioan, baizik eta konbentzio politiko gisa ulertzen da. Finlandian, aldiz, frantses sistemaren eredura antolatua egon arren, botereen banaketa argi eta garbi adierazten da konstituzioan: «atzerriko politiketan lehendakaria da buru kabinetearekin lankidetzan».

Sistema erdipresidentzialistetan maiz gertatzen dira kohabitazio garaiak, hau da, lehen ministroa eta presidentea bereiz hautatuta eta alderdi aurkarietakoak izatea. Horri esker, alde batetik, sistema presidentzialistetan ohikoa den egiaztapen eta balantze sistema eraginkor bat sor daiteke; baina, aldi berean, boterean dauden bi alderdien artean tentsio politiko handia sor dezake.

Sistema erdipresidentzialistak dituzten nazio batzuk dira, besteak beste: Azerbaijan, Egipto, Finlandia, Frantzia, Pakistan, Portugal, Errumania, Errusia eta Taiwan. Austriak eta Irlandak, konstituzioen arabera, botere gehiago ematen diete presidenteei. Hala ere, presidenteek, tradizioz, ez dituzte erabiltzen, eta *de facto* funtzionatzen dute sistema parlamentario gisa.

## Ikus, gainera 
* Sistema parlamentarioa.
* Sistema presidentzialista.

## Kanpo estekak
Fagus-Alkiza Interpretazio Zentroa

**Fagus-Alkiza** Hernio-Gazume Kontserbazio Bereziko Eremuaren interpretazio-zentroa da. 2013an zabaldu zen. Alkizan dago Erretore-etxeko atzen solairuan.

## Helburuak 
Fagus-Alkiza Interpretazio Zentroak hiru ardatz nagusiren arabera antolatzen da ditu: natura, bertan jarduten duen gizakia eta bi horien arteko harremanetatik sortzen den kultura.

Naturaren ardatzetik abiatuta, Fagus-Alkizaren helburua, biodibertsitatea kontserbatzea eta areagotzea da. Horretarako, interpretazio-zentroan Hernio-Gazume KBEko biodibertsitateari buruzko informazioa ematen da eta, gainera, mendigunean egin diren eta egiten ari diren kontserbaziorako lanen berri eskaintzen da. Hernio-Gazume KBEren habitat nagusien errepliken bidez azaltzen da biodibertsitatea.

Gizakiaren eraginez, lurra lantzen eta kudeatzen zuten baserritar, artzain, basomutil eta ikazkinen lanaren eraginez hain justu, osatuz joan da egun dagoen paisajea eta bere elementu nagusiak: belardiak, basoa eta larreak.

Landa-eremuan kultur jarduera eta espresio artistikoek tokia izan dezaten sustatzea da Fagus-Alkizaren helburuen hirugarren zutoina.
[thumb|450x450px|Fagus-Alkiza interpretazio-zentroaren egoitza berriaren [Baso|basoa modulua]]

## Jarduera nagusiak 
Fagus-Alkiza Interpretazio Zentroak Hernio-Gazume KBEren biodibertsitateari buruzko informazioa duen erakusketa iraunkorra du oinarrian. Erakusketak bost gune nagusi ditu: KBEren maketa, harkaiztia, basoa, intsektu saproxilikoen txokoa eta saguzarren koba. Horretaz gain proiekzio-gela bat du non aldibaterako erakusketak, hitzaldiak, mahai-inguruak eta enparauak antolatzen diren.

Halaber, Fagus-Alkizaren kultur adierazpenaren osagai nagusia Somenaren Kabia izeneko sorkuntza-bekak dira zeinaren bidez 2018tik urtero bi artistari aukera ematen zaien beren sorkuntza-lana Alkizan obratzea hiru asteko egonaldi baten bidez..

## Egoitza berria 
2026ko otsailaren 27an Fagus-Alkiza interpretazio-zentroaren egoitza berria inauguratu zen. Ordura arte zentroa udaletxeko ganbaran zegoen eta Erretore-etxeko *Ipar poloa* izeneko espaziora aldatu da, hots eraikinaren 3. solairura. Erakusketa berrituak hiru modulu berri ditu: urmaela, gizakia eta natura eta *Sormenaren Kabia*. Guztira 300 m2-ko azalera du, aurrekoaren bikoitza. Halaber, bisiten erreserba- eta sarbide-sistema berria jarri da abian, zentrora bisita modu autonomoan egiteko parada eskaintzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fagus-Alkiza webgune ofiziala
Hoditeria bidezko garraio

thumb|Trans-Alaska oliobidea.
**Hoditeria bidezko garraioa** gasak, likidoak, edo solidoak garraiatzeko modu bat da, hoditeria erabiltzen duena garraio-sare edo -sistema gisa. Efluenteak grabitatearen bidez drainatzea (hondakin-urak, euri-urak, estolderia-sistemak, etab.) eta hodien bidezko elikagaien trafikoa (garagardoa, esnea, alea, etab.) sar daitezke kategoria honetan. Hala ere, oro har, hoditeriaren bidez garraiatzen diren ohiko produktuak hauek dira: petrolioa eta hidrokarburo likidoak, gas naturala eta erregaietarako bestelako gasa, eta substantzia kimikoak.

## Historia 
Antzinatasunean, K.a. 4000 urte inguruan egiptoarrek buztin egosizko hodiak erabiltzen zituzten estolderiarako, erromatarrek berunezko hodiak akueduktuetako leku jakin batzuetan, eta txinatarrek  oihalez lotutako banbuzko hodiak gas naturala kontsumo-lekuetara eramateko.

Garai modernoan produktuen garraio mota hau Dmitri Mendeleiev-ek proposatu zuen lehen aldiz, 1863an, urte hartan petrolioa garraiatzeko hodiak erabiltzea iradoki baitzuen.

## Hoditeriaren bidezko garraio sistemak 
Garraiatutako ekaiaren arabera, hodi bidezko garraioak izen desberdinak hartzen ditu, eta arautegiak, zein eraikitzeko eta funtzionatzeko teknikak ere aldatu egiten dira garraiatutako ekaiaren arabera.

Hauek dira hoditeriaren bidezko garraio-sistema nagusiak:

* Gasbideak gas naturala garraiatzeko.
* Oliobideeak hidrokarburo likidoak, bereziki petrolioa, garraiatzeko.

Distantzia handietara garraiatutako beste produktu asko ere sartzen dira garraio-mota honetan:

* Ur geza, batez ere ureztatzeko, akueduktuen bidez
* Ur gazia
* Oxigenoa
* Hidrogenoa 
* Etilenoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Petrolioaren garraioa Nazioarteko eztabaida
Konbaung dinastia

**Konbaung dinastia** (,  ahoskatua), **Alaungpaia dinastia** ere deitua, 1752 eta 1885 bitartean Birmanian gobernatu zuen azken familia izan zen, Birmaniako historiako bigarren inperio handiena zen **Hirugarren Birmaniar Inperioa** () ezarriz.

Toungoo dinastiaren zatiketa ikusirik, Alaungpayak (1714-1760), Mandalaytik gertu zegoen herrixka baten buruak, armada bat eratu zuen, honekin, Hanthawaddyko mon erresuma garaitu zuelarik, Birmania hegoaldean, eta, ondoren, ipar-ekialdean, Shan estatua konkistatu zuen, 1759 inguruan, Birmania osoa (eta Manipur) bilduz, Hanthawaddykoei frantziar eta britainiar laguntza eman zion arren.

Alaungpayak Ayutthayako hiriburua eraso zuen, baina erretiratzera behartu zuten. Hsinbyushin bere semeak, dinastiako hirugarren erregeak (1763-1776), inguruko erresumetara tropak bidali zituen eta Txinaren lau mendekuzko inbasio garaitu zituen.

Dinastiako seigarren erregeak, Bodawpayak (1782-1819), siamdarren aurkako zenbait kanpaina huts egin zituen eta hiriburua Amarapurara eraman zuen. Arakango erresuma ere konkistatu zuen. Assamen barnean egindako erasoaldiek britainiarren haserrea piztu zuten, eta Bagyidawren agindupean (1819-1837), Birmania garaitua izan zen Anglo-Birmaniar Lehen Gerran. Ordutik aurrera, Birmaniako jabetzak apurka-apurka gainbeheran joan ziren, Anglo-Birmaniar Hirugarren Gerraren ondoren 1885ean ingelesen erabateko anexioarekin amaitzeko.

Konbaung dinastian zehar, hiriburua hainbat aldiz mugitua izan zen arrazoi erlijioso, politiko eta estrategikoengatik: Shwebo (1752–1760), Sagaing (1760–1765), Ava (1765–1783, 1821–1842), Amarapura (1783–1821, 1842–1859), Mandalay (1859–1885).

## Zuhaitz genealogikoa 
## Kanpo estekak
Zuzenbide konstituzional

[thumb|[Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena, gaur-gaurkoz balio konstituzionala duten eskubide nagusiak]]
**Zuzenbide konstituzionala** zuzenbide publikoaren adar bat da, estatu bat definitzen duten oinarrizko legeen azterketa barne hartzen duen ikasketa eremua. Zuzenbide konstituzionalaren printzipio doktrinalen artean dago  botereen banaketa (botere legegilea, botere betearazlea eta botere judiziala). Zuzenbide konstituzionalaren aztergai dira estatuaren forma, gobernu erak, oinarrizko eskubideak eta botere publikoen araubidea, botere publikoen arteko harremanak nahiz herritarrekiko harremanak barne.

Estatuen kopurua biderkatu egin denez, konstituzioak ere ugaritu egin dira, eta, haiekin batera, konstituzio zuzenbidearen gorputza, nahiz eta batzuetan lege nagusi hori estatutik kanpoko iturrietatik datorren. Izan ere, bereziki XX. mendearen erdialdetik aurrera, gizakiaren eskubideen babesa nazioz gaindiko erakundeen kezka ere bihurtu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Konstituzionalismoa
* Sufragioa
* Hauteskunde sistema
* D'Hondt metodoa

## Kanpo estekak 
* Leire Escajedo San Epifanio (2008) *Konstituzio zuzenbidea*. Gasteiz, EHU. .
Haimar Arejita

**Haimar Arejita Mallea** (Gernika, Bizkaia) Gatibu musika taldearen gitarrista da.
[ezkerrera|thumb|[Haimar Arejita]]
Haimar Arejita gitarristak eta Alex Sardui abeslariak (Exkixu taldeko kide ohia zena) sortu zuten Gatibu taldea 2002an. Biek *Txulufrina eta arrosa* herri-kantuen diskoan parte hartu zuten, eta elkarlan horretatik sortu zen talde bat eratzeko proiektua. Gaizka Salazar (bateria) eta Mikel Caballero (baxua) dira beste bi taldekideak. *Zoramena* lehen diskoa kaleratu zutenez geroztik, gazte askoren arreta bereganatu dute, gauaz, sexuaz edota maitasunaz bizkaieraz abesturiko kantu fresko eta zuzenei esker.

Beste talde edo ikuskizunetan ere partu hartu du: Birth Cake, Einbigu (1995-1997), Frik, eta  Noiz? taldeetan, eta Paperetik Plazara ikuskizun bertso-musikalean.thumb|Gatibu 2017|270x270px
## Diskografia 
### Einbigu 
* 1995eko maketan 6 abestiko grabatu zuten Bilborock estudioetan.
* 1997ko maketa Pan-Pot estudioetan grabatu zuten. Gehienbat ekitaldiak 90. hamarkadan egin zituzten Euskal Herrian eta Katalunian.

### Alex Sarduirekin 
* *Txulufrina eta Arrosa* (Elkar, 2000)

### Gatibu 
* *Zoramena* (2002)
* *Disko infernu* (2005)
* *Laino Guztien Gainetik, Sasi Guztien Azpitik* (Baga-Biga, 2008)
* Zuzenean bizitzeko gogoa (2010)
* Zazpi kantoietan (2012)
* Euritan dantzan (2014)
* Aske maitte, aske bizi (2016)
* Azken Indioak (2018)
* Musikak salbatuko gaitu (2020)
* *EH Distopikala* (2022)thumb|Gatibu 2013|270x270px

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kriston

## Kanpo estekak 
* Gatibu.eus webgune ofiziala (kontzertuak, bideoak, argazkiak...)
* MusikaZuzenean TB : HITZ BITAN : Haimar Arejita (Gatibu) (Hamaika TB. Youtube)
* Gatibu etiketa Berria egunkarian (10 albiste baino gehiago
* «Amancay Gaztañaga, “Bidegurutzean”i buruz: “Zurrunbilo intelektual batean sartzen zara”. Grises taldeko Amancay Gaztañaga, Gatibuko Haimar Arejita eta Ezpalakeko Unai Eizagirre,»&#x20;*EITB*&#x20;2021-03-31
* 
* Alex Sarduiri elkarrizketa, Berrian
* Alex Sarduiri lkarrizketa *Argia*n
Juan Jose Eizmendi

**Juan Jose Eizmendi** ezizenez **"Loidisaletxe II.a"** (Errezil, Gipuzkoa, 1960 martxoaren 25a) bertsolari gipuzkoarra da.
## Ibilbidea 
Familiaren Loidisaletxe baserriaren izenez ezagunagoa da, eta aita Antonio Mari Eizmendi "Loidisaletxe" ere bertsolaria zuen. 1980an herrian bertan egin zuen aurreneko plaza eta urte berean Osinalde sariketan hartu zuen parte. 1984an irabazi zuen Osinalde saria eta 1995ean hirugarren egin zuen Gipuzkoako txapelketan.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartzeak (4): 1986, 1989, 1993, 1997.
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Hirugarrena (1): 1995.
** Finalaurrekoak (1): 1991.

## Sariak 
* Osinalde saria (1): 1984.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Varela

**Iker Varela Parra** (Barakaldo, Bizkaia, 2003ko martxoaren 1a) Euskal Herriko futbolaria da, 

## Biografia 
Danok Bat taldetik heldu zen Athleticen harrobira. Aurrelari lanetan aritzen da. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen.  Athleticek 2025ko uztailan Mirandesera bidali zuen zen lagatu gisa Bigarren mailan jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Beñat De Jesús

**Beñat de Jesús Domingo** (Larrabetzu, Bizkaia, 2002ko urtarrilaren 22a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Eskuin Atzelari lanetan aritzen da. 2017an heldu zen Athleticen harrobira Danok Bat talde bilbotarraretik. Baskonian eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero, 2023ko udan Barakaldora joan zen lagatua. Denboraldi horretan 1.federaziorako igoera lortu zuen ezkerraldeko taldearekin. Athleticekin kontratua bukaturi zegoela, talde horibeltzarekin sinatu zuen. Mailari eutsi egin ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak bere kontratua berritu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Nataša Pirc Musar

**Nataša Pirc Musar** (Ljubljana, Esloveniako Errepublika Sozialista, 1968ko maiatzaren 9a) esloveniar abokatua, idazlea, kazetaria eta politikaria da. Sozialdemokratak alderdi politikoko kidea da. 2004 eta 2014 bitartean Esloveniako informazio-komisarioa izan zen. Ondoren, 2015 eta 2016 bitartean Esloveniako Gurutze Gorriaren presidentea izan zen. 2022ko Esloveniako Hauteskunde Presidentzialen bigarren itzulian Esloveniako presidente hautatu zuten. Horrenbestez, Esloveniako historiako lehen emakume presidentea izango da 2022ko abenduaren 22an presidente karguari zin egiten dionean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Barandalla

**Miguel Barandalla Ostitz** (Barañain, Nafarroa Garaia, 2004ko martxoaren 24a) nafar futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker atzelari gisa jokatzen du. Lezaman eta Osasunako harrobian hazia da. Bilbao Athleticen leku finkoarekin egin ezinik, 2024ko udan Athleticek lagatu gisa bidali zuen Sestao Riverrera. 2025ko irailean Athletic-en Champions League-eko B zerrendan sartu zen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Dario Pieri

**Dario Pieri** (Florentzia, 1975eko irailaren 1a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1996**
* Ardenetako Triptikoa
**1998**
* La Panneko Hiru Egunetako etapa bat 
* Langkawiko Tourreko etapa bat
**1999**
* Esloveniako Itzuliko etapa bat
**2000**
* 2. Flandriako Tourrean
**2002**
* E3 Harelbeke
**2003**
* 2. Paris-Roubaixen
* 5. Milan-San Remon

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bart Leysen

**Bart Leysen** (Herentals, 1969ko otsailaren 10a), belgikako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1990**
* Ardenetako Gezia
**1992**
* Mugako Zirkuitua
**1993**
* Briek Schotte Sari Nagusia
* 2. Cholet-Pays de Loiren
* 3. Vendéeko Tourrean
**1995**
* E3 Harelbeke 
* Schaal Sels

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Carlo Bomans

**Carlo Bomans** (Bree, 1963ko ekainaren 10a), Belgikako txirrindulari ohia da. Belgikako Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1986**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 3. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**1988**
* 3. Zottegemeko Sari Nagusian
* 3. Flèche Hesbignonnen
**1989**
* 20px 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa 
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Druivenkoers Overijse
* 2. Binche-Tournay-Binchen
* 2. Omloop Mandel-Leie-Schelden
**1990**
* Mediterraneoko Tourreko bi etapa
* Paris-Nizako etapa bat
* Tour de l'Oiseko etapa bat
* 2. Marseillesa Sari Nagusian
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
**1991**
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
**1993**
* Hofbrau Kopako etapa bat
* 3. 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan 
**1994**
* Flandrian Zehar
* Raymond Impanis Sari Nagusia
* 3. Binche-Tournay-Binchen
**1996**
* E3 Harelbeke
* 2. De Kustpijl Heisten
**1998**
* 2. 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 2. Ardenetako Gezian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Walter Bénéteau

**Walter Bénéteau** (Les Essarts, 1972ko uztailaren 28a - Bali, 2022ko abenduaren 11) frantziar txirrindularia izan zen.

## Emaitzak 
**1996**
* 3. Tro Bro Leon
**1997**
* Tour du Finistère
**1999**
* 7. Doubsko Tourra
**2000**
* Châteauroux Klasikoa
* Boucles de l'Aulne
* 3. Plouayko Sari Nagusia
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
* 10. Bernako Tourra
**2001**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
**2002**
* 2. Vendéeko Tourra
* 2. Tro Bro Leon
* 8. Eskalatzaileen garaikurran
**2003**
* Boucles de l'Aulne
* 3. Polynormande
* 8. Limousingo Tourra
* 8. Marseillesa Sari Nagusian
* 8. Valoniako Sari Nagusia
* 9. Vendéeko Tourra
**2005**
* 3. Bordele-Caudéran
**2006**
* 2.  Boucles de l'Aulnen
* 4. Eskalatzaileen garaikurran

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Politika publiko

**Politika publikoa** da arazo garrantzitsu eta mundu errealekoak konpontzeko proposamen instituzionalizatu bat, hau da, estatuaren edo beste aginte publiko baten esku hartze bat. Politika publiko ororen xede generikoa da eragin bat edukitzea gizartearen edo lurraldearen gainean, ikuskera batez gidatuta, arazo sozial jakin bati erantzuteko. Politika publikoak dira aginte publikoen, oro har maila guztietako gobernuen, jokamoldea gauzatzeko bidea. 

Definizio zabal horretatik haratago, politika publikoak zenbait modutan kontzeptualizatu izan dira. Politika publikoak ulertzeko eta gauzatzeko modu orokortu bat dira «ziklo politikoa» izeneko urratsak. Etapa edo urrats bakoitzaren ezaugarriak aldatu daitekeen arren, oinarrizko sekuentzia bat hau da: agenda ezartzea > formulazioa > legitimazioa > inplementazioa > ebaluazioa.

Arduradun politikotzat jotzen diren hautetsi eta funtzionarioek erantzukizun zehatz bat dute, politika publikoetan interesa izan dezaketen aldeen zilegizko interesak islatzeko . Politiken diseinuak ahalegin kontziente eta berariazko bat eskatzen du, politikaren eta mapagintza tresnen bidez zehazteko. Akademikoek eta ikasketa politikoetako beste aditu batzuek tresna eta ikuspegi ugari garatu dituzte, zeregin horretan laguntzeko.

## Erreferentziak
Sukalde elektriko

**Sukalde elektrikoa** janaria prestatzeko eta gozogintzarako berotzeko sistema elektriko bat erabiltzen duen sukaldea da, elektragailu mota bat. Funtzionatzeko eta mantentzeko lan gehiago behar zuten erregai solidoetan (egurra edo ikatza) sukaldeen ordezko gisa ezagunak bihurtu ziren 20. mendean zehar. 

Sukaldeko "erregailu" (berogailu) bat edo gehiago posizio kopuru finituak izan ohi dituzten etengailu batzun bidez kontrola daitezke, eta posizio horietako bakoitzak erresistentzia konbinazio ezberdina dakar eta, beraz, berotze potentzia desberdina, bero minimoaren eta maximoaren arteko aldakortasun etengabea ahalbidetzen duena. ezarpenak. Sutegiko erregailu eta kontrol batzuek termostatoak dituzte. Oro har garatu izan dira erresistentzia plaketan oinarritutako sukaldeak, bitrozeramikazko plaka dutenak edo indukzio plaka dutenak. 

## Erresistentzia-plakadun sukalde elektrikoa 
thumb| Erresistentzia plakak sukaldean.
1859ko irailean, George B. Simpson-ek AEBetan patentatu zuen platinozko harizko bateriaz elikatzen den bobina batek berotutako "elektro-berogailu" gainazal baterako. Bere hitzetan, baliagarria zen “gelak berotzeko, ura irakiteko, janaria prestatzeko. . ." .  Lehen sukalde elektrikoek tenperatura altuko erresistentziak zituzten espiral moduan, eta hamar eta 12 segundo behar zituzten berotzeko. Diseinua hobetu egin zen erresistentzia handiko suge-itxurako berogailu-elementuen erabilerarekin, beroketa-denbora lau-zazpi aldiz murriztu baitzen, baina kostu elektriko handiagoarekin  eta 1920 eta 1930eko hamarkada artean lehia handia suposatu zuen sukalde ekonomikoaren eta gas labearen merkatuetan. 

## Bitrozeramikazko sukalde elektrikoa 
thumb| Plaka bitrozeramikoak.
Sukalde bitrozeramikoa sukaldaritza sistema bat da, non beira mota berezi bat dagoen bero iturriaren eta berotu nahi den ontziaren artean. Lehenengo sukalde elektrikoek beroa burdinazko erregailuetara transmititzen zuten erresistentzia erabiltzen zuten. 1970eko hamarkadan, bitrozeramikazko sukaldeak agertu ziren, zeinak berotzeko denbora behar duten baina erradiazio infragorri oso eraginkorra ematen duten. Bitrozeramika iritsi izanak sukaldean guztiz berritzea suposatu zuen, garbitzeko errazagoa baita eta plakak oraindik bero daudela ohartarazten duten bero-adierazleak dituelako, eta horrek energia aurreztea ahalbidetzen du.

## Indukzio plakadun sukaldea 
thumb| Indukziozko sukalde baten kanpoko itxura.
Indukziozko sukaldea ontzia zuzenean berotzen duen sukalde mota bat da, zeinak ez duen beharrik tarteko zeramika berotzeko.  Sukalde hauek ontziko material ferromagnetikoa norabide batean eta bestean magnetizatzen duten eremu magnetiko txandakatu bat erabiltzen dute. Prozesu honek energia-galerak ditu, eta energia galera hori bero tramsferentzia moduan ontzia berotzera igarotzen da. Ontziek material ferromagnetiko bat eduki behar dute oinarrian gutxienez, eta horrela material batzuk (adibidez aluminioa, terrakota, altzairu herdoilgaitza edo kobrea) ezin daitezke erabili sukalde mota honekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filippo Pozzato

**Filippo Pozzato** (Sandrigo, 1981eko irailaren 10a), italiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2002**
* Kubako Itzulia eta etapa bat
* Normandiako Tourreko 4 etapa
**2003**
* Etnako Giroa
* Matteotti Saria
* Tirreno-Adriatiko eta etapa bat
**2004**
* Liguriako Giroa
* Frantziako Tourreko etapa bat
**2005**
* Lazioko Giroa 
* Alemaniako Itzuliko etapa bat
**2006**
* Milan-San Remo
* Britainia Handiko Itzuliko etapa bat
**2007**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
* Poloniako Itzuliko etapa bat
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
**2008**
* Grosseto Eskualdekako Giroa eta etapa bat
* 6. Flandriako Tourrean
**2009**
* 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa
* E3 Harelbeke
* 2. Laigueglia Sarian
**2010**
* Italiako Giroko etapa bat
**2011**
* Bruno Beghelli Sari Nagusia
**2012**
* Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusia
**2013**
* Agostoni Kopa 
* Laigueglia Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso Beltzeko Lankidetza Ekonomikorako Erakundea

**Itsaso Beltzeko** **Lankidetza Ekonomikorako Erakundea** (IBLEE, ) 1992ko ekainaren 25ean sortu eta ezarri zen Istanbulen (Istanbuleko Deklarazioa), eta nazioarteko eskualde-erakundea da. 1999az geroztik funtzionatzen du, garai hartako hamar estatu kideen berrespenaren ondoren.

## Helburua 
Lankidetza multilateral politikoa (nolabaiteko egonkortasun politikoa mantentzea) eta ekonomikoa (merkataritzaren garapena) du helburu, elkarreragin-dinamika eta konfiantza-sarea ezartzeko.

Izan ere, petrolioaren eta gas naturalaren eremu estrategiko ugari batean dago. Gainera, Europa eta Asiaren arteko transferentzia ekonomikoak ahalbidetzen dituen korridore batean dago.

## Kideak 
thumb|Kideak (berde iluna) eta behatzaileak (berde argia).

* Albania
* Armenia
* Azerbaijan
* Bulgaria
* Georgia
* Grezia
* Moldavia
* Errumania
* Errusia
* Serbia
* Turkia
* Ukraina

Greziak blokeatu egin du Montenegroren atxikipena, Zipreren atxikipenari buruzko beto turkiarrari erantzuteko.

## Pisua nazioarteko agertokian 
2011n, BSECko kide diren herrialdeek 333 milioi biztanle biltzen dituzte, eta 3.494.000 milioi dolar arrunt baino gehiagoko BPGa sortzen dute, hau da, 10.460 dolar  pertsonako batez besteko. Berez, Errusiako eta Turkiako Federazioak biztanleria osoaren %65 eta sortutako aberastasunaren %75 ordezkatzen dute. 2011n, Greziatik salbu, bere finantza publikoen krisiarekin lotutako zailtasunengatik, BSEC osatzen duten herrialde guztiak hazkunde ekonomikoko egoeran daude. Azerbaijan eta Errusia, energia fosilaren ekoizle eta esportatzaile handiak, beren kontu korronteko balantzaren superabita argia erakusten dute. Oro har, 2011n, BSECek 17.000 milioi dolarreko ordainketa-balantza defizitarioa du, hein handi batean, Turkiako ekonomiak kanpo-finantzaketaren behar handia duelako..

&nbsp;&nbsp;

## Behatzaileak 
* Alemania
* Austria
* Bielorrusia
* Itsaso Beltzaren Nazioarteko Elkartea
* Europar Batzordea
* Itsaso Beltzerako Batzordea
* Kroazia
* Egipto
* Estatu Batuak
* Frantzia
* Israel
* Italia
* Polonia
* Txekiar Errepublika
* Eslovakia
* Tunisia

## Organoak 
Egitura bereziak ezarri dira:

* Itsaso Beltzeko merkataritza-banku bat, azpiegituretan, garraioan eta telekomunikazioetan inbertsio-proiektuak bultzatzen dituena,
* parlamentuen arteko batzarra, 1993an sortua, egoitza Turkian duena, estatuetako parlamentuetako 76 ordezkarirekin,
* negozio-kontseilu bat, inguruko inbertsio-aukerak zehazteaz arduratzen diren nazioarteko adituak biltzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruahei Demant

**Ruahei Demant** (Omaio, Ipar uhartea, 1995eko apirilaren 21a), Zeelanda Berriko errugbilaria da, zabaltzaile postuan aritzen dena. 2021etik Blues Women frankiziarekin jokatzen du Super Rugby txapelketan. 2018ko abuztuaren 18an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Sydneyn, Australiaren kontra.  World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena hautatu zuten 2022an.

## Palmaresa 
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukhanyo Am

**Lukhanyo Am** (Qonce, Lurmutur Ekialdea, 1993ko azaroaren 28a) hegoafrikar errugbi jokalaria da, erdiko eta hegaleko postuetan aritzen dena. Sharks taldean jokatzen du 2016tik. 2017ko abenduaren 2an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Galesen aurka, Cardiffeko Millennium Stadiumen. Talde nazionalarekin, Munduko Kopa irabazi zuen 2019an eta 2023an.

## Palmaresa 
### Natal Sharks 
* Currie Cup
** irabazlea: 2018
### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak