open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sauce aintzira

**Sauce aintzira** (gaztelaniaz, Laguna del Sauce) Uruguain dago, Maldonado departamenduaren barruan. Punta del Estetik gutxi gorabehera 15 km-ra dago lerro zuzen batean.

Aintzirak 12 km-ko luzera du bere punturik luzeenean eta 6 km-koa bere punturik zabalenean (hegoaldetik begiratuta), gainera aintzirak beso bat du hego-mendebaldetik irteten den eta mendebalderantz hedatzen da 4,5 km gutxi gorabehera iparralderantz astiro-astiro igoz. 5.500 ha edo 70 km² ditu, beraz, Maldonado departamenduko ur gezako erreserba handiena da. Bere sakonera ertzetan 6 metro eta erdira eta erdian 14 metrora iristen da. Laguna del Sauceko nazioarteko aireportua aintzira honen hegoaldeko ertzean dago, bere izenak adierazten duen moduan. Aintzira, gainera, hainbat muinoz inguratuta dago, hala nola, Aconcagua, El Escondido, Las Cumbres, El Cerro de la Gloria eta Cerros de los Zorros, Sierra de las Ánimas eta Cerro Pan de Azúcar ere ikusten dira.

## Kirolak 
Ur-kirolak eta arrantza ere egin daitezke, nahiz eta motordun ur-kirolak ez diren onartzen. Arratsaldean ikus daitezke, aintzirako hondartzetan jende gehiegi ez dagoenean, batez ere txalupa batzuk eta uretako motoak ere bai, baina ez da ohikoa.

## Kanpo estekak 
* Vista satelital de la Laguna del Sauce, maps.google.com
Mateus jauregia

**Mateus jauregia**, Portugalgo Mateus parrokian dago, Vila Real udalerrian, Vila Real barrutian .

Mateus jauregia XVIII. mendearen lehen erdian eraiki zuten, António José Botelho Mourãok aginduta. Hau Mateuseko hirugarren maiorazkoa izan zen. Sousa Botelho familiak kudeatu izan du beti etxea. Jauregi honen diseinua Nicolau Nasoni arkitektoak egin zuela uste da. Jauregia osatzen dute etxe nagusiak, lorategiak, upategiak eta kapera batek.

Etxe barruan 6.000 liburuki dituen liburutegia dago. Liburuen artean Luís de Camõesen Lusíadas lanaren 1816ko edizio ilustratu ospetsua nabarmentzen da. Etxeko gainerako geletan altzari, alfonbra, baxera, arropa eta erlikia ugari ikus daitezke.

Mateus jauregia Monumentu Nazional gisa sailkatua dago 1910az geroztik.

## Historia 
Mateus eraikina XVIII. mendearen lehen erdialdean eraiki zuen António José Botelho Mourãok. Kapera bere seme Luís António de Sousa Botelho Mourãok amaitu zuen 1750ean.

Arkitektura barrokoaren diseinua Nicolau Nasoni arkitekto italiarrari dagokio: Teilatuetako pinakulu apaingarriak, etxeko fatxada ezberdinen dekorazioaren oreka, apaingarrien gainkargarik gabe... 

Etxe honek XVII. mendeaz geroztik leku horretan bertan zegoen eraikin zaharra ordezkatu zuen. Eskuz idatzitako iturriek adierazten dute 1577an jada bazeudela espazio horretan bizi ziren senitartekoak (Cristóvão Álvares eta bere emaztea).

Mateus eraikina Portugal iparraldeko monumentu barroko adierazgarrienetako bat da, eta Europako bereizgarrienetakotzat ere hartzen da. 1910ean monumentu nazional gisa sailkatua izan zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Casa de Mateus (Mateus Palace) chapel interior, Portugal.jpg|Kaperaren barrualdea
Fitxategi:Part of the Garden, Casa de Mateus A, September 2019.jpg|Lorategia
Fitxategi:Casa de Mateus (48504742686).jpg|Kaperaren fatxada
Fitxategi:Casa de Mateus (48504714041).jpg|alt=

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* Fundazioaren orrialde ofiziala
* "Bisita gidatua - Casa de Mateus", 21. atala, 2017ko azaroaren 6a, 7. denboraldia, Paula Moura Pinheiroren programa, RTP-n
Leptoneta giputxi

***Leptoneta giputxi*** Leptonetidae familiako armiarma espezie bat da. Espezie troglobioa da, hau da, soilik kobazuloetan aurki daitekeena. Momentuz, Zestoako Astuiko leizean baino ez da aurkitu, bertako endemismo bat da. 

## Deskribapena 
Emearen holotipoak 0,82 milometro luze eta 0,75 milimetro zabal neurtzen ditu. Argia ematerakoan hanketan distira urdin-more bat egiten du eta ez dauka begirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinopsis martinii

***Coprinopsis martinii*** *Psathyrellaceae* familiako onddoa da.  Jangarritasuna ez dago argi. Nolanahi ere, oso aurkikuntza bitxiak dira, eta hobe da uztea beste batzuek ikus eta goza dezaten.

Sinonimoak: *Coprinus martinii*, *Coprinellus martinii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 (20) mm bitarteko zabalerakoa, erdiesferiko-oboidea gaztea denean, geroago 30 mm-ra ere heltzen da koniko-kanpai formarekin, ertza gorantz begira duela. Azala erradialki ildaskatua, grisa, gaztetan errezel zatiz estalia, ondoren glabroa. Errezel irintsua, pikortsua edo flokosua.

**Orriak:** Grisak, laster beltzak, ertza ziliatua, zuria.

**Hanka:** 30 eta 60 mm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 mm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, zurixka, glabroa, oinarria klabiforme samarra, tomentu zuriarekin.

**Haragia:** Mintzezkoa eta grisa. Zehaztugabeko usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du. *Martinii* epitetoak Gerorge Willard Martin (1886-1971) mikologo estatubatuarra ohoratzen du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko beste espezie batzuk daude, eta bereizteko, normalean, karaktere makroskopikoak eta mikroskopikoak ondo aztertu behar izaten dira.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Bakartia edo taldekoia, larre pobreetan ihi txikien zelaietan, *Catex*, *Scopus*, edo *Juncus*-en hondarretan, mendi alpinoetan. Lurzoru azidoetan 

### Banaketa eremua 
Alaska, Europa , Islandia, Hegoaldeko Sandwichak, Svalbard, Zeelanda Berria.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Coprinopsis martinii* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anamnesi

**Anamnesia** honakoa izan daiteke:
* Anamnesi (medikuntza), edo historia medikoa.
* Anamnesi (kristautasuna), eukaristiarekin lotutako kontzeptua.
* Anamnesi (filosofia), Platonek garatutako teoria epistemologikoa.
Anamnesi (kristautasuna)

Kristautasunean, **anamnesia** (, *oroitzapena*), liturgian erabiltzen den adierazpen bat da, non Eliza Kristauak Eukaristiaren, Nekaldiaren, Piztueraren edo Igokundearen oroitzapenari erreferentzia egiten zaion. Jesus Nazaretekoaren hitzetan du jatorria, Azken Afarian: «Hau nire gorputza da, zuentzat ematen dena. Egizue hau nire oroigarri» ( eta ). 

Zentzu zabalean, anamnesia teologia liturgikoan oinarrizko kontzeptua da: mezan fededunak Jainkoaren salbamena oroitzen du. Prozesu honen bidez Kristaua misterio paskualean sartzen da. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Franz Encke

**Johann Franz Encke** (Hanburgo, 1791ko irailaren 23a - Spandau, 1865eko abuztuaren 26a) alemaniar astronomoa izan zen.

Matematika eta astronomia ikasi zituen Göttingengo Unibertsitatean eta prusiar armadan borrokatu zuen Napoleondar Gerretan. Bernhard von Lindenauen Seebergeko Behatokiaren laguntzailea izan zen eta 1680ko kometari buruzko ikerketa osatu zuen.

Kometen eta asteroide aldien kalkuluan lan egin zuen, Lurretik eguzkirako distantzia neurtu zuen eta Saturno planetari buruzko behaketak egin zituen.

1822an Seebergeko behatokiko zuzendari izendatu zuten eta 1825ean Berlingoa. 1844an Berlingo Unibertsitateko astronomia irakasle bihurtu zen.
Sierra de las Ánimas

**Sierra de las Ánimas** mendikatea duela zenbait milioi urte ezarri zen Uruguaiko lurraldean jatorri sumendiko bakarra bezala, Andeak Argentina eta Txile artean 6.962 metroko altueraraino altxatzen hasi zirenean.

Lavalleja eta Maldonado (Uruguai) departamenduetan dago, Caneloneseko mugatik oso gertu.

Cuchilla Granderen adar bat da eta Minas (Lavalleja) hiriko hego-mendebaldetik, Piriápolis inguruan dagoen Río de la Plataraino hedatzen da, ipar-hego norabidean.

Mendikateen multzo bat da, eta horien artean 380 metroko altuera duen Cerro Chico nabarmentzen da, eta Cerro de las Ánimas (501 metro) nabarmena, herrialdeko bigarren tontor garrantzitsuena, baita **Cerro Betete** eta **Cerro de la ventana**.

Mendiak 500 milioi urteko eraketa gutxi gorabehera sumendi jatorrikoak dira. Inguru honetan hildako **Charrúa** indiar bertakoei zor die izena. Herri honen aterpe garrantzitsua izan zen espainiarrek eskualdea kolonizatu zutenean.

Kondairak dio gauez haien izpirituaren dirdira ikus daitekeela. "Argi txarra" deritzona bertan hil ziren antzinako Charrúaen arimak dira. Hortik dator Sierra de las Ánimas izena, Sierra de las Almas izenaz ere ezaguna. Mendikatearen parte den Cerro Tupambaé-n, "Monumentu Historiko" izendatutako hilobi edo "cairns"-en erregistroak daude.

Mendikatea Camino Realak zeharkatzen du, erregeordeak garai kolonialetan zehar bidaiatu zuena. Bere gailurrean José Artigas jeneraleko ekialdeko armadak suak piztu zituen, Cerro de Montevideo-i Portugalgo inbasioei buruz ohartarazteko balio zutenak.

1832. urtean, gutxi gorabehera, Sierra de las Ánimas-ek Sir Charles Darwin ospetsua jaso zuen, eta bertako flora eta faunaren azterketa bat egin zuen.

1930eko Konstituzioko Juraren mendeurrena dela eta, Ánimas Begiraleku Nazionala deitu zen eta bertan 35 m-ko altuerako masta bat jarri zen, bandera nazionala eraman zuena, Montevideoko Bandera plazan zegoenaren bikoitza zena. Hego Amerikako mastarik altuena zen.
erdian|thumb|550x550px| Sierra de las Ánimas mendikatearen panorama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espezien Bazarra

thumb|250px|Bazarraren ikuspegi bat.

**Espezien Bazarra** (), baita ere **Bazar Egiptoarra**, Turkiako Istanbul hirian dagoen azoka historikoa da, hiriko zaharrenetariko bat eta estalita dagoen bigarrena; bestea Bazar Handia da. Urtero turismo ugari erakartzen du eta, horren ondorioz, bere berezitasuna arriskuan dago. 

## Izena 
"Mısır" hitzak turkieraz esanahi bikoitza du: Egipto eta zereal. Bazarraren izenaren jatorriaren berri ematen duten hainbat iturri historiko daude. Horrela, Ekialdetik eramandako espezieen komertzioaren ondorioz, "Bazar egiptoarra" deitu zela esaten da. Beste bertsio batek dioenez, garai batean, bizantziar garaian, leku horretan zerealen merkataritza ugaria egiten zen. Beste autore batzuek, Kairon, Egipton, bildutako zergekin eraiki zela diote eta hortik izena.

## Historia 
Bazarra 1663 eta 1664 urteen artean eraiki zen Turhan sultanaren aginduz. Arkitektoen gorteko buruak diseinatu zuen, Koca Kas-m A, baina Mustafa arkitektoak osatu zuen 1664an. Bazarra Yeni Valide meskitaren eraikin multzoaren parte da, denda lerro bat, hilerri bat, bi iturri eta eskola batekin batera.

Bazarrak galera handiak izan zituen 1691 eta 1940ko bi sute handietan. Gaur egungo itxura 1940an hartu zuen, Istanbulgo Udalak zaharberritu ondoren.

## Ezaugarriak 
"L" forma du. Alde laburrak 120 metro neurtzen du, meskitarekiko perpendikularra. Meskitaren paraleloan 150 metroko luzera du. Zati laburrean 46 denda daude, 23 alde bakoitzean eta alde luzean 36 denda daude, 18 alde banatan eta erdian beste sei denda. 88 denda guztira.

Bazarraren adar labur eta luzeen elkargunean, "Otoitz-eremua" izeneko eremu bat dago; bertan "Adhan Kioskoa" dago, otoitzari deitzeko tokia, alegia. Zurez diseinatutako eta eraikitako tarte hori da Bazarreko zatirik nabarmenena.

Bazarrean espeziak saltzeaz gain, antzinatean ere era guztietako botikak saltzen ziren. Kartelak dendetako ageriko lekuetan jarri ohi ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bazar Handia (Istanbul)

## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
Cerro Pan de Azúcar bertako fauna hazteko gunea

**Cerro Pan de Azúcar bertako fauna hazteko gunea** Uruguaiko hego-ekialdeko Maldonado departamenduko Piriápolis bainu-hiritik oso gertu dagoen parke bat da. Maldonadoko udal administrazioarena da. 86 hektareako eremuan, Uruguaiko faunako 53 espezietako 250 ale inguru biltzen ditu,  bertako zuhaitzez eta zuhaixkaz inguratuta. Urtero 300.000 pertsona inguru bisitatzen dute, horietako asko ikasleak dira.
[ezkerrera|thumb|250x250px| Zoo honetako [kapibara ale gaztea]]
ezkerrera|thumb|250x250px| Pan de Azúcar muinoan dagoen zoologikoaren sektorearen irudia. Itxiturak biltzen dituen ingurune baso eta basatia ikus daiteke, beste zoo batzuetan atipikoa.

## Kokapena 
Piriápolis udalerrian dago, Pan de Azúcar muinoaren magalean kokatua, bere 389,5 m-ekin,  herrialdeko altuenetako bat da.

Jabetzarako sarrera koordenatu hauetan dago: 34°48'54.80"S 55°14'56.51"O. 220 metrora bide nazionalaren saihesbidetik eta 6100 metrora Piriápolis itsasertzeko hondartzetatik, bertatik sartzen baita, Argentinos Ramblatik hasita, Artigas etorbidetik, ruta 37 errepidean jarraitzen duena. Interbalnearia errepidetik, saihesbidea 86. kilometrotik 4 km hegoaldera dago. Pan de Azúcar hiritik ere gertu dago .

## Historia 
Hazkuntza Gunearen sorrera 1980an gertatu zen, Juan César Curutchet Maldonadoko udal alkateak eta Uruguay Tabaré González Sierra naturalistak eskatuta. Pan de Azúcar muinoaren maldan zegoen, duela mende bat Piriápolisen sortzaileak, Francisco Piriak, bere bainuetxe berriaren eraikuntza hornitzeko granitozko arroka harrobi izugarria sortu zuela aprobetxatuz. Aipatutako jardueraren aztarnak, hala nola errepideak eta eraikinak, funtzio berrirako egokitu ziren. Esaterako, zutik geratutako horma bat erabili zen Serpentariuma eraikitzeko.

Lehen animaliak lertxunak, lepo beltzeko zisneak eta Duraznoko zootik ekarritako puma bat izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pan de Azúcar udalerria

**Pan de Azúcar udalerria** Maldonado departamenduko zortzi udalerrietako bat da, Uruguain. 2010eko martxoaren 15eko 18.653 zenbakidun Legeak sortu zuen. 

## Lurraldea 
Udalerria departamendu homonimoaren mendebaldeko eremuan dago. 719 km²- ko azalera du (departamenduko azaleraren % 15) eta gutxi gorabehera 9.500 biztanle (departamenduko biztanleriaren % 4,99). 

### Udalerrian sartzen diren hiriak 
* Gerona
* Sahatsen aintzira
* Nueva Carrara
* Pan de Azúcar
* Puntas de Pan de Azúcar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maldonadoko Departamentuko Administrazioa: Pan de Azúcar Udalerriaren mapa
Luis Rubiales

**Luis Manuel Rubiales Béjar** (Las Palmas de Gran Canaria, 1977ko abuztuaren 23a) Espainiako futbolari ohi eta kirol-buruzagia da, 2018ko maiatzaren 17tik Espainiako Futbol Federazioko presidentea. Ideologikoki oso eskuinekoa da.

## Ibilbidea 
Espainiako Futbol Errege Federakundearen presidentea izan aurretik, Espainiako Futbolarien Elkarteko (AFE) presidentea izan zen. Bere kirol ibilbidean, Lehen Mailan hiru denboraldi jokatu zituen Levante Unión Deportiva taldearekin. Zuzenbidean lizentziatua da, Madrilgo Abokatuen Elkargoko abokatua eta Camilo José Cela Unibertsitateko kirol zuzendari tituluduna. 2019ko maiatzaren 29an, Rubiales UEFAko presidenteorde aukeratu zuten. Kirol munduarekin batzutan zerikusi zuzenarik ez duten eskandalu askoren protagonista izan da. Horiek direla eta, Wikipediaren aurkako salaketa bat aurkeztu zuen 2022an, haren ohorearen aurkako informazioak zabaltzeagatik. 

Behin baino gehiagotan Euskal Selekzioaren ofizialtasunaren aurka hitz egin du, eta Espainiako Futbol Federakundearen presidente bezala FIFA eta UEFAren aurrean presioa egin du nazioarteko bi erakunde horiek 2021ean ofizialtasun hori aitortu ez zezaten  

## Mundialaren eskandalua 
2023ko abuztuan, Espainiak Emakumezkoen Munduko Futbol Kopa irabazi ondoren, garaikurra banatzeko ekitaldian, Jennifer Hermoso jokalariari ezpainetan musu bat ematen grabatua izan zen. Instagrameko zuzeneko bideo batean, jokalariak adierazi zuen ez zitzaiola ekintza gustatu, eta, ondoren, bere sindikatuaren, FUTPROren eta bere ordezkaritza-agentziaren esku utzi zuela gertakariaren kudeaketa. Rubialesek, ordea, musua «espontaneoa, elkarren artekoa, euforikoa eta adostutakoa» izan zela argudiatu zuen. Ziurtatu zuen Hermosori galdetu ziola ea musua eman ahal zion, eta baiezkoa eman ziola jokalariak.

Halaber, kirol-topaketa amaitu zenean, eta agintarien tribunan zegoela, Letizia erreginarekin, Sofia infantarekin eta FIFAko presidentearekin batera, RFEFko presidenteak protokoloa hautsi zuen, eta Espainiako selekzioaren garaipena ospatu zuen genitalak ukituz.

Abuztuaren 26an Nazioarteko Futbol Federazioko (FIFA) Diziplina Batzordeak gutxienez 90 egunez zigortu zuen behin-behinean. Futbolarekin zerikusia zuen edozein ekintzatan parte hartzeko debekatu zion.

## Erreakzio batzuk 
* Rubialesen ez dimititzeko erabakia jakin orduko, Rafael del Amo Espainiako Emakumezkoen Futbol Kontseiluko eta Nafarroako Futbol Federazioko presidenteak dimisioa aurkeztu zuen.

* Euskadiko Futbol Federazioak adierazi zuen bere presidenteak dimisioa aurkeztuko zuela Espainiako Futbol Federazioaren Zuzendaritza Batzordearen hurrengo bilkuran. Horrez gain, ez zen batzarrera joan, munduko txapelketako «sari banaketan gertatutako larritasuna dela eta». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako presidenteek ere dimisioa aurkeztu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errioxako Gobernua

**Errioxako Gobernua** Errioxako Autonomia Erkidegoko hiru organo instituzionaletako bat da, besteak bertako Parlamentua eta lehendakaria direlarik. Gobernua Errioxako lehendakariak, lehendakariorde batek edo hainbatek eta halakorik balego, sailburuek osatzen dute. Gobernu taldea lehendakariak eta bere sailburuek osatzen dute eta horiek Errioxako Gobernu Taldeko kide ere badira.

## Egitekoak 
Errioxako Gobernuaren esku dago lurralde horretako botere betearazlea eta lurraldearen kudeaketa orokorra. Errioxako Autonomia Estatutuko 24. artikuluan zehazten dira Errioxako Gobernuaren egitekoak, horien artean: 

# Parlamentuari ez dagozkion ahalmen araugileak bere esku ditu.
# Auzitegi Konstituzionalean errekurtsoak jartzeko eskumena du.
# Estatu eta lurralde mailako ordenamendu juridikoetatik datozen eginbeharrak betetzea bere esku dago.

## Errioxako lehendakarien zerrenda 
Azpiko taulan ikusi daiteke Errioxako Autonomia Erkidegoak izan dituen Gobernuko lehendakarien zerrenda.

## Ikus, gainera 
* Errioxa
* Errioxako Autonomia Estatutua
* Errioxako Parlamentua

## Kanpo estekak
Pan de Azúcar (hiria)

**Pan de Azúcar** Maldonado departamenduko Uruguaiko hiri bat da, eta izen bereko udalerriaren egoitza da. cc vv bb nn mm hh gg 

## Kokapena 
Hiria Maldonado departamenduko hego-mendebaldeko eremuan dago, erreka homonimotik gertu eta 9, 37, 60 eta Interbalnearia bide nazionalen elkargunean. 

## Historia 
1874an sortu zuten Félix de Lizarzak eta San Carlos inguruko bizilagun talde batek. Pan de Azúcar muinoaren izen bera du, hiria Piriápolis udalerrian kokatuta dagoen muino horren inguruan baitago.

Bere lorategi zoologiko interesgarria du.

## Biztanleria 
Bere biztanleria, 2011ko erroldaren datuen arabera, 6.597 biztanlekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Instituto Nacional de Estadística: *Plano de Pan de Azúcar*
Yeni Valide meskita

**Yeni Valide meskita** () edo **Meskita Berria** otomandar eraikina da, Istanbulgo Üsküdar barrutian.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren oinplanoa karratua da eta kupula nagusi batez estalita dago. Kupula horri lau kupula erdi gehitzen zaizkio. Meskitak bi minarete ditu, bakoitza bi balkoirekin. Barnealdeko kaligrafia lana Hezarfen Mehmet Efendi-k egin zuen.

## Historia 
1708 eta 1710 urte artean Emetullah Râbi'a Gülnûş-ek eraikitzea agindu zuen. Emakume hori Ahmed III.aren ama izan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Yeni Valide Camii 394.jpg|Yeni Valide meskitaren sarrera bat.
Fitxategi:Istanbul asv2021-11 img11 Yeni Valide Mosque.jpg|Kupula barrutik ikusita.
Fitxategi:Yeni_Valide_Camii_0814.jpg|Barruko panoramika.
Fitxategi:Yeni_Valide_Camii_6630.jpg|Meskitaren patioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conchi Sánchez

**Concepción «Conchi» Sánchez Freire**, **Conchi Amancio** izenez ere ezaguna (Madril, 1957ko irailaren 28a) madrildar futbolari aitzindaria izan zen. Espainiako lehen emakume futbolari profesionala izan zen. Emakumeen futbolaren legenda bat da, profesionaltasunari ateak ireki baitzizkion. Espainiako Emakumezkoen Futbol Selekzioko lehen kapitaina izan zen 1971n. 40 urte zituela kendu zituen futbol profesionaleko botak. 2010ean, emakumezkoen futbol-eskola bat sortu zuen Ingalaterran ''Bristolgo 'Filton College** izenekoa.****Testu etzana**'

## Biografia 
Madrileko mailako familia batean jaio zen, eta bost urterekin mutilekin aritzen zen futbolean, ez baitzegoen neskarik kirol horrretan. Aitak, Real Madrilen jarraitzaileak, lehen futbol-botak erosi zizkion. 1971n, Espainiako selekzioak lehen partida jokatu zuen, baina une hartan ez zuen aintzatesten, ez Espainiako Futbol Federazioak, ez UEFAk, ez FIFAk. Lepoan 9 zenbakia zuela, Conchi izan zen taldearen buru. Bere ibilbidean, Conchi Sánchezek 8 Scudetto, 7 Kopa italiar eta Erroma 3 taldearekin Italiako Areto Futboleko Lehen Mailako Txapelketa bat irabazi zituen eta goleatzaile Gorena izan zen 50 golekin.

### Erretiratu ondoren 
Ingalaterran amaitu zituen Terapia Holistikoak eta Nutrizioa ikasketak, eta 2010ean emakumezkoen futbol-eskola bat ireki zuen, Bristolgo *Filton College* izenekoa.

## Palmaresa 
* Italiako 7 txapelketa, A seriekoak

* Italiako 8 kopa A seriean

* Areto Futboleko Italiako Txapelketa bat

* Espainiako Futboleko Lehen Selekzioko golegilea eta Kapitaina, 15 urte besterik ez zituela.

* Espainiako lehen futbolari profesionala

* Espainian 300 goletik gora markatu ditu atzerrira joan aurretik.

* Munduko futbolari onenetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amancio izeneko emakume batek federazioa estutasun batean jarri zuen, emakume-hautespen "klandestino" baten buru zela
Pan de Azúcar erreka

**Pan de Azúcar erreka** Maldonado  departamendua zeharkatzen duen Uruguaiko ur-ibilgu bat da, Ozeano Atlantikoko arro hidrografikoari dagokiona.

Sierra de las Ánimas mendikatean jaio eta Sauceko aintzirara isurtzen da 22 km inguru egin ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nueva Carrara

**Nueva Carrara** Maldonado departamenduko Uruguaiko herri bat da, Pan de Azúcar udalerriaren barruan dagoena.

## Historia 
Nueva Carrara kareharrizko gordailuak oso historia luzea eta aberatsa du, non horren aipamenak aurkitu baitira Bernardo Muñoz de Amador jaunaren 1749ko uztailaren 21eko Espainiako Moneta Errege Etxeari bidalitako gutunetan, eta Dragoen koronela Miguel A. De Escurucher  jaunak D. José de Andonacgui Gobernadoreari, 1751ko azaroaren 29koa. Haren ustiapena 1847. urtera arte dago, Calera de la Aguada (Villemur Hnos.) bere labeetarako beharrezko lehengaia Cantera Burgueñotik hornitu zenean. 1859an, pieza bakarreko zutabeak zizelkatu ziren bertatik ateratako marmoletik, Montevideo hiriko Rincón eta Mayo 25 artean dagoen Zabala kalean dagoen Banco de Londres & Río de la Plata-ren fatxadarako bideratuak. La Calera del Cordón  (Kellog & Cía) konpainiak, 1891n sortua, bere kareharriaren kalitatea nabarmendu zuen, Burgueñoko harrobitik soilik hartuta. 1900. urtean, Fabini anaiek Eraikuntza Materialen Konpainia sortu eta Burgueño Harrobia eskuratu zuten, herrialdeko kareharri eta marmol hornitzaile nagusietako bat bilakatuz, Argentinara esportatu ere. Marmola mozteko, leuntzeko, torneatzeko eta zizelkatzeko tailerra jarri zuten martxan, eta 1908an Lege Jauregiko obrak hornitzeko lehiaketa esleitu zieten.

Eraikuntza Materialen Konpainia Nazionalak instalazioak zituen Montevideo hirian. Zehazkiago, eraikina Bella Vista tren geltokiaren inguruan dago. 1825-1925 urte bitarteko Uruguaiko Mendeurrenaren Liburuan, lantegi horretako argazkiak sartu ziren, hemen bertan lantzen baitzen Lege Jauregira zuzendutako marmola. Eraikina oraindik zutik dago José Nasazzi eta Eduardo D. Carbajal kaleen elkargunean.

2017. urtearen hasieran, Montevideoko Argazki Zentroak ("CdF") argazki galeria bat aurkeztuko du (SODRE Irudi eta Hitz Artxiboaren bilduma erabiliz) Trouvillen, harrobietako argazkiak, tailerrak, marmolezko lanak eta Lege Jauregiaren eraikuntza.

1925era arte, eraikinaren eraikuntza amaitu zen arte, 1.000 operadore baino gehiagori lana eman zieten, hargin eta tailagile italiarren migrazio korronte interesgarria sortuz. 1937an, Eraikuntzako Materialen Konpainiak harrobia saldu zion Compañía Nacional de Cementos SAri, eta gaur arte ustiatzen jarraitu zuen.

## Kokapena 
Herria Maldonado departamenduaren hego-mendebaldean dago, ruta 60 errepidearen mendebaldean, Pan de Azúcar hiriaren iparraldean, eta Pan de Azúcar errekaren ertzetik hurbil, haren mendebaldean. Pan de Azúcar hiritik 7 km-ra dago. 

## Ezaugarriak 
Nueva Carrara herria marmol eta kareharriaren ustiapenaren ondorioz sortu zen. Bere izenak inguruko harrobiaren eta Italiako Carrarako marmolen arteko antzekotasunari egiten dio erreferentzia. Inguruko jarduera ekonomiko nagusiak abeltzaintza eta nekazaritza estentsiboa dira, eta meatzaritza neurri txiki batean egiten da. 

## Biztanleria 
Herriak 156 biztanle ditu, 2011ko erroldaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatistika Institutu Nazionala: *Nueva Carrarako mapa*
Catathelasma imperiale

***Catathelasma imperiale*** *Tricholomataceae* familiako onddoa da.  Jangarria. Urria da, eta latitude garaietan azaleratzen da, eremu menditsuetan.

Sinonimoak: *Agaricus imperialis*, *Armillaria nobilis*, *Biannularia imperialis*, *Clitocybe imperialis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, trinkoa, ganbila, lehorra, errezelaren hondar flokosoekin estalita, batez ere erdian, gris-gamuza-gaztaina kolorekoa, lehenik haritsu samarra; ondoren leuna, ertza beherantz oso biribildua.

**Orriak:** Nahikoa estu, dekurrenteak, meheak, zurixka kolorekoak edo krema kolorekoak, eta gero kafe-esne kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Haka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 5 cm bitarteko lodierakoa. Solidoa, sabelduna, oinarrirantz mehetua, pitzatua zeharka, zurixka, okre antzeko argia, pergamino itxurako mintzezko eraztuna, arre kolorekoa, bikoitza (armilla).

**Haragia:** Zuria, gogorra, astuna, zaporetsua, zapore atzeratu  latz batekin eta pepino usainarekin.

**Etimologia:** *Catathelasma* terminoa grekotik dator, azpian, esan nahi duen "cata" hitzetik eta kimu, lur azpian ernetzen da, esan nahi duen "theleo" hitzetik, lur azpian sakonki hazten delako, ia amaieraraino. *Imperiale* epitetoa berriz latinetik dator, inperiala, esan nahi duen "imperialis" hitzetik. Handia delako.

## Jangarritasuna 
Erdipurdikoa freskotan kontsumitzen bada, baina oso ona oliotan edo ozpinetan kontserbatuta.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma colossus* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, lurrean oso sartuta, taldekoia.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amets luzido

**Amets luzidoa** edo **amets argia** amets berezi bat da, zeinean ameslaria jakituna da amesten ari dela. Horrekin batera, sarritan ameslariak ametsaren nolabaiteko kontrola har dezake , trebetasun hori hobetuz entrenamenduaren bitartez .

Amets luzidoak aspalditik ezagutzen badira ere, haien ikerketa zientifikoa ez zen hasi XX. mendeko 60ko hamarkadara arte. 1968an, Celia Green-ek liburu klasiko bat idatzi zuen , eta 80ko hamarkadan Stephen LaBerge zientzialariak sakon aztertu zuen amets luzidoen fenomenoa Stanford unibertsitatean . Ikerketa horiek, eta geroago egindako beste batzuek, hainbat ondorio eta ebidentzia argitara atera dituzte:

*amets luzidoak begi mugimendu azkarraren fasean (REM, ingelesez) gertatzen dira

*amets luzidoak ohiko ametsak baino biziagoak eta garbiagoak dira, "benetako"agoak eta errealagoak, ameslarien arabera 

*ameslariak bere arrazoibidea gordetzen du amets luzidoak dituen bitartean 

*biztanleriaren ia erdiak berez izan ditu bizitzan zehar amets luzido bat gutxienez 

*amets luzidoak kontrolatzeko eta zuzentzeko gaitasuna areagotu daiteke entrenamenduaren bitartez 

*hainbat botikak (galantaminak, esaterako) amets luzidoen agerpena errazten dute . Antza, botika horiek azetilkolinaren pilaketa eragiten dute, ametsetan kontzientzia maila areagotzen duena.

## Amets luzido motak 
Sortzen diren moduaren arabera, bi amets luzido mota daude: DILD eta WILD :

*DILD (*dream-initiated lucid dreams*) dira lo egiten ari garenean agertzen direnak. Ameslariak, amesten ari den bitartean, kontzientzia hartzen du amesten ari dela, ametsetan agertzen den zerbaitek kontzientzia hori pizten diolako. Ameslariak ametsaren barruan esnatzeko sentsazioa dauka. Mota honetakoak dira amets luzido gehienak.

*WILD (*wake-initiated lucid dreams*): ameslaria modu kontzientean sartzen da lo egoeran, erlaxazio sakon baten ondoren eta ariketa zehatz batzuk egin ondoren. Ameslaria modu kontzientean lo hartzen du, eta kontzientzia hori ametsetan mantentzen du. Mota honetako amets luzidoak izateko ameslariak egoera hipnagogiko deritzona esperimentatu behar du, esna-aldi eta loaren arteko muga berezia, haluzinazio bisual eta entzumenekoak dituena (birak egiteko edo erortzeko sentsazioak, zaratak edo ahots biziak entzun, gorputz osora zabaltzen diren dardarak, gorputzetik ateratzeko sentsazioak....ere dituena) . Ikerlari batzuek WILD motako amets luzidoak okultismoaren munduko bidaia astralekin lotu dituzte, fenomeno bera direlakoan 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Hardy

**Claude Hardy** (Le Mans, 1604 - Paris, 1678ko apirilaren 5a) polimata, jakintsu, matematikari, hizkuntzalari eta abokatu frantsesa izan zen, Erasmo eta Euklidesen lanak 36 hizkuntzatara itzultzeagatik ezaguna. Bere garaiko matematikari garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Biografia 
Jatorri noblekoa, Sébastien Hardy zerga-biltzailearen zazpi seme-alabetako bat izan zen, Estour eta Tabaizeko jauna, latineko, espainierako eta italierako itzultzailea, eta kontabilitate-tratatu ospetsu baten egilea, errege-kontseilari izendatua. Ama Marie Belot-Despontis zuen. Hardy jaio eta gutxira, familia Parisa joan zen bizitzera, eta hangoak ziren gurasoak. Gaztaroari buruz ezer gutxi dakigu. 1613an, bederatzi urte zituela, Erasmo Rotterdamgoaren frantseserako itzulpena (*De la civilité morale des enfants*) argitaratu zuen. Hizkuntzak ikasteko gaitasun handia zuen eta 36 menderatzen zituela esaten zen, batez ere ekialdeko hizkuntzak. 1614an, hamaika urte zituela, Michel Verinen latinezko poesiaren itzulpena argitaratu zuen. 1622an Perette Prescherekin ezkondu zen eta 1625etik Parisko Parlamentuan abokatu gisa lan egin zuen.

Parisen Marin Mersenneren akademia zientifikora joan zen, eta han matematikariekin adiskidetu zen, batez ere. Horien artean, Amienseko diruzain nagusia eta bere aitaren laguna den Claude Mydorgerekin egin zuen harremana, eta berak aurkeztu zion René Descartes. Pierre Gassendi ere ezagutu zuen. Hizkuntzetarako zuen talentuagatik, zientzialariek maiz eskatzen zioten lan teknikoak itzultzeko, bereziki arabieraz emandakoak. 1625ean, *Euklidesen Elementuen* greziar testua argitaratu zuen, latinezko itzulpen batekin, eta Marin Mersenneren oharrekin. Longomontanusen zirkuluaren koadratura ere ezeztatu zuen.

1630ean, François Vièteren aljebraren itzulpen bat argitaratu zen, latinetik frantsesera, Antoine Vasset izengoitiarekin. Uste denez, Hardyk erabilitako izena zen. Urte horretan bertan, Hardyk bere izena zuten artikuluak argitaratu zituen, kuboa bikoiztearen arazo klasikoa konpontzeko hainbat saiakera aurkeztu eta kritikatzen zituenak, Yvonen metodoa bereziki baztertuz.

Marin Mersenneren Parisko tertulia zientifikoetako batean Blaise Pascal ere ezagutu zuen. 1637an, Descartesen eta beste matematikari batzuen arteko eztabaida batean parte hartu zuen. Eztabaida horretan, Descartesek Pierre de Fermaten *De maximis et minimis* bariazioen kalkuluari buruzko lana kritikatzen zuen. Hardy Descartesen aldean jarri zen. Besteak beste, Gilles Personne de Roberval eta Étienne Pascal (1588-1651) zituen Fermatek aldean.

Hardyk ere interesa izan zuen optikan, eta esperimentu alkimikoak egin zituen Parisko Annibal Barlet eta Pierre Borel medikuekin. Ezer gutxi dakigu azken hogeita bost urteei buruz. Parisko kontseilari gisa hil zen, 1678ko apirilean. Hil ondoren, Colbertek bere liburu eta eskuizkribuak erosi zituen. Dirudienez, Hardyk Adalbero II.a Metzekoa gotzainaren biografia bat ere idatzi zuen, argitaratu gabe utzi zuena, Labbe josulagunak inprimatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruñeko maqbara

thumb|250px|Aparkaleku barruan gorde diren hilerrikoak ez ziren hormak.

**Iruñeko maqbara** edo hilerri musulmana 2002an aurkitu zuten Gazteluko plazan aparkaleku bat eraikitzeko egindako lanetan, baina ez dago erabat aztertuta. Iberiar penintsulan identifikatutako zaharrena da: VIII. mendean erabili zen, gerora dokumentatutako erabilerarik izan gabe; horren arabera pentsatzekoa da ondoren musulmanen presentzian gutxitu egin zela Iruñean. Irekitako aztarnategiaren egitura aztertu ondoren udalak bota egin zuen.

## Aurkitutako gorpuak 
Landutako eremuan 172 hilobi islamiko identifikatu ziren, eta horietan 177 hezurdura berreskuratu ziren kontserbazio-egoera desberdinetan. Pertsona helduak zein adin desberdinetako haurrak ziren, eta, beraz, baztertu egiten da gerra zehatz batekin lotutako hileta-espazioa izatea, baizik eta lurraldean finkatutako populazio musulman baten hilerria. Patxuka de Miguel eta Lara Fontecha ikerlariek egindako azterketen arabera, identifikatutako hileta-errituala argi eta garbi islamiarra zen. 

Gorputzek ez zuten ostilamendurik, eraztun bat, brontzezko plaka bat eta adar-zati bat aurkitu zituzten arren. Objektu falta hau ohikoa da maqbaraetan.

Gorpuzkinek batez beste 167 zentimetroko altuera zuten gizonen irudia uzten dute, eta emakumeen kasuan 156koa zen. Lurperatutako pertsonen artean, argi eta garbi, 1-4 urte bitarteko hezurdurak nagusi ziren, kopuruek behera egin zuten ondoz ondoko adinetan. Datu hori espero zitekeen, garaia kontuan hartuta. 

Azterketa genetikoak honako hau erakusten du: biztanleriaren konplexutasun handia zen, aztertutako gizonen bi herenek gurasoen markatzaile afrikarrak dituzte, emakumeen kasuan txikiagoa da. Beraz, genetika afrikarra, lokala eta mistoa zuten gizon eta emakumeak bizi ziren bertan; horrek Afrika iparraldetik Iruñean bizi izan ziren biztanleen lehen belaunaldia irudikatzen du. Datu horrek Iruñea «mairuen hiri» gisa aipatzen zuten iturri idatzietan jasotakoa baieztatuko luke, 714 edo 715 urteen inguruan penintsularen inbasio islamiarra baskoien hiriburura iritsi ondoren.

Datu bitxia da hildako batzuek hortz limatuak dituztela. Goiko hortzen limatze estetikoa, ordura arte penintsulako biztanlerian ezezaguna zena, batez ere emakumeetan ematen zen. Osteoarkeologiak erakusten du, bestetik, borrokara ohituta zeuden pertsonak zirela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pello Guerraren erreportaia naiz.eus agerkari digitalean, 2023/08/27.
* :José Antonio Faro Carballa, María García-Barberena Unzu eta Mercedes Unzu Urmeneta: *La presencia islámica en Pamplona* lana, Presses universitaires du Midi webgunean.
Misionesko oihana

**Misionesko oihana** edo **Argentinako oihana**, egungo Misiones probintzian dagoena eta Corrientes probintziako ipar-ekialdeko muturreko zati txiki batean   (Argentinako ipar-ekialdean), Argentinan, baso atlantikoaren landareen formazio Neotropikalaren parte da,  Brasil eta Paraguairekin partekatua. Parana oihanaren hegoaldeko luzapena da, XX. menderen erdialdera arte gaur egun Brasilgo Paraná, Santa Catarina, Hegoaldeko Rio Grande-eko iparraldeko muturra eta Paraguai ekialdea denaren zati handi bat hartzen zuen. Misiones oihana Misionesko igarobide ekologikoan dago. 

Argentinako biodibertsitate handieneko eskualdeetako bat da,  3.000 landare baskular eta 500 hegazti espezie inguru ditu.  Jaguarraren habitata da  eta Argentinan espezie horren ale kopuru handiena biltzen den tokia. 

Misiones oihana tropikala da, uda oso beroak eta negu nahiko freskoak dituena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tipxar

***Tipxar*** () Volgako eskualdeko hainbat herritan egiten den edo zen suizidio mota bat da. Etsaiaren mendekua hartzea edo norberaren errugabetasuna adieraztea du helburu. Txuvaxen artean izan zen ohikoena, neurri txikiagoan udmurten artean, are gutxiago mari eta mordoviarren artean.

## Etimologia 
Vasili Sboiev historialariaren *Txuvaxei buruzko oharrak* liburuaren arabera, «*tipxar*» hitza arabierazko *tebb* («heriotza») eta txuvaxerazko *xar* («zoritxar») hitzetatik dator.

## Arrazoiak eta kasuak 
*Tipxar* ez da injustiziarekiko erremisioaren seinale, protesta modu bat baizik. 

* 2007ko abenduan, Eduard Motxalov txuvaxiar oposiziogile eta enpresaburua Moskuko Plaza Gorrian bere buruari su ematen saiatu zen, delitugileen aurkako auzi penala lortzeko. Aurpegian eta eskuetan erredurak zituela, Sklifosovski Institutuko ospitalera eraman zuten, non hilabete bat baino gehiago eman zuen.

* 2011ko azaroan, Grigori Alekseiev txuvaxiar akziodun engainatua bere buruari su ematen saiatu zen Moskuko Kremlingo Kutafia dorrearen ondoan.

* 2012ko abenduan, Moskuko oblastan lanean ari zen txuvaxiar emakume batek soldata ordaintzea eskatu zuen autoinmolazioa mehatxatuz.

* 2019ko abuztuaren 20an, Aliona Blinova txuvaxiar haur-eskolako irakasleak, bere esanetan, oposizioko mitin batera joateagatik kaleratu ondoren, protesta gisa bideo labur bat grabatu ostean, *tipxar* bat egin zuen Volgara salto eginez txalupa batetik, lepoan harri bat zuela, baina bizirik atera zen. Geroago esan zuen flash mob bat baino ez zela.

* 2019ko irailaren 10ean, Albert Razin udmurtiar aktibistak bere buruari su eman zion udmurteraren aldeko pikete batean,  «Bihar nire hizkuntza hiltzen bada, gaur hiltzeko prest nago» kartelarekin. Gorputzaren %90ean erredurak jasota, ospitalean hil zen.

## Ikus, gainera 
* Harakiri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graham test

**Graham testa** proba berezi bat da, heste-zizare txikia hautemateko erabiltzen dena (*Enterobius vermicularis*). Testarekin, arrautzak detektatzen dira mikroskopikoz; izan ere, zizare eme helduak gauez uzkiaren kanpoaldera joaten dira arrautzak jartzera.

## Prozedura 
Pasasitologiaren arloko ezohiko proba bat da. 20 bat milimetroko zabalera duen zinta itsasgarri batekin pazientearen uzkia ukitu behar da, eta ondoren zinta porta batera itsatsi. Gero, mikroskopioarekin behatzen da hamar bat aldiz handituta. Goizean hartu behar da proba, pazientea garbitu edo hustu baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moconá parke probintziala

**Moconá parke probintziala** Argentinako Misiones probintzian dagoen eremu natural babestua da, Brasilgo mugan, gutxi gorabehera  kokapenean. Parkearen helburua, Moconá ur-jauziak zaintzeaz gain, Misiones oihaneko ekosistema adierazgarria zaintzea da, eta Brasilgo Uruguay ibaiaren ertzean dagoen Turvo estatuko parkeak ere egiten du, Hegoaldeko Rio Grande estatuan.

Parkeak bere izena " *Dena irensten duena* " esan nahi duen guaraniera esapidetik hartzen du. 

## Parkearen sorrera 
Moconá erreserba 1900/1967 Dekretuaren bidez sortu zen, Juan Alberto Harriet eta León Laharraguek, lurren jabeek, 999 ha 63 a eta 95 ca  ur-jauziak dauden kontserbaziorako dohaintzan eman ostean. 

## Ezaugarri orokorrak 
Moconá ur-jauziak ia 3 km-tan hedatzen dira, berezitasunarekin ur-jauziak ibaiaren ibilguarekiko paraleloak direla. Uruguai ibaiaren ibilguaren ondoan dagoen faila geologiko baten ondorioz gertatzen da, ertzean, ibaiaren ibilguarekiko paraleloan, 3 km inguruko sakan edo harresi bat osatu zuena. Yabotí, Pepirí Guazú, Serapio eta Calixto ibaiak amildegi horretara iristen dira, haien urak isurtzen dituzte eta 25 metroko altuera duten luzetarako jauzi sorta bat osatuz. 

Moconá probintzia-parkea Yabotí biosfera erreserbaren barruan dago,  1993ko abuztuaren 26an 3041 Lege Probintzialaren bidez sortua 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moconá ur-jauziei buruzko informazioa
Jordi el Niño Polla

**Ángel Muñoz García** (Ciudad Real, 1994ko irailaren 11), **Jordi el Niño Polla**, **Jordi ENP** edo, besterik gabe, **Jordi**, aktore pornografiko espainiarra da. 2016. urtetik Brazzers produkzio-etxerako lan egiten du, kontratu esklusibo bat sinatu ondoren. 2017az geroztik, aktore pornoa izateaz gain, YouTuben eduki sortzaile gisa aritzen da, bere kanal propioan.

Haren irudia askotan erabili izan da Interneteko amen-omen gisa, eta horrek fenomeno biral bihurtu du.

## Karrera 
Interneten modelo izateko iragarki bat ikusi zuen 18 urte zituela, eta hor hasi zen García helduentzako filmetan parte hartzeko grina. Bere buruaren argazkiak bidali ondoren, FaKings konpainiarentzat lanean eta ekoizten hasi zen 2013an. Konpainiarentzat lan egiten zuen bitartean, produktore batek "El Niño Polla" ezizena jaso zuen, itxura gaztea zuelako, baina zakil handia.   Bere eszenetako bat konpainiaren urteko bideo ezagunena bihurtu ondoren, kontratu esklusiboa eskaini zitzaion.  Vice Newsen arabera, bere arrakasta MILF pornografiaren ondorioz da, itxura gaztea duten aktoreak bilatzen direlako helduagoak diren emakumeekin agertzeko. 

## Sariak 
2016ko azaroan, AVN sarietan aktore berri onenaren sarirako izendatu zuten.

Pornhub atariaren arabera, 2017tik 2020ra bilaketa gehien izan duen aktore pornoa izan da.

Hiru aldiz irabazi zuen Ninfa Saria, Bartzelonako Zinema Erotikoaren Nazioarteko Jaialdian gizonezkoen interpretaziorik onenari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chalciporus rubinus

***Chalciporus rubinus*** *Boletaceae* familiako onddoa da.  Ez du balio sukalderako.

Sinonimoak: *Rubinoboletus rubinus*, *Xerocomus rubinus*, *Suillus rubinus*, *Boletus rubinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Belusatua; hori-arre kolorekoa. Ertza arrosa.

**Tutuak:** Poroak bezala gorriak 

**Poroak:** Poligonalak edo biribilak, zertxobait dekurrenteak, gorri-karmin kolorekoak, ondoren gorri likatsua edo arrosak.

Poro dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten poroak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 1,2 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Laburra, oinarrira mehetua, gorri-karmin kolorekoa eta horia.

**Haragia:** Kolore argikoa, zurixka. Ia gozoa eta usaingabea.

**Etimologia:** *Rubinus* epitetoa latinetik dator, errubi kolorea, esan nahi duen "rubinus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Zapore oso mineko *Chalciporus piperatus* delakoarekin nahas daiteke, honek kanela-kobre koloreko poroak ditu edo gorri-burdintsu kolorekoak. *Chalciporus hypochryseus* espeziearekin ere bai, honek poro horiak ditu (ez gorrixkak). Koniferoetan ateratzen den *Chalciporus amarellus* ere antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Hostozabalen azpian. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Europan, batez Erresuma Batua eta Herbehereak ere, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadia Parkes

**Nadia Sofia Parkes** (Londres, 1995eko abenduaren 31) Ingalaterran jaiotako aktorea da. 

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Parana oihaneko ekoeskualdea

**Parana oihaneko ekoeskualdea** "Baso Atlantikoa edo Oihan Atlantikoa" Ekoeskualde Multzoan sartuta dauden 15 ekoeskualdeetako bat da, eta Multzoko baso-hondakin gehien mantentzen dituena. Ekoeskualde honi Paraguain deitzen zaio: **ecorregión del bosque Atlántico del Alto Paraná** (BAAPA), Argentinan **ecorregión de la selva Misionera** bezala ere ezagutzen da eta Brasilen ***Floresta Atlântica do Alto Paraná*** bezala.

Klima erditropikal hezea eta tropikal hezea duen oihan batek osatzen du, espezie aniztasun handikoak, baso garai batean bizi direnak, milaka ibai eta erreka dituena.

Misiones probintziaren zati handi bat eta Corrientes probintziaren muturreko ipar-ekialdea   hartzen ditu (Argentinako ipar-ekialdean), Brasilgo hego-mendebaldeko estatuen zatiak (Paraná estatua, Hegoaldeko Rio Grande estatua, Santa Catarina, São Paulo eta Hegoaldeko Mato Grosso estatua ) eta Paraguaiko Ekialdeko eskualdearen ekialdeko zati bat (Amambayko departamendua, Canindeyúko departamendua, Paraná Garaiko departamendua, Itapúako departamendua, Paraguaríko departamendua, Caaguazúko departamendua, San Pedroko departamendua, Concepcióngo departamendua, Caazapáko departamendua eta Guairáko departamendua ). Ekoeskualdearen zati handiena Brasilen dago.

Jatorriz, 120 milioi hektareako basoko azalera zuen, azken hamarkadetan maila kezkagarri batera murriztu dena. Baso horietako asko elkarrengandik banandu eta isolatu ziren, zatikaturiko bloke desberdinak osatuz, haien arteko loturarik gabe, eta horrela fauna eta flora espezie ugariren biziraupena mehatxatuz. Horregatik premiazkoa da bloke desberdinak elkarren artean konektatzea, igarobide biologikoen bidez .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alto Paranako baso atlantikoa
* GOI PARANAKO (BAAPA) OASO ATLANTIKOA LANDU DEZAGUN
* Alto Paranako baso atlantikoa
* Paraguai: babesten ditugun lekuak
Cantharellus ianthinoxanthus

***Cantharellus ianthinoxanthus*** *Cantharellaceae* familiako onddoa da.  Jateko ona. *Cantharellus melanoxeros* eta *Cantharellus cibarius* bezala.

Sinonimoak: *Craterellus ianthinoxanthus*, *Cantharellus cibarius var.iIanthinoxanthus*, *Cantharellus ciliatus*, *Cantharellus melanoxerus*, *Craterellus incarnatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, globo-itxurakotik laura, uhindu-bihurgunetsua, ertza pixka bat biribildua. Azala horixka, tindu lilekin, zahartzean ez da belzten. 

**Himenioa:** Tolestura irregularrak, izurtuak, anastomosatuak (itsatsita), dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Konikoa, betea, zurixkatik arrosa-lilara doazen kolorekoa.

**Haragia:** Kapelarena zurixka, ez da belzten. Usain ahula eta zapore leuna.

**Etimologia:** *Craterellus* hitza latinetik eta grekotik dator, hau da, katilu txikitik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Cantharellus melanoxeros* delakoa, garai batean espezie berdina zela uste zen, baina ez da hala, zahartzean edo ukitzean belzteko joera baitu, eta, gainera, espora desberdinak ditu. *Cantharellus var. amethysteus* espezieak, orban lilak izaten ditu kapelan, eta himenioan tolestura horiak.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Taldeka ateratzen da. Hostozabalen eta baso mistoen basoetako lurrean.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Kantabria, Frantzia, Pirinioak, Alpeetako eremua, Eslovenia, Austria, Alemania.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Cantharellus ianthinoxanthus* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentinako ipar-ekialdea

thumb|Argentinako ipar-ekialdea
**Argentinako ipar-ekialdea** (**NEA**) Argentinako Errepublika banatzen den eskualde historiko-geografikoetako bat da. Formosa, Chaco, Corrientes eta Misiones probintziak hartzen ditu barne. Eskualde honek antzeko ezaugarri paisaia, ekologiko, klimatiko eta kultural asko ditu.

NEA eskualde gisa onartzea nahiko berria da, eta antzekotasun sozioekonomiko eta kulturalei gehiago erantzuten die geografikoei baino, nahiz eta klima subtropikala ezaugarri den eskualde osoan, mendebaldeko Chaco eta Formosako ezaugarri kontinental nabarmenekin. Neguan, oso egun gutxitan, tenperatura 0 °C-tik hamarren bat besterik ez da jaisten (egunsentian batez ere), nahiz eta zenbait gunetan, esate baterako, Posadasen eta Puerto Iguazú eremuan, "helada" ere deitzen den fenomeno hori ez da izaten. Bestalde, badaude Chaco Probintziako mendebaldean eskualderako gutxieneko oso baxuekin neguko egunak izan ohi dituzten eremuak. Oro har, klima subtropikal epela nagusitzen da urtean zehar. Antzekotasun handienak kultura-alderdian gertatzen dira, lau probintziek guarani kulturaren eragin handia izan zutelako. Eskualdeko probintziak ere nazio mailan atzeratuenen artean daude, eta haien adierazle ekonomiko eta sozialak bigarren mailarik okerrenak dira NOAren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentinako ipar-mendebaldea

thumb|220px|Argentinako ipar-mendebaldea
**Argentinako Ipar-mendebaldea** (**NOA**) Argentinako eskualde historiko-geografiko bat da, Jujuy, Salta, Tucumán, Catamarca, La Rioja eta Santiago del Estero probintziek barne hartzen dituena. Lurralde nazionalaren %20 pasatxo hartzen du.

NOA eskualdea izaera historiko eta geografikoko gogoetetan oinarritzen da, eta 1999az geroztik Argentinako Ipar-mendebaldeko Eskualde deritzonarekin lotuta dago, Norte Grande Argentino eskualdearen azpizatiketa, beraz, NOAren barruti politikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak