open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biosphere 2

**Biosphere 2** zientzia ikerkuntzarako lur sistema bat da.

## Historia 
1991ko irailaren 26an, Oraclen (Arizona, AEB), zortzi zientzialari 1,27 hektareako ekosistema artifizial batean sartu ziren eta *Biosphere 2* proiektua martxan jarri zuten. Esperimentuak helburu hirukoitza zuen: ekosistemetako elkarreragin sare konplexuak ulertzea, espazioaren kolonizazioan biosfera itxiek izango luketen bideragarritasuna aztertzea eta, Lurrari kalterik eragin gabe, biosfera manipulatzea.

### Ezaugarriak eta bi misioak 
200 milioi dolarreko biosferak oihan zati bat, ozeano txiki bat, mangladia, sabana, desertua, labore lurrak eta giza habitat bat zituen. Hermetikoki itxita zegoen eta zientzialariek ezin zuten handik irten, biosferak kanpoko laguntzarik gabe funtzionatu behar baitzuen. Lehen misioan taldeak bi urte eman zituen egituraren barruan, eta bigarren misio bat ere abiatu zen 1994ko martxoan, hamar hilabete iraun behar zuena.

### Arazoak eta gatazkak 
Hasieratik CO2 mailak ezohiko gorabeherak izan zituen eta oxigenoak nabarmen egin zuen behera; hasi eta hamasei hilabetera oxigeno portzentajea %14,5ekoa zen, gutxi gorabehera 4.000 metroko altueran izan ohi dena. Animalia espezie asko hil egin ziren, eta beste batzuk, inurriak esaterako, gehiegi ugaldu. Ekosistemaren oreka hautsita zegoen, eta gizakiei ere eragin zien horrek.

Bigarren misioa hasi eta hilabetera lehen misioko bi kidek sabotaje ekintza burutu zuten, burbuilaren ate guztiak irekita. Eta orduan azaleratu ziren ia hasieratik zientzialarien artean izandako ika-mika eta ezinikusiak. Lehen misioan taldea bitan zatitu zen, lagun minak izandakoak etsai bihurtu ziren, eta elkarri arauak hautsi izana leporatzen hasi ziren.

*Time* aldizkariak zioenez: “Datuen manipulazioak, jakiak ezkutatzeak eta kontrabandoak sinesgarritasuna hautsi du. Bi urteko autoaskitasun esperimentua 200 milioiko engainu bihurtu da”.

Porrot garestitzat jo izan den arren, *Biosphere 2*k ehunka zientzia-ikerlan ahalbidetu du. Hala ere, publikoaren interesa kideen eskandalu pertsonalek piztu zuten, ez lorpen zientifikoek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulhasnagar

**Mumbai** (; ) Indiako Maharashtra estatuko hiria da, Bonbai hiriaren ipar-ekialdean. Administrazio, merkataritza eta industria gune garrantzitsua.

Ulhas ibaiaren ondoan kokaturik, eremua Bigarren Mundu Gerran sortu zuten soldaduen kanpamendua izateko. Indiaren banaketaren ondorioz, 100.000 errefuxiatu inguru kanpamenduan hartu zituzten eta 1949ko abuztuaren 8an hiria eratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Glareolidae

**Glareolidae** hegazti zangaluzeen familia bat da.

## Taxonomia 
Glareolidae familiak 18 espezie ditu, bost generotan banaturik:

* **Cursoriinae subfamilia**
** *Pluvianus* generoa
** *Cursorius* generoa
** *Rhinoptilus* generoa
* **Glareolinae subfamilia**
** *Stiltia* generoa
** *Glareola* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polo poni

**Polo ponia** zaldi arraza bat baino, zaldi mota bat da. Poni hauek Polo kirolerako sortuak izan dira eta kirol honetarako aukeratuak izan dira. Bereziki Argentinan, Indian, Ingalaterran edo Ameriketako Estatu Batuetan aurki daitezke mota honetako abereak. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Beste hainbatek ordea poni baino tamaina txikiko zaldiak direla diote.

Poni mota hau sortzeko hainbat zaldi arrazak gurutzatuak izan dira esate baterako Thoroughbred arraza.

## Arrazaren egoera 
thumb|280 px|Bertako zaldi arrazaen banaketa Indian

## Kanpo estekak 
*  Polo poni elkarteko web horrialdea

## Erreferentziak
Ulpiano

**Ulpiano** (; Tiro, c. 170 – Erroma, 223) erromatar legelaria izan zen. Pretorioko lege-gizona izan zen Alexandro Severoren garaian. Enperadorearen soldaduek hil zuten. Idazki ugari utzi zuen, baina zati batzuk baino ez dira gorde: *Responsa*, *De fideicommissis*, *De apellationibus*.

Berak utzitako arauak oraindik kontuan hartzen dira justizia ematerakoan:
# '**: zintzo bizi
# **': inori ez kalte egitea
# '''': bakoitzari berea ematea

## Erreferentziak
Ultramontanismo

**Ultramontanismo** erlijio katoliko erromatarraren dotrina da, Aita Santuaren aginpide erabatekoaren eta Elizaren zentralizazioaren aldekoa. Ultramontanismoa inbestidura gerren garaian sortu zela esan daiteke; hitza XVII. mendean erabili zen lehen aldiz, jansenismoari eta galikanismoari kontrajarririko dotrina izendatzeko. Vatikanoko I. kontzilioan ultramontanismoak lorturiko garaipenari esker (1870) Eliza katolikoaren dogmatzat hartu zen Aita Santuaren huts egin ezintasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ume (ibaia)

**Ume** () Suediako iparraldeko ibaia da, herrialdeko hirugarrena luzeran. Botniako golkoan itsasoratzen da.

## Ibilbidea 
Överuman aintziran sortzen da 525 metrotako altueran. Storuman aintzira zeharkatzen du eta Vindel eta Juktå ibaien urak hartzen ditu. Tärna, Umeå eta Vännäs hiriak ureztatzen ditu.

## Egurgintza industria 
James and Robert Dickson eskoziarrak 1830 hamarkadan iritsi ziren Umeå udalerriko Baggböle herrixkara eta egurgintza negozioa ezarri zuten. Ibaiko ura erabiltzen zuten bi zerrategi eraiki zituzten. Halakoa izan zen beren jarduera suedieraz *baggböleri* hitza sortu zela "deforestazioa" esateko. Zerrategiek maiatzetik urrira egiten zuten lan eta 170 langile hartzen zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Flygbild konstcampus 131 1283 130722 bsb-Älven.jpg|Umeå.
Irudi:16001000466804-Umeå-Riksantikvarieämbetet.jpg
Irudi:Baggböleforsen.jpg
Irudi:Baggbole1.jpg|Baggböleko zerrategia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elias Howe

**Elias Howe** (Spencer, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9a – Brooklyn, New York, 1867ko urriaren 3a) kremaileraren antzeko mekanismo bat patentatu zuen lehena izan zen.

## Biografia 
thumb|200px| kremailera
Elias Howe Spencerren jaio zen, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9an. Aita Elias Howe doktorea izan zuen eta ama, berriz, Polly Howe (Bemis)

Massachusettsen eman zituen haurtzaro eta gaztaroa eta, 1835 hasieran, Lowelleko oihal fabrika batean aritu zen lanbidea ikasten.

1837ko izualdian, ekonomia larri zebilen eta fabrika itxi egin zuten, Howe Cambridgeera (Massachusetts) joan zen bizitzera eta kardatzeko makinen mekaniko izan zen han, bere lehengusua zen Nathaniel P. Banksen ondoan ikasten.

1838an, berriz, Cambridgeeko maisu mekaniko zen Ari Davisen tailerrean aritu zen ikasten, kronometro eta beste prezisio tresna batzuen fabrikazio eta konponketan espezializatu zelarik. Orduan jabetu zen josteko makinaren ideiaz.

1846ko irailean, josteko makinaren lehen patentea lortu zuen, baina, 1850ean, salatu egin zuten, asmakuntza Walter Huntena baitzen eta Howek hobetu eta berdiseinatu besterik ez baitzuen egin.

1951n, kremaileraren antzeko zerbait patentatu zuen. Hasiera hartan ez zegoen erroparentzat pentsatuta, oinetakoentzat baizik. Zaila zen bi aldeak zerbaitekin lotzea eta botoiei ekidin nahi zitzaien
.

1867ko urriaren 3an, hil zen eta New Yorkeko Gravesend hilerrian eman zioten lur.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Kremailera
Algorri interpretazio zentroa

**Algorri interpretazio zentroa** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen museo bat da.

## Historia 
Eraikin modernista hau 1912an udal-hiltegi izateko asmoz eraiki zuten. Gaur egun, bertan, Algorri ezagutza zentroa dago. Zentro honetan Zumaiako inguru geologikoa ezagutu liteke: mundu osoan ezagunak diren Zumaiako flysch formazioak, marearteko zabalgunea eta bertako labar ikusgarriak. Modu osagarrian, Zumaiako Turismo Bulegoarekin elkarlanean, Zentroak gaiarekin lotura duten beste hainbat jarduera eskaintzen ditu: bisita eta azalpen geologikoak, itsasontzian irteerak eta labarretan trekkinga egiteko aukera.

## Ikus gainera 
* Zumaiako flysch formazioak

## Kanpo estekak 
* Algorri interpretazio zentroaren webgunea
África (filma)

***África*** 1996. urtean eginiko espainiar film dramatikoa da, Alfonso Ungríak zuzendutakoa.

## Sinopsia 
Martín (Zoe Berriatúa) Madrilgo San Blas auzoan bizi den mutila da. Arturo (Imanol Arias) aitarekin sumindurik dago bere amaren heriotza leporatzen dio eta. África (Elena Anaya) neska-lagunak, eta baita arrebaordea ere, mendekua hartzera lagunduko dio...

## Pertsonaiak 

* Imanol Arias: Arturo
* Julie Carmen : Isabel
* Zoe Berriatúa: Martín
* Elena Anaya: África
* Chema Muñoz
* Pepa López
* Miguel Arribas
* Carmen Balagué
* Juan Carlos Alonso
* Amparo Gómez Ramos
* Tito Medrano
* Manuel Pereiro
* José Antonio Navarro
* Kino Pueyo
* Mery Leyva
* Sergio Mendizabal
* Tito García
* Eduardo Jover
* Juan Díaz: Jony
* Antonio Zabalburu
* Laura Valle
* [Marta Hurtado
* María Sánchez
* Carlos Castel: Sebas
* Max Ungría
* Manuel Morón
* Antonio Canal
* Antonio Maceda: Umea
* Alberto Pineda: Umea

## Kanpo estekak
Juno Monetaren tenplua

**Juno Monetaren tenplua** (latinez, ***Templum Iunonis Monetæ***) Erromako Erresuman zegoen tenplu bat izan zen. Kapitolioan, hiriko zazpi muinoetako batean zegoen. K.a. 344 urtean eraiki zen eta Juno Moneta jainkosari eskainitako tenplua zen.

## Juno Moneta 
Juno zeruko erregina eta argiaren jainkosa zen, haurdunaldiaren, erditzearen eta ezkontzaren babeslea. Kapitolioko hirukoa osatzen zuen Jupiter eta Minervarekin batera. Saturno eta Opsen alaba zen, Jupiteren arreba eta emaztea, Marte, Vulkano eta Ilitiaren ama. Ekaitzekin jokatzea gustuko zuen eta, suminduta zegoenean, Olinpo osoa dardararazten zuen Zenbait adituren iritziz, ordea, hitzaren jatorria *mons* da, “muinoa” edo “mendia”, eta Kapitolioan lehenago ere zeruko erreginari eskainitako tenplua omen zegoelako hartu zuen izena
[erdian|thumb|"Erroma salbatu zuen oihua". [Henri-Paul Motte|Henri-Paul Motteren galdutako pintura baten litografia koloreztatua. (1883) ]]

### Txanpon lantegia 
K.a. 273. urtean, tenplua berreraiki eta hamarkada batzuk geroago, tenpluaren aldamenean eta bere babesean zegoen eraikin batean txanponak ekoizten hasi ziren. Hurrengo lau mendeetan, Augusto enperadorearen agintaldira arte, Erromako zilarrezko txanpon guztiak lantegi horretan egiten ziren eta horietako askok Juno Monetaren beraren irudia zuten.

## Arrastoa hizkuntzetan 
Denboran zehar txanponari berari “moneta” esan zaio. Eta handik etorriko ziren ingelesezko *money*, frantsesezko *monnaie*, gaztelerazko *moneda* eta italierazko nahiz euskarazko *moneta*.

## Ikus gainera 
* Juno Moneta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okinawa (argipena)

**Okinawa**, jatorriz, Japoniaren hego-mendebaldeko uharte baten izena da. Gaur egun, izenak adiera hauek ditu:
* Okinawa, Ryukyu uhartediko uhartea (jatorrizko adiera).
* Okinawa, Japoniako prefekturetako bat.
* Okinawa (hiria), Japoniako hiria.
* Okinawako gudua, Bigarren Mundu Gerrakoa.
Okinawa (hiria)

Japoniako Okinawa prefeturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 132.599 biztanle ditu.

## Geografia 
Naha hiriburutik 20 kilometro iparraldera dago, Okinawa uhartearen erdialdean.

## Historia 
Ryuku erresumaren garaian bi administraziotan (*magiri*) banatzen zen eremua, iparraldean Misato magiri eta hegoaldean Goeku magiri. 1908 arte iraun zuten magiriek eta urte horretan Goeku herria eta Misato hiria eratu ziren. Bigarren Mundu Gerrararte nekazal eremua izan zen.

Okinawako gudaren ondoren estatubatuarrek errefuxiatu-gune bat ezarri zuten bertan, *Koza* izenekoa, horrela ahoskatzen baitzuten amerikarrek. Kozaren biztanleria azkar handitu zen eta 1946an Misato barneratu zuen. Nekazal eremua izan zena erabat urbanizatu zen eta gaur egun prefeturako bigarren hiri handiena da.

1970ko abenduaren 20an Kozako matxinada gertatu zen. 5.000 okinawatarrek 700 soldadu amerikarrei eraso zieten eta 60 zauritu zituzten. Aire baseko hainbat eraikin suntsitu zituzten. Okinawatarrek amerikarren okupazioarekiko zuten amorruaren sinbolo bihurtu zen.

1972an estatubatuarren okupazioa bukatu zen eta uhartea japoniarrei itzuli zieten. 1974ean Okinawa hiria sortu zen.

## Base estatubatuarrak 
Kadena aire base militarra oraindik bertan dago eta honi loturiko sei eremu kontrolatzen dituzte estatubatuarrek.

## Ondasun nabarmenak 
* Hego-ekialdeko Lorategi Botanikoak: 40'47 hektarea dituen lorategi botanikoa da.

## Iruditegia 

Irudi:Awase Mudflat Okinawa.jpg|Awase lautada.
Irudi:東南植物楽園-ヤシの木路.JPG|Hego-ekialdeko Lorategi Botanikoak.
Irudi:Kurashiki Dam Japan.jpg|Kurashiki aintzira.
Irudi:Okinawa Expressway.jpg|Autopista.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Okinawaren webgune ofiziala
Joana ama santua

**Joana ama santua**ren istorioa ustez bere sexua ezkutatuz, aita santu jardun zuen emakumearen ingurukoa da.

## Bizitza 
855. urtean, Erroman, emakumezko batek aitasantutza katolikoa eskuratu zuen 857. urtera arte, hau da ofizialki Benedikto III.aren aldiari dagozkion urteetan. Batzuek diote Benedikto III.a bera emakumea zela eta beste batzuek 872. eta 882. urteen artean kokatzen dute Ama Sainduaren agintaldia, Joan VIII.aren aldian, alegia; beharbada, ustezko Ama Sainduak Joana zuelako izena.

Joana 822an jaio omen zen, Ingelheim am Rhein herrian, egungo Alemanian. Aita elizgizona izanik, garaiko emakumeek debekatua zuten erlijio eta kultura heziketa jaso zuen. Ikasten jarraitu ahal izateko, kopista gisa hasi zen lanean, Johannes Anglicus gizonezko izenarekin.

Lanbideari esker Konstantinoplara, Atenasera eta Frankoen Erresumara bidaiatu ondoren, 848. urtean Erromara iritsi zen, beti ere gizonezko identitatean babestuta. Kurian Joanaren jakinduriaren berri bazuten nonbait, eta Leon IV.ak gaztea ezagutu nahi izan zuen. Berehala Aita Sainduaren nazioarteko aferen idazkari bihurtu zen. Leon IV.a hil eta gero Joana bera izendatu omen zuten ondorengo; Benedikto III.a edo Joan VIII.a izena hartu zuen.
300px|thumb|ezkerrera|Joana ama santuaren hilketa adierazten duen Erdi Aroko irudia.
Handik bi urtera Joanak harreman sexualak izan zituen Saxoniako enbaxadore Lanbertorekin eta haurdun geratu zen. Prozesio baten erdian erditzearen uzkurdurak sentitzen hasi zen eta hantxe bertan, eliztarren aurrean, erditu zen. Jean de Maillyren arabera, jendetza suminduak harrika hil zuen Joana; Martin Poloniarraren testuetan, aldiz, Ama Saindua erditzeak berak hil zuen.

Istorio hau egiaztatzen duen dokumenturik ezean, elezaharren esparruan utzi behar da. Aldiz, IX. mendeko Aita Saindu sortari buruzko informazio oso zehatza gorde da eta Joana Ama Sainduaren aipamenak askoz geroagokoak dira.

Joan VIII.ak Konstantinoplako Elizarekiko izan zuen jarrera epela eta ahulezia kritikatzeko, etsaiek “Joana Ama Saindua” ezizena ipini omen zioten. Geroago, Zisma Nagusiaren garaian, hainbatek Aita Saindua kargugabetzeko eskubidea aldarrikatzeko erabili zuen istorioa. Hala, elezahar ederraren oinarrian boterea lortzeko borroka ilunak leudeke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Asphalt Jungle

**The Asphalt Jungle** (euskaraz *Asfaltozko Ohiana*) 1950eko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko filma bat da. W. R. Burnett idazlearen izenburu berdineko *The Asphalt Jungle* eleberrian oinarritua dago. Sterling Hayden, Louis Calhern, Jean Hagen, James Whitmore eta Sam Jaffe aktoreek antzeztu zuten.

Hiru Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan.

## Argumentua 
Abokatu ustel batek eta gaizkile talde batek, hainbat baldintza ezberdinen ondorioz, bitxidenda baten lapurreta bat burutzeko prestaketei ekin diete. Ongi atera ez gero, lanbide hartatik aberats erretiratzeko aukera emango dien lapurreta. Baina gauzak ez dira heurak uste bezain errazak izango.

## Aktoreak 
* Sterling Hayden: Dix Handley
* Louis Calhern: Alonzo D. Emmerich
* Jean Hagen: Doll Conovan
* James Whitmore: Gus Minissi
* Sam Jaffe: "Doc" Erwin Riedenschneider
* John McIntire: Hardy polizia komisarioa
* Marc Lawrence: Cobby
* Barry Kelley: Ditrich tenientea
* Anthony Caruso: Louis Ciavelli

* Teresa Celli: Maria Ciavelli, Louisen emaztea
* Marilyn Monroe: Angela Phinlay
* William "Wee Willie" Davis: Timmons
* Dorothy Tree: May Emmerich, Alonzo Emmerichen emaztea
* Brad Dexter: Bob Brannom
* John Maxwell: Swanson doktorea
* Frank Cady: Night clerk

## Kanpo estekak 
* *The Asphalt Jungle* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Freud the Secret Passion

**Freud the Secret Passion** edota **Freud** (euskaraz *Freud Griña Sekretua* edota **Freud**) 1962ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren biografia filma bat da. Jean-Paul Sartre frantziar filosofoak idatzitzako jatorrizko gidoian oinarritua dago, hau era berean Sigmund Freuden biografian oinarritua zegoelarik. Montgomery Clift, Susannah York eta Susan Kohner aktoreeek antzeztu zuten, aldiz John Hustonek narratzailearen ahotsa ipini zuen.

Filmak bi Oscar Sarietarako eta lau Urrezko Globo Sarietarako izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
1885etik aurrera eta bost urteko epean Sigmund Freud (Montgomery Clift) vienar psikiatraren ustezko biografia kontatzen da. Garai hartan, bere lankide askok histeria zuten gaixoak tratatzeari uko egin ohi zioten, haien ustez besteen arreta bereganatzeko antzezpena besterik ez baitzen. Baina Freudek neurosiaren zergatiak topatzeko hipnosia erabiltzen ikasi zuen. Geroago, ametsen interpretazioaren ikerketaren bidez hipnosia utzi eta bere berezko terapia garatzen hasi zen, psikoanalisia.

## Aktoreak 
* Montgomery Clift ... Sigmund Freud
* Susannah York ... Cecily Koertner
* Larry Parks ... Joseph Breuer doktorea
* Susan Kohner ... Martha Freud
* Eileen Herlie ... Frau Ida Koertner
* Fernand Ledoux ... Charcot doktorea
* David McCallum ... Carl von Schlossen
* Rosalie Crutchley ... Frau Freud
* David Kossoff ... Jacob Freud
* Joseph Furst ... Herr Jacob Koertner
* Alexander Mango ... Babinsky
* Leonard Sachs ... Brouhardier
* Eric Portman ... Theodore Meynert doktorea
* John Huston ... Narratzailea (ahotsa)
* Victor Beaumont ... Dr. Guber doktorea
* Allan Cuthbertson ... Wilkie
* Maria Perschy... Magda
* Moira Redmond ... Nora Wimmer

## Kanpo estekak 
* *Freud the Secret Passion* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Thomas Cook

**Thomas Cook** (Melbourne, Derbyshire, 1808ko azaroaren 22a - Leicester, Ingalaterra, 1892ko uztailaren 18a) *Thomas Cook & Son* (''Cook's Tours* ezizenaz ezaguna) bidaia-agentziaren sortzailea izan zen. Thomas Cook AG izena hartu zuen Thomas Cook Group hartu aurretik.

## Bizitza 
1841eko uztailaren 5an, Leicesterren (Ingalaterra) 570 lagun Loughboroughera joan ziren Midland Counties Railway konpainiaren pleitatutako trenean, biltzar antialkoholiko batean parte hartzeko. Itxuraz, historian iragarritako lehen tren bidaia izan zen eta, beraz, lehen bidaia antolatua. Thomas Cookek, behin, ia hamazortzi kilometro egin zituen oinez edari alkoholdunen aurkako bilera batera joateko, eta orduan bururatu zitzaion txangoa antolatzea. Ez dirudi lehen bidaia hark onura ekonomikorik ekarri zionik.

Horrek ez du esan nahi jarduera berritzaileari esker etorkizunean etekinik lortu ez zuenik. Burgesiari aisia-bidaia arin eta merkeak eskaintzeko negozioa zabaldu zuen berehala, beti ere trena baliatuta. 1851n 165.000 pertsona eraman zituen Londresko Erakusketa Unibertsalera eta, handik lau urtera, Leicesterretik Calaiserako txangoak antolatuta, kontinentera jauzi egin zuen bidaiariak Pariseko Erakusketara helarazteko.

1856an Europa Iparraldean barnako bira antolatu zuen. 1868an Harwich bidean bidaiarien zirkulazioa ustiatzeko esklusiba lortu zuen eta, berehala, baita Brenneroko portuaren eta Brindisiren arteko bidearena ere. Bide hura, Frantziaren eta Prusiaren arteko gerran, Cooken turismo enpresarentzat soilik egon zen irekita. Hotelekin hitzartutako bonuak ere alkoholaren aurkako militante honek asmatu zituen, bezeroen ordainketa errazteko.

Cookek 1864an Italiara lehen txangoa antolatu zuenean, zera esan zuen *Blackwood´s Magazine'' aldizkariak: «Lotsarik gabeko gizon batek diru kopuru baten truk 40 edo 50 lagun Londrestik Napolira gidatzeko proiektua asmatu du. Haiek eraman, jatekoa eman eta dibertiarazteko konpromisoa bere gain hartzen du gizon horrek. Italiako hiriak mota horretako izakiz gainezka daude, zinez».

Egun Thomas Cook bidaia agentzia dago, hegazkin konpainia propioa eta guzti.

## Erreferentziak
Makatzaga jauregia

**Makatzaga jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz udalerrian dagoen jauregi bat da. Gipuzkoako kultura ondasunen zerrendan sailkatua dago.

## Eraikina 
Estilo gotikoko hiri-etxe gotortu hori inguruko eraikin bakarra zen jatorrian. Zarautzek ez zuen harresirik, baina herrigunea babesteko zenbait dorretxe izan omen zituen. Makatzaga etxeak, hain justu, funtzio hori zuen hiriaren hegoaldeko sarreran, nahiz eta ez izan dorretxe bat zentzu hertsian esanda.
Beheko solairuan, ogiba-arkua duen sarrera bat ikusten da. Aldiz, goiko solairuak adreiluz eta egurrezko egituraz eginda daude. Baoak eta aurrealdearen kanpoko itxura aldatu egin dira denboran zehar, eta atzeko eta alboetako fatxadetan iraun dute hobekien eraikinaren XVI. mendeko jatorrizko ezaugarriek: leiho konopialak, gezileihoak, gargolak (teilatuetako ura isurtzeko ubideen azken zatia), etab. Fatxadako ezproi solidoek (alboko kontrahormak) eusten zioten egurrezko hegalez osatutako egiturari, fatxadan ateratzen diren zenbait modiloitan (hegal baten pisua eusteko pieza) ezartzen dena.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Makatzaga jauregia. Gure Zarautz
Zarauzko dorrea

**Zarauzko dorrea** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz udalerrian dagoen dorretxe bat da. Andre Maria Erregina parrokiaren hego-ekialdeko izkinari atxikia dago.

## Eraikinak 
Eraikin horrek lau solairu gotiko ditu, eta azkeneko pisua XVII. mendean gehitu zitzaion, kanpaiak jartzeko. Gaur egun, Parrokia da dorre horren jabea; baina, jatorrian, Udaletxea kokatzeko eraikuntza zibila izan zen. Lehenengo solairuan egon omen zen udal-ziega. Bigarrenean, ale-biltegia eta alondegia. Goiko solairuetan, administrazio lokalaren berezko gelak zeuden: bulego txiki bat eta udaleko kabildoa biltzeko gela.

Eraikinaren beste funtzio bat izango litzateke udaleko erlojuaren euskarria izatea. Erlojuari makineria berria jarri zitzaion 1609 eta 1910 urteetan. Eraikinean bertan dagoen Zarauzko Arte eta Historia Museoan dago ikusgai erlojuaren azken makineria.

XVII. mendean, jatorrizko estalkia altxatu eta gaur egungo kanpaien gela jarri zen.

Duela gutxira arte, eraikuntzak zenbait etxebizitza izan zituen. Gaur egun, bertan daude Zarauzko Arte eta Historia Museoa eta Santa Maria la Real aztarnategi arkeologikoaren zati bat.
Historian zehar, zenbait leiho eta ate ireki dira hormetan. Geratzen diren jatorrizko bao bakarrak lehen solairuko sarrera, gezileihoak eta ojiba-leiho bikiak dira.

## Iruditegia 

Irudi:Zarautz - Santa Maria la Real DSCN2174.jpg|Eraikinaren ikuspegia Alde Zaharreko kale batetik.
Irudi:Zarautz2.jpg|Santa Maria la Real parrokiaren kanpoaldeko ikuspegi orokorra, ezkerraldean Zarauzko dorrea ikus daitekelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Santa Maria la Real parrokia
* Zarauzko nekropolia

## Kanpo estekak 
* Zarauzko dorrea. Gure Zarautz
Eve of Destruction (abestia)

***Eve of Destruction*** (euskaraz *Suntsiketa Bezpera*) 1965an P. F. Sloan estatubatuar kantautoreak idatzitako protesta abesti bat da. Abesti honen bertsiorik ezagunena Barry McGuire estatubatuar abeslariak abestutakoa da, 1965eko ekainaren 12a eta 15 bitartean grabatu zen.

Abestia idatzi zen 1960ko hamarkada garaiko gertakizunak hitz apokaliptiko eta ilunez deskribatzen ditu, tartean Vietnamgo Gerra bera eta Holokausto Nuklearra, horregatik, maiz garai eta gerra honetan girotutako filma ugariren soinu bandako abestia izan da.

## Kanpo estekak 
* *Eve of Destruction* abestiaren Barry McGuire abeslariak abestutako bertsioa entzungai
Pseudotriacanthus strigilifer

***Pseudotriacanthus strigilifer*** *Pseudotriacanthus* generoko animalia da. Arrainen barruko Triacanthidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pseudotriacanthus*
* Triacanthidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Sujetoenea

**Sujetoenea** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eraikina da. Hain zuzen ere, Ordiziako Alde Zaharran dago, Ordiziako plaza nagusiaren hegoaldean, Ordiziako udaletxea eta Abaria jauregiaren artean.

## Historia 
1740ean eraiki zen. Bere izen bitxia, On Manuel Vicente de Murgutio y Gaitan de Aialaren arabera, antzina bertan bizi izan zen eta "Sujeto" ezizena zuen ostalariari zor dio. Aurretik, eraikinak Arimen Ostatua izena zuen.

Eraikina postetxea izan zen, hain zuzen ere, Espainiako Erresuma osoko udalerrietan hedatu ziren garaian. Gerora, jada 1805. urtealdera, garai bateko diligentzia edo zalgurdien geltokia ere izan zen.

Gaur egun, eraikinaren azpikaldean estankoa dago.

## Eraikina 
Nahiz eta berez etxe noblea ez izan, bere itxura eta eraikin historikoa denez, herriguneko eraikin nabarmenen artean dago, batez ere, bere atari nagusiko goialdea apaintzen duten margoak direla eta, zoritxarrez, margo hauek denboraren iragatea eta higaduraren ondorioz ezabatzen ari dira.

Irudi:Ordizia (Guipúzcoa)-Casa Sujetonea-2.JPG|Atari nagusiko goialdeko margoen xehetasuna.

## Kanpo estekak
Atrophacanthus japonicus

***Atrophacanthus japonicus*** *Atrophacanthus* generoko animalia da. Arrainen barruko Triacanthodidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Atrophacanthus*
* Triacanthodidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Taishuh

**Taishuh**, (Japonieraz *対州馬*, baita "Taishū-uma", "Taishū-ma" edo "Taishū-ba"), Japoniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Japoniako bertako zortzi zaldi arrazetatik gehienak poniak dira, Taishuh poniaz gain: Hokkaidoko ponia, Kiso ponia, Tokara ponia, Miyako ponia, Misaki ponia, Noma poni eta Yonaguni ponia.

Taishuh poniak Tsushima uhartean du jatorria, eta egun oso gutxi geratzen dira, 25 abere inguru. Beraz desagertzeko arrisku larrian dago. Hainbat ekimen abiatu dira arraza suspertzeko.

## Arrazaren historia 
Taishuh antzineko arraza da. Bere aurreneko aipamenak VIII.en mendekoak dira. Taishuh zaldiaren gainbera handia izan da. 1920.en urtean arrazako 4.000 abere inguru zeuden, nahiz eta egun 25 besterik ez izan.

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Andre Mariaren Zeruratzearen parrokia (Zarautz)

**Andre Mariaren Zeruratzearen parrokia** edo  **Andre Maria Erregina** () XV. mendeko eliza gotikoa da, Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz herrian dagoena. Zarauzko herrigunearen irteeran dago, Getariako bidean. Alboan, atxikia, Zarauzko dorrea du, eta parez-pare, errepidearen beste aldean, Narros jauregia.

## Historia 
Parrokiako zaharberritze-lanek Burdin Arotik Aro Modernora arte doazen okupazio-mailak bistaratu zituzten. Burdin Aroko espazioan, sutondoa duen gela karratu bat ageri da.
Erromanizazio garaiko Gipuzkoako aztarnategi garrantzitsuenetariko bat da, kalitate handiko eraikuntzak baitaude, Aroaren bukaeratik K. o. V. mendera arte doan okupazio-kronologian. 

Erdi Aroari dagokionez, badago hiru mailako nekropoli bat: zaharrena IX-X. mendeetakoa da, eta hormako hilobiei dagokie; bitarteko fasearen (XI-XII) ezaugarria da harlauzadun hilobiak izatea. Azken fasean, XIII-XIV. mendeetan, harlauzadun hilobiak gutxitzen direla ikus daiteke, hilobi sinpleen mesedetan. Egungoaren aurreko hiru tenplu kristauren inguruan kokatuta egongo litzateke nekropolia, parrokian egindako indusketetan ikusi zenagatik. Haien gainean eraiki zen gaur egungo egitura.

## Bibliografia 
* *"Santa María la Real de Zarautz: continuidad y discontinuidad en la ocupación de la costa vasca entre los siglos V a.C. y XIV d.C."*. Alex Ibañez Etxeberria. Aranzadi, 2009.

## Ikus gainera 
* Zarauzko dorrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santa Maria parrokia, gurezarautz.net
Furgaleus macki

***Furgaleus macki*** *Furgaleus* generoko animalia da. Arrainen barruko Triakidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Furgaleus*
* Triakidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Txapelgorri (argipena)

**Txapelgorri** milizia hauetako kideak izendatzeko erabiltzen ezizena da:
* peseteroak, Lehen Karlistaldiako boluntario liberalen milizia;
* mikeleteak, Gipuzkoako Foru Aldundiaren agindupeko milizia;
* erreketeak, milizia karlista.
Aphanopus arigato

***Aphanopus arigato*** *Aphanopus* generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Aphanopus*
* Trichiuridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Arctoscopus japonicus

***Arctoscopus japonicus*** *Arctoscopus* generoko animalia da. Arrainen barruko Trichodontidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Arctoscopus*
* Trichodontidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Ammoglanis amapaensis

***Ammoglanis amapaensis*** *Ammoglanis* generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ammoglanis*
* Trichomycteridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Prizzi's Honor

'''Prizzi's Honor'* (euskaraz *Prizzitarren Ohorea*) 1985eko John Huston estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzeko filma bat da. Richard Condon idazlearen izenburu berdineko 1982ko *Prizzi's Honor'' eleberrian oinarritua dago. Jack Nicholson, Kathleen Turner, Robert Loggia, Anjelica Huston eta William Hickey aktoreeek antzeztu zuten.

Zazpi Oscar Sarietarako izendapenak jaso eta Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Anjelica Huston) irabazi zuen. Beste hainbat sari eta izendapenen artean, lau Urrezko Globo Sari ere irabazi zituen.

## Argumentua 
Charley Partanna (Jack Nicholson) New Yorkeko mafia familia boteretsuenetakoa den Prizzitarren soldatapeko hiltzailea da. Corrado Prizzi (William Hickey) Aitajaunaren biloba den Maerose (Anjelica Huston) Charleyz maitemindua dago, nahiz eta bien artean Irene Walker (Kathleen Turner) ilehori eder bezain enigmatikoa sartuko den.

## Aktoreak 
* Jack Nicholson: Charley Partanna
* Kathleen Turner: Irene Walker
* Anjelica Huston: Maerose Prizzi
* Robert Loggia: Eduardo Prizzi
* John Randolph: Angelo "Pop" Partanna
* William Hickey: Don Corrado Prizzi
* Lee Richardson: Dominic Prizzi
* Michael Lombard: Rosario "Finlay" Filangi
* C. C. H. Pounder: Peaches Altamot
* George Santopietro: Plumber
* Ann Selepegno: Amalia Prizzi
* Lawrence Tierney: Hanley tenientea
* Vic Polizos: Phil Vittimizzare
* Dick O'Neil: Bluestone
* Sully Boyar: Casco Vasorne
* Stanley Tucci: soldadua

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Kanpo estekak 
* ''Prizzi's Honor* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea 
* *Prizzi's Honor'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Trichonotus arabicus

***Trichonotus arabicus*** *Trichonotus* generoko animalia da. Arrainen barruko Trichonotidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Trichonotus*
* Trichonotidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Bellator brachychir

***Bellator brachychir*** *Bellator* generoko animalia da. Arrainen barruko Triglidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bellator*
* Triglidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
San Migel eliza (Zumaia)

**San Migel Artadikoa** Gipuzkoako Zumaia udalerriko Artadi auzoan dagoen eliza bat da.

XIX-XX. mendeen artean eliza eraldatua izan zen, hortaz, aurrez zuen itxura ezezaguna zaigu. Oso antzinakoa izango lizateke, San Migelen gurtzea Gipuzkoan sartu zen lehenetarikoa izan baitzen.

Barnean dauden artelanen artean, erretaula barrokoa eta Errosarioaren Ama Birjinaren irudia nabarmentze dira, azken hau Julio Beobide zumaiar eskultoreak egina.

## Kanpo estekak
Tosa jinja

Kōchin dagoen tenplo xintoista da, Japoniako Kultur Ondare Garrantzitsu izendaturikoa.

## Historia 
Jatorria ez da ezagutzen baina *Kojiki* eta *Nihonshoki* liburuetan aipatzen da. Tosa probintziako santutegi nagusia izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Tosa-jinja07s3200.jpg
Irudi:Tosa-jinja15s3872.jpg
Irudi:Tosa-jinja26n3872.jpg
Irudi:Tosa-jinja27s3872.jpg
Irudi:Tosa-jinja20s3872.jpg

## Kanpo estekak
Kōchiko gaztelua

Japoniako Shikoku uharteko Kōchi hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
Sekigaharako Gudaren ondoren Yamanouchi Kazutoyo bihurtu zen Tosa probintziako daymio eta 1601ean berak eraiki nahi izan zuen Kōchiko gaztelua Kagami ibaiertzeko lautadan eta hamar urte behar izan zituen gaztelua altzatzeko. 1727an erre egin zen eta 1729 eta 1753 artean hasierako estiloa mantenduz berreraiki zen.

Meiji berrezarkuntzan enperadorearen alde jokatu zuenez ez zuten gaztelua eraitsi. Bigarren Mundu Gerran ere hegazkin estatubatuarrek jaurtitako bonbek ez zuten kaltetu eta gaur egun *tenshu* (dorre nagusia) eta jauregi orijinala mantentzen dituen Japoniako gaztelu bakarra da.

1948an eta 1959an mantentze lanak egin ziren.

## Egitura 
Kagami eta Enokuchi ibaiek mugatzen dute kanpoko harresia. Barneko eremuan Otakasa muinoan kokaturik dago bost solairutako dorre nagusia. *Kaitokukan* jauregia Edo Aroan eraiki zen eta 1747an berreraiki.

Gazteluko parkea publikoa da eta hanami garaian turistaz betetzen da. Prefeturako liburutegia eta Museo literarioa ere bertan daude.

## Iruditegia 

Irudi:Kochi Castle 03.JPG|Dorre nagusia.
Irudi:Kouchi kouchijou3.jpg|Dorre nagusia.
Irudi:Kouchi kouchijou4.jpg|Teilatuak.
Irudi:Kochi Castle 06.JPG|Gaztelua.
Irudi:Kochi Castle16s3200.jpg|Harresiak.
Irudi:Kochi Castle01s3872.jpg|Sarrerako atea.
Irudi:Kochi Castle14s3872.jpg|Tsume-mon
Irudi:Yamauchi Katsutoyo statue.jpg|Yamanouchi Kazutoyoren estatua.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
Carlota Baró

**Carlota Baró Riau** (Bartzelona, Katalunia, ) aktorea da, *El secreto de Puente Viejo* telesailean Mariana pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Telesailak 
Hona hemen urtez urte zein telesailetan parte hartu duen eta bakoitzean zein pertsonaia antzeztu duen:
* 2011-2014, *El secreto de Puente Viejo*, Mariana

## Kanpo estekak 
* «Carlota Baró», IMDb.
*  Carlota Baróren bloga
Gazteluzar jauregia

**Gazteluzar jauregia** edo **Ibarbia etxea** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eraikin bat da. Ordiziako plaza nagusiko ipar-mendebaldeko izkinan dago.

Antzinako eraikina zaharkitua zegoenez erautsia izan zen eta gaur egun zaharberritua dago. Ondorioz, eraikinaren hondar gutxi batzuk besterik ez dira geratzen berrikuntza eta suntsiketa ugariren ondoren. Goialdean dekorazioz betetako frontoi zatitu batez hornitutako ertzeko balkoia besterik ez.

Irudi:Ordizia - Plaza Nagusia 5.jpg|Gazteluzar edo Ibarbia etxea irudia, bere horma hori argi eta izkinako balkoiaz.
Irudi:Ordizia - Plaza Nagusia 4.jpg|Gazteluzar etxeko balkoia.

## Kanpo estekak
Bicycle Race

***Bicycle Race*** (euskaraz *Txirrindu Lasterketa*) Queen ingeles rock-pop musika taldearen abesti bat da. 1978ko *Jazz* diskoan kaleratu zuten.

Musika taldea Frantzian *Jazz* diskoa grabatzen ari zen bitartean, Frantziako Tourraren etapa baten igarotzea ikusi ondoren, Freddie Mercury abeslariak idatzi zuen.Abestiak 1970eko hamarkadako hainbat pop ikur aipatzen ditu, tartean Star Wars filma, Watergate afera, Peter Pan, Frankenstein, Superman eta Vietnamgo gerra.

Abestiaren bideoklipak bere garaian hautsak harrotu eta zer esana eman zuen, bertan 65 emakume, denak ere modelo profesionalak, Wimbledom estadioko zirkuituan larru gorritan eta txirrindu gainean zebiltzela agertzen baitziren, emakume haietako bat diskoaren azalean agertu zen, baina azaleko bertsioan bikini bat marraztu zitzaion. Herrialde batzuetan bideokliparen zenbait zati zentsuratu ziren, eduki iraingarria edo obszenua zutelakoan.

Taldeak New York hiriko Madison Square Garden aretoan emandako kontzertuan zehar eszenatoki gainean hainbat emakume toplessen eta txirrindu gainean harat-honata zebiltzala izan zituen.

## Kanpo estekak 
* *Bicycle Race* abestiaren bideoklipa ikusgai
Nanook of the North

***Nanook of the North*** (hitzez hitz, *Nanuk Iparraldekoa*, euskaraz *Nanuk eskimala*) Robert J. Flaherty estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleak 1922an zuzendu, idatzi eta ekoiztutako dokumental mutua da. Allakariallak, Nyla eta Cunayou inuitek antzeztu zuten.

Askoren ustetan, zinemaren historiako lehenbiziko dokumental luzea izan zen.

## Argumentua 
Kanadako artikoan bizi den inuit familia baten bizimodu latza agertzen da. Gainontzeko gizakiontzat ezinezko bizilekua bilakatzen duten klimaz baldintzatuak bizi diren herri honetako kideen egunerokotasuna xehetasun handiz kontatzen da. Dokumental hau burutzeko asmoz, 1920ko hamarkadan Robert J. Flaherty zinemagile, antropologo, esploratzaile eta kartografoak Nanook eskimala eta bere familia filmatzera Kanadako Hudson badiara bidaiatu zuen.

700px|thumb|erdian|*Nanuk eskimala* dokumental osoa ikusgai.

## Aktoreak 
* Allakariallak: Nanook.
* Nyla: Nanooken emaztea.
* Cunayou: Nanooken emaztea.
* Allee: Nanooken semea.
* Allegoo: Nanooken semea.

## Iruditegia 

Irudi:Nanuk Port Harrison 1920.jpg|Nanuk (Allakariallak).
Irudi:Robert Flaherty Nyla 1920.jpg|Nanuken emaztea (Nyla).
Irudi:Nanook of the North (1922) - Hunt.jpg|Inuitak txalupan.
Irudi:Nanook Harpooner 1920.jpg|Nanuk arpoia jaurtitzen.
Irudi:Nanook of the North (1922) - 1.jpg|Inuitak.
Irudi:Tournage de Nanook of the North 1922.jpg|Dokumentaleko eszena bat.

## Kanpo estekak 
* *Nanook of the North* dokumentalaren IMDBko fitxa irakurgai
Adelfa Calvo

**Adelfa Calvo** (Málaga, Andaluzia, Espainia, ) andaluziar aktorea da, *El secreto de Puente Viejo* telesailean Rosario pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2010: *Beautiful*
* 2011: *Non avere paura*

### Telesailak 
* 2020: *Los favoritos de Midas*
* 2019-2021: *Toy Boy:* Benigna
* 2017: *La casa de papel*
* 2004: *Wonder Years*: Fuencislaren ama
* 2006: *Il bacino Occidentale*
* 2008: *Hospital Central*: Nicolaren ama
* 2010: *Bayberry*
* 2011-2013: *El secreto de Puente Viejo*: Rosario Pacheco Castaneda, Doña Franciscaren zerbitzaria, eta, Pepa hil ondoren, Tristanen zerbitzaria

## Kanpo estekak 
* «Adelfa Calvo», IMDb.
Bellator xenisma

***Bellator xenisma*** *Bellator* generoko animalia da. Arrainen barruko Triglidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bellator*
* Triglidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Agoniates anchovia

***Agoniates anchovia*** *Agoniates* generoko animalia da. Arrainen barruko Triportheidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Agoniates*
* Triportheidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Acanthanectes hystrix

***Acanthanectes hystrix*** *Acanthanectes* generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Acanthanectes*
* Tripterygiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
El secreto de Puente Viejo

***El secreto de Puente Viejo*** Radiotelevisión Españolak sortutako gazte-dramazko telesaila da. 2011 eta 2014 artean, Antena 3en eman zuten.

## Ezaugarriak 
Ekintza XX. mendeako lehen herenean gertatzen da. Puente Viejo udalerriaren kokaleku zehatza ezezaguna da. Hala ere, seriean zehar tokien aipamen batzuk egin dira; 2012ko abuztuaz geroztik hainbat kapitulutan Astorga, Monforte de Lemos, Munia, La Puebla eta Villalpanda herriak aipatu dira, besteak beste. Beraz, uste da Gaztela eta Leongo ipar-mendebaldea dela gertalekua.

Kanpoaldeak grabatzeko erabilitako tokiak Granjilla (El Escorial) eta Torremocha de Jarama (Madrilgo Autonomia Erkidegoa) dira.

## Ikus, gainera 
* Telenobela

## Kanpo estekak 
*  *El secreto de Puente Viejo*, sailaren webgune ofiziala, Antena 3 telebista katearen webgunean.
Lore (argipena)

**Lore** (eta honen formak diren **lorea** eta **loreak**) honakoa izan daiteke:

* Lorea, landare mota baten sexu-organoa;

* Lorea, Donostiako auzunea;
* Loreak, 2014ko euskal filma;
* Lore, 2012ko filma;
* Lore, Clannad musika taldearen diskoa.

## Ikus, gainera 
* Loreak Mendian
A Big Hand for the Little Lady

**A Big Hand for the Little Lady** (euskaraz *Esku Bikaina Anderetxoarentzat*) 1966ko Fielder Cook estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako western filma bat da. Henry Fonda, Joanne Woodward, Paul Ford, Jason Robards, Burgess Meredith, Charles Bickford eta Kevin McCarthy aktoreek antzeztu zuten.

Filma berez, 1962ko *The DuPont Show of the Week* telesaileko *Big Deal in Laredo* atalaren berregokitzapena da.

## Argumentua 
Mendebalde Urruna. Meredith (Henry Fonda) eta Mary (Joanne Woodward) senar-emazteak eta haien semeak heeuren bidaian etena egin eta Laredo herriko hotelean ostatu hartuko dute. Bertan, hirukoteak jakin gabe, leku guztietako jokalari dirudunek jokatuko duten Mendebalde Urrun osoko poker partida garrantzitsuena ospatzera doa, jokalarieen artean Henry Drummond (Jason Robards) aberatsa dagoelarik. Partida honen berri izatean eta bere emaztearen nahigaberako, Meredith bere antzinako jokozalekerian erori eta familia osoaren aurrezkiak galduko ditu. Bapatean, Meredithek bihotzekoa izan eta Mary berak senarrak zuen esku edo jokaldiarekin partida amaitzeko ardura izango du. Jokoan 20.000 dolarretako saria eta familiaren etorkizuna dago!

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Meredith
* Joanne Woodward: Mary
* Jason Robards: Henry P.G. Drummond
* Paul Ford: C.P. Ballinger
* Charles Bickford: Benson Tropp
* Burgess Meredith: Doc Joseph Scully
* Kevin McCarthy: Otto Habershaw
* Robert Middleton: Dennis Wilcox
* John Qualen: Jesse Buford
* Percy Helton: Kevin McKenzie
* Gerald Michenaud: Jackie
* James Kinney: Sam Rhine
* Allen Collins: Toby
* Jim Boles: Pete
* Virginia Gregg: Drummond andrea
* Chester Conklin: tabernako gizon zaharra
* Mae Clarke: Craig andrea
* Ned Glass: Owney Price
* James Griffith: Stribling jauna
* Noah King: Sparrow

## Kanpo estekak 
* *A Big Hand for the Little Lady* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tom Hardy

**Edward Thomas** "**Tom**" **Hardy** (1977ko irailaren 15a, Hammersmith, Londres) ingeles zinema. telebista eta antzerkiko aktore bat da. Antzeztutako filma nabarmenen artean honako hauek daude: *Star Trek: Nemesis*, *RocknRolla*, *Bronson*, *Inception*, *Warrior*, *Tinker Tailor Soldier Spy*, *This Means War*, *The Dark Knight Rises*, *Lawless*, *Locke* (2013), *The Drop* (2014) eta *Mad Max: Fury Road* (2015). *Taboo* (2017) telesaila ere antzeztu du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
|}

### Antzerkia 
## Kanpo estekak 
* Tom Hardy aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
The Drop (filma)

**The Drop** (euskaraz *Ematea*) 2014ko Michaël R. Roskam belgiar zinema zuzendariak zuzendutako drama filma bat da. Dennis Lehane idazle eta gidoigilearen *Animal Rescue* ("Aberearen Erreskatea") eleberrian oinarritua dago, filmaren gidoia ere berak egokitu eta idatzi zuelarik. Tom Hardy, Noomi Rapace eta James Gandolfini aktoreek antzeztu zuten.

2014ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zen eta urte berdineko Donostiako Zinemaldian lehiatu zen. Bitxikeria gisa, James Gandolfini aktorearen azken antzezpena izan zen, urte hartan hil baitzen.

## Argumentua 
New York, Brooklyn auzoa. Tabernari gazte eta bakarti batek zaborrontzi batetik txakurkume bat erreskatatu du. Zoritxarrez, tabernariari arazoak ustekabean sortuko zaizkio, txakurkumearen jabeak arazo mentalak izateaz gain, lan egiten duen tabernan legez kanpoko diru emate bat ohosteko saiakera batean parte hartuko duen lapur talde bateko kidea baita.

## Aktoreak 
* Tom Hardy: Bob Saginowski
* Noomi Rapace: Nadia
* James Gandolfini: Marv lehengusua
* Matthias Schoenaerts: Eric Deeds
* John Ortiz: Torres detektibea
* Elizabeth Rodriguez: Romsey detektibea
* Michael Aronov: Chovka
* Morgan Spector: Andre
* Michael Esper: Rardy
* Ross Bickell: Aita Regan
* James Frecheville: Fitz
* Tobias Segal: Bri
* Patricia Squire: Millie
* Ann Dowd: Dottie
* Chris Sullivan: Jimmy

## Kanpo estekak 
* *The Drop* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Drop* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Indiaren partizioa

300px|eskuinera|thumb|Indiaren banaketaren eskema.
**Indiaren banaketa** () 1947ko abuztuaren 15ean Indiako Britainiar Inperioaren zatiketa izan zen, bi estatu berri sortu zituena: Pakistango agindupeko lurra (gero Pakistango Islamiar Errepublika eta Bangladeshko Herri Errepublika artean banatuko zena) eta Indiako agindupeko lurra (gero Indiako Errepublika bilakatuko zena). Berez, zatiketa ez zen bakarrik eremuena (Bengala Ekialdeko Pakistan eta Mendebaldeko Bengala -India- artean eta Punjab Pakistango Punjab -Mendebaldeko Pakistan- eta Indiako Punjab artean) baizik eta baita armada, administrazioa, burdinbideak edo altzairuena ere.

Punjab eskualdeko bien alderdien arteko genozidioan 200.000 eta 500.000 lagun artean hil ziren. UNHCR erakundearen arabera, 14 milioi hindi, sikh eta musulman erbesteratu ziren banaketaren ondorioz, giza historia osoan migrazio handiena izanik.

1971n Bangladesh Pakistandik banatu zenean ez da hemen kontuan hartzen, ezta lehen izandako Birmania (egungo Myanmar) eta Zeilan (egungo Sri Lanka) eremuen banaketa ere. Era berean, banaketak Bhutan, Nepal eta Maldivak hegoaldeko Asiako herrialdeei ez zioten erasan: lehenengo biak inoiz Indiako Britainiar Inperioaren zati bat ez zirelako eta azkena, 1887tik aurrera koroaren protektoratu bat zena, 1965ean independentzia lortu zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fariba Sheikhan

[eskuinera|thumb|260px|Fariba Sheikhanek ETB1en parte hartu zuen fikziozko *[Goenkale* saioko herria, Arralde]]
**Fariba Sheikhan Uriarte** (Gernika, Bizkaia, ) aktorea eta abeslaria da.

## Bizitza 
Fariba Sheikhanek ama euskalduna eta aita teherandarra ditu, eta hortik datorkio persiar jatorriko izena, euskaldun gehienentzat exotikoa. Eleanitza da, gazteleraz, euskaraz eta persieraz hitz egiten baitu. Txikitatik izan nahi zuen artista. Gogoan du soineko zuri bat zeramala, eta aitaren eskutik dantzatzen hasi zela auzoko tabernan, eta bere buruaren 'zabalkuntza' sentituko zuela, beste mundu batzuetan igeri egin balu bezala, horregatik interpretazioan eta musikan topatzen duen hori eta maitasuna dira gehien gustatzen zaionak. Aktore izateaz gain, *Leila TheNuit* musika-taldearen ahotsa da. 

Faribak dioenez, ez da erraza emakumea izatea ez bere munduan, ez beste inon. Bere munduan parametro gehiago daude, estetikoak batez ere: adina, itxura fisikoa...

## Lanak 
### Telebistan 
### Zineman 
#### Film laburrak 
* MARYLIN (2010) Ahotsa off.
* MILLENIUM (2011) PreZinebi52
* ASKE AZKENIK (2011) Nontzefilmak.
* SUCEDIÓ EN LA AZOTEA (2012), Dir. María Elorza Deias.
* PATERFILIA (2013),
Íñigo Kintana zuzend.
* DENBORAREN ASTINDUAK. UPV

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. Fariba Sheikhan, Gernikatik Hollywoodera  EITB, 2023.05.21. bideoa

* Instagram, Fariba Sheikhan       
* facebook, Fariba Sheikhan
* Fariba Sheikhanen bideoak
Alaba Zintzoa

***Alaba zintzoa*** 2013. urtean eginiko euskal filma da, Alvar Gordejuelak eta Javier Rebollok zuzenduta.

## Sinopsia 
Susana (Leire Ucha) gorriak ikusten dituen neskamea da. Bere nagusietako batek bidaia batean alde egin behar duenean, honen etxearen kargu egingo du. Baina etxetzarraren plazerak amesgaizto bihurtuko dira.

## Pertsonaiak 
* Leire Ucha: Susana
* Ramon Agirre: Andoni
* Zorion Egileor: Eduardo
* Aitziber Garmendia: Usue
* Jose Kruz Gurrutxaga: Patxo
* Itziar Lazkano: Garbiñe
* Mikel Losada: Anjel
* Lander Otaola: Imanol
* Susana Soleto: Nancy
* Yannick Vergara: Alizia

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notoclinus fenestratus

***Notoclinus fenestratus*** *Notoclinus* generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Notoclinus*
* Tripterygiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Leire Ucha

**Leire Ucha** (Bilbo,  -) euskal aktorea da.

## Lanak 
### Zineman 
* *Lasa eta Zabala* (2014)
* *Loreak* (2014)
* *Alaba zintzoa* (2013)
* *Ander* (2009)
* *Todos estamos invitados* (2008)
* *Te doy mis ojos* (2003)
* *Visionarios* (2001)

### Telebistan 
* *Goenkale* (2009-2011)
* *La línea invisible* (2020)
* *Intimidad* (2022)
* *La caza: Irati* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Ibarra

**Ramón Ibarra Robles** (Getxo,  -) bizkaitar aktore da. Euskal Herriko Unibertsitatean kazetaritza ikasi ondoren, Kolektibo Karraka antzerki-taldean.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema
Flamingo Berria

***Flamingo Berria*** Euskal Telebistak sortutako telesaila da, 1992 eta 1994 artean ETB 1ean igorrita.

## Ezaugarri teknikoak 
* Zuzendaria: Luis Cortés
* Gidoigilea: Martxelo Otamendi, Ramón Barea, Felipe Loza eta Joanes Urkixo
* Ekoizlea: K-2000 S.A.

## Sinopsia 
Telesailean diskoteka bateko pertsonaiei gertatzen zaizkienak agertzen dira era umoretsu batean.

## Antzezleak 
* Ramón Ibarra
* Kontxu Odriozola
* Mikel Garmendia
* Ramon Agirre
* Iñaki Beraetxe
* Justi Larrinaga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak