open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biblioteca del bascófilo

***Biblioteca del bascófilo*** 1887. urtean kaleratu zen Ángel Allende-Salazarren liburua da.

## Deskribapena 
Lanak «Bizkaia, Gipuzkoa, Araba eta Nafarroako probintziei buruzko lanen katalogo orokor, sistematiko eta kritiko baten saiakera» du azpititulua. Espainiako Liburutegi Nazionalak saritu zuen 1877ko lehiaketa publikoan, eta hamar urte geroago inprimatu zuten, Estatuaren kontura, Manuel Telloren inprimategian. Lehenengo edizioak 483 orrialde zituen, eta bertan, egilearen hitzetan, «Herriari eta Euskal Herriari buruzko lanen katalogo sistematiko eta kritikoa» eskaintzen da. Kalkuluen arabera, bi mila baino gehiago dira. Sarreran, egileak dio, Nicolas Soraluzeren *Más biografías y catálogo de obras vasco-navarras* eta beste libururen bat izenburuko liburuxkan izan ezik, Hego Euskal Herriari buruzko lan biografikoen «aurrekari gutxi» zeudela. «Jadanik beharrezkoa zen benetako Euskal Bibliografia eratzeko bidean urrats erabakigarria ematea», zioen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografía 
*
*
* 

## Kanpo estekak
Lansingeko elizbarrutia

**Lansingeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1937ko maiatzaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lansingen dago. Egun apezpikua Earl Boyea da.

## Ordinarioak 
* Joseph H. Albers (1937-1965)
* Alexander M. Zaleski (1965-1975)
* Kenneth Joseph Povish (1975-1995)
* Carl Frederick Mengeling (1995-2008)
* Earl Boyea (2008-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alexander M. Zaleski (1964-1965)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Michael Joseph Green (1962-1967)
* James Stephen Sullivan (1972-1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Odriozola

[thumb|right|«Karlos III.a bere izenaren ordenako jantziekin, Sierra Morenako kolonoei harrera eginez», 1805. Olio-pintura mihise gainean. 100 x 140 cm. [San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademia. Madril.]]
**Jose Maria Odriozola Oñatibia** (Zestoa, 1782ko abuztuaren 9a &ndash; Madril, 1864ko otsailaren 13a) gipuzkoar militarra izan zen.

## Biografia 
Artillerian karrera militarrari ekin bazion ere, non lehen postuak lortu zituen, ez zuen alde batera utzi zientzien ikasketa eta arteen praktika. Hogei urte zituela, San Fernandoko Errege Akademian, lehiaketa publikoan, pinturagatik lehen klaseko bigarren saria lortu zuen: Akademia berak 1814ko abenduaren 4an meritu handiko gizabanako izendatu zuen, beharrezko ariketak egin ondoren. *Tratado completo de matemáticas*, *Memoria sobre la fabricación de las piedras de chispa* eta beste lan zientifiko garrantzitsu batzuk idatzi zituen. Hil zenean, 1864ko otsailaren 13an, *Mecánica racional é industrial* lana amaitu gabe utzi zuen.

Infanteriako brigadierra, Artilleriako koronela eta kidego horretako Batzorde Goreneko kidea izan zen. Gainera, San Fernandoko Arte Nobleen Akademiako kide izan zen.

## Lanak 
* *Compendio de Artillería* (1827)
* *Curso completo de matemáticas puras* (1829)
* *Tratado elemental de Mecánica* (1832)
* *Ensayo sobre la ciencia y las artes del dibujo* (1831)
* *Mecánica Aplicada a las máquinas operando* (1839)
* *Mecánica Racional e Industrial* (1863)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marquetteko elizbarrutia

**Marquetteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1853ko uztailaren 29an ezarri zen Michigan Garaiko bikariotza apostoliko gisa, 1857ko urtarrilaren 9an Sault Sainte Marieko elizbarruti egin zen, 1865eko urriaren 23an Sault Sainte Marie eta Marquetteko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1937ko urtarrilaren 3an gaur egungo izena. Apezpikuaren egoitza Marquetten dago. Egun apezpikua John Francis Doerfler da.

## Ordinarioak 
### Michigan Garaiko bikario apostolikoa 
* Frederic Baraga (1853-1857)

### Sault Sainte Marieko apezpikua 
* Frederic Baraga (1857-1868)

### Sault Sainte Marie eta Marquetteko apezpikuak 
* Frederic Baraga (1853-1868)
* Ignatius Mrak (1868-1879)
* John Vertin (1879-1899)
* Frederick Eis (1899-1922)
* Paul Joseph Nussbaum (1922-1935)

### Marquetteko apezpikuak 
* Joseph C. Plagens (1935-1940)
* Francis Joseph Magner (1940-1947)
* Thomas Lawrence Noa (1947-1968)
* Charles Salatka (1968-1977)
* Mark Francis Schmitt (1978-1992)
* James Henry Garland (1992-2005)
* Alexander Sample (2005-2013)
* John Francis Doerfler (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Allendesalazar

**Ángel Allendesalazar Muñoz de Salazar** (Gernika, 1854 - Madril, 1885eko martxoaren 18a) bizkaitar historialari eta artxibozaina izan zen.

Manuel bere anaia Ogasun ministro eta Ministro Kontseiluko presidente izan zen. Historia Naturaleko Espainiako Sozietateko, Sozietate Geografikoko eta Liburuzainen, Artxibozainen eta Antikuarioen Kidego Fakultatiboko kidea izan zen.

## Lanak 
*  *Biblioteca del bascófilo* (1887)
*  *Escritores bascongados* (argitaratu gabea)
*  *Escritores vizcaínos* (argitaratu gabea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plautdietsch

**Plautdietscha**, **plodicha** edo **behe-aleman menonita**, Errusian menoniten ondorengoek hitz egiten zuten hizkuntza da. Behe prusieraren aldaera bat da, ekialdeko behe alemaniarraren barnean, pertsona horien arbasoek garatu zutena XVI.&nbsp;eta XVII.&nbsp;mendeetan, Prusiako Erresumako (gaur egungo Polonia) Vistula ibaiaren deltan kokatuta egon zirenean.

XVIII. mendean Errusiako Katalina&nbsp;II.a enperatrizak populatzeko egindako gonbidapenaren ondorioz Errusiako Inperiora joan zirenetik, talde hauei Errusiako menonitak deritze (horrek ez du esan nahi etnikoki errusiarrak direnik, baizik eta hara joan zirela isolatuki bizitzeko).

Mende bat geroago, Errusiako menonitek Kanadara emigratu zuten, eta, handik, Amerikako hainbat herrialdetara, gaur behe aleman menonita hitz egiten jarraitzen duten lekuak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Saginawko elizbarrutia

**Saginawko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1938ko otsailaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Saginawn dago. Egun apezpikua Robert D. Gruss da.

## Ordinarioak 
* William Murphy (1938-1950)
* Stephen Stanislaus Woznicki (1950-1968)
* Francis Frederick Reh (1968-1980)
* Kenneth Edward Untener (1980-2004)
* Robert James Carlson (2005-2009)
* Joseph R. Cistone (2009-2018)
* Robert D. Gruss (2019-)

## Apezpiku laguntzailea 
* James Aloysius Hickey (1967-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Day

**Paulo Mario Day** (Whitechapel, Londres, 1956ko apirilaren 19a – Newcastle, Australia, 2025eko uztailaren 29a) ingeles abeslaria izan zen.

*Iron Maiden* taldearen jatorrizko abeslaria izan zen 1975eko abendutik 1976ko urrira arte. Karisma faltagatik kaleratu zuten eta Dennis Wilcockek ordezkatu zuen.

Ondoren *More* taldea sortu zuen eta Wildfire eta Sweet taldeetako abeslaria ere izan zen. 1986an Australiako Newcastle hirira joan zen bizitzera eta bertako taldeetan parte hartu zuen.

## Diskografia 
### More 
Atlantic:
* Warhead, 1981
* Fire, (Single) 1981
* We Are The Band, 1981

### Wildfire 
Mausoleum Records:
* Brute Force And Ignorance, 1983
* Summer Lightning, 1983
* Jerusalem (7", Single), 1984
* Nothing Lasts Forever (7"), 1984

### Sweet 
* Live at the Marquee

### Crimson Lake 
* Crimzon Lake (CD, EP), Not On Label (Crimzon Lake), 2011

### Buffalo Crows 
* Buffalo Crows (with Paul Mario Day) – Defenders, LP 'Bovonic Empires'

### Bildumak 
* Brute Force & Ignorance + Summer Lightning (2xCD, Comp), Golden Core, 2020
* Guilty; Various – Cart & Horses The Birthplace Of Iron Maiden – Wasted Year 2020 (CD, Comp); Not on Label; 2021

## Erreferentzia
Jose Maria Zuaznabar

**Jose Maria Zuaznabar Francia** (Donostia, 1764ko abenduaren 17a &ndash; *ib.*, 1840ko uztailaren 7a) gipuzkoar legelari eta historialaria izan zen.

## Biografia 
Juan Jose Zuaznabar Camino, Gipuzkoako ahaldun nagusiaren eta Mariana Joaquina Francia Etxebarriaren semea zen.

1778an sartu ondoren, zuzenbidean graduatu zen Oñatiko Unibertsitatean 1782an. 1784an, Madrilen, bere ikasketekin jarraitu zuen, eta, amaitu ondoren, Gaztelako Kontseiluko abokatua izan zen 1786an, eta Kanarietako Errege Auzitegiko fiskala 1791n. Handik kendu zuten 1803an, Branciforteko markesaren, Kanarietako komandante nagusiaren eta Manuel Godoyren koinatuaren, aurkako iruzur-akusazioa zuzendu zuelako uharteetako Errege Diruzaintzaren porrotaren kasuan.

Historiaren Errege Akademiako akademiko numerarioa 1809tik, eta Real Academia Españolako supernumerarioa. 1819an Nafarroako Kontrabandoko Auzitegiko ministro izendatu zuten, eta Nafarroako Kontseiluaren, Madrilgo etxeko eta gorteko alkate eta Montesako ordenako zaldun ere izan zen 1831tik aurrera.

Zuaznabar Nafarroako berezko erakundeak ezabatzearen aldekoa zen, absolutistekin eta konstituzionalekin bat zetorren, eta hainbat arrazoi ematen zituen, hala nola «foruak batasun monarkikoa zauritzen zuela zirudien, edo Nafarroako forua ez zetorrelako beste batzuekin bat; forua pribilegioa zelako edo forua askatasun baten adierazpena zelako». 1827an 1820an inprimatuta zegoenari uko egin behar izan zionez, ezin izan zuen gobernu absolutista berria pozik utzi. Anbiguotasun horrek eraman zuen José Yanguas, 1833an *La contragerigonza o refutación jocoseria* (Panzacola, 1833) opuskuluarekin erantzutera, nagusitasun kritiko zabala bereganatuz eta Zuaznabarren akats historikoak eta interpretazioak gogor salatuz. Zuaznabarrek «zakarkeria iraingarriz» ere erantzun zion *Mis ocios* liburuan, non Yanguas «eskribau faltsario» gisa kalifikatzen duen, «titulu formaleko hargin beltza, Nafarroatik ihes egin behar izan zuena, eta hemen Baionan erloju-denda bat jarri zigun», eta «Donostian txalan edo zezen-negoziatzailera sartu zela» gogorarazi zion.

## Lanak 
* *Descripción de las islas Canarias en el año de 1791*.
* *Invasión de la isla de Tenerife por los ingleses en 1797*.
* *Compendio de la historia de Canarias.* Madril, 1816*.*
* *Los bascongados de las islas Canarias*. Iruñea, 1820.
* *Estados de la cuestión del comercio interior de granos en el Reyno de Navarra*. Iruñea, 1817.
* *Discurso sobre el comercio exterior de granos del Reyno de Navarra*. Iruñea, 1817.
* *Ensayo histórico-crítico sobre la legislación de Navarra*. Iruñea, 1820

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khalida Toumi

**Khalida Toumi** (**Khalida Messaoudi** bezala ere ezaguna, 1958ko martxoaren 13a), Aljeriako politikaria da. Komunikazio eta Kultura sailburua izan zen 2002tik 2014ko apirilera arte. Aktibista feminista ere bada, baita Aljeriako feminismoaren aitzindaria ere. 2022an ustelkeriagatik zigortu zuten, eta sei urteko kartzela zigorra ezarri zioten.

## Lehen urteak 
Khalida Toumi (Khalida Messaoudi bezala ezagutua izan zen, bere ezkongabe izena berreskuratu aurretik), 1958an jaio zen Ain-Bessem herrian, Kabilian, Aljeriako iparraldean, eta 1977an Aljerreko Unibertsitatean sartu zen matematikako gradua egiteko. Parisko École Normale Supérieure-n graduatu ondoren, matematika irakatsi zuen 1993ra arte. Bere anaia Alek Baylee Toumi da, aljeriar akademikoa, frantses eta frankofoniako gaietan aditua.

## Ibilbide profesionala 
Aktibista feminista gisa, 1981ean Collectif féminin (Emakumeen Taldea) sortu zuen. Gobernuaren aginduz, emakumeek debekatuta zeukaten herrialdetik ateratzea gizon baten laguntzarik gabe. Horren kontra egin nahi zuen Emakumeen Taldeak. Baina baita Aljeriako Familia Kodearen aurka ere, Asanblea Nazionalak 1984an onartu zuena. Toumiren ustez, diskriminatzailea zen.

Kode hori onartu ondoren, Toumi Gizonen eta Emakumeen Berdintasunerako Elkarteko buru izan zen, militante troskista talde batek sortua. 

1985ean, Toumi Aljeriako Giza Eskubideen Ligako batzorde exekutiboko kide izendatu zuten. Talde hori sortzen ere lagundu zuen.

Geroago, militante troskistengandik aldendu zen, eta 1990ean Emakumeen Eskubideen Garaipenerako Elkarte Independentea sortu zuen. Bere agintaldian, kultura nazionalaren aurrekontua 64 milioi dolarretik 300 milioi dolar baino gehiagora hazi zen.eskuinera|thumb|Khalida Toumi 2009an

Kultura eta Komunikazio ministro gisa, 2006ko uztailean, Toumi gobernuaren ordezkaria izan zen Aljerren egindako *Journee Arab de la Culture* (Kulturaren Egun Arabiarra) jardunaldian. 2009an, Bigarren Kultura Panafrikarraren Jaialdia ireki zuen, Aljerren egin zena baita ere.

2008an, Toumik Mohammed Benchicouren ''Journal d'un homme libre'' (Gizon aske baten koadernoa) konfiskatzeko agindu zuen, eduki ustez antihistoriko, subertsibo eta arrazista zuelako.

2012an Aljer Opera Houserako zimendu-harria jartzen parte hartu zuen.

2014an Aljerreko hiltegi historikoak ez zirela eraitsiko eta kultura ondare nazionalaren gune gisa sailkatzeke zeudela zioen dekretua kaleratu zuen.
## Zigorra 
2022an, Toumi ustelkeriagatik kondenatu zuten, besteak beste, diru publikoa xahutzeagatik, kargua gehiegikeriaz erabiltzeagatik eta bidegabeko pribilegioak emateagatik, eta sei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Toumiren ustez, epaiketa politiko bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Emakumezkoen Frantziako Tourra

**2025eko Emakumezkoen Frantziako Tourra** uztailaren 26 eta abuztuaren 3 artean egin zuten. Vannesen hasi eta Châtelen amaitu zen, tartean txirrindulariek ezarritako 9 etapa eginez. UCI World Tourreko 2.WWT mailakoa zen.

Pauline Ferrand-Prévot Visma taldeko txirrindulariak irabazi zuen Frantziako Tourra. 35 urteren ostean Tourra irabazi zuen lehen frantziarra izan zen. Ane Santesteban izan zen euskal herritarrik onena, 35. postuan sailkatuta.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
### Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
### Sailkapenen liderrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant'Ambrogio e Carlo al Corso

'''Sant'Ambrogio e Carlo al Corso'* (ohikoan *San Carlo al Corso* deitua)  Erromako basilika bat da, Via del Corso kalearen erdialdean kokatua. Elizaren absidea parez pare dago Via di Ripettako Augustoren Mausoleoari begira.

Elizaren izeneko santuak Milango santu zaindariak dira, San Anbrosio eta San Karlos Borromeo. Erroman dauden Karlos Borromeori eskainitako hiru eliza nabarmenetako bat da, beste biak San Carlo ai Catinari eta San Carlo alle Quattro Fontane direlarik.

## Historia 
Eraikuntza San Karlos Borromeoren kanonizazioaren omenez hasi zen 1610ean, Onorio Longhiren eta, hil ondoren, bere seme Martino Longhi Gaztearen zuzendaritzapean. Oinplanoa gurutze latindarrean oinarritzen da. 

Kupulak Santi Luca e Martina elizakoaren antza du eta Pietro da Cortonak (1668) diseinatu zuen, absidearen eta barne-dekorazio aberatsen arduraduna ere izan zena. 

Fatxada Luigi Alessandro Omodei kardinalak diseinatu zuen, elizaren amaiera finantzatu zuena, kardinalak ez baitzuen gogoko izan Carlo Rainaldik prestatutako proiektua.

## Ondasun nabarmenak 
Sabaiaren erdialdean fresko bat nabarmentzen da Giacinto Brandiren *Aingeru Errebeldeen Erorketa'' (1677-1679). 

Erretaula nagusia 1685-1690 inguruan margotu zuen Carlo Marattak eta irudikatzen ditu eliza bi santuak Andre Mariarekin. 

Justizia eta Bakearen freskoak margotu zituen Girolamo Troppak. Giovanni Battista Beinaschi margolari barrokoaren margolanak ere badaude.

### San Olafen kapera 
Norvegiako San Olafen kapera nabearen ezkerrean dago. Kristautasunera bihurtu zen errege martiri eta bikingoari eskainia dago. Kapera Lucido Maria Parocchi kardinalak inauguratu zuen 1893ko apirilaren 9an, Erreforma protestanteaz geroztik Norvegian legez ospatutako lehen meza katolikoaren 50. urteurrena ospatzeko.

Margolan bat nabarmentzen da kaperan. Pius Weloński artista poloniarrarena: errege bikingoak bere iragan paganoaren (dragoi batek gorpuztua) gainean lortutako garaipena irudikatzen du, irudikatzen duena. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Campo Marzio - ss Ambrogio e Carlo abside 1000170.JPG|Kupula eta abside aldea.
Fitxategi:San Carlo al Corso in Rome (4).jpg|Brandiren sabaiko fresko nagusia.
Fitxategi:Roma - Basilica dei Santi Ambrogio e Carlo al Corso - 2024-09-27 13-58-56 001.jpg|Aldare eta erretaula nagusia.
Fitxategi:Rom, Santi Ambrogio e Carlo, Kapelle, Bild 4.JPG|San Olaf Norvegiakoaren kapera eta margoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Nena

***La Nena*** () Carmen Molak (Jorge Diaz, Antonio Mercero eta Agustin Martinezen izengoiti kolektiboa) idatzi eta 2020ko apirilaren 2an argitaratutako eleberria da. *Elena Blanco* inspektorearen serieko hirugarren liburua da, eta haren aurretik *La Novia Gitana* (2018) eta *La Red Púrpura* *(2019)* zetozen eta atzetik *Las Madres* (2022) eta *El Clan* (2024) datozte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Linklater

**Richard Linklater** (Houston, 1960ko uztailaren 30a) estatubatuar zinema zuzendari eta aktorea da. Bere filmek batez ere aldiriko kulturari eta denboraren joanari buruz hitz egiten dute.

## Filmografia 
### Zinema 
### Aktorea 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Cebus cesarae

***Cebus cesarae*** Kolonbian bizi den tximino kaputxino espezie bat da. Lehenago *Cebus albifrons* espeziearen azpiespezie gisa sailkatzen zen, baina 2013an Mittermeierrek eta Rylandsek espeziera igo zuten, Alfarok zein Boublik eta euren taldeek 2010ean eta 2012an egindako ikerketa genetikoan oinarrituta.

Kolonbiako Río Cesar inguruan bizi da, baso hostogalkorretan eta mangladietan. Arrek 30,8 eta 40,7 zentimetroko luzera dute eta 41-49 zentimetroko isatsa. Emeek 35,3 eta 38,5 zentimetro arteko tamaina eta 46 eta 50 zentimetro arteko isatsa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurelio eta Natalia

**Aurelio eta Natalia** (K.o. 852an hil ziren) kristau bikote bat izan zen, Abd ar-Rahman II.ak, Kordobako Emirerriak, exekutatua, beren fedea ukatzeari uko egiteagatik. Erromatar Eliza katolikoa eta Eliza Ortodoxoa martiri eta santutzat hartzen dituzte.

## Bizitza 
Aurelio Sevillako familia aberats batean jaio zen. Bere aita arabiar musulmana zen eta ama Espainiako kristaua. Umezurtz geratu zen haurtzaroan, eta izeba batek hazi zuen, ziurrenik isilpean kristaua izango zena. Garai hartan, kristauak jazarri zituzten Espainiako mairuen erreinuetan..

Aureliok *Sabigothorekin* ezkondu zen, familia musulman bateko neska batekin. Ezkontzaren ondoren, Sabigothok kristautasunera bihurtzea erabaki zuen eta Natalia izena hartu zuen. Bikotea Kordobako Emirerrian bizi zen, alaba bat zuten eta kristau gisa bizi izan ziren isilpean. Garai hartan, islamdarretik kristautasunera bihurtzea heriotzarekin zigortzen zen delitua zen..

Egun batean, Aureliok Kristoganako fedea publikoki aitortu zuen merkatari kristau bat publikoki zigortzen ikusi zuen. Gertaera honek harrituta, Aureliok eta Nataliak erabaki zuten ezin zutela gehiago beren fedea ezkutatu. Dirua gorde zuten alabarentzat eta gainerako aurrezkiak pobreen artean banatu zituzten. Orduan, beren fedea publikoki aldarrikatzen eta espetxeratutako kristauak zaintzen hasi ziren.

## Ohorea 
Aurelio eta Nataliaren jaia uztailaren 27an ospatzen da. Kordobako Martirien artean daude, hiri horretan 850 eta 859 artean exekutatutako 48 kristau.

Aurelioren Erlikiak Panamako *Santa María la Antiguako Katedral Basilika Metropolitanoko* aldare batean gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aurelio eta Natalia santuak catholic.org-en 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir
Cebus malitiosus

***Cebus malitiosus*** Kolonbian bizi den tximino kaputxino espezie bat da. Lehenago *Cebus albifrons* espeziearen azpiespezie gisa sailkatzen zen, edo *Cebus capucinus*en sinonimotzat hartzen zen, baina 2013an Mittermeierrek eta Rylandsek espeziera igo zuten, Alfarok zein Boublik eta euren taldeek 2010ean eta 2012an egindako ikerketa genetikoan oinarrituta.

Sierra Nevada de Santa Martaren ipar-mendebaldeko basoetan bizi dira, Kolonbiaren iparraldean. Arrek 45,7 zentimetro inguru neurtzen dute eta isatsak 43.3 zentimetroko luzera du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cebus aequatorialis

***Cebus malitiosus*** Ekuadorren bizi den tximino kaputxino espezie bat da. Lehenago *Cebus albifrons* espeziearen azpiespezie gisa sailkatzen zenbaina 2013an Mittermeierrek eta Rylandsek espeziera igo zuten, hainbat ezaugarri kontuan hartuta. Dentsitate baxua dela eta, ezin izan zuten ale nahikorik hartu ikerketa genetiko molekularra egiteko, baina isolapen geografikoaren, ezaugarri morfologikoen eta espezie filogenetiko kontzeptuaren oinarrien arabera, espezie bereizi gisa sailkatu zen. 

Desagertzeko arrisku larrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dr Mohammed Mustafa

**Mohammed Mustafa** doktorea, Dr Mo bezala ezaguna ("*The Beast from the Middle East*" ezizena ere zeukan), larrialdi-mediku Britainiar-Australiar humanitarioa da. Atleta internazionala izan zen eta Erresuma Batua nazioarteko errrugbin ordezakatu zuen lehen palestinarra izan zen. Europako jiu-jitsu lehiaketa batzuek irabazi ditu eta MMA lehiakide amateur izan zen ere.

Dr Mo-k eremu ezberdinak lotzeko duen gaitasunak, kirol elitetik hasi eta lehen lerroko medikuntzaraino, errefuxiatuen kanpalekuetatik hasi eta mundu mailako komunikabideen plataformetaraino, komunitate zaurgarrien defendatzaile eraginkorra bihurtu du.

### Elkarrizketak komunikabideetan 
Besteak beste, 2025eko uztailan Mohammen Mustafak bi elkarrizketa ospetsuak izan zituen Piers Morgan eta Owen Jones kazetariekin. Elkarrizketa hauetan, Gazako genozidioarekiko bere esperientzia eta lehen eskuko bizipen lazgarriak kondatzen ditu.

## Ikus, halaber 
* Gazako genozidia

* Israel-Palestina gatzaka 
* Francesca Albanese

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
* Piers Morgan eta Mohammed Mustafa arteko elkarrizketa (Youtuben)
* Owen Jones eta Mohammed Mustafa arteko elkarrizketa (Youtuben)
Dubuqueko artxidiozesia

**Dubuqueko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1837ko uztailaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1893ko ekainaren 15ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Dubuquen dago. Egun artzapezpikua Thomas Robert Zinkula da.

## Ordinarioak 
### Dubuqueko apezpikuak 
* Mathias Loras (1837-1858)
* Clement Smyth (1858-1865)
* John Hennessy (1866-1893)

### Dubuqueko artzapezpikuak 
* John Hennessy (1893-1900)
* John J. Keane (1900-1911)
* James Keane (1911-1929)
* Francis Beckman (1930-1946)
* Henry Rohlman (1946-1954)
* Leo Binz (1954-1961)
* James Joseph Byrne (1962-1983)
* Daniel Kucera (1983-1995)
* Jerome Hanus (1995-2013)
* Michael Owen Jackels (2013-2023)
* Thomas Robert Zinkula (2023-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Timothy Clement Smyth (1857-1858)
* Henry Patrick Rohlman (1944-1946)
* Leo Binz (1949-1954)
* Jerome George Hanus (1994-1995)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Edward Aloysius Fitzgerald (1946-1949)
* Loras Thomas Lane (1951-1956)
* George Biskup (1957-1965)
* Loras Joseph Watters (1965-1969)
* Francis John Dunn (1969-1989)
* William Edwin Franklin (1987-1993)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davenporteko elizbarrutia

**Davenporteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1881eko ekainaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Davenporten dago. Egun apezpikua Dennis G. Walsh da.

## Ordinarioak 
* John McMullen (1881-1883)
* Henry Cosgrove (1884-1906)
* James J. Davis (1906-1926)
* Henry Patrick Rohlman (1927-1944)
* Ralph Leo Hayes (1944-1966)
* Gerald Francis O’Keefe (1966-1993)
* William Edwin Franklin (1993-2006)
* Martin John Amos (2006-2017)
* Thomas Robert Zinkula (2017-2023)
* Dennis Gerard Walsh (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* James J. Davis (1904-1906)

## Apezpiku laguntzailea 
* Edward Howard (1923-1926)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Des Moinesko elizbarrutia

**Des Moinesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1911ko abuztuaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Des Moinesen dago. Egun apezpikua William Michael Joensen da.

## Ordinarioak 
* Austin Dowling (1912-1919)
* Thomas William Drumm (1919-1933)
* Gerald Thomas Bergan (1934-1948)
* Edward Celestin Daly (1948-1964)
* George Biskup (1965-1967)
* Maurice John Dingman (1968-1986)
* William Henry Bullock (1987-1993)
* Joseph Charron (1993-2007)
* Richard Pates (2008-2019)
* William Michael Joensen (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tollymore Baso Parkea

**Tollymore Baso Parkea**, , Ipar Irlandako Bryansford herrian dagoen estatu baso bat da, Down konderrian. Newcastle udalerritik hurbil dago.

Mourne mendien oinean dago eta 630 hektareako azalera du.
Carlos Echeverri Cortés

**Carlos Echeverri Cortés** (Bogota, 1900eko ekainaren 23a - Ibidem, 1974ko martxoaren 14a) Kolonbiako ekonomialari eta diplomazialaria izan zen, Kolonbiako enbaxadorea Peru eta Mexikon eta Kolonbiako bosgarren Bitarteko Ordezkari Iraunkorra Nazio Batuen aurrean.

1941ean Cundinamarcak Ganberako Ordezkari izendatu zuen, eta 1943an eta 1945ean berrautatu zuten. Parlamentari zela, Alderdi Kontserbadorearen Direktorioaren gutuna sinatu zuen, 1944ko Estatu Kolpean Alfonso Lopezen Gobernuak kontserbadorismoari eman zion inplikazioa arbuiatzen zuena.

Posta eta Telegrafoetako ministro izan zen Laureano Gómez eta Roberto Urdanetaren gobernuan, eta 1951ko martxoa eta uztaila bitartean Caja de Crédito Agrarioko zuzendaritza batzordeko kide izan zen, Errepublikako Bankuaren ordezkari gisa.

Nazio Batuen aurrean enbaxadore zela, AEBetako enpresaburuen bilera batera gonbidatu zuten, Kolonbian inbertsioak eginez, eta bertan hitzaldi bat eman zuen, "nazioarteko komunismoaren esku kriminalei" Jorge Eliécer Gaitanen hilketaren atzean egotea leporatuz.

Perun enbaxadore zen bitartean, Manuel Arturo Odría Amoretti presidentearen gobernuaren etsai bihurtu zen, 1949ko urtarrilaren 3an Victor Raúl Haya de la Torre politikariari asilo politikoa emateagatik. Ekintza horren ondorioz, Peruko Gobernuak blokeo militar bat ezarri zuen enbaxadaren inguruan, enbaxadako langileen aurkako jazarpen-kanpaina batekin batera. Izan ere, Limak uko egin zion salbamendu-hodi bat emateari, eta Echeverriari eman zion, hura herrialdetik jaitsarazteko. Horren ondorioz, nazioarteko gorteetara jo zuen, eta, 1950ean, Haya de la Torre auzian, erabaki zuten Peruk ez zuela baimenik emateko obligaziorik, baina Kolonbiak ere ez zuela Hayari emateko obligaziorik. Horrela, 5 urte igaro ziren Gustavo Rojas Pinillaren Gobernuan zehar, 1954ko apirilaren 6an, Peruko gobernuak Hagako erbesterako irteera baimendu zuen arte, Echeverri jada Jose Joaquin Gorik ordezkatu zuenean.

## Kondekorazioak 
* Arrano Aztekaren Ordena - Banda (1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cebus brunneus

***Cebus brunneus*** *Cebus* generoko tximino kaputxino espezie bat da, Venezuelan eta, agian, Trinidad uhartean bizi dena. Lehenago *Cebus albifrons* edo *Cebus olivaceus*en subespezietzat hartzen zen, eta 1981ean esaten zen *Cebus capucinus*en espezie berbera zela. Boublik, Mittermeierrek eta Rylandsek *C. olivaceus ssp. brunneus* gisa sailkatu zuten IUCNren Zerrenda Gorria idatzi zutenean. 

2012an Boublik eta bere taldeak DNA mitokondriala aztertu zuten eta aurkitu zuten espezie bereizia izateko nahiko elementu bazirela, eta Trinitateko tximinoaren berbera izan zitekeela. Hala ere, azken horrek eztabaidak sortu ditu, eta sailkapen batzuetan Trinitatekoak *C. albifrons*en subespezietzat hartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiana Jones and the Dial of Destiny

***Indiana Jones and the Dial of Destiny***, , 2023ko James Mangold estatubatuarrak zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Harrison Ford, Phoebe Waller-Bridge, Antonio Banderas, John Rhys-Davies, Toby Jones, Boyd Holbrook, Ethann Isidore eta Mads Mikkelsen aktoreek antzeztu zuten.

*Indiana Jones frankiziaren* bosgarren filma da.

## Argumentua 
1969, New York hiria, Indiana Jonesek (Harrison Ford) erlojupeko beste abentura berri bati ekin beharko dio, honetan historiaren igarotzea alda dezaken kondairazko dial bat berreskuratzeko. Oraingoan Helena "Wombat" Shaw (Phoebe Waller-Bridge) alababitxiaren laguntzaz, Indiana Jones laister Jürgen Voller (Mads Mikkelsen) NASAn lan egiten duen nazi ohi soziopatari aurre egin beharko dio.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Henry "Indiana" Jones Jr. doktorea
** Anthony Ingruber: Indiana Jones (1944)
* Phoebe Waller-Bridge: Helena Shaw
* Mads Mikkelsen: Jürgen Voller doktorea
* Antonio Banderas: Renaldo
* John Rhys-Davies: Sallah
* Toby Jones: Basil Shaw
* Boyd Holbrook: Klaber
* Ethann Isidore: Teddy Kumar
* Karen Allen: Marion Ravenwood
* Shaunette Renée Wilson: Mason agentea
* Thomas Kretschmann: Weber kolonela
* Olivier Richters: Hauke
* Mark Killeen: Pontimus
* Nasser Memarzia: Arkimedes
* Martin McDougall: Durkin
* Alaa Safi: Aziz Rahim
* Anna Francolini: Mandy

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Truroko katedrala

**Ama Birjin Bedeinkatuaren katedrala**, , Ingalaterrako hego-mendebaldeko Truro udalerrian dagoen katedral anglikano bat da, Kornualles konderrian. Ingalaterrako Elizaren jabetzakoa da.

1880-1910 artean eraikia izan zen eta John Loughborough Pearson srkitektoan neoklasiko estiloaz eraiki arazi zuen.
Laia Aguilar

**Laia Aguilar Sariol**, **Laia Aguilar** izenez ezaguna (Bartzelona, Katalunia, 1976) idazlea, telebista telesailetako gidoilaria eta katalan hizkuntza irakasle da.

## Ibilbidea 
Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen Ramon Llull Unibertsitatean, eta idazlea izateaz gain, Bartzelonako Ateneoko Idazketa Eskolako irakaslea eta telebistako telesailen gidoilaria ere bada. Telebistaren munduan, TVC edo Telecincoko hainbat proiektutan lan egin du, hala nola *El cor de la ciutat*, *Ventdelplà*, *Infidels*, *Olor de colonia*, *El Príncipe* edota *Merlí*, besteak beste.

### Idazle 
Idazle gisa lehenago *Les bruixes de Viladrau* (Ara Llibres) eta *Pare de família busca*... (Al Revés) argitaratu zituen. 2016an irakurzaletasuna sustatzeko Carlemany Saria irabazi zuen, *Wolfgang* (aparta) lanarekin. *Wolfgang*, bere nobelarik pertsonalena, hamaika urteko mutiko bat, Wolfgang, protagonista duen gazteentzako nobela bat da, 152ko koefiziente intelektuala duena, ezinezko gauzen zerrendak egitea gustatzen zaiona, Neptunoraino nola bidaiatu litekeen jakitea eta egunen batean pianista handi bihurtuko dela pentsatzea, beste ekintzen artean. *Wolfgang* (Columna, 2017) ondoten, gazteentzako bigarren eleberria argitaratu zuen, *Juno* (Fanbooks, 2018), bertan adingabe tutelatuen bakardadearen eta etsipenaren bozgorailu lanak egiten dituen, nerabe babesgabe eta amorratu baten bizitza azalduz..

## Lanak 
* 2008: *Les bruixes de Viladrau*. Ara Llibres.
* 2014: *Pare de família busca*... Al Revés.
* 2017: *Wolfgang* (extra). Zutabea. Irakurketa sustatzeko Carlemany Saria 2016.
* 2018: *Juno*. Fanbookak
* 2019: *Wolfgang*..*El secret del pare* 62. taldea
* 2020: Pluja ''d'estels*. Destino. Josep Pla narratiba saria 2020.
* 2022: *Les altres mares* Destino

## Sariak 
* .2020an Josep Pla narratiba Saria jaso zuen Pluja *d'estels'' (Destino, 2020) eleberriagatik, lagun talde baten berrelkartzea kontatzen duen helduentzako eleberria, asteburu batean, Creus lurmuturrean, gertakari tragiko baten ondorengo urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibiur

**Ibiur**, Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko ibai bat da.

Abaltzisketa, Baliarrain eta Gaintza udalerrien arteko haranean jaiotzen da, Goierri eskualdearen mugatik hurbil, eta behin Ibiurreko urtegia igarota, handik Legorreta eta Ikaztegieta arteko mugan Oria ibaian urak isurtzen ditu.
Maria Escrihuela i Giró

**Maria Escrihuela i Giró** (Badalona, 1917ko urriaren 26a - *ibidem*,  2017ko maiatzaren 29a) kataluniar poeta eta irrati esataria izan zen, Radio Badalonan eman zituen lehen urratsak eta Radio Andorrako lehen esataria izan zen 1940an.

## Bizitza 
Aita margolari industriala zuen eta ama, berriz, etxekoandrea. Frantsesa, mekanografia eta liburu artekaritza ikasi zituen, eta musika hezkuntza ere jaso zuen pianoa jotzen ikasiz.

1939an Radio Badalonan lanean hasi zen, ondoren Badalonako Radio Miramar-en,  kasualitatez, irratiaren jabeak, Joan Vidal i Pratek, saio batean poema bat errezitatzera gonbidatu zuelako, eta gero esatari gisa lan egiteko eskatu zion, Joaquim Compteren bikotekide eginez. 1940an, Estanislau Puiggròs i Comas-en bitartez, Radio Badalonako akzioduna, Radio Andorrako lehen esatari bihurtu zen, gainera, urte horretako apirilaren 3an katearen emisioa berrabiarazteko ardura izan zuen, eta bertan epe laburrean jardun zuen, baina hurrengo esataria bidea irakatsi zion, Victoria Zorzanori.

Badalonara itzulita, 1941ean irratia utzi egin zuen Joan Pich musikariarekin ezkondu zenean, eta Maria Costak ordezkatu zuen. Erretiratu ondoren, antzerkira zaletu zen eta poesia dezente landu zuen; bere bertsoetako batzuk senarrak musikatu zituen eta elkarrekin hainbat errezitaldi eskaini zituzten Badalonan, kultur zirkuluetan bikote ezaguna bihurtuz. *Badalonako Aldizkarian* ere kolaboratu zuen.

Pere Ribot i Sunyer  Riells del Montsenyko poetak zera esan zuen Mariaz: "...
María Escrihuela-n arima sentsitibo bat dago, poeta barruan dago eta ondo; bere poemek Maragallen arimaren eta maitemintzearen oparotasuna dute, Jainkoari esker, loreetara, misteriora eta loreen graziara joaten zen zuzenean".

Badalonan hil zen 2017ko maiatzaren 29an.

## Lanak 
Escrihuelako letra duten abestien zerrenda, Pich maisuak musikatuak:

* *Canço de bressol* (1942)
* *Nocturn mariner* (1946)
* *Cercles màgics* (1976)
* *La vela blanca* (1981)
* *Mar endins hi ha una cançó* (1976)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Irratiko esatariak Katalunian* , 1924-1939. Egilea: Silvia Espinosa y Mirabet. UAB. 2008ko uztaila.
* *Irratiko emakumeak*, Catalunya Arxivateko lehen esatariak . Egilea: Silvia Espinosa. Argitaletxea: Albertí editor, SL, 2014,  .
## Kanpo estekak
Eztanda (ibaia)

**Eztanda**, Gipuzkoako  hegoaldeko ibai bat da, Goierri eskualdekoa. Gabiriako Aztiria auzoko Aizeleku mendiaren ekialdeko hegalean sortzen da eta Beasaingo mendebaldeko Antzizar auzoan Oria ibaian urak isurtzen ditu.

Bere sorlekuan inguruko  iturririk gehienetako ura hango baserritarrek erabiltzen duten  arren, oraindik ere badu bizirik irauteko behar adina ur. Hala ere, benetako emaria, Eztanda iturrira iristean bereganatzen du.

Eztanda iturria, ibaiaren ezkerraldean sortzen da eta gaur egun hormigoizko gordailu batean bilduta dago hiritar aprobetxamendurako. Iturrian, udaberri garaian, zenbait egunetan urik gabe egon ondoren, ura borborka handietan hasten da irteten  eztanda indartsu batzuk eginez. Hortik datorkio  Eztanda izena.

Beasainen, bere ezkerraldetik Ormaiztegiko mugan Ariztialdeko erreka hartzen duen gunean sartzen da. Muga lerroa, berak gordetzen du metro batzuetan zehar, harik eta, Larrebarren erreka sartzen zaion arte, izan ere handik aurrera, muga lerroa, erreka horrek hartzen baitu bere ibilgurarentzat.

Beherantz etorri ahala, bere ezkerraldetik Arriaran ibaia, Asti erreka eta Aranburu errekako urak bereganatzen ditu eta eskuinaldetik berriz, Muxikaldeko erreka.

Antzizar auzoan sartzen da Oria ibaian honen ezkerraldetik.

Beasainen Eztanda errekak egindako ibilbidean, bere urek, jada desagertutako Angio errota eragin zuten bere garaian. Oraindik ere, Salbatoreko auzoa baino apur bat beherago  Angio errotarako egindako urtegi-hormaren edo presaren hondakinak ikus daitezke.

## Ibilbidea 
Gabiria (sorburua) > Ormaiztegi > Salbatore > Beasain (bokalea)

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Santa Luzia (Goierriko ibaia)

**Santa Luzia**, goierriko euskaraz **Santa Luzi**, Gipuzkoako Goierri eskualdeko ibai bat da.

Ezkio-Itsaso udalerriaren lursailetan jaio eta Ormaiztegi udalerrian Eztanda ibaian urak isurtzen ditu.
Santa Luzi (Tolosaldeko ibaia)

**Santa Luzi**, Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko ibai bat da.

Uzturre mendiaren magalean jaio eta Tolosako Santa Luzi auzoa eta N-1 autobidea igaro ondoren Oria ibaian urak isurtzen ditu.
Misio diplomatikoak Palestinan

[eskuinera|thumb|450x450px|2020an [Palestinako Estatua|Palestinako Estatuan misio diplomatikoak dauzkaten herrien mapa.]]
**Palestinako misio diplomatiko**en barne Palestinako Estatuak edo Palestinako Aginte Nazionalak (ANP) akreditatutako misio guztiak daude. Israelek Palestinako Estatua osatzen duten lurralde palestinar gehienak kontrolatzen dituenez, Palestinako misio diplomatiko gehienei «Ordezkaritza Bulego» deitzen zaie ofizialki, Israelek ez duelako Palestinako Estatua onartzen. Hala ere, misio horiek izaera ofiziala mantentzen dute.

Palestinako misio diplomatiko gehienak Ramallah-n daude eta beste herrialde batzuek ere bulegoak dituzte Gazan. Gaur egun, Palestinak 42 misio diplomatiko ditu Ramallah-n eta Gazan, eta 21 kontsulatu Betleem-en, Gazan eta Jerusalemen. 35 misio diplomatiko gehiago daude akreditatuta Palestinatik kanpo, batez ere Kairon (Egipto).

## Misio diplomatikoak Palestinan 
[eskuinera|thumb|[Txile, Mexiko eta Poloniako misio diplomatikoak hartzen dituen bulego-eraikina Ramallah-n.]]
Palestinako misio diplomatiko guztiak Ramalan daude, kontrakoa aipatzen denean ezik.

Palestinako kontsuletxeak Belenen, Gazan eta Jerusalemen banatuta daude.

2019an, Nikaraguak Palestinan enbaxada bat irekitzeko asmoa iragarri zuen.

## Palestinatik kanpo dauden misioak 
Hurrengo misio diplomatikoak Palestinatik kanpo daude, batez ere Kairon (Egipto), kontrakoa esaten ez bada.

## Beste misio batzuk 
* Unesco (herrialdeko bulegoa)
*  (laguntza tekniko bulegoa)
*   (UNRWA bezalako agentzia ezberdinak)
* Gurutze Gorria

## Ikus, halaber 
* Palestinako misio diplomatikoak
* Palestinako Gobernua

## Oharrak 
: 1.^ Txinako Herri Errepublikak Palestinan duen enbaxadak kudeatzen ditu Hong Kongerako eta Macaorako bisatuen kontuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Misio diplomatikoak Palestinan
* Misio diplomatikoak Ramalan, Palestina
Gorka Carrera

**Gorka Carrera Zarrantz** (Errenteria, Gipuzkoa, 2005eko maiatzaren 15-) Euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen du. Bere jaioterriko Touring taldean hasi zen futbolean. 2022ko udan Errealaren harrobira batu zen Donostiako Baskoniatik. 2023an Beriorekin egin zuen debuta, gola sartuz ere. Ondorioz 2023-2024 denboraldirako Touringen lehen taldera joan zen lagatua. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin. 2025eko azaroaren 30ean debuta egin zuen lehen talde txuriurdinarekin Anoetan estadioan Vila-realen aurkako partidan lehen mailako 14.jardunaldian.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Santa Lutziko baseliza (Anduaga)

**Santa Lutziko baselia**, Gipuzkoako Ezkio udalerrian dagoen baseliza bat da, Anduaga auzoan.

## Historia 
1585. urtetik dokumentatua dago. 1620an Prudencio Garcia de Andoain aguraindarrak bertako erretaula eta Santa Lutzi irudiaren margotzea eta doratzea burutu zituen.

## Ganadu feria 
Gaur egun urtero Urretxu udalerrian ospatzen den Santa Lutziko feria jatorriz baseliza honen inguruan egiten zen, ta hemendik Urretxura lekualdatu zen.

Erdi aroan, Gipuzkoan, zazpi ganadu feria garrantzitsu ospatzen ziren: Larraitzeko baseliza (Abaltzisketa), San Joan Iturriotzeko baseliza (Aia), San Valero (Arrasate), San Joan baseliza (Azpeitia), San Andres baseliza (Bergara), Andre Mariaren baseliza (Mutiloa) eta Santa Lutziko hau. Guztietan baseliza bat zegoen.

## Erreferentziak
'Salem's Lot (filma)

''''''Salem's Lot'''*, 2024ko Gary Dauberman estatubaturrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Stephen King idazlearen *1975eko izenburu berdineko eleberrian'' oinarritua dago. Lewis Pullman, Makenzie Leigh, Alfre Woodard, John Benjamin Hickey, Bill Camp, Jordan Preston Carter, Nicholas Crovetti, Spencer Treat Clark, William Sadler eta Pilou Asbæk aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Maine, Ben Mears (Lewis Pullman) idazlea Jerusalem's Lot jaioterrira eta bere haurtzaroko etxera itzuli berri da, bere hurrengo liburua idazteko inspirazio bila. Bertan, herriko biztanleak odol egarriz den banpiro baten biktimak izaten ari direla jabetuko da.

## Aktoreak 
* Lewis Pullman: Ben Mears
* Alfre Woodard: Cody doktorea
* John Benjamin Hickey: Aita Callahan
* Bill Camp: Matthew Burke
* Nicholas Crovetti: Danny Glick
* Pilou Asbæk: Richard Straker
* Alexander Ward: Kurt Barlow
* Joseph Marrella: Tony Glick
* Derek Mears: Hubert

## Eleberria 
* '''Salem's Lot'' (1975), Stephen Kingen eleberria.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lylian

**Lylian Klepakowsky** (**Lylian** ezizenez ezaguna) 1975eko apirilaren 12an Soissons-en jaiotako komikigile frantsesa da. Istorio originalak publikatuz gain, beste autoreen istorioak komikira moldatzen ditu.

Besteak beste, Pierre Botteroren trilogia ospetsuak La Quête d'Ewilan, Les Mondes d'Ewilan et L'Autre komikira moldatu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Goodreads Profila
Pseudoefedrina

**Pseudoefedrina** konposatu organiko aromatikoa da, C10H15NO formula duena feniletilamina ordezkatuen klasekoa. Efedrinaren diasteroisomero da. Solkido kristalino zuria da. Disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Pseudoefredinak, eta baita efedrinak ere, bina zentro kiral dituzte eta ondorioz bina enantiomero.
ezkerrera|thumb|306x306px|Bi enantiomero-bikote: efedrina goian eta pseudoefedrina barrenean
Pseudoefedrina eta efedrina produktu naturalak dira eta *Efedra sinica* landarean aurkitzen dira. Landare horren erauzkina Eklialdeko medikuntza tradizionalean baliatu da.

Pseudoefedrina bere eragin deskongestionatzailea medio botika gisa baliatzen da sudur-kongestioa edo muki-pilaketa tratatzeko. Beste patologia batzuk tratatzeko erabili izan da, esaterako, odol-presio baxua. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian beste printzipio aktibo batzuekin nahastuta merkaturatzen da, parazetamolarekin kasurako. Ahoz, pilula gisa hartzen da.

## Ekoizpena 
Arestian esan bezala pseudoefedrina, efedrinarekin batera *Efedra sinica* landarean aurkitzen da besteak beste. Dena dela, merkataritza-erabilerarako ekoizten den pseudoefedrinaren gehiena bentzaldehidoaren presentzian eginiiko destrosaren  hartziduratik lortzen da. Prozesu horretan, legamia-andui espezializatuak (normalean *Candida utilis* edo S*accharomyces cerevisiae*) gehitzen zaizkie ura, destrosa eta pirubato deskarboxilasa entzima duten upel handiei. Legamia destrosa hartzitzen hasi ondoren, bentzaldehidoa gehitzen zaie upelei, eta ingurune horretan legamiak lehen gaiak levo-fenilazetilkarbinol bihurtzen ditu. L-fenilazetilkarbinolaren aminazio erreduktore baten bidez, metilamina eta aluminioa usatuz, pseudoefedrina bihurtzen da.

## Albo-ondorioak 
Pseudoefedrinaren albo-ondorioak hauek dira, besteak beste: insomnioa, bihotz-maiztasun handia, presio arterialaren igoera, ezinegona, zorabioak, antsietatea eta aho lehorra.

## Kontraindikazioak 
Pseudoefedrina kontraindikatuta dago diabetes mellitusa, gaixotasun kardiobaskularra, hipertentsio larria edo kontrolik gabea, arteria koronarioen gaixotasun larria, hipertrofia prostatikoa duten pazienteetan.

### Drogen sintesian 
Pseudoefedrinak anfetaminen antzeko egitura duenez, aitzindari kimiko preziatua izan da metanfetaminaren eta Metkatinonaren legez kanpoko sintesian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cebus imitator

***Cebus imitator*** edo **Panamako kaputxino eztarrizuria** tamaina ertaineko tximua da, Cebidae familiako Cebinae azpifamiliakoa. Erdialdeko Amerikako basoetakoa da jatorriz. Garrantzitsua da oihan tropikaleko ekologiarako, haziak eta polena barreiatzen baititu.

Tximu ezagunenen artean, biraderadun organo-jotzailearen lankide gisa aritzen zirelako. Azken urteetan, espezie hau ezaguna egin da hedabideetan, batez ere *Pirates of the Caribbean* film sailean agertu delako. Oso tximino azkarra da eta pertsona paraplegikoei laguntzeko trebatua izan da. Tamaina ertainekoa da eta 3,9 kg arteko pisua du. Gehienbat beltza da, baina aurpegi arrosa du eta gorputzaren aurrealde gehiena zuria du, eta horrek ematen dio izen arrunta. Isats oratzaile berezia du, kiribildua eraman ohi duena eta adar baten azpian elikatzen denean bere buruari eusteko erabiltzen duena.

Egoera basatian, Panamako kaputxino eztarrizuria oso moldagarria da, baso mota desberdin askotan bizi da eta elikagai mota ezberdin asko jaten ditu, hala nola fruta, beste landare batzuk, ornogabeak eta ornodun txikiak. 20 animalia baino gehiago izan ditzakeen tropetan bizi da, eta arrak zein emeak izan ditzake. Tresnak erabiltzeagatik nabarmentzen da, hala nola belar-medikuntzaren itxurazko erabilera batean landareak gorputzetik igurztea, eta baita zenbait tresna erabiltzeagatik ere, hala nola armak eta janarira iristeko. Luzaro bizi daitekeen tximinoetako bat da, 54 urte baino gehiago bizi direnak baitaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Bonnici

**Sarah Bonnici** (Xagibra, Gozo uhartea, Malta, 1998ko maiatzaren 30a) abeslaria da. 2024ko Eurovision Abesti Lehiaketan "*Loop*" izeneko abestiarekin ordezkatu zuen Malta.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta bizitza pribatua 
Bonnici Xagibran jaio zen, Maltako Gozo uhartean 1998an. Aita Marcel Bonnici da, Mercury Towers eta Ħamrun Spartans Futbol taldearen zuzendari exekutiboa. Master bat du kontabilitatean.

### Musika ibilbidea 
Miriam Christine abeslariak aholkuak eman zizkion gaztetatik. 2009 urtean, Malta Junior Eurovision Song Contest jaialdian lehiatu zen, 2009ko Junior Eurovision Abesti lehiaketa Jaialdirako selekzio nazionala, "*The Mambo Song*" lanarekin eta hirugarren postuan amaitu zuen. Hurrengo urtean, L-Gazukren Tal-Maltin Kantu Jaialdiaren laugarren edizioa irabazi zuen, eta bere adin-taldean lehen postuan geratu zen Miriam Christinek idatzitako abesti batekin eta Ahotsik Onena irabazi zuen lehiaketa berean. 2010ean, *Malta Junior Eurovision Song Contest* txapelketan parte hartu zuen berriro, eta zazpigarren geratu zen "*Kitty Kitty Cat*" izeneko abestiarekin. Agerraldi horrek Maltako ordezkari Nicole Azzopardirekin bat egiteko aukera eman zion, dantzari gisa, 2010eko Eurovision Junior Kantu Jaialdian. Bonnicik bere kategorian lehenengo postua lortu zuen Errumaniako Ti Amo Jaialdian eta Jatorrizko Abestiaren Kategoria ere irabazi zuen "*Vivrà ancora*" abestiarekin. eta jaialdiko kategoria nagusia 2018an. Handik gutxira, *X Factor Malta* saioko lehen edizioan parte hartu zuen. 2023ko urriaren 18an, *Malta Eurovision Song Contest* *2024*ko partaideen artean iragarri zuten "Loop" abestiarekin, eta gero, urriaren 27an, finalaurreko lehenengo ikuskizunean parte hartzeko aukeratu zuten. Errondaren bukaeran, azaroaren amaieran, 2024ko otsailaren 3ko finalerako sailkatuen artean zegoela jakinarazi zuten. Han, epaimahaiaren bozketa irabazi zuen eta sailkapen nagusian lehena geratu zen 102 punturekin,  2024 Eurovision Abesti lehiaketan Malta ordezkatzeko hautatua izan zen eta 16. postuan geratu zen. 

## Diskografia 
### Sinpleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navas de Tolosako erretaula

**Navas de Tolosako erretaula** Iruñeko katedralean dagoen 15. mendeko erliebea da, erretaula flandestar bat Bruselan egina, eta Nafarroako Erresumara inportatua. 

## Deskribapena 
Navas de Tolosako guduaren izena eduki arren, irudikatzen duena gai erlijiosoa da, Kristo Hilaren Erosta nagusiki bere erdiko panelean. Izena datorkio Olibondoen Mendiko Kapera zelako katedralean bere kokapena, eta kapera horretako erreja, tradizioaren arabera, Miramamolin errege musulmanari kendutako kateen burdinaren parte batekin egina zen. Kapera horretan egon zen erretaula 1960. urtera arte, non Elizbarrutiko Museora aldatu zuten. 

T irauliaren forma du erretaulak, tipikoa erretaula flandestar askotan. Alboetako paneletan apostoluen irudiak ageri dira, elkarrekin berriketan, bi mailatako drosel zizelkatuen azpian. Goiko partea ere funtsean drosel poligonalek osatzen dute. Erdiko gorputzean, Erostaren irudia, estiloz berriagoa eta landuagoa beste irudiak baino. Frantziako Ternanteko Nekaldiaren erretaularen egilearekin konexioa ikusi dute adituek.

## Iruditegia 
erdian|thumb|480x480px
erdian|thumb|639x639px|Erostaren erliebea.
[erdian|thumb|320x320px|[Ternanteko erretaulak|Ternanteko erretaulen (Frantzia) irudi hauen egiletza Iruñekoarekin lotu dute.]]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
FERNÁNDEZ-LADREDA AGUADÉ, C.; ROLDÁN MARRODAN, F.J.: El retablo de las Navas de Tolosa de la catedral de Pamplona. Una obra de escultura bruselesa del siglo XV, Pamplona, 1999.

## Kanpo estekak