open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Espinhaçoko mendikatea

**Espinhaçoko mendikatea** () Brasilgo goi-ordoki atlantikoan dagoen mendilerroa da, Bahia eta Minas Gerais estatuetan zehar hedatzen dena. Bere lurrak eon proterozoikokoak dira eta burdina, manganeso, bauxita eta urrezko gordailuak dituzte.

Izena Ludwig von Eschwege geologo alemaniarrak eman zion XIX. mendean. São Francisco ibaiaren drainatze sareen eta Ozeano Atlantikora zuzenean doazen ibaien drainatze sareen arteko banaketaz arduratzen da. Munduko biosferaren erreserbatzat hartzen da, planetako eskualde aberatsenetako bat baita, bere aniztasun biologiko handiari esker.

Serra do Espinhaçoko mendikatea Brasilgo mendilerro bakartzat har daiteke, bere forma eta formazio berezia duelako. Ehun milioi urte baino gehiago daramatza etengabe mugitzen, mendilerro nahiko luzea eta estua da, tontorrek eta haranek hautsita. 1.000 kilometro inguru ditu, trenbide-laukiaren latitudinal zentzuan, Minas iparraldean, eta, etenaldi labur baten ondoren, Bahia hegoaldeko zatiraino iristen da. Ibilbide honek guztiak gutxieneko longitude desberdintasuna du, hau da, bere zabalera ia ez da aldatzen 50 eta 100 kilometro artean.

Espinhaçoko mendikatea Unescok 2005eko ekainaren 27an Brasilgo zazpigarren biosferako erreserbatzat hartu zuen, baliabide naturalen aniztasun handiagatik; babestearen garrantzia erakutsiz.

Minas Geraisen arriskuan dauden animalia eta landare espezieen erdia baino gehiago Espinhaçoko mendikatean daude. Batez ere, Cipó-ko mendilerroan (Serra do Cipó), bertan Brasilgo floraren espezie endemikoen kopuru handiena aurkitzen da.

Afrikako, Europako eta indigenen sustraiak Espinhaçon nahasten dira eta bertako komunitateen ohiturak eta kultura adierazpenak azaleratzen dituzte. Eskualdeko edertasunak eta kulturak ekoturismoa garatzeko baldintzak eskaintzen dituzte.

Espinhaçoko mendikatea mozten duten udalerrien artean Porteirinha, Mato Verde, Espinosa eta batez ere Monte Azul hiria daude, eta bertan topatuko duzu mendi kate eder hau behatzeko lekurik onena.

## Kanpo estekak 
* Lapinha - Serra do Cipó
* Historikoak, Argazkiak eta Espinhaçoren Musika
* Serra do Epinhaço Unescoko berriak
* Serra do Espinhaço PUC-Minasen
Mikel Laboa saria

**Bertsolari Gazteen Mikel Laboa Sariketa** Donostian urtero jokatzen den bertsolari gazteen txapelketa bat da. Mikel Laboa abeslariaren izena darama txapelketak.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabernanthe

***Tabernanthe*** Apocynaceae familiako landare loredun bat da, 1888an lehen aldiz deskribatua. Afrikako erdialdeko ingurune tropikaleko natiboa da.

## Espezieak 
* *Tabernanthe elliptica* (Stapf) Leeuwenb. - Kongo, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Angola
* *Tabernanthe iboga* Baill. - Kamerun, Afrikako Erdiko Errepublika, Gabon, Kongo, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Angola.

## Kanpo estekak
Tabernanthe iboga

***Tabernanthe iboga*** edo **iboga** Mendebaldeko Afrikan hazten den landare bizikor bat da. Gabon, Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Kongoko Errepublikan aurki daitekeen landare hau, Mendebaldeko Afrika osoan zehar landatzen da.

Afrikako medikuntza eta erritual tradizional batzuetan haluzinazioak heriotzatik gertuko esperientziak eragiteko murtxikatzen da, bereziki bere sustrai horixka. Hainbat pertsona hil dira praktika honen ondorioz. Ikerketen arabera, bere sustantzia aktiboa den ibogaina eraginkorra izan daiteke opioideen drogomenpekotasuna tratatzeko. Ibogaina toxikoa da dosi handitan eta opioideekin batera hartuta gaixotasun larriak eragin ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Cristóbal (Buenos Aires)

**San Cristóbal** Buenos Aires hiri autonomoko auzoetako bat da, Argentinako Errepublikako hiriburuan.

## Geografia 
San Cristóbal auzoa *Independencia*, *Entre Ríos*, *Juan de Garay* eta *Sánchez de Loria* kaleek mugatuta dago. Balvanera auzoak mugatzen du iparraldetik, Constitución-ek ekialdeatik, Parques Patricios-ek hegoaldetik eta Boedo-k mendebaldetik.

Metroaren **E** eta **H** lineek zeharkatzen dute. Hiriko ekialdean dago, alde zaharretik oso gertu eta egungo auzoaren zati bat Juan de Garay sortzaileak mugatutako eremuaren barruan dago.

2,1 km²-ko azalera du eta 48,611 biztanle, eta horrek 23.148 biztanle/km²-ko dentsitate ematen dio.

## Historia 
Bere egoera 1869an jaso zuen, Buenos Airesko parrokia-banaketa berriaren emaitza, San Telmo, Santa Lucía, Del Pilar, San Miguel, Balvanera eta Catedral al Sur-ekin batera. Errolda gertu batek gutxi gorabehera 3.171 biztanleren kopurua erakusten du 392 etxeetan. 1887an, 18 urte beranduago, auzoak 37.000 biztanle baino gehiago zituen eta 3.200 etxe inguru. Biztanleen herena atzerritarrak ziren. Auzo gisa soilik eraiki zen 1884an, tenplua eraiki zenean.

1885ean, *Independencia* eta *Entre Ríos* etorbideen izkinan, San Cristóbal Merkatua sortu zen, gaur egun indarrean dagoena eta hiriko zaharrena dena.

1919ko urtarrilaren 7an, Vasena metalurgia tailerretako greban ziren langileei tiro egin zieten poliziek eta lau hil zituzten. Tailerrak La Rioja eta Cochabamba kaleetan izan ziren (gaur egun Martin Fierro plaza dago). Aste Tragikoa edo "Urtarril Gorria" izenarekin ezaguna (odolari eta grebalari anarkistei eta marxistari egindako aipamenarekin), pasarte hau Argentinan langileen borrokaren inaugurazioetako bat da.

1972an auzoaren behin betiko mugak finkatu ziren. 1980an 25 de Mayo autobidea eraikitzearekin batera, hiriko eraikin asko eraitsi ziren eta auzoaren itxura aldatu zen.

## Ezaugarriak 
San Cristóbal berdegune gutxi dituen auzoa da, Martin Fierro plaza garrantzitsuenetarikoa izanik.

Bere eraikin bereizgarrietako bat Santa Luciako Oftalmologia Ospitalea da, *San Juan* etorbideko 2000. zenbakian. Hezkuntza-establezimenduen artean, nabarmentzekoa da *Independencia*, *Rincón* eta *Estados Unidos* etorbideetako etxadian dagoen Nuestra Señora Del Huerto institutu ospetsua eta urtetsua. La Rioja-n eta Humberto Primo-n kokatutako 8 zenbakiko Goi Eskola Normala, eta San Cristóbal ikastetxea, San Juan eta Jujuy etorbideetan kokatuta dago. La Rioja eta Urquiza arteko Humberto Primo-ko "Omar Bin Al Jattab" Argentinako Eskola Islamiarra (komunitate osora irekia).

## Komunitateak 
San Cristóbalen komunitate desberdinak dira. Siriako etorkinak inguruan kokatu ziren, gerora gastronomiar bazar bihurtuko ziren negozioak finkatuz. XIX.mendearen amaieran, Buenos Aireseko biztanle afro-ondorengoak biltzen ziren auzoetako bat ere izan zen.

## Kanpo estekak
Alcoutim

**Alcoutim** Faroko barrutian dagoen Portugalgo udalerri bat da, Algarve eskualde eta azpi-eskualdean. 2.917 biztanle inguru ditu. 1832an ezarri zen administrazio zatiketa arte, Alentejo probintzian zegoen.

Alcoutim udalerriak, egoitza izan bereko herrian duena, 575,36 km²ko azalera  eta 2 917 biztanle ditu (2011),  4 parrokiatan banatuta.  Udalerriak muga egiten du ondorengo udalerriekin: iparraldean Mértola udalerriarekin, ekialdean Espainiarekin ( Andaluziako El Granado, Sanlúcar de Guadiana eta San Silvestre de Guzmán udalerriak), hego-ekialdean Castro Marimekin, hego-mendebaldean Tavirarekin eta mendebaldean Loulé eta Almodôvarrekin .

Sanlúcar de Guadianarekin (Espainia) lotzen duen ferry bat dago, baina ez du ibilgailurik hartzen. Errepidetik bi herrien arteko distantzia 70 km da.

## Biztanleria 
*(Oharra: erroldak gertatu ziren unean udalerri horretan bizi ziren "biztanle" kopurua, hau da.* *)*

## Parrokiak 
ezkerrera|thumb| Alcoutimeko Parrokiak.
Alcoutim udalerria 4 parrokiatan banatuta dago:

* Alcoutim e Pereiro (egoitza)
* Giões
* Martim Longo
* Vaqueiros

## Ondarea 
* Roman Poplar presa
* Cerro do Castelo de Santa Justa edo Cerro do Castelo kokapen kolonitikoa
* Martim Longo eliza
* Alcoutim gotorlekua edo Alcoutim gaztelua
* Montinho das Laranjeiras Erromatar Herria
* Alcoutimeko Gaztelu Zaharra edo Castro de Santa Barbara
* Nossa Senhora da Conceição kapera
* Lavajo Menhirrak I
* Lavajo Menhirrak II

## Galeria 

Fitxategi:Alcoutim - Fonte.jpg|Iturria
Fitxategi:Castelo de Alcoutim - Vista interior.jpg|Gazteluaren barruko ikuspegia

## Senidetzeak 
Alcoutim udalerria honako hiri hauekin senidetuta dago: 

* Blain, Loire-Atlantique, Frantzia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Postal do Algarve eskualdeko egunkariaren lineako edizioa*
* *Postal do Algarve eskualdeko egunkariaren paperezko edizioa*
B-lañon saria

**B-lañon saria** Gernikan urtero jokatzen den bertsolari gazteen txapelketa bat da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibogaina

**Ibogaina** Apocynaceae familiako landareetan dagoen jatorri naturaleko substantzia psikoaktiboa da, hala nola, *Tabernanthe iboga*, *Voacanga africana* eta *Tabernaemontana undulata*. Propietate disoziatiboak dituen psikodelikoa da.

Atariko ikerketek droga-mendekotasunean lagun dezakeela adierazten dute; hala ere, ikerketa klinikoak falta dira. Erabilera bigarren mailako ondorio larriekin eta heriotzarekin lotu da. 1990 eta 2008 urteen artean, aldi baterako ibogaina irenstearekin lotutako 19 heriotza izan zirela jakinarazi zen; horietatik sei bihotz-gutxiegitasun akutuak edo infartuak jota hil ziren. Oraindik ez dakigu zenbat subjektuk erabili duten, aldi horretan albo-ondorio garrantzitsurik izan gabe. Drogomenpekotasunerako tratamendu alternatibo gisa erabiltzen da zenbait herrialdetan. Beste herrialde batzuetan debekatu izanak ikerketa zientifikoa moteldu du. Ibogaina introspekzio psikologikoa eta miaketa espirituala errazteko ere erabiltzen da. Substantziaren propietate psikodelikorik ez duten ibogainaren deribatuak (adibidez, 18-MC) saiakuntza klinikoak egiten ari dira, frogatu baita ez direla ez psikodelikoak ez psikoaktiboak, eta gizakiengan segurtasun-profil positiboa dutela.

Iboga zuhaitzaren (*Tabernanthe iboga*) sustraiaren azalaren psikoaktibitatea, ibogaina ateratzen dena, lehen aldiz Afrika erdialdeko tribu pigmeoek aurkitu zuten, ezagutza Gaboneko bwiti tribuari transmititu ziotenak. Esploratzaile frantsesek, era berean, Bwiti tributik ikasi zuten eta iboga Europara ekarri zuten 1899-1900 urteetan. Iboga duten prestakinak sendagai eta errituetarako erabiltzen dira bwitien Afrikako tradizio espiritualetan, pigmeoen herrietatik ikasi dutela diotenak. 1962an Howard Lotsof izan zen mendekotasunaren aurkako propietateak zituela iragarri zuen lehena, baina Mendebaldean mende bat atzera egin zuen. Frantzian Lambarène bezala merkaturatu zen eta estimulatzaile bezala erabili zen. Gainera, Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak (CIA) ibogainak 1950eko hamarkadan izan zituen ondorioak aztertu zituen.

Ibogaina alkaloide indol bat da, iboga landarea ateraz edo boakangina konposatu aitzindaria, beste alkaloide begetal bat, erdisintesi bidez lortzen dena. Ibogainaren sintesi osoa 1956an deskribatu zen. X izpien kristalografia bidezko egiturazko egitura 1960an ebatzi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fettuccine

**Fettuccine** (literalki "zinta txikiak" italieraz ; izen plurala, *fettuccina* delarik singularra, *fettuccini* forma maskulino okerra da) Lazioko eta Toscanako sukaldaritzan ezaguna den pasta mota da. Pasta laua eta lodia da, normalean, arrautzarekin eta irinez egina (normalean arrautza bat 100 g irineko), Boloniako *tagliatelleen* antzekoa, baina meheagoak.

Fresko, egin berritan, prestatu eta jatekoak izan ohi dira fettuccineak: aurkitu daitezke merkaturatuta, zorroetan dendetan, baina horrela erosteko beste pasta mota batzuk egokiagoak kontsideratzen dira Italian.

Fettuccine normalean oilasko edo behi ragùarekin jan ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouabaina

**Ouabaina** (wabaina gisa ahoskatua; , "gezi pozoia") edo **g-estrofantina** landareetatik ateratzen den sustantzia toxiko bat da. Afrikako ekialdean geziak pozoitzeko erabili da tradizionalki, bai ehizan zein gerran. Glukosido kardiotoxiko bat da, eta dosi txikietan hipotentsioa eta arritmiak tratatzeko erabil daiteke. Sodio-potasio ponpa inhibitzen du. Hala ere, intsektu belarjale espezie batzuek sodio-potasio ponparen alfa azpiunitatean aldaketak izan dituzte aminoazido mailan, toxina honi erresistentzia erakutsiz.

*Acokanthera* generoan eta *Strophanthus gratus* espeziearen sustrai, enbor, hosto eta hazietan aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabunamina

**Gabunamina** *Tabernaemontana* landare generoan aurki daitekeen sustantzia kimiko bat da. Minbiziren aurkako jarduera duela aurkitu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantses akadiera

**Akadiera** edo **Frantsesa akadiera** ( probintzia atlantikoetako Akadiarrek hitz egiten duten eskualdeko frantsesaren barietate-multzoa da, baita Quebeceko eskualde mugakide batzuetan (Chaleur Badia, Madeleine uharteak, Côte-Nord) eta Maineko Estatu Batuetan (Saint-Jean ibaiaren harana) ere.

Amerikako frantziar kolonizaziotik etorritako beste frantses hizkuntzaren eskualdeko aldaera batek bezala, bere bilakaerari jarraitu zion lehen kolonoek hitz egiten zuten frantsesarekin alderatuta, eta orain badira alde batzuk diaspora akadiaren bidez. Ezaugarri batzuk arkaikoak dira, baina beste batzuk berritzaileagoak dira. Arkaismoen artean, akadieraren ezaugarria Rabelais eta Molière-ren hiztegi eta ezaugarri nabarmen batzuk dira.

Kolono gehienak jatorriz Anjou, antzinako Poitou (Deux-Sèvres eta Vendée), Aunis, Touraine, Saintonge edo ipar Euskal Herrikoak dira, eta Mendebalde Handiko oil hizkunten eragina dago. XVII. mendeko Parisko frantsesaren desberdina da. Besteak beste, r kontsonante albokarria eta azken silabaren ebakera aditzaren forma pluralean hirugarren pertsonan.

## Kanpo estekak
Acokanthera

***Acokanthera*** Apocynaceae familiako landare loredunak dira. Bost espezie daude barruan, Afrikan aurkitzen direnak, nahiz eta *Acokanthera schimperi* Yemenen ere aurki daitekeen. Bere zapan ouabaina izeneko glukosido kardiotoxikoa aurki daiteke. Elefantek ehizatzeko gezietan erabiltzen den pozoia oso ohikoa genero honetatik ateratzen da.

## Espezieak 
* *Acokanthera laevigata* Kupicha
* *Acokanthera oblongifolia* (Hochst.) Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks.
* *Acokanthera oppositifolia* (Lam.) Codd
* *Acokanthera rotundata* (Codd) Kupicha
* *Acokanthera schimperi* (A.DC.) Schweinf.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dick Tooth

**Richard Murray Tooth** (Bombala, Hegoaldeko Gales Berria, 1929ko irailaren 21a - Sydney, 2020ko abuztuaren 5a), australiar errugbilaria izan zen. Hamar aldiz jolastu zuen Australiako errugbi selekzioan, horietako bi kapitain gisa. Bere taldeak Sydney University Rugby Club eta Randwick izan ziren. Medikua lanbidez, kirol medikuntzaren altzindaria izan zen.
OPDS

**OPDS** akronimoa ingelesetik **Open Publication Distribution System** argitalpen elektronikoak katalogatu edo sindikatzeko formatua da. Atom eta HTTP formatuetan oinarritzen da. Formatu honek aukera ematen du argitalpen elektronikoak multzokatzeko, banatzeko, bilatzeko eta eskuratzeko. OPDS katalogoak estandar irekiak erabiltzen ditu eta lehentasuna ematen dio soiltasunari.

Partaideen talde informal batek prestatzen ditu OPDS zehaztapenak. Talde horretan daude, besteak beste, Internet Archive, O'Reilly Media, Feedbooks eta One Laptop per Child|OLPC.

## Kanpo estekak 
**OPDS estandarra**
* OPDS 1.2 (uneko bertsioa)
* OPDS 2.0 (zirriborroa)

**OPDS lantaldeen estekak**
* OPDS Mailing list
* OPDS Issue Tracker

**Bestelako baliabideak**
* OPDS Primer
* MobileRead Wiki - OPDS
* OPDS projects on GitHub
Hispano-Suiza

**Hispano-Suiza** luxuzko eta lehiaketarako automobilak, hegazkingintzako motorrak, itsasontzien motorrak, gerra-ibilgailuak eta armak diseinatu eta fabrikatzen zituen espainiar enpresa izan zen.

Marka 1904an Damià Mateu, Francesc Seix kataluniarrek eta Marc Birkigt ingeniari suitzarrak sortu zuten. Enpresak garapen handia izan zuen XX. mendeko bigarren eta hirugarren hamarkadetan. 1911n filial bat ezarri zuen Frantzian, 1914an Bois-Colombesen fabrika bat irekiz. Frantziar filialak denboraren poderioz Espainiako matrizea kantitatean eta bere ekoizpenaren merkatuan gainditu zuen.

Industri Institutu Nazionalak 1946an espainiar adarraren aktiboak (Bartzelonako fabrika eta produktu, proiektu eta patente sorta, baina ez enpresa bera, ezta Hispano-Suiza marka ere) bereganatu zituen. Nazionalizazio horren ondoren, ENASA sortu zuen, kamioiak eta autobusak egiten eta, aldi labur batez, Pegaso markako kirol-autoak egiten.

1920an, Frantziako Gobernuak motor aeronautikoen banaketa nazionalizatu zuen, Société Française Hispano Suiza sortuz. 1968an Safran taldeko SNECMAk bereganatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Iveco

**Iveco S.p.A.** Italiako enpresa da, CNH Industrial taldearen filiala eta Turinen egoitza duena. Ibilgailu komertzial arinak, ertainak eta astunak, harrobiko eta obretako ibilgailuak, hiriko eta hiriarteko autobusak eta aplikazioetarako ibilgailu bereziak diseinatu, ekoiztu eta merkaturatzen ditu. Iveco izena 1975ean agertu zen lehen aldiz, italiar, frantziar eta alemaniar markek bat egin ondoren.

Europan, Txinan, Errusian, Australian, Afrikan, Argentinan eta Brasilen lantegiak ditu. Konpainiak 150.000 ibilgailu komertzial ekoizten ditu mundu osoan, eta 10 mila milioi euroko fakturazioa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iain Laughland

**Iain Hugh Page Laughland** (Mumbai, 1935eko urriaren 29a - 2020ko abuztuaren 9a) eskoziar errugbilaria izan zen. London Scottish FC eta Harlequin FC taldeetan aritu zen. 1959 eta 1967 bitartean 31 aldiz jokatu zuen Eskoziako errugbi selekzioan, eta azken bi urteetan kapitaina izan zen. Eskoziako Errugbi Batasuneko lehendakaria izan zen 2000-2001ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Safran Aircraft Engines

**Safran Aircraft Engines** (lehen **Snecma**, '''Société nationale d'études et de construction de moteurs d'aviation** edo **Snecma Moteurs''' deitua) Frantziako enpresa da, hegazkingintzarako motorrak ekoizten dituena eta Courcouronnesen egoitza duena. Bere lanik esanguratsuenak Rafale hegazkinerako M88, Concorderako Olympus 593 edo Ariane 5erako Vulcain motorrak dira. Egun Safran taldeko filiala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ketotifeno

**Ketotifeno**, askotan **Zaditor** markapean saldua, bigarren belaunaldiko H1-antihistaminiko eta mastozitoen egonkortzaile bat da. Azido fumarikoa duen gatz bezala saltzen dute gehienetan, eta bi formatan dago eskuragarri: bere forma oftalmikoan konjuntibitis alergikoa tratatzeko erabiltzen dute; bere ahozko forman, asma-atakeak edo anafilaktiko moduan erabiltzen dute.

Ketotifeno 1970ean patentatu eta 1976an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loratadina

**Loratadina** alergiak tratatzeko erabiltzen duten sendagaia da. Askotan pseudoefedrinarekin batera hartzen dute.

Ketotifeno 1980an patentatu eta 1988an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabernaemontana

***Tabernaemontana*** Apocynaceae familiako landare loredun genero bat da. Asia, Afrika, Australia eta Ameriketan aurki daiteke, ingurune tropikaletan. Landare hauek metro bat eta 15 arteko altuera duten zuhaixkak dira. Hostoak oposizioan hazten dira, 3-25 zentimetroko luzerarekin, eta zapa esnetsua dute. Loreek usain goxoa dute.

## Espezieak 
## Irudi galeria 

Image:Tabernaemontana divaricata - JBM.jpg|O*T. divaricata*
Image:Tabernaemontana divaricata habitus - JBM.jpg|*T. divaricata*
Image:Krötenbaum.jpg|*T. elegans*
Image:Tabernaemontana pandacaqui Blanco1.41.jpg|*T. pandacaqui*
Image:Tabernaemontana-2016.jpg|*T. pachysiphon*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Telmo (Buenos Aires)

**San Telmo** Argentinako Buenos Aires hiriburuko hego-ekialdean dagoen auzoa da. Auzoak 25.969 biztanle ditu 1,3 km²-ko azalerarekin (2001etik aurrera). Biztanle-dentsitatea 19.976 biztanle/km² da eta, beraz, Buenos Airesen batez bestekoaren gainetik dago, hau, gutxi gorabehera, 13.500 biztanle/km² baita. 1991tik 2001era biztanleria ia ehuneko zortzi murriztu zen.

San Telmo hiriaren hegoaldean dagoen "Sur" hiriari esleitzen zaio, Buenos Airesko fundazio-gunetzat jotzen dena. Auzoa La Boca antzinako portua eta hiriko erdigune historikoa, gaur egungo Microcentro eremua, lotzen dituen linean dago, eta merkatari ugarik ibilbide garrantzitsu honetan kokatzean sortu zen.

## Deskribapena 
Arkitektonikoki, San Telmon XIX. mendeko eraikin zaharrek eragin handia dute. Eraikin berriak nagusiki bigarren XX. mendeko erdialdekoak dira, baina hiriaren beste aldetan, hala nola, Palermo auzoan sarri aurkitzen direnak, gutxiago agertzen dira hemen; izan ere, auzoaren zati handi bat eraikin babestua baita..

Beherakada ekonomikoa gertatu eta gero, San Telmo gero eta gehiago bihurtu da turismo auzo 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, egunero tango ikuskizunak dituzten jatetxe ugarirekin batez ere ikusle turistikoentzat. Antzinako merkatu handi bat, *Feria de San Pedro Telmo*, igandero egiten da Dorrego plazan, auzoaren erdian dagoena. Beste erakargarri batzuk hauek dira: Lezama parkea, Arte Modernoko Museoa, Argentinako Museo Historiko Nazionala eta Casa Esteban de Luca, lehen himno nazionalaren poetaren egoitza nagusia, gaur egun monumentu historiko gisa babestua.

San Telmo berak, Buenos Aires hiri barneko auzo askok bezala, berdegune gutxi dauka, ekialdetik, berriz, Reserva Ecológica-k mugatzen du, hiriko berdegune jarraiturik handiena denak.

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgunea, auzoaren historiari buruzko informazioa. )
* San Telmori buruzko datuak eta gertakariak
Arku izun

[thumb|250x250px| Arku izun baten diseinuaren oinarrizko printzipioa; [mentsulak luzatzen dira zutabeetatik erdirantz. ]]
thumb|250x250px|Arku benetakoa eta faltsua, bereizturik.
**Arku izuna**, batzuetan **arku faltsua**, arkuaren antzeko eraikuntza metodo bat da; baina benetako puntu erdiko arku baten kasuan ez bezala, alboetatik, mentsulak erdigunera luzatuz egiten den teknika da.

## Historia 
Historian primitiboagoak dira era honetako arkuak erdi puntukoak baino. Ameriketan maiak eta beste zibilizazio batzuen arkitektura puntu honetan geratu zen; Ilgora Emankorreko antzinako kulturetan bakanak izan ziren erdi puntukoak eta faltsuak ugariagoak ziren, eta Europan ere, antzinako Greziako arkuak ere faltsuak izan ziren. Erdi puntuko arku benetakoak etruskoekin hasi ziren Europan, eta Erromatarrek erabili eta hedatu zuten batez ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kragbogenuragherp.jpg|Nuragheak, Sardinia neolitikoan.
Fitxategi:Treasury of Atreus Entrance Mycenae.jpg|Mizenasko ate bat, Antzinako Grezian.
Fitxategi:Ugarit Corbel.jpg|Ugariteko arku bat, Ilgora Emankorreko zibilizazioetako adibidea.
Fitxategi:Kabah Arch 2002.12.29 27.jpg|Maien arku bat, Kabah hirian.
Fitxategi:Quwwat-al-Islam Mosque, Delhi.jpg|Quwwat-ul-Islam meskita, Delhi, 12. mendearen amaierakoa.
Fitxategi:Billbee-ubud.jpg|Baliko arku faltsu bat, Indonesian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesna

Sodio 2-sulfaniletansulfonatoa, arruntean **mesna** deitua, zistitis hemorragikoa prebenitzeko erabiltzen den detoxifikazio-agente bat da. Zistitis hori ziklofosfamida eta ziape nitrogenatuen familiako beste antineoplasiko batzuk jasotzen dituzten minbizia duten pazienteetan ager daiteke.

Lorazepam 1988an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prinzmetalen angina

**Prinzmetalen angina** atsedenean agertzen den bularraldeko angina basoespastikoaren forma klinikoa da, EKGn ST segmentuaren aldi baterako igoera ezaugarriak ematen dituena. Myron Prinzmetal estatubatuar kardilogoak 1959an deskribatu zuen. Nahasmendu hori bularreko angina duten pazienteen %2an agertzen da, gutxi gorabehera, eta prebalentzia handiagoa dute 40-50 urteko emakumeetan gizonetan baino (5:1). Zigarroak erretzea, alkohola eta kokaina arrisku-faktore garrantzitsuenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nimodipino

**Nimodipino** edo **nimodipina** dihidropiridina motako kaltzio kanalen blokeagailua da, medikuntzan hasieran hipertentsio arterialerako erabiltzen dutena. Gero, odoljario subaraknoideoaren tratamenduan arazoak ez izateko erabilgarria zela konturatu ziren.

Nimodipinoa 1971n patentatu eta 1988an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorazepam

**Lorazepama** konposatu organikoa da C15H10Cl2N2O2 formula duena bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organokloratutzat har daiteke. Solido zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria glikoletan.

Lorazepema botika gisa usatzen da ezaugarri antsiolitiko, amnesiko, lasaigarri eta hipnotiko, antiepileptikoak eta gihar-lasaigarriak dituelako.. Espainian *Orfidal* markarekin saltzen da eta Frantzian *Témesta* markarekin. Generikoak ere badira merkatuan.

Bere ezaugarri psikotropikoak medio aisialdirako droga moduan ere kontsumitzen da.

Lorazepama 1963an patentatu eta 1977an merkaturatu zuten.

## Hartzeko moduak eta albo-ondorioak 
Lorazepama ahoz, larruazalekopartxeen bidez eta injektatuz muskuluan edo zainetan.

Lorazepamaren albo-ondorio ohikoenak hauek dira: logura, ataxia, alerta-murrizta, memoria murriztea, odol-presio baxua eta hipoaireztapena.

## Kontraindikazioak 
Lorazepama ez da usatu behar egoera hauek gertatzen direnean: lorazepamari alergia, alkohol- edo droga-toxikapena, ataxia, loaldiko apnea, miastenia gravis, haurdunaldia eta edoskialdia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nifedipino

**Nifedipino** dihidropiridina motako kaltzio kanalen blokeagailua da, medikuntzan bularreko angina, batez ere Prinzmetalen angina, arintzeko eta hipertentsio arterialerako erabiltzen dutena.

Nifedipinoa 1967an patentatu eta 1981ean merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pegaso (automobilgintza)

**Pegaso** kamioien, autobusen, traktoreen, ibilgailu blindatuen eta kirol-autoen fabrikatzaile espainiarra izan zen. ENASA enpresak 1946an sortu zuen, Hispano-Suizaren lantegi zaharra aprobetxatuz eta Wifredo Ricart automobil ingeniari ospetsuaren zuzendaritzapean. 1990ean, Iveco italiar enpresak ENASA erosi eta Pegaso izena 1994an desagertu zen.

ENASAk, estatuko enpresa izanda, bere interes nagusia kamioian eta autobusen merkatuan zuen. Pegaso Europako ibilgailu fabrikatzaile nagusietako bat bihurtu zen, Europa eta Latinoamerikarako esportazio esanguratsuak zituena.

ENASAren lantegi nagusiak Bartzelonan, Madrilen eta Valladoliden zeuden. 1946 eta 1990 artean, Pegasok 350.000 ibilgailu baino gehiago ekoiztu zituen; urte bakar bateko produkziorik altuena- 26.000 baino gehiago- 1974an lortu zuen.

## Produktu nagusiak 
Zibilak:
* Pegaso Z-102
* Pegaso Z-103
* Pegaso Z-207
* Pegaso Z-403
* Pegaso Troner

Militarrak:
* Pegaso BLR
* Pegaso BMR
* Pegaso VEC

## Kanpo estekak
Mikonazol

**Mikonazola** imidazolaren deribatu bat da, medikuntzan antifungiko gisa erabiltzen dutena. C18H14Cl4N2O formula kimikoa du. Disolbaezina da uretan eta disolbatzaile organikoetan disolbagarria.

Mikonazola 1968an patentatu eta 1971n merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondansetron

**Ondansetron** 5-HT 3 serotoninaren hartzailearen antagonista da, kimioterapia ondoren antiemetiko moduan erabiltzen dutena. Gastroenteritisak eragindako goragaleak eta goragaleak geldiarazteko ere eraginkorra da.

Ondansetrona 1984an patentatu eta 1990ean merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piroxicam

**Piroxicam** azido fenolikoen familiako antiinflamatorio ez-esteroidea da, artritis erreumatoidearen, osteoartritisaren, hilekoaren min primarioaren eta ebakuntza osteko minaren sintomak arintzeko egokia. Batzuetan analgesikotzat hartzen dute, bereziki mina prostatarekin lotzen bada.

Nifedipinoa 1968an patentatu eta 1979an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trimetoprim/sulfametoxazol

**Trimetoprim/sulfametoxazola** edo **kotrimoxazola** trimetoprimaz eta sulfametoxazolez egindako antibiotikoa da, normalean 1: 5eko erlazioan erabiltzen dena. Trimetoprima bakteriostatiko bat da, trimetoxibentzilpirimidinatik eratorria; sulfametoxazola, berriz, akzio ertaineko sulfonamida bat da. Biek ala biek tetrahidrofolatoaren sintesi-ibilbideari eragiten diote, eta eragindako bakterioek ezin dute purinarik sintetizatu.

Trimetoprim/sulfametoxazola 1974an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zidobudina

**Zidobudina** edo **azidotimidina** (**AZT**) lehen sendagai antirretrobirala izan zen. 1987an onartu zuten GIB bidezko infekzioa duten pertsonentzat sendagai gisa, birusaren erreplikazioa ezabatzean duen eraginagatik, baina ez du sendabiderik ematen eta ez du bermatzen birusaren infekzioarekin lotutako gaixotasunen kopurua murriztuko denik. Zidovudinak ez du saihesten GIBa transmititzea.

Zidobudina 1964an deskribatu eta 1987an merkaturatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porta all'Arco

'''Porta dell'Arco** edo **Porta** **all'Arco''' Volterrako (Toscana, Italia) harresietako portaleetako bat da, hegoalderantz ematen duena, eta hiriko sarbide historiko nagusia izan dena.

Gutxi gorabehera kristo aurreko 3. mendekoa da &nbsp;eta jatorriz etruskoek eraiki zuten. Erdi puntuko arku zaharrenetarikoa izango da Europan, egitura originalean gorde direnen artean, teknika arkitektoniko hau benetan garatu zutenak etruskoak izan baitziren, eta haiengandik hartuz garatu zuten gero erromatarrek.

## Erreferentziak
Sulfametoxazol

**Sulfametoxazola** sulfonamiden familiako antibiotiko bakteriostatikoa da, gernu-infekzioak, bronkitisa eta prostatitisa tratatzeko erabiltzen dutena. Normalean trimetoprim/sulfametoxazol konbinazioan erabiltzen dute. 1961ean patentatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trimetoprima

**Trimetoprima** trimetoxibenzilpirimidinatik eratorritako antibiotiko bakteriostatikoa da, gernu-infekziorako, batik bat, erabiltzen dena. Normalean trimetoprim/sulfametoxazol konbinazioan erabiltzen da.

Trimetoprima 1962an patentatu zuten.. Aho bidetik hartzen da.

Trimetoprima dihidrofolato erreduktasa entzimaren inhibitzailea da. Entzima horrek funtsezko zeregina du base nitrogenatuen sintesian (purikoak eta pirimidinikoak) azido folikoaren bitartez. Entzimaren inhibizioak azido folikoaren eta base nitrogenatuen sintesia blokeatzen du, eta bakterio patogenoek ezin dute haien DNA osatu. Botika bakteriostatikoa da. 

Dihidrofolato erreduktasa entzima askoz beharrezkoagoa da prokariotoetan eukarioto garatuetan baino, arrazoi horregatik bere inhibizioak ez dio eukariotoen DNAren sintesia eragiten (ugaztunek, esaterako, base nitrogenatuen sintesirako behar duten azido folikoa dietaren bitartez lortzen baitute). Horretan datza trimetoprimaren jarduera selektiboa.

Sarritan beste botika batekin, sulfametoxazolarekin, erabiltzen da, bere eraginkortasuna areagotzeko. Kotrimoxazol du izena konbinazio horrek. Elkarrekin daudenean bi botika horiek sinergismo bat sortzen dute, eta askoz eraginkorragoak dira bananduta erabiltzen direnean baino. Gernu-infekzioen tratamenduan erabiltzen da batez ere bi botika horien konbinazioa.

Gernu-infekzioez gain, trimetoprima ere erabiltzen da infekzio gastrointestinal, otitis batzuk eta bronkitis eta pneumonia batzuen tratamenduan. 

Haurdun dauden emakumeek eta bularra ematen ari direnek ez dute botika hau hartu behar, karena zeharkatzen duelako eta ama-esneak ere eduki dezakeelako .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peñacorada

**Peñacorada** Espainiako Leongo mendiaren ipar-ekialdean kokatutako kareharrizko mendigunea da. Bere gailurrik altuena 1834 metroko altueran dagoen Peñacorada gailurra da. Leongo mendien gailur enblematikoenetako bat da, izan ere, Kantauriko mendilerroaren ardatzaren hegoaldera kilometro batzuk desbideratzen baita. Gailurrean erpin geodesikoa, mendizaleen postontzia eta otoitz bandera budista daude. Mota guztietako landarediz estalita daude bere magalak, iparraldean pagadi bikainak nabarmentzen dira, basapinudiak mendebaldean, eta artadiak eta hariztiak hegoaldean. Esla eta Cea ibaiak banatzen dituen mendigunea da eta Fuentes de Peñacorada herriari ematen dio izena.

## Kanpo estekak
Branko Kostić

**Branko Kostić** (; Cetinje, 1939ko abuztuaren 28a - Podgorica, 2020ko abuztuaren 20a) montenegroar politikaria izan zen, serbiar jatorrikoa. Jugoslaviako jarduneko presidentea izan zen Stipe Mesić kroaziarrak dimisioa eman zuenetik federazioa desegin arte. Serbia eta Montenegroko batasuna aldekoa izan zen.

## Kanpo estekak
Sulfato ferroso

**Sulfato ferroso** FeSO4 formula duen konposatu kimikoa da. Erabilera asko ditu: malutapen bidez ura arazteko eta fosfatoak kentzeko, tindagaiak egiteko, anemia ferropenikoa tratatzeko, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentoxifilina

**Pentoxifilina** edo **oxpentifilina** gaixotasun baskular periferikoaren gihar-mina tratatzeko erabiltzen duten xantinaren deribatua da. Sarkoidosirako ere erabili dute baina ez da erabilgarria izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porta alla Croce

**Porta alla Croce** Florentziako harresietan zegoen portalea da, Santa Croce auzoaren ekialdean kokatuta, Florentziako Beccaria plazan.. Atea XIII. mendearen amaieran eraiki zen hiriko harresien berrikuntzaren barruan.

Garai batean *Porta alla Croce al gorgo* esaten zitzaion eta baita ''Porta Sant'Ambrogio ere'' . Leku horretan San Miniato martiri bihurtu zela dioen kondairatik etor dakioke izena. 

Giuseppe Poggik zuzendutako Florentziako hiri berrikuntzan (1865-1871) harresiak eraitsi zituen eta portale hau eta beste ate batzuk dorreen gisara geratu ziren isolatuta, plaza edo zirkulazio gurutzabideen erdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Óscar Guerrero

**Óscar Guerrero Zelaia** (Altsasu, 1971ko ekainaren 3a - ), nafar kirol zuzendari eta Burunda Txirrindulari Elkarteko presidentea da. Caja Rural, Kaiku, Contentpolis Murcia, Fuerteventura Canarias edo Euskaltel-Euskadi taldeetan ibili ondoren, 2017tik aurrera Israel-Premier Tech talde profesionalean dabil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkéa–B&B Hotels

**Arkéa–B&B Hotels** (UCI kodea: **ARK**) Frantziako txirrindularitza taldea da, 2005. urtean Bretainian sortutakoa '''Bretagne-Jean Floc'h''' izenarekin.

## 2025eko taldea 
## Kanpo estekak 
*  - Webgune ofiziala
Seu

thumb|Zaragozako Seu edo Seo delakoa.

***Seu*** hitzak elizbarruti bakoitzeko eliza nagusia adierazten du katalanez eta aragoieraz gotzainaren egoitza nagusia, katedrala, alegia. Hitzak du jatorria *sedes* hitz latinoan (euskaratuta: egoitza).

## Erabilpena 
Hala nola *Duomoak* dauden Italiako hirietan, Aragoiko eta Herri Katalanetako hiri askotan *Seu* edo *La Seu* esan ohi zaio tradizionalki hiriko katedralari. Gazteleraz, *Seo* era hartu dute izen horietako batzuek. Adibideak:

* Zaragozako San Salvador katedrala, ''Seu d'o Salvador* aragoieraz, *La Seo* tradizionalki gazteleraz.
* Lleidako La Seu Vella katedrala, *La Seo Vieja* gazteleraz.
* Palmako katedrala, *La Seu de Mallorca'' tradizionalki katalanez.
* La Seu d'Urgell herriaren izena Katalunian.
Portugalen *Sé* termino parekidearekin ezagutzen dira zenbait katedral, halaber. Esate baterako, *Sé do Porto* portugesez*,* Portoko katedrala.

## Erreferentziak
Fuentes de Peñacorada

**Fuentes de Peñacorada** Leongo probintziako (Espainia) Cistierna udalerriko herri bat da.

## Kokapena 
Cistiernatik sartzen da Riañorako norabidean, CL-626 errepidean zehar, eta eskuinera lehenengo desbideratzean kokatzen den lehen herria da.

## Biztanleria 
2012ko INEn 42 biztanle ditu, 21 gizon eta 21 emakume.

## Kanpo estekak
B&B Hotels-Vital Concept p/b KTM

**B&B Hotels-Vital Concept p/b KTM** (UCI kodea: **VCB**) Frantziako txirrindularitza taldea da. 2018. urtean sortu zuten eta Theixen du egoitza.

## Taldea 
### 2020 
### 2019 
### 2018 
## Kanpo estekak 
*  - Webgune ofiziala
2020ko Andaluziako Itzulia

**2020ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 66. edizioa izan zen. 2020ko otsailak 19 eta 23 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 686,6 kilometroko ibilbidea eginez.

## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2019ko Getxoko Zirkuitua

**LVXXIV. Getxoko Zirkuitua- XVIV. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2019ko uztailaren 31n egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 192&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

13 taldek eta 85 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 64 amaitu zirenak. Garailea Jon Aberasturi arabarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volterrako erromatar antzokia

**Volterrako erromatar antzokia** Volterran dago (Toscana, Italia); K.A. I mendearen eta II. mendearen arteko antzokia da, eta hondakinak kontserbatzen dira. Volterra hiri etruskoa Erromaren orbitan integratu ondoren, bertako Cecina familiak eraiki zuen antzokia.

## Ezaugarriak 
Eserlekuak bi grada multzotan daude antolatuta, behekoak mendi magalaren forman eginak, eta goikoak propio eraikiak, tartean *vomitorium* irteerak zeudelarik. 3.500 ikusle arte sar zitezkeen. Eszenategi frontala 36 metro zabal da, eta bi plano zutabedun ditu fondoan, 16 metroko altuera arte.

Kontserbazio partzialak eta gehitutako eserleku berri batzuek ikuskizun antokakuntza posible egiten dute 21. mendean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokin Aranburu

**Jokin Aranburu Arruti** (Zarautz,  - ) gizpukoar txirrindulari ohia da. 2019tik 2021era profesionala izandakoa.

## Palmaresa 
**2016**
* 3. Aiala Zirkuituan
**2017**
* San Roman Saria
* 2. Oñati Sarian
**2018**
* 2. Bizkaia 3En eta etapa 1 
* 3. Antzuola Sarian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Ballarin

**Iker Ballarin Manso** (Gasteiz,  - ) arabar txirrindularia ohia da, pofesionala Euskaltel-Euskadi taldean 2020tik 2023ra.

2023ko denboraldian amaieran, txirrindularitza utzi behar izan zuen, ezkerreko hankako arazo bat zela eta.

## Palmaresa 
**2018**
* Jose Mari Anza Memoriala
* 2. Dorletako Ama Sarian
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 3. Xanisteban Sarian
* 3. Lemoiz Klasikan
**2019**
* Lehendakari Txapelketa
* Sabin Foruria Oroimenezkoa
* Oroko Andre Maria Saria
* 2. Eusebio Vélez Sarian
* 2. Loinaz Proban
* 2. San Roman Sarian
* 3. Etxaniz Memorialan
* 3. Zaldibia Sari Nagusian

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Iker Ballarin - *FirstCycling.com*
Volterrako katedrala

**Volterrako katedrala** (  edo *Duomo di Volterra* ) Volterra, hiroiko *duomo* edo katedrala da, Ama Birjinaren Jasokundearen omenezkoa. Volterrako apezpikuaren egoitza da.

## Historia eta ezaugarriak 
Egungo eliza 1117ko lurrikararen ondoren berreraiki zen, eta Kalisto II.a Aita Santuak 1120an ireki zuen. Harrizko fatxada estilo erromanikoan eraiki zen, Volterrako antzoki erromatarretik hartutako harriekin. 13. mendearen erdialdean berreraikuntza lanetan parte hartu zuen Nicola Pisanok. Atearen gaineko titakadura ere Pisanori egozten zaio. 

Halere, orduan ez zen Volterrako katedrala, eta horrela izendatu zuren bakarrik 15. mendean, San Pedroren eliza katedrala Florentziaren konkista eta setio garaian suntsitu zutenean (1472. urtean).

Nabe luzea dauka, eta espazioak gurutze latinoa osatzen du. Nabeak 22 zutabe ditu, arrosa koloreko granitoa simulatuz estukoz apainduak. Zoruak marmol ilun eta zuriz egina dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aigoual mendia

**Aigoual mendia** (; ) Frantziako erdialdean, Okzitaniako lurretan eta Gard departamenduan dagoen mendia da, Erdialdeko Mendigunean eta Cévennesko parke nazionalean kokatutakoa eta departamenduko tontorrik garaiena dena.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puy Mary

**Puy Mary** Cantalgo mendietako tontorra da, Erdialdeko Mendigunean kokatutakoa. Trakita pilatutakoaz sortutako antzinako sumendi hau Frantzia osoko lekurik hezeneetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cantalgo mendiak

**Cantalgo mendiak** (,  ahoskatua) Erdialdeko Mendiguneko mendikatea da. Europako geruza-sumendirik handienen aztarnetatik sortua, duela 13 milioi urte sortu eta azken erupzioa duela 2 miloi urte izan zuen.

## Mendi nagusiak 
* Puy Mary (1787 m.)
* Plomb du Cantal (1855 m.)
* Puy Griou (1690 m.)
* Puy Chavaroche (1739 m.)
* Puy de Peyre-Arse (1806 m.)
* Puy de Seycheuse (1650 m.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Méribel

**Méribel** Alpeetako neguko kirol estazio bat da, Les Alluesgo Méribel Centre, Méribel-Mottaret eta Méribel Village herrixken artean dagoena. 1992ko Neguko Olinpiar Jokoetako egoitzetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Kern Pharma (txirrindularitza taldea)

**Kern Pharma** (UCI kodea: **EKP**) nafar txirrindularitza taldea da. 2020an Iruñeko Galibier Txirrindulari Elkarteak sortu zuen 1993an sortutako Lizarte talde amateurreko txirrindulariarentzat. Babeslea Kern Pharma botika-enpresa izan zen.

## Kern Pharma 2025ean
## Kanpo estekak 
*  - Webgune ofiziala
Chiac

**Chiac** (euskarazko ahoskera *xiak*) frantses akadieraren dialektoa da, ingelesaren eraginarekin eta, neurri txikiagoan, Kanadako zenbait hizkuntza indigenarekin, hala nola ekialdeko algonkin hizkuntzekin. Brunswick Berriko hego-ekialdean hitz egiten dute akadiar askok, batez ere Moncton, Dieppe, Memramcook eta Shediacetik gertu dauden gazteen artean.

## Adibideak 
thumb|Chiacez hitz egiten duten bi hiztunak.
Chiac ez da frantses akadieraren berdina. Frantsesezko eta ingelesezko hitzen nahasketa da. Batez ere frantses sintaxia erabiltzen du ingelesezko hiztegi eta adierazpenekin. Hona hemen adibide batzuk:
* « Ej vas tanker mon truck de soir pis ej va le driver. Ça va êt'e right dla fun. »  * 
* « Espère-moi su'l'corner, j'traverse le chmin et j'viens right back. »  
* « Zeux ils pensont qu'y ownont le car. »  
* « On va amarrer ça d'même pour faire sûr que ça tchenne. »  
* « Ça t'tente tu d'aller watcher un movie? »  
* « Ej ché pas...so quesque tu va faire dessoir? »
2020ko Getxoko Zirkuitua

**LVXXV. Getxoko Zirkuitua- XX. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2020ko abuztuaren 2an egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 177&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

17 taldek eta 124 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 99 amaitu zirenak. Garailea Damiano Caruso italiarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Café Pamplona

**Café Pamplona** Ameriketako Estatu Batuetako Cambridge (Massachusetts) hirian dagoen kafetegi ezaguna da. Saltegia Iruñeako Josefina Yanguas (1917-2007) emakumeak ireki zuen eta eraman zuen 1959tik bere heriotza gertatu arte, 2007an. Ondoren kafetegiak irekita darraio eta izena gorde du.

## Deskribapena 
Kanpoaldean terraza bat mahaiekin du. Kafetegi barruan sartzeko eskailera batzuk jaitsi behar dira. Dekorazioa nahiko soila da: sabai baxua, zolu karratu zuri-beltzez, igeltsuzko horma lodiak eta argi hori indartsuak. Larogeigarren hamarkadan aldaketa batzuk egin ziren baina, orokorrean, tokiko estetika gorde egin da.

## Historia 
Josefina Yanguas 1947an heldu zen Amerikara. Negozioa sortu zuenean Pamplona izena eman zion haren jaioterria gogorazteko. 1959tik 2007 arte Yanguas kafetegiaren jabea izan zen. Yanguasekin batera txef kubatar batek lan egin zuen, Juana Rodríguez. Elkarrekin bazkariak ematen hasi ziren. Negozioa handituz joan zen heinean langile gehiago kontratatu zuen, guztiak gizonezkoak 1999 arte; gizonak kontratatzea ohikoa zen negozio mota horietan. 40 urtetan lehen emakume kontratatua Jenny Follen izan zen.

Kafetegira Harvard Unibertsitateko irakasleak, ikasleak eta jende bohemioa hurbiltzen da. Kafetegiaren bezero ezagunak Al Gore eta Amanda Palmer dira, esaterako.

Barrualdean hiriko artista batek, Conger Metcalf-ek, erretratu bat margotu zuen 1960. hamarkadaren amaieran. Nahiz eta jabearekin antzekotasuna izan Josefinak beti ezeztatu zuen bera zenik.

2004ko abenduan Yanguasek negozioa salgai jarri zuen baina ez zuen arrakasta izan. 2005eko maiatzean berriro ere ireki zuen kafetegia. 2007ko abuztuaren 1an hil zen, 90 urte zituelarik. Ondoren, kafetegiak martxan jarraitzen du.

Kafetegia liburu, filma eta abesti askotan agertu da.

## Helbidea 
Kafetegia Cambridgeko 12 Bow Streeten dago, Bow Street eta Arrow Street kaleen elkargunearen ondoan, Harvard Squaretik gertu.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irma Hoffren

**Irma Hoffren**, (Donostia, 1986ko azaroaren 18a -) euskal dantzaria da.

## Ibilbidea 
Hoffren Donostian jaio zen. Aita finlandiarra eta ama nafarra, bost urte zituela hasi zen balletean Mentxu Medelekin Donostiako *Thalia* Dantza Eskolan eta, ondoren, Zaragozan Maria de Avila eta Madrilen Carmen Rocherekin. *Biarritz Junior* balletean egon zen 2005 eta 2008 artean. Didier Deschampsek zuzendutako Nancyko *Lorrenako Ballet* konpainiara pasa zen 2008tik 2012a arte. Harrezkeroztik Miarritzeko *Malandain Ballet* konpainian aritu da. Bere dantzatzeko estiloa oholtzaren gainean adierazkorra, zintzoa eta dinamikoa izaten da.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2018an Gipuzkoako XVI. Dantzaren Saria, Gipuzkoako Dantzari Profesionalen Elkartearen eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Dantza era eder bat da hitzik gabe mezuak helarazteko», *Berria*, 2018.
Mehelin

thumb|Mehelina, ezkerreko lehen eta bigarren etxeak banatzen ditu mehelinak.
**Mehelinak** bi etxeen arteko harrizko horma bereziak ziren, gorantz igotzen diren heinean kanporago ateratzen zirenak. Erdi Aroan gune urbanoetan egurrezkoak izaten ziren etxeak, etxe batean sua sortuz gero oso erraza zen alboko beste etxeetara pasatzea eta horrela kale osoa erretzen zen. Horren kontra borrokatzeko erabili ziren mehelinak, sua ez hedatzeko harresi moduan. Hiri zaharretan horrelako asko ikusten dira gaur egunean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strophanthus gratus

***Strophanthus gratus*** Apocynaceae familiako landare loredun bat da.

## Deskribapena 
Liana moduan 25 metroko tamaina hartu arte haz daitekeen landare bat da, 10 zentimetroko diametroko enborrarekin. Bere loreak oso usaintsuak dira, korola zuri batekin, kolore purpurarekin gainean.

## Erabilerak 
*Strophanthus gratus* medikuntza tradizionalean erabili da. Landarearen hazietatik ouabaina ateratzen da, bihotzeko gaixotasunetan erabil daitekeena, baina baita ere geziak pozoitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Hsien Loong

**Lee Hsien Loong** (; 1952ko otsailaren 10a) Singapurreko politikari eta militarra da. 2004tik 2024ra Singapurreko lehen ministro izan zen.

## Kanpo estekak
Rodrigo Duterte

**Rodrigo Roa Duterte** (Maasin, 1945eko martxoaren 28a) filipinar politikaria da, Filipinetako Errepublikako 16. presidentea 2016tik 2022ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Agirre Egaña

**Jon Agirre Egaña** (Zumaia,  - ) gipuzkoar txirrindularia da, 2020tik profesionala, lehenbizi Kern Pharma taldean eta 2025tik aurrera Euskaltelen.

## Palmaresa 
**2018**
* 2. Etxaniz Memorialan
* 2. Lehendakari Txapelketan
* 3. San Pedro Sarian
* 3. Oñati Sarian
**2019**
* Ereñoko Udala Sari Nagusia
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
* 3. Dorletako Ama Sarian
* 3. Oñati Sarian
* Etorkizuneko Tourreko mendiko sailkapena 20px
**2021**
* 4. Alpes Isère Tourrean
**2023**
* 8. Langkawiko Tourrean
* 9. Txekiako Itzulian
**2025**
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko Mendiko sailkapena

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azefato

**Azefatoa** organofosfatatutako plagizida foliar bat da, sarkorra, irenste eta kontaktu bidezko aktibitatea duena, eta nolabaiteko ekintza sistemikoa. Sustraiek erraz xurgatzen dute eta landare osora hedatzen da. Azetilkolinesterasaren inhibitzailea da nerbio-sinapsietan. Nerbio-kinaden etengabeko transmisioa eragiten du, eta horrek nekea eragiten dio intsektuari eta, ondorioz, heriotza. Bere ekintza ez da oso iraunkorra, aplikatu eta 6 eta 9 egun bitartean irauten baitu.

## Kanpo estekak