open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristen Wiig

**Kristen Carroll Wiig** (Canandaigua, New York, ) estatubatuar aktorea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
Thomas Girtin

**Thomas Girtin** (Londres, 1775ko otsailaren 18 – 1802ko azaroaren 9) Ingalaterrako margolari eta grabatzaile ospetsua izan zen. Akuarela teknikari balio berria eman zion.

## Historia 
Southwark barrutian jaio zen, Londresen. Haren aita eskubileen ekoizle aberatsa zen, higanoten ondorengo zuzena. Oraindik haurra aita galdu zuen eta haren ama berriro ere ezkondu egin zen. Haren aitaordea marrazkilaria zen, Vaughan abizenekoa. Vaughanekin haurrak marrazten ikasi zuen eta Thomas Maltonen marrazki-eskolan apuntatu zuten. Ondoren, Edward Dayes (1763-1804) akuarela-margolariaren aprendiza izan zen.

Gazte garaietan J. M. W. Turner margolariaren laguna izan zen; harekin bidai-liburuetarako marrazkiak eta irudi orriak egin zituen. Girtinen lehenengo paisaiak XVIII. mendeko paisaia topografikoak bezalakoak ziren baina poliki-poliki estilo propioa landu zuen. Bere estiloa erromantikoa zen eta ondorengo margolaritza ingelesean eragin handia izan zuen. Tuberkulosiren eraginez oso gazte hil zen, 27 urte zituelarik.

## Galeria 
Kronologikoki:

File:Thomas Girtin 006.JPG|*Jedburgheko abadia ibaitik* (1798-99)
File:T.homas Girtin Lindisfarne 1798.jpg|*Lindisfarne* (1798)
File:Thomas Girtin 005.jpg|*Bamburgh gaztelua, Northumberland* (~1797-1799)
File:Thomas Girtin 002.jpg|*Durham Katedrala eta Zubia* (1799)
File:T.homas Girtin Guisborough Priory, Yorkshire 1801.jpg|*Guisborough Priory, Yorkshire* (1801)
File:Thomas Girtin 003.jpg|*Kirkstall Abbey, Yorkshire* (1801)
File:Thomas Girtin 004.jpg|*Parisko Rue Saint-Denis* (1802)
File:Thomas Girtin Near Bolton Abbey.jpg|*Near Bolton Abbey, Yorkshire*

## Bibliografia 
* ROBB, David (1951). *The Harper History of Painting: The Occidental Tradition*. New York: Harper & Brothers. OCLC 517655

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Girtin Tate museoaren webgunean.
The Cult

**The Cult** (euskaraz "Kultua"), Ingalaterrako hard rock musika talde bat da. 1983an Mendebaldeko Yorkshire konderriko Bradford hirian sortua izan zen.

Ian Astbury, Billy Duffy, John Tempesta, Grant Fitzpatrick eta Damon Fox kideek osatzen dute.

## Diskografia 
* *Dreamtime* (1984)
* *Love* (1985)
* *Electric* (1987)
* *Sonic Temple* (1989)
* *Ceremony* (1991)
* *The Cult* (1994)
* *Beyond Good and Evil* (2001)
* *Born into This* (2007)
* *Choice of Weapon* (2012)
* *Hidden City* (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nicole Scherzinger

**Nicole Scherzinger** (; **Nicole Prescovia Elikolani Valiente** jaioa; Honolulu, Hawaii, ) aktore, abeslari eta telebista-aurkezle estatubatuarra da. The Pussycat Dolls burlesque taldean ospetsu bilakatu ondoren, bere ibilbidea egin du telebistan.

## Diskografia 
;Bakarkako lanak
* *Killer Love* (2011)
* *Big Fat Lie* (2014)

## Filmografia 
* *Chasing Papi* (2003)
* ''Love Don't Cost a Thing* (2003)
* *Men in Black 3* (2012)
* *Moana* (2016)
* *Dirty Dancing'' (2017)
Santiago de los Caballeros

**Santiago de los Caballeros** Dominikar Errepublikako erdi-iparraldeko hiria da, Santiago probintziaren hiriburua. Yaque del Norte ibaiaren ertzean dago. 2017an 1.200.000 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 
## Historia 
Dominikar Errepublikako hiri zaharrenetako bat da. 30 zaldunek sortu zuten hiria 1504. urtean, eta hortik datorkio antzinako izena. 1564. urtean lurrikara batek suntsitu zuen. Frantses kolonoek espainiarrak egotzi nahi izan zituztenean hiru aldiz eman zioten su hiriari.

## Ekonomia 
Industria (tabakogintza, janari industria, kimika industria, ehungintza) eta nekazaritza gaien merkataritza dira ekonomia jarduera nagusiak. Bi unibertsitate daude.

## Ondarea 
Aipagarriak dira San Luis gotorlekua eta Santiago Nagusia katedrala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Seymour

**Joana Seymour** (; Wiltshire, - Hampton Court jauregia, ) Ingalaterrako erregina ezkontide bat izan zen. Joana Henrike VIII.a Ingalaterrakoa erregearen hirugarren emaztea izan zen, baita Eduardo VI.a Ingalaterrakoaren ama ere.

Bere bizitza eleberri, antzezlan, kantu, opera, telebistako drama eta film ugaritan egokitua izan da, horien artean *The Tudors* eta *The Six Wives of Henry VIII*.
Jennifer Capriati

**Jennifer Maria Capriati** (Wesley Chapel, Florida,  - ) estatubatuar tenislari profesional ohia da, WTA rankingaren arabera munduko lehenengoa izandakoa.

Historiako jokalari onenen artean sailkatu zen. 3 Grand Slam titulu eskuratu ditu baita urrezko domina olinpikoa ere, Bartzelonako Jokoetan.
William Lashly

**William Lashly** (Hambledon, Hampshire, 1867ko abenduaren  25a - *ibidem*, 1940ko ekainaren 12a) Robert Falcon Scott-en Antartikarako bi espedizioetan parte hartu zuen Royal Navyeko marinel ingelesa izan zen. 

## Biografia 
Lashly Hambledon-en jaio zen, Hampshire-n, Portsmouth inguruko herri bat. Scott-en Discovery espedizioan sartu zenean 1901. urtean, 33 urte zituen eta sugina zen. Espedizio horretan, Lashly Scott-ek "Farthest West"" izenez ezaguna den taldean parte hartu zuen. 1903an Victoria Lurraldea esploratu zuten. 

Scott-en bigarren espedizioan, Terra Nova espedizioa, 1911 eta 1913 artean, Lashly-k hasieran hegoburura iritsi behar zuen taldeari laguntzeko hegoalderako horniketa egin behar izan zuen bi motordun leretako baten arduraduna izan zen. Hala eta guztiz ere, lerak laster apurtu ziren, beraz, lera motorizatuen taldea gizonezkoek arrastatutako leren taldea bihurtu behar izan zuen. 

E.R.G.R. "Teddy" Evans-ekin eta Thomas Crean-ekin batera, Scott-ek Hego polorako bidean izan zuen azken laguntza taldeko kide izan zen. Itzulerako bidaian, Evans larriki gaixotu egin zen eskorbutoaren ondorioz, eta Lashly-ek zaindu egin behar izan zuen, Crean-ek gainerako bidea oinez egiten zuen bitartean kanpamentu baseraino laguntza lortzeko. Lashly-ren poloko egunkarien laburpenak, lera motorizatuekin izandako atsekabeak eta Evansen-ekiko itzulera bidaia kontatzen dituztenak, Apsley Cherry-Garrard-ek idatzitako The Worst Journey in the World izenburuko liburuan bildu dira. 

Biek, Lashly-ek eta Creanek, Albert Domina jaso zuten Evansen bizitza salbatzearren. 

Antartikatik itzuli ondoren, Lashly Royal Navy-tik erretiratu zen, baina erreserbistekin bat egin zuen eta Lehen Mundu Gerra HMS Irresistible eta HMS Amethyst itsasontzietan egin zuen. Gero Cardiffeko aduanan ofizial gisa jardun zuen. 1932an erretiroa hartu ondoren, Hambledonera itzuli zen bizitzera, "Minna Bluff" deitu zuen etxe batean. Lashly hil zen 1940an. 

## Bibliografia 
Ingelesez:
* Preston, Diana: *A First Rate Tragedy*. 
* Huntford, Roland: *The Last Place on Earth*. 
* Cherry-Garrard, Apsley: *The Worst Journey in the World*.
Ione Gorostarzu

**Ione Gorostarzu Etxebeste** (Berastegi, Gipuzkoa, 1984ko abuztuaren 27a) irakaslea eta euskal idazlea da.

Historian lizentziaduna eta Irakasletzan diplomaduna, irakasle egiten du lan.

## Argitalpenak 
### Poesia 
* *Des egiten* (Elkar, 2012, )
* *Ez da erditzea* (Elkar, 2019, ISBN 9788490279113)
* *Geratzen dena* (Elkar, 2026)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaiur Blasco

**Amaiur B. Blasco** (Sara, Lapurdi, 1994) euskal idazlea da, olerkaria. Bilbon bizi da, eta Ingeles Filologia ikasten dihardu.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Egunsentia* (Maiatz, 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Amaiur Blasco», *Literaturaren Zubitegia*.
* «Amaiur B. Blasco: 'Egunsentia' poema liburua zaurien sendagarri», *Arratsean*, Euskadi Irratia, 2016-04-07.
Erregetako Nazioarteko Krosa

**Erregetako Nazioarteko Krosa** Donostian urtero egiten den kros txapelketa da, Gimnástica de Ulía Kirol Elkarteak antolatzen duena. 1918an abiatu zen eta beraz Europako zaharrenetakoa da. Izenak dioen bezala Errege Egunean jokatu izan da, hau da, urtarrilaren 6an, baina azken urteetan data aldaketak izan ditu, beti ere urtarrilean edo otsaila hasieran jokatu delarik.

## Historia 
1918an antolatu zen lehen aldiz eta Migel Escuderok irabazi zuen. Lau ekitaldiren ondoren bertan behera utzi zen baina 1931 urtean berreskuratu zuten proba. Hurrengo etenaldia Espainiako Gerra Zibilak eragindakoa izan zen. Ordutik aurrera urtero antolatu izan den proba da.

2005 urtean krossaren **75. ekitaldia** ospatu zuen Gimnástica de Ulíak.

Azken urteetan marokoarren garaipenak ugariak izan dira, gizonezkoetan Ayad Lamdassem eta emakumezkoetan Malika Asahssah nagusitu dira hainbat ekitalditan.

## Palmaresa 
### Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Pérez de Arteaga

**José Luis Pérez de Arteaga** (Madril, 1950eko apirilaren 13a - 2017ko otsailaren 8a) irrati esataria izan zen, musika kritikaria eta musikologoa. Oso ezaguna zen Urteberri eguneko kontzertua urtero eskaintzeagatik TVEn.
Stylesko gertaera misteriotsua

***Stylesko gertaera misteriotsua*** () Agatha Christiek idatzitako lehen eleberria da. 1920ko urrian argitaratu zen AEBn eta 1921eko urtarrilean Erresuma Batuan. Hemen sortu zen Hercule Poirot detektibe ospetsua.

## Argumentua 
Essex-ko konterriko Styles Court jauregian Emily Inglethorp hilzorian aurkitzen dute estrikninaz pozoiturik, gero jakingo denez.

## Pertsonaiak 
* **Emily Inglethorp**: Styles Court jauregiaren jabea, emakume aberatsa.
* **Alfred Inglethorp**: Emily Inglethorpen senar berria, emaztea baino askoz gazteagoa.
* **John Cavendish**: Emily Inglethorpen semeorde zaharrena eta Styles Court jauregiaren premua.
* **Lawrence Cavendish**: Emily Inglethorpen semeorde gazteena.
* **Mary Cavendish**: John Cavendishen emaztea.
* **Cynthia Murdoch**: Cavendishtarren lagun baten alaba umezurtza, Styles Court jauregiaren bizi dena.
* **Evelyn Howard**: Emily Inglethorpen laguntzailea, Styles Court jauregiaren bizi dena.
* **Dorcas**: Styles Court jauregiko neskamea.
* **Hastings**: John Cavendishen laguna eta liburuaren narratzailea. I. Mundu Gerratik suspertzeko baimenarekin Styles Court jauregian bizi da.
* **Hercule Poirot**: detektibe belgikar ospetsua, gerrak Ingalaterrara ekarrarazia. Hastingsen aspaldiko laguna da.
* **Bauerstein**: medikua, toxikologo ospetsua.
* **Japp**: Scotland Yardeko inspektorea.

## Kanpo estekak
Iñaki Petxarroman

**Iñaki Petxarroman Gutierrez** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1973ko uztailaren 1a) gipuzkoar kazetari, idazle eta bertsolaria da.

Euskal Herriko Unibertsitatean kazetaritzan lizentziaduna da. *Egin* eta *Euskaldunon Egunkaria* kazetetan egin zuen lan. Berrian kazetari, editore eta zuzendariorde lanak egin ditu. Hernaniko udaleko komunikazio aholkulari lanean aritu da urte eta erdiz.

## Liburuak 
* *Nafarroa, iragana eta geroa* (Txalaparta, 2000, )
* *Katearen begiak* (Txalaparta, 2003, )
* *Begirada bat Kubari* (Elkar, 2007, )
* *Lurra, zorua bailitzan* (Txalaparta, 2011, )
* *Su haietatik ke hauek. Gipuzkoa: errausketatik zero zaborrerantz* (Txalaparta, 2012, )
* *Kearen fiordoa* (Elkar, 2015, ) eleberria.
* *Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian* (Elkar, Berria, Jakin, 2020, )
* *Lehendakariaren alaba* (Elkar, 2024, ) eleberria.
* Lemoiz. Herri garaipen bat nuklearizazioaren aurka. (Txalaparta, ISBN 978-84:10246-18-8)

## Sariak 
2023an Euskal Kazetaritza Saria jaso zuen Bilbon Ingurumen Kazetaritza atalean, Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak emanda. Epaimahaiak esanda, urteetan ingurumenaren alorrean egindako lanagatik eman zioten saria; ekologiari lotutako gaiak jorratzen hasi zen *Euskaldunon Egunkaria*-n eta Berrian segitu zuen gero horretan. Bai herri-mugimenduaren ikuspegiaz bai instituzioen jarreraz informatu zuelako zintzotasun subjektiboa eta zorroztasuna saritu zuten. Sari horretako beste sarituak hauek izan ziren: Silvia Intxaurrondo, Euskal Kazetariak kategorian; Jordi Évole, Adierazpen Askatasunaren José María Portell Saria kategorian; Martxelo Otamendi Ibilbide Profesionalaren atalean, Bizitza osoa «euskararen eta euskarazko kazetaritzaren» alde egiteagatik eman zioten, Egunkaria eta Berria egunkarietako zuzendari ohi gisa, eta Espainiako prentsa idatziaren zuzendarien dekanoa izateagatik; EITBren Primeran plataforma, Kazetaritza Digitala saria; Iñaki Petxarroman, Ingurumen Kazetaritza atalean; Marivi Ibarrola, *Fotoperiodismo* sariarekin; eta Cadena SER-Radio Bilbao, 90. urteurrenean, Pertsonaia edo Erakunde Soziala kategorian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Berria*
* *Egin*
* *Euskaldunon Egunkaria*
* Martxelo Otamendi
* Amagoia Mujika Tolaretxipi

## Kanpo estekak 
* Iñaki Petxarrromanek Berria egunkarian idatzitako artikuluen zerrenda (1.300 baino gehiago)
* Iñaki Petxarrromanek Euskaldun Egunkarian idatzitako artikuluen zerrenda (845 artikulu)
* Iñaki Petxarroman idazlea literaturan zubitegian (armiarma.eus)
Mom (telesaila)

**Mom** (euskaraz "Ama") AEBetako sitcom telesaila bat da. Chuck Lorre eta Eddie Gorodetskyk sortu eta Gemma Bakerrek ekoitzia da. 2013ko irailaren 23tik CBS katean aireratzen da. Anna Faris, Allison Janney, Sadie Calvano, Nate Corddry, Matt L. Jones, French Stewart, Spencer Daniels, Blake Garrett Rosenthal, Mimi Kennedy, Jaime Pressly, Beth Hall eta William Fichtner aktoreek antzezten dute.

## Argumentua 
Christy (Anna Faris) ama gazte ezkongabea da, alkoholismoa eta drogekiko adikzioarekin borrokatu ondoren, bizitza berrekitea erabaki, jatetxe batean zerbitzari gisa lanean hasi eta Alkoholiko Anonimoen bileratara joango da. Bere ama Bonnie (Allison Janney) ere drogen eta alkohol adikzioen errekuperazioan dago. Bestalde, Christyk 17 urterekin Violet (Sadie Calvano) alaba izan zuen, era berean, Violet (Sadie Calvano) alaba ere 17 urterekin Luke (Spencer Daniels) mutilagunaz haurdun gelditu da. Christyk gainera, Roscoe (Blake Garrett Rosenthal) seme txikia ere badu, Baxter (Matt L. Jones) senar ohiarekin izana.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, CBS.com
Hobi komun

[thumb|300px|Soldadu errepublikanoen hilobi komuna [Estépar herrian, Burgos.]]
**Hobi komuna** da gorpuak, arrazoi desberdinen ondorioz direla eta, masiboki eta identifikatu gabe lurperatuak dauden hilobia. Gizateriaren historian ohikoa izan bi pertsona baino gehiago elkarrekin lurperatzea.

## Horrelako hilobien arrazoiak 
* Lehen oso ohikoa bazen oraindik orain zenbait herritan horren tradizioa dago.
* Hondamendi naturalen aurrean, izurrien aurrean gaixotasunak ez zabaltzeko. Esaterako, izurri beltzarekin batera beharrezkoa izan zen horrelako hilobiak irekitzea gaixotasunaren zabalkundea ekiditeko.
* Gerretan, hildako asko daudenean eta ez dago denbora gorpuak banan-banan lurperatzeko.
* Genozidioak eta hilketa masiboak ezkutatzeko. Adibidez, Bigarren Mundu Gerran naziek presoak taldeka hil eta, ondoren, hilobi arruntetan lurperatzen zituzten. Espainiako Gerra Zibilean ere frankistek sarritan erabili zuten sistema hau gorpuak ezkutatzeko eta iraintzeko.
* Gerrilla taldeek ere sarritan erabili dituzte.
* Diktaduretan ohikoa izan da ejerzitoek sistema hau erabiltzea haien sarraskiak ezkutatzeko.
* Zenbait herritan ere horrelako hobiak ezezagunak lurperatzeko erabili eta erabiltzen dira.

## Kasu ezagun batzuk 
Aipatutakoak aparte izan dira beste kasu ezagunak:
* 2007tik, Kolonbian batez ere AUC paramilitarrek erahildako pertsonak ezkutatzeko erabilitako hobi komun asko aurkitu dira.
* 2014tik Falluja, Iraken, Estatu Islamikoaren esku egon zen eta, ondoren, sistema hori haien krimenak ezkutatzeko erabili zuten. 2017an 400 pertsonen hobi komuna aurkitu zuten.
* 2017an, Mexikon, 250 buruezur aurkitu zituzten, antza dorga kartelek eragindakoak.
* Mendebaldeko Saharan 14 hobi komun aurkitu dituzte 2010etik aurrera.

## Hobi komunak Euskal Herrian 
Hona hemen gurean aurkitutako batzuk, guztiak Gerra Zibilaren eta Frankismoaren eraginez sortuak.
* Nafarroa Garaian 118 hobi komun aurkitu dituzte.
* Euskal Autonomia Erkidegoan 80 hilobi aurkitu dituzte orain arte.
* Zigoitian Arabako hobi komun handiena aurkitu zuten, 2013an. Bertan 11 gorputz zeuden.
* Gernikan, 2017an, 82 gudarien gorpuak hobi komun batean aurkitu zituzten.
thumb|300px|Gerra Zibileko hobi komun batean aurkitutako objektuak, Katalunian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Holokaustoa
* Sarraski
* Gizadiaren aurkako krimen

## Kanpo estekak 
* :Gerra Zibilaren Nafarroako hobi komunen mapa.
* :Espainaiko Gerraren hobi komunen mapa.
Txotxongiloen Munduko Eguna

**Txotxongiloen Munduko eguna** txotxongiloei buruzko ezagutza beste arlo batzuetan sustazeko helburuekin ospatzen da urtero. Martxoak 21ean ospatzen da Ideaia honen sustatzailea Dzhivada Zolfagariho iraniarra izan zen 2000. urtean; 2002an Txotxongiloen Nazioarteko Batasunak (UNIMA) data ofizialdu zuen eta 2003ko martxoaren 21ean ospatu zen lehen aldiz Txotxongiloen Munduko Eguna.

## Kanpo estekak 
* www.unima.org (gazteleraz, frantsesez eta ingelesez)
Leonor Gaztelakoa (1241-1290)

**Leonor Gaztelakoa** (Burgos, 1241-Harby, Nottinghamshire, ) Gaztelako infanta eta Ingalaterrako erregina ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Aita Fernando III.a Gaztelakoa eta ama Joana Dammartin zituen. 1254ko urriaren 18an, Santa María la Real de Las Huelgas monasterioan Eduardo I.a Ingalaterrakoarekin ezkondu eta hamalau seme-alaba izan zituen:
* Katalina (1264 - 1264).
* Joana (1265 - 1265).
* Joanes (1266 - 1271).
* Henrike (1268 - 1274).
* Leonor (1269 - 1297), Alfontso III.a Aragoikoa eta Henrike III.a Barkoarekin ezkondu zena.
* Juliana Katalina (1271 - 1271).
* Joana (1272 - 1307), Gilberto Clarekoa eta Rafael Monthermerkoarekin ezkondu zena.
* Alfontso (1273 - 1284), Chesterko kondea, Baionan jaioa.
* Margarita (1275 - 1333), Joanes II.a Brabantekoarekin ezkondu zena.
* Berengaria (1276 - 1278).
* Izen ezezaguneko alaba bat (1277 - 1278).
* Maria (1279 - 1332), moja.
* Elisabet (1282 - 1316), Joanes I.a Holandakoa eta Humphrey Bohungoarekin ezkondu zena.
* Eduardo (1284 - 1327), aitaren oinordekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Schell

**Maria Margarethe Anna Schell** (Viena,  - Preitenegg, ) suitzar jatorriko austriar aktorea izan zen, 1950 eta 1960ko hamarkadan Alemaniako zinemaren izar nagusienetariko bat zena.

## Filmografia hautatua 
* *Die Letzte Brücke*
* *Gervaise* (1955),
* *Le Notti Bianche* (1957)
* *The Brothers Karamazov* (1957)
* *Cimarron* (1960)
* *Ich bin auch nur eine Frau* (1962)
* *Le Diable par la queue* (1968)
* *The Odessa File* (1974)
* *Folies bourgeoises* (1976)

## Kanpo estekak
Andoni Lekuona Berasategi

**Andoni Lekuona Berasategi** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1932ko maiatzaren 13a - 2017ko abenduaren 29a) gipuzkoar soziologoa zen. Manuel Lekuonaren iloba, Juan Mari Lekuona Berasategi olerkaria eta Julen Lekuona Berasategi kantaria anaiak zituen.

Soziologia ikasketak Parisen egin zituen.

## Liburuak 
* *Baserriko Irabazbideak* (1969)
* *Estudio Socio-económico del Caserío Guipuzcoano* (1971)
* *Oroipena Zor. Fusilatu eta desagertuak Oiartzunen* (Oiartzungo Udala, 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiar

**Indiar** Indiako herritarra da, biztanle gehien dituen munduko bigarren herrialdea dena. "Indiar" izateak, etnia edo hizkuntza baino, herritartasuna adierazten du. Bere barnean hainbat talde etno-linguistiko ditu, Indiako historiaren oparotasunaren isla direnak. Indiako azpikontinentearen talde etniko gehienak indiarrak dira. Gainera, indiar etorkinek diaspora zabala sortu dute munduan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Qadisiya probintzia

**Al-Qadisiya probintzia** () Irakeko gobernazioetariko bat da. 8.153 km²-ko azalera dauka, eta 2014. urtean 1.320.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Diwaniya da. Al-Qadisiyako guduaren zelaia bertan zegoen.

## Kanpo estekak
Hadji Murat

**Hadji-Murat** (errusieraz, Хаджи-Мурат, Hadzhí Murat, avarera, Khadji Murad, turkieraz, *Hacı Murat* ; Khunzakh, gaur egungo Dagestan, 1790eko hamarkadaren bukaera - Şəki, Azerbaijan, 1852ko maiatzaren 5agreg./apirilaren 23ajul.) abariarren erresistentziako buruzagi nagusienetako bat izan zen.

## Bizitza 
### Errusiarren alde 
Hasieran Khunzakheko khana (bere ugatz-familiakoa) errusiarren aliatua zenez, Hadji-Muratek ere errusiarren alde borrokatu zuen eta erresistentziako buruzagien kontra. 1834an Hamzat-bekek Khunzakheko khana eta haren familia osoa hilarazi zituen, lurralde hau konkistatu ondoren. Urte honetan bertan, Hadji-Muratek bere anaia Osmanekin batera, Hamzat-bek hil zuten mendeku gisa. 1840. urtean, Ahmed Khan arerioak Hadji-Murat salatu eta errusiarrek Vorontsov jeneralaren kuartelera zeramatela ihes egitea lortu zuen, bere burua mendiko erroitz batetik amilduz. Elur biguinak erorikoa motelduta, bizirik ateratzea lortu zuen, soldadu errusiarrek ordea, hiltzat eman zuten. Azken hauek Hadji-Murati bere ganadua konfiskatu zioten eta etxea erre.

### Shamilen alde 
Gauzak horrela, Shamil imanaren mende jartzea erabaki zuen, harekin batera Dagestango beste hainbat tribuk egin zuten bezalaxe. Imanak bere ordezkari izendatu eta handik gutxira aipatutako bi buruzagiak menditarren erresistentziaren buruzagi nagusi bilakatu ziren.

### Errusiarrengana bando aldaketa 
Hala eta guztiz ere, bi buruzagien harremanak ez ziren oso onak, Hadji-Muratek Shamilek bere semea bere jabetzen ondorengoa izatea publikoki salatu zuen. Adierazpen hauek Shamil sutu eta Hadji-Murat kargutik kendu eta preso hartzen saiatu zen, azken honek ordea ihes egitea lortu zuen. Shamilek bere ordezkaria zena hurbilarazi eta epaitzeko, haren emazte eta seme-alabak preso hartu zituen, honek Hadji-Murat errusiarren aldera igarotzea eragin zuen. Errusiarren artean zenbait hilabete igaro ondoren, bere seme-alabak eta emaztea berreskuratzeko itxaropena galdu zuen, armada honek ez zuelako inolako asmorik Hadji-Murati laguntzeko, beraz, errusiarren atzaparretatik ihes egitea erabaki zuen, baita lortu ere. Hadji-Muratek etsai asko zituen ordea, hauek errusiarrekin batera bere bila hasi ziren, arrapatu eta buru moztu zioten arte. Bere burua, jendea beldurtzeko asmoz, Kaukason herriz-herri erabili zuten, ondoren Tibilisetik San Petersburgoko Errusiako Erlijioaren Museo Estatalera eraman zuten eta bertan egon da orain dela gutxi Dagestanera eraman zuten arte, bere gorputzarekin batera lurperatzeko.

### Fikzioan 
Lev Tolstoi idazle errusiarrak idatzitako *Hadji-Murat* (1912) eleberriak gerlari honen bizitza eta bere guduak kontatzen ditu. Bestalde, *Agi Murad il diavolo bianco* (1959) Muratek errusiarren aurka izan zituen guduak kontatzen dituen film italiar bat da.

## Ikus, gainera 
* Lev Tolstoi
* Hadji-Murat (eleberria)
* Errusiar inperioa
* Abariarrak eta Dagestan

## Kanpo estekak 
*Hadji-Murat* liburua euskaraz eskuragai, ISBN: 9 788494 517860

Shapi Kaziev. Shamil imana. "Molodaya Gvardiya" publishers. Mosku, 2001, 2003, 2006, 2010. *(Ingelesez)*
Basorako probintzia

**Basorako probintzia** (, ) Irakeko gobernazioetariko bat da. 19.070 km²-ko azalera dauka, eta 2016. urtean 4.700.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Basora da.

## Kanpo estekak
Al-Muthanna probintzia

**Al-Muthanna probintzia** ( *Al Muthannā*) Irakeko gobernazioetariko bat da, al-Muthanna ibn Haritha VII. mendeko arabiar jeneralaren izena daramana. 51.740 km²-ko azalera dauka, eta 2015. urtean 770.500 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Samawah da.

## Kanpo estekak
Dhi Qar probintzia

**Dhi Qar probintzia** (, *Dhī Qār*) Irakeko gobernazioetariko bat da. 12.900 km²-ko azalera dauka, eta 2016. urtean 2.000.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Nasiriya da. Sumertarren zibilizazioaren sehaska bertan dago.

## Kanpo estekak
Dahuk probintzia

**Dahuk probintzia** (,  ,  Muḥāfaẓat Dahūk) Irakeko gobernazioetariko bat da. 10.955 km²-ko azalera dauka, eta 2015. urtean 1.423.114 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Dahuk da. Bertoko biztanle gehienak kurduak eta asiriarrak dira, gutxiengo yezidi eta armeniarra izanda.

## Kanpo estekak
Karbalako probintzia

**Karbalako probintzia** ( *Karbalāʾ*) Irakeko gobernazioetariko bat da. 5.034 km²-ko azalera dauka, eta 2013. urtean 1.370.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Karbala da, xiiten hiri santua.

## Kanpo estekak
Maysan probintzia

**Maysan probintzia** (, *Maysān*) Irakeko gobernazioetariko bat da. 16.072 km²-ko azalera dauka, eta 2014. urtean 1.412.234 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Amara da.

## Kanpo estekak
Najafeko probintzia

**Najafeko probintzia** (, *An Najaf*) Irakeko gobernazioetariko bat da. 28.824 km²-ko azalera dauka, eta 2012. urtean 1.400.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Najaf da. Kufa hiria ere bertan dago; biak xiitentzat hiri santuak dira.

## Kanpo estekak
Isa Noyola

**Isa Noyola** (Houston, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko uztailaren 22a) estatubatuar pertsona transgeneroen aldeko ekintzaile eta LGBT etorkinen aldeko mugimenduko buruzagietako bat da.
Fallopia

**Fallopia** Polygonaceae familiako 15 bat espezie batzen dituen landare generoa da. Beste genero batzuekin, **piper-belar** izena hartzen dute.
Landare belarkarak, erdi-zurkarak eta zurkarak dira. Lehen *Polygonum* genero barnean edo *Reynoutria* bezala sailkatzen ziren bertako espezieak. Horregatik, literaturan oraindik hala aurki ahal dira.

Generoaren izena Gabriele Falloppio medikuaren omenez datorkio, Paduako lorategi botanikoko superintendente ere bazena. Generoaren sinonimo den *Reynoutria* izena, Reynoutre XVI. mendeko frantses naturalistaren omenez datorkio.

Fallopia espezieak lepidoptero larba batzuen janari dira, adibidez Coleophora therinella-rena (*Fallopia convolvulus* landarean).

## Espezieak 
* *Fallopia baldschuanica*
* *Fallopia cilinodis*
* *Fallopia convolvulus* - Piper-belar igokaria
* *Fallopia cynanchoides*
* *Fallopia dumetorum*
* *Fallopia forbesii*
* *Fallopia japonica* - Japoniar piper-belarra
* *Fallopia multiflora*
* *Fallopia sachalinensis*
* *Fallopia scandens*
* *Fallopia ×bohemica* - Bohemiako piper-belarra (hibridoa)

## Kanpo estekak
Hartz zuria (Pompon)

***Hartz zuria***, frantsesez ***Ours blanc***, François Pompon (1855-1933) eskultore frantsesaren lana da. 1986tik Orsay museoan ikus daiteke. Dijongo Darcy lorategian Henry Martinet-ek 1937an egindako erreprodukzioa ikus daiteke; Martinet Pomponen laguna zen eta erreprodukzioa omenaldi gisa burutu zuen.

## Ezaugarriak 
François Pomponek 1905.urtetik bere eskulturen formak sinplifikatu egin zituen. Gainazal leundu zuen eta bere animalien eskulturak guzitei apaingarriak kendu zizkion. 1922an Salon d'automne delakoan maketa bat aurkeztu zuen eta harridura sortu zuen ezen XX. mendeko modernitatearen benetako ikurra izan baitzen. Hau Pomponen lan ezagunetariko bat izan zen.

## Galeria 

L'Ours Blanc de Pompon.JPG|Tamainu txikiko erreprodukzioa Dijongo Arte Ederren Museoan.
Dijon ours de Pompom.jpg|Dijongo Darcy lorategian dagoen erreprodukzioa.
Ours Pompon Musee Orsay.jpg|Hartzaren burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una mujer fantástica

***Una mujer fantástica*** 2017ko Sebastián Lelio txiletar zinema zuzendariak idatzi eta zuzendutako film dramatikoa da.

90. Oscar Sarietan ingelesez besteko film onenaren Oscar saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Marina eta Orlando elkar maiteminduta daude etorkizunari begira planak eginez. Marina abeslaria izan nahi duen zerbitzaria da. Orlando, Marina baino 20 urte zaharragoa, inprimatze-enpresa baten jabea da. Iluntze batean, Marinaren urtebetetzea ospatu ondoren, Orlando ondoezik jartzen da. Marinak Orlando erietxera ahalik eta lasterren eramaten du, baina ospitaleratu eta gutxira Orlando hil egiten da. Orduan, Orlandoren senideek Marina susmagarri bihurtzen dute. Orlandoren emazte ohiak Marinari Orlandoren hiletara joatea galarazten dio. Gainera, Orlandoren semeak Marinari etxebizitzatik kanporatzearekin egiten dio mehatxu. Marina emakume transgeneroa da eta Orlandoren familiako kide askorentzat Marinaren genero nortasuna aberrazio eta perbertsio hutsa baino ez da. Beraz, Marinak bere nortasuna onar dezaten borrokatzen du.

## Aktoreak 
* Daniela Vega: Marina Vidal
* Francisco Reyes: Orlando
* Luis Gnecco: Gabo
* Aline Küppenheim: Sonia
* Amparo Noguera: Antonia
* Antonia Zegers: Alessandra
* Luis Gnecco: Gabo
* Nicolás Saavedra: Bruno
* Nestor Cantillana: Gastón
* Alejandro Goic: Medikua
* Sergio Hernández: piano-irakaslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruandako Gerra Zibila

thumb|250px|Errefuxiatuen kanpamendua Zairen.
**Ruandako Gerra Zibila** Afrikako erdi-ekialdeko Ruandako Errepublikan gertatu zen gatazka izan zen. Bertan frantziarrek politikoki eta militarki sostengatutako Juvénal Habyarimanaren gobernuaren Ruandako Indar Armatuek (FAR) eta Ruandako Fronte Patriotikoaren indar armatu Ruandako Armada patriotikoak (FPR) elkarren aurka borrokatu zuten.

Gatazka bi fasetan garatu zen Ruandan: Lehena 1990 eta 1993 artean izan zen 1990eko urriak 1ean hasi zen FPRak Ugandako ipar-ekialdea inbaditu zuenean. Lehen fasea 1993ko abuztuaren 4an amaitu zen Arushako Akordioa sinatu zenean, naiz eta gatazkak modu latentean jarraitu zuen. Bigarren fasea 1994ko apirilaren 6ko Juvénal Habyarimana Presidentearen hilketarekin eta Tutsien genozidioaren piztearekin hasi zen. Apirilaren 7an FPRak borrokari ekin zion berriro, eta gerra zibila azken hauen garaipenarekin eta herrialde osoaren kontrola hartzearekin amaitu zen 1994ko uztailaren 18an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polesiako Estatu Erreserba Erradioekologikoa

thumb
[thumb|[Baso gorria erradiazioaren seinalearekin. ]]
**Polesiako Estatu Erreserba Erradioekologikoa**, bielorrusieraz Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік, errusieraz Полесский государственный радиационно-экологический заповедник, Txernobylgo hondamendiaren ondorioz sortutako natura erreserba erradiekologikoa da.

## Historia 
Zentral nuklear hori Txernobyldik 14,5 kilometrora dago, eta lau erreaktore nuklear zituen. 1986ko apirilean, laugarren erreaktorean sute handi bat gertatu zen, eta horrek eragindako hodei erradioaktibo kutsakorrak Ukrainako, Sobietar Batasuneko eta Europako beste zenbait eskualdetako lurraldeak ukitu zituen. 2000ko abenduan itxi zen betiko Txernobylgo zentral nuklearrean zeuden lau erreaktoreetatik azkena.

Istripuaren ondorioz, kutsaduraren zabalera kontuta hartuta, 1.313 km²ko perimetroa itxi egin zen eta natura erreserba bat sortu zen. Inguru horretan gaur egun kutsadura erradioaktiboaren ondorioak aztertzen ari dira.

1988ko uztailaren 18an 22.000 biztanle zituen zonaldea baina bertatik kanporatuak izan ziren.

1993an erreserba 849 km² gehiagoekin handitu zen. Egun Bielorrusiako erreserba handiena da eta Europako handienetariko bat.

## Kokapena 
Erreserba Homel olastaren hegoaldean dago, Ukrainaren mugan eta hiru raion hartzen diru:Brahín, Khoiniki eta Narowla.

## Herriak 
Ondorengo zerrendan erreserba barruan gelditu diren herriak agertzen dira. Guztiek Txernobylgo hondamendia zuzenean pairatu zuten. Aipatzen diren biztanleak 1959koak dira. Gaur egun debekatuta dabo barruan sartzea.

## Flora eta fauna 
thumb|Pertsonen desagerpenak neurri batean izadiaren berreskuratzea ekarri du.
Erreserba desagertzeko zorian dauden espezie asko aurkitu daiteke. Espezie hauek gizadiaren desagerpenaren ondorioz berreskuratzen ari dira:
* Hartzak
* Bisoi europar
* Przewalski zaldi
* Arrano beltz
* Itsas arrano buztanzuri
* Pelomedusa subrufa
* Narrastiak: zazpi espezie desberdinak.
* Anfibioak: hamaika espezie

Zonaldean aurkitzen diren hirurogeita hamar espezie IUCNren Zerrenda Gorrian daude.

Landarediaren ikuspuntutik, bertan 1.251 espezie katalogatu da, herrialdearen bi heren. Horietatik hemezortzi Zerrenda Gorrian daude jasota.

## Administrazioa 
IUCNren egoitza administratiboa Khoinikin dago. Bertan 700 pertsonak daude lanean, 4 milioi dolarreko aurrekontuarekin.
Haien aktibitate nagusiak hauek dira:
* Erradiazioaren neurketak egitea eta erradioaktibo materiala erreserbatik ateratzea ekiditea
* Suteen prebentzioa
* Lurrak deskontaminatzea
* Baimenik gabeko pertsonen ibilkerak kontrolatzea
* Ekosistemen behaketak
* Landareak eta zuhaitzak birsartzea. Erosioa kontrolatzea
thumb|Kutsadura mailen kontrola erreserbako langileen lana da.
## Bibliografia 
* Фаунистические исследования в Полесском государственном радиационно-экологическом заповеднике / Сборник научных трудов. Под редакцией Г. В. Анципова. – Гомель: РНИУП «Институт радиологии», 2008. – 162 or.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Polesie State Radiation and Ecological Reserve (webgune ofiziala)

## Ikus, baita ere 
* Txernobyl
* Txernobylgo hondamendia
* Erradioekologia
* Polesia
Europako Museoen Foroa

**Europako Museoen Foroa** (EMF) Europako Kontseiluaren babesean jarduten duen museo-erakundea da. Erresuma Batuan erregistratutako irabazi asmorik gabeko erakundea eta europako museoen kalitate publikoa garatzen duen Europako erakunde nagusietako bat da . Bere zerbitzuak 38 urtez eman ondoren lortu du postu nagusi hau.

1977. urteaz geroztik, Europako Museoaren Foroak urteroko Europako Museoaren Urteko Saria (EMYA) antolatzen du. EMYA berrikuntzan eta kalitate publikoan nabarmentzen diren museoei ematen zaie. Europar Herrialdeetako 47 museoek, Europar kontseiluko kide guztiek parte hartu ahal dute museo ireki berriak badira edo azken bi urtetan modernizatu edo zabalkuntza lanak egin badituzte.

## Kanpo estekak 
* www.europeanmuseumforum.info (ingelesez)
Étienne Polverel

**Étienne Polverel** (1740 – 1795eko apirilaren 6a) bearnes abokatu eta iraultzaile izan zen. Sendi aristokratako semea eta bertan hazia, Bearnoko sindiko bilakatu zen, eta gero Nafarroako Estatu Nagusiek kontratatu zuten beren sindiko (ordezkari) izan zedin.

1789an Parisera deitutako Estatu Nagusien batzar erabakigarrian, Nafarroako Erresumaren berezitasuna eta estatus bereizia aldeztu zuen eta, geroago, Santo Domingoko uharteko esklaboen askapena agindu zuen, eta haiei berdintasun politikoa eman.

## Nafarroako Estatu Nagusien sindikoa 
thumb|upright|Polverelek ondutako *Tableau...*, Parisen defendatua
Nafarroan ospe handiko jurista zen neurrian, 1784an, Bertrand Dominique Joachim de Logras Olhontzeko markesaren mandatuz, *Mémoire à consulter et consultation sur le franc-aleu du Royaume de Navarre* idatzi zuen. Lan horren eta bere jardueraren indarrez, aitoren semeen artean toki bat aitortu zitzaion, Nafarroa Behereko historia osoan oinordetzaz eskuratu ez den kasu bakarra.

Nafarroako Estatu Nagusiek 1789an Parisera deitutako Estatu Nagusietarako kontratatu zuten Polverel. Bertan, Nafarroaren subiranotasuna defendatu zuen, baita Frantziako Erresumaren eskubide berdinak eta independenteak zituela ere. Horretarako txosten luze eta umo bat prestatu zuen Nafarroaren ezaugarri historikoez, *Tableau de la Constitution du Royaume de Navarre et de ses rapports avec la France* deitua.
 

Urte horretan bertan, posizio iraultzaileenen presiopean, Luis Frantziako eta Nafarroako erregeak "frantziarren errege" izena hartu zuen trukean. Nafar ordezkariek (Frantxistegi tartean), hori entzunik, batzarrean ez parte hartzea erabaki zuten, haiek frantziarrak ez zirelakoan. Polverelek, orduan, defendatu zuen Nafarroak estatu independente bat osatzea beste aukerarik ez zuela.

## Esklabotza deuseztatzearen alde 
thumb|upright|Sonthonaxek eta Polverelek Hispaniolan argitaratutako aldarrikapena (kreoleraz)
Nafar foruak, bereziki, eta Ipar Euskal Herrikoak, oro har, bertan behera utzi ondoren, Polverel Parisen geratu zen, eta jakobinoen taldeko kide bihurtu. Bertan, esklabotza legez kanporatzearen alde nabarmendu zen. 1792an, apirilaren 4an onartutako beltzen eta zurien eskubide berdinen legea ezartzera bidali zuten Hispaniolara Leger Felicite Sonthonaxekin batera. Bertako elite zuriek ez zuten onartu, are gutxiago esklaboek Kolonietako Batzarrean tokirik izatea, eta gogor egin zioten.

1795ean, Frantziara deitu zuten atzera eta, bertan, zenbaiten etsaigoa irabazirik baitzeukan, tartean kolono zurien metropoliko kideena, Osasun Publikoko Batzordearen aurrean salatua izan zen. Apirilean hil zen gaixorik, haren gaineko epaia atera baino lehen; auzibide berean, Sonthonaxek kasua irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bolinaga, I. 2012: *La alternativa Garat. El proyecto napoleónico de crear un estado vasco*, Donostia, Txertoa. 
* Agirreazkuenaga, J. 2016: *Vascos con historia*, Donostia, Txertoa. 

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Errepublika
* Dominique Garat Hiriarte
* Dominique Joseph Garat
* Basileako Bakea
Nerea Arrien

**Nerea Arrien Elordi** (Lekeitio, Bizkaia, 1976ko abuztuaren 23a) bizkaitar idazlea da. Biokimika ikasi zuen unibertsitatean. Donostian bizi da eta irakasle egiten du lan.

Idatzi dituen bi ipuinek, *Hiria eta olatua* 2011ean eta *Bi bala* 2013an, sari bana jaso zuten. 2016an Xabier Lizardi saria irabazi zuen *Pentsatzeko txokoa* liburuagatik eta 2022an Xabier Lete saria *Zoonomia* lanagatik.

## Liburuak 
* *Pentsatzeko txokoa* (Erein, 2016, )
* *Hirutter* (Erein, 2017, )
* *Atrapa eguna* (Erein, 2017, ) 
* *Zoonomia* (Pamiela, 2022, )

## Erreferentziak
Diego Alaba Eskibel

**Diego Alaba Eskibel** (Gasteiz, ? − Kordoba, ) arabar apaiza eta legelaria izan zen. Salamancako Unibertsitatean zuzenbide kanonikoaren katedraduna, Astorga, Ávila eta Kordobako apezpikua izan zen. Trentoko Kontzilioaren lehenengo ataletan parte hartu zuen.
Diego Alaba

**Diego Alaba** izan daiteke:

* Diego Alaba Eskibel (?-1562), gotzain eta katedraduna.
* Diego Alaba Viamont (1557-?), militar eta matematikaria.
Diego Alaba Viamont

**Diego Alaba Viamont** (Gasteiz, 1557 &ndash; Valladolid, ?) arabar militar eta matematikaria izan zen. Salamancako Unibertsitatean ikasi ondoren, aita bezala militar bilakatu zen. Artillerian aditua, 1590ean *El perfecto capitán instruido en la disciplina militar, y nueva ciencia de artillería* argitaratu zuen, non Niccolò Fontana Tartagliaren teoriak hobetu zituen.
Oihane Fernandez Mendia

**Oihane Fernandez Mendia** (Algorta, Bizkaia, 1986) bizkaitar idazlea da.

Haur Hezkuntzan diplomaduna eta Ikus entzunezko Komunikazioan lizentziaduna, irakasle egiten du lan.

## Liburuak 
* *Sekretuen hamaika zaporeak*. Ainara Azpiazu Aduriz il. (Ibaizabal, 2018)
* *J. Smithen altxorra * Manu Ortega il.(Ibaizabal, 2017, )
* *Betaurrekoak hozkailuan * Ainara Azpiazu Aduriz il. (Ibaizabal, 2016, )
* *Txokolatezko pastela * Enrique Morenteil.(Ibaizabal, 2015, )
* *Nahla* Ainara Azpiazu Aduriz il. (Ibaizabal, 2015, )
* *Labarreko itsasargia* Alex Orbe il.(Elkar, 2013, )
* Haragi kolorea Enrique Morente il. (Ibaizabal, 2019, )

## Sariak 
* 2013an Xabier Lizardi saria irabazi zuen *Labarreko itsasargia* lanagatik.
* 2023an Bilboko Udalaren Aresti saria jaso zuen *Ez esan inori* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Itzalpean amatasuna da ipuinaren hari eroale ezkutua Berria, 2023.11.17
Europako Museoaren Urteko Saria (EMYA)

**Europako Urteko Museoaren Saria** ( ,EMYA) Europako museo saririk zaharrena eta ospetsuena da, Europako Museoen Foroak Europar Kontseiluaren babesarekin urtero aurkezten duena. 1977an sortu zuen sari hau Kenneth Hudson kazetariak. Europako 47 herrialdeetako museoek, Europar Kontseiluko kide guztiek parte-hartu dezakete lehiaketan irekiberri baldin bada edo modernizatu edo zabalkuntza lanak egin badituzte bertan. 

Urteko Europako museoak bereiztearen helburua museo europarren bikaintasuna aintzatestea da, nazioarteko panoramako museoetan prozesu berritzaileak bultzatu eta sustatuz.Saria publiko gehien erakartzen laguntzen duen museoari ematen zaio, honek giro bakarrarekin bisitariak asetu, interpretazio eta aurkezpen irudimentsuak, hezkuntza eta gizarte erantzunkizunaren ikuspegi osrtzailea izan behar dituelarik.

EMYAk bi motatako museoei ematen zaie:
* Azken bi urteetan modernizazio edo hedapenera hurbildu diren museo	ezarriak.
* Aurreko bi urteetan ireki diren museoak.
Azken irabazleak museo handi zien txikiak izan dira, publiko, zein pribatu, eta edozein nazionalitate eta exposaketa gaikoak: denek erakutso zutene erakusketa kalitate bikaina eta europako museoen kalitate standarra aldatu zuten. ICOMeko ekitzez gain, ICOMeko diru-hornidurak ere Europako Museoen Urteko saria babesten du.

2017 arte 39 sari 18 herrialde desberdinetako museoei eman zaizkie:
* 6: Erresuma Batua
* 4: Alemania, Espainia eta Frantzia
* 3: Herbehereak eta Suitza
* 2: Danimarka eta Turkia
* 1: Austria, Belgika, Zipre, Estonia, Grezia, Irlanda, Norvega, Polonia, Errumania eta Suedia
Europako Museoen Foroarekin bi sari gehiago aurkezten dira:Kenneth Hudson Saria (*Kenneth Hudson Award*) eta Silletto Saria (*Silletto Prize*).

## Europako Urteko Museoaren saridunak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Nostra

## Kanpo estekak 
* EMYA Winners
Gaël Mocaër

**Gaël Mocaër** (Baiona, ) lapurtar zinema zuzendaria da, zinema dokumentalean aditua.

## Filmografia 
* 2001 : *Antisocial*
* 2002 : *Une ombre entre deux roues*
* 2002 : *Madagascar, sept mois de chaos*
* 2003 : ''Mémoires de l'île Sainte-Marie*
* 2003 : *India Day*
* 2005 : *Sur la terre des Ancêtres*
* 2008 : *Madagascar, des baleines et des hommes*
* 2009 : *No Popcorn on the floor*
* 2011 : *Libye : La longue marche vers la liberté*
* 2011 : *Tripoli : chronique d'une libération*
* 2013 : *Le jour du mineur*
* 2013 : *Kindia 2015*
* 2016 : *Caméléon, Bolivie, prisonnier de Palmasola*
* 2016 : *Caméléon, Madagascar, opération zébu*
* 2016 : *Caméléon, dans l'enfer du Salvador*
* 2017 : *Caméléon, les braconniers du Mozambique*
* 2017 : *Caméléon, Philippines, la guerre aux dealers*
* 2017 : *Caméléon, Indonésie, dans l'enfer du Kawah Ijen''
Jean Dyzès

**Jean Dyzès** (Baiona,  - Paris, ) lapurtar politikaria izan zen. Frantziar Iraultza baino lehen Paueko Nafarroako Legebiltzarraren kidea izan zen. Samadeteko baroia, 1789an abokatu bilakatu zen. Konbentzio Nazionalean Landak ordezkatu zituen.
Hans Heinrich von Thyssen-Bornemisza

**Hans Heinrich von Thyssen-Bornemisza de Kászon**, Thyssen-Bornemiszako II. Baroia (Scheveningen, Haga, 1921eko apirilaren 13a - Sant Feliu de Guíxols, Baix Empordà, 2002ko apirilaren 26a) industrialari eta arte bildumagile aipagarria izan zen.

Holandan jaioa, Suitzako herritartasuna, Hungariako noblezia-titulua, Monakoko legezko egoitza eta Erresuma Batuko bigarren egoitza izan zuen, nahiz eta azken bi hamarkadetan Espainian bizi izan zen. Bere bosgarren eta azken emaztea, Carmen "Tita" Cervera, Miss Espainia izan zen 1961ean, eta familiako bildumagileen gogoa luzatu du.
Tibesti (eskualdea)

**Tibesti** () Txaden 22 eskualdetako bat da. Bere hiriburua Bardaï da. 2009an 25.483 biztanle zituen. Hiru departamentutan banatuta dago:

## Kanpo estekak
Edward Ratcliffe Garth Russell Evans

**Edward Ratcliffe Garth Russell Evans** almirantea (Londres, 1880ko urriaren 28a - Golå, Norvegia, 1957ko abuztuaren 20a), Mountevanseko 1. baroia, "Teddy" Evans bezala ezaguna, britainiar itsas armadako ofiziala eta Antartikako esploratzailea izan zen. Terra Nova espedizioko bigarren agintaria izan zen, Hego polora zuzendua eta Robert Falcon Scott-ek agindu zuena 1911 eta 1912. urteen artean, eta polora iritsi ziren gizon guztiek biziaz ordaindu zutena. 

## Biografia 
Evansek aurretik bigarren ofizial gisa jardun zuen Morning-n, Scott-en lehenengo Antartikako espedizioaren txanda-ontzia 1901 eta 1904. urteen artean. Scottek bere espedizioan Evansi bigarren agintaria izatea eskaini zion Eduardo VII.aren penintsula aztertzeko espedizio bat antolatzeko konbentzitzeko. Hala eta guztiz ere, ez zen lan-harremana erraza, Scottek oraindik ere jotzen baitzuen Evans lehiakide gisa. 

Antartikan, Evans Scott-en lera motorizatuen taldearen arduraduna izan zen hasiera batean, baina matxuratu egin zirenean, hegoalderantz jarraitu zuten, lerak leban arrastatuz, Scott poloraino joateko azken laguntza-taldearen lider gisa. Evansek Scott taldea utzi zuen 1912ko urtarrilaren 4an, polotik 250 kilometro baino gutxiagora. Itzulera-bidaian, Evans larriki gaixotu zen eskorbutorekin eta leraz eraman behar izan zuten. Bere egoera gero eta okerragoa zen eta William Lashly-k, bere bidaia lagunak, bidaiaren egunkarian honela islatu zuen: "[Evans] ... zuria eta urdina bihurtzen da, baita beste kolore batzuk ere", eta geroago, minak jasaten hasi zen, jasanezinak egiten zirenak. Ordurako, Thomas Crean-ek, espedizioko beste kideak, oinez eta guztiz bakarrik espedizioaren kanpamentu baserainoko gainerako ia 70 kilometro egin behar izan zituen laguntza lortzeko. 

Bere gaixotasunagatik, Evans, 1912ko martxoan, espedizioko Terra Nova ontzian etxera bueltan bidali zuten, baina suspertu zen eta hurrengo urtean itzuli zen, espedizioan bizirik atera zirenak erreskatatu zituen ontziaren buru. 

Antartikako zerbitzuari jarraiki, Evansek itsas ibilbide arrakastatsua izan zuen. 1917an, *HMS Broke* destruktorea agindu zuen destruktore alemaniarren aurkako operaziotan. Almirantearen mailara igo eta Chelseako **Lord Mountevans** eman zioten baroitza bat sortu zuten 1945ean. *Zerbitzu berezien Ordena* (1917) jaso zuen eta *Batheko Ordenako zaldun komendadore* izendatu zuten (1935), baita kondekorazio ugari ere. 

E.R.G.R. "Teddy" Evans ez dugu nahastu behar Edgar Evans kontramaisuarekin, Hegoburutik itzultzen ari zirenean hil zen Scotteko taldekoetako bat izan zena. 

## Bibliografia 
Ingelesez:
* Preston, Diana: *A First Rate Tragedy*. 
* Huntford, Roland: *The Last Place on Earth*. 
* Cherry-Garrard, Apsley: *The Worst Journey in the World*. 

## Kanpoko loturak 
*  www.burkespeerage.com
*  *Royal Navy Flag Officers 1904-45*
Maialen Zubeldia

**Maialen Zubeldia Aranburu** (Ikaztegieta, Gipuzkoa, 1978) gipuzkoar idazlea da. Publizitate eta Harreman Publikoetan lizentziaduna da.

## Liburuak 
* *Justizia nire esku* (Desclée, 2001, )
Esti Vivanco

**Miren Estibaliz Vivanco Ramirez**, ezagunagoa **Esti Vivanco** idazle izenaz, (Bilbo, Bizkaia, 1989) bizkaitar idazle eta hizkuntza-irakaslea da.

Deustuko Unibertsitatean Ingeles Filologian lizentziaduna eta Bigarren Hezkuntzako Irakasletzan masterduna, hizkuntza-irakasle egiten du lan.

## Liburuak 
### Haur-literatura 
* *Argixorgin* (Elkar, 2014, )
* *Eireren egunerokoa* (Elkar, 2015, )
* *Egun gorriak* (Begiko, 2019, )

### Irakurgai mailakatuak 
* *Infernurantz* (Elkar, 2015, , B1 maila)
**Dakota eraikinean* (Elkar, 2021, , A2 maila)

## Kanpo estekak
Kelly Macdonald

**Kelly Macdonald** (Glasgow, 1976ko otsailaren 23a) eskoziar aktore bat da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maixa Zugasti

**Maixa Zugasti Muñoa** (Tolosa, Gipuzkoa, 1973) gipuzkoar idazlea da.

Deustuko Unibertsitatean Hispaniar Filologia ikasketak egin ondoren, irakaskuntzan aritu da hainbat urtez; gaur egun, idazle-lanean dihardu.

2017ko Kutxa Irun Hiria saria irabazi zuen euskarazko eleberri kategorian, *L.A.A.* eleberriarekin. Harrezkero, bi eleberri, *Ahotsak eta itzalak* (Erein, 2018) eta Atarian (Erein, 2022), ipuin bat, *Tximeletak hondartzan* (Erein, 2019), eta poema bilduma bat, *Hostoen hezurdura unatua* (Balea Zuria, 2021) argitaratu ditu.
* *Zozobarrak (Erein, 2025.*
**Ipuina**

* *Tximeletak hondartzan (Erein, 2019, )https://www.maixazugasti.eus/bibliografia/tximeletak-hondartzan/*

**Poesia**

* *Hostoen hezurdura unatua (Balea Zuria, 2021, )**https://www.maixazugasti.eus/hostoen-hezurdura-unatua/*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Sociedad Deportiva Formentera

**Sociedad Deportiva Formentera** (gaztelaniaz eta ofizialki; katalanez ***Societat Esportiva Formentera***) 1971n sortutako Formenterako (Balear Uharteak) futbol taldea da, Bigarren B Maila jokatzen duena.

2017-18 denboraldiko Errege Kopan bikain aritu zen eta final 1/16-etan Bilboko Athletic Kluba kanporatu zuen. Hurrengo kanporaketan Alavés gailendu zitzaion.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 1
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 4
* **Denboraldiak 3. mailan**: 9
* **Ligako posturik onena**: 1.a hirugarren mailan (2014-15, 2016-17)

### Azken denboraldiak 
## Irabazitako txapelketak 
* Hirugarren maila (2): 2015, 2017

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala