open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Errepide

eskuinera|thumb|250px|Edozein errepidek horrelako itxura du.
thumb|250px|Errepidea baino gehiago erromatar galtzada da hau, errepideen aitzindaria.
**Errepidea** ("errege" eta "bide" hitzetatik eratorria) ibilgailuak ibiltzeko lurrean sortutako bi punturen arteko bidea da. Errepideak ibilgailuen joan-etorrietarako egokituta daude, bai zoladura erantsi zaielako bai beste edozein modutara bidearen gainazala hobetu delako. Lerro bakarra edo lerro bat baino gehiago eduki dezakete; bi lerro baino gehiago dituztenean normalean bakoitza zentzu bakarrekoa izan ohi da. Zolatuta daudenean, askotan bazterbideak ere izaten dituzte.

Jende orok erabil ditzakeen errepideei errepide publiko deritze.

## Historia 
Pertsiarrek, asiriarrek, babiloniarrek, kartagotarrek, etruskoek, txinatarrek eta peruarrek bazituzten errepideak baina haiek egindakoen arrastorik ordea, gaur egun ez da ia geratzen. Pertsiako errege bideak, esaterako, 2857 kilometro zituen eta K.a. 35000. urtetik K.o. 300. urtera bitartean erabili zen. Erromatarrak izan ziren, baina, errepideak egiteko teknikak lantzen hasi ziren lehendabizikoak; beren inperioa hedatzeko eta zaintzeko 85.000 kilometroko errepide edo galtzada sarea hedatu zuten; inperioren gainbeherarekin betera galduz joan ziren arren, horietako zenbaitek iraun du gaur egunera arte. Erdi Aroan erromes-bide nagusiei eutsi zitzaien, errepide berririk egin gabe, itsasoa edo ibaiak zirelako merkataritzarako bide nagusiak. XVIII. mendean, errepideak egiteari berriro ekin zitzaionean gainazal hobeak lantzen hasi ziren. Langintza horretan Trésaguet frantziarra eta Teldord eta McAdam eskoziarrak nabarmendu ziren. 1902an *macadam* izeneko gainazala nagusitu zen; harri koskor zanpatuz egiten zen, alkaterna geruzaz estalia. Gaur egun, beribil kopurua haztearekin batera errepide sareak ere hedatu dira.

## Errepide motak 
* Autobideak: bidegurutzerik gabeak, auto kopuru eta lastertasun handitarako egokituak daude.
* Errepide nagusiak: hiri nagusiak elkarren artean eta nazioko mugekin lotzen dituzte.
* Herrialde artekoak: herrialdeetako hiri eta herri nagusiak elkarren artean lotzen dituzte.
* Herrietakoak: herrien artekoak eta herria eta auzoak lotzen dituzte.
[thumb|Alemania hasi zen autopistak eraikitzen, [Autobahn sarea.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bide
* Autobide
* Galtzada

## Kanpo estekak 
*  Wikivia, Errepide Entziklopedia.
Afrikako Adarra

**Afrikako Adarra** deritzo Afrikako ekialdean dauden lau herrialdek osatzen duten alegiazko adarrari, Indiako ozeanoan eta Adengo Golkoan barneratzen dena. Somalia, Etiopia, Eritrea eta Djibuti sartzen dira, eta batzuetan.

Bere erdialdetik Rift Haran Handia igarotzen da eta beraz oso eskualde malkartsua da, sumendi eta lakuekin. Historikoki bertan Axum erreinua zegoen.

## Ikus, gainera 
* Afrikako geografia

## Iruditegia 

Fitxategi:Cape Guardafui c. 1900-1910.jpg
Fitxategi:Northern Somali Dialects.png
Fitxategi:Venomous Snakes of the Horn of Africa (USACHPPM Poster CP-043-0206).pdf

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somaliako bandera

**Somaliako bandera** 1954ko urriaren 12an onartu zen. Bost puntako izar txuri bat atzealde urdinaren gainean da eta NBEren banderan oinarritua dago.

## Kanpo estekak
Sopelbus

**Sopelbus** Sopela udalerri barneko autobus zerbitzua da, Sopelako Udalaren menpe dagoena. Bi linea ditu: Sopelako herria eta Atxabiribil; eta Larrabasterrako geltokia eta Barinatxe eta Arriatera hondartzak elkarlotzen dituztenak. Jatorriz zerbitzua uda garaian baino ibiltzen ez zen arren, azken urteotan neguan ere ibili da.

## Lineak 
### Uda 1: Egoitza - Atxabiribil 
### Uda 2: Metro Larrabasterra - Arriatera 
### Negua 1: Atxabiribil - Haurreskola 
## Bidaia-txartelak eta tarifak 
Sopelbus zerbitzuak ez du onartzen Bizkaiko Garraio Partzuergoak jaulkitako bidaia txartelik, hala nola Barik txartela, eta eskudirutan edo bonoak erosita baino ezin da ordaindu. Hona hemen **2018. urteko** txartel eta prezioak:

* **Txartel arrunta**: Pertsonal eta transferiezina. Bidaia bakarra egiteko.
* **Bono 10 (erroldatuak)**: Pertsonal eta transferiezina. 10 bidaia egiteko, Sopela udalerrian erroldatutako pertsonek erabiltzeko.
* **Bono 10 (ez erroldatuak)**: Pertsonal eta transferiezina. 10 bidaia egiteko, Sopela udalerrian ez erroldatutako pertsonek erabiltzeko.

## Ordutegia 
Udako ordutegia ekainaren 1.tik irailaren 30era bitartean dago indarrean. Astelehenetik igandera goizeko 10:00etan hasten da zerbitzua, eta arratsaldeko 20:30ak arte ibiltzen da.

2017ko neguko ordutegian zerbitzua astegunetan ibili da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko autobus garraio enpresak
* Larrabasterrako geltokia

## Kanpo estekak 
*  Sopelbus zerbitzuari buruzko ezaugarriak.
Etxebarri Bus

**Etxebarri Bus** Etxebarri udalerri barneko autobus zerbitzu publikoaren marka komertziala da, Etxebarriko Udalaren menpe eta *Leintz garraioak* enpresak ustiatuta. Herrian Bilboko metroaren Etxebarriko geltokia ireki ondoren ezarri zen autobus zerbitzua, metrotik urruti dauden auzoak metroarekin lotzeko. Gaur egun, zerbitzuak bi linea ditu, eta urtero milioi erdi lagun baino gehiago garraiatu ditu. Zerbitzua 2005eko ekainean jarri zen martxan eta urteko 380.000 euroko kostua dakar.

## Lineak 
Etxebarri Bus sarea bi lineaz osatuta dago: 1. eta 2. lineak.

### 1. linea 
1. lineak metro geltokia, Euskotreneko geltokia eta hiriaren erdialdea lotzen ditu, ibilbide zirkular baten bitartez.

400px|1. Linearen mapa

### 2. linea 
2. lineak metro geltokia Legizamon auzoarekin lotzen du, eta ibilbide normalaz gain, ibilbide motza ere badauka. Ibilbide motza ez da *Lezama Legizamon* industrialdean sartzen, baizik eta zuzenean doa Bokete izeneko geltoki-burura. Mapan, more ilunez koloreztatutako geralekuak ibilbide motzak egiten ditu. Linea hau lantegiak eta industrialdeak lotzeko zerbitzua ematen duenez, ez du zerbitzurik ematen asteburuetan.

400px|

## Tarifak 
2014ko tarifak hurrengoak dira:

* **Bidaia bakarra**: 0,55€
* **Creditrans** titulua Barik euskarrian: 0,44€
* **Creditrans sistemako bi garraio** bata bestearen ondoren erabiltzekotan, 0,35€
* **Gizatrans** titulua Barik euskarrian: 0,33€
* **Gazte bonoa**, hilabete batean bidaia mugagabeak egiteko, Etxebarriko udalerrian erroldatutako 5 eta 25 urteen arteko gazteentzat: 11€/hileko

## Ikus, gainera 
* Etxebarriko metro geltokia
* Etxebarriko tren geltokia
* Etxebarri
* Bilboko metroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Etxebarribus
Shabeellaha Hoose

**Shabeellaha Hoose** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Jowhar da.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Animismo

**Animismoa** objektuek, lekuek eta izakiek berezko izpiritua dutelako erlijio sinesmena da. Zeruak, lurrak, urak edo beste edonolako elementuek ere izpiritu propioa dute, animismoaren jarraitzaileentzat. Ezin da esan noiz hasi ziren, beste erlijio batzuetan bezala.

Izena latinetik dator. Anima, arima esan nahi du latineraz. Afrikan animismoa oso garatua dago eta gaur egun ere oso hedatua. Bertan, nolabaiteko indarra (*magara* deitutakoa batzuetan) dagoela sinesten da, gauza eta animalia eta gizaki guztiak elkartzen dituena.

1871n Edward Burnet Tylor-ek erlijioen teoria bat proposatu zuen "Culture Primitive" (kultura primitiboak) liburuan. Animista bere teorien baten izenburua ere bada.

## Ezaugarri nabarmenenak 
Pertsonak hiltzen direnean, beste nonbaiten bizirik egitzen dute.

Espirituekin komunika gaitezke.

Jainko eta espiritu ugari izatea.

Pertsona sakratuak daude espirituekin komunikatzeko.

Jainko eta espirituei ezkaintzak egiten zaizkie (janaria adibidez).

## Hil osteko bizitza 
Animistek arima gorputzaren amaiera ostean bizirik dagoela uste dute. Gehienek uste dute arima leku erosoago batera joaten direla, janariaskorekin eta jokuekin askotan. Ipar ameriketako Navajo-ek, arima lurran geratzen dela uste dute mamu moduan, eta batzutan, mamu maltzurrak bihurtzen direla ere.

Beste batzuk, bi pentsakera hauen nahasmena daukate. Uste dute arima lurretik alde egin behar duela eta lortzen ez badu, mamu bihurtu egingo dela, eta denbora luzez lurretik ibiliko dela noraezean. Hildakoaren joana laguntzeko, bizirik dirautenak funerala egin behar dute eta askotan zeremonia konkretuak. Btazutan zeremoniak pertsona boteretsu batzuk egiten dute, chamanak, adibidez.

Bitxikeria moduan, hego ameriketan egiten diren buruaren txikiagotzeak animista pentsakeran inarritutako pentsakeretatik eginak dira. Ideia orokorra hau da; etsaiaren arima bere buruan ondo gordeta geratzen ez bada, ihes egin dezake eta ahurdun dagoen animali baten sartu eta berriz bizirik egonda atakatu egin dezake berriz. Hau da buruak txikiagotzearen azalpena.

**Animismoa sortu zuten fenomenoak**

Animismoa ikertu dutenek teoria batzuk ezarri dituzte. Aditu ezagunenen artean honako hauek ditugu: Edward Burnett Tylor, Herbert Spencer eta Andrew Lang. Beraien eta beste batzuen ustez, trantzeak, gaixotasunak, heriotzak, ametsak, mamuak, itzalak (kobazuloetan suak eragindakoak, ulertzen da) et oiartzunak, besteak beste, animismoareen sortzaileak dira ein handi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: «Euskaldunen animismoa eta euskara».
Pasqual Maragall

**Pasqual Maragall i Mira** (Bartzelona, 1941eko urtarrilaren 13a) politikari kataluniarra da, Jordi Maragall senatariaren semea eta Joan Maragall olerkariaren biloba. Kataluniako Generalitateko presidentea izan zen 2003tik 2006ra bitartean; Kataluniako Sozialisten Alderdi politiko ezkertiarraren barnan. 1982 eta 1997 bitartean Bartzelonako alkatea izan zen. Haren agintaldian Bartzelonan 1992eko Joku Olinpikoak ospatu ziren.

Zuzenbidea eta Ekonomia ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitatean, eta New Yorken eta Parisen osatu zituen ikasketak. Irakasle gisa jardun du zenbait unibertsitatetan, baina politikan nabarmendu da batez ere. Front Obrer de Catalunya eta Moviment Febrerreko kide izan zen, eta 1975ean Convergencia Socialista de Catalunya alderdiaren sortzaileetako bat izan zen; alderdi hori Kataluniako Sozialisten Alderdiaren barruan sartu zen gero (PSC-PSOE). 1979ko hauteskundeen ondoren zenbait kargu bete zituen Bartzelonako udalean, eta 1982an alkate izendatu zuten, Narcís Serrak dimisioa eman ondoren. 1983ko hauteskundeetan berretsi zuten kargu hartan, eta orobat 1987koetan. PSC-PSOE alderdian diputatu izan zen Kataluniako legebiltzarrean (1988-1992). 1991n berriro izan zen garaile, eta bera izan zen Narcís Serrarekin batera Bartzelonak Joku Olinpikoen egoitza izateko lan gehien egin zuena. Antolaketa batzordeko kidea izan zen, eta lan handiak egin ziren ekimen hari loturik; olinpiar hiriaren egokitzea, kaiaren eraberritzea, Barceloneta egokitzea, errepide-sarea, etab. Joku Olinpikoen ondoren "Batzelona 2000" plan estrategikoa antolatu zuen. 1994an berriro aurkeztu zen alkatetzara. CIUren abertzaletasunari aurre egiteko "Plataforma siglo XXI" egitasmoaren eragile nagusietakoa izan zen. 1994an, PSCren VII Biltzarrean idazkari nazional izendatu zuten. 1995ean berriro izendatu zuten alkate, baina ez zuen gehiengo absoluturik eskuratu, eta handik bi urtera bertan behera utzi zuen kargua.

2007ko urriaren 20an, publikoki azaldu zuen Alzheimerren gaitza zuela, eta 2010eko Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten berak protagonizatutako *Bicicleta, cullera, poma* (*Bizikleta, koilara, sagarra*) pelikula (Carles Boschen zuzendaripean), gaixotasuna gai nagusitzat hartuta.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako Generalitateko presidenteen zerrenda
* Bartzelonar ezagunen zerrenda
## Erreferentziak
San Inazio (argipena)

**San Inazio**, San Ignazio Loiolakoaren omenez, Euskal Herriko zenbait tokiren izena da:
* San Inazio, Bizkaiko Lemoa udalerriko auzoa;
* San Inazio, Ibarrako auzoa.
* San Inazio, Lapurdiko mendatea, Azkaine eta Kanbo artekoa.

## Ikus, gainera 
* San Ignazio
* Ignazio Antiokiakoa (35-107/113), Antiokiako apezpikua
* San Ignacio Futbol Kluba
Abdullahi Yusuf Ahmed

**Abdullahi Yusuf Ahmed** (somalieraz: **Cabdullaahi Yuusuf Axmed**; Galkayo, Mudug, Somalia Italiarra, 1934ko abenduaren 15a - Abu Dhabi, Arabiar Emirerri Batuak, 2012ko martxoaren 23a) somaliar politikari eta militarra izan zen. Trantsizio gobernuko presidentea izan zen 2004 eta 2008 bitartean. Hautzatzea Nairobi egin zen, Muqdishon, Somaliako hiriburuan, liskar latzak zeudelako .

## Erreferentziak
Fozea

**Fozea** (antzinako grezieraz: Φώκαια) Asia Txikiko hiri grekoa da, gaur egun Turkian dagoena. Antzinan *Phocaea* edo *Phokaia* deitzen zitzaion herria gaur egun Foça edo Eskifoça dago, Esmirnako golkoan.

Bere izena foka (animalia) hitzetik dator, hiriaren sinboloa izan zena. Eritrea eta Teos-eko kolonoek fundatuta K. a. VIII. mendean. Portu garrantzitsua izan zen eta Mediterraneo mendebaldeko herrialdeekin tratu handiak mantendu zituen: Massalia (Marseilla), Niza, Tartessos, Emporion (Empúries), Alalia (Korsika) eta Velia.)

## Historia 
Herodotoren berrien arabera, Tartessoko errege Argantoniok Fozeako herritarrei, pertsiarrek mehatxatuta zituztela, zera eskaini zioten, beren lurretako edozein lekutan kokatzea beren herria. Ez zutenez onartu Argantonio diru asko eman zuen Fozean harresia eraikitzeko. Hala ere, esfortzu hauek, ez zuten bere fruitua eduki eta 540. urtean Ziro Handiaren gizonek Fozeako harresiak suntsitu zituzten, populazioa erdian abandonatu zuten hiria eta Alalian bilatu zuten babeslekua, Korsikan.

Fozeakoek Tartessosen egoteko aukera galdu zuten eta beren herrialdea suntsituta izan zenerako Argantonio hil egin zen. Denboraldi horretan, Kartagoko boterea indartzen ari zen Iberiar penintsulan. Fozearen suntsiketaren bost urte pasa ondoren, 535. urtean, Kartago eta etruskoen artean itsasozko aliantza bat sortu zen eta grekoen kontra Alalian, irabazle atera ziren, eta berriz ere, lekuz aldatu behar izan zuten, aldi honetan Italiako kostaldeetara, non Elea herria fundatu zuten.

Pentsa dezakegu Argantonioren laguntza hori beste intentzioekin eginda izan zela, adibidez, irteera berriak bilatzen ari zen monopolizatzeko, lehendik merkatari feniziarrak Tartessosko merkatuaren gain zeuden eta. 573.urtean Tiro garaitua izan zen Babiloniako errege Nabukodonosorren esku, horren ondorioz mendebaldeko kolonia feniziar eta ekialdeko metropoliekin deskonektatu egin zuten. Argantonio, bere erresuma krisi sakon batean ikusi zuen, ez zuen aurkitzen irtenbideren bat meategietako produktuetan eta Kartagoren eboluzioaren beldurragatik, fozeatarrei konbentzitzen saiatu zen beren lurretan gelditzeko eta beren merkataritza harremanak indartzeko.

Argantonioren eskaintza honen kapitulua erreferentzia egiten dio, zeharkako modu baino argi batez, Tartessosek, zibilizazioan krisi sakon bat sufritzen ari zen, eta hiri horren azken urteak iristen ari ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogaden

thumb|250px|Ogadeneko bandera
**Ogaden** Etiopiaren barnean dagoen somaliar eskualdea da. Batzuetan **Abisiniar Somaliland** edo **Ogadenia** izenez agertzen da. Gehiengoa somaliarra eta musulmana da.

Eskualdeak 369.000 km2 ditu, Djibuti, Kenia eta Somaliarekin mugak ditu. 3.500.000 biztanle bizi dira. Kabri Dahar, Jijiga eta Qabribayah dira herririk garrantzitsuenak.

## Historia 
XIX. mende amaieran Erresuma Batuak protektoratua ezarri zuen bertan. Gero, Menelik II.a Etiopiakoak itun baten bidez Ogedan jabetu zuen. 1936. urtean eskualdea Italiar Somaliarekin batu zen, 1942. urtean britainiar kontrolera igaro arte. Etiopiak eskualdearen jabetza lortzen saiatu zen Londresko Konferentzian 1945an, baina ezin izan zuten britainiarren kanporatzea gauzatu ipar-ekialdean eta korridore batean, Frantziar Somalia (egungo Djibuti) Haudekin lotzen dunea, alegia. Azken lurralde hauek 1954. urtean Etiopiari itzuli zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Fourier

**Jean-Baptiste-Joseph Fourier** (Auxerre, Frantzia, 1768ko martxoaren 21 &ndash; Paris, Frantzia, 1830eko maiatzaren 16) matematikaria eta fisikaria izan zen, funtzio periodikoen arloan Fourierren serieak izeneko serie trigonometrikoetarako deskonposizioari buruz egindako lanagatik ezaguna. 1992an aurkitu zen *(10101) Fourier* asteroideak haren izena darama.

## Bizitza 
Jostun baten hamargarren semea zen Fourier, eta gaztaroa zailtasunez josia izan zuen. Arazo ekonomiko larriak zituen familiak, eta hori gutxi balitz hamar urte zituelarik umezurtz geratu ziren Fourier eta bere anai-arrebak. Udalak Joseph Pallais Auxerreko organo-jotzailearen tutoretzapean ezarri zuen, eta honek irakatsi omen zion idazten eta irakurtzen.

Auxerreko eskola beneditarrean hasi zituen ikasketak, eta bertako apaizen eskutik bortxaketak pairatu omen zituen, puntuak behar izateraino. Frantziako Iraultzan parte hartu zuen, eta Robespierreren gainbeherari esker gillotinatik libratu zen. Goi Mailako Eskola Normalean sartu zen, non maisu izan zituen Joseph Louis Lagrange eta Pierre Simon Laplace.

Napoleonen Egiptoko kanpainan parte hartu zuen 1798an, eta konkistatutako lurraldean goi mailako postu diplomatiko bat izan zuen. Frantziara itzultzean, 1801ean, Napoleonen Isèreko prefektu izendatu zuen.

Frantziako Zientzien Akademian sartu zen 1817an, eta bost urte geroago matematika eta fisika arloetako idazkari nagusi izendatu zuten. Parisen zendu zen, 1830eko maiatzaren 16an.

## Lanak 
Grenoblen, beroaren zabaltzeari buruzko esperimentuak egin zituen, tenperaturaren eboluzioa serie trigonometrikoen bidez modelatzea ahalbidetu ziotenak. Lan horiek fenomeno fisikoen modelaketa matematikoa hobetu zuten, eta termodinamikaren oinarria osatu zuten. Garatu zuen transformatuak Fourier izena darama, haren ohorez.

Berotegi efektua zientifikoki justifikatzen lehena izan zen.

## Ikus, gainera 
* Fourierren seriea
* Fourierren transformatua
Pandora

[thumb|180px|*Pandora*, [Jules Joseph Lefebvre-ren margolana, 1882]]
**Pandora** (greziera zaharrez , *Pandốra*, *"dohain guztiak"*) Greziako jainkoek sortutako emakumea da. Pandorak "denen opari" esan nahi du (Jainkoek emakumeari ematen dizkioten dohainei erreferentzia eginez); izan ere, jainko guztiak jarri zuten zerbait sortua izan zenean.  Zeusek egindako lehen emakumea izan zen, Prometeo zigortzeko, honek gizadiari suaren sekretua erakutsi eta gero.

Hermesek giza ahots eta esentziaz hornitzen du, eta gezurra eta falazia jartzen dizkio bihotzean. Atenea eta Afrodita, Grazia Jainkotiarrak, Persuasioa eta Orduak jantzi eta apaintzen dute.

Giza gaitz eta zoritxar guztiak barruan zituen kaxa zeukan. Epimeteorekin ezkondu eta honek kaxa ireki egin zuen: munduan zehar gaitz guztiak zabaldu ziren orduan eta kaxaren hondoan itxaropena baino ez zen gelditu.

## Pandoraren kutxa 
Pandoraren kutxaren mitoaren arabera, Pandora Epimeteorekin ezkondu arte, gizadia patxadatsu eta osasuntsu bizi zen Lurrean, baina Epimeteok Pandoraren kutxa ireki zuenean, giza zoritxar guztiak askatu ziren munduan (zahartzea, gaixotasunak, nekea, erokeria, bizioa, pasioa, izurritea, tristura, pobrezia, eta abar). Pandorak ozta-ozta itxi zuen bere kutxa itxaropena bere barnetik irten aurretik. 

Ondoren, gizaki guztiei esan zien oraindik itxaropena geratzen zitzaiela beraien bizitzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salburua (hiri-hedapena)

thumb|250px|Salburuko auzo berriak
**Salburua** Gasteizen ekialdean sortzen ari den hiritartze berri bat da.

2000. urtean Gasteizko Udalak hurrengo urteetarako prestatu zuen Hiri Antolamenduko Plan Nagusiak aurreikusitako hedapen handienetako bat izan zen, Zabalganarekin batera. Auzoa zortzi sektoretan banaturik dago: Salburua deitutako auzoa (bi sektore), Santo Tomás, Izarra, Ibaialde, Arkaiate, Larrein eta Olaran.

## Garapena 
Eraikitzeko lehen lanak 2003an hasi ziren, eta 2008rako Salburua auzoarenak amaiturik zeuden. Santo Tomás, Ibaialde eta Izarra auzoetan etxebizitzak eraikitzen ari ziren, Arkaiate eta Larreinen hiritartze lanak egiten ari ziren, eta Olaranen lanak hasi gabe zeuden.

2008an hasi zen krisialdi ekonomikoak ia erabat gelditu zituen eraikitze-lanak.
thumb|erdian|400px|Salburua auzoaren ikuspegi orokorra
### Dentsifikazioa 
2010ean Gasteizko udalaren menpeko Ensanche 21 erakundeak Salburua eta Zabalgana auzoen dentsifikazio proiektua garatzeko bi aukera aurkeztu zituen. Hiriko bi garapen gune hauek dentsitate txikiagiegia zutela eta (hektareako 50 biztanle), dentsitatea hektareako 70-75 biztanlera igo nahi zuten horrela. Dentsitatea handitzearekin batera, Gasteiz erdiguneko auzoek zuten dentsitate bera bultzatu nahi zen, gehiegizko berdegune eta kale zabalegiek sortzen duten hirigintza saihesteko.

Ensanche 21 erakundeak bi proposamen egin zituen, garatzeko geratzen ziren guneetan etxebizitza gehiago eraikitzeko, eta eraikitako sektoreetan ere etxebizitza gehiago eraikitzeko. Zabalgana eta Salburuko hainbat auzo-elkartek udalaren erabakia gaitzetsi eta bi garapen guneetako dentsifikazioa bertan behera uztea eskatu zuten.

Azkenik, 2010eko ekainean etxebizitza gutxien eraikitzea aurrikusten zuen Ensanche 21 erakundearen proposamena onartu zuen udalak.

## Hiritartzearen egitura 
Salburuak guztira 3.595.037 metro koadro ditu.

[thumb|250px|Salburuko etxebizitza-dorre bioklimatikoak, [Iñaki Abalos eta Juan Herreros arkitektoek diseinatuak]]

### Hiritartze berriaren auzoak 
## Ikus, gainera 
* Salburua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ensanche 21, Gasteizko udalaren hirigintza agentziaren webgunea
*  Eraikitako sektoreetan dentsifikazioak izango duen eragina.
*  Garatu gabeko sektoreetan dentsifikazioak izango duen eragina.
Zabalgana (hiri-hedapena)

thumb|250px|Zabalganeko auzo berriak
thumb|250px|Zabalgana auzoa
**Zabalgana** Gasteizen mendebaldean 2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian zehaztu zen hiri-hedapenari eman zitzaion izena da. Izatez, Zabalgana izena hedapena osatzen duten sei sektoreetatik bik besterik ez dute hartu.

## Auzoaren garapena 
Eraikitzeko lehen lanak 2003an hasi ziren, eta lehen bi sektoreetakoak (Hego Zabalgana eta Ipar Zabalgana) 2010. urte inguruan bukatu ziren. Beste sektoreetako lanek etena pairatu zuten XXI. mendeko lehen hamarkadaren bukaerako krisialdi ekonomikoaren ondorioz, batez ere etxebizitza libreen kasuari zegokionean.

2010. urtean egoera hau zen: Mariturri izeneko auzo berrian blokeetako etxebizitza gehienak amaituta zeuden, baina sektore horretarako aurreikusita zeuden familiabakarreko etxebizitzak egin gabe geratu ziren. Aldaia auzoa ere erdizka egina zegoen, eta iparralderago dauden Elejalde eta Borinbizkarra auzoetan urbanizatze-lanetan ari ziren oraindik.

### Dentsifikazioa 
2010ean Gasteizko udalaren menpeko Ensanche 21 erakundeak Salburua eta Zabalgana auzoen dentsifikazio proiektua garatzeko bi aukera aurkeztu zituen. Hiriko bi garapen gune hauek dentsitate txikiagiegia zutela eta (hektareako 50 biztanle), dentsitatea hektareako 70-75 biztanlera igo nahi zuten horrela. Dentsitatea handitzearekin batera, Gasteiz erdiguneko auzoek zuten dentsitate bera bultzatu nahi zen, gehiegizko berdegune eta kale zabalegiek sortzen duten hirigintza saihesteko.

Ensanche 21 erakundeak bi proposamen egin zituen, garatzeko geratzen ziren guneetan etxebizitza gehiago eraikitzeko, eta eraikitako sektoreetan ere etxebizitza gehiago eraikitzeko. Zabalgana eta Salburuko hainbat auzo-elkartek udalaren erabakia gaitzetsi eta bi garapen guneetako dentsifikazioa bertan behera uztea eskatu zuten.

Azkenik, 2010eko ekainean etxebizitza gutxien eraikitzea aurrikusten zuen Ensanche 21 erakundearen proposamena onartu zuen udalak.

## Auzoaren egitura 
Zabalganak guztira 2.484.671 metro koadro ditu, eta ondoan du Zabalganeko parkea.

### Hedapen berriaren auzoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ensanche 21, Gasteizko Udalaren hirigintza agentziaren webgunea
*  Eraikitako sektoreetan dentsifikazioak izango duen eragina.
*  Garatu gabeko sektoreetan dentsifikazioak izango duen eragina.
Anbotoko mendilerroa

**Anbotoko mendilerroa** Bizkaia eta Araba artean dago, Durangaldeko eskualdean eta Urkiolako Parke Naturalaren partea izanda.

Tontorrik altuena Anboto bera da.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# **Anboto**, 1.331 m  (Bizkaia)
# Saitzen Puntie, 1.247 m  (Bizkaia)
# Elgoin, 1.243 m  (Bizkaia)
# Kurutzeta, 1.214 m  (Bizkaia)

# **Anboto**, 1.331 m  (Bizkaia)
# Saitzen Puntie, 1.247 m  (Bizkaia)
# Elgoin, 1.243 m  (Bizkaia)
# Kurutzeta, 1.214 m  (Bizkaia)
# Azkillar, 1.065 m  (Bizkaia)
# Alluitz, 1.034 m  (Bizkaia)
# Larrano Urkulu Puntea, 1.012 m  (Bizkaia)
# Zorrotza, 1.011 m  (Bizkaia)
# Gaintza, 1.008 m  (Bizkaia)
# Urkiolamendi edo Urkiolagirre, 1.008 m  (Bizkaia)
# Pagazelaiburu, 1.006 m  (Bizkaia)
# Larrano Puntea, 981 m  (Bizkaia)
# Frailea, 972 m  (Bizkaia)
# Arluziaga, 968 m  (Bizkaia)
# Untzillatx, 941 m  (Bizkaia)
# Saukuko Gane, 865 m  (Bizkaia)
# Maltsaso, 849 m  (Araba)
# Ollargan, 843 m  (Araba)
# Altzerrekie, 818 m  (Bizkaia)
# Fraileburu, 814 m  (Bizkaia)
# Aitz Txiki ou Axtxiki, 791 m  (Bizkaia)
# Azunardi, 759 m  (Araba)
# Urrestei, 678 m  (Bizkaia)
# Elosumendi edo Elosua, 629 m  (Bizkaia)
# Loargoiti, 601 m  (Bizkaia)
# San Migel Mendia, 437 m  (Bizkaia)
# Ortuburu edo Ortutxa 432 m  (Bizkaia)
# Santikularra, 406 m  (Bizkaia)
# Azko, 365 m  (Bizkaia)
# Zumelta, 368 m  (Bizkaia)
# Uriormendi, 351 m  (Bizkaia)
# Imietamendi, 348 m  (Bizkaia)
# Santiago, 348 m  (Bizkaia)
# Altzaguren, 339 m  (Bizkaia)
# Eguzkitza, 228 m  (Bizkaia)

[thumb|erdian|900px|[Urkiolako natura parkea|Urkiola Saibigaingo tontorretik ikusia. Ezkerraldetik eskuinaldera, Arrietabaso, Mugarra eta Anbotoko mendilerroa osatzen duten Untzillatx, Axtxiki, Alluitz eta Anboto.]]
[thumb|erdian|900px|Mendilerroa [Anbotoko tontorretik ikusia.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Adengo golkoa

**Adengo golkoa** (, Ḫalīǧ ʻAdan; somalieraz: *Gacanka Cadmeed*) Indiako ozeanoaren ipar-mendebaldeko golkoa da, Omango itsasoa, Yemen eta Somaliaren artean. Ipar-mendebaldean, Bab el-Mandeb itsasartearen bitartez lotzen da Itsaso Gorriarekin. 900 km luze eta 250 km zabal da, gutxi gorabehera.

Igarobide garrantzitsua da Persiar golkotik datorren petrolioarentzako eta, beraz, munta handikoa munduko ekonomiarentzat. Aden Yemenen, Djibuti hiria Djibutin, Zeila eta Berbera Somalilandian eta Bosaso Somalian dira portu nagusiak. Gaur egun piratak dauden munduko leku bakarrenetarikoa da, eta arriskutsua da bertatik igarotzea.

## Ikus, gainera 
* Afrikako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alluitz

**Alluitz **edo Asluze, Bizkaiko hego-ekialdean dagoen mendia, Abadiñoko udalerrian eta Anbotoko mendilerroan kokatuta dagoena, Anboto mendititik Larranoko lepoak banatzen duelarik. Izan ere, Larranotik Alluitzeko tontorreraino gandor ikusgarria luzatzen da, ondorengo puntuak igaro beharrekoak izanda: Larranoko Puntie (981 m), Urkuletako igarobidea (949 m), Gaintzako punta (1.014 m), Bedarkuluko lepotxoa, Zorrotzako haitza (1.017 m), Larrano Urkuluko lepoa (951 m), Larrano Urkuluko Puntie (1.016 m), "Infernuko zubia" edo Kokuskuluko arraila izugarria ( 976 m ).

Alluitzek 1.040 metroko altuera dauka tontorreraino, eta mendilerroko bigarren altuena da Anboto beraren ostean.
[thumb|erdian|450px|[Durangaldearen ikuspegia elorri zuriaren alboan eta Alluitzeko gainetik.]]

## Fitxa teknikoa 
* Garaiera: 1.040 metro.
* Mendilerroa: Anboto.
* Hasiera: Atxarteko harrobia.
* Altuera tartea: 785 metro.
* Denbora: 3 ordu.
* Koordenatuak: 43º 0.7´Iparralde. 2º 37´ Mendebalde.
* Zailtasuna: Altua. Eguraldi txarrarekin desegokia.
* Ikustekoak: Eskalatzeko hormak eta bideak. Pagadiak.

## Abiapuntuak 
thumb|"Infernuko zubia" edo Kokuzkuluko arrailaren ikuspegi bat.

Bi abiapuntu dira nagusiak. Bideak ongi seinalatuta egoteagatik, ekipo egokia eramanez gero, behar bezala prestaturiko edozein mendizalerentzako egokia da Alluitz mendia.

* Ohiko bidea Atxartetik (290 m) abiatzen da eta Artolako lepotik (564 m) igotzen da. Bertan bidea bitan banatzen da, mendebalderantz Aitz txikira (732 m) joateko edo ekialderantz Alluitzera harritza batetik apurka-apurka igotzeko. Bide hau elorri zuri bakarti baten ondotik igarotzen da, gandor zati bat eginez. Ordu 1 eta 45 minutuko ibilaldia da guztira.
* Bestela, Urkiolatik (730 m) iristen da Larranoko lepora (957 m) hegoaldetik, bertan Santa Barbarako baseliza dagoelarik Alluitz eta Anboto artean. Hortik gandor luze eta ikusgarria hasten da, Larrano puntie (981m), Zorrotza (1.017 m), Larrango Urkulu (915 m) eta batez ere "Infernuko zubia" edo Kokuzkuluko arraila ezaguna (976 m), alde bietan amildegi handiak dituena eta I-II motako zailtasuna eskatzen duena. 1921ean Ángel Sopeña eta Ignacio Palacios eskalatzaile aitzindariak igo ziren lehenengo aldiz. 2 orduko ibilaldia da.

Azkenik, Larranora igotzeko iparraldetik ere egin daiteke: Axpe-Martzaatik (Atxondo) alde batetik edo Sagastatik (Abadiño), bestetik.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
* Abadiñoko toponimia liburua
* Abadiñoko mapa toponimikoa
* Euskal Herriko mendien katalogo ofiziala
Aramozko mendilerroa

**Aramozko mendilerroa** Arratia eta Durangaldearen artean kokatuta dago, Bizkaian. **Legarmendi** izena ere hartzen du.

Mendirik garaienak Leungane (1009 m) eta Artatzagane (998 m), "mendi bikiak" izena hartzen dutena, Ilbisti (979) eta Mugarra (964 m) dira.

[thumb|erdian|800px|Aramotzeko mendilerroaren ikuspegi orokorra [Eubatik]]

## Mendiak 
thumb|300px|Mugarra.
thumb|300px|Urtemondo.
thumb|300px|Kañometa eskuinean, Belatxikieta ezkerrean.
thumb|300px|Urtemondo.
thumb|300px|Pagozelai.
# **Leungane**, 1.008 m  (Legarmendi)
# Artatzagane edo Artzetagan, 996 m  (Legarmendi)
# Ilbisti, 979 m  (Legarmendi)
# Mugarra, 969 m  (Legarmendi)
# Artaungan, 905 m  (Legarmendi)
# Gorostigana, 901 m  (Legarmendi)
# Arranatx, 898 m  (Legarmendi)
# Amudiagana, 886 m  (Legarmendi)
# Atzoker, 858 m  (Legarmendi)
# Obako Atxa, 852 m  (Legarmendi)
# Erdiko Mendia, 842 m  (Legarmendi)
# Pagasarri, 838 m  (Legarmendi)
# Aixebelarri, 824 m  (Legarmendi)
# Pagofin, 814 m  (Legarmendi)
# Askorri, 812 m  (Legarmendi)
# Betzuenburu, 796 m  (Legarmendi)
# Urtemondo, 791 m  (Legarmendi)
# Asuntza, 785 m  (Legarmendi)
# Gantzorrotz, 779 m  (Legarmendi)
# Bernagoitiaburu, 774 m  (Legarmendi)
# Askurrumendi, 771 m  (Legarmendi)
# Kañometa, 759 m  (Legarmendi)
# Akatzazargana, 758 m  (Legarmendi)
# Apala, 757 m  (Legarmendi)
# Pagazelai, 745 m  (Legarmendi)
# Atxandi, 741 m  (Legarmendi)
# Pagotxueta, 724 m  (Legarmendi)
# Ginorrosta, 709 m  (Legarmendi)
# Torrondieta, 705 m  (Legarmendi)
# Gorritxueta, 702 m  (Legarmendi)
# Argintzetagana, 682 m  (Legarmendi)
# Atxurkulu, 682 m  (Legarmendi)
# Aliximetako Atxa, 674 m  (Legarmendi)
# Belatxikieta, 661 m  (Legarmendi)
# Krutzuaga, 656 m  (Legarmendi)
# Artieta, 650 m  (Legarmendi)
# Penausieta, 649 m  (Legarmendi)
# Burbilla, 647 m  (Legarmendi)
# Aramotz Hego, 635 m  (Aramotz)
# Atxarreta, 624 m  (Aramotz)
# Eskortazarreta, 623 m  (Legarmendi)
# Arritxikieta, 599 m  (Aramotz)
# Basabil, 597 m  (Legarmendi)
# Murugan, 579 m  (Legarmendi)
# Askari, 571 m  (Aramotz)
# Bidebarriko Atxa, 550 m  (Aramotz)
# Kortamendi, 542 m  (Aramotz)
# Berdeguntza, 527 m  (Aramotz)
# Otzaingo Atxa, 527 m  (Aramotz)
# Gostoñotxueta, 524 m  (Aramotz)
# Aramotz, 511 m  (Aramotz)
# Aldebaraieta, 487 m  (Legarmendi)
# Aspirako tontorra, 443 m  (Legarmendi)
# Etxeburu, 420 m 
# Aluzeako Atxa, 417 m 
# Mendigana, 382 m  (Legarmendi)
# Kurutze, 357 m  (Aramotz-Legarmendi)
# Ariznabarra, 351 m  (Legarmendi)
# Arlanpe, 348 m  (Legarmendi)
# Talo, 336 m  (Legarmendi)
# Angurretako atxa, 320 m  (Legarmendi)
# Urrutxu, 319 m  (Legarmendi)
# Bidezelaia, 318 m  (Aramotz-Legarmendi)
# Untzeta, 285 m  (Legarmendi)
# Libiki, 264 m 

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak
Ganekogortako mendilerroa

**Ganekogortako mendilerroa** Euskal Herriko ipar-mendebaldeko mendilerro bat da. Araba eta Bizkaia artean dago, Bizkaiko Nerbioi ibarra eta Enkarterri eskualdeetan eta Arabako Aiaraldea eskualdean. Mendilerroaren iparraldea Kantauri itsasoaren ertzetik kilometro gutxira dago: mendilerro honetakoa den Pagasarri mendia, esaterako, itsas mailatik 10 metro gorago dagoen Bilboren erdigunetik pare bat kilometrora dago. Bilbo Handiko bizilagun askoren bisita jasotzen dute mendiok.

Mendirik altuenak Ganekogorta bera (998 m), Arrabatxu (987 m) eta Pagero (963 m) dira.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# **Ganekogorta**, 999 m  (Bizkaia)
# Arrabatxu, 984 m  (Araba eta Bizkaia)
# Pagero, 963 m  (Araba eta Bizkaia)

# **Ganekogorta**, 999 m  (Bizkaia)
# Arrabatxu, 984 m  (Araba eta Bizkaia)
# Pagero, 963 m  (Araba eta Bizkaia)
# Gallarraga, 901 m  (Araba eta Bizkaia)
# Biderdi, 877 m  (Bizkaia)
# Kamaraka, 797 m  (Araba eta Bizkaia)
# Mugarriluze, 735 m  (Araba eta Bizkaia)
# Kiputxeta, 727 m  (Araba)
# Gazteluzar, 717 m  (Araba eta Bizkaia)
# Goikogana edo Goikogane, 702 m  (Araba eta Bizkaia)
# Ganeta, 685 m  (Bizkaia)
# Lapurzulogana, 677 m  (Bizkaia)
# Pagasarri, 671 m  (Bizkaia)
# Aguilatos, 667 m  (Araba)
# Gongeda, 666 m  (Bizkaia)
# Pagoeta, 637 m  (Araba)
# Ganekondo, 627 m  (Bizkaia)
# Zamaia, 616 m  (Bizkaia)
# Pastorekortaburu edo Pastorekorta, 591 m  (Bizkaia)
# Artepeta, 587 m  (Bizkaia)
# Erreztaleku, 586 m  (Bizkaia)
# Miñaur, 526 m  (Bizkaia)
# Kamarika, 515 m  (Bizkaia)
# Pilipaondo, 514 m  (Bizkaia)
# Aranzuri, 510 m  (Bizkaia)
# Urtun Zelai, 505 m  (Bizkaia)
# Alpitsu, 499 m  (Araba eta Bizkaia)
# Gangoiti, 494 m  (Bizkaia)
# Koskorra, 494 m  (Bizkaia)
# Otsoerreta, 486 m  (Araba eta Bizkaia)
# Lizaso, 479 m  (Bizkaia)
# Larrazelai, 478 m  (Bizkaia)
# Ebitxe, 477 m  (Bizkaia)
# Larrako, 474 m  (Bizkaia)
# Orbe, 462 m  (Araba)
# Tontorra, 442 m  (Bizkaia)
# Arnotegi, 426 m  (Bizkaia)
# Azpioleta, 425 m  (Bizkaia)
# Arraiz, 361 m  (Bizkaia)
# Malmasin, 360 m  (Bizkaia)
# Asundi, 359 m  (Bizkaia)
# Arraitz (*Arraiz Central*), 352 m  (Bizkaia)
# Arraiz Norte, 345 m  (Bizkaia)
# Uskorta, 322 m  (Bizkaia)
# Antsola, 305 m  (Bizkaia)
# Erdiko Atxa, 273 m  (Bizkaia)
# Parada, 259 m  (Bizkaia)
# Gaztelu, 250 m  (Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Arabako mendien zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Kuraia (musika taldea)

**Kuraia** 2001ean Fernando Gimenok (El Corazón del Saporen abeslari ohiak), Joseba Poncek (Duten baxu-jotzaile ohiak), Mikel Kazalisek (Negu Gorriak eta Anestesiaren baxu-jotzaile ohiak) eta Galder Izagirrek (Duten bateriajole ohiak) sortutako rock musika taldea da. 2006 urtera arte aritu ziren, beti laukote berarekin.

Punk-rockaren eta 70eko hard-rockaren oinarrietatik abiatuta, Kuraiak bat egin zuen 2000ko hamarkadaren hasieran nazioartean lantzen ari zen energiaz gainezkako rockarekin. Gitarra sutsuetan eta erritmo bizi nahiz astunetan oinarritutako rock-and-rolla zabaldu zuen.

Behin-behineko taldea izateko asmotan jaio arren, hiru diska kaleratu zituzten. Haien zuzeneko indartsuari esker jarraitzaile asko bereganatu zituzten denbora gutxian. Zale kopuru handiena Euskal Herrian izan bazuten ere, 2002an Espainian eta 2004an Europan zehar ere aritu ziren jotzen. "Sant Feliu HC Festival", "Azkena Rock Festival" edo Hatortxu Rock (2005) musika jaialdietan parte hartu zuten.

## Taldekideak 
* Fernando Sapo - ahotsa
* Joseba Ponce - gitarra
* Mikel Kazalis - baxua
* Galder Izagirre - bateria

## Diskografia 
### Albumak 
* *Kuraia* (2001, Metak). CD.
* *Iluntasunari Barre* (2003, Metak). CD.
* *Piztu da Piztia* (2005, Metak). LP eta CD.

### Bildumetan parte-hartzea 
* "Kamikaze" - *Oztopo Guztien Gainetik Bonberenea* (2002 Bonberenea Ekintzak). CD.
* "10" - *Irungo AEKko Beteranoak* (2004, Metak). CD.
* "Platonen Kobazuloa TB Ze" - *Kantuz. Euskal Presoak Etxerat!* (2004). CD.
* "Joan etorrian" - *Gure Irratia, zure rokanrrola* (2005). CD.
* "Hemezortzi hizki" - *18/98+... Auzolanean* (2006). CD.

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Kanpo estekak 
*  Badok-en webgunean.
*  Taldearen letrak.

## Erreferentziak
Benadir

**Benadir** (arabieraz بنادر‎ , somalieraz Banaadir) konpainia pribatu batek kudeatutako gaur egungo Somaliako lurren hartu zuten izena izan zen. Italiak lur hauek erosi eta Italiar Somaliaren parte bilakatu zuten. Somaliako hegoaldea hartzen zuen, Juba ibaiaraino. Gaur egun Somaliaren barnean eskualde berraldarrikatu dute euren burua.

1905eko martxoaren 16an bilakatu zen Italiar Somaliaren parte. Gune historikoak izen ematen dio, Benadirreko gaur egungo erregio administratiboari (gobolka ere deitua).

## Ikus, gainera 
* Somaliako historia
* Benadirreko Eskualdea

## Kanpo estekak
Somalilandia Britainiarra

**Somalilandia Britainiarra** Afrikako Adarrean egon zen koloniaren izena izan zen. Lurraldea Egiptoren esku egon zen 1870reko hamarkadan zehar, baina ondoren britainiarren esku utzi zuten. Hortaz, Somalilandia Britainiarreko protektoratuaren sorrera 1884an gertatu zen, britainiarrek eskualda Egiptotik banatzean. Indiatik kudeatzen zen 1898ra arte, gero Londresetik eta ondoren, 1905ra arte, bertan ezarri zela Bulego Koloniala. 1940an Italiak okupatu zuen, baina 1941ean Britainia Handiak berriro konkistatu zuen. 1960ko ekainaren 26an Somaliland moduan independizatu zen eta lau egun geroago Somalia Italiarrarekin batu eta Somalia sortu zen.

1991ean, Somaliako gobernu zentralaren apurketaren ostean, Somalilandia Britainiarrak bere independentzia aldarrikatu zuen maiatzean, "Somalilandeko Errepublika" izenaz. Errepublikak denbora laburrez independente izandako Somalilandeko estatuaren ondorengotzat du bere burua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Somalia
* Somaliako historia

## Kanpo estekak
Somalia Italiarra

**Somalia Italiarra** Italiak gaur egun Somalia dagoen lekuan eta Benadirren ordez 1905eko martxoaren 16an sortu zuen kolonia izan zen. Herrialdea sortzerakoan bertako sultanatoak (Gueladi, Obbia eta Majertin) kenduak izan ziren.

1908an Abisiniako tratatuarekin mugak ezarri ziren, 1915ean Britaniar Somaliarekin mugak zehaztu ziren eta 1925an Erresuma Batuak Trans Juba eskualdea eman zien. 1936an Italiar kolonietako probintzia batean eraldatu zuten. 1936n Ogaden eta Britaniar Somaliland gehitu ziren, baina 1941eko martxoaren 16an Bigarren Mundu Gerraren ondorioz Ogaden bereiztu eta Etiopiara gehitu zuten aliatuek.

1960ko Uztailaren 1ean Somalia independizatu zen eta lau egun lehenago independiente egin zen Britaniar Somaliarekin batu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Somalia
* Somaliako historia
* Italiar Inperioa

## Kanpo estekak
Somaliako geografia

**Somalia** Ekialdeko Afrikako estatua da. Afrikako Adarrean dago, 2°S eta 12°N latitudeen, eta 41° eta 52°E longitudeen artean. Mugakide ditu Kenya eta Etiopia mendebaldean, eta Djibuti ipar-mendebaldean. Ekialdean Indiako Ozeanoa dauka eta iparraldean Adengo golkoa; 3.025 kilometroko itsasertzarekin, Afrikan kostalde luzeena duen herrialdea da.

## Erliebea 
Somaliaren iparraldean, Adengo golkoko kostaldearen aurrez-aurre, Gubango itsasbazter laua dago, berdin samarra, erdi-idorra, sastraka motako landaredi urri batez estalia, euri gutxi eta klima bero hezea dituena. Itsasbazterraren atzealdean, mendilerro luze bat dago, Etiopiarekin muga egiten duen ipar-mendebaldetik ekialdeko Afrikako Adarraren muturreraino doana, eta 2.000 m inguruko mendi batzuk dituena (Surud Ad, 2.048 metro). Mendialdetik hegoaldera dagoen gainerako guztia ordoki erdi-mortu eta zabal-zabala da, kostaldea baino hotzagoa eta idorragoa.

## Hidrografia 
Somaliako ibai nagusiak Etiopiako mendietan jaio eta Indiako Ozeanora isurtzen diren Juba eta Xebeli dira. Iparraldean, Nugaal ibaia agortua izaten da denbora luzean.

## Klima eta landaredia 
Somaliak oso klima bero lehorra du. Urtean zehar, eguneko bero handiena 30-40&nbsp;°C bitartekoa izaten da, eta hotzena 18-27&nbsp;°C bitartekoa. Euri gutxi egiten du, gehiago hegoaldean eta mendebaldean (330-550 mm), iparraldean (53 mm) baino. Horrenbestez, landaredi urria du. Lursailek Somaliako eremuaren %2 baino ez dute hartzen, baina lurraldearen erdia gutxi gorabehera larrea da. Mendialdean baso txikiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lesbos

**Lesbos** (), Egeo itsasoan, Turkiako kostaldetik gertu dagoen greziar uhartea da. 1.632,8 km²ko eremua du eta 2011n 85.330 biztanle zituen. Hiriburua Mitilene da. Antzinatean garrantzi handia izan zuen, eta ezaguna egin zen, batez ere, Safo olerkaria bertan bizi izan zelako. Haren poemak ospetsuak ziren, beste emakume batzuekin izaten zituen amodio kontuez idazten zuelako. Hortik dator lesbianismo hitza.

## Historia 
Antzina Pentapolis izena eman zioten eta eoliarrek kolonizatu zuten. K.a. VII. eta VI. mendeetan kultur loraldia izan zuen. K.a. 428-427an Atenasen kontra matxinatu zen. Matxinadak, ordea, ez zuen ezer lortu eta Lesbos Delosko Ligari elkartu zitzaion. Gero, Bizantziar Inperioaren mende egon zen; Erdi Aroan, berriz, Genovaren (1345) eta otomandarren mende (1462).

### Errefuxiatuen krisia 
Ekialdeko errefuxiatuen krisiaren ondorioz, 2014tik aurrera Lesbos uhartea Ekialde Hurbileko gatazketatik ihesi zeudenentzat Europarako sarbide bilakatu zen eta Idomeniko kanpamendua atxilotze-zentro bilakatu zen milaka lagunentzat Greziako Gobernuak Europar Batasunaren aginduak jarraiki mugak itxi eta desalojatu zituenean. 

Donostiako Zaporeak elkarteak hainbat boluntarioren lankidetzarekin otordua prestatzen die egunero Lesboseko Moria kanpamentuko errefuxiatuei 2014tik. Lesboseko Moriako kanpamentuan, gobernuak 20.000 pertsona baino gehiago pilatu zituen soilik 3.000 lagunentzat diseinaturiko espazioan, haien behar oinarrizkoenak ere asetu gabe. Espazio-faltak, ura eta janaria lortzeko zailtasunak eta bortizkeria ingurugiroak, besteak beste, ezinezkoa egiten zuten halako leku batean bizitza duina izatea.

## Geografia 
Lesbos uharte bolkaniko menditsua da. Iparralde eta erdialdean kokatutako Lepetymos (968 m) eta Olympo (968 m) mendiak dira gailurrak. Itsasertza oso malkortsua da. Bi badia nabarmen ditu, Gerasekoa hego-ekialdean eta Kallonikoa hego-mendebaldean. Uhartearen %40 olibondoek hartzen dute; guztira 11 milioi bat olibondo daude beste fruta-arbola batzuekin batera. Basoek, berriz, %20 okupatzen dute eta beste guztia lur landua edo hiri-lurrak dira. Uhartearen mendebaldean dagoen harri bihurtutako sekuoien basoa munduko bigarren handiena da.

### Hiriak 
* Agia Paraskevi (Αγία Παρασκευή)
* Agiasos (Αγιάσος)
* Gera (Γέρα)
* Eresos-Antissa (Ερεσός-Άντισσα)
* Evergetoulas (Ευεργέτουλας)
* Kalloni (Καλλονή)
* Loutropoli Thermis (Λουτρόπολη Θερμής)
* Mantamados (Μανταμάδος)
* Mithimna (Μήθυμνα)
* Mitilene (Μυτιλήνη)
* Petra (Πέτρα)
* Plomari (Πλωμάρι)
* Politxnitos (Πολίχνιτος)

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusia laborantza (garia, garagarra, zitrikoak, olibondoak, tabakoa) da, eta ospe handia du hango ardoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala Lesvos.gr
* Bidai gida ofiziala Lesvoslemnos.com
* Leboseko prefektura Culture.gr
* Lesbos Google Maps-en
* Laster arte Lesbos   'Lesbos gertutik' dokumentala. Asier Arroita Zaporeak elkarteko boluntarioak hiru aste igaro ditu Lesbosen, elkarte horrek bertan duen sukaldean prestatutako "duintasun platerak" errefuxiatuei banatzen.
Agamemnon

**Agamemnon**, mitologia klasikoan, Argosko eta Mizenasko elezaharretako erregea zen; Atreoren semea eta Menelaoren anaia. *Iliada*n, grekoen buruzagi ageri da, akaziar tropak gidatzen ditu.

Helenaren ahizpa zen Klitemnestrarekin ezkondu zen, haren senar Tantalo hil ondoren. Klitemnestrarekin hiru seme-alaba izan zituen: Ifigenia, Elektra eta Orestes. Troiako gerran Greziako armadaren agintari hautatu zuten, eta Ifigenia sakrifikatu zuen, Artemisa baretzearren. Troian garaile izan zen, eta Kasandra hartu zuen guda harrapakintzat.

Hamar urte kanpoan egin zituen, eta etxera itzuli zenean Klitemnestrak eta haren maitale Egistok hil zuten. Bere seme Orestesek hartu zuen hilketa horren mendekua.

## Etimologia 
Grezieraz Agamemnon izenak (Ἀγαμέμνων) "oso tinkoa", "tolesezina" edo "oso irmoa" esan nahi du. Izena *Agamédmōn* (*Ἀγαμέδμων) hitzetik dator: *ἄγαν* "asko" eta *μέδομαι* "pentsatu" erroek osatua.

## Deskribapena 
Frigiako Daresek *Troiako* *erortzearen istorian,* Agamemnon ". . .ile-hori, handia, eta boteretsua zen. Elokuentea, jakintsua, eta noblea, diruz hornituriko gizona." bezala deskribatzen du. 

## Jatorria eta lehen urteak 
Agamemnon Peloperen ondorengoa zen, Tantaloren semea. Istorioaren ohiko bertsioaren arabera, Homerok *Iliada* eta *Odisean* kontatua, Agamemnon eta bere anaia gaztea (Menelao) Mizenaseko Atreo erregearen eta Kretako Aerope printzesaren semeak ziren.

## Troiako Guda 
Agamemnonek greziar indar mesfidatuak bildu zituen Troiarantz nabigatzeko.

## Literaturan duen agerpena 
Literatura obra askotako pertsonaia da: *Iliada* (Homero), *Agamemnon* (Eskilo), *Ifigenia*, *Auliden* (Euripides), *Agamemnon* (Senekaren tragedia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Troia
* Homero
* Agamenonen maskara

## Kanpo estekak
Ordunteko mendilerroa

**Ordunte-Mesada mendilerroa** Enkarterri (Bizkaia), Mena Harana (Burgos) eta Ruesga (Kantabria)ko probintzien artean kokatuta dago.
Hamahiru mendik osatzen dute mendilerroa, tontorrik altuenak Zalama (1336 m, hiru probintzien artean dagoena), La Mana (1203 m), Peñarada (1125 m) eta Balgerri (1106 m) izanda, denak 1100 metrotik gorakoak.

Kolitza mendiak garrantzi handia izan zuen beste garai batean hortik adarrekin deitzen zutelako Avellanedako batzarretara.

Halaber, Ordunteko urtegia mendilerroaren oinetan kokatuta dago, Burgosko probintzian, eta Bilbo urez hornitzen du.

Mesadako gailurrak Ordunteko mendilerroaren mendi-oinak dira.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Zalama, 1.343 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Ilsos de Zalama, 1.335 m  (Burgos eta Kantabria arteko mugan)
# La Mana, 1.203 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)

# Zalama, 1.343 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Ilsos de Zalama, 1.335 m  (Burgos eta Kantabria arteko mugan)
# La Mana, 1.203 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Balgerri edo Baljerri, 1.106 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# El Miron, 1.093 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Burgüeno, 1.044 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Ilso de Estacas, 1.037 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Maza del Topo, 1.107 m  (Bizkaia)
# Maza de Pando, 1.011 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Naviciada, 966  (Burgos)
# Terreros, 909 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Alto del Cabrío, 899 m  (Burgos)
# Hayas Altas, 891 m  (Burgos)
# Kolitza, 883 m  (Bizkaia)
# Castañalera, 754 m  (Bizkaia)
# Ribacoba, 746 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Garbea, 718 m  (Bizkaia)
# Pelayos, 716 m  (Bizkaia)
# Cornezuelo, 713 m  (Bizkaia)
# Peña de la Cueva, 688 m  (Bizkaia)
# Haitza, 686 m  (Bizkaia)
# Pico del Mojón, 673 m  (Bizkaia)
# Gueci, 657 m  (Bizkaia)
# Sabugal, 654 m  (Bizkaia)
# Untzilla, 643 m  (Bizkaia)
# Hormaza, 638 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Los Tueros, 637 m  (Bizkaia)
# Guinea, 603 m  (Bizkaia)
# Las Cabezas, 577 m  (Bizkaia)
# Jornillo, 554 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# San Miguel, 526 m  (Bizkaia)
# Saldecastro, 496 m  (Bizkaia)

### Mesadako mendi-oinak 
# Peñalta, 1.145 m  (Bizkaia)
# Peñarada, 1.125 m  (Bizkaia eta Burgos arteko mugan)
# Salduero edo Montegrande, 1.124 m  (Bizkaia)
# Arganeda, 1.111 m  (Bizkaia)
# Saltipiñía edo La Rueda, 1.061 m  (Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak
Zedalion

**Zedalion** (grezieraz Κηδαλιων), mitologia grekoan, Lemnos irlan, Hefestoren sutegian lan egiten zuen laguntzailea zen.

Horreraino iritsi zen Orion erraldoia, Enopion itsutu egin zuela bere alaba bat bortxatzeagatik. Hefesto erraldoiaz gupida izan zuen eta Zedalion eman zion itsumutil bezala bere sorbaldan eserita. Zedalion ekialderantz gidatu zuen, han Heliosekin topo egin zuten, eguzkia, eta bere izpiekin sendatu egin zuen.

## Kanpo estekak
Ajman

**Ajman** (arabieraz: عجمان) Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da, denetan txikiena. 259 kilometro koadroko eremua besterik ez du, eta 2010ean 263.000 biztanle zituen. Ajman hiria da hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fujaira

**Fujaira** (arabieraz: الفجيرة; *Al Fuǧaira*) Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da. 1.166 kilometro koadro ditu luze-zabalean, eta 225.360 biztanle zituen 2016an. Fujaira hiria da hiriburua.

## Geografia 
Erliebe menditsua daukan emirerri bakarra da, Hajar mendigunearen eta Omango golkoaren artean baitago. Hori dela-eta, prezipitazio handiagoa jasotzen du gainerako emirerriek baino. Dena dela, udako batez besteko tenperatura maximoak 45&nbsp;°C-tik gorakoak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak