open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roma traditoribus non praemiat

**Roma traditoribus non praemiat** latin esapidea da eta "Erromak ez du traidorerik ordaintzen" esan nahi du hitzez hitz. Traizioa egin dunenari esaten zaio, errieta eginez, nahiz eta hori dioena traizioaren bultzatzailea izan.

Esan ohi da Kinto Servilio Zepion prokontsulak esaldi hau esan ziela K.a. 139an Viriato lusitaniar buruzagia hil zuten traidoreei, beraien saria eskuratzera joan zirenean. Iturri klasikoek, ordea, ez dute esaldi hau jasotzen, gertakari historikoa historialari batzuek aipatzen badute ere, hala nola, Diodorok, Apianok, Eutropiok, Orosiok, Valerio Maximok, Suidasek...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Die Blechtrommel (filma)

***Die Blechtrommel*** 1979ko Volker Schlöndorff alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Günter Grassen *Latorrizko danborra* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1920ko hamarkadan Oskar Matzerathentzat bere hamairugarren urtebetze eguna bizitzako une garrantzitsua izan zen. Ez haztea erabakitzeaz gain bere lehenbiziko latorrizko danborra jaso zuen eguna baita, hain zuzen ere, bere bizitza osorako bere alboan edukiko zuen objektua.

## Aktoreak 
* David Bennent: Oskar Matzerath
* Mario Adorf: Alfred Matzerath
* Angela Winkler: Agnes Matzerath
* Katharina Thalbach: Maria Matzerath
* Daniel Olbrychski: Jan Bronski
* Tina Engel: Anna Koljaiczek (gaztea)
* Berta Drews: Anna Koljaiczek (zaharra)
* Roland Teubner: Joseph Koljaiczek
* Tadeusz Kunikowski: Oncle Vinzenz
* Andréa Ferréol: Lina Greff
* Heinz Bennent: Greff
* Ilse Pagé: Gretchen Scheffler
* Werner Rehm: Scheffler
* Käte Jaenicke: La Mare Truczinski
* Otto Sander: Meyn
* Charles Aznavour: Sigismund Markus

## Kanpo estekak
Leonardo Sbaraglia

**Leonardo Máximo Sbaraglia** (Buenos Aires, ) argentinar aktorea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
The Brood

***The Brood*** (euskaraz *Kumea*), 1979ko David Cronenberg estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako beldurrezko film bat da. Oliver Reed, Samantha Eggar eta Art Hindle aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hal Raglen (Oliver Reed) doktoreak psikopatak tratatzeko *psikoplasmosia* deritzon terapia berezi eta iraultzailea asmatu berri du, honetan heuren gaixotasun mentalak somatizazioaren bidez sendatzen saiatzen da. Nola Carveth (Samantha Eggar) gaixoa osaketa prozesu honekin tratatzen duenean, aurreikusitakoaren kontra, emakumearen amorrua piztuaraziko du.

## Aktoreak 
* Oliver Reed: Hal Raglan doktorea
* Samantha Eggar: Nola Carveth
* Art Hindle: Frank Carveth
* Nuala Fitzgerald: Juliana Kelly
* Susan Hogan: Ruth Mayer
* Gary McKeehan: Mike Trellan
* Cindy Hinds: Candice Carveth
* Harry Beckman: Barton Kelly
* Nicholas Campbell: Chris
* Michael Magee: Inspektorea
* Robert A. Silverman: Jan Hartog

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zabalgañako mendilerroa

**Zabalgañako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Zabalgaña mendia da, 621 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Zabalgaña mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Zabalgaña, 621 m 
# Arrobia, 605 m 
# Bizkar, 589 m 
# Garbaleku, 556 m 
# Aiorbe, 517 m 
# Txurio, 512 m 
# Etxamendi, 463 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
## Kanpo estekak
Mid90s

***Mid90s*** (euskaraz *1990eko hamarkada erdia*), 2018ko Jonah Hill estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama-komedia film bat da. Sunny Suljic, Lucas Hedges eta Katherine Waterston aktoreek antzeztu zuten.

2018ko irailaren 9an Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
1990eko hamarkadaren erdialdea, Los Angeles hiria. Stevie (Sunny Suljic) uda etxeko familia bizimodu gatazkatsua eta bere lagun talde berriko kideekin dibertitzen pasatzen duen 13 urteko nerabea da, azken hauek skate dena batean ezagutu ditu.

## Aktoreak 
* Sunny Suljic: Stevie "Sunburn"
* Katherine Waterston: Dabney, Ian eta Stevieren ama
* Lucas Hedges: Ian, Stevieren anaia
* Gio Galicia: Ruben
* Na-kel Smith: Ray
* Olan Prenatt:Fuckshit
* Ryder McLaughlin: Laugarren Gradua
* Alexa Demie: Estee
* Jerrod Carmichael: Segurtasun zaindaria (kameoa)
* Harmony Korine: Dabneyren sexu-bikotea (kameoa)

## Kanpo estekak 
* Webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
Babiker Awadalla

**Babiker Awadalla** (; Gitena, Nilo Zuria, Sudan Anglo-egiptoarra, 1917ko martxoaren 2a - Dublin, Irlanda, 2019ko urtarrilaren 17a) Sudango zortzigarren lehen ministroa izan zen. 1969ko maiatzaren estatu kolpean parte hartu zuen eta Gaafar Nimeiryek lehen ministroa izendatu zion. Lehen ministroa izan zen 1969ko maiatzetik urrira eta Kanpo Harremanetako ministroa 1969tik 1971ra.
Tekezé

**Tekezé** edo **Täkkäze** (, eusk: "ibai"), ekialdeko Afrikako ibaia da, Atbarara isurtzen den ibaiadar handia. Etiopia eta Eritrea arteko mendebaldeko muga da eta ekialdeko Sudanen **Setit** diote. 608 kilometroko luzera du eta Afrikako arroilarik sakonena zulatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lomami (ibaia)

**Lomami** erdialdeko Afrikako ibaia da, Kongora isurtzen den ibaiadar handia. Bere 1.450 kilometroko ibilbide osoa Kongoko Errepublika Demokratikoan zehar egiten du. Iparralderanzko ibilbidea hartzen du eta nabigagarria da bere behe ibilguan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuando ibaia

**Cuando** edo **Kwando** erdialdeko Afrikako ibaia da, Zambezira isurtzen den ibaiadar handia. Bere 1.500 kilometroko ibilbide osoa Angola, Botswana, Namibia eta Zambian zehar egiten du. Linyanti zingira zeharkatu ondoren, *Liyanti* esaten diote eta ekialderago *Chobe*.

## Ibilbidea 
Angola erdialdeko ordokian jaiotzen da, Tembo mendiaren oinean. Hego-ekialderantz egiten du eta Angola eta Zambia arteko mugan zehar 5-10 kilometroko zabalera duen ubide sistema bat eratzen du. Ibaiaren emaria asko aldatzen da urteko sasoiaren arabera, urtaro euritsuan uholdeak izaten dira eta urtaro lehorrean ia erabat desagertzen da sasien artean.

Ibaiak aurrera jarraitzen du Capriviko Zerrendan (Namibia) zehar Botswanarekin duen muga eratzen du. Duela 10.000 urte Okavango ibaiarekin bat egiten bazuen ere orain Zambezi ibaira isurtzen ditu urak.

Ibaiak zeharkatzen dituen hiri nagusiak Zambia eta Angola arteko mugan daude; Shangombo eta Luiana hain zuen ere. Botswanako Kasane hirian egiten du bat Zambezi ibaiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mouhoun

**Mouhoun** edo **Volta Beltza** erdialdeko Afrikako ibaia da, Voltara isurtzen den ibaiadar handia. Bere 1.352 kilometroko ibilbide osoa Burkina Faso, Boli Kosta eta Ghanan zehar egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazinon

**Nazinon** edo **Volta Gorria** erdialdeko Afrikako ibaia da, Voltara isurtzen den ibaiadar handia. Bere 320 kilometroko ibilbide osoa Burkina Faso eta Ghanan zehar egiten du. Uagadugutik gertu sortua, Volta Zurira isurtzen ditu urak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oti (ibaia)

**Oti** edo **Pendjari** erdialdeko Afrikako ibaia da, Voltara isurtzen den ibaiadar handia. Bere 520 kilometroko ibilbidea Burkina Fason hasi eta Benin eta Togo zeharkatu ondoren, Ghanan amaitzen da. Lehen Voltara isurtzen zituen urak baina egun Volta aintzirara isurtzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acrididae

**Acrididae** matxinsaltoen familia nabarmena da, barnean 10.000-11.000 espezie inguru dituena. Bere kiderik ezagunenak otiak dira baina familiako kide guztiak ez dira otiak.

## Azpifamiliak 
* Acridinae
* Calliptaminae
* Catantopinae
* Copiocerinae
* Coptacridinae
* Cyrtacanthacridinae
* Egnatiinae
* Eremogryllinae
* Euryphyminae
* Eyprepocnemidinae
* Gomphocerinae
* Habrocneminae
* Hemiacridinae
* Leptysminae
* Marelliinae
* Melanoplinae
* Oedipodinae
* Ommatolampinae
* Oxyinae
* Pauliniinae
* Proctolabinae
* Rhytidochrotinae
* Spathosterninae
* Teratodinae
* Tropidopolinae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sangha (ibaia)

**Sangha** erdialdeko Afrikako ibaia da, Kongo ibaiaren eskuinaldeko adarra. 1.700 kilometro luze da. Kamerungo Adamaua mendietan du iturburua, eta Mamberé izena hartzen du ibaiaren goi-ibilguak. Ikatz arro garrantzitsuak daude ibaiaren ibilguan zehar. Ontziz ibil daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aruwimi

**Aruwimi** erdialdeko Afrikako ibaia da, Kongora isurtzen den ibaiadar handia. 380 kilometroko luzera baino ez du, baina Ituri iturburua kontuan hartuta, 1030 kilometro luze da.

Izen bereko oihana zeharkatzen du; ur jauzi ikusgarriak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nakanbé

**Nakanbé** edo **Volta Zuria** erdialdeko Afrikako ibaia da, Voltara isurtzen den ibaiadar handia. Bere 1.140 kilometroko ibilbide osoa Burkina Faso eta Ghanan zehar egiten du. Bere ibaiadar nagusiak Volta Beltza eta Volta Gorria dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Kohlhaas (filma)

***Michael Kohlhaas*** 2013ko Arnaud des Pallières frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, *Michael Kohlhaas* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
XVI. mendearen erdialdean, Alemanian izandako erlijio gerra garrantzitsuenetako bat amaitu berritan. Zaldi tratularia da Michael Kohlhaas, eta jauntxo batekin gatazka bat dauka muga bat pasatzerakoan. Horrek gatazka judizial bat pizten du aurrena, baina gatazka politiko bihurtzen da berehala. Pertsonaiak zaldi batzuk uzten ditu erreskate modura, beharrezkoa ez den paper administratibo baten bila joateko, eta, itzultzen denean, zaldiak hilzorian daude.

## Aktoreak 
* Mads Mikkelsen: Michael Kohlhaas
* Bruno Ganz: gobernadorea
* Paul Bartel: Jérémie
* Mélusine Mayance: Lisbeth
* David Bennent: César
* Delphine Chuillot: Judith
* David Kross: predikaria
* Sergi López: soldadua
* Amira Casar: abadesa
* Roxane Duran: Margarita Angulemakoa
* Swann Arlaud: baroia
* Jaques Nolot: epailea
* Denis Lavant: teologoa (Martin Luther)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardoyne (Aberdeenshire)

**Ardoyne**, Eskoziako baserri giroko eremu bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Auchnagatt

'''''', , Eskoziako herri eta baserri giroko eremu bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Gizonezko Gazte Kristauen Elkartea

thumb|Elkartearen logoa
'''''Young Men's Christian Association*** (**YMCA*'), gazte mugimendu sozial ekumenikoa da. Bere jarduerak GKE zaharrenetako eta handienetariko bat bezala identifikatzea ahalbidetzen dio. Nazioarte mailan, bost kontinenteetan zabaldutako 120 erakunde autonomo baino gehiagok osatzen dute, bere ezarpena ezberdina den arren. Alderik indartsuenak herrialde anglosaxoi, protestanteen kulturan eta ingeles eta amerikar eragin handia izan duten herrialdeetan daude.

## Jarduera 
YMCAren jarduerak hezkuntza-erakundeak, egoitzak, gau-ikastetxeak, gazte-kanpinak eta kirol-taldeak barne hartzen ditu. Hainbat adin, herrialde, ekonomia, kultura eta sinesbide desberdinetarako jarduerak.

YMCA-ri esker existitzen diren unibertsitateak daude, hala nola Mexiko Hiriko YMCA Unibertsitatea.

## Kanpo estekak
Mexikoko goi-lautada

**Mexikoko goi-lautada** () herrialde horretako iparralde eta erdialdearen gehienetik zabaltzen den goi-ordoki aridoa da.

Mexikoko lurraldea menditsua da, baina alde handiak ditu toki batetik bestera. Bi mendilerrok zeharkatzen dute herrialdea ipar-hego, Ekialdeko Sierra Madre eta Mendebaldeko Sierra Madre, Estatu Batuetako Mendi Harritsuen jarraipena. Bi mendilerro horien artean goi-ordoki zabal bat dago, Mexikoko goi-lautada, lurraldearen hiru laurden hartzen dituena. Goi-ordoki horretara iristen diren ibai batzuen ura ez da itsasora iristen, hango sakonuneetan geratzen baita. 900-1.200 metroko garaiera du iparraldean, eta 2.000-2.700 metrokoa hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nevado de Toluca

**Nevado de Toluca** Mexiko erdialdeko geruza-sumendi aktiboa da, Toluca eta Tenango haranen mugan kokatua. Mexikoko laugarren mendi garaiena da, Citlaltépetl, Popocatépetl eta Iztaccíhuatl tontorren atzetik. Bere inguruko eskualdea parke nazionala da, Mexiko Hiritik gertu.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iztaccíhuatl

**Iztaccíhuatl** (nahuatlezko *Iztac*, "zuri" eta *cihuatl*, "emakume") Mexiko erdialdeko sumendi aktiboa da, Puebla eta Mexiko estatuen mugan kokatua. Mexikoko hirugarren mendi garaiena da, Citlaltépetl eta Popocatépetl tontorren atzetik. Iztaccíhuatl-Popocatépetl Parke Nazionalean kokatzen da, Mexiko Hiritik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ameselum

**Ameselum **(grekeraz: Ἀμήσελον) Siziliako hiri bat zen, bakarrik Diodoro izan zen aipatu zuen bakarra. Centuripe eta Agiraren artean kokaturik, gotorleku bat zen. K.a. 269an, Hieron II.ak hartu ondoren, hiria eta gotorlekua suntsitu zituen eta horren lurraldea Centuripe eta Agiraren artean banatu zuen. Ameselumaren kokapen zehatza ezezaguna da.

thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dead Ringers (filma)

***Dead Ringers***, 1988ko David Cronenberg kanadar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko drama-thriller film bat da. Bari Wood eta Jack Geasland idazleen *Twins* (*Bikiak*) liburuan oinarritua dago. Jeremy Irons eta Geneviève Bujold aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kanada, Toronto. Elliot eta Beverly (Jeremy Irons) arrakasta handiko bi ginekologo biki dira, biak ugalkortasunean espezializatuak. Nortasun bereko bi izaera ezberdin bauzkate: ohitura, bizileku eta emazte berbera. Baina Elliotek bere buruan segurtasun handiagoa eta zinikoa da, aldiz Beverly barnerakoia ta pasiboa. Elliotek bertaratzen diren emakumeekin oheratzea lortu eta haietaz aspewrtzen denean Beverlyri bidaltzen dizkio.

Baina beren bizitzetan Claire Niveau (Geneviève Bujold) aktorea sartzean, lehenbizikoz bikien lotura arriskuan egongo da. Mehatxu honek berarekin batera perbertsioa, drogak eta eromena ekarriko ditu.

## Aktoreak 
* Jeremy Irons: Beverly Mantle / Elliot Mantle
** Jonathan eta Nicholas Haley: Beverly gaztea / Elliot
* Geneviève Bujold: Claire Niveau
* Heidi von Palleske: Cary
* Barbara Gordon: Danuta
* Shirley Douglas: Laura
* Stephen Lack: Anders Wolleck
* Nick Nichols: Leo
* Lynne Cormack: Arlene
* Damir Andrei: Birchall
* Miriam Newhouse: Bookman andrea
* Jill Hennessy: Mimsy
* Jacqueline Hennessy: Coral
** Jill eta Jacqueline Hennessy: beren buruako bikiak bezala antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mexikoko harana

**Mexikoko harana** (; ) edo **Anáhuaceko harana** Mexikoko hego-erdialdean dagoen eskualde geografikoa da. Jatorriz Texcoco, Xochimilco eta Chalco aintzirak barnean izaten zituen sakonune endorreiko bat zen, inguruko mendizerrek betetzen zutena.

Erregeorderriaren garaian eta XVII. mendetik aurrera eskualdea lehortu eta urak Tula ibaiaren bidez atera zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akradina

**Acradina** edo Akradinaren (Ἀχραδίνη) izenak basamakatzen lurra esan nahi zuen. Sirakusako Pentapoliko auzo baten izena zen, Ortigiako iparraldean, eta ekialdeko kostatik hedatzen zen, gaurko Santa Luzia eta Grottasanta auzoetarino. Gelonaren harresiek Titxetik bereizten dute, (egungo Mazzanti aldirietan). Akradinak kostaldea harresiekin babesten zuen itsasoko erasoak ekiditzeko. Horretarako, gero kaputxinoen izeneko harrobia, uztiatzen zen harria ateratzeko.

thumb|300px|Sirakusako auzoak K.a. 397an. 

## Bibliografia 
ORSI, Paolo: ''Sepolcro arcaico dell'Acradina e terrecotte varie rinvenute presso Siracusa'', R. Accademia dei Lincei, 1893

## Kanpo estekak
Juan Manuel Moreno

**Juan Manuel Moreno Bonilla** (Bartzelona, 1970eko maiatzaren 1a), **Juanma Moreno** izenaz ezaguna, Ezkonduta dago eta hiru seme-alabaren aita da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Susana Díaz
* Andaluziako Junta
* Juan Marín
Susana Díaz

**Susana Díaz Pacheco** (Sevilla, 1974ko urriaren 18a) andaluziar politikari bat da. Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren Andaluziako federazioaren idazkari nagusia da, eta Andaluziako Juntako presidentea 2013tik eta 2019ra arte.

## Karguak 
* Andaluziako Gazte Sozialisten antolaketa-idazkaria (1997-2004).
* Sevillako udaleko zinegotzia (1999-2004).
* Sevillako Giza Baliabideetako Alkateordea (2003-2004).
* Diputatua Diputatuen Kongresuan (2004-2008).
* Sevillako PSOE-aren antolaketa-idazkaria (2004-2010).
* Diputatua Andaluziako Parlamentuan (2008tik).
* Andaluziako PSOE-aren antolaketa-idazkaria (2010-2012).
* Andaluziako Parlamentuak izendatutako senataria (2011-2012).
* Andaluziako Juntaren Lehendakaritza eta Berdintasunerako sailburua (2012-2013).
* Sevillako PSOEko idazkari nagusia (2012-2013).
* Andaluziako Juntako presidentea (2013-2019).
* Andaluziako PSOE-aren idazkari nagusia (2013tik).
* PSOEko Politika Federalaren Kontseiluko presidentea (2014tik).
* PSOEko idazkaritza orokorrarentzako hautagaia (2017).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Manuel Moreno
* Pedro Sánchez Pérez-Castejón

## Kanpo loturak 
* Susana Díazen erregistroa Andaluziako Parlamentuan
Anderejo-Peña Karria mendilerroa

**Anderejo-Peña Karria** edo **Anderejo-Peña Gobea mendilerroa** Araba eta Burgosko probintzia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Recuenco mendia da, 1.241 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Anderejo mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Recuenco edo Lerón, 1.241 m  (Araba) (Peña Karria)
# Vallegrul, 1.224 m  (Araba) (Anderejo)
# Cueto Rubio, 1.196 m  (Araba) (Anderejo)
# Alto del Haya edo Haya del monte, 1.147 m  (Araba) (Anderejo)
# Carrias edo Karrias, 1.135 m  (Araba eta burgos arteko mugan) (Peña Karria)
# Cajuelos, 1.122 m  (Araba) (Anderejo)
# Alto de las Arrayuelas, 1.119 m (Araba) (Peña Karria)
# Cueto de la Coronilla, 1.115 m (Araba) (Peña Karria)
# Peña del Agujero, 1.077 m  (Araba) (Anderejo)
# Vienda , 1.073 m  (Burgos) (Anderejo)
# Acebedo, 1.068 m  (Araba) (Anderejo)
# Alto Cotalbo, 1.019 m  (Burgos) (Anderejo)
# Paso Malo, 979 m  (Burgos) (Anderejo)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Atalaya (mendia)

**Atalaya** Araban den mendi bat da, San Formerioko mendilerroan kokatuta dagoena.

568 metroko garaiera dauka.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Atalaiako gainak

**Atalaia mendilerroa** edo **Atalaiako Gainak** Araban kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Atalaia mendia da, 908 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Atalaia mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Atalaia, 908 m 
# La Peña, 843 m 
# Peña Gudilla, 757 m 
# Peña Primera, 744 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Edens Zero

***Edens Zero*** Hiro Mashima-k idatzi eta marraztutako manga fantastikoa. 2018ko ekainaren 27an hasi zen eta bost hizkuntzatan argitaratu zen aldi berean.

## Pertsonaiak 
; 
; 
; 
; 

## Kanpo estekak
El oro de Moscú

***El oro de Moscú*** 2002ko Jesús Bonilla espainiar zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
1936ko urriaren 22an frankistak Madril hartzekotan daude. Gobernu errepublikarrak Espainiako Bankuaren funtsen % 70 Errusiara bidali behar du. Hirurogeita hamar urte pasa ondoren, Iñigo urre errepublikarraren kokapenaren berri du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Soconusco

**Soconusco** (; mam hizkuntzaz: *Zaklohpakab*) Mexikoko hegoaldean dagoen eskualde geografiko eta historikoa da, Chiapas estatuan, Guatemalako mugaren ondoan dagoena. Mexikoko goi-lautada eta Ertamerika arteko pasabidea izan da. Sierra Madre eta ozeano artean kokaturik, nekazalgune oparoa da non mokaya eta olmeka kulturak garatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiro Mashima

(Nagano, Japonia, 1977ko maiatzaren 3a) mangaka japoniar bat da, nagusiki *Fairy Tail* fantasia mangaren sortzailea izateagatik ezaguna. Manga animeari egokitu da eta hirugarren denboraldia igortzen ari da.

Bakarrik 21 urte zituenean, bere lehen manga, Rave Tail, argitaratu zuen. Kōdansha argitaletxeak argitaratu zuen 1999ko eta 2005eko *Weekly Shonen* aldizkarian. Seriea gero animera egokitu zen. Baina azkenean animea bertan behera utzi zuten.

2014an *Monthly Fairy Tail* hileko aldizkaria argitaratu zen. Mashima berak Fairy Tailen spin-off bat argitaratu zuen, *Fairy Tail Zero* izenekoa, Mavisen laguntzaz gremioaren jatorria azaltzen duena. 2018an *Edens Zero* izeneko beste manga bat marraztu eta argitaratzen hasi zen. Hogeita zazpigarren kapitulutik dago.

## Ikus, gainera 
* Edens Zero
* Fairy Tail
EuroTrip

***EuroTrip*** (euskaraz *EuroBidaia*), 2004ko Jeff Schaffer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Scott Mechlowicz, Jacob Pitts, Michelle Trachtenberg, Travis Wester eta Jessica Boehrs aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Ohio, Hudson hiria. Scotty Thomas eta Cooper Harris (Scott Mechlowicz eta Jacob Pitts) institutuko ikasleak, Scottyk internet bidez ezagutu duen "Mieke" deritzon alemaniar neskalagun berria topatzeko AEBetatik Europara bidaiatuko dute, tartean Londresetik igaroz. Gainera, Parisen Jenny eta Jamie (Michelle Trachtenberg eta Travis Wester) institutu berdineko ikasgela kideekin topo egin eta laukoteak Europako hainbat herrialde eta hirietan barna Berlinera eramango dituen bidai ero bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Scott Mechlowicz: Scott "Scotty" Thomas
* Jacob Pitts: Cooper Harris
* Michelle Trachtenberg: Jenny
* Travis Wester: Jamie
* Jessica Boehrs: Mieke
* Kristin Kreuk: Fiona, Scottyren neskalagun ohia
* Fred Armisen: Italiar nazkagarria
* J. P. Manoux: Giza robota
* Lucy Lawless: Madame Vandersexxx, sex klubeko dominatrixa
* Jana Pallaske: Anna (kamaren dendako neska)
* Diedrich Bader: Jamieren lapurra
* Vinnie Jones: Mad Maynar, Manchester Unitedeko hooligan taldearen burua
* Patrick Malahide: Arthur Frommer
* Diedrich Bader: Mugger
* Nial Iskhakov: Bert Thomas, Scottyren anai gazteagoa
* Matt Damon: Donny, Fionaren mutilagun berria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jaizkibelgo paradorea

**Jaizikibelgo paradorea** frankismo garaian Gipuzkoako Foru Aldundiak Jaizkibel mendian, Hondarribian ireki zuen hotela izan zen. Eraikuntza oso kritikatua izan zen zeren eta aurrera eramateko Santa Barbara trikuharria eta Jaizibel I harrespila bota arazi egin baitzuten; aipatzen da baita ere botatako hirugarren monumentu megalitikoa. 418 metroko altitudean zegoen.

## Historia 
Turismo paradorea Foru Aldundiak 1955an ireki zuen. Hasierako izena "Albergue provincial de Jaizkibel" (Jaizkibelgo Probintzia Aterpea) zen. Paradorea altxatzeko monumentu megalitiko batzuk bota ziren. Historikoki, toki berean, Santa Barbara baseliza egon zen eta herritarren iritziz inguru horretan akelarreak egiten ziren. Toki horretan ere hamar urtez penitentzia egiten, moja bat bizi izan zen: Mari Martin Olaiz. 1590eko urriaren 9an, Santa Barbara baseliza San Telmo baselizara eraman zen, HIger inguruan.

Paradorean, bestetik, 80. hamarkadan garai zailak bizi izan ziren. Azkenean, jatetxe moduan funtzionatu zuen. 1998ko abenduaren 12an, sute batek erabat txikitu zuen. Egun erorkin gutxi batzuk gelditzen dira, besteak beste, arku batzuk. Behatoki moduan jende asko hurbiltzen da toki horretara. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Jaizkibelgo paradorearei buruzko testu nostalgikoa, Jean-Paul Dubois(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Dubois)ek idatzita. Argazkiak.]
Gongolazko mendilerroa

**Gongolazko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Sanmigelbizkar mendia da, 832 metrorekin.

Mendilerroan Gongolatz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Sanmigelbizkar, 832 m 
# Kausu, 790 m 
# Legin, 781 m 
# Kausutxiki, 741 m 
# Askoz, 719 m 
# Sanduzelarre, 718 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Burretxagana-Atxarreko mendilerroa

**Burretxagana-Atxarreko mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Burretxagana mendia da, 401 metrorekin.

Mendilerroan dauden Burretxagana eta Atxarre mendiek ematen diote izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Burretxagana, 401 m  (Burretxagana)
# Armendua, 388 m  (Burretxagana)
# Againdi, 369 m  (Burretxagana)
# Marua, 362 m  (Burretxagana)
# Arlanburu, 329 m  (Burretxagana)
# Atxarre edo San Pedro Atxarre, 312 m  (Atxarre)
# Atxinda Haitza, 308 m  (Burretxagana)
# Tereieta, 259 m  (Burretxagana)
# Kurtzio, 246 m  (Atxarre)
# Garrandio, 239 m  (Atxarre)
# Koaio, 206 m  (Atxarre)
# Igartu, 197 m  (Atxarre)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Hernioko Estazio Megalitikoa

**Hernioko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Hernio mendian. Guztira sei dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daitezke.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki, Hernio mendian, udalerri hauetan daude monumentuak: Aia, Alkiza, Asteasu, Errezil. Litologikoki kareharria da, baina trikuharrietako batzuk hareharrizko lurren mugetan daude, bere konposaketaren testigantza emanaz.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira hiru dira:
* Otagain
* Zaingo Bizkarra
* Zaingo Ordekako

Fitxategi:Otagain trikuharria.jpg|Otagain trikuharria
Fitxategi:Zaingo bizkarra trikuharria.jpg|Zaingo bizkarra trikuharria
Fitxategi:Zaingo Ordeka trikuharria.jpg|Zaingo ordeka trikuharria

### Tumuluak 
Guztira hiru dira:
* Belanburu
* Itxurain
* Munaingo

Fitxategi:Itxurain tumulua.jpg|Itxurain tumulua

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 6 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Jatako mendilerroa

**Jatako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Jata mendia da, 599 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Jata mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Jata, 598 m 
# Jatatxiki, 555 m 
# Santa Kurtze, 380 m 
# Arrastrakulo, 378 m 
# Tollu edo Tallu, 344 m 
# Gondra Mendia, 211 m 
# Azkarreta, 210 m 
# Gondramendi, 210 m 
# Arritxugan, 209 m 
# Portaletxueta, 208 m 
# Kurtzegana, 191 m 
# Kopelagan, 182 m 
# Erdikolanda, 171 m 
# Andiño, 165 m 
# Atxondo, 159 m 
# Zabala, 115 m 
# Goikogana, 111 m 
# Olaldegana, 108 m 
# Larrabizkar, 94 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Jarako mendilerroa

**Jarako mendilerroa** Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Jara mendia da, 812 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Jara mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Jara, 812 m 
# Lexudoko Hegia, 724 m 
# Munhoa, 535 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Veneziako Dukearen Jauregia

**Veneziako Dukearen Jauregia** (italieraz *Palazzo ducale*) Venezian dagoen jauregi bat da, San Marko plazaren ekialdean. Hiriaren antzinako loria eta boterearen ikurretako bat da.

1340 Nicolò Barattieri arkitektoak eraikiarazi zuen.

Iraganean Veneziako duxaren bizilekua izan zen, hortik bere izenda, bai eta Veneziako Errepublikaren gobernua, justizia auzitegia eta espetxearen egoitza ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aristotelismo

[thumb|*ARISTOTELE CHE DI LEGE* ("Aristoteles, lege emailea"), capitel del [Veneziako Duke Jauregia|Veneziako Duke Jauregiko kapitela.]]
**Aristotelismoa**, Filosofiaren historian, Aristoteles greziarraren pentsamendu eta irakaspenetan oinarritzen diren hainbat filosofia eskolez osatutako multzoa da, orokorrean, Antzinaroan eskola peripatetikoa, Erdi Aroan averroismoa, tomismoa eta eskolastika eta Aro Garaikidean Salamancako eskola, neotismoa eta neoeskolastika.

Goi Erdi Aroan, islamdar zibilizazioak Al-Kindi eta Al-Farabi bezalako filosofoen eskutik Aristotelesen idazlan gehienak gorde zituen, Europan ahaztuak edota ezezagunak ziren artean, kristautasunak Antzinako Greziako filosofoen idazlanak paganoak zirenez gaizki ikusiak eta maiz debekatuak zituelako.

Maimonides juduak bere *Harrituen gida* idazteko islamdarrengandik bereganatutako aristotelismoan oinarritu zen.

XII. menderarte ez zen Mendebaldeko Europan Aristotelesen idazlan eskuragarririk egon, orduan itzultzaileak Aristotelesen arabierazko idazlanak itzultzen hasi eta Alberto Handia eta Tomas Akinokoak Kristau Teologiaren arabera Aristotelesen idazlanak interpretatu eta sistematizatzen hasi ziren.

## Kanpo estekak
Belhelvie

'''''', , Eskoziako udalerri eta parrokia txiki bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Elixabete Garmendia

**Elixabete Garmendia Lasa** (Ormaiztegi, 1953) gipuzkoar kazetaria da. Emakume aitzindaria izan zen euskarazko kazetaritzan, izan zuen aurrekari bakarra Miren Jone Azurza izan baitzen, urte batzuk lehenago, 1969tik 1977era bitartean, *Zeruko Argia* aldizkariaren zuzendaria izan zena.

## Kazetari ibilbidea 
1971n, Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasten hasi zen eta bukatutakoan, *Zeruko Argia* astekarian lan lortu: garai konplikatuak ziren euskaraz argitaratzen zen prentsarako. *Deia* egunkarira joateko, Mikel Atxagak zuzendaritza utzi zuenean hiru emakume geratu ziren aldizkaria aurrera ateratzeko: Elixabete Garmendia, Pilar Iparragirre, eta Lurdes Auzmendi. Hirurak aritu ziren 1980ra bitarte, orduan Joxe Mari Ostolaza, Josu Landa, Joxemi Zumalabe eta Pello Zubiriaren lan taldeak (“Argieroak”) hartu zuen bere gain aldizkariaren ardura.

Horiez gain, hainbat komunikabidetan aritu izan da lankidetzan; adibidez *Berria* egunkarian, *Argia* aldizkarian bertan, Euskadi Irratian, Euskalerria irratian, *Jakin,* *Emakunde*, *Euskonews*, *RIEV* eta *Ankulegi* aldizkarietan.

Erretiroa hartuta, jakin-minak unibertsitatera itzuli eta antropologiako ikasketak egitera eraman zuen. Gizakion bizimolde, sinismen eta jokabideetan sakontzearren, bereziki emakumeen ibilbide eta garapenari dagokienean.

## Liburuak 
Komunikabideetako lankidetzez gain, hainbat liburu ere idatzi ditu:

* *nanoGUNE. Txikiaren xarma*. 2021.
* *Carlos Garaikoetxea. Lider bat lehendakari* (Berria, Jakin eta Elkar, 2018)
* *36ko gerra Ormaiztegin* (Eusko Ikaskuntza, 2012) Ormaiztegiko Udalarekin Lankidetzan. Sei pertsonaren testigantza oinarri, Ormaiztegin 1936ko gerraren kontakizuna da.
* *Yoyes desde su ventana* (1987) Koordinatzaile.
* Eusko Jaurlaritzaren *Bidegileak* sailean hamaika biografia labur dauzka argitaratuta:
** 2010: Maria Pilar Lasarte (1937)
** 2010: Mikel Atxaga (1932-2009)
** 2008: Xabier Peña Albizu (1914-1980)
** 2003: Karmele Goñi: (1926)
** 2002: Mª Angeles Garai: (1930)
** 2001: Polixene Trabudua: (1912)
** 2000: Gerhard Bähr: (1900-1945)
** 2000: Patxi Etxeberria: (1900-1989)
** 1998: Balendiñe Albizu: (1914)
** 1998: Gregorio Mujika: (1882-1931). Euskalerriaren alde eta Euskal-Esnalea   
* *Emakume ezkonduak 70. hamarkadako fabriketan*. Euskal Herriko Unibertsitatean Gizarte Antropologiako masterraren amaierako lana.

## Sariak 
* 2019: Kazetari-ibilbide profesionalaren saria, Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak emanda, euskal kazetaritzaren aitzindari gisa egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elixabete Garmendia Jakin aldizkaria. (artikulu 1994-1999 tartean eta beste bat 2018an)
* Elixabete Garmendia berria egunkariko artikuluak. (3 artikulu 2004an eta 130etik gora artikulu 2014az geroztik)
*  Elixabete Garmendiaren sinadura. Euskadi Irratian
* Elixabete Garmendia Argia aldizkarian
Bonnyton (Aberdeenshire)

**Bonnyton**, Eskoziako baserri giroko eremu bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Buchanhaven

'''''', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan eta Peterhead udalerrian.

## Kanpo estekak
Sesturriko mendilerroa

**Sesturriko mendilerroa** Trebiñun kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mendigerra mendia da, 798 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Sesturri mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mendigerra, 798 m 
# Sesturri, 790 m 
# Gurugú, 787 m 
# Las Engarayas, 723 m  (Trebiñu)
# Olaza, 710 m 
# Cerro de la Cruz, 701 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Cogollako mendilerroa

**Cogollako mendilerroa** Trebiñun eta Araba artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Cerro mendia da, 901 metrorekin.

Mendilerroan dagoen La Cogolla mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Cerro, 901 m  (Trebiñu)
# La Culebra, 885 m  (Trebiñu)
# Alto Korozia, 882 m  (Araba)
# La Cogolla, 874 m  (Trebiñu)
# Alto del Silo, 835 m  (Trebiñu)
# Lutxarto, 665 m  (Trebiñu)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Koxinga

**Koxinga** (), jaiotze izenez **Zheng Chénggōng** (; 1624, Hirado, Japonia &ndash; 1662, Taiwan), Ming dinastiako buruzagi militar bat izan zen. Berez, Koxinga mendebaldar edo europarrak ipinitako izena da.

1624-1662 artean Taiwanen nagusi ziren herbeheretarrek uharteko hoklo herriko kideen aurka gehiegikeriak egiten hasi zirenean, haien aurka armekin altxatu zen. Tamsuiko Haur Santuaren misioa eta Taipei hiriko Gaztelua eta Santo Domingo gotorlekuak suntsitu zituen. Uhartearen zati baten kontrola bereganatu eta Tungningo erresuma sortu zuen. Santiago Jilong hiriko biztanleak elikagairik gabe laga zituen, honela espainiarrak bertatik ihesi atera zitezen lortuz. Halere, 1656an herbeheretarrek Taiwan bereganatu zuten.

1661ean 1.000 gizoneko gudarostearekin Luermen hirian sartu zen, Fort Zeelanden suntsitu eta Frederick Coyett jeneralari errendizioa sinatzera beharrarazi zuen. Honela, herbeheretarrek Taiwandik alde egin zuten. Urte honetan malariaz gaixotu eta hurrengo urtean hil zen.

Zheng Jing semeak karguan ordezkatu zuen.
Ogoy uhartea

**Ogoy uhartea** (; buriaterazko Уhагγй - ur barik- ekarria) (Errusia) Baikal aintzirako Maloe More aldeko uharterik handiena da. Uharteak ez du biztanlerik.

## Kanpo estekak
Samson eta Dalila (Etxenagusia)

***Samson eta Dalila*** Jose Etxenagusiaren margolan ospetsua da. 1887an egina. Itun Zaharraren pasartea da Samson eta Dalilarena baina Etxenagusiak garaiko orientalismo gustuaren arabera tratatu zuen.

## Gaia 
Samson Bibliako pertsonaia bat da. Liburu horrek dioenez, Israelgo epaileetariko bat izan zen, K. a. XII. mendekoa. Epaileen liburuan azaltzen dira filistearren aurkako haren balentriak. Adats luzeak zituen eta, tradizioaren arabera, adats luze horiei esker zen hain indartsu. Israelen erresistentzia irudikatzen zuen Samsonek eta juduen itxaropena bihurtu zen. Maitale batek ordea, Dalilak, Samsonen indarra adats luzeetan zetzala jakin zuenean ilea moztu zion eta filistearren esku utzi zuen. Filistearrek begiak hustu zizkioten eta putzu-gurpil bati birak ematera kondenatu zuten. Denboraren poderioz ilea hazi zitzaion eta Dagonen tenplura jai batean erakusgai eraman zuten batean, zutabe batera hurbildu eta erauzi egin zuen. Filistear ugarirekin batera geratu zen lurperatuta.

Margolanean Samsonek Dalilari bere indarraren sekretua esaten ari zitzaion.

## Historia 
Etxenagusia 1886an hasi zen lan hau prestatzen, Madrilgo Erakusketa Nazionalean erakusteko asmoz. 1887an bukatuta zeukan eta publiko orokorrari aurkeztu aurretik bere Erromako estudioan ikusgai egon zen arrakasta handia lortuz. Hala ere, erakusketan saririk jaso ez zuenez, Etxenagusia haserretu egin zen, eta, aurrerantzean, Espainiako lehiaketa nazionaletan parte ez hartzea erabaki zuen.

Margolana egin zuenean Jose Etxenagusiak hamar urte zeramatzan Erroman. Garai hartan Italian bizi ziren euskaldunen (Anselmo Ginea, Ignazio Zuloaga, Ignacio Díaz Olano) eta espainiarren artean pisu handia izan zuen. 1912an Erroman bertan hilko zen Etxenagusia.

## Margolanaren ezaugarriak 
Tamainu handiko lana da hau. Bertan artistak ez zituen kolore asko erabili baina, hala ere, begi bistakoa da objektuen eta ehunduren kalitatea islatu nahi zuela. Lehen aipatu denez, orientalismo barruan kokatu daiteke artelan honen estiloa. Hori zela eta, artista espainiar askok izaera hori kritikatu zioten, hau da, nahiko biblikoa ez zela. Egia esateko Antzinako Egiptoko elementuak ikus daitezke lanean: atzealdeko dekorazioa, Dalilaren buruko apaingarriak, jeroglifikoak, murkoaren dekorazioa... Ez da harritzekoa zeren eta urte haietan Etxenagusiak, Anselmo Ginea, Juan Luna eta Ramón Tusquetsek moduan, horrelako eszena asko margotu baitzituen.

Margolanean oso paralelismo bitxia ikus daiteke: Samsonen burua eta, azpian, alfonbra moduan dagoen lehoiaren burua oso antzekoak dira. Modu batez Samsonen menpekotasuna eta heriotza iragartzen ari da. Orokorrean, luxua da nagusi. Lanaren erdigunean Samson eta lehoia nabarmentzen dira, Dalila nolabait ere baztertuta ageri dela.

Ezkerrean, beheko izkinan, artistaren sinadura dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Margolanari buruzko komentarioa Arte Ederren Museoaren webgunean.
Murumendiko Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Trikuaizti I tumulua.
thumb|250px|Larrarte trikuharria.
thumb|250px|Maramendi Ipar trikuharria.
thumb|250px|Mandubi Zelaia trikuharria.
**Murumendiko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko batzuk ikus daiteke Murumendi mendilerroan. Guztira zazpi dira ezagutzen direnak; gutxienez beste bat desagertuta dago.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki, Mandubiatik Bidaniako eremura Murumendi zeharkatuz iristen den mendikatean aurkitzen da. Udalerri hauetan daude monumentuak: Beasain, Ezkio-Itsaso, Beizama,  Bidania-Goiatz.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira bost dira:
* Larrarte
* Maramendi ipar
* Maramendi hegoaldea
* Trikumuttegi
* Mandubi Zelaia

### Tumuluak 
Bi dira:
* Trikuaizti I eta II tumuluak

Beste bat, gutxienez, Basagain, desagertuta dago.

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan zazpi monumentu jasotzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Akrillai

**Akrillai** (Antzinako grezieraz: *Ἄκριλλαι*, latinez: *Acrillae*) greziar kolonia bat zen, Siziliako Ragusako probintzian kokatuta, gaurko Chiaramonte Gulfi hirian. Koloniaren aztarnak Piano del Conte-Morana eta Piano Grillo auzoetan aurkitu dira. Nekropolis bat, K.a. VI.-V. mendekoa Paraspola-Pirruna auzoan agertu da.
Historialariek izen ezberdinak erabili dituzte: *Akrilla, Akrille*; antzinako iturrietan *Akrillaiu*, eta zenbait latindarrek *Acrilla* eta *Acrille*.
## Historia 
### Greziar aldia 
Korintoko kolonoek eta Sirakusak fundatu zuten Akrillai, Camarinarekin batera (K.a. 598). Honek Hipparis harana kontrolatzean, Gelaren (Kretak eta Rodasek fundatutako hiria) boterea murrizten zuten. Akrillai Sirakusa, Gela eta Akragaseko bidean egotean, etenaldi gisakoa zen. Akraiko eta Kasmenako bidea hartuz, hegoaldeko Iblei mendiak eta Hibla Herearen artekoa ekiditzen zen.
Hiriko ekonomia merkataritzan zetzan, *Via Selinuntinan* haren kokapen estrategikoari esker. Akrillairen gertu, Scornavacche greziar kokalekua zegoen, non arestiko indusketek buztinezko labeak aurkitu dituzten.
Akrillaiko historia osoan, Sirakusaren aliatua eta haren kontrol pean egon zen. Tito Livioren arabera, hiria gotorleku gisa erabili zen kartagotarren bigarren kanpainan Sizilian. K.a. 406an, Agrigento eta Gela erori ondoren, hiria lehenbiziz suntsitu zen, kartagotarrak bide hortatik igaro zirenean Sirakusa erasotzeko eta setiatzeko.

### Erromatar Acrillae 
Tito Liviok azaltzen du  Akrillain gertatutako gudua Sirakusako armada (Hipokrates estrategoak gidatuta) eta erromatar armadaren artean, Marko Klaudio Martzelok zuzendutakoa:

Hipokratesen porrotaren ostean, Akrillai hiria Siziliako erromatar probintziaren zati bat bilakatu zen. Izena latinizatuta *Acrillae* izan zen.

## Gulfi arabieraz 
K.o. 827an, hiria berriro suntsitu zen, Orduan, Asad ibn al-Furaten arabiarrak izan ziren. Acrillae izenaren ordez, arabiarrek hiriari *Gulfi* izena jarri zioten, *arrosa-lorategia* eta *landaredi oparoaren tokia* esan nahi zuena.
Dirillo ibaia ere, Acrillaetik hartzen zuen izena. Greziar-erromatar garaian *Atxates *deitzen zuten (agata): toki hartan holako harria ugaria zelako  .

## Indusketak 
Corrado Melfi historialariak Akrillai aurkitu eta Antonio Di Vita arkeologoak identifikatu zuen, (Linzeen Akademia Nazionaleko kide bat) eta hainbat indusketa-kanpainak gauzatu zituen. Aurkikuntzak Ragusako Hibleako Museo Arkeologikoan eta Siziliako Eskualdeko Museo Arkeologikoan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Luis Arambilet

**Ángel Luis Arambilet Álvarez** (Santo Domingo, ) dominikar idazle, gidoigile eta zinema ekoizlea da. Euskal jatorrikoa, EHGEP -Euskal Herriko Gidoigileen Elkarte Profesionala- elkartearen kidea da.

## Lanak 
* *Los pétalos de la cayena*, 1993. 
* *Zona secreta*, 1994. 
* *Homo sapiens*, 1994. 
* *Quinteto*, 1996. 
* *Insectos*, 1997. 
* *El libro de las pasiones*, 2000. 
* *El secreto de Neguri*, 2005. 
* *Guarocuya*, 2009. 
* *Historias Breves (1988-1998)*, 2009. 
* *El libro de las pasiones (II)*, 2010. 
* *Orifiel*, 2010. 
* *Arte Digital (1949-1999)*. Tarragona, España: CS, 2011. 
* *Chernobyl 25 (Ensayo y poética a partir de las fotografías de Pedro Farías Nardi)*, 2011. 
* *Consuelo (Marie Linda) (Novela biográfica)*, 2017.
Australiar kontinentea

thumb|Australiar kontinentea.
**Australiar kontinentea**, batzuetan **Sahul**, **Australinea** edo **Meganesia** izenekin ere ezaguna, Australiaren lurrazal kontinentalean dauden lur masek eratzen dute. Australiar lurrez gain Tasmania eta Ginea Berria daude bertan. Ginea Berriak Papua Ginea Berria eta Indonesiako bi probintzia hartzen ditu. Ozeaniako eskualde geografikoan kokatua, ingeles tradizioan dauden zazpi kontinenteetatik txikiena da.

Kontinentea lurrazal kontinental batean dago, sakonera txikiko hainbat itsasoz inguratuta: Arafura itsasoa eta Torres itsasartea Australiako lur nagusiaren eta Ginea Berriaren artean, eta Bass itsasartea Australia eta Tasmaniaren artea. Pleistozenoan uraren maila baxuagoa zenean, glaziazioaren ondorioz, lur lehorrez konektatuta zeuden, azkenengoz orain dela 18.000 urte. Azken 10.000 urtetan itsasoaren mailaren igoeraren ondorioz nahiko lehorra den Australiaren eta bi uharte menditsuak bereizi ziren.

Australiar kontinentea Indo-australiar plakaren parte da. Historia geologiko oso egonkorra du, eta munduko lur masarik zaharrena, baxuena eta lauena da. Zeelanda Berria ez da Australiar kontinentearen parte, baizik eta Zealandia izeneko ur-azpiko kontinente baten parte. Zeelanda Berria eta Australiak osatzen dute Australasia deitutako Ozeaniaren azpi-eskualdea, Ginea Berria Melanesiaren parte den bitartean. Ozeania kontzeptua Australiar kontinentea, Zealandia eta Ozeano Barean dauden hainbat uharte izendatzeko erabiltzen da.

Papua Ginea Berria, kontinente honen barruko herrialdea, munduko herrialde anitzetako bat da, hizkuntza eta kulturari dagokionez. Munduan landa-eremuan bizi den populazio gehien duen herrialdea da, %18 baino ez delako bizi hirietan. Mendebaldeko Papua, Indonesiako probintzia bat, 44 tribu ez kontaktaturen bizilekua da. Australia, kontinenteko lur-masarik handiena, oso urbanizatuta dago eta munduko 13. ekonomiarik indartsuen da, Giza Garapen Indizean bigarrena den bitartean. Australiak da munduan inmigrazio gehien duen 9. herrialdea. Australia eta Ginea Berrira iritsi ziren lehen biztanleak orain dela 50.000 eta 30.000 urte artean iritsi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuria Piera

**Nuria Esperanza Piera Gainza** (Santo Domingo, ) dominikar kazetaria da. Amaren partetik euskal jatorrikoa, EFEren esanetan, Iberoamerikako beso luzeko emakumeen artean dago.

## Erreferentziak
Isabel Alba Rico

**Isabel Alba Rico** (Madril, ) idazle, gidoigile eta argazkilari feminista da. Lolo Rico amarekin batera, La Bola de Cristal saioan lan egin zuen.

## Biografia 
Isabel Alba Rico Madrilen jaio zen 1959ko apirilaren 6an. Filosofian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 1994tik aurrera Donostian bizi da. 

### Ibilbidea 
Irrati, zinema eta telebistako gidoilaria izan da *La Bola de cristal* edo *Barrio Sésamo* saioetan. Euskal Herriako Gidoilarien Elkarte Profesionaleko (EHGEP) kidea izan da, eta bertako lehendakaria izan zen 1999 eta 2002 artean. 2012. urtean S*erá feminista o no será* dokumentala zuzendu zuen.

Gazteentzako gidoi ikastaroak eta tailerrak eman ditu eta haur, haur eta nerabeentzako ikus-entzunezko klaseak.

Ikus-entzunezkoen arloko irakaskuntzaz gain, argazkilari eta idazle gisa ere jardun du. Bere lehen eleberria, *Baby Spot*, 2003an argitaratu zuen.

2012an *La verdadera historia de Matías Bran*, Euskadi Literatura Sarirako izendatua izan zena.

## Argitalpenak 
### Eleberriak 
* *Baby Spot* (Montesinos, 2003),
* *La verdadera historia de Matías Bran: El recinto de Weiser* (Montesinos, 2011 - Piel de Zapa, 2022)
* *65% agua* (Cambalache, 2015)
* *La danza del sol* (Acantilado, 2018)
* La ventana (Acantilado, 2022)

### Saiakerak 
* Detrás de la cámara (Anaya, 1999)
* *Detrás de la cámara: cómo narrar en imágenes. Del guion a la película* (Montesinos, 2011).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010ean María de Maeztu literatura saria irabazi zuen XIV. edizioan, *Eda* kontakizunarekin.

* 2012. urteko Euskadi literatura sariaren finalista, *La verdad historia* de *Matias Bran* nobelarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Gizatalde gisa okerrrago atera gara izurritik Berria, 2022.08.12
* Dokumentala: Será feminista o no será