Dorothy Miles

**Dorothy "Dot" Miles** (Squire jaioa; Gales, Erresuma Batua, 1931ko abuztuaren 19a - 1993ko urtarrilaren 30a) galestar idazlea, olerkaria eta keinu hizkuntzan aitzindaria izan zen. 

## Bizitza 
Holywell, Flintshire-n (Ipar Gales) James eta Amy Squire-n alaba. Olerkari galesa eta ekintzailea zen gor komunitatean. Bere bizitzan zehar, berak bere poemak bai ingelesez, bai britaniar zeinu hizkuntzan (BSL) eta estatu batuar zeinu hizkuntzan (ASL) osatu zituen. Bere lanak olerki zeinu hizkuntzarako oinarriak jarri zuen Amerikako Estatu Batueetan eta Erresuma Batuan. Bera BSL olerki-aintzindaritzat hartua dago eta bere lanak hainbat olerkari gor garaikideengan eragin aizan zuen.

8 urterekin, meningitis baten ondorioz gor geratu zen. Gaixotu zenean, ingelesa ama hizkuntzatzat hartu zuen, eta ingeles poesiarekiko zaletasun berezia garatu zuen, bere amak animatuta, maistra baitzen. 1940 eta 1950 artean gorrentzako bi eskolatan izan zen: Royal School for the Deaf (Gorrentzako eskola erreala) Old Trafford Manchester-en eta Mary Hare Grammar School (Mary Hare lehen mailako eskola) Newbury-n. Bietan ingelesa ikastea azpimarratzen zen, eta zeinu-hizkuntzaren erabilera gaitzesten zuten.

Bere hizkuntza-erakutsiak, eskoletako filosofia bezala, keinu-hizkuntzaren erabileraren aurka jarri zuten lehen urte haietan. Geroago, Blackburn-en emakume gorren etxe batean laguntzaile gisa hasi zenean, ingeles zeinu-hizkuntzaren erabiltzaile bihurtu zen.

### Ikaslea Gallaudet-en 
1957an, 25 urterekin, Gorren Elkarte Britainiarraren beka (Gor elkarte britaniarraren babesarekin) bat jaso zuen Gallaude-teko Unibertsitatean ikasteko, Washington Hiria, Estatu Batuetan. Han eman zuen izena Ingeles Hizkuntza eta Psikologia ikasteko. Unibersitate denporan bera junior mailetako helburua izan zen Gallaudet Phi Alpha Pi honour society-ren (ohore elkartea) kidea izatera heltzea, 1961eko  "Who's Who in American Colleges and Universities" (Nor da nor unibersitatetan) edizioan, ikasleen aldizkariak ekoiztu zituen eta prosan, olerkian  eta baita antzeslanean ere sariak irabazi zituen. Bere lan batzuk *The Silent Muse-n* (Musa isila), aurreko ehun urteetako olerkari gorren idatzi aukeratuen antologia baten publikatu ziren. Milesek Bisoiaren abestia ere idatzi zuen. Bere esperientzia akademikoak Ingalaterran gorrek jasotako hezkuntzaren pobretasuna ikusarazi zion, unibertsitateak eskainitako aukerak barik, lanbide txikien ikaskuntzara soilik bideratzen zena.

Miles ikaskide batekin ezkondu zen, Robert Thomas Miles, izenekoa 1958ko irailean. Haiek 1959an banandu ziren. Miles 1961ean graduatu zen BA gradu batekin eta ohorekin, AEBn gor helduen irakasle eta aholkulari gisa. 1967an, National Theatre of the Deaf (NTD)  (Gorren antzerki nazionala) sortu berriarekin elkartu zen eta olerki zeinu hizkuntzan sortzen hasi zen, bai gorentzat bai beste pertsonentzat, talde biak zenbatetsi ahal izateko. Lehengo jantzien arduraduna, lehenengoz aktuatu zuen NTDrekin 1968an haien ekoizpen baten, Dylan Thomas -en *Under Milk Wood-en (Artatxikipean)*, gidoia itzultzen ere lagundu zuen. Miles-ek NTDren  *Little Theatre of the Deaf (Gorrentzako antzoki txikian)* lan egin zuen*,* hor ume eta nerabeentzako ikuskizunak ekoizten zituten.

Miles  Connecticut College-n graduatu zen master gradu batekin 1974an; bere tesia  *"A History of Theatre Activities in the Deaf Community of the U.S."* (AEBko gor komunitatearen antzerki ekintzen historia).

1975ean, Miles-k NTD utzi zuen, gorrentzako zerbitzuan California State Unibersitateko kanpusean, lan egiteko Northridge-n. Bueltatu zen Ingalaterrara bizitzera 1977ko udazkenean, AEBn hogei urte egin ondoren. Miles laster elkartu zen National Union of the Deaf's (Gorren elkarte nazioanala) delakoarekin telebista saio aintzindariarekin e *Open Door (Ate Irekia: bertan bere poema* "Language for the Eye" - "Begiarentzako hizkuntza" antzestu zuen) eta elkarrizketetan parte hartu zuen eta  horrek *See Hear* (Ikusi entzun) telebista seriera eroan zuen. Milesek hainbat proiektu desberdinetan lan egin zuen *British Deaf Association-*ekin (Gor britaniarren elkartea). Berak osotu zuen lehenengo BSL tutorentzat irakasle eskuliburua eta sartu zen *Council for the Advancement of Communication with Deaf People (CACDP)*  - (Gorrekin komunikazioaren aurrerapen kontseilua) eraikitzen. Miles-ek  BDA  hiztegia ere landu zuen.

Gallaudet-en egon zen denboran poesia eta drama idatzi zituen, eta hainbat antzezlan antzeztu zituen aktore gisa (eta horrek merezitako hainbat aitorpen eman zizkion). 1961ean lizentziatura lortu zuen, eta Ingalaterrara itzuli zen denbora labur baterako.

Urte horretan bertan Ameriketako Estatu Batuetara itzuli zen, eta haur gorren maistra gisa aritu zen. 1967an, Gor Antzerki Konpainia Nazionalean sartu zen, eta keinu-hizkuntzaren (LSA) dimentsio estetikoa aurkitu zuen. Konpainia horrekin egindako lanetik abiatuta, ingeleseko eta ASLko elementuak nahasten zituen poesia egiten hasi zen. Bere lana laster urrundu zen konpainiak jarraitutako proposamenetatik, hauek gehiago lan egiten baitzuten testu poetiko ingelesen interpretazioetan oinarrituta pantomimazko eszenifikazio ederren bidez (ingelesezko testuen aldi bereko irakurketak lagunduta), eta ASLren egunerokotasunetik aldentzen ziren.

### Gor Antzerki Konpainia Nazionalarekin egindako lana (AEB) 
Konpainiaren antzezpenak publiko entzuleari zuzenduak zeuden, gor bati baino gehiago. Miles-ek uste zuen poesia «gorrago» bat ekoiztu zitekeela, hau da, ingelesetik eta pantomimatik baino ASLtik hurbilago. Miles-entzat, horrelako poesia batek posible egingo zukeen Gor publikoa erakartzea bere kulturatik hurbilago zeuden ekoizpen estetikoekin eta, aldi berean, entzuleak seduzitzea keinu-hizkuntzen edertasun naturalaren eta adierazkortasunaren bidez.

1967an, Gor Antzerki Konpainia Nazionala utzi eta Kaliforniako Unibertsitatean hasi zen irakasle, gorrentzako arte eszenikoen karrera bat sortuz. Han hasi zen Ursula Bellugi eta Edward Klima-rekin elkarlanean, eta haiek egin zuten bere hainbat ekoizpen poetikoren azterketa linguistikoa. Urte horietan, Milesek hainbat bideo egin eta argitaratu zituen, ingelesezko poesiaren ASLrako itzulpenekin.

### Aktibismoa 
1977an, Ingalaterra-ra itzuli zen, eta London-eko Gorren Batasun Nazionalaren lanera batu zen. Bere lehen jardueretako bat BBC-ko telesailak ekoiztea izan zen, zeinu-hizkuntza irakasteko, eta ondoren, idatzizko eskuliburuak egin zituen: bere BSL eskuliburua, *A beginner´s guide*, (Hasiberriaren gida) Gales-ko Diana-k idatzi zuen hitzaurrea, supersalmenta bat izan zen 80ko hamarkadan, eta izugarri zabaldu zuen BSL-ren ikaskuntza Ingalaterran. Urte horrexetan egin zuen lanak ASLn idatzitako hainbat poema BSL hizkuntzara itzultzea ere ekarri zuen.

90eko hamarkadan, Dorothy Miles sinbolo bizia zen Ingalaterrako gorren komunitatearentzat. Bere ezagun askok aipatzen dute berak paradoxa bat bezala ikusten zuela ospe hori, gorreriaz hornitua. Gor geratu izan ez balitz, zioen Dorothy-k, ez zatekeen, seguru asko, poeta ezaguna izango, Ingalaterran milaka dauden bezala, idazkari soil bat baino ez.

Bere aktibista lanak Gorren eta entzuleen arteko komunikaziorako zubiak eraiki zituen. Bera zen bien arteko kanala. Bere olerki-lana, ingelesez eta bi keinu-hizkuntzatan egina, helburu horri eskainia zegoen, berak hainbat elkarrizketatan adierazi zuenez.

1993an, krisi depresibo baten erdian, bere burua bota zuen bizi zen apartamentuko bigarren solairutik. Bere omenez, handik gutxira, Kulturguneak Dorothy Miles izena hartu zuen, Guilford herrian kokatua, Ingalaterran, eta bertatik BSLren irakaskuntza eta mundu gor eta entzuleen arteko komunikazioa sustatzen da.

Miles zeinu hizkuntzaren literatur ondarean eta gor komunitatearen funtsezko figura bat bezala ezagutzen da. Geroko olerki gehiena antzesteko, erabilten den zeinu hizkuntzaren iturria bera izan dela esaten da. Bera gorreria arazoen, kulura eta zeinu hizkuntzaren zale amorratua zen eta beraren irrikia gor eta entzuten dutenen arteko zubia eraikitzea zen.

Miles, Nancy Rouke margolariaren, erretratu serie baten, artista gor gisa agertzen da.

Dorothy Miles Cultural Centre (zentru kulturala), bere lagun talde batek gorrak eta entzuten zutenak, ezarri zuten bere memorian. Elkartea Surrey-n oinarritu zen, Zeinu Hizkuntza Britaniarra zabaltzen eta komunitatean gor kontzientzia sortzen. Lan hau Dot Sign Language-k hartu zuen, Zentru kulturala itxi zenean. Dot Sign Language-k BSL irakasten jarraitzen du Woking, Guildford-en eta baita Gor Kontzientzio entrenamenduarekin ere. Hainbat ordu ematen dituzte komunitatean lanean, eskoletan, Scoutekin, Brownierekin eta beste gazte talde guztiekin, BSL aktiboa erakuseko gazte guztiei bizitza errealean eta gorrekin interakzioan aritzen.  

## Aintzatespenak 
* Apirilaren 2024 bere iloba, Liz Deverill-ek, aintzatespen Purple Plaque (celebrating Remarkable Women in Wales) bat (Plaka morea Gales-eko emakume aipagarriak ospatzen) jarritako plaka erakutsi zuen egon zen Miles-en umearoko etxearen kanpoan, 27 Westbourne Avenue, Rhyl-en.
* 2024ko abuztuaren 19an, bere jaiotzaren 93. urtebetetzean, Google-k Miles-en ohorean Doodle bat jarri zuen  Youmee Lee artista gorrak sortua.

## Errefrentziak 
## Bibliografia 
* *BBC Sign Language A Beginner`s Guide* (Zeinu hizkuntza Hasiberriaren gida)
* Miles, Dorothy 1976 *Gestures: Poetry in Sign Language (*Keinuak: Olerkiak zeinu hizkuntzan)
* Miles, Dorothy 1998 *Bright Memory*  (memoria argia) 

## Bibliografia osagarria 
* Shell Marc 2015 *Talking the walk and walking the talk: a rhetoric of rhythm*
* Read, Donald (1998). *Bright memory: the poetry of Dorothy Miles*. British Deaf History Society Publications.
* Jackson, Peter (1990). ''Britain's deaf heritage*
* Sutton-Spence, Rachel (2001). *"British Sign Language Poetry: A Linguistic Analysis of the Work of Dorothy Miles".*

## Kanpo estekak 
* Dorothy Miles, *Kultura Gorra'' webgunean  artxibatua .
* Dorothy Milesen biografia