Ez Dok Amairu

[thumb|360px|Ez Dok Amairu taldeko zenbait kide, [Atahualpa Yupanqui (ezkerretik hirugarrena) eta Paco Ibáñez (zortzigarrena) kantariekin: Joxean Artze (ezkerretik bigarrena), Benito Lertxundi (laugarrena), Mikel Laboa (seigarrena), Jose Angel Irigarai (zazpigarrena), Xabier Lete (makurtuta, ezkerretik lehenengoa) eta Lourdes Iriondo.]]

**Ez Dok Amairu** Euskal Herriko kultura mugimendu abangoardista bat izan zen. 1965 eta 1972 bitartean jardun zuen, eta lau urte lehenago abiatutako Euskal Kantagintza Berriaren barruan sortu zen. Hainbat artistek osatu zuten; abeslariek eta idazleek nagusiki. Une hartan hain azpiratua zegoen euskal kultura suspertu eta berritu zuen. Batez ere kultura arlokoa izan zen arren, eragin handia izan zuen politikan, Francoren diktaduraren amaierako aldi hartan. Sekulako lan berritzailea egin zuten: euskaraz ordu arte egindako aipagarrienetakoa izan zen, eta mugarri bihurtu zen. Besteak beste, Nova Cançó Catalana mugimenduko Setze Jutges taldearen eragina jaso zuten.

Euskal kulturaren antzinako sustraiekiko lotura egiteaz gain, euskal kantagintzako hainbat abesti bildu zuen, Amerikako Estatu Batuetako, Frantziako edota Kataluniako kulturatik jasotako forma modernoagoak ere garatu zituen, guztia Euskal Herriak garai hartan bizi zuen problematika sozial, kultural eta politikoaren esparruan garatu ere.

2003an, Korrikako 13. edizioan mugimendua espresuki omendu zuten, eta urte hartako abesti ofiziala Mikel Laboak interpretatu zuen, beste batzuekin batera.

## Partaideak 
[thumb|thumbtime=55|start=0|**Ez Dok Amairu** eta [Euskal Kantagintza Berria|XX. mendeko kantagintza azaltzen dituen bideoa.]]
* Joxan Artze
* Jexux Artze
* Luis Mari Bandres
* Nestor Basterretxea
* Nemesio Etxaniz
* Jose Angel Irigarai
* Lourdes Iriondo
* Mikel Laboa
* Julen Lekuona

Taldeak egindako emanaldi ugari eta lortutako ospeari esker, Ez Dok Amairuren barnean zeuden kantariek ere bakarkako diskoak argitaratzeko aukera izan zuten urte horietan. Askotan Ez Dok Amairu izena erabiltzen zuten diskoetan. Horrela egin zuten, esate baterako, Benito Lertxundik eta Lourdes Iriondok argitaratu zituzten lehen bi disko txikietan. Dena den, taldearen izenpean disko bakarra argitaratu zuten, Euskal kantari berri hautatuak bilduma (Herri Gogoa, 1970). Julen Lekuona, Benito Lertxundi, Mikel Laboa, Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Oskarbi eta Irigarairen kantuak zeuden bertan.

[thumb|200px|[Lourdes Iriondo 1971n.]]

Euskal Herrian zein atzerrian emanaldiak egiteaz gain, Ez Dok Amairuk lan garrantzitsua egin zuen gustuko zituzten kanpoko musikarien promozio lanetan ere. Taldeak iraun zuen bitartean musikari garrantzitsuak ekarri zituzten Euskal Herrira jotzera: Raimon, Guillermina Motta, Atahualpa Yupanqui, Barbara Dane eta Pete Seeger, besteak beste.

Ez Dok Amairuren beste ekimenetako batek polemika handia eragin zuen 60ko hamarkadaren amaieran. Kideek profesionalizazioaren aldeko apustua egin zuten. Xabier Leteren esanetan, "Ez Dok Amairukoak kantaldiak antolatzen hasi ginen. Baldintzak jartzen genituen, lokal egokia, mikro onak, egun eta ordu egokiak, sarrera kobratzea eta kantariei ordaintzea. Hor sortu hituen istiluak. Antolatzaileek onartzen ziaten planteamendua, baina horrek ondorioz zekarren kostoa ez ziaten onartzen". Ildo horretan, 1970eko urtarrilaren 11n *Zeruko Argia*n profesionalizazioaren aldeko agiri bat argitaratu zuten Ez Dok Amairuko kideek. Baina garaiko Euskal Herrian ideia hori ez zen begi onez ikusten, eta kritika latzak jaso zituen taldeak; besteak beste, "faltsuak" eta "diruzaleak" izatea leporatu zieten.

Talde gisa, *Baga, biga, higa*... sentikaria izan zuten proiekturik inportanteena. 1970eko abuztuaren 22an estreinatu zen Portugaleten, eta 1972. urtean taldea desegin zen arte iraun zuen. Fernando Larrukertek eta Jose Luis Zabalak grabatu zuten azken saioa. Garaiko gizarteak zituen kezkak eta arazoak islatu nahi zituzten sentikarian. Horretarako, ezohiko emanaldi bat prestatu zuten, bi zatitan banaturikoa, taldearen osotasuna agertzen zuena. Sentikariaren hasieran eta amaieran elkarrekin dantzatzen zuten Baztango mutil dantza. Gainerakoan, antzerkia, dantza, poemen irakurraldia eta kantak ziren osagai nagusiak. Sentikaria Euskal Herriko toki askotan aurkeztu zuten: Urnietan, Tolosan, Donostian, Bilbon, Elorrion, Uztaritzen, Iruñean, Barakaldon... Baita Euskal Herritik kanpo ere: Bartzelonan, Pauen, Bretainian...  Euskal kultur mugimendu abangoardistak lortu zuen bere talde-izaera bururaino eramatea; kanta, poesia, dantza eta antzerkia, txalapartaren doinuz uztartzen zituen ikuskizun horrekin. funtsezko eragile edo arte-zuzendari gisa Joxan Artzeren lana nabaritu zen, batez ere.
Fitxategi:BagaBigaHigaSentikaria1970.jpg|Artze anaiak (1971)
Fitxategi:BagaBigaHigaSentikaria1970Kartela.jpg|Kartela
Fitxategi:BagaBigaHigaSentikaria1970Artzetarrak.jpg|Artze anaiak txalaparta aurrean 

Ez Dok Amairu 1972ko abenduan desegin zen; barne krisia urtebete lehenago hasia zen. Hainbat arrazoik eragin zuten taldearen amaiera, kontu artistikoak eta sozialak elkartu ziren. *Baga, biga, higa* sentikariaren bi disko grabatuta zituen taldeak. Hasiera batean, sei kanturekin arazoak izan zituzten, baina azkenean zentsura igaro zuten diskoan grabatutako abesti guztiek. Dena den, kaleratu aurretik bi abestik eztabaida eragin zuten talde barruan: Lourdes Iriondok musikatutako Gabriel Arestiren poema batek eta Joxean Artzeren kantu batek. Taldean ez zen adostasunik lortu, eta, azkenean, grabatuta zegoen disko hori ez zen inoiz argitaratu.

[thumb|ezkerrera|200px|[Xabier Lete 1971n.]]

Garaiko egoera politikoak ere eragin zuen desegitean. Taldean ikuspegi asko zeuden, eta hori gero eta agerikoagoa zen. Kanpoko eragileek taldearen gaineko kontrol ideologikoa ezarri nahi izan zuten, eta horrek barne tentsioak areagotu egin zituen, banantzea ekarri arte. Dena den, taldekideek ez dute inoiz azaldu taldea zergatik desegin zen.

Barne eztabaida gertatu zen bitartean beste afera bat izan zen. 1971ko urriaren 31n gaupasa egin zen Larraizko belardian, Txindokiren magalean. Ez Dok Amairuko zenbait kidek hartu zuten parte, Lertxundi, Laboa eta Artze anaiak tartean, eta hiru mila lagun bildu ziren bertan. Eskandalu handia sortu zen, akelarre bat izan zela zabaldu baitzuten hainbat hedabidek eta Ez Dok Amairuren kontrako kanpaina gogor bati ekin zioten.

Desegin ondoren, bi talde sortu ziren Ez Dok Amairuren errautsetatik. *Batak* sentikariaren ildotik segitu zuen lanean, *Ikimilikiliklik* ikuskaria sortuz. Joxean Artzek, Mikel Laboak, Jose Mari Zabalak eta Jesus Artzek osatu zuten talde hori, Jose Luis Zumeta margolariaren laguntzaz. *Ikimilikiliklik* Algortan (Getxo, Bizkaia) eman zen lehen aldiz, 1975eko apirilaren 18an. Gero, 40 bat aldiz taularatu zuten Euskal Herriko hainbat herritan. Kanpoan ere eskaini zuen taldeak, Bordele (Frantzia), Valladolid (Espainia) eta Zaragozako (Espainia) unibertsitateetan.

Ez Dok Amairuko beste kide batzuek berriz, Zazpiribai taldea sortu zuten. Bertan zeuden Lertxundi, Lete, Irigarai eta Iriondo, Ipar Euskal Herriko beste kantari batzuekin: Peio Ospital, Pantxoa Carrere, Patxika Erramuzpe, Ugutz Robles-Arangiz, Maite Idirin, Eneko Labegerie...

2003. urtean AEK-k antolatutako Korrikak Ez Dok Amairu omendu zuen.
Fitxategi:Mikel Laboa GureGipuzkoa 1005807.jpg|Mikel Laboa
Fitxategi:JA Irigarai Lourdes Iriondo GureGipuzkoa 1005809jpg.jpg|Jose Angel Irigaria eta Lourdes Iriondo.
Fitxategi:Benito Lertsundi Guregipuzkoa 1005800.jpg|Benito Lertxundi
Fitxategi:Benito Lertsundi JA Irigarai Guregipuzkoa 1005804.jpg|Benito eta Jose Angel
Fitxategi:Xabier Lete 1971 Guregipuzkoa.jpg|Xabier Lete

## Dokumentala 
*Zai, zoi, bele* (Orio produzioak) sei ataleko dokumentalak taldearen sorrera, bilakaera eta amaiera aztertzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskararen historia
* Euskal abeslari
* Euskal Kantagintza Berria
* Cancionero Popular Vasco

* Els setze judges
* Nova Canço
* Francesc Pi de la Serra
* Guillermina Motta
* Lluis Llach

* Arantxa Gurmendi

## Kanpo estekak 
* 1970eko agiria: "Gure jokabidearen berri"
* Ez Dok Amairu taldeak Donostian 1971. urtean emandako ekitaldiaren argazki sorta, GureGipuzkoa.net webgunean.
* Euskaltzaindia: «Ez Dok Amairu: 1966-03-06 / 1972ko abendua», *Plazaberri*.