Neprilisina

**Neprilisina**, **mintz metaloendopeptidasa (MME), endopeptidasa neutroa (NEP), CD10** edo **leuzemia akutu linfoblastikoko antigeno arrunta** (*Common acute lymphoblastic leukemia-associated*, *CALLA ingelesez*), gizakiengan *MME* geneak kodetzen duen entzima da.

Neprilisina zink menpeko metaloproteasa bat da, hondar hidrofobikoen amino-aldeko peptidoak mozten dituena, eta zenbait hormona peptidiko inaktibatzen dituena. Besteak beste, glukagoia, entzefalinak, P substantzia, neurotensina, oxitozina eta bradikinina. Gainera, β-amiloide plakak degradatzen du, zeinaren tolestura eta aregazio anormala ehun neuralean, Alzheimerraren garapenerako faktore garrantzitsulez eman da. Mintz-proteina gisa sintetizatuta, neprilisina ektodomeinua zelulaz kanpoko gunean askatzen da Golgi aparatutik zelularen azalera garraiatu ondoren.

Neprilisina ehun ugaritan adierazten da; bereziki ugaria da giltzurrunetan. Leuzemia linfozitikoko antigeno arrunt bat ere bada, giza leuzemia linfozitiko akutuaren diagnostikoan (ALL) zelulen gainazaleko markatzaile garrantzitsua dena. Proteina hau Pre-B fenotipikodun zelula leukemikoetan dago, ALL kasuen %85ean. CD10, diagnostiko hematologikoan erabiltzen da, B, pro-B eta pre-B linfozito goiztiarrek eta gongoil linfatikoen gune germinalek adierazten baitute. Positibo ematen duten gaixotasun hematologikoen artean hauek daude: ALL, T zelula angioimmunibliastiko linfoma, Brukitt linfoma, leuzemia melogemo kronikoa eztanda krisian (%90a), B-zelula handien linfoma zabala, zentro folikularreko zelulak (%70a), zelula iletsuen linfoma (%10a) eta mieloma batzuk. Aldiz, negatiboa izaten da leuzemia mieloide akutuan, leuzemia linfozitiko kronikoak, mantu zelulen linfoman, eta alde distaleko linfoman.

CD10 hurrengo zelula hauetan aurki genezake: pre-B linfozitoetatik eratorriak diren eta T zelulak ez diren ALL zeluletan, eta Hodgkin linfoma ez den gune germinaleko linfometan. Hala nola, Burkitt linfoma zein linfoma folikularrean. Bestalde, ez dugu B linfozito helduetatik eratorriak diren leuzemia zeluletan edo linfoman aurkituko.

## β-amiloide erregulazioa 
Neprilisina eskaseko *knockout* saguek Alzheimerrean ohikoa den portaera-narriadura zein garuneko β-amiloide pilaketak erakusten dituzte. Honek proteinaren eta Alzheimerraren gaixotasunaren arteko loturaren ebidentzia ugari erakusten ditu.

Neprilisina adierazpenaren eta minbizi mota ezberdinen arteko loturak ikusi dira; hala ere, neprilisina adierazpenaren eta kartzinogenesiaren arteko erlazioa ez dago argi. Minbiziaren biomarkatzaileen ikerketetan, neprilisinaren geneari CD10 edo CALLA esaten zaio.

Minbizi mota batzuetan, hala nola kartzinoma metastatikoan eta melanoma aurreratu batzuetan, neprilisina gehiegi adierazten da; beste mota batzuetan, biriketako minbizietan batez ere, neprilisina ez da erregulatzen, eta, beraz, ez da gai minbizi-zelulen hazkuntzaren aldeko seinale autokrinoak jariatutako peptidoen bidez modulatzeko, hala nola bonbesinarekin erlazionatutako ugaztunen homologoen bidez.

Landare batzuen metanol estraktuek *(Ceropegia rupicola, Kniphofia sumarae, Plectranthus cf barbatus* eta *Pavetta longiflora)* endopeptidasa neutroaren aktibitate entzimatikoa inhibitu ahal dutela ikusi da.

## Inhibitzaileak 
Inhibitzaileak diseinatu dira agente analgesiko eta antihipertentsiboak garatzeko, neprilisinaren jarduera saihesteko peptido seinaleztatzaileen aurka, hala nola entzefalinak, P substantzia, endotelina eta peptido natriuretiko aurikularra. Gehienek bihotz-gutxiegitasuna tratatzeko helburua dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak