open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuria Espallargas

[thumb|260px|[Nuria Espallargas Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko «Garapen iraunkorrerako berrikuntzak» mintegia, NTNU Alumni Españak antolatu zuen ekitaldia, 2019.11.29]]
**Nuria Espallargas** **Álvarez** (Esplugas de Llobregat, Bartzelona, 1979ko apirilaren 3a) bartzelonar ikertzailea, ekintzaile teknologikoa eta irakaslea da, Norvegiako zientzia eta teknologia unibertsitatean katedraduna (NTNU) eta teknologia-zuzendaria (CTO) Seram Coatings enpresan. Bere ikerketa-eremu nagusiak kimika, teknologia, azalera eta tribologia dira.

## Biografia 
Txikitatik oso bitxia izan zen beti, eta joera handia zuen gauza praktikoetarako. Zientzietako irakasgaiak zituen gustukoen. Baina biologian ez da inoiz ondo moldatu. Beraz, kimika eta teknologia aukeratu zituen.

Doktoretza Espainiatik kanpo egiteko aukera planteatu arren, bere unibertsitate-hezkuntza guztia Bartzelonako Unibertsitatean egin zuen. Doktore-tesia amaitzean, beste herrialde batean doktoratu ondoko plaza bat bilatzea erabaki zuen.

## Ibilbide profesionala 
2009an, Zientzia eta Teknologia Unibertsitateko irakasle titularra izan zen Norvegian (NTNU), Mekanika eta Industria Ingeniaritza sailean. Urte horretan bertan, tesi-proiektu bat zuzentzeko finantziazioa lortu zuen, eta aukera horretaz baliatu zen IKS lantzeko. Doktoratu aurreko ikasle bat kontratatu ahal izan zuen, silizio karburoan oinarritutako materialarekin ohituta zegoena (SIC). Horrelaxe sortu zen, munduko material sintetiko gogorrenetako bat. 2011tik aurrera, Gemini Tribologia Zentroaren buru izan zen unibertsitatean.

## Argitalpenak 
* Nuria Espallargasen argitalpenak. i BIBSYS
* Nuria Espallargasen argitalpenak.  CRIStin ikerketa-dokumentazioko sistema

## Sariak eta aintzatespenak 
* Technport-en "Gazte Berrikuntzaren Saria", emakume ekintzaileei zuzendutako sari nazionala, bereziki teknologian eta zientzian.
* 2015. urtean Teknologia Fakultateko komunikatzaile onenari (NTNU) emandako KOM sarirako izendatu zuten.
* "2017 urteko Emakume ekintzailea " emakumezko teknologia-enpresariaren saria. Innovation Norwayk eta Merkataritza eta Industria Ministerioak emana. Sari horrek  Lehen aldiz jaso zuen teknologiaren ikuspegi berezia.

* 2019ko Emakume Berritzaileen Europako Sarietan finalista izan zen, ThermaSic asmatu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avelina Valladares

**Avelina Valladares Núñez** (Vilancosta, A Estrada, 1825eko urriaren 23a -1902ko martxoaren 17a) idazlea izan zen, eta prentsa idatzian iritzi-artikuluak argitaratu zituen lehen emakumeetako bat. Galiziera erabili zuen bere poema batzuen hizkuntza gisa. Marcial Valladares idazlearen arreba.'

## Ibilbidea 
thumb|180px|ezkerrera|Castro Lópezen artikulua.
José Dionisio Valladares Gómezen alaba zen Avelina, eta prestakuntza akademiko handia zuen, bere jatorria zela eta. Bere bizitzaren zati bat ingurukoen zaintzari eskaini zion (betiere bere erlijio-sinesmen sakonetatik), eta Berres parrokiako Ongintza Batzordean parte hartu zuen. 1840tik 1850era bitartean, eta 1864tik 1879ra bitartean, bere denbora gehiena idazten eman zuen, urte haietan eginez literatura sorkuntza gehiena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Castro López, M., M.: "Avelina Άares", or. 33-35 *Almanaque Gallegon* 1898rako, Buenos Airesen, 1897ko urriaren 25ean.
* Losada Diéguez, Antón: "N'su memoria", Él Emigrado, 1925/10/24.
* Luna Sanmartín, Xosé (2000). Ond'el sol facheaba? egunsentia: Ulla Avelina Hesares Núñez kantariaren bizitza eta lana. .

## Kanpo estekak
Elsa Fernández

**Elsa Fernández González** (1933, Buenos Aires – 1964ko apirilaren 29a)  galizieraz idatzi zuen argentinar idazlea izan zen. 

## Biografia 
Entrimoko (Ourense) emigranteen alaba zen. Gaztetatik musika bokazioa erakutsi zuen, pianoa ikasiz. Funtzionario administratibo gisa lan egin zuen Galiziako Zentroan, eta Luis Seoane eta Eduardo Blanco Amor ezagutu zituen. AGUEArekin (Unibertsitateko Galiziako Elkartea, Idazleak eta Artistak) lankidetzan aritu zen. Galiziako Haurren Argentinako Elkarteko lehendakaria izan zen eta Follas Novas-Feria del libro gallego-rekin elkarlanean aritu zen. 

## Lanak 
* *Escolma*, 1961 (Brais Pinto taldeak 1961ean antolatutako lehiaketan finalista).
* *Lonxania*, 1965 (hil ondoko liburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus discoideus

***Hygrophorus discoideus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumi daiteke, balio gastronomiko  txikia badu ere.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, ondoren laua, batzuetan hondoratua, titi aztarna txiki batekin. Marroixka kolorekoa, erdialdean marroi-arre kolore nabarmenarekin, leuna, likatsua, distiratsua eguraldi lehorrean. Ertza beherantz biribildua.

**Orriak:** Itsatsiak edo zertxobait dekurrenteak, zabal, lodiak, tartean orritxoekin, hori-arrosa kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, lehenengo betea, gero barnehutsa, orrien kolore berekoa edo zertxobait zurbilagoa. Ale gazteetan, goialdean, errezel partzial garden likatsu bat ikus daiteke.

**Haragia:** Zurbila, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik *Discoideus* epitetoa kapelaren erdian diskoa ilunagoa duelako du.

## Jangarritasuna 
Jangarri apala.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau kapelaren erdian duen disko koloreztatuak eta errezel partzialak bereizten dute. *Hygrophorus lindtneri* oso antzekoa da, honek ere badu erdiko diskoa, baina *Corylus avellana* zuhaixken azpian hazten da. *Hygrophorus roseodiscoideus* delakoarekin ere nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia McCormick

**Patricia Joan Keller McCormick** (Seal Beach, Kalifornia, 1930eko maiatzaren 12a - Orange konderria, Kalifornia, 2023ko martxoaren 7a) estatubatuar jauzilaria izan zen.

1952ko Udako Olinpiar Jokoetan bi urrezko domina irabazi zituen plataforma eta tranpolin probetan, eta beste bi urrezko domina irabazi zituen 1956ko Jokoetan.

1984ko Los Angeleseko Joko Olinpikoetako Batzorde Antolatzaileko kide izan zen.
Formarinsee

**Formarinesee** Austriako Alpeetako aintzira da. Vorarlberg estatuan dago, Bundeslanden (Dalaas udalerrian).
Izena Lech ibaian ureztatzen den Formarinbach ibaitik dator. Aintzira urtero eratzen da urtzaldiren ur desplazamenduaren bidez, eta lurpeko konexio baten bidez isurtzen da. 2015ean Munt Rote Wand-ekin "Austriako leku ederrena" aukeratu zuten, 2015ean. Itsasoaren gaineko 1793 metrotan dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Blumenwiese am Formarinsee (c) Agnes Ammann - Vorarlberg Tourismus.jpg|Ibilbideak Formarin lakuaren ondoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aintziraren datuak.
Harrizko zubia (Verona)

**Harrizko Zubia**,  eta , Italiako Verona hirian dagoen eta Adige ibaia zeharkatzen duen harrizko erromatar zubi bat da. 

Antzinako Erromaren garaian eraikia, 1258an Alberto I.a della Scalak berreraiki zuen. Bigarren Mundu Gerran alemaniar indarrek beren atzeraldian aliatuen aurreraldia oztopatzeko lehertuarazi egin zuten. 1957an jatorrizko materialak erabiliz berreraiki zen.
Erromatar zubi

[thumb|250px|right|[Méridako erromatar zubia, Mérida, Extremadura.]]
**Erromatar zubia**, Antzinako Erromaren garaian erromatarrek eraikitako zubiak dira, neurri handietako lehen zubi iraunkorrak eraikitzen lehen zibilizazioa izan zen, horietako asko gaur egun oraindik badiraute. Gehienak hormigoia erabiliz eraikiak izan ziren, erromatarrak material hori zubiak eraikitzeko lehenak izanik.
thumb|Barku edo "txalupen" bidez egindako zubia Trajanoren zutabearen erliebean.
Ez ziren denak harrizkoak, eta galdu diren asko, egurrezkoak izango zirela uste da. Zubirik bereziena, kanpaina militarretan, barkuen bidez egin bide zirenak dira. Horrelako bat agertzen da irudikatuta Trajanoren zutabean.
Méridako erromatar zubia

**Méridako erromatar zubia**, , Espainiako Extremadura autonomia erkidegoko Mérida udalerrian dagoen erromatar zubi bat da, Badajoz probintzian. Guadiana ibaia zeharkatzen du.

Antzinaroan eraikia izan zen, Trajano enperadoaren agintaldian (K.o. 98-117)
Phylloporus pelletieri

***Phylloporus pelletieri*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra eta urria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdiesferikoa, ondoren ganbil-laua eta deprimitu samarra; ertza fina, biribilduta eta gero soberakinekin. Azal lehorra, ale gazteetan tomentu pixka batekin, heltzean erraz pitzatzen da, marroi-gorrixka kolorekoa.

**Orriak:** Lodiak, zabal edo anastomosatuak, argizarizko itxurarekin, nahaspilatuetatik adarkatuetara, hori-urre kolorekoak

**Hanka:** Zilindrikoa, kurbatua, luzetarako saihetsekin, horixka koloretik okre antzekora, kapelaren kolore bereko zuntzexka finekin.

**Haragia:** Gutxi, ez oso trinkoa, marroi purpura  kolorekoa kapelan eta zuri-horixka oinean, usain eta  zapore ahulekoa.

## Jangarritasuna 
Jangarria da, baina ez du sukaldaritzako baliorik, bakana delako.

### Nahasketa arriskua 
*Phylloporus pelletieri,* erraz ezagutzen da orrien forma eta koloreagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udan, ametsen (*Quercus pyrenaica*) eta gaztainondoen (*Castanea sativa*) azpian, sortakatua. Espezie urria 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Europa, Errusia, Hegoafrika.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Phylloporus pelletieri* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Bonaparteren brumairearen hemezortzia

***Luis Bonaparteren brumairearen hemezortzia*** () Karl Marx idazleak 1852an plazaratu zuen saiakera ospetsua da. Lehen bertsioa Joseph Weydemeyerrek sortu zuen *Die Revolution* aldizkarian agertu zen,  New Yorken. 

Marx gaztearen genio bizia biltzen du kazetaria zela idatzitako klasiko honek. XX. mendeko langile iraultzen gaineko zeharkaldi bat egiten du bertan orduan kazetari gazte zen Marxek. Arlo teorikoari dagokionez, lan honetan, Marxek baztertu egiten du prozesu sozialetan elementu ekonomikoa dela osagai erabakigarri bakarra.

## Gertakizunak 
1848ko Iraultzako gatazken ostean, abenduaren 10eko hauteskundeen ondorioz, Luis Napoleon Bonaparte Frantziako Bigarren Errepublikako presidente bihurtu zen Burokrazia, armada eta Frantziako probintzietako biztanleria atzerakoiagoaren babesa lortuta. Aurrerakoiagoen aurrean, Louis Napoleonek gizonezkoen sufragio unibertsala indarrean jarri zuen berriro. Alabaina, 1851ko abenduaren 2an, estatu-kolpea eman zuen: Nazio Biltzarra desegin eta oposizioko buru nagusiak atxilotu zituen. 1852ko urtarrilean, presidentetza hamar urterako luzatu zitzaion, eta Guardia Nazionaleko kontrol zuzena bere esku geratu zen. 1852ko azaroan, plebiszitu baten ondoren, II. Inperioa ezarri zuen. Bigarren Inperioaren lehen epe horretan, Napoleon III.ak barne politikan bi helburu nagusi izan zituen: estatuko botereak bereganatzea eta matxinadak itzaltzea. 1852ko konstituzioak Napoleonen esku botere betearazlea eta militarra utzi zituen, baita justizia boterean eskua sartzeko eskumena ere, ordezkariak izendatu ahal izaten baitzituen. Orden publikoa poliziaren bidez gorde zen: hirietan, polizia eta herrietan, jendarmeria.

## Liburuaren edukia 
Lan honetan, Marx 1851ko abenduaren 2an Parisen emandako estatu-kolpea, Luis Bonapartek emana, klase eta baldintza materialen arteko borrokak nola bultzatu zuen azaltzen saiatzen da, garai hartako eszena politikoa zela eta (Pierre-Joseph Proudhonek ''Coup d 'Etat* eta Victor Hugoren *Napoléon le Petit* liburuez bestelako azalpen bat eskainiz).

Testua Marxen esaldi famatuarekin hasten da: "Historia bi aldiz gertatzen da: lehen aldia tragedia handi bat bezala eta bigarrena fartsa ziztrin bat bezala".

## Euskarazko bertsioa 
2023an agertu zen, Igela argitaletxean. Itzulpena Idoia Santamaria Urkaregik egin zuen. (170 or., )

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Majuelo, Emilio (2023): “Gibelsolasa” in Karl Marx: *Luis Bonaparteren Brumairearen hemezortzia*, Iruñea, Igela.  
* Simon, Lawrence H. (2004): “Hitzaurrea” in *Karl Max: Idazlan hautatuak*, Bilbo, Klasikoak. 
* Hall, Stuart (2025)[1977]: ”Oinarri eta superestruktura metafora birpentsatzen” in Stuart Hall: *Kultura, aurkakotasuna eta boterea'', Iruñea, Katakrak. 

## Kanpo estekak 
* :Frantsesezko bertsioa.
* :Gaztelaniazko bertsioa.
Lusitania zubia

**Lusitania zubia**, , Espainiako Extremadura autonomia erkidegoko Mérida udalerrian dagoen zubi bat da, Badajoz probintzian. Guadiana ibaia zeharkatzen du.

Santiago Calatrava espainiar arkitektoak diseinatu eta 1991an inauguratu zen.
Alcántarako zubia

**Alcántarako zubia**, Espainiako Extremadura autonomia erkidegoko Alcántara udalerrian dagoen erromatar zubi bat da, Cáceresko probintzian. Tajo ibaia zeharkatzen du.

103-104 artean, Trajano enperadorearen agintaldian, eraiki zen.
Marta Knörr Jiménez

**Marta Knörr Jiménez** (Oviedo, 1968) mezzosoprano espainiarra da.

## Biografia 
Oviedon jaio zen 1968an eta Gasteizera joan zen bizitzera. Hiri horretan hasi ziren kantu ikasketak sopranoaren 
María Ángeles Olariagak zuzendaritzapean eta Donostiako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan jarraitu zuen, guztion adostasunez lortu zuen Karrera Amaierako Ohorezko Saria. Teresa Berganza mezzosopranoak telefonoz deitu zion, Clásicos populares irratsaioan entzun ondoren, Vienara joatera eta musika ikasketak zabaltzera animatzeko. Han 5 urte bizi izan zituen eta ahots-teknika landu zuen Susan Dennisekin eta opera-errepertorioa Itsvan Cserjanekin. ,Real Conservatorio Superior de música de Madrid-en Mariana You Chi Yu irakaslearekin hobetu zuen bere teknika.

Bakarlari gisa nahiz ahots eta musika-ganberako talde desberdinetan lan egiten du askotariko genero eta estiloetan: opera, oratorioa eta kontzertua, eta, maiz, Aurelio Viribay senarrarekin, musikaria. Harekin hainbat musika-proiektu batu ditu, hala nola XX. mendeko Konpositore Espainiarren CDaren grabazioa.

1998an Recital Lírico grabatu zuen, Enrique Granados, Joaquín Turina eta Jesús Guridiren kanta espainolekin eta Joseph Haydnen eta Gioachino Rossiniren italiarrekin. Italiako Stradivarius zigiluan, Benet Casablancas-en *Retablo sobre textos de Paul Klee* lehen grabazioaren protagonista izan zen. Trío Arbósekin batera, Alejandro Román konpositorearen lanen monografiko bat grabatu du Naxos zigilu diskografikorako. Compañía Lírica Arte Operarekin, Dorabellak papera interpretatu zuen Mozarten *Cosi fan tutte-n* Espainiako hainbat antzokitan.

2002an Cavatina Taldea sortu zuen, XVIII. eta XIX. mendeetako ahots taldearentzako errepertorioa interpretatzeko asmoz. Horrez gaiz, Tres Cantoseko Musika Garaikidearen Nazioarteko Jaialdia zuzendu zuen.

## Sariak 
* Francisco Viñas Nazioarteko Kantu Lehiaketako Epaimahaiaren sari berezia, Bartzelonan, 1988an.

## Diskografia 
* *Recital Lírico.*
* *Canciones del grupo de Madrid.*
* *Compositoras españolas del siglo XX.*
* *Benet Casablancas. Retablo sobre textos de Paul Klee*, 2007.
* *Chamber Music de Alejandro Román con el Trío Arbós*, 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marta Knörr bloga
Lamberti dorrea

**Lamberti dorrea**, , Italiako Verona hirian dagoen Erdi Aroko dorre bat da.

1172an eraiki zen eta 84 metroko garaiera du.
Osborne 1

**Osborne 1** arrakasta komertziala izan zuen lehenengo ordenagailu eramangarria izan zen, Mendebaldeko Kostako Konputazio Azokan aurkeztua. Osborne Computer Corporation-ek kaleratu zuen. Ordenagailu horrek 11 kg pisatzen zituen, 1795US$ balio zituen eta orduan ezaguna zen CP/M 2.2 sistema eragilea zuen.

Bere hutsune nagusienak 5 hazbeteko (13 cm) pantaila ñimiñoa eta negozio aplikazioetarako behar adina ahalmen ez zuten disko malguak ziren.1976an Xerox PARC-ek garatutako Xerox NoteTaker prototipoak eragin handia izan zuen bere diseinuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaun Barua

**Jaun Barua** Euskal Herriko ekialdean jasotako Euskal balada zaharra da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Benito Lertxundiren bertsioa. 
* Kherau taldearen bertsioa.
Jan Heemskerk

**Jan Heemskerk Abrahamszoon** (Amsterdam, 1818ko uztailaren 30a -  Haga, 1897ko urriaren 9a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa  izan zen 1874tik 1877ra eta 1883tik 1888ra.

Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen Ordezkarien Ganberako kide hautatu aurretik. Hasiera batean politikari liberala izan zen eta 1866tik aurrera kontserbadurismora aldatu zen. Barne ministroa izan zen (1868; 1874-1877; 1883-1888). Bi aldiz bete zuen lehen ministro kargua, 1874tik 1877ra eta 1883tik 1888ra.

Seme Theo Heemskerk ere lehen ministroa izan zen.
San Zenon basilika

**San Zenon basilika** edo **San Zenon Nagusiaren eliza**,  edo *Chiesa di San Zeno Maggiore*, Italiako Verona hirian dagoen basilika eta eliza bat da. Zenon Veronakoari sagaratua dago.

IV. mendea eta 1389 urtearen artean eraiki zen. Usadioaren arabera, Romeo eta Julieta maitaleak bertan ezkondu omen ziren.

## Historia 
Gaur egungo eraikin erromanikoa 967an eraiki zuten, Raterius artzapezpikuaren aginduz, eta Oton I.a enperadore germanikoaren laguntza ekonomikoarekin.

1117ko urtarrilaren 3an lurrikara batek eraikina kaltetu zuen, eta 1138an konpondu eta handitu egin zuten. 1398an teilatua eta absidea berreraiki zituzten, estilo gotikoan.

## Ezaugarriak 
### Fatxada 
San Zenon elizaren fatxada eredugarria izan zen gero Veronan eraiki ziren eraikin erromanikoentzat. Toba harri bolkanikoarekin eraiki zuten. 

Fatxada hiru zatitan banatua dago: erdiko nabearen parean frontoi bat dago goiko aldean. Alboko bi nabeek teilatu inklinatuak dituzte. Azpian arku itsuak dituzte, aldapan. Frontoia marmol zuri eta laranjaz eraikia dago. 

Frontoiaren azpian arrosa leihoa dago, eta honen inguruan sei irudi daude, gizakiaren bizitzaren gorabeherak irudikatuz. 

Atariak baldakin bat dauka. Honen azpian bi lehoi daude, eta goiko aldean San Joan Bataiatzailea eta San Joan Ebanjelaria. Arkuaren gainean Bildotsa eta Jainkoaren eskua ageri dira. 

Atearen gainean luneta bat dago eta han ageri dira garai hartako Veronako bizitzaren irudiak, tartean San Zenon deabrua garaitzen eta Veronako herriari bandera bat ematen. 

Portikoaren alboetan 18 behe-erliebe daude, XII. mendekoak. Itun Zahar eta Berriko pasarteak erakusten dituzte, eta baita Teodorikoren bizitzako pasarteak.

Brontzezko atea 48 panel karratuz dekoratua dago. 

### Kanpandorrea 
Kanpandorrea bananduta dagoen eraikin bat da. 72 metroko garaiera du eta 1045ean hasi ziren eraikitzen, eta 1173an bukatu zuten. Erromanikoa da, eliza bezala. Erromatar eskulturekin dekoratua dago.

### Barrualdea 
Barruko aldea hiru mailatan banatua dago. Eliza, azpiko kripta eta goian presbiterioa.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Basilica di san zeno protiro, lunetta di nicholaus 03.JPG|Baldakina eta luneta
Fitxategi:Basilica di San Zeno 02 (crop by Paolo Villa) Contrafforte, fregio ad archetti pensili, peducci e denti di sega - Frise de dents engrenage.jpg|alt=|Banda lonbardiarrak
Fitxategi:VeronaSZenoMagLeone.jpg|Baldakinaren azpiko lehoia
Fitxategi:Verona Italy San Zeno DSC08219.JPG|Barrualdea, erdiko nabea
Fitxategi:Basilica di San Zeno VR 2c.jpg|alt=|Baldakina
Fitxategi:Verona San Zeno-1.jpg|alt=

## Kanpo loturak 
* Elizari buruzko informazioa, italieraz
* Bisita birtuala
Michael Stich

**Michael Detlef Stich** (Elmshorn, 1968ko urriaren 18a) alemaniar tenislari ohia da.

Bere ibilbidean banakako hemezortzi txapelketa eta binakako hamar irabazi zituen. Bere garaipenik garrantzitsuena 1991ko Wimbledongo txapelketan izan zen, Boris Becker herrikidearen aurka. Gainera, 1994ko Ameriketako Estatu Batuetako Irekiko eta 1996ko Roland Garros txapelketako finalista izan zen.

Binakako kategorian Wimbledongo txapelketa irabazi zuen John McEnroerekin batera eta urrezko domina 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan Boris Beckerrekin batera.
Hondarribia lainotuta

***Hondarribia lainotuta*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1926 inguruan paper gainean egindako akuarela da. Margolanak Hondarribia udalerriaren ikuspegi panoramikoa erakusten du, Hendaia udalerritik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamara Alves

**Tamara** **Alves** (Portimão, 1983ko abuztuaren 18a) portugaldar ikusizko artista, muralista, ilustratzailea eta tatuatzailea da. Portugalgo hiri-artista bakarretarikoa..

## Ibilbidea 
Alves bi margolariren alaba izanik, neskatoa zela hasi zen margotzen. 2006an, Caldas da Rainhaneko  Arte eta Diseinuko Goi Mailako Eskolan (ESAD) Arte Plastikoetan graduatu zen, eta 2008an Arte Garaikideen Masterra egin zuen Portoko Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean (FBAUP). Bertan,  hirigune-bateko aktibismo plastikoari buruzko lehen mintzaldietako bat aurkeztu zuen, "Aktibismo publikoa hiri-ingurunean" izenekoa. 

2000. urteaz geroztik, Alvesek hainbat proiektutan, banakako nahiz taldekako erakusketetan eta hiri-arteari buruzko jardueretan parte hartu du Portugal osoan. Sarritan, 'Beat belaunaldiaren' poesian eta David Cronenbergen filmetan inspiratu da. Hiri-jarduerak ere egin ditu New Yorken eta Parisen,Bere erakusketa  " Munduaren gainerakoak lo hartu duenean" Lisboako  Underdogs galerian egon zen 2020ko urtarrilaren 24tik martxoaren 7ra.  Erakusketa  honetarako bere estudioaren gaueko lasaitasunean oinarritu zen, kaleen abiadura eta zalapartatik ihesi.

2017. urteko ekainean, Loures udaletxeko Arte Publiko proiektuan parte hartu zuen Lisboako sare publikoko autobus bat margotuz. Proiektu honetako beste lau ibilgailu Andreia Maevek, Glamek, Ozearv-k eta Rafek artistek margotu zituzten.

Lara Seixo Rodrigues hiritar arkitekto eta artistak Portugalgo artista handien gidarako egin zuen hautaketen artean Tamararen lanaren zati bat dago. Gida horretan Add Fuel, Aka-Corleone, Halfstudio edo Kruella D'Enfer artistak ere badaude.

## Lana 
Alves-ek hiri-artean interesaturik dago, eta galeriak edo museoak bezalako tokiak albo batera utzi nahiago du. Hori dela eta, bere lana aurkezteko kalea edo espazio publikoak aukeratzen ditu, erakusketa hauetarako  ezaugarri desberdinetako euskarriak erabiltzen ditu, hala nola, kaleko instalazioak. Marrazkia, pintura, zeramika edo tatuajearen bidez uneko gorputz baten ikuspegi erotikoa irudikatzen du hura osatzen duten mugen hedapen-efektuekin. Alves hiri- eta hiri-bizitzan ere oinarritzen da, Birminghamen (Ingalaterra) bizi izan zen garaiko inspirazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakume ilehoria

***Emakume ilehoria*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1919an olioa mihise gainean egindako akuarela da. Bere hasierako izenburua desberdina zen: *Femme blonde sur un fond de châle espagnol* (Emakume ilehoria espainiar txal baten aurrean). Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
]]
Argi kontra biluzik

***Argi kontra biluzik*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1909-1910an olio mihise gainean egindako lana da. Emakume modeloa zutik dago, eskuak atzeko aldean jarrita, leiho bati bizkarra emanez. Artista argi-ilunez jolasten du. Leihoaren beste aldean hiria irudikatu daiteke. Bordeleko Arte Ederren Museoan erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lima Aafshid

**Lima Aafshid** (Afganistan) poeta eta idazlea da, Kabulgo Unibertsitateko *Sher-e-daneshgah poesia* elkarteko kidea. 2021ean BBC-ko 100 Emakume zerrendan sartu zen.

2020an Time aldizkarian emandako elkarrizketa batean, emakumeak izengoiti batekin argitaratzeko beharraz hitz egin zuen, baita teknologia berriek urruneko lana partekatzeko eta talibanen errepresioa saihesteko eskaintzen dituzten abantailez ere.

## Biografia 
Lima Aafshidek kazetartiza ikasi zuen Kabulgo Unibertsitatean, eta kazetari eta iritzi emaile independiente lan egin zuen.

2020an Time aldizkariko elkarrizketan, berak hitz egin zuen mulheres afegãs publicarem pseudônimo eta vantagens oferenteen beharraz, teknologia berriak partekatuz urrunetik lan egin ahal izateko, Talibanen errepresioa saihesteko.

Lima Aafshiden olerki eta artikuluek afegiden kulturaren arau patriarkalei desafio egiten diete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha P. Falconer

**Martha Platt Falconer** (Ohio, AEB, 1862ko martxoaren 17a &ndash; New York, 1941eko azaroaren 26a) AEBetako ekintzaile eta gizarte-langilea izan zen, gizarte-erreformaren aitzindaria.

## Biografia 
1862an jaio zen Delawaren, Ohion, Cyrus eta Janette Platten alaba. Filadelfiara joan zen bizitzera ama hil ondoren. Cyrus Falconerrekin ezkonduta egon zen.

1906an, Babes Etxeko lehendakari izendatu zuten. Neskatoentzako erakunde bat zen, 22. kalean eta Girard etorbidean, Filadelfian, Pennsylvanian. Geroago, *Sleighton Farm School for Girls* erakundeko superintendente bihurtu zen, emakumeentzako erreformatorio garrantzitsu gisa aitortua. Urte horretan bertan, Illinoisko Laguntza eta Haurren Etxeko superintendente-ondokoa izan zen. Lehen Mundu Gerran, Estatu Batuetako neskatoen erreformatorioak eta atxilotze-etxeak ikuskatzeaz arduratu zen. emakumeen delinkuentzia-saileko superintendentziaz arduratu zen.

1933an Falconer New Yorken bizi zen, eta Elmira Collegek arte arloko *ohorezko maisutzarekin* saritu zuen. East Auroran hil zen, New Yorken, 79 urte zituela, eta Helen, Douglas Platt eta Cyrus Jr seme-alabek bizirik iraun zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirarien Etxea

thumb|250px|Eraikinaren egoera txarra da.
**Mirarien Etxea**, baita ere **Mirarien Jauregia**, ( *Bayt al-ʿAjāʾib*) Harrizko Hirian, Zanzibarren (Tanzania) eraikin enblematikoa da. Harrizko Hiriaren eraikinik handiena eta altuena da, Gotorleku Zaharraren eta Sultan Jauregi zaharraren artean dagoena. Barghash bin Saidek, Zanzibarko bigarren sultanak, eraikitako sei jauregietako bat da, eta XVII. mendean bertan Fatuma erregina bizi izan zela esaten da. Gaur egun, Mirarien Etxeak Zanzibarko eta Swahili kostaldearen Historia eta Kultura Museoa hartzen du.

## Historia 
Jauregia 1883an eraiki zen Barghash bin Said Zanzibarko bigarren sultanarentzat. Jauregi zeremonial eta harrera areto ofizial gisa sortu zen, modernitatea ospatuz. Horregatik, "Mirarien Etxea" izendatu zuten, Zanzibarren elektrizitatea zuen lehen eraikina izan zelako, eta Ekialdeko Afrikan igogailua izan zuen lehen eraikina ere izan zelako.

Eraikinaren aurrean, 1896ko abuztuaren 27ko Erresuma Batua-Zanzibar Gerran suntsitu zen itsasargi bat egon zen. Gerra labur honek Beit al-Hukum jauregia ere suntsitu zuen eta Beit al-Sahel jauregia larri kaltetu zuen. Mirarien Etxeak kalte txikiak baino ez zituen jasan. 1897an berreraikitzean, erlojuaren dorre berri bat egin zen eraikinaren fatxadan. Beit al-Hukum ez zen berreraiki eta bere kokapena lorategi bihurtu zen.

Mirarien Etxea Sultanak eta bere harenak bakarrik okupatu zuten bonbardaketaren ondoren. 1911n, gobernu-bulego bihurtu zen, eta Erresuma Batuko gobernu-agintarien idazkaritza nagusi. 1964ko Zanzibarko Iraultzaren ondoren, eskola eta museo bihurtu zen Afro-Shirazi alderdiarentzat, Ipar Korearen laguntzarekin. 1992–1994an hasi zen museoa garatzen. Gaur egun museo gisa balio du eta Harrizko Hiriaren atrakzio turistiko nagusietako bat da. Zoritxarrez bere egoera ez da batere ona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mirarien Etxea museoa.
Hagoromo (antzerkia)

**Hagoromo** (, *lumen mantua*) Japoniako Noh antzerki estiloko antzezlan bat da, gehien antzeztu den lanetako bat. Beltxarga-dontzeila motibo tradizionalaren adibide da. 

## Iturriak eta historia 
Ezagutzen den bertsiorik zaharrena VIII. mendekoa da. Hala ere, badirudi bi kondaira batzen dituela, bat Suruga-mai dantzaren jatorria aipatzen duena eta, bestea, Udo hondartzara aingeru bat jaitsi zenekoa. Istorio paralelo bat aurki daiteke V. mendeko *Sou-shen chi* laneko 14. bolumenean. Nōin poetaren XI. mendeko lan batean ere aipatzen da. 

Egiletza ezezaguna duen lana da. Antzezpen baten lehen aipamena 1524koa da. 

## Argudioa 
Arrantzale bat gauez ibiltzen da bere kideekin, adar batetik zintzilik dagoen Hagoromo bat, aireko espiritu edo dantzari zerutiarra den *tennin* baten mantala magikoa, aurkitzen duenean. Tenninak harrapatzen ikusten du eta itzultzeko eskatzen dio, bera gabe ezin baita Zerura itzuli. Arrantzaleak eztabaidatzen dio eta, azkenean, dantza bat edo dantzaren zati bat erakusten badio, itzuliko diola agintzen dio. Bere eskaintza onartzen du. Koruak azaltzen duenez, dantzak ilargiaren eguneroko aldaketak sinbolizatzen ditu. "Hiru, bost eta hamabost" buruzko hitzak ilargiaren aldaketetako gau kopuruari buruzkoak dira. Amaieran, tennina desagertu egiten da, lainoan astiro ezkutatutako mendi bat bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rada Akbar

**Rada Akbar** (Afganistan, 1988) artista kontzeptual eta argazkilaria da. Bere lanaren muina emakumeen zapalkuntza salatzea izan da, eta emakumeei euren erretratu fotografikoen bidez afganatzen duten indarra ikusteko eskatzea. 2021eko BBCko 100 Emakume garrantzitsuenetakotzat hartu zuten.

## Biografia 
Afganistango gerraren testuinguruan jaio zen. 2013an, argazkilari independente gisa hasi zen Kabulen, baita arte-ikuskizun modernoak sortzen ere. 2018tik 2021era, *Abarzanan* (Superemakumeak) erakusketa antolatu zuen Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatzeko.

2021eko irailean, Frantziako gobernuak Afganistandik ebakuatu zituen pertsonetako bat izan zen, Estatu Batuetako armadak ihes egin aurretik. Autobusean eraman zuten Frantziako enbaxadatik aireportura eta ondoren, Parisera iritsi zen. Han, koarentenan jarri behar izan zuen COVID-19aren ondorioz.

2022an PEN America-k antolatutako *Before Silence: Afghan Artists in Exile* talde-erakusketaren parte izan zen.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2021ean Prince Claus Seed saria jaso zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsasoko monjea

thumb|*The Book of Days*-eko ilustrazioa, 1869an argitaratua
**Itsasoko monjea** edo **monje-arraina** 1546an Selandia uharteko ekialdeko kostan aurkitutako itsas izaki bat izan zen. Monje baten kanpo itxura zuen "arrain" gisa deskribatu zen, eta Conrad Gesnerren *Historia Animalium* ezagunaren laugarren liburukian aipatu eta irudikatu zen. Boezioren arabera, Fortheko Fiordoan aurkitutako antzeko munstro bati eta 1531n Poloniako kostan ikusitako beste bati ere aipamenak ezin zizkion. 

Geroago, Guillaume du Bartasen *La Sepmaine ou, Creation du monde* poema epikoan zabaldu zen itsasoko monjearen mitoa. Poetak lurraren eta itsasoaren arteko korrespondentziez hitz egiten zuen bertan.
thumb|Txibia erraldoi baten eta itsas-monjearen arteko alderaketa, baten Steenstrupek egina.
1850eko hamarkadaren hasieran, Japetus Steenstrup zoologo daniarrak iradoki zuen itsasoko monjea txibia erraldoia zela, Richard Ellis idazleak berriki ezagututako teoria. Bernard Heuvelmans kriptozoologoak uste du morsa bat izan zitekeela. Orain dela gutxi, *Squatina squatina* aingeru marrazoa izatea ere iradoki da. Beste batzuek, berriz, itsas monjearen susmagarritzat jo zituzten itsas txakur gris bat, itsas txakur txanodun bat, Monachus generoko animaliaren bat edo Jenny Haniver bezalako iruzur bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piazza delle Erbe (Verona)

**Piazza delle Erbe**, Italiako Verona hiriko plazarik antzinakoena da, antzinako erromatar foroan eta alde zaharrean kokatua dago.
Helreið Brynhildar

**Helreið Brynhildar** (") Edda Poetikoan dagoen antzinako eskandinaviar poema laburra da. Poemaren zatirik handiena (6. ahapaldia izan ezik) *Norna-Gests þáttr*ren ere aipatzen da.

Henry Adams Bellowsek bere iruzkinetan dioenez, poema "batasun dramatiko maila aparta" duen maisulana da, eta Edda Poetikaren poema "bizi eta boteretsuenetako" bat da. Hala ere, zati batzuk jatorriz *Sigrdrífumál*aren zati zirela argudiatu izan da, eta bi poemak, nolanahi ere, oso hurbilak dira edukiz. Material gehienak eskandinaviarrak dira, eta elementu gutxik lotzen dute *Nibelungenlied* delakoan dagoen tradizio alemaniarrarekin.

## Argudioa 
Olerkiak Sigurd eta Brynhildr hildakoak nola erretzen dituzten azaltzen du. Aurrena Sigurd erretzen dute, eta gero Brynhildr, oso ondo jantzitako gurdi batean datzana. Gurdi honek Brynhildr harantzagoko bidaian darama. Bidaian, emakume erraldoi bat (gýgr) bizi zen etxe batetik igarotzen da.

Erraldoiak heroien heriotza eragin izana eta beste emakume baten senarra (Sigurd) desiratu izana leporatzen dio Brynhildri. Erraldoiak, gainera, Brynhildri leporatzen dio Nibelungoaren (Gjukiren seme-alaben) leinua erori izana. Brynhildrrek erantzun dio egia kontatuko diola eta nola Gjukiren seme-alabek zorigaiztoko desleial bihurtu zuten.

Lehen Hildr zuen izena eta Hlymdalir izeneko balkiria etxe batean bizi zen. Orduan, errege batek (ustez Agnarr) Brynhildr eta bere zazpi ahizpak harrapatu zituen, haritz baten azpian aurkitu zituen beltxarga-tunikak hartuz. Hamabi negu besterik ez zituen errege gaztearekin ezkondu zenean.

Odinen borondatearen kontra, godoen errege zen Hjalmgunnar zaharra hilarazi zuen, eta haren ordez Auðaren (Agnarr) anaia gazteari eman zion garaipena. Odin amorratuak Skatalunden espetxeratu zuen ezkutu gorri eta zuri gainjarrien artean, eta lotara madarikatzen nuen beldurrik gabeko gizon batek askatu arte. Bere askapena are gehiago zailtzeko, Odinek ere suzko zirkulu bat sortu zuen bere atsedenlekuaren inguruan.

Sigurd Granira iritsi zen eta Fafnirreko urrea ekarri zion. Heroiak zortzi gauez partekatu zuen bere ohea elkar ukitu gabe. Hala ere, Gudrunek Sigurden besoetan lo egin izana aurpegiratuko zion, eta gero aitortuko zion engainatu egin zutela Sigurdekin zuen harremana uzteko, eta beste gizon bat harrarazi zutela haren ordez (Gunnar).

Brynhildr-ek poema amaitzen du esanez gizonak eta emakumeak sufritzeko bizi direla mundu honetan, baina bera eta Sigurd ez liratekeela inoiz gehiago bananduko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behemoth

[thumb|Erlojuaren noranzkoan, Behemoth (Lurrean), [Ziz (zeruan) eta Leviathan (itsasoan), XIII. mendeko eskuizkribu iluminatu batean.]]
**Behemoth** () Joben Liburuan agertzen den Bibliako izaki mitologikoa da, Jaungoikoak Hasierako kreazioaren narratiban sortutako kaos-munstro primigenioa. Leviatan munstroarekin parekatuta dago, eta juduen tradizioaren arabera justuentzako elikadura eskainiko dute amaierako-denboran. Metaforikoki, entitate oso boteretsu eta handi bat izendatzeko erabiltzen da. Elizen Arteko Bibliaren itzulpenean *hipopotamo* gisa agertzen da. 

## Etimologia 
*Behemoth* hebrear hitza *behemah* (בהמה) hitzaren plurala bezala idazten da, *pizti* esan nahi duena; itzulpen gisa, *pizti handi* eman ohi da. Hala ere, baliteke *pꜣ jḥ mw* hitzetik eratortzea, *uretako idia* edo hipopotamoa, hebrear herri-etimologian *behemah* gisa aldatuko litzatekeena. Hala ere, esaldi hori ez da agertzen egiptoeran.

## Bibliako deskribapena 
Joben Liburuko 40. kapituluan Behemoth aipatzen da Jainkoaren hitzaldi batean, Jainkoak sortutako izaki primigenio eta hain ahaltsua, Jainkoak bakarrik garai dezakeena :

Behemothen pasartea Leviatan itsas munstroarekin elkartzen da (*krokodilo* gisa agertzen dena Elizen Arteko Bibliaren liburuan), bi izaki mitikoak, Job bezalako gizakiek kontrolatu ezin zezaketen indar handiz osatuak, baina biak jainkotiar maskoten estatusera murriztuak.

Piztia hauek Apokalipsia 13an agertzen dira, Jainkoaren aurka borrokatzen saiatzen direnean eta Jainkoak bakarrik hil ditzakeenean (), bi piztiak oso indartsuak dira, errebelatuak eta naturaz menderaezinak. , "Gero, beste piztia bat ikusi nuen lurretik irteten; bi adar zituen, ahariarenak bezalakoak, baina herensugea bezala mintzo zen.. 12. Piztia honek lehengoaren ahalmen guztia erabiltzen du bere zerbitzuan, eta lurra eta lurreko guztiak bultzatzen ditu heriotza-zauria sendatu zitzaion lehenengo piztia gurtzera.".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caterina Cherubini

**Caterina Cherubini** (Erroma, Italia, 1730 - *ibidem*, 1811ko maiatzaren 19a) margolari miniaturista italiarra izan zen. 

## Ibilbidea 
Cherubinik Erroman egin zuen ibilbidearen zati handia, eta San Lucas Akademiako kide izendatu zuten 1760an; Akademiak bere bilduman haren olio anonimoaren erretratua du. Antza denez, pastelean lan egin zuen bere ibilbidean.Diotenez, poeta ere bazen.

1750ean Francesco Preciado de la Vega margolari espainiarrarekin ezkondu zen, eta 1788an biak Boloniako Clementina Akademiako ohorezko kide izendatu zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marietta Barovier

thumb|Perla *rosetta*, Marietta Barovierrek sortua, eta gaur egun kristal veneziarraren konturik ezagunenetako bat
**Marietta Barovier** (Venezia, Italia, 1496 -?) beiraren artista veneziarra izan zen.

## Ibilbidea 
Angelo Barovier beiraren artistaren alaba zen, beiraren lanean tradizio handia zuen Muranoko familia batean hezia. Marietta eta bere neba Giovannik familia lantegia  jaso zuten herentzian 1460an.

Mariettaren lana ez da argi identifikatu, bere aitarenarekin gertatu den bezala. Hala ere, 1443 eta 1516 artean dokumentatutako beirazko hamalau pintoreetatik, bera eta Elena de Laudo ziren emakume bakarrak. Ezaguna da 1480an «Rosetta perla»ren (Chevron ere esaten zaio) sortzailea izan zelako. Hamabi mutur zuri, urdin eta gorriko izar-diseinua zuen lana.

1487an bere labea irekitzeko baimena lortu zuen, «bere obra eder eta bikainetan» lan egiteko.

2020ko abuztuan, Simon&Schuster argitaletxeak haurrentzako liburua (4-8 urte) argitaratu zuen: *A Thousand Glass Flowers: Marietta Barovier and the Invention of the Rosetta Bead*, Ikustratzaile Evan Turk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcodon cyrneus

***Sarcodon cyrneus*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Babestu beharreko espeziea, desagertzeko arriskuan.

## Deskribapena 
**Kapela:** (5) 8 eta 10 (12) cm bitarteko diametrokoa, ganbil irregularretik lau-deprimitura, soberakinekin eta uhindua. Azal lehorra, hasieran leuna, baina laster ezkatatsua eta pitzatua, arre-arrosa kolorekoa, zahartzean arre-ardo kolorera iluntzen da, ertza argiagoa izaten du.

**Himenioa:** Ezten luze (3 mm) eta dekurrenteak (oinaren oinarrira irits daitezke), estu, zurixkatik arrexkara, puntak argiagoak.

Ezten dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten eztenak.

**Hanka:** Sendoa, zilindrikoa, eszentrikoa, oinarrian mehetua, eztenekin (kapelan baino motzagoak eta zabalago), zuritik arrera biratzen.

**Haragia:** Trinkoa, baina hauskorra, zuria gaztetan eta zahartzean arrea, oinarri beltzaxka. Fungiko usain arina du eta zapore oso mingotsa.

**Etimologia:** *Cyrneus* epitetoak, korsikarra, jatorriz Korsikakoa esan nahi du (1975)

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, oso haragi mikatza du. Babestu beharreko espeziea, desagertzeko arriskuan.

### Nahasketa arriskua 
*Sarcodon glaucopus* delakoarekin nahas daiteke, hau ere mikatza da eta koniferoetan bakarrik ateratzen da. *Sarcodon squamosus* espeziearekin ere bai, honek kapelan ezkata mamitsuak ditu eta pinudietan ateratzen da. *Sarcodon lepidus* ere antzekoa da, honek ezkata altxatuak ditu kapelan. *Sarcodon regalis*-ek ere badu antza, honek ere haragi mikatza du eta hostogalkorretan eta koniferoetan sortzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Espezie urria. Baso Mediterraneoko orbel azpian (Artea. artelatza, gaztainondoa)

### Banaketa eremua 
Espainia, Korsika, Kosta Urdina, Italia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Sarcodon cyrneus* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rabbie Namaliu

**Rabbie Langanai Namaliu** (Ekialdeko Britainia Berria, 1947ko apirilaren 3a - Rabaul, 2023ko martxoaren 31) papuagineabertitar politikaria izan zen. Papua Ginea Berriko 4. lehen ministroa izan zen 1988tik 1992ra.

Victoriako Unibertsitatean ikasi zuen, Columbia Britaniarrean, eta zientzia politikoko irakaslea izan zen Papua Nueva Guinea Unibertsitatean. 1975ean independentzia lortu ondoren, herrialdeko administrazio publikoa sortu zuen funtzionarioetako bat izan zen.

Politikan denbora luzez Michael Somateren aliatua izan zen eta hainbat aldiz Kanpo Arazoeetako ministroa izan zen.

Pangu Alderdiko burua izan zen eta 1988tik 1992ra lehen ministro lanak egin zituen.
Matisse Manguinen tailerrean

***Matisse Manguin-en tailerrean*** () Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1905ean olioaz kartoi gainean egindako lana da. Henri Manguin-en tailerrean dagoen emakume modelo biluzia ikusten da; Henri Matisse, bere ezkerraldean, bere pinturan okupatuta dago bitartean.  Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Olavarria

**Esther Olavarria** kubatar estatubatuar abokatua da. Kuban jaioa, 1962an Estatu Batuetara emigratu zuen bere familiarekin.

## Karrera 
Esther Olavarria immigrazio eta errefuxiatuen alorrean lan egin du hamarkadetan irabazi asmorik gabeko erakundeetan eta gobernu federalean. Miamin (Florida) immigrazio abokatu gisa hasi zuen bere karrera, asilo-eskatzaileak eta etorkinak ordezkatzen dituzten irabazi asmorik gabeko hainbat erakundetan lanean. 1986 eta 1998 bitartean Haitiko Errefuxiatuen Zentroko langileen abokatua izan zen, Florida Immigrant Advocacy Center-eko fundatzaile eta abokatu kudeatzailea, eta Miami Handiko Zerbitzu Juridikoetako langilea, American Immigration Lawyer Pro Bono Project-eko abokatu zuzentzaile gisa. 1998an Washingtonera joan zen bizitzera, eta Edward Kennedy senatariaren immigrazio aholkulari gisa aritu zen Senatuko Botere Judizialaren Batzordean, non ekimen ugaritan lan egin zuen, zentzu onaren immigrazio erreforma barne. 2009an Obamaren Administrazioan sartu zen, Esther Segurtasun Saileko eta Etxe Zuriko Barne Politikarako Kontseiluko goi karguetan aritu zen, non administrazio eta legegintzako ekimenak lantzen lagundu zuen. Immigration Hub, Amerikako Aurrerapen Zentroan eta UNHCR, Errefuxiatuen NBEren Agentzian ere lan egin du.

2020ko azaroan, Olavarria Joe Biden presidentetzarako trantsizio agentziaren berrikuspen taldeko kide boluntario izendatu zuten, Segurtasun Sailarekin lotutako trantsizio ahaleginak laguntzeko. 

1983an Floridako Unibertsitatean Arteetan lizentziatua eta 1986an Floridako Levin College of Law-en Juris Doctor titulua lortu zuen. Gaur egun, Olavarria aholkulari independentea da Washingtonen.

Olavarria  *Shari Robertson eta Michael Camerini zinemagileen How Democracy Works Now: Twelves Stories dokumentalean agertu zen.* ''Filmaren bertsio bat 2010eko martxoan estreinatu zen HBOn, "The Senator's Bargain" izenburupean.''

Seriearen bidez agertzen den beste film batzuk hauek dira:

* Story 5: "The Kids Across the Hill"
* Story 7: "Ain't the AFL for Nothin'"
* Story 8: "The Road to Miami"
* Story 11: "The Senate Speaks"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Demokrazia orain nola funtzionatzen duen: hamabi istorio* - Seriearen webgunea
Arcangela Paladini

**Arcangela Paladini** (edo **Arcangiola Palladini**) (Pistoya, Italia, 1596ko irailaren 29a &ndash; Florentzia, 1622ko urriaren 18a) italiar margolari eta poeta izan zen.
thumb|Autoerretratua Uffizietan

## Gaztaroa 
Arcangela Paladini, 1596an Pistoyan jaioa, Filippo Paladini (1544-1616) margolariaren hirugarren alaba izan zen. Artemisia Gentileschiren garaikidea izan zen (1593-1656), eta baliteke Santa Zeziliaren irudirako modeloa izatea, Artemisiak margotu zuen musikaren patroiarena.

Hamabost urterekin artista ezarria zen.1608an, Pisara joan zen familiarekin, eta Medicitarren arreta erakarri zuen. Medicitarrek Florentziara eraman zuten haiekin, eta Jacopo Ligozzi margolari manieristarekin hasi zen lanean.

## Ibilbidea 
Arcangelak arte-diziplina asko lantzen zituen, hala nola kantua, idazketa, poesia eta pintura, besteak beste. Margolari handia izateaz gain, bordatuak ere egiten zituen, erretratuak eta loreak, hostoak eta hainbat motibo. 1621ean, bere autorretratua eskatu zitzaion, Basarioko Korridorean zintzilikatu zena.

## Medicitarrekin harremana 
Florentzian, Santa Agata monasterioan bizi izan zen, Via San Gallon. Maria Magdalena de Médici, dukesa handiak lagundu zion, eta, ongintzaile handiena bihurtu zen. Hamazazpi urte zituela, Dukesa Handiaren iradokizunaren ondoren, Paladini Jan Broomans-ekin ezkondu zen, Anberesen jaioa, eta tapizak egiten zituena. Dukesa Handiak bere gortean zerbitzatzera gonbidatu zuen, eta Cosme II.ari aurkeztu zizkion Arcangela eta haren senarra. 1621ean, autorretratu bat margotu zuen Dukesarentzat, eta harek bere gelan jarri zuen. Artistaren obra gisa identifikatu den pintura bakarra da, inbentarioek beste lan batzuk adierazten dituzten arren. Agostino Bugiardinik eta Antonio Novellik zizelkatu zuten hilobia. Sarkofagoaren gainean, artistaren bustoa dago. Epitafioak Paladini Atenea jainkosarekin eta Apeles margolariarekin alderatzen du.

"*D.O.M. - Arcangela Palladinia - Ioannis Broomans Antuerpiensis uxor – Cecinit hetruscis regibus, nunc canit Deo – Vere Palladinia quae Palladem acu - Apellem coloribus Cantu aequavit musas - Obiit anno suae aetatis XXIII - die XVIII Octobris MDCXXII - Sparge rosis lapidem coelesti innoxia cantu - Thusca jacet siren; Itala musa jacet. -*"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neolentinus lepideus

***Neolentinus lepideus*** *Gloeophyllaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Lentinus Lepideus*.

Ez da jangarritzat hartzen, haragi gogorra eta zaila (heldua denean)

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, ertz inkurbatuarekin, batzuetan irregularra, zurixka ezkata arreekin.

**Orriak:** Zurixkak, zabal, zabalak, dekurrenteak, ertza koskaduna.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Haritsua, gehienetan laburra, batzuetan eszentrikoa, zilindrikoa, puntan amaitzen da; zurixka, ezkata altxatuekin.

**Haragia:** Zuria, zaila, gogorra, batez ere oinekoa; anis usain atsegina du.

**Etimologia:** *Lentinus* terminoa latinetik dator, "lentus" hitzetik, eta zaila, elastikoa, esan nahi du, kapelaren haragiari erreferentzia eginez, zuntzuna eta larrukara.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
Dituen ezaugarriak direla eta ez dago nahasterik.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udaberrian eta udazkenean, koniferoen saprofitoa (*Abies*, *Larix,* *Picea*, *Pinus* eta *Sekuoia*), enborretan, motzondoetan eta landutako egurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Karibea, Argentina, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Kirgizistan, India, Himalaiako eremua, Mongolia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jazz Band (Dirty Style Blues)

***Jazz Band (Dirty Style Blues)*** Jean Dubuffet (1901-1985) margolariak 1944ko abenduan olioaz kartoi gainean egindako lana da. Olioa mihise gainean teknika erabiliz egina, jazz orkestra bat erakusten du. Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean erakusten da. Dimentsioak 97 x 130 zm-ko dira.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren gaineko bideoa Youtuben.
New York City (Mondrian)

***New York City*** Piet Mondrian margolariak 1942an olioaz kartoi gainean egindako lana da. Olioa mihise gainean teknika erabiliz egina, Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean erakusten da. *New York City I* izenburuko lanaren bertsio bukatu gabea da hau; margotutako paper zinta tiralak ditu, artistak diseinurekin esperimentatu ahal izateko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamuari monumentua

***Mamuari monumentua*** () () Jean Dubuffet eskultore frantziarraren kaleko eskultura da, Houstongo Discovery Greenen  instalatuta (Texas, Ameriketako Estatu Batuetan. 

## Deskribapena 
Eskulturak, beira-zuntzez margotua, eta altzairuzko markoak, Houstonen ezaugarriak irudikatzen dituzten zazpi forma indibidual ditu, tximinia bat, eliza bat, txakur bat, hesi bat, masta bat, mamu bat eta zuhaitz bat barne. Dan Duncan familiak emandakoa, Dubuffeten *Hourloupe* sailaren parte da, Chicagon, New Yorken eta Europan eskultura osagarriak dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lanaren fitxa Jean Dubuffet Fundazioaren webgunean.