open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anne Szarewski

**Anne Marie Szarewski** (Londres, 1959ko irailaren 1a - West Hampstead, 2013ko abuztuaren 24a) britainiar medikua izan zen, umetoki-lepoaren detekzio-laginak aztertzeko modua hobetzen lagundu zuena eta giza papilomaren birusaren (GPB) aurkako txertoaren garapenean parte hartu zuena. Emakumeen arteko frotis proba erregularren garrantziari buruzko aktibista izan zen, eta lan nekaezina egin zuen neskatilentzako eta mutikoentzako txertoak lortzeko.

## Bizitza 
Londresen jaio zen 1959an, guraso poloniar nagusien alaba bakarra. Streatham and Clapham High School for Girls-era joan zen Londresko Middlesex Ospitalean medikuntza ikasi aurretik, eta 1982an graduatu zen bertan.

Lester Venter kazetari hegoafrikarrarekin ezkondu zen berrogei urte zituenean. Irakurtzea, antzerkia, musika klasikoa eta arte-erakusketak maite zituen. Musika klasikoa izan zen bere lehen amodioa, Richard Wagner bere musikagile gogokoenarekin, baina David Bowierekin ere gozatzen zuen.  Lankide batek esan zuen David Bowieren erakusketa bi aldiz bisitatu zuela Viktoria eta Alberto museoan  oso gustuko zuelako. Gerora, ikerketa batek aurkitu zuen pankreatitis hemorragiko akutu  baten ondorioz hil zela. Doktoretza osatu zuen bitartean, umetoki-lepoko minbizirako GPB probetan ere lan egin zuen Jack Cuzickekin. 

Szarewski izan zen ikerketa klinikoaren buru, eta ikerketa horrek erakutsi zuen lepoko baheketan hartutako zeluletan GPBren DNAren presentzia detektatzeak ohiko probak detektatu ez zituen aurre-minbizi kasuak detektatuko zituela.

Lan honen ondoren, GPB baheketa probatzen zuen saiakuntza handiago bat egin zen: HART ikerketa. 2003an argitaratutako ebidentziak eragina izan zuen Minbiziaren Ikerketarako Nazioarteko Agentziak (IARC) 2004an GPB probak lehen mailako zerbikaleko baheketan erabili ahal izatea gomendatzeko erabakian.

* 1988: *Cervical Smear Test*
* 1989: *The Breast Book*
* 1991: *Hormonal Contraception*
* 1994: *Contraception*
* 1995: *A woman’s guide to the cervical smear test*
* 1996: *The cervical smear test*
* 1998: *Contraception*
* 2003: *Contraceptive* *dilemmas*
* 2004: *Contraception*
* 2006: *Contraceptive* *dilemmas*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anusree

**Anusree** (; Pathanamthitta, Pathanamthitta barrutia, Kerala, 1990eko urriaren 24a) indiar aktorea da, malabarerazko filmetan antzezten duena. 2012ko *Diamond Necklace* filmean egin zuen aktore debuta, eta hainbat filmetan paper nagusiak bete ditu.

## Bizitza 
Anusree 1990eko urriaren 24an jaio zen Keralan. Muraleedharan Pillai Keralako Ur Agintaritzako idazkariaren eta Shobhana etxekoandrearen alaba da. Kollam barrutiko Kamukumchery herrian hazi zen.

Lal Jose zuzendaria txunditu zuen, Surya TV katean hark epaitzen zuen *Vivel Active Fair Big Break* telerrealitatean lehiatzen ari zela. Horri esker, Kalamandalam Rajasreeren papera lortu zuen Lal Joseren 2012ko *Diamond Necklace* filmean. Ondoren, *Left Right Left* (2013), *Pullipulikalum Aattinkuttiyum* (2013) eta *Angry Babies in Love* (2014) filmetan agertu zen. *Ithihasa* (2014) eta *My Life Partner* (2014) filmetan paper nagusiak izan zituen. *Madhura Raja* (2019) filmean ere antzeztu zuen Mammoottyrekin batera.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Buitrago

**Ana Buitrago** (Eastbourne, Erresuma Batua, 1967) koreografoa eta dantzaria da.

## Bizitza 
Ana Buitrago Erresuma Batuan jaio zen, Ekialdeko Sussex konderriko Eastbourne udalerrian 1967an. Granadan bizi da.

### Formakuntza 
Ingeles filologian lizentziaduna Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Dance Performance-n SNDOn (School for New Dance Development) ere lizentziatua Amsterdamgo Arteen Unibertsitatean

### Ibilbidea 
1992az geroztik, bere koreografia eta esku-hartze propioak egin ditu, bakarka zein beste artista batzuekin lankidetzan. 1995ean UVI-La inesperada elkartea sortu zuen La Ribot, Olga Mesa, Blanca Calvo, Elena Córdoba eta Mónica Valencianorekin batera. 1995 eta 2001 artean, Estudio 3ko zuzendarikide izan zen, eta konposizio, ikerketa eta teknikako eskolak eta tailerrak eman zituen. Era berean, Espainiako, Herbehereetako, Moskuko edo Belemgo (Brasil) hainbat ikerketa-gune eta unibertsitatetan egin du lan pedagogikoa.

1997 eta 2001 artean, *Piezas cortos hechas y deshechos* (Madril) zikloa zuzendu eta koordinatu zuen, eta *Desviaciones* (Madril 1997-2001) eta *Situaciones* 2002 (Cuenca) lanen edizioak koordinatzen lagundu zuen. 2004tik 2007ra La Porta, dansa independent Barcelona-ko zuzendarikide artistikoa izan zen, eta 2012ra arte unean-unean erakunde horrekin lan egiten jarraitu zuen.

2008an *Buscar al tacto la geografía del descanso* bakar lana estreinatu zuen; *Cuerpo de letra* liburua koordinatu zuen, dantza eta pentsamenduaren inguruko liburuen bilduma berria, eta *Arquitecturas de la mirada* (CdL 2) 2009 argitaratu zuen. 2009an Antonio Fernández Lerak idatzi eta zuzendutako *Memoria del Jardín* lana estreinatu eta bira egin zuen. Ondoren Escena Contemporánea delakoan (Madril 2011) estreinatutako *Apuntes mínimos* egin zuen, eta Estela Lloves koreografoarekin elkarlanean aritu zen *Flor de hueso* sortzeko, Carme Torrentekin *Cien fuegos horizontales* piezan eta Horman Posterren *Pasado Perfecto* lanean.

Granadara joan zen bizitzera, eta arte-sorkuntzako konposizio-tresnekin eta presentziarekin zerikusia duten gaiei buruzko ikerketa-tailerrak eta laborategiak ematen hasi zen bertan. Elena Cordoba eta Jaime Conde-Salazarrekin batera, *Bailar ¿es eso lo que quereis?* topaketak koordinatzen ditu Madrilgo Pradillo antzokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanterape

**Kanterape** edo **Kantarepe** Bizkaiko kala bat da, Getxoko Algorta auzoan dagoena. Ereaga eta Arrigunaga hondartzen artean dago, Usategiko begiratokiaren azpian. Mendebalderako orientazioa du.

2018an ingurumen-arazoak izan zituen, gertuko eraikinek bertan isurtzen baitzituzten bere gorotz-urak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdalenako nekropolia (Caicedo Yuso)

**Magdalenako nekropolia** Caicedo Yusoko kontzejutik 1,4 kilometrora dago, Lantaron udalerrian (Araba).

## Kokapena 
Aztarnategia landutako soroen artean dago eta Caicedo Yuso eta Arreo lotzen dituen errepidetik ekialderantz abiatzen den landa-bide batetik iristen da hara.

## Deskribapena 
Hilobi-multzo hau 2002. urtean aurkitu zen eta harkaitzean landutako hamar bat hilobik osatzen dute. Hilobiek ekialde-mendebalde orientazioa dute, burua mendebaldera dutela, Goi Erdi Aroko eredu kristauari jarraituz.

Hilobiek forma ezberdinak dituzte: batzuk trapezio formakoak dira, beste batzuk antropomorfoak; azkenik, batzuek amaitu gabeak dirudite. Uste da batzuk umeentzat eginak izan zitezkeela, oso txikiak zirelako.

Multzoa higatuta dago, eta horrek zaildu egiten du hilobi guztiak zehazki identifikatzea. Hala ere, beste hainbat elementu dokumentatu dituzte, hala nola, bi hilobiren artean aurkitu zuten zutoin zulo bat, estalki edota seinalerako egitura bat egon zitekeela adieraz lezakeena.

Nekropolia Euskal Kultura Ondareari buruzko maiatzaren 9ko 6/2019 Legeak babesten du, eta Euskal Herriko arkeologia-ondarearen parte da (Lantarongo 22. zona arkeologikoa). Desagertutako Magdalena herritik gertu dagoenez (Lantarongo 21. zona arkeologikoa), Goi Erdi Aroan gune honek erabilera erlijioso eta komunitarioa izan zuela iradokitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak
Mary Akrami

**Mary Akrami** (persieraz: ماری اکرمی‎, Afganistan, 1975/1976) emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da, Afganistango Emakumeentzako Trebetasunen Garapenerako Zentroko zuzendaria.

## Ibilbidea 
2003an, Afganistango Emakumeentzako Trebetasunen Garapenerako Zentroak emakumeentzako lehen aterpea ireki zuen Kabulen.

Aterpeak aholkularitza legala, alfabetatze klaseak, aholkularitza psikologikoa eta behar dituzten emakumeentzako oinarrizko trebetasunak eskaintzen ditu. Akrami eguneko 24 orduetan dago eta indarkeria matxista edo ezkontza behartuaren biktima diren emakumeak hartzen ditu eta bere gidaritzapean, han zeuden emakume batzuek salaketa publikoa jarri zuten erasotzaileak salatzeko eta haien aurkako kasu judizialak aurkezteko, aurretik ia ezezaguna zena. Lana dela eta, mehatxuei egin behar izan die aurre. 2021 arte, ia 20.000 emakumek erabili dute babeslekuen sarea.

2008an, Mary atxilotu egin zuten, emakumeentzako babesleku bateko administratzaile gisa lan egiteagatik. Lau ordu geroago askatu zuten arren, atxiloketak ondorio pertsonal handiak izan zituen. Une horretan, Mary konprometituta zegoen, baina atxilotu zutenean aitaginarreba-amaginarreba izango zirenen haserrea zela eta, konpromisoa bertan behera geratu zen.

Indar estatubatuarren erretiratzeak eta *talibanek 2021ean aurrera egiteak babeslekuak gaitzestearekin mehatxatu zuten. Mary Akramik adierazi zuen traizionatuta sentitzen zela Estatu Batuek ez zutelako emakumeen eskubideei buruzko klausularik sartu 2020an sinatutako erretiratze-akordioan, eta nazioarteko komunitateak abandonatuta sentitzen zela; aldiz, biktima diren edo etxeko eta familiako indarkeria arriskuan dauden emakumeek ez dute nora joan, eta talibanek emakumeen eskubideen errespetuari buruz egindako promesak "balio islamikoen esparruan" oso lausoak dira.*

*Pakistanera erbesteratu behar* izan zuen talibanen erregimenetik ihes egiteko.

2007an Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen eta *BBC 100 Women 2016* zerrendan urteko emakume inspiratzaile eta eragin handienetakoen artean izendatu zuten

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria
* 2016an, *BBC 100 Women* zerrendan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Mesa

**Olga Mesa** (Aviles, Asturias, 1962) diziplina anitzeko koreografo da, Estrasburgon (Frantzia) bizi eta lan egiten du, eta herrialde horretan garatu ditu bere lan nagusiak.  

## Ibilbide profesionala 
Ikasketak: Bachelor in Arquitecture Designe Rhode Island School of Designen, eta Master Degre bat Harvard Graduate School of Designen. 2015. urtean.

Assistant Professor gisa lan egiten du Roger Williams Universityn, eta diseinu eta irudikapen digitala irakasten ditu unibertsitate horretako Arkitektura sailean.

Bere lan gehienak tandemean egin ditu Francisco Ruiz Infante artistarekin batera. 

New Yorkera joan zen 1984an, eta bertan sortu zituen bere lehen koreografia laburrak; 1994an Madrilen estreinatu zuen bere lehen ikuskizun *osoa*, *Lugares intermedios (bitarteko lekuak*) izenburuarekin. Multimedia lengoaiak sartzeak diziplina arteko lankidetza zabaldu zion.  

Bere lehen lanen artean, 1995. urtean, *Madrid en danza* programaren barruan, estO NO eS Mi CuerpO nabarmentzen da. Laurogeita hamarreko hamarkadako beste sorkuntza garrantzitsu bat Gasteizen aurkeztutako bere lana izan zen, Fuera de campo programaren barruan. Bere obra begiradarekiko eta behaketarekiko ardurarantz eboluzionatuz joan zen, zinemarekiko zuen maitasunak markatua, espazio zurietan garatuz. 90eko hamarkadaren bukaerako eta 2000ko hasierako lanak *Daisy Planet* (2000), *Más público, más privado* (2001) eta *Suite au dernier* *mot* (au fond tout est surface) (2003) lanek osatzen dituzte. Pôle Sud-eko artista egoiliarra izan zen. 

2021ean, Bartzelonako Mercat de les Flors-en, MACBA Arte Garaikidearen Museoarekin lankidetzan, hilabeteko zikloa eskaini zionBartzelonak bere ibilbidea aitortzeko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Bartzelonako Kultur Etxean
* Hau ez da nire gorputz tailerra
* Mahai propioa, Esku-dantza
Algortako Portu Zaharreko hondartza

**Algortako Portu Zaharreko hondartza** edo, besterik gabe, **Portu Zaharreko hondartza** Bizkaiko hiri-hondartza txikia da, Algortako Portua auzoan dagoena. Itsasbehera dagoenean agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susmita Bagchi

**Susmita Bagchi** (jaiotzez **Panda**; ) indiar idazlea da, odiaz eta ingelesez idazten duena. Eleberri, ipuin eta bidaia-kronika ugari argitaratu ditu. Sakuntala Panda odiazko idazle ospetsu eta *Sucharita* hilabetekariaren sortzailearen alaba da. Batez ere *Akasha Jeunthi Katha* ipuin bildumagatik da ezaguna, eta liburu horregatik Odisha Sahitya Akademi saria irabazi zuen 1992an. Idazle izateaz gain, *Mo school* programa zuzentzen du.

## Bizitza 
1960ko irailaren 25ean jaio zen Cuttacken, Sakuntala Panda odiazko idazle ospetsuaren alaba. Odishan donbora batez ikasi ondoren, zientzia politikoetan graduondoko ikasketak egin zituen eta Delhiko Unibertsitatean irakatsi zuen denbora batez. Odishako gobernuaren *Mo eskola* programa zuzentzen du, gobernuak lagundutako eskolak hobetzea helburu duena.

## Lanak 
* *Akasa yeumthi katha kahe* (1990)
* *Chai se pakha manisha* (1991)
* *Mo Jharkaru Pruthibi* (1995)
* *Naibedya* (1996)
* *Bhinna kula, anya dheu* (1997)
* *Prabasara pakshi* (1998)
* *Basudhara prasna* (1999)
* *Srotaparnna* (2000)
* *Svapna niharika* (2003)
* *Nila akasa, dhala megha* (2003)
* *Deba Shishu* (2006)
** *Children of a better god* (2010)
* *Bimala darsana = Bimala darshan* (2007)
* *Sata tala pani = Saata taala paani* (2012)
* *Eka patha eka pathika* (2013)
* *Bidesini = Bideshini* (2015)
* *Asa pherijiba = Assa-pherijiba* (2015)
* *Beneath a Rougher Sea* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errimantadina

**Errimantadina** konposatu organiko ziklikoa da, C12H21N formula duena, adamantanoaren deribatua eta aminen klasekoa. Solidoa da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria da.

Errimantadiinak zentro kiral bat du eta, ondorioz bi enantiomero ditu; (*R*)-errimantadina eta(*S*)-errimantadina.
none|thumb|(*R)* eta (*S*) enantiomeroak

## Sintesia 
Errimantadinaren sintesi posible baten eskema behean ematen da. Nahaste errazemikoa lortzen da.

459x459px|Rimantadine synthesis 1

## Erabilera 
Errimantadina ezaugarri antibirikoak ditu eta A gripea tratatzeko usatzen da, eskuarki hidrokloruro gisa. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula edo edabe gisa hartzen da.

### Albo-ondorioak 
Errimantadinaren albo-ondorio ohikoenak hauek dira: logura, zorabioak, hipertentsio arteriala, disnoea (arnasteko zailtasuna), idorreria, buruko mina eta farmakoarekiko hipersentsibilitatea.

## Erreferentziak
Hem Barua

**Hem Barua** (; Tezpur, Assam, 1915eko apirilaren 22a – 1977ko apirilaren 9a) indiar assamerazko poeta eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Hem Barua 1915eko apirilaren 22an jaio zen Tezpurren. 1938an Kalkutako Unibertsitatean lizentziatu zen eta 1941ean Jorhateko J. B. Collegen assamera eta ingelesa irakasten hasi zen. Hurrengo urtean, Quit India mugimenduaren garaian, lan hori utzi zuen, eta 1943an espetxeratu zuten. Askatu zutenean, Guwahatiko B. Borooah Collegera joan zen irakasle, eta geroago bertako zuzendari bihurtu zen.

Hainbat liburu eta artikulu idatzi zituen assameraz eta ingelesez.

1948an Indiako Kongresu Nazionala alderdia utzi eta Alderdi Sozialistako kide bihurtu zen. Geroago, Praja alderdi sozialistako Zuzendaritza Nazionaleko kide hautatu zuten. 1957an, 1962an eta 1967an Lok Sabharako (Indiako parlamentuko behe ganberarako) hautatu zuten. Lok Sabhako kide izan zen 1970eko abendura arte.

Barua 1977ko apirilaren 9an hil zen, 61 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachel Sassoon Ezra

**Rachel Sassoon Ezra** (Bombay, 1877ko maiatzaren 18a – Kalkuta, 1952ko urtarrilaren 25a) indiar filantropo eta komunitateko lider judua izan zen.

## Ibilbidea 
thumb|left|Rachel Sassoon Ezra 1936 inguruan.Rachel Sassoon Bombayn jaio zen, Solomon David Sassoon eta Flora Gubbay Sassoonen alaba. Bagdadeko judu komunitateko kidea zen, Sassoon familia ospetsuko kidea; bere aita, aitona (David Sassoon) eta birraitona (Albert Sassoon) negozio-gizon eta filantropo garrantzitsuak ziren. Bere neba gazteagoa David Solomon Sassoon bibliofiloa zen.

Gaztaroa Ingalaterran eman zuen, eta 1894tik 1902ra alargundu zen zen amari laguntzen zion aitaren Indiako negozioa kudeatzen. David Elias Ezra bankariarekin ezkondu ondoren, Kalkutako Emakume Juduen Ligako presidente bihurtu zen. Dufferin kondesaren funtsean, Lady Mintoren Erizaintzako Elkartean, Bengalako Emakumeen Batasunean, Bombayko Emakumeen Lan Elkartean eta Indiako Emakumeen Kontseilu Nazionalean parte hartu zuen. Kalkutako Gidaritza mugimenduaren komisarioa izan zen. 1925ean, bidaia-liburuxka bat idatzi zuen: *From Damascus to Baghdad: A Trip Across the Syrian Desert*. 1938an, Munduko Erlijioen Parlamentuko kideei agurra idatzi zien, taldea Kalkutan bildu zenean.

Lehen eta Bigarren Mundu Gerran, bere etxea ireki zuen soldadu eta emakume juduentzat. 1947an, Britainia Handiko gobernuak urrezko Kaisar-i-Hind domina eman zion. 1951n, *Sefer Torah* sefardi bat Australiako Hobarteko sinagogari eman zion. 1953ko omenaldi batean, Percy Sassoon Gourgeyk horrela deskribatu zuen: «Filantropia eta gizarte-zerbitzuagatik nabarmendu zen, eta aintzatespen komunitarioa eta nazionala lortu zuen esparru horietan».

## Bizitza pertsonala 
Rachel Sassoon David Elias Ezra bankari eta komunitateko liderrarekin ezkondu zen 1912an. Bere senarra 1947an hil zen, eta bera 1952an, 74 urte zituela, Kalkutan. Rachel eta David Ezraren Artxiboa Israelgo Liburutegi Nazionaleko Sassoon Familiaren Artxiboaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite León Fritsch

**Maite León Fritsch** (  – 2006) dantzaria, dantza irakaslea, koreografoa, zuzendaria eta Psicoballet Fundazioko presidentea izan zen.

Psikobaleta helburu honexekin sortu zen: Bi mundu oso korapilatsu, baina baita oso magiko ere elkartzea, arte eszenikoen mundua eta ezintasunen mundua. 

## Bizitza 
Maite Leon dantzari, koreografo eta adimen urritasuneko alaba baten ama izan zen. Psico Ballet Konpainia izan zen erakundearen hasierako konpainia, 70eko hamarkadan. Geroago, 1986an sortu zuen FRITSCH COMPANY, Maite León psico ballet Fundazioa (FPBML) eta presidentea izan zen hil arte. Bere bizitzako azken 25 urteak ezintasunen bat zuten pertsonak integratzen eman zituen, artearen eta sormenaren bidez.

Bere lana hainbat desgaitasundun pertsonen prestakuntza eszenikoan oinarritu zen, desgaitasuna duten pertsonen aukera fisikoak eta psikikoak gehiago garatzea bilatuz, haien erantzukizuna, autonomia eta gizarteratzea areagotuz. 
* Genoako Udalaren Urrezko Domina (2001)
* Reina Sofia Integrazio Saria (1987) 
* Europako Bikaintasunaren Saria (Madrilgo Erkidegoa, 2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saxagliptina

**Saxagliptina** konposatu organikoa da, C18H25N3O2 formula duena, adamantanoaren deribatua eta amiden klasekoa. Solidoa da.

## Sintesia 
Saxagliptina beheko eskemaren arabera sintetizatzen da.

440x440px|Production of saxagliptin

## Erabilera 
Saxagliptina dipeptidil peptidasa-4aren inhibitzailea da eta 2 motako diabetea tratatzeko usatzen da. Espainian *Tesavel* merkaturatzen da. Frantzian *Onglyza* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da.

## Albo-ondorioak 
Saxagliptinaren albo-ondorio ohikoenak hauek dira: gernu-aparatuko infekzioa, gastroenteritisa, sinusitisa; zorabioa, zefalea; abdomeneko mina, beherakoa, goragaleak; azaleko erupzioa eta nekea.

## Erreferentziak
Selay Ghaffar

**Selay Ghaffar** —paxtuneraz:سیلی غفار— (Farah, Afganistan, 1983ko urriaren 5a) militante politikoa da.

## Bizitza 
Afganistango mendebaldeko Farah probintzian jaio zen. Askatasunaren aldeko borrokalari baten eta ezkerreko intelektual baten alaba da. Hiru hilabete zituenean, bere familiak Afganistandik ihes egin zuen ondoko Iranen (orduan Pakistan) errefuxiatu gisa bizitzeko. Intelektual familia batean jaio zenez, motibazio handiarekin hazi zen beti suntsitutako pertsonen eskubideen alde borrokatzeko. 

### Lan ibilbidea 
Ekintzaile sozial gisa hasi zuen bere ibilbidea, haur eta emakume afganiarrei Pakistango errefuxiatu-esparruetan laguntzen.

Aktibista politikoa eta emakumeen eskubideen aldekoa izanik, Selay Ghaffar-ek giza eskubideen aldeko nazioko eta nazioarteko hainbat erakunderentzat lan egin zuen. 1999an Pakistanen sortu zen Afganistango Emakume eta Haurrentzako Assistentzia Humanitarioko (HAWCA) zuzendaria izan zen. Talibanen garaian, Nangarhar, Lagmán, Farah eta Herat probintzietako emakume eta neskatoentzako alfabetatze taldeko kide izan zen. HAWCAn egin zuen aktibismoan, bi gauza egin zituen: probintzia askotako emakume eta haurrei osasun-hezkuntza eta -arreta eskaintzea, aholkularitza legala ematea eta emakumeen aurkako indarkeriaren biktimak babestea, gazteei lidergo-tresnak ematea eta giza eskubideen alde hainbat mailatan lan egitea.

Gobernua eta gerrako jaun guztiak kritikatzen ditu beti.  Afganistango herriaren eskubideen urraketaren funtsezko kausari heltzen dio beti. Aktibista gisa oso ezaguna da eta horren ondorioz, Afganistani buruzko hitzaldi nazional eta nazioarteko gehienetan parte hartu du, hala nola, Bonn II, Londresko Konferentzia non Afganistango egoerari buruzko hitzaldi oso kritikoak eman zituen. Esperientzia horrek guztiak bultzatu zuen oposiziogile gisa politikan aktiboki parte hartzera.

2021eko abuztura arte Afganistango Solidaritate Alderdiaren bozeramaile gisa, ezaguna zen Estatu Batuen eta NATOren okupazioaren eta gerrako jauntxoen aurka erakutsitako zintzotasunagatik. Parte hartzen duen telebistako eztabaidetan, okupatzaileen eta haien tokiko mendekoen politikak salatzen ditu, gobernua eta Afganistango herriaren aurkako gerrako jaun-andreak egiten ari diren krimenak azaleratzen ditu, emakumeen eta herri babesgabearen eskubideak defendatzen ditu eta jendea batasunera eta elkartasunera deitzen du. Telebistako eztabaida gehienetan, gobernua osatzen duten fakzio jihadistek egindako krimenei buruzko gertaerak eta datuak ematen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rasnako gudua

**Rasnako gudua** Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Fronteko gudu bat izan zen, 1915eko abuztuaren 21etik 24ra bitartean gertatua. Gatazka Errusiar Inperioaren barnean, egungo Bielorrusiako Rasna herriaren inguruan eman zen, Pulwa ibaiaren ondoan. Errusiar Inperioaren 6. Infanteria Dibisioak gotorleku inguruko gotorlekuak defendatu zituen Austria-Hungariako Legio Poloniarraren 1. Brigadaren aurka. Gudua Austria-Hungariako indarrek irabazi zuten. Gudua amaitu ondoren, errusiarren erretiroan zeuden tropak Leon Berbecki maiorrak zuzendutako taldeak jarraitu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meerut

**Meerut** () Uttar Pradeshko hiria, Indiaren iparraldean dagoena. Izen bereko barrutiko hiriburua da eta  biztanle zituen azken zentsuaren arabera. Uttar Pradeshen mendebaldean dago, eta Indiako Hiriburu Nazionalaren Eskualdearen (NCR) parte da. New Delhi hiriburutik 80 kilometrora dago iparraldean eta Lucknow estatuko hiriburutik 480 kilometrora ipar-mendebaldean. Delhiren ostean NCRko bigarren hiririk populatuena da. Bere inguruko herriak barne hartuta, bi milioi biztanle baino gehiago biltzen ditu. 

1803an, Britainiar Rajaren garaian, Meerut hiri garrantzitsua zen, Indian zeuden indar militarren gune nagusia baitzen. 1857ean bertan hasi zen zipaioen matxinada. Gaur egun kirolean eta musika instrumentuetan zentratutako ekonomia du, eta Asia osoko urre merkatu handienetako bat du. Uttar Pradesheko hezkuntza gune nabarmena da, eta Ghaziabad eta Gautam Buddha Nagarren ostean hirugarren per capita errentarik altuena duen hiria da. 

Ganges eta Yamuna arteko ordokian dago, Doab eskualdean. Delhi–Meerut Eskualdeko Tren Sistema Azkarra, Indiako lehen tren azkar erregionala, Meerutetik igarotzen da, hirien arteko korridore azkarrak eratuz.

## Klima 
## Ondarea 
* Hastinapurreko tenplu jainistak
*  Mohalla Teergaran tenplu jainista
* San Joanen eliza
* Martirien Monumentua
* Gandhi Bagh (lorategia)
* Udaletxea, Lyall Liburutegia duena
* Suraj Kund
* Chandi Devi tenplua 
* Mansa Devi tenplua 
* Bale Miyan ki Dargah
* Jama Masjid
* Sardhanako basilika
* Parikshitgarh
* Baleni
* Barnawa

## Meerutar ospetsuak  
* Begum Sumru (ca 1753-1836), politikari eta agintari militarra
* Sita Ram, (1885-1972), margolaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cinghinarele uharteko gudua

**Cinghinarele uharteko gudua** Lehen Mundu Gerrako Errumaniako kanpainiako gudu bat izan zen, Erdialdeko Inperioen indarren (Alemania eta Austria-Hungaria) eta Errumaniako Erresumaren indarren artean eman zena. 1916ko urriaren hasieran izan zen. 1916ko irailaren amaieran Errumaniako indarrek uhartea okupatu zuten, infanteria konpainia bat eta bi bateriatan antolatutako sei kanoi zituen garnizio bat ezarriz. Urriaren 2an, Flămândako Ofentsibari babesa emateko asmoz, uhartetik Errumaniako garnizioak pasatzen ari ziren Austria-Hungariako gerraontziak eraso zituen, kalte batzuk eraginez eta marine taldearen aurrerapena atzeratuz, Danubio ibaian gaineko Errumaniako zubia konpondu ahal izateko adina denboraz. Hala ere, urriaren 7an hasi zen artilleria bonbardaketa baten ondoren, Inperio Zentralek uhartea hartu zuten 8an, eta Errumaniako garnizioa preso hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Intxaur muskatu

thumb|Hazia eta hautsa, espezia gisa erabiltzen dena.
**Intxaur muskatua** *Myristica* zuhaitz generoaren hazietatik ateratzen den espezia da. *Myristica fragrans* edo intxaur muskatu iluna hosto ez-erorkor eta iluneko zuhaitza da, eta bi espezia ematen ditu: intxaur muskatua bera, eta mazis izeneko ariloa. Zuhaitz berberetik ateratzen da intxaur muskatuaren olio esentziala eta gurina. Molukak eta, bereziki, Banda Uharteak dira intxaur muskatuaren eta mazisaren produktore nagusiak, eta zuhaitza uharte horietan du jatorria. 

Espezia gisa erabiltzen badira ere, eragin psikoaktibo eta afrodisiakoarengatik ere erabili dira, nahiz eta ez dagoen froga klinikorik horretarako. Dosi altuek psikosia eragin dezakete, bereziki haurdunaldian eta arazo psikiatrikoa dituztne pertsonengan.

*Torreya* generoko koniferoek ere antza dute haziak dituzte, baina ez daude lotuta *M. fragrans*ekin eta ez dira erabiltzen espeziea gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anupama Gowda

**Anupama Gowda** (Bangalore, Karnataka, 1991ko martxoaren 21a) indiar aktorea da, kannadazko film eta telesailetan antzezten duena. *Aa Karaala Ratri* (2018) eta *Thrayambakam* (2019) filmen egindako lanagatik da ezaguna, batez ere. Azken film honengatik Karnataka Estatuko Zinema Saria irabazi zion Emakumezko Aktore Onenaren kategorian.

## Bizitza 
Gowdak haur-aktore gisa hasi zuen bere ibilbidea, 2003an *Lankesh Patrike* filmean antzeztu zuenean. Telebistako debuta *Halli Duniya* telerrealitatean egin zuen, 2015ean *Nagaari* filmean paper nagusietako bat lortu aurretik, baina filma oharkabean pasa zen. *Chi Sou Savitri* telesaileko protagonista antzeztu zuen eta gero bi paper egin zituen *Akka* telesailean.

2017aren amaieran, *Big Boss Kannada* telerrealitatearen bosgarren denboraldian parte hartu ondoren lortu zuen ospea. *Kannada Kogile* telebista saioa aurkeztu zuen. 2018an, *Aa Karaala Ratri* filmean antzeztu zuen Karthik Jayaramekin batera, eta bere antzezpenagatik txalotua izan zen. 2019ko *Thrayambakam* filmean kazetariaren papera egin zuen. Urte berean 8. Hego Indiako Nazioarteko Zinemaldiako kannadazko sariak aurkeztu zituen Vijay Raghavendra aktorearekin batera.

Pradeep Varmak zuzendutako *The Fallen are connected* filmean ere parte hartu zuen.

2021ean telebistara itzuli zen *Raja Rani* telerrealitateko aurkezle gisa. Hurrengo urteetan, beste telebista saio batzuk aurkeztu ditu.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goikoetxeazpiko (erreka)

**Goikoetxeazpiko**,   Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Beasaingo  Txoritegi mendiaren hego-mendebaldeko mazelan sortzen da eta hegoalderantz joaten da. Bere urak. Txoritegi eta Moteko punta mendien sakanaren amaieran Leasain errekan isurtzen ditu. Bere luzera 1100  metrokoa da.

Bere ibilbide maldatsuan, lehendabizi Goikoetxe eta Goikoetxeazpi baserrien artean igarotzen da eta hortik datorkio bere izena. Beherago, Erromarategi, Latse eta Orueta baserrien albotik igarotzen da.

## Erreferentziak
Ibaieder (argipena)

**Ibaieder**  edo **Ibai-Eder(ra)** izenak adiera zenbait ditu:

* Ibaieder:  Bilboko parkea da
* Ibaieder (erreka) Beasaingo erreka da.
* Ibai-Ederko urtegia: edo **Nuarbeko urtegia** Azpeitian,  Nuarbe auzoan
* Ibai-Ederra: *itsasontziari buruzkoa*
Njattyela Sreedharan

**Njattyela Sreedharan** (; Thalassery, Kerala, 1938ko abenduaren 20a – *ibidem*, 2025eko abuztuaren 13a) indiar lexikografoa izan zen. Lau hizkuntza drabidiko nagusietako (malabarera, kannada, tamilera eta telugua) hiztegi bat osatzeagatik da ezaguna. 

## Bizitza 
Sreedharan Thalasseryn jaio zen, orduko Madras probintzian, Britainiar Rajen, 1938ko abenduaren 20an. Laugarren mailan zegoela, eskola utzi zuen eta *beedi* zigarroak ekoizten zuen tokiko lantegi batean hasi zen lanean.

## Lan hautatuak 
* *Malayalam–Tamil* *Nikhandu* (2012)
* *Chathur Dravida Bhasha Nighandu* (2020)
* *Chathur Dravida Bhasha Padaparichayam* (2023)
* *Ormakalude Thirayattam* (autobiografia, 2024)

*Chathur Dravida Bhasha Nighandu* digitalizatu eta *Samam Four-Language Dictionary* izenburupean argitaratu zen 2024an, Indic Digital Archive Foundation eta Malayalam Mission erakundeko Karnatakako adarraren arteko lankidetzari esker.

## Sariak 
* 2022: Hizkuntzalaritza Drabidikoaren Elkartearen Hermann Gundert saria (hiztegi onenaren kategorian)
* 2023: Food4Thought Foundation erakundearen Indiako 5. Irakurketa Olinpiadako Epaimahaiaren Sari Berezia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
István Tisza

**István Tisza** (Pest, 1861eko apirilaren 22a – Budapest, 1918ko urriaren 31a) hungariar abokatu, ekonomialari eta politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1903tik 1905era eta 1913tik 1917ra.

Nobleziako eta erlijio kalbindarrako familia batean jaio zen, eta Kálmán Tiszaren semea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Budapesten eta Nazioarteko Zuzenbidea Heidelbergeko Unibertsitatean, ekonomia Berlingo Humboldt Unibertsitatean eta Politika Zientziak Oxfordeko Unibertsitatean.

1886an diputatu hautatu zuten Alderdi Liberalaren hautagaitzan. 1903tik 1905era lehen ministro izan zen, eta 1904an gogor zapaldu zuen trenbideko langileen greba. Familia aberats juduei mesede egin zien eta noblezia-tituluak eman zizkien, eta Errusian jazarritako juduen immigrazioa bultzatu zuen; beraz, eraso antisemiten jomuga bihurtu zen. 1867ko Austria-Hungariako Konpromisoaren aldeko fedea, eta erresumako gutxiengoei mesede egin zien hungariarren aurka, hauteskundeetan irabazi ahal izateko. Politika ekonomikoan industrializazioa bultzatu zuen nekazaritza-interesen aurka.

Bere bigarren agintaldia 1913tik 1917ra luzatu zen eta Lehen Mundu Gerraren eragina izan zuen. Estatuaren administrazioa erreformatu zuen eta kroaziarrei eta errumaniarrei kontzesioak eman zizkien. 1914an Serbiari gerra deklaratzearen aurka agertu zen, eta 1917an Karlos enperadore berriak kargutik kendu zuen.

Tisza iraultzaile ezkertiarrek hil zuten Urrelilien Iraultzan, 1918ko urriaren 31n, Hungariaren independentzia aldarrikapenaren egunean.
B. Ramakrishna Reddy

**Bandi Ramakrishna Reddy** (Rentalachenu, Andhra Pradesh, 1942ko abuztuaren 12a) indiar hizkuntzalaria da, kuvi, manda eta kui bezalako hizkuntza zaurgarrien kontserbazioan egindako lanagatik ezaguna.

## Bizitza 
B. Ramakrishna Reddy Rentalachenu herrian jaio zen. Lizentziatura eta masterra Tirupatiko Sri Venkateswara unibertsitatean egin zituen. Geroago Deccan Collegera joan zen hizkuntzalaritza ikastera.

1977 eta 1990 artean, Osmania Unibertsitateko Hizkuntzalaritza Sailean lan egin zuen. Ondoren, Potti Sreeramulu Telugu Unibertsitatean sartu zen.

Nagamma Reddy (1947-2008) irakaslearekin ezkonduta zegoen.

## Lanak 
1995ean, kuvi-odia-ingelesa hiztegiaren prestakuntzan parte hartu zuen, eta 2009an manda-ingelesa hiztegia argitaratu zuen.

## Sariak 
* 2014: Deccan Collegeko *honoris causa* doktoretza
* 2023: Padma Shri saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleine Scheidegg

**Kleine Scheidegg** Suitzako Oberland Berneseko Eiger eta Lauberhorn mendien behealdean eta artean dagoen mendate bat da. Grindelwald Lauterbrunnenekin, Bernako kantonamenduko bi komunekin, lotzen du.

Kleine Scheidegg-en hotelak daude, baita bi kremailera-trenbideen geltokia ere: Wengernalpbahn trena (1893tik) eta Jungfrau trena (1896tik). Wengernalpbahn trenak bi adar ditu: bat Grindelwalden hasten da; bestea, berriz, Lauterbrunnen-en hasten da, eta Wengernalp zelairaino igotzen da Wengen bidez. Jungfrauko trenak igoera ikusgarria du, Eiger eta Mönch mendien barnealde harritsua barne hartzen duena, eta Jungfraujocheko geltokiaren itsas mailatik 3454 m-raino iristen da.

Neguan, Kleine Scheidegg Grindelwald eta Wengen inguruko eski gunearen erdigunea da. Udan, berriz, helmuga herritarra da, eta Alpeetako pasabide-ibilbideak zeharkatzen duen pasabideetako bat da.

## Erreferentziak
Ibaieder (erreka)

**Ibaieder**,   Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Ezkio-Itsasoko Izazpi mendiaren iparraldeko mazelan sortzen da eta bere urak Azpeitiako Nuarbe auzoko Ibai-Eder urtegian isurtzen ditu. 

Beasaingo lurretan 2600 metroko ibilbidea egiten du. Bere hasiean Txantxo erreka izenez ezagutzen da eta Eula errekarekin batera, Beasaingo udal-barrutian iparraldekoen dauden  lurrak bustitzen ditu.

Galtzadazarreta, Olazar eta Iturralde baserrien albokit igaro ondoren, Aratz-Matxinbentako auzunea zeharkatzen du eta Igartzola baserriaren  albotik aurrera jarraitzean,  berak izena eman dion Ibai-Eder urtegian sartzen da. Urtegia pasatu ondoren, Ibaieder errekaren  urak  Azpeitian Urola ibaira iristen dira. 

Eula errekaren eta Ibaiederren arteko elkargunean, mugarri  bat bazen, Azpeitia, Beasain eta Beizama udalerrien muga adierazten zuena, baina gaur egun urtegian, urpean gelditu da.

Bere antzinako uren aprobetxamenduaz XX.mendearen amaiera arte  Itsaso-errota, Ixola  eta Igartzola,  Ibaieder errekaren urez baliatzen ziren antzina olen ihardunerako eta azkenaldian errota lanerako.

Geroago, Beasaingo Udalak, ur-hartunea eraiki zuen erreka horretan eta Mandubiko gainera ponpatzen zuen ura.  

## Ibaiadar nagusiak 
Eskuinaldetik Beasaingo udal-barrutian zehar doazen errekak hartzen ditu:

* Oto erreka 
* Erroitz erreka 
* Sustatxo erreka 
* Eula erreka

Ezkerraldetik:

* Zarai erreka: bien elkargunean, Azpeitia, Beasain eta Ezkio-Itsasoren muga aurkitzen da.

## Erreferentziak
Igartza (erreka)

**Igartza**,   Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Beasainen  sortzen da eta bere urak Beasainen bertan Oria ibaira isurtzen ditu. Bere luzera 800 metrokoa da.  

Igartza erreka, hirigunetik Erauskin auzora igotzen den galtzada harritsuaren alboan sortzen da, bide horren eskuinaldean, Letamendi baserriaren parean, eratzen den sakanean. 

Lekua, Potzualde izenez ezagutzen da eta Potzualdeko iturriak emandako urekin nahiz belardian sortutako hezeguneekin hasten da. 

Aipatutako Letamendi baserria kokatuta dagoen zelaigunean, mendebaldeko hegalaren sakanean barrena jaitsi ondoren, Sagastigutia parkearen beheko aldera iristen da. 

Parke horretara iritsi ondoren,  Oria ibaian bere urak isuri arte,  tutuerian era bat sartuta jarraitzen du.  Ibilbidea jarraituz, Usurbe antzokiaren alboan Oria ibaira sartzen da.

Antzina, erreka hau Sagastigutia parkean ere bideratua egon zen eta parkean sartzean,  oraindik ere badaude horren aztarnak. Elkarren gainean jarritako harlauza txikiz egin eta arbelezko lauzez estalitako ubidea zen hura. Kanal-mota horri  kainu deitzen zaio.   

## Erreferentziak
Wengernalp

thumb|Wengernalp Eigergletscher-eko geltokitik gertu.

**Wengernalp** Alpeetako belardi bat da, imgm 1.874 m-ko altueran kokatua, Wengen eta Kleine Scheidegg artean. Bertara, oinez joan daiteke Wengen herritik Wengernalp-eko tren-geltokiraino (WAB), edo, Kleine Scheidegg-etik, eskiatzen.

Historikoki, Wengernalp atseden eta opor lekua da XVIII. mendera arte atzera daitekeen tradizioan: belardiaren lehen aipamen erregistratua 1776ko bidaia liburu batean dago.​ 1835ean, leku horretan (aurreko mendi-aterpe baten orubean), Jungfrau hotela ireki zen, jatorrian gonbidatuen etxe bat, 1865ean hotel bihurtu zena agintarien lizentzia lortu ondoren.​ Bertan egonaldiak egin dituzten pertsona ospetsuen artean daude Lord Byron (1816an, jatorrizko aterpetxean) gisako poeta eta idazleak, adibidez,​ William Wordsworth, Alphonse Daudet edo Mark Twain; musikagileak, hala nola Felix Mendelssohn, Johannes Brahms, Richard Wagner, Friedrich von Flotow edo Piotr Ilitx Txaikovski; eta artistak, esate baterako, Otto von Kameke, Franz Niklaus König, Joseph Anton Koch, François Diday, Alexandre Calame, Maximilien de Meuron, Albert Lugardon, Ferdinand Hodler edo Hiroshi Yoshida.

## Erreferentziak
Alison Knowles

**Alison Knowles** (Scarsdale, New York, 1933ko apirilaren 29a – New,York, 2025eko urriaren 29a) estatubatuar artista bisuala izan zen, Fluxus mugimenduaren sortzaileetako bat.

Knowles 1956an graduatu zen New Yorkeko Pratt Instituten, eta 1960ko hamarkadan hiriko bizitza artistikoan parte hartu zuen, John Cage eta Marcel Duchamp artistekin elkarlanean. Instalazioak eta performanceak egin zituen, eta entzumen- eta ukimen-elementuak izan ziren bere artea aldarazi zuten ezaugarriak.

1962an eta 1963an Fluxuseko jaialdietan parte hartu zuen Europan, eta Estatu Batuetara itzuli zenean, Fluxusen enkarguz objektuak egiteko gonbitoa egin zuen, ikuslearekiko ikusmen- eta ukimen-elkarrekintzan eta poesian eta hitz mintzatuan zentratuz. Bere lanetan babarrunak erabiltzen ere hasi zen. Liburu artistikoen egilea ere izan zen.
India eta Pakistango keinu hizkuntza

**India eta Pakistango keinu hizkuntza** Hegoaldeko Asiako keinu hizkuntza nagusia da, gutxienez 15 milioi gorrek erabiltzen dutena. Keinu hizkuntza askoren kasuan bezala, zaila da hiztun kopurua ziurtasunez kalkulatzea, Indiako zentsuak ez baititu keinu hizkuntzak zerrendatzen eta ikerketa gehienak iparraldean eta hiriguneetan zentratzen baitira.

Aditu batzuek Indian, Pakistanen, Bangladeshen eta agian Nepalen erabiltzen diren aldaerak India eta Pakistango keinu hizkuntzaren dialektotzat hartzen dituzte, eta beste batzuek hizkuntza bereizi gisa aitortzen dituzte. ISO 639-3 arauak India eta Pakistango keinu hizkuntzaren honako aldaera hauek bereizten ditu:

* Indiako keinu hizkuntza (ins);
* Mendebaldeko Bengalako keinu hizkuntza (wbs), Kalkutako keinu hizkuntza ere deitua;
* Nepalgo keinu hizkuntza (nsp).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muktaben Pankajkumar Dagli

**Muktaben Pankajkumar Dagli** (; Nana Ankadia, Gujarat, 1962ko uztailaren 2a) indiar gizarte-langilea da. Itsuei eta bestelako desgaitasunak ditutzen pertsonei laguntzen die eta hainbat erakundetan kolaboratzen du. 2019an Padma Shri saria jaso zuen.

## Bizitza 
Dagli 1962ko uztailaren 2an jaio zen Gujarat estatuan, Amrelitik gertuko Nana Ankadia herrian. Zazpi urterekin meningitisa izan zuen eta ikusmena galdu zuen. Lehen hezkuntza Udyog Shalan (Bhavnagar) jaso zuen. 1978tik 1983ra Ahmedabadeko Andh Kanya Prakash Gruh eskolan ikasi zuen. Geroago, Arte Lizentziatura eta Hezkuntza Lizentziatura lortu zituen. 1984an Pankajkumar Daglirekin ezkondu zen, itsuen eskolako zuzendariarekin.

Hamabi urtez Amreliko Andhjan Mandal itsuen elkarteko ohorezko idazkari gisa aritu zen. Itsuentzako lehen hezkuntzako eskola bat sortu du Amrelin. Bhachauko Navchetan Andhjan Mandaleko zuzendaritzako kidea, Vankanerreko Navjivan Andhjan Mandal elkarteko idazkari bateratua, Ahmedabadeko Emakume Itsuen Elkarteko patronatukidea eta Surendranagarreko Pragnachakshu Mahila Sewa Kunj elkarteko idazkaria da. Horrez gain, *Didi* argitaratzen du, emakume itsuentzako aldizkaria.

## Sariak 
2015an, Gandhi Mitra saria jaso zuen. Mata Jijabai Stree Shakti Puraskar ere jaso du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adamantanona

**Adamantanona** konposatu organikoa da, C10H14O formula duena, adamantanoaren deribatua eta zetonen klasekoa. Solidoa da. Narritagarria, toxikoa eta korrosiboa da.

## Sintesia 
Adamantanona beheko eskemaren arabera sintetizatzen da.

395x395px|Adamantanone synthesis

## Erabilera 
Adamantanona adamantanoaren deribatuak prestatzeko usatzen da, bromantanoa esaterako.

## Erreferentziak
Tiruvalluvar

thumb|Tiruvalluvarren estatua Kaniamukarin.

**Tiruvalluvar** (tamileraz திருவள்ளுவர் (Tiruvaḷḷuvar)) Kaniakumarin jaio zen, Tamil Nadu estatuan, VIII. mendean. Idazle, poeta eta filosofo tamil izan zen. Haren lan ospetsuena *Tirukkural* olerkia da. 

## Biografia 
Tirukturaleko datazio linguistikoan oinarrituta, Tiruvaluvar K.a. I. mendetik VIII. mendera bitartean noizbait bizi izan zela uste da, baina ez dago hori baieztatzeko froga arkeologikorik. «Theiva pulaivar» («poeta jainkotiarra») deitzen zioten.

## Obra 
*Tirukkural* olerkiaz gain, Tiruvaluvarrek medikuntzari buruzko bi testu idatz zitzakeen: *Gñana-vettiyan* eta *Pañcha-tantram*.

## Omenaldiak 
Tamil Nadun Tiruvaluvarri eskainitako monumentu asko daude. Kaniakumarin, bere jaioterrian, 133 oineko (41 m) garaiera duen estatua bat dago, *Tirukkural*aren 1330 kapituluengatik.

1976an, haren omenez, Valluvar Kottam parkea eta monumentua inauguratu zen, Chennai hiriaren erdian (Tamil Nadu estatuko hiriburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabella Hammad

**Isabella Mariam S. Hammad** (Londres, Erresuma Batua, 1991)  britainiar-palestinar idazlea da. 2023an, Granta Best of Young British Novelists zerrendan sartu zuten.

## Bizitza 
Hammad Actonen hazi zen, Londresko mendebaldean. Bere aita palestinarra, jatorriz Nablusekoa, lehenago Libanon bizi izan zen. Hammad-ek ingelesa ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean. Harvardeko Unibertsitatean literatura beka bat lortu ondoren, New Yorkeko Unibertsitatean sormenezko idazketan masterra egin zuen. Hammad Londres, Paris eta New York artean bizi da.

## Aintzatespenak 
2019an, Liburuaren Fundazio Nazionalaren "35 urtetik beherako 5" saria eman zioten Hammadi. Urte berean, *The New York Times* egunkariak *The Parisian* bere lana urteko liburu nabarmenetako bat izendatu zuen, eta *The Guardian* egunkariak Hammad sartu zuen urteko "lehen eleberri bikainak egindako idazleak" zerrendan. *The Guardian* -ek honela deskribatu zuen bere bigarren liburua, *Enter Ghost*, "Palestinako historia bat, identitate eta pertenentzia kontuek bultzatua".

2020an, Lannan Fundazioaren literatur beka bat jaso zuen, eta 2023an, Granta Best of Young British Novelists zerrendan sartu zuten, 1983tik 10 urtez behin bildua, 40 urtetik beherako 20 nobelagile britainiar garrantzitsuenak identifikatzen dituena.

MacDowell-en Gerald Freund beka bat eta New Yorkeko Unibertsitateko Axinn Fundazioko beka bat ere jaso zituen. Hizlari izan zen Palestine Write Literature Festival jaialdian, Filadelfian (Pennsylvania), 2023ko irailaren 22an. 2024-2025 Cullman Center Fellow (bekaduna) izendatu zuten New Yorkeko Arte Eszenikoen Liburutegi Publikoan.

## Liburuak 
* *The Parisian* (Jonathan Cape, 2019ko abendua)    
* *Enter Ghost* (Grove Press, 2023ko apirila)  
* *Recognizing the Stranger: On Palestine and Narrative* (Grove Press, 2024ko iraila)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Joan Frantzisko Zabalburu Murga

**Joan Frantzisko Ramon Zabalburu Murga** () (Gordexola, 1779ko ekainaren 27a - Baiona, 1835) politikari liberala izan zen.

## Biografia 
1979ko maiatzaren 12an bataiatu zuten eta 1820 eta 1821 urteetan Bizkaiko Ahaldun Nagusia izan zen. 1820ko apirilean Bilboko Diputazioko kide zen, 1822an Bizkaiko Probintziako ehun mikelete edo ehiztariren bi konpainiaren armamentua antolatzeko komisionatua izan zen, Teofilo Guiard historialariaren arabera probintzian zabalduta zeuden matxinatuen atzetik joateko. 1829-1833ko meatze-araudien egilea izan zen.

Zabalburu Baionan hil zen 1835ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Añastroko erretaula

**Añastroko taula** erretaula gotiko bat da Trebiñuko Añastro herriko San Andres elizan egon zena, eta zatikatuta saldu zena merkatuan 20. mendean zehar. 

Egiletza identifikatu izan da inguruan egin edo egon ziren beste bi erretaularekin (Medranokoa Errioxan eta Kexaakoa Araban), eta Chicagoko Arte Institutuko Santa Katalinaren taularekin (jatorri zehatz ezezagunekoa=. Lan hauek bateratzeko orduan, Añastroko maisua esaten zaio egileari. Anonimo honek Euskal Herrian lan egin zuen 14. eta 15. mendeen arteko urteetan, edo inguruan izan zuen lantegia.  

## Zatiak 
Erdiko taula Burgosko Diputazioak erosi zuen 1970eko hamarkadan, eta Diputazioaren Jauregian dago. Alboetako paneletarik, bat Zuloaga Museoan dago, Zumaian, eta bestea, bi aldetan margotutako taula bat, The Cloisters museoan, New Yorken.

Erretaulako eszenek Andres apostolua dute protagonista, egon zen elizaren adbokazioarekin bat.

erdian|thumb|750x750px|Alboko panela, atzealdea (The Cloisters, New York).

erdian|thumb|500x500px|Erdiko taula (Burgosko Diputazioa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torre dei Conti

**Torre dei Conti** edo **Kondeen dorrea** Italiako Erroma hiriburuan dagoen Erdi Aroko dorre gotortu bat da. Dorrea Koliseotik eta Erromako forotik hurbil dago.

2025eko azaroaren 3an dorrearen zati bat eraitsi egin zen zaharberritze-lanetan zebiltzala.

## Kanpo estekak
Athena Asamiya

**Athena Asamiya** (麻宮アテナ Asamiya Atena?), jatorriz, SNK *Psycho Soldier*-en bideojokoko fikziozko pertsonaia da. *Psycho Soldier* bideojokoan agertu ondoren, *The King of Fighters* borrokako bideojokoetan agertzen da, eta ospe handiagoa lortu du. 1999an, PlayStation kontsolarako bideo-joko bat merkaturatu zen Japoniako merkatuan (*Atenea: bizitza arruntetik esnatzea*), baina joko hori ez zen Japoniatik kanpo salgai jarri.

## Erreferentziak
Santa Katalinaren taula (Añastroko maisua)

**Santa Katalinaren taula** jatorri identifikaturik gabeko margolan gotiko anonimo bat da, taula margotu bat. Merkatu pribatuan Chicagoko Arte Instititutuak erosi zuena 1932an, eta harrezkero museo hartan dago, AEBetan.  Egiletza, dena dela, museo berean dagoen Kexaako erretaularen egilerarekin lotu dute adituek, Añastroko maisua deituarekin, zeinak Euskal Herrian lan egin zuen 14. eta 15. mendeen arteko urteetan.  

Chicagon izen hau eman zaio taulari: *Santa Katalina gurpiletik askatua*. Gurpilaren tortura ezarri zioten Katalina Alexandriakoari, eta tresna hura da santuaren sinboloa ikonografian kristauan. Kasu honetan, taularen erdigunea hartzen du gurpilak, baina Katalina aske dago bertatik (aingeru batek askatu duela dirudi), eta belauniko ageri da (kondairak dio burua moztu ziotela jarraian, gurpiletik kanpo).
erdian|thumb|542x542px|Santa Katalinaren gurpila, erdian.

## Egile berari egotzitakoak 
Goiko lan horien jatorrizko kokapenak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haruna Ikezawa

**Haruna Ikezawa** (池澤 春菜 Ikezawa Haruna?) (1975eko abenduaren 15ean Atenas, Grezia) seiyū eta aktore gazte bat da. 1975eko abenduaren 15ean jaio zen Atenasen, Grezian, baina japoniarren ondorengoa da. Mundu osoan ezaguna da Athena AsamiyaSRA seiyū izateagatik *The King Of Fighters* bideo-jokoen sailean.

## Erreferentziak