Txantxar

**Txantxarra** mikroorganismoek sortutako azidoen eraginez hortzetako plakan gertatzen den infekzioa da. Hauek hortzaren ehun gogorraren suntsipena eragiten dute, hau da, esmaltearen suntsipena. Txantxarra *Streptococcus mutans*, *Lactobacillus acidophillus* eta *Actinomyces viscosus* bakterioek eragiten dute. Gaixotasun kronikoa da, hau da, behin garatu ondoren ez da sendatzen.

Txantxarra, gaixotasun periodontalarekin batera da hortz gabeziaren errudun nagusia, gutxi gorabehera munduko 65 eta 74 urteko %30-ak ez dute hortz naturalik.

## Eragileak 
* Azukreak: Txantxarra eragiten duten bakterioak elikatzen dituzte.
* Erretzeak: Tabakoak bakterio hauen aurkako babesa ahultzen du.
* Estresa: Ahoko babesaren jaitsiera eragiten du, listuaren produkzioa gutxitzen da eta bakterioek azukreak degradatzean sortzen dituzten azidoak indartsuagoak dira, txantxarraren agerpena erraztuz.
* Ahoko higiene ahulak: Ez badira hortzak garbitzen, bakterioak ahoan gelditzen zaizkigun elikagaien bidez elikatu daitezke, txantxarra eraginez.

* Diabetesa: Diabetesa duten pertsonek ez badute kontrolpean odoleko glukosa maila, txantxarra sortzen duten bakterioek bizirauteko probabilitate gehiago dute, honen agerpena handituz.

## Bakterio plaka 
Hortzen gainazala estaltzen duen mintz fina kolore gardenekoa da, eta esmaltearen gainean kokatzen da. Mintz honetan ahoan ditugun bakterioak erantsi egiten dira, eta erantsitako bakterioen arabera bi plakek dute zerikusia txantxarrarekin:

* Plaka kariogenikoa: hortzen gainazalean azidoak askatzen dituena, hau minduz. Txantxarraren eragile nagusia da, eta ondoren aipatutako bakterio espezieek eragiten dute nagusiki.
* Plaka periodontopatogenikoa: gaixotasun periodontalen eragilea (Gingibitis eta periodontitis adibidez). Plaka honek txantxar erradikularrarekin erlazionatuta dago.

## Etapak 
Txantxarraren sorrerak hiru etapa ditu nagusiki:
thumb|Txantxar motak

### I: Oklusala 
* Adin txikieneko pertsonetan arruntena da
* Hortz atalen gainazal murtxikatzailean agertu, atzeko haginetan (koroaren goikalde zonaldean).

* Detekzioa oso erraza da, esmaltearen goikaldearen dekolorazioan datza.

### II:  Interproximala 
Atzeko eta aurreko haginetan atera, eta hortzen arteko elkarketan kokatzen da txantxarra. Ez dira errazak detektatzeko, ondorioz erradiografiaren laguntza behar da.

### III: Interdentala 
Hauek ere bi hortzen arteko espazioan kokatzen dira, baina aurrekoarekin desberdinduta hauek aurrekaldeko hortzetan ateratzen dira, ebakortzetan.

### IV: Interproximal inzisala 
Interdentalaren hortz kokapen berdina baina hauek ertz inzisalean ateratzen dira.

### V: Radikularra 
Denbora igarotzean eta gaixotasun periodontala eragin ondoren, ohikoena da hortzaren beheko zatia bakteriaz betetzea. Horrela, hortzaren sustraia azaltzen da, hau da, hortz oiaz estalita zegoen hortzeko beheko zatia. Esmalte dentalak ez duelako babesten, bakterioen plakak dentina zuzenean eragiten du eta ohikoa da zulotxoak garatzea.

## Biokimika 
thumb|333x333px|Txantxarraren prozesu biokimikoa.
Garbiketa desegokiaren ondorioz hainbat bakterio agertzen dira. Hauek pertsonaren karbohidratoak erabiltzen dituzte energia lortzeko eta euren polisakaridoak ekoizteko. Bakterioek hainbat prozesu metabolikoengatik karbohidratoak degradatzen dituzte; glukolisia eta fermentazioa. Prozesu hauen bidez hainbat azido organiko sortzen da eta honekin batera protoien sintesia. Protoi hauek hortzaren ehun gogorrarekin, esmaltea, hidroxiapatitaz osatua dagoena (Ca10(PO4)6OH2), kontaktuan sartzen da disoluzioa bat sorrarazten, beste modu batera esanda, txantxarra sortzen.

Gertatutako erreakzio kimikoa: Ca10(PO4)6OH2 ->[{20H(+)}] 10Ca(2+) + 6H3PO4(-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esmaltea

* Gingibitis

* Hortza

* Odontologia
* Hortzetako eskuila

* Hortzetako pasta
* Azukre

* Oi