Joan Mari Irigoien

**Joan Mari Irigoien Aranberri** (Altza, Gipuzkoa, 1948ko irailaren 30a - Donostia, 2023ko maiatzaren 17a) euskal idazlea izan zen. Literatura garaikide honen egilerik emankorrenetarikoa izan da, alde batetik, bereziki eleberria eta poesia landu zituena. Bestetik oso biografia eta pentsamendu aberatsetakoa da Irigoienena. 

## Bizitza 
Nahiz eta ingeniaritza ikasi, ez zuen arlo horretan jardun. Errealaren bigarren taldeko jokalaria izan zen gaztetan, eta gazte zelarik ere aldi baterako Venezuelara joan zen. Bertan Hego Amerikako literatura (Sabato, García Márquez, Benedetti...) ezagutzeko aukera izan zuen. Handik itzulitakoan, *Egin* egunkarian zuzentzaile aritu zen. Irakasle ere ibili zen, eta Euskal Telebistarako hainbat lan egin zituen.

Lanik ezagunenak *Babilonia* eta *Lur bat haratago* eleberriak ditu (azken hori euskaraz idatziriko fikziozko libururik luzeenetakoa da). Imanol anaia ere idazlea da. Joan Mari Irigoien hogeita lau urtez idazle profesionala izan zen *Elkar* argitaletxean. 2013ko urrian, ordea, osasun arazoak zirela eta, erretiroa hartu zuen: alboko esklerosi primarioa diagnostikatu zioten: hitzak ahoskatzeko ez ezik, mugitzeko zailtasunak ere izan zituen. Horrek bere jarduna gutxitzera behartu zuen, baina poesia lantzen segitu zuen. Azkenik, gaitzak okerrera eginda, 2023ko maiatzaren 17an hil zen.

Eutanasiaren defendatzailea izan zen bere bizitzaren azken fasean, espainiar estatuan legeztatua izan baino lehen ere. "Eutanaxi" deitzen zuen modu afektiboan "Amodiozko gutuna" izeneko poeman. Erreferentziazko figura izan da zentzu honetan ere Euskal Herrian.

## Lanak 
[thumb|267x267px|Juan Mari Irigoien [Jon Mirande|Miranderen eta Txillardegiren inguruan (Ahotsak proiekturako)]]

### Nobela 
* *Oilarraren promesa* (1973, Gero)[thumb|300x300px|[Joan Mari Irigoien|Joan Mari Irigoien-en omenezko murala Altzan (Nexgraff. 2024). Oilarraren promesa eta guzti.]]
* *Poliedroaren hostoak* (1983, Erein)
* *Udazkenaren balkoitik* (1987, Erein)
* *Babilonia* (1989, Elkar)
* *Consummatum est* (1993, Elkar)
* *Kalamidadeen liburua* (1996, Elkar)
* *Lur bat haratago* (2000, Elkar)
* *Ipuin batean bezala* (2002, Elkar)
* *Odolean neraman* (2004, Elkar)
* *Bestea da mundua (Orbetarrak I)* (2008, Elkar)
* *Haragiaren gauak eta egunak (Orbetarrak II)* (2009, Elkar)
* *Nor bere bidean (Orbetarrak III)* (2010, Elkar)
* *Ur arreak, ur garbiak* (2011, Elkar)
* *Arma, tiro, bammm!* (2013, Elkar)
* *Derbia* (2019, Elkar)

### Poesia 
* *Hutsetik esperantzara* (1975, GAK)
* *Denborak ez zuen nora* (1989, Elkar)
* *Hautsa eta maitemina* (1998, Elkar)
* *Letra txikiaz bada ere* (2002, Elkar)
* *XX. mendeko poesia kaierak - Joan Mari Irigoien* (2002, Susa): Koldo Izagirreren edizioa
* *Biziminaren sonetoak* (2004, Elkar)
* *Bi urtetako kronika fakultatiboa* (2015, Elkar)
* *Txantxanberde kantaria* (2015, Autoedizioa)
* *Sorgin-argien ehizan* (2022, Elkar)

### Haur eta gazte literatura 
* *Bakarneren gaztelua* (1986, Erein)
* *Metak eta kometak* (1994, Elkar)
* *Apaiz zaharraren gitarra* (1996, Elkar)
* *Komunista.com* (2005, Elkar)
* *Pistolak eta epistolak* (2014, Elkar)

### Biografia 
* *Lope Agirre* (1979, Lur)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleak
* Euskarazko literatura
* Imanol Irigoien

* Komunikazioa euskaraz ingeniaritzan

## Kanpo estekak 
* «Joan Mari Irigoien», *Literaturaren Zubitegia*.
* Joan Mari Irigoien "Berria" egunkarian.
* *Bestea da mundua* nobelaren inguruko elkarrizketa *Argia* astekarian
* Leire Zubeldiak Irigoieni eginiko elkarrizketa *Gara* egunkarian (2010eko abenduaren 30ekoa)
* *Igandeko Berria*n Juan Luis Zabalak egindako elkarrizketa, 2014ko ekainaren 29an.