open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferdinand Raimund

**Ferdinand Raimund**, **Ferdinand Jacob Reimann** jaiotzez (Viena, 1790eko ekainaren 1a – Pottenstein, 1836ko irailaren 5a) austriar antzezle eta antzerkigilea izan zen.

Bohemiako egurraren artisau baten semea izan zen. 1811n Theater in der Josefstadt eta 1817an Leopoldstädter Theater antzokietan antzeztu zuen. 1823an argitaratu zuen bere lehen lana, *Der Barometermacher auf der Zauberinsel*. Bere lanak oraindik ezagunak dira Alemanian eta Austrian.

1839an, txakur batek hozka egin zion Raimund-i, eta honek tiro egin zion bere buruari, txakurrak amorrua zuela uste zuelako.

Raimund Posse edo Vienako fartsaren maisua izan zen. Bere umorea oso ondo uztartzen du herrikideen erretratu errealistarekin. Vienako Raimund Theater haren omenez jarri zioten izena.

## Lanak 
* *Der Barometermacher auf der Zauberinsel*, 1823
* *Der Diamant des Geisterkönigs*, 1824
* *Das Mädchen aus der Feenwelt oder Der Bauer als Millionär*, 1826
* *Die gefesselte Phantasie*, 1828
* *Moisasurs Zauberfluch*, 1827
* *Der Alpenkönig und der Menschenfeind*, 1828
* *Die unheilbringende Zauberkrone oder König ohne Reich, Held ohne Mut, Schönheit ohne Jugend*, 1829
* *Der Verschwender*, 1834

## Bibliografia 
* *Ferdinand Raimunds sämmtliche Werke* (Johann Nepomuk Vogl-ek egindako biografiarekin) 4 liburuki. (1837);
* *Charakteristiken*, vol. I. (1886); A. Farinelli, *Grillparzer und Raimund* (1897); L. A. Frankl, 
* *Zur Biographie F. Raimunds* (1884)

## Kanpo estekak
Gloria Taylor (aktibista)

**Gloria Taylor** (Nigeria, 1950 - Londres, 2008ko apirilaren 7a) nigeriar jatorriko ekintzaile britainiarra zen. 2000ko azaroan, bere 10 urteko semea, Damilola Taylor, Londresko bi gaztek bortizki erasotu eta hil zuten North Peckham Estaten ―Londresko hegoaldean―.

Semearen hilketak komunikabideen arreta piztu zuen Erresuma Batuko hiri-auzo pobreenak uztartzen dituen krisi sozial eta ekonomikoaren inguruan.

## Biografia 
Gloria Taylor Nigerian jaio zen, 1950ean. Erresuma Batura joan zen bizitzera hirurogeita hamarreko hamarkadan, Richard Taylor mutil-lagunarekin elkartzeko, zeina Administrazio Publikoa ikasten ari zen Harrow Politeknikoan. 1977an, Kensingtongo eliza metodista batean ezkondu ziren, eta Uxbridgen finkatu ziren. 1982an, Lagosera (Nigeria) itzuli aurretik, seme bat eta alaba bat izan zituzten.

Han, Richard Taylor Nigeriako Zerbitzu Zibilarentzat aritu zen lanean, eta Gloriak banku bateko gerente gisa lan egin zuen. Etxe bat erosi zuten hiriburuaren kanpoaldeko herri batean, Damilola haurra 1989an jaio zen herrian.

Taylortarren alabak, Gbemik, epilepsia zuen, eta Nigerian ez zegoen gaixotasun horri behar bezalako arretarik eskaintzen zionik. Neskatoak britainiar hiritartasuna zuenez, Londresera bidaltzea erabaki zuten tratamendu jasotzeko, eta gogor lan egin zuten haren hegazkin-bidaiarako dirua aurrezteko.

2000ko abuztuan, Londresera joan ziren neskatoarekin elkartzera. North Peckham Estate auzoko apartamentu estu batean bizi zen izeba baten etxean hartu zuten babesa.

Erresuma Batua «zerua» izango zela pentsatu zuen Damilolak, baina auzoa delinkuentzia, droga eta gabezia handiak zeuden. Lehen hezkuntzako bere eskolako bizimodua eta Nigerian ezagututako giro diziplinatua oso desberdinak ziren. «Beldurtu eta iraindu egiten zuten —gogoratu zuen Gloria Taylorrek—. “Fuck your mother” esaten zioten, baina eskolan ez zidaten sinetsi».

Hala ere, Damilola baikorra zen, eta Peckham liburutegian konputazio klase gehigarriak hartu zituen medikuntza ikasteko aukerak handitzeko. 2000ko azaroaren 7an —Ingalaterrara iritsi eta hiru hilabetera—, ikasgai horietako batetik etxera itzultzean, haur zurien talde batek zelatatu eta harrapatu zuen. Hankan sastatu zuten garagardo botila hautsi batekin. Agian garrasi egin ez zezan, puxtarri bat (beirazko bolatxo bat) sartu zioten eztarrian.

Gloria Taylor aktibista gisa aritu zen semearen hilketaren ondoren, esanez berak aukera bat eman nahi ziela «gazte zapaldu eta behartsuenei». 2001ean, Damilola hil eta urtebetera, Gloria eta Richard Taylorrek Damilola Taylor Trust fundazioa sortu zuten, zenbait politikari eta pertsona ospetsuren (Rio Ferdinand futbolaria, besteak beste) finantza-laguntzarekin.

## Erreferentziak
Rehtaeh Parsons

**Rehtaeh Parsons** (Morilla, 1995eko abenduaren 9a - 2013ko apirilaren 7a) Cole Harbour District High School-eko 17 urteko ikasle ohia izan zen. 2013ko apirilaren 4an, hurkatuta bere buruaz beste egiten saiatu zen, Dartmouth-eko (Eskozia Berria, Kanada) bere etxean, eta 2013ko apirilaren 7an zendu zen, bere bizi-egoeraren euskarri zen makina bat itzaltzea erabaki zuenean. 

Bere buruaz beste egin baino 17 hilabete lehenago, 2011ko azaroan, ustez taldean egindako bortxaketa baten argazkiak sarean zabaldu izanaren ondorio izan zen haren heriotza. Parsonsen amak, alabaren omenez sortutako Facebookeko orrialde batean, errua bota zien bortxaketa irudiak argitaratzeagatik eta ondoren "jazarpena eta jazarpen mezuak" bidaltzeagatik salatu zituen lau mutilei. Kanadako justizia sistemaren porrota ere salatu zuen, alabak bere buruaz beste egitea erabaki zuelako.

Parsonsen suizidioaren ondotik, Eskozia Berriak lege bat aldarrikatu zuen 2013ko abuztuan, biktimei jazarpen zibernetikoaren aurkako babesa bilatzea eta egilea auzitara eramatea ahalbidetzen duena. 2015eko martxoaren 3an, haren gorpuzkiak lurpetik atera eta erraustu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ngā Wai Hono i te Pō

**Ngā Wai Hono i te Pō** (Waikato, 1997ko urtarrilaren 13a) maori erregina da 2024ko irailaren 5etik.

Kīngitanga errege-familian jaio zen, Tūheitia Paki eta Te Atawhairen hiru semeetatik alaba bakarra eta txikiena. Haurtzarotik maori kultur eta izpiritu tradizio nagusietan hezi zen, batez ere Kīngitanga mugimenduan. Hogei urte zituenetik aurrera, aitaren ordezkari gisa hasi zen batzuetan.

2004ko irailaren 5ean aukeratu zuten erregina, aitaren hileta-egunean.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Prisko Atalo

**Prisko Atalo** (; ; 416 ondoren hil zen) bi aldiz izan zen Erromatar usurpatzailea (409-410ean eta 414-415ean), Honorio enperadorearen aurka, bisigodoen babesarekin. Hasieran paganoa zen, baina azkenean kristau ariano gisa bataiatu zuten, horrela Nizeako kristautasuna aitortu ez zuen azken erromatar enperadore-pretendentea bihurtuz.

## Biografia 
Prisko Atalo greziarra zen, Asiako Erromatar probintziakoa. Bere aita Italiara joan zen Valentiniano I.aren garaian. Atalo Erroman senatari garrantzitsua izan zen, eta 409an *praefectus urbi* kargua bete zuen. Bisigodoek bi aldiz aldarrikatu zuten enperadore, Honorio enperadore eraginkor ezari beren baldintzak inposatzeko saiakeran; Honorio Ravennatik gobernatzen zuen.

Atalok Erroman izan zuen enperadore titulua hilabete batzuetan 409-410ean, eta gero Burdigalan berriz 414-415ean. Lehenengo agintaldia Alarikok Honoriorekin zituen negoziazioak oztopatzen zituela uste izan zuenean amaitu zen; bigarrena, berriz, bisigodoek utzi eta, azkenean, Honorioren gizonek preso hartu zutenean. Honorio Erromako kaleetan ospatu zuen garaipen desfilean parte hartzera behartu zuten 416an, eta gero Eoliar uharteetan erbesteratuta bidali zuten. Noizbaiten han hil zela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porvenir sumendia

**Porvenir sumendia** (2.267 m) lo dagoen geruza-sumendia da, San Carlos kantonamenduan, Alajuelako probintzian, Costa Rican. Geologikoki bere anaia den Platanar sumenditik 3 km hegoaldera dago. Erdialdeko sumendi-katearen zati da, eta geruza-sumendi nagusien (Porvenir, Poás, Barva eta Irazú) lerro berean dago. Bere eremua Juan Castro Blanco parke nazionalaren parte da.

## Alderdi fisikoak 
thumb|*Pozo Verde* aintzira, Porvenir sumendiaren magalean
Inguruko lurretik 430 m-ra dagoen geruza-sumendi txiki bat da, 15 km²-ko azalera hartzen duena. Gailurrean, ekialderantz higatu eta moztutako galdarako ertz bat du.. Galdara horren barruan, altuera txikiko (30 m) kono bolkaniko bat dago, 160 m-ko diametroa duen krater batekin. Kono horren barruan, urmael bat dago. Hegoalderantz beste kono posible bat dago, neurri berdintsuko krater batekin. Badira laba-kolada batzuk, hego-mendebaldetik jaisten direnak.

Eskualdea zenbait failek zeharkatzen dute. Mendebalderantz, aintzira zingiratsu bat dago, Kongo izenekoa, eta ur-jauzi bat eratzen du prezipitazio handia dagoenean. Porvenirraren oinarrian Congo eta Pozo Verde aintzirak daude.

## Aktibitate bolkanikoa 
Ez dago sumendi-aktibitate historikoaren erregistrorik, ezta bigarren mailako adierazpenen erregistrorik ere. Lo dagoen sumenditzat hartzen da, baina ez itzalita. Balizko berraktibatze baten kasuan, eragindako zonak inguruko zonak izango lirateke. Gaur egun, ez du sumendien zaintza-sistemarik, luzaroan geldirik egoten baita.

## Historia 
2008an, La Nación egunkarian, Porvenir muinoan, San Carlos inguruan, "sumendi berri" baten aurkikuntzaren berri eman zen, antza, CARTA misioan parte hartzen ari zen NASAren WB-57 hegazkin batetik 2005ean ateratako argazki batek aurkitua. Handik hilabete pare batera, egunkari berean geografo baten oharra argitaratu zen, aurkikuntza hori baztertzen zuena, 1961etik gutxienez Porvenir sumendia zegoela jakina zelako eta Porvenir muinoa beti sumenditzat jo izan zutelako aditu nazionalek.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Alvarado Induni, Guillermo (2009). Los volcanes de Costa Rica. Editorial de la Universidad Estatal a Distancia. or. 335. ISBN 9968-31-679-2. 

## Kanpo estekak
Anne Matindi

**Anne-Rose Waruguru Matindi** (Murang'a barrutia, 1942 – 2023ko ekainaren 8a) kenyar erizaina eta haur literaturako idazlea izan zen, batez ere lehen hezkuntzako haurrei zuzendutako antzezlanengatik ezaguna.

## Bizitza 
Anne Matindi Kenyako Murang'a barrutian jaio zen eta Maraguako Nginda eta Karuriko Kahuhia nesken eskoletan ikasi zuen. 1967an bere lehen ipuin bilduma argitaratu zenerako, ezkonduta zegoen eta hiru seme-alaba zituen.

Matindiren istorioak Ekialdeko Afrikan gertatzen dira, eta gehienak etxeko animaliei buruzko istorio tradizional dibertigarriak dira.

## Lanak 
* *The sun and the wind* (1967)
* *The lonely black pig, and other stories* (1968)
* *Jua na Upepo; na hadithi nyingine* (1968)
* *The sun-men and other plays* (Cynthia Hunterrekin batera, 1971)
* *The Kasiwes and their animals, and other stories* (1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asenath Bole Odaga

**Asenath Bole Odaga** (Rarieda, 1938ko uztailaren 5a – Kisumu, 2014ko abenduaren 1a) kenyar argitaratzaile eta idazlea izan zen, antzezlanak, eleberriak eta haurrentzako liburuak idatzi zituena. Kenyako hizkuntzetan egindako literatura eta folklorearen azterketak ere sustatu zituen, luo hizkuntzan idatziz eta ahozko literaturaren gaineko gida bat kaleratuz.

## Bizitza 
Rariedan (Kenya) 1938ko uztailaren 5ean jaioa, Asenath Bole Odaga Alliance nesken eskolan eta Nairobiko Unibertsitatean ikasi zuen. Unibertsitatean, *Educational Values of "Sigendeni Luo": The Kenya Luo Oral Narratives* masterreko tesia egin zuen.

1982an, Lake Publishers argitaletxea sortu zuen, Kenyako lehen emakumezko argitaratzaile bihurtuz. Geroago Thu-Thinda liburu-denda ireki zuen Kisumun. Haurrentzako liburuak ere idatzi zituen.

Asenath Bole Odaga Kisumun hil zen 2014ko abenduaren 1ean.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wafa Al-Udaini

**Wafa Ali Al-Udaini ** (Deir al-Balah, Gaza, 1985 - *ib-*, 2024ko irailaren 30a) palestinar kazetari, ekintzaile eta hezitzailea izan zen. «Urriaren 16» talde mediatikoaren sortzailea, Gazako egunerokoa dokumentatzen, kazetari gazteak trebatzen eta bere komunitatearen kontatu gabeko istorioak zabaltzen eman zuen bizitza.

## Biografia 
Wafa Al-Udaini Deir al-Balahn jaio zen, Gazako Zerrendaren erdialdean. 2007an, Ingeles Hizkuntza titulua lortu zuen Al-Aqsa Unibertsitatean, hasieran irakasle eta itzultzaile izateko asmoarekin. Hala ere, nazioarteko hedabideetan Palestinaren ohiartzun mediatikoa ikusi ondoren, kazetaritzan aritzea erabaki zuen.

2009an, *Urriaren 16* talde mediatikoa sortu zuen, kazetari eta ekintzaile gazteak beren istorioak ingelesez konta zitzaten gaitzeko. Taldearen izenak erreferentzia egiten dio Nazio Batuen Erakundea (NBE) Gazako 2008-2009ko gatazkan gerra krimenei buruzko txosten bat berrikusten hasi zen egunari.

Wafak *Middle East Monitor*, *The Guardian*, *New Internationalist* eta *Palestine Chronicle* bezalako nazioarteko argitalpenetarako idatzi zuen. Bere ibilbidean zehar, funtsezko ekitaldiak dokumentatu zituen, Itzuleraren Martxa Handia (2018-2019) barne, Israelen blokeoaren amaiera eta palestinar errefuxiatuentzako itzulera-eskubidea eskatzen zuen protesta masiboa. Mugimendu horretan, elkarrizketak egin, ekitaldiak dokumentatu eta mugimenduaren testuinguru historikoa aztertu zituen. Itzuleraren Martxa Handiari buruzko NBEren txosten baten arabera, frankotiratzaile israeldarrek nahita apuntatu zituzten emakumeak, haurrak, kazetariak, desgaitasuna duten pertsonak, medikuak eta adinekoak, eta heriotza eta lesio ugari eragin zituzten.

Gazako bizi baldintzen berri ere eman zuen Al-Udainik, uraren krisia, blokeoaren ondorioz arrantzan aritzeko zeuden mugak eta azpiegituren suntsiketa. Gainera, Palestinako kultur tradizioak zaintzen lan egin zuen, hala nola dabka eta bertako bizimoduan almendrondoak aipatzen.

## Heriotza 
2024ko irailaren 30ean, zuzendutako aire-eraso batek bere etxea jo zuen Deir al-Balahn, Munir Atiyeh Al-Udaini senarra, Balsam alaba (5 urte) eta Tamim semearen (7 hilabete) heriotza eraginez. Beste bi semeak, Malek eta Siraj, erasotik bizirik atera ziren zauriekin.

Hil aurretik, Al-Udainik mehatxuak jaso zituen Erresuma Batuko TalkTV-n egindako elkarrizketa baten ondoren, non bere kazetaritza lanaren berri eman zuen. Mehatxu horien artean bera eta bere familia zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Machiasko badia

**Machiasko badia** AEBtako Maine estatuko Washington konderrian dagoen badia da, Maineko golkora irekitzen dena. Badian Machiasko gudua gertatu zen, Ameriketako Estatu Batuetako Iraultzako lehen itsas gudua.

Machias ibaiaren bokalean dago, Machiasport, Machias, East Machias, Whiting eta Cutler herrien artean. Ekialderanz Little Machias badiatik Cutler penintsulak banatzen du, mendebalderantz Little Kennebec badiatik Maine lurmiturra, eta hegoalderantz Maineko golkotik Cross irla eta Libby irlak.

## Erreferentziak
Israelen erasoak Yemenen 2025eko abuztuan

**2025eko abuztuaren 28an**, Israelgo Aire Indarrak (IAF) eraso selektiboak egin zituen zenbait ministro huthiren aurka Bayt Baws-en, Sanan (Yemen). Helburuen artean zeuden Ahmed al-Rahawi, taldeko lehen ministroa, Mohamed al-Atifi, Defentsa ministroa eta, Muhammad Abd al-Karim al-Ghamari Estatu Nagusiko burua. Guztiak Abdul-Malik al-Houthi buruzagi huthuaren telebistako hitzaldi bat entzuteko bilduta zeuden. Ondoren, taldeak Al-Rahawiren eta beste ministro batzuen heriotza baieztatu zuen. Israelek Lucky Drop Operazioa deitu zion erasoari. Israelen aurkako errepresaliak izango direla dio Yemenek.

Hildakoen artean daude Jamal Amer Kanpo Arazoetako ministroa eta gakoak diren hainbat eremutako ministroak; hala nola Informazio ministroa, Ekonomia eta Industria ministroa, Elektrizitate ministroa, Gai Sozial eta Lan ministroa, Kultura eta Turismo ministroa, Kirol ministroa, Justizia ministroa eta Arrantza ministroa. Kabineteko burua eta gobernu-idazkaria ere hil dituzte, huthiek argitaratutako zerrenda ofizialaren arabera. Yemengo iparralde, erdialde eta mendebaldeko eremu zabalak kontrolatzen ditu gobernuak, matxinoek 2014an boterea hartu zutenetik.

Israelek hamar misil baino gehiago jaurti zituen bost minutu baino gutxiagoan. Israelen helburuen aurkako operazio militarrak areagotzeko asmoa berretsi du Yemenek, Gazaren gaineko erasoaldi genozida amaitu eta palestinarrek pairatzen duten blokeoa altxatu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erasoaren irudiak.
Pulchérie Abeme Nkoghe

**Pulchérie Abeme Nkoghe** (Oyem, 1980ko abenduaren 11) gabondar poeta eta haur literaturako idazlea da, Gabongo Idazleen Batasuneko presidentea.

## Bizitza 
Abeme Nkoghe Oyemen jaio zen 1980an eta Port-Gentilen ikasi zuen. Enpresagintzan lizentziatua da Librevilleko Idazkaritza Ikasketetako Eskola Nazionalean.

Bere lehen poesia liburua *La Vie est un bouquet de fleurs* da, 2006an argitaratua.

## Lan hautatuak 
* *La Vie est un bouquet de fleurs* (2006)
* *Le chant des blessures : poésie* (2007)
* *Chambre 117* (2013)
* *Un serpent dans ma cuisine : nouvelles* (2017)
* *Le cadeau magique* (2018)
* *Où est passée Cocotte Eyang ?* (2018)
* *Croissant de soleil* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cordal mendatea

**Cordal mendatea**,  eta , Espainiako Kantauriar mendikatean dagoen mendate bat da, Asturias erkidegoan. 797 metroko garaiera du.

Espainiako Vuelta bertatik zenbaitetan igarotzeagatik ezaguna da, maiz Angliru mendatearekin batera etapa berdinean. Bi aldetatik igo daiteke, bai Riosa nahiz Pola de Lena udalerrietatik.
Miss International Queen 2013

**Miss International Queen 2013** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren bederatzigarren edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hiriko ''Tiffany's Show Pattaya'' antzokian egin zen 2013ko azaroaren 1ean. Brasilgo Marcela Ohio modeloak irabazi zuen nazioarteko miss erreginaren koroa, hura aurreko edizioaren irabazlea izandako Kevin Balotengandik jasoz.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 25 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Remi Adedeji

**Remi Aduke Adedeji** (; Okemesi, 1937ko apirila) nigeriar haur literaturako idazlea da.

## Bizitza 
Adedeji 1937an jaio zen Okemesin, Ekiti estatuan. Garai hartako Nigeriako haurrentzako liburuekin etsita zegoen, ez baitzuten Afrikako kultura islatzen. Bere istorio asko Nigeriako ipuin herrikoietan oinarrituta daude. 1986ko *Moonlight Stories* liburua hainbat ipuinez osatuta dago, eta horiek azaltzen dute, esaterako, zergatik diren saiak burusoilak edo zergatik iruditzen den dortokaren oskola pitzatuta.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptura naxi

***Leptura naxi*** *Leptura* generoko kakalardo moduko bat da, Cerambycidae familiakoa, Lepturini tribuan kategorizatua, Lepturinae azpifamiliakoa. Holzschuh-ek deskribatu zuen zientifikoki 1998an. 12,9 mm. neurtzen du.

## Hedapena 
* Txinan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashur-uballit II.a

**Aššur-uballiṭ II.a**, baita **Assur-uballit** eta **Ashuruballit** gisa ere idatzia (akaderaz: 𒀸𒋩𒌑𒋾𒆷, transkribatua: Aššur-uballiṭ, esanahia: "Ashur bizirik mantendu du"), Asiriako azken gobernaria izan zen, Ninive erori eta Sîn-šar-iškun aurrekoaren heriotzatik (K.a. 612) bere porrotera arte Harranen (K.a. 609). Baliteke Sîn-šar-iškunen semea izatea eta seguruenik printze oinordekoa izatea, K.a. 626ko eta K.a. 623ko Niniveko inskripzioetan aipatzen dena.

Sîn-šar-iškunen erregealdian zehar, Asiriako Inperio Berria heriotzez ahuldu zen. K.a. 626-620ko matxinadak ekarri zuen hegoaldeko probintzien galera, sortu berria zen Neobabiloniar Inperioaren mesedetan, eta haren errege Nabopolasarren eta mediarren aurkako gerrak hondamendia ekarri zion Asiriari; hala, Assur eta Nineve hiri garrantzitsuak arpilatu eta suntsitu zituzten, hurrenez hurren K.a. 614an eta 612an.

Hiri horien galeraren eta Sîn-šar-iškunen heriotzaren ondoren, Aššur-uballiṭ IIak Harranen bildu zuen geratzen zitzaion armada txikia, eta Egiptorekin izandako aliantzari esker, hiru urtez gobernatu zuen. Bere "Asiriako errege" titulua iturri babiloniarretatik dator. Aldi bereko inskripzio asiriarrek iradokitzen dute asiriarrek Aššur-uballiṭ beren errege legitimo gisa ikusten zutela, baina oraindik "printze oinordeko" deitzen zioten, ezin baitzuen Asiriako ohiko koroatze erritua bete eta, hortaz, ez baitzion Asiriako jainko nagusi Asur formalki errege izendatu. Harranen izandako bere agintea amaitu zen hiria mediar eta babiloniar indarrek K.a. 610ean hartu zutenean. Aššur-uballiṭek berriro hartzen saiatu zen K.a. 609an, baina porrot egin zuen, eta ordutik ez da gehiago aipatzen garaiko kroniketan, Asiriako monarkia zaharraren amaiera adieraziz.

## Erreferentziak
Mercy Adoma Owusu-Nimoh

**Mercy Adoma Owusu-Nimoh** (1936ko otsailaren 6a – Akwatia, 2011ko otsailaren 14a) ghanatar idazle, argitaratzaile, irakasle eta politikaria izan zen. 1980an Noma saria irabazi zuen *The Walking Calabash* liburuarengatik.

## Bizitza 
Owusu-Nimoh ghanatar idazlea eta Kadeko Ama Nipaa eskolaren sortzailea izan zen. 1996ko hauteskunde parlamentarioetan Kongresu Demokratiko Nazionaleko hautagai gisa aurkeztu zen Kade eskualdean, botoen % 37,9rekin bigarren geratuz. 2011ko otsailaren 14an hil zen, 75 urte zituela.

## Lanak 
* *Mosquito Town* (1966)
* *The Walking Calabash and Other Stories* (1977)
* *Kofizee Goes to School* (1978)
* *Rivers of Ghana* (1979)
* *Tiko and Bosi* (1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Šulinkatte

**Šulinkatte** jatorri hattiarreko jainko hitita zen. Gerrako jainkotasun gisa hartzen zuten. Gainera, jauregiak eta etxeak babesteko eginkizuna ere bete zezakeen. Nerikeko tokiko tradizioan, han eguraldiaren jainkoaren aita zela uste zen. K.a. XV. edo XIV. mendeko testuetan agertzen da lehen aldiz. Bere kultu nagusia Tamarmara hirian zegoen, nahiz eta oso gutxitan aipatu den; halere, Anatolia zaharreko beste leku batzuetan ere gurtua izan zen, hala nola Hattusan eta Neriken. Haren omenezko kanta hattiar baten zatitxoak ere ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalašmera

Kalašmako hizkuntza, edo **Kalašmera**, Anatoliar hizkuntza galdu bat da, Brontze Aro Berantiarrean Kalašma izeneko estatuan hitz egiten zena. Estatu hori Hititen Inperioaren ipar-mendebaldeko ertzean zegoen, seguruenik gaur egungo Turkiako Bolu probintzian edo inguruan.

## Aurkikuntza 
Lehenengo kalašmerazko testua (eta orain arteko bakarra) 2023an aurkitu zuten Julius-Maximilians-Universität Würzburg-eko ikertzaileek. KBo 71.145 gisa indexatutako buztinezko taula batean idatzita dago. Taula hori K.a. XIII. mendeko kuneiforme hititaz idatzia dago, eta inperioaren menpeko herrien eta auzoko jendearen errituak jasotzen dituzten hainbat testuren artean dago. Taularen sarreran, hititeraz idatzia, testu nagusia “Kalašmako hizkuntzan” dagoela azaltzen da (*URUka-la-aš-mi-li*).

Hizkuntza Daniel Schwemer irakasleak deszifratu zuen “*Keilschrifttexte aus Boghazköi* (Boğazköyko kuneiforme testuak)” argitalpenaren 71. liburukian, eta Anatoliako adarreko hizkuntza indoeuroparren parte dela baieztatu zuen Elisabeth Rieken irakasleak, Philipps-Universität Marburg-ekoak. Anatoliako hizkuntzen artean zein tokitan kokatzen den ez dago argi, baina litekeena da luviar azpimultzoaren parte izatea.

## Erreferentziak
Guanacaste mendikatea

**Guanacaste mendikatea** Costa Ricako ipar-mendebaldean kokatutako sumendiz osatutako mendi-sistema da. 70 km-ko luzera du ipar-mendebalde hego-ekialdeko norabidean, Guanacaste eta Alajuela probintziak bereiziz, La Hacha muinotik eta Orosí sumenditik, Nikaraguako mugatik gertu, Arenal sumendiaren sakonuneraino. Gailurrak 500 eta 1000 m bitartekoak dira. Mendikateko mendi gailenen artean, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera, sumendi hauek daude: Orosí (1.440 m), Rincón de la Vieja (1.895 m), Miravalles (2.028 m, gailurrik garaiena), Tenorio (1.916 m), Arenal (1.670 m) eta Chato (1.140 m).

Bere jatorria orogenikoa da. Costa Ricako mendikaterik zaharrenetakoa da, Zenozoikoko Tertziarioko Pleistozeno amaierara arte. Bi sekziotan banatuta dago: Guanacasteko sumendikatea eta Tilarango mendikatea edo meatze mendikatea. Mendikateak aktibitate bolkaniko handia du, bai primarioa, bai sekundarioa. Bere hegaletatik ibai garrantzitsuak jaiotzen dira, hala nola, Tempisque ibaia, herrialdearen bigarren arroa, Celeste ibaia eta Frío ibaia.

Biodibertsitate handiko baso trinkoek estaltzen dute, eta hainbat bizi-eremu ditu. Hori dela eta, mendikateko zenbait sektore parke nazionalen barruan babestuta daude, hala nola Guanacaste Kontserbazio Eremua eta Arenal sumendia parke nazionala. Garrantzi ekonomikoa du turismoagatik, energia elektrikoaren ekoizpenagatik, bai hidroelektrikoagatik (Arenal urtegiko presa), bai iturri alternatiboengatik (energia geotermikoa Miraballesen eta eolikoa Tilaranen), bai eta nekazaritza eta abeltzaintzako eta meatzaritzako aktibitaterengatik ere.

## Kanpo estekak
Ramón Sampedro

**Ramón Sampedro Cameán** (1943ko urtarrilaren 5a, Porto do Son, Coruñako probintzia - 1998ko urtarrilaren 12a, Boiro, Coruñako probintzia), galiziar arrantzalea, idazlea eta eutanasiaren aldeko ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Gaztetan lanbidez merkatal itsasontzietan mekanikaria izan zen. 1968ko abuztuaren 24an, 25 urte zituela, uretara buruz behera jauzi egin eta talkaren ondorioz tetraplegia jadan zuen. Orduz geroztik bere gurasoen etxean bizitzen jarri eta bere anaiak eta koinatak zaindu zuten.

1993tik aurrera Duintasunez Hiltzeko Eskubidearen aldeko ekintzailea bilakatu zen. Espainiako Estatuan heriotza duinaren aldeko ikur izan zen, eutanasiarako eskubidearen lehen aldarrikatzailea.

25 urte zeramatzan ohean mugitu ezinik, tetraplegia baten ondorioz. Epaitegiek galarazten ziotenez, hamaika laguni laguntza eskatu zien. 1996an Ramona Maneiro ezagutu eta adiskidetu ziren. Ramona eta beste 11 pertsonen laguntzaz Ramónek 1998ko urtarrilaren 12an, Ramon Sampedro idazle galiziarra hil zen zianuro potasikoarekin pozoituta, bere buruaz beste eginez.

## Heriotzaren antolaketa 
Alokatutako apartamentu batera eraman zuten, bakoitzari etxeko sarrerako giltzaren kopia bana eman zien, baita misio zehatz bat ere, horietako bakoitza ez zen delitua bere horretan. Batek zianuroa erosi behar zuen, beste batek aztertu, beste batek proportzioa kalkulatu, zianuroa garraiatu, jaso, prestatu, edalontzi batean sartu, lastotxoa jarri, edalontzia hurbildu, agur gutun sinatua jaso, eta azkenik, heriotzaren ekintza intimoa grabatuko zuen bideoa martxan jarri. 
* *Cando eu caia* (Edicións Xerais, 1998). Galegoz idatzitako poesia liburua. Ondoren ere gaztelaniaz plazaratu zuen, *Cuando yo caiga* izenburuaz.

## Zinema 
*Mar adentro* (2004) filmean Javier Bardem aktoreak antzeztu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Duintasunez Hiltzeko Eskubidea

## Kanpo estekak
Shanta Das Manandhar

**Shanta Das Manandhar** (; Katmandu, 1934 – *ibidem*, 2023ko azaroaren 14a) Nepalgo haur literaturaren aitzindaria izan zen. 

## Bizitza 
Haurrentzako 24 liburu baino gehiago argitaratu zituen eta horrez gain, ingelesezko maitagarri-ipuinak nepalerara itzuli zituen. Bere bi liburu ingelesera itzuli ziren 1958-1959an

Manandhar Jhochenen jaio zen, Katmandun. Lainchaurreko Santi Bidyagriha eskolan irakatsi zuen eta zortzi urtez Bal Sewa Bidhyashramen zuzendari gisa aritu zen.

Shanta Das Manandhar Katmanduko Vayodha ospitalean hil zen, 2023ko azaroaren 14an, 89 urte zituela.

## Sariak 
* 2018: Jagadamba Shree Purasakar
* 2018: Devkota Lu Xun Pragya Puraskar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tortuguero sumendia

**Tortuguero sumendia**, **Cerro Tortuguero** ere deitua, Tortuguero herritik 5,5 km ipar-mendebaldera dagoen sumendi bat da, Tortuguero parke nazionalaren barnean.

## Toponimia 
Izen bera du inguruko herriarekin eta parke nazionalarekin.

## Alderdi fisikoak 
Kono piroklastikoa, Tortugueroko ubideak eraikitzean aldeetako bat suntsituta zuena.

## Aktibitate sozioekonomikoak 
Sumendia Tortuguero herriko gune turistikoetatik ikus daiteke, iraganean bere gailurrera igotzea baimendua zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ercavica

**Ercávica** (estu batzuetan, Ergavica) antzinako erromatar hiri baten izena da. *Municipium* kategoria izan zuen, eta Cañaveruelas herrian dago, Buendía urtegitik gertu zegoen, Cuenca probintzian (Espainia).

Visigodoen garaian oraindik bizirik zegoen eta Arcábrica izena ematen zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Melhase

**Margaret Melhase Fuchs** (Berkeley, AEB, 1919ko abuztuaren 13a - Menio Park, 2006ko abuztuaren  8a) estatubatuar kimikaria eta Glenn T. Seaborg-ekin  batera zesio-137 isotopoaren aurkitzailea izan zen.

## Hezkuntza eta karrera zientifikoa 
1940an, Melhase Kaliforniako Unibertsitateko (Berkeley) kimika fakultateko ikaslea izan zen. Student Affiliates American Chemical Society-ko presidentea zen eta doktorego ikasketak eta kimikan karrera bat egitea aztertzen ari zen. Garai hartan, ohorezko ikasleek ikerketa-proiektuak egiten zituzten normalean, eta aholkua eskatu zion bere lagun minari, Gerhart Friedlander kimikari nuklearrari. Friedlander Glenn T. Seaborg-en gainbegiratzepean zegoen graduondoko ikaslea zen orduan, eta honek iradoki zion proiektu baterako berarekin harremanetan jartzea.  Lauritzen kuartzozko zuntzezko elektroskopio bat erabiliz, Cs-137a aurkitu zuen hainbat hilabete geroago. Etorkizun handiko zientzialari esperimentala izan arren, Bigarren Mundu Gerrako ikerketa nuklearra sekretu zorrotzez tratatu zen, eta ez zen argitaratu. Robert A. Fuchs matematika irakaslea ezagutu zuen folk dantzaldi batean, eta biak 1945ean ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten. Los Angelesera joan zen bizitzera senarrarekin. Gizarte-kausen aldekoa zen, nekazaritzako langileen eta etxebizitzaren aldeko martxak antolatuz eta Los Angeleseko Laosko etorkin familiei lagunduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ifeoma Onyefulu

**Ifeoma Onyefulu** (Onitsha, 1959ko martxoaren 31) nigeriar idazle eta argazkilaria da, Afrikako herri txikietako bizitzaren argazkiak dituzten irudizko liburuengatik ezaguna.

## Bizitza 
Onyefulu Onitsha hirian jaio zen, Nigeriako hego-ekialdeko Anambra estatuan. Bi semeen ama da, eta horiek eragina izan dute idazten duen horretan. Bi aldiz irabazi du Afrikako Haurrentzako Liburu Saria, 2004an *Here Comes Our Bride!* liburuarekin eta 2007an *Ikenna Goes to Nigeria* liburuarekin.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rua Augustako Garaipen Arkua

**Rua Augustako Garaipen Arkua**, , Portugalgo Lisboa hiriburuan dagoen garaipen arku bat da, Praça do Comércion.

1755eko Lisboako lurrikararen ondoren eraikitzen hasi zen baina lehen arku hau 1777an erautsia izan zen. 

1873an Veríssimo José da Costa arkitektoak diseinatutako bigarren arkua eraikitzeari ekin zitzaion, 1875ean amaituz.
Elvira Vigna

**Elvira Maria Vigna Lehmann** (Rio de Janeiro, 1947ko irailaren 29a – São Paulo, 2017ko uztailaren 10a) brasildar idazle, ilustratzaile eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Elvira Vigna Rio de Janeiron jaio eta São Paulon hazi zen, Nancyko Unibertsitatean literaturan lizentziatu zen 1974an eta Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean masterra egin zuen. *O Globo* eta *O Estado de S. Paulo* egunkarietarako idatzi zuen eta *A Pomba* literatura aldizkaria zuzendu zuen.

Bere ibilbidearen hasieran haurrentzako liburuak idatzi eta ilustratu zituen, geroago eleberrietara igaroz. Vignaren lanek hainbat literatura sari irabazi zituzten, hala nola Brasilgo Letren Akademiaren saria, Jabuti eta Oceanos sariak.

Vigna 2017ko uztailaren 10ean hil zen São Paulon, minbiziaren ondorioz, 69 urte zituela.

## Lanak 
### Eleberriak 
### Haurrentzako liburuak 

;*Asdrúbal* liburu saila (1971-1983)
# *A breve história de Asdrúbal, o Terrível*
# *A verdadeira história de Asdrúbal, o Terrível*
# *Asdrúbal no Museu*
# *O triste fim de Asdrúbal, o Terrível*
; Besteak 
* *Viviam como gato e cachorro* (1978)
* *Lã de umbigo* (1979)
* *Uma história pelo meio* (1982)
* *A pontinha menorzinha do enfeitinho do fim do cabo de uma colherzinha de café* (1983)
* *Mônica e Macarra* (1996)
* *O jogo dos limites* (2001)
* *Vitória Valentina* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Luziako funikularra

**Santa Luziako funikularra** () Portugalgo ipar-mendebaldeko Viana do Castelo hiriko Santa Maria Maior freguesian dagoen funikular bat da. Funikularrak Viana do Casteloko tren geltokia eta Santa Luzia mendiko tontorrean dagoen Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Santutegi Diozesiarra lotzen ditu.

## Historia 
Bernardo Pinto Abrunhosa portotar enpresaburu eta ingeniariaren ekimenez eraikia, 1923ko uztailaren 2an inauguratu zen.

2001ean Somartis enpresa kontzesioduna zela, zerbitzuz kanpo geratu zen eta narriatzen hasi zen. 2005eko ekainean Viana do Casteloko Udalak funikularra berreskuratu zuen eta Efacec eta Liftech enpresek zaharberritze lanei ekin zieten. Eraberritzearen ondoren, 2007ko apirilaren 5ean berriro ireki zen bidaiarientzat.

## Ezaugarriak 
* Distantzia: 650 metro (Portugalgo luzeena);
* Desnibela: 160 metro (Portugalgo handiena);
* Batez besteko malda: % 25ekoa;
* Abiadura izendatua: 2 m/s;
* Trenbide mota: Trenbide bakarra bidebanatzearekin elkargunean;
* Energia iturria: Elektrikoa;
* Sorospeneko energia: Diesel motorra mugitzeko eta bateriak sistema elektrikoetarako;
* Ekipo eragilearen balazta-sistemak: 3 (normala [elektrikoa], zerbitzukoa eta larrialdikoa [hidraulikoak]);
* Ibilgailuetako balazta-sistemak: 2 trenbide-balazta hidrauliko;
* Funtzionamendua: Bagoiek kontrapisu eginez funtzionatzen dute; hau da, beherantz doan bagoiak gorantz doanari tira eginez laguntzen dio. Ibilbidearen erdigunean bagoiak bidebanatze batetik igarotzen dira talka egin ez dezaten. Motor elektrikoak kabinen zama-aldea eta ibilbidearen malda gainditzen laguntzen du;
* Kabina bakoitzeko bidaiari kopurua: 20; 
* Bidaiaren iraupena: 7 minutu.

## Kanpo estekak
Alemaniako saskibaloi selekzio nazionala

**Alemaniako saskibaloi selekzio nazionala** 1934an sortu zuten. Ibilbide luzea izan arren, azken hamarkadetan soilik nabarmendu da Alemaniako talde nazionala.

Mundial bat irabazi du (2023), eta brontzea ere lortu du. EuroBasket birritan irabazi du (1993 eta 2025), eta zilar eta brontze bana baditu. Olinpiadetan, 2024an laugarren amaitu ziren.

Gaur egun, Alemania 3. postuan dago FIBAren munduko sailkapenean.

## Palmaresa
### Olinpiadetan
Udako Olinpiar Jokoak
#1936: Hamabosgarrenak.
#1971: Hamabigarrenak.
#1984: Zortzigarrenak.
#1992: Zazpigarrenak.
#2008: Hamargarrenak.
#2020: Zortzigarrenak.
#2024: **Laugarrenak**. 83–93 galdu zuten azken partidan Serbiaren aurka.

### Munduan
Munduko Saskibaloi Txapelketa:
#1986: Hamahirugarrenak.
#1994: Hamabigarrenak.
#2002: **Hirugarrenak**. 117-94 irabazi zion azken partidan Zeelanda Berriari.
#2006: Zortzigarrenak.
#2010: Hamazazpigarrenak.
#2019: Hemezortzigarrenak.
#**2023**: **Txapeldunak**. 83–77 irabazi zion finalean Serbiari.

### Europan
EuroBasket:
#1951: Hamabigarrenak.
#1953: Hamalaugarrenak.
#1955: Hamazazpigarrenak.
#1957: Hamahirugarrenak.
#1961: Hamaseigarrenak.
#1965: Hamalaugarrenak.
#1971: Bederatzigarrenak.
#1981: Hamargarrenak.
#1983: Zortzigarrenak.
#1985: Bosgarrenak.
#1987: Seigarrenak.
#1993: **Txapeldunak**. 71–70 irabazi zion finalean Errusiari.
#1995: Hamargarrenak.
#1997: Hamabigarrenak.
#1999: Zazpigarrenak.
#2001: **Laugarrenak**. 90–99 galdu zuten azken partidan Espainiaren aurka.
#2003: Bederatzigarrenak.
#2005: **Txapeldunordeak**. 62-78 galdu zuen finalean Greziaren aurka.
#2007: Bosgarrenak.
#2009: Hamaikagarrenak.
#2011: Bederatzigarrenak.
#2013: Hamazazpigarrenak.
#2015: Hemezortzigarrenak.
#2017: Seigarrenak.
#2022: **Hirugarrenak**. 82-69 irabazi zion azken partidan Poloniari.
#2025: **Txapeldunak**. 88-83 irabazi zion azken partidan Turkiari.

## Jokalari nabarmenak
* Detlef Schrempf (1983-1992; lehenengo NBAko alemaniar izarra).
* Patrick Femerling (1996-2009; 221 partida selezkzioarekin, markarik onena)
* Dirk Nowitzki (1997-2016; NBAren jokalari txapelduna eta MVPa 2002ko Munduko Saskibaloi Txapelketan eta 2005eko EuroBasketean.
* Johannes Voigtmann (2014-2024).
* Dennis Schröder (2014-).

## Entrenatzaile nabarmenak
* Svetislav Pešić (1987–1993, 2012)
* Dirk Bauermann (2003–2012)
* Gordon Herbert (2021–2024)
* Àlex Mumbrú (2024-)

## Argazki galeria

2023_FIBA_Basketball_World_Cup_United_States_vs_Germany_15-5.jpg|2023ko Mundialean, AEB kanporatu eta gero. 
Dirk_Nowitzki_german_national_team_2015_(cropped).jpg|Dirk Nowitzki.
2022-07-03_Basketball,_Männer,_European_Qualifiers,_Deutschland_-_Polen_1DX_1442_by_Stepro.jpg|Dennis Schröder.

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
*Webgune ofiziala.
Kroaziako saskibaloi selekzio nazionala

**Kroaziako saskibaloi selekzio nazionala** Kroaziaren ordezkaria da saskibaloi norgehiagoketan. 1992an sortu zuten, ordurarteko Jugoslaviako selekzioa desegin ostean.

Arrakastarik handiena 1992ko Olinpiadetan lortu zuten, zilarrezko domina lortu zutenean. Halaber, brontzezkoa erdietsi zuten Mundialean eta bi brontzezko domina EuroBasketean.

Gaur egun, Kroazia 32. postuan dago FIBAren munduko sailkapenean.

## Palmaresa
* Udako Olinpiar Jokoak:
**1992: **Txapeldunordeak.** Galdu zuten finalean AEBen aurka 85-117.
**1996: Zazpigarrenak.
**2008: Seigarrenak.
**2016: Bosgarrenak. 

* Munduko Saskibaloi Txapelketa:
**1994: **Hirugarrenak.** 78-60 irabazi zuten Greziaren aurka azken partidan.
**2010: Hamalaugarrenak.
**2014: Hamargarrenak.

* EuroBasket:
**1993: **Hirugarrenak.** 99–59 irabazi zuten Greziaren aurka azken partidan.
**1995: **Hirugarrenak.** 73-68 irabazi zuten Greziaren aurka azken partidan.
**1997: Hamaikagarrenak.
**1999: Hamaikagarrenak. 
**2001: Zazpigarrenak.
**2003: Hamaikagarrenak.
**2005: Zazpigarrenak.
**2007: Seigarrenak.
**2009: Seigarrenak.
**2011: Hamahirugarrenak.
**2013: **Laugarrenak.** 66-92 galdu zuten Espainiaren aurka azken partidan.
**2015: Bederatzigarrenak.
**2017: Hamargarrenak.
**2022: Hamabigarrenak.

(2025ko iraila arte kontuan hartuta).

## Jokalari nabarmenak
* Dražen Petrović: Olinpiadetako finalaren saskikaratzailerik onena 1992an, Mundialaren MVPa 1986an, Eurobasketen saskikaratzailerik onena 1985ean eta Eurobasketen MVPa 1989an.
* Toni Kukoč: Mundialaren MVPa 1990ean Eurobasketen MVPa 1991an.
* Krešimir Ćosić: Mudialeko finalaren saskikaratzailerik onena 1970ean, Eurobasketen MVPa 1971 eta 1975ean eta Eurobasteko finalaren saskikaratzailerik onena 1973an.
* Bojan Bogdanović: Olinpiadetako saskikaratzailerik onena 2016an.
* Dino Rađa: Eurobasteko finalaren saskikaratzailerik onena 1991an.

## Entrenatzaile nabarmenak
* Petar Skansi: 1992.
* Mirko Novosel: 1993.
* Josip Gjergja: 1994.
* Aleksandar Petrović: 1995.
* Željko Pavličević. 
* Jasmin Repeša: 2013.

## Argazki galeria

Krešimir_Ćosić_1970.jpg|Cosic.
Toni_Kukoč-Dino_Rađa-Jugoplastika.jpg|Kukoc eta Rada.
Petrovic_radja_croatiaflag.jpg|Petrovic eta Rada.

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
*FIBA profila.
Mehmet Shehu

**Mehmet Ismail Shehu** (Çorrush, 1913ko urtarrilaren 10a – Tirana, 1981eko abenduaren 17a) albaniar politikari komunista izan zen. Albaniako lehen ministroa izan zen 1954tik hil zen arte.

Nekazaritza ikasketak egin zituen, baina ez zuen lanik lortu. 1936an Tiranako Ofizialen Eskolan sartu zen eta hurrengo urtean Espainiako Gerra Zibilean Nazioarteko Brigadekin bat egin zuen. Espainiako Alderdi Komunistarekin bat egin zuen eta Garibaldi Brigadako batailoi bat zuzendu zuen. 1939an Frantzian sartu zen erretiratze errepublikarrean, eta frantziarrek atxilotu eta barneratu egin zuten. Geroago Italiara bidali zuten eta Italiako Alderdi Komunistan sartu zen.

1942an Albaniara itzuli eta Albaniako Alderdi Komunistan sartu zen. Partisanoekin elkartu zen eta Askapen Nazionaleko Armadako lehen brigada zuzendu zuen Bigarren Mundu Gerran.

Gerra amaitu zenez geroztik, Enver Hoxharen konfiantzazko gizona izan zen, eta harekin zuzendu zuen herrialdea. Shehu Albaniako Herri Armadako estatu nagusiko buru izan zen 1946tik 1948ra, eta Barne ministro 1948tik 1954ra. 1954an ministro kontseiluko lehendakari izendatu zuten eta kargua mantendu zuen hil zen arte. Gainera, Herri Defentsako ministro izan zen 1974tik 1980ra.

Albaniako gobernuko iturri ofizialen arabera, Shehuk bere buruaz beste egin zuen 1981eko abenduan, eta bere familia atxilotu egin zuten. Hurrengo egunetan Shehu Jugoslavia, KGB eta CIArentzat espiatzeaz akusatua izan zen eta herriaren etsaitzat salatua izan zen. Senide eta lagunek salatu dutenez, Shehu hil egin zuten.
Edy Lima

**Edy Maria Dutra da Costa Lima** (Bagé, 1924ko uztailaren 7a – São Paulo, 2021eko maiatzaren 1a) brasildar idazlea izan zen. Berrogeita hamar liburu baino gehiago idatzi zituen, tartean *A vaca voadora* haurrentzako liburu saila. Antzezlanak eta telenobelen gidoiak ere idatzi zituen.

## Bizitza 
Lima 1924an jaio zen Bagén, Hegoaldeko Rio Granden. 1941ean, 17 urte zituela, Porto Alegrera joan zen bizitzera, eta han *Revista do Globo* aldizkarian hasi zen lanean. Gero São Paulon finkatu zen, eta han *Jornal de São Paulo* eta *Diário de S. Paulo* egunkarietarako idatzi zuen. 1945ean debuta literarioa egin zuen *A moedinha amassada* liburuarekin, eta 1972an *A vaca voadora* idatzi zuen, izen bereko sailaren lehen liburua.

São Pauloko Arena Antzokiaren parte izan zen, eta bertan Augusto Boal zuzendariak bere *A farsa da esposa perfeita* antzezlana taularatu zuen. Gainera, Limak Carolina Maria de Jesusen *Quarto de Despejo* liburua eszenatokirako moldatu zuen. Telebistari dagokionez, *Como Salvar Meu Casamento* telenobelaren gidoia idatzi zuen, 1979an TV Tupi katean estreinatu zena.

Edy Lima São Paulon hil zen 2021eko maiatzaren 1ean.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutze Santuaren katedrala (Lagos)

**Gurutze Santuaren katedrala** () Nigeriako Lagos hirian dagoen katedral katolikoa da, Lagosko artzapezpikuaren egoitza.

## Historia 
Lehenengo katedrala (pro-katedral kontsideratzen dena), Lazarus Borges da Silva eta Francisco Nobre arkitektoek eraikia, 1881ean inauguratu zen. 1929an Ferdinand Terrien apezpikua hil ondoren, jatorrizko katedral honetan Thomas Brodericks apezpikuak ordenatu zituen lehenengo hiru apaiz jorubak, Lawrence Layode, Julius Onih eta Stephen Adewuyi. 1930eko hamarkadarako, katedral handiago bat beharrezkoa izan zen, eta zaharra eraitsi egin zuten. Gaur egungo eraikinaren lehen harria 1934ko abuztuaren 6an jarri zuen Francis O'Rourke apezpikuak, eta 1939an amaitu zen eraikuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Volman

**Mark Volman** (Los Angeles, 1947ko apirilaren 19a – Nashville, 2025eko irailaren 5a) estatubatuar abeslaria, gitarra-jotzaile eta egile abeslaria izan zen.

1960ko hamarkadako *The Turtles* rock taldearen sortzaileetako bat izan zen. 1970eko hamarkadako *Flo & Eddie* bikoteko kide ere izan zen, bere lagun Howard Kaylanekin batera. Frank Zappak biak deitu zituen *The Mothers of Invention* taldearekin bat egiteko.

## Diskografia 
### The Turtles 
#### Estudioko albumak 
### The Mothers of Invention 
#### Estudioko albumak 
### Flo & Eddie 
#### Albumak 
* *The Phlorescent Leech & Eddie* (1972)
* *Flo & Eddie* (1973)
* *Illegal, Immoral and Fattening* (1975)
* *Flo & Eddie Interview with Barry Mann, Special Promotion Record for Radio Stations* (1975)
* *Moving Targets* (1976)
* *Rock Steady With Flo & Eddie* (1981)
* *The History of Flo & Eddie and the Turtles* (1983)
* *The Best of Flo & Eddie* (1987)
* *The Turtles featuring Flo & Eddie Captured Live!* (1992)
* *New York "Times"* (2009)

## Kanpo estekak
Charles Nollet

**Charles Nollet** frantziar jenerala eta Gerra ministroa izan zen, Ohorezko Legioko Gurutze Handia, Domina Militarra eta Ohorezko Legioko Kantziler Handia.

Lehen Mundu Gerran nabarmendu zen armada-gorputzeko komandante eta Alemaniako Aliatuen Kontrol Batzorde Militarreko presidente gisa, ondoren Gerra ministro eta Gerra Kontseilu Nagusiko kide gisa.

## Biografia 
*École Polytechnique*-ko graduatua eta artillerilari, Nollet Lehen Mundu Gerra baino lehen *École Supérieure de Guerre*-ko irakasle laguntzaile gisa aritu zen. Koronel izendatu zuten, eta Senatuaren Komandante Militar bihurtu zen 1914ko urtarrilean.

Gatazka hasi zenean artilleria zerbitzura itzuli zen, eta 1914ko abenduan brigada jeneral izendatu zuten.

1915eko udan, 129. Infanteria Dibisioa (*DI*) zuzendu zuen Lingeko guduan. 1915eko abenduaren 31n, 66. Infanteria Dibisioaren agintea hartu zuen.

1916ko maiatzaren 12an, jeneral nagusi izendatu zuten aldi baterako eta 12. Gorputzaren agintea hartu zuten, eta berarekin parte hartu zuen Verdunen eta Aisneko guduetan.

1917ko maiatzaren 18an maila militar osora igo zuten.

1919ko otsailaren 11n, 1. Armada Gorputzaren agintea hartu zuen.

1919ko irailaren 14tik, Gerra Ministerioan izendatu zuten arte, Alemaniako Aliatuen arteko Kontrol Batzorde Militarraren buru izan zen, eta horren helburua Versaillesko Itunaren xedapenen arabera desarmea bermatzea zen.

1921eko urriaren 11n, Gerra Kontseilu Goreneko kide bihurtu zen.

Frankmazona, errepublikanismoagatik eta ezkerreko zirkuluekin lotura estuengatik ezaguna, Nollet Herriot kabineteko Gerra ministro izendatu zuten 1924ko ekainaren 14tik 1925eko apirilaren 10era.

1925eko abenduaren 22an Ohorezko Legioko Gurutze Handi mailara igo zuten, eta 1928ko uztailaren 11n Domina Militarra eman zioten, honako aipamen honekin: "... bereziki nabarmendu zen gerran zehar armada-gorputzeko komandante gisa, gero Alemaniako Aliatuen Kontrol Batzorde Militarreko presidente gisa. Gerra Ministro kargu altuan, eta gero Gerra Kontseilu Nagusiko kide gisa, zerbitzu nabarmenenak eman zizkion herrialdeari".

1934ko urtarrilaren 7tik 1940ko azaroaren 12ra Ohorezko Legioko Kantziler Handia izan zen.

## Kargu militarrak
La Pola Llaviana

**La Pola Llaviana**, , Espainiako iparraldeko Llaviana udalerriko parrokia bat da, Asturias erkidegoan. 

2024an 8.357 biztanle zituen.
Leederville

**Leederville** Perth hiriko auzo bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. Perth-eko erdigunetik ipar-mendebaldera 3 kilometro ingurura dago eta ezaguna da gastronomia, aisialdia eta txikizkako denden koncentrazioagatik.

## Historia 
Leederville izena William Henry Leeder kolonoaren izenetik dator; Leeder-ek 1830eko hamarkadan lurrak eskuratu zituen Swan ibaia inguruan, gaur egungo Leederville barne hartzen zuena.

1895 inguruan Leederville izena erabiltzen hasi zen eta 1896an udalerri moduan eratu zuten; 1914an Perth eta inguruko udalerriekin lotu zen egitura handiago baten barruan. Informazio historikoa eta plano zaharrak tokiko artxiboetan daude jasota.

## Demografia 
2021ko Australiako Zentsuaren arabera, Leedervillek 3 686 biztanle zituen. Adin ertaina 30–39 urte tartekoa da eta etxebizitza kopuru eta bestelako datu estatistiko garrantzitsuak ABSen QuickStats-en daude eskuragarri.

## Geografia eta merkataritza 
Leederville West Perth, Subiaco eta Mount Hawthorn auzuekin muga egiten du. Oxford Street auzoaren ardatz komertzial nagusia da, bertan daude jatetxe, kafetegi eta denda independente ugari; kaleak “inner-city village” itxura ematen du auzoari.

## Garraioa 
Leederville tren geltokia Joondalup (Yanchep) lerroaren baitan dago, Transperthen bidez zerbitzua jasotzen du eta Mitchell Freeway-ko pasabide batekin lotzen da inguruko auzoekin.

## Kultura eta aisialdia 
Leederville zinema-artearen gune garrantzitsua da; Luna Leederville (Luna Palace Cinemas) zinema-aretoa bertan dago eta zinema independente eta art-house programazioaren zentroa izan da.

## Komunitatea eta garapen parte-hartzailea 
Leederville Connect bezalako elkarteek auzoko garapenean eta komunitate-ekintzetan parte-hartze aktiboa bultzatzen dute, proiektu parte-hartzaileak eta tokiko jarduerak koordinatuz.

## Iturriak
Llaviana

**Llaviana**, , Asturiasko (Espainia) erdialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, Nalongo eskualdean kokatutakoa.

## Parrokiak 
Barredos | Carrio | El Condao | Entrialgo | Llorío | **La Pola Llaviana** | Tiraña | Tolivia | Villoria
 
## Ekonomia 
Meatzaritzak garrantzi handia eduki du herrian eta eskualdean azken hamarkadetan.

## Inguru naturala 
Mendi nagusiak hauek ditugu:
* Peña Mea (1.560 m).
* La Triguera (1.291 m).
* La Xamoca (1.288 m).
* Tres Conceyos (1.097 m).

Bestela, udalerria Redeseko Natura Parkearen atarian dago.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herriko webgune ofiziala
*  Redeseko Parkearen webgune ofiziala
Frikatxa

**Frikatxa** euskal sukaldaritzaren plater bat da, Debagoienan jaten dena nagusiki. Bildotsaren barrukiz (odol koagulatua eta hesteak batez ere) eginiko arrautza nahaskia da.

## Jatorria 
Garai batean baserrietan arkumea hiltzen zenean dena aprobetxatzen zen. San Jose egunean jaten zen bildotsa, martxoaren 19an, eta gelditzen ziren barrukiak hurrengo egunetan jaten ziren.

## Prestatzeko modua 
Bildotsaren odol koagulatua eta hesteak egosi egiten dira, batzuetan giltzurrunak, bihotza, gibela eta abar ere bai. Ondoren dena txikitu egiten da, tradizionalki odola eskuz xehetzen da. Tipula eta baratxuri freskoa potxatu egiten dira, barrukiak gehitu eta azkenik arrautzakin elkartu eta nahaskia egiten da. Prestatu bezain pronto jan beharreko platera da.

Irudi:Frikatxa osagaiak.jpg|Frikatxaren osagaiak; hesteak, odola, berakatzak eta arrautzak.
Irudi:Frikatxa prestaketa 1.jpg|Odola, hesteak eta berakatza txikitu eta arrautzak irabiatu.
Irudi:Frikatxa prestaketa 2.jpg|Zartagian osagaiak sukaldatu.
Irudi:Frikatxa 2.jpg|Frikatxa amaitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak