open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rekha

**Rekha** (; Chennai, Tamil Nadu, India, 1954ko urriaren 10a) Indiako zinemako aktorea da. Oso paper aldakorrak egin ditu zinema komertzialean eta arte zineman. Misterioz inguratutako bizitza pribatuaren ondorioz, Rekha "Indiako Greta Garbo" izenez ezagutzen da batzuetan.

2012ko maiatzean Rajya Sabha Indiako Parlamentuko Ganbera Altuko kide izendatu zuten.

## Biografia 
thumb|Rekha Ahana Deolen ezkontzaren harreran
Rekha Chennain jaio zen, Indian. Tamil etniako Gemini Ganesan zinema aktorearen eta telugu hizluntzako Pushpavalli zinema aktorearen alaba da. Gurasoak ez ziren inoiz ezkondu, eta haien arteko harremana gogorra izan zen.

### Aktore ibilbidea 
Umetan telugu zinemako *Rangula* *Ratnam* (1966) filman paper bat egin zuen. Lehen paper nagusia Kannadar zinemako *Goadalli CID 999* izan zen. Bollywoodeko zineman hasi zen *Anjana Safar* eta *Sawan* *Bhadon* lanarekin. Bere ama-hizkuntza tamila denez, hindia ikasi behar izan zuen. 1976an, izar bihurtu zen Amitabh Bachchanekin egindako *Do* *Anjaane* lanean. Hedabideetan bere maitasun-harremanari buruzko espekulazioak izan ziren, baina Bachchan Jaya Bhadurirekin ezkondu zen. *Ghar* filman Rekhan bortxaketaren biktima baten papera egin zuen, eta prentsaren kritika onak jaso zituen. Aktore Onenaren Filmfare Sarirako izendatu zuten, *Muqaddar Ka Sikandar* arrakasta handian gortesau gisa egindako lanagatik.

Gortesau baten papera egin zuen *La Umrao Jaan* lanean ere, eta kritikarien errespetua lortu zuen. Urte berean *Silsilan* agertu zen, Amitabh Bachchanen aurkako azken papera. 1980ko hamarkadan, arte zinemako paperetan kontzentratu zen (*Kalyug*, *Baseraa*, *Ek Hi Bhool* eta *Utsav*J), eta 90eko hamarkadan noizean behin lan egin zuen (*Kama Sutra* eta *Khiladiyon Ka Khiladi*).

## Filmografia 
## Errefrentziak 
## Kanpo estekak
Maskak

**Maskak** Itsasu eta Bidarraiko musikariek sorturiko pop-rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
Maskak taldeak jatorria Kakolak talde ohian du. Talde hartan bertsioak egiten hasi ziren eta 2021ean beren abesti propioak izango zituen Maskak taldea sortu zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maya Mihindou

**Maya Mihindou** (Libreville, Gabon, 1984) Gabongo ilustratzaile, argazkilari eta kazetari bat da.

## Biografia 
Maya Mihindou 1984ko abenduaren 1ean jaio zen Librevillen, Gabonen. Ama gabondarra du; adopziozko aita, kamerundarra, eta amona, normandiarra. Frantziara bizitzera joan baino lehen, Gabon eta Kamerunen artean hazi zen. 2011ko martxoan, Barbara Canepa *Éditions Soleil* argitaletxearen zuzendari eta *Venusdea* bildumaren arduradunak, Mihindou ezagutu zuen bere blogaren bitartez. Harreman horri esker, Maya Mihindouk bere lehen eleberri grafikoa, gaztetxoei zuzendua, argitaratu zuen, *Sabine, Venusdea* bilduman. Komikiak 160 orrialde ditu, eta Mihindouren bakarkako lehen lana da. Bertan, baso baten —ziurrenik afrikarra— sakonean dagoen herrixka batean bizi diren haur batzuen istorioa kontatzen da. Haien amona hil ondoren, berari eta bere iraganari buruz gehiago jakitea erabakitzen dute, eta horretarako *Sabine* izeneko fantasiazko hirirantz abiatzea erabakitzen dute. eta Boule de nuit (Flammarion, 2013). 

2014. urtean, Maya Mihindou Ballast aldizkari sozialista eta feministaren sortzaileetako bat izan zen. Bertan, zenbait artikulu eta erreportaje idatzi ditu aldizkariaren sorreratik  gaur egunera arte. Beste aldizkari independienteetan ere erreportajeak, ilustrazioak eta artikuluak argitaratu izan ditu, bereziki *Panthère*, *Première* eta ''* aldizkarietan. 2017an, Camille Hardouin abeslari frantsesaren *Mille bouches* lehen albumaren grafismoa eta maketa sortu zituen.

*Vertébrale*, aldizkariak eta bestelako lanak inprimatzen dituen argitaratze-mikroestruktura, kudeatzen du. 

## Erakusketak 
2015eko urtarrilean, *Procession* erakusketa antolatu zuen, Bordeleko *CAPC - musée d'Art contemporain'' museoan, Jul' Maroh komikigilearekin batera. 

## Konpromisoa 
2018an, *Osons la fraternité* izeneko lanean parte hartu zuen 30 bat idazle, artista eta intelektualekin batera, hala nola Christiane Taubira, Léonora Miano, Lydia Salvayre, Achille Mbembe, Pascal Blanchard eta J.M.G. Le Clezio. Lan kolektibo horrek migratzaileen harrera babestea zuen helburu, eta haren egile-eskubideak GISTI (Groupe d'information et de soutien des immigrés) migratzaileei laguntzeko elkarteari eman zizkieten.

## Argitalpenak 
* 2011 : Maya Mihindou, *Sabine*, Soleil, *Venusdea* bilduma, 2011-03-23, 160 or. (ISBN 978-2302012677)
* 2016 : Zenbait egile (Maya Mihindouren ilustrazioak), *Poésie/Viande*, Vertebrale, *Cortèges*, 1. liburukia, 2016, 100 or.
* 2017 : Maya Mihindou, *Les Géantes*, Vertebrale, 2017, 50 or.
* 2018 : Thélémaque Jackson (Maya Mihindouren ilustrazioak), *Le Seigneur des mouches*, La Tête ailleurs, 2018-12-14, 28 or. (ISBN 978-2901942009)
* 2018: Thélémaque Jackson (Maya Mihindouren ilustrazioak), *Neg Fey*, La Tête ailleurs, 2018-12-14, 29 p. (ISBN 978-2901942016)
* 2018: Patricia Grange (Maya Mihindouren ilustrazioak), *Ventre, sons creux*, Vertebrale, 2018, 65 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BD Gest'
* Africultures
* Autoritateen kontrola: VIAF, BnF, IdRef
* Webgune pertsonala (artxiboa)
* Éditions Vertébrale (artxiboa)
* *Ballast* aldizkaria (artxiboa)
Felix Reda

**Felix Reda** (Bonn, 1986ko azaroaren 30a) alemaniar ikertzaile eta politikaria eta eurodiputatu ohia da.

## Bizitza 
16 urte zituela, Alemaniako Alderdi Sozialdemokratan sartu zen. Politika eta publizitatea ikasi zituen Mainzeko Unibertsitatean. 2009an, Alderdi Pirata Nazionalean aktibo izaten hasi zen eta 2010etik 2012ra Pirata Gazteen presidentea izan zen. 2013an, Europako Pirata Gazteen sortzaileetako bat izan zen. 2014ko urtarrilean, Alemaniako Alderdi Piratako Europako Hauteskundeetarako hautagaien zerrendaren buru aukeratu zuten, eta gero eserleku bat lortu zuen.

Europako Parlamentuan, Berdeak/EFA taldean sartu zen. Arazo Juridikoen batzordeko kide izan zen, baita Barne Merkatuaren eta Kontsumitzaileen Babeserako eta Eskaeren batzordeetako ordezko kide ere.

2014an esan zuen egile-eskubideen erreforma garatuko zuela.

2014ko azaroan, Parlamentuak 2001eko Egile Eskubideen Zuzentarauaren berrikuspenaren txostengile izendatu zuten.Haren txostenaren zirriborroak egile-eskubideen salbuespenak Europar Batasun osoan bateratzea, epeen iraupena murriztea, hezkuntza-helburuetarako salbuespenak ezartzea eta argitaletxeekiko egileen negoziazio-posizioa indartzea gomendatu zituen, besteak beste. 

2015ean, Redaren txostena onartu zuen gai juridikoen batzordeak, baina irudikapen-askatasuna mugatzea gomendatzen zuen zuzenketa batekin. Reda zuzenketa honen aurka agertu zen eta kontrako kanpaina egin zuen. Gerora Europako Parlamentuko bilkurak zuzenketaren aurka bozkatu zuen.

2019ko martxoaren 27an, sareko bideo batean iragarri zuen Alderdi Pirata utzi zuela, Gilles Bordelais lankide ohia, sexu-jazarpenaren errudun izan zela susmatu arren, Europako hauteskundeetan hautagaitzat onartu zutela salatuz. 

2022ko urtarrilaren 26an, Redak jakinarazi zuen gizon transa dela eta Felix izena erabiltzen duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metanodiol

**Metanodiola** konposatu organikoa da, alkoholen familiakoa, CH2(OH)2 formula duena. Diol geminalik sinpleena da. *Formaldehido monohidrato* eta *metilen glikol* ere esaten zaio. 

Ur-disoluzoetan bere oligomeroekin batera ageri da. 

Formaldehidoa hidratatuz sintetizatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrysler Voyager

**Chrysler Voyager** edo **Chrysler Grand Voyager** luxuzko monobolumen bat da, Chrysler Group LLC auto estatubatuarraren fabrikatzailearena. 

1983an irten zen lantegietatik eta merkatu eta eredu propio bat sortzen arrakasta izan zuen: monobolumenen aroa modelo honekin hasi zela esan daiteke. 1970eko hamarkadan furgoneta erako auto batzuk bazeuden boladan, hala nola Volkswagen Transporterrak Kalifornian, baina familiari edo publiko orokorrari begira pentsatutako auto gisa aitzindari izan Voyagerra. Gainera, familiarentzako modelo gisa pentsatu zen hasieran, baina funtzio askotarako auto gisa zabaldu zen munduan.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diol geminal

Kimika organikoan **diol geminal** esaten zaio bi hidroxilo-talde (-OH) karbono-atomo berari  lotuta duen ezein konposatu organikori. Diol geminalak, diolen azpifamilia bat dira zeintzuk alkoholen azpifamilia diren.

Diol geminal ia guztiak ez-egonkorrak dira metanodiola eta ninhidrina izan ezik.

## Kanpo estekak
Baltimoreko udaletxea

**Baltimoreko udaletxea**', , AEBetako Baltimore hiriko udal gobernuaren egoitza da, Maryland estatuan. Eraikina alkatearen bulegoen eta Hiri Kontseiluaren kokalekua da.

1867-1875 artean George Aloysuis Frederick arkitektoak eraikiarazi zuen.
Diol

thumb|260px|Etilen glikola diol bizinaik laburrena

Kimika organikoan **diol** edo **glikol** esaten zaio bi hidroxilo-talde (−OH) dituen ezein konposatu organikori. C*n*H2*n*(OH)2 formula orokorra dute.

Diol bizinalek hidroxilo-taldeak ondoz ondoko karbono-atomoei lotuta dituzte, adibidez, izotz-kontrako gisa usatzen den etilen glikola.

Diol geminalek bi hidroxilo-taldeak karbono-atomo berari lotuta dituzte, etsenplurako, metanodiola.

Bi hidroxilo-taldeak elkarren urrun dauden karbono-atomoei lotuta egon daitezke, esate baterako, A bisfenola eta 1,4-butanodiola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transamerica Tower (Baltimore)

**Transamerica Tower** edo **Transamerica Dorrea**, AEBetako Baltimore udalerrian dagoen etxe orratz bat da. 161 metroko garaiera du eta 40 solairu.

1973ko abenduaren 31an amaitu zuten eta Vlastimil Koubek & Associates arkitektura estudioak eta Robert Kylberg ingeniariak diseinatu eta eraikiarazi.
Bank of America Building (Baltimore)

**Bank of America Building**, **10 Light Street** eta formalki **Baltimore Trust Company Building**, euskaraz **Amerikako Bankuaren Eraikina**, baita AEBetako Baltimore hirian dagoen etxe orratz bat da, Maryland estatuan. Art deco estilokoa da.

155,15 metroko garaiera du eta 37 solairu dauzka.

1929an eraikia izan zen eta Taylor & Fisher eta Smith & May arkitekto estudioek diseinatu zuten.
414 Light Street (Baltimore)

**414 Light Street**, AEBetako Baltimore hirian dagoen etxe orratz bat da, Maryland estatuan. Altzairu eta kristalezko eraikina da.

150 metroko garaiera du eta 44 solairu dauzka.

2018an amaitua izan zen eta Solomon Cordwell Buenz arkitektoak eraikiarazi zuen.
Harbour Courteko Dorreak

**Harbour Courteko Dorreak** edo **Towers at Harbor Court**, AEBetako Baltimore hirian dagoen luxuzko etxebizitza eraikin multzo bat da.

109 metroko garaiera du eta 28 solairu dauzka.

1987an amaitua izan zen eta Allied Roofing and Sheetmetal, Inc arkitektura estudioak eraikiarazi zuen.
1,4-butanodiol

Kimika organikoan **1,4-butanodiola** konposatu organikoa da, alkoholen familiakoa, diolen azpifamiliakoa, HOCH2CH2CH2CH2OH formula duena. Likido kolorge likatsua da.

## Sintesia 
Industrian bi bide nagusi erabiltzen dira 1,4-butanodiola prestatzeko:

- Formaldehidoa eta azetilenoa erreakzionaraziz:

C2H2 + 2 H2CO -> C4H6O ->[H2] HOCH2CH2CH2CH2OH

- Anhidrido maleikotik abiatuz:

C2H2(CO)2O -> CH3O2CCH=CHCO2HN ->[H2] HOCH2CH2CH2CH2OH

## Erabilera 
1,4-butanodiola industrian plastiko, zuntz  eta poliuretano batzuen disolbatzaile gisa usatzen da. 

Poli(butilen tereftalato) polimeroaren sintesian ere baliatzen da. Halaber, tetrahidrofurano disolbatzaile inportantea sintetizatzeko ere erabiltzen da.

1,4-butanodiola olgetarako droga gisa ere usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiana World War Memorial Plaza

**Indiana World War Memorial Plaza** edo **Indianako Mundu Gerraren Oroimenaren Plaza**, AEBetako Indianapolis hirian dagoen monumentu eta eraikin multzo bat da, Indiana estatuan.

Bertan dagoen eraikin nagusia Halikarnasoko mausoleoa eredutzat hartuz eraiki zen.

1919an Amerikar Legioaren egoitza izan eta Lehen Mundu Gerran borrokatu zuten estatubatuar beteranoen omenez eraiki zen. Walker & Weeks arkitektura estudioak eta Henry Hering eskultoreak diseinatu zuten.
Barbara Ayrton-Gould

**Barbara Boditon Ayrton-Gould**, sortzez **Ayrton** (Kensington, 1886ko apirilaren 3a - Earls Court, 1950eko urriaren 14a) emakume politiko laborista eta sufragista britainiarra da.

## Gaztaroa eta familia-bizitza 
Ayrton-Gould Kensingtonen jaio zen, Londresen. Hertha Ayrton eta William Edward Ayrton ingeniari elektriko eta asmatzaileen alaba zen. Edith Ayrton ahizpa-erdia sufragista zen. Oinarrizko ikasketak Nothing Hillen egin zituen, eta, gero, kimika eta fisika ikasi zituen Londresko University Collegen. Gerlad Gould idazlearekin (1885–1936) ezkondu zen, eta seme bat izan zuten: Michael Ayrton artista (1921–1975). 1930 arte, Gould *Daily Herald* kazetako publizitatearen arduradun izan zen.

## Sufragista 
1906an, Women's Social and Political Unioneko (WSPU, Emakumearen Batasun Sozial eta Politikoa) kide bihurtu zen, eta, 1909an, bere ikerketa zientifikoak utzi zituen, lanaldi osoan militatzeko. Sufragisten aldeko *The Democratic Plea* liburuxka idatzi zuen Men's League for Women's Suffrage-entzat.

1912ko martxoan, Ayrton-Gouldek Londresko West Endeko dendetako erakusleihoak suntsitzen parte hartu zuen, emakumeek boto-eskubidea lortzearen alde egiteko, eta horregatik, espetxe-zigorra bete behar izan zuen Hollowayn. 1914ko otsailaren 6an bere senarrarekin eta Evelyn Sharplesekin United Suffragists (Sufragista Elkartuak) sortu zuen. Gizonak eta emakumeak onartzen zituzten kidetzat. Sufragista elkartuek 1918ko Herri Ordezkaritzaren Legeak Erresuma Batuan boto-eskubide mugatua eman zienean amaitu zuten haien kanpaina.

## Ibilbide politikoa 
Ayrton-Gould Alderdi Laboristako Batzorde Betearazle Nazionaleko kide bihurtu zen 1929an, eta, 1938an, lehendakariorde hautatu zuten, eta, ondoren, lehendakari 1939-1940 bitartean. 1922tik aurrera, lau saiakera egin zituen diputatu izateko, eta denek huts egin. 1929ko hauteskunde orokorretan, lau botorengatik ez zuen garaipena lortu Northwichen. Bosgarren aldian, Gould Hendon North barruti berriko diputatu hautatu zuten 1945eko hauteskunde orokorretan. Aurreko barrutian, Hendonen, nabarmen hazi zen 1935az geroztik biztanleria (eta, neurri batean, etxe kopurua), eta bitan banatuta zegoen. Hautagai kontserbadoreek sendo eutsi zioten 1910etik, baina iparraldeko banaketa 1945ean erori zen. Balentria hori ez zuen 1997ra arte errepikatu hautagai laborista batek. Parlamentuan, Barbara Ayrton-Goulden bi kezka-iturri nagusiak elikagaien hornidura eta haurren pobrezia ziren. Adibidez, haurren utzikeriari buruzko gobernu-ikerketa eskatzeko ebazpena aurkeztea lortu zuen. Maryleboneko bake-epailea ere bazen.

Ayrton-Gould 1950eko hauteskunde orokorretara arte bete zuen bere aulkia, hots, Ian Orr-Ewingek irabazi zuen arte. Irailean erretiratu zen barrutirako hautagai potentzial gisa, osasun-arazoengatik. 1950eko urriaren 15ean hil zen, Londresko Earl's Court 74A Philbeach Gardens-eko bere etxean, Komunen Ganbera utzi eta zortzi hilabetera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* Sufragistak
* *Suffragette* filma (2015)
Strobilurus esculentus

***Strobilurus esculentus*** *Physalacriaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso haragi gutxi du, baina jateko ona da.

Sinonimoak: *Collybia esculenta*, *Marasmius esculentus*, *Agaricus esculentus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Neurri txikikoa, 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, lautzen doan ganbila, ertz inkurbatua, ildaskatu gabea. Azal leuna edo zertxobait zimurtsua, okre kolorekoa edo gris-arrea.

**Orriak:** Adnatuak edo libreak, zabal samar, bihurriak, zuriak, zahartzean krema kolorera biratuz.

**Orri libreak:** Hankara hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierakoa (proportzioan luzeagoa), sustrai antzekoarekin, okre kolorekoa, gris-arre koloretik gorrixkara behean eta zurbilagoa goialderantz.

**Haragia:** Urria, zaila, zurixka. Usain fungiko leuna eta zapore gozoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Strobilurus* terminoa grekotik dator, ziba, pinaburu, esan nahi duen "stróbilus" hitzetik eta pinaburuen isatsa esan nahi duen, "ourà" hitzetik. Hau da, pinaburuen zurtoinetan hazten dena. *Esculentus* epitetoa berriz latinetik dator,  jangarria, esan nahi duen " esculentus" hitzetik. Jangarria delako.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona. Neurri txikiak dituenez, biltzeko pazientzia eta denbora asko behar da. Kapelak bakarrik jan behar dira.

### Nahasketa arriskua 
*Strobilurus tenacellus* delakoarekin nahas daiteke, hau pinu-pinaburuen gainean (ez izeietan) hazten da. *Strobilurus stephanocystis* espeziearekin ere bai, hau marroi-gorrixka da. *Baeospora myosura* txikiagoa da (1-2). *Pinus sylvestris*-en gainean hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian bakarrik. Oso arrunta. Taldekoia, talde handitan. Izei-pinaburuen gainean (*Picea, abies*). Erdi lurperatuta daudenetan, usteltzen ari direnetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Japonia, Papua Ginea Berria, Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Strobilurus esculentus bat.jpg
Fitxategi:Strobilurus esculentus bi.jpg
Fitxategi:Strobilurus esculentus hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poli(butilen tereftalato)

**Poli(butilen tereftalato)a** (**PBT**) polimero termoplastiko erdi-kristalinoa da poliesterren familikoa. PBTa disolbatzaileekiko erresistentea, mekanikoki sendoa eta beroarekiko erresistentzia nabarmenekoa da.
ezkerrera|thumb|PBTren egitura

Isolatzaile gisa baliatzen da industria elektrikoan eta elektronikoan.

PBTa hertsiki erlazionatuta dago beste poliester termoplastikoekin. Poli(etilen tereftalato)arekin konparatuz, zurruntasun eta sendotasun txikixeagoak dauzka, baina inpaktu-erresistentzia hobexeagoa. 

Poli(butilen tereftalato)a 1,4-butanodiola eta azido tereftalikoa polkondentsatuz sintetizatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shazia Ilmi

**Shazia Ilmi** (Kanpur, Uttar Pradesh, India, 1970) indiar kazetaria, gizarte-ekintzailea eta politikaria da. 

## Ibilbidea 
Hasieran telebistako kazetaria eta Star Newsen aurkezlea izan zen. Anna Hazarek zuzendutako "India ustelkeriaren aurka" mugimenduaren bozeramailea izan zen 2011n eta 2012an. Ustelkeriaren aurkako lege-proiektu baterako bitartekoen kanpaina bat zuzendu zuen (Jan Lokpal lege-proiektua izenaz ezaguna den herria defendatzeko lege bat sortzeko). 

Aam Aadmi Alderdiko Exekutibo Nazionaleko kidea izan zen, baina 2014ko maiatzean utzi zuen partidua eta Bharatiya Janata alderdiarekin elkartu zen 2015eko urtarrilean.[thumb|254x254px| ezkerrera|[Shazia Ilmi, 2018]]Ilmik 15 urtetik gora eman ditu dokumentalak eta telebista ekoizten. *Desh Videsh* albiste eta egunekotasuneko saio ezagunaren ekoizle eta gidaria izan zen.

Irratiko eta Telebistako Emakumearen Nazioarteko Elkarteko kidea izan da. Vandana Shiva feministari buruzko 1996ko dokumental bateko zuzendarikidea izan zen, Radha Hola lagun zuela. *Daughter of the Earth* *— Portrait of Vandana Shiva* filma hainbat telebista-kanaletan erakutsi dute, Discovery Channel barne.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophia Williams-De Bruyn

**Sophia Theresa Williams-de Bruyn** (Villageboard, Hegoafrika, 1938) apartheidaren aurkako aktibista izan zen. Emakumearen Saria jaso zuen lehena izan zen, aparteko zerbitzu nazionalagatik. Emakumeen Martxako azken lider bizia da.

## Lehen urteak 
Sophia Theresa Williams-De Bruyn Villageboard-en jaio zen, nazionalitate desberdinetako jendea bizi zen eremuan. Frances Elizabeth eta Henry Ernest Williamsen alaba izan zen. Amak besteenganako errukia izateak enpatia-zentzua garatzen lagundu omen zion.

Aita Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko armadan sartu zenean, Sophiaren amak Schauder izeneko etxebizitza-garapen berri batera eraman zuen familia. Saint James eskola katolikoan jarraitu zuen ikasten. Eskola utzi eta ehungintzan hasi zen lanean. Van Lane Textile fabrikako langileek "fabrikako buruekin zituzten arazoak konpontzen" laguntzeko eskatu zioten, eta, azkenik, ordezkari sindikal bihurtu zen. Geroago, Port Elizabetheko Ehungintzako Langileen Sindikatuko kide exekutibo bihurtu zen. Gobernuak 1950eko hamarkadan Populazioaren Erregistroari buruzko Legea sartu ondoren, Johannesburg-eko Kolorezko Herriaren Biltzarraren antolatzaile izendatu zuten lanaldi osoan.

1956ko abuztuaren 9an, Pretoriako Union Buildingseko eraikinetan 20000 emakumeren martxaren buru izan zen, Lillian Ngoyi, Rahima Moosa, Helen Joseph, Albertina Sisulu eta Bertha Gxowarekin batera, emakumeek pase-libretak izatearen baldintzagatik protesta egiteko. Sophiak 18 urte besterik ez zituen, eta lau liderretatik gazteena zen. Emakume horiek guardien aurrean makurtu ziren ateetan, beren eskaerak ministroei  entregatzea lortzeko. Kolorezko Populazioaren Legea onartu ondoren, Williams-De Bruyn Kolorezko Herriaren Kongresuak esleitu zuen, Shulamith Muller-ekin onarpen-legeekin zerikusia zuten gaietan lan egiteko.

1959an, Henry Benny Nato De Bruynekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten. Senarra ere aktibista zen askapen-mugimenduan, eta Umkhonto we Sizweren soldadua. Bere etxea apartheidaren aurkako beste ekintzaile batzuentzako babesleku bihurtu zen, hala nola Raymond Mhlaba, Elias Motsoaledi eta Wilton Mkwayirentzat.

1963an, senarrak Lusakan, Zambian, erbesteratu behar izan zuten, CNAko Eskualdeko Batzorde Politikoko lehendakari izendatu zutenean. Handik sei urtera elkartu zen, eta ikasketak amaitu eta maisu-diploma lortu zuen 1977an, Lusakan CNAren administratzaile lanetan ari zela. Senarra Hegoafrikako enbaxadore izan zen Jordanian, 1999an hil zen arte. Genero-Berdintasunerako Batzordeko kide izan zen 2004an Gauteng-eko Legegintzaldian sartu aurretik, eta presidenteorde izan zen 2005etik 2009ra bitartean, parlamentu nazionalera igaro aurretik.

1999an, Williams-De Bruynek zilarrezko Ida Mntwana saria jaso zuen. 2001ean, Emakumearen Saria jaso zuen lehena izan zen, bere zerbitzu nazional bikainagatik, eta urte horretan bertan Mahatma Gandhi saria ere jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahegao

thumb|250px|Ahegao aurpegia.

***Ahegao***a batzuetan ***ahe gao***, ***ahego*** edo ***ahegao aurpegia***, halaber ***O-Face***, japonierazko hitza da, Japoniako pornografiaren testuinguruan erabilia. Normalean izaera sexualeko plazer handia erakusten duen aurpegiera deskribatzen du, sexualak izan ala ez; gizabanako baten aurpegian (gehienbat emakumeak), sexuan zehar, oro har begi zuriak edo gurutzatuak, mihia ahotik aterata eta aurpegi apur bat gorritua dituela, gozamena edo estasia erakusteko.

## Deskribapena 
Japoniar jatorriko ilustrazioak, gehienak zuri-beltzeko marrazkietan, begiak gorantz begira ditu, zurian, gurutzatuak edo infinitura begira, batzuetan bihotz itxurako begi-niniekin (begiak ere erdi irekiak edota negarretan egon daitezke), mihia kanpoan, eta masail gorrituak. 
[thumb|right|250px|[Belle Delphine youtuberra ezaguna egin da bideoetan horrelako aurpegiak jartzen.]]
## Historia 
*O-Face* izenaz ere ezaguna, hitza 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zen erabiltzen. Aldizkari pornografikoek hitza erabili zuten orgasmoan aktoreen aurpegi-adierazpenak deskribatzeko. Testuinguru berean, helduentzako argitalpen batzuetan erabili zen, baita 2000ko hamarkadaren hasierako bideo pornografikoetan ere. 2000ko hamarkadaren erdialdean, terminoaren erabilerak gora egin zuen, eta marrazketa-estiloa nahiko konbentzionala bihurtu zen, eta kultura otaku osora zabaltzen hasi zen.

Ahegao aurpegiak batzuetan anime eta manga lan arruntetan agertzen dira, testuinguru ez-sexual batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philibert de Naillac

**Philibert de Naillac** (Naillac gaztelua, Le Blanc, c. 1340 – Rodas, 1421eko maiatzaren 29a-ekainaren 2a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 34. maisu handia izan zen 1396tik hil zen arte.

1376an Jerusalemgo San Joan Ordenan sartu zen eta Gurutzadetan parte hartu zuen. 1396an Nikopolisko guduan borrokatu zen eta otomandarrekin itunak negoziatzea lortu zuen. Egiptoko sultanarekin akordio bat sinatu zuen Lur Santuko Ordenarako onurekin. Jerusalemen Hilobi Santua harresitu ahal izan zuten, hirian sei zaldun mantendu, zergak ordaintzetik askatu eta esklabo kristauak askatu.
Bayano (aintzira)

**Bayano lakua** Panamako probintziaren ekialdean dagoen urtegi bat da. 1976an sortu zen, Bayano ibaia presatu zenean. Panamako bigarren ur-gorputz handiena da, Gatún lakuaren atzetik.

Ibaia eta lakua Bayano izeneko beltz zimarroiaren izena daramate, Panamako XVI. mendeko esklabo-matxinada handienaren buruzagia.

Bayano kobak lakuaren hegoaldean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bayano (ibaia)

**Bayano** edo **Chepo** Panamako ekialdean dagoen ibaia da, bereziki Chepo barrutian eta Madugandí eskualde indigenan. 206 km inguruko luzera du, San Blas mendikatean jaiotzen da eta Panamako golkora iristen da. Herrialdeko hirugarren ibairik luzeena da (Chucunaque eta Tuira ibaien atzetik). Haren adar nagusiak Mamoni, Ipeti, Chararé eta Majé dira.

Ibaiak Bayano izeneko beltz zimarroiaren izen darama, Panamako XVI. mendeko esklabo-matxinada handienaren buruzagia.

1976an presatu zuten eta Bayano lakua sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bayanoko leizeak

**Bayano leizeak** Bayano lakuaren hegoaldean dauden hiru haitzulo dira, Panamako probintzian, Panaman.

Haitzulorik handienak, bi kilometro luze ditu, gutxi gorabehera. Seco ibaia haitzuloa zeharkatzen du eta txalupan igaro daiteke erdialderaino. Koba ez dago turismora egokituta. Saguzar ugari bizi da haitzuloan.

Bigarren eta hirugarren haitzuloak ez dira hain irisgarriak, horiek esploratzeko makurtuta joan behar baita.

## Ikus, gainera 
* Bayano ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dia Mirza

**Diya Mirza Handrich**, edo **Dia Mirza**, ezizenez **Dee**, hindiz **दिया मिर्ज़ा** (Hyderabad, Andhra Pradesh, India, 1981eko abenduaren 9a) indiar modeloa, aktorea eta ekoizlea da.

Bollywoodeko filmetan aritzen dena. Miss Asia Pazifikoa aukeratu zuten 2000. urtean, eta bigarrena izan zen Femina Miss India edertasun-lehiaketan.

2023ko azaroa BBCko 100 emakumeen zerrendan sartu zen.

## Ibilbidea 
### Modelo 
Mirzak unibertsitatean zegoenean, Neeraj's Multe-media Studio komunikazio-enpresarako, marketin-exekutibo gisa lan egin zuen. Era berean, inprimatutako iragarkietarako eta Lipton, Wall's ice cream, Emami eta beste marka batzuetarako modelo jardun zuen. Miss India lehiaketako bigarren finalista izan zen 2000. urtean, eta gero Miss Asia Pazifikoko titulua irabazi zuen 2000. urtean.

### Aktore 
Aktore gisa, Rehnaa *Hai Terre Dil Mein* filmean debutatu zuen, Gautham Menonek zuzendutako filman, Menon Minnaleren film tamilaren bertsio berrian. Ondoren, *Alag*, *Dum*, *Deewaanapan*, *Tumko Na Bhool Paayenge*, *Tumsa Nahin Dekha: A Love Story*, *Parineeta*, *Dus*, *Lage Raho Munna Bhai* i *Salaam Mumbai filmetan* parte hartu zuen. 2018an, Sanjay Dutt-en emazte Manyata Dutt-en papera interpretatu zuen *Sanju* film biografikoan, Indiako film arrakastatsuenetako bat. 2020an, *Thappad* agertu zen, film onenaren Filmfare saria irabazi zuena. 2019an agertu zen ZEE5 *Kaafir* webgunera. Cachemiran girotua, Mohit Rainarekin batera egin zuen seriearen protagonista.

### Ekoizle 
2011n, Borne Free Entertainment ekoiztetxea sortu zuen, Sahil Sangha senar ohiarekin, zeinetan, besteak beste, *Love Breakups Zindagi*, *Bobby Jasoos* eta *Mind the Malhotras* izeneko sitcom-a ekoitzi zituzten, Amazon Prime Video streaming bidez. Serie hori Cyrus Sahukar eta Mini Mathur dira telesaileko protagonistak. 2019ko abenduan iragarri zuen One India Stories ekoiztetxe berria sortu nahian zela eduki originala sortzeko.

### Arrazoi humanitarioak 
Mirzak hitza eman zion Layla izeneko elurretako lehoinabarrari, Run Wild-en ingurumen-podcast baterako. Runtastic Nazio Batuen Ingurumen Programaren eta Internet of Elephantsen arteko lankidetza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dia Mizra en la Internet Movie Database
Emmotum

***Emmotum*** *Metteniusaceae* familiaren (lehen Icacinaceae) landare generoa da. Hegoamerikakoa da jatorriz. Es originario de Sudamérica. Emmotum fagifolium Desv. ex Ham. espezie-tipoa da; *Prodromus Plantarum Indiae Occidentalis* 29.en aurkeztu zen, 1825ean.

## Espezieak 
**Emmotum acuminatum*  	Miers	
**Emmotum affine* 	Miers	 	 
**Emmotum apogon* 	Griseb.	
**Emmotum argenteum* 	Gleason	
**Emmotum celiae* 	R.A.Howard	
**Emmotum conjunctum* 	R.A. Howard	
**Emmotum epogon* 	Griseb.	 	 
**Emmotum fagifolium* 	Desv. ex Ham.	
**Emmotum faia* 	Kuhlm.	
**Emmotum floribundum* 	R.A. Howard	
**Emmotum fulvum* 	R.A. Howard	
**Emmotum glabrum* 	
**Emmotum harleyi* 	R.Duno	
**Emmotum holosericeum* 	Ducke	
**Emmotum nitens* 	(Benth.) Miers	
**Emmotum nudum* 	R.A. Howard	
**Emmotum orbiculatum* 	(Benth.) Miers	
**Emmotum ptarianum* 	Steyerm.	
**Emmotum yapacanum* 	R.A. Howard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Icacinaceae APW webgunean.
* :*Emmotum* In: Prodromus Plantarum Indiae Occidentalis]
Helen Joseph

**Helen Beatrice May Joseph**, sortzez **Helen Fennell** (Midhurst, Ingalaterra, 1905eko apirilaren 8a - Hegoafrika, 1992ko abenduaren 25a) irakaslea, gizarte-langilea eta Apartheidaren aurkako aktibista zen.

## Kanpo estekak
Bayano

**Bayano** (**Ballano**, **Vallano** edo **Bayamo**) XVI. mendeko esklabo egindako afrikar matxinatuen buruzagia izan zen Panaman, beltz zimarroia. Bayanoren matxinadak bezala ezagutzen direnak zuzendu zituen.

## Biografia 
Bere jaioterria ezezaguna bada ere, bi hipotesi dira. Batetik, fray Pedro de Aguadoren arabera, Sierra Leonako Mandingen kidea zen. Bestetik, yoruba zela, hizkuntza horretako *bayanni* hitzak trumoiaren jainkoaren fededunek gurtzen duten *idolo* edo objektu bat izendatzen duelako.

### Bayanoren matxinadak 
Matxinada noiz hasi zen ez dago argi. Batzuen arabera, atlantikoa zeharkatzen zuen beltz tratularien itsasontzian hasi zen. Besteen arabera, Kolonbiarekin mugan dagoen Darién probintziara, Panamara, iritsi ondoren. 

Iturriaren arabera, 400 eta 1.200 zimarroi artean batu zituen eta *Ronconcholon* izeneko *palenque* bat ezarri zuten egungo Chepo edo Bayano ibaitik gertu. Bost urte baino gehiago iraun zuten gerrillari-gerran, beren komunitatea eraikitzen ari zirela. Espainiarrek, Carreño kapitaina buru zutela, palenquea suntsitu eta Bayano bera harrapatu zuten. Francisco Carreño kapitainak gobernadorearen aurrera eraman zuen. Honek Bayanoren krimenak eta lapurretak barkatu eta bake-hitzarmen bat sinatu zuen harekin, aske utzita. Honek berriz Espainiara bidali zuen, Sevillara hain zuzen ere.

## Aitortzak 
Panamako hainbat eremu geografikok Bayanoren izena daramatzate, besteak beste, Bayano ibaia, Bayano lakua eta Bayano kobak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diarios de campo | Cap. 4: Las resistencias afro. El reino de Bayano - ICANH
Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1944)

[thumb|280px|[Normandiako Lehorreratzea: Omaha Beach.]]
Honakoa **Bigarren Mundu Gerraren kronologiako 1944ko** gertakariak biltzen dituen artikulua da.
## Urtarrila 
* Urtarrilaren 17an - Montecassinoko guduaren hasiera. Alemanek defenditutako Gustav lerroa zeharkatzeko asmoz, Aliatuek egindako lehen erasoaldia izan zen. Alemaniarrek maiatzaren 19a arte eutsi zieten.

## Otsaila 
## Martxoa 
* Martxoaren 27 - Hegazkin aliatuek Biarritz eta Angelu bonbardatu zuten. Guztira, Biarritzen 99 eta Angelun 41 zibil hil ziren.

## Apirila 
## Maiatza 
## Ekaina 
* Ekainaren 4an - Aliatuak Erroman sartu ziren.
* Ekainaren 6an - Normandiako Lehorreratzea (E eguna): 150.000 soldadu aliatu Normandiako hondartzetan lehorreratu ziren.
* Ekainaren 22an - Bragation operazioaren hasiera: alemaniarrak Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistatik egoztea helburu zuen sobietar armadaren erasoaldia hasi zen.
## Uztaila 
* Uztailaren 20an - Valkiria operazioa: Ekialdeko Prusiako kuartier nagusian, Rastenburgetik gertu, Claus von Stauffenberg koronela Hitler hiltzen saiatu zen. Atentatuak huts egin zuen, eta von Stauffenberg egun hartan bertan fusilatu zuten.
## Abuztua 
* Abuztuaren 1ean - Poloniar Armada alemaniarren aurka altxatu zen Varsovian. Sobietarrak iritsi baino lehen, hiria askatzea zen matxinadaren xedea.
* Abuztuaren 25ean - Aliatuak Parisen sartu ziren.
## Iraila 
* Irailaren 17an - Market Garden operazioaren hasiera: Aliatuak alemaniarren esku zeuden Herbehereetako zubi garrantzitsuenak atzematen saiatu ziren.
## Urria 
## Azaroa 
## Abendua 
* Abenduaren 16an - Ardenetako guduaren hastea: Gerd von Rundstedt buru zuten alemaniar indarrek Anberes hartzea helburu zuen erasoaldia jo zuten Ardenetako basoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1943)
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1945)

## Kanpo estekak
Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1941)

## 1941 
[thumb|280px|[Compass operazioan harrapatutako italiar gatibuak.]]
[thumb|280px|Pearl Harborko erasoan hondoratutako *USS West Virginia* [korazatua.]]
* Otsailaren 9an - Basamortuan barrena aurrera zihoazen britainiar tropek El Agheila (Zirenaikaren hego-mendebaldea, Libia) hartu zuten, Compass operazioari amaiera emanez. Erasoaldi honek iraun zuen hamar asteetan, aliatuek 800 km egin zuten aurrera eta 130.000 italiar atzitu zituzten.
* Martxoaren 31n - Erwin Rommel buru zuen Afrika Korpsek britainiarren aurkako kontraerasoa abiatu zuen Zirenaikan.
* Apirilaren 6an - Alemania, Italia, Errumania eta Hungariako osteek Jugoslavia eta Grezia (Marita operazioa) inbaditu zituten.
* Apirilaren 11n - Iparraldeko Afrikan, britainiar tropak ekialdeko Libiaraino atzerarazi ostean, Rommelek Tobrukeko setioa hasi zuen.
* Apirilaren 17an - Jugoslaviako armada erabat suntsiturik zegoen, eta Bosnia-Herzegovinako azken erresistenzia guneetan ere, armak utzi zituzten. Bi astez, Ardatzeko indarrek 334.000 gatibu atzituak zituzten.
* Apirilaren 28an - Grezia errenditu zen. Maitland Wilson buru zuten britainiar, zeelanda berritar, australiar eta poloniar tropak Peloponesotik atera ziren.
* Maiatzaren 20an - Alemaniarrek Kretaren aurkako erasoa, Merkur operazioa, hasi zuten. Helburua uharteko aireportuak kontrolatzea zen, Rommelen Afrika Korpsi laguntza eman ahal izateko.
* Ekainaren 1ean - Alemaniarrek garaipena lortu zuten Kretako guduan. Britainiar osteek uhartea ebakuatu zuten.
* Ekainaren 22an - Bizargorri Operazioaren hasiera: alemaniar armadak Sobietar Batasuna inbaditu zuen. Walther von Brauchitsch buru zuten 145 dibisiok (3.000.000 soldadu baino gehiago) parte hartu zuten inbasioan.
* Irailaren 15ean - Leningradeko setioa hasi zen.
* Abenduaren 7an - Japoniak Hawain kokakutako Pearl Harborko estatubatuar base militarra airez eraso zuen. Bi orduan amerikarrek 18 gerraontzi eta 188 hegazkin galdu zituzten. 2.403 estatubatuar hil eta 1.178 zauritu ziren.
* Abenduaren 8an - Estatu Batuek gerra aldarrikapena egin zioten Japoniari.
* Abenduaren 11n - Alemania eta Italiak gerra aldarrikapena egin zieten Estatu Batuei.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1940)
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1942)

## Kanpo estekak
Mabel Balfour

**Mabel Balfour** Hegoafrikako apartheidaren aurkako sindikalista eta ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Elikagaien sektoreko eta ontziratze-sektoreko langileen ordezkari ziren sindikatuekin bat egon zen Balfour. Hegoafrikako Sindikatuen Kongresuko (SACTU) buruzagi asko 1956ko traizioa leporatuta Epaiketetan atxilotu ondoren, 1957an Administrazio Batzordean sartu zen.

Balfour 1958an atxilotu zuten apirileko "Etxean geratu" ekitaldian parte hartzeagatik, eta 20 edo 30 eguneko zigorra ezarri zioten "Randeko langile ez-zuriak bultzatzeagatik". Zigorra bertan behera geratu zen. 1962an, Transvaaleko Afrikako Janariaren eta Ontziratuaren Langileen Sindikatuko (A-FCWU) idazkari nagusi bihurtu zen. 1963an debekua jaso zuen sindikatuak, eta Roodepoorten etxeko atxiloketa ezarri zioten Mabeli.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apartheidaren ondorioz debekuak jasandako pertsonen zerrenda

## Kanpo estekak
Jean-Jacques Ampère

**Jean-Jacques Ampère** (Lyon, 1800eko abuztuaren 12a – Paue, 1864ko martxoaren 27a) frantziar filologoa izan zen.

André-Marie Ampère fisikariaren semea izan zen. Eskandinaviako folk abestiak eta herri poesia ikasi zituen. 1830ean Frantziara itzuli zen eta Eskandinaviako eta Alemaniako poesiari buruzko hitzaldiak eman zituen Marseillako Atheneumen. Lehena ''De l'Histoire de la poésie* izenburuarekin argitaratu zen, eta frantses publikoari folklore nordikoaren sarrera izan zen.

Parisen Sorbonne Unibertsitatean irakasle izan zen eta College de Francen irakatsi zuen. 1841ean Afrikako iparraldera joan zen, eta gero Greziara eta Italiara, Prosper Mérimée, Jean de Witte eta Charles Lenormantekin. Italian *Voyage dantesque* argitaratu zuen, Frantziako Danteri buruzko ikerketak ezagun egin zituena.

1848an Frantses Akademiako kide hautatu zuten eta 1851n Amerikara joan zen. Ordutik eta hil zen arte, *L'Histoire romaine à Rome'' bere lan nagusiari ekin zion.
Rahima Moosa

**Rahima Moosa** (Strand, Lurmutur Hiria, 1922ko urriaren 14a - 1993ko maiatzaren 29a) Hegoafrikako Kongresu Indiarreko kide izan zen eta ondoren Afrikako Kongresu Nazionaleko kide. Ezaguna da 1956ko abuztuaren 9ko emakumeen ibilaldian izan zuen rolagatik; geroago, Hegoafrikan eta Namibian emakumearen borrokaren aldeko Elkartasunaren Nazioarteko Eguntzat hartua. Moosa, halaber, Cape *Town Food and Canning Workers* *Union*-eko ordezkari sindikala izan zen.

## Ibilbidea 
thumb|Rahima Moosaren etxea Johannesburg-en.
Rahima Moosa Strand hirian jaio zen, 1992an, ahizpa biki batekin. Giro musulmanean hazi zen eta hiri horretako 6. barrutiko *Trafalgar* *High School* eskolan hezi zen, nahiz eta eskola goiz utzi zuen. Biek aktiboki parte hartu zuten Hegoafrikako Kongresu Indiarrean eta geroago Afrikako Kongresu Nazionalean. Biltzarren Aliantza (1955) eta Askatasun Gutuna ere antolatu zituzten. Rahima, Sophia Williams-De Bruyn, Helen Joseph eta Lillian Ngoyi izan ziren, besteak beste, 1956ko abuztuaren 9an 20.000 emakumek Txartelen Legea zabaltzearen aurka egindako martxaren buru. Gaur egun, Hegoafrikan eta Namibian emakumearen borrokaren aldeko Elkartasunaren Nazioarteko Eguna ospatzen da, jardunaldi horren omenez.

Rahima Moosa erregimenak zelatuta zuen, 1960ko hamarkadan bihotzekoak jota egon arren. 1993ko maiatzaren 26an hil zen, 1994ko Hego Afrikako hauteskunde orokorrak baino urtebete lehenago, eta apartheidaren amaiera sendotu zuen. Senarrak eta seme-alabek aktibo jarraitu zuten Afrikako Kongresu Nazionalean Rahima hil ondoren ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1943)

## 1943 
[thumb|280px|1943ko urtarrila: sobietar soldaduak [Stalingradeko guduan.]]
* Urtarrilaren 14an - Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt, Charles de Gaulle eta Henri Girauden arteko Casablancako konferentziaren hastea. 1943ko aliatuen estrategiak, Siziliako inbasioa besteak beste, adostu ziren eta, gerra amaitzeko, Ardatzeko potentziei baldintzagabeko errendizioa exijituko zitzaiela erabaki zen.
* Otsailaren 2an - Sobietarren erabateko garaipena Stalingraden: Friedrich Paulus buru zuen VI. armada alemana errenditu zen.
* Otsailaren 9an - Guadalcanalgo kanpainaren amaiera: Japoniarren azken erresistentzia guneak garaiturik, estubatuarrak nagusitu ziren.
* Maiatzaren 13an - Tunisiako italiar eta alemaniar indarrak errenditu ziren. Era horretan, Iparraldeko Afrikako gerra amaitu zen.
* Uztailaren 5ean - Zitadelle operazioaren hasiera: alemaniar tropek Kursk hiriaren inguruan zeuden sobietar indarrei eraso zieten. Erasoaldia, ordea, alferrikakoa izan zen, sobietarrak jakinaren gainean zeudelako.
* Uztailaren 10ean - Husky operazioaren hasiera: britainiar, estatubatuar eta kanadiar tropak, 160.000 soldadu denetara, Siziliako hego-ekialdean lehorreratu ziren. Horrela, Ardatzaren aurkako *bigarren frontea* ireki zuten Europan.
* Uztailaren 24an - Italiako Kontseilu Faxista Nagusiak Benito Mussolini kargugabetu zuen.
* Uztailaren 24tik - Abuztuaren 3ra - Gomorrah operazioa: britainiar eta estatubatuar hegazkinek Hanburgo bonbardatu zuten. Horren ondorioz, 40.000-50.000 pertsona hil eta milioi bat etxerik gabe gelditu ziren
* Irailaren 3an - Aliatuak hegoaldeko Italiako Reggio di Calabrian lehorerratu ziren.
* Irailaren 8an - Pietro Badoglio jeneralak Italiaren errendizioaren berri eman zuen.
* Azaroaren 28tik abenduaren 1era - Stalin, Roosevelt eta Churchillen arteko Teherango konferentzia. Besteak beste, 1944ko maiatzean britainarrek eta estatubatuarrek iparraldeko Frantzia inbadituko zutela (Overlord operazioa) erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1942)
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1944)

## Kanpo estekak
Hema Malini

**Hema Malini R. Chavavartri,** tamileraz **ஹேமா மாலினிe** (Ammankudi, Tamil Nadu, India, 1948ko urriaren 16a) Indiako zinemako aktorea, dantzaria, zinema-zuzendaria eta ekoizlea da.

## Biografia 
Malini Chakravarthy etxean jaio zen 1948ko urriaren 16an, Ammankudin, Tamil Nadun. Aitaren izena V. S.R. Chakravarthy da. eta ama, Jaya, zinema-ekoizleak ziren. Andhra Mahila Sabhan zegoen inskribatua, Chennain. 

## Ibilbidea 
1961eko eskualde-film batean dantzari aritu ondoren, CVSridhar zuzendari tamilak baztertu egin zuen 1964an, lehen aldiz saiatu zenean, Venniradain heroia izateko meheegia zela argudiatuz, eta Venniradai Aadai Nirmalarentzat izan zen papera. Geroago, Malinik bigarren mailako aktore gisa jardun zuen *Singara Therukku Selai* abestian Seergazhi Govindrajan eta L. .R. Eshwarik abestua, 1963ko  *Idhu Sathiyam* filme tamilean, S.A.Asokan heroi protagonista zuela.  Malinik, ordea, jarraitu egin zuen, Rajen Kapoorrekin batera '*Sapnon Ka Saudagar*' filmean debuta egin zuen baztertu zutenetik lau urtera, baina filma porrota izan zen.

Bere ibilbidearen hasieran «ametsetako neska» deitu zioten. Paper komiko eta dramatikoak egin zituen eta dantzari klasiko gisa zuen talentua erakutsi zuen. Dharmendrarekin ezkondu zen, eta hainbat filmetako protagonista izan zen. 1970 hamarkadatik aurrera hainbat film egin zituen  urtero. Bere ibilbidean 150 bat filmetan aritu da.

Bharatiya Janata Party (BJP) elkarteko kidea da eta 2003an Indiako Gobernuak Padma Shri saria eman zion.

## Sariak 
### Filmfare sariak 
* 1973 – Aktore onena, *Seeta Aur Geeta*.
* 1999 – Filmfare saria bizitza osarengatik

### Beste sari batzuk 
* 1998 – Ohorezko gonbidatuaren saria - 18a Ujala Cinema Express Saria.
* 2003 – Zee Cine saria bizitza osoarengatik
* 2003 – Bikote onenaren Star Screen saria, *Baghban* (Amitabh Bachchanekin).
* 2003 – Bizitza oso baten saria Bollywood Movie Sarietan.
* 2004 – Bollywood Movie saria *Baghban* aktore zoragarrienari.
* 2004 –  *Sports World*-eko Urteko bikotea ( Amitabh Bachchanekin), *Baghban*.
* 2004 – Urteko ikonoa
* 2009 – Lifetime Achievement Saria, Puneko Nazioarteko 7. Zinemaldian (PIFF).

### Ohoreak 
* 2000 – Padma Shri, Indiako Gobernuarena.
* 2004 – Living Legend saria, Indiako Merkataritza Ganberaren Federazioarena (FICCI).
* 2007 - FIE Ichalkaranji Fundazioaren Rashtrabhushan saria.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vennira Aadai Nirmala

**Vennira Aadai Nirmala**, jaiotzaz **A.B. Shanthi,** malabarerazko zineman ezagunagoa **Ushakumari izenez** (Kumbakonam, India, 1948ko ekainaren 27a) tamil, malabarera eta telugu filmetan agertu den aktore eta dantzari indiarra da. Hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako aktore nagusietako bat izan zen. 

## Bizitza pertsonala 
Shanthi gisa jaio zen Aranmanai L Balakrishnan eta Rukmanin Kumbakonamen alab, Saurashtra familia batean. Lau neba-ahizpa izan ditu. Bera ezkongabe dago.

## Ibilbidea 
### Aktore 
Debuta C. V. Sridharrekin *Vennira Aadai* lanean egin zuen, 1965ean. Paper nagusi gisa aritu da askotan lau hizkuntza hartzen dituzten 400 filmetan baino gehiagotan - tamil, malabarera, telugu eta kannada hizkuntzak. Malabarerako filmetako izen artistikoa 'Usha Kumari' zen. Bere emanaldiaz gain, Nirmala Bharatanatyam dantzari trebatua da. Deivamagal telesailean jardun zuen.

### Politikari 
M. G. Ramachandranek arreba gisa hartu zuen, eta politikan oinordekoa izatea nahi zuen. Baina uko egin zion. MGRk Tamil Nadu Legegintza Kontseiluari proposatu zuen. 1986ko apirilaren 23rako zin egitea aurreikusita zegoen. Nirmala lehenago kaudimengabezia deklaratu zuen, eta, Indiako Konstituzioaren 102. artikuluko 1. paragrafoko c) letraren arabera, kaudimengabezia duen pertsona bat ezin da Parlamentuko edo Estatuko legegintzaldiko kide izan.

Deuseztapen horrek baliozkotu egin zuen Nirmala izendapena, eta ezetsi egin zen haren aurkako eskaera. Hala ere, Nirmalak izendapena kontseilura eraman zuen. Gertakari horrekin, MGRk aholkua indargabetzea erabaki zuen.

## Filmografia partziala 
### Tamil lanak  
### Malabarera lanak: Ushakumari gisa kreditatua  
### Telugu lanak 
### Kannada lanak 
* *Sri Renukadevi Mahathme* (1975)
* *Kari Naga* (1985)

## Telebistako serieak 
## Sariak eta ohoreak 
* 2009; Kaviarasu Kannadasan Tamizh Sangam saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1942)

## 1942 
[thumb|280px|1942ko urriaren 5a: alemaniar [panzer baten eztanda El-Alameindik hurbil.]]
* Urtarrilaren 20an - Berlinen Wannseeko Konferentzia egin zen. Reinhard Heydrich buru zela, erregimen naziko 15 goi funtzionariok Europako juduen deuseztatzea antolatzeko elkartu ziren. Adolf Eichmann izendatu zuten *Azken Konponbidearen* arduradun.
* Maiatzaren 4tik - 8ra - Koral Itsasoko gudua. Estatubatuar gerra ontzidiak Port Moresby (Ginea Berria) erasotzea galerazi zion japoniarrari. Hala ere, USS Lexington hegazkin ontzia hondoratua izan zen.
* Maiatzaren 27an - Pragan txekiar partisanoek Reinhard Heydrich, Reicharen Segurtasuneko Bulego Nagusiaren zuzendaria eta Bohemia eta Moraviako protektoratuko babeslea, tirokatu zuten. Ekainaren 4an hil zen
* Ekainaren 4tik 6ra - Midwayko guduan estatubatuar ontzidia japoniarrari nagusitu zitzaion. Japoniar Itsas Armada Inperialak 4 hegazkin ontzi (Akagi, Kaga, Hiryu eta Soryu) galdu zituen. Estatu Batuen garaipena erabakigarria izan zen Pazifikoko Gerran.
* Uztailaren 1etik - 27ra - El-Alameingo lehen gudua: Afrika Korpsek El-Alameingo (Egipto) britainiar kokaguneei eraso zien. Aliatuek erasoaldiak geldiaraztea lortu zuten.
* Abuztuaren 7an - Estatu Batuetako marineak Guadalcanal eta Tulagin (Salomon Uharteak) lehorreratu ziren.
* Abuztuaren 17ean - Stalingradeko guduaren hasiera.
* Urriaren 23tik - Azaroaren 11ra - El-Alameingo bigarren gudua. Erwin Rommelen Africa Korps Bernard Montgomeryren VIII. gudaroste britainakoa borrokatu ziren. Aliatuen garaipenak Iparraldeko Afrikako kanpainaren norabidea aldatu zuen.
* Azaroaren 8an - Zuzi operazioaren hasiera: estatubatuar eta britaniar osteak Iparraldeko Afrikan (Casablanca, Oran eta Aljerren) lehorreratu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1941)
* Bigarren Mundu Gerraren kronologia (1943)

## Kanpo estekak