Genii cucullati

[thumb|250x250px|Hiru *genii cucullati* eta jainkosa bat [Britania|Britannia erromatarretik datorren erliebean.]]
[thumb|250x250px|*Genius cucullatus* (edo [Priapo?) baten brontzezko estatua txiki erromatarra Picardian aurkitu zuten, Frantziako iparraldean, bi zatitan egina, goiko sekzioak zakil erraldoi bat ezkutatzen du.]]
[thumb|250x250px|*Genii cucullati-ak* erliebe batean, Corinium Museum (Cirencester, [Gloucestershire, Ingalaterra).]]
'''*Genii cucullati-*ak** (singularrean, ***Genius cucullatus***), **espiritu txanodunak'* ere deituak, kapa eta txanoa (edo *cucullus*) duten gizonen irudikapenak dira. Batez ere, eskulturatxo forman egiten agertu dira, baina baite erliebean ere. Ia abstraktuak, eduki erlijiosoa dute. Zelta eragina zuen Erromatar inperio osoan agertu izan dira, hasi Britania erromatarretik eta Panoniaraino. Karintian dagoen Wabelsdorfeko tenpluko bi aldaretan, *Genius Cucullatus* ("jeinu txanoduna") inskripzioa aurkitu dute, eta, beraz, antzeko ezaugarriak dituzten aleei izen hori eman zaie.

Frantzian, Suitzan eta Alemanian agertu dira batez ere, eta kontzentrazio bereziki garrantzitsua aurkitu da Renanian. Britainian, berriz, hiruko taldean agertu ohi dira.

## Izena 
*CucuIlātus* izena galiar *cucullos'' hitzaren deribatu bat da, 'kapusai' esan nahi duena, zeinaren etimologiak zalantzazkoa izaten jarraitzen duen. *Cucullos* latinezko *cucullus* eta Antzinako frantsesezko *cogole* hitzen iturria da (*cuculla* forma femenino latinoaren bidez; cf. *cagoule* modernoa). *CochaIl* ('fraidearen txanoa edo ') irlandar zaharrean, *cugol* kornubieraz, *cougoul* bretainieraz eta kwcwIl galesez, latinaren maileguak dira

## Genii cucullati eta *Telesphóros* 
Erromatarren garaian, txanodun kapa, bereziki galiar edo, oro har, zeltekin lotzen zen. Bestalde,  bazen osasunaren jainko txanoduna txiki bat, izen grekoa zuena, *Telesphóros*, eta, agian, Anatoliako grekoen eta galaten sinesmenen arteko sinkretismoari esker sortu zen K.a. III. mendean.

## Esanahia 
Bere esanahi erlijiosoa oraindik ez da oso argia, ez baita inskripzio argigarririk aurkitu. Hala ere, emankortasunaren espirituren bat izan daitekeela dirudi. Kasu batzuetan, zakil forma dute, edo arrautza bat daramate eskutan, bizitza eta berpizkundea edo berraragiztatzea sinbolizatzen dutenak eta hori dela eta, osasunarekin lotuta egon daitezke. Aurkitutako erliebe asko putzuetatik hurbil zeuden, eta horrek, iruditxo hauek sendatzeko ahalmenarekin lotzen duen  hipotesia indartzen du. 

Beste batzuetan, ***Genii cucullatiek*** ezpatak edo dagak dituztela irudikatzen dira, eta, beraz, gerlarien gurtza testuinguru batean egon litezke.

Guy de la Bédoyère britaniar historialariak, halaber, irudien tamaina- eta izaera-desberdintasunei buruzko gehiegizko interpretazioak egiteari buruz ohartarazten du. Argudiatzen du gehietan, tamaina eta itxura desberdinen arrazoia, zizelkariaren trebetasunaren eta bere ingurunearen ezaugarrien  ondorio izan daitekeela, eta adierazten du arkeologia esperimentalak frogatu duela txanodun irudiak oso erraz tailatzen direla.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia gehiago 
# Alfayé Villa, S. 2011: *Imagen y ritual en la céltica peninsular,* A Coruña. ISBN: 978-8415400110
# Domínguez, J. S., & Ceballos, M. R. (2015). "Figurillas de encapuchados hispanorromanos: Definición, clasificación e interpretación". *Archivo Español de Arqueología*, *88*, 105-125. doi: 
# Domínguez, JS y Ceballos, MR (2019). "Los encapuchados de Augusta Emerita,¿ahuyentadores de espíritu y elementos de protección?".  *Imágenes, lenguas y creencias en la Lusitania romana* , 239. 

## Kanpoko loturak 
* 
* 
* 
*