open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karl Buresch

**Karl Buresch** (Groß-Enzersdorf, 1878ko urriaren 12a - Viena, 1936ko irailaren 16a) austriar politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1931 eta 1932 bitartean.

Zuzenbidea ikasi zuen Vienako Unibertsitatean eta abokatu gisa lan egin zuen. Alderdi Sozial Kristauan sartu zen eta 1916tik 1919ra bere jaioterriko alkate izan zen. 1919an Austriako Konstituziogile Asambleko kide hautatu zuten, eta 1920 eta 1930eko hamarkadetan parlamentuko kide (1920-1934), Behe Austriako gobernadore (1922-1931 eta 1932-1933) eta bere alderdiko talde parlamentarioko lehendakari izan zen.

1931ko ekainaren 20an kantziler izendatu zuten, krisi ekonomiko eta instituzional baten erdian, eta Alemaniako nazionalistekin koalizioan gobernatu zuen. Nazionalistak 1932ko urtarrilean atera ziren gobernutik eta Bureschek gutxiengoan gobernatu zuen urte horretako maiatzaren 20ra arte.

Ondoren, Finantza ministro izan zen Engelbert Dollfußen gobernuan.
Arbiki argi

**Arbiki argia** (*Hebeloma crustuliniforme*) *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan daiteke, eta arazo gastrointestinal larriak eragin ditzake.

Sinonimoak: *Agaricus ossa*, *Agaricus circinans*, *Hypophyllum raphanoides*, *Agaricus fastibilis*, *Hebeloma crustuliniforme*, *Hylophila crustuliniformis*, *Derminus crustuliniformis*, *Hebelomatis crustuliniforme*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 9 cm arteko diametrokoa. Mamitsua, ganbila, pixka bat likatsua eguraldi hezean. Zuri-larru kolorekoa edo marroi-gorrixka, ilunagoa erdian.

**Orriak:** Estu, itsatsiak, perretxikoa oso gaztea denean, sarritan ur tantatxoekin bezala. Okre zurbiletik arre-lur kolorera pasatzen dira eta, azkenik, arre-sepia kolorea hartzen dute.

**Hanka:** Zuria, zilindrikoa edo erraboildun samarra, betea, trinkoa, goiko aldean pikor txikiak ditu. 5 - 10 x 1 - 2 cm-koa.

**Haragia:** Zurixka, trinkoa, hezea, errefrau-usain handikoa eta zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela. *Krustuliniforme* epitetoa latinetik dator, gailetatxoa esan nahi duen "crustulum" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Baztertu beharreko espezie bat da, nahasmendu gastrointestinalak eragin ditzakeelako.

### Nahasketa arriskua 
*Hebeloma sinapizans* delakoarekin nahas daiteke, antz handia du, baina ebaki bertikal bat ematen diogunean, mihi moduko bat ikusten dugu oinaren goialdean, *Hebeloma crustuliniforme* espezieak ez duena. *Hebeloma sacchariolens* berriz txikia da eta azukre errearen usaina du. *Hebeloma hiemale* espeziea, *Hebeloma* *crustiliniforme* baino txikiagoa eta zurbilagoa da. *Hebeloma longicaudum* eta *elatum*, oin luzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean oso ohikoa da, ale ugariko taldetan, koniferen eta hostoerorkorren basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Txile, Argentina, Kanariak, Islandia, Svalbard, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua. Sartua Australian, Zeelanda Berrian, Hegoafrikan.

## Galeria 

Fitxategi:Hebeloma crustiliforme 1.jpg
Fitxategi:Hebeloma crustiliforme 2.jpg
Fitxategi:Hebeloma crustiliforme 3.jpg
Fitxategi:Hebeloma crustuliniforme 4.jpg
Fitxategi:Hebeloma crustuliniforme 5.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Grebel

**Eva K. Grebel** (Dierdorf,  Alemania, 1966) alemaniar astronomoa da. 2007az geroztik, Astronomisches Rechen-Institut-eko zuzendarikidea izan da Alemaniako Heidelberg-eko Unibertsitatean. Eva Grebel izar-populazioak aztertzen eta galaxiak eratzen aditua da.

## Ikerketa 
Grebelen ikerketa Esne Bideko izarrei eta galaxien tokiko taldeko beste kide batzuei buruzkoa da, besteak beste, Magallaesen Hodei Handi eta Txikia eta hurbileko galaxia nanoak. Grebel-en azterketak galaxien bilakaera kimikoaz eta egituraz, izarren eraketaz eta izar-populazio batzuen propietateez arduratzen dira, Esne Bidearen eta beste galaxia batzuen jatorria eta bilakaera berreraikitzeko.

## Biografia 
Grebelek fisika eta astronomia ikasi zituen Bonneko Unibertsitatean, eta fisikako gradua lortu zuen 1991n. Urte horretan bertan, udako ikaslea izan zen Baltimoreko Teleskopio Espazialaren Zientzia Institutuan.

Graduondoko ikasketak Bonneko Unibertsitatean egin zituen, eta 1992-1994 urteetan bekadun ikasle gisa aritu zen Txileko Europako Behatoki Australeko Aulkiaren Behatokian. 1995ean lortu zuen doktoretza, sari batekin. Haren mintzagaia "Hurbileko galaxietako izarren azterketa" izan zen.

Gero, Grebel postdoktoretza lanpostuan aritu zen Illinois-eko Unibertsitatean -Champaign (1995-1996), Wurzburgoko Unibertsitatean (1996-1997) eta Kaliforniako Unibertsitatean Santa Cruzen (1997-1998). 1998an Hubble beka bat irabazi zuen, eta 1998an Seattleko Washingtongo Unibertsitatearekin bat egin zuen, Hubble bekadun gisa.

2007an, Heidelberg-eko Unibertsitatean astronomia-irakasle izendatu zuten Grebel, eta Astronomisches Rechen-Institut-eko bi zuzendarietako bat izan zen. Garai hartan, Alemaniako astronomia-irakasle bakarra zen Grebel.

Grebel Heidelberg-eko Unibertsitateko "El Sistema de la Vía Lactea" 881 GFD Lankidetza Zentroaren lehendakaria da eta Nazioarteko Astronomia Batasuneko "El Universo Local" H1 batzordeko lehendakaria.
* 2006 Johann Wempe saria, Potsdameko Leibniz Astrofisika Institutua
* 1999 Henri Chrétien Ikerketa Beka baten Nazioarteko Saria, Estatu Batuetako Astronomia Elkartea
* 1996 Ludwig Biermann saria, Astronomische Gesellschaft

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eva Grebel's home page
* Biermann Award winners, German Astronomical Society
* Eva Grebel on.Net
2010eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2010eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 28.Edizioa izan zen. Azaroaren 5etik 21era ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan, gaztetxean eta kaleetan zehar ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren arren. Atzeraldia zela eta, topaketak beste urteetan baino laburragoak izatea erabaki zen edizio honetan. 

Urte honetan Azpeitiko Enparan Dorretxea Antzerkizale Elkartearen  (EHAZE) ren egoitza bilakatzen da eta topaketen harira jakinarazten da, Azpeitiko udalak erakunde honekin egindako akordio baten ostean. 

2010eko Ikusleen saria Le Petit Theatre de Pain eta Artedramaren *"Errautsak"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Eguzkiñe Egaña izan ziren, lehiaketa bidez.
thumb|331x331px|XXVIII.EUSKAL ANTZERKI TOPAKETAK, aurkezpena

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
thumb|254x254px|Ikasberri Azpeitiko Ikastolako ikasleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai ezkatatsu-txiki

**Ardagai ezkatatsu-txikia** (*Polyporus tuberaster*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da kaltegarria, baina haragia oso zaila da, gaztetan ere bai. Batzuek lehortu eta birrindu egiten dute, hornigai gisa erabiltzeko.

Sinonimoak: *Scutiger tuberosus*, *Polyporus lentus*, *Mycelithe fungifera*, *Polyporus floccipes*, *Polyporus tubarius*, *Polyporus brumalis var. floccopus*, *Polyporus forquignonii*, *Cerioporus forquignonii*, *Leucoporus tubarius*, *Polyporus latisporus*, *Polyporus decurrens*, *Leucoporus lentus*, *Leucoporus forquignonii*, *Scutiger decurrens*, *Polyporus helopus*, *Grifola tuckahoe*, *Polyporus tuckahoe*, *Melanopus squamosus subsp. lentus*, *Melanopus squamosus subsp. forquignonii*, *Polyporellus tuberaster*, *Polyporellus squamosus f. forquignonii*, *Polyporellus squamosus f. lentus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, zurixka-horixka edo krema-okre kolorekoa, ezkatatsua, mamitsua, zabaldua edo zertxobait hondoratua.

**Tutuak:** Laburrak, 1 eta 2 cm bitartekoak, dekurrenteak, zurixkak. Poro poligonalak, luzeak, zuri-krema zurbil kolorekoak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.
thumb|Ardagai ezkatatsu txikia goitik
**Hanka:** Zurixka, 2 eta 4 cm bitarteko luzera eta 4 eta 8 mm bitarteko lodiera du, meheagoa eta okre kolorekoa oinarrirantz, pixka bat hirtsutua eta ezkatatsua, inkurbatua, eszentrikoa, batzuetan alboan. Noizean behin esklerozio handi samarra izan dezake.

**Haragia:** Gaztetan samurra eta hauskorra, ondoren larrukara eta zaila, lodia, zuria; usain ahula du eta zaporea garratz samarra.
thumb|Ardagai ezkatatsu txikia azpitik
**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, ugari, asko, esan nahi duen "poly" hitzetik eta poro, urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea, haragi zaila duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Polyporus tunetanus* delakoaren itxura osoa du, baina hau habitatagatik bereizten da, erretako gurbitzen sustraietan hazten baita. *Polyporus squamosus* espeziearen antza ere badu, baina hau askoz handiagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostogalkorren adar hiletan, batez ere haritzetan eta pagoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Costa Rica, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Réunion, Ruanda, Hego Korea, Himalaiako eremua, Israel.

## Galeria 

Fitxategi:Polyporus tuberaster 3.jpg
Fitxategi:Polyporus tuberaster 4.jpg
Fitxategi:Polyporus tuberaster 5.jpg
Fitxategi:Polyporus tuberaster 6.jpg
Fitxategi:Polyporus tuberasrer 5.jpg
Fitxategi:Polyporus tuberaster 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zurubita

thumb|300x300px| *Suil-katilu* edo *zurubita*, ura atera eta edateko katilua.
[thumb|*Hishaku* japoniarra, [Itsukushima santutegia batean.]]
**Zurubita**, **suil-katilu**a, **kopets**a (*kopetxa*) edo **perrada-ontzi**a ur-suil edo ferreta batetik ura atera eta edateko erabiltzen den katilutxo kirtenduna da. 

Jesus Mari Olaizola *Txiliku*k kontatzen du, etxean entzundakotik, Nafarroako baserriren batean etxeko indianoak ekarritako tresna hori zilarrezkoa zutela, eta horrek ematen ziola distira eta ospea baserri osoari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2011ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2011ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 29.Edizioa izan zen. Azaroaren 4tik 20ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, gaztetxean eta Sanagustin Kulturgunean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
ezkerrera|thumb|229x229px|Txalo Saria Iñaki Bergarari, Pilar Aizpitarteren eskutik
Edizio honetan herriko antzezle Iñaki Bergarari Txalo Saria eman zitzaion, urteetan antzerkigintzari egindako ekarpenagatik. Sanagustin Kultugunean egindako omenaldi ekitaldia honetan, gainera, Uztarriak argitaratutako bere liburu biografikoa aurkeztu zuen, Monika Juaristik idatzia. Topaketetan urte askotan antzerki taldeei laguntzen ibilitako *Joxin* hil zen 2011an eta Alaitz Olaizolak agur berezi bat idatzi zion, edizio honetako eskuprograman jasota datorrena.

Topaketen baitan eta EHAZEk bideratuta, mahai inguru bat antolatu ere zuen Sanagustin Kulturgunean, *"Antzerkia norentzat idaztearen plazera?"* izenekoa. Saio honetan, Oier Guillanek gidatua, Daniel Landart, Xabier Lopez Askasibar eta Jokin Otaegik parte hartu zuten. 

2011ko Ikusleen saria Txalo Taldearen *"Ipuinaren bila"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Iñaki Mariñelarena izan ziren, lehiaketa bidez.
thumb|360x360px|Ika Taldearen "Ilargiaren bi aldeak" antzelana
thumb|253x253px|Kukubiltxo Taldearen "Inorako bidaia" antzezlana
thumb|254x254px|Vaiven Taldearen "Lotsagabe" antzezlana

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
thumb|243x243px|Eskola antzerkia, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argizarizko katilu

**Argizarizko katilua** (*Peziza cerea*) *Pezizaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da sukaldean erabiltzen.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Errezeptakulu sesila edo oin oso txikikoa. Hasieran kopa forma du, gero zabaltzeko, batzuetan modo uhinduan. Barnealdea (himenioa) hori-okre kolorekoa da eta kanpoaldea zurixka eta irintsua.

**Hanka:** Bat ere ez edo oso txikia.

**Haragia:** Mehea eta zuria.

**Etimologia:** *Peziza* terminoa, grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "pezis" hitzetik. *Cerea* epitetoa latinetik dator, argizarizko, esan nahi duen "ceraus" hitzetik. Bere itxura eta loditasunagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Peziza vesiculosa* delakoaren antzekoa da, besikuletan bereizten da; *Peziza cerea* txikiagoa da eta bere esporak handiagoak dira. Kolore bereko *Pezizak* bereizteko, azterketa mikroskopikoa egin behar da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean agertzen da, zuraren hondarretan, zerrautsetan, lorategietan eta bide bazterretan. Oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Argentina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanagustin Kulturgunea

**Sanagustin kulturgunea** Azpeitiko udalak zabaldu zuen 1995eko abenduan, San Agustin eliza izandako eraikinean. Nonbait Bilboko Kafe Antzokiak ezarri zuen kulturgune-ereduari jarraitzen dio. 

552 m2 eta 560 lagunentzako aforoa duen kulturgune honek bi oholtza ditu: nagusia  eta arkupekoa. Espazio dinamikoa da, kultura eta ostalaritza uztartzen ditu. Uneoroko kulturgunea, zabala, taldeen plaza, ahalmen ekonomikoaren bidez kultur ahalmena, elkarlana, aisia eta euskara gune ere bai... Ekitaldiaren beharretara egokitzeko, bi oholtza ditu. Mota guztietako ekitaldiak antolatzeko prestatua.

Azpeitia inguruko kultura ekitaldiak eskaintzeko leku erreferentziazkoa izateko sortua, denborarekin jarduerak ugarituz joan dira. Kafe Antzokiari esker euskararen erabilera sustatzeko ekimenak garatuz joan dira.

## Jarduerak 
Kulturgunearen jarduera nagusiak hauek dira,

### Kontzertuak 
Zuzeneko musikari dagokionez, Urolako eszenatoki nagusietako bat da **Sanagustin**. 

### Antzerkia 
Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak batez ere Soreasu Antzokian izaten dira, baina Sanagustin Kulturgunean, gaztetxean, eta udaletxeko ganbaran erek egiten dira antzezlan batzuk.
[thumb|[Lurraldea eta Hizkuntza (jardunaldiak)|Lurraldea eta hizkuntza IV. jardunaldia (2018)]]
### **Erakusketak** 
Argazkia eta pinturazkoak batez ere.

### **Jantokia** 
Egunero bazkariak prestatzen dira. 

### Bestelako ekitaldi eta ospakizunak 
Euskalgintzaren erreferentziazko bilgunea izanik, euskal kulturarekin lotuta dauden erakundek hainbat ekitaldi ospatzen dira Sanagustinen. Esaterako, Udako Euskal Unibertsitateak hainbat jardunaldi antolatu ditu Sanagustinen: 2016an jardunaldi bat bakeaz, 2017an beste bat Eskola-jazarpenari buruz, 2018an Lurraldea eta hizkuntza IV. jardunaldia.
Fitxategi:Bakea Azpeitia UEU 2016 01.jpg|Jardunaldia bakeaz (Azpeitia-UEU, 2016)
Fitxategi:Bullying jardunaldia Azpeitia UEU 2017.jpg|Jardunaldia eskola-jazarpenaz (Azpeitia-UEU, 2017)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Kafe Antzokia
* Espaloia Kafe Antzokia
* Ondarroako Kafe Antzokia
* Plateruena Kafe Antzokia
* San Agustin Kultur Gunea (Durango)

## Kanpo estekak 
* Sanagustin kulurguneko multimedia-biltegia
* [Nola heldu Sanagustin Kulturunera](https://www.google.com/maps/place/Sanagustin+kulturgunea+(Kulturaz+Azpeitiko+kooperatiba)/@43.184065,-2.266092,15z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x1e5fe596c85fb538!8m2!3d43.1839791!4d-2.2659656) Googlemaps
Astaputz bigun

**Astaputz biguna** (*Lycoperdon molle*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Gaztetan kontsumi daitekeen arren (gleba zuria), oso motela da.

Sinonimoak: *Lycoperdon gemmatum var. furfuraceum*, *Lycoperdon cupricum*, *Lycoperdon turbinatum var. γ furfuraceum*, *Lycoperdon glabellum*, *Lycoperdon gemmatum var. molle*, *Lycoperdon umbrinum var. glabellum*, *Lycoperdon umbrinum var. cupricum*, *Lycoperdon umbrinum f. glabellum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa eta 6 cm arteko altuerakoa; normalean pixka bat ziba baten itxura du. Kolorea krema zikinetik arre-grisaxkara doa, azkenean okre-arrexka. Orratz hauskorrak ditu, eta laster erraz bereizten diren pikor batzuetan geratzen dira eta orduan ia leuna da. Poro apikala ez oso erregularra. Gleba arre-oliba kolorekoa.

**Etimologia:** *Lycoperdon* hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako zapaltzean. *Molle* epitetoa berriz latinetik dator, samurra, gozoa, malgua esan nahi duen "mollis,-e" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Gaztetan jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lycoperdon umbrinum* espeziearekin, honek ezten gogorragoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, ohikoa basoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Costa Rica, Islandia, Europa, Errusia, Israel, Kaukasia, Mongolia, Kazakhstan eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpibeltz almendrausain

**Azpibeltz almendrausaina** (*Agaricus augustus*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso ona. Sukaldean txanpiñoi arrunten antzeko erabilera ematen zaio.

Sinonimoak: *Psalliota augusta*, *Pratella augusta*, *Agaricus perrarus*, *Psalliota bresadolae*, *Psalliota perrara*, *Agaricus praenitens*, *Orcella augusta*, *Agaricus peronatus*, *Psalliota praenitens*, *Fungus praenitens*, *Fungus peronatus*, *Fungus augustus*, *Psalliota peronata*, *Psalliota subrufescens*, *Psalliota augusta var. perrara*, *Agaricus augustus var. perrarus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso handia, 20 cm-tik 25 cm-ra bitartekoa, globo itxurakoa eta goiko aldean zapaldua; gero zabaldu egiten da. Hondo grisaxka-horixka du, baina ezkata trinko, itxi eta marroiek estaltzen dute, Igurtzitakoan horiz eta marroiz zikintzen da.

**Orriak:** Oso estu eta estuak, hasieran, ia zuriak, eta, ondoren, kolore hori-okrez pixka bat koloreztatuak, igurtziz gero, horiz eta marroiz zikintzen da.

**Hanka:** 20 cm luze izatera irits daitekeen luzera, zilindrikoa, zertxobait kurbatua, eta oinarria pixka bat zabalagoa du. Kolore zurixka du, eta igurztean horitu egiten da, eta eraztunaren behealdean ezkata horixkak ditu. Eraztuna zabala eta zintzilikarioa du, oinaren goiko aldean kokatua. Kolore zurixkakoa, goialdean ildaskatua eta behealdean oxkarratua edo ezkatatsua.

**Haragia:** Mehea eta zuria, arrosa edo marroi argiz tindatzen dena, eta gainerakoa horixka, airearekin kontaktuan. Almendra mingotsen usain atsegina du.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik. *Augustus* epitetoa berriz latinetik dator, handi esan nahi duen "Augustus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jateko oso ona da.

### Nahasketa arriskua 
*Psalliota perrara* perretxikoa, autore batzuen ustez, espezie bera da, baina beste batzuen iritziz, *Augustus*-aren aldaera bat da, antz handia dute. Honen kapelak kolore horixka du, ezkata oso txikiekin, marroiak erdian, baina horixkak gainerakoan. Haragia ere horiz tindatzen da, baina ez du batere tindu arrosa edo marroirik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, batez ere koniferoen basoetan taldeak osatuz, baina batzuetan hostozabaletan ere agertzen dira.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Hawaii, Mexiko, Txile, Argentina, Brasil, Europa, Errusia, Turkia, India, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Kenya, Nigeria.

## Galeria 

Fitxategi:Agaricus augustus 1.jpg|Azpibeltz almendrausain
Fitxategi:Agaricus augustus 2.jpg
Fitxategi:Agaricus augustus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errada (argipena)

**Errada** terminoak hainbat adiera du:

* **Errada** edo **perrada**, **ferreta** edo ur-suilaren euskarazko izeneteko bat.
* **Errada**, intsektu fulgoroideen genero bat.

Ikus halaber:
* **Arrada**, Nafarroako herria.
Bacchisa papuana

***Bacchisa papuana*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Bacchisa* generokoa. Breuning ikerlariak 1956an identifikatu zuen.

## Azpiespezieak 
* *Bacchisa papuana basifloripennis* Breuning, 1964
* *Bacchisa papuana papuana* Breuning, 1956

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacchisa albicornis

***Bacchisa albicornis*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Bacchisa* generokoa. Pascoe ikerlariak 1867an identifikatu zuen. Singapurren ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astaputz ubelska

**Astaputz ubelska** (*Scleroderma verrucosum*) *Sclerodermataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik. Arrunta da Euskal Herrian.

Sinonimoak: *Lycoperdon spadiceum*, *Lycoperdon dispar*, *Scleroderma spadiceum*, *Scleroderma pandanaceum*, *Scleroderma bresadolae*, *Scleroderma vulgare var. spadiceum*, *Sclerangium bresadolae*, *Scleroderma torrendii*, *Scleroderma aurantium var. spadiceum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, globo itxurakoa edo udare formakoa; gehienetan oin antzeko bat, oso garatua izaten du, onddoaren altuera bikoiztu dezake. Peridioa, fina, estua, okre kolorekoa da eta irregularki pitzatzen da, ezkatak eratuz, handiagoak edo txikiagoak. Goitik zabaltzen da gleba agerian utziz.

**Gleba:** Gaztetan, mamitsua eta zuria, gero biolazeo kolorekoa eta hauts bihurtzen da, kotoi itxurakoa, usain desatsegin bizikoa.

**Etimologia:** *Scleroderma* hitza grezierazko "sclera" hitzetik dator, gogorra esan nahi du eta "derma" hitzetik, azala esan nahi du. *Verrucosum* epitetoa latinetik dator, garatxoz betea, esan nahi duen "verrucosus" hitzetik. Gainazalean garatxoak dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Scleroderma areolatum* delakoarekin, ezkatak areolak eginez dauka eta hanka ez du hain garatua. *Scleroderma bovista* eta *Scleroderma meridionale* espeziekin ere nahas daiteke, esporak desberdinak dituzte.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan hazten da , baina batez ere udazkenean zehar, lur hareatsuetan, ezpondetan, bide ertzetan eta *Quercus* zuhaitzen basoetan taldeak osatuz (haritzak, arteak, etab.)

### Banaketa eremua 
Afrika, Asia, Australia, Europa, Ipar Amerika, Hego Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacchisa violaceoapicalis

***Bacchisa violaceoapicalis*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Bacchisa* generokoa. Pic ikerlariak 1923an identifikatu zuen. Vietnamen aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astaputz elur zuri

**Astaputz elur zuria** (*Agaricus osecanus*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Errendimendu ona ematen du sukaldaritzan, handia baita. *Agaricus arvensis* ahaideak baino kalitate hobea du.

Sinonimoak: *Psalliota nivescens*, *Agaricus nivescens*, *Psalliota nivescens var. parkensis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, esfera erdi itxurakoa, erdigunea laututa eta ondoren ganbila, zabalduta amaitzeko. Zetaduna da, zuria, eta horiz orbantzen da ukitzean; askotan, lehortasunagatik pitzatu egiten da erdian eta errezelaren zerrenda estu bat izaten du ertzean.

**Orriak:** Estu eta estuak, denbora luzean zurbil irauten dute, baina gero arrosa-izokin kolorea hartzen dute, eta azkenean marroi-beltzaxka bihurtzen dira.

**Hanka:** Motza, zilindrikoa, kolore zurikoa, ukitzean horiz zikintzen dena eta zahartzaroan desagertzen diren ezkata borobil zuri isolatuekin. Eraztun handi, lodi eta zuri bat du, goiko aldea leuna da, eta behealdean okrez tindatzen diren ezkata handi biribilduak ditu.

**Haragia:** Lodia, batez ere diskoan, baina meheagoa kapelaren ertzetan. Zuria da, baina hori-limoi kolorez zikindu daiteke oinean. Almendra usaina du eta zapore garratz samarra.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona da.

### Nahasketa arriskua 
*Agaricus arvensis* delakoarekin, horitu egiten da marruskatzean, anis usaina du eta espora desberdinak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, belardietan  zirkulu handiak osatuz, maitagarrien eraztunetan edo parke edo lorategietan  ale askoko taldeetan. Askotan, oina oso lurperatuta izaten dute, eta kontuz atera behar da, ale osoa lortu nahi bada.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacchisa gigantea

***Bacchisa gigantea*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Bacchisa* generokoa. Breuning ikerlariak 1959an identifikatu zuen. Java uhartean aurkitua izan da.

## Ezaugarriak 
Bere izen arrunta Bacharach-en kakalardo erraldoia da, eta likenak eta zuhaitz-azala jateagatik da ezaguna. Gehienetan bakartia da, eta egun bakarrean 20 km-ra hegan egiteko gai da. Batez ere oihan euritsuetan bizi da, baina Tibeteko goi-ordokietara bidaiatzen du 5-7 urtean behin ugaltzeko. 20 urte bizi daiteke, kakalardoen artean iraupen luzeenetakoa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urdintxu

**Urdintxua** (*Cortinarius caerulescens*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate gastronomiko oso kaskarrekoa, *Cortinarius* generoko gehienak bezala.

Sinonimoak: Urdintxoa, sare urdinubela, sare urdimorea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, Mamitsua, hemisferikoa, gero ganbiletik zabaldu samarrekora. Ertz inkurbatua, zurixka eta ondoren morea. Azala bereizgarria, zetaduna eta likatsua denbora hezean; kolore urdin-biolazeokoa, eta koloregabetu egiten da tonu okreetan, batez ere erdian.

**Orriak:** Ertzerantz mehetuaz, adnatatik sinuadoetara, urdin-moreak eta gero marroi-herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 8 - 12 x 1 - 2 (2,5) cm-koa, zilindrikoa, sendoa, betea, fibriloso-zetaduna, eta errezelaren hondarrekin eraztunaren eremuan, 4 cm arteko diametroko erraboil alboratuarekin, kolore zurixkakoa, baina ertza okre antzeko kolorekoa. Gortina zetaduna eta more zurbil kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zurixka-urdinxka kolorekoa kapelan eta oinean eta krema-okrea erraboilean; irin usainekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Atal bereko espeziekin nahas daiteke, hau da horietako bat: *Cortinarius mairei*, koniferoetan eta artadietan hazten dena.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean hazten da, lurzoru basikoen basoetan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaia eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultana Khaya

**Sultana Sidi Brahim Khaya** Mendebaldeko Saharako autodeterminaziorako eta independentziarako eskubidearen aldeko aktibista eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Ibilbidea 
2021eko otsailean, Omar Hilale Marokoko diplomazialariak, Marokoko Erresumaren izenean NBEri bidalitako gutun baten bidez, Sultana Khaya salatu zuen «indarkeriaren aldekoa» zela eta «giza eskubideak helburu politikoekin» erabiltzeaz, eta alegatu zuen Fronte Polisarioak Saharako giza eskubideen aurkako borroka armatu eta bortxaketei buruzko txostenak faltsutu egin zituela.  

Marokoko agintariek Khaya etxean atxilotuta izan zuten 2020ko azarotik, eta behin baino gehiagotan egin zioten eraso bere etxean.

Amnistia Internazionalak adierazi zuenez, 2021eko azaroaren 15ean, Marokoko segurtasun-indarrak, kaleko arropaz jantzita, Khayaren etxera sartu ziren, bortxatu egin zuten eta sexu-erasoak egin zizkieten ahizpei eta amari ere .

Jadiyetuk adierazi zuen sultana asko daudela Saharan; milaka sultana herri oso baten drama horretan, ekinean, Mendebaldeko Sahararen egoerari buelta eman nahian, eta gehitu zuen:*“Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa 84 herrialdek onartutako errealitate itzulezina da.”*Ordizian eta Irunen ere eman zituen hitzaldiak. Gasteizen berriz, dozenaka herritarrek ongietorri beroa egin zioten Andre Maria Zuriaren plazan. Bisita Sahara Koordinazio Unitateak antolatu zuen, Arabako SEADen Lagunen Elkartearekin eta Saharako Diasporarekin batera.

Beatriz Artolazabal Lakuako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin bildu zen, baita Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariarekin eta bertako idazkari nagusiarekin eta Zuriñe Elordirekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sultana atxiloketa garaian asan zituen bortxaketa eta sufrimenduak azaltzen YouTube
Urrezko egur-ziza

**Urrezko egur-ziza** (*Pholiota aurivella*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm arteko diametrokoa, Mamitsua, trinkoa, ganbil-kanpai itxurakoa, azkenik zabaldu eta makurtu egiten da, gainazal likatsuarekin, distiratsua, horia, ondoren herdoil kolorekoa, estu dituen ezkata erorkor arre kolorekoen eraginez.

**Orriak:** Eskotatuak edo itsatsiak, orritxo eta laminula ugarirekin nahasita, meheak, estu, sinuadak, zabalak, krema-horixkak, gero burdin-arrexka kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Kapelaren diametroa baino luzeagoa, betea, sustrai antzeko batekin, horia, baina arreagoa oinarrirantz, lehenik flokulosoa, gero biluzia eta ez da likatsua. Erreakzio berdea "sulfato de hierro"-rekin

**Haragia:** Zurbila haritsua eta herdoil kolorekoa oinean; usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Aurivella* epitetoa latinetik dator, urre kolorea esan nahi duen "aureus" hitzetik eta artilea esan nahi duen  "vellus" hitzetik. Kapelan izaten duen errezelarengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota squarrosa* delakoarekin, erabat lehorra. *Pholiota adiposa* espeziearekin, hau guztiz likatsua da, eta *Pholiota muelleri*-arekin ere bai. Bada *Pholiota aurivella var. cerifera* aldaera bat ere, honek oinarritik eraztuneraino oso oin haritsua eta ezkatatsu du.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik azarora. Soropildua, hostozabalen eta koniferoen enbor bizietan eta motzondoetan. Urria da, baina ez arraroa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Txile, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika eta Zimbabwe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacchisa flavobasalis

***Bacchisa gigantea*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Bacchisa* generokoa. Breuning ikerlariak 1956an identifikatu zuen. Indian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolibia sustraitsu

thumb|Kolibia sustraitsua goitik.
thumb|Kolibia sustraitsua azpitik.

**Kolibia sustraitsua** (*Megacollybia platyphylla*) *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da. Egosi ondoren, usain txarra jariatzen du eta zapore txarra du.

Sinonimoak: *Hypophyllum fissum*, *Rhizomorpha xylostroma*, *Agaricus repens*, *Gymnopus platyphyllus*, *Agaricus platyphyllus var. repens*, *Collybia platyphylla*, *Agaricus praefoliatus*, *Agaricus tenuiceps*, *Collybia grammocephala*, *Collybia repens*, *Marasmius platyphyllus*, *Agaricus pseudoplatyphyllus*, *Lyophyllum platyphyllum*, *Tricholoma tenuiceps*, *Collybia pseudoplatyphylla*, *Collybia pseudolacerata*, *Tricholomopsis platyphylla*, *Hydropus platyphyllus*, *Oudemansiella platyphylla*, *Clitocybula platyphylla*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero laua, ez oso mamitsua, hezea, gris-marroitik marroi-oliba kolorera doana, ilunagoa erdian, erraz hausten da azala, erradialki pitzatua eta zuntz txiki ilunez estalia.

**Orriak:** Zabal, oso zabalak, nahiko lodiak, sabeldunak, zuriak edo zuri-hori kolorekoak.

**Hanka:** Sendoa, zilindrikoa, fibrilatsua, pixka bat flokosoa goialdean, gainerakoa erabat leuna, oinarrian lodixeagoa, oinaren oinarrian, sustraien antzeko mizelioaren hari luze batzuk agertzen dira, lurrean zabal.

**Haragia:** Zurixka zurbil kolorekoa. Ez du ez usainik ez zapore berezirik, agian pixka bat mikatza.

**Etimologia:** *Collybia* hitza antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Platyphilla* epitetoa ere grekotik dator, "platys" hitzetik (zabala esan nahi du) eta "phyllon" hitzetik (orri esan nahi du). Orrien zabaleragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina kalitate kaskarrekoa eta ez da gomendagarria, egosi ondoren usain eta zapore desatseginak ditu.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau beste espezie batekin nahastea zaila da, kapelaren dekorazio erradial bereizgarria dela eta, profil biribilduko orriak dituelako eta azalera handian eta sustraien antzeko mizelio-hariak dituelako oinaren oinarrian.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zuhaitz zaharren enborretan hazten da, eremu itzaltsuetan, nahiko hezeetan eta goroldiotsuetan, perretxiko honek neurri handiak har ditzake, kapelaren diametroak 25 cm har dezake.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Peru, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Hego Korea, Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Megacollybia platyphylla 4.jpg
Fitxategi:Kolibia sustraitsua albotik.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hurrizti-esneki berde

**Hurrizti-esneki berdea** (*Lactarius pyrogalus*) *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikotasun-sumagarria. *Lactarius* generoko espezierik minenetakoa da, ahoa erre egiten du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, batzuetan eremu zirkularrekin, laster lautua eta hondoratua, gero zabaldu egiten da eta azkenik inbutu forma hartzen du, ertza biribilduta, gero makurtua, mehea, zeharrargitsua, sarritan lobulatu-uhindua. Azala hezea, baina ez likatsua, ez oso sendoa, distiratsua, gris arre-oliba kolorekoa izatetik gris-beix edo gris-okrea izatera pasatzen da.

**Orriak:** Itsatsiak, krema-okre kolorekoak, gaztetan estu samar, gero zabal, hainbat tamainatako orritxoekin, zahartzean esporen hautsez estaliak.

**Hanka:** 3 - 8 x 0,5 - 1,5 cm-koa, betea, oinarrirantz mehetua, kapelaren kolore berekoa edo pixka bat zurbilagoa, gaztetan pruinaduna, gero lehorra eta fin-fin zimurtua.

**Haragia:** Lehenengo sendoa, gero biguna, kotoikara, krema kolore zurbilekoa, grisaxka kapelaren azalaren azpian, usain ahula, frutaren antzekoa. Latex zuria eta ugari, oso akrea, azkar gogortzen da, pixka bat hori-oliba kolorekoa lehortzen denean, potasak berehala hori-urre kolorez koloreztatzen du.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac, lactis", esnetik dator; esneari dagokio, latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Pyrogalus* epitetoa grekotik dator, sua esan nahi duen "pyr" hitzetik eta latex esan nahi duen "gala" hitzetik.  Bere latexak ahoa erre egiten duelako.

## Jangarritasuna 
Susmagarria da.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius circellatus* delakoarekin, baina honen kapelak eremu zirkularrak ditu eta hainbat hostozabalen azpian ateratzen da, batez ere xarmatan (*Carpinus betulus*)

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hurritzen (*Corylus avellana*) azpian ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Zeelanda Berria. 

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius pyrogalus 1.jpg
Fitxategi:Lactarius pyrogalus 2.jpg
Fitxategi:Lactarius pyrogalus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkotxo gorri

**Ezkotxo gorria** (*Hygrocybe turunda*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jan liteke, baina kalitate gastronomiko eskasa du.

Sinonimoak: *Agaricus superbus*, *Hygrophorus turundus*, *Agaricus miniatus var. b turundus*, *Pseudohygrocybe turunda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm arteko diametrokoa, ez da likatsua eta zilbor itxura apur batekin. Bere kolorea laranja-horixka da eta zahartzean ilunagoak bihurtzen diren fibratxoak darama, diskoaren erdialdean ugariagoak dira..

**Orriak:** Itsatsiak edo pixka bat dekurrenteak, gaztetan zurixkak eta gero hori-laranja kolorekoak

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Leuna, liraina, zilindrikoa, baina batzuetan oinarrian lodiagoa, kapelaren antzeko kolore laranja du, baina behealdean horia da.

**Haragia:** Mehea, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus miniatus* delakoaren antzekoa da, baina hau gorriagoa da, zuntzexkarik eta maluta pikortsutik gabea, belardietan ateratzen dena. *Hygrophorus quietus* espeziearen antzekoa ere bada koloreagatik, baina hau txikiagoa da, haragiak kirats usaina du eta larreetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean; zohikaztegietan, oso zelai hezeetan paduren ondoan, etab. Mendi garaietako leku lohitsuak nahiago ditu.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Japonia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jules Chéret

**Jules Chéret** (Paris, 1836ko maiatzaren 31 &ndash; Niza, 1932ko irailaren 23a) frantziar margolari eta litografoa  izan zen.

Hamahiru urterekin litografo baten ikasle izan zen eta gero Diseinuko Eskola Nazionalean ikasi zuen. 1859tik 1866ra Londresen hobetu zituen litografia ikasketak.

Belle Époque garaian poster ilustratuaren aitzindarietako bat izan zen, eta poster modernoaren aita deitu izan zaio. Rokoko garaiko artistak izan zituen inspirazio iturri, Antoine Watteau eta Jean-Honoré Fragonard, besteak beste.

## Iruditegia 

L'Etendard Français (Jules Chéret).jpg|L'Etendard Français, 1891
Cheret, Jules - Les Palais de Glace.jpg|*Palais des Glaces*
Cheret, Jules - Les Saxoleine.jpg|*Saxoléine*,*Pétrole de sureté*
Cheret, Jules - Taverne Olympia (pl 217).jpg|*Taverne Olympia, Restaurant*
Cheret, Jules - Pippermint (pl 213).jpg|*Pippermint*,*Get Frères*
Cheret, Jules - Pan (pl 81).jpg|*Pan*,*a Journal of Satire*
Cheret, Jules - Carnivale Poster.jpg|''Théâtre de l'Opéra*,*Carnaval 1894*
Cheret, Jules - Paris Courses (pl 61).jpg|*Hippodrome de la Porte Maillot, Paris Courses*
Cheret, Jules - L´Amant des Danseuses (pl 45).jpg|*L'Amant des Danseuses Roman Moderniste**par Félicien Champsaur*
Cheret, Jules - Emilienne d´Alencon (pl 113).jpg|*Folies Bergères*,*Émilienne d’Alençon*
Cheret, Jules - Concert des Ambassadeurs (pl 165).jpg|*Concert des Ambassadeurs*,*Champs-Élysées*
Cheret, Jules - Le Pays des Fees (pl 181).jpg|*Exposition Universelle 1889, Le Pays des Feés*
Cheret, Jules - Casino d´Enghien (pl 129).jpg|*Casino d'Enghien*
Cheret, Jules - L´Aureole du Midi (pl 233).jpg|*L´Aureole du Midi*,*Pétrole de sureté*
Cheret, Jules - Eau des Sirenes (pl 153).jpg|*Recoloration des Cheveux par l'Eau des Sirènes''

## Kanpo estekak
Ezko arrosa-ubel

**Ezko arrosa-ubela** (*Porpolomopsis calyptriformis*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Kolore arrosa-lila duelako ederra eta ikusgarria den arren, kalitate gastronomiko oso kaskarra du.

Sinonimoak: *Agaricus conicus var. amoenus*, *Hygrophorus calyptraeformis*, *Hygrophorus amoenus*, *Hygrocybe calyptriformis*, *Hygrocybe amoena*, *Godfrinia calyptriforme*, *Porpoloma calyptriformis*, *Humidicutis calyptriformis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm arteko diametrokoa. Kapelaren forma oso arraroa da, punta zorrotza, baina ez konikoa; gaztetan, gezi-punta baten antza du, azkenean zabaldu egiten da, erradialki pitzatuz eta titia kontserbatuz. Arrosa edo lila kolore ederrekoa, oso gutxitan zuria, gainazal leuna eta distiratsua du eta likatsu samarra.

**Orriak:** Itsatsiak, sabeldunak, zabal samar, estuak, lodiak, arrosa-malba kolorekoak, kapelaren antzeko kolorekoak, bilbe erregularrekoa.

**Hanka:** Zuria edo kapelaren koloreaz pixka bat tindatua, malba kolorea edo lila, haritsua luzetara, zilindrikoa, nahiko bihurritua, hauskorra, tutuaren formakoa. 4 - 10 x 0,4 - 0,8 cm-koa.

**Haragia:** Zuria edo apur bat arrosa, ez da belzten, mehea, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. *Caliptraeformis* epitetoa grekotik dator, "kalyptra" hitzetik, hau da, emakumezkoen kapela puntan. Bere kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra, hala ere, hau aurkitzeko plazera sukaldaritzan erabiltzeko baino garrantzitsuagoa da.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe acuta* delakoarekin, honek kapela konikoa du, forma erregularra eta kolore gorri-horixka.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, larreetan eta lorategietan, baita mendietan ere, leku belartsuetan. Espezie arraroa dela esan behar da, eta bere kolore politengatik plazer bat da aurkitzea.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Europa, Japonia, Australia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, ezko arrosa-ubela desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Elosegi

**Jose Elosegi eta Martínez de Aparicio** (Donostia,  - ?) gipuzkoar abokatu eta politikari kontserbadorea izan zen. Donostiako alkatea izan zen behin baino gehiagotan (1902-05,1925-27) eta senataria (1921-22, 1923).

## Biografia 
Donostiako zinegotzi eta alkate izan zen 1902ko abenduaren 30etik 1904ko azaroaren 8ra bitartean, bere karguari uko egin zionean. Urte horretako azaroaren 25ean berriro alkate kargua hartu zuen, eta kargu horretan jarraitu zuen harik eta dimisioa onartu eta behin betiko utzi zuten arte 1905eko uztailaren 9an.

Politikoki, maurismoari atxikita, bi aldiz hautatu zuten senatari Gipuzkoan: lehenengoa 1921-1922 legegintzaldian eta bigarrena 1923an. Miguel Primo de Rivera jeneralak direktorio militar bat ezarri zuenean, Alfontso XIII.a erregearen laguntzarekin, zapuztu egin zen legegintzaldia.

1925ean, Primo de Rivera diktadoreak Donostiako alkate berria izendatu zuen Elosegi, eta 1927ra arte egon zen karguan, uko egin zion arte.

Donostiako hiribide batek 1960tik du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ma Chung-pei

**Ma Chung-pei**; txineraz  馬中珮; pinyin, *Mǎ Zhōngpèi* (Taiwan, Txina, 1966) taiwandar-estatubatuar astronomoa, astrofisikaria eta kosmoloagoa da. Judy Chandler Webb Kaliforniako Unibertsitatean astronomia eta fisikako irakaslea da  (Berkeley). 2011 eta 2016 bitartean ezagutzen ziren zulo beltz handienetako batzuk aurkitu zituzten taldea zuzendu zuen. 

## Biografia 
Ma Taiwanen jaio zen. Lau urterekin hasi zen biolina jotzen. Taipei Municipal First Girls goi-mailako bigarren hezkuntzako eskolara joan zen eta Taiwango Biolin Lehiaketa Nazionala irabazi zuen 1983an. Gero Massachusettseko Teknologia Institutura (MIT) joan zen eta fisika-zientzietako lizentziatura jaso zuen 1987an.  MITen fisikako doktoretza lortu zuen 1993an. Partikulen kosmologia teorikoa eta fisikoa ikasi zuen Alan Guth eta Edmund W. Bertschinger doktorego-aholkulariekin. Taiwanen nerabe zela, 16 urte zituela, biolin-lehia nazionala irabazi zuen Taipéin, eta biolin-eskolak ere hartu zituen unibertsitateko urteetan MITen, Bostongo Ingalaterra Berriko Musika Kontserbatorioan.

## Ibilbidea 
1993tik 1996ra, doktoratu ondoko beka bat lortu zuen Kaliforniako Teknologia Institutuan. 1996-2001 bitartean irakasle elkartu eta laguntzaile izan zen Pensilvaniako Unibertsitatean. Han egon zen bitartean, Lindback saria irabazi zuen irakaskuntza goraipatuan.  Berkeleyko Unibertsitateko Astronomia Saileko astronomia-irakasle izan zen 2001ean. 

thumb|260px|Zulo beltza
Bere ikerketa-interesak unibertsoaren eskala handiko egitura, materia iluna eta mikrouhinen hondo kosmikoaren erradiazioa dira. 2011ko zulo beltz ezagunenak aurkitu zituen taldea zuzendu zuen.

The *Astrophysical Journalen* kosmologiako editore zientifikoa da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1987 - Phi Beta Kappa elkartea
* 1997 Astronomiako Annie Jump Cannon saria (American Astronomical Society)
* 1999 - Sloan Fellowship
* 2003 - Maria Goeppert-Mayer saria (American Physical Society) 
* 2009 - Amerikako Fisika Elkarteko kidea
* 2012 Zientziaren Aurrerapenerako Amerikako Elkarteko kidea
* 2012 - Simons Fundazioko kidea

## Hautatutako argitalpenak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Behemoth Black Hole oso litekeena ez den leku batean aurkitu zuten, 2016ko apirilaren 8an.
* Sarah Lewin, sorpresa!  Zulo beltz erraldoia aurkitu zuten, 2016ko apirilaren 8an kontsultatutako arraunketa kosmikoan.
* Dark Matter, the Other Univarse , Ma, SETI Instituteren aurkezpena (bideoa)
Ezko oliba-zuri

**Ezko oliba-zuria** (*Hygrophorus olivaceoalbus*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina ez da *Hygrophorus dichrous* eta *limacinus* bezain mamitsua. Azala jasotzean kentzea komeni da, likatsuegia da.

Sinonimoak: *Agaricus limacinus subsp. olivaceoalbus*, *Limacium olivaceoalbum*, *Hygrophorus glutinosus var. olivaceoalbus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa; hasieran koniko kanpai formakoa, ondoren zabaldu egiten da eta erdian titi kamuts baten inguruan hondoratuta egoten da. Arre-oliba kolorekoa edo marroi-grisaxka-horixka, titian ilunagoa. Azal lodia, mehea, eguraldi hezean likatsu-glutinosoa, Ertz inkurbatua.

**Orriak:** Lodiak, zabal, dekurrenteak eta oso zuriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Luzea, berdina edo oinarrian mehetua, likatsua, fibrilosoa, grisaxka gaztetan, zahartzean, hondo zuriaren gainean, sigi-sagan geratzen diren kolore oliba-griseko ezkatetan edo zuntzexkatan hausten da,

**Haragia:** Ertzean mehea, lodia titiaren azpian, zuri horixka diskoan. Usain eta zapore ahulekoa eta atseginekoa.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Olivaceoalbus* epitetoa latinetik dator, olibazeo esan nahi duen "olivaceus" hitzetik eta zuria esan nahi duen "albus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko ona, baina ez *Hygrophorus limaceus* bezain mamitsua, lirdingatsua delako, azala, biltzerakoan kentzea komeni da.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus dichrous* eta *Hygrophorus limacinus* delakoekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Kaspi

**Victoria Michelle "Vicky" Kaspi** CC FRS FRSC (1967ko ekainaren 30a) estatubatuar-kanadar astrofisikaria da eta McGill Unibertsitateko irakaslea. Batez ere neutroi- eta pulsar-izarrak ikertzen ditu.

## Biografia 
Kaspi Austinen jaio zen, Texasen, baina familia Kanadara joan zen zazpi urte zituela. Gradu-ikasketak McGill Unibertsitatean egin zituen 1989an, eta Princetongo Unibertsitatera joan zen graduatu ondoko ikasketak egitera. 1993an lortu zuen doktoretza, Joseph Taylor Nobel Saria irabazi zuen astrofisikariak gainbegiratuta. Kaliforniako Teknologia Institutuan lan egin ondoren, Masusachl Institutuko Proultsio Laborategia, 1999. McGillen, McGilleko Kanadako lehen ikerketa-katedra izan zuen, eta 2006an Astrofisikako Lorne Trottier irakasle izendatu zuten. Kanadako Ikerketa Aurreratuko Institutuko kidea ere bada.

Kaspi judua da. David Langleben senarra kardiologoa da McGillen eta kardiologiako burua Montrealeko Juduen Sir Mortimer B. Davis Ospitale Nagusian.

## Ikerketa 
Kaspik gainerako G11.2–0,3 supernobarekin lotutako pulsarrari buruz Sagittarius konstelazioan egindako behaketek, X Izpien Chandra Behatokia erabiliz, erakutsi zuten pulsar supernobaren zentro zehatzean zegoela, txinatarrek 386 ce-tan behatua. Pullsar hori supernoba-hondar batekin lotutako bigarren pulsar ezaguna baino ez zen izan; lehena Karramarroaren nebulosarena izan zen, eta haren azterketek nabarmen indartu zuten pullarren eta supernoben arteko lotura. Gainera, behaketa horrek zalantzan jarri zituen pulsarrak biraketa-abiaduragatik datatzeko aurreko metodoak; metodo horiek supernobak baino 12 aldiz adin handiagoa eman zioten pulsarrari.

Kaspi-k Rossi X-ray Timing Explorer-ekin egin zuen ikerketak erakutsi zuen gamma leuneko errepikagailuak, gamma izpi irregularren arrastoen iturri astronomikoak, eta X izpi anomaloen purlarrak, eremu magnetiko altuko errotazio geldoko pulsareak, biak magneto gisa azal zitezkeela.

Hark ere lagundu zuen pulsarra ezagutzen, ezagutzen den biraketa-abiadurarik azkarrena erabiliz, PSR J1748-2446ad, pulsarre-kontzentrazio handiko izar-kumuluak, eta (Green Bank teleskopioa erabiliz) biraketa geldoko pulsarraren "birziklatze kosmikoa", milisegundoko pulsarrean.

## Sariak eta ohoreak 
Kaspik Annie Jump Cannon Award saria irabazi zuen Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoaren Astronomian 1998an, Kanadako Fisikarien Elkartearen Herzberg Domina 2004an, Steacie Saria 2006an, Kanadako Errege Elkartearen Rutherford Memorial Domina 2007an, eta Torebin Vicx Priel zientzia-saria 2007an. 2010ean, Royal Societyko bazkide izendatu zuten. Kaspik John C. Polanyi saria jaso zuen 2010ean. 2016. urtean, Gerhard Herzberg Kanadako Urrezko Domina jaso zuen Zientzia eta Ingeniaritzagatik, sari hori jaso zuen lehen emakumea. 2016. urtean, Kaspi Kanadako Ordenako kide izendatu zuten, Kanadako bigarren ohore zibil altuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Victoria Kaspi-ren profila Google Akademikoan