open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alain Carrier

**Alain Carrier** (1924-2020) afixagile eta ilustratzaile frantziarra izan zen.. Frantziako Erresistentziaren kidea, garai haietan *vin de noix* botilentzako etiketak diseinatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vratislavice nad Nisou

**Vratislavice nad Nisou** () Liberec hiriko barrutia da, Txekiar Errepublikaren iparraldean. 2021. urtean 8.800 biztanle inguru ditu. eta Nisa ibaian zehar Liberec eta Jablonec artean dago, Liberec hiriaren erdialdetik 3,5 km inguru hego-ekialdera.

## Kanpo estekak
Azeleragailu

**Azeleragailua** ibilgailu baten mekanismoa da, motorrak transmisioari igorritako indarra doitzea eta motorraren biratze-abiadura handitzea ahalbidetzen duena. Horrela lortzen den zilindroaren betetze-aldaketa dela eta, zilindroaren karga berritzeko prozesuan zilindroan sartutako nahasketa-masa erregulatu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Músquiz

**Ramón Isiah Ecay-Músquiz** **González de Paredes** (1797-1867) Coahuila eta Texasko gobernadorea izan zen 1830etik 1831ra eta 1835ean. Texasen hedapena eta bere biztanleriaren harreman baketsuak bultzatu zituen, bere nazionalitatea edozein zela ere.

## Biografia 
Ramón Músquiz 1797an jaio zen, Baytownen (Texas). Catarina González de Paredesen eta Miguel Francisco Ecay-Musquizen semea zen. Presondegiko soldaduak eta espainiar, mexikar eta anglosaxoi jatorriko kolonoak bizi ziren leku batean hazi zen, batez ere Texas iparraldekoak. Euskal jatorria zuen, eta bere bizitza misiolari fraideekin eta bera bezalako kanariar eta euskaldun jatorriko pertsonekin igaro zuen. Lagunak egin zituen San Antonioko familia garrantzitsuekin, Leal, Arocha edo Veramenditarrekin, esaterako.

## Kanpo estekak
Olympiades (Parisko metroa)

**Olympiades** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

Geltokia 2007eko ekainaren 26an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 14. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Jacques de Maleville

**Jacques de Maleville** (Domme, 1741eko ekainaren 19a-*ib.*, 1824ko azaroaren 22a) frantziar legelari eta politikaria izan zen, Kode Zibilaren idazleetako bat izan zena. Erromatar zuzenbidearen tradizioa defendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Alto

**Tour Alto** (euskaraz: "Alto dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Eraikina kaletik 160 m-ra dago eta ekialdeko fatxadako La Défense harlauzatik 150 m-ra 38 solairu ditu guztira. Bere forma biribila pixkanaka gorantz zabaltzen da eta 12 cm-ko desplazamendua luzatzen du espazioan, solairu bakoitzean ertz habearen kanpoaldera. Forma berezi horri esker, mailen azalera Dorrearen magalean dituen 700 m2-tik goian dituen 1.500 m2-ra doa.

Lanak 2016ko irailean hasi ziren 2020an entregatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Alto
Germinal Peiro

**Germinal Peiro** (Lézignan-Corbières, Aude, 1953ko irailaren 15a) frantziar politikaria da. Alderdi Sozialistako kidea, Dordoina departamenduko kontseiluko presidentea da 2015etik aurrera. 1983tik 2014ra Castelnaud-la-Chapelleko alkatea izan zen. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cédric Heymans

**Cédric Heymans** (Brive-la-Gaillarde (Corrèze), 1978ko uztailaren 20a) frantziar errugbilari ohia da, atzeko edo hegaleko jokalari gisa jokatzen zuena. Frantziako Ligako zenbait taldetan jokatu zuen, hala nola CA Brive Corrèze Limousin, SU Agen Lot-et-Garonne, Stade Toulousain edota Aviron Bayonnais klubetan.

Gaur egun, Andros enpresako salmenta exekutiboa eta Canal +eko errugbi esataria da..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Antonio Lacayo de Briones

**José Antonio Lacayo de Briones Palacios** (Viana, -1756 eta gero) nafar militarra izan zen, Nikaraguako gobernadore eta komandante orokorra izandakoa. Guatemalan, Perun, Nikaraguan eta Costa Rican ibili ondoren, azkenean, Granadara ezkondu zen. Probintziaren iparraldea ingelesen erasoengatik defendatu zuen.

## Kanpo estekak
Antonio Aldama

**Antonio Aldama Mendibil** (Amurrio, -Azpeitia, ) arabar enpresaburu eta politikari integrista izan zen. Sanlúcar de Barramedara ezkondu, ardogintza munduan lan egin zuen.

Cádizko *El Observador* egunkaria sortu eta Alderdi Integristaren kidea izan zen. Bere bizitzaren amaieran, Jesusen Lagundian sartu eta apaiz bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Abiadura handiko trenak Espainian

alt=Espainiako abiadura handiko lineak|thumb|340x340px|Abiadura handiko lineak eta zerbitzu mistoak martxan 2022 urtean. **Urdina**: abiadura handiko linea; **Gorria**: konbentzional linea abiadura handiko zerbitzu mistoak eskaintzen
**Abiadura handiko trenbidea Espainian** abiadura handiko hainbat lineaz osatuta dago, Adif-Alta Velocidad enpresak administratuz. Merkantzia eta bidaiarien zerbitzuak ibiltzen dira eta azken hauek hiru operadorek eginak kontrolatzen dute: Renfe Viajeros espainiar enpresa publikoa, bere AVE eta Avlo markekin; Ouigo España frantziar enpresa publikoa; eta espainiar enpresa pribatua ILSA, bere Iryo markarekin.

2024ko irailean sareak 3 974 kilometro azpiegitura zituen martxan.Sarearen gehiengoa (3025 km) nazioarteko trenbide-zabaleran eraikita zegoen (1435 mm), 675 km iberiar zabaleran (1668 mm) eta 197 km zabalera mistoan.Sarea korridore sistema batean antolatzen da, gehienak Madrildik etorriak. 1992an inauguratu zen lehen linea Madril-Sevilla izan zen. 2000 hamarkadan hedapen handia izan ondoren, gaur egun sareak hedatzen jarraitzen du.

Abiadura handiko trenbide sare handiena da Europan, eta bigarrena mundu osoan, Txinaren atzetik bakarrik.

## Abiadura handiko lineak 
### Martxan eta eraikitzen ari diren lineak 
Taula honetan daude Espainian gaur egun martxan edo eraikitzen ari diren linea guztiak. 

Izartxoa (*) duten datak komunikabide digitaletan argitaratutako informazioetan oinarritutako aurreikuspenak dira: ez dira behin betiko datak.

## Erreferentziak
Isidoro Gallo

**Isidoro Gallo Manzano** (Bilbo, ) bizkaitar argazkilaria da. Zenbait liburu, katalogo (*Tibet Vivo – 2001*) eta egutegi (*Tibet 2002*; *Bolivia 2004*; *New Zealand 2010*) argitaratu ditu.

## Kanpo estekak
Georges Dumas (aktibista)

**Georges Dumas** (Limoges, Haute-Vienne, 1895eko apirilaren 23- Brantòsme, Dordoina, 1944ko martxoaren 26a) Frantziako Erresistentziaren kidea izan zen. Roland Dumas politikariaren aita da, François Mitterranden Kanpo Arazoetarako ministroa (1988-1993), Haute-Vienne-ko diputatua, Corrèze eta gero Dordogne, Kontseilu Konstituzionaleko presidentea (1995-2000). Brantôme inguruan, hiru alemaniar goi-ofizialen hilketagatik mendeku gisa, hogeita bost gerrillari, tartean Georges Dumas, Limogesko kartzelan sartu eta Brantomeko Nontron errepideen bidegurutzetik gertu zegoen harrobi batean fusilatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Víctor Etxeberria

**Víctor Etxeberria Carrasco** (Lizarra, ) nafar txirrindulari ohia da, 2016 eta 2018 artean profesionala izandakoa. 2019an Ávilako Itzulia eta Euskaldun Txapelketa irabazi zituen.

## Palmaresa 
## Ibilbidea 
* Euskadi (2013-2014)
* Caja Rural-Seguros RGA amateur (2015)
* Rádio Popular ONDA Boavista (2016-2017)
* Caja Rural-Seguros RGA amateur (2018)
* Telco.m-Ederlan-Osés Const (2019)
* Vigo-Rías Baixas (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Henri Hell

**Henri Alexandre Hell** (Biarritz, -Billy-sur-Oisy, ) lapurtar saskibaloi jokalaria izan zen. Société Athlétique de Montrouge taldean aritutakoa, 1930eko hamarkadan Frantziako selekzioan jokatu zuen. Gero, entrenatzaile bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Ali al-Sistani

**Ali al-Husayni al-Sistani** Sayyid Ayatollah Handia (; ; Maxhad, Iran, 1930ko abuztuaren 4a - ), ezaguna **Ayatollah Sistani** izenarekin, Irakeko xiitar marja'rik influenteenetako bat da.

Irakeko musulman xiiten lider espirituala dela esaten da, eta xiismoko klerikorik nagusienetako bat da. Munduko 500 musulmanik garrantzitsuenen zerrendan agertzen da 2009tik aurrera. Zerrenda horren azken edizioko 8 Maraji'etako bat da. 2005ean munduko 100 intelektual garrantzitsuenen zerrendan agertu zen. 2005ean eta 2014an Bakearen Nobel saria jasotzeko hautagaia izan zen, bere herrialdean bakea ezartzeko egindako ahaleginen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Jesús Uriz

**María Jesús Uriz Lespe** (Lizarra, ) nafar itsas-biologoa da, belakietan aditua. Nafarroako Unibertsitatean ikasi eta Bartzelonakoan doktoretza lortu zuen. Blanesko ikerketa-zentroan lan egin du eta hainbat artikulu argitaratu ditu.

## Lan hautatuak 
* M Maldonado, MC Carmona, MJ Uriz, A Cruzado (1999). Decline in Mesozoic reef-building sponges explained by silicon limitation. Nature 401 (6755), 785-788[1
* MJ Uriz, X Turon, MA Becerro, G Agell (2003). Siliceous spicules and skeleton frameworks in sponges: origin, diversity, ultrastructural patterns, and biological functions. Microscopy research and technique 62 (4), 279-299[2]
* MA Becerro, NI Lopez, X Turon, MJ Uriz (1994). Antimicrobial activity and surface bacterial film in marine sponges. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 179 (2), 195-205[3]
* A Blanquer, MJ Uriz (2011). “Living together apart”: the hidden genetic diversity of sponge populations. Molecular biology and evolution 28 (9), 2435-2438
* E Cebrian, MJ Uriz, J Garrabou, E Ballesteros (2011). Sponge mass mortalities in a warming Mediterranean Sea: are cyanobacteria-harboring species worse off?. PLoS One 6 (6)[4]
* MJ Uriz (2006). Mineral skeletogenesis in sponges. Canadian Journal of Zoology 84 (2), 322-356[5]
* MA Becerro, RW Thacker, X Turon, MJ Uriz, VJ Paul (2003). Biogeography of sponge chemical ecology: comparisons of tropical and temperate defenses.Oecologia 135 (1), 91-101[6]
* M Maldonado, MJ Uriz (1999). Sexual propagation by sponge fragments. Nature 398 (6727), 476-476[7]
* M Turon, MJ Uriz, D Martin (2019). Multipartner Symbiosis across Biological Domains: Looking at the Eukaryotic Associations from a Microbial Perspective MSystems 4 (4), e00148-19

## Kanpo estekak
William Powell

**William Horatio Powell** (Pittsburgh, Pennsylvania, 1892ko uztailaren 29a - Palm Springs, Kalifornia, 1984ko martxoaren 5a) estatubatuar aktorea izan zen. Metro-Goldwyn-Mayer konpainiako zinema-izar bat izan zen. Myrna Loyrekin antzeztu zuen 14 filmetan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Pyramides (Parisko metroa)

**Pyramides** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 1. barrutian dagoena.

Geltokia 1916eko uztailaren 1ean ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

Geltokia 1998eko urriaren 15an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)
* 14. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Leal, solo hay una forma de vivir

***Leal, solo hay una forma de vivir*** Paraguaiko ekintzazko film bat da, Pietro Scappinik eta Rodrigo Salomónek zuzendua eta Andrés Gelós gidoilariak idatzia. Silvio Rodas, Luis Aguirre, Félix Medina, Andrea Quattrocchi, Bruno Sosa, Ana María Imizcoz eta Martín Oviedo ditu protagonista, besteak beste. Paraguaiko HEi Films ekoiztetxearen lehen produkzioa da, Argentinako Fernando Sokolowiczen Arco Libre konpainiarekin elkarlanean ekoitzia. Filmaketak bost aste iraun zuen, 2017ko azaroaren 6an hasiz eta abenduaren 9an amaituz. 2018ko abuztuaren 2an estreinatu zen zinema-aretoetan, nahiz eta uztailaren 31n aurreestreinaldia egin zuten Cinemarken.

2019ko martxoaren 1az geroztik Netflixen dago ikusgai, plataforma honek eskaini duen Paraguaiko lehen filma izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian Muxika

**Adrian Muxika** (1453 - 1499) noble eta esploratzaile euskalduna izan zen.

Muxika euskal jatorriko familia noble batean jaio zen. 1498an Kristobal Kolonekin batera joan zen Ameriketara bere hirugarren bidaian, non Kolonen aurkako matxinadan parte hartu zuen 1499an, Francisco Roldanen gidaritzapean. Muxika, matxinadan parte hartzaile nabarmena izan zen, bere parte hartzearen norainokoa eta bertakoen aurkako ankerkerien hasieran izan zuen papera ezagutzen ez den arren. Matxinadak arrakasta izan zuen arren, Kolonen tropek Muxika atxilotu eta urkatu zuten.

## Herri kulturan 
Adrian Muxika Michael Wincottek interpretatu zuen Ridley Scotten *1492: Conquest of Paradise* filmean. Mújicak paper garrantzitsua du filmean Kolonen nemesia bezala, nork Roldanen matxinadaren lider papera hartzen duen bere eskuineko eskuarekin Hernando de Guevararekin (Arnold Voslook antzeztua). Filmean, Muxikak bere zergak ordaintzeko urrea aurkitu ez duela dioen indigena bati eskua mozten dio. Azkenik, Kolon eta bere aliatuei aurre egin ondoren, bere buruaz beste egiten du amildegi batetik botatzen.

## Kanpo estekak 
* Adrian de Moxica *1492an: Paradisuaren konkista*
Juan Zaldibar

**Juan Diaz de Zaldibar Perez de Oñati, Juan Zaldibar** (Araba, 1514 &ndash; 1570) goi-funtzionario eta esploratzaile euskalduna izan zen Espainia Berrian. Guadalajarako zinegotzia izan zen 1539tik 1570era. Espainia Berriko iparraldea esploratu zuen (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere) Cíbola eta Quivira herri mitikoen bila. 1560ko hamarkadan, meategi, baserri eta esklaboen jabea zen, eta Espainia Berriko gizonik aberatsenetakoa.

## Hasierako urteak 
Juan de Zaldibar 1514an jaio zen, Gasteiztik gertu, Euskal Herrian. Aita Ruy Diaz de Zaldibar izan zuen, eta ama, María Perez de Oñati. Amaren aldeko osabak Kristobal Oñate, 1530 eta 1540ko hamarkadetan Galizia Berriko gobernadoreorde eta bitarteko gobernadore izan zena, eta Juan de Oñate, Espainiako Koroaren administratzailea izan ziren.

## Bizitza 
Zaldibar Espainia Berrira 1533an emigratu zen. Sei urte geroago, 1539an, Francisco Vázquez de Coronadok Guadalajarako zinegotzi izendatu zuen. Bertan zerbitzatu zuen 1570ean hil zen arte.

Bitartean, Coronadok Zaldibarri eskatu zion Espainia Berriko iparraldea esploratzeko (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere), urrearen bila Cíbola hiri mitikoan 1539an. 1541ean, beste herri bat aurkitzeko eskatu zioten, Quivira.

1566an, Zaldibar meategi, esklabo eta etxaldeen jabea zen. Espainia Berriko gizonik aberatsenetako bat bihurtu zen.

## Bizitza pertsonala 
Zaldibar Marina de Mendozarekin ezkondu zen, Luis Marínen alaba. Luis Marin 1521ean Hernán Cortésekin batera Tenochtitlaneko konkistan ibilitakoa zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten.

## Heriotza 
Zaldibar 1570ean hil zen.

## Erreferentziak
Roldanillo

**Roldanillo** Kolonbiako udalerri bat da, Valle del Cauca departamenduan dagoena. 1576ko urtarrilaren 20an Francisco Redondo Ponce de Leónek sortua, Villa de Cáceres izena eman zion. Indigenen erresistentzia gogorraren ondorioz, 1602an biztanleria Estancia de Roldanilloko lurretara joan behar izan zen, non esklabo afrikarrek azukre-kanaberarako eta abeltzaintzarako trapitxeetan lan egiten zuten. Bigarren herria, San Sebastián de Roldanillo izenarekin, XVI. mendearen amaieran ezagutzen zen. 1892tik udalerria da eta Valle del Cauca departamenduaren iparraldean dago. Santiago de Calitik, departamenduko hiriburua, 149 kilometrora dago.

## Kanpo estekak
Vasco Szinetar

**Vasco Szinetar** (Caracas, Venezuela, 1948) venezuelar argazkilari eta poeta da. Zinema ikasi zuen Polonian eta Erresuma Batuan. Ospetsuak dira bere argazki-serieak, *Ispiluaren aurrean* (*Frente al espejo*), literaturako eta arteetako pertsonaia garrantzitsuekin; eta *Cheek-to-Cheek* seriea, kultura munduko pertsona ospetsuekin egindako autorretratuak. Bere argazkiak aldizka agertzen dira Caracaseko El Nacional eta Madrilgo El País egunkarietan.

## Kanpo estekak
Martin Bragakoa

**Martin Bragakoa**, **Martinus Bracarensis** bezala latinizatua eta **Martin Dumiokoa, Martin Dumiense** edo **Martin Panoniakoa** bezala ere ezaguna (Panonia, Hungaria, 510/515 inguruan - Braga, 579/580), jatorri panoniarra zen gotzain, teologo eta hispaniar eliz idazle katolikoa izan zen, "Sueboen apostolua" deitua. Bere eliz eta literatur lanak, populazio talde ezberdinetara egokitutako kristautasuna aurkeztuz; Antzinaro klasikotik zetozen balioak transmititzeko bere kezka; kristautasun ortodoxo baten predikua heresia garaian; eta errege sueboekin zituen harremanek, Leandro eta Isidoro Sibiliakoaren gotzain ideala iragartzen dute.

## Kanpo estekak
Hidroxilazio

**Hidroxilazioa** erreakzio kimikoa da zeinen bidez hidroxilo talde bat (-OH) konposatu kimiko batean sarrarazten den, konposatua oxidatuz.
erdian|thumb|671x671px|Hidroxilazioaren adibidea
Biokimikan sarritan hidrolixazioa entzima berezien bidez bideratzen dira. *Hidroxilasa* deritzei, adibidez, tirosina hidroxilasa.

Hidroxilazioa lehen urratsa da konposatu organikoen degradazio oxidatiboan. Desintoxikazio-prozesuetan inportatena da konposatu lipofiloak hidrofilo bihurtzen dituelako, uretan disolbagarriak direnak eta gorputzak errazago iraizten dituenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Temple Grandin (filma)

***Temple Grandin*** 2010eko Mick Jacksonek zuzendutako drama biografiko estatubatuarra da. Claire Danesek antzezten du Temple Grandin, emakumezko autista.

Telebistarako ekoitzitako filma izan zen, bost emmy sari lortu zituen, eta Danesek urrezko globo bat ere bai.

## Argumentua 
Haurtzarotik ezagutuko dugu Temple Grandin: Komunikazio ezintasuna, giza-harremanak ulertzeko zailtasunak, pentsatzeko era desberdin bat... Horien gainetik karrera profesionala (irakaskuntzan, abeltzaintzan) eta identitate pertsonala lantzea lortuko du. Grandinek bere esperientziatik hausnartutakoek arrantxoetan abeltzaintza eredu berriak proposatzera eramango dute. Hiltegietan ganadua gizatasunez manipulatzeko praktikak garatu ziren ondorioz.

Superazio kasua hunkigarria da, eta filmak erakusten du autismoaren estereotipoak ez direla egiazkoak: ez dira adimenik edo emoziorik gabeko pertsonak. Hala ere, frustrazioa eta mina oso presente daude aldi berean Grandinen bizitzan. Aldi berean, autismoaren espektroko esparruan, gaitasun handieneko graduetako batean dago Grandin, eta autismoa duten askorentzat hori urruti geratzen da.

## Aktoreak 
* Claire Danes: Temple Grandin
* Catherine O'Hara: Zia Ann
* Julia Ormond: Eustacia
* David Strathairn: Professor Carlock
* Stephanie Faracy: Betty Goscowitz
* Charles Baker: Billy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahaste errazemiko

**Nahaste errazemikoa** edo **errazematoa** da bi enantiomeroen kantitate berdinarekin egindako nahastea, argi polarizatuaren planoa desbideratzen ez duena nahiz eta banakako estereoisomeroak optikoki aktiboak izan, hots, nahastea optikoki geldoa da.

Nahaste errazemikoak izendatzeko hainbat aurrizki usatzen dira: **(±)-,** '*dl-, *rac-* edo *racem- eta RS/SR.'''* Adibidez, (±)-2-klorobutanoa, *rac*-2-klorobutanoa eta (*RS*)-2-klorobutanoa edo (*SR'')-2-klorobutanoa

## Ezaugarriak 
Oso zaila da nahaste errazemikoaren enantiomeroak banatzea, ezaugarri fisiko gehienak berdinak direnez, destilazio edo kromatografia bezalako ohizko teknikak baliogabekoak direlako. Hala ere, naturan batzutan enantiomero bakarra aurkitzen da: fruitu eta landare batzuetan aurkitzen den azido laktikoa nahaste errazemiko moduan dagoen bitartean, odolean edo giharretan dagoen azido laktikoa enantiomero bakarra da.

Bestaldetik, nahiz eta ezaugarri fisiko gehienak berdinak izan, sistema biologikoetan enantiomeroek oso eragin desberdinak izaten dituzte; adibidez, Dopa izeneko konposatuaren enantiomero destrogiroak (+) aktibitate fisiologikorik erakusten ez duen bitartean, bere enantiomero lebogiroa (-) oso aktiboa da Parkinson gaitzaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dihidroxifenilalanina

**Dopa** edo **3,4-dihidroxifenilalanina** C9H11NO4 formulako aminoazidoa da bi enantiomero dituena: D-dopa (edo *destrodopa*) eta L-dopa (edo lebodopa). Lehena ez da biologikoki aktiboa eta bigarrena bai. L-Dopa dopaminaren aitzindaria da eta Parkinsonden gaixotasuna tratatzeko usatzen da.

## Ikus, gainera 
* Lebodopa

## Erreferentziak
Bartolomé Feliú

**Bartolomé Feliú Pérez** (Azkoien, -Zaragoza, ) nafar zientzialari eta politikaria izan zen. Lanbidez, fisikako irakaslea, zenbait liburu argitaratu eta katedraduna izan zen Bartzelonako eta Zaragozako Unibertsitateetan.
1907 eta 1914 artan Elkarte Tradizionalistaren zerrendetan Tafalla ordezkatuz diputatua izan zen.

## Kanpo estekak
Nellie Melba

Dame **Nellie Melba**, **Helen Porter Mitchell** jaioa (Melbourne, 1861eko maiatzaren 19a - Sydney, 1931ko otsailaren 23a) australiar opera abeslaria izan zen, Viktoriar Aroaren amaierako sopranorik ospetsuenetako bat. *Melba* izengoitia aukeratu zuen, bere jaioterriaren omenez. Parisen ikasi zuen eta han arrakasta lortu zuen Londresera joan aurretik. Covent Gardenen soprano nagusia izan zen 1888tik. 1893an New Yorkeko Metropolitan Operan debutatu zuen. Opera italiarra eta frantsesa abestu zituen, eta oso gutxi alemaniarra. Lehen Mundu Gerran dirua bildu zuen ongintzazko helburuetarako. Australiara maiz itzuli zen eta bere bizitzaren amaierara arte abesten segitu zuen.

Postre bati izena eman dio: Pêche Melba (Melba mertxika=.
Ekitate

**Ekitatea** (: «berdintasuna»; eta antzinako : «kasuan kasuko zuzentza») zuzenbidearen abiaburu orokorretako bat da, bai eta zuzenbide naturalaren ezaupide bat ere. Beraz, epaile, legegile eta legelari adituek eskubideak osatzeko edo arauak interpretatzeko erabiltzen dute. Euskaraz *ekitate* batik bat zuzenbide-arloan erabiltzen da.

Common law lege-sistemetan, ekitatea () ez da zuzentasun orokorraren edo zuzentza naturalaren sinonimoa, ezpada auzitegien sistema berezi batean sortutako arau-multzo jakin bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuzenbidearen printzipio orokorrak

## Kanpo estekak
Chris Barber

**Donald Christopher Barber** (Welwyn Garden City, 1930eko apirilaren 17a - Ibidem, 2021eko martxoaren 2a), musika munduan **Chris Barber** gisa ezaguna, Britainiar Inperioko Ordena zuen jazz musikari, tronboi jole eta orkestra zuzendaria izan zen.

## Garrantzia 
Jazz munduan eragin handia izan zuen bere lanak. Erresuma Batuan arrakasta handiko albumak plazaratu zituen, batez ere
jazz tradizionalaren esparruan. Lonnie Doneganekin kolaborazio garrantzitsuak egin zituzten: biek ala biek 1950. hamarkadan skiffle generoa zabaldu zuten, batez ere biek batera plazaratu zuten "Rock Island Line" abestiari esker. Doneganekin batera eta, geroago, Alexis Kornerrekin egindako kolaborazioak Barber rhythm and blues britainiarraren ezinbesteko izena bihurtu zuten. 1960. hamarkadan ere "música beat" mugimenduan arrakasta itzela izan zuen.

## Aukeratutako diskografia 
thumb|250px|Chris Barber, 1972an.

* *New Orleans Joys* Chris Barber Jazz Band, with Lonnie Donegan Skiffle Group, 1954
* ''Bestsellers: Chris Barber & Papa Bue's Viking Jazzband*, 1954
* *Original Copenhagen Concert*, (live) 1954
* *Chris Barber in Concert*, (live) 1956
* *Chris Barber Plays, 1*, 1955
* *Chris Barber Plays, 2*, 1956
* *Chris Barber Plays, 3*, 1957
* *Chris Barber Plays, 4*, 1957
* *Chris Barber in Concert, 2*, (live) 1958
* *Petite Fleur*, 1958
* *Chris Barber American Jazz band*, 1960
* *In Budapest*, 1962
* *Louis Jordan Sings*, 1962
* *Live in East Berlin*, 1968
* *Chris Barber & Lonnie Donegan*, 1973
* *Golden Hour of Chris Barber and his jazz Band featuring Vocals by Ottilie Patterson and Clarinet by Monty Sunshine*, 1974
* *Echoes of Ellington, 1*, 1976
* *Echoes of Ellington, 2*, 1976
* *Echoes of Ellington*, 1978
* *Take Me Back to New Orleans*, 1980
* *Concert for the BBC*, 1982
* *Copulatin' Jazz: The Music of Preservation Hall*, 1993
* *Live at the BP Studienhaus*, 1997
* *Cornbread, Peas & Black Molasses*, (live) 1999
* *The Big Chris Barber Band with Special Guest Andy Fairweather Low: As We Like It*, 2009
* *Chris Barber's Jazz Band, Chris Barber 1957–58*, 2009
* *The Chris Barber Jazz & Blues Band, Barbican Blues*, 2009
* *The Big Chris Barber Band, Barber At Blenheim*, 2009
* *Chris Barber's Jazz Band with Sonny Terry & Brownie McGhee, Sonny, Brownie & Chris*, 2009
* *Chris Barber Memories Of My Trip'', 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Petite fleur" Barberen bertsioan Youtuben.
* Barber Youtuben.
* :Artistaten webgune ofiziala.
* :Chris Barber Myspace.
* :Diskografia Discogs webgunean.
* :Barber IMDb webgunean.
* :Barberen argazkiak National Portrait Gallery webgunean.
Thomas Arne

**Thomas Augustine Arne** (Covent Garden, Londres, 1710eko martxoaren 12a - Londres, 1778ko martxoaren 5a) ingeles musikagilea izan zen. *Rule Britannia* abesti abertzaleagatik eta *A-Hunting We Will Go* abestiagatik da ezaguna.

Aita anglikanoa zuen eta ama katolikoa. Arne Eton Collegen hezi zen. Michael Fielding konpositoreak biolina jotzen irakatsi zion eta garaiko musika munduan sartu zuen. 1733 eta 1776 bitartean 90 antzezlan ingurutarako musika konposatu zuen, oro har, Drury Lane eta Covent Garden antzokietarako. Bere katolizismoa zela eta, ez zuen eliza anglikanorako konposatu.
Andrés Izarra

**Andrés Izarra** (Caracas, Venezuela, 1969ko maiatzaren 24a -) politikari, kazetari eta Venezuelako Errepublika Bolivartarreko Turismo ministro ohia da. Aurretik, hainbat kargu izan zituen Venezuelako hedabideetan eta politikan, batez ere Hugo Chávez presidentearen gobernuan.

## Kanpo estekak
Grignarden erreakzio

**Grignarden erreakzioa** errekzio kimiko organometalikoa da zeinetan alkil-, alil-, binil- edo aril-magnesio haluroak (Grignarden erreaktiboa) eransten zaizkio aldehido edo zetona baten karbonilo taldeari. Erreakzioa hau oso inportantea da sintesi organikoan karbono-karbono loturak eratzen dituelako. Haluro organikoek magnesioarekin duten erreakzioa ez da Grignarden erreakzio bat, baina Grignarden erreaktiboak hornitzen ditu.
 587x587px
François Auguste Victor Grignard kimikari frantsesak aurkitu zituen Grignarden erreaktiboak zein erreakzioa. 1912an Kimikako Nobel saria jaso zuen horregatik.

## Erreakziobidea 
Magnesioarekin estekatutako karbonoak nukleozale gisa jokatzen du eta eraso egiten dio karbonilo taldearen lotura polarraren karbono elektroizaleri. Trantsizio-egoera sei kideko eraztuna izaten da.
 690x690px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneko las Heras Leizaola

**Eneko de las Heras Leizaola** (Caracas, Venezuela, 1963ko apirilaren 10a), **Eneko** izenarekin ezagunagoa, venezuelar ilustratzaile, karikaturagile eta umorista grafikoa da.

## Biografia 
Caracasen (Venezuela) jaio zen 1963an, eta Luis de las Heras eta Karmele Leizaola izan zituen gurasoak. 1995etik Espainian bizi da.

## Lana 
Bere lehen ilustrazioa, hedabide garrantzitsu batean, 1979ko uztailean agertu zen, El Nacional domeka-gehigarrian, 7. eguna izena zuena. Bere marrazkiak Caracaseko Euskal Etxeak argitaratzen duen Euskadi aldizkarian agertu ziren eta, ondoren, Nuevo Rumbo egunkari litografiatuarekin kolaboratu zuen. 1981 eta 1989 artean, bere herrialdeko beste aldizkari batzuetan lan egin zuen, hala nola El Cohete, Número, Nueva Sociedad, El Nacional eta El Diario de Caracasen.

Bizilekua Espainiara aldatu ondoren 20 minutos egunkarian, Interviú aldizkarian eta Diagonal egunkarian hasi zen lanean. 1998 eta 2013 artean, beste marrazkilari batzuekin batera (Mutis, Olaf Ladousse, Jaques Le Biscuit eta Pepe Medina) El Cartel egunkari muraleko editore eta ekoizlea izan zen. Gaur egun, El Jueves aldizkarirako eta Público egunkari digitalerako kolaboratzen du.

Enekoren binetetan errealitatearen disekzio argia dago, ironiaz eta satiraz betea. Bere kasuan, umore grafikoa ideiak komunikatzeko, hausnarketak bultzatzeko eta kontzientzia politikoak pizteko arma bat da.

Hainbat erakusketatan hartu du parte, bai kolektiboetan bai banakakoetan, eta bertan aurkeztu ditu bere sorkuntzak. Caracaseko, Quitoko eta Bilboko karikaturagileen aretoetan parte hartu du. Bere sarien artean El Carabobeñoko Karikatura Aretoa (1981), Caracasko Udal Kazetaritzarena (1991) eta Michelena Aretoko Juan Llovera daude.

## Liburuak 
; Monografiak

* 2004 *Dicho a mano*. Multiprensa y Más.
* 2006 *Mentiras: medias verdades, cuartos de verdad*. Sins Entido.
* 2013 *Fuego*. Ediciones 360º.

; Album kolektiboak

* 2006 *Los cinquenta números: El cartel desde 1998*. El Cartel.
* 2018 *155 dibuixos contra el 155*. En catalán. Efados.

## Kanpo estekak
Andrés Ibarra

**Andrés Ibarra Rodríguez del Toro** (Caracas, 1807ko abuztuaren 17a- *ib*, 1875eko abuztuaren 23a) venezuelar militarra izan zen. Vicente Ibarra eta Ana Teresa Tororen semea. Bolivarrekin borrokatu zuen eta bere defentsan zauritu zuten. Gainera, Fernando Rodríguez del Toro eta Francisco Rodríguez del Tororen (del Toro markesa) iloba zen, eta Diego Ibarraren anaia, Venezuelako armadako ofizial bezala ere aritu zena independentzia-gerran.

Jose Maria Vargas presidentea agintetik kendu zuten armadako hamahiru ofizial gorenetako bat izan zen, eta, Erreformen Iraultzan, Gobernuaren indarren aurka borrokatu zuen herrialdearen ekialdean eta Camorucon. Bere alaba, Ana Teresa Ibarra Urbaneja, Antonio Guzmán Blanco jeneralarekin ezkondu zen.

## Hezkuntza 
Bere gaztaroan Estatu Batuetan ikasi zuen eta Europan zehar bidaiatu zuen. Kolonbia Handira itzultzean, armada abertzalean sartu zen.

## Karguak 
* Venezuelako armadako ofiziala Independentzia Gerran.
* Bolivarren "edecana"
* Mariano Montilla jeneralaren teniente koronela.

## Kanpo estekak
Nastelen

**Nastelen** 2018an Gipuzkoako Goierri aldean sorturiko punk rock eta hardcore musika taldea da. Alkizako eta Lazkaoko kideek osatzen dute. 2021ean aurreneko diskoa atera dute *3+2=4*, sei kantu biltzen dituena.

## Diskografia 
* *3+2=4* (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen orria bandcampen
Froga (zuzenbidea)

Zuzenbidean, **froga** auzipeko egitatea egia dela finkatzeko alderdien prozesuko jarduera da, epailea gogatzeko xedez eta, zenbait egileren arabera, egitateen egiazkotasuna ezartzeko ere bai. Frogak auzira legezko bide edo prozeduren bitartez ekarri behar dira. Epaileek zigorrak ezartzeko bide garrantzitsua da, legeak esanguratsu irizten dien epai baten oinarri diren egitateak finkatzeko.
[thumb|Froga [Nurenbergeko epaiketak|Nurembergeko epaiketetan.]]
Zigor-arloko eta arlo zibileko legedi gehienetan, aztarnak edo zantzuak aldatzea, faltsutzea edo ezabatzea edo gezurrezko aztarna bat zabaltzea helburu duten frogak aldatzea legeak zigortzen duen arau-hauste larria da. Espainian, adibidez, Prozedura Zibilaren Legearen V. Kapituluan jasota dago nola ekarri behar da froga arlo zibileko epaiketa-prozesura.

Egitate guztiak froga daitezke, salbuetsita funtsezko egitate negatiboak eta moralki eta fisikoki ezinezkoak diren egitateak. Prozesu judizial batean, auzigai diren egitateak frogatu behar dira, eta, oro har, frogaren zama dauka kontrakoari onartu ez duen egitate bat baieztatu duena.

## Ikus, gainera 
* Froga

## Kanpo estekak
Juan José Landaeta

**Juan José Alejandro Landaeta Arévalo** 1780ko martxoaren 10ean jaio zen, Caracasen (Venezuela). José Domingo Díaz historialariaren arabera, Landaeta Caracasen hil zen 1812ko martxoaren 26ko lurrikararen ondorioz, baina beste iturri batzuen arabera, José Tomás Bovesek fusilatu zuen 1814ko abenduaren 10ean Cumanán, El Libertadorekin batera Ekialdeko Emigrazioan zihoala. Venezuelako musikagile ospetsua izan zen. Venezuelako Ereserki Nazionalaren musikaren autoretza formalki ematen zaio, *Gloria al Bravo Pueblo* (1810), Antonio Guzmán Blanco presidenteak 1881ean ezarri zuena.

## Biografia 
Bere gurasoak, Juan Jose Landaeta eta Maria Candelaria Arevalo, pardos libreak ziren. Juan Manuel Olivaresekin musika ikasi zuen Aita Sojoren eskolan eta hainbat abesti aberkoi konposatu zituen. Lehen letrako eskola bat sortzea proiektatu zuen, pardos irakasteko, eta Udalaren babesa lortu zuen, baina ez da uste egingo zenik.

1808ko urtarrilaren 16an Caracasen ezkondu zen José Franciscoren eta María Josefa Abreuren alaba María de Merced Gallegosekin.

Iraultzaren hasieratik izan zituen kausa independentistaren aldeko begikotasunak. Honela, 1810eko apirilaren 19an konspiratzaileen artean ikusi zuten. Grina iraultzaile horrek berak eraman zuen abesti aberkoi batzuk konposatzera, horietako bat 1811n Venezuelako lehen kongresua ezarri zenean. Letra "Gloria, amerikarrak" esaldiarekin hasten zen.

Lehen Errepublika erori bezain laster, errealistek jazarri eta preso hartu zuten, 1813an ziegatik irtetea lortuz, Bolivar Caracasera iritsi zenean, 1814an Ekialderako emigrazioarekin ihes egin behar izan zuelarik, baina Bovesek urte horretan bertan atxilotu zuen Cumanán, eta, iturri batzuen arabera, honek fusilatu zuen.

## Obrak 
* Benedictus a duo, 1799.
* Salve a cuatro voces, 1780.
* Pésame a la virgen.
* Ave Maris Stella.
* Canción patriótica “Gloria al Bravo Pueblo” Himno Nacional de Venezuela.

Gaur egun, Venezuelan musikari profesionalak trebatzen dituen lehen erakundeetako batek, zaharrenak eta garrantzitsuenetakoak, bere izena darama, Juan José Landaeta Musika Kontserbatorio Nazionalak.

## Kanpo estekak
Carlos Oteyza

**Carlos Oteyza** (Caracas, Venezuela, 1951ko ekainaren 9a) venezuelar zinema zuzendari, historialari eta gidoigilea da. Ibilbide eta aintzatespen handiena duen Venezuelako zinemagiletzat hartzen da, *Tiempos de Dictadura*, *Tiempos de Marcos Pérez Jiménez*, *Cap: 2 Intentos* eta *El Pueblo Soy Yo*, Venezuela garaikidea ulertzeko trilogia enblematikoa, publikoaren nahiz parte hartu duen nazioarteko jaialdietan harrera ona duena.

Oteyzak *Siete Notas* fikziozko film laburrarekin hasi zuen bere ibilbidea 1971n, baina dokumentalei eskaini die bere obraren zatirik handiena. Bere gidoietako batzuk Venezuelako idazle garrantzitsuekin landu ditu, hala nola Salvador Garmendia eta José Ignacio Cabrujasekin. Bere azken film luzea, *El Pueblo Soy Yo: Venezuela en Populismo*, Enrique Krauze intelektual mexikarrak ekoitzi zuen 2018an.

Cine Archivo de Cine Archivo B.F (1979) dokumental historikoen bildumaren sortzailea da, Venezuelako bilduma filmiko nagusietako bat gordetzea helburu duen erakundea. Ondare hau, 1943an hasitako Bolivar Films eta 1958an hasitako Cinesaren ekoizpenek osatzen dute. Ia mende oso batean, albisteak, dokumentalak, film luzeak, film laburrak eta komertzialak izan dira, eta Venezuelak herrialde eta nazio gisa izan dituen gertakari garrantzitsuen eta eguneroko alderdien lekukotasun ordezkaezin gisa geratu dira.

Cinesa eta Bolivar Films-eko zuzendaria da, hau da, herrialdean tradizio handiena duten ikus-entzunezko etxe ekoizleetako bikoa.

## Kanpo estekak
Iñaki Palacios

**Iñaki Palacios** (Gasteiz, Araba, 1988) musikaria da.

## Biografia 
2005ean “Insausti Txobito” Euskadiko txitulari gazteen txapelketa irabazi zuen Hernanin eta 2007an Euskadiko Musikari gazteen txapelketan bigarren saria jaso zuen. Jesus Guridi kontserbatorioan eta Luis Aranburu eskolan txistu eta gitarra ikasketak egin ondoren 2011ean Bartzelonara joan zen SAE intsitutuan soinu ikasketak egitera.

Gaur egun Basauriko Udal Musika Eskolako txistu irakaslea da eta Eusko Jaurlaritzako ekitaldietan txistulari lanetan aritzen da. 2019an bigarren diskoa atera zuen, *Harria* izenekoa. Txistua, harrizko txalaparta eta esku-soinua integratzen ditu. Mulixka Dantza Taldearekin osaturiko koreografian Iñaki Perurenak ere hartu zuen parte.

2021. urtean hirugarren diskoa argitaratu du, *Baltik* izena duena. Irlandako The Gael’s bandaren laguntza izan du.

2024an Iñaki Palaciosek *Argizaiola* argitaratu zuen. *Argizaiola* diskoak, tribu-soinu fin eta zaharretatik abiatuta, gure arbasoengandik jasotako heriotzaren eta iraganaren inguruko errituak omentzen ditu doinu berrien bidez. Horretarako, Palaciosek musika tresna primitiboak eta soinu elektronikoak konbinatu ditu; emaitza disko eklektiko eta berritzailea da. Bertan parte hartu dute, besteak beste, Mikel Urdangarinek, Lide Hernandok, Kalakanek eta Maiatxen Urkiak. Halaber, Argizaiola abestiaren testua Martxel Mariscalena da, eta Udazken Karmele Jaiorena. Argizaiola sinbolismo handia duen  elementu euskalduna da, eta heriotzari buruzko adierazpen kulturalen aberastasuna, arbasoekiko lotura, familiaren garrantzia, ohituren transmisioa, espiritualtasun herrikoia eta mundu sinbolikoa irudikatzen ditu. Diskoan agertzen den testuak ondo adierazten du elementu honen ezaugarri eta garrantzia: "Hildakoei argia eskaintzea kultura askotan egiten den zerbait da, baina argiziolak duen berezitasunetako bat, itxuraz formala denaz gain, familia bakoitzak berea zuela da. Etxekoandreak pizten zuen elizan familiaren hilobian, eta hala jarraitu zuten elizan ehorzketak egiteari utzi ziotenean ere." 

## Diskografia 
* *Lurra, Ardoa, Dantza* (2017, Baga Biga)
* *Harria* (2019, Baga Biga)
* *Baltik* (2021, Baga Biga) 
* *Argizaiola* (2024, Baga Biga)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Fa tonua berrasmatzen" (Berria).
Scarlet Ortiz

**Hevis Scarlet Ortiz Pacheco** (Caracas, 1974ko martxoaren 12a) venezuelar aktore, modelo eta telebista aurkezlea da.

## Biografia 
Yul Bürkle aktorearekin ezkondu zen eta Barbara Briana txikiaren ama da. Bere arrakasta nagusia Sekretu de amor telenobela izan zen, bere karreran asmo handiko rola izan ez bazen ere, nazioartean oso onarpen ona izan zuena. Oso bestelako kasua izan zen *Mis 3 hermanas*, bertan, 2000ko hamarkadako RCTVko telenobelarik arrakastatsuenetako bat izan baitzen.

## Kanpo estekak
Asun Matilla

**Asunción "Asun" Matilla Garzón** (Salamanca, 1961eko abenduaren 30a - Galdakao, 2020ko uztailaren 30a) Salamancako euskaltzale bat zen.

## Biografia 
Asun Matilla Garzón Salamancan jaio zen 1961eko Abenduaren 30ean eta Galdakaon hil zen 2020ko uztailaren 30an. Salamancan jaiotako galdakoztar bat zela esan daiteke.

Asun oso txikia zenean, familia osoa Salamancatik Bizkaira etorri zen bere amaren erabakiz: senide baten hiletara etorrita, hain ondo tratatua sentitu zen bertan, denak etorri behar zirela esaten bueltatu zela.

Asun Basaurin bizi izan zen txikitan, 18 urteekin ezkondu eta Galdakaora bizitzen etorri zen arte.

Seme bi izan zituen, baina lehena umetan zendu zen.

### Izaera 
Ikasteko gogo handia zuen, eta toki guztietan galdezka ibiltzen zen, bertoko gauzak ikasteko. Euskara ere ikasi zuen nagusitan eta aukera guztiak aprobetxatzen zituen euskaraz hitz egiteko.

AEKren Berbalagun ekimenean parte hartzen zuen eta beti prest zegoen edonori laguntzeko.

Pertsonen zaintzan egiten zuen lan eta zenbait pertsonekin lan egin zuen, tartean Kontxi Belandia zaintzen ere: berarekin batera. Bertsolarien ekintzetara ikusten izan da sarri askotan.

Unibertsitatera ere joan zen nagusitan, Geriatria ikasketak egitera. Umeak ere asko maite zituen, sarri askotan umeen zainketan lan eginez; bere asmoen artean ume txikiak jagoteko elkarte bat sortzea zegoen.
Galdakaoko herrian ere zenbait ekimenetan inplikatuta zegoen; Elkarlaguntza Sarea adibide bat da: Asunek parte hartzen zuen zeukana eta zekiena partekatzen.

2020ko udan bat-batean zendu zenean, herriko zenbait elkartek eta pertsonek omenaldi herrikoi bat antolatu zuten bere izaera eta jarduerak gogoratzeko, Azaroaren 25ean.

### Zaletasunak 
Asunek bizitza maite zuen eta energia bital hori hedatzen zuen. Oso gustukoa zuen jende ezberdinarekin egotea eta lagunekin ibiltzea. Dantza egitea, kantatzea, herriko jaietan parte hartzea gustu-gustukoa zuen. Euskal Herriko txoko askotan ezaguna zen KANTARI ezberdinetan parte hartzen zuelako: Bilbo Kantari, Galdakao Kantari, Plentzia Kantari, SanMigel Kantari... eta abar luze bat, zazpi Euskal Herrietan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Geuria aldizkariaren artikulua: https://www.geuria.eus/herriak/galdakao/galdakao-kantari-omenaldia-asun-matilla-2020-iraila/
* Elkarlaguntza Sarearen orrialdea Facebooken: https://www.facebook.com/elkarlaguntzaSareaGaldakao/photos/334671657949889
* Asun Matillaren omenaldirako prestatutako bideoa: https://www.youtube.com/watch?v=VVxxK3d8K7Q
Larru Beltzak

**Larru Beltzak** 2018. urtean Oñatin sortutako punk rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
Hainbat musika taldetan ibilitako kideek (Sospechosos, Golpe de Estado, Banda Munizipala, Papalagi, Antihumano eta CC627) 2018 amaieran abiatu zuten proiektu berria. 2020an diskoa grabatzeari ekin zioten baina COVID-19 pandemiaren erruz asko atzeratu zen eta 2021ean argitaratu dute aurreneko lana, *Nork epaituko du epailea?*. Taldearen bigarren lana 2024an argitaratu zuten, 'Inoren itzala'.

## Diskografia 
* *Nork epaituko du epailea?* (2021, autoekoizpena)
* Inoren itzala. (2024)

## Erreferentziak 
https://www.badok.eus/euskal-musika/larru-beltzak

## Kanpo estekak
LauKatu

**LauKatu** Gernikan (Bizkaia) sortutako rock taldea da.

## Ibilbidea 
Betiko lagunak dira eta 2016an elkartu eta musika jotzen hasi ziren. 2019an taldearen izena daraman maketa kaleratu zuten eta 2021ean iritsi zen aurreneko diskoa.

## Diskografia 
* *LauKatu* (2019) - maketa
* *Beldurrak marrazten* (2021, Gaua Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pawlu Xuereb

**Pawlu "Paul" Xuereb** (Rabat, Malta, 1923ko uztailaren 21a - Malta, 1994ko irailaren 6a) maltar kazetari eta politikaria izan zen.

Londresen kazetaritza, ekonomia politikoa eta zientzia politikoa ikasi zituen. Maltako Alderdi Laboristaren *The Voice of Malta* egunkariaren editorea izan zen. 1962an aukeratu zuten Legebiltzarreko kide, eta 1966, 1971, 1976 eta 1981ean berriro hautatu zuten. 1971 eta 1976 bitartean ere ministro izan zen.

1987ko otsailaren 16an Xuereb jarduneko presidente izendatu zuen Karmenu Mifsud Bonnici lehen ministroak Agatha Barbararen agintaldia amaitu ondoren. 1989ko apirilaren 4an Ċensu Tabonek presidente karguaren zina egin zuen.

## Kanpo estekak
Jan Ptaszyn Wróblewski

**Jan Ptaszyn Wróblewski** (Kalisz, 1936ko martxoaren 27a – Varsovia, 2024ko maiatzaren 7a) musikari eta musikagile, saxofoi-jotzaile (tenor eta baritono) poloniarra izan zen. Halaber, big band zuzendaria izan zen.

## Ibilbidea 
Bere musika ibilbidea 1956an hasi zuen, Krzysztof Komeda taldearekin batera, lehen Sopot Jazz Festivalean. 1958an, Newport Jazz jaialdian parte hartu zuen Poloniako jazz musikari lehenengoa izan zen, International Youth Bandaren kide gisa. Munduan zehar ibili zen kontzertuak eskaintzen eta, hamarkada batez, 1958tik hasita, Poloniako Irrati Jazz Studio zuzendu zuen. Jazz eta musika klasikoaren nahasketa edo Third stream musika generoarekin lotu dute, bestetik. Gainera, 1970etik, Europako jazz programa beteranoena eraman zuen, "Polskie Radio Program III".

## Albumak 

* 1956 *Sextet Komedy: Festiwal Jazzowy Sopot*
* 1958 *All Stars Swingtet*
* 1958 *Jazz Believers*
* 1958 *Newport International Youth Band*
* 1960 *Quintet Ptaszyna Wróblewskiego*
* 1960 *Jazz Jamboree’60*
* 1961 *Jazz Outsiders*
* 1961 *Kwintet Jerzego Miliana + Jan Ptaszyn Wróblewski*
* 1961 *Jazz Jamboree’61*
* 1962 *Ballet Etudes: The Music of Komeda*
* 1963 *Kwintet Andrzeja Kurylewicza*
* 1964 *Polish Jazz Quartet*
* 1965 *Ptaszyn Wróblewski Quartet*
* 1965 *Jazz Jamboree’65*
* 1969 *Studio Jazzowe Polskiego Radia*
* 1974 *Sprzedawcy glonów*
* 1975 *SPPT Chałturnik i Andrzej Rosiewicz*
* 1976 *Skleroptak*
* 1977 *Mainstream*
* 1977 *Kisa Magnusson & Mainstream*
* 1978 *Jam Session w Akwarium 1*
* 1980 *Z lotu Ptaka*
* 1983 *New Presentation*
* 1989 *Jan Ptaszyn Wróblewski: Polish Jazz*
* 1993 *Czwartet-Live In Hades*
* 1995 *Made in Poland*
* 1998 *Henryk Wars Songs*
* 2005 *Real Jazz*
* 2007 *Supercalifragilistic*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* Jan Ptaszyn Wróblewski Youtuben.
Infiltrazio (argipena)

**Infiltrazio** terminoa hurrengo artikuluetan aurkitu daiteke:

* medikuntzan, infiltrazioa
* hidrologian, infiltrazioa
José Antonio Barrenechea Dorrego

**José Antonio Barrenechea Dorrego** (Buenos Aires, 1794ko ekainaren 8a - Lima, 1870eko maiatzaren 20a) militar argentinarra izan zen, Peruko nazionalitatea hartuko zuena. Jose de San Martinen Peru Askatzeko Espedizioan izena eman zuen, eta Paracasko lehorreratzeari aurrea hartu zion, beraz, "Peruko lehen soldadu argentinarra" bezala ezagutzen da. Peruren independentziaren azken fasean parte hartu zuen (1820-1826). Artilleriako komandante bezala Junín eta Ayacuchoko guduetan eta Callaoko bigarren setioan borrokatu zuen. Independentziaren Gerra amaitu ondoren, Perun jarraitu zuen eta Kolonbia Handiaren aurkako gerran jardun zuen. Peruko Errepublika hasi zenean, beti leiala izan zen ordena konstituzionalarekiko. Luis José de Orbegoso presidentea babestu zuen 1834ko gerra zibilean. Eta Peru-Boliviako Konfederazioaren garaian, agintari horrekiko leialtasuna mantendu zuen, 1838ko Portada de Guíaseko gudura arte. Zaharberritzaileek erbesteratu eta eskalafoitik ezabatu zuten, baina ez zuen gerora emandako errehabilitazioari heldu nahi izan, eta erretiratuta egon zen. Horrek ez zion eragotzi 1866ko maiatzaren 2ko Callao guduan bere zerbitzuak ematea.

## Biografia 
Domingo Barrenechea y Churruca eta María de las Nieves Dorrego y Salasen (Manuel Dorregoren arreba) semea zen.

## Kanpo estekak
Mitucocha urmaela

**Mitucocha** Peruko Andeetako goi aintzira da, Huayhuash mendilerroan.

## Kokapen geografikoa 
Itsas mailatik 4241 metroko altueran dago , Queropalca barrutikoLauricocha probintziako eskualdeko Huanuco barrutian, Lauricocha probintzian, Queropalca barrutian dago.

## Turismoa 
Ekoturismoa praktikatzeko egokia, Huayhuash zirkuituan ibiliz. Bere ertzetatik, Jirishanca eta Rondoy mendien ekialdeko isurialdeak ikus daitezke.

## Kanpo estekak
Carlo Abarth

**Karl (Carlo) Alberto Abarth** (1908ko azaroaren 15a - 1979ko urriaren 24a) auto diseinatzailea izan zen, austriarra jaioa, baina gero nazionalizatu zen italiarra. Aldaketa egiterakoan, gauza bera egin zuen bere izenarekin, Carlo bihurtuz.

## Biografia 
Abarth Vienan jaio zen , Austria-Hungariako Inperioaren garaian. Gaztetan Castagnan lan egin zuen, Italian 1925-1927 bitartean, motozikleta eta bizikleta txasisak diseinatzen. Austriara itzulita, Motor Thun-en eta Joseph Opawsky-rekin lan egin zuen 1927 eta 1934 bitartean, eta motozikletan lehiatu zen, bere lehen lasterketa irabazi zuen James Cycle batekin Salzburgon 1928ko uztailaren 29an. Geroago Europako bost aldiz txapeldun izan zen, baina ingeniari lanarekin jarraitu zuen. Linzen istripu larri baten ondoren, lehiaketa utzi eta 1933an sidekar bat diseinatu zuen. Horrekin 1934an Vienatik Oostendera 1.300 km-ko Orient Express trenbidea gainditzea lortu zuen.

1934an Italiara joan zen betiko, eta han ezagutu zuen Ferdinand Porscheren suhia, Anton Piëch, eta bere idazkariarekin ezkondu zen. Abarth denbora luzez ospitaleratu zuten, eta 1938an Jugoslavian izandako istripu baten ondorioz bere kirol ibilbidea amaitutzat eman behar izen zuen. Horren ondoren, Meranora joan zen bizitzera, arbasoak bertakoak baitziren. Abarth-ek Tazio Nuvolari eta Ferry Porsche senide-laguna ezagutu zituen, Rudolf Hruska eta Piero Dusio ingeniariekin batera, eta "Compagnia Industriale Sportiva Italia" (CIS Italia, geroago Cisitalia) sortu zuten, Porsche Konstruktionen-ekin lankidetzan. Lankidetza horren lehen fruituak ez zuen arrakastarik izan, "Tipo 360", 1 Formulako prototipoa (Ikus ere Porsche 360). "CIS Italia" proiektua Dusio Argentinara joan zenean amaitu zen, 1949 inguruan.

Carlo Abarth-ek orduan sortu zuen Abarth & C. Armando Scagliarinirekin batera (Guido Scagliarini Cisitaliako pilotuaren aita) Turinen (1949ko martxoaren 31), bere zodiako zeinua, Scorpio, korporazio logotipo gisa erabiliz. Konpainiak lasterketa autoak fabrikatu zituen, eta ihes-hodi hornitzaile handienetako bat bihurtu zen, "Abarth" oraindik aktiboa. Carlo Abarth-ek pertsonalki hainbat abiadura errekor ezarri zituen Autodromo Nazionale Monzan (1965eko urriaren 20an).

Konpainia 1971ko uztailaren 31n saldu zion Fiat Taldeari, zuzendari jarraitzen zuen bitartean, eta gero Vienara itzuli zen

## Ikus, gainera 
* Abarth, automobil fabrikatzailea eta prestaketa enpresa

## Kanpo estekak