open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metil ioduro

**Metil ioduroa** edo **iodometanoa** CH3I formulako konposatu organikoa da. Likido dentso, kolorge eta hegaskorra da. Naturan arroz-sailek, ozeanoetako algek eta lurreko onddo eta bakterioek sortzen dute.

Sintesi organikoan metilo taldearen iturri moduan usatzen da.

## Prestakuntza 
Metil ioduroa prestatzen da iodoa metanolez eta fosforo gorriz osatutako nahaste bati erantsiz eratzen den erreakzio exotermikoaren bidez. Agente iodotzailea *in situ* sortutako fosforo triioduroa da.

: 3 CH3OH + PI3 → 3 CH3I + H2PO3H

Beste aukera da dimetil sulfatoa potasio ioduroz erreakzionaraziz kaltzio karbonatoaren presentzian. Beste estatu batzuetan ere onartuta dago erabilera: Mexikon, Marokon, Japonian, Turkian eta Zeelanda Berrian.

AEBetan baimena ematea ez zen egon polemikatik kanpo. Komunitate zientifikoaren zati adierazgarri batek eta hainbat estatu-erregulatzailek kezkagarritzat dute EPAren baimena metil ioduroaren toxikotasuna medio. Atzenean, fabrikatzaileak produktua erretiratu zuen eta EPAk bertan behera laga zuen metil ioduroaren erregistroa 2013an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisulabeko haritza

**Kisulabeko haritza** Nafarroako Basaburua udalerrian Jauntsarats kontzejuan dagoen haritz erraldoi bat da, Quercus robur espeziekoa (haritz kanduduna). 1991an Nafarroako Monumentu Naturala izendatua izan zen, hain zuzen ere, zerrendako 8. zuhaitza da.

## Kokalekua 
Jauntsaratsen dago errepidetik nahiko gertu. Eskolaren eta kiroldegiaren ondoan dago.

Ibilbide erraz bat dago herrigunean bertan dauden herriko bi zuhaitz apartak bisitatzeko. 1.800 metroko ibilbide zelai eta zirkularra da.

## Ezaugarriak 
thumb|403x403px|Udalak jarritako kartela
Haritzak 10,10 metroko perimetroa dauka, nafar zuhaitzen artean gerririk zabalena da. Lurretik metro eta erdiko altueran diametroa 3,53 metrokoa da. bestalde, 11,6 metro garai, eta 12,2 metro zabal da.

Antzinako basoetan bezala, zuhaitz hauen lepoa moztuta dago, guztiz kimatuta. Horrela egiten zen bertatik egurra, hostoak eta ezkurrak errazago ustiatzeko. Adarrak egurretarako eta ikatza egiteko aprobetxatzen zituzten; hostoak eta fruituak, berriz, ganaduaren bazkarako.

Europar intereseko habitat hori Europako Natura Sarean sartu da (“Ultzama eta Basaburuko hariztiak”).o.

Zuhaitz horiek aldizka eta ehunka urtetan lepatuak (guztiz kimatuak) izan ziren. Haien adarrak egurretarako eta ikatza egiteko aprobetxatzen zituzten; hostoak eta fruituak, berriz, ganaduaren bazkarako.

Zuhaitz horietako bakoitza berez ekosistema  oso bat da, hain baita konplexua hari loturiko fauna eta flora.

Duten interesagatik eta hain bitxiak izateagatik zuhaitz horiek babes berezia jasotzen dute, “Nafarroako haritz monumental” gisa, eta gure errespetua merezi dute.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Beheitikolandako haritza
* Zuhaitz apartekoak
* Eraulgo artea
* Monumentu naturalak

## Kanpo estekak
Kirol-klub

**Kirol-kluba** kirola praktikatzeari eskainitako kluba da. Klub batzuek txapelketa ofizialetan lehiatzen duten taldeak dituzte, beste klub batzuk aisialdiko ekintzetara mugatzen dira. Klub batek kirola praktikatzeko jolasten ikasteko instalazioak ditu; kirol anitzeko kluba deitzen zaio kirol anitz praktikatzen denean.

Kirol talde guztiak ez dira bazkide klubak. Afizionatu mailan talde informalak daude, hau da, estatus juridikorik gabeak. Kirol profesionalean, talde batzuk irabazi-asmoko enpresak dira, hala nola kirol-sozietate anonimoak.

## Espezialitateak 
Kirol-klubak bere jarduera kirol edo kirol diziplina zehatzetara bideratzen duenean, bere izenak jasotzen ditu espezialitate horietarako, hala nola futbol kluba, ur-kluba, country kluba, etab.

## Kanpo estekak
Maxa Ivaxintsova

'*Maria Jurievna (*Maxa*) Ivaxintsova*' (1942ko martxoaren 23a − 2000ko uztailaren 13a) San Petersburgoko errusiar argazkilaria izan zen (sobietar Leningrad izan zena). 1960-1980ko Leningradeko poesia eta argazki mugimendu undergroundean aritu zen.

## Bizitza 
Maxa Ivaxintsova Leningraden jaio eta bizi izan zen. Familia ariskratiko bateko kidea zen, Errusiar Iraultza boltxebikean jabego guztiak galdu zituena.

Leningraden, Maxa Ivaxintsova bizibide ugari izan zituen eta oso desberdinak: antzeki kritikaria, liburutegizaina, berokiak gordetzeko lekuan egin zuen lan, igogailu mekanikaria izan zen, segurtasun langilea, etab.

Noizean behin, alaba zuen Asya ikutera joan ohi zen Moskura, baina bizitza gehiena Leningraden egin zuen.

Argazki andana atera zituen bere bizitza guztian zehar, baina argazkien negatiboak bere etxeko ganbaran gorde zituen eta oso gutxi errebelatu zituen. Bere lana publikoa bihurtu zen 2017an, alaba Asyak 30.000 negatiboak topatu zituenean.
* *Brought to Light* (2019), Vintage Photo Festival, Bydgoszcz, Polonia, Katarzyna Gębarowska eta Masha Galleries komisario izan zirena.
* *Chiaroscuro* (2019-2020), Juhan Kuus Documentary Photo Centre, Tallinn, Estonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Masha Ivashintsova (1942-2000) Instagram (@masha_ivashintsova)
* Elkarrizketa: "Woman Discovers Over 30,000 Secret Photos Left Behind by Her Mother" My Modern Met orrian
Louis Emmanuel Rey

**Louis Emmanuel Rey** (Grenoble, 1768ko irailaren 22an - Paris, 1846ko ekainaren 18a) Frantziako militar buruzagi bat izan zen. Errege-armadarekin bat egin zuen eta ofizial jeneralaren promozio azkarra irabazi zuen Frantziako gerra iraultzaileetan. Gerra Napoleonikoetan Lehen Frantziar Inperioaren zerbitzura jarraitu zuen. Penintsulako Gerran borrokatu zen eta Donostiako setioaren defentsa zorrotza zuzendu zuen 1813an. Garaipenaren Arkuan haren izena agertzen da.
Domenico Tintoretto

**Domenico Robusti**, **Domenico Tintoretto** bezala ere ezaguna (Venezia, 1560 - *ibidem*, 1635eko maiatzaren 17a) italiar margolaria izan zen. Jacopo Tintoretto margolariaren semea eta ikaslea izan zen.

Hamazazpi urte zituenetik margolarien gremioko kide izan zen. Bere aitarekin lan egin zuen Veneziako Dukearen Jauregiko margolanetan. Laster hasi zen bere kabuz lanean, gai historikoetan arreta jarriz. Erlijio-enkarguak ere margotu zituen. Hala ere, margolaritzaren historian egin zuen ekarpen handia bere erretratuak izan ziren.

Hala ere, margolaritzaren historian egin zuen ekarpen handia bere erretratuak izan ziren.

## Iruditegia 

Tintoretto, Domenico - Tancred Baptizing Clorinda - c. 1585.jpg|Tancredo Clorinda bataiatzen
Galileo Galilei 2.jpg|Galileo Galileiren erretratua
TINTORETTO - Magdalena penitente (Musei Capitolini, Roma, 1598-1602) - copia.jpg|Magdalena penitentzigilea
Domenico Tintoretto - Portrait of a Gentleman - WGA19638.jpg|Zaldun baten erretratua
Marco Barbarigo.jpg|Marco Barbarigo
FrancescoDonà.jpg|Francesco Donato
Domenico Tintoretto - Portrait of Giovanni Mocenigo - WGA19633.jpg|Giovanni Mocenigo
AntonioGrimani.jpg|Antonio Grimani
Domenico Tintoretto 002.jpg|Ioannes Gritti
Domenico Tintoretto - Resurrection and Three Avogadori - WGA19630.jpg|Berpiztea eta hiru Avogadri
Domenico Tintoretto - Annunciation and Three Avogadri - WGA19631.jpg|Deikundea eta hiru Avogadri
Domenico Tintoretto - Battle of Salvore - WGA19632.jpg|Salvoreko gudua
Domenico Tintoretto - Penitent Magdalene - WGA19636.jpg|Magdalena penitentzigilea
Allegory of Vigilance by Domenico Tintoretto.jpg|Zaintzaren alegoria

## Kanpo estekak
Somallao

**Somallao** Ciudad Realgo probintzia eta Mantxako gastronomiaren antzinako plater tipikoa da. Bereziki Gabonak inguruan jaten da.

## Prestaketa 
Platera piper lehorren, baratxurien eta patata egosien nahasketa da. Bakailaoarekin ere jaten da. Nahasketari tipula gordin xehatua gehitzen zaio. Buztinezko kazolan egiten da eta bero ala hotz jan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Somallaoren errezeta.
Victor Marijnen

**Victor Gerard Marie "Vic" Marijnen** (Arnhem, 1917ko otsailaren 21a - Haga, 1975eko apirilaren 5a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1963tik 1965era.

Zuzenbidea ikasi zuen Nimegako Unibertsitatean eta ekonomia Rotterdamgo Ekonomia Eskolan. Ekonomia Ministerioko funtzionarioa izan zen 1941etik 1957ra. Nekazari Kristauen Elkarteko eta Enplegatzaile Katolikoen Elkarteko kide ere izan zen.

Herri Katolikoaren Alderdiko kide izan zen, eta 1963an diputatu hautatu zuten. 1959an, Jan de Quay lehen ministroak Nekazaritza eta Arrantza ministro izendatu zuen. 1963ko hauteskundeetan lehen ministro hautatu zuten. Gobernuan egon zen bitartean, ongizate-estatuaren eraikuntzari eutsi zitzaion. Gobernuak 19 hilabete geroago dimisioa eman behar izan zuen eta Marijnenek ez zuen kargurik jaso. 1968tik 1975era Hagako alkatea izan zen.

## Kanpo estekak
Fabiana Zudaire

**Fabiana Zudaire Jauregi** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1894ko urtarrilaren 20a - Donostia, Gipuzkoa, 1970eko urriaren 4a) musikaria eta musika irakaslea izan zen.

## Ibilbidea 
Jose Galo Zudaire bere aitaren bitartez, txikitatik musikari lotutako bizitza izan zuen. Aita Idiazabalgo elizako organista eta solfeo eta piano, biolin edo txistu irakaslea ere izan zen.

Hainbat instrumentu jotzen zituen Fabiana Zudairek, baina biolina zen gehien gustatzen zitzaiona, eta gaztetatik pianoa irakatsi zien aitaren ikasleei.

Omenaldi modura, 2020ko irailean Idiazabalgo udalak musika entsegu lokalei Fabiana Zudaire izena emateko erabakia hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zangitu

**Zangitu** Altsasuko dermio bat da, udalerriaren ekialdean, Urdiaingo mugatik gertu eta Burunda ibiaiaren iparraldean geratzen den meandro batean. Gaur egun Zaragoza-Altsasu burdinbidearen hegoaldean dago. Erdi Aroan bertan herri bat egon zen, baina aspaldi hustu zen eta ez da inongo arrastorik geratzen.

## Etimologia 
*Zangitu* izenaren jatorria ez da argia. Jose Luis Erdoziaren arabera, Etxarri Aranazen izen berbera duen toponimmoaren jatorrian *zain* hitza dago. Patxi Salaberriren arabera latineko *Sancius* izenetik letorke, hau da, **(ager, fundus) sancitus* edo *Sancioren jabetza*.

## Historia 
Erdi Aroan herri bat egon zen bertan, eta Donalallari eskainitako baseliza bat zegoen, urdiaindarrek ordaindua, bi herriak Burundaren parte zirenean. 1720an akordio batera iritsi ziren, Urdiainek bere azienda lur horietara eraman ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hautagai independente

**Hautagai independente** edo **politikari independente** alderdi politikorik gabe edota alderdiekiko loturarik aitortu gabe kargu politikoren batera aurkezten den hautagaia da. Hainbat tokitan **etiketarik gabea** gisa ere izendatzen da.
Plano (kartografia)

[thumb|Hiri bateko plano baten zatia, non salgai dauden zenbait eraikuntza markatu diren. [Eskala (kartografia)|Eskalan egindako planoa.]]
[thumb|Londereseko metroko plano bat. Plano batzuetan, distantzien proportzioa zaintzea baino garrantzitsuagoa da bideak argi erakustea. [Eskala (kartografia)|Eskalarik gabe egindako planoa.]]
[thumb|Metroko plano baten zatia. [Eskala (kartografia)|Eskalarik gabe egindako planoa.]]
**Plano** hitza erabiltzen da kartografian eskalan egindako mapa bat izendatzeko, gehienetan kaleak eta eraikuntzak erakusten dituen mapa.
Planoak, lurralde baten hedadura txikien irudikapen geografikoak dira. Plano arkitektonikoetan irudikatzen diren espazioak baino espazio handiagoak irudikatzen dira. Adibidez, hiri-planoa hiri baten irudikapena da.

Planoa mapatik bereizten da; planoa egiteko ez da beharrezkoa proiekzio bat egitea (plano batean gainazal kurbatu bat irudikatzeko erabiltzen den prozedura matematikoa). Plano baten kasuan, irudikatu beharreko azaleraren kurbadura, bere hedadura urriagatik, oso txikia edo hautemanezina da, eta, ondorioz, proiekzioa ez da beharrezkoa, lurralde zabalagoak irudikatzeko egokia izango litzatekeena.

Giza lanak eta leku jakin batzuk behatzeko aukera ematen du, baina marrazkilariaren interpretazioaren arabera egina dago.

Planoen eskalak, gehienetan mapen eskalak baino handiagoak izan ohi dira, baina batzuetan planoak ez daude eskalan. Esate baterako, metroko plano gehienetan eskalarik ez da egoten, distantziak proportzio egokian erakustea baino, garrantzitsuagotzat jotzen dutelako geltoki bakoitzak eskaintzen dituen aukerak eta lineak ondo bereiztea.

## Kanpo estekak
Ekoadreilu

thumb| Ekoadreiluak organikoak ez diren zaborrez betetako botilak dira.
**Ekoadreilua** plastikozko botila bat da, plastikozko poltsa edo paper trinkotuez betea. Bloke berrerabilgarri gisa balio dute. Horiek hainbat objektu ekoizteko erabil daitezke, hala nola altzariak, lorategiko hormak, etab.  Ekoadreiluak plastikozko hondakinak segurtasunez murrizteko baliabide gisa ekoizten dira batez ere, plastikoak botila batean erabil dezakeen espazioa murrizteko geroago erabiltzeko. Ekoadreiluaren sustapen mugimenduaren helburua plastikoa kontsumitzearen arriskua erakustea da.

## Ekoadreiluzko aplikazio arkitektonikoak 
Altzariak, lorategiak, egiturak eta beste gauza batzuk eraikitzeko, pneumatiko, silikona eta zementuzko bandak erabil daitezke.  Ekoadreiluak mundu osoko hainbat modutan erabiltzen ari dira. Egokiena, ekoadreiluzko eraikuntzek sehaskatik sehaskara metodoak erabiltzen dituzte botilak konbinatzeko, eraikuntza amaitu ondoren botila kaltetu gabe ekoadreiluak erabil daitezkeela ziurtatuz. Hori erabilgarria da epe luzeko eta aldi baterako ekoadreiluak bereizteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alphonse Laveran

**Charles Louis Alphonse Laveran** (Paris, 1845eko ekainaren 18a - *ibidem*, 1922ko maiatzaren 18a) frantziar sendagilea izan zen. 1907ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen protozoo parasitoak malaria eta tripanosomiasia bezalako gaixotasun infekziosoen eragile gisa aurkitzeagatik.

Medikuntza ikasi zuen Estrasburgoko Unibertsitatean. Mediku militarra izan zen bere aita bezala. Frantziako Armadara batu zen 1870ean, Frantzia-Prusia Gerraren hasieran. 1878an Aljeriara joan zen, eta han parasitoei buruzko aurkikuntza nagusiak egin zituen. 1894an Frantziara itzuli zen eta hainbat establezimendu militarretan lan egin zuen. 1896an Pasteur Institutuan sartu zen. 1908an Patologia Exotikoaren Elkartea sortu zuen.

## Kanpo estekak
Mía y Moi

***Mía y Moi*** 2021eko Borja de la Vega zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ama galdu ondoren, naturaren erdian dagoen etxebizitza batera joan dira Mia eta Moi: familiarena da, eta oroitzapen asko bizi izan dituzte bertan. Haiekin joan da Biel, Moiren bidelaguna. Eta, horrela, atseden hartzen eta zauriak sendatzen ahaleginduko dira hirurak, elkar babestuz eta elkar lagunduz. Batez ere Moiren kasuan; izan ere, nerbio krisi bortitz batetik sendatzen ari da.

## Aktoreak 
* Bruna Cusi: Mía
* Ricardo Gómez: Moi
* Eneko Sagardoy: Biel
* Joe Manjón: Mikel
* Raquel Espada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boogie (2021eko filma)

***Boogie*** 2021eko Eddie Huang estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gaur egungo New Yorken girotuta dago filma. Saskibaloiko jokalari gazte bat da pertsonaia nagusia: Txinako eta AEBetako sustraiak ditu familian, eta bere itxaropen guztiak NBAko jokalari profesional bihurtzean ditu jarrita. Hala, amets horiek lortu eta orekatu nahi ditu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poliamor para principiantes

***Poliamor para principiantes*** 2021eko Fernando Colomo espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Satur eta Tina senar-emazteak dira: emazteak eramaten du dirua etxera, eta Satur etxeaz eta haurraz arduratzen da. 'Haurtxoak', baina, 28 urte ditu. Hala, maitasuna jorratuko duen youtuber eta aditu bihurtuko dute.

## Aktoreak 
* Karra Elejalde: Satur
* María Pedraza: Amanda
* Quim Ávila: Manu
* Toni Acosta: Tina
* Lola Rodríguez: Claudia
* Eduardo Rosa: Alex
* Cristina Gallego: Marta
* Luis Bermejo: Esteban
* Inma Cuevas
* Susi Caramelo
* Patricia Peñalver
* Mery Cabezuelo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spiral: From the Book of Saw

***Spiral: From the Book of Saw*** 2021eko Darren Lynn Bousman estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Polizia baten, detektibe baten eta lagun «hasiberri» baten kontakizun bat da. Hilketa batzuen inguruko ikerketa bat egin beharko dute, eta bat-batean ohartuko dira haiek ere hiltzailearen jomuga direla eta arriskuan daudela.

## Aktoreak 
* Chris Rock: Det. Ezekiel "Zeke" Banks
* Max Minghella: Det. William Schenk
* Marisol Nichols: Capt. Angie Garza
* Samuel L. Jackson: Marcus Banks
* Zoie Palmer: Kara Boswick
* Genelle Williams: Lisa Banks
* Richard Zeppieri: Det. Fitch
* Dan Petronijevic: Det. Marv Boswick
* Morgan David Jones: Officer Barrett
* Leonidas Castrounis: Young Boy
* Ali Johnson: Jeannie Lewis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dobrica Ćosić

**Dobrica Ćosić** (; Velika Drenova, Jugoslaviako Erresuma, 1921eko abenduaren 29a - Belgrad, 2014ko maiatzaren 18a) jugoslaviar eta serbiar idazle, teoriko politiko eta politikaria izan zen. Jugoslaviako Errepublika Federaleko lehenbiziko presidentea izan zen 1992tik 1993ra.

1939an Gazte Komunistekin bat egin zuen eta Bigarren Mundu Gerran partisano komunista izan zen. Gerraren ondoren, kargu garrantzitsuak izan zituen gobernuan. 1951n argitaratu zuen bere lehen eleberria. Arrakastak bere ideal iraultzaileak idazten eta nobeletan islatzen jarraitzera bultzatu zuen.

1960ko hamarkadaren hasieratik Titoren aliatu hurbila izan zen eta Jugoslaviari buruz zuen ideia partekatu zuen. Jugoslaviaren deszentralizazioaren aurka agertu zen, eta Tito hil ondoren serbiar nazionalismoaren buruzagietako bat bihurtu zen.

1992tik 1993ra Jugoslaviako Errepublika Federaleko presidentea izan zen, Serbiak eta Montenegrok osatua.

## Lanak 
* *Dаleko je sunce* (1951)
* *Koreni* (1954)
* *Deobe I-III* (1961)
* *Akcija* (1964)
* *Bаjkа* (1965)
* *Odgovornosti* (1966)
* *Moć i strepnje* (1971)
* *Vreme smrti I-IV* (1972–1979)
* *Stvarno i moguće* (1982)
* *Vreme zlа: Grešnik* (1985)
* *Vreme zlа: Otpаdnik* (1986)
* *Vreme zlа: Vernik* (1990)
* *Promene* (1992)
* *Vreme vlаsti 1* (1996)
* *Piščevi zаpisi 1951—1968.* (2000)
* *Piščevi zаpisi 1969—1980.* (2001)
* *Piščevi zаpisi 1981—1991.* (2002)
* *Piščevi zаpisi 1992—1993.* (2004)
* *Srpsko pitаnje I* (2002)
* *Pisci mogа vekа* (2002)
* *Srpsko pitanje II* (2003)
* *Kosovo* (2004)
* *Prijаtelji* (2005)
* *Vreme vlаsti 2* (2007)
* *Piščevi zаpisi 1993—1999.* (2008)
* *Piščevi zаpisi 1999—2000: Vreme zmijа* (2009)
* *Srpsko pitanje u XX veku* (2009)
* *U tuđem veku* (2011)
* *Bosanski rat* (2012)
* *Kosovo 1966-2013.* (2013)
* *U tuđem veku 2* (2015)

## Bibliografia 
* Pesnik revolucije na predsedničkom brodu, (1986) - Dаnilo Kiš
* Čovek u svom vremenu: rаzgovori sa Dobricom Ćosićem, (1989) - Slаvoljub Đukić
* Authoritet bez vlаsti, (1993) - prof. dr Svetozаr Stojаnović
* Dobrica Ćosić ili predsednik bez vlаsti, (1993) - Drаgoslаv Rаnčić
* Štа je stvаrno rekаo Dobrica Ćosić, (1995) - Milan Nikolić
* Vreme piscа: životopis Dobrice Ćosićа, (2000) - Rаdovаn Popović
* Lovljenje vetrа, političkа ispovest Dobrice Ćosićа, (2001) - Slаvoljub Đukić
* Zаvičаj i Prerovo Dobrice Ćosićа, (2002) - Boško Ruđinčаnin
* Gang of four, (2005) - Zorаn Ćirić
* Knjigа o Ćosiću, (2005) - Drаgoljub Todorović
* Moj beogradski dnevnik: Susreti i razgovori s Dobricom Ćosićem, 2006.-2011, (2013) - Darko Hudelist

## Kanpo estekak
The Upshaws

***The Upshaws*** estatubatuar sitcom telesaila da, Regina Y. Hicksek eta Wanda Sykesek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Sitcom estiloko komedia honetan, langile klaseko familia afro-amerikar baten istorioa bildu dute. AEBetako Indiana estatuan girotuta, familiak ez du etorkizunerako plan zehatzik, eta ahaleginak eta bi egiten ditu bizimodua aurrera ateratzeko. Lau protagonistak beltzak dira, eta hori da telesaila bereizten duten ezaugarrietako bat; izan ere, sitcom-etan familia zuriak nagusitu izan dira luzaroan.

## Aktoreak 
* Wanda Sykes: Lucretia Turner
* Mike Epps: Bernard "Bennie" Upshaw, Sr.
* Kim Fields: Regina Upshaw
* Diamond Lyons: Kelvin Upshaw
* Khali Spraggins: Aaliyah Upshaw
* Page Kennedy: Duck
* Jermelle Simon: Bernard Upshaw
* Gabrielle Dennis: Tasha Lewis
* Journey Christine: Maya Upshaw

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Hertzog Garaizábal

**José Enrique Hertzog Garaizábal** (La Paz, Bolivia; 1897ko abenduaren 10a - Buenos Aires, Argentina ; 1981ko abenduaren 18a) mediku eta politikari boliviarra izan zen, Boliviako berrogeita bigarren presidentea 1947ko martxoaren 10etik 1949ko urriaren 22an uko egin zion arte.

## Kanpo estekak
Halston (telesaila)

***Halston*** estatubatuar telesail biografikoa da, Sharr Whitek Netflixerako sortua. Ezustean iragarri zuen Netflixek udaberriko bere apustu nagusia: 1970eko hamarkadako moda definitu zuen Roy Halston diseinatzaile estatubatuarraren inguruko lan biografikoa. Luxuz, sexuz eta ospez beteriko haren bizitza bildu du bost ataleko telesail labur honetan

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Halston
* Rebecca Dayan: Elsa Peretti
* David Pittu: Joe Eula
* Krysta Rodriguez: Liza Minnelli
* Bill Pullman: David Mahoney

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidoi

thumb| Plastikozko bidoiak, "Jerrycan" modeloa.
**Bidoia** (frantsesatik bidon) likidoei eusteko, garraiatzeko eta biltegiratzeko erabiltzen den ontzi hermetikoa da.

Edukiontzi mota bat izan daiteke, normalean zilindrikoa, hondo laua edo okertua duena, metalez, kartoiz, plastikoz edo kontratxapatuz egina, likido kopuru handiak garraiatzeko; baita botila arrunta baino edukiera handiagoa duen plastikozko ontzia ere.

Zurez egindako bidoiei upelak deitzen zaie.

## Kanpo estekak
Tella

**Tella** Tella-Sin udalerriaren burua da, Sobrarbe lurraldean, Huescako probintzian, Aragoian (Espainian). Bielsa haranaren gaineko gailur batean kokatuta, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalatik gertu dago. Sorginen tradizio handia du. Tella Bielsatik 24 kilometrotara dago.

## Demografia 
Gizakiaren presentzia aurrehistoriatik dator; horrela adierazten dute inguruan aurki diren aztarnak. XV. mendean 22 su zituen baina XX mendean biztanleria asko jaitsi da. 1992an 12 biztanle zituen. 2008an 21 zituen zentsuaren arabera.

## Monumentuak 
* Trikuharri megalitikoa, Pirinioetako onenetariko bat.
* San Martin eliza, XVI. mendekoa.
* San Joan eta San Pablo baseliza, XI. mendekoa.
* Virgen de la Peña baseliza, XIII. mendekoa.
* Virgen de Fajanillas baseliza, XVI. mendekoa.

## Sorginak 
Sobrarbe lurraldearen tradizioan Tellan sorginen presentzia ohikoa izan da. Toponimian ere sorginak oso presente daude. Herrian ere badago sorginei eskainitako dantza berezi bat, Danza d’as Bruxas. Hori gutxi izango balitz, gaur egun herrian sorgineei eskainitako etxe-museoa dago, Casa de la Bruja museoa (Sorginaren Etxearen museoa) alegia.

## Iruditegia 

Image:
Tella - Dolmen de Tella 01.jpg|Tellako trikuharria.
Tella_02.jpg|Herriko etxeak.
Ermita san Juan y san Pablo.JPG|San Joan eta San Pablo baseliza.
02.Iglesia de San Martín de Tella.JPG|San Martin eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
* :Informazio turistikoa.
Eraulgo artea

**Eraulgo artea** Nafarroako Deierri udalerrian Eraul kontzejuan dagoen arte erraldoi bat da, Quercus ilex espeziekoa. 1991an Nafarroako Monumentu Naturala izendatua izan zen, eta hain zuzen ere, zerrendako lehenengo zuhaitza da.

## Kokalekua 
**Eraul** herriko kaletatik ikusten da ekialdera 500 metrora, Abartzuzara doan pistan, San Pedro ermitako errebueltaren parean.

## Ezaugarriak 
Zuhaitza 11 metro luze da eta 1,30 metro zabal enborreko diametroan. Nafarroako zuhaitz zaharrenetakoa da eta 500 urte baino gehiago ditu. "Gaztetxo" bat zen Gaztelak Nafarroa Garaia konkistatu zuenean. Aspaldiko enbor indartsutik hiru adar nagusi ateratzen ziren, orain dela 20-30 urte artean bi adartza zituen. Gaur egun bakarra geratzen zaio eta desoreka horren ondorioz enborra zabal eta hustua erabat zabalduta dago eta okertuta geratzen den adar nagusi horren aldera. Hala ere zutik eta sendo dirau.
Fitxategi:Eraul eta artea2.jpg
Fitxategi:Eraul eta artea.jpg

## Audio-ipuina eta ilustrazioa 
thumb|382x382px|Eraulgo artearen ilustrazioa (Deierri, 2022)

2022ko ekainaren 4an "Eraulgo artea" izeneko audio-ipuina eta ilustrazioa estreinatu ziren. Bai ipuina eta baita ilustrazioa ere Eraulgo artearen inguruan ardazten dira, eta protagonista ditu Patxo, Eraulgo haur bat, eta Basajaun. "Aspaldi-aspaldian, urtxintxak Nafarroa mutur batetik bertzera lurra ukitu gabe gurutzatzen zuelarik, Eraul basoz inguraturik zen. Eta oihan haietan animalia anitz zegoen: untxiak, saguak, hontzak, erbiak, azeriak, otsoak… Herrikoek, hala ere, erraten zuten Basajauna ere bazela. Egia da ordura arte inork ez zuela ikusia; baina ilargi beteko gauetan —otsoak uluka hastean—, bertzelako orroak aditzen ziren, eta, guzien erranetan, Basajaunarenak bide ziren. Horregatik, ez zen inor basora bakarrik sartzen, are guttiago gauez."Ipuina Ines Bengoa ipuin kontalariak sortu eta grabatu zuen, eta ilustrazioa Irati Fernandez ilustratzaileak. Ekimenaren bultzatzaileek, Deierriko udalak eta Irantzu euskara zerbitzuak, gurasoentzako  aholku sorta prestatu zuten ipuinari eta ilustrazioari are eta xuku gehiago ateratzeko, besteak beste ipuina artean bertan entzutea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kisulabeko haritza (Jaunsarats, Basaburua, Nafarroa)
* Beheitikolandako haritza  (Jaunsarats, Basaburua, Nafarroa)
* Zuhaitz apartekoak
* Monumentu naturalak

## Kanpo estekak
Juan Pedro Aguirre

**Juan Pedro Julián Aguirre y López de Anaya** (Buenos Aires, Río de la Platako Erregeorderria, 1781eko urriaren 19a - Buenos Aires, Argentina, 1837ko uztailaren 17a) Río de la Platako politikaria, militarra eta iraultzailea izan zen; gainera, azken zuzendari gorena izan zen.

## Biografia 
Juan Pedro de Aguirre Buenos Airesen jaio zen 1781eko urriaren 19an, Cristobal de Agirre galdakaoztarraren eta María Josefa López Anayaren semea.

## Kanpo estekak
Aldude (herria)

**Aldude** (*Herri Barnea* edo *Purgua* ere esaten zaio) Aldudeko herri bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Baigorri-Ortzaize eskualdean. Antzina, herri propioa izan zen, Baigorriko ibarrekoa, baina Aldude udalerriaren zati izatera pasa zen.

Bertako biztanleak *aldudarrak* dira.

## Izena 
Aldude udalerriaren bezala, *Aldude* izena *Aldubide* izenaren uzkurduratik dator, eta, aldi berean, *aldu* (garai batean "altuera" izendatzeko tokiko hitza zena) eta *bide* hitzen elkarketak osatzen du.

## Geografia 
Herria Aldudeko ibarran dago, Urepeleko Errobik zeharkatzen duena, 345 metroko altueran.

### Etxeak eta auzuneak 
;Auzuneak
* Borde
* Soldadoenea
* Pritxianea
* Menta
* Harizkiloa
* Menementa
* Xiloenea
;Etxeak

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aldude
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Plastikozko botila

thumb|220x220px| Plastikozko botilak
**Plastikozko botila** esnekietan, edarietan edo etxeko garbitzaileetan likidoak komertzializatzeko erabiltzen den ontzia da. Beirarekiko dituen abantailak, batez ere, prezio baxuagoa eta formen moldakortasun handia dira. 1950eko hamarkadan hasi ziren garatzen.

Plastikoa moldekatu egiten da, botilak dagokion funtziorako behar den forma har dezan. Batzuek alboko heldulekuak dituzte, likidoa errazago isurtzeko. Beste batzuek ergonomia hobetzen dute, aurrealdean estutuz edo alboetako beherapenekin, erosotasunez heldu ahal izateko. Eraztun perimetralak edo zeharkakoak dituzten botilek hobeto eusten diote metatzeari. Estuek eta zabalerek hobetu egiten dute linealean duten ikuspena, azalera handiagoko facing-a baitute.

Haridun tapoia da plastikozko botilen itxierarik ohikoena. Haren diseinuak funtzionaltasunak areagotu ditzake, espraian barreiatzaile, likido-banatzaile, dosifikazio-neurri edo helduleku gisa jardunez, kasu honetan, adibidez, bidoi astunetarako.

## Kanpo estekak
Gorka Larruzea

**Gorka Larruzea Arrien** (Gernika, Bizkaia, 1993eko otsailaren 24a) euskal herritar futbolaria da. Puntaerdi gisa jokatzen du, oro har. Bere anai nagusia Ander futbolaria ohia da.

## Ibilbidea 
*2022ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hordeum murinum

***Hordeum murinum*** (euskaraz *Hormetako garagarra*, *basagaragarra*...) gramineoen familiako urteko landarea da. Udaberri aldera loratzen da.

## Deskribapena 
Garagarraren (*Hordeum vulgare*) antz handia duen landarea da, belarkara, zurtoin hutsa duena eta buru handia duena. Hostoak leka basaletik ateratzen dira eta ligulatik laminaturik daude.

Burua landarearen infloreszentzia da. Zilindrikoa da, hauskorra eta 3 espikulako multzoak askatzen zaizkio. Erdiko espikula bi sexuak dituen lorea da eta alboetakoak antzuak dira edo anterak baino ez dituzte. Brakteak asko luzatzen dira eta ile latz luzeak eratzen dituzte. Hazi bakarreko fruitua sortuko da.

## Habitata 
toki lehorretan, bide ertzetan eta gehienetan gizakiaren jarduera dagoen tokietan hazten da, etxe eta hormen inguruan, hortik bere izen zientifikoa. Landare inbaditzailea da eta Hordeum generoko espezieen artean hedadura handiena hartu duena da.

Animalientzako ez da jangarria eta garagarrarekin nahasteko arriskua dagoenez belar gaizto gisa kontsideraturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oier Luengo

**Oier Luengo Redondo** (Zornotza, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko edo eskuin atzelari moduan aritzen da. Amorebietaren harrobian hezia, lehen talde zornotzarrarekin egin zuen debuta 2.B mailan 2016/17 denboraldian. 2018an Athleticek fitxatu zuen Bilbao Athleticen jokatzeko. Bere jaioterriko taldera bueltatu zen Bigarren mailan jokatzeko talde zornotzarraren debutean. Maila galdu ondoren Real Oviedorekin zinatu zuen 2022an. 2025ean talde asturiarrarekin lehen mailarako igoera lortu zuen. 2026ko urtarrilean Bigarren mailan zegoen Burgosera irten zen lagatua.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Boris Christoff

**Boris Christoff** (; Plovdiv, 1914ko maiatzaren 18a - Erroma, 1993ko ekainaren 28a) bulgariar opera abeslaria izan zen, XX. mendeko baxurik onenetakoa.

Sofiako Alexander Nevski katedraleko koruan abesten hasi zen umetan. 1930eko hamarkadan zuzenbidean graduatu zen eta epaile lanetan aritu zen. 1942an gobernuaren beka bat jaso zuen eta Erromara joan zen musika ikasketak zabaltzera. 1946an egin zuen debuta *La bohème* operako Collineren paperean. Ordutik, munduko opera antzoki nagusietan abestu zuen: Milango La Scala, Veneziako La Fenice, Londresko Covent Garden... Bere azken emanaldia 1986an izan zen. Erroman hil zen 1993an eta Sofiako Alexander Nevski Katedralean lurperatu zuten.

Baxu eslaviar handien tradizioaren oinordekoa izan zen. Verdiren eta errusiar errepertorioan espezializatu zen. Estudioko zortzi opera eta zuzeneko emanaldi ugari grabatu zituen.
Álvaro Núñez

**Álvaro Núñez Cobo** (Sondika, Bizkaia, 2000ko uztailaren 7a) Euskal Herriko futbolaria da, Celta de Vigo taldean jokatzen duena eskuin atzelari lanetan. 

## Biografia 
### Hasierak 
Bere jaioterriko Sondikatik heldu zen Athleticen harrobira 2010ean. 2018-19 denboraldian Hirugarren Mailako Baskonia mailara igo zen eta, 2020ko urtarrilean, Bilbao Athleticekin debutatu zuen Bigarren B mailan.

2022an talde zurigorria utzi zuen eta Barçararen joan zen bere bigarren taldean jokatzeko. Bertan titular izan zen Rafa Marquez jokalari ohiaren aginduetara eta igoera lortu ez zuenez, Bigarren Mailako klub baten bila joatea erabaki zuen.

### Amorebieta S.D 
2023ko uztailaren 14an ofizial egin zen Bigarren Mailako Amorebieta S. Dk fitxatu zuela. Espainiako futbolaren bigarren mailan sartu zuen lehen gola, C.D. Teneriferi 2-0 irabazita. Talde bizkaitarrean titularra izan zen 39 partida jokatuz eta errendimendu ona emanez, baina ezin izan zuen maila jaistea saihestu.

### Elx C.F 
2024ko ekainaren 27an Elx C. F.ra joan zen Eder Sarabia entrenatzaile berriak eskatuta, bigarren mailako talde indartsuenetariko batera. Bertan eskuin hegalean finkatuta jarraitu zuen, 4 asistentzia emanez eta Lehen Mailara igotzea lortuz.

2025-26 denboraldiko lehen itzuliak Alacanteko taldearen hegalean jarraitu zuen. Abuztuaren 20an egin zuen debuta Lehen Mailan Betisen aurka. Maila honetan 20 partida jokatu zituen eta bi asistentzia eman zituen.

### R.C. Celta de Vigo 
2026ko otsailaren 2an, neguko merkatuan, R. C. Celta de Vigokin fitxatu zuen milioi bat euroren truke. Martxoaren 15ean egin zuen debut ofiziala Real Betisen aurka, partida handi batean, non % 94 pase egoki egin zituen.

## Euskal Selekzioa 
2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Voglio vederti danzare

***Voglio vederti danzare*** () Franco Battiato italiar kantugilearen abesti bat da.

## Abestia 
Lehenengo aldiz 1982ko ''L'arca di Noè* diskoan agertu zen. Arrakastaren ondorioz, Battiatok abestia ingelesez eta gaztelaniaz itzuli eta grabatu zuen. 1985an *Echoes of Sufi Dances* diskoan *I want to see you as a dancer* abestia sartu zuen eta 1987an *Nomadas* diskoan *Yo quiero verte danzar* abestia sartu zuen. 1989ko *Giubbe Rosse* zuzeneko albumean ere italierazko bertsioa sartu zuen, zuzenean bere tourrean grabatu zuena.

Abestia *L'arca di Noé* diskoaren azkena zen. Oinarri elektroniko bat zuen, soinu oso partikularra eta dantzagarria sortzen zuena. Kontraste gisa, abestiaren amaieran Guisto Pio biolin-jotzaileak bals bat jotzen du.

Testuak irudi esoteriko asko ditu, «*Nei ritmi ossessivi la chiave dei riti tribali / regni di sciamani / e suonatori zingari ribelli*», dervixeen dantza sufiei erreferentzia zuzena eta G. I. Gurdjieff idazle fetitxeari aipamen ez-zuzena. Abestian mendebaldearen eta ekialdearen arteko dantzaren aldeak aipatzen ditu: «*Voglio vederti danzare / come le zingare del deserto / con candelabri in testa / O come le balinesi nei giorni di festa*» kontrajarriz «*Nell'Irlanda del nord / nelle balere estive / coppie di anziani che ballano / al ritmo di sette ottavi''».

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ian Curtis

**Ian Kevin Curtis** (Stretford, Lancashire, 1956ko uztailaren 15a - Macclesfield, Cheshire, 1980ko maiatzaren 18a) ingeles abeslari, abesti egile eta musikaria izan zen.

Joy Division taldeko abeslari eta hitz-egilea izan zen. Taldearekin bi disko grabatu zituen: *Unknown Pleasures*, 1979an eta *Closer*, 1980an.

Txikitatik erakutsi zuen poesiarekiko zaletasuna, eta hainbat eskola-sari irabazi zituen. Filosofia eta literatura ere interesatu zitzaizkion. Drogen kontsumoa ere laster hasi zen, zaharrei bisita egiten zien bitartean lapurtzen baitzuen, jarduera sozialen parte gisa. Garai hartan Jim Morrison eta David Bowie ziren bere musikari gustukoenak. Ikasketak ez jarraitu ondoren, funtzionario lana aurkitu zuen.

1976an Bernard Summer, Peter Hook eta Terry Mason ezagutu zituen eta musika talde bat sortu zuten. 1977ko abuztuan Stephen Morris haiekin elkartu zen. 1955eko The House of Dolls eleberriaren *Joy Division* izena aukeratu zuten taldearentzat.

Taldean, baxu-baritono ahotsa, dantza egiteko modua eta abestien desolazio, huts eta alienazio irudiak izan zituen bereizgarri.

Curtisek epilepsia eta depresioa izan zituen, eta bere buruaz beste egin zuen Amerikan bira egin aurreko egunean. Bere heriotzak taldea desegitera eta *New Order* osatzera eraman zuen.

## Diskografia 
### Joy Divisionekin 
* *Unknown Pleasures* (1979)
* *Closer* (1980)

## Kanpo estekak
Edoardo Sanguineti

**Edoardo Sanguineti** (Genoa, 1930eko abenduaren 9a - *ibidem*, 2010eko maiatzaren 18a) italiar olerkaria izan zen.

1960ko hamarkadan *Gruppo 63* taldeko burua izan zen. Molière, Joyce, Shakespeare, Brecht eta egile greziar eta latindarren itzultzaile ere izan zen. 1979 eta 1983 artean Italiako Parlamentuko diputatu izan zen, Alderdi Komunistaren zerrendetan independente gisa.

## Lan hautatuak 
* *Capriccio italiano*, Feltrinelli, Milano, 1963
* ''Il Giuoco dell'Oca*, Feltrinelli, Milano, 1967
* *Laborintus*, Magenta, Varese, 1956
* *Opus metricum*, Rusconi e Paolazzi, Milano, 1960
* *Triperuno*, Feltrinelli, Milano, 1964
* *Re-spira*, 1983
* *Il colore è mio* - Antonio Papasso -Retrospettiva 1999, Palazzo Comunale di Bracciano.
* *Il Sonetto del foglio Volante'', 2006

## Kanpo estekak
Jone Novo

**Jone Novo Olea** (Durango, Bizkaia, 1982ko azaroaren 1a) kameraria, argazkilaria eta editorea da.

## Biografia 
Ikasketak Iurretako San Miguel eskolan (Maiztegi herri eskola) hasi zituen, ondoren Durangoko Fray Juan de Zumarraga institutuan batxillergoa egin zuen. Goi mailako ikasketak Bilbon, informatika programatzaile. Azkenik Andoaingo ESCIVIn (zine eta bideo eskola) errealizazioa ikasi zuen.

## Lanak 
* *BAD. Tu sombra bajo mis pies* (dantza) *Destrucción* proiektua (2013) (Jone Novo eta Juantxu Beloki)
* 2013an Berri Txarrak taldearen bideoa *Haria Tour*-ari bukaera emateko

* *Anotaciones sobre el miedo* (bideoa).

* *Anotación nº 7* Dantza *Doos Colectivo (Euskadi)* (Bideoa) (Jemima Cano eta Jone Novo).

* *Itsasoari begira dokumentala*.(2017) Musika teknikaria. Dokumental honen helburua hezkuntza premia bereziko haurreen egoera azaltzea da.
*

* *2018 Ibilaldiaren abestia.* Bideokliparen errealizadoreak Juantxu Beloki eta Jone Novo.

* *Sua - irabazi arte. (*Argiztapen zuzendaritza eta kameralari lana).

* *Festival Urbanbat 2019* (Bideoa)
* *Pikuak web saila* (Errealizadorea)

* *Physis versus Nomos*

## Tailerrak 
Zenbait tailer gidatu ditu, Galdakaon eta Basaurin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Anboton. 2017. "Egun intentsoak izaten dira Azokan"
Vito Ortelli

**Vitoli Ortelli** (Faenza, 1921eko uztailaren 5a - *ib.*, 2017ko otsailaren 24a), italiar txirrindularia izan zen. 1942tik 1952ra izan zen profesionala. Italiako Giroan bitan sailkatu zen lehen bosten artean. Gainera, italiako txapelduna izan zen eta Milan-Turin klasiko handia irabazi zuen bi urte jarraietan.

## Palmaresa 
**1942**
* Toscanako Giroa.
**1945**
* Milan-Turin
* 20x20px Italiako pistako jazarpen txapelketa.
**1946**
* Milan-Turin
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
* 20x20px Italiako pistako jazarpen txapelketa.
* 3. Toscanako Giroan
**1947**
* Piemonteko Giroa.
**1948**
* 20x20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Romagnako Giroa
* 2. Milan-Modenan
* 2. Campaniako Giroan
* 4. Italiako Giroan
**1949**
* 2. Milan-San Remon
**1950**
* 3. Reggio Calabriako Giroan
* 3. Romagnako Giroan

## Kanpo estekak
Eduardo Cadenas

**Eduardo Cadenas Camino** (Santander,  - Sevilla, 1980ko ekainaren 30a) espainiar politikari falangista izan zen, Gerra Zibilean Arabako eta Sevillako gobernadore zibila izandakoa.

## Biografia 
Jatorriz santandertarra, Carlos de la Lastrarekin ahaidetuta zegoen.

Sevillako Udaleko alkateorde, Estatuaren abokatu eta, dirudienez, «camisa vieja», Gerra Zibilean matxinatutako bandoaren Eskualde Suntsituen Zerbitzu Nazionalerako lan egin zuen. 1938an Arabako gobernadore zibil izendatu zuten. Hala ere, ez zen Arabako falangisten buru, kargua José María Arestiren eskuetan izan baitzen. Bere agintaldi laburrean, matxinatuen aldeko sektoreak bateratzen saiatu zen, bake instituzional erlatibo bat lortuz.

Araban gobernadore zibil kargua utzi ondoren, 1938ko abenduaren 3an Sevillako gobernadore zibil izendatu zuten. Bigarren postu honetan, aldi berean, gobernadore zibil eta FET eta JONS probintzietako buruzagi bezala aritu zen. Gobernadore zibil bezala, Ondasunen gatibutzarako Batzorde Probintzialaren buru izan zen, errepresio ekonomikoaz arduratzen zena, ondasunak frankismoaren auziei besterenduz. 1939ko azaroaren 9an, jada gerra ostena, kargutik kendu zioten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
*
Alphonse de Neuville

**Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville** (Saint-Omer, 1835eko maiatzaren 31 &ndash; Paris, 1885eko maiatzaren 18a) frantziar margolaria izan zen.

Lorienteko itsas eskolan sartu zen, nahiz eta bere familia aurka egon, eta han hasi zen margolaritzekiko interesa pizten. Eugène Delacroixekin ikasi zuen eta margolari akademikoa izan zen. Frantzia-Prusiar Gerraren, Krimeako Gerraren eta Anglo-Zulu Gerraren gai dramatiko eta patriotikoak margotu zituen, baita soldaduen erretratuak ere. Jules Verneren eleberriak ere ilustratu zituen Pierre-Jules Hetzel argitaratzailearentzat.

## Iruditegia 

Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville - Les dernières cartouches (1873).jpg| *Azken kartutxoak* (1873)
Alphonse de Neuville - The defence of Rorke's Drift 1879 - Google Art Project.jpg|''Rorke's Driften defentsa* (1880)
Neuville défense de la porte de Longboyau img 1960-rama.jpg|*Longjumeauko atearen defentsa, 1870eko urriaren 21a* (1879)
Bivouac après le combat du Bourget, 21 décembre 1870.jpg|*Bibak, Bourgeteko guduaren ondoren, 1870eko abenduaren 21a* (1873)
Champigny, le four à chaux (détail).jpg|*Champignyko gudua* (1870)
Château de Chantilly, Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville, battle at the railway embankment.JPG|*Trenbideko borroka* (1874)
Alphonse Marie Deneuville - The Attack at Dawn.JPG|*Erasoa ilunabarrean* (1877)
Le Bourget, 30 octobre 1870 (1878) de Alphonse de Neuville.jpg|*Bourgeteko lehen gudua* (1870)
AlphonseNeuvilleFriedhofSaint-PrivatL1100806 (2).jpg|*Saint-Privaten hilerria* (1881)
A Cavalryman MET ep15.30.20.R.jpg|*Zaldizko bat'' (1884)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Severino Canavesi

**Severino Canavesi** (Gorla Maggiore, 1911ko urtarrilaren 27a - *ib.*, 1990eko urtarrilaren 30a), italiar txirrindularia izan zen. 20 urtez izan zen profesionala, 1929tik 1949ra. Italiako Giroko podiuma bitan zapaldu zuen eta beste bi aldiz laugarren izan zen. Hau lau urte jarraian lortu zuen, 1936tik 1939ra.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Sarriegi

**Jose Maria Sarriegi Dominguez**, ***Sarri*** (Beasain, Gipuzkoa, 1970 - Gasteiz, Araba, 2018ko abenduaren 9a) ingeniaria, ikertzailea eta irakaslea izan zen. Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoan ziharduen irakasle, Tecnun ikastetxean.

## Bizitza 
1994 urtean Tecnunen graduatu zen, eta doktoregoa eskuratu zuen 2005ean Nafarroako Unibertsitatean. Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoan (Donostia, Gipuzkoa) irakasle gisa jardun zuen ondorengo urteetan. Han, hainbat doktorego tesi zuzendu zituen.

Euskaraz artikuluak eta kolaborazioak argitaratzen zituen *Elhuyar zientzia eta teknologia* eta *Aldiri. Arkitektura eta abar* aldizkarietan.

Hondamendien kudeaketaren arlora bideratu zituen azken urteetako ikerkuntza lanak. 2015. eta 2018. urteen artean SMR edo Smart Mature Resilience () proiektuetan lan egin zuen, krisialdi egoera handien aurrean erantzuteko gaitasunen koordinazioan.

Donostiako Goi Ingeniaritza Eskolan (Tecnun) Ikerkuntzako zuzendariordea izan zen.

Ezkondua, hiru seme-alabaren aita zen.

2018ko azaroaren bukaeran, istripua izan zuen, Eltziegon (Araba) bizikletaz zebilela. Horren ondorioz, bi aste geroago hil zen, Gasteizko (Araba) Txagorritxu ospitalean.

## Omenaldiak 
* *Jose Mari Sarriegi Zientzia dibulgazioko saria* sortu zuen AON Fundazioak haren omenez, hondamendien kudeaketari buruzko ikerketa akademikoko artikulu onenari, inpaktu handiko aldizkari espezializatu batean argitaratu denari..
* *Lagun artean korrika: Jose Maria Sarriegi oroituz* lasterketa, Donostian haren gertukoek antolatua, 2019 urteaz geroztik irail aldera jokatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argazkilaritza erotiko

[thumb|250px|[Jean Agélou argazkilariaren lana, XX. mende hasierakoa.]]
[thumb|200px|Gizonezko modeloa, [Wilhelm von Plüschow argazkilariaren lana, 1896-1907.]]
**Argazkilaritza erotikoa**, izenak berak adierazten duen bezala, pertsona biluziak edo sasi biluziak jarrera sentsualetan jasotzen dituen argazkilaritza da. Helburua kitzikagarria izatea da. Lehenengo argazkiak XIX. mendean agertu ziren; 1845ean lehenengo dagerrotipo erotikoak agertu ziren. Genero bat da eta badira espezializatutako argazkilariak. Azkotan espezializatutako modeloak dira protagonistak.

## Lehenengo modeloak 
Daguerrek berak 1839an irudu bilutz batzuk atera zituen baina horretarako eskulturak erabili zituen, ez benetazko modeloak. Lehenengo dagerrotipo erotikoetan agertzen ziren modeloak normalean prostitutak izaten ziren, Nahiz eta Parisko giro liberala, hauek izaten ziren bakarrak horrelako lanetan agertzeko prest. Garaian oso merkatu indartsua zegoen zeren eta dirudunek prest zeuden horrelako irudien truke diru-kantitate handiak ordaintzeko. Argazkiak klandestinitatean saltzen ziren.

1845etatik aurrera argazkiak saltzeko beste aitzakia erabiltzen zen: ikerketa zientifikoetarako zirela esaten zen. 1850etatik aurrera paperezko kopiek kosteak merketu zituzten eta argazkilaritza erotikoa asko zabaldu zen.

## Argazkilari ospetsuak 
Hona hemen oso ezagun izan diren batzuk:
* Ken Marcus
* Andrew Blake
* Helmut Newton
* Jean Agélou
* Julian Mandel
* Michael Ninn
* Philip Mond
* Radley Metzger
* Tinto Brass
* Irina Ionesco

## Argazki zaharrenak 

Fitxategi:Nude woman in colored daguerreotype by Félix-Jacques Moulin.jpg| Félix-Jacques Moulinek egindago dagerrotipo koloreztua, c.1851–1854
Fitxategi:Nu féminin allongé Amélie.jpg|*Recumbent female nude, Amélie* Félix-Jacques Moulinen argazkia, c.1852–1853
Fitxategi:19th century nude.jpg|XIX. mendeko argazkia. Egilea ezezagua.
Fitxategi:Vintage nude bust photograph of a young denuded lady.jpg|Neska gaztea. Egile ezezaguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pin-up

## Kanpo estekak 
* Argazki erotikoak egiteko aholkuak.
* Szilvia Schafferren argazki erotikoak.
Nino Defilippis

**Nino Defilippis** (Turin, 1932ko martxoaren 21a - 2010eko uztailaren 13a ), italiar txirrindularia izan zen. Profesionala izan zen 1952tik 1964ra. Bi aldiz sailkatu zen Italiako Giroko eta Frantziako Tourreko lehenengo hamarren artean eta beste bi aldiz lehenengo bosten artean Munduko Txapelketan. Palmares ikaragarria dauka garaipen handiz josia.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Martin Van Den Bossche

**Martin Van Den Bossche** (Hingene, 1941ko martxoaren 10a), belgikar txirrindulari ohia da. Eddy Merckx handiaren laguntzailea izan zen. Bere gregario izan ondoren 1970eko Italiako Giroko podiumera igo eta mendiko sailkapena irabazi zuen, Eddyk irabazi zuena.

## Palmaresa 
**1961**
* 2. Austriako Itzulian

**1964**
* Schaal Sels.
* 5. Liège-Bastogne-Liègen

**1965**
* 3. Liège-Bastogne-Liègen

**1966**
* 2. Denaingo Sari Nagusian
* 10. Frantziako Tourrean

**1967**
* Omloop van het Waasland.
* 3. Vilvoordeko Sari Nagusian
* 3. Mugako Zirkuituan

**1968**
* 2. Agostoni Kopan
* 4. Setmana Catalanan eta etapa bat
* 5. Lombardiako Giroan

**1969**
* Setmana Catalanako etapa bat
* 2 Milan-Turinen
* 2. À travers Lausannen
* 3. Druivenkoers Overijsen
* 4. Lombardiako Giroan

**1970**
* 2. Druivenkoers Overijsen
* 3. Italiako Giroan eta mendiko sailkapena
* 4. Frantziako Tourrean
* 10. Romandiako Tourrean

**1972**
* Lazioko Giroa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Giuseppe Azzini

**Giuseppe Azzini** (Gazzuolo, 1891ko martxoaren 26a - Ospedaletti, 1925eko azaroaren 11a) italiar txirindularia izan zen. Ernesto Azziniren anaia zen. Bere palmaresa laburra da, lehenengo mundu gerrarekin elkartu zelako bere ibilbide profesionala. Constante Girardengo-ren laguntzailea izan zen. Gazte hil egin zen Tuberkulosi gatzaren ondorioz.

## Palmaresa 
**1911**
* Umbriako Tourra.

**1913**
* Milan-Turin.
* 3. Italiako Giroan eta bi etapa.

**1914**
* Italiako Giroko bi etapa.

**1920**
* Milan probintziako Giroa.

**1921**
* Milan probintziako Giroa.
* 2. Genova-Nizan

## Kanpo estekak
Pietro Caucchioli

**Pietro Caucchioli** (Bovolone, 1975ko abuztuaren 22a), italiar txirrindulari ohia da. 1999tik 2009ra izan zen profesionala. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan.

## Palmaresa 
**1998**
* 4. Girobion

**1999**
* Luccako Probintziako Giroko etapa bat.

**2001**
* 7. Andaluziako Itzulian
* 9. Italiako Giroan eta bi etapa.

**2002**
* Aragoiko Itzuliko etapa bat.
* 3. Italiako Giroan.

**2003**
* 2. Luccako Probintziako Giroan eta etapa bat.
* 2. Route du Suden

**2005**
* 8. Italiako Giroan

**2006**
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat.
* 2. Haut-Varko Tourrean

## Kanpo estekak