Erriberako zubia

**Erriberako zubia**  Bilboko itsasadarra (Bizkaia) zeharkatzen duen oinezkoentzako zubia edo pasabidea da, San Frantzisko eta Zazpikaleak lotzen dituena, eta mendeetan zehar **San Frantziskoko zubia** bezala ezagutua izan dena. Erriberako Merkatua ondoan du.

## Egungo zubia 
Gaur egungo Erriberako oinezkoentzako zubia 1938an eraiki zen, Bilboko Defentsa Batzordeak, Jesus Mari Leizaolak zuzentzen zuena, *Burdinazko Zubia* zeritzona eta Bilboko gainerako zubiak eraitsi ondoren. 1. Euskal Dibisioak egin zituen leherketak, Joseph Putzen agindupean, 1937ko ekainaren 18tik 19ra bitarteko goizaldean, Bilbo erori baino ordu batzuk lehenago.
ezkerrera|thumb|Burdinazko zubia leherketa eta gero, 1937
Fernando Arzadun arkitektoak (Bermeo, 1893-1951) eraiki zuen, Martzana kaia eta Erribera kalea lotzen dituen arku parabolikoko zubi batekin. Arku horren giltzarritik zati zuzen bat ateratzen da, Mirasol Kondearen eta Arechaga kaleen trazadurarekin lotzen dena, Martzana kaleko goiko espazio publiko txikian zehar. Bi habeko oinarri bat du, hiru errotulaz artikulatua. Errotulu horiek ertz aldakorreko taulan inskribatuta daude, eta arkitektoaren estiloaren ezaugarriak dituzten barandak dituzte. Zubia eraiki zenetik aldaketarik izan ez bada ere, nabarmen dira zubiaren egiturari atxiki zaizkion bistako hodiak.

Ortiz de Zarate Koronelaren Zubia izen frankista demokraziaren garaira arte mantendu zen, 1980an egungo Erriberako Zubia izena eman zitzaionean.

## Izenaren jatorria 
### San Frantzisko komentua 
Zubiaren egungo izenak alde zaharreko izen bereko erribera eta kalea erreferentzia gisa baditu ere, mendeetan zehar San Frantzisko zubia bezala ezagutua izan zen. Auzoari, kaleari eta zubiari izena eman zien komentua inguruko eraikin erlijioso garrantzitsuenetako bat izan zen Erdi Aroaren amaieran. Gaur egungo Mariaren Bihotzaren plazan zegoen, Abandoko elizateko lurretan, eta 1856an eraitsi zuten. Kapera nagusiko lanak 1501ean martxan zeuden, eta 1539tik aurrera Karlos V.a enperadorearen armarria erakusteko pribilegioa izan zuen; beraz, San Frantziskoren Komentu Inperiala ere deitu zioten. Bere historia luzean zehar hainbat alditan utzarazi eta berriro okupatu zuten, hala nola Jose I Bonapartek 1809an erlijio-ordenak ezabatu zituenean edo 1834an kausa karlistaren alde egiteagatik. 2006 eta 2010 urteen artean egindako indusketek klaustroaren zati bat berreskuratzea ahalbidetu zuten.

## Aurrekari historikoak 
San Frantziskoko zubia izan da, alde handiz, Bilboko zubien artean gora-behera gehien izan dituena, eta historian zehar aldaera gehien izan dituena ere.

### Amaitu gabeko zubia 
1506an frantziskotarrak Bilborekin zuzenean komunikatuko zituen zubi bat eraikitzen saiatu ziren, hiriko agintarien oposizioa izan zuena. Valladolideko Real Chancilleria-ren aldeko epaia ere lortu zuten, baina mendearen erdialderako eskuineko estribua baino ez zuten eraiki, uholde baten ondoren eraitsi behar izan zutena.

### Harrizko zubia 
thumb|Baldwin, Bilbo 1739
1732an, harrizko zubi bat eraikitzeko baimena eskatu zuten berriro, 1735ean amaitu zena. Bi urteren ondoren, 1737ko azaroaren 1ean, zubia erori egin zen uholde baten ondorioz. Teofilo Guiarden arabera, bi arku handi zituen, baina Gabriel Baldwinen 1739ko plano batek,hura existitzen ez zenean, arku handi bat eta beste bat askoz txikiagoa agertzen zituen. esaten zitzaion. 20 urte geroago, 1813ko urtarrilaren 5etik 6rako gauean, Frantziako tropek su eman zioten.

## Bitxikeria 
1827 eta 1874. urteen arteko zubi esekia (Bigarren Karlistaldian desagertu zena) hain eragin eta ospe handia izan zuen, non orduan konposatu ziren abestiek gaur arte iraun duten. Horien artean ospetsuena:

thumb|1853.eko bertsio bat
Askoen ustez, abestia  Portugaleteko zubi esekiari ( Bizkaia zubia) buruzkoa izan zen, baina jatorrizko abestia azken hau 1893an zabaldu baino lehenagokoa da. Hori alboko irudia ikusita egiazta dezakegu, non agertzen zaigun *Semanario Pintoresco Español* astekarian 1853.eko martxoan argitaratutako abestiaren bertsio bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Frantziskotarren aztarna / Javier Tejedor