open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helvella solitaria

***Helvella solitaria*** edo ***Helvella queletii*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ezezaguna. Haragi gutxi, espezie urria eta sukaldaritzan balio gutxi duelako, ez da gomendatzen jatea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm artekoa, alboetatik estutua, kopa itxura, hasieran ertza biribildua, ondoren, zabaldu egiten da eta ertzetik urratu. Himenioa leuna du, zahartzean uhindua, kolore arre argitik gris-arre ilunera doana. Kanpoko aldea zurixka edo gris-morea da, iletsua eta ertzerantz oso feltroduna.

**Hanka:** Nahiko luzea, zilindriko samarra, lodixeagoa oinarrirantz, kapelan pixka bat luzatzen diren saihets batzuekin luzetara zeharkatua. Gris kolorekoa edo okre-zurixka, iletsua goialderantz, barnehutsa edo leizetsua.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Queletii* epitetoa pertsonaren izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cyathipodia villosa* delakoarekin, honek ez du normalean oina luzetara ildaskatua.

## Sasoia eta lekua 
Espezie urria, udan agertzen da basoetan, bakarrik edo elkartuta, sasi azpian, lur buztintsu eta kare lurretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaliza zuri-beltz

**Kaliza zuri-beltza** (*Dissingia leucomelaena*) *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Generoak dituen toxinak desager daitezen, denbora askoan egosi behar da eta egositako ura bota.

Sinonimoak: *Peziza sulcata var. ß leucomelas*, *Acetabula calyx*, *Peziza ciborium var. major*, *Peziza percevalii*, *Peziza calyx*, *Aleuria leucomelas*, *Peziza debeauxii*, *Acetabula leucomelas*, *Acetabula debeauxii*, *Geopyxis percevalii*, *Paxina leucomelas*, *Paxina debeauxii*, *Paxina calyx*, *Acetabula percevalii*, *Acetabula leucomelas var. percevalii*, *Helvella pedunculata*, *Helvella leucomelaena*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, kopa formakoa eta hasieran hertz zuzena du, gero kurbatua, koskaduna eta arre-beltz koloreko barrua, kanpoan zurixka beherantz.

**Hanka:** Motza, zuria, tolestura batzuekin urratua.

**Haragia:** 1etik 2 mm-rako lodiera, irmoa, hauskorra, zuria, errezeptakuluaren barne eta kanpo estalduretan izan ezik. Zapore leuna du eta usain ahula.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua.

## Jangarritasuna 
Erdipurdikoa, genero honetako espezie gehienak bezala, ez da gordinik kontsumitu behar.

### Nahasketa arriskua 
*Helvella acetabulum* (= *Acetabula vulgaris*) delakoarekin, baina honek arre-fuliginoso koloreko errezeptakulu bat du, haragia marroixka eta oina askoz ere tolestura gehiagorekin.

## Sasoia eta lekua 
Neguaren amaieran eta udaberrian agertzen da, pinuen, izeien eta abarren basoetako lurrean eta humusean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Kanariak, Israel, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
João do Canto e Castro

**João do Canto e Castro da Silva Antunes** (Lisboa, 1862ko maiatzaren 19a - *ibidem,*, 1934ko martxoaren 14a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalgo 5. presidentea izan zen.

Itsas armadako ofiziala izan zen eta 1918ko irailean Itsas Armadako ministro izendatu zuten. 1918ko abenduan Portugalgo presidente bihurtu zen Sidonio Pais presidentearen hilketaren ondoren. Bere agintaldian bi saiakera iraultzaile jasan zituen. Lehena 1918ko abenduan izan zen eta errepublikanoek zuzendu zuten. Bigarrena 1919ko urtarrilean gertatu zen eta monarkikoek zuzendu zuten, herrialdearen iparraldea kontrolatzea eta Iparraldeko Monarkia aldarrikatzea lortu zutelarik. 1919ko urriaren 5ean utzi zion lehendakaritza António José de Almeida hauteskundeetako irabazleari.

Portugalgo Lehen Ministro ere izan zen 1918ko abenduaren 15etik 23ra.

## Kanpo estekak
Mitra beltz

**Mitra beltza** (*Helvella lacunosa*) *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikotasuna kentzeko, denbora luzez ur irakinetan murgildu behar da, egosteko ura xukatuz

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm arteko altuerakoa, normalean hiru lobulukoa eta oinaren gainean alderantzikatuta, eta ertza apur bat uhindua. Kolore arre-beltzaxkak kanpoaldetik (himenioa) eta zurixka-grisaxka barne aldetik.

**Hanka:** Zilindrikoa, barnehutsa, 3,5 eta 5 cm artekoa, zuri-grisaxka zikina edo kapelaren kolore berekoa, baina argiagoa, luzetara oso ildaskatua, eta barrunbe zabalak osatzen.

**Haragia:** Mehea, apur bat elastikoa, baina hauskorra, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Lacunosa* epitetoa ere, latinetik dator, "lacuna" hitzetik, barrunbea esan nahi du. Oinaren barrunbeagatik.

## Jangarritasuna 
Egosi ondoren jangarria. Gordinik edo gutxi eginda toxikoak izan daitezke.

### Nahasketa arriskua 
*Helvella leucopus*, oin zuri eta leunekoarekin. *Helvella crispa*, oin zimur eta zurikoarekin eta kapela zurixkakoa edo horixka-arrexkakoarekin. *Helvella sulcata* delakoak antz handiagoa du, baina bere koloreak, bai kapeluan bai oinean, beltzagoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, basoetan eta bide ertzetan, lurzoru fin eta hareatsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Kaukasia, Israel, Himalaiako eskualdea, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Papua Ginea Berria, Hegoafrika, Nigeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Johnson Heade

**Martin Johnson Heade** (Lumberville, Pennsylvania, 1819ko abuztuaren 11 &ndash; St. Augustine, Florida, 1904ko irailaren 4a) estatubatuar margolaria izan zen.

Thomas Hicksen ikaslea izan zen eta bere lehen lanak 1840ko hamarkadan egindako erretratuak izan ziren. Paisaien margolaritzagatik knteresatu zen Hudson Ibaiaren Eskolako artistekin harremanetan jarri ondoren. Hainbat aldiz bidaiatu zuen tropikoetara eta txoriak eta loreak margotu zituen. Bere hainbat lanetan kolibriak eta loto-loreak agertzen dira.

## Iruditegia 

MJ Heade Portrait of a Man, 1840.jpg|*Portrait of a Man*, 1840
MJ Heade Rocks in New England, 1855.jpg|*Rocks in New England*, 1855
MJ Heade Mary Rebecca Clark, 1857.jpg|*Mary Rebecca Clark*, 1857
MJ Heade Rhode Island Landscape, 1859.jpg|*Rhode Island Landscape*, 1859
Approaching Thunder Storm MET DP248013.jpg|*Approaching Thunder Storm*, 1859
Martin Johnson Heade - A Vase of Corn Lilies and Heliotrope.jpg|*A Vase of Corn Lilies and Heliotrope*, 1863
MJ Heade Hunters Resting, 1863.jpg|*Hunters Resting*, 1863
Martin Johnson Heade - Sunrise in Nicaragua.jpg|*Sunrise in Nicaragua*, 1869
MJ Heade Passion Flowers and Hummingbirds.jpg|*Passion Flowers with Hummingbirds*, 1870–1883
Orchid with Two Hummingbirds 1871.jpeg|*Orchid with Two Hummingbirds*, 1871
Image:HeadeMartinJohnsonSunlightAndShadow.jpg|*Sunlight and Shadow: The Newbury Marshes*, 1871–1875
Martin Johnson Heade, Orchids and Hummingbirds, signed M.J. Heade, l.l. Oil on canvas, 1875-90.jpg|*Orchids and Hummingbirds*, 1875–1890
Martin Johnson Heade 001.jpg|*Orchid and Hummingbird*, 1880
Martin Johnson Heade - Orchid and Hummingbird near a Mountain Waterfall.jpg|*Orchid and Hummingbird near a Mountain Waterfall*, 1902
Florida River Scene Early Evening After Sunset Martin Johnson Heade.jpeg|*Florida River Scene: Early Evening, After Sunset*, –1900
On the San Sebastian River Florida Martin Johnson Heade.jpeg|*On the San Sebastian River, Florida*, 1883–1890
Sudden Shower Newbury Marshes by Martin Johnson Heade.jpeg|*Sudden Showers, Newbury Marshes*, –1875
Martin Johnson Heade - The Marshes at Rhode Island.jpg|*The Marshes at Rhode Island*, 1866
Martin Johnson Heade - Jersey Marshes.jpg|*Jersey Marshes*, 1874
MJ Heade Sunset Over the Marshes 1890-1904.jpg|*Sunset Over the Marshes*, 1890–1904
MJ Heade Magnolia Grandiflora 1885-1895.jpg|*Magnolia Grandiflora*, 1885–1895
San Diego, 2016 - 416 (cropped).jpg|*The Magnolia Blossom*, 1888
MJ Heade Orchids and Spray Orchids with Hummingbird.jpg|*Orchids and Spray Orchids with Hummingbird*, c. 1875–1890
Martin Johnson Heade -Blue Morpho Butterfly ATC.jpg|*Blue Morpho Butterfly*
Seascape - Sunset.jpg|*Seascape: Sunset*

## Kanpo estekak
Chad le Clos

**Chad Guy Bertrand le Clos**, OIS (1992ko apirilaren 12a) Hego Afrikako igerilaria da, eta Joko Olinpikoetako, Munduko eta Commonwealtheko txapelduna da. Afrikako errekorduna, Commonwealtheko errekorduna, eta Hego Afrikako errekorduna da, 200 metroko tximeleta proban igerileku labur eta luzean, eta 100 metroko tximeleta proban igerileku laburrean. Afrikako eta Hego Afrikako errekorrak ere baditu, 200 metroko estilo libreko eta 100 metroko tximeleta estiloan igerileku luzean, eta 100 metroko estilo librean igerileku motzean. Lehen, 100 metroko tximeleta eta 200 metroko tximeleta proben munduko errekorra zuen.

2012ko Udako Joko Olinpikoetan, urrezko domina irabazi zuen 200 metro tximeleta proban, eta zilarrezko domina 100 metro tximeletan, eta 200 metroko estilo libreko eta 100 metroko tximeletako zilarrezko dominak 2016ko Udako Joko Olinpikoetan. 2010eko Udako Gazteen Joko Olinpikoetan bost domina irabazi zituen guztira. Le Clos-ek Munduko Igeriketa Kopa lau aldiz irabazi du: 2011, 2013, 2014 eta 2017-an. 2010, 2014, 2018 eta 2022. urteetan, Commonwealth Jokoetan 18 domina irabazi ditu guztira, urrezko 7 domina, zilarrezko 4 domina eta brontzezko 7 domina barne. Guztira 17 domina, urrezko 10 domina, zilarrezko 5 domina eta brontzezko 2 domina irabazi ditu Igerileku Laburreko Munduko Txapelketetan.

2014ko Commonwealth Jokoetan, Ian Thorpek zazpi dominarekin Commonwealtheko Joko bakar batean irabazitako domina-kopuru handienarentzat ezarritako errekorra gainditu zuen. Laugarren domina olinpikoa irabazi zuenean, 2016ko Udako Olinpiadetan, Hego Afrikako domina olinpiko gehien zituena bihurtu zen. 2017an, Munduko Igeriketa Kopan lau aldiz titulu orokorra irabazi zuen lehen gizona izan zen. 2018ko Munduko Igeriketa Koparen amaieran, Guinness errekorra irabazi zuen, "Igeriketa Fineko Munduko Kopan gizonezko batek irabazitako urrezko domina gehienarekin", 2009 eta 2018 bitartean (biak barne) 143 urrezko domin irabazi zituen. Urte berean, Commonwealth Games-eko igerilari dominadun handiena izan zen, 17 domina lortu zituen guztira, eta Commonwealth Games titulua irabazi zuen lehen gizona izan zen hiru aldiz jarraian 200 metroko tximeleta proban. 2022. urtean, Commonwealtheko Jokoetan, hirugarren pertsona bihurtu zen Commonwealtheko Jokoetan 18 domina irabazi zituena.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaliza arrunt

**Kaliza arrunta** (*Helvella acetabulum*) *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome hemolitikoa. *Helvella* generoko espezieak dituzten substantzia toxiko hemolitikoak kentzeko, denbora luzean eta gogor egosi behar dira.

Sinonimoa: *Acetabula vulgaris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 ( 9 ) cm arteko diametrokoa, kopa hemisferiko baten itxuran, argizari itxurakoa, mehea, hauskorra. Gainazala furfurazea, gris-arre koloretik arre-okre kolorera doana eta zurbilagoa oinaren aldera, oinetik gorantz tolesturak edo saihetsak ditu, baina ez dira ertzera iristen, ertza obtusoa da, sinuosoa, edo apur bat krenulatua, eta kolore berekoa edo zurbilagoa. Barne azala leuna da, baina, batzuetan, hondoan tolesturak ditu eta kanpoko gainazala baino ilunagoa da.

**Hanka:** 1 - 3 ( 4 ) x 1 - 1,8 cm-koa, luzetarako saihetsak edo ildoak ditu, kapelaraino luzatzen direnak; kolore zurixkatik zurixka-horixkara doana.

**Haragia:** Hauskorra, elastikoa eta zurixka; ia usain gabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Vulgaris* epitetoa ere latinetik dator, arrunta esan nahi duen "vulgaris" hitzetik. Bere hedapenagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarritzat jotzen da, ondo egosita.

### Nahasketa arriskua 
*Helvella leucomelaena* beltzaxkarekin nahas liteke.

## Sasoia eta lekua 
Neguaren amaieran, udaberrian eta uda hasieran, talde txikietan. Hostozabalen eta koniferoen basoetan hazten da, batez ere bidexken ertzetan.

### Banaketa eremua 
Onddo hauek Ipar Amerikan (Kanada, Alaska, AEB eta Mexiko), Europan (Islandia, Svalbard eta gainerako eskualdeak) eta Eurasian zehar hedatuta daude. Era berean, Errusian, Kaukason, Turkian, Israelen, Erdialdeko eta Hego Asian (Uzbekistan, Pakistan, Himalaiako eremua) eta Ekialdeko Asian, Japonian, aurkitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irina Yarotska

**Irina Yarotska** (Kiev, Ukraina, 1985eko abuztuaren 29a) Ukrainako gimnasta artistikoa da. 2002an munduko brontzezko domina lortu zuen, oreka-barran.

## Kirolari ibilbidea 
### 2002 
Debrecenen (Hungaria) egindako Munduko Lehiaketan, Samantha Sheehan estatubatuarraren (urrea) eta Oana Ban errumaniarraren (zilarra) atzetik, brontzezko domina eskuratu zuen oreka-barra proban.

## Erreferentziak
Vladimír Špidla

**Vladimi**r **Špidla** (Txekia, 1951ko apirilaren 22a) politikaria, Txekiar Errepublikako lehen ministro gisa lan egin zuen 2002ko uztailetik 2004ko abuztura eta Europako Enplegu Komisario gisa 2004tik 2010era. Bohuslav Sobotka lehen ministroaren kontseilari nagusia ere izan zen 2014tik 2017ra.

## Biografia 
Pragan jaioa, historia ikasi zuen Unibertsitate Karolinoan.

Komisario gisa, Europako gizarte-eredua zaintzeko nahia adierazi zuen, eta esan zuen Europak "gizarte-justiziaren, berdintasunaren, eskubideen errespetuaren eta pertsona bakoitzaren duintasunaren oinarrizko balioak" gorde behar zituela. Haren funtsezko politikak ziren "lanpostu gehiago eta hobeak sortzea", "lanpostu horiek zabaltzearen onurak biltzea", "zahartze demografikoaren eraginari ekitea" eta "gizarte integratzailea sustatzea".

Txekiar Errepublikako politikara itzultzen saiatu zen, eta Txekiar Senatuan eserleku bat izateko postulatu zen 2010eko hauteskundeetan, baina ez zuen lortu. 2014. urtean, Bohuslav Sobotka lehen ministroaren kontseilari nagusi bihurtu zen. 2021eko legegintza-hauteskundeetarako aurkeztu zen, baina ez zuen diputatu postua lortu. 2022ko Txekiar Senaturako hauteskundeetan aurkeztu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* László Andor
* Marianne Thyssen

## Kanpo estekak 
* Biografia ofiziala Txekiar Gobernuaren webgunean
* Gaur egungo webgune ofiziala (Europako Batzordean)
* Aztikilarekin lan-mugikortasunari buruzko elkarrizketa (EurActiv-en eskutik)
* (in Czech) Blog written by Špidla
Gymnopus aquosus

***Gymnopus aquosus*** edo ***Collybia aquosa*** *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina kapelak bakarrik, oina botata.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera, titiduna, ertza inkurbatu samarra izaten du.  Azala higrofanoa, ilerik gabea, okre argia edo krema-laranja kolorekoa.

**Orriak:** Adnatak, estu, ertz leuna dute, zuriak (kremaz tindatzen dira esporen eraginez).

**Hanka:** Luzea, 3 eta 5 (8) cm bitarteko garaierakoa, garaia, leuna, erdian zurixka, sustrai antzeko batekin, erraboilduna oinarria du, ageriko sustrai antzeko zuri-arrosa koloreko eta luzera eta lodiera desberdineko mizelioak ditu.

**Haragia:** Hutsala, usain fungiko atseginekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Gymnopus* terminoa grekotik dator, oinak oinutsik, apaingarririk gabe esan nahi duen "gymnos pus" hitzetatik. *Aquosus* epitetoa, ura, esan nahi duen "aqua" hitzetik dator. Ura urtsua karpoforoaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Haragi gutxi du eta erdipurdikoa, ez da jaten.

### Nahasketa arriskua 
*Gymnopus dryophilus* delakoarekin nahas daiteke, honek kanela-lehoi kolorea du (ez hain zurixka), erraboil gabea eta udazkenekoa da ez udaberrikoa. *Gymnopus vernus* delakoarekin ere bai, honek kapela eta oina ilunagoak ditu. *Gymnopus ocior* espezieak ere badu antza, hau ilunagoa da, orri trinkoagoak ditu eta usain desatsegina.

### Sasoia eta lekua 
Udaberrian batez ere eta udazkenean. Espezie urria, ez oso ohikoa. Hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
László Andor

**László Andor** (Zalaegersez, Hungaria, 1966ko ekainaren 3a) ekonomista da. 2010etik 2014ra Europako Batzordeko Enplegu, Gizarte Gai eta Gizarteratze komisarioa izan zen. 2005 eta 2010 bitartean, Berreraikuntza eta Garapenerako Europako Bankuko Administrazio Kontseiluko kide izan zen, Txekiar Errepublika, Kroazia, Hungaria eta Eslovakia ordezkatuz.

## Biografia 
Ekonomia ikasi zuen Budapesteko Corvinus Unibertsitatean (orduan Karl Marx Unibertsitatea deitzen zena) eta, ondoren, Politika Ekonomikoko irakasle elkartu bihurtu zen erakunde berean. Washington, D.C.ko George Washington Unibertsitatean ere ikasi zuen eta 1993an Garapenaren Ekonomian maisutza lortu zuen Manchesterreko Unibertsitatean. 1993az geroztik, Hungariako gizarte-zientziei buruzko hiru hilean behingo aldizkari aurrerakoi (ezkertiar) baten editorea izan da, Eszmélet (kontzientzia). 2003az geroztik, Hungariako Alderdi Sozialistaren Atal Ekonomikoko kontseiluko kidea da.

Neven Mimicaren egoitzan Kontsumitzailea Babesteko bitarteko komisario izendatu zuten, 2014ko apirilaren 19tik 2014ko maiatzaren 25era, Europako Parlamenturako 2014ko hauteskundeetarako hauteskunde-kanpainan zegoen bitartean. Azkenik, eserlekurik ez hartzea erabaki zuen. László Andor Pragako Europako Goi-bilerako aholku-batzordeko kidea da.

## Ikusi ere 
* Vladimír Špidla
* Marianne Thyssen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laszlo Andor
* Europako Batzordea – Izendatutako ordezkariaren biografiak, Laszlo Andor
* 2009ko abenduaren 7ko EUobserver elkarrizketa: Mundu guztiak dio ohiz kanpoko aukera naizela
Samantha Sheehan

**Samantha Sheehan** (Cincinnati, Estatu Batuak,  1986ko maiatzaren 20a) Estatu Batuetako gimnasta artistikoa da. 2002an munduko brontzezko domina lortu zuen lurzoruko ariketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2002 
Debrecenen (Hungaria) egindako Munduko Lehiaketan, brontzezko domina lortu  zuen lurzoruko ariketan, eta Elena Gómez espainiarraren (urrea) eta Verona van de Leur neerlandesaren (zilarra) atzetik geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freddy Mayola

**Freddy Santiago Mayola Fernández** (Habana, 1977ko azaroaren 1a) Kubako esprinter bat da, eta brontze olinpikoa lortu zuen 4 × 100 metroko errelebo proban, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2002ko IAAF Munduko Kopan eta 2000ko Atletismoko Iberoamerikako Txapelketan ere erreleboan zilarrezko dominak lortu zituen.

Munduko Atletismo Txapelketan 100m-ko proban bi aldiz ordezkatu zuen bere herrialdea, 1999an eta 2001ean.

6,55 segundoko marka zuen 60 metroko lasterketan, eta 2006ko munduko marka onena lortu zuen. Kubatar errekorra du proba horretan (6,49 segundo).

Banakako emaitzarik onenak hauek dira: 1999ko Joko Panamerikarretan 100 m-ko zilarrezko domina eta IAAFren 2001eko Munduko Pista Estaliko Txapelketan, 60 metroko laugarren tokia. Laugarren tokian dago zerrendetan, 50 metroetan, eta bere marka pertsonala 5,61 segundokoa da.

## Marka pertsonalak 
* 100 metro - 10.10 (1999)
* 200 metro - 20.99 (2004)
* 60 metro - 6.49 (2000)

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashley Postell

**Ashley Postell** (Cheverly, Maryland, Estatu Batuak, 1986ko ekainaren 9a) AEBetako gimnasta artistikoa da. 2002an munduko txapelduna izan zen oreka-barran.

## Kirolari ibilbidea 
### 2002 
Debrecenen (Hungaria) egindako Munduko Lehiaketan, oreka barrako proban urrea lortu zuen, Oana Ban errumaniarraren (zilarra) eta Irina Yarotska ukrainarraren (brontzea) aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marianne Thyssen

**Marianne Leonie Petrus Thyssen** (Belgika, 1956ko uztailaren 24a) Europako Lan eta Gizarte Gaietako komisarioa, Alderdi Demokrata Kristauaren eta Flamenkoaren politikaria da (CD&V).

## Biografia 
Sint-Gillis-Waasen jaioa, Thyssen baroiaren familiarekin zerikusirik ez zuen familia flamenko batean. Lovainako Unibertsitate Katolikotik graduatu zen 1979an, eta titulu bat lortu zuen zuzenbidean. UNIZO eta Christelijke Midden-en Burgervrouwenen (CMBV) langile autonomoentzako eta enpresa txiki eta ertainentzako Belgikako erakunde bateko aholkulari juridiko gisa lan egin zuen. Orain, Markant UNIZOko zuzendari eta idazkari nagusi bihurtu zen 1991n. 1986tik 1988ra bitartean, Estatuko Osasun Publikoko eta Ezgaitasun Politikako Idazkaritzaren aholkulari juridikoa izan zen.

1991n, Thyssen Europako Parlamentuko diputatu (eurodiputatu) bihurtu zen Flandesen, CD&V, Belgikako demokrata-kristau flamenkoekin;  lekua hartu zuen, Belgikako Senatura aldatu baitzen. 1995 eta 2008 bitartean Oud-Heverlee-ko zinegotzia izan zen (Belgikako Brabante flamenko probintzian dago), eta 2001ean Oud-Heverlee-ko lehen zinegotzia izan zen. Herriko zinegotzi gisa, gizarte-gaietan lan egitea erabaki zuen, hala nola, haurrak zaintzea eta zaharrak zaintzea. 2008an, Thyssen CD&V partidako lider hautatu zuten.

Ia 23 urtez, Europako Parlamentuko diputatu gisa, bost aldiz hautatu zuten Thyssen. Europako Parlamentuko Barne Merkatuaren eta Kontsumitzailearen Babesaren Batzordean parte hartu du, Nazioarteko Merkataritzaren Batzordea ordezkatu du, UE-Ukraina Legebiltzarreko Lankidetza Batzordeko Ordezkaritzako kide izan da eta UE-Turkia Batzorde Mistoko Ordezkaritza ordezkatu du. 2014az geroztik, Europako Alderdi Popularraren (PPE) Belgikako ordezkaritzaren buru izan zen, eta 2004-2009az geroztik PPEko lehen lehendakariorde hautatu zuten.

2014tik 2019ra artean, Europako Batzordeko Enplegu, Gizarte Gai, Gaitasun eta Lan Mugikortasuneko komisario izendatu zuten. Komisario izendatu zuten lehen emakume belgikarra izan zen. 2019an, Nicolas Schmit-ek ordeztu zuen karguan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vladimír Špidla
* László Andor

## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala
Nicolas Schmit

**Nicolas Schmit** (Luxenburgo, 1953ko abenduaren 10a) politikaria da eta Enpleguaren eta Gizarte Eskubideen Europako Batzordeko komisarioa da 2019tik. Luxenburgoko Langileen Alderdi Sozialistako kidea (LSAP), lehenago Luxenburgoko Gobernuko kidea zen 2004tik 2019ra, eta Europako Parlamentuko diputatua 2019an.

## Biografia 
Schmitek ekonomia ikasi zuen Frantzian, Institut d'études politiques d'Aix-en-Provencen.

1979an, Schmitek agregatu gisa ekin zion bere karrera politiko eta diplomatikoari, Luxenburgoko Lehen Ministroaren bulegoan, Kanpo Arazoetako Ministerioa atzetik zuela. 1989an LSAPek Diputatuen Ganberan duen ordezkaritzako idazkari bihurtu zen. 1991ko urriaren 29an izendatu zuten Estatu Kontseiluko kide, René Grégoriusen ordez.

2009ko hauteskundeen ondoren, Estatuko barrutirako LSAPeko diputatu bakar gisa, ez zuen kargua hartu, berriz ere gobernuarentzat izendatu zuten. Luxenburgoko Lan, Enplegu eta Immigrazio ministroaren bulegora igo zuten. Europako Sozialisten Alderdiko EPSCO sareko lehendakaria da.

2011ko urtarrilean, Xavier Bettelek alegatu zuen Schmitek eragin bidegabea zuela Dukerri Handiko Polizian, karguak 18 urteko semearen kontra utz zitzan aurreko hilabetean. Schmitek ukatu egin zuen semearen laguntza behar ez bezala eraginda zegoela, "kontzientzia argia" zuela esanez.

2019ko Europako hauteskundeetatik, Schmit Europako Parlamentuko diputatua izan da, Sozialisten eta Demokraten Aliantza Aurrerakoiaren (S&D) taldekoa. Harrezkero Enplegu eta Gizarte Gaietako Batzordean lan egin du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vladimír Špidla
* László Andor
* Marianne Thyssen

## Kanpo estekak 
* Schmit gobernuaren webgunean
1998ko Estatu Batuetako enbaxaden aurkako atentatuak

**Ameriketako Estatu Batuek Afrikan zituzten enbaxadei egindako atentatu terroristak** 1998ko abuztuaren 7an izan ziren, Nairobin (Kenya) eta Dar es Salaamen (Tanzania). Eraso horien egileak Al-Qaeda talde terroristarekin lotuta zeudenez, Osama bin Laden taldeko liderra FBIko hamar iheslari bilatuenen zerrendan sartu zuten.

Nairobiko enbaxadaren aurkako erasoan, gutxienez 213 pertsona hil, horien artean 12 estatubatuar, eta 4.000 eta 5.500 zauritu artean izan ziren. Leherketa bortitzaren ondorioz, erabat suntsituta geratu ziren hiriaren erdialdeko hainbat eraikin handi eta Kenyako ekonomiaren ahultzea.

Gertakariei erantzuteko, 1998ko abuztuaren 20an, Infinite Reach () Operazioa burutu zuten. Misil bidezko eraso baten bidez, Estatu Batuetako Itsas Armadaren gurutzeontzi batetik Al-Qaedak Afganistanen zuen entrenamendu-kanpamentu bat eta Sudango farmazia-lantegi bat suntsitu zituzten. Al Shifa lantegian arma kimikoak egiten zituztela eta Osama bin Laden terrorista arabiarrak kontrolatzen zuela susmatzen zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xuan Liu

**Xuan Liu** (Changsha, Hunan, Txina, 1979ko martxoaren 12a) Txinako gimnasta artistikoa, oreka-barran aditua, eta 2000. urtean txapeldun olinpikoa izatea lortu du.

## Kirolari ibilbidea 
### 1995 
1995ean Sabaen (Japonia) egin zen Munduko Txapelketan zilarra lortu zuen, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).

### 1996 
1996ko San Juango (Puerto Rico) Munduko Txapelketan, oreka-habean brontzea eskuratu zuen, Dina Kochetkova errusiarraren, Alexandra Marinescu errumaniarraren eta Dominique Dawes estatubatuarraren atzetik, azken honekin puntuetan berdinduta.

### 1997 
1997ko Lausanako Munduko Txapelketan taldekako brontzea irabazi zuen, Errumaniaren eta Errusiaren atzetik. Taldekideak Kui Yuanyuan, Meng Fei, Bi Wenjing, Mo Huilan eta Zhou Duan izan ziren.

### 2000 
Sidney 2000ko Olinpiar Jokoetan urrea irabazten zuen oreka-habean, eta brontzea norbanakoen artean, Simona Amanar (urrea) eta Maria Olaru (zilarra) errumaniarren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enteroctopus dofleini

**Ozeano Bareko olagarro erraldoia** (*Enteroctopus dofleini*, lehenago *Octopus apollyon* ere), **Ipar Pazifikoko olagarro** erraldoia izenez ere ezaguna, *Enteroctopus* generoko itsas zefalopodo handi bat da. Bere banaketa espaziala Ipar Ozeano Bareko kostaldea barne hartzen du, Kalifornia Beherea, Kalifornia, Oregon, Washington, Columbia Britaniarra, Alaska, Errusia, Ekialdeko Txina, Japonia eta Koreako penintsulan zehar.

## Kanpo estekak
USS Coleren aurkako atentatua

**USS Cole aurkako atentatua** Al-Qaedako zelula batek, Yemengo Adengo portuan ainguratuta zegoela, USS Cole (DDG-67) Ameriketako Estatu Batuetako itsas armadaren destruktorearen aurka 2000ko urriaren 12an egindako atentatu suizida izan zen. Atentatuaren ondorioz, 17 marinel eta bi suizidak hil eta 39 zauritu izan ziren.

## Atentatua 
2000ko urriaren 12an USS Cole, Kirk Lippold komandantearen agindupean, Adengo portuan sartu zen erregaia hartzeko ohiko geldialdi baterako. 09:30ean amarratu zuten behin betiko. Erregaiaren hornikuntza 10:30ean hasi zen. 11:18 inguruan (08:18 UTC), txalupa txiki bat hurbildu zen destruktorearen ababorreko gunera. Segundo batzuk geroago, portutik leherketa handi bat entzun zen, eta, horren ondorioz, destruktorearen kroskoan 10 metro inguruko zuloa zegoen. USS Cole ontziko gizonek pentsatu omen zuten txalupa zaborra biltzen ohi zutenetako bat zela. Eskifaia gosaltzeko prestatzen ari zen bitartean lehertu zen bonba. Taldea itsasontziko makinerian eta gune garrantzitsuenetan ahalik eta kalte gutxien konpontzen saiatu eta arratsaldean arazoak kontrolatzea lortu zuten. Urpekariek kroskoa eta gila aztertu zituzten, eta azken hori hondatu gabe zegoela erabaki zuten.

17 marinel hil eta metrailak 30 baino gehiago zauritu zituen. Zaurituak Ramstein (Alemania) inguruko osasun-zentro batera bidali zituzten, eta geroago Estatu Batuetara. 1987ko maiatzaren 17an USS Stark (FFG-31) itsasontzia jasan zuen irakiar erasotik Estatu Batuetako Itsas Armadaren aurkako erasorik hilgarriena izan zen.

Al-Qaeda erakunde terroristak zuzendu eta antolatu zuen erasoa. Ibrahim al-Thawr eta Abdullah al-Misawa militanteak immolatu ziren.

## Erantzukizunak 
2007ko martxoaren 14an, Robert Doumar epaileak zuzendutako Estatu Batuetako epaitegi federal batek ebatzi zuen Sudango Gobernua zela atentatuaren plangintzaren erantzulea. Epaitegiaren epaia atentatuaren biktima batzuek herrialde horretako gobernuaren aurka ezarritako auziari erantzunez eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramstein aire-basea

**Ramstein aire-basea** () edo **Ramstein AB**  Renania-Palatinatuko Ramstein-Miesenbach udalerrian dagoen Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadaren base bat da. Bertan Estatu Batuetako Aire Armada Europan eta Afrikako Aire Indarren (USAFE-AFAFRICA) eta NATOren Aire-komandoaren (AIRCOM) egoitza dago.

## Historia 
Basea 1951ko apirilean hasi ziren eraikitzen, franko-estatubatuar agindupean, garai hartan inguruak Frantziako gerraosteko posizio-kontrolpean baitzeuden. Ingeniari frantsesek diseinatu zuten, alemanek eraiki eta estatubatuarrek okupatu zuten.

Bertakoak ez ziren harritu aireko base garrantzitsuaren eraikuntzarekin. 1940an, Bundesautobahn 6aren eraikuntza Mannheimdik gertu Rhin ibaian zehar eraikitako zubi bat erori zenean, langile asko hilez, gelditu egin zen. Luftwaffek Mannheim-Sarrebruck autobide bat, Kaiserslauterndik gertu, lurreratzeko pista gisa erabili zuen. *Autobahn*eko sekzio zaharra oraindik erabiltzen dute; izan ere, basearen ekialdeko eta mendebaldeko eta hegoaldeko A-6ko ateetara sartzeko bidea Bigarren Mundu Gerraren ondoren berreraiki zen aire-basetik. Lurreratze pista AEBetako armadaren aire indarrek ere erabili zuten gatazkaren azken hilabeteetan.

Eraikina 1952 baino lehen amaitu eta basea 1953ko ekainaren 1ean ireki zuten.

Aire bases 1988ko abuztuaren 28ko istripuagatik ere ezaguna da; izan ere, Italiako Aireko Armadarren erakustaldi batean, bi hegazkinek elkar jo, 70 pertsona inguru hil ziren eta 400 zauritu larri utzi zituzten.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
VfL Bochum

**VfL Bochum 1848** (izen osoa; *Verein für Leibesübungen Bochum 1848 Fußballgemeinschaft e. V.*) alemaniar futbol taldea da, Bochum hirian egoitza duena. Munduko kirol talde zaharrenetakoa da, 1848an sortu baitzen.

## Historia 
1848ko uztailaren 26an *Märkischer Sprecher* egunkarian kirol talde bat sortzeko asmoarekin artikulu bat atera zen eta hainbat bochumdar bildu ziren. 1849ko otsailaren 18an *Turnverein zu Bochum* izen odiziala hartu zuen taldeak. 1852an arrazoi politikoak medio taldea debekatu egin zuten eta 1860 arte. Kirol taldearen futbol atala 1911. urtean eratu zen.

1963an Bundesliga sortu zenean Vfl Bochum hirugarren mailan ezarri zuten. 1968an Alemaniako Kopan ibilbide bikaina egin zuen, finalerdietan Bayern Munich kanporatu (2-1) eta finala jokatu zuen baina 4-1 galdu zuen lehen mailakoa zen Kolonia taldearen aurrean. 1971ean Bundesligako lehen mailara igo zen eta 2010 artean ia denboraldi guztiak egin zituen goren mailan. Bi aldiz lortu zuen bosgarren portua eta 1988an Kopako beste final bat ere jokatu zuen eta oraingoan Eintracht Frankfurt izan zen 1-0 emaitzaz garaitu zuena.

2010ko hamarkada bigarren mailan egin ondoren 2021ean txapeldun egin eta lehen mailara itzuli zen.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Alemanian: 0 
* Alemaniako txapelketa (0): bosgarren 1996-97, 2003-04
* Alemaniako Kopa (0): finalista 1968 eta 1988an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Reese Hoffa

**Michael Reese Hoffa** (*Maurice Antawn Chism* jaio zenean; Evans, Georgia, 1977ko urriaren 8a) pisu-jaurtitzaile estatubatuarra da.  Reesek 2006ko Munduko Pista EstalikoTxapelketa eta 2007ko Munduko Txapelketa irabazi zituen.  Londresko 2012ko Udako Joko Olinpikoetan ere brontzezko domina irabazi zuen. Marka pertsonalak 22,11 m (72' 6,25") pista estalian eta 22,43 m (73' 7") aire librean.  2012an, 21 metro baino gehiago jaurti zituen ehungarren aldiz. Hoffa lau urterekin adoptatu zuten.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cazauxko aire-basea

**Cazauxko 120 aire-basea** ()  Frantziako aireportu militarrik nagusienetariko bat da, Frantziako Aire eta Espazioko Armadarena. 1934an eraikia, La Teste-de-Bucheko Cazaux herrian dago, Bordeletik gertu. Bertatik Bizkaiko golkoa kontrolatzen dute.

## Kanpo estekak
AC Ajaccio

**Athletic Club Ajaccio** edo **Athletic Club ajaccien** (korsikeraz *Athletic Club Aiacciu*), Korsikako Ajaccio hiriko futbol taldea da, 1910an sortua. Etxeko partiduak Stade François Coty estadioan jokatu ohi ditu.

## Historia 
1910. urtean sortu zen eta 1967an aurreneko talde korsikarra izan zen lehen mailan jokatzen zuena.

2019-20 denboraldian igotzear egon zen baina COVID-19 pandemiak beran behera utzi zituen txapelketak. 2021-22an bigarren egin eta maila gorenera igotzea lortu zuen.

## Palmaresa 
* Ligue 1 (0): seigarrena 1971ean
* Kopa (0)
* Korsikako txapelketa (8): 1920, 1921, 1934, 1939, 1948, 1950, 1955, 1964

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Tomasz Majewski

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Tomasz_Majewski_Turin_2009.JPG/220px-Tomasz_Majewski_Turin_2009.JPG|thumb|Majewskik urrea lortu zuen Turinen 2009an
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Tomasz_Majewski_2010-06-04_Bislett_Games_-_cropped.jpg/220px-Tomasz_Majewski_2010-06-04_Bislett_Games_-_cropped.jpg|thumb| Bislett Jokoetan 2010ean

**Tomasz Majewski** (1981eko abuztuaren 30a) pisu-jaurtitzaile poloniarra da eta Udako Olinpiar Jokoetako urrezko medailista bikoitza da. Titulu olinpikoa  arrakastaz defendatzen hirugarren jaurtitzailea da. Parry O'Brien izan zen lehena 1956an.

## Marka pertsonalak 
* Aire librean – 21,95 m (2009)
* Pista estalian – 21,72 m (2012)

Marka pertsonala Suedian izan zen, DN Galan (21,65 m, 21,95 m, 21,44 m, x, x, 21,83 m).

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1993ko World Trade Centerreko atentatua

**1993ko World Trade Centerreko atentatua** New Yorkeko World Trade Center gunean egindako eraso terrorista izan zen. 1993ko otsailaren 26an (ostirala), eguerdiko 12:17an, Ipar Dorreko (WTC 1) aparkalekuan 680 kg lehergai zeramatzan kamioi bat eztanda egin zuen.

Terroristek iparraldeko dorrean 606 kg lehertzea zuten helburu, eta dorreak hegoaldeko dorrean talka egitea, bi dorreak eraitsiz, ehunka hildako eragiteko. Atentatuak huts egin eta azkenean sei pertsona hil eta 1.042 zauritu izan ziren. Eztandak 30 metroko sakonerako zulo bat ireki zuen dorreko aparkalekuan, lau hormigoi-maila zeharkatuz. Garai hartan, ehunka pertsona geratu ziren bulegoetan harrapatuta, eta FDNYk erreskatatu zituen.

Ramzi Yousef, Sheik Omar Abdel-Rahman, El Sayyid Nosair, Mahmud Abouhalima, Mohammad Salameh, Nidal Ayyad, Ahmad Ajaj eta Abdul Rahman Yasin konspiratzaileek antolatu zuten atentatua. Horretarako Afganistanen lan egiten zuen Al-Qaedako kide baten finantziazioa jaso zuten, Khaled Shaikh Mohammed, Yousefen osaba.

1994ko martxoan, lau gizon jo zituzten atentatuaren erruduntzat: Abouhalima, Ajaj, Ayyad and Salameh. Karguek konspirazioa, jabetza baten suntsiketa leherkorra eta estatu arteko lehergailuen lekualdaketa barne hartzen zituzten. 1997ko azaroan, beste bi gizon erruduntzat jo zituzten: Ramzi Yousef, atentatuaren buru nagusia, eta Eyad Ismoil, bonbak zeramatzan kamioia gidatzen zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mont-de-Marsango aire-basea

**Mont-de-Marsango 118 aire-basea** ()  Frantziako aireportu militarrik nagusienetariko bat da, Frantziako Aire eta Espazioko Armadarena. 1911n eraikia, Mont-de-Marsaneen dago, Landetan. Hiru Dassault Rafale eskuadroien egoitza da.

## Kanpo estekak
US Cremonese

**Unione Sportiva Cremonese** Italiako futbol taldea da, Cremona hirikoa. Italiako talde zaharrenetakoa da, 1903an sortua.

Etxeko partidak Giovanni Zini estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
1903an sortu zen eta Italiako Ligako aurreneko denboraldia (1929-30) lehen mailan egin bazuen ere bigarren mailara jeitsi eta 1980. hamarkadararte ez zen berriz itzuli. 1984-85, 1989-90, 1991-92, 1993-94, 1994-95 eta 1995-96 egin zituen maila gorenean, aldi bakoitzean bakoitzean denboraldi bakarra. 2022-23 denboraldia izango du hurrengoa.

## Palmaresa 
### Italian: 0 
* Italiako futbol liga (0): 10.a 1993-94 denboraldian.
* Italiako futbol kopa (0)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Gerd Kanter

**Gerd Kanter** (1979ko maiatzaren 6a) erretiratutako disko jaurtitzaile estoniarra da. 2007ko Munduko txapelduna izan zen, eta urrezko domina irabazi zuen 2008ko Udako Joko Olinpikoetan, eta brontzezko domina Londresen 2012an. Bere marka pertsonalik (73,38 m) estoniako errekorra da, eta denbora osoko hirugarren markarik onena.

Lehen agerpen olinpikoa 2004an egin zuen, eta urtebete geroago zilarrezko domina lortu zuen 2005eko Munduko Txapelketan. 2006ko Europako Atletismo Txapelketan hautatu zuten, eta domina gehiago irabazi zituen 2009ko (brontzea) eta 2011ko (zilarra) Munduko Txapelketetan.

2012ko eta 2013ko IAAF Diamanteen Liga irabazi zuen disko-jaurtiketan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AC Monza

**Associazione Calcio Monza** Italiako futbol taldea da, Monza hirikoa. Taldearen jabea Silvio Berlusconi da.

Etxeko partidak Stadio Brianteo estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
AC Monza 1912. urtean sortu zen. 1970. hamarkadan hainbat alditan jokatu zituen Serie A-ra igotzeko play-offak. 2004 eta 2015ean diru porrota izan ondoren Silvio Berlusconik taldea erosi eta 2022an azkenean Serie A-ra igotzea lortu du, Seire Bko play-offak jokatu ondoren.

## Palmaresa 
### Italian: 0 
* Italiako futbol liga (0)
* Italiako futbol kopa (0)
* Anglo-Italiar Kopa (1): 1976.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
US Salernitana 1919

**Unione Sportiva Salernitana 1919** Italiako futbol taldea da, Salerno hirikoa. Etxeko partidak	Stadio Arechi estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
Taldea 1919. urtean sortu bazen ere hiru aldiz birsortu behar izan da, azkenengoa 2011ean. Urte hartan Serie D-an hasi zen jokatzen eta 2021ean Serie A-ra itzuli zen 23 urteren ondoren.

## Palmaresa 
### Italian: 0 
* Italiako futbol liga (0)
* Italiako futbol kopa (0)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Larissa Fontaine

**Larissa Fontaine** (Chicago, Illinois, Estatu Batuak, 1977ko abenduaren 15a) AEBetako gimnasta artistikoa da. 1994an munduko txapeldunorde izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1994 
Dortmund 1994ko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra irabazi zuen, Errumaniaren atzetik eta Errusiaren aurretik. Taldekideak: Dominique Dawes, Amanda Borden, Jaycie Phelps, Amy Chow, Kerri Strug eta Shannon Miller izan ziren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristen Maloney

**Kristen Maloney** (New Jersey, Estatu Batuak, 1981eko martxoaren 10a) Estatu Batuetako gimnasta artistikoa. 2000. urtean talde bidezko lehiaketan brontze olinpikoko domina lortu zuena.

## Kirolari ibilbidea 
### 2000 
Sidneyko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren (urrea) eta Errusiaren (zilarra) atzetik. Taldekideak Jamie Dantzscher, Dominique Dawes, Amy Chow, Elise Ray eta Tasha Schwikert izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erta Ale

**Erta Ale** (afarreraz, *Ertá’alé* edo *Irtá’alé*, amhareraz ኤርታሌ) Etiopia iparraldean dagoen sumendi aktiboa da, Danakil basamortuan. 1967. urtean hasi eta jarraian erupzioan izan dela kontsideratzen da, labazko aintzira bat baitu kraterrean etengabe. Horrelako zortzi baino ez daude planetan. Afarrerazko izenak "kea botatzen duen mendia" esan nahi du.

## Ezaugarriak 
Ezkutu-sumendi basaltikoa da. 613 metrotako altuera du itsas mailaren gainetik, baina kontutan hartu behar da Afarreko sakonunean kokaturik dagoela eta mendiaren oinarria itsaoaren mailaren azpitik dagoela. Beraz mendiaren altuera handiagoa da benetan. Exploratzaile europarrek 1841. urtean aurkitu zuten eta 1873. urtea igo zen lehen aldiz.

## Erupzio jarraia 
Labazko aintzira bat (edo bi) ditu kraterrean eta tarteka hegoaldeko maldan behera isurtzen da laba hori. 2005eko irailaren 25ean erupzio handi bat izan zuen eta milaka pertsonak beren etxetatik alde egin behar izan zuten. 2007ko abuztuan ere laba isurialdi batek ehundaka pertsona ebakuatu arazi zituen. 2008an eta 2017an ere izan ditu erupzio berriak.

Danakil basamortuan dagoenez jarraipen eskasa izan du Erta Ale sumendiaren jarduerak. Sarritan sateliteak izan dira sufre dioxidozko isuriak detektatu dituztenak eta ondoren joan dira zientzilariak isuri horiek aztertzera.

## Iruditegia 

Irudi:Erta-ale lac-de-lave 2001.jpg|Laba aintzira kraterrean, 2001ean.
Irudi:ET Afar asv2018-01 img103 Ertale.jpg|Laba jarduera handia 2018ko urtarrilean.
Irudi:ET Afar asv2018-01 img106 Ertale.jpg|Turista taldea krater ertzean.

300px|thumb|Laba jarduera handia 2018ko urtarrilean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaragozako aire-basea

**Zaragozako aire-basea**  Espainiako aireportu militarrik nagusienetariko bat da. 1958 eta 1994 artean Espainiako Aireko Armadak eta Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadak elkar erabiltzen zuten baina harrezkero espainiar eskuetan soilik geratu zen. 1954an eraikia, Larrialdi Unitate Militarraren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Moróngo aire-basea

**Moróngo aire-basea**  Espainiako aireportu militarrik nagusienetariko bat da, Espainiako Aireko Armadak eta Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadak elkar erabiltzen dutena. Arahal udalerrian dago, Sevillatik gertu, eta 1941etik aurrera erabiltzen dute. Larrialdi Unitate Militarraren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Gymnopus hariolorum

***Gymnopus hariolorum*** *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Asa ustelaren usaina du eta zapore desatsegina.

Sinonimoa: *Collybia hariolorum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero ganbil-kanpai itxurakoa eta, azkenik, lau samarra, uhindu-flexuosoa, baita erdian hondoratuta ere eta titi kamuts batekin. Ertz zorrotza, uhindu-lobulatua, okertuta eta pixka bat ildaskatua denbora hezearekin. Azal leuna eta matea; gamuza argi kolorekoa edo arre-gorrixka kolorekoa, diskoan ilunagoa.

**Orriak:** Estu samar, estuak, meheak, eta adnatatik sublibrera bitartekoak; zurixkatik kremara kolorekoak eta ertzak osorik eta kolore berekoak.

**Hanka:** 3 - 6 (6,5) x 0,3 - 0,6 cm-koa, zaila, elastikoa, larrukara, barnehutsa, azkenik feltro itxurakoa, batzuetan izurtua, zapaldua eta oinarri pubeszente aldera ildaskatua; arre-gorrixkatik gamuza kolorekora doana, eremu apikal argiagoarekin eta oinarri ilunagoarekin.

**Haragia:** Zurixka, mehea, elastikoa eta zaila oinarena; aza ustelaren edo Camembert gaztaren usaina du eta zapore gozoa, baina desatsegina, aza hostoa gogorarazten duena.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Hariolorum* epitetoa latinetik dator, astrologoa, igarlea esan nahi duen "hariolus" hitzetik. Igarleena.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Collybia dryophila* delakoarekin nahas liteke, honek oin okre-horixka du, baita *Micromphale brassicolens* espeziearekin ere, honek usain antzekoa du eta zur degradatuetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzetik urrira. Baso heze eta ilunetako pagoen hostoen artean hazten da.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, India, Australia, Papua Ginea Berria, Karibea, Ameriketako Estatu Batuak eta Kanada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karraspina elata

**Karraspina elata** (*Morchella elata*) *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da. Lehortzea komeni da eta prestatu aurretik berriz hidratatzea, sindrome Hemolitikoa eta zerebelosoa saihestu ahal izateko. Luzaroan egosi behar da 70 gradutik gora.

## Deskribapena 
15 cm arteko altuerakoa.

**Kapela:** Konikoa, ertza oinari itsatsita, mutur akutua, saihets bertikalekin osatua, paraleloak eta anastomosatuak zeharkako trenkada txikien bitartez, gelaxka irregularren antzeko bat, erle abaraska gisa eratua; marroi argi kolorekoa, pixkanaka ilunduz doana ertzetik hasita eta batez ere, saihetsen goialdean.

**Hanka:** Barnehutsa, oso irregularra, zilindrikoa, kapelaren antzeko luzeraz gainazal furfurazeoa eta kizkurra; zuritik krema-zurira doan kolorekoa.

**Haragia:** Zurixka eta elastiko samarra; usain eta zapore gutxikoak eta hautemanezinak.

**Etimologia:** *Morchella* terminoa "morchel" hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Elata* epitetoa latinetik dator, liraina esan nahi duen "elatus" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko bikaina, egosi edo lehortu ondoren, izan ere, *Morchella* guztiei egin behar zaie hori, gordinik ez kontsumitu inolaz ere.

### Nahasketa arriskua 
*Morchella conica* eta *Morchella hortensis* delakoekin, hau landatutako lurretan hazten da, hala nola, baratzetan, lorategietan eta berotegietan.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriko espeziea da, gai organikoetan aberatsak diren lekuetan taldeka hazten da.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Peru, Txile, Europa, Errusia, Afganistan, Zipre, Japonia, Australia eta Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marasmio hankagorri

**Marasmio hankagorria** (*Gymnopus erythropus*) *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Gaztetan jan daiteke, baina kalitate kaskarrekoa da. Kapelaren eta oinaren arteko kolore kontrastea ezaugarri duen espeziea.

Sinonimoak: *Collybia kuehneriana*, *Collybia erythropus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero zabaldua eta pixka at hondoratua, ertza gardentasunagatik ildaskatua, makurra, azal higrofanoa, leuna, arre-gorrixka, okre-haragi kolorekoa lehortzean.

**Orriak:** Ez oso estu, desberdinak, itsatsiak edo eskotatuak, zuritik kremara doazenak, ertza osorik, espora-jalkina zuri-krema.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 7 x 0,5 cm-ko luzerakoa, zilindrikoa edo, batzuetan, luzera osoan zehar ildaskatua, barnehutsa, fistulosoa, leuna, arre-gorrixka bizi samar kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, zurixka, arre-gorrixka oinean, zapore gozokoa eta usain ahulekoa, ez oso atsegina.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Kalitate gastronomiko kaskarrekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Marasmius oreades* delakoarekin, honen oina ez da hain gorrixka. *Collybia dryophila* espeziarekin ere bai, honek kapela iluna du eta oina ez du gorrixka.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabaletan lurperatutako zur hondarretan, batez ere pagoetan, askotan talde faszikulatuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Txile, Europa, Errusia, Himalaiako eskualdea, Hego Korea, Japonia, Australia, Benin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karraspina koniko

**Karraspina konikoa** (*Morchella conica*) *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa da gordinik edo gutxi eginda. Kontsumitu aurretik lehortu egin behar da.

Sinonimoak: *Morchella deliciosa*, *Morchella esculenta var. conica*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Barnehutsa, 6 eta 8 cm arteko  altuerakoa eta 3 eta 4 cm arteko oinarria, koniko kamutsa, erpinetik oinarrira abiatzen diren gelaxkaz osatua. Gelaxka luzeak, barrutik beste txikiago batzuetan zatituak, karratuak edo angeluzuzenak. Arre-grisa edo gaztaina ilun kolorekoak; gelaxken ertzak ilunak. 

**Himenioa:** Gelaxken barrualdea estaltzen du.

**Hanka:** 3,5 - 5 x 1,5 -2 cm-koa, zilindrikoa, zimurtua, ildaskatua, batzuetan oinarria puztuta, barnehutsa, zurixka, zahartzean arrez tindatua.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, fruta usain atseginekoa, zurixka, zertxobait kartilaginosoa oinarena.

**Etimologia:** *Morchela* terminoa "morchel" hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Conica* epitetoa latinetik dator, koniko esan nahi duen "conicus" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri bikaina, lehortu ondoren edo egosi ondoren kontsumitzen badugu, erdi gordinik edo freskotan kontsumituta toxikoa baita.

### Nahasketa arriskua 
*Morchella conica var. costata* delakoarekin, baina honek oin ilunagoa du arrosa kolorerako joerarekin. *Morchella conica* espeziearen beste aldaera batzuk ere badaude, hala nola, *rigida* aldaera ez hain erregular markatua; *Nigripes* aldaera, honek kapela oso iluna du eta oina ia beltza, etab. Guztiak jateko onak dira.

**Oharra:** *Morchella elata* espezie arraroa da, eta maiz nahasten da *Morchella conica* perretxikoarekin. Alderik nabarmenena txapela oinarekin txertatzeko modua da.

## Sasoia eta lekua 
Apiriletik maiatzera, koniferoen basoetan, bidexketan, bide ondoan, baso soilguneetan, eskualde menditsuetan.

### Banaketa eremua 
Onddo hauek Ipar, Erdialde eta Hego Amerikan (Kanada, AEB, Mexiko, Costa Rica eta Txile), baita Groenlandian eta Islandian ere aurkitzen dira. Gainera, Europan, Errusian, Ekialde Hurbilean eta Asian (Israel, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Japonia eta Txina), eta Ozeanian (Australia eta Zeelanda Berria) zein Afrikako hegoaldean, Hegoafrikan, hedatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak