open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ola Ullsten

**Ola Ullsten** (Umeå, 1931ko ekainaren 23a – Öja, Gotland, 2018ko maiatzaren 28a) Suediako lehen ministroa izan zen 1978tik 1979ra.

## Biografia 
Suediako lehen ministroa izan zen 1978tik 1979ra bitartean. Zentroko Alderdiaren, Alderdi Popular Liberalaren eta Alderdi Moderatuaren arteko koalizio batek eratutako gutxiengoan zegoen gobernua zuzendu zuen, energia politika gaineko desadostasunek desegin zutena. 1979ko hauteskunde parlamentarioen ondoren, Atzerri Arazoetarako Ministerioa hartu zuen Thorbjörn Fälldin-en gobernuarekin. Gero Suediako enbaxadorea izendatu zuten, Kanadan, Italian eta Egoitza Santuan.
Das Experiment

**Das Experiment** (euskaraz *Esperimentua*) 2001eko Oliver Hirschbiegel alemaniar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film independiente bat da. *2010ean The Experiment* estatubatuar berregokitzapena izan zuen, biak ere 1971ko Philip Zimbardo estatubatuar psikologoak burututako Stanford espetxeko esperimentuan oinarrituak daude, baina film hau Mario Giordano alemaniar idazlearen *Black Box* eleberrian ere oinarritua badago. Moritz Bleibtreu, Justus von Dohnányi, Christian Berkel, Oliver Stokowski eta Andrea Sawatzki aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Fikziozko espetxe batera dirua aisa irabaziko zutelakoan iritsi ziren. Orain bizirauteko modua besterik ez dute bilatzen. Dena hogei gizonek bi astetan zehar burutuko zuten zientzia esperimentu batekin hasi zen, trukean bakoitzak 4.000 marko jasotzeko baldintzarekin. Proiektua espetxe bizimodu simulatu bateko muturreko giroan portaera oldarkorra ikertzean zetzan. Partaideei zaindarien (zortzi) eta presoen (hamabi) errolak banatu zitzaizkien. Presoek aginduak obeditu behar zituzten, eta zaindariek ordena mantendu. Baina gizaki bati botere piska bat emateak ustekabeko ondorioak ekar ditzake...

## Aktoreak 
* Moritz Bleibtreu: Tarek Fahd - 77. presoa
* Justus von Dohnányi: Berus - Strafvollzugsbeamter / Zaindaria
* Christian Berkel: Steinhoff - 38. presoa
* Oliver Stokowski: Schütte - 82. presoa
* Andrea Sawatzki: Jutta Grimm doktorea- Zientzialaria
* Wotan Wilke Möhring: Joe - 69. presoa
* Stephan Szasz: 53. presoa
* Polat Dal as Prisoner #40. presoa
* Danny Richter: 21. presoa
* Ralf Müller: 18. presoa
* Markus Rudolf: 74. presoa
* Peter Fieseler: 11. presoa
* Thorsten J.H. Dersch: 8. presoa
* Sven Grefer: 94. presoa
* Nicki von Tempelhoff: Kamps - Zaindaria
* Timo Dierkes: Eckert - Guard
* Antoine Monot, Jr.: Bosch - Zaindaria
* Lars Gärtner: Renzel - Zaindaria
* Jacek Klimontko: Gläser - Zaindaria
* Markus Klauk: Stock - Zaindaria
* Ralph Püttmann: Amandy - Zaindaria
* Edgar Selge: Klaus Thon doktore irakaslea - Wissenschaftler / Zientzialaria
* Philipp Hochmair: Lars - Zientzialaria
* Klaus Spinnler: Laguntzailea
* Tristan Vostry: Laguntzailea
* Maren Eggert as Dora - Bestelakoak
* André Jung as Ziegler - Bestelakoak
* Uwe Rohde as Hans - Bestelakoak
* Heiner Lauterbach: Dennis - Ahotsak
* Fatih Akin: Taxi gidaria - Ahotsak
* Christiane Gerboth: Newscaster - Ahotsak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jon Insausti

**Jon Insausti Maisterrena** (Donostia, 1989ko otsailaren 21a) Euskal Herriko politikaria da, EAJ alderdikoa. Enpresa Administrazio eta Zuzendaritzan lizentziatua, 2015. urtetik 2025era arte Donostiako zinegotzi izan zen; 2018ko otsailetik 2025eko urrira arte Kultura eta Euskararen ardura nagusiak izan zituen udalean . 2025eko urriaren 29an Donostiako alkate bihurtu zen, Eneko Goia bere alderdikideak dimisioa eman zuenean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Parraren elkarrizketa: "«Garai interesgarriak datoz Donostiako politikagintzan»", *Irutxuloko Hitza*, 2026/01/09.
Ned Kelly (1970eko filma)

**Ned Kelly**, 1970eko Tony Richardson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da (eta zati batean baita musikala ere). Ned Kelly australiar bidelapurraren bizitzan oinarritua dago. Mick Jagger eta Mark McManus aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XIX. mendearen bigarren erdialdea, Australia. Ned Kelly (Mick Jagger) irlandar-australiar gaztea poliziaren jazarpenaren ondorioz bushranger bat bilakatuko da. Bere bidelapur taldearekin batera hainbat banketxe ohostu eta Glenrowango segadan atzemana izango da. Azkenean, Melbourne hirian urkatu zuten.

## Aktoreak 
* Mick Jagger: Ned Kelly
* Geoff Gilmour: Steve Hart
* Mark McManus: Joe Byrne
* Serge Lazareff: Wild Wright
* Peter Sumner: Tom Lloyd
* Ken Shorter: Aaron Sherritt
* James Elliot: Pat O'Donnell
* Clarissa Kaye: Kelly andereinoa
* Diane Craig: Maggie Kelly
* Sue Lloyd: Kate Kelly
* Alexi Long: Grace Kelly
* Ken Goodlet: Nicholson superintendea
* Frank Thring: Sir Redmond Barry epailea
* Bruce Barry: George King
* Tony Bazel: Scott jauna
* Allen Bickford: Dan Kelly
* Robert Bruning: Steele sarjentua
* Alexander Cann: McInnes
* Janne Wesley: Caitlyn
* Martyn Sanderson: Fitzpatrick
* John Laws: Kennedy
* Liam Reynolds: Lonigan
* Lindsay Smith: McIntyre
* John Gray: Stratton
* Gerry Duggan: Aita O'Hea

## Ikus gainera 
* *Ned Kelly (2003ko filma)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Autonomismo

**Autonomismo** izan daiteke:

* Autonomismo, eskualde baten autonomia eta deszentralizazioa bultzatzen dituen ideologia.
* Autonomismo, ezker politikoaren korronte bat da, gehienbat marxismo libertarioaren interpretazioetan sortua.
Gernika (Miñao)

**Gernika** Arabako herri hustua da. Haren lurrak Mendarozketa (Zigoitia) eta Mendiguren (Gasteiz) udalen menpe daude gaur egun.

## Historia 
Herri hau 1025ean dokumentatuta dago, Donemiliagako goldean: ***Gernica***. Lehen Ubarrundia udalaren menpe zegoen eta egun Mendarozketa eta Mendiguren (Gasteiz) udalen menpe. Egile gutxi batzuek Yernik herriarekin identifikatu dute, esaterako Karmelo Etxegaraik; herri hori musulmanen iturrietan agertzen da, 823an egin zen razziarekin lotuta. XIV. menderako hustuta zegoen. Bertako San Pedro baselizak XVII. mende arte iraun zuen. Zenbait dokumentutan adierazten da herri hustu zela kolera izurrite baten ondorioz.

Donemiliaga Kukulako monasterioaren zergapekoa zen; 1025ean, goldemutur bat ordaindu zuela adierazten da Donemiliagako goldean.

## Kokapena 
Herri hustuaren arrasto gutxi topa daitezke gaur egungo mapetan. "*El árbol gordo de Gernika*" izeneko aurkintza bat ikus daiteke geoEuskadiko bisorean. (Koordenatuak: Lat: 42.92101206, Lon: -2.67345704). Zigoitiko udaleko webgunean adierazten da Gernika herri hustua Mendarozketa ondoan dagoela, baina geoEuskadiko aurkintza hurbilago dago Miñaogutxi herritik, azken honen hego-mendebaldean.

OpenStreetMapen badaude, Mendarozketa aldean, Gernika seinalatzen duten bi nodo: bat Mendarozketatik 500 bat metro hegoaldera, eta bestea Arakatik hurbilago, Mendarozketa eta Miñaogutxirekin triangelu isoszelez osatzen bi horien hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ania

**Ania** Arabako herri hustua da. Gaur egun Arratzua-Ubarrundia udalaren barruan dago.

## Historia 
Gaur egun Goi Erdi Aroko "Harhazua" anaiartearen baseliza bakarrik gordetzen da; berreraikia izan da baina hala ere elementu erromanikoak ditu. Inguruan Antzinako Erromako aztarnak aurkitu izan dira. 

Donemiliaga Kukula monasterioaren laguntzaileen zerrendetan aipatzen zitzaion, 1025ean, Donemiliagako goldean. Hiru goldemutur eman zizkion Ania herriak Donemiliaga Kukulako monasterioari, herri gehienek baino gehiago. Honek pentsarazten du herri indartsua izango zela. 

Erdi Aroan herri indartsua izan zen eta 1257an Lautadako 60 herrien artean agertzen zen. XIV. mendean *Ania* dokumentuetan desagertu egiten da; ziur aski hango biztanleak Gasteizek erakarritakoak alde egin zutelako.

*Ania* deitura, *Ania* antroponimoa, aspalditik dokumentatuta dago. Gerardo López de Gereñuk XVI. mendeko adibide bat ematen du

## Eraikuntzak 
Herria 1577. urtean dagoeneko hustua geratu bazen ere,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Arratzua-Ubarrundoaren webgunea.
Thorbjörn Fälldin

**Nils Olof Thorbjörn Fälldin** (1926ko apirilaren 24a - 2016ko uztailaren 23a) suediar politikaria izan zen. Suediako lehen ministroa izan zen 1976tik 1982ra bitartean hiru kabinete ez ondoz ondokotan, eta Suediako Zentroko Alderdiaren buruzagia 1971tik 1985era. 1976ko lehenbiziko izendapenean, lehenengo lehen ministro ez sozialdemokra berrogei urtetan izan zen eta lehenengoa ere 1930. urteaz geroztik gaztarotik politikari profesional gisa lan egin ez zuena.
The Badlander

**The Badlander**, 1958ko Delmer Daves estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Alan Ladd eta Ernest Borgnine aktoreek antzeztu zuten.

1949ko W. R. Burnett idazlearen *The Asphalt Jung* eleberrian oinarritua dago, izan ere, *1950ko The Asphalt Jungle* filmaren ondoren eleberriaren zinemarako bigarren egokitzapena da.

## Argumentua 
1898, Arizona. Bi gizon Yumako espetxetik aske gelditu dira.

Peter Van Hoek, "Herbeherearra" (Alan Ladd) orain arte ustiatu gabeko meatze batetik urrea lortzear da, bidegabeki espetxeratu zutenetaz mendekatzeko helburuz. Aldiz, John McBainek (Ernest Borgnine) bizimodu zintzo eta zuzen bat bizitzea besterik ez du nahi, baina Herbeherearrak bere saltsetan sartuko du.

## Aktoreak 
* Alan Ladd: Peter Van Hoek, "Herbeherearra"
* Ernest Borgnine: John McBain
* Katy Jurado: Anita
* Claire Kelly: Ada Winton
* Kent Smith: Cyril Lounsberry
* Nehemiah Persoff: Vincente
* Robert Emhardt: Sample
* Anthony Caruso: Comanche
* Adam Williams: Leslie
* Ford Rainey: Espetxe zaindaria
* John Daheim: Lee

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Homesteadeko greba

thumb|205x205px|Pennsylvaniako 18. erregimendua Homsteaderantz doala, grebalariei aurre egiteko helburuarekin. Thure de Thulstrupen marrazkia.
**Homesteadeko greba** Pennsylvaniako Homestead altzairu fabrikan eman zen itxiera patronal eta langile matxinada izan zen, 1892ko ekainaren 30eko goizean. Grebak bere goren unea ekainaren 6an lortu zuen, Henry Clay Frick, Carnegie Steel Companyko jabeetako batek Pinkertoneko Detektibe Agentzia Nazionala kontratatu zuenean greba geldiarazteko. Borroka Estatu Batuetako lanaren historian eman den gatazkarik larriena izan zen, Ludlowko sarraskia eta Blair Mendiko Guduaren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autonomismo (ideologia)

**Autonomismo** edo **lurralde-autonomismo** eskualde edo nazio baten autonomia eta deszentralizazioa bultzatzen dituen ideologia politikoa da. Berez ez da federalismoaren kontrakoa, askotan lotura estua baitute. Gainera, burujabetzak berekin dakar autonomismoa, baina ez alderantziz.

Kanadako Action démocratique du Québec (Quebec), Txinako Associação de Macau Novo (Macao), Frantziako Parti progressiste martiniquais (Martinika) , Italiako Lega Nord (iparraldeko Italia) edo Estatu Batuetako Partido Popular Democrático (Puerto Rico) alderdi autonomistak dira.

## Kanpo estekak
Lardizabala

thumb

***Lardizabala*** landare loredunen genero monotipiko bat da. Landare hauek liana hostoiraunkorrak dira, Txile erdialde eta hegoladeko baso epeletan jatorria dutenak.

Espezie bakarra ***Lardizabala biternata*** da (Ruiz & Pav), Txilen bertan izenburua hauek on ezaguna: *Coguil, Cogüilera, Coiye, Coille, Voqui cógüil* edo *Voqui coille.* Gizakiak ere hazten du, dituen fruitu jangarriengatik (*coguil* edo* cógüil* Maputxeraz) eta lore apaingarriengatik.

Izena Migel Lardizabal (1744-1824) euskal-mexikoar historialari eta politikariaren omenez du, Lardizabalaceae familiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Lardizabala biternata" en enciclopedia de la flora Chilena
* Chilebosque, flora of Chile, with photos, including of fruits
* *Lardizabala biternata*
Mikrozerbitzuak

**Mikrozerbitzu** arkitektura, ingeleseko *Micro Services Architecture* (MSA), software ingeniaritzan erabiltzen da eta aplikazioa zerbitzu txiki ezberdinez osatzean datza. Zerbitzu txiki hauek independenteki exekutatu daitezke eta elkarren artean mekanismo arin batzuen bitartez komunikatzen dira. Normalean HTTP bidezko API bidez komunikatzen dira. Zerbitzu bakoitzak aplikazioko funtzio bat martxan jartzeaz arduratuko da eta independenteak direnez, lengoaia ezberdinetan garatu daitezke, biltegiratze teknologia ezberdinak erabili ditzakete eta nahi direnean jarri daitezke martxan.

## Kanpo estekak
Catetinho

**Catetinho** Brasilgo hiriburu Brasiliako eraikin bat da. Juscelino Kubitschek lehendakariaren lehen egoitza izan zen, Brasilgo hiriburua Rio de Janeirotik Brasiliara aldatu zenean.

Izenak gogora ekartzen du garai hartako lehendakaritzako jauregiaren izena, Catete, tamaina txikia adierazten duen *-inho* atzizki txikigarria erantsita.

## Argazki galeria 

Image:‎Catetinho 001.jpg|
Image:Catetinho bonitinho.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Catetinho
Amanita proxima

***Amanita proxima*** *Amanitaceae* familiako onddoa da. Perretxiko pozoitsua da.

Sinonimoak: *Volvaria corticelli*, *Amanita ovoidea f. proxima*, *Amanita corticelli*, *Amanita ovoidea var. proxima*, *Amanita aminoaliphatica*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hasieran arrautza itxurakoa, gero bolba apurtu egiten zaio eta 5-22 (30) cm-ko diametroa duen kapela agertzen da, hasieran globo itxurakoa gero ganbil-lautua. Ertza ildaskatu gabea, errezel orokorraren hondarrek eragindako flokoso-irintsua eta heltzen denean makurretik laura. Azala leuna eta distiratsua, oro ar, errezel orokorraren hondarrik gabe eta kolore zuritik zuri-kremara eta batzuetan herdoil koloreko orbanekin.

**Orriak:** Libreak, estu, sabeldunak, zuriak eta erreflexu arrosaren bat dutenak.

Orri libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, 8-15 x 1-2,5 cm-ko kolore zurikoa, eraztunaren ondarrekin eta oinarria erraboil samarrekoa, mintzezko bolba batez inguratua eta okre-lur kolorekoa.

Eraztuna goian eta apur bat mintzezkoa, baina iheskorra eta beti hondarrak uzten dituena.

**Haragia:** Zuria, usain ahulekoa eta zapore gozoegia duena, baina ez atsegina.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa.

## Toxikotasuna 
Toxikoa

### Nahasketa arriskua 
Tamaina handiagoko *Amanita ovoidea*-rekin nahas daiteke, ukipen txikienarekin eskuak zikintzen dituzten eraztun eta oin irintsuekin.

Frogatuta dirudi *Amanita proxima* toxikoa dela eta Amanita ovoidea berriz ez.

## Sasoia eta lekua 
Lur kareduneko artadi eta pinudietan hazten den espezie berozalea.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Espainia, Portugal, Italia, Grezia, Israel, Krimeako penintsula eta Ontario.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita proxima* Amanite proche de ovoide ou Amanite à volve rousse 
*  *Amanita proxima* Mycobank-en
Legardagutxi

**Legardagutxi** (baita ere **Legarda Txiki**) Arabako herri hustua da. Gaur egun Lermandaren pean dago.

## Historia 
1294 urtean *Legartagutia* bezala dago dokumentatuta. 1517an Legardagutxi bezala agertzen da. 1802an herri hustua bezala aipatzen da, Lermanda kontzejuan.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kukuma

**Kukuma** (*Amanita ovoidea*) *amaniten* taldeko perretxiko jangarria da. Hala ere, jangarria izan arren, ez da gomendatzen jatea. Erdipurdiko jangarria, baina ez kontsumitzea hobe dena, Amanita zuri hilgarriekin nahas daitekeelako.

## Sinonimoak 
*Agaricus ovoideus* Bull., Herbier de la France 8: t. 364 (1812)
*Amanita alba Pers.*, Traité sur les Champignons Comestibles: 177 (1818)
*Amidella ovoidea* (Bull.) E.-J. Gilbert, Iconographia Mycologica 27: 77 (1940)

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 20 cm arteko diametrokoa, zuri garbia, hasieran forma esferikoa edo oboidea du, gero ganbila eta azkenean ia laua, lodia, baita ertzean ere. Azal distiratsukoa edo likatsu samarrekoa eguraldi hezean, bolba hondarrik gabe.

**Orriak:** Zuriak, estu, desberdinak, oinaren ondoan biribilduak, 

**Hanka:** 8 - 15 x 2 - 5 cm-koa, zuria, zilindrikoa edo zerbait lodituta oinarrian, flokosoa edo pruinaduna, eraztun irintsu batekin, ukitzean merengea bezala hatzetan itsatsita geratzen dena, bolba zabala, altua, mintzezkoa, zuria edo hori-okrea, beste perretxiko dena zuria denez nabarmen ikusten da.

**Haragia:** Zuria, lodia, sendoa, usain ahulekoa eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Ovoidea* epitetoa latinetik dator, arrautza formakoa esan nahi duen "ovoideus" hitzetik. Gaztetan duen itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, ez oso zaporetsua.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita solitaria* delakoarekin, baina honek bolba itsatsia, galkorra eta irintsua du.

## Sasoia eta lekua 
Urrian eta azaroan, koniferetan eta hostoerorkorretan. Ez da oso ohikoa gure eskualdean.

## Banaketa eremua 
Alpeak, Suitza, Austria, Eslovenia, Portugal, Espainia, Frantzia, Italia, Erresuma Batua, Belgika, Alemania, Hungaria, Serbia, Turkia, Bulgaria, Grezia, Errusia (batez ere Krimean, Kaukasia, Israel, Libano, Siria eta Japonia.
, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita ovoidea*, leschampignons.fr
*  *Amanita ovoidea* Mycobank-en
IQA Munduko Kopa

**IQA Munduko Kopa** munduan jokatzen den nazioarteko quidditch txapelketa nagusia da.

## Historia 
2012ko uztailean antolatu zen lehen ekitaldia. Bertan bost taldek hartu zuten parte. Lehenengo bi ekitaldiak Estatu Batuek irabazi zituzten, 2016an Australiak irabazi zuen munduko kopa.

## Palmaresa 
## Ekitaldiak 
### 2012ko ekitaldia 
### 2014ko ekitaldia 
### 2016ko ekitaldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg Aumann

**Georg Aumann** (Munich, Alemania, 1906ko azaroak 11 - 1980ko abuztuaren 4a) matematikari alemaniarra izan zen. Ezaguna izan zen bere lanagatik topologia orokorrean eta araututako funtzioetan. Bigarren Mundu Gerran Wilhelm Fennerrek kontratatu zituen bost matematikariren taldean lan egin zuen, non Ernst Witt, Georg Aumann, Alexander Aigner, Oswald Teichmueller eta Johann Friedrich Schultze zeuden, Wolfgang Franz-ek zuzenduta. 1930eko hamarkadaren amaieran matematika ikerketa sail berria eratu zuten, azkenean honela deituko zutena: Wehrmacht-eko Goi Komandoko Kode Sailaren IV. atala (OKW/Chi laburduraz). Kriptoanalista gisa lan egin zuen, zifra zailenen hasierako hausturaren gainean. Kriptografiako teoria ikertu eta garatu zuen.
Mugimendu autonomo

[thumb|eskuinera|280px|[Tute Bianche italiar erakundearen kideak.]]
**Mugimendu autonomo** edo **marxismo autonomo** (askotan **autonomismo** sinplifikatua) ezker politikoaren korronte bat da, gehienbat marxismo libertarioaren interpretazioetan sortua  eta, askotan, anarkismoaren zenbait postulatuekin bat egiten duena. Botere politikoaren garapen demokratiko eta sozialista, parte hartzezko demokrazia, horizontaltasuna eta estrategi eta taktiken etengabeko egokitzapena bultzatzen ditu.

Ikuspegi antikapitalista baten aldetik, ezkertiar alderdi eta sindikatu klasikoen abangoardismo eta burokratizatze kritikatzen ditu. Bere kideei "autonomo" edo "autonomista" diete eta italiar operaistekin lotura estua du. Italiako Lotta Continua eta Potere Operaio, Frantziako Socialisme ou Barbarie eta Action Directe, Euskal Herriko Komando Autonomo Antikapitalistak edo egungo Bloke beltza mugimendu autonomotik gertu izandako erakundeak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txino (etxetresna)

**Txinoa** edo **iragazki txinatarra** sukaldean erabiltzen den etxetresna bat da, iragazki metaliko bat, kono formakoa. Asiako txapel konikoekin duen antzagatik esaten zaio *txino*, euskaraz zein inguruko erdaretan (, ). Altzairu herdolgaitzekoak izaten dira txinoak, eta dituen zulo txikien bidez, balio du jakiak prestatzeko orduan, zati solidoak likidoetatik bereizteko.

Motrailuan bezala, batzuetan beste tresna gehigarri batekin sakatu daiteke jakia txinoan, xeheago bihurtzeko jana eta emaitza, pure baten eran, zuloetatik iragazi dadin. Lan hori mekanikoki laguntzen duen antzeko etxetresna bat puregailua da.

## Erabilpen adibideak 
Zenbait errezeta euskaraz, txinoaren erabilpena aipatzen dutenak:

* Tripaki edo tripakailuak.
* Txekor masailak onddoekin eta arrozarekin.
* Usoak saltsan.
* Tomate zopa hotza.
* Krema ingelesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskadi Quidditch Elkartea

**Euskadi Quidditch Elkartea** Euskal Herriko quidditch-aren gobernu organoa da. Kirolaren garapena, talde berrien laguntza, txapelketak eta selekzioa antolatzea du helburu. 2016ko urriaren 12an eratu zen.

## Txapelketak 
Euskadi Quidditch Elkarteak txapelketa ofizial eta ez ofizialak antolatzen ditu.

### Ofizialak 
* Euskal Quidditch Liga
* Euskal Quidditch Kopa

### Ez ofizialak 
* Eskualdearteko Quidditch Kopa
* Mangamore Quidditch Kopa
* Transpirineo Kopa

## Taldeak 
Euskadi Quidditch Elkartean 3 talde ofizial eta talde ez ofizial bat daude. 3 Euskal Herrikoak dira eta beste bat Burgos-koa.

### Ofizialak 
*  Bizkaia Boggarts
*  Gasteiz Gamusins
*  Golden Dragons

### Ez ofizialak 
*  Blue Gryffins Burgos

## Euskal selekzioa 
2018an Euskadi Quidditch Elkarteak Eskualdearteko Quidditch Kopa antolatu zuen, horrenbestez Euskal selekzioa lehenengo aldiz sortu zen.

## Kanpo estekak
Espainiako quidditch selekzioa

**Espainiako quidditch selekzioa** nazioarteko txapelketetan parte hartzeko Espainiako Quidditch Elkartea ordezkatzen duen taldea da. 2015eko Europako Jokoetan debutatu zuen.

## Deialdiak 
### 2018ko Munduko Kopa 
### Aurreko deialdiak 
## Partiduak 
### Azken partiduak 
## Estatistikak 
**Legenda:** JP: Jokatutako partiduak; IP: Irabazitako Partiduak; GP: Galdutako Partiduak; Dif.: Diferentzia; SWIM: Snitch When It Matters; HS: Harrapatutako snitch-ak

### IQA Munduko Kopa 
### Europako Jokoak 
### General 
### Herrialdeen arabera 
Nota: Estatistika guztiak Espainiaren alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rae Sremmurd

**Rae Sremmurd** (Atlanta, Georgia) Amerikako Estatu Batuetako hip hop bikote bat da, eta Brown anaiek osatzen dute: Aaquil Ibinshaman Brown (Slim Jxmmi) (1991ko abenduaren 29a) eta Khalif Malikibnsham Brown (Swae Lee) (1993ko ekainaren 7a).

«Rae Sremmurd» izena haiek asmatu zuten, eta ‘EarDrummers’, etxean haien artean erabiltzen zuten izenetik dator. Hitz bakoitzeko letrak atzekoz aurrera irakurrita, SremmLife deituriko bere lehen diskoa agertzen da, 2015eko urtarrilaren 6an kaleratu zuten diskoaren izena.

Brown anaiak beren amarekin, Bernadette Walkerrekin, eta Michael anaiarekin, hazi ziren. Aitak familia utzi zuen haiek jaiotzean. Berne amak AEBtako armadan egiten zuen zuen lan, eta askotan egoten zen kanpoko hainbat Estatutan. Familia behin eta berriro mugitu zen. Brown anaiak Kalifornian jaio ziren, baina amaren lanbideagatik askotan lekuz aldatu ziren. Txikitan Tupelon bizi izan ziren (Elvis Presleyren sorlekura) Mississippi estatuan, geroago Marylandera joan ziren, eta azkenean, ama, Fort Hooden, lanpostu militar batean, kokatu zen Texasen, eta hara leku-aldatu zen familia osoa.

Bi anaiek txikitatik hasi ziren musikarekin praktikatzen, dantzatzen eta abestiak idazten. Khalifek, Swae Leek, gutxi gorabehera 10 urte zituenean, Fruity Loops taldearekin musika egiten ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Salah

**Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly** ( &nbsp; ahoskatua; Basyoun, Gharbia, Egipto, 1992ko ekainaren 15a) aurrelari gisa jokatzen duen egiptoar futbol jokalari bat da eta bere gaur egungo taldeak Egiptoko Selekzioa eta Ingalaterrako ligako Liverpool taldea dira, 11 dortsalarekin.

## Ibilbidea 
### Al Mokawloon Al Arab 
Bere ibilbide oparoa, profesionalki, 2010ean hasi zuen, Egiptoko Al Mokawloon Al Arab taldean hain zuzen ere. Bi urte egon zen taldean. Lehen urtean 24 partidu jokatu eta 5 gol sartu zituen, eta bigarrenean 15 partidu jokatu eta 7 gol sartu. Azken denboraldian partidu gutxiago jokatu zituen denboraldi bukaerarako Baselek fitxatu zuelako.

### Basel 
2012an, 2,5 milioi euro ordainduta Suitzako Basel taldeak fitxatu zuen. Bertan bi urte eman zituen. Lehen urtea ohitze-urtea izan zen, Europan lehena baitzen. 50 partidu jokatu zituen txapelketa guztien artean, eta 10 gol sartu zituen, 11 asistentzia emateaz gainera. Bigarrenean beste jauzi bat eman zuen jokoan, eta gainera partidu gutxiago jokatuta (40) 12 gol sartu eta 8 asistentzia eman zituen eta.

### Chelsea FC 
2014an Chelseak fitxatu zuen, eta handik utzita egon zen 2014-2015 denboraldiaren bigarren erdian Fiorentinan, Chelsearekin 8 partidu besterik jokatuak ez zituenean. 2015-2016 denboraldiaren hasieran AS Romara utzi zuten, eta hurrengo urtean saldu.

### Fiorentina 
Denboraldiaren bigarren erdi honetan txapelketa guztien artean 26 partidu jokatu zituen, eta etapa ona igaro zuen. 9 gol sartu zituen, eta 4 asistentzia banatu.

### AS Roma 
2015ean Salah-ren lagaketa lortu zuten, 5 milioi ordainduz. Denboraldi horretan 42 partidu jokatu zituen, 15 gol sartu eta 7 asistentzia banatu. Bere errendimendu onaren ondorioz, Chelsearekin negoziatu eta hurrengo udan erosi egin zuten beste 15 milioi ordainduta. Bigarren denboraldi honetan bere behin betiko eztanda izan zen, eta 41 partidutan 19 gol sartu eta 15 asistentzia eman zituen.

### Liverpool FC 
2017. urteko udan, Liverpool Ingalaterrako taldeak Salah-ren denboraldia ikusi ondoren bere proiekturako egiptoarra erosi zuen, 42 milioi euro ordainduz. Lehen denboraldia bere ibilbideko onena eta azken urteetan futbol jokalari batek egindako onenetarikoa izan zen. Liverpool Txapeldunen Ligako finalera iritsi zen, eta berak 52 partidu jokatu zituen, 44 gol sartuz eta 16 asistentzia emanez.

Bigarren denboraldian maila jaitsi zuen, oraindik denboraldi ona eginez. Aurreko denboraldiko partidu kopuru bera jokatu zuen eta 27 gol sartu zituen. Gainera, Txapeldunen Liga irabazi zuten, egiptoarraren lehena. 2019-2020 denboraldian linea berdinarekin jarraitu zuen. 48 partidu jokatu zituen, 23 gol sartu eta 13 asistentzia eman.

## Kanpo estekak
2018ko Eskualdearteko Quidditch Kopa

**2018ko Eskualdearteko Quidditch Kopa** txapelketa honen lehenengo ekitaldia da. Ekainaren 16an jokatu zen Gasteizeko La Vitoriana futbol zelaian.

## Partehartzaileak 
* 
* 
* 
*  Erdi-ekialdea

## Ligaxka 
### Partiduak 
## Kanporaketak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Jokoak (quidditch)

**IQA Europako Jokoak** Europan jokatzen den nazioarteko quidditch txapelketa nagusia da.

## Historia 
2015eko uztailean antolatu zen lehen ekitaldia. Bertan 12 taldek hartu zuten parte. Frantziak eta Erresuma Batuak irabazi dituzte lehenengo bi ekitaldiak.

## Palmaresa 
## Dominak 
## Ekitaldiak 
### 2015eko ekitaldia 
### 2017ko ekitaldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audrey Fleurot

**Audrey Fleurot** (Mantes-la-Jolie,  - ) frantziar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa. *Kaamelott*, *Engrenages* eta *Un village français* telesailetan egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* 2007 : *Les Deux Mondes*
* 2009 : *La Sainte Victoire*
* 2011 : *Les Femmes du 6ème étage*
* 2011 : *Midnight in Paris*
* 2011 : *Intouchables*
* 2011 : *La Délicatesse*
* 2012 : *Mais qui a retué Pamela Rose ?*
* 2013 : *La Vraie Vie des profs*
* 2013 : ''La Fleur de l'âge*
* 2013 : *Les Reines du ring*
* 2013 : *Pop Redemption*
* 2013 : *La Confrérie des larmes*
* 2013 : *Fonzy*
* 2014 : *Belle comme la femme d'un autre*
* 2014 : *Les Gazelles*
* 2014 : *Sous les jupes des filles*
* 2016 : *Le Fantôme de Canterville*
* 2016 : *L'Idéal*
* 2018 : *La Fête des mères*

### Telebista 
* 2003 : *Blague à part*
* 2004 &ndash; 2009 : *Kaamelott*
* 2005 : *Femmes de loi*
* 2005 - ? : *Engrenages*
* 2006 : *Greco*
* 2006 &ndash; 2009 : *Équipe médicale d'urgence*
* 2006 : *Diane, femme flic*
* 2007 : *Confidences*
* 2007 : *PJ*
* 2008 : *Flics*
* 2009 - 2017 : *Un village français*
* 2009 : *Éternelle*
* 2010 &ndash; 2012 : *Affaires étrangères*
* 2010 eta 2013 : *Tango*
* 2011 eta 2012 : *Zak*
* 2015 : *Dix pour cent*
* 2017 : *Les Témoins*
* 2018 : *Safe''
Clotilde Courau

**Clotilde Courau** (Levallois-Perret,  - ) frantziar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa. Ezkontzaren bitartez, Savoiako printzesa bilakatu da.

## Filmografia
La Fête des mères (2018ko filma)

***La Fête des mères*** (eusk: 'Amaren Eguna') 2018ko Marie-Castille Mention-Schaar frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Argumentua 
Film korala, amen inguruan. Hainbat emakumeren istorio txiki-handiak kontatzen ditu: bat presidentea da, beste bat okina, aktorea, irakaslea, lore saltzailea, langabea, pediatra, kazetaria... Mota guztietako amak dira: itogarriak, maitagarriak, axolagabeak, arduratsuak, zentzudunak, eroak... Edonola ere, filmak ez du amen erretratu gozoegia egiten; kondizio baten hainbat aurpegi agertzen ditu. Hainbat istorio, beraz, baina denak, nolabait ere, lotuta daude elkarrekin, besteak beste, Amen Egunaren bidez.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unbeko Ama Birjina

thumb|Unbeko Ama Birjinaren irudia
**Unbeko Ama Birjina** (edo **Unbeko Ama Birjin Garbi Mingarria**) Laukiz (Bizkaia) udalerriko Unbe mendian dagoen izen bereko santutegian agertu ei zen Andre Mariaren deitura da. Unbeko Ama 1941 eta 1988 artean hainbat aldiz agertu ei zitzaion Felisa Sistiaga plentziar iragarleari. Agerkunde horien sinestunek diotenez, Ama Birjinaren aginduz kapera altxatu zen Unben. Ordutik aurrera hamaikatxo lagun joaten dira Unbera euren minak sendatzeko mirari bila. Iraileko lehenengo zapatua Ama Birjinaren egunik garrantzitsuena da; horren ondorioz, Unbera autobus eta beribil ugari joaten dira egun horretan. Antza denez, hango putzuko ura, edateko ona izan barik, miraritsua da. Ama Birjinaren kaperan ustezko sendatuen makina bat opagai dago.

## Historia 
Sinestunek diotenez, 1941eko martiaren 25ean lehenengo aldiz agertu zitzaion Ama Birjina Felisa Sistiagari (1908-1990). Handik aurrera beste hamarnaka agerkunde jazo ziren. Birjinaren azken mezua 1988ko abenduaren 8an izan zen.

Felisa 1990eko zezeilaren 10ean zendu zen. Euren amaren mandatuari jarraituz, seme-alabek, notarioaren aurrean, martiaren 10ean, Felisak bera hil ostean ireki zezaten utzitako gutun-azala ireki zuten. Gutun-azalak mezu bat eta gauzaki bat zeuzkan, Felisaren esanetan Ama Birjinaren mandatuz.

## Bibliografia 
* Francisco Sánchez-Ventura y Pascual; *Y el agua seguirá curando: Apariciones de la Virgen en el Alto de Umbe (Bilbao)*. Círculo Argitaletxea, Zaragoza (1973), 171 or.
* Jesusa de Irazola y Elorduy; *Las Maravillas de Umbe*. Círculo Argitaletxea, Zaragoza (1974), 129 or.
* Agustín Aranda, Arturo Picatoste ; *Umbe 101 preguntas y respuestas* (2023), 287 p. -  ISBN-13: ‎ 979-8866926190
 https://www.cooperadoresdedios.org/index.php/2024/12/10/umbe-101-preguntas-y-respuestas/
* Agustín Aranda,  Arturo Picatoste ; *Umbe 101 questions and answers* (2024), 287 p. - ISBN-13: 979-8327985070
* Agustín Aranda,  Arturo Picatoste ; *Umbe 101 domande e risposte * (2024), 287 p. - ISBN-13: ‎ 979-8883125507
* Agustín Aranda, Arturo Picatoste ; *Umbe 2025* (2025), 348 p. -  ISBN-13: ‎ 979-8314181997

## Ikus, gainera 
* Ezkioko Ama Birjina
* Unbe

## Kanpo estekak 
*  Unbeko Ama Birjin Garbi Mingarria
*  Unbeko Ama Birjinarenganako jaieradunak
Lou de Laâge

**Lou de Laâge de Meux** (Bordele,  - ) frantziar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa. 2016an Romy Schneider Saria irabazi zuen.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* 2011 : ''J'aime regarder les filles*
* 2011 : *Nino (une adolescence imaginaire de Nino Ferrer)*
* 2013 : *Jappeloup*
* 2013 : *Des gens qui s'embrassent*
* 2014 : *Respire*
* 2015 : *Le Tournoi*
* 2015 : *L'Attente*
* 2016 : *Les Innocentes*
* 2018 : *O Caderno Negro*
* 2019 : *Blanche comme neige*
* 2021 : *Boîte noire*
* 2021 : *Le Bal des folles*

### Telebista 
* 2008 : *Les Petits Meurtres d'Agatha Christie*
* 2010 : *1788... et demi*
* 2011 : *La Nouvelle Blanche-Neige*
* 2013 : *Alias Caracalla*
* 2013 : *Anna Karénine''
Obisparra

**Obisparra** jatorri paganoa duen prozesioa da. Berez, Zamorako herri batzuetan neguan ospatzen den maskarada da. Gehien batean Aliste eta La Carballeda lurraldetan eta Sanabrian ospatzen da. Inauteriko festa jostagarria da.

## Ezaugarriak 
Pertsonaia finko batzuk ditu: Filandorra, Itsua, Ijitoa, Madama, Galia, Behiak, Ereileak... Herrien arabera gehiago edo gutxiago ditu. Segizioan hamabi deabru ateratzen dira, gehien batean gizonezkoak. Sarritan, parodiak egiten dituzte eta, ondoren, ikusleei dirua eskatzen diete; halaber, errautsak botatzen dituzte. Alisten, bestetik, obisparra hitzak beste esanahia du, zarata handia sortzen duen taldearena, alegia.

## Jatorria 
Festaren jatorria ezagutzen ez bada pentsa daiteke Erdi Aroko «Obispillo» izeneko ospakizunaren jarraipena dela. Azken hau, abenduaren 28an, Inuzente-egunean, Espainiaren iparraldean eliz handien aurrean egiten zen taldeko inuzentekeria izaten zen.

Pertsonaien sinbologia ikusita, monasterioen biztanleekin lotu daitezke, baina baita ere emankortasun-erritoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Alisteko Obisparra You Tuben.
* : Aires de Aliste webgunea.
Paul D. Boyer

**Paul Delos Boyer** (Provo, Utah, 1918ko uztailaren 31 – Los Angeles, 2018ko ekainaren 2a) estatubatuar biokimikari era kimika irakaslea izan zen.

1997an Kimikako Nobel saria jaso zuen, Jens C. Skou eta John E. Walker zientzialariekin batera, zelularen sodio-iodiak eta potasio-iodiak orekan iraunarazten dituen ATPasa entzimaren inguruan egindako aurkikuntzengatik.
Wilhelm Fenner

**Wilhelm Fenner** (San Petersburgo, 1891ko apirilaren 14a - 1946 urteaz geroztik), kriptoanalista aleman bat izan zen, II. Mundu Gerraren garaian eta gero, Wehrmacht-eko Goi Komandoko Kode Sailean (OKW/Chi), kriptoanalisten talde nagusian, eta etsaien mezuen trafikoa deszifratzearekin konprometituta (Kriptografia). Wilhelm Fenner antolatzaile bikaina izan zen, nazien aurkakoa, boltxebikeen aurkakoa eta protestante amorratua izan zen, eta lankideek ezagutzen zuten, Bigarren Mundu Gerraren ondoren kriptografian lanean jarraitzeko asmoa zuelako.
1820ko Eskoziako insurrekzioa

[thumb|[Stirlingen John Baird eta Andrew Hardie omentzen dituen plaka bat dago.]]
**1820ko Eskoziako insurrekzioa** edo **Erradikalen gerra**, astebetez luzatu zen greba eta gatazka garaiari deitzen zaio, Britainia Handian eta Irlandan erreforma eragiteko Erradikalek sustatu zutena. Aldarrikapen horiek Frantses iraultzaren hasietatik zetozen baina gogorki erreprimituan izan ziren Napoleondar gerren garaian.

## Kanpo estekak
Onddo purpura

**Onddo purpura** (*Boletus purpureus*) *Boletaceae* familiako onddoa da. Toxikotasun maila aztertzen jarraitzen duten arren, urdail hesteetako hainbat arazoren susmagarria da, eta, beraz, ez da kontsumitu behar.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, solidoa, hasieran erdiesferikoa ondoren oso ganbila, geroago zabaldu egiten da. Orban gorri-odol-beltzaxka kolorekoekin, ukitzean urdindu egiten da, zikin itxura ematen dio honek. Azala, zetaduna eta belusduna. Ertza hasieran beherantz okertua eta gero zabaldu egiten da, batzuetan lobuluekin.

**Tutuak:** Luzeak, libreak edo oinean biribilduak. Hori-urre kolorekoak eta gero hori-oliba antzeko kolorekoak, ukitzean urdin bihurtzen dira.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Txikiak, biribilduak edo angelutsuak. Gorri-odol ilun kolorekoak. Ukitzean urdin kolorea hartzen dute.

**Hanka:** 8 eta 18 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Gehienetan lodia eta erraboilduna, batzuetan zilindrikoa bakarrik. Gainazal osoa koloreztatzen duen erretikulu oso fin gorri batez estalia.

**Haragia:** Hori-lehoi kolorekoa, ebakitzean berehala urdintzen da eta handik ordu batzuetara gorri-purpura ilun kolorekoa bihurtzen da. Lodia, solidoa, fruta usainarekin, garratza eta fuertea, zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Purpureus* epitetoa latinetik dator, purpura, esan nahi duen "purpureus" hitzetik. Kapelaren eta poroen koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Poro gorriak dituzten beste *Boletus* batzuekin nahas daiteke, hala nola: *Boletus rhodopurpureus, Boletus xanthopurpureus*, *Boletus xanthocyaneus*, * Boletus satanas*.

## Sasoia eta lekua 
Uztailetik urrira. Hainbat basoetan, hariztietan eta pagadietan batez ere.

### Banaketa eremua 
Ekialdeko Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak, Mendebaldeko Europa eta Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Boletus purpureus* Mycobank-en
Onddo pinu

thumb|Onddo pinua goitik.
thumb|Onddo pinua azpitik.

**Onddo pinua** (*Boletus pinophilus*) *Boletaceae* familiako onddoa da.

## Sinonimoak 
Onddo horri **onddo beltz kaskagorri**, **kaskabeltz** edo **onddo gorria** esaten zaio.

Latinezko sinonimoak:
* *Boletus aestivalis* var. *pinicola* (Vittad.) Sacc
* *Boletus edulis* var. *pinicola* Vitt.
* *Boletus edulis* f. *pinicola* (Vittad.) Vassilkov
* *Boletus pinicola* (Vitt.) Venturi

## Deskribapena 
**Kapela:** 20 cm-ko dametrora iristen da, baina ia bikoitza izan dezake. Normalean kapela oso erregularrekoa. Hasieran hemisferikoa da eta gero ganbila. Azala belusatua du, pruinosoa eta kaoba kolore berdina du denean, argitxoagoa edo iluntxoagoa. Kapelaren ertza geruza zuri-horixka batez estalita dago gaztetan.

**Tutuak:** Nahiko luzeak, oinari itsatsiak, hasieran zuriak eta heltzen denean hori bihurtzen direnak.

**Poroak:** Lehenengo zuriak, gero horiak eta azkenean oliba kolorekoak; oso estu eta finak, neurri desberdinekoak, ez dira urdintzen ukitzean.

**Hanka:** Lodia, trinkoa, oso gogorra eta sabelduna. Hasieran zurixka eta gero marroixka. Sare gorrixka batekin, ia oinarriraino.

**Haragia:** Zuria, baina kapelaren azalaren azpian kolore marroi-ardotsua du. Airearekin ez da kolorez aldatzen eta zapore gozoa eta usain atseginak ditu.

**Etimologia:** Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Pinophilus berriz, latinetik dator, pino-tik eta grezieratik philos-etik, maitatua, beraz, pinuen maitalea, bere habitat nagusiagatik.

## Jangarritasuna 
Bikaina. *Boletus edulis*, *Boletus aereus*, *Boletus reticulatus* bezala. Beste espezien aurretik agertzen da eta kalitate onenetakoa du.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus aereus*-en antza du, eta kapelaren eta oinaren tonu gorrixkengatik bereizten da, eta batez ere kapelaren azalpean dagoen haragiaren koloreagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren erdialdetik udazkenera arte bizi da koniferoen basoetan eta baso mistoetan, baina baita pago eta haritzeran ere .

### Banaketa eremua 
Europa osoan eta mendebaldeko Asian. Pinu sail exotikoetan (*Pinus sylvestris* adibidez), Ipar Amerikako ekialdean, Mexikon, Hegoafrikan eta Zeelanda Berrian ere badago. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Belize, Europa, Errusia, Kaukasia, Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Boletus pinophylus 3.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus pinophylus 4.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus pinophylus 5.jpg|alt=
Fitxategi:Boletus pinophilus bat.jpg
Fitxategi:Boletus pinophilus bi.jpg
Fitxategi:Boletus pinophilus hiru.jpg
Fitxategi:Boletus pinophilus lau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Onddo pinua Errotari mikologia elkartearen webgunean
*  *Boletus pinophilus* Mycobank-en
Onddo zikin

**Onddo zikina** edo **behi-onddoa** (*Suillellus luridus*) *Boletaceae* familiako onddoa da. Zapore oneko jangarria da, baina gordinik arriskutsua, batez ere edari alkoholdunekin nahastuta. Generoaren barruan korapilatsu samarra den atal baten prototipoa da, espezie ugari biltzen dituena, horietako batzuk elkarren antzekoak eta nekez bereiz daitezkeenak.

Sinonimoak: *Boletus luridus* Schaeff. (1774) , *Boletus rubeolarius* Bull. (1791), *Boletus subvescus* J.F.Gmel. (1792), *Leccinum luridum* (Schaeff.) Gray (1821), *Tubiporus luridus* (Schaeff.) P.Karst. (1881), *Dictyopus luridus* (Schaeff.) Quél. (1888)

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm arteko diametrokoa, haragitsua, irmoa, hemisferikoa, gero ganbila kolore askotarikoa da: hori-oliba antzekoa, isla gorrixka edo grisaxkekin, gamuza-arrea, oliba-marroia edo marroi-herdoil kolorekoa. Azal lehorra, ilupa fin batekin.

**Tutuak:** Libreak eta horiak, gero berdexkak. Ukitzean urdindu egiten dira.

Tutu libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, hasieran adreilu kolorekoak, gero gorri ilunekoak, baina laranjak ere izan daitezke, ertz argiagoarekin. Urdindu egiten dira behatzekin sakatzean.

**Hanka:** Betea, irmoa, sendoa, oinarrian lodituta, hori-laranja goiko aldean, beheko erenean arre-gorrixka. Sare gorri edo laranja koloreko nabarmenarekin

**Haragia:** Lodia, biguna, horixka (gorri-laranja hodien azpian), baina ebakitzean azkar bihurtzen da berde-urdinxka eta gero urdin. Zapore leunekoa eta usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Luridus* epitetoa latinetik dator eta zikina esan nahi du. Bere itxuragatik

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, baina gordinik pozoitsua, batez ere edari alkoholdunekin nahastuta. Ez da gomendatzen kontsumitzea, nahasteak egon baitaitezke. Oinean sarea duten *Luridi* taldeko beste espezie toxiko batzuekin nahas daitekeelako.
thumb|Kolore gorri-laranja ikusten da tutu geruzaren azpian, eta urdina, apurtutako eremuetan
### Nahasketa arriskua 
*Boletus erythropus* eta *Boletus queletii* ondoekin, baina hauek ez dute sarerik oinaren azalean. Oinean sarea duten beste espezie batzuk ere badaude, hala nola, *Boletus caucasicus* eta baita *Luridi* taldeko espezie toxikoak ere.

## Sasoia eta lekua 
Arrunta udan eta udazkenean, edozein basotan aurki daiteke, ohikoagoa da lurzoru karetsuetan edo neutroetan. Leku ilunetan eta bide bazterretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Boletus luridus bi.jpg|onddo zikin
Fitxategi:Boletus luridus hiru.jpg
Fitxategi:Boletus luridus lau.jpg
Fitxategi:Boletus luridus bost.jpg
Fitxategi:Boletus luridus sei.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Onddo zikina Errotari mikologia elkartearen webgunean
*  *Boletus luridus* Mycobank-en
Onddozuri mingots

**Onddozuri mingotsa** (*Caloboletus radicans*) *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan, haragiak zapore mingotsa baitu. Purgatzailea ere izan daiteke, gordinik jaten bada.

Sinonimoak: *Boletus radicans* Pers. (1800), *Versipellis radicans* (Pers.) Quél. (1886), *Suillus radicans* (Pers.) Kuntze (1898).

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, lodia, haragitsua, zurixka, tonalitate berdexkaduna, gris edo okre argikoa, ganbila, hasieran ertza biribilkatua, azal lehorra, eta tomentu zurixka batez estalia.

**Tutuak:** Horiak. luzeak, finak, libreak edo eskotatu samarrak.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

Tutu eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten tutuak.

**Poroak:** Finak, biribilak edo apur bat angelutsuak, hori-limoi edo hori-oliba kolorekoak, hatzekin sakatuz gero, kolore berde-urdinxka hartzen dute.

**Hanka:** Zurixka edo horixka, lodia, zuzena, erraboilduna eta oinarrian sustrai antzeko bat, goiko aldean, kolore hori zurbileko sare fin batekin.

**Haragia:** Zuria edo apur bat horixka, airearekin kontaktuan urdindu egiten da, baina gero koloregabetu egiten da; hasieran trinkoa, gero bigundu egiten da. Zapore mingotsa eta usain ahula. Perretxikoa erditik ebakitzen badugu, oinaren oinarrian kolore gorrixka ikusiko dugu.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Albidus* epitetoa berriz latinetik dator, eta zurixka esan nahi du. Koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan, mingotsa delako.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus calopus* espeziarekin, baina honek gorria du oinaren behealdea.

## Sasoia eta lekua 
Uda erdialdean hasten da irteten, eta hariztietan aurkitzen da gehien.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Israel.

## Galeria 

Fitxategi:Caloboletus radicans bat.jpg
Fitxategi:Caloboletus radicans bi.jpg
Fitxategi:Caloboletus radicans hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Boletus radicans* Mycobank-en
Onddo hankagorri

**Onddo hankagorria** (*Neoboletus luridiformis*) *Boletaceae* familiako onddoa da. Jangarri ona, larbek ez diote erasotzen. Perretxiko zaleek ez dute jasotzen, poro gorridun onddo guztiak pozoitsuak direla uste dutelako. Zerbait toxikoa da gordinik.

Sinonimoak: *Boletus luridiformis* Rostk. (1844), *Suillus luridiformis* (Rostk.) Kuntze (1898), *Boletus erythropus* Pers. (1796).

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 (20) cm arteko diametrokoa, ganbila, haragitsua, sendoa, lehorra, likatsua ez. Gaztetan belusatua, arre iluneko kolorea erreflexu gorrixkekin edo oliba antzekoekin.

**Tutuak:** libreak, estu, hori-berdexkak, ebakitzean urdintzen direnak.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, gorri-purpura edo gorri-laranja kolorekoak.

**Hanka:** Sendoa, haragitsua, sabelduna, goialdean mehetua, sare gabea, gorri-purpuraz tantotua hondo horixkaren gainean.

**Haragia:** Hori-limoi kolorekoa, ebakietan berehala urdintzen da aireak ukitzean. Trinkoa, sendoa eta azkenean biguna. Zapore leuna du, ez mikatza, eta usain hautemanezina.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Erythropus* epitetoa berriz grekotik dator, gorri eta zornetik. Oinaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, ondo prestatzen bada, eta zerbait toxikoa gordinik. Larbek gutxi erasotzen diote. Kolore urdina desagertu egiten da egosten den bitartean.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus queletii* bezalako tutu gorriko beste *Boletus* batzuekin, oinaren oinarrian kolore gorri-ardotsua duena. *Boletus luridus* espeziarekin, hankan sarea duena. *Boletus dupainii* kapela gorriarekin eta *Boletus torosus* onddoarekin, non poroak lehenengo horiak diren, azkenean gorrietara pasatuz.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Pagadietan eta hariztietan arrunta, eta arraroagoa da koniferen artean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Pakistan, Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Onddo hankagorria goitik ikusita.jpg|Onddo hankagorria goitik ikusita.
Fitxategi:Onddo hsnkagorria azpitik ikusita.jpg|Onddo hankagorria azpitik ikusita.
Fitxategi:Onddo hankagorria albotik.jpg|Onddo hankagorria albotik.
Fitxategi:Neoboletus luridiformis 4.jpg
Fitxategi:Neoboletus luridiformis 5.jpg
Fitxategi:Neoboletus luridiformis 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Onddo hankagorria Errotari mikologia elkartearen webgunean
*  *Boletus erythropus* Mycobank-en