open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Mijares

**María Isabel Mijares** **García-Pelayo** (Mérida, Badajoz, Extremadura, 1942 - Madril, 2024ko otsailaren 11) badajoztar enologoa, kimikaria eta   idazlea izan zen. Enologian jardun eta Espainian upeltegi bat zuzendu zuen lehen emakumetzat hartua. 1982an, ardoaren kontseilu arautzaile baten buru jardun zuen lehen emakumea izan zen: Valdepeñas jatorrizko izenaz babestua. TEAM taldearen buru izan zen. Talde horrek urtero egiten du ardoen *Repsol* Gida.

## Biografia 
Leongo militarra zen aita eta Extremadurakoa ama, zortzi neba-ahizpeko familia batean. Haurtzaroa bere jaioterrian, Meridan, eman zuen eta bertan egin zituen batxilergoa eta magisteritza-ikasketak. 1959an  Kimika ikastera Madrilgo Unibertsitate Konplutentsera joan zen. Urte haietan, Peynauden *El Gusto del Vino* itzuli zuen gaztelaniara. Hispanoamerikako hainbat herrialdetan ibili zen, baina baita Europan ere.

* 1986. Commandeur, Commanderie des Vins de Bordeaux erakundeak emana.
* 1986. Santa Teresa besaulkia eta Espainiako Gastronomia Errege Akademiako euskaltzain osoa.
* 1988. Valdepeñas hiriko adopziozko alaba. Jatorrizko deituraren buru izan zen.
* 1990. Víctor de la Serna saria, Espainiako ardoaren sustapen onenari, Espainiako Gastronomia Errege Akademiak emana.
* 1992. Almendralejoko Dama del Miajón de Los Castuos.
* 1994. AEBn sortutako Charter 100 Emakumeen Elkarteko lehendakaria. AEB, Espainiako ordezkaritza.
* 1995. Frantziako Gobernuaren Nekazaritza Merituaren Domina Chevalierren graduan.
* 1997. Ohorezko irakaslea Mendozako (Argentina) Juan Agustín Maza Unibertsitatean.
* 1998. Ohorezko mahastizaina, Bento Gonzalvezen (Brasil) gobernuaren aldekoa.
* 1998. Ohorezko mahastizaina Uruguaiko Gobernuaren alde.
* 1999. Txileko Mahastizaintza eta Ardogintzako Merituaren Kofradiako ohorezko kidea.
* 2001. Espainiako Enologoen Federazioak emandako Ardo Merituaren Urrezko Domina.
* 2002. Txileko Santiagoko Batasunaren Klubeko ardogintzaren merituaren domina.
* 2004. Merituaren ordena, Komendadore mailan Peruko Gobernuak emana, zerbitzuengatik.
* 2006. Reconnaissance au Grand Prix de la Science et de l’alimentation 2005, Nazioarteko Gastronomia Akademiak emana.
* 2008. Femmes et Vins du Monde Nazioarteko Lehiaketako sari berezia.
* 2009. Urteko kimikaria.
* 2012. Badajozko Merkataritza Ganberak emandako ardoaren musa.
* 2012. Boliviako Tarifa Hiriko eta Cercado Probintziako Herritarrak.
* 2017. Enologia Katedra María Isabel Mijares en Osag. 9
* 2017. Cervantes Gastronomia Saria (Alcalá de Henares)
* 2018. Ohorezko Medal of Gastronomic Culture, World Gastronomy Institute (WGI)
* 2019. Enofusion saria. 
* 2019. D. O. Ribapeneko Emakume eta Ardoaren Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audrey Meadows

**Audrey Meadows** (1922ko otsailak 8 - 1996ko otsailak 3) aktore estatubatuarra izan zen, batez ere ezaguna egin zen 1950ko hamarkadan The Honeymooners telesailean Alice Kramden etxekoandre moduan egin zuen zereginarengatik.

## Biografia 
Bere arreba Jayne Meadowsekin, gaztetan hasi zuen abeslari karrera, hilabete batzuetan Broadwayn lan eginez. 1951n, Bob and Ray telesailean debutatu zuen.

1951tik 1957ra Alice Kramdenen papera izan zuen The Jackie Gleason Show telesailean eta, aldi berean (1955-1956), baita The Honeymooners komedian ere. Alice Kramdenen pertsonaiak ospe handia eman zion aktoreari.

Hirurogeiko hamarkadan telebistako ibilbidea jarraitu zuen Alfred Hitchcock Presents, The Red Skelton Show, The Hollywood Squares, The Match Game eta Please Don 't Eat the Daisies telesailetan agerpenak eginez. Pantaila handian hartutako konpromisoen artean, Take Her and Mine (1963),edo Rosie! (1967) telesaietan egon zen.

Hirurogeita hamarreko hamarkadan oraindik telebistan lan egiten zuen Dean Martinekin The Dean Martin Show saioan, laurogeiko hamarkadaren hasieran Too Close filmeko 18 ataletan aritu zen, eta 1990-1991ko sasoian My Uncle Buck filmean agertu zen.

1991n Beatriceren pertsonaiari ahotsa eskaini zion Simpsontarren Dear Old Money atalean.

1995ean biriketako minbizia diagnostikatu zioten eta urtebeteko bizitza aurreikusi zioten. Edozein tratamenduri uko egin ondoren, 1996ko otsailaren 3an hil zen Los Angelesko Cedars-Sinai Mediku Zentroan. Holy Crosseko hilerrian lurperatu zuten, Culver Cityn, bere bigarren senarra zen Robert F. Sixekin batera.

## Erreferentziak
Pholiota alnicola

***Pholiota alnicola*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa edo pozoitsua izan gabe, oso kalitate kaskarreko haragia du. Duela urte batzuk, Gaztela eta Leongo toki batzuetan, haragi eta arrainen hornigai gisa kontsumitzen zen. Kapelak ongailu gisa erabiltzen ziren, lehortu eta xehatu ondoren.

Sinonimoak: *Pholiota apicea*, *Flammula alnicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura, titi kamuts batekin. Kapelaren azala bereizgarria, higrofanoa, arre-lehoi kolorekoa, argiagoa ertzetara eta horitu egiten da edo isla berdexkak izaten ditu.

**Orriak:** Herdoil kolorekoak ertz argiagoarekin.

**Hanka:** Luzea, 15 cm arteko luzerakoa, horixka kolorekoa, baina laster arre-gorrixka koloreko fibrilaz estalia.

**Haragia:** Urria, usain fungiko atseginekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Alnicola* epitetoa latinetik dator, haltza esan nahi duen "alnus" hitzetik. Bere habitat gustukoenagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota flavida* delakoarekin nahas daiteke, honek hori biziko kolorea du eta koniferoen egurretan irteten du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen (haltza, sahatsa, urkia …) motzondoetan eta usteltzen ari diren egurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Txile, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Errusia, Europa, Txina, Hego Korea, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ab initio

***Ab initio*** latinezko esaera bat da, latinismoa, eta hitzez hitz «Hasieratik» esan nahi du. Erabilera orokorra du, hau da, testuinguru eta disziplina desberdinetan erabiltzen da.

## Literaturan 
Literaturan gertaera edo narrazio bat haisera-hasieratik azaltzea da; *In media res*, aldiz, beste une batetik hastea izango litzateke. 

## Zuzenbidean 
Legalki *Ab initio* zerbait hasieratik horrela dela adierazteko erabiltzen da, ez epaitegia adierazitako unetik aurrera. Esaterako, jurisdikzio askotan, pertsona batek derrigortutako kontratu bat sinatzen badu, kontratu hori "nulo ab initio" gisa hartzen da.
 
## Zientzian 
Zientzietan (bereziki Fisikan eta Kimikan), kalkulu bat *ab initio* (edo «lehen printzipioetatik abiatuta») dela esaten da oinarrizko legeak eta ondo ezarritakoak soilik onartzen dituenean, kanpo utzita, adibidez, kanpo-parametroen taulak edo eredu sinplifikatzaileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soraya Jimenez

**Soraya Jiménez Mendívil** (Naucalpan de Juárez, Mexikoko estatua, 1977ko abuztuaren 5a - Mexiko Hiria, 2013ko martxoaren 28a) Mexikoko halterofilista izan zen. Sidney 2000ko Joko Olinpikoetan urrezko domina irabaztea lortu zuen, eta urre olinpiko bat lortu zuen lehen atleta mexikarra izan zen.

## Biografia eta karrera 
**1977-1996: lehen urteak**

Soraya Jiménez Mendívil 1977ko abuztuaren 5ean jaio zen Naucalpan de Juárezen, Mexikoko estatuan. José Luis Jiménezen eta María Dolores Mendívilen alaba izan zen, eta ahizpa bikia zuen, Magali Jimenez. Oso gaztetatik hasi zen kirolean, saskibaloiean zehazki, eskolan.

Beste kirol batzuetan ere frogatu ondoren (badmintonean eta igeriketan), Jiménezek halterofiliarekiko zaletasuna aurkitu zuen. Hori dela eta, bete-betean sartu zen disziplina horretan, irakasleek gidatuta. Pisu handiak jasateko gaitasuna zuen, eta hainbat txapelketatan sartu zuten.

Halterofilian, Jimenez gero eta gehiago nabarmentzen hasi zen, lehendabizi Espainian, eta ondoren, 16 urterekin nazioarteko lehen saria lortu zuen Estatu Batuetako Colorado Springseko (AEB) NORCECA kopan pisuak altxatzen hirugarren postua lortu zuenean.

**1996-2000: lanbide hastapenak**

1996an, lehen garaipena lortu zuen lehia batean, urrea irabazi baitzuen Venezuelako Carúpano hiriko Simón Bolívar Nazioarteko Txapelketan. Txapelketan, 170 kilo jaso zituen.

1997an, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak onartu egin zuen Joko Olinpikoetan emakumeek halterofilian parte hartzea. Hurrengo urteak oso onak izan ziren Sorayarentzat, 1998an, Gazteen Olinpiadak, Erdialdeko Amerikako Jokoak eta Karibekoak irabazi zituen, eta 1999an Joko Panamerikarretan zilarrezko domina lortu zuen.

**2000: Sidneyko Joko Olinpikoak 2000**

Baina kirolari gisa duen ospea 2000ko irailaren 18an iritsi zen, Jiménezek historia egin zuenean, Joko Olinpikoetan urrezko domina irabazi zuen lehen emakume mexikarra izaten. Ri Song Hui iparkorearra gainditu zuen.

**2002-2004: eztabaidak eta erretiroa**

2002an, nazioarteko eskandalu batean sartu zen Jiménez, batetik, Unibertsitate txapelketa batera aurkeztu zen dokumentu faltsuekin. Eta bestetik, urte berean, jakin zuten Sorayak tranpak egin zituela eta dopina erabili zuela txapelketa panamerikarrean garaile izateko. Ondorengo urteetan, 2004ko Atenasko olinpiar jokoetarako sailkatzeko gai ez izanak eta bere errendimendu txarrak halterofilia uztea behartu zuen.

## Heriotza 
2013ko martxoaren 28an, Jimenez 35 urte zituela hil zen Mexiko Hirian bihotzeko batek jota. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Mukhina

**Jelena Viatxeslavovna Mukhina** (Mosku, Errusiako SESF, 1960ko ekainaren 1a - 2006ko abenduaren 22a) sobietar gimnasta izan zen, Estrasburgon (Frantzia) 1978ko munduko txapelketan banakako lehiaketa orokorra irabazi zuena.

Haren karrera oparoa izan zen, eta 1979ra arte gimnasiako izar handia izan zen, hanka hautsi batek denbora batean kanpo utzi zuen arte. Lesio hori ez zuen ondo tratatu, baina hala ere, presio handia zuen mugimendu akrobatiko arriskutsu eta zail bat (Thomas jauzia) menderatzeko. Hori egitean, lepoa hautsi zuen 1980ko Udako Joko Olinpikoak ireki baino bi aste lehenago, eta tetraplegiko geratu zen 20 urte zituela.

## Lesioaren ondorioak 
Bere lesioa zela eta, Mukhinak ezin izan zuen parte hartu 1980ko joko olinpikoetan. Gainera, joko olinpiko horietatik geroztik Thomas jauzia emakumeen puntuaketetaik baztertua izan zen, horren arriskua zela eta. Ondoren, jauzia baztertua izan zen gizonezkoen modalitatean ere, 2017-2020 urteen bitartean.

Lesioaren ondoren, Mukhina Moscow News egunkariko zutabegile gonbidatua izan zen. Bere lesioa nazioarteko hainbat mediotan kontatu zen, besteak beste A&E katean edo ABC hedabidean. 

Mukhinak interes handia erakutsi zuen haurrengan eta gimnasta gazteengan lesioaren aurretik eta ondoren. Fede erlijioso sakona ere adierazi zuen, eta zaldiak eta marrazki bizidunak atsegin zituen. Mukhina eskertuta zegoen berarekin harremanetan egon ziren ikaskide ohiekin, batez ere Jelena Daverdovarekin, "benetako lagun" moduan deskribatu zuena.

## Heriotza 
Tetraplegiaren konplikazioetatik hil zen 2006ko abenduaren 22an, 46 urte zituenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasile Dîba

**Vasile Dîba** (Jurilovca, 1954ko uztailaren 24a – Bukarest, 2024ko otsailaren 20a) errumaniar kanoalaria izan zen.

Hiru olinpiar jokoetan parte hartu zuen eta lau domina lortu zituen, urrezko bat, zilarrezko bat eta brontzezko bi. Urrezko bost domina eta zilarrezko bi ere irabazi zituen munduko txapelketetan.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Christopher Luxon

**Christopher Mark Luxon** (Christchurch, 1970eko uztailaren 19a) zeelandaberritar politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa da 2023tik.

Canterburyko Unibertsitateko Merkataritza ikasi zuen, eta Unilever eta Air New Zealand enpresetako zuzendaria izan zen. Alderdi Nazionalarekin bat egin zuen, eta 1978an hautatu zuten diputatu. Alderdiaren buruzagitza lortu zuen eta 2023ko hauteskundeak irabazi zituen. Azaroaren 27an lehen ministroaren kargua zin egin zuen.
Esperanza Abot Barge

**Esperanza Abot Barge** (Huelva, 1886 – 1961eko apirilaren 19a) espainiar margolari inpresionista izan zen.

## Bizitza 
Frantziar jatorriko familian jaio zen Huelvan. Bere aita Andévaloko meatze-emakidetako goi-zuzendaria zen. Margolari inpresionista moduan Parisen trebatu zen. Gainera, Londresen bizi izan zen denbora batez bere gaztaroan. 1919an Huelvara itzuli zen eta Espainiako Gerra Zibilaren amaieratik bertan bizi zen hil arte.

Paisaiak eta natura hilak sortu zituen batez ere, eta kloisonismoaren elementuak erabili zituen. Ez zen oso ezaguna egin, baina José Pablo Martínez Coto Huelvako Museoko zuzendariaren, Adriano del Valle eta Rogelio Buendía poeten eta Manuel Moreno Díaz eta Mateo Orduña artisten errekonozimendua lortu zuen.

2023an, Mari Paz Díaz kazetariak Esperanza Abot Bargeren biografia *Mujeres a 200 años luz* liburuan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Saavedra

**Bárbara Saavedra** (Valparaíso, Txile, 1967) txiletar biologoa eta ingurumenologoa da. Txileko natur ondarea babestea eta biodibertsitatea zaintzea sustatzen du, hainbat ekimenen bidez.

Giza ongizatea, ingurumena zaintzea..., azken finean, biodibertsitatearen garrantziari buruz kontzientziatzeko egiten du lan guztia, baita kontserbazioaren kudeaketa eraginkorra garatzeko ere.

## Biografia 
Barbara Saavedra Ekologia eta Biologia Ebolutiboko doktorea da Txileko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean. 

### Lan ibilbidea 
90eko hamarkadan, Txileko erdigunea eta produkzio-jardueren ondorioz populazio-dentsitatea gutxitzea ikertu zituen. Saavedraren iritziz, atmosfera hondatu egin dugu, erregai fosilak gas gisa biltegiratu ditugu, gure ingurune naturala zaindu gabe. Gaur egun ditugun bi arazo erabakigarriren ondorioz, planetan bizi diren organismoak galtzea eta klima-aldaketa elkartuta daude; izan ere, naturak harrapatzen du karbonoa eta atmosferatik ateratzen du. 2005etik, Txileko Wildlife Conservation Society (WCS) zuzentzen du, eskualdeko espazioen ezagutza eta balorazioa babestuz.

Goldman Sachs-ek 272.000 hektarea eman zizkion WCSri, eta Karukinka parkearen proiektua egin zuten Suaren Lurraldean. Txileko uharte hori gutxien aldatuenetakoa da Karukinka, eta gela eta laborategi natural bihurtu dute. Bertan, zientzialariek baliabideen kontserbazioa eta erabilera jasangarria aztertzen dute, besteak beste, lurreko nahiz itsasoko espezieak, onddoak, fauna, mineralak eta Suaren Lurraldeko zohikaztegien azterketa monitorizatuz.

2018an, WCSk lortu zuen Almirantazgo fiordoa, aberastasun endemiko eta produktibitate biologiko handikoa, Erabilera Anitzeko Itsas Eremu Babestu bihurtzea, lehena Suaren Lurraldeko uhartedian.

2021ean, hainbat proposamen biltzen zituen lan kolektibo eta kolaboratibo batetik abiatuta, *Una constitución Socioecológica para Chile: Propuestas integredas* liburua argitaratu zuen Bárbara Saavedrak, Liliana Galdámez eta Salvador Millaleorekin batera egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argitalpenak eta proiektuak
* 
* Erakusketa
* Lankidetzan oinarritutako kontserbazio-estrategia garatzea eta ezartzea
Elisabet Yorkekoa

**Elisabet Yorkekoa** (Westminster jauregia, 1466ko otsailaren 11 – Londresko dorrea, 1503ko otsailaren 11) Ingalaterrako erregina ezkontidea izan zen 1486tik hil zen arte.

Eduardo IV.a Ingalaterrakoaren eta Elisabet Woodvilleren alaba izan zen. 1486an ezkondu zen Henrike VII.a Ingalaterrakoarekin, Boswortheko gudua irabazi ondoren. Henrike VIII.a  erregearen ama izan zen.

Westminster abadian ehortzi zuten errege senarrarekin hilobi bikoitz monumental batean.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Velta Rūķe-Draviņa

**Velta Tatjana Rūķe-Draviņa** (Valmiera, 1917ko urtarrilaren 25a – Stockholm, 2003ko maiatzaren 7a) letoniar-suediar hizkuntzalari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
1917an jaio zen Valmieran, trenbideko langile baten familian. Rigako 2. eskolan ikasi zuen eta 1939an Letoniako Unibertsitatean graduatu zen, non filologia baltikoa ikasi zuen. 1938tik aurrera eta Bigarren Mundu Gerran, indoeuropar hizkuntzen azterketa konparatiboetan aritu zen, baina ez zioten ikerketa amaitzen utzi, gai honi buruzko tesi baten defentsa publikoa ez zegoelako onartzen Letonia okupatuan. Rūķe-Draviņak fonetika irakasle gisa lan egin zuen eta letonierazzko toponimoak aztertzearekin lotutako hainbat proiektutan parte hartu zuen.

1944ko udazkenean, Suediara ihes egin zuen senarrarekin batera. 1949an seme bat izan zuten, Dainis, gero astronomo bihurtu zena. Rūķe-Draviņak zientzia egiten jarraitu zuen. 1949tik 1970era, hizkuntza baltikoak eta eslaviarrak irakatsi zituen Lundeko Unibertsitatean. 1970etik 1984ra, Stockholmgo Unibertsitateko Hizkuntza Baltikoen katedraduna eta Hizkuntza eta Literatura Baltikoen Saileko burua izan zen. Hizkuntza baltikoen irakasle bakarra izan zen Herrialde Baltikoetatik kanpo eta paper handia izan zuen Stockholmgo Unibertsitatean irakasgai honen irakaskuntzan. 300 lan zientifiko baino gehiago argitaratu zituen. 2003an hil zen, 86 urte zituela.

## Lanak 
* *Latviešu valodas dialektoloģijas atlanta materialu vākšanas programa* (1954)
* *Laute und Nominalformen der Mundart von Stenden. 1, Einleitung, Akzent und Intonation, Lautlehre* (1955)
* *Verbalformen und undeklinierbare Redeteile der Mundart von Stenden : Verben, Adverbien, Präpositionen und Präfixe, Partikeln, Konjunktionen* (1958)
* *Diminutive im Lettischen* (1959)
* *Interjektionen und Onomatopöie in der Mundart von Stenden* (1962)
* *Zur Sprachentwicklung bei Kleinkindern. 1, Syntax : Beitrag auf der Grundlage lettischen Sprachmateriels* (1963)
* *Rainis kā augšzemnieku valodas pārstāvis* (1965)
* *Mehrsprachigkeit im Vorschulalter* (1967)
* *Språk i kontakt.* (1969)
* *Initial consonant combinations in Lithuanian and Latvian* (1970)
* *Place names in Kauguri county, Latvia : a synchronic-structural analysis of toponyms in an ancient Indo-European and Finno-Ugric contact area* (1971)
* *Vārds īstā vietā : frazeologismu krājums = The right word in the right place* (1974)
* *The standardization process in Latvian 16. century to the present* (1977)
* *Jān̨i latviešu literatūrā* (1978)
* *No pieciem mēnešiem līdz pieciem gadiem* (1982)
* *Cilvēks un daba latviešu tautasdziesmās* (1986)
* *Rakstnieks un valoda* (1988)
* *Svenska ortnamn i lettisk skönlitteratur* (1989)
* *Valodniecība* (1991)
* *Jāni latviešu literatūrā* (1991)
* *Valodas jautājumi : rakstu krājums* (1992)
* *Latviešu meitene apgūst savu pirmo valodu* (1993)
* *Latviešu tautasdziesmu varianti* (1993)
* *Darbu izlase* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dulce Almada Duarte

**Maria Dulce de Oliveira Almada Duarte** (Mindelo, 1933ko abuztuaren 24a – Praia, 2019ko abuztuaren 19a) caboverdetar hizkuntzalari, irakasle eta ekintzaile politikoa izan zen.

## Bizitza 
1933an jaio zen São Nicolau uhartean. Antikolonialismoaren eta Cabo Verden eta Ginea Portugesaren (gaur egun Ginea Bissau) independentziaren alde egin zuen. *Libertação*rako (Liberation) artikulu ugari idatzi zituen eta Amílcar Cabralen idazlanak frantsesera itzuli zituen. 

2019ko abuztuaren 19an hil zen Praian, 85 urte zituela
* *Bilinguismo (ou diglossia as relações de força entre o crioulo e o português na sociedade cabo-verdiana)* (1968)
* *Rotas da Cabo-Verdianidade* (2023, hil ostekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catalina Arroyave

**Catalina Arroyave Restrepo** (Medellinen jaioa) zinemagile kolonbiarra da, eta Los días de la ballena 2019ko filma zuzendu duelako da ezaguna.

## Karrera 
Arroyavek Gizarte Komunikazioa ikasi zuen EAFIT Unibertsitatean, Medellinen, Antioquiian. Geroago, zinema-zuzendaritza ikasketak egin zituen Kuban eta Argentinan. 2010ean bere lehen film laburra estreinatu zuen, *El truco*, eta Cartagenako Zinemaldiko sortzaile berrien kategorian sartu zen. Urte horretan bertan sortu zuen Ikus-entzunezkoen Rara Colectivo Audiovisual produkzio-konpainia Medellinen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Hector Ochoa Cárdenas

**Héctor Ochoa Cárdenas** (Medellín, 1934ko uztailaren 24a) Eusebio Ochoaren seme konpositore eta musikari kolonbiarra da, musika irakaslea eta Kolonbiako erlijiozko musika eta  andinar musikako konpositorea.

## Biografia 
Héctor Ochoaren musika-lanak, batez ere Antioquiako lurrarekiko maitasunak bultzatutako inspirazio zintzo eta sakon batetik sortzen ari den herri-sentimenduaren gorespenean oinarritzen direnak, herrialdearen barruko musika kolonbiarraren ikur bihurtu dira. 

Hain zuzen, El Camino de la Vida lana 1999an izendatu zuen nazio horretako musika akademiak XX. mendeko Kolonbiako Kanta. Pieza horretatik milioika kopia saldu dira. Gainera, kolonbiar guztiek bozkatu zuten, Kolonbiako kantarik ederrena bezala.

Haren beste konposizio bat, *Muy Antioqueño*, Ochoa maisuaren abestirik onena da askoren ustez, lurraldea eta paisa arima deskribatzen dituena.

*Héctor Ochoak* lehen urratsak eman zituen musikan Medellingo hainbat irrati-antzokitan, bankuko langile gisa karrera apala egiten ari zela. Bere lan arruntetan duen egokitasunaren ondorioz, bere musika jardueraz gain, bere eskualdeko bankan zuzendaritza kargu handiak hartuko lituzke. 12 urtez (2006 arte), “Antioquia le Canta a Colombia” irabazi asmorik gabeko kultur fundazioaren zuzendaria izan zen. Kolonbiako andeetako musika zaindu eta zabaltzearen alde egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.latinsonghall.com/about-us/inductees/2015-inductees/
* https://web.archive.org/web/20130603100636/http://hectorochoacardenas.com/
* http://www.noticiascaracol.com/entretenimiento/video-280963-compositores-latinoamericanos-ya-cuentan-con-hall-de-la-fama-miami
* https://web.archive.org/web/20130113064613/http://latinsonghall.org/nominees/
* http://www.colombia.com/biografias/autonoticias/musica/2003/02/04/DetalleNoticia692.asp
* http://www.lapatria.com/node/21438?fb_action_ids=10151241783911032&fb_action_types=og
Wendy Hughes

**Wendy Ann Hughes** (Melbourne, 1952ko uztailaren 29a - Sidney, 2014ko martxoaren 8a) aktore australiarra izan zen, antzerkian, zineman eta telebistan parte hartu zuelako ezagunagoa. Bere ibilcideak berrogei urte baino gehiago iraun zuen eta bere ospea Australiako aktorerik onenetakoa eta emankorrenetakoa bezala sendotu zuen. Bere ibilbideko azken urteetan Happy New Year taldean aritu zen Peter Falk eta Charles Durning izarrekin batera. 1993an Carol Blythe doktorearen papera egin zuen Homicide: Life on the Street lanean. 90eko hamarkadaren amaieran, State Coroner eta Paradise Road antzeztu zituen.

## Biografia 
Melbournen (Australia) jaioa, Hughesek jatorriz dantzaria izateko ikasi zuen, baina nerabezaroan interpretazioan zentratu zen eta geroago Arte Dramatikoko Institutu Nazionalean (NIDA) graduatu zen.

Wendy minbiziaz hil zen 2014ko martxoaren 8ko goizean, 61 urte zituela.

## Bizitza pertsonala 
Hughesek bi seme-alaba izan zituen, seme bat Patric Juillet sukaldariarekik eta alaba bat, Charlotte, Chris Haywood aktorearekin. Sean Scully aktorearekin ere ezkonduta egon zen, baina harremana 1973an amaitu zen. egin zuen lehen zinema-papera. 1970eko hamarkadaren hasieran ere izan zituen lehen rolak telebistan, Power Without Glory telesailean, esaterako.

"Australiako zinemaren garapenean eta produktibitatean aktore garrantzitsuenetako bat" bezala kalifikatua, Hughesek kolaborazio estuan lan egin zuen artista australiar nabarmenekin, hala nola John Seale argazki zuzendariarekin eta David Williamson eta Bob Ellis gidoilariekin.

Hughesen nazioarteko lehen paper ezaguna Patriciaren pertsonaia izan zen Lonely Hearts (1982) filmean. Rol horrek hamarkada askotako lankidetza hasi zuen Paul Cox zuzendari holandar-australiarrarekin

Hughesek 1987an egin zuen debuta Estatu Batuetan John G. Avildsenen Happy New Year filmean, Peter Falk eta Charles Durningekin batera. 1989an, Pierce Brosnanekin batera, HBOk telebistarako egindako The Heist filmeko protagonista izan zen.

Antzerkian, Hughesek Robinson anderea interpretatu zuen The Graduate-ren 2001eko Melbourne-ren bertsioan, Martha Who 's Afraid of Virginia Woolf?-en eszenaratzean 2007an Melbourne Theatre Company-n, Honor pertsonaia Honour filmean 2010ean eta Henry Higgins-en ama Pygmalion-en (2012).

Miss Fisher 's Murder Mysteries-en agertu zen azken aldiz telebistan.

## Sariak 
Sei aldiz izendatu zuten Australiako Zinematografia Institutuko interpretazio sarietarako, eta 1983an emakumezko aktore nagusi onenaren saria irabazi zuen Careful, He Might Hear You filmean egindako lanagatik.

## Heriotza 
Hughes minbiziak jota hil zen 2014ko martxoaren 8an, 61 urte zituela. Bryan Brown aktoreak Sydneyko Travelling North antzezlanean parte hartu zuen ikusleei heriotza iragarri zien arratsalde hartan bertan, eta aktoresa zenduaren omenezko txaloaldi batean berarekin bat egiteko eskatu zien ikusleei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Wendy Hughes - ABC News
* Wendy Hughes on TV.com
Yueyanglou barrutia

**Yueyanglou barrutia** () Txinako barruti bat da, Yueyang barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 407.61 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Dong'an barrutia

'''Dong'an barrutia''' () Txinako barruti bat da, Mudanjiang barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 580.96 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Robert Elsmere

***Robert Elsmere*** Mary Augusta Wardek idatzi eta 1888an argitaratutako eleberria da. Berehalako arrakasta izan zuen. Joxe Azurmendiren esanetan, eleberri ingelesa izanik, aukera ematen du protestantismoak eta modernitateak Europan eragin dituen oinarrizko pentsaera ezberdinak gogoan hartzeko.

Protagonista, Robert Elsmere, eliza anglikanoko elizgizon gazte bat da, historian zaletua. Liburutegian topatzen dituen lanen ondorioz bere zentzu kritikoa zorroztuz doa eta horrekin auzitan ipiniko du elizaren doktrina.

Elsmerek Oxforden Green filosofoa ezagutuko du (T. H. Green filosofoan oinarritutako pertsonaia). Honengandik jasoko ditu Elsmerek mirariei egindako kritika zerbait ulertezin gisa, baita Jainkoa zerbait immanente gisa ulertzea ere Schelling edo Hegelek egin moduan.

Era berean, Bibliaren kritika historiko alemanaren (Strauss) berri ere izango du eta kristautasuna fenomeno historiko gisa ulertzera iritsiko da, Bibliako lekukotasunen balio ezaz jabetzeraino. Erlijioak fenomeno historiko gisa ulertzeak, Elsmereren ustez, kristautasunaren pribilegioa galtzea ekarriko du, beste erlijioen arteko beste bat bihurtuz. Berak, orain, ez du erlijio partikular bateko elizgizona izaten jarraitu nahi.

Dena den, Elsmererentzat, Jesus Nazaretekoak garrantzitsua izaten jarraituko du Europako kulturaren oinarrian duen garrantziagatik. Elsmerek egin nahi duena da Jesusen bizitza garaiko bizitza modernoarekin nolabait adiskidetu. Bide horretan, “Kristoren Anaidi Berria” sortuko du eta Londreseko langile pobre eta erradikalenen artean arrakasta handia izango du. Elsmereren kredo berriaren arabera Jainkoan sinisten du; Kontzientzian sinisten du, ariman Jainkoaren lekukoa de heinean eta Esperientzian sinisten du, gizakiaren hezkuntzarako Jainkoaren tresna den heinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhongshan barrutia (Dalian)

**Zhongshan barrutia (Dalian)** () Txinako barruti bat da, Dalian barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 49.33 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Carolina Upegui Quevedo

**Carolina Upegui Quevedo** (Medellín, 1989ko martxoaren 16a) Kolonbiako kirolaria da. Abiadurako patinajea lineako patinetanan hasi zen, eta munduko zazpi titulu lortu ditu kirol-diziplina horretan. 2004ko Munduko Txapelketan, Abiadurako Patinajeko lehen titulua lortu zuen.

2015. urtean txirrindularitzan hasi zen, Kolonbiako 2015eko Kirol Joko Nazionaletan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen hiru kilometroko taldeko jazarpenean.

Gaur egun, Colnago CM taldeko Emakumezkoen Txirrindularitza Taldeko txirrindularia da, taldeko sortzaileetako bat eta taldeko zuzendari nagusia.

## Kirol ibilbidea 
Carolina Upeguik oso gaztetatik ekin zion kirolari eta hainbat kirol egin zituen, hala nola igeriketa, txirrindularitza eta saskibaloia. Azken horretan, Antioquiako departamenduko selekzioan parte hartu zuen.

Zortzi urte zituela, patinajea egitea erabaki zuen, eta, 2013. urtean egindako elkarrizketa baten arabera, hark aitortu zuen: “Antioquiako Ligako patinaje-eskolara sartu nintzen, eta hori izan zen gehien gustatu zitzaidan kirola, abiaduragatik, eta, ondorioz, bertan geratzea erabaki nuen”, Abiadurako patinajea lineako patinetan zazpi titulu lortu zituen munduan.

Fue convocada en ocho ocasiones para formar parte de la Selección Colombia de Patinaje de velocidad, combinando la práctica del patinaje, ciclismo y sus estudios de licenciatura.

2015. urtean txirrindularitzan hastea erabaki zuen, eta urte horretan bertan lortu zuen Kolonbiako lehen txapelketa Pistako txirrindularitza modalitatean.

2015az geroztik, hiru lehiaketatan hartu du parte UCI kategorian: UAE Tour 2020, Valentziako Komunitateko Itzulia 2019 eta Kolonbiako Itzulia..

## Ikasketak 
Kirolean profesional gisa lizentziatu zen Jaime Isaza Cadavid Kolonbiako Politeknikoan. Kirol-kudeaketako masterra Valentzian, Espainian. Haren hitzetan, RollenLineako elkarrizketa bat egiteko, patinajeko kirol-egunkaria: "Ez nator bat ikasketak alde batera uztearekin, kirolari baten bizitza laburra baita, eta ikusi baita bi erantzukizunei erantzun dakiekeela errendimenduari kalterik egin gabe; munduko txapeldunak garelako eta bi gauzak egiten ditugulako".

## Munduko txapelketak 
* *Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelduna* (Italia, 2012)
* *Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelduna* (Espainia, 2008. Munduko errekorra 20.000 m / 32m01s836 ibilbidea)
* *Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelduna* (Hego Korea, 2006)
* *Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelduna* (Txina, 2005)
* *Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelduna* (Italia, 2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nanxi barrutia, Yibin

**Nanxi barrutia, Yibin** () Txinako barruti bat da, Yibin barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 704.28 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Anding barrutia, Dingxi

**Anding barrutia, Dingxi** () Txinako barruti bat da, Dingxi barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 3645.92 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Hanjiang barrutia, Yangzhou

**Hanjiang barrutia, Yangzhou** () Txinako barruti bat da, Yangzhou barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 640.91 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Jiaoqu barrutia (Yangquan)

**Jiaoqu, Yangquan** () Txinako barruti bat da, Yangquan barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 405.12 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Jiaoqu barrutia (Jiamusi)

**Jiaoqu, Jiamusi** () Txinako barruti bat da, Jiamusi barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 1703.57 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Liangzhou barrutia

**Liangzhou barrutia** () Txinako barruti bat da, Wuwei barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 4907.11 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Baoshan barrutia, Shuangyashan

**Baoshan barrutia, Shuangyashan** () Txinako barruti bat da, Shuangyashan barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 497.82 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Andrés Salazar (aktorea)

**Andres Salazar** (Armenia, 1981eko ekainaren 6a) Kolonbiako telebistako aktorea da, eta ezaguna da Caracol Televisión eta Canal RCN kateetako telenobeletan zenbait paper interpretatzen dituelako.

## Biografia 
Salazarren karrera Bogotan hasi zen, Kolonbian, Padres e hijos telenobelan. Geroago, Kolonbiako beste telenobela askotan agertu zen, La bruja nabarmenago, eta Mas latinos-en aurkezle izan zen, New Yorken oinarritutako ikuskizun-lerroko bizimodua. pertsona ospetsuen zerrendetan askotan aipatu izan da, Latinoamerikako entretenimenduko era honetako argitalpenetan agertzen da: TVyNovelas. Gainera, Kimberly Reyes eta Mauricio Mejía aktore kolonbiarrekin batera aritu da Salazar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Huai'an barrutia

'''Huai'an barrutia''' () Txinako barruti bat da, Huai'an barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 1452.3 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Chengqu, Shanwei

**Chengqu, Shanwei** () Txinako barruti bat da, Shanwei barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 392.41 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Gulou barrutia, Xuzhou

**Gulou barrutia, Xuzhou** () Txinako barruti bat da, Xuzhou barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 218.58 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Da'an barrutia, Zigong

'''Da'an barrutia, Zigong''' () Txinako barruti bat da, Zigong barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 399.82 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Datong barrutia, Daqing

**Datong barrutia, Daqing** () Txinako barruti bat da, Daqing barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 2371.46 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Datong barrutia, Huainan

**Datong barrutia, Huainan** () Txinako barruti bat da, Huainan barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 306.26 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Yunzhou barrutia

**Yunzhou barrutia** () Txinako barruti bat da, Datong barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 1478.28 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Gulou barrutia, Kaifeng

**Gulou barrutia, Kaifeng** () Txinako barruti bat da, Kaifeng barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 62.34 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Shuangqiao barrutia, Chengde

**Shuangqiao barrutia, Chengde** () Txinako barruti bat da, Chengde barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 651.67 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Xi'an barrutia

'''Xi'an barrutia''' () Txinako barruti bat da, Liaoyuan barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 178.8 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Lucheng

**Lucheng barrutia** hauetako bat izan daiteke:
* Lucheng barrutia (Changzhi) (潞城区), Shanxi
* Lucheng barrutia (Wenzhou) (鹿城区), Zhejiang
Jiaoqu barrutia (Tongling)

**Jiaoqu, Jiamusi** () Txinako barruti bat da, Tongling barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 586,8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Manuel Valencia Remón

**Manuel Valencia Remón** (Zaragoza, 1914ko irailaren 24a - Madril, 1994ko abuztuaren 19a) militar, abokatu eta politikari frankista izan zen. Aireko indarraren auditore juridikoa izan zen baina batez ere ezaguna izan zen diktadura garaian lurralde desberdinetako gobernadore zibila izateagatik: Huelvako probintzian, Nafarroa Garaian (1957-1961) eta Gipuzkoan (1961-1968). Domina ugarirekin saritu zuen frankismoak.

## Biografia 
1914ko irailaren 24an jaio zen, Zaragozan, eta zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean. Espainiako gerra zibila hasita, frankistekin borrokatu zen, eta Toledoko alkazarraren barruan egon zen 1936ko setioan. 

Gerra ondoren, jeneral auditore izatera iritsi zen. Huelvako probintziako gobernadore zibil kargua bete zuen 1956ko apirilaren 10etik 1957ko ekainaren 25era bitartean, eta handik Nafarroako eta Gipuzkoako gobernadore zibil izatera igaro zen. Aldi berean, FET y de las JONSen buruzagitza probintziala hartu zuen 1957 eta 1961 artean eta 1961 eta 1968 artean hurrenez hurren. FETeko eta JONSeko kontseilari nazional gisa, prokuradore kargua bete zuen Gorte frankistetan 1957 eta 1961 artean. 1968 eta 1971 artean, berriz, prokuradore izan zen estatuburuak zuzenean izendatuta.

Gobernadore zibila izan zen urteetan errepresio politikoaren eta langileriaren eskubideen aurkako burua izan zen, bai Nafarroan baita ere Gipuzkoan.

1994ko abuztuaren 19an hil zen, Madrilen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel Valenciaren argazkiak Kutxatekan.
* Manuel Valencia Donostiako Boulevardean, argazkiak Kutxatekan
* :https://dokumeta.gipuzkoa.net/handle/10690/120213
Kira Jarmyx

**Kira Aleksandrovna Jarmyx** (; Rostov Don, 1989ko urriaren 11) errusiar ekintzaile politiko eta eleberrigilea da, batez ere Aleksei Navalniren prentsa-idazkari eta laguntzaile eta *Neveroiatnyie proisxestvia v zhenskoi kamere №3* eleberriaren egilea izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
### Hezkuntza eta aktibismo politikoa 
Rostov Donen jaio zen 1989ko urriaren 11n. 2007an, Moskuko Nazioarteko Erlazioen Estatu Institutuko nazioarteko kazetaritza fakultatean sartu zen. Graduatu ondoren, Moskuko Puxkin Museoko prentsa-zerbitzuetan eta Utair airelinean lan egin zuen. 2013an, Aleksei Navalniren hauteskunde-kanpainan parte hartu zuen, Moskuko alkate izateko aurkeztu zenean. 2014ko abuztuan, Navalniren eta Ustelkeriaren Aurkako Fundazioaren prentsa-idazkari bilakatu zen.

2017an, *Navalni 20:18* programaren hainbat edizioren kolaboratzailea izan zen, eta ustelkeriaren aurkako adierazpenak egin zituen bere izenean. Besteak beste, bideo bat grabatu zuen, non Mikhail Kovaltxuk Putinen laguna «telebista guztiaren jabea» zela esan zuen. Geroago Jarmyxek bideoan egiazko akatsak aitortu zituen eta ezabatu egin zuen.

2018ko otsailean, Errusiako presidentetzarako hauteskundeetan, Jarmyx 5 egunez atxilotu zuten Twitterren egindako argitalpenean «hautagai bati buruzko iritzi negatiboa sortzeagatik». Urte bereko maiatzean, Moskuko auzitegi batek 25 eguneko atxiloketa administratiboa ezarri zion Vladimir Putinen inbestidura bi egun lehenago «Ez da gure Tsarra» Twitterren idazteagatik.

2021eko urtarrilaren 21ean, Aleksei Navalniren aldeko manifestazioak egitera deitzeagatik, Errusiako agintariek atxilotu zuten Liubov Sobol eta Georgi Alburovekin batera. 9 egun espetxean eman zituen, agintariei jakinarazi gabe ekitaldi publikoak antolatzea leporatuta. 2021eko otsailaren 1ean, etxean bete beharreko atzipenaldia ezarri zioten. Memorial erakundeak preso politiko gisa aitortu zuen. 2021ean, Jarmyxek Errusiatik ihes egin zuen.

2022ko urriaren 14an, Errusiako Justizia Ministerioak Kira Jarmyx atzerriko agenteen zerrendan sartu zuen.

### Bizitza pertsonala 
2015ean ezkondu baina gero dibortziatu zen. Gainera, Ruslan Xaveddinov Ustelkeriaren Aurkako Fundazioaren proiektu-arduradunarekin harremanean egon zen.

## Liburuak 
* *Neveroiatnyie proisxestvia v zhenskoi kamere №3* (2020)
* *Kharassment* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Sambo

**Manuela Sambo**  (Luanda, Angola, 1964) angolar artista plastikoa da, eskultorea eta margolaria eta Berlinen (Alemania) bizi dena. Arte garaikidearen erakusle den artistak, bere lanak galeria eta museo garrantzitsuetan erakutsi ditu, hala nola ARTCO Berlinen.

## Biografia 
Manuela Sambo Angola hiriburuko Luandan jaio zen.  Ama portugaldarra zen eta aita angolarra. 1984an Alemaniako Errepublika Demokratikora (RDA) joan zen bizitzera, 1985 eta 1993, Leipzigeko Unibertsitatean Aleman Filologia eta Literatura ikasi zituen. Daniel Sambo-Richter artistarekin ezkonduta dago.

## Ibilbidea 
Manuela Sambok 1987an ekin zion bere ibilbide artistikoari, lehenik eskulturan eta 2,5 metrorainoko formatu handiko maskarak egiten.    

Eskultore gisa 10 urte eman ondoren, pinturaz arduratzen hasi zen. Pintore gisa duen prestakuntza autodidaktatzat hartzen da hein batean, eta autoikaskuntza oso prozesu libre eta, beraz, oso sortzailetzat hartzen da.  

Manuela Sambok uste du bere lehen eragin artistikoak Angolako antzinako artean, espresionistak, pintura errenazentista eta, gero, Balthus margolari frantziarra eta Cindy Sherman estatubatar argazkilaria eta zinema zuzendaria bezalako artista garaikideetan dituela.

Irudi femeninoak errepikariak dira bere lanean, bai marrazkietan bai pastel-pinturetan. Haren irudiek eragina dute Amedeo Modigliani artistaren begien irudikapenean.

Manuela Sambo mendebaldeko arte garaikidean kokatzen da, baina lotura du bere jatorri afrikarrarekin. Maskararen gaiak funtsezko zeregina du lanean, ez bakarrik formari dagokionean, baita edukiari dagokionean ere.

## Erakusketak 
Manuela Sambok 1991z geroztik erakutsi du bere lana, batez ere Berlinen, bertan bizi eta lan egiten baitu, baina baita beste herrialde batzuetan ere, hala nola Nigerian, Angolan, Grezian, Frantzian eta abarretan.

Erakusketa horietako batzuk: Libertas ARTCO, Berlinen 2020an; Flying Künstlerhaus Bethanien, Berlinen 2012an; Galerie Parterre, Berlinen; Joburg Art Fair, Johannesburg (Hegoafrika); Arte Modernoaren Museoa, Larissan (Grezia), besteak beste.

Manuela Sambok banakako eta taldeko erakusketetan parte hartu du, besteak beste, Owusu-Ankomah, Dominique Zinkpé eta Godfried Donkor artistekin.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Manuela Samboren obra batzuk
Pyrrhulomyces astragalinus

***Pyrrhulomyces astragalinus*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Pholiota astragalina*, *Gymnopilus laeticolor*, *Flammula laeticolor*, *Gymnopilus astragalinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua eta disko forman; gainazal hezea, leuna, gorri-odol kolorekoa edo gorri-azafrai kolorekoa, erdigunean ilunagoa, ertza hori zurbil kolorekoa, lehenbizi haritsu-zetaduna errezel iheskorraren hondarrengatik.

**Orriak:** Estu, itsatsiak edo dekurrenteak koskekin, hori-okre kolorekoak, gero arre-kanela kolorekoak, ertza lehenengo flokosoa, heteroformoa.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, oinarrira mehetua, pixka bat okertua, laster barnehutsa, horixka, arrea eta haritsua oinarrian.

**Haragia:** Zurbila, arabarba kolorekoa oinarrian, ebakitzean edo apurtzean azkar belzten da (ale gazteetan). Zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Astragalina* epitetoa grezieratik dator, karnaba, esan nahi duen, "astragalinos" hitzetik. Ziurrenik bere kolore biziengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz identifikatzen da kapelaren kolore laranja ederragatik, baina batez ere haragiagatik, ebaki ondoren minutu gutxira belztu egiten delako

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Koniferoen motzondoetan, soropildua edo taldeetan estu, mendietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Europa, Errusia, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pholiota cerifera

***Pholiota cerifera*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus cenifera*, *Dryophila aurivella var. cerifera*, *Pholiota aurivella var. cerifera*, *Pholiota aurivella var. squarrosipes*, *Dryophila aurivella var. cerifera*, *Pholiota cerifera var. squarrosoipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** *Pholiota squarrosa* dekakoak duen antzeko garaierakoa, baina zertxobait txikixeagoa eta kapelaren azala likatsua, ezkata artean horia, hauek zapalak dira, adpresoak, triangeluarrak eta gorrixkak, eta desager daitezke ertzean izan ezik.

**Orriak:** Horitik arre-gorrixkara doan kolorekoak.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa eta 0,8 cm arteko diametrokoa, kolore berekoak, lehorra, fibrila ilelatz eta pixka bat kiribilduz estalia (aurivella aldaeran leunagoak) oinarrian arrexka kolorea hartuz.

**Haragia:** Horitik arrexkara doan kolorekoa. Zapore ia gozokoa.

**Etimologia:** Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota adiposa* delakoarekin nahas daiteke, honek hori kolore argiagoa du eta kapela askoz likatsuagoa.

## Sasoia eta lekua 
Zuhaitz hostozabalen motzondo eta enbor gehienetan, taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Errusia, Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huaiyang barrutia

**Huaiyang barrutia** () Txinako barruti bat da, Zhoukou barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 1334.56 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Ernest Monis

**Ernest Monis** (Châteauneuf-sur-Charente, 1846ko maiatzaren 23a – Mondouzil, 1929ko maiatzaren 25a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1911n.

Abokatu gisa jardun zuen Bordelen. Ideologia errepublikar liberala eta masoia zuen, eta diputatu eta senatari izan zen. 1899tik 1902ra Justizia ministroa izan zen. 1911ko martxotik ekainera lehen ministro izan zen. Bera eta bere semea larri zauritu zituzten 1911ko maiatzaren 21ean, Paris-Madril aireko lasterketaren irteera ikusten ari zirela. 1913tik 1914ra Itsas Armadako ministroa izan zen.
Kátia Borges

**Katia Regina Macedo Borges** (Salvador da Bahia, 1968), ***Kátia Borges*** izenez ezagunagoa, brasildar poeta, irakasle, kronikagile eta kazetaria da. 

## Bizitza 
Komunikazioetan graduatu zen Universidade Federal da Bahian eta gero kultura eta literaturako masterra eta doktoretza egin zituen unibertsitate berean. Salvadorko Unibertsitateko (UNIFACS) irakasle laguntzailea da. 

*Além* aldizkariko zuzendari koordinatzailea izan zen. Asteroko kronikak idazten ditu *Correio* egunkarian. 

Cachoeirako Nazioarteko Literatura Jaialdian parte hartzen du. 2014an eztabaidagai gisa agertu zen eta 2019an ekitaldiko lehen emakume koordinatzaile bihurtu zen. 

2021ean, Jabuti Sariaren finalista izan zen 2020ko *A Teoria da Felicidade* lanarekin. 

2022an, COVID-19 pandemian, *Tudo Sera Daqui Pra Frente* berrogeialdiaren kronika argitaratu zuen. 

2022ko martxoaren 6an, Antônio Fagundes aktoreak Kátia Borgesen *Amor* poema irakurri zuen emakumeen omenez. 

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmanuel Faber

**Emmanuel Faber** (Grenoble, 1964ko urtarrilaren 22a) frantziar enpresaburua da.

International Sustainability Standards Boardko presidente hautatua da.

## Karrera 
Faberrek haurtzaroaren zati bat Saint-Bonnet-en-Champsaurren igaro zuen. 1980an Gap institutuan graduatu ondoren, HEC Parisen graduatu zen. 1986an lortu zuen lehen lana Bain & Company kudeaketa aholkularitzan, gero Barings Bankera joan zen eta handik Legris Industriesera. Legris Industries-en 1996an CEO izendatu zuten.

Urtebete geroago Danone elikagaien enpresan hasi zen lanean. Muhammad Yunus Bakearen Nobel saridunarekin batera, besteak beste, Bangladeshen Grameen Danone Foods enpresa soziala sortu zuen. Martin Hirsch-ekin batera, aita kaputxino zenaren Abbé Pierrek kudeatutako Emaus proiektuetan jardun zuen. 2014ko urrian Danone-ko zuzendari nagusi bihurtu zen, Franck Ribouden ordez, baina kargu hori galdu zuen 2021eko martxoaren 14an kontrol-kontseiluko bileran asteetan eztabaidatu ondoren, 2021eko martxoaren 1ean kontseiluko presidente izateari utzi behar izan ostean. Bere oinordekoa Gilles Schnepp.

Hiru seme-alaben aita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tianjia'an barrutia

'''Tianjia'an barrutia''' () Txinako barruti bat da, Huainan barruan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen 249.99 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak
Negu Hurbilak (filma)

***Negu Hurbilak*** 2024ko euskarazko film dramatiko independentea da. Negu kolektiboa dago filmaren atzean: zuzendari rolean Ekain Albite, Mikel Ibarguren, Nicolau Mallofré eta Adrià Roca aritu ziren. Xalba Ramirezekin batera idatzi zuten gidoia. Jone Laspiur du protagonista. Begin Again Filmsek banatu zuen filma zinematan.

## Sinopsia 
2011n, badirudi Euskal Herriak bizi duen gatazka luzea amaitu dela. Neska gazte batek (Jone Laspiur) ihes egin du helburu argi batekin: muga gurutzatzea, badaki horrek dagoeneko seguru ez dagoen etxetik urrun eraman ahal izango duela. Ihesaldiaren erdian, Zubietara iritsi da. Mugako herri horretan, antzinako mitoak eta gatazka modernoak bat egiten dutela dirudi.

## Aktoreak 
* Jone Laspiur
* Beñardo Iparragirre Mutuberria, Anita, Patita, Markos, Kitxa

## Ekoizpena 
2021ean crowfunding kanpaina bat hasi zuten filma aurrera eramateko. Bertan 13.565€ lortu zituzten.

2022ko urtarrilean iragarri zen *Negu Hurbilak* euskal filma Nafarroako Zubieta herrian hasi zirela filmatzen, Jone Laspiur aktore profesional bakar gisa, gainerako aktoreak herriko bizilagunak dira. Filmaketa eten egin zen 2022ko neguaren ondoren, ondoren 2023ko neguan jarraitu eta urte horretako udaberrian bukatu zuten grabazioa.

## Sariak eta izendapenak 
## Kritika 
Tomas Agirrek 'Barrensorok' egindako kritika aurki daiteke Danbolin aldizkarian Ezkutuan gordetako mundu bat izenburupean. *Negu hurbilak* ez da gaur modan dauden abiada biziko eta zalaparta handiko film horietako bat. “*Negu hurbilak* egosketa geldoko filma da, eta nahiago du zinemaren izaera emozionalean eta sentsorialean oinarritutako narrazio ez-konbentzionalera hurbildu” dio kritikak.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak