Jone Forcada

**Jone Forcada Adarraga**, edo **Jone Forkada**, (Donostia, 1933 - 2025eko urriaren 17a) euskararen eta beste zenbait kausaren militantea izan zen; besteak beste, andereño aitzindarietako bat izan zen Hendaiako ikastolan eta Euskal Herrian Euskaraz mugimendu euskaltzaleko sortzaileetariko bat izan zen. 

Lan handia egin zuen bizitza osoko ekinkide eta bidelaguna izan zuen Jose Luis Alvarez Enparantza *Txillardegi*ren obra eta pentsamendua finkatzen eta zabaltzen, hura 2012an hil zenetik. Forcada 92 urterekin hil zen, eutanasia protokoloa ezarrita, berak eskatu bezala. 

Gerra galdu izanaren zama oso astuna zen, eta frankismoko errepresioak ezkortasuna errotu zuen abertzaleen artean. Etxean bertan ikusi zuen hori Jone Forcadak, artean Txillardegiren neskalaguna zenak. Beraren gurasoak EAJkoak ziren eta ez zuten inolako itxaropenik. Ezkortasun horri aurre egitea izan zen gerra ondoko gazteen aurreneko lana, beraz. Txillardegi eta Forcada bezalako zenbait gazte elkartzen hasi ziren «zer edo zer» egin zitekeela pentsatuz, beldur horri aurre egiteko adina gogorekin. Laster asko parte hartu zuten hainbat ekintza apal bezain arriskutsutan; esate baterako, Espainiar Estatu Burutzarako 1947ko Suzesio Legearen erreferendumaren kontrako propagandarako papertxoak banatzea, Donostiako Alde Zaharrean etxez etxe ate azpitik sartuz.

Irakasle ikasketak 1955ean bukatuta, ikastolen sorreran ibili zen, Donostiako kaiko 1. atariko etxebizitzaren lehenengo solairuan dozena bat umeren andereñoa izan zen. Egongelak ez zituen hogei metro karratu ere izango. Elbira Zipitria andereño ezagunaren kide zela. Desadostasunak zituzten arren, biak aritu ziren euskararen aldeko borrokan buru-belarri, bizitza osoan. Garai hartan ezagutu zuen gerora senarra izan zuena: Jose Luis Alvarez *Txillardegi.

Franco hil ostean, familia Donostiara itzuli zen, eta irakaskuntzan jardun zuen Forcadak, Añorgako (Donostia) ijitoen eskolan.

* 1950.ean Itziar Arzelus, bere etxean.
* 1954an Jone Forcada, Kale Nagusiko 2an, behean eta ondoren portuko San Pedro elizaren alboko etxean, lehen solairuan.
* 1955ean Karmele Esnal, Artzai Onaren Plazan, 14an behean.
* 1957an Mari Karmen Mitxelena, portuko etxe hartan; Mari Karmen Lasarte, Aingeru kaleko bere etxean; eta Faustina Carril, Alde Zaharrean, zenbait urtez bakarrik, eta 1965az geroztik Koro Egaña bere ilobaren laguntzarekin.

## Hamasei urtean erbestean 
Frankismo-garaian leku batetik bestera ibili zen familia osoa hamasei urtean, bai Ipar Euskal Herrian, baita erbestean ere: Hazparne, Paris, Antony, Brusela, Bordele, Tarnose eta Hendaia. Kontrabandisten gisan zeharkatu zuen Txillardegik Dantxarineako zubitxoa 1961eko Urtats egunean. Gauez, poliziak alde egin ondotik. Zubiaren bestaldean zain zituen Agustin Zumalabe eta Piarres Xarriton euskaltzaleak. Hasieran Donostian geratu zen Jone Forcada urte eta erdiko Jon eta Joseba seme bikiekin eta sei hilabeteko Maddi haurrarekin. Jonek esaten zuen berak ez zuela sufritu, oso baikorrak zirelako, halako garaipen sentsazioa zutela eta indarra soberan. Departamendutik edo gero Frantziatik ere bota zituztenean, berdin, beraiek beti aurrera.

Lehenengo fase hori bukatuta, Euskal pentsamenduaren transmisioa sustatzeko *XX. eta XXI. mendeetako euskal pentsamenduaren transmisioa* proiektua jarri zuen martxan *Jakin*ek 2017ko *Elkar Saria* irabazi zuenean. Prentsa-agerraldian, Joxemari Sors *Elkar Fundazio*ko lehendakariak, Lorea Agirre *Jakin*eko zuzendariak eta Jone Forcadak iragarri zuten Txillardegiren obra ezagutzera ematea izango zutela proiektuaren lehen urratsa.

Donostian ohiko ekintzailea izan da ez euskararen alde bakarrik, baita ere euskal presoen eskubideen alde, migratzaileen eskubideen alde, hiri eredu turistifikatuegiaren kontra… Hendaian bizi izan zenez, berak ondotxo zekien turismoaren eragina zein izan zitekeen. Saiatzen zen hiri ereduari loturiko manifestazioetan parte hartzen, hala nola turismoaren edo Donostiako Metroaren kontrako borrokan.

Hogei urte baino gehiago ziren Jone Forcadak Aurretiazko Borondateen Dokumentua egina zuela eta Heriotza Duinaren aldeko Elkarteko (DMD) kide zela. Alaba Maddirekin lasaitasunez hitz egin zuen  heriotzari buruz. Azken urtean Jonek gainbehera handia izan zuen. Ahizpa hil zitzaion ―hau ere eutanasia bitartez, baina beste egoera batean― eta horrek zer pentsatu asko eman zion. Izebak gainbehera handia izan zuen, erdi deskonektatuta ikusten zuen, elkarrizketak ezin jarraitu eta hori gure Jonerentzat azkena zen. Hori ez zuen nahi beretzat.  Ez zuen amaierako prozesu luze eta gogor batean sartu nahi. Baina, era berean, familiari ere zama kendu nahi zion. Berak burua oso ondo zeukan, prozesu zorrotza pasatu zuen eutanasiara arte. Baina kontziente zen ez bazuen berak erabakitzen orduan, handik hilabete batzuetara familiarrek erabaki beharko zutela eta zama hori kendu nahi zien. Maddi eta Joseba seme-alabak izendatuta zituen bere ordezkari berak buru gaitasunak galduz gero.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Rubio, Miren, *Txillardegi Batasunaren pentsalaria*. Donostia, Jakin, UPV/EHU eta AEK. ISBN 978-84-949758-2-0
* Torrealdai, Joan Mari (2014): *Batasunaren bidea urratzen. Txillardegiren eragintza praktikoa* (*Jakin*, 2014-11-96).
* Zapiain, Markos (2024): *Txillardegi hizkuntzalari*. Elkar.

## Ikus, gainera 
* Andereño (ikastolak)

## Kanpo estekak 
* Txillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (Txillardegiren 1.782 idazlan). *Jakin.eus* (2022). *Biografia* eta *Txillardegiren ekarpena* atalak ere baditu.
* *Txillardegiren bibliografia 1956-1999 Azkue bibliotekak paratua*, Euskera-XLV,2000
* Txillardegiren lanak, Literaturaren Zubitegian.
* Txillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (1.634 idazlan). Jakin.eus (2015eko urtarrilaren 14)
* "Txillardegiren omenez" Bat Soziolinguistika Aldizkariaren ale berezia (71. alea. 2009ko bigarrena)
* Txillardegiri buruz erreportajea Hamaika Telebistaren eskutik (2014-07-07).
* *Txillardegi, euskara batuaren aita* Euskaltzaindiak 2012an hil ziren euskaltzainak omentzeko bileran Jean-Louis Davant euskaltzain osoak idatzitako hilberri txostena, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegiren omenez (2013ko urtarrilaren 25).
* *Txillardegiren heriotza*. *Berria'' egunkariko artikulu bilduma, Txillardegik utzitako ondareari buruzkoa. 2012ko urtarrila.
* Txillardegiren omenezko ekitaldia egin du Korrikak / Berria 2019-02-09