open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azenario

**Azenarioa** edo **pastanagrea** (*Daucus carota subsp. sativus*) Apiaceae familiako barazki bat da, normalki kolore laranja duena, nahiz eta moreak, gorria, zuriak, beltzak edo horiak ere existitzen diren. 

Azenarioak *Daucus carota* espeziearen azpiespezie etxekotu bat dira, Europan eta Asiako hego-mendebaldean jatorria duena. Landarea Persian garatu zela uste da, eta bere hosto eta haziengatik hazten zen. Normalki sustraiak jaten ditugu, bahiz eta beste atalak ere jaten diren. Gaur egungo azenarioak hautespen artifizialaren ondorio dira: tamaina handia eta testura bilatzen da.

## Historia 
Dirudienez azenarioa Iran aldean sortu zen, gaur egun ere bertan dago Daucus carota espeziearen aniztasun handiena. Hasiera batean hostoak jateko landatzen zen, gaur egun perrexila erabiltzen den antzera erabiltzen baitzen azenarioa.

Sustraiaren kontsumoaren aurreneko aipamena I. mendekoa da. VIII eta X mendeen artean ekarri omen zen Europara. Ibn al-Awwam agronomo andaluziarrak eta Simeon Seth mediku bizantziarrak azenaroaren barietate gorria eta horia aipatzen dituzte. Kolore laranjadun azenarioak Herbeheretan azaldu omen ziren nekazariek egindako hautespenaren ondorioz.

## Deskribapena 
Azenarioa biurterokoa da, izotza jasateko gai da eta 100 egun inguru ematen ditu garatzen. Udazkenean hosto erroseta bat garatzen du, sustraia hazten den bitartean. Ondoren zurtoin luzea ateratzen du eta loze zurien umbela bat sortzen du muturrean. Gaur egungo barietate azkarrenak 90 egunetan hazten dira, baina geldoagoak diren beste barietate batzuk ere badaude, 120 egun behar dutenak. 

## Barietateak 
thumb|right|Kolore askotako azenarioak
Barietate ugari daude, kolore gorrixka edo laranjakoak, eta tamainaren arabera sailkatzen dira.
* Luzeek 25 cm inguru hartzen dute.
* Erdi luzeek 15 eta 20 cm bitartean neurtzen dute, eta haietakoa da barietate *nantestarra*, ezagunenetakoa dena.
* Erdi laburrek 12 cm inguruko luzera dute.
* Laburrek ez dute 10 cm baino gehiago. Guérande Frantziako eskualdean eta Nancyn gehien lantzen dituzten barietateak dira.

## Nutrizio-balioa 
Azenarioak osasunerako dituen bertuteak duela hainbat mende ezagutzen dira. Ura du gehien bat, baina 100 gr azenariok 0,9 gr proteina ematen ditu, 7,3 gramo karbohidrato eta 0,2 gramo koipe, eta, gainera, zuntzak eta A, C eta E bitaminak. Azenarioaren balio energetikoa, 100 gr bakoitzeko, 33 kaloria da. 

Sustraiak alfa- eta beta-karoteno ugari dauka, eta K bitamina eta B6 bitaminaren iturria da. Azenarioaren beta-karotenoak erradikal askeen aurka egiten du, eta melanina ekoizten laguntzen du, hau da, azalaren beltzarantzeaz arduratzen den osagaia.

## Ekoizpena 
250px|right|thumb|Azenarioaren lorea.
250px|right|thumb|Azenarioak.
Nazio Batuen Erakundearen arabera azenarioen eta arbien (elkarrekin erakusten dira) produkzioa 2013an 37,2 milioi tonakoa izan zen; erdia (%45) Txinan hazi zen. 

## Sukaldean 
Azenarioa oinarri duten jakiak ez dira ugariak, kremaren bat edo beste baino ez, zaporea indartzeko laranja zukua edota esnegainezko lainoa dutela. Ezinbestekoak dira salda, eltzekariak eta sasoiko barazkien menestrak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Migel Otaegi

'*Juan Migel Otaegi, *Betelu''''' (Bidania, Gipuzkoa, 1958), euskal harrijasotzaile bat da.

## Erreferentziak
Scary Movie

***Scary Movie*** (), 2000ko Keenen Ivory Wayans estatubatuar aktore eta zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film komikoa da. Jon Abrahams, Carmen Electra, Shannon Elizabeth, Anna Faris, Kurt Fuller, Regina Hall, Lochlyn Munro, Cheri Oteri, Dave Sheridan, Marlon Wayans eta Shawn Wayans aktoreek antzeztu zuten.

1990eko hamarkada erdiko *Scream* (1996) eta *I Know What You Did Last Summer* (1997) beldurrezko filmen parodia bat da.

Filmak arrakasta izan zuenez jarraipena izan zituen: *Scary Movie 2* (2001), *Scary Movie 3* (2003), *Scary Movie 4* (2006) eta *Scary Movie 5* (2013).

## Sinopsia 
Neska gazte ikasle eder bat erailda hilko da. Ikasle nerabe talde batek beren artean hiltzaile bat dagoela jabetuko da. Cyndi Campbell (Anna Faris) heroia eta bere lagun talde despistatuak beraiengandik mendekatu nahi duen psikopata bitxi bati aurre egin beharko diote, Halloween gauean hura autoz jo baitzuten.

## Aktoreak 
* Anna Faris: Cindy Campbell
* Dave Sheridan:Doofy Gilmore/Ghostface
* Jon Abrahams: Bobby Loomis
* Marlon Wayans: Shorty Meeks
* Regina Hall: Brenda Meeks
* Shawn Wayans: Ray Wilkins
* Shannon Elizabeth: Buffy Gilmore
* Lochlyn Munro: Greg Cox
* Cheri Oteri: Gail Hailstorm
* Kurt Fuller: Burke sheriffa
* Carmen Electra: Drew Decker
* Rick Ducommun: Neil Campbell
* Jayne Trcka: Mann andereinoa
* Kelly Coffield Park: Teacher
* David L. Lander: 'Squiggy' Squiggman, institutuko zuzendaria
* Andrea Nemeth:Heather
* Marissa Jaret Winokur: Tatum, Garajeko biktima
* Keenen Ivory Wayans: Slave
* Robert Jacks (*krediturik gabe*): Rowdy
* James Van Der Beek (*krediturik gabe*): Bere burua antzeztuz
* Anthony McKay: Steve Orth

## Kanpo estekak
Denbora kurba itxi

**Denbora kurba itxia**,  edota *CTC*, geometria diferentzialaren pseudoriemanniar barietatean, espazio-denboran itxia dagoen partikula material baten unibertso-lerroa da, alegia, denbora abiapuntuko egoera berdinera itzultzeko gai da. Beste modu batera esanda, *denbora laburbide* bat litzateke.

1937an Willem Jacob van Stockumek eta 1949an Kurt Gödelek azaldu zuten. CTCaren izatea frogatua izanez gero, denbora makina bat egiteko aukera teorikoa eskeiniko luke, bai eta Aitonaren paradoxa erreformulatzekoa ere.

## Kanpo estekak
Ataun-Burundako Estazio Megalitikoa

thumb|Aitxu trikuharria.
thumb|Argonitz trikuharria.
thumb|Bernoa trikuharria.
thumb|Igartza Mendebalde trikuharria.
**Ataun-Burundako Estazio Megalitikoa**. Inguru honetan aztarna megalitiko asko ikus daiteke. Guztira, Gipuzkoako aldean, hamalau ezagutzen dira.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Idiazabaldik Lizarrustira iristen den mendia da, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan. Luzetarako eremu proiekzio haundi bat izan arren ez du inoiz 1000 metrotik gorako kotarik lortzen. Estazioa Nafarroan jarraitzen du; Nafarroa aldean ere hauekin lotutako monumentu megalitikoak daude. Lurra hareharrizkoa da.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira hamaika ezagutzen dira:
* Aitxu
* Argonitz
* Balenkaleku hegoalde
* Bernoa,
* Igartza mendebalde
* Intxusburu
* Larreluze
* Muñaan
* Napalatza
* Urrezulko Armurea
* Atxurbi

### Tumuluak 
Guztira hiru ezagutzen dira:
* Igartza ekialde
* Praalata
* Unanabiko

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 14 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea webgunea.
Michio Kaku

**Michio Kaku**, , (San Jose, Kalifornia, 1947ko urtarrilaren 24a) estatubatuar fisikari eta dibulgatzaile bat da.

Soken teorian aditua dibulgatzaile gisa, hitzaldiak eta liburuaz idazteaz gain, irratsaioetan eta telebistako fisika saio eta dokumental ugaritan agertu izan da.
Korda kosmiko

**Korda kosmikoa**, unibertso goiztiarrean hausdura simetrikoaren trantsizio fasean zehar jazotako akats unidimentsional topologiko teorikoak dira, hausdura simetriko honi loturiko hutsaren barietatearen topologia sinpleki konektatua ez dagoenean. Hubble bolumenak gutxienez kate bat sortzea espero da. Bere izateaz 1970eko hamarkadan Tom Kibble fisikari teorikoak lehenbizikoz proposatu zuen.

Objektu unidimentsionalak dira,helio likidoaren zurrunbiloen lerroen antzekoa, unibertso goiztiarrak trantsizio fasea jasan ondorengo hondarrak izan daitezke. 1980ko hamarkadan korda kosmikoak ikerketa gai ospetsuak izan ziren, galaxiak bezalako egitura erraldoien sorreraren arduradunak izan daitezkela suposatzen baita.

## Kanpo estekak
Lolo Rico

thumb|Lolo Rico. Iñaki Landaren ilustrazioa
**María Dolores "Lolo" Rico Oliver** (Madril, 1935 – Donostia, ) kazetari eta telebista zuzendari espainiarra izan zen.

## Biografia 
Gerra zibilean Lolo Ricoren familia hiriz aldatu eta Donostiara iritsi ziren. Gerraosteak markatutako haurtzaroa bizi izan zuen. Aita zorrotz batek helarazi zion liburuarekiko estimua, eta irakurketa eta idazketa izan ziren bere babesleku txikitatik. Hamaika edo hamabi urterekin, aitaren etxearen liburutegiko Sigmund Freuden “Eguneroko bizitzaren psikopatologia” eta Karl Marxen Kapitala ulertzen saiatzen zen. Arte Ederretako ikasketak hasi eta utzi zituen, idazten artitzeko. Geroago, hogeita hiru urte zituenean, Santiago Alba enpresaburuarekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituzten, familia-bizitzan murgilduz.

Bihotz-biriketako geldialdi batean hil zen, Donostian (Gipuzkoa), 2019ko urtarrilaren 19an, 83 urte zituela. Erraustu egin zuten, eta haren errautsak lurperatu, familiak hala eskatuta, Polloeko hilerrian, Donostiako hilerrian, Clara Campoamorreko hilobitik metro gutxira, gure Juncal andrearen kaleko 22. zenbakian (Clara Campoamor kale bereko 65-66an lurperatuta dago).

Santiago Alba Rico filosofoaren ama. Halaber, Nagua Alba politikariaren amona zen. 

## Obra batzuk 
Liburu eta artikulu ugariren egilea izan zen, gehienak telebistaren eta pedagogiaren ingurukoak.
### bibliografía 
* *Filmoteca infantil: una selección de películas y series (3-12 años)*, Lolo Rico; Villar Arellano Yanguas (koord.) Nafarroako Aurrezki Kutxa, 2010. .
* *Cómo es posible que el tiempo pase tan deprisa y yo no me dé cuenta?*, Bartzelona: Plaza & Janés, 2008. .
* *Nosotros estamos aquí!*. Bartzelona: Montena, 2006. .
* *Cartas de una madre de izquierdas a una hija de derechas*. Bartzelona: Plaza & Janés, 2004. .
* *Cómo hacer que tus hijos lean: análisis y recetas*. Alfaguara, 2003. .
* *El libro de "La bola de cristal"*. Bartzelona: Plaza & Janés, 2003. .
* *Si tu hijo te pide un libro*. Madril: Espasa Calpe, 1999. .
* *T.V., fábrica de mentiras: la manipulación de nuestros hijos*. Madril: Espasa Calpe, 1994. .
* *El buen espectador: cómo ver y enseñar a ver la televisión*. Madril: Espasa Calpe, 1994. .
* *Si yo fuera rica*. Madril: Espasa-Calpe, D.L. 1993. .
* *Castillos de arena: ensayo sobre literatura infantil*. Granada: Alhambra, 1986. .
* *Los hijos: infancia, familia, adolescencia, juventud, adopción*. Madril: Rialp, [1975]. .
### gidoiak 
* *El pequeño país: El país egunkariaren gehigarria*. 1-15 zenbakiak. Madril: 1981

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lolo Rico Naiz webgunean.
* :Lolo Ricoren lan idatziak.
* :Lolo Ricoren webgune ofiziala.
* :Elkarrizketa Vimeon.
John Michell

**John Michell** (1724ko abenduaren 25a, Eakring, Nottinghamshire &ndash; 1793ko apirilaren 21a, Thornhill, Yorkshire), ingeles naturaren filosofo eta geologo bat izan zen. Bere jarduera arlo ezberdinetara hedatu zuen, tartean astronomia, geologia, optika eta grabitazioa. Teorilaria izateaz gain esperimentatzailea ere bazen.

Michellek lehenbizikoz laborategian zeuden objektuen «grabitazio indarra» neurtzeko balantza diseinatu zuen. Michellen heriotzaren ondoren Henry Cavendishek esperimentua amaitu zuen. 1784an Michellek Cavendishi bidalitako gutun batean «izar ilunaren» (zulo beltzen newtondar bertsioa) kontzeptua sortu zuen.

Michellen ideia ihes-abiaduraren elukrubazio matematikotik ondorioztatu zen, Lurrean 40.000 kilometro ordukoa. Horretan oinarrituz, izar gero eta astun eta dentsoagoa irudikatu zuen, bere "ihes-abiadura" argiaren abiaduraren adina izateraino.

«Grabitazio eremuak» oso intentsoak direnean, Newtonen teoriak hust egiten du. Horregatik Karl Schwarzschilden ikuspegia izar dentso eta astunentzako gaur egungo interpretazioekin Michellena baina zehatzagoa da.

Ilargi Elkarteko kide izan zen.
Collieston

'''''', Eskoziako ekialdeko kostaldeko herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Corgarff

'''''', , Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Corgarff gaztelua

## Kanpo estekak
Fresno (Texas)

**Fresno** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fort Bend konderrian dago, Texas estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Fort Bend konderria

## Kanpo estekak
Topanga (Kalifornia)

**Topanga** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian dago, Kalifornia estatuan.  biztanle ditu, 49,5 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak
Kálmán Mikszáth

**Kálmán Mikszáth** (Sklabiná, Austria-Hungariako Inperioa, 1847ko urtarrilaren 16a - Budapest, 1910eko maiatzaren 28a) hungariar eleberrigile, idazle eta politikaria izan zen. Familia noblean jaio zen, eskubidea ikasi zuen eta kazetaritzan aritu zen. Alderdi Liberal Hungariarraren kidea izan zen eta 1887an Hungariako Biltzar Nazionaleko kide aukeratua izan zen.

San Pedroren euritakoa (*Szént Peter esernyöje*, 1895) eta Beszterce setioa (*Beszterce ostroma*, 1895) bere eleberririk ezagunenak dira.
Cottown (Aberdeenshire)

**Cottown**, Eskoziako Aberdeenshire eremu administratiboan honako koordenatuetan dauden hainbat etxalde eta herrien izena da.

* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
91. Oscar Sariak

**91. Oscar Sarien ekitaldia** 2019ko otsailaren 24an Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu zen 2018. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
*The Favourite* eta *Roma* lanek bakoitzak 10 izendapen lortu zituzten. Sari gehien *Bohemian Rhapsody* filmak lortu zituen, lau sarirekin, eta hauen artean garrantzitsuenetako bat: gizonezko aktore onenarena. Hala ere, film onenaren saria *Green Book* filmak eskuratu zuen. *Roma* filma bai zuzendari onenaren saria bai ingelesez besteko film onenaren saria irabazi zituen historiako lehen filma bilakatu zen, baina ez zuen film onenaren sari nagusia lortu.

## Izendapen eta sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Furnace Creek (Kalifornia)

**Furnace Creek** (lehen **Greenland Ranch** deitua) Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Inyo konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Itsas mailaren azpitik 54,55 metrora dago. Furnace Creeken Heriotzaren Haranaren Parke Nazionaleko kuartel nagusia dago, baita bere bi instalazio turistiko garrantzitsuenak ere: ostatua eta Furnace Creek arrantxoa. Arrantxoan golf-zelai bat dago, itsasoaren mailaren azpitik 58 metrora, eta horrek munduko baxuena bihurtzen du. Parke Nazionalaren zati handi bat itxita dago udan, inguru horretako tenperaturak 52  C-koak ere izan baitaitezke.

Timbisha amerindiarrak mendeetan zehar bizi izan dira inguruan. Parke Nazionaleko langileen iturri nagusia dira, baita herriko biztanle egonkor gehienak ere.

## Klima
Furnace Creekek, Heriotzaren haraneko beste tokiak bezala, basamortuko klima bero hiperidorra du (Köppen *BWh*). Munduko lekurik lehorrenetako bat da eta beroenetariko bat udan, Chenachène lehena izanda. 

Furnace Creekek munduko tenperatura errekorra du, 1913ko uztailaren 10ean  izanda. Hala ere, zenbait meteorologok zalantzan jartzen dute neurketa.

## Ikus, gainera 
* Inyo konderria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gight

'***, Eskoziako landetxe eta etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan. **Gight edota Formantine gazteluaren*' kokalekua da.

## Kanpo estekak
Berreagako mendilerroa

**Berreagako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Berreaga mendia da, 364 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Berreaga mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Berreaga edo Berreagamendi, 364 m 
# Berreaga, 354 m 
# Gamizmendi, 347 m 

# Berreaga edo Berreagamendi, 364 m 
# Berreaga, 354 m 
# Gamizmendi, 347 m 
# Urrusti, 345 m 
# Berriaga edo Gamizmendi, 331 m 
# Gaztelumendi, 323 m 
# Gaztelumendi, 313 m 
# Goikogana, 297 m 
# Goikomendi, 273 m 
# Larrako Tontorra, 246 m 
# Irulegimendi edo Iruregi Mendia, 236 m 
# Kukutza, 233 m 
# Artetxetamendi, 228 m 
# Axpurugana, 217 m 
# Mendi Nagusia edo Untza mendia, 215 m 
# Gandorta, 208 m 
# Mendiko, 201 m 
# Ganekoberezia, 191 m 
# Artzaiomendi, 180 m 
# Larroz edo Larrauzmendi, 180 m 
# Iñedamendi, 177 m 
# Urrestikolanda, 171 m 
# Bekozarratu, 167 m 
# Mendikobaso, 167 m 
# Mendikoa, 166 m 
# Biotzeta, 164 m 
# Iturriburu, 157 m 
# Mendiko, 146 m 
# Elorriagagana, 141 m 
# Basoerre, 138 m 
# Txabolondo, 134 m 
# Errementarilekua, 125 m 
# Kasko, 118 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Inverugie

'''''', , Eskoziako herri txiki bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Inverugie gaztelua

## Kanpo estekak
Zoar (Wisconsin)

**Zoar** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Menominee konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Menominee konderria

## Kanpo estekak
Kildrummy

'''''', , Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Kildrummy gaztelua

## Kanpo estekak
José Cabrera

**José Cabrera Forneiro** (Madril, 1957), espainiar psikiatra forentse bat da. 1979an Madrilgo Complutense Unibertsitatean Medikuntza eta Kirurgia lizentziatu eta 1989an unibertsitate berdinean doktoretza lortu zuen.

Espainian krimen eta hilketei buruzko telebista saio eta irratsaioetako partaide edo esataria izateagatik ezagun egin da, psikiatriari buruzko iritziak emanez, tartean Cuatro kateko Cuarto milenio saioan.
The Visit (2015eko filma)

***The Visit*** (euskaraz *Bisita*), 2015eko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako beldurrezko thriller film bat da. Olivia DeJonge, Ed Oxenbould, Deanna Dunagan, Peter McRobbie eta Kathryn Hahn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Pennsylvania. Loretta (Kathryn Hahn) bere bi seme-alabak, Becca eta Tyler (Olivia DeJonge eta Ed Oxenbould) landan isolatua dagoen baserri batean bere aiton-amonanen (Deanna Dunagan eta Peter McRobbie) zaintzapean laga ditu. Haurrek beren aiton-amonak beldurgarria den zerbaitetan sartuak daudela jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Olivia DeJonge: Becca Jamison
* Ed Oxenbould: Tyler Jamison
* Deanna Dunagan: Maria Bella Jamison (Claire), "Nana", Becca eta Tylerren amona
* Peter McRobbie: Frederick Spencer Jamison (Mitchell), "Pop Pop", Becca eta Tylerren aitona
* Kathryn Hahn: Loretta Jamison, Becca eta Tylerren ama
* Celia Keenan-Bolger: Stacey
* Benjamin Kanes: Corin, Becca eta Tylerren aita

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
After Earth

***After Earth*** (euskaraz *Lurraren Ondoren*), 2013ko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzizko film post apokaliptiko bat da. M. Night Shyamalan eta Gary Whitta gidoigileak istorioa Will Smith aktorearen ideia batean oinarrituz idatzi zuten. Jaden Smith, Will Smith, Isabelle Fuhrman, Zoë Kravitz, Kristofer Hivju, Sophie Okonedo eta Lincoln Lewis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hainbat hondamendiren ondoren, gizateriak Lurra utzi beharko du, *Nova Prime* planeta bere bizileku berria bilakatuz. Planeta horretatik kanpoko misio luze batean jardun ondoren, Cypher Raige (Will Smith) jenerala bere seme Kitairekin (Jaden Smith) batera itzuliko da. Asteroide ekaitz batetan zehar, beren espaziontzia matxuratu eta Lurrarekin talka egingo dute, bertako izakiek gizaki oro hiltzea beste helbururik ez duten leku ezezagun eta arriskutsua. Cypher zauritua dagoenez, Kitaik erreskate baliza topatzeko mundu arriskutsu honen barna ibili beharko du. Bere aita bezala beti soldadu batean bilakatzea nahi izan du, eta orain bere ametsa betetzeko aukera agertu zaio.

## Aktoreak 
* Jaden Smith: Kitai Raige
** Sincere L. Bobb: Kitai, 3 urtekin
** Jaden Martin: Kitai, 9 urtekin
* Will Smith: Cypher Raige
* Sophie Okonedo: Faia Raige
* Billy Campbell: Mike
* Zoë Kravitz: Senshi Raige
* Tessa Allen: Isabella
* Glenn Morshower: Velan komadantea
* Kristofer Hivju: Segurtasun burua
* Sacha Dhawan: Hesper pilotua
* Chris Geere: Hesper nabigatzailea
* Diego Klattenhoff: Ranger beteranoa
* David Denman: McQuarrie kaporala
* Lincoln Lewis: Bo (lasterketa kadeta)
* Shiva Prabhukumar: Entrenamendu kadeta
* Isabelle Fuhrman: Rayna (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Last Airbender

***M. Night Shyamalan*** (euskaraz *Azken Aire Maisua*), 2010eko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako ekintza, fantasia eta abenturazko film bat da. Noah Ringer, Dev Patel, Nicola Peltz, Jackson Rathbone, Shaun Toub, Aasif Mandvi eta Cliff Curtis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Suaren nazioak Airea, Ura eta Lurraren nazioei gerra aldarrikatu die. Mende bateko borrokaren ondoren, horrenbesteko suntsiketa amaitzeko biderik ez dago. Aang (Noah Ringer) lau elementuak kontrolatzeko gai den bakarra denez, haiek menperatu eta gerra amaitzeko Ipar Polora joango da. Abentura honetan Katara (Nicola Peltz), Uraren Maisua, eta bere anaia Sokka (Jackson Rathbone) bidalagun izango ditu. Bidai guztian zehar Zuko (Dev Patel) printzeak jarraituko ditu, bere ohorea berreskuratzeko avatarra bereganatu nahi baitu...

## Aktoreak 
* Noah Ringer: Aang
* Dev Patel: Zuko printzea
* Nicola Peltz: Katara
* Jackson Rathbone: Sokka
* Shaun Toub: Iroh
* Aasif Mandvi: Zhao
* Seychelle Gabriel: Yue printzesa
* Cliff Curtis: Ozai
* Summer Bishil: Azula printzesa
* Francis Guinan: Pakku
* Randall Duk Kim: Tenpluko agurea
* Issac Jin Soletein: Haru
* Keong Sim: Tyro
* John Noble: Herensugearen espiritua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wide Awake

***Wide Awake*** (euskaraz *Guztiz Esnatua*), 1998ko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama-komedia film bat da. Denis Leary, Dana Delany, Robert Loggia, Joseph Cross, Timothy Reifsnyder eta Rosie O'Donnell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Philadelphia, Merion Station auzunea. Joshua Beal (Joseph Cross), 10 urteko mutikoak bizitza eta heriotzari buruzko erantzunak topatzeko bilaketa pertsonal bati ekin dio, bere aitona (Robert Loggia) hilberri maitearen heriotzak bultaturik.

Josh Mercy Academy eskola katolikoko ikaslea da, eta bere buruari Jainkoa ba ote den galdetzen dio, bereziki Dave (Timothy Reifsnyder) lagunari epilepsia duela iragartzen diotenean eta lehenbizikoz maitemintzen denean.

Helduek ez dizkiote erantzun baliagarririk ematen, beraz mutikoak Jainkoa topatzeko bere bidaiari ekingo dio, Dave eta Ahizpa Terry (Rosie O'Donnell ) moja beisbolzalearekin batera.

Azkenean bila ari zena ustekabean topatuko du.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Denis Leary: Beal jauna
* Dana Delany: Beal andrea
* Joseph Cross: Joshua A. Beal
* Rosie O'Donnell: Ahizpa Terry
* Timothy Reifsnyder: Dave O'Hara
* Robert Loggia: Aitona Beal
* Camryn Manheim: Ahizpa Sophia
* Vicki Giunta: Ahizpa Beatrice
* Julia Stiles: Neena Beal

### Supporting 
* Heather Casler: Hope
* Dan Lauria: Aita Peters
* Stefan Niemczyk: Frank Benton
* Michael Pacienza: Freddie Waltman
* Michael Shulman: Robert Brickman
* Jaret Ross Barron: Dan
* Jarrett Abello: John
* Joseph Melito: Billy (kredituetan Joseph Melito Jr.)
* Peter A. Urban Jr.: Newman
* Jahmal Curtis: Ikaslea
* Michael Craig Bigwood: Mutikoa
* Gil Robbins: Geary kardinala
* Marc H. Glick: Aita Sebastian
* Robert K. O'Neill: Apaiz gaztea
* Deborah Stern: Waltman andrea
* Joey Perillo: Waltman jauna
* Jerry Walsh: Amerikar futbol entrenatzailea
* Liam Mitchell: Gimnasia irakaslea
* Charles Techman: Atezaina
* Antoine McLean: Wilson
* Arleen Goman: Pitman andrea
* Mets Suber: Lasterketa haslea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jorge Albistur

**Jorge Albistur** (Montevideo, 1940ko urtarrilaren 23a - 2019ko urtarrilaren 19a) Uruguaiko idazlea, irakaslea, eta literatura kritiko ospetsua. Haren arbasoak euskal herritarrak izan ziren eta izaera hori erreibindikatzen zuen.

## Biografia 
Jorge Albistur 1940an Montevideoko Pocitos auzoan jaio zen. Ondoren Jaureguiberryn bizi izan zen. Artigasen literatura irakaslea izateko ikasketak egin zituen. Uruguain diktadura zela eta, lanik gabe gelditu zen eta Euskal Herria ezagutu zuen eta Espainian bizi izan zen bolada batean. Berriro ere Uruguain, irakasle eta hezkuntza ikuskaria bezala lan egin zuen. Azken urtean Playa Granden bizi zen, Piriápolistik gertu. Espainiako literaturan espezialista zen.

## Obra 
### Liburuak 
* *El rumor de las hojas* (1965)
* *El poema del Cid* (1978)
* *Literaturas del siglo XX* (1986)
* *Leyendo El Quijote* (1986)
* *La enseñanza y sus contextos: memorias de un inspector* (1995)
* *Grandes novelas del siglo XX* (Ed. de la Banda Oriental 2014)

### Artikuluak 
Artikulugile eta zutabegile bezala aldizkari desberdinetak lan egin zuen:
* *El Día* egunkariaren "La Semana" gehigarrian zutabe bat idazten zuen.
* Montevideoko *Brecha* aldizkarian.
* *Cuadernos hispanoamericanos*.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Dialnet Jorge Albisturren lanak Dialnet webgunean.
* :Euskal Herriari buruzko elkarrizketa.
Lady in the Water

***Lady in the Water*** (), 2006ko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako fantasiazko film dramatikoa da. Paul Giamatti, Bryce Dallas Howard, Bob Balaban, Jeffrey Wright, Sarita Choudhury, Freddy Rodriguez, Bill Irwin eta Jared Harris aktoreek antzeztutako film bat da.

## Sinopsia 
AEB, Philadelphia. Cleveland Heep (Paul Giamatti) hiriko apartamentu konplexu bateko mantenmendu lanetan lan egiten du. Gaur batez, komunitatearen igerilekuko azpialdeko galerietan neska gazte (Bryce Dallas Howard) misteriotsu bat topatuko du. Orduan, Cleveland neska gaztea «narf» bat dela ohartuko da, alegia, gure mundutik berera itzultzeko bidai bati ekin dion maitagarri ipuin bateko ninfa.

## Aktoreak 
* Paul Giamatti: Cleveland Heep
* Bryce Dallas Howard: Story
* Bob Balaban: Harry Farber
* Jeffrey Wright: Dury jauna
* Sarita Choudhury: Anna Ran
* Cindy Cheung: Young-Soon Choi
* M. Night Shyamalan: Vick Ran
* Freddy Rodriguez: Reggie
* Bill Irwin: Leeds jauna
* Jared Harris: Bizardun erretzailea
* Mary Beth Hurt: Bell andrea
* Noah Gray-Cabey: Joey Dury
* Tovah Feldshuh: Bubchik adnrea
* Joseph D. Reitman: Erretzaile ile luzea
* Grant Monohon: Arraustutako erretzailea
* John Boyd: Bekain bakardun erretzailea
* Ethan Cohn: Betaurrekodun erretzailea
* Kevin Frank: Silvertide taldeko kidea
* June Kyoko Lu: Choi adnrea
* Jeremy Howard: 1. tartutikoa
* Brian Steele: 2. tartutikoa
* Kurt Carley: 3. tartutikoa
* Doug Jones: 4. tartutikoa
* David Ogden Stiers: Narratzailea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sun River (Montana)

**Sun River** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cascade konderrian dago, Montana estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Cascade konderria

## Kanpo estekak
Werk ohne Autor

***Werk ohne Autor*** 2018ko Florian Henckel von Donnersmarck alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

2018ko Veneziako Mostran estreinatu zen.

## Sinopsia 
Benetazko gertaeretan oinarritua, Alemaniako historiaren hiru hamarkada zehar. Kurt, arte ederretako ikasle gazte bat, ikaskide batekin maitemintzen da, Ellie-rekin. Ellieren aita, Seeband irakasle famatua, aztoratuta dago bere alabaren mutilagun aukera dela eta, eta beraien arteko erlazioa amaitzen saiatzen da. Inorrek ez dakiena beraien bizitza jadanik uztartuta dagoela da, hamarkada batzuk lehenago Seebandek burututako krimen bat dela eta.

## Aktoreak 
* Tom Schilling: Kurt Barnert
* Sebastian Koch: Carl Seeband irakaslea
* Paula Beer: Ellie Seeband
* Saskia Rosendahl: Elisabeth May
* Oliver Masucci: Antonius van Verten irakaslea
* Ina Weisse: Martha Seeband
* Rainer Bock: Burghart Kroll doktorea
* Johanna Gastdorf: Malvine
* Jeanette Hain: Waltraut Barnert
* Hinnerk Schönemann: Werner Blaschke
* Florian Bartholomäi: Günther May
* Hans-Uwe Bauer: Horst Grimma
* Jörg Schüttauf: Johann Barnert
* Ben Becker: langileburua
* Lars Eidinger: erakuskera zuzendaria
* Cai Cohrs: Kurt Barnert gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Carl Larsson

**Carl Larsson** (Stockholm, 1853ko maiatzaren 28a - Falun, 1919ko urtarrilaren 22a) suediar margolaria izan zen. Arts and Crafts mugimenduaren kidea izan zen. Olioak, akuarelak eta freskoak margotu zituen. Bere lanik onena Midvinterblot zela pentsatu zuen.

## Argazki galeria 

Irudi:The Kitchen. From A Home (26 watercolours) (Carl Larsson) - Nationalmuseum - 24211.tif|Sukaldea
Irudi:Midvinterblot (Carl Larsson) - Nationalmuseum - 32534.tif|Midvinterblot, Neguerdi sakrifizioa
Irudi:Larsson - Self Portrait.jpg|Autoerretratua, 1895
Aziza Mustafa Zadeh

**Aziza Mustafa Zadeh** () (Baku, 1969ko abenduaren 19a) Azerbaijango abeslaria, musikagilea eta piano-jotzailea da, mugham izeneko Azerbaijango musika inprobisatu tradizionala eta jazz-a uztartzen dituena. Gaur egun Alemanian bizi da, Mainz hirian.

## Biografia 
Aziza 1969an Bakun jaio zen musikarien familia batean. Vagif Mustafazadeh aita pianojole famatua izan zen Azerbaijanen eta Elza Mustafazade amak opera ikasketak egin zituen Georgian. Azizak 10 urte zituela aita hil zitzaion bihotzekoak jota. Amak orduan alabaren talentua sustatzeari ekin zion. 1988 urtean ama alabak Alemaniara joan ziren bizitzera eta urte berean Washingtonen izandako "Thelonious Monk piano lehiaketan" hirugarren egin zuen Matt Cooper amerikararrekin batera.

1991 urtean bere izena zeraman diskoa argitaratu zuen, *Aziza Mustafa Zadeh*, bere ibilbideko aurrenekoa. Bigarrena, *Always* 1993an atera zen eta "Phono Academy Prize" saria izabazi zuen, Alemanian oso garrantzitsua den musika saria da.

Azkenengo diskoa 2007koa du, *Contrasts II*. "Bakuko Jazz Jaialdian" aurkeztu zuen.

## Diskografia 
* *Aziza Mustafa Zadeh* (1991)
* *Always* (1993)
* *Dance of Fire* (1995)
* *Seventh Truth* (1996)
* *Jazziza* (1997)
* *Inspiration – Colors & Reflections* (2000)
* *Shamans* (2002)
* *Contrasts* (2006)
* *Contrasts II* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
Lahaina (Hawaii)

**Lahaina** (,  ahoskatua; ingelesez  ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Maui konderrian dago, Hawaii estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Turismo-denboraldian, biztanleria ia 40.000 biztanlera igo daiteke. Hawaiiko Erresumako hiriburua izan zen 1820. urtetik 1845. urtera arte, non hiriburutza Honolulura eskualdatu zuten. 
2023ko abuztuan, Maui uhartea suntsitu zuten baso-suteek Lahaina gehiena suntsitu zuten. Abuztuaren 11rako, gutxienez 55 pertsona hil ziren, eta 11.000 pertsonak ebakuatu behar izan zuten hiria.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* Maui konderria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizaki modernoen arestiko afrikar jatorria

[thumb|400px|eskuinera|Afrikatik kanpoko gizaki modernoen migrazioaren mapa, [Genoma mitokondrial|ADN mitokondrialean oinarrituta. Kolorezko eraztunek egun baino milaka urte adierazten dute.]]
Paleoantropologia arloan, **gizaki modernoen arestiko afrikar jatorria** —**Afrikatik emigratu izanaren teoria** ( edo *OOA*) ere deitua— gizaki anatomikoki modernoen (*Homo sapiens*) migrazio prehistorikoen eta jatorri geografikoaren modelo nagusia da. Lehenago *Homo erectus* eta *Homo neanderthalensis*ek ere egin zituzten irteerak Afrikatik.

Modeloak ikuspegi taxonomikoaren aldetik *Homo sapiens* "jatorri bakarra" proposatzen du, beste eskualdeetako gizaki anatomikoki modernoen eboluzio paraleloa baztertuz, baina ez *H. sapiens* eta Europa eta Asiako gizaki arkaikoen arteko hibridazioa. Seguruenik *H. sapiens* Afrikako Adarrean duela 300.000 eta 200.000 urte inguru garatu zen. "Arestiko afrikar jatorriaren" modeloaren arabera, afrikarrak ez diren populazio moderno guztiak funtsean hori baino geroago Afrikatik irten ziren *H. sapiens*en ondorengoak dira.

Bederen egungo gizaki modernoen zenbait "Afrikako irteera" izan ziren, agian duela 270.000 urte inguru hasi eta eta, zalantzarik gabe duela 130.000 eta 115.000 urte iparraldeko Afrikaren bidez. Saldo goiztiar hauek duela 80.000 urte inguru amaitu ziren.

"Arestiko" saldo nabarmenena duela 70.000 urte gertatu zen, "hegoaldeko ibilbidea" deiturikoaren bidez, Asiako kostaldetik azkar hedatu eta duela 65.000–50.000 urte Australiara ailegatu zena, Europa, berriz, Ekialde Hurbilean eta Europan duela 55.000 urte baino gutxiago lekukotu zuen populazio batek jendeztatu zuen.

2010eko hamarkadan, populazio-genetikak *H. sapiens* eta Eurasia eta Ozeaniako gizaki arkaikoen arteko hibridazioa frogatu egin du (baina ez Afrikakoekin). Hau da, afrikarrak ez diren giza-talde moderno guztiak nagusiki *H. sapiens*en ondorengoa dira eta, neurri txikiago batean, gizaki arkaikoen eskualde-aldareenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una salus victis, nullam sperare salutem

***Una salus victis, nullam sperare salutem*** latinezko esapidea da eta porrot handi bat jasan duenaren baldintza etsigarriekin lotuta erabiltzen da, etsipenetik ausardia lortzeko; hitzez hitz “Garaituentzako  salbazio bakarra dago, inongo salbaziorik espero ez izatea” esan nahi du.

Esaldia Virgiliok erabili zuen (*Eneida* II, 354); Eneasen hitzak dira bere kideak borrokara bultzatu nahi dituenean Troiaren alferrikako azken defentsa egitera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homotezia

eskuinera|thumb| O zentroko homotezia, non λ> 1 den.
**Homotezia** planoaren edo espazioaren eraldaketa geometrikoa da, non bi baldintza betetzen diren: puntu bakoitza eta bere irudia *homotezia-zentroa* deituriko O puntu finko batekin lerrokatzen dira, eta λ erlazio konstantea ezartzen da homotezia-zentroa puntu bakoitzarekin eta bere irudiarekin lotzen duten segmentuen artean. Homotezian jatorrizko objektuaren eta eraldatuaren arteko antzekotasun erlazioa dago.

O puntuan zentroa eta λ arrazoia dituen homotezia formula honekin definitzen da:

: h O, λ (X) = O + λ (X - O).

## Froga grafikoa 
Azpiko tresna interaktiboan homotezia frogatu dezakezu "Eskala" botoiaren gainean klik eginez.

## Kanpo estekak
Isometria

Grekotik "neurri berekoa", Geometrian, **isometria** espazio metriko berean edo ezberdinetan hainbat elementu transformazioa da haien arteko distantziak mantentzen dituena. Normalean bijektiboa da. Planoan edo hiru dimentsioetan bi figura geometriko isometria baten bidez lotuta badaude esaten da figura horiek kongruenteak direla. Isometriak gerta daiteke errotazioen, translazioen, islatzeen eta konposizioen kasuan.

## Kanpo estekak
Solana (Florida)

**Solana** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Charlotte konderrian dago, Florida estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Charlotte konderria

## Kanpo estekak
Christina Chalon

**Christina Chalon** (Amsterdam, 1748ko maiatza–Hazerswoude, 1808ko abenduaren 18a) Herbehereetako artista eta irarlea izan zen.

## Biografia 
Sara Troost eta Ploos van Amstel margolariekin ikasi zuen. Dena dela, berak batez ere akuaforte egiteari ekin zion; teknika horretan trebetasun handia lortu zuen. Bere hogeita hamar plaka inguru gordetzen dira, gehienak Adriaen van Ostade artistaren estilokoak. Hazerswouden hil zen, 1808an; Leidenen lurperatu zuten. Haren akuafuerteek sinadura desberdinak erakusten dituzte: "Chr Cha.", "Chra" *Chal.*, edo CC. besterik gabe.

## Obra 
Hauek dira ezagunenak:

* *An Interior, with three Boors*.
* *A Mother taking three children to School*.
* *An Old Woman saluting a peasant Boy*.

## Iruditegia 

Interieur_met_waterpomp_van_Christina_Chalon.jpg|Barruko ikuspegia ur ponpa batekin.
Hoekje_van_een_stal_met_een_meisje_dat_een_doek_ophangt_(1772)_van_Christina_Chalon.jpg|Neska zapia zabaltzen abeltegi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Christina Chalon
* Christina Chalon Artnet webgunean.
Herman's Head

'''''Herman's Head'''* (euskaraz *Hermanen Burua''), AEBetako komedia telesail bat da. 1991ko irailaren 8tik 1994ko apirilaren 21era arte Fox katean aireratu zen, eta 3 denboraldi eta 72 atal izan zituen. William Ragsdale, Hank Azaria, Jane Sibbett, Yeardley Smith, Molly Hagan, Ken Hudson Campbell, Rick Lawless, Peter MacKenzie eta Jason Bernard aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* William Ragsdale: Herman Brooks,bulego batean lan egiten duen mutil gazte ezkongabe eta kezkagabea
* Hank Azaria: Jay Nichols, Hermanen lagunik onena eta lankidea, lotsagabe eta ausarta
* Jane Sibbett: Heddy Newman, neska gazte ederra, Hermanen lankidea izateaz gain berataz maitemindua dago
* Yeardley Smith: Louise Fitzer, Hermanen lankide lotsatia
* Jason Bernard: Paul Bracken, Hermanen nagusia
* Molly Hagan: Aingeru, tipa maitagarria, Hermanen alde erromantikoa eta femeninoa
* Ken Hudson Campbell: Basati, tipo lodikotea, Hermanen animalia irrikiak: alferkeria, gosea, haserrea eta batez ere lizunkeria
* Rick Lawless: Koldar, Hermanen ziurtasungabeziak, tipo mehar eta beldurtia
* Peter MacKenzie: Buruargi, Hermanen adimen eta errazionalitatearen aldea, betaurrekodun nerd estereotipoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zientzien Prusiar Akademia

**Zientzien Prusiar Errege Akademia** () edota **Berlingo Akademia**, 1700eko uztailaren 11n Alemaniako Berlin hiriburuan sortutako zientzia erakunde bat da.

Frederiko I.a Prusiakoak oraindik printzea zela *Brandenburgoar Hautes Zientzien Elkartea* (*Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften*) izenez sortu zuen, Gottfried Leibnizen aholkuz, eta azken hau erakundearen lehenbiziko lehendakaria izan zen.

## Kanpo estekak
Skowhegan CDP (Maine)

**Skowhegan** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Somerset konderrian kokatuta dago, Maine estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Somerset konderria (Maine)

## Kanpo estekak
Machias (Maine)

**Machias** Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria da. Washington konderrian kokatuta dago. 2020ko erroldaren arabera, 2.060 biztanle ditu. Machiasko badiaren kostan kokatzen da. Bere mugetan kokatzen da izen bereko erroldak esleitutako leku bat.

Maineko unibertsitatearen campus bat dago bertan non 9 gradu eskaintzen diren. Udal jabegoko aireportu txiki bat dago: Machias Valley Airport.

Machias izena passamaquoddy hizkuntzatik dator eta '''jauzi gaizto txikiak''' esan nahi du, Machias ibaiari erreferentzia eginez.

Machiasko badian gertatu zen Amerikar Iraultzaren lehen itsas gudua.

## Geografia 
Ameriketako Estatu Batuetako Erroldaren Bulegoaren arabera, udalerriak 38,33 km2 azalera du, horietatik 35,92 km2 lurra eta 2,41 km2 ura dira. Udalerria Machias badiaren kostan dago eta Machias ibaiak zeharkatzen du.
none|thumb|357x357px|Bad Little Falls (*jauzi gaizto txikiak*), Machias ibaian

## Ekonomia 
XIX. mendean egurgintza izan zen jarduera ekonomiko nagusia eta horrek bestelako negozioak bultzatu zituen. Mendearen amaieran, 600 tonako ontziek kargak jaso zituzten portuan. Herriam zortzi zerrategi zeuden, egur luze eta motzak fabrikatzen zituztenak, pertsiana- eta ate-fabrika bat, ontziola bat edo gehiago, burdindegi bat, bi errota, kontserba-fabrikak, zalgurdi-fabrikak, atoiontzi-enpresa bat eta zilar-meatzaritzako enpresa bat, besteak beste. Halaber, Machiasko Aurrezki Kutxaren (*Machias Saving Bank*) egoitza zen. Trenbidea ere bazuen.

Gaur egun, Machias Washingtoneko konderriaren hegoaldean dagoen herri handiena da, eta Maineko kostaldeko zatirik ekialdekoena hartzen duen eremu geografiko zabal baten zentro komertziala da, Bar Harbor eta Lubec artekoa. Bertan Maineko Unibertsitatearen campus bat dago, Machiasko Aurrezki Kutxaren egoitza nagusia (Maine estatu osoan ditu sukurtsal); *DownEast Community Hospital* ospitalea, Washington konderriaren epaitegia eta hainbat denda eta gasolindegi, eta supermerkatu bat daude.

## Erreferentziak
Fiteroko mendilerroa

**Fiteroko mendilerroa** Errioxa eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena La Atalaya mendia da, 743 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Fitero udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# La Atalaya, 743 m  (Nafarroa Garaia)
# Lamores, 694 m  (Errioxa)
# Alto de Lamores, 6̟93 m  (Nafarroa Garaia eta Errioxa arteko mugan)
# Cuévanos, 684 m  (Nafarroa Garaia eta Errioxa arteko mugan)
# Los Blancares, 649 m  (Nafarroa Garaia)
# Alto del Pelón, 624 m  (Nafarroa Garaia)
# Las Roscas, 594 m  (Nafarroa Garaia)
# Tudején, 571 m  (Nafarroa Garaia)
# Cerro del Saco edo Peña del Saco, 516 m  (Errioxa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Por una cabeza

***Por una cabeza*** (euskaraz *Buru batengatik*), 1935ean Carlos Gardelek (musika) eta Alfredo Le Perak (hitzak) konposatutako tango bat da. Maitasuna gaitzat du. Jatorrizko bertsioa 1935eko martxoaren 19an Gardelek *Tango Bar* filmarako grabatu zuen.

Ziur aski garai guztietako tango doinu ospetsuenetako bat da.

## Soinu bandak 
Doinu oso dotoreko tangoa da, horregatik film, telesail eta iragarki askotako soinu bandetako abesti izan da.

### Zinema 
* *Tango Bar* (1935)
* *Delicatessen* (1991)
* *Scent of a Woman* (1992)
* ''Schindler's List* (1993)
* *True Lies* (1994)
* *All the King's Men* (1996)
* *Frida* (2002)
* *Bad Santa* (2003)
* *Iruzurgileak* (2007)
* *Easy Virtue* (2008)
* *Planet 51* (2009)

## Telesailak 
* *CSI: Nueva York* (76. atala)
* *La casa de papel* (1. atala)
* *Nip/Tuck'' (37. atala)

## Kanpo estekak
Volver (tangoa)

***Volver*** (euskaraz *Itzuli*), 1934ko Carlos Gardel eta Alfredo Le Perak konposatutako tango abesti bat da. Garai guztietako tango ospetsuenetako bat da.

Ordutik aurrera musikari etra abeslari askok betsionatu dute, tartean Julio Iglesias, Libertad Lamarque, Los Panchos, Andres Calamaro, Caetano Veloso, Buika eta Dulce Pontes.

## Kanpo estekak
Kino Springs (Arizona)

**Kino Springs** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Cruz konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Santa Cruz konderria

## Kanpo estekak
Pleasant Valley (Alaska)

**Pleasant Valley** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairbanks North Star Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Fairbanks North Star Borough

## Kanpo estekak
Ziertzoko mendiak

**Ziertzo mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Cabecillo de la Nava mendia da, 472 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Cierzo mendiek (*Montes de Cierzo*) ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Cabecillo de la Nava, 472 m 
# El Chicuelo, 465 m 
# Moluengo, 453 m 
# Clavijas, 441 m 
# Tricornio, 415 m 
# Coraza, 414 m 
# Cabezo del Gallo, 405 m 
# Canraso, 395 m 
# Castillo de Santa Bárbara, 316 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
## Kanpo estekak
Falmouth (Maine)

**Falmouth**, AEBetako Maine estatuan dagoen udalerri bat da, Cumberland konderrian.

2020an 12.444 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Falmouth (Cumberland konderria)

## Kanpo estekak
Oak uhartea

**Oak uhartea**, , literalki "Haritz uhartea", Kanadako Eskozia Berriako hegoaldeko kostaldean dagoen uharte bat da.

Kanada eta AEBetan ospea bereganatu baldin badu, XIX. mendean sortutako kondairarengatik da, horren arabera, bertako ustezko "Diruaren Putzua" delakoarengatik da, honetan altxor bat lurperatua omen dago.

XVIII. mendea arte Mi'kmaq herriaren bizileku izan zen. Gaur egun jabetza pribatuko uhartea da, hortaz ezin daiteke baimenik gabe bertaratu.

## Kanpo estekak
Erik Ruiz

**Erik Ruiz Álvarez** (Bilbo, Bizkaia, 1995eko martxoaren 8a) Euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari moduan aritzen da. Athletic eta Danok Bat taldeetan hezia, bere gazte ibilbidea bukatuta Alavesek fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko. 2021eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Lehen Federazioan arituko zen Real Unionen jokatzeko. Denboraldi bakarraren ondoren Méridara bueltatu zen. 2024ko udan Lehen Federazioan zegoen Lugok fitxatu zuen. 2025eko udan Zamorak fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Shawnee Hills (Greene konderria (Ohio)

**Shawnee Hills (Greene konderria** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Greene konderrian dago, Ohio estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Greene konderria

## Kanpo estekak
Hahnville (Louisiana)

**Hahnville** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. St. Charles parrokian kokatuta dago, Louisiana estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* St. Charles parrokia

## Kanpo estekak
Golden's Bridge (New York)

'''Golden's Bridge''' Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Westchester konderrian dago, New York estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Westchester konderria

## Kanpo estekak
Alum Rock (Kalifornia)

**Alum Rock** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Clara konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Santa Clara konderria

## Kanpo estekak
Port Alsworth (Alaska)

**Port Alsworth** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake and Peninsula Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Lake and Peninsula Borough

## Kanpo estekak
Antônio de Alcântara Machado

'''Antônio Castilho de Alcântara Machado d'Oliveira'* (São Paulo, 1901ko maiatzaren 25a - Río de Janeiro, 1935ko apirilaren 14a) literatura kritikoa eta idazlea izan zen. Brasilgo modernismoaren idazle garrantzitsuenetariko bat izan zen. 

## Obra ezagunenak 
* *Pathé-Baby* (1926), bidaialdi kronika
* *Brás, Bexiga e Barra Funda* (1927), ipuinak
* *Laranja da China* (1928), ipuinak
* *Mana Maria* (bukatu gabe), eleberria
* *Cavaquinho e saxofone'' (1940, hil ondorengoa), kronikak eta saiakerak

## Erreferentziak
Frisbee

thumb|eskuinera|250px|Mutikoa frisbee diskoa jaurtiz.
**Frisbee**, batzutan **disko hegalaria** ala soilik **diskoa** deitua, plastikozko disko bat da.

## Historia 
1948an AEBetan Walter Frederick Morrisonek sortu eta Warren Franscionik proiektua finantziatu zuen, baina hasiera batean diskoak ez zuen arrakasta gehiegirik izan. 1955an jatorrizko modeloa hobetu eta herrialde osoan hedatuz joan zen, bai eta nazioartean ere.

## Fisika 
Diskoak 20-25 zentimetro arteko diametroa eta kurbadun ertzeak ditu, kurbaren helburua airean egoki planeatzeako nahiko aerodinamismoa izatea da, Venturi efektuari esker diskoaren diskoaren gainaldea eta behealdearen arteko presio diferentzia sortzen da, azpialdekoa gainaldekoa baina handiagoa izanez, horrek diskoa airean mantenazten du..

## Kirolak 
Disko honekin ultimate eta disko golf deritzoten kiroletara jolasten da.

## Kanpo estekak
Uztai (jostailua)

thumb|eskuinera|250px|Brasildar neska gaztea uztaila biratuaraziz.
**Uztaia**, ingelesez **Hula hoop**, norberaren gerri, eskumutur eta txorkatiletan uztai edo eraztun handi bat biraraztean datzan jolas bat da.

Antzinaroan jada, Antzinako Egipto eta Antzinako Grezian haurrak eta helduak metal eta egurrezko eraztunekin jolasten ziren. XVIII. mendean britainiar itsasgizonak Hawaiira iritsi eta bertakoek eraztun honekin burutzen diren gerri eta aldaka mugimenduen antzeko *hula* izeneko dantza dantzatzen zutela eta hawaierazko izendapena hartu eta *hoop* gorputzak eraztuna biratzen jarraitzeko burutzen duen mugimendu ondulatuaren izena gehitu zioten.

Gaur egungo hula hoop modeloa 1958an Richard Knerr eta Arturo Melinek *Wham-O* izenez sortu zuten, eta bi urtetan bakarrik 100 milioi unitate saldu zituzten.

Euskal Herrian gainera haurrek uztaia biratuz maiz jolastu eta abesten duten *Ran Rober Ran* ospetsua ere badago.

## Kanpo estekak
King Edward (Aberdeenshire)

**King Edward**, , Eskoziako herri eta parrokia bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Adam McKay

**Adam McKay** (Filadelfia, ) estatubatuar zinema zuzendaria, gidoigilea, ekoizlea, aktorea eta umorista da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista