open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milanerria

**Milanerria** edo **Milango Dukerria** 1395 eta 1797 artean iraun zuen iparraldeko Italiako estatu burujabea izan zen. Germaniako Erromatar Inperio Santuaren zati bat izan zen, Italiatik kanpotarrak ziren zenbait leinuak gobernatua izan zena. Nahiz eta bere lurraldeak denboraren poderioz aldatu, gehienetan ia Lombardia osora zabaltzen ziren, tartean Milan eta Pavia. Parmak ere dukerria osatzen zuen XVI. mendean banandu eta bere dukerria osatu arte.

## Historia 
1395ean Milango jauna zen Gian Galeazzo Viscontik dukerria sortu zuen. Visconti leinua 1447an desagertu zenean, Milanek errepublika aldarrikatu zuen, nahiz eta Karlos I.a Valoiskoa legezko oinordekoa izan. Orleanseko dukeak ezin izan zuen boterea lortu baina errepublikak ez zuen luzaro iraun, izan ere, Francesco I.a Sforzak, Viscontiren azken sasialaba ezkondu zuena, 1450ean Milan setiatu eta bere burua duke izendatu zuen.

1498an Orleanseko dukea Frantziako errege bilakatu zenean, Luis XII.a Frantziakoak bere aitaren eskubideak aldarrikatu nahi eta 1499an Ludovico Sforza kargutik kendu zuen. Frantziarrek 1512ra arte eutsi zuen, noiz suitzarrek Ludovicoren semea zen Massimiliano tronuan kokatu zuten. Massimilianok ez zuen luzaro iraun Frantzisko I.a Frantziakoak 1515ean Marignanoko guduaren ondorioz eskualdea konkistatu eta Massimiliano preso hartu zuelako. 1521ean austriarrek dukerria inbaditu eta Francesco II.a Sforza bilakatu zuten duke.

1525ko Paviako guduaren ondorioz Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperioko enperadoreak Italia osoa mendean hartu zuen. Orduan, Frantziskok Cognaceko Liga osatu zuen Veneziako Errepublika, Florentziako Errepublika eta Klemente VII.a aita santuarekin batera. 1529ko Cambraiko itunari esker frantziarrek eskualdea lortu zuten.

1545ean Po ibaiko hegoaldean zeuden lurraldeak Parmako Dukerria sortu zuten, Paulo III.aren sasikoa zen Pier Luigi Farnese lehendabiziko dukea izanik.

Enperadoreak Filipe bere semeari dukerria utzi eta 1559ko Cateau-Cambrésisko itunaren ondorioz dukerria espainiarren eskuetan geratu zen. XVIII. mendeko hasierako Espainiako Ondorengotzaren Gerra aprobetxatuz, austriarrek konderria konkistatu zuten. 1714ko Badengo itunaren bitartez Austriak dukerriaren jabetza lortu zuen. 1796an Napoleon Bonapartek eskualdea okupatu eta Campo Formioko itunaren bitartez Zisalpetar Errepublikara pasa zen.

Napoleon menderatua izan ondoren, Vienako Batzarrak ez zuen dukerria berriro berrezarri eta Lombardia–Veneziako Erresumako zati bat bilakatu zen. Errege berria Austriako enperadorea eta horrela jarraitu zuen 1866an Italiako Erresuman sartu arte.

## Agintarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Cebrián

**Fernando Cebrián Gracia** (Bilbo, 1929ko maiatzaren 15a - Madril, 2009ko urtarrilaren 30a) euskal aktorea izan zen.

Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz Frantzian erbesteratu zen. Nuria Espertekin ikasi zuen aktoregintza. 1956an zineman debutatu zuen, Luis Buñuelen *Tristana* (1970) bere filmarik ezagunena izanik. *Spaghetti western*-ez gain film komertzialak ere egin zituen, adibidez * Marisol rumbo a Río *(1963).

*Primera fila* edo *Estudio 1* lan egin ondoren, telebistan arrakasta izan zuen. Bere lanik nabarmena *Crónicas de un pueblo* (1972-1974) izan zen.
Elisabeth Larena

eskuinera|thumb|260px|"Cuéntame cómo pasó" seriean Luchi pertsonaia izan zen
**Elisabeth Larena** (Bilbo, 1986ko otsailaren 22a - ) bizkaitar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Biografia 
Txikitatik aktore izan nahi zuen. Familian ez du aurrekaririk mundu horretan, bera da lehena… Hasieran arraroa egiten zitzaien, baina gero familia oso lagungarria izan da, batez ere une txarretan, beti animatu dutelako borrokatzen bere ametsak lortzeko. Interpretazioa ikasi zuen Bilbon, eta ordutik hainbat fikziotan parte hartu du. 

Antzerkian gutxi lan egin du, baina interes berezia dut. Edozein aktorerentzat oso aberasgarria delakoan dago.

### Amerikako esperientzia 
Kasualitatez hasi zen, Espainian egindako casting batengatik, eta han lanak kateatzea lortu zuen. Esperientzia interesgarria izan zen, eta, maila profesionalean, oso modu garrantzitsuan hazi zen: beste lan egiteko modu bat, beste kultura bat, ezagutu zuen eta. Oso aberasgarria izan zen bai alderdi profesionalean bai pertsonalean.

Serie amerikar batzuetan lan egin zuen, hala nola “The Avatars” edo “Vox Influx”. *Lost Girls & Love Hotels-*en parte hartu zuen, izen bereko eleberrian oinarritua. Ez du baztertzen Amerikara itzultzea. Bere ustez, profesional batek behar adinako ikuspegia izan behar du proposamen interesgarriak sortzen diren tokian lan egiteko, bai norbere herrialdean bai kanpoan.

### Zuzendari lanak 
Elizabeth Larenaren alderdi ezezagun bat zuzendaritzarekiko interesa da. Betidanik erakarri duen zinemaren zati bat da. Hainbat film labur zuzendu ditu, eta etorkizunean ez du baztertzen film luze bat zuzentzen saiatzea. Zuzendaritza izugarri interesatzen zaio, beti begiratzen du parte hartzen duen  lanetan eta zuzendariengandik ikasten saiatzen da proiektu guztietan. Lan liluragarria iruditzen zaio. 

Baditu gustuko hainbat zuzendari. Asko gustatzen zaio Paolo Sorrentino filmei inprimatzen dien estetika mediterraneoagatik. Oso italiarra delakoan dago, agian gurasoen lanaren ondorioz Venezian bizi izan baitzen urte batzuetan. Espainian Rodrigo Sorogoyen miresten du, historia kontatzeko moduagatik eta ematen dion erritmo bereziarengatik , ikuslea filmean sar dadin. Isabel Coixet ere  bai, eta beste asko talentudun jende ugari baitago.
## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *Quien lo probó lo sabe* (2008) - Eduardo Navarrorena, Lola pertsonaia
* *Los desterrados de la calle Montera* (2009) - Mario Bolañosena, Ana pertsonaia

### Iragarkiak 
* Chevrolet (AEB, Canadá eta Méxicorako)
* Bad Night (Álex de la Iglesia)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Elisabeth Larenaren zuzendari lanak
Iker Lastra

**Iker Lastra** (Bilbo, 1976ko abenduaren 24a - ) bizkaitar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia 
### Telesailak 
* *Sin tetas no hay paraíso* (2009)
* *Los misterios de Laura* (2009)
* *Herederos* (2007-2009)
* *Esto no es serio, ¿o si?* (2007)
* *Mesa para 5* (2006)
* *Amar en tiempos revueltos* (2006)
* *Con dos tacones* (2006)
* *Agitación + Iva* (2005)
* *A tortas con la vida* (2005)
* *De moda* (2004-2005)
* *Hospital Central* (2004)

### Filmak 
* *Luz de domingo*, José Luis Garcirena
* *V.O.*, Antonia San Juanena
* *Mujer ante el espejo*, Víctor Morenorena
* *La boda*, Ramón Barearena
Louison Bobet

**Louison Bobet** (Saint-Méen-le-Grand, Ille eta Vilaine, Frantzia, 1925eko martxoak 12-Biarritz, 1983ko martxoak 13) txirrindulari frantziar bat izan zen, Frantziako Tourra hiru aldiz jarraian irabazi zuen lehena, Itzuli Handi honetan, gainera, hamabi etapa garaipen ere lortu zituelarik. Italiako Giroan beste 2 etapa garaipen lortu zituen.

Klasikomano bikain bat ere izan zen, txirrindularitzako bost monumentuetako lau eta Munduko txirrindularitza txapelketa irabazteko gai izateak frogatzen duen bezala.

*Saint-Méeneko okina* ezizenarekin ezagutua izan zen, txirrindularitzara dedikatu aurretik bere jaioterrian izan zuen lanbidearen ondorioz. Bere anaia Jean Bobet ere txirrindulari profesionala izan zen.

## Palmaresa 
## Emaitzen laburpena 
### Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
### Beste Itzuliak 
### Klasikak eta Txapelketak 
 —: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu
DSK: Deskalifikatua 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1956ko Paris-Roubaix

**1956ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa honen 54. edizioa izan zen. 1956ko apirilak 8an ospatu zen eta garailea Louison Bobet izan zen.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Conchita Montenegro

**María de la Concepción Andrés Picado** (Donostia, 1911ko irailaren 11 &ndash; Madril, 2007ko apirilaren 26a) euskal herritar aktore eta dantzaria izan zen.

## Biografia 
thumb|Conchita Montenegro Donostian (1940)
thumb|Conchita Montenegro (1931)
Donostiako Garibai kaleko 4an jaio zen. Bere familia,lan kontuengatik Madrilera joan zen eta han hasi zuen bere prestakuntza artistikoa. Dantza eta arte dramatikoko ikasketak Parisen borobildu zituen, Operako Antzerkiaren Eskolan. Madrilen eta Parisen ikasi ondoren, Juanita Montenegro bere ahizparekin batera *Las Dresnas de Montenegro* dantza taldea osatu zuen. Zinema mutuan hasi zuen aktore ibilbidea eta 1927an zineman debutatu zuen, *La muñeca rota* filmean hain zuzen ere.

1930eko hamarkadan Hollywoodera joan zen Metro-Goldwyn-Mayer ekoiztetxeak kontratatuta. Hasieran, gaztelaniazko filmak egin zituen. Laster ingelesez orduko izarrekin aritu zen. Ezagutu zituen Charles Chaplin, Greta Garbo, Douglas Fairbanks, Carole Lombard, Adolphe Menjou, Mirna Loy eta abar. Hollywooden egin zuen lehen filma *De frente marchen* izan zen, Buster Keatonekin. Metro-Goldwyn-Mayerrekin beste bost film egin zituen, besteak beste Leslie Howard, Robert Montgomery eta Ramon Novarro aktoreekin. 1931n, Juan Landa Mutrikuko aktorearekin topo egin zuen Hollywooden, *En cada puerto un amor* filman. 1932an 20th Century Foxekin sinatu zuen 1935 arte. Urte horretan Raul Roulien aktore brasildarraren ezkondu zen eta 1937an dibortziatu. Erretiroa hartu zuenetik aurrer,a ez zen gehiago agertu, ez omenaldietan parte hartu, ezta elkarrizketarik eman ere.

## Filmografia hautatua 
* *Strangers May Kiss* (1931)
* *Never the Twain Shall Meet* (1931)
* ''Cristobal's Gold* (1940)
* *Eternal Melodies* (1940)
* *Lola Montes'' (1944)

## Anekdotak 
* Clark Gableri zaplaztekoa eman zion Amerikara itzuli eta lehen proba egiten ari zela. aktoreak mingainarekin musu ematen saiatu ondoren.
* Parisen zegoela 15 urterekin haurdun geratu zen eta, abortatzean egin zioten sarraskiaren ondorioz, ezin izan zuen umerik eduki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Conchita Montenegro IMDb
* Conchita Montenegroren irudiak
1955eko Frantziako Tourra

**1955eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 42. edizioa izan zen. 1955eko uztailak 7 eta 30 bitartean ospatu zen. 4476 kilometroko ibilbidea egin zen 22 etapatan banatuta, lehena bi sektoretan banatua egon zelarik.

130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 talderen artean banatuta. 130 horietatik 69 izan ziren proba amaitu zutenak, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu

Edizio honetan sartu zen foto-finisha helmugetan.

Garaileak, hirugarren aldiz jarraian Louison Bobet izan zena, proba batez beste 34,446 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Lehenbiziko euskalduna Jesús Loroño bizkaitarra izan zen, hogeigarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Stan Ockers 322 punturekin
# Wout Wagtmans 399 punturekin
# Miguel Poblet 409 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Charly Gaul 84 punturekin
# Louison Bobet 70 punturekin
# Jean Brankart 44 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Frantzia

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Tania Llasera

**Tania Llasera Alberdi** (Bilbo, 1979ko uztailaren 21a - ) bizkaitar aktore eta telebista aurkezlea da.

Erresuma Batuan bizi ondoren Madrilera joan zen aktorea izateko. 2005ean Fly Musicen hasi zen bideoklipak aurkezten.

## Telebista 
### Aktorea 
* *HKM* (2008-09) - Paula

### Aurkezlea 
* *Fama, ¡a bailar!* - (2011) - Cuatro
* *Gala especial España Campeona del Mundo* (2010) - Telecinco
* *Resistiré, ¿vale?* (2010) (2011-?) - Telecinco
* *Gala 20 años de Telecinco* (2010) - Telecinco (LaSiete)
* *El Intermedio* (2009-2010) - laSexta
* *Éstas no son las noticias* (2008) - Cuatro
* *No disparen al pianista* (2007-2008) - La 2
* *Fly Music* (2005-2007)

## Kanpo estekak
Felisa Mary

eskuinera|thumb|260px|Felisa Maryren jaioterriko Iruña kafea, Bilbo
**Felisa Mary** izen artistikoz ezaguna, benetako izena, osetra, **Felicitas de la Torre** (Bilbo, Bizkaia, 1892ko martxoaren 7a - Buenos Aires, 1956ko abuztuaren 23a), bizkaitar aktorea izan zen.

Gazte-gaztea zela Argentinara joan zen, non antzerkian debutatu zuen. 1939an zineman debutatu eta zuen bigarren mailako pertsonaiak antzeztu zituen.   

## Biografia eta Lan ibilbidea   
Felicitas de la Torre Bilbon jaio zen eta haurtzaroan Argentinara joan zen. Antzerkian Gerónimo Podesterekin egin zuen debuta, eta, ondoren, Florencio Parravicini, Roberto Casaux, Enrique Muiño, Luis Arata, Elías Alippi eta beste aktore ezagun batzuekin. Aktore bikaina, hasieran paper ona egin zuen *Las de Barranco* antzezlanean. Pertsonaia bikainak egin zituen zineman, 1939an debuta egin zuen Isidoro Navarroren *Mandinga en la sierra* lanarekin; eta urte horretan bertan *Así es la vida* lanean ama interpretatu zuen, paper hori urte batzuk geroago ere bete zuen *Los martes, orquídeas eta Adolescentes*-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1369 Ostanina

**1369 Ostanina** asteroide gerrikoan aurkitutako 1369. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuak 27an aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 QB** zen.

## Kanpo estekak
Diego Pérez (aktorea)

**Diego Pérez Retes** (Bilbo, 1978ko irailaren 14a - ) euskal aktorea da.

Madrilen antzerkian debutatu ondoren, EiTBn lan egitera pasa zen. ETB 2ren *Vaya Semanita* saioan antzezten du. Ondoren, *La que se avecina* eta *Allí Abajo* telesailetan ere lan egin izan du.

## Filmografia 
* *Vaya Semanita* (2005-2011, 2012, 2015-2016)
* *Euskadi Movie* (2014)
* *La que se avecina* (2014-2015)
* *Nekane Amaya* (2016)
* *Allí abajo* (2018)

## Kanpo estekak
1373 Cincinnati

**1373 Cincinnati** asteroide gerrikoan aurkitutako 1373. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuak 30ean aurkitu zuen Edwin Hubblek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 QN** zen. Bere izena Cincinnatiko Behatokiagatik jasotzen du. Cibeles familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak
1368 Numidia

**1368 Numidia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1368. asteroidearen izena da. 1935eko apirilak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 HD** zen. Bere izena, antzinako erromatar probintzia izan zen Numidiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1374 Isora

**1374 Isora** asteroide gerrikoan aurkitutako 1374. asteroidearen izena da. 1935eko urriak 21ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 UA** zen.

## Kanpo estekak
Itziar Atienza

**Itziar Angelica Atienza Molina** (Madril, 1977ko azaroaren 26a), ezagunagoa **Itziar Atienza** gisa, bizkaitar aktore eta telebista aurkezlea da.

## Ibilbidea 
Madrilen jaio zen, baina berehala euskal herriratu zen. La Arenara aurrena, Santutxura ondoren, eta azkenik, Galdakaon bizi izan zen. Galdakaokotzat du bere burua.

Zuzenbide ikasketak bukatu zituen 2000. urtean Deustuko Unibertsitatean.

Eusko Jaurlaritzako Euskararen Aholkularitza batzordeko kide ere izan zen.

Antzerkian, 2011ko urrian, Joseba Apaolazarekin batera, *Contra el Viento del Norte - Ipar Haizearen Kontra* antzezlana estreinatu zuen, Daniel Glattauerren izen bereko nobelaren egokitzapenean oinarritua. Fernando Bernués izan zen zuzendaria.

Telebistan ETB 1eko *Ai ama!* saioa eta *Bi eta Bat* telesailean parte hartu zuen, besteak beste.

2014an, ETB 2ko *Sukaldari* saioa aurkeztu zuen. 2018an, Antena 3n *Presunto culpable* seriean Ainhoa Aristegui pertsonaiaren papera interpretatu zuen.

2019ko *El silencio de la ciudad blanca* filmean agertu zen.

2020an, Telecincoko *Caronte* eta Antena 3ko *Mentiras* serieetako protagonista da. ETB 1en Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreek aurkeztutako *Barre librea* umore saioan ere parte hartzen du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *Las bodas de Fígaro* (2008)
* *Cenicienta* (2007)
* *Vaya Semanita Teatro* (2010-2011). Glu Glu produkzioak. Idoia Uranga zuzendaria.
* *Contra el Viento del Norte - Ipar Haizearen Kontra* (2011-2012).​ Tanttaka Teatroa konpainia. Fernando Bernués zuzendaria.
* *El Test* (2016) . Jordi Vallejo zuzendaria.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024ko urriaren 2an Euskal Aktoreen Batasunak emanda telebistako emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen, *Entrevías* telesailean egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Tejela

**Jorge Ramón Fernández Tejela** (Faltzes, 1953ko maiatzaren 24a - Madril, ) nafar aktorea izan zen.

Antzerkian lan egin ondoren 1960ko hamarkadan zineman debutatu zuen.

## Filmografia 
* *Grandes Amigos*
* *Operación plus-ultra*
* *Compañeros*
* *Las Ibéricas, F.C.*
* *Hay que educar a papá *
* *Una gota de sangre para morir amando*
* *Los pistoleros*
* *Chicas al salón*
* *Un dólar para Sartana*
* *El marinero de los puños de oro*
Patxi Freytez

**Patxi Freytez Pérez** (Iruñea, 1967ko urtarrilaren 10a) aktorea da.

Iruñean jaio eta Logroñon hazi zen. Madrilen egin zituen ikasketak, eta han lan egin du. Informazio Zientzietan lizentziatu ostean, antzezle lanetan murgildu zen buru-belarri. Aktore jarduna antzerkigintzan hasi zuen. Taularen gainean antzeztu dituen lan aipagarrienak *Esperando a Godot* eta *La mujer de negro* dira.

*Ellas son así* (1998), Espainiako Tele 5 kateko telesailean, egin zen ezaguna. Antena 3 kateko *El comisario* telesailean ere parte hartu zuen. Zinemari dagokionez, Isabel Coixeten *A los que aman* (1998), Chema de la Peñaren *Shacky Carmine* (1999), Pedro Almodóvarren *Todo sobre mi madre* (1999), Carlos Sauraren *Tú qué harías por amor* (1999) eta Julio Medemen *Lucía y el sexo* (2000) filmetan parte hartu du. Hainbat arlotan lan egin badu ere, antzerkigintza da berak gogokoena duena.

## Filmografia 
### Zinema 
#### Film luzeak 
* *A los que aman* (1998)
* *Todo sobre mi madre* (1999)
* *Shacky Carmine* (1999)
* *¿Tú qué harías por amor?* (2001)
* *Tuno negro* (2001)
* *Las ovejas no pierden el tren* (2014)
* *B, la película* (2015)
* *Alegría, tristeza* (2018)

#### Film laburrak 
* *Húmedo* (1999)
* *Vamos a dejarlo* (1999)
* *La cartera* (2000)
* *Vamos a dejarlo* (2001)
* * Una feliz Navidad* (2001)
* *Al pasar la barca* (2003)

### Telebista 
* *Ellas son así* (1998-1999)
* *Año Cero* (2001)
* *El Comisario* (2000-2009)
* *Los protegidos* (2010)

## Erreferentziak
Florin

[300px|thumb|[1340ko Florentziako urrezko florina.]]
*Artikulu hau Florentziako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Florin».*

**Florina** (italieraz ''fiorino d'oro'') Erdi Aroko dirua izan zen, Florentzian igorria 1252tik eta Europan XIII. mendean eta XIV. mendean erreferentziazko urrezko txanpon bihurtu zena.

XIII. mendearen erdialdean, Florentziako Errepublika Mediterraneoko potentzia bat zen arlo ekonomiko eta komertzialean. Bere botere komertziala sendotzeko, XII. mendea arte nazioarteko erreferentzia izan ziren urrezko txanponak ziren solido bizantziarra eta dinar islamikoa ordezkatu ahal izango zituen balio handiko txanpon bat igortzen hasi zen.

Florentziako florina tipologia oso homogeneoko urrezko txanpon bat izan zen, baita Europa osoan zehar, nabarmenki Aragoiko Koroan, non Petri IV.a Aragoikoa florin aragoiarra igortzen hasi zen, egin zizkioten ondorengo imitazioetan ere (bere arrakastari esker). Hau, aurrealdean, zitori horia izan zen, Florentziako ikur hiztuna, FLORENTIA legendarekin, eta atzealdean, italiar errepublika honetako patroia zen San Joan Bataiatzailea, bedeinkatzeko posturan, nimbo batekin eta bere ezker besoan pausatutako bakulu batekin eta gurutze batekin gaindituta, S(anctus) JOHANNES B.(aptista) idazkunarekin.

Florentziar florinaren ospea, neurri handi baten bere pisuaren konstantziaren eta bere legearen purutasunaren ondorio izan zen. Oso baloratutako txanpon bat zen ia 24 kilateko urrezko bere 3,5 gramoengatik, garaiko txanponen artean lege handiena zuena.

Bere balioa hogei solidokoa zen, baina bere kalitate gaindiezinak, igorri zen lehen alditik soilik hogei urtera, bere balioa jada hogeita hamar solidokoa izatea eragin zuen. Hain estimatua izan zen florina, laster Europa osoan kontu txanpon bihurtu zela. XIII. mendea amaitu arte balioa eta ospea handitzen joan zen, baina gainbehera hasi zen XV. mendeko txanpon krisiaren eta gainontzeko Europan kalitate gutxiagoko imitazioen agerpenaren ondorioz.

XIV. mendean txanpon eredua zen Mendebaldean, eta euren tipologia eta ikonografia mantentzen duten florinen igorpena hasi zen Alemanian, Ingalaterran, Frantzian, Herbehereetan, Portugalen, Suedian, Polonian, Errusian eta Aragoiko Koroan, non florin aragoiarra deitua izan zen. Frantzian izan ezik (non San Joan Bataiatzailearen irudia Anjou eta Jerusalemgo armarriagatik aldatua izan zen) imitazio guztiek tipologia bera erabili zuten, soilik Florentziaren legenda, igortzen ziren erresumaren izenagatik aldatuz. Laster murriztu zen florin hauen legea, batez ere Aragoikoarena, 18 kilatera, eta pisu murrizketak gertatu ziren jatorrizko florinekiko, florinaren ospe galtzea eragin zuena, XV. mendean Veneziako dukatengatik aldatua izan zena.

## Kanpo estekak
Palmer Lurraldea

**Palmer Lurraldea** ohiko ipar muga bezala Agassiz lurmuturra eta Jeremy lurmuturra lotzen dituen lerroa duen penintsula antartikoaren zatiak jasotzen duen izena da. Palmer Lurraldearen definizio hau 1964an adostu zuten Erresuma Batuko *Antarctic Place-names Committee* eta AEBetako *Advisory Committee on Antarctic Names*en artean, non penintsula antartikoa iparraldeko Graham Lurraldea eta hegoaldeko Palmer Lurraldearen artean banatua izan zen. Urte horretara arte, bi herrialdeek bakoitzak euren izena (Graham eta Palmer) penintsula osoari ematen zioten.

2009 arte Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak (SCAR) Palmer Lurraldearen eta penintsula antartikoaren hegoaldeko muga bezala Weddell itsasoan dageoen Bowman penintsulako Adams lurmuturra eta Eklund uharteetatik hegoaldera, 73º 24' hego latitudean eta 72º 00' mendebal longitudean dagoen English kostaldeko puntu baten arteko lerroa bezala definitzen du. Penintsularen azalera hobeto islatzeko eta izenik gabeko eremu bat hartzeko, Palmer Lurraldea eta penintsula antartikoa 73º hego latitudean eta 80º mendebal longitudean dagoen Rydberg penintsula 76º 34' hego latitudean eta 75º 00' mendebal longitudean dagoen Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroarekin lotzen duen lerrorarte hedatua izan zen, Ellsworth Lurraldearekin muga egiten duena.

Bellingshausen itsasoan, Palmer lurraldeko kostaldeak honako hauek dira iparraldetik hegoaldera: Rymill kostaldea eta English kostaldea. Weddell itsasoan, berriz, iparraldetik hegoaldera beste honako hauek daude: Wilkins kostaldea, Black kostaldea, Lassiter kostaldea, Orville kostaldea eta Zumberge kostaldea

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Palmer Lurraldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak penintsula osoa *Tierra de San Martín* deitzen du.
* Txilek ''Tierra de O'Higgins*
* Erresuma Batuak *Palmer Land*

## Historia 
Bere izena Nathaniel Palmer estatubatuar kapitainak *Hero'' itsasontzian 1820ko azaroan Decepción uhartetik hegoaldera dagoen penintsula antartikoaren eremua esploratu ondoren jaso zuen.

## Kanpo estekak
Oscar Terol

**Óscar Terol Goikoetxea** (Donostia, 1969 - )  umorista, aktore eta telebista aurkezle gipuzkoarra da. Euskal Herrian arrakasta izan ondoren, Madrilera joan zen bere karrera jarraitzeko, baina ez zuen hainbeste arrakastarik izan. Batez ere *Vaya semanita* saioarekin lortu zuen ospea, gaztelaniaz euskal estereotipoak eginez, Txomin del Regatoren antzeko pertsonaiekin.

## Biografia 
Donostiako Amara Zaharra auzoan jaioa, bertako auzo bizitzan jardun zuen, besteak beste hango Mundo Nuevo aisialdi elkartean. Sortzaile malgu moduan nabarmendu zen hasieratik bere ibilbide profesionalean da eta hainbat arlotan lan egin du, gehienetan umorearen inguruan. Idazlea, aurkezlea, aktorea, irrati-esataria... Ospea ETBko *Vaya semanita* saioarekin heldu zitzaion; saio horretan aurkezle, aktore eta gidoigile lanetan aritu zen bere anai-arrebarekin batera, Susana (1971) eta Iñaki (1972). Kike Díaz de Radarekin batera (Donostia, 1959) bi liburu prestatu zituen: *Todos nacemos vascos* (2005) eta *Ponga un vasco en su vida* (2006). Espainian ere saiatu da formula bera errepikatzen arrakasta handirik izan gabe. Haren komunikatzeko hizkuntza nagusia gaztelania da; dena dela, euskaraz zenbait cameo eta paper txiki egin ditu ditu, esaterako ETBko Martin saioan.

Beranduago, *Allí abajo* bezalako telesailetan hartu zuen parte, euskal kuadrilla baten buru, kritika txarrekin. COVID-19 pandemiaren testuinguruan, negazionismoaren tesietara hurbildu zen, hainbat bideo igoz bere YouTubeko kanalera. Ideia horrekin ere Cádizko inauterietan, Gran Teatro Fallan, chirigota bat aurkeztu zuen, Voxeko kide Katy Balberrekin, batera publikoaren haserrea eta oihuak eragin zituena.

## Lanak 
### Telebista 
* *TDTesto TDT *, ETB2
* * Uyyyyyy! *, ETB2 (2010)
* *¡Vivan los Luviers!*, ETB
* *Qué pasa pues* ETB
* *Vaya Semanita*, ETB.
* *Made in China*, TVE.
* *Agitación + IVA*, Tele 5.
* *Un país de chiste*, La Sexta
* *The Barz*, Antena 3.
* *Al rescate*, ETB.
* *Allí abajo*, Antena 3.

### Irratia 
* *Boulevard*.

### Zinema 
* 2008 *Sukalde kontuak*, Aitzpea Goenagak zuzendutako filma.

### Saiakerak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  "Se abre el Terol", Óscar Terolen bloga.
*  *El Mundo* egunkarian elkarrizketa.
*  [Elkarrizketa *Berria(https://eu.wikipedia.org/wiki/Berria)n*, 2012/12/12]
José María Iñigo

**José María Iñigo Gómez** (Bilbo, 1942ko ekainaren 4a - Madril, 2018ko maiatzaren 5a) euskal herritar kazetari, aktore eta telebista aurkezlea izan zen.

Bilbon hasi arren, oso gaztea zela Londresera joan zen non musika-irratsaioentzat lan egin zuen. 1968an TVEn debutatu zuen. Bertan 1970eko hamarkadako aurkezlerik famatuenetariko bat bilakatu zen, batez ere *Estudio abierto* saioagatik. Bere bizitzako azken urteotan, aldiz, bigarren mailako kolaborazioak egiten zituen.

Hogei liburu baino gehiago argitaratu zituen, horien artean: *La bomba Esther Vilar*, *Música pop, música folk*, *Enciclopedia de la música 1900-1970*, *Estudio Abierto*, *Mundo Fantástico*, *Ahora hablo yo* (2004) edo *Cuando éramos jóvenes* (2004).

## Telebista 
* *Último Grito* (1968-1969) -TVE.
* *Ritmo 70* (1970) -TVE.
* *Estudio abierto* (1972-1985) -TVE.
* *La gente quiere saber* (1973) -TVE.
* *Hoy 14,15* (1974-1975) -TVE.
* *Directísimo* (1975-1976) -TVE.
* *Esta noche, fiesta* (1976-1977) -TVE.
* *Fantástico* (1978-1981) -TVE.
* *Las Mañanas de Telecinco* (1993-1994) -Telecinco.
* *¿De qué partes estás?* (1994-1995) -Telecinco.
* *El Show de Flo* (2002-2003) -TVE.
* *Vivo cantando* (2003) -Telecinco.
* *Carta de ajuste* (2004) -TVE.
* *Supervivientes: Perdidos en el Caribe* (2006) -Telecinco.
* *El Club de Flo* (2006) -La Sexta.
* *Eurovisión: Destino Oslo* (2010) -TVE.
* *Eurovisión 2011* (Düsseldorf) (2011) -TVE.
Julian Ugarte

**Julian Ugarte Landa** (Sestao, 1929ko ekainaren 6a - Bilbo, 1987ko abenduaren 27a) euskal aktorea izan zen.

1960 eta 1970eko hamarkadetan Espainian ekoiztutako zenbait estatubatuar filmetan lan egin zuen, Paul Naschyrekin batera.

## Filmografia 
* *El presidio* (1954-Antonio Santillán)
* *Los gamberros* (1954-Juan Lladó)
* *El mensaje* (1955-Fernando Fernán Gómez)
* *Day of fear* (1957-Donald Taylor)
* *La barca sin pescador* (1964-Josep Maria Forn)
* ''Frankestein's Bloody Terror* (1968-Enrique Lopez Egiluz)
* *Las piernas de la serpiente* (1970-Juan Xiol)
* *Pastel de sangre* (1971-Jaime Chavarri)
* *The man called Noon* (1973-Peter Collinson)
* *Los libros* (1974 -*telesaila*/atal 1)
* *Cuentos y Leyendas* (1975 -*telesaila*/atal 1)
* *Curro Jimenez* (1977 -*telesaila*/atal 1)
* *Rostros* (1978-Juan Ignacio Galvan)
* *Escrito en América* (1979 -*telesaila*/atal 1)
* *El lobo negro* (1981-Rafael Romero Marchent)
* *Black Jack-Asalto al casino'' (1981-Max H. Boulouis)
Zumberge kostaldea

**Zumberge kostaldea** () Ronne izotz hesiaren gainean dagoen Weddell itsasoaren kostalde zatia da, penintsula antartikoaren Palmer Lurraldea eta Ellsworth Lurraldearen arteko mugaren bi aldeetan dagoena, 2009an Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak definitu zuena, Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroan. 2009 baino lehen Zumberge kostalde guztia Ellsworth Lurraldearen zatitzat hartzen zen, iparralderantz Adams lurmuturreraino iristen zena.

Zumberge kostaldearen ipar muturra Zumberge lurmuturra da, Orville kostaldearekin muga dena, bere hegoaldeko muga Herkules lakurako hego sarrera delarik, Edith Ronne Lurraldearekin muga dena. Antartandeek Bellingshausen itsasoan dagoen Bryan kostaldeagandik banatzen dute, eta Ellsworth mendiek Ellsworth lurraldearen barnealdetik banatzen dute.

Zumberge kostaldea 1961 eta 1966 bitartean kartografiatu zuen airetik hartutako argazkien bidez Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzuak, eta Landsat I satelitearen irudi bidez 1974ko urtarrila eta otsaila artean. Baita ere Marie Byrd Lurraldean dagoen Siple Basetik abiatzen ziren radardun zunden bidez.

Zumberge kostaldea izena Antartikako Izendapenari Buruzko Batzorde Kontsultiboak eman zion 1986an James Zumberge geologo estatubatuarraren omenez, nork 1957 eta 1964 bitartean Ronne izotz hesiari buruzko ikerketak zuzendu zituen.

Fowler penintsula kostaldean nabarmentzen da Weddell itsasoan barneratuz, bere iparraldeko kostaldea Evans izotz korrontean eta hegoaldekoa Carlson lakuan daudelarik. Azken honek Fletcher penintsulatik banatzen du. Kostalde parean Portillo uhartea nabarmentzen da.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Zumberge kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoan mugatzen ditu

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak .
* Txilek
* Erresuma Batuak *Zumberge Coast*

## Kanpo estekak
Andoni Gracia

**Andoni Gracia de los Muros** (Bilbo, 1971ko urtarrilaren 31 - ) bizkaitar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. Italian eta Espainian lan egin du.

## Filmografia 
* ''L'Amor cortese* (2008)
* *Futuro: 48 horas* (2008)
* *Dos rivales casi iguales* (2007)
* *Quale amore* (2006)
* *The Deal* (2006)
* *Sinfín* (2005)
* *El habitante incierto (2005)
* *Alla rivoluzione sulla due cavalli* (2001)
1957ko Paris-Roubaix

**1957ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 55. edizioa izan zen. 1957ko apirilak 7an ospatu zen eta bere garailea Fred de Bruyne txirrindularia belgiarra izan zen ihesaldi baten ondoren.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
Raymond Impanis

**Raymond Impanis** (Berg, 1925eko urriak 19 &ndash; Vilvoorde, 2010eko abenduak 31) txirrindulari belgiar bat izan zen, profesionala 1947 eta 1963 bitartean.

## Biografia 
Bere espezialitatea egun bakarreko klasikoak izan ziren, garaipena txirrindularitzako bost monumentuetatik bitan lortuz. Garaipen hauetaz gain, askotan amaitu zuen lehen sailkatuen artean. Hala, adibidez, lau aldiz izan zen bigarren Lieja-Bastogne-Lieja klasikoan.

Bere espezialitatea ez zen arren, etapakako lasterketetan ere emaitza onak lortu zituen. Paris-Nizaren bi edizio irabazi zituen eta Frantziako Tourrean bi etapa garaipen lortu zituen. Itzuli Handi baten lorturiko emaitzarik hoberena 1956ko Espainiako Itzulian eskuratu zuen, 3. amaituz. Gainera, 6. ere izan zen 1947ko Frantziako Tourrean eta 7. 1957ko Italiako Giroan.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa

150px|eskuinera
[thumb|[Niko Eeckhout, Belgikako txapeldunaren maillotarekin Omloop Het Nieuwsbladen 2007an.]]
**Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa** urtero Belgikako txapelduna nor izango den erabakitzeko ospatzen den txirrindularitza txapelketa bat da. 

Urtero jokatzen da 1894tik. Titulua lasterketa bakar baten garaileari ematen zaio. Garaileak, Belgikako banderaren koloreak dituen maillot bat jasotzen du, errepide txirrindularitzako edozein probatan erabil dezakeena urte betez.

Lasterketa hau zenbait alditan ez da ospatu: 1906an, 1915 eta 1918 bitartean eta 1944an. Txapelketa honetan garaipen gehien dituen txirrindularia Tom Steels da, laurekin (1997, 1998, 2002 eta 2004) eta bigarrena Rik Van Steenbergen da, hirurekin (1943, 1945 eta 1954).

## Palmaresa 
## Erreferentzia zerrenda 
## Ikus, gainera 
* Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak
Santa Eulalia (argipena)

**Santa Eulalia** izenak esanahi ezberdinak ditu.

## Pertsonak 
**Eulalia** izen ontzat emanez, Euskaltzaindiak **Olaia** forma hobesten du, eta hortaz, santu izen gisa, honakoak ditugu:

* **Santa Olaia Meridakoa.**
* **Santa Olaia Bartzelonakoa**.

## Geografia 
* **Euskal Herrian**:
** **Ondokolanda** edo **Santa Eulalia** Kuartangoko herria da.
** **Santa Eulalia** Zangozako herri hustua da.

* **Munduan**:
** **Santa Eulalia Bajera** Errioxako udalerria da.
** **Santa Eulalia de Gallégo-Santolaria de Galligo** Zaragozako udalerria da.
** '''Santalla d'Ozcos** () Asturiasko udalerria da.
** **Santa Eulalia del Campo** Teruelgo udalerria da.
** **Santa Eulàlia de Riuprimer** Bartzelonako udalerria da.
** **Santa Eulàlia de Ronçana''' Bartzelonako udalerria da.
** Santa Eulàlia, L'Hospitalet de Llobregateko auzo bat, Bartzelonan,
** **Santa Eulària des Riu** Eivissako uharteko udalerria da, Balear Uharteetan.
** **Santa Eulalia** Chihuahua estatuko udalerria da, Mexikon.
El Caballero de la Cruz

**El Caballero de la Cruz** izenarekin bi zalduntza liburu ezagutzen dira, Lepolemo espainiarra, Alonso de Salazarrek idatzia, eta honen jarraipen italiarra izan zen Leandro el Bel, Pietro Laurorena, gaztelaniara itzulia izan zena eta denbora luzez Pedro de Lujánek idatzitako jatorrizko lan espainiarra zela uste izan zena, Henry Thomasek itzulpen bat zela deskubritu zuen arte.

On Kixoteren liburutegian sutara joango ziren edo sutatik libratuko ziren liburuen aukeraketan, Miguel de Cervantesek El Caballero de la Cruz aipatzen du, baina ez du bi lanetatik zein esan nahi duen argitzen. Pero Pérez apaizak liburua sutara bota zuen honako hau esanez: *Liburu honek duena bezain izen santuagatik, bere ezjakintasuna barka liteke, baina, esaten denez "gurutzearen atzean deabrua dago": joan bedi sutara*.

## Kanpo estekak
2010eko Donostia Klasikoa

**XXX. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2010eko uztailaren 31n ospatu zuten. UCI ProTourreko hamargarren txapelketa izan zen.

## Taldeak 
|valign=top|

|}

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
2008ko Donostia Klasikoa

**XXVIII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2008ko abuztuaren 2an ospatu zuten.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
2007ko Donostia Klasikoa

**XXVII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2007ko abuztuaren 4an ospatu zuten.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
2006ko Donostia Klasikoa

**XXVI. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2006ko abuztuaren 12an ospatu zuten.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
On Kixoteren liburutegia

**On Kixoteren liburutegia** Kixotearen lehen zatiko VI. atalaren gai nagusia da, eta bertan, Miguel de Cervantes Saavedrak, Pero Pérez apaizaren ahotik, zenbait zalduntza liburu eta garaiko beste zenbait libururi buruzko iritzia ematen du, horien artean olerki epiko eta artzain eleberriren batzuk.

Honakoak dira atal horretan aipatzen diren liburuak:

* Amadis de Gaula
* Las sergas de Esplandián, Garci Rodríguez de Montalvorena
* Amadis de Grecia, Feliciano de Silvarena
* Olivante de Laura, Antonio de Torquemadarena
* Felixmarte de Hircania, Melchor Ortegarena
* Platir, beharbada Francisco de Enciso Záraterena
* El Caballero de la Cruz (Lepolemo, Alonso de Salazarrena, eta Leandro el Bel, Pietro Lauro]]rena.
* Espejo de caballerías, Pero López de Reinosa edo Santa Katalinarena
* Historia de las hazañas y hechos del invencible caballero Bernardo del Carpio, Agustín Alonsorena.
* El verdadero suceso de la famosa batalla de Roncesvalles con la muerte de los doce Pares de Francia, Francisco Garrido Villenarena.
* Palmerín de Oliva, Francisco Vázquezena
* Palmerín de Inglaterra, Francisco de Moraesena.
* Belianís de Grecia, Jerónimo Fernándezena
* Tirant lo Blanc, Joanot Martorellena
* Diana, Jorge de Montemayorrena
* Segunda parte de la Diana de Jorge de Montemayor, Alonso Pérezena
* Diana enamorada, Gaspar Gil Polorena.
* Los diez libros de Fortuna de Amor, Antonio de Lofrasorena.
* El pastor de Iberia, Bernardo de la Vegarena
* Primera parte de las ninfas y pastores de Henares, Bernardo González de Bobadillarena
* Desengaño de celos, Bartolomé López de Encisorena
* El pastor de Fílida, Luis Gálvez de Montalvorena
* Tesoro de varias poesías, Pedro de Padillarena
* El Cancionero, Gabriel López Maldonadorena
* La Galatea, Miguel de Cervantes Saavedrarena
* La Araucana, Alonso Ertzillarena
* La Austríada, Juan Ruforena
* El Monserrate, Cristóbal de Viruésena
* Las lágrimas de Angélica, Luis Barahona de Sotorena.

VII. atalean beste hiru liburu aipatzen dira.

* La Carolea, Jerónimo Sempererena
* León de España
* Comentario de la guerra de Alemania hecha por Carlos V, máximo emperador romano, rey de España, Luis de Ávilarena.

## Kanpo estekak
2011ko Flandriako Tourra

**2011ko Flandriako Tourra** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 95. edizioa izan zen. 2011ko apirilak 3an ospatu zen Brujas eta Ninove artean, 256,3 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 18 mendate igo ziren. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Lasterketa honetan 25 taldek parte hartu zuten. UCI ProTour mailako 18ak (hauen partehartzea derrigorrezkoa baitzen) eta Profesional Kontinental mailako beste 7k (Landbouwkrediet, Cofidis, FDJ, Veranda's Willems-Accent, Skil-Shimano, Team Europcar eta Topsport Vlaanderen-Mercato).

Edizio honetako garailea Nick Nuyens izan zen, sprintean Sylvain Chavanel eta Fabian Cancellara gainditu zituena.

## Ibilbidea 
Ibilbidea 18 mendatetik igarotzen da, horietatik 11 pabesezkoak

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Gaztelako Ondorengotzaren Gerra

**Gaztelako Ondorengotzaren Gerra** 1475 eta 1479 artean Gaztelako Koroa lortzeko Henrike IV.a Gaztelakoa alaba zen Joana Trastamarakoaren aldekoen eta erregearen sasi-arreba zen Elisabeten aldekoen arteko gerra zibila izan zen.

Gerra zibila bazen ere, nazioarteko oihartzuna ere bazuen, Elisabetek Fernando II.a Aragoikoa eta Joanak Alfontso V.a Portugalgoa senarrak zituzten eta. Frantziak Portugalen alde egin zuen, Italian bere arerioa zen Aragoik Gaztelarekin bat egin ez zezan.

Gatazkaren hasieran garaipen Joanaren aldekoek batzuk izan arren, Alfontso V.aren erasokortasun militarrik ezak eta Toroko guduaren porrotak 1476 eta 1477 artean alderdiaren desegitea bultzatu zuten. Handik aurrera, gerra Gaztela eta Portugalen arteko gatazka bilakatu zen noiz Ozeano Atlantikoan portugaldar itsas-armadak gaztelarra garaiatu zuen Ginea kontrolatzean.

1479ko Alcáçovasko itunak gerra amaitu zuen. Itun honen bitartez, Elisabet eta Fernando Gaztelako errege-erregina bilakatu ziren eta Portugalek Atlantikoko lurraldeen jabetza, Kanariak izan ezik, lortu zuen. Joanak tronuarekiko bere eskubideak galdu zituen eta hil arte Portugalen bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1909ko Belgikako Itzulia

**1909ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen bigarren edizioa izan zen. 1.236 kilometroa egin zen 6 etapatan banatuta. Paul Duboc frantziarra izan zen bigarren edizio honen garailea.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Gustave Garrigou

thumb|Gustave Garrigou
**Gustave Garrigou** (Jaoul herrixka, Vabre-Tizac, 1884ko irailak 24a - Esbly, 1963ko urtarrilak 28a) txirrindulari profesional frantziar bat izan zen, bere kirol karrera XX. mendearen hasieran garatu zuena. Bere lorpenik handiena 1911ko Frantziako Tourra irabazi izana da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minor (aljebra lineala)

Aljebra linealean, **minorra** matrize batetik errenkada eta zutabe bana kenduta lortzen den matrize karratuaren determinantea da. Formalki, **M**ij i-garren errenkada eta j-garren zutabea kenduta sortzen den matrizearen determinantea da.

## Definizioa 
Izan bedi A matrizea m \times n neurrikoa eta k zenbaki osoa 0, k \times k  ordenako A ren minorea, k \times k erako matrize baten determinantea da, Ari m - k lerro eta n - k zutabe ezabatuz lortua.

: {m \choose k}

era daudenez k lerro hautatzeko, guztira dauden m zutabe horietatik, eta

: {n \choose k}

era daudenez k zutabe aukeratzeko n zutabetatik, guztira

: {m \choose k} \cdot {n \choose k}

minore daude  k \times k neurrikoak.

## Notazioa 
n \times n neurriko A matrize karratu baten (i,j) minorea (maiz M_{ij} eran adierazia), A matrizearen igarren lerroa eta jgarren zutabea ezabatuz lortzen den (n-1) \times (n-1) matrizearen determinante gisan definitzen da. (i,j) minoreari (i,j)garren minor edo ij minor ere deitu ohi zaio.

M_{ij}  A matrizeko a_{ij} elementuari dagozkion indizeak ezabatuz ere lor daiteke, kasu horretan M_{ij} a_{ij}ren minorea dela esaten dugu.

A matrize karratuari lerro bakar bat eta zutabe bakar bat ezabatuz eratzen den minoreari lehen minor deritzo, adibidez M_{ij} matrizea. Bi lerro eta bi zutabe ezabatzean lortzen denari, berriz, bigarren minor deritzo.

## Adibidea 
Matrize hau emanda:
:\begin{pmatrix}
\,\,\,1 & 4 & 7 \\
\,\,\,3 & 0 & 5 \\
-1 & 9 & \!11 \\
\end{pmatrix}

**M**23 minorra (2. errenkada eta 3. zutabea kenduta) honela lortzen da:

: \begin{vmatrix}
\,\,1 & 4 & \Box\, \\
\,\Box & \Box & \Box\, \\
-1 & 9 & \Box\, \\
\end{vmatrix} → \begin{vmatrix}
\,\,\,1 & 4\, \\
-1 & 9\, \\
\end{vmatrix} = (9-(-4)) = 13

Beraz, **M**23 = 13 da.

## Kanpo estekak
Achacachi

**Achacachi** Umasuyus aimara jauntxoen hiriburua izan zen, Titicaca lakuaren ekialdean, altiplano peru-boliviarrean.

## Testuinguru historikoa 
Umasuyus jauntxoen aginpeak *lari-lari*tarrekin muga zuen iparraldean eta *paca jaquis*tarrekin (gizon-arranoak) hegoaldean. Inka Inperioak inbaditu zuenean, umasuyustarrak aurka borrokatu ziren. Hori dela eta, oraindik aimaraz hitz egiten dute (jaya mar aru = aintzinako hizkuntza), eta ez kitxuaz, inken gainontzeko herrialdeetan ez bezala.

## Sorrera 
Achacachi 1826ko urtarrilaren 24an sortu zen, hiriburu administratibo gisan. Herri hori berez aurretik bazegonez, dekretuak haren existentzia antzematen du.

## Kanpo estekak
Andrés Tupac Amaru

**Andrés Mendigure Tupac Amaru** ( - 1795) buruzagi matxino indigena bat izan zen, José Gabriel Tupac Amaruren iloba, Soratako setioa Pedro Vilca Apazarekin batera zuzendu zuena.

## Biografia 
Lehenengo erasoak arrakastarik eduki ez zuelarik, 1781eko maiatzaren 4an Sorataren bigarren setioa hasi zuen 20.000 indigenekin batera. Hiriko erresistentzia garaitzekotan, erreka defentsen aurka zuzendu zuten. Gregoria Apazarekin (Tupac Katariren arreba) zebilela eta, buruzagi aimararen laguntzan joan zen Sorata eskuratu ondoren (abuztuaren 4a).

Erregeordearen indultuaren eta Sicuaniko bakea sinatu ondoren (1782), salaketa berri batzuk zela eta atxilotua eta Espainiara bidalia izan zen. 10 urteko gartzela zigorra ezarri zioten, baita Perura inoiz itzultzeko agindua, 1784ko martxoaren 16ko epaiaren arabera.

## Ikus, ere 
* Tupac Amaru I.a
* Tupac Amaru II.a
* Tupac Katari
Hezetasun

[thumb|200px|Hezetasuna neurtzeko [termohigrografoa.]]
**Hezetasuna** airean edo beste gai batean (arropa, ogia, gai kimikoa...) dagoen ur edo lurrun kopurua da. Alegia, gorputz batek itsatsia duen ura, lurrunduz gero airearekin nahasten dena.

## Hezetasuna neurtzeko unitate eta magnitudeak 
Arloaren arabera, hezetasunak magnitude desberdinak adierazten du:

## Airearen hezetasuna 
Airean dagoen ur lurrun kopurua, itsasoetako, ibaietako eta aintziretako uretatik sortzen dena. Eguratsaren ezaugarririk aldakorrena da, eta eguraldiaren eta klimaren osagai nagusietakoa. Aireko hezetasunak tenperatura aldarazten du, Lurreko eta Eguzkiko irradak bereganatzen baititu.

Eguratsean zenbat eta lurrun kopuru handiagoa izan, orduan eta ekaitza sortzeko energia handiagoa izaten da.

Aireak har dezakeen lurrun kopurua ez da bera leku eta une guztietan, tenperaturaren arabera aldatu egiten baita (30&nbsp;°C-an aireak % 4-ko lurruna izan dezake, baina -40&nbsp;°C-an ezin du % 2-tik gora lurrun izan).

Aire bolumen batek tenperatura jakin batean har dezakeen lurrun guztia duenean, airea asea dela esaten da. Ase gabe dagoen airea hiru modutan asetzen da: ura lurrundu eta airera joanik, tenperatura desberdina duten bi aire masa nahasturik, eta ohikoena, airea hozturik, lurrunari eusteko ahalmena galdu egiten baitu hala. Airea asea denean, laino edo hodei bilakatzen da lurruna. Airea hozten jarraitzen bada, euria, elurra, kazkabarra, etab. egiten du.

## Ikus, gainera 
* Klima

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leandro el Bel

**Leandro el Bel** zalduntza liburu italiar bat da, Pietro Laurok idatzia, lehen aldiz 1560an Venezian argitaratu zena. Bertan Lepolemo lan espainiarrean kontatzen den istorioa jarraitzen da, El Caballero de la Cruz bezala ezagunagoa dena, Leandro el Bel eta bere anaia Floramorren ekintzekin, Lepolemo eta Frantziako Andriana printzesaren semeak zirenak. Itzulpen faltsuaren topikoa jarraituz, jatorrian grezieraz Artidoro erregeak idatzia eta jarraian gaztelaniara itzulia eta azkenik gaztelaniatik italierara itzulia aurkezten da.

Lana gaztelaniara Pedro de Lujánek itzuli zuen, nori denbora askoan lan honen egiletza eman zitzaion, XX. mendearen hasiera aldean Henry Thomas adituak espainiar bertsioaren lengoaiaren azterketa xehe bat egin eta lan italiar bat zela ondorioztatu zuen arte, eta ez alderantziz. Toledon inprimatu zen 1563an *Libro segundo del esforzado caballero de la Cruz Lepolemo Príncipe de Alemania* izenburuarekin.

## Kanpo estekak
1375 Alfreda

**1375 Alfreda** asteroide gerrikoan aurkitutako 1375. asteroidearen izena da. 1935eko urriak 22an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 UB** zen.

## Kanpo estekak
1376 Michelle

**1376 Michelle** asteroide gerrikoan aurkitutako 1376. asteroidearen izena da. 1935eko urriak 29an aurkitu zuen Guy Reissek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 UH** zen.

## Kanpo estekak
1377 Roberbauxa

**1377 Roberbauxa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1377. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 14an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 CD** zen.

## Kanpo estekak
1378 Leonce

**1378 Leonce** asteroide gerrikoan aurkitutako 1378. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 21ean aurkitu zuen Fernand Rigauxk Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 DB** zen.

## Kanpo estekak
1958ko Paris-Roubaix

**1958ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 56. edizioa izan zen. 1958ko apirilak 13an ospatu zen eta Leon Van Daele izan zen garailea. Lasterketak 8 ordu baino gehiago iraun zuen, eta garaipena 23 txirrindulariren arteko sprint baten erabaki zen (errekorra), horien artean 15 belgiar, 6 frantziar, irlandar 1 eta espainiar 1 zeudelarik.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
Adjuntu

Aljebra linealean, matrize karratu bateko a_{i,j}\,\! elementu bati dagokion **adjuntua** A_{i,j}\,\! zenbaki bat da, non A_{i,j} = (-1)^{i+j}\cdot\ M_{i,j}\,\! den, M_{i,j}\,\! a_{i,j}\,\! elementuari dagokion minorra izanik.

## Adibidea 
A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 3\\ 4 & 5 & 6 \\ 7 & 8 & 9 \end{pmatrix}

::A_{2,2} = (-1)^{2+2} \cdot\ \begin{vmatrix} 1 & 3 \\ 7 & 9 \end{vmatrix} = 1 \cdot\ (1 \cdot\ 9 - 3 \cdot\ 7) = -12

::Adibide horretan aukeratutako elementua a_{2,2}\,\! da, hots, 5\,\! zenbakia.

## Kanpo estekak