Brenda Milner

**Brenda Milner** (Manchester, Erresuma Batua, 1918ko uztailaren 15a) britainiar-kanadiar neuropsikologoa da, neuropsikologia klinikoaren hainbat arlotako ikerketa zientifikoan asko lagundu duena, batzuetan "neuropsikologiaren sortzaile" gisa aipatzen dena. Milner irakaslea izan zen Montrealgo McGil Unibertsitateko Department of Neurology and Neurosurgery-n, eta Psikologiako irakaslea Montreal Neurological Institute-n. 20 doktorego honoris causa baino gehiago jaso ditu eta 90 urte bete arte lan egin zuen. Milner neuropsikologiaren sortzailetzat jo izan da, eta bere lana funtsezkoa izan da diziplina honen garapenean. 2014an *Kavli Prize in Neuroscience* saria jaso zuen "oroimenean eta kognizioan espezializatutako garuneko sareak aurkitzeagatik", John O'Keefe eta Marcus E. Raichlerekin batera. 2018ko uztailean 100 urte bete zituen, eta garai hartan oraindik ikertzaileen lana gainbegiratzen ari zen.

## Biografia 
Brenda Langford (geroago Milner ezkontzagatik) 1918ko uztailaren 15ean jaio zen Mánchesterren, Ingalaterran. Milnerren aita, Samuel Langford, musika kritikaria, kazetaria eta irakaslea zen, eta bere ama (jaiotzez Leslie Doig) kantu ikaslea zen. Montrealen, doktore bihurtu zen. McGill Unibertsitateko psikologia fisiologikoko hautagaia, Donald Olding Hebb doktorearen zuzendaritzapean. Doktoretzan lanean ari zirela, Milnerrek eta Hebbek P.B. pazienteari buruzko ikerketa bat aurkeztu zuten, medial lobektomia tenporala egin baitzioten eta ondorengo oroimena hondatu baitzitzaion. Horrek Wilder Penfield doktorearen arreta erakarri zuen. 1950ean, Wilder Penfield doktorearekin Montrealgo Institutu Neurologikoan ikasteko aukera eman zion Hebbek Milnerri.
## Karrera profesionala 
1954an, Milnerrek McGill Unibertsitateko Buletin Psikologikoan artikulu bat argitaratu zuen, "Lobulu tenporalen funtzio intelektuala" izenekoa. Argitalpen horren barruan, lobulu tenporalaren kalteak aldaketa emozional eta intelektualak eragin ditzakeela gizakiengan eta beheko primateetan erakutsi zuen.

H.M.rekin egindako lanaren lehen etapetan, Milnerrek erabat ulertu nahi zituen bere memoria-arazoak. Milner doktoreak frogatu zuen lobulu medialaren sindrome amnesikoak ezaugarri hauek dituela: oroitzapen berriak eskuratzeko ezintasuna eta kaltea gertatu aurreko urte batzuetatik ezarritako oroitzapenak gogoratzeko ezintasuna; aldiz, iraganik urruneneko oroitzapenak eta beste gaitasun kognitibo batzuk, hizkuntza, pertzepzioa eta arrazoibidea barne, ukitu gabe zeuden. Adibidez, Milnerrek hiru egun eman zituen H.M.-rekin, pertzepzio- eta mugimendu-zeregin berri bat ikasi ahala, zer ikaskuntza mota eta memoria ukitu gabe zeuden zehazteko. Horretarako, izar baten marrazkia erreproduzitu behar zen, ispilu batean begiratuz. Bere lana hobetu egin zen hiru egun horietan. Bi memoria-sistema ezberdin frogatu ahal izan zituen: memoria episodikoa eta prozedura-memoria.

Milnerrek H.M. eta beste kasu batzuk aztertu ondoren, sindrome hori zuten pazienteen artean, mugimen-trebetasun batzuk ikasteko gaitasuna ohikoa zela erakutsi zuen. Aurkikuntza honek garunaren barnean memoria sistema anitzen kontzeptua sartu zuen eta ikerketa multzo izugarria bultzatu zuen. Milnerrek *McGill Journal of Medicine* egunkariari eskainitako elkarrizketa batean adierazi zuen: "HMk lana primeran ikasi zuela ikustea, baina aurretik egin zuela jakin gabe, disoziazio ikaragarria izan zen. Nire bizitzako momentu zirraragarri bat zein izan den jakin nahi baduzu, hori izan da". Eskuen hobespenaren eta hizketaren lateralizazioaren arteko erlazioari buruzko azterketa hauek aldebakarreko garuneko lesio goiztiarrek heldutasuneko garun-antolaketaren ereduan duten ondorioak ulertzea ekarri zuten. Bere ikerketak garunaren kalteak berrantolaketa funtzional ikaragarria ekar dezakeela modu sinesgarrian frogatu zuten lehenengoetakoak izan ziren.

Batez ere, bere sari ugarietatik lortutako dirua erabilita, Milnerrek milioi bat dolar eman zizkion Montrealeko Institutu Neurologikoari 2007an, bere izenean fundazio bat sortu ondoren. Elebitasunari buruzko bere ikerketak hizkuntza berriak eta hizkuntza natiboak eskuratzeko erabiltzen diren bide neuronalen arteko aldea ikertzea eskatzen du.

Azkenaldian, Milnerrek bere ikerketa hedatu du subjektu normalen garunaren jarduera aztertzera, erresonantzia magnetikoen irudi funtzionala (fMRI) eta positroi-igorpenaren bidezko tomografia (PET) erabiliz.

2018an, Milnerrek bere 100. urtebetetzea ospatu zuen Montrealen 30 lagun ingururekin, horien artean Denise Klein ikertzailea. Inoiz ez zuen espero adin horretara iristea, baina Milnerrek esan zuen "urtebetetze gehiagorako jarraitzeko asmo osoa" zuela.

Montrealgo Institutu Neurologikoak ere sinposio bat egin zuen 2018ko irailean bere lorpenak ospatzeko. Urte berean, Milnerrek Montrealgo Institutu Neurologikoak plazaratutako bideo batzuetan parte hartu zuen, emakume zientzialariak eta ikertzaileak sustatzeko. Elkarrizketan zehar, Milnerrek bere lehen urteei buruz hitz egin zuen eta bere karreraren ikuspegi orokorra eman zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Milnerrek hainbat sari jaso ditu neurozientziari eta psikologiari egindako ekarpenengatik, besteak beste, Londresko Royal Societyko, Kanadako Royal Societyko eta Zientzien Akademia Nazionaleko kide izan da.
* Hasieran, Milnerrek *Sarah Smithson ikerketa-beka* bat jaso zuen Newnham Collegen, Cambridgen, graduazioaren ondoren, eta, horri esker, Newnhamera joan zen.
* 1984an Milner *Kanadako Ordenako Ofizial* izendatu zuten eta 2004an *Companion* mailara igo zuten.
* 1987an, *Ralph W. Gerard saria* jaso zuen Neurozientzian.
* 2004an *Neurozientzietako Zientzia Akademia Nazionalaren Saria* ere eman zioten, lobulu tenporalek eta beste garuneko eskualdeek ikaskuntzan, memorian eta hizkuntzan duten eginkizunari buruzko ikerketengatik.
* 1985ean, *Quebeceko Ordena Nazionaleko Ofizial* izendatu zuten eta *Grand Officer* mailara igo zen 2009an.
* 2007an *Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako atzerriko ohorezko kide* hautatu zuten.
* 2009ko abenduan Suitzako Parlamentuan egindako ekitaldian, Neurozientzia Kognitiboei egindako ekarpenengatik *Balzan saria* eman zioten.
* *Kavli neurozientzia saria* jaso zuen 2014an.
* Zientzia Akademia Nazionalerako (1976) eta  Arte eta Zientzien Amerikako Akademiarako (2005) hautatua izan zen.
* Alzheimer Gaixotasunaren Ikerketa Medikorako *Metlife Fundazioaren Saria* (1996) jaso zuen.
* *Dan David saria* (2014).
* *Ordre des Psychologists du Québec-eko 50. urteurrenaren omenezko saria* (2014).
* *Canadian Science and Engineering Hall of Fame*-n sartzea (2012).
* *Quebeceko Asanblada Nazionalaren ohorezko domina* jaso zuen (2018).
* *Pearl Meister Greengard saria* (2011).
* *Norman A. Anderson Bizitzako Lorpen Saria* (2010).
* NARSADen Neurozientzia Kognitiboko lorpen bikainen *Goldman-Rakic ​​saria* (2009).
* *NSERCren Bikaintasunaren Domina* (2009 eta 2010).
* *Gairdner Fundazioaren Nazioarteko Saria* (2005).
* *Prix ​​Wilder-Penfield* (Prix du Québec) (1993).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kanadako Psikologiaren webgunea - Brenda Milner Biografia
* Bioteknologiako etorkizunari buruzko elkarrizketa (2008)
* "Oraindik memoriaren sakontasunak marrazten - Brenda Milnerrekin elkarrizketa bat" The New York Times (2013)