open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapsula (mikrobiologia)

[eskuinera|thumb|350px|Zelulaz kanpoko egitura bakteriarrak: 1.-Kapsula, 2.-[Glikokaliz|Muki-geruza, 3.-Biofilma]]

Bakterioen **kapsula** hainbat bakteriotan dagoen geruza zurruna da, gluzidoz osatutakoa, zelula hormaren gainetik dagoena. Bakterio Gram negatibo zein Gram positiboetan egon daiteke, eta baita legamia eta zianobakterio batzuetan ere.

Funtzio defentsiboa dauka eskuarki: kapsulak bakterioen birulentzia areagotzen du, immunitate-sistemaren zelulen fagozitosia oztopatzen duelako.

Beren egituraren arabera, gluzidoz osatutako eta zelula hormaren gainean dagoen material horri kapsula deritzo egitura trinkoa eta konpaktua badu, eta muki-geruza laxoa eta biguna baldin bada. Lehenengoa zurruna izanik, iragazgaitza da, muki-geruzak iragazkorrak diren bitartean. Ondorioz, Txinako tinta erabiltzen dugunean kapsulak tinta horren sarrera bakterio barrura oztopatzen du, eta horregatik eremu osoa iluna bada ere, kapsula dagoen lekuetan eremu argi bat agertzen da .

## Funtzioak 
Kapsulak onura batzuk dakarzkie egitura hori duten bakterioei:

* esan bezala, bakterio kapsuladunak erresistentzia handiagoa dute fagozitoen aurrean. Frederick Griffith mikrobiologoak esperimentu bikain baten bidez frogatu zuenez (Griffithen esperimentua) kapsula duten Streptococcus pneumoniae bakterioaren anduiak oso birulentoak dira, eta kapsula ez dutenak -aldiz- ez.

* kapsulak bakterioaren lehortze prozesua ekiditen du, ur asko duelako.

* bakterioaren atxikidura errazten du: kapsula duten mikrobioek errazago infekta dezakete haien ostalariei hobeto itsasten direlako.

## Osaketa 
Glikoproteinak eta beste polisakarido batzuk dira eskuarki kapsulen osagai nagusiak (polialkoholak, aminoazukreak...)

## Mikrobio kapsuladunak 
Ez dira asko bakterio kapsuladunak. Aipatu behar da kapsula edo muki-geruzen presentzia ez dela inondik inora espezie baten ezaugarri unibertsala: espezie batzuek andui kapsuladunak dituzte, eta baita andui ez-kapsuladunak ere.

Bakterio hauek, besteak beste, kapsula eduki dezakete:

* Streptococcus pneumoniae
* Bacillus anthracis
* Salmonella
* Klebsiella pneumoniae
* Streptococcus pyogenes
* Escherichia coli
* Haemophilus influenzae
* Francisella tularensis, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plastifikatzaile

**Plastifikatzaileak** edo **plastifikatzeko** aditiboak, materialak leuntzen duten osagaiak dira. Konposatu berak plastikoetarako eta hormigoietarako erabiltzen diren arren, efektuak apur bat desberdinak dira; plastikoentzako plastifikatzaileak, produktua leuntzen dute malgutasuna handituz; hormigoientzako plastifikatzaileek (bukaerako hormigoiaren propietateak aldatu gabe) nahasketa biguntzen dute eta horrela hormigoia gogortu aurretik maneiagarriagoa izango da, .
## Kanpo estekak
Petrogenesi

[thumb|[Tibeten aurkitutako kuartzo puska bat. Kuartzoa granitoa osatzen duten mineraletako bat da, jatorri igneoa duena. Petrogenesia arroken jatorria aztertzeaz arduratzen da, besteak beste.]]
**Petrogenesia** petrologiaren adar bat da, arroken jatorria eta eraketa aztergai dituena. Sarritan petrogenesia arroka magmatikoen sortze prozesua izendatzeko erabiltzen den arren, arroka metamorfiko eta sedimentarioen sortze prozesuak ere bere gain hartzen dituen terminoa da. Diagenesia eta erreakzio metamorfikoak ere petrogenesiak azaltzen ditu.

## Historia 
Zientziaren adar honetako lehen ikerketak XVIII. mendean hasi ziren egiten. Garai hartako zientzialariak, gai honi zegokionean, bi taldetan banatuta zeudela esan dezakegu: Neptuniar eta Plutoniarretan. Neptuniarrek uste zuten arroka mota guztiak uretan sedimentatzetik sortzen zirela, izenak ere zerikusia du haien usteekin, izan ere, antzinako erromatar mitologian Neptuno (greziar mitologian Poseidon) itsasoaren jainkoa da. Plutoniarrek berriz, arroka mota guztiak lurpetik irteten den magmatik sortuak zirela uste zuten, horregatik zuten izen hori, Pluton erromatar mitologian (greziarrean Hades) azpimunduko jainkoa baitzen.

XIX. mendean ikerketa sakonagoak egiten hasi ziren eta azkenean, arroka mota guztiak, haien adin eta jatorriaren arabera, hiru taldeetan sailkatu zitezkeela ondorioztatu zuten:

* Arroka igneo edo magmatikoak: laba edo magma solidotzearen ondorioz sortutako arrokak.
* Arroka sedimentarioak: diagenesi izeneko prozesuari esker sortzen diren arrokak. Sedimentuak arro sedimentariotan pilatzen dira, eragile geologikoek haraino garraiatzen dituztenean. Bertan, milaka metrotako sedimentu multzoak pilatu eta hango presio eta tenperaturagatik arroka sedimentario bihurtzen hasten dira. Diagenesian zehar, arrokak osatuko dituzten partikulak trinkotu egiten dira, zementazioa jazoko da eta mineralen artean erreakzio kimikoak gertatuko dira. Jarduera biologikoak ere asko laguntzen du prozesu honetan.
* Arroka metamorfikoak: metamorfismoa jasan duten arrokak dira, hau da, presio eta tenperatura altuengatik haien osaera kimikoak aldaketak jasan ditu, baina ez dira urtzera iritsi. Aipatzekoa da, arroka metamorfiko oro arroka magmatiko eta sedimentario izan zela garai batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komediante

[thumb|300px|[Charles Chaplin komediantea.]]
**Komediante** edo **umorista** publikoari entretenitu nahi dion aktorea da; horretarako ikusleek barre egin arazten saiatzen da. Helburu horrekin txantxak egiten ditu, egoera komikoak antzezten ditu edo bakarrizketa umoretsuak antzezten ditu. Komediante eta pailazo antean dagoen desberdintasuna nagusia janzkeran datza. Pailazoa oso margotuta agertzen da eta haren janzkera nabarmena da. Komedianteak, ordea, janzkera nahiko arrunta darama eta haren umorearen oinarria mintzaeran dago. Beste desberdinatasuna komediante eta komiko artekoena da; Ed Wynn komediantearen ahoan jarri da esaldi hau: "A comedian is not a man who says funny things. A comedian is one who says things funny" (Komediante batek gauza barregarriak *esaten* ditu eta komiko batek gauza barregarriak *egiten* ditu).

## Komediante ospetsuak 
* Charlie Chaplin
* Stan Laurel
* Bob Hope
* Marx anaiak
* Cantinflas
* Roberto Gómez Bolaños Chespirito
* Ed Wynn
* Andy Kaufman
* Franco Escamilla
* Alexei Sayle
* Malcolm Hardee
* Tommy Tiernan
* Bill Maher
* George Carlin
* Jim Carrey
* Rowan Atkinson

## Komedianteak Euskal Herrian 
* Anjel Alkain
* Alazne Etxeberria
* Aitziber Garmendia
* Óscar Terol
* Aitor Gabilondo

## Komediante jaialdiak 
Asko dira mundu osoan. Hauek dira agian ezagunenak:
* Just for Laughs Montrealen
* Edinburgh Fringe Edinburgon
* Melbourne Comedy Festival, Melbournen (Australia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pailazo

## Kanpo loturak 
* :20 komediante onenen zerrenda.
Edward L. G. Bowell

**Edward L. G. "Ted" Bowell** (Londres, 1943ko azaroaren 26a) Ameriketako Estatu batuetan lan egiten duen astronomo ospetsua da. Londresko University Collegen eta Parisko Unibertsitatean ikasi zuen. Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) proiektuaren ikertzaile nagusia da. Berari esker asteroide asko aurkitu izan dira, batzuk LONEOS proiektu barruan eta beste batzuk hau martxan jarri aurretik. Haien artean hauek aipa daitezke: Asteroide troiarrak (2357) Phereclos, (2759) Idomeneo, (2797) Teucro, (2920) Automedonte, (3564) Taltibio, (4057) Demophon eta (4489) 1988 AK.

Halaber, aldiko 140P/Bowell-Skiff kometa eta ez-aldiko C/1980 E1 kometaren aurkikuntzan lagundu zuen.

## Beste batzuk 
* (9000) Hal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Edward Bowellen webgunea.
Beltxale distiratsu

**Beltxale distiratsu** edo **binorri distiratsu** du izen arrunta ***Ligustrum lucidum*** zuhaitzak. Oleaceae landareen espezie bat da, Txinako hegoalde-erdialdekoa, Korea eta Japoniakoa jatorriz. Gaur egun munduko herrialde askotan hedatua dago eta hainbat tokitan espezie inbaditzailea bilakatu da, bertoko basoetako flora autoktonoa lekuz aldaraziz.

## Deskribapena 
Generoaren espezie handiena da. Hosto iraunkorreko zuhaitz honek 3 eta 8 metro arteko garaiera du baina 15 metro altuera har dezake. Hostoak berde ilunak dira, luzeran 5-15 cm eta zabaleran 3-8 cm bitartean. Fruituak esferikoak 0.6-1 cm ingurukoa dira, urdinxkarak eta distiratsuak. 

## Erabilera 
Txinatar medikuntza tradizionalean erabili izan dira fruituak. Sexu ezintasuna, tinnitusa eta nekea tratatzeko erabiltzen dira.

## Taxonomia 
William Townsend Aitonek deskribatu zuen *Ligustrum lucidum* eta *Hortus Kewensis-*en argitaratua *; edo, Catalogue of the Plants Cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. London (2.* edizioa*) 1: 19. 1810.* 

; Etimologia
:

***Ligustrum*** : aligustre plantako izen latindarretik eratorritako izen orokorra.

***lucidum:*** epitetoa, latinez "distiratsua"  esan nahi du.

## Iruditegia 

Irudi:Ligustrum lucidum.001 - Ribadeo.jpg|Landarea.
Irudi:Hojas alternas y opuestas.jpg|Hostoak.
Irudi:Europian honey bee on ligustrum lucidum blossoms - Ευρωπαϊκή μέλισσα σε άνθη λιγούστρου.jpg|Loreak.
Irudi:Oleaceae - Ligustrum lucidum (8304697144).jpg|Fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neptunoren troiar

[thumb|300px|L4 Neptunoren troiarrak [plutinoak erreferentzia moduan hartuz.]]
**Neptunoren troiarrak** (Jupiterren troiarrekin duten analogiaz horrela deituak) bere orbita Neptunorekin partekatzen duten asteroideak dira, betiere, L4 eta L5 izeneko Lagrangeren puntu egonkorren inguruan. Neptunoren Lagrangeren puntu egonkorretatik gertu orbitatzen dira.

Hona hemen IAUren Minor Planet Centerrek onarturiko Neptunoren troiarrak:

 eta  hasieran zerrendan sartu zuten baina egun kendu dute.  egun Neptunoz haraindiko objektua dela uste dute.  egun ia satelite bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghost in the Shell (1995eko filma)

***Ghost in the Shell***, 1995eko Mamoru Oshii japoniar zinema zuzendariaren anime ziberpunk film bat da. Masamune Shirow komikigilearen *izenburu berdineko mangan* oinarritua dago. Atsuko Tanaka, Akio Ōtsuka eta Iemasa Kayumi aktoreek beren ahotsez bikoiztu zuten.

*Ghost in the Shell 2: Innocence* (2005) jattaipena izan zuen, bai eta Scarlett Johansson aktoreak antzeztutako *akzio-bizidunezko filma* ere.

Garai guztietako animaziozko film onenen sailkapenetan agertu ohi da, denboraren poderioz kultuzko filma bilakatuz. Wachowskitarrak beren *The Matrix* (1999) film ospetsua burutzeko inspirazioa ere izan zen.

## Argumentua 
2029. urtea. Asiako herrialde bateko hiri batean, zibilizazio zibernetiko batean, emakumezko polizia cyborg batek hacker misteriotsu informazioaren autobideak inbaditzen ari den superkriminala.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Incubus (filma)

***The Incubus*** edota ***Incubus*** (euskaraz *Inkuboa*), 1982ko John Hough britainiar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Ray Russell idazlearen 1976ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. John Cassavetes eta John Ireland aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako udalerri batean, gizonezko baten itxura hartzen duen deabru lizun baten emakumeen aurkako sexu krimenak jazotzen ari dira, alegia, inkubo bat. Udalerriko Sam Cordell (John Cassavetes) medikuak eta Hank Walden (John Ireland) sheriffak inkuboaren nortasuna zein den jakin eta atzematen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* John Cassavetes: Sam Cordell
* John Ireland: Hank Walden
* Kerrie Keane: Laura Kincaid
* Erin Noble: Jenny Cordell
* Helen Hughes: Agatha Galen
* Duncan McIntosh: Tim Galen
* Harvey Atkin: Joe Prescott
* Harry Ditson: Drivas tenientea
* Mitch Martin: Mandy Pullman
* Matt Birman: Roy Seeley
* Beverly Cooper: Pru Keaton
* Brian Young: Charlie Prescott
* Barbara Franklin: Pullman andrea
* Wes Lee: Pullman jauna
* Neil Dainard: Ernie Barnes
* Jennifer Leak: Deena Ferrin
* Denise Fergusson: Carolyn Davies
* Jack Van Evera: Matt Davies
* Helene Udy: Sally Harper
* Lisa Bunting: Anita Barnes
* Michelle Davros: Jane Barnes
* Jefferson Mappin: Clem
* James Bearden: Lacey
* Alan Bridle: Galdekatzailea
* Jude Beny: Sorgina
* Jeremy Hole: Torturatzailea
* Brian Montague: Igerilaria
* Dirk McLean: Inkuboa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lata (eraikuntza)

[thumb|420x420px|[Lekeitioko Kristo Portalekoaren teilatu konponketa, latak bistan daudela.]]
**Lata** eraikuntzan erabiltzen den zurezko ohol txikia da, ateak, leihoak eta teilatuak egiteko. Azken honetan, gapirioen artean josita doaz, tarte erregularrekin teilatu motaren arabera, eta teilei eusten diete.

## Neurriak 
Orokorrean, laten lodiera 18 eta 40 mm artekoa da, eta zabalera 35-60 mm artekoa, aurreikusitako hezetasunaren arabera (DIN 4070-1 arauaren arabera). Ebaketa egur berdean egin daiteke, %3ko marjenarekin, edo %20ko hezetasunera lehortutako egurrean, zeinean ebaketa egonkorragoa izaten den

## Estandarrak 
Teilatuei eusteko latek DIN 4074-1 arauaren arabera ekoitziak izan beharra dute, beste motetako listoiak ez bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altubeko ur-jauzia

**Altubeko ur-jauzia** Araban dagoen ur-jauzia da izen bereko ibaian kokatuta dagoena, Urkabustaiz udalerriko lurretan, Izarratik gertu. 5-10 metroko jauzia egiten du urak eta behean putzu oso zabala sortzen du.

## Inguruko mendiak 
Ur-jauzi honek Gorbeiako mendilerroko mendi garaiak gertu ditu.

## Bertara nola iritsi 
Arantza herritik bi bide daude ur-jauzira heltzeko, bat Aientsa auzotik eta bestea Azkilarrea auzotik. Bide biak konbinatuz 9 km-ko ibilaldi zirkular egin ohi da ur-jauzia bisitatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak 
* Altubeko ur-jauzia - Cascada de Altubeltubeko ur-jauzia ezagutzeko URAk proposatzen duen ibilbidea. Uraren Euskal Agentzia.
Michael Clayton (filma)

***Michael Clayton***, 2007ko Tony Gilroy estatubatuar zinema zuzendariaren thriller film bat da. George Clooney, Tom Wilkinson, Tilda Swinton eta Sydney Pollack aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Tilda Swinton) irabazi zuen, bai eta Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (Tony Gilroy), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (George Clooney), Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Tom Wilkinson), Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Tony Gilroy) eta Soinu banda onenaren Oscar Sariaren (James Newton Howard) izendapenak jaso ere.

## Argumentua 
AEB, New York. Michael Clayton (George Clooney) hiriko abokatu bufete batean lan egiten du, baina ez da zehazki abokatua, "konpontzailea" baizik. Bere lana enpresako bezeroen trapu zikinak modu ahal bezain azkar eta aseptikoenean ezabatzea da. Ez da ez polizia ezta abokatua ere, bi lanbideen arteko nahasketa baizik: zakur zaindaria, beti obeditu eta inoiz galderarik egiten ez duen lankide leiala.

## Aktoreak 
* George Clooney: Michael Clayton
* Tom Wilkinson: Arthur Edens
* Michael O'Keefe: Barry Grissom
* Sydney Pollack: Marty Bach
* Danielle Skraastad: Bridget Klein
* Tilda Swinton: Karen Crowder

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
My Favorite Year

***My Favorite Year*** (euskaraz *Nire Urte Gogokoena*), 1982ko Richard Benjamin estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Peter O'Toole, Mark Linn-Baker, Jessica Harper eta Joseph Bologna aktoreek antzeztu zuten.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, eta 1992an Broadwayen film honetan oinarritutako *izenburu berdineko musikala* estreinatu zen.

## Argumentua 
1950eko hamarkada, New York. Benjy Stone (Mark Linn-Baker) telebista gidoilari gazteak Stan "King" Kaiser (Joseph Bologna) aurkezlearen umorezko saio batean kolaboratzailea da. Stonek ikuskizun baterako Alan Swan (Peter O'Toole) iraganeko ingeles aktore loriatsu adindua eta gainbeheran dagoen zurrutero hutsa ekarriko du, eta filmaketara guztiz alkoholizatuta aurkeztuko da. Benjyk gizaseme xelebre honi ahal bezainbeste erosotasun eskeintzeko ardura jasoko du, zurrutera eman ez dadin, eta gonbidatua filmaketetara ahal bezain egoera onenean aurkeztu dadin saiatuko da, buruhauste eta gorabehera ugari ekarriko dizkion betebeharra. Bitartean, Benjy bere lankidea den K. C. Downing (Jessica Harper) ederraz maitemindua dagoenez, Alan eskarmentudunak Benjyri bere bihotzeko azukre koxkorra erakartzen lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Peter O'Toole: Alan Swann
* Mark Linn-Baker: Benjy Stone
* Jessica Harper: K.C. Downing
* Joseph Bologna: Stan "King" Kaiser
* Bill Macy: Sy Benson
* Ramon Sison: Rookie Carroca
* Lainie Kazan: Belle Carroca
* Lou Jacobi: Osaba Morty
* Adolph Green: Leo Silver
* Anne De Salvo: Alice Miller
* Basil Hoffman: Herb Lee
* George Wyner: Myron Fein
* Cameron Mitchell: Karl Rojeck
* Selma Diamond: Lil
* Corinne Bohrer: Bonnie
* Gloria Stuart: Horn andrea
* Cady McClain: Tess Swann
* Lana Clarkson: Jeanine, Old Gold Cigarette Boxeko neska (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Who's Harry Crumb?

'''''Who's Harry Crumb?'''* (euskaraz *Zein Da Harry Crumb?''), 1989ko Paul Flaherty estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia eta misteriozko film bat da. John Candy, Jeffrey Jones, Annie Potts, Tim Thomerson, Barry Corbin eta Shawnee Smith aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Harry (John Candy) detektibe prestigiotsuez osatutako Crumb abizenadunen belaunaldiaren azken kidea da. Zoritxarrez, Crumbdarren ezaugarria izan den talentua Harry gaixoaz ahaztu egin da, eta honek ondorengotzan abizena eta bulegoa bakarrik jaso ditu. Baldarra eta fundamentugabea, bere lanbiderako ezaugarri kaxkarrak dira. Dena den, kasu berri bat ikertzeko ardura jaso du: P.J. Downing (Barry Corbin) aberatsaren Jennifer (Renée Coleman) alaba eta modeloaren bahiketa kasua argitzea eta berau askatzea.

## Aktoreak 
* John Candy: Harry Crumb
* Jeffrey Jones: Eliot Draisen
* Annie Potts: Helen Downing
* Tim Thomerson: Vince Barnes
* Barry Corbin: P.J. Downing
* Shawnee Smith: Nikki Downing
* Valri Bromfield: Casey detektibea
* Renée Coleman: Jennifer Downing
* Wesley Mann: Tim

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Michael Anderson

**Michael Joseph Anderson** (Londres, 1920ko urtarrilaren 30a - Vancouver, 2018ko apirilaren 25a) ingeles zinema zuzendaria izan zen. Aktorea eta gero Peter Ustinoveko laguntzailea izan zen. Hogeita hamar film baino gehiago zuzendu zituen. Haietako ezagunena *Around the World in Eighty Days* da.

## Filmografia
Nunap Isua

**Nunap Isua** edo **Uummannarsuaq** () Groenlandiako hegoalderen dagoen lurmuturra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peñaladros-eko ur-jauzia

**Peñaladros-eko ur-jauzia** Burgosen dagoen ur-jauzia da Cadagua ibaiaren iturburuan kokatuta dagoena, Angulo udalerriko lurretan. 20-30 metroko jauzia egiten du urak eta behean putzu oso zabala sortzen du.

## Inguruko mendiak 
Ur-jauzi honek Gorobel mendilerroko mendi garaiak gertu ditu.

## Bertara nola iritsi 
Artzeniegatik Quincoces de Yuso-ra joateko errepidetik bide bat hartu behar da Cozuela auzora joateko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Altubeko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak
Alexander Martinez Iturria

**Alexander Martinez Iturria** (Irun, Gipuzkoa, 1989) gipuzkoar idazlea da.

Ikasketaz arkitektoa eta hirigilea da. 2019an bere lehenengo liburua argitaratu zuen; alegia, *Iraumen* izenburuko ipuin-bilduma. Lan horrekin 2018ko Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria irabazi zuen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Iraumen* (2019, Algaida)

## Sariak 
* 2018ko Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria euskarazko kontakizun kategorian.

## Erreferentziak
Le Retour des Princes Français à Paris

thumb|250px|Berrezartzearen armarria.
***Le Retour des Princes Français à Paris*** (euskaraz: «Printzipe frantsesen itzulera Pariserat») erez Frantziako Borboien berrezarkuntza garaiaren ereserki ofiziala izan zen, 1814tik 1830ra. Melodia "Vive Henri IV" abesti herrikoian oinarrituta dago. Hitzen egilea anonimoa gelditu da.

## Letra 
:*La paix ramène *
:*tous les princes français*
:''chantons l'antienne,*
:*aujourd'hui désormais*
:*que ce bonheur tienne*
:*Vive le roi! Vive la paix!*

:*Vive la France*
:*et les sages Bourbons*
:*plein de clémence,*
:*dont tous les coeurs sont bons!*
:*la paix, l'abondance*
:*viendront dans nos cantons.*
 

:*Quelle joie extrême*
:*Vive, vive d'Artois!*
:*duc d'Angoulême!*
:*chantons tous à la fois*
:*louis dix-huitième,*
:*descendant de nos rois!*
 

:*Le diadème*
:*de France est pour un Roi,*
:*notre voeu même*
:*est la raison pourquoi,*
:*oui, Louis nous aime,*
:*Vive, vive le Roi!*
 

:*Plus de tristesse,*
:*Vive, vive Louis!*
:*princes, princesses,*
:*nous sommes réjouis,*
:*que les allégresses*
:*règnent dans tous pays!''

## Kanpo estekak 
* :Ereserkiaren musika eta letra]
* :Ereserkia Youtuben.
Où peut on être mieux qu’au sein de sa famille

thumb|250px|Berrezartzearen armarria.
***Où peut on être mieux qu’au sein de sa famille*** (euskaraz: «Non egongo daiteke hobeto gure etxekoekin baino») Frantziako Borboien berrezarkuntza garaiaren ereserki ofiziala izan zen, 1814tik 1830ra, «Le Retour des Princes Français à Paris»ekin batera. Hitzak Jean-François Marmontelek idatzi zituen.

## Letra 
:*Où peut-on être mieux, où peut-on être mieux*
:Qu'au sein de sa famille?*
:*Où peut-on être mieux, où peut-on être mieux*
:*Qu'au sein de sa famille?*
:*Tout est content,*
:*Tout est content,*
:*Le cœur, les yeux.*
:*Le cœur, les yeux.*
:*Vivons, aimons, vivons, aimons*
:*comme nos bons aïeux.*
:*Vivons, aimons, vivons, aimons*
:*Comme nos bons aïeux.*
:*Comme nos bons aïeux.''

## Kanpo estekak 
* :Ereserkia Youtuben.
Populazioen genetika

**Populazioen genetika** genetikaren esparru bat da, populazioen artean dauden desberdintasun genetikoak ikertzen dituena. Biologia ebolutiboaren adar bat da. Besteak beste, moldaera, espeziazioa eta populazioen egitura aztertzen dira populazioen genetikan.

Lan esparru hori funtsezkoa izan zen Eboluzioaren Teoria Sintetikoaren sorreran. Hasierako ikertzaile nagusiak Sewall Wright, J. B. S. Haldane eta Ronald Fisher izan ziren, aldi berean genetika kuantitatiboaren azpieremua sortu zutenak. Hasieran diziplina ia osoki matematikoa zen, baina gaur egun lan teorikoa, laborategikoa eta landa eremukoa uztartzen ditu.

Populazioen genetika berriagoak diren beste lan esparru batzuekin alderatuta, (adibidez, jokoen teoria ebolutiboarekin edo moldaeren dinamikarekin), desberdintasun nagusia da fenomeno genetikoetan jartzen duela enfasia: dominantzian, epistasian eta birkonbinazio genetikoan, esaterako.

## Kanpo estekak
Sorgin Seinalea

***Sorgin Seinalea*** Gregorio Muro "Harriet" komikigileak sorturiko komiki sorta da. Daniel Redondorenak dira marrazkiak eta koloreak.

XVII. mende hasierako ipar euskal herrian hasten da istorioa, sorgin-ehizaren garaian. Uztaritzeko Elvira de Goitiari sorginkeria leporatu eta Lancre-ko jaunarengana eramango dute, bere bizitza errotik aldatuz.

## Kanpo estekak 
* Sorgin Seinalea edizio osoaren salmenta orria, Harriet argitaletxearen webgunean.
Jon eta Mirka

***Jon eta Mirka*** Gregorio Muro "Harriet" komikigileak sorturiko komiki sorta da. Daniel Redondorenak dira marrazkiak eta koloreak.

Jon umezurtzaren eta Mirka extralurtarrara dira protagonistak. Biek, Zopix errobotarekin batera, zenbait abentura biziko dituzte munduan zehar, baita beste planeta batzuetan ere.

Bi atal izan dira argitaratuak: *Espedizio Galdua* eta *Bihotz Izoztuak*. 2016an edizio osoan berrargitaratu zituen *Harriet Ediciones* argitaletxeak. .
## Edizioa 
* Jon eta Mirka edizio osoa. *Espedizio Galdua* eta *Bihotz Izoztuak*. 2016an edizio osoan berrargitaratu zituen *Harriet Ediciones* argitaletxeak. .

## Itzulpenak 
* 1915- Jon y Mirka Edición integral.es
* 1984- Las aventuras de Jon y Mirca. La expedición perdida.(ES) Ttartalo Argitaletxea.
* 1984- Les aventures de Jon i Mirka. L'expedizio perduda. (CAT)Leartes Argitaletxea.

## Kanpo estekak 
* Jon eta Mirka edizio osoaren salmenta orria, Harriet Ediciones argitaletxearen webgunean

## Erreferentziak
Ahots-aktore

thumb|300px|Txontxongilo batean antzezleak bere ahotsa uzten die pertsonaiei.
**Ahots-aktorea** zuzeneko aktuaziotik kanpo (antzerkia, zinema) bere ahotsa edozein euskarrirako erabiltzen duen antzezlea da. Japonian seiyū izena ematen zaie; Europan izen horri beste esanahi zehatzago eman zaio: anime saioteako bikoizketa-aktorea, alegia.

## Euskarriak 
Aktore hauek euskarri askotan ager daitezke:
* Filmak, baina bere irudia agertu gabe, esaterako narratzaile moduan.
* Bideo-jokoetan.
* Txontxongiloetan.
* Espektakulu desberdinetan.
* Irrati-saioetan.
* Telesailetan.
* Marrazki bizidunetan.
* Publizitatean.

## Nahasketa 
Antzezle hauen lana beste profesionalenekin nahastu egiten da. Esaterako, nahiz eta lan hurbila izan, ez da bikoizketa-aktorea zeren azken hauek beste antzezle baten jatorrizko ahotsa ordezkatzen baitute eta haien ezaugarriak imitatzen saiatzen baitira.

## Ikus, gainera 
* Bikoizketa-aktore
* Seiyū

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justin Hiriart

thumb|Gregorio Muro komikilaria Justin Harriet-ez hitz egiten (2022)
**Justin Hiriart** Gregorio Muro "Harriet" komikigileak sorturiko komiki sorta da. Francisco Fructuosorenak dira marrazkiak eta koloreak.

XVII. mendeko euskal herriko kostaldean eta ternuako lurraldean kokatua da, eta Justin Hiriart izeneko euskal baleazalearen bizipenak kontatzen ditu. 1980ko hamarkadan hasi ziren lehen aleak argitaratzen. Euskarazko bertsioa Ipurbeltz eta Habeko Miken eskutik kaleratu zen. Gazteleraz eta frantsesez ere argitaratu da.

2015an Edizio Oso batean bildurik argitaratu ziren atalak.
## Istorioa 
XVII. mendea. Justin Hiriart Donibane Lohizunen bizi den itsas kapitaina da. Martin kontramaisuarekin batera, Ternua inguruetan baleak ehizatzea du ogibide. Abentura ugari biziko dituzte bi lagunek. Atal ezberdinetan zehar, itsas nabigazio, baleontzi eta balearen ehizaren berri jakingo du irakurleak. Euskal baleazaleek ipar-amerikar herriekiko zituzten harremanak ere ageri dira liburuetan zehar, Mikmak eta inuitekin zituzten harremanak alegia. Frantziako eta Ingalaterrako gobernu eta ontziteriekin sorturiko tirabirek ere estuasunetan jarriko dituzte protagonistak behin baino gehiagotan.

## Atalak 
Sei atal izan dira argitaratuak, han hemenka:

# Itsas gorritan
# Izotzezko tranpa
# Sekretua
# Brulota
# Satanen Itsasuntzia
# Itzal zuriak

## Kanpo estekak 
* Justin Hiriart, edizio osoa

## Erreferentziak
Bariazio genetiko

**Bariazio genetikoa** izaki bizidun banakoen geneen artean dauden aldaeren multzoa da. Bariazio genetikoa sortzeko modu bat baino gehiago dago, baina nagusienak mutazioak eta birkonbinazio genetikoa dira.

Gene bakoitzak bertsio bat baino gehiago izan dezake, eta horietako bariazioetako bakoitzari alelo deritzo. Populazio baten alelo guztien multzoari erreserba genetiko deritzo.

Sarritan, aldaera genetiko bakoitzak fenotipo bereizgarri bat ematen du. Hala ere, aurkakoak ez du zertan egia izan behar: fenotipo berezi batek ez du aldaera genetiko baten ondorio izan beharrik. Izan ere, egitura genetiko berak, ingurunearen eragin desberdinen aurrean, erantzun desberdina eman dezake eta polifenismoa sortu. Horrez gain, epigenetika ere, zenbaitetan belaunaldi batetik bestera igarotzen dena, fenotipo desberdinen erantzule izan daiteke.

Bariazio genetikoa oinarrizkoa da eboluzioa gerta dadin eta espezie berriak sor daitezen.

## Kanpo estekak
Space Truckers

***Space Truckers*** (euskaraz *Espazio Kamioilariak*), 1996ko Stuart Gordon estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film bat da. Dennis Hopper, Stephen Dorff, Debi Mazar eta Charles Dance aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Canyon (Dennis Hopper) espazio bidaiariak galaxia zamak garraiatuz zeharkatzen du. Bere misio arriskutsuena Lur planetantzat arrisku larria suposatu dezakeen zama arraro bat garraiatzea izango da.

## Aktoreak 
* Dennis Hopper: John Canyon
* Debi Mazar: Cindy
* Stephen Dorff: Mike Pucci
* Barbara Crampton: Carol
* Charles Dance: Nabel/Macanudo
* George Wendt: Keller
* Seamus Flavin: 4. motorzalea
* Jason O'Mara: 3. motorzalea
* Vernon Wells: Cutt jauna
* Sandra Dickinson: Bitchin' Betty
* Tim Loane: Soldadu ofiziala
* Ian Beattie: Soldadua
* Olwen Fouéré: Komandante eraikitzailea
* Shane Rimmer: E.J. Saggs
* Roger Gregg: Tankelaria
* Dennis Akayama: Tech liderra
* Graeme Wilkinson: Jackie
* Sean Lawlor: Mel
* Birdy Sweeney: Zesty jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hawaii (1966ko filma)

***Hawaii***, 1966ko George Roy Hill estatubatuar zinema zuzendariaren epika drama film bat da. James A. Michener idazlearen 1959ko izenburu berdineko eleberrian oinarritu zuen. Julie Andrews, Max von Sydow, Richard Harris, Gene Hackman, Jocelyne LaGarde eta Carroll O'Connor aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Elmer Bernstein musikagileak konposatu zuen.

Oscar Sarietarako zortzi izendapen jaso zituen: Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Jocelyne LaGarde), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Russell Harlan), Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Dorothy Jeakins), Efektu berezi onenen Oscar Saria (Linwood G. Dunn), Soinu banda onenaren Oscar Saria (Elmer Bernstein), Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria (Elmer Bernstein) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Gordon E. Sawyer, Samuel Goldwyn Sound Studios).

## Argumentua 
1819, Yale Unibertsitatean bere ikasketak amaitu ondoren, Keoki gazteak Hawaii uhartera Jainko kristauaren hitza eramatea erabaki du. Bere jarraitzaileen artean Abner Hale (Max von Sydow) erreberendoa dago, baina arazoa ezkongabea dela da, eta misiolariak ezkonduak egotea derrigortuak daude. Gai hori, Thorn (Torin Thatcher) erreberendoak haren hiloba Jerhusa (Julie Andrews) Ingalaterra Berriko neska gazte eder fededuna Abnerrekin ezkonduaraziz konponduko du, nahiz eta Jerhusa berez Hawaiira iritsi berri den eta portuz-portu jarraika duen Rafer Hoxworth (Richard Harris) kapitain eta itsasgizonaz maitemindua egon.

## Aktoreak 
* Julie Andrews: Jerusha Bromley
* Max von Sydow: Abner Hale erreberendoa
* Richard Harris: Rafer Hoxworth kapitaina
* Gene Hackman: John Whipple
* Carroll O'Connor: Charles Bromley
* Jocelyne LaGarde: Malama erregina, Maui uharteko *alii nui* delakoa
* Manu Tupou: Keoki
* Ted Nobriga: Kelolo
* Elizabeth Logue: Noelani
* John Cullum: Immanuel Quigley erreberendoa
* George Rose: Janders kapitaina
* Lou Antonio: Abraham Hewlett erreberendoa
* Torin Thatcher: Thorn erreberendoa
* Michael Constantine: Mason marinela
* Malcolm Atterbury: Gideon Hale
* John Harding: Collins
* Heather Menzies: Mercy Bromley
* Dorothy Jeakins: Hepzibah Hale

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Battle of the Bulge

***Battle of the Bulge*** (euskaraz *Ardenetako Gudua*), 1965eko Ken Annakin ingeles zinema zuzendariaren gerra film bat da. Bigarren Mundu Gerraren amaieraldera jazotako Ardenetako Guduan oinarritua dago. Henry Fonda, Robert Shaw, Telly Savalas, Robert Ryan, Dana Andrews eta Charles Bronson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1944ko abendua, Bigarren Mundu Gerra, Europako Mendebaldeko frontea. Normandiako Lehorreratzearen ondoren, soldadu aliatu gehienek alemaniar armada garaitzear dutelako ustea dute, baina alemaniar soldaduak ez daude uste horrekin ados eta amorruz biziz beren azken aliatuen aurkako kontraeraso handia burutuko dute: Ardenetako Gudua da.

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Daniel Kiley teniente kolonela
* Robert Shaw: Martin Hessler kolonela
* Robert Ryan: Grey jenerala
* Dana Andrews: Pritchard kolonela
* George Montgomery: Duquesne sarjentua
* Ty Hardin: Schumacher tenientea
* Pier Angeli: Louise
* Barbara Werle: Elena
* Charles Bronson: Wolenski maiorra
* Hans Christian Blech: Conrad
* Werner Peters: Kohler jenerala
* James MacArthur: Weaver tenientea
* Karl-Otto Alberty: Von Diepel maiorra
* Telly Savalas: Guffy sarjentua
* Steve Rowland: Eddy
* Robert Woods: Joe
* Charles Stalmaker: Burke maiorra
* Robert Rietti: Offeko ahotsa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Paraserianthes lophanta

***Paraserianthes lophantha*** Fabaceae familiako lekadun espezie bat da, izen arruntez "Albizia" izenekoa. Hego Amerikan du jatorria.

## Deskribapena 
Heldu garaian 4 eta 7 metroko altuera har ditzake eta adaburuak piramide itxura du. Loreak neguan ateratzen dira, hori kolorekoak eta hodi itxura dute. Hostoak iraunkorrak dira, baina hotz handia eginez gero, eror daitezke.

Oso ohikoa da eta landatzeko ez du arreta berezirik behar; substratu txiroekin ere haz daiteke, baina beti ere ondo xukatuak eta haizeetatik babestuta.

Oso azkar hazten da eta lorategietan maiz erabiltzen den zuhaixka da.

*Albizia julibrissina* oso antzekoa den espeziea da baina haren loreen ñabardurak bereizten du, izan ere, kolore gorriak eta horiak baititu.

## Taxonomia 
*Paraserianthes lophantha* ( Willd. ) I. C. Nielsenek deskribatu zuen eta ''[./https://es.wikipedia.org/wiki/Bulletin_du_Mus%C3%A9um_National_d'Histoire_Naturelle Bulletin du Muséum National d'Histoire Naturelle]'', Section B, Adansonia. Botanique Phytochimie-en argitaratua izan zen 5 (3): 326. 1983 [1984]. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
# AFPD. 2008. Loredun landarearen datu basea - Fleurs D'Afrique-ren Donnees des Plantes oinarria.
# Brako, L. eta JL Zarucchi. (eds.) 1993. Peruko loreak eta Gimnosperms katalogoa. Monogram. Duena. Bot. Missouri Bot. Gard. 45: i-xl, 1-1286.
# Hokche, O., PE Berry eta O. Huber. 2008. 1-860. O. Hokche-n, PE Berry eta O. Huber New Cat. Flask Vasc. Venezuela. Caracaseko Venezuela Fundazioaren Institut botanikoa.
# Idárraga-Piedrahita, A., RDC Ortiz, R. Callejas Posada eta M. Merello. 2011n. Antioquiako flora. Landare Baskularren Katalogoa, vol. 2. Antioquia saileko baskularren zerrenda. 1.939. Orrialdea.
# Jørgensen, PM eta C. Ulloa Ulloa. 1994an. Ekuadorreko Andeetako goi mailako landareen hazien landareak. AAUko Rep.34: 1-443.
# Jørgensen, PM eta S. León-Yánez. (eds.) 1999. Ekuadorreko landare baskularren katalogoa. Monogram. Duena. Bot. Missouri Bot. Gard. 75: i-viii, 1-1181.

## Kanpo estekak
Aepyornithidae

**Aepyornithidae**, elefante-hegaztiak ere deituak, Madagaskar uhartean bizi zen hegazti familia endemikoa izan ziren. 1000-1200 urte inguru desagertu ziren, ziurrenik giza jardueraren ondorioz. Haren barnean *Mullerornis* eta *Aepyornis* generoak zeuden.

## Espezieak 
* **Aepyornithidae** familia:
** *Aepyornis* generoa Geoffroy Saint-Hilaire 1850
** *Aepyornis hildebrandti* Burckhardt, 1893 [*Aepyornis mulleri* Milne-Edwards & Grandidier 1894
** *Aepyornis maximus* Geoffroy Saint-Hilaire, 1851 [*Aepyornis modestus* Milne-Edwards & Grandidier, 1869)
** *Aepyornis medius* Milne-Edwards & Grandidier, 1866 [*Aepyornis grandidieri* Rowley, 1867; *Aepyornis cursor* Milne-Edwards & Grandidier, 1894; *Aepyornis lentus* Milne-Edwards & Grandidier, 1894; *Aepyornis intermedius* ]
** *Mullerornis* generoa Milne-Edwards & Grandidier 1894 [*Flacourtia* Andrews 1895]
*** *Mullerornis betsilei* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
*** *Mullerornis agilis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
*** *Mullerornis rudis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894 [*Flacourtia rudis* (Milne-Edwards & Grandidier, 1894) Andrews, 1895]

## Kanpo estekak
Jean-Pierre Arraing

**Jean-Pierre Arraing** (Mitikile-Larrori-Mendibile,  - Maule, ) zuberotar abokatu eta politikaria izan zen.

1788an Mauleko alkate bilakatu zen aita ordezkatuz. Baina 1789ko Estatu Orokorretan Zuberoako *Tiers-Etat* ordezkari bilakatu zenez, kargua utzi zuen. Batzar Nazional Konstituziogilean ere parte hartu zuen. Iraultzaren aldekoa, Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, departamenduko kontseilaria izan zen.

## Erreferentziak
Bethel (Vermont)

**Bethel** Vermont estatubatuar estatuko Windsor konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.030 biztanle zituen eta 17 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Geografia 
Bethel  koordenatuetan dago.
## Kanpo estekak
Addison (Vermont)

**Addison** Addison konderrian (Vermont, AEB) dagoen herri bat da. 2010ean, 1.371 biztanle zituen eta 10,81 pertsona/km²-ko dentsitatea.
## Kanpo estekak
Les Misérables (1998ko filma)

***Les Misérables*** (),  Bille August daniar zinema zuzendariaren 1998ko film dramatikoa da. Victor Hugo frantziar idazlearen 1862ko izenburu bereko eleberriaren zinemarako egokitzapena da. Liam Neeson, Geoffrey Rush, Uma Thurman, Claire Danes, Hans Matheson, Reine Brynolfsson eta Peter Vaughan aktoreek antzeztu zuten. Basil Poledouris musikagileak soinu banda konposatu zuen.

## Sinopsia 
XIX. mendearen hasiera, Frantzia. Modu anker eta bidegabean, Jean Valjean (Liam Neeson) ogi bat lapurtzeagatik espetxera zigortu dute, baina espetxetik ihes egitea lortu eta Vigau herri txiroan babes hartu du. Handik urte batzuetara, bertako alkatea da eta hiria oparo bilakatu du. Bitartean, Javert (Geoffrey Rush) polizia Valjean atzemateaz obsesionatu eta bizialdi osoan gupidagabe jarraitu dio.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Jean Valjean
* Geoffrey Rush: Javert
* Uma Thurman: Fantine
* Claire Danes: Cosette
** Mimi Newman: Cosette gaztea
* Hans Matheson: Marius Pontmercy
* Jon Kenny eta Gillian Hanna: Thénardier senar-emazteak
* John McGlynn: Carnot
* Kelly Hunter: Victurien andrea
* Shane Hervey: Gavroche
* Lennie James: Enjolras
* Sylvie Koblizkova: Éponine
* Peter Vaughan: Bishop Myriel
* Julian Rhind-Tutt: Bamatabois
* David Birkin: Courfeyrac
* Ben Crompton: Grantier
* Patsy Byrne: Toussaint
* Frank O'Sullivan: Brevet
* Christopher Adamson: Bertin
* Tim Barlow: Lafitte
* Shannon McCormick: Jendarme Ilegorria
* Reine Brynolfsson: Beauvais kapitaina
* Kathleen Byron: Ama Nagusia, moja
* Toby Jones: Atezaina
* Edward Tudor Pole: Lurjabea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irati Majuelo

**Irati Majuelo Itoiz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1993) nafar bertsolaria, itzultzailea eta irakaslea da. Itzulpengintza eta Interpretazioan graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta horren ondotik literatura-teorian eta literatura erkatuan masterra egin zuen Bartzelonako Unibertsitatean. Gaur egun, EHUko Letren Fakultatean literatura-irakaslea da. 

## Biografia 
### Bertsolari ibilbidea 
Hezkuntza arautuan bertsolaritza ezagutu zuen bertsolari honek, Txantreako Bertso Eskolan eta Gasteizeko Unibertsitateko Bertso Eskolan ikasi izan du bertsotan. Bertsoen munduan murgildu zenetik hainbat txapelketetan parte hartu izan du. Gaztetan Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan, bertso paper edizioan 2005, 2008 eta 2009an eta bat bateko edizioan 2007, 2010 eta 2011an. Txapelketa horretan 2007 eta 2011an txapeldunorde izan zen, 2007an txikien mailan eta 2011an gazteen mailan eta horrek Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartzeko aukera eman zion, nahiz eta ez zen sailkatu.

2011n hartu zuen parte lehenengoz Nafarroako Bertsolari Txapelketan eta horren harira Gaztezulo aldizkariak elkarrizketa motz bat egin zion. 2017an eta 2019an berriz ere hartu zuen parte txapelketan finalera heltzeko aukerarik izan ez zuen arren.

2012an Bardoak: Nafarroako taldekako bertso ekimenean Julio Soto eta Unai Uberetagoenarekin batera "Desterratuak" izenpean jokatu zuen. 2014an Erika Lagoma, Haizea Beruete eta Saioa Alkaizarekin jokatu zuen "12 obario eta 11 pedrada" izenarekin. 2016ko edizioan ere parte hartu izan zuen.

Nafarroako Bertsozale Elkarteak antolatutako hainbat sariketa eta txapelketan parte hartu izan du; Bertsokabi Sariketan, Mariano Izetan eta Xalto Sarian besteak beste. Beste hainbat sarietan ere parte hartu izan du: Abra Saria, Berritxu Saria, Bertsokatu Txapelketa, Bertxoko Sariketa, Erniarraitz Saria, Lizardi Saria eta Xenpelar Saria.

2016an Mexikon bi jaialditan parte hartu zuen Nerea Ibarzabal eta Ane Labaka Mayozekin batera; *Jornada Iberoamericana de niños y jóvenes poetas, troveros y versadores* eta *Festival de Decimistas y Versadores de Latinoamerica y el Caribe*.

### Itzultzaile 
Itzulpengintza ikasketak egin zituen Gasteizen eta hainbat lan argitaratu ditu Argia aldizkarian 2018 eta 2019 urteetan. Horietan artean daude 2019ko martxoan greba feminista dela eta argitaratu zuen *Ertzak gainezka, erdigunea hartzeko* non *Iazko Greba Feministak "Hemen gaude!" ozen esateko balio izan bazuen, esan dezaket aurtengoaren oihua "Eta asko dugu esateko!" izan dela* bezalako esaldiak topa ahal ditugun, edota bertsolaritzaren ikerketa soziologikoa den *Bigarren boom aroa*.

### Euskara teknikari 
* 2018an Euskara teknikaria izendatu zuten Izarbeibarko mankomunitatean euskara sustatzeko helburuarekin

## Argitalpenak 
* *Hiria gure oinetan. Espazioaren irakurketa feministak euskal literaturan*.  Susa argitaletxearen Lisipe bildumaren 17. liburua.

## Sariak 
* 2017an Egile Berriendako Literatur Lehiaketan lehenengo saria eskuratu zuen, *Hareazko gabiltza* poesia lanarekin.

## Bertso arloko lorpenak 
### Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albany (Vermont)

**Albany** Orleans konderrian (Vermont, AEB) dagoen herri bat da. 2010ean, 941 biztanle zituen eta 9,3 pertsona/km²-ko dentsitatea.
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste-Auguste de Villoutreix de Faye

**Jean-Baptiste-Auguste de Villoutreix de Faye** (Flavignac,  - Paris, ) frantziar elizgizona izan zen, 1783 eta 1790 artean Oloroeko apezpiku izandakoa.

Limousingo Faye gazteluan jaioa, 1789ko Estatu Orokorretan Zuberoako klerikoak ordezkatu zituen. 1790ean Barthélemy-Jean-Baptiste Sanadon apezpiku konstituzionalak ordezkatu zuen eta Ingalaterran erbesteratu zen. Okzitaneraz eta frantsesez ez ezik, euskaraz ere idatzi zuen (*Catechisma oloroeco diocesaren cerbutchuco*)

## Erreferentziak
Prince Valiant (1997ko filma)

***Prince Valiant*** (euskaraz *Printze Ausarta*), 1997ko Anthony Hickox ingeles zinema zuzendariaren fantasia eta abenturazko film bat da. Harold Foster kanadar-estatubatuarraren *Prince Valiant* komikian oinarritua dago. Stephen Moyer, Katherine Heigl, Thomas Kretschmann, Joanna Lumley, Ron Perlman eta Edward Fox aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Printze Ausarta (Stephen Moyer) gaztea Artur erregearen (Edward Fox) gorteko zaldun bat da, bere herrialdea salbatzeko abentura bati ekingo dio, eta honetan bere iraganaren sekretu misteriotsua jakingo du. Gazteak Kamelot defendatzeko eta Exkalibur ezpata lapurtu eta Mahai Biribileko zaldunak garaitzear dauden bikingoen aurka borrokatzeko bere ezpata erabili beharko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Legend of Prince Valiant

***The Legend of Prince Valiant*** (euskaraz *Printze Ausartaren Kondaira*), AEBetako fantasia eta abenturazko marrazki bizidun telesail bat da. Harold Foster kanadar-estatubatuarraren Prince Valiant fikziozko pertsonaiaren komikietan oinarritua dago.

Jatorriz, 1991ko irailaren 3tik 1993ko ekainaren 25era The Family Channel katean aireratu zen. Denera 2 denboraldi eta 65 atal izan zituen.

## Atalak 
** # **-**Ingelesezko izenburua** (**Euskarazko itzulpena**)

01-The Dream (Ametsa)
02-The Journey (Bidaia)
03-The Blacksmith's Daughter (Errementariaren alaba)
04-The Kidnapping (Bahiketa)
05-The Trust (Konfidantza)
06-The Finding of Camelot (Kameloten topaketa)
07-The Gift (Dohaitza)
08-The Singing Sword (Ezpata abeslaria)
09-The Trust Betrayed (Un traidor en Camelot)
10-The Secret Of Perilous Garde (Gotorleku arriskutsuaren sekretua)
11-The Dawn Of Darkness (Iluntasunaren egunsentia)
12-The Visitor (Bisitaria)
13-The Trap (Tranpa)
14-The Return (Itzulera)
15-The Awakening (Esnatzea)
16-The Turn Of The Wheel (Gurpilaren bira)
17-The Competitor (Lehiatzailea)
18-The Road Back (Itzulbidea)
19-The Fist Of Iron (Burdinezko ukabila)
20-The Waif (Alproja)
21-The Guardian (Zaindaria)
22-The Battle Of Greystone (Greystoneko gudua)
23-The Reunion (Topaketa)
24-The Choice (Erabakia)
25-The Triumph (Garaipena)
26-The Dream Come True (Ametsa egi egina)
27-The Lost (Galdua)
28-The Beggar (Behartsua)
29-The Black Rose (Larrosa beltza)
30-The Deception (Nahigabea)
31-The Cursed (Madarikatua)
32-The Flute (Txirula)
33-The Color Of Honor (Ohorearen kolorea)
34-The Traitor (Traidorea)
35-The Tree (Zuhaitza)
36-The Crossbow (Balezta)
37-The Lesson Twice Learned (Bi aldiz ikasitako lekzioa)
38-The Princess Aleta (Aleta printzesa)
39-The Voyage (Bidaia)
40-Mordred's Return (Mordreden itzulera)
41-The Rescue (Erreskatea)
42-The Parting (Abiatzea)
43-Peace On Earth (Bakea Lurrean)
44-Empty Justice (Justizia hutsala)
45-The Rival (Arerioa)
46-The Walls Of Tyranny (Zapalkuntzaren harresiak)
47-The Jubilee (Urteurrena)
48-The Treaty (Ituna)
49-The Blackest Poison (Pozoietan beltzena)
50-The Hero (Heroia)
51-The Vision (Ikuskaria)
52-The Shadows Of Destiny (PAtuaren itzalak)
53-The Eyes Of The Serpent (Sugearen begiak)
54-The Spirit Of Valor (Kemenaren espiritua)
55-The Aurora (Goizargia)
56-The Burning Bridge (Zubia sutan)
57-The Sage (Aholkularia)
58-The Song Of Valor (Kemenaren abestia)
59-The Ring Of Truth (La sortija verdadera)
60-A Light In The Dark (Argi bat iluntasunean)
61-The Ghost (Mamua)
62-A New Dawn (Egunsenti berria)
63-The Death Of Arthur (Arturren heriotza)
64-The Gathering Storm (Ekaitza badator)
65-The Hinge Of Fate (Patuaren ardatza)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Legend of Prince Valiant* telesailaren hasierako sarrera eta doinua ikusgai eta entzungai, Youtube.com
Night at the Museum

***Night at the Museum*** (euskaraz *Gaupasa Museoan*), 2006ko Shawn Levy kanadar zinema zuzendariaren fantasiazko komedia film bat da, Milan Trenc kroaziar ilustratzailearen *1993ko haurrentzako liburuan* oinarritua. Ben Stiller, Owen Wilson, Carla Gugino, Dick Van Dyke, Mickey Rooney, Bill Cobbs eta Robin Williams aktoreek antzeztu zuten.

Istorioa New York hiriko Natur Historiaren Amerikar Museoan girotuta dago.

*Night at the Museum: Battle of the Smithsonian* (2009) eta *Night at the Museum: Secret of the Tomb* (2014) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
AEB, New York. Larry Daley (Ben Stiller) bihotz oneko gizaseme ameslaria da, patuak arrakasta ekarriko diola sinistua. Natur Historiaren Amerikar Museoan zaindari izateko lan bat onartzen duenean, gauza bitxiak jazotzen hasi dira: gladiadoreak, gerlariak, eta bertako mota guztietako pertsonaien irudi historiko eta epikoak bizirik daude. Nahasmen hori konpontzeko, Teddy Roosevelt (Robin Williams) presidentearen argizarizko irudiari aholkua eskatu dio, eta horrek zaindariari museoa salbatzen lagundu.

## Aktoreak 
### Gizakiak 
* Ben Stiller: Larry Daley, gau txandako segurtasun zaindaria
* Dick Van Dyke: Cecil Fredericks, segurtasun zaindari beteranoa
* Carla Gugino: Rebecca Hutman, museoko irakaslea
* Mickey Rooney: Gus, segurtasun zaindari beteranoa
* Bill Cobbs: Reginald, segurtasun zaindari beteranoa
* Jake Cherry: Nick Daley, Larryren semea
* Ricky Gervais: McPhee doktorea, museoko kontserbatzailea eta Larryren nagusia
* Kim Raver: Erica Daley, Larryren emazte ohia eta Nicken ama
* Charlie Murphy: taxilaria
* Paul Rudd: Don, Ericaren bikotea
* Anne Meara: Debbie

## Bestelakoak 
* Robin Williams: Theodore Roosevelten argizarizko irudia
* Patrick Gallagher: Atila hunoaren argizarizko irudia
* Rami Malek: Ahkmenrah faraioaren momia
* Pierfrancesco Favino: Kristobal Kolonen brontzezko estatua
* Owen Wilson (krediturik gabe): Jedediah, miniaturazko cowboy irudia
* Steve Coogan: Octavio, miniaturazko erromatar jenerala
* Mizuo Peck: Sacagawearen poliuretanozko irudia
* Kerry van der Griend, Dan Rizzuto, Matthew Harrison eta Jody Racicot: Neanderthal gizonen argizarizko irudiak
* Martin Christopher: Meriwether Lewisen argizarizko irudia
* Martin Sims: William Clarken argizarizko irudia
* Randy Lee, Darryl Quon, Gerald Wong eta Paul Chih-Ping Cheng: hunoen argizarizko irudiak
* Brad Garrett: Pazko Uharteko moai buruaren ahotsa
* Crystal the Monkey: Dexter, fraide kaputxino hitz-motela

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Unai Villena

**Unai Villena Camarero** (Elgoibar, 1980) gipuzkoar idazlea eta industria-ingeniaria da.

2014an Igartza Saria literatura-saria irabazi zuen.

## Lanak 
### Nobela 
* *Hauts haietatik* (2016, Elkar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak