Peter Behrens

**Peter Behrens** ( Hanburgo , 1868ko apirilaren 14a - Berlin , 1940ko otsailaren 27a ) arkitekto eta diseinatzaile alemaniarra izan zen. Arkitektura objektiboaren eta diseinu industrialaren aitzindarietako bat gisa ezagutzen da, eta maiz lehen diseinu korporatiboaren sortzaile gisa ere identifikatzen da. Bere lana ez zen soilik eraikinak egitea; diseinu integrala garatu zuen, arkitekturatik hasi eta produktu industrialetara eta tipografiaraino.

Behrensek hasieran margolaritza ikasi zuen artista gisa, baina bere ikuspegia azkar zabaldu zen arkitekturara eta diseinu industrialera, batez ere XX. mendearen hasieran. Gainera, hainbat iturri historikok aipatzen dutenez, “*Gutxiago gehiago da*” (*Less is more*) esamoldea, askotan Ludwig Mies van der Rohe‑ri egozten zaiona, bere garaian Behrensekin lotutako ideietako bat izan zen, eta Mies van der Rohe bera Behrensen bulegoan laguntzaile gisa lan egin zuen garaian ezagutu zen.
## Biografia 
Behrensen bizitza erabat lotuta egon zen Alemaniako hiri nagusiekin, eta bere ibilbide profesionala herrialde osora zabaldu zen:

* Jaioterrian, Hamburg‑en, bere lehen urteetan artearen oinarrizko ezagutzak bereganatu zituen.
* Gaztetan, arte‑ikasketak eta trebakuntza espezializatua eskuratzeko Düsseldorf eta Karlsruhe bezalako zentroetara joan zen. 1. urte inguruan Darmstadt‑eko artista kolonian bizi izan zen, non bere lehen arkitektura‑lanak egin zituen.
* 1907tik aurrera euren lanik berritzaileena garatu zuen Berlin izango zen bere bizi‑ eta lan‑hub nagusia.
* Beste hiri batzuetan ere lan egin zuen eta bidaia eta kontaktu internazionalak izan zituen, bere ikuspegiak Europa osora hedatzen lagundu zuelarik.

Bere mugimenduak ez ziren soilik geografia‑albokoak; baita estilo eta pentsamenduaren aldetik ere, garaiko mugimendu artistiko eta industrialekin etengabe konektatuta egon baitzen.

Behrens XIX. mendearen amaieran jaio zen, eta bere sormen ibilbidea XX. mendearen lehen herenean garatu zen, modernismoaren mugimenduak gizartearen egitura osoa eraldatzen zuen garaian.

* Industria Iraultza eta metropolien garapenak — lehengo artisautza eta eskulanaren mundutik desberdin ikusitako produkzio sistemetara jauzi handi bat ekarri zuten. Hiriak aldatu egin ziren, altzairuzko egiturak eta masa‑eprodukzioa izan ziren epe horretako ikur teknologikoak.
* Artearen eta Arkitekturaren munduan, estilo historizistak eta dekoratiboak atzean uzten hasi ziren, eta funtzionaltasuna eta sinpletasuna lehenetsi ziren. Hau ez zen soilik estetika aldaketa bat: filosofia artistiko eta sozialaren eraldaketa sakona izaten hasi zen.
* Mugimendu artistikoak, hala nola Art Nouveau, eta geroago modernismoa, diseinuaren adierazpen berriak bilatzen hasi ziren. Gaur egun moderno gisa ezagutzen ditugun arkitektura eta diseinu printzipio gehienak garai honetan azaldu ziren.

Testuinguru honetan, Behrensek artea, industria eta funtzionaltasuna bateratzeko ikuspegi bat garatu zuen, diseinua ez soilik objektu bat bezala ulertu, baizik eta sistema koherente eta eraginkor bat bezala.

## Bizitza pertsonala 
Peter Behrens‑en bizitza pertsonala eta profesionala modu estuan lotuta egon ziren, eta hainbat esperientzia eta faktorek markatu zuten:

#### *Heziketa artistikoa eta lehen sentsibilitatea* 
Behrens hasieran margolari gisa trebatu zen. Arte plastikoetan hasi zen, eta hori izan zen bere arkitektura eta diseinuari ekiteko oinarria. Bere hasierako inspirazioak dekorazioaren eta forma organikoen munduan zegoen, baina ondoren egitura eta funtzioari arreta handiagoa jarri zion.

#### Darmstadt‑eko artistak 
# urte inguruan Darmstadt‑eko artista kolonian egoteak eragin handia izan zuen bere ikuspegi integralean. Han, arkitektura, altzariak eta espazioaren diseinua modu bateratuan lantzen ikasi zuen, eta ikuspegi hori bere lan osoan ikus daiteke.

#### *Deutscher Werkbund* 
1907an Behrens izan zen Deutscher Werkbund erakundeko sortzaileetako bat. Elkarte honek artearen eta industriaren arteko elkarlana sustatu nahi zuen, eta diseinuaren balioa produkzio industrialaren barruan azpimarratu zuen. Hau ez zen soilik profesional tinko baten parte‑hartzea — bera pentsalari aktibo bilakatu zen, modernotasunaren printzipioak praktikara eramaten lagundu zuena.

#### *Familia eta harreman pertsonalak* 
Behrensen bizitza pertsonalari buruzko informazioa murritzagoa bada ere, bere lana eta bizitza profesionala modu zuzenean lotuta egon ziren bere ezkontza, lagunarte eta karrerarekin. Bere garaiko artistak eta arkitektoak askotan familia‑ eta lan‑sare sozial handi batean mugitzen ziren, eta Behrens ere horren parte izan zen, baita garai hartako arte eta diseinu topaketen erdigunean.

#### *Irakasle eta mentore lana* 
Bere bulegoan gazte arkitekto askok lan egin zuten, eta horrek ez zuen soilik karrerak markatu — bere ideiak bigarren belaunaldiko arkitekto eta diseinatzaileek eraldatu eta zabaltzen zituzten. Horrek bere bizitza pertsonala eta profesionala nahastu zituen ikuspegi akademiko eta sorkuntzako komunitate batean.

## Zer egin zuen? 
Peter Behrens, arkitekturaren arloan, industria-arkitekturaren aitzindarietako bat izan zen. Bere lanik ezagunena *AEG Turbine Factory* (1909)da; eraikin horretan, egitura metaliko ikusgarria eta beirazko azalera handiak erabili zituen, garai hartako teknika industrial berriak agerian utziz. Lan horrek arkitektura modernoaren oinarriak ezartzen lagundu zuen, funtzionaltasuna eta adierazpen estetikoa uztartuz. Horrez gain, San Petersburgoko Alemaniako enbaxada eta Frankfurteko Hoechst eraikina bezalako proiektuak ere diseinatu zituen, baita etxebizitza eta industria-eraikin ugari Europan zehar.

Diseinu industrialean, AEG (Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft) enpresarekin izan zuen lankidetza bereziki garrantzitsua izan zen. Enpresa horretarako eguneroko objektuak diseinatu zituen, hala nola lanparak, haizagailuak eta etxetresna elektrikoak. Produktu horietan, erabilgarritasuna eta sinpletasun formala lehenetsi zituen, ekoizpen industrialerako egokiak izan zitezen.

Diseinu grafikoaren arloan ere aitzindaria izan zen. AEG enpresaren irudi korporatibo osoa sortu zuen, logotipoa, publizitate kartelak eta komunikazio bisualaren beste elementu batzuk barne. Horrez gain, “Behrens Antiqua” tipografia diseinatu zuen, bere garaian oso erabili zena. Horrela, lehenengo aldiz enpresa baten identitate bisual osoa modu bateratuan lantzen duen eredua ezarri zuen.

## Estiloa 
Peter Behrensen estilo artistikoa eta arkitektonikoa bere ibilbidean zehar nabarmen eboluzionatu zen. Hasierako lanetan Art Nouveau (Jugendstil) mugimenduaren eragina ageri da, forma kurbatuak eta apaingarri ugari erabiliz.

Hala ere, denborarekin estilo sinpleago eta arrazionalago baterantz egin zuen, eta diseinu modernoaren oinarriak finkatzen lagundu zuen. Bere lanetan forma geometriko garbiak, egitura argiak eta apaingarriaren murrizketa nabarmenak dira nagusi. Behrensek defendatzen zuen diseinuak funtzioari erantzun behar ziola; hau da, objektu edo eraikin baten itxura bere erabilgarritasunarekin zuzenean lotuta egon behar zela.

Materialen erabileran ere berritzailea izan zen. Altzairua, beira eta hormigoia bezalako material modernoak erabili zituen, industria-ekoizpenarekin eta arkitektura garaikidearekin lotutako aukera berriak esploratuz. Era berean, bere lanetan proportzio klasikoen eta modernitate teknologikoaren arteko oreka bilatu zuen, tradizioa eta berrikuntza uztartuz.

## Ospea 
Peter Behrens ospetsu bihurtu zen diseinuaren hainbat arlo bateratzeko izan zuen gaitasunagatik. Bereziki garrantzitsua izan zen AEG enpresarentzat egindako lana, izan ere, historian lehen aldiz enpresa baten identitate korporatibo osoa modu koherentean diseinatu zuen, arkitektura, produktuak eta komunikazio grafikoa barne hartuta.

Horrez gain, arkitektura modernoaren garapenean izan zuen eragina nabarmena izan zen. Industria-eraikinen diseinuan egindako berrikuntzek ondorengo belaunaldietan eragin handia izan zuten. Bere ikasleen artean, gainera, XX. mendeko arkitekto garrantzitsu batzuk egon ziren, hala nola Walter Gropius,  Ludwig Miesan der Rohe eta Le Corbusier, arkitektura modernoaren garapenean funtsezkoak izan zirenak.

Ondorioz, Behrens diseinu modernoaren historian funtsezko figura gisa hartzen da, artearen, industriaren eta teknologiaren arteko lotura berriak ezarri zituelako eta gaur egungo diseinuaren oinarriak ezartzen lagundu zuelako.

## Eragina 
Behrensek izan zuen eragina **praktikoa eta iraunkorra** izan zen, diseinu modernoaren historian. Bere lan nagusiak eta ikuspegi berritzaileak ondorengo arloetan nabarmen eragin zuten:

* **Diseinu industriala eta korporatiboa:** AEG enpresarekin egindako lankidetza profesionala historiako lehen **identitate korporatibo integrala** ezartzeko eredua izan zen, arkitekturatik hasi eta produktuetara eta komunikazio bisualera.
* **Arkitektura modernoan:** AEG Turbine Factory bezalako eraikinek mugarri tekniko eta estetikoak ezarri zituzten arkitektura industrial modernoan, funtzionaltasuna eta estetika bateratuz.
* **Prestakuntza eta mentoritza:** Bere estudioa prestakuntza-gune garrantzitsua izan zen, eta ikasle askok Mugimendu Modernoko figura ospetsuak bihurtu ziren, hala nola Gropius, Mies van der Rohe eta Le Corbusier.
* **Arte osoaren obra (Gesamtkunstwerk):** Arkitektura, barne-diseinua eta objektuak modu integralean lantzeko filosofia aplikatu zuen, adibidez Behrens etxean.

## Kritikak 
### *Tradizioaren eta modernitatearen arteko tentsioak* 
Bere izaera berritzailea izan arren, hainbat ikerketak adierazten dute Behrensen lanak tentsio nabarmena erakusten duela forma klasikoen eta modernoen artean. Bere arkitekturak ez du iraganarekiko haustura erabatekorik egiten; aitzitik, elementu historikoak eta konposizio klasikoak txertatzen ditu hizkuntza industrial eta moderno batean. Horren ondorioz, kritikari batzuek uste dute bere lana trantsizio-fase baten adierazgarri dela, non modernitatea oraindik tradizioaren menpe agertzen den neurri batean. Gainera, bere lan batzuetan monumentaltasunaren eta sinbolismoaren presentziak urrundu egiten du, zenbaiten ustez, funtzionalismo huts eta zorrotzago batetik.

### *Prestakuntza eta aitortza profesionala* 
Behrensek ez zuen arkitekturako prestakuntza akademiko formalik jaso, eta horrek kritikak eragin zituen hasierako urteetan, batez ere arkitekto tradizionalenen eta akademikoen artean. Autodidakta izateak zalantzan jarri zuen bere gaitasun teknikoa eta diziplinarekiko egokitasuna. Hala ere, denborarekin, bere lanen kalitateak eta eraginak kritikak gainditu zituzten, eta bere figura gero eta gehiago aitortu zen arkitektura modernoaren aitzindari gisa. Bere ikasleek (gero Mugimendu Modernoko erreferente bihurtu zirenek) ere lagundu zuten bere prestigioa sendotzen.

## Obrak eta diseinuak 
* 1901, Behrensen lehen arkitektura-lana, beretzat Darmstadten Mathildenhöhen eraiki zuen etxea (Behrens Etxea)
* 1908, "Dem Deutsche Volke" inskripzioa, Berlingo Reichstagenko aurrealdea.
* 1909, AEG enpresaren turbina-nabea, Berlin
* 1910, Haus Wiegand, Berlin-Dahlem
* 1911, Alemaniako enbaxada San Petersburgon
* 1912, Mannesmannhaus, Düsseldorf (gaur egun Vodafone)
* 1924, Hochster Farbwerke, Frankfurt
* 1925, Lagerhaus der Gutehoffnungshütter, Oberhausen
* 1925, Pariseko Arte Dekorazioen Erakusketa parte hartu zuen.
* 1926, San Benediktoko Ikastetxea, Salzburgo
* 1927, Etxea Weißenhofsiedlungen, Stuttgart
* 1929, Alexanderplatz berrantolatzeko lehiaketan parte hartu (Alexanderhaus eta Berolinahaus) eta Villa Lewin proiektatu zuen Scholochtenseen.
* 1929, Zylinako Sinagoga, Eslovakia.
* 1929, Villa Gans, Kronberg im Taunus
* 1930, Ring der Frauen (Emakumeen Zirkulua) egin zuen.
* 1930-1931, bi bulego-eraikin eraiki zituen hormigoi armatuan, zortzi solairuko altuera lortuz. Urte horretan Villa Granza proiektatu zuen Kronbergen.
* 1932, Linzen zigarro-fabrika eraiki zuen, "Austria Tabak Regie".

## Ondarea 
### *Lan nagusiak* 
Peter Behrensen lan garrantzitsuenen artean honako hauek nabarmentzen dira:

* *AEG turbinaren fabrika (1909),* arkitektura industrial modernoaren mugarritzat jotzen dena.
* *Behrens etxea (1901),* artearen eta arkitekturaren integrazioaren adibide.

### *Ondare-balioa* 
Behrensen lana Europako ondare arkitektoniko eta industrialaren parte da, eta funtsezkoa da diseinu modernoaren jatorria ulertzeko. Bere ekarpenek eragina izan zuten diseinu korporatiboaren garapenean, arkitektura funtzionalistan eta estetikaren eta produkzio industrialaren arteko harremanean.

Darmstadteko artisten kolonia, non Behrens etxea kokatzen den, balio kulturalagatik aitortua izan da arkitektura modernoaren garapenaren barruan.[thumb|300x300px| AEG enpresako turbina eraikina , XX. Mendeko arkitekturaren eta diseinuaren historian aipagarria, [Le Corbusier , Walter Gropius eta Ludwig Mies van der Rohe arkitektoen inspirazio gisa balio izan duen lehen fabrika modernoa hain zuzen ere. ]]

## Irudi galeria 

Fitxategi:GHH-Warehouse Oberhausen.jpg|GHH 1920-25
Fitxategi:Berlin AEG Turbinenfabrik.jpg| AEG eraikina, Berlín
Fitxategi:Behrens düsseld vodafon ehem mannesmann vorderseite01.jpg|Vodafone Dusseldorf
Fitxategi:Aeg peter-behrens03.jpg
Fitxategi:DA-Haus Behrens1.jpg|Darmstadt, bere etxea
Fitxategi:Behrens-watch.jpg|Erloju industriala.
Fitxategi:Berlin-wedding aeg-premises hall-15 163.jpg| AEG
Fitxategi:DA-Haus Behrens1.jpg|Casa Behrens 1901
Fitxategi:MusikzimmerHausBehrensSchiedmayer.jpg|Cuarto musica del Casa Behrens 1901
Fitxategi:Peter Behrens, um 1913.jpg|Peter Behrens 1913
Fitxategi:Reichstag Giebel2.jpg|Fronton con letras diseñadas por Behrens en el Reichstag

*

## Erreferentziak