open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Été 85

***Été 85*** 2020ko François Ozonk zuzendutako film dramatikoa da, Aidan Chambersen *Dance on My Grave* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Alexis (16 urte betetzear) itotzeko zorian da bere itsasontzia Normandiako kostaldean irauli ondoren. Zorionez, David (18 urte) agertuko da, heroi salbatzailea. Alexisek bere ametsetako laguna ezagutu berri du. Baina, uda bat baino gehiago iraungo al du amets horrek? 1985eko uda.

## Pertsonaiak 
* Félix Lefebvre : Alexis Robin
* Benjamin Voisin : David Gorman
* Philippine Velge : Kate
* Valeria Bruni Tedeschi : Madame Gorman
* Melvil Poupaud : Monsieur Lefèvre
* Isabelle Nanty : Madame Robin
* Laurent Fernandez : Monsieur Robin
* Aurore Broutin : irakaslea
* Bruno Lochet : Bernard
* Antoine Simony : Chris
* Yoann Zimmer : Luc

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passion simple (filma)

***Passion simple*** 2020ko Danielle Arbidek zuzendutako film dramatikoa da, Annie Ernauxen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
“Iazko irailetik gizon baten zain egon naiz etengabe: deitu ziezadan nahi nuen, ni ikustera etor zedin... Gizon horrek duen guzti-guztia ezin ederragoa iruditzen zitzaidan: bere begiak, bere ahoa, bere zakila, bere haurtzaroko oroitzapenak, bere ahotsa...”

## Pertsonaiak 
* Laetitia Dosch : Hélène
* Sergueï Polounine : Alexandre
* Lou-Teymour Thion : Paul
* Caroline Ducey : Anita
* Grégoire Colin : senar ohia
* Slimane Dazi : medikua
* Tibo Vandenborre : Peter

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pasio hutsa*, Annie Ernauxen liburuaren euskarazko itzulpena.

## Kanpo estekak
Las Parejas (Santa Fe)

**Las Parejas** Belgranoko departamenduko hiria da, Santa Feko probintzian, Argentinan, Rosariotik 98 km-ra eta 156 km-ra probintziako hiriburutik. Herria nekazaritzako makineriaren produkzioarekin lotutako industria jarduera handia egoteagatik nabarmentzen da.

Komuna 1902ko urriaren 6an sortu zuten eta hiri izendatu zuten 1986ko ekainaren 27an.

## Biztanleria 
12,375 biztanle (2010) zituen, aurreko erroldako % 13ko hazkundea dena 2001eko 10.971 biztanleen aurrean.

## Kanpoko estekak
El olvido que seremos (filma)

***El olvido que seremos*** 2020ko Fernando Truebak zuzendutako film dramatikoa da, Héctor Abad Faciolinceren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Istorioak Héctor Abad Gómez mediku kolonbiarren bizitza kontatzen du, seme-alabez ez ezik, klase behartsuenetako umeez ere kezkatzen zen aita baten bizitza, hain zuzen. Eszenatokia: etxea, tolerantzian eta maitasunean funtsaturiko hezkuntza batek berezko dituen bizitasunez eta sormenez beteriko tokia. Erabat ezustean, gizonaren alaba maiteetako bat minbizi izugarri batek jota hilko da. Izaki ezin bereziago bat galdu izanak eragindako tristurak eta amorruak bultzatuta, Héctorrek begiak irekiko ditu, eta ikusiko du gizartea, ez entzuteaz eta zeharo intolerantea izateaz gain, bere atzetik joango dela, isilarazteko

## Pertsonaiak 
* Javier Cámara: Héctor Abad Gómez
* Aida Morales
* Patricia Tamayo
* Juan Pablo Urrego

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patria (telesaila)

***Patria*** () Aitor Gabilondok sortutako telesail dramatikoa da, Fernando Arambururen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
ETAk armak utziko dituela iragartzen duen egunean, Bittori hilerrira doa, ETAk hil zuen El Txato senarraren hilobiari esatera bizi izan ziren herrira itzultzea erabaki duela. Bizikide izan ahalko da bere eta familiaren bizitza aldarazi zuen atentatuaren aurretik eta ondoren jazarri ziotenekin? Jakin ahalko du nor den bere senarra garraio-enpresara bidean hil zuen kaputxaduna? Bittoriren presentziak herriko lasaitasun faltsua aldatuko du, eta, batez ere, Mirenena. Miren kartzelan dagoen Joxe Mari etakidearen ama da, eta, garai batean, lagun minak ziren. Zer gertatu zen bi emakume horien artean? Zerk pozoitu du beren seme-alaben eta senarren bizitza, iraganean harreman hain estua bazuten? Urradura disimulatuekin eta uste ezin hautsizkoekin, baita zauriekin eta ausardiarekin ere, El Txatoren hilketak eragindako kraterraren aurreko eta ondorengo istorio goriak ahazteko ezintasunaz eta barkamenaren beharraz hitz egiten digu.

## Pertsonaiak 
## Atalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Cliff de Hory-ren kritika zinea.eus atarian
Iñigo Aranbarri (aktorea)

**Iñigo Aranbarri** (Azkoitia,  -) gipuzkoar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
* *La caza. Irati* (2025)
* *Desagertuta* (2025)
* *Go!azen* (2024)
* *Azken erromantikoak* (2024)
* *Irati* (2022)
* *La casa de papel* (2021) (cameoa)
* *Nora* (2020)
* *Patria* (2020)
* *Ihesaldia* (2019)
* *Vitoria, 3 de marzo* (2018)
* *Oreina* (2018)
* *Allí abajo* (2018)
* *Pilotari* (2007-08)
* *Goenkale* (2005-06)

## Kanpo estekak
Asier Macazaga

**Asier Macazaga** (Gasteiz, ? -) arabar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa. Rose Bruford ikastetxean ikasi ondoren, 2012an *Wrath of the Titans* filmean parte hartu zuen.

## Filmografia nabarmena 
* *Vitoria, 3 de marzo* (2018)
* *Mar de plástico* (2016)
* *Wrath of the Titans* (2012)

## Kanpo estekak
Alberto Berzal

**Alberto Berzal** (Donostia,  -) gipuzkoar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
* *Goenkale* (2002-2004)
* *Balbemendi* (2008)
* *Zorion perfektua* (2009)
* *Cuéntame cómo pasó* (2009)
* *Mugaldekoak* (2010)
* *Eskamak kentzen* (2016)
* *Vitoria, 3 de marzo* (2018)
* *Soinujolearen semea* (2018)
* *La caza. Monteperdido* (2019)
* *Gigantes* (2019)
* *Paratiisi* (2020)
* *Madres* (2020)
* *El internado: Las Cumbres* (2022)
* *La caza. Irati* (2025)
* *Romi* (2025)

## Kanpo estekak
María de Abarca

**María de Abarca** Espainiako Madrilen jaiotako XVII. mendeko emakume margolari barrokoa izan zen. Erretratugilea izan omen zen.

## Datuak 
Margolari honi buruz oso informazio gutxi ezagutzen da. Haren aipamena José García Hidalgok bere *Principios para practicar el nobilísimo y real arte de la pintura* liburuan (Madrid, 1691) jasotzen da. Informazio horiek, ondoren, Ceán Bermúdezek bere *Diccionario histórico de los más ilustres profesores de las Bellas Artes en España* liburuan jaso zuen ere bai.

Dirudienez, Abarcaren lana familia tailerretatik kanpo garatu zen. Hau ez zen ohikoena: XVII. mende espainiarrean badira beste emakume margolari esanguratsuak, esaterako Luisa Roldán edo Josefa de Obidos, horrelako tailerretan ikasi zuten. Beste antzeko kasuak hauek dira: Luisa de Valdés, Juan de Valdés Lealen alaba, Francisca Palomino y Velasco, Antonio Palominoren arreba, Andrea de Mena eta Claudia de Mena, Pedro de Menaren alabak, beste batzuen artean.

## Bibliografia 
* Ceán Bermúdez, Juan Agustín (1800). *Diccionario histórico de los más ilustres profesores de la Bellas Artes en España*. Madril, I liburuki, 1 or.
* Torres López, Matilde (2007). *La mujer en la docencia y la práctica artística en Andalucía durante el siglo XIX.* Doktoreago tesia. Málaga: Málagako Unibertsitatea. Filosofia eta Letren Fakultatea. https://web.archive.org/web/20131021084836/http://www.mav.org.es/documentos/TESIS%20y%20ensayos%20ha/artistas%20mujeres%20en%20Andaluc%C3%ADa%20XIX%20TESIS.pdf.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolyn Genzkow

**Carolyn Sophia Genzkow** (Hanburgo, 1992ko uztailaren 11) aktore alemaniarra da, herrialde hartako telesail eta telefilmetan lan egin duena.

## Biografia 
Zazpi urte baino ez zituela modelo bihurtu zen eta aurreneko aktore lana T-Mobile enpresaren iragarkian izan zuen. 2010an Emilie-Wüstenfeld Institutuan graduatu eta Tanzaniara joan zen 9 hilabetetan umezurtzak zaintzera. Unibertsitatean Psikologia ikasi zuen eta 2016an Psikiatriako praktikuma egin zuen.

2007an Doktor Martin telesailean agertu zen eta 2010an lortu zuen aurreneko paper protagonista *Zivilcourage* telefilmean. Grimme Prize Sarietan ikuslegoaren saria eskuratu zuen. 2012an Simone Thomalla aktore famatuak parte hartzen zuen *Frühling* telesailean Kiki Baumann izan zen, protagonistaren alaba. 2013an *Alerta Cobra* telesailean ere agertu zen.

2020an aktore lana alde batetara utzi eta psikologo lanean arituko dela iragarri zuen. Gaur egun Berlinen bizi da.

## Filmografia 
* 2006: *Am Ende des Schweigens*
* 2007: *Krimi.de*
* 2007: *Grani di pepe*
* 2007: *Unter anderen Umständen*
* 2007: *Tatort: Macht der Angst*
* 2007: *Doktor Martin*
* 2007: *Doktor Martin* – Ein Mann sieht rot
* 2008: *Hamburg Distretto 21*
* 2008: *SOKO Leipzig*
* 2008: *Die Gerichtsmedizinerin*
* 2008: *Die Gerichtsmedizinerin*
* 2008: *Tatort: Unbestechlich*
* 2009: *Keine Angst*
* 2009: *Doktor Martin* – An anderer Stelle
* 2009: *Doktor Martin* – Von Vätern und Söhnen
* 2009: *Doktor Martin* – Im Wald vor lauter Bäumen
* 2010: *Zivilcourage*
* 2011: *Der Bergdoktor*
* 2011: *Stubbe – Von Fall zu Fall*
* 2012-2019: *Frühling*
* 2012: *Ein starkes Team: Die Gottesanbeterin*
* 2012: *Wunschkind*
* 2013: *Der große Schwindel*
* 2013: *Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei*
* 2013: *Der Kriminalis*
* 2013: *SOKO Wismar*
* 2014: *Il commissario Köster*
* 2015: *Der Lehrer*
* 2015-etik: *Tatort*
* 2015: *Bella Block*
* 2015: *Taxi*
* 2015: *Der Nachtmahr*
* 2016: *Der Staatsanwalt*
* 2016: *Shakespeares letzte Runde*
* 2017: *Winterjagd*
* 2019: *Fast perfekt verliebt*
* 2020: *Die Kanzlei*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Paul Delvaux

**Paul Delvaux** (Wanze, 1897ko irailaren 23a - Veurne, 1994ko uztailaren 20a) belgikar margolari surrealista izan zen. Bruselako Académie Royale des Beaux-Artsen ikasi zuen. 1920ko hamarkadaren amaieran bere margolanek Constant Permeke eta Gustave De Smet espresionista flandestarren eragina dute. 1930an estiloa aldatu zuen, Giorgio De Chiricoen pintura metafisikoak eragina. Bere margolanean eszena onirikoak agertzen dira, emakumeak, trenak, tren geltokiak eta herurdurak, askotan konbinatuta. Beste eragin garrantzitsu bat bere haurtzaroko mundua izan zen: musika, latin eta greko ikasketak, Jules Verne eta Homeroren irakurketak...
Dunwich (Lovecraft)

**Dunwich**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen *Dunwicheko Izua* (1929) beldurrezko eleberria girotzen den fikziozko herria da, AEBetako Massachusetts estatuko baserri giroko leku isolatuan, eta Miskatonic ibarran. Ingalaterra Berriko Lovecraft Lurraldean dago.

Lovecraften eleberriaren arabera, bertako herritarrak izaera zakarra, hezigabea eta antzinako siniskeren eta kondairen zalea da, herria bera ekonomikoki gainbeheran eta txiroa, eta bertako eraikinak zaharkituak edo abandonatuak bezala deskribatzen ditu.

## Ikus gainera 
* *Dunwicheko Izua* (1929)

## Kanpo estekak
Innsmouth

**Innsmouth**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen hainbat kontakizun girotzen diren AEBetako Massachusetts estatuko kostaldeko fikziozko herri bat da. Lovecraft Herrialdearen barnean dago.

Lehenbiziko aldiz *Celephaïs* (1920) kontakizun laburrean izendatua izan zen, Ingalaterrako herri bat aipatzeko. Dena dela, bere ospea *Itzala Innsmouth Gain* (1936) eleberriaren kokalekua izateagatik bereganatu zuen.

Lovecraften eleberriaren arabera, Essex konderriaren kostaldean dago, Plum uhartea eta Ann lurmuturraren artean, benetazko Ipswich eta Rowney herrietatik hurbil eta aldamenean. Lovecraftek zioenez, Inssmouth herria sortzeko Massachusettseko benetazko Newburyport herrian oinarritu omen zen.

## Ikus, gainera 
* *Itzala Innsmouth Gain* (1936)

## Kanpo estekak
Lovecraft Herrialdea

thumb|eskuinera|200px|Lovecraft Herrialdearen mapa.

**Lovecraft Herrialdea**, **Arkham Konderria**, **Miskatonic Konderria** edo **Miskatonic Eskualdea**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak bere kontakizunak girotzeko erabilitako Ingalaterra Berriko lurralde eremua da, honetan benetako nahiz fikziozko lekuak konbinatzen dira.

Dena dela, Lovecraft berak bere kontakizunetan lurralde honetako zenbait benetako nahiz fikziozko leku eta herriak benetako Massachusetts estatuko Essex konderrian daudela aipatzen du.

## Kanpo estekak
Yog-Sothoth

**Yog-Sothoth**, "Giltza eta Atea", "Denak Bat", "Ezkutukoa" edo "Bide Irekitzailea", Howard Phillips Lovecraft estatubatuar idazleak sortutako fikziozko izakia da, Cthulhuren mitoaren barnean sailkatua.

Kanpo Jainkoetako bat da. Denbora eta espazio guztiarekin lotura du, baina gure unibertsotik kanpo harrapatua dago.

Lehenbiziko aldiz *Charles Dexter Warden kasua* (1927-1928) kontakizun laburrean agertu zen, ondoren *Dunwicheko Izua* (1928) kontakizun laburrean ere aipatzen da.
Kanpo Jainkoak

**Kanpo Jainkoak**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak sortutako Cthulhuren mitoetako jainkoak dira. Nahiz eta Kanpo Jainko ezagunenak berak asmatu izan, beste hainbat beste idazle batzuk sortu zituzten, baita Lovercraft beraren heriotzaren ondoren ere.

## Lovecraften idazlanetan agertzen diren Kanpo Jainkoak 
* Azathoth
* Yog-Sothoth
* Shub-Niggurath
* Nyarlathotep
* Tulzscha
* Tru'nembra
* Nyog'Sothep
Four Corners

**Four Corners**, , AEBko hego-mendebaldean dagoen kokaleku bat da, bertan lau estatuk bat egiten dute, Coloradoko hego-mendebaldeak, Utahko hego-ekialdeak, Arizonako ipar-ekialdeak eta Mexiko Berriko ipar-mendebaldeak.

Bertan, lau estatuen topagune zehatza adierazten duen Four Corners monumentua dago.

## Ikus gainera 
* Four Corners monumentua
Four Corners monumentua

**Four Corners monumentua** edo **Lau Izkinen monumentua**, AEBetako hego-mendebaldean dagoen monumentu bat da, Four Corners deritzon kokalekuan. Colorado, Utah, Arizona eta Mexiko Berria estatuek bat egiten duten lekuan dago, hortik bere izena.

1868an puntuaren kokalekua topatu zen, hareharrizko mugarri batez adieraziz. Ondoren, 1912an lehenbiziko seinale iraunkorra ezarri zen, eta 1992an gaur egungo granitozko monumentuaz ordezkatua izan zen. Azken honetan, granitozko mugarrian puntu zehatza adierazten duen brontzezko diskoa kokatzen da, honetan lau estatuen armarriak eta banderak ikusgai daude.

## Ikus gainera 
* Four Corners
Kosmizismo

**Kosmizismoa** edo **Izu Kosmikoa**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak bere kontakizunetan garatu eta erabilitako literatur filosofia bat da.

Izu kosmikoaren ideia nagusia gizonaren ahalmenetik kanpo eta espazioan jatorria duten estralurtar jainko eta izaki ahalguztidun eta boteretsuek Lurra eta Gizateriarentzat suposatu ditzaketen mehatxuan oinarritutako izua datza.

Lovecraft filosofia sendoko beldurrezko kontakizunen idazlea izan zen, hauetan erritual okultistak, jabetze astralak eta estralurtar mestizaia jorratzen ziren, bai eta bere filosofiaren garapena ahalbideratu zuten beste zenbait zientzia fikziozko gai ere.
Gabriel de Broglie

**Gabriel Marie Joseph Anselme de Broglie** (Versailles, 1931ko apirilaren 21a - Paris, 2025eko urtarrilaren 8a) frantziar historialaria izan zen, Broglie Frantziako nobleziaren familiakoa, Piamonten jatorria duena. Zientzia Moral eta Politikoen Akademiako kidea izan zen 1997az geroztik eta Frantses Akademiako kidea 2001az geroztik, eta han izan zen 11. katedra hautatua, lehen Alain Peyrefittek zuzentzen zuena. Broglie familiako bosgarren *hilezkorra* izan zen. Frantziako Institutuko kantziler hautatu zuten 2005eko abenduan, Pierre Messmerren ondoren.

## Datu biografikoak 
Gabriel de Broglie-k Pontoise-ko *Otoiztegitarren* ikastetxean ikasi zuen. Geroago Parisko Ikasketa Politikoen Institutuan eta elite mailako Administrazio Eskola Nazionalean ( 1960ko Tocqueville belaunaldia) graduatu zen.

; Ibilbide publikoa

Okupatu dituen beste kargu batzuen artean:

* 1962-1966: Legelaria izan zen André Malrauxen bulegoan.
* 1968ko ekaina: Maurice Schumann lehen ministroaren kabineteko aholkulari teknikoa.
* 1968-1969: Maurice Couve de Murville lehen ministroaren kabineteko aholkulari teknikoa.
* 1971-1974: Frantziako Irrati eta Telebistako (ORTF) zuzendariorde nagusia
* 1975-1979: Radio Franceko zuzendari nagusia.
* 1979-1981: Ikus-entzunezkoen Institutu Nazionaleko presidentea.
* 1981-1982: frantsesaren defentsarako batzordeko presidenteordea.
* 1983-2002: Frantziako Telebistaren Historia Batzordeko presidentea.
* 1996-2006: Terminologia eta Neologia Batzorde Nagusiko presidentea.
* 1997an: Moral eta Politika Zientzien Akademiako kide hautatua.
* 2001: Frantses Akademiako kide hautatua.

## Lana 
(frantsesez)

* 1972 ''Le Général de Valence, ou L'Insouciance et la gloire* (Perrin)
* 1974an *Le Conseil d'État.* *Ouvrage collectif* (Ed. Du CNRS )
* 1977 *Ségur sans cérémonie, ou La gaîté libertine* (Perrin)
* 1979ko *Histoire politique de la Revue des deux mondes 1829tik 1979ra* (Perrin)
* 1981 *L'Orléanisme ou La ressource libérale de la France* (Perrin)
* 1982 *Une image vaut dix mille mots.* *Essai sur la Télévision* (Plon)
* 1985 *Madame de Genlis* (Perrin)
* 1987 *Le Français pour qu'il vive* (Gallimard)
* 1990 *Guizot* (Perrin)
* 1991 *La Vraie Madame Gervaisais.* *Aurkezpena eta aurkezpena* (Société des Bibliophiles françois)
* 1995 *XIXe siècle, l'éclat et le déclin de la France* (Perrin)
* 2000 *Mac-Mahon* (Perrin)
* 2001 *Le Droit d'auteur et l'Internet* (PUF)
* 2011 *La monarchie de Juillet'', (Fayard)
* 2017 Impardonnable 20e siècle, (Tallandier)
* 2017 Dir. avec Hélène Carrère d'Encausse, Giovanni Dotoli et Mario Selvaggio, ''Le Dictionnaire de l'Académie française : langue, littérature, société'', (Hermann) coll. « Vertige de la langue »

## Sariak 
* Ohorezko Legioaren ofizial nagusia .
* Merituaren Ordena Nazionaleko zalduna .
* Arte eta Letretako komendadorea .

## Kanpo estekak 
*  L'Académie française
* Gabriel de Broglie le 9 mars 2012
Kordobilako errepide lotunea

**Kordobilako errepide lotunea** Nafarroako Galar Zendea udalerriko autobide errepide lotunea da.

,  eta  autobiak elkarrekin lotzen ditu.

## Historia 
 autobidearen Noain eta Berriozar arteko zatia 1991n inauguratu zen. Hor sortu zen errepide lotunea.

## Autobiak edo Autobideak 
*  edo *Nafarroako autobia* (Noain  Berriozar)
*  edo *Iruñeko ingurubidea* (Noain  Orkoien)
*  edo *Iruñeko Hegoaldeko sartzbidea* (Iruña  Noain)

## Eskema 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Noain
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Sarah Mather

**Sarah Mather** (Brooklyn, New York 1796 &ndash; 1868ko ekainaren 21a) estatubatuar asmatzaile handia izan zen, urpeko lehen teleskopioa asmatu eta patentatu zuena, periskopioaren aurrekoa.

## Urpeko teleskopioa 
1845eko apirilak 16an erregistratutako patentearen arabera, urpeko teleskopioa, mutur batean lanpara bat zuen hodi bat eta mutur bati lotutako prisma optiko edo ispilu batzuk ziren, urperatzean, zenbait objektu argiztatzeko.Teleskopioa izanik objektu horiek gainazaletik aztertzeko aukera ematen zuten.

Asmakizunaren aplikazio posibleen artean, Matherrek esan zuen itsasontzien kroskoak urpekaririk gabe aztertzeko, arrantza-bankuen kokapena edo ur azpiko objektuak aztertu zein aurkitzeko, arrantzarako edota kanaletarako hondoak lehertzeko erabil zitekeela.

1864an bigarren patentea erregistratu zuen, lehen prototipoarekiko hobekuntzekin: lehenik, argiztapen sistemaren aldaketa batek, lanpara, presio subazuatiko indartsuen ondorioz itzaltzea aurreikusten zuen, eta, bestetik, ispilu bikoitzen joko batek, ikusmen zabalagoa ahalbidetzen zuen, lanpara edo teleskopioa mugitu behar izan gabe.

## Bizitza pertsonala 
Mather ezkonduta egon zen eta gutxienez alaba bat zuen, Zientziaren Emakumeen Hiztegi Biografikoaren arabera.

Aitorpen zientifikoa eman zioten lana garatu zuen Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarah Mather asmatzailearen bizitza YouTube Podcast Lila 43
Caitlin Moran

**Catherine Elizabeth "Caitlin" Moran** (Brighton, Erresuma Batua, idazle eta kazetari britainiarra da.

## Bizitzako lehen urteak 
Moran Brightonen jaio zen, eta zortzi neba-ahizpetatik zaharrena da (lau ahizpa eta hiru neba ditu). Moran oso familia xumean jaio zen, eta Wolverhamptongo hiru logelako etxe batean bizi izan zen, bere guraso eta neba-ahizpekin. Moranek berak *The Hunger Games*eko esperientzia gisa deskribatu zuen aldi hori. *The Guardian*eko artikulu batean, Aida Edemariamek honela deskribatzen du haren aita: irlandar jatorriko gizona, "bateria-jotzailea eta rock psikodelikoaren aitzindaria", "artrosia tarteko, sofara mugatuta" amaitu zuena.​

Moran Springdale Junior School-era joan zen, baina hamaika urte bete ondoren etxean eskolatu zen, Bigarren Hezkuntzako eskolara soilik hiru astez joan ondoren. Gurasoek ez zieten eskaini hezkuntza formalik ez berari ez bere ahizpa eta nebei; tokiko kontseiluak onartu egin zuen haien erabakia, "Wolverhamptongo hippy bakarrak baitziren".

Moranen *How to Build a Girl* (2014) nobela, erdi autobiografikotzat hartua, Wolverhamptonen kokatua dago, 1990eko hamarkadan. Trilogia bateko lehen lana da, eta hauek dira gainerako bi lanak: *How to Be Famous* eta *How to Change the World*. Moranek John Nivenekin batera idatzi zuen liburu horren izen bereko filmaren gidoia. Halaber, Coky Giedroycek zuzendu zuen filmeko ekoizle exekutibo airtu zen. Beanie Feldstein, Alfie Allen, Paddy Considine and Sarah Solemani dira aktoreak.

## Feminismoa 
2011n, Ebury Press argitaletxeak Moranen *How to Be a Woman* argitaratu zuen Erresuma Batuan. Liburua alegatu feminista bat da, eta hainbat gai aztertzen ditu (sexualitatea, elikadura, edertasuna, familia, bikote-harremanak, maitasuna, abortua...), ironia-tonuarekin eta ikuspegi pertsonalarekin. 2012ko uztailean 400.000 aletik gora zituen salduta 16 herrialdetan baino gehiagotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Caitlin Moranen webgune pertsonala.
* Caitlin Moranen Twitterreko orria.
* Caitlin Moranen Instagrameko orria.
* Elkarrizketa: *Zorionez, gazte lodia eta itsusia izan naiz* Berria, 2022.10.07
San Roke baseliza (Deba)

**San Roke baseliza**, Gipuzkoako Deba udalerrian dagoen baseliza bat da, Debabarrena eskualdean. Itziarrera iristen den antzinako galtzadan dago.

## Historia 
Baseliza honi buruzko lehenbiziko datuak XVII. mendekoak dira.

## Eraikina 
Arkitekturari dagokionez, bere egurrezko arkupe ederra nabarmentzen da, bai eta sarbideko atrio gaineko korua ere.

## Ospakizunak 
Baseliza hau hainbat ospakizunen kokalekua da:
* San Roke jaieguna, Debako santu zaindaria, adibidez, abuztuaren 16an ospatzen da. Egun honetan, Debatik baselizara santuaren irudiarekin batera prozesioan igotzeko ohitura dago, bertan meza ospatuz. Ibilbidean zehar eta baselizan bertan ere, esku dantza dantzatzen da, makil eta xingola zurigorridun 10-12 dantzariz osatutako usadiozko dantza.
* Era berean, maiatzaren hirugarren igandean, Debatarren Eguna dela eta, mezaren ondoren ere esku dantza dantzatzen da.
Armen Sarkissian

**Armen Vardani Sargsyan** (; 1953ko ekainaren 23a) politikari, fisikari eta informatikari armeniarra da. 2018tik 2022ra Armeniako presidentea izan zen.
Nikol Paxinian

**Nikol Vovaii Paxinian** (; 1975eko ekainaren 1a) 2018ko maiatzaren 8az geroztik Armeniako lehen ministro gisa aritzen den politikari armeniarra da
Eye in the Sky (2015eko filma)

***Eye in the Sky*** (euskaraz *Begia Zeruan*), 2015eko Gavin Hood hegoafrikarrak zuzendutako thriller film bat da. Helen Mirren, Aaron Paul, Alan Rickman, Barkhad Abdi, Jeremy Northam eta Iain Glen aktoreek antzeztu zuten.

Militar erasoak burutzeko dronak erabiltzearen arazo etiko-moralen gaian jorratzen du.

## Argumentua 
Kenia, Nairobi, Katherine Powell (Helen Mirren) Britainiar Inteligentziako ofizialak hirian dagoen talde armatu bat atzemateko operazio baten buru da. Talde armatuko kideak misio suizida batean daudela jabetzen direnean, Katherine eta britainiar militarrek bere hasierako "atzemate" misioaren helburua "hiltzeagatik" ordezkatu beharko dute, beren egitasmoa uste baina arriskutsuagoa bilakatu baita. Steve Watts (Aaron Paul) estatubatuar dron pilotuak talde armatuko kideak dauden babeslekua suntsitzeko agindua jasoko du, baina babeslekua dagoen eremuan bederatzi urteko keniar neskato bat sartuko da, britainiar eta estatubatuarren biktima izatera arriskatuz. Orduan britainiarrek babeslekua dronarekin erasotu eta bertan dauden guztiak hil, neskatoa barne, edo misioa bertan behera uzteko erabaki etikoa hartu beharko dute.

## Aktoreak 
* Helen Mirren: Katherine Powell kolonela
* Aaron Paul: Steve Watts bigarren tenientea
* Alan Rickman: Frank Benson teniente jenerala
* Barkhad Abdi: Jama Farah
* Jeremy Northam: Brian Woodale
* Iain Glen: Kanpo Arazoetarako Idazkaria
* Phoebe Fox: Carrie Gershon
* Monica Dolan: Angela Northman
* Armaan Haggio: Musa Mo'Allim
* Aisha Takow: Alia
* Richard McCabe: George Matherson
* Michael O'Keefe: Ken Stanitzke
* Carl Beukes: Mike Gleeson
* Kim Engelbrecht: Lucy
* Gavin Hood: Ed Walsh teniente kolonela
* Laila Robins: Jillian Goldman

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ricotta

***Ricotta*** italiar gaztanbera mota bat da. Kolore zuri, zapore goxo eta egitura biguina du. Ardi, behi, ahuntz eta italiar bufalo esneaz egiten da.

Bigarren tratamendu bat hartzen duen gazta berria da, horrela gazta berri hori gehiago lehortzen da. Pikordun testura bat izaten du, kolore zurikoa. Italian, ravioliak, tortelliniak, kaneloiak eta lasagnak betetzeko, azkenburuko ugari prestatzeko, bere horretan frutarekin edo gozoekin jateko erabiltzen dira.

Jatorriz, Campania, Lazio, Basilicata, Calabria, Sardinia, Sizilia eta Apulia eskualdeetan ekoizten da.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Cannolo

## Kanpo estekak
Mascarpone

**Mascarpone**, Italiako iparraldeko gazta-krema mota bat da. Behi esnez ekoizten da, zenbait substantzia azido gehituz, tartean limoi zukua, ozpina edo azido zitrikoa.

Jatorriz, Milan hiritik hegoaldera, Lodi eta Abbiategrasso udalerrien arteko eremuan ekoizten da.

## Kanpo estekak
2020ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2020ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 106. edizioa izan zen. 2020ko urriaren 4an ospatu zuten Lieja eta Lieja artean, 258 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Lehen asmoa apirilaren 26an egitea zen, baina COVID-19 pandemiaren eraginez data atzeratu egin zuten.

Garailea, Jumbo-Visma taldeko Primož Roglič esloveniarra izan zen, helmugako esprintean Marc Hirschi suitzarrari eta Tadej Pogačar esloveniarrari gailendu zitzaielarik.

Lehenbiziko euskalduna Gorka Izagirre gipuzkoarra izan zen, hamaseigarren sailkatu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2020ko Italiako Giroa

**2020ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 103. edizioa izan zen. 2020ko urriak 3 eta 25 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3497,9 kilometro eginez Monreale eta Milan artean. Lehen asmoa maiatzaren 9an hasi eta 31n amaitzea zen, baina COVID-19 pandemiaren eraginez datak atzeratu egin ziren.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Weird Tales

***Weird Tales***, , AEBetako fantasia, zientzia fikzio eta beldurrezko pulp aldizkari bat da.

1922an J. C. Henneberger eta J. M. Lansingerrek sortu zuten. Bertan, gaur egun aski ezagunak diren idazleek beren kontakizunak lehenbizikoz argitaratu zituzten, tartean H. P. Lovecraft, Seabury Quinn, Clark Ashton Smith eta Robert E. Howard.
Jainko sortzaile

**Jainko sortzailea** erlijioaren mitologian mundua edo unibertsoa sortu duen jainkoa da. Erlijio monoteistetan, **Jainkoa**, batzuetan **Jaungoikoa** ere deitua, naturaz gaindiko izaki gorena eta unibertsoaren sortzaile bakarra da, besteak beste judaismoan, kristautasunean eta islamean. Politeismoaren tradizioan, bestetik, jainko sortzaile izan daiteke ala ez. Erlijio henoteista batzuetan, azkenik, Jaungoiko nagusi bat egon daiteke, sortzaile nagusia, eta bigarren mailako beste sortzailea; lehenengoari bakarrik egiten zaio otoitz.

## Monoteismo 
Historikoki erlijio desberdinek horrelako jainko sortu eta harengan sinistu dute.

* Antzinako Egipto
Haien historia oso luzea izan zen eta, ondorioz, haien erlijioak fase desberdinak izan zituen. Akhenaton faraoiak eta Nefertiti erreginak K.a. 1330 urtearen inguruan, Akhetaton jainko bakarraren aginduz hiriburu berri bat sortzea agindu zuten. Horrela, politeismotik monoteismora pasa zen, muga bat gaindituz. Atonismoa faraoia hil ondoren desagertu zen baina hasiera bat izan zen.

* Vedismo
Indian *Rig-veda* liburuan monismoaren zantzuak ikusten dira, bai Brahman (aldaketaren lehen kausa) deskribatzerakoan, Dhātar goi-jainkoa, sortzaile handia, aipatu arte. Rig-vedan agertzen diren pasaia geografiko eta etnologiko batzuk testua K. a. 1400 eta K. a. 1100 bitartean idatzia izan zen.

* Zoroastrismo
K.a VI. mendean Zaratustraren jarraitzaileek jainko nagusi batengan sinetsi zuten, Ahura Mazda, "Guztiaren egilea" eta lehenengo beste guztien aurretik. Kontzeptua Zoroastrok sartu zuen, bere aurreko erlijioa, mazdeismo, erreformatzeko momentuan.

* Judaismo
Biblian nola Jahvehk mundua zazpi egunetan sortu zuen, tartean lehen gizakiak.

* Kristautasuna
Judaismoaren ildoa jarraituz, monoteista zen. Tomas Akinokoak Aristotelesen filosofia eta kristau fedea lotu zituen, Jainkoa lehen izaki izan zela baieztatuz eta bera dela lehen motorra.

* Islam
Islamaren arabera Ala da sortzailea eta ahalguztidun epailea da. Sorrera berak erabakitako ekintza da, libre erabakita; horren bitartez helburu handi batez bere errukitasuna erakusten du.

* Sikhismo
Indiako erlijio nagusietako bat, XIV. m.an Punjab-en sortua. Hasieran, hinduismo barruko erlijio-erreforma modernoa izan zen, hinduismoaren eta islamaren elementuz osatua, aparteko erlijio gisa eratu zen arte. Jainko sortzaile bakarra aitortzen du eta hinduismoaren kasta-sistema baztertu egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audenasa

**Audenasa** (**Autopistas de Navarra SA** izen ofiziala, **Nafarroako Autobideak** euskaraz, **AUDENASA** laburtua) autobideko enpresa bat Nafarroan, Itínere enpresaren filiala.

Enpresa 1973n sortu  autobideko kudeatzeko.

## Historia 
### Nafarroako autobidea 
Autobide honen historia 1973ko uztailean hasi zen, Audenasa enpresa sortu zenean. Horri esker, lanak zuzenean has daitezke, obra publiko-pribatu gisa diseinatu baita, eta zati pribatuak azpiegitura eraiki eta ustiatzen du, zorra onbideratu arte. 1974rako autobide ia osoa eraikitzen hasi ziren, 1976ko urtarrilean lehen tartea inauguratzea ahalbidetu zuena: Noain-Tafalla.

Urtebete geroago, 1977ko uztailean, Tafalla eta Castejón arteko zatia martxan jarri zen, Tutera eta Iruña arteko ibilbideak 80 kilometro eskasetan egiteko aukera emanez. Azken zati horri, 1978ko apirilean,  autobidearen lotunea egokitu zitzaion Castejón inguruan, eta, horrela, Zaragozarako eta Logroñorako etorkizuneko ibilbideekin lotu zen.

1980an, martxoan, autobidearen azken tartea inauguratu zen, Berriozar eta Irurtzun lotuz. Horrela, autobidea amaituta zegoen. Hala ere, Irurtzun eta Tutera arteko trafiko guztia Iruñetik igarotzen zen, eta, ondorioz, egungo Iruñeko mendebaldeko erronda eraiki zuten agintariek,  autobidearen bi zatiak lotuko zituena. Hala ere, honek  izena izango luke, doakoa izango litzatekeelako. 1991n inauguratu zen.

Autobidea hainbat urtez aritu zen lanean. 1993ko abenduan, Audenasak saneamendu-aldia amaituta zegoela adierazi zuen, hau da, autobidea eraikitzeko gastua itzulita zegoela bidesariei esker.

Autobidea 2029ko ekainean itzuliko da Nafarroako Gobernuaren eskuetara. Orduan amaituko ziren bidesariak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarbide
* Bidegi
* Interbiak

## Kanpo estekak
Sestra (filma)

***Ahizpa*** () 2019. urtean Svetla Tsotsorkovak zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gaur egungo Bulgariako herri batean girotuta dago: ama baten eta bere bi alaben kontakizuna du ardatz. Ahizpen arteko nondik norakoak azaltzen ditu, eta bien artean amari buruzko egia ezkutuak ezagutuko dituzte.

## Aktoreak 
* Monika Naydenova : Rayna
* Svetlana Yancheva : ama
* Elena Zamyarkova : Kamelia
* Assen Blatechki : Miro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yalda (filma)

***Yalda*** () 2019. urtean Massoud Bakhshik zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Maryam izeneko 22 urteko neska bat da filmaren protagonista: Yalda gaueko jaian 65 urteko senarra hil du nahi gabe. Heriotza zigorra jarri diote, eta Mona da bizitza salba diezaiokeen bakarra: senarraren alaba, hain zuzen ere.

## Aktoreak 
* Sadaf Asgari: Maryam
* Behnaz Jafari: Mona
* Babak Karimi: Ayat
* Arman Darvish: Omid
* Fereshteh Sadre Orafaiy: Mutter
* Forough Ghajabagli: Keshavarz
* Fereshteh Hosseini: Anar
* Faghiheh Soltani: Firouz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardaxir II.aren koroatzea

**Ardaxir II.aren koroatzea** harrian egindako erliebe bat da, 379. eta 383. urteen artean Sasandar Inperioko hamaikagarren errege izan zen Ardaxir II.a erregeen erregeak zizelkarazia. Taq-e Bostanen dago, Iranen.

Erliebeak gala-arropak daramatzaten eta zutik dauden hiru irudi erakusten ditu; Ardaxir erdian dago, alboetan bi gizonezko dituelarik. Eskuinaren irudia, Ardaxirri diadema ematen diona, lehen zoroastriar Ahura Mazda jainko gorena zela esaten zen, baina, orain, Xapur II.a izatea onartzen da, bere koroaren estiloagatik, eta ondo egokitzen dena, Xapur zelako Ardaxir xah izendatu zuena. Bi xahk, eroritako etsai baten gorputzean zutik daude, zalantzarik gabe, erromatar bat, honen koroak, enperadore bat dela adierazten duelarik. Uste denez, eroritako irudiak, Juliano Apostata erromatar enperadorea irudikatzen du, 363an Iran inbaditu zuena eta Ktesifonen mendebaldean hila izan zena. Ezkerreko muturrean dagoen irudia, batzuek Zoroastro zoroastriar profeta bezala izendatu dutena, ziur asko Mitra aingeru jainkoa da. Barra bati eusten ari da, inbestidura santutzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oktoberfest 1900

***Oktoberfest 1900*** 2020ko Christian Limmerrek eta Ronny Schalkek sortutako germano-txekiar telesaila da.

## Sinopsia 
Munichen 1810ean sortu zuten Oktoberfest, garagardo jaialdi sonatua. Ia mende erdi geroago heldu zen, ordea, une giltzarria. Bi sendi garagardogile lehia gordinean aritu ziren jaiaren gidaritza eskuratu nahian.

## Aktoreak 
* Mišel Matičević: Curt Prank
* Martina Gedeck: Maria Hoflinger
* Francis Fulton-Smith: Ignatz Hoflinger
* Klaus Steinbacher: Roman Hoflinger
* Mercedes Müller: Clara Prank
* Brigitte Hobmeier: Colina Kandl
* Maximilian Brückner: Anatol Stifter

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puntu Gorria II

***Puntu Gorria II*** (*Roter Fleck II*) Vasili Kandinski margolariak oihal gainean egindako olio-pintura bat da. Municheko Städtische Galerie im Lenbachhausen gordetzen da.

## Deskribapena 
Lan honetan forma geometrikoak abstrakzio lirikoa gogorarazten duten egitura irregularreko beste batzuen alboetan daude, eta oso kalibratutako balantza bat du ezaugarri, zeinaren euskarri puntua margolanari izenburua ematen dion orban gorria baita. Oinordetza suprematista duen trapezoide baten espazio argian, bakartu eta hondotik bereizi eta aldi berean nabarmentzen dena, formak eta koloreak kolore anitzeko segmentu txikien, kolore-arkuen eta oihalaren bihotz gorritik abiatzen diren elementu lerromakurren zurrunbiloan elkartzen dira.

Zirkulu ilun batzuk ere, lehen aldiz, elementu geometriko berri bat bezala agertzen dira, horien artean, bat nabarmentzen delarik, halo batean bilduta dagoena, ia zulo beltz baten irudia gogoratzeko bezala. Forma trapezoidal zuriak definitutako mundu honetatik harago, bi irudi obalatu, bi objektu zorrotz luzez zeharkatuak, hondo ilun batetik irteten dira. Kandinskik, oihal honetan, bere *Espiritualtasuna artean* adierazitako funtsezko printzipioetako batzuk aplikatzen ditu, kolore distiratsuak, horia bezala, forma zorrotz eta sakonekin lotuz, urdina eta beltza bezala, forma biribilduekin, eta orbana, kolore gorri "bero, bizi eta urduriarekin" identifikatuz, "botere izugarri baten emaitza" dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Balada Sentimentala (margolana)

***Balada Sentimentala*** Grant Wood artista amerikarraren 1940ko margolan bat da. Taberna batean abesten ari den gizon talde bat irudikatzen du.

Pintura Connecticuteko Britainia Berriko Arte Amerikarreko Museoan dago.

## Sorrera 
Margolana Wooden arte merkatariari, Associated American Artists, eta Walter Wanger zinema ekoizleari zor zaie, azken honek, bederatzi artista herrikoiri, John Fordek zuzendutako *The Long Voyage Home* hurrengo filmaren motibo bat margotzeko eskatu baitzien. Beste artistak Thomas Benton, George Biddle, James Chapin, Ernest Fiene, Robert Philipp, Luis Quintanilla Isasi, Raphael Soyer eta Georges Schreiber izan ziren. 1940ko maiatzean, artistek filmaren set-a bisitatu zuten. John Qualen, John Wayne, Barry Fitzgerald, Thomas Mitchell, Joe Sawyer, David Hughes eta Jack Pennick aktoreek antzeztu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkaba aldizkaria

***Ezkaba aldizkaria*** Iruñeako Arrotxapea auzoko aldizkaria da.

2020ko urrian, 277. zenbakia kaleratu du, eta auzoko hainbat tokitan eskura egoteaz gain, etxe gehienetara ere iristen da, aldizkariaren lan taldeak postontziz postontzi banatzen baitu. Interneten ere eskura dago.
thumb|eskuinera|21. KORRIKAren kilometroa Iruñeko Arrotxapea auzoan, Ezkaba aldizkariaren tartea
Proiektu herrikoia da, boluntarioz osatua, eta Arrotxapeako dendari askoren babesa dauka, horietariko askok iragarkia jarri ohi dutelako aldizkarian.

Editorialarekin hasita, auzoak dituen arazoei nahiz proiektuei heltzen die, eta, maiz, aldizkariaren orrietatik at ateratzen diren egitasmoak bultzatzen dituzte: esate baterako, auzoko parkeetan pilatzen den zaborraren aurkako kanpainak sustatu dituzte, edo "bookcrossing" gisako ekimenak antolatu dituzte.

Erredakzio talde iraunkorrak argitaratzen dituenez gain, hainbat orrialdetan, auzoko taldeek ere haien kolaborazioak idazten dituzte: Gaztetxeak, euskalgintzak, liburutegiak, eta abarrek.

Tokian tokiko hedabidea izateaz gain, beste talde batzuekin batera auzoko dinamiketan parte hartzen du. KORRIKAren edizioan, auzoko kolektiboek hartzen dituzten kilometroen barruan, Ezkaba aldizkarikoek haien tartea ere izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldizkaria Facebooken.
Edmond Leburton

**Edmond Leburton** (Waremme, 1915eko apirilaren 18a - *ibidem*, 1997ko ekainaren 15a) Belgikako 42. lehen ministroa izan zen. Politika eta gizarte zientzia ikasi zituen Liejako Unibertsitatean. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen eta erresistentziako kidea izan zen. Belgikako Alderdi Sozialistako kide izan zen eta 1973an lehen ministro aukeratu zuten. 1974an dimititu zuen eta 2011 arte ez zen beste lehen ministro valoniarrik izan, Elio Di Rupo hautatua.

## Kanpo estekak
Hiri-hidrologia

**Hiri-hidrologia** edo **hidrologia urbanoa** hidrologiaren adar bat da, hidrologiaren printzipio zientifikoak eta ezagutzak aplikatzen dituena hiri-eremuaren kudeaketan eta plangintzan. Funtsean, hiri eta herrietako ur zikin eta euri-uren ebakuazioa eta edateko uraren banaketa  sareen diseinua aztertzen ditu.

## Ikus, gainera
*Hiri drainatze sistema

## Erreferentziak
The Good Lord Bird

***The Good Lord Bird*** 2020ko Ethan Hawkeek eta Mark Richardek sortutako estatubatuar minisaila da.

## Sinopsia 
Onion izengoitiko esklaboaren begietatik garatzen da istorioa; Brownen familiako kide izatera igaro da mutila.

## Aktoreak 
* Ethan Hawke: John Brown
* Daveed Diggs: Frederick Douglass
* Wyatt Russell: J. E. B. Stuart tenientea
* Joshua Caleb Johnson: Henry Shackleford
* McKinley Belcher III: Broadnax
* Rafael Casal: Cook

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bridget Moynahan

**Kathryn Bridget Moynahan** (Binghamton, New York, 1971ko apirilaren 28a) estatubatuar aktore eta modeloa da. Modelo lanetan hasi zen eta 2000n egin zuen debuta zineman *Coyote Ugly* filmarekin. Hogei film baino gehiagotan eta telesailetan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistarako
Arzak since 1897

***Arzak since 1897*** 2020. urtean Asier Altunak zuzendutako film dokumentala da.

## Sinopsia 
Mende bat baino gehiago pasatu da Arzak jatetxea sortu zenetik: 1897. urtea zen, eta Donostiako Mirakruzen ireki zuten. Geroztik, milaka pasarte bizi izan dituzte bertan Juan Mari Arzak eta Elena Arzak sukaldariek.

Historian eta ehun urte baino gehiagoko lan prozesuan ez ezik, orainean eta etorkizunean egin du azpimarra dokumentalaren zuzendariak, erreleboan, Juan Mari lehen lerrotik erretiratzear baitago. Horrenbestez, hurrengo belaunaldiaren esku geldituko da jatetxea: Elenaren gidaritzapean, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CTV

**CTV** hurrengoa izan daiteke:

* **Corpo Truppe Volontarie**, Espainiako Gerra Zibilean Francisco Francok zuzendutako armada matxinoa laguntzeko armada espedizionario italiarra;
* **CTV Television Network**, Kanadako ingelesezko lurreko telebista sarea.
Newsboy txapela

thumb|Newsboy cap ezberdinak
thumb|Egunkariak banatu behar dituzten umeak, *newsboy* txapelarekin.
**Newsboy** edo **newsie txapela**, txapel lauaren estiloko txapel bat da.

Aurrealdean txapel lauak bezalako forma du, bisera zurrun batekin, baina txanoaren gorputza borobilagoa eta beteagoa da, eta goiko aldean botoi batez estalita dago, eta, askotan, aurrealdea hegalarekin lotzen duen botoi batez (batzuetan txapela lauak izaten duen bezala).

## Historia 
Estiloa ezaguna izan zen Europan eta Ipar Amerikan XX. mendearen hasieran, bai haurren artean, bai gizon helduen artean. Ingelesezko izenak dioen bezala, oso lotuta zegoen egunkariak banatzen zituzten mutil gazteen artean. Horrek gaizki-ulertu bat sortzen du: egia da egunkariko mutil askok eta garai hartako beste langile batzuek txapel lauak zeramatzatela beste estilo batzuekin batera. Estilo hau, ordea, ez zuten haurrek bakarrik erabiltzen.

Txapel lauak oso ohikoak ziren klase guztietako amerikar eta europar gizon eta haurrentzat XX. mendearen hasieran, eta ia unibertsalak izan ziren 1910-20 urteetan, bereziki klase baxuko langileen artean. Garaiko argazki askok, kazetariek ez ezik, zamaketariek, altzairugileek, armadoreek, uzta-biltzaileek, nekazariek, eskaleek, bidelapurrek, artisauek eta mota askotako merkatariek ere erabiltzen zituzten txapel horiek erakusten dituzte. Aldi honetako eleberri eta filmetan ere ondo azaltzen da hori.

Klase sozial guztietako haurrek eta gizonek eramaten zituzten bitartean, klase "altuek" aisialdiko jardueretarako erabiltzen zituzten batez ere, eta estiloa landa-kirolari aberats, gidari eta golflari aberatsekin lotu zen.

## Kanpo estekak
Iruñeko ingurubideak

Iruña eta bere metropolitar gunea hainbat ingurubidea ditu inguruan:

## Lehen ingurubidea 
* Gaztelugibel, hiribidea

## Bigarren ingurubidea 
* , autobidea
* Nafarroako etorbidea ( lehen), hiribidea
* , autobidea

## Hirugarren ingurubidea 
* , autobidea
* , autobidea
Émile Augier

**Guillaume Victor Emile Augier** (Valence, 1820ko irailaren 17a - Croissy-sur-Seine, 1889ko urriaren 25a) frantziar poeta, antzerkigile eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Guillaume Pigault-Lebrun eleberrigilearen iloba, Émile Augier Valence-n jaio zen ingurune burges ondo pentsatzailean. Heziketa zaindua jaso zuen eta, familia Parisen finkatu zenean, 1828an, bikain ikasi zuen Henrike IV.a Lizeoan (Aumaleko dukea ikaskide izan zuen bertan) eta, ondoren, Zuzenbide Fakultatean. Izan ere, hasiera batean, zuzenbidera dedikatzea pentsatu zuen, antzerki testuen zirriborroak aldi berean hasiz. 1844an bere drama *La ciguë-k,* Comédie-Française-k baztertuta, arrakasta izugarria lortu zuen Odeon antzokian.

Estreinaldi honek bere ibilbide dramatikoa abiarazi zuen, ordutik arrakasta handiz betea: ''L'Aventurière* (1848) eta *Gabrielle* ( 1850), bertsotan idatziak, ondoren *Le Gendre de M. Poirier* (1854), *Le leonesse povere* (1858) eta *Les Effrontés* (1861), prosaz idatziak.

1857an Frantziako akademiko hautatu zuten. 1862an, *Les Fils de Giboyer*, klerikalismoari erasotzen *diona*, Napoleon III.aren esku-hartze pertsonalari esker soilik antzeztu zen. Bere azken komedia, *Les Fourchambault*, 1879an *taularatu* zen.

Valencen inauguratu zen 1897an egundoko monumentu bat, musek inguratutako harrizko oinean hogei metroko altuera zuen Émile Augier-en irudia duena. 1942an suntsitu zuten, Bigarren Mundu Gerran, estatua osatzen zuen metala okupatzaile alemanek konfiskatu zutenean.

## Antzezlanak 
* *Gabrielle* (bertsotan).
* *Le Mariage d'Olympe* .
* *Ceinture dorée* .
* *Les Hommes pauvres* .
* *Mariage maitea* .
* *Maître Guérin* .
* *Madame Caverlet* .
* *Les Fourchambault* .

Bere kezka sozial eta politikoak bereziki nabarmentzen dira *Le Gendre de Monsieur Poirier*, arrakasta handiena izan zuena, *Les Effrontés*, *Le Fils de Giboyer*, *Lions et Renards*, *La Pierre de touche*, *La Contagion*, *Paul Forestier* eta *Jean de Thommeray'' .

## Dominak 
* Ohorezko Legioaren ofizial handia.

## Kanpo estekak 
* Fitxategia Frantses Akademian
Fidel Dávila

**Fidel Dávila y Arrondo Gil y Arija** (Bartzelona,  – Madril, ) espainiar militarra izan zen. Hispano-Estatu Batuetako Gerran eta Rifeko Gerran borrokatu zuen. Gerra Zibila eragin zuen 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpean parte hartu zuen. Mola jenerala hil ondoren, Iparraldeko Armadaren komandante buru izendatu zuten, eta haren agindupean, zenbait ekintza nabarmenetan parte hartu zuen, hala nola Bilbo hartzea, Aragoiko ofentsiba, Ebroko gudua edo Kataluniako ofentsiba.

Defentsa Batzorde Nazionaleko kide izan zen, eta, ondoren, Estatuko Batzorde Teknikoko presidente (matxinatutako eremuan administrazio publikoaren jatorria) eta, Franco jeneralaren lehen gobernuetan, Armadako ministro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IMAM Ro.37

'*IMAM Ro.37 *Lince''''' bonbardaketa-hegazkin biplano italiarra izan zen. 1934an agertu zen eta zurez eta metalez osatutako egitura mistoa zuen. Hegazkinak, lehen aldiz, Bigarren Italo-Etiopiar Gerran (1935-1936) eta Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) zerbitzu operatiboan hasi, eta Bigarren Mundu Gerran ia fronte guztietan egon zen, Errusian eta Mantxako Kanalean izan ezik. Bere garaiko Regia Aeronauticaren miaketa-hegazkin nagusia izan zen Ro.1 ordezkatuz. Ro.37ek nolabaiteko esportazio arrakasta izan zen, Austria, Afganistan, Espainia, Hungaria, Ekuador eta Uruguaiko aire indarrek erabili baitzituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiat C.R.32

**Fiat C.R.32** ehiza-hegazkin biplano italiarra izan zen. Celestino Rosatellik asmatu zuen Fiat CR.30ean oinarrituta. Espainiako Gerra Zibilean, CR.32ek Aviazione Legionariaren indar nagusia osatu zuten, non "Txirri" izengoitiz ezagutu zituztelarik. 1936ko abuztutik aurrera 400 aparatu baino gehiago erabili zituzten gerran. Bere maniobrabilitateari esker, Fiat CR.32ak aurkari arriskutsua izan ziren ehiza-hegazkin modernoagoentzat, Polikarpov I-15 eta Polikarpov I-16 sobietarrentzat, esaterako.

Bigarren Mundu Gerran, italiar armadak 300 inguru erabili zituen, batez ere ipar eta ekialdeko Afrikan, Albanian eta Mediterraneon. Baina, ordurako nahiko zaharkiturik zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savoia-Marchetti SM.79

'*Savoia-Marchetti SM.79 *Sparviero''''' bonbardaketa-hegazkin biplano italiarra izan zen. Savoia-Marchetti S.M.81en aldaera hau 1934an agertu zen. Hegazkinak, lehen aldiz, Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) zerbitzu operatiboan hasi, eta Bigarren Mundu Gerran ia fronte guztietan egon zen. Gerraren amaierarako, 1.300 unitate ekoiztu zituzten eta, batzuk, 1952ra arte izan ziren zerbitzuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moeve

**Moeve** -lehen ***Compañía Española de Petróleos, S.A (Cepsa)***- petrolio-industriako enpresa espainiarra da. 1929an sortua, espainiar lehenengo petrolio-konpainia pribatua izan zen. Cepsa, fakturazioa kontuan hartuz, Espainiako hirugarren industria-taldea da eta, bere sektorean, munduko 35 enpresa handienetako bat da eta Europako lehen hamarren artean dago. Konpainiak hiru findegi- "Tenerife" (1930), "San Roque" (1967) eta "La Rábida" (1967)- eta bi petrokimika ditu Espainian.

## Kanpo estekak
Campsa

**Compañía Arrendataria del Monopolio del Petróleo, S.A. (Campsa)** petrolio-industriako enpresa espainiarra izan zen, 1927ko monopolioari esker sortua. Garai haietan, Zazpi Ahizpek merkatua kontrolatzen zuten eta espainiar enpresa boikotatu zuten. Campsak orduan SESBeko petrolioa erosteari ekin zion.

1986an Instituto Nacional de Hidrocarburosek Repsol sortu eta Campsa (Petronor bezala) marka bat bilakatu zen. Europako Ekonomia Erkidegoaren monopolioen aurkako legediaren ondorioz, 1992an desegin zuten eta bere aktibo logistikoekin Compañía Logística de Hidrocarburos (CLH) sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harvey J. Alter

**Harvey James Alter** (New York, 1935eko irailaren 12a) estatubatuar mediku, ikertzaile eta birologoa da. 2020ko Medikuntzako Nobel Saria partekatu zuen Michael Houghtonekin eta Charles M. Ricerekin C hepatitisaren birusaren aurkikuntzagatik.
thumb|upright=1.2|2020ko Medikuntzako Nobel Saria

## Kanpo estekak