Nancy Spero

**Nancy Spero** (Cleveland, Ohio, 1926ko abuztuaren 24a – New York, 2009ko urriaren 18a) estatubatuar artista bisuala,  aitzindaria izan zen arte feministan, Martha Rosler edo Adrian Piper egileekin batera. Bere aktibismo feminista eta bakezaleagatik nabarmendu zen. Lengoaia bisual bat sortu zuen, eta, horri esker, bere garaiko konbentzio artistikoak hautsi. Modu tradizionalean hasi zen mihisea margotzen, baina iruditu zitzaion bitarteko hori nagusiki maskulinoa zela, eta artista gisa baztertzen zuela. Horregatik, bereziki femeninoan egindako pintura-hizkuntza bat bilatzen ahalegindu zen eta paperean aurkitu.

Bost hamarkadan zehar, haren lan piktorikoak hainbat etapa izan zituen, eta horietan emakumeari buruzko begirada eta zapalkuntzarekin, torturarekin, desberdintasunarekin, gerrarekin eta sexualitatearekin izan zuen harreman historikoa islatu zituen. 1972an A.I.R.Gallery-ren sortzaileetako bat izan zen, SoHon (New York), Estatu Batuetako emakume artisten lehen galeria kooperatiboa. Haren lana literaturaren eta pinturaren arteko erdibidekotzat jotzen da. 

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Spero Cleveland-en (Ohio) jaio zen 1926an, baina urtebete geroago familia Chicagon finkatu eta han hazi zen. New Trier High Schoolen graduatu ondoren, Chicagoko Arte Institutuko Eskolan ikasi zuen eta 1949an graduatu. Arte Institutuan Speroren lankideen artean Leon Golub zegoen, Bigarren Mundu Gerran zerbitzutik itzulitako GI soldadu gaztea. Chicagoko Hyde Park Art Center-en, erakusketa batean parte hartu zuten Sperok eta Golub-ek, Monster Roster taldeko kide gisa. Arte Institutuan graduatu ondoren, Parisen segitu zuen pintura ikasten, École Nationale Supérieure des Beaux-Arts-en eta Andre Lhote-ren Atelierrean, margolari, maisu eta kritikari kubisten artean lehenengoetakoa zena. 1950ean Estatu Batuetara itzuli eta gutxira, Leon Golub-ekin ezkondu zen, eta bi artistak Chicagon finkatu.

1956tik 1957ra, Spero eta Golub Italian bizi eta margotzen aritu ziren, euren bi semeak hazten zituzten bitartean. Spero eta Golub ere konprometituta zeuden giza formaren irudikapen modernista bat esploratzen, beren narratiba eta oihartzun historiko artistikoekin, baita espresionismo abstraktua nagusitzen ari zenean ere. Florentzian eta Ischian, Spero intrigatuta sentitu zen freskoen eta sarkofago etruskoen eta erromatarren formatuagatik eta estiloagatik; eta horrek eragina izan zuen bere ondorengo lanean. Garai hartako New Yorkeko artearen munduan baino Europan giro askotarikoagoa, inklusiboagoa eta nazioartekoagoa aurkitzean, Spero eta bere familia Parisera joan ziren bizitzera, eta han bizi izan ziren 1959tik 1964ra. Speroren hirugarren semea Parisen jaio zen, eta artistak bakarkako hainbat erakusketa egin zituen bertan, Galerie Breteaun, 1962an, 1964an eta 1968an. Garai horretan, Sperok *Margolan beltzak* izeneko sail bat margotu zuen. Arte-lanetan, ama eta seme-alabak, maitaleak, prostitutak eta gizaki eta animalien forma hibridoak agertzen dira.

### New York 
Spero eta Golub 1964an itzuli ziren New Yorkera, eta han bizi eta lan egin zuten. Vietnamgo gerra bere gorenean zegoen eta Eskubide zibilen aldeko Mugimendua lehertu egin zen. Gauero telebistan transmititutako gerrako irudiek eta kaleetan gertatutako istiluek eta ageriko indarkeriak eraginda, Sperok bere *Gerra Seriea* hasi zuen (1966-1970). Paper gaineko gouache eta tinta horiek, azkar exekutatuak, gerraren lizunkeria eta suntsipena irudikatzen zuten. 

1969-1970 artean Spero eztabaida politiko-militarretik urrundu zen Antonin Artaud poeta frantsesaren testuetan oinarritutako lan multzoa sortzeko. Horrela osatu zituen bere *Artauden pinturak* (1969-1970). “Benetan amorratuta nengoen artearen munduaren aurka. Haserre nengoen isildua sentitzen nintzelako. Uste dut horregatik erakarri ninduela hain biziki Artauden hizkerak garai horretan”, “Artaudek asko idatzi zuen min fisiko eta mentalari buruz eta nik oso ondo dakit horrek zer esan nahi duen” azaldu zuen Sperok.

Artelanek *Codex Artaud* (1971-1972) handi baterantz eboluzionatu zuten, elkarri itsatsitako hogeita hamalau orri-biribilkiz osatua. 2009an Madrilgo Reina Sofia Arte Museoan haren lana aurkeztean honakoa azaldu zuen egileak berak: *Formatu irekiko pieza askotariko horrek, antzinako idazkerak gogorarazten dituenak, bere obraren heldutasun-etapa markatzen du eta inflexio-puntu bihurtu da hirurogeita hamarreko hamarkadako artean.* *Hizkuntza, bere garaikide kontzeptualena ez bezala, lizuna da eta eskuz idatzita dago, grafito bat bezala, bere lanari unean uneko diskurtso ofizialen distantzia baino gorpuzkera mota ezberdina eskainiz*. Testua eta irudia lotzean, paperezko biribilki luzeetan inprimatuta, muturretik muturrera itsatsita eta A.I.R.-ren hormetan itsatsita Sperok aurkezpen formala, baloratutako medioaren aukeraketa eta markodun pinturen eskala eraldatu zituen. 

Bere biribilki margotu eta collageak irismenean zein sakontasunean homerikoak baziren ere, artistak saihestu egin zuen handitasuna, bai edukian, bai estiloan, trukean konfiantza jarriz intimitatean eta berehalakotasunean, eta, aldi berean, mito iraunkorren azpian dauden errealitate politiko zirraragarrien etengabea agerian utziz. 2008an *The Brooklyn Rail* egunkarian Phong Bui editorearekin egindako elkarrizketan, Sperok Artaud-ekin izan zuen identifikazio goiztiarraz zera dio: *"Niretzat, hitz egindako hitzak gorputzaren parte ziren, margotu nahi nuena izango balitz bezala, eta minaren nire kontzientzia propioa eta haserrea, niaren suntsipena dei diezaiokezu, zati integral bat zen, bitasun hori. Gauzak erdi-erdian banatzen dira, eta horrek asko interesatu ninduen nire bizitzako une horretan"*.

### Mugimendu feministan parte hartzea 
Aktibista eta aitzindari feminista, Spero borrokatu zen emakumezko artistek museo eta galerietan zeukaten ordezkaritza eskasaren aurka. Art Workers' Coalition-eko (1968–1969) eta Women Artists in Revolution-eko (1969) kide izan zen, museoetan gizonen eta emakumeen arteko ordezkaritzan parekidetasuna exijitzeko ekintza eta protestetan parte hartuz.

Ad Hoc Committee of Women Artists (1971) taldeko kide ere izan zen. Talde horrek Estatu Batuetako emakume artisten lehen galeria kooperatiboa sortu zuen 1972an, A.I.R. Gallery (Artistak erresidentzian) SoHon, Spero bertako kide sortzaileetako bat izan zelarik.

Garai horretan, trantsizio bat sumatzen da haren obran, eta emakumezko irudiak erabiltzeko interesa erakutsi zuen, antzinako, Erdi Aroko eta Aro Modernoko arteetatik, nahiz XX. mendeko aldizkarietako publizitatetik hartutako irudien hiztegi bisuala garatuz. Historiaurreko Venusek, ugalkortasunaren jainkosek, atletek, prostitutek edo Vietnamgo gerraren biktimek osatzen zuten bere imajinarioa. Bere lanari buruzko azterketek adierazten zutenez, asmoa zen emakumeen gorputzari buruzko ideia maskulinoa gainditzea, “bestea” bezala zuen ikusmoldeaz haustea, eta frogatzea, gizonarena bezala, irudi unibertsalak izan zitezkeela emakumezkoenak, .

1974an, Sperok emakumeekin eta haiek hainbat kulturatan izan zuten irudikapenarekin lotutako gaietan jarri zuen arreta; bere *Torture in Chile*-ek (1974) eta *Torture of Women-ek* (1976, 20 hazbete x 125 oin) pergamino luzeetan, ahozko lekukotasunak eta emakumeen irudiak lotzen zituen historian zehar, Latinoamerikako diktaduretako gobernu-basakeria garaikidea eta emakumeen aurkako errepresio historikoarekin (1976, 20 hazbete x 125 oin). Gutxitan erakutsia, *Torture of Women-*ek liburu itxura hartu zuen 2009an.

Emakumeak elkarrizketa artistikoaren parte izateko nahia adierazi zuen Sperok. Haren lanik helduenak emakume-lerro bati jarraitzen zion. Hori gertatzen zen emakumea subjektua zenean, baita "kontzientzia artistikoa" ere. Speroren konposizio ireki eta probokatzaileak, gai gupidagabe eta deserosoekin, tapiz eta frisoetan irudikatzen ziren. 1968an, gouachez eta paper gaineko tintaz sortuak *Helicopter*, *Victim*, eta *Astronaut-*en ikus zitekeen moduan.

Gorputz-keinu eta mugimenduen hizkuntza piktografikoa garatzean, gorputz-hieroglifiko bat, Sperok emakumeen irudikapenen aniztasuna berreraiki zuen historiaurretik gaur egunera arte. 1976tik 1979ra, *Notes in Time on Women*, 210 oineko 20 hazbeteko paper-biribilkia ikertu eta landu zuen. *The First Language*-n (1979-1981, 20 hazbete bider 190 oin) landu eta anplifikatu zuen gai hori, eskuz eta collagetan inprimatutako irudi margotuen erritmo irregularraren aldeko testua erabat saihestuz, horrela bere "pertsonaia zerrenda" sortuz. "1987an nabarmendu zen Sperok artista figuratibo eta feminista ospetsu gisa nazioartean duen estatusa, Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan egindako atzera begirako erakusketa ibiltariengatik. 1988an, lehen horma-instalazioak egin zituen. Instalazio horietarako, Sperok pergaminoen irudi-planoa zabaldu zuen, inprimatutako irudiak zuzenean museo eta espazio publikoetako hormetara mugituz.

1980ko eta 1990eko hamarkadetan Nancy Sperok kritikaren aitorpena jaso zuen, eta bere lana "oparo eta baiezko-tzat" hartu zuten; bere hitzetan, “utopia, aldaketarako aukera” moduko bat adierazten zuen, nahiz eta ez zituen ahaztu bere karreraren hasieran interesatu zitzaizkion gaiak eta prozedurak.

*Ballad of Marie Sanders* (1991) artistak modu anitzetan egin zuen instalazioa izan zen, eta bertan, urte askotan lehen aldiz, testua berreskuratu zuen. Horrela, Bertolt Brechten 1934ko poema bat erabili zuen, judu batekin sexu harremanak izateagatik torturatutako jentil bati buruzkoa, erregimen zapaltzaileen azpian ezkutatzen den sufrimendua gogoratzeko modu gisa.

1998an, Sperok *Let the Priests Tremble…* ekoitzi zuen, Londresko Ikon Galleryn jarritako instalazio bat. Bertan, emakume indartsu eta atletikoak dantzan ari dira, Hélène Cixousen *Le Rire de la Méduse (*Medusaren barrea*)* liburuko pasarte baten arabera.

*Azur-r*ek (2002) Mallarmé-ren poema batetik hartu zuen izenburua. Artistak kolorea erabilti zuen eta konposatzeko modu berri eta harrigarriak bilatu zituen, espazioa izaki emeekin zipriztinduz eta sekuentzia oniriko bat sortuz, non horiek denbora-murrizketarik gabe mugitzen ziren patroi geometrikoz definitutako hondoan. Kolorea hirurogeita hamarreko hamarkadan testua tratatzeko erabili ohi zen trebetasun berarekin tratatu zuen hemen; behin eta berriz errepikatuz, konbinatuz, gainjarriz, gehiegi erabiliz, zuriz utziz… figuraren eta hondoaren, abstrakzioaren eta figurazioaren arteko ohiko aurkakotasuna alde batera utzita.

2007an Irakeko gerra gertatzen ari zela, Sperok *Maypole:Take No Prisioners* aurkeztu zuen Veneziako Bienalean, berriz ere gobernu estatubatuarra salatuz. Sperok *Kill Commies/Maypole de War Series* lana hartu zuen, baita hirurogeiko hamarkadan egindako giza buruen marrazki batzuk ere, eta hirudimentsiotasunera eraman zituen. Maiatzeko Arbola bat da, tratatutako eta margotutako 200 aluminiozko buru dituena, eta, artistaren hitzetan, bere hirurogeiko gerrako pinturetatik kanibalizatu zuena. "*Espazioaren erdian 10 metroko hodi bat altxatzen da, eta bertatik koloretako listoiak jaisten dira, muturretan aluminiozko plakatan inprimatutako buru odoltsuen irudiak zintzilikatuz; horrek ospakizunaren eta izugarrikeriaren arteko talka sortzen du, estetikaren eta bortizkeriaren artekoa. Bi gatazka berariazko aipatu arren, pieza denboraz gainezka dago eta giza izaera belikoari eta bere basakeriari dagokio batez ere"* 2018an Mexiko Hiriko Tamayo Museoan erakutsi zen obraren deskribapenean adierazi zen moduan

2008ko urritik 2009ko urtarrilera, Madrilgo Reina Sofia Museoak *Nancy Spero. Disidanzas* erakutsi zuen, artistak Europan egindako atzera begirako erakusketa zabalena, 178 lan aurkeztuz, Manuel Borja-Villel eta Rosario Peiró komisarioek prestatutakoa. 

Nancy Spero bihotz-gutxiegitasunak jota hil zen Manhattanen, 2009ko urriaren 18an.

## Lana 
Spero mihise gainean margotzen hasi zen, baina erabat maskulinoa zela eta, artista gisa baztertzen zuela pentsatu zuen. Ordutik aurrera, bereziki femeninoa zen pintura-hizkuntza bat sortzera bideratu zituen bere ahaleginak, eta paperaren hauskortasunaren alde egin zuen. Artearen espazio maskulinoa "feminizatzea" zen helburua.

1960ko hamarkadan, bere konpromiso politikoa lan artistikoaren erdigune ere bihurtu zen, gerrarekiko sentitzen zuen nazka askatzen zuen lanekin. *War Series* izan zen bere lehen paper saila, AEBetako sistema politikoari eta Vietnamgo gerran sortutako egoerari kritika gogorra planteatuz. Albistegiak Vietnami buruzko irudiz betetzen ziren bitartean, Speroren lanetan bonba falikoak, onddo nuklearrak eta argot militarraren esaldi bakanak agertzen ziren.

“Oso erabaki politikoa izan zen, paperak ez zuelako mihiseak zuen estatus bera; mingaina ateratzea izan zen artearen hierarkiari eta  munduari, onartu zituen korronte nagusiengatik. Bera artearen politika murriztaileetatik askatzen ari zen”, zioen Julie Ault-ek, *Nancy Spero: Paper Mirror* atzera begirakoaren antolatzaileak Mexiko Hiriko Tamayo Museoan.

Hamar urte geroago, Nancy Spero emakumeek jasaten dituzten tratu txarrak salatzen jarraitu zuen. Garai hartan sortu zituen *Torture of Women* (1976) bezalako lanak, non irudi ikaragarriak eta Hego Amerikako erregimen diktatorialetan egiten ziren basakeriak aipatzen zituzten testuak nahasten zituen.

1980ko hamarkadaren amaieran, obraren eta erakusten den espazioaren arteko desberdintasunak ezabatzearen alde egin zuen, eta ikuslea aktiboki parte hartzera behartu zuen lan oparo eta mugimenduzkoen aurrean. Emakumearen gorputza zen bere lanaren helburu ia bakarra, sexua eta politika aipatzen zituen hausnarketa kontzeptualen bidez. Eguneroko bizimodutik hartutako eta bere irudimenetik sortutako egoeren bidez egiten zuen hori. Horietan guztietan, emakumeek artearen munduan egiten duten lanaren ikusezintasunari berariazko kritika egiten zitzaion, eta jarrera erabat politikoa agertzen zuen.

## Sariak eta aitortzak 
2006

* American Academy of Arts and Letters-eko kide hautatu zuten.

2005 

* Lifetime Achievement Award (Bizitza osoko lorpenaren saria) College Art Association-ek.

2003

* Women's Caucus for Art taldearen Ohorezko Saria.

1995

* Hiroshima City Museum of Contemporary Art-en Hiroshima Art Prize (Hiroshima Arte saria), Spero eta Golub-en arteko multzoa.

1995

* Skowhegan School of Painting and Sculpture eskolako Skowhegan domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak