Ainhoa

**Ainhoa** Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Pirinioen mendebaldean eta Lapurdi Garaia eskualdean kokatua, Nafarroa Garaiarekiko mugan.

Xareta elkartea osatzen du udalerriak, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi herriekin batera.

## Izena 
Udalerriaren izena historian zehar honako grafiez idatzia izan da: *Aynoa* (1238), *Aynho* (1243), *Aignoa* eta *Aynoa* (1249), *Haynou* eta *Anhoe* (1289), ''Nostre-Done d'Ainhoe* (1511, Baionako Santa Klara abadiako tituluak), *Añoa* (1650, Guiena, Gaskonia eta inguruko Herrialdearen Gobernu Generalaren mapa), *Anhoue* (1684, Baionako diozesiaren izendapenak), *Mendiarte* (1793), *Ainhone* (1793), *Ainhoue* (1801, Legeen txostena), *Ainhoue* edota *Ainhoa* (1863, Biarno-Euskal Herriko hiztegi topografikoa) eta XIX. mendean *Ainhoa*.

Brigitte Jobbé-Duvalen ustez udalerriaren izena euskarazko *aino* hitzetik etor liteke: hitz horrek "ahuntz" esan nahi omen du. 

Baina Orotariko Euskal Hiztegian *aino* hitza dokumentatuta dago, eta beste esanahi batzuekin agertzen da. Alde batetik "aino" hitza txilarra adierazteko erabili izan da, eta bestetik, onddo bat (*Puccinia graminis*) izendatzeko.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Urdazuri ibaia udalerritik igarotzen da, bere zenbait ibaiadarrekin batera: Larreko erreka (eta bertara isurtzen diren Haitzaberriko erreka, Erdiko erreka eta Farendeiko erreka) eta Opalazioko erreka.

### Udalerri mugakideak 
* Zuraide iparraldean
* Ezpeleta eta Itsasu ekialdean
* Urdazubi (Nafarroa Garaia) hegoaldean
* Senpere mendebaldean

### Herria 
Pilotalekua eta hilerria —bizitza eta heriotza— herrigunearen erdi‑erdian daude.

Ainhoako eliza eraikin handia da: kanpandorrearen oinarria karratua du, gorago oktogono‑forman, eta goi‑goian orratza dauka. Galeria landuak ditu, bertako ohituraren arabera, eta Errenazimentuko erretaula eta absidea zirrimargotuta daude (asmoa ona bide zen, baina ez zuten asmatu).

Hilerrian taula‑formako hilarri interesgarriak daude. Haietako bat 1685ekoa da eta hauxe jartzen du:

Al­dapa piko samarra badu ere, Atsulai mendian, Ainhoa inguruko ibarra mendean hartuta, Arantzetako Ama Birjinaren kapera dago, Gipuzkoako zaindaria eta Arantzazuko santutegikoaren irudiaren erreplika.

Hari ere esaten diote Ainhoako Ama Birjina. Ermitatik gertu trikuharri bat dago. Bistak zoragarriak dira. Ainhoako baserri‑gunean XVII. mendeko etxeak daude, fatxada aurreratuak eta habe horizontal zizel­katuak dituztenak. Esate baterako, Ithurria etxea 1636koa da. Koloreei erreparatuta, *rouge basque* gailentzen da: gorri motela, diskretua, dotorea...

### Etxeak eta auzoak 
## Historia 
thumb|300px|Ainhoako hilerria
#### XIII. mendea 
Ainhoa Urdazubiko priore-etxeak sortu zuen bikario gisa XIII. mendean. Ingalaterra eta Nafarroako erresumaren arteko guden ondoren, parrokiako lurrak bi erresumen arteko lur banatugabeak bihurtu ziren.

#### XVII. mendea 
Hogeita Hamar Urteko Gerraren (1618-1648) ondorioz, Ainhoa suntsiturik geratu zen; dena dela, horren ondoren, berreraiki zen.

#### XVIII. mendea 
1724. urtean, Donazaharre (1685), Mugerre eta Hiriburu (1696) herrietako matxinadei jarraiki, gatzaren gaineko zerga berrien aurka altxatu ziren ainhoarrak, geroago, 1726. urtean, *50. zerga* deituko zitzaionaren aurka Lapurdi osoan zabaldu ziren altxamenduen aitzindari gisa .

1790. urteko martxoaren 4ko legeak administrazio mota berria ekarri zuen Ipar Euskal Herrira: kantonamenduak eta barrutiak sortzeaz gain, hainbat herritako izenak aldatu ziren, Frantziako Iraultzaren izpiritua hobeki adierazteko, omen. Ainhoak *Mendiarte* izena hartu zuen. Indarkeria giro handi batean, 1794ko otsailetik hara, herritarrek errepresio gogorra pairatu zuten, zerbitzu militarrari uko egin zioten gazteak Baztanera eta Bortzirietara ihes egiten zutela eta. Asko deportaziora behartu zituzten.

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza eta basogintza dira. Udalerriak dituen 1619 hektareetatik, 500 basoak dira. Ezpeletako piperraren sor-markaren barruan dago kokaturik udalerria. Dena dela, turismoa gero eta garrantzia handiagoa hartzen ari da, *Frantziako herri politenetariko bat* (*L'un des plus beaux villages de France'') izendatu baitzuen "Les Plus Beaux Villages de France" elkarteak.

## Demografia 
Ainhoako populazioak goia jo zuen XIX. mendearen erdialdean, ia 900 biztanle izatera iritsi zenean. 1960ko harmarkadan behea jo zuen, 500 biztanlerekin, baina ordutik berriro goranzko joera txikia hartu zuen.

## Kultura 
[thumb|Ainhoako François Baptiste ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Ainhoak berezko mintzaira du, Sara-Ainhoa ingurukoa hain zuzen. Nafar-lapurtarraren aldaera da.

## Ondasun nabariak 
* Jasokundeko Gure Amaren eliza eta hilerria: XIII. mendean eraikia eta XVI. mendean zaharberritua.
* Ainhoako herriko etxea: udaletxea da.
* Antzinako ikuztegia: antzinako garbilekua da.
* Arantzetako Ama Birjinaren kapera: Erebi mendiaren magalean dago, bertatik Ainhoa herriaren ikuspegi bikainaz goza liteke.
* Dantxaria auzoa: Urdazubiko Dantxarinea auzoarekin muga egiten du, biak ere Lapitxuri ibaiak banatzen ditu.
* Ondarearen etxea: Ainhoaren eta Xareta lurraldearen iraganaren berri ematen duen interpretazio-zentroa da, hasi jatorri geologikoetatik eta gaur egunera arte.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Ainhoa fronton et église.jpg|Ainhoako pilotalekua eta Jasokundeko Gure Amaren eliza.
Fitxategi:Ainhoa mairie.jpg|Ainhoako herriko etxea.
Fitxategi:Ainhoa rue principale.jpg|Karrika nagusia.
Fitxategi:Ainhoa, Pyrénées-Atlantiques.jpg|Ainhoako pilotaleku ondoko etxeak.
Fitxategi:Ainhoa rue de l'école.jpg|Lehen Hezkuntzako ikastegia.
Fitxategi:Ainhoa Chapelle.JPG|Arantzetako Ama Birjinaren kapera

## Ainhoar ospetsuak 
* Joan Piarres Duvoisin (1810-1891), euskal idazlea.
* Joannes de Quirno, dantzaria eta bale arrantzalea

## Ikus gainera 
* Xareta
* Lapurdi Garaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ainhoako herriko etxea edo udala
*  Xareta