open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shadow in the Cloud

***Shadow in the Cloud*** 2020ko Roseanne Liang zeelandaberritar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerra, B-17 Flying Fortress hegazkin bat, pilotu bat eta beste hainbat kide; besteak beste, Maude Garrett deituriko emakume bat: hegaldiko ofiziala da. Dokumentu sekretu andana darama; txosten garrantzitsu eta arriskutsu ugari ditu, eta gauza guztien gainetik babestu behar ditu. Eta, bat-batean, agerpen maltzur eta ilun bat hegaldian. 

## Aktoreak 
* Chloë Grace Moretz: Maude Garrett
* Taylor John Smith: Walter Quaid,
* Beulah Koale: Anton Williams
* Nick Robinson: Stu Beckell
* Callan Mulvey: John Reeves
* Benedict Wall: Tommy Dorn
* Joe Witkowski: Bradley Finch
* Byron Coll: Terrence Taggart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sentinelle (2021eko filma)

***Sentinelle*** 2021eko Julien Leclercq frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gerra operazio oso traumatiko baten ondoren, eliteko soldadu frantses bat etxera bidali dute. Gaitasun bereziak ditu, eta, hain justu ere, bere ahizpari eraso egin zion gizona harrapatzeko erabiliko ditu bere gaitasun arriskutsuak eta, hein batean, hilgarriak.

## Aktoreak 
* Olga Kurylenko: Klara
* Marilyn Lima: Tania
* Michel Nabokoff: Leonod Kadnikov
* Martin Swabey
* Carole Weyers
* Andrey Gorlenko: Yvan Kadnikov
* Gabriel Almaer
* Blaise Afonso
* Guillaume Duhesme: teniente koronel
* Michel Biel: Aurélien

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicente Lozano López

**Vicente Lozano López** (Mocejón, - Madril, ) espainiar ekonomialaria izan zen. Ekonometrian eta estatistikan aditua, Bilboko Ekonomi Zientzietako Fakultateko katedraduna izan zen eta baita Bilboko Unibertsitatearen bigarren errektorea ere.
The Little Things (2021eko filma)

***The Little Things*** 2021eko John Lee Hancock estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma da. Denzel Washington, Rami Malek eta Jared Leto aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Serieko hiltzaile batek ikaratuta dauka hiri oso bat. Joe "Deke" Deacon sheriffa, beste kontu batengatik Kern konderritik Los Angelesera bidali dutena, kriminalaren bilaketan nahasten da, eta bilaketa honetan bere iraganeko oihartzun aztoragarriak azaleratzen dira.

## Aktoreak 
* Denzel Washington: Joe "Deke" Deacon
* Rami Malek: LASD Det. Jim Baxter
* Jared Leto: Albert Sparma
* Chris Bauer: Det. Sal Rizoli
* Michael Hyatt: Flo Dunigan
* Terry Kinney: LASD Captain Carl Farris
* Natalie Morales: Det. Jamie Estrada
* Isabel Arraiza: Ana Baxter
* Joris Jarsky: Det. Sergeant Rogers
* Glenn Morshower: Captain Henry Davis
* Sofia Vassilieva: Tina Salvatore
* Jason James Richter: Det. Williams
* John Harlan Kim: Officer Henderson
* Frederick Koehler: Stan Peters
* Judith Scott: Marsha
* Maya Kazan: Rhonda Rathbun
* Tiffany Gonzalez: Julie Brock
* Anna McKitrick: Mary Roberts
* Sheila Houlahan: Paige Callahan
* Olivia Washington: Amy Anders
* Ebony N. Mayo: Tamara Ewing
* Lee Garlington: Landlady
* Charlie Saxton: Felix

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dar-Dar

***Dar- Dar*** fikziozko film labur mutu bat da, Paul Urkijo Alijok —*Errementari* filmaren zuzendariak— 2020an zuzendu, idatzi eta ekoitzia. Protagonistak Udane Elosegi, Almudema Cid eta Elías García dira.

Urkijok, artean *Irati* filma produkzio-aurrekoa fasean zegoela, *Dar-Dar* laburra sortu zuen. Filmak euskal kondaira batean du oinarria, *Dar-Dar* izenekoan. Urkijok ipuin hau txikitan irakurri zuen eta geroztik buruan izan du beti. Kondaira luzeagoa den arren, film laburrak ipuinaren lehenengo zatia baino ez du kontatzen.

Dar-dar euskal elezahar bateko deabrua da, atzamarrak jaten dituena. Honela dio: «Dar, dar, dar, zure atzamarra ekar. Eman ezean, etorriko naiz gauean eta zure arima eramango dut ordainean».

Filma Sitgeseko zinemaldian erakutsi zuten.

## Sinopsia 
Film laburra hastean, mendian txabola zahar bat ikusten da. Euria ari du. Txabola barruan emakume eta neskatxa bat daude, zikin eta zarpailekin jantziak. Ama-alabak dira.

Ama, eskopeta soinean duela, txabolatik ateratzen da ehizara, eta alabari tximiniako errautsak garbitzeko agintzen dio. Ama joan denean neskatxa tximinia garbitzen hasten da, baina bat-batean tximiniatik behera, deabrua dirudien izaki bat agertzen da. Deabruak honela diotso neskatxari, «Dar, dar, dar, zure atzamarra ekar. Eman ezean, etorriko naiz gauean eta zure arima eramango dut ordainean». Umeak, beldurrak jota, atzamarra hurbiltzen dio eta izakiak ahoan sartzen du; aho lerdetsutik atzamarra ateratzen duenean, hezur eta azal gelditu zaio.

Egunero gauza bera gertatzen da, ama joan egiten da eta alabak errautsak garbitzen dituenean, deabru hori agertzen da, berriro ere haen atzamarretako bat eramateko. Alabak bere amari ez dio ezer esaten, eta ezkutatzen saiatzen da, nahiz eta gero eta atzamar gutxiago gelditzen zaizkion bizirik. Momentu bat heltzen da zeinetan amak eskuak ikusten dizkion, eta zer gertatu den esateko agintzen dion. Alabak dena kontatzen dio.

Amak, gertatutakoa entzunik, biharamunean alabarekin geratzea erabakitzen du eta ez du alde egiten. Biak tximiniari begira geratzen dira zutik, alaba amaren atzean, eta amak eskopeta bi eskuekin hartuta tximiniara apuntatzen, berriz ere deabrua agertzen da eta bere esaldia esaten du.

Amak beldurrak jota, alaba hartu eta deabrurantz bultzatzen du, honek neskatxa heltzen du eta amak ospa egiten du korrika batean.

== Kredituak

## Festibalak 
### Sariak 
### Parte-hartzea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hassuna kultura

**Hassuna** edo **Hassuna-Samarra kultura** Mesopotamiako historiaren garai arkeologiko bat da. K.a. 5600 urtetik K.a. 5000ra gutxi gorabehera doa. Haren ezaugarriak gaur egungo Iraken Tell Hassuna aztarnategiari esker ezagutzen dira.

## Ezaugarriak 
Hassunan egindako indusketei esker kultura hau ezagutzen dugu. Egungo Iraken kokatuta, aztarnategia Tigris ibaitik gertu dago, Mosuletik 35 kilometrotan, hegomendebaldean. K.a. 6000. urtearen inguruan lautadetan nekazari-komunitateak kokatu ziren, bereziki aipatutako aztarnategian. Choga Mami-n eta Tell es-Sawwanen ureztatu gabeko nekazaritza ezinezkoa zen eta, horregatik, kanal sare txikiak egin zituzten; kanal horiek familiek egiten zituzten.

Hassuna kulturaren ezaugarri garrantzitsu bat garatu zuren zeramika da. Objektu horien fondoak mate izaten dira, marroi gorrixka edo beltza. Apaintzeko gaiak ez dira figuratiboak, geometrikoak baizik: triangeluak erronboetan sartuta, esbastikak... Geroago horrelako irudiak Niniven, Baghuzen, Jeriko, Anatoliako lautadan eta beste aztarnategietan aurkituko ziren.

Tell Hassunan, etxebizitzak lasto-buztinezkoak ziren, erdiko patio baten inguruan eraikiak. Zeramika zehaztasun handiekin margotutakoa aurkitu da etxe horien aztarnetan. Tresna asko aurkitu izan dira ere bai: esku aizkorak, igitaiak, ehotzeko harriak, paperontziak, labeak... Lurrean ere etxekotutako animalien hezur ugari aurkitu dira. Bizitzaren ondorengo sinesmenarekin lotutako aztarnak ere ikusi dira.

Lyongo Eskolaren arabera, Hassuna kultura Masopotamiako historiaren 6.garaian kokatzen da, Halaf kulturarekin batera.

## Ikus, ere bai 
* Halaf Kultura
* Samarra kultura
* Obeid kultura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benita Galeana

**Benita Galeana Lacunza** (San Jeronimo de Juarez, Mexiko, 1903ko irailaren 10a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1995eko apirilaren 17a) idazlea, sufragista, sindikalista eta aktibista izan zen. Mexikoko emakumeen eskubideen eta langileen eskubideen defendatzailea. XX. Mendearen bigarren erdialdean bere herrialdeko justizia sozialaren mugimenduetako pertsonaia aktiboa izan zen. 58 aldiz sartu zuten kartzelan.

##  Biografia 
Bi urte zituela galdu zuen ama. Aita, berriz, Benitak 6 urte bete aurretik zendu zen.

### Ibilbidea 
Mexikoko Alderdi Komunistako militantea izan zen 1927tik eta Mexikoko Alderdi Sozialista Bateratuko militantea lehenengoa desegin ondoren, bere herrialdean zortzi orduko lanaldia ezartzeko aktibismo politikoan parte hartu zuen, estatutu juridiko bat eta aseguru sozial bat ezartzea eskatzeaz gain. Hainbat sektoretatik sortutako sindikalismoaren eta mugimendu grebalarien sustatzailea izan zen.

Mexikoko mugimendu feminista Sozialistaren aitzindaria izan zen, eta emakumeen boto eskubidearen, sehaska-aretoen, abortatzeko eskubidearen eta amaren atsedenerako eskubidearen alde borrokatu zen. Tina Modotti, Frida Kahlo eta Adelina Zendejas Gómezekin batera, besteak beste.  Testuinguru horretan, bere herrialdean hainbat erakunde sortu zituen emakume eta intelektualen taldeko kide izan zen, horien artean Emakumeen Eskubideen Aldeko Fronte Batua: "Han egindako lanak eskubide politikoen berdintasuna aldarrikatzeko borrokan ekintzaile garrantzitsuenetako bat bihurtu zuen".

## Lanak 
* *Benita* (eleberria, Extemporáneos, 1979).
* *El peso mocho* (ipuina, Extemporáneos, 1940, 1974, 1979).
* *Actos vividos* (hilondokoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eve Lindley

**Eve Lindley** (Ameriketako Estatu Batuak, 1993ko urtarrilaren 12a) estatubatuar aktorea eta modeloa da. *Dispatches from Elsewhere* telesailean eta *All We Had* filmean egindako antzezpenengatik ezaguna da. 2016an *Out* aldizkariak 100 LGBTQ pertsona inspiratzaileenen eta eredugarrienen OUT100 izen-zerrendan aipatu zuen. Barneys New York moda-enpresarako egin du lan modelo.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
### Antzerkigintza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eve Lindleyren Twitter kontua
Hurbilkari sabaikari ahostun

**Hurbilkari sabaikari ahostuna** ahozko hizkuntza askotan erabiltzen den kontsonante mota da. Soinu hau adierazten duen Nazioarteko Alfabeto Fonetikoaren ikurra ⟨j⟩ da. X-SAMPA ikur baliokidea j da, eta beste alfabeto fonrtiko zenbaitetan, alfabeto fonetiko amerikanoa kasu, ⟨y⟩ ikurrarekin trankribatzen da. Tradizio erromanikoan hots honi *yod* ("jod") deitu ohi zaio. ⟨J⟩ letraren ingelesezko izena, *jay*, [d͡ʒ]-z hasten denez (afrikatu sabai-hobikari ahostunarekin), hurbilkariari batzuetan yod deitzen zaio ingelesez ere, fonologia historikoko *yod-dropping* eta *yod-coalescence* terminoetan bezala.

Hurbilkari sabaikaria sarritan aitzineko bokal itxi ez biribilduaren [i] baliokide semibokalikotzat har daiteke. Zenbait hizkuntzatan elkarren arteko txandakatzeak aurki daitezke, hala nola frantsesean, eta baita zenbait hizkuntzatako diptongoetan, ⟨j⟩ eta ⟨i̯⟩ bezala, transkripzio fonetiko sistema desberdinetan erabiltzen den ez-silabikotasunaren diakritikoa soinu bera irudikatzeko baliatuz.

Zenbait hizkuntzatan, ordea, biribiltasunari dagokionean zehaztu gabea den sabaikari hurbilkaria dute eta, beraz, ezin daiteke [i]-ren edo [y] bere kide biribilduaren (normalean, [ɥ]) baliokide irristaritzat hartu. Adibide bat gaztelania da, hurbilkari sabaikari bi bereizten dituena: [j] bokalerdi hurbilkaria, beti ez-biribildua, eta [ʝ̞] kontsonante hurbilkaria, biribiltasunari dagokionean zehaztu gabea dena.

Martínez-Celdrán-en arabera, [j] laburragoa da eta normalean trantsizio soinua besterik ez da. Bokal osoaren ondoan ager daiteke soilik, eta ez da sekula silabaren ekinean agertzen. Bestalde, [ʝ̞] hotsak zabalera baxuagoa du, batez ere F2n. Gainera, [ʝ̞] silabaren hastapenean bakarrik ager daiteke. [ʝ̞] ez da zaratatsua ebakeran edo hautematean. [ʝ] bihurtu daiteke ahoskatze enfatikoan, zarata izanik (turbulentziak aire-etorrian). Beste leku zenbaitetan, bilakabide hau erdibidean geratu da, puntu ezberdinetan: [ʒ] igurzkari hobiosteko ahostuna dugu Bizkaian (Lekeitio edo Bermeon, esaterako), eta [ʃ] Igurzkari hobiosteko ahoskabea Nafarroan (Zaraitzu edo Erronkarin). Nafarroan (adibidez, Baztanen) eta Bizkaian (Arratia edo Uribekostan kasu) kontsonante sabaikari bat egiten da [j] irristaritik [ɟ] herskarira joan daitekeena, artean indar ezberdineko igurzkariak daudela [ʝ̞]~[ʝ]. Iparraldean bilakabide honek ez du indar handirik izan: Lapurdin [j] dugu, eta Zuberoan [ʒ].

**Adibideak:** ***j**an*, ***j**oan*, ***j**esarri*, *mendi**j**a*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsonante herskari

Fonetikan, **kontsonante herskaria** —edo, labur, **herskaria**—, batzuetan kontsonante oklusiboa deitua, ahots-bidean aire-emaria erabat blokeatuz ahoskatzen da, baina ez sudur-bidean halabeharrez. Blokeo horren iraupena kontsonantearen hersketa da.

Herskari hitzak hurrengo kategorietako bati edo gehiagori erreferentzia egin diezaioke, autorearen arabera:

* Leherkariak, askotan soilki herskari deituak. Leherkariak herskari ahokariak dira, non ahots-bidearen hersketak aire-emari guztia blokeatzen duen, ahokari zein sudurkaria. Euskaraz, haien adibide /b/, /d/, /ɡ/, /ɟ/ ahostunak eta /p/, /t/, /k/, /c/ ahoskabeak dira.

* Sudurkariak, askotan herskari sudurkari deituak. Sudurkariak herskari sudurkariak dira; bertan, ahots-bidearen hersketak aire-emaria sudur-bidera eramaten du. Adibidez, /m/, /n/, eta /ɲ/, euskaraz.

* Afrikatuak herskari partzialak dira. Orokorrean, afrikatuak eta leherkariak kontrajartzen dira, baina afrikatuak askatze igurzkaria duten leherkari gisa deskribatu izan dira halaber, leherkari soilekin askapenaren bidez kontrastatuz. Euskarazko adibideak /t͡s̻/, /t͡s̺/, eta /t͡ʃ/ dira.

* Inplosiboak: hor, leherkari eta afrikatuen aire-etorri motarekiko aire-etorri mekanismo ezberdina dute. Euskaraz ez dago horrelakorik.

* Eiektiboak, beste aire-etorri mekanismo bat dutenak. Euskarak ez du horrelakorik.

* Klik kontsonanteak, musuen hotsak edo katuak deitzeko soinuak kasu, laugarren aire-etorri mekanismo bat duten herskari bikoitzak dira. Herskari ahokariak, sudurkariak, afrikatuak nahiz eiektiboak izan daitezke.

## Terminologia 
Autorearen arabera, *herskari ahokari* goiko edozein da, *herskari sudurkariak* izan ezik, baina gehienetan horren bidez erreferentzia leherkariei egiten zaie. *Herskari sudurkari* sudurkari ohikoenak hizkuntzan egon daitezkeen beste kontsonante sudurkariez bereizteko erabil daiteke. Zubereraz, esaterako, /m/, /n/ eta /ɲ/ herskari sudurkariak /h̃/ hasperen sudurkaritutik (eta bokal sudurkarietatik) bereizteko erabil daiteke.

Ingelesezko *stop* eta *occlusive* terminoak Hizkuntzalaritzan sendotasunik gabe erabiliak dira: sinonimotzat hartu izan dira (euskaraz bezala, gure hizkuntzan bakarrik *leherkari* terminoa herskari ahokarietarako bereizten baitugu), eta baita sudurkaritasuna bereizteko ere. Autore zenbaitek *stop* generiko gisan erabiltzen dute (hau da, *oral stop*, *nasal stop*), eta *occlusive*, kontsonante ahokarietarako uzten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augustus Pugin

**Augustus Welby Northmore Pugin** (Bloomsbury, Londres, 1812ko martxoaren 1a - Ramsgate, Kent, 1852ko irailaren 14a) ingeles arkitekto, diseinatzaile, artista eta kritikaria izan zen. Estilo neogotikoan aitzindaria izan zen. Bere lan nagusia Westminster jauregiaren barnealdearen diseinua eta dorrea Big Benekin izan zen.

Auguste Pugin marrazkilari frantziarraren eta Catherine Welby ingelesaren semea izan zen. Bere aitarekin marrazten ikasi zuen. Gaztetan katolizismora bihurtu zen. Estilo neogotikoari buruzko tratatu teorikoak idatzi zituen eta eliza ugari diseinatu zituen Ingalaterran, eta batzuk Irlandan eta Australian.

## Iruditegia 

The Grange, Ramsgate 1.jpg|The Grange, Ramsgate, Kent, Puginen etxea
St Chad's Cathedral, Birmingham.jpg|St. Chad Katedrala, Birmingham
St Giles RC Church Cheadle Staffs NE chapel.jpg|St Giles Eliza katolikoa
Pugintile.jpg|thumb|Teilak (c.1845–51)
The tomb of Augustus Pugin in St Augustine's Church, Ramsgate.jpg|Puginen hilobia, St Augustin eliza, Ramsgate
Palace of Westminster Westminster Hall south.jpg|Westminster jauregia
BerrimaStFrancisXavier's.jpg|St Francis Xavier eluza, Berrima, Hegoaldeko Gales Berria
Clock Tower - Palace of Westminster, London - May 2007.jpg|"Big Ben"
EnniscorthyCathedral.JPG|St. Aidan katedrala, Enniscorthy, Wexford

## Kanpo estekak
Rudolf Erich Raspe

**Rudolf Erich Raspe** (Hannover, 1736ko martxoaren 28a baiatatua - Killarney, 1794ko azaroaren 16a) alemaniar idazle, liburuzain eta zientzialaria izan zen.

Lege eta jurisprudentzia ikasketak egin zituen Göttingenen eta Leipzigen, eta liburuzain gisa lan egin zuen Gottingengo Unibertsitatean. Historia naturalari, antzinako gauzei, poemei eta itzulpenei buruz idatzi zuen. 1767an Kasselen irakasle izendatu zuten eta 1769an Royal Societyko kide. 1775ean Ingalaterrara ihes egin zuen Hesseko Landgrave bilduma saldu ondoren.

*Münchhausengo Baroiaren Abenturak* liburuagatik da ezaguna, hasiera batean helburu politikoak zituen lan satiriko bat izan zena.
Yerupaja Chico

**Yerupaja Chico** Peruko mendi bat da.

Yerupaja Chichok 6.121 metro ditu eta bere ondoko Yerupajak 6.617 metro. Peruko Andeetako bi tontor dira. Solteracocha aintziraren gainetik ikus daitezke Punta Sambuyarako bidean, Huayhuashetik trekking bidezidorretan. Yerupaja Chico, esaten denez, teknikoki zailagoa da eskalatzaileentzat, baina gutxi gorabehera 600 metro baxuagoa da.

## Kanpo estekak
Huayhuash mendikatea

**Huayhuash** Peruko Andeetako mendikate bat da, Ancash, Lima eta Huánuco eskualdeen mugetan. 2002tik, Huayhuash mendilerroa eremu babestua da.

## Geografia 
[thumb|268x268px| Huayhuash mendilerroa 2008an [Nazioarteko Espazio Estazioa|Nazioarteko Espazio Estaziotik ikusita]]
Huayhuash mendilerroak 30 kilometroko luzera du iparraldetik hegoaldera, eta 6.000 metrotik gorako zazpi mendi ditu, Yerupajá barne, Peruko bigarren mendirik altuena dena, 6.617 metrorekin. Beste tontor aipagarri bat, Siula (6.344 m), Joe Simpson mendizaleak ospetsu egin zuen *Touching the Void* liburuan. Ondoan duen Cordillera Blancak ez bezala, Waywashek ez du haran handirik eta mendi-pasabideak altuagoak dira. Tontor txiki asko daude izotzez estalitakoen inguruan, eta 5.000 metrotik gorako zenbait pasabide. Beharrezkoa da erdiko mendilerrotik distantzia handi batera bidaiatzea 3.000 metrotik beherako lursail bat aurkitzeko, baita haranetako lurzoruetan ere. Mendikateko landaredia duten eremuak Erdialdeko Andeetako puna hezearen ekoeskualdearen zati dira.

### Tontorrak 
Jarraian, Waywash barrutiko gailurrik altuenen aukeraketa agertzen da.  

## Kanpo esteak 
* Huayhuash trekkinga: hamar egun mundutik aparte - Naiz 2021/12/24
Sarapo

**Sarapo** Peruko Andeetako Huayhuash mendikatean dagoen 6.127 metroko mendi bat da. Huánuco eskualdean dago, Lauricocha probintzian, Jesus barrutian, eta probintzian, Cajatambo eta Copa barrutietan. Yerupajá eta Siula Grande mendien hegoaldean eta Sarapococha lakuaren ekialdean dago.
Bajocero

**Bajocero** 2021eko film espainiarra da, thiller generokoa. Lluís Quilezek zuzendua eta Javier Gutiérrez, Luis Callejo eta Karra Elejalde daude aktoreen artean. Morena Films-ek koproduzitutako pelikula da, Netflix, Televisión Española, ICEC eta Film Factory nazioarteko salmenta agentziaren parte hartzearekin.

## Argumentua 
Neguko gau hotz batean, errepidean, ezerezaren erdian, espetxeetako kunda egiten duen poliziaren furgoi blindatu bati eraso egin diote presoak leku batetik bestera aldatzean. Martín, furgoiko polizia gidaria, egoera horren aurrean, presoen kubiku blindatuan sartzea lortzen du. Etsaiekin eta bidaideekin hitz egitera behartuta, Martinek bizirik iraun behar du eta bere eginbeharra bete egin beharko du gau luze batean, non bere printzipioak ere probatu beharko ditu.

## Aktoreen zerrenda 
* Javier Gutiérrez - Martín
* Karra Elejalde - Miguel
* Luis Callejo - Ramis
* Patrick Criado - Nano
* Andrés Gertrudix - Golum
* Isak Férriz - Montesinos
* Miquel Gelabert - Pardo
* Édgar Vittorino - Rei
* Florín Opritescu - Mihai
* Àlex Monner - Chino
* Ángel Solo - Polizia nagusia
* Marc Padró - Polizia gaztea

## Zuzendaria 
Lluis Quilez Bartzelonan jaiotako zuzendaria da. Zinema-zuzendaritzan graduatu zen ESCACen. Lluisek bere ibilbide zinematografikoa bideo musikalen zuzendaritzarekin eta publizitatearekin uztartzen du.

Irakasle gisa ere lan egiten du ESCAC eta ECIB zinema eskola ospetsuetan. 2015ean bere ekoiztetxea sortu zuen, Euphoria Productions.

### Pelikulak 
### Laburmetraiak 
### Bideo musikalak 
## Filmazioa 
Madrilgo erkidegoko Guadarrama mendilerroan, Segoviako kartzela zaharrean, eta Gaztela-Mantxan ditu lokalizazio moduan film hau. 2019ko otsailaren 8an hasi zen filmazioa eta zazpi astez egon zen.

## Musika 
Zacarías M. de la Riva konposatutako abestiak erabiltzen dira pelikula.

# *Below Zero*
# *Night Transfer*
# *Jackhammer*
# *Getting In*
# *Convoy*
# *Garcia*
# *Martin Runs*
# *Dawn*
# *Soledad*
# *El fandango*
# *Sinking*
# *Confession*
# *Final Resolution*
# *Martin* (Bukaerako kredituetan)

## Kritikak 
|-
|

|-
|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* http://euphoriaproductions.net/
* https://www.imdb.com/
* https://www.filmaffinity.com/es/cat_new_th_es.html
* https://www.rottentomatoes.com/m/below_zero_2021
* https://icec.gencat.cat/ca/sobre_icec/qui/
* https://www.netflix.com/
Ibilgailu elektriko hibrido entxufagarri

[thumb|[Chevrolet Volt kotxea munduan gehien saltzen den ibilgailu hibrido entxufagarria da.]]
**Ibilgailu elektriko hibrido entxufagarria** **(IEHE)** edo **PHEV** (Ingelesez, *plug-in hybrid* *electric vehicle),* halaber, **ibilgailu hibrido entxufagarria** edo **PHV** (ingelesez, *plug-in hybrid* *vehicle),* ibilgailu elektriko hibridoa da, kanpoko energia-iturri elektriko baten bidez karga daitezkeen bateriak dituena, eta, nahi denean, motor elektrikoak bakarrik propultsa dezakeena. Ibilgailu hibrido entxufagarriak ibilgailu hibrido elektriko tradizional baten eta ibilgailu elektriko baten ezaugarriak partekatzen ditu; izan ere, barne-errekuntzako motor bat du (gasolina, diesela edo flex-fuela), bai eta motor elektriko bat ere, bateria-pakete batekin batera, baina alde handiarekin: ibilgailu horiek hornidura elektrikoko sisteman entxufatuz kargatu daitezke.

## Kanpo estekak
Sarapococha

**Sarapococha** edo **Sarapacocha** Huayhuash mendikateko laku bat da, Peruko Andeetan. Limako eskualdean dago, Cajatambo probintzian, Copa barrutian. Sarapo edo Saraparen oinean dago, mendiaren hego-mendebaldean. Sarapococha 4.495 metroko altueran dago, 0,63 kilometroko luze eta 0,28 kilometroko zabal da.

## Kanpo estekak
Nikolas I.a Montenegrokoa

**Nikolas I.a Petrović-Njegoš** (; Njeguši, 1841eko urriaren 7aGreg./irailaren 25Jul. - Cap d'Antibes, 1921eko martxoaren 1a) Montenegroko gobernaria izan zen, 1860tik 1910era printze bezala eta 1910etik 1918ra lehen errege eta bakar bezala.

Mirko Petrović-Njegošen semea eta Danilo I.a Montenegrokoaren iloba izan zen. 1860an, Montenegroko printze bezala, bere osabaren oinordekoa izan zen eta Milenarekin ezkondu zen.

1876an eta 1877/78an Turkiaren aurkako bi gerra irabazi zituen eta Montenegroko lurraldea handitu zuen. 1878ko Berlingo Biltzarrak Montenegroren independentzia onartu zuen. 1905ean konstituzioa eman zuen eta prentsa askatasuna ahalbidetu zuen. 1910ean errege izendatu zuten. Bere erregealdian, Montenegrok, Balkanetako Gerran eta Serbiaren aldeko Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen. Urtarrilean Austria-Hungariak Montenegro inbaditu zuen eta erregeak Italiara eta gero Frantziara ihes egin zuen.

1918ko azaroan, Podgoricako Batzarrak erregea kargutik kendu eta Montenegroko Serbiari atxikitzea onartu zuen. Handik denbora batera Jugoslavia sortu zen.

Nikolas Frantziako erbestean hil zen 1921ean eta bere gorpuzkiak Montenegron lurperatu zituzten 1989an.

## Errege-karguak 
## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Herrligkoffer

**Karl Maria Herrligkoffer** (Schweinfurt, Alemania, 1916ko ekainaren 13a - Munich, Alemania, 1991ko irailaren 9a) alemaniar sendagilea izan zen. 1953 eta 1986 artean, Herrligkofferrek Alemania eta Austriako espedizio ugari antolatu eta zuzendu zituen zortzimilakoetara Himalaian eta Karakorumen.

## Kanpo estekak
Herri-ogasun

**Herri-ogasuna** edo **ogasun publikoa** ogasun-eskumena duen herri-administrazioaren hartzeko, ondasun, errenta eta zergen multzoa da, administrazioaren beharrak asetzeko erabiltzen dena. Funts publikoen iturriak nahitaezko lagapenak (batez ere fiskalitatea), aktibo publikoen maileguak eta salmentak dira. Funts-fluxu horiek aurrekontu orokorretan biltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Rüedi

**Marcel Rüedi** (Winterthur, 1938ko azaroaren 1a, Makalu, 1986ko irailaren 25a) hamalau zortzimilakoetatik hamarrera igo zen mendizale suitzar bat izan zen.

1980an, Rüedi Dhaulagirira igo zen. 1981ean ibilbide berri bat egin zuen Eiger mendiaren iparraldeko aurpegian zehar, Bernako Alpeetan. 1983an, Erhard Loretan eta Jean-Claude Sonnenwylekin batera, Rüedik Gasherbrumetako hiru gailur nagusiak eskalatzea lortu zuen 15 egunetan, Gasherbrum I.era iritsiz ibilbide estandarraren aldaketa batetik. 1984an, Manaslu eta Nanga Parbat gailurretara iritsi zen, ofizialki 12 hilabetetan bost zortzimilako igoz.

1986an, Rüedi, Peter Habelerrekin batera, Cho Oyuko tontorrera iritsi zen lehen suitzarra izan zen. Urte horretan bertan, bera eta Krzysztof Wielicki Makalu eskalatzen saiatu ziren ibilbide estandarraren bariazio batetik. Wielicki Rüedi baino ordu batzuk lehenago iritsi zen tontorrera, eta vivac babesleku hurbilenera jaitsi ahal izan zen. Rüedik ez zuen arrakastarik izan. Reinhold Messnerrek, une horretan Makalun ere zegoena, Rüedi tontorretik jaisten ikusi zuela dio, eta haizekari baten atzean desagertzen ikusi zuela. Messnerrek, ondoren, Rüedi aurkitu zuen elurretan eserita hilda, bere kanpamendutik oso gertu.

## Kanpo estekak
Sébastien Lifshitz

**Sébastien Lifshitz** (Paris, 1968ko urtarrilaren 22a) frantziar zinema-zuzendari eta gidoilaria da. Artearen historian lizentziatua izan zen eta zinema irakaslea izan da La Fémis-en, Frantziako zinema eskola ospetsuenetako batean.

Europako zineman sexu-aniztasunarekin erlazionatutako gaiak jorratu izan dituen zine zuzendarietako bat izan da. Horretarako, beti jende ikusezina baina ez ezkutatua aukeratu izan baitu, beti hor egon den jendea: haiei ematen die hitza eta protagonismoa bere film guztietan zehar. 

2019an, Pompidou Zentroak Sébastien Lifshitz-en filmen atzera begirako bat antolatu zuen, *L´Inventaire* *infini* izeneko argazki erakusketa batekin batera. Xavier Barral frantziar liburu editoreak, liburu bat argitaratu zuen ere. Lifshitz-ek *Où en êtes-vous, Sébastien Lifshitz ?* film laburra ere atzera begirako honetarako egiten du, eta *"Non zaude?"* museoko film-bildumarekin bat egin zuen obra horrek.

Urte honetan, Lifshitz-ek *Adolescentes* dokumentala estreinatu zuen. Bost urteren iraun zuen Emma eta Anaïs protagonisten ondoan filma ekoizten. Filmak 2019ko Locarnoko Zinemaldirako hautatu zuten, eta Kritikaren Astearen saria jaso izan zuen. Honez gain, Louis-Delluc 2020 saria ere jasotzen du.

2020an Sébastien Lifshitzek bere azken lana aurkezten du *Petite Fille ,* Arte telebista katerako eginiko dokumentala. Dokumentalak genero-disforiaren gaia lantzen du, gure gizarteak gure identitateen aniztasuna ulertzeko eta onartzeko daukan gaitasun ezaren ondoriozko tentsioak agerian utziz. Filmaren protagonistak Sasha eta haren familia dira eta haurtzaro transaren bizipenera egindako bidaia kontatzen du filmak
* *Les Invisibles*, Sébastien Lifshitz, 2013 
* *The Invisibles*, *Vintage portraits of love and pride*, Sébastien Lifshitz, 2014 
* *Amateur* kolekzioa, Sébastien Lifshitz, 2016. 
* *Mauvais Genre*, Sébastien Lifshitz, 2016. 
* ''L'Inventaire infini'', Sébastien Lifshitz, 2019.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Erlazionaturiko ikus-entzunezko baliabideak: Allociné, Unifrance, AllMovie,
Jirishanca

**Jirishanca** 6.094 metroko altuera duen mendi bat da, Huayhuash mendikatean, Peruko mendebaldean, Andeetan. Beste iturri batzuek 6.125 metroko altuera aipatzen dute. Peruko hamargarren mendirik garaiena da eta Huayhuash mendikateko hirugarrena (Yerupajá eta Siula Grande mendien ondoren).
Rondoy

**Rondoy** Peruko Andeetako Huayhuash mendikatearen iparraldean dagoen 5.870 metroko altuera duen mendi bat da. Ancash eskualdean, Bolognesi probintzian, Pacllón barrutian kokatuta dago, eta baita ere Huánuco eskualdean, Lauricocha probintzian, Queropalca barrutian. Rondoy Yerupajá eta Jirishancaren iparraldean eta Mitococha lakuaren hego-mendebaldean dago.
Huacshash

**Huacshash** edo **Huaqshash** Peruko Andeetan dagoen Huayhuash mendikatearen mendebaldeko mendi bat da, 5.644 metroko altuera duena. Lima eskualdean, Cajatambo probintzian kokatua dago. Huacshash mendebaldeko azpi-mendikate batean dago, Huayllapa ibaiaren hegoaldean, Pumarinri ibaiaren iparraldean eta Huayllapa eta Auquimarca herrien hego-ekialdean.
Leioako Arboretuma

**Leioako Arboretuma** Leioako EHUren kanpusean dagoen arboretum edo parke bat da, kanpuseko eraikinetatik hegoalderanzko maldetan, Leioako Lertutxe auzora luzatzen dena, Lertutxeko urtegia ere bere baitan hartzen duelarik. 19 hektareako azalera du, eta 6 hektarea urtegiari dagozkio. 2008an inauguratu zen.

## Natura 
Lurrean, 420 espeziea eta barietateko 2.000 zuhaitz eta zuhaixka baino gehiago daude. Parte bat naturala da nolabait, Lertutxe errekastoaren inguruan berez garatutako haritz eta haltzez osatutako baso txiki bat da. Gainerakoa, bilduma botanikoek betetzen dute, jatorri geografikoaren araberakoak; esate baterako Ipar Amerikako bilduma, bidkuma mediterraneoa edo bilduma autoktonoa.

2012tik aurrera, tarteka, Bizkaiko Foru Aldundiak animalia basati autoktonoak askatzen ditu parkean: urubiak, zapelatz liztorjalea, apo hontzak, apoarmatu korrontezaleak...

## Osagarriak 
Parkean ibiltzeko ibilbideek 3 kilometro luze dira. Horien bidez beste zenbait egituratara ere irits zaitezke:

* *Oroitzapeneko bilduma botanikoa,* non EHUko honoris causa doktoreek landatutako zuhaitzak dauden.
* Erakusketa pabilioi bat.
* Bizitzaren Basoa, non gorputza zientziari eman diotenen errautsak gordetzen diren.
* Anfiteatro garaikide bat, 600 lagun eserita har ditzakeena.
* *Euskararen espirala*, 2010ean irekitako oroigarri bat, 1979/1980 ikasturtean han ondoan EHUko lehenbiziko euskarazko zientzia ikasketak hasi zirela ospatzeko egina.
* *Bizkaiko ibilbide geologikoa.* 19 arroka sedimentarioz eta bolkanikoz osatutako bidea, Bizkaian azaleratutako zaharrenetatik hasira (duela 215 milioi urteko arrokak).
* Heliosziametroa, eguzki-egutegi eta eguzki-ordulari konplexu bat.

## Iruditegia 

Fitxategi:Lejona - Campus de Bizkaia de la UPV-EHU - Arboretum 05.jpg|Erakusketa botanikoa.
Fitxategi:Leioako Arboretuma, anfiteatroa.jpg|Anfiteatroa.
Fitxategi:Lertutxe urtegia eta Euskal Herriko Unibertsitateko Arboretumean dagoen Heliosziametroa.jpg|Bizitzaren Basoa.
Fitxategi:Heliosziometroa, arboretum Leioa.jpg|Heliosziometroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cordillera Negra

**Cordillera Negra** Cordillera Occidentalaren zati da, Peruko erdi-mendebaldeko Andeetako hiru mendikateetako bat da. Ia osorik Ancash eskualdean dago.
Rasac

**Rasac** Peruko Huayhuash mendikatean dagoen mendi bat da. 6.017 metro ditu, baina beste iturri batzuek 6.040 metroko altuera aipatzen dute. Rasac Huayhuash mendikatearen mendebaldeko ertzean dagoen mendi luze eta erlatiboki alakatu bat da. 6.000 metroko mendia den arren, Yerupajá mendiak eklipsatzen du.
Riverdale (telesaila)

***Riverdale***, 2017ko urtarrilaren 26az geroztik The CW-n estreinatu zen telesail estatubatuarra da.

## Aktoreak 
* KJ Apa: Archie Andrews
* Lili Reinhart: Betty Cooper
* Camila Mendes: Veronica Lodge
* Cole Sprouse: Jughead Jones
* Marisol Nichols: Hermione Lodge (Gomez jaioa)
* Madelaine Petsch: Cheryl Blossom
* Ashleigh Murray: Josie McCoy (1-4 denboraldiak)
* Mädchen Amick: Alice Cooper
* Luke Perry: Fred Andrews (1-3 denboraldiak)
* Mark Consuelos: Hiram Lodge (Jaime Luna jaioa) (2. denboraldia–orain arte)
* Casey Cott: Kevin Keller (2. denboraldia – gaur egungoa; 1. denboraldi errepikaria)
* Skeet Ulrich: F. P. Jones (2-5 denboraldia; 1 denboraldi errepikaria)
* Charles Melton: Reggie Mantle (3. denboraldia–gaur egungoa; 2. denboraldi errepikaria)
* Vanessa Morgan: Toni Topaz (3. denboraldia–gaur egungoa; 2. denboraldi errepikaria)
* Drew Ray Tanner: Fangs Fogarty (5. denboraldia; aldizkako 2-4 denboraldia)
* Erinn Westbrook: Tabitha Tate (5. denboraldia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermina Uribe Bone

**Guillermina Uribe Bone** (Guatemalako Hiria, 1920 &ndash; Bogota, Kolonbia, 2018ko urriaren 11) ingenieri zibila izan zen. Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko Matematika eta Ingeniaritza Fakultatean, Bogotako egoitzan, 1948ko abenduaren 18an, ingeniari zibil titulua jaso zuen lehen emakumea.

## Biografia 
Guillermina Uribe Guatemalako Hirian jaio zen. Guillermo Uribe Echevarría euskal jatorriko eta kontabilitate adituaren eta Maria Teresa Bone Romero jatorri ingeleseko Guatemalarraren alaba zen, eta zazpi anai-arreba izan zituen. Anaia nagusiak Antonio (hegazkinlaria), Rebeca (Unibertsitate Pontifizio Bolivartarreko ingeniari kimikoa, 1945eko urriaren 19an Kolonbian ingeniari titulua lortu zuen lehen emakumea) eta Helena (Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko medikua, 1947) izan ziren; ondoren zeuden Carmen, María Teresa, Roberto (Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko medikua, 1957) eta Jorge, azken biak Medellinen jaioak.

1928an, bere familiarekin Argentinara joan zen, non bere aitak lan egiteko asmoa zuen, eta Medellinen eskala bat egin zuten. Azkenean, han geratu ziren. 1941ean amaitu zuen batxilergoa, Emakumeen Institutu Zentralean, eta familia Bogotara joan zen. Gurasoen laguntza izan zuen eta ingeniaritza zibileko karreran sartu zen 1943an. 40 ikasle ziren, eta lehen urtean Institutu Tekniko Zentralaren instalazioetan ikasi zuen, ondoren Unibertsitate Hiriko Campusera joateko. Bazen beste emakume bat ingeniaritza zibila ikasten, Rosalba Pachón Gómez, 1944an ikasgai batzuk amaitu zituena, baina 1948an graduatu zena, Guillerminaren ondoren.

2020an Teknologiaren historiarako Nazioarteko Batzordeak (Icohtec) bideo bat egin zuen, eta Interneten jarri zuen. Bideo horretan, emakumeek munduan karrera teknologikoetan egindako sarrerari buruzko zenbaketa egiten da, XIX. mendetik Uribe ahizpen historian amaitu arte. Helburua hau zen: emakume horien aintzatespena motibatzea, karrera maskulinoak ikastera ausartu direlako, eta herrialdeko ingeniaritzako emakumezko ikasleen %32 horientzat erreferente izan direlako.

Guillermina Bogotan hil zen 98 urte zituelarik.

## Erreferentziak
Retsina

**Retsina** () Greziako ardo mota bat da, erretxinaduna, bi mila urte baino gehiagoko tradizioa duena.

Barietate zuria eta gorria ditu eta ia herrialde osoan produzitzen da, baina batez ere Atikan, Beozian eta Eubean. Rhoditis, Assyrtiko, Savatiano eta Athiri (Rodasen) mahats motekin egiten da, eta gaur egun Greziako ardo produkzio osoaren %10 bat egiten du. Jatorri-deitura babestua du, bai eta Greziako eta Zipreko hegoaldeko zenbait eskualdetako tradiziozko deitura ere.

Greziako ardoaren inguruko kulturaren elementu garrantzitsua da, bereziki zizka-mizkak edo aperitiboak (meze) laguntzeko, baita tarama, itsaskiak eta entsaladak ere.

Duela urte batzuk, nazioarteko merkatuari begira, ardo hobeak erabiltzen hasi ziren oinarritarako, eta alkoholaren nahiz erretxinaren proportzioa (100 g/hl) gutxitu zituzten ekoizleek.

Gaur egun, Alepo pinuaren erretxina, Atikakoa, muztioari eransten zaio, eta behin hartzidura bukatuta kentzen da, lehenbiziko ontzi-aldaketa egiten denean.

## Historia 
Retsina izena erretxinatik datorkio. Izan ere, antzinako garaietan, ardoa buztinezko anforetan gordetzen zenean, ontziak gisuz eta erretxinaz ixten zituzten hermetikoki, ardoa kontserbatzeko. Barrura airerik sartzen ez zenez, denbora luzeagoa irauten zuten galdu edo ozpindu gabe. Baina garai hartan ez zekiten hori zela arrazoia, alegia, oxigeno gehiegik hondatzen zuela ardoa, eta pentsatu zuten erretxinari esker irauten zuela onik. Horrenbestez, ardoari pinu-erretxinaren puska bat edo beste gehitzeko ohitura zabaldu zen, eta horrek aroma berezia ematen zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giacomo Balla

**Giacomo Balla** (Turin, 1871ko uztailaren 18a -Erroma, 1958ko martxoaren 1a) italiar margolari, arte irakasle eta olerkaria izan zen, futurismoaren funtsezko figura. Argia, mugimendua eta abiadura islatu zituen bere margolanetan. Gainerako futuristek ez bezala, ez zen makinez eta indarkeriaz interesatu.

Umetan hasi zen litografia-denda batean lanean. 1895ean Erromara joan zen eta ilustratzaile, karikaturagile eta erretratu-margolari gisa lan egin zuen. Erakustaldietan parte hartzen hasi zen eta 1910ean Manifestu futurista sinatu zuen. 1935ean San Lucako Akademiako kide hautatu zuten. 1955ean Documenta 1-en parte hartu zuen, Kassel-en.
Ziklohexano

**Ziklohexanoa** C6H12 formulako zikloalkanoa da. Likido ez-polar kolorgea da; 81&nbsp;°C-an irakiten du eta 7&nbsp;°C-an solidotzen da. Oso disolbatzaile erabilia da.

## Produkzioa 
Industrian bentzenoaren hidrogenazioz ekoizten da nikela katalizatzaile moduan baliatuz. Erreakzioa oso exotermikoa da. Ziklohexanoaren produkzioa bentzeno-eskaera globalen % 11ren ingurukoa da.
 Fitxategi:Industrial_synthesis_of_cyclohexane.svg

## Egitura kimikoa 
thumb|ezkerrera||133x133px|Aulki-konformazioa
Ziklohexanoa egitura lau moduan irudikatzen bada, lotura-angeluek 120°-takoak behar dute izan. Hala ere, karbonoen sp3 hibridazioari dagokion angelua 109,5°-takoa da, hau da, 10,5° txikiagoa. Hori dela eta, molekula tentsio angeluar adierazgarria (10,5°-takoa hain zuzen) jasaten ari da. Hortaz gainera, ziklohexano lau horretan C-H lotura guztiak eklipsatuta daude eta honen ondorioz bihurdura-tentsioa (lotura-elektroien arteko aldarapenak sortutakoa) ere agertzen da.

Tentsio guzti hauek ebitatu nahian ziklohexanoa ez da laua, tolestu egiten da *aulkia* izeneko konformazioa hartuz. Oso konformazio egonkorra da.
thumb|ezkerrera|138x138px|Txalupa-konformazioa
Aulki-konformazioaz gainera, ziklohexanoak beste konformazio ere izan dezake, *txalupa* izenekoa. Txalupa-konformazioan ez dago tentsio angeluarrik, lotura-angelu guztiak 109,5°-takoak baitira, baina Van der Waalsen tentsioa eta bihurdura-tentsioa sortzen dira. Txalupa-konformazioa, aulki-konformazioa baino apur bat ez-egonkorragoa da. Errealitatean bi konformazioen arteko bihurketa etengabea gertatzen da eta ezin dira isolatu.

## Erreakzioak 
Ziklohexanoa nahikoa geldoa da. Dena dela, bere oxidazio katalitikoa industrialki adierazgarria da ziklohexanona eta ziklohexanola produzitzeko baliatzen baita, gero azido adipikoa eta kaprolaktama (nylonaren aitzindariak biak) sintetizatzeko lehengai moduan erabiltzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cordillera Carabaya

**Cordillera Carabaya** Peruko Andeetan dago. 14° 00' eta 14° 22' s eta 69° 38' eta 70° 19'W artean hedatzen da 75 km-tan. Puno eskualdean, Carabaya probintzian kokatzen da, Vilcanota mendilerroaren (ipar-mendebaldean) eta Apolobamba mendilerroaren artean, Macusanitik ipar eta ipar-ekialdean.

## Mendiak 
Mendikatearen gailurrik altuena Allincapac da (5.805 m.). Jarraian beste mendi batzuk agertzen dira:

## Kanpo estekak
Van der Waalsen tentsio

Kimikan **Van der Waalsen tentsioa** esaten zaio molekula baten bi ordezkatzaileen artean agertzen den tentsioari bi horiek Van der Waalsen erradioen baturari dagokion distantzia baino txikiago batera hurbiltzen direnean. **Van der Waalsen aldarapen** ere esate zaio eta oztopo esterikoekin lotuta dago. Alkanoen hidrogeno eklipsatuen artean ohikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apodosi

**Apodosia**, baldintza-perpausetan, ondorioa adierazten den zatia da. Lehenbiziko zatiari, baldintza jartzen duenari alegia, protasia deitzen zaio, eta baldintzaren ondorioari apodosia. "Hamar mila dolar badituzu, orduan Europara bidaiatu ahal izango duzu" enuntziatu konposatuan, "Europara bidaiatu ahal izango duzu" da apodosia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordezkatzaile

Kimika organikoan, **ordezkatzailea** molekula batean beste atomo bat ordezkatzen duen atomoari edo atomo-multzoari esaten zaio. Ordezkatzaile-mota asko dago eta katea edo eraztun berean ordezkatzaile bat baino gehiago egon daitezke. Ordezkatzaileak izendatzeko IUPACek hainbat iradokizun egin ditu.

[erdian|thumb|255x255px|Hiru ordezkatzaile dituen [oktanoa. Urdinez, bromoa, metoxia eta etiloa]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Ann Horton

**Mary Ann Horton** (Richland, Ameriketako Estatu Batuak, 1955eko azaroaren 21a) estatubatuar programatzailea eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da. Useneten eta Interneten aitzindaria da. Hortonek Berkeley UNIX sistema-eragileari ekarpen ugari egin zizkion, hala nola, vi testu-editoreari eta terminfo datu-baseari. Gainera, mezu-elektronikoetan fitxategiak eransteko lehen tresna garatu zuen, UUEncode izenekoa.

## Kanpo estekak 
*  Mary Ann Hortonen webgunea
A Gudiñako geltokia

**A Gudiña** Galiziako Vianako eskualdeko tren geltoki bat da, A Gudiña udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 
* 

## Historia 
Madril, Medina del Campo bidea Vigorekin ahalik eta bide laburrenetik lotzeko borondatea aspaldikoa da, eta 1864ko aurreproiektu batzuetan islatuta agertu zen. Hala ere, aukera hori baztertu zuen, "Asturietarako trenbidean Payareseko arrapalakoak" ere gainditzen zituzten "oso zailtasun handiak" zirelako. Horregatik, geltokia ez zen 1957ko uztailaren 1era arte inauguratu, Zamoratik Ourensera eta Vigo eta Coruñara doan Ourense-La Viella tartea martxan jarri zenean. Hasiera batean RENFEk ustiatu zuen eta 1941ean jaio zen.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

## Geltokia 
Zati honetako geltoki asko bezala, geltokia harriz eraikia izan da. Bi solairu eta teilazko hainbat isurkiko teilatua ditu. Beheko solairuan, hiru arku apaintzen dituen galeria bat dago. Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta bertara hiru bide sartzen dira. Nasa-aldaketak mailan egiten dira. Bide gehiagok osatzen dute barrutia.

## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Jane di Castro

**Jane di Castro** (Rio de Janeiro, Brasil, 1947ko apirilaren 7a - *ibidem*, 2020ko urriaren 23a) brasildar abeslaria eta ikuskizun-artista izan zen.

## Bizitza 
Haurtzaroa Rio de Janeiroko Oswaldo Cruz auzoan eman zuen. Ama ebanjelikoa eta aita militarra zituela, etxean errepresioa jasan zuen trabestia izateagatik. 1960ko hamarkadan ile-apaintzaile hasi zen lanean Copacabanan. Auzoko gau-klubetan hasi zen antzezten eta, 1966an, Teatro Dulcina antzokian debutatu zuen. Lanbidearekin batera uztartu zuen ibilbide artistikoa.

Bibi Ferreiraren zuzendariaren esanetara aritu zen *Gay Fantasy* ikuskizunean , Rogéria, Marlene Casanova eta Ney Latorraca lankide zituela.

2004an *Divinas Divas* musikalean antzezten hasi zen Teatro Rival antzokian, Rogéria, Divina Valéria, Camille K, Eloína dos Leopardos, Marquesa, Brigitte de Búzios eta Fujika de Halliday antzezleekin batera. Musikalak Copacabanako trabesti eta transformisten ibilbidea oroitzen zuen. 10 urtez egon zen ikusgai.

2014an Otávio Bonfimekin ezkondu zen, 47 urteko elkarbizitzaren ondoren, 160 LGBT ezkongai-bikote bildu zituen zeremonia batean. Handik laster alargundu zen. Senarra minbiziak eragindako konplikazioen ondorioz hil zitzaion 2018an.

2020ko urriaren 23an hil zen minbiziak jota, 73 urte zituela, Rio de Janeiroko Ipanema ospitalean.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
* *De Perto Ela Não é Normal* (2020)
* *Rogéria, Senhor Astolfo Barroso Pinto* (2018)
* *Divinas Divas* (2016)
* *O País do Cinema* (2016)
* *A Inevitável História De Letícia Diniz* (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Outeiru de Senabriako geltokia

**Outeiru de Senabria** edo **Senabria-Abiadura Handia** Gaztela eta Leongo Zamorako probintziako tren geltoki bat da, Palacios de Senabria udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Historia 
Olmedo-Santiago abiadura handiko burdinbideko Zamora-Outeiru tartea 2020ko urriaren 26an inauguratu zen geltoki hori inauguratu gabe, eta gaur egun geltokirik gabeko trenak dabiltza. Geltoki hau irekita ez dagoenez, errepide bidezko zerbitzua ezartzen da La Viella eta A Gudiña artean. Geltoki hori 2020ko abenduan inauguratzeko azken aurreikuspena egin zen, baina atzeratu egin da, eta ez da zehaztu noiz inauguratuko den.

Geltokia eraiki ondoren, "Sanabria AV" (*Senabiria-Abiadura Handia*) izena ikus zitekeen geltokiko errotuluetan. Hori dela eta, bizilagunek kexa bat aurkeztu zuten, hegaztiaren lanak 20 urtez baino gehiagoz jasateak, gutxienez, beren izena errotuluan agertzeko eskubidea ematen zielakoan.

## Geltokia 
Geltokiaren ezarpenaren iragarpenak eztabaida handia eragin zuen. Espainiako Sustapen Ministerioaren txostenak aldekoak izan ziren, eragin sozial eta ekonomikoa izan zutelako Zamorako Senabria eskualdeko udalerrietan, Ana Pastor Julián (bi legegintzalditan Sustapen ministro ohia eta Zamorako jaioa), José Fernández Blanco (1991tik La Viellako alkatea eta PSOEko senatari ohia) eta biztanleria-sektore izan zituelako.

Bestalde, argi geratu zen beste populazio-talde batzuek mesfidantza agertu zutela, batez ere eremu politikotik (batez ere, independentismotik hurbil dauden alderdi katalanek), azpiegitura horien defizit ekonomikoa, industria-ehunik eza eta populazio gazterik eza alegatuz. Aldez aurretik, 2013ko ekainean, Renfek Ourense eta La Viella arteko eskualdeko trenaren asteko 14 zerbitzuak kendu behar izan zituen, linea gutxi erabiltzen zelako.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Ziklohexanol

**Ziklohexanola** konposatu organikoa da HOCH(CH2)5 formula duena, alkoholen familiakoa. Solido delikueszentea da, giro-tenperaturaren bueltan urtzen dena.

## Produkzioa 
Ziklohexanola ziklohexanoaren oxidazio katalitikoz prestatzen da. Kobaltoa usatzen da katalizatzaile moduan. Oxidazio horretan nahaste bat lortzen da, industrian *mixed oil* deitua eta ziklohexanolaz eta ziklohexanonaz osatuta dagoena. Dena den, erreakzioaren bihurketa oso txikia izaten da; hau da, *mixed oil* nahasketarekin batera erreakzionatu gabeko ziklohexanoa berreskuratzen da. Ondorioz, destilazio sinple baten bidez banatzen dira, alde batetik ziklohexanoa, beste oxidazio baten birziklatzen dena, eta, beste aldetik, alkoholaren eta zetonaren nahastea.

C6H12 + 1/2 O2 → C6H11OH

Fenolaren hidrogenazio katalitikoaz ere lor daiteke ziklohexanola.

C6H5OH + 3 H2 → C6H11OH

## Erabilera 
Ziklohexanolaren erabilerarik handiena nylonen sintesian lehengai moduan da. Halaber, bere ester batzuk plastifikatzaile gisa baliatu egiten dira. Proportzio txiki bat disolbatzaile moduan usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mont Blanceko mendigunea

**Mont Blanceko mendigunea** (; ) Alpeetako mendikate bat da, Frantzia, Italia eta Suitza artean dagoena.

## Geografia 
Beren dotorezia eta edertasunagatik aho batez Alpeetako ikurtzat hartzen dira. Lau mila metrotik gorako berrogei tontor biltzen ditu, mendizerra osoko azaleraren herena eta hiru mila metrotik beherakoa ez den kota bat ere ez duena. Bere tontorrak arku alpetar osoko altuenak dira.

Hiru herrialdetara hedatzen da: Italia, Frantzia eta Suitza, 30 kilometroko luzera eta 15 kilometroko zabalera duen mendikate honek 400 kilometro karratuko azalera du.

Bere mendietan, higadura-agenteek, denboran zehar, izotzez estalitako alpetar eremu zabalenetako bat eratu dituzte. Bere glaziarrek, guztira 101, 177,69 km²-ko azalera hartzen dute.

Gertuko mendateak Mont Blanceko tunelaren eta hiru alpetar pasabide nagusien- San Bernardo Txikia hego-mendebaldean, Colle des Montets ipar-ekialdean eta Col Ferret ekialdean- bidez lotuta daude.

## Mendiguneko laumilako nagusienak 
600px|erdian|Mendigunearen iparraldea.

## Ikus, gainera
* Mer de Glace

## Bibliografia 
* Ardito, Stefano: *Intorno al Monte Bianco* - Zanichelli - Bolonia
* Bocca, M., Grimond, I. y Ramires, L.: *Fauna delle Alpi*, 1996
* Cosson, Lorenzino: *I colori del Monte Bianco* - Turin - Museo Montagna, 1995
* Marazzi, Sergio: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*, Priuli & Verlucca, Pavone Canavese, 2005.
* Ostellino, Ippolito: *I giardini botanici delle Alpi Occidentali* - Cuneo - L'Arciere, 1996
* Zavatta, Luca: *Le Valli del Monte Bianco* - Guide dell'Escursionista - Escursionista editore.
* *Courmayeur e il Monte Bianco* - Montagne d'Italia
* *Immagini e immaginario della montagna 1740 - 1840*. - Turin - Museo Montagna, 1989

## Kanpo estekak