open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tomás Garicano

**Tomás Garicano Goñi** (Iruñea,  – Madril, ) nafar militar eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Zaragozako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, armadan sartu zen. 1936ko uztaileko altxamenduan Emilio Mola lagundu zuen. 1940an jeneral bilakatu zen.

1969an Gobernazio ministro izendatu zuten eta lau urte eman zuen karguan. 1978an politikagintza utzi eta enpresa munduan sartu zen.

## Erreferentziak
José Iruretagoyena

**José Iruretagoyena Solchaga** (Lodosa,  – Iruñea, ) nafar militarra izan zen.

## Biografia 
Gerra Zibila piztu zenean koronela zen eta abuztuan Jose Soltxaga lehengusuaren agindupean Gipuzkoako kanpainan parte hartu zuen. Gerraren amaierako jenerala zen.

Gerra ondoren, gobernadore militarra eta 1946 eta 1947 artean, Iruñeko alkatea izan zen.

## Erreferentziak
Glabbeek

**Glabbeek** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Attenrode, Bunsbeek, Glabbeek bera, Kapellen, Wever eta Zuurbemde. 2013ko urtarrilaren 1ean 5.269 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Linlithgow

**Linlithgow** (, ), Eskozia erdialdeko udalerria da, Mendebaldeko Lothian eskualdean dagoena. 2011ko erroldaren arabera 13.462 biztanle ditu.

## Etimologia 
Britoierazko *lynn llaith cau* izenetik dator, "zulo hezeko aintzira" esan nahi du. Hasiera batean Linlithgow aintzira zen eta herria *Lithgow* bakarrik, baina denborarekin herriak lakuaren izena hartu zuen.

## Geografia 
Edinburghetik 30 kilometro mendebaldera dago, Stirling eskualdearekiko mugan. Linlithgow aintziraren ertzean dago eta Cockleroi mendiak babesten du herria.

## Historia 
XII mendean errege jauregi bat izan zen bertan baina toki estrategikoa izanik Eduardo I.a Ingalaterrakoaren tropek gotorlekua ezarri zuten haren lekuan, *the Peel* izena eman ziotena. 1424an su handi batek gotorlekua erre zuen eta haren lekuan Linlithgow jauregia eraiki zuen Jakue I.a Eskoziakoak 1424an bertan. Eskoziako errregeen jauregia bihurtu zen eta hainbat errege erregina bertan jaio ziren, Jakue V.a eta Maria I.a.

Jauregiaren babesean herria eratuz joan zen. 1650 urtean Oliver Cromwellen armadak herriko eraikin esanguratsuenak suntsitu zituen, esate baterako udaletxea eta bidegurutzeko iturria. Gaur egungo udaletxeaa 1668an egindakoa da eta iturria aldiz James Haldanek diseinatu zuen 1807an eta herriaren ikurretako bat bihurtu da.

Gaur egun Edinburgh, Glasgow eta Stirling hirien lo-hiri bihurtu da, bereziki 1990 hamarkadan herrialdearen ekialdean eraikitako etxebizitza ugariek erakarrita egin du gora populazioak.

## Ondasun nabarmenak 
* Linlithgow jauregia
* San Migel eliza
* Carriden House (herritik 4&nbsp;km-ra, Bo'ness herrian)
* Linlithgow aintzira

## Iruditegia 

Irudi:St Michael's Linlithgow.jpg|Linlithgow jauregia.
Irudi:The Bins.jpeg|Bins jauregia.
Irudi:Am linlithgow palace church and town.JPG|San Migel eliza.
Irudi:The Ancient Cross Well of Linlithgow - geograph.org.uk - 1318375.jpg|*Cross Well*, bidegurutzeko iturria.
Irudi:Kirkgate, Linlithgow - geograph.org.uk - 641308.jpg|Kirkgate arkua.
Irudi:Avon Aqueduct - geograph.org.uk - 1691980.jpg|Avon akueduktoa.
Irudi:Canal Basin Linlithgow - geograph.org.uk - 21621.jpg|Linlithgow ubidea.
Irudi:Mary, Queen of Scots, statue, Linlithgow.JPG|Maria I.a Eskoziakoaren estatua.
Irudi:Doocot, Linlithgow canal basin - geograph.org.uk - 157859.jpg|Usategia.
Irudi:Carriden House.jpg|Carriden House.
Irudi:Linlithgow (1402688949).jpg|Linlithgow aintzira.
Irudi:Linlithgow Loch (eastern end).JPG|Belauntziak Linlithgow aintziran.
Irudi:Boardwalk, Beecraigs. - geograph.org.uk - 65254.jpg|Beecraigs parkea.
Irudi:Footpath to Cockleroi - geograph.org.uk - 1147856.jpg|Cockleroi mendia.
Irudi:Linlithgow Marches - geograph.org.uk - 1357695.jpg|Desfilea kale nagusian.

## Hiritar ezagunak 
* Jakue V.a Eskoziakoa (1512-1542)
* Maria I.a Eskoziakoa (1542-1587)
* Alex Salmond (1954- ), Eskoziako Lehen Ministroa

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak
Dune (eleberria)

***Dune*** Frank Herbert estatubatuar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da. 1965eko abuztuaren 15ean argitaratu zen eta Dune sagaren lehenbiziko eleberria da. Arrakasta handia du, hamabi milioi ale saldu eta hamalau hizkuntzatara itzuli baita.

## Argumentua 
Etorkizun urrun batean, gizateriak espazioko inperio feudal bat osatu du. Corrino Etxea Inperioko buru da, izarrarteko indar militar handiena kontrolatzen duena. Espazio Kofradia izeneko taldeak espazioan zeharreko bat-bateko bidaia posible egiten du, merkataritza eta gerra bideratuz. Hainat jauntxo etxek planetak kontrolatzen dituzte, eta leinu nagusiek Lansdraad Kontseilua osatzen dute. Hiru erakunde horiek inperioko botereak orekatzen dituzte. Hala ere, beste hainbat talde borrokatzen dira beren helburuak lortzeko.

Paul Atreides gaztea (Leto Atreides duke itzaltsuaren oinordekoa) eta bere familia Arrakis planetara —espeziaren sorlekua da, hau da, Unibertso osoko sustantzia garrantzitsu eta baliotsuena: Kofradiako kideei espazioan bidaiatzeko aukera emateaz gain, hainbat ezaugarri berezi ditu— lekualdatu dira. Istorioan, politika, erlijioa, ekologia, teknologia eta gizakien elkarren arteko harremanetan sakontzen da: Paulen eta haren familiaren, Harkonnen arerioen, Arrakis planetako biztanleen nahiz Enperadorearen, Espazio Kofradia boteretsuaren eta Bene Gesserit emakumezkoen ordenaren interesak elkarrekin nahastu dira, gizateriaren egoera aldatuko duen borroka latz batean.

## Moldaketak 
* *Dune (filma)*: 1984ean David Lynchek zuzendu eta Kyle MacLachlan, Francesca Annis, Everett McGill, Sting, Max von Sydow, Kenneth McMillan, Jürgen Prochnow, Jose Ferrer, Siân Phillips, Virginia Madsen, Alicia Witt eta Sean Young aktoreek antzeztua.
* ''Frank Herbert's Dune (telesaila):* 2000. urtean Estatu Batuetan plazaratu zen telesail laburra.
* *Jodorowsky's Dune*: 2014ko dokumentala, 1970eko hamarkadan zehar liburua zinemara moldatzeko Alejandro Jodorowskyren ahalegina kontatzen du.
* *Dune (2021eko filma)'': Denis Villeneuvek zuzendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Mikel eliza (Linlithgow)

**San Mikel eliza** () Eskoziako Linlithgow herriko eliza da, Eskoziako Elizak duen handienetakoa. Errege familiaren egoitza izandako Linlithgow jauregiaren alboan dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
David I.a Eskoziakoak 1138an eliza eraikitzeko baimena eman zuen eta 1242an eraiki zuten aurrez bazen eliza txikiago baten gainean. 1424an sute hadi batek erre zuen eta gaur egungo eraikina XV. mendean altxatutakoa da, eraikuntza 1540an bukatu bazen ere. Maria I.a Eskoziakoa alboan dagoen Linlithgow jauregian jaio zen eta San Mikel elizan bataiatu zuten.

1559ko Eskoziako Erlijio Erreformak kanpoaldean zeuden estatua guztiak suntsitu zituen, eta san migel beraren estatua ere desitxuratu eta egituraren parte bihurtu zen. 1646an Oliver Cromwellen tropek hartu zuten herria eta eliza zaldientzako ukuilu gisa erabili zuten.

Gauzak horrela XIX menderako eliza egoera penagarrian aurkitzen zen. Zati batzuk eraitsi eta berreraiki egin ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Am linlithgow palace church and town.JPG
Irudi:Linlithgow - St Michaels Parish Church - geograph.org.uk - 439188.jpg
Irudi:St Michael's, Linlithgow - geograph.org.uk - 1429745.jpg
Irudi:St Michael's Church - geograph.org.uk - 902215.jpg
Irudi:Stained glass window - geograph.org.uk - 902181.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Víctor Lacalle

**Víctor Lacalle Seminario** (Zirauki, 1889 – Caracas, ?) nafar militarra izan zen.

## Biografia 
Tirso Lacalleren semea, 1936ko uztaileko altxamendua piztu zenean, teniente-koronel zen Madrilen eta anarkistaz osaturiko batailoi bat zuzentzeko agindua hartu zuen. Guadalajaran borrokatu zuen eta koronel bilakatu zen. José Miaja jeneralak aldendua, administrazioan lan egin zuen. Nino Nanettik ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Nino Nanetti

**Nino Nanetti** (Bolonia,  – Santander, ) italiar komunista izan zen.

## Biografia 
Italiako Gazte Komunisten buruzagia, Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, Aragoiko frontean aritu zen. Nazioarteko Brigadetan sartu zen eta Madrilgo frontean Víctor Lacalle ordezkatu zuen Guadalajarako guduan.

Gero, Bilboko guduan aritu zen, 6. brigada zuzenduz. 1937ko ekainaren 15ean Joaquín Vidal ordezkatu zuen eta Bigarren Dibisioiaren buruzagi bilakatu zen. Ekainaren 21ean Zallan zauritua, Santanderreko ospitalean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Steer

[George Steer kazetariaren omenez [Gernikan dagoen oroigarria|thumb|230px]]
**George Lowther Steer** (Hegoafrika, 1909ko azaroaren 22a – Myanmar, ) britainiar kazetari eta gerra-korrespontsala izan zen, Bigarren Italiar-Abisiniar Gerran eta Espainiako Gerra Zibilean ibilitakoa. *The Times* egunkarirako lan egin zuen eta horretan zebilen 1936-1937an Euskal Herrian korrespontsal-lanak egin zituenean. Irunen eta Donostiaren okupazioaren berri eman zuen, baita Gernikako bonbardaketa salatu ere 1938ko *The Tree of Gernika: A Field Study of War* liburuan. Bere lanari esker, faxistek egindako gerra krimenak ezagutarazi zituen. Gerra ostean, Haile Selassie berriro enperadorea izan zedin lagundu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirso Lacalle

**Tirso Lacalle Ihabar** (Zirauki,  – Valtierra, ), ezizenez ***Ziraukiko herrena*** deitua, nafar gerrillari liberala izan zen, Bigarren Karlistaldian nabarmendu zena.

## Bizitza 
Tirso Lacalle Ziraukin jaio zen 1845eko urtarrilaren 28an. 1873ko uztailaren 13an, karlistek sarraski handia egin zuten haren jaioterrian. Horren ostean, mendekua hartzeko kontragerrilla bat osatu zuen. Murillo el Cuenden eta San Martin Unxen zenbait karlista fusilatu zituen. Gerra amaieran, kapitaina zen zalditerian eta, besteak beste, Filipinetan aritu zen bi urtez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko Maria Aranburu

**Frantzisko Maria Aranburu Mendiaratz**, ***Beltza*** ezizenaz ezaguna, (Beasain,  – ?, ?) gipuzkoar gerrillaria izan zen.

## Biografia 
Karlista, Manuel Santa Kruzekin batera aritutakoa zen. Pío Barojak desagertutzat eta liberalek hiltzat emana bazuten ere, haren senideek Frantziatik itzulita Bizkaian bizi izan zela zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roosdaal

**Roosdaal** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Borchtlombeek, Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek, Pamel eta Strijtem. 2013ko urtarrilaren 1ean 11.260 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Lambda Andromedae

**Lambda Andromedae** (λ And, λ Andromedae) iparraldeko Andromeda konstelazioko izar bitar baten Bayer izendapena da. Lurretik 86,1 argi-urte ingurura (26,4 parsec) dago eta +3,8ko itxurazko magnitudea du. Behar adinako distira du inolako begi hutsez ikusi ahal izateko.

Lambda Andromedae lerro bakarreko izar bitar espektroskopikoa da, 20,5212 eguneko orbita-periodokoa. Izar honen masa Eguzkiaren antzekoa da; erradioa, ordea, Eguzkiaren baino zazpi bider inguru handiagoa da. Bere kanpo-geruzak Eguzkiak baino 23< bider argi gehiago igortzen du 4800 K-ko tenperatura eraginkorrean, G-motako izar baten berezko tonu horixka emanez.

## Erreferetziak 
## Kanpo estekak
Spinaren estatistikaren teorema

Mekanika kuantikoko **spinaren estatiskaren teorema**k partikula mota baten spina eta obeditzen duen estatiskaren arteko erlazioa ezartzen du. Markus Fierzek eta Wolfgang Ernst Paulik frogatu zuten 1940an eta eremu-teoria kuantikoaren formalismoa eskatzen du.

## Erlazio enpirikoa eta enuntziatua 
* Spina partikula orok maila kuantikoan duen berezko momentu angeluar bat da (bere mugimendu espazialarekin lotua ez dagoena). Balio osoak (0, 1, 2) edo erdiosoak (1/2, 3/2...) har ditzake Plancken konstantearen unitateetan \hbar.

* Partikula mota baten estatistikak bere portaera kolektiboa zehazten du.
** Sistemaren egituraketa posible guztietan libreko berbana baldin badaitezke bosoi deritze. Bosoi sistema baten uhin funtzioa simetrikoa da bi partikula edozeinen koordenatuen elkartrukepean. Fotoiak eta alfa partikulak bosoiak dira.
** Aldiz, egituraketa hauek mugatzen dituen Pauliren bazterketa printzipioa jarraitzen badute, fermioi deritze. Fermioi sistema baten uhin funtzioa antisimetrikoa da bi partikulen arteko elkartrukepean, zeinuz aldatzen delarik. Protoiak, neutroiak eta elektroiak fermioiak dira.

Bi propietate hauek, itxuraz, erabat deskorrelazionatuak daude. Alabaina, gertaera esperimentala da bosoi guztiek spin osoa dutela, fermioiek erdiosoa duten bitartean. Erlazio hau da teoremaren enuntziatua.

## Ondorioak 
Bi estatistikak mota hauek ahalbidetutako beste horrenbeste fenomeno interesgarri daude. Bose-Einstein banaketak bosoiak Bose-Einstein kondentsatu baten deskribatzen ditu. Tenperatura zehatz baten eraginpean, bosoi sistema bateko partikula gehienak funtsezko egoeran egongo dira, energía baxuenekoan. Hortik lortzen dira superfluidotasuna bezalako ez ohiko propietateak.

Fermioien portaera deskribatzen duen Fermi-Diracen banaketak ere propietateak interesgarri ematen ditu. Egoera kuantiko baten fermioi bakarra baino egon ezin denez, energiazko funtsezko maila bi fermioik baino ezin dute bete, euren spinak elkarren aurka lerrokatuta. Hala zero absolutismo tenperaturan egonda ere, sistemak zero ez den energia maila bat du. Emaitza bezala, fermioi sistema batek kanpoaldeko presioa egiten du. Zero absolutua ez den tenperaturetan ere, presio hori existitzen da. Presio hau da izar masiboren batzuk (nano zuriak, neutroi izarrak eta zulo beltzak kasu) grabitatearen ondorioz kolapsatzerik ez izatearen erantzulea.

## Kanpo estekak
Bose-Einstein kondentsatu

[thumb|Bose-Einstein kondentsatua deritzon [materiaren egoera berri baten existentzia berresten duen momentuen banaketa. Rubidiozko atomoz osatutko gas baten lortutako datuak. Koloreek abiadura bakoitzean doan atomo kopurua adierazten du. Gorriak geldoen doazenak adierazten ditu, zuriak, azkarren doazenak. Zuri eta urdin koloreko eremuek abiadurarik txikienak adierazten dituzte. Ezkerrean, Bose-Einstein kondentsatuaren aurreko pausuaren diagrama adierazten da, eta, erdian, hurrengo pausuarena. Eskuinean, diagrama lurrunketa apur baten ondoren erakusten da, Bose-Einstein kondentsatu puru batetik gertuko substantziarekin. Tontorra ez da estuegia Heisenbergen ziurgabetasun printzipioaren ondorioz: atomoak espazioaren toki batean harrapatuta daudenez, euren abiaduren banaketak, ezinbestean, gutxienezko zabalera bat du. Ezkerreko banaketa T > Tc (400 nanokelvin inguru (nK))rentzat da, erdikoa T < Tc (200 nK)rentzat, eta eskuinekoa T << Tc (50 nK)rentzat. ]]

Fisikan, **Bose-Einstein kondentsatua** material batzuetan zero absolututik gertuko tenperaturetan gertatzen den materiaren egoera bat da. Bere propietate bereizgarria materialaren partikulen kopuru makroskopiko bat funtsezko egoera deritzon energia gutxieneko mailara pasatzen direla da. Kondentsatu hau fisika klasikoan baliokiderik ez duen propietate kuantiko bat da. Pauliren bazterketa printzipioaren ondorioz, materiaren egoera honetan soilik bosoiak egon daitezke. Hoztutako partikulak fermioiak badira, lortzen dena Fermiren likido bat da.

## Kanpo estekak
Idinarru

**Idinarrua** idiaren larruz egindako zahatoaren antzeko ontzia da, euskal tradizioan zerealak neurtu eta bereziki trikuharri, kobazulo eta besteleku mitologikoetan urrea gorde eta ezkutatzeko erabiltzen zena.

## Kanpo estekak
Drom (Tipperary konderria)

**Drom** (irlanderaz *Drom*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderrian dagoen udalerria da. 2006ean 129 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
2001: A Space Odyssey (eleberria)

**2001: A Space Odyssey** (euskaraz *2001: Espazioko Odisea*) Arthur C. Clarke britainiar idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eleberri bat da. 1968an argitaratu zen. Stanley Kubrick zinema zuzendariaren *izenburu berdineko filmarekin* batera gauzatu zen.

Istorioa idazleak aurrez idatzitako hainbat kontakizun laburretan oinarritua dago, haietan nabarmenena *The Sentinel* (*Zelataria*, 1951).

*2010: Odyssey Two* (1982) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Antzinako estralurtar zibilizazio batek galaxian zehar beste mundu batzuk arakatu eta ahal den einean bizitza adimendua bultzarazteko asmoz kristalezko monolito handiak erabiltzen ditu.

Orain dela hiru milioi urte, monolito horietako bat Afrikan agertu eta goserik eta ia desagertzeko zorian dauden tximino antropoide batzuei lanabesak egitea iradokiko die. Tximinoek lanabesak haien jan nahiean dabilen leopardo bat ehizatzeko erabiliko dituzte.

Hurrengo egunean tribuko Moon-Watcher buruzagiak etsaien tribuko buruzagia hil eta haien elikagai eskasia amaituko da. Orain Moon-Watcher munduaren nagusi dela jabetuko da: "Halere, hemendik aurrera zer egin behar duenaz ez dago batere ziur. Otuko zaio zeozer."

## Zinema 
* *2001: A Space Odyssey*, (Stanley Kubrick, 1968)

## Kanpo estekak
Dromineer

**Dromineer** (irlanderaz *Drom Inbhir*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ipar-mendebaldean dagoen udalerria da. 2006ean 118 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Dualla (Tipperary konderria)

**Dualla** (irlanderaz *Dubhaille*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderrian dagoen udalerria da. R691 errepidean dago.

## Kanpo estekak
Camilo Alonso Vega

**Camilo Alonso Vega** (Ferrol, 1889ko maiatzaren 29a – Madril, 1971ko uztailaren 1a) espainiar militar eta politikari izan zen, Espainiako Gerra Zibilean eta Francisco Francoren erregimenean paper garrantzitsua bete zuena.

Bere ibilbidean zehar, Espainiako historiako hainbat gatazka eta ekitaldi garrantzitsutan parte hartu zuen, besteak beste, Rifeko Gerran, 1934ko Asturiasko Iraultzan eta 1936ko Estatu Kolpean. Francorekiko konfiantza eta hurbiltasuna zela eta, Camilok erantzukizun handiko karguak betetzeko aukera izan zuen, hala nola Armadako Ministerioko idazkariordea edo Guardia Zibilaren Zuzendari Nagusia.

## Erreferentziak
Fethard (Tipperary konderria)

**Fethard** (irlanderaz *Fiodh Ard*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. 2011an 1.541 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Emly

**Emly** (irlanderaz *Imleach Iubhair*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren mendebaldean dagoen udalerria da. 2002an 278 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Golden (Tipperary konderria)

**Golden** (irlanderaz *An Gabhailín*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderrian dagoen udalerria da. 2002an 268 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Gortnahoe

**Gortnahoe** (irlanderaz *Gort na hUamha*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ekialdean dagoen udalerria da.

## Kanpo estekak
Toomevara

**Toomevara**, ofizialki, **Toomyvara** (irlanderaz *Tuaim Uí Mheára*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren iparraldean dagoen udalerria da. 2006ean 629 biztanle zitun.

## Kanpo estekak
Izar-mulko

[thumb|250px|[Messier 92 izar-mulkoa, Hercules multzoan dagoena.]]

**Izar-mulkoak** izar-taldeak dira. Sistema bereko argizagi askoz osatutako multzoa da; erdigune baten inguruan dabilena (globularra) edo erdiguneak multzoan erakar indar handirik ez duena (irekia).

Begi-bistan ikusgai diren izar-mulkorik ezagunenak Pleiadeak, Hiadeak eta Aska dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ardatzerdi handi

thumb|Elipse baten elementuak:**a**: **ardatzerdi handia****b**: ardatzerdi txikia**F1** eta **F2**: fokuak
**Ardatzerdi handia**, geometrian, elipse baten **ardatz handia**ren erdia da. Ardatz handia zentrotik eta bi fokuetatik igarotzen den segmentua da. Ardatz handiak elipsearen perimetroa ukitzen du bere punturik zabalenean. **Ardatzerdi handia** ardatz honen erdia da, eta zentrotik foku batera eta, ondoren, perimetroraino hedatzen da. Esentzian orbita baten erradioa da orbita horren bi punturik urrunenetan. Zirkulu batean ardatzerdi handia erradioa da. Elipsean ardatzerdi handia uler daiteke *erradiorik luzeena* balitz bezala.

*a* ardatzerdi handiaren luzera elipse batean ardatzerdi txikiarekin alderatzen da (*b*), eszentrikotasuna (*e*) eta semi-lato zuzenarekin *ℓ* honako ekuazioan:

:b = a \sqrt{1-e^2},\,
:\ell=a(1-e^2),\,
:a\ell=b^2.\,
'''

## Kanpo estekak
Katu Begi nebulosa

**Katu Begi nebulosa** (**NGC 6543**) Draco konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. Bere egiturari dagokionez, ezagutzen den nebulosarik konplexuenetako bat da, non Hubble espazio teleskopioaren oso erresoluzio handiko irudiek korapiloak, material zurrustadak, burbuilak eta arku formako egiturak bezalako egitura nabarmengarriak erakutsi dituen.

William Herschelek aurkitu zuen 1786ko otsailak 15ean, eta bere espektroa ikertu zen lehen nebulosa izan zen, lan hau William Hugginsek 1864an egin zuelarik.

Egungo ikerketek izaera konplexu bat adierazten dute, erdiko izarrak lagun izango lukeen izar bitar batek kanporatutako materialak eragindako izan daitezkeen egitura korapilatsuekin. Alabaina, ez dago izar lagun horren presentziaren froga zuzenik. Gainera, metodo ezberdinen bidez lortutako elementu kimikoen ugaritasunaren neurriek euren arteko desadostasun nabarmena dute, oraindik nebulosa honen zenbait ezaugarri oraindik ulertu gabe jarraitzen dutela adieraziz.

## Informazio orokorra 
NGC 6543 oso aztertutako nebulosa planetario bat da. Nahiko distiratsua da 8.1eko irudizko magnitudearekin, baita nahiko altua den oso estrukturala ez den distira tenperatura batekin. 17 ordu 58.6 minutuko igoera zuzeneko eta 66º38'ko deklinazioko koordenatuetan dago. Deklinazio altuak teleskopio handi gehienak eraikiak izan diren ipar hemisferiotik erraz ikus daitekeela adierazten du. Bitxikeria bezala, gure eguzki-sistemako ekliptikaren ipar poloan dago, hau "goitik" nola ikusiko litzatekeen adierazten duten irudikapenek handik nola ikusiko litzatekeen adierazten dute.

## Kanpo estekak
Segmentu (argipena)

**Segmentu** hitzak adiera zenbait ditu:
* geometrian, **segmentu** edo zuzenkia; baita ere, zirkulu-segmentua eta esfera-segmentua;
* marketinean, **segmentua**, kontsumitzaile taldea, segmentazioaren helburu dena;
* biologian, genea ADNaren **segmentu** gisa definitzen da;
* hizkuntzalaritzan, segmentua, kate fonikoan bereizi eta banandu egiten den zeinuen edozein multzoa.
Itsas plantain

**Itsas plantain** (*Plantago maritima*) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da, 2-22 cm luzea.

Lau azpiespezie ditu:
* *Plantago maritima* subsp. *maritima*. Europa, Asia, ipar-mendebaldeko Afrika.
* *Plantago maritima* subsp. *borealis* (Lange) A. Blytt eta O. Dahl. Artiko.
* *Plantago maritima* subsp. *juncoides* (Lam.) Hultén. Hego Amerika, Ipar Amerika
* *Plantago maritima* subsp. *serpentina* (All.) Arcang. Erdialdeko Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philydor

***Philydor*** Furnariidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Philydor atricapillus*
* *Philydor erythrocercum*
* *Philydor erythropterum*
* *Philydor fuscipenne*
* *Philydor lichtensteini*
* *Philydor novaesi*
* *Philydor pyrrhodes*
* *Philydor ruficaudatum*
* *Philydor rufum*

## Kanpo estekak
Plantain ertain

**Plantain ertain** (*Plantago media*, latinez; *llantén*, gaztelaniaz eta *plantain* frantsesez) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da, 30-50 cm luzea. Plantaina ez ezik, zain-belarra, ezpata plantina eta zorne belarra ere deitzen diote zenbait tokitan.

Mendebaldeko eta erdialdeko Europan jatorria duen landare hau sendabelar ezaguna da.
ezkerrera|thumb|Plantain ertainaren lorea
Plantain asko daude, baina ezagunenak hiru dira: handia, ertaina eta txikia. Bakoitzaren hostoak eta loreak ezberdinak dira. Hosto luzekoa da plantaina txikia (P. lanceolata); hosto zabalekoa, handia (P. major); eta hosto zabal baina txikia du ertainak (P. media).

Lanceolata deritzona hosto luzea izaten da, ezpata itxurakoa, eta bertan zainak ikus daitezke goitik behera. 3-7 zain paralelo izaten dira horiek. Hosto guztiak lur azpiko sustrai beretik jaiotzen dira, eta arrosetan bilduak aurkituko ditugu.

Zurtoin luze bat izaten dute, hostoa bera baino luzeagoa. Udaberrian loratzen da eta uda guztian aurki daiteke horrela. Loreak zurixkak dira. Buruxka zilindrikoa osatzen dute.

Euskal Herrian oso ezagunak dira landare horiek. Hosto luzeko plantaina erabiltzen da gehien. Aspaldidanik oso erabilia. Ziurrenik, landarerik ezagunenetako bat izango da hau, beste zenbaitzuekin batera.
[ezkerrera|thumb|[Plantain ertainaren lorea]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardi-belar

**Ardi-belar** edo **arkakuso-plantain** (*Plantago psyllium*) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da.

Mendebaldeko Mediterraneon jatorria duen landare hau sendabelar ezaguna da.

## Deskribapena 
Zurtoin tentea eta oso adarkatua duen landare belarkara da. Hostoak luzeak eta estuak dira eta hirunaka multzokaturik aurkitzen dira.

Loreak zuriak dira eta buruetan multzokaturik daude. Txikiak dira, lau sepalo eta lau petalo dituztenak.

Haziak txikiak eta marroiak dira.

## Habitata 
Landaturiko soroetan agertzen da, ongarri ugari duten lurzoruetan. Errepide bazterretan ere ohikoa da.

## Erabilera 
Muzilago ugari ditu eta urarekin nahastean lau aldiz handitzen du bolumena, horri esker hesteetan libragarri gisa funtzionatzen du. Mugimendu peristaltikorik ez dagoenean bereziki gomendagarria da.

Erreuma, erredurak eta ultzerak tratatzeko konpresak egiten dira.

Psyllium ugari duenez (zuntz naturala) kolesterola eta LDLa jeisten laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar-plantain

**Izar-plantain** (*Plantago coronopus*) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da, 4–24&nbsp;cm luzea. Ekilorearen antzera zapala izaten da baina hosto mamitsuagoak eta bigunagoak ditu, berde iletsuak. Zurtoin bat baino gehiago izan dezake eta sustrai sendoak ditu. Lorea ezkata antzeko xafla zuriz osatua du. Itsasalderako lur hondartsuetan eta harri askokotan hazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urzain-belar

**Urzain-belar** (*Alisma plantago-aquatica*) alismatazeoen familiako belar landarea da, 15–30 cm-ko luzera duena.

Mundu Zaharrean jatorria duen landare hau sendabelar ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Koreako errugbi selekzioa

thumb|thumb|250px|Hego Koreako jokalariak, 2016an.
**Hego Koreako errugbi selekzioa** Hego Korea herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Asiako talde indartsuenetakoa da baina beti ere Japoniaren itzalean. Asiako Errugbi Txapelketaren 20 final jokatu ditu eta 5 aldiz izan da txapelduna. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 30.a da.

## Palmaresa 
### Asiako Errugbi Txapelketa 
* Txapelduna (5): 1982, 1986, 1988, 1990, 2002.
* Finalista (19): 1969, 1980, 1976, 1978, 1980, 1984, 1994, 1996, 1998, 2000, 2004, 2007, 2008, 2012, 2013, 2018, 2019, 2022, 2023

## Kanpo estekak 
*  www.rugbydata.com
Hong Kongeko errugbi selekzioa

**Hong Kongeko errugbi selekzioa** Hego Korea herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Asiako talde indartsuenetakoa da baina beti ere Japoniaren eta Hego Korearen itzalean. Asiako Errugbi Txapelketaren 5 final jokatu ditu baina ez du lortu garaipenik. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 21.a da.

## Palmaresa 
### Asiako Errugbi Txapelketa 
* Txapelduna (6): 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025
* Finalista (7): 1972, 1992, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017

## Kanpo estekak 
*  www.rugbydata.com
Marian Mellén

**Marian Mellén Rodríguez** (Gasteiz, Araba, 1983) euskal neurozientzialaria da. Gaur egun New Yorkeko Rockefeller Unibertsitatean egiten du lan Rett sindromea eta autismoaren inguruan ikertzen.

Marianek biologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Ikerketa Zientifikoen Goi Mailako Kontseiluaren Biologia Ikerketa Zentroan egin zuen doktore-tesia.

## Erreferentziak
Uruguaiko errugbi selekzioa

**Uruguaiko errugbi selekzioa** Uruguairen ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. Hego Amerikako talderik indartsuenetan bigarrena da, Argentinaren ondotik.

280px|thumb|Uruguai eta Errusiaren arteko partida 2015ean.
## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Kopa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Uruguaiko errugbi federazioa
Magnitude absolutu

**Magnitude** edo **izari absolutua** argizagi baten distira intrintsekoaren neurketa da. Gauzakia zehazki ikusletik 10 parsecera (32,6 argi-urte) egongo balitz izango zuen itxurazko magnitude hipotetikoa da, izarren argiaren iraungitze astronomikorik ez dagoela ulertuz. Horrek gauzakiak oinarri erkidearekin jartzen ditu, eta distantziak ezartzen duen distortsiorik gabe gauzaki astronomikoen energia alderatzea baimentzen du. Magnitude astronomiko guztietan bezala magnitude absolutua hainbat uhin-luzera interbalotarako ezar daiteke; izarrentzat magnitude absolutua argi ikusgaia izaten da, UBV sistematik *V* banda bakarrik erabiltzen duen. Bolometro bat erabilita magnitudea alda daiteke, uhin-luzera guztietan isurtzen den energia kontuan hartzen duelako, argi ikusgaia izan edo ez. Kasu honetan **magnitude absolutu bolometrikoa** deitzen zaio.

Eguzki-sisteman dauden gauzakientzat beste definizio bat erabiltzen da. Asteroide eta planeten magnitude absolutua hauek Eguzkitik eta ikusletik unitate astronomiko batera jarrita kalkulatzen dira. Asteroide edo planeta baten magnitude absolutua eta izar batena alderatzeko, lehenari 31,57 kendu behar zaio.

## Kanpo-estekak
Europako Nazioen Errugbi Kopa

**Europako Nazioen Errugbi Kopa** (, ) edo **Sei Nazioen B Txapelketa** gizonezkoen errugbi txapelketa da, Europako bigarren eta hirugarren mailako selekzioen artekoa. Rugby Europe da antolatzailea.

## Historia 
1931n, Frantzia egotzia izan zen Bost Nazioen Txapelketatik. Horren ondoren, Italia, Errumania, Alemania, Espainia, Belgika, Portugal, Herbehereak eta Kataluniarekin elkartu zen Errugbi Amateurraren Nazioarteko Federazioa (FIRA, gaur egun  Rugby Europe) sortzeko, International Rugby Football Boarden alternatiba gisa. Firak antolaturik, Europako hiru txapelketa jokatu ziren 1936tik 1938ra, eta Frantziak irabazi zituen hirurak. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Frantzia Bost Nazioen Txapelketan sartu zen berriro, eta FIRAk bi txapelketa baino ez zituen antolatu, 1952an eta 1954an. Horiek ere Frantziak irabazi zituen.

1965etik aurrera, FIRA Europako txapelketa biziberritzen saiatu zen, FIRA Nations Cup (1965-1973) eta FIRA Trophy (1973-1997) sortuz. Hala ere, Frantziak ez zuen parte hartzen lehenbiziko taldearekin, bigarrenarekin baizik (Frantzia A). 1990eko hamarkadaren amaieran, txapelketak indarra galdu zuen, eta edizio batzuk ez ziren egin. Nazioen Kopatik Sei Nazioen Txapelketara igotzeko aukerarik ez dago. 

## Egitura 
Lau maila daude:
* Championship (1. maila)
* Trophy (2. maila)
* Conference 1 (3. maila)
* Development (4. maila)

2023-24 denboraldian, hauek izan ziren lehenbiziko bi mailetako taldeak 

## Aurreko txapelketak 
### Europako Txapelketa (1936-1938) 
### Europako Txapelketa (1952-1954) 
[300px|thumb|1954ko Europako Txapelketaren finala, [Frantziako errugbi selekzioa|Frantziaren eta Italiaren artekoa. Baloiarekin Roger Martine; atzerago Maurice Prat eta Gérard Murillo.]]

### Nazioen Kopa (1966-1973) 
### FIRA Txapelketa (1974-1997) 
[300px|thumb|1975eko FIRA Txapelketan, [Frantziako errugbi selekzioa|Frantziaren aurka jokatu zuen Italiako taldea.]]

## Europako Nazioen Kopa (2000- ) 
[300px|thumb|2020ko Europako Nazioen Kopa, [Errusiako errugbi selekzioa|Errusiak 19 - Portugalek 18.]]

* 2022an Errusia izan zen hirugarrena baina kanporatua izan zen, Ukrainako inbasioaren ondoriozko zigorrengatik.

## Palmaresa 
### Europako Nazioen Kopa 
* Garaipen gehien: **17**  Georgia (2001, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025)

### Txapelketa guztiak 
* (a) Alemaniako Errepublika Federalak 1952an lortu zuen hirugarren postua barne.

* Garaipen gehien: **25**  Frantzia (1936, 1937, 1938, 1952, 1954, 1966, 1967, 1968, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1976, 1978, 1979, 1980, 1982, 1984, 1985, 1987, 1989, 1990, 1992, 1994)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rugby Europe International Championship, sport-record.de
Super Proton Synchrotron

**Super Proton Synchrotron** deritzona (SPS bere ingelesezko siglengatik, Protoien Super Sinkrotroia) Suitzako Geneva hiriko CERNean dagoen 6.9 kilometroko luzera duen partikula azeleragailu bat da. Sinkrotroi hau, garai hartan II Laborategia bezala ezaguna zenaren zuzendari nagusia zen John Bertram Adams buru zuen talde batek diseinatu zuen. Jatorrian 300 Gevko partikula azeleragailu bezala pentsatua, Super Proton Synchrotrona, azkenik, 400 gigaelektronvolteko energiarekin eraiki zen, funtzionamenduko bere lehen eguna izan zen 1976ko ekainak 17an lortu zuen operazio energia maila. Dena dela, energia maila hori Fermilabek gainditu zuen, urte horretako maiatzak 14an 500 gigaelektronvolteko energiara iritsiz.

## Kanpo estekak
Guadalajarako gudua

**Guadalajarako gudua** Espainiako Gerra Zibilan jazotako gudua izan zen, Guadalajara inguruan gauzatu zena.

Guduan, Madrilgo guduaren barnean gertatutakoa, Errepublikako Herri Armadak italiar Corpo Truppe Volontarie eta zenbait unitate frankista borrokatu zituen.

Martxoaren 8an, italiar erasoak errepublikarren zenbait posizio lortu zituen. Erasoa hilaren 11n amaitu zen. Frankistek martxoaren 12 eta 14 artean eraso zuten. Errepublikanoen kontraerasoa martxoaren 15ean hasi eta 23raino iraun zuen.

## Kanpo estekak
Juan Ibarrola

**Juan Ibarrola Orueta** (Laudio, 1900 – *ibidem*, ) arabar guardia zibila izan zen.

## Biografia 
Larrazabal baserrian jaioa, Rifeko gerran parte hartu zuen. Gerra Zibila piztu zenean, guardia zibileko kapitaina zen. Euzko Gudarosteko teniente-koronel izendatua, Bilbo erori zenean Armada Errepublikanoan jarraitu zuen. Alacant aldean preso hartu zuten eta Bigarren Mundu Gerra eta gero, jaioterrira itzuli zen.

## Erreferentziak
Miren Larrion

**Miren Larrion Ruiz de Gauna** (Legazpi, Gipuzkoa, 1969ko otsailaren 28a) ingeniaritzako irakaslea eta politikari ohia da, EH Bilduko koalizioan.

Legazpin jaio bazen ere, zazpi urte zituenetik Gasteizen bizi da. Ingeniaritza Industrialean eta Ingurumen Ingeniaritzan doktorea da eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasten du. Gainera, Armentia ikastolaren kooperatibako presidente izandakoa da.

2015ean Gasteizko Udalerako hauteskundeetan EH Bilduren zerrendaburua izan zen eta bere alderdia bigarren izan zen. 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan Arabako zerrendaburua izan zen. 2021ko otsailaren 22an dimisioa eman zuen, EH Bilduren kode etikoa urratzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miren Larrionen Twitter profila
Persoonia terminalis

***Persoonia terminalis*** Proteaceae familiako zuhaixka bat da. Australiako ekialdean aurki daiteke. Lawrie Johnson eta Peter Westonek deskribatu zuten 1991, Torringtonetik 3,4&nbsp;km.ra aurkitutako ale batetik.

Generoaren barruan *Lanceolata* taldean sailkatzen da, oso antzekoak diren loreak dituzten 58 espezie, baina hosto zeharo ezberdienetakoak. Espezie hauek, batzuetan, euren artean ugaltzen dira, talde horretako bi espezie gune berdinean daudenean, *P. terminalis*ren kasuan *P. cornifolia* eta *P. sericea*rekin batu daitekeela badakigu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proteales

**Proteales** landare ordena bat da, taxonomia gehienetan onartua, eta Eudicotyledoneae barruan sailkatua posizio basal batean. Sailkapen ezberdinen arabera posizio ezberdina du eta bere barruan familia ezberdinak. Honela, deskribapen guztietan, Proteaceae familia agertzen da barruan, baina berarekin batera daudenak aldakorrak dira. 2003ko APG II sisteman ordena onartzen da eta Eudikoten kladoan sailkatzen da. Bere barruan honako familiak aipatzen dira:
* Nelumbonaceae
* Proteaceae (+ Platanaceae)
Platanaceae familia batzuetan bereizita agertzen da, beste batzuetan Proteaceae barruan.

*Banksia*, *Macadamia* edo lotoa talde honetakoak dira..

Cronquisten sailkapenean Proteales Rosidae azpiklasearen barruan agertzen dira eta Elaeagnaceae familia barruan sailkatzen da.

## Kanpo estekak
Bill Cosby

**William Henry "Bill" Cosby, Jr.** (Filadelfia, 1937ko uztailaren 12a) estatubatuar komiko, aktore, eta egile da.

Cosby -ren komedia Irteeran gose i San Frantziskon hasi zen, protagonista duen 1960ko telebistako show *I Spy* rol bat lurreratzea jarraian. Horrela, lehen bi denboraldietan zehar, haurrentzako telebista serie *Electric Company* The erregular bat ere izan zen.
Tevatron

**Tevatron** AEBetako Illinois estatuko Batavia hirian dagoen Fermilaben partikula-azeleragailu biribilaren izena da. Protoiak eta antiprotoiak ia TeV baterainoko energian 6,3 kilometroko perimetroa duen eraztun baten azeleratzen dituen sinkrotroi bat da. Bere izena iris daitekeen gehienezko energiaren siglengatik jasotzen du.

Aurretik Fermilaben Eraztun Nagusia zegoen tunel berean eraiki zen. 1983an osatu zen 120 milioi dolarreko kostu batekin eta aldizka eguneratua izan da. Horietatik garrantzitsuena injektore nagusia deritzon eraztunaren gehiketa izan da, 1994 eta 1999 bitartean eraikia 290 milioi dolarreko kostuarekin.

1987an eragin zituen lehen talkak diseinatua izan zen energian (0,9 teraelektronvolt sorta bakoitzeko, 1,8 teraelektronvolt masen zentruan) CERNeko Hadroi Talkagailu Handia (sorta bakoitzeko 3,5 teraelektronvoltekin) funtzionatzen hasi arte energia gehieneko talkak eragiten zituena izan zena.

Instalakuntza honen lorpen zientifikorik nagusienen artean 1995ean tontor quarka, eta, 2000n, DONUT esperimentuaren barnean, tau neutrinoa aurkitu izana daude. 2007an tontor quarkaren masa %1etik gertuko zehaztasunarekin neurtzea lortu zen.

## Ikus, gainera 
* Bevatron
* Zevatron

## Kanpo estekak
Mogollon mendiak

**Mogollon mendiak** edo **Mogollon mendikatea**, Grant eta Catron konderrien artean dagoen mendikatea da, Mexiko Berriko hegoaldean, AEBko hego-mendebaldean. Gila National Forest parkearen barruan daude babestuak.

## Kanpo estekak
Herpsilochmus

***Herpsilochmus*** Thamnophilidae familiaren barruan sailkatzen den hegazti genero bat da. Hego Amerikan eta Panaman bizi dira.

## Espezieak 
* *Herpsilochmus atricapillus*.
* *Herpsilochmus axillaris*.
* *Herpsilochmus dorsimaculatus*.
* *Herpsilochmus dugandi*.
* *Herpsilochmus gentryi*.
* *Herpsilochmus longirostris*.
* *Herpsilochmus motacilloides*.
* *Herpsilochmus parkeri*.
* *Herpsilochmus pectoralis*.
* *Herpsilochmus pileatus*.
* *Herpsilochmus praedictus*.
* *Herpsilochmus roraimae*.
* *Herpsilochmus rufimarginatus*.
* *Herpsilochmus sellowi*.
* *Herpsilochmus stictocephalus*.
* *Herpsilochmus sticturus*.
* *Herpsilochmus stotzi*.

## Kanpo estekak
Periastroaren argumentua

thumb|250px|Orbitaren elementuak
**Periastroaren argumentua** (\omega ikurra) gorputz zerutar baten orbita zehazteko erabiltzen den elementu orbitaletako bat da. Goranzko nodotik periastrora doan angelua da, objetuaren mugimenduaren zentzuan eta plano orbitalean neurtua. Orbita ekuatoriala bada, eta beraz ez badago goranzko nodorik, edo orbita zirkularretarako, ez dutela periastrorik, ez dago definitua. Eguzkiaren inguruan biratzen duten objektuentzat **perihelioaren argumentua** izena ematen zaio eta Lurraren inguruan biratzen dutenentzat **perigeoaren argumentua**.

## Kanpo estekak
Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa

**Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa** () Hego Hemisferioko bigarren mailako errugbi selekzioen arteko txapelketa da.

## Historia 
### Partehartzaileak 
1982an *Ozeano Bareko Hiru Nazioak* () abiatu zuten Tonga, Fiji eta Samoak, izan ere Zeelanda Berria eta Australiaren ondoren Ozeaniako errugbi talde indartsuenak baitziren.

2006an *Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa* eratu zen Ozeaniako bigarren mailako selekzioez gain Japoniako selekzioa eta Australiako eta Zeelanda Berriko bigarren taldeek hartu zuten parte. 2009an bi handiek utzi egin zuten txapelketa eta 2013an Ipar Amerikako bi talde sartu ziren txapelketan, Estatu Batuak eta Kanada. Honela beraz honako sei talde hauek osatu zuten txapelketa:

*  Estatu Batuak
*  Fiji
*  Japonia
*  Kanada
*  Samoa
*  Tonga

[thumb|thumb|300px|[Fijiko errugbi selekzioa|Fijiko selekzioaren *haka*.]]
2016tik aurrera ordea Ipar Ameriketako eta Japoniako selekzioak atera eta Ozeaniako hiruren arteko txapelketa bihurtu da berriz ere. 2019an Munduko Txapelketaren atarian jokatu zenez eta hura prestatzeko berriz ere zerrendako sei selekzioek hartu zuten parte. 

2018tik aurrera berriz izan dira talde gonbidatuak lehian. 2018an Georgiak hartu zuen parte, 2019an Japoniak eta Estatu Batuek eta 2022an Australiako bigarren taldeak.

### Garaipenak 
Hasiera batean Fijiko selekzioa nagusitu bazen ere 1987tik aurrena Mendebaldeko Samoa gailendu zitzaien gainerako biei. 2016tik aurrera formatua aldatu zenean Samoak indartsu jarraitu zuen baina azken urteetan Fiji izan da garaipenak lortu dituena. Hiruen artean Tonga da ahulena, hiru garaipen baino ez ditu.

## Ozeano Bareko Hiru Nazioak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa 
### Palmaresa 
* ¹ 2014an hiru taldetako bi multzo osatu ziren, horregatik daude bi txapeldun.
* ² 2016 eta 2017an Ozeaniako hiru selekzioen baino ez dute parte hartu.
* ³ 2020 eta 2021 ekitaldiak ez ziren jokatu COVID-19 pandemiaren eraginez.

### Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jose Maria Elosegi

**Jose Maria Elosegi Itxaso** (Donostia, 1958 — *ib.*, 2015eko urriaren 29) dokumentalgile, ekoizpen zuzendari, gidoilari, hizlari eta bidaiazalea izan zen.

## Biografia 
Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbide lizentzia lortu zuen: marketing masterra. Haren bozkario nagusia bidaiak, kirola eta literatura izan ziren. 1990etik aurrera, dokumentalen munduan aritu zen buru-belarri. Arlo horretan denetatik egin zuen: zuzendari lana, gidoilariarena, argazkilariarena... 140 herrialdetara bidaiatu zuen. Kirolari gisan, Espainiako tiro txapelduna izan zen eta biatloi selekzioko kidea. 2015eko martxoan, Sociedad Geográfica Españolak Imagen Saria eman zion. Gaixotasun luze baten ondorioz Donostian hil zen.

## Dokumentalak 
Jose Maria Elosegik dokumental eta dokumental sail asko egin zituen:
* *La ruta de los exploradores*, 1994-1995, TVEn. Ekoizpen zuzendaria izan zen. 13 saio.
* *Of Tales and Travels*, 1996-1997, 13 saio.
* *La ruta de Samarkanda* TVEn. Gidoilaria eta ekoizpen zuzendaria.
* *Sahel, la frontera herida*, 2002.
* *La ruta del encuentro*, 2003.
* *Los ojos del Himalaya*, 2005.
* *Líbano, la otra orilla*, 2006.
* *La sonrisa de los inuit*, 2007.
* *El peine del viento. Ingeniería de su colocación*, 2008. María Elósegui‎ arrebarekin batera egin zuen. Haien aita Jose Maria Elosegik, ingeniaria ogibidez, Eduardo Chillidaren lana lekuratu zuen eta prozesu hori dokumentalaren bidez azaltzen zen.
* *El mundo a pie*. 13 saio, muntaketa prozesuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Greenlandaventure webgunean.
Pistola Izarra

**Pistola izarra** () gure galaxia den Esne Bidean dagoen izar hipererraldoi eta hipermasiborik argitsuenetako bat da. Bere izena, argiztatzen duen nebulosaren izenetik datorkio, Pistola Nebulosa.

## Kokapena 
Pistola izarra gure eguzki-sistematik 25.000 argi-urteko distantziara dago, Sagittarius konstelaziora bidean, Nash (γ Sagittarii) eta Kaus Medius (δ Sagittarii)gandik mendebaldera, Kaus Australis (ε Sagittarii)gandik iparmendebaldera eta Kaus Borealis (λ Sagittarii) eta Nunki (σ Sagittarii)gandik hego-ekialdera. Gure galaxiaren erdigunetik gertu dagoen Kumulu Boskoitzaren zati da. Izarra ezin da Lurretik ikusi inguratzen duen hauts lainoaren ondorioz. Hala ez balitz, begi hutsez ikusi ahal izango litzateke laugarren magnitudeko izar bat bezala beragandik banatzen gaituen distantzia handia gora-behera. Hubble espazio teleskopioak aurkitu zuen 1990eko hamarkadan izarrarteko hautsa zeharkatzen duten infragorrizko uhin luzerak erabiliz.

## Ezaugarri fisikoak 
150 eguzki masa inguruko masarekin, Pistola Izarra izar aldakor urdin argitsu bezala sailkatua da, Eta Carinae bezala. Bere distira gure eguzkiarena baino 10 milioi aldiz handiagoa da, gure galaxia bere zati den Talde Lokaleko izarrik distiratsuenetako bat delarik. Galaxiaren erdigunetik gertu egoteak ez dirudi kasualitate soila, han objektu supermasiboen sorrera errazten baita.

Bere existentzian zehar izar masa galtzen aritu da, bere hasierako masa 200 eta 250 eguzki masaren artean egongo zelarik. Uste denez, izar honek, duela 4.000 eta 6.000 urte gertatutako bi eztanda erraldoitan gure eguzkiarena baino 10 aldiz masa gehiago jaurti du. Bere izar haizea gure eguzkiarena baino 10.000 aldiz indartsuagoa da. Bere bizi epea oso laburra da, 3 milioi urte ingurukoa, eta bere egungo adina zehaztasunez ezagutzen ez den arren, 1,7 eta 2,1 milioi urte bitartean egon daitekeela uste da. Supernoba edo hipernoba distiratsu bezala eztanda egingo du 1 eta 3 milioi urte bitartean barru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainara Sanz

**Ainara Sanz Vaz-Romero** (Gasteiz, Araba, 1995eko urtarrilaren 15a) emakumezkoen Bizkaia-Durango talde profesionaleko euskal txirrindularia da.

## Taldeak 
### Errepideko txirrindularitza
Paula Lanz

**Paula Lanz Blázquez** (Gasteiz, Araba, 1996ko urriaren 9a) arabar euskal txirrindularia da.

## Kirol ibilbidea 
Paula Lanz Blézquez emakumezkoen Bizkaia-Durango talde profesionalean hasi zen 2015ean.

## Taldeak 
### Errepideko txirrindularitza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kraainem

**Kraainem** (nederlanderazko ahoskera: ; ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. 2013ko urtarrilaren 1ean 13.585 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Hizkuntza erraztasunak dituzten udalerriak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Lierni Lekuona

**Lierni Lekuona Etxebeste** (Lezo, Gipuzkoa, 1995eko apirilaren 8a) emakumezkoen Bizkaia-Durango talde profesionaleko euskal txirrindularia da. Errepideko txirrindularitzaz gain, ziklo-krosean ere aritzen da.

## Taldeak 
### Errepideko txirrindularitza 
## Palmaresa Ziklo-krosean
**2014-15**
* 2. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan
**2016-17**
* 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
**2017-18**
* 2. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan
* 3. Ziklo-kroseko Espainiako Kopan
**2018-19**
* 2. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan

## Kanpo estekak