Frantzisko (aita santua)

thumb
**Frantzisko** (latinez: *Franciscus*, eliztar latinean // ahoskatua) —jaiotzako izen-deiturez **Jorge Mario Bergoglio**— (Buenos Aires, Argentina, 1936ko abenduaren 17a - Vatikano Hiria, 2025eko apirilaren 21a) Eliza Katolikoaren 266. aita santua izan zen, 2013ko martxoaren 13tik bere heriotza arte. Aurretik Buenos Airesko artzapezpikua izan zen. 2001etik kardinal titulua zuen. Jesusen Konpainiako kidea, ordena horretako lehendabiziko aita santua izan zen, bai eta Amerikan jaiotako lehena ere (eta V. mendetik, Europakoa ez zen lehena).

## Bizitza 
Familia katoliko batean jaio zen 1936ko abenduaren 17an, Buenos Airesko Flores auzoan. Mario José Bergoglio italiar migratzailearen eta Regina María Sivori italiar migratzaileen alabaren bost seme-alabetatik zaharrena zen. Jorge Mariok, 2025ean hil zenean, bizirik zuen senide bakarra arreba Elena zen, bost senideetan gazteena; tarteko hirurak Jorge Mario aita santu bihurtu aurretik hil ziren.

Argentinar baten afizio eta ohituretan hazi eta bizi izan zen. Gaztetan gogoko izan zuen tangoa dantzatzea, eta beti izan zen San Lorenzo futbol taldearen zalea.

### Apaiz bidea 
Ingeniari kimiko gisa graduatu zen Bergoglio, baina apaiz sartzea erabaki zuen gero. Filosofia lizentziaduna ere bazen, eta Santa Feko eskola batean literatura eta psikologia eskolak eman zituen 1964 eta 1965 bitartean. Gainera, Teologia ikasketak egin zituen 1967tik 1970era.

Bergogliok diktadurarekin kolaboratu izana Emilio Mignonek salatu zuen 1986an publikoki, *Iglesia y dictadura* liburuan. Mignonek desagertua zuen alaba eta Bergogliori "konplizitate maltzurra" izatea leporatu zion. Horacio Verbitsky kazetaria harago joan zen eta Orlando Yorio eta Francisco Jalics apezen bahiketarekin lotu zuen Bergoglio. Verbitsky-k adierazi zuen bi apez jesuita horiek kontatu ziotela Bergogliok traizionatu zituela eta militar kolpisten esku utzi. 2013an, Bergoglio aita santu bilakatu zelarik, kontu horren ingurura itzuli ziren hainbat kazetari. Baina Yoriok hamahiru urte zeramatzan hilik eta Jalics-ek ez zuen ezer gehiago gaineratu nahi izan; afera hura "bukatutzat" jo zuen. Gainera, 2010ean Bergogliok parte hartu izan zuen diktadura garaiko Giza Eskubideen urraketei buruzko epaiketa batean eta auzi horri dagokionez, aitortu zuen armadako buruarekin bi aldiz batzartu zela bi apaizen gainean galdetzeko, baina ez ziotela deus argitu; epaimahaiak ez zuen erantzukizun penalik atzeman Bergoglioren jokabidean.

2019an hasi zen gorpuzten Bergoglioren jokabideari buruzko kontrako iritzia. Urte hartan, Aldo Duzdevich idazle peronistak —Bergoglio peronismoaren jarraitzailetzat jo izan da— *Salvados por Francisco* liburua argitaratu zuen: hor, 25 pertsonak kontatu baitzuten nola diktadura garaian Bergogliok babestu, ezkutatu edo Argentinatik ihes egiten lagundu zien.

Horacio Verbitsky kazetariari, baina, Vatikanoren gehiegikeria iruditu zitzaion Bergoglio erresistentziaren heroi gisa aurkezte hura, eta bere ikerketei ekin zien berriz. *Los fantasmas del papa Francisco* izeneko liburua apailatu zuen, Bergoglioren kolaborazionismoaren inguruko froga gehiagorekin, baina ez zuen paperean argitaratu nahi izan, aita santu bezala hartua zuen bidea ontzat jotzen zuelako eta ez zuelako eskuin konfesionalarekin bat egin nahi. Liburua *online* dago irakurgai. Ez zen, nolanahi ere, Bergogliorekiko ikuspegia aldatu zitzaion bakarra izan. Abel Gilbert kazetariak bere artikuluaren bukaeran kontatu zuen Hebe de Bonafini Maiatzeko Plazako Amen aktibistak bere garaian "zabor" gisa kalifikatu zuela Bergoglio, baina aita santu zela Vatikanora joan zela bisitatzera eta harekin adiskidetu zela. Modu berean, Maiatzeko Plazako Amonen lehendakari Estela de Carlottok ere laguntasun harremana izan omen zuen Franciscorekin.

Ratzinger, Benedikto XVI.a izenarekin, 2013 arte izan zen aita santu. Urte hartako otsailaren 11n iragarri baitzuen kargua utziko zuela, otsailaren 28an, bere ministerioarekin aitzinera jarraitzeko nahikoa indar ez zuela argudiatuta.

Benediktoren ukoa eta gero 115 kardinalek eginiko konklabean Bergoglio izan zen bozkatuena, eta Frantzisko izenarekin aita santu izendatu zuten martxoaren 13an. Kardinalek 25 ordu eta hainbat bozketa behar izan zituzten Bergoglio hautatzeko.

2014ko irailaren 24an, Jozef Wesolowsky artzapezpiku ohi poloniarra, 2008 eta 2013 artean Errepublika Dominikarreko nuntzioa izana, etxeko atxiloaldian ezarri zuen Frantzisko aita santuak, haren aurkako pederastia salaketaren auzia erabaki bitartean. 2014ko ekainean, Wesolowsky apaizgotik kanporatu egin zuten, auziari buruzko ebazpenik artean izan ez arren, salaketak «bereziki larriak» zirelako. 2014ko azaroaren 25ean, Europako Parlamentuan egin zuen hitzaldian, immigrazioaz jardun zuen eta 'immigrazio politika egokiak' aldarrikatu zituen.

2015eko urtarrilaren 1ean, Loiolara joateko gonbidapena egin zion Iñigo Urkulluk, Ricardo Blázquez Bilboko apezpiku ohiaren bidez. 2019ko abuztuaren 28an, bere aitasantutza-aldian, Frantzisko aita santuak migratzaileak eta errefuxiatuak hartzeko konpromisoa indartu zuen, eskualdeko liderrek sustatutako ekimen berritzaileak babestuz. Elkarretaratze horietako batean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin bildu zen. 

Lehendakariak *Share* plana aurkeztu zion, Europan migratzaileen harrera ekitatiboa erantzunkidetasun-printzipioetan oinarritutako eredua. aita santuak pertsonalki agurtu zuen Urkullu audientzia orokor batean, eta oparitzat Gernikako Arbolaren ikur bat jaso. Planak, Pietro Parolin kardinalaren bidez Vatikanoak babestua, Europa inklusiboago eta solidarioago bati buruz Frantzisko aita santuak zuen ikuspegia islatzen zuen. Frantziskok bereziki baloratu zuen tokiko elkarteetan zentratutako ikuspegia eta elizbarrutien inplikazioa, apezpikuen batzarrei Estatuekin batera proposamen horrekin bat egitera bultzatuz. Gertakari horrek Frantziskok duintasunean eta giza errespetuan oinarritutako integrazio-politiken jarrera defendatzailea azpimarratu zuen.

### Bizitzaren azken uneak 
2025eko apirilaren 21ean, Pazko asteko astelehenarekin, 09:52an, Vatikanok komunikatu bat argitaratu zuen erranez Kevin Joseph Farrell Egoitza santuko kamerlengo eta apezpikuak jakinarazi zuela aita santua goiz hartako 07:35ean zendu zela, Santa Marta etxean. Arratsaldean informatu zuten garuneko iktus batek jota hil zela.

Bizitzaren azken bi hilabeteak gaixorik eman zituen Frantziskok. Otsailaren 14an Erromako Gemelli ospitalean sartu zuten, pneumonia gogor batek jota. Han izan zen martxoaren 23 arte. Senda agiria eman zioten, eta bere egoitza ofizialera itzuli zen, baina ordutik gutxitan agertu zen jendaurrean, oso parte-hartze laburrekin.

Apirilaren 20an, Berpizkunde Igandearekin, aita santua San Pedro plazako ohiko balkoira atera zen, *Urbi et Orbi* ohiko bedeinkapena ematera. Orduko kronikek diote nekatuta nabaritzen zitzaiola, apenas hitz egiterik zuela eta egin izan zuen bakarra izan zela fidelei Pazko zoriontsua opatzea.

Berak aukeratutako tokian ehortzi zuten, Santa Maria Maggiore Erromako basilikan, eta han dago bere hilobia bisitatzeko moduan.

## Lanak 
* 1982: *Meditaciones para religiosos*.
* 1986: *Reflexiones sobre la vida apostólica*.
* 1992: *Reflexiones de esperanza*.
* 1998: *Diálogos entre Juan Pablo II y Fidel Castro*.
* 2003: *Educar: exigencia y pasión*.
* 2004: *Ponerse la patria al hombro*.
* 2005: *La nación por construir*.
* 2006: *Corrupción y pecado*.
* 2006: *Sobre la acusación de sí mismo*.
* 2007: *El verdadero poder es el servicio*.
* 2012: *Mente abierta, corazón creyente*.

### Entziklikak 
* 2013: *Lumen fidei*
* 2015: *Laudato si*'
* 2020: *Fratelli tutti*
* 2024: *Dilexit nos*

## Ondorengotza apostolikoa 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak