open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12 Years a Slave

**12 Years a Slave** () 2013ko Steve McQueen britainiar zinema zuzendariaren historia drama filma bat da. Solomon Northup esklabo-ohiaren *Twelve Years a Slave* autobiografia liburuan oinarritua dago. Bertan, Chiwetel Ejiofor, Michael Fassbender, Benedict Cumberbatch, Paul Dano, Paul Giamatti, Lupita Nyong'o, Sarah Paulson, Brad Pitt eta Alfre Woodard aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1850eko hamarkadan AEBetan jazotako benetako gertakizun batean oinarritua dago, bertan New York hirian bere familiarekin batera bizi zen Solomon Northup musikari beltz, kultu eta gizaseme askea zenaren istorioa kontatzen da. Ezezagun batzuekin tragoxka batzuk hartu ondoren, Solomon drogatua eta bahitua izan dela jabetuko da, bere bahitzaileek Hegoaldeko Estatu Batuetako Louisianako etxalde batean esklabo gisa salduko dutelarik. Berriz ere aske izateko itxaropena behin ere laga gabe, Solomonek bere inguruan dauden guztiak basakeria, oldarkeri mentala eta itxaropen ezaren ondorioz nola suntsituak diren ikusiko du. Orduan sinistu ezinezko arriskuei aurre egin eta hasieran batean pentsatuko ez lukeen pertsonengan fidatuz askatasuna berreskuratu eta bere familiarekin berrekelkartzea erabakiko du.

## Pertsonaiak 
* Chiwetel Ejiofor: Solomon Northup
* Michael Fassbender: Edwin Epps
* Lupita Nyong'o: Patsey
* Sarah Paulson: Mary Epps
* Benedict Cumberbatch: William Ford
* Brad Pitt: Samuel Bass
* Paul Dano: John Tibeats
* Adepero Oduye: Eliza
* Paul Giamatti: Theophilus Freeman
* Garret Dillahunt: Armsby
* Scoot McNairy: Brown
* Taran Killam: Hamilton
* Chris Chalk: Clemens Ray
* Michael K. Williams: Robert
* Kelsey Scott: Anne Northup
* Alfre Woodard: Mistress Harriet Shaw
* Quvenzhané Wallis: Margaret Northup
** Devyn A. Tyler: Margaret Northup heldua
* Cameron Zeigler: Alonzo Northup
* Rob Steinberg: Parker
* Jay Huguley: Villiere sheriffa
* Christopher Berry: James Burch
* Bryan Batt: Turner epailea
* Bill Camp: Radburn
* Dwight Henry: Osaba Abram
* Ruth Negga: Celeste

## Sariak 
2014ko martxoaren 2an ospatutako 86. Oscar Sarien ekitaldian filma honek 3 Oscar Sari irabazi zituen, Film onenaren Oscar Saria, Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Lupita Nyong'o) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (John Ridley). Bestalde, hainbat Urrezko Globo eta BAFTA sari ere irabazi zituen.

## Kanpo estekak 
* *12 Years a Slave* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *12 Years a Slave* filmaren webgunea 
* *12 Years a Slave* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Txetxen

**Txetxena**(, *Nokhchiy*; antzinako txetxeneraz: Нахчой, *Nakhchuoi*) Iparraldeko Kaukasoko talde etnolinguistikoa da. Gehienak Txetxenian bizi dira. Beren hizkuntza, txetxenera, kaukasiarra da, Ipar-Ekialdeko taldekoa. Gehienak musulman sunitak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Chechens Countries and Their Cultures. Everyculture.com
Aintzinako Narako monumentu historikoak

**Aintzinako Narako monumentu historikoak** UNESCOk 1998an Gizateriaren Ondare izendatu zuen Nara hiriko zortzi tokiren multzoa da. Bost tenplu budista, xintoista bat, jauregia eta ohiana dira.

## Eraikinak 
* Tōdai-ji (東大寺, "ekialdeko tenplu handia"): 728 urtean eraikia, *Daibutsu* Buda Handiarengatik da ezaguna.

Irudi:Daibutsu-den in Todaiji Nara02bs3200.jpg|*Daibutsuden*, eraikin nagusia.
Irudi:NaraTodaijiDaibutsu0212.jpg| Buda Handia.
Irudi:Tōdai-ji temple main gate.jpg|Ate nagusia.

* Kōfuku-ji (興福寺): 669 urtean fundatu zen Yamashinan baina 672an Narara aldatu zen. 710an berriz tenplua desmantelatu eta gaurko tokian ezarri zuten. Minamoto no Yoritomo shogunak babestu zuen.

Irudi:Kofukuji0411.jpg|Tōkondō eraikina eta pagoda.
Irudi:Kofukuji11s3200.jpg|Nan'en-dō.
Irudi:Kofukuji06s3872.jpg|Hoku'en-dō.

* Kasuga-taisha (春日大社): 768 urtean eraikitako santutegi xintosita da. Barnean dituen brontzezko linternengatik da ezaguna.

Irudi:Kasuga-taisha11bs3200.jpg|Kasuga-taisha.
Irudi:Kasuga-taisha07bs4592.jpg|Minamimon atea.
Irudi:Kasuga-taisha17ns4592.jpg|Brontzezko linternak.

* Gangō-ji (元興寺): 593an eraiki zen Asukan eta 718an Narara aldatu zuten..

Irudi:Gango-ji Gokurakubo.jpg|Gokurakubō hondō.
Irudi:Gangoji09nt3200.jpg

* Yakushi-ji (薬師寺): 680an eraiki zen Japoniara iritsitako lehenengotako budarekin batera.

Irudi:Yakushiji Nara03s3s4350.jpg|Urrezko pabiloia.
Irudi:Yakushiji Nara11s5bs4200.jpg|"Musika izoztua" pagoda.
Irudi:YAKUSHI light up.jpg|Pagoda biak gauez.

* Tōshōdai-ji (唐招提寺): 759an eraiki zen eta "urrezko pabiloia" arkitektura klasikoaren eredu kontsideratua dago.

Irudi:Toshodaiji Nara Nara pref01s5s4290.jpg|Urrezko pabiloia.
Irudi:Toshodaiji Nara Nara pref05n4320.jpg|Irakurtzeko aretoa.
Irudi:Toshodaiji Nara Nara pref04s5s4290.jpg|Shichidō garan.

* Heijō jauregia (平城宮, *Heijō-kyū*): Japoniako enperadorearen egoitza izan zen Nara Aroan. Gaur egun jauregiaren aztarnak eta berreraikitzen ari diren eraikin batzuk daude ikusgai.

Irudi:Miniature Model of Heijo Palace Daigokuden.jpg|Jauregiaren maketa.
Irudi:Front view of Daigokuden.jpg|*Daigokuden*, audientzia aretoa.
Irudi:Heijokyo Suzakumon 05.JPG|*Suzakumon* sarrera nagusia.

* Kasugayama oihan primarioa (春日山原始林, Kasugayamagenshirin): 728 urtean eraikia, *Daibutsu* Buda Handiarengatik da ezaguna.

Irudi:Kasugayama Primeval Forest 01.jpg
Irudi:Deer_and_Toro_on_Sando_of_Kasuga_Grand_Shrine.jpg

## Kanpo estekak 
*  UNESCOren webgunean dagoen informazioa
Nikkō Tōshō-gū

Nikkōn dagoen tenplo xintoista da, 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena Nikkōko tenplu eta santutegiak barnean.

## Historia 
Tōshō-gū santutegia Tokugawa shogunerriaren sortzailea izan zen Tokugawa Ieyasuri dedikatua dago. 1617an eraiki zen, Edo Aroan, bere seme Tokugawa Hidetada shogun zela, eta biloba Tokugawa Iemitsuk handitu egin zuen 1636an. Bi urtetan zehar Japoniako 15.000 artisauek egin zuten bertan lan. Tokugawa Ieyasuren gorpuzkinak bertan hobiratu zituzten.

Edo Aroan Tokugawa shogunerrian erromesaldiak egin ziren Edotik (Tokio) Nikkō Tōshō-gūra Nikkō Kaidō errepidean zehar. Udaberrian eta udazkenean jaialdiak izaten ziren eta ibilaldiei "mila gerlarien prozesioak" izena eman zitzaien.

Meiji berrezarkuntzan santutegi xintoista izendatu bazuten ere oraindik elementu budistak kontserbatzen ditu

## Santutegia 
Gizateriaren Ondare izateaz gain, bost eraikin Japoniako Altxor Nazional dira eta beste hiru Japoniako Ondare Kultural garrantzitsu.

Hona hemen eraikinik ezagunenak:
* Honden eraikina, barneko santutegia.
* Haiden eraikina, kanpoko santutegia.
* Yōmeimon atea
* Karamon atea
* Ikuilua: Tenpluko zaldi sakratuak gordetzen zituena. Hiru tximu jakintsuen irudia dauka.
* Bost solairutako pagoda: 1650an daimyo batek emandakoa erre egin zen eta 1818an berreraiki egin zuten. Solairu bakoitzak elementu bat sinbolizatzen du, behetik gora, lurra, ura, sua, airea eta hutsa.
* Tokugawa Ieyasuren hilobia.

Hauetaz gain beste hainbat eraikin ere badaude, kanpaidorreak, biltegiak, iturri sakratua eta sarrerako *torii*-a besteak beste.

## Iruditegia 

Irudi:20100727 Nikko Tosho-gu 5840.jpg|Sarrerako *Torii*-a.
Irudi:Nikko Tosho-gu.jpg|Nikkō Tōshō-gū.
Irudi:Toshogu main building.JPG|Haiden eraikina.
Irudi:Gate-nikko-japan.jpg|Yōmeimon atea.
Irudi:Kamakura-011 hg.jpg|Karamon atea.
Irudi:Three Wise Monkeys,Tosho-gu Shrine.JPG|Hiru tximu jakintsuak.
Irudi:JP-Nikko-Tosho-Gu-Pagode.jpg|Bost solairutako pagoda.
Irudi:20100727 Nikko Tosho-gu 6018.jpg|Biltegiak.
Irudi:Nikko Toshogu Suibansha-M8471.jpg|Iturri sakratua.
Irudi:NikkoKyozo4964.jpg|Liburutegia (ezkerrean) eta kanpaidorrea (atzean).

## Ikus, gainera 
* Nikkōko tenplu eta santutegiak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Arkeoikuska

**Arkeoikuska** Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak editatutako Arkeologia-urtekaria da.

1983 ezkeroztik Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak editatzen du urtero. Bertan, Euskal Autonomia Erkidegoko jarduera arkeologikoen ikuspegia ematen da. Lehenengo zenbakiak (Arkeoikuska 81-82, 1983an argitaratua) bi urtetako lan arkeologikoak jaso zituen, baina hortik aurrera urtean urteko jarduerak jasotzen dira argitalpenotan eta hurrengo urtean argitaratu (Arkeoikuska 83, adibidez, 1984an argitaratu zen, eta 1983ko jarduera arkeologikoak biltzen ditu).

Testu-egileak baimendutako esku-hartzeetako zuzendariak berak dira. Testuak lurraldeka antolatuta daude (Bizkaia-Gipuzkoa-Araba) eta hainbat atal dituzte. 1983tik 1987ra bitarteko zenbakietan, ondare arkeologiko higiezinaren gainean egindako landa-lanak ez ezik beste hainbat informazio ere jasotzen dute, ondare higikorraz, labotaregi lanez, biltzarretako parte hartzeaz eta argitalpenez.

1992ko zenbakitik aurrera, ordea, eskema hori aldatu egin da: argitalpena landa-lanetan zentratzen da soil-soilik, baina mantentzen da aztergaiaren inguruan urte horretan argitaratu diren lanen berri ematen duen atala.

Arkeoikuska Euskal Kultura Ondarearen Zentroaren argitalpena da, zentro hori 1990eko Euskal Kultura Ondarearen Legearen bitartez sortu zenetik urtekaria koordinatzeaz eta argitaratzeaz arduratu baita.

Dialneten, Espainiako aldizkari zientifikoen datu base elektronikoan indexatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arkeoikuska aldizkariaren bilduma
Gong Zizhen

**Kung Tzu-chen** (; Renhe, Hangzhoutik gertu, Zhejiang, 1792ko abuztuaren 22a - Danyang, Jiangsu, 1841eko irailaren 26a) txinatar idazlea eta poeta izan zen. Qing dinastiaren administrazioan lan egin zuen, eta militarra ere izan zen. Berritzailea zen, eta bere izkribuek eragin handia izan zuten Qing dinastiaren berrikuntza mugimenduan, bere garaian, intelektualen artean izan ezik, ondo hartu ez bazuten ere. Oso paper garrantzitsua jokatu zuen Britainia Handiak Txinarekin izan zuen Opioaren Gerran. Prosako estilista gisa ospe handia lortu bazuen ere, *tzu* poesia lirikoan izan zen maisu; zenbait bertso bilduma argitaratu zituen; aipagarriena *Chi-hai tsa-shih *(1839, *Askotariko bertsoak*) da.

## Erreferentziak
Hermes (aldizkaria)

***Hermes: Revista del País Vasco*** 1917 eta 1922 artean Jesús de Sarríak argitaratutako Euskal Herriko kulturaren gaineko aldizkaria izan zen.

Bilboko kultura aldizkaria izan zen, lehen zenbakia 1917an atera zuena. Hasieran hilero kaleratzen zen eta gero hamabostean behin. Zuzendaria Jesus de Sarria abertzalea izan zuen, baina ideologia askotako laguntzaileak izan zituen: R. Maeztu, Mourlane Michelena, I. Areilza, Unamuno, Kanpion, Salaberria, S. Madariaga, De la Sota, T. Aranzadi eta beste asko. 1922an atera zen azken zenbakia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirreazkuenaga, Joseba (2000): *Hermes, revista del País Vasco, Bilbao 1917-1922 : la ciudad, el hombre, la revista = hiria, gizona, aldizkaria*, Bilbao, Ayto. de Bilbao, Área de Cultura y Turismo, Bidebarrieta Kulturgunea.
* Antxustegi Igartua, Esteban (2005): "Hermes, Revista del País Vasco (1917-1922): Kultura integratzailearen aldeko apustua", Euskonews & Media, 312.
* Escalante, Pedro (1989): *HERMES, Revista del País Vasco*, Colección “Temas Vizcaínos”, año XV, nº 177, Bizkaiko Aurrezki Kutxa.
* Fusi Juan Pablo (1979): "Hermes 1917-1922", Hermesen berrargitalpenari hitzaurrea, Fundación Orbegozo-Ediciones Turner, Bilbao-Madrid, t.I. V-XXII.
* Fusi, Juan Pablo (1984): "Hermes" in *El País Vasco, pluralismo y nacionalidad*, Alianza.
* Mainer, José-Carlos (1982 [1974]): *Regionalismo, burguesía y cultura: Revista de Aragón (1900-1905) y Hermes (1917-1922)*, Zaragoza, Guara, D.L. 
* Rodríguez Urriz, María Begoña (1991): "Hermes, un proyecto cultural", Bilbao, 43. zenbakia, 24 orr.
* Rodríguez Urriz, María Begoña (1993): *Una empresa cultural bilbaina: Hermes, revista del Pais Vasco*, Bizkaiko Foru Aldundia.
Laktasa

**Laktasa** ornodun guztietan dagoen glukoproteina bat da. Fibronektina heste meharrean ekoizten den entzima hidrolitikoa da, laktosa molekula (disakaridoa) bere bi osagai monosakarido bihurtzen duena: glukosa eta galaktosa. Entzima hidrolitiko hori ugaztun guztiengan agertzen da, haurtzaroan ez ezik, baita helduaroan ere. Laktasarik ezak edo bere jarduera okerrak laktosarekiko intolerantzia izeneko gaitza eragiten du, laktosa digeritzeko arazoak dakartzana.

Ugaztunek ez ezik, bakterio laktikoek ere (Streptococcus, Lactobacillus...) laktasa ekoizten dute. Bakterio horiek gai dira laktosa katabolizatzeko, azido laktikoa sortuz (hartzidura homolaktikoaren bitartez).

## Egitura 
Bost dominiotan banaturik dauden 1927 aminoazido ditu kate bakarrean. Dominioak honako hauek dira:
* 19 aminoazidotako seinale sekuentzia
* Sekuentzia luze bat helduen laktasan agertzen ez dena.
* Helduen laktasaren sekuentzia
* Mintzean ainguratzen den sekuentzia hidrofobikoa
* Karboxilo mutur hidrofilikoa.

## Funtzioa 
Entzima honek katalizatzen duen erreakzioa honako hau da:

:C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6 + beroa.

## Historia 
Hainbat ikerlarik proposatu dute mutazio eta eboluzioaren bidez, duela 7.500 urte inguru, agertu eta gizakiak mantendu zuela bere helduaroan ere laktasa entzima ekoizteko gaitasuna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N9 linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren N9 linea** (seinaleztatua, **N09** ofizialki) Orkoien eta Iruñea lotzen dituen autobus linea da.

Orkoien eta Donibane gauez hornitzen ditu, baita Sanduzelai auzoko mendebaldea ere.

## Historia 
Linea 2005ean ireki zen, gainerako lineekin batera, eskualdeko hiri-garraioaren gaueko sareko  eta  lineen artean. Sarasate pasealekua eta Barañain lotzen zuen, Ermitagañatik igaroz.

2020ko maiatzaren 16tik, Sarasate pasealekuko geltoki nagusia pasealekuaren iparraldetik hegoaldera aldatzen da, Nafarroako Foruen monumentuaren eta Posta Bulego Nagusiaren inguruan.

## Ustiapena 
### Ordutegiak 
Ordutegiak egunaren arabera aldatzen dira, batez ere gaueko lehen orduetan.

### Ibilbidea 
Autobus guztiek egiten dute ibilbide osoa.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Agrupación Deportiva Alcorcón

[270px|eskuinera|thumb|Alcorcón eta [Club Deportivo Leganés|Leganésen arteko derbia.]]
**Agrupación Deportiva Alcorcón** futbol talde madrildarra da, 1971an Alcorcón hirian sortutakoa. 2010-11 urtetik aurrera Espainiako bigarren mailan ari da jokatzen.

## Historia 
Dionisio Muñoz Jerez-en gidaritzapean sortu zen taldea 1971 urtean. 70. hamarkadan Alcorcón hiria Madrilen lo-hiri bihurtu zen eta populazioak gora egin zuen 40.000 biztanletik 140.000 biztanlera. “El Puchero”, “Los Amigos”, “Capitán de Madera” eta “El Crono” peñak sortu ziren eta hirugarren mailan ari zen taldeari jarraitzen zioten igandero. Hala ere ez zuen mailaz igotzea lortu eta 1988an berriz jeitsi zen Erregional mailara.

90. hamarkada egoera ezegionkorrarekin hasi zuen, Erregional mailan jokatzen eta zor handiarekin. 1992an Ángel Rubio presidenteak udalarekin negoziatu eta babes ekonomikoa lortu zuen eta 1994ean hirugarren mailara igo zen. 1997-98an presidente berria aukeratu zuten, Esteban Márquez Ponce, eta bigarren B mailara igo zen.

XX mendean ekonomia saneatu eta 2010an urte bikaina izan zuen izan ere Errege Kopan Real Madril kanporatu (**"Alcorconazo"** izenaz ezagutzen dena) eta bigarren mailara igotzea ere lortu zuen. 2012an lortu zuen emaitzarik onena, 4. postua hain zuzen ere. Igoera play-offa jokatu zuen baina ez zuen lehen mailara igotzerik lortu. 2013an 5. egin eta berriz jokatu zituen play-offak, oraingoan ere arrakastarik gabe.

## Uniformea 
Taldea sortu zenean elastiko horia eta galtza urdinak zituen. 2009an erabaki zuten ekipamendu guztia horia izatea.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 13
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 10
* **Denboraldiak 1. maila RFEFn**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 15
* **Ligako posturik onena**: 4.a Bigarren mailan (2011-12)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 0**
laugarren 2011-12an.

* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 1**
2009-10

## Kanpo estekak 
*  Alcorcónen webgune ofiziala
Centre d'Esports Sabadell

thumb|250px|Sabadellgo taldea 2010ean.
'''Centre d'Esports Sabadell'* futbol talde katalana da, 1903an Sabadell hirian sortutakoa. 2008 urtetik aurrera Espainiako bigarren mailan ari da jokatzen baina 14 denboralditan lehen mailan jokatutako taldea da.

## Historia 
Joan Saus eta gazte talde batek 1901ean sortu zuten *Centre d'Esports Sabadell'' baina ez zen 1903 arte legalizatu. 1906an Creu Alta auzoko estadioa inauguratu zuen. Hasiera batean marradun kamiseta txuri urdina zeukan baina 1913an kamiseta arlekinatua hartu zuen. Urte horretakoa du lehenengo txapelketa garaipena, Kataluniako bigarren maila hain zuzen ere. Honi esker Espainiako bigarren mailako txapelketa jokatu eta hau ere irabazi zuen Madrilgo Cardenal Cisneros taldearekin lau partida jokatu eta madrildarrek bosgarrenari uko egin ziotelako.

1934ean Kataluniako txapelketa lortu zuen eta hurrengo urteko Errege Kopan finalera iritsi zen baina Sevillak 3-0 gainditu zuen Madrilen. Kirol mailak gora egiten jarraitu zuen eta 1943an Lehen mailan sartu zen. 1947an bosgarren gelditu zen, hala ere emaitzarik onena 1969ko laugarren postua du. Honi esker 1970an Hirietako Ferien Kopan jokatu zuen baina lehenengo kanporaketan Club Brugge taldeak garaitu zuen. Hau da Europan jokatu duen aldi bakarra.

Lehen mailako azken denboraldiak 1986 eta 1988an izan zituen. Ordutik aurrera bigarren mailan eta batez ere bigarren B mailan aritu da, 2006-07 denboraldian hirugarren mailara jeisterakoan behea jo eta berriz gorantz egin zuen. 2011ean bigarren B mailako III. taldeko txapelduna izan zen eta play-offetan Eibar garaitu ondoren bigarren mailara itzuli zen. 2015ean maila galdu zuen.

2019-2020 denboraldian bere taldeko hirugarren postuan gelditu bazen ere play-offetan bigarren mailara igotzea lortu zuen. Urtebete egin zuen bertan.

## Uniformea 
## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 14
* **Denboraldiak 2. mailan**: 44
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 22
* **1. maila RFEF**: 3
* **2. maila RFEF**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 8
* **Ligako posturik onena**: 4.a Lehen mailan (1968-69)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Espainiako futbol ligako lehen maila (0):** laugarrena 1968-69an.
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila (2):** 1941-42, 1945-46
* **Federazioaren Kopa (1):** 1999-2000
* Kataluniako txapelketa (1): 1933-34
* Kataluniako Kopa (0): bigarrena 1991an.

## Kanpo estekak 
*  Sabadellen webgune ofiziala
Bibliaren Gerrikoa

eskuinera|thumb|280px|Bibliaren Gerrikoaren hedapena gutxi gorabehera.

**Bibliaren Gerrikoa** (ingelesez *Bible Belt*) kristau protestantismo (gehienbat ebanjelikoa) nagusi den Hegoaldeko Estatu Batuetako eremuari ematen zaion izen informal edo herrikoia da. Esapide honen aurreko aipu ezaguna H. L. Mencken kazetariak idatzi zuen 1924an.

Kolonietako garaian (1607-1776), zonalde hori Eliza Anglikanoaren gotorlekua izan zen. Protestantismora hurrengo mendean nagusitzen hasi zen emeki-emeki, mugimendu erlijioso andanek, horietako asko baptistekin erlazionatuta, entzute handia irabazi ahala.

Zonalde hau herrialdeko beste batzuen aldean erkatzen da. Honela, ipar-ekialdean eta Laku Handietako Zonaldean protestantismo aurrerakoiagoa eta katolizismoa dira nagusiak; Erdi-Mendebaldean erlijio aniztasuna dago; mormoien korridorea Idaho eta Utahn kokatzen da; eta mendebaldea sekulartzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Gaztelau Ezkerra

**Gaztelau Ezkerra** () mugimendu ezkertiar separatista bat da, Gaztelau Ezkerraren eremua Espainiako sei autonomia-erkidego dira, Kantabria, Gaztela eta Leon, Errioxa, Madrilgo Erkidegoa, Gaztela-Mantxa eta Requena-Utiel Valentziako eskualdea. Alderdi politikoa Gaztelako aldarrikapen nazionala, hau da, aipatutako erkidego guztien independentzia Espainiarekiko eta haien batasuna Gaztelako estatua eratzeko, eta sozialismoa azpimarratzen ditu. Gaztelau Ezkerraren ekintza-nukleoa Valladolid hirian kokatzen da.

## Historia 
Gaztelau Ezkerra 2002an Madrilen formalki osatu zen, Izquierda Comunera (gazteleraz, *Ezker Komuneroa*) Unidad Popular Castellana (gazteleraz, *Gaztelau Herri Batasuna*) bazegoen erakunde batean; Yesca (euskaraz, Ardagai), antzina Juventudes Castellanas Revolucionarias (gazteleraz, *Gaztelau Gazteria Iraultzaileak*) deitutako kolektiboa; Mujeres Castellanas (gazteleraz, *Gaztelau Emakumeak*) eta Círculo Castellano de Toledo (gazteleraz, *Toledoko Gaztelau Zirkulua*). Partido Comunista del Pueblo Castellano (Espainiako Herrietako Alderdi Komunistaren Gaztelako atala) Gaztelau Ezkerrean sartu zen, baina, geroago, erakundetik atera zen.

Gaztelau Ezkerraren helburua Gaztela batzea da, Gaztelako Nazio deritzoten eremua pairatzen duen zatiketa gaindituz. Izan ere, Nazioa bost autonomia-erkidegoetan zatituta dago. Bestalde, Gaztelan errepublika sozialista burujabea ezarri nahi dute, berena eginez komuneroen ohiturak eta urtero apirilen 23an Villalar de los Comunerosko zelaietan aldarrikatzen dute eskaera horiek. Egun hura ofizialki Gaztela eta Leongo eguna da, eta erakunde gaztelanistek, Izquierda Castellana edo Tierra Comunera, kasu, *Gaztelako Egun Nazional* bezala aldarrikatzen dute.
[thumb|Grafiti [Burgos|Burgosen NATOren aurka.]]
Internazionalista bezala definitzen da, hainbat askatasun mugimendu nazional sustatzen baititu Euskal Herrikoa, Kataluniakoa, Palestinakoa edo Irlandakoa beti ikuspuntu demokratikotik eta langileriaren burujabetzatik. Arrazoi berberak direla-eta, elkartasuna du Kubarekin eta Latinoamerikan gertatzen ari diren prozesu iraultzaileekin, adibidez, Venezuelan, Bolivian edo Ekuadorren daudenak.

Hauteskundeetan emaitza txikiak izan ditu: 2003ko autonomia erkidegoetako hauteskundeetan, 621 boto (0,06%) Gaztela-Mantxan, 3.972 boto (0,25%) Gaztela eta Leonen eta 1.119 boto (0,04%) Madrilgo autonomian.

Gaztelau Ezkerra Valladoliden, Segovian, Salamancan, Cuencan, Guadalajaran, Ciudad Realen, Palentzian, Burgosen, Madrilen eta Toledon dago.

## Kanpo estekak
Numitor

Erromatar mitologiaren arabera, **Numitor** Alba Longako erregea izan zen. Prokas erregearen ondorengoa, Eneas troiatarren leinukoa zen.

Amulio bere anaiak kargutik bota eta erresumatik erbesteratu zen. Amuliok, boterea mantentzeko, bere semeak ere erail zituen baina, azkenean, Numitorren ilobak ziren Romulo eta Remok Amulio hil eta aitonari tronua itzuli zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Lugo

[thumb|250px|[Sociedad Deportiva Compostela|SD Compostelaren aurkako partida.]]
**Club Deportivo Lugo** futbol talde galiziarra da, 1953an Lugo hirian sortutakoa. 2013 urtetik aurrera Espainiako bigarren mailan ari da jokatzen.

## Historia 
Club Deportivo Lugo 1953an sortu zen aurreko urtean hiriko bi taldeak desagertu ondoren, *Gimnástica Lucense*, bigarren mailan jokatzera iritsi zena, eta *Club Deportivo Polvorín*. Hirugarren mailan hasi zen jokatzen eta 1972 arte bertan ibili zen harik eta Erregional Preferentera jaitsi zen arte, urtebeterako baino izan ez bazen ere.

1978an Bigarren B mailara igo zen baina hemen ere urte bakarra egin zuen. 1986an Bigarren mailara igo zen berriz eta bertan mantendu zen, noizbehinka emaitza onak lortuz, 1991 eta 1992ko bigarren postuak kasu, eta 1993an bigarren A mailan egin zuen debuta. Urtebeteko esperientzia izan zuen berriz.

2011-12 urtean Bigarren B mailan txapeldun gelditu zen eta kanporaketak jokatu ondoren (tartean Eibar KE-ren aurka ere bai) bigarren mailara igotzea lortu zuen. Ordutik bertan mantendu da, beheko postuetan ibili den arren.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 13
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 23
* **Denboraldiak 1.maila RFEFn**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 34
* **Ligako posturik onena**: 11.a Bigarren mailan (2012-13)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 1**
2012-13

## Kanpo estekak 
*  Lugoren webgune ofiziala
Valoniar

**Valoniarra**  (,  ahoskatua; ) Belgikan bizi den herria da, frantsesez egiten duena. Egun gehienak Valonian bizi dira. Flandriarrekin batera, Belgikako herri nagusienetariko bat da, herrialdeko gutxiengoa osatzen duena. Historikoki eta antropologikoki, oso lotura estua dute frantziarrekin. Valonieraz, pikardieraz eta lorreneraz egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balkar

**Balkarra**(karatxaiera-balkareraz: малкъар, *malqar* singularrean; малкъарла, *malqarla* pluralean) Ziskaukasian bizi den turkiar herria da. Kabardinoekin batera Kabardino-Balkariako jatorrizko etnietako bat da. Errepublika autonomo horretako biztanleriaren %12,7 dira (2010). Etnia, kultura era hizkuntzaren aldetik, balkarrak eta Karatxai-Txerkesian bizi diren karatxaiak herri bera dira. Beren hizkuntza, karatxaiera-balkarera, turkiar familiakoa, mendebaldeko edo kiptxak taldekoa eta pontokaspiar azpitaldekoa da

Alemania Naziarekin kolaboratu zutela leporaturik, 1944an balkarrak Erdialdeko Asia eta Siberiara deportatuak izan ziren. 1956 arte ez zitzaien itzultzeko baimena eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugaldar

**Portugaldarrak** edo **portugesak** () batez ere Portugalen bizi den etnia dira, portugesez egiten duena. Erlijo nagusia katolizismoa dute. Portugaldar Inperioaren hedapenaren ondorioz, portugaldar diaspora zabala dago munduan, Afrikan, Asian zein Ameriketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sociedad Deportiva Ponferradina

250px|thumb|2.B mailako igoera fasea, 2010 urtean.
**Sociedad Deportiva Ponferradina** futbol taldea 1922an Ponferrada hirian sortu zen eta Gaztela eta Leongo futbol talderik zaharrena da. 2012 eta 2016 artean Espainiako bigarren mailan jokatu zuen.

## Historia 
Ponferradina 1922an sortu zen eta lehenengo presidentea Rogelio López Boto izan zen. Beti egon da El Bierzo eskualdearekin oso konprometitua. Dirurik ez zuenez lehenengo futbol zelaia Tenplarioen gaztweluaren barnean izan zuen. Berehala bihurtu zen eskualdeko eta Gaztelako puntako taldea eta hainbat eskualde txapelketa irabazi zituen.

40. hamarkadan Asturiasko federazioan sartu zen eta garai hartan hirugarren mailan jokatu zituen partidak. 50 eta 60. hamarkadetan hainbat aldiz jokatu zituen bigarren B mailara igotzeko kanporaketak baina ez zuen arrakastarik izan. Arazo ekonomikoen erruz 1974an Erregional mailara jeitsi zen eta futbol zelaia bera ere saldu beharra izan zuen.

1987an azkenean lortu zuen bigarren B mailara igotzea. Hurrengo urteetan Kopa txapelketan lehen mailako taldeen aurka jokatzeko aukera izan zuen. 1994ean hala ere berriz egoera ekonomiko latzaren erruz hirugarren mailara jeitsi eta taldea desagertzear egon zen. Azken uneko mirari batek lortu zuen taldeak bizirik irautea.

1999an bigarren B mailara itzuli zen eta 2005ean txapeldun izan ondoren igoera play-offak jokatu zituen baina ez zuen igotzerik lortu. Hurrengo urtean bai ordea, ligarren laugarren baino egin ez zuen arren. 2006-07 izan zen beraz Ponferradinak bigarren mailan jokatu zuen lehen denboraldia. 19. postuan gelditu zen ordea eta ezin izan zion mailari eutsi. 2010an berriz lortu zuen igoera, beriz urtebeterako. 2012koa du oraingoz azken igoera, oraingoan lortu zuen mantentzea.

Urtez urte maila hobetzen joan zen eta 2014-15 denboraldian 7. postuan gelditu zen, igoera play-offetik puntu bakarrera. 2015-16an ordea larriago ibili zen eta azken jardunaldian maila galdu zuen. Bi denboraldi egin zituen 2.B mailan eta 2019an berriz igotzea lortu zuen. 2019-20an larri ibili zen eta 18. postua eginez mantentzea lortu zuen.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 10
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 21
* **Denboraldiak 1. RFEF mailan**: 2
* **Denboraldiak 2. RFEF mailan**: 0
* **Denboraldiak 3. mailan**: 46
* **Denboraldiak 3. RFEF mailan**: 0
* **Ligako posturik onena**: 7.a Bigarren mailan (2012-13, 2014-15)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 3**
2004-05, 2007-08 eta 2009-10
* **Teresa Herrera Trofeoa: 1**
2021
* **Gaztela eta Leongo Kopa: 1**
2010-11

## Kanpo estekak 
*  Ponferradinaren webgune ofiziala
Tarajal (argipena)

**Tarajal** izenak toki zenbaiti egiten dio erreferentzia:

* Gran Tarajal, Fuerteventura uharteko herria;
* El Tarajal, Málaga hiriko auzoa;
* El Tarajal, Ceutako hondartza.
Wilhelm Johannsen

**Wilhelm Ludvig Johannsen** (Helsingør, Danimarka,  - Kopenhage, Danimarka, ) botanikoa, landare fisiologoa eta genetista izan zen.

Kopenhageko nekazari Institutuan egin zuen lan, hiriko unibertsitateko nekazaritza katedradun bihurtu arte. 1909an gene terminoa sortu zuen, "pangen" hitzaren laburdura bezala, Hugo de Vriesek sortua 1889an. "genotipo" eta "fenotipo" hitzak ere sortu zituen 1911n. Hala eta guztiz ere, genotipo eta fenotipo terminoak Johannsenentzat esanahi popularra zuen eta ez banakoa: fenotipoa populazio baten artean ezaugarrien agerpenen deskripzio estatistikoa zen; genotipo terminoa "leinu garbiak"-ei adierazitako abstrakzioa zen.

## Bibliografia 
* *Om arvelighed i samfund og i rene linier*. 1903
* *Arvelighed i historisk og experimentel belysning*. 1917

## Kanpo estekak 
* Wilhelm Johannsenen Genoma funtzionalen bilaketa
* Irudi galeria
* Sei minutuko bideoa Johannsen filmatzen irakasle eta zientzialari moduan
Real Jaén Club de Fútbol

thumb|250px|2006ko taldea.
thumb|250px|2013an Bigarren mailara igo zen.
**Real Jaén Club de Fútbol** futbol talde andaluziarra da, 1929an Jaén hirian sortutakoa. 1950. hamarkadan hiru denboraldi egin zituen Lehen mailan.

## Historia 
Juan Nogales Martínez medikuak sortu zuen *Jaén FC* 1922an. Hirian bazen *Unión Deportiva* taldea ere baina jaendarrek nahiago zuten *Jaén FC* sortu berria. 1929an taldea birsortu zen **Sociedad Olímpica Jiennense** izenarekin eta hirugarren erregionalean hasi zen jokatzen.

1943an Hirugarren mailara igo zen eta 1944ean La Victoria estadioa inauguratu zuen. 1947an hartu zuen gaur egungo **Real Jaén** izena. 50. hamarkadan taldeak gora egin zuen eta bi urtetan jarraian igoera lortuz 1953-54 denboraldian Lehen mailan jokatu zuen, bai eta 1956 eta 1958 artean ere. Handik aurrera bigarren B maila eta hirugarren artean ibili zen.

Azken urteetan play-offak jokatzen ibili ondoren 2013an Bigarren B mailako txapeldun izan eta Bigarren A mailara igotzea lortu zuen. Azken partidan ordea Alavésen aurka galdu eta berriz ere bigarren B mailara itzuli zen. 2017an maila galdu zuen eta Hirugarren mailara itzuli da.

## Uniformea 
## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 3
* **Denboraldiak 2. mailan**: 16
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 31
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 0
* **Denboraldiak 3. mailan**: 28
* **3. maila RFEF**: 4
* **Ligako posturik onena**: 14.a Lehen mailan (1953-54, 1956-57)

### Azken denboraldiak 
## Irabazitako txapelketak 
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 2**
1952-53, 1955-56
* **Espainiako futbol ligako bigarren B maila: 2**
1995-96, 2012-13
* **Federazioaren Kopa: 2**
1951-52, 2008-09

## Kanpo estekak 
*  Real Jaén-en webgune ofiziala
El Tarajal (Ceutako hondartza)

**El Tarajal** Ceutako hego-ekialdean dagoen hondartza txikia da, 250 metroko luzera duena, N13 errepidearen amaieran, Marokorekiko mugan eta izen bereko aduanaren ondoan.

Bertan 2014ko El Tarajalgo tragedia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FC Jazz

thumb|250px
**FC Jazz** Pori hiriko (Finlandia) futbol-taldea da.

## Palmaresa 
### Finlandian: 2 
* **Liga (2):** 1993, 1996

## Jokalari ospetsuenak 
* 20px Víctor Merino Dubón
* 20px Yuri Gavrilov
* 20px Luiz Antônio
* 20px Antti Sumiala

## Kanpo estekak
Úrsula Heinze

**Úrsula Heinze de Lorenzo** (Kolonia, Alemania, 1941eko ekainaren 18a) idazlea da. Jatorriz alemaniarra, Galizian bizi da 1977tik, eta galizieraz idazten du. Filologia Germanikoko lizentziaduna, 1968an Ramón Lorenzo ikerlariarekin ezkondu zen. Hainbat hedabidetan kolaboratu du: Radio Galega, *El Correo Gallego*, *Galicia Hoxe*... 

## Obra 
### Narrazioak 
* *O soño perdido de Elvira M.*, 1982 (eleberria).
* *Remuíños en coiro*, 1984 (ipuinak).
* *Anaiansi*, 1989 (eleberria).
* *Catro contos de Reis*, 1991 (ipuinak).
* *Confidencias*, 1992 (ipuinak).
* *Culpable de asasinato*, 1994 (eleberria).
* *Polas rúas de Padrón*, 1994 (ipuinak).

### Haur-gazte literatura 
* *O buzón dos nenos*, 1985.
* *Sempre Cristina*, 1986.
* *A casa abandonada*, 1987.
* *Máis alá de Galicia*, 1989.
* *A nena de ouro*, 1991, Xerais.
* *Nace un campión*, 1992.
* *Quérote*, 1994.

### Saiakera 
* *Arredor da muller en 18 mundos*, 1985.
* *As chamadas linguas e literatura minoritarias*, 1991.
* *Mulleres*, 1991.
* *Fronteiras da alofonía, do alemán ó galego*, 1993.
* *Literatura galega contemporánea*, 1993.
* *Xente coma min*, 1998.

### Poesia 
* *Versos de terras distantes*, 1995.
* *Credo*, 1999.
* *Torso*, 2002.
* *Nadir*, 2005.
* *Nur meer sein/Solamente sen mar*, 2005.
* *Na pel do insomnio*, 2008.
* *Skyline*, 2008
* *molto amoroso*, 2011
* *Escolma poética, 1997-2008*

### Itzulpenak 
* Michael Ende: *O ponche dos desexos*, 1991 (Ramón Lorenzorekin batera).
* *Terra, mar e lume. Poesía de Bosnia e Hercegovina, Bulgaria, Croacia, Eslovenia, Macedonia, Montenegro e Serbia*, 1996.
* Günter Grass: *As galiñas de vento* 2000.

### Taldeko liburua 
* *E dixo o corvo...*, 1997, Xunta de Galicia.

## Sariak 
* Merlin Saria, 1986an, *A casa abandonada* liburuarekin.
* Blanco Amor Saria (1993).
* Losada Diéguez Saria (1994).
* Galiziako PEN Clubeko II Saria (2005).

## Erreferentziak
Zerra-arrain arrunt

**Zerra-arrain arrunta** (*Pristis pectinata*) pristidoen familiako itsas arrain handia da, 4,5 m inguru luzea eta zerra itxurako muturra, 1,20 m inguru luzea, duena. Gorputzez marrazoaren antzekoa da. Azala pikorrez estalia izaten du, eta kolorez bizkarrean eta alboetan arrea edo grisaxka, eta sabelaldean zurixka. Ozeano Atlantikoko tropiko aldean bizi da. Denborarik gehiena itsaspean ematen du. Arrainak eta ornogabeak jaten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zerra (hegaztia)

**Zerra** (*Mergus*) Anatidae familiako ahate-generoa da. Muturra zerra itxurakoa duten hegaztiak dira.

## Espezieak 
* † *Mergus australis* (iraungita, c.1902)
* *Mergus merganser*
* *Mergus octosetaceus*
* *Mergus serrator*
* *Mergus squamatus*
* †*Mergus miscellus* (duela 14 milioi urte)
* †*Mergus connectens* (duela 2–1 milioi urte)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samandar

**Samandar** hitzarekin honakoak izendatzen dira:
* **Samandar Inperioa**
* **Samandar**, Khazariako hiriburua.
* **Samandar**, Irango hiria.
Apologia

**Apologia** pertsona edo ideia baten aldeko diskurtso, literatura-generoa eta erretorikaren atala da. Genero zaharrenetakoa da; izan ere, Platonek *Sokratesen Apologia* idatzi zuen K.a 400 urtearen inguruan. Hedaduraz, *apologia* hitza ideia edo doktrina baten edonolako defentsa edo goratze-ekintza izendatzeko erabiltzen da gaur egun.

## Kanpo estekak
Ero (argipena)

**Ero** hitzak adiera zenbait ditu:

* **eroa**, eromena duen pertsona;
* Ero, armiarma generoa;
* Ero, Kroazian ekoiztutako subfusila;
* Ero, Galdakaoko musika taldea.
Eromen

thumb|300px
**Eromena**, **erotasuna**, **zoramena** edo **zorotasuna** portaerari buruzko eta buruko nahasmendu eta gaixotasunak pairatzen dituen pertsonaren egoera deskribatzeko erabiltzen den hitz arrunta eta ez-zientifikoa da. Maiz moral eta gizarteko konbentzioekin bat ez datozen portaerak, ohiturak eta joerak dituzten pertsonak izendatzeko erabili da.

## Kontzeptua 
"Eromen" edo "zorotasun" kontzeptuak historian zehar Europan erabilitakoak dira, garai ezberdinetan barrena hauen esanahia aldatzen joan da. Hauen esanahia leku, momentu edo egoera sozialaren menpe aldatzen zen. Ez zen izan Noslogia modernorarte non kontzeptu hauek zein fenomenorekin lotuta zeuden ezarri zenerarte. Beraz, eromen kontzeptua eskizofrena mota batekin lotu zen.

## Kanpo estekak
Albaniako Alderdi Sozialista

**Albaniako Alderdi Sozialista** () Albaniako alderdi politiko garrantzitsuenetariko bat da. Herrialdea 1997tik 2005era arte gobernatu zuen.

Albania gobernatu zuen alderdi komunistaren ondorengoa da: Albaniako Lanaren Alderdia. Fatsos Nanoren buruzagitzapean 1997ko ekainaren 29ko hauteskundeak irabazi zituen eta 2001eko hauteskundeak ere irabazi zituen. 2005eko uztailaren 3ko hauteskundeak galdu zituen. 2005eko urriaren 9an Edi Rama alderdiaren buruzagi hautatu zuten. Edi Rama 2000. urtetik Tiranako alkatea izan zen, 2004an eta 2007an berrautatua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Albaniako Alderdi Sozialistaren web gunea
Albaniako Lanaren Alderdia

**Albaniako Lanaren Alderdia** () Albaniako abangoardiazko alderdi politikoa izan zen, eta baita alderdi bakarra ere komunisten garaietan (1945–1991). 1941eko azaroaren 8an sortu zuten **Albaniako Alderdi Komunista** () izenpean, baina 1948an izenaz aldatu zuten. 1991n Albaniako Alderdi Sozialistak ordezkatua izan zen.

Alderdiaren ideologiak Stalini estuki lotutako marxismo-leninismoa du ezaugarri. Alderdia zentralismo demokratiko antolakuntza eta funtzionamendu eredua hertsiki jarraitzen zuen, Enver Hoxha hil arte alderdiaren idazkari nagusia izan zen. 1976ko Albaniako Konstituzioaren 3. artikuluak *Estatua eta gizartea zuzentzen zuen indar politiko*tzat hartzen zuen.

## Kanpo estekak
Khazariar

**Khazariar** (göktürkeraz: 10px|Kh10px|A10px|Z10px|A10px|G, ''hɑ'zɑɾ'', , , , , , , , ) herri turkiar erdi-nomada bat izan zen, **Khazaria** Inperioa sortu zuten VII. eta X. mendeen artean, estepako mendebaldeko herrialderik boteretsuena. Bertan kokatzen ziren Asia, Europa eta Ekialde Hurbilaren arteko komertzio arteria garrantzitsuak, batez ere Zetaren bidearen baitan. Hiru mendez Volga-Don estepetatik Krimeako penintsulara eta Kaukasoko iparralderaino hedatzen ziren lurrak kontrolpean izan zituzten.

Khazaria babesa izan zen Bizantziar Inperioa eta iparraldean zeuden nomaden eta Omeiatar kalifa-herriaren artean. Bizantziar Inperioaren babesa izan zen Sasandar Inperioaren aurka, baina aliantza hau 900. urtearen inguruan hautsi zen, Bizantziok alanoek Khazaria eraso zezaten bultzatu ostean, Krimeako penintsula eta Kaukasian boterea gal zezaten. Era berean, Bizantziok Rusekin aliantza egin nahi izan zuen Khazariaren boterea txikitzeko iparraldean kristautasuna indartuz. 965tik 969ra Kieveko Rusean agintzen zuen Sviatoslav I.a Kievekoak Atil hiriburua konkistatu zuen, eta Khazaria deuseztatu zuen.

VIII. mendetik aurrera khazariar monarkia eta aristokrazia judaismora lotu zen; dirudienez, biztanleriaren konfesioak oso anitzak ziren, paganoak, musulmanak, kristauak eta juduak batera bizi zirelarik. Teoria batek dio judu askenaziak khazariar diasporatik sortu zirela, baina aditu gehienek eszeptizismoz edo tentuz hartzen dute teoria hau. Batzuetan, antisemitismoarekin lotua izan da.

## Jatorria 
Khazariarren jatorria ez da ziurra. Judu bilakatu ostean, euren jatorri mitikoa Kozarren, Togarmesen semearen, leinuan jartzen zuten. Hori, Biblian, Jafeten biloba gisa agertzen da. Hala ere, ez da oso ziurra jatorri bibliko hau aipatzea judu bilakatu aurretik.

Historialari batzuk saiatu dira euren jatorria Israelgo leinu galduekin lotzen, baina, gaur egun, beste teoria batzuk erabiltzen dira euren jatorria azaltzeko. Batzuen ustez, turkiarrak dira, mendebaldetik etorriak. SESBeko historialarientzat, iparraldeko Kaukasoko jatorrizko herri bat zen. D. M. Dunlopentzat, uigurrekin loturik zeuden, Txinako iturriek K'o-sa deitzen zuten leinua, hain zuzen ere. Baina hizkuntza hunoekin lotuta dago, eta lehenbiziko bulgariarrek hitz egiten zutenaren antza duela diote hizkuntzalariek. Herri turkikoak ez dira izan etnikoki homogeneoak eta, beraz, baliteke ideia guzti hauek bateragarriak izatea. Baliteke ere khazariarrak jatorri etniko ezberdinetako leinuek osatzea, estepako herriek konkistatuak barnebiltzen zituztelako maiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Khazaria.com: The American Center of Khazar Studies (Ingelesez)
Prizren

**Prizren** ( ; ;,  ahoskatua; ; ) Kosovoko hiria da, Izen bereko barrutiko hiriburua dena.

Industria (zurgintza, janari industria, ehungintza) da ekonomia jarduera nagusia. Aipagarriak dira hango elizak, mezkitak, etxe zaharrak eta turkiar bainu-etxeak.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tōdai-ji

, Naran dagoen tenplu budista nagusia da. *Daibutsuden* eraikinaren barnean munduko brontzeko Buda handienetako bat dago. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Aintzinako Narako monumentu historikoak izeneko multzoan.

## Historia 
Shōmu enperadoreak  tenplua eraiki zuen 728. urtean Motoi printzearen jaiotza ospatzeko baina urtebeteko adinarekin hil zen printzea. Garai hartan Japonian desastre eta izurrite ugari izan ziren eta Shōmu enperadoreak nazio guztian tenpluak eraikitzeko dekretua atera zuen 741ean. Kinshōsen-ji moldatu eta Yamato probintziako tenplu handiena bihurtu zuen izen berriarekin, *Tōdai-ji*.

15 metrotako garaiera duen Buda Handia egiteko 2.600.000 pertsonek egin zuten lan 745 urtean hasi eta 751ean bukatu zuten arte. Oduko tenpluak 100 metrotako garaiera zuten bi pagoda zituen, garai hartan Egiptoko piramideak baino ez ziren eraikuntza garaiagoak. Lurrikara batek bota zituen behera.

710 eta 784 urteen artean Nara Japoniako hiriburu izanik *Tōdai-ji*k gainontzeko tenpluak kontrolatu zituen. Japoniako boterearen erdigunea ekialdera mugitzerakoan (Kamakura eta Edo) *Tōdai-ji*ren gainbehera etorri zen.

Budaren eraikinak hainbat desastre natural jasan ditu eta sarritan berreraiki behar izan da. Gaur egun dakusaguna 1709koa da eta orijinalak zuen tamainaren 2/3-ekoa da gutxi gorabehera. Budak ere kalteak izan ditu lurrikaren erruz eta gaur egungo eskuak Momoyama Arokoak dira eta burua Edo Arokoa.

## Egitura 
*Daibutsuden* eraikina da denetan ezagunena baina baditu denboran zehar gehitu zaizkion beste pabilioi batzuk ere, hala nola tenpluaren ateak, Hokke-dō eta Nigatsu-dō eraikinak eta hauetaz gain japoniar estiloko Isui-en lorategiak eta hainbat aintzira.

Buda Handiaren neurriak honako hauek dira:
* Altuera: 14'98 m
* Aurpegia: 5'33 m
* Begien luzera: 1'02 m
* Sudirra: 0'5 m
* Belarriak: 2'54 m
* Pisua: 500 tona.

Budaren inguruan beste irudi erraldoi batzuk ere badaude, Kokuzo eta Niyorin Kannon *bosatsuak* (izaki argiztatuak) eta Koumokuten eta Tamonten zeruko zaindariak. 1709an egindakoak dira. Aretoko zutabe batek oinarrian zuloa dauka eta japoniarrak bertatik pasatzen dira zorte ona izateko.

## Iruditegia 

Irudi:Tōdai-ji temple main gate.jpg|*Nandaimon* atea (hegoaldean) XIII mendekoa.
Irudi:Todaiji-Tegaimon-M6820.jpg|*Tegaimon* atea (VIII mendekoa).
Irudi:NaraTodaiji0252.jpg|*Hokke-dō* (VIII mendekoa).
Irudi:Todaiji07s3200.jpg|*Nigatsu-dō* (XVII mendekoa).
Irudi:NaraTodaijiDaibutsu0212.jpg|*Daibutsu*, Buda Handia.
Irudi:Toudai-ji bonsyou.jpg|Brontzezko kanpaia.

## Ikus, gainera 
* Aintzinako Narako monumentu historikoak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Korçë

**Korçë** (; ; ; , *Gorica*; ) Albaniako hiria da, Izen bereko konderriko hiriburua dena.

Ohrid aintzira multzoaren hegoaldean dago. Nekazaritza (garia, azukre kanabera) eta industria (ehungintza, tabakogintza) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Historia 
Lehen Mundu Gerran osatu zen Korçëko barrutia, Frantziako gudarostearen mendeko errepublika txiki batean. Greziaren mende egon zen 1919. urtetik 1920. urtean albaniarren esku geratu zen arte.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Ioannina, Grezia
*  Tesalonika, Grezia
*  Cluj-Napoca, Errumania
*  Mitrovica, Kosovo
*  Verona, Italia
*  Los Alcázares, Espainia
*  Shepparton, Australia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harpidetza (argipena)

**Harpidetza** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* marketinean, harpidetza, produktu edo zerbitzu bat aldiro jasotzeko eskubidea ematen duen negozio-eredua, egunkari, aldizkari eta Interneteko zerbitzuetan maiz erabiltzen dena;
* burtsan, harpidetza-eskubideak, kapital-zabalkuntza batean akzioak eskuratzeko lehentasunezko eskubidea ematen dutenak, maiz aurretik edukitzen diren akzioei atxikiak.
Gizaldeko laguntza

thumb
**Gizaldeko laguntza** hondamenetan, gerretan eta gizarte-egoera larrietan egoera penagarria pairatzen dutenen aldeko elkartasun eta laguntza ekintzen multzoa da. Gizaldeko laguntzak janaria eta aterpea eman, laguntza psikologiko eta soziala eskaini nahiz beharrezkoak diren azpiegiturak eraikitzea barnehartzen ditu. Garapenerako laguntza ere gizaldeko laguntza mota bat da.

## Kanpo estekak
Mesodermo

**Mesodermoa** gastrulako zelula-geruza da, ektodermoaren eta endodermoaren artean dagoena. Mesodermotik giharrak, odolaren zirkulazio sistema, sexu organoak, eta ornodunen hezurdura eta iraiz aparatua eratzen dira. Mesodermoa eta gastrulazioa eratzeko aurretiko prozezuan 2 geruza daude, hipoblastoa eta epiblastoa.

Ektodermoaren mitosiaren prozezuari esker hirugarren geruza zelularra sortzen da, ektodermo eta endodermoaren artean kokatuta dagoena da mesodermoa. Hirugarren hau daukaten animaliei Triblastikoak esaten zaie eta Bilateria taldearen barruan sartzen dira. Normalean 3 zatitan banatzen da: mesodermo paraxiala, bitarteko mesodermoa eta aldeko mesodermoa.

Ornodunetan, mesodermoaren hedapenean mesodermoa 5 zatitan desberdintzen da:

* **Mesodermo kordatua. **Ehun hau notokordari emango dio lekua, zorro zurrun batean bildutako zelula bakuolodun handiz eratutako barra, tutu neuralaren eta digestio-hodiaren artean luzetara jarria dagoena eta ornodunetan garezurrak eta bizkarrezurrak ordezkatzen dutena.
* **Mesodermo dortsal somitikoa. **Ehun honen zelulek somitak osatuko dituzte, zelula mesodermikoen blokeak tubo neutralaren hainbat alboetan kokatuta daudenak.

* **Bitarteko Mesodermoa. **Iraitz-aparatua eta sexu-guruina eratuko ditu.
* **Mesodermo prekordala. **Buruko ehun mesenkimalari egiten dio erreferentzia.

## Giza-mesodermoa 
Mesodermoa aldi trilaminarraren prosezuan agertzen da, haurdunaldiaren hirugarren astean garatzen dena. Hardunaldiaren hirugarren astearen bukaeran, gastrulazioa bukatzen hasten denean, enbrioi barruko mesodermoaren alde bakoitzaren mesodermo paraxialarengatik, tarteko mesodermoarengatik eta alboko mesodermoarengatik ezberdintzen da.

## Kanpo estekak
Sommersby

**Sommersby** 1993ko Jon Amiel estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Richard Gere, Jodie Foster, Bill Pullman eta James Earl Jones aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Danny Elfman musikagileak konposatu zuen.

Berez, Gérard Depardieu aktorea protagonista zuen 1982ko *The Return of Martin Guerre* filmaren egokitzapena da, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila ondorengo Berreraikitze Aroan girotua, era berean, frantziar filma hura XVI. mendean desagertutzat jo zuten Hendaiako Martin Guerre (Martin Dagerre) euskalduna zioela zioen gizonaren nortasun ordezkapen kasu historikoan oinarritu zen.

## Argumentua 
Behin Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila amaitu ostean, Jake Sommersby (Richard Gere) izeneko soldadu konfedetarua bere jaioterrira itzuli eta sei urte etxetik kanpo egon ondoren bere adiskide eta familiarekin berrelkartuko da. Jaioetxera iristean, Laurel Sommersby (Jodie Foster) emaztea senarraren hutsunearen ondorioz ordurarte haren senargaia zen Orin Meecham-ek (Bill Pullman) hala bultzaturik Jaken nortasuna benetazkoa ote den zalantzan jartzen hasiko da...

Laurel emazteak bere senarra Jack xamurragoa eta erabat aldatua topatuko du. Iruzurgile bat ote al da?

## Pertsonaiak 
* Richard Gere - John "Jack" Sommersby / Horace Townsend
* Jodie Foster - Laurel Sommersby
* Brett Kelley - Rob Sommersby, semea
* Bill Pullman - Orin Meecham
* James Earl Jones - Barry Conrad Isaacs epailea
* Lanny Flaherty - Buck
* William Windom - Powell erreberendoa
* Wendell Wellman - Travis
* Clarice Taylor - Esther
* Frankie Faison - Joseph
* R. Lee Ermey - Dick Mead
* Richard Hamilton - Doc Evans
* Maury Chaykin - Lawyer Dawson
* Ray McKinnon - Lawyer Webb
* Caileb Ryder/Caitlen Ryder - Baby Rachel

## Kanpo estekak 
* *Sommersby* filmaren IMDBko futxa irakurgai 
* *Sommersby* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Bitola

**Bitola** (,  ahoskatua; ; , *Monastíri*) Ipar Mazedoniako Errepublikako hiriba da, herrialdearen bigarren handiena dena. Pelagonia izeneko haranaren hegoaldean, Greziako mugatik gertu dago. K.a. IV. mendean Filipo II.a Mazedoniakoak Heraclea Lyncestis hiria bertan eratu zuen. Otomandar Inperioaren garaietan Rumeliako *eyalet*eko hiriburua izan zen.

## Klima 
Hiriko klima kontinentala da, uda bero eta negu hotzekin.

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bitolako Udalaren webgunea