open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Napar Buru Batzarra

thumb|300px|NBBren egoitza, Iruñean.

**Napar Buru Batzarra** edo **NBB** Euzko Alderdi Jeltzaleak Nafarroa Garaian duen herrialde-erakundea da, 1911n sortua.

2003-2011 bitartean Nafarroa Bai koalizioaren partaidea izan zen eta 2011tik Geroa Baikoa. 2016tik lehendakaria Unai Hualde da, Manu Aierdi ordezkatuz. Urte luzez Jose Antonio Urbiola egon zen postu horretan.

Egoitza nagusia Iruñean dauka, Alde Zaharreko Navarro Tafallatarren jauregian.

## Napar Buru Batzarreko presidenteak (1984-gaur egun) 
* 1984-1987: Carlos Esteban Clavería Arza.
* 1987-1992: Vicente Arozena Biurrarena.
* 1992-2004: Jose Antonio Urbiola Matxinandiarena.
* 2004-2012: Jose Angel Agirrebengoa Imaz.
* 2012-2015: Manuel Aierdi Olaizola.
* 2016-gaur egun: Unai Hualde Iglesias.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Napartarra"

## Kanpo estekak 
* NBBren atala EAJren webgunean
Euzkadi (egunkaria)

***Euzkadi*** 1913ko otsailaren 1ean kaleratzen hasi zen egunkari abertzale eta elebiduna izan zen.

Bi denboralditan Bilboko Posta kalean argitaratu zen. Lehenbizikoan, 1913tik Primo de Riveraren diktadura ezarri arte, Euzko JEL-Batzak argitaratu zuen, eta Evaristo Bustintza *Kirikiño* izan zen euskal atalaren zuzendaria, Diario de la Falange Española Tradicionalista y de las JONS izenarekin. 

## Ikus, gainera 
*Euzkadi egunkariaren errotatiba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   "Euzkadi" 1931 eta 1937 arteko zenbaki guztiak Euskal Prentsaren Lanak orrian irakurgai
*   "Euzkadi" egunkariaren ale guztiak liburukliken irakurgai
Araba Buru Batzarra

**Araba Buru Batzarra** edo **ABB** Euzko Alderdi Jeltzaleak Araban duen herrialde-erakundea da. José Antonio Suso da gaur egungo lehendakaria, eta Gasteizen daukate egoitza nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ABBren atala EAJren webgunean
San Salbador eliza (Getaria)

**San Salbador eliza** Getariako eliza nagusia da. Estilo gotikokoa da eta Monumentu Nazional izendaturik dago. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. Otxoa Ibañez de Olano eta Zarautz dorretxeen alboan eta Indianokua edo Larrunbide jauregitik hurbil.

Azpitik, Katrapona pasabidea edo tunela igarotzen da.

## Historia 
1397an lehen Gipuzkoako Batzar Nagusiak eliza honetan ospatu ziren.

Gutxienez XIV. mendetik dataturik dago, zatirik gehiena XVI. eta XVIII. mendeen artean eraikia izan zen arren.

Konponketa ugari behar izan zituen XIX. mendean zehar, Gerra Karlistetan jasan zituen kalteen ondorioz.

thumb|erdian|250px|Eliza portutik ikusia.

## Eraikina 
Tenplua, hiru nabez osatuta dago, horietako bakoitza, hiru zatitan banatua. Presbiterioa goratua dago. Arreta pizten dute maila ezberdinek, lurraren mailaren araberakoak direnak. Triforio bikain batek inguratzen du tenplua. Barnealdeari erantsia dago. Gangak zorrotzak dira, oso lirainak.

Eraikin osoa, hareharri harlanduz egina dago, bi ate eta beste hainbeste dorre dituena. Dorre horietako bat, moztua da, iparraldekoa, Inkisizioaren Dorrea bezala ezagutzen da. Elizako dorrerik zaharrena da, Pedro Altzagak egin zuen proiektua. Eraikuntza 1525ean hasi zen, eta 1755ean amaitu. Handik bost urtera, goialdea tximista batek suntsitu zuen.

Egungo dorrea, sei gorputzez osatua dago.

## Kanpo estekak
Ipar Buru Batzarra

**Ipar Buru Batzarra** edo **IBB** Euzko Alderdi Jeltzaleak (lurralde honetan EAJ-PNB sigla erabiltzen duenak) Ipar Euskal Herrian duen herrialde-erakundea da, 1990ean sortua.

Egoitza Baionako Thiers karrikako 25 zenbakian du. *Lema* hilabetekaria argitaratzen du.

## Aliantzak 
Oro har Ipar Euskal Herriko talde abertzale guztien batasuna bultzatzeari uko egiten dio eta Abertzaleen Batasuna alderdian edo Euskal Herria Bai hauteskunde-plataforman ez du parterik hartu. Horretarako ematen duen arrazoi nagusia Batasuna edo ezker abertzalearekin bat egin nahi ez izatea bada ere, beste talde abertzaleekin ere ez du elkarlan-dinamikarik bultzatzen; adibidez 2009ko Europako Legebiltzarrerako hauteskundeetan nahiz eta Batasunak EHA zerrendaren alde eta ABk Europe Écologieren alde jo, EAJk *Euskadi Europan* zerrenda propioa aurkeztu zuen. Abertzaleak batzearen kontrako ildo horrek barne arazo batzuk ekarri zizkion Ximun Haran bezalako militante historiko batzuekin.

Herri mailan antzeko jarrera erakusten du eta salbuespen gutxirekin (nabariena Angeluko egoera berezia, non abertzale gehienak biltzen dituen Angeluzain elkartean parte hartzen duen) ez du bat egiten gainontzeko talde abertzaleekin. Herriko Etxeetarako hauteskundeetan gehienetan eskuin edota "zentrista" frantseszaleek bultzatutako zerrendetan zenbait hautagai izatea negoziatzeko ohitura izaten du eta hala gertatzen da Urruñan, Baionan, Ziburun eta beste leku batzuetan. Horren ondorioz EAJko kide ezagun batzuk (Jean Telletxea, Iñaki Ibarloza...) Nicolas Sarkozyren UMPk eratutako zerrendetan hautetsi atera dira.

Kantonamendu (Kontseilu Nagusia aukeratzeko) edota Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeetan berdin gertatzen da eta zenbaitetan zerrenda bereziak aurkezten ditu eta beste batzuetan alderdi frantseszale batzuen hautagaien aldeko botoa eskatzen du; eremu horretan urteetan UDF, Elgar-Ensemble edo MoDem alderdiekin harreman estuagoa izan du; 2010eko kantonamendu bozetan bostetan hautagai propioak aurkeztuko ditu, Angelu Iparraldean Txaro Goikolea **IBBko** lehendakaria Angeluzainen hautagaiaren ordezkoa da eta besteetan MoDemen inguruan eratutako *Forces 64* taldearenei edo "zentrista" batzuei bozkatzeko deia egin du.

## Lehendakariak 
* Ximun Haran (1990-1996). Geroago EAJtik aldenduta, Ipar Euskal Herriko talde abertzale guztien batasunaren eta ABri bozkatzearen alde agertu zen.
* Iñaki Ibarloza (2000).
* Ramuntxo Kanblong.
* Argitxu Noblia (2008). Printzipioz Aitor Arandia Nobliaren semeak hartu behar zuen kargua baina lehendakaria izateari uko egin zion. Nobliak 2009ko uztailean kargua utzi zuen, alderdiaren politikarekin desadostasun batzuk zirela eta.
* Txaro Goikolea (2009-2016).
* Pako Arizmendi (2016-2020)
* **Peio Etxeleku** (2020-)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ramuntxo Kanblong
* Argitxu Noblia

## Kanpo estekak 
* IBBren webgunea
Bizkai Buru Batzarra

**Bizkai Buru Batzarra** edo **BBB** Euzko Alderdi Jeltzaleak Bizkaian duen herrialde-erakundea da. Itxaso Atutxa da gaur egungo lehendakaria, eta Bilbon daukate egoitza nagusia.

Berez, 1895eko uztailaren 31an Sabin Aranak sortu zuen alderdi politikoaren izena da, bai eta Eusko Alderdi Jeltzalearen aitzindari politikoa ere, ondorioz alderdi politiko honetako barne egitura zaharrena da.

## Historia 
2007ra arte Iñigo Urkullu izan zen BBBren burua.

## Bizkai Buru Batzarreko presidenteak (1996-gaur egun) 
* 1992-1996: Luis Maria Retolaza.
* 1996-2000: Javier Atutxa.
* 2000-2008: Iñigo Urkullu.
* 2008-2013: Andoni Ortuzar.
* 2013-gaur egun: Itxaso Atutxa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BBBren atala EAJren webgunean
Triforio

300px|thumb|Eliza gotikoaren eskema
**Triforioa**, erdialdeko nabeetan dagoen arkitektura elementu bat da, alboko nabeetara ematen duten arkuen justu gainean. Leiho lerro batean datza, ohikoan lerro bikituak, harresien sendoeran irekita daudenak.

Ez da tribunarekin nahastu behar, pasabide bat dena, honen zabalera, azpian duen alboko nabearenarekin bat datorrena. Tribuna eta triforioa bat datozenean, lehenak bigarren solairua osatzen du, eta bigarrenak, hirugarrena.

Done Jakue bidea bezalako erromesaldi ibilbideetan aurkitzen diren katedraletan, tribunek, erromesei ostatu emateko balio zuten, ospakizun erlijiosoetara zihoazen pertsona gehiagorentzako tokia eskaintzeaz gain.

## Ikus, gainera 
* Klerestorio
* Trifora

## Iruditegia 

Fitxategi:Vitoria - Catedral Vieja 44.JPG|Arkutegi handien gainean, triforioa, Gasteizko katedral zaharrean.
Fitxategi:Getaria_-_Iglesia_del_Salvador_16.jpg|Getariako San Salbador elizan, zutabe fin-fineko triforioa.
Fitxategi:F02 Laon Cath ND Tribune triforium Voute nef centraleP1390912.JPG|Laongo katedralean, tribunaren pasabidearen gainetik, triforioaren pasabide txikiagoa.
Pioneer 10

**Pioneer 10** (baita ere ***Pioneer-F***) Ameriketako Estatu Batuetako espazio zunda bat da, 1972ko martxoaren 3an jaurti zutena. Marte eta Jupiterren arteko asteroide gerrikoa zeharkatu eta Jupiterrera iritsi den lehenengo espazio-ontzia da. 1983ko ekainean, Eguzki Sistematik irten zen gizakiak eraikitako lehen objektua bihurtu zen. 1973ko abenduaren 3an Jupiterretik pasatzeak planetaren atmosferaren gaur arteko irudirik onenak eman zituen, atmosferaren tenperaturari eta Jupiterren goi-hodeien altuerari buruzko informazioa lortzea ahalbidetuz. Planetako erradiazio-uhalak eta haien eremu magnetiko indartsua ere aztertu zituen, espero zena baino askoz intentsitate handiagokoak.

## Pioneer plaka 
Bai Pioneer 10ak bai bere kideak, Pioneer 11k, balizko zibilizazio batentzako mezu bat daramate. Pioneer plaka esaten zaio horri, eta honako irudiak agertzen ditu:

# Eskuman, zundaren irudia, eta haren aurrean gizon bat eta emakume bat. Zunda agertzearen arrazoia gure tamainaren berri ematea da, irudien proportzioa benetakoa da-eta.
# Ezkerrean, puntu beretik abiatzen diren lerro zuzen sorta bat. Puntu hori Lurra da, eta lerrook gugandik hurbilen dauden pulsarrak (irrati uhinak igortzen dituzten izarrak) adierazten dituzte. Lerro bakoitzean, pulsarraren pultsu-maiztasuna, bitar sisteman idatzita. Irudi hori, nolabait esatearren, Lurraren “helbidea” da. Pulsarrak ezagutzen dituen zibilizazio aurreratu batek, ustez, plaka interpretatzen jakin beharko luke.
# Beheko aldean Eguzki Sistemaren eskema txikia dago. Pioneer zunden hasierako ibilbidea ikus daiteke bertan.
# Goian, ezkerrean, eta bitar sistemaren bitartez adierazita halaber, hidrogeno molekula baten spin-a ageri da. Hidrogenoa da unibertsoko elementurik ugariena.

## Misioaren amaiera 
Jupiter begiratu ostean, Pioneer 10ak jarraitu zuen bere ikerketa Eguzki Sistemako mugak aztertzen. Misioa, 1997ko martxoaren 31n bukatu zen ofizialki Pioneer 10 misioari, gutxira, beste misio antzerako bat gertatu zitzaion, Pioneer 11 izenekoa. 2006ko martxoaren 4ean iragarri zen zundarekin harremanetan jartzeko azkeneko aukeran ez zela erantzunik egon. Orain, Pioneer 10a *Aldebaran* izeneko izarrerantz doa, Tauro konstelazioan, 1 690 000 urte barru iritsiko da bertara.

## Irudiak 

Image:Pioneer 10 Construction.jpg|*Pioneer 10* azken eraikuntza fasean
Image:Launch of Pioneer 10.jpg|*Pioneer 10* jaurtiketa
Image:P10A28.jpg|Jupiter (A28 irudia)
Image:Pioneer plaque.svg|*Pioneer* ontziko Plaka

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Voyager 1

## Kanpo estekak 
* Pioner 10-en jaurtiketaren 40. urteurrenean Argia astekarian argitaratutako artikulua
Germania (pertsonifikazioa)

**Germania**, alemaniar nazioaren pertsonifikazioa da. Ohi, Erromantizismoa eta 1848ko Iraultzekin lotzen da, irudia, beranduago, II. Alemaniako Inperioak ere erabili zuen arren. Karlomagnoren *Joyeuse* ezpata eramaten irudikatzen da, eta, batzuetan, baita Germaniako Erromatar Inperio Santuko koroa inperiala ere. Orokorrean, armadura bat darama, Erdi Aroko estiloko ezkutu batekin, eta ile adats luze bat du, hori gorrixka kolorekoa. Ezkutuan, sarri, arrano baten irudia hondo hori batean agertzen da.

1871 baino lehenagoko irudietan, bandera beltz, gorri eta horia darama, gaur egungo Alemaniakoa bezalakoa. Aldiz, 1871 baino beranduagoko irudietan, Alemaniako Inperioko bandera gorri, zuri eta beltza darama.

## Galeria 

Irudi:Kaulbach Germania 1914.jpeg|Germania 1914.
Irudi:Erwachende Germania.jpg|Christian Köhlerrena (1809-1861).
Irudi:Friedrich Overbeck 007.jpg|De Overbeck, Friedrich (1811-1828).
Irudi:Germania MKL Bd. 7 1890 (130961828).jpg|J. Schillings Niederwalddenkmaleko Germania.
Irudi:Philipp Veit 008.jpg|de Veit, Philipp (1834-1836).
Irudi:Briefmarke4-D-vor1945.jpg| Germania estanpatxoetan.
Irudi:Germania im Kurpark Bad Dueben.jpg|Germaniaren omenezko monumentua Bad Dübenen.
Irudi:Kirchardt-kriegerdenkmal1870-1.JPG|Germaniaren omenezko monumentua Kirchardten.
Irudi:Niederwald Memorial.jpg|Germaniaren irudia Niederwalddenkmalen.

## Kanpo estekak
Presbiterio

thumb|300px|Presbiterioaren kokapena.
**Presbiterioa**, eliza kristauetan, aldare nagusiaren aldea da. Vatikanoko II. kontzilioa egin zen arte, kleroak bakarrik erabil zezakeen. Batzuetan, erdialdeko habeartetik bereizia egoten da, harmaila, eskailera edo hesi baten bidez. Koruarentzat egokitutako tokia izan ohi da, baina ez derrigorrez.

Presbiterioa nabetik edo gurutzaduratik bereizten duen arkuari garaipen-arku deitzen zaio, eta askotan apaindua egoten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biurrana

**Biurrana** Lesakako mendebaldean dagoen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 92 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak 
* Lesakako udal webgunea
Bismarcken omenezko monumentua Berlinen

thumb|Bismarcken omenezko monumentua Berlinen
**Bismarcken omenezko Monumentu Nazionala**, Berlingo Tiergartenen dagoena, Otto von Bismarcki eskainitako estatua handi bat da, Prusiako erresumako lehen ministroa eta II. Alemaniako Inperioko lehen kantzilerra. Brontzez eta granito gorriz egin zuen Reinhold Begasek 1901ean. Hau izan zen, eskultore bikainaren azken lan handia. Monumentuak, 20 metroko zabalera, 15 metroko altuera eta 12 metroko sakonera ditu.

Idulkia, granito gorriz egina dago, eta bere gainean altxatzen da estatua, 6,6 metroko altuera duena. Ezkerreko eskuan, Bismarckek sable bat darama eta, eskuinekoan, Alemaniako Inperioa sortutzat ematen duen dokumentua du.

Monumentu handiak, Bismarck erakusten du bere kantziler postuko jantzi zeremonialarekin, honako hauen estatuen gainean:

* Atlas, erdian, Bismarcken ekintzen handitasunaren ikur dena
* Germania (edo estatuaren alegoria), pantera bat bere hanka azpian duena, estatuaren etsaien aurkako boterearen ikur dena.
* Sibila ezkerrean, esfinge baten gainean, Historiaren liburua irakurtzen, Bismarcken garrantzi historikoaren ikur dena.
* Sigfrido, atzean, ezpata bat lantzen, Alemaniaren nagusitasun industrial eta militarra erakusteko.

Monumentu hau eta Garaipenaren Zutabea, hasiera batean, Reichstagaren aurrean aurkitzen ziren, baina Tiergartenera eraman ziren 1938an Adolf Hitlerren aginduz, Berlin, Welthaupstadt Germania bezala berrantolatzeko bere egitasmoaren zati bezala. Leku aldaketak, ziuraski, monumentua, erabateko suntsipenetik salbatu zuen Bigarren Mundu Gerran, Reichstagaren aurreko lorategia, Berlingo guduan erabat suntsitua izan baitzen 1945ean.

## Kanpo estekak
Otsango

**Otsango** Lesakako auzoa da, Nafarroa Garaian. 2021 hasieran, 67 biztanle zituen.

## Izena  
"Otso" hitzetik datorke, baina atzizkia zehaztugabea da, txikigarria ziur aski. Jose Migel Barandiaranek "otxango" bildu zuen, "otsoko"-ren aldaera, ipuinetako otsoari deitzeko.  

## Geografia 
Lesakako ekialdean dago. Iparraldean Alkaiaga auzoa du, ekialdean Bidasoa, hegoaldean herrigunea eta Frain auzoa, eta mendebaldean Nabaz auzoa.
 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zala

**Zala** Lesakako (Nafarroa) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Zalak 40 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak 
*   Lesakako udal webgunea
Elena Arzak

thumb|261x261px|Arzak jatetxea

**Elena Arzak** (Donostia, Gipuzkoa, 1969ko uztailaren 4a) sukaldaria da, Juan Mari Arzak sukaldari arrakastatsuaren alaba. Txikitatik, sukaldea zen gehien gustuko zuena. Hortaz, etxekoen ibilbidea jarraitu nahi zuen, nahiz eta haiek ahal zuten guztia egin ideiaz aldarazteko. Dena den, berak oso argi zeukan zer egin nahi zuen eta 11 urterekin hasi zen jatetxeko sukaldean sartzen eskolatik bueltan.

Gaur egun, bere aitarekin lanean dihardu Arzak jatetxeko ikerkuntza-sukaldean, Xabi Gutierrez eta Igor Zalakain lankideekin batera. Haien helburua bezeroen interesa piztea da.

## Formakuntza 
Elenak Donostiako Eskola alemanean UBI arte ikasi zuen. Geroago, ikasten jarraitu zuen Suitzako Schwezerische Hotelfachschule Luzern Ostalaritza eskolan (1988-1991). Hori egin eta gero, Le Gavroche (Londres), Vivarois (Paris), Louis XV (Montecarlo), Antica Hosteria  di Ponte Cassineta (Lugano), Pierre Gagniere (Paris) eta El Bulli (Rosas) jatetxeetan lan egin zuen, besteak beste. Hau dena 18 urte zituenean hasi eta 26 urte zituenean buka, tarte horretan egin zuen.

1996an aitaren jatetxera itzuli zen eta bertan hasi zen lanean. Bi urte beranduago, sukaldeko kudeatzailea zen jadanik. Handik aurrera beti aitarekin egin izan du lan, elkarrekin sortu eta kongresu guztietara joaten dira, esate baterako Madrid Fusión eta parekoak.

## Arzak Jatetxea 
Etxea birraitona-amonek (Jose Maria Arzak Etxabe eta Escolastica Lete) 1897an eraiki zuten Altzan ardo upategi eta herriko taberna izateko. Geroago, Elenaren aitona-amonek jatetxe moduan jarri zuten martxan, bereziki familia ospakizun handiak antolatzeko. Handik aurrera hasi zen apurka-apurka aldatzen, garatzen eta ospea lortzen gaur egun dena izan arte.

## Sariak eta aipamenak 
Jaso dituen sari batzuk:

* 2000 *Chef de l’avenir* (Etorkizuneko sukaldari-buruaren saria).
* 2001 *Academia Internacional de Gastronomía* (Gastronomiaren Nazioarteko Akademia).
* 2010 *Premio Nacional de Gastronomía* sukaldariburua izateko (Gastronomia Sari Nazionala).
* 2012 Elena Arzak munduko emakumezko Chef onena aukeratua Veuve Clicquot.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Mari Arzak

## Kanpo estekak 
*https://www.arzak.es/eu/
*https://twitter.com/arzakrestaurant?lang=eu
*https://www.instagram.com/elenaarzak/
*https://www.facebook.com/elena.arzak.3
Revilla de Pomar

**Revilla de Pomar** Palentziako probintzian (Gaztela eta Leon, Espainia) dagoen Pomar de Valdivia udalerriko auzoa da. 2007ko erroldaren arabera, herriak 46 biztanle ditu.

## Inguru naturala eta kokapena 
Udalerriko herri nagusitik 1,3 kilometrora eta Palentzia hiritik 100 kilometrora dago.

## Turismoa 
Herriak landa-turismoko bi ostatu eta jatetxe bat dauzka.

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak abuztuaren 15ean ospatzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Revilla de Pomarko udalaren webgunea.
Klerestorio

thumb|300px|Klerestorioa eta triforioa eliza gotiko batean.
[thumb|[Iruñeko katedrala|Iruñeko katedraleko klerestorioa.]]
**Klerestorioa**, arkitekturan, nabearen gorengo maila da basilika erromatar batean edo eliza erromaniko edo gotiko batean. Bere izena, bere leihoek, argiari, eraikinaren barnealdea argiztatzen uzten diolako du. Erromanikoak jada erabiltzen zuen, non, ziuraski, eragina izan zuen arkitektura helenistikoak, basilikak, bainuak edo jauregiak.

## Ikus, gainera 
* Triforio

## Kanpo estekak
Fernando Canales

**Fernando Canales Etxanobe** (Bilbo, Bizkaia, 1962) euskal sukaldaria da. Leioako Ostalaritza Eskolan ikasi zuen. Hainbat urtetan, Frantzian eta Euskal Herrian lan egin ondoren, 1999an, Bilboko Euskalduna Jauregian *Etxanobe jatetxea* ireki zuen. Gaur egun, *Etxanobe jatetxeak* Michelin Gidako izar bat eta CAMPSA Gidako bi eguzki dauzka.

Anboto mendiaren magalean *Akebaso* baserria zuzentzen du. Horrez gain, Localia telebista katean *La Cocina de Localia* programa aurkezten du eta Radio Euskadiko *Boulevard* irratsaioko kolaboratzailea da.

Juan Echanove madrildar aktorearen lehengusua da.

## Lanak 
### Liburuak 
* 
* 
### Telebista 
* *La Cocina de Localia* (Localia, aurkezle bezala)

### Irratia 
* *Boulevard* (Radio Euskadi, kolaboratzaile bezala)

## Sariak 
* Gastronomiako Euskadi Saria (2005)
* Urrezko txanoa (2000)
* Espainiako jatetxerik onenari Sukaldarien Saria (2006)
* Madrilgo Urrezko Sabelkeri Saria (2003)

## Kanpo loturak 
*  Fernando Canalesen webgunea
Manolo Arozena

**Manolo Arozena Mitxelena** (Goizueta, 1949ko abuztuaren 29a -) bertsolari nafarra da, bertsolaria ere baden Estitxu Arozenaren aita. Ogibidez, kamioi-gidaria da.

Nafarroako Bertsolari Txapelketa lau aldiz irabazi zuen 1990 eta 1993 artean. Lesakan bizi da eta Bortzirietako Bertso-Eskolaren bultzatzaile nagusietakoa izan da.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (4): 1990, 1991, 1992 eta 1993
** Bigarrena (3): 1988, 1989 eta 1995
** Bostgarrena (1): 1994
** Seigarrena (1): 1998
** Zazpigarrena (2): 1996 eta 2000
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Parte hartze (2): 1989 eta 1993

## Kanpo estekak 
* Bertsozale Elkartearen webgunean.
Frain (Lesaka)

**Frain** Lesakako hego-ekialdean dagoen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 126 biztanle ditu.

Auzoa Frain mendiaren magalean dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lesakako udal webgunea
Andoni Luis Aduriz

**Andoni Luis Aduriz** (Donostia, Gipuzkoa, 1971ko ekainaren 13a) euskal sukaldaria da, Errenteriako Mugaritz jatetxeko nagusia. Establezimendu horrek bi Michelin izar eta CAMPSA Gidaren hiru eguzki dauzka, kalifikazioen artean gorena.

Donostiako Ostalaritza Eskolan ikasketak egin ondoren, Michel Bras, Ramon Roteta, Hilario Arbelaitz, Jean Louis Neichel, Juan Mari Arzak, Fermin Arranbide eta Pedro Subijana sukaldariekin egin zuen lan. 1990etik 1991ra, Ferran Adriàren *El Bulli* taldean aritu zen. 1996an, Martin Berasategirekin chef lanetan ibili zen.

1998an bakarkako bideari ekin zion Mugaritz jatetxean eta ordutik zuzentzen du. 2002an Espainiako Gastronomia Sari Nazionala, 2003an Gastronomiako Euskadi Saria eta 2005ean, bere jatetxeak Michelin Gidaren bigarren izarra irabazi zuen.

Beste autore batzuekin batera *La joven cocina vasca* (1996), *El mercado en el plato* (1998) eta *Mugaritzeko koadernoak* seriean, *Tabula Bakailaoa* liburuak idatzi ditu (2003).

2006an idatzi zuen *Txikichef* errezeta liburuak Gourmand World Cookbook Awards 2006 saria jaso zuen Espainian, eta mundu mailan, Gastronomiako Munduko Haur Liburu Onenaren kategorian finalista izan zen.

## Lanak 
### Liburuak 
#### Beste autore batzuekin 
* *La joven cocina vasca* (1996)
* *El mercado en el plato* (1998)
* *Tabula Bakailaoa* (Mugaritzeko Koadernoak) (2003)

#### Bakarkakoak 
* *Txikichef* (Hariadna Editoriala, 2006)

##### Bildumak 
* *Mugaritzeko koadernoak* bilduma:
** *Foie gras* (2002)
** *Clorofilia* (2004)
** *Bestiarium Gastronomicae* (2006)
* *Tabula* bilduma:
** *Tabula huevo* (2000)
Tabula Bakailaoa
** *Tabula 35 mm* (2007)
** *La botánica del deseo* (2008)

## Kanpo estekak 
*    Mugaritz jatetxea
* Elkarrizketa Andoni Luis Adurizi Argia aldizkarian.
* Andoni Luis Adurizi Argiak egindako elkarrizketaren bideoa.
Txikichef

**Txikichef** Andoni Luis Aduriz euskal sukaldariak idatzitako haurrentzako errezeta liburua da. 2006an Espainiako Gourmand World Cookbook Awards 2006 saria irabazi zuen eta Naziorteko Gourmand World Cookbook Awards 2006 sarirako finalista izan zen Haur Liburu Onenaren kategorian.

## Kanpo estekak
Teodoro Olarte

**Teodoro Olarte** izen-deiturak dituzte bi gasteiztar ezagunek:

* **Teodoro Olarte Aizpuru** (1873-1936), Arabako Foru Aldundiko lehendakaria 1931tik 1933ra, eta 1936an, faxistek fusilatu zuten arte.
* **Teodoro Olarte Saez del Castillo** (1908-1980), filosofoa.
Marko Marulić

*Artikulu hau olerkari eta humanistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Marulić** ( ahoskatua; ; ; Split, 1450ko abenduaren 18a - *ibidem*, 1524ko urtarrilaren 5a) kroaziar pizkundetar poeta eta humanista izan zen. Paduan egin zituen ikasketak.

*Psikologia* terminoa sortu zuen.

## Lanak 
### Latinez 
* *De institutione benevivendi per exempla sanctorum* (1506, sei liburukitan)
* *Psichiologia de ratione animae humanae* (1510 eta 1517 artean idatzia)
* *Carmen de doctrina Domini nostri Jesu Christi pendentis in cruce per modum dialogismi Christi et Christiani* (1514)
* *Davidias* (1517)
* *Evangelistarium* (1519)
* *Liber de laudibus Herculis* (1524)

### Kroazieraz 
* *Molitva suprotiva Turkom* (1493 eta 1500 artean idatzia)
* *Judita* (1501ean idatzia eta 1521ean inprimatua)
* *Suzana*
* *Poklad i korizma*
* *Spovid koludric od sedam smrtnih grihov*
* *Anka Satira*
* *Tuženje grada Hjerosolima*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak (kroazieraz eta italieraz) 
* Hrvatski nacionalni korpus: pretraživa cjelokupna Marulićeva hrvatska djela
* Marko Marulić
* Marulianum
* projekt VALMAR: Valorizzazione e recupero degli scritti e dei luoghi dell'umanista spalatino Marko Marulić/Marcus Marulus (talijanski, ali s bibliografijom Marulićevih djela, rukopisa i sekundarne literature te s nekim Marulićevim tekstovima u pdf formatu).
* Marulićeva vlastoručna bilješka u inkunabuli "Transitus" iz Male početnice kurzivne glagoljice
Los Angeles Memorial Coliseum

**Los Angeles Memorial Coliseuma**, AEBetako Kalifornia estatuko hiririk garrantzitsuenetako bat den Los Angeles erdialdean dagoen estadio bat da, Exposition Park gunean. Koliseoa, 1932 eta 1984ko Olinpiar Jokoak hartu zituen. Koliseotik berehala, Los Angeleseko Kirol Pabiloi Memoriala dago, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatea bezala. AEBetan, "The Grand Old Lady" edo "Andere Zahar Handia" bezala ere ezagutzen da.

Aro Modernoko Olinpiar Jokoen historian, Olinpiar Jokoen hiru edizio hartzen dituen lehen estadioa bihurtuko da 2028ko Udako Olinpiar Jokoak burutzen direnean. 

## Historia 
Jatorrian, estadioa, 1923ko maiatzean ireki zen, 1932ko Olinpiar Jokoetako Atletismo Proba eta Zeremonientzako Estadio Olinpikoa izenarekin. Olinpiar Jokoetarako eraikia izan zen zuzi olinpikoak, koliseoaren sarrerako arku handien gainean jarraitzen du, Eraztun Olinpikoek bezala. Hiria eta estadioaren ikuskizun olinpikoen ibilbide handiaren oroitzapena da. Sarrerako plazan, neska eta mutil atleten estatuak daude, Robert Grahamek eginak, 1984ko Olinpiar jokoetarako. Bere zehaztasun anatomikoagatik nabarmentzen dira. Estatuen ereduak, Terry Schroeder eta Jackie Joyner-Kersee izan ziren. Bi atleta hauek parte hartu zuten olinpiar jokoetan urte horretan.

## Zuzi olinpikoa 
thumb|ezkerrera|200px|Zuzi olinpikoa, USC Trojans taldearen partidu batean piztua
Zuzi Olinpikoa edo Su olinpikoa, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitateko taldea den Southern California Trojans taldeak jokatzen duenean igotzen da, baina baita une berezietan ere. Adibidez:

1963ko neguan, John Fitzgerald Kennedy presidentearen heriotzagatik piztu zuten zuzia. 2004an, Ronald Reagan presidentearen heriotzagatik piztu zuten, aste betez. Handik urte betera, 2005ean, Joan Paulo II.a aita santua hil zelako, bertan eman baitzuen meza 1987an, Los Angeles bisitatu zuenean. 2001eko irailaren 11ko atentatuak gertatu zirenean bertan hildakoen omenez ere, aste betez piztu zen.

## Hartu dituen beste ikuskizun batzuk 
* Super Bowlaren I. eta II. edizioak
* 1991ko CONCACAFeko Urrezko Kopa
* 1996ko CONCACAFeko Urrezko Kopa
* 1998ko CONCACAFeko Urrezko Kopa
* 2000ko CONCACAFeko Urrezko Kopa

## Kanpo estekak 
* Los Angeles Memorial Coliseumen webgune ofiziala
Gipuzko Buru Batzarra

**Gipuzko Buru Batzarra** edo **GBB** Euzko Alderdi Jeltzaleak Gipuzkoan duen herrialde-erakundea da. Maria Eugenia Arrizabalaga da gaur egungo lehendakaria, eta egoitza nagusia Donostian du.

## Historia 
1908ko apirilaren 20an Zumarragan sortu zen, Pazko Astelehenan, Gipuzkoa osoan jaieguna baitzen. Kroniken arabera, goiza ekaitz hain batez argitu omen zen, egun haietan dexenteko hotz, euri eta elurra egin zuelarik. Halere, hau ez zen garai haietako jeltzaleak bertaratzeko oztopo izan, haien artean honako hauek zeudelaik: Engrazio Aranzadi "Kizkitza", Silverio Zaldua, Basilio Fernandez Lekuona, Laureano Busca, Diego Urdangarin, Jose Maria Igarzabal eta beste hainbat afiliatu eta zumarragar zaletu ere, denen artean jai abertzale bat ospatu zutelarik.
  
Biltzarra Zumarragako Seroa Etxeko jangelan ospatu zen, Antiguako ermitaren alboan, eta jada Gipuzkoa osoko EAJko berrogeiren bat erakundek parte hartu zuten, garai hartan jada udalerri hauetan ordezkaritza jeltzaleak bazeudelarik: Alkiza, Altza, Antzuola, Andoain, Arrasate, Aretxabaleta, Astigarreta, Ataun, Azkoitia, Azpeitia, Beasain, Bergara, Berrobi, Deba, Donostia, Deba, Elgoibar, Elgeta, Ezkioga, Ibarra, Itsasondo, Lazkao, Legazpi, Hondarribi, Oñati, Orio, Ormaiztegi, Oiartzun, Ordizia, Segura, Soraluze, Errezil, Errenteria, Tolosa, Urnieta, Urretxu, Usurbil, Zarautz, Zumarraga eta Zumaia. Hainbat arrazoiengatik, topagune honetan EAJko honako ordezkaritzek huts egin zuten: Astigarraga, Asteasu, Gabiria, Hernani, Irun, Lizartza, Olaberria eta Pasaia.

Bozketaren ondoren, lehenbiziko Gipuzko Buru Batzarreko 5 batzordea honako hauek hautatu ziren: Ignacio Lardizabal lehendakaria, Anizeto Rezola lehendakari ordea, eta Felipe Zulueta, Konrado Egaña eta Ixaka Lopez Mendizabal batzordekideak. Eguna modu alaiean iragan zuten, jai giroan, bazkaria, dantza, aizkolari, txistulari eta danborrariekin, halere karlistekin ere liskarren bat ez zen falta izan, ospakizun hura ez baitzuten begi honez hartu.

Zalantzarik gabe, Gipuzkoako lehenbiziko garai haietako EAJren ezartze eta hedatzeak Engrazio Aranzadi "Kizkitzari" asko zor dio. 1904-1908 artean EAJko ordezkari izan zen, garai haietako bitarteko urriekin Gipuzkoan zehar eusko abertzaletasunaren aldeko lan nekagaitza burutu zuelarik, bilerak ospatuz, pertsonekin harremanetan jarriz, manifestazioak antolatuz, prentsa artikuluak idatziz, batzokiak inauguratuz eta Donostiako Boulevard etorbidean Euskal Zentrua irekiaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gipuzko Buru Batzarraren webgunea.
Habearte

[thumb|200px|eskuinera|[Frantziako Fécamp herriko elizaren erdialdeko nabea.]]
**Habeartea** edo **nabea**, arkitekturan, zutabe-ilaren arteko hutsunea da.

Hitz hau harresi edo arku ilaren artean, tenpluetan edo beste eraikin garrantzitsu batzuen luzeran hedatzen diren espazio bakoitzari erreferentzia egiteko erabiltzen da. Habearte nagusia da tenpluaren erdialdea hartzen duena, sarrerako atetik gurutzadura edo presbiteriorarte, oro har, bere paraleloan dauden alboko habearteak baino gorago dagoena, eta zabalera handiagoa duena.

Habearteen banaketaren arabera elizaren barnealdean, bi oinplano mota nagusi daude eliza kristauetan: gurutze itxurakoa (habearte nagusi bat zabaletarako beste batekin gurutzatua, transeptu deitua), eta oinplano basilikala (bat, hiru edo bost habearte paralelo, laukiluze formako egitura eratzen dutena eta presbiterioetan amaitzen direnak.

Tenplu kristau xaloetan, habearte bakarra egoten da, hormen arteko hutsunea, hain zuen, baina eliz handi eta konplexuagoetan, antzinako erromatar basilika eredutzat hartu zutenez, habearte bat baino gehiago izaten dute, gehienetan, hiru.

Nabe nagusia tenpluaren erdigunean dago, sarrerako atetik gurutzadura edo presbiterioraino. Oro har, nabe nagusiaren paraleloan dauden alboetakoak baino altuera eta zabalera handiagoa du. gotikotik aurrera, altuera jauzi honetan geratzen den horma, beirateak jartzeko aprobetxatu zen, habearte nagusira argia eramateko, hain zuzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
August Šenoa

**August Šenoa** (Zagreb, 1838ko azaroaren 14a - *ibidem*, 1881eko abenduaren 13a) idazle kroaziarra izan zen.

## Lan nagusiak 
* *Zlatarovo zlato* (1871)
* *Čuvaj se senjske ruke* (1876)
* ''Seljačka buna (Peasants' revolt)* (1877)
* *Diogenes'' (1878)
Zinborio

**Zinborioa** edo **zinborrioa** gurutzadura estaltzeko eraikitzen den dorre zilindriko edo oktogonala da, gehienetan argi sarrerez hornitua (leihoak, beirateak, argizuloak).

Ez da bakarrik arkitektura erlijiosoan erabiltzen, tenpluetan gehien erabiltzen den arren. Transeptuaren zabaleraren arabera, gurutzadura karratua izan daieke, edo laukiluzea. Edozein kasutan bere lau aldeak, toru formako arku banakin osatuak daude, hauen gainean zinborioa altxatzen delarik. Hau, oinplano zirkular edo oktogonalekoa denez, gurutzadura karratua edo laukiluzea den bitartean, behar bezalako eustea egiteko, azken honen lau erpinetan beste hainbeste egitura atal gangatuak jartzen dira, hiruki esferiko forman, kasu honetan petxina deritzelarik, edo harresiz kanpoko mentsula forman, non tronpa deitzen diren. Zinborioa, bere astuntasuna arintzen duten eta goikaldeko argiztapena mesedetzen duten argizulo edo zuloen bidez sartua doa.

## Galeria 

Fitxategi:Peterborough lantern tower.JPG|Peterborougheko zinborioa.
Fitxategi:Manbulsa Great Lantern Tower 11-10133.JPG|Manbulsako zinborioa.
Fitxategi:Sutton Church - geograph.org.uk - 378802.jpg|Suttongo eliza bateko zinborioa.
Fitxategi:Cimbori_seu4.jpg|Valentziako katedraleko zinborioa kanpoaldetik.
Fitxategi:Spire cathedral Bayeux.jpg|Bayeuxko katedralaren zinborioa.

## Kanpo estekak
Petxina

thumb|Kupula petxinen gainean (horiz)
**Petxina** kupula baten oinarri zirkularra eta azpiko espazio karratu baten arteko topaketa konpontzen duen hiruko formako eraikuntza elementua da. Hiruki formako azalera esferiko bat du, hiru zirkunferentzia arkuk mugatua. Kupula eliptiko batetatik laukiluze formako oinplano batetara pasatzea ere ahalbidetzen du. Petxinek, kupularen pisua izkinetara bidaltzen dute, zutabeen gainean eutsita daudelarik.

Petxinen erabileraren lehen saiakerak, erromatarrek egin zituzten, baina arkitektura baliabide honen benetako esplotazioa, Bizantziar Inperioan egin zen, VI. mendean. Bere kupularentzako euskarri mota hau erabiltzen duen eraikinik nabarmenena, Hagia Sofia eliza da, Istanbulen dagoena.

Aurrerago, batez ere, Erromaniko, Pizkunde, Barroko eta Islamiar arkitekturan erabilia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yonten Gyatso

**Yonten Gyatso** edo **Gyalwa Yonten Gyatso** (, wyliez *yon tan rgya mtsho*, pinyin tibetarrez *Yoindain Gyaco*; 1589-1616) laugarren Dalai Lama izan zen. Seigarren dalai lamarekin batera, tibetarra ez den bakarra da. Khan mongolen errege familian jaio zen, eta Genghis Khanen ondorengoa izan zen, honek, arazo politikoak ekarri zizkiolarik.

Bere heziketa Mongolian hasi zuen, eta, beranduago, Drepungeko monasterioan amaitu zuen.
Niniveko probintzia

**Ninive** () ; ) Irakeko probintzia bat da, baita Asiriako Ninive hiri ospetsuaren izena duena. Bere hedadura, 37.323 kilometro karratukoa da, eta, bere biztanleria, 2.509.800 biztanletan estimatua dago. Hiri nagusia, probintziako hiriburua ere badena, Mosul da (arabieraz *al-Mawsil*)

## Mugak 
Iparraldean, Dahuk probintziarekin, ekialdean, Erbil probintziarekin, hego-ekialdean, Saladinrekin, hego-mendebaldean, Anbarrekin, eta, mendebaldean, Siriako Al Hasakah eta Deir ez-Zor probintziekin.

Hiriak:

* Mosul: biztanleria: 1791600
* Tall Afar edo Tel Afar: Biztanleria: 161400

Bertatik Tigris ibaia igarotzen da.

## Kanpo estekak
Koru

[thumb|[Albiko katedralaren korua, erdiko nabean kokatua dagoena.|280x280px]]
**Korua,** arkitekturan**,** elizako zati bat da, eliza horretara atxikitako klero xeheari eta eliza horretako abesbatzari eserleku emateko dena. 

Korua elizgizonentzat gordetako elizaren zatia da, batzuetan "liturgia-korua" edo "kantarien" korua deitua "arkitektura-korutik" bereizteko, zeinak liturgia-koruaren (koru arkitektonikoaren alboetan jartzen dena) inguruan dagoen nabe osoa hartzen duen. "Santutegiaren" parte osagarria izan daiteke, aldare nagusiaren inguruan zeremonia liturgikoa egiten den tokian, hau da, elizako lekurik garrantzitsuenaren parte bat. 

## Kokapena eta tipologia 
Koruaren kokapena, denboran zehar, aldatzen joan zen, hasieran (basilika paleokristauetan), presbiterioan kokatu zen, baina aurrerago, erdialdeko nabean edo elizaren oinean eta altuan kokatu zen.

Jatorrian, aldarea absidean zegoen, edo, Afrikako elizetan, erdiko habeartean. Bizantziar Inperioaren garaian, batez ere ondoko esparru batean edo absidearen maila berean zegoen plataforma batean instalatzen zen. Aldarearen esparru horri koru esaten zaio, baina izen horrek nahasketak eragin ditzake Erdi Aroko erabilerarekin, askotan burualdearen baliokidea baita.

## Espainian 
Tradizio arkitektoniko batzuek bide batetik edo besterik jo dute, presbiterioko koruak ohikoak direlarik Italiako eliza handietan. Espainiako katedraletan berriz (baina ez Espainiakoetan bakarrik), habearteko edo erdialdeko nabekoak. Compostelako Donejakue katedralean, lehen aldiz jarri zen korua erdialdeko nabean, gurutzaduratik gertu, honek, ondorengo espainiar katedraletan eragin handia eta Espainian garrantzi handia izan zuelarik, presbiterioan tokia egiten zuenez, aldare nagusiaren atzean erretaula nagusi erraldoiak egin ahal izatea ahalbidetu zuen.

## Iruditegia 
## Ikus, halaber 
* *Koruko Andre Maria* Donostiako Parte Zaharreko basilika Ama Birjinaren omenezkoa, zeinarengatik donostiar ugarik *Koruko* izena dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Coro Glosario ilustrado de arte arquitectónico
Manixtuxu

**Manixtuxu** akadiar dinastiako Sumerreko hirugarren erregea izan zen. Sargon Akadekoaren semea eta bere aurreko izan zen Rimushen anaia zen, hau hil ondoren gobernatu zuelarik, K.a. XXIII. mende inguruan.

Bere erregealdian, bere aitarenaren amaieran agertu zen matxinada orokor egoerak jarraitu zuen, bere anaiak gogor aurre egin ziona. Manishtushuren erregealdiak, bere anaiarenarekin nahiko antzekotasun izan zuen, berak ere matxinada horiei aurre egin behar izan baitzien, horien artean, Inperioko ekialdeko eta iparraldeko herrienak nabarmentzen direlarik. Urte hauetan aipatzen da, lehen aldiz, hurriten mehatxua.

Ezaguna da Persiar golkoan aurrera eraman zuen kanpaina bat, baita bere zerbitzariei lurrak eman izana ere.

Azkenik, eraila hil zen, bere anaia bezala. Bere oinordekoa, bere seme Naram-Sim izan zen.

## Erreferentziak
Al-Hasakah

**Al-Hasakah** ( '**, , ), garai kolonialean **Kamechlie''' bezala ezaguna, Al-Hasakah probintziaren hiriburua da, eta Siriako ipar-ekialdean dago. Al-Hasakah, probintziako herririk populatuena da, 188.160 biztanlerekin, gehienbat asiriar eta kurduak. Eufrates ibaia hiritik igarotzen da, baita probintzia osotik ere.

## Kanpo estekak
Beti Gazte

**Beti Gazte** Lesakako kirol elkarte nagusia da, atal nagusia futbolekoa duena. Halaber, herri kirolak, mendi-irteerak, txirrindularitza eta kultura jarduerak sustatzen dituzte.

## Historia 
1940ko abuztuaren 9an sortu zen eta gaur egun 1000 bazkide inguru ditu.

Egoitza Lesakako Beheko Plazan dago eta azken urteko aurrekontua 70.000 eurokoa izan zen. Elkarteko lehendakaria Ander Abuin Yepes da.

Futbolari dagokionez Gipuzkoako Ohorezko Erregionalan jokatzen du talde nafarra den arren.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 1

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak 
*  Beti Gazteren webgunea
Estitxu Arozena

**Estitxu Arozena** **Albizu** (Mutriku, 1975eko urtarrilaren 7a) bertsolari nafarra da.

## Lanak 
Hiru hilabeterekin Lesakara ekarri zuten aitaren (Manolo Arozena bertsolari Goizuetarra) lan aferak tarteko eta hantxe bizi da egun. Lesakako bertso eskolatik irtendako lehen belaunaldiko kidea; hamasei urterekin plazetarako urratsa eman zuen. Komunikatzaile paregabea zela txikitatik esaten zioten Arozenari, eta bertsolaritzan aurkitu zuen pentsatzen eta sentitzen zuen hori helarazteko modua. Bailarako lehenbiziko bertso eskola sortu zenean eman zuen izena bertan.

Bertsolaritzan emakumezkoen presentzia oso txikia zen garaian hasi zen plazan, eta zalantzarik gabe, gerora heldu diren hainbat emakumeren bidea urratu zuenetako bat da. Aitortu izan du Txapelketan aritzea ez zuela gustuko, baina Nafarroako txapelduna izatea mugarria izan zen historian eta urte haietako bidearen eta transmisioaren erakusle izan zen 2021ean Saioa Alkaizari txapela jantzi izana 

Neska izateak hausnarketarako bidea ireki eta sexuen arteko desberdintasunen eta harremanen gainean sakontzera eraman du, baita akademikoki ere. Psikologia eta Sexologia ikasketak burutu zituen. Egun, Bortzirietako bertso-eskolaren irakaslea da.

Euskal Herriko Txapelketetan kantatua da 1993tik 2005era, eta Nafarroako Bertsolari Txapelketa birritan irabazitakoa, 1995 eta 1998an

Ondoko bertsoa, 1995ean Leitzan kantatutakoa da, Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabaztean:[ezkerrera|thumb|*[Esker onez* saioan (Hamaika Telebista, 2024)]]

2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketan txapela jarri zion Saioa Alkaizari.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
**  **Txapelduna** (2): 1995 eta  1998
** Txapeldunordea (5): 1996, 2001,  2004, 2005 eta 2006
** Hirugarrena (3): 2003, 2010 eta 2011
** Bostgarrena (2): 1997, 2002
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Parte hartze (4): 1993, 1997, 2001 eta 2005

## Sariak 
* Xalto Saria (2): 1993, 1994.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.com:Estitxu Arozena
* "Bidea urratu duten bertsoak". Argia
Transeptu

200px|thumb|Transeptua
**Transeptua** arkitektura erlijiosoan, elizetako nabe nagusia zabaletara gurutzatzen duen nabea da.

Transeptua presbiterioa (edo korua, existitzen denean), eta luzetarako nabea edo nabeen artean ohi dago, bi espazio horien banaketa gune gisa. Bere etimologiak hala adierazten du, latinezko *trans* eta *septum* hitzetik baitator, hesia esan nahi duena, fededun soilen eta klerikoek bakarrik erabil dezaketen presbiterioaren artean jarritako oztopo bat dela adierazi nahi delarik.

Nabea eta transeptua gurutzatzen diren tokia gurutzadura da. Honen gainean jartzen dira zinborioa eta kupula.

Nabeak eta transeptuak neurri berekoak direnean eta erdian gurutzatzen direnean, gurutze greziar formako oinplanoa lortzen da. Ohikoagoa den moduan, nabea transeptua baino luzeagoa bada, eta gurutzatze tokia burutik hurbilago baldin badago, orduan, oinplanoa, gurutze latindar formakoa da.

Arkitektura erromanikoan gurutze latindar formako oinplanoa da: transeptua nabearen zabalera baino luzeagoa da, transeptuaren besoak alboetatik irteten dira, eta kanpoaldean nabarmentzen dira. Geroagoko arkitekturan transeptuaren luzera eta nabeen zabalera osoa berdindu zen, kanpotik hori nabarmentzerik ez zegoelarik, barnean argi ikusten zen arren.

## Kanpo estekak
1920ko Udako Olinpiar Jokoak

**1920ko Olinpiar Jokoak**, Lehen Mundu Gerraren ondoren ospatu ziren lehen olinpiar jokoak izan ziren. Hau, Aro Modernoko Udako Olinpiar Jokoen VII. edizioa izan zen. Olinpiar Joko hauek, ia sei hilabeteko iraupena izan zuten, apirilak 20 eta irailak 12 artean. Anberes belgikar herriak Amsterdam eta Lyon garaitu zituen hautaketan. Joko hauetan, 2.669 kirolarik parte hartu zuten, horietatik 2.591 gizonak eta beste 78ak emakumeak. 22 kirol eta 154 proba ospatu ziren. Joko hauek, Alberto I.a Belgikakoak inauguratu zituen.

## Herrialde parte-hartzaileak 
## Dominak 
Hauek dira domina gehien irabazi zituzten 10 herrialdeak:

## Gertaerak 
* Anberes, Olinpiar Joko hauen egoitza bezala aukeratua izan zen, Lehen Mundu Gerrako zaurituak ohoratzeko eta gerra honetan parte hartu zuten soldadu belgikarrengatik.
* Lehen aldiz, kirolarien Zin Olinpikoa egin zen, eta lehen aldiz igo zen bandera olinpikoa, hondo zuri batean, bost eraztun olinpikoak dituena.
* Lehen aldiz, parte-hartzaileek, jokoetan, Batzorde Olinpiko Nazionalen bidez bakarrik parte har zezaketen.
* Paavo Nurmi finlandiarrak, *Finlandiar Hegalaria* bezala ezaguna, bere debuta egin zuen Joko hauetan. Historiako kirolaririk hoberenetakotzat hartua izan da
* Nedo Nadi esgrimalari italiarrak, bere espezialitateko bost domina irabazi zituen, Italiako taldearen buru izan zelarik, ezpata eta sable espezialitateetan.
* Duke Kahanamokuk, Lehen Mundu Gerraren aurretik Estokolmoko Olinpiar Jokoetan egin zuen bezala, igeriketako 100 metrotako urrezko domina lortu zuen.

## Kirolak 
* Arku tiraketa
* Atletismoa
* Boxeoa
* Txirrindularitza
* Jauziak
* Hipika
* Esgrima
* Patinaje artistikoa
* Futbola
* Gimnasia
* Hockeya
* Izotz hockeya
* Pentatloi modernoa
* Poloa
* Arraunketa
* Errugbia
* Bela
* Tiroa
* Igeriketa
* Tenisa
* Sokatira
* Waterpoloa
* Halterofilia
* Borroka

 

## Kanpo estekak
Laudio Institutua

**Laudio Institutua** 1953an sortu zen Lanbide Institutu bezala. 1967an neskentzako batxilergoa ezarri zen eta bi urte geroago, 1969an, Laudioko Institutu Teknikoa eratu zen.
  
Izen ofiziala *Ayala Kantzelaria-Gregorio Marañón* zen, 2010eko ekainaren 16ko Euskal Herriko Aldizkari Ofizialean ikastetxearen izen aldaketa argitaratu arte. Egun horretatik aurrera **Laudio Bigarren Hezkuntza Institutua** da legezko izena.

## Ikasle-ohiak 
Ikastetxe honetan ikasi dutenen artean pertsona hauek daude: Juan José Ibarretxe lehendakari izana, Isa Diaz euskarazko idazlea, Kepa Sojo zinemagilea eta Espido Freire gaztelaniazko idazlea.

## Euskonews Gaztea 
Laudio Institutua Euskonews Gaztea ekimeneko eskola partaidetako bat da. Bertan, 14 eta 17 urte bitarteko gazteek, webguneko albiste batzuk idazteko aukera dute.

## Ikus, gainera 
* Laudio

## Kanpo estekak 
*  Institutuaren webgunea.
*  Laudioko Institutua, Euskonews Gaztean
Magan

**Magan**, antzinako eskualde bat zen, K.a. 2300 inguruan testu kuneiforme sumertarretan aipatua izan zena Mesopotamiarentzako kobre eta diorita iturri bezala. Maganen kokapena oraindik ez da ziurra, baina ebidentzia arkeologiko eta geologiko gehienek, Magan, gaur egun Oman denaren zati dela diote. Hala ere, arkeologoren batzuk, Behe Egiptotik hegoalderako tokiren batean kokatzen dute, Nubian edo Sudanen, adibidez, beste batzuk, berriz, Iran edo Pakistanen zati bezala.

## Kanpo estekak
Naram-Sim

**Naram-Sim** (K.a. 2254 &ndash; K.a. 2218, Antzinako Ekialde Hurbileko kronologian) Akadiar Inperioko laugarren erregea izan zen, Mesopotamia osoa hartu zuena.

Sargon Akadekoaren hirugarren oinordekoa eta biloba izan zen Naram-Simen gobernupean, Akadiar Inperioak bere garai gailenera iritsi zen. Bere erregealdia, hogei mesopotamiar errege baino gehiagoren altxamenduarekin hasi zuen, gogor garaitu zuen altxamendua. Hortik, aurrera, Naram-Sim mundu ezagun guztia konkistatzera abiatu zen, bere lurrak, Elameti Mediterraneo Itsasora arte hedatuz, Siria konkistatu zuen, baita Alepo eskualdea ere, eta Sinairantz jaitsi zen, Egiptori kendu ziona. Halakoak izan ziren bere garaipenak, Naram-Simen estela zizelkatzea agindu eta bere burua jainko bezala izendatu zuela.

Bere jainkotasuna aldarrikatu zuen lehen mesopotamiar erregea izan zen, baita "lau laurdenen erregea" deitua izan zen lehena ere, hau da, unibertsoko erregea.

Tratuak izan zituen Indo haranarekin (*Meluhha* akadiarrentzat), eta Persiar golkoko lurraldearen zati handi bat kontrolatu zuen. Naram-Simek, bere inperioa, Maganeko erregea eta Taurus mendietako tribuak garaituz hedatu zuen. Tell Brak eta Ninive gune administratiboak eraiki zituen, eta senideak , inperioko zenbait tenplu eta hiritan kargu erritual edo erlijiosoak betetzeko izendapen politikarekin jarraitu zuen, edo gobernari bezala, inperioko lurralde ezberdinen kontrol eraginkor eta oso zentralizatu bat mantentzeko.

Mesopotamiako mitologiaren arabera, Inanna jainkosak Agade hiria utzi zuen, eta Akaden erorketa eragin zuen, Naram-Sinek, Ekurreko zenbait jainkoren estatuak eraman zituenean egin zuen sakrilegioagatik (hau da, Enlilen tenplua Nippurren, sumertar panteoiko jainko gorena). Enlilek, gutiak mendietatik irtenarazi zituen izurrite bat bailitzan, eta Akadeko inperioa suntsitu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Akadiar Inperioa
Enijärvi

**Enijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Javarus herrixka eta Pyhä-Luosto Parke Nazionaletik hurbil. Kemijärvi aintziraren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun duen Lapalionjärvi aintzirarekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak hamarka uharte ditu, baina gutxi batzuk baino ez dira esanguratsuak; hala nola, iparraldean aurkitzen diren Halmesaari eta Teerisaari uharteak, eta hegoaldeko Kaakkurisaari, Korppisaaret, Korppisalmi, Lehdikkosaari eta Männikkösaari uharteak.

## Uharteak 
Gutxienez hogei bat uharte izango ditu **Enijärvi aintzira**k; nahiz eta oso txikiak izan, hamazazpi hauek dute izena:

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whisky y vodka

***Whisky y vodka*** 1965ean egindako film espainiar bat da. Bere zuzendaria, Fernando Palacios izan zen, eta, filmeko protagonistak, Pili eta Mili ahizpa bikiak.

## Istorioa 
Chamonix hiri frantziarrean, uneko potentzia handienak ziren SESB eta AEBen enbaxadoreen alabek, elkarren antz handia dutela ikustean, nahaspila baten ondoren, elkartrukatu egiten dira. Guzti honek, enbaxadoreetako bat bahitua gertatzeari gehiturik, mundu osoan krisi politiko bat eragingo du.

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com