Uztailaren 15

**Uztailaren 15**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamaseigarren eguna da, 197.a bisurteetan. 169 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1998 &ndash; Baltasar Garzon epailearen aginduz *Egin* egunkaria eta Egin Irratia itxi ziren, ETAri lotuak izatearen akusaziopean; akusazio hori ustela zela frogatuko zen geroago, baina hedabideok ez ziren berriz irekiko.
* 2006 &ndash; Pablo Muñoz libre utzi zuten kargurik gabe, 4.000 euroko bermea ordaindu eta gero.
* 2009 &ndash; Euskarazko Wikipedia Eden Project artikuluarekin 40.000. artikulura ailegatu zen.

### Mundua 
* 1099 &ndash; Europako armadek, gurutzatuek, Jerusalemgo hartu zuten, Lehenengo Gurutzadan.
* 1971 &ndash; Mendebaldeko Alemaniako Poliziak Petra Schelm gaztea tiroz hil zuen Hamburgon. Ulrike Meinhof eta Andreas Baader buru zituen Armada Gorriaren Frakzioa talde armatuko lehen hildakoa izan zen.
* 2006 &ndash; 18 hildako Libanon Israelen bonbardaketen ostean, euren artean 9 ume.
* 2008 &ndash; Yves Leterme Belgikako lehen ministroak dimisioa aurkeztu zuen baina Erregeak beranduago ez zuen onartu.
* 2009 &ndash;
** Txetxenian gertatzen ziren bahiketei buruzko informazioa biltzen zuen Natalia Estemirova, kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista errusiarra bahitu eta hil zuten.
** Caspian Airlines konpainiaren hegazkin batek istripua izan zuen Iranen eta bidaiari guztiak, 168 guztira, hil ziren.
* 2010 &ndash; 27 pertsona hil ziren ustez talde suni batek Irango Zahedan hiriko meskita batean egindako atentatuan.
* 2014 &ndash; Moskuko metroan istripua gertatu zen. 21 lagun hil ziren eta 160 inguru zauritu.
* 2016 &ndash; Turkiako estatu-kolpe saikera Recep Tayyip Erdoğan presidentea boterik kentzeko asmoz.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2016 &ndash; Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritzak Iruñerrian ETB1 ikusteko eta Tafallaldea, Lizarraldea, Zangozaldea eta Tuteraldean ETB1, ETB2 eta ETB3 ikusteko akordioa sinatu zuten.

### Mundua 
* 1799 – Egiptoko Rosetta herrian, soldadu frantziarrek Rosettako Harria aurkitu zuen, geroago hieroglifo egiptoarren dezifratzea ahalbidetu zuena.
* 1988 &ndash; *Die Hard* (*Akatzeko Zaila*) filma estreinatu zen, John McTiernanek zuzendu eta Bruce Willis, Alan Rickman, Alexander Godunov eta Bonnie Bedelia aktoreek antzeztu zuten.
* 2004 &ndash; *I, Robot* (*Ni, Errobota*) filma estreinatu zen, Alex Proyasek zuzendu eta Will Smith, Alan Tudyk, Bridget Moynahan, Bruce Greenwood, James Cromwell eta Chi McBride aktoreek antzeztu dute.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2018 &ndash; Frantziak 21. Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1749 &ndash; José Joaquín Orbe, bigarren Valdespinako markesa (h. 1819).
* 1817 &ndash; Xarles Harizpe, baxenafar politikaria eta euskal idazlea (h. 1896).
* 1829 &ndash; Enrique Aldana, bizkaitar biolin-jotzailea (h. 1856).
* 1921 &ndash; Antonio Mentxaka, bizkaitar militar eta idazlea (h. 2002).
* 1926 &ndash; Enrike Albizu, gipuzkoar margolaria, Bidasoko Eskolako kidea, Valentzian (h. 2014).
* 1929 &ndash; Ignacio Azkarate, bizkaitar futbolaria ohia.
* 1931 &ndash; Isidoro Bastarrika, euskal idazlea (h. 1992).
* 1934 &ndash; Manex Erdozaintzi-Etxart, frantziskotar fraidea, euskaltzalea eta euskal idazlea (h. 1984).
* 1945 &ndash; Teo Uriarte, euskal politikaria, Sevillan.
* 1956 &ndash; Pako Galán, *Eskorbuto* taldeko bateria-jotzailea, Navas del Madroñon.
* 1967 &ndash; Eduardo Inda, nafar kazetaria.
* 1971 &ndash; Josu Olalla, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
* 1972 &ndash; Carmen López-Areal, bizkaitar gidoilaria.
* 1975 &ndash;
** Virginia Berasategi, euskal triatleta.
** Aitor Kintana, arabar txirrindulari ohia.
* 1979 &ndash; Itziar Urretabizkaia, gipuzkoar aktorea.
* 1982 &ndash; Alan Perez, nafar txirrindularia.
* 1987 &ndash; Eder Diez Sanchez, bizkaitar futbolaria.
* 1993 &ndash; Iñigo Urbieta, gipuzkoar futbolaria.
* 1994 &ndash; Endika Galarza, bizkaitar futbolaria.
* 1998 &ndash; Ane Azkona, nafar futbolaria.
* 1999 &ndash; Kepa Vieites, bizkaitar futbolaria.
* 2000 &ndash; Julio Peña Fernández, gipuzkoar aktore eta abeslaria.

### Mundua 
* 1401 &#x2013; Jacqueline Bavariakoa, frantziar dukesa (h.1436)
* 1478 &ndash; Barbara Jagellondarra, poloniar printzesa, Saxoniako dukesa ezkontidea (h. 1534).
* 1530 &ndash; Joan Nafarroakoa, Nafarroako Erresumaren oinordekoa (h. 1530).
* 1542 &ndash; Lisa Gherardini, florentziar noblea, La Gioconda koadrokoa (j. 1479)
* 1573 &ndash; Iñigo Jones, ingeles arkitektoa (h. 1662).
* 1606 &ndash; Rembrandt, herbeheretar margolari eta irarlea (h. 1669).
* 1718 &ndash; Alexander Roslin, suediar pintorea (h. 1793).
* 1788 &ndash; Alicia Catherine Mant, ingeles idazlea (h. 1869).
* 1808 &ndash;
** Henry Cole, britainiar disenatzailea (h. 1882).
** Henry Edward Manning, ingeles kardinala (h. 1892).
* 1813 &ndash; George Peter Alexander Healy, estatubatuar erretratuen margolaria (h. 1894).
* 1826 &ndash; Emily C. Blackman, estatubatuar historialaria. (h. 1907)
* 1848 &ndash; Vilfredo Pareto, frantziar jatorriko italiar ekonomialari eta soziologoa (h. 1923).
* 1854 &ndash; Jacek Malczewski, poloniar margolaria (h. 1929).
* 1858 &ndash; Emmeline Pankhurst, britainiar aktibista politikoa, mugimendu sufragistaren sortzaileetako bat (h. 1928).
* 1871 &ndash; Henryk Arctowski, poloniar zientzialari eta esploratzailea (h. 1958).
* 1875 &ndash; Adolfo Díaz, Nikaraguako presidentea (h. 1964).
* 1876 &ndash; Alaiza Paxkevitx, bielorrusiar poeta eta ekintzaile politikoa (h. 1916).
* 1883 &ndash; Louis Lavelle, frantziar filosofoa (h. 1951).
* 1886 &ndash; Jacques Rivière, frantziar idazle, kritikari eta argitaratzailea (h. 1925).
* 1892 &ndash; Walter Benjamin, alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa (h. 1940).
* 1893 &ndash; William Dieterle, alemaniar-estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria (h. 1972).
* 1899 &ndash; Seán Lemass, Irlandako Errepublikako Taoiseacha (h. 1971).
* 1902 &ndash; Jean Rey, belgikar politikaria, Europako Batzordeko 2. lehendakaria (h. 1983).
* 1905 &ndash; Chaudhri Muhammad Ali, Pakistango lehen ministroa (h. 1982.
* 1909 &ndash;
** William Gemmell Cochran, eskoziar estatistikaria (h. 1980).
** Durgabai Deshmukh, Indiako askatasunaren aldeko borrokalaria, politikaria eta gizarte-langilea (h. 1981).
** Jean Hamburger, frantziar medikua, nefrologiaren aitzindaria eta Nefrologiako Nazioarteko Elkartearen sortzailea (h. 1992).
* 1910 &ndash; Enrique Guaita, argentinar-italiar futbolaria (h. 1959).
* 1911 &ndash; Emilio Adolfo Westphalen, perutar poeta eta kritikaria (h. 2001).
* 1914 &ndash; Dorothea Orem, erizaintzaren teorikoa (h. 2007).
* 1917 &ndash; Robert Conquest, britainiar historialari eta idazlea (h. 2015).
* 1918 &ndash; 
** Bertram Brockhouse, kanadar zientzialaria, 1994ko Fisikako Nobel Saria (h. 2003).
** Brenda Milner, britainiar-kanadiar neuropsikologoa, batzuetan "neuropsikologiaren sortzaile" gisa aipatua.
* 1919 &ndash; Iris Murdoch, irlandar idazlea eta filosofoa (h. 1999).
* 1921 &ndash; Robert Bruce Merrifield, estatubatuar kimikaria, 1984ko Kimikako Nobel Saria (h. 2006).
* 1922 &ndash; Leon M. Lederman, estatubatuar fisikaria, 1988ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
* 1925 &ndash; Mirta Acuña de Baravalle, argentinar giza eskubideen aldeko ekintzaile eta militantea, Maiatzeko Plazako Amak eta Maiatzeko Plazako Amonak elkarteen sortzaileetakoa (h. 2024).
* 1926 &ndash;
** Driss Chraibi, marokoar eleberrigilea (h. 2007).
** Leopoldo Galtieri, Argentinako presidentea (h. 2003).
* 1930 &ndash;
** Jacques Derrida, frantziar filosofoa, dekonstrukzioaren kontzeptua garatu zuen lehena (h. 2004).
** Stephen Smale, estatubatuar matematikaria.
* 1933 &ndash;
** Julian Bream, britainiar gitarra- eta laute-jotzailea (h. 2020).
** Guido Crepax, italiar komikigilea (h. 2003).
** John Hopfield, estatubatuar fisikaria, 2024ko Fisikako Nobel Saria.
* 1934 &ndash; Harrison Birtwistle, ingeles musikagilea (h. 2022).
* 1935 &ndash; Mohamed Xukri, Rif aldeko idazle eta eleberrigilea (h. 2003).
* 1937 &ndash; Lilian Camberabero, frantziar errugbilaria (h. 2015).
* 1938 &ndash; Enrique Figuerola, kubatar atleta, 4x100 metroko proban aditua.
* 1939 &ndash; Aníbal Cavaco Silva, Portugalgo presidente ohia.
* 1941 &ndash; Geoffrey Burgon, ingeles musikagilea (h. 2010).
* 1943 &ndash; Jocelyn Bell Burnell, iparirlandar astrofisikaria, Antony Hewishekin batera lehenengoz pulsar baten radio seinalea aurkitu zuena.
* 1944 &ndash; Jan-Michael Vincent, estatubatuar aktorea (h. 2019).
* 1946 &ndash;
** Hassanal Bolkiah, Bruneiko sultana.
** Dieter Herzog, alemaniar futbolaria (h. 2025).
** Linda Ronstadt, estatubatuar rock eta country abeslari ohia.
* 1947 &ndash; Lydia Davis, estatubatuar ipuingilea, eleberrigilea, idazketa sortzaileko irakaslea eta itzultzailea.
* 1948 &ndash; Enriqueta Basilio, mexikar atleta, sugar olinpikoa eraman eta pebetontzia piztu zuen historiako lehenengo emakumea (h. 2019).
* 1949 &ndash;
** Carl Bildt, Suediako lehen ministroa.
** Mohammed bin Rashid Al Maktoum, Arabiar Emirerri Batuetako lehen ministroa eta Dubaiko emirra.
* 1952 &ndash; Terry O'Quinn, estatubatuar aktorea.
* 1953 &ndash; 
** Jean-Bertrand Aristide, Haitiko presidentea.
** Natașa Raab, errumaniar aktorea (h. 2023).
* 1954 &ndash; Mario Alberto Kempes, argentinar futbolari ohia.
* 1955 &ndash;
** César Arrondo, euskal jatorriko argentinar irakaslea, idazlea, ikertzailea, euskal kulturaren zabaltzailea eta euskal diasporaren militante aktiboa.
** Carlos Iglesias, espainiar aktorea eta zinema zuzendaria.
* 1956 &ndash;
** Ian Curtis, ingeles abeslari, abesti egile eta musikaria, Joy Division taldeko kidea (h. 1980).
** Joe Satriani, estatubatuar rock musikaria, konposatzailea, kantautorea, gitarra elektriko-jotzailea eta irakaslea.
* 1957 - Luisa Villalta Gomez, galiziar idazlea, filologoa eta biolin-jotzailea (h. 2004).
* 1959 &ndash; Vincent Lindon, frantziar aktorea.
* 1961 &ndash; Forest Whitaker, estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria.
* 1962 &ndash; Michelle Ford, Michelle Ford.
* 1963 &ndash;
** Leandro Machado, brasildar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Brigitte Nielsen, daniar aktorea, modeloa eta abeslaria.
* 1964 &ndash;
** Carme Barceló, kataluniar kirol kazetaria.
** Tetsuji Hashiratani, japoniar futbolari ohia.
* 1965 &ndash;
** Hartwig Löger, Austriako kantzilerra.
** Yasutoshi Miura, japoniar futbolari ohia.
* 1968 &ndash; Rosalinda Celentano, italiar aktorea.
* 1974 &ndash; 
** Takashi Hirano, japoniar futbolari ohia.
** Sarah Mateke Nyirabashitsi, ugandar politikaria (h. 2024).
* 1976 &ndash; Diane Kruger, alemaniar aktore eta modeloa.
* 1978 &ndash; Anna Teixidor Colomer, kataluniar kazetaria, historialaria eta unibertsitateko irakaslea.
* 1981 &ndash; Débora de Araújo Seabra de Moura, brasildar irakasle eta idazlea.
* 1984 &ndash; Ayana Tsubaki, japoniar modelo eta telebistako pertsonaia transgeneroa.
* 1986 &ndash; Ari Aster, estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1987 &ndash;
** Yuki Nagasato, japoniar futbolaria.
** Junya Tanaka, japoniar futbolaria.
* 1991 &ndash; Shogo Taniguchi, japoniar futbolaria.
* 1992 &ndash; Anna Tsukishima, japoniar emakumezko aktore pornografiko transgeneroa.
* 1996 &ndash;
** Lisa Klein, alemaniar txirrindularia.
** Juan Manuel Pérez Ruiz, aragoitar futbolaria.
* 1999 &ndash; Kenia Os, mexikar kantaria, konpositorea, Interneteko ospetsua eta enpresaburua.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1285 &ndash; Teresa Gil de Vidaure, nafar nobleziako dama, Valentzian.
* 1570 &ndash;
** Eztebe Zudairikoa, euskal jesuita (j. 1548).
** Joan Maiorga, baxenafar jesuita eta margolaria (j. 1533).
* 1926 &ndash; Abdón González de Alaitza, euskal herritar kazetaria eta *Txistu*, gorde den euskarazko lehen komiki-aldizkariaren egile ezagun bakarra (j. 1876).
* 1930 &ndash; Victor Sarasketa, gipuzkoar armagilea (j. 1864).
* 1933 &ndash; Pierre de Vizcaya, euskal automobil-gidari profesionala, auto istripuan (j. 1894).
* 1959 &ndash; Felix Mendizabal, euskal atleta (j. 1891).
* 2003 &ndash; Luz Zalduegi, bizkaitar albaitaria, albaitaritza ikasketak amaitu zituen Euskal Herriko lehen emakumea eta estatuko hirugarrena (j. 1914).
* 2012 &ndash; Manuel Egiguren, euskal fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea (j. 1930).
* 2021 &ndash; Mikel Unzalu, arabar irakasle eta politikaria (j. 1956).

### Mundua 
* 1015 &ndash; Vladimir I.a Kievekoa, Novgorodeko printze eta Kieveko printze handia.
* 1274 &ndash; Bonaventura Bagnoregiokoa, italiar teologoa.
* 1291 &ndash; Rodolfo I.a Habsburgokoa, Alemaniako erregea (Erromatarren erregea) (j. 1218).
* 1299 &ndash; Erik II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. 1268).
* 1397 &ndash; Katalina Hennebergekoa, Hennebergeko kondesa eta Meissengo margravesa eta Turingiako landgravesa ezkontidea (j. 1334).
* 1445 &ndash; Juana Beaufort, Eskoziako erregina ezkontidea (j. 1404)
* 1571 &ndash; Shimazu Takahisa, Shimazu klaneko hamabosgarren buruzagia (j. 1514).
* 1609 &ndash; Annibale Carracci, italiar margolaria (j. 1560).
* 1626 &ndash; Isabella Brant, Peter Paul Rubensen lehen emaztea (j. 1591).
* 1655 &ndash; Girolamo Rainaldi, italiar arkitektoa (j. 1570).
* 1685 &ndash; James Scott (Monmoutheko I. dukea), ingeles noble eta militarra (j. 1649).
* 1737 &ndash; Maria Antonia Salcedo Txabarri, Montehermosoko markesa eta Espainiako Filipe V.a Espainiakoaren infanteen haur-hezitzailea (j. 1664).
* 1765 &ndash; Charles-André van Loo, frantziar margolaria (j. 1705).
* 1828 &ndash; Jean-Antoine Houdon, frantziar eskultorea (j. 1741).
* 1857 &ndash; Carl Czerny, austriar musikagile, irakaslea eta piano-jotzailea (j. 1791).
* 1858 &ndash; José Gregorio Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1795).
* 1876 &ndash;
** Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (j. 1793).
** Juan Pablo Duarte, Dominikar Errepublikaren askatzailea (j. 1813).
* 1879 &ndash; Johann Friedrich von Brandt, alemaniar naturalista (j. 1802).
* 1883 &ndash; Tom Thumb, nanismoa jasan zuen estatubatuar artista (j. 1838).
* 1885 &ndash; Rosalia de Castro, galiziar idazlea (j. 1837).
* 1890 &ndash; Gottfried Keller, suitzar olerkari eta nobelagilea (j. 1819).
* 1904 &ndash; Anton Txekhov, errusiar idazlea (j. 1860).
* 1906 &ndash; Olha-Oleksandra Bazhanska-Ozarkevytx, ukrainar piano-jotzaile, folklorista, idazle eta feminista (j. 1866).
* 1913 &ndash; Maria Abbadia-Ürrüstoi, frantziar ekintzaile feminista (j. 1837).
* 1916 &ndash; Élie Metchnikoff, errusiar-frantziar mikrobiologoa, 1908ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1845).
* 1919 &ndash; Hermann Emil Fischer, alemaniar kimikaria, 1902ko Kimikako Nobel Saria (j. 1852).
* 1925 &ndash; Mary Cholmondeley, ingeles idazlea (j. 1859).
* 1927 &ndash; Constance Markievicz, irlandar nazionalista, sufragista, iraultzailea eta sozialista (j. 1868).
* 1929 &ndash; Hugo von Hofmannsthal, austriar olerkari eta antzerki-idazlea (j. 1874).
* 1930 &ndash; Leopold Auer, hungariar biolin-jotzaile, orkestra-zuzendari, musikagile eta irakaslea (j. 1845).
* 1931 &ndash; Ladislaus Bortkiewicz, poloniar-errusiar ekonomialari eta estatistikaria (j. 1868).
* 1934 &ndash; 
** Anna Khvolson, errusiar haur literaturako idazlea (j. 1868).
** Jules Renkin, Belgikako lehen ministroa (j. 1862).
* 1935 &ndash; Pieter Cort van der Linden, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1846).
* 1939 &ndash;
** Eugen Bleuler, suitzar psikiatra (j. 1857).
** Antonio Ortega, Gerra Zibilean parte hartu zuen espainiar tenientea, fusilatua (j. 1888).
* 1948 &ndash; John Joseph Pershing, estatubatuar jenerala (j. 1860).
* 1958 &ndash; Nuri al-Said, Irakeko lehen ministroa (j. 1888).
* 1959 &ndash;
** Ernest Bloch, suitzar-estatubatuar musikagilea (j. 1880).
** Peter Egge, norvegiar idazlea (j. 1869).
* 1965 &ndash; Justa Freire, espainiar pedagogo eta maistra (j. 1896).
* 1967 &ndash; Harry Lowe, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1886).
* 1979 &ndash;
** Gustavo Díaz Ordaz, Mexikoko presidentea (j. 1911).
** Juana de Ibarbourou, uruguaitar idazlea (j. 1892).
* 1995 &ndash; Morella Muñoz, venezuelar abeslaria, mezzosopranoa (j. 1935)
* 1997 &ndash; Gianni Versace, italiar diseinatzailea, XX. mendeko bukaerako modaren munduko diseinatzaile handienetako bat (j. 1946).
* 1980 &ndash; Dorothy Johnstone, britainiar margolaria (j. 1892)
* 2000 &ndash; José María Martín Carpena, PPko espainiar politikaria, ETAk eraila (j. 1950).
* 2003 &ndash; Roberto Bolaño, txiletar idazle eta poeta (j. 1953).
* 2004 &ndash; Hugh Shearer, Jamaikako lehen ministroa (j. 1923).
* 2005 &ndash; Leonor Orosa, filipinar dantzari, koreografo eta kritiko artistikoa (j. 1917).
* 2008 &ndash; Cirilo Martínez Novillo, espainiar margolaria (j. 1921).
* 2009 &ndash; Natalia Estemirova, errusiar kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista (j. 1959).
* 2012 &ndash; Celeste Holm, estatubatuar aktorea (j. 1917).
* 2016 &ndash;
** Qandeel Baloch, pakistandar modelo, aktore, aktibista feminista eta youtuberra, eraila (j. 1990).
** José Monleón, espainiar idazle, antzerki-zuzendari, argitaratzaile eta kritikaria (j. 1927).
* 2017 &ndash; Martin Landau, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 2020 &ndash; Victoria Rodríguez, espainiar aktorea (j. 1931).
* 2021 &ndash;
** Gira Sarabhai, indiar arkitektoa (j. 1923).
** Peter R. de Vries, herbeheretar ikerketa-kazetaria eta krimen antolatuaren inguruko berri-emailea (j. 1956).
* 2023 &ndash; Francisco Ibañez, gaztelerazko kataluniar komikigilea, Mortadelo eta Filemon eta beste komiki ezagun batzuen egilea (j. 1936).
* 2025 &ndash;
** Audun Grønvold, norvegiar eskiatzailea (j. 1976).
** Kelvin Ogilvie, kanadar kimikaria, azido erribonukleikoaren (RNA) sintetizatzailea asmatzailea (j. 1942).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Janire, Ianire eta Zudaire.

## Kanpo estekak 
Uztailaren 14 | Urteko egutegi | Uztailaren 16