Pinito del Oro

**María Cristina del Pino Segura Gómez** (ezizenez: ***Pinito del Oro***; Las Palmas Kanaria Handikoa, 1931ko azaroaren 6a – ibidem, 2017ko urriaren 25a) kanariar trapezista, idazle eta enpresaria izan zen. Besteak beste, 1990. urtean Espainiako Zirku Sari Nazionala jaso zuen lehen artista izan zen, eta 1998. urtean Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eman zioten.

## Ibilbidea 
María Cristina del Pino Segura Gómez Las Palmas Kanaria Handiko Guanarteme auzoan jaio zen 1931n. Aita Jose Segura Fenollar *Hermanos Segura* zirkuko hamaika haurrideetako bat izan zen.  Amak izan zituen 19 seme-alabetatik,b Bizi izan ziren zazpi seme-alabetatik txikiena izan zen, guztiak artistak, nahiz eta amak ez zuen zirkuan aritzerik nahi izan. Haurtzaroan, *Segura* troupea Cadizetik Sevillako feriara zihoan gau batean, kamioia irauli egin zen eta ahizpa Esther hil egin zen. Aitak, Cristinaren talentuan sinesten ez bazuen ere, trapeziora igoarazi zion funtzioa osatzeko.

Trapezio gaineko hegaldiko orekaren teknikan espezialista bihurtu zen eta ez zuen inoiz segurtasunik erabili.

Gabonetan, Valentzian, Segura  Diaz haurrideen zirkuan lan egiten zuenean, Ringling Brothers and Barnum & Bailey Circus-en Europarako ordezkaria ezagutu zuen. Kontratatua izateko eta Ameriketako Estatu Batuetara bidaiatu ahal izateko –adingabea baitzen– Juan de la Fuenterekin ezkondu zen. Bikotea New Yorkera joan zen bizitzera, eta Segura Ringling zirkuan aritu zen hamabi urtez. Bere senarrak eskailera trapezio aldera eramateko ofizioa ikasi zuen eta bere ibilbidean eszenatokian lagundu zion. 1955. urtean, Juan Carcelléri esker, Espainiara itzuli zen lehen aldiz Circo Pricen lan egiteko, Errege Plazan, non izar gisa hartu zuten, eta gero, 1958. urtera arte, zirku-programako ohiko gonbidatua izan zen.

1956. urtean Gina Lollobrigidaren trapezioko eszenen bikoizketa filmatu zuen, Carol Reed zuzendariaren *Trapecio* filman. Cecil B. DeMille estatubatuar zinema zzzzzuzendariak zirkoari buruzko film baterako kontratatzen saiatu zen, baina ezetz esan zion, DeMillek ezbaitzuen nahi izan Pinitoren izena kredituetan agertzerik.

Hiru eroriko ia hilgarri izan zituen Huelvan, Suedian eta Laredon. Lehenengoan, 17 urterekin burezurra hautsi eta zortzi egun eman zituen koman. Atilina Segura lehengusina funanbulistak ordezkatu zuen. Buru-hezurra hautsi zuen berriro, hiru aldiz eskuak, eta behatzak altxatzeko hankak operatu behar izan zizkioten, trapezioa punteatzeagatik makurtuta. Azken istripua izan ostean, trapeziotik erretiratu zen lehen aldiz 1960. urtean eta turismo-negozioan aritu zen, bere jaioterrian Pinito del Oro Hotela inauguratu zuen.

1968. urtean berriz agertu zen Price-n, Manuel Feijoo eta Arturo Castillaren zuzendaritzapean, bai programa egonkorrean, bai programa ibiltarian. Natalia Sosa Ayala poeta eta idazle espainiarrak 1969. urtean bere bizitzari buruzko artikulu bat idatzi zuen *Semana* aldizkarian, eta gero Espainian zehar bere memoriak idazten laguntzeko egin zuen bira osoan lagundu zion.

1970. urteko apirilean erretiratu zen behin betiko pistatik, Price eraitsi baino lehen eman zuen azken funtzioan, bere ibilbidearen omenaldi gisa Mary Santpere lankideari mototsa mozteko eskatu zion.

Zirku emanaldiez gain, zirkuari buruzko bi liburu argitaratu zituen: *Trapecio*. *Conocimiento y técnica,* (euskaraz: Trapezioa. *Ezagutza eta teknika*, eta  *Pinito del Oro. Memorias de una trapecista. Autobiografía* (euskaraz: Pinito del Oro. Trapezista baten memoriak. Autobiografia); baita *Cuentos de circo (euskaraz:* *Zirkuko ipuinak)* kontakizunen antologiak eta *Nacida para el circo*, *La víspera* eta *El italiano* nobelak. Azken horiekin, finalista geratu zen literatur lehiaketa batzuetan, Oviedo Hirian eta Blasco Ibáñezen, besteak beste.

### Heriotza 
Segura 2017. urteko urriaren 25ean hil zen Las Palmas Kanaria Handikoan, 86 urte zituela, garun-hodietako istripu baten ondorioz.

## Lanak 
### Narratiba 
* 1957 - *Cuentos de circo*. Reus argitaletxea. ISBN 978-84-290-0706-0.
* 1967 - *Trapecio. Conocimiento y técnica*. Reus argitaletxea. ISBN 978-84-290-1153-1.
* 1971 - *Nacida para el circo*. Prometeo argitaletxea. ISBN 978-84-7199-032-7.
* 1974 - *La víspera*. Gráficas Espejo argitaletxea. ISBN 978-84-300-6040-5.
* 1977 - *El Italiano*. Romermán argitaletxea. ISBN 978-84-400-2184-7.
* 2010 - *Memorias de una trapecista. Autobiografía*. PPU argitaletxea. ISBN 978-84-477-1098-0.

### Filmografia 
* 1956 - *Trapecio*, Carol Reed zinema-zuzendari ingelesarena.
* 1958an, Espektakuloen Sindikatuaren Domina jaso zuen.

* 1988an, Madrilen egin zen Zirkuko Lagunen Nazioarteko Lehen Kongresuko Urrezko Domina.
* 1990ean, Kultura Ministerioak ematen zuen Espainiako Zirku Sari Nazionala jaso zuen lehen artista izan zen, zirku-esparruan egindako lan artistiko meritugarriarengatik, "lanbidearen figura nagusietako bati, nazioarteko publikoak jarraitu eta miretsi baitzuen, 1970ean erretiratu zen arte". Saria 2,5 milioi pezetakoa izan zen. Saria jaso arren, 20 urte pistatik erretiratu ostean eman ziotelako desadostasuna adierazi zuen. 
* 1990ean, International Circus Hall of Fame-n onartu zuten, 1958tik munduko zirku-artista, musikari, sustatzaile, kazetari eta zirku-ikuskizunen jaberik garrantzitsuenak aintzatesten dituen saria. Izendatuak epaimahai batek aztertzen eta aukeratzen ditu, eta irabazlea zirkoaren astean iragartzen eta ospatzen da, uztailean, Peru Circus Winter Quarters-en, Indianan; gainera,  sartu duten Espainiako zirkuko lehen artista eta emakumea bihurtu zen.
* 1994an, Las Palmas Kanaria Handiko Udalak, Las Canteras pasealekuan, Los Martínez de Escobar kalearen ondoan, dagoen plaza *Pinito del Oro Artistaren Plaza* izendatu zuen. Urte bat geroago, 1995. urteean, Kanaria Handiko Las Palmaseko Udalak hiriko Alaba Kuttun izendapena eman zion.
* 1996an, *Desde mi desván y otros artículos. Neurosis. Cartas* (euskaraz: Nire ganbaratik eta beste artikulu batzuk argitaratu ziren. Neurosia. Gutunak), hamarkada batez Seguraren eta Natalia Sosa Ayala poeta eta idazlearen arteko harreman epistolarra eta amodiozkoa biltzen duena.
* 1998. urtean Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion, Zirku modalitatean. Sari horrek arte- eta kultura-sorkuntzaren arloan ibilbide nabarmenak saritzen ditu, edo artea eta kultura sustatzeko, garatzeko edo zabaltzeko edo arte-ondarea zaintzeko zerbitzu nabarmenak nabarmendu ditu.
* 2014an, Circus Ring of Famen sartu zuten. Aitorpen hori beren ibilbidean zehar zirkuko arteari eta kulturari ekarpen esanguratsua egin dioten pertsonei ematen zaie. Publikoari dagokio izendapena, eta artistek, historialariek, akademikoek eta munduko hainbat bazterretako zirkua ezagutzen dutenek osatutako epaimahaiak aukeratzen ditu irabazleak. Saria brontzezko plaka bat da, gurdi-gurpil itxurakoa, eta Floridako Sarasotan dagoen St. Armands Circle Parken dago ikusgai.
* 2017an, Kanarietako Gobernuak Kanarietako Urrezko Domina eman zion. Sari hori dekretuz ematen zaie 1986az geroztik, Kanarietan edo Kanarietatik kanpo Kanariar Uharteen aitorpena jaso duten pertsona, korporazio eta erakundeei.
* 2018an, Espainiako Antzoki Historikoen Lagunen Elkarte Nazionalak (AMIThE) *Pinito del Oro* zirku-arteen saria sortu zuen, Albaceteko Zirkuko Nazioarteko Jaialdiaren palmareseko parte dena, 'oraindik zailagoa' den ikuskizunaren jabe egiten diren erakarpen edo artistari aitortza egiteko.
* 2018an, Arima León zinemagileak bere opera prima egiten hasi zen Seguraren eta Sosaren arteko maitasun-harremanean oinarritutako fikziozko *Tal vez* film luzea. Seguraren papera Marta Viera eta Sosarena Tania Santana antzeztu zuten; Antonia San Juanek eta Xavier Lafittek ere parte hartu zuten.
* 2019. urteko maiatzaren 24an, Madrilgo La Casquería Teatro konpainiak Teatro Circo Price berrian *Pinito*. *Sombras de un* *trapecio* estreinatu zuen, David Utrilla, Sebastián Moreno eta Raquel Calongeren zuzendaritzapean; eta Ángel Savín, Teresa Hernández, Itziar Cabello eta David Roldanek antzeztuta, zirkuko *performance* bat, Seguraren bizitzako eszenak eta artista gisa zuen alderdiarenak uztartzen zituena.
* 1970. urtean Errege Plazako Price eraitsi zuteneko berrogeita hamargarren urteurrena zela eta, Atotxako Rondako Price Zirkuak, 2020. urteko urriaren 14tik azaroaren 1era, *Mil Novecientos Setenta Sombreros* (euskaraz: Mila bederatziehun eta hirurogeita hamar) Kapela ikuskizuna aurkeztu zuen, zirku eta antzerki muntaia bat, Aranzazu Riosalido eta Pepe Viyuelaren dramaturgiarekin, Hernán Gené-ren zuzendaritzapean, Marta Larralde aktore espainiarrak antzeztu zuen XX. mendeko beste pertsonaia batzuen artean. Zenaida Alcalde trapezistak, Jaime Figueroa bentrilokuoak eta Juanjo Cucalón aktoreak ere parte hartu zuten.
* Circusland museo espainiarrak bere trapezioa eta jantzietako bat ditu erakusgai. Ciudad Real probintziako Albaladejoko kultur etxeak, *Pinito del Oro* izena du bere omenez, ama herri horretakoa baitzen. Madrilgo Argizari Museoan ere badu irudia.
* 2024. urteko ekainean, Kanarietako Filmotekak jakinarazi zuen Seguraren ikus-entzunezko funtsaren dohaintza jaso zuela, 1950-1960koa, Juan Lucas Abreuk 16mm-ko film-bobinaz, VHS zintez eta super-8 irudiez osatua. Gordetzeko, materiala Santa Cruz Tenerifeko Probintziako Artxibo Historikoan digitalizatu zuten.

## Herri kulturan 
Batzuetan Segurari egiten zaio erreferentzia altueretako trebeziaren sinonimo gisa: *Erori egingo zara, ez zara Urrezko Pinito!.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 1986 - *La otra cara del circo*, Arturo Castilla, Albia, ISBN 8474366011.
* 1997 - *The Circus*. *1870s–1950s*. Taschen. ISBN: 3-8365-8664-1.
* 2007 - *Historias del Circo Price y otros circos de Madrid*, Raúl Eguizábal, La Librería argitaletxea, ISBN 9788496470958.
* 2019 - *Hori ez zegoen nire* Javier Ramosen Historia del Circo liburuan, Almuzara Argitaletxea, ISBN 978-84-17558-06-2.
* 2020 - *Pinito*. *Sombras de un* *trapecio* (David Utrilla, Sebastián Moreno eta Raquel Calonge), Antígona argitaletxea, ISBN 9788418119125.

## Kanpo estekak 
* *Circo. Despedida de una artista famosa. Últimas actuaciones de Pinito del Oro en el trapecio*, extracto del NO-DO n.º 928 C, 1960ko urriaren 17an emana.
* *Pinito del Oro en sus noches triunfales*, extracto del NO-DO n.º 1340 B, 1968ko irailaren 9an emana.
* *Pinito del Oro vuelve al circo*, extracto del NO-DO n.º 1358 A, 1969ko urtarrilaren 13an emana.
* *La trapecista "Pinito del Oro" se despide del circo,* extracto del NO-DO n.º 1422 B, 1970eko apirilaren 6an emana.
* *El gran circo de Pinito del Oro - Francia*,bRTVEk egindako saioa eta  1975ean emana.
* *Pinito del Oro*, RTVEk egindako elkarrizketa, 1979an emana, YouTuben dago ikusgai.
* *Mujeres: Pinito del Oro,* RTVEren dokumentala, 1991n emana.
* *Pinito del Oro. La Gran Dama del Aire*, Concha Romero Márquez eta Esther Ordaxek egindako elkarrizketa, *El Duende* aldizkariko 7. zenbakian argitaratua 1999ko ekainean.
* Fotografías de Pinito del Oro, Madrilgo Erkidegoko Eskualdeko Artxiboaren webgunean eskura daitezke.
* *Pinito del Oro. La reina del Trapecio* Madrilgo Circo Price antzokiaren blogean eskuragarri.
* Pinito del Oro en el archivo Filmoteca Canaria bideoa YouTuben dago ikusgai.