open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Psikometria

**Psikometria** psikologia-ikerketa arloan neurketari buruzko kontzeptuak, teoriak eta tresna praktikoak aztertzen dituen diziplina da, neurketa horien azterketa estatistikoa ere biltzen duena. Izan ere, psikologian aztertzen diren ezaugarriak ez dira zuzenean behatzen eta neurtzen ere konplexuak dira, nortasuna eta adimena esaterako. Horretarako, psikologian test psikometrikoak erabili ohi dira. Psikometriak test horiek eratzen laguntzen du, testak baliozkoak (benetan neurtu behar dena neurtzea, alegia) eta fidagarriak (neurketen egonkortasun eta adostasuna, alegia) diren aztertuz. Test psikometrikoen propietate hauek aztertzeko ere estatistika erabiltzen da.
Baliozkotasun (estatistika)

Estatistikan eta bereziki psikometrian, **baliozkotasuna** neurketa-tresna bat erabiltzean benetan neurtu nahi dena neurtzen ote den aztertzen duen kontzeptua da. Neurtu nahi dena neurtzen dela erabakitzen bada, neurketa **baliozkoa** dela esango da. Baliozkotasunak neurketaren emaitzetatik atera daitezkeen interpretazio, ondorio eta aurreikuspenen zuzentasunari buruzko kontzeptua dela ere esaten da. Halatan, baliozkotasuna kontzeptu konplexua da eta alderdi anitz erakusten ditu: eduki-baliozkotasuna (neurtu nahi den ezaugarria era osotuan neurtzen den), aurreikuspenerako baliozkotasuna (geroko jokabide bat aurrez ikusteko erabil daitekeen neurketa), baterako baliozkotasuna (neurketa bat datorren egin daitezkeen beste neurketa zenbaitekin) eta konstruktu-baliozkotasuna (neurketak neurtu nahi den kontzeptuaren inguruan osatutako teoriarekin bat datorren). Beste alde batetik, baliozkotasuna fidagarritasun kontzeptuarekin batera aztertzen da, neurketa baten kalitateari buruz erabakitzeko.

## Kanpo estekak
Ternua (arropa marka)

**Ternua** mendirako arropa ekoizten duen euskal marka da. Besteak beste jakak, prakak, alkandorak, oinetakoak eta osagarriak ekoizten ditu. Import Arrasate enpresako marka da, Astore bezala.

## Ternuaren logotipoa eta izena 
Ternuaren logotipoak eta izenak berak Euskal Herriarekin nolabaiteko erlazioa duten sinboloak dira.

* Ternuaren logotipoak balearen buztana errepresentatzen du. Historian zehar, baleak Euskal Herriarekin harreman estua izan du. Euskaldunek Bizkaiko golkoan arrantzatzen zuten, eta horren lekuko da kostaldeko hainbat herritako armarritan balea agertzea.

* Ternua izenak Ternua uharteari erreferentzia egiten dio. Euskaldunak bertara joan ziren bakailao eta baleak arrantzatzera, bereziki, XVI. eta XVII. mendeetan.  Ternuaren webguneak eta produktuen etiketek horren berri eman ohi dute.

## Kanpo estekak
2010eko urriko Baztango hegazkin istripua

**2010eko urriko Baztango hegazkin istripua** hegazkin arin baten ezbeharra izan zen, 2010eko urriaren 12an Alkurruntz mendian gertatu zena, Otsondo mendatetik gertu. Istripua eguerdi aldean gertatu zen, laino itxia zegoela, eta haren ondorioz hegazkinean zihoazen hiru gizonezko frantsesak hil ziren. Hegazkin arina DR400-180 modelokoa zen, 1978 urtean ekoiztua, eta Frantziako Lézignan-Corbièresko aerodromotik abiatua zen goizean.

## Gertakariak 
Alkurruntz mendiaren inguruan zebilen ehiztari batek eguerdian aurkitu zituen hegazkinaren aztarnak, sakabanatuta. Berehala eman zuen abisu, eta larrialdi zerbitzuak heldu zirenean, ezbeharraren larritasunaz jabetu ziren: hainbat zatitan suntsitutako hegazkin arin bat zen, pribatua, eta barruan zihoazen hiru gizonak hilda zeuden. Istripua aski leku malkarrean jazo zen, eta ez zen erraza izan larrialdi zerbitzuentzat ikerketa hasteko lanak abiatzea eta gorpuzkinak bertatik ateratzea. Oronoz-Mugairiko suhiltzaileek eta Elizondoko osasun profesionalek parte hartu zuten, Poliziarekin batera, egin ziren lanetan.

Frantziako matrikuladuna zen hegazkin arina, eta Lézignan-Corbières hiriko aerodromotik abiatua zen goizean, Hondarribiko aireportua helmuga zuela. Han erregai depositua bete eta Salamancara bidean jarraitzeko asmoa zuten bidaiariek. Nafarroako Gobernuko informazio iturrien arabera, Afrikarako dirua lortzeko rally batean parte hartzen ari zen, beste hamalau hegazkin arinekin batera. Afrikako eskola sistema hobetzeko baliabideak lortzea zuen ekimenak xede. Frantziatik abiatzea, eta Senegalera iristea zen, printzipioz, rallyaren helburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pioi

Partikulen fisikan, **pioia** (*pi meson* grezierazko izenaren laburdura) 1947an aurkitu ziren hiru partikula subatomikoren izena da: π0, π+ eta π−. Pioia mesoirik arinena da.

## Oinarrizko propietateak 
Pioiek zero espina dute, eta lehen belaunaldiko quarkez osatuta daude. Goi quark batek eta behe antiquark batek osatzen dute π+ pioia, behe quark batek eta goi antiquark batek π− pioia osatzen duten bitartean, lehenaren antipartikula dena. Goi quark-antiquark eta behe quark-antiquark konbinaketak π0 pioia osatzen dute bere antipartikula propioa dena.

π± mesoiak 139,6 &nbsp;MeV/c2ko masa du eta 2,6&nbsp;×&nbsp;10−8&nbsp; segundoko batez besteko iraupena. Nagusiki muoi bat eta neutrino bat sortuz desegiten da.

\begin{cases}
\pi^+\to\mu^+ + \nu_\mu \\
\pi^-\to\mu^- + \bar{\nu}_\mu
\end{cases}

π0 pioia apur bat arinagoa da, 135,0 &nbsp;MeV/c2eko masa eta batez besteko iraupen laburragoa duelarik, 8,4&nbsp;×&nbsp;10−17&nbsp; segundokoa. Nagusiki bi fotoi sortuz desegiten da.

\pi^0\to2\gamma

## Nukleoen egonkortasuna 
Masa atomiko zehatz batetik beherako masa duten eta neutroi eta protoi kopuruaren arteko (zenbaki atomikoa) oreka duten nukleo atomiko gehienak egonkorrak dira. Hala ere, isolatutako neutroiak eta neutroi edo protoi gehiegi dituzten nukleoak ezegonkorrak direla jakina da.

Nukleoen egonkortasun honen azalpena pioietan dago. Isolatuki, neutroiak, elkarreragin nuklear ahularen bidez honako desegite hau jasan dezakete:

n^0 \to p^+ + e^- + \bar{\nu}_e

Baina nukleo atomikoaren barnean neutroi eta protoien arteko hurbiltasunak honako erreakzio hauek elkarreragin nuklear indartsuaren bidez askoz azkarragoak izatea eragiten du:

\begin{cases}
n^0 \rightleftarrows p^+ + \pi^- \\
p^+ \rightleftarrows n^0 + \pi^+
\end{cases}

Honek nukleoko neutroiak uneoro protoi bihurtzea eragiten du, eta protoiren batzuk neutroi. Honek, (1) erreakzioa gertatzeko ia astirik ere ez du uzten, hala, nukleo atomikoetako neutroiak neutroi isolatuak baino egonkorragoak izatea azaltzen delarik. Protoi eta neutroien kopurua desorekatua badago, une bakoitzean neutroi gehiago egoteko aukera agertzen da, eta hala (1) erreakzioa gertatzea errezago izatea.

## Ikus, gainera 
* Partikulen fisika
* Mesoi
* Bosoi
* Fermioi
* Hadroi
* Leptoi
* Barioi
* Yukawaren potentziala

## Kanpo estekak
Durduzaz eta dardaraz

***Durduzaz eta dardaraz*** (1999), Amélie Nothomb belgikar idazlearen eleberri autobiografikoa da. Bertan Japonian bizi izan zituen lan gorabeherak kontatzen ditu. 1999an bertan ''Grand Prix du roman de l'Académie française'' saria irabazi zuen. Joxan Elosegik euskaratu zuen, eta Igela argitaletxeak argitaratu, 2003an.

## Helburua 
Egileak Japoniako bere lan gorabeherak ez ezik kulturen arteko talka, japoniar matxismoa eta japoniar enpresen egoera azaltzen digu.

* Egilearen bizipenen arabera Japoniar askorentzat haiena da kultura garaiena eta mendebaldeko kultura eta pertsonak haien azpitik daude.

* Japoniar gizonek aukera bakarra dute bizitzan, botere hierarkiaren menpe egotea. Boteretsuenek ere hierarkia errespetatu behar dute.

* Japoniar emakumeek berriz bi aukera dituzte: botere hierarkiaren menpe egon eta emakume gisa porrota jasan edo senarraren menpe egon eta langile bezala porrota jasan.

## Laburpena 
Amélie Belgikar itzultzailea Japoniar enpresa garrantzitsu batean kontratatu dute. Boterearen piramidea gailurretik behera horrera hierarkizatua dago enpresan: Haneda lehendakaria, Omochi lehendakari ordea, Saito sail burua, Fubuki Mori eta erabat behean Amélie. Lehenik beraz garrantzirik gabeko lanak , kafea eta tea zerbitzatzea, besterik ez du egin behar. Omochi jaunari japoniar hizkuntza eta ohiturak mendebaldeko emakume batek horren ongi ezagutzea iraingarria iruditzen zaionez Saito jaunak fotokopiak egitera zigortzen du eta japoniera ahazteko agindua emango dio. Fotokopiak eginez Tenshi jauna, beste sail bateko nagusia, ezagutuko du. Tenshi Belgikar enpresa batekin harremanetan jarri nahian dabilenez eta Amélie bertakoa denez, Belgikar enpresaren eta bere produktuen buruzko txosten bat egiteko eskatuko dio ezkutuan, horrelako garrantzia duen lan bat hierarkiaren beheko inork ezin baitu egin. Amélieren itxaropena Saitoren saila utzi eta Tenshirentzat lan egitea da, baina Omochik, Fubukiren bidez, Améliek txostena egin duela dakienean zigortzeko bere gaitasunak erabili ezin dituen lanak bidaliko dizkio Fubukiren bidez. Azkenean enpresako lan okerrena, hau da, komunak garbitzea izango da bere helburua. Bere ohoreagatik Améliek lanean jarraituko du eta kontratu bukaera iristean burumakur, errua beretzat hartuaz utziko du enpresa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonaire

**Bonaire** (nederlanderaz eta ingelesez *Bonaire*, papiamentoz *Boneiru*) Herbehereetako udalerri berezia da, Karibe itsasoaren hegoaldean dagoena, Antilla Txikietan.

Bonaire eta Klein Bonaire uharteek osatzen dute herbeheretar udalerri berezi hau. Udalerriburua Kralendijk da.

## Ikus, gainera 
* Holandarren Antillak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bonaireko Gobernuaren webgunea
San Eustakio

**San Eustakio** (nederlanderaz *Sint Eustatius*) Herbehereetako udalerri berezia da, Karibe itsasoaren hegoaldean dagoena, Antilla Txikietan. Saint Kitts eta Nevisen hegoaldean dago, gertu-gertu.

Udalerriburua Oranjestad da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Holandarren Antillak

## Kanpo estekak 
* San Eustakioko turismo webgunea
Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria

***Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*** (, ), gaztelaniazko izenaren ***RIEV*** siglekin ezagunagoa, Eusko Ikaskuntzaren argitalpen nagusia da, Julio Urkixok 1907an sortua. Julio Urkixok zuzendari karguan jarraitu zuen 1936ko gerra piztu arte. 1983an RIEV berriro plazaratu zen, eta orduz geroztik Julio Caro Baroja izan zen zuzendari, 1995ean hil zen arte. Gaur egun, Aingeru Zabala Uriarte da zuzendaria. Seihilabetekaria da, eta Euskal Herriko kulturaz hainbat diziplinatako ideia, joera eta teoria zientifikoen elkartoki eta eztabaidaleku izatea du helburu.

Koldo Mitxelenaren esanetan, Euskal Herriko kulturari buruzko azterlanak era guztietako fantasien eta zoramen guztien babesleku ziren, lehenago zelta kulturari buruzko azterlanak izan ziren bezala; *RIEV*ek lortu zuen —ez lanik gabe— hori atzean utzi eta zientziaren arlora ekartzea.

## Historia 
1907an sortu zen eta 1936. urtea arte iraun zuen. Hasierako urteetan Georges Lakonbek lagundu zion Urkixori eta 1922an Eusko Ikaskuntzaren aldizkari bihurtu zen, Urkixo bera zuzendari zela. Lehen zenbakiak Baionan atera ziren, eta gero Gipuzkoako Aldundiko irarkolan, bi hilabetez behin. Lanak euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez edo alemanez idatziak izaten dira, idazlea nor den. Urkixok garrantzi handia eman zion atzerriko euskalarien lanei.

Parte hartzaile izan ziren, besteak beste, Meillet, Saroïhandy, Vinson, Hérelle, Jaurgain, Daranatz, Dubarat, Schuchardt, Linschmann, Winkler, Uhlenbeck, Meyer-Lübke, Dodgson, Farinelli eta beste asko, euskaldun eta atzerritar. Euskal idazle zaharren obrak ere argitaratu ziren, zatika eta zenbaitetan faksimilez. Era horretan argitaratu ziren, esaterako, Etxepareren lanak, Oihenarterenak, Tartasenak, Etxeberri Sarakoarenak, Axularrenak, etab.

Gerrak eten zuen *RIEV*en argitalpena. 1981ean, Eusko Ikaskuntzaren babespean, berriz ere ekin zitzaion *RIEV* aldizkaria argitaratzeari, Julio Caro Baroja zuzendari zela, eta Juan Garmendia Larrañaga kudeatzaile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*ren web orria, Eusko Ikaskuntzaren webgunean.
* RIEV aldizkaria Inguma datu-basean
Saba (uhartea)

**Saba** Herbehereetako udalerri berezietan txikiena da, Karibe itsasoko hegoaldean dagoena, Antilla Txikietan. Bertan Mount Scenery (877 m) sumendia dago Herbehereetako Erresumako gailurrik altuena. Udalerriburua The Bottom da.

## Ikus, gainera 
* Holandarren Antillak

## Kanpo estekak 
* Sabako Gobernuaren webgunea
Saba (argipena)

**Saba** izenak hainbat adiera du:

## Leku-izenak 
* **Saba (uhartea)**: Karibeko uhartea, Herbehereetako subiratzauren pean.
* **Sabako Erresuma**: Yemengo antzinako herrialdea, eta honekin lotuta:
** Sabeoak, antzinako herria.
** Sabako erregina, Bibliako pertsonaia.
* **Saba**, Bruneiko barruti administratibo bat.
***Sabá**, Hondurasko udalerria.

## Enpresak 
* **Saba News Agency**: Yemengo albiste agentzia
* **Saba Software**: Software eta zerbitzu enpresa
## Besterik 
* **Saba** emakumezko izena da Persia eta Etiopian. Georgian gizonezko izena da.
*San Saba (argipena).
Hallasan

[thumb|280px|[Krater aintzirak **Hallasanen**.]]
**Hallasan** edo **Halla mendia**.

Mendi honek koreeraz izan dituen izen eta transkripzioak:
* Hangul hizkuntzaren alfabeto ofizialean 한라산 idazten da.
* Ipar Korean alfabeto berean *Hannasan* izango balitz bezala (한나산) idazten da baina ahoskatu *Hallasan*.
* Hanjan 漢拏山 idazten da.
* Mendiari garai zaharretan izen asko eman zaizkio: *Buag* (부악/釜岳), *Wonsan* (원산/圓山), *Jinsan* (진산/鎭山), *Seonsan* (선산/仙山), *Dumuag* (두무악/頭無岳), *Burasan* (부라산/浮羅山), *Yeongjusan* 영주산(瀛州山) eta *Hyeolmangbong* (혈망봉/穴望峯)..

## Ezaugarriak 
Sumendi honek Pliozenoan Jeju uhartea sortu zuen eta sarritan uhartearekin berarekin identifikatzen da; tokiko esaera batek hauxe dio: "Jeju Hallasan da; eta Hallasan Jeju da". Tontorrean 400 mko diametroko kraterra dago eta inguruan bigarren mailako 360 bat kono (Jejuko dialektoan *oreum*, 오름) daude. Azken erupzio ezagunak 1002 eta 1007an gertatu ziren.

Mendia uharteko leku guztietatik ikus badaiteke ere, bere tontorra askotan lainoek estaltzen dute. Mendi sinboliko hau Hego Koreako monumentu naturalen zerrendan 182. zenbakiduna da.

### Sinesmen gunea 
Baengnokdam (literalki "orein zuriaren aintzira") izeneko krater aintzira bat dago; kondaira baten arabera izen hau emateko arrazoia hauxe da: zerutik jaisten diren beste mundu batzuetako gizonak horra doaz oreinekin jolastera.

Mendian Gwaneumsa, uharteko tenplu budistarik zaharrena dago; jatorrizkoa Goryeo dinastian eraiki zuten baina Koreako beste hainbat tenplu bezala XX. mendean berreraikia da. Kanpoaldean 1948 eta 1950 arteko Jejuko altxamenduaren biktimen oroimenezko monumentua dago; uhartean gehien bisitatzen den lekuetakoa da. Apur bat beherago, hego-mendebaldeko kostaldetik hurbil Sanbangsa leize-tenplua (lehen bertako sinesmen zaharretara dedikatua, gero budista) dago; bere ingurumarian Budaren estatua zahar asko daude, azken 1.000 urteetan Ekialdeko Asiako leku askotako erromesek eramanak.

## Igoerak 
Mendirako igoera urtero milaka lagunek egiten dute; bost ibilbide daude:
* Gwaneumsa (관음사): 8.7&nbsp;km.
* Seongpanak (성판악): 9.6&nbsp;km.
* Eorimok (어리목): 4.7&nbsp;km.
* Yeongsil (영실): 3.7&nbsp;km.
* Donnaeko (돈내코): 9.1&nbsp;km. Hamabost urtez moztuta egon ostean 2009ko abenduaren 4an berzabaldua.

Gaur egun lehen biak baino ez dira tontorrera heltzen; Gwaneumsa delakoa (irteera lekua: 620 m) iparraldetik abiatzen da eta bost bat ordutan tontorrera hel daiteke, Seongpanak delakoa (irteera lekua: 750 m) ekialdetik eta lau ordu eta erdiko ibilbidea da. Beste hirurak Witse izeneko *oreum* edo konora heltzen dira, 1994tik hortik gorako bidea natura berreskura dadin itxita dagoelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jeju
* Hego Korea
* Krater aintzira

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
*  Mendia Smithsonian Institutioneko *Global Volcanism Program* webgunean.
*  Hallasan Peakbaggerren.

## Erreferentziak
Nukleoi

**Nukleoi** nukleo atomikoa osatzen duten partikulei deritze, neutroi eta protoiei alegia. Nukleoan dauden protoi eta neutroien kopuruak adierazten du masa zenbakia (A). Neutroi kopurua lortzeko zenbaki atomikoa (Z) (elementuaren protoi kopurua) masa zenbakiari (A) kentzen zaio.

Hala ere, nukleoaren masa ez da osatzen duten nukleoien masen batuketa, masa totala batuketa hori baino txikiagoa izatea eragiten duen ekartuta mantentzen dituen lotura energia bat baitago (masa eta energiaren arteko baliokidetza erlatibista dela eta).

## Kanpo estekak
Dimitros Mavroeidis

**Dimitros Mavroeidis** (grezieraz: Δημήτρης Μαυροειδής) (Marousi, 1985eko uztailaren 4a -) Greziako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Mavroeidis 2002an Peristeri taldean bilakatu zen profesional. 2005ean Panioniosen eta 2007an jaioterriko Maroussin jokatu ondoren 2010ean Bilbao Basketek fitxatu zuen.

## Taldeak 
* Peristeri (2002-05)
* Panionios (2005-07)
* Maroussi (2007-10)
* Bilbao Basket (2010-)

## Erreferentziak
Kenny Dalglish

**Kenny Mathieson Dalglish** (Glasgow, 1951ko martxoaren 4a-) futbolari eskoziarra izandakoa da, herrialdeko inoizko ezagunenen artean dagoena. Izan ere, Eskoziako futbol selekzio nazionalaren historia osoan egon den golegile nagusia da Denis Lawrekin batera, 30 golekin. Halaber, selekzioan partida gehien jokatu duen jokalaria da, 102 aldiz aritu baitzen 1971tik 1986 arte. 1978an eta 1982an Munduko Txapelketan parte hartu zuen.

Bestela, bere hiriko Celtic FC taldean aritu zen 8 urtez eta tarte horretan 4na Liga eta Kopa eta Ligaren Kopa 1 irabazi zituen.

1977an jauzi egin zuen Ingalaterrako ligara eta Liverpool FCrekin beti ere 7 txapelketa eta 3 Europako Kopa erdietsi zituen.

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren profila Eskoziako Futbol Elkartearen webgunean
Hampden Park

**Hampden Park** Eskoziako Glasgow hirian kokatuta dagoen estadioa da, Mount Florida auzoan. Bertan jokatzen dute hala futbol selekzioak nola errugbi selekzioak ere.

## Historia 
* 1960: Real Madrid 7 – Eintracht Frankfurt 3 (finala, Europako Kopa)
* 1962: Atlético Madrid 1 – Fiorentina 1 (finala, Europako Futbol Errekopa)
* 1966: Borussia Dortmund 2 – Liverpool 1 (finala, Europako Futbol Errekopa)
* 1967: Celtic F.C. 1 – Racing Club de Avellaneda 0 (finalaren joaneko partida, Kontinente arteko Kopa)
* 1976: Bayern Munich 1 – AS Saint-Etienne 0 (finala, Europako Kopa)
* 1989: Saudi Arabia 2 – Eskozia 2 (5–4 pen.) (finala, FIFA U-16 Munduko Txapelketa)
* 1999: Hegoafrika 39 - Uruguai 3 (Munduko Errugbi Txapelketa)
* 2002: Real Madrid 2 – Bayer Leverkusen 1 (finala, UEFAko Txapeldunen Liga)
* 2007: Sevilla 2 – Espanyol 2 (aet; 3–1 pens) (finala, UEFA Kopa)

## Musika ekitaldiak 
The Rolling Stones, U2, Oasis, AC/DC, Bruce Springsteen eta Paul McCartneyk estadio honetan kontzertuak eman izan dituzte, besteak beste.

## Kanpo estekak 
* Estadioaren webgune ofiziala
Mikel Uriz

**Mikel Uriz Anzizu** (Iruñea, 1989ko uztailaren 19a -) saskibaloi jokalari nafarra da, ACBko Bilbao Basket taldean ibilitakoa.

## Ibilbidea 
Javier, Ricardo eta Iñaki bere anaiak saskibaloi jokalariak ere badira. Galizian, Club Baloncesto Breogángo harrobian, zenbait urte eman ondoren, etxera itzuli zenean Santurtziri utzi zion Bilbao Basketek.

Saskibaloiko euskal selekzioarekin ibilitakoa da.

## Taldeak 
* CD Ardoi (2005-2006)
* Marín Peixe Galego (2006-2007)
* Estudiantes de Lugo (2007-2009)
* CB Santurtzi (2009-2011; Bilbao Basket taldean 3 partida jokatu zuen)
* Fundación Adepal Alcázar (2011)
* Basket Navarra Club (2011-2012)
* CB Clavijo (2012-2013)
* Club Baloncesto Valladolid (2014-2015)
* Palma Air Europa (2015-)

## Erreferentziak
Deuteronomioa

thumb|San Paoloren Biblian agertzen den Deuteronomioaren irudia
**Deuteronomioa** Itun Zaharreko liburua da, Pentateukoko bosgarrena (K.a. 622). Aurreko liburuetan emandako lege erlijiozko eta zibilen bilduma da funtsean, Israelen historiaren gidatzat ipinia.

34 ataletan eta 959 txataletan dago banatua. Bertan jasotzen da juduak Lur Agindura iristear zeudela Moisesek egin zuen hitzaldia, Legearen azalpen berria emanez. Halaber, gogora ekartzen da herri juduaren ibilera Egiptotik irten zenez geroztik: irteera, Sinai mendiko gertaera, eta abar. Bukaeran, Moisesen azken agurreko hitzaldia dator eta haren heriotzaren kontakizuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Deuteronomioa Bizkaiko elizbarrutiaren webgunean.
Kostas Vasileiadis

**Konstantinos "Kostas" Vasileiadis** (grezieraz: Κώστας Βασιλειάδης) (Tesalonika, 1984ko martxoaren 15a -) Greziako saskibaloi jokalaria da. Hegaleko postuan jokatzen du, eta egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Tesalonikan jaioa, Kilkisen eman zuen gaztaroa. 2000 eta 2006 artean PAOKen jokatu zuen non kapitain bihurtu zen. Handik Unicaja Málagara joan zen.

2007an etxera itzuli eta Olympiacosek fitxatu zuen, gero berriro PAOKera joateko. 2008-09 denboraldirako Sutor Basket Montegranaro italiarrak fitxatu zuen eta 2010ean Bilbo aldera joan zen.

## Taldeak 
* PAOK (2000-06)
* Unicaja Málaga (2006-07)
* Olympiacos (2007-08)
* PAOK (2008-09)
* Sutor Basket Montegranaro (2009)
* Obradoiro CAB (2009-10)
* Bilbao Basket (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Kostas Vassiliadisen webgune ofiziala
Eduardo Hernández-Sonseca

**Eduardo Hernández-Sonseca Lorenzo** (Aranjuez, 1983ko ekainaren 21a -) saskibaloi jokalari espainiarra da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Real Madrideko harrobian egindako jokalaria, hantxe hasi zuen bere ibilbide profesionala. 2004-05 denboraldirako Canariasen jokatu zuen, utzita.

2007an Joventut Badalonak fitxatu zuen eta 2010ean Bilbao Basketek.

2002an selekzio nazionalarekin debutatu zuen.

## Taldeak 
* Real Madrid B 2000-02
* Real Madrid 2001-04
* Gran Canaria 2004-05
* Real Madrid 2005-2007
* Joventut Badalona 2007-2010
* Bilbao Basket 2010-``gaur egun´´

## Palmaresa 
* ACB Liga: txapelduna (2004-2004, Real Madrid)
* Espainiako Saskibaloi Errege Kopa: txapelduna (2007-2008, Joventut Badalona)
* Eurocup: txapelduna (2006-2007, Real Madrid eta 2007-2008, Joventut Badalona)

## Erreferentziak
Batzar probintzial (Iberiar Penintsulako Gerra)

**Batzar probintzialak** Iberiar Penintsulako Gerran, 1808tik 1814ra arte, erresistentzia antolatzeko orduan, hauen bitartez aginte guneak sortu ziren. Hauek Frantziaren aurkako gerra zuzentzen zuten Fernando VII.aren absentzian. Agintzen zutenen artean, armadako ofiziala, funtzionarioak, goi mailako nobleak eta kleroak zeuden.

Batzar probintzialak koordinatzeko, Batzar Goren Zentrala eratu zen eta 1810eko irailean, Cadizen, gorteak deitu zituzten.

## Ikus, gainera 
* Iberiar Penintsulako Gerra

## Kanpo estekak
Georgie Dann

**Georgie Dann** (1940ko urtarrilaren 14a, Paris &ndash; 2021eko azaroaren 3a, Madril)  Espainian bizi izan zen frantziar abeslaria izan zen.

Zortzi urtez Parisko kontserbatorioan ikasi zuen, ondoren Frantzia eta Espainian bere musika ibilbidea garatu zuen, udako abestietan espezializatu zelarik. Espainian oso ezaguna bilakatu zen, 1970 eta 1980ko hamarkadetan zehar lelo itsaskor eta errepikakorrez beteriko gaztelaniaz abesturiko abestiekin sekulako arrakasta lortu zuelarik: esate baterako, "El Bimbó", "Macumba" "Carnaval, Carnaval", "El Africano", "El negro no puede", "El Chiringuito", "La Barbacoa", eta abar.

RTVE espainiar telebista katean emititu ziren lehenbiziko bideoklipak Georgie Dannenak izan ziren.

## Georgie Dannen udako abesti arrakastatsuak 
## Kanpo estekak 
* Georgie Dann abeslariaren webgune ofiziala
Football League First Division

[thumb|280px|Preston North End taldea [1888-89an, historiako lehendabiziko txapeldunak.]]

**Football League First Division** Ingalaterrako futbol ligaren txapelketa nagusia izan da ehun urtez, sorrerako 1888tik 1992 arte. Azken urte honetan **Premier League** gaur egungo txapelketa abiatu zuten.

Lehenengo hiru urteetan 12 taldek osatzen zuten liga, 1891n 14 ziren, 1892tik 1898 arte 16, handik 1905 arte 18, handik 1915 arte 20 eta 1919tik 1987 arte 22 talde. Azken urteetan aldaketa batzuk egon ziren eta talde kopurua 20-22koa izan zen.

Liverpool FC txapelketa gehien irabazi duen taldea (18), Arsenal FC bigarrena (10), Everton FC hirugarrena (9) eta laugarrenak Manchester United (7) eta Aston Villa F.C. (7).

## Palmaresa (1889-1992) 
|valign="top"|

|}

## Garaipenak (1889-1992) 
### Taldeka 
### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Premier League

## Kanpo estekak 
* "Past winners" (Football League).
Neurketa-maila

Estatistikan, **neurketa-eskala** edo **neurketa-maila** neurketa bat egiteko moduari deritzo. Stanley Smith Stevens psikologoak neurketa oro lau neurketa-eskala mota hauetako batez burutua zela adierazi zuen: eskala nominal, eskala ordinal, tarte-eskala edo ratio-eskala. Eskala hauek propietate ezberdinak dituzte: eskala batean egindako neurketa bakoitzak bere eragiketa matematikoak onartzen ditu eta eskala bakoitzarekin jasotako datuak berariazko estatistika-tekniken bitartez soilik azter daitezke.

## Eskala nominala 
Eskala nominaletan elementu edo banako bati neurketa bakoitza kategoria baten bitartez egiten da. Kategoriak banakoa neurtzen den ezaugarriari buruz beste baten berdina den edo multzo berekoa den adierazten du. Adibidez, pertsona batek erreferendum batean emandako botoa (bai, ez, zuria, ez du botorik eman) eta arroka mota (igneoa, metamorfikoa edo sedimentarioa) eskala nominal batez neurtzen dira. Eskala nominalez elementu ezberdinen neurketa egiten denean, aldagai kualitatiboak sortzen dira.

## Ikus, gainera 
* Aldagai estatistiko

## Kanpo estekak 
* Neurketa-eskala, Gizapedian.
Kamioi

**Kamioia** motordun ibilgailua da, salgai edo karga astunak errepidez garraiatzeko ibilgailu handi eta sendoa hain zuzen ere. Autoa baino handiagoa da eta haren helburua, pertsonak eramatea baino, ondasunak garraiatzea da.

Haien egiturak, erresistenteagoak izateko aukera ematen die, koskor bakarrekoak baitira. Txasisaren (egitura oso gogor eta erresistentea) inguruan eraikita daude, beste autoetan gertatzen ez den bezala. Kamioi gehienetan antzeko elementuak agertzen dira: txasisa, egitura markoa, kabina eta, azkenik, karga eramateko atxikita doan beste egitura bat.

[thumb|200px|eskuinera|AEBetako kamioi klasikoak: motorduna eta motor gabekoa, [Florida estatuan.]]
thumb|Daimler-Lastwagen, 1896
Egitura da, batik bat, kamioiari forma eta izena ematen diona, luzera eta pisua zehazten baitu. Hori dela eta, kamioi mota asko daude, funtzio berdina izaten dutenak, baina egoera edo eskala ezberdinetan erabiltzen direnak. Izan ere, ez baita kamioi mota bera erabiltzen hiri batetik bestera zenbait elementu garraiatzeko edo, industrian erabiltzen diren pieza erraldoiak herri batetik bestera eramateko.

Horrela, esan daiteke, kamioiak espezializatu direla lan zehatz batzuk egiteko, horretarako beharrezkoak diren elementuak garatuz. Ez da gauza bera beirazko kutxa, dinamita edota janaria garraiatzea: kasu batzuetan beharrezko da tenperatura kontrolatzea, besteetan kargak ezin du kolperik jasan edota gehiegi mugitu (kristalezko elementuen edo material arriskutsuen kasuan).

Kamioietan garraiatzen diren merkantziak, normalean, kamioietan bertan eramaten dira beste garraiobideak aproposak ez direlako. Merkantzia jakin batzuk, adibidez, hegazkinentzat handiegiak dira edo gehiegizko pisua gainditzen dute, eta itsasontzian eramatea, ezinezkoa da, lurretik garraiatu behar direlako derrigorrez.

Lehendabizikoa 1896an Gottlieb Daimlerrek egin zuen.

Kamioi batzuk, gutxi badira ere, lehiaketetarako erabiltzen dira. Dakar Rallyan, adibidez, ohiko kamioiak daude, autoei laguntza eskaintzen dietenak, eta lehiaketan bertan parte hartzen dutenak, askoren aburuz, ikuskizun harrigarria sortzen dutenak.

## Kamioi motak 
thumb|ezkerrera|Suhiltzaileentzako unitatea, 2004 Freightliner txasisean oinarritua.
Erabileraren arabera, honako kamioi mota nagusiak daude:
* Hormigoi kamioia
* Suhiltzaileen kamioia
* Zisternadun kamioia
* Zarama jasotzen duen kamioia
* Erremolke bezala erabiltzen den kamioia
* Obretan erabiltzen den kamioia, hondakinak azkar jasotzeko eta atzeko partea inklinatuz guztiz husten dena (dumper)
* Trailerra
* Termikoki isolaturiko kamioiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beherantz quark

**Beherantz quarka** (*d quarka* ere deitua ingelesezko ***down quark*** izenetik) quarken lehen belaunaldiko funtsezko partikula bat da. Funtsezko kargaren −⅓ko karga elektrikoa eta ½ko espina du, ondorioz fermioi bat delarik eta Pauliren bazterketa printzipioa betetzen duelarik. Gorantz quarkarekin eta elektroiekin batera ikus dezakegun eta eratuta gauden materia guztia osatzen dute, hiru partikula hauek oso egonkorrak baitira eta ez baitira gehiago desegiten edo erortzen.

Quark guztiek bezala behe quarkak kolore karga du eta elkarreragin nuklear indartsua sentitzen du gluoiak igorri eta xurgatuz. Behe quarkek karga gorri, berde edo urdina dute, eta behe antiquarkek karga antigorri, antiberde edo antiurdina. Elkarreragin hau sentitzean partikula hau ez da isolatuta ikusten, baizik eta beste quark bat edo birekin hadroiak eratuz. Eratzen diren hadroien masaren gehiena kolore eremuaren energiatik dator (Einsteinen ekuazio ospetsuak dioen bezala energia eta masa gauza bera dira) eta ez quarketatik beraietatik.

Gorantz eta beherantz quarken existentzia Murray Gell-Mannek eta George Zweigek 1964an iragarri zuten, quark eredua garatu zutenean, eta goi quarken lehen ebidentzia SLACean 1967an eginiko esperimentuetan lortu zen.

## Behe quarkak dituzten hadroiak 
* **Mesoiak**
** Pioi kargatuek (π±) behe quark edo antiquark bat dute eta pioi neutroak (π0) bien konbinaketa lineal bat.
** Kaoi kargatuek (K±) behe quark edo antiquark bat dute
** Eta (η) eta eta prima (η') partikulak behe quarkak eta euren antiquarkak dituzten konbinaketa linealak dira.
** Rho mesoiek (ρ±)kargatutako pioien konposaketa bera dute, baina konposatutako partikulak 1 espina du eta ez 0.
** D mesoi neutroak (D0) eta B mesoi kargatuek (B±) ere behe quark eta antiquarkak dituzte.

* **Barioiak**
** Protoia (p) bi goi quark eta behe quark batez osatua dago, eta neutroia (n), bi behe quarkez eta goi quark batez.
** Delta barioi neutroek (Δ0), positiboek (Δ+) eta bikoizki positiboek (Δ++) bat, bi eta hiru behe quark dituzte hurrenez hurren.
** Lambda partikula neutroak (Λ0) goi quark bat du. Lambda positibo sorgindu partikulak (Λ+c) eta behe lambda neutroak (Λ0b) beste horrenbeste.
** Sigma partikula neutroak (Σ0) eta positiboak (Σ+) bat eta bi behe quark dituzte hurrenez hurren.
** Xi partikula neutroak (Ξ0) eta xi positibo sorginduak (Ξ+c) behe quark bana dute.
** Aurreko barioien antipartikulek bejhe antiquarkak dituzte.

## Kanpo estekak
Kategoria (filosofia)

Filosofian, **kategoria** gauza konkretuak sailkatzean sortzen den gauza multzo bakoitza da. Adibidez, munduan existitzen diren zaldi konkretu guztietatik, zaldi kategoria eratzen da. Kategorien bitartez, objektuak eta ideiak bereizi, ulertu eta ezagutzen dira, elementu sinpleen kokapen hierarkikoa osatuz antzekoak diren eta ezaugarri komunak dituzten elementuekin. Aldi berean, ezaugarri komunak dituzten kategoriek kategoria nagusiago bat osa dezakete (zaldi kategoria ugaztunen kategoriaren barnean sartzen da).

## Bibliografia 
* Arrieta, Agustin (2004): "Metafisika" in *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Kanpo estekak
Kategoria (estatistika)

Estatistikan, **kategoria** aldagai kualitatibo edo kategoriko batek hartzen dituen balioetako bakoitza da. Adibidez, pertsona ezberdinen sexua jasotzen denean, bi kategoria ezberdin bereizten da: gizonezko edo emakumezko. Kategoriak aldagai koantitatiboetako datuak tartetan biltzen direnean ere sortzen dira: tarte bakoitza kategoria bat dela esan daiteke (160 cm-170 cm pertsonen altueretan, adibidez). Kategoriek, aldagai koantitatiboetako zenbakizko balioak ez bezala, ez dute kopuru bat adierazten, elementua multzo batean kokatzen den edo ez baizik. Kategoria bereko elementu kopurua zenbatzen denean, maiztasuna kalkulatu dela esaten da (gizonezkoen maiztasuna, adibidez).

## Kanpo estekak
Datu (argipena)

**Datuak** errealitateari buruzko proposizioak dira, hala nola neurketak edo behaketak. Adiera zabalean, edonolako informazio zehatzari deritzo datu. Zientzian, terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* estatistikan, datua elementu baten ezaugarri bati buruz egindako neurketa da;
* informatikan, datua konputagailu batek maneiatzen duen informazio oro da. Aldi berean, ordea, datuen eta programen arteko bereizketa ohikoa da.
Aldagai estatistiko

Estatistikan, **aldagai estatistikoa** ikerketa batean jasotako elementuetan ezaugarri bati buruz egindako neurketa edo jasotako datuen multzoa da. Adibidez, pertsonen sexua, adina eta altuera ikerketa bateko aldagai estatistikoak izan daitezke. Estatistikan aldagaien ezaugarriak aztertzen dira banaka (adinaren batezbestekoa, adibidez) edo batera (sexuaren eta altueraren arteko erlazioa aztertuz, esaterako), aldagaian barnehartutako datuetan oinarrituz.

## Sailkapena 
Aldagaiak nolakoak diren, azterketa estatistikoa ezberdina izaten da (adibidez, sexuari buruz, aldagai nominala denez, ezin da batezbestekoa kalkulatu). Aldagaiak zein motakoak diren behatu behar da, beraz, dagokion azterketa egiteko. Ikerketa burut aurretik, eta heldu nahi diren ondorioen arabera, mota bateko edo besteko aldagaiak planteatu behar dira datuak jasotzerakoan. Ohiko sailkapen, neurtzeko moduaren araberakoa, hau da:

* aldagai kualitatibo edo **kategorikoak**, **atributu** ere deituak, kualitate bat (eta ez kopuru edo neurri bat) jasotzen dutenak; adibidez, ikasle baten kalifikazioa (eskas, nahiko, ongi, oso ongi, bikain) eta sexua (neska edo mutil)
** aldagai nominalak, ordena eman ezin daitekeenean (ikasle batek egiten duen gradua, adibidez); horietan, aldagai dikotomikoak bereizten dira, bi kategoria bakarrik jasotzen dituena (sexua: gizon/emakume);
** aldagai ordinalak, kategoria ezberdinak mailakatu daitezkeenean; adibidez, ikaslearen kalifikazioa (eskas, nahiko, ...);
* aldagai koantitatiboak, ezaugarri bat kopuru edo zenbateko batez jasotzen denean (tenperatura gradutan, adibidez):
** tarte-eskala, datu batetik bestera alde absolutua edo "tartea" eman daitekeeenean, baina ez ordea erlatiboa (1&nbsp;°C-10&nbsp;°C tartean 9 graduko aldea, baina ezin da esan 10 gradutan tenperatura 10&nbsp;°C/1&nbsp;°C=10 aldiz epelagoa denik, tenperatura negatiboak ere badaudelako);
** ratio-eskala, bi daturen arteko alde absolutua zein erlatiboa ("ratioa" alegia) eman daitekeenean (1 Kg eta 2 Kgko bi obejktu harturik, bigarren bi aldiz astunagoa, masak beti positiboak baitira).

Aldagai koantitatiboak honela ere sailka daitezke:
* aldagai diskretuak, aldagaiak zenbakizko balio isolatuak bakarrik hartzen dituenean (seme-alaba kopurua, adibidez);
* aldagai jarraiak, tarte batean edozein balio erreal har dezakeenean (tenperatura).

Aldagai diskretu eta jarraien arteko bereizketak probabilitate teorian da batez ere garrantzitsua, aldagai diskretuak eta jarraiak aztertzeko tresna ezberdinak erabiltzen direlako. Datuak grafikoki irudikatzean ere, diagrama ezberdinak erabiltzen dira.

Aldagai ezberdinen arteko erlazioak aztertu behar direnean, aldagai hauek bereizten dira:
* aldagai independenteak, bere balioak ikertzaileak berak kontrolatu edo beste aldagai baten mendean ez daudenean;
* aldagai dependenteak, bere balioak aldagai independenteak hartzen dituen balioen mendean dagoenean. Adibidez, ikasketa ordu kopuruaren eta kalifikazioaren arteko erlazioa aztertzean, ikasketa ordu kopurua aldagai independentea eta kalifikazioa dependentea.

## Ikus, gainera 
* Neurketa-maila

## Kanpo estekak
Datu (estatistika)

Estatistikan, **datua** elementu edo banako baten gainean jasotako neurketa edo behaketa bat da, elementuaren ezaugarri bat adierazten duena. Adibidez, haur baten adina 8 urtekoa dela jasotzen denean, 8 balioa datu bat da. Elementu ezberdinen gainean ezaugarri berari buruzko datuak biltzen direnean, aldagai bat sortzen da, kualitatibo edo koantitatiboa.

## Kanpo estekak
Aldagai nominal

Estatistikan, **aldagai nominala** edo **atributua** soilik berdinak edo ezberdinak diren kategoria zenbait hartzen dituen aldagaia da, kategoria batek beste batek baino maila edo balio handiagoa duela ezin esan daitekeelarik. Adibidez, sexua (gizon, emakume) eta aukeratutako unibertsitate ikasketa (medikuntza, arkitektura, ekonomia, ...) aldagai nominalak dira. Aldagai nominala aldagai kualitatibo mota bat da, aldagai ordinalekin batera. Aldagai nominalak eskala nominal batez neurtzen direla esaten da eta estatistikan berariazko teknikak aplikatzen zaizkie (kontingentzia taulak, esaterako). Beste alde batetik, aldagai koantitatiboak bereizten dira, non datuak zenbakizko balio baten bitartez neurtu eta ordenatu egin daitezkeen, besteak beste.

## Adibideak 
Soziologia ikerketa batean langileei egindako galdera hauek guztiek aldagai nominalak sortzen dituzte: jaioterria, sexua, enpresaren sektorea, enpresako lanpostua, azken hauteskundeetan zein sindikaturi eman dion botua, azken greban parte hartu duen. Galdera hauetarako datuek, berriz, ez dute aldagai nominalik osatzen: adina, egindako ikasketa maila (behe, ertain, goi), soldata, esperientzia-urteak eta adina.

## Kanpo estekak
Zapore (fisika)

Partikulen fisikako eredu estandarraren arabera **zapore** sei quarketako bakoitza ezberdintzen duen ezaugarriari deritzo: u (up, goia), d (down, behea), s (strange, bitxia), c (charm, sorgindua), t (top, tontorra) eta b (bottom, hondoa).

Egungo terminologian quarkak sei *zaporetan* agertzen direla esaten da, horietako bakoitzak hiru koloretako bat duelarik. Honela, quarkak orotara 18 izango lirateke.

## Definizioa 
Zaporea euren elkarreragin nuklear ahularekin lotutako funtsezko partikulen zenbaki kuantiko bat da. Eredu elektroahulean simetria hau irudizkoa da eta zapore aldaketa prozesuak existitzen dira. Beste batetik, kromodinamika kuantikoan zaporea simetria global bat da.

Elkarreragin berberak dituzten bi partikula edo gehiago izanez gero, elkartrukatu egin daitezke euren propietate fisikoak kaltetu gabe. Bi partikula hauen edozein konbinaketa linealek (konplexua) propietate fisiko berberak ditu euren arteko ortogonaltasuna edo elkarzutasuna mantentzen den bitartean. Beste hitz batzuetan, teoriak M\left({u\atop d}\right) bezalako simetria transformazioak ditu, non u eta d bi eremu diren eta M determinatzaile bateragarri bat duen 2\times2 matriz bateragarri bat den.

Simetria hau globala da elkarreragin nuklear indartsuarentzako eta irudizkoa (gauged) elkarreragin nuklear ahularentzako.

## Kanpo estekak
RATP

***Régie Autonome des Transports Parisiens*** (**RATP**, frantsesezko *Paristar Garraioen Operadore Autonomoa*) Paris eta aldirietako herri garraioen operadore nagusia da. Horrela, Parisko metroko linea guztiak kudeatzen ditu, eta Île-de-France eskualdeko hiru tranbia linea (T1, T2 eta T3), bus linea ugari eta RER tren sarearen bi lineako (A eta B) tarteak.

RATP 1949ko urtarrilaren 1ean sortu zen, *Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris* eta *Société des transports en commun de la région parisienne* konpainiak ordezkatzeko, Paris eta inguruetako lur azpiko eta lur azaleko herri garraio guztiak kudeatu ahal izateko, 1944 arte konpainia pribatuak kudeatzen baitzuten.

2000tik, Frantzian eta nazioartean garatzen ari da, garraio kudeaketako merkatuetan. Orain munduko seigarrena da garraio kolektiboaren merkatuan.

## Logoa 
RATP logoak Sena adierazten du, Île-de-France eskualdeko meandroekin, gorantz begiratzen duen aurpegi bat irudikatuz.

## Sarea 
[thumb|MP 89 bagoia [Bastille (Parisko metroa)|Bastillako geltokian, metroko 1 linea.]]

Parisko eskualdean kudeatutako garraio sarean honakoak daude :
* Autobusa: guztira 3.403 km luze (horietatik 569 km Paris barnean)
* Tranbia: hiru linea, guztira 30,2 km (T1, T2 et T3)
* Metroa: 16 linea, guztira 214 km (horietatik 169 km Paris barnean) eta 300 geltoki
* RER: A linea (mendebaldeko A3 eta A5 adarrak izan ezik) eta B linea (Gare du Nord-en iparraldeko tartea izan ezik), guztira 115 km inguru
* Montmartreko funikularra: guztira 108 metro (38 metroko desnibelarekin)
* Trans-Val-de-Marne (TVM): 19 kilometroko bus linea

### Trafikoa 
2006an, bidaia kopurua  milioi izan zen, 2005ean baino % 1,9 gehiago.

## Irudiak 

Image:Charles de Gaulle - Etoile Metro Station.jpg|Charles de Gaulle - Étoile geltokia
Image:Maison de la ratp.jpg|RATP bulegoak (quai de la Rapée)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak

## Kanpo estekak 
* RATP webgune ofiziala
Amish

thumb|250px|eskuinera|Amishak.

**Amish** edo **amishs**ak (Pennsylvaniako alemanaz *Amisch*, alemanez *Amische*) anabaptismo doktrinako kristau talde bat da. Gehienbat euren bizimodu xehe, usadiozko jazkera, eta gaur egungo erosotasun zein teknologia bereganatzeko jartzen duten erresistentziarengatik ezagunak dira. 384.000 pertsona inguru dira, batez ere Estatu Batuetako Pennsylvania eta Kanadako Ontario estatuetan.

Amishek estuki lorturiko kultura eta etnia talde bat osatzen dute, nagusiki Suitzatik joandako aleman hiztun emigranteen ondorengoak dira. Mugimendua Jacob Amman suitzarrak sortu zuen, XVII. mendearen amaieran, bere Elizaren lasaikeria moraltzat jotzen zuenari erantzunez. XVIII. mendean, amish askok Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuten. Itun Berrian oso modu literalean sinisten dute eta kanpoaldeko mundutik isolaturik bizitzen saiatzen dira. Bakezaletasuna eta bizimodu xehearen zaleak dira. XVI. eta XII. mendeko jazkeraz jazten dira. Gehienak aleman garaieraren dialekto batez mintzatzen dira: Pennsylvaniako alemana, nahiz eta euren buruei "suitzar amishak" deitzen dietenak "suitzeraz" (Swiss) mintzatzen diren. *Pennsylvania Dutch* talde ugarietako bat besterik ez da, orokorrean alemaniar jatorrikoak dira (*Dutch* hitza —"herbeheretarra" eta "nederlandera", ingelesez— behinolako *Deutsch* —"alemaniarra" eta "alemana"— hitzetik eratorria da).

Komunitateko arauak ez dira berak leku batzuetan eta besteetan; komunitate batean debekatuta dagoena baimenduta beste batean egon liteke baina, oro har, denek aurrerapen teknologikoak eta gizarte-garapena baztertzen dituzte eta gehienek, estatuaren laguntzak eta gizarte-zerbitzuak ere bai. Beachy Amish izenekoak "aurreratugoak" dira, bereziki 1960eko hamarkada ondoren jaiotakoak: adibidez, etxean ingelesez mintzatzen dira. Aipatzekoa da amishek gainontzeko estatubatuar ingeles hiztunei *English* ("ingeles") deitzen dietela.

Haien bizimodua, alderdi batzuetan, ez dator bat Estatu Batuetako legearekin, batez ere hezkuntzari eta haurren lanari dagokienez. Amish haurrak goiz hasten dira komunitatean lanean, eta hezkuntza beren eskoletan jasotzen dute. Gainera, oinarrizko hezkuntza amaitutakoan, eskola uzten dute.

## Zinema 
Nazioartean, Peter Weir zuzendariak zuzendutako *Witness* filmak amish jendea ezagun bilakatu zuen. Film horretan, Harrison Ford, Kelly McGillis, Lukas Haas, Danny Glover, Alexander Godunov, Josef Sommer eta Viggo Mortensen aktoreek parte hartu zuten.

## Kanpo estekak 
* Amish Studies - Amish Ikaskuntza
Soldata masa

**Soldata masa** enpresa batean langileei ordaindutako soldata guztien batura da. Soldata masaren totala langile kopurua edo horien soldatak gehitu edo murrizteagatik alda daiteke.

## Ikus, gainera 
* Soldata

## Kanpo estekak
Joan X.a

**Joan** edo **Joanes X.a** (Borgo Tossignano, ? - Erroma, 928) Eliza Katolikoko 122. aita santua izan zen 914 eta 928 bitartean.

Pornokrazia deritzon garaiko laugarren aita santua, bere aurreko hirurak bezala Teofilakto I.a erromatar senatariaren, honen emazte Teodoraren eta bien alaba zen Maroziaren eraginez aukeratua izan zen.

Diakonotza Bolognan amaitu ondoren Ravenako artzapezpikuaren fiskala izan zen, 905ean Sergio III.a aita santuak Bolognako gotzain eta Ravenako artzapezpiku izendatzeko, bere babesleei esker aita santu izendatua izan zen arte.

Bere aukeraketa erromatar aristokraziak babestu zuen arren Joan X.a ezin daiteke aita santu txotxongilo bat izan zenik esan, nobleziaren gaineko bere boterea erabili baitzuen.

Haren aitasantualdia musulmanek italiar kostaldeei eginiko erasoen okertzearekin hasi zen, Sizilian zituzten baseetatik abiatuta. Erasook amaiarazteko printze italiar batzuen koalizio bat lortu zuen, tartean Maroziaren senar Alberiko I.a Spoletokoa, Landulfo Beneventokoa eta Italiako errege Berengario Friulikoa zirela: azken hori enpresa horretara  Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore 915ean koroatua izanaren bidez erakarria izan zen.

915ean aita santu bat historian lehen aldiz jarri zen armada baten buru, eta Gariglianoko guduan musulmanak behin betiko garaitu.

924an Berengario hil zuten eta Inperio Santuko enperadoreen artean Karlomagnoren azken ondorengoa izan zen. Inperio horretako enperadore kargua hutsik geratuko zen 962an Oton I.a tronuratu arte.

Berengarioren heriotzak Italiako tronua ere hutsik utzi zuen. Joan X.a aita santuak tronu horretako oinordeko gisa Hugo Proventzakoa babestea erabaki zuen. Horren ondorioz, Maroziari aurre egin behar izan zion, haren bigarren senar Guido Toskanakoa Erromara armada baten buru joan, aita santua kargutik kendu eta kartzelatzea agindu zion.

Joan X.a kartzelan hil zen 928an.

## Erreferentziak
Quark eredua

[thumb|300px|eskuinera|[Mesoi sasieskalar baten bederatzikotea. Zortzikote baten kideak berdez agertzen dira, eta magentaz bakarrik dagoena.]]
Fisikan **quark eredua** hadroiak euren **balentziazko quark**en arabera sailkatzen dituen eskema bat da, adibidez emaitza bezala hadroien zenbaki kuantikoak ematen dituzten quarka eta antiquarka. Aipaturiko zenbaki kuantiko hauek hadroien identifikazio etiketak dira eta bi motatakoak dira. Poincaréren simetriatik datoz **JPC(m)** (non **J** momentu angeluarra den, **P** berezko parekotasuna) eta **C** elkartutako kargaren parekotasuna). Gainontzekoak zaporezko zenbaki kuantikoak dira, **I** isospina kasu. Hiru quark zapore kontutan hartzen direnean quark eredua zortzi moduena bezala ere ezagutzen da, ondoren irudiko mesoien zortzikotea.

## Kanpo estekak
Populazio (argipena)

**Populazio** hitzak erabilera ezberdinak ditu:

* **populazioa** edo biztanleria, lurralde edo eskualde batean bizi den jende-kopurua;
* estatistikan, populazioa aztergai den elementu guztien multzoa da, nondik lagin (estatistika) bat erauziko den;
* biologia eta ekologian, populazioa espezie bereko organismoen multzoa da, arlo eta aldi berean bizi direnak.
Bernako Unibertsitatea

**Bernako Unibertsitatea** (; ) Suitzako hiriburuko, Bernako, unibertsitate publikoa da. Bernako kantonamenduko gobernuak kudeatzen eta finantzatzen du. 1834 urtean sortu zuten unibertsitatea.

## Fakultateak 
* Teologia Kristaua
* Zuzenbidea
* Medikuntza
* Albaitaritza
* Ekonomia eta Gizarte Ikasketak
* Ikasketa Historikoak
* Ikasketa Zientifikoak
* Ikasketa Humanistikoak

## Kanpo estekak 
* Bernako Unibertsitatearen webgunea
Ellakuri udal estadioa

**Ellakuri udal estadioa** Laudioko kirol leku erabilanitza da. Gaur egun batez ere Laudio Kirol Klubak erabiltzen du partidak jokatzeko.

## Historia 
3.000 lagunentzako tokia duen estadioa lehendabizikoz 1978an erabili zuten San Roke lehiaketaren finalaurreko batean. Hala ere, ofizialki 1980an inauguratu zuten Osasuna eta Alavés arteko partida batekin. Lehen herriko talde guztiek Altzarraten jokatzen bazuten ere, egun Laudio Kirol Klubak baino ez du erabiltzen estadio hau. Bere harrobiak San Martingo zelaiak erabiltzen baititu eta Salleko Lagunak Kirol Klubak San Juan Bautista zelaia.

Azken zaharberritze egin zutenean, atletismo pista kokatu zuten, izan ere, urtero ospatzen duten Laudioko Nazioarteko Krosa bertan amaitzen da.

## Kanpo estekak
Semper Fidelis

''''''''* latinezko esamoldeak *Beti Leial'' esan nahi du. Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzaren lema da (testuinguru horretan, modu laburrean, Semper Fi erabiltzen da).

Modu berean, hainbat famili eta erakunderen ikurra izan da herri desberdinetan. Zegoeneko, XVI. mendean erabiltzen zen.

## Kanpo estekak
Parisko arroa

**Parisko arroa** (), esanahi hertsian, Paris inguratzen duen Sena ibaiaren arro hidrografikoa da. Esanahi zabalean, ordea, eskualde geologiko sedimentario bat da, Frantziaren ipar eta erdialde osoa hartzen duena eta alboko Belgika, Luxenburgo eta Alemania hego-mendebalderaino hedatzen dena. Arro honek paisaia sedimentario uniforme samarra du.

Arro hau Europako lehen eskualde ekonomikoetakoa da, eta atzerritarren inbertsio gune nagusietakoa. Bertan daude Europako lehen negozio-gunea (La Défense), aireportu multzo nagusietako bat, itsas portu nagusi bat (Le Havre) eta bi ibar: Senarena eta Loirarena. Hala ere, merkatari bide nagusietatik at geratzen da, eta Europako gune dentsoenaren albo batean (Renania, Herbehereak, Belgika eta Ingalaterraren hego-ekialdea).

## Kanpo estekak