Novara

**Novara** (piemonteraz: *Noara*; lombardieraz: *Nuara*) Italiako ipar-mendebaldean dagoen Piemonte eskualdeko udalerria eta Novarako probintziako hiriburua da. Agogna eta Terdoppio ibaien artean dago, Milandik 50&nbsp;km mendebaldera. 105.574 biztanle ditu (2012) eta eskualdeko bigarren hiririk populatuena da, Turinen ondoren.

## Historia 
Erromatarren okupazio garaian *Novaria* izena izan zuen. K.a. 49an, Julio Zesarrren agintaldian, *municipium* bilakatu zen. V. mendean suntsitua izan zen. 1110ean Henrike V.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak hiria erre zuen. 1167an Lonbardiako Ligan sartu zen. Utrechteko Itunaren ondorioz (1714), Milanerriarekin batera, Austriaren eskura pasatu zen. 1738an Savoiako etxearen menpe gelditu zen. Novarako gudua (1849) erabakigarria izan zen Italiako Lehen Independentzia gerran, Josef Radetzky buru zuen austriar armada piemontear indarrei nagusitu baitzitzaien.

## Ondasun nabarmenak 
Hiriko eraikinik aipagarrienak hauek dira:
* *Santa Maria Assunta* katedrala, 1577–1659 bitartean berreraikia.
* Katedralaren bataiategia, XI. mendekoa.
* *San Gaudenzio* basilika (1577-1887).
* XIII. mendeko gazteluaren (*Castello Visconteo Sforzesco*) hondakinak.

## Ekonomia 
Nekazaritza merkatu garrantzitsua da, arrozarentzat bereziki. Industriari dagokionez, kotoi eta zetaren manufaktura, kimikagintza, inprimagintza eta elikagaien transformazioa (gazta, galletak) dira aipagarrienak.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:150000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 25144
  bar:1871 from:0 till: 29674
  bar:1881 from:0 till: 32782
  bar:1901 from:0 till: 44249
  bar:1911 from:0 till: 53657
  bar:1921 from:0 till: 55447
  bar:1931 from:0 till: 60855
  bar:1936 from:0 till: 62570
  bar:1951 from:0 till: 69395
  bar:1961 from:0 till: 87704
  bar:1971 from:0 till: 100687
  bar:1981 from:0 till: 102086
  bar:1991 from:0 till: 101112
  bar:2001 from:0 till: 100910
  bar:2012 from:0 till: 105574
PlotData=

  bar:1861 at: 25144 fontsize:S text: 25.144 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 29674 fontsize:S text: 29.674 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 32782 fontsize:S text: 32.782 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 44249 fontsize:S text: 44.249 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 53657 fontsize:S text: 53.657 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 55447 fontsize:S text: 55.447 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 60855 fontsize:S text: 60.855 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 62570 fontsize:S text: 62.570 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 69395 fontsize:S text: 69.395 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 87704 fontsize:S text: 87.704 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 100687 fontsize:S text: 100.687 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 102086 fontsize:S text: 102.086 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 101112 fontsize:S text: 101.112 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 100910 fontsize:S text: 100.910 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 105574 fontsize:S text: 105.574 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria: ISTAT

## Kirola 
Novara Calcio herriko futbol taldea Serie A mailan ibilitakoa da.

## Novaratar ezagunak 
* Isabella Leonarda (1620–1704), musikagilea;
* Gianni Bettini (1860–1938), asmatzailea;
* Felice Casorati (1883–1963), margolaria;
* Carlo Emanuele Buscaglia (1915–1944), hegazkinlaria;
* Vittorio Gregotti (1927), arkitektoa;
* Domenico Fioravanti (1977), igerilaria;
* Matias Masucci aktorea;
* Oscar Luigi Scalfaro (1918-2012), Italiako presidentea;

## Herri eta hiri senidetuak 
Novarak honako hiri senidetuak ditu:
*  (1970)
*  (1991)
*  (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala