open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bizinal

thumb|313x313px|Bromo-atomo bizinal eta ez direnak

Kimikan organikoan **bizinal** kontzeptuak adierazten du bi funtzio-talde ondoz ondoko karbono-atomoari lotuta daudela. Adibidez, 2,3-dibromobutanoak bi bromo-atomo bizinal ditu eta 1,3-dibromobutanoak ez.

Kontzeptua garrantzitsua da kimikaren adar askotan, sintesian eta espektroskopian barne; izan ere, atomo berari lotutako talde funtzionalek, askotan, elkarrengandik bereizita daudenean ez bezala jokatzen dute. 

Bizinal terminoaren erabilera sarri mugatuta egoten da bi funtzio-taldeak igualak diren kasura. Eraztun aromatikoetan ere usatzen da funtzio-taldeen posizio erlatiboak adierazteko.

Bizinialekin harremanetan dagoen geminal terminoak bi funtzio-taldeak atomo berari lotuta daudela adierazten du.

## Kanpo estekak
Gudrun Wagner

**Gudrun Wagner**, (jaiotza izenez, **Gudrun Armann;** Allenstein, Ekialdeko Prusia, 1944ko ekainaren 15a- Bayreuth, Alemania, 2007ko azaroaren 28a), Wolfgang Wagnerren emaztea izan zen, 1967tik Bayreutheko Jaialdiko zuzendaria. Eszenaren atzealdean izan zuen eragin handiaren ondorioz, jaialdiko zuzendarikide birtualtzat hartzen da.

Ekialdeko Prusian jaio zen 1944an, eta Bavarian hazi zen, jaio eta aste gutxira, sobietarrek Bigarren Mundu Gerraren amaieran aurrera egin zutelako. Idazkari eta itzultzaile ikasketak egin zituen eta Bayreutheko Jaialdiko administrazioak kontratatu zuen, 1960aren hasieran. 1970ean Dietrich Mack antzerkigilearekin ezkondu zen. Prentsarekiko harremanez arduratu zen, eta 1976an banandu zen Wolfgang Wagnerrekin ezkontzeko. Wolfgang Wagner, era berean, Ellen Drexelengandik dibortziatua zen, bere lehen emaztea.

Zinemaldiko «erregeorde birtualtzatnna » hartuta, bat-batean hil zen 2007an, kirurgia txiki baten ondorioz. 1978an jaio zen Katirin Wagner alaba, Bayreutheko zuzendaria da gaur egun.

## Ikus, gainera 
* Cósima Wagner
* Isolde Wagner
* Verena Wagner
* Katharina Wagner
* Eva von Bülow
* Winifred Wagner
* Eva Wagner-Pasquier
* Blandine von Bülow
* Daniela von Bülow
* Nike Wagner
* Minna Wagner

## Kanpo estekak
La sociedad de la nieve

***La sociedad de la nieve*** () 2023ko Juan Antonio Bayona espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Pablo Vierciren izen bereko liburuan oinarrituta. Liburua, era berean, Uruguaiko Aireko Armadaren 571 hegaldiaren gertaeran dago oinarrituta.

Goya Sarietan 15 izendapen lortu zituen, hamabi sari jasota, tartean film onenarena eta zuzendari onenarena.

## Sinopsia 
Montevideoko Old Christians Clubeko errugbi taldeko jokalariek bidaiatzen duten hegazkin uruguaitar bat Andeetako mendikatean erori da eta bizirik atera direnek muturreko baldintzak gainditu behar dituzte bizirik irauteko.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lala Huete

**Lala Huete** (São Paulo, Brasil, 1957) Espainiako jantzi-diseinatzaile brasildarra da. Hainbat sari nabarmen jaso ditu jantzien diseinu onenaren kategorian: 1998an *La niña de tus ojos* filmarekin Goya saria, 2002an *El embrujo de Shanghai* eta 2008an, *El Greco* laneki; 2024an Gaudí saria irabazi zuen Jantzirik Onenaren kategorian, *Saben aquell* filmean egindako lanarengatik; Nazioarte mailan ere, hala nola, 2007an, jantzien diseinu onenaren BAFTA sariak irabazi zuen *El laberinto del fauno* filmean egindako lanarengatik.

## Biografia 
Manuel Huete Aguilar zinemagilearen eta komiki-egilearen alaba da eta Cristina Huete zinema-ekoizlearen ahizpa. Espainiako jantzi-diseinatzaile sarituenetako bat da.

### Lan ibilbidea 
1986an hasi zen *Lulú de noche* eta *El año de las luces* filmetako jantzi-laguntzaile gisa, eta *La mujer de tu vida* (1994) telesaileko bi ataletan. 1984an estreinatu zen jantzi diseinatzaile nagusi *Sal gorda* filmean. Ondoren *Las chicas de hoy en día* (1991) seriearekin eta *Amo tu cama rica* (1992), *Suble*t (1992), *Belle Époque* (1992) filmekin jarraitu zuen. Azken film horren bidez, Goya sariearako  izendatu zuten lehen aldiz, jantzien diseinu onenerako, *Los peores años de nuestro vida* (1994), *Two Much* (1995), *La buena estrella* (1997) eta *Torrente, el brazo tonto de la ley* (1998). 

## Filmografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1998. urtean lehen Goya saria jantzien diseinu onenaren kategorian, *La niña de tus ojos* filman egin zuen lanarekin. 
* 2002an Goya saria jantzien diseinu onenaren kategorian, *El embrujo de Shanghai* filmarekin
* 2008an, Goya saria jantzien diseinu onenaren kategorian, *El Greco*rekin. 
* 2009an Goya sarietarako izendatu zuten, *El baile de la Victoria* lanarekin jantzien diseinu onenaren kategorian.
* 2012an Goya sarietarako izendatu zuten, *El artista y la modelo* lanarekin jantzien diseinu onenaren kategorian.
* 2013an Goya sarietarako izendatu zuten, *Vivir con los ojos cerrados* filmarekin jantzien diseinu onenaren kategorian
* 2016an Goya sarietarako izendatu zuten, *La reina de España* filmarekin jantzien diseinu onenaren kategorian.
* 2024an Gaudí saria irabazi zuen Jantzirik Onenaren kategorian, *Saben aquell* filmean egindako lanarengatik.
* 2007an Nazioarte mailan jantzien diseinu onenaren BAFTA sariak *El laberinto del fauno* filmean egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Geminal

thumb|220x220px|Dibromoetano geminala

Kimikan organikoan **geminal** kontzeptuak atomo berari lotutako bi atomo edo talde funtzional adierazten du. Diol geminal bat, adibidez, diol bat da (bi hidroxilo talde funtzional dituen molekula), zeinek bi hidroxiloak karbono atomo berari lotua dauden, metanodiolean bezala. 

Kontzeptua garrantzitsua da kimikaren adar askotan, sintesian eta espektroskopian barne; izan ere, atomo berari lotutako talde funtzionalek, askotan, elkarrengandik bereizita daudenean ez bezala jokatzen dute. Diol geminalak, adibidez, erraz bihurtzen dira ura galduaz duten zetona edo aldehido.

Geminalekin harremanetan dagoen bizinal terminoak bi funtzio-taldeak ondoz ondoko atomoei lotuta daudela adierazten du.

## Kanpo estekak
Robot Dreams (filma)

***Robot Dreams*** () 2023ko Pablo Berger bilbotar zinema zuzendariaren animaziozko tragikomedia da, Sara Varonen izen bereko komikian oinarrituta.

Goya Sarietan lau izendapen lortu zituen, bi sari jasota, animaziozko film onenarena eta gidoi egokitu onenarena.

## Sinopsia 
DOG Manhattanen bizi den txakur bakarti bat da. Egun batean, robot bat egitea erabakitzen du, lagun bat. Bere adiskidetasuna hazi egiten da, banaezin bihurtzeraino, laurogeiko hamarkadako New Yorkeko erritmoan. Udako gau batean, Dog, pena handiz, ROBOT utzi behar izan zuen hondartzan. Berriro elkartuko dira?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Vinyals

**María Vinyals Ferrés**, **Markesa Gorria** izenekoa (Soutomaior, Galizia, 1875eko abuztuaren 14a - Paris, 1942) idazle eta kazetari galiziarra zen, eta emakumeen eskubideen alde lan egin zuen.

## Biografia 
María Vinyals 1875eko abuztuaren 14an jaio zen, Pontevedra probintziako Soutomaior gazteluan. 
[ezkerrera|thumb|María Vinyals [Emilia Pardo Bazán|Emilia Pardo Bazánekin eta Faustino Rodríguez San Pedrorekin, 1907an Campuak  ateratako argazkia.]]
Sortzez aristokrata, 1896an Juan Jordán de Urríes Ayerbeko markesarekin ezkondu zen, eta markesa bihurtu zen. Esperientzia horretatik, liburu bat argitaratu zuen 1904an, *El*  *Castillo del Marqués del Mos en Sotomayor* (Mos Markesaren gaztelua Sotomayorren) izenekoa.

Emilia Pardo Bazán, María Barbeito eta Carmen de Burgos idazleen lagun, erakunde kultural progresista zen Madrilgo Ateneoan sartu zen, 1906an. Urte hartan bertan, Galiziako Erret Akademian sartu zen lehen emakumeetako bat izan zen. 

Markesa gisa gizartean zuen posizioa gorabehera, gai politiko eta sozialetan konprometitu zen. "Markesa Gorria" deitzen zioten, emakumeen eskubideen aldeko aktibismo sozialagatik, batez ere. 

Horrelaxe sortu zituen *Centro Ibero-Americano de Cultura Popular Femenina* (Emakumeen Kultura Herrikoiko Zentro Iberoamerikarra) eta *Escuela de Madres de familia* (Ama familiakoen eskola). Erakunde hori 1906an inauguratu zuen, ikasketetara sarbiderik ez zuten emakumeei ikasteko atea irekitzeko.

1909an, senarra hil ondoren, Enrique Lluria mediku kubatarrarekin ezkondu zen, eta haren emazte izena, hots, María de Lluria, erabiltzen da batzuetan hura izendatzeko. 

Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kide izanik, Madrilgo Emakume Sozialisten Elkarteari atxiki zitzaion. 

Kazetari gisa, *El Imparcial*, *El Fígaro* eta *Blanco y Negro* kazetetan idatzi zuen, non gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaz eta kudeaketa publikoan gizonen eta emakumeen arteko osagarritasunaz jardun zuen.

1919an, Kubara joan zen. 

Bigarren Mundu Gerran hil zen Parisen, naziek frantziar hiriburua okupatuta zutela.ezkerrera|thumb|Pontevedrako María Vinyals Berdintasun Eskolaren inaugurazioa, 2016an.
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016ko ekainean, Pontevedra eskola bati *Escola de Igualdade María Vinyals* (María Vinyals Berdintasun Eskola) izena ezarri zioten bere oroimenez.
* Eskola Soutomaior-eko gazteluan dago, Maria Vinyals jaio eta bizi izan zen tokian. Inaugurazio-ekitaldian, Diputazioko lehendakari Carmela Silvak omenaldia egin zien María Vinyalsi eta feminismo galiziarraren aitzindari guztiei, besteak beste, Emilia Pardo Bazáni eta Concepción Arenali. Genero-indarkeriaren aurkako eta berdintasunaren aldeko prestakuntza da eskolaren helburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Kimmel

**James Christian "Jimmy" Kimmel** (Brooklyn, 1967ko azaroaren 13a) estatubatuar umorista eta telebista aurkezlea da. 2003tik aurrera ABC kateko *Jimmy Kimmel Live!* late-night saioari esker ospetsu bilakatu zen. *The Man Show*, ''Win Ben's Steins Money*, y por haber producido *Crank Yankers*, *Sports Show with Norm Mcdonald* edota *The Andys Milonakis Show'' saioetan ere parte hartu du.

2019an Primetime Emmy Saria irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Santiago Bernabéu

**Santiago Bernabéu de Yeste** (Montealegre, 1895eko ekainaren 8a -Madril, 1978ko ekainaren 2a) futbolaria, entrenatzailea eta Real Madrid Club de Fútbol taldeko lehendakaria izan zen. Bernabéu izan da Madrileko taldearen buru, 35 urtez, hil arte, denbora gehien eman duen presidentea.

Denboraldi horietan, klubak hamasei liga espainiar, sei Espainiako kopa eta sei Europako kopa irabazi zituen, Real Madrid Europako futbol talde garrantzitsuenetako batean bialatuz. Saskibaloi-taldearen ibilbidea ere nabarmendu zuen, Raimundo Saportak zuzendua, 19 liga nazionalekin eta 6 Europako kopekin. Gainera, Santiago Bernabéu estadioa ere eraiki zuten, 1955etik bere izena ohorez duena, eta lehenengo Kirol Hiria. Estadioaz gain, eta Real Madrilen gidaritzapean egindako lanaren omenez, klubaren udako trofeoak bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiatz Oiartzabal

**Goiatz Oiartzabal Lakarra** (Pasai Antxo, Gipuzkoa, Euskal Herria, 1983an -) Badalab hizkuntza berrikuntza laborategiko Zuzendari Nagusia da.

## Erreferentziak
Sara Becker (aktorea)

**Sara Becker Rodríguez** (Txileko Santiago, Txile, 2002ko abenduaren 30a) aktore txiletarra da. Zineman, telebistan zein antzerkian aritzen da. 2023an, Goya Sarietarako izendatu zuten herrialde hartako lehen aktorea izan zen.

## Biografia 
Neskatoa zela, Beckerrek Moira Miller-en jarduera-tailerretan parte hartu zuen. 2013. urtean, 11 urte zituela, Txileko telebista nazionalean (TVN) *El regreso* telebista-ekoizpenarekin bat egin zuen. Sofía Alcántara interpretatu zuen, Diego Alcántararen eta Victoria Mondragónen alaba zaharrena.

Hurrengo urtean arratsaldeko ekoizpenarekin bat egin zuen: *El amor lo uso yo*, Borja Velascorekin batera.

2023an, Goya sarietarako izendatu zuten Txileko lehen aktorea izan zen *La contadora de películas* filmarengatik.

## Filmografia 
### Telesailak 
### Serieak 
### Zinema 
* *Princesita* (2018)
* *La contadora de películas (2023)*

## Sariak eta izendapenak 
### Goya sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Ré Lozano

**Laura Ré Lozano** (Lorca, Murtzia, Espainia, 1995) komunikatzailea eta politikaria da. Pasai Antxon (Gipuzkoa) bizi da, eta zinegotzi dihardu Pasaiako Udalean, EH Bildu koalizioaren izenean.

## Bizitza 
Batxilergoko ikasketak bukatu ondoren, Burgosa joan zen, Ikus-entzunezko gradua ikastera. 2018an, Euskal Herrira etorri zen eta euskara ikasi zuen. Hizkuntzarekin ongi moldatzen zen lehenengo momentutik, eta, laster, hainbat esparrutan militatzen hasi zen. 2022tik 2023ra *Bertikala* podcasteko sortzailea izan da, Sara del Riorekin batera.

2023an, Hamaika Telebistako *Zozoak beleari* podcastean aritu zen, Danel Pascualekin batera.

Gaur egun, Pasaiako Udaleko zinegotzia da, EH Bildu koalizioaren izenean. Euskara Batzordeko burua eta udal euskaltegiko lehendakaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayon

**Mayon** Filipinetako Bicol eskualdeko Albay probintzian dagoen sumendi bat da. Gune turistiko garrantzitsua da, batez ere bere konoaren simetria ia-perfektuaren ondorioz. Filipinetako mitologian mendi sakratua da.

Sumendia eta bere inguruak parke nazional izendatu zuten 1938ko uztailaren 20an, bere herrialdeko lehena. Parke natural izendatu zuten 2000. urtean, Mayon Sumendiaren Parke Nazionala izenarekin. Bere inguruan Albayko Biosferaren Erreserba dago, UNESCOk sailkatutako lekua 2016an, eta gaur egun Gizateriaren Ondare izendatzeko bidean. 

Mayon da Filipinetako sumendirik aktiboena, eta gaur egun Filipinetako Bulkanologia eta Sismologia Institutuak behatzen du, gailurretik 12 kilometrora dagoen bulegotik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albay

**Albay**​ Filipinetako probintzia bat da, Bicolgo eskualdean, Luzon uhartean. Bere hiriburua Legazpi da. Camarines Sur du iparraldean eta Sorsogon hegoaldean. Ipar-ekialdean Lagonoyko golkoa dago, Filipinetako itsasoaren parte. 

Bere erdialdean Mayon mendia dago, probintziako ikur nabarmena. Legazpitik nabarmen ikusten den sumendi aktiboa da. 

## Kanpo estekak
Michelle Dawson

**Michelle Dawson** (1961) kanadar ikertzaile eta aktibista da, autismoaren gaia jorratzen duena.

## Bizitza 
1961ean jaio zen eta haurtzaroan ezin izan zuen diagnostiko zuzenik lortu. 1993an edo 1994an, autismoa diagnostikatu zioten. Bere ziurtagiri akademiko bakarra batxilergoko titulua da.

1998an lanpostu bat lortu zuen eta 2002an lan hori utzi zuen. Lehena epaitegitik kanpo ebatzi zen. Bigarren salaketa Kanadako Giza Eskubideen Auzitegira eramandako autismoarekin lotutako lehen kasua izan zen. Dawsonek bere burua ordezkatu zuen eta irabazi zuen. Mottronekin lankidetzan aritzen da ikerketa-artikuluak argitaratzean, eta Mottronek kalkulatu duenez, Dawsonek amaitutako lanaren % 20 inguru egiten du.

Artikulu bat idatzi zuen, portaera-analisi aplikatuaren (ABA terapiaren) oinarri etiko eta zientifikoak zalantzan jarriz. Kanadako Auzitegi Gorenean ere ABA terapiaren beharra zalantzan jarri zuen.

2013ko ekainean, Montrealgo Unibertsitateak *honoris causa* doktoretza eman zion. 

2017an, Montrealgo Ordena irabazi zuen. 

## Lanak 
* *Three Reasons Not to Believe in an Autism Epidemic* (Morton Ann Gernsbacher eta H. Hill Goldsmithekin batera, 2005)
* *Enhanced Perceptual Functioning in Autism: An Update, and Eight Principles of Autistic Perception* (Laurent Mottron, Isabelle Soulières, Benedicte Hubert eta Jake Burackekin batera, 2006)
* *Cognitive mechanisms, specificity and neural underpinnings of visuospatial peaks in autism* (M.-J. Caron, Laurent Mottron eta C. Berthiaumerekin batera, 2006)
* *The Level and Nature of Autistic Intelligence* (Isabelle Soulières, Morton Ann Gernsbacher eta Laurent Mottronekin batera, 2007)
* *Splinter Skills and Cognitive Strengths in Autism* (*The SAGE Encyclopedia of Intellectual and Developmental Disorders* liburuaren parte gisa, 2018)
* *Verbal Intelligence* (*Encyclopedia of Autism Spectrum Disorders* liburuaren parte gisa, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Michelle Dawsonen webgunea
*  Michelle Dawsonen bloga
Raúl Lizoain

**Raúl Lizoain Cruz** (Las Palmas, Kanaria Handia, 1991ko urtarrilaren 27a) euskal herritar jatorriko kanariar futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain moduan aritzen da. Bere osaba Ángel Lizoain Zubiritarra futbolean aritu zen ere, Osasunako fubtolaria izanik. Bere beste osaba Serafín Zubiri abeslaria da.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Garchitorena

**Garchitorena** Filipinetako laugarren mailako udalerri bat da, Camarines Sur eskualdean, Bicolandia eskualdean. 2020ko zentsuaren arabera 29.436 biztanle zituen.

Izena Andrés Garchitorenari zor dio, lurra erosi zuen Tigaongo gizon aberatsa. Abaka landatzeko gune bilakatu zen laster.

## Banaketa 
23 barang ditu:

## Kanpo estekak
Feud (telesaila)

***Feud*** estatubatuar telesail antologikoa da, Ryan Murphyk, Jaffe Cohenek eta Michael Zamek FXentzat egina.

## Sinopsia 
### Bette and Joan (2017) 
Lehen denboraldia Joan Crawford eta Bette Davis aktoreen arteko auzietan zentratuko da, *What Ever Happened to Baby Jane?* filmaren ekoizpenaren ondoren. Film honek Bette Davis aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuen, baina Anne Bancroften mesederako galdu zuen. Gainera, estatuatxoa Crawfordek jaso zuen, eta horrek areagotu egin zuen bien arteko etsaitasuna. Bi urte geroago, 1964an, Davis eta Crawford berriro elkartu ziren *Hush… Hush, Sweet Charlotte*ren filmazioan, nahiz eta azken hau Olivia de Havillandek ordezkatzen duen, ekoizpenaren aurkako boikotaren ondorioz.

### Capote vs. The Swans (2024) 
«Sexua, dirua eta abentura amaigabea»; hala dio *Feud: Capote vs The Swans* telesaileko goiburuak. Baina nortzuk ziren Capoteren Beltxargak? Zenbateko boterea zuten New Yorkeko eliteetan?

Glamour handiko emakumeak izan ziren, 1960ko hamarkadako goi klaseko socialite distiratsuak... Manhattango La Cote Basquen elkartzen ziren, Henri Soule baionarra jabe zuen jatetxe seinalatuan. Hasieran, Capote beltxargen konfiantzazko lagun bihurtu zen bertan, eta, azkenerako, traidore. Izan ere, hamarkada bat geroago, 1975ean haien sekretuak eta bizitza pertsonala haizatu zituen *Esquire* aldizkari ezagunean. Marilyn Monroe, Jackie Kennedy eta Frank Sinatra ere joaten ziren hara, baina Capoteren eta beltxargen artekoa izan omen zen eskandalurik sonatuena.

## Aktoreak 
### Bette and Joan (2017) 
* Jessica Lange: Joan Crawford.
* Susan Sarandon: Bette Davis.
* Judy Davis: Hedda Hopper.
* Jackie Hoffman: Mamacita
* Alfred Molina: Robert Aldrich.
* Stanley Tucci: Jack L. Warner
* Alison Wright: Pauline Jameson

### Capote vs. The Swans (2024) 
* Naomi Watts: Babe Paley
* Chloë Sevigny: C. Z. Guest
* Tom Hollander: Truman Capote
* Calista Flockhart: Lee Radziwill
* Diane Lane: Slim Keith
* Demi Moore: Ann Woodward
* Molly Ringwald:  Joanne Carson
* Treat Williams:  Bill Paley
* Joe Mantello: Jack Dunphy
* Chris Chalk:  James Baldwin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meso konposatu

**Meso konposatu** edo **meso isomero** bat estereoisomero multzo batean optikoki inaktiboa den isomero bat da, horietako bi gutxienez optikoki aktiboak direlarik. Horrek esan nahi du, bi estereozentro edo gehiago izan arren, molekula ez dela kirala. Meso konposatu bat ispilu-irudian gainjar daiteke. Bi objektu gainezar daitezke, baldin eta objektuen alderdi guztiak bat badatoz eta ez badute "(+)" edo "(-)" irakurketa bat ematen polarimetro batekin aztertzen denean. Izena grezierazko *mésos* hitzetik dator, “erdia” esan nahi duena.

Esate baterako, azido tartarikoa azpian irudikatutako Fischer-en proiekzioan deskribatzen diren hiru estereoisomeroetako edozein bezala egon daiteke. Diagramaren goiko aldean koloreztatutako lau irudietatik, lehenengo biek meso konposatua adierazten dute (2*R*,3*S* eta 2*S*,3*R* isomeroak baliokideak dira), eta, jarraian, optikoki aktiboak diren azido lebotartarikoa (L-(*R,R*)-(+)-azido tartarikoa) eta azido dextrotartariko (D-(*S,S*)-(-)-azido tartarikoa). Meso konposatua simetria-plano batek zeharkatzen du, ez-meso isomeroentzat ez dagoena (X batekin adierazita). Hau da, meso konposatua pantailarekiko perpendikularra den ispilu-plano batean islatzean, estereokimika bera lortzen da. Hau ez da azido tartarikoaren ez-meso konposatuekin gertatzen, beste enantiomeroa sortzen baita.

Meso isomero batek ez du ispilu-planorik behar. S4 moduko errotoreflexio-simetria edo -inbertsioa izan dezake. Adibidez, 1,4-difluoro-2,5-dikloroziklohexanoa duten bi isomero meso daude, baina batek ere ez du ispilu-planorik, eta 1,2,3,4-tetrafluoroespiropentanoa duten bi isomero meso daude (ikus irudia).

## Meso konposatu ziklikoak 
Ziklopropano 1,2-ordezkatuak cis meso isomero bat (molekulak ispilu-plano bat du) eta bi trans-enantiomero ditu:

600x600px

Ziklohexano 1,2-ordezkatuetako cis estereoisomeroek konposatu meso gisa jokatzen dute giro-tenperaturan kasu gehienetan. Giro-tenperaturan, 1,2-ordezkatutako ziklohexano gehienek eraztun-mugimendu azkarra jasaten dute (salbuespenak tamaina handiko ordezkatzaileak dituzten eraztunak dira), eta, horren ondorioz, cis motako bi estereoisomeroek era kimiko berean jokatzen dute ebakuntza-erreaktiboekin. Hala ere, tenperatura baxuetan, hori ez da kasua, eraztun-itzuliaren aktibazio-energia ezin baita gainditu, eta, beraz, enantiomero gisa jokatzen dute. Aipatzekoa da, halaber, ziklohexano batek eraztun-mugimendu bat jasaten duenean estereozentroen konfigurazio absolutuak ez direla aldatzen.

600x600px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naucoria scolecina

***Naucoria scolecina*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus scolecinus*, *Alnicola badia*, *Alnicola phaea*, *Alnicola scolecina*, *Alnicola umbrina*, *Naucoria phaea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, eskuarki 2 eta 2,5 (4) cm bitarteko diametroa izaten du. Jaiotzean forma konikoa izaten du, gero ganbila bihurtzen da eta azkenik lau-ganbila. Oso espezie higrofanoa da, hezetasun handiko egoeran dagoenean, kapelaren azalak marroi kolorea du ñabardura gorrixkarekin, erdialdean nabarmenagoa, deshidratazioarekin tonu okre argiak har ditzake. Ertza, gehienetan argiagoa, gardentasunagatik ildaskatzen da, eta, era berean, hidratazio-mailaren arabera, ia ildaskatu gabe edo luzeago ildaskatuta ager daiteke.

**Orriak:** Adnatuak, okre argi koloretik arre kolorera doan kolorekoak, nahikoa zabal, luzera desberdineko orritxo ugarirekin.

**Hanka:** Kapelaren tamainaren araberakoa, luzanga, zilindrikoa, fibrila zuriz estalia. Kapelaren antzeko kolorekoa, oinarritik hasita tonu arreetan iluntzen da.

**Haragia:** Hutsala, okre antzeko kolorekoa, hezetasuna asko xurgatzen du, ia usaingabea da, eta zaporea pixka bat garratza du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Tamaina txikiko eta antzeko ezaugarri makroskopikoak dituzten hainbat espezie daude, haltz espeziekin edo erriberako beste zuhaitz batzuekin lotuak. Aztertzen ari dira guztiak gaur egun. Bereizteko mikroskopioa behar da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian; udan eta udazkenean ere atera daitezke. Haltzei (*Alnus sp.*) modu esklusiboan lotutako espeziea da. Ez da ezohikoa bere habitat esklusiboan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Txile, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Hipkins

**Christopher John Hipkins** (Hutt Valley, 1978ko irailaren 5a) zeelandaberritar politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 2023ko urtarriletik azarora.

Wellingtongo Victoria Unibertsitatean ikasle zen garaian sartu zen politikan. Alderdi Laboristako kidea, diputatu hautatu zuten 2008an. 2017ko hauteskundeen garaipen laboristaren ondoren, Hezkuntza eta Osasun ministro eta COVID-19aren aurkako neurrien arduradun izan zen. Alderdi Laboristako buru eta lehen ministro bihurtu zen Jacinda Ardernek 2023ko urtarrilean dimisioa eman zuenean. Hauteskundeak galdu ondoren, azaroan oposizioko buru bihurtu zen.
CRO Race

**CRO Race**, (lehenago **Kroaziako Itzulia** izenarekin ezaguna) etapakako txirrindularitza lasterketa da, Kroazian jokatzen dena. 

1994an sortua, lehenbiziko urteetan amateurrentzako proba izan zen. 2000. urtean,  profesionalen egutegira pasatu zen 2.5 mailan.

2002tik 2006ra ez zen jokatu eta 2007an berriz antolatu zen 2.2 mailan. 2008 eta 2014 artean, beste etenaldi bat izan zen. 2015ean, berriro ere jokatu zen UCI Europe Tourraren barnean, 2.1 mailan. 2019an izenaz aldatu zen, gaur egungo CRO Race izenpean eta datza aldatu zen, hortik aurrera urrian jokatzen delarik.

## Palmaresa 
**Oharra**: 2017ko ekitaldian, Jaime Rosón bigarren sailkatu zen, baina 2019ko otsailean dopinagatik zigortua izan zen eta horren ondorioz, 2017ko urtarriletik 2018ko ekaina arte izandako emaitza guztiak deuseztatuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* CRO Race - *SitiodeCiclismo.net*
* CRO Race - *CqRanking.com*
Istorio sozial

**Istorio sozialak** pertsona autistei, batez ere haurrei, komunikazioaren ñabardurak hobeto ulertzen eta egoera ezberdinetan komunikatzen irakasteko baliabide metodologikoa da. Nahiz eta jatorrizko formatua oinarrizko komunikazio-gaitasunak dituztenei zuzenduta egon, laguntza maila altua behar duten eta komunikazio-gaitasun eskasak dituzten pertsonentzat ere egokitu daiteke. Besteak beste, istorio sozialak pertsona autistak elkarrekintza sozialerako eta ekitaldi publikoetarako prestatzeko modu gisa erabiltzen dira. 

Metodo hau Carol Gray pediatrak sortu zuen 1990eko hamarkadaren hasieran. Helburua informazioa partekatzea da, hau da, askotan gaiaren inguruan gertatzen diren gertaeren deskribapena eta gertaeraren helburua. Istorio sozialak guraso, irakasle, gizarte-langile edo psikologo batek kontatu ditzake.

Istorio sozialak kontakizun sozial mota bat dira.

Autista ez diren pertsonei irakasteko kasuan, istorio sozialen erabilera oraindik ez da nahikoa aztertu.

Antzerkiaren Garapenerako Funtsak (TDF) istorio sozialak erabiltzen ditu, autismoaren espektroan dauden haur eta helduentzat antzerkia eskuragarriago izan dadin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Huete (ekoizlea)

**Cristina Huete**  (Sao Paulo, Brasil, XX. mendea)  zinemako ekoizlea da. 20 filmetik gora egin ditu 4 hamarkadatan, horietako batzuk  Goya eta Oscar sariak irabazi dituzte. 

## Biografia 
Sao Paulon (Brasil) jaioa. Manuel Huete Aguilar komiki-marrazkilariaren eta aktorearen alaba da eta Lala Huete jantzi diseinatzailearen ahizpa. Fernando Trueba zinema-zuzendariarekin ezkonduta dago eta Jonás Trueba zine-zuzendari eta gidoilariaren gurasoak dira. *«Mundu guztia prest dago haurrentzako animazioa finantzatzeko, baina helduentzat bada, kontua aldatu egiten da».*[thumb|449x449px|[Cristina Huete (ekoizlea)|Cristina Huete erdian aurrean, Berlinale 2017]]

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1992an, Film Onenaren Goya saria, *Belle Epoque* filmarekin 
* 1992an Ingelesezkoa ez zen film onenaren Oscar saria, *Belle Epoque* filmarekin .
* 1999an film onenaren bigarren Goya saria, *La niña de tus ojos* filmarekin.
* 2011n *Chico y Rita* animazioko film onenaren Goya saria; baita Premio Platino, Europako zinema saria, Annie Sariak  eta Zilarrezko Cóndor Saria.
* 2024an animaziozko filma onenerako izendatua Goya sarietan, ‘*Dispararon al pianista*’ lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Egur-bikor gorri

**Egur-bikor gorria**  (*Nectria cinnabarina*) *Nectriaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tremella purpurea*, *Helvella purpurea*, *Tubercularia vulgaris*, *Tubercularia nigricans*, *Sphaeria fragiformis*, *Sphaeria decolorans*, *Tubercularia discoidea*, *Clavaria coccinea*, *Tubercularia confluens*, *Tubercularia castaneae*, *Tubercularia granulata*, *Tubercularia pruni*, *Tubercularia pseudacaciae*, *Tubercularia sarmentorum*, *Sphaeria pezizoidea*, *Tubercularia menispermi*, *Tubercularia nigrescens*, *Ephedrosphaera decolorans*, *Helotium coccineum*, *Cucurbitaria decolorans*, *Cucurbitaria cinnabarina*, *Tubercularia vulgaris*, *Tubercularia expallens*, *Tubercularia vulgaris*, *Hypoxylon cinnabarinum*, *Knyaria granulata*, *Knyaria expallens*, *Knyaria menispermi*, *Knyaria nigricans*, *Knyaria vulgaris*, *Knyaria confluens*, *Knyaria sarmentorum*, *Knyaria purpurea*, *Cucurbitaria purpurea*, *Nectria purpurea*, *Creonectria purpurea*.

## Deskribapena 
Globo forma antzeko fruktifikazioak garatzen dituen onddoa, bigunak, soropildutako  2 mm-ko diametrora iristen diren peritaezio-kolonia ugariz osatua; heltzean, hazteko erabiltzen duten adarren azala hausten dute. Kanpoko azalera zimurtsua da, gorri-zinabrio koloretik arre-gorrixkara doan kolorekoa, zenbat eta zaharragoa izan orduan eta ilunagoa, papilatua, ostiolo txikiekin. Peritezioen horma purpura kolorekoa bihurtzen da KOH erreaktiboarekin kontaktuan.

Batzuetan forma konidiala agertzen da, inperfektua, Tubercularia vulgaris, 5 mm inguruko diametroko kolore arrosako pulbinuluak eratzen dituena eta peritezioak garatzen diren estroma eratzen duena.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen adartxo hiletan, edozein motatakoetan, batzuetan parasito, baina ez aktibo.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvonne Sylvain

**Yvonne Sylvain** (Port-au-Prince, 1907ko ekainaren 28a - 1989ko urriaren 3a) Haitiko lehen emakume medikua izan zen. 

## Biografia 
Yvonne Sylvain, halaber, Haitiko Estatuko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan onartua izan zen lehen emakumea izan zen, eta 1940an graduatu zen. Obstetrizia eta ginekologian espezialista zen Port-au-Prince Ospitale Orokorrean. Aktibista feminista ere bazen, Gizarte Ekintzako Emakumeen Ligan parte hartzen zuena. Osasun publikoari buruzko hainbat artikulu argitaratu zituen *La Voix des Femmes* ligako egunkarian.

Georges Sylvain idazle eta diplomatikoaren alaba zen, eta bi ahizpa zituen, haiek ere aitzindariak beren alorretan: Madeleine Sylvain-Bouchereau Haitiko lehen erakunde feministaren sortzaileetako bat zen, eta Suzanne Comhaire Sylvain, herrialdeko lehen emakume antropologoa.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Corcovado sumendia

Geruza-sumendi motako **Corcovado** edo **Puntudo sumendia**, 2.300 m-koa, Txileko hegoaldean dago, Corcovado golkoko paisaia nagusituz, Yelcho ibaiaren bokaletik 25 bat km hegoaldera eta Tic Toc ibaiaren bokaletik 50 km inguru iparraldera. Administratiboki Los Lagos eskualdean dago, Palenako probintzian, Chaitén komunan. Bere kokapen geografikoa 43º11' Hegoaldeko latitudea eta 72º47'W longitudea da.

Corcovadoko gailur kakotuaren silueta xelebrea, bere antzinako kolapsatutako konoaren horma bati dagokiona, oso ezaugarria da eta eremua opor-helmuga gisa sustatzen duen turismo-materialean egon ohi da.

Sumendira iristeko zaila da. Ipar eta ekialdeko isurialdeak sei aintzira txikiz inguratuta daude, edertasun eszeniko handiko parajea osatuz. Multzoa Corcovado parke nazionalean dago, 209.623 hektareakoa.

Bere oinarrian dagoen materiala Holozenoko laba-jarioei dagokie. XIX. mendearen erupzioen erregistro historikoak daude eta lehenagokoak, baina ez dira guztiz fidagarriak, ehunka km-ra dagoen Chiloétik egindako behaketei dagozkie, Corcovadoren jarduera hurbileko Michinmahuida sumendiaren edo Chaitén sumendiarenarekin nahas zezaketenak.

Urrutirago joan gabe, Charles Darwinek, 1834an, urrutiko Ancud-en (180 km-ra) lekukotzak bildu zituen, Corcovadoren erupzioak famatuak zirela esaten zutenak: "Gorantz proiektatzen duen *masa handia* (material bolkanikoa) *eta airean lehertzen ikusitea, forma fantastiko asko hartzen du, zuhaitzak adibidez*". Naturalistak ohartarazi zuen, harrituta, kanporatutako material zutabeak izugarria izan behar zuela kalkulatuz, halako distantziara hain xehetasunez ikustea posible bazen.

Behatutako azken jarduera-aldia 1834an izan zen, 1835eko azaroan laba-jario batekin amaitu zena.

## Kanpo estekak 
* Corcovado sumendia Andeshandbook-n
Bríet Bjarnhéðinsdóttir

**Bríet Bjarnhéðinsdóttir** (Hagilauki, Austur-Húnavatnssselako konderria, Islandia, 1856ko irailaren 27a - Reykjavik, 1940ko martxoaren 16a) politikari, editore, kazetari, feminista islandiarra zen. 

## Biografia 
Bríet, eskola maistra, emakumeentzako eskola batean graduatu zen 1880an eta Reykjaviken hasi zen lanean 1887an. 1885az geroztik, emakumeen eskubideei buruzko hainbat artikulu idatzi zituen AESA sinadurapean, eta hiriburura aldatu ondoren, emakumeen eskubideen aldeko hitzaldiak eman zituen. 1888an Valdimar Ásmundsson editorearekin ezkondu zen. Emakumeen elkarte bat sortu zuen (1894), emakumeentzako aldizkari bat zuzendu zuen (1895-1926), kazetarien elkarte bat sortu zuen (1897) eta haurrentzako aldizkari bat administratu zuen (1898-1903).

1902an eta 1904an, Bríetek Estatu Batuak, Danimarka, Norvegia eta Suedia bisitatu zituen, eta horri esker, emakumeen nazioarteko mugimendua ezagutu zuen. 1906an, Emakumeen Sufragioari buruzko Nazioarteko Konferentzian izan zen Kopenhagen. 

1907an, Emakumearen Eskubideetarako Islandiako Elkartea sortu zuen. Elkarte horretako lehen presidentea izan zen, eta, 1887ko abenduan, “Emakumearen egoerari eta eskubideei buruzko Konferentzia” izeneko konferentzia publikoa egin zuen, boto-eskubidea lortzeko. *Kvennablaðið* (emakumezkoen aldizkaria) sortu zuen. Reykjavik-eko udal-kontseilari hautatu zuten 1908an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esloveniako Itzulia

**Esloveniako Itzulia** (ofizialki ) etapakako txirrindularitza lasterketa da, urtero ekainean Eslovenian jokatzen dena.

1993an sortua, 1996an zirkuitu profesionalean sartu zen 2.5 mailan. 2005ean 2.1 mailara igo zen.

## Palmaresa 
**Oharra:** Tomasz Nose izan zen 2007ko garailea, hala ere dopin control batean positiboa eman eta gero, 12 hilabeteko zigorra jaso zuen eta 2006ko irailetik 2007ko iralerako emaitza guztiak deuseztatuak izan ziren (2007ko Esloveniako Itzulia barne).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Esloveniako Itzulia - *SitiodeCiclismo.net*
* Esloveniako Itzulia - *Cqranking.com*
* Esloveniako Itzulia - *EsCiclismo.com*
Kassiane Asasumasu

**Kassiane Asasumasu**, jaiotzez **Kassiane Alexandra Sibley**, (1982) pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzaile estatubatuarra da.  

## Bizitza 
Kassiane Asasumasu *hapa* da (kroaziar, japoniar, mongoliar eta errumaniar jatorrikoa). *She/they* izenordainak erabiltzen ditu ingelesez.  

Zazpi neba-arreba ditu.  

3 urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten. Eskolan jazarpena jasan zuen, eta irakasleek bere amari esan zioten bere buruaz beste egiteko arriskuan zegoela uste zutela, baina hortik harago, ez zuen sentitzen helduek inoiz lagundu ziotenik.  

2000an (beste datuen arabera, 1999an), «neurodibergente» terminoa sortu zuen neurotipiko ez den edozein pertsonari erreferentzia egiteko. Gainera, «neuroexpansibo» terminoa sortu zuen «neurodibergente» eta «neurotipiko» terminoak baztertzen dituztenentzako, afro-amerikar pertsona desgaituentzako bereziki.  

2014ko otsailaren 28an, zaintzaileek desgaitasuna duten pertsonei ematen dieten tratu txarrari buruzko hitzaldia eman zuen Washingtongo Unibertsitatean.  

Foundations for Divergent Minds erakundeko eduki eta koordinazio zuzendaria da. Ez du funtzionaltasunaren etiketarik («funtzionaltasun atltuko/baxuko pertsona autista») erabiltzen.   

Ogibidez, gimnastika entreinatzailea da. Gainera, aikido eta arkularitza praktikatzen ditu
* *What Your Daughter Deserves: Love, Safety, and the Truth* (*Sincerely, Your Autistic Child: What People on the Autism Spectrum Wish Their Parents Knew About Growing Up, Acceptance, and Identity* liburuaren parte gisa, 2021)
* *Anti-ableist language is fully compatible with high-quality autism research: Response to Singer et al.* (beste hainbat egilerekin batera, 2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kassiane Asasumasuren bloga
William Hart

**William Hart** (Paisley, 1823ko martxoaren 31 – Mount Vernon, 1894ko ekainaren 17a) Eskozian jaiotako estatubatuar margolaria izan zen, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea.

Zortzi urterekin Eskoziatik New Yorkera emigratu zuen familiarekin. James McDougal Hart margolariaren anaia izan zen. Zalgurdiak apaintzen eta erretratuak margotzen hasi zen. Michiganen lana bilatu ondoren, bere lana Diseinuaren Akademia Nazionalean erakutsi zuen 1848an eta Albanyra itzuli zen 1849an. Europan ere egon zen denbora batez paisaien pintura aztertzeko. Handik bueltan, New Yorken kokatu zen, paisaiak margotzen. Akademia Nazionaleko eta Amerikako Akuarelaren Elkarteko kide izan zen.

Argia eta atmosfera nabarmendu zituen paisaietan, eta abereen pinturan nabarmendu zen, bereziki behiena. Grabatzaile arrakastatsua ere izan zen.

## Iruditegia 

Lake Among the Hills by William Hart, 1858.jpg|*Lake Among the Hills*
William Hart - Mount Madison from the Androscoggin River.jpg|*Mount Madison from the Androscoggin River*
William Hart - The Rivulet.jpg|*The Rivulet*
Tivoli Falls, Albany, by William Hart, 1851, oil on canvas - Albany Institute of History and Art - DSC08143.JPG|*Tivoli Falls, Albany*, 1851
William M. Hart Cows in the Meadow.jpg|*Cows in the Meadow*, 1878
Kelvin Kiptum

**Kelvin Kiptum Cheruiyot** (Chepkorio, 1999ko abenduaren 2a – Kaptagat, Rift ibarra, 2024ko otsailaren 11) kenyar atleta izan zen, zendu zelarik maratoiko munduko markarik hoberena zuena: 2.00.35. Bizi osoan hiru maratoi korritu zituen, eta hiru denborak munduko lehen zazpi marka onenen artean zeuden.

## Bizitza 
Kelvin Kiptum 1999ko abenduaren 2an jaio zen Chepkorion, Kenyako Rift Haran Handian, Eldoretetik 30 kilometro ekialdera. Kenyar atleta askoren sorlekua da eskualde hori, eta baita atzerriko lasterkari anitzen entrenamendu-tokia ere. Haiei jarraiki hasi zen laster egiten Kelvin haurra, herri inguruko basoetan  ahuntzain zebilela. 

2013an egin zuen lehenbiziko maratoi erdia, Eldoreten, 13 urte zituelarik. 2019ko martxoan egin zuen nazioarteko debuta, Lisboako maratoi erdian; bosgarren amaitu zuen. Lehenengo maratoia, berriz, Valentzian korritu zuen, 2022ko abenduan, eta nabarmen erakutsi zuen distantzia luzeko probetarako zuen gaitasuna. Irabazi zuen lasterketa, 2.01.53 markarekin. Debutari batek inoiz egindako denborarik onena zen.

Auto istripu batean hil zen, 2024ko otsailaren 11n, Eldoret eta Kaptagat herrien artean. Harekin batera zihoan Gervais Hakizimana entrenatzailea, eta hura ere zendu egin zen. Emakume bat ere zihoan autoan, Sharon Kosgei, eta zauri larriekin eraman zuten erietxera. Poliziak azaldu zuenez, Kiptumek autoaren kontrola galdu zuen, eta, zuhaitz bat jo ostean, autoa 60 metroko amildegi batetik behera erori zen.

## Entrenametzeko era 
thumb|2023ko Chicagoko Maratoian munduko errekorra ezarri zuen.
2023ko urrian Kiptumek lortutako errekorra hautsi ondoren, bere entrenatzaileak atletaren entrenamendu erregimenaren inguruko informazioa eman zuen. Gervais Hakizimanak adierazi zuen Kiptumek astean 250 eta 280 km artean egiten zituela urte hartako apirileko Londresko Maratoiaren aurretik. Bere errutinak egunero goizeko 25-28 km-ko lasterketak, astearte eta larunbatetan pistako edo fartlek entrenamenduak, eta ostegun eta igandeetan 30-40 km-ko lasterketa luzeak biltzen zituen, maratoiaren erritmotik gertu. Txandaka entrenatzen zuen Chepkorioko altitude handiko eremuetan eta gertuko Kerio haranean (800-1.200 m) Chicagoko Maratoiaren aurretik.

## Bizitza pertsonala 
Kiptum Asenath Cheruto Rotich-ekin ezkonduta zegoen, eta bi seme-alaba izan zituen.

## Marka hoberenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido errisendroniko

thumb|280px|Azido errisedronikoa

**Azido errisedronikoa** edo **errisedronatoa** konposatu organikoa da organofosforoen familiakoa eta bifosfonatoen klasekoa, C7H11N07P2 formula duena.

Osteoporosia eta Paget-en hezur-gaixotsuna tratatzeko usatzen da.

## Albo-ondorioak 
Azido errisedronikoa pilula gisa hartzen da irentsita. Albo-ondorio nagusienak digestio-aparatuari lotuta daude esofagoko, urdaileko edo hesteetako ultzerak eragin bailitzazke.

## Bifosfonatoen indar erlatiboa 
Hezurretako eritasunak tratatzeko baliatzen diren bifosfonatoen indar erlatiboa adierazten da taula honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogmios

**Ogmios**, **Ogmius** edo **Ogmion** jainko galiarra izan zen, erromatarrek Herculesekin parekatu zutena. Elokuentziaren jainkotzat hartzen da, bai eta indar fisikoaz eta borroka-grinaz betetako jiankoa. Jainko psikoponpoa del ere ulertzen dute gaur egun ikerlariek.

## Iturriak eta ezaugarriak 
Jainko honi buruzko iturriak oso urriak dira: Luciano Samosatakoaren testu bat eta inskripzio batzuk galiarren kasuan.

Austriako ekialdean dagoen Bregenzen (erromatar garai Rhetia probintziako *Brigantium*) aurkitutako berunezko oholtxotan (*defixione* bat) izendatuta agertzen da, motako testu batean (EDCS-38700261 da) eta. Azpimunduarekin lotuta egon zitekeela uste dute egungo ikerlariek. Xabier Delamarre, zelta hizkuntzetan aditua den frantses filologoak dio Ogmios izenaren sustraian, "bidea" esanahia dagoela, hau da, hildakoak bidean gidatzen dituena.

Hala ere, II. mendeko Luciano Samosatakoa idazle siriarrak, Herkulesekin parekatu zuen. Lucianok deskribatzen du Ogmiosen irudi bat ikusi duela Galiako fresko batean. Bertan, astamakilari eusten dion eta lehoi-azala duen azal iluneko agure gisa irudikatzen zen. Bitxia bada ere, irudi horretan, hori anbarez eta urrez egindako katea bat ikusten zen, pertsonak jainkoari lotzen zituena. Kateek jainkoaren mihiaren zulo batetik atera eta gizonen belarrietara lotuta zeuden. Horrek zer esan nahi zuen galdetzean, galiarrek erantzun zioten irudiak elokuentzia irudikatzen zuela. Atributu hori Hermes/Merkuriorekin lotu zen grekoentzat eta erromatarrentzat.

Herkules eta Hermes jainko erromatarrei lotua ekialdeko tradizio zeltikoan.

## Irlandan 
Irlandan Ogma zen bere baliokidea. Irlandan ere bere indar fisikoa eta gerlaria (Herkulesen ezaugarria) azpimarratzen zen. Irlandako tradizioan gizon beltzaran gisa erretratatu zuten ere, eta haren borroka-oldarra hain handia zen, ezen beste gudari batzuek kontrolatu behar baitzuen, kateekin lotuz, borroka hasi arte.

Bestalde, Ogam idazkeraren, "zeinu magikoen" asmatzailetzat zuten; haren zeinuen indarra hain da handia ezen aurkaria geldiaraz zezakeen. Ogam idazkera Irlandan erabili zuten K.a. IV. mendetik aurrera eta badirudi alfabeto horren izena jainko honi zor zaiola; izen aproposa, elokuentziaren jainko batentzako.

## Galesen 
John Rhŷs, zelterazko hizkuntzen filologoak proposatu zuen Galeseko legendatan agertzen den Eufydd fab Dôn pertsonaia Ogmios jainko galiarraren galestar bertsioa izan zitekeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egger, Rudolf. (1962-63). *Römische Antike und frühes Christentum: Ausgewählte Schriften von Rudolf Egger; Zur Vollendung seines 80. Lebensjahrak*, arg. Artur Betz eta Gotbert Moro. 2 liburuki. Klagenfurt: Verlag des Geschichtsvereines für Kärnten.
* Jones, Mary. "Ogmios", Jones's Celtic Encyclopedia
Alejandro Aznar Sainz

**Alejandro Aznar Sainz** (Madril, 1961) ekonomilari eta enpresaria, Ibaizabal taldearen eta Marqués de Riscal enpresaren jabea, lehenengoak Getxon du egoitza soziala, eta bigarrenak Eltziegon. Forbes zerrendan agertu da Euskal Herriko aberatsenen artean, 2014an eta 2023an. Familiaren aberastasunaren jatorria Eduardo Aznar de la Sota herenaitonak sortutako Naviera Aznar (1860) izeneko enpresan dago, egun Ibaizabal deiturikoa.

## Biografia 
thumb|Ardoaren Hiria (Eltziego)
Leysin-eko American College of Switzerland-en ekonomia ikasi zuen eta 1981ean aita hil zenean familiako enpresen kargu egin zen, besteak beste, *Minerales y Productos Derivados* (Minersa), *Herederos del Marqués de Riscal* eta *Compañía de Remolcadores Ibaizabal* (1906).1994ean Marqués de Riscaleko lehendari izendatu zuten, osaba ordeztuz, eta lau urte geroago Frank Gehrirekin jarri zen kontaktuan Bilboko Gugghenheima Eltziegora eramateko, Ardoaren Hiria proiektuaren bitartez. eta 2023ko zerrendan markak berdindu zituen, izan ere postu bera lortu zuen diru kopuru berberarekin. 2014an Euskal Herriko 9. aberatsena izan bazen, 2023an seigarren postura igo zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Slang

**Grand Slang** sans-serif letra-tipo kaligrafikoa da. Nikolas Wrobel diseinatzaile grafiko alemaniarrak sortu zuen eta 2019ko irailaren 1ean argitaratu zen *Nikolas Type* letra-tipoak garatzeko aplikazioaren bidez.

Grand Slang letra-tipoaren diseinua XX. mendearen estatubatuar kaligrafia eta Oscar Ogg eta William Addison Dwiggins estatubatuar kaligrafoen lanetatik inspiratuta dago. Diseinatzailearen bilduma pertsonaletik eta 40ko eta 50eko hamarkadetan estatubatuar filmetan agertzen diren seinaleetatik ere dator inspirazioa.

Letra-tipo hau sendo eta malgua da aldi berean, kaligrafia eta forma geometriko garbiak nahastuz. Sendotasun eta malgutasun arteko oreka bat erakusten du, 310 glifo baino gehiagorekin, bertan letra xeheak eta larriak, zenbakiak, puntuazio-markak, tonuak, diakritikoak, konbinazioak eta ikurrak daude.

Grand Slang izena, *grand* (handi) eta *slang* (hainbat hizkuntzatan erabiltzen den jerga) hitzek osatzen dute.

Grand Slang letra-tipoa OpenType eta Web Open Font Format fitxategi-formatuen bidez eskuragarri da, diseinu grafikorako, web diseinuan, aplikazioetarako eta liburu elektronikoetarako egokia. Latindar alfabetoa oinarritutako Europako hizkuntzetan idaztea onartzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tipografia
* Letra etzan

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Fonts In Use (Grand Slang)
Leonor Izquierdo

**Leonor Izquierdo Cuevas** (Almenar de Soria, 1894ko ekainaren 12a - Soria, 1912ko abuztuaren 1a) Antonio Machado poeta andaluziarraren emaztea izan zen. Bikotea 1909an ezkondu ziren baina neska, tuberkulosiak jota, hiru urte geroago hil zen. Leonorren heriotzak poeta erabat markatu zuen eta asko dira bere poesian aurki daitezkeen min horren aztarnak. Soriako Espino hilerrian dago lurperatuta.

## Biografia 
Leonor Isabel Cuevas eta Ceferino Izquierdo Guardia Zibileko sarjentuaren seme-alaba nagusia zen. Arreba bat, Antonia, eta anaia bat izan zituen. Almenar gazteluko kuartel-etxean jaio zen, Almenar de Sorian. 1908ko urtarrilean Sorian zegoen, osaba-izeben pentsioan, eta han ezagutu zuen Antonio Machado, garai hartan Soriako hiriburura iritsi berria zen institutuko irakaslea. Laster maitemindu ziren. Urtebete pasatxo igaro zen, eta ezkongaiek beste baten zain egon behar izan zuten neskak ezkontzeko legezko adina lortu arte. Ezkontza 1909ko uztailaren 30ean egin zen, goizeko hamarretan, Santa María la Mayor elizan. Ondoren, ezkongaien bidaia egin zuten eta, beste hirien artean, Donostian eta Iruñean egon ziren.

Hilabete bat zen Leonorrek 15 urte zituela eta poetak 34 zituela (garai hartan ezkontzeko batez besteko adina 25 urtekoa zen emakumeentzat). Pronostiko guztien kontra, ezkontza ulermen eta zoriontasunaren eredua izan zen, hainbesteraino non emazte gazteak poetaren lana maite izan baitzuen. Hala adierazi dute Antonio Machadoren bizitzako pasarte horren lekuko guztiek.

1911ko uztailean, beka batekin ikasketak zabaltzen ari zen senarrari Parisen laguntzen ari zitzaiola odola botaka hasi. Zenbait astez erietxe batean sartu zuten. Diagnostikoa tuberkulosia zen, garai hartan gaixotasun hilgarria. Garai hartan, aire garbiaren sendaketak ziren gaixotasun izugarri horren aurkako 'erremedio' bakarra. Hori zela eta, Soriara itzuli ziren, eta etxe bat alokatu zuten Nuestra Señora del Mirón baselizaren ondoan. Hobekuntza labur eta engainagarri baten ondoren, Leonor 1912ko abuztuaren 1ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Leonor Izquierdo Cuevas. *antoniomachadoensoria* webgunean.
* :Antonio Machado eta Leonor Izquierdoren ezkontza Youtubeko bideoa.
* :[https://web.archive.org/web/20090609075145/http://www.bibliotecamachado.es/leonor/testimonios/testimonioscastellano.htm Leonor Izquierdo. Antonio Machado liburutegi birtuala.
Sandister Tei

**Sandister Tei** ghanatar kazetari eta wikilaria da. Wikimedia Ghana User Groupeko sortzailekidea eta boluntario aktiboa da. 2020ko urrian, urteko wikilari izendatu zuen Jimmy Wales Wikipediaren sortzaileak.

## Bizitza 
Akkran jaio zen. Achimota ikastetxean graduatu ondoren, geografia ikasi zuen Ghanako Unibertsitatean.

2014an, AJ+ erakundean lan egiten hasi zen. Gero Joy FM eta Citi FM irrati-kateetan lan egin zuen.

2012an, Wikimania biltzarraren antolatzaileekin Afrikari buruzko edukia Wikipedian areagotzeko moduak eztabaidatu zituen. COVID-19 pandemia eta bidaia-murrizketak zirela eta, Walesek ezin izan zion saria pertsonalki eman, baina horren ordez Zoom bidez deitu zion.

2021etik Wikimedia Fundazioan lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak