open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akureyri

**Akureyri** Islandiako iparraldeko herria da, Norðurland eystra eskualdean. Reykjavik‎eko gune metropolitarretik kanpo, Islandiako herririk jendetsuena da, 2011ko erroldaren arabera 17.754 pertsona bizi baitziren bertan. Itsas portu garrantzitsua da.

## Ikus, gainera 

## Argazkiak 

Fitxategi:Akureyri.JPG|Herriaren erdiguneko kalea.
Fitxategi:Glera.jpg|Glerá ibaia
Fitxategi:Akureyri, viewed from the eastern shore of Eyjafjörður.jpg|Herriaren gaueko ikuspegia.
Fitxategi:Akureyri harbor with cruise ship.jpg|Portua
Fitxategi:Akureyri Menntaskoli.jpg|Akureyriko eskoletako bat, Menntaskoli

## Politika 
### Alkateen zerrenda 
* 1919–1934 - Jón Sveinsson
* 1934–1958 - Steinn Steinsen
* 1958–1967 - Magnús Guðjónsson
* 1967–1976 - Bjarni Einarsson
* 1976–1986 - Helgi M. Bergs
* 1986–1990 - Sigfús Jónsson
* 1990–1994 - Halldór Jónsson
* 1994–1998 - Jakob Björnsson
* 1998–2007 - Kristján Þór Júlíusson
* 2007–2009 - Sigrún Björk Jakobsdóttir
* 2009–2010 - Hermann Jón Tómasson
* 2010–&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Eiríkur Björn Björgvinsson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea.
Aul

[thumb|Gunib izeneko aula, [Dagestanen, Prokudin-Gorskyk 1905-1915 artean ateratako argazkian.]]
[thumb|Kubachi, [Dagestango aul handia, 1899an.]]
**Aula** (, , turkiar hizkuntzetan: *aul*) Kaukasia inguruan (bereziki Dagestanen) ohikoa den herrixka gotortua da.

Izenaren jatorria turkiarra da, eta *herrixka* esan nahi du hainbat turkiar hizkuntzatan (, ).

Oro har harriz eraikiak, tontorren inguruan edo amildegien inguruan kokatzen dira, ustekabeko erasoetatik babestearren. Etxeek bi solairu izaten dituzte, eta garaiera desberdinetan jarrita egoten dira, etsaiei bideetatik edonora heltzea eragozteko. Etxeak hegoaldera begira izan ohi dira, eguzkiaren beroa baliatzeko eta ipar haizetik babesteko. Gehienetan aulak ez dira egoten lantzeko lur emankorren inguruan edo ur iturrietatik hurbil, eta ura ekarri egin behar da.

Svanetiko (Georgia) aulak, Erdi Aroko dorre bereizgarriz hornituak, gizateriaren ondare daude izendaturik. Antzeko dorreak Kaukasia osoan zabalduta daude, bereziki Inguxetian.

XIX. mendean Errusiak Kaukasia inbaditu zuenean, aulak defentsa gaindigaitzak ziren, eta zuzeneko erasoaren bitartez baizik ezin izan zituzten hartu, gehienetan. Txetxenian, badira errusiarrek hartu ezin izan zituzten zenbait aul famatu.

## Kanpo estekak
Kirkjubæjarklaustur

**Kirkjubæjarklaustur** Islandia hegoaldean kokatua, Skaftárhreppur udalerrian dagoen herrixka da, Islandia hegoaldeko Suðurland eskualdean.

Azken erroldaren arabera 120 biztanle baino ez ditu.

## Kokapena 
Herria Vík í Mýrdal eta Höfn udalerrien artean dago, Islandia osoa inguratzen duen Hringvegur edo "Lehen errepidearen" ondoan.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Skaftafell Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea.
Sandindere

**Sandindere** (lehen *Doniandere* ere deitua) Sukarrieta herriaren (Bizkaia) ondoan dagoen itsasgorako uharte bat da, San Antonio hondartzaren aurrean eta Oka ibaiaren bokalean kokatua, Urdaibaiko biosfera erreserban. Han baseliza bat omen zegoen; eta, egun, eraikin militar baten aztarnak daude. Itsasgorako uhartea izanik, itsasbeheran oinez iritsi daiteke haraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hringvegur

[thumb|300px|eskuinera|Lehen errepidea eta zeharkatzen dituen herririk garrantzitsuenak, (1) [Reykjavik; (2) Borgarnes; (3) Blönduós; (4) Akureyri; (5) Egilsstaðir; (6) Höfn; (7) Selfoss]]

 edo **Lehen Errepidea** Islandia osoa inguratzen duen errepidea da. Ibilbideko 1339 kilometroko ibilbideak errei bakarra dauka norantza bakoitzean.

## Zeharkatzen dituen herriak 
## Argazkiak 

Fitxategi:Hringvegur in Borgarfjörður.jpg|Lehen errepidea Borgarfjörðurren.
Fitxategi:South back down the ringroad. Holtavörðuheiði, November 21 10-45.jpg|Errepidetik hegoaldera, Holtavörðuheiði parean Bifröst eta Brú bitartean.
Fitxategi:Vatnsskarð weather station.jpg|Errepidearen eta eguraldiaren egoera neurtzeko estazioa Vatnsskarðn
Fitxategi:Kilometerschild Hringvegur.JPG|Lehen errepidea Egilsstaðirren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Islandiako gobernuko errepideen mantenu eta kudeaketa sailaren webgunea.
Triana (Sevilla)

**Triana** Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko hiriburu den Sevillako auzo bat eta hiri hau administratiboki banatuta dagoen hamaika barrutietako bat da. Hiriaren mendebaldean dago. Hegoaldean Los Remedios barrutiarekin, ekialdean Casco Antiguo eta Macarena barrutiekin, iparraldean Norte barrutiarekin eta Santiponce udalerriarekin, eta, mendebaldean, Camas, Tomares eta San Juan de Aznalfarache udalerriekin muga egiten du.

Trianak bere izena izen bereko ohiko auzoagatik jasotzen du, Guadalquivir ibaiaren ondoan dagoena, nukleo historikoaren beste ertzean, eta hiriko auzorik ezagunenetakotzat hartua dena, oso izaera bereizgarria izateagatik. Gaur egun, Sevillako Udalaren auzo banaketa ofizialaren arabera, barrutiak Triana Casco Antiguo, Barrio León, El Tardón-El Carmen, Triana Este eta Triana Oeste auzoak hartzen ditu.

## Kokapena 
Triana Guadalquivir ibaiaren eskuinaldeko ertzean eta antzinako hiriko hirigune historikoaren mendebaldean dago. Gaur egun hiriaren erdigunearekin ibaia zeharkatzen duen Isabel II.aren Zubiaren bidez (arruntuki "Trianako Zubia" bezala ezagutzen dena) lotua dago. Ibaiaren ertz berean eta Trianaren mugakide, Los Remedios auzoa dago.

## Etimologia 
Mitologiaren arabera, Astarte jainkosa, beraz maitemindua zegoen eta hiriaren sortzaile mitologikoa izan zen Herkulesengandik ihesi, Guadalquivir ibaiaren eskuin ertzera etorri zen babestera Triana sortuz.

Ikertzaileentzat bere izenaren jatorriak ere interesa piztu du. Ohi, Italican jaiotako erromatar enperadorea izan zen Trajanok sortutako erromatar kolonia bezala izan zuen iraganarekin lotu izan da, *Trajana-Triana* izenarekin. Egile batzuen arabera, izena zeltiberiar eta erromatarren arteko konpromisozko formula batetik letorke, *Tri*, latinez hiru esan nahi duena, eta Ana, zeltiberiarren artean ibaia esan nahi duena, inguru horretan ibaia hirutan banatzen baitzen. Hau da Justino Matute Gavirak bere *Aparato para describir la historia de Triana y de su iglesia parroquial* lanean defendatzen duena:

## Kanpo estekak
San Juan Xar

**San Juan Xar** ("San Joan Zaharra") Nafarroako Igantzi herrian dagoen eremu naturala, erlijiosoa eta, aldi berean, turistikoa da. Inguru hori, nahiz eta ez oso handia izan, balore oso bereziak ditu. Igantzi eta Arantzaren arteko galtzada zaharrean dago.

## Toki erlijioso eta mitologikoa 
Ikuspuntu erlijiosotik bertako kobazuloan kapera kristau bat dago non Joxe Ulibarrenaren Joan Bataiatzailearen imagina, mirespen haundikoa zonalde honetan, ikus daitekeen. Izan ere, Joan txiki bat dago bertan, San Juan Txiki, eta horrek handia baino debozio gehiago erakartzen omen du. Debozio kristaua izan arren inguru honen debozio paganoaren aztarnak oso nabariak dira. Leizearen beheko partean indar magiko eta sendagarria omen duten hiru iturri azalarazten dira. Tradizioaren arabera azaleko arazoen aurrean propietate berezia du iturri horien urak; erabilera Pirinioetako beste inguru magikoetan moduan, beharrezkoa da zapi bat uretan buzti eta azala horrekin garbitzea. Ondoren, zapia bertan utzi behar da ondo lehortu arte; behin lehortuez gero erre egin behar da eta lan hori, antza, Igantziko sakristauak egiten du. Inguru honen festa nagusia San Juan egunekoa da: egun horretan eta hurrengo hiru igandetan kaperan meza egiten da eta inguruko jende asko erritua betetzeko bertara hurbiltzen da. Ohikoa da baita ura edatea edo etxera eramatea. Jose Miguel Barandiaranen arabera tradizioak zioen kobazulo honetan Basajaun bizi izan zela.

thumb|erdian|400px|San Juan Xar leizea.

## Ondare naturala 
Parke natural honen balore nagusia basoan dago; inguru honetan zuhaitz espezie mota asko dago (lizarrak, hurritzak, haritzak...) baina zalantzarik gabe garrantzitsuena xarma (*Carpinus betulus*) da, *pagolizarra* eta *bagaxarra* ere deitua; espezie hau oso urria da Iberiar penintsulan eta toki hau da zuhaitz hau berez, modu naturalean, sortzen den Euskal Herriko naturgune gutxienetariko bat. Azal zurixka duen zuhaitz txiki hau pagoaren antzeko hostoa du, baina lizarraren moduko orri konposatua osatzen du.

Parke naturaletik bertatik, gainera, Latsa erreka pasatzen da. Parkearen deklarazioa 1987koa da.

Irudi:Hiru iturriak.JPG|San Juan Xarreko hiru iturriak. Gainean lehortzeko utzitako zapiak.
Irudi:Joan Bataiatzailearen irudia.JPG|Joan Bataiatzailearen irudia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Dueso: *Navarra encantada*. Guías singulares, 2003. 84-95846-44-6.

## Ikus, gainera 
* Harpeko Saindua, Bidarrai

* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak 
* San Juan Xarraren ikuspegi panoramikoa.
* Informazio turistikoa
Abazinia

thumb|250px|Abaziniako bandera
**Abazinia**, **Abazashta** edo **Abaza** Kaukaso Handia mendilerroaren iparraldean dagoen herrialde historiko bat da. Gaur egun Errusiako Karatxai-Txerkesia errepublikaren barruan dago. Abkhaziarrekin lotura duten eta abaziniera hitz egiten duten abaziniarren bizilekua da.

Behinola Abkhaziako erresumaren parte izan zen. Abaziniarren arbasoak Sadz herria izan zen, Itsaso Beltzan bizi zirenak, baina Ubykhen presiopean mendietara joan ziren. XVI. eta XVIII. mendeen artean Kabardaren parte izan zen eta, batzuetan Krimeako khanerriaren erasoak jasan zituen. XIX. mendetik aurrera Errusiako Inperioaren menpe egon zen. Kabardiar, krimear eta errusiarren agintearen garaian abaziniar asko deserriratu zituzten.

## Kanpo estekak
Hard Rock Cafe

**Hard Rock Cafe**, Theme restaurant-en katea da. 1971.urtean Isaac Tigrett eta Peter Morton amerikarrek sortu zuten Londresen. Establezimendu guztiak rock gurtza objetuz apainduak daude, talde famatuen gitarren bezala eta bertan, amerikar janari tradizionala zerbitzatzen da Rock generoko bideo-klipak ikusgarri dauden bitartean. Gaur egun, 53 herrialdetako 175 hiritan kokatzen dira.

## Historia 
### Mundu osoko hedapena 
Lehenengo sukurtsala, Hyde Park Cornerrek zabaldu zuen Londresen. "The Doors"ek 1970ean "Morrison Hotel" diskoa argitaratu ondoren hartzen du izena jatetxe honek. 8 urte barru, bigarren establezimendua zabaltzen da Toronto-n. 1982an, jatetxe honen hedapena hasten da mundu osotik: Europa, Ipar Amerika, Latinoamerika, Asia, Australia, Karibe eta Afrikako herrialde batzuk barne. Pixkanaka-pixkanaka, Hard Rock Cafe munduko hiri nagusietan instalatu da, herri-kultura buru bihurturik.
1990ean Rank organizazioak, (gaur egun "The Rank Group") Peter Morton-en jatetxeak eskuratzen ditu eta marka hedatzen jarraitzen du.
2007an, Floridako "Tribu Semilone"ri saldua izan zen eta orain, Orlando-n du bere egoitza.

### Beste negozioko hedapena 
Hotel eta kasinoak:
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Hollywood, Florida
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Tampa
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Biloxi
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Las Vegas
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Macau
* Hard Rock Hotel eta Kasinoa: Punta Cana
Hotelak:
* Hard Rock Hotel Bali
* Hard Rock Hotel San Diego
* Hard Rock Hotel Chicago
* Hard Rock Hotel Penang
* Hard Rock Hotel Pattaya
* Hard Rock Hotel Singapur
## Egoitzak 
## Kritikak 
Azken urteotan, kate honek kritika asko jaso ditu bere musikaren espiritu galera dela eta. Gaur egun, gero eta errazagoa da Pop modernoen bideoak aurkitzea Rock klasikoa baino.

## Kanpo estekak
Dunbarriak

**Dunbarriak** Hendaiako kostaldearen parean dauden bi harkaitz dira, itsasoak urteetan egindako higadurak uharte bilakatu dituenak. 

## Izena 
Etimologiaren aldetik dunba-harriak dira, zintzarriak edo ezkilak esan nahi du. 

Frantsesez *les Jumeaux* (bikiak) deitzen zaie, bai eta parean dagoen hondartzari tren geltokiari ere.

## Deskribapena 
Abadia jauregiaren eremuko Santa Ana lurmuturraren aurrean eta Hondarraitz hondartzaren ondoan daude eta *luxia* eta *xabala* deitu ohi zaie, euren formari erreferentzia eginez. Elkarrengandik 60 metro eskaseko distantziara daude.

## Nudismoa 
Dunbarrien inguruko hondartzan zatian biluzik ibiltzea baimenduta egon da baina 2021eko uztailean Hendaiako udalak debekatu egin zuen eta auzia epaitegietan dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Bosch

**Alfred Bosch Pascual** (Bartzelona, Katalunia, 1961eko apirilaren 17a) unibertsitate irakaslea, idazlea, saiakeragilea eta politikaria da. Gaur egungo katalanezko literaturako idazle arrakastatsu eta sarituenetakoa.

Eleberri ugari argitaratu ditu, tartean kontakizun bildumaren bat ere bai. Bere narrazioak zehaztasun historiko handi, ikuspegi bidaiari eta pertsonaien ikuspegi psikologikoaz osatuak egon ohi dira Bere idazleak asko gaztelania eta beste hizkuntza batzuetara ere itzuliak izan dira.

Saiakeragile gisa, nagusiki afrikar errealitatearen inguruan aritu izan da, baina Europa eta kataluniar gizarteari buruzko eztabaidan ere sakondu izan du. Hedabideetan solaskide edota iritziemale modura ere maiz parte hartu izan du. Pompeu Fabra Unibertsitatea eta Chicagoko Unibertsitateko irakasle ere izana da.
 
2011ko azaroaren 20ko 2011ko Espainiako hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten, kataluniar independentismoak eratutako koalizioa (Esquerra Republicana de Catalunya, Reagrupament eta Catalunya Sí) ordezkatuz. Aurretik ERCko kidea ere izana zen, nahiz eta Barcelona Decideix ("Bartzelonak erabakitzen du") plataformako bozeramailea izateko kidetza hori laga beharra izan zuen. 2010eko apirilaren 10an plataforma honek Bartzelona hirian Kataluniako independentziaren inguruko galdeketa antolatu zuen.

## Idazlanak 
### Eleberria 
* ''L'Atles Furtiu*, 1998
* *Àlia la Sublim*, 2000
* *L'Avi*, 2001
* Trilogía *1714*, 2002
* *Les Set Aromes del Món*, 2004
* *Heretaràs la Rambla*, 2005
* *Inquisitio*, 2006

### Narrazioak 
* *Fulls Impermeables*, 1984
* *Cronicàlia*, 1986
* *Herois d'Azània*, 1996

### Saiakera 
* *Nelson Mandela, l'últim home-déu*, 1995
* *La Via Africana*, 1997 (Saiakerazko Joan Fuster saria)
* *El Imperio que nunca existió*, 2001
* *Europa sense embuts*, 2002
* *Catalans*, 2006
* *I Ara Què?*, 2011

## Sariak 
* 1994ko Carles Rahola saria: *Nelson Mandela...*
* 1995eko Narrazioko Documenta saria: *Herois d'Azània*
* 1996ko Saiakerako Joan Fuster saria: *La Via Africana*
* 1997ko Sant Jordi saria: *L'Atles Furtiu''
* 2000ko Eleberri Historikoaren Nèstor Luján saria: 'L'Avi*
* 2004ko Eleberriaren Ramon Llull saria: *Les Set Aromes del Món*
* 2006ko Eleberriaren Prudenci Bertrana saria: *Inquisitio''

## Kanpo estekak 
* Alfred Bosch-en webgunea
* Alfred Bosch, Katalan Hizkuntzako Idazleen Elkartea.
* Bosch Pascual, Alfred, Katalan Letren Institutoa.
Eskuila

thumb|200px|Garbiketarako eskuilak.
**Eskuila** objektuak garbitu, moldatu, ikuzi, ilea orraztu, zorua garbitu edo beste hainbat lan egiteko erabiltzen den tresna bat da. Kirten bat eta oinarri bat ditu, eta oinarrian txertatuta zurda izeneko harizpi zaluak ditu.

Mota askotako eskuilak daude: tamainaren, erabilera motaren, eginda dauden materialen edo haien fabrikazio prozesuaren arabera sailka daitezke.

Materialak zabaltzeko erabiltzen diren eskuilei brotxa deritze.

Eskuila normalean aintzinan erabiltzen zen.

## Motak 
Erabileraren arabera egindako sailkapenaren arabera eskuila mota asko daude, normalean zein azaleraren gainean erabiltzen diren aipatuz izendatzen direnak. Hona hemen erabileraren araberako mota batzuk:
* Hortzetako eskuila
* Arropa-eskuila
* Orrazteko eskuila edo ile-eskuila
* Azazkal-eskuila
* Oinetako-eskuila
* Biberoi-eskuila
* Plater-eskuila
* Zoru-eskuila
* Erratza

## Ikus, gainera 
* Brotxa

## Kanpo estekak
Mollarri

**Mollarri** edo **Malla Arria** Zarautz ondoan dagoen uhartea da. 1924ra arte, aurrean meak zamatzeko toki bat zegoen, egun berreraiki dutena.

## Zamalanak 
thumb|ezkerrera|320px|Zarauzko Mollarri (edo Malla Harria) uhartea eta bertako mea biltegiaren aztarnak

XX. mendeko lehen urteetan, Frantziara edo Ingalaterrara abiatzen ziren itsasontziek Mollarriko *cantilever* edo zubi zamatzailean betetzen zituzten upategiak. 10-15 ordu bitarteko lana izaten zen. Itsasontziak buia-sistema baten bidez amarratzen zituzten.

*Cantilever* edo zubi zamatzailea metalezko egitura bat zen eta haitzetan finkatuta zegoen. Zubiko barrak 23 metro luze ziren eta, azpialdean, behar bezala txarrantxatutako euskarri trapezoidal deformaezina zuten. Metalezko diagonalek eusten zituzten errailak eta horietan barrena ibiltzen airen bagonetak edo perrailak isurgailuraino.

### Mea-biltegiak 
Gaur egun desagertuta dauden biltegiaren egiturak harearri irregularreko eraikinaren gainean finkatuta zeuden. Biltegi horren barruan zeuden bagonetak zirkulatzeko errailak eta aireko bi tranbia-lineak tinkatzeko kontrapisuak.

### Gailur-dorreak 
Gailur-dorreek aireko tranbiaren kableak eusten zituzten. Garaiera desberdinekoak zituzten. Bigarren lineako dorreek kable bidez lotzen zituzten itsasertza eta Mollariaren arteko 300 metroko tartea eta 40 metroko desnibela. Lehen linea aldiz, 10.700 m luze zen eta Andazarrate gaineko meategiak eta mea-biltegia lotzen zituen. Orduko hogei tona garraiatzeko gai ziren sistema horren bidez.

### Aireko tranbia 
Linea batek orduko 20 tona burdin mea airez garraiatzen zituen 10.700 metrotan zehar, Andazarrate gainetik Talaimendiko mea-biltegiraino. Beste linea batek biltegiaren eta Mollarriaren arteko 300 metroak lotzen zituen. Kargatzeko eta deskargatzeko guneen artean desnibela zegoenez, eta bagonetak maldan behera pisu handia garraiatzen zutenez, lineak ez zuen mugitzeko aparteko motorrik behar. Hala ere, bazeuzkan balaztatzeko sistema bat eta abiarazteko diesel motor bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galera uhartea

**Galera** Bidasoa ibaiaren bokaletik gertu dagoen uhartea da, Irunen eskuan dagoena. Garai batean irla txiki asko zeuden egungo Oxinbiribil parkearen parean, baina hiru besterik ez dira geratzen: Galera (handiena), Santiago Aurrea (Gal estadioaren parean dagoena), eta Hirukanale (baratzeak dituena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berniz

thumb|250px|Bernizatutako zurezko eskailerak.
**Berniza** gehien bat zurari baina baita beste material batzuei ere akabera hobea emateko erabiltzen den geruza babesgarri, garden, gogor eta mehea da.

Bernizaren osagaiak normalean olio lehorgarri bat, erretxina bat eta disolbatzaile bat izaten dira. Aplikatua izan ondoren, disolbatzailea lurrindu egiten da eta beste osagaiak gogortu egiten dira, berez edo beste prozesu batzuk aplikatuta, berniza osatzen duten elementuen arteko erreakzio kimikoaren ondorioz eta olioen eta aireko oxigenoaren arteko erreakzioaren ondorioz.

Bernizaren akabera distiratsua izan ohi da, baina zenbait kasutan akabera satinatua izan dezake, beste agente batzuk eransten bazaizkio. Bernizak gardenak edo kolore gutxikoak dira, ez baitzaie pigmenturik gehitzen.

## Kanpo estekak
Erretxina

[thumb|200px|[Intsektu bat erretxinan harrapatuta.]]
thumb|''Protium Sp.”
**Erretxina** zenbait landarek, batez ere koniferoek, jariatzen duten hidrokarburo baten izena da. Substantzia oso estimatua da haren propietate kimikoengatik eta erabilera asko ditu, esaterako bernizaren, itsasgarrien eta elikagaiak estaltzeko agenteen ekoizpena. Sintesi organikorako lehengai modura ere erabiltzen da, bai eta intsentsua eta perfumeak ekoizteko ere.

## Kanpo estekak
Txorien Uhartea

**Txorien Uhartea** Bidasoa ibaiaren bokalean, Txingudin, dagoen uhartea da, Hendaiaren eskuan dagoena.

Itsasgoran estalita geratzen diren gune lohitsuak dituen padura batean dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Hondarribia, Euskal Herria.jpg|Txorien Uhartearen padurak.
Fitxategi:Bidasoa ibaiaren ahoa.jpg|Txorien uhartea Hendaia aldeko hondarrezko borobila da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geruza (argipena)

**Geruza** objektu edo elementu baten gainean modu uniforme samarrean kokaturik dagoen beste gai bat da.

Hurrengo hauek geruzak dira:

## Apainketa 
* Ile geruza

## Ekologia 
* Goroldio geruza
* Belar geruza
* Zuhaixka geruza
* Zuhaitz geruza

## Elektrizitatea 
* Anodo geruza
* Katodo geruza
* Deplezio geruza

## Fisika eta kimika 
* Balentzia geruza
* Elektroi geruza
* Geruza atomikoa
* Muga geruza

## Garraioa 
* Errodadura geruza
* Geruza pikorduna

## Geologia eta meteorologia 
* Geruza atmosferikoa
* Ozono geruza
* Estratua

## Informatika 
* Sare geruza
* Aurkezpen geruza
* Garraio geruza
* Lotura geruza
* Geruza fisikoa
* Saio geruza
* Aplikazio geruza

## Nekazaritza 
* Geruza goldagarria
Hendaiako Itsas Ospitalea

**Hendaiako Itsas Ospitalea** () Hendaiako ospitale publikoa da. Laguntza Publikoa - Parisko ospitaleak sarearen barnean dago eta 1885ean eraiki zuten Parisko umeen osasun-gunea izateko. Egun 320 ohe ditu eta elbarrituentzako eta gaixotasun arraroetan adituak ditu.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
* Ospitalearen webgune ofiziala
Tronbina

**Tronbina** odolaren gatzapen prozesuan parte hartzen duen funtsezko entzima da. Prozesu horretan fibrinogeno izeneko proteina disolbagarria fibrina izeneko proteina disolbaezina bihurtzen da, tronbina izanik bilakaera hori katalizatzen duen entzima.

: Fibrinogeno → Fibrina

Tronbina 36 eta 259 aminoazido dituzten bi kate polipeptidikoz osaturik dago. Bi kate horiek lotura disulfurikoen bidez elkarturik daude.

Tronbina protronbina izeneko molekula batetik sortzen da. Bilakaera horretan parte hartzen duen entzima tronboplastina da, odoleko plaketek askatzen dutena odol-hodi batek kalte handia jasotzen duenean. Tronbina sortzeko prozesuan K bitaminak eta kaltzio ioiek funtsezko zeregina burutzen dute.

Tronbinari esker sortzen den fibrina odol-koaguluaren sortzailea da, odoljarioak ekiditen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Bidarte)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Bidarte herrian dagoen eraikin erlijiosoa da. 2001eko abuztuaren 3an, Frantziako Kultura Ministerioak monumentu historiko izendatu zuen.

## Kokalekua 
Herrigunean dago, Sauveur Atxoarena plazan, Bidarteko herriko etxea eta Bidarteko pilotalekuaren alboan.

## Eraikina 
Egungo eraikina XVI. mendean eraiki edo berreraiki zuten, babes-estilo batean. Bataio-harria 1902koa da, Natalija Obrenović Serbiako erreginak emanda.

Irudi:BIDART (Pyrénées-Atlantiques) église.JPG|Iparraldeko ikuspegia.
Irudi:BIDART - Eglise Notre-Dame-de-l'Assomption 03.jpg|Aldarea eta erretaula.
Irudi:BIDART - Eglise Notre-Dame-de-l'Assomption 04.jpg|Korua eta organoa.

## Kanpo estekak
Kakongo

**Kakongo** Afrikako erreinua izan zen, XV. mende inguruan sortua. Atlantikoko itsasertzean zegoen, Loango eta Ngoyoko erreinuen artean, gaur egungo Kongoko Errepublika Demokratikoan. Malemba zen gune nagusia; hango portutik ateratzen ziren Amerika eta Europa aldera itsasontziak esklaboz beteak. Esklaboen salerosketak erreinuaren egitura soziala eta ekonomikoa aldatu zuen, eta azkenik erreinuaren desagertzea ekarri zuen 1830ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra krimen

thumb|250px|Nekazari poloniarrak 1943an Alemaniako armadak eraildakoak.
[thumb|250px|[Mỹ Laiko sarraskian estatubatuar soldaduek eraildako vietnamdar nekazariak]]
thumb|250px|2007ko Srebrenicako sarraskiaren biktimen hobi komuna.
[thumb|250px|[Maravillas Lamberto 1936an frankistek Nafarroan eraila.]]
**Gerra krimena** lege haustea da, gerra garaian egiten dena. Gerra krimenak militarrek nahiz zibilek borondatez egiten dituztenak dira (lapurretak, bortxaketak, hilketak, etab.), baita nagusien aginduei jarraituz ere (arma debekatuak erabiltzea, zuzenbidearen aurkako mendekuak, etab.).

## Ezaugarri batuzk 
Gerra krimena gerrako legeek eta ohiturek ezarritako babesen urraketa da, gatazka armatu batean egindako Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioaren arau-hauste larriek eta Nazioarteko Zuzenbidearen urraketek osatua. Terminoa, neurri handi batean, nazioarteko zuzenbidean definitzen da, Genevako konbentzioa barne. Gerrako presoen eta zibilen aurkako tratu txarrak eta genozidioak gerrako krimentzat hartzen dira.

## Nazioarteko Zigor Auzitegia 
2019ko irailaren 10ean, Hagako Nazioarteko Zigor Auzitegia martxan jarri zen, data horren ondoren egindako gerrako krimenak jazartzeko epearekin. Auzitegi hori Erromako Estatutuan ezarrita dago, eta 5. artikuluan gerrako krimenak barne hartzen ditu. Estatutu horretan, zortzigarren kapituluan, krimen hauek azaltzen dira:

* 1949ko abuztuaren 12ko Genevako Konbentzioak haustea;
* Indarrean dauden gerra-legeak, nazionalak zein nazioartekoak, urratzea; eta
* Gerrako ohitura aplikagarrien urraketa.

Hona hemen xehetasunak:
* Erailketa, tratu txarrak edo deportazioa, lurralde okupatuetako biztanleria zibila behartutako lanak indarrez egitera
* Gerrako presoen edo itsasoan galdutakoen hilketa edo tratu txarrak
* Bahituak hartzea eta exekutatzea
* Ondasun publikoak edo pribatuak arpilatzea
* Hiriak eta herriak arrazoirik gabe suntsitzea
* Behar militarrak justifikatzen ez duen suntsipena.

## Susmagarri garaikideak 
Gerra krimenaren inguruko akusazioak izan dituzten gaur egungo gobernu buruak:
* Vladimir Putin: Errusiako presidentea, Ukrainako Errusiako Inbasioan haurren bahiketa legez kanpokoa.
* Slobodan Milošević: Serbiako presidentea.
* Charles Ghankay Taylor: Liberiako presidentea.
* Radovan Karadžić: Bosniako Serbiar Errepublikaren presidentea.
* Muammar Gaddafi: Libiako presidentea.
* Omar al-Bashir: Sudango estatu burua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dresdenen bonbardaketa
* Katingo sarraskia
* Mỹ Laiko sarraskia
* Srebrenicako sarraskia
* Butxako sarraskia
* 2022ko Ukrainako inbasioko gerra-krimenak
* Yasukuni santutegia
* Nazioarteko Zigor Auzitegia

## Kanpo estekak 
* :Zer da krimen gerra bat?
* :International criminal jurisdiction.
* :Crimes of War proiektua.
Bidasoko uharteak

**Bidasoko uharteak** Bidasoa ibaiaren amaieran, Gipuzkoako eta Lapurdiko mugan berean, Irunen, aurkitzen diren hiru ibai-uharte dira. Gipuzkoako hezegune garrantzitsuenak dira eta nazioarteko mailan babestuta daude, Txingudiko Badiaren Plan Bereziaren barruan.

## Uharteen jatorria 
Jatorriz ibaiaren jalkieraz sortutako lurrak dira. Urte luzeetan baratz-inguruak baziren, gaur egun hiruretatik bi basa egoeran daude eta bakarrik txalupaz hel daiteke bertara. Egun, esplotazioak Hirukanalen bakarrik mantentzen da; bertara joateko marea behera dagoenean pasabide gelditzen da. 

## Garrantzi ekologikoa 
Ekologikoki garrantzi handia dute. Inguru hauetan aurkitzen diren espezie asko, bereziki landareak eta hegaztiak, ez dira Gipuzkoa edo Lapurdi osoan aurkitzen. Txingudiko Plan Berezian sartuta daude, erabeteko babespen beharraz. Administratiboki Irungo lurrak dira. Itsasgoran estalita geratzen diren gune lohitsuak dituen padura batean dago.

## Mehatxuak 
* Plan Bereziaren martxa jartzearen atzerapena.
* Ezkutuko ehiza
* Kutsadura
* Espezie inbaditzaileak. Horietako bat *Baccharis halimifolia* landarea da.
* Orokorrean gizakien eragina: kirozaleak, arrantzaleak, e.a.

## Iruditegia 

Fitxategi:Rio Bidasoa.jpg|Bidasoa eta, atzean, Galera uhartea.
Fitxategi:Bidasoako uharteak2.jpg|Galera uhartea Santiago zubitik ikusita.
Fitxategi:Bidasoako uharteak Santiago zubitik.jpg|Gizakien eragina handia da inguruan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak 
*  Estudio fitogeográfico y botánico de las Islas del Bidaosa. Egileak: P.J. Lozano eta I. Alagon.
1969ko Kontxako Bandera

**1969ko Kontxako Bandera** (Banderaren 74. ekitaldia, garai hartan 67. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 7 eta 16an jokatu zen, eta Lasartek bere lehenengo Kontxako Bandera eskuratu zuen, Hondarribiaren erreskada hautsiz.

Lasartek jardunaldi biak irabaziz garaipen erraza lortu zuen bigarren egunean San Juanek pixka bat estutu bazuen ere. Hirugarrena Zumaia izan zen sailkapen orokorrean Lasarterengandik minutu batetara. Bigarren jardunaldia berez irailaren 14ean jokatzekoa zen baina itsaso txarraren eraginez asteartera atzeratzeko erabakia hartu zuten antolatzaileek.

19 urte beranduago Zierbena berriz ere Kontxan aritu zen.

## Bitxikeria 
Urte honetan lehenengo aldiz margotu zuen talde batek trainerua bere kolorearekin. Donostia izan zen. Aurrez, herri eta tripulazio guztietako traineru guztiek krosko beltzak zituzten, eta Pedro Garin patroiak 1969an zuriz margotu zuen Donostiako trainerua.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Lasarte
** Patroia: Klaudio Etxeberria "Gorria"
** Arraunlariak: Jose Mendizabal, Jose Mari Olazabal, Jose Gozategi, Manuel Elizondo, Inazio Manterola, Tiburzio Etxeberria, Antonio Aduriz, Jose Pikabea, Gregorio Ugartemendia, Joxe Ramon Oiarzabal, Jose Antonio Esnal, Migel Lopetegi, Antonio Zumeta

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1967ko Kontxako Bandera

**1967ko Kontxako Bandera** (Banderaren 72. ekitaldia, garai hartan 65. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 3 eta 10ean jokatu zen, eta Hondarribiak bere zortzigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, hirugarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Hondarribiak jardunaldi biak irabazi zituen eta bigarrenerako ian zen lehia nagusia Orio, Lasarte eta San Juanen artean. Beste bi traineruak oso atzean gelditu ziren.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Patroia: Jose Angel Lujanbio
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Sevillako Udala

**Sevillako Udala** Sevillan ardura politikoa duten lau administrazioetako bat da Andaluziako Junta, Espainiako Estatuko Administrazio Orokorra eta Sevillako Diputazioarekin batera.

## Eraikina 
Udaletxea dagoen eraikina arkitektura platereskoaren eredurik nabarmengarrienetako bat da. Plaza Nuevan dago. XV. mendean hasi zen eraikitzen Diego de Riañok. Maisuak udaletxearen hegoaldeko sektorea, frantziskotar monasterioarekin duen komunikazio arkutxoa eta pertsonaia historiko eta mitikoen, heraldiken eta hiriaren sortzaileak izan ziren Herkules eta Julio Zesarren oroitzapenezkoak diren ikurren irudikapenak dituzten erliebe platereskoz estalitako bi solairu eraiki zituen.

## Kanpo estekak
1965eko Kontxako Bandera

270px|thumb|Ohorezko txandaren amaiera, Hondarribia Ibarraren aurretik sartzen.
270px|thumb|Jendetza Donostiako kaian irabazleen zain.
**1965eko Kontxako Bandera** (Banderaren 70. ekitaldia, garai hartan 63. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 8 eta 12an jokatu zen, eta Hondarribiak bere seigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Garaipena argia izan zen, Klaudio Etxeberriaren Ibarrako traineruak (oriotarrez osatutakoak) eta San Juanek bigarren jardunaldian estutu bazuten ere. Ibarrak Kontxan parte hartu zuen aldi bakarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Patroia: Jose Angel Lujanbio
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1966ko Kontxako Bandera

**1966ko Kontxako Bandera** (Banderaren 71. ekitaldia, garai hartan 64. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 4 eta 11an jokatu zen, eta Hondarribiak bere zazpigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, bigarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Hondarribiak garaipen argia lortu zuen bigarren gelditu zen San Juani ia minutu bat atereaz. Gainontzeko traineruak lau minutu galduta ibili ziren. Aipatzekoa Lasarte lehenengo aldiz aritu zela Kontxako Banderan lehian.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Patroia: Jose Angel Lujanbio
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Toribio de Mogrovejo

**San Toribio de Mogrovejo**, jatorriz **Toribio Alfonso de Mogrovejo y Robledo**, (Mayorga, Gaztelako Erresuma, 1538ko azaroaren 16a - Zaña, Peru, 1606ko martxoaren 23a) espainiar erlijioso katolikoa izan zen. Limako 2. artzapezpikua.

## Bizitza 
Salamancako Unibertsitatean Zuzenbide zibila eta elizakoa ikasi zuen. Han, bere osabak, unibertsitatean lan egiten zuenak klaseak ematen, Toribion eragin handia izan zuen. Handik gutxira, Joanes III.a Portugaleko erregeak Coimbrara gonbidatu zuen Juan de Mogrovejo, eta Mogrovejok bere iloba eraman zuen. Urte batzuk pasa ondoren, Salamancara bueltatu ziren, eta Toribio Unibertsitatearen legeen irakaslea izendatu zuten.  

Bere lan bikaina zela eta, inkisidore nagusi izendatu zuten; hortaz, Filipe II.a enperadoreak Gregorio XIII.a aita santuari Limako artzapezpiku izendatzea eskatu zion. 1579ko martxoan, postua lortu eta hurrengo urtean, Granadan apaiz ordenatu bezain pronto bere arreba eta bere ezkonanaiarekin Limara abiatu zen. 1581ean heldu ziren. Orduan Toribio misioetan aritzen hasi zen Liman zehar, hango biztanleak katolizismora bihurtzen, lekuko gobernatzaileek, sei urte elizaren botere barik egon zirenak, Toribioren lanaren kontra egon arren.

Artzapezpikuaren bizitza, bidaiatik aurrera, misioetan herri indigenak ezagutzerakoan, haien eskubideak defendatzera bideratu zen. Ondorioz, garai berean, Limako Hirugarren Kontzilioaren lehendakaria izan zen, indigenen eskubideak onartzerakoan oso inportantea izan zena.

1606ko martxoaren 23an hil zen Zañan, arratsaldeko hiru eta erditan. Bere ondasun pertsonalak bere mirabeentzat utzi zituen, eta bere onibarrak, pobreentzat.

## Ikus, gainera 
* Arrosa Limakoa
Txurruta

**Txurruta** Hendaiako kostaldean dagoen uhartetxo bat da. Loiako badiaren ertz batean dago eta itsasbeheran oinez irits daiteke.

## Kanpo estekak
1968ko Kontxako Bandera

**1968ko Kontxako Bandera** (Banderaren 73. ekitaldia, garai hartan 66. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 1 eta 8an jokatu zen, eta Hondarribiak bere bederatzigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, laugarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Historian oso gutxitan gertatu den bitxikeria jazo zen, izan ere Hondarribiak bandera eskuratu bazuen ere ez zuen jardunaldirik irabazi, lehenengoan Astillero nagusitu baitzitzaion eta bigarrenean Lasarte. Azkenean Hondarribia eta Astilleroren artean 3 segundo pasatxo izan ziren eta Lasarte 9 segundora gelditu zen. Gainontzeko taldeak oso atzean ibili ziren.

Urte hartako Banderan zazpi traineru aritu ziren lehian. Astillerorentzat lehenengo aldia izan zen eta emaitza bikaina lortu zuen, bigarren gelditu baitzen sailkapen orokorrean. Portugaleterentzat bigarren aldia zen, aurrez 1926an ere arraun egina baitzen, lau hamarkada lehenago.

Lehenengo jardunaldian hondarribitarrak haserre bizian izan ziren itsasontzi baten erruz galdu zutela esanez, izan ere 2/5-eko aldea baino ez baitzen izan. Aipatzekoa ere Bibiano Etxabek (Errenteriako patroiak) arrauna hautsi zuela joanekoan. Bigarren igandean Portugalete erretiratu egin zen itsaso txarrean ez baitzen moldatu.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Patroia: Jose Angel Lujanbio
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Eztanda Norte

**Eztanda Norte** Deportivo Alaves futbol taldearen jarraitzaileen lagunartea da, 1994 urtean sortutakoa. Fanzine bat plazaratzen du aldiro, *Mendizorrotzako Garrasia* izenekoa.

## Kanpo estekak
2013ko maiatzaren 30eko Hego Euskal Herriko greba orokorra

thumb|300px|**2013ko maiatzaren 30eko Hego Euskal Herriko greba orokorrerako** deia egiten duen manifestazioa.

**2013ko maiatzaren 30eko Hego Euskal Herriko greba orokorra** ELA, LAB, ESK, STEE-EILAS, EHNE, Hiru eta CNT sindikatuek deitu zuten Euskal Herriarentzat eredu ekonomiko eta sozial berria eta propioa eskatuz. Ez zuen jaso beste zenbait sindikaturen atxikimendua; esaterako, Langile Komisioak sindikatuarena, horren ustez negoziazio bidea ireki aurreko greba orokorrak sektore guztien arteko negoziazioa hautsi zezakeela baieztatuz.

## Kanpo estekak
1963ko Kontxako Bandera

**1963ko Kontxako Bandera** (Banderaren 68. ekitaldia, garai hartan 61. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 3 eta 8an jokatu zen, eta San Juanek bere 5. Kontxako Bandera eskuratu zuen, hirugarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Lehenengo jardunaldia irailaren 1erako programaturik zegoen baina haize gogorraren ondorioz astearte arratsaldera atzeratzea erabaki zuten. Lau traineruk hartu zuten parte eta Bibiano Etxaberen Sanjuandarrak garaipen argia lortu zuen. Bigarren jardunaldirako Jaizkibelek nahiago izan zuen Coruñako Generalisimoaren Kopan aritu sariak hobeak baitziren han eta beraz hiru traineru baino ez ziren izan Kontxan. Bigarren jardunaldian ere San Juan izan zen nagusi.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* San Juan
** Patroia: Bibiano Etxabe
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Lemoatxa

**Lemoatxa** edo **Gantzabal** mendia Lemoan dagoen mendia da, 363 metroko altuera du.  San Antolini dedikatutako baseliza bat eta gurutzea daude tontorraren aldean. Gantzabal du izena gailu nagusia, eta inguruetan Aspunta edo Pardomendi (363 m) eta Banorreta (305 m) puntak ere badaude, Lemoatxako mendilerroaren barruan denak ere.

Bertako porlan enpresak 1920ko hamarkadatik egindako ustiapenak kalte handiak eragin ditu mendiaren beheko aldean.  

## Abiapuntuak
Bertara hegoaldetik igo daiteke, Lemoatik (45 minutu), edo iparraldetik, Zornotza eta Galdakao arteko mugan dagoen Kortederra auzotik (45 minutu).

thumb|erdian|400px|Lemoatxa mendi tontorra (Lemoa) 1958. urtean; lehen planoan San Antolin baseliza.

## Gerra Zibilean
Espainiako Gerra Zibilean borroka latzak gertatu ziren mendi hau beraganatzeko, estrategikoki oso garrantzitsua zelako Bilbo okupatu ahal izateko bando nazionalerako, Bilboko Burdin Hesia apurtzeko. 1937ko maiatzaren erdialdetik errepublikarrek eta nazionalek tartekatu zuten posizioaren jabetza, ekainaren 15ean altxatutakoak garaile atera ziren arte. 2 egun geroago hiriburua euren gain hartu zuten.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendiak
* Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*"Mendikat"webgunean.
1964ko Kontxako Bandera

**1964ko Kontxako Bandera** (Banderaren 69. ekitaldia, garai hartan 62. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen, eta Oriok bere 19. Kontxako Bandera eskuratu zuen, **Emen Gatoxti** izenarekin lorturiko azkenengoa.

## Kontakizuna 
Garaipena erraza izan zen, izan ere bi jardunaldiak irabazi eta bigarren gelditu zen Hondarribiari minutu erdi atera baitzion. Donostiako Jaizkibel elkarteak bi traineru aurkeztu zituen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
* **Bitxikeria:** 1961ean frogatu bezala, oraingoan ere segundo hamarrenak hartu ziren kontuan, hala ere 1972 arte segundo bostenak erabiltzen jarraituko zuten.

## Tripulazio irabazlea 
* Emen Gatoxti
** Patroia: Klaudio Etxeberria "Gorria"
** Arraunlariak: Batista Oliden, Inazio Erkizia, Jose Ramon Oiarzabal, Antonio Oliden, Inazio Perez, Tiburtzio Etxeberria, Antonio Aduriz, Victoriano Luzuriaga, Jose Antonio Esnal, Juan Lizarralde "Altxerri", Jose Ramon Aizpurua, Martin Zubeltzu, Estanislao Otegi.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Zuberoako Gorteak

**Zuberoako Estatu Orokorrak** edo **Zuberoako Gorteak** Zuberoako erakunde legegile nagusia izan zen, Ordenuzko Gortea (*Cour d’Ordre*, frantsesez) ere deitua. Bertara biltzen ziren Zuberoako estatuetako ordezkariak (aitonen semeak eta elizako hierarkia, *Grand Corps* frantsesez, eta herri ordezkariak, Zuberoako etxajaunek aukeratuak Silviet izeneko bilkuretan, Irabarneko oihanean).

Mauleko gazteluko kapitainak, erregearen ordezkari nagusiak, egiten zuen deia, eta bera zen biltzar haietako buru. Urtean behin biltzen zen Zuberoako Gortea Lextarreko eltzaurdian. Bestalde, Lextarreko Gortea arduratzen zen Zuberoako justiziaz. Mauleko gazteluko kapitainarekin batera biltzen ziren, zortzi egunez behin gutxienez, hamar juje edo epaile nagusi eta beste berrogeita hamar lurjabe. 1520. urtea arte, Lextarreko Gortea izenaz ezagutzen zen Zuberoako Gorte legegilea.

1478. urtean geratu zen Zuberoa Frantziako koroaren mendean. Errespetatu ziren hasieran Zuberoako erakundeak, baina XVII. mendetik aurrera eraso latzak izan zituzten Frantziako erregeen eta aitoren semeen aldetik (Arnaud Oihenarten salaketak, 1627; Matalasen matxinada, 1661). 1727an, herri erakundeen aurka, Silviet eta Irabarneko biltzarrak deuseztatu nahi zituztela eta, matxinatu ziren *Grand Corps* delakora biltzen ziren aitonen semeak eta elizako hierarkia. Herri ordezkarien kontrako zapalkuntzaren ondoren, 1733an betiko deuseztatu zuten Silviet edo herritarren biltzarra. 1776an desagertu zen Lextarreko Gortea, Zuberoako justiziaz arduratzen zena, eta 1879an baliorik gabe utzi zituzten Zuberoako berezko erakunde guztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1962ko Kontxako Bandera

**1962ko Kontxako Bandera** (Banderaren 67. ekitaldia, garai hartan 60. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 2 eta 16an jokatu zen, eta San Juanek bere laugarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, bigarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Jardunaldi bien artean 15 egunetako tartea egon zen, izan ere irailaren 9an Espainiako Traineru Txapelketa jokatu baitzen Donostian, hau ere San Juanek irabazi zuelarik.

Kontxako lehenengo igandean denborarik onena Jaizkibelek markatu zuen San Juan faboritoari lau segundo atereaz. Hurrengo asteburuan A Coruñako Generalisimoaren Kopara joatea erabaki zuen, han sari ederrak baitzeuden. Hura irabazi zuten baina bidaiak bere eragina izan zuen Kontxako bigarren jardunaldirako eta San Juanek 50 segundoko aldea atera zien. Gainera, Kontxako bigarren jardunaldian beste zailtasun bat gehitu zitzaien: eguraldi txarra zegoen eta kanporanzko luzean palka haldu zuten; hala, bi arraunlari ura kanporatzen aritu zuren denbora luzez. Orio bera ere aurretik gelditu zen sailkapen orokorrean.

Aipagarria da laugarren aldiz jarraian hiru traineru pasaitar aritu zirela lehian.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* San Juan
** Patroia: Bibiano Etxabe
** Arraunlariak: Aurrekoa: Imanol Goikoetxea. Istriborra: Karmelo Garmendia, Jose Sagarzazu "Xurdo", Kustodio Makazaga, Pio Aldasoro, Jose Kruz Garmendia eta Lorenzo Garmendia. Ababorra: Florentino Legorburu, Antonio Legorburu, Inazio Mujika, Agustin Landa, Migel Goikoetxea Jose Mari Mujika eta Alfontso Sagarzazu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Prudentzio (santua)

**San Prudentzio** (Armentia, Araba,  - El Burgo de Osma, Soria, 605eko apirilaren 28a) VI edo VII. mendeko santu katoliko bat da. Anakoreta eta elizgizona, Tarazonako apezpiku ere izan zen. Arabako santu zaindaria da XVII. mendearen erdialdetik, eta haren omenezko jaieguna apirilaren 28an da, santuaren heriotzako egunean. Araban, San Prudentzio jaietako ospakizun nagusia Armentian izaten da, santu horri eskainitako basilikaren alboan; eta Euskal Herriko beste herri batzuetan ere ospatzen dira San Prudentzio jaiak (adibidez, Gipuzkoako Getaria eta Lazkao herrietan).

## Bizitza 
Gaur egun Gasteizko udalerrian dagoen Armentia herrian jaio zen. 15 urterekin, gurasoen etxea utzi eta Soriako mendialdera alde egin zuen. Mikel Goiaingeruaren zaintzapean zegoen koba eta otoitz-leku batean, sekulako aurrerakada egin omen zuen santutasun-bidean, hura izan baitzen sendotu eta goi argiz bete zen lekua. San Prudentzio Kalagorriko apostolua eta geroago gotzain jainkozale sutsua izan zen.

Kondairak dioenez, Elizaren eta herriaren arteko gatazka zela eta, Osma hiria bi zatitan banaturik zegoen. Bi aldeetakoen eskariz, San Prudentzio gotzainari deitu zioten, eta hark bakea ezartzea lortu zuen. Hori dela eta, geroztik Bakearen Aingerua izenaz ezagun da Prudentzio.

Handik hiru egunera hil zen. Egungo Errioxako Laturce mendian (Clavijo udalerria) lurperatu zuten. Geroago, han monasterio bat eraiki zuten, Prudentzioren omenez. Armentiako basilika ere haren omenez egina da. 950. urtean, Prudentzioren gorpuzkiak Naiarako Santa Maria monasteriora aldatu zituzten.

## Ikus, gainera 
* San Prudentzio jaiak (Araba)
* Santuaren jauregi-etxea

## Kanpo estekak
Pedro Pablo Abarca de Bolea

**Pedro Pablo Abarca de Bolea y Jiménez de Urrea** (Siétamo, Huesca, 1719ko abuztuaren 1a — Épila, Zaragoza, 1798ko urtarrilaren 9a), X. **Arandako kondea**, espainiar noble, militar eta estatu-politikaria izan zen. Espainiako erreforma eta ilustrazio zale sutsuenetakoa izan zen bere garaian eta, aldi berean, tinko agertu zen gaztelania (espainiera) hizkuntzaren alde, argitalpenetan eta hezkuntzan euskara, katalana eta monarkiako beste hizkuntzak debekatuz. 

## Biografia 
Boloniako apaizgaitegian hasi zituen ikasketak, baina 18 urte zituelarik Parmako Eskola Militarrean sartu zen. Austriako Ondorengotza Gerran parte hartu zuen. Ondoren, armadatik irten eta Parisen bizi izan zen. Han entziklopedistak (Diderot, Voltaire eta D'Alembert) ezagutu zituen.

1755ean Fernando VI.ak Espainiako enbaxadore Portugalen izendatu zuen. 1766an, Esquilacheren aurkako matxinadaren ondoren, Karlos III.ak Gaztelako Kontseiluko lehendakari izendatu zuen. 1767an jesuitak egotzi zituen Espainiatik, erregearen aurka aritzen zirela leporaturik. Floridablancako kondearekin etsaitu zen eta 1773an kargua utzi behar izan zuen. 1773-1787 bitartean Parisko enbaxadorea izan zen.

1792ko otsailean Karlos IV.ak Estatu Idazkari izendatu zuen. Frantziako Iraultzaren aldeko ideiengatik, hilabete gutxiren buruan kargugabetu zuten eta arazoak izan zituen Inkisizioarekin. Manuel Godoyren aurkakoa izaki, atxilotu eta Jaenera erbesteratu zuten, Inkisizioak bere aurkako epairik eman ez bazuen ere. Barkatua izan ostean, politika utzi eta Epilara erretiratu zen.

## Erreferentziak
Ludovico Ludovisi

**Ludovico Ludovisi** (Bolonia, 1595eko urriaren 22 edo 27a &ndash; 1632ko azaroaren 18a) italiar kardinala izan zen eta Erromatar Eliza Katolikoaren estatu gizona. Arte bilduma garrantzitsua izan zuen, Villa Ludovisin kokatua, Erroman.

1621eko otsailaren 15ean bere osaba zen Gregorio XV.ak kardinal izendatu zuen. Kardinal nepoteen artean botere handienetakoa lortu zuena izan zen. 1615ean zuzenbiden doktoretza lortu zuen, Bologniako artzapezpikua izan zen, Gobernu Onaren Kongregazioaren kide, Avignoneko legatua, Elizaren Kamarlengoa eta Kantzilerordea 1621an.

## Ikus, gainera 
* Kardinal nepote
Abkhaziako erresuma

**Abkhaziako erresuma** (abkhazieraz Аҧсуа аҳра; *Aphsua ahra* ; georgieraz *აფხაზთა სამეფო*), edo **Abkhaziarren erresuma** Kaukasoan 780ko hamarkadatik aurrera garatu zen ertaroko estatu feudal baten izena zen. 1008an Georgiako erresuma sortu zen, suzesio dinastikoa medio.

## Agintariak 
### Anosidarren etxea 
* Leon II.a, 767/68–811/12
* Teodosio II.a, 811/12–837/38
* Demetrio II.a, 837/38–872/73
* Jurgi I.a Aghts’epikoa, 872/73–878/79

### Shavlianirren etxea 
* Jon Shavliani, 878/79–c. 880
* Adarnase Shavliani, c. 880–887/88

### Anosidsarren etxea 
* Bagrat I.a, 887/88–898/99
* Konstantino III.a, 898/99–916/17
* Jurgi II.a, 916/17–960
* Leon III.a, 960–969
* Demetrio III.a, 969–976
* Teodosio III.a, 976–978

### House of Bagrationi 
* Bagrat III.a, 978–1014

## Kanpo estekak
Ameba

**Ameba** hitzarekin protozoo ezberdinak ezagutzen dira:

* **Amoebozoa** eukarioto filuma
* ***Amoeba*** generoa, aurrekoaren barruan
* **Ameboide** orohar, ameben antzeko mugimendua duten izakiak dira. Bere barruan daude beste animalia klase batzuk, adibidez Rhizopoda.