open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vila Nova de Gaia

**Vila Nova de Gaia** Portugalgo kontzejurik populatuenetarikoa da, Portoko barrutian dagoena. Barrutiko hiriburua den Porto baino handiagoa da.

## Geografia 
Douro ibaiaren hegoaldeko ertzean kokaturik dago, Portoren parean. Don Luis I.a zubi ezagunak elkartzen ditu hiri biak. 15 fregesia (parrokia) ditu, handienak Mafamude e Vilar do Paraíso (52.000 biztanle), Santa Marinha e São Pedro da Afurada (33.000) eta Canidelo (27.000) dira.

Udalerriak duen 17 kilometrotako kostaldean 17 hondartzek bandera urdin dauzkate. Honek turismoarentzako oso erakargarria bihurtzen du. Hondartza ezagunenak Miramar, Granja, Aguda, Valadares, Francelos, Madalena eta Canidelo dira.

## Historia 
Lehenengo asentamentuak zeltiar kastro batean omen daude, agian neolitoraino ere joan gaitezke. Erromatarren garaian dagoeneko bazen herri bat hemen eta *Cale* izena eman zioten.

Maurien inbasioaren ondoren 1000 urtearen inguruan Duero ibaia bihurtu zen musulman eta kristauen arteko muga. Biztanleek Porton babes hartu zuten eta Cale edo Gaia hustu egin zen. 1035ean musulmanak bidali eta iparraldetik iritsi zirenek gaztelua eraiki eta *Vila Nova de Gaia* sortu zuten (Gaia hiri berria).

Erdi Aroan Porto hiriarekin batera "Porto Cale" sortu zen eta X mendean Leongo Erresumaren barnean *Condado Portocalense* sortu zen. 1139an independentzia lortu eta Alfontso I.a Portugalgo lehen errege bihurtu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Don Luis I.a zubia
* Portoko ardoaren upategiak, ibaiertzean.
* Serra do Pilar monasterioa.
* Jardim do Morro.
* Hondartzak: 17 bandera urdin.

## Iruditegia 

Irudi:Vista de Vila Nova de Gaia desde Jardim do Morro, Portugal, 2012-05-09, DD 05.JPG|Vila Nova de Gaia Duero ibaiaren ertzean.
Irudi:Porto, Gaia e o rio Douro (4).jpg|Porto (eskuman) eta Vila Nova de Gaia (ezkerrean).
Irudi:Old Rabelos (7872306978).jpg|Portoko ardoa garraiatzen zuten txalupak.
Irudi:Dom Luís Bridge, Porto (10247552584).jpg|Don Luis I.a zubia.
Irudi:Mosteiro da Serra do Pilar (2).jpg|Serra do Pilar monasterioa.
Irudi:Oporto - Duero - 20110425 130256.jpg|Jardim do Morro, aurrean Porto.
Irudi:Camara Gaia 2.JPG|Udaletxea.
Irudi:Praia Granja (Vila Nova de Gaia).jpg|Granja hondartza.
Irudi:Praia de Miramar Portugal 01.jpg|Miramar hondartza.

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Vila Novako udal webgunea
Agueda (Portugal)

**Águeda** Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da. 2006ko erroldaren arabera 49.912 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aguedako udalaren webgunea.
Paredes

**Paredes** leku ezberdinen izena da:
* **Paredes (Cuenca)**, Cuencako udalerria da, La Mancha Alta eskualdean dagoena.
* **Paredes de Escalona**, Toledoko udalerria da, Torrijos eskualdean dagoena.
* **Paredes de Sigüenza**, Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
* **Paredes de Nava**, Palentziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
* **Murias de Paredes**, Leóngo udalerria da, Montaña Occidental eskualdean dagoena.
* **Paredes (Portugal)**, Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.
Arouca

**Arouca** Portugalgo ipar-mendebaldeko kontzeju bat da, Portoko metropoli eremukoa. Administratiboki Aveiroko barrutian sartuta dagoen arren, ezaugarri fisiko, orografiko, geologiko, etniko, gastronomiko eta linguistikoen aldetik Portoko barrutiko udalerrien nortasuna du. Izan ere, historikoki Porto hiriarekin izan ditu harreman eta lotura nagusiak, eta halaxe ditu gaur egun ere; Aveirorekiko loturak eta harremanak, berriz, beti izan dira urriak, burokraziara mugatuak. 2006ko erroldan, Aroucak 23.874 biztanle zituen.

250px|eskuinera|thumb|Herriaren erdigunearen ikuspegia.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Museoak 
* Aroucako udal museoa
* Eliz arte museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aroucako udalaren webgunea.
Castelo de Paiva

thumb|250px|Herriaren erdigunearen ikuspegia.

**Castelo de Paiva** Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da, Portugal iparraldean. 1513ko abenduaren 1ean sortu zen, eta 2006ko erroldaren arabera, herriak 16.968 biztanle ditu.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
Castelo de Paivak honako auzoak ditu:

* Bairros
* Fornos
* Paraíso
* Pedorido
* Raiva
* Real
* Santa Maria de Sardoura
* São Martinho de Sardoura
* Sobrado

## Demografia 
## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak ekainaren 24aren inguruan ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Castelo de Paivako udalaren webgunea.
Aveiro

**Aveiro** (portugesez  edo  ahoskatua) Portugalgo hiria da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena eta Aveiroko Barrutiaren hiriburua dena. 2011ean ia 78.450 biztanle zituen. "Portugalgo Venezia" ezizena du hiriak dituen kanal ugariengatik.

## Geografia 
Aveiroko itsasadarrean kokatuta dago, Ozeano Atlantikoaren ondoan. Itsasadarra kostaldearen paralelo doa, 47 kilometrotako luzera eta 11 kilometrotako zabalera dauka eta kostaldeko aintzira ederra osatzen du. Vouga, Antuã eta Boco ibaiek isurtzen dituzte beren urak bertara.

### Klima 
## Historia 
Mumadona Dias izan zen Aveiroko lehenengo kondesa. Hiria bera X mendean sortu zen *Alavarium et Salinas* izenarekin, "hegaztien babesleku eta gatzaga handia", izan ere aintzinatik izan baitzen bertan gatzaren ustiaketa. Berehala mairuek eskuratu zuten baina XI mendean portugaldarrek konkistatu zuten. Berehala bihurut zen errege familiarentzako toki atsegina.

Joanes I.aren semea zen Dom Pedro infanteak harresiz inguratu zuen hiria eta urteroko feria ezarri zuen, martxoan ospatuko zena. 1575ean izan zen ekaitz handi batek itsasadarra itxi zuen eta metal eta lauzen merkataritzaren gainbehera iritsi zen. 12.000 biztanle izatetik XVIII mendearen bukaeran 3.500 besterik ez edukitzera pasa zen. 1806an Oudinot arkitektu frantsesak kanal artifiziala ireki zuen eta berriz ere kaiaren jarduera ekonomikoa sustatu zen. Kanala eraikitzeko harresiaren harriak erabili ziren.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Ekonomia 
Portugalgo bigarren arrantza-kaia da, Matosinhosen atzetik, bai eta herrialdeko hirugarren industrialde handiena ere, Lisboa eta Portoren atzetik.

Itsasadarraren inguruko hezegunetan mariskadoreak ikusten dira eta algak ere jasotzen dituzte. Itsasaldiei esker nekazaritzarako lur oso emankorrak daude inguruan. Azkenik gatzagak ustiatzen jarraitzen dute herritarrek.

## Ondasun nabarmenak 
* Aveiroko katedrala.
* Jesusen monasterioa.
* Arrantzale auzoa eta kanalak.
* Aveiroko itsasadarra.
* San Jazinto Dunen Natura Erreserba.
* Barrako hondartza.

## Iruditegia 

Irudi:Cathedral_of_Aveiro_by_Robbie_Conceptuel.png|Aveiroko katedrala.
Irudi:Claustro Mosteiro de Jesus.jpg|Jesusen monasterioko klaustroa.
Irudi:Costa Nova do Prado.jpg|Arrantzale auzoa.
Irudi:Aveiro.jpg|Kanalak.
Irudi:Ria de Aveiro.jpg|Kanalak.
Irudi:Barcos de todos os santos (2239889343).jpg|Aveiroko txalupa tipikoak.
Irudi:Conjunto de Armazéns do Sal do Canal de São Roque ou Palheiros de sal do Canal de São Roque - envolvente 3.jpg|Gatz biltegiak.
Irudi:Ponte aveiro.jpg|Zubi zirkularra.
Irudi:Aveiro-Moliceiros-1967 08 29.jpg|Aveiroko itsasadarra.
Irudi:Aveiro-Marais salants-1967 07 29 29.jpg|Gatzagak.
Irudi:Farol da Barra Ílhavo.jpg|Barrako itsasargia.

## Pertsonaia ezagunak 
* Jose Afonso (1929-1987), abeslaria.

## Erreferentziak 
## Hiri senidetuak 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Murtosa

**Murtosa** Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Bunheiro
* Monte
* Murtosa
* Torreira

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Setúbal

**Setúbal** (portugesez  ahoskatua) Portugalgo bostgarren hiririk populatuena da, herrialdearen hegoko erdialdean dagoena eta Setubalgo Barrutiaren hiriburua dena. 2021ean 123.496 biztanle zituen.

## Geografia 
Sado ibaiak eratzen duen estuarioaren ertzean kokaturik dago, Ozeano Atlantikoaren ondoan dago. Lisboa hiriburutik 48 kilometro hegoaldera dago.

### Klima 
## Historia 
Paleolito eta neolito aroetako aztarnak aurkitu diren arren feniziarrak izan ziren K.a. 1000 urte inguruan lehen asentamendua sortu zutenak. Erromatarren garaiko jarduera ekonomikoa itsasoari loturik egon zen, bai merkataritzari eta baita gatzagei ere. *Cetobriga* izena eman zioten, "Gatzagen hiria". Erromatar Inperioaren gainbeherak itsas merkataritzaren galera ekarri zuen eta biztanleek alde egin behar izan zuten.

Mairuen garaian *Shetúbar* (شَطُوبَر) izena izan zuen eta 1249an kristauek konkistatu eta Portugalgo erresuman sartu zenean foruak jaso zituen. Mairuen aurkako gerrak amaitzean loraldi ekonomikoa iritsi zen Setúbalera. XIV mendean harresiak eraiki ziren herria Afrika iparraldeko pirata eta kortsariotatik babesteko.

1580an gaztelarren aurrean matxinada burutu zuen Prior do Cratoren alde egin zuen hiriak eta Albako dukeak sarraski bat eraginez birkonkistatu zuen Setúbal. 1582an San Felipe gotorlekua eraiki zen. Hurrengo urteetan ere matxinada berriak izan ziren (1588, 1594, 1603, 1628, 1630) azkenean 1640an Joanes IV.a Portugal independienteko errege berria bihurtu zen arte.

Hurrengo mendeetan itsas merkataritzari esker nazioarte mailako kaia bihurtu zen. XIX mendean ingelesek *St. Ubes* eta frantsesek *St Yves* deitu zioten. 1860an Petri V.a Portugalgoak hiri estatusa eman zion.
 
## Ondasun nabarmenak 
* Jesusen monasterioa: XV mendeko eliza. Setúbalgo monumentu ezagunena.
* San Felipe gotorlekua: XVI mendeko gotorlekua, Sado ibaiaren estuarioa babesten duena.
* Setúbalgo katedrala (Santa Maria da Graça eliza): XIII mendekoa.
* Aqueducto dos Arcos: XV mendekoa.

## Iruditegia 

Irudi:Setubal.Igreja de Jesus12.jpg|Jesusen monasterioa.
Irudi:Forte S Filipe.JPG|San Felipe gotorlekua.
Irudi:Santa Maria da Graca Church.JPG|Setúbalgo katedrala.
Irudi:Fishing harbour Setubal.JPG|Arrantzaleen kaia.
Irudi:Porto de Setúbal e zona ribeirinha.JPG|Ibaiertzeko ibilbidea.
Irudi:Fuerte de San Felipe, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 08.JPG|San Felipe gotorlekutik dagoen ikuspegia.
Irudi:Porto de Setubal II.jpg|Itsas portu industriala.
Irudi:Setúbal Arco de São Sebestião 1.jpg|São Sebestião arkua.
Irudi:Fábrica romana de Salga 04.jpg|Erromatarren gatzagak.

## Hiritar ezagunak 
* Manuel María Barbosa du Bocage (1765-1805), olerkaria.
* José Mourinho (1963- ), futbol entrenatzailea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vale de Cambra

**Vale de Cambra** Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da. 2001eko erroldaren arabera 24.798 biztanle zituen 146,21 kilometro koadroko azaleran.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Arões
* Cepelos
* Codal
* Junqueira
* Macieira de Cambra
* Roge
* São Pedro de Castelões
* Vila Chã
* Vila Cova de Perrinho

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Guneko basozainen elkartearen webgunea.
*  Udalerriko historia eta arkeologiari buruzko webgunea.
Corvo uhartea

**Corvo** () Portugalgo Azoreak uhartediko mendebaldean dagoen irla da. Bertan herri bakarra dago Vila do Corvo izenekoa. 2001eko erroldaren arabera, herriak 425 biztanle ditu.

## Kanpo estekak 
*  Corvoko udalaren webgunea.
Azambuja

**Azambuja** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da.

Izen bereko kontzejuaren hiriburua da. Hiriburuak 20.838 biztanle zituen 2001. urtean. Kontzejua bederatzi fregesietan dago banaturik. Azambujak, honako udalerriekin egiten du muga: Rio Maior, Santarém, Cartaxo, Salvaterra de Magos, Benavente, Vila Franca de Xira, Alenquer eta Cadaval.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Alcoentre
* Aveiras de Baixo
* Aveiras de Cima
* Azambuja
* Maçussa
* Manique do Intendente
* Vale do Paraíso
* Vila Nova da Rainha
* Vila Nova de São Pedro

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Azambujako udalaren webgunea.
Flores (Azoreak)

**Flores** () Portugalgo Azoreak uhartediko mendebaldean dagoen irla da. 2006ko erroldaren arabera, uhartean 3.995 biztanle bizi ziren. 

Mendebaldera joanda Europako lehorreko azken lurrak dira. 

Bertan bi herri daude:

* Lajes das Flores
* Santa Cruz das Flores

## Kanpo estekak 
*  Uharteko argazkiak.
Graciosa (Azoreak)

**Graciosa** () Portugalgo Azoreak uhartediko irletako bat da, erdialdean kokatuta.

Bertan Santa Cruz da Graciosa izeneko herri bakarra dago. 2001eko erroldaren arabera, herriak 4.780 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Santa Cruz de Graciosako udalaren webgunea.
Pico uhartea

**Pico uharte**a (,  ahoskatua) Portugalgo Azoreak uhartediko irletako bat da, erdialdean kokatuta, Faial uhartetik oso hurbil: bi uharteen arteko ferry zerbitzuak lotzen ditu (Horta-Madalena).

Balearen inguruko industria garrantzitsua izan zen 1980ko hamarkada arte. Gaur egungo jarduera ekonomiko nagusiak turismoa, ardogintza eta ontzigintza dira. Bertako gazta ere ezaguna da, *Queijo do Pico* izendapenarekin.

2007an, 15.761 biztanle zituen. Hiru herritan antolatuta dago:
* Lajes do Pico
* Madalena
* São Roque do Pico
2004an, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen uharteko hainbat lur, Pico uhartearen ardogintzako paisaia deituta.

## Mendiak 
Portugalgo mendirik altuena uharte horretan dago, Ponta do Pico (2.351 m), hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Viseu

**Viseu** Portugalgo hiria da, herrialdearen iparraldean dagoena eta Viseuko Barrutiaren hiriburua dena. 2011ko erroldaren arabera 99.274 biztanle ditu.

## Historia 
Viseuren historia zeltiar garaian hasi zen, baina erromanizazioarekin erdigune garrantzitsua bihurtu zen, izan ere Mérida, Lisboa eta Galiziarako errepideen arteko bidegurutzea izan baitzen. Lusitaniarren buruzagi famatua izan zen Viriato bertan bizi izan zela ere uste da.

VI mendean bisigodoek hiri bihurtu eta diozesia ezarri zuten bertan. VIII mendean mairuek konkistatu zuten eta bertan izan ziren 1037an Fernando I.a Leon eta Gaztelakoak eskuratu zuen arte. Portugalgo konderriaren hiriburu ere izan zen 1123an eta esaten da Afonso Henriques Portugalgo lehenengo erregea bertan jaio zela. 1383 eta 1385 artean Joanes I.a Gaztelakoaren eskutan izan zen eta honek harresiak eraiki zituen. Alfontso V.ak babes hauek handitu zituen.

XIX mendean hiria zabaldu egin zen erdi aroko mugak gaindituz.

## Geografia 
Viseuko lautadan kokaturik dago, mendiz inguratuta eta hiru ibai nagusi ditu: Vouga, Dão eta Paiva. Hegoaldean Serra da Estrela mendizerra dauka.

## Fregesiak 
## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Viseuko katedrala.

## Iruditegia 

Irudi:ViseuLandscape.jpg|Viseu.
Irudi:Viseu - Sé 1.jpg|Viseuko katedrala.
Irudi:Igreja da Misericórdia de Viseu.jpg|Misericordiaren eliza.
Irudi:Nt-Viseu-Porta dos Cavaleiros.jpg|Harresiaren aztarnak.
Irudi:Parque Cidade Viseu.jpg|Hiriko parkea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kondor Legioa

**Kondor Legioa** () Alemania naziko aire armadako gudariz osatutako unitate bat izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Francoren alde borrokatzeko bidalia. Adolf Hitlerrek, Luftwaffeko buru zen Hermann Göringek proposatuta, eta Alemaniako aire indarra gerra erreal batean probatzeko asmoarekin, Francori aire laguntza eskaini zion sekretupean.

Kondor Legioak laguntza hori era askotan eman zuen: tropen eta hornigaien garraioa, ehiza-hegazkinen eta bonbaketarien bidezko erasoak (adibidez, Gernikako bonbardaketa), Errepublikaren aldeko indarren antolamendua matxinatuei jakinarazteko miatze-hegaldiak...

Alemaniari parte hartze horrek bere aparatuen kalitatea hobetzea eta akatsak zuzentzea ahalbidetu zion, Hitler prestatzen ari zen gerrarako (Bigarren Mundu Gerra).

Hugo Sperrle izan zen Kondor Legioko komandeetako bat.

## Kanpo estekak
Alta Verapaz

**Alta Verapaz** Guatemalako erdi-iparraldean kokatutako departamendua da. Iparraldean Peténekin du muga, ekialdean Izabalekin, hegoaldean Zacapa, El Progreso eta Baja Verapazekin, eta mendebaldean Quichérekin. 8.686 km²ko eremua du eta 2012an 1.147.593 biztanle zituen. Hiriburua Cobán da.

Gaztelaniaz gain, kekchi, poqomchi eta achi hizkuntzak mintzatzen dira eskualde honetan.

## Udalerriak 
* Cobán (udalerri nagusia).
* San Pedro Carchá
* San Juan Chamelco
* San Cristobal Verapaz
* Tactic
* Tamahú
* San Miguel Tucurú
* Santa María Cahabón
* Panzós
* Senahú
* Cahabón
* Lanquin
* Chahal
* Fray Bartolomé de las Casas
* Chisec
* Santa Cruz Verapaz
* Santa Catalina La Tinta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobán

**Cobán** Guatemalako erdialdean dagoen Alta Verapaz departamenduko hiriburua da. 2.132 km²ko eremua du eta 2012an 232.703 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro Carcha

**San Pedro Carchá** Guatemalako Alta Verapaz departamentuan kokatutako udalerria da. 100 kilometro koadroko azalera dauka eta 2002ko erroldaren arabera 148.344 pertsona bizi ziren herrian.

San Pedro Carcha Guatemala iparraldean dago, itsasoaren mailatik 1.283 metrora.

## Politika 
Udalerriko alkatea Otoniel Oswaldo Quej Chen da

## Kanpo estekak 
*  San Pedro Carchako udalaren webgune ofiziala.
San Juan Chamelco

**San Juan Chamelco** Guatemalako Alta Verapaz departamentuan kokatutako udalerria da.

Guatemala iparraldean dago, itsasoaren mailatik 1.200 metro ingurura.

## Politika 
San Juan Chamelcoko alkatea Licenciado Daniel Alejando Bac da

## Jaiak eta ospakizunak 
Udalerriak San Joan Batailatzailearen omenez ospatzen ditu jaiak.

## Kanpo estekak 
*  San Juan Chamelcoko udalaren webgune ofiziala.
San Cristobal Verapaz

**San Cristobal Verapaz** Guatemalako Alta Verapaz departamentuan kokatutako udalerria da.

## Kanpo estekak
San Miguel Tucurú

**San Miguel Tucurú** Guatemalako Alta Verapaz departamentuan kokatutako udalerria da. Departamentu hontan Qeqchíeraz mintzatzen da. Herria Guatemala iparraldean dago itsasoaren mailatik 1.100 metro ingurura eta Guatemalako hiriburutik 212 kilometrora.

## Biztanleria 
2002ko erroldaren arabera, herrian 28.421 pertsona bizi ziren.

## Ikus, gainera 
* Alta Verapaz

## Kanpo estekak 
*  San Miguel Tucururi buruzko informazioa.
Faro

**Faro** Portugalgo hiria da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena eta Faroko Barrutiaren hiriburua dena, bai eta Algarbe eskualdearena ere. 2011ean ia 64.560 biztanle zituen.

## Historia 
Ria Formosa aintzirak gizakiak erakarri zituen Paleolito garaian dagoeneko. Mendeek aurrera egin ahala asentamendua haziz joan zen erromatar garaian *Ossonoba* izena izan zuena. III mendetik aurrera bisigodoek apezpikutza ezarri zuten bertan.

713 urtean mairuak iritsi ziren eta Ossonoba (arabieraz *Uḫšūnubaḧ*, أخشونبة) Iberiar Penintsulako hego-mendebaldeko hiri garrantzitsuena bilakatu zuten, IX mendean printzerria ere bihurtu zen tarte labur batez eta harresiak eraiki ziren hiria inguratuz. X mendean Santa Maria izena erabiltzan hasi zen (arabieraz *Shantamariyyat al-Gharb*). Beranduago hasiko zen "Faro" izena erabiltzan. Mairuak bertan agintari ziren bost mendeetan juduak ere izan ziren bertan eta Itun Zaharraren kopia ezagunak egin zituzten.

Alfontso III.a Portugalgoak 1249an eskuratu zuen Faro eta Algarbeko administrazioa bertan ezarri zuen. XVI mende bukaeran espainiarren menpe egon zen Portugal eta 1596an Essexeko kondeak hiria harpilatu zuen. 1577an mendebalderago dagoen Lagos bihurtu zen Algarbeko hiriburu baina 1755eko lurrikarak sorturiko tsunamiak hiria suntsitu zuen baina Ria Formosa aintziraren hareazko barrak Faro salbatu zuen eta bera bihurtu zen berriz eskualdeko hiriburu.

## Geografia 
Faro Portugalgo hegoaldeko kostaldean dago, Santa Maria lurumuturrean eta Ria Formosa aintziraren ondoan.

Aintzirak 170&nbsp;km²-tako azalera dauka eta hondartza luze bat ere bai, Farotik zazpi kilometrotara dagoena. 1987an Parke Nazional izendatu zuten.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Conceição de Faro
* Estoi
* Montenegro
* Santa Bárbara de Nexe
* São Pedro
* Sé

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 
* Faroko katedrala.
* Apezpikuaren jauregia.
* Arco da Vila.
* Ria Formosa Parke Naturala.
* Estoiko bizkondearen jauregia.

## Iruditegia 

Irudi:IgrejaSeFaro.JPG|Faroko katedrala.
Irudi:FaroSquare.jpg|Apezpikuaren jauregia.
Irudi:Arco da Vila.jpg|Arco da Vila.
Irudi:EstatuaDAfonsoIIIFaro.JPG|Alfontso III.aren estatua.
Irudi:Faro-Rathaus-Fassade-4.jpg|Udaletxea.
Irudi:Muralha seiscentista de Faro.jpg|Harresiak.
Irudi:Old_Faro.jpg|Erdigune historikoa.
Irudi:Faro - Portugal.JPG|Kirol kaia.
Irudi:Faro (7321289370).jpg|Ria Formosa Parke Naturala.
Irudi:Praia de Faro R03.jpg|Hondartza.

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
* ''''''
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Farotar ezagunak 
* Sara Martins (1977-), aktorea.
* Fabio Felicio (1982-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Ferrol

**Ferrol** Galiziako zazpigarren hiririk populatuena eta Coruñako udalerria da. Kostaldean kokatuta dago, Ferrolgo itsasadarra izeneko ingurunean.

Industria gune garrantzitsua da, batik bat itsasontzigintzan nabarmendua.

2008an 74.696 biztanle zituen, 82,65&nbsp;km2-ko azalera du eta 13 parrokiatan banatuta dago.

## Geografia 
Ferrolek ipar eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa, hegoaldean izen bereko itsasadarra eta ekialdean Narón udalerria mugakide ditu.

## Parrokiak 
* A Cabana (Ferrol)
* A Graña (Ferrol)
* Brión (Ferrol)
* [Covas (Ferrol)
* [Doniños (Ferrol)
* Esmelle (Ferrol)
* Leixa (Ferrol)
* Mandiá (Ferrol)
* Marmacón (Ferrol)
* San Xurxo de Mariña (Ferrol)
* Santa Cecilia de Trasoncas (Ferrol)
* Serantes (Ferrol)

## Klima 

## Elkarteak 
Racing de Ferrol futbol talde beteranoa 1919an sortu zuten, eta orain arteko ibilbide gehiena Espainiako futbol ligako bigarren mailan egin du.

## Ferroldar ezagunak 
* Concepcion Arenal (1820-1893), idazle feminista.
* Pablo Iglesias (1850-1925), PSOEren sortzailea.
* Francisco Franco (1892-1975), Espainiar diktadorea.

## Hiri senidetuak 
*  (2000)
*  (2004)
*  (2010)

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda
* A Coruñako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ferrolgo Udalaren webgunea
* "Canal 31. Ferrol TV"

## Argazki galeria 

Image:1553-San Felipe.JPG|San Feliperen gaztelua
Image:Ferrol-021.jpg|Praza de Armas enparantza
Image:Ferrol - Concatedral de San Julián (San Xiao) 01.JPG|San Xiaoren katedrala
Image:1550-Ria entrada.JPG|Itsasadarraren sarrera
Image:1555-Mugardos-Ferrol.JPG|Mugardos eta Ferrol
Image:Doninos-1650488.jpg|Doniños hondartza
Image:Praia de Lumebo. Ferrol, Galiza.jpg|Lumeboko hondartza.
Harri-orri-ar

**Harri-orri-ar** hiru elementu dituen esku joko bat da. Harriak artaziei irabazten die, hautsi egiten baitituzte; artaziek papera garaitzen dute moztu egiten baitute; eta paperak harriari irabazten dio estaliz. Honek ziklo bat adierazten du, jokoari bere esentzia ematen diona. Joko hau askotan bi pertsonen artean zeinek egingo duen zerbait erabakitzeko erabili ohi da, txanpona botaz erabakitzen den bezala.

Japonian eta Brasilen *jan-ken-pon* izenarekin ezagutzen da. Japoniarren ondorengo ziren brasildarrek jokatu ohi zuten, horregatik bi herrialdeetan izen bera edukitzea. Jokalariek *jan*... *ken*.. abesten dute eta *po(n)!!* esatean eskuak jaurtitzen dituzte. Txilen *Cachipún* izenarekin ezagutzen da, non jan-ken-pon abesten den bezala ca-chi-pun esaten den.

## Nola jokatzen da 
Jokalariek "1 ... 2 ... 3 ... Harri, orri, ar!" zenbatzen dute batera eta amaitzean denek batera esku bat erakusten dute, bakoitzak aukeratu duen elementua ikus daitekelarik:
* Harria: ukabila.
* Papera: eskua zabalduta.
* Artazia: atzamar erakuslea eta luzea luzatuta "V" bat osatuz.

Helburua aurkariari irabaztea da, berak aukeratu duen armari irabazten diona aukeratuta, arau hauei jarraituz:
# Harriak artaziak apurtzen ditu (harriak irabazten du)
# Artaziek papera mozten dute (artaziek irabazten dute)
# Paperak harria estaltzen dute (paperak irabazten du)
# Bi jokalariek elementu bera aukeratuz gero, berdinketa dago eta berriz jokatzen da.

Normalean, jokoa hiru jokalditik bi irabazten dituenak irabazten du.

## Historia 
Goa eta Mahjonga bezala, Harri-orri-ar jokoa Txinan asmatu zuten. *Wǔzázǔ* (五雜俎 o 五雜組) izeneko liburu baten arabera, Xiè Zhàozhì (謝肇淛)k idatzia Ming aroaren amaieran, Han aroko jaunek *shǒushìlìng* (手勢令) izeneko joko batean jolasten zuten, gaur egun Harri-orri-ar jokoa izango litzatekena.

## Kanpo estekak
Hanoiko Dorreak

300px|thumb|Hanoiko dorreak
**Hanoiko Dorreak** hiru hagatxo bertikaldun eta jokoaren konplexutasuna determinatzen duten disko kopuru indeterminatu bat duen joko bat da. Ez daude bi disko berdinik, handitik txikira jartzen dira lehen hagatxoan eta ezin da inoiz disko handi bat txikiago baten gainean jarri. Jokoa disko guztiak lehen hagatxotik hirugarrenera handitik txikira pasatzean datza.

Izena Hanoi hiritik datorkio.

## Kondaira 
Benareseko tenplu batean munduaren zentroa seinalatzen zuen kupula bat zegoen. Bertan diamantezko hiru orratz zituen erretilu bat zegoen. Goiz euritsu batean, erregeak urrezko 64 disko jartzeko agindu zuen, neurriaren arabera ordenatuta, handiena erretiluaren oinarrian eta txikiena gainontzeko disko guztien gainean.

Ondoren, tenpluko apaizek diskoak orratzetan zehar mugitzen saiatu ziren, eman zitzaizkien arauei jarraituz: "Txanda duen apaizak disko bat mugi dezake bakarrik, eta ezin du diametro handiagoa duen disko bat txikiagoa duen beste baten gainean jarri". Beste kondaira baten arabera, Jainkoak sortu zuen jokoa eta apaizek askatzea lortzen dutenean, mundua amaitu egingo da.

Jokoa askatzeko mugimendu kopuru minimoa 264-1 da. Apaizek segundoko mugimendu bat egingo baluke, 64 diskoak 585 milioi urte barru egongo lirateke hirugarrengo hagatxoan.

**Hanoiko Dorreen** erreza da askatzen, baina egin beharreko pauso kopurua esponentzialki igotzen da diskoen kopuruak gora egiten duen bezala.

Problema hau askotan programazioaren eremuan planteatu ohi izan da, gehienbat errekurtsibitatea azaltzeko.

## Ebazpena 
Hiru diskodun dorreen ebazpena.

Lau diskodun dorreen ebazpena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jokoenea

## Kanpo estekak
Aiako Harria

**Aiako Harria** Nafarroa Garaiaren eta Gipuzkoaren arteko mendigunea da, Oiartzun, Irun eta Lesakako lurrak hartzen dituena. Erroilbide (837 metro) da gailurrik garaiena. Euskal Herriko granitozko mendi bakarra da.

Gipuzkoako aldea Aiako Harriko parke naturalaren barnean dago.

## Geografia 
Aiako Harria Nafarroa Garaiaren eta Gipuzkoaren artean dago, Kantauri itsasotik oso gertu. Bidasoa eta Oiartzun ibaien arroak bereizten ditu. 

[thumb|280px|[Txurrumurru eta Erroilbide Hirumugarrietatik ikusiak.]]
Inguruko herrietatik garbi ikusten dira elkarren ondoan dauden harrizko hiru tontor nagusiak: Hirumugarrietari (809 m) hiru herriren mugen artean egoteak eman dio izena —Irun, Oiartzun eta Lesaka—; Txurrumurru (821 m) da erdikoa; Erroilbide, berriz, garaiena da, 832 metro baititu.  (Nafarroa Garaia eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Lizarretako gaina, 824 m  (Nafarroa Garaia eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Txurrumurru, 821 m  (Nafarroa Garaia eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Hirumugarrieta, 809 m  (Nafarroa Garaia eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Arrisoro, 762 m  (Nafarroa Garaia eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Muganix, 758 m  (Gipuzkoa)
# Errekarte Harria, 652 m  (Gipuzkoa)
# Irufagoeta, 534 m  (Gipuzkoa)
# Erlaitz, 497 m  (Gipuzkoa)
# Belitz, 484 m  (Gipuzkoa)
# Pagogaña, 482 m  (Gipuzkoa)
# Arburu, 476 m  (Gipuzkoa)
# Atseginarri, 391 m  (Gipuzkoa)
# Egieder 330 m  (Gipuzkoa)
# Arkaleko Arkaitzak 250 m  (Gipuzkoa)
# San Martzial, 249 m  (Gipuzkoa)
# Urkabe 234 m  (Gipuzkoa)
# Galbailurra 190 m  (Gipuzkoa)
# Trapada 186 m  (Gipuzkoa)

## Geologia 
[thumb|280px|Aiako Harria [Biriatutik.]]
Euskal Herria itsasoaren azpian zegoen duela 300 milioi urte. Gaur egun ezagutzen eta hainbeste miresten ditugun paisaia berdea eta mendi tontorrak existitu ere ez ziren egiten orduan, Variskar orogenia gertatu zen arte: plaka tektonikoek talka egin zuten, eta ur azpian zeuden sedimentu geruzak tolestu egin ziren. Aiako Harria da, noski, parkeko punturik garrantzitsuena, baina ez da bakarra. Gipuzkoako bost herritako lurrak hartzen ditu (Irun, Errenteria, Oiartzun, Donostia eta Hernani), 6.913 hektareako eremu zabalean.

## Arditurriko meatzegunea 
Aiako Harriko parke naturaleko sarreretako batean dago Arditurri meatzegunea. Erabateko meatze paisaia eskaintzen du, oraindik ikusgai baitira aire zabaleko harrobiak, probetxuzko mearik ez zuten harri hondakinen zabortegiak, ustiapen garaiko eraikinak, eta garai batean minerala Pasaiako portura eramateko erabiltzen zen trenbide zaharraren bidea (gaur egun bidegorri bilakatua).

Interpretazio zentroa meategiko laborategia izan zen eraikinean dago, eta meazuloan barrena bisitaldi gidatua egiteko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aiako Harria, euskal-herria.org
* Aiako Harria Natura Parkea, gipuzkoa.eus
Letra-zopa

:
[thumb|300px|[Alemanezko letra zopa bat. Gaia: Wikipedia.]]
**Letra-zopa** itxuraz zentzurik ez duen letra multzo batean hitz zerrenda bat aurkitzea helburu duen denbora-pasa da. Bilatu beharreko hitzak horizontalean, bertikalean nahiz diagonalean egon daitezke, edozein norabidetan.

## Kanpo estekak 
* Letra-zopak euskaraz eraiki eta inprimatu
Sudoku

eskuinera|thumb|250px|Ebatzi gabeko sudoku bat

**Sudoku**a (japonieraz, 数独, *sūdoku*) Estatu Batuetan asmatu, Japonian 1986an ezagun egin zen eta nazioartean 2005ean zabaldu zen buruhausgarria da. Bakarka egiten den jokoa da, eta helburua 9x9 gelaxkako eremu bat (81 gelaxka) osatzea da 1etik 9rako zenbakiak kokatuz. Eremua 9 gelaxkako 9 koadrotan banatuta dago, eta arazoa ebazteko, ez daiteke lerro, zutabe eta koadro berean zenbakirik errepika.

Jokoaren historia XIX. mendean hasi zen. Parisko *Le Siècle* egunkarian haren aitzindaritzat jotzen den lehen denbora-pasa publikatu zen, baina logika erabili beharrean, aritmetika behar zen ebazteko. Hiru urteren buruan, *La France* egunkariak aldaketaren batzuk egin eta gaur ezagutzen dugun sudokuaren antzeko denbora-pasa aurkeztu zuen.

Egungo bertsioa 1979an Howard Garns Indianako 74 urteko arkitektoak diseinatu zuela uste da, eta *Dell Magazines* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1984ean, jokoa Japoniako Nikoli puzzleen argitaletxearen eskutik egin zen famatu, eta azkenik, 1986an pare bat aldaketa jasotakoan, gaur ezagutzen den bertsioa sortu zen.

Jokoak matematikarekin lotura estuak ditu eta haren inguruan ikerketak egin dira; badirudi soluzio bakarra izan dezan, eta asmatua izateko moduan, gutxienik 17 zenbaki ezarriak behar dituela aldez aurretik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sudokuak ebazteko gai den Python programa bat (Igor Leturia, Eibar.org)
Getze (Galar)

**Getze** edo **Getze Galar** Galar Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 198 biztanle ditu. Galar Zendeako udaletxea kontzeju honetan dago. Getzeko mendialdean kokatzen da 1521eko Noaingo Guduko nafar hildakoen oroitarria.

## Ondarea 
Mendeetan, gatzaren esplotazioa izan zen herriko jarduera nagusietako bat, bere izen euskaldunaren etimologia horri lotuta dagoelarik (eta baita gaztelaniazko izena, *Salinas de Pamplona*). Gatzagak zeuden herriaren ondoan, 20. mendera arte aktibo egon zirenak.

Herrian nabarmentzen da parrokia eliza, Andre Mariaren Jasokundearena, jatorriz eraikin gotikoa zena baina asko eraldatua.

Herriaren ipar-mendebaldean Noaingo guduaren oroigarria dago, Noaingo lautadara begiratzen duen malda batean kokatutako monumentua, Noaingo 1521eko guduaren oroigarri.

## Demografia eta biztanleria 
## Errereferentziak 
## Kanpo estekak
Pontevedra

**Pontevedra** izen bereko probintziako hiriburua da, Espainiako Galiziako autonomia erkidegoan kokatuta dagoena.

2019an 83.029 biztanle zituen eta 117 km²-ko azalera du. Udalerria 18 parrokiak osatzen dute.

## Geografia 
Mugakideak honako udalerriak ditu: iparraldean, Barro, Moraña eta Campo Lameiro; hegoaldean, Vilaboa eta Soutomaior; ekialdean, Cotobade eta Ponte Caldelas; eta mendebaldean, Meis, Poio eta Marín.

Izen bereko itsasadarraren hasieran dago, bai eta hegoaldean Vigoko itsasadarraren hasieran ere, Rias Baixasen ingurune naturalean.

## Klima 

## Parrokiak 
# Alba (Santa María)
# Bora (Santa Mariña)
# Campañó (San Pedro)
# A Canicouva (Santo Estevo)
# Cerponzóns (San Vicente)
# Lérez (San Salvador)
# Lourizán (Santo André)
# Marcón (San Miguel)
# Mourente (Santa María)
# Ponte Sampaio (Santa María)
# Pontevedra (San Bartolomeu e Santa María)
# Salcedo (San Martiño)
# San Xosé (San Xosé)
# Santa María de Xeve (Santa María)
# Tomeza (San Pedro)
# Verducido (San Martiño)
# A Virxe do Camiño (Virxe do Camiño)
# Xeve (Santo André).

## Pontevedrar ezagunak 
* Pedro Sarmiento de Gamboa (1532-1592), itsasgizona, esploratzailea, idazlea, astronomoa, zientzialaria eta humanista.
* Xoan Manuel Pintos Villar (1811-1876), idazlea.
* Manuel Portela Valladares (1867-1952), kazetari eta politikaria.
* Valentín Paz-Andrade (1998-1987), idazlea eta kazetaria.
* Alejandro de la Sota (1913-1996), arkitektoa.

## Iruditegia 

Irudi:Casa Consistorial, Pontevedra.jpg|Pontevedrako udaletxea.
Irudi:Pontevedra 13 Praza da leña.jpg|Leña enparantza.
Irudi:Pontevedra-009-2-virgen-peregrina.jpg|Erromesaren eliza.
Irudi:Pazo da Deputacion de Pontevedra.jpg|Pontevedrako Probintzia Aldundiaren jauregia.
Irudi:Ponte do burgo.jpg|Burguaren zubia.
Irudi:Wires & Concrete & Water.jpg|Zubi esekia.

## Herri eta hiri senidetuak 
Pontevedrak honako hiri senidetuak ditu:
*  Merlo, Argentina
*  Salvador da Bahia, Brasil
*  San José, Costa Rica
*  Santo Domingo, Dominikar Errepublika
*  Nafpaktos, Grezia
*  Barcelos, Portugal
*  Gondomar, Portugal
*  Vila Nova de Cerveira, Portugal

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pontevedrako Udalaren webgunea
*  Turismoa Pontevedran
Espartza

**Espartza** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
### Euskal Herrian 
* Espartza: Zaraitzuko ibarraren udalerria (Nafarroa).
* Espartza: Galar Zendeako udalerriaren kontzejua (Nafarroa).

### Costa Rican 
* Esparza: kantonamendua.
* Esparza: kantonamenduko hiriburua.

## Deitura 
### Euskal herritarrak 
* Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga (1606 - 1686), apezpikua.
* Serapio Espartza (1880 - 1968), arkitektoa.
* Eladio Espartza (1888 - 1961), kazetari frankista.
* José Espartza (1929 -), pilotaria.
* Jose Mari Espartza (1951 -), idazle eta editorea.
* José Javier Espartza (1970 -), politikaria.
* Maite Esparza (1972 -), kazetaria.
* Gabriel Espartza Pérez (1973 -), taekwondolaria.
* Maider Esparza (1979 -), gimnasta.
* Fernando Espartza (1979 -), futbolaria.
* Jokin Espartza (1988 -), futbolaria.

### Beste herrialde batzuetakoak 
* José Gregorio Esparza, Alamoko guduan gotorlekuan sartu zen azken texastarra.
* Alejandro Esparza, XX. mendeko politikari perutarra.
* Alfonso Esparza (1894 - 1950), musikari mexikarra.
* Margarito Esparza edo Margarito (1936 -), aktore mexikarra.
* Moctesuma Esparza (1949 -), zinemagile estatubatuar eta komunitate hispanoaren aldeko militantea.
** Tonantzin Esparza (1974 -), aktorea, aurrekoaren alaba.
* Manuel Esparza (1951, txirrindulari katalana.
* Antoni Esparza (1962 -), txirrindulari katalana, aurrekoaren anaia.
* Raúl Esparza (1970 -), aktore estatubatuarra
* Juan Ángel Esparza (1973 -), aktore mexikarra.
* Omar Esparza (1988 -), futbolari mexikarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gabriel Esparza

## Kanpo estekak
Besolla

**Besolla** Ibargoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

2000. urtean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ibargoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *besollarrak* ziren.

## Izena 
*Besolla* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Bessoila* (1056)
* *Bessolia* (1060)
* *Bessoilla* (1110)
* *Bessoylla* (1268)
* *Vessoilla* (1366)
* *Uessala* (1532)
* *Veassala* (1591)
* *Bessolla* (1767)
* *Ressolla* (1767)
* *Besolla* (1800)
* *Vesolla* (1829)
* *Besolla* (2000)

## Geografia 
Besolla Ibargoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

### Klima eta landaredia 
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

#### Estazio meteorologikoak 
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..

## Historia 
Besollako El Alto edo Monte Pequeñoko goialdean, malkar harritsuaren ertzean, El Alto Burdin Aroko herri gotortuaren aztarnak daude.

Elizaren jabetzako jaurerri izan zen XIX. mendera arte. 1802ko erroldaren arabera Besollak bost etxe eta 34 biztanle zituen. Nahiz eta Ibargoiti barnean egon, administratiboki lotuago egon da Elortzibarrarekin.

XIX. mendearen erdialdean Ibargoitin sartu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Garbikundeko Andre Mariaren eliza, XII. mendeko kristau eliza erromaniko estiloan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibargoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Azketa

**Azketa** (azentua lehen silaban) Iguzkitzako kontzejua da. 1845 arte berezko udalerria izan zuen.

2005eko urtarrilaren 1ean 55 biztanle zituen.

## Azpiegitura eta garraioak 
### Udal autobusak 
*Lizarrerria Bus*eko linea hauekin ditu loturak:

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Iguzkitza (kontzejua)

**Iguzkitza** Iguzkitzako kontzejua ere bada, herriburua hain zuzen ere. 2005eko urtarrilaren 1ean 237 biztanle zituen.

## Garraioa 
### Udal autobusak 
*Lizarrerria Bus*eko linea hauekin ditu loturak:

## Kanpo estekak
Labeaga

**Labeaga** Iguzkitzako kontzejua da. 2005eko urtarrilaren 1ean 37 biztanle zituen.

1857ko errolda arte Lakar eta Labeaga izeneko udalerriaren barruan egon zen; udalburua zen Lakar, ordea, Deierrira pasatu zen.

## Kanpo estekak
Eraso (Imotz)

thumb|Herriko eliza
thumb|Herriko etxe bat
**Eraso** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerrikoa. 2007ko urtarrilaren 1ean 42 biztanle zituen.
Mendiz inguratuta dagoen herri honek abuztuaren hirugarren asteburuan ospatzen ditu bestak.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Etxaleku

thumb|Herriko etxe bat
thumb|Herriko etxeak
**Etxaleku** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerriko auzo nagusia. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 118 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Etxalekuar ezagunak 
* Sagrario Aleman (1952): euskaltzain osoa.

## Ikus, gainera 
* Imotz

## Kanpo estekak
Latasa

**Latasa** izen bereko toki franko izan daiteke:

# **Latasa**: Imozko kontzejua.
# **Latasa**: Odietako kontzejua.

Horrez gain, ondoko pertsonen abizena ere bada:

# **David Latasa**: txirrindulari-ohi nafarra.
# **Ramon Latasa** (1930-1991): sunbildar aizkolaria.
Goldaratz

thumb|Herriko eliza
thumb|Herriko etxe bat

**Goldaratz** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerrikoa. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 43 biztanle zituen.

## Ingurune naturala
Illarraundiko eta Alitzako Malkorrak (1.064 eta 1.067 m hurrenez hurren) eta Ttutturru edo Ollondo (879 m) dira herriaren inguruan dauden tontorrak.

Goldaratz 690 metroko altueran dago kokaturik.

## Demografia eta biztanleria 
## Goldaraztar ospetsuak 
* Andres Astitz (1863-1924), bertsolaria.

## Kanpo estekak
Muskitz

thumb|Herriko etxe bat
thumb|Herriko eliza
**Muskitz** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerrikoa. 1842ko erroldan udalerri osoari *Músquiz* izena ematen zitzaion. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 63 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Argazki galeria 

Hilarriak Muskitzen.jpg|Muskitzeko elizaren kanpoaldean dauden diko formako hiru hilarri
Muskitzeko etxeak.jpg|Nafarroako Muskitz herriko etxe batzuk.
Ogi labea.jpg|Ogia egiteko labea etxeko hormaren kanpoaldean.
Gorostietako San Bartolome ermita.jpg|Gorostietako San Bartolome ermita eta mendi aterpea.
Gorostietako San Bartolome ermitako leihoa..jpg|Harlandu bloke monolitikoan aztarrikatu den leihoa. Baliteko aurre-erromanikoa izatea. Gorostietako San Bartolome ermitan dago.

## Euskara 
[thumb|Muskizko Jose Antonio Garbizu ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Muskitzen Imozko euskara mintzatzen da, sortaldeko gipuzkeraren aldaera. Hiru eremu bereiz daitezke Imotzen. Ertz batean dago Muskitz, Atetzi eta Ultzamari begira dagoena; beste ertzean dago Goldaratz, Basaburu Nagusiarekin eta Larraunekin loturik; eta tartean daude Imozko gainerako herriak, Goldaratz-Basaburua-Larraun aldeko berrikuntza fonologikorik ezagutu ez dutenak baina Muskitz-Atetz-Ultzama alderdiko ezaugarrietatik bereiz samar. Esan beharra dago ez dagoela ezberdintasun handirik Imozko eta Basaburu Nagusiko hizkeren artean, fonologian ez bada. Aldea nabariagoa da Larraun aldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imozko Udalaren web gunea. Bailararen azalpena
Oskotz

thumb|Garbitegia
thumb|Pilotalekua
**Oskotz** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerrikoa. 600 metroko garaieran dago da, Nafarroako mendialdean. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 76 biztanle zituen.

Abeltzaintza da herrriko jarduera nagusia. Aipagarriak dira San Joan eta San Paulo ermita, San Markos ermita eta San Kristobal eliza gotikoa (XVII. mendearen hasierako erretaula nagusia).

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autodefinitu

**Autodefinitua** definizioetan oinarrituz beraien artean gurutzatuta dauden hitzak osatzean datzan denborapasa da. Gurutzegramaren antzekoa da, baina kasu honetan definizioak bete beharreko gelaxken artean aurki ditzakegu, eta ez kanpoan. Autodefinitu bat gelaxkez osatutako txantiloi bat da, gelaxka hauetako batzuk hutsuneentzako eta beste batzuk definizioentzako direlarik. Definizioak dituzten gelaxketan bi definizio egon daitezke; horizontala eta bertikala. Definizio horizontalaren emaitza gelaxka horretatik eskuinera dauden hutsuneetan bete behar da, eta definizio bertikalaren emaitza, ordea, gelaxka horretatik behera daudenetan.

## Aldaerak 
Ohiko autodefinituetan gelaxka bakoitzari letra bakarra dagokio, eta gaia orokorra izaten da. Badaude, ordea, berezitasunak dituzten aldaerak ere:
* *Autodefinitu silabikoa*: Autodefinitu hauetako gelaxka bakoitzari silaba bat dagokio.
* *Autodefinitu tematikoa*: Gai konkretu batekin zerikusia duten hitz batzuk izaten dituzte hauek. Hitz hauek hartzen dituzten lekuetan izartxo bat egoten da adibidez, definizioa beharrean.
Urritza

thumb|Errrepideko etxea
thumb|Auzoberri etxea
**Urritza** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Imotz udalerrikoa. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 38 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Azpiegitura eta garraioak 
La Muguiroarra autobus konpainiak Urritza Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

* Aldatz - Lekunberri - Irurtzun - Berriobeiti - Iruñea

## Kanpo estekak
Harridura-marka

eskuinera|thumb|90px|Harridura-marka
**Harridura-marka** interjekzioa edo harridura adierazteko erabiltzen den ikurra da eta esaldi baten amaiera adierazten du. Kasu batzuetan, oihu egiten dela adierazteko ere erabiltzen da, edo esan nahi dena garrantzitsua dela adierazteko, adibidez *Kontuz!* esaldian. Ondorio gisa, esaldirik gabeko harridura-marka bat arrisku ez-zehatz bat adierazteko trafiko seinaleetan agertzen da.

Baditu beste esanahi batzuk:
* Matematikan, operazio faktorial bat dela adierazteko erabiltzen da.
* Programazio-lengoaia batzuetan, *!* erabiltzen da adierazpen baten aurretik ukazioa adierazteko. Adibidez, *!A* idazten badugu, *A ez dena* diogu.
* Hizkuntza batzuetan *!* idazten da letra baten aurretik klik kontsonante bat dela adierazteko.

Hizkuntza batzuetan, gaztelania kasu, esaldiaren hasieran ere *¡* alderantzizko harridura-marka erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crack (droga)

**Cracka** droga estimulatzailea da, kokainatik eratorritakoa. Kristal itxura dauka eta erre egiten da. Euforia handia ematen die kontsumitzaileei, baina efektua laburra da, eta azkar sortzen du adikzioa. Haluzinazioak, bortxazko portaerak eta suizidioak ere eragiten ditu. 

1984-1985 bitartean asko hedatu zen crackaren kontsumoa aisialdirako droga gisa New York, Filadelfia, Baltimore, Washington, Los Angeles, San Frantzisko eta Miamiko auzo pobretuetan. Crackaren epidemia 1990eko hamarkadan baretu zen, metanfetaminaren erabilerak ordeztu zuelarik. 

## Izena 
"Crack" izen onomatopeikoa da, kristal pusketek erretzean ateratzen duten hotsari erreferentzia egiten diona.

## Ezaugarri fisikoak eta kimikoak 
Cracka kokainaren base librea da. Fabrikatzeko teknikak 1974an Kalifornian aurkitutako *Free Basing* izeneko prozeduran du oinarria. Helburua, kokaina klorohidratoa kokaina-pastaren antzeko bihurtzea da, gero erre ahal izateko. Hiru modu daude: Ondoren, garuneko dopamina mailak behera egiten duenean, erretzaileak oso egoera txarrean aurkitzen du bere burua. Depresioak eta paranoiak jota, indarkeriaz joka dezake. Efektu horren antzekoa izaten da kokaina hautsa zainaren barnera injektatzen denean.

## Kontrako efektuak 
Erre orduko, crackak odol-hodiak uzkurtzen ditu. Ondorioz, odol-presioa igo egiten da eta bihotz-taupadak azkartu, takikardia eraginez. Biriketako konbultsioak ere izan ditzake erretzaileak, arnasa gelditu (apnea) eta hil ere egin daitekeelarik. 

Kontsumitzen hasi eta denbora gutxira mendekotasuna eta tolerantzia sortzen ditu. Haren mende dauden askok, saiatu arren, ez dute lortzen lehenbiziko esperientzietako atsegin handia. Hori dela eta, maiz dosia handitzen dute efektu euforikoak areagotzeko eta luzatzeko. Sarri kontsumitzen duten pertsonek suminkortasuna, antsietatea, haluzinazioak eta paranoiak izan ditzakete. Psikosia pairatzeko arrisku handia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izartxo

eskuinera|thumb|**Eurostyle** letra-tipoko izartxo bat

**Izartxoa** ***** ikurrari dagokion izena da. Izar batekin duen antzekotasuna dela-eta hartzen du izen hori. Hitz edo esaldi bat nolabait markatzeko erabiltzen da.

## Izartxoa hizkuntzalaritzan 
Filologia eta hizkuntzalaritzan izartxoak lekukotasunik gabeko hitza edo forma adierazten du. Noam Chomsky hizkuntzalaria izartxoa forma edo perpaus ez gramatikalak (hots, gramatikaren arauak betetzen ez dituztenak) adierazteko erabiltzen hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apostrofo

eskuinera|thumb|Apostrofoa

**Apostrofo**a puntuazio zeinu bat da, koma goratuaren forma duena:''' ' '*. Latindar alfabetoa darabilten hizkuntza askok baliatzen dute: frantsesez, katalanez, ingelesez, italieraz...

Euskaraz, *Agur t'erdi'' diosalean soilik erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Silesia Behereko voivoderria

**Silesia Behereko voivoderria** () Poloniako hego-mendebaldean dagoen voivoderria da. 19.946,74&nbsp;km²ko azalera du eta 2010ean 2.877.121 biztanle zituen. Hiriburua Wrocław da.

## Banaketa administratiboa 
Silesia Behereko voivoderria 30 konderri edo barrutitan () dago banatuta. Horietatik 4 barruti eskubidedun hiriak () dira.

## Ikus, gainera 
* Silesia Garaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Będzin barrutia

**Będzin barrutia** Silesia Beherean kokaturiko Poloniako barrutia da. 2006ko erroldaren arabera, 151.122 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Barrutiaren webgunea.
Bielsko-Biała konderria

thumb|Konderriaren kokapena Poloniako mapan.

**Bielsko-Biała** Behe Silesian kokaturiko Poloniako kondadua da.

## Hiri nagusiak 
* Bielsko-Biała
* Oświęcim
* Cieszyn
* Żywiec
* Andrychów
* Chełmek
* Kalwaria Zebrzydowska
* Kęty
* Maków Podhalański
* Skoczów
* Strumień
* Szczyrk
* Sucha Beskidzka
* Ustroń
* Wadowice
* Wilamowice
* Wisła
* Zator

## Kanpo estekak
Bielsko-Biała

**Bielsko-Biała** () barruti-eskumenak dituen Poloniako Silesiako voivoderriko hiria eta udalerria da. 124,51 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 172.030 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea