open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oxonio ioi

thumb|120x120px|Hidronioa
Kimikan **oxonio ioi** esan dakieke bi katioi-mota desberdinei.

Batetik, H3O+ formula duen katioi monobalenteaari, uraren protonaziotik sortzen denari, esaten zaio. Ur puruan eta ur-disoluzio guztietan aurkitzen da. Honi **hidronio** ere esaten zaio.

Bestetik, oxonio katioiaren hidrogeno-atomo bat edo biak erradikalez ordezkatzean lortutako konposatu organikoei esaten zaie. R3O+ gisa adierazten da. Adibidez. *metiloxonioa*, (CH3)H2O+. Oxigenoaren ordezkatziale guztiak alkiloak direnean **alkiloxonio** esaten zaie.
thumb|120x120px|Oxoniio katioia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brémonde de Tarascon

**Élisabeth Alexandrine Brémond** (; Tarascon, 1858ko urriaren 29a – Fontvieille, 1898ko ekainaren 22a), ***Brémonde de Tarascon*** (), ***Bremoundo de Darboussiho*** edo ***La Felibresso de Darboussiho*** izengoitiz ere ezaguna, okzitaniar poeta eta Félibrige elkarteko kidea izan zen.

## Bizitza 
thumb|Brémonde de Tarasconen bustoa

Alexandrine Brémond Tarasconen jaio zen 1858ko urriaren 29an. Bere gurasoak Alexandre Brémond eta Henriette Reynier ziren. Etxalde bat eduki zuten Trébonsen, eta Alexandrine jaio eta gutxira Darbousille etxaldea eskuratu zuen Fontvieillen. Alexandrinek poesia idatzi zuen, Brémonde de Tarascon edo Bremoundo de Tarascouno izengoitia erabiliz, eta bere garaiko proventzerazko poetarik ezagunenetako bat bihurtu zen. Lore Joko Handiak 1878tik zazpi urtez behin antolatu zituen Félibrigek, okzitanierazko idazle onenak saritzeko. Sari nagusiaren irabazleak Félibrigeko Erregina aukeratzeko ohorea zuen, datozen zazpi urteetan ospatuko den ohorezko titulua. Brémonde de Tarasconek Thérèse Roumanille aukeratu zuen, Jules Boissièreren emaztea.

1886ko azaroaren 25ean, Alexandrine Brémond Joseph Gautier abokatu eta poetarekin ezkondu zen. 1894an, Alexandrinek alaba bat izan zuen, Marthe Gautier, geroago poliziako mediku inspektore bihurtu zena. Alexandrine bronkitis akutuaren ondorioz hil zen Darboussillen, 1898ko ekainaren 22an, 39 urte zituela. 1965eko maiatzaren 2an, Camille Soccorsi eskultoreak sortutako busto bat inauguratu zen bertan.

## Lanak 
* *Li Blavet de Mount-Majour* (1883)
* *Mme Joseph Gautier. Velo blanco, pouësio* (1887)
* *Brut de Canèu, pouësio* (1891)
* *Lou debanaire flouri* (hil ostekoa, 1908)
* *Color femna* (hil ostekoa, 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franzi Rautenberg

**Franzi Rautenberg** (Berlin, 1985eko urriaren 17a) psikologo eta Komunikazio Ez Bortitzean (KEB) aditua.

## Biografia 
Berlinen 1985an jaioa. Ezkondua eta bi alaben ama.

Deustuko Unibertsitatean Erasmusa egin 2009an eta geroztik Euskal Herrian bizi da.

**Lan ibilbidea**

Psikologa, teraupeuta  sistemikoa eta formatzailea. Berlingo Unibertsitate Librean ikasia ( laburdura FU Berlin).

KEB ari buruz, komunikatzen hasi aurretik izaten den  jarrerak bortizkeria eraman dezake komunikatzerakoan; orokortzea, etiketak jartzea, apaitzea izango litzateke horren adibide. Beraz, modu bortitzean pentsatzen bada modu bortitzean komunikatuko da.

Komunikazio ez bortitzak behaketa, sentimenduak, beharrak eta eskaerak aztertzen laguntzen duen heinean jarrera bat da eta bizitzan egoteko modu bat. Horretarako erabiltzen den teknika, lehenik autoenpatia ariketa egin eta ondoren besteei enpatikoki entzutea.

Borrokatzeak edo nork bere beharrak defendatzea  ez da txarra, eta enpatikoa izatea akritiko izatea suposa dezake . Biak uztartzea litzateke gakoa.

Ulertzeak eta enpatia izateak ere ez du esan nahi ados egon behar denik. KEB erabilita ere mugak jarri behar dira eta estrategia bat bilatu bien interesak modu jasangarri batean.

Autokontrol handia eskatzen du honek. Estimulu asko daudenean, alderdi konkontzienteenak, neokortexak, ez du ondo funtzionatzen eta pisu handiagoa hartzen dute alderdi azkarragoek, sistema limbiko, amigdalak eta hipokanpoak, bizirautearekin lotuago daudenak. Alderdi azkar hauek aktibatuta daudenean zaila da alderdi kontzientea, neokortexa, aktibatzea.  

## Kanpo estekak 
* CNV, sistémica y el Sentido de la VIDA" (Sobran Las Palabras #7 Con Franziska Rautenberg), 2023ko otsailaren 20an

## Erreferentziak
Peter Hyams

**Peter Hyams** (New York, 1943ko uztailaren 26a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta argazki-zuzendaria da.

Artea eta musika ikasi zituen Hunter Collegen eta Syracuseko Unibertsitatean. 1964tik 1970era CBSn lan egin zuen dokumentalak egiten eta 1966an hiru hilabetez berriemailea izan zen Vietnamen.

1970ean Los Angelesera joan zen eta lehen gidoia idatzi zuen. 1972an zuzendari hasi zen eta 1977an arrakasta lortu zuen *Capricorn One* filmarekin. Zientzia fikziozko filmak, thriller-ak, akziozko eta beldurrezko filmak zuzendu zituen.

## Filmografia 
### Zinema 
**Ekoizle exekutiboa**
* *Running Scared* (1986)
* *The Monster Squad* (1987)

### Telebista 
**Telefilmak**

**Telesailak**

**Narratzailea**

## Kanpo estekak
Lydia Mackenzie Falconer Miller

**Lydia Mackenzie Falconer Miller**, jaiotzez **Fraser** (Cromarty, 1812 – Lochinver, 1876ko martxoaren 11), ***Harriet Myrtle*** izengoitiaz ere ezaguna, eskoziar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Lydia Mackenzie Falconer Fraser Elizabeth Lydia McLeod irakaslearen (?-1865) eta William Fraser merkatariaren (1789-1828) alaba zen. 1812an bataiatu zuten. Aitaren negozioak huts egin ostean, amaren familiak bere hezkuntza ordaintzen lagundu zion. Invernessen eta gero Edinburgon ikasi zuen.

Ingalaterran denbora batez egon ondoren, Eskoziara itzuli zen eta eskola txiki bat sortu zuen Cromartyn. Herri horretan Hugh Miller geologo, idazle eta folklorista ezagutu zuen. Lydiaren familiak aurka egin zuen, baina 1832an ezkon-hitza eman zioten elkarri eta 1837ko urtarrilaren 7an ezkondu ziren. Bizirik iraun zuten lau seme-alaba izan zituzten. Hugh Edinburgoko *The Witness* aldizkaria kudeatzeko izendatu zutenean, Lydiak lagundu zion lan horretan.

Hugh Miller, ondoezik eta deprimituta, agian zoratzeko beldurrez zegoela, bere burua tirokatu zuen 1856ko abenduaren 24an. Haien alaba, Harriet Miller Davidson poeta eta eleberrigilea, horrek ikaratuta geratu omen zen bizitza osoan. Lydiak senarraren amaitu gabeko lanen argitalpena osatu zuen, eta Peter Bayneri lagundu zion haren biografia idazten. 1857an, pentsio bat eman zioten. 1863an Invernessera itzuli zen eta haurrentzako liburuak idazten jarraitu zuen.

Lydia Miller 1876ko martxoaren 11n hil zen Lochinverren, suhiaren etxean, eta martxoaren 20an lurperatu zuten Edinburgoko Grange hilerrian, senarraren ondoan.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tito Steiner

**Tito Steiner** (1952ko martxoaren 1a - Buenos Aires, 2024ko maiatzaren 2a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osvaldo Suárez

**Osvaldo Suárez** (Sarandí, 1934ko martxoaren 17a - 2018ko otsailaren 16a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Braian Toledo

**Braian Toledo** (Marcos Paz Partido, 1993ko irailaren 8a - Marcos Paz Partido, 2020ko otsailaren 27a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano San Migel

**Mariano San Migel Urzelai** (Oñati 1879.12.7 – Gasteiz 1935.10.7) banda zuzendari, musikagile eta klarinetista

## Biografía 
Marianoren aita Valladolideko herri bateko semea zen eta musikoa. Bigarren Karlistadiaren amaieran bere batailoia kuartel bilakatutako Oñatiko Unibertsitatera etorri zen 1876ko ekainean, eta 1883an batailoiak alde egin zuenean, aita herrian geratu zen, Fermina Urzelairekin ezkonduta. Baina laster Gasteizera joan zen musiko bezala, eta Mariano gaztetatik lotu zen hiri horretara. Geroago Madrilera aldatu zen Musika Kontserbatorioan ikastera, eta ondoren Injineruen banda militarrean sartu zen lanean. Hainbat bandatarako klarinetea jo zuen, baita Zapadore Minatzaileen Erregimenturako eta Alabarderoenerako. Kontzertuen Elkartean lehen klarinetea izan zen, eta Serrano maisuarekin konposizioa ikasi zuen.

Madrilen bizi arren, Oñatirekin eta Gasteizekin harreman sendoak mantendu zituen, urtero etorriz. Eta Alabarderoen bandak Donostiakoari laguntzen zionean udatan, Mariano beti agertzen zen. 200 musika-pieza baino gehiago konposatu zituen, horien artean ezagunena “*Zeledon*” biribilketa izanik, Gasteizko jaietako ezinbesteko bilakatu den himnoa. Nabarmentzekoa da baita “*Mektub*” hileta martxa, beharbada bere musika lanen artean ikusgarrienetakoa; adibidez Adolfo Suarez Espainiako presidente-ohiaren hiletan, Diputatuen Kongresutik hilkutxa atera zutenean, oñatiarraren “*Metkub*” hileta martxa entzun zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stereum subtomentosum

***Stereum subtomentosum*** *Stereaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gogorra eta larrukara du, ez du balio sukaldaritzarako. Atentzioa ematen dute bere kolore deigarriak eta enborrak kolonizatzeko erak

Sinonimoak: *Stereum molle*, *Stereum ochroleucum subsp. arcticum*, *Stereum arcticum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 7,5 cm luze eta 5 cm zabal artekoa, abaniko forman, lobulatua eta irregularra. Heltzen den heinean tomentutsua eta eremu zirkular zentrokideekin. Gaztetan kolore laranjak, gorrixkak, berdeak eta horiak izan ditzake. Zahartzaroan, tonu diskretuagoak, arre-horixkak.

**Himenioa:** Leuna, uhindua, beix argi kolorekoa edo arrea.

**Haragia:** Larrukara, gogorra eta elastikoa. 
**Etimologia:** *Stereum* hitza grekotik dator, solidoa, sendoa, zurruna, esan nahi duen “stereós” hitzetik. Bere loditasunagatik. *Subtomentosum* epitetoa berriz latinetik dator, ilez estalia, belusatua esan nahi duen “tomentum” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Stereum insignitum* delakoarekin, hau pagoetan bakarrik hazten da. *Stereum ostrea* oso antzekoa da, haizemaile forman eta kolore aldakorrekoa. *Trametes versicolor* espezieak tonu ilunagoak ditu eta ohikoagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Kosmopolita, Europa iparraldean eta erdialdean. Iberiar penintsulan, Pirinioetan, Kantauri mendilerroan. Saprofitoa. Hostozabalen motzondo eta enbor hiletan (Haritza, makala, urkia, haltza, pagoa).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Brasil, Txile, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Uzbekistan, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Papua Ginea Berria, Australia, Benin, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Antonio Belmonte

**Juan Antonio Belmonte Prados** (Bartzelona, 1936ko otsailaren 2a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1959tik 1963ra. 

1962ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
**1959**
* Borras garaikurra
**1960**
* 4. Eibarko Bizikletan
* 9. Levanteko Itzulian
**1961**
* 3. Jaumendreu garaikurran
**1962**
* Euskal-Nafar mendiko txapelketa
* 4. Andaluziako Itzulian
* 8. Arrateko Igoeran
**1963**
* 9. Jaumendreu garaikurran

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
X: Ez zen jokatu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Thelephora mollissima

***Thelephora mollissima*** *Thelephoraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Thelephora intybacea*, *Thelephora palmata var. ß mollissima*, *Phylacteria intybacea*, *Thelephora spiculosa*, *Phylacteria mollissima*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Oso aldakorra, mintz moduan, adar zapaldu askotan irregularki edo abaniko-forman banatua, ertz urratuekin edo finbriatuekin, zuria eta gainazal iletsu feltro itxurako garbiarekin. Berdea, gero arrexka-morexka kolorekoa, gris-arrea.

**Himenioa:** Ia leuna, zuritik arre kolorera doana.

**Haragia:** Hasieran biguna gero papirazeoa.

**Etimologia:** *Mollissima* epitetoa bere sendotasunagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udan, udazkenaren hasieran. Lur biluzietan edo zarakarrak eratuz hostoetan, goroldiotan edo landare-hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Euskal Herria, Alpeak, Eslovenia‎, Danimarka‎, Suedia‎, Frantzia, Erresuma Batua, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Thompson

**Enrique Thompson** (Villa Hernandarias, 1897ko abenduaren 15a - 1928ko abenduaren 22a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguas Limpias

**Aguas Limpias** () Pirinioetako ibaia da,  oso-osorik Sallent de Gállego udalerritik, Tenako ibarrean, igarotzen dena. Ezkerraldetik Gallego ibaiaren lehen ibaiadarra da.

Gran Facha mendi-hegalean jaiotzen da. Behin Respomuso iboia igarota (Piedrafitako zirkuko hainbat errekastok bat egiten duten lekuan dagoen iboi urtua) hegoalderantz jaisten hasten da. La Sarra urtegian biltzen dute berriz beherago. Azkenik, Gállego ibaian itsasoratzen da, Sallent inguruan, herri hori zeharkatu ondoren, Lanuzako urtegira iritsi aurretik.

Onsoko pasabidearen eta Tornalizaseko lautaden arteko zatia ohiko ibilbidea da arroila-jaitsiera egiteko.

## Kanpo estekak
Jenny Martínez

**Maria Eugenia Martínez**, artistikoki **Jenny Martinez** (Buenos Aires, Argentina, 1994ko abuztuaren 4a) argentinar aktorea, abeslaria, modeloa, aurkezlea eta psikologoa da. Cris Morenak ekoiztutako *Aliados* telesailean egindako lanarengatik da ezaguna.

## Bizitza 
Jenny Martinez Argentinako Buenos Aires hiriburuan jaio zen 1994an. Bigarren hezkuntza Todos Los Santos ikastetxean egin zuen, Villa Adelina herrian, Buenos Aires Handian. Txikitatik jarduera artistikoetarako joera izan zuen, eta komedia musikaleko klaseetara joan zen bere ikastetxean. Psikologia ikasketak egin zituen Buenos Airesko Unibertsitateko Psikologia Fakultatean, eta 2019an amaitu zituen.

### Lan ibilbidea 
2013an hasi zuen bere ibilbidea, Cris Morena telebista ekoiztetxeko casting batean *Aliados* gazteentzako telesaileko Venezia pertsonaia, protagonistetako bat, izateko hautatua izan zenean. Bi denboraldi estreinatu zituzten telesailean, 2013an eta 2014an, hurrenez hurren. *Aliados* taldearekin bi soinu banda grabatu zituen telesaileko abestiekin, eta telesailaren antzerki moldaketaren parte izan zen 2014an. Urte berean aktore gonbidatua izan zen *El club del hit* antzezlanean.

2015eko otsailean, FWTV katean egin zuen gidari debuta, Internet *Fans en Vivo* elkarrizketa-saioan, Coco Maggio eta Micaela Vázquezekin batera. 2016ra arte egon zen saioan.

2017an itzuli zen aktoretza lanera, *Divina, está en tu corazón* gazteentzako telenobelaren antagonista nagusia izateko —Laura Natalia Esquivel protagonista zela—.

2016an, *Alicia en el país de las Maravillas* (Alicia herrilde miresgarrian) laneko protagonista, Alicia hain zuzen ere, interpretatu zuen kanpaina grafiko batean, Mariano Martínez, Nazareno Casero, Mariana Bonilla eta Chantal Torresekin batera, Walt Disney Picturesen *Alicia a través del espejo* filmari promozioa emateko.

Gainera, Jenny hainbat arropa markaren modeloa izan da, besteak beste, *Muaa*, *47 Street*. Para Teens eta *TKM* aldizkarietan ere agertu zen, eta publizitate kanpainak egin zituen *KeyCod*, *Elizabetta*, *Natalia Neu*, *Bendito Glam*, *Le Ninfe*, *Marimba*, eta *Natacha* Moralesentzat.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
### Antzerkia 
## Diskografia 
; Soinu-bandak

* 2013: *Aliados*
* 2014: *Aliados Versión Extendida*

; Sustapen abestiak

* 2015: «Story of my life» Maximo Espíndola filmarekin *Fans en Vivo* filmarentzat
* 2018: «Bomba Argán» Sedalen publizitaterako

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak
Salvador Botella

**Salvador Botella Rodrigo**, (Almussafes, 1929ko martxoaren 27a - Riba-roja de Túria, 2006ko abenduaren 18a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1953tik 1962ra.

"El Xiquet de Benifaió" goitizenarekin ezaguna, bere ibilbidean 27 garaipen lortu zituen, aipagarrienak 1953ko eta 1959ko Kataluniako Volta eta Italiako Giroan zein Espainiako Vueltan lortutako etapa garaipenak.

Giroan bereziki nabarmendu zen eta bi etapa garaipen lortzeaz gain, 1955ean zortzigarren amaitu zen eta 1958an liderraren Maglia arrosa egun batez jantzi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
X: Ez zen jokatu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
María Concepción Ladino

**Maria Concepcion Ladino,** ezizenez ''''''Sorgin hiltzailea''''* (Bogota, Kolonbia, 1960) kolonbiar serieko hiltzailea da. Agintarien arabera, 6 pertsona hil zituen, gizon eta emakumeen artean, 1990eko hamarkadan.

Jendearen konfiantza bereganatzen zuen, eta sorginkeriazko lanak eta erritualak egiten zituen, babesa eskaintzeko, bizi-kalitatea hobetzeko eta euren negozioen irabaziak handitzeko. Atxilotu zutenean bere buruaz beste egiten saiatu zen, gainera buruko arazoak zituela deklaratu zuen, hala ere, erruduntzat jo zuten, eta 40 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Bogota hiriko El Buen Pastor espetxean.

Concepción Ladinoren historia Discovery Channelen bidez eraman zuten telebistara, *Instinto asesino* saioan. Bigarren denboraldian agertu zen, eta bere bizitzari buruzko kapituluak *Bruja Asesina'' izenburua izan zuen eta 2011ko otsailaren 7an eman zuten.

## Bizitza 
Concepción Ladino Bogota hirian jaio zen. Bere inguruan, “La hermana María” edo “Doña Conchita” izanez zen ezaguna.

### Gertakariak 
Bogotako Fontibon herrian bizi izan zen, Carlos Montañak, egoitzaren jabeak, alokatu zion apartamentu batean. Hasiera-hasieratik, Mariak sendatzaile-zerbitzuak eskaini zizkion Carlosi; izan ere, Maríak zioenez, gaixorik eta zuri zegoen. Gomendatu zizkion egin beharreko lanak hauexek izan  ziren:  bainu bereziez gain, kristalezko potoetan gordetako likidoa hartualdi eta edanaldi batzuetan edan, bere hiru haurrek ere hartu zituztenak.1994ko urriaren 13an izan zen lehen hilketa, Carlosi bere gelan edari batzuk eskaini ostean. Biktimak onartu egin zuen eta denbora bat pasatu eta gero, gelan bakarrik egon zen bere emaztea egoeraz jabetu zen arte. Hala ere, Concepción Ladinok Carlosen osasunaren aldeko saio espiritual batzuk egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diane Delano

**Diane Delano** (Los Angeles, 1957ko urtarrilaren 29a – *ibidem*, 2024ko abenduaren 13a) estatubatuar aktorea izan zen.

John Morton aktorearen biloba izan zen. Zinema eta telebistako eta ahots-aktorea izan zen. Bere pertsonaiarik nabarmenenak *Northern Exposure* telesaileko Barbara Semanski sarjentu poliziarena eta *Popular* telesaileko Bobby Glassena izan ziren.

Minbiziak jota hil zen Los Angelesen 2024ko abenduan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Pasang Temba

1980ko Everesterako Euskal Espedizioaren logoa.|thumb

**Pasang Temba** (Ghat, Solukhumbu barrutia, Nepal, 1950), xerpa nepaldarra, 1980ko euskal espedizioaren Everesteko igoeran parte hartu zuen. Martin Zabaleta, Pasang Temba lagun zuela, maiatzaren 14an bihurtu zen Everesteko gailurrera iritsi zen lehen euskaldun.   Euskal Herriko mendizaletasuneko legenda da Temba. Everesten ikurrina eta Nepalgo bandera jarri ziren, eta Zabaleta ez, Pasang Temba izan zen argazkian agertzen dena, hernaniarrak egindako argazkian.

Ezkonduak hiru seme-alaba ditu, eta 11 espediziotan parte hartu du. Everesten igarotako abenturaren ondoren, emazteak ez zion espedizioetan parte hartzen uzten, trekkingetan aritzen baitzen.

Honela kontatu zuen Everesteko gailurrera iritsi ondoren Martin Zabaletarekin bizi behar izan zuen gaua: "Gauean ez nuen ezertan pentsatu eta goizean sentitu nuen bizirik nengoela. Ni loak hartzen ninduen, baina Martinek ez zidan uzten eta besoak eta hankak igurzten zizkidan berotzeko. Xabier Garayoak eta Pembak ez zuten lorik egin eta irratitik hitz egiten ziguten, baina geunden egoeran ezin genien erantzun. Gero, jaitsieran, bi aldiz erori nintzen».

Euskal Herrian hiru aldiz egonda da, azkena 2024an. Azkenean, laguntza eske etorri zen, familiaren egoera ekonomikoa larria baitzen.

## Errekonozimenduak 
* *Everest. 1980 Euskal espedizioa. Herri oso bat gailurrean* komikia, Ramon Olasagastiren testua Cesar Llagunoren marrazkiekin (Sua, 2018).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni Urbistondo: "Pasang Temba, euskal mendizaleen aitona", naiz.eus, 2024/12/15.
* Martin Zabaleta eta Pasang Tembaren besarkada 2024an.
* :"Visita a Euskadi de los sherpas Pasang Temba y Pemba Tsherin", *Pyrenaica* aldizkarian.
Paleolimnologia

[thumb|right|[Yukongo Trout aintziraren tenperaturaren erregistro historikoa, polen espezieei buruzko zeharkako hainbat datuetatik eratorria.]]
**Paleolimnologia** azpidiziplina zientifiko bat da, limnologiari eta paleoekologiari hertsiki lotua. Azterketa paleolimnologikoak barruko uretatik (adibidez, aintzirak eta errekak) iragandako inguruneak berreraikitzean oinarritzen dira erregistro geologikoen bidez, bereziki klima aldaketa, eutrofizazioa, azidotzea eta barneratutako prozesuak bezalako gertakariei dagokienez.

Azterketa paleolimnologikoak, batez ere, sedimentuen propietate fisiko, kimiko eta mineralogikoen analisien bidez egiten dira, edo polen fosila, diatomeak edo kironomidoak bezalako erregistro biologikoen bidez.

## Kanpo estekak
Jurgi VI.a itsasartea

**Jurgi VI.a itsasartea**, Argentinak **Presidente Sarmiento ubidea** deitua, 483 km-ko luzera eta J letra-forma duen itsas-adarra da. Alexandro I.aren uhartearen ekialdeko eta hegoaldeko kostaldeak inguratzen ditu, eta Antartikako penintsulatik eta Robert English kostaldetik banatzen du. Bere sarrera Margarita badiaren gainean dago, Brown eta Jeremy lurmuturren artean. Batez ere Jurgi VI.a izotz-hesiak estaltzen du, eta haren izotza 24 km-tik 64 km-ra bitartekoa da. Izotz-hesirik gabeko urak ditu, iparraldeko sarreratik 30 itsas miliako hedaduran soilik.

Lincoln Ellsworthek aurkitu zuen, 1935ean bertatik hegan egin zuena. Grahamgo Lurralderako Britainiar Espedizioak (BGLE) 1936-1937an Jurgi VI.a itsasartea  esploratu zuen, eta Estatu Batuetako Zerbitzu Antartikoak (USA) 1940an. BGLEko buru John Rymill komandanteak Jurgi VI.a bataiatu zuen, Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batuko errege Jurgi VI.aren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pachysandra terminalis

***Pachysandra terminalis*** Buxaceae familiako loredun landare espezie bat da, jatorriz Japonia, Korea eta Txina ipar-ekialdekoa.

## Ezaugarriak 
Landare belarkara iraunkorra da, 30 cm garai hazi daitekeena, baina normalean gutxiago. Hostoak 3-8 cm luze dira, distiratsuak. Loreak txikiak dira, zuriak, eta 2 eta 3 cm arteko luzera dute.

Habitat naturala eremu itzaltsuetan du, 
1000-2600 m artean, Txinako Gansu, Hubei, Shaanxi, Sichuan eta Zhejiang, eta Japonia eta Korean.

*Pachysandra terminalis* landare apaingarri bezala landatzen da, lur-estalki gisa, itzalpean, Europan eta Asian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aigars Fadejevs

**Aigers Fadejevs** (Valka, 1975eko abenduaren 27a – Riga, 2024ko abenduaren 17a) letoniar atleta izan zen, ibilketa atletikoko eta maratoiko probetan aditua.

1996ko Udako Olinpiar Jokoetan 20 km ibilketako proban parte hartu zuen. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 50 km ibilbiketako proban eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan bederatzigarren izan zen 50 km ibilketan. 2004tik aurrera maratoian aritu zen eta kirol terapista lanetan aritu zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Kanpo estekak
Josepha Heath Gulston

**Josepha Heath Gulston** (1811ko otsailaren 23a – Westminster, Londres, 1859ko azaroaren 15a), ***Talbot Gwynne*** izengoitiaz ere ezaguna, galestar eleberrigilea izan zen.

## Bizitza 
Josepha Heath Gulston 1811 jaio zen. Aita Joseph Gulston zuen, Carmarthenshireko Derwydd etxaldearen jabea, eta ama, berriz, Anna Maria Knowles. Haien bost seme-alabetako bigarrena (bizirik iraun zuen lehena) zen. Alan James Gulston eleberrigilea haren neba zen.

Idatzi zuen *The School for Fathers* eleberria Charlotte Brontëk eta George Eliotek irakurri zuten, eta *Young Singleton*ek Elioten *Daniel Deronda* eleberriaren eragina izan zitekeen. Haurrentzako fantasiazko liburu bat ere idatzi zuen, ''The Goblin's Moonlight Walk*, eta 1844an argitaratu zuen litografiatutako ilustrazioekin
* *The School for Fathers: An Old English Story* (1852)
* *The Life and Death of Silas Barnstarke: A Story of the Seventeenth Century* (1853)
* *The School for Dreamers: A Story of the Present Day* (1853)
* *Nanette and her Lovers* (1854)
* *Young Singleton'' (bi liburukitan, 1856)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ginés García Perán

**Ginés García Perán**, (El Esparragal, Puerto Lumbreras, 1941eko otsailaren 28a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1962tik 1968ra.

## Kirol ibilbidea 
Murtziako nekazari familia xume batean jaioa, 15 edo 16 urterekin eskuratu zuen bere lehenbiziko bizikleta. Bigarren denboraldian dagoeneko 27 lasterketa irabazi zituen. 

1963an, seigarren sailkatu zen Etorkizuneko Tourrean, mendiko etapa bat irabazi zuen, baita mendiko sailkapena ere. Hurrengo urtean hirugarren amaitu zen proba berean, Felice Gimondi eta Lucien Aimarren atzetik. 

1968an, 27 urte zituela, txirrindularitza utzi behar izan zuen, Italiako Girotik etxera zihoalarik izandako trafiko istripu baten ondorioz.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Veronica diosmifolia

***Veronica diosmifolia***, sinonimoa ***Hebe diosmifolia***, Plantaginaceae familiako loredun landare espezie bat da, jatorriz Zeelanda Berrikoa.

## Ezaugarriak
Zuhaixka trinkoa da, Aucklandetik iparraldeko behe-lurretan bizi dena. Hosto estu pareak ditue, ertzean hainbat koskarekin, 8-20 mm luze eta 3-6 mm zabal. Tarte estu nabarmena dute oinarrian. Lore-buru trinkoa, 6 cm luze, oro har adar batzuekin.

Behe-lurretako sastraketan eta basoen ertzetan bizi da, askotan kostaldetik edo ibaiertzetatik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Werther

**Werther** izan daiteke:
* **Werther**, 1892ko Jules Masseneten opera;
* **Werther**, 1986ko Pilar Miróren filma;
* **Werther**, Alemaniako hiria;
* **Werther gaztearen arrangurak**, Goetheren liburua;
* '''Werther's Original**, gozoki-marka;
* **Werther efektua''', fenomeno soziologikoa.
Manuel Esparza

**Manuel Esparza Sanz**, (Sabadell, 1951eko abenduaren 3a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1974tik 1982ra.

Anaia gaztea Antonio Esparza ere txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1973**
* Cinturón a Mallorca eta etapa bat
* 8. Nafarroako Itzulian eta etapa bat

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Nahia Iparragirre Burgoa

**Nahia Iparragirre Burgoa** (Ondarroa, Bizkaia, 1969ko ekainaren 22a) dantzaria, irakaslea, sortzailea, hezitzailea eta feminista da.

## Bizitza 
Ondarroan jaio zen 1969ko ekainaren 22an. Gurasoak, Angelita Burgoa eta Eusebio Iparragirre dira. Lehen ikasketak Markina-Xemeingoko Vera Cruz ikastetxean egin zituen. 

Txikitandik dantzazalea izan da. Urte haietan Ondarroan eta inguruan zegoen aukera bakarra euskal dantzak ziren, eta bertan aritu zen nerabezarora arte. Ondarroako Institutuan Goi mailako Haur hezkuntza ikasi zuen eta eskolan 2 urteko formakuntza egitera animatu zen, hortik “Zirkomotrizitate” kontzeptura iritsi arte, ondoren Bergarako Luzaron Psikomotrizitatea. Gero hainbat dantza disziplina eta antzerkia ikasi zuen eta horrek talde ugaritako partaide eta sortzaile izatera eraman zuen. Hainbat formakuntza jaso zuen, hala nola, oihal dantza eta trapezioa. Besteak beste, Bartzelonan ("Fabra y coats" eskolan dantza integratua), Zorrozaurren (Bilbo) eta Madrilen. Rio de Janeirora joan zen eta bertan Fundiçao Progresso eskolan oihal disziplina ikasi zuen. Hilabeteak ikasten egon eta gero, Ondarroara bueltatu zen.

Dantza integratuan formakuntza jaso zuen Jordi Cortes dantzariarekin eta hainbat proiektu landu ditu dibertsitate funtzionala duten pertsonekin, gurpil aulkian egon edo ez.  Gidatu dituen ikastaroetan Erdi Aroko jaietako kalejiretan adibidez, gahitasun desberdinak dituzten kolektibotako kideei  bidea eman die parte hartzeko, adibidez, Donwn sindromea duten pertsonei.

### Lan ibilbidea 
2013an Artaka Kultur Elkartearen sortzailea izan zen, non ikasitakoa transmititzeko aukera izan zuen. Geroago haurren hezkuntzan interesatu zen, beraien formakuntzan zer ekarpen egin zezakeen ikasitako disziplinatik abiatuta. 2014an partaide batzuk kolektiboki arte eszenikoa eta plastikoa uztartuta klaseak ematen hasi ziren. 

Artaka elkartearen baitan, 10 urtez espazio horretan sormen proiektuak landu zuten herrira begiratuz eta bertoko beste kolektibo batzuekin elkarlanean. Nahia bertan aritu izan zen irakasle, akrobata, trapezista eta sortzaile bezala ikuskizunak aurrera eramaten. Batez ere kale ikuskizunak, betiere Ondarroako eta Lea Artibaiko testuingurura egokituta.

Hasierako elkarteko partaide askok beste norabide bat hartu zuten, euren proiektu propioak Ondarrutik kanpo garatuz, esaterako Barakaldoko “Zirkodromo” zirko eskola. Eta elkartea desegin zen eta bakarrean jarraitzea erabaki zuen.

1993an Ondarrun sortutako Mariziztrin talde feministako partaidea izan zen.

## Aintzatespenak 
* 2024ko abenduan Ostalaritzako, turismoko eta zerbitzuetako ideia onenaren saria jaso zuen, ARTAKAn egindako zerbitzuarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Davies (poeta)

**Mary Davies** (Porthmadog, 1846ko urriaren 17a – *ibidem*, 1882ko urriaren 8a), ***Mair Eifion*** izengoitiaz ere ezaguna, galestar poeta izan zen, galesez idatzi zuena.

## Bizitza 
Mary Davies 1846ko urriaren 17an jaio zen Porthmadogen, Iparraldeko Galesen, eta han bizitza gehiena eman zuen. Lewis Davies kapitainaren eta haren emazte Jenneten alaba zaharrena zen. Haren gurasoek *Tregunter Arms* izeneko pub bat kudeatu zuten Porthmadogen. Eraikin hori jada pub bat ez den arren, existitzen jarraitzen du eta monumentu arkitektonikoa da. 

William Rees (Gwilym Hiraethog) idazlearen alabak mantentzen zuen eskola pribatu batean ikasi zuen Daviesek. Gaztetatik erakutsi zuen poesia idazteko talentua. Lehen idazlanak *Y Dysgedydd* aldizkarian argitaratu zituen, 1853-1873 bitartean William Ambrosek eta John Williamsek zuzendu zutena. 

Poema eta saiakerengatik tokiko mailako sariak irabazten hasi zenean, Gorsedd elkartean onartu zuten 1875eko Pwllheliko Eisteddfod Nazionalean.  

Mary Davies ez zen inoiz ezkondu eta 1882ko urriaren 8an hil zen Porthmadogen. Soarren lurperatu zuten, Talsarnau herritik gertu. Handik gutxira, William Robertsek haren poemak argitaratu zituen *Blodeu Eifion, sef Gwaith Barddonol Mair Eifion* izenburupean. 

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria eliza (Moreda)

**Santa Maria eliza** Moreda Arabako eliza da. Herriko parrokia-eliza da eta XVI mendean du jatorria. 2010eko irailaren 3tik Eusko Jaurlaritzak Monumentu izendatuta dauka.

## Historia 
Gaur egungo Moredako Andra Mari elizak aurrekari historiko bat du: Moredako Andra Mari monasterioa, kokaleku berean zegoena. Naiarako Andre Maria Erreginaren mendeko beneditarren monasterioa zen. Monasterioa lehen aldiz 1193. urtean aipatzen da, Calahorrako gotzainak eskubiderik jasotzen ez zuen elizen zerrenda batean, Naiarako monasterioak eragozten ziolako. Geroago, monasterioa monjeek abandonatu zuten, eta parrokia-eliza bihurtu zen. Eliza horren gainean eraiki zen, ziurrenik, gaur egungo eliza.

Moredako Santa Maria elizaren egituran hainbat eraikuntza-etapa gainjartzen dira. Lehenengo etapari lotzen zaizkio oraingo elizaren aurreko beste baten aztarnak, seguru asko Erdi Arokoak; bigarren etapan (XVI. mendea) oraingo nabea eraiki zen, haren ganga-formako bi atalak, aurrealdea eta elizako koroa barne; hirugarren fasekoa da dorre-burua; XVII. mende bukaera eta XVIII.aren hasierakoak dira, azkenik, burualdea, gurutzadura eta hormetako pinturak. Geroztik egin diren aldaketek ez dute eraginik izan elizaren eite orokorrean.

## Deskribapena 
ezkerrera|thumb|Barrualdea
Eliza harlanduzkoa da. Gurutze latinezko oinplanoa du, bi nabe-atalekin, gurutzadura, burualdea eta dorre atxikia, nabearen oinaldean kokatua. Beharbada aurreko eraikinen baten gainean altxatu zen. Nabearen barnean kontrahormak eta arku zorrotzeko hormak altxatzen dira, non Gotikotik Errenazimentura bitarteko trantsizioko leiho zabalak dauden, berriki zaharberrituak. Hori dela eta, zenbait leiho gotiko biki ikusten dira, arku trilobulatudunak. Gurutzadurak burualdean ganga semiesferikodun kupula bat dauka, petxinetan bermatua eta alboetan ertz-gangak dituena, eta kapera nagusia bezala pinturaz apainduta dago.

Dorrea oinplano karratukoa da, harlanduzkoa. Bi gorputz ditu eta elizaren behealdea erabiliz eraiki zen nagusiki. Goiko gorputzak kanpai-arkuak ditu, eta burualdean kupula semiesferikoak.

Elizaren sarbidea XVI. mende amaierako portada plateresko bat da. Kapitel korintoarra duten bi koloma ildaskatuk eusten diote arkitrabeari, eta bertan frontoi triangeluarra bermatzen da, Aita Betikoaren figura bat duena hiru pitxar estilizatuz lagunduta. Multzo honek arku erako atalburu bat du, pilastren gainean, groteskoz apaindurik. Frisoa arkitrabetik aingeru-burudun frontoiraino doa.

Barruan korua dago, bigarren fasean eraikitako arku kakotu baten gainean. Behe-ganga izardun bat du, lerro makurrak eta giltzarri laua dituena. Handik hara, 1.801. urtean, oraingo burdinazko baranda erantsi zitzaion. Sakristia oinplano angeluzuzenduna da, beheratutako kupula obaldun sabaiarekin.
Elizaren mendebaldean gorputz exentu bat dago, agian aurretik eraikitako hiru ferra-arkurekin, inguruko ermita zahar batetik ekarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Llwyd

**Martha Llwyd**, jaiotzez **Williams**, (Cynwyl Elfed, 1766 – Llanpumsaint, 1845eko urriaren 16a) galestar poeta eta musikagilea izan zen, erlijio ereserki metodistak idatzi zituena.

## Bizitza 
Martha Williams Carmarthenshire konderriko Cynwyl Elfedeko Nantbendigaid landetxean jaio zen. Haurra zela, Llanpumsainteko Y Felin landetxera joan zen familiarekin bizitzera.

Hezkuntza mugatua jaso bazuen ere, ereserki eta poema asko idatzi zituen eta besteei irakatsi zizkien. Haren ereserkiak oso ezagunak bihurtu ziren. William Williams Pantycelyn artzain metodista eta erlijio ereserkien egileak aldizka bisitatu zuen, eta Llwyden idazlan batzuk Pantycelynen izenpean argitaratuak izan omen ziren.

Llwyd 1845ean hil zen, 79 urte zituela, senarra hil eta urtebetera. Biak Llanpumsainten lurperatu zituzten hagin baten azpian. Haien izenak ingelesez idatzi zituzten hilarrian: *David and Martha Lloyd*. 2011n, Carmarthen konderriko kontseiluak Martha Llwyden oroimenezko plaka bat jarri zuen Llampusainten.

Gaur egun, Martha Llwyden ereserki gehienak galduta daude, baina batzuk 1925ean argitaratu ziren. Llwyden beste ondorengo ezagun bat Menna Elfyn poeta da, Dafydden ama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaizarko errota

**Garaizarko errota** Jatabeko ur-errota zaharra da, Mungialdeko udalerri bizkaitarra, Euskal Herrian. Bertako ondare etnografikoaren eta errotek mendeetan zehar eskualdean industria bakar gisa izan zuten garrantzi historikoaren erakusgarri nabarmena da. Gaur egun, errota zaharberritu egin dute, eta Garaizar baserriaren ondoan dagoen turismo gune baten parte da. Bisita gidatuak egiteko aukera ematen du, bertako funtzionamendu tradizionala ezagutzeko.

## Kokapena 
Garaizarko errota Kurtzegana auzoan dago, Garaizar baserritik gertu, landa-turismoko ostatu batean. Kokapen zehatzak Jata mendiaren ingurune naturala eta Garaizarre inguruko paisaia berde bereizgarriak konbinatzen ditu.

## Historia 
Denbora luzez, ur-errotak izan ziren Jatabe udalerriko industria bakarra. Eraikuntza horiek indar hidraulikoa erabiltzen zuten alea ehotzeko, irin ekoizpena eta inguruko biztanleen hornidura erraztuz.

Garaizarreko errota iragan tradizional horren aztarna gisa nabarmentzen da. Denborak aurrera egin ahala, bere egiturak apurka-apurka okerrera egin zuen, zaharberritu eta museo gisa jendearentzat ireki zuten arte. Gaur egun, bisita gidatuak eskaintzen ditu, euskal landa ingurunean duen kultura eta teknologia garrantzia ezagutzeko.

## Deskribapen arkitektonikoa 
Garaizarko errota harri grisez eraikita dago batez ere, euskal arkitektura tradizionaleko material tipikoa. Egitura osatzeko, zurezko elementuak daude leihoetan eta teila gorriz estalitako estalki inklinatu bat, euri-ura kanporatzen laguntzen duena.

### Garaizar baserria 
Errota Garaizar baserriaren ondoan dago, eskualdeko ondare historiko eta kulturalaren zati den landa-bizitokia. Baserri tradizional hau 1991n zaharberritu zen eta hainbat jarduera turistiko eskaintzen ditu, besteak beste:

* Museoko errotara bisitak.
* Ibilaldiak gertuko leku interesgarrietara, hala nola Butroeko gaztelura edo Gaztelugatxe
* Mendi-ibiliak eta bizikleta ibilbideak GR-280 errepidean.

## Ingurune naturala 
Errota ingurune natural pribilegiatu batean dago, Jata menditik eta Garaizarre parke naturaletik gertu. Testuinguru horrek erakargarritasun turistikoa indartzen du eta aire zabaleko jarduerak errazten ditu.

### Atrakzio hurbilak: 
* Hondartzak: Plentzia, Gorliz eta Bakio.
* Leku interesgarriak: Butroeko gaztelua, Omako basoa, Bilboko Guggenheim Museoa eta Olentzeroren etxea.

## Garrantzi kulturala 
Garaizar errota euskal ondare etnografikoaren adibide adierazgarria da, eta teknologia hidraulikoaren eta Euskal Herriko landa-bizitzaren arteko harreman historikoa islatzen du. Zaharberritzeari esker, bere garaian eskualdeko garapen ekonomiko eta sozialerako ezinbestekoa izan zen tradizioa kontserbatu eta zabaldu ahal izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalma Maradona

**Dalma Nerea Maradona** (Buenos Aires, Argentina, 1987ko apirilaren 2a) argentinar aktorea da.

## Bizitza 
Dalma Nrea Maradona Buenos Aires hiriko Clínica del Solen jaio zen 1987an. Claudia Villafañe enpresaburu eta film ekoizlea eta Diego Maradona futbolariaren lehen alaba da. Sasoi horretan aitak Napoliko Società Sportiva Calcio Napoli klubean jokatzen zuen. Espainiako Sevilla hirian ere bizi izan zen denboraldi batez, arrazoi berarengatik. Sei urte zituela, Buenos Airesera itzuli zen amonarekin bizitzera, ez baitzen eroso sentitzen Espainian. 

Hugo Midonen eskolan hasi zuen bere aktoretzarako prestakuntza. Aukeraketa sakon baten ondoren, Unibertsitateko Arte Institutuan (IUNA) sartzeko ehun hautagaietako bat izatea lortu zuen. 2011n, Jarduneko Lizentziatura jaso zuen ikasketa-etxe horretan. Vicente Lopez hiriko Saint Edward's College ikastetxera joan zen.

### Bizitza pertsonala 
Bost urteko harrenaren ondoren, 2018an Andres Caldarellirekin ezkondu zen. Bi alaba izan zituzten: Roma, 2019an jaioa, eta Azul, 2022an jaioa.

### Aktore ibilbidea 
Dalmak 1997an hasi zuen bere ibilbidea, bederatzi urte zituenean, *Cebollitas* haurrentzako telebista seriean, auzoko klub batean futbolean jokatzen ari zen haur talde baten istorioa kontatzen zuena, eta Sofia pertsonaia antzeztu zuen bertan. 2003an, "Hospital Público" bateratzailearen kapitulu baterako eszenak grabatu zituen. Amerika TVko pantailan agertu zen, eta uzkurdurak zituen ospitale bateko guardiarengana heldu zen nerabe haurdun baten rola interpretatu zuen.

2005ean, "*Caperucita y el lobo* (Txanogorritxu eta otsoa)" haurrentzako antzezlanarekin egin zuen debuta antzerkian, Avenida Corrienteseko Broadway antzokian. 2008an, Albertina Carri zinemagileak zuzendutako *La Rabia* filmean egin zuen debut zinematografikoa.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinea 
### Beste lan batzuk 
## Saioak 
## Irratia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minta Bosley Allen Trotman

**Minta Bosley Allen Trotman** (1875eko otsailaren 13a – 1949ko maiatzaren 3a) afroamerikar sufragista eta komunitateko liderra
[ezkerrera|thumb|Henry W. eta Minta Bosley Allen bere alabarekin, Catherine [1899|1899an]]
1895ean, Henry W. Allen trenbideetako posta agentearekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Catherine (1896), Marian (1899) eta Henry (1903).

1911n, Minta, William Frederick Trotman-ekin ezkondu zen, W. E. B. Du Bois ordezkatzen zuen higiezinen agente nabarmena. Minta bera buru-belarri murgildu zen komunitatean, Koloreko Emakumeen Elkarte Nazionalean (NACW), Emakume Gazteen Elkarte Kristauan eta Brooklyn-go Hiri Ligan sartuta.Emakumeen Nazioarteko Zirkuluaren batzorde exekutiboan lan egin zuen, eta, hein handi batean, New York-en egindako laugarren Biltzar Panafrikarraren antolaketaren arduraduna izan zen. Hunton eta Nina DuBois barne hartu zituen batzordeak.

Bere lan komunitarioa eta aktibistaz gain, Minta-k irmoki babestu zuen kultura eta ondare afroamerikarraren babesa eta sustapena.

Minta Bosley Allen Trotman 1949ko maiatzaren 3an hil zen bihotzekoak jota. Senarra eta bi seme-alaba (Marian eta Henry) bizirik atera ziren. Catherine Allen Latimer aurreko urtean hil zen.

## Erreferentziak
Sunyi Dean

**Sunyi Robin Dean** (Texas, 1987ko ekainaren 10a) estatubatuar-hongkongdar-ingeles idazlea da, fantasiazko ipuinak eta eleberriak idazten dituena. 

## Bizitza 
Sunyi Dean Texasen jaio zen, Hong Kongen hazi zen eta gaur egun Yorkshiren bizi da. Pertsona autista da.

2022ko elkarrizketan ezan zuen bere idazle gogokoenak Charlotte Brontë, Gene Wolfe, George MacDonald, J. R. R. Tolkien eta Nnedi Okorafor direla. Ipuin laburrak idatziz hasi zuen bere ibilbidea.

2022an lehen liburua argitaratu zuen, *The Book Eaters* fantasiazko eleberria, oso harrera ona izan zuena. *Publishers Weekly*ko iritzi bat honako hau izan zen: «Deanen debutak 'paperjale' hitzari () esanahi berria eta oso literala ematen dio». *Library Journal*ek «fantasia gotikoaren eta thriller garaikidearen ñabardurak dituen debut liluragarri» deitu zion. *Booklist*en arabera, «Deanen lehen eleberria ama baten maitasun izugarriaren istorio indartsua da». *The Washington Post* egunkariak ere ondo estimatu zuen liburua. Terri Schlichenmeyerrek Deanen prosa goraipatu zuen *Marco Eagle* aldizkarirako egindako berrikuspen batean. *The Guardian* egunkariko Abigail Nussbaumek «banpiroei buruzko istorioaren bira interesgarri» deitu zion.

*The Book Eaters* 2. postuan geratu zen *Sunday Times* aldizkariaren liburu salduen zerrendan (tapa gogorra duten britainiar fikziozko liburuen kategorian) eta *Vancouver Sun* aldizkariaren liburu salduen zerendan (atzerriko literaturaren kategorian). *Booklist*ek 2022ko zientzia-fikziozko, fantasiazko eta beldurrezko debut garrantzitsuenetako bat izendatu zuen.

Deanek esan duenez, *The Book Eaters*en argumentu batzuk biltzen dituen eleberri bat idazteko asmoa du. 2022ko datuen arabera, beste bi eleberri idazteko kontratua sinatu du.

## Lanak 
* *The Thief of Memory* (ipuina, 2022)
* *The Book Eaters* (eleberria, 2022)
* *How To Cook And Eat The Rich* (ipuina, 2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xarma lupulukara

**Xarma lupulukara**  (*Ostrya carpinifolia*) Betulaceae familiako zuhaitza da, jatorriz Europakoa.

## Ezaugarriak
Xarma lupulukaraK gutxitan gainditzen du 15 metroko garaiera. Xarma arruntaren ("Carpinus betulus") antza du, batez ere hostoen forman, baina enbor pitzatuagatik eta fruituengatik ezberdintzen da, hauek lupuluaren antzekoak baitira (hortik datorkio izena).

Betulaceae besteetan bezala, lore arrak gerba moduan biltzen dira. Apirilean edo maiatzean agertzen dira. Infruteszentzia kono txiki bat dirudi, non hazi bakoitza poltsatxo batean sartuta dagoela dirudien. Haizeak barreiatzen du.

Habitat naturala Italian, Austrian, Eslovenian, Grezian, Balkanetan, Suitza hegoaldean, Espainian eta Anatolian du. Ostrya generoko europar bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akitania lehena

**Akitania lehena** (edo **lehenengoa**) () Erromatar Inperioko probintzia bat izan zen, K.o.  III. mendean sortua, Tetrarkiaren garaian, Dioklezianoren erreformak Augusto enperadoreak K.o. I. mendean sortutako Galia Akitania handia hiru zatitan banatu zuenean: Aquitania prima eta Secunda (hiriburuak Bourges/Avaricum eta Bordele/Burdigala zutenak hurrenez hurren), eta Novempopulana (jatorrizko Akitania, Eauze/Elusa hiriburutzat zuena). 

Akitania lehena, ekialdean (Erdialdeko Mendigunea eta Berry eskualdeak hartzen zituen), Akitania bigarrena (*Aquitanica secunda* edo *Aquitania* secunda), Atlantikoko fatxadan, Girondaren bokalearen eta Loiraren artean zabaltzen zen (Charentes eta Poitou) eta Novempopulania (Novempopulania) edo Akitania hirugarrena (*Aquitanica tertia* edo *Aquitania tertia*), Garona eta Pirinioen artean. Denak Vienako elizbarrutiari eta Galietako prefekturaren barnean.

## Deskribapena 
IV. mende bukaerako edo V. mende hasierako ***Notitia provinciarum et civitatum Galliae dokumentuan***, zortzi hiri hartzen zituen hiri (*civitate*) aipatzen dira probintzia honetarako: 

* Civitas Albiensiun: Albigenses-en hiria (Albi), agian,  *Ruteni Provinciales*;
* Civitas Cadurcorum: *Cadurci-en* hiria (Quercy, Cahors);
* Civitas Rutenorum: *Ruteni*-en hiria (Rouergue, Rodez);
* Civitas Lemovicum: *Lemovici*-en hiria (*Lemovici*, Limousin);
* Civitas Arvernorum: *Arverni*-en hiria (*Arverni*, Auvergne);
* Civitas Biturigum: *Bituriges Cubii*-en hiria ( Berry);
* Civitas Vellavorum: *Vellavi*-en hiria (*Vellavi*, Velay);
* Civitas Gabalum: *Gabali-en* hiria (*Gabali*, Gévaudan).

*Bituriges Vivisci* jendearen hiria Akitania Bigarrenaren menpe zegoen.

Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorialdian, bisigodoek, Euriko erregea buru zutela, Akitania Bigarrena konkistatu zuten 475ean erromatarrek aurre egiten saiatu zieten arren. Egidio erromatar jeneralak Loiran borrokatu zituen, Ecdicius senatariak eta Sidonio Apolinar lurjabe, noble eta  apezpiku galo-erromatarrak Clermont-Ferranden. 475ean,  bisigodoek Akitania lehena konkistatu ondoren, Clermont hiriak Bourges ordezkatu zuen hiriburu gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziaur Rahman

**Ziaur Rahman** (,  ahoskatua; Bagbari, 1936ko urtarrilaren 19a – Chittagong, 1981eko maiatzaren 30a) bangladeshtar militar, askatasunaren aldrko borrokalari eta politikaria izan zen. Bangladeshko presidentea izan zen 1977tik hil zen arte.

Pakistango Akademia Militarrean ikasi zuen eta 1965eko India-Pakistan gerran Pakistango armadako komandante mailarekin borrokatu zuen. Bangladeshko gerrillaren eta Bangladeshko Askapen Gerraren buruzagi garrantzitsua izan zen 1971n, eta independentzia aldarrikapena martxoaren 27an eman zuen. Gerra amaitu ondoren, Bangladeshko armadako Estatu Nagusiko buru izendatu zuten.

1975ean Sheikh Mujibur Rahman presidentearen hilketak eragindako krisiaren eta ondorengo bi estatu-kolpeen ondorioz, Ziaur herrialdeko presidente izatera iritsi zen 1977an. Bangladeshko Alderdi Nazionalista sortu zuen eta alderdi anitzeko demokrazia, prentsa-askatasuna eta iritzi-askatasuna berrezarri zituen. Elikagaiak ureztatzeko eta ekoizteko programak eta programa sozialak ere hasi zituen. Mendebaldearekiko eta Txinarekiko harremanak hobetu zituen, eta Indiatik ausaz atera zen. Hogeita bat kolpe militar saiakera jasan zituen eta 200 militarren exekuzioa agindu zuen. 1981ean hil zuen militar talde batek.
thumb|Ziaur Rahmanen mausoleoa

1960an Khaleda Ziarekin ezkondu zen. Senarraren hilketaren ondoren, Khaledak BNP zuzendu zuen eta hainbat aldiz lehen ministroa izan zen.

## Kanpo estekak