Yusra (arkeologoa)

**Yusra** (**Ijzim** edo **Jaba**', Haifa, Palestinako Britainiar Mandatua, fl. XX. mendea) palestinar arkeologoa eta langileburua izan zen, Karmelo Mendiko Dorothy Garroden indusketa taldeko kide nabarmena, 1929 eta 1935 urteen artean. **Yusra**ren bizitzaz oso gutxi dakigun arren, Tabun izeneko kobazuloan 'Tabun I' —120.000 urte dituen neandertal garezur bat— aurkitu izana egozten zaio. Yusra, Pamela Jane Smith akademikoak Cambridgeko Unibertsitatean doktoretza ikerketa egiten ari zela aipatu zuen. Smith XX. mendeko Britainia Handiko eta Kanadako arkeologiaren ahozko historialaria da, eta ezagutza akademikoaren sorrera eta ekoizpena ikertzen ditu.

## Karmel mendia eta Tabun Ien aurkikuntza 
[thumb|[Neandertal|Homo Neanderthalensis Tabun 1 Karmel .mendia 1200.000-50.000 inguru.]]
1929. urtean, Dorothy Garrod arkeologo britainiarra Karmel Mendiaren eskualdean indusketak egiten hasi zen eta, sasoi  hartako praktika arruntari jarraituz, herri horietako bertako langileak kontratatu zituen lanaren zatirik handiena egiteko. Arkeologian formazio akademikorik ez bazuten ere, langile horiek askotan indusle adituak ziren, hamarkadetako (batzuetan belaunaldiak) esperientzia zuten eta. Normalean, Garrodek emakume asko kontratatu zituen bere indusketetan lan egiteko, emakumeak gizonak baino gehiago izan ziren. Mary Kitson Clarkek indusketak bisitatu zituenean, laneko jokabide "feminista" sumatu zuen gunean: gizonek lan txikiak egiten zituzten, eta emakumeek, berriz, indusketa eta erregistroko lan espezializatua. Yusra zen emakume horietako bat.

Yusra Garrodekin egon zen Karmel mendian egindako indusketa guztietan, 1929. urtetik 1935. urteera, eta historiaurreko aztarnategi garrantzitsuetan lan egin zuen, hala nola Tabun, El Wad, Es Skhul, Shuqba edo Kebaran. Garrodek enplegatutako emakume guztien artean «adituena» izan zen eta langileburua gainera. Tabun I, neanderthal emakume heldu baten eskeletoa aurkitu zuena. Jacquetta Hawkes britainiarrarekin ere lan egiten zuen, gerora arkeologo eta idazle ospetsua bihurtu zen Garrod-en ikasleetako bat.

Pamela Jane Smithen ikerketak zera adierazten du: "Yusrak bere gain hartu zuen indusitako lurra bahetu baino lehen piezak aukeratzea; urteak igaro ahala, hezurrak, faunaren hondakinak, hominidoak eta litikoak eta garezur zapalduetara zeraman hortz bat ezagutzen aditua bihurtu zen. " Yusraren lanetako batek induskatutako lurra aztertzea eskatzen zuen, baheketaren aurretiko pieza bila. 1932. urtean, Tabun izeneko haitzuloan (Tabun I) lanean ari zela, hortz bat aurkitu zuen. Gero, giza garezur zatikatu baten zati gisa identifikatu zen, baina gehien bat osorik. Behin berreraikita, burezurra 120.000 eta 50.000 artean, lehenago bizi izandako emakume neandertal heldu batena zela ezarri zen. Chris Stringerarkeologo britainiarrak honelaxe deskribatu zuen: "Inoiz aurkitu den giza fosilik garrantzitsuenetako bat da".

## Legatua 
Ez dakigu zer gertatu zen Karmelo Mendiko indusketak amaitu ostean, Izjim eta Jabaren kokalekuak hustuta geratu baitziren 1948ko gerra arabiar-israeldarrean, eta, ondorioz, Yusra aurkitzeko ondorengo saiakerek ez zuten arrakastarik izan. Bere bizitzari buruz dakiguna Mary Kitson Clark-en egunerokoetakoa, Jacquetta Hawke-ren oroitzapenetatik eta Pamela Jane Smith-ek 1996. urtean Cambridgeko Unibertsitatean egindako doktore-ikerketan berraurkitutako Dorothy Garrod-en artikuluetatik dator.

Yusrak Tabun I aurkitzeak ekarpen esanguratsua eta iraunkorra ekarri zion zientziari. Jende askok eztabaidatu du haren historia, arkeologia goiztiarraren garapenari egindako ekarpena neurri handi batean ezezaguna eta ahaztua izan den emakumearen adibide gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* Tabun 1 garezurraren 3D eredua – Smithsonian Erakundea