open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Bretxa

**La Bretxa** (horrela idatzia, gaztelerazko artikulua eta euskarazko Bretxa izena batuz), Donostiako merkataritza-gune bat da, Bretxako inguruan 1999an sortua.

## Historia 
La Bretxa 1999an sortu zenean, Bretxako Azokaren erabateko aldaketaren ondorioa izan zen. Merkatu plaza horren bi eraikinak, Arkoak izendatua (merkatu originala, Bulebarrera ematen duena) eta Arrandegikoa, hustu egin ziren. Garai bateko merkatari eta dendarien postuak Arkoak eraikinetik plaza azpira mugitu zituzten, non espazio berri bat sortu zen Bulebarreko aparkaleku berrira lotua. Espazio horretara sarrera nagusi bat Bretxako plazaren erdian sortu zen beste eraikin komertzial batetik (Cánovas eraikina) egin zuten, eskailera mekanikoz beherantz.

Arkoak, Cánovas eta Arrandegi eraikinak lotuz zubia ere eraiki zen 3. solairu baten altueran.

Arkoak eraikina hirugarren sektoreko eta zerbitzuetako markei zuzenduriko merkataritza zentro bihurtu zuten: bertan ireki zen Donostia hiriguneko lehen McDonalds jatetxea. Gauza bera egin zuten Arrandegirekin, baina aisialdiarekin loturiko enpresek hartu zuten (multizine bat ireki zen bertan, besteak beste).

2009an Canovas eraikina eta zubiak kendu eta *tupperware* edo *tuper* izenez ezaguna den egitura jarri zuten plazan aurrekoaren ordez. Cánovas espazioa da hori, non beheko merkaturako lotura mantendu zuten. Bertan, azokarako sarreran, La Bretxa izena mantendu zen. Arrandegi eraikina itxi egin zen, bere zerbitzu eta frankiziak desagertuz. 2020ko hamarkadan, La Bretxa propio, Arkoak eraikina da bakarrik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txingudi (merkataritza-gunea)

**Txingudi Merkataritza Parkea** Gipuzkoako Irun udalerrian dagoen merkataritza-gune bat da. Udalerriaren kanpoaldean eta A-8 autobidearen alboan kokatzen da, Irungo Bentak auzoan. 1997ko azaroan inauguratu zen.

## Ezaugarriak 
* 40.000 m2-ko partzela eraikia
* 2.500 plaza –horietako 400, estaliak– dituen parkinga, doakoa
* Gasolindegi bat
* Alcampo hipermerkatua (11.000 m2-ko salmenta-aretoa).
* Hainbat azalera ertain, honako sektore hauetan espezializatuak, besteak beste: moda, kirolak, automobilen ekipamendua, altzariak, oinetakoak, jostailuak eta jatetxeak.
* Merkataritza-eskaintza osatua honako sektore hauetan: ehun-gaiak, oinetakoak, osagarriak, zerbitzuak eta etxeko gauzak.
* Aisia- eta jatetxe-eremu zabalarekin amaitzen da.

## Kanpo estekak 
* Txingudi Merkataritza Parkearen webgunea
Mamut (merkataritza-gunea)

**Mamut Merkataritza-Gunea** Gipuzkoako Oiartzun udalerrian dagoen merkataritza-gune bat da. Ugaldetxo auzoan dago. Mamut frantziar merkatal-gune enpresak ireki eta luzaroan bere jabea izan zen, halere gaur egun Alcampo espainiar merkatal-gune enpresaren jabetzakoa da.

1977an inauguratua izan zen, hortaz Gipuzkoa, Euskal Herria nahiz Espainiako merkatal-gune handien aintzindaria izan zen (Espainia Estatuko bigarren merkatal-gune zaharrena 1980an inauguratutako Bartzelona hiriko *Baricentro* merkatal-gunea izan zen), eta luzaroan eta Carrefour Oiartzun (1979) merkatal-gunearekin batera Gipuzkoako merkatal-gune handi bakarra izan zen.

## Ezaugarriak 
* 58.100 m2

## Kanpo estekak 
* Mamut merkataritza-gunearen webgunea
Irungo Bentak

**Irungo Bentak** Gipuzkoako Irun udalerriko kanpoaldeko auzo bat da. Katea auzoaren aldamenean dago.

## Garraioa 
Auzo honetan Renfe/ADIF konpainiaren Irungo Bentak tren geralekua kokatzen da, baita Euskotren konpainiaren Bentak geltokia ere.

## Merkataritza 
1997ko azaroan auzo honetan Txingudi Merkataritza Gunea ireki zen.

## Kanpo estekak
Meaka (Irun)

**Meaka** Gipuzkoako Irun udalerriaren kanpoaldeko auzo bat da. Aiako Harria eta Oiartzun udalerrira doan GI-3454 errepideak zeharkatzen du.

## Auzoa 
Baserri giro lasai eta atsegineko auzoa da, E-5 autobideak Irungo herrigunetik banatzen duelarik. Meaka auzoa Arantzate errekak zeharkatzen du, hau Irusta ur-jauzian jaiotzen da. Arantzate erreka auzo honetan zeuden Arantzate burdional eta Ibarrola burdinolen *motorra* izan zen, bi burdinola hauek gaur egun arte mantendu izan diren Ibarrola dorrea eta Arantzate dorrean zeuden, gainera eskualde honetako armagintza-etxe garrantzitsuenak ere izan ziren.

## Historia 
Antzina auzo honetan meatzaritzak garrantzia handia izan zuen, bertan meatzeak zeudelarik, horregatik *Meaka* izena *Meazar* izenearik eratorria dela uste da.

1865an inguru hauetako meatzetatik ateratako mineral kopuru handia zela eta, gaur egun Irungo Santiago kalean kokatzen zen kaira mineral hori eraman eta itsasoratzeko asmoz trenbide bat eraiki zen. Garai hartan eta inguru honetako orografia menditsu eta maldatsua zela eta, garrantzi handiko eraikuntz-lana izan zen.

## Ondarea 
* Ibarrola dorrea
* Arantzate dorrea

## Elkarteak 
* Meakako Auzotarren Elkartea

## Kanpo estekak 
* Irungo Meaka auzoari buruzko bideoa ikusgai. Youtube.com 
* Irustako ur-jauziaren bideoa ikusgai. Youtube.com
Meaka (argipena)

**Meaka** hau izan daiteke:

# Meaka, Bizkaiko Morga udalerriko auzo bat da.
# Meaka (Meazar), Gipuzkoako Irun udalerriko auzo bat da.
Laredoko Bandera

**Laredoko Bandera** Kantabriako Laredo herrian jokatu izan den estropada da,  Laredo Remo Club taldeak antolatzen duena. Lehenengo ekitaldia 1976an jokatu bazen ere ez du jarraipen handirik izan.

## Historia 
Bi sasoi bereziten dira, 1976tik 1982 artekoa eta 2003tik 2007ra artekoa. 

2023an Kantabriako Txapelketa ere jokatu zen Laredoko Banderarekin batera.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
Lehenengo ekitaldia 2022an izan zuen eta bi traineruk hartu zuten parte. Hurrengo urteetan traineru bakarra aurkeztu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Milutze zubia

**Milutze zubia** Nafarroako Iruñea hiriburuko zubi bat da. Sanduzelai auzoan dago eta Arga ibaia zeharkatzen du. Hiriko zubi mendebaldekoena da eta hirigunetik urrunen dagoena.

## Historia 
Harri-hormaz eta harlanduz Erdi Aroan egindako zubia, baina baliteke jatorriz erromatarra izatea. XIII. mendeko agirietan jasoa dago jadanik. XIX. mendean egindako berreraikuntzan, malda goxatu zioten. Beharbada, nahita suntsitu zen Iberiar Penintsulako Gerran, XIX. mendearen hasieran. 1875ean, zubiaren ondoan kontserba-lantegi bat zegoen, trenbidetik hurbil. Zatirik zaharrenak erdi-puntuko hiru arkuak, arkuen barnealdea eta baranda dira, guztiak harrizkoak. Erdiko zutarrietan bi zubi-bular paratu ziren, bi aldeetan, galtzadaraino iritsi gabe. Oinezkoentzako zubia da gaur egun eta 1939an monumentu historiko artistiko izendatu zuten.

Zubi honen alderdirik bitxiena izenarekin lotutakoa da. Ohituraren arabera (ziur asko errealitatearekin baino literaturarekin lotuagoa egongo da), Milutze izena bertan izan zen gertakari latz baten ondorio da: 1351. urteko apirilean Karlos II.a *Gaiztoa* erregeari aurre egiteagatik zubian zaldun batzuk urkatu zituzten. Batzuen arabera, zubi horretan urkatu izanaren arrazoia zergak ez zituztela ordaindu nahi izan adieraztea izan zen; eta besteen arabera, zaldun horiek erregearen ordezkariek beraiek tratatzeko izan zuten moduagatik kexatu omen ziren. Erregeak, nahigabetuta, zaldunak han bertan exekuta zitzatela agindu zuen. Zubiaren begitik zintzilikatu zituzten, zaldun urkatuak mihia aterata hilik gelditu zirelarik, ondorioz, urkatu ondorengo *mihi luzeek* izena eman zioten bideari.

Beste azalpen baten arabera (sinesgarriagoa den azalpena), *amil luze* (amildegi) hitzetan izango luke jatorria izenak. Aski litekeena da Milutze terminoa zorigaiztoko exekutatze hori baino lehenagokoa izatea.

## Iruditegia 

Irudi:Miluze zubia1. Iruñea, Euskal Herria.JPG|Milutze zubia.
Irudi:Miluze zubia. Iruñea, Euskal Herria.JPG|Pasabidea.
Irudi:Miluze zubia2. Iruñea, Euskal Herria.JPG|Behealdeko arkua eta oinbidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milutze zubia. Arga ibaia: Sanduzelaiko zatia. Iruñeko Ibai Parkea.
Mundakako Bandera

**Mundakako Bandera** Mundakan urtero jokatzen den estropada da. 2008 arte denboraldiko lehenengo lehiaketa izaten zen baina 2009tik aurrera KAE 2 Ligako estropada da. Mundakako Arraun Taldeak antolatzen du.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (1995-1998)
* Traineras.es webguneko informazioa (1999tik aurrera)
Algortako Portuzarra Ikurrina

**Algortako Portuzarra Ikurrina** Getxo Arraun Elkarteak urtero antolatzen duen bi estropadetako bat da. Getxoko Traineru Bandera TKE Ligarako puntuagarria da eta Algortako Portu zaharrean antolatzen den hau aldiz KAE Ligarako baliagarria da. Hala ere lehenengo ekitaldia 1978an izan zuen eta bigarren estropada bat izan zen 1998an. 2005etik aurrera jarraitasuna izan du.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
El Corte Inglés Bandera (Vigo)

**El Corte Inglés bandera** edo **Cortevigo**, 1982 eta 2008 artean Vigon jokatu izan zen estropada da. Galiziako banderen artean handienetakoa izan zen. Uztailaren hasieran jokatzen zen eta hasierako urteetan euskal traineruak ere aritzen ziren bertan.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
Lau ekitaldiren emaitzak falta dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Hongcun

**Hongcun** (txineraz: 宏村; Pinyineraz: Hóngcūn) Txinako Anhui probintzian, Huang mendiaren hurbil, dagoen herrixka bat da. **Anhuingo hegoaldeko antzinako herrixkak** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2000an Xidi herrixkarekin batera.

## Kanpo estekak 
*  Huizhou Hongcun Ancient Village as a UNESCO Site
*  UNESCO site about Xidi and Hongcun
*  article on Xidi and Hongcun at china.com
Huang mendia

**Huang mendia** edo **Huangshan mendia** (mendi horia) (txinera sinplifikatuz: 黄山; txinera tradizionalez: 黃山; Pinyineraz: Huángshān) Txinako Anhui probintzian dagoen mendikate bat da. **Huangshan mendia** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1990an.

## Kanpo estekak 
*  Huangshan overview by the Huangshan Management Committee
*  Huangshan Mountain Travel Guide by Huangshan China International Travel Service
*  Huangshan Mountain Scenic Area, Top World Natural and Cultural Heritage Site
Cuatro Vientos zubia

**Cuatro Vientos zubia** edota **Lauhaizeko zubia** Nafarroako Iruñea hiriburuko zubi bat da. Arga ibaia zeharkatzen du, eta Cuatro Vientos bidegurutzean kokatzen da, Arrotxapea eta Trinitarioak elkarlotzen ditu, Lauhaizean dago, San Salbador elizatik hurbil. Gipuzkoa etorbideak zeharkatzen du.

## Historia 
Zubi hau 1789. urtean eraiki zuten, Iruñearen iparraldearekin eta Gipuzkoarekin zegoen jarduera handiari erantzun ahal izateko. Lehenago, 1785ean, bi probintziak elkartzen zituen errepidea egiten hasi ziren. Ordura arte, iparraldera joateko Dona Grazia zubia erabili behar izaten zuten. Horren ondorioz, eraikuntza berri horri Dona Grazia Zubi Berria izena eman zioten. Dena den, herritarren artean *Cuatro Vientos zubia* nagusitu zen, izen bereko bidegurutze ezagunaren ondoan baitago. Kronikagileak honako hau dio horren gainean:

Zubia harriz eta betoiz egina dago, eta hiru arku handi apaldu ditu. XX. mendearen lehen erdialdean handitu egin zen.

## Kanpo estekak 
* Cuatro Vientos zubia. Arga ibaia: Arrotxapeako zatia. Iruñeko Ibai Parkea
Tanta

thumb|300px|**Tanta** bat, hosto baten gainean.

**Tanta** likido baten kopuru txikia da, non gainazal-tentsioa handia den. Tantak likido bat azalera edo gai iragazkor batean zehar poliki isuriz, kondentsazioz nahiz likido kopuru handi baten atomizazioz sor daitezke.

## Euri-tantak 
[thumb|Euri tanten itxura tamainaren arabera:A) Euri-tantak ez dira [malko-itxurakoak, gehiengoek uste bezala. B) Euri-tanta txikiak ia esferikoak dira. C) Euri-tanta handiagoak azpialdean zapal bihurtzen dira, airearen erresistentziaren ondorioz.D) Euri-tanta handiek aire erresistentzia handia dute, eta ezegonkor bihurtzen hasten dira.E) Euri-tanta oso handiak euri tanta txikiagoetan banatzen dira aire erresistentziaren ondorioz.
]]
Tantek ez dute malko itxurarik (biribilak behetik eta zorrotzak goitik), pentsatu ohi den bezala. Tanta txikiak ia esferikoak dira, eta handienak, berriz, zapalak. Bere tamaina 0,5 eta 6,35 mm artekoa da. Tanta handiak tanta txikien koaleszentziak sortuak izaten dira tropiko arteko eremuko hodeietan, eta elurra urtzeak eratzen ditu, berriz, latitude ertainetako eta garaietako hodeietan, elurra geruza epelenetatik igarotzen denean hain zuzen.

Erorketa abiadura 8 eta 32 km/h artekoa den bitartean, bere intentsitate eta bolumenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xidi

**Xidi** (Mendebaldeko kanpamentua) (txineraz: 西递; Pinyineraz: Xīdì) Txinako Anhui probintzian dagoen herrixka bat da. **Anhuingo hegoaldeko antzinako herrixkak** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2000an hongcun herrixkarekin batera.

## Kanpo estekak 
*  Huizhou Xidi Ancient Village as a UNESCO Site 
*  UNESCO site about Xidi and Hongcun
*  article on Xidi and Hongcun at china.com
Itogin

thumb|300px|**Itogin** bat.

**Itogina** sabai edo teilatu batetik tantaka erortzen den ur nahiz ur hori ateratzen den gunea da. Itoginaren berehalako efektuak saihesteko bide arruntena azpian lapiko edo antzeko ontzi jartzea bada ere, itoginak sabaian eta teilatuan efektu kaltegarriak ere baditu. Itoginak eraikinentako kanpo aldean ere izaten dira, teilatuko hodia zulatuta edo teilatu hodirik ez dagoenean.

## Kanpo estekak
Conde de Fenosa Bandera

**Conde de Fenosa Bandera** abuztuan Galizian jokatzen zen estropada handietako bat izan zen. 2004ean izan zuen azken ekitaldia. Hainbat tokitan jokatu izan zen, gehienetan Moañan.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Urdintzuko zubia

thumb|250px|Zubia egin aurretik, 1918an.
thumb|250px|Inaugurazio eguna Espainiako erregearekin, 1926an.

**Urdintzuko zubia** —*Kuarteletako zubia* izenaz ere ezaguna— Gipuzkoako Donostia hiriburuko Loiola auzoan dagoen zubi bat da. Urumea ibaia zeharkatzen du, Loiolako koartela eta Loiola auzoa bera lotzen dituela.

## Ezaugarriak 
harriz eta burdinez eraiki zen. Zubi honek hiru arku ditu, aldamenekoak 16 metro luze dira eta erdikoa 18 metro. Zubiak 56 metro luze eta 10 metro zabal ditu.

## Historia 
### Inaugurazioa 
1926an kuartelekin batera Alfontso XIII.ak inauguratu zuen; harekin batera bere ama Maria Kristina eta Primo de Rivera Espainiako diktadorea egon ziren. Horregatik militarrek izen hori ezarri diote nahiz eta Donostiako Udalak Urdintzukoa dela esan. 

### Izenarekin arazoak 
Horren ondorioz udalaren eta militarren arteko arazoak izan dira eta bi izenak zubiaren toki desberdinetan ikus daitezke. 2015ean, gatazka sortu zen horren harira, militarrek "Puente de Alfonso XIII" zioten plakak jarri baitzituzten zubiaren erdian, Espainiako armarriarekin. Herritarrak mobilizatzen hasi ziren, eta udalak plaka horiek kendu eta ofiziala jarri zuen. Militarrek, ordea, berriz jarri zituzten erregearenak eta han jarraitzen dute. Urdintzu izena, antza, inguruko bizilagunek jarri egin zioten, han inguruan izen hori zuen etxe bat baitzegoen.

### 36ko gerra 
Zubiak bizi izan duen gertakaririk garrantzitsuena 36ko gerran izan zen, bertan adostu baitzuten militar kolpisten errendizioa eta, beraz, Donostiako herriaren garaipena. Borrokaldi gogorrak izan ziren hiriko hainbat tokitan, eta herriak kolpistak atzera egitera behartu zituen, kuarteletan setiatzera iritsi arte. Ametzagainatik, Polloe ingurutik, Txomiñeneatik zein beste hainbat tokitatik setiatu zuten kuartela, militarrek Agintarien Batzordearekin biltzea baino beste aukerarik izan ez zuten arte. Horrela, Manuel Irujo, Rafael Pikabea, Jose Maria Lasarte eta Juan Antonio Irazusta jeltzaleak eta Miguel Amilibia sozialista zubian bildu ziren José Vallespín, León Carrasco eta Enrique Erce agintari militarrekin, Loiolako kuartelen errendizioa adosteko. Uztailaren 28an errenditu ziren baina Vallespínek ihes egin zuen.

## Uholdeak 
Urumeako ibarreko auzoetan uholdeak saihesteko, ibaiarentzat oztopo arkitektonikoak ziren hainbat zubi botatzen eta berreraikitzen joan dira azken urteotan, hala nola, Astiñenekoa eta Espartxokoa. Ordea, dituen zutabe handiengatik ibaiarentzako oztopo den zubi bat gelditzen da oraindik hirian: kuartelak eta Loiola auzoa lotzen dituen Urdintzuko zubia. Horregatik, datozen urteetan, hau botatzeko proiektua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bradley Wiggins

**Bradley Marc Wiggins** (Gante, Belgika, 1980ko apirilaren 28a), pistan eta errepidean aritzen den britaniar txirrindulari profesionala da. 2004ko Olinpiar Jokoetan banakako jazarpeneko probako urrezko domina lortu zuen eta 2008koetan banakakoa eta taldekakoa. Errepideko garaipenik handienak 2012an lortu zituen: Frantziako Tourra eta Londresko Olinpiar Jokoetako erlojupekoa.

### Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak
Zarauzko trainerilla estropadak

300px|eskuinera|thumb|1946ko Zarauzko trainerilla txapelketa.
**Zarauzko trainerilla estropadak** 1946 eta 1975 artean jokaturiko trainerilla estropada sonatuenak izan ziren, txapelketak kontuan hartu gabe. 1976an traineru estropada antolatzen hasi zen Zarautz Arraun Elkartea.

## Palmaresa 
* 1947an Espainiako Trainerilla Txapelketa ere izan zen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Zarauzko Ikurrina

## Bibliografia 
* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Portalea (Gasteiz)

**Portalea** XV. mendean egindako etxe bat da, salerosleen ostatu eta salgaien gordailu izateko eraikia. Gasteizko Alde Zaharraren iparraldean dago, Hedegile kalean, Andatarren dorretxearen eta Buruileria plazaren ondoan. Lehenengo jabeak Hurtado de Mendozatarrak izan ziren, Bizkaiko Urdaibaitarrak gero, eta Mazarredotarrak geroago.

1940ko hamarkadan etxea oso hondatuta zegoen. 1950ean, Gasteizko Aurrezki Kutxak erosi zuen, Portalea, orduz geroztik, El Portalón jatetxearen egoitza da, eta Vital Kutxa (Gasteizko Aurrezki Kutxaren ondorengoa) da Portalearen jabea gaur egun.

thumb|erdian|Portalea, Hedegile kaletik ikusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «El Portalón», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Qufu

**Qufu** (  ; ) Txinako Shandong probintzian dagoen herri bat da. Qufu ospetsua da Konfuzio filosofoaren jaioterria izateagatik. "Konfuzioren tenplu eta hilerria eta Kong familiaren etxea Qufun" izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1994an.

## Historia 
Qufu Lu estatuko hiriburua izan zen Udaberri eta Udazkenen garaian. Lu hiriburuko harresiak, gaur egungo hiri harresituaren (Ming dinastiakoa) eremua ez ezik, lurralde esanguratsua ere inguratzen zuen haren ekialdean eta iparraldean.

Tang dinastiaren eta Song dinastiaren lehen egunetan, hiria gaur egun Zhou dukearen tenplua denaren inguruan zentratzen zen, gaur egun hiri harresitua denaren ipar-ekialdeko ertzean. 1012an, Qufu Xianyuan Konderria (仙源县) bezala berrizendatu zuten, eta gaur egungo hiri harresitutik lau kilometro ekialdera dagoen toki berrian birkokatua, Enperadore Horia eta Shaohao bere semearen hilobitik gertu. Han, Enperadore Horiaren omenezko tenplu bat eraiki zuten; gaur egun geratzen den guztia bi hilarri erraldoi direlarik (Shou Qiu aztarnategia).

Jurchenek iparraldeko Txina konkistatu ondoren, Jin dinastia berriak Xianyuan berriro Qufu bezala birbataiatu zuen (1142an), baina hiria Son izeneko tokian egoten jarraitu zuen. Ming dinastiako (1522) Jiajing enperadorearen erregealdia arte ez zuten egungo hiriaren harresia eraiki. Hiriaren lekua 1012-1522 urtean gaur egungoa da.

## Ondarea 
Qufuko erdigune historiko txikia Ming dinastiaren garaian zaharberritutako hiriko harresiaz eta ibai edo hobiez inguratuta dago. Danbor-dorrea () hiri harresituaren erdian dago; Konfuzioren tenplua (Kong Miao), Konfuzioren etxea (Kong Fu) eta Yan Huiren tenplua (Yan Miao) harresiaren barruan daude.

Konfuzioko hilerria (Kong Lin) hiri harresitutik 1,3 km iparraldera dago. Hiriaren erdigune modernoa harresitutako hiriaren hegoaldean dago. Meskita bat eta auzo eta merkatu musulman bat ere badaude, harresitutako hiriaren mendebaldeko portadatik kanpo.

Qufuko tren-geltokia eta industria-gune nagusiak ekialdean daude, hiri historikotik kilometro gutxi batzuetara. Shaohaoren hilobia () eta Shou Qiu aztarnategi historikoa (, Enperadore Hori mitikoaren ustezko jaiolekua) Qufu modernoaren kanpoaldean daude, ekialdean, Jiuxian herritik gertu.

## Banaketa administratiboa 
## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahaspasa

thumb|300px|**Mahaspasak**.

**Mahaspasa** deshidratatutako mahatsa da, elikagai moduan erabiltzen dena, bereziki gozogintzan nahiz gordinik.

## Kanpo estekak
Yinxu

**Yinxu** (Yin hondakinak) (txineraz: 殷墟; Pinyineraz: Yīnxū) Txinako Henan probintzian, Anyang hiritik hurbil, Beijingetik 500 km hegoaldera dagoen arkeologia aztarnategi bat da. **Yin Xu** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2006an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Koxtaperen Bandera

**Koxtaperen Bandera** Pasai Donibanen jokatu izan zen estropadetako bat da. Pasai Donibane Koxtape Arraun Elkarteak antolatzen zuen bere bigarren traineruarentzako.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Pasaiako Iberdola Bandera

**Pasaiako Iberdrola Bandera** Pasai Donibanen jokatzen den TKE Ligako estropada da. Koxtape Arraun Elkarteak antolatzen du.

2014ko ekitaldia denboraldi-aurrean jokatu zen, ekainaren 21ean, eta ez zen ligetarako puntuagarria izan.

## Gizonezkoen Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoen Palmaresa 
Gipuzkoako Ligarako puntuagarria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Hasier Oleaga

**Hasier Oleaga** (Bilbo, 1979ko urtarrilaren 13a - ) euskal bateria-jotzailea da. Musika klasikoan hezia, laster rock eta bereziki jazz estiloetara lerratu da. Hainbat taldetako partaide izan da, Nevermind Trio eta Trizak, besteak beste.

## Diskografia 
## Erreferentziak
Yungang leizeak

**Yungang leizeak**, aspaldiko denboretan **Wuzhoushan leizeak** (Yin hondakinak) (txinera sinplifikatuz: 云冈石窟; txinera tradizionalez: 雲崗石窟; Pinyineraz: Yúngāng Shíkū) Txinako Shanxi probintzian, Datong hiriaren inguruan, dagoen 53 leize eta 1.200 horma hobi budisten multzo bat da. **Yungang leizeak** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2001an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Wulingyuan

**Wulingyuan** (txineraz: 武陵源; Pinyineraz: Wǔlíng Yuán) Txinako Hunan probintzian dagoen interes panoramiko eta historiko handiak dituen eskualde bat da. Wulingyuan ospetsua da ia 3.100 kuartzitazko eta harearrizko zutarri izateagatik. Jatorri karstikoko geologia egitura horiek 200 metro gora dira. Zhangjiajie hirian daude, Changsha probintziako hiriburutik 270 kmra. **Wulingyuan, Interes panoramikoa eta historikoa dituen eskualdea** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1992an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
*  China’s Ancient Skyline
Tai mendia

**Tai mendia** (txineraz: 泰山; Pinyineraz: Tài Shān) Txinako Shandong probintzian, Tai'an hirian, dagoen Txinako mendi sakratuetako bat da. **Tai mendia** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1987an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Wutai mendia

**Wutai mendia** (bost goi ordokien mendia) (txineraz: 五台山; Pinyineraz: Wǔtái Shān), **Qingliang Shan** izenaz ere ezaguna, Txinako Shanxi probintzian dagoen txinatar budismoaren lau mendi sakratuetako bat da. **Wutai mendia** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2009an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Qingcheng mendia

**Qingcheng mendia** (txineraz: 青城山; Pinyineraz: Qīngchéng Shān) Txinako Sichuan probintzian, Dujiangyan hirian, dagoen Txinako taoismoaren gune garrantzitsuetako bat da. Dujiangyan ureztatze sistemarekin batera, **Qingcheng mendia eta Dujiangyan ureztatze sistema** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2000an.

2006 urtean Sichuan Panda Erraldoiaren santutegiak multzoaren barruan ere Gizateriaren Ondare Natural izendatu zuen UNESCOk.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Jin dinastia

**Jin dinastia** Txinako historian izandako zenbait dinastien izena da:

* Jin dinastia (265-420) (晉朝)
* Jin dinastia (936-947) (後晉), Bost Dinastia eta Hamar Erresumako Arokoa.
* Jin dinastia (1115–1234) (金朝), iparraldeko Txinakoa
* Qing dinastia (1616-1912) (後金) izendatzeko beste modua
Albiste

[thumb|300px|[Mikrofonoa eskuetan, kazetari bat **albiste** bat ematen.]]

**Albistea** edo **berri**a unean-uneko gertakariei buruzko informazio hautatuaren komunikazioa edo adierazpena da, ahoz aho, hedabide inprimatuen, telebistaren, irratiaren edo Interneten bidez transmititzen zaiena bai norbanakoei zein taldeei edo masako irakurle/entzule/ikusleei.
Komunikabideetan denbora/espazio hurbilagoko gertakizunei lehentasuna eman ohi zaio. Gertakizun bat albiste legez kontatzea, garrantzitsu bezala narratzea, hedabideetako arduradunen erabakia izaten da.

## Atalak 
thumb|Alderantzizko piramidea: informazioa antolatzeko eredua
Albisteetan bizpahiru atal egoten dira gutxienez:
### Izenburua 
Hitz gutxitan albistearen mamia laburbiltzen duen esaldia edo esaldi zatia.
### Sarrera 
Izenburuarekin batera, batzuetan, albistearen laburpena ematen da paragrafo bat edo bitan.
### Gorputza 
Albistea kontatzen duen testu nagusia. Gertakarien berri ematen da, non, noiz, nork, nor, zergatik (eta sarri nola) galderei erantzunez. Galdera horiei 5W esaten zaie, ingelesezko hitz baliokideen lehen letrei dagokienez. Gorputza "alderantzizko piramidea" izeneko egituraren arabera antolatu ohi da.

## Bibliografia 
* LARRINAGA LARRAZABAL, Asier: *Albiste testu bikainak. Irratia eta telebistarako eskuliburua*. EITB. Bilbo. 2013. ISBN: 978-84-940427-5-1.

## Ikus, baita 
* Testu-tipo.
* Estilo-liburua.

## Kanpo estekak
Ibai Atutxa

**Ibai Atutxa Ordeñana** (Galdakao, 1984 - ) euskal hizkuntzalaria eta pentsalaria da, nabarmena literatura konparatuaren eta kultura ikerketetan egindako lanengatik.

Bilbon, New Yorken eta Bartzelonan aritu da teoria kritikoa lantzen. Komunikazioan doktoretza egina du Valentziako Unibertsitatean eta Kultur Ikasketetan New Yorkeko Columbia Unibertsitatean. Gaur egun, EHUko irakaslea da, Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa sailean. 
 
2012 urtean, polemika bizia sortu zuen euskal literaturaren mundu akademikoan Bernardo Atxagaren *Ziutateaz* eta Kirmen Uriberen *Bilbao-New York-Bilbao* lanen kritika eginez eta lan horiek ikertuz euskal literaturaren kanonaren eraketaz egin zuen ikerketa lan soziopolitikoagatik.

## Lanak 
### Saiakerak 
#### Bakarka 
* *Tatxatuaren azpiko nazioaz*, 2011.
* *Kanonaren gaineko nazioaz*, 2012.
* *Barbaroak eta zibilizatuak*, 2022.
#### Askoren artean 
* * Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, UEU, 2012.
### Itzulpenak 
* Stuart Hall (2025): *Kultura, aurkakotasuna eta boterea*, Iruñea, Katakrak. . Testuak:
** *Kodetzea eta deskodetzea telebista-diskurtsoan* (1973)
** *"Oinarri eta superestruktura" metafora birpentsatzen* (1977)
** *"Kale-lapurreta"-ren politika* (1978)
** *"Popularra" deseraikitzeko oharrak* (1981)
** *Kultur ikasketen formazioa* (1983)
** *Gramsci eta gu* (1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Danele Sarriugarte eta Ibai Atutxaren *Formaedukia* podcasta *Basilika* podcast gunean.
Wuyi mendiak

**Wuyi mendiak** (txineraz: 武夷山; Pinyineraz: Wǔyí Shān; Pe̍h-ōe-jī idazkeraz: Bú-î-soaⁿ) Txinako Fujian probintziako iparraldean, Nanping hirian, dagoen mendikate bat da. Wuyi mendiek 650 m garaiera dute, Wuyi Yancha te motagatik oso ezagunak izanik. **Wuyi mendiak** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1999an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Dujiangyan ureztatze sistema

**Dujiangyan ureztatze sistema** () Txinako Sichuan probintzian, Chengdu hiriburutik hurbil, dagoen garaztatze edo ureztatze azpiegitura da. Qingcheng mendiarekin batera, **Qingcheng mendia eta Dujiangyan ureztatze sistema** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2000an.

2006 urtean Sichuan Panda Erraldoiaren santutegiak multzoaren barruan ere Gizateriaren Ondare Natural izendatu zuen UNESCOk.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
* Dujiangyanen argazkiak Panoramion
Gurutzada Albitarraren kantua

***Gurutzada Albitarraren kantua*** antzinako okzitanieraz egindako egitandi kanta bat da, 1208ko martxotik 1219ko ekainera iraun zuen Gurutzada Albitarra azaltzen duena. Bi zati ezberdinak ditu: hasierakoa Gilen Tuterakoak 1213 inguruan idatzi zuen eta bestea anonimo batek jarraitu zuen. Ikekerketa moderno batzuen arabera, bigarren zatiko egilea Gui de Cavalhon trobalaria izan zen. Pierre des Vaux-de-Cernayren *Historia Albigensis* eta Guillaume de Puylaurensen *Chronica*rekin batera Gurutzadaren iturri nagusienetariko bat da.

Eskuizkribu bat baino ez da geratzen (fr. 25425 Frantziako Liburutegi Nazionalean), 1275 inguruan Tolosa Okzitaniakoan idatzia. Jatorrizko izenburua ***Cansó de la crozada*** zuen, frantsesera *Chanson de la croisade contre les albigeois* izenaz Paul Meyer 1870ko hamarkadan itzuli zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanqing mendia

**Sanqing mendia** (txineraz: 三清山; Pinyineraz: Sānqīng Shān) Txinako Jiangxi probintzian, Yushan Konderriatik 40 km-ra, dagoen Txinako taoismoaren gune garrantzitsuetako bat da. Etimologikoki mandarin txineraz *hiru desberdinak* esan nahi du, mendia hiru tontorrez osatuta baitago: Yujing, Yushui eta Yuhua. **Sanqinqshan mendiaren Parke Nazionala** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 2008an.

## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
*  Sanqing mendiaren webgune ofiziala
Trobadore

[thumb|[Perdigon izeneko trobadorea.]]

**Trobadore** edo **trobalariak** Erdi Aro Klasikoko olerkariak ziren, Proventzako okzitanieran idazten zuena, gorteetan aritzen zena. Trobadoreek eragin handia izan zuten Erdi Aroko olerkigintzan. Estimatuak ziren gorteetan eta hitz egiteko askatasun handia izaten zuten, baita noizean behin politika auzietan parte hartzeko ere. Baina haien lorpenik handiena, gorteko damen artean sortu zuten kultura eta denbora-pasa zaletasuna izan zen. Trobadoreen olerkigintzak garrantzi handiko eskola sortu zuen, eta eragina izan zuen geroko europar olerkigintza lirikoan. Trobadoreen lanak *chansonniers* (kantu liburuak) izenekoetan gordetzen dira. Gehien erabili zituzten bertso motak *cansó*, *balada*, *pastorela*, *débat* eta *alba* izan ziren, maitasunezko kantu labur hunkigarriak, gehienak. Batzuetan, kantuetako doinuak trobadoreek egiten zituzten, baina gehienetan egile anonimoak izaten ziren, eta zenbaitetan, musika latinezko doinu sakratuetan, eta frantses eta alemaniar kantuetan oinarritzen zen. Trobadore nagusiak izan ziren Gilen IX.a Akitaniakoa dukea, Jaufré Rudel, Marcabru, Cercamon, Bernard Marti, Bernard de Ventadour, Raimbaut d’Aurenja, Die-ko kondesa, Arnaud Daniel, Peire Vidal eta Sordel, besteak beste.

Okzitanian hasi baina eskola Italia, Iberiar penintsula eta baita Greziaraino ere hedatu zen. Baziren antzeko mugimenduak ere, hala nola Alemaniako *Minnesang* edo Galizia eta Portugalgo *trovadorismo*. Dante Alighierik *De vulgari eloquentia* bere liburuan bere lana *fictio rethorica musicaque poita* (fikzio erretorika, musikal eta poetikoa) zela esan zuen. XIII. mendean une gorenean izan ondoren, hurrengo mendean epeka-epeka desagertuz joan ziren trobadoreak, Izurri Beltzaren garaian desagertu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boleslao II.a Poloniakoa

**Boleslao II.a Poloniakoa**, izengoitiz: ***Adoretsua*** (), ***Eskuzabala*** () eta ***Ankerra*** (), (c. 1042 &ndash; 1081/1082), Poloniako dukea (1058 &ndash; 1076) eta Poloniako erregea (1076 &ndash; 1079) izan zen. Kasimiro I.aren semea zen. Eskumikatu eta erregetzatik bota zuten 1079. urtean Estanislao santua hil zuelako. Hungariara erbesteratu zen. Ladislao bere anaiak hark utzitako lekua bete zuen.

## Erreferentziak
Boleslao I.a Poloniakoa

**Boleslao I.a Poloniakoa**, izengoitiz: ***Ausarta*** (; Poznań, 967 – 1025ko ekainaren 17a) Poloniako dukea (992 &ndash; 1024) eta Poloniako lehen erregea (1024 - 1025) izan zen. 1003tik 1004ra arte Bohemiako dukea (*Boleslao IV.a*) ere izan zen. Mieszko I.aren semea zen. Lusazia, Bohemia, Moravia eta Eslovakiako zati handi bat menderatu zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anonimo (argipena)

**Anonimo** adjektiboak hainbat adiera ditu:

* anonimatua, identifikatu gabeko pertsonen egoera;
* lan anonimoa, egilea ezaguna ez den literatura nahiz arte lana;
* sozietate anonimoa, enpresen izaera juridiko mota bat, non kapitala akzioetan banaturik dagoen.

## Ikus, gainera 
* Anonymous, Interneteko aktibista taldea.
Anonimatu

[thumb|200px|Interneten anonimatuaren aurkako neurrien oharra, Italiako [ziberkafe batean.]]
**Anonimatu** (antzinako grezierazko ἀνωνυμία, *anonymia* hitzetik ekarria) pertsona anonimoen egoera da, hau da, egilea zein den ezagutzen ez dena. Identitatea galtzea gauza ustekabekoa izan daiteke, baina nahita ere egin daiteke.

Anonimo izatea hautaketa izan daiteke, batzutan pribatutasuna edo ziurtasuna mantentzeko eta bestetan egoeraz aprobetxatzeko. Hirietan normalean herrietan baino anonimatu handiagoa dago, onerako edo txarrerako.

Lan anonimoak egile ezezagunekoak dira. Lan hauek folklorikoak izan daitezke baina baita bere egileak nahita eginak.

## Kanpo estekak
Kasimiro I.a Poloniakoa

**Kasimiro I.a Poloniakoa**, ***Berrezarlea*** deitua (), (Krakovia, 1016ko uztailaren 25a - Poznań, 1058ko azaroaren 28a) Poloniako dukea izan zen 1034-1058 bitartean.

## Bizitza 
Fraidea zela, aita hil zitzaionean, haren kargua hartu zuen 1034an. 1037an, nobleen azpijokoz, herria lurjabeen kontra altxatu zelarik eta leinu paganoen erasoak zirela eta, kargutik kendu zuten. Germaniara ihes egin zuen. Ezkontzaz Jaroslav I.a Kievekoarekin ahaidetu eta aliaturik, Mazovia, Pomerania eta Silesia Poloniarentzat konkistatu zituen. Eliza katolikoa indartu zuen eta leinu paganoak ezabatu.

## Erreferentziak
Xutik!

**Xutik!** Lapurdi eta Nafarroa Behereko musika taldea da, 2008an sortua Miarritzen. Ska, reggae eta rock soinuak jorratzen dituzte, beste estilo batzuekin nahasirik.

## Ibilbidea 
Xutik taldearen izena bere neurrira egina dago: indar handia, mugimendua eta engaiamendua.

Taldea 2008ko azaroan sortu zen eta geroztik eszena ttipi, gaztetxe eta hitzordu handietan (Herri Urrats, Nafarroa Oinez, EHZ Festibala...) gaindi ibiliz bide ederra egin du.

Hastapenetan, pop-rock-ska musika bat jorratu du taldeak, engaiatua, indartsua eta besta girokoa. Argirat ekarri zituen lehen bi diskak «Mukaki zpirit» eta «Bultzaden balada» izan ziren, 2010ean eta 2012an, hurrenez hurren.

Lehen urteetan zazpi eta 2012an bederatzi taldekide baziren ere, gaur egun sei kide dira: bost lapurtar (Mizel, Ortzi, Amaiur, Balatx, Peio) eta nafartar bat (Patxi). "Mukaki espiritua" deitzen diote sortzen duten giroari, haien hitzetan, bazterrak harrotzea, umorea, dantza, algara eta harremanak sortuz.

Taula gaineko esperientziaz eta 140 kontzertu baino gehiagoz azkarturik, Xutik taldeak 2015eko udan argitaratu zuen "hameka begirada" diska. Lan honek ixtorio bat, edo hobeki erran, ixtorio batzuk kondatzen ditu: bere familia biziarazteko deserritu behar den Senegaleko gizon batena, bere lur emankorra ospetzen duen baserritar batena edo bere arbasoen lurra ezagutu nahi duen diasporako euskaldun batena: Mundu bat, Hameka begirada. Diska honek bidaia bat eskaintzen digu: bere usaiako rock indarra munduko alde guzietako soinu eta kolore musikekin uztartuz, hala nola reggae-tik tzigane koloreko musikara, funky soinutik rock soinu azkar eta bortitzera. Hitzei dagokienez, taldekideek sorturikoez gain Joseba Sarrionandia, Jon Maia, Amets Arzallus eta Uxue Alberdik idatzitakoak ere badira diskoan, besteak beste.

2022an "Kantu berrien azalean" diska kaleratu zuten. Disko horretan hainbat artistaren laguntza ukan zuten, Niko Etxart, Anje Duhalde eta Odei Barroso, esaterako. Tartean da "azterketak euskaraz" kantua, luzaz Iparraldeko eskola euskaldunetako ikasleen borrokaren kari sortua.[erdian|thumb|500x500px|[2024ko Korrika. Bukaera-bestan Xutik taldea, Baiona Ttipian jotzen]]

## Diskografia 
* *Mukaki Zpirit* (2010, Baga-biga)
* *Bultzaden balada* (2012, Mukaki produkzioak)
* *Hameka begirada* (2015, Mukaki produkzioak)
* *Kantu berrien azalean* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.facebook.com/Xutik-taldea-1048689578474969/
* Artikulua BERRIAn
* Artikulua GARAn
Agenda

thumb|eskuinera|300px|**Agenda** bat, orduz ordu egin beharreko lanen zerrenda zehatzen dituena.

**Agenda** egunez egun pertsona batek dituen egitekoen zerrenda, egutegiaren arabera ordenaturik, maiz erabiltzen dituen telefono-zenbaki eta helbideekin batera, biltzen duen liburuxka da. Egun, ohikoak dira agenda elektronikoak, gailu elektroniko batean (telefono mugikorra nahiz ordenagailua) paperezko agenda baten zereginak betetzen dituztenak. Agendak behar beharrezkoak dira bulego nahiz eskola lanetan, non mota askotako eginkizunak burutu behar diren egun batean zehar.

Etimologikoki ***agenda** ago egi actum* ("egin") latin aditzaren geroaldiko partizipio pasiboa edo gerundiboa da, neutro pluralean; gerundiboak "betekizun" zentzua du, eta balio pasiboa; zehazki "eginak izan behar diren gauzak" esanahi du.

## Irudiak 

Irudi:Appointment diary.jpg|Paperezko agenda sinplea, eginbeharrekoak idatzi eta gogoratzeko. Bi orrialdeetan bost eguneko eginkizunak.
Irudi:リアルシンプルダイアリー (1755128997).jpg|Paperezko agenda sinplea, eginbeharrekoak idatzi eta gogoratzeko. Orrialde bakoitzean hilabeteko eginkizunak.
Irudi:ダイスキン 2015-12 (15355777279).jpg|Paperezko agenda sinplea, eginbeharrekoak idatzi eta gogoratzeko. Bi orrialdeetan hilabeteko eginkizunak.
Irudi:Agenda telefone.JPG|Paperezko agenda pertsonala. Kontaktuen telefono zenbakiak, helbideak, posta helbideak, etab. idazteko eta gordetzeko.
Irudi:Woman looking at an appointment book.jpg|Hitzorduen erregistroa gordetzeko agenda.
Irudi:Casio SF-8000 Digital Diray.jpg|Agenda elektroniko bat. 64 KB. (Gaur egun telefono adimendunetan zenbait aplikazio erabili ohi dira agenda elektronikoekin egiten zena egiteko).

## Kanpo estekak
Alcalatén

'''L'Alcalatén''' Valentziar Herrialdeko eskualdea da, l'Alcora hiriburua duena. Iparraldean Alt Maestrat eta Aragoi ditu, ekialdean Plana Alta, hegoaldean Plana Baixa eta mendebaldean Alto Mijares.

9 udalerrik osatua, 648,7 km²ko azalera du eta 2008an 16.991 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Eskualde historikoa 
Tinença d'Alcalatén izeneko eremu historikoa egon zen. Gaurko eskualdeko udalerrien artean Atzeneta del Maestrat, Benafigos eta Vistabella del Maestrat ez ziren esparru honetan, Alt Maestrat eskualde historikoaren barruan zeudelako. Emili Beüten "*Comarques naturals del Regne de València*" (1934) lanean hala agertzen dira.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Alcalatén *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
San (ibaia)

**San** (; ; ) erdialdeko Europako ibaia da, Vistula ibaiaren adarra. 433 kilometroko luzera eta 16.861&nbsp;km²ko arroa ditu.

Ukraina eta Polonia arteko mugan du iturburua, Karpato mendien ipar-ekialdean. 50 kilometroz bi herrialdeen arteko muga egiten du. Ondoren Poloniako hego-ekialdea zeharkatzen du. Przemyśl hiria alderik alde igaro ondoren Vistula ibaian isurtzen du ura, Sandomierzetik hurbil.

## Erreferentziak
Longmen leizeak

**Longmen leizeak** edo **Longmen haitzuloak** (txinera sinplifikatuz: 龙门石窟; txinera tradizionalez: 龍門石窟; Pinyineraz: *Lóngmén Shíkū*) Txinako Henan probintzian dauden leizeak dira, Luoyang hiritik 12 kilometro hegoaldera. Budismoaren objektu ugari dutelako dira aipagarriak. Neurri desberdinetako Budaren milaka estatua, 2.500 estela eta 60 pagoda daude bertan. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen 2000. urtean.

## Geografia 
Leizeak kokaturik dauden harana Yi ibaiak egin zuen eta bi muino banatzen ditu, *Xiang Shan* ekialdean eta *Longmen Shan* mendebaldean, azken honek ematen die izena haitzuloei.

## Historia 
Wei Iparraldeko Xiaowen enperadoreak V. mendean Luoyang hiriburu izendatu zuen eta orduan hasi ziren haitzuloak lantzen. Lau fase izan zituen leizeen eraikuntzak, 493 urtean hasi eta 1127an amaitu zen arte; Wei dinastiak (493-534), Sui dinastiak (581-618), Tang dinastiak (618-907) eta Song dinastiak (960-1127) eraiki zituzten.

Estatua guztien artean hiru oso handiak dira. Erdikoa Sakyamuni Buddha da eta alboetan Bodhisattvak ditu.

### Binyang 
Hiru kobazulok osatzen dute, erdikoa da handiena. 500 eta 523 urteen artean eraiki zen eta 800.000 langilek parte hartu zutela esaten da. Bost estatua oso handi ditu, erdian Buda eta alboetan bina Bodhisattva.

Sabaian lotoaren formako dosela du eta hormetan enperadoreen prozesioa azaltzen duten erliebe lanak.

### Fengxian 
Errezutarako erabiltzen zen haitzulo handi bat da. 672 eta 676 artean eraiki zuen Wu Zetian enperatrizak. 39 x 35 metroko neurriak ditu eta Longmen lezieetako Budaren estatuarik handiena du barnean. Vairocana Buda da, 17 metroko altuera du eta haren belarriak 2 metro luze dira.

## Panoramikoa 
1000px|Panorama of the Buddhist sculptures in the main Longmen Grotto.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Lu mendia

**Lu mendia** edo **Lushan** (txinera sinplifikatuz: 庐山; txinera tradizionalez: 廬山; Pinyineraz: Lúshān; Gan txineraz: Lu-san), aspaldiko denboretan "Kuanglu" (匡庐) izenaz ezaguna, Txinako Jiangxi probintziako mendi bat da, Ibai Urdinaren eta Poyang aintziraren artean dagoena, Jiujiang hiritik 36 km hegoaldera. Lu mendiak natura aberastasun ugari ditu (landaredia, aberedia, geologia); eta gainera, garrantzizko lekua da Txinako historia, erlijioa, margolaritza eta olertirako. **Lushan Parke Nazionala** izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1996an.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
*  UNESCO World Heritage Listing
Olerti

**Olerti** izenak hainbat adiera ditu:

* Olerkigintza, olertia edo poesia, literaturaren agerpen berezia.
* Olerti, euskarazko literatura aldizkaria.
Amildegi (argipena)

**Amildegi** hitzak adiera zenbait ditu:
* malda edo pendiz handia;
* mitologian eta erlijioan, amildegia, amaierarik gabeko zuloa edo azpimundura eramaten duena.
Txorromorro

thumb|302x302px|Adin nagusikoak txorromorro jokatzen.
**Txorromorro** Euskal Herriko haur-jolas tradizionala da, bi haur talderen artean jolasten dena. Munduko hainbat lekutako haurrek ere jokatzen dute joko honetan edo aldaera antzekoetan.

## Deskribapena 
Haur talde batek *asto* moduan jolasten du makurturik, *kapitain* edo epaile moduan jolasten duen haur baten hanka artetik abiatuz ilara bat osatuz; beste taldekoek horien gainean salto egin behar behar dute, erori gabe. *Asto* moduan jolasten duen taldearen helburua salto egiten duten talde izatera pasatzea da, horretarako salto egin behar duten guztiak salto egin ondoren, epaileak bere eskuko bost hatzamarretako bat jartzen du lehenengo astoaren bizkar gainean eta *txorro, morro, piko, tallo, ke* adierazita, lehenengo astoak bizkarrean jarrita duen hatzamarra asmatu behar du, aurreko bost izen horietako bat aipatuz. Salto egiten dutenetako batek lurra ukitu edo *asto* baten hankari heltzen dionean ere, salto egiten dutenak asto izatera pasatzen dira.

Jolasaren beste bertsio batean, epaileak astoaren gainean hatzamarra jarri ordez, *txurro*, *media manga* edo *manga entera* (eskua, besagaina edo besoa) adierazten du. Lehen astoak asmatu egin behar du epaileak seinalatutako besoaren atala bere taldea salto egitera pasatzeko.

Jolasak arintasuna eta indarra behar ditu aldi berean: komeni da lehenengo astoa mutil lodikote eta indartsua izatea, salto egiten dutenen pisuari eusteko. Salto egiten duten lehenak arinak izatea komeni da, asto ilaran ahalik eta urrutien salto egin eta beste taldekideei lekua uzteko.

## Ikus, halaber 
* Astoka

## Kanpo estekak
Pilica

**Pilica** (; ) Poloniako erdialdeko ibaia da, Vistula ibaiaren adarra. 319 kmko luzera eta 8.341&nbsp;km²ko arroa ditu. Polonia Txikiko goi-ordokian du iturburua eta Tomaszów Mazowiecki hiria igaro ondoren Vistula ibaian isurtzen du ura, Varsoviatik hurbil.

## Erreferentziak
Txokoketan

**Txokoketan** harrapatzeko jolas tradizonala da. Haurrak plaza bateko izkina edo antzeko lekuetan banaka jartzen dira. Horien erdian jartzen den haurrak horietako edozein harrapatzen saiatu behar da, izkinetan dauden haurrak lekuz aldatzen direla aprobetxatuz. Ezin da harrapatu izkinan dagoen haur bat. Erdiko haurrak beste haur bat harrapatzen duenean, bere rola harrapatu duenari pasa eta horen izkinara aldatuko da.
 
Mugimenduzko jolasa izateaz gainera, trebetasuna eskatzen duen jolasa, bi jokalarik izkinaz aldatzeko korrika saioa hasi eta berahala atzera egin dezaketelako, beste izkinetako haurrek izkinak alda ditzaten.

## Kanpo estekak
Buztanbeltz (hegaztia)

**Buztanbeltz** (*Cercomela melanura*) Muscicapidae familiako hegazti paseriformea da, iparraldeko Afrikan, Ekialde Hurbilean eta Arabian bizi dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alcoià

'''L'Alcoià''' Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Alcoi hiriburua duena. Iparraldean Vall d'Albaida eta Comtat ditu, ekialdean Marina Baixa, hegoaldean Alacantí eta Vinalopó Mitjà eta mendebaldean Alt Vinalopó.

Eskualde ofizialak 8 udalerri ditu, 539,70 km²ko azalera du eta 2005ean 109.712 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Azpieskualdeak 
**Alcoiàn** Menejador mendilerroak banatzen dituen bi azpieskualde bereizten dira:
* Valls d'Alcoiko zati bat: Alcoi, Benifallim eta Penàguila. Banyeres de Mariola ere batzuetan horren barruan sartzen da, geografikoki Vinalopó ibaiaren arroan egon arren, Alt Vinalopó geografikoan alegia.
* Foia de Castalla: Castalla, Ibi, Onil eta Tibi.

### Vall de Biar 
Vall de Biar eskualde banaketa ofizialean Alt Vinalopón sartuta dauden zenbait udalerrik (Beneixama, Biar, el Camp de Mirra eta la Canyada de Biar) Banyeres de Mariolarekin batera osatzen duten azpieskualdea da. Alcoiàrekin izan dituen harremanengatik eta hizkuntza arloan, Villena ez bezala katalan hiztuna izateagatik, askoren ustez Alcoiàren barruan sartu beharreko esparrua da.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alcoi

## Kanpo estekak 
*  Alcoià *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Buztanbeltz

Buztanbeltz honako animalien izena da:
* Buztanbeltz (arraina) (*Oblada melanura*) *Sparidae* familiako ur gaziko arraina da.
* Buztanbeltz (hegaztia) (*Cercomela melanura*) *Muscicapidae* familiako hegazti paseriformea da.
Onil (Alcoià)

**Onil** Valentziar Erkidegoko udalerria da, Alcoià eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua. Foia de Castalla azpieskualdean dago.

Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Alacanteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Udalaren webgunea.
Patu

thumb|Patuaren aurrean.
**Patua** edo **halabeharra** egungo eta geroko gertakizunak eta horien funtsa eta arrazoia xedatzen dituen indar naturaz gaindikoa eta inpertsonala da. Kontrakoa erabakimen aske edo askatasuna da.

Mendebaldeko eta ekialdeko kultura gehienetan, era zorrotz edo zabalean, patuarekin sinetsi dute, batez ere predestinazioarekin lotuta badago. Antzinako Grezian «*ανανκη *» (ananke) zuen izena eta gizakiak ez ezik jainkoak ere baino sendoago zen indartzat hartzen zuten. Bere pertsonifikazioa ziren Moirak erromatar mitologian Fatum bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moirak

[thumb|300px|[Johann Gottfried Schadowen Hiru Moirak. Alte Nationalgalerie, Berlin]]

**Moirak** (antzinako grezieraz: Μοῖραι, "banatzaileak", *Moerae* latinizatua) antzinako Greziako jainkosak ziren, gizaki bakoitzaren patuaren irudiak. Oso lege estua zuten, eta jainkoek ere ezin zezaketen lege hori alda. Hari baten bidez gidatzen zituzten gizonen jaiotza eta heriotza. Hiru ziren: Kloto, Lakesis eta Atropos..

Erromatar mitologian Parkak eta eskandinaviar mitologian Nornak baliokideak ziren. Hasierako kosmogoniaren Tekmor eta Ananke jainkosak ordezkatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parkak

## Kanpo estekak