Arrolako Oppidumeko taula erretikulatua

**Arrolako Oppidumeko taula erretikulatua** Burdin Aroan egindako pieza bat da, taula-formako hareharrizko plaka bat, marraztutako erretikulu edo sare batekin. Mendata, Arratzu eta Nabarniz udalerri bizkaitarretan dagoen Arrolako Oppidumaren indusketan aurkitutako pieza bat da, gaur egun Bilbon dagoena, Arkeologi Museoan.

## Testuingurua 
Maruelezako edo Arrolako herri gotortua, Arrolako oppiduma ere izendatua, Mendata, Arratzu eta Nabarnizeko udalerrien arteko muino garai batean dago. Oppiduma II. Burdin Aroko kokaleku gotortu bat da, K.a. IV. mendearen eta K.o. I. mendearen artean populatua eta harresi barneko forma luzanga duen 8 hektareako gainazalarekin, harresitik kanpo beste horrenbeste dituelarik.

XIX. mendeko lehenengo herenetik, jadanik, aztarnategiko erreferentziak daude eta ordutik aurrera aldizkako ikerketak egin dira, beraz, Arrola Bizkaiko arkeologian emerituzko aztarnategi bezala hartzen da, hiru mendez esku-hartzeak egon direlarik. Mende horren hasieran, indusketa, egonkortze eta zaharberritze lanak egiten ari dira Burdin Aroko kastrorik monumentalenaren eta lurraldean hobeto ezagutuaren garrantzia azpimarratzeko.

## Taula erretikulatua 
Taula erretikulatua 2014ko indusketan berreskuratu zen, ezaugarri antzekoak dituzten beste bost zatirekin batera arkeologoek S-10 identifikatzailea eman dioten bastioian, harresituriko esparrura sartzeko hegoaldeko sarbideko ateko korridore defentsa indartzen zuena. Pieza guztiak, harearrizkoak, defentsa honetako erortzeak eraturiko betegarri zonaldean aurkitu ziren, beraz, posibleena litzateke, egitura horren gailurrean kokaturik egotea, hau da, birziklatuak izatea, ziurrenik sortu ziren xedearekin zerikusirik ez zuten helburua betez.

Pieza 21 cm luze da, 18,5 cm zabal eta 4 cm lodi. Aurkian eta ifrentzuan ebakidurez egindako marra zuzenez osatutako erretikulu  baten marrazkia du. aurkian, erretikuluaren  gainean trazaturiko X itxurako hainbat gurutze dauzka, eta ifrentzuan ere ebakiduraz egindako lerro diagonalak ditu. Ebakidurak finak eta azalekoak dira eta azala ez da gehiegi leundu.

## Paraleloak 
Berreagan, aurretik erabilitako estela dekoratu bat aprobetxatu zen aurpegietako batean erretikulu erretikulu  bat ebakiduren bidez egiteko. Lerroak eskuz egin zirela uste da, nahiz eta marrazkilariak, nahiko gelaxka antzekoak egitea lortu zituen. Geroago, Berreagan erretikulu itxurako dekorazioa duen beste lauza bat aurkitu zuten.

Gastiburun; arrolatik gertu eta seguruenik herri gotortuarekin erlazionatuta dagoen gunea, beste bat aurkitu zen, baina lerroek ez zuten arrain-hezur itxura marrazten dute zati handienean eta Koldo Jauregui eta José Luis Ibarra ikerlariek ez dute lauza erretikulatuekin parekatu daitekeenik. Gastiburun, guztira, erretikuludun hiru lauza aurkitu ziren.

Araban bi lekutan jaso dira honelakoak, La Hoyan eta El Riberónen (Castillo Sopeña). Gipuzkoan, Basagainen agertu dira. Munoaundin hari baten gainean egindako ebakidura paralelo eta motzak agertu dira. Nafarroan, balizko erretikulatu bat identifikatu da Peña del Cuarton, Leartzan (Nafarroa Garaia)

Ebro erdian ere agertu dira hiru lekutan, kasu horretan, paretetan marraztuak: La Coquinera III (Obón, Teruel); Arroyo del Horcajo I (Romanos, Zaragoza) eta Peñalbako santutegia (Villastar, Teruel).

Ikerketa batuetan marrazki hauek K.a. I. mendearen amaieran edo K.o. II. mende hasieran, erromatartzean alegia kokatu izan dituzte. Ikerlari batzuek uste dute lauza dekoratu hauek erromatarren *ludus latrunculorum* jokoan erabiltzen den taulekin lotuta egon daitezkeela. Baina euskal eremu geografikoaren barruan, gainazalean erretikulu laukizuzenak dituzten harrizko plakak, batez ere, erromatarren aurreko inguruneko kokalekuekin lotuta daude. Gainera, orain arte Bizkaian induskatutako guneetan ez dira honelako plakak aurkitu. Foruan, adibidez, joko horretan erabiltzen ziren zeramikazko fitxa borobilak (*calculi*) eskuratu dira indusketan,  Hala ere, kronologia K.a. I. mendekoa dela ematen du, orduan sartu baitzuten erromatarrek harria lantzeko teknika. Beraz, bertakoek teknika ikasi eta beren beharretara moldatutako pieza dekoratuak ekoizteko erabiliko zuten. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Basagaingo herri harresitua
* Gastiburu
* Berreaga
* *Ludus latrunculorum*

## Kanpo estekak