open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konbinatu (edaria)

**Konbinatua** likoreak eta fruitu-­zukuak edo freskagarriak proportzio jakinetan nahasiz prestatzen den edari alkoholduna da. Mota askotakoak izan daitezke:
* Koktel
* Alcopop
* Fizz
* Highball
* Julepe
* Txanporrau edo pontxe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert uhartea

**Robert uhartea** Antartikako Hego Shetlandak uhartediko uhartea da. Ingeles itsasarte estuak mendebaldean Greenwich uhartetik bereizten du eta ekialdetik Nelson itsasartek Nelson uhartetik bereizten du.

Ipar-mendebaldetik hegoaldera 18 km neurtzen du eta ipar-mendebaldetik hego-mendebaldera 13 km, izotz iraunkorrak ia erabat estaltzen du eta kostaldeak itsaslabarrak dira.

Itsasertzean Newell lurmuturra nabarmentzen da iparraldean, Labbé lurmuturra ipar-ekialdean, Robert lurmuturra hego-ekialdera, Prat lurmuturra hegoaldean, Carlota badia, Coppermine penintsula (izotz iraunkorrekoa) eta Clothier badia mendebaldean.

Txileko Luis Risopatrón aterpea (Copper Mine aterpe ohia) dauka, uhartearen mendebaldean dagoena.

Izena 1821eko hasieratik dauka eta bere erabilera nazioartean zabalduta dago.

## Mapa 
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. 

## Kanpo estekak
Sorex arizonae

***Sorex arizonae*** satitsuen familiako ugaztun espezie txiki bat da. Mexiko eta Ameriketako Estatu Batuetan baino ez dira bizi, bereziki Arizonan.

## Deskribapena 
*Sorex arizonae* satitsurik txikienetako bat da, 5 eta 7 zentimetro arteko luzerarekin eta 4 zentimetroko isatsarekin. Helduek, batez beste, 3,5 gramoko pisua dute. Kolore grisetik marroira dute, eta sabelaldean argiagoa da. Lehenago uste zen *Sorex merriami*ren parte zirela, baina 1977an espezie gisa identifikatu zen, burezur eta hortzen xehetasunetan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Low uhartea (Antartika)

**Low uhartea** Antartikako Hego Shetlandak uhartediko uharte bat da. 63°17'S 62°10'W koordenatuetan kokatuta dago, uhartediaren hego-mendebaldean eta Smith uhartetik hego-ekialdean, 22,5 km-ra.
14 km luze eta 8 km zabal da, 181 km²-ko azalera eta 64 kilometroko kostaldea duena. Bere ezaugarri nabarmenena lurreko kota txikia da. Izotzez erabat estalia dago, itsaslabar malkartsuekin.

Uhartea 1800. urtearen hasieran itsas txakurren ehiztariek bisitatzen zuten.

## Kanpo estekak
Jane Hawking

**Jane Hawking** (1944ko martxoaren 29an St Albansen jaio zenean **Jane Beryl Wilde** izena zuen) idazle eta hezitzaile ingeles bat da. Stephen Hawking fisikari ospetsuaren lehen emaztea izateagatik ere ezaguna da.

## Bizitza 
Jane Hawking Beryl Eagleton eta George Wilderen alaba da. St Albansen jaio eta hezi zen, ondoren, ikasketei dagokienez, hizkuntzen bidea hartu zuen eta Erdi Aroko Poesia Espainiarrean doktoretza eskuratzea lortu zuen. 1965ean Stepehen Hawkingekin ezkondu zen, aste batzuk lehenago festa batean ezagutu ondoren. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen: Robert Hawking (1967an jaioa), Lucy Hawking (1970ean jaioa) eta Tim Hawking (1979an jaioa). Jane eta Stephen 1990ean banandu eta handik bost urtera ezkontza hautsi zuten. Aipatzekoa da, Janek lan handia egin zuela bere senarraren alde, izan ere, askotan lagundu zuen bere lanetan jarrai zezan.

Hawkingengandik banandu zenean, Jane Jonathan Hellyer Jonesekin ezkondu zen, familiaren laguna eta musikaria zen gizon hau. 1999an bere aurreko senarrarekin izan zuen bizitza azaltzen zuen liburu bat argitaratu zuen, *Music to Move the Stars: A Life with Stephen* izenarekin. Fisikaria bere bigarren emaztearengandik (Elaine) banandu zenean, Janek eta Hawkingek lanerako harreman bat ezarri zuten. 2008an aurretik idatzi zuen biografiaren bertsio eguneratu bat argitaratu zuen, ondorengo izenarekin: *Travelling to Infinity: My Life with Stephen.*

Gaur egun lasai bizi da, bere bigarren senarrarekin eta Hizkuntza erromanikoen irakaslea dela.

## Plazaratutako zenbait lan 
* *Travelling to Infinity – My Life with Stephen* Alma Books 2008 
* *Music to Move the Stars: A Life with Stephen* Macmillan Publishers, London 1999 

## Filmetan izan dituen antzezpenak 
Jane Hawking bi aldiz izan da antzeztua zinema munduan. Lehenengoa aldian Lisa Dillonek antzeztu zuen, *Hawking* (2004) filmean. Bigarren film batean ere interpretatu zuten, zehazki, *The Theory of Everything* filmean, oraingoan Felicity Jones aktoreak antzeztu zuen. Azken film hau berak idatzitako *Travelling to Infinity – My Life with Stephen* liburuan oinarrituta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Internet Movie Databasen
Snow uhartea (Antartika)

**Snow uhartea** Antartikako Hego Shetlandak uhartediko uharte bat da. 62°47'S 61°23'W koordenatuetan dago Livingston uhartearen hego-mendebaldean eta hurbil (6 km inguru), Morton itsasarteak bereizita. 140 km inguru Antartikako penintsulatik bereizten ditu.
16 km-ko luzera eta 8 km-ko zabalera neurtzen ditu, eta 210 metroko altuera du. 154 km²-ko azalera du eta 58 kilometroko kostaldea du. Izotz iraunkorrez erabat estalita dago. Uhartearen hegoaldeko puntua Conway lurmuturra da.

1820. urtean britainiar eta amerikar itsas txakurren ehiztarien ezaguna zen.

### Mapa 
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. 

## Kanpo estekak
Gemma Herrero

**Gemma Herrero Virto** (Bizkaia, 1974ko ekaina) misterioa eta naturaz gaindiko thriller-ak sutsu dituen idazlea da, paranormala suspensearekin uztartzeko talentu berezia duena. Haien istorioak hilketaz, mamuz eta enigmaz beteta daude, mundu logiko eta arrazional honetan ere beti dagoela magiarako tokia.
 
 Bere izenean 26 eleberri eta 3 ipuin liburu dituen egile oparoa, Gemma mundu osoko irakurleak liluratu ditu bere serie ikonikoenarekin. Horien artean, Caronte Seriea nabarmentzen da, Bizkaian girotua, polizia-ikerketa eleberrien sorta; Do you see me?, 80ko hamarkadako misterio paranormala, amodioa eta musika uztartzen diren naturaz gaindiko thrillerren saga bat; eta Clarice's Story, Bigarren Mundu Gerran girotutako thriller sorta.
 
 Bere talentua ez da oharkabean pasatu: 2017an Amazon Literary Award sarirako finalista aukeratu zuten Los crímenes del lago lanarekin, eta berriki, 2024an, berriz ere sari bereko finalista izan zen Un asunto pendiente eleberriarekin.
 
 Egile independente gisa, bere eleberriak milaka irakurleri ekarri ditu, mundu osoko blogari eta irakurleen kritika onak jasoz. Bere istorioak 60 herrialde baino gehiagotan deskargatu dira, audio-liburu bihurtu eta hainbat hizkuntzatara itzuli dira, naturaz gaindiko thrilleretako ahots nabarmenenetako bat bezala ezarriz.

## Lanak 
* *La red de Caronte* (2006)
* *Ojo de gato* (2014)
* *Trece sombras* (2014)
* Viajes a Eilean I: Iniciación (2014)
* Viajes a Eilean II: Arcanos (2014)
* Viajes a Eilean III: La ley de lo triple (2015)
* *Zhilan: El hombre confuso, el chino muerto y los gatos parlantes* (2016)
* Suicidios inducidos (2017)
* *Los crímenes del lago* (2017): Finalista del Premio Literario Amazon
* *VenganZa: El apocalipsis zombi desde el otro lado de la verja* (2017)
* *Detrás del velo* (2018)
* Los cadáveres blancos (2018)
* ¿Tú me ves? I: La maldición de la casa Cavendish (2018)
* ¿Tú me ves? II: Carpe diem (2018)
* ¿Tú me ves? III: El susurro de los condenados (2019)
* ¿Tú me ves? IV: El regreso de Sarah Ellen (2019)
* ¿Tú me ves? V: Roanoke (2019)
* ¿Tú me ves? VI: Croatoan (2019)
* Reflejo mortal (2020)
* Trilogía de Kayne I: La muerte del heredero (2021)
* Trilogía de Kayne II: La profecía del traidor (2021)
* Trilogía de Kayne III: El orbe del olvido (2023)
* Misterios a medianoche (2023)
* La historia de Clarice I: División OpenMind (2022)
* La historia de Clarice II: El último cuervo (2022)
* La historia de Clarice III: La Línea Cometa (2024)
* Criaturas malditas (2022)
* Un asunto pendiente (2024)
* Las campanas del diablo (2024)

## Kanpo estekak
The Wet Band

**The Wet Band** 2007. urtean Mutrikun sortutako rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
2007ko neguan Endika, Iñigo eta Aitzol elkartu ziren eta taldea osatu zuten. Ondoren Ainara gehitu zitzaien. 2009an Danbaka lehiaketara aurkeztu eta irabazi egin zuten, sari nagusia eta ikusleen saria, biak. Honi esker diskoa grabatu ahal izan zuten, 2010eko otsailean kaleratu zena. Diskako 12 abestietatik 11 ingelesez dira eta bat euskaraz.

## Diskografia 
* *Waterproof* (2010, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uger (musika taldea)

**Uger** 2016. urtean Bilbon sorturiko rock taldea da.

## Diskografia 
* *Uger* (2018, autoekoizpena)
* *II* (2018, autoekoizpena)
* *Lehengo lepotik burua* (2022, autoekoizpena)
* Lau bat (2022, autoekoizpena)
* Hirugarrengaiak + Hitz-mitz (2023, autoekoizpena)
* Dibertsioak (2025, autoekoizpena)
* Uger... bestela ondo (2025, autoekoizpena)
* Zuzenean Sanin (2025, autoekoizpena)
* Amaiera bat (2025, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xarma (musika taldea)

**Xarma** 2009. urtean Ondarroan sortutako rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
Ibilbide laburra izan zuen taldeak, 2009an sortu eta 2012an desegin baitzen. Hala ere bi diska atera zituen eta 2011n Danbaka lehiaketa irabazi zuen.

## Diskografia 
* *Amaraunak* (2010, autoekoizpena)
* *Karenka* (2011, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paracas penintsula

**Paracas penintsula** Peruko erdi aldeko itsasertzeko elementu geografiko nagusietariko bat da. Pisco probintzian dago, Ica departamenduan. Ozeano Barearen ertzean dago, Paracas Erreserba Nazionalaren barruan.

## Ezaugarriak 
Itsas alde hau oso aberatsa da batez ere bertan dagoen planktoni esker eta horrek espezie asko erakartzen du. Paracas penintsula ezaguna da ere beste izen batez, Paracasen kandelabroa, mendi batean ikusten den irudiari esker, alegia. Kandelabroa aurrehistoriako petroglifoa da, ia 180 metrokoa. Inguruan ere K. a. 200 urtetako zeramikak aurkitu izan dira.

## Erreserba Nazionala 
Publikoari irekita dago eta oso inguru ezagunak ditu:
* Lagunillas badia
* Salamaren de Otuma
* Independentziaren badia
* Paracasen kandelabroa
* Ballestas uharteak

## Galeria 

Paracas Peru 05.jpg
Paracas Peru Kueste.JPG
Paracasbeach.jpg
Paracus Cathedral cave.JPG
66 Paracas (17).jpg
Paracas_Candelabra_-_Ica,_Peru.jpg

## Kanpo estekak 
* :Paracas inguruari buruzko webgunea.
Riyal (argipena)

**Riyal** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Riyal qatartarra, Qatarren zirkulazioan dagoen dibisa.
* Riyal saudiarabiarra, Saudi Arabian zirkulazioan dagoen dibisa.

## Ikus, gainera 
* Erreal (argipena)
* Rial (argipena)
* Riel (argipena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bloke beltz

[thumb|eskuinera|200px|Bloke beltzeko kideak manifestazio batean [Hanburgon, 2007. urtean.]]
thumb||eskuinera|200px|Bloke beltzeko kide baten janzkeraren irudikapena.
**Bloke beltza** () manifestariak beltzez jantzita joatean datzan manifestazio-taktika bat da; batetik, agintariek manifestariak identifikatzea zailtzeko eta bestetik, manifestazioak jende-olde bakarra irudi dezan partaideen arteko elkartasuna sustatzeko eta elkarretaratze iraultzailea sortzeko.

Mugimendu autonomoko ekintzaileek 1980ko hamarkadan Europan energia nuklearrearen aurkako protestetan garatutako taktika da. Bloke beltzek Europatik kanpoko hedabideen arreta bereganatu zuten 1999an MMEren gailurraren aurkako manifestazioetan, bloke beltz batek GAP, Starbucks, Old Navy eta Seattleko beste saltoki batzuei kalteak eragin zizkienean.

Gaur egun, taktika hau mugimendu anarkistekin, autonomistekin eta, batez ere, munduko hainbat lekutan garatzen diren globalizazioaren aurkako mugimenduarekin lotuta dago. Bloke beltzetan parte hartzen duten aktibista batzuen arabera, ez dute indarkeria erabiltzen pertsonen aurka; eta, erabiltzen badute, botere politikoaren sinboloen aurka jotzeko da. Tesi honen arabera, pertsonen aurkako erasoa autodefentsa modu gisa bakarrik gertatzen da, normalean poliziaren aurka. Gaur egun, indarkeriadun zein indarkeriarik gabeko bloke beltzak daude.

Komunikabide masiboetan, sarritan, bloke beltza nazioarteko erakunde bat bezala deskribatzen da, baina ez dago halako erakunderik, talde ideologiko txikiek manifestazioetan erabilitako taktika bat besterik ez da eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marvia Malik

**Marvia Malik** edo **Maavia Malik** (; Lahore, Pakistan, 1997) pakistandar emakumezko kazetari, telebista aurkezle eta modelo transgeneroa da. 2018ko martxoaren 23an Pakistango lehenengo telebistako albistegi-aurkezle transgeneroa bihurtu zen *Kohenoor TV* telebista katean albisteak aurkeztu ondoren.

Marvia Malik Kazetaritzan lizentziaduna da. Aurretik modelo egin zuen lan.

## Erreferentziak
Maialen Hegi-Luku

**Maialen Hegi-Luku** (Baiona, 1987) euskal idazle, margolari eta irakaslea da. 2018an Gazteluma saria irabazi zuen *Girgileri anderea* eleberriarekin.

## Biografia 
Euskal ikasketak eta filologia ikasi zituen Baionan eta Gasteizen. 2010an Eusko ikaskuntzaren beka bat eskuratu *zuen "Hiru uhainak"* ipuinaren aldaeren ikerketa lanarentzat.

Mikel Dalbret idazlearekin elkarlanean, lehen eleberria euskaratu zuen (*Hainbat zorte*, Elkar, 2015).

### Gazteluma saria 
Lehen eleberria idatzi zuen nahasmendu bipolarraz (*Girgileri anderea*, Elkar, 2018). Gazteluma bekari esker argitaratu zuen. Lehen aurkezpena Sarako biltzarrean egin zen.

## Erreferentziak
Vanikoro

**Vanikoro irlak** (edo Vanikoro) Santa Kruz uharteen zati diren artxipielagoa dira. Administratiboki  Temotu probintzian  sartzen dira, Salomon uharteen lurraldearen barnean. Banie da irlarik handiena. Gainerako irlak  Tevai, Manieve eta Nanuga dira. Irlek 800 biztanle dituzte eta 173km²-ko azalera.

## Kanpo estekak
Mini-DIN konektore

**Mini-DIN konektorea** biribil-itxurako konektore-familia bat da, 9,5 mm-ko diametrokoa, baina orratz-kopuru aldakorrekoa. Hasieran konektore elektriko hutsa bezala erabiltzeko diseinatu bazen ere, oso erabilia da elektronikan eta informatikan, neurri handiagoko DIN konektorea ordezkatuz. Biak *Deutsches Institut für Normung* alemaniar erakundearen estandarrak dira.

## Konektorea 
Mini-DIN konektoreek 9,5 mm-ko diametroa dute eta zazpi orratz-konfigurazio ezberdin dituzte: 3 orratzetik 9ra. Konektoreek hozka gidari bat daukate, 9 orratzeko mini-DIN konektorea izan ezik. Estandarizatutako mini-DIN konektoreak hauek dira:

64px
64px
64px
64px
64px
64px
64px

Hala ere, badira estandarretik at dauden jabe-aldaerak. Horietako bat GeoPort de Apple Inc.en GeoPort konektorea da, berez Mini-DIN 8 konektore bat da gehigarrizko orratz bat duena.

## Kanpo estekak
Xabier Erro

**Xabier Erro Jauregi** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1946ko otsailaren 5a - Hondarribia, Gipuzkoa, 2018ko martxoaren 26a) euskal herritar mendigoizalea izan zen. Ingeniaritza teknikoko ikasketak egin zituen Iruñean. Irakaslea zen ogibidez. Mendiko gidari lan egin zuen urte askoan.

1980ko Everest Euskal Espedizioan 14 kideetako bat izan zen. Urte batzuk geroago, Gasherbrum IIko tontorrera (Himalaia) iritsi zen. Lehen nafarra izan zen, halaber, Aconcagua (Andeak) igotzen.

Buruko minbiziak jota hil zen 72 urterekin bere etxean, ebakuntza egin eta egun batzuetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Makalu puntan ikurrina jarri izana aldarrikatu zuen Xabier Errok gure orrietan», *Argia*, 2019-01-07.
* «Mendian lortzen nuen bizitzeko poza», *Berria*, 2017-04-25.

* «Ertzetako gogoetak», *Berria*, 2016-09-08.
Musée Grévin

thumb|Grevin musoko aurrealdea
**Grévin museoa** (frantsesez Musée Grévin) Pariseko argizari museoa da eta Grands Moulevardsen kokatzen da, Senaren eskuineko ibaiertzean.

500 figura inguru ditu, eszena ezberdinetan antolatuak, Frantziako historiatik bizitza modernorainoko ibilbidea egiten dutenak. Eraikin barroko batean kokatzen da eta begiratoki bat eta antzoki bat ditu.

Museo honetan lehenez animaziozko film bat erakutsi zen (Émile Reynaud ikusi).

## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commonsek **Grévin museoaren** inguruko kategoria multimedia du
* Grévin Museoko web-orria
Guimet Museoa

**Guimet museoa** () asiar artearen inguruko Frantziako museo bat da. Pariseko  XVI. barrutiko Avenue d’lénan kokatua dago. Mendebalde guztiko Asiar artearen inguruko bildumarik handienetarikoa dauka.

Museoa, hasiera batean Lyonen kokatua (1879), estatuari eman zitzaion eta Parisera eraman zen 1885ean.  Émile Étienne Guimetek sortu zuen bidaiatzea gustatzen zitzaion handiki frantziar bat. Guimetek instrukzio publikoko ministroarengatik Muturreko ekialdeko erlijioak  ikertzeko agindua jaso zuen 1876an, museoa bidai horren ondorio izan zelarik, txinatar eta japoniar zeramika, baita Egipto, Grezia eta Erromarekin loturiko  hainbat objektu ere. Bere hegaletako batean *Panthéon Bouddhique* delakoa kokatzen da, arte erlijiosoa  erakusten duena.

2006ko abendutik 2007ko apirilera arte Museoak Kabulgo museoaren bildumak izan ditu, Grekobaktriar Erresumatik, Alexandria Oxianakoa hiritik eta Tillya Tepe altxorretik  zetozen pieza arkeologikoekin.

## Kanpo estekak 
* Guimet Museoko web-orria
Pometiako gudua

503 a.C. urtean, Pometia eta Cora latindar hiriak lehendik Erromako agindupean (Tito Livioren esanetan) haren kontra matxinatu ziren Auruncien laguntzarekin.

## Gudua 
Tito Liviok kontatzen du Agripa Menenio Lanato eta Publio Postumio Tuberto kontsulen agindupeko erromatar armada bat Pometiako frontean matxinatuak garaitu zituela. Haren kronikaren arabera bi aldeak preso asko hil zituztela kontatzen du. 

## Ondorioak 
Hurrengo urteko kontsulak Opiter Verginio eta Espurio Kasio izan ziren eta hauek Pometia hartzen saiatu ziren baina, lortu ez zutenez setio luze bat hasi zuten. Aurunciak, hiritik atera ziren eta erromatar armada sarraskitu zuten. Bigarren saiakeran Pometia errenditu zen.

Agintariei burua moztu zieten eta beste biztanleak esklabo gisa saldu zituzten. Hiri osoa erre zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Vallejo

**Ángel Alexandre Vallejo Rosen** (Biarritz, Lapurdi, 1942ko uztailaren 17a – Gasteiz, 2024ko ekainaren 11) arabar mendizalea izan zen, industria-delineatzailea lanbidez. Juan Vallejo mendizalearen aita izan zen.

## Bizitza 
1942an Biarritzen jaio arren, umetik bizi izan zen Gasteizen. Industria-delineatzailea lanbidez, mendiarekiko zaletasuna izan zuen eta lorpen handiak egin zituen. 1974ko Tximist Espedizioan eta  1980ko Everest Euskal Espedizioan  partaide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako erraldoi eta buruhandien konpartsa

thumb|Konpartsaren irudi orokorra.
thumb|Itzurun Elkartearen logoa.
**Donostiako erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1982ko abuztuaren 8an atera zen lehen aldiz kalera. Urte hartako erraldoiak gordetzen dira, ez, ordea, buruhandiak. Konpartsa horren sortzaile nagusietariko bat Jose Ignazio Urbieta izan zen. Konpartsa antolatzeko, 1991an, elkarte bat sortu zen, *Itzurun Elkartea* alegia; guztira 75 pertsona dira. 2017ko Aste Nagusian erraldoiak berrituak atera ziren, janzkera berriekin ere, nolabait, hasierakoak berreskuratu nahian.

## Erraldoiak 
Esan ohi da erraldoien artean Donostiakoak erraldoienak direla: 4,15 metroko garaiera dute. Erraldoi hauen beste ezaugarria haien aurpegien trazuak dira. Lau bikote dira:
* Bikote arabarra: Katximorroa eta Biasteriko dantzaria:
***Erromualdo*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 62 Kg.
***Estitxu*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 59 Kg
* Bikote nafarra: Erronkari bailarako bikote tipikoa:
***Blanca*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 64 Kg
***Eneko*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 62 Kg
* Bikote gipuzkoarra: Orioko baleagizona eta Pasai Donibaneko batelaria:
***Karmeli*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 67 Kg
***Manrique*: Altuera: 4 m. / Pisua: 61 Kg
* Bikote bizkaitarra: olagizona eta erroskilagilea:
***Mattin*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 62 Kg
***Maritxu*: Altuera: 4,15m. / Pisua: 61 Kg

Erraldoi bikote bakoitza musikari propioen doinuekin dantzatzen da. Urteetan zehar gorabeherak izan badira ere, egun honela banatzen dira: Bikote arabarra Tolosako Dultzaineroekin, bikote nafarra Perez de Lazarragatarren ondorengoekin, bikote gipuzkoarra Juan Mari Beltranekin eta bikote bizkaitarra Donostiako eta inguruko txistulariekin.

## Buruhandiak 
Hauek hamalau dira eta, nolabait, hirian ospatzen diren festa desberdinen ordezkariak dira.
* Donostiako Danborrada: danborraria, kantinera, sukaldaria eta urketaria
* Kaldereroak: bikote bat
* Inude eta artzaina
* Inauteriko Arlekina eta Pierrota
* Belle Epoque: Tio Pepe eta Cocotte
* Santo Tomas jaia: baserritar bikote bat

## Irudiak

Fitxategi:Erraldoaiak Antiguan.jpg|Konpartsa Donostiako Antigua auzoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak

## Kanpo estekak 
*Itzurun elkartea, Donostiako erraldoi eta buruhandien elkartea
Debako erraldoi eta buruhandien konpartsa

**Debako erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1949an Udalak Zaragozako enpresa bati erositako bi erraldoietan oinarritzen da, Erregea eta Erregina. 1980ko hamarkadan Jose Ignazio Urbietak eta Pepita Beristainek bi hauek berritu zituzten eta, herrian ospetsuak ziren pertsonengan oinarrituta, beste bi berri sortu zituzten.

## Erraldoiak 
* Lehenengo bikotea: Erregea eta Erregina.
* Herriko ospetsuen bigarren bikotea: Karlos Alzibar "Karlosmonte", tren-geltokiko maletazaina, eta Jose Izaga Garaizabal, Udal Bandako Zuzendaria.
* Hirugarren bikotea 2005ean Gillermo Berasaluzek egin zuen, Salvador Martínez eta Juan Karlos Duñabeitia Lizarrako dultzaineroen omenez. Hala, haurrek erabiltzeko moduko beste bi erraldoi-txiki egin ziren.

## Buruhandiak 
2005ean Palentziako Iván de León artisauak lau egin zituen: Zezena, Zuhaitza, Iratxoa eta Sorgina. 2008an beste lau gehitu ziren: Paletas, Txankletas, Tony eta Magila. Azken hauek Irungo Xabier garatek egin zituen.

## Ateratzen diren egunak 
Bi dira erraldoien egun nagusiak:
* Debarren eguna: Hainbat herritako erraldoien konpartsak biltzen dira Deban, Debako Erraldoien Konpartsa anfitrioi izanik. Herrian zehar kalejira egin ostean, plazan dantzak egiten dituzte. Arratsaldean, Plaza Zaharrean beste dantza batzuk egiten dituzte.
* San Roke jaietan: Abuztuak 14ean txupinazo ostean eta Abuztuak 16an (San Roke Eguna) zezenketa ostean irtetzen dira kalejiran. Abuztuak 18an, zezenketa bukatutakoan Plaza Zaharrean agurra egiten dute, Debako Bandak eta Lizarrako dultzaineroek musikatutako lau dantzarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak

## Kanpo estekak
Oñatiko erraldoi eta buruhandien konpartsa

**Onatiko erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1984an Udalak Jose Ignazio Urbietari bi erraldoi eskatu zizkion. Bikotea Gebarako Kondeak dira, Oñatin, herria jaurerria zenean, garrantzi handia izan zuen familia ordezkatzeko. Ez dago oso garbi zeintzuk diren; litekeena Pedro Velez Gebarakoa edo Iñigo Velez Gebarakoa izatea da, bere ezkonlagunarekin.

## Buruhandiak 
Urbietak Txirri, Mirri eta Txiribiton egin zituen, herrian oso estimatuak direnak.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak

## Kanpo estekak
Yes Cymru

**Yes Cymru** alderdi politikoetatik kanpoko erakunde galestar bat da, Gales independente bat aldarrikatu nahi duena. Izena ingelesezko eta galesezko termino banak osatzen du, *Bai* (ingelesez) *Gales* (galesez).

2014an sortu zen baina formalki Cardiffen aurkeztu zen 2016ko otsailean. Eskoziako independentzia erreferendumaren prozesuaren itzalean sortutako mugimendua da, neurri handi batean. Eskozian egitasmo hori aurrera eramateak berplanteamenduak ekarri ditu ezinbestean galestar nazionalismoan.

2.500 kide zituen 2020ko hasieran eta Galesko geografia ia osoan hedatuta dago . Erakundeko presidentea Siôn Jobbins da 

Honako inkestak burutu zen Yes Cymruren izenean 2017an:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basauriko erraldoi eta buruhandien konpartsa

**Basauriko erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1992an Jose Ignazio Urbietak egin zituen konpartsaren bi erraldoiak. Biek herrian ezagunak izan ziren bi pertsonaia irudikatzen dute: Eskarabileroa eta Olagizona. Konpartsa San Faustoren jaietan ateratzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak

## Kanpo estekak
Ann Lee

**Annerley Emma Gordon**, **Ann Lee** izen artistikoz ezaguna, ( Sheffield, Ingalaterra, 1967ko azaroaren 12a) eurodance abeslari britaniarra da. 1990eko hamarkadaren amaieran egin zen ospetsua "2 Times" abestiarekin.

## Album-ak 
* Dreams (1999)
* So Alive (2007)

## Singleak 
* 2 Times (1998)
* Voices (1999)
* Ring My Bell (2000)
* So Deep (2001)
* No No No (2003)
* Catches Your Love (2007)
* I Get The Feling (2009)
* 2 People (2010)
Ceridwen

**Ceridwen** edo **Cerridwen** (galeseraz  ahoskatua) Galesko jainkosa bat da, askotan sorgintzat hartua, inspirazioa eta jakinduriaren ontzia gordetzen zuena. Tagid Foelekin ezkonduta zegoen eta hiru seme-alaba zituen: Creirwy, Morfran eta Aufgaduu.

## Kondaira 
Kondairak dioenez, Ceridwenek hiru seme-alaba zituen. Crearwy, lurreko neskatorik ederrena; Morvan, gizon itsusi baina indartsu eta ausarta eta Aufgaduu, hiruetan itsusiena, gizarteak ez zuen onartzen.

Cerridwenek erabaki zuen, bere semearen itsustasuna gutxitzeko elixir bat egingo ziola. Edabe honen bitartez, bardo handiena bihurtuko zen, baina edabearen lehen 3 tantak bakarrik egiten zuten efektua, gainerakoek heriotza eragingo zuten. Edabea sei belar magikorekin egina zegoen eta urte bat eta egun baten zehar sukaldaritzen zen. Sukaldatze prozesua zaintzen bi zaindari jarri zituen, Morda itsua eta Gwion gaztea, edabea ez ukitzeko agindupean.

Egun batean, Gwion edabea nahasten ari zela, hiru tanton erori zitzaizkion eskura. Honek ahora eraman zuen eskua eta edabearen onurak lortu zituen. Honetaz ohartzean Ceridwen haserretu egin zen eta gaztea hil nahi zuen eta horretarako biek zituzten botere magikoak (animali bihurtzekoak) erabili zituzten. Hainbat animaliatan bihurtu ondoren, gaztea arto ale batean bihurtu zen, Cerridwen oilo bihurtu zen eta jan egin zuen.

Berriro gizaki bihurtzean, jainkosa haurdun zegoela eta barruan zeraman haurra Gwion zela ohartu zen. Jaiotzean hilko zuela erabaki zuen, baina erditzean hain zen ederra ezin izan zuela hil. Hau konpontzeko zaku batean sartu zuen eta itsasora bota zuen, Haurrak biziiraun zuen eta Elphin izeneko printze batek jaso zuen. Printzeak Taliesin izena jarri zion. Taliesin Arturo Erregearen gaztelura joan zen eta bertan arpista eta erregearen aholkulari postua hartu zuen.

## Kanpo estekak
Alex Orbe

**Alex Orbe Ferreiro** (Barakaldo, Bizkaia, 1973) ilustratzaile bizkaitarra da. Etxeko giroak lagunduta hasi zen marrazten eta bere ustez modu natural batean bihurtu zen marrazkilari. 1995 urtean Merlin Animacion enpresarentzat hasi zen lanean, marrazki bizidunak egiten, telebistarako serieak eta filmak egiten. 2002 urtean marrazki bizidunak utzi eta bere kabuz publizitatean lanean hasiko da, marrazki eta storyboardak egiten.
* *Erraldoiek ez dute lagunik jaten*, Unai Elorriaga. Begiko, 2018

### Komikia 
* *La nouvelle guerre des boutons*, Greg Newman; marrazkiak, Francesca Follini eta Alex Orbe; koloreztatu, Andrea Meloni. Jungle, 2011
* *Les aventures du bourlingueur : au fil du Napo*, Philippe Lambillon, Lapuss'; koloreztatu, Alex Sanvi. Renaissance Du Livre,
2015
* *Les aventures du bourlingueur : les barges du Congo*, Philippe Lambillon, Lapuss'; koloreztatu, Alex Sanvi. Renaissance Du Livre,
2017

### Irakurketa mailakatua 
* *Borrokalari argitsuak*, Miren Agur Meabe. Elkar, 2012
* *Tangoa noizean behin*, Miren Agur Meabe. Elkar, 2012
* *Atzapar-arrastoak*, John Landon; itzultzailea, J. A. Mujika. Elkar, 2013
* *Istanbulen elkartuko gara*, Richard Chisholm; itzultzailea, J.A. Mujika. Elkar, 2014
* *Pinky pailazoa*, Josu Lartategi; marrazkiak, Kepa eta Alex Orbe. Elkar, 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Alex Orberen bloga
* Alex Orberen lanen zerrenda IMDB datu-basean

{{zirriborro oinarria
| irudia = Crystal personal.png
| kolorea = #f7f8ff
| gaia = Biografia
| gaiaren = {{#if:{}| {{herrialde info {} | Geografia zirriborroa/oinarria}} }} biografia baten
| 2. irudia osoa = {{#if:{}| {{banderaikur|{}}} }}
}}
Hiparkia

**Hiparkia** (ιπαρχία, Maronea De Tracia, c. K.a. 346 – c. K.a. 300) lehen emakume filosofoetako bat izan zen. Eskola zinikoko jarraitzailea izan zen.  Garaiko jendeak barre egiten zion, haren sexuari zegokien lanak zergatik egiten ez zituen galdetuz. Hiparkiak hau erantzuten zuen: "Uste duzu gaizki egiten dudala nire denbora ikasketei eskeintzen, nire sexuagatik josten galdu behar dudala suposatzen denean?".

## Historia 
Hiparkia filosofo libertino eta feminista gisa hartzen da. Cratesen dizipulua izan zen eta berarekin ezkondu zen. Filosofoetako bileretara bateratzen zen, bertan haren ideiak erakusten zituen topiko desberdinen gainean eta zinikoen taldeko eztabaidetan parte hartzen zuen. Behinola, oturuntza batean, Teodoro Ateoarekin eztabaida bat izan zuen, hau ez baitzetorren bat emakume batek filosofiari denbora eskeintzearekin, haren etxeko betebeharrak ahaztuta. Hiparkiak sekulako erantzuna eman zion, Teodoro gaizki utziz. Filosofia zinikoaren ideiarekin bat, Hiparkiak haren jabetzei uko egin zien, eta bizitza xume bat eraman zuen. Behartsuei asko laguntzen zien, gainera. Emakume honen bizitzako beste anekdota bat, Cratesekin sexua izaten zuela egun argitan da. Biek konbentzio sozial guztiak alde batera uzten zituzten eta inpultso naturalak jarraitzen. Hiparkia filosofo trebea eta senarrarekin berdintasunean bizi izan zen emakumea izan zen, batere arruntak ez ziren ezaugarriak antzinako Grezia edo Erroman.

Haren heriotzaren ondoren, filosofo zinikoek urteko jai bat deklaratu zuten haren ohorean Atenasen, Pórtico Doradon, *Kynogamia* izendatua edo emakumearen sarrera filosofia munduan. Hiparkiak hiru liburu idatzi zituen, baina haietatik bat ere ez da kontserbatzen: "H*ipotesi filosofikoak"*, "*Epiqueremas"* eta "*Teodoro* Ateoari galderak". Antipatroren epigrama bat kontserbatzen da, izenburua "Emakumeei eskeinia " duena eta Hiparkiari aipamen egiten diona:Nik, Hiparkia, ez nituen jarraitu sexu femeninoaren ohiturak,

aitzitik, gizon bihotzez zakur indartsuen atzetik joan nintzen.

Ez zitzaidan gustatu fibulaz lotutako mantua,

ezta oinetakoak janztea ere eta nire zinta lurrinaz ahaztu zen.

Oinutsik noa, makila batekin, soineko batek estaltzen dizkit gorputz-atalak

eta lur gogorra daukat ohe baten ordez.

Nire bizitzaren jabe naiz, ehizarako menadeek adina eta gehiago jakiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Merlí telesaila: Hiparquía (2x05, RTVE, CA)
* Hiparquia: la filosofía en un gesto.(2021, ES)
Debora

Biblian,  **Debora** (ְ, "erlea") profetesa bat eta Israelen epaile gisa aritu zen laugarren pertsona izan zen. Haren historia birritan kontatzen dute Epaileen Liburuko IV eta V.etan.

Lehen kontakizuna prosan da, Barak jeneralak zuzendu zituen indar israeliten garaipena kontatzen du. Deborak deitu zituen, baina irabaziko ez zutela esan zuen. 

Epaileak 5:1 historia bera kontatzen du bertsotan, seguru asko K.a. XII. mendearen bigarren erdian idatzi zuten. Pasarte honi "Deboraren abestia" ere deitzen zaio.
 
Gutxi dakigu Deboraren bizitza pertsonalaz. Lapidot izeneko gizon batekin egon zen ezkonduta, baina gizon hau ez da Epaileen Liburutik kanpo agertzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radclyffe Hall

**Marguerite Radclyffe Hall** (1880ko abuztuaren 12a - 1943ko urriaren 7a), olerkari eta idazlea izan zen. 1927an egin zen ospetsu, "Adam's Breed" liburuarekin Prix Femina eta James Tait Black sariak irabazi zituelako. Haren hurrengo lana 1928an egin zuen, "Bakardadearen putzua" izenarekin, eskandalu ikaragarri bat eragin zuen haren gai lesbikoengatik. Auzitegi britaniar eta estatubatuarrek liburua zentsuratu nahi zuten eta jadanik salduta zeuden aleak suntsitu.

## Biografia  
Bournemouth, Dorset, Ingalaterran jaio zen, 1880ko abuztuaren 12an, Marie Jane Diehl Sagerren eta Radclyffe Radclyffe Hallen alaba bezala. Haren aitak etxea abandonatu zuen idazlea jaio aurretik, 1882an Marie Janerengandik dibortziatu ostean. Dibortzioaren ondoren, ama eta Albert Visetti musikariak erlazio bat izan zuten.

Txikia zenean bakartia eta ixila zen eta "Peter" deitzea gustatzen zitzaion, bere aitona bezala. Londreseko King's Collegen jaso zuen bere hezkuntza, baina Alemanian jarraitu zituen bere ikasketak. 

Adin-nagusitasuna lortzean, idazleak, haren aitaren dirua jasotzen du, 1898ko honen heriotzaren ondoren. 1898an gertatua. Diru horrekin Europa eta Ipar Amerikan zehar bidaiatzea ahalbidetu zion.

1907an, 27 urte zituela, Mabel Batten abeslaria ezagutu zuen. Hau ezkonduta zegoen, seme bat eta hiloba bat zituen. Bi emakumeak maitemindu egin ziren eta Battenen gizonaren heriotzaren ondoren elkarrekin bizitzen jarri ziren. Battenek "John" ezizena eman zion Hall-i.

Hall Londresen bizi izan zen. 63 urte zituela hil zen koloneko minbiziaz. Maitasun erlazio asko izan zituen bizitzan zehar.

## Nobelak 
* *The Forge* (1924)
* *The Unlit Lamp* (1924)
* *A Saturday Life* (1925)
* ''Adam's Breed* (1926)
* *The Well of Loneliness* (1928)
* *The Master of the House* (1932)
* *Miss Ogilvy Finds Herself* (1934)
* *The Sixth Beatitude* (1936)

### Poesia 
* The Forgotten Island (1915)
* Dedicated To Sir Arthur Sullivan  (1894)
* A Sheaf Of Verses (1908a
* Twixt Earth And Stars (1906)
* Poems Of The Past & Present (1910)
* *Songs Of Three Counties And Other Poems* (1913)
* *Rhythms and'' Rhymes (1948)

## Erreferentziak
Heteroarau

**Heteroaraua**, hainbat mekanismoren bidez (medikoak, artistikoak, hezkuntzakoak, erlijiosoak, juridikoak...) praktika heterosexualak inposatzen dituen erregimen sozial, ekonomiko eta politiko bat da.  

Heterosexualitatea gizartearentzako beharrezkoa eta modelo bakarra balitz bezala aurkezten dute.
Erregimenak honako mekanismo sozialak baliatzen ditu: marjinazioa, ikusezintasuna eta pertsekuzioa.

Genero binario eta hierarkizatudun sistema bat du oinarri gisa. Hemen, gizakia bi zatitan banatzen dela (gizona eta emakumea), erlazioak gizon eta emakumeen artean ematen direla eta sexu bakoitzak bere rolak dituela barneratzen dira. Ondorioz, heterosexualitatea hartzen da orientazio sexual onargarri bakartzat. 

## Definizioa 
Cathy J. Cohenek heteroaraua, erlazio heterosexualak pribilegiatu eta sustatzen dituen praktika eta instituzio bezala definitzen du. Bere obrak sexualitatearen garrantzia azpimarratzen du estruktura handiagoetan, hala nola, klasea, generoa eta arraza.
Haren lanak sexualitate nahasi garrantzia nabarmentzen du botereko egitura nagusietan, arrazakoa bereizezina, generoa eta klaseko zapalketa.

## Kontzeptuaren historia 
Gayle Rubinen sexu/genero sistemaren ideian ditu hastapenak. Adrienne Rich izan zen heterosexualitate behartuaren erregimenaz hitz egin zuena, 1980an.
Heteroarau terminoa Michael Warnerrek sortu zuen 1991an. 

## Heteroaraua eta feminismoa 
1980ko hamarkadan, Monique Wittig eta Adrienne Rich bezalako feminista lesbianek diotenez, feminismoak heterosexualitate arrastoak ditu bere teoria eta praktika politikoetan.

Wittig hori baino urrunago joaten da, Estatu Batuetako kongresu batean hau esan zuenean: "lesbianak ez dira emakumeak, emakumeak beti gizonekin erlazioa duten izakiak bezala definitzen direlako". 

Hau esanez, Wittigen helburua, gorputza eta sexualiatearen gain zeuden problematikak pairatzea zen; hala nola, gizon/emakume binomioak duen arazoa. 

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Ana Madariaga

**Ana Madariaga Ugarte** (Portugalete, 1963ko maiatzaren 13a) bizkaitar politikari jeltzalea eta pedagogoa da.

## Bizitza 
1986az geroztik Pedagogian lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean. 1989az geroztik Hezkuntza Berezian masterduna da.

1991etik 1995era zinegotzi egon zen Portugaleteko Udalean. 1995etik 1999ra Portugaleteko alkate-tenientea eta Gizarte Ongizate eta Drogazaletasun Arloko delegatua izan zen. 1996tik 1999ra Bizkaiko Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen. 1999tik 2003ra Bizkaiko Kultura ahalduna izan zen. Ondoren, hiru legegintzalditan jarraian, 2003tik 2015era, Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakaria izan zen.
Francisco Franco Fundazio Nazionala

**Francisco Franco Fundazio Nazionala** () Espainiako eskuin muturreko erakunde bat da. Fundazioaren esanetan bere helburu nagusia Francisco Franco espainiar diktadorea oroimena eta egiteak hedatzea omen da, alegia frankismoari babes ematea.

1976ko urriaren 8an, Franco diktadorea hil ostean Madrilen sortua izan zen, eta hiri honetan egoitza nagusia du. Fundazio honetarako lan egiten duten historialariak eskuin muturreko pentsakerakoak dira.

Espainiako Oroimen Historikoaren Legearen guztiz aurka azaldu da, bai eta Diktadura Frankista gaitzestera ere. 2017ko ekainaz geroztik, Meirásko jauregiaren bisitak ere kudeatzen ditu.

Bere burua inongo diru irabazirik gabeko erakunde pribatu gisa aurkeztu arren, PP alderdi politikoak hainbat alditan diru laguntzak eman dizkio, gutxienez 2002 eta 2003an.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Xalbador Madariaga

**Xalbador Madariaga Elizondo**, (Arantza, Nafarroa, 1930eko azaroa – ) nafar bertsolaria da. Bautista Madariaga bertsolariaren anaia da.

## Kanpo estekak 
* Bertsozale.com: Xalbador Madariaga
Indo-greziar erresumak

**Indo-greziar erresumak** iparraldeko Indiako azpikontinentean ezarritako zenbait erresuma helenistikoak izan ziren. Kristo aurreko azken bi mendetan greziar jatorriko hogeita hamar errege inguru izan ziren bertan, askotan elkarren lehian.

## Greko-indiar errege nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inmaculada Mujika

**Inmaculada Mujika Flores** (Tetuan, 1959) soziologoa eta psikologoa da, aktibista feminista eta ALDARTE Gay, Lesbiana eta Transexualen Arretarako Zentroaren zuzendaria da.

## Ibilbidea 
UPV-EHUn Soziologian eta Psikologian lizentziatu zen. Giza-sexualitatean Masterduna da.  

Pasa den mendeko 80. hamarkada geroztik mugimendu feministan aktibista gisa aritua da. 1985-1993 urteetan Bizkaiko Emakume Asanbladan eta Bizkaiko Lesbiana Feministen Kolektiboko kide izan zen. 1994ean Agerian Lesbiana Taldearen sorkuntzan parte hartu zuen eta Bilbon lesbiana, gay eta transexualen arreta-, dokumentazio- eta ikerketarako Aldarte zentroaren sortzailekideetariko bat izan zen.  

Lan-ildo ezberdinak bultzatu ditu LGTBI kolektiboaren aurkako tolerantzia falta, aurreiritzi sozialak eta heterosexismoa gainditzen laguntzeko. Hedabideetan, hitzaldietan eta jardunaldietan parte hartze aktiboa du    eta sentsibilizaziorako baliabide hezitzaileak sortu ez ezik, txostenak eta ikerketetak ere burutu eta koordinatzen ditu. 2007an Arartekoaren fundazioaren laguntzarekin Euskadiko 18 emakume lesbianen gaineko isiltasunaren atzean zeuden benetako egoera anitzak islatu zituen *Visibilidad y participación social de las mujeres lesbianas en Euskadi* ikerketan.     
* Adineko gay, lesbiana eta transexualen errealitatea ulertzeko gida. (2009)
* Eskola orientazio sexualaren aurrean. «Sexu aniztasuna eta familia berriak» Hezkuntza proiektuari buruzko txostena. (2009) 
* Emakume lesbianen amatasuna. (2011) 
* Trans gida gazteentzat eta... hezkuntza eragileentzat. (2012)
* Harreman lesbiko eta homosexualen baitako tratu onen alde. (2012)
* Desio ahantziak. Genero eta sexu aniztasun ikuspegia Garapenerako Kooperazioan, Hiritartasun Globalerako Hezkuntzan eta etorkinek eta errefuxiatuek dituzten GGEEen sustapenean eta babesean. (2013) 
* Desio ahantziak. Lurreratuz. 
* Begirada ausartak. Gay eta lesbianen bizitzak eta maitasun kontaketak Frankismoan eta Transizioan Euskal Herrian. (2014)
* Begirada ausartak. Gay eta lesbianen bizitzak eta maitasun kontaketak Frankismoan eta Transizioan Euskal Herrian. Lekukotasun berriak 2. (2016) 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* (Bideoa) Inmaculada Mujika. Visibilidad de las mujeres lesbianas.
* (Bideoa) Begirada ausartak.
* Aldarte webgunea
* Elkarriketa: Lesbiana asko ikusezinak ziren, eta gaur egun ere hala dira Berria, 2022.04.23
Salpe

**Salpe** Antzinako Greziako emagin eta idazlea izan zen. Plinio Zaharrak eta Ateneo Naukratiskoak aipatu zuten baina zalantza dago pertsona berari buruz ari ote ziren.

## Plinio 
Plinio Zaharrak sei aldiz aipatzen du bere *Naturalis Historia* liburuan. Bertan *obstetrix* (emagina) zela esaten da eta emakumezkoen osasunaren inguruan eman zituen aholkuak agertzen dira, baita bestelako gaixotasunen ingurukoak ere, adibidez elikadura, zakur horzkadak...

## Ateneo 
Ateneo Naukratiskoak bere *Deipnosophistai* liburuan aipatzen du eta bertan *Paignia* liburu erotiko-pornografikoaren idazlea dela esaten da. Salpe Lesbos uhartekoa zela ere esaten da.

## Erreferentziak
Jean Seignalet

**Jean Seignalet** (1936ko urriaren 9a - 2003ko uztailaren 13a) mediku eta ikertzaile frantziarra izan zen, immunologian aditua, ospetsu bihurtu zena dieta berezi bat asmatzeagatik, "hipotoxiko" edo "antzinako" deritzona, gaixotasun ugariri (autoimmunei, batik bat) aurre egiteko erabili zuena.

Montpellierreko ospitalean lan egin eta bertako unibertsitatearen katedraduna ere izan zen. Medikuntzako aldizkari askotan artikulu ugari idatzi zituen, baina bere lanik ezagunena, zalantzarik gabe, 2001ean argitaratu zuen : "''L'Alimentation ou la troisième médecine''", non bere dieta sendagarri ospetsua azaltzen zuen.

## Antzinako dietaren oinarriak 
Seignaleten hipotesiak gure arbaso urrunek, milaka eta milaka urteetan gurearekin zer ikusirik gutxi duen dieta bat burutzen zutela azpimarratzen du: ez zituzten zerealak, esnea eta esnekiak jaten, eta janari guztiak gordin jaten zituztela. Milaka urtetako eboluzioak giza gorputza egokitu du dieta horretara moldatzeko.

Azken 6.000-5.000 urteotan, aldiz, gizakiak bere ohitura gastronomikoak aldatu zituen: nekazaritzaren agerpenarekin zerealak jaten hasi zen, animalien esnea eta esnekiak jaten, eta janariak egosten edo freijitzen. Ondorioz, bere gorputza digeritzeko gai ez diren molekula kaltegarri batzuk irensten ditu gizaki modernoak, gaixotasun askoren atzean daudenak.

Hori ekiditeko "antzinako dieta"ra itzultzeko proposatzen du Seignaletek: zereal eta esnekien hartzeko debekua, janariak ahalik eta gordinenak jan eta birjinak ez diren olioak saihestu. Dietaren asmatzaileak honen bidez gaixotasun asko sendatu zituela baieztatzen du bere liburu famatuan 

## Erreferentziak
Libana

**Libana** edo **Lubna Kordobakoa** (; Kordoba, X. mendea) idazle, matematikari eta poeta famatua. X. mendearen bigarren erdialdeko Andaluziako esklabo eta intelektuala izan zen, Kordobako Kalifatu garaian, gramatikaren ezagutzagatik eta bere poesiaren kalitateagatik ezaguna.  Al-Hakam II Kordobako kalifa eta kulturaren defendatzaile handiaren idazkaria izan zen. .

## Biografia 
Bere jaiotze eta heriotza data zehatzak ezezagunak dira, ez baitago bere bizitza kontatzen duen garaiko agiririk. Jakina da Abderraman III.aren jauregian, Medina Azahara, lan egiten duen esklabo familia batean jaio zela eta bertako harresietan hazi zela.

Ez dakizkigu bere jaiotza eta heriotza data zehatzak. Espainiar jatorriko esklaboa zen, Abd ar-Rahman III.aren Medina Azaharako jauregian lan egiten zuten esklaboen alaba,  Arabiar kroniken arabera, Al-Hakam II.aren garaian, hiriko zenbait auzotan aurki zitekeen liburuak kopiatzeaz arduratzen ziren 170 emakume alfabetatu baino gehiago. Datu honek garaiko kultura mailaren eta emakumeek kalifa honen erregealdian izan zuten rolaren ideia bat ematen du. Lubnaz gain Fatima izeneko beste idazkari bat ere nabarmendu zen Al-Hakam II.aren garaian.

Esklabotzatik emantzipatu ondoren, kalifaren goi-idazkaria izateaz gain (kátiba al-kubra), eginkizun anitz izan zituen: kopiatzailea, eskribaua, errege liburutegiko jabetzetan aditua, idazkari pribatua eta matematikaria. Horregatik, Kordobako Liburutegi Handiko komisario izendatu zutenean 500.000 liburu baino gehiagoren ardura hartu zuen. Kordobako liburutegian, Lubna eskuizkribu asko erreproduzitu, idatzi eta itzultzeaz arduratu zen. Bera izan zen Hasdai ben Xaprut juduarekin batera, Medina Azahara liburutegi ospetsuaren sorreraren bultzatzaile. Ez zen idazle eta itzultzaile hutsa izan, liburu hauek iruzkindu egiten zituen. Honez gain Al-Andaluseko haur pobreen irakaslea izan zen, matematika irakasten zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olivier Gaudefroy, *Lubna, la copiste de Cordoue*, Turquoise, 2019.
* *"10 Mujeres silenciadas en la Edad Media*". *Muy Interesante* webgunean.
Bilboko erraldoi eta buruhandien konpartsa

thumb|300px|Bilboko erraldoiak.
**Bilboko erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1980tik aurrera sortutako Bilboko Aste Nagusiarekin batera berreskuratu zen konpartsa hau. Dena dela, Bilboko Erraldoien eta Buruhandien historia oso luzea da. Esaterako, 1654ko Santísimo Sacramento de Santiago Kofradiako kontuen liburu batean lau erraldoi aipatzen dira.

## Historia 
XVII. mendeko aipamen hori ondoren hurrengoa XVIII. mendekoa da. Christian August Ficher bidaiariak 1897an Bilbon lau erraldoi, bi gizon eta bi emakume, zeudela aipatzen du. Erraldoi horiek deskribitzerakoan argizarizko ileorde luzeak zituztela eta kolorezko argizari-paperez egindako orrazkerak zituztela zioen. Aurpegiera bitxikoak omen ziren. Geroago, beste bidaiari batek, Von Jarigues sei erraldoi aipatu zituen. 1852an Teófilo Guiardek lau erraldoi berriak aipatu zituen, zaharren antzera eginak; halaber beste bi berri egin ziren, guztira sei izanik. 1876tik 1885 arte kalera atera ziren sei erraldoi hauek baina 1886an Gernikan erre ziren. Ondoren beste batzuk egin ziren baina haietaz ez dago informazio handirik. 1896an hauek dira aipatzen direnak: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua, eta Beltzak.

1934an Radio Emisora Bilbaina irratiak konpartsa berritua egiteko kanpaina egin zuen. Pertsonaiak aurrekoak bezalakoak ziren; bakarrik beltzen ordez, bikote txinatarra sartu zen.
thumb|Buruhandiak.
1962ko abuztuaren 19an Radio Bilbao antzeko kanpaina egin zen eta erraldoiak berreskuratu ziren. Pertsonaia batzuk mantendu ziren: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua. Eta beste batzuk sortu ziren: Ingelesa, Bilbainita, Sardina-saltzailea, Angula-arrantzalea.

1980tik aurrera sortutako Bilboko Aste Nagusiarekin batera konpartsa berritu zen. Pedro Goiriena izan zen berritzeko arduraduna. Pertsonaia batzuk aldatu ziren: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua, Ingelesa, Bilbainita, Meatzaria, Santutxuko puru-saltzailea, Zamalaria, Marinela, Zumalakarregi eta Isabel II.a.
thumb|Erraldoiak lanean dultzaineroekin.
1988an, erraldoiak ondatzen ari ziren eta orduan Jose Ignazio Urbieta izan zen haiek berritzeko arduraduna. Bere lanean aurreko belaunaldietako pertsonaietan oinarritu zen. Erraldoi bakoitzak 575.000 pezeta balio zuen.

1998an, futbol-taldean 100 urtemuga zela eta, Athletici omenaldi gisa, Pitxitxi eta Mina egin ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak edo Kilikiak

## Kanpo estekak
Greko-Baktriar Erresuma

**Greko-Baktriar Erresuma**k – Indo-Greziar Erresumarekin batera – mundu helenistikoaren ekialdeko muturra osatzen zuen, K.a. 250 eta K.a. 125 artean erdialdeko Asiako Baktriana eta Sogdiana eskualdeak barnean hartzen zituena. Egungo Afganistango iparraldean oinarrituta, bere ekialdeko zabalera ekialdeko Afganistan eta Pakistanerantz Indo-Greziar Erresuma ezarri zuen.

## Greko-Baktriar errege nagusiak 
### Diodotoren leinua 
Erresumak Baktriana, Arakosia, Ferghana eta Sogdiana hartzen zituen bere barnean. Hona hemen bere monarkak (*basileos*):

* **Diodoto I.a** (K.a. 250-K.a. 240).
* **Diodoto II.a** (K.a. 240-K.a. 230).

### Eutidemoren leinua 
Erresumak Baktriana, Aracosia, Fergana, Sogdiana eta iparraldeko India hartzen zituen bere barnean. Hona hemen bere monarkak:
* **Eutidemo I.a** (K.a. 230-K.a. 200)
* **Demetrio I.a Baktrianakoa** (K.a. 200-K.a. 180).

Erresuma bitan zatitu eta Baktrianan:

* **Eutidemo II.a** (K.a. 180 inguru)
* **Antimako I.a** (K.a. 180-K.a. 160)

Parapamisos, Arakosia, Gandhara eta Punjaben, honakoak izan ziren:

* **Pantaleon I.a** (K.a. 190-K.a. 180)
* **Agatokles I.a** (K.a. 180 a-K.a. 170)
* **Apolodoto I.a** (circa K.a. 170-K.a. 160)
* **Antimako II.a Nizeforo** (K.a. 160-K.a. 150)
* **Demetrio II.a** (circa K.a. 155-K.a. 150).
* **Menandro I.a** (circa K.a. 150-K.a. 130)

### Eukratidesen leinua 
Erresumak Baktriana eta Sogdiana hartzen zituen bere barnean. Hona hemen bere monarkak (*basileos*):

* **Eukratides I.a** (K.a. 170-K.a. 145).
* **Platon I.a** (erregekidea; circa K.a. 160-K.a. 166)
* **Eukratides II.a** (K.a. 145-K.a. 140).
* **Heliokles I.a** (circa K.a. 140-K.a. 130).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Ortuzar

**Pedro Ortuzar** (Iturri baserria, 1932ko apirilaren 25a - Gernika, 2006ko urtarrilaren 18a), ezaguna ***Iturri*** goitizenez, bizkaitar bertsolaria izan zen.

## Erreferentziak