open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katrin Dörre-Heinig

**Katrin Dörre-Heinig** (alemanez: [kaˈtʁiːn ˈdœʁə ˈhaɪnɪç]; jaiotzez Dörre, 1961eko urriaren 6an jaioa) Alemaniako atleta ohia da, batez ere maratoian lehiatzen zena. Errepideko lasterketa zirkuituan asko irabazi zuen, Tokioko Maratoia, Berlingo Maratoia eta Londresko Maratoia bezalako lasterketetan tituluak lortuz; hiru aldiz jarraian irabazi zuen Londresen 1992tik 1994ra.

Heinig Leipzig-en jaio zen, Bezirk Leipzig-en, eta Ekialdeko Alemaniaren izenean lehiatu zen 1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan, non brontzezko domina irabazi zuen 42,195 km-ko lasterketa klasikoan. Dörre hiru aldiz irabazlea da Osakako Emakumezkoen Maratoian eta 35 denbora ditu 2:34 azpitik, 2:24:35eko marka pertsonalarekin (1999, Hanburgoko Maratoiko ibilbideko errekorra). Brontzezko domina irabazi zuen 1991ko Atletismoko Munduko Txapelketan maratoian eta 1993ko Atletismoko Munduko Txapelketan itzuli zen, baina seigarren postua baino ez zuen lortu bigarren saiakeran. Podiumera iristeko aukera gutxi izan zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoian laugarren postua lortuz.

1992tik Wolfgang Heinig entrenatzailearekin ezkonduta dago. Bien alabak, Katharina Heinigek, bere urratsak jarraitu ditu eta Köln Maratoia irabazi zuen maratoi distantzian debuta eginez.

Bere ibilbidean zehar 45 maratoitan parte hartu zuen, 24 irabaziz. 1985ean Chicagoko maratoia egiteko asmoa izan arren, ez zuen bertan parte hartu, Joan Benoit, Rosa Mota eta Ingrid Kristiansenekin aurrez aurre ez izateko. Guztira 7 maratoi irabazi zituen jarraian.

2012an, entrenatzaile ibilbidea hasi zuen. 2021etik aurrera, maratoi lasterketako Alemaniako entrenatzaile nazionala da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Femoxetina

**Femoxetina** konposatu organiko heteroziklikoa da, C20H25NO2 formula duena, piperidinen familiakoa. Botika antidepresibo gisa usatzeko garatu zen, serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboa baita. Alabaina ez du erabilera terapeutikorik izan, industria farmazeutikoak paroxetina lehenetsi zuelako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nokaina

**Nokaina** konposatu organiko heteroziklikoa da, C14H18ClNO2  formula duena, piperidinen familiakoa. Substantzia estimulatzailea da.
ezkerrera|thumb|Nokaina

Nokainaren deribatu ordezkatuak piperidinan oinarritutako kokaina-mimetikoak dira. Nokaina bera adikzioa tratatzeko kokainaren ordezko droga bat sortzeko saiakeran garatu zen, eta animalia ereduetan kokainaren ordezkoa zela ikusi zen, abusu potentzial nabarmen gutxiagotzen baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricarda Cobacho Cañete

**Ricarda Ana Cobacho Cañete** (Jauja, 1900 - Lucena, 1936ko azaroaren 5a) Espainiako gerra zibilaren hasieran eraildako maistra izan zen.

## Biografia 
Ricarda Cobacho familia sozialista batetik zetorren eta familiarekin batera janari-denda bat zuen. Gainera, *Centro Obrero Socialista*ko maistra bezala lan egiten zuen eta bere bizilagunentzako eskribaua zen. Lau seme-alaba adingabe zituen. Bigarren Errepublikan, guardia zibil bati aurre egin zion, hark kuartel baten ordez eskola bat eraikitzearen alde egin zuelako. Mehatxuzko oharrak jasotzen hasi zen eta mehatxu horiek gorabehera, Kordobako Komandantzian guardia zibila salatzea erabaki zuen, ondorioz Malagara bidali zutelarik.

1936ko Estatu Kolpearen ondoren, ordea, guardia zibila Jaujara itzuli zen berriro eta Cobachok alde egin zuen Kordobara. Bi hilabetez ostatua hartu zuen pentsio batean. Bi anaiak antzekoa egin zuten, hauek ere Jaujatik ihes egin baitzuten *Unión General de Trabajadores* (UGT) alderdiko afiliatuak zirelako. Denbora horretan, Ricardaren semeak senarraren zaintzapean geratu ziren. Hala ere 1936ko urriaren amaieran herrira itzultzea erabaki zuen.

Bitartean Jaujan, guardia zibila erreketeen buru bihurtu zen, eta bertan lurrak zituen Lucenako falangista batekin batera, izua zabaltzen hasi ziren. Cobacho itzuli zenean, aukera horretaz baliatu zen guardia zibila  bere aurka mendeku hartzeko eta Cobacho bere amarekin, ahizparekin eta 52 urteko Rosalia Ruiz Cobacho, familiaren lagun batekin batera atxilotu zuen. Hala ere, Auzitegi Konstituzionalak  ez zuen izapidetzeko onartu jarritako babes-errekurtsoa, Lucenako Instrukzioko 2. zenbakiko epaileak eta Kordobako Probintzia Auzitegiko Lehen Sekzioak ustez bere gorpuzkiak zeuden hobia irekitzeko baimenik ez ematea erabaki ostean. Fiskaltzaren babesa zuen auzi-jartzaileak.

Baltasar Garzon epaileak 2008ko azaroaren 18ko inhibizio-autoaren hamabosgarren arrazoibide juridikoan sartu zuen frankismoko krimenengatik eta desagerpenengatik irekitako auzian. Kasu hori Konstituzio Auzitegian amaitu zen, Kordobako Auzitegiak 2005ean artxibatu ondoren.  Ricarda Cobachoren heriotzagatiko prozesu judiziala funtsezkoa izan zen epailearen argudioetan.

Auzitegi Konstituzionaleko fiskalak Auzitegi Nazionaleko fiskalaren guztiz kontrako tesia defendatzen zuela deskribatzen zuen Garzonen autoak helegitean. Fiskalen arteko desadostasunak nabarmentzen du koherentziarik eta uniformetasunik eza legearen aplikazioan, eta horrek nahasmena eta babesgabetasuna sor ditzake erregimen frankistako krimenek eragindakoengan. 

2017an Rocio Borrego Cobacho hil zen, bere amaren gorpuarekin zer gertatu zen jakin gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2008an aurkeztutako Baltasar Garzon epailearen inhibizio autoa
Laura Damas

**Laura Damas Molla** (Barakaldo, 1978) geologoa da, eta EHUko ikertzailea. Bere ikerketa eremu nagusi bat izan da Ereño Gorria kareharriaren azterketa, zeinaren inguruan egin zuen bere doktore tesia 2011n.
[erdian|thumb|480x480px|[Arantza Aranburu eta Laura Damas geologoak Ereño Gorriaren harrobietan, harri honek ofizialki ondare harri izendapena jaso zuenean 2024an.]] 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Alvajar López

**Ana María Josefina Alvajar López** (Coruña, 1918 - Madril, 2005) galiziar biolinista, idazle eta kazetaria izan zen, galiziar kultura errepublikarrarekin eta Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo erbestearekin lotura izan zuena.

## Ibilbidea 
Alvajar López Coruñako familia errepublikar ospetsu batean jaio zen. Ama Amparo Lopez Jean zen, maistra eta Emakume Errepublikanoen Elkarteko presidentea eta aita César Alvajar, kazetari eta politikari errepublikanoa. Panadeirasko eskola publikoan eta Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen, Ana Maria, ordea, biolinista gisa nabarmentzen zen. Hamahiru urte zituela, Coruñako Orkestra Filarmonikoan sartu zen. Victoria Casalekin batera aritu zen, bi emakume bakarra izanik hirurogei musikari baino gehiagoren artean. 1936an solfeoko ikastaro guztiak eta biolineko zazpiak gainditu zituen Kontserbatorioan. Urte berean, Rosalía de Castro Antzokian kontzertu batean parte hartu zuen. Bera eta Mª Luísa Béjar izan ziren emakumezko bakarrak.

Erbestean, Frantzian bildu zen gurasoekin, eta baldintza prekarioetan bizi izan ziren bertan. Nazien okupazioaren ondoren, Montaubaneko gune askera joan ziren. 1942an Galiziara itzuli zen anaia salbatzera. Anaiak ihes egitea lortu zuen, baina bera Galizian geratu behar izan zuen. Ez zituen sekula bere gurasoak berriro ikusi, Frantzian hil baitziren. Bere anaiak erresistentzia antifrankistan parte hartu zuen, eta bere arreba Amparo ere erbestean bizi izan zen. UNESCOn lan egin zuen eta Portugal iparraldean finkatu zuen bizilekua, bertan hil zelarik.

Erbestean egon zen bitartean, biolinista izan zen hainbat orkestratan, eta Espainiara itzuli zenean, kazetari gisa aritu zen. Bbizitza kultural aktiboa izan zuen, betiere bere ideal demokratikoei lotuta. Madrilen kokatu zen familiarekin eta bere musika ibilbidearekin jarraitu zuen. Emakumezko orkestra bateko kide izan zen, baina ezin izan zuen nazioarteko birarik egin, senarrak ez baitzion baimenik eman.

Hainbat libururen egilea izan zen eta bere memoriak *Soltando* *Lastre* liburuan islatuta utzi zituen, non Coruñako errepresioaren pasarteak kontatu zituen. Hauen artean bere lagun min eta diktaduraren biktima izan zen Alfredo Suárez Ferrín alkatearen fusilamendua.

2005ean hil zen Madrilen eta Coruñan lurperatu zuten, bandera errepublikanoan bilduta.

## Obra 
* 1986 - *Vivencias*. Ediciós do Castro ISBN 84-7492-292-5
* 2000 - *Notas sobre Amparo Alvajar, exiliada gallega*. Ediciós do Castro ISBN 84-7492-965-2
* 2005 - *Soltando* *lastre*. Ediciós do Castro ISBN 84-8485-091-9

## Erreferentziak
1934ko nekazarien greba

1934ko ekainaren 5ean eta 6an **nekazarien eta jornalarien greba orokor iraultzailea** izan zen Espainian, bilketa baino egun batzuk lehenago. UGTk deitu zuen greba, zehazki Lurreko Langileen Federazio Nazionalak (FNTT). Greban zeuden langileen, ugazaben eta Guardia Zibilaren arteko talkak bortitzak izan ziren. Grebalarien mugimendua, oro har gogor zapaldu zutena, Espainiako 1.500 udalerri baino gehiagotara hedatu zen astebete baino gehiagoz. Horren ondorioz, atxiloketa ugari egin zituzten eta Federazioa desegin zuten. Madrilen Juan Lozano Ruiz diputatu sozialista atxilotu zuten.

Andaluzian eta batez ere, Jaengo probintzian, grebak eragin asko izan zuen. Vilchesen, 1934ko ekainaren 6an, grebalari talde handi batek Francisco Rodríguezena zen "Riego" kortijoari eraso zion. Jabeak tiro batzuk egin eta erasotzaileetako bat hil zuen. Grebalariek tiroz hil zituzten jabea eta bere semeetako bat. Torreperogilen eta Sabioten hiru hildako ere izan ziren.

Hego Euskal Herrian eragina ere izan zuen: Basurtun, poliziak 89 bonba metaliko atzeman zituen Kastrexanako errepidean, bakoitza bi kilogramokoa. Ekainaren 6an bertan, militante anarkistek Fernando Berenguer jenerala hil zuten Hernaniko bere etxean, Dámaso Berenguer aurreko Gobernuko azken-aurreko presidentearen anaia. Hilaren 8an, Espainiako Gobernuak alarma-egoera eta prentsaren aurretiazko zentsura ezarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Revendeca

**Revendeca** Erdi Aroko dokumentuetan aipatzen zen herri bat izan zen, geroago herri hustua. Gaur egun Miranda Ebro udaleko lurraldean dago, eta herria egon zen tokian orain enpresa-parke teknologiko bat dago. Erdi Aroko dokumentuetan aipatzen da, esate baterako, Albeldako Kronikan, 811. urtekoa, non kontatzen den, Alfontso I.a Asturietakoa erregek 757. urtean, Ebro ibaiaren ertzetik egin zuen espedizio. Kontakizun horretan suntsitutako herriak aipatzen dira: Miranda (gaur egungo Miranda Ebro), ***Revendeca***, *Arbonaria*, *Abeica* (egungo Ábalos, non erregeek Ebro zeharkatu ei zuten), *Brunes* (Briones izan liteke, baina ez da guztiz segurua), *Cinissariam* (egungo Cenicero) eta Alesanco.      

Donemiliagako goldean, 1025. urtekoa, ere ***Revendeca*** aipatzen da Ossingani barrutian, Olhaerrea eta Irzu artean. 

Becerro Galicano kodexaren edizio digitaleko mapa prestatu zutenek Revendeca Olhaerrea eta Irzu auzoen erdian kokatu zuten, biak gaur egun Miranda Ebroko auzoak.

1083. urteko testu bat aipatzerakoan Gregorio Balpardaren *Historia crítica de Vizcaya* testuan ere aipatzen da ***Revendeca***, Erdi Aroko deitura batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Velarde

**Ángel Velarde García** (Palentzia,  – XIX. mendea) gaztelar politikaria izan zen, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian gobernadore zibil izandakoa.

Partido Republicano Radical Socialistaren kidea, 1933ko abenduaren 20an Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuten Gonzalo Acosta ordezkatuz. 

Ardoaren gerra zela eta, 1934ko abuztuaren 12an egitekoak ziren hauteskundeak debekatu zituen, kontzertu ekonomikoaren aurkako jarrera erakutsiz.

Urriaren hasieran, Bilbon “greba orokor iraultzaileak” jasandako porrotaren erantzule nagusia Ángel Velarde izan zen, badaezpadako neurriak hartu baitzuen: aurreko egunetan guardia zibil leku estrategikoetan eta herri nagusietan bildu zuen, Meatzaldea utziz. Horri esker, Barakaldo eta Sestao arteko eremua mantendu zuen. Bilborako sarrera guztiak kontrolpean izateko, Armadaren gudarosteak, Guardia Zibila eta Eraso Guardia erabili zituen. Gero, larderiaz, euskal erakunde abertzale guztiak "deseginda" zeudela adierazi eta mugimendu marxistarekin zerikusia zutela leporatu zien. Azaro bukaeran Asturiasera bidali zuten gobernadore nagusi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chalupas sumendia

**Chalupas** egoera aktiboan dagoen sumendi bat da, Napo eta Cotopaxi probintzien artean dagoena, Ekuadorren, Quitotik 80 kilometrora.

## Toponimia 
ezkerrera|thumb|Chalupaseko erupzio baten irismena
Galdara motako sumendi hau 1980an aurkitu zuen Jose Manuel Navarro geologo espainiarrak. Ipar Andeetako handienetako bat da (arrazoi honengatik hainbat pertsonak sumendi edo Megasumendi izena eman diote). Chalupaseko galdara sortu zuen azken erupzio handia orain dela 211 mila urte inguru izan zen.

Erupzio handi hark errauts eta apar-harri metaketa lodi eta nabarmena eragin zuen, Chalupaseko igninbrita izenez ezaguna. Orain arte gordetzen den errauts-geruza hori erradialki banatzen da galdaran, eta Sierra eskualdean zehar azaleratzen da. Batez ere, San Felipe inguruan (Latacunga). Han, apar-harria eta errautsa ateratzen dituzte, helburu industrialekin.

Galdarak 16 km-ko diametroa du gutxi gorabehera, ekialde-mendebalde ardatzean neurtuta, eta Quilindaña sumendiaren inguruan dagoen sakonune eliptiko oso nabarmen gisa ikusten da, metakin bolkanikoz beteta dagoena.

## Arrisku bolkanikoa 
Sumendi honek duela 200 mila urte baino gehiago izan zuen azken erupzioa, Pleistozenoan, eta ekuatorearen hedaduraren % 60 hartzen du. Agintari nazionalek adierazi zutenez, «ez dute inolako ebidentziarik ikusten beste erupzio kataklsmiko bat Chalupasen gertatuko dela aurreikusten den etorkizun batean. Gertaera horien errepikapen-tarteak ez dira ez erregularrak ez aurresangarriak»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fidel Fita i Colomer

**Fidel Fita i Colomer **(Arenys de Mar, 1835eko abenduaren 31 - Madril, 1918ko urtarrilaren 13a), arkeologo, epigrafista, filologo eta historialari jesuita katalana. Espainiako Historiako Errege Akademiako zuzendaria (1912-1918).

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Abascal Palazón, Juan Manuel: *Fidel Fita - Su legado documental en la Real Academia de la Historia*. Real Academia de la Historia; Madrid, 1999.

## Kanpo estekak
Fernando Berenguer

**Fernando Berenguer Fusté** (San Juan de los Remedios, Kuba, 1876ko maiatzaren 30a -Hernani, 1934ko ekainaren 6a) espainiar militarra izan zen, Dámaso Berenguer militar eta politikariaren anaia.

## Biografia 
Callosa d'en Sarriàkoa zen Dámaso Berenguer Benimeli infanteriako koronelaren semea izan zen. 1893an Toledoko Infanteria Akademian sartu zen. Bere karrera militarrak Damaso eta Federico Berenguer anaienarekin paraleloan jarraitu zuen. Izan ere, Dámasoaren laguntzailea izan zen Ceutan eta Málagako Gobernu Militarrean.

Fernando Berenguer 1934ko ekainaren 6an tiroz hil zuten, Hernaniko “Villa Albernia” bere etxean. 1934ko nekazarien grebaren testuinguruan gertatutakoa, hasiera batean krimena aitortu zuen susmagarri bat atxilotu zuten, Emiliano Huertas Roca izeneko anarkista, baina gero honek atzera egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
On

**On** Pettik 2007an eta Gaztelupeko Hotsak zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Hamabi abestik osatzen dute lan hau, folk, blues eta rocka uztartzen dituena. 

Jonan Ordorika izan zuen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti: gitarra akustikoa, gitarra elektrikoa, ahotsa
*Joseba Irazoki: gitarra elektrikoa
*Ekain Elortza: bateria eta perkusioak
*David Gonzalez: baxua
*Arkaitz Miner: biolina eta mandolina
*Txus Aranburu: akordeoia, hammond, fender, rhodes

## Kolaboratzaileak
*Estitxu Pinatxo, ahotsa ("Oasia", "Txomin Iantziri kantua")
*Beñardo Goietxe, ahotsak ("Bakardadea ehizan", "Argia heldu da", "Galdera trinkoak")
*Anje Duhalde, ahotsa ("Bakardadea ehizan")
*Xabier Montoia, ahotsa ("Hauskorrak")
*Rafa Rueda, ahotsa ("Jakin edo ez jakin")

## Abestiak
#Oasia
#Jakin edo ez jakin
#Galdutakoak
#Argia heldu da 
#Eman eta hartu
#Xorieri mintzo zen
#Erran gabeko hitzak
#Argitasuna
#Galdera trinkoak
#Txomin Iantziri kantua
#Hauskorrak
#Bakardadea ehizan

*Musika: Petti. 

*Hitzak: Petti (1, 4, 8, 10); Beñardo Goietxe (2, 9 eta 12); Xabier Montoia (3); Joxan Artze (5); Mixel Labéguerie (6); Daniel Irazoki (7); Andoni Tolosa (11).

## Kanpo estekak
*Diskoaren informazioa "Badok" atarian.
Tegucigalpako artxidiozesia

**Tegucigalpako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar artxidiozesia da. 1531ko irailaren 6an ezarri zen Comayaguako elizbarruti gisa eta 1916ko otsailaren 2an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Tegucigalpan dago. Egun artzapezpikua José Vicente Nácher Tatay da.

## Ordinarioak 
### Comayaguako apezpikuak 
### Tegucigalpako artzapezpikuak 
* José María Martínez y Cabañas (1916-1921)
* Agustín Hombach (1923-1933)
* José de la Cruz Turcios y Barahona (1947-1962)
* Héctor Enrique Santos Hernández (1962-1993)
* Óscar Rodríguez Maradiaga (1993-2023)
* José Vicente Nácher Tatay (2023-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Luis de Cañizares (1628-1629)
* Antonio del Carmen Monestel y Zamora (1915-1921)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Evelio Domínguez Recinos (1957-1988)
* Robert Camilleri Azzopardi (2001-2004)
* Juan José Pineda Fasquelle (2005-2018)
* Darwin Rudy Andino Ramírez (2006-2011)
* Walter Guillén Soto (2020-2021)
* Teodoro Gómez Rivera (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panamako artxidiozesia

**Panamako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar artxidiozesia da. 1513ko abuztuaren 28an ezarri zen Santa María de La Antigua del Dariéngo elizbarruti gisa, 1520ko abenduaren 7an Panamako elizbarrutia izena hartu zuen eta 1925eko azaroaren 29an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Panama Hirian dago. Egun artzapezpikua José Domingo Ulloa Mendieta da.

## Ordinarioak 
### Santa María de La Antigua del Dariéngo apezpikua 
* Juan de Quevedo (1513-1519)

### Panamako apezpikuak 
### Panamako artzapezpikuak 
* Guillermo Rojas y Arrieta (1925-1933)
* Juan José Maíztegui y Besoitaiturria (1933-1943)
* Francisco Beckmann (1945-1963)
* Tomás Alberto Clavel Méndez (1964-1968)
* Marcos Gregorio McGrath (1969-1994)
* José Dimas Cedeño (1994-2010)
* Jose Domingo Ulloa Mendieta (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Juan Francisco del Rosario Manfredo y Ballestas (1845-1847)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Juan José Maíztegui y Besoitaiturria (1932-1933)
* Francisco Beckmann (1940-1945)
* Marcos Gregorio McGrath (1961-1964)
* Carlos Ambrosio Lewis Tullock (1965-1986)
* José Luis Lacunza Maestrojuán (1985-1994)
* Oscar Mario Brown Jiménez (1985-1994)
* Fernando Torres Durán (1996-1999)
* José Domingo Ulloa Mendieta (2004-2010)
* Uriah Adolphus Ashley Maclean (2015-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cholutecako elizbarrutia

**Cholutecako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 1964ko irailaren 8an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1979ko abuztuaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Cholutecan dago. Egun apezpikua Teodoro Gómez Rivera da.

## Ordinarioak 
* Marcelo Gérin y Boulay (1964-1984)
* Raúl Corriveau (1984-2005)
* Guido Plante (2005-2012)
* Guy Charbonneau (2013-2023)
* Teodoro Gómez Rivera (2023-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Raúl Corriveau (1980-1984)
* Guido Plante (2004-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Micalet

**Micalet** (batzuetan **Miquelet**, gaztelaniaz **Miguelete** ere deitua), Valentziako  katedraleko kanpandorre nagusia da; hiriko ikur nagusietako bat da.

Dorre oktogonal garai bat da, 51 metrokoa (207 eskailera-maila barrutik). Bere eraikuntza estiloa Valentziako gotikoa da.

Denbora luzez "*Campanar Nou*" ("kanpandorre berria") izena izan zuen, "*Campanar* *Vell*" ("kanpandorre zaharra") delakotik bereizteko. Zaharra Barcella kalean zegoen arkitektura erromanikoko oinarri karratuko dorrea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Garate Goñi

**Alberto Garate Goñi** (Donostia, 1943ko otsailaren 14a - Gasteiz, 2008ko uztailaren 17a) arabar politikari, ekintzaile eta historialaria izan zen.

## Bizitza 
Urte gutxi zituela Beasainera bizitzera joan zen eta bertan Lehen Ikasketak egin zituen. Donostiara, jaioterrira, itzuli zen eta Merkataritza eta Bigarren mailako ikasketak Donostiako Peñaflorida Institutuan ikasi zituen. 1965ean Deustuko Unibertsitatean Legelari-Ekonomialari Lizentzia lortu zuen. Bere lehendabiziko lana Leongo Iberdueron izan zen. Geroago Gasteizera joan eta *General Química* (Lantaron, Araba) enpresan Administrazio-Zuzendari bezala ibili zen, 2001ean bere erretiroa iritsi zitzaion arte. Geroago, 2004an, Euskal Herriko Unibertsitatean Historia ikasketetan Lizentziatu zen.

Bere lanbide jarduna hainbat kultura eta politika ekimenekin bateragarri egin zituen. 1971n Gasteizen ezkondu zen eta 3 seme-alaba izan zituen. Arlo politikoan, 1965etik (Euskadiko Mugimendu Sozialista) ELA-MSEko kide izan zen, 1960. hamarkadaren azkenean zatitu eta gipuzkoar gehiengoarekin elkartu zen arte; ESEIren (Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra) sorreran parte hartu izan zuen. 1980. hamarkadan Euskadiko Ezkerran ibili zen harik eta EE hura PSErekin bat egin zuenera arte, alderdi politiko horretako kide bere heriotza ordura arte izaten jarraituz.

Kultura arloan ekintza ugari garatu izan zituen. Aipagarria dira 1970. hamarkadako lehen erdian Umandi Ikastolaren sorkuntzan izandako parte hartzea, desagertutako Egin egunkariaren hastapenean, Gasteizen desagertutako Axular Liburudendaren burutasun eta abiaraztean, Landazuri Elkartearen sorkuntzan, bertako Lehendakari izanik, eta Euskal Herriaren Adiskideen Elkartean eta Eusko-Arabiar Elkartean ere buru izan zen. Gainera Done Jakue Bidearen Adiskideen Elkartean eta Valpuestako (Araba) Adiskideen Elkartean eraginkortasunez parte hartu izan zuen.

Bera zendu baino bi hilabete lehenago hil zen Henrike Knörr bere adiskide minarekin batera ikertu eta argitaratutako 1025. urteko Donemiliagako goldea agiriko zergariaren ibilbidea hedatzearen sustatzaile izan zen agiria.

Eusko Ikaskuntzako 1993-2005 epealdian zehar Eusko Ikaskuntzako Exekutiban diruzain ibili zen. Euskaltzaindian ere lanari ekin zion hainbat urtez, 80ko hamarkadan bertako Batzorde Ekonomikoan esku hartu zuelarik. Halaber Auñamendi Eusko Entziklopedia Hiztegiko gaurkotzearen koordinatzailea ere izan zen 2002-2008 urte bitartean, bere azken urteak gogo handiz lan horretan eman zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comayaguako elizbarrutia

**Comayaguako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 1963ko martxoaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Comayaguan dago. Egun apezpikua Angelo Falzon da.

## Ordinarioak 
* Bernardino Nicola Mazzarella (1963-1979)
* Geraldo Scarpone Caporale (1979-2004)
* Roberto Camilleri Azzopardi (2004-2023)
* Angelo Falzon (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Geraldo Scarpone Caporale (1979)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Berenguer

**Federico Berenguer Fusté** (San Juan de los Remedios, Kuba, 1877ko urriaren 15a -Donostia, 1947ko otsaila) espainiar militarra izan zen, Dámaso Berenguer militar eta politikariaren anaia. 

## Biografia 
Callosa d'en Sarriàkoa zen Dámaso Berenguer Benimeli infanteriako koronelaren semea izan zen. 1895ean Toledoko Infanteria Akademian sartu zen. Bere karrera militarrak Damaso eta Fernando Berenguer anaienarekin paraleloan jarraitu zuen. 

1898ko uztailean teniente izendatu zuten. Kubako Gerran borrokatu ondoren, non Arsenio Linares Pombo Kubako dibisio-komandante nagusiaren agindupean zerbitzatu zuen, Melillara igaro zen kanpaina-operazioetan, Darío Díez Vicario lehen dibisioko bigarren brigadako jeneralaren landa-laguntzaile gisa eta Llerenako Ehiztarien Batailoian, zeinarekin 1910eko urtarrilean Iberiar penintsulara itzuli zen.

Marokoko etorkizuneko Protektoratu Espainiarraren kanpaina militar guztietan parte hartu zuen (Melillako gerran, Laracheko lehorreratzean eta Rifeko Gerran). 1913an teniente koronel gradua lortu zuen eta Larache 4 regulares-erregimentuarekin borrokatu zuen Amerzan, Wad-Raso eta Anyeran. 1916an koronel mailara igo zuten. 1921eko martxoan brigadako jeneral mailara igo zen.

1923an, «Cuadrilátero» izeneko taldean parte hartu zuen, José Cavalcanti de Alburquerque, Leopoldo Saro Marín eta Antonio Dabán Vallejo jeneralekin egindako adierazpen militar baten aldeko konspirazio-taldea, Primo de Riveraren diktaduraren aldarrikapena erraztu zuena, eta 1923ko irailaren 15ean Primo de Riveraren Junta Militarreko kide izan zena.

1925eko uztailaren 18an dibisio-jeneral izatera igo zen, eta zazpigarren dibisioko jeneral izendatu zuten. 1925eko azaroan Ceutako komandante-jeneral izendatu zuten.

1927ko urriaren 2an teniente-jeneral izendatu zuten, eta hilabete geroago VII. Eskualde Militarreko kapitain-jeneral izendatu zuten. 1930ean, bere anaia Ministroen Kontseiluko presidente izendatu zutenean, I. Eskualde Militarreko (Madril) kapitain jeneral izendatu zuten. 1947ko otsailean hil zen, Donostian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matagalpako elizbarrutia

**Matagalpako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nikaraguar elizbarrutia da. 1924ko abenduaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Matagalpan dago. Egun apezpikua Rolando José Álvarez Lagos da.

## Ordinarioak 
* Isidro Carrillo y Salazar (1924-1931)
* Vicente Alejandro González y Robleto (1932-1938)
* Isidro Augusto Oviedo y Reyes (1939-1946)
* Octavio José Calderón y Padilla (1946-1970)
* Julián Luis Barni Spotti (1970-1982)
* Carlos José Santi Brugia (1982-1991)
* Leopoldo Brenes (1991-2005)
* Jorge Solórzano Pérez (2005-2010)
* Rolando José Álvarez Lagos (2011-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Miguel Obando Bravo (1968-1970)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juticalpako elizbarrutia

**Juticalpako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 1949ko martxoaren 6an ezarri zen Olanchoko lurralde prelatutza gisa eta 1987ko urriaren 31n elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Juticalpan dago. Egun apezpikua Joe Bonello da.

## Ordinarioak 
* Bernardino N. Mazzarella (1954-1963)
* Nicholas D'Antonio Salza (1963-1977)
* Tomás Andrés Mauro Muldoon (1983-2012)
* Joe Bonello (2012-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Joe Bonello (2010-2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un fantasma en la batalla

***Un fantasma en la batalla*** 2025eko Agustín Díaz Yanes espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Netflixek ekoiztua, urriaren 3an estreinatuko dute filma Hego Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako, Galiziako eta Espainiako zinema areto komertzialetan. Ordainpeko plataformara, berriz, handik bi astera iritsiko da: urriaren 17an.

## Sinopsia 
Guardia zibila da Amaia, eta ETA barruan murgilduko da agente ezkutu gisa, erakunde armatuak Ipar Euskal Herrian zituen zuloak non zeuden jakin nahian.

## Aktoreak 
* Susana Abaitua : Amaia
* Raúl Arévalo
* Ariadna Gil
* Iraia Elias
* Andrés Gertrúdix

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Salvadorko artxidiozesia

**San Salvadorko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar artxidiozesia da. 1842ko irailaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1913ko otsailaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza San Salvadorren dago. Egun artzapezpikua José Luis Escobar Alas da.

## Ordinarioak 
### San Salvadorko apezpikuak 
* Jorge de Viteri y Ungo (1843-1849)
* Tomás Miguel Pineda y Saldaña (1853-1875)
* José Luis Cárcamo y Rodríguez (1875-1885)
* Antonio Adolfo Pérez y Aguilar (1888-1913)

### San Salvadorko artzapezpikuak 
* Antonio Adolfo Pérez y Aguilar (1913-1926)
* José Alfonso Belloso y Sánchez (1927-1938)
* Luis Chávez y González (1938-1977)
* Óscar Romero (1977-1980)
* Arturo Rivera y Damas (1983-1994)
* Fernando Sáenz Lacalle (1995-2008)
* José Luis Escobar Alas (2008-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Mariano Ortiz y Urruela (1866-1873)
* Luis Cárcamo y Rodríguez (1871-1875)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Tomás Miguel Pineda y Saldaña (1848-1853)
* Santiago Ricardo Vilanova y Meléndez (1913-1915)
* José Alfonso Belloso y Sánchez (1919-1927)
* Pedro Arnoldo Aparicio y Quintanilla (1946-1948)
* Rafael Valladares y Argumedo (1956-1961)
* Arturo Rivera y Damas (1960-1977)
* José Eduardo Álvarez Ramírez (1965-1969)
* Óscar Romero (1970-1974)
* Marco René Revelo Contreras (1978-1981)
* Gregorio Rosa Chávez (1982-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chalatenangoko elizbarrutia

**Chalatenangoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1987ko abenduaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Chalatenangon dago. Egun apezpikua Oswaldo Estéfano Escobar Aguilar da.

## Ordinarioak 
* Eduardo Alas Alfaro (1987-2007)
* Luis Morao Andreazza (2007-2016)
* Oswaldo Estéfano Escobar Aguilar (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguelgo elizbarrutia (El Salvador)

**San Miguelgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1913ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Miguelen dago. Egun apezpikua Fabio Reynaldo Colindres Abarca da.

## Ordinarioak 
* Juan Antonio Dueñas y Argumedo (1913-1941)
* Miguel Ángel Machado y Escobar (1942-1968)
* Lorenzo Michele Joseph Graziano (1968-1969)
* José Eduardo Alvarez Ramírez (1969-1997)
* Romeo Tovar Astorga (1997-1999)
* Miguel Ángel Morán Aquino (2000-2016)
* Fabio Reynaldo Colindres Abarca (2017-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Lorenzo Michele Joseph Graziano (1965-1968)
* Romeo Tovar Astorga (1996-1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Anako elizbarrutia

**Santa Anako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1913ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Anan dago. Egun apezpikua Miguel Ángel Morán Aquino da.

## Ordinarioak 
* Giacomo Richardo Vilanova y Meléndez (1914-1953)
* Benjamín Barrera y Reyes (1954-1981)
* Marco René Revelo Contreras (1981-1998)
* Romeo Tovar Astorga (1999-2016)
* Miguel Ángel Morán Aquino (2016-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Benjamín Barrera y Reyes (1952-1954)
* Lorenzo Michele Joseph Graziano (1961-1965)
* Fernando Sáenz Lacalle (1984-1995)
* Luis Morao Andreazza (2003-2007)
* José Elías Rauda Gutiérrez (2008-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helmut Schön

**Helmut Schön** (Dresden, 1915eko irailaren 15a – Wiesbaden, 1996ko otsailaren 23a) alemaniar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Dresdner SC taldean jokatu zuen eta Alemaniako futbol liga irabazi zuen 1943an eta 1944an, eta Alemaniako futbol kopa 1941ean eta 1942an. Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin ere 16 partida jokatu zituen 1937 eta 1941 bitartean.

Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondoren hasi zen entrenatzaile ibilbide Saxonia estatuan. 1950ean Mendebaldera ihes egin zuen. Sarreko Protektoratuko eta 1. FC Saarbrücken taldeko entrenatzailea izan zen.

1964ko azaroan Sepp Herberger ordezkatu zuen Alemaniako selekzioaren buruan. Entrenatzaile gisa ibilbide bikaina izan zuen munduko lau futbol txapelketatan, lehen, bigarren eta hirugarren postuak lortuz. Europako Futbol Txapelketetan txapelketa bat eta azpitxapelketa bat ere lortu zituen.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
**Dresdner SC**
* Alemaniako Futbol Liga: 1943, 1944
* Alemaniako Futbol Kopa: 1941, 1942

### Entrenatzailea 
**Mendebaldeko Alemania**
* Munduko Futbol Txapelketa: 1966 (txapeldunordea), 1970 (hirugarrena), 1974 (txapelduna)
* Europako Futbol Txapelketa: 1972 (txapelduna), 1976 (txapeldunordea)

## Kanpo estekak
Edizio digital

delako kodexeko EHUko e**dizio digital**etik hartutako folio baten zatia, -f189- zenbakia duen foliotik ebakia, non ikus daitekeen *De ferro de alaua* pasartearen hasiera. EHU.eus webgunean Becerro Galecano horren edizio kritikoa, Facsimilea eta aipatzen diren toponimo batzuk mapan kokatuta ikus daitezke.]]
**Edizio digitala** online aldizkari, liburu edo egunkari bat da, formatu elektronikoan ematen dena, eta bertsio inprimatuaren formatu bera du edo nolabait hobetua du, hipertestu eta esteka, audio, bideo edota beste baliabide digitalen ekarpenekin. Edizio digitalei faksimile digital deitu ohi zaie inprimatzeko bertsioaren antza azpimarratzeko. Edizio digitalek kostu txikiagoa dakarkiote argitaletxeari eta irakurleari, paperezko edizioa inprimatu eta entregatzeko denbora eta gastua saihestuz.  Formatu horrek ingurumena gehiago errespetatzen duela uste da, paperaren eta energiaren erabilera murrizten delako.  

Edizio digitalek hainbat elementu interaktiboak izan ohi dituzte, hala nola hiperestekak argitalpenaren barruan nahiz Interneteko beste baliabide batzuekin, bilaketa-aukera eta markaketa, eta multimedia ere sar dezakete, hala nola bideoa edo animazioa, mapak, denbora lerroak... testuak berak edo testuinguruko zenbait elementu hobetzeko eta aberasteko. 

Edizio digital batzuek animazioa eta soinu-efektuak ere badituzte, orriaren biraketa erreplikatzen dituzten soinu efektuak, inprimatzeko homologoen esperientzia parekatzeko. 

Aldizkari digitalen argitaletxeak bi diru iturrietan oinarritu izan dira tradizionalki: iragarkiak saldu eta aldizkarien harpidetzak saldu. Horrez gain, argitaletxe batzuk argitalpen elektronikoko beste metodo batzuk erabiltzen ari dira, hala nola RSS, irakurleengana iristeko eta edizio digital berriak eskuragarri daudenean informatzeko.

Paperezko egunkarien artxiboak, kasu batzuetan duela hamarkada askotan paperean saltzen zirenak edo duela ehunka urtekoak, digitalizatzen eta sarean eskuragarri jartzen ari dira. Egunkariek berek edo hirugarrenek sortutako artxibo digitalak indexatzen ari da Googlek, esate baterako.

## Aldizkari digitalaren negozio-ereduak 
### Inprimaketa- eta banaketa-kostuak murriztea 
### Ordaindutako harpidetza-sarrerak 
### Babesletzaren eta publizitatearen diru-sarrerak 
## Erreferentziak
Santiago de Maríako elizbarrutia

**Santiago de Maríako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1954ko abenduaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santiago de Marían dago. Egun apezpikua William Ernesto Iraheta Rivera da.

## Ordinarioak 
* Francisco José Castro y Ramírez (1956-1974)
* Óscar Romero (1974-1977)
* Arturo Rivera Damas (1977-1983)
* Rodrigo Orlando Cabrera Cuéllar (1983-2016)
* William Ernesto Iraheta Rivera (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Vicenteko elizbarrutia

**San Vicenteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1943ko abenduaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Vicenten dago. Egun apezpikua José Elías Rauda Gutiérrez da.

## Ordinarioak 
* Pedro Arnoldo Aparicio y Quintanilla (1948-1983)
* José Oscar Barahona Castillo (1983-2005)
* José Luis Escobar Alas (2005-2008)
* José Elías Rauda Gutiérrez (2009-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José Oscar Barahona Castillo (1982-1983)
* José Luis Escobar Alas (2002-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astirtitan

**Astirtitan** Pettik 2014an eta Bonberenea Ekintzak zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Bortz abestik soilik osatzen dute lan hau. 

Jonan Ordorika eta Iñaki Bengoa izan zituen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti: gitarraak, ahotsa
*Igor Telletxea: bateria
*Karlos Aranzegi: perkusioak
*Iñigo Telletxea: baxua

## Kolaboratzaileak
*Joxan Goikoetxea, akordeoia ("Suerteren bluesa")
*Estitxu Pinatxo, koruak ("Argiak N121-A")
*Fredi Pelaez, hammond organoa ("Argiak N121-A")

## Abestiak
#Erramurik gabeko gauak
#Egunero
#Suerteren bluesa
#Hil arte edan
#Argiak (N121-A)

*Musika: Petti. 

*Hitzak: Harkaitz Cano (1, 3); Petti (2, 5); Beñardo Goietxe (4).   

## Kanpo estekak
*"Badok" atarian.
Tolga (Queensland)

**Tolga**, Australiako baserri giroko herri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 3.177 biztanle zituen.
Walkamin (Queensland)

**Walkamin**, Australiako baserri giroko herri txiki bat da, Queensland estatuan.

2021ean 532 biztanle zituen.
Danlíko elizbarrutia

**Danlíko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 2017ko urtarrilaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Danlín dago.

## Ordinarioak 
* José Antonio Canales Motiño (2017-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonsonateko elizbarrutia

**Sonsonateko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1986ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sonsonaten dago. Egun apezpikua Constantino Barrera Morales da.

## Ordinarioak 
* José Carmen Di Pietro Pésolo (1986-1989)
* José Adolfo Mojica Morales (1989-2011)
* Constantino Barrera Morales (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zacatecolucako elizbarrutia

**Zacatecolucako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren salvadortar elizbarrutia da. 1987ko maiatzaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Zacatecolucan dago. Egun apezpikua Elías Samuel Bolaños Avelar da.

## Ordinarioak 
* Romeo Tovar Astorga (1987-1996)
* Elías Samuel Bolaños Avelar (1998-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yeppoon

**Yeppoon**, Australiako ekialdeko kostaldeko udalerri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 7.037 biztanle zituen.
Gawler

**Gawler**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 28.262 biztanle zituen.
Ochrolechia parella

***Ochrolechia parella*** liken krustazeo bat da, kolore zurikoa eta zirkulu formakoa. Mundu guztian zabaldurik dago, klima epeletan zein hotzetan. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Lineok 1767an deskribatu zuen *Lichen parellus* izenarekin baina Massalongo italiar botanikariak 1852an egindako deskribapena hartzen da haintzat, 1852an Veronan argitaraturikoa. Hark eman zion *Ochrolechia parella* izena.

## Deskribapena 
Talo krustazeo fina du, azal leuna edo zatikatua izan ohi duena. Kolore argia izaten du, zuria, grisa, krema edo arrosa kolorekoa. Alga berde klorokokoideekin eratzen du harremana. Konidio zilindrikoak ditu. Apotezioek 1-3 mm neurtzen dute eta disko horixka edo marroi argia dute.

Azido bariolarikoa du.

## Habitata 
Zuhaitzetako enborretan agertzen da, haltzetan, sahatsetan eta urkietan batez ere. Arroka azido lauetan ere agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar González Duarte

**Pilar Gonzalez i Duarte** (Bartzelona, Katalunia, 1945) zientzialaria, kimikaria, unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea da, Kataluniako Ikasketa Institutuko (IEC) kidea.

## Bizitza 
Zientzia kimikoak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitatean, eta hantxe lizentziatu zen 1967 urtean, Lizentziatura Sari Berezi batekin. Michigango Unibertsitatean Kimikako Masterra egin zuen eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan doktoratu zen Enric Casassas i Simórekin. Doktoretzako aparteko saria ere lortu zuen. 

## Lan ibilbidea 
1990 urtean Unibertsitate bereko katedraduna bihurtu zen, eta hainbat ardura kargu izan zituen bertan. 

Erresuma Batuko Pergamon argitaletxearekin kolaboratu du eta irakaskuntzan jardun zuen. 1995 urteetik 2002 urtera, Kataluniako Kimika Elkarteko lehendakaria izan zen, eta, handik, Elementuen taula periodikoaren bertsio eguneratua sustatu zuen katalanez.

2000. urtean, Kataluniako Zientzia eta Teknika Museoan inauguratutako erakusketa ibiltari bateko komisarioa izan zen, «Dena da kimika» izenburupean.

### Inaugurazio ekitaldia (2015-2016) IEC zentroan 

Fitxategi:Sessió inaugural del curs 2015-2016 de l'Institut d'Estudis Catalans (480p).webm|Kataluniako Ikasketa Institutuaren 2015-2016 ikasturtearen inaugurazio ekitaldia

### Ikertzaile 
Bere hasierako ikerketak konposatu merkaptano edo tiol metalikoetan zentratu zituen, merkaptano alifatikoak erabiliz. Emaitzak interesgarriak izan dira petrolioaren hidrodesulfurazioko prozesu industrialetarako eta bioinorganikoaren eremuan, non zenbait ikerketa ere egin dituen. 

## Aintzatespenak 
2004 urtean, Pilar González Duartek, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko (UAB) Kimika Saileko kidea zela, Jaume Vicens Vives saria jaso zuen, Kataluniako Generalitateak unibertsitateko irakaskuntza-kalitateari ematen diona, kimikaren irakaskuntza berritzen eta berregokitzen egindako ibilbidearengatik eta ardurarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alma Y. Alanís

**Alma Yolanda Alanís García** (Victoria de Durango, Mexiko, 1980) zientzialaria, irakaslea eta ikertzailea da, kontrol ingeniari elektriko eta teorikoa. Kontrol adimendunean espezializatuta dago, eta, bereziki, motor elektrikoak, robot-maneiagailuak eta tripulaziorik bako aire-ibilgailuak kontrolatzeko aplikazioetarako neurona-sare artifizialen erabileran. Irakasle titularra eta ikertzailea da Guadalajarako Unibertsitateko Zientzia Konputazionalen Sailean.

## Bizitza 
Alanís Mexikoko Durangon jaio zen 1980an, eta Durangoko Institutu Teknologikoko ingeniari elektriko titulua lortu zuen 2002 urtean. Ingeniaritza elektrikoko graduondoko ikasketak CINVESTAVeko Guadalajara unitatean egin zituen, maistratasun bat lortu zuen 2004 urtean eta doktoregoa osatu zuen 2007 urtean. Bere hitzaldia, *Control Neural en Tiempo Discreto: Aplicación a Motores de Inducción* (euskaraz: Kontrol Neurala Denbora Diskretuan: Indukzio Motorretarako Aplikazioa), Edgar N.  Sanchez eta Alexander G. Loukianov gainbegiratu zuten.

2008 urtean Guadalajarako Unibertsitatean kargua hartu zuen.

## Hautatutako lanak 
Alanís honako liburu hauen egilekidea da:

* *Control neuronal de alto orden en tiempo discreto: entrenado con filtrado de Kalman* (euskaraz: Goi-mailako neurona-kontrola denbora diskretuan: Kalman iragaztearekin entrenatua), Edgar N. Sanchez eta Alexander G. Loukianov-ekin, Springer Studies in Computational Intelligence 112, 2008
* *Control neuronal descentralizado: aplicación a la robótica* (euskaraz: Neurona-kontrol deszentralizatua: robotikari aplikatua), Ramon García-Hernández, Michel López-Franco, Edgar N. Sanchez eta José A. Ruz-Hernández, Springer Studies in Systems, Decision and Control 96, 2017 
* *Observadores neuronales de tiempo discreto: análisis y aplicaciones* (euskaraz: Denbora diskretuko behatzaile neuronalak: analisiak eta aplikazioak), Edgar N. Sanchez-ekin, Academic Press, 2017
* *Algoritmos bioinspirados para ingeniería* (euskaraz: Ingeniaritzarako algoritmo bioinspiratuak), Nancy Arana-Daniel eta Carlos López-Francorekin, Elsevier, 2018 
* *Redes neuronales para robótica: una perspectiva de ingeniería* (euskaraz: Robotikarako neurona-sareak: ingeniaritza-ikuspegi bat ), Nancy Arana-Daniel eta Carlos López-Franco, CRC Press, 2019
* *Modelado y control de redes neuronales: aplicaciones para sistemas retardados no lineales desconocidos en tiempo discreto* (euskaraz: Neurona-sareen modelaketa eta kontrola: denbora diskretuko sistema atzeratu ez-lineal ezezagunetarako aplikazioak), Jorge D. Ríos, Nancy Arana-Daniel, Carlos López-Franco, Academic Press, 2020

Honako hauen editorekidea ere bada:

* *Redes neuronales artificiales para aplicaciones de ingeniería* (euskaraz: Neurona-sare artifizialak ingeniaritza-aplikazioetarako), Nancy Arana-Daniel eta Carlos López-Franco, Elsevier, 2019

## Aintzatespenak 
* 2017an, Zientzien Mexikoko Akademiako kide aukeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errumaniako komuna

ezkerrera|thumb|300x300px| Errumaniako udalerriak
**Komuna** bat ( errumanieraz *comună* ) Errumaniako unitate administratibo baxuena da. Eskaraz, **udalerri** deitu dakioke.  2 686 udalerri daude Errumanian. Komuna konderri baten landa-zatiketa da.

Printzipioz, komuna batek edozein tamainatako biztanleria izan dezake, baina praktikan komuna nahiko urbanizatuta dagoenean eta 10 000 biztanle inguru baino gehiago dituenean, normalean hiri estatusa ematen zaio. Hiriak udalerriekin administrazio-maila berean egon arren, haien gobernuak botere gehiago dute.

Komuna bakoitza alkate batek (errumanieraz: *primar* ) administratzen du. Komuna bat herrixka bat edo gehiagok osatzen dute, eta hauek ez dute funtzio administratiborik. Komunak, hiriak bezala, Europar Batasuneko 2. mailako tokiko administrazio unitateari (LAU) dagozkio.

## Ikus, gainera 
* Errumaniako konderriak
* Udalerri

## Erreferentziak
Yordanka Blagoyeva

**Yordanka Blagoyeva** (Bulgaria, 1947ko urtarrilaren 19a) atleta  ohia da, gorako jauziko proban espezializatua, non brontze olinpikoko domina lortu zuen 1976 urtean, eta munduko errekorra ia bi urtez, 1972 urteko irailaren 24tik 1974 urteko irailaren 8ra, 1.94 metroko jauziarekin.

## Kirol ibilbidea 
1973ko Pista Estaliko Atletismoko Europako Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen gorako jauzian, 1.92 metrotik gorako jauziarekin, txapelketetako errekorra berdinduz, Rita Gildemeister alemaniarra (zilarra 1.86 metrorekin) eta Milada Karbanová txekoslovakiarra (brontzea 1.86 metrorekin ere, baina saiakera gehiagotan) gaindituta.

Hiru urte geroago, Atletismoko Montreal 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan Brontzezko domina irabazi zuen altuera jauzian, 1.91 metrotik gora jauzi eginez, Rosemarie Ackermann alemaniarraren (urrea 1.93 metrorekin, errekor olinpikoa izan zena) eta Sara Simeoni italiarraren (zilarra ere 1.91 metrorekin baina saiakera gutxiagotan) atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Nasarre

**Eva Nasarre Vendrell** (Lleida, Katalunia, 1960ko abuztuaren 20a) telebista aurkezle eta kirolari ohia da. Ezaguna egin zen 1983 urtean Espainiako telebista publikoan *Puesta a punto* saioa aurkeztu zuenean.

## Bizitza 
Eva Nasarre Lleidan jaio zen, eta telebistan debuta egin baino lehen Bartzelonan bizi zen, berak eta bere lehen senarrak gimnasio bat zuten lekuan.

### Lan ibilbidea 
1983 urtean, Televisión Españolak (TVE) Bigarren Katerako  (La2) aerobic programa bat asmatu zuen, Jane Fondak Ameriketako Estatu Batuetako telebistan egiten zituen saioen irudi eta antzerako prestaketa. Hasiera batean, Sagrario Aguado (gorako jauziko Espainiako atleta txapelduna) izatekoa zen aurkezlea, eta Evak ariketetan lagundu baino ez zion egin behar. Azken orduko Aguadoren lesio baten ondorioz, Nasarrek ordezkatu zuen larrialdiko konponbide gisa.

Martxan jartzeko lehen programa 1983 urteko urriaren 3an estreinatu zen. Nasarre aerobiceko monitorea zen eta gimnasta batzuekin batera egindako ariketak jarraitzera animatzen zituen ikus-entzuleak. Kameren aurrean esperientziarik ez bazuen ere, Nasarre naturaltasunarengatik nabarmendu zen eta TVEko aurpegi ezagunenetako bat bihurtu zen, Jose Maria Calviñok telebista publikoan hasitako berrikuntzarekin bat eginez. Urte bakar batean, Bigarren Katean (La 2) entzule gehien zituen ekoizpen propioko bigarren programa bihurtu zen *Puesta a punto* saioa, *La clave* saioaren atzetik. Hamarkada bat baino gehiago eman zuen Caldas de Montbuin bizitzen, gizarte-langile lanean, eta bizitza publikotik erretiratuta. 

1999 urtean artritis erreumatoide larria diagnostikatu zioten, gurpil-aulkian eta lanerako ezintasun iraunkorra eragin dion endekapenezko gaixotasuna.

Eva Nasarre mendekotasuna duten pertsonen eskubideen aldeko bozeramaile bihurtu da, «Gaztela-Mantxako Mendekotasun Legearen defentsarako plataformaren» barruan, eta gizarte-laguntzak mantentzearen alde egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Gildemeister

**Rita Gildemeister** (Güstrow, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, 1947ko martxoaren 6a) atleta ohia da, gorako jauzian espezializatua. 1973 urtean pista estalian Europako txapeldunordea izatea lortu zuen.

## Kirol lasterketa 
1973 urteko Pista Estaliko Atletismoko Europako Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen altuera jauzian, 1.86 metrotik gorako jauziarekin, Yordanka Blagoeva bulgariarra (urrea 1.92 metrorekin) eta Milada Karbanová txekoslovakiarra (brontzezkoa 1.86 metrorekin ere, baina saiakera gehiagotan) gaindituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak
Mahmoud El Nokrashy Pasha

**Mahmoud El Nokrashy Pasha** (Egipto, 1888ko apirilaren 26a – Kairo, 1948ko abenduaren 28a) egiptoar politikaria izan zen, Egiptoko lehen ministroa 1945etik 1946ra eta 1946tik hil zen arte.

Nazioarteko Alderdi Saadistako kidea eta monarkia liberalaren aldekoa izan zen. Aldi berean, Wafd alderdiko sare sekretuko kide izan zen.

Bi aldiz izan zen lehen ministro, lehenengoa 1945etik 1946ra eta bigarrena 1946tik 1948ra. Bigarren gobernua Nazioarteko Alderdi Saadistaren eta Alderdi Konstituzional Liberalaren koalizioa izan zen. 1948an Anaia Musulmanek antolatutako hurrengo estatu-kolpe baten zurrumurruak izan ziren, eta Pashak 1948an erakundea debekatu eta haien ondasunak konfiskatu zituen. Handik egun batzuetara, erakundeko kide batek Pasha hil zuen.
Nuriootpa (Hegoaldeko Australia)

**Nuriootpa**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 6.204 biztanle zituen.