open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Demarkia

**Demarkia** estatu bateko agintariak eta herritarren ordezkariak zozketaz aukeratzen direneko sistema politikoa da. Antzinako Grezian eta Veneziako Errepublikan erabilitako sistema izan zen.

## Kanpo estekak
Emilio Botín

**Emilio Botín Sanz de Sautuola y García de los Ríos** (Santander, Espainia, 1934ko urriaren 1a - Madril, Espainia, 2014ko irailaren 10a) espainiar bankari bat izan zen. Bere birraitona, aitona, osaba, aita, anaia eta semeak ere bankariak izan dira. Bere aita Emilio Botín-Sanz de Sautuola López zen eta bere bere osaba Marcelino Botín Ríos, biak Banco Santanderreko presidenteak. Bere anaia Jaime Bankinterreko presidentea izan zen.

## Biografia 
Bere anaia Jaimerekin batera Inmaculadako eskolan ikasi zuen, Xixonen, Jesusen Lagundiaren eskola. Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta ekonomia Deustuko Unibertsitatean. Bere emaztea Paloma O'Shea zen, Joan Karlos I.a Espainiakoak 2008an O'Sheako markesa izendatu zuena. Sei seme-alaba zituen: Ana Patricia, Carmen, Emilio, Carolina, Paloma y Francisco Javier. Covadonga O'Shea kazetariaren eta Iñaki O'Shea politikariaren koinatua zen. Madrilgo Somosaguasen bizi zen. 2014ko irailaren 10ean hil zen 79 urte zituela.
Errusia-NATO harremanak

**Errusia-NATO harremanak** NATO erakundearen eta Errusiaren arteko harremanak dira.

## 1997: Hitzarmena 
NATOko eta Errusiako agintariek aro berri baten hasiera irudikatu zuten 1997ko maiatzaren 27an, Parisen. Boris Jeltsin Errusiako presidenteak, Bill Clinton AEBetakoak eta NATOkoak ziren beste hamabortz herrialdeetako buruzagiek sinatu zuten *Harremanetarako, Elkarlanerako eta Segurtasunerako Sortze Agiria*. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna desegin zenetik sei urte igaro ziren ordurako, eta Gerra Hotza bukatutzat eman zuten Mendebaldeak eta Errusiak.

## 1999-2014: NATO ekialderantz 
Agiri horrek, ordea, ez zuen bi aldeetako agintariek iragarritako kontsentsuzko mundua sortu. Interpretazioarekin ere ez ziren bat etorri. Jeltsinek adierazi zuenez, agiriaren arabera Errusiaren inguruko herrialdeek estatus neutrala mantendu beharko zuketela. 1999-2004 artean, ordea, Varsoviako Ituneko kide izan ziren estatu sozialista ohiek eta SESBeko kide izan ziren Baltikoko hiru errepublikek bat egin zuten NATOrekin. Aliantzako ordezkariek arrazoitu zuten herrialde horiek nahi zuten aukera egiteko burujabe zirela.

## 2014: Ukrainako gatazka 
Kosovoko Gerraren (1999), misilen aurkako ezkutuaren eta Georgiako Gerraren (2008) ondorioz tentsio aldiak sortu ziren bi aldeen artean, baina Ukrainako Donbasseko gerra (2014)k hartu zuen itxurarik larriena. NATOren arabera, Errusiak ez du Ukrainaren burujabetza errespetatzen, zuzenean esku hartzen ari zen gerran eta lurraldeak bereganatzeko asmoa zuen. Errusiaren arabera, NATOko zenbait herrialdek estatu kolpe bat babestu zuten Ukrainan, Mendebaldearen eraginpean gera dadin Moskuri bizkar emanda.

Gatazkaren erdian, NATO osatzen zuten herrialdeetako buruzagiek Galesko Newport hiriko bilkuran onartuko zuten Europaren ekialdean presentzia militarra areagotzeko plana. Ekintza Azkarrerako Plana deitutakoa eratuko zuen NATOk; hau zen, 48 orduan baino gutxiagoan hedatu ahalko zen 18.000 soldaduko indar bat. Erabaki hori hartu zuten Poloniak eta Baltikoko hiru errepublikek aliantzako beste kideei eskatutako laguntza militarraren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paloma O'Shea

'''Paloma O'Shea Artiñano''', I. O'Sheako markesa, (Getxo, ) bizkaitar filantropo eta mezenas da.

Gurasoak José O'Shea Sebastián de Erice eta María Asunción Artiñano Luzarraga izan zituen. Gaztetan, Bilboko kontserbatorioan piano ikasi zuen eta Frantzian bukatu zituen bere ikasketak. Sei anai-arrebak ditu, tartean Covadonga O'Shea kazetaria edo Iñaki O'Shea politikari ezker-abertzalea. Emilio Botín santandertar bankaria ezkondu ondoren musika utzi zuen. Sei seme-alaba izan ditu: Ana Patricia, Emilio eta Francisco Javier bankariak, Paloma artista, Carolina historialaria eta Carmen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Covadonga O'Shea

'''Covadonga O'Shea Artiñano''' (Getxo, 1938ko apirilaren 29a) bizkaitar kazetaria da.

Gurasoak José O'Shea Sebastián eta María Asunción Artiñano Luzarraga izan zituen. Gaztetan Filosofia eta Letrak ikasi zituen Nafarroako Unibertsitatean. Sei anai-arreba ditu, tartean Paloma O'Shea, Emilio Botín bankariaren emaztea, edo Iñaki O'Shea ezker abertzaleko politikaria. *Telva* aldizkariaren sortzailea, El País, El Mundo, ABC edo El Correo Español egunkarientzat ere idatzi du. Opus Deiren numerarioa, ezkongabe dago.

## Lanak 
* *Así es Amancio Ortega, el hombre que creó Zara * (2008)
* *El lujo de elegir. Cien ideas para llevarse bien con el mundo* (2007)
* *En busca de los valores* (2006)
* *La herencia de un santo: el legado de Juan Pablo II* (2005)
* *Un viaje a Tierra Santa: Israel, pueblo de promisión, pueblo de confusión* (2004)
* *La armonía vital: una reivindicación de la familia* (2002)
* *La brújula de la vida* (2001)
* *El valor de los valores. Quince reflexiones para una vida más feliz* (1998)

## Erreferentziak
Nemrut (sumendia)

**Nemrut** (; ; ) Turkiako ekialdean Van aintziratik gertu dagoen sumendia da. Iran eta Irakeko mugetatik gertu dago.

Sumendiak 2.948 metroko altuera du eta haren sumendi-galdara 7x8 kilometroko diametroa. Galdara horren forma eliptikoa da.
Galdara berean, mendebaldeko aldean, laku hotz handi bat dago; haren sakonera 155 metrotan dago estimatuta. Gertu, beste laku txikiago dago, hau ur berokoa, 60º ingurukoa; horrek sumendiak nolabaiteko aktibitatea duela erakusten du. Dirudienez sumendiaren aktibitatea 1650 arte mantendu zen.

Turkian badago ere Nemrut Dağı mendia, estatuaren hego-ekialdean, Siriako mugan.

## Irudi galeria 

Fitxategi:NemrutVolcano05.jpg|
Fitxategi:NemrutVolcano02.jpg|
Fitxategi:NemrutVolcano09.jpg|
Fitxategi:ViewOfVanFromNemrutVolcano.jpg|
Fitxategi:NemrutVolcano15.jpg
Fitxategi:Nemrut Ilıca Göl.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Global Volcanism Program.
Jiddu Krishnamurti

**Jiddu Krishnamurti** —— (Madanapalle, Britainiar India, 1895eko maiatzaren 12a – Ojai, Ameriketako Estatu Batuak, 1986ko otsailaren 17a) filosofo espirituala izan zen, gai horretaz hitzaldiak ematen eta publiko orokorrarentzat idazten nabarmendu zena. Meditazioari, giza harremanei eta ezagutzari buruz hitz egin eta idatzi zuen, besteak beste, gizabanako bakoitzarengan erabateko pentsaeraren eta bizimodu aldaketaren beharra aldarrikatuz bereziki.
Isurus

***Isurus*** Lamnidae familiako marrazo-generoa da. Arrainen barruko Lamniformes ordenan sailkatzen da.

Egun bi espezie besterik ez ditu: marrazo muturluze (*I. oxyrinchus*) arrunta eta *Isurus paucus* arraroa. Luzeraz 2,5 eta 4,5 metrokoak dira eta, gehienez, 800 kg-koak.

## Espeziea 
* *I. oxyrinchus* Rafinesque, 1810 (marrazo muturluzea)
* *I. paucus* Guitart-Manday, 1966
*†*I. desori* Agassiz, 1843
*†*I. flandricus* Leriche, 1910
*†*I. minutus* Agassiz, 1843
*†*I. nakaminatoensis* Saito, 1961
*†*I. planus* Agassiz, 1856
*†*I. praecursor* Leriche, 1905
*†*I. rameshi* Mehrotra, Mishra & Srivastava, 1973

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uda txiki

thumb|250px|eskuinera| Alemanian, 2006an
**Uda txikia**, Hego Euskal Herrian **San Martinetako uda txiki** edo **San Martin hegoak** ere deitua, mendebaldeko Europako herrialdeetan eguraldia ustez berotu ohi duen denboraldi laburra da, gehienetan azaroaren 11 inguruan, San Martinetan, izaten dena. Bero-bolada hau singulartasun moduan hartzen dute.

Fenomeno honi esker, Euskal Herrian 20-25&nbsp;°C-ko tenperaturak ohikoak dira azaroaren hasieran, hau da, bataz bestekoa baino 5-10 gradu gehiago.

Indiar uda ez da nahastu behar aldi berean hostoen kolore-aldaketarekin.

Ipar hemisferioko herrialde gehienetan gertatzen da baina latitude eta altueraren arabera denboraldiz aldatzen da baina beti udazkenean. Iberiar penintsulan **San Migeleko uda txikia** () ere deitzen diote, hain zuzen ere santu horren omenezko irailaren 29 inguruan.

## Ipar hemisferioko izenak 
Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan *indiar uda* () diote, baina ez dago izenaren jatorriari buruzko azalpen zehatzik. Edonola ere, "San Martineko uda txiki" ere erabiltzen dute. Kanadan eta Frantzian antzeko egoera dago:  edo  diote. Italian, Portugalen edo Galizian "San Martineko uda txiki" da erabiltzen duten esamoldea: ,  eta  hurrenez hurren.

Alemanian eta Austrian, berriz, beste esamolde bat erabiltzen dute: "atsoen uda" (). Eslaviar herrialdeetan ere antzeko izenak ditu: Errusian ('**), Polonian (), Kroazian (**') edo Hungarian ().

Txinan, denboraldi honek "tigrearen udazkena" () du izena. Liqiu edo udazkenaren hasiera (txinatar egutegiaren arabera, abuztuaren 7 edo 8) eta gero gertatzen ohi da baina hegoaldeko eskualdeetan urri edo azaroraino zabaltzen da.

## Hego hemisferioko baliokideak 
Hego hemisferioan antzeko fenomeno gertatzen da neguaren hasieran. Hori dela eta, "San Joaneseko uda txiki" diote (), Joan Bataiatzailearen eguna inguruan delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echidna

***Echidna*** Muraenidae familiako generoa da. Arrainen barruko Anguilliformes ordenan sailkatzen da.

## Espezieak 
* *Echidna amblyodon* Bleeker, 1856
* *Echidna catenata* Bloch, 1795
* *Echidna delicatula* Kaup, 1856
* *Echidna leucotaenia* Schultz, 1943
* *Echidna nebulosa* Ahl, 1789
* *Echidna nocturna* Cope, 1872
* *Echidna peli* Kaup, 1856
* *Echidna polyzona* Richardson, 1845
* *Echidna rhodochilus* Bleeker, 1863
* *Echidna unicolor* Schultz, 1953
* *Echidna xanthospilos* Bleeker, 1859

## Kanpo estekak
Miyazaki

, Japoniako Kyushuko uhartearen ipar-mendebaldean dagoen hiria da, izen bereko prefeturako hiriburua dena. 2014ko erroldaren arabera 402.494 biztanle ditu.

## Geografia 
Miyazaki eremu egokian kokaturik dago, Kyushu uhartearen kostaldean, Ozeano Barearen eta mendi berdeen artean, eta hainbat ibaik zeharkatzen dute hiria. Honengatik japoniar turisten ohiko oporlekua da.

## Historia 
Hiria 1924ko apirilean eratu zen. 1940an Shōwa Aroko erregimen inperialak 37 metro garai den Hakkō Ichiu monumentua altxatu zuen, gerraren ondoren Heiwadai-koen parkearen erdian bakearen sinbolo bihurtu zena.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 
* Miyazakiko santutegia.
* Hakkō Ichiu.
* Aoshima uhartea.

## Iruditegia 

Irudi:Miyazaki jingu1.jpg|Miyazakiko santutegia.
Irudi:Founding Ceremony of the Hakko-Ichiu Monument.JPG|Hakkō Ichiu monumentuaren inaugurazioa.
Irudi:Sadowara Castle 2010.JPG|Sadowara gaztelua.
Irudi:Oyodo River.jpg|Oyodo ibaia.
Irudi:Aoshima July 2011.jpg|Aoshima uhartea.
Irudi:SeaGaia - Miyazaki Ocean Dome - inside.jpg|Phoenix Sea Gaia Resort-a.
Irudi:Miyazaki Art Center.JPG|Miyazaki Art Center.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Miyazakiko udalaren webgunea
Miyazakiko santutegia

Japoniako Miyazaki hirian dagoen santutegi xintoista da.

Bertan egiten den jaialdi nagusia *Aki-no-Taisai* da, urrian izaten dena. Japoniako lehen enperadorea izan zen Jinmu enperadorearen omenezko desfilea egiten da, eta emakumeek ezkontza-kimono ikusgarriak eramaten dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Miyazaki Shrine Segashira Otabisho 2009.JPG
Irudi:Miyazaki Shrine Grand Festival in 2008 Kaneodori.jpg
Irudi:Miyazaki Shrine Grand Festival in 2008 Obi Taihei Dance 01.jpg
Irudi:Miyazaki Shrine Grand Festival in 2008 Shiiba.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nemrut

**Nemrut** edo **Nemrud** izan daiteke:

* Nemrut (mendia), Adıyamandik gertu dagoen mendia
* Nemrut (sumendia), Van aintziratik gertu dagoen sumendia
** Nemrut (aintzira), sumendian dagoen aintzira
* Nemrut badia, Izmirretik gertu

## Ikus, gainera 
* Nimrod
Nemrut (mendia)

**Nemrut** edo **Nemrud** ( ; ) hego-ekialdeko Turkian dagoen mendia da,  altuera duena. Bere tontorrean dauden K.a. I. mendeko estatuei esker ospetsua da. Adıyaman herritik gertu kokatuta, 1987an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

K.a. 62an Antioko I.a Theos Komagenekoak tontorrean estatua erraldoiak eraikitzea agindu zuen: bere buruarena, bi arrano, bi lehoi eta zenbait pertsiar, greziar eta armeniar jainko-jainkosean. Bere errege-hilobia izateko eraiki zuten baina Karl Sester alemaniar arkeologoak 1881ean lanak hasi zituenetik hona ez dute hilobia topatu.

Fitxategi:NemrutEagle.jpg|Arrano burua
Fitxategi:Zeus Oromasdes (4961550509).jpg|Zeus Oromasdes
Fitxategi:Goddess of Kommagene (Tyche) (4961562037).jpg|Tike jainkosaren burua

thumb|Arrano burua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Sierra

**Javier Sierra Albert** (Teruel, 1971ko abuztuaren 11) idazlea, kazetaria eta gai esoterikoen ikertzailea.
Kazetaritza Madrilgo Complutense Unibertsitatean ikasi zuen. Haren liburuek arrakasta handia izaten dute eta idazleak Espainiako hedabideetan presentzia handia du. Nahiz eta izan dituen hanka sartzeak, esaterako Roswell kasuaren grabazioak ontzat eman zituenean , prestigio handia du. 2009ko maiatzaren 30an, *La Dama Azul* liburuaren bidez herriari eman dion ospea eskertzeko, Agreda herriak (Soria) ohorezko herritarra izendatu zuen. Gaur egun Cuatro telebista katean, Iker Jiménezek zuzentzen duen *Cuarto Milenio* saioan kolaboratzen du.

## Eleberriak 
* 2014: *La Pirámide Inmortal* (Editorial Planeta).
* 2013: *El Maestro del Prado* (Editorial Planeta).
* 2011: *El Ángel Perdido* (Editorial Planeta).
* 2008: *La Dama Azul* (Edizio zuzendua. Editorial Planeta).
* 2004: *La Cena Secreta* (Plaza & Janés).
* 2002: *El Secreto Egipcio de Napoleón* (La Esfera de los Libros).
* 2000: *Las Puertas Templarias* (Editorial Martínez Roca).
* 1998: *La Dama Azul* (Editorial Martínez Roca).

## Saiakerak 
* 2007: *La Ruta Prohibida y Otros Enigmas de la Historia* (Editorial Planeta).
* 2000: *En Busca de la Edad de Oro* (Plaza & Janés).
* 1997: *La España Extraña* (Editorial EDAF), Jesús Callejorekin batera idatzita.
* 1995: *Roswell: Secreto de Estado* (Editorial EDAF).

## Sariak 
* 2011: El ángel perdido*. Espainieraz idatzitako abenturazko eleberri onenari saria. Ameriketako Estatu Batuetako International Latino Book Awards.
* 2011: *The Lost Angel*. Ingelesez argitaratutako abenturazko eleberri onenari saria. Ameriketako Estatu Batuetako International Latino Book Awards.
* 2008: *La Cena Secreta*. Sorkuntza literariori eskainiatako Arias Montano Saria. El Corte Inglésen Ámbito Cultural.
* 2007: *The Lady in Blue*. Ingelesez argitaratutako nobela historiko onenaren saria. Ameriketako Estatu Batuetako International Latino Book Awards.
* 2004: *La Cena Secreta''. III. Premio de Novela Ciudad de Torrevieja lehiaketan finalista.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Webgune ofiziala
* :[2011an Andreu Buenafuente(https://eu.wikipedia.org/wiki/Andreu_Buenafuente)k egin zion elkarrizketa Youtuben.]
Zain jugular

**Zain jugularrak** edo **lepoko zainak** oxigenorik gabeko odola burutik bihotzera goiko kabatik eramaten duten zainak dira.

## Egitura 
Besoetatik, begietatik eta lepotik ere odola jasotzen duten zain brakiozefalikotik ateratzen da eskubiko lehen saihets-kartilagoaren garaieran. Azigo zainak batzen zaizkio eskubiko atriora sartu aurretik, bihotzaren goiko eskubiko eremuaren inguruan.

Ez dago maskorrik goiko kabaren eta eskubiko atrioaren artean. Beraz, eskubiko atrioa eta eskubiko bentrikuluaren uzkurdurak zuzenean neur daitezke lepoko zainean, esternokleidomastoideoan eragiten duten presioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Bektore (epidemiologia)

[thumb|250px|eskuinera|*[Anopheles|Anopheles stephensi* eltxoa malariaren bektorea da.]]

[thumb|250px|eskuinera|*[Akaina hainbat gaixotasunen bektore da.*]]

Epidemiologian eta ekologian, **bektorea** izaki bizidun bat da (animalia edo mikroorganismoa), gaixo den animalia batengandik patogenoa hartu eta beste bati bat kutsatzen diona. Sarritan, bektore den animalia patogenoaren eramaile baino ez da, eta ez dio erasaten; bai ordea kutsatu dionari.
 
Kutsatzea hozkada edo ziztada bidez gertatu ohi da. Giza gaixotasunen bektore talde handiena artropodoek osatzen dute: eltxoek, euliek, simulidoek, zorriek, arkakusoek eta akainek hainbat birus eta protista patogeno hedatzen dituzte. Bektore horietako asko hematofagoak dira, ziztatu eta odola xurgatzean patogenoa ostalariaren odol zirkulazio sisteman sartzen da. Adibide ezagun bat Anopheles eltxoa da, zeinak malariaren bektore gisa jokatzen baitu Plasmodium parasitoa gizakiari kutxatuz. Kasu honetan Plasmodiuma kaltegabea da eltxoarentzat (behin betiko ostalaria), baina gizakiak (ostalari bitartekaria) malaria gaixotasuna pairatzen du.

## Ikus, gainera 
* Zoonosi
* Gaixotasun infekzioso

## Kanpo estekak
Lombardiarren Erresuma

**Lombardiarren Erresuma** (), geroago **Italia osoko Erresuma** (), germaniar jatorrikoak ziren lombardiarrek Goi Erdi Aroan (568-569. urteetan) Italiar penintsulan sortutako erresuma bat izan zen. Erregea maila goreneko aristokratak ziren dukeek hautatzen zuten, eta oinordetza bidez luzatzen zen dinastia bat sortzeko ahalegin guztiek huts egin zuten. Erresuma autonomoak ziren hainbat dukerritan zegoen zatituta, eta haiek gastalderri izeneko lurraldetan, gutxi gorabehera hirien mailakoak zirenak. Erresumaren hiriburua Pavia izan zen.

## Kanpo estekak
Gepidiar

[thumb|250px|[Gepidiarren Erresumaren kokapena, 539-551.]]
**Gepidiarrak** () germaniar herri bat izan zen, Vistula ibaiaren ahoan agertu eta Transilvanian finkatu zirena.

Hasieran hunoen menpean egon ziren eta Atilarekin batera borrokatu zuten Katalauniako Zelaietako Guduan. Ondoren, ostrogodo eta heruloekin bat egin zuten Atilaren semeak borrokatzeko. Nedaoko guduan garaipena lortu ondoren erresuma independentea sortu zuten eta Dazian kokatu ziren. Lombardiarrek, avaroen laguntzaz, sarraskitu zituzten (~567).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tall Halaf

**Tall Halaf** (; ) ipar-ekialdeko Siriako Al-Hasakah eskualdean, turkiar mugatik gertu eta Ceylanpınar hiriaren aurrean, dagoen aztarnategi arkeologikoa da. Lehen Neolitoaren aztarnak eman zituen eta garai hartako aztarna multzoari Halaf kulturari izena eman zitzaion, bere zeramika geometrikoa ezaugarri nagusia zuena. 

Milaka urte geroago, Burdin Aroan, **Guzana** edo Gozan izeneko aramear hiri-estatuaren kokapena izan zen. Siriako Gerra Zibilean Herri Babesaren Unitateak gerrilla kurduak okupatu zuen.
erdian|thumb|Halaf eta Samarra kulturen hedapen geografikoa
[erdian|thumb|Halaf kulturako zeramikazko ontzi bat.K.a. 6000-5000. [Ashmolean Museoa|Ashmolean Museoa. ]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anomia

**Anomia** gizarte batean pertsonek behar dituzten balioak eta arau moralak zabaldu eta transmititzen ez direnean gertatzen den egoera da. Kontzeptua Émile Durkheim frantses soziologoak sortu zuen 1897 urtean, *Suicide* lanean.

Adiera zabalean, gizakien jardunbidea arautzen eta gizarte-ordena bermatzen duten arau sozialen haustura edo desintegrazioa da. Elikaduraren antropologiara eta soziologiara ekarrita, atal hauetan gertatu dira arau-galtzeak, gizabanakoari zein gizataldeari dagokienez: 

* ***akronia***: (a-, gabe; jronos, denbora) elikatzeari ez zaio aitortzen ordutegi jakin bat eta, ondorioz, nork ahal edo nahi duenean afaldu eta gosaltzen du, horretarako loaldiari eta bestelako atsedenaldiri ordurik ebatsi behar bazaio ere;
* ***atopia***: (a-, gabe; topos, lekua) elikatzeko ez da hartzen toki jakin edo finkoa; gizakiak, oinez edo ibilgailuan doala, maiz kalea izango du jantoki;
* ***desozializazioa***: janariak mahaikiderik gabe, bakardadean edo ezezagunen artean gauzatzen ditu gizaki desozializatuak;
* ***desubikazioa***: etxetik (tenplutik) atera da elikatzea den fenomeno horren inguruko liturgia eta, hortaz, profanatu egin da;
* ***deskontzentrazioa***: elikaduraren inguruan bilduak zeuden jakinduria eta ezagutza galdu direnez, elikatzea egintza periferiko huts bilakatu da, dagoeneko ez da jarduera nagusi edo zentraletako bat;
* ***desestrukturazioa***: egun, elikadura ordena ekonomiko eta sozialaren egituraketa edo desegituraketaren funtsezko elementua da; geroaldian, aitzitik, ez dira aintzat hartuko elikatzearen elementu, atal eta osagaiak.

Jatea egintza fisiologiko hutsetik haratago doan fenomeno sozial eta antropologikoa da. Elikatzean ere, gizakiak bizitza sozialean nolabaiteko rolak interpretatzen ditu: berez dagozkionak (konformista, adineko), interesatzen zaizkionak (atsegin patroiarekin, kritiko agintariekin) edo ezinbestekoak dituenak (kartzelan isolaturik afaltzea). Gizakiak, maiz, janaria bakardadean egiten badu ere, liturgia bateko parte batzuk errespetatzen ditu: ordutegia bete, baxera antolatu, eseri, eskuak garbitu, etab. 

Elkarrekin jatea (convivium) eta edatea (symposium) harreman sozialetako egintzak dira, osasunean funtsezkoak, eta, halakotzat, sinesmen, iritzi, aurreiritzi, aztura, tradizio, erlijio-arau, printzipio ideologiko eta beste baldintza batzuk bete behar ditu gizakiak ospakizun horietan, jan-edana edukitzeaz gainera

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anomia digital

## Kanpo estekak 
* Anomia, Gizapedian.
Thunderheart

***Thunderheart*** (euskaraz *Trumoi bihotz*) 1992ko Michael Apted ingeles zinema zuzendariaren thriller filma bat da. 1973an Hego Dakotan jazotako Wounded Kneeko gertakarian oinarritua dago. Val Kilmer, Sam Shepard, Graham Greene, Fred Ward, Fred Thompson, Sheila Tousey eta Ted Thin Elk aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ray Levoi (Val Kilmer) aita hil alkoholiko baten semea eta FBIko agente gazte eta eraginkorra da. Frank Coutelle (Sam Shepard) agente eskarmentu handiagokoarekin batera Hego Dakotara bidali dute, Gobernuak sioux erreserban ezarritako neurri diskriminatzaileak direla eta, Gobernuaren aldeko indiarren aurka borrokan dabiltzan erresistentzia taldeko sioux baten hilketa kasua iker dezaten. Rayk inoiz inori esan ez dion sekretu bat du, hartaz lotsa baita: aitaren aldetik indiar odolekoa da. Haren jardunak bere lankidearenarekin talka egin du, ikerketak FBIak gai hartan duen interes hartatik onura ateratzeko dela erakutsi baitu, eta ez kasua argitu edo hiltzailea nor den jakiteko. Horrela, bere buruzagiei men egin eta dena bere hartan laga edo bere kontzientziari jarraitu eta kasua argitzearen artean aurkeratu behar du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Thunderheart* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ipar Atlantikoko zabor orbana

thumb|250px|Bost zurrunbilo ozeaniko handienak.
** Ipar Atlantikoko zabor orbana** (*North Atlantic Garbage Patch*) giza hondakinak biltzen den Ipar Atlantikoko eremu bat da. Orbana 32&nbsp;ºN paraleloan dago, gutxi gorabehera Atlanta (Georgia, Ameriketako Estatu Batuak) hiriaren parean, 22&nbsp;ºN-tik 38&nbsp;ºN-ra paraleloetan zabaltzen da. Zabor orbana berriki aurkitua izan da, 2010ean, Orbanak kilometro karratuko 200.000 zabor-zatien dentsitatea du, guztiak itsas gainean flotatzen.   Urtaroen arabera eta, baita ere, zenbait fenomeno klimatikoen ondorioz, esaterako El Niño fenomenoa, orbana lekuz aldatzen da, 1.600 kilometro eta oraindik are urrutirago, Ameriketako Estatu Batuetako National Oceanic and Atmospheric Administration - NOAAren arabera. Mundu osoan arazoa hartzen ari den dimentsioaren aurrean "Zazpigarren kontinente"az hasi da hitz egiten.

## Ikerkuntza 
Zonaldean zamatu diren zaborrak neurtzeko 5 Gyres project bidez
 2010ko urtarrilean espedizio bat zonaldera hurbildu zen. Tlade horrek 35 lagin hartu zituen hiru mila miletan, St. Thomas, Bermuda eta Azoreak artean. *Sea Education Society* (SEA) elkarteak, bestetik, 7.000 ikasle inguruko laguntzaz, 1986tik 2008 arte, sare finak erabiliz, 6.100 tokietan plastikoa jaso du. Datu horiekin, Ipar Atlantikoaren zurrunbiloan Ozeano Bareko zabor orbanean aurkitu duten "uharte"aren antzekoa topatu dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hondakinak itsasoan
* Ozeano Bareko zabor orbana

## Kanpo estekak 
*  "Zazpigarren kontinente" espedizioa.
*  *Discovery News*
*  Zabor orbanaren argazkiak.
*  Plastics at SEA: North Atlantic Expedition
*  Discoveryn
Changeling (filma)

**Changeling** (euskaraz *Elkartrukea*) 2008ko Clint Eastwood estatubatuar zuzendari, ekoizle eta aktoreak zuzendu eta ekoiztutako drama filma bat da. Angelina Jolie, John Malkovich, Amy Ryan, Geoff Pierson, Jeffrey Donovan, Jason Butler Harner, Colm Feore, Michael Kelly eta Gattlin Griffith aktoreek antzeztu zuten. 1920ko hamarkadan jazotako Winevilleko oilategiko hilketen kasuan oinarritua dago, hartan haurreen hilketa eta elkartrukeak gauzatu ziren.

Hiru Oscar Sarietarako eta zortzi BAFTA Sarietarako izendapenak jaso zituen. Canneseko Zinemaldiko sail ofizialean lehiatu zen.

## Argumentua 
1928, Los Angeles. Christine Collins (Angelina Jolie) bere semea aztarnarik laga gabe desagertu berri den ama ezkongabea da. Hilabete batzuk beranduago, poliziak mutikoa topatu berri duela berri emango diote, baina hura ikusi bezain azkar, Christine bere semea ez dela jabetuko da.

Halere, poliziak hura dela hainbeste errepikatu eta gertatutakoarekin hain nahasia dagoenez, mutikoa bere etxera eraman baina poliziari bilaketarekin jarrai dezala eskatuko die. Poliziak nola edo hala kasua itxi eta bere burua zurituz hedabideetan nahiz jendaurrean ikerketa arrakastatsua izan dela azalerazi nahi du, hortaz Christine berearekin jarraitzen duela ikusirik erotzat jo eta iritzi publikoaren aurrean ama axolagabetzat aurkeztuko du. Azkenean, Christinek beregan sinistu eta bere benetazko semea topatzeko ahaleginean lagunduko duen Briegleb (John Malkovich) erreberendoarekin topo egingo du.

Bitartean, desagerketaren kasua argitzeko lanari ekingo dio izen euskalduneko polizia batek, Lester Ybarrak (Michael Kelly).

## Aktoreak 
* Angelina Jolie: Christine Dunne Collins (1891–1964)
* Jeffrey Donovan: J. J. Jones
* John Malkovich: Gustav Briegleb
* Jason Butler Harner: Gordon Northcott
* Amy Ryan: Carol Dexter
* Michael Kelly: Lester Ybarra
* Geoff Pierson: Sammy Hahn
* Colm Feore: James E. Davis
* Denis O'Hare: Jonathan Steel

## Kanpo estekak 
* *Changeling* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea ikusgai
Timordar poni

**Timordar ponia** Timorreko bertako zaldi arraza bat da. Poni mota hau Uhartearen bai Ekialdeko Timorreko aldean baita Indonesiako aldean hedatzen da.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere gertuko senideak diren Indonesiako beste hainbat poni arraza bezala, Baliko zaldia, Batak ponia, Deli ponia, Sandalwood ponia, Sumba eta Sumbawa ponia edo Javako ponia, garai batean ekarritako mongoliar zaldien ondorengoa da. Bereziki Flores uharteko poni arrazaren gertuko arraza da. Indonesiako giro tropikalari ondo moldatutako aberea da. Bere garaian timordar poniak Indiako hainbat zaldi arrazen eragina izan zuen baita ere.

Flores uharteko ponirekin batera Timordar poniak erabiliak izan ziren Australiara eramateko eta bertako Australiako poni arrraza sortzeko.

## Kanpo estekak 
thumb|340 px|Timordar ponien taldea garraio lanean
## Erreferentziak
Notokorda

**Notokorda** edo **bizkar-korda** kordatuen soineko egitura da. Ornodunen umekietan gorputzaren bizkar aldea hartzen du osorik. Goi mailako animaliak jaio aurretik umekiaren bizkarrezur korda desagertzen da eta bizkarrezurra eratzen; behe mailako animalia helduek (ziklostomoek) bizkarrezurraren ordez bizkarrezur korda izaten dute.

Kanbriar aroan bizi den *Haikouichthys* generoak notokorda izateko lehenengoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahots-kordak

**Ahots-korda** laringe-barrunbearen goialdean eta behealdean proiektatzen diren mintzezko tolesturetako bakoitza da. Biriketatik datorren airearen eraginez beheko bi ahots-kordek (edo benetakoek) bibratu egiten dute, ahotsa sortuz. Goiko biei ahots-korda aizun deritze. Bere luzera ezberdina da gizon eta emakumeen artean: gizonezkoak 1,75 eta 2,5 cm artekoak dira eta emakumezkoak, berriz, 1,25 eta 1,75 cm artekoak.

Hegaztiek ez dute ahots-kordarik abesteko, siringearen mintzen oszilazioaren bidez egiten baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trakeotomia

[thumb|166px|Trakeostomia osoa:
1. [ahots-kordak
2. tiroide kartilago
3. krikoide kartilago 
4. kartilago trakeal
5. trakea-zunda ]]
**Trakeotomia** aireari igarobidea zabaltzeko, trakean zulo bat egitean datzan ebakuntza da. Gainera, gorputz arrotzak kentzeko, tokiko lesioak zaintzeko edo biopsientzat laginak hartzeko ere erabiltzen dituzte. Ondorengo estoma edo zuloak **trakeostomia** du izena.

Teknika medikorik antzinenetariko bat da eta jada Antzinako Egipton K.a. 3600an erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adiabene

**Adiabene** (, *Adiabene*; , '** edo **'; ; , *Nor Shirakan*) Asirian zegoen antzinako erresuma izan zen, Arbilen hiriburua zuena. I. mendean bere agintariak judaismotik azurismora aldatu ziren.
Helena Adiabenekoa erregina (juduen iturrietan Heleni HaMalka izena zuena) Jerusalemera joan zen, non Tenpluaren mendiaren hegoaldean berarentzat eta Izates bar Monobaz eta Monobaz II.a bere semeentzat jauregiak eraiki zituen. Talmuden arabera, Helenak eta Monobazek Jerusalemgo tenpluari dohaintza handiak egin zizkioten.

## Agintariak 
# Izates I.a (c. 15)
# Monobaz I.a (20?–30?)
# Helena Adiabenekoa (c. 30–58)
# Izates bar Monobaz (c. 34–58)
# Vologeso I.a (c. 50)
# Monobaz II.a (58 – 70eko hamarkada)
# Meharaspes (?–116)
# Erromatar Inperioaren barnean (116–117)
# Rakbakt (?-191)
# Narsai Adiabenekoa (c. 191–200)
# Xahrat (c. 213-224)
# Sasaniar Inperioaren barnean (226–649)
# Ardashir II.a (344-376)
# Aphraates (c. 310)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koadrizeps muskulu femoral

**Koadrizeps muskulu femorala** edo **izterreko koadrizeps muskulua** izterraren aurrealdeko gihar hedatzaile handia da. Lau parte ditu: femurreko gihar zuzena (edo aurrealdeko gihar zuzena) eta barnealdeko, kanpoaldeko eta erdialdeko gihar zabalak. Lau parte horiek, irtenune desberdinetatik irteten badira ere, bat egiten dute behealdean eta, zurda bakar batez, belaunburuari eta tibiari lotzen zaizkio. Koadrizepsa uzkurtzen denean zangoa luzatzen da eta izterra eta pelbisa elkarretara biltzen dira. Eskeleto giharra da, hau da gihar-ehun ildaskatua da. Borondatezko uzkurtzea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trapezio (muskulua)

**Trapezioa** garondoko eta bizkarreko gihar zabala da, garondo hezurretik eta lepoaldeko eta bizkarraldeko ornoetatik lepauztaira eta sorbalda-hezurrera doana. Besoa jasotzen du eta burua jirarazten eta aldeetara makurtzen laguntzen du.
Oinarri zabala du( triangelu trapezoide itxura). Horrez gain, trapezioaren gorputz muskularra oso sendoa eta lodia da, bereziki goiko aldean.

## Kokapena 
### Jatorria 
T12 ornoaren arantza apofisian hasten da; ondoren, hortik gora dauden ornoen arantza apofisietatik pasatzen da; jarraian, C7 mailan dagoen garondoko lotailuarekin bat egiten du; hortik garondoko kanpoko protuberantzia okzipitalera abiatzen da, alboetarantz zabaldu eta garondoko goiko lerrora iristen da (esplenioarekin batera). 

### Ezarpena 
Arantza eskapularrera, akromionera eta klabikularen kanpo herenera iristen da.

## Zuntzak 
300px|thumb|ezkerrera|Trapezio muskulua
Muskulu honen zuntzak goitik behera(zehar) eta behetik gora(lapran) doaz. Beraz, zuntzek norabide desberdina dute:

* *Beheranzkoak:*

Garondotik (garondoko marratik eta lotailutik) datozenak lapranki eta goitik behera klabikularen kanpoko herenera eta akromionera iristen dira.

* *Horizontalak:*

Beherago, zeharkako zuntzak edo horizontalak daude,C7-T12 ornoen arantza apofisietatik akromionera iristen dira.
 
* *Goranzkoak:*
Behetik hasten dira lapranki goruntz, arantza eskapularrera iritsiz.

## Funtzioak 
Muskulu honen funtzioak, zuntz moten uzkurketaren araberakoak dira:

* Goiko zuntzen uzkurketak, eskapula kanporantz eta gorantz mugitzea edo biratzea eragiten du, barrunbe glenoideoa gorantz mugituz. Beraz, besoa gora igotzeaz arduratzen da.Horrela, goiko gorputz adarra enborretik urrundu egiten du.

* Zeharkako zuntzak uzkurtzen direnean, erronboideari laguntzen diote eskapula erdirantz mugituz. Horrela, besoa atzera mugitzea ahalbideratzen du.
 
* Beheko zuntzak uzkurtzean, eskapularen torsioan laguntzen du, hau da, goiko zuntzei laguntzen die besoa gora igotzen.
 
Orokorrean, eskapularen errotazioa, jasotzea eta itzultzea ahalbidetzen du. Bestalde, alde bateko uzkurketak (batez ere goiko zuntzenak), buruaren albo bateko biraketa eragiten du. Biak batera uzkurtzen direnean, ordea, burua hedatzen da.

## Inerbazioa 
11. bikote kraneala (nerbio esplenioa edo laguntzailea) arduratzen da trapezioaren inerbazio somatikoaz. Aldiz, nerbio espinalen C3 eta C4 adarrek sentsitiboki inerbatzen dute, bertako sentsibilitatea hartzen baitute.

## Odoleztapena 
Arteria sublabiotik datorren enbor tirozerbikalaren zeharkako arteria zerbikalak irrigatzen du.

## Galeria 

Muscle trapèze.png
Trapezius muscle.JPG

## Kanpo estekak 
* Dissection: Superficial Back Anatomy Guy
* Trapezius (Upper Fibers) ExRx.net
* trapezius (anatomy) GP notebook

## Erreferentziak
Ekotipo

[thumb|200px|eskuinera| *[Physcomitrella patens* goroldioaren lau ekotipo ezberdin.]]

Biologian, **ekotipoa** habitat, ingurune edo ekosistema zehatz batean genetikoki desberdintzen den populazioaren azpimultzoa da, ingurugiro baldintzek zehazturiko tolerantzia mugek eraginda. Ekologo askoren ustetan ordea kontzeptua anbiguoegia da, espeziazioaren hasierako pausu gisa hartzen da.

## Prozesua 
Ingurune ezberdinetan dauden espezie beraren fenotipo desberdinak azaltzen dira geneek ingurunearekin daukaten elkarreraginaren ondorioz. Aldaketa geografiko gradualak aldaketa genetiko eta fenotipiko txikiak sortarazten ditu, azalaren kolorea adibide argia da, eta hainbat aldaera agertzen dira. Egoera honi klina esaten zaio. Aldaketa hauek denboran luzatzen badira espezie berrien sorrera ekar dezakete.

## Adibideak 
* Elur-oreina: Tundrakoa, migratzailea, eta basoetakoa, sedentarioa. Aldaketa morfologikoak dituzte.
* Tucuxi izurdea: bi ekotipo ageri ditu, Hego Amerikako ibaietakoa eta Hego Atlantiar Ozeanokoa.
* Lur zizarea: Lau ekotipo desberdin ditu lurzoruan bizi den eremuaren arabera. Konposterako zizareek lur epel eta hezea dute gustoko; zizare epigeikoak azalean bizi dira eta ez dute zulorik egiten; zizare endogeikoek zulo horizontalak egiten dituzte eta azkenik zizare anezikoek zulo bertikalak egiten dituzte.
* Pinu gorria: Eskozia eta Siberia artean hedatzen da eta 20 ekotipo desberdin agertzen ditu. Guztiak elkarrekin hibrida daitezke.

## Taxonomia 
Ekotipoak ez dauka maila taxonomikorik baina sarritan subespezie edo aldaera gisa izendatzen da.

## Kanpo estekak
Korsikako historia

[thumb|200px|[Korsikako antzinako herriak]]
**Korsikako historia**n aipatzekoa da uharteak zenbait estaturengandik jasan duen kolonizazioa.

K.a. 6000 urteko giza aztarnak aurkitu dira Korsikan. Feniziarrak eta kartagotarrak egon ondoren, erromatarrak bertara heldu (K.a. 221) eta Sardinia-Korsika uharteek osatutako probintzia eratu zuten. Erbestera bidalitako zigortuentzako uharte bihurtu zen K.a. I. mendean.

Erromako Inperioaren ondoan, herri germaniarrek eta bizantziarrek eraso zioten Korsikari eta Erromako Aita Santuen manupean geratu zen lombardiarren konkistaren ondoren (725). 1077an Pisako hiriaren eskuetara igaro zen eta 1284an hasi zen genovatarren kolonizazioa.
thumb|200px|Korsika, 1730

Kartsu borrokatu ziren korsikarrak genovatarren aurka mendeetan zehar eta Frantziako koroaren laguntza eskatu zuten egiteko horretan XVI. mendetik aurrera. 1729. urtean berrogei urteko gerra luze bat piztu zen Korsikan, genovatarrak eta Austriako enperadorea alde batetik eta Frantziako koroa eta korsikarrak bestetik. 1768an Frantziari saldu zion Genovak uhartea eta amarruz eta bertako familia batzuen saldukeriez (Bonaparte familia tarteko) baliatu zen Frantzia 1769. urtean uharteaz jabetzeko.

Frantziako Iraultzaren garaian, Ingalaterrako koroak lagundu zien abertzaleei eta etengabe jardun zuten talde gerrillariek XIX. mendeko lehen hamarkadetan. 1943an, Ipar Afrikako frantses gudarostea jabetu zen, makiek lagunduta, nazien esku zegoen.

1960. urtetik aurrera Aljeriatik zetozen *pied-noir* edo kolono frantses asko egokitu zen Korsikan. Egitura erdi-kolonial baten mendean eduki du Frantziako estatuak Korsika betidanik; turismo-lur bihurtu dute frantsesek uhartea eta korsikar askok emigrazio bidea beste erremediorik ez du izan luzaroan.

1976tik aurrera areagotu ziren korsikar abertzaleen ekintzak eta 1982an autonomia estatus berezi bat onartu zion Frantziako estatuak Korsikari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiurri (psikologia)

Psikologian, **aiurria** edo **izaera** pertsona batek egoera jakinetan duen jokabide multzoa edo joera da, bereziki beste pertsonekiko. Aiurria aztertzen duen psikologia arloa karakterologia da. Freudek aiurri nartzisista eta erotikoa bereizten zituen, besteak beste. Ernst Kretschmer alemaniar psikiatrak pikniko-ziklotimikoak, leptosomatikoak, eskizotimikoak eta atletiko-likatsua aiurriak definitu zituen.

## Ikus, gainera 
* Pertsonalitatea

## Kanpo estekak
Nartzisismo

**Nartzisismoa** pertsona batek bere burua miretsi eta goraipatzeko aiurria edo gehiegizko joera da. Nartziso mito grekoari egiten dio aipamena, zeinaren arabera bere burua miretsiz hil zen. Freudek sortu zuen nartzisismo kontzeptua 1914 urtean.

## Ikus, gainera 
* Nortasunaren nahasmendu nartzisista
* Dunning-Kruger efektua
* Hantuste
* Megalomania

## Kanpo estekak
Taishō enperadorea

edo  Japoniako enperadorea izan zen 1912tik 1926ra. Japoniako 123. enperadorea izan zen.

## Bizitza 
1879ko abuztuaren 31an jaio zen Tokio erdigunean dagoen Minato auzoko Akasaka jauregian. Hiru aste eskas zituela garuneko meningitisa izan zuen, diotenez beruz pozoiketa izan omen zuen, eta ordutik osasunez ahul ibili izan zen beti.

1900an Kujō Sadakorekin ezkondu zen, geroztik Teimei enperatriza izenaz ezagutu zena, eta lau seme izan zituzten, Hirohito, Yasuhito, Nobuhito eta Takahito. Errusia eta Japoniaren arteko tentsioa handitzen zihoan eta 1903an Japoniako Armada Inperialeko koronel eta Itsas-Armadako kapitain izendatu zuten. 1907an Korean ere izan zen bisitan.

1912an Meiji enperadorea hil zen eta bera bihurtu zen enperadore berri. Ez zen ordea publikoan azaldu zale, hainbat problema neurologiko izan baitzituen garai hartan. 1913an esate baterako beirazko zilindro baten barnean eman zuen Japoniako Dietaren hasierako hitzaldia. Artikulazio eta karisma gabeziak eta horrek eragindako eszentrikotasunak  (enperadore iraindua) izatera eraman zuten. Egoera askartu ahala herrialdeko arazo politikoak baztertuz joan zen eta ministro inperialek beren gustuko erabakiak hartu zituzten. 1919an gai ofizialak alde batera utzi eta 1921ean Hirohito seme zaharrena Printze agintari bihurtu zen.

1923ko Kantōko lurrikara handiak ez zuen harrapatu, astebete lehenago Nikkōra joana baitzen. Uso mezularien bidez informatu zen enperadorea.

1926ko abenduaren hasieran pneumoniak jo zuen eta abenduaren 25an bihotzekoak emanda hil zen.
Osamu Tezuka

- Toyonaka,  – Tokio, - japoniar komikigile eta film ekoizlea izan zen, "mangaren aita" ezizena zuena. Mangaka hau Walt Disneyren japoniar baliokidea, bere manga asko nahiko ezagunak egin dira, tartean *Jungle Taitei* eta *Black Jack*. Baina, zalantzarik gabe, bere bizitzan egin duen lanik ezagunena *Astro Boy* izan zen.

## Kanpo estekak
Trapezio (argipena)

**Trapezio** terminoak hainbat adiera ditu:

* Trapezio (muskulua): sorbaldako muskulua;
* Trapezio (hezurra): giza eskuko hezurra;
* Trapezio: bi alde paralelo baino ez dituen laukia;
* Trapezio (zirkua): akrobaziak egiteko tresna.
Devotio Moderna

[thumb|180px|Geert Groteren [otoitz-orduen liburuaren hasiera]]
 (euskaraz: Debozio Modernoa) Behe Erdi Aroan sortutako mugimendu erlijiosoa izan zen. Kristau humanismoarekin lotura estua zuen, humanismo eta kristautasuna uztartzen zituelarik. Kristau humanismoak norbanako testuen ikasketaren aldekoa zen, Jaungoikoarekin harreman pertsonala izateko. XV. mendeko laikoek inprentaren sorrerari esker Eskritura Santuak ezagutu zituzten. Herbehereetako hirietan XIV. eta XV. mendeetan zabaldu zen.

Batzutan luteranismo eta kalbinismoaren sorreran eragina izan zuela esan dute adituek. Erasmo Rotterdamgoa mugimendua honen barnean hezia izan zen. Deventerreko zen Geert Grotek sortu zuen baina oinarrizko printzipioak Tomas Kempisek ezarri zituen. Mugimenduaren barnean bi komunitate ezberdinak sortu zituzten: laikoez osaturiko Amankomuneko Bizitzaren Ermandadadea etan erlijio-gizonez osaturiko zenbait monasterio Windesheim inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hart's War

'''Hart's War'* (euskaraz *Harten Gerra'') 2002ko Gregory Hoblit estatubatuar gerra drama filma bat da. John Katzenbach idazlearen Hart's War eleberrian oinarritua dago. Bruce Willis, Colin Farrell, Terrence Howard, Cole Hauser eta Marcel Iureş aktoreek antzeztu zuten.

Pragako Barrandov estudioetan filmatu zen.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran zehar, familia oneko ofiziala eta bake garaian Yale Unibertsitatean Zuzenbidea ikasten ari zen Hart tenientea (Colin Farrell) alemanek atzemango dute. Galdeketa jasan eta egun gutxira, kontzentrazio esparru nazi batean preso sartuko dute. Behin han dela, bertako presoen buru den William A. McNamara (Bruce Willis) teniente estatubatuarrak etsaiari informaziorik eman ote dien galdetuko dio. Hartek ezezkoa erantzungo du, haleree ez da ofizialeen barrokoian onartua izango. McNamarak Hart alemanen esku denbora gutxis egotean susmagaritzat joko du. Hortaz, Hart azpiofizialen 27. barrakoira joan dadin aginduko dio.

## Aktoreak 
* Bruce Willis: William A. McNamara kolonela
* Colin Farrell: Thomas W. Hart 1. tenientea
* Terrence Howard: Lincoln A. Scott 2. tenientea
* Cole Hauser: Vic W. Bedford sarjentua
* Marcel Iureş: Werner Visser kolonela
* Linus Roache: Peter A. Ross kapitaina
* Vicellous Reon Shannon: Lamar T. Archer 2. tenientea
* Jonathan Brandis: Lewis P. Wakely soldadu soila (ezabatutako eszenak)
* Maury Sterling: Dennis A. Gerber lehen mailako soldadu soila
* Sam Jaeger: R. G. Sisk kapitaina
* Scott Michael Campbell: Joe S. Cromin kaporala
* Rory Cochrane: Carl S. Webb sarjentua
* Sebastian Tillinger: Bert D. "Moose" Codman soldadu soila
* Rick Ravanello: Joe Clary maiorra
* Adrian Grenier: Daniel E. Abrams soldadu soila
* Sam Worthington: B.J. 'Depot' Guidry kaporala
* Holger Handtke: Johann Wirtz maiorra

## Kanpo estekak 
* ''Hart's War' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Virginia Highlander

**Virginia Highlander** Ameriketako Estatu Batuetako zaldi arraza edo mota moderno bat da, hau da, duela hamarkada batzuk zaldiketarako sortua beste hainbat zaldi arrazengatik. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorria Virginia Estaduan dago. Bertan sortu zuten 1960.en urtean zenbait zaldi arrazak gurutzatzen. Arabiar zaldiak, Galesdar poniak, Hackney poniak, Tennessee Walking zaldiak eta beste hainbat.
Virginia Highlander Horse Association delako erakindeak kudeatzen du arrazaren hedapena eta zaintza.

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
The Heroes of Telemark

***The Heroes of Telemark*** (ingelesa *Telemarkeko Heroiak*) 1965eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren gerra filma bat da. Bigarren Mundu Gerran jazotako Norvegiako ur astunaren sabotaiaren gertaeran oinarritua dago. Kirk Douglas, Richard Harris, Ulla Jacobsson eta Michael Redgrave aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra. 1942an naziek Norvegia okupatu dute eta aliatuek naziak fisio nuklearra lortzeko buru-belarri lanean dabiltzala frogatzen duen txosten bat topatu berri dute, Norvegiako Telemark konderriko planta batean bonba atomikoa egiteko beharrezkoa den ur astuna ekoizten hasi dira. Norvegiar erresistentziako kideen laguntzarekin batera, britainiar komando bat planta hori saboteatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Rolf Pedersen doktora
* Richard Harris: Knut Straud
* Ulla Jacobsson: Anna Pedersen
* Michael Redgrave: osaba
* David Weston: Arne
* Sebastian Breaks: Gunnar
* John Golightly: Freddy
* Alan Howard: Oli
* Patrick Jordan: Henrik
* William Marlowe: Claus
* Brook Williams: Einar
* Roy Dotrice: Jensen
* Anton Diffring: Frick maiorra

* Ralph Michael: Nilssen
* Eric Porter: Terboven
* Wolf Frees: Knippelberg eraso-taldeburua
* Karel Stepanek: Hartmuller irakaslea
* Gerard Heinz: Erhardt irakaslea
* Victor Beaumont: alemaniar sarjentua
* George Murcell: patruilaburua
* Mervyn Johns: Wilkinson kolonela
* Barry Jones: Roderick Logan irakaslea
* Geoffrey Keen: Bolt jenerala
* Robert Ayres: Courts jenerala
* Jennifer Hilary: Sigrid
* Maurice Denham: doktorea

## Kanpo estekak 
* *Telemarkeko Heroiak* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Linda Hunt

**Lydia Susanna Hunter** (Morristown, New Jersey, 1945eko apirilaren 2a) zinema, antzerki eta telebistako estatubatuar aktore bat da. Antzeztutako filma ezagunenen artean *Popeye* (1980), *Silverado* (1985) eta *The Year of Living Dangerously* daude. Gaur egun *NCIS: Los Angeles* telesailan antzeztu ohi du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Kanpo loturak 
* Linda Hunt aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Falange (hezurra)

**Falangeak** ornodun gehienen esku eta oinetan dauden hezurrak dira. Oinetako falangeei **behatz-hezur** deitzen zaie, eta **hatz-hezur** eskuetakoei. Gizakiok eta tximinoek bi falange ditugu erpuru eta behatz lodietan, eta hiru beste hatz eta behatzetan. Lehen falange, falangina eta falangeta zituzten izenak baina oraingo nomenklaturaren arabera, proximalak, erdikoak eta distalak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldaka-hezur

**Aldaka-hezurra**, **hezur koxala** edo **hezur iliakoa** hezur-bikote laua da, luzexka eta helize-formakoa, pelbisaren aurreko eta alboko aldea osatzen duena.. Hiru hezurrez (ilion, iskion eta pubisaz) eratuta dago.

Hezur iliako biak pubis-sinfisian elkartzen dira eta sakro eta kokzixarekin batera pelbisaren hezurdura sortzen dute. Aldakaren artikulazioaren bitartez, femurrekin loturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zango-sagar

Giza anatomian, **zango-sagarra**, **berna**, **aztala** edo **zangarra** orkatilatik belaunera doan zango zatia da, atzeko alde mamitsua bereziki. Aurrealdeko zatiarekin batera, izterreko trizeps osatzen duten hiru muskuluek Akilesen tendoiaren bitartez orpoarekin bat egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Oin-zola

Giza anatomian, **oin-zola**, **oinazpia** edo **oinpea**, oinaren azpia da. Berari dagokion adjetiboa "plantar" edo "oin-zolako" da. Ungulatuen artean, bere baliokidea apatxa du izena.

Bere azalak ez ditu ilerik edo melaninarik baina bai izerdi guruin asko. Giza gorputz osoan, azalarik lodiena da.

## Izenak 
Sarreran emandako izenez gain, hauek dira *Euskaltzaindiaren Hiztegia*n ematen diren beste aldaera batzuk: **hankape**, **hankazpi** eta **zango-zola** ( batez ere Ipar.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Reno Renardo

**El Reno Renardo** Getxoko (Bizkaia) freak metal estiloko musika talde bat da, 2006an sortua.

## Taldea 
Jevo Jevardo, taldearen aitzindaria, bakarlari hasi zen. Bi urtean Internetez famatu zen; eta, kontzertuetarako ordua iritsi zela iritzita, taldekidez inguratu zen, agertokietara jauzi egin ahal izateko. Taldearen abesti gehienak abesti famatuen metal bertsioak dira, baina letra umoretsuarekin. Lau disko kaleratu dituzte, eta guztiak daude haien webgunean dohainik jaisteko eskuragarri.

Orain arte beti gaztelaniaz abestu izan dute. Hala ere, 2016. urtean, *Meriendacena con Satán* diskoa argitaratu zuten, eta hor plazaratu dute taldeak euskaraz egindako lehen kanta, *Euskal Txupifesta*.

## Diskografia 
* *El Reno Renardo* (2007)
* *El Reno Renardo y El Reino de la Cagalera de Bisbal* (2008)
* *El Improperio Contraataca* (2010)
* *Babuinos del Metal* (2013)
* *Meriendacena con Satán* (2016)
* *Hostiopatía* (2018)
* *Rarezas Raras* (2020)
* *El Mundo Se Va A La Mierda* (2021)
* *Regreso Al Metalverso* (2024)

### Singleak 
* *El Tamborilerdo* (2008)
* *Subnorcracia* (2011)
* *Subnorchristmas* (2013)
* *En Navidad* (2014)
* *No lo llames el Bilbao* (2014)
* *Villanpsycho* (2016)

## Kanpo estekak 
*  El Reno Renardoren webgune ofiziala.
Gu ta gutarrak (argipena)

**Gu ta gutarrak** esamoldeak adiera zenbait ditu:
* Gu ta gutarrak, Pedro Mari Otañok idatzitako bertsoak;
* Gu ta gutarrak, Magdalena Moujánen zientzia fikziozko ipuina;
* Gu ta Gutarrak, 2006an sortutako musika taldea;
* Gu ta gutarrak, ETBko reality showa, neska eta mutilen arteko elkarbizitzari buruz.
Okzipuzio

Giza anatomian, **okzipuzioa** buruaren atzealdea da, lepoko ornoekin lotuta dagoena. Berari dagokion adjetiboa "okzipital" da. Okzipuzioa garaia bada, zenbait trisomiaren ezaugarria izan daiteke, hala nola Edwards sindromea edo Beckwith–Wiedemann sindromea. Okzipuzioan trauma bat izateak buruhezur-haustura eragin dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buru-azal

Giza anatomian, **buru-azala** edo **buruko ile-larrua** buruko larruazalean hazten den hari-formako luzakin epidermikoa da. Oso larruazal leunean hazten da, odol-hodi asko dituena. Bost geruza ditu.

## Kanpo estekak