open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gros Xake Taldea

thumb|250px|Gros Xake Taldearen lehiaketa bat, 2005ean.
**Gros Xake Taldea** 1991eko hasieran sortu zen. Urte horretan Gros auzoko hainbat xakezalek kirol-zientzia hau eta bere baitan sortzen diren onurak auzuneko bizilagunen artean zabaltzeko erabakia hartu zuten. Zaleentzako txapelketa ireki bat antolatu zen, “1go Groseko Irekia” izena hartu zuena, egun aurrera darraiona eta nazioarteko izaera bereganatu duena.

## Historia 
1991eko hasieran sortu zen. Urte horretan Gros auzoko hainbat xakezalek bildu ziren. Zaleentzako txapelketa ireki bat antolatu zen, “1go Groseko Irekia” izena hartu zuena, egun nazioarteko izaera bereganatu duena. Honez gain, auzoko haurrentzako xake eskolak ematen hasi ziren eta, ondorioz, Kluba nabarmenki hazi zen. Instalazioen aldaketa bikoitzaren ondoren, egun Donostiako Xakerako Teknifikazio Zentroa osatzen du, Anoetako kirol gunean kokatuta dagoena, eta Europako xakeko instalaziorik hoberenetarikoa dela esan daiteke. Klubak hiriko ikastetxe ezberdinetan, eta baita haien instalazioetan bertan ere, ehundaka ikasle kudeatzen ditu eta, gainera, maila ezberdinetako jokalari federatu mordoa dauka.

Ibilbide eta helburu desberdinak izan arren, xakeak elkartzen ditu Gros Xake Taldea eta Emakumeen Etxeko Xake saila. Lehen egoitza Aita Larroka kalean izan zuten, eta ondoren beste hainbat urtez izan ziren Manteo kiroldegian. 2009tik, berriz, «Gros Xake Taldea izan arren, Carmelo Baldan daude, Anoeta parea.

## Elkartea 
Gros Xake Taldea 200 lagunek osatzen dute. Egoera horrela azaldu zuen Marisa Sarriak, Emakumeen Etxeko Xake saileko arduradunak: «Gure klubera 100 ikasle baino gehiago etortzen dira. Gehienak haurrak dira, 6 eta 15 urte bitartekoak gutxi gora behera, batik bat 6 eta 10 urte bitartekoak. Horrez gain, helduentzako bizpahiru talde dauzkagu, 16 urtetik 60 urtera bitartekoak», azaldu du. Eta, horiez gain, 100 bazkide dituzte. «Helburua, hasiera-hasieratik izan da xakea zabaltzea eta sustatzea, eta batez ere, jende gazteari eta haurrei erakustea eta eskolak ematea». Dena den, kluba sendotu ahala, eliteko hainbat jokalari ere erakarri dituzte. «Txiki hasi ginen, baina, azkenean, asko handitu da kluba. Jokalari profesionalak ere erakartzeak lagundu izan digu klubeko gazteei —gazteak ginenean— gure maila hobetzen».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klubaren webgune ofiziala.
* Maite Reizabalen erreportaia *Hirutxuloko Hitza*n, 2021/02/05ean.
Strawberry Prince

, sarritan  laburtua, Japoniako musika taldea da. Sei kidek osatzen dute: Nanamori, Jel, Satomi, Colon, Rinu, eta Root.

## Diskografia 
### Singleak 
* Ichigo-iro natsu hanabi
* Strawberry Halloween Night
* Parade wa kokosa
* Christmas no mahō
* Strawberry Nightmare
* Mabushigariya
* Suki suki seijin
* Dai uchū Rendezvous
* Streamer

### Albumak 
* 2019: Strawberry Love!
* 2020: Strawberry Next!
* 2020: Strawberry Prince

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shakespeare's Sister (argipena)

'''Shakespeare's Sister**, ingelesez, Shakespeareren arreba, zenbait artikulutarako bide izan daiteke:

* **Shakespears Sister''', apostroferik gabe eta 'e' bat eskas idatzia, pop talde britainiarra.
* "'''Shakespeare's Sister**", The Smiths taldearen 1985eko abestia.
* **Joan Shakespeare''' izan zen William Shakespeareren arreba.
Karlo

[220px|thumb|eskuinera|[Arte (zuhaitza)|Arte ezkurrak karloaren barnean.]]
**Karloa** Fagazeoak familiako landareetan fruituaren oinaldea gutxi edo gehiago biltzen duen erakin axial akreszentea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Ferrer

**Miguel José Ferrer** (Santa Monica, Kalifornia, 1955eko otsailaren 7a - *ibidem*, 2017ko urtarrilaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen. Aita José Ferrer aktorea izan zen eta ama Rosemary Clooney abeslaria. George Clooney zen bere lehengusua. Musikan hasi zen eta bateria jo zuen Keith Moonen *Two Sides of the Moon* abestian. Bere lagun Bill Mumyrekin *Comet Man* komiki pertsonaia sortu zuen eta eleberri grafiko bat idatzi zuten (*The Dreamwalker*). 1970eko hamarkadan hasi zen telebistarako paperetan antzezten. Bere lanik nabarmenena *Twin Peaks* sailan izan zen. Zineman *RoboCop*, *Traffic* eta *Iron Man 3* filmetan antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Sophie (musikaria)

**Sophie Xeon** (Glasgow, Eskozia, 1986ko irailaren 17a - Atenas, Grezia, 2021eko urtarrilaren 30a), **Sophie** (**SOPHIE** letra larriz estilizatua) izen artistikoaz ezaguna, eskoziar musikaria, musika-ekoizlea, abeslaria eta DJa izan zen. Sophiek hainbat artista entzutetsuren lanak ekoitzi zituen, hala nola, Charli XCX, Vince Staples, Kim Petras, Madonna, Let's Eat Grandma eta Namie Amuro, besteak beste.

Hasieran anonimotasunetik aritu zen. Gero, Sophiek bere burua emakume transgenerotzat aurkeztu zuen. *Bipp* (2013) eta *Lemonade* (2014) singleei esker egin zen ezaguna, 2015ean argitaratu zuen *Product* bilduman bildu zituenak. 2018an estreinako diskoa plazaratu zuen, 'Oil of Every Pearl's Un-Insides* izenburukoa.

2021eko urtarrilaren 30ean hil zen Atenasen 34 urte zituela, istripuz erori eta gero.

## Diskoak 
### Bildumak 
* *Product* (2015)

### Estudioko diskoak 
* *Oil of Every Pearl's Un-Insides'' (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irina Starxenbaum

**Irina Vladimirovna Starxenbaum** () (Mosku, Errusia, 1992ko martxoaren 30a) errusiar aktorea da *Attraction 1* eta *2* eta *Leto* filmengatik da ezaguna.

## Biografia 
Moskuko Psikologia eta Pedagogia Estatuko Unibertsitatean antzerkia, erretorika eta filosofia ikasketak egin zituen eta Alexander Dzyubaren aktore trebakuntzan hartu zuen parte.

## Filmografia 
* 2015: *Deslokalizazioa* (Переезд)
* 2015: *Munduko teilatua* (Крыша мира)
* 2016: *Chacal* (Шакал) (telesaila)
* 2016: *Olga* (Ольга) (telesaila)
* 2017: *Attraction* (Притяжение)
* 2017: *Ur beltza* (Чёрная вода)
* 2018: *Izotza* (Лёд)
* 2018: *Leto* (Лето)
* 2018: *Kilimandjara* (Килиманджара)
* 2018: *T-34*
* 2019: *Emakume zaindua* (Содержанки)
* 2019: *Sherlock Holmes Errusian* (Шерлок Холмс в России) (telesaila)
* 2019: *Irakasleak* (Учителя) (telesaila)
* 2020: *Attraction 2* (Вторжение)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Piotr Morawski

**Piotr Morawski** (1976ko abenduaren 27a - 2009ko apirilaren 8a) mendizale poloniarra izan zen. Ezaguna da 2005eko urtarrilaren 14an Shishapangmako neguko lehen igoera arrakastatsua egiteagatik, Simone Mororekin batera. Morawski 32 urte zituela hil zen Nepalen Dhaulagiri / Manaslu nazioarteko espedizio batean. Arraila batean erori zen 5.500 metroko altueran egokitu bitartean.

## Espedizio nagusiak 
## Kanpo estekak 
* MountEverest.net Poloniako alpinismoaren kronograma
* piotrmorawski.com webgune ofiziala (polonieraz)
* Himalayako tragedia - Piotr Morawskik Dhaulagiri galdu zuen.
* Piotr Morawski poloniar eskalatzaile ospetsua.
* web album mBank Annapurna West Face Expedition 2008
Ilinden–Preobrazhenie Altxamendua

thumb|Mazedoniako eta Traziako eskualdeetako altxamenduaren mapa. Egungo mugak ikusgai daude, garai hartako otomandarren mugekin batera.
**Ilinden – Preobrazhenie altxamendua** edo, besterik gabe, 1903ko abuztuaren eta urriaren **Ilinden altxamendua** ( , *Ilindensko-Preobražensko vǎstanie* ;  , *Ilindensko vostanie* ;  , *Eksegersi tou Ilinden* ), Otomandar Inperioaren aurkako matxinada antolatua izan zen, Mazedonia-Adrianople Barne Erakunde Iraultzailea prestatu eta burutu zuena,  Mazedonia-Adrianople Batzorde Gorenaren laguntzarekin. Altxamenduaren izenak *Ilinden* aipatzen du, Elias eguneko izena, eta Transfigurazioa esan nahi duen *Preobrazhenie* . Matxinadak abuztuaren hasieratik urriaren amaiera arte iraun zuen eta lurralde zabala estali zuen ekialdeko Itsaso Beltzeko kostaldetik Ohrid lakuaren ertzeraino.

Mazedoniako eskualdean izandako matxinadak Monastir Vilayeteko erdialdeko eta hego-mendebaldeko zatirik gehienetan eragin zuen batez ere bertako nekazari bulgariarren laguntza     eta neurri batean Eskualdeko biztanle aromandarrak. Behin-behineko gobernua Kruševo herrian ezarri zen, eta bertan matxinatuek abuztuaren 12an hamar egun eskas igaro ondoren *Kruševo Errepublika* aldarrikatu zuten. Abuztuaren 19an, nekazaritza bulgariarrek Adrianople Vilayet-en antolatutako estuki lotutako matxinada batek Strandzha mendietako eremu zabal bat askatzea eta behin-behineko gobernua sortzea ekarri zuen Vassilikon, *Strandzha Errepublikan* . Honek hogei egun inguru iraun zuen turkiarrek bota aurretik.

Altxamendua zapaldu ondoren, 30.000 errefuxiatu inguruk ihes egin zuten Bulgariara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lide Erbina

**Lide Erbina Araña** (Ordizia, 2000ko abenduaren 19a) gipuzkoar errugbilaria da, errugbi XV eta errugbi VII modalitatetan aritzen dena. Iñaki aita, Beñat neba eta Amaia ahizpa ere errugbilariak dira.

## Ibilbidea 
Ordizia Rugby Elkartean hasi zen jokatzen eta Espainiako selekzioaerekin egin zuen debuta. 2018an Cisneros taldeak fitxatu zuen,  Amaia ahizparen talde berean. 2021ean Eibar taldeak fitxatu zuen.

2018an Errugbi VIIko Munduko Serietan debutari onenaren saria jaso zuen, Espainiar selekzioarekin.

### Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Khalfaoui

**Andrea Khalfaoui Larrañaga** (Donostia, Gipuzkoa, 1993ko martxoaren 17a) feminista ijitoa, amaziga eta ikertzailea da.

## Biografia 
Andrea Khalfaoui Haur Hezkuntzan graduatua da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Gizarte eta Hezkuntza arloko Ikerketa Masterra unibertsitate berean. Deustuko Unibertsitateko ikertzailea da, eta IKUS-IKASKUNTZA komunitateei buruzko hezkuntzaren ikerketa sustatzeko unibertsitateko Subred erakundeko kidea. Deustuko Unibertsitateak zuzendutako I+G proiektu batean kolaboratzen du. Haurtzaroko bizikidetza, ikaskuntza eta garapena kulturen arteko interakzioen bidez hobetzera bideratutako doktorego-tesia prestatu du, eta horrek laburbiltzen ditu bere interes-ildo nagusiak.

2021ean Andreak Hezkuntza doktorego programakoak, bere doktorego tesiaren defentsa egin zuen: “Claves para la convivencia intercultural en educación infantil. Un estudio de caso “. Tesiaren zuzendariak Lourdes Villardón Gallego eta Rocío García Carrión doktoreak izan ziren. Tesi honekin, doktoregaiak Nazioarteko Doktoretza izendapena izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Aurreiritzien aurkako ahotsak* dokumentalari buruzko elkarrizketa. Nafarroako Hitza, 2019
* Andrea Khalfaoui. Twitter
Hung Up (Madonnaren abestia)

" **Hung Up** " Madonna abeslari estatubatuarraren abestia da, haren estudioko 10. albuma izan zen *Confessions on a Dance Floor* (2005) diskoan agertu zena. Musikalki, abestiak 1980ko hamarkadako poparen eragina du.

## Sorkuntza 
Madonnak Stuart Price ekoizlearekin elkarlanean idatzitako eta ekoitzi zuen, baina doinuak sample argi bat dauka ABBAren abesti batekoa: *Gimme! Gimme! Gimme!* (A Man After Midnight). Madonnak pertsonalki baimena eskatu zien Benny Andersson eta Björn Ulvaeus ABBAko partaideei, abesti haren bi sortzaileei.

## Bideoklipa 
Bideoklipa ballet estudio batean eszenifikatua dago, Madonna bera dantzari agertzen delarik, itxura retro batean. John Travolta eta bere filmei eta, oro har, dantzari egindako omenaldia da. Bideoa Johan Renckek zuzendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hung Up, bideoklipa.
* ABBAren *Gimme! Gimme!*, jatorrizko inspirazioa
Christopher Okoro Cole

**Christopher Elnathan Okoro Cole** (Waterloo, Sierra Leona, 1921eko apirilaren 17a - 1990) sierraleonar politikaria izan zen. Londresko Unibertsitatean eta London School of Economicsen ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen Sierra Leonan. Ondoren, gobernuko hainbat lanpostutan lan egin zuen. Besteak beste, enbaxadorea izan zen Estatu Batuetan eta NBEn eta epailea nagusia. 1971ko martxoaren 31tik apirilaren 19ra Sierra Leonako azken gobernadore orokorra izan zen eta apirilaren 19tik 21era herrialdeko jarduneko presidentea.

## Kanpo estekak
Éditions Philippe Amaury

**Éditions Philippe Amaury** (**EPA**), baita **Groupe EPA** edo **Groupe Amaury** ere deitua, frantziar hedabide-enpresa da. L'Équipe edo Le Parisien egunkarietako jabea, Amaury Sport Organisation enpresaren bidez Frantziako Tourra eta beste hainbat txirrindulari lasterketaren antolatzailea da, besteak beste Paris-Niza edo Paris-Roubaix klasikoa. Paris-Dakar eta Frantziako Golf Irekia ere antolatzen ditu. 2010ean Bwin apustu-enpresan sartu zen. Philippe Amauryk sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera–Almanzora geltokia

**Vera–Almanzora** Andaluziako Almeriako probintziako etorkizuneko tren geltoki bat da, Vera udalerrian kokatuta dagoena.

Murtzia-Almeria abiadura handiko burdinbidearen parte izango da, eta 2023an inauguratzea aurreikusten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Murtzia-Almeria burdinbidea

**Murtzia — Almeria abiadura handiko burdinbidea** Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Orihuela–Miguel Hernandez eta Cartagena eta Almeria geltokiak lotzen ditu.

Burdinbidea lanean da. 2023rako amaitzearekin espekulatzen da, baina oso gertagaitza da

## Historia 
Burdinbide horren eraikuntza Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidea eraikitzearekin batera hasi zen, nahiz eta beste zatiekin alderatuta atzerapen handiak jasaten ari zen.

### Orihuela - Murtzia tartea 
Orihuela eta Murtzia-Hiri arteko zatia hiru zatitan banatzen da: Orihuela - Beniel, Beniel - Regueron eta Regueron - Murtzia-Hiri (Reguerongo saihesbidea bezala ezaguna). 

Lehenengoa 2021eko otsailetik dago amaituta, Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbideko Montfort Cidekoa eta Orihuela arteko tartearen ondoan ireki baitzuten. Murtzia-Hiriraino doan gainerako trenbidea ireki arte, maniobrak egiteko gunea da Orihuela–Miguel Hernandez helmuga duten trenentzat.

Bigarrena lehenengoaren ondoan inauguratzekoa zen, Alacant eta Murtzia-Hiri arteko zatia blokean irekiz, baina azkenean atzeratu egin zuten. 2022 baino lehen ireki nezake.

Hirugarrena 2008an ireki zen, burdinbide konbentzionalaren dagokion tartearen ondoan.

### Murtzia - Almeria tartea 
Banandu aurretik, Murtzia-Hiri eta Almeria-Hiri artean hainbat plataforma-segmentu eraiki ziren, Murtzia-Hiri, eta Librilla inguruan. Ondoren, eta 2020ra arte, beste segmentu batzuk baino ez zituzten ireki Murtziako Alhama, Totana eta Lorca eta Andaluziako Vera eta Sorbas. Ondoren, hainbat proiektu egin dira eta obra batzuk lizitatu dira, baina Espainiako Gobernuak ez dio benetako bultzadarik eman, garai hartan beste zati garrantzitsuago batzuetan kontzentratua zegoena, Monfort Cidekoa eta Orihuela artean zegoena kasu, 2021eko otsailean ireki zena. Alacant eta Murtzia arteko AVE bi zatitan banatu izanak eta tarte valentziarra (Madril-Valentzia burdinbidekoa) erabat inauguratzeak Murtziako Eskualdeko Gobernu Kontseilua asko sumindu zuen.

2021eko otsailean, Katalan Herrietako Madril-Valentzia burdinbidearen azken zatia ireki ondoren, ADIFek konpromisoa hartu zuen burdinbide horren zati guztiak lizitatzeko, Murtzia eta Almeria artean, 2021 amaitu baino lehen.

### Orihuela - Cartagena tartea 
Orihuela (Beniel zehazkiago) eta Cartagena artean, burdinbidea hobetuko da (Chinchilla Aragoi-Mendikoa - Cartagena). Gainera, nazioarteko zabalerako hirugarren errei bat gehituko da, AVE trenak igaro ahal izateko.

## Azpiegitura 
|}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Errasti

**Errasti** gaur egun Arabako Arroiabeko kontzejuren barruan, Arratzua-Ubarrundia udaletxean, Gorbeialdean, Araban zegoen herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean dokumentatuta agertzen da, *Donemiliagako goldea*n alegia, baina noiz hustu zen ez dakigu.
1366tik dago dokumentatuta. Noiz hustu zen ez da ezagutzen baina 1427 aurretik izan zen.

## Erreferentziak
Dhahran

**Dhahran** () Saudi Arabiako ekialdeko hiri bat da. Herrialdeko petrolio industriaren hiriburu administratiboa da. Dammam eta Khobar gertuko hiriekin batera, lau miloi biztanle baino gehiago dituen gune metropolitar bat osatzen du.

1938an eratua, Saudi Aramco enpresak bertan ditu bere egoitza.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mele

[thumb|Itsas melea [Sluyseko guduan, 1340an]]
**Melea** (frantsesez *mêlée*), oro har, hurbiletik eta kontrol zentral gutxirekin egin ohi zen itsas edo lehorreko borroka bateko modu itxita eta desantolatua da. Frantsesezko terminoa ingelesera onartu zen c. 1640an (jatorri saxoiaren hitza *melle* zen)

Trafalgarreko guduan gorputzez gorputz borrokatu zen, britainiar itsasontziek Frantziako eta Espainiako lerroa zeharkatu zutenean, bataila ontzitik ontzira egin zuten. Kasu horretan, gorputzez gorputza planifikatu zen; Nelson almiranteak bere tripulazioen borroka ezaugarri bikainak erabili zituen Frantziako eta Espainiako zenbakizko nagusitasuna konpentsatzeko.

Lehen Mundu Gerrara arte, Europako armada gehienetako zalditeria erregimentuak zaldiketako bi borroka motatan trebatu ziren: gerora bildutako zaldien talka aurreikusten zuen karga, lantzaz eta sabloz armatuta eta gorputzez gorputza. Azken hori borroka indibidualen masa biribila bezala pentsatu zen, lehen karga lerroak topaketaren talkak eten ondoren.

## Kanpo estekak
Oxalato

**Oxalatoak** azido oxalikoaren gatzak eta esterrak dira. Gatzek C2O42- anioia dute eta esterrek honelako egitura izaten dute: R-O2CCO2-R'. IUPACen nomenklaturan **etanodioato** deritze.

Oxalato anioiak koordinazio-konposatuak eratzen ditu metal askorekin.

Kaltzio oxalatoa giltzurruneko harriekn sortzaile nagusia da eta susmoak daude burdina(II) oxalatoak hezueria sortzen laguntzen duela. Horregatik, eritasun horiek izanez gero, oxalatoa dute landareak ez jatea gomendatzen da.

## Oxalatoak naturan 
Landare askotan ageri dira oxalatoak karbohidratoen oxidazio ez-osoaren ondorio izaten dira.

Sabi hostozuriak (*Chenopodium album*), mingarratz handiak (*Rumex acetosa*) eta mingotsak (*Oxalis*) oxalato-kantitatea adierazgarriak dituzte. Sukaldean usu baliatzen ditugun landareen artean piper beltza, perrexila, espinakak, zerbak, erremolatxa edo betearraba, intxaur eta antzekoak eta baiak aipa daitezke oxalatodunen artean.

## Ondorio fisiologikoak 
Kaltzio oxalatoa giltzurruneko harrien sortzaile nagusia da eta susmoak daude burdina(II) oxalatoak hezueria sortzen laguntzen duela. Horregatik, eritasun horiek izanez gero, oxalatoa dute landareak ez jatea gomendatzen da.

## Estekatzaile moduan 
Oxalatoa anioia ioi metalikoentzat estekatzaile bikaina da. Normalean, estekatzaile bidentatu moduan lotzen da MO2C2 bost elementuz osatutako eraztuna eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mulu

[thumb|250px|eskuinera|[Dunetako esne-belarra *(Euphorbia paralias)* mulua da.]]
**Mulua** zuhaixka txikia da, oinaldean bakarrik zurturik dagoena. Muluak dira, adibidez, ainar arrunta, erromeroa, otabera arrunta eta labanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Winnen

**Peter Winnen** (1957ko irailaren 5a) herbeheretar txirrindulari ohia da. Frantziako Tourreko lehenengo hiru partaidetzatan, bostgarren, laugarren eta hirugarren sailkatu zen. Gainera, hiru aldi gehiagotan, lehenengo hamarren artean sailkatu zen, bai Frantziako Tourrean, zein Italiako Giroan ere.

Frantziako Tourreko Alpe d'Huezeko etapa mitikoa bi ekitalditan irabazi zuen.

## Taldeak 
* Capri-Sonne (1981-1982).
* Ti-Raleigh (1983).
* Panasonic (1984-1989).
* Buckler (1990-1991).

## Palmaresa 
**1979**
* Liejako Itzuliko etapa bat.

**1980**
* 2. Bakearen Lasterketan

**1981**
* 3. Romandiako Tourrean
* 5. Frantziako Tourrean, Gazteen Sailkapena eta etapa bat.

**1982**
* 4. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan.
* 2. Acht van Chaamen.

**1983**
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 2. Suitzako Itzulian eta etapa bat.

**1985**
* Paris-Nizako etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 7. Suitzako Itzulian
* 8. Dauphiné Libérén

**1987**
* 2. Suitzako Itzulian eta etapa bat.
* 8. Italiako Giroan.

**1988**
* 8. Italiako Giroan.
* 9. Frantziako Tourrean.

**1990**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 3. Rund um den Henninger-Turmen

## Itzuli handietan izandako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Pierre Arrizabalaga

**Marie-Pierre Arrizabalaga** (Ziburu, 1960) Ipar Amerikako zibilizazioetan irakasle eta ikerlaria da da Paris ondoko Cergy-Pontoiseko Unibertsitatean. Irakasle katedraduna da Ikasketa Amerikarrak ikasgaian, Hizkuntza Modernoen Nazioarteko Ikasketen Institutuan.

Historian doktore titulua eskuratu zuen AEBko Davis hiriko Kaliforniako Unibertsitatean 1994an, eta Frantzian berriz ere Historia doktore aitorpena akademikoa jaso zuen Parisko Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolan (frantsesez, *École des hautes études en Sciences Sociales*, EHESS) 1998an, AEBn burutu zuen tesia bera zabalago eta osatuago aurkeztu eta gero.

Historialari honek Frantzia Hego Mendebaldeko eta Ipar Euskal Herriko familia eta migrazioen Historia ikertzen du. Bere ikerketak XIX. mendeko antzinako Behe Pirinioak departamenduko familia egituren, oinordekotza estrategien eta migrazio familia sareen ingurukoak dira.

1998an Frantzian burutu zuen tesiak, Maurizio Gribaudi irakasleak zuzendurikoak, izena du “*XIX. mendeko Ipar Euskal Herriko familia, oinordetza, eta emigrazioa: oinordetza jardunen ikerketa eta migrazioen portaerak euskal familien artean*”.

Tesiaren abiapuntua izan zen galdetzea zer dela eta, XIX. mendean, familia berean, gizabanako batzuek ez zuten inoiz etxetik alde egin behar izaten, eta besteek, berriz, beren herrian bertan, aldameneko beste batean, eskualdeko hiriburuan ala Ameriketara joan behar izaten ziren.

Ikerlanaren originaltasuna datza, alde batetik, landutako ikuspegi mikro-historikoan (Ipar Euskal Herriko bost herritan, bakoitzean hogei familiaren berreraikuntza genealogikoa egiten du), eta, bestetik, familia barruko migrazio-fenomenoaren azterketa historiko-biografikoa lantzen du, familia bereko banakako portaerak konparatuz.

Azken urteetan, Arrizabalaga irakasleak eskuartean daukan proiektuak izena du *Frantziarren finkapena Kalifornian, 1880-1940, eta generoaren ikuspegia*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan van der Velde

**Johan van der Velde** (Rijsbergen, 1956ko abenduaren 12a) herbeheretar txirrindulari ohia da. Maila handiko txirrindularia izan zen eta lehenengo urtetik garaipen garrantzitsuak lortu zituen.

## Taldeak 
* Ti-Raleigh (1978-1983).
* Pinarello (1984-1985).
* Panasonic (1986-1987).
* Gis Gelati (1988).
* TVM (1989).
* Carrera Jeans (1989).

## Palmaresa 
**1977**
* 2. Etorkizuneko Tourrean

**1978**
* 20px Herbehereetako Itzulia eta etapa bat.
* 20px Romandiako Tourra eta bi etapa.
* 20px Britainia Handiko Tourra eta etapa bat.

**1979**
* Romandiako Tourreko etapa bat.

**1980**
* 20px Dauphine Libere eta etapa bat.
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Frantziako Tourreko Gazteen Sailkapena 20px.
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat.
* 2. Kataluniako Voltan, Puntukako sailkapena eta lau etapa.
* 2. Nokere Koersen.

**1981**
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* Midi Libreko etapa bat.
* Dauphine Libereko etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat.
* 4. Kataluniako Voltan eta hiru etapa.

**1982**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* 3. Frantziako Tourrean.
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat.
* Kataluniako Voltako etapa bat.
* Acht van Chaam.

**1983**
* Züricheko txapelketa.
* Setmana Catalanako etapa bat.

**1984**
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* 2. Laigueglia Sarian.
* 3. Milan-Vignolan.
* 5. Italiako Giroan.

**1985**
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* Bernocchi Kopa.
* Italiako Giroko Puntukako Sailkapena 20px.
* 3. Pantalica Sarian
* 3. Friuliko Giroan

**1986**
* Flèche Brabançonne.
* Italiako Giroko etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* 2. Acht van Chaamen.

**1987**
* 9. Italiako Giroan, Puntukako Sailkapena 20px eta bi etapa.
* Suitzako Itzuliko etapa bat.

**1988**
* Italiako Giroko Puntukako Sailkapena 20px.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: itzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Begoña Ereñaga

**Miren Begoña Ereñaga Onaindia** (Durango, Bizkaia, 1927ko martxoaren 11 - *ib.*, 2015eko apirilaren 7a) erraketista profesionala izan zen. Katalunian, Sabadellgo frontoian jokatu zuen zenbait urtez.

Umetan, Gerra Zibila, erbestea eta gerraoste gogorra ezagutu zituen.

## Biografia 
Begoña Durangon jaio zen, ama Munitibarko Berreño auzokoa zuen, Kanpone baserrikoa; aita, berriz, durangarra. Haurra zela gerra piztu zen.

### Gerra garaia 
Umetan gerrako gertakari latzak ezagutu zituen, bai jaioterrian bai bere senideekin gerratik ihesi hor zehar abiatu zirenean. Izan ere, 1937ko martxoaren 31n, Begoñak 10 urte zituela, Durangok jasan zuen bonbardaketa hurbiletik bizi eta urte bereko maiatzean ebakuatu beharra izan zuen, Durangotik Santanderrera eta handik Frantziako Bordele inguruko Cadaujac herrira joan zen bere familiarekin, Garona ondoko Maison Henry izeneko etxera. Halere, atzerrian egon arren, dantza zaletasuna ez zuen inoiz galdu, dantzaz gain abesbatza ere bazuten erbesteratuek eta gabonetan jaiotza prestatzen zuten. Bartolome Ertzilla durangar musikariaren *Mesias Sarritan* beti egoten zen haien errepertorioan, herriminaren eraginez. Begoñak Bordeleko antzoki baten ere egin zuen dantzan. 1939an berriz, Durangora itzulera ez zitzaion samurra suertatu. Goian zerua eta behean lurra, gabezia zen inguruan nagusi. 

Gerraosteko gabeziari aurre egiteko, 1940. urtearen hasieran, erraketan ikasten hasi zen, Eibarren. Handik bi urtera erraketista profesional gisa debutatu zuen Sabadellen pilotalekuan: 15 urte egin berri zituela, bertara joateko proposamena egin ziotela esan zion amari eta joatea nahi zuela. Amak begi onez ikusi zuen, etorkizuna bilatuko zuen esperantzan eta goseari ihes egiteko aukeran. Bertan denboraldi batez jokatu zuen, atzelari postuan, aurkari zein kide zituelarik, besteak beste, Natividad Lopez "Eibarresa", Mari Carmen Madariaga "Arrati" edota Maite Gorrotxategi "Ermua" pilotariak. Berari baina, pilotan aritzea gustatzen zitzaion
thumb|250|Erraketistak
Zenbait urtez frontoian jokatu ondoren, erraketari agur esan, ezkondu eta dendari lanetan jardun zuen Durangon.

### Aitortzak 
* 2009an *Erraketistak* izeneko erakusketa antolatu zuen Durangoko Arte eta Historia Museoak, Javier Sagastizabal eta Jose Maria Urrutiak osatutako izen bereko lanean oinarriturik. Horrez gain, Martxoaren 8aren harira omenduak izan ziren azken urteetan ahazturan egondako kirolari aitzindariak, tartean Begoña Ereñaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azken erraketistak. Mende hasierako kirolari profesional. Argia. Bideoa

* Emakume erraketistak. Aintzinako lanbideak
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Goddess Bunny

**Sandra "Sandie" Crisp** (Santa Monica, Kalifornia, 1960ko urtarrilaren 13a - Los Angeles, Kalifornia, 2021eko urtarrilaren 27a), **The Goddess Bunny** izen artistikoarekin ezagunagoa, estatubatuar artista, drag queen, aktore eta modeloa izan zen.

Crisp emakume transgeneroa zen. Poliomielitisak jota jaio zen eta mediku anitzen praktika okerra jasan zuen bere gorputzaren desitxuratzea areagotuz. Haur ezinduentzako hainbat harrera etxetan hazi zen. Haurtzaroan, bere harrera etxeetako familiako zenbait kidek jazarpen fisikoa eta sexu-jazarpena egin zioten bere genero nortasuna eta ezintasuna zela-eta.

## Filmografia 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Raymond Martin

**Raymond Martin** (Saint-Pierre-du-Regard, 1949ko maiatzaren 22a), frantziar txirrindulari ohia da. 1972ko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen.

## Taldeak 
* Gitane (1973-1976).
* Mercier (1977-1983).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Robert Alban

**Robert Alban** (Saint-André-d'Huiriat, 1952ko otsailaren 9a), frantziar txirrindulari ohia da. 
## Kirol ibilbidea
Profesionaletara pasa baino lehen 47 garaipen lortu zituen baina profesionaletan garaipen gutxi lortu zituen.
Hala ere, 1981eko Frantziako Tourrean hirugarren postuan sailkatu zen behin, eta geroago, bostgarren postuan. Plumeleceko Sari Nagusia birritan irabazi zuen.

## Taldeak 
* Gan-Mercier (1975-1976).
* Miko-Mercier (1977-1978).
* Fiat (1979).
* La Redoute (1980-1984).
* U.N.C.P. (1985).

## Palmaresa 
**1976**
* Plumeleceko Sari Nagusia

**1981**
* Plumeleceko Sari Nagusia
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.

**1982**
* Dauphine Libereko etapa bat.
* 3. Plumeleceko Sari Nagusian
* 5. Midi Libreren Sari Nagusian
* 9. Romandiako Tourrean
* 10. Dauphine Liberen

**1983**
* 3. Dauphine Liberen
* 3. Boucles de l'Aulnen
* 5. Frantziako Tourrean
* 10. Midi Libreren Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anton Buttiġieġ

**Anton Buttiġieġ** ( ahoskatua; Qala, 1912ko otsailaren 19a - *ibidem*, 1983ko maiatzaren 5a) maltar politikari eta olerkaria izan zen. Maltako Unibertsitatea ikasi zuen. Bigarren Mundu Gerran polizia inspektorea izan zen. Ondoren abokatu, epaile, Times of Malta egunkariko berriemaile eta argitaratzaile lanetan aritu nintzen. Alderdi Laboristako kide izan zen eta 1955ean diputatu hautatu zuten lehen aldiz. Legebiltzarrean egon zen 1976an dimisioa eman zuen arte. 1976ko abenduaren 27an Maltako bigarren presidente hautatu zuten eta bost urtez egon zen karguan. Hainbat sari jaso zituen bere olerki lanengatik eta Maltako Hizkuntzaren Akademiako kide izan zen.

## Kanpo estekak
Ad novitatem argudioa

***Ad novitatem*** **argudioa** falazia logiko ba da, eta ideia bat modernoagoa edo berriagoa izateagatik zuzena edo hobea dela dio.

Falazia mota hau oso eraginkorra da gaur egungo munduan, non berrikuntza teknologikoek azkar egiten duten aurrera.

Badira salbuespen nabarmenak; adibidez, elikagai fresko bat duela hilabete batzuk hozkailuan gordeta dagoena baino hobea da.

## Egitura 
Falazia honen egitura honako hau da:

* A berria da
* Beraz A onena da

## Adibideak 
Hona hemen adibide batzuk:

* Diozun hori XIX. mendeko pertsonek esaten zuten, baina nire ideia gaurkotuagoa da; beraz, oker zaude eta nik arrazoia daukat.
* Sistema eragile berria beste edozein baino hobea da, kaleratu berri dugulako. Windows Vista du izena. Ezin dut itxaron gure erabiltzaile guztiek ordenagailu guztietan instalatu arte.
* Pisua galtzeko, hobe da azken dieta jarraitzea.
* Enpresak hobeto funtzionatuko du orain, eraberritu egin baitute.

## Kanpo estekak
Venus lotsagabea

thumb|250px|*Venus lotsagabea*.
**Venus lotsagabea**, baita ere **Vibrayeko Venus** () Paleolitoaren lehen emakumearen irudikapena da. Kronologikoki K.a. 18 000 eta 12 000 urtekoa da. Frantzian aurkitu zen, 1864an, Laugerie-Basse paleolitoaren aztarnategian, Les Eyzies-de-Tayac-Sireuilen, Dordoina departamenduan.

## Deskribapena 
Boliz egindako eskultura txikia da, 8 zentimetrokoa. Izena hanken formatik datorkio: oso bananduak ditu, horrela sexua ondo erakutsiz. Burua eta besoak, bestetik, ez ditu. Estatuatxoa seguruenik buruarekin egin zen, lepoko haustura urradurek erakusten duten moduan, baina, ziur aski, besorik gabe. Beste Paleolitoko Venus gehienek bularrak eta aldakak zabalak dituzte; hau, aldiz, ez: gorputz mehea, aldakak zuhurrak, ia bularrak ez dira ikusten... Ezaugarri horiek, bai eta bulba bertikalak eta itxiak ere, neskatxa baten gorputza adierazten dutela dirudi.

## Aurkikuntza 
Paul Hurault, Vibrayeko VIII. Markesak, 1864 inguruan Laugerie-Bassen aztarnategian, Vézère ibaiaren haranean aurkitu zuen. Izenarekin eskulturak erakusten duen jarrera "lotsagabea" adierazi nahi zuen, ez Erromako eskulturetan bezala non Venus esku batekin sexua ezkutatzen agertzen zen; horiek "Venus lotsakorrak" dira. Izendatze horren atzean iritzi edo balorazio moral bat, ezinezkoa hainbeste urte dituen arte-lan baten aurrean.

## Komentarioa 
J.-P. Duhard-ek Paleolitoan zehar arteak izan duen bilakaera azpimarratzen du, soiltasun gehiago lortzeko. Venus honek estilo eskematikoak eta emakumezkoen gorputzen luzapenaren alderdiek Gravette aldiaren estandarrekin kontrastatzen dute. Magdaleniar kulturak, zentzu berean, diseinu geometrikoen adibide ugari aurkezten ditu, bestetik, objektuen gainean eta labar artean.

## Venus izena 
"Venus" izena Paleolitoko ehun emakumezko estatuatxo izendatzeko erabiltzen den termino generikoa da. Jakina, ez dira benetako Venus. Vibraye markesari egozten zaio orokorrean izendatze horren jatorria. Espezialista batzuen arabera, Venus izena aukeratu izana, maitasunaren jainkosa bati erreferentzia eginez, Vibraye-ren aldetik, aukeraketa desegokia izan zen. Estatuatxo horien erdiek neska oso gazteak edo emakume zaharrak irudikatzen dituzte. Beraz, emakumezko estatuatxo hauek ez dute, antza, izaera erotikorik. Sexu adierazpenak bilatzeko grina horrek gizonezko arkeologo batzuen joera erakusten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Paleolitoko Venus

## Kanpo estekak
12 hazbeteko single

eskuinera|thumb| 12 hazbeteko binilozko diskoa.
**Hamabi hazbeteko singlea** (12") ( sistema metrikoan 30,48 zentimetro) tamaina horretako gramofono eta biniloko disko formatua da, baina 45 RPM- tan grabatutakoa ohikoan.

Tamainaz formatu hau 33 RPM- tan grabatutako LP binilozkoen berdina da, baina 45 RPM-etan, abesti bakar edo pare bat argitaratzeko erabili izan zen, batik bat 20. mendearen azken laurdenean. EP edo maxisingle ere esaten zitzaien, baldin eta bere edukia single ohikoa baino luzeagoa zen, 7-12 minutu arteko pieza bat, esate baterako.

Garai guztietako 12 hazbeteko binilozko maxisingle salduena *Blue Monday* izan da, New Orderren abestia (1983).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Collins

**Kim Collins** (Saint Kitts eta Nevis, 1976ko apirilaren 5a) San Cristobalgo atleta da, 100 metroko munduko txapelduna izan zen Parisko 2003ko Munduko Kopan .

## Marka pertsonalak 
## Kanpo estekak
Cipriano Isusi

**Cipriano Isusi Alday** (Galdames, 1898 &ndash; Sodupe, Gueñes, 1980) euskal politikari eta miliziano bat izan zen.

## Bizitza 
Cipriano Isusi Alday Galdamesen jaio zen 1898an, Espainiako Gerra Zibilean Eusko Gudarostean borrokatu zen euskal milizianoa zen.

Euskal abertzalea zenez eta Euskadiren eta Errepublikaren alde borrokatu zenez, Gerra Zibilean nazionalek bera eta bere familia osoa etxetik bota zituzten (emaztea haurdun egonik), Castaños auzoko (Galdames) familia-baserria konfiskatu zieten eta diru guztia ere kendu zieten (billete guztiak erre zizkieten). Ondoren, etxe gabe geraturik, Gueñesera joan ziren bizitzera.

Cipriano zigor-espetxera kondetu zuten ("*condenado por adhesión a la rebelión*") eta 1938an espetxeratu zuten El Duesoko Espetxe Kolonian, El Puerto de Santa Mariako Espetxe Zentralean, non Juan de Ajuriaguerrarekin, bere lankide eta lagunarekin, eta baita Jesús María de Leizaolarekin ere.

## Familia 
Cipriano Isusi Maria Llagunorekin ezkondu zen. Arturo Alcoceba, euskal aktibista politikoa, eta Paquita Alcoceba, euskal politikari eta ekintzailea, ditu biloba.

## Erreferentziak
Zozo (filma)

***Zozo*** Suediako eta Libanoko drama filma da, 2005eko irailaren 2an Suedian zinema-aretoetara estreinatu zena. 

## Argumentua 
*Zozo* Libanoko mutil baten istorioa (Imad Creidi) kontatzen du, gerra zibilaren garaian, bere familiatik banandu eta Suedian bukatzen duena. 

## Ekoizpena 
Filma Josef Fares suediar-libanoar zuzendariak zuzendu zuen. Istorioa Faresek berak gerra garaian Suediara egindako benetako immigrazioan inspiratuta dago. 

78. Oscar sarietan atzerriko film onenaren Suediako ordezkaria izan zen filma. The Nordic Council zinema saria irabazi zuen 2006an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Filmaren trailerra
Kako (su-arma)

**Kakoa**, **katua** edo **txakurra** bezala ezagutzen dena, suzko arma baten eta beste arma batzuen tiragailu gisa jarduten duen mekanismoa da, baleztak kasu, eta honen gainean, hatza, eskuarki hatz erakuslea, bermatzen da tiroa eragiteko.

Kakoa giltzapean egon daiteke nahi gabeko tiroak ekiditeko eta ehundura batzuk ere izan ditzake tiro-posizioa irristatzea eragozteko. Adibidez, pistola baten ehundura eredua marratu horizontalak izan daiteke, beste pistola batean, beste fabrikatzaile batek egindakoa, ehundura eredua zirrikitu bertikalak izan daiteke.

Bi kako dituzten armak ere badaude; adibidez, kanoi bikoitzeko eskopeta. Kasu horretan, kako bakoitza kanoi bakoitzari dagokio eta bakoitzak bere kanoiaren kartutxoa kolpekatzen du.

Subfusil zaharragoen kasuan, kako bat su erdiautomatikoetarako erabiltzen zen eta bigarrena su automatikorako. Une honetan tiro egiteko modu desberdinetarako hautatzaileak daude.

## Kanpo estekak
Peter Schønau Fog

**Peter Schønau Fog** (1971ko apirilaren 20a) Danimarkako zinema zuzendaria da . Fogen estreinako film luzea, *Kunsten at græde i kor* ( ), Erling Jepsenen izen bereko eleberrian oinarritua, 2007ko apirilaren 27an estreinatu zen eta kritikaren txalotza jaso zuen. Filmagatik, Nordic Council 2007ko film onenaren saria jaso zuen eta 2007an Danimarkako film onenaren Robert saria eta Danimarkako film onenaren 2008ko Bodil saria jaso zituen.

Fog Kopenhageko Unibertsitatean eta Pragako Zinema Eskolan ikasi zuen 1999an Danimarkako Zinema Eskola Nazionalean graduatu aurretik. Bere *Lille Mænsk* () film laburra Ikasleen Oscar Sarietan atzerriko film onenaren zerrendara aurkeztu zen.

2010ean, Fogek lau urteko kontratua onartu zuen Danimarkako Zinema Institutuko aholkulari eta proiektu zuzendari gisa eta horrek zinema proiektu pertsonalak egitea eragotzi zion. 2015eko irailean jakinarazi zen Fogek Christian Jungersen-en *Du forsvinder* () eleberrian oinarritutako gidoia idatzi zuela eta 2017ko otsailean estreinatuko zen filma zuzenduko zuela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Peter Schønau Fog Danimarkako Zinema Institutuan
Esku-kanoi

[thumb| Suitzako soldadua bere eskuko kanoia tirokatzen, bere oinetan [bolbora poltsa eta baketa zituela, XIV. mendearen amaiera (1874ko ilustrazioa).]]
**Esku-kanoia** edo **eskuko kanoia** (, txineraz: 手銃, ) suzko lehen arma eta suzko lantzaren oinordekoa izan zen. Suzko arma motarik zaharrena da, baita hasierako suzko arma mota errazena ere. Metxa-giltzadun armekin ez bezala, modelo gehienak jaurtitzeko, kanpoko su zuzena behar zen, su-zulotik zuzenean, inolako tiro-mekanismorik gabe. Su-arma laburreko aitzindaritzat har daiteke. Eskuko kanoia oso erabilia izan zen Txinan eta Asian XIII. mendetik, eta gero Europa osoan XIV. mendetik gutxienez 1560. hamarkadara arte, neurri handi batean metxa-giltzadun arkabuzak ordezkatu zuenean, kakoa izan zuen lehen su-arma izan zena.

## Kanpo estekak
Herbert Tichy

**Herbert Tichy** (1912ko ekainaren 1a - 1987ko irailaren 26a) austriar idazle, geologo, kazetari eta eskalatzailea izan zen.

Cho Oyuren lehen igoera egin zuen 1954ko urriaren, Sepp Jöchler eta Pasang Dawa Lamarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morroilo-fusil

eskuinera|thumb|300x300px| Mauser K98 baten morroiloaren xehetasuna.
**Morroilo-fusila** edo **morroilo-erriflea** eskuz kargatzen den arma arina da, errifleko edo karabinako morroiloaren palanka eraginda. Etxeetako ateetan erabilitako morroiloarekin zuen antzekotasunagatik jaso zuen izen hori.

Arma kargatzeko, morroiloa ireki, munizioa sartu eta morroiloa berriro itxi behar da. Armak tiro egin ondoren, morroiloa berriro irekitzen da eta bala-zorroa automatikoki kanporatzen du.

XXI. mendean, morroilo-fusila, oro har, fusil erdiautomatikoek eta eraso fusilek ordezkatu dute, baina oraindik ere nahiago izaten da doitasunezko armetarako, hala nola, frankotiratzaile fusila eta kirol tiroan eta ehizan erabiltzen direnak, ekoizteko, desmuntatzeko eta berriro muntatzeko errazagoak direlako.

Mekanismoa eskopeta eta kirola egiteko pistola batzuetan ere aurkitzen da.

## Kano estekak
Giuseppe Rotunno

**Giuseppe Rotunno** (Erroma, 1923ko martxoaren 19a - *ibidem*, 2021eko otsailaren 7a) italiar argazki-zuzendaria izan zen. Federico Fellinirekin zortzi filmetan lan egin zuen, baita Vittorio De Sica eta Luchino Visconti zuzendari italiarrekin ere. Oscar sarirako izendatuta egon zen *All That Jazz* filmeko argazkiagatik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Josef Fares

**Josef Fares** (Beirut, Libano, 1977ko irailaren 19a) suediar-libanoar zinema zuzendari eta jokoen diseinatzaile bat da. Haren anaia Fares Fares aktorea da, eta film askotan agertu da. Hazeleght Studiosen sortzailea da.

## Bizitza 
thumb|eskuinera|Fares 2013an
Josef Fares Suediara joan zen 10 urte zituela, Libanoko gerra zibiletik familiarekin ihesi. *Variety*k 2006an ikusi beharreko hamar zuzendarien artean zegoela adierazi zuen. Urte berean Kontseilu Nordikoaren Zinema Saria irabazi zuen *Zozo* filmagatik. 2013an, *Brothers: A Tale of Two Sons* lehen bideo-jokoa zuzendu zuen. Kritikariek ondo hartu zuten jokoa. Jokoak ardatz bezala bi anaien arteko elkarreragina hartzen du haien aita salbatzeko bidaia batean. Ondoren, Hazeleght Studios izeneko garapen-enpresa sortu zuen, eta Electronic Arts argitaletxearekin elkartu zen hurrengo bideo-jokorako, *A Way Out*, 2018ko martxoaren 23an kaleratu zutena.

2017. urteko abenduaren 7an, Josef The Game Awardsetan agerraldi bat egin zuen, eta hitzaldi "sutsua" eman zuen Geoff Keighley anfitrioiarekin eszenan zegoen bitartean. Han hainbat gai ukitu zituen, Oscar sariak, EAren mikrotransakzioen eztabaida *Star Wars Battlefront II*ren inguruan, eta *A Way* jokoa. Bere diskurtsoaren ondorioz, nazioarteko goraipamenak jaso zituen jarraitzaileen artean, eta bere diskurtsoak Interneteko meme berri bat sortu du, Wikipediako orri garrantzitsuen bandalismo masiboa tartean sartzen duena, 2003ko *The Room* filmari buruz hitz egiteko, jende askok filmaren zuzendariarekin, Tommy Wiseaurekin, konparatu zuena.

## Filmografia 
### Filmak 
* *Jalla! Jalla!* (2000)
* *Kopps* (2003)
* *Zozo* (2005)
* *Leo* (2007)
* *Balls* (2010)

### Bideo-jokoak 
* *Brothers: A Tale of Two Sons* (2013)
* *A Way Out* (2018)
* *It Takes Two* (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hazelight Studios
Leon Spinks

**Leon Spinks** (Saint Louis, Missouri, 1953ko uztailaren 11 &ndash; Henderson, Nevada, 2021eko otsailaren 5a) estatubatuar boxeolaria izan zen. Amateur mailan brontzezko domina irabazi zuen 1974ko munduko txapelketan eta urrezko domina 1975ko Udako Olinpiar Jokoetan, Sixto Soria kubatarra garaituz, biak pisu erdiastun mailan. 1973tik 1976an Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzan egon zen. 1977an profesional mailan debutatu zuen. 1978ko otsailaren 15ean Muhammad Ali garaitu zuen eta pisu astuneko munduko txapeldun izendatu zen. Spinksek errebantxa galdu zuen urte bereko irailaren 15ean. 45 urterekin erretiratu zen 1995ean.

## Kanpo estekak
Kizki

thumb|eskuinera|200px|Kizki baten mutur metalikoa
**Kizki**, **kako** edo **txista** kako mutur-zorrotza da, gauzei heltzeko erabiltzen dena. Hainbat lanbidetan erabiltzen dute: egurra garraiatzeko, arrantzan arrain handiei eusteko edo sagarrak biltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alhama de Murciako geltokia

**Alhama de Murcia** Murtziako Eskualdeko tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : xxx,x kilometro-puntua
* : 22,6 kilometro-puntua

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Kako (argipena)

**Kako** izan daiteke:
* Kako, pieza okertua da, zerbait zintzilikatzeko, edo zerbaiti eusteko edo heltzeko erabiltzen dena;
* Kako, su armetako katua
Sandindegiko erreka

**Sandindegiko erreka** Sakanako erreka bat da, Nafarroa Garaian. Aralar aldean jaiotzen da, Arbizuko lurretan. Lakuntzan Arakil ibaian isurtzen da, ezkerraldetik. Izena Arbizuko Sandindegi dermiotik datorkio.

Arbizuko lurretan, ibilbide osoa basoan zehar egiten du.

## Kanpo estekak
Kako

thumb|Brikolajerako kako bat.

**Kako** metalezko pieza okertua da, zerbaiti eustekoa; bereziki, hormigoian ainguratu behar diren barren muturrean eratzen den zati okertua. Analogiaz, gauza asko izendatzeko erabiltzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabbi Tuft

**Gabbi Tuft** (San Frantzisko, Kalifornia, 1978ko azaroaren 1a) estatubatuar borrokalari profesional ohia da. **Tyler Reks** borrokalari izenarekin WWEn aritu izanagatik ezaguna da.

2014an borroka profesionaletik erretiroa hartu eta gero, marketinaren arloan egiten du lan. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu bazioten ere, 2021eko otsailean bere burua emakume transgenerotzat aurkeztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tyler Reks WWEren webgunean
Arma arin

[eskuinera|thumb|300x300px| AEBetako [Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza|"marineek" 2004an Fallujan (Irak) atzeman zituen arma arinak.]]
**Arma arinen** edo **eramangarrien** artean infanteriako arma txikiak daude, hala nola soldadu batek eraman ditzakeen suzko armak. Orokorrean, errebolberrak, pistolak, subfusilak, eskopetak, karabinak, Morroilo-fusilak, eraso fusilak, metrailadore arinak, xede orokorreko metrailadoreak, metrailadore ertainak eta esku-granadak dira. Hala ere, metrailadore astunak, mortero arinak, atzerakadarik gabeko kanoiak eta suziri jaurtitzaile batzuk ere izan ditzake.

Arma pisutsuagoak ere baditu, hala nola metrailadore astunak, granada-jaurtigailuak, tankeen aurkako eta airekoen aurkako arma eramangarriak, misil-jaurtigailuak, atzerakadarik gabeko kanoiak eta 100 mm-tik (3,9 hazbete) beherako kalibredun morteroak. Azken arma talde horrek, normalean, bi pertsona edo gehiagoko talde txiki bat behar du haiek eramateko eta maneiatzeko, lehergailuak jaurtitzeko edo biak. AEBetako armadan, arma txikien *(small arms)* terminoa 20mm baino gutxiagoko kalibreak dituzten gailuei dagokie. Estatu Batuetan erabilera zibilerako definiziorik ez badago ere, 12,7 mm-tik (0.50) gorako diametroa duten jaurtigaiak erabiltzen dituen suzko arma oro "gailu suntsitzailetzat" hartzen da (US 921 Kodearen 18. atala), 12,7 mm-ko kalibreko edo gutxiagoko edozein arma "arma arintzat" hartuko litzateke.

**Oharra:** araua ez zaie eskopetei, mosketoiei edo aurrekargako errifleei aplikatzen, horietako asko 12,7 mm-koak baino handiagoak baitira.

## Kanpo estekak
Gabriela Loran

**Gabriela Loran da Silva Oliveira** (São Gonçalo, Brasil, 1993ko maiatzaren 18a) brasildar emakumezko aktore eta modelo transgeneroa da. *Malhação* telesailean Priscila izeneko pertsonaiarena egiteagatik ezaguna da. 2021ean *Arcanjo Renegado* telesailean antzeztuko du Rio de Janeiroko Estatuko Asanblada Legegileko presidentearen kabineteburuaren rolean.

## Bizitza 
Gabriela Loran 1993ko maiatzaren 18an jaio zen Rio de Janeiroko estatuko São Gonçalo udalerrian. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. Arte Eszenikoen Casa das Artes de Laranjeiras Fakultatean ikasi zuen. Han ikasle zegoela, 23 urterekin, bere burua emakume transgenerotzat aurkeztu zuen eta emakumerako trantsizioa egiteari ekin zion. 2018an jaiotza-agiria zuzentzea lortu zuen, sexua emakumezkoa jarriz eta Gabriela izena ofizial eginez.

2018an *Malhação* telesailean Priscila izeneko pertsonaia antzezteagatik egin zen ezaguna. 2021ean *Arcanjo Renegado* telesailean antzeztuko du, Rio de Janeiroko Estatuko Asanblada Legegileko presidentearen kabineteburuaren rolean.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gabriela Loran Instagramen
Lucien Pothier

**Lucien Pothier** (Cuy, 1883ko urtarrilaren 15a - Troyes, 1957ko apirilaren 29a), frantziar txirrindulari bat izan zen. Frantziako Tourreko lehen ekitaldian parte hartu zuen, hogei urte zituenean, eta bigarren amaitu zuen. Historiako bigarren tourrean istilu ugari egon ziren eta, iruzurra egin zuela leporatuta, hiru urteko zigorra eman zioten.

## Taldeak 
* La Française (1903-1904).
* Peugeot (1905-1906).
* Labor (1907).
* Le Globe (1909-1911).

## Palmaresa 
**1900**
* 10. Paris-Roubaixen
**1903**
* 2. Frantziako Tourrean
* 5. Bordele-Parisen
**1904**
* 3. Paris-Roubaixen

## Kanpo estekak