Pina Bausch

'*Phillippina *Pina* Bausch*' (Solingen, Alemania, 1940ko uztailaren 27a - Wuppertal, Alemania, 2009ko ekainaren 30a) dantzari modernoa, koreografoa, dantza irakaslea eta ballet zuzendaria izan zen. Dantza-antzerki berritzaileenaren sortzailea eta ballet modernoaren dantzaririk onenetariko bat. Ikasketak amaitutakoan, *New American Ballet* eta *Metropolitan Opera House Ballet* taldeekin egin zuen dantza, New Yorken. 1973an, bere konpainia sortu zuen, *Tanztheater*. Wuppertal hiriko operaren balleta ere zuzendu zuen. Koreografiaren arloan, hauek dira Pina Bauschen lanik aipagarrienak: *Ifigenia Tauriden* (1974), *Orfeo eta Euridize* (1975), *Zazpi bekatu nagusiak* (1976), *Palermo, Palermo* (1990), *Wissenland*, (2000), *Für die Kinder von Gestern, Heute und Morgen* (2002), *Ten Chi* (2004), *Rouh Out* (2005). 1983an, Federico Felliniren *E la nave va* filmean parte hartu zuen.

## Hastapenak 
Pina Bausch Solingenen jaio zen, Düsseldorf inguruan. Gonbidatuen geladun jatetxe bateko jabe ziren August eta Anita Bauschen hiru seme alabetatik gazteena izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Bausch, Rolf Borzik alemaniarrarekin ezkondua zen, 1980an leuzemiaz zendu zen arropa diseinatzailearekin. 1981ean Ronald Kay bizi osorako izango zen bikote bilakatu zen, Bauschen seme Salomonen aita izango zena.

## Ibilbide profesionala 
Bausch gazterik hasi zen dantzan. 1955. urtean, 14 urte besterik ez zituela Essengo *Folkwangschule*n sartu zen, garaian Alemanian influentziarik handieneko koreografo zen Kurt Joossek zuzendua, Alemaniako dantza espresionistaren sortzaileetariko bat.

1959. urtean graduatu ondoren, 1960.ean Bauschek Alemania utzi zuen diru-laguntza bati esker New Yorkeko Juilliard eskolan bere ikasketekin jarraitzeko. Bere irakasleen artean Antony Tudor, José Limón, eta Paul Taylor zeuden. Handik gutxira hasi zen Bausch Tudorrekin *Metropolitan Opera Ballet Company*n eta Paul Taylorrekin *New American Ballet*en dantzan. 1960.ean Taylor Spoletora (Italia) Tablet bere lan berria aurkeztera gonbidatua izan zenean Bausch berarekin eraman zuen. New Yorken Paul Sanasardo eta Donya Feuerren dantza konpainian ere parte hartu zuen, hauekin 1961. urtean zehar bi pieza desberdinetan elkarlanean aritu zelarik.

1962an, Bauschek Jooss-ren *Folkwang Ballett Company* berriarekin bat egin zuen hainbat lanetan parte hartu zuelarik. 1968an, bere lehen lana koreografiatu zuen, *Fragment*, Béla Bartókren musikarekin. 1969.ean Jooss zuzendari artistiko gisa ordezkatu zuen.

## *Tanztheater Wuppertal Pina Bausch* 
1972. urtean, *Bausch Wuppertal Opera Ballet*ean zuzendari artistiko gisa hasi zen lanean, gerora *Tanztheater Wuppertal Pina Bausch* bezala berrizendatua izango zenean. Konpainiak lan original ugari ditu errepertorioan eta baita munduan zeharreko etengabeko birak ere.

Bere dantza-antzerki lanik entzutetsuenen artean *Café Müller* (1978) malenkoniatsua, non dantzariak eszenatokian mahai eta aulkien aurka kolpatzen diren eta *Rite of Spring* (1975) hunkigarria daude, non eszenatokia lurrez beterik zegoen.

Gizon eta emakumeen arteko elkarrekintza bere lanean sarritan aurki daitekeen gaia da, Pedro Almodovarrek zuzenduriko *Talk to her* filmerako inspirazio izan zena, ikus-entzule gehiagorengana hurbilduz. Bauschren piezak elkarrizketa eta ekintza unitate txikiz osatuak daude, askotan izate surrealistaz. Errepikapena estrukturarako tresna garrantzitsua da. Bere multimedia ekoizpen anitzek sarritan eszenatoki landu eta musika eklektikoa darabiltzate. *Vollmond*en, eszenatoki erdia amildegi harritsu eta erraldoi batek hartua dago, eta soinu bandak musikak portugesetik hasi eta K. D. Langeraino ibilbidea egiten du.

1983an, Federico Felliniren *And the Ship Sails On* filmean *La Principessa Lherimia*ren papera antzeztu zuen. *The Tanztheater Wuppertanl Pina Bausch*ek Los Angelesen egin zuen bere estatubatuar debuta, 1984ko Olympic Arts Festivaleko irekiera emanaldian.

## Bere lana 1973tik aurrera 
* 1973 *Fritz
* 1973 *Iphigenie auf Tauris
* 1974 *Zwei Krawatten
* 1974 *Ich bring dich um die Ecke und Adagio – Fünf Lieder von Gustav Mahler
* 1975 *Orpheus und Eurydike
* 1975 *Frühlingsopfer
* 1976 *Die sieben Todsünden
* 1977 *Blaubart – Beim Anhören einer Tonbandaufnahme von Béla Bartóks Oper „Herzog Blaubarts Burg“
* 1977 *Komm tanz mit mir
* 1977 *Renate wandert aus
* 1978 *Er nimmt sie an der Hand und führt sie in sein Schloss, die anderen folgen
* 1978 *Café Müller
* 1978 *Kontakthof
* 1979 *Arien
* 1979 *Keuschheitslegende
* 1980 *Ein Stück von Pina Bausch
* 1980 *Bandoneon
* 1982 *Walzer
* 1982 *Nelken
* 1984 *Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehört
* 1985 *Two Cigarettes in the Dark
* 1986 *Viktor
* 1987 *Ahnen
* 1989 *Palermo Palermo
* 1991 *Tanzabend II
* 1993 *Das Stück mit dem Schiff
* 1994 *Ein Trauerspiel
* 1995 *Danzón
* 1996 *Nur Du
* 1997 *Der Fensterputzer
* 1998 *Masurca Fogo
* 1999 *O Dido
* 2000 *Wiesenland
* 2000 *Kontakthof* – 65 urtetik goragoko dantzariekin
* 2001 *Água
* 2002 *Für die Kinder von gestern, heute und morgen
* 2003 *Nefés
* 2004 *Ten Chi
* 2005 *Rough Cut
* 2006 *Vollmond
* 2007 *Bamboo Blues
* 2008 *Sweet Mambo
* 2008 *Kontakthof* – 14 urtetik goragoko dantzariekin
* 2009 …*como el musguito en la piedra, ay si, si, si …

## Sari eta ohoreak 
Bauschek jasotako sarien artean Erresuma Batuko Laurence Olivier saria eta Japoniako Kyoto saria daude. 2008an Frankfurt am Maingo hiriak Goethe sari entzutetsuarekin saritu zuen. 2009an *American Academy of Arts and Sience*-ek ohorezko atzerritar kide izendatu zuen.

Urte berean, Bausch Wim Wenders film-zuzendariarekin elkarkidetzan hasi zen *Pina* izeneko 3D dokumental batean. Filmea, Berlinalen estreinatua izan zen 2011an.

Bauschren zenbait lan 2012ko ekaina eta uztailean zehar taularatuak izango dira Londreseko 2012ko Joku Olinpikoen aurretik jazoko diren Olinpiada Kulturalean zehar. Lan hauek 1986 eta 2009 artean Bausch bisitatu eta egotera gonbidatua izan zen munduan zeharreko 10 toki desberdinetan sortuak izan ziren - India, Brasil, Palermo, Hong Kong, Los Angeles, Budapest, Estanbul, Santiago, Erroma eta Japonia. Lan hauetarik zazpi ez dira sekulan Erresuma Batuan ikusiak izan.

## Heriotza 
Bausch 2009ko ekainaren 30ean hil zen Wuppertalen, Alemania, biriketako minbiziaz 68 urte zituela, urte askoan erretzaile izanagatik. Heriotza minbizia diagnostikatu eta bost egunetara gertatu zen, Wim Wendersen dokumentalaren grabaketa hasi baino bi egun lehenago. *Pina* dokumentala, 2011 bukaeran estreinatua izan zen Estatu Batuetan, Pina Bauschen memorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala