Beryl Markham

**Beryl Markham** (Ashwell, Rutland Konderria, Ingalaterra, 1902ko urriaren 26a - Nairobi, Kenya, 1986ko abuztuaren 3a) Erresuma Batuan jaio zen Kenyako hegazkinlaria, abenturazalea eta zaldien entrenatzailea izan zen. Ozeano Atlantikoa ekialdetik mendebaldera zeharkatu zuen lehen emakumea. *West with the Night (Mendebaldea gauean)* liburuan argitaratu zituen memoriak.

## Ibilbidea 
### Hasierako urteak 
Markham Ingalaterran jaio zen Ashwell-en, Rutland konderrian, Charles Baldwin Clutterbuck eta Clara Agnes (Alexander) Clutterbuck-en (1878–1934) alaba izan zen.  Neba zaharragoa zuen, Richard Alexander Clutterbuck (1900–1942). Beryl-ek lau urte zituela, familia Kenyara joan zen bizitzera, garai hartan Ekialdeko Afrika Britainiarra. Baserria erosi zuten Njoron, Rift Haran Handiaren ondoan. Amari isolamendua ez zitzaion gustatu eta, azkenean, Ingalaterrara itzuli zen, Beryl Kenyan geratu zen aitarekin eta haurtzaro atipikoa izan zuen, bertako animaliekin jolastu eta ehizan egin zuen. Familiako baserrian zaldiekiko zaletasuna sortu zitzaion eta haiei buruz asko ikasi zuen. Nerabea zela, herrialdeko lehen emakumezko zaldi entrenatzaile baimenduna izatera heldu zen.

Markham, ez zen oso konformista, izaera oldarrekoa zen eta bere eszentrikotasun ezberdinengatik ezaguna kolonian. Bizitzan zehar hiru aldiz ezkondu zen eta harreman klandestinoa ere izan zuen Henry Gloucesterrekoarekin, Erresuma Batuko George V.aren semearekin. Windsors-ek amodioa moztu egin zuen handik gutxira; geroago, Hubert Broad-ekin ere harreman bat izan zuen.  Atlantikoa zeharkatu ondoren, Broad-ekin itzuli zen eta gizon honek eragin handia izan zuen bere hegazkin pilotu ibilbidean.

Karen Blixen idazle daniarraren lagun ere egin zen, Blixenek Nairobiko Ngong muinoetan bere familiaren kafe etxaldea zuzendu zuen urteetan. Blixenek Denys Finch Hatton ehiztari eta pilotuarekin izandako maitasun harremana ahultzen hasi zenean, Markhamek harreman klandestinoa hasi zuen harekin. Hattonek bere bizitza amaituko zuen hegaldia izango zen bidaiara gonbidatu zuen, baina Markhamek gonbidapenari uko egin zion, Tom Campbell Black bere hegazkin irakaslearen ohartarazpenagatik.  Sara Wheelerrek, Finch Hattonen biografian, aipatzen du uste duela Markham Hatttonez haurdun zegoela istripu larria gertatu zen unean.

Tom Campbell Black pilotu britainiarrak inspiratuta, harekin ere iraupen luzeko amodioa izan zuen, hegan egiteko ikasgaiak hartzen hasi zen. Denbora batez pilotu gisa lan egin zuen urruneko lekuetan egindako operazioetan, animaliak airetik ehizatzen zituen eta safariek lurrean zuten kokapena markatzen zuen.

### Atlantikoko hegaldia 
Markham Atlantikoa ekialdetik mendebaldera zeharkatu zuen "lehen pertsona" gisa deskribatu ohi da etenik gabeko hegaldi bakarrean, baina erregistroa Jim Mollison pilotu eskoziarrari dagokio, Dublindik hegan egiten saiatu zena. Irlandatik New Yorkera 1932an. Ikusgarritasun eskasak Brunswick Berrira ( Kanada) jaistera behartu zuen, baina hala ere errekorra ezarri ahal izan zuen Atlantikoa ekialdetik mendebaldera zeharkatzeagatik (norabide horretako hegaldi batek hegazkin prestatuagoa behar du, erregai gehiago duena, eta denbora gehiago behar du bidaia alderantziz, itsasontziak ozeanoko haize nagusiekin hegan egin behar duelako). 

Markhamek bidaia egitea erabaki zuenean, ez zen inongo piloturik Europatik New Yorkera eskalarik gabe hegatu, eta ez zen norabide horretan hegaldia egindako emakumerik, nahiz eta batzuk saiakeran galdu ziren. Markhamek bi errekorrak lortzea espero zuen. 1936ko irailak 4an, Abingdon-on-Thamesetik aireratu zen, Ingalaterran; hogei orduko hegaldi baten ondoren, bere Vega Gull, The Messenger, hegazkinak erregaiarekin arazoak izan zituen tankeen izoztearen ondorioz, eta Baleine Coven-en erori zen, Eskozia Berrian, Kanadan.

Modu horretan, bere hegaldia Mollisonen oso antzekoa zen. Jatorrizko helburua bete ez zuen arren, Markham Atlantikoa ekialdetik mendebaldera bakarrik zeharkatu zuen lehen emakumea izan zen eta Ingalaterratik Ipar Amerikara etenik gabe hegan egin zuen lehen pertsona. Une horretatik aurrera, abiazioaren aitzindaritzat jotzen da. 

Markhamek bere abenturak kontatu zituen 1942an argitaratutako *West with the Night* memorian. Prentsaren kritikak gogorrak izan arren, liburua nahiko ondo saldu zen  Luzaroan Estatu Batuetan bizi ondoren, 1952an Kenyara joan zen bizitzera eta denbora batez herrialdeko zaldi hezitzaile arrakastatsuena bihurtu zen.

### Berraurkikuntza 
Markhamen memoriak iluntasunean egon ziren 1982ra arte, harik eta George Gutekunst Kaliforniako sukaldariak Ernest Hemingwayren gutun bat irakurri zuen arte, non Markhamen literatur estiloa lizunki goraipatzen zuen eta bere pertsonaia erasotzen zuen.

Txundituta, Gutekunst-ek *West with the Night* irakurri *zuen* eta Markham-en prosaz oso maitemindu zen eta Kaliforniako North Point Press argitaletxea 1983an liburua berriro argitaratzeko konbentzitzen lagundu zuen. Liburua berrargitaratzea azken kapitulu aipagarria izan zen Markham oktogenarioaren bizitzan, bere bizitzako azken hiru urteetan idazle eta hegazkinlari handitzat hartu baitzuten. Barry Shlachter, Afrikako Ekialdeko Associated Press korrespontsalak Kenyan aurkitu zuenean, Markham pobrezian bizi zen eta lapur batek jipoitu egin zuen bere etxean Nairobiko hipodromoaren ondoan, han oraindik zaldi odol garbiak entrenatzen zituen.  *West with the Night* argitalpen berriak diru-sarrera nahikoa eman zion bere bizitza finantza-arazorik gabe amaitzeko. Aurreko urteetan, lagun zaharrek eta lasterketa zaldien jabeek zahartzaroari aurre egiten lagundu zioten. Liburua Best-seller bihurtu zen, Markham-en bizitzari buruzko telebista publikoaren dokumental batek sustatuta, ''World Without Walls: Beryl Markham's African Memoir*, Gutekunst, Shlachter, Joan Saffa, Stephen Talbot eta Judy Flannery-k ekoiztutako KQED- rekin lankidetzan. San Frantziskoko telebista eta Andrew Maxwell-Hyslop-ek zuzendua. Diana Quick aktore britainiarrak Markham-en ahotsa jarri zuen oroitzapenetan, Shlachter-ek elkarrizketak egin zituen eta Streiker-ek filmatu zituen. 

Markham Nairobin zendu zen 1986an. Bere ipuin laburrak *The Splendid Outcast filmean* bildu ziren, Mary S. Lovell-en sarrera batekin. Don Brownek ilustratutako *West With The Night* filmetik ipuin bat atera zen haurrentzako liburu baterako, *The Good Lion* . 1988an, CBS-k *Beryl Markham: A Shadow on the Sun* miniserie biografikoa emititu zuen, Stefanie Powers protagonista *zuela* .

### Bere liburuaren egiletzaren inguruko eztabaida 
Denborarekin, susmoak piztu dira Markham ez ote zen *West with the Night-en* benetako egilea (edo bakarra), inoiz ez baitzuen argitaratu antzeko luzera, gai edo edertasuneko beste liburu bat. Bere estilo literarioa bere garai bereko Thomas Barker idazlearenarekin alderatu izan da eta honen maitalea zela esaten zen. Bizitza osoan zehar argitara eman zituzten gainerako argitalpenak istorio labur batzuk izan ziren.

Errol Trzebinskik 1993an argitaratutako *The Lives of Beryl Markham* biografiaren arabera, liburuaren benetako egilea bere hirugarren senarra izan zen, Raoul Schumacher idazle-mamua eta kazetaria.

## Legatua 
Nazioarteko Astronomia Batasunak Markham izena jarri dio Venus planetan krater batek izandako eraginari. 

## Bibliografia 
* Markham, Beryl. *West with the Night*. San Francisco: North Point Press, 1983 [1942]. .
* Lovell, Mary S. *Straight on Till Morning: The Biography of Beryl Markham'' Nueva York: St Martins Press, 1987. 
* Shlachter, Barry, "A Life of Adventure Rediscovered: Beryl Markham's 1942 Book, Lauded by Hemingway, Reprinted," The Associated Press, carried by "International Herald Tribune," París, 16 de junio de 1983.
* Trzebinski, Errol.*The Lives of Beryl Markham.* New York: W.W. Norton. 1993. .
* Wheeler, Sara. *Too Close to the Sun: The Audacious Life and Times of Denys Finch Hatton.* Nueva York: Random House. 2006. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beryl Markham webgunea .
* *New York Times Review* of *World Without Walls: Beryl Markham-en African Memoir*
* *Beryl Markham-en* *New York Times Review* *: A Shadow on the Sun*
* 
* *The Splendid Outcast*, Mary Lovell biografoaren eskutik