Henri Castro

**Moïse Henriques de Castro**, ezagunagoa **Henri Castro** bezala (Baiona, 1786ko uztailaren 17a - Monterrey, ) lapurtar konde, diplomazialari eta enpresaria izan zen, Texasko (Ameriketako Estatu Batuak) kolonizazioan parte hartze garrantzitsua izan zuena.

## Jatorria 
thumb|Santizpirita auzoan, Errepublika karrikako 32. zenbakia; bertan Baionako *mikveh*a zegoen (juduen bainu erritualak egiteko tokia).
Henriques de Castro familia sefardikoa zen, 1492tik Espainiatik egotzi ostean Portugalen kokatua. XVIII. mende hasieran Inkisizioaren jazarpenarengatik Portugaldik ere alde egin behar izan zuten, eta munduko hainbat lekutan kokatu: Britainia Handia, Herbehereak, India, Alemania, Danimarka, Suedia, Frantzia... Portugaldik herrialdeotara iritsitako familia sefardi gehienak aberatsak ziren (bidaia ordaindu ahal izan zutenak); horrelakoak ziren Henriques de Castrotarrak ere,

## Frantziar Inperioaren garaia 
1805 inguruan, hemeretzi urte zituela, Landetako departamentuko Administrazioak Henri Castrori Napoleon Bonaparteri harrera egiteko eskatu zioten, haren omenezko festa batean 1813an Marie Amelia Mathias alargun aberatsarekin ezkondu zen, zeinak 50.000 liberatako dotea ezarri zuen. Garai horretan Castro Frantziarentzako lurrak kolonizatzearen proiektuetan sartu zen; eta proiektu horien enbaxadore legez joan zen Texasera.

## Texasko kolonizazioa 
thumb|Texasko Errepublika 1836-1845 artean, Medina ibaia eta gatazkan zeuden lurraldeak agerian.
thumb|Henri Castro, zahartzaroan
1842an, Houston lehendakariaren eskutik zenbait lur lortu zituen San Antonio hego-mendebaldean, Bexar probintzian, Medina ibaiaren ibarrean: 271000 akre, zeinetatik 38000 berarentzat izango ziren, kolonizazio prozesua gauzatzeko baldintzarekin. Castrorekin batera, beste zenbait *empresariok*) eta D'Hanis (1847) herriak sortu zituen.

Kolonoei zenbait aurre-baldintza eskatzen zitzaizkien: besteak beste, ez zuten aurrekari kriminalik izan behar eta "karakter ona" izan behar zuten. Hortaz gain, 32 dolar ordaindu behar izaten zuten itsasontzi bidaiarengatik, eta beraien erremintak ekarri behar zituzten. Debekatuta zuten indigenei pattarra, bolbora eta su-armak saltzea. Castroren aldetik, lehorreko bidaia ordaintzen zien, eta familia bakoitzari 640 akretako lur saila ematen zien Medina ibaiaren ondoan (gizon ezkongabeei, 320 akre). Etxe bat eraikitzeko adinako materiala ere ematen zien (Castroville izango zenaren etxeak eraiki ziren artean, kolonoentzat aterpe amankomun bat prestatu zuen bestalde, Mexiko eta AEBen artean piztutako gerrak kolonoen etorrera oztopatu zuen; honek Castrori Administrazioarekin arazoak ekarri zizkion, kolonizazio kontratua bete ezinik. Gainera, indigenen erasoak jasan zituzten; baita plagak eta kolera-izurria ere. Bestalde, handik urteetara, kolono batzuek ez zioten zegozkien lurrak itzuli nahi izan.  

Kolonizazio jardueran Castro Texasko bigarren *empresario* garrantzitsuena izan zen, Stephen F. Austinen ondotik; gainera, honen aldean, Castrok kolonoekiko ardura gehiago erakusten zuen ("seme-alabak bezala" hartzen zituen, eta kontratuan adostutakoa baino lur gehiago eman ohi zien), bere ondasun pertsonalak kolonizazio prozesua errazteko erabiltzeraino. Honek, lehengo arazoei gehituta, bere enpresa porrot ekonomikora eraman zuen 1845ean; orduan kolonizazio esleipena eskualdatu zuen, belgiar enpresa baten mesedetan. eta hizkuntza mantendu dute.

## Omenaldiak 
thumb|Henri Castroren omenezko monumentua Castrovillen.
1876an, Texasko Panhandleko Castro Konderria bere omenez izendatu zuen.

## Bestelako jakingarriak 
Gerran Mexikora joan zenean, Castrovillen familiak izan zuen lehen etxea Lorenzo semearen esku geratu zen; horrek 1872an saldu zuen, eta egun. *bed & breakfast* motako ostatua da.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak