open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Via Francigena

thumb|eskuinera|Bide seinaleak.

**Via Francigena** antzinako erromes bidearen izena da, Frantziatik Italia zeharkatzen zuena Erroma eta Apuliako portuetaraino. Handik, itsasoz joaten ziren Lur Santura. Erdi Aroan, bide garrantzitsua izan zen, bereziki erromesentzat San Petri eta San Pauloren hilobiak bisitatzeko. Iparraldetik Erromara joateko bide nagusia zen erromesentzat, eta *"Iter Francorum"* izena eman zioten *"Itinerarium sancti Willibaldi"* liburuan, 725. urtean.

Aditu batzuen ustez, bidea Canterbury hirian hasten zen, Ingalaterrako hego-ekialdean. Handik Mantxako kanala zeharkatu eta Frantziatik Suitzara eta hortik Italiara iristen zen. Hain zuzen ere, izenak "Frantziatik datorren bidea" esan nahi du, eta *"Via Romea Francigena"*-k "Erromarako bidea Frantziatik datorrena".

## Ibilbidea 
thumb|Ibilbideko puntu nagusiak.

Iparraldetik hegoaldera, hauek dira bideak zeharkatzen dituen hiri edo herri nagusiak:

* **Ingalaterra**: Canterbury eta Dover.
* **Frantzia**:
** Calais (Frantzia Garaia)
** Arras (H-de-F)
** Laon (H-de-F)
** Reims (Ekialde Handia)
** Châlons-en-Champagne (G.E.)
** Bar-sur-Aube (G.E.)
** Langres (Champagne-Ardenne)
** Besançon (Borgoina-Franche-Comté)
** Pontarlier (B-F-C)
* **Suitza**:
** Lausana (Vaud
** Saint-Maurice (Valais)
** Gran San Bernardo (Val.)
* **Italia**:
** Aosta (Aostako Harana)
** Vercelli (Piemonte)
** Pavia (Lombardia)
** Piacenza (Emilia-Romagna)
** Fidenza (E-R)
** Pontremoli (Toscana)
** Lucca (T)
** Siena (T)
** Radicofani (T)
** Viterbo (Lazio)
** Erroma (L)

[thumb|erdian|500px|Erromarako erromesak [Fidenzako katedraleko erliebe batean (XII. mendekoa).]]

## Argazki galeria 

Via_Francigena_5636.JPG|Grande Randonnée GR-145 Champagne aldean.
Lac_du_Great_St_Bernard_Pass,_2010_August.JPG|Gran San Bernardoko mendatearen lakua.
Settimo_Vittone_Via_Francigena.JPG|Settimo Vittone, Piamonten.
Via_Francigena_-_Ariano_Irpino,_località_Sprinia.jpeg|Ariano Irpinotik gertu, Campanian.

## Ikus, gainera 
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak 
* Bidezidorraren webgune ofiziala.
Craigavon zubia

**Craigavon zubia**, , Ipar Irlandako Derry hirian dagoen zubi bat da. Foyle ibaia zeharkatzen du. Zubi honek bi mailatako errepideak dauzka.

Leku honetan eraikitako hirugarren zubia da. Lehena, egurrezkoa XVIII. mendearen amaieraldera eraiki zen, 1860ko hamarkadan altzairuzko batek ordezkatu zuen arte. Hirugarrena eta gaur egungoa 1920ko hamarkadan hasi eta 1933an eraikitzetik amaitzen hasi zen. Beheko mailan trenbidea igarotzen zen, baina XX. mendearen erdialdera errepideak ordezkatu zuen.
La Pola Somiedo

**La Pola Somiedo** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Somiedo udalerrian. 2015ean 219 biztanle zituen.

## Erreferentziak
Gúa

**Gúa**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Somiedo udalerrian. 2006ean 36 biztanle zituen.
Me at the zoo

**Me at the zoo** (*Ni zoologikoan*) YouTube plataformara igo zen lehen bideoaren izenburua da. Lana 2005eko apirilaren 23an igo zen, 20:27:12-etan Ozeano Bareko Ordu-eremu ( 2005eko apirilaren 24an, 3:27:12 UTCn). Bideoa Yakov Lapitsky-k egin zuen eta Jawed Karimek, plataforma sortzailetako bat, igo zuen. Karimek "jawed" erabiltzaile izena erabili zuen eta Lapitsky haren ikaskidea zen. Bideoa kargatu zen kontua egun berean sortu zen.

## Edukia 
Bideoa oso laburra zen, hemeretzi segundu bakarrik baitzituen. San Diegoko zoologikoan egin zen. Filmazioan Karim elefanteen aurrean agertzen da eta, hitzez, animalia horien tronpen inguruko interesa azaltzen du, oso handiak direla esanez ("really, really, really long trunks"). Azalpen guztia horrela dio: "All right, so here we are in front of the, uh, elephants, and the cool thing about these guys is that, is that they have really, really, really long, um, trunks, and that's, that's cool, and that's pretty much all there is to say." Euskaraz hau da esan zuen guztia: "Ongi, orduan hemen gaude... elefanteen aurrean. Eta, animalia hauen onena oso tronpa oso, oso luzeak dituztela, eta hori izugarria da. Eta hori da esan behar dudan guztia".

## Garrantzia 
*Los Ángeles Times* egunkari estatubatuarrak YouTubera igo zen lehen bideoak paper garrantzia izan zuela esan zuen. Horrek adierazi zuen jendeak hebadideak nola eskuratzen zituen moduaren aldaketa eta 60 segunduetako bideoen urrezko aroaren garaiari hasiera eman ziola. *The Observer* egunkariak, bestetik, ekoizpenaren pobrezia azpimarratu zuen.

2019ko abuztuan bideoak 73 milioi bisitaldi eta 3.5 milioi komentario zituen. Plataformaren aldaketa deskribitzeko YouTuberen bideo ezagunena bihurtu da.
  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Me at the zoo* YouTuben.
* :[Kategoria:Internet fenomenoak Filma IMDben.]
Antzerti (erakundea)

**Antzerti Euskadiko Arte Dramatiko Zerbitzua**, Eusko Jaurlaritzaren Kultura sailak 1983ko martxoaren 21ean sortutako erakundea izan zen.

Zerbitzu honen helburua EAEn antzerkia sustatzea izan zen. Donostian zuen egoitza nagusia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arantxa Gurmendi

## Kanpo estekak
Piedrafita de Chaca

'***, gaztelaniaz **Piedrafita de Jaca*', Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko herri bat da, Huesca probintziako Biescas udalerrian. 2018an 39 biztanle zituen.
Lyona

**Lyona** edo **Lyona Ivanova**, izenez **Marta Puig** (Esparraguera, Baix Llobregat, 1979ko abuztuaren 1a), Kataluniako artista multifazetikoa da: ilustratzailea, diseinatzaile grafikoa, argazkilaria eta bideo-zuzendaria da, besteak beste. Ezaguna da zenbait musika-talderi egin dizkion bideoklipak direla-eta edo argitaratu dituen liburuei esker.

Zinema Zuzendaritzan lizentziatu zen Kataluniako Zinema eta Ikus-entzunezkoen Goi Eskolan (ESCAC) . Film laburrak eta bideoklipak egin ditu hainbat talderentzat, besteak beste, Love of Lesbian, The New Raemon, Lori Meyers, Sidonie, Mürfila, Maria Coma, Pau Vallvé, Anna Roig i L'ombre de ton chien, Amaral, Leiva, Zahara edo Los seis días taldeentzat, bai eta iragarkiak ere. Bai eta Eduard Cortésekin egin zituen bi filmak (*El pallasso i el führer* eta *Ingrid*) eta beste bideoklip batzuk ere.

## Lanak 
### Argitalpenak 
* *Yo mataré monstruos por ti*: Santi Balmesek idatzi eta Lyonak ilustratutako lana. (Principal, 2011).
* *Míster Garabato*: Marcusekin elkarlanean. (Principal, 2015).
* *Martina y Anitram en el País de los Calcetines Perdidos*: Santi Balmesek idatzi eta Lyonak ilustratutako lana. (Principal, 2017).
* *La vida es corta y luego te mueres*: Enric Pardok idatzi eta Lyonak ilustratutako lana. (Reservoir Books, 2015)
* *El libro de tu vida*: (Principal, 2016)
* *Cosas que no sabré cómo decirte cuando crezcas*: David Aceitunok idatzi eta Lyonak ilustratua. (Lumen).
* *Cuando el negro se hace rosa*: zenbaiten artean. (Lunwerg, 2016). Mariadiamantes, Amaia Arrazola, Conrad Roset, David de las Heras, Chamo San, Ricardo Cavolo, Maria Herreros, Paula Bonet, Sergio Mora eta Lyonaren lanak biltzen ditu argitalpenak.
* *Alyona*. (Lunwerg).
* *¿Cuánto pides?*: Àlex Marunyk idatzi eta Lyonak ilustratua.
* *Monsieur Gargot*: Marcusekin elkarlanean (Principal, 2015). Katalanez.
* ''Jo aniré a l'escola per tu* (katalanez) eta *Yo iré a la escuela por ti* (gaztelaniaz): Santi Balmesen pertsonaiak; Lyonaren ilustrazioak (Principal dels llibres, 2018)
* *La revolta de Santa Jordina*: David Fernàndezek idatzi eta Lyonak ilustratua (Amsterdam, 2019).
* *Un monstre* eta *Un monstruo*: Santi Balmesen pertsonaiak; Lyonaren ilustrazioak (Principal dels llibres, 2019).
* *Pintas mucho : una historia sobre el acogimiento familiar*: Flavita Banana, Cristina Bueno eta Monstruo Espaguetirekin elkarlanean (Stendhal Books, 2018).
* *Camioneras*: Bel Olid eta Lyona (Savanna Books, 2019).
* *Sex-¡oh! : Mi revolución sexual* (Random Comics, 2019).
**Madr¿eh?'' (Random Comics, 2021). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lyonaren webgune pertsonala.
* Lyonaren ikus-entzunezko lanak, Vimeon.
* Lyonaren Instagrameko kontua.
Thomas Dolhagarai

**Thomas Dolhagarai** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. 2019tik Aviron Bayonnaisen jokatzen du.

## Biografia 
Baionan jaioa, Larresoroko Inthalatz Larressore klubean hezi zen 2007-2015 bitartean. Handik Aviron Bayonnaisen gazte mailako taldera igaro zen. 2019-2020 denboraldian egin zuen debuta talde profesionalarekin. 2021-2022 deboraldian, US Carcassonnen jokatu zuen, Avironek utzita. 

2020an, 20 urtez azpiko Sei Nazioen Txapelketan parte hartu zuen Frantziako selekzioarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan basilika (Efeso)

**San Joan basilika** () Turkiako Efeso antzinako hirian dagoen bizantziar estiloko basilika bat da. 548an eraiki zen Justiniano enperadorearen aginduz Joan apostolua ohoratzeko. Gaur egun, bere hondakinak baino ez dira kontserbatzen.

## Historia 
Efesoko San Joan, Justiniano enperadoreak VI. mendearen erdialdean Ekialdeko monumentu kristauak berritzeko egin zuen programaren zati da. Basilikaren helburua Efeson hil zen Joan apostolua ohoratzea zen. 548an eraikia izan zen, Efesoko antzinako akropoliaren oinean, eta gerra, gatazka eta lurrikaren ondorioz suntsitua izan zen. Indusketak XIX. mendean hasi ziren.

## Bibliografia 
* Stierlin,Henri (2006). *Catedrales,templos y mezquitas* (1go edizioa). Bartzelona: Lunwerg. 6-7.or. .

## Ikus, gainera 
* Efeso
My Trach-en sarraskia

**My Trach-en sarraskia** () LeThuyn , Quang Binh probintzian, Vietnamen, burututako sarraskia izan zen. Gertaerak Indotxinako Gerran eman zien eta Frantziako Armadak burutu zuen. Krimena 1947ko azaroaren 29an egin zen. Soldadu frantziarrek armak ez zituzten 300 pertsona hil zituzten, tartean, haurrak, zaharrak eta emakumeak. Herrixkaren populazio erdia akabatu zuten.

Gaur egun biktimei eskainitako monumentua dago herrixkan. Gertaeren ondorioz ez zen ez epaiketarik ezta ere kondenaturik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mỹ Trạch-en sarraskia Quảng Bình probintzian.
Paloma Zorrilla

**Paloma Zorrilla Cordón** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1979) abokatu eta telebista tertuliakide ezaguna da.

## Ibilbidea 
2009 eta 2014 urteen bitartean Telecinco telebista kateko *De buena ley* saioan epailearen papera egiten zuelako egin zen ezagun Zorrilla. Ordutik, ohiko tertuliakide eta iritzi emailea izan da hainbat telebista saiotan. ETB 2ko *Pásalo* eta *Sin ir más lejos* saioetan, eta Telecincoko *Las Campos* saioan parte hartu du.

2019ko urtarrilean Vox alderdian afiliatu zen, baina hilabete bat barru alderdiak espedientea ireki zion bere senarra den José Miguel Gurrea-ren jabetzako ginekologia klinikan abortuak egiten zirelako. Zorrillak egoera honen aurrean, alderdia utzi zuen.

Bere burua "foruzale" bezala definitzen du.

## Erreferentziak
Antoine Dupont

**Antoine Dupont** (Lanamesa, ) frantziar errugbi jokalaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. Top 14ko Stade Toulousain taldean jokatzen du 2017tik.

2017ko martxoaren 11n egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Erroman, Italiaren aurka.. Sei Nazioen Txapelketako gizonezko jokalaririk onena hautatu zuten 2020an, 2022an, eta 2023an. 2021ean, berriz, World Rugbyren urteko gizonezko jokalari onena izendatu zuten. 2024ko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen zazpiko errugbian Frantziako selekzioarekin.

## Ibilbidea 
* Magnoac FC: 2000-2011
* FC Auch: 2011-2014
* Castres Olympique: 2014-2017 
* Stade Toulousain: 2017-

## Palmaresa 
### Stade Toulousain 
* Top 14 
** irabazlea:  2019, 2021, 2023, 2024, 2025
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2021, 2024

### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2022, 2025, 2026
** Grand Slam: 2022

### Zazpiko errugbiko Frantziako selekzioa 
* 2024ko Udako Olinpiar Jokoak: urreko domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Goikoetxea

**Ainhoa Goikoetxea Beristain** (Bilbo, Bizkaia, 1966) kazetaria eta telebista aurkezlea da.

## Ibilbidea 
1989an kazetaritza ikasi zuen EHUn. 18 urterekin Radio Euskadin telefonista moduan hasi zen lanean eta ondoren praktikak egin zituen irrati honetan.

1998an *Aire Aire!* telebista saioa aurkeztu zuen ETB 1en Josemari Iriondorekin batera.

## Erreferentziak
Frédéric Michalak

**Frédéric Michalak** (Tolosa Okzitania, ) frantziar errugbilari ohia da, joko-zabaltzaile postuan aritzen zena. 2001eko azaroaren 10ean egin zuen debuta Frantziako errugbi selekzioarekin, Stade de Francen, Hegoafrikaren aurka. 77 partida jokatu zituen talde nazionalarekin, eta 2015ean *Les Bleus*-en historiako jaurtitzailerik hoberena bilakatu zen.

## Ibilbidea 
* 2001-2007: Stade Toulousain
* 2008: Sharks
* 2008-2011: Stade Toulousain
* 2011-2012: Sharks
* 2012-2016: RC Toulon
* 2016-2018: Lyon OU

## Palmaresa 
### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa 
** irabazlea: 2001, 2011
** finalista: 2003, 2006
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa 
** irabazlea: 2003, 2005, 2010
** finalista: 2004
### Sharks 
* Currie Cup
** irabazlea: 2008
** finalista: 2011
### Rugby Club Toulonnais 
* Frantziako errugbi txapelketa 
** irabazlea: 2014
** finalista: 2013, 2016
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa 
** irabazlea: 2013, 2014, 2015
### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2002, 2004, 2006 eta 2010
** Grand Slam: 2002, 2004, 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Aranoa

**Miren Aranoa Astigarraga** (Buenos Aires, Argentina, 1958ko uztailaren 28a) politikari nafarra da.

## Ibilbidea 
Lehen Hezkuntzako irakaslea da lanbidez.

Eusko Alkartasunako kidea da, eta 2013an Eusko Alkartasuneko Nafarroako lehendakari izendatu zuten.
ezkerrera|thumb|194x194px|Miren Aranoa EH Bilduren aurkezpen ekitaldi batean.
2003tik 2013ra bitartean Eguesibarko udaleko zinegotzia izan zen.

2011tik 2020ra bitartean EH Bildu alderdiko parlamentaria izan zen Nafarroako Legebiltzarrean.

## Erreferentziak
Iñaki Gil Uriarte

**Iñaki Gil Uriarte** (Gasteiz, 1956ko apirilaren 16a), euskal anarkosindikalista, CNT sindikatuko partaidea da.

## Biografia 
Gasteizen jaioa, lau anaietan hirugarrena, fraideetan ikasi zuen lehenik, eta Deustuko Jesuitetan Filologia hispanikoa gero. Franco hil eta laster CNTn sartu zen. 2003tik 2005era bitartean CNTko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari orokorra izan zen. Lanbidez, egun, arazoak dituzten adineko pertsonei laguntzen egiten du lan. Elgean bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Berria*n, 2005/05/22.
* Elkarrizketa *Argia*n, 2006/10/15.
Agurne Gaubeka

**Agurne Gaubeka Erauskin** (Bermeo, 1984) Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren zuzendaria da 2019ko irailetik. Lehenago eskubideen esparruan aritu izan zen, bereziki ikuspegi feministan eginez bidea, eta sindikalismoan Katalunian zein Euskal Herrian.

Lan Zientziak ikasi zituen Pompeu Fabra Unibertsiatean eta Lan Harremanak Euskal Herriko Unibertsitatean.Baina euskara ofiziala izate hutsak ez du ezer konpontzen. Gutxiagotutako hizkuntza eta hiztunak izaten jarraitzen dugu, eta guk argi eta garbi ikusten dugu berme falta dagoela. (Agurne Gaubeka, Berrian)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa BERRIA egunkarian (2020) "Erabilerarako lehenik espazioak eskaini behar dira"
* Elkarrizketa EITBn (2019-12-10) Giza eskubideen nazioarteko eguna
* Agurne Gaubeka. Twitter
* Elkarrizketa NAIZ egunkarian (2020.04.23) Euskaraz bizitzeko oztopoak agerian utzi dituzte Behatokiak 2019an jasotako 737 kexek
* Elkarrizketa: Besterik ezeko hizkuntza gaztelania izaten da Berria, 2023.10.13
Garbiñe Petriati

**Garbiñe Petriati Ijurra** (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1962) euskara irakaslea eta euskalgintzako eragilea da.

Lanbide Heziketako eta Magisteritza ikasketak egin ditu. 1986an hasi zen euskara irakasle Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundean.

## Erreferentziak
Agurtzane Intxaurraga

**Agurtzane Intxaurraga Etxebarria** (Orozko, Bizkaia, 1966ko otsailaren 12a) bizkaitar antzerki eta film zuzendaria da.

## Ibilbidea 
1980ko hamarkadan arte dramatiko ikasketak egin zituen Antzertin. Ondoren, EHUn informazio zientzietan lizentziatura lortu zuen eta Donostiako Orfeoian kantu ikasketak egin zituen baita ere.

Hika teatroa antzerki taldeko antzerki zuzendaria da. Antzerki lanez gain, kaleko antzerkian eta telebistan ere lan egin du hainbat telesailen zuzendari lanak eginez.

2016an bere lehen zinema lana zuzendu zuen, *Teresa eta Galtzagorri* animazio filma. Animazio filme onenaren Goya sarietara izendatuta egon zen 2017an. Baita 1917ko Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian parte hartu zuen ere, Teresa eta Galtzagorri antzezlanarekin.

2022an Garnacha de Haroko XXV. Antzerki Lehiaketan Zuzendari onenaren saria jaso zuen. 
thumb|250px|Agurtzane Intxaurraga (Teresa eta Galtzagorri)
thumb|250px|Clara Sanz, Ricardo Ramón eta Agurtzane Intxaurraga. Teresa eta Galtzagorri
## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
### Liburuak 
2006: *Bidegileak: Maurizia Aldeiturriaga (1904-1988),* Maurizia Aldeiturriagari buruzko biogafia.

## Sariak eta Aitortzak 
2017. Zinema Iberoamerikarraren Platino Sariak: Film onenaren sarirako izendapena, honako lan honengatik: "*Teresa eta Galtzagorri / Teresa y Tim*".

2017. Zinema Iberoamerikarraren Platino Sariak: Animaziozko film onenaren sarirako izendapena, lan honengatik: "*Teresa eta Galtzagorri / Teresa y Tim*".

2022. Garnacha de Haro, XXV. Antzerki Lehiaketa, Zuzendari onenaren saria, lan honegatik: “*La tarara*", Hika Teatroarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Agurtzane Intxaurragari elkarrizketa: Nortasun handiko emakume zen Maurizia  EiTB. 2023.05.19
* Antzerkia / Teatro. Vitoria-Gasteizko XXXVIII. Antzerki Jaialdia. 2013
* Agurtzane Intxaurragari elkarrizketa: "Tranpa bat dago: benetako kulturak aurrekontuen %0,6 jasotzen du soilik", naiz.eus, 2025-12-10
Maria João Mira

**Maria João Mira** (1959ko irailaren 18) Portugalgo idazle eta gidoilaria da.

## Ibilbidea 
Batez ere Televisão Independente telebistarako prestatu dituen telenobelei esker ezaguna da. 2001ean Nicolau Breyner Produções ekoizleak Casa da Criação enpresa sortu zuen eta Maria João Mira haren lehen zuzendaria izan zen. Enpresa horrek telebistarako gidoiak sortzen eta komerzializatzen zituen. Semea, André Ramalho, gidoilaria da baita ere.

## Obrak 
* *Roseira Brava* (1996)
* *Vidas de Sal* (1996-1997)
* *A Grande Aposta* (1997-1998)
* *Olhos de Água* (2001)
* *Sonhos Traídos* (2002).
* *Tudo Por Amor* (2002-2003)
* *Saber Amar* (2003).
* *O Teu Olhar* (2003–2004).
* *Queridas Feras* (2003–2004).
* *Morangos com Açúcar* (2003–2005).
* *Mistura Fina* (2004–2005).
* *Fala-me de Amor* (2006).
* *Ilha dos Amores* (2007).
* *Flor do Mar* (2008–2009).
* *Happy Days* 2010
* *Anjo Meu* (2011–2012).
* *Doida Por Ti* (2012–2013).
* *A Única Mulher* (2015–2017)
* *A Herdeira* (2017–2018)
* *Prisioneira* (2019)
* *Prisioneira II* (2019-2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Maria João Mira IMDben
Altsuma

[thumb|Bizantzioko hurritza (*[Corylus colurna*) oinarritik sortutako altsumekin.]]
[thumb|Haltz beltz (*[Alnus glutinosa*) motzondotik sortutako altsumak. ]]
**Altsuma** zuhaitz edo zuhaixkaka batek enbor, ipurdi edo sustraitik ematen duen kimu luzea da, batez ere lurraren parean ematen duena. Lepatu edo inausi ondoren botatzen dituen kimu berrietako bakoitza ere honela izendatzen da.

Altsumak zurgintzan erabiltzen dira, bai makilak egiteko (adibidez hurritzekin) bai egurra lortzeko (lepatuz). Landare ekoizpenean ere erabiltzen dira ugalketa asexualean.

## Baratzezaintzan 
Altsuma bidezko ugalketa oso teknika erabilia da baratzezaintzan, hazi bidezkoa baino denbora laburragoan landare helduak lortzen baitira. Kasu batzuetan, ipurdi- eta sustrai-altsumek beren sustraiak dituzte, oraindik landare amarekin lotuta daudenean, eta horrek are gehiago bizkortzen du ugalketa. Gainera, landare bat altsumekin ugaltzean, ama-landarearen espezimen berdinak lortzen dira, ondare genetiko berarekin (klonak).

Belaunketa teknika egokia da altsumak erraz sortzen dituzten landareentzat, hala nola fruta-arbolak eta mentu-oinak. Neguan, landare-ama mozten da lurretik hamar bat zentimetrora. Udaberrian, ipurdian kimu berriak (altsumak) ematen ditu. 10 cm inguru direnean, tontor bat egiten da hondar eta lurrustel nahasketa erabiliz, eta altsumak erdi-lurperatu. Hurrengo neguan, altsumek sustraiak egin dituztenean, erauzi eta birlandatu behar dira landare berriak lortzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Altsumatzea

## Kanpo estekak
Brañamiana

'''''', Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Salas udalerrian dagoen herri bat da, Bodenaya parrokian. 2012ko erroldaren arabera 18 biztanle zituen.
Unidad Vizcaína

**Unidad Vízcaína** **(UV)** alderdi politiko bat izan zen, 1992ko urtarrilaren 3an Bilbon aurkeztua. Adolfo Kareaga, UCD alderdiko kide ohia eta Alderdi Popularreko diputatu ohia zenak sustatu zuen, eta bera izan zen alderdiko lehendakaria.

Sustatzaileek alderdia antinazionalista eta Bizkaia Euskal Autonomia Erkidegotik bereiztearen aldeko definitu zuten. Eusko Jaurlaritzaren hizkuntza-politika aldatzea zen alderdiaren helburuetako bat, euskarak gastu handia ekartzen zuela defendatzen zutelako, eta euskara batuaren aurkako jarrera agertu zuten "ETAren ideologoek sortutako jargoi bat" zela iritzita.

Gasteizek EAEn zuen gehiegizko zentralismoa ere salatu zuen alderdiak, eta euskal herrialdeetako erakundeak Espainiaren barruan atxikitzearen alde zegoen. Alderdia, Unidad Alavesak defendatzen zituen posizioetatik gertu zegoela zioten sortzaileek, baina ez zutela UAren ideologia sozialdemokratarekin bat egiten.

Unidad Vizcaína alderdia ez zen sekula hauteskundeetara aurkeztu, ondorioz ez zuen ordezkaririk izan inongo erakundetan.

## Ikus, gainera 
* Guipúzcoa Unida

## Erreferentziak
Idarga

'''''', Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Salas udalerrian dagoen parrokia eta herri bat da, Bodenaya parrokian. 2017ko erroldaren arabera 93 biztanle zituen.
Muñás

'''''', Espainiako iparraldeko kostaldeko Valdés udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 379 biztanle zituen.
La Puela (Ayande)

**La Puela**, gaztelaniaz **Pola de Allande**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2019ko erroldaren arabera 639 biztanle zituen.
Diana Urrea

**Diana Carolina Urrea Herrera**, **Diana Urrea** izen-deiturez ezaguna, (Armenia, Kolonbia, 1987ko abuztuaren 5a) militante feminista eta internazionalista eta politikari bizkaitarra da.

## Ibilbidea 
Kolonbian jaio bazen ere, umea zela familiarekin Bizkaira joan zen bizi izatera. Deustuko Unibertsitatean Turismoa ikasi zuen, eta EHUan Emakume eta gizonen berdintasun masterra.
ezkerrera|thumb|182x182px|Diana Urrea argazkiaren eskubiko aldean Alternatibaren prentsaurreko batean.
Alternatiba alderdi politikoko kidea da. Eusko Legebiltzarreko kidea izan da EH Bildu koalizioan, X. legealdian zehar eta XI.ean Jone Gorizelaia ordezkatuz. Emakunderen kontseilu errektoreko kidea da.

ETBko hainbat telebista saiotan tertuliakide eta iritzi emaile bezala aritzen da.

## Erreferentziak
Abres (A Veiga)

**Abres**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko A Veiga udalerrian dagoen parrokia bat da. 2004ko erroladren arabera 205 biztanle zituen.
Jenner Institutua

**Jenner Institutua**, Erresuma Batuko Oxford udalerrian dagoen ikerkuntza institutu bat da. 2005ean sortu zen, Oxfordeko Unibertsitatea eta Pirbright Institutuaren elkarkidetzaren ondorioz.

Izena Edward Jenner (1749-1823) britainiar zientzialaria eta inmunitatearen aintzidariaren omenez darama.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Piantón

**Piantón**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko A Veiga udalerrian dagoen parrokia bat da, kontzeju horretako hiriburua da. 2011ko erroladren arabera 510 biztanle zituen.
Marie Paradis

**Marie Paradis** (Chamonix, Frantzia, 1778 &ndash; 1839) Mont Blanc-era igo zen lehen emakumea izan zen eta lehen emakumezko mendigoizaletzat jotzen da historian.

## Biografia 
Paradis emakume pobrea zen  eta Chamonixen bizi izan zen, hiria Sardiniako erresumaren zati zela. Aterpetxe bat kudeatzen zuen bertan.

1808ko uztailaren 14an, Jacques Balmat mendi-gidaria  lagun zuela igo zen Paradis Mont Blanc-era, Europako mendirik altuena bera.​ Espedizioa Grand-Mulets-en kanpatu zen; azken igoeran Paradis nekatu eta gidarien laguntza behar izan zuen.​ Gailurrera iritsita, akituta, birikietako arazoak izan zituen eta ez zen gai hitz egin edo ikusteko. Lagunei erregutu zien utz zezaten bakarrik mendian; hala ere, bere onera etorri zen azkenean. Gertaera gogoangarria izan zen hura emakumezkoen alpinismoan zein alpinismo orokorraren historian. Harrezkeroztik, “Mont Blanc-eko Maria” izena eman zioten eta, Charles Edward Matthews-ek  Mont Blanc-eko Analetan dioenez , Paradisen arrakastak adorea eman zien gainontzeko mendigoizaleei Mont Blanc-era igotzeko. baina mendigoizale gazteari  aitortu zitzaizkion lehen emakumezkoa izateko meritu eta ohorea, hori faltsua izan arren. Ziur aski, horren arrazoia d´Angeville-ren jatorri noble eta frantsesa izan zen.​

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barriopalacio (Anievas)

**Barriopalacio**, Espainiako Kantabria udalerriko Anievas udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 17 biztanle zituen.
Ahedo (Kantabria)

**Ahedo**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Ampuero udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 41 biztanle zituen.
Izarne Lizaso

**Izarne Lizaso Elgarresta** (Errenteria, Gipuzkoa, 1973ko irailaren 8a) psikologiako irakaslea da, Euskal Herriko Unibertsitateko Psikologia Fakultatean. Giza Garapenaren ereduak, Helduaroaren eta Zahartzaroaren Psikologia, eta Zahartzaroaren Psikologia ikasgaiak irakasten ditu.

## Ikerlaria 
Euskal Herriko Unibertsitatean eskuratu zuen Psikologiako lizentzia. Lizentziatura amaitu ondoren, irakasle lanetan hasi zen Psikologia Fakultatean. 2006an eskuratu zuen doktoregoa unibertsitate berean Luixa Reizabal Arruabarrena eta Manuel Sanchez de Miguel-en zuzendaritzapean, *Erretiratu profil berriarekin erlazionatutako faktore sozio-demografiko eta psikosozialak* izenburuko tesiarekin. Gaur egun, aurreko belaunaldian ez zegoen erretiratu-soslai berria dago. Baliabide ekonomiko erosoak dituzte, hezkuntza maila egokia, gazte erretiratzen dira, osasun-egoera onarekin sarri, bizi-asebeteta sentitzen dira eta jarduera ugaritan aritzen dira. Ikuspuntu horren arabera, egun erretiratzen diren gizabanakoak ez dira orain dela hogeita bost, hogei edo hamar urte erretiratu zirenak bezalakoak, ezta hemendik hamar urtera erretiratuko direnak bezalakoak ere. Ikerketan erretiratu-soslai berriak zer ezaugarri soziodemografikoak eta psikosozialak deskribatu dira.

Erretiroak osasunaren arloan izan ditzakeen ondorioak generoaren ikuspegitik ere ikertzen dihardu.

Gizarte eta Jokabide Zientzien Alorreko Batzordekidea da *Zahartzaroa* elkargoan (Geriatria eta Gerontologia Euskal Elkargoa).

## Argitalpenak 
Beti psikologiaren barruan, askotan zahar eta gazteen artean azterketa bereiziak eginez euskarazko honako liburuen idazketan parte hartu du:

* *Garapen biologikoa eta kognitiboa bizi-zikloan* (2014) UEU
* *Garapenaren psikologia* (2013) UPV/EHU
* *Esku-hartze psikosoziala gerontologian.* Francisco Javier Leturia Arrazola eta Francisco Javier Yanguas Lezaun-ekin (2012) EREIN
* *Garapen psikologikoa helduaroan eta zahartzaroan.* Luixa Reizabal Arruabarrenarekin (2011) UEU
* *Helduaroren eta zahartzaroaren garapena.* Luixa Reizabal Arruabarrenarekin, (2011) UPV/EHU
* Alzheimer motako dementzia: zer da eta zer egin? Alaitz Aizpurua Sanzekin (2010) UEU
* Alzheimer motako dementzia (2009) UPV/EHU
* *Pertsona helduen bizi-kalitatea* (2009) UTRIUSQUE VASCONIAE
* *Giza garapen psikologikoaren ereduak* Marije Apodaka Ostaikoetxearekin (2008) UEU
* *Giza garapen psikologikoaren ereduak II (eranskinak)* Marije Apodaka Ostaikoetxearekin (2008)
* *Giza garapen psikologikoaren ereduak* Marije Apodaka Ostaikoetxearekin (2008) UPV/EHU
* *Erretiratuen soslai berriarekin erlazionatutako faktore soziodemografiko eta psikosozialak* (2007) UPV/EHU
* *Zahartzaroko depresio eta antsietateari aurre egiteko baliabideak* Silvia Camio Montalvorekin, (2006) UPV/EHU
* *Hirugarren adineko psikologia-ebaluazio eta jardunketa baliabideak zentro gerontologikoetan: orientazioa errealitatean* (2005) UPV/EHU
* *Zahartzaroan oroimena nola trebatu.* Silvia Camio Montalvorekin, (2005) UPV/EHU arg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zientzialari (2): Nekane Balluerka Zientzia-Kaiera bloga (2014-03-07)
Nieves Ciprés

**Nieves Ciprés Aznar** (Xabier, Nafarroa Garaia, 1969) politikari nafarra da.

## Ibilbidea 
Ángel Ciprés Esparza, UPN alderdiko Xabierko alkate 28 urtez izan zenaren alaba da.

Iruñeko udaleko Hezkuntza zinegotzia, Nafarroako Foru Gobernuko Osasun saileko kabinete buru (2002 -2006) eta Nafarroako RTVEren kontseiluko kide eta idazkaria izan zen.

2009an UPN eta PPN alderdien artean izandako hausturaren ondoren, Nieves Ciprések Nafarroako Alderdi Popularreko lehendakari izateko hautagaitza aurkeztu zuen, baina hautagaitza hori bertan behera utzi zen eta Santiago Cervera aukeratu zuten lehendakari. Kanporatua izan ziren kideek, tartean Ciprések 2011ko udal hauteskundeetarako Naparra ta Españico Escuñe hautagaitza sortu zuten, eta Ciprés lehendakari hautatu.

2015ko otsailean VOX alderdian txertatu zen.

## Erreferentziak
Puerto Calderón (Kantabria)

**Puerto Calderón**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Alfoz de Lloredo udalerrian dagoen kostaldeko senadi bat da.
Luañako hondartza

**Luañako hondartza**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Alfoz de Lloredo udalerrian dagoen hondartza bat da. 400 metroko luzera du. Gaur egun hondartzaren egoena ez da oso ona: lan batzuk egin ziren eta, ondorioz, harea galdu du.

## Etimologia 
"Luaña" toponimoa erromatarren aurrekoa da. Dirudienez bat egiten sail honekin: "Lúa", "Luarca", "Luía", "Luaces", "Luou", "Luanco", "Lueiro", e.a. Indoeuropar hizkuntzetan jatorri desberdinak proposatu dira: **lou*- 'garbitu', edo **leu*- 'zikin, (lokatza)', edo **leu*-, 'harri'.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Novales (Kantabria)

**Novales**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Alfoz de Lloredo udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 423 biztanle zituen.
Boo de Guarnizo

'*** edo **Boo*', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko El Astillero udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 1.169 biztanle zituen.
Piedrahíta (Kantabria)

**Piedrahíta**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Santoña udalerrian dagoen herri bat da, Argoños udalerriaren alboan. 2008ko erroldaren arabera 173 biztanle zituen.
La Arenosa

'''''', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Laredo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 67 biztanle zituen.
Aguiño

**Nosa Señora de Carme de Aguiño**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ribeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 2.875 biztanle zituen.
Onza uhartea

**Onza uhartea**, Espainiako Galizia automomia erkidegoko Pontevedrako itsasadarran dauden Ons uhartediko uharte bat da, Rias Baixas eta Bueu udalerrian. 0,32 kilometro karratuko azalera dute.
Ons uharteak

**Ons uharteak**, Espainiako Galizia automomia erkidegoko Pontevedrako itsasadarran dagoen uhartedi bat da, Rias Baixas eta Bueu udalerrian. Uhateen artean Onza uhartea eta Ons daude. Denera 4,458 kilometro karratuko azalera dute.
Pancha uhartea

**Pancha uhartea**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Eoko itsasadarran dagoen uharte bat da, Ribadeo udalerriaren ipar-ekialdean, Rías Altas eta Lugoko probintzian. 1,1 hektareatako azalera du.
San Antón uhartea (Redondela)

**San Ánton uhartea**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Vigoko itsasadarran dagoen uharte bat da, Redondela udalerriaren uretan, Rías Baixas eta Pontevedrako probintzian. 1,2 hektareatako azalera du.
Torallako uhartea

**Torallako uhartea**, , Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Vigoko itsasadarran dagoen uharte bat da, O Vaoko hondartzatik 200 metrora eta Vigo hirian, Rías Baixas eta Pontevedrako probintzian. 10,6 hektareatako azalera du.
Ansarón uhartea

**Ansarón uhartea**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Lugoko probintziaren iparraldean dagoen uharte bat da, Xove udalerrian.
Areako uhartea

**Areako uhartea**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Viveiroko itsasadarran dagoen uhartetxo bat da, Viveiro udalerriaren uretan, Lugoko probintziaren iparraldeko kostaldean.
Viveiroko itsasadarra

'''''', Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Altas eremuan dagoen itsasadar bat da, Lugoko probintziaren iparraldean.
Fozeko itsasadarra

'''''', Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Altas eremuan dagoen itsasadar bat da, Lugoko probintziaren iparraldean. Bere urek Barreiros eta Foz udalerrietako kostaldeak bustitzen dituzte.
Hoz de Marrón

'''''', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Ampuero udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 72 biztanle zituen.
Ribadeoko itsasadarra

**Ribadeoko itsasadarra** Espainiako Galiziako Lugoko probintzia eta Asturias autonomia erkidegoaren arteko mugan dagoen itsasadar bat da. Bertan, Eo ibaia itsasoratzen da. Rias Altas eremuko itsasadarretako bat da.

## Erreferentziak
Betanzosko itsasadarra

**Betanzosko itsasadarra** Espainiako Galizia erkidego autonomoan dagoen Coruñako probintziako itsasadar bat da. Rías Medias deritzon itsasadar multzoko bat da.

## Kanpo estekak
Ortigueirako itsasadarra

'''''', Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Medias eremuan dagoen itsasadar bat da, Coruñako probintziaren iparraldean. Cariño eta Ortigueira udalerrien kostaldeetan hedatzen da.
Alfred Raoul

**Alfred Raoul** (Pointe-Noire, 1938ko abenduaren 15a - Paris, 1999ko uztailaren 16a) Kongoko Errepublikako presidente eta lehen ministroa izan zen. Ikasketa militarrek Frantzian egin zituen. 1968ko abuztuan lehen ministro izendatu zuten. Alphonse Massamba-Débat kargutik kendu ondoren, Iraultzaren Kontseilu Nazionalak presidentetza kendu zuen eta Raoul lehen ministroak estatuburuaren funtzioak bete zituen (1968ko irailaren 5a - 1969ko urtarrilaren 1a). Ondoren presidenteorde (1970-1971), enbaxadore Egipton, Beneluxen, Europako Erkidegoan eta Kongoko garapen-banku nazionaleko zuzendaria izan zen. Parisen hil zen eta Pointe-Noiren lurperatu zuten.
Arctic (filma)

**Arctic** (euskaraz *Artikoa*), 2018ko Joe Penna brasildarrak zuzendutako biziraupen drama film bat da. Mads Mikkelsen aktoreak antzeztu zuen.

2018ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Artikoan, tenperatura -70° Cra jaistera iritsi daiteke. Edonondik urruti dagoen basamortu izoztu eta latz honetan Overgard (Mads Mikkelsen) eta harekin dagoen neska gazteak (Maria Thelma Smáradóttir) bizirauteko borrokatu beharko dute. Inguruan, erraldoitasun zuria, eta hegazkin baten hondakinak babesleku, jada azpaldi jazotako istripu baten lekuko. Denboraren poderioz, hotz izugarriari eta elur ekaitzei aurre egiten ikasiko dute, bai eta hartz polarrekin kontuz ibili eta elikagaiak topatzen ere.

## Aktoreak 
* Mads Mikkelsen: Overgard
* Maria Thelma Smáradóttir: Neska gaztea
* Tintrinai Thikhasuk: Helicopter pilotua

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Harira

**Harira** ( *al-ḥarīra*,  *azkif* ) Marokoko zopa tradizionala da. Lehen platera da, baina mokadu arina den aldetik bakarrik ere jaten da. Aldakuntza ugari dituen platera da. Ramadanean baraua hausteko jaten den platera da, nahiz eta urte osoan zehar egin daiteke.

Hariraren oinarri-errezeta honako osagaiek osatzen dute eta aldatu egin daiteke eskualdeen arabera:
* Tomatea.
* Apioa.
* Haragia.
* Lekaleak.
* Fideoak.
* Espeziak.
* Batzuetan arrautza irabiatuak.

Limoi zukua, gatza eta erramerikua zerbitzatzeko garaian ere gehitu daitezke.
Ardatz salto

**Ardatz-jauzia** sintaxi-akats larria da hizkuntza zinematografikoan, eta bi pertsonen artean ezarritako irudizko ardatza errespetatzen ez denean edo hausten denean, edo objektu bat lerroaren beste aldean agertzen denean gertatzen da.

Adibidez, bi pertsonaiaren arteko elkarrizketa bat filmatzean edo grabatzean, kamera bat lotzen dituen alegiazko ardatzaren alde batean eta beste kamera bat beste aldean kokatzen bada, muntaian ikusiko da, batak besteari begiratu beharrean, biek norabide berean egiten dutela, ikusleak bi planoak bata bestearen atzetik ikustean elkarri bizkarra ematen dioten sentsazioa hartzen duen bezala, ez bakarrik elkarrizketan ari diren sentsazioa. Zentzugabea da, baizik eta (eta hori da larriena) espazio eszenikoaren erreprodukzioa nabarmen aldatzen du, Orientazioa galtzen ez badu ere, informazio oker eta narratiboki faltsua jasoko du. Hori ekiditeko, 180º-ko legea aplikatzen da, espazioa bitan zatitzean datzana, ekintza edo begiraden ardatzaren bidez, sekuentzia osatzen duten ganbera posizio ezberdinak ardatz horren alde berean jarriz, horrela, planoak bata bestearen ondoren muntatzen direnean, espazioa ondo berreraikita geratzen da eta ekintza sinesgarria da.

Arau enpiriko hori zinemaren hastapenetan agertu zen, muntatzaileak konturatu zirenean bi pertsonaia jazartzen baziren, ezin zirela jazarpenaren norabidearen kontrako aldeetatik filmatu, kasu horretan ez baitzen efektu hori gertatzen, baizik eta biak elkartuko zirela.

Gai honek eztabaida handia sortzen du, batzuek uste baitute ikusle modernoa ez dela desorientatzen ardatza gainditu arren, eta egia izan daiteke, baina ez da gutxiago zinema asmatu zenetik, errore hori narratiboki erabili baita nahita, pertsonaia bat galduta edo desorientatuta dagoelako sentsazioa sortzeko.
Baroña

**San Pedro de Baroña**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Porto do Son udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2019ko erroldaren arabera 669 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Baroñako kastroa
Camariñas (Camariñas)

**Camariñas**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Camariñas udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 2.591 biztanle zituen.
Las Garmillas

'''''', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Ampuero udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 9 biztanle zituen.
A Ponte do Porto (Camariñas)

**A Ponte do Porto**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Camariñas udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 957 biztanle zituen.

## Herritar ezaguna 
* Zapatones (1954-2015), Done Jakude bideko pertsonaia ezaguna.
Berducedo

'''''', Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2018ko erroldaren arabera 134 biztanle zituen.
Llago (Ayande)

**Llago**, gaztelaniaz **Lago**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2019ko erroldaren arabera 16 biztanle zituen.
Ḷḷinares (Ayande)

**Llinares**, gaztelaniaz **Linares**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2019ko erroldaren arabera 51 biztanle zituen.
Santo Miyao (Ayande)

**Santo Miyao**, gaztelaniaz **San Emiliano**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Allande udalerrian dagoen parrokia bat da. 2018ko erroldaren arabera 49 biztanle zituen.
Agustin Arrieta

**Agustin Arrieta** hauetako bat izan daiteke:

* José Agustín Arrieta, mexikar margolaria.
* Joxe Austin Arrieta, euskal politikari eta idazlea.
* Agustin Arrieta Urtizberea, euskal filosofoa.
* Agustin Arrieta "Ibergun", bertsolaria.
José Agustín Arrieta

**José Agustín Arrieta** (Santa Ana Chiautempan, Intendencia de Puebla, gaur egun Tlaxcala, Mexiko, 1803ko abuztuaren 29a - Puebla, Mexiko, 1874ko abenduaren 22a) mexikar margolaria izan zen. Bere lan gehienak izadi hilak izan ziren, eta horiekin elikadura nazionaleko ohiko jakiak irudikatu zituen. Pueblako museo batek bere izena darama.

## Biografia 
Euskal jatorriko Tomás Arrietaren eta Rita María Fernándezen semea, gaztetatik Pueblako hirira lekualdatu ziren, eta bertan egon zen bizitza osoan. Baieztapen honen froga dokumental gutxi daude, 1826ko abuztuaren 29an María Nicolasa Lorenzana Varelarekin izandako ezkontza-agiria eta San Carloseko Arte Ederretako Akademiaren lehiaketetan parte hartzea erakusten duten dokumentuak izan ezik. Akademiako kide izan arren, bere tailer propioa ezartzea erabaki zuen, non Pueblako bezero elitisten gusturako ulergaitzak ziren gaiak eta generoak margotzen hasi zen, hauengandik bere lanengatik soilik kopuru apalak jasotzen zituelarik.

Agustin Arrieta mugimendu independentistek markatutako garai batean jaio zen, kostunbrismoaren zentzua duten bere lanetan islatu zena, non kale eta etxalde mexikarrak erretratatzen dituen, Mexiko osatzen zutenak: mestizoa, askotarikoa eta iseka-zalea.

Arrieta Akademian ikasitako marrazketa, konposizio, koloreen erabilera, anatomia eta orekaren teknikak hobetzen joan zen, eta horrek, bere talentu naturalarekin batera, heldutasun aro batera eramango zuen, eta bere koadroek berezko izaera lortuko zuten. Hala ere, kritikarien arabera, akatsak daude izadi hilen eta eszenen konposizioetan, elementuen eta pertsonaien errepikapena. Antza denez, Bartolome Esteban Murilloren eta Diego Rodriguez de Silva y Velazquezen eragina izan zuen. Bere lan gutxien nabarmentzen dena erlijiosoa da, Pueblako tenpluetan esku-hartze gutxi izan zituena, hala nola, San Joan Jainkoarenaren jauretxeko oihalak, 1852an enkargatuak: San Joseren Heriotza, Magdalena bat eta Kalbario bat.

Arrietaren lana XIX. mendeko herriko eguneroko bizimoduaren ohituren isla da: janzkera, gastronomia, lanbideak, baita bertuteak eta akatsak ere, nabarmentzen eta errepikatzen diren elementuak dira. Arrietak lilura berezi bat aurkitzen zuen ohiko eszenengatik, hala nola *Tertulia de pulquería*, Pueblan oso ohikoak ziren lekuak, eta kaleko liskar bat eta merkatua bezalako beste batzuk, kutsu anekdotiko eta festazalea eman zietenak. Ospe bereko beste koadro kostunbristak *La sorpresa*, *La cocina poblana*, *Vendedores de horchata* eta *Agualojera* dira.

## Arte-lan batzuk 

6111 Retrato de la familia del General Don Felipe.jpg|*Retrato de la familia del General Don Felipe
El Costeño.jpg|*El Costeño*
Arrietatertulia1.jpg|*Tertulia de Pulquería*
Arrietacomedor.jpg|*Cuadro de Comedor''

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Santa Kruz uhartea (Oleiros)

**Santa Kruz uhartea** edo **Casteloko uhartea**,  edo *Illa do Castelo*, Espainiako Galizia autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Oleiros udalerriko Porto de Santa Cruz parrokiako Liáns herrian, Rías Medias eta Coruñako probintzian. 1,9 hektareatako azalera du.

Bertan, Santa Cruz gaztelua dago.
Artzeña

**Artzeña** Arabako herri desagertu bat da, gaur egungo Trebiñuko udalerriko lurretan kokatuta zegoena. Uste da Golernio eta Meana herrien artean zegoela.

## Historia 
Herri honi buruz ezagutzen den lehen aipamen idatzia 1257 urtekoa da. Hieronimo Aznar Calahorrako eta La Calzadako gotzainak *Arceynna* izeneko herria aipatzen du Trebiñuko artzapez-barrutian.

## Ondare galdua 
* *Artzeñako Ama Birjinaren baseliza*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bass-que culture

**Bass-que culture** Fermin Muguruzak egindako dokumentala da, 2006koa.

Jamaika eta Euskal Herriaren arteko zubi kultural moduan aurkeztu zuen. Narrazio ildoa "Euskal Herria Jamaika Clash" diskoaren grabazioa da, urte berean argitaratua, eta kutsu aldarrikatzaile nabarmena dauka. Reggae musikaren jatorria eta garapena esploratzen du, elkartasunaren aldekoa eta kolonialismoaren aurkakoa.

U-Roy, Luciano, Toots, Rita Marley eta Marcia Griffiths dira lan honetan kolaboratu duten artistetako batzuk. Halaber, Xabi Pery, Jon Elizalde eta Xabi Solanok Muguruza lagundu zuten bidaia hartan.

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* "Bass-que culture" dokumentala (Fermin Muguruza, 2006).
Atazabal (argipena)

**Atazabal** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
#### Populazioak 
* **Atezabal**, Arabako herri desagertua, Trebiñu udalerrian.

#### Mendiak 
* **Atazabal**, Nafarroako mendia.

## Kanpo estekak
Atezabal

**Atezabal** Arabako herri hustu bat da, gaur egungo Trebiñuko udalerriko lurretan kokatuta zegoena.

## Historia 
Herri honen lehen aipamen idatzia 1025 urtekoa da, ***Atazaval*** izenaz aipatzen baita Donemiliagako goldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lixiba

thumb|Bi lixiba botila
**Lixiba** industrialki eta etxean orbanak garbitu eta ezabatzeko erabiltzen den edozein produktu kimikoren izen generikoa da. Sarritan, sodio hipokloritozko disoluzio diluitu bat izaten da, "lixiba likidoa" ere deitua. Lixiba askok espektro zabaleko propietate bakterizidak dituzte, desinfekziorako eta esterilizaziorako baliagarri bihurtzen dituena, eta igerilekuen saneamenduan erabiltzen dira bakterioak, birusak eta algak kontrolatzeko eta asepsia baldintzak behar diren leku askotan. Prozesu industrial askotan ere erabiltzen dira, batez ere egur-mamia zuritzeko. Lixibek beste erabilera batzuk ere badituzte, hala nola lizuna kentzea, belar txarrak hiltzea eta moztutako loreen bizitza luzatzea.

Lixibek konposatu organiko koloreztatu askorekin erreakzionatuz funtzionatzen dute, pigmentu naturalak kasu, eta koloregabe bihurtzen dituzte. Zuritzaile gehienak agente oxidatzaileak diren bitartean (beste molekula batzuen elektroiak eragin ditzaketen kimikoak), batzuk agente erreduktoreak dira (elektroiak ematen dituztenak). Kloroa, oxidatzaile indartsua, etxeko lixiba askoren agente aktiboa da. Kloro hutsa gas korrosibo toxikoa denez, produktu horiek kloroa askatzen duen hipokloritoa izan ohi dute, beharrezkoa denean. "Hauts zuritzaileak" kaltzio hipokloritoa duen formulazio bat izaten da. Klororik ez duten agente zuritzaile oxidatzaileak hidrogeno peroxidoa, sodio perkarbonatoa eta sodio perboratoa bezalako peroxidoetan oinarritzen dira. Lixiba horiei "klororik gabeko lixiba", "oxigeno-lixiba" edo "kolore-zuritzailea" deitzen zaie.

Lixiba erreduktoreek erabilera espezifikoak dituzte, hala nola artilea zuritzeko erabiltzen den sufre dioxidoa, gas gisa edo sodio ditionitazko edo eta sodio borohidrurozko disoluzioetatik abiatuta. Lixibek, oro har, beste substantzia organiko askorekin erreakzionatzen dute, aurreikusitako kolore-pigmentuez gain, eta, beraz, material naturalak ahuldu edo kaltetu ditzakete, hala nola, zuntzak, oihala eta larrua, eta nahita aplikatutako tinteak, indigoa denimean. Arrazoi beragatik, produktuak irensteak, lurrunak arnasteak edo azala edo begiak ukitzeak kalteak eragin ditzake osasunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Next music station

**Next music station** Fermin Muguruzak egindako dokumental sorta da, 2011koa.

Al Jazeera telebistarekin batera ekoiztu zuen, 9 herrialdetan egon (Siria, Kuwait, Bahrein, Yemen, Libano, Sudan, Egipto, Tunisia eta Maroko) eta 50 musikari baino gehiago elkarrizketatu ostean.

Hamaika dokumental dira guztira, Aljeriari buruzko biak ezin izan zituztenez egin, Al Jazeera tartean zegoelako debekatuta.

## Abeslari eta talde batzuk 
* Abdelhalim Hafez
* Ahmed el-Maghraby
* Ahmed el-Touni
* Ali Bahar
* Dr. Ameer Jaffar
* Ameeri Band
* Assi el-Helani
* Bedouin Poets
* The Culture Project Band
* Fawzi al-Langhawi
* I-Voice.
* Maram
* Marcel Khalife
* Massar Egbari
* Mohammed Abdelwahab
* Salman Zaiman
* Soumaya Baalbaki
* Umm Sameh
* Uum Kulthum
* Zakaria Ibrahim

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Arabiar musika

## Kanpo estekak 
* "Next music station" diaporama.
* Al Jazeerako webgunean.
Solares

'''''', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Medio Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2010eko erroldaren arabera 4.009 biztanle zituen.