Abuztuaren 17

**Abuztuaren 17**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita bederatzigarren eguna da, 230.a bisurteetan. 136 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1798 – Donostiako Urgulleko gazteluko presoek Gipuzkoako Aldundiari idatzitako gutunean bizi-baldintza eskasak salatu zituzten.
* 1991 - Donostiako Morlans auzoan ETAko hiru kide ( Patxi Itziar, Iñaki Ormaetxea eta Jokin Leunda) hil zituen Guardia Zibilak.

### Mundua 
* 1740 &ndash; Prospero Lorenzo Lambertini Aita Santu aukeratu zuten eta Benedikto XIV.a izena hartu zuen.
* 1795 &ndash; Curaçao kolonia herbeheretarrean 40 esklabo inguruko talde batek jabeen aurkako altxamendua hasi zuen. Hilabetez luzatu zen askatasuna, eta matxinatuen buruen tortura eta exekuzioekin amaitu zen.
* 1945 &ndash; Indonesiak independentzia politikoa lortu zuen.
* 1960 &ndash; Gabonek Frantziarekiko independentzia lortu zuen.
* 1969 &ndash; Woodstock musika jaialdi erraldoia amaitu zen New Yorkeko estatuan. Hiru egunez 450.000 gazte inguru bildu ziren musika eta bakea aldarrikatzeko jaialdian.
* 1987 &ndash; Spandauko espetxean Rudolf Hess hil zen, azken buruzagi nazietako bat eta 20 urte baino gehiago preso egon zen bakarra.
* 2002 &ndash; 
** Elba ibaiak gainezka egin zuen Dresden hirian eta 1845eko martxoaren 31ko uholde historikoen mailara iritsi zen.
** Ismael Berasategi presoak ihes egin zuen Parisko La Santé espetxetik, antz fisiko handia zuen Joxean anaiak haren lekua hartuta.
* 2005 &ndash; Israeleko armada Gazako asentamentuak desegiten hasi zen.
* 2017 &ndash; Bartzelonako Ramblan eta Cambrils udalerriko atentatuetan eta Alcanar udalerrian jazotako gas leherketaren ondorioz 16 hildako eta 130 zauritutik gora izan ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1876 – *Jainkoen Gainbehera* (), Richard Wagnerrek idatzitako Nibelungoen eraztuna opera saileko laugarren eta azken opera estreinatu zen Bayreutheko Festspielhausen.
* 1960 – George Pal hungariar zinema zuzendariak zuzendu eta Rod Taylor australiar aktoreak antzeztutako *The Time Machine* filma estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1908 – Lehen aldiz marrazki bizidunetako film bat eman zuten.
* 2009 – Ingelerazko Wikipedia 3.000.000 artikulura iritsi zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2008 – Iker Martinez eta Xabier Fernandez euskaldunek zilarrezko domina lortu zuten Beijingo Olinpiar Jokoetan, 49er diziplinan.
* 2014 – Emakumezkoen Traineru Ligako 2014ko denboraldia: San Juan txapeldun.
* 2015 – Futboleko Espainiako Superkopa: Bilboko Athletic Kluba garaile FC Bartzelona taldeari San Mamesen 4-0 irabazi eta Camp Noun 1-1 berdindu ostean.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1712 – Juan Lorenzo Irigoien, nafar apaiza, Iruñeko apezpikua (h. 1778).
* 1775 – Jose Paulo Ulibarri, euskal idazle, hizkuntzalari eta euskaltzale arabar-bizkaitarra (h. 1847).
* 1821 – Joaquín Fernández Aiarragarai, espainiar arkitektoa, Hernanin (h. 1900).
* 1854 – Juliana Agirrezabala Pagola, gipuzkoar irakaslea Bizkaiko irakasle eskolan (h. 1912)
* 1911 –  Jesús Carrera, gipuzkoar buruzagi politiko, sindikalista eta gudaria (h. 1945)
* 1911 –  Juliana Saratxaga, arabar pandero jotzailea eta Maroñoko elizako atezaina. (h.2013)
* 1925 – Santos García Larrageta, nafar historialaria, artxibistikan, paleografian eta diplomatikan espezializatua (h. 2004).
* 1926 – María Luisa Elio, nafar idazle eta aktorea (h. 2009).
* 1927 – Txomin Solabarrieta, bizkaitar apaiza eta ohorezko euskaltzaina (h. 2019).
* 1929 – Johañe Pitrau, nekazarien buruzagia, kristau militante ezkertiarra eta sindikalista zuberoarra (h. 1975).
* 1934 – Miguel Primo de Rivera Urkixo, gipuzkoar abokatu eta politikaria (h. 2018).
* 1948 – Jose Maria Arakistain, gipuzkoar futbolari eta entrenatzaile ohia.
* 1952 – Carlos Zalduendo, nafar hamahiruko errugbilari ohi eta polizia.
* 1953 – Joakin Gorrotxategi, euskararen historian espezializatutako gipuzkoar euskalaria.
* 1956 – José María Bautista, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1964 – Pello Sarasola, telebistaren arloko euskal profesionala, ikus-entzunezko komunikazioan aditua (h. 2015).
* 1967 – Pilar Cabero, gipuzkoar idazlea.
* 1968 – Paxkal Indo, lapurtar abeslari eta txalapartaria.
* 1970 – Ophélie Koering, lapurtar aktorea.
* 1972 – Mikel Otero, EH Bilduko arabar politikaria.
* 1973 – Juan Antonio Ipiña García, *Tontxu*, bizkaitar kantautorea.
* 1979 – Peio Martinez de Eulate, nafar esku huskako pilotari ohia eta politikaria.
* 1987 – Sandra Ramajo, gipuzkoar futbolaria.
* 1988 – Isabel Villanueva, nafar biola jotzailea.
* 1990 – Imanol Elias Ayllon, nafar futbolaria.
* 1996 – Jokin Ezkieta, nafar futbolaria.
* 1999 – Iban Garcia, gipuzkoar youtuber, influencer eta vloggerra.

### Mundua 
* 1578 – Francesco Albani, italiar margolaria (h. 1660).
* 1601 – Pierre de Fermat, frantziar matematikari eta legelaria (h. 1665).
* 1603 – Lennart Torstensson, suediar mariskala (h. 1651).
* 1629 – Joan III.a Sobieski, Bi Nazioen Errepublikako erregea, Poloniako erregea eta Lituaniako Duke Handia (h. 1696).
* 1686 – Nicola Porpora, italiar musikagilea eta kantu-irakaslea (h. 1768).
* 1753 – Josef Dobrovský, bohemiar jatorriko jesuita, filosofo eta literatura historialaria (h. 1829).
* 1786 – David Crockett, ehiztari, politikari eta AEBen historiako heroi mitikoa (h. 1836).
* 1800 – Charles Rogier, Belgikako lehen ministroa (h. 1885).
* 1801 – Fredrika Bremer, suediar idazlea eta aktibista feminista (h. 1865).
* 1842 – Hugo Egmont Hørring, Danimarkako lehen ministroa (h. 1909).
* 1844 – Menelik II.a, Etiopiako enperadorea (h. 1913).
* 1854 – Juliana Agirrezabala Pagola, gipuzkoar maistra (h. 1912)
* 1857 – Jan Cieplak, poloniar artzapezpiku katolikoa (h. 1926).
* 1864 – Charles Horton Cooley, estatubatuar soziologoa (h. 1929).
* 1866 – Mario García Menocal, Kubako presidentea (h. 1941).
* 1879 – Samuel Goldwyn, estatubatuar enpresaria eta zinema ekoizlea (h. 1974).
* 1887 –
** Marcus Garvey, jamaikar politikari eta kazetaria, panafrikanismoaren buruzagietako bat (h. 1940).
** Karlos I.a Austriakoa, Austriako enperadorea eta Hungariako erregea (h. 1922).
* 1891 – Oliverio Girondo, argentinar poeta (h. 1967).
* 1893 – Mae West, estatubatuar aktorea (h. 1980).
* 1894 – Riad Al Solh, Libanoko lehen ministroa (h. 1951).
* 1895 – Caroline Haslett, britainiar ingeniari elektrikaria eta emakumearen eskubideen defendatzailea (h. 1957).
* 1896 – Leslie Groves, estatubatuar militarra, Manhattan Proiektuaren arduraduna (h. 1970).
* 1897 – Teresa Matilde Revaque, Bigarren Errepublikako espetxe-irakasle eta funtzionarioa (h. 1940).
* 1902 – Margaret Leahy, britainiar aktorea eta dekoratzailea (h. 1967)
* 1906 – Marcello Caetano, Portugalgo lehen ministroa (h. 1980).
* 1907 – Roger Peyrefitte, frantziar idazlea, antzerkigilea eta diplomatikoa (h. 2000).
* 1908 – Bronisława Wajs, poloniar poeta eta abeslari ijitoa (h. 1987).
* 1911 – Mikhail Botvinnik, sobietar xake jokalaria (h. 1995).
* 1913 –
** Mark Felt, *Eztarri Sakona*, estatubatuar FBIko kide eta barneko salatzailea (h. 2008).
** Oscar Gálvez, Argentinar automobil lasterketako pilotua eta 1 Formulako pilotua (h. 1989).
* 1915 &#x2013; Angeles Galino Carrillo, kataluniar pedagogoa, irakaslea (h. 2014)
* 1916 – Pino Ojeda, espainiar idazle eta artista plastikoa (h. 2002).
* 1920 – Maureen O'Hara, irlandar aktorea eta abeslaria (h. 2015).
* 1923 –
** Larry Rivers, estatubatuar margolaria (h. 2002).
** Robert Sabatier, frantziar idazlea (h. 2012).
* 1925 – John Hawkes, estatubatuar idazlea (h. 1998).
* 1926 –
** Jean Poiret, frantziar antzezle eta antzerki-idazlea (h. 1992).
** Lidia Sem, sobietar-errusiar hizkuntzalari eta etnografoa (h. 2006).
** Jiang Zemin, Txinako Herri Errepublikako presidentea (h. 2022).
* 1929 – Francis Gary Powers, estatubatuar hegazkinlari eta espioia, U-2ren istripuaren protagonista (h. 1977).
* 1930 –
** Philippe Bernier, frantziar kazetari eta idazlea (h. 2000).
** Ted Hughes, ingeles idazlea eta poeta (h. 1998).
** Simone Arnold Liebster, frantziar autobiografoa.
* 1932 –
** Vidiadhar Surajprasad Naipaul, britainiar idazlea, 2001eko Literaturako Nobel Saria (h. 2018).
** Jean-Jacques Sempé, frantziar marrazkilaria (h. 2022).
* 1933 – Tom Courtney, estatubatuar atleta (h. 2023).
* 1936 – Margaret Hamilton, estatubatuar informatikaria, sistema-ingeniaria eta enpresaria.
* 1937 – Richard Møller Nielsen, daniar futbolari eta entrenatzailea (h. 2014).
* 1939 – Luther Allison, estatubatuar blues musikaria, Ameriketako blues gitarra jotzaile handienetakoa (h. 1997).
* 1943 –
** Robert De Niro, estatubatuar aktorea, zinema zuzendaria eta ekoizlea.
** Yukio Kasaya, japoniar eski-jauzilaria (h. 2024).
* 1944 –
** Larry Ellison, estatubatuar ekintzaile eta informatikari teorikoa, Oracle enpresaren sortzailea.
** Michel Noël, Quebeceko Algonkin jatorriko funtzionarioa eta idazle kanadarra (h. 2021).
** Margarita Rivière, kataluniar kazetari eta idazlea (h. 2015).
* 1947 – Pedro Ruiz Céspedes, kataluniar irrati eta telebistako aurkezle, aktore, idazle, abeslari eta umorista.
* 1949 – Mitsunori Fujiguchi, japoniar futbolari ohia.
* 1952 – 
** Nelson Piquet, 1 Formulako brasildar gidaria.
** Elżbieta Starosławska, poloniar medikua (h. 2024).
* 1953 – Herta Müller, errumaniar idazlea, 2009ko Literaturako Nobel Saria.
* 1956 –
** Philippe Aghion, frantziar ekonomialaria, 2025eko Ekonomiako Nobel Saria.
** Álvaro Pino, galiziar txirrindulari ohi eta kirol zuzendaria.
** John Romita Jr., estatubatuar komikigilea.
* 1957 – Harumi Kori, japoniar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1958 – Belinda Carlisle, estatubatuar abeslaria, ''The Go-Go's* taldearen bokalista.
* 1959 –
** Jonathan Franzen, estatubatuar idazlea.
** David Koresh, Davidiar sektaren burua (h. 1993).
* 1960 –
** Miquel Iceta, kataluniar politikaria, PSCko presidentea.
** Sean Penn, estatubatuar aktorea.
* 1961 –
** Ángel Norzagaray, antzerkigile, aktore, poeta, irakasle eta zuzendari mexikarra (h. 2021).
** Clemens Pickel, alemaniar-errusiar apezpiku katolikoa.
** Jun Suzuki, japoniar futbolari ohia.
* 1964 – Jorginho, brasildar futbolari ohia.
* 1968 – Helen McCrory, ingeles antzezlea (h. 2021).
* 1970 – Jim Courier, estatubatuar tenislari ohia.
* 1977 –
** Bibiana Candia, galiziar idazle eta kazetaria.
** Chipo Chung, tanzaniar-zimbabwear aktore eta aktibista.
** Thierry Henry, frantziar futbolari ohia.
** May el-Toukhy, egiptoar jatorriko daniar zine zuzendari eta gidoigilea.
** Tarja Turunen, finlandiar abeslaria.
* 1980 – Cristina Pato, galiziar gaitajole eta pianojolea.
* 1981 – Helen Lindes, espainiar modeloa.
* 1985 – Yū Aoi, japoniar aktore eta modeloa.
* 1986 – Rudy Gay, estatubatuar saskibaloiko jokalaria.
* 1990 – Irene Solà, kataluniar poeta, idazlea eta artista.
* 1993 – Cinta Laura, indonesiar aktorea, abeslaria, konpositorea, aurkezlea, dantzaria eta modeloa.
* 1996 – Alba Teruel, espainiar txirrindularia.
* 2000 – Lil Pump, estatubatuar abeslari, rapero eta konpositorea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1797 – Baltasar Jaime Martínez de Compañón, nafar apaiza, Bogotako artzapezpikua, Bogotan (j. 1737).
* 1909 – Joan Iturralde Suit, nafar historialari, idazle, artista eta euskalaria, eta Nafarroako Euskara Elkargoko kidea (j. 1840).
* 1936 –
** Joaquín Fanjul, arabar militarra, 1936ko uztailaren 17 eta 18ko altxamenduan matxinatua, fusilatua (j. 1880).
** Ramon de la Sota, euskal enpresaburu, abokatu eta politikari abertzalea (j. 1857).
* 1950 – Paulo Zamarripa, bizkaitar euskal idazle eta apaiza (j. 1877).
* 1957 – Crispín Martínez, nafar artista (j. 1903).
* 1979 – Iokin Zaitegi, arrasatear apaiz, idazle, itzultzaile eta irakaslea (j. 1906).
* 1982 – Rafael de Diego, gipuzkoar futbolaria, Luancon (j. 1944).
* 1984 – Manuel Mari Apalategi, apaiz eta euskal idazlea (j. 1901).
* 2009 – Iñigo Sanz de Ormazabal, donostiar liburuzaina (j. 1956).
* 2010 – Ernesto Martínez Sagarzazu, EHUko irakaslea (j. 1947).
* 2013 – Maria Luisa Agirre, *Doktora'', tolosar mediku pediatra, medikuntzan doktoradutza egin zuen lehen emakumezko gipuzkoarra (j. 1919).

### Mundua 
* 1156 – Minamoto no Tameyoshi, Minamoto klaneko buruzagi samuraia (j. 1096).
* 1461 – Jacques de Milly, Jerusalemgo San Joan Ordenaren 37. Maisu handia.
* 1676 – Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen, alemaniar idazlea (j. 1621/1622).
* 1681 – Nikon Moskukoa, Moskuko eta Errusia guztietako patriarka (j. 1605).
* 1720 – Anne Dacier, frantziar filologo eta idazlea (j. 1645).
* 1786 – Frederiko II.a Handia, Prusiako erregea eta Brandenburgeko hauteslea (j. 1712).
* 1794 – Elisabet Augusta Sulzbachekoa, Wittelsbach etxeko kondesa (j. 1721).
* 1809 – Matthew Boulton, ingeles fabrikatzailea, James Watten bazkidea (j. 1728).
* 1838 – Lorenzo Da Ponte, italiar abenturazalea eta idazlea (j. 1749).
* 1847 – Françoise Altarice Rosalba Sebastiani, Frantziako dukesa eta oinordekoa (j. 1807).
* 1850 – Jose de San Martin, argentinar militar eta independentista (j. 1778).
* 1880 – Ole Bull, norvegiar biolin-jotzailea eta musikagilea (j. 1810).
* 1893 – John William Casilear, estatubatuar margolaria (j. 1811).
* 1896 – Bridget Driscollen heriotza, Britainia Handian auto batek harrapatuta hildako lehen oinezkoa (j. c. 1851).
* 1900 – Raimundo Andueza Palacio, Venezuelako presidentea (j. 1846).
* 1903 – Hans Gude, norvegiar margolaria (j. 1825).
* 1908 – Radoje Domanović, serbiar idazlea (j. 1873).
* 1911 – Myrtle Reed, estatubatuar idazle, kazetari eta filantropoa (j. 1874).
* 1916 – Umberto Boccioni, italiar margolari eta eskultorea (j. 1882).
* 1924 – Paul Natorp, alemaniar filosofoa (j. 1845).
* 1929 – Benedicte Brynildsen, norvegiar idazlea (j. 1857).
* 1935 – Charlotte Perkins Gilman, estatubatuar feminista, soziologoa, eleberrigilea, poeta eta gizarte erreformarako irakurlea (j. 1860).
* 1941 – Rabindranath Tagore, indiar idazlea, 1913ko Literaturako Nobel Saria (j. 1861).
* 1942 –
** Irène Némirovsky, idazle judu ukrainarra (j.1903).
** Tsehai printzesa, Etiopiako inperioko Haile Selassie eta Menen Asfaw enperadoreen laugarren umea (j. 1919).
* 1947 – Euken Suediakoa, suediar printze, margolari, mezenas eta arte-bildumagilea (j. 1865).
* 1955 – Fernand Léger, frantziar margolaria (j. 1881).
* 1958 – Florent Schmitt, frantziar musikagilea (j. 1870).
* 1959 – Mey Rahola, espainiar argazkilaria eta aitzindaria (j. 1897).
* 1962 – Peter Fechter, Berlingo harresia zeharkatzen saiatzen hil zen gaztea (j. 1944).
* 1969 –
** Ludwig Mies van der Rohe, alemaniar arkitektoa (j. 1886).
** Otto Stern, alemaniar-estatubatuar fisikaria, 1943ko Fisikako Nobel Saria (j. 1888).
* 1973 – Conrad Aiken, estatubatuar idazlea (j. 1889).
* 1974 – Aldo Palazzeschi, italiar eleberrigile, poeta, kazetari eta saiakeragilea (j. 1885).
* 1981 – Mariama Bâ, senegaldar eleberrigilea, irakaslea eta feminista (j. 1929).
* 1982 – Ruth First, apartheidaren kontrako hego afrikar kazetari, idazle eta ekintzailea (j. 1925).
* 1983 – Ira Gershwin, estatubatuar antzerkiko musikagilea (j. 1896).
* 1987 –
** Clarence Brown, estatubatuar film zuzendaria (j. 1890).
** Carlos Drummond de Andrade, brasildar olerkaria (j. 1902).
** Rudolph Hess, Alemania Naziko politikaria (j. 1894).
* 1988 – Muhammad Zia Ul-Haq, Pakistango diktadorea (j. 1924).
* 1991 – Marguerite Williams, estatubatuar geologoa, AEBn geologian doktoretza bat lortu zuen lehen afroestatubatuarra (j. 1895).
* 1994 – Jack Sharkey, estatubatuar boxeolaria (j. 1902).
* 1995 – Wild Bill Davis, jazz pianista, organista eta moldatzaile estatubatuarra (j. 1918).
* 1998 –
** Pierre Deniker, frantziar psikiatra (j. 1917).
** Tameo Ide, japoniar futbolaria (j. 1908).
* 1999 – Reiner Klimke, alemaniar zaldizkoa (j. 1936).
* 2000 – Franco Donatoni, italiar musikagilea (j. 1927).
* 2001 – Emilio Adolfo Westphalen, perutar poeta eta kritikaria (j. 1911).
* 2003 – Roland Giguère, quebectar olerkari, margolari eta grabatzailea (j. 1929).
* 2004 – Thea Astley, australiar idazlea (j. 1925).
* 2010 – Francesco Cossiga, Italiako 8. Presidentea (j. 1928).
* 2012 – María Luisa Herrera, espainiar arkeologoa (j. 1913).
* 2015 – Yvonne Craig, estatubatuar aktore eta dantzaria (j. 1937).
* 2016 – Victor Mora, kataluniar idazle, itzultzaile eta komiki-gidoilaria (j. 1931).
* 2018 – Costas Kondylis, greziar jatorriko estatubatuar arkitektoa (j. 1940).
* 2019 – Neelum Sharma, indiar telebista aurkezlea (j. 1969).
* 2023 –
** John Devitt, australiar igerilaria (j. 1937).
** Guillem Timoner Obrador, balear pistako txirrindularia (j. 1926).
* 2024 – Helen Fisher, estatubatuar antropologoa eta biologoa (j. 1945).
* 2025 – Terence Stamp, ingeles aktorea (j. 1938).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Zubero, Zuberoa eta Alkain.
* Galizia Martiriaren Eguna.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 16 | Urteko egutegi | Abuztuaren 18