open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irigoien

**Irigoien** eta **Hirigoien** izenek hainbat adiera dituzte:

## Toponimia 
* Irigoien: Otsagabiko auzoa, Nafarroan.
* Irigoien: Zangozako auzoa, Nafarroan.
* Argentinako zenbait herrik *Bernardo de Irigoyen* izena dute, Bernardo de Irigoyen politikariaren omenez:
** Bernardo de Irigoyen: Misionesen.
** Bernardo de Irigoyen: Santa Fen.
* Beste batzuek Hipólito Yrigoyen presidentearen izena daramate:
** Hipólito Yrigoyen: Misionesen.
** Hipólito Yrigoyen: Saltan.
** Hipólito Yrigoyen: Santa Cruzen.

## Deitura 
Euskaltzaindiak **Irigoien** eta **Hirigoien** deiturak onartzen ditu. *Hirigoyen*, *Irigoyen* eta *Yrigoyen* frantsesezko eta espainierazko grafiak dira.

### Euskal herritarrak 
* José edo Luis Irigoyen (Euskal Herrian jaioa?), 1798an Texasko gobernadore izendatu zutena.
* Alfontso Irigoien (1929 -1966), hizkuntzalaria.
* Iñaki Irigoien (1935 ), dantzaria eta dantza-irakaslea.
* Imanol Irigoien (1940 -), euskal idazlea.
* Ramon Irigoien (1942 -), idazlea.
* Joan Mari Irigoien (1948 - 2023), euskal idazlea.
* Guillaume Irigoien (1959 -), euskal idazlea.
* Mattin Irigoien (1964 -), euskal idazlea.
* Ana Irigoien (1966 -), euskal idazlea.
* Aimar Irigoien (1986 -), harrijasotzailea.
* Julio Ariza Irigoien (1957 -), eskuin muturreko enpresaburua.

### Argentinarrak 
* Matías de Irigoyen (1781 - 1839), militar eta politikaria.
* Bernardo de Irigoyen (1822 -1906), politikaria.
* Hipólito Yrigoyen (1852 - 1933), presidentea.
* Julio Irigoyen (1894 - 1967), zinema zuzendaria.
* Luis H. Irigoyen (1897 - 1977), diplomatiko eta botanikoa.
* Elsa Irigoyen ( 1919 -), atleta.
* Daniel Irigoyen (1950 -), musikaria.
* María Irigoyen (1987 -), tenislaria.

### Beste herrialde batzuetakoak 
* Pedro de Yrigoyen (1789 - 1840), Peruko militar eta politikaria.
** Manuel Yrigoyen Arias (1829 - 1912), Peruko politikari eta historialaria, aurrekoaren semea.
** Manuel Yrigoyen Díez Canseco (1819-1920 artean Limako alkatea, aurrekoaren semea.
** Pedro Yrigoyen Díez Canseco (1886 - 1957), diplomatiko eta idazlea, aurrekoaren anaia.
* José María Irigoyen de la O (1807 -1840), Chihuahuako gobernadorea, Mexikon.
** José María Irigoyen Rodríguez, aurrekoaren osaba ere aipatu estatuko gobernadorea izan zen.
* William Hirigoyen edo William Gayraud-Hirigoyen (1898 - 1962), errugbi, bobsleigh eta skeletonean aritutako kirolari okzitaniarra.
* Renán Irigoyen (1914 - 1991), Yucatángo kazetaria.

* Marie-France Hirigoyen (1949 -), psikiatra.
* Alberto Irigoyen (1959 -), euskal jatorriko idazle uruguaiarra.
* Adam Irigoyen (1997 -), aktore eta kantari floridarra.
* Álvaro Arzú Yrigoyen (1944 -), Guatemalako presidentea.

## Bestelakoak 
* Diego Irigoyen edo Iman, komikietako fikziozko superheroia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ergoien
* Iribarren
* Irigarai
SuperHeavy

**SuperHeavy** rock supertalde bat da Mick Jagger, Joss Stone, Dave Stewart, Damian Marley, eta A. R. Rahmanek osatua. Stonek eta Stewartek Jaggerrekin jada kolaboratu zuten. Jaggerrek taldeari buruz esan zuenez, "Musika estilo desberdinen nahasketa bat egin nahi genuen... Estilo desberdinekin lan egiten ibili gara, baina beti banaka". Jaggerrek SuperHeavyk musika estilo desberdinak erakustea nahi zuen, hala nola, reggae, balada eta Indiako musika.

## Historia 
### Hasierako urteak 
"SuperHeavy" taldearen existentzia sekretua zen 2011ko maiatzera arte. 2011ko maiatzaren 20an, Mick Jagger musikari ingelesak eta The Rolling Stones rock taldeko abeslariak taldearen sorreraren berri eman zuen. Super Heavy Dave Stewarten idea izan zen. St Ann's Bay, Jamaicako bere etxera ailegatzen ziren soinuek inspiratuta, Stewartek Mick Jagger konbentzitu zuen euren musika Indiako orkestren soinuarekin nahasteko. Stewartek eta Mickek Indiako orkestrenganako gustua zuten; gainera, A. R. Rahman musikari indioa supertaldean sartu zen.

2009. urtearen hasieran, Mick Jagger, A. R. Rahman, Dave Stewart, Joss Stone eta Damian Marleyk Los Angeleseko Jim Henson Studios estudioetan jardun zuten, "esanahia zuten abestiak idazten" saiatuz, non 10 egunetan 29 abesti grabatu zituzten.

SuperHeavy Marleyren erritmo sekzioko Shiah Coore baxu-jotzaile/idazlearekin eta Courtney Diedrick bateriarekin osotzen da, baita Stewarten aspaldiko kolaboratzaileare den Ann Marie Calhoun rock bibolinjolearekin.

### Debut albuma (2011) 
Taldea beraien izen bereko albuma grabatzen hasi zen 2009ko hasieran Jagger, Stewart, Stone, Marley eta Rahmanek Los Angeleseko estudio batean, "esanahia zuten abestiak idazten" saiatzen hasi zirenean. 35 mudika ordu inguru grabatu zituzten, jatorrian "ordu bat eta 10 minutu" irauten zuten abesti batzuekin. Albuma Los Angeleseko Jim Henson Studios estudioetan entzun zuten 2011ko ekainaren 30ean. Proba horretan taldeak grabatutako zortzi abesti jo zituzten. Beraien debut singleak, "Miracle Worker", uztailaren 6an kaleratua batez ere erantzun positiboa jaso zuen. Mick Jaggerrek sanskritoz abesten du "Satyameva Jayate" (Egiak bakarrik garaitzen du) abestian, 2011ko abuztuaren 9an kaleratutako bigarren singlea. Rahmanek idatzia, abestian Dave Stewart, Joss Stone eta Damian Marley ere agertzen dira.

## Taldekideak 
* Mick Jagger
* A. R. Rahman
* Joss Stone
* Damian Marley
* Dave Stewart
* Ann Marie Calhoun - Bibolina
* Shiah Coore - Baxua
* Courtney Diedrick - Bateria
* "Satyameva Jayate" (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
* Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Ignazio Maria Etxaide

**Ignazio Maria Etxaide Lizasoain** (Donostia, Gipuzkoa, 1884eko abenduaren 1a - 1962ko azaroaren 14a) euskarazko eta gaztelaniazko idazlea, ingeniaria eta euskaltzalea izan zen. Gipuzkoako telefono sareko zuzendari izan zen, eta Espainiako lehenengo telefono zerbitzu automatikoa jarri zuen. Euskaltzaindiaren hirugarren lehendakaria izan zen, 1952tik 1962ra. Yon Etxaideren aita zen.

## Bizitza 
Aitaren lanbidea zela eta bere haurtzaroa Bergara eta Donostia artean pasatu zuen eta 1900 urtean libre joanez azterketa egin eta Batxilergoko titulua lortu zuen Valladoliden.  Bilbon egin zituen ingeniaritzako ikasketak. Gipuzkoako Telefónicako zuzendari eta sustatzailea izan zen, eta Donostiako Telefónicaren sareko zuzendariarekin batera, Espainiako lehen instalakuntza automatikoa eratu zuen Donostian. Langile telefonistek euskara zekitenaz ziurtatzen zen telefono erabiltzaileei zerbitzu zuzena eman ahal izateko. Bere kargutik, telefono komunikazioetan lan egindako abertzale eta errepublikazale asko libratu zituen frankisten jazarpenetik: bizia salbatu, kartzelatik libratu, erbestealditik berriz aberrira ekarri edota lana aurkitu zien.

Euskaltzainburu izendatu zuten 1952. urtean. *Euskal Esnalea*, *Euskera* eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak argitara ematen dituen aldizkarietan eman zituen argitara bere artikulu gehienak. Egunkari katoliko eta integristetan ere plazaratu zituen bere iritziak.

## Idazlanak 
* *Tratado de subfijación, prefijación y composición en el idioma eúskaro* (1911)
* *Tratado de sintaxis en el idioma euskaro* (1912)
* *El verbo vascongado* (1923)
* *Telefonoaren sortze eta aurrerapena* (1929)
* *Sobre el origen y parentesco del pueblo euskaro y su idioma* (1935)
* *Desarrollo de las conjugaciones euskaras, perifrásticas y sintéticas, respetuosas y familiares* (1943).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Komunikazioa euskaraz ingeniaritzan

## Kanpo estekak 
*  Ignacio María Echaide Lizasoain falleció en Donostia el 14 de noviembre de 1962
* Biografia
* Inazio Etxaideren bizitza eta lanak
Ines Nafarroakoa

**Ines Nafarroakoa** edo **Ines Évreuxkoa** (?, 1334 – Lizarra, 1396ko otsailaren 4a) Nafarroako infanta izan zen.

## Biografia 
Filipe III.a Nafarroakoa eta bere emaztea zen Joana II.a Nafarroakoa erreginaren alaba izan zen.

1349ko uztailaren 5ean Parisen Foixko konde eta Biarnoko bizkondea zen Gaston III.a Foix-Biarnokoa ezkondu zuen.

Seme bakarra izan zuten Gaston izenekoa. 1362ko abenduan, ezkonsariaren ordainketa aitzakia hartuta, senarrak Ines arbuiatu zuen. Jaiterrira itzuli eta Iruñea, Irunberri eta Lizarrako gazteluetan bizi zen. Lizarrako gazteluan hil zen.

Semea, aitarekin eztabaida bat izan ondoren, 1381ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Nafarroakoa

**Maria Nafarroakoa** Nafarroako Erresumako zenbait infanten izena da:
* **Maria Nafarroakoa** (1329–1347), Filipe III.a Nafarroakoa eta Joana II.a Nafarroakoaren alaba;
* **Maria Nafarroakoa** (1355-1420), Karlos II.a Nafarroakoaren alaba;
* **Maria Nafarroakoa** (1388-1425), Karlos III.a Nafarroakoaren alaba.
Maria Nafarroakoa (1355-1420)

**Maria Nafarroakoa** edo **Maria Évreuxkoa** (Gares, 1355 – ?, 1420) Nafarroako infanta eta Gandiako dukesa ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Karlos II.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Joana Frantziakoaren alaba izan zen.

1396 eta gero Alfontso V.a Ribagortzakoa ezkondu zuen. Ez zuten seme-alabarik izan. 1412an alargun bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beyond a Reasonable Doubt

***Beyond a Reasonable Doubt*** Fritz Langek 1956an zuzendutako filma da, Ameriketako Estatu Batuetan egin zuen azken lana hain zuzen. Dana Andrews eta Joan Fontaine izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
Tom Garrett (Dana Andrews) idazleak justizia administrazioaren lana zalantzan jartzeko asmoa du, berorren sinesgarritasuna norainokoa den aztertu nahian. Egunkari bateko zuzendariarekin ados jarrita (Sidney Blackmer), hilketa baten susmagarritzat jo dezaten nahi du: dantzari bat hil duelako zantzuek errudun dela adieraziko dute, nahiz eta froga horiek asmatu eta faltsutuak izan. Atxilotua, epaitua eta aulki elektrikoan hiltzeko zigorra ezarriko diote; une latz horretan egunkariko zuzendariak gertatutakoa muntaia besterik ez dela izan azaldu behar du jendaurrean. Orduan zuzendaria auto-istripu batean hil egiten da. Susanek (Joan Fontaine), zuzendariaren alaba eta Garretten neskalagunak, susmagarriaren errudungabetasuna argitzen saiatu beharko du.

## Aktoreak 
* Dana Andrews ... Tom Garrett
* Joan Fontaine ... Susan Spencer
* Sidney Blackmer ... Austin Spencer
* Arthur Franz ... Bob Hale
* Philip Bourneuf ... Roy Thompson
* Ed Binns ... Kennedy
* Shepperd Strudwick ... Jonathan Wilson
* Robin Raymond ... Terry Larue
* Barbara Nichols ... Dolly Moore

## Besterik 
Peter Hyamsek zuzenduta eta Michael Douglasek antzeztua, 2009an Langen filmaren bertsioa estreinatu zuten.

## Kanpo estekak 
*  ***Beyond a Reasonable Doubt*** **IMDB** atarian
Joana Nafarroakoa (1339-1403)

**Joana Nafarroakoa** edo **Joana Évreuxkoa** (?, 1339 – Guémené-sur-Scorff, 1403ko azaroaren 20a) Nafarroako infanta eta Rohango bizkondesa ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Filipe III.a Nafarroakoa eta bere emaztea zen Joana II.a Nafarroakoa erreginaren alaba izan zen, eta ez lehena izen horretakoa, Joana 1325an jaioa izan baitzen errege-erreginen lehen haurra, bigarren Joana jaio baino lehenago monja sartu zena.

Joana 1373ko urrian Joan I.a Rohangoa ezkondu zuen. Seme bakarra izan zuten Karlos izenekoa. 1396an alargun bilakatu eta Bretainian hil zen.

## Ikus, halaber 
* Joana Nafarroakoa (argipena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilda

**Gilda** 1946ko Charles Vidor hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko drama filma da. Rita Hayworth, Glenn Ford eta George Macready aktoreek antzeztu zuten.

Zalantzarik gabe filma honetako nahiz zinemaren historiako une gogoangarriena Rita Hayworth aktoreak antzeztutako *femme fatale* delakoaren ikur den pertsonaiak eszenatokian abesten duen bitartean sentsualki eskularruak kentzen dituenekoa da; garai hartan hainbat herrialdeetan zentsuratu zen eszena hain zuzen, tartean, Espainia bertan. Soinu bandak *Amado mío* edota *Put the Blame on Mame* bezalako abestiez osatua dago, baino, Rita Hayworthek playbackean abestu zituen abestiak eta abestietako ahotsa Anita Ellis kanadar abeslariak ipini zuen.

## Argumentua 
Johnny Farrell (Glenn Ford) Argentinako Buenos Aires hiriburura ailegatu berri den estatubatuar erdipurdiko jokalaria da, kasinoan dirua irabazten du amarruen bidez. Eraso egin behar diotenean, Ballin Mundson (George Macready) izeneko kasino bateko jabeak erreskatatuko du eta bide batez, Mudsunek Farrell bere morroi bilakatuko du. 

Farrellek jakingo du bere nagusia Gildarekin, (Rita Hayworth) emakume erakargarri eta ederrarekin ezkondua dagoela. Gilda Johnnyren iraganean bere maitalea izan zen, baina Farrellek emakume hori gorrotatzen amaitu zuenez giroa nahasten hasiko da. Mudson desagertzean gauzak are gehiago korapilatuko dira.

Aldi berean, Gildaren senarra, Argentinan bizi den alemaniarra da eta wolframaz trafikatzen du eta berdin egiten zuen gerra garaian naziekin. Istorioa Bigarren Mundu Gerran amaitu ondorengo urtean girotuta dago, eta gatazkaren urtetan, wolframak eskaera handia izan zuen, material estrategiko baitzen; alemanen gerraontziek, adibidez, osagai hori behar zuten. 

## Aktoreak 
* Rita Hayworth: Gilda Mundson Farrell
* Glenn Ford: Johnny Farrell / Narratzailea
* George Macready: Ballin Mundson
* Joseph Calleia: Maurice Obregon detektibea
* Steven Geray: Osaba Pio
* Joe Sawyer: Casey
* Gerald Mohr: Delgado kapitaina
* Mark Roberts: Gabe Evans
* Ludwig Donath: German
* Don Douglas: Thomas Langford
* George J. Lewis: Huerta
* Anita Ellis: Rita Hayworthen abestietako ahotsa

## Iruditegia 

Irudi:Gilda trailer hayworth2.JPG|Johnny Farrell (Glenn Ford), Gilda (Rita Hayworth) eta Gabe Evans (Mark Roberts).
Irudi:Gilda trailer rita hayworth2.JPG|Johnny Farrell (Glenn Ford) eta Gilda (Rita Hayworth).
Irudi:Gilda trailer hayworth3.JPG|Gilda (Rita Hayworth).
Irudi:Gilda trailer rita hayworth.JPG|Gilda (Rita Hayworth).
Irudi:Gilda (1946 one-sheet poster - Style A).jpg|Filma iragartzeko bere garaiko kartela.
Irudi:Rita Hayworth as Gilda, 1946.jpg|Filma iragartzeko bere garaiko kartela.
Irudi:Gilda (1946 six-sheet poster).jpg|Filma iragartzeko bere garaiko kartela.

## Kanpo estekak 
* *Gilda* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Building Up And Tearing England Down

**Building Up And Tearing England Down** (euskaraz *Ingalaterra eraiki eta lurrera botatzen*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Abesti honen bertsio ezagunena The Dubliners musika taldeak abestutakoa da. Gaitzat Londres hiriburuan bizi ziren irlandar emigranteak ditu.

McAlpine and Costain, FitzMurphy Ash eta Wimpey's 1960ko hamarkadako eraikuntza enpresak ziren, aldiz New Victoria Line delakoa orduko Londresko metroaren linea berria zen.

## Hitzak 
I have won the hero's name
With McAlpine and Costain
FitzMurphy Ash and Wimpey's gangs
I've been often on the road
On me way to draw the dole
There's nothing left to do for Johnny Laing
I used to think that God
Made the mixer pick and hod
So that Paddy might know hell above the ground
I've had gangers big and tough
Tell me tales old and rough
When you're building up and tearing England down

In the tunnel underground
A young Limerick man was found
He was built into the New Victoria Line
When the bonus gang had past
Sticking from the concrete cast
Was the face of little Charlie Joe Devine
A ganger named McGurk
Made Paddy hate the work
When a gas-main burst he flew off the ground
Oh, they swore he said gone slack
I won't be here untill I'm back
Keep on building up and tearing England down

I remember Jack McCann
That poor old stuttering man
Felt the better for his stammer in a week
And that poor old stuttering man
He fell from a shuttering jam
And was never ever more
Inclined to speak
No more like Robin Hood will he roam down Cricklewood
Or dance around the pubs of Camden Town
Oh, let no man complain
Sure no Pat can die in vain
When you're building up and tearing England down

I remember Carrier Jack
With his hod upon his back
He swore he'd one day set the world on fire
But his face they'd never seen
Filth! his shovel it cut clean
Through the middle of a big high tension wire
I saw the big McCall
From a big flyover fall
Into a concrete mixer spinning round
Oh, it was not his intent
He got a fine head of cement
While building up and tearing England down

So come all you navvies bold
Who may think that English gold
Is just waiting to be taken from each sod
Or the likes of you and me
Would ever get an O.B.E.
Or a knighthood for good service to the hod
There's a concrete master race
To keep you in your place
And a ganger man to knock you to the ground
If you ever try to take
Part of what the bosses make
When you're building up and tearing England down
When you're building up and tearing England down

## Kanpo estekak 
* The Dubliners folk musika taldearen *Building Up And Tearing England Down* abestiaren bertsioa entzungai 
* Mr. Irish Bastard punk musika taldearen *Building Up And Tearing England Down* abestiaren bertsioa entzungai
Rip Curl Pro Bells Beach

**Rip Curl Pro Bells Beach**, lehenago "Bells Beach Surf Classic" eta orain "Rif Curl Pro" deitua, ASPren barruan dagoen surf txapelketa da, Victoria (Australia) estatuan urtero antolatzen dutena 1973tik gizonezkoentzat eta 1988tik emakumezkoentzat.

2011 arte Kelly Slater (AEB) eta Lisa Andersen (AEB) edizio gehien irabazi duten pertsonak, launa aldiz.

## Kanpo estekak 
* Txapelketari buruzko informazioa ASPren webgunean
Báidín Fheilimí

**Báidín Fheilimí** (euskaraz *Feidhlim-en txalupatxoa*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Jatorria Donegal konderriko Gaeltacht eremuan du, gainera abestian konderri honetako Gola eta Tory uharteak aipatzen dira.

Sarritan abesti hau eskoletan haurrei irakatsi ohi zaie. Hitzak irlanderaz daude eta gaitzat Feidhlim (ingelesez Phelim) izeneko gizon baten txalupatxoa edo txalupa txikia du, honek aipatutako bi uharte horiek eta Donegal konderriko lur lehorraren arteko itsas ibilbidea burutzen duelarik.

## Hitzak 
### Jatorrizko irlanderazko hitzak 
:Báidín Fheilimí d’imigh go Gabhla,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.
:Báidín Fheilimí d’imigh go Gabhla,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.

::**(Chorus)**
:Báidín bídeach, báidín beosach,
:Báidín bóidheach, báidín Fheilimí
:Báidín díreach, báidín deontach
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.

:Báidín Fheilimí d’imigh go Toraí,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.
:Báidín Fheilimí d’imigh go Toraí,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.

::**Chorus**

:Báidín Fheilimí briseadh i dToraí,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.
:Báidín Fheilimí briseadh i dToraí,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.

::**Chorus**

:Báidín Fheilimí briseadh i dToraí,
:Báidín Fheilimí is Feilimí ann.
:Báidín Fheilimí briseadh i dToraí,
:Éisc ar bord agus Feilimí ann.

### Euskarazko itzulpena 
:Feidhlim-en txalupatxoa Golara zihoan,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim,
:Feidhlimen txalupatxoa Golara zihoan,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim.

::**(Chorus)**
:Txalupatxo txikia, txalupatxo bixia,
:Txalupatxo bogalaria, Feidhlimen txalupatxoa,
:Txalupatxo sendoa, txalupatxo prestua,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim.

:Feidhlimen txalupatxoa Toryra doa,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim,
:Feidhlim's txalupatxoa Toryra zihoan,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim.

::**Chorus**

:Feidhlimen txalupatxoak Toryn lur jo zuen,
:Feidhlimen txalupatxia eta bertan Feidhlim,
:Feidhlimen txalupatxoak Toryn lur jo zuen,
:Feidhlimen txalupatxoa eta bertan Feidhlim.

::**Chorus**

:Feidhlimen txalupatxoak Toryn lur jo zuen,
:Feidhlimen txalupatxoak eta bertan Feidhlim,
:Feidhlimen txalupatxoak Toryn lur jo zuen,
:Arraina barnean eta bertan Feidhlim.

## Kanpo estekak 
* Na Casaidigh musika taldearen *Báidín Fheilimí* abestiaren bertsioa entzungai 
* Sinéad O'Connor abeslariaren *Báidín Fheilimí* abestiaren bertsioa entzungai
Kapital (argipena)

**Kapital** terminoak esanahi zenbait ditu:

* kapitala, ekoizpen-faktorea eta, adiera zabalean, ondasun-multzo bat;
* kapitala, pertsona edo erakunde batek kontsumitu gabe utzi eta finantza merkatuan inbertitzen duen diru kopurua;
* **kapitala** edo kapital soziala, enpresa batean enpresari eta bazkideek jarritako dirua eta ondasunak;
* *Das Kapital*, *Kapitala*, Karl Marxen lan nagusia.
* historian gutxi erabilia eta egungo hiztegietan adiera horrekin agertzen ez bada ere, **kapital** hiriburuaren adieran ere erabili izan da (ikus, erreferentzia moduan, Orotariko Euskal Hiztegian).
Birtual (argipena)

**Birtual** izenondoak errealaren islada edo irudia dena, erreala izan gabe, adierazten du, gehienetan informazio eta komunikazio teknologiak oinarritzat harturik. Terminoak hainbat erabilera ditu:

* ikasgela birtual, informazio eta komunikazio teknologian oinarritu eta hezkuntzarako erabiltzen den webgune bat;
* birtualizazioa, informatikan zerbaiten bertsio birtuala sortzea;
* museo birtuala, informazio eta komunikazio teknologiaz erakusten den ondare-multzoa edo gai baten aurkezpena.
Otxarkoaga: Bilbo berri baten jaiotza

***Otxarkoaga: Bilbo berri baten jaiotza*** Otxarkoagako Familia Elkarteak egindako dokumentala da, 13 minutu ingurukoa, 2011ko irailaren 29an estreinatua. Otxarkoaga auzoko (Bilbo) jaiotzaren inguruko zenbait xehetasun azaltzen du; besteak beste, lekuko bizilagunen iritziak eta istorioak.

Dokumentalaren estreinaldiarekin batera, argazki erakustaldi bat eta bi hitzaldi egin zituzten famili elkartekoek.

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Borðoy

**Borðoy** uhartea Faroetako Norðoyar eskualdean dauden sei uharteetako handiena da. Bertan dago Faroetako bigarren hiria den Klaksvík. 96&nbsp;km²-ko azalera du eta 5.002 biztanle, ia denak Klaksvík hiriburuan. Dirudienez Borðoy izan zen gizakiaren lehenengo kolonizatu zuen Faroetako uhartea.

## Herriak 
Zortzi herri daude, bai eta hutsik gelditu diren hiru gehiago ere.
# Klaksvík (4.938 bizt.)
# Norðdepil (169)
# Norðoyri (72)
# Árnafjørður (59)
# Ánir (18)
# Strond (8)
# Norðtoftir (8)
# Depil (2)

## Mendiak 
Uhartea txikia bada ere bost mendi baditu:
# Lokki (755 m)
# Depilsknúkur (680 m)
# Háfjall (647 m)
# Hálgafelli (503 m)
# Borðoyarnes (392 m)

thumb|ezkerrera|250px| Háfjall (647 m) ezkerrean eta Hálgafelli (503 m) eskuinean

## Kanpo estekak
Klaksvík

**Klaksvík** (danieraz *Klaksvig*), Faroe uharteetako bigarren hiri handiena da. 5.000 biztanle inguruko populazioa du.

Hiria Borðoy uhartean dago baina udalerriak ondoko Svínoy uharte osoa eta Kalsoy uhartearen iparraldeko zatia ere hartzen ditu.

## Historia 
Bikingoen garaian jadanik herrixka bat existitzen bazen ere ez zen XX mendearte ganorazko herririk eratu, aurretik lau baserri baino ez baitzeuden orain hiria dagoen tokian. Baserrien inguruan populazioa haziz joan zen, 1938an lau auzoak (Vágur, Myrkjanoyri, Gerðar eta Uppsalar) elkartu eta Klaksvík sortu zen arte.

## Ekonomia 
Bi badia luze ditu eta bere ekonomia arrantzan eta honen inguruko industrian oinarritua dago.

Honetaz gain aipatzekoa da *Föroya Bjór* (faroeeraz "munduko garagardo onena") garagardo konpainia. 1888an sortu zen eta Faroetako sinboloa den aharia du irudi.

## Garraioa 
Itsaso azpitik doan "Iparraldeko uharteetako tunelak" (*Norðoyatunnilin*) Eysturoy uhartearekin elkartzen du. 2006an inauguratu zuten tunela.

## Kirola 
KÍ Klaksvík taldeak 17 aldiz irabazi du Faroetako futbol liga. Garaipen gehien dituen bigarren taldea da.

## Ondasun nabarmenak 
* **Christianskirkjan**: 1963an jasotako eliza hau aintzinako norvegiar estilora eraikia izan zen, aintzinako eraikin bikingoen antzirudiko. Bigarren Mundu Gerran bizia galdu zuten marinelak omentzen ditu.

## Irudiak 

Image:Klaksvík.2010.1.jpg|Klaksvík eta aurrean Kunoy uhartea
Image:Harbour of klaksvik, faroe islands.jpg|Klaksvíkeko kaia eta Kunoy uhartea
Image:KlaksvikChurch.JPG|Christianskirkjan eliza
Image:Ferry to Klaksvík, Faroe Islands.JPG|Ferria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekintza Talde Karlistak

**Ekintza Talde Karlistak** edo **GAC** —gaztelaniazko izenetik *(Grupos de Acción Carlista)* datorkio sigla— 1960ko hamarkadan sorturiko talde armatu karlista izan zen. Alderdi Karlista sozialismo autogestionarioranzko bidea hartzeko konpromiso falta eta moteltasuna zela eta sortu zen erakundea eta alderdi karlistako alderdi erradikala osatu zuten. Herrialde azpigaratuen borroka antikolonialistetan oinarritu ziren eta federalki antolatu ziren, Hego Euskal Herrian , Katalunian, Valentzian eta Andaluzian batez ere indarra hartuz. Ideologia karlista, sozialista eta autogestionario zuten.
Ekintza Talde Karlisten ekintzak Alderdi Karlistaren barneko tentsioak eta alderdiak errepresio frankista pairatzea areagotu zuen. Erakundea ETArekin harremanetan egon zen ere, geroago Alderdi Karlistaren III Batzarrean alderdiak sozialismo autogestionarioa onartu zuenean desagertzeko.

## Ekintza adierazgarrienak 
* 1970ko abuztuaren 26an Ekintza Talde Karlistetako bost kidek lehergailu txiki bat ipini zuten *El Pensamiento Navarro* egunkari karlistako inprimategian Javier María Pascual zuzendariaren egoera salatzeko, egunkaria kritiko bihurtu zenean Segovia probintziako Riazara erbesteratu baitzuten.

* 1971ean Iruñeko Radio Requete irrati karlistaren aurka oldartu ziren eta ordu erdi iraun zuten egoitzaren barnean. Denbora horretan, sei minutuz zinta magnetofoniko bat erreproduzitzea lortu zuten. Bertan diskurtso batez aparte, *Gernikako arbola* ereserki foruzalea zegoen grabatuta.

## Ikus gainera 
* *El Pensamiento Navarro*
* Radio Requete
* Euskal Herriko Karlista Alderdia

## Kanpo Loturak 
* http://www.eka-partidocarlista.com/1968.htm
* http://www.elpais.com/articulo/espana/ESPANA/ETA_POLITICO_MILITAR/AUDIENCIA_NACIONAL/ETA/PARTIDO_CARLISTA/ETA_POLITICO_MILITAR_/1974-1982/Condenados/varios/etarras/miembros/grupo/accion/carlista/elpepiesp/19810213elpepinac_18/Tes

## Kanpo estekak
Runavík

**Runavík**, Faroe uharteetako hirugarren hiri handiena da. Eysturoy uhartearen hegoaldean dago
baina udalerriak erdi eta iparraldeko lur batzuk ere hartzen ditu. *Skálafjørður* (Skáliko fiordoa)-ren ertzean kokaturik dago.

## Udalerria 
Runavík herriak berak 488 biztanle baino ez ditu, baina guztira 15 herriren arteko elkarketa da udalerria. Handienak Saltangará (910), Skáli (664), Runavík (488) eta Glyvrar (388) dira.

## Historia 
Runavík *Skálafjørður* fiordoko herririk berriena da, 1916an sortu baitzuen Hans Tausenek, eta Runavík izena 1938an hartu zuen. Ondoan dagoen Nes eta Toftir herriekin batera Faroetako eskualde jendetsuenetakoa osatzen du.

## Ekonomia 
Industria guztia arrantzarekin erlazionatua dago. Izokina esportatzen du bereziki. Turismorako hotel pare bat eta jatetxeak ere baditu. Azkenik, petrolio indusketak egiten hastekoak dira.

## Kanpo estekak
Petri Nafarroakoa (1366-1412)

**Petri Nafarroakoa** edo **Petri Évreuxkoa** (Évreux, 1366ko martxoaren 31a – Sancerre, 1412ko uztailaren 29a) Nafarroako infantea eta Mortaingo kondea izan zen.

## Biografia 
Karlos II.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Joana Frantziakoaren semea izan zen.

1370ean, aitaren jokabide zuzena kontrolatzeko, Karlos anaiarekin batera, gatibu geratu zen Karlos V.a Frantziakoaren Gortean. Bertan 1381era arte izan zen eta Karlo VI.a izango zenaren lagun min bilakatu zen. Bere orduko armarriak *Pierre filz de Roy de Navarre / Conte de Mortaing* (Petri Nafarroako erregearen semea / Mortaingo kondea) zioen

1387ko urtarrilaren 1ean aita istripu batean hil ondoren, Karlos bere anai nagusia Nafarroako errege eta Évreuxko konde bilakatu zen. Ordurako jadanik Mortaingo kondea zen eta, anaiaren ordezkari (*luogotenente*) bihurtuta, leinuak Frantzian zituen lurraldeak gobernatu zituen.

1411ko apirilaren 21ean, Alençongo dukeen gazteluan Katalina Alençongoa (1380-1425) Beaumont-au-Maineko bizkondesa ezkondu zuen.

Karlos III.a semerik ez zuenez, anaiaren oinordekoa izateko gura izan zuen, baina 1412ko uztailaren 29an anaia baino lehen hil zen. Parisko San Antonio abadian lurperatu zutenean, bere hilobiak honela zioen: *dominus Petrus de Navarra domini Karoli quondam regis Navarre filius et comes de Mortaing* (Pietro Nafarroakoa jauna, Karlos Nafarroako erregearen semea eta Mortaingo kondea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eystur

**Eystur**, Faroe uharteetako laugarren udalerri handiena da. Eysturoy uhartearen ekialdean dago, bere izenak dioen bezala. 2009an eratu zen Leirvík eta Gøta udalerriak elkartzerakoan.

Herri handiena Leirvík da eta bertatik ateratzen da Klaksvíkera doan ferria. Hiriburua hala ere Norðragøta (Gøta iparraldea) da.

## Kanpo estekak
Karlos Nafarroakoa

**Karlos Nafarroakoa** Nafarroako Erresumako zenbait errege eta infanten izena izan zen:

* **Karlos I.a Nafarroakoa** (1294-1328), erregea;
* **Karlos II.a Nafarroakoa** (1332-1387), erregea;
* **Karlos III.a Nafarroakoa** (1361-1425), erregea;
* **Karlos Nafarroakoa** (1397-1402), Karlos III.a Nafarroakoaren semea;
* **Karlos IV.a Nafarroakoa** (1421-1461), erregea.
* **Karlos Nafarroakoa** (1510–1528), Katalina I.a Nafarroakoaren semea;
Japoniako errugbi selekzioa

**Japoniako errugbi selekzioa** Japoniaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. Asiako talderik indartsuena da. Aipagarria da 2015eko Munduko Errugbi Kopan Hegoafrikaren aurka lorturiko garaipena. 2019koan, berriz, final laurdenetara iritsi zen.

## Historia 
Errugbia 1899an iritsi zen Japoniara, lehenago kaietan jokatzen bazen ere. Selekzioak 1932ko urtarrilaren 31n jokatu zuen lehenbiziko partida, Kanadaren kontra. Munduko Errugbi Koparen edizio guztietan parte hartu badu ere, lehenbiziko zazpietan partida bakarra baino ez zuen irabazi, 1991koan, Zimbabweren aurka.

[thumb|thumb|250px|Japoniaren eta [Australiako errugbi selekzioa|Australiaren arteko partida, 2008ko ekaina.]]
Japoniako selekzioaren aro berria 2003ko Munduko Errugbi Kopan hasi zen, Eskoziaren aurka galdutako partidan (32-11). Egun hartan Japoniak adore erakustaldia egin zuen. Baloi jabetzaren %&nbsp;17 bakarrik izan arren, amaitzeko 23 minutu falta zirenean lau puntugatik bakarrik galtzen ari zen, eta lehen zatian bi entsegu aukera oso on izan zituen. Japoniarrek, egun hartan, 136 plakatze egin zituzten, 168 saiakeratan. Taldearen goitizena ere aldatu zen egun hartan: "Gerezi loreak" zirenak "Lore ausartak" bilakatu ziren; kazetari ingeles batek aldatu zien bere kronikan, eta federazioak bere egin zuen.

2015eko Munduko Errugbi Kopan, Hegoafrikari irabaztea lortu zuen, 34-32, *Brightongo Miraria* delakoan. Munduko Kopetan inoiz izandako ezustekorik handiena da askorentzat. Japoniak, gainera, azken jokaldian entsegua lortuta irabazi zuen, zigor-kolpea hagetara bota eta partida berdintzen saiatu beharrean, eskura jokatzea erabaki baitzuen. 2019koa, berriz, beren etxean jokatu zen, eta lehenbiziko aldiz lortu zuten final laurdenetara sailkatzea, multzoko lau partidak irabazita.  

## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Kopa 
### Asiako Errugbi Txapelketa 
* Txapelduna (25): 1969, 1970, 1972, 1974, 1976, 1978, 1980, 1984, 1992, 1994, 1996, 1998, 2000, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017.
* Finalista (5): 1982, 1986, 1988, 1990, 2002

### Ozeano Bareko Nazioen Errugbi Kopa 
* Txapelduna (3): 2011, 2014, 2019
* Hirugarrena (1): 2010

## Uniformea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Japoniako Errugbi Federazioaren webgunea
Karlos Nafarroakoa (1397-1402)

**Karlos Nafarroakoa** edo **Karlos Évreuxkoa** (Iruñea, 1397ko abuztuaren 15a – Lizarra, 1402ko abuztuaren 12a) Nafarroako infantea izan zen.

## Biografia 
Karlos III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Leonor Gaztelakoaren semea izan zen. Jaio zenean, leinuaren itxaropen bihurtu zen, 21 urteko ezkontza baten ondorioz errege-erreginak sei alaba izan zituztelako. Tamalez, bost urte betetzeko hiru egun besterik ez geratzen zenean, Lizarran hil zen. Iruñeko katedralean lurperatu zuten.

Luis anaiak ordezkatua izan arren, hau ere urte berean hil zen eta, azkenean, Blanka bere arreba nagusiak ordezkatu zuen bere aita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Nafarroakoa

**Luis Nafarroakoa** Nafarroako Erresumako zenbait errege eta infanten izena izan zen:

* **Luis I.a Nafarroakoa** (1289-1316), erregea;
* **Luis Nafarroakoa** (1341-1376), Joana II.a Nafarroakoaren semea;
* **Luis Nafarroakoa** (1402–1402), Karlos III.a Nafarroakoaren semea;
* **Luis Karlos Nafarroakoa** (1555-1557), Joana III.a Nafarroakoaren semea;
* **Luis II.a Nafarroakoa** (1601-1643), erregea;
Klima mediterraneo

450px|thumb|
**Klima mediterraneoa** Mediterraneo itsasoaren inguruko lurralde gehienetako berezko klima da. Uda bero eta lehorrak izaten dira eta negu epel eta hezeak. Munduko bost eskualdek daukate horrelako klima: Mediterraneoko arroa, Kaliforniako itsasaldea, Mendebaldeko eta Hegoaldeko Australia, Hego Afrikako hegomendebaldea eta Txileko erdialdea. Köppen-Geiger sailkapenean bi subtipo bereizten dira: *Klima mediterraneoa, uda beroekin* (Csa) eta *Klima mediterraneoa, uda freskoekin* (Csb).

## Ezaugarriak 
Klima mediterraneoa duten eskualdeetan udak bero eta lehorrak izaten dira eta neguak epel, edo hotzak, eta hezeak. Eskualde hauetako bakoitzarekin antizikloi azpitropikal bana dago loturik: Azoreetakoa, Hego Atlantikokoa, Ipar Pazifikokoa, Hego Pazifikokoa eta Indikokoa. Udan antizikloiak, ozeanoen gainetik, poloetarantz higitzen dira, zeru oskarbiak eta tenperatura altuak ekarriz. Neguan, berriz, antizikloiak ekuatorerantz mugitzen dira eta eskualde horiek prezipitazioak ekartzen dituzten fronte-depresioen eraginpean gelditzen dira.

## Köppen klima sailkapena 
[thumb|250px|[Cagliariko (Sardinia, Italia) klimograma. *Csa* klima.]]
Köppen klima sailkapenean Klima mediterraneoak, "Uda lehorreko klima azpitropikalak" ere deituak, *Csa* eta *Csb* kodeekin definitzen dira:

* **C** hizkiak **klima epel euritsua** dela adierazten du. Hilabete beroeneko batez besteko tenperatura 10&nbsp;°C-tik gorakoa da, eta hilabete hotzenekoa -3&nbsp;°C eta 18&nbsp;°C artekoa (0&nbsp;°C eta 18&nbsp;°C artekoa beste klimatologo batzuen arabera).
* **s** hizkiak **uda lehorra** dela adierazten du. Udako hilabete lehorreneko prezipitazioa 30 mm-tik beherakoa da (40 mm-tik beherakoa beste klimatologo batzuen arabera) eta hilabete hezeeneko prezipitazioaren herena baino txikiagoa.
* Hirugarren hizkiak udako tenperaturari erreferentzia egiten dio:
** **a**: **Azpitropikala**. Uda beroa da. Hilabete beroeneko batez besteko tenperatura 22&nbsp;°C-tik gorakoa da. Urteko lau hilabete edo gehiagotan batez besteko tenperatura 10&nbsp;°C-tik gorakoa da.
** **b**: **Epela**. Uda leuna da. Hilabete beroeneko batez besteko tenperatura 22&nbsp;°C-tik beherakoa da. Urteko lau hilabete edo gehiagotan batez besteko tenperatura 10&nbsp;°C-tik gorakoa da.

Sailkapen honen arabera klima ozeanikoko, eta ez mediterraneoko, lurralde batzuek (Ipar Amerikako iparmendebaldeko itsasaldea, Txileko hegoaldearen gehiena, Argentinako erdi-mendebaldea, Portugalgo iparraldea eta Espainiako iparmendebaldea) *Csb*ren eskakikunak betetzen dituzte. Hori dela eta, Trewarthak zenbait aldaketa egin zituen Köppen klima sailkapenean eta beste bi baldintza ezarri zituen *Cs* klimentzat:
* Urteko zortzi hilabete edo gehiagotan batez besteko tenperatura 10&nbsp;°C-tik gorakoa izan behar da.
* Urteko pilatutako prezipitazioa 900 mm baino txikiagoa izan behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fontainebleauko jauregia

**Fontainebleauko jauregia** () Frantziako errege-jauregi bat da, Fontainebleau hirian dagoena.

XVI. mendeko hasieran Frantzisko I.a Frantziakoak eraikia, jauregia Frantziako monumenturik aipagarrienetako bat da, hala bere edertasunarengatik nola bertan izandako gertakizunengatik. Inguruan Fontainebleauko basoa du, erregeen antzinako ehiza-erreserba dena.

1981ean UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Galeria 
thumb|600px|erdian|''Cour d'Honneur*

Image:Zijvleugel.jpg|*Cour d'Honneur''ren ezkerraldea
Image:Parc du Chateau de Fontainebleau.jpg|Lorategiak
Image:Fontainebleau Theatre Napoleon III.jpg|Antzerkia, c. 1910
Image:ChateauFontainebleau03.jpg|Tronuaren gela, c. 1890-1900
Image:ChateauFontainebleau04.jpg|Napoleon I.aren logela, c. 1890-1900
Image:ChateauFontainebleau05.jpg|Marie Antoinetteren logela, c. 1890-1900
Image:ChateauFontainebleau06.jpg|Henrike II.a Frantziakoaren galeria, c. 1890-1900
Image:Librairie du Chateau de Fontainebleau.jpg|Liburutegia

## Kanpo estekak
Merlin (telesaila)

***Merlin***, britainiar telesail bat da, 2008tik telebistaz ematen dena. Arturiar zikloko Merlinen eta Artur printzearen arteko erlazioan oinarrituta dago, baina ez die antzinako mitoei hertsiki jarraitzen. Shine Limited produktore independenteak sorturikoa da BBC One katearentzako. Hiru denboraldi eman dituzte, eta, telesailaren arrakasta ikusita, 2010eko urrian laugarren denboraldiaren berri eman zuten, 2012an estreinatzekoa.

## Pertsonaiak 
1. denboraldia:

## Kanpo estekak
Txakurraren partia

**Txakurraren partia** edo **Txuriko** 1975an Txomin Artola kantautoreak kaleratutako abesti bat da.

Abestiaren gaia *Txuriko* izeneko txakur bat da. Hitzak Txomin Artolaren aita zen Fernando *Bordari* Artola bertsolariak idatzitakoak dira.

## Hitzak 
Gu gazte giñadela
txalupa guziak
txakurtxo bat ohi zuten
ontzi barrenian
begi-erne, abila
etzan zaunkaria
ihes zihoan arraia
harrapatzailea.

Seme, esango dizut
nola gertatzen zan
punitutako arraia
suelto... batzuetan
legatzak, ospa! ihes...
txakurra, jauzten zan
ta bet-betean arraia
artzen zun ortzetan.

Lana orren saria
zakurren partia
deitzen genion guziok
ongi merezia!
maitea, maitea zan
zakur ehiztaria
txalupa betetzen zun
anima gabiak...

Unea etorri da
zuri kontatzeko
zer nolako txakurra
zen gure "Txuriko"
auin izugarriak
etzun izutuko
arraia utzi baiûo
lenago itoko.

Goiz itsusi batean
ez naiz ez aztuko
bere lana beteaz
jauzi zan "Txuriko"
baga haundi artean
ehiza...! ez utziko!
legatz aundi batekin
ito zan betiko.

## Kanpo estekak 
* Txakurraren partia abestia entzungai
Goizeko euri artean

**Goizeko euri artean** Txomin Artola kantautorearen abesti bat da. 1977an argitaratu zen lehen aldiz Haizea taldearen aurreneko diskan. Txomin Londresen bizi zelarik izandako bizipenak ditu inspirazio iturri.

## Kanpo estekak 
* *Goizeko euri artean* abestia entzungai 
* *Goizeko euri artean* abestia entzungai 
* *Goizeko euri artean* abestiaren hitzak irakurgai
Informazioaren Aroa

[thumb|[Ordenagailu eramangarri bat Internetera konektatutaWikipediako informazioa erakusteko; sistema informatikoen artean informazioa partekatzea Informazioaren Aroaren zigilu bereizgarria da.]]
**Informazioaren Aroa** (**Konputagailuaren Aroa**, **Aro Digitala** edo **Baliabide Berrien Aroa** izenez ere ezagutzen dena) XX. mendearen erdialdean hasi zen garai historikoa da, eta Industria Iraultzak ezarritako industria tradizionalaren garaitik informazioaren teknologian oinarritutako ekonomiara azkar aldatu zen. Informazioaren Aroaren hasiera 1947ko transistorearen eta 1957ko anplifikadore optikoaren garapenarekin lotu da, hura baitzen konputazioaren eta zuntz optikozko komunikazioen oinarria.

Nazio Batuen Administrazio Publikoaren Sarearen arabera , informazioaren aroa mikrominiaturizazio informatikoaren aurrerapenetan kapitalizatuz eratu zen, eta horrek informazioa eta komunikazioa modernizatzea ekarri zuen, gizartearen barruan erabilera zabalago bati buruz, eta gizartearen bilakaeraren eragile bihurtu zen.

## Hasieraren ikuspegi orokorra 
### Liburutegiaren hedapena eta Mooreren legea 
1945ean Fremont Riderrek kalkulatu zuen liburutegien hedapenak 16 urtean behin euren ahalmena bikoiztuko zutela, lekua ematen bazitzaien. Inprimatutako lan handi eta degradagarriak argazki analogiko mikrodokumentu miniaturizatuekin ordeztearen alde egin zuen. Argazki horiek bikoiztu egin daitezke liburutegiko mezenasek eta beste erakunde batzuek eskatuta.

Riderrek ez zuen aurreikusten, ordea, mikrodokumentu analogikoak irudi digitalarekin, biltegiratzearekin eta transmisio-baliabideekin ordezteko hamarkada batzuk geroago jarraituko zuen teknologia digitala. Hori dela eta, teknologia digital automatizatuen bidez (galerarik gabe) informazioaren hazkundearen bizkortasuna asko handituko litzateke. Ondorioz, *Mooreren legeak*, 1965 inguruan formulatuak, kalkulatu zuen zirkuitu integratu trinko bateko transistore kopurua bi urtean behin bikoizten dela gutxi gorabehera.

1980aren hasieran, ahalmen informatikoaren hobekuntzekin batera, ordenagailu pertsonal txikiagoak eta merkeagoak ugaritzeak informazioa berehala eskuratzea eta informazioa partekatzeko eta gordetzeko gaitasuna ahalbidetu zuen. Erakundeen barruan konputagailuen arteko konektibitateari esker, informazio gehiago eskuratu ahal izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allozko urtegia

**Allozko urtegia** Nafarroako Lizarrerria eskualdeko Deierri eskualdean dagoen urtegi bat da. Lizarratik 12 kilometro ipar-ekialdera, Deierri eta Gesalatz udalerrien artean dago. Urtegi honen inguruan Allotz, Lerate, Irurre, Estenotz, Muetz, Hiriberri eta Ugar herriak kokatzen dira.

1930. urtean eraiki zen, 930 hektareako azalera eta 84 hm³ ur gordetzeko edukiera du. Hustubidea Allotz herrian dago.
thumb|Allozko urtegiko presa.
Urtegia ezaguna da bertan nabigazio jarduera asko egiten direlako, batez ere, belaontzi eta kayak-ekin. Nafarroako Gobernuak antolaturiko Aste Urdina izenekoa ere egiten da bertan: astebetez eskola edo institutuetako ikasle talde handiak izaten dira han, kanpaldian.

## Kanpo estekak 
* Allozko urtegia Nafarroako Turismo Bulegoan ikusgai  
* Allozko urtegiari buruzko orrialdea
The Minstrel Boy

**The Minstrel Boy** Irlandako abesti herrikoi eta abertzale bat da. Thomas Moore (1779–1852) musikagileak antzinako *The Moreen* irlandar doinuan oinarriturik sortu zuen.

## Zinema 
* *The Man Who Would Be King* (1975), zubiaren eszenan Michael Caine eta Sean Connery aktoreek elkarrekin abesten dute.
* *Black Hawk Down* (2001), amaierako kredituetan Joe Strummerrek abestua.

## Hitzak 

The minstrel boy to the war is gone,
In the ranks of death ye will find him;
His father's sword he hath girded on,
And his wild harp slung behind him;
"Land of Song!" said the warrior bard,
"Tho' all the world betray thee,
One sword, at least, thy rights shall guard,
One faithful harp shall praise thee!"

The Minstrel fell! But the foeman's chain
Could not bring his proud soul under;
The harp he lov'd ne'er spoke again,
For he tore its chords asunder;
And said "No chains shall sully thee,
Thou soul of love and bravery!
Thy songs were made for the pure and free
They shall never sound in slavery!"

A concentrated, single verse version exists:

The minstrel boy to the war is gone,
In the ranks of death ye may find him;
His father's sword he hath girded on,
With his wild harp slung along behind him;
Land of Song, the lays of the warrior bard,
May some day sound for thee,
But his harp belongs to the brave and free
And shall never sound in slavery!"

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren garaian egile ezezaguna duen hirugarren bertso bat idatzi zen:

The Minstrel Boy will return we pray
When we hear the news we all will cheer it,
The minstrel boy will return one day,
Torn perhaps in body, not in spirit.
Then may he play on his harp in peace,
In a world such as heaven intended,
For all the bitterness of man must cease,
And ev'ry battle must be ended.

## Kanpo estekak 
* The Corrs musika taldearen *The Minstrel Boy* abestiaren bertsioa entzungai 
* *The Minstrel Boy* abestiaren tin wistle txirulaz gauzatutako bertsioa entzungai 
* *Errege nahi zuen gizona* filmako soinu banda, *The Minstrel Boy* abestian oinarrituta, entzungai
M. Night Shyamalan

**Manoj Nelliyattu "M. Night" Shyamalan** (*Maṉōj Nelliyāṭṭu Śyāmaḷaṉ*; ; ; 1970eko abuztuaren 6a, Mahé, India) indiar jatorriko estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da. Oscar Sarietarako izendatua egon da. Haren film ospetsuenen artean, honako hauek daude: *The Sixth Sense* (1999), *Unbreakable* (2000), *Signs* (2002), *The Village*, *Lady in the Water* (2006), *The Happening* (2008) eta *Devil* (2010).

## Bizitza 
Shyamalan Indian jaio zen, Mahén baina, Penn Valleyen igaro zuen bere haurtzaroa, Pennsylvanian, Estatu Batuak. Zortzi urte zituenean, Super-8 bat oparitu zioten eta horrek zinemarekiko pasioa piztu zion, nahiz eta Aitak medikuntzan jarraitzea nahi zuen, berak eta bere emazteak bezala. Hala ere, amak bere grina jarraitzera animatu zuen. 17 urte zituenerako 45 pelikula grabatu zituen etxean. New Yorkeko Unibertsitateko Arteen Tisch Eskolan (TSOA) ikasi zuen.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
* *Trap* (2024)
* *Knock at the Cabin* (2023)
* *Old* (2021)
* *Glass* (2019)
* *Split* (2017)
* *The Visit* (2015)
* *After Earth* (2013)
* *Devil* (2010)
* *The Last Airbender* (2010)
* *The Happening* (2008)
* *Lady in the Water* (2006)
* *The Village* (2004)
* *Signs* (2002)
* *Unbreakable* (2000)
* *The Sixth Sense* (1999)
* *Wide Awake* (1998)
* *Praying with Anger* (1992)

## Kanpo estekak 
* Manoj Nelliyattu Shyamala zinema zuzendariaren webgunea 
* Manoj Nelliyattu Shyamala zinema zuzendariaren IMDBko fitxa ikusgai
Slættaratindur

**Slættaratindur** Faroe Uharteetako mendirik altuena da. Eysturoy uhartearen iparraldean kokaturik dago. 880 metroko garaiera du eta bere izenak "tontor laua" esan nahi du. Ondoan dauka Gráfelli mendia, 856 metrorekin Faroetako bigarren garaiena.

Lau ordutan igo daiteke eta eguraldi ona egiten duenean uhartedi guztiko ikuspegi itzela dauka.

## Kanpo estekak
Tvøroyri

**Tvøroyri** (danieraz *Tveraa*) Faroetako Suðuroy uharteko hiri handiena da. *Trongisvágsfjørður* fiordoko ekialdeko ertzean kokaturik dago.

## Historia 
Kaia eta gaur egun "Tvøroyri hotela" dagoen plazan arraina lehortzen uzten zuten harri lauen artean. Danimarkako *Royal Trade Monopoly* herrian ezarri zen eta 1836 eta 1856 artean etxeak eraiki zituen plazaren inguruan. Konpainiak sortu zuen beraz Tvøroyri. 1856an monopolioa desegin zenean hainbat konpainia pribatu etorri ziren.

Herriaren gainaldean eliza dago. Eliza Norvegian eraiki zen eta ondoren Tvøroyrira ekarri 1907an.

## Garraioa 
Tórshavn hiriburuarekin lotzen duen ferri zerbitzua du. Bi autobusek uharte guztia konektatzen dute.

## Kirola 
TB Tvøroyri taldea Faroetako futbol talde zaharrena da eta 7 aldiz irabazi du Faroetako futbol liga.
thumb|ezkerrera|200px| Tvøroyriko eliza

## Kanpo estekak
Ramon Irigoien

**Ramon Irigoien** (Iruñea, 1942ko uztailaren 9a -) gaztelaniazko idazle nafarra da.

## Bizitza 
Filologia klasikoa ikasi zuen Iruñeko eta Salamancako unibertsitateetan. Latina, frantsesa, gaztelania eta grekoa menderatzen ditu. Atenasen bizi izan zen hainbat urtean. Greziako poeta zahar eta modernoen eragina jaso zuen (Elytis, Kavafis, Seferis), eta haien poemak itzuli izan ditu gaztelaniara. Ezaguna da egunkarietako iritzi-emaile gisa, eta erlijioaren kontrako jarreragatik bezala erotismoaren ikuspegi bereziarengatik ere.

## Lanak 
### Poesia 
* *Amor en carne muerta* (1972)
* *Versos de entretiempo* (1976)
* *Cielos e inviernos* (1979)
* *Los abanicos del Caudillo* (1982)

### Prosa 
* *Inmaculada Cienfuegos y otros relatos*
* *Un placer inconfesable*
* *El humor de los amores* (1989)
* *(P)uñaladas* (1991).

### Itzulpenak 
* Konstantinos Kavafisen *Ποιήματα" (Poiēmata)* (euskaraz: Poemak), gaztelaniara
* Odysseas Elytisen *Ocho poetas griegos del siglo XX* (euskaraz: 'XX. mendeko zortzi greziar poetak') eta *Προσανατολισμοί* (euskaraz: Norabideak), gaztelaniara
* Euripidesen *Medea*, gaztelaniara.

## Erreferentziak
Fuglafjørður

**Fuglafjørður**, (danieraz *Fuglefjord*) Faroetako Eysturoy uhartearen iparraldeko herri handiena da, baina uharteko hirugarrena. Izenak "txorien fiordoa" esan nahi du. Udalerriak 30 biztanle dituen Hellur herrixka ere hartzen du.

Arkeologoek bikingoen etxe luze tipikoa aurkitu dute, 17 metro luze zena eta 1'5 metroko sendoera zuten hormaduna. Aztarnek diotenez X mendetik aurrera populatua izan da inguru hau.

Fuglafjørðurrek kai garrantzitsua dauka, ontziola bat ere bai eta bere ekonomia hauetan oinarritzen da. Petrolioa ere aurkitu dute bere barrenean.

## Kanpo estekak
Serra de Tramuntana

**Tramuntana mendilerroa** (katalanez **Serra de Tramuntana**) Espainiako Balear Uharteak autonomia erkidegoko Mallorca uhartearen ipar mendebaldean kokatzen den mendilerro bat da.

2011. urtean UNESCO erakundeak Tramuntana mendilerroaren paisaia naturala Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Mendiak 
Tramuntana mendilerroa osatzen duten mendi nagusiak honako hauek dira:

* Puig Major (1445 m)
* Puig de Massanella (1364 m)
* Puig Tomir (1102 m)
* Puig de l'Ofre (1090 m)
* Serra d'Alfàbia (1069 m)
* Puig des Teix (1064 m)
* Tossals Verds (1028 m)
* Puig de Galatzó (1025 m)
* Cornadors (1014 m)
* Puig Roig (1003 m)

## Iruditegia 

Irudi:Localització de la Serra de la Tramuntana.svg|Kokapen mapa.
Irudi:Puig Major.jpg|Puig Major, gailurrik garaiena.
Irudi:Serra de Tramuntana Mallorca 2008 09.JPG|Paisaia.

## Kanpo estekak 
* Tramuntana mendilerroaren webgunea   
* Serra de Tramuntana - Facebook
* Serra de Tramuntana - Twitter