open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harjuko konderria

**Harjuko konderria** ( edo *Harjumaa*) Estoniako hamabost konderrietariko bat da. Finlandiako golkoaren hegoaldera dago Harjuko konderria. Ekialdera Lääne-Viruko konderria () dago, Järvako konderria hego-ekialdera, Raplako konderria hegoaldera eta Lääneko konderria hego-mendebaldera. Egun, Estoniako biztanleetatik, herena baino gehiago Harjuko konderrian bizi dira.

Oraingoz, Estoniako Errepublikako hiriburu den Tallinn da konderriko hiriburua ere.

## Historia 
Harju inguruko lehenengo giza kokaguneak orain dela 5.000 urte inguru izan ziren, Brontze Aroko hilobi-aztarnek adierazten dutenez.

IX. mendean oraingo Harju konderriko eremuan Revalia konderria eratu zen: hiriburua Reval zen (gaurko izenez, Tallinn). Hainbat herrialderen agintepean egon ostean (besteak beste, Suediar Inperioa, Livoniar Ordena, Errusiar Inperioa), 1917. urtean Harjuko konderria eratu zen, eta estoniera izendatu zuten hizkuntz ofizial gisa. Gaur egungo Harjuko konderriko gobernua 1990. urtean berrezarri zuten, lehenengo alemaniarren (1941-1944) eta gero sobietarren (1950-1990) menpe egon ostean.

## Biztanleria 
Harjuko konderrian dago Estoniako metropoli-area bakarra, Tallinn inguruan.

Estoniak 1990. urtean independentzia lortu zuenetik Harjuko konderria (eta Estonia herrialde osoa) biztanleak galtzen hasi zen, baina hamarkada horretan bertan biztanleria handitzen hasi zen, batez ere nekazaritza-eremuetatik hiribururantz bizi izatera joan ziren biztanleengatik.

## Antolaketa 
500px|thumb|Harjuko konderriko udalerriak
Harjuko konderrian hogeita lau udalerri daude: sei hiri () eta hemezortzi landa-herri ().

### Hiriak 
* Keila
* Loksa
* Maardu
* Paldiski
* Saue
* Tallin

### Landa-herriak 
* Aegviidu
* Anija
* Harku
* Jõelähtme
* Keila
* Kernu
* Kiili
* Kose
* Kuusalu
* Kõue
* Nissi
* Padise
* Raasiku
* Rae
* Saku
* Saue
* Vasalemma
* Viimsi

Tuhala Witches Well1-21-03-2013.jpg|
Kiviloo mõisa peahoone.jpg|
Laitse mõisa peahoone2, 19.saj.jpg|
Kose kirik suvi 2012.jpg|
Jägala juga 22-03-2013.JPG|
Paadimees Paunküla veehoidlal.jpg|
Arukyla Mois.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Christian Bach

**Johann Christian Bach** (Leipzig, 1735 irailaren 5a – Londres, 1782ko urtarrilaren 1a) Johann Sebastian Bach musikagileak izan zituen hogei seme-alabetatik semerik gazteena; "milandar Bach" edo "londrestar Bach" bezala ere ezaguna.

## Biografia 
Johann Christian Bach Johann Sebastian Bachen eta Anna Magdalena Bachen hamaikagarren semea izan zen.

Bach sendiko beste kideek bezala, musika ikasi zuen. 1750ean, bere aita hil ondoren, Berlina joan zen musika-ikasketak osatzera.

Italiar estiloa ezagutu zuen, eta musika-mota horretan sakontzeko Milana joan zen Agostino Litta kondearen etxera. Italian izena aldatu zuen (Giovanni Christiano), eta luteranismotik katolizismora bihurtu zen.

Giovanni Battista Martiniren ikaslea izan zen Bolonian 1757n, eta gero, 1760 urtean, Milango katedraleko organo-jotzailea izan zen.

Bere familiako kideek ez bezala, Johann Christianek opera landu zuen: *Artaserse* (1760), *Catone in Utica* (1761), *Alessandro nell’Indie* (1762), *Orione* (1763) eta *Adriano in Siria* (1765).

Londreseko ''King's Theatre*k deitu zuen 1762an. Bi urte beranduago Johann Christian Sofia Karlota erreginaren irakaslea izan zen. Londresen kokatu zen, eta bertan bizi izan zen hil zen arte.

1764an Wolfgang Amadeus Mozart (8 urte zituela) ezagutu zuen, eta Mozartengan eragin handia izan zuen. Mozartek konpondu zituen Johann Christian Bachen hainbat sonata, eta piano-kontzertu.

Mannheimen egon zen 1772an, eta bertan *Temistocle* opera idatzi zuen, eta 1776an *Lucio Silla*.

Bizitzako azken urteak zailak izan ziren Johann Christian Bachentzat. Londresen hil zen 1782an, zor ugarirekin, azkenean erreginak ordaindu zituenak. 1773an Cecilia Grassi italiar abeslariarekin ezkondu bazen ere, ez zuten ondorengorik izan.

## Lana 
Lan ugari ditu: musika sakratua, sinfoniak, ganbera-musika eta piano-kontzertuak.

Opera:

* *Artaserse* (1760)
* *Catone in Utica* (1761)
* *Alessandro nell'Indie* (1762)
* *Orione o sia Diana vendicata* (1763)
* *Zanaïda* (1763)
* *Aecio* (1764)
* *Adriano in Siria* (1765)
* *Carattaco* (1767)
* *The Fairy Favour* (1767)
* *Temistocle* (1772)
* *Endimione*, (1772 )
* *Lucio Silla* (1774)
* *La clemenza di Scipione* (1778)
* *Amadis de Gaule'' (1779)

## Kanpo-estekak 
*  J C Bach (classical.net)
*  J C Bach (classicalarchives.com)
*  J C Bach (pianosociety.com)
Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista

**Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista** (errusieraz: Киргизская Советская Социалистическая Республика; kirgizeraz: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы) Sobietar Batasuna osatzen zuten hamabost errepubliketako bat zen. Hiriburua Bishkek (Frunze) zen.

1989. urteko datuen arabera, herrialdearen azalera 198.500 km²-koa zen (Sobietar Batasuneko zazpigarren handiena) eta 4.257.800 biztanle zeuden (hamargarren herrialde handiena), 21,4 biztanle km²-ko dentsitatearekin. Sobietar errubloa erabiltzen zuten. Hizkuntza nagusiak kirgizera eta errusiera ziren.

## Historia 
Errusiar Inperioak Kirgiziako lurraldea XIX. mende amaieran bereganatu zuen. Errusiar Iraultzaren ostean, sobietarren esku geratu zen 1918. urtetik aurrera. 1924. urtean Kara-Kirgiziako oblast autonomoa sortu zuten, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barruan. 1925. urtean Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa bihurtu zuten.

1936. urteko abenduaren 5ean Errusiatik bereizi eta Sobietar Batasuneko partaide izan zen handik aurrera: orduan izendatu zuten Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista. 1990. urteko abenduan "Kirgiziako Errepublika" izena ipini zioten, eta 1991. urteko abuztuaren 31n independentzia aldarrikatu zuen.

## Banaketa politiko-administratiboa 
Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista honela banatuta zegoen:

* Hiru oblast edo probintzia:
** Issyk Kul oblasta; hiriburua: Przhevalsk
** Narin oblasta; hiriburua: Narin
** Ox oblasta; hiriburua: Ox
* Estatus bereziko eskualdea: Frunze
* Hiri bat, hiriburua: Frunze

## Kanpo estekak
Dwayne Johnson

thumb|eskuinera|250px|Dwayne Johnson 2009an

**Dwayne Douglas Johnson** —izengoitiz **The Rock**— (Hayward, Ameriketako Estatu Batuak, 1972ko maiatzaren 2a) borrokalari profesional erretiratua eta aktorea da.

## Ibilbidea 
Johnsonek unibertsitateko futbol amerikarrean jokatu zuen, 1991n unibertsitateko ligako txapeldunen taldean parte hartu zuen, *Miami Hurricanes* izenekoan. Ondoren, Kanadako Futbol ligan, *Canadian Football League*n, *Calgary Stampeders* taldean jokatu zuen baina bere kontratua bi hilabetera eten eta borroka librean aritzea erabakia zuen bere aitona, Peter Maivia, eta bere aita, Rocky Johnsonek egin zuten bezala.

Ospea *World Wrestling Entertainment*-en eskutik (orduan *World Wrestling Federation*, WWF, deitua), 1996 eta 2004 bitartean, etorri zitzaion, *Nation of Domination* izeneko talde baten kide zela. Bere goitizenak, lehendabizi *Rocky Maivia* eta ondoren *The Rock* izan ziren. 1998an WWFren txapelketa irabazi zuen, eta borroka libreko jokalari ezagunenetakoa bihurtu zen.

2001etik, *The Mummy Returns* filmean agertu zenetik, bere ibilbidea zinemara zuzendu zuen. Bere lehenengo protagonista papera *The Scorpion King* filmean izan zen eta *The Rundown*, *Be Cool*, *Walking Tall*, *Gridiron Gang*, *The Game Plan*, *Get Smart* eta *Race to Witch Mountain* filmetan ere agertzen da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Boxer (txakurra)

**Boxer**, txakur-arraza bat da, lan eta lagun egitekoa.

Moloso motako txakurra da, hau da, gihar sendoak, masailezur indartsua, buru handia eta mutur motza ditu. Boxerraren bereizgarri dira buru indartsua, lepo sendo eta gihartsua, beheko masailezur prognatikoa, masail eroriak eta triangelu-itxurako belarriak. Bular zabala du, eta atzeko hanka gihartsuak. Buztana motz-motz mozten zaio normalean. Tamaina ertaineko txakurra da: arra 57-63 cm garai izaten da, eta 32 kg inguru izaten ditu; emeak, berriz, 53-59 cm eta 28 kg. Ile motz eta distiratsua izan ohi du. Ile-koloreari dagokionez, horail iluna edo marroia da nagusi, eta orban zuriak ere izaten ditu tarteka.

Su-hiltzaileei laguntzeko erabiltzen dituzte leku askotan, usaimen bikaina dutelako eta hondamendi-egoeretan ausartak direlako.

Jatorri alemaniarra du: bullenbeisser arraza eta lehengo bulldog arraza gurutzatuta sortu zuten boxerra 1895ean, Munichen. Lehen boxer hari Floki jarri zioten izena haren 'guraso' Philip eta Frau Stockmannek.

AEBn, fama onena duen txakurretako bat da boxerra, izaeragatik, batez ere. Izan ere, azkarra, leiala eta ernea da. Hala ere, gainartzaile eta oldarkorra izan daiteke, eta baliteke beste txakurrei eraso egitea —arrei, batez ere—, hark bere taldeko kideren bati eraso egin badio. Oso gustuko ditu haurrak. Alaia eta bizia da.

Osasuntsu eta pozik egoteko, ariketa fisiko dezente egin behar du; handitzen ari dela, bereziki, oso beharrezko du jolasa giharrak indartzeko eta psikomotrizitatea lantzeko.

## Kanpo estekak
Khan (titulua)

**Khan** () jatorriz enperadorearen baliokidea zen titulu turko-mongola da, eta "goreneko gobernaria" esan nahi du. Gerora, Ekialdeko zenbait printze eta agintarik erabili zuten.

Khan batek khanerri bat gobernatzen du, eta khan handia enperadorearen baliokidea litzateke. Khan titulua izan duten pertsona ospetsuenak Genghis Khan eta bere biloba Kublai Khan izan ziren. Lehenak Mongolen Inperioa fundatu zuen, eta bigarrenak Txinako Yuan dinastia. Terminoa azken aldiz Bogd Khan, Mongoliako azken enperadoreak, erabili zuen.

Sultan otomandarrek erabili zituzten tituluetako bat da; Urrezko Hordako buruzagiek eta beren ondorengoek ere erabili zuten. Turko seljuktarren artean, tribu, klan edo nazioko buruzagiek erabiltzen zuten, eta *atabeg* mailaren azpitik zegoen.

## Khan abizen gisa 
Gaur egun, khan titulua abizen edo goitizen bihurtu da zenbait lekutan. Goitizen gisa, paxtunen artean —Afganistango, Pakistango eta Indiako zona batzuetan bizi den herria— dezente erabiltzen da, batzuetan, *paxtun* hitzaren sinonimo izateraino. Zona horretan bertan, maiz agertzen den abizena da; sarritan, Raj-aren garaian khan titulua izan zuten pertsonen ondorengo familiak dira.

## Ikus, gainera 
* Mongolen Inperioa

## Kanpo estekak
Markesak

**Markesak** ( edo *Archipel des Marquises* edo *Marquises*; markeseraz: *Te Henua (K)enana* iparraldeko dialektoan eta *Fenua `Enata* hegoaldekoan) Polinesia Frantsesaren eskumeneko uhartedia da, Ozeanian, Ozeano Barearen hego-ekialdean dagoena. 1049,3 km²ko eremua du eta 2012an 9.264 biztanle zituen.

### Biztanleria historikoa 
## Banaketa administratiboa 
Markesa uharteak, Polinesia Frantseseko beste uharteak bezala, udalerritan banatuta daude. Sei udalerri dira:
* Fatu Hiva
* Hiva Oa
* Nuku Hiva (hiriburu administratiboa)
* Tahuata
* Ua Huka
* Ua Pou

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
Natitua itsaspeko kablea
Konstantino XI.a Paleologo

**Konstantino XI.a Paleologoa** (; , *Kōnstantinos XI Dragasēs Palaiologos*; Konstantinopla, Bizantziar Inperioa, gaur egun Istanbul, Turkia, 1404ko otsailaren 8a - *ib.*, 1453ko maiatzaren 29a), azken bizantziar enperadorea (1449-1453), eta turkiar-otomandarren aurkako Konstantinoplaren azken defentsan hildakoa. Batzuetan **Konstantino XII.a** bezala ezagutua.

Konstantino Emanuel II.aren eta Mazedoniako Helena Dragašen semea izan zen. Konstantino XI.ak agintaldia bere anaiekin (Teodororekin eta Tomasekin) pasa zuen Moreako despoterria (Peloponeso) gobernatzen eta frankoen lurrak berreskuratzen.

1448an, Konstantinoren anaia Joan VIII.a Paleologo ondorengorik gabe hil zenean, Mistran enperadore izendatua izan zen (1449ko urtarrilean). Gizon kementsua izan zen arren, inperio dekadente bat hartu zuen oinordetzan. Mehmed II.ak (sultan otomandarrak) bere baliabide guztiak Konstantinoplaren konkistara bideratu zituen. Konstantinok ahal zuen guztia egin zuen hiriaren defentsa antolatzeko, eta Mendebaldearen laguntza lortzeko (Eliza ortodoxoak Erromari obedientzia onartu bazion ere alferrik izan zen). Konstantinoplako harresiak defendatzen hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capri

**Capri** ( ahoskatua) Italiako uharte bat da, Tirreniar itsasoan dagoena, Napolesko golkoaren hegoaldean, Sorrento penintsularen aurreko aldean. Administratiboki, Napoliko probintziakoa da Capri uhartea, Campania eskualdekoa. Erromatarren garaitik izan da turismo-gune, edertasun naturalak emandako ospearengatik.

## Geografia 
Azaleraz 10,36 km² da, eta gutxi gorabehera 17 km-ko perimetroa dauka Capri uharteak. Uharteko mendirik altuena Solaro da, 589 metro alturakoa; beste mendi eta mendixka batzuk: Cappello (515 m), San Michele (262 m), Tiberio (334 m) eta Tuoro (265 m).

Uhartean udalerri bi daude, Capri hiriburua eta Anacapri. Capri hiriburuan bi portu daude bata bestearen ondoan: Marina Piccola (portu txikia) eta Marina Handia, azken hori da uharteko porturik nagusiena.

Turismorako erakargarriak dira, besteak beste, portu txikia, Tragarako Belvederea, Faraglioniak (itsasotik ikusten diren kareharrizko mendiguneak), Anacapri, Grotta Azzurra ('Haitzulo Urdina'), eta batez ere erromatarren villen aztarnak.

## Historia 
Jakina da erromatarrak bizi izan zirela hirian, baina gizakiaren aztarnek Neolitora eta Brontze Arora arte garamatzate, aurkitu dituzten fosilek eta armek erakusten dutenez. Grekoak ere bizi izan ziren ujartean K.a. VII. mende inguruan.

Hainbat herrialde eta agintariren menpe egon ostean, 1806. urteko urtarrilean frantsesek hartu zuten uhartea, baina britainiarrek maiatzean kanporatu zituzten: portu estrategikoa eraiki nahi izan zuten, baina ez zuten erabat lortu. Urte hartan 3.000 biztanle inguru bizi ziren Capri uhartean.

Frantsesek 1808. urtean berreskuratu zuten irla, eta euren menpe egon zen harik eta 1815. urtean Bi Sizilietako Erresumako agintariei, Napolesko borboitarrei, utzi zieten arte.

XIX. mendearen bigarren erdian turismo-gune ospetsu bihurtu zen Europako artista, idazle eta bestelakoentzat; XX. mendean nazioarteko turismo-gune bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leipzigeko gudua

**Leipzigeko gudua** Napoleondar Gerretako gudurik handiena izan zen. 1813. urteko urriaren 16tik 19ra bitartera iraun zuen batailak, Leipzigen izan zen (Alemaniako Saxonia estatuan), eta Napoleon Bonapartek inoiz izan zuen porrotik handiena jasan behar izan zuen, Seigarren Koalizioaren garaipen erabakigarriarekin.

Alde batetik zeuden Napoleon Bonaparteren esanetara Frantziako Lehen Inperioko armada, Poniatowski printzearen esanetara Varsoviako Dukerri Handikoa, Saxoniako Frederiko Augusto I.aren esanetara Saxoniako Erresumako armada, eta Rhingo Estatuen Konfederazioko armada. Denera, 191.000 soldadu inguru izan ziren batailan. Amaieran, gutxi gorabehera 38.000 hildako eta zauritutako izan ziren, eta beste 30.000 preso hartu zituzten.

Beste aldetik, Errusiako frantziar inbasioaren saiakerako porrotaren ondorioz eratutako Seigarren Koalizioan batuta zeuden Errusiar Inperioa, Prusiako Erresuma, Austriar Inperioa eta Suediako Erresuma, Karl Philipp Schwarzenbergen, Gebhard Leberecht von Blücher-en, eta Karlos XIV.a Joan Suediakoa eta Norvegiakoaren esanetara. Denera, 330.000 soldadu inguru izan ziren batailan, baina beste asko ere prest zeuden behar izanez gero. Amaieran 52.000 hildako eta zauritu izan zirela uste dute.

Napoleonek Alemania menperatu nahi zuen, eta hiri batzuk nolabait hartuta zituen arren, ezin izan zuen gudu erabakigarri hau irabazi. Leipzig hirian bataila oroituz hainbat monumentu daude.

## Ikus, gainera 
* Seigarren Koalizioaren Gerra

## Kanpo estekak
Alfontso I.a Portugalgoa

**Alfontso I.a Portugalgoa** (Guimarães edo Viseu, 1109ko uztailaren 25a - Coimbra, 1185eko abenduaren 6a) **Afonso Henriques** izenarekin ezagunagoa, Portugalgo lehen erregea izan zen. Berrogei urtean egindako konkistei esker, ***Konkistatzailea*** izenaz ezagutzen zen. ***Fundatzailea*** edo ***Handia*** izengoitiak ere eman zitzaizkion. Gaztelako Alfontso VI.aren biloba, Portugalen askatasuna erdietsi zuen, 1139n mairuei Ouriqueko guduan nagusitu eta gero.

## Bizitza 
Henrike Borgoinakoaren eta Teresa infantaren (Alfontso VI.a Gaztelakoaren sasiko alabaren) semea zen Alfontso. Ez dago batere garbi non jaioa zen zehazki, baina herriak uste duenaren arabera, Guimarãesen jaioa da, eta oso posiblea da bertan hazi eta bizi izana 1128 arte.

1120rako Alfontsok bere amak ez bezalako jarrera politikoa hartua zuen, Bragako artzapezpikuaren zuzendaritzapean. Artzapezpikua emigratzera behartu zutenean, berarekin eraman zuen Alfontso, eta 1122an zaldun izendatu zuten Tuin.

Bakea berrezarri zenean, Alfontso bere konderrira itzuli zen. 1127-1128 urteetan hainbat borroka izan ondoren, Alfontsok bere agintea ezarri zuen lurraldean. Bere boterea arriskuan jartzen zuten indarrez kontziente zen, eta, hori horrela izanik, Egoitza Santuarekin negoziatu zuen, bi helbururekin: eliza portugaldarraren autonomia osoa lortzea eta erresuma onartzea.

[thumb|ezkerrera|250 px|Alfontso [Ouriqueko guduan]]
1139an, Ouriqueko guduan almorabideen aurka izandako garaipen handiaren ondoren, Alfontsoren tropek hura Portugalgo errege izateko aldarria egin zuten. Tradizioaren arabera, independentzia aurrerago, Lamegoko gorteetan, berretsi zen, Portugalgo koroa Bragako artzapezpikuaren eskutik jaso ondoren. Aitorpena 1143an iritsi zen, Zamorako Itunean.

Ordutik aurrera, Alfontso I.a independentzia sendotzen saiatu zen. Dohaintza handiak egin zizkion Elizari, eta hainbat komentu fundatu zituen. Hegoaldean lurrak irabazten ere saiatu zen, orduko hartan musulmanek populatua zegoena, eta Santarém eta Lisboa konkistatu zituen 1147an.

1179an, Alexandro III.a aita santuak *Manifestus Probatum* buldaren bidez Portugal erreinu independente eta Elizaren basailu gisa onartu zuen.

## Ondorengoak 
Mafalda Savoiakoarekin, Amadeo III.a Savoiako kondearen alabarekin, ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Horietako bat, Antso I.a Portugalgoa, aitaren ondorengoa izan zen agintean (1154-1212) eta Portugalgo bigarren erregea izan zen.

Ezkontzaz kanpoko seme-alabak ere izan zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Munduko Meteorologia Erakundea

**Munduko Meteorologia Erakundea** () Nazio Batuen Erakundearen barneko erakunde espezializatu bat da, 1947an sortua (eta 1950ean ezarria), eta haren helburua da estatuetako meteorologia-zerbitzuen arteko lankidetza ziurtatzea eta erraztea eta neurketa-tresnak eta behaketa-metodoak batzea.

189 estatu eta lurralde kide ditu (http://www.wmo.int/web-en/member.html). Haren jatorria Nazioarteko Meteorologia Erakundea da, 1873an Vienan sortu zen erakundea.

WMOren egoitza nagusia Genevan dago, Suitzan.

## Egitura 
WMOk 250 langile inguru ditu. Honela osatuta dago:

* Munduko Meteorologia Kongresua. Lau urtez behin egiten da, eta berari dagokio WMOren politika erabakitzea. Estatu kide bakoitzak ordezkari iraunkor bat du, estatuko meteorologia- edo hidrometeorologia-zerbitzu ofizialeko burua izan behar duena.

* Batzorde Betearazlea. Berari dagokio Kongresuaren erabakiak gauzatzea. Urtean behin biltzen da.

* Sei eskualde-elkarte, eskualde-mailako arazoetarako: I (Afrika), II (Asia), III (Hego Amerika), IV (Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika eta Karibe), V (Hego-mendebaldeko Pazifikoa) eta VI (Europa). Antartika ez dago inongo eskualde-elkartetan.

* Zortzi batzorde tekniko, WMOri eta estatuetako meteorologia-zerbitzuei aholku teknikoak emateko

* Idazkaritzak, idazkari nagusia buru, WMOren jarduerak koordinatzen ditu.

## Helburuak 
Erakundearen helburuak hauek dira:
* Nazioarteko lankidetza bideratzea, meteorologia-behaketak eta kidekoak egiteko estazio-sareak sortzeko.
* Meteorologia-informazioa azkar trukatzeko sistemak sortzea eta mantentzea sustatzea.
* Meteorologia-behaketen normalizazioa sustatzea, eta behaketen eta estatistiken argitalpen uniformea ziurtatzea.
* Meteorologiaren aplikazioa areagotzea abiazioan, itsas nabigazioan, uraren arazoetan, nekazaritzan eta beste giza jarduera batzuetan.
* Hidrologia operatiboaren arloko jarduerak sustatzea eta zerbitzu meteorologikoen eta hidrologikoen arteko lankidetza estuari eustea.
* Meteorologiaren ikerketa eta irakaskuntza sustatzea, eta jarduera horien nazioarteko alderdien koordinazioan laguntzea.

## Kanpo estekak 
* WMOren webgunea
Ajax (mitologia)

eskuinera|thumb|250 px| Poussinen Aiax Handiaren suizidioa.
**Ajax** mitologia grekoko elezaharretako heroia da. Ajax Oileorengandik bereizteko **Ajax Handia** edo **Ajax Telamonio** deitzen zitzaion. Mitologiaren ikuspegitik, Herakles mitologiako heroiak eman zion izena. Herakles Telamonen laguna zen eta Zeusen arranoa (*Ajas*) sorbalda gainean jarri zitzaiola ikusi zuenean iragarpen bat egin zuen: "Telamon, seme bat izango duzu eta agertu berri zaigun arranoaren izenetik Ajax deituko dute."
Akilesen atzetik, gerrari indartsuena izan zen. Troiako gerra mitikoan parte hartu zuen bere anaia Teukrorekin batera.

Adore eta trebetasun handiz borrokatu zen gerran. Homeroren Iliadan garaiera handia eta sekulako indarra zuen gerraria bezala deskribatzen da. Iliadan kontatzen diren batailetan ez zuten behien ere zauritu eta jainko grekoen laguntzarik jaso ez zuen pertsonaia handietako bakarra da. Izandako garaipen guztiak gizaki izaerari bakarrik zegozkion heroi bakarra zen. Akiles moduan, Ajax Kiron zentauroak trebatu zuen. Ajax, zalantza gabe, gudu-zelaiko errege garrantzitsuenetakoa zen, baina, ez Nestor, Idomeneo edo Menesteo bezain jakintsua eta ezta ere Diomedes, Odiseo edo Palamedes bezain trebea.

Troiako gerran Hektorren aurka bi aldiz borrokatu zen. Lehenengoa, garailerik egon gabe egun osoa iraun zuen borroka bat izan zen. Bigarrena, Troiakoak akeoen kanpamentuan sartu ziren batean izan zen, bi gerrariak itsasontzi grekoetan borrokatu zirenean. Ajaxek ia hilik utzi zuen Hektor, Troiako printzea bera baino handiagoa zen arri bat jaurti ziolako gainera. Akilesek gudu-zelaia utzi egin zuen Agamenonekin haserretu zelako eta grekoak atsekabetuta zeuden.

Akilesen heriotzaren ostean, Ajaxek eta Odiseok Akilesen armadura eskatzen dute. Eztabaida baten ondoren, Odiseok jasotzen du armadura eta Ajax erabat haserretuta lurrera erortzen da. Lurretik zutitzean, amorruaren amorruz zoratuta zegoen eta artalde bat erasotu eta ardi guztiak hil zituen akeoen buruzagiak zirelakoan. Lotsa eta desohorean ez bizitzeagatik bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan VI.a Errusiakoa

thumb|Ivan VI.a Errusiakoa izebarekin

**Ivan VI.a Errusiakoa** (*Ivan Antonovitx*, errusieraz: Иоанн Антонович) (San Petersburgo, 1740ko abuztuaren 23agreg./abuztuaren 12ajul. - Schlüsselburg, 1764ko uztailaren 16agreg./uztailaren 5ajul.) Errusiako tsarra (1740-1741). Ivan V.aren iloba. Bere aita Antonio Braunschweig-Wolfenbüttelekoa zen, eta ama Ana Leopoldovna Mecklenburg-Schweringoa.

## Errusiako tsarra 
Bere izeba-amona enperatrizak, Ana Errusiakoak, adoptatu zuen 8 aste bakarrik zituenean (1740), eta oinordeko izendatu zuen 1740ko urriaren 5ean.

Ana Errusiakoa hiltzean (1740ko urriaren 28an), Ivan enperadore izendatua izan zen, eta hurrengo egunean Ernst Johann von Bironek, Kurlandiako dukeak, erregeorde kargua hartu zuen. Biron kargutik kendu zutenean (azaroaren 8an) erregeordetza Ivanen amari eman zitzaion, baina Andrei Osterman kantzelariordeak gidatu zuen gobernua.

Hiru hilabete geroago, estatu-kolpe batek Elisabet I.a Errusiakoa jarri zuen tronuan, 1741eko abenduaren 6an. Ivan eta bere familia espetxeratua izan zen Dunamundeko gotorlekuan. 1744an Jolmogoryra eraman zuten Ivan, Itsaso Zuritik gertu, non Ivan hurrengo 12 urteetan bakartua egon zen.

1756an Shlisselburgeko gotorlekura eraman zuten, eta bertan egon zen hil zen arte.

## Heriotza 
1762an Katalina II.a Errusiakoak agintea hartu zuenean, Ivan hiltzeko agindua eman zuen, baldin eta ihesteko arriskurik ikusten bazen. Baina, Ivanek 20 urte zeramatzan espetxeratuta, bere jatorriaren berri jakin gabe. Vasily Mirovitx tenienteordeak Ivan nor zen ohartu zen, eta askatzeko eta berriro errege izateko plan bat prestatu zuen. 1764ko uztailaren 5ean,
Mirovitxek Berednikov komandantea atxilotu zuen, eta Ivan entregatzea eskatu zuen. Ivanen kartzelariek Ivan hil zuen.

Heriotza honek Katalina II.a Errusiakoaren kargua ziurtatu zuen, baita bere semearena ere.

## Ikus, gainera 
* Romanov dinastia
Murad IV.a

**Murad IV.a** (, *Murād-ı Rābiʿ*; Istanbul, 1612ko uztailaren 27a - Istanbul, 1640ko otsailaren 8a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1623tik 1640ra arte. Ezaguna izan zen estatuaren agintea berreskuratu izanagatik, eta baita erabilitako metodo latzengatik ere.

## Bizitza 
Osaba zuen Mustafa I.aren ondorengoa izan zen, eta denbora luzez aritu zen gertueneko familiartekoen kontrolpean. Sultan izan zen lehen urteetan, bere ama Kösem balidoak semearen bidez gobernatu zuen. Inperioa anarkian eroria zen, persiarrek berehalakoan inbaditu zuten, Anatoliaren iparraldean hainbat altxamendu izan ziren, eta 1631n, jenizaroek jauregia hartu eta, jauregiko beste pertsona batzuen artean, Bisir Handia asasinatu zuten.

Murad gazteak bere boterea berrestea eta bere agintea ezartzea erabaki zuen. Izendatu berria zen Bisir Handiari lepoa mozteko agindua eman zuen, 500 agintari militar itotzeko agindu zuen, eta 20.000 erreboltari hil zituen Anatolian. Otomandarren tradizioari —senideak hiltzekoari— jarraiki, Beyazid anaia asasinatzeko agindu zuen, 1635ean; urte batzuk geroago, bi senide exekutarazi zituen.

Aurreko sultanen gobernuen garaian areagotu zen ustelkeria desagerrarazten saiatu zen. Hau era askotara egin zen: gastu xahutzaileak mugatuta. Alkohola, tabakoa eta kafea debekatu zituen Istanbulen eta Inperio osoan. Debekua hausten zuen oro exekutatzeko agindu zuen. Bera, ordea, alkoholiko izan zen bizitza osoan.

Haremgo ohaideek sultanaren mesedeak lortzeko —eta horrela balido izanda boterea lortzeko— izaten zituzten borrokak kontuan hartuta, Muraden ama saiatu zen bere semearengan amodio homosexuala sustatzen. Muradek emakumeenganako haragikeriazko sentimenduak bezainbeste erakutsi zituen gorrotozko sentimenduak.

Murad oso gizon handia, garaia, borroka kirol gisa egiten zuena, eta gerlari beldurgarria zen. Gizakiaz gaindiko indarra zuen ia.

Arlo militarrari dagokionez, Muraden agintaldian nabarmentzekoa izan zen Persiaren aurkako gerra; hor, indar otomandarrek Azerbaijan konkistatu, eta Tabriz eta Hamadan hartu zituzten. Otomandar Inperioaren azken ekintza gogoangarri batean, 1638an, Bagdad hartu zuten.

Murad gudu-zelaian armada baten buruzagi-lanak egin zituen azken sultan otomandarra izan zen.

Hil aurretik, Safavi dinastia persiarrarekin bake-ituna (1639) sinatu zuen. 1640an hil zen, 27 urte zituela, gibeleko zirrosi baten ondorioz. Hiltzear zela, Ibrahim I.a anaia exekutatzeko agindu zuen, baina ez zen agindua bete.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Mehmed III.a

**Mehmed III.a** (1566ko maiatzaren 26a – 1603ko abenduaren 22a) Otomandar Inperioaren sultan 1595etik 1603ra arte, hil zen arte.

Bere hemeretzi anaiak itoarazi zituen tronuan oinordekoa izateko. Mehmed agintari arina eta alferra izan zela esaten da, eta inperioaren gobernua ama Safiyeren eskuetan utzi zuen.

Haren erregealdiaren gertaera nagusia Austria eta Hungariaren arteko gerra izan zen (1593-1606). Mehmeden armadak Erlau konkistatu zuen (1596), eta Habsburgotarrak eta Transilvaniako tropak garaitu.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Veliko Tarnovo probintzia

**Veliko Tarnovo probintzia** () iparraldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Ruse eta Targovixte probintziekin, hegoaldean Sliven eta Stara Zagorarekin, eta mendebaldean Gabrovo, Lovetx eta Plevenekin. 4.662 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 258.494 biztanle zituen. Hiriburua Veliko Tarnovo da.

## Banaketa administratiboa 
Veliko Tarnovo probintzian hamar udalerri daude:
* Elena
* Gorna Oriahovitsa
* Liaskovets
* Pavlikeni
* Polski Trambex
* Strazhitsa
* Svixtov
* Suhindol
* Veliko Tarnovo
* Zlataritsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, vt.government.bg
Ana Cleveskoa (1515–1557)

**Ana Cleveskoa** (alemanez, *Anna von Kleve*; ingelesez, *Anne of Cleves*; Düsseldorf, 1515eko irailaren 22a - Hever, 1557ko uztailaren 16a) noble alemana eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren laugarren emaztea izan zen; Ingalaterrako erregina izan zen 1540ko urtarrilaren 6tik urte bereko uztailaren 9ra arte. Bikoteak ez zituen ezkontza-eginbideak bete, eta ez zuten erregina ezkontide koroatu. Ezkontza baliogabetua izan ondoren, erregeak konponbide eskuzabala eman zion, eta ordutik aurrera Anaz hitz egitean, *erregearen bihotzeko ahizpa* esaten zuten.

## Bizitza 
Ana Düsseldorfetik gertu jaio zen, 1515ean, eta Joan III.a Cleveskoaren lau seme-alabetatik bigarrena zen. Joan III.ak Erasmo Rotterdamgoaren eragina izan zuen, eta Erreformaren barruan joera moderatua erakutsi zuen. Joan III.a hiltzean, 1538an, Anaren anaia Gilen Jülich-Cleves-Berg-eko duke bihurtu zen.

Hamabi urte zituela (1527), Ana Frantzisko I.a Lorrenakoarekin —honek ez zituen hamar urte besterik— ezkontzea hitzartu zen. Hitzarmena *ofiziosoa* zela kontsideratu zen, eta 1535ean bertan behera utzi zen.

## Heriotza 
Henrike VIII.a Ingalaterrakoak izan zituen sei emazteetatik hil zen azkena izan zen. Osasunez makaltzen hasi zenean, Maria I.a Ingalaterrakoak Chelsea Old Manor-en bizitzen utzi zion —hortxe bizi izan zen Henrike VIII.aren azken emaztea, Katalina Parr, ezkondu ondoren—. 1557an hil zen, 42 urte betetzear zituela. Azken egunetan, katolizismora bihurtu zen.

Henrike VIII.aren azken emaztea, Katalina Parr, baino bederatzi urte gehiago bizi izan zen, baina, ez zen urte gehien bizi izan zen emaztea izan, Katalina Aragoikoa 50 urterekin hil baitzen.

## Kanpo-loturak 
* Anaren karrera politikoari buruzko azterketa 
* Biografia( 2009-10-25)
Pandora (satelitea)

**Pandora** (grekoa: Πανδώρα), edo **Saturno XVII**, Saturno planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Pandora satelite txiki eta irregular bat da. Haren ondoan dagoen Prometeo sateliteak baino krater gehiago ditu gainazalean; haietako bi, gutxienez, 30 km-ko diametrokoak dira. Itxuraz, ez du labarrik ez haranik, baina baditu arrakala batzuk.

Dentsitatea eta albedoa ikusita, badirudi Pandora izotzez osatuta dagoela eta oso porotsua dela.

Prometeorekin batera, Saturnoren F eraztunaren satelite artzaina da.

## Aurkikuntza 
*Voyager 1* zundak bidalitako argazkiak aztertuta aurkitu zuen Stewart A. Collins-ek (eta D. Carlson-ek, zenbait iturriren arabera). Nazioarteko Astronomia Batasunak 1980ko urriaren 25ean eman zuen aurkikuntzaren berri.

## Izendapena 
Pandora satelite-izena mitologia grekoko Pandora pertsonaian du jatorria; Pandora, mitologia grekoaren arabera, lehen emakumea izan zen.

Hasieran **S/1980 S 26** izendapen sistematikoa eman zitzaion. Pandora behin betiko izena 1985ean eman zitzaion ofizialki.

## Kanpo estekak
Mustafa I.a

**Mustafa I.a** (1592 – 1639ko urtarrilaren 20a) Otomandar Inperioko sultana bi garaietan: 1617tik 1618ra eta 1622tik 1623ra.

Mustafaz esaten da atzeratua zela edo behintzat neurotikoa, eta arrazoi horregatik, Topkapı jauregiko azpijokoen baliabidea baino ez zela izan.

Bere anaiaren (Ahmed I.a) erregealdian, Altın kafes ("urrezko kaiola") gelan giltzapetua egon zen 14 urtez. Altın kafes Topkapı jauregian printzeentzat egindako luxuzko espetxe antzeko bat zen.

1618an bere ilobak Osman II.ak kendu zion tronua, baina honen heriotzaren ondoren, 1622an Mustafak berriro hartu zuen tronua. Hurrengo urtean, Osmanen anaiak, Murad IV.ak, tronutik kendu eta espetxeratu zuen. 16 urte geroago hil zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Santa Ana (Kalifornia)

**Santa Ana** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da, Orange konderriko hiriburu edo egoitza nagusia, Kalifornia estatuan.

## Historia 
1769. urtean Espainia Berritik Gaspar de Portalá-ren esanetara zetorren espedizioa gaur egun Santa Ana hiria dagoen lekura iritsi zen, Kalifornia Garaia eskualdean. Ibarrari *Santa Ana Harantxoa* izena ipini zioten. Espedizio horrekin batera Frai Junípero Serra ere joan zen, eta handik urte batzuetara, 1776an, San Joan Capistrano Misioa kokatu zuten bertan.

Mexikoko Independentziarekin, Kalifornia Garaia Mexikoko lurraldean sartu zuten; hala izan zen 1848ko Mexikoren eta Estatu Batuen arteko gerrara arte: orduan berriro estatubatuartu zen lurraldea.

1869. urtean William Spurgeonek sortu zuen Santa Ana hiria, han zegoen arrantxotik. 1889. urtean Orange konderriko gobernuaren egoitzatzat izendatu zuten Santa Ana, eta hiria XX. mendean asko hazi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galesko printze

thumb|Galesko printzearen armarria
thumb|200px|Galesko printzearen intsignia

**Galesko printzea** 1301etik britainiar monarkiaren oinordekoari ematen zaion titulua. Ohitura hau Eduardo I.a Ingalaterrakoak sortu zuen 1301ean, Ingalaterrak Gales mendean hartu, eta haren seme Eduardo printzea (gero Eduardo II.a Ingalaterrakoa) Galesko printzea izendatu zuenean.

Gaur egun, titulu hau Karlos Galeskoak du, Elisabet II.a Erresuma Batukoaaren semea. Kornualleseko dukea eta Rothesayeko dukea tituluak tronuaren oinordekoak jaiotzean edo tronua hartzean bereganatzen ditu. Aldiz, Galesko printzea titulua ematea ala ez erregearen borondatean datza.

Galesko printzearen lema *Ich dien* da (*Nik zerbitzatu* alemanez). Ohituraren arabera, Galesko printzea Westminster jauregian izendatzen da, nahiz eta azken bi kasuetan Caernarfon gazteluan izendatu zen: 1911. urtean Eduardo VIII.a Erresuma Batukoa, eta 1969. urtean Karlos Galeskoa.

### Galesko printzeen zerrenda 
Karlos Galeskoa *Galesko printzea* titulua daraman 20. printzea da:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uharteetako Jauna

## Kanpo estekak
Mahmud II.a

thumb|Mahmud II.a

**Mahmud II.a** (arabieraz: محمودالثانى; Konstantinopla, 1785eko uztailaren 20a - 1839ko uztailaren 1a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1808-1839 bitartean.

## Bizitza 
Abdul Hamid I.a sultanaren hilondoko semea izan zen. Danubio ibaiaren ezkerraldearen parte handia galdua zuen, eta eskuinaldea kontrolatzeko ahaleginetan Errusiarekin borrokatu zen. Napoleondar Gerretan arerioaren ahultasuna aprobetxatu eta Bukaresteko Itunean, 1812an, mugei eustea lortu zuen, Besarabia izan ezik.

Madmud II.ak administrazio-erakundeak eta armada bera erreformatu zituen, mendebaldar bihurtzeko prozesu batek eraginda, eta jenizaroak hiltzeko agindua eman zuen 1826an. Erreforma horiek *Tanzimat* delako denboraldian (1839-1876) izan zuten azkena. *Tanzimat* horretan Abdulmezid I.a eta Abdulaziz I.a semeek hartu zuten parte.

thumb|ezkerrera|Mahmud II.aren sinadura estilizatua. Hau dio: "Mahmud Khan, Abdulhamid-en semea, beti garaile"

Greziaren matxinadari aurre egin behar izan zion, eta, azkenean, Navarinoko Guduaren ondoren, independentzia lortu zuen 1830an.

Madmud II.aren agintaldian beste altxamendu batzuk ere gertatu ziren: Serbian, Montenegron eta Albanian. 1831n, Mehmet Alik, Egiptoko pashak, Otomandar Inperioaren aurka gerra deklaratu zuen, eta Siria, Kreta eta Al-Hijaz beretu zituen.

1839an hil zen, Egiptoren aurkako bigarren gerran.

## Genealogia
Stefan Banach

**Stefan Banach** (Krakovia, Austria-Hungariako Inperioa, 1892ko martxoaren 30a– Lviv, Polonia, gaur egungo Ukraina, 1945eko abuztuaren 31), matematikari poloniarra, Lwów-ko matematika-eskolako (*Lwowska Szkola Matematyki*) kidea gerra aurreko Polonian. Matematikan autodidakta izan zen, eta bere talentua ustekabez aurkitu zuen lehenengo Juliusz Mienek, eta gero Hugo Steinhausek.

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Banach Poloniar Matematika Elkarteko lehendakaria zen, eta Lviveko unibertsitateko (*Uniwersytet Lwowski*) irakaslea. Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietikoko Zientzia Akademiaren lehendakaria zen, eta Sobietar Batasuneko matematikariekin harreman ona zuen. Harreman horri esker, bere karguan jarraitu ahal izan zuen sobietarrek hiria hartu zutenean (1939).

Banachek alemaniarren okupazioan (1941etik 1944ra arte) bizirik iraun zuen Rudolf Weiglen ikerketa institutuan, zorri bat bere odolarekin elikatzen irabazten zuen diruarekin.

1945ean birikako minbizia diagnostikatu zioten, eta bere azken egunak Lviven pasa zituen, non 53 urterekin hil egin zen 1945eko abuztuaren 31an.

## Kanpo estekak 
*  Stefan Banachen obra osoa
Suleiman II.a

thumb|250px|Suleiman II.a

**Suleiman II.a** (otomandar turkieraz: سليمان ثانى, *Süleymān-i sānī*; 1642ko apirilaren 15a – 1691ko ekainaren 22/23a) otomandar sultana izan zen.

Mehmed IV.aren anaia gazteena zen, eta honek Suleiman Topkapı jauregiko Altın kafes ("urrezko kaiola") gelan giltzapetua izan zuen bere bizitzaren zati handi bat. Altın kafes Topkapı jauregian printzeentzat egindako luxuzko espetxe antzeko bat zen.

Suleiman II.a gizon argia, umila eta erlijiosoa zen. 1687an, bere anaiaren hilketaren ondoren, sultana izateko konbentzitu zuten, eta Köprülü familiako kide ospetsu bat (Fazil Mustafa Paxa) izendatu zuen bisir.

Fazil Mustafa Paxaren agindupean turkiarrek austriarren Serbiako aurrera egitea eragotzi zuten, eta Bulgariako errebolta guztiz zapaldu. Baina, aldiz, Hungariako ekialdea berriro konkistatzeko kanpaina garaitua izan zen Szlankamenen, eta Austria-Hungariako Inperioko tropek Fazil Mustafa Paxa hil zuten (1690).

Urtebete beranduago Suleiman hil zen Edirnen.

## Genealogia
Koral itsasoko uharteak

**Koral itsasoko uharteak** () Koral itsasoko uhartetxo eta arrezife tropikal batzuen multzoa, Queenslanden ipar-ekialdera.

## Geografia 
Gutxi gorabehera berrogeita hamaika uhartetxo eta uharte zingiratsuk osatzen dute. Haietako batzuek landaredia dute. Atoloiek oso tamaina desberdina dute. Batzuek kilometro batzuetako diametroa dute, baina munduko bigarren atoloi handiena izan daitekeena ere bertan dago: Lihou arrezifea. 100 km luze eta 30 km zabaleko urmaela du, eta denera 2.500 km². Gainerako arrezife eta uharte zingiratsuek 0,92 km²-ko azalera besterik ez dute osatzen. Uharte guztiak ere oso garaiera txikikoak dira.

thumb|ezkerrera|Willis uhartea, airetiko ikuspegia
Willis uhartetxoak oso lurralde garrantzitsuak dira bertan habiak egiten dituzten hegazti eta dortokentzat, baina bertako baliabide naturalak hutsalak dira. Gehienek 3 km² baino gutxiago dute.

## Historia 
Lurraldea 1969an sortu zen *Coral Sea Islands Act* delakoarekin, (horren aurretik, Queensland barruan zegoen). 1997an, Elizabeth eta Middleton arrezifeak hartuta, 800 kilometro inguru hegoaldera handitu zen, ia Tasmaniako itsasoraino.

Aipatutako bi arrezifeak Hegoaldeko Gales Berriko Lord Howe uhartetik (Australia) hurbilago daude (150 km inguru), lurraldeko gainontzeko partetik baino. Koral Hesi Handiko uharte, uharte zingiratsu eta arrezifeak ez daude lurraldearen barnean, Queenslandeko parte dira.

Lurraldea Australiaren mende dago, Canberratik Estatuko Fiskaltza Nagusiak (''Attorney-General's Department'') administratzen du. Lurraldearen defentsa Australiako estatuarena da, eta aldizka, Australiako itsas armadak ikuskatzen du.

Gaur egun, Australiak meteorologia-estazio automatikoak ditu uharte eta arrezife askotan. Lurraldean ez dago jarduera ekonomikorik (arrantzarako gune garrantzitsu bat izan ezik, baina oraindik ez dakite handik zenbat atera daitekeen). Lurraldean hiru edo lau lagun baino ez da bizi, eta meteorologia-estazioan lan egiten dute, Willis uhartean.

## Instalazioak eta estazioak 
Atoloi edo arrezife hauetan, meteorologia-estazio automatikoak daude:
* Bougainville arrezifea
* Cato uhartea
* Flinders arrezifea
* Frederick arrezifea
* Holmes arrezifea
* Lihou arrezifea (Turtle uhartea)
* Marion arrezifea
* Moore arrezifea

Honako hauek itsasargia dute:
* Bougainville arrezifea
* East Diamond uhartetxoa
* Frederick arrezifea
* Lihou arrezifea
* Saumarez arrezifea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Bacon

**Roger Bacon** (Ilchester, c. 1214 - Oxford, 1294) filosofo, zientzialari eta teologo ingelesa zen, frantziskotarren ordenakoa. *Doctor Mirabilis* (latinez, "doktore miresgarria") goitizenarekin ezagutzen da.

Bere aurreko autore arabiarren lanetan inspiratuta, enpirismoan jarri zuen indarra, eta metodo zientifiko modernoa proposatu zuten lehen pentsalarien artean aurkeztu izan da.

## Lehen urteak 
Familia dirudun bateko semea zen, antza, baina Henrike III.a Ingalaterrakoaren erregealdi iskanbilatsuan beren ondasunak galdu zituzten eta familiako hainbat kide erbesteratuak izan ziren.

Oxforden ikasi zuen, eta hantxe irakurri zituen Aristotelesen testuak. Frantziara bidaiatu zuen 1241ean, Parisko Unibertsitatera, Aristotelesen irakaspenak hasi berriak baitziren unibertsitate horretan. Ikasketak burututa zituela, Arteko irakaslea izan zen bertan, eta Alexandro Haleskoarekin eta Gilen Auverniakoarekin jarri zen harremanetan.

1247-1256 urte-tartean non ibili zen edo zer egin zuen ez da ondo ezagutzen, baina 1256 inguruan frantziskotarren ordenako fraide egin zen. Fraide izanik irakasle izateari utzi zion, eta 1260 ondoren bere jarduera mugatuta geratu zen, frantziskotarren estatutuak debekatu egiten baitzuen liburuak edo foiletoak argitaratzea, aurrez onarpen jakina izan gabe.

## Bizitza eta lanak 
Bacon beti izan zen bere iritziekiko leial, egiatzat zeukanari eusten zion, eta ados ez zegoenari erasotzen zion, eta horrek arazo handiak ekarri zizkion behin eta berriz. 1256an, frantziskotarren ordenaren alderdi zientifikoaren buruzagi berria izendatu zuen: Richard Cornwell. Iraganean desadostasun handiak izan zituzten Baconek eta Cornwellek. Bacon Frantziako monasterio batera eraman zuten, eta 10 inguruan idazkien bidez komunikatu zen bere kide intelektualekin.

Haren lanen artean aipatzekoak dira: *Opus Maius*, zientziei buruzko tratatua, 1267an Klemente IV.a aita santuari bidali ziona; *Opus Minus* (*Opus Secundum* izenaz ere ezaguna); *Opus Tertium*, 1268an aita santuari bidalia.

Bere idazkietan ikasketa teologikoen erreforma eskatzen du, eta maila txikiagoko gai filosofikoetan, eskolastizismoan esaterako, indar gutxiago jartzea proposatzen du. Horren ordez, Bibliak arreta-gune izan behar luke, eta teologoek jatorrizko testuetako hizkuntzak ikasi beharko lituzkete, itzulpen desegokien ondorioz Eskritura Santuen interpretazio txarrak saihesteko.

Bere garaiko, eta agian edozein garaitako, bururik argienetakoa zuen, eta nahiz eta desabantaila eta atzerapen asko pairatu, aurkikuntza asko egin, eta beste batzuetara hurbildu egin zen. Ez zen agintariei, ez arlo zientifikoan eta ez arlo teologikoan, itsu-itsuan segitzearen aldekoa.

## Bibliografia 
*Andonegi, Xabier (1999): "XIII. mendeko Unibertsitatea eta Zientzia" in Roger Bacon: *Teologia ikasketarako laburbilduma*, Andoain, Jakin. 
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Ikus, gainera 
* Francis Bacon
Ikaro

**Ikaro** (, *Ikaros*) Greziako mitologiako pertsonaia da. Kretako labirintoa eraiki zuen Dedalo arkitektoaren eta Naupakte izeneko emakume esklabo baten semea zen. Kreta uharteko erregeak, Minosek, dorre baten sartu zituen preso.
[ezkerrera|thumb|270x270px|[Ikaro|Ikaroren eskultura Elgoibarren.]]
Dedalok ihes egin zuen, baina ezin zuen Kretatik itsasoz irten, erregeak belaontzi guztiak oso ondo zelatatuta zituelako. Minosek lurrak eta itsasoa menperatuta zituenez, Dedalok lumazko hegoak egiteari ekin zion, beretzat eta bere seme Ikarorentzat. Luma handienak hariekin josten zituen, eta luma txikienak argizariarekin lotzen zituen, txorien hegoen formakoak egin arte. Amaitutakoan, hegan egiteko prest zegoen ikusteko hegoei eragin, eta airean zebilela ikusirik, Ikaro semeari berdin egiten erakutsi zion. Aitaren aholkua: ez egiteko hegan eguzkitik hurregi, eguzkiaren berotasunak argizaria urtu egingo lukeelako, eta beheregitik ere ez joateko, itsasoko olatuen aparrak lumak bustiko lituzkeelako. Orduan aita-semeak hegan hasi ziren.

Samos, Delos eta Lebintos uharteen gainetik igarotakoan, Ikaro gorantz egiten hasi zen, zerura edo paradisura joan nahiko balu legez; eguzki beroak hegoetako argizaria urtu zion, eta lumak eroriz, berari eusteko baino gutxiago geratu ziren. Besoei eragin arren, Ikaro itsasora jausi zen. Dedalo aitak, negarrez, semea erori zen inguruko lurrei *Ikaria* izena eman zien semearen omenez. Dedalo bera Siziliara onik heldu zen, eta Apoloren tenplua eraiki zuen, bertan bere hegoak eskaintza moduan esekiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dedalo eta Ikaro Ovidioren *Metamorfosiak* lanean 
* Dedalo eta Ikaro Ovidioren *Metamorfosiak* lanean 
* Dedalo eta Ikaroren gainean
Henrike I.a Alemaniakoa

**Henrike I.a Saxoniakoa** edo **Henrike I.a Alemaniakoa** (alemanez: *Heinrich der Finkler* edo *Heinrich der Vogler*; latinez: *Henricius Auceps*), ***Henrike Txori-ehiztaria*** izengoitiaz ezaguna (876 &ndash; Memleben, gaur egungo Saxonia-Anhalt, 936ko uztailaren 2a). Oto I.a Saxoniakoaren eta Hedwigaren semea eta Oto I.a Inperio Santuko enperadorearen aita.

Saxoniako dukea izan zen 912tik hil zen arte eta Germaniako erregea 919tik hil zen arte. Saxoniar dinastiaren (otondarren dinastiaren) sortzailetzat jotzen da, eta Germaniako lehen estatuaren sortzaile eta lehen erregetzat ere bai (ordura arte Ekialdeko Frantzia —*Francia Orientalis*— edo Ekialdeko erresuma frankoa zeritzon lurralde horri).

Oso ehizazalea izaki, *Txorizalea* izengoitia eman zioten, txoriak harrapatzeko sareak prestatzen ari baitzen mezulariak iritsi zirenean jakinaraztera errege izendatu behar zutela.

Hogeita lau orduko erregealdian, erresumak zituen arazo nagusiei egin behar izan zien aurre: erresuma sendotu jauntxoen aurrean, eta eragin-eremua zabaldu Frankoniako dukeen aurrean (Lorrena beretu zuen, eta Bohemian esku hartu zuen). Gainera, bere erresumako iparraldearen eta ekialdearen kolonizazioa sustatu zuen, hungariarren, eslaviarren eta suediarren aurka.

912an bilakatu zen Saxoniako duke, aitaren heriotzaren ondoren, eta gobernatzaile trebea izan zen: Saxoniako dukerria indartzen lan egin zuen.

Militar iaioa izan zen. Hungariarren razziei aurre egin behar izan zien behin eta berriro. 919an, hungariarrek Henrike I.aren armada garaitu zuten, eta zergak ordaintzera behartu zuten. 932an uko egin zion ordaintzeari, eta, 933an, germaniarrek hungariarrak garaitu zituzten lehen aldiz.

Bere seme Oto I.a Handia izendatu zuen ondorengo, erresuma desegin ez zedin bera hil ondoren. Hil zenean, Germaniako tribu guztiak erresuma bakar batean bilduta zeuden.

## Kanpo estekak
Alexis Errusiakoa

**Alexis Mikhailovitx** (; Mosku, 1629ko martxoaren 19a - 1676ko urtarrilaren 29a) Errusiako tsarra izan zen, 1645etik 1676ra izan zen enperadore. Mikhail Fedorovitx Romanov enperadorearen semea eta ondorengoa, eta Petri Handia, Ivan V.a eta Teodoro III.aren aita. Aginpidera iritsi orduko piztu ziren herri-altxamenduen ondorioz, ekonomia eta gizarte-neurri berriak hartu zituen. Neurri haiek guztiek erreinaldiaren bukaeran Nikita Nikon metropoliko apezpikuaren erreformaren ondoriozko zisma erlijiosoa eta Stenka Razin kosakoaren (1668-1671) matxinada handia eragin zituzten. Kanpo-politikan, aldiz, Smolensk eta Ekialdeko Ukraina, Kiev barne, lortu zituen Poloniaren eskutik (Andrusovoko Ituna, 1667) eta buru eman zion Siberiako konkistari.

## Erreferentziak
Australiar Lurralde Antartikoa

**Australiar Lurralde Antartikoa** (ingelesez: *Australian Antarctic Territory* edo *AAT*) Australiak beretzat eskatzen duen Antartikaren zatia da. 60°-tik hegoalderako latitudean eta 45°-tik 160°-ra bitarteko ekialdeko longitudean (Adelia Lurraldea [136° E - 142° E] izan ezik) dauden uharte eta lurralde guztiak hartzen ditu. Guztira, 5.896.500 km²-ko hedadura du, Antartika osoaren % 42.

Australiaren lurralde-eskaera lau herrialdek baino ez dute onartzen: Zeelanda Berria, Frantzia, Norvegia eta Erresuma Batua. Australiak 1959ko abenduaren 1ean Itun Antartikoa berretsi zuenetik, haren lurralde-eskaera geldirik dago nazioartean.

## Historia 
Erresuma Batuak 1841eko urtarrilaren 9an beretzat eskatu zuen lehen aldiz Viktoria Lurraldea. 1911n eta 1914an egin zituzten australiarrek lehen espedizioak Antartikan, Sir Douglas Mawson buru. Enderby Lurraldea Erresuma Baturako eskatu zuen Dawsonek 1930eko urtarrilaren 13an.
1933ko otsailaren 7an, britainiar agindu batek Australiari eman zizkion lurralde-eskubideak. Transferentzia 1936an gauzatu zen. Australiak 1954ko otsailaren 11n ezarri zuen bere lehen basea (Mawson basea) Antartikan.

## Banaketa 
Australiak bederatzi sektore geografikotan banatzen du beretzat eskatzen duen lurraldea. Mendebaldetik ekialdera, hauek dira:

## Kanpo estekak