Luis Romero Eskamendi

**Luis Romero Eskamendi**, edo **Koldo Romero**, (Pasai San Pedro, 1922 - 2006ko uztailaren 8a) musikari gipuzkoarra izan zen. Oskarbi taldearen zuzendaria eta hainbat doinu eta hitzen egilea izan zen bera.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|162x162px|[Jose Gonzalo Zulaika|Aita Donostia]]
San Pedron jaio zen baina gaztetan Antxora etorri zen eta bertan hil zen. Errepublika garaian haur kantaria izan zen, guda aurreko Pasai Antxoko Gelasio Aranburu apaiza eta musikagilearen ondoan. Aita Donostiaren laguna zen Aranburu, eta Aita Donostiak eman zituen hitzaldi batzuetan Romerok euskal abestiak kantatzen zituen jende aurrean.

Jakinduria handiko gizona izan zen Luis, ez musikagintzan bakarrik, bere kultura zabala ingurukoei kutsatu baitzien. Bidasoako pintura-mugimenduarekin, Oteizarekin,  Arrenekin, Garbizurekin eta beste artista zenbaitekin harremanak bazituen. Irunen galdategi bat zuen Luis Romerok, burdina lantzen zuen bertan, eta testuinguru horretan ezagutu zuen Oteiza eskultorea. Kanturako dohain eta afizio itzelekoa —besteak beste Aita Donostiaren abesbatzan aritua—, Romerok herri-kantutegi tradizionalarekin ez ezik, abangoardiako korronte garaikideko erreferente zen Jorge Oteizarekin jarri zituen harremanetan Oskarbikoak, haren oso laguna baitzen. 1969an Arantzazun apostoluak jartzen ari zela artista ezagunarekin egun pasa egin zuen, eta egun osoa pasa zuen Oteizak aholkuak ematen, euskal kultura gora eta behera, eta ukituta itzuli ziren Oskarbikoak.
[thumb|[Bitoriano Gandiaga|ezkerrera|125x125px]]
Geroztik, Oteizaren *Andro canto y sigo* eta antzeko lanetan inspiratuta estetika kantuak osatu zituen, eta, esaterako, Oteizak diseinatu zituen taldearen logotipoa eta lehen diskoaren portada. Beste iturri garrantzitsu bat Bitoriano Gandiaga izan zen: hura ere han ezagutu zuten, Arantzazun, eta haren poemak sarritan erabili zituzten kantuen letrak osatzeko. Norabide horretan, ezinbestean egin zuten topo Ez Dok Amairurekin. Luis Romero Eskamendik zuzendurik, Ez Dok Amairun parte hartu zuen taldeak. Herri kantutegia eta musika harmonikoa oinarri hartuta, 60ko hamarkadatik aurrera bide berriak urratu zituen Oskarbi talde gipuzkoarrak, jazza, gospela eta doinu berritzaileak euskal tradizioarekin uztartuz.

Disko hauetan argitaratu ziren abesti hauen musika edota hitzak konposatu zituen, gutxienez:

### Eskutari albumean (1972): 
* [thumb|[Fernando Artola "Bordari"]]Eskutari (Hitzak: Fernando Artola "Bordari"-Doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Bai, bai, bainan gero ez (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Androkanto y sigo kantan (Hitzak eta doinua: Luis Romero Eskamendi)
* Kezka (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Doinua: Luis Romero Eskamendi)

### *Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004*  albumean (2004): 
* Androkanto (Doinua: Luis Romero, Oskarbi-Hitzak: Luis Romero)
* Txori txikiak (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Luis Romero)
* Hitz urri batzuk (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* [thumb|[Xabier Lete]]Ni bizi naizen lurrean (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Xabier Lete)
* Ez dakit zergatik (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* Esperantzari leiho bat (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga)
* Derio (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Luis Romero)
* Perutxorena (Doinua: Oskarbi, Luis Romero-Hitzak: Herrikoiak)
* Eskutari (Doinua: Luis Romero Eskamendi-Hitzak: Fernando Artola "Bordari") *
Hauek dira Gandiagaren Esperantzari leiho bat poemaren hitzak:

### *Kantua zuei* albumean (2021) 
* Androkanto (Hitzak: Luis Romero-Musika: Luis Romero, Oskarbi)
* Esperantzari (Hitzak: Bitoriano Gandiaga-Musika: Luis Romero, Oskarbi)

## *Androkanto* abestia 
[thumb|300x300px|"[Arantzazuko Apostoluen Frisoa|Gorkaren ('Oteizaren') hamalau irudiak" Arantzazun]]
Frankismo betean, garrantzitsua zen kalean egotea, arnasbide bakarra zen askorentzat zentsura gainditu eta euskara hutsean kantatzeko. 1972an, Hego Euskal Herriko frankismoaren azken urte gogorretan, hiru protagonista nagusi agertzen dira abestiaren hitzetan:

* Jorge Oteiza ('Gorka') eta bere pentsaera. *"Hartu behar det zintzela /  Kanta zaharren baimena /  Noiz arte ez dakiat /  Hau nere herri maitea / Hau nere herri torpea"*
* Arantzazuko Santutegiko frisoko hamalau apostoluak.  '''Gorkaren hamalau irudiak / Hamalau atetikan karrasi /  Hamalau harri ixil-ixil bilutsik /  Harriaren hutsetik oihuka /  Harriaren tartetik kantari'*
* Kezka euskararen galeraz *"Noiz arte, noiz arte / Noiz arte lo zorroan / Noiz arte iji-ajan / Nortasuna galduta? / Ez degu behin ikasten / Arima malda beheran / Arima behin galduta / Nor gera euskaldunak?"*
Fitxategi:Jorge Oteiza.jpg|Jorge Oteiza
Fitxategi:Apostoluen Frisoa - Oteiza errepide bazterrean.jpg|Oteiza apostoluen eskulturekin (1968)
Fitxategi:Oteizaren apostoluak 02.jpg|14 apostoluak.
Fitxategi:Linguistic map Southwestern Europe-en.gif|Euskara galera mendeetan zehar.

Honela hasi eta bukatzen dira Luis Romerok idatzi zituen hitzak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oskarbi
* Androkanto
* Esperantzari leiho bat 
* *Abesti zaharrak eta berriak*
* *Eskutari'' 

## Kanpo estekak