open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juanjo Gabiña

**Juanjo Gabiña Carrera** (Donostia, 1949) euskal ingeniaria, ekonomialaria eta pentsalaria da. Bere ibilbidean zehar, batez ere prospektiba estrategikoan, garapen iraunkorrean eta etorkizuneko joeren azterketan espezializatu da. Ingeniaritza industrialean lizentziatu zen Nafarroan, eta ondoren analisi prospektiboan eta plangintza estrategikoan espezializatu zen. 

Gabiñak metodologia berritzaileak garatu ditu, prospektiba estrategikoa jasangarritasunarekin, berrikuntzarekin eta lehiakortasunarekin uztartuz. Arlo horretan aitzindarietako bat izan da, eta hainbat liburu, artikulu eta hitzaldi argitaratu ditu, batez ere lurralde-antolamenduari eta etorkizuneko ekonomiaren ikuspegiei buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Bousquet

**Pierre Bousquet** (Tours, 1919ko azaroaren 2a – Paris, 1991ko abuztuaren 29a) frantziar militante politikoa izan zen, eskuin muturreko ideologiekin lotua. Bigarren Mundu Gerran Alemaniaren alde borrokatu zuen Waffen-SSeko kide gisa, bereziki Charlemagne dibisioan, eta 1945ean Berlingo azken defentsan parte hartu zuen. Gerraren ondoren, Frantzian epaitu eta zigortu zuten kolaborazionismoagatik; geroago, askatu ondoren, jarduera politikoan jarraitu zuen eta 1972an sortutako Front National alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, non diruzain kargua bete zuen.

## Kanpo estekak
Martin Ritter

**Martin Ritter** (Mauren, 1872ko martxoaren 3a – Innsbruck, 1947ko irailaren 5a) liechtensteindar abokatu eta politikaria izan zen. Liechtensteingo gobernuburua izan zen 1918ko azaroaren 7tik abenduaren 7ra.

Bigarren mailako ikasketak Tirolen egin zituen eta Zuzenbidea ikasi zuen Innsbruck, Viena eta Grazeko unibertsitateetan. Azken horretan 1902an abokatu-azterketa egin zuen.

1898an barrutiko epaile postua eskatu zuen Vaduzen. 1905ean eta 1917an postu bat eskatu zuen Liechtensteinen gobernuan. Eskaera horiek guztiak ukatu egin ziren, eta 1905ean Innsbruckera joan zen, abokatuen bulegoa ireki zuen, eta Liechtensteinen nazionalitateari uko egin zion. 1917ko urrian zailtasunak izan zituen galdutako herritartasuna berreskuratzeko.

Lehen Mundu Gerran, Ritter Leopold Freiherr von Imhofen gobernuaren aurka agertu zen eta Wilhelm Beckekin bat egin zuen gobernuaren aurkako oposizioan. 1918ko otsailean Herriaren Alderdi Sozial Kristauaren sorreran parte hartu zuen.

1918ko azaroaren 7an, Ritter, Beck eta Fritz Walserrek estatu-kolpea eman zuten parlamentuan, Imhof austriarraren gobernuaren aurka. Boterea Ritter buru zuen Behin-behineko Batzorde Betearazle bati transferitu zitzaion. Herritarrek kolpea babesten dute Imhof egoera ekonomiko zailaren erruduntzat jotzen zutelako.

Hilabete baten ondoren, Batzordea desegin egin zen. Ritterrek politika utzi eta Innsbruckera itzuli zen.
Burchell McPherson

**Burchell Alexander McPherson** (Mavis Bank, 1951ko maiatzaren 7a – Kingston, 2026ko martxoaren 25a) jamaikar elizgizon katolikoa izan zen, 2013tik 2023ra Montego Bayko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|Burchell McPherson apezpikuaren armarria.|209x209pxBurchell McPherson 1951eko maiatzaren 7an jaio zen Mavis Banken, Jamaikan, eta 1975ean edo 1976an katolizismora konbertitu zen. Teologia ikasketak hasi aurretik, San Mikel apaizgaitegian eta Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean ikasi zuen.

2013ko apirilaren 11n, Frantzisko aita santuak Montego Bayko apezpiku izendatu zuen.

McPherson 2026ko martxoaren 25ean hil zen Kingstonen, Jamaikan, gaixotasun baten ondoren.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Abasolo Mendibil

**Jose Abasolo Mendibil** euskal jatorriko militante politiko eta sindikalista izan zen, XX. mendeko euskal erbestearekin lotuta, Venezuelan jardun zuen.

1947an Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Venezuelara erbesteratu zen. Behin Venezuelara iritsita, Caracasen Euskal Etxeko idazkaria izan zen. euskal komunitate politiko eta sindikalaren barruan integratu zen, eta euskal nazionalismoarekin eta langile mugimenduarekin lotutako ekimenetan parte hartu zuen. 

1979an Euskal Herrira itzuli eta kazetaritza lanari berrekin zion. Euzkadi, Deia eta Alderdiko kolaboratzailea bihurtuz.

1970eko hamarkadaren hasieran, Venezuelan argitaratzen zen Lan Deya aldizkari sindikalaren zuzendari izan zen, Bernardino Bilbaorekin batera. 

2009ko azaroaren 28an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bainua udako arratsalde batean

***Bainua udako arratsalde batean*** () Félix Vallotton margolari suitzarraren margolana da, 1892-1893an bukatuta. Mihise gaineko olio honek emakume biluziak edo bainurako zein eguzkitan egoteko prestatzen ari direnak erakusten ditu. Parisko Independenteen Aretoan erakutsi zen 1893an. Züricheko Kunsthaus museoan erakusten dute. 97 x 131 zm.ko tamainua du.

## Deskribapena 
Iraganeko artisten margolanak hartuz (adibidez, Lucas Cranach Zaharra Pizkunde garaiko margolariaren lan bat), Vallottonek antzinako lanetan ohikoa zen paisaia idilikoa eta bainu modernoaren moda konposizio bakarrean batu ahal izan zituen.

Behean, urez betetako putzu handi bat dago, non emakume asko murgilduta dauden altuera desberdinetan, batzuk gonazpiko zuriak jantzita, beste batzuk gabe. Putzuaren adreilu gorrizko hormaren atzean, eguzki izpiek argiztatutako belardi bat dago, eta bertan beste emakume batzuk daude irudikatuta jarrera desberdinetan, atseden hartzen ari diren bitartean, arropak kentzear edo janztear. Belardi honetako loreek frantsesez mille-fleur ("mila lore") bezala ezagutzen diren Erdi Aroko tapiz batzuetako loreak ekartzen dituzte gogora. Belar eta zuhaixken artean sakabanatuta daude bainulari hauek udako berotik freskatzeko utzitako arropak eta barruko arropak.

Pintura honek inflexio-puntu bat markatzen du Vallottonen ibilbidean, Lausanneko artistak lehen aldiz mihisera eraman baitzuen ordura arte *La revue blanche* literatura-aldizkarian argitaratu zituen xilografia-grabatuetarako erabili zuen estiloa. Lanak margolariak aurreko urteetan egindako pintura errealistetatik urruntzen da eta Vallottonek garai hartan ezagutu zituen Nabis taldearen artera hurbiltzen da. Lana Parisko Salon des Indépendants-en erakutsi zenean, mihiseak sentsazioa eragin zuen eta kazetari askok iseka egin zioten egileari. Pintura honen estilo berria estimatu zuten gutxien artean Henri Rousseau eta Henri de Toulouse-Lautrec margolariak eta Maurice Tourneur zinemagilea zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Zaldumbide Amezaga

**Iñaki Zaldumbide Amezaga** (Getxo, Bizkaia, 1958) euskal artista garaikidea da, batez ere pintura eta sormen plastikoaren arloan nabarmendu dena. Bere ibilbidea arte-heziketan oinarritu zuen, besteak beste Bilboko Arte Ederren Eskolan eta Sargadeloseko tailerretan trebatu ondoren. 

1970eko hamarkadaren amaieratik aurrera, erakusketa kolektibo eta indibidual ugaritan parte hartu zuen, bai Euskal Herrian bai nazioartean. Bere lanetan natura, paisaia eta esperimentazio plastikoa uztartzen dira maiz, estilo pertsonal eta bilakaera etengabea erakutsiz. Zaldumbideren ibilbideak euskal arte garaikidearen garapenean ekarpen esanguratsua egin du.
Country Joe McDonald

**Joseph Allen "Country Joe" McDonald** (1942ko urtarrilaren 1a, Washington Hiria – 2026ko martxoaren 7a, Berkeley, Kalifornia), estatubatuar abeslari, musikari eta kantautore bat izan zen. 

1960ko hamarkadan Country Joe and the Fish folk-rock psikodeliko musika taldeko kidea izan zen.

Vietnamgo Gerraren aurkako protestetan parte hartzeaz gain 1969ko Woodstock jasoaldiak jo zuen.

## Diskografia 
### Country Joe and The Fish 
**Electric Music for the Mind and Body* (1967)
*''I Feel Like I'm Fixin' to Die* (1967)
**Together* (1968)
**Here We Go Again* (1969)
**Greatest Hits* (1969)
**C.J.Fish* (1970)
**The Best of Country Joe and The Fish* (1973)
**Reunion* (1977)
**Collected Country Joe and The Fish* (1988)
**Live! Fillmore West 1966* (1996)

### Bakarka 
**Thinking of Woody Guthrie*  (1969)
**Tonight I'm Singing Just for You*  (1970)
**Hold on It's Coming* (1971)
**War War War* (1971)
**Incredible! Live! Country Joe!* (1972)
**Paris Sessions* (1973)
**Country Joe* (1974)
**Essential Country Joe* (1974)
**Paradise with an Ocean View* (1975)
**Love Is a Fire* (1976)
**Goodbye Blues* (1977)
**Rock and Roll Music from the Planet Earth* (1978)
**Leisure Suite* (1979)
**Into the Fray* (1981)
**On My Own* (1981)
**Animal Tracks* (1983)
**Childs Play* (1983)
**Peace on Earth* (1984)
**Vietnam experience* (1986)
**Classics* (1989)
**The Best of Country Joe McDonald* (1990)
**Superstitious Blues* (1991)
**Carry On* (1995)
**Something Borrowed, Something New* (1998)
**Eat Flowers and Kiss Babies* (1999)
**I Feel Like I'm Fixin to Sing some Songs* (2000)
**Crossing Borders* (2002)
**Thank the Nurse* (2002)
**Natural Imperfections* (2005)
**Time Flies By'' (2012)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Jesus Zabala

**Jesus Zabala** (Elorrio, Bizkaia, 1892ko urtarrilaren 5a – Buenos Aires, Argentina, 1982ko abenduaren 5a) euskal nazionalista izan zen, bereziki Argentinako diasporan egindako jardueragatik nabarmendu zena.

Gaztetan Argentinara emigratu zuen, eta han euskal nazionalismoaren sustapenean paper garrantzitsua jokatu zuen. 1924an, Acción Nacionalista Vasca en Argentina erakundearen sortzaileetako bat izan zen (geroago Acción Vasca en Argentina izena hartu zuena), eta Buenos Aireseko Laurak Bat euskal etxearekin ere lotura estua izan zuen.

Euskal Herrian ere jardun politikoa izan zuen. Elorrioko EAJren tokiko batzarreko kide izan zen, eta 1932-1933 urteetan Bizkai Buru Batzarreko bokal izan zen. Halaber, 1932an ospatu zen lehen Aberri Egunaren antolatzaileetako bat izan zen.

Bigarren Errepublikaren garaian, nazionalismoaren zabalkundean aritu zen hizlari eta propagandista gisa, eta Emakume Abertzale Batzarekin lankidetzan jardun zuen.

Kazetari moduan, hainbat hedabidetan idatzi zuen, besteak beste, La Prensa egunkarian, Instituto Americano de Estudios Vascos-en buletinean, Euzko Deya eta Nación Vasca aldizkarietan, eta Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroako prentsan.
Peter Schaufuss

**Peter Schaufuss** (Kopenhage, Danimarka, 1949ko apirilaren 26a) daniar dantzaria, koreografoa eta ballet-maisua da, Errege Antzokiko Ballet Eskolan eskolak ematen dituena. Dantzari familia batean jaioa, Peterrek Danimarkako Balleteko Errege Eskolan ikasi zuen, eta 1965ean Royal Danish Ballet-eko taldean sartu zen. Bi urte geroago konpainia utzi eta Kanadako Ballet Nazionalara joan zen dantzari nagusi gisa. 1984 eta 1990 artean English National Ballet-eko zuzendari artistikoa izan zen, eta garai horretan sortu zituen bere lehen koreografiak.

Ondoren, 1990etik 1994ra Deutsche Oper Berlin-eko balleta zuzendu zuen, eta 1994 eta 1995 artean berriro Daniar Errege Balletaren gidaritza hartu zuen. 1997an, bere konpainia propioa sortu zuen Holstebro-n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonia Fernández-Vidal

**Sonia Fernández-Vidal** (Bartzelona, 1978ko martxoaren 8a) Kataluniako  idazle, ikertzaile, ekintzaile eta dibulgatzaile zientifikoa da.

## Bizitza 
### Hezkuntza 
Sonia Fernández-Vidal Optika eta Informazio Kuantikoan doktorea da (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa) eta Europako Doktoreen Errege Akademiako akademiko numerarioa. dekoherentzia eta informazio kuantikoari buruzko proiektu batean. 2006an, ICFO Zientzia Fotonikoen Institutuan argiarekin eta atomoekin eskalatu zitekeen konputazio kuantikoari buruzko proiektu europar batean ere lagundu zuen. Ken Blanchard  best seller idazle estatubatuarrak, Raymond Kurzweil MITeko zientzialari eta futuristak eta Alex Rovira *best seller* egile espainiarrak.

Bere bigarren liburuak ere, *Quantic Love* (2012), Sonia Fernández-Vidal jarri zuen Espainiako egilerik salduenen zerrendetan, bigarren edizio batekin kaleratu zenetik hilabete igaro ondoren, eta 40.000 libururekin liburu-dendetan bi hilabete baino gutxiagoan.

Hirugarren liburua, *Desayuno con Partículas* (2013), mekanika kuantikoari buruzkoa da, modu atsegin eta ulergarrian. Liburua Francesc Miralles kazetariarekin elkarlanean idatzita dago. 

2015ean, Sonia, Pilarin Bayés ilustratzailearekin elkarlanean aritu zen. Elkarrekin *El Universo en Tu Mano* (2015) argitaratu zuten, 5 eta 11 urte bitarteko haurrei eskainia).

### Sariak eta aintzatespenak 
* Sonia Fernández-Vidal, Gauss & Neumann teknologia-aholkularitzako sortzaileetako bat eta berrikuntza-zuzendaria da.
* 2012an, Cortefiel etxeak Sonia aukeratu zuen *Gente con Talento* kanpainaren irudi gisa.
* 2017an, Sonia *munduko pertsonarik sortzaileenetakotzat* hautatu zuen *Forbes* aldizkariak.
* 2018an Choiseul Institutuak *Biharko 100 Lider Ekonomikoen* artean kokatu zuen.

## Liburuak 
* *La puerta de los tres cerrojos* (Editorial La Galera, 2011, ISBN 9788424635770).
* *Quantic Love* (Editorial La Galera, 2012, ISBN 9788424641702).
* *Desayuno con Partículas* (Editorial Plaza y Janés, 2013, ISBN 9788401348136).
* *El Universo en Tus Manos* (Editorial La Galera, 2015, ISBN 978-8424653422).
* *La Senda de las Cuatro Fuerzas* (Editorial Destino, 2018, ISBN 8408182552).
* *Los cinco reinos eternos* (Editorial Planeta, 2019, ISBN 978-84-08-21717-6).
* * El origen de la puerta de los tres cerrojos.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  La puerta de los tres cerrojos

* Quantic Love
Mario Montenegro

**Mario Montenegro Martinez** (Irun, Gipuzkoa, 1962ko urtarrilaren 12a) euskal poeta eta artikulu idazlea da. Gaztetatik izan zuen literaturarekiko zaletasuna. Bere bizitzako hainbat urte Irunen eta Hondarribin eman ondoren, Algortara joan zen bizitzera; bertan bere ibilbide literarioa sendotzen hasi zen, batez ere poesia arloan. 

Filologia Hispanikoa ikasi zuen. 1984an irabazi zuen lehen aldiz sari bat, Getxoko institutuetako lehiaketa batean bigarren saria lortu baitzuen ``Las tres estaciones´´ poemarekin. Ordutik aurrera, hainbat aldizkaritan argitaratu zituen bere lanak, hala nola *Galea* eta *Afirmación* aldizkarietan. 

Bere poesiak bilakaera bat erakutsi du: hasierako ikuspegi intimistatik, gero eta konplexuagoak diren gai sozial eta existentzialetara zabaldu zen, betiere bere ahots literario propioa bilatuz.
Esteban Larrañaga

**Esteban Larrañaga** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1947/1948 – 2009ko uztailak 18) euskal trikitilari eta Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko lehen lehendakaria izan zen. Trikitixa eta euskal musika tradizionalaren alde egindako lana nabarmena izan zen, baita elkartearen antolaketan eta egituraren oinarriak ezartzean ere.

Larrañaga Azpeitian jaio zen eta gaztetan musika ikasi zuen; bizitza osoan trikitia jotzen aritu zen, lehiaketetan parte hartu eta hainbat aldizkaritan eta irratsaioetan jardunez. 30 urte baino gehiagoz lanean aritu zen Trikitixa Elkartean, bertako kideen arabera, elkartearen egonkortasun eta garapenean ekarpen garrantzitsua egin zuena.

2009ko uztailaren 18an hil zen 62 urte zituela, Urretxun. Bere heriotzaren ondoren, omenaldiak egin zituzten eta haren lana Euskal Herriko trikitixaren komunitatean goraipatu zuten.

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak
Lucy Nieto de Samper

**Lucy Nieto Calderón** (Bogota, 1923ko abuztuaren 21a – *ibidem*, 2026ko martxoaren 23a), ezkondu ondoren **Lucy Nieto de Samper** izenez ezaguna, kolonbiar kazetaria izan zen, herrialdeko emakumeen kazetaritzaren aitzindaria.

## Bizitza 
1923an jaio zen Bogotan, Luis Eduardo Nieto Caballero eta María Calderón Umañaren alaba. Bere familia nazio mailan ospetsuak diren kazetari, idazle eta politikarien leinukoa da.

1952an hasi zuen kazetaritza-ibilbidea Cromos aldizkarian, idazle gisa, eta 1962ra arte izan zuen kargua. 1963an, *El Tiempo* egunkarian sartu zen, non *Cosas que pasan* ataleko idazle eta zutabegile gisa aritu zen. Bere editorialen artean, politika, ekonomia eta gaurkotasuneko artikuluak idatzi zituen. Argitaratutako artikuluen artean, *Cosas de mujeres*, *Peor imposible*, *Saltimbanquis* eta *Punto final* daude, bere azken artikulua, 2022an kazetaritzatik behin betiko erretiratu aurretik idatzi zuena.

1974tik 1982ra, Kolonbiako presidentearen prentsa-idazkaria izan zen Virgilio Barco eta Alfonso López Michelsenen administrazioetan. *Contrapunto femenino* saioko aurkezlea ere izan zen Gloria Valencia de Castaño eta Beatriz de Viecorekin. 2025ean, Bogotako Kazetarien Zirkuluak sari bat eman zion bere kazetaritza-ibilbideagatik, etikagatik eta lidergoagatik. 2026ko martxoaren 23an hil zen Bogotako bere etxean, 102 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joachin Manterola

**Joachin Manterola** Bordeleko Euskal Etxeko Eskualdunen Biltzarra elkarteko musikaria eta dantzaria izan zen, bai eta dantza eta musika tradizionalaren sustatzaile ere. Agur buletineko 51. zenbakian izena agertu bazen ere, historikoki Manterola 1940ko hamarkadaren ondoren Biltzarra taldean txistua jotzen eta euskal dantzak egiten aritu zen, eta bere eginkizunak euskal folklorea Bordeles inguruan hedatu eta elkartearen jarduera artistikoan lagundu zuen.
Madeleine Milhé

**Madeleine Milhé** *Agur* buletineko 51. zenbakian agertzen den euskal komunitateko emakumea izan zen, Bordeleko euskal kultur elkartean parte hartuz. 1960ko hamarkadan, Bordeleko Euskal Etxearen jardueretan kide aktibo bezala jardun zuen, euskal hizkuntza eta kultura sustatzen lagunduz. Elkartearen buletinetan jasotako izenak agertzen direla ikusita, Milhé bezalako lagunek komunitatearen topaketetan eta kultura‑ekitaldietan parte hartu zutela jakin daiteke.
P. Elcheverry

**P. Elcheverry** euskal komunitatearen ekintzaile bat izan zen, Bordeleko Euskal Etxearen “Euskaldunen Biltzarra” elkartean parte hartu zuena eta 1962ko *Agur* buletineko (51. zenbakia) parte‑hartzailea. Bordeleko euskal komunitatearen arteko loturak eta kultura sustatzea helburu zuen buletinean, bere garaiko ekitaldi eta jardueren berri ematen lagundu zuen. Bordeleko euskal diaspora komunitatearen testuinguruan, Elcheverry bezalako kideek euskal ohiturak, dantza, musika eta hizkuntzaren aldeko interesa eta parte‑hartzea indartu zuten, nazioartean bizi ziren euskaldunen arteko elkarlana eta lotura sendotuz.
Mlle Miliox

**Mlle Miliox** 1962ko Bordeleko *Agur: bulletin de L’Eskualdunen Biltzarra de Bordeaux* buletineko 51. zenbakian agertzen den euskal komunitateko kidea izan zen. Euskal Etxearen jardueretan parte hartu zuen, bere garaiko euskal kultura eta hizkuntza bultzatzeko egindako ekintzetan izena emanez eta parte hartuz. Garai hartan, euskal diasporako emakumeen parte‑hartzea kultur ekintzetan garrantzitsua zen, eta Miliox bezalako emakumeek komunitate‑bizitzan zuten eginkizuna azpimarragarria izan zen.
Bob Warren

**Bob Warren** (Estatu Batua, 1934 - Estatu Batua, 2013) **margolari** eta **irakasle** bat zen. XX. mendearen bigarren erdian nabarmendu zen. Pinturan eta batez ere **olio tekniketan** espezializatu zen, paisaiaren, erretratuen eta naturaren irudikapenak landu zituen. 

Bere ibilbidean zehar, ez zen soilik artista moduan ezaguna egin, **artearen irakaskuntzan** ere **ekarpen handia** egin zuen, hainbat ikastaro, tailer eta telebista-programaren bidez. Horrela, pintura, publiko zabal bati hurbildu zion. Bere lanek **estilo klasikoa** eta **teknika praktikoa** uztartzen dituzte, eta ikasle eta zale askorentzat erreferente bihurtu zen.
Jaime Orbañanos

**Jaime Orbañanos** espainiar marrazkilaria, margolaria eta diseinatzaile grafikoa da. Bere ibilbide artistikoa 1980ko hamarkadaren amaieran sendotu zen, eta garai hartan teknika mistoekin esperimentatzera bideratu zuen bere lana, collagea, pintura eta marrazkia euskarri desberdinetan uztartuz.

Azken urteetan, bere lana eremu digitalera eboluzionatu du, nahiz eta sormen-prozesuan ikuspegi artisaua mantentzen duen: materialak moztu, urratu edo margotu, eta ondoren digitalizatu eta tresna informatikoen bidez antolatzen ditu. Metodo horri esker, zenbakidun tiradetan ekoizten ditu bere lanak, grabatuaren edo argazkigintzaren antzera.

Bere lanen artean nabarmentzekoa da ***Con la boca llena de piedras*** (2024) erakusketa, Madrilgo Pedro Salinas Liburutegi Publikoan aurkeztua, non bere ekoizpen digitaleko ildo berria erakusten duen.

## Erreferentziak 
«*Con la boca llena de piedras*» *Portal del Lector*.

*Jaime Orbañanos (jaimeorbaanos) - Perfil.*
Audrey Pascual

**Audrey Pascual Seco** (Madril, 2004ko urriaren 15a) espainiar kirolaria da, surfean eta alpetar eski egokituan "eserita" kategorian lehiatzen dena (LW12-2). Neguko Paralinpiar Jokoetan hartu du parte eta hainbat domina eskuratutakoa da.

= Bizitza =
Pascual Seco berna-hezur aldebiko agenesiarekin jaio zen, hau da, berna hezur gabe. Bere bi hankak belaunetik gora anputatu ziren. Alpetar eskian eta surfean aritzen da.

## Kirolari ibilbidea 
2017an, Espainiako Txapelketan urrezko domina bat irabazi zuen eslalomean eta zilarrezko bat erraldoian. 2019an, 15 urte baino ez zituela, nazioarteko lehiaketetan lehiatu zen Europako Kopa lehen aldiz irabaziz.

2023ko Mundialetan Eslalomean, eserita, zilarrezko domina bat irabazi zuen. 2025ean, berriz ere zilarra lortu zuen proba berean». 2024/2025 denboraldian 11 aldiz amaitu zuen podiumean Munduko Kopan.

### Paralinpiar Jokoak 
Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Neguko Paralinpikoar Jokoetan lau domina irabazi zituen: urrezko bi, zilarrezko bat eta brontzezko bat. Gainera, Espainiako taldearen banderaduna izan zen aipatutako Joko horien irekiera ekitaldian. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Baratzabal

**Jean Baratçabal** (Zünharreta, 1903 – Bordele, 1990) euskal dantzaria eta Bordeleko Euskal Etxeko Eskualdunen Biltzarra elkarteko kide eta sustatzaile garrantzitsua izan zen.

Gaztetatik dantzari aritu zen, eta 1919an maskaradan parte hartu zuen lehen aldiz, Lehen Mundu Gerraren ondoren Zuberoako dantza tradizioa berpizten ari zen garaian.

1930eko hamarkadan Bordelen finkatu zen, eta bertako euskal komunitatearen jarduera kulturalaren eragile nagusietako bat izan zen. Bigarren Mundu Gerran preso egon ondoren, 1947an sortu zen Bordeleko Eskualdunen Biltzarra elkartearen sorreran parte hartu zuen, eta bertako dantza saileko arduradun izan zen.

Testuinguru horretan, "Biltzarra" dantza taldea sortu eta urte askotan zuzendu zuen, euskal dantza tradizionalak irakatsi eta hedatuz Bordeleko euskal diasporan. Bere jardueraren bidez, euskal dantza, musika eta kultura zabaltzen lagundu zuen, eta Bordeleko euskal komunitatearen animatzaile nekaezin gisa ezaguna izan zen.
Juan Eloy

**Juan Eloy** (Barakaldo, Bizkaia, 1947) artista bat da. Bere ibilbide artistikoa gaztetatik hasi zuen. Hasieran futbolean aritu bazen ere, geroago berriro artearen mundura itzuli zen, pinturan eta zeramikan sakonduz. Autodidakta da. Esperimentazioan oinarritu zuen bere lana, eta “cera quemada” izeneko teknikan aitzindari izan zen, kolore eta efektu bereziak lortuz.

Bere obrek ez dute gai bakar bat, baizik eta forma, kolore eta konposizio desberdinak aztertzen dituzte, baita bolumena ere zeramikaren bidez. Gainera, bere lanetan ikuspegi kritikoa agertzen da sarri, gizarteari eta ingurune hurbilari buruzko erreferentziekin. 

## Erreferentziak
Eduardo García Matilla

**Eduardo García Matilla** (Madril, 1948ko ekainaren 15a) espainiar multimedia-enpresaburua, kazetaria eta komunikazio-aditua da. Kazetaritzako ikasketak egin ondoren, irakasle eta ekoizle lanetan aritu zen Radio Nacional de España eta Radiocadena Española hedabideetan. 1981etik 1982ra Radio 3 zuzendaria izan zen, programazio berritzaileak ezarriz.

1992tik 2011ra Corporación Multimedia S.A.-ren presidente eta zuzendari exekutiboa izan zen. 2013an Espainiako Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionaleko aholkulari izendatu zuten, 2018ra arte arituz. Gainera, ikus-entzunezko komunikazioaren eta multimedia-teknologien inguruko argitalpen ugari egin ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamín Solari Parravicini

**Benjamín Solari Parravicini** (Buenos Aires, 1898ko abuztuaren 8a - Buenos Aires, 1974ko abenduaren 13a) argentinar artista izan zen. Oso ezaguna da bere bizitzan zehar egin zituen marrazki *profetikoengatik*. **Nostradamus argentinarra** ezizenaz ere ezaguna, bere psikografiek etorkizuneko gertakariak iragartzen zituztela uste da. 

Bere lanek gaur egun ere harridura eta eztabaida sortzen dute, batez ere ustezko aurreikuspenengatik, hala nola atentatuak, aurrerapen teknologikoak edo gertaera historikoak. Gainera, bere psikografiek milaka jarraitzaile eta ikertzaile erakartzen jarraitzen dute, bere ondarea bizirik mantenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inna Zubkovskaia

**Inna Borisovna Zubkovskaia** —  — (Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1923ko azaroaren 29a – San Petersburgo, Errusia, 2001eko otsailaren 5a) errusiar dantzari klasikoa eta antzerki-aktorea izan zen. Kiroveko (egungo Mariinski) balleteko figura nabarmenetako bat izan zen, eta Sobietar garaiko balletaren interprete garrantzitsuenetako bat bezala hartzen da.

Bolxoi eskolan hezia, 1941ean graduatu eta berehala Kiroveko balletean sartu zen; bertan 1970era arte jardun zuen. Bere ibilbidean errepertorio klasikoko rol nagusiak interpretatu zituen, hala nola Beltxargen aintzirako Odette/Odile edo On Kixoteko Kitri, eta hainbat koreografo garaikiderekin lan egin zuen. Zineman ere parte hartu zuen, besteak beste *Aleko* (1953) eta *Legenda o liubvi* (1969) lanetan. Erretiroa hartu ondoren, irakasle gisa jardun zuen, eta 1951n Stalin saria jaso zuen, beste hainbat aitortzaren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausto Arocena Arregui

Fausto Arocena Arregui (Donostia, Gipuzkoa, 1896ko uztailaren 16a– Donostia, Gipuzkoa, 1980ko abenduaren 16a) Euskal Herriko historioari buruzko idazlea eta historiatzailea izan zen.

**Biografia**

Giza zientziak ikasi zituen eta txikitatik historian interes handia izan zuen. 1919. urtean *Eusko Ikaskuntza* elkarteko idazkaritzan sartu zen elkartea sortu zen momentuan. Bertan lan egiten jarraitu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiko artxibozain izendatu zuten arte 1927. urtean. Geroago, *Historiako Real Akademiako* euskaltzaina izendatu zuten Juan de Urbietako inguruan egindako lanari esker.

Bere obra guztiak pentsamendu kritikoarekin eta objetibotasunarekin osatu zituen. Gehienak gaztelaniaz egin zituen.

**Obrak**

*- Narraciones folklóricas* (1924)

*- Doña Blanca Garcés* (1925)

*- Reseña histórica de Rentería*, Serapio Múgicarekin (1930)

*- Los protocolos guipuzcoanos* (1948)

*- El País Vascos visto desde fuera* (1949)

*- Brumas de nuestra historia* (1950)

Erreferentziak:

1-
Tomás Otaegui

Tomás Otaegui Pergaminon (Argentina) 1870eko abuztuaren 1ean jaiotako jatorri euskalduneko abokatu eta idazlea izan zen. Buenos Airesen Batxilergoa egin zuen eta Madrilen zuzenbidean lizentziatu zen, geroago Jurisprudentzia eta Gizarte Zientzietan doktore bihurtuz. Irakasle ere izan zen Buenos Aireseko Unibertsitate Nazionalean, eta Laurak-bat elkarteko kide aktiboa, bertan hainbat kargu betez. Euskal askatasunen defendatzaile sutsua izan zen, eta gai horri buruzko hitzaldi ugari eman zituen ikuspegi juridikotik. Lan askoren egilea izan zen, batez ere zuzenbidea eta euskal gaiak jorratuz, eta Buenos Airesen hil zen 1932ko azaroaren 16an.

Publikatu zituen obrak:

* *Derecho de gentes argentino. Su generosidad. Influencia vasca en su constructividad*. Irala, Buenos Aires, S. de Amorrortu, 1925
* *Derecho foral. Bizkaya*, Buenos Aires, "La Baskonia", 1918
* *Nacionalismo basko (su actual carácter)*, Buenos Aires, 1922
* *Narraciones vascas*, Bilbao, Verdes Achirica, 1934
* *Los vascos en el Uruguay. Fundación de Montevideo*, Buenos Aires, Editorial vasca "Ekin", 1943
* *Los vascos en el Uruguay*, "Revista mensual de los intelectuales en América", 1944, V.
Iseo Campense

**Iseo Campense** izenarekin ezagutzen da Erromako Isis eta Serapisen antzinako tenplu bat, antzinako egiptoarren erlijioari eskainia eta sinkretikoki integratua Erroma inperoaleko bizitzan. Geroko Erromako Pigna auzoaren eremuan zegoen kokatua, eta *pigna* edo pinaburu hori, hain zuzen, tenpluaren apainduren parte zen.

Via di Santo Stefano del Cacco kalearen inguruan zeuden tenpluaren aztarnak, eta batzuk 21. mendera arte iritsi dira, eta beste batzuk 17. mendeko eraisketa batzuetan kendu zituzten. Santo Stefano del Cacco kalearen eta elizaren izena ere tenpluko oroigarri batekin lotzen da: *"Cacco"* terminotik eratorria da izena. Erromako hizkeran *"Il Cacco"* tximinoa da, Thoth jainko egiptoarraren babuino formako estatuak baitzeuden han. Thothen estatua batzuk 1592an Kapitolinora eraman zituzten eta bat 1838tik Vatikanoko Museoen Egiptoko bildumaren parte da    .

Inguruan gorde den aztarna Pie' di Marmo delakoa da marmol edo haitzurdinezko oin baten eskultura erraldoia, Isisen estatua erraldoi baten ezkerreko oina da, kalearte batean dagoena. Oina dagoen kale berean *"di Camillo"* edo *"di Camigliano"* izeneko arkupea zegoen, antzinako tenplurako sarbidea ematen zuena eta 1585 eta 1597 artean eraitsia zutena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Fagoaga

1933an Donostian jaiotako tenor gipuzkoarra izan zen. Mª Teresa Hernández Usobiagaren eskutik jaso zituen lehen kantu-eskolak, eta gaztetatik nabarmendu zen, Gaztelupe ochotearekin sariak irabaziz. 1947an debuta egin zuen Easo Abesbatzarekin, eta ondoren bakarlari gisa aritu zen obra sinfoniko-koral garrantzitsuetan, hala nola Rossiniren Stabat Mater edo Verdirem Requiem. Orfeón Donostiarreko kide izan zen 1975etik 2000ra, eta euskal musikaren grabazio ugari egin zituen Columbia diskoetxearekin. Bere ibilbidean zehar, zarzuelako grabazio arrakastatsuetan ere parte hartu zuen, nazioarteko artista eta zuzendari ospetsuekin batera.
María Martín-Granizo

**María Martín-Granizo Ferreiro** (Madril, 2006ko martxoaren 29a) espainiar paralinpiar kirolaria da, alpetar eskiatzaile zein surflari modalitate egokituan jarduten duena. Neguko Paralinpiar Jokoetan hartu du parte eta 2026an olinpiar diplona lortu zuen eslalom proban. 

= Bizitza =
Izterrezurreko agenesiarekin jaio zen Martín-Granizo, hau da, izterrezur gabe. 

## Kirol ibilbidea 
Martín-Granizo 2022ko Munduko txapelketan lehiatu zen Surf egokituan eta urrezko domina bat irabazi zuen stand 3 ekitaldian. Hurrengo urtean, 2023ko Munduko txapelketan lehiatu zen Surf egokituan berriz, eta zilarrezko domina bat irabazi zuen stand 3 ekitaldian.

2025eko urtarrilean, 2025eko Neguko Munduko Unibertsitate Jokoetan lehiatu zen paralinpiar alpetar eskian, eta zilarrezko dominak irabazi zituen Super-G eta eslalom erraldoiko zutikako ekitaldietan.

### Paralinpiar Jokoak 
2026ko otsailean, 2026ko Neguko Paralinpiarretan Espainia ordezkatzeko hautatu zuten. Diploma jaso zuen 2026ko Milan-Cortina d'Ampezzo Neguko Paralinpiar Jokoetan, eslalomeko proba zortzigarren postuan amaitu ondoren. 

## Aintzatespenak 
* Leongo Laciana-Leitariegos lehiaketa estadioak María Martin-Granizo izena 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Astigarraga Ugarte

**Luis Astigarraga Ugarte** (Segura, Gipuzkoa, 1767ko uztailaren 14a – Gasteiz, Araba, 1840ko urria) pedagogoa eta politikaria izan zen. Bere proiektu pedagogikoak Hego Euskal Herriko elebiduntasunaren inguruan egin zituen. Astigarragaren helburua Hego Euskal Herriko eskoletan euskaraz ikasteko eskubidea bermatzea zen.

## Bizitza 
Filosofia, Latina eta Zuzenbidea ikasi zituen Madrilen,

Bere jaioterri Segurara itzuli zen, eta bertako alkate izendatu zuten hirutan (1797, 1805, 1806). 1807an, Pestalozziren pedagogiari jarraituz Madrilen egiten ari ziren esperientziak ezagutu zituen, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari idatzi bat bidali zion metodo hori eskualdean sartzea eskaintzeko.

Iberiar Penintsulako Gerran, frantsesen alde egin zuen. Horri esker, Gipuzkoako Poliziako komisariorde nagusi eta mikelete kapitain kargua lortu zuen 1810 arte. 1810ean Gipuzkoan lizeo berri baterako zuzendari lanpostua eskatu eta lortu zuen. Urte horretan bertan, Hernaniko Aduanako ofizial nagusi izendatu zuten, eta geroago diruzain Irungoan. Kargu horretan jardun zuen gerra bukatu arte. Frantsesek gerra galdu zutelarik, gerraren amaierarekin batera erbesteratu egin behar izan zuen.

Hala, bada, 1813an Baionara aldatu zen, eta 1816an Parisen kokatu zen. Han, Societé pour l'Instruction Élémentaire elkartean trebatu zen; eta, 1817aren hasieran, Joseph Lancasterren metodo pedagogikoa ikasi zuen. 1820an, Bilbon zela, metodo horri jarraituz ikastaro bat emango zuen dohainik eta bere ekimenez.

1818an itzuli zen Euskal Herrira, eta 1820an Bilbora aldatu zen. Han, *El Despertador* (1821- 1822) aldizkariko erredaktore eta *El Patriota Luminoso* (1821eko urria - 1822ko urtarrila) aldizkariko erredaktore nagusi izan zen.

1823an, Donostiara aldatu zen, eta han eskola bat ireki zuen, baina laster itzuli zen Segurara, irakasle lan egitera: 1825ean, baimena lortu zuen bere etxean Humanitate eskola bat irekitzeko.

1833an, karlistaldiak hastearekin batera, Astigarraga Gasteiza lekualdatu zen, eta han hil zen 1840ko urrian.

## Obrak 
*  *Memoria sobre el proyecto y la posibilidad de comunicar el Mar Océano con el Mediterráneo por medio de un canal que principiando en las inmediaciones de San Sebastián llegue a unirse con el de Tudela*, Imprenta de Pedro Antonio de Apraiz, Bilbo, 1821.
*  *Diccionario manual bascongado y castellano, y elementos de gramática. Para el uso de la juventud de la M. N. y M. L. Provincia de Guipúzcoa, con ejemplos y parte de la Doctrina Cristiana en ambos idiomas*, Imprenta de Ignacio Ramón Baroja, Donostia, 1825.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Fernandez

**Patxi Fernández** (*Bilbo*, Bizkaia) euskal diseinatzaile grafikoa eta ilustratzailea da, ***Mokuso*** izenarekin ere ezaguna. Fernández **Bellas Arteetan lizentziatu zen diseinu grafikoan** eta **20 urte baino gehiagoko ibilbidea** du ikus-entzunezko komunikazio eta arte grafikoen arloan, non **proiektu sortzaile eta anitzetan** lan egin duen, moda, publizitate eta ekitaldietako diseinuetan barne. 

Bere lana barne hartzen du **identitate bisualen sorkuntzan, grafika digitalean, ilustrazioan eta komunikazio bisualerako materialen diseinuan**; hainbat bezero eta agentziekin lankidetzan aritu da. 

Fernándezen proiektuak erakusten du **sortzaile independente gisa estilo pertsonal eta sortzaile sendoa** duela, eta bere portfolioak barne hartzen ditu **ilustrazioak, argazkigintza, marka diseinua eta maquetazio grafikoa**. 

## Erreferentziak
Etil bromoazetato

**Etil bromoazetatoa** konposatu organikoa  da, C4H7BrO2 formula duena esterren klasekoa. Likido-kolorgea da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria da etanolean, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta negar-eragilea da.

## Sintesia 
Etil bromoazetatoa azido bromoazetikoa etanolarekin esterifikatuz sintetizatzen da, azido sulfuriko kontzentratua katalizatzaile gisa usatuz.

BrCH2COOH + CH3CH2OH ->[H2SO4] BrCH2COOCH2CH3 + H2O

## Erabilera 
Etil bromoazetatoa Lehen Mundu Gerran gas negar-eragile gisa erabili zen gerra kimikoan. Halaber, manifestazioak eta matxinadak kontrolatzeko ere usatu zen,

Egun, etil bromoazetatoak sintesi organikoan usatzen da bakarrik, agente metilatzaile gisa etsenplurako.

## Toxikotasuna 
Etil bromoazetatoa hilgarria da larruzalean zehar hartuta, irentsita eta arnastuta.

## Erreferentziak
Xabier Leizaola

Xabier Leizaola euskal erbesteratua eta aktibista politikoa izan zen, Venezuelako euskal diasporan nabarmendu zena. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren erbesteratu eta Caracaseko euskal komunitatean jardun zuen, kultur eta politika jardueretan parte hartuz; gainera, frankismo garaian Venezuelatik emititzen zen Radio Euzkadi irrati klandestinoarekin lotura izan zuen. Jesús María de Leizaola Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren familiakoa zen.
José Félix Azurmendi Badiola

José Félix Azurmendi Badiola (Durango, Bizkaia, 1941) euskal kazetaria eta idazlea da, euskal politikaren eta historiaren inguruko lanengatik ezaguna. 1960ko hamarkadan frankismoaren aurkako jarduerengatik Venezuelara erbesteratu zen, eta geroago Euskal Herriko komunikabide garrantzitsuetan lan egin zuen: Egin egunkariko zuzendaria (1980–1987), Deia egunkariko zuzendariordea (1989–1995), Radio Euskadi irratiaren zuzendaria (1995–1999) eta EITB taldeko EITB Internacional kanalaren arduraduna (1999–2010). Gainera, euskal gatazkari eta historiari buruzko hainbat liburu idatzi ditu.
José Ignacio de Zuazo

José Ignacio de Zuazo euskal sindikalista eta erbesteratua izan zen, ELA-STV sindikatuarekin lotua. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren erbestean egon zen, eta diasporako euskal komunitateetan, batez ere Ameriketan, sindikalismo eta abertzale politika sustatu zituen. 1970eko hamarkadan, erbestean antolatutako hitzaldi eta foroetan parte hartu zuen, euskal nazionalismoaren barruan gai sozialen garrantzia azpimarratuz. Bere lana ELA-STVren jardueretan eta euskal diasporako intelektualen elkarguneetan nabarmendu zen.
Gaston Tessier

**Gaston Tessier** (1887–1960) frantziar sindikalista eta gizarte-eragilea izan zen, XX. mendeko sindikalismo kristauaren figura nagusietako bat. Bere jarduna bereziki lotuta egon zen Confédération Française des Travailleurs Chrétiens (CFTC) sindikatuarekin, non lidergo postuak hartu zituen eta langileen eskubideen defentsan zein justizia sozialaren aldeko borrokan nabarmendu zen. Tessierrek sindikalismoa eta kristau balio sozialak uztartu zituen, lan-harremanen humanizazioa eta gizarte-oreka sustatuz.

Bigarren Mundu Gerraren garaian, Gaston Tessier Frantziako Erresistentziarekin lotu zen, eta sindikatuen jarduera klandestinoan parte hartu zuen nazien okupazioaren aurka. Gerra ondoren, berreraikuntza sozial eta ekonomikoaren testuinguruan, sindikatuen papera indartzen lagundu zuen, langileen parte-hartzea eta eskubideak sendotzeko helburuarekin.

Nazioartean ere eragin handia izan zuen, Europako eta mundu mailako sindikatu-harremanak sustatuz eta sindikalismo kristauaren sareak indartuz. Bere ibilbideak eragin nabarmena izan zuen XX. mendeko sindikalismoan, eta erreferente bihurtu zen gizarte-justizia eta elkartasunaren aldeko mugimenduetan.
Pedro Greaves

**Pedro Greaves Otxandiano** (Bilbo, Bizkaia, 1923) kimikaria eta idazlea da. Argentinara emigratua, hango euskal diasporako buruzagietako bat izan da.

## Bizitza 
1953an Argentinara joan zen, eta hango euskal diasporaren komunitatean oso aktiboa izan zen, batez ere Eusko Alderdi Jeltzaleko kide gisa. Laurak Bat eta Acción Vasca de la Argentina erakundeetako kide izan zen eta hainbat kargu bete zituen: besteak beste, lehendakari eta idazkari. Halaber, FEVAko (Argentinako Euskal Erakundeen Federazioa) zuzendaritzan aritu zen urte askoan. Bere jardunean zehar, hitzaldi ugari eman zituen euskal etxeetan, eta ondoren Euskal Herrira itzuli zen.

## Erreferentziak
1989ko Kataluniako Volta

**1989ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 69. edizioa izan zen. irailaren 2 eta irailaren 8 bitartean jokatu zuten. L'Hospitalet de Llobregat eta Platja d’Aro lotu zituen, guztira 1.124,2 km eginez zazpi etapatan. 

Garailea Paternina taldeko Marino Lejarreta bizkaitarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Roy

Maurice Roy frantziar sindikalista eta pentsalari soziala izan zen, Confédération Française des Travailleurs Chrétiens (CFTC) sindikatuarekin lotua. Bere jarduna batez ere arlo ekonomiko eta sozialean kokatu zen, langileen bizi-mailari eta justizia sozialari buruzko azterketak eginez. CFTCren kongresuetan txosten eta dokumentu garrantzitsuak aurkeztu zituen, sindikalismo kristauaren ikuspegitik politika ekonomikoen eta gizarte-antolaketaren inguruko proposamenak garatuz. Nahiz eta ez izan garaiko lider ezagunenetako bat, bere ekarpenek eragina izan zuten sindikatuaren pentsamendu eta orientazioan.
Mikel Ezkerro

Mikel Ezkerro euskoargentinar ikertzaile eta hizlaria da, euskal historia garaikidean espezializatua. Rawsonen (Buenos Aires) jaioa, Euskal Herrian eta Argentinan hazi zen, eta bere bizitza historia, kultura eta politikaren azterketari eskaini dio. Bere familiaren eraginak, bereziki amaren konpromiso abertzaleak, funtsezkoak izan ziren bere ibilbidean. Euskal historiaren zabalkundean eta jarduera kulturalen antolaketan erreferente bihurtu da. Bere lanari esker, Euskadiren eta diasporaren memoria historikoa bizirik mantentzen lagundu du mundu osoan.
Ferriol Macip

**Ferriol Macip i Bonet** (1969ko azaroaren 7a, Bartzelona), kataluniar kazetari, glosalari, itzultzaile, okzitanista eta esperantista bat da. 

Euskalduna da.

## Erreferentziak
Miravia

**Miravia** 2022ko amaieran Espainian sortutako merkataritza elektronikoko plataforma edo *marketplace* bat da. Alibaba Group txinatar taldearena da eta moda, edertasuna, elikadura eta bizimodu produktuen salmentan espezializatuta dago, gama ertain-altuko merkatuan zentratuz.

## Historia 
Miravia 2022ko azaroan aurkeztu zen Madrilen. Alibabaren estrategia baten parte izan zen Europan bere presentzia dibertsifikatzeko eta bere irudia AliExpressetik bereizteko (azken hau kostu baxuko produktuekin eta nazioarteko bidalketa luzeekin lotuago baitago).

Espainian eta Portugalen dauka presentzia. 2024an, konpainiak logistika akordio bat iragarri zuen DHL Supply Chain-ekin Espainiako banaketa zentroa kudeatzeko, Iberiar penintsulako bidalketak optimizatzeko asmoz.

## Negozio eredua 
Miraviak eredu hibrido baten bidez funtzionatzen du:

* **Marketplace:** Kanpoko markek produktuak zuzenean sal ditzakete.
* **Denda ofizialak:** Markek espazio pertsonalizatuak dituzte euren irudia kontrolatzeko.
* **Merkataritza soziala:** Aplikazioak *influencer*-ek sortutako edukiak eta erosketak sustatzeko tresnak integratzen ditu.

## Kategoriak 
Katalogoa honela banatzen da nagusiki:

* Emakumezkoen eta gizonezkoen moda.
* Edertasuna eta osasuna.
* Etxea eta lorategia.
* Elektronika eta aisia.

## Ikus, gainera 
* Amazon
* Temu
* Shein

## Erreferentziak
Azido bromoazetiko

**Azido bromoazetikoa** konposatu organiko  da, C2H3BrO2 formula duena azido karboxilikoen multzokoa eta konposatu organobromatuen klasekoa. Solido kristalino kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanolean, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta narritagarria da.

## Sintesia 
Azido bromoazetikoa hainbat moldez sintetiza daiteke, adibidez Hell-Volhard-Zelinski-ren erreakzioari jarraituta azido azetikoa bromatuz.

: CH3CO2H + Br2 → BrCH2CO2H + HBr

## Erabilera 
Azido bromoazetikoa erreaktibo gisa baliatzen da sintesi organikoan.

## Erreferentziak
Jesús Ruiz

Jesús Ruiz 70eko hamarkadan Nafarroako langilea zen, eta Eaton Ibérica enpresako lan-gaztaka giroan egon zen. Urte horietan, Nafarroan gatazka sozial eta laboral handiak izan ziren, bereziki industria sektorean, eta hainbat greba eta mobilizazio egin ziren. 

1971ko uztailaren 28an, Iruñean, Jesús Ruiz tiroketaren biktima izan zen. Bi poliziak haren aurka tiro egin zuten bere ibilgailuan zihoala. Ibilgailuak sei bala inpaktu jaso zituen, eta Jesús zaurituta atera zen. 30ean, Jesús polizia-etxera joan zen eta han, agenteek tiroketaren erantzukizuna berari egotzi ziote. Astelehenean itzultzeko agindu zioten. 

Astelehenean, Nafarroako Ospitale Kliniko-ko mediku batek Ruizen egoera fisikoari buruzko txosten bat egin zuen, eta notarioak azaldu zuen Jesúsek eskatu zuela egiaztapena, atxilotua izanez gero torturak jasateko beldur zelako.

Egun bereko arratsaldeko sei eta erdietan aske uzti zuten. 

## Biografia 
Jesús Ruiz Iruñean bizi zen. Eaton Ibérica enpresan lan egiten duen. 1971. urtean enpresa horretan gertatu ziren lan-gatazketan parte hartu zuen, eta langileen ordezkarien inguruan jardun zuen. 

## Erreferentziak 
https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1007483.do?embed=true

https://www.arovite.com/documentos/2008_Landa.pdf

https://www.noticiasdenavarra.com/economia/2013/05/26/motor-iberica-paro-navarra-3107809.html
Ignacio Garai Legarreta

**Ignacio Garai** Legarreta (Gernika, c. 1922 – Gernika, 1975eko maiatzaren 14a) bizkaitar merkataria izan zen, herrian estanko bat zuzentzen zuena. 1975eko maiatzean hil zen, Guardia Zibilaren eta ETA erakundeko kideen arteko tiroketa baten ondorioz, bere etxean gertatutako polizi operazio batean.

## Biografia 
Garay Gernikako Bizkaia Jaurerria kaleko 47. zenbakian bizi zen, "Viviendas del Estado" izeneko taldean. Blanca Saralegui Allende emaztearekin (42 urte) bizi zen bertan.

## 1975eko maiatzaren 14ko gertaerak 
1975eko maiatzaren 14ko goizaldean, goizeko seirak aldera, Guardia Zibilak Garayren etxebizitza inguratu zuen. Polizia-indarrak etxean sartu zirenean, barruan zeuden bi gazte leiho batetik ihes egiten saiatu ziren.

Ihesaldian, gazteek Domingo Sánchez Muñoz tenienteari tiro egin zioten, hura hilez. Jarraian izandako tiroketa nahasian, Ignacio Garay (53 urte zituela) eta bere emaztea poliziak botatako tiroen ondorioz hil ziren.

## Akusazioak 
Gobernu Zibilaren bertsio ofizialaren arabera, Garay-Saralegui senar-emazteek babesa eta informazioa ematen zieten ezkutatuta zeuden aktibistei. Poliziaren txostenek ziotenez, etxebizitzan Guardia Zibilaren zerbitzuei eta kideei buruzko datu pertsonalak biltzen zituzten oharrak aurkitu ziren.

## Erreferentziak 
Agencias / Portell, J.M. (1975eko maiatzaren 15a). "Cuatro muertos durante un enfrentamiento entre la Guardia Civil y la ETA". *La Vanguardia Española*, 7-8 orrialdeak.
Iñaki Iparragirre Aseginolaza

**Iñaki Iparragirre Aseginolaza**, "*Iparra*" ezizenez ezaguna (c. 1956 – Pasaia, 1974), ETA erakundeko kidea izan zen. 18 urte zituela hil zen Pasaiako tiroketa batean, frankismo garaian.

## Heriotza 
1974an, Guardia Zibilaren informazio-zerbitzuko bi agente Iñaki Iparragirre atxilotzen saiatu ziren. Bertsio ofizialaren arabera, atxiloketa saio horretan "tiro trukaketa" bat gertatu zen. Tiroketaren ondorioz, Iparragirre eta Jerónimo Vera Guardia Zibileko sarjentua hil ziren.

## Oroimena eta Polemika 
Iparragirreren heriotza eztabaidagai izan da biktima gisa duen aitortzari dagokionez:

**Bertsio ofiziala:** Garai hartako bertsioaren arabera, detentzioan gertatutako tiroketa baten ondorioz hil zen.

**Eusko Jaurlaritzaren zerrendak:** Eusko Jaurlaritzak Pasaian bizia galtzeko eskubidea urratu zaien pertsonen zerrendan sartu zuen. Hala ere, artikuluaren egileak kritikatzen du Jaurlaritzak Guardia Zibileko sarjentua biktima bakartzat jotzen duela, Iparragirreri baldintza hori ukatuz edo gertatutakoa argitu gabeko kasu gisa sailkatuz.

**Testuingurua:** Makazagaren arabera, Iparragirreren heriotza eta antzeko beste kasu batzuk (Lutxi Urigoitiana, adibidez) ez ziren atentatuak izan, indar polizialen eta militanteen arteko talkak baizik, non askotan bertsio ofizialak zalantzan jartzen diren.

## Erreferentziak
Jesús María Marquiegui Ayastuy

Jesús María Marquiegui Ayastuy, *Motrico*, *Marke* edo *Marki* ezizenez ezaguna (Arrasate edo Elgoibar, 1955eko urtarrilaren 18a – Gernika, 1975eko maiatzaren 14a), ETA erakundeko kidea izan zen. Gasteizen bizi zen eta erakundearen V. Biltzarreko kide gisa identifikatu zuten.

### Jarduera politiko eta armatua 
Marquiegui Araban 1974ko azaroan eta abenduan izandako hainbat ekintza terroristatan parte hartu izana leporatu zioten:

Aguraingo Curtidos López de Heredia lantegiaren aurkako erasoan parte hartu zuela uste da.

Gasteizko Bilbo Bankuaren sukursal baten lapurretan parte hartu zuen, non sei milioi pezeta eraman zituzten.

1974ko abenduaren 28an, Guardia Zibilaren kontrol baten aurkako tiroketa batean parte hartu zuen Armentiako Bentetan. Gertakari hartan agente bat zauritu zen eta aktibistek erabilitako ibilgailua bertan behera utzita ihes egin zuten.

Frantziako Poliziak atxilotu zuen behin, tiro ariketak egiten ari ziren hogei laguneko talde baten barruan.

### Heriotza 
1975eko maiatzaren 14ko goizaldean, Guardia Zibilak Gernikako Bizkaia Jaurerria kaleko "piso franko" bat inguratu zuen. Marquieguik leiho batetik ihes egitea lortu zuen hasieran, nahiz eta zaurituta egon zitekeen.

Ajangiz auzoko Mendieta baserrian lokalizatu zuten bi kilometro esatsera, ohol eta teila batzuen azpian ezkutatuta zegoela. Han izandako tiroketan hil zen. Hil zenean, Browning marka pistola bat, munizio ugari eta Pablo Pérez Viteriren izenean zegoen nortasun agiri faltsu bat zeramatzan.

### Erreferentziak 
Cifra (1975eko maiatzaren 16a). "Historial del activista muerto". *La Vanguardia Española*, 7. orrialdea.

Agencias (1975eko maiatzaren 15a). "Cuatro muertos durante un enfrentamiento entre la Guardia Civil y la ETA". *La Vanguardia Española*, 7. orrialdea.
Alireza Tangsiri

**Alireza Tangsiri** komodoroa (; Iran, 1962a - 2026ko martxoaren 26a) irandar itsas armadako ofiziala izan zen. Islamiar Guardia Iraultzailearen Itsas Armadaren komandantea izan zen 2018ko abuztutik hil zutenera arte.

2026ko Ormuzko itsasartearen itsas blokeoaren erantzule nagusitzat jo zuten.2026ko martxoaren 26an Israel Katz Israelgo Defentsa ministroak Alirezaren hilketa bere gain hartu zuen Irango Gerraren baitako eraso batean. Irango Gobernuak bere hilketa baieztatu zuen 2026ko martxoaren 30ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak