Rosario del Olmo

**Rosario del Olmo Almenta**, **Rosario del Olmo** izenez ezagunagoa, (Madril, 1904 - *Ibid*., 2000ko urtarrilaren 19a) XX. mendeko lehen hamarkadetako espainiar idazle eta kazetari komunista izan zen.

## Bizitza eta literatura-ibilbidea 
### Haurtzaroa eta lehen idatziak 
Madrilgo etxe xume batean bizi izan zen, Enrique eta Maria Angeles neba-arrebekin batera. Neba errepublikanoen taldean borrokatu zen, eta bere ahizpa  antzerkiko aktorea izan zen eta berarekin batera eszenatokia partekatu zuen 20ko hamarkadaren hasieran. Aktore gisa aritu ziren biak Matilde Romeroren konpainian.

1926an, *La Esfera*, *Nuevo Mundo* eta *Blanco y Negro* aldizkarietan hasi zen lanean. Aldizkari horietan, Espainiako hirietako erreportajeak egiten zituen, kultura-gertaeraren batekin zerikusia zutenak. *Madrilgo Heraldon* ere sinatu zuen 1928tik aurrera, eta bertan Madrilgo gertakari kulturalei eta fikziozko kontakizunei buruz idazten zuen.Ezaugarri komun batzuk dituzte: kontaketaren bigarren zatira arte ez da gaia komentatzen misterioa argitzen denean, ustekabekoak eta malkartsuak dira, batzuetan landu gabeko beste alderdi batzuekin lotuak. Elkarrizketak eta deskribapenak ere uztartzen ditu horietan. 1931n bere lehen liburua argitaratu nahi izan zuen, "*La realidad"* izenekoa, baina ez zuen lortu.

### Kazetaritza eta militantzia 
1930ean sari bat irabazi zuen "*La Libertad"* egunkarian, eta horrek ateak ireki zizkion tirada nazionaleko eta egunkarietako argitalpenei. Tonu sozialagoa hartu zuen. 1931n beste sari bat irabazi zuenean, bere idazkerak argi adierazten zuen bere pentsamendu komunista. Aldi horretan, Europako egoerari buruzko kronikak idatzi zituen batez ere. Maria Teresa Leon idazlea ezagutu zuen, eta "*Octubre"* aldizkariaren proiektuan parte hartu zuen. Bere idatzietan zehar, irakurleak klase-kontzientzia hartzera animatzeaz gain, esfera publikoan eragina izan zezaketenentzat idazten zuen.

1933ko abenduaren 8an, kazetariak Antonio Machado poeta elkarrizketatu zuen *"La Libertad"* egunkarirako *Las Salesas kafetegian*. Elkarrizketa 1934ko urtarrilaren 12an argitaratu zen, izenburu honekin: “Deberes del arte en el momento actual”  (“Artearen betebeharrak gaur egun”). Alfonso Sanchez argazkilariak betikotu zuen.

### Gerra Zibila 
Espainiako Gerra Zibilean, Maria Teresa Leonek zuzendutako *El Mono Azul,* Gerra Zibilaren kronika eta *Mundo Obrero* egunkarian idatzi zuen. *El Mono Azulen* María Zambranok eta Rosa Chacelek ere idatzi zuten, besteak beste. Bere artikuluetan hainbat gai jorratu zituen: herri langilearen goraipamena, Sobietar Batasunarekiko miresmena eta gazte borrokalarien gorespena, Errepublika eta kulturaren defentsa, besteak beste.

1937ko uztailaren 4tik 18ra bitartean egin zen Kulturaren Defentsarako Idazleen Nazioarteko II. Kongresua zela eta, Intelektual Antifaxisten Aliantzak hiru lan argitaratzea erabaki zuen, horien artean "*La crónica general de la Guerra civil"*. Bertan parte hartu zuen María Teresa León, Luisa Carnés, Matilde la Torre eta Dolores Ibarrurikin batera. Bere ekarpena Mujeres en la lucha, su lerrotik erretaguardia aktiboraino, ospitaleetan zein gudu fronteetan eta eguneroko indarkeriaren biktimetan dauden emakume batzuen erretratua da. Irakurleak gerraren bortizkeria hori senti dezan nahi du. Kongresu berean Maria Teresa Leon, Maria Zambrano eta Margarita Nelkenekin batera Espainiako delegatua izan zen.

Gerra Zibilean, Estatu Ministerioko Informazio eta Prentsa Bulegoko Atzerriko Zentsura Burua izan zen. Bulego horretatik George Kessel, Manel Guillorit eta Juliette Halmans bezalako erreportarien lana bermatu zuen.

### Gerraostea 
Gerra Zibila amaitu ondoren, Intelektual Antifaxisten Aliantzarekin erlazionatu zuten, eta Maria Teresa Leonekin batera Francisco de Rojas kaleko 2. zenbakian etxebizitza bat konfiskatu zioten. Atxilotuta galdekatu zuten eta Ventaseko espetxean hiru urte eman ondoren, 1941eko ekainean 12 urte eta egun bateko zigorra ezarri zioten matxinadari laguntzeagatik.

Ventaseko espetxean beste preso politiko batzuekin harremanetan zegoen, tartean Matilde Landarekin.

Madrilen hil zen 2000ko urtarrilaren 19an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Los puestos de la calle y la pornografía   (Kaleko postuak eta pornografia)*, 1937ko uztailaren 17an *El Mono Azulen* agertutako artikulua.
* 1938ko abenduaren 9an Madrilen *El Cuarto Poder*  (*Laugarren Boterea)* buruz emandako hitzaldi baten aipamena.