Edwin Catmull

**Edwin Earl Catmull** (Parkersburg, Mendebaldeko Virginian, 1945eko martxoaren 31a) estatubatuar informatikaria da. Pixar-en sortzaileetako bat da eta Walt Disney Animation Studios-en lehendakaria izan zen. 3D grafikoei egindako ekarpenengatik ohoratu dute, ACM Turing 2019 saria barne.

## Gaztaroa 
Edwin Catmull 1945eko martxoaren 31n jaio zen Parkersburg-en, Mendebaldeko Virginian. Gero, familia Salt Lake Cityra (Utah) joan zen bizitzera. Han, aita Granitoko Bigarren Hezkuntzako Eskolako zuzendaria izan zen, eta, gero, Taylorsville Bigarren Hezkuntzako Eskolako zuzendaria.

Laister, Catmullek inspirazioa aurkitu zuen Disneyren filmetan, *Peter Pan* eta Pinocchio barne, eta animatzaile izan nahi zuela hasi zen esaten; batxilergoa amaitu ondoren, ordea, ez zekien horretara nola iritsi, ideiarik ere ez zuen, ez baitzegoen animazio-eskolarik garai hartan. Matematika eta fisika ere gustuko zituelako, animazio ikasi ordez ikasketa zientifiko bat aukeratu zuen. "Espaloi-liburuak" erabiliz ere animazioa egin zuen. 1969an Utahko Unibertsitatean graduatu zen fisikan eta informatikan  B.S. (Bachelor of Science) batekin . Hasiera batean, programazio-lengoaiak diseinatu nahi zituenean, Catmullek Ivan Sutherland aurkitu zuen. Sketchpad izeneko ordenagailurako marrazketa-programa diseinatu zuen, eta irudi digitalarekiko sortzeko interesa berreskuratu zuen. Sutherlanderen ikasle gisa, unibertsitateko DARPA programan parte hartu zuen, James H. Clark, John Warnock eta Alan Kayrekin eskolak partekatuz. Z-buffering ere bere kabuz asmatu zuen, Wolfgang Straßer-ek bere doktorego-tesian zortzi hilabete lehenago deskribatu zuena.

1972an, Catmullek zinemagintzari egin zion lehen ekarpena: minutu bateko ezkerreko eskuko bertsio animatua, "A Computer Animated Hand" izenekoa (euskaraz: Konputagailuz Animatutako Esku bat), Fred Park-ekin sortua Utahko Unibertsitatean. Sekuentzia labur hori, azkenean, Hollywoodeko produktore batek jaso zuen, 1976ko *Futureworld* filmean, 3D grafikoak erabili zituen lehen filmean, baita zientzia-fikziozko sekuentzia bat 1973ko *Westworld* filmean ere. Aitzindaria izan zen ordenagailu batek sortutako irudi pixelatua erabiltzen. Ordenagailu bidez animatutako *esku bat* aukeratu zen, 2011ko abenduan AEBko Kongresuko Liburutegiko Zinema Erregistro Nazionalean gordetzeko.

## Ikasketak 
### Lehen ikasketak 
1974an informatikan doktoratu zen Catmull, eta Applicon izeneko konpainia batek kontratatu zuen. Urte hartako azaroan, Alexander Schure New Yorkeko Teknologia Institutuaren sortzaileak institutuko konputazio grafikoko laborategi berriaren zuzendari kargua eskaini zion. Lantoki horretan, 1977an, Tween asmatu zuen, bi koadroren arteko mugimendu-koadroak automatikoki sortzen zituen 2D animaziorako softwarea. 

Hala ere, Catmull-en taldeak ez zuen zinemaren bidez istorio bat eraginkortasunez kontatzeko gaitasunik. Catmull eta haren bazkide Alvy Ray Smith arazo hori arintzeko ikasketak egiten saiatu ziren, baina, oro har, ez zuten arrakastarik izan George Lucas-en arreta piztu zuten arte. 

### Lucasfilma 
Lucas Catmullera hurbildu zen 1979an, eta grafiko informatikoak landuko zituen talde bat zuzentzeko eskatu zion , bideo-edizioa eta audio digitala entretenimenduaren eremura eramateko. Lucasek tratua egina zuen X-Wing izeneko konputagailu-konpainia batekin, eta *Star* Warsfilmerako X hegalen arteko borroka batentzako eredu digitala sortzeko eskatu zien. 1979an, Lucasfilmeko Industrial Light & Magic grafiko informatikoen dibisioko lehendakariorde bihurtu zen Catmull.
thumb

### Pixar 
1986an, Steve Jobsek Lucasfilmeko atal digitala erosi zuen eta Pixar sortu zuen, non Catmullek funtzionatuko baitzuen.  Pixar Disneyk erosi zuen 2006an. 

2007ko ekainean, Disneytoon Studios-en kontrola jaso zuten Catmull eta Pixar animatzaile digital eta John Lasseter zuzendariak. Disneytoon Studios Disney Animation dibisioa Glendaleko instalazio independente batean dago. Lehendakari eta zuzendari sortzaile gisa, hurrenez hurren, hiru azterlan bereizi gainbegiratu zituzten Disneyrentzat, bakoitzak bere ekoizpenarekin: Pixar, Disney Animation eta Disneytoon. Disney Animation eta Disneytoon Los Angelesen dauden bitartean, Pixar 350 milia (563 kilometro) baino gehiagora dago ipar-mendebaldean, San Frantziskoko badiaren inguruan. Han bizi dira Catmull eta Lasseter. Ondorioz, azterketa bakoitzerako kudeatzaile orokor bat izendatu zuten, eguneroko kudeaketa-gaiak haien ardura pean uzteko. Gero, Pixar eta Disney Animation-era astero-astero joaten hasi ziren, eta Disney Animation-en astean gutxienez bi egun igarotzen dituzte (gehienetan astearte eta asteazkenetan).

Pixarren, Catmull High-Tech Employee Antitrust-en eskandaluan sartuta egon zen. Disneyk eta bere filialek, Pixar barne, azkenean 100 milioi dolar ordaindu zituzten likidazio-konpentsazio gisa. 2018ko urriaren 23an, Catmullek Pixar-en eta Disney Animation-en erretiro-planaren berri eman zuen, eta aholkulari gisa aritu zen 2019ko uztailera arte.

### Thatgamecompany 
2022ko martxoan, Thatgamecompanyk iragarri zuen Catmull gehitu zuela kultura sortzailearen eta hazkunde estrategikoaren aholkulari nagusi gisa.

## Bizitza pertsonala 
2006tik, Catmull Kaliforniako Marin konderrian bizi da, Susan Anderson emaztearekin eta hiru seme-alabekin.

Catmull ez da gai buruan irudi mentalak sortzeko, afantasia esaten zaio horri.

## Sariak eta ohoreak 
1993an, Catmullek Mugimenduaren Arte eta Irudi Zientzien Akademiaren lehen Sari Akademiko Zientifiko eta Teknikoa jaso zuen, "PhotoRealista 1xMan softwarea garatzeko. Software horrek mugimenduan dauden irudiak sortzen ditu, formaren eta itxuraren 3D deskribapen konputazionalen bidez. Tom Porterrekin partekatu zuen saria. 

1995ean hardware Informatikoaren Elkarteko kide izendatu zuten. Berriro ere, 1996an, Akademiaren sari zientifiko eta teknikoa jaso zuen, "irudien konposizio digitalean asmakizun aitzindariak egiteagatik".

2000. urtean, Catmull AEBko Ingeniaritzako Akademia Nazionaleko kide hautatu zuten irudi digitalen sorkuntza zuzentzeko. Ondorioz, efektu bisual erabat sintetikoak eta mugimendu-irudiak sartu ziren.

2001ean, Oscar bat jaso zuen, "mugimenduan zeuden irudiak irudikatzeko arloan izandako aurrerapen garrantzitsuengatik, Pixar-en liburuak erakusten duenez". 2006an, IEEE John von Neumann Sarien Koroa irabazi zuen, modelatze, animazio eta errenderizazioko konputazio grafikoaren arloan egindako ekarpen aitzindariengatik. 81. Oscar Sariaetan (2008, 2009ko otsailean aurkeztu ziren), Gordon E. Sawyer saria eman zioten Catmulli. Sari horrek "industria zinematografikoan egindako ekarpen teknologiko nabarmenak egin dituen pertsona bat" ohoratzen du.

2013an, Konputazioaren Historiaren Museoak Museoaren Lagun izendatu zuen, "grafiko informatikoetan, animazioan eta zineman egindako lan aitzindariagatik".

Creación, Inc. Financial Times eta Goldman Sachs Business Book of the Year Award libururako (2014) izendatu zuten, eta Mark Zuckerbergen liburu-kluberako ere 2015eko martxoan.

Catmullek Turing 2019 Saria partekatu zuen Pat Hanrahanekin, ordenagailu bidez sortutako irudietan egindako lan aitzindariagatik.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Catmullek sormena, enpresa-espiritua, istorioen kontaketa eta zinema eztabaidatzen ditu, Stanfordeko Unibertsitatea, 2014/04/30 (bideoa transkripzioarekin)