Fosforitaren Gerra

**Fosforitaren Gerra** () Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistan, 1980ko hamarkadaren amaieran, Virumaa eskualdean fosforita-meategi handiak irekitzearen aurkako ingurumen-kanpaina izan zen. Mugimenduak 1987an lortu zuen goraldia, eta arrakasta izan zuen, ez bakarrik berehalako helburuak lortzean, baita mugimendu nazionalista bultzatu eta indartzean ere, gerora, 1991n, Estoniaren independentzia berrezartzea ekarri baitzuen. Herrialdean, tokiko gobernu sobietarra desegonkortzera eta desegitera eraman zuen katalizatzailetzat hartzen da.

Kanpaina bi gai nagusitan zentratu zen: lehena, meategi berriek eskala handian eragingo zuten ingurumen-degradazioa; bigarrena, meategi berrietarako eskulanaren beharrak Sobietar Batasuneko beste leku batzuetako milaka langile eramango zituen migrazio-oldea eragingo zuen beldurra. Estoniarren iritziz, horrek izugarri okertuko zukeen jada ahula zen oreka demografikoa (Estoniako estoniarren proportzioa %97 ingurutik %61,5era jaitsi zen 1989an Bigarren Mundu Gerraren ondoren).

## Aurrekariak eta lehen mugimenduak 
thumb|left|Fosforita-biltegiak iparraldeko Estonian
Fosforita-biltegiak Estonia iparraldeko hainbat lekutan daude. Rakvereko gordailua, nagusiki Lääne-Viruko konderrian dagoena, Europako handiena da. Fosforitaren erauzketa Estonian 1924an hasi zen Maardutik gertu. 1940an meategi handiago bat inauguratu zuten. Hau kalitate baxuko fosforoko ongarriak ekoizten zituen fabrika batekin batera, 1991ren amaierara arte funtzionatu zuen eta inguru horretan hainbat ingurumen-arazo sortu zituen.

1970eko hamarkadaren hasieran, Moskuko Sobietar Batasuneko gobernu zentralak Lääne-Viruko konderriko fosforita-biltegiak ustiatzeko interesa agertu zuen. Lehenengo proposamena Toolseko aztarnategia (Rakvere iparraldean) ustiatzea izan zen, baina 1980ko hamarkadaren hasieran plan horiek alde batera utzi zituzten eta Rakvereko aztarnategia ustiatzea mesedegarriagoa zela pentsatu baitzuten. Sobietar planak publiko egin ez zituzten arren, erabakiak hartzean inplikatutako zientzialari eta ekologista estoniarren artean oposizio handia egon zen. Estoniako Zientzien Akademian, Endel Lippmäa kasu, planaren berri zuten eta haren aurka zeuden. Apirilean, Tartuko Unibertsitateko ikasleek, unibertsitateko areto nagusian egindako bilera batean, aho batez gaitzetsi zituzten Estoniako SESko liderren ekintzak. Maiatzaren Leheneko ohiko manifestazioetan, ikasleek fosforita meatzaritzaren aurkako leloak eraman zituzten eta oso ezagunak egin ziren kamiseta horiak jantzi zituzten "Fosforita, ez, eskerrik asko" testuarekin. Protesta guztien ondorioz eta meategien aurkako herri oposizioaren aurrean, 1987ko irailaren 18an agintari sobietarrek meatzaritza ustiatzeko plana baztertu zuten.

## Sekuelak 
Estoniako mugimendu independentistari dagokionez, kanpainaren ustekabeko ondorioak berehalako emaitzaren antzekoak izan ziren. Fosforitaren Gerrak estoniar herria aktibatu zuen, jendeari ekintza kolektiboaren boterean fedea eman zion eta faktore garrantzitsua izan zen erregimenarekiko beldurra desagertzeko. Oro har, gobernu sobietarra Estonian ezegonkortzera eraman zuen katalizatzaile gisa jardun zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak