Fukushimako istripu nuklearra

thumb|250px|Japoniako erreaktore nuklearrak.

**Fukushimako istripu nuklearra**, Fukushima I zentral nuklearrean gertatua, 2011ko martxoaren 11n izan zen. Gertakarien artean erreaktore nuklearrak dauden eraikinen eztanda, errefrigerazio sistemen apurketa, nukleoaren fusio hirukoitza eta erradiazioaren kanporaketa egon ziren, Japonian egondako lurrikara eta tsunamiak sortutako kalteen ondorioz.

## Zentrala 
Fukushima I zentral nuklearra(福島第一原子力発電所 Fukushima Daiichi Genshiryoku Hatsudensho, Fukushima I NPP, 1F), General Electric izeneko enpresa estatubatuarrak diseinatuta, 1967an hasi zen eraikitzen eta 1971an jarri zen funtzionamenduan. Zentrala sei erreaktore nuklearrez dago osatuta, 4,7 GWko indar totala inzanik eta munduko 25 konplexu nuklear handienetarikoen artean egonda.

## 2011ko istripua eta ondorengo eztandak 
2011aren martxoaren 11an, Japonian 16:46 zirela (Japoniako ordu estandarra: UTC+9) Richter eskalan 9. mailan sailkatutako lurrikara egon zen Japoniako Ipar-Mendebaldeko kostan. Egun horretan bertan 1,2 eta 3 erreaktoreak zeuden martxan. 4,5 eta 6 erreaktoreak, ordea, aldizkako ikuskapen bat zela eta geldirik zeuden. Lurrikara atzeman bezain laster lehenengo hiru erreaktoreak automatikoki itzali ziren. Erreaktoreak gelditzerakoan elektrizitatearen produkzioa geldiarazi zen. Normalean erreaktoreak kanpoaldeko eraikitze elektrikoaren elektrizitatea erabil dezakete nukleoa hoztu eta kontrol gela martxan jarraitzeko, baina sarea estropeatu egin zen lurrikararen ondorioz.

38 metro baino gehiagoko tsunamiak ekiditeko behar zuten horma ez zutenez, maremotoa edozein motatako erresistentziarik gabe aurrera jarraitzea suposatu zuen, zentralean 15 metroko olatuak eta inguruko beste gune batzuetan 40,5 metrotakoak egon baitziren. Hainbat sistema kritiko uholdea zegoen guneetan egoteak zentralaren eta honen erreaktoreen kontrola guztiz galtzea ekarri zuen.
Lehenengo akats teknikoak lurrikararen egunean bertan izan ziren, bi erreaktoreen errefrigerazioa sistemak eta larrialdietako lau sorgailuen geldialdia zehazki. Arazo hauen ondorioz, nukleoaren fusio partzialaren ebidentziak sortu ziren 1,2 eta 3. erreaktoreetan eta 1,3 eta 4 erreaktoreak zeuden eraikuntzaren errebestimenduaren apurketa eragin zuten hidrogeno eztandak. Horretaz gain, gastatutako erregai nuklearrak gordetako tankeak gehiegi berotzen hasi ziren. 3. erreaktorean erregai bereziki arriskutsua zegoen, uranio eta plutonio nahasketa baitzen.

Erradiazio isurketaren beldur zela Japoniako gobernuak zentralaren inguruko 20 kilometrotako erradioa ebakuatzea erabaki zuen, ondoren 30 kilometrotakoa izatera pasatu zen eta azkenik 40 kilometrotakoa. Hainbat langilek erradiazioa jasan behar izan zuten.

Apirilaren 11an Industria eta Nuklear Segurtasun agentziak INES eskalako 7. mailara handitu zuen istripuaren larritasuna, eskalaren maximoa. Istripu nuklear ezagunena, Txernobylgo hondamendia zehazki, eskala horretan kokatu zen ere.
Egoeraren larritasuna ikusita autoritateek "nuklear larritasun egoera" deklaratu zuten, larrialdiko neurriak hartuz. Ebakuatutako erradioa 100 kilometrotara handitu zen eta armada zabaldu zuten ondoko guneak ahalik eta gehien kontrolatu ahal izateko. Gainera, erabaki berriak hartu ziren, hala nola erreaktoreetan itsasoko ura eta azido borikoa botatzearena, hauek hozteko.

2011aren ekainean jakinarazi zen katastrofea gertatutako momentuan martxan zeuden hiru erreaktoreek nukleoaren fusioa jasan zutela.

## Ondorioak 
Errefrigerazio sistemen akatsak zirela eta gas erradioaktiboen isurketa kontrolatua burutu zen, euskarri esparruan presioa murrizteko.

Istripua gertatu eta egun batzuetara iodo erradioaktiboa aurkitu zen Tokioko uran eta erradioaktibitate maila handia Fukushimaren inguruan produzitutako esnean ere. Aste bat geroago, Kalifornian Japoniatik zetozen partikula erradioaktiboak agertu ziren, Ozeano Barea zeharkatu zutenak. 2021eko apirilaren 13an, Japoniako gobernuko buru Yoshihide Sugak iragarri zuen istripuan nukleoak hozteko baliatutako ur kutsatua itsasora isurtzea erabaki zutela, eta bi urtetan egingo zutela hori. Erabaki hori zentral nuklearraren Tokyo Electric Power kudeatzailearekin, Japoniako energia nuklearra arautzeko erakundearekin (OIEA) eta Fukushimako tokiko agintariekin bildu ondoren hartu zuen.

530px|thumb|NNSAgatik neurtutako erradiazio maila 2011aren martxoaren 22an.

## Istripuaren kritikak 
Istripu larria gertatu zela ikusi ondoren mundu osoan zehar ikaragarrizko eztabaida ireki zen, duela denbora askotik entzun izan ahal duguna: zentral nuklearren segurtasuna. Horretaz gain, Fukushimako zentral nuklearraren hirugarren erreaktoreak kritika gogorrak jaso zituen, oxido ezberdinen nahasketaz osatutako erregaia erabiltzen zuelako, ikaragarri kutsagarria dena.

## Biktimak 
2014ko abuztuaren 25ean zabaldu zenez, istripu garaian 14 urte inguru zituzten 300.000 pertsona ikertu zituzten adituek, eta horietatik 57tan aurkitu zuten tiroideko minbizia, eta beste 103 lagunek gaitza gara zezaketela ohartarazi. Lortutako emaitzen arabera, inguru horretan 100.000 lagunetik 30ek garatu zuten minbizia mota hori; aldiz, Japoniako beste eskualde batzuetan, 100.000tik 1,7k soilik garatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* WHO (2013). Health risk assessment from the nuclear accident after the 2011 Great East Japan Earthquake and Tsunami (PDF). . Retrieved 7 September 2016.
* Caldicott, Helen [ed.]: Crisis Without End: The Medical and Ecological Consequences of the Fukushima Nuclear Catastrophe. [From the "Symposium at the New York Academy of Medicine, March 11–12, 2013"]. The New Press, 2014.  (eBook)
* Nadesan, Majia (2013). Fukushima and the Privatization of Risk. London, Palgrave, 2013. 
* Legacies of Fukushima. University of Pennsylvania Press. 2021. .
* Cécile Asanuma-Brice, Fukushima, dix ans après [archive], Éditions de La Maison des Sciences de l'Homme, 2021, 216p. ()
* Académie des sciences (France) (Groupe de solidarité Japon présidé par Alain Carpentier, avec Étienne-Émile Baulieu, Édouard Brézin et Jacques Friedel), L'Accident majeur de Fukushima : considérations sismiques, nucléaires et médicales, Les Ulis, EDP sciences, 2012, 87 p. ().
* Michaël Ferrier, Fukushima : récit d'un désastre, Paris, Gallimard, coll. « L'infini », 2012, 262 p. ().
* William T. Vollmann (trad. Jean-Paul Mourlon), Fukushima, dans la zone interdite : voyage à travers l'enfer et les hautes eaux dans le Japon de l'après-séisme, Auch, Tristram, 2012, 89 p. ().
* Jean-Luc Nancy, L’Équivalence des catastrophes (Après Fukushima), Paris, Galilée, coll. « La philosophie en effet », 2012, 68 p. ()
* Nadine Ribault et Thierry Ribault, Les Sanctuaires de l’abîme. Chronique du désastre de Fukushima, Paris, Éditions de l’Encyclopédie des Nuisances, 2012, 135 p. ()
* François Leclerc, Fukushima la fatalité nucléaire. Mensonge d'État, Gaël, Osez la République sociale, 2012, 150 p.
* Penser avec Fukushima, sous la direction de Christian Doumet et Michaël Ferrier, Nantes, Éditions Cécile Defaut, 2016, 295 p. ()
* Ryôichi Wagô, Jets de poèmes dans le vif de Fukushima, traduit du japonais par Corinne Atlan, encres sur papier de soie d'Élisabeth Gérony-Forestier, Toulouse, éditions Érès, coll. « Po&Psy a parte », 2016, 302 p.343
* Yves Lenoir, auteur de La Comédie Atomique, La Découverte 2016, et du film Tchernobyl, le monde d'après, ETB 2018, réalisateur Marc Petitjean.
* Alexandra Dawe, Justin McKeating, Iryna Labunska, Nina Schulz, Shawn-Patrick Stensil and Rianne Teule « Nuclear scars:The Lasting Legacies of Chernobyl and Fukushima » ? published in March 2016 by Greenpeace International, Amsterdam
* Franck Guarnieri et Sébastien Travadel, Un récit de Fukushima. Le directeur parle, Paris, Presses Universitaires de France, 2018, 156 p. ()
* Dans l'œil du désastre : créer avec Fukushima, sous la direction de Michaël Ferrier, éd. Thierry Marchaisse, 2021 (), avec la participation des artistes Makoto Aida, Takashi Arai, Chim↑Pom, Marie Drouet, Hikaru Fujii, Thierry Girard, Yoi Kawakubo, Jacques Kraemer, Hélène Lucien, Bruno Meyssat, Chihiro Minato, Yoann Moreau, Brigitte Mounier, Kôhei Nawa, Shinji Ohmaki, Marc Pallain, Claude-Julie Parisot, Gil Rabier, Noi Sawaragi, Nobuhiro Suwa, Kota Takeuchi, Kenichi Watanabe, Yukinori Yanagi

## Kanpo estekak