Juan Guzmán Tapia

**Juan Salvador Guzmán Tapia** (1939ko apirilaren 22a - 2021eko urtarrilaren 22a) Txileko epailea izan zen. Bera izan zen 1973 eta 1990 bitarteko diktaduran zehar giza eskubideen urraketagatik Augusto Pinochet auziperatzeko ikerketak zuzendu zituen Txileko lehen epailea. Fiskal berezi gisa, estrategia juridiko berriak erabili zituen Pinochet eta bere erregimen militarreko kideei aldi horretan izandako hilketen eta giza eskubideen urraketen erantzule eskatzeko.

## Biografia 
Guzmán 1939ko apirilaren 22an jaio zen San Salvadorren, El Salvadorren, euskal jatorriko txiletar diplomazialariaren familia batean .  Aita Juan Guzmán Cruchaga diplomazialaria eta poeta zen, ama, Raquel Tapia Caballero (Arnaldo Tapia Caballero piano-jotzailearen arreba), berriz, arteetan aritzen zen, antzerkian eta eskulturan trebatua.  Bere bizitzaren hasieran Amerikako kultura ezagutu zuen, 4 eta 12 urte bitartean San Frantziskon eta Washingtonen eman zituelarik.   Kontserbadore babestu gisa izandako lehen urteei buruz hitz eginez, Guzmánek esan zuen bera eta bere familia hasiera batean txalotu zutela Pinochet demokratikoki hautatutako presidente sozialista Salvador Allende estatu kolpe militar batean.  Garai hartan Txilen indarrean zegoen sistema judizialaren arabera, epaileek ikerketa eta fiskaltza ardurak zituzten auzitegien buru izateaz gain.  1998ko urtarrilaren 12an, Txileko giza eskubideen abokatuek Pinocheten aurkako lehen 70 auzitik gora aurkeztu zuten. Guzmán izendatu zuten ikerketaren ardura hartzeko.  Denbora horretan, Pinochet atxilotu zuten Londresen 1998ko urrian, Baltasar Garzón epaile espainiarraren aginduz, Txilen Espainiako herritarren aurkako genozidioa eta beste delitu batzuk leporatuta. Dena den, Pinochet azkenean epaiketarako ezgaitzat jo zuten eta 2000ko martxoan etxera itzuli zen Txilera, Londresen 17 hilabetez etxean atxilotu ostean.   Guzmanek berehala eskatu zuen Pinocheti legezko immunitatea kentzeko eta Santiagon etxean atxilotzeko.  Guzmánek detektibe talde bat eta beste auzitegi aditu batzuk bildu zituen ikerketa zuzentzeko.   

2000ko abenduan &#x2013; Guzmanek 1973-1990 diktaduran izandako bahiketagatik Pinocheti leporatu zion formalki, eta 2001eko urtarrilean bi orduz galdekatu zuen medikuek galdeketa egiteko egokia zela esan ostean. Hilabete horretan bertan, Guzmanek jenerala etxean atxilotu zuen.  

2001eko uztailean, karguak bertan behera utzi zituzten eta, gero, osasun arrazoiengatik kendu zituzten. 2004ko maiatzean, Auzitegiak Pinochet-i berriro kendu zion fiskaltzaren immunitatea Kondor Operazioari buruzko kargu berriengatik.   2005eko irailean, Auzitegiak onartu egin zuen Guzmanek Pinocheti Colombo Operazioaren inguruko immunitatea kentzeko egindako eskaerari.  

Ahalegin guztiak egin arren, 2006an hil zen Pinochet, akusazio eta kasu anitz oraindik izapidetuta.  Geroago mintzatzean, Guzmánek esango zuen: «Garrantzitsua da gure seme-alabei uzten dieguna eta hemen esan ahal izango dute: ‘Begira, hemen epaitu zuten diktadore bat’»  .

### Geroagoko urteak 
Guzmanek 2005ean hartu zuen erretiroa. Urte hartan argitaratutako *Au bord du monde. Les Mémoires du juge de Pinochet* (Munduaren ertzean: Pinochet auzipetu zuen epailearen memoriak) memoria batean, Pinocheten aurkako auzia bertan behera uzteko presio politikoa jasan zuela agerian utzi zuen. 

Erretiroa hartu ondoren, Txileko Unibertsitate Zentraleko Giza Eskubideen Zentroko zuzendaria izan zen.  2008an, Guzmanek Kubaren kontrako estatubatuar bahimendua kentzeko eskatu zuen.  Kubako Bostei ere sostengua adierazi die, haien atxiloketa injustu eta arbitrariotzat jo baitzuen Guzmanek. 

## Komunikabideak 
2008ko *The Judge and the General* dokumentalak bere erregimenak egindako krimenengatik Pinochet epailearen aurrera eramateko ahaleginak dokumentatu zituen. Dokumentala Elizabeth Farnsworth eta Patricio Lanfrancok ekoitzi eta zuzendu dute. Emanaldia Estatu Batuetako PBS kateak eman zuen. 

## Bizitza pertsonala 
Guzmán Inés Watine Dubrulle frantsesarekin ezkondu zen. Bikoteak bi alaba izan zituen.  Arte-bildumatzailea izan zen, eta Kolonaurreko Hego Amerikako arte bildumako hainbat pieza eman zizkion Txileko museoei, besteak beste, Maipuko Carmen Museoari.   Guzmán–Watine bilduma izenekoa, Txile, Peru, Ekuador eta Kolonbia hartzen zituen.  

Santiagon bizi zen eta bere bizitzaren azken zatian dementzia izan zuen. 2021eko urtarrilaren 22an hil zen. Bere heriotzaren arrazoia ez zen jakinarazi. 81 urte zituen. 

## Obrak 
*
*  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak