open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atanasio Urioste

**José Atanasio Cecilio Urioste de las Carreras** (Bilbo, 1798ko maiatzaren 2a &ndash; Sucre, 1864ko urtarrilaren 5a) eusko-boliviar enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Juan Gregorio Urioste del Valle eta Eugenia Lucía de Las Carreras de los Herosren semea izan zen. Haurtzaroan, Napoleondar Gerrek Bizkaia suntsitu zuten, eta, hala, aitak Buenos Airesera bidaliko zuen 14 urte zituela, amaren aldeko osaba zuen Don Manuel de las Carrerasen babespean bizitzera. Adinez nagusi zela, Boliviako Potosí hirira joan zen, eta merkatal negozioak egiteari ekin zion, hiri hori Aricako portuarekin lotzeko. Zilarra eta beste baliabide batzuk Charcasetik merkatu globalera eramanez, Urioste oso aberatsa bihurtu zen eta, hala, Boliviako Errepublika berrian figura boteretsua izatera iritsi zen.

Potosín sortu zuen Urioste etxea, bere enpresa eta negozio pertsonalak kudeatzeko ezarritako merkataritza-etxea. Hori izango zen bere diru-iturri nagusia, eta, ondoren, meatze-industriara hedatuko zen.

Potosín Miguel Francisco Gómez Saltako errege-gobernadorearen alaba Micaela Dionisia Gómez Martínezekin ezkondu zen. Sei seme-alaba izan zituzten: Melitón; Lorenza Pastora; Juan Manuel; Ezequiel; María Encarnación; eta Rosa Petronila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Antonio el Real monasterioa (Segovia)

**San Antonio el Real** monasterioa Segoviako hirian espainiarrean dagoen eraikin multzoa da. Estilo gotikoa du eta Segoviako eraikin erlijioso garrantzitsuenetakoa da. Barruan artelan ugari gordetzen dira. Paduako San Antonioren zilarrezko erlikia-ontzi bat eta Utrechteko eskolako hiru triptiko flandestar ere bai.   

## Historia 
1455ean Henrike IV.a Gaztelakoak "*El Campillo*" lursailean aisialdirako jauregia eraikitzeko agindu zuen. Handik gutxira frantziskotarrei eman zien, eta komentu bihurtu zen. 1468ko apirilaren 12an, Errege-erregina Katolikoen agintaldian, frantziskotar klaratarrei laga zitzaien, eta XXI. mendera arte iraun duen klausurako komentu bihurtu zen. 

## Deskribapena 
Kapera nagusian mudejar estiloa da nagusi. Ganga, igeltserotza polikromatuzko friso batean bermatuta dagoen, mudejar estiloko kasetoiduraz estalita dago. Dekorazioa izarretan eta begiztetan oinarrituta dago, erdigunetik pinaburu mozarabiarren lukuak zintzilik.

Bi solairuko klaustroa angeluzuzena da. XVII. mendean amaitu zen eraikitzen. Beheko solairuan sabai mudejarrak daude, begiztaz apainduak.

Multzoko eliza klaustroaren iparraldean dago. Mudejar estiloko teilatu-hegal batek ataria eta bikariotzarako sarrera estaltzen ditu. Barruan, sabaiak oso apainduta daude polikromiaz, eta bertan Errege Katolikoen ikurrak agertzen dira. Multzoa Guáseko eskolako eliz atari gotikoak osatzen du. Kapera nagusiak buztinezko armadura oktogonala du. Habeartea ganga barrokoek estaltzen dute. Ganga horiek 1730ean eraiki ziren, eta antzinako zurezko armadura ordezkatu zuten.

Klaustroaren ekialdean bi sakristia eta kapitulu-gela daude. Kapera nagusitik gertuen dagoen sakristia Gaztela, Leon eta Portugalgo lore eta heraldika motiboekin apaindua dago. Bost zauriak, frantziskotarren gurutzea eta JHS monograma ere ageri dira. Klaustroko sarrera, kanpandorrearen azpian dagoen atari gotiko batetik egiten da.

Kapitulu-gelako sabaia harriz egina dago; oktogonala da, zarpeatua, eta hamabiko lazoa du apaingarri, polikromatua eta urre-kolorekoa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Segovia - Monasterio de San Antonio el Real 08.jpg|Monasterioko atarietako bat.
Fitxategi:Claustro de San Antonio el Real.jpg|Klaustroa.
Fitxategi:Segovia - Monasterio de San Antonio el Real 14.jpg|Elizako erretaula, eta gainean sabai mudejarra.
Fitxategi:Segovia - Monasterio de San Antonio el Real, interior del claustro 08.jpg|Erretaula flandestarretako bat.
Fitxategi:Segovia - Monasterio de San Antonio el Real, refectorio 1.jpg|Errefektorioko margoak.
Fitxategi:Segovia - Monasterio de San Antonio el Real, interior del claustro 09.jpg|Sabai landuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Lirio

***El Lirio*** Gasteizen 1845 eta 1847 artean argitaratutako egunkaria izan zen.

## Historia 
Ramon Ortiz de Zaratek zuzenduta, bere lehen alea 1845eko azaroaren 1ean argitaratu zuten. «Gure Espainia kultuko probintzia guztiek hiriburuetan milaka egunkari dituztenean, milaka argitalpen gehiago edo ez hain irakurterrazak, baina guztiek laguntzen dutenean neke-orduak, gogaikarriak eta aspergarriak eztitzen, irudimenak irrikatzen eta irakurketa entretenigarria bilatzen duenean, dela bere txiste zorrotzekin, dela esaldi sentituekin; bizi garen mendeko argi ederraren distirak nonahi islatzen direnean; eta azkenik, askok idazten eta irakurtzen dutenean: Gasteiz izango al da garai hartako asaldura intelektualari ez dagokion hiri bakarra?», galdetzen du lehen zenbakian, eta argitalpenaren helburu gisa harpidedunei «olgeta labur hori ematea eta estimulu bat aurkitzea» finkatzen du. Egunkaria Ignacio Egañak Mateo Benigno de Moraza kalean zuen inprimategian argitaratzen zuten, eta 1, 8, 15 eta 22an saltzen zuten.

Besteak beste, Ramón Ortiz de Zarate berak, Segundo Aguirrek, Francisco Juan de Ayalak, Ladislao de Velascok, Isidoro de Arellanok, Francisco Renterok, Mateo Benigno de Morazak, Eduardo Alcalá Galiano eta José Goizuetak idatzitako testuek bete zituzten bere orriak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
* 
*

## Kanpo estekak
Mateo Benigno de Moraza kalea

**Mateo Benigno de Moraza kalea** Gasteizko kale bat da. Mateo Benigno de Moraza Gasteizko legelariaren omenez jarritako izena da.

## Historia eta deskribapena 
Kaleak izen hori izan du 1887ko urriaren 12an San Frantziskokoaren zati izateari utzi zionetik. San Migel Goiaingeruaren elizako harmailadian hasten da, eta San Frantzisko aldapan amaitzen da. Bertan, historian zehar Banco de España hirian izan duen eta orain Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroaren egoitza den eraikinean gelditu da. Historian zehar, Plaza Berria eta Arkupea kalearen zati izan dira, biak ere Justo Antonio Olagibelen obra monumentalak. Orain kalea tabernek eta jatetxeek okupatzen badute ere, hiriko bizitza sozial eta politikoaren erdigune izan zen urteetan zehar, kafeak, inprentak — Sarasketa eta Ignacio Egañarena, besteak beste, *El Mosaico*, *El Escudo Católico*, *La Buena Causa*, *El Porvenir Alavés*, *La Trompeta*, *El Lirio* eta *Vitoria Alegre* — eta antzerkirako lokalak. Kaleak urteetan zehar bere jaieguna ospatu zuen Mateo Ebanjelariaren eguna zela eta

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
*

## Kanpo estekak
Francisco Juan de Ayala

**Francisco Juan de Ayala Ortiz de Urbina** (Gasteiz, 1824ko ekainaren 4a - *ib.*, 1907ko otsailaren 8a) politikari eta kazetari arabarra izan zen.

## Biografia 
Juan Santos Ayala Díaz de Durana eta Eusebia Ortiz de Urbina Ayalaren semea izan zen. Filosofia Madrilen eta Legeak Sevillako Unibertsitatean ikasi zituen, eta hainbat ofiziotako hainbat eskolarekin kolaboratu zuen Gasteizera itzuli zenean. Adibidez, Arabako Behaketa Zientzien Akademiako ohorezko kide izatera iritsi zen.

Sotero Mantelirekin batera *Revista Vascongada* sortu zuen, eta biak, Ricardo Becerro de Bengoarekin, Centro Literario Vascongadoren kide fundatzaileak izan ziren. *El Porvenir Alavés* zuzendu zuen. Halaber, *El Lirio* eta *Revista de las Provincias* aldizkarietako orrialdeetarako testuak idatzi zituen, eta Fermín Herrán arabarra arduratu zen horien zuzendaritzaz Madrilen. 

Arabako hiriburuko zinegotzia izan ondoren, 1858 eta 1866an aukeratutako bi alditan ere alkate izan zen.  Beste ekintza batzuen artean, lehen araudia eman zion hiriko Bahitetxeari, 1856an eratua. Ondoren, politika probintzialera egin zuen salto, 1855etik 1861era Arabako ahaldun nagusi izan zen arte. Kargua utzi zuenean, probintziako aita izatera pasa zen. 1869ko hauteskunde konstituziogileetan, bere probintzia Gorteen aurrean ordezkatzeko aukeratua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haluzinogeno

Kimikan **haluzinogeno** esaten zaie pertzepzio-arazoak eta haluzinazioak sorrarazten dituzten konposatu kimikoei Beren eraginpean, jendeak irudiak ikusten ditu, gauzak entzuten ditu eta bijiliaren berezko sentsazioez oso bestelakoak sentitzen ditu. Haluzinogeno batzuek ere oszilazio emozional azkarrak eta biziak eragiten dituzte. Halaber, sarritan nahasmen mentala, memoria galtzea edo pertsonarengan desorientazioa, espazioa eta denbora galtzea eragiten dute.

Haluzinogenoak psikodelikoak, disoziatiboak edo eldarnio-sortzaileak direla esan ohi da, nahiz eta haluzinogeno guztiak ez diren hiru klase horietan sartzen. Psikodelikoen artean LSD, meskalina eta DMT aipa daitezke; disoziatiboen artean ketamina eta oxido nitrosoa eta eldarnio-sortzaileen artean eskopolamina eta difenhidramina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epifaniaren erretaula (Artaxoa)

**Epifaniaren erretaula** Artaxoako San Pedro elizan dagoen 16. mende hasierako erretaula flandestarra da, Bruselako lantegietan egina . 

Triptiko txiki bat da, bidaiarakoa esan ohi zirenetakoa, hau da, eramangarria. Gorputz zentral bat du, eta alboko paneletako pertsonaiak erdiko eszena berean daude integratuta, magoen adorazioa hain zuzen ere. Oso pieza antzeko bat dago Victoria & Albert Museoan, Londresen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Set (pertsonaia biblikoa)

**Set** (hebreera: שת *Šēt*, arabiera: شِيث *Šīṯ*, grekoa: Σήθ *Seth*, latina: *Seth*), Genesiaren liburuaren arabera, Adan eta Evaren hirugarren semea izan zen, Kainek Abel hil eta Nod-en lurraldera erbesteratu ondoren jaio zena.

Set-en semea, aipatu gabeko beste batzuez gain, *Enós* izan zen, bere garaian Yahvehren izena aipatzen hasi zen. Nod-en lurraldea. Patriarken zerrenden arabera, Set 912 urtez bizi izan zen.

## Antroponimia 
Tradizio judeokristauaren arabera, izenaren jatorria Genesian dago eta "ordezkatu" esan nahi du.

## Erreferentziak
Lidia Orel

**Lidia Hryhorivna Orel** (; Drabiv, Kharkiveko oblasta, 1937ko apirilaren 1a – 2025eko maiatzaren 3a) ukrainar etnografoa eta ekintzaile politikoa izan zen.

## Bizitza 
1937ko apirilaren 1ean jaio zen. Bere aita kontularia zen eta 1941ean hil zen; amak, berriz, kolkhoz batean lan egin zuen. Lidia Orel ohoreekin graduatu zen eskolan eta Kieveko Unibertsitateko Filologia Fakultatean sartu zen, non 1960an lizentziatu zen, ukraineran eta txekieran espezializatuz.

Ukrainako Herri Mugimenduan parte-hartzaile aktiboa eta Emakumeen Mugimendua sortzearen sustatzailea izan zen. 1968ko apirilaren 16an, Ukrainako jazarpen politikoen aurkako gutun bat sinatu zuen, disidenteen aurkako epaiketa ez-gardenen inguruko kezka adieraziz.

1958an Leopold Jastxenko (1928-2016) musikologo, folklorista eta musikagilearekin ezkondu zen, eta harekin bi seme izan zituen, Ivan (j. 1959) itzultzailea eta Taras (1964-2017) musikaria. Lidia Orel 2025eko maiatzaren 3an hil zen, 88 urte zituela.
* 1995: Ukrainako Meritu Oneko Kultur Langilea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Cutler

**Steve Cutler** (Sydney, 1960ko uztailaren 28a) australiar hamabosteko errugbilari ohia da, bigarren lerroko postuan aritzen zena.

Taldeen mailan Gordon RFCn jokatu zuen. 1982an jokatu zuen lehen partida Australiako errugbi selekzioarekin. Guztira 40 partida jokatu zituen 1991ra arte.

Australiako taldeak 1984an Britainia Handira eta Irlandara egindako biran parte hartu zuen. Biran, Australiak partida guztiak irabazi zituen. 1991ko Munduko Errugbi Txapelketan txapeldun izan zen Australiarekin.
Yvette de Fonclare

**Yvette de Riols de Fonclare** (jaiotzez **Yvette Gabrielle Marguerite Adam**; Essey-lès-Nancy, 1937ko uztailaren 3a – Salon-de-Provence, 2025eko apirilaren 27a), **Yvette** edo **Vette de Fonclare** izenez ezagunagoa, frantziar idazle eta poeta izan zen, haur eta gazte literaturan espezializatua.

## Bizitza 
Hizkuntza klasikoetan lizentziatua, frantses irakasle gisa hasi zuen bere ibilbidea. 1970eko hamarkadan, Lambescera joan zen bizitzera, Proventzara. Handik gutxira idazten hasi zen, hainbat eleberri eta poema sortuz. 1979an, gazteentzako eleberri bat idatzi zuen, ''L'Enfant des étoiles*, Lurrean galdutako estralurtar gazte baten istorioa kontatzen duena. Egilearen ustez, istorioa plagiatua izan zen 1982ko *E.T. the Extra-Terrestrial* filma egiteko. 1981eko otsailean, Yvette de Fonclarek eskuizkribua The Walt Disney Companyri bidali zion, bere lanean oinarritutako film bat ikusteko asmoz. Melissa Mathison, *E.T. the Extra-Terrestrial* filmaren gidoilaria, The Walt Disney Companyn lanean ari zen de Fonclarek bere eskuizkribua bidali zionean.

Bere poema bat, *L'Autruche*, kaligrama forman idatzitakoa, bigarren hezkuntzako 6. mailan ikasten da.

## Lanak 
* *Elèves créateurs* (1979)
* *Les Fées sont folles à Farlidon* (1990)
* *L’écharpe d’Iris* (1990)
* *Hippolyte le Dragon et autres contes* (1991)
* *Ma Provence'' (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indianapolisko artxidiozesia

**Indianapolisko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1834ko maiatzaren 6an ezarri zen Vincennesko elizbarruti gisa, 1898ko martxoaren 28an Indianapolisko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1944ko urriaren 21ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Indianapolisen dago. Egun artzapezpikua Charles C. Thompson da.

## Ordinarioak 
### Vincennesko apezpikuak 
* Simon Bruté (1834-1839)
* Célestin Guynemer de la Hailandière (1839-1847)
* John Stephen Bazin (1847-1848)
* Jacques-Maurice de Saint Palais (1848-1877)

### Indianapolisko apezpikuak 
* Silas Chatard (1878-1918)
* Joseph Chartrand (1918-1933)
* Joseph Ritter (1934-1944)

### Indianapolisko artzapezpikuak 
* Joseph Ritter (1944-1946)
* Paul Clarence Schulte (1946-1970)
* George Biskup (1970-1979)
* Edward O'Meara (1979-1992)
* Daniel M. Buechlein (1992-2011)
* Joseph W. Tobin (2012-2016)
* Charles C. Thompson (2017-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Célestin Guynemer de la Hailandière (1839)
* Joseph Chartrand (1910-1918)
* George Biskup (1967-1970)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Denis O'Donaghue (1900-1910)
* Joseph Ritter (1933-1934)
* Christopher J. Coyne (2011-2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pat Cullen

**Patricia Yvonne Cullen** (jaiotzez **McAleer**; 1965ean jaioa) Irlandako Sinn Féin alderdiko politikaria, sindikalista eta erizaina da, 2024az geroztik Fermanagh eta Hego Tyroneko Parlamentuko kidea (MP) izan dena. Cullen Erizaintza Errege Eskolako zuzendari nagusia eta idazkari nagusia izan zen 2021eko uztailetik 2024ko maiatzera.

## Gaztaroa 
Cullen Patricia Yvonne McAleer jaio zen Carrickmore-n, Tyrone konderrian, Paddy McAleer baserritarraren eta bere emazte Annieren zazpi seme-alabetatik gazteena. Birdie arreba zaharrenak erizain izateko erabakiak Pati inspiratu zion, karrera bera jarraitzeko. Bere anaia eta bost ahizpetatik lau erizain bihurtu ziren. Paten beste arrebak ikasketa-desgaitasuna zuen, eta horrek Pat osasun mentaleko erizaintza ikastera bultzatu zuen.

## Ibilbidea 
Cullenek erizain komunitario gisa lan egin zuen Belfast mendebaldean, Arazoen garaian. 18 urte zituela, Antrimeko Holywell Ospitalean erizain praktikatzaile gisa zegoela, Cullenek gutun bat idatzi zion ospitaleko zuzendaritzari "token ekonomia" politikaren inguruan, horren arabera paziente psikiatrikoei ondasun pertsonal garrantzitsuak konfiskatzen zitzaizkien "zailtasun" portaeragatik zigortzeko. Ospitaleak politika leuntzea lortu zuen. Geroago psikoterapeuta erregistratu bihurtu zen. Cullenek Osasun Publikoko Agentzian eta Osasun eta Gizarte Arreta Batzordean karguak izan zituen, 2016an Erizaintzako Errege Eskolan (RCN) sartu aurretik.  2019ko maiatzean, RCNko Ipar Irlandako Batzordeko zuzendari bihurtu zen. 2021eko apirilean hasi zen idazkari nagusi eta zuzendari nagusi gisa lanean, eta 2021eko uztailean Erresuma Batu RCNko idazkari nagusi eta zuzendari nagusi izendatu zuten behin-behinekoz.

2024ko maiatzean, Cullenek iragarri zuen RCNko kargua utziko zuela 2024ko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan Fermanagh eta Hego Tyroneko hautagai gisa aurkezteko. Uztailaren 4an, behar bezala hautatu zuten Sinn Féineko diputatu gisa Fermanagh eta Hego Tyroneko diputatu gisa, Michelle Gildernew Sinn Féineko kidearen ordez, eta alderdiaren gehiengoa botoen % 0,1etik % 8,9ra igoz. Erresuma Batuko Sinn Féineko diputatu guztiek bezala, abstentzio politika jarraitzen du eta ez du Westminsterren bere eserlekua hartu.

## Bizitza pertsonala 
Enda Cullenekin ezkonduta dago, Belfasteko mediku orokorra dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauls Kalniņš

**Pauls Kalniņš** (Dobele Barrutia, 1872ko martxoaren 3a – Lustenau, 1945eko abuztuaren 26a) letoniar sendagile eta politikaria izan zen. Letoniako jarduneko presidentea izan zen 1927an eta 1944tik hil zen arte.

Moskuko Unibertsitatera joan zen Natur Zientziak ikastera, baina geroago Tartuko Unibertsitatera joan zen eta Medikuntzan doktoratu zen. 1895ean Klāra Kalniņa ezagutu zuen eta hiru urte geroago ezkondu ziren.

1897tik 1901era Letoniatik kanpo deportatu zuten ezkerreko ideiengatik. Itzuli ondoren sozialdemokratekin elkartu zen eta 1905eko Errusiako Iraultzan parte hartu zuen. Sozialdemokraziaren zuzendaritza ez-boltxebikearen parte izan zen.

1918tik 1924ra Letoniako Langileen Alderdi Sozialdemokratako Komite Zentraleko kide, Letoniako Batzar Konstituziogileko kide eta diputatu eta parlamentuko lehendakari izan zen. Letoniako jarduneko presidentea izan zen 1927an, Jānis Čakste presidentea hil zenetik Gustavs Zemgals hautatu zuten arte.

1930ean eta 1933an presidentegai izan zen, eta bietan galdu zuen Alberts Kviesisen aurka. Lau hilabete eman zituen atxilotuta Kārlis Ulmanisen estatu kolpearen ondoren.

Bigarren Mundu Gerran eta Sobietar Batasunak Letonia okupatu zuenean, Kalniņš Letoniako Kontseilu Zentrala erresistentzia mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen.

1944ko irailaren 8an Letoniako Estatuaren Berrezarkuntzaren Adierazpena sinatu zuen. Konstituzioaren arabera, eta parlamentuko lehendakari gisa, Letoniako behin-behineko lehendakari izendatu zuten. Hurrengo urtean hil zen Austrian.
Errege jauregia (Genova)

**Errege jauregia** edo **Stefano Balbi jauregia**,  edo *Palazzo Stefano Balbi*, Italiako Genova hirian dagoen jauregi bat da, Liguria eskualdean.

1518an Balbi familia gaur egungo jauregiaten egitura eraiki arazten hasi zen, eta 1643-1655 artean Pier Francesco Cantone eta Michele Moncino arkitektoek berreraikitzeari ekin zioten. 1677an Durazzo familiak erosi eta Carlo Fontana arkitektoak handitu egin zuen.

1823an Savoiako errege etxeak eeosi zuen, eta 1919tik aurrera Italiako Estatuaren jabetzakoa da.
Francesco Filelfo

**Francesco Filelfo** (Tolentino, 1398ko uztailaren 25a – Florentzia, 1481eko uztailaren 31) Pizkundeko italiar humanista izan zen.

Gramatika, Erretorika eta Latina ikasi zituen Paduako Unibertsitatean. 1417an Oratoria eta Filosofia Moraleko katedradun izendatu zuten Venezian, eta Zizeron eta Virgilio irakatsi zituen.

1419an, Veneziako Errepublikako gobernuak enbaxadore Konstantinoplan izendatu zuen. Bertan, greziera asko menperatu zuen eta Manuel Chrysolorasen ilobarekin ezkondu zen.

1427an Italiara itzuli zen eta eskuizkribu greko ugari ekarri zituen berekin. Irakasle izan zen Italiako kultur zentro nagusietan (Venezia, Milan, Florentzia, Siena) eta testu grekoen itzultzaile izan zen. Filelfok Cosimo Mediciri aurre egin zion Florentzian eta Sienara ihes egin behar izan zuen.

1440an Filippo Maria Viscontiren gonbidapen bat onartu zuen Milanera joateko. Han mezenasaren panegirikoak idatzi zituen eta etsaiei eraso zien. Poemak eta Italiako historiari buruzko panfletoak ere idatzi zituen. Emaztea hil ondoren, Orsina Osnagarekin ezkondu zen. Bigarrenez alargundu ondoren, Laura Magiolinirekin ezkondu zen.

## Lanak 
* *Orationes et opuscula* (Basilea, 1498)
* *Odae* (1497)
* *Orationes et nonnulla alia opera, Plutarchi apophthegmata, ab eodem e Graeco in Latinum con versa* (1481)
* *Satyrarum Hecatosticon prima decas (decades decem)* (1476)
* *Satyrarum decades deceni* (Venezia, 1502)
* *Satyrae centum distinctae decem decadibus Catholicis passim refertoe sententiis: praemissa authoris vita ab Egid. Perrino Campano*, &c.” Paris, 1508.
* *Epistolarum familiarum libri triginta septem* Venezia, 1502.
* *Fabulae*, Venezia, 1480.
* *Appiani Alexandrini historiæ*.
* *Conviviorum libri duo*, Paris, 1552. 
* *Carminum libri V*, Brescia 1497.
Dukeen jauregia (Genova)

**Duke jauregia**, , Italiako Genova hirian dagoen jauregi bat da, Liguria eskualdean. Behinola, Genovako dukeen egoitza izan zen.

Jatorrizko egitura 1251-1275 artean, Genovako Errepublikaren garaian, eraiki zen, aldiz, Grimaldi dorrea 1539an.
Errusiako Itsas Armadako komandanteburua

**Errusiako Itsas Armadako komandanteburua** () Errusiako Itsas Armadako aginte-agintaritza nagusia da. Errusiako presidenteak izendatzen du. Kargua Errusiar Inperioaren garaikoa da. Errusiako Itsas Armadako egungo komandanteburua Aleksandr Moiseyev almirantea da.

## Komandanteak 
### Errusiar Inperioa 
#### Itsas Indarretako ministroa (1802–1815) 
#### Itsas Armada ministroa (1815–1917) 
1815eko abenduaren 30an Itsas Indarren Ministerioari izena aldatu zitzaion, Itsas Armada Ministerioa bihurtuz.

### Errusiako Behin-behineko Gobernua 
#### Gerra eta Itsas Armada ministroa (1917) 
### Errusiako Errepublika 
#### Itsas Armada ministroa (1917) 
### Errusiar Federakundea 
#### Itsas Armadako komandanteburua (1992–gaur egun) 
## Kanpo estekak
Boiseko Euskal Jaialdia

thumb|Boiseko Basque Center.

**Boiseko Euskal Jaialdia. International Basque Cultural Festival**, **Jaialdi** besterik gabe ere, 1987tik AEBko Boise hirian egiten den mundu osoko euskaldunen topaketa da. Jaialdi hau Estatu Batuetako euskal jaialdirik handiena da, eta munduko euskal jaialdi gehienak gainditzen ditu. Euskal Herrian bizi diren euskaldun askok beren kultura euskal-estatubatuar diasporaren bitartez esperimentatzeko bertaratzen dira.

## Historia 
Lehenengo Jaialdia 1987an egin zen Idahoko Estatuko Espetxe historikoan, euskal kulturaren alderdi tradizional eta modernoak, tokikoak eta nazioartekoak, ospatzeko helburuarekin. 30.000 parte-hartzaile baino gehiago bertaratu ziren eta desfilea, sinposioa, meza, kale-dantza, kirol-erakustaldiak, kultura-ekitaldiak, oroigarri-postuak eta janaria eta edaria gozatu zituzten partehartzaileek. 

## Kronologia 
* 1987: Lehenengo Jaialdia
* 1990: Bigarren Jaialdia
* Hirugarren Jaialdia
* Laugarren Jaialdia
* Bosgarren Jaialdia
* Seigarren Jaialdia
* 2015: Seigarren Jaialdia
* 2025: Boiseko Zazpigarren Euskal Jaialdia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Boiseko Jaialdiaren webgune ofiziala.
Raymond Saw Po Ray

**Raymond Saw Po Ray** (Mergui, 1948ko abuztuaren 11 – 2025eko urtarrilaren 6a) myanmartar elizgizon katolikoa izan zen. 1987tik 1993ra Yangoneko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1993tik 2023ra Mawlamyineko ordinarioa.

## Bizitza 
Raymond Saw Po Ray 1975eko apirilaren 13an apaiztu zen. Hpa-ango elizako parroko (1975-1976) eta Pagoko apaizgaitegi txikiko errektore (1976-1979) izan zen. 1979tik 1982ra, New Yorkeko San Jose apaizgaitegian jarraitu zituen ikasketak. Myanmarrera itzuli zenean, teologia morala irakatsi zuen Yangoneko San Jose apaizgaitegi nagusian 1982tik 1987ra.

1987ko uztailaren 3an, Joan Paulo II.a aita santuak Buffadako apezpiku titular eta Yangoneko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. 1993ko martxoaren 22an, Joan Paulo II.ak Mawlamyineko apezpiku izendatu zuen. 2025eko urtarrilaren 6an hil zen, 76 urte zituela. Hileta urtarrilaren 8an egin zen Myeikeko Fátimako Ama Birjinaren parrokian.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoë Më

**Zoë Anina Kressler**, ezagunagoa **Zoë Më** izen artistikoz (Basilea, Suitza, 2000ko urriaren 6a) abeslari eta konpositorea da. 2025ean Suitza ordezkatu zuen 2025eko Eurovision Abesti Lehiaketan  

## Bizitza 
Kressler Basilean jaio zen eta Alemanian bizi izan zen 2009 urtean bere familiarekin Friburgora (Suitza) bizitzera joan aurretik. 

### Musika ibilbidea 
Hamar urte zituela hasi zen bere kantak idazten, eta ezaguna da bere poesia-pop estilo apartarengatik. Alemana eta frantsesa uztartzen ditu, baita pop eta chansona ere.

2024an, Kressler-ek RTS Artiste Radar eta SRF 3 Best Talent sariak irabazi zituen, aurretik Nemo edo Marius Bear bezalako artistek irabazitakoak. Bere ibilbidean zehar, hainbat ekitaldi ospetsutan parte hartu du, Montreuxeko Jazz Jaialdia eta Luzern Live agertokia barne, eta Remo Forrer eta Joya Marleenekin biretan artista gonbidatua izan da.

#### Eurivision 
2025 urteko martxoaren 5ean, Suitzako Irrati Hedapenerako Elkarteak (SRG SSR) iragarri zuen Kresslerrek Suitza ordezkatuko zuela 2025eko Eurovision Abesti Lehiaketan, Basilean, «Voyage» izenko abestiarekin.

Kressler-ek 10. postuan bukatu zuen, 214 punturekin, epaimahaiaren puntuazio gorena 22 aldiz jasoz (12 puntu), baina telebotoan 0 puntu.

## Lanak 
### Diskoak 
* *Le Loup* (2024)
* *Dorienne Gris* (2024)

### Bakunak 
* *Bärenbrüder* (2018)
* *Endlose Strasse* (2019, Pablo)
* *Itsuko* (2020)
* *Aimée* (2020)
* *Fallende Tänzer* (2020)
* *Kartenhaus (*2020)
* *Das Lied der Leichtigkeit* (2021)
* *Ok* (2023)
* *Lied ohne Ende* (2023)
* *Liste der Interdits* (2024)
* Overdiendo (2024)
* *Voyage* (2025)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024an, Kressler-ek RTS Artiste Radar eta SRF 3 Best Talent sariak irabazi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adalberto Paulo da Silva

**Abílio Paulo da Silva**

## Bizitza 
1950ean kaputxinoen apaizgaitegian sartu zen eta 1956ko abenduaren 8an apaiztu zen Maranhãoko Carolina hirian. 1975eko apirilaren 3an, Paulo VI.a aita santuak Vianako apezpiku izendatu zuen, eta urte bereko abuztuaren 3an apezpiku ordenatu zuten Vianako katedralean. Kontsakratzaile nagusia Carmine Rocco izan zen, eta besteak, berriz, Aloísio Lorscheider eta Timóteo Francisco Nemésio Cordeiro. Kargu horretan 20 urtez geratu zen eta apaizgaitegi berri bat sortu zuen Belémen.

1995eko apirilaren 3an, Joan Paulo II.a aita santuak Fortalezako apezpiku laguntzaile eta Capsako apezpiku titular izendatu zuten. 2004ko martxoaren 24an kargua utzi zuen, 75 urte bete baitzituen. *Alma Franciscana* izeneko idazlan bat argitaratu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evansvilleko elizbarrutia

**Evansvilleko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1944ko urriaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Evansvillen dago. Egun apezpikua Joseph M. Siegel da.

## Ordinarioak 
* Henry Joseph Grimmelsmann (1944-1965)
* Paul Francis Leibold (1966-1969)
* Francis Raymond Shea (1969-1989)
* Gerald Andrew Gettelfinger (1989-2011)
* Charles C. Thompson (2011-2017)
* Joseph M. Siegel (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dibiña

delakoaren Donemiliagako goldea gordetzen duen bigarren folioa. Aurkia. (**-fol. 190- zk.-**) Azken aurreko lerroan, letra molde galikano gorriz idatzita, ***Divina, XXII regas*** irakur daiteke.]]

**Dibiña** barrutia edo merindadea lehen aldiz 984. urtean dokumentatzen da, eta gero 1025. urteko Donemiliagako goldean aipatzen da. Dokumentu horreta Divina aldaera agertzen da eta garai hartako Donemiliagako monasterioan idatzi zenaren arabera Dibiña honako herriek osatzen zuten: **DIVINA, XXII regas**: Oto et Oto, III regas. Hurivari et Urrialdo, (ikus **folio 190-v-** zk. ezker zutabea), III reggas. Mandoiana, I rega. Gerenga, I rega. Legarda, I rega. Artazaha, dua regas. Apodaca, duas regas. Mendiguren, I rega. Arangiz, I rega. Avoggoco, una regga. Ihurre et Lopeggana, III regas. Andigana et Oronda, tres regas.

**Dibiña** merindadea osatu duten herri nagusiak, azken mendeotan, Abetxuku, Andetxa, Arangiz, Foronda, Lopida, Mendiguren eta Ihurre izan dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arratzua.
* Langraiz Merindadeko historia.
* Gasteizko historia.
* Malizaeza.
* Ubarrundia.

## Kanpo estekak
Aiolopus strepens

***Aiolopus strepens*** Acrididae familiako ortoptero espeziea da. Matxinsalto hau Europa erdialdean eta hegoaldean, Afrika guztian eta Ekialde Hurbilean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Pierre André Latreille frantziar zoologoak deskribatu zuen 1804. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko matxinsaltoa da. Arrak 19-24 mm arteko luzera izaten du eta emea handiagoa da, 24-31 mm artean neurtzen baitu. Oinarrian kolore marroi argia badu ere aniztasun handia erakusten du, orbain berde, hori edo marroiak izan baititzake. Eme batzuk erabat berdeak izan daitezke udaberrian, baina udazkenean exoeskeletua trinkotu egiten da eta kolore marroia berreskuratzen dute.

Atzeko hegalak gardenak dira eta oinarrian kolore urdinxka dute, aurreko hegalak ilunak dira eta marka argiak dituzte. 

## Habitata eta elikadura 
Toki zabal eta eguzkitsutan aurkitzen dira, belar motzean, sasietan edota zoru harkaiztsuetan.

## Bizi zikloa 
Uztaila eta urria artean ikusten dira helduak. Kopula gertatu ondoren imago gisa hibernatzen dute belar edo orbel artean ezkutatuta. Urtero bi alditan jartzen dituzte arrautzak, udaberrian eta udazkenean. Aldi bakoitzean 10-60 arrautza jartzen dituzte lur azpian, cm gutxi batzutako sakoneran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oedipoda caerulescens

250px|thumb|Matxinsaltoa hegalak zabalduta.
***Oedipoda caerulescens*** Acrididae familiako ortoptero espeziea da. Matxinsalto hau Europan, Afrika iparraldean eta Asian bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko matxinsaltoa da. Arrak 15-21 mm arteko luzera izaten du eta emeak 22-28 mm artekoa. Kolore marroia du, batzutan gorrixka, horixka edo grisa, bizi den lurraren koloretan kamuflatzeko. Aurreko hegalak marroiak dira, bi edo hiru banda argirekin apainduak, baina atzeko hegalak urdin biziak ditu, ertzetan beltzak eta puntan zuriak.

## Habitata eta elikadura 
Belar laburreko zelaietan aurkitzen da, baita lurzoru biluzi eta harritsuetan ere. Zoru hareatsuak atsegin ditu eta eguzkitsuak.

Molestatuak sentitzen direnean 5-6 metrotako jauzia egiten dute ihes egiteko. Ez dirudi soinurik egiten dutenik.

## Bizi zikloa 
Emeak lur biluziaren gainean jartzen ditu arrautzak eta horrela igarotzen dute negua. Ninfek hainbat aldaketa gradual pasa behar dituzte helduak bihurtzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polyxena Lobkowiczekoa

**Polyxena Lobkowiczekoa** (1566 – 1642ko maiatzaren 24a) Lobkowicz Etxeko printzesa noble eta estilizatu txekiar aktiboa izan zen. Paper garrantzitsua izan zuen Bohemiako familia nobleen eta Vienako gorte inperialaren arteko bitartekari bezala, 1618 urtetik aurrera, Bohemiako kontrarreformaren garaian, Espainiako mandatariarekin izan zuen loturari esker.

**Bizitza**

Antzinako Pernšejn Etxe batean jaioa, Vratislav II.a Pernštejnekoa (1530–1582) Bohemiako Goi Kantziler Inperialaren eta haren emazte Maria Maximiliana Manrique de Lara y Mendoza (1538-1608) nobleari espainiarraren alaba izan zen. Mariak Jesus Haurraren estatua bat ekarri zuen berarekin Espainiatik, ezkontza-opari gisa jaso zuena. Oso ezaguna egin zen sendatzeko ahalmen miraritsu purgatuengatik.

Maria Pernštejnek estatua bere alabari aurkeztu zion, Polixena 1587an Wilhelm von Rosenberg Burgrave Garaiarekin ezkondu zenean. William 1592an hil zen. 1603an, Polixena alargunak berriro ezkondu zuen Lobkowiczeko (1568-1628) Zdeněk Vojtěch Popel kantziler nagusi inperiala. Ezkontza horrek seme bakarra sortu zuen, Wenzel Eusebius von Lobkowicz, eta 1609an erditu zen, 42 urte zituela.

1618an, zahartzen ari zen Matias enperadoreak oinordeko izendatu zuen bere lehengusu Fernando Estiriakoa, eta Bohemiako errege koroarazi zuen. Tirabirak areagotu ziren Fernando Katolikoaren eta noble protestanteen artean. Maiestatearen Gutunaren aplikazioa polemikoa izan zen Bohemian. Protestanteek argudiatu zuten Koroaren eta prelatu katolikoen lurretan elizak eraikitzeko aukera ematen ziela, baina katolikoek ez zuten onartu haien interpretazioa. 1618an enperadorearen bi errege gobernadore Hradčanyko gazteluko leihoetatik bota zituzten noble protestanteek.  Erorketatik bizirik atera ziren, eta gazteluaren azpiko Lobkowicz jauregiko mafia batetik babestu ziren, Polyxena Lobkowiczek babestuta. Pragako Defenestrazioak ondorengo Bohemiako Matxinadan lagundu zuen.

1628an, Polyxena Pernštejn von Lobkowiczek estatua eman zien Karmeldar Garaile Andre Mariaren elizako karmeldar oinutsei. Pragako Infantea izenarekin egin zen ezaguna.

Hainbat errege familiaren arbasoa da, besteak beste, Errusiako enperadoreena, Danimarka, Grezia, Norvegia eta Britainia Handiko erregeena eta beste batzuena.

## Kanpo estekak
Coia Valls

**Coia Valls Loras** (Reus, Katalunia, 1960) idazlea, aktorea eta hezkuntza bereziko irakaslea eta logopeda da.

## Lanak 
2010ean argitaratu zuen bere lehen eleberria: *La Princesa de Jade*, katalanez (Ediciones Columna) eta gaztelaniaz (Suma de Letras) argitaratua. Liburu honekin eleberri historikoaren Nestor Luján Saria irabazi zuen.

Bi urte geroago, katalanez eta gaztelaniaz, *El mercader* argitaratu zuen Ediciones B-n. Ondoren, italieraz eta portugesez argitaratu zena. 2013an *Les torres del cel* argitaratu zuen Ediciones B-n, eta hurrengo urtean, 2014an, *La cuinera* (Ediciones B, katalanez eta gaztelaniaz). 2015eko otsailean *Amor prohibit* (Ediciones B, katalanez eta gaztelaniaz) argitaratu zuen. 2016ko martxoan *Etheria*  (Ediciones B katalanez eta gaztelaniaz), eta 2018an *Els camins de la llum*, katalanez eta gaztelaniaz hau ere. 

Haur eta gazte literaturaren munduan *Marea de lletres que maregen* (Barcanova, 2010) haur ipuina eta ''L'ombra dels oblidats* (2011) gazte nobela argitaratu ditu, argitaletxe berean.

## Dramaturgia 
Aktore gisa hainbat antzezlanetan eta Hego Koreako Busan International Film Festival-en hautatutako Jordi Lara Ventre Blanc-en filmean parte hartu du. 

Antzerkigile gisa, hiru lan taularatu ditu: *El mercader* (Tarragonako El Magatzem Antzokia, 2012ko martxoaren 12an), *Les torres del cel* (Tarragonako Metropol Antzokia, 2013ko apirilaren 12an) eta *La cuinera* (Tarragonako Auditorioa, 2014ko apirilaren 12an).

## Eleberriak 
* 2010: *La Princesa de Jade*
* 2011: *L'ombra dels oblidats* (gazte literatura)
* 2012: *El mercader*
* 2013: *Les torres del cel* (Zeruko dorreak)
* 2014: *La cuinera* (Sukaldaria)
* 2015: *Amor prohibit* (Maitasun debekatua)
* 2016: *Etheria*
* 2017: *Si tu m'escoltes* (Zuk aditzen banauzu)
* 2018: *Els camins de la llum* (Argiaren bideak)
* 2021: *Pantera* (Gazte literatura)
* 2022: *L'alquímia de la vida* (Bizitzaren alkimia)

## Sariak 
* *L'Illa dels Llibres,* irakurleen saria.
* Kataluniako eleberri onenari saria, *Llegir en'' Cas d'Incendi.
* Nestor Luján saria 2012ko *La Princesa de Jade* eleberri historikoagatik,''*
* AELCren Kritikaren Saria (AEPV), 2021ean argitaratutako gazteentzako eleberri onenari. *Pantera'' (Ànima Llibres).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pterophorus pentadactyla

***Pterophorus pentadactyla***, euskaraz **motots-sitsa** izenaz ezagutzen dena, Pterophoridae familiako sits espezie bat da. Europan eta Afrika iparraldean aurkitzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen lehenengo aldiz 1758. urtean, *Systema Naturae* liburuan. *Phalaena pentadactyla* izena eman zion eta 1766an Schäfferrek *Pterophorus* generoa sortu zuen. Espeziearen *pentadactyla* izena grezieratik dator eta "bost hatz" esan nahi du, hegoek duten itxura bereziarengatik.

## Izurria 
*Convolvulaceae* familiako landareak kaltetzen ditu, ehunak mastekatuz eta hostoak eta loreak zulatuz. Landareari itxura eskasa eragiten diote. Landarearen egitura kaltetzen dute eta fotosintesiaren errendimentuan ere eragiten die.

Nigerian adibidez batataren izurri kontsideraturik dago, *Convolvulaceae* familiako landarea baita.

## Erreferentziak 

Irudi:Pterophorus pentadactyla (White plume moth), Arnhem, the Netherlands.JPG|Heldua belarretan.
Irudi:Pterophorus pentadactyla front Bytom.jpg|Heldua aurrez aurre.
Irudi:45.030 BF1513 White Plume, Pterophorus pentadactyla, larva (9077821017).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusiar Inperioko Posta eta Telegrafoen Ministerioa

**Errusiar Inperioko Posta eta Telegrafoen Ministerioa** (errusieraz: *Министе́рство почт и телегра́фов Росси́йской импе́рии*) (MPiT; errusieraz: *М. П. и Т*) Errusiar Inperioko gobernu zentraleko agentzia zen, posta, telegrafo eta (1917tik) telefono zerbitzuak kudeatzen zituena. 1865etik 1881era egon zen (etenaldi batekin). San Petersburgon zegoen, Pochtamtskaya kaleko 7. zenbakian, Bezborodko kantzilerraren jauregiko eraikinean.

## Historia laburra 
Ministerioa 1865eko ekainaren 27an sortu zen, posta saila eta telegrafo atala Barne Arazoetako Ministeriotik (MVD) bereiziz. 1868ko martxoaren 21ean, likidatu egin zen eta berriro ere MVDren parte bihurtu zen Posta eta Telegrafoen Saila bezala.

1880ko abuztuaren 18an, ministerioa berrezarri zen eta Posta Sailak, Telegrafoen Sailak, Kantzileriak eta Ministerioaren Kontseiluak (sailetako zuzendariek eta zuzendariordeek osatua) osatzen zuten. 1881eko martxoaren 28an, ministerioa likidatu egin zen, eta sailak berriro ere Barne Arazoetarako Ministerioan sartu ziren, baina 1884ko ekainaren 3an, Posta eta Telegrafoen Zuzendaritza Nagusia sortu zen haietatik abiatuta.

Ministerioa 1917ko maiatzaren 5ean berrezarri zen (Errusiako Behin-behineko Gobernuaren Posta eta Telegrafoen Ministerio gisa), eta 1917ko azaroaren 7an, Posta eta Telegrafoen Herri Komisariatua antolatu zen horren oinarrian.

## Atal inprimatua 
1873az geroztik, telegrafo sailak sail-organo bat argitaratu du, "Telegrafo Sailaren Aginduen Bilduma", ministerioa 1880-1881ean berrezartzeko aldi laburrean argitaratu zena eta ministerioa berrantolatu ondoren argitaratzen jarraitu zena.

## Museoa 
1872ko irailaren 11tik aurrera, ministerioaren eraikinean Telegrafo Museoa egon zen, 1884-1919 bitartean Posta eta Telegrafo Museoa, eta 1924tik aurrera Herri Komunikazioen Museoa. 1945etik aurrera, museo-erakunde hau A.S. Popoven omenezko Komunikazioen Museo Zentral gisa existitzen da.

## Ministroak 
## Kanpo estekak
Ardaxka argitaletxea

**Ardaxka argitaletxea** 2024ko urrian Angelun plazaratu zuten lehenengo liburua. Martin Besen proiektu honen sorreran parte hartu duen nafarra da. Bartzelonan bizi da egun, baina Danimarkan, Frantzian eta Mexikon ere bizi izan da. Gaur egun euskarazko liburuak eskuragarri ez dauden tokietara iristea da Ardaxka argitaletxekoen helburu nagusia, baina, inork interesik izango balu, prest daude lanak Euskal Herriko liburu denda fisikoetara ere helarazteko. 

## Katalogoa 
Orain arte bi lan arlo edo bildumatan lan egin du. Alde batetik, euskal klasikoak, hau da, Kirikiño, Bizenta Mogel edo Lauaxetaran liburuak argitaratu dituzte. Lehen edizioak bilatu dituzte eta testuak ahalik eta fidelen hartu ditugu, garaiko euskara errespetatuz. Hori da hain argitaletxearen ezaugarri bat, jatorriko euskara mantentzen dutela. Eta bestalde, antzeko gauza egiten ari dira beste hizkuntzatan idatzitako liburu klasikoekin, euskarara itzuli dituztenak. Hemen ere lehenengo edizioak aurkitu dituzte eta handik egin dituzte euskara batura itzulpenak, jatorrizko istorioari fidel izaten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argitaletxearen webgune ofiziala.
* Itziar Altuna: «Euskarazko literatura mundu osoan irakurtzeko aukera eskaintzea da gure helburua», *Diario Vasco*, 2025/08/03.
Carrigadrohid gaztelua

**Carrigadrohid gaztelua**,  eta , Irlandako hego-mendebaldeko Carrigadrohid herrian dagoen dorretxe bat da, Cork konderrian.

Lee ibaiaren erdian dagoen harkaitz batean eraikia dago, eta ibaiaren bazterrak eta dortetxea bera zubi batez elkarlotuak daude. Macroom udalerriaren ekialdean dago.

XV. mendean Muskerryko MacCarthytartek eraiki zuten. Cormac MacCarthy eta Sabiha O'Carroll emaztearen bizilekua izan zen.
New Jersey hesi

**New Jersey hesia** edo **Jersey horma** hormigoiz edo plastikoz egindako hesi mota bat da, ibilgailuen zirkulazioan erreiak bereizteko erabiltzen dena. Ustekabeko kontaktuetan ibilgailuak ahalik eta kalte gutxien egiteko diseinatuta dago, eta, aldi berean, ibilgailuen gurutzaketak eragotzi eta aurrez aurreko talka bat ekiditeko. Autobideak eraikitzen diren bitartean, zirkulazioa berrindartzeko eta oinezkoak eta langileak babesteko ere erabiltzen dira New Jersey hesiak. Bere izena AEBetako New Jersey estatuagatik jasotzen du, 1950eko hamarkadan autobide baten erreien arteko bereizgailu gisa hesiak erabiltzen hasi zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Salvador elizako eliz ataria (Valladolid)

**El Salvador elizako eliz ataria** Valladolideko eliza honetako eliz ataria  da, Juan Sanz de Escalantek 1541 eta 1559 artean eraiki zuena. Rodrigo Gil de Hontañónen lanetan inspiratu zen Sanz de Escalante.

## Deskribapena 
Arkitektura pizkundetarra da atarikoa, joera manieristakoa. Modu bitarrean antolatzen da, hiru gorputzekin. Beheko gorputzean, alboetan bost zutabe joniko dituzten bi ate irekitzen dira, mainel bat erdian dela. Hurrengoak ere, eskema bitar bera jarraitzen du, nahiz eta ateak okulu banaz aldatu eta zutabeak korintoarrak izan. Alboetan, Deikundearen eszena irudikatzen da. Azken gorputzean, alboetan bi zutabe korintoar pare dituen erdi-puntuko arkua duen leiho bat irekitzen da. Gorputz honetan, elementu arkitektonikoen garapen honen barruan, Itxuraldatzea irudikatzen da. 

Fatxada, Jainko Aita irudikatzen duen baxuerliebe bat duen orrazi batekin eta loreontziekin bateratzen duen balaustrada batekin errematatzen da. Fatxadako eskulturak Manuel Alvarezen, Alonso Berrugueteren jarraitzailearen, lanak izan daitezke.

#### Zabalagoa 

Fitxategi:El Salvador - Valladolid 20140411a.jpg|Fatxada eliz atariarekin.
Fitxategi:Valladolid, El Salvador 2.jpg|Atariaren gainaldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Relvas

**José Maria de Mascarenhas Relvas de Campos** (Golegã, 1858ko martxoaren 5a – Alpiarça, 1929ko urriaren 31) portugaldar politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1919ko urtarriletik martxora.

Coimbrako Unibertsitatean amaitu ez zituen Zuzenbide ikasketak hasi zituen eta 1880. urtean Letretako Goi Mailako ikasketak amaitu zituen. Familiaren nekazaritza-jabetzaren kudeaketan aritu zen.

Gaztetatik errepublikarra izan zen eta Alderdi Errepublikarrean afiliatu zen. 1910eko urriaren 5ean, Lisboako Udal Ganberak errepublika aldarrikatu zuela iragarri zuen, eta Finantza ministro izendatu zuten behin-behineko gobernuan.
thumb|left|José Relvasek Portugalgo Errepublika aldarrikatu zuen.

Ondoren, Portugalen enbaxadore izan zen Espainian, eta 1913tik 1915era senatari. Politikatik urrun egon ondoren, 1919ko urtarrilaren 27an lehen ministro izendatu zuten. Urte bereko martxoaren 30ra arte aritu zen karguan.
Melillako kanpoaldeko gotorlekuak

Kanpoaldeko gotorlekuak Melilla hiri espainiarra inguratzen duten gotorlekuak dira, elkarren artean loturarik ez dutenak eta elkarrengandik nahiko urrun daudenak.

## Historia 
. mendearen bigarren erdian eraiki ziren, Melillako mugak inguruko biztanleen erasoetatik babesteko.

## Deskribapena 
Bere hormak inguruko harriekin eraikita daude, arkuak eta gangak adreilu trinkoarekin eraikita dauden bitartean, zaharkituta geratu diren gotortze teknikekin, artilleria modernoari aurre egiteko gai ez direlako, Rifeko kabilek, Melillak defendatu behar zuen etsaia, ez zutelako artilleriarik.
Estilo neomediebala du, mehatxagarria baino dezente barregarriagoa, izan ere, kasu batzuetan, kolore biziz margotuta daudenez —laranjaz, adibidez—, haien funtzioa ahaztarazten dute, eta jolas-elementuen antza handiagoa dute, defentsa-egiturena baino.
Tipologia eta solairu ezberdinekin eraikita daude.
Fitxategi:Fuerte_de_Camellos,_Melilla_7.jpg|link=Archivo:Fuerte_de_Camellos,_Melilla_7.jpg|Fuerte de Camellos
Fitxategi:Fortín_de_Reina_Regente_7.jpg|link=Archivo:Fortín_de_Reina_Regente_7.jpg| Fortín de Reina Regente
Fitxategi:Fuerte_de_Cabrerizas_Altas,_Nevada_del_2005_(2)_(7085316031).jpg|link=Archivo:Fuerte_de_Cabrerizas_Altas,_Nevada_del_2005_(2)_(7085316031).jpg|Fuerte de Cabrerizas Altas
Fitxategi:Fuerte_de_Rostrogordo.jpg|link=Archivo:Fuerte_de_Rostrogordo.jpg|Fuerte de Rostrogordo
Gotorleku biribilak daude: Gameluen gotorlekua, dorretxo formako gotorlekuak, Alfontso XIII.aren gotorlekua eta Erregina Erregentearena, eta poligonal sendoak, hala nola Sortzez Garbiaren gotorlekua, Errostrogordoa, Goi Ahuntz-ehizarena, Maria Kristinarena eta San Frantziskoren gotorlekua,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imma Tubella Casadevall

**Imma Tubella Casadevall** (La Bisbal d Empordà, 1953) gizarte-zientzietan doktorea eta Kataluniako Unibertsitate irekiko  (UOC) Komunikazio katedraduna da, eta bertako errektore izandakoa. Parisko Munduko Ikasketen Ikastetxean ) Hezkuntza eta Teknologia Katedraren titularra ere bada.

## Ibilbidea 
Komunikazioan aditua, Kataluniako Irrati eta Telebista Korporazioko Administrazio Kontseiluko kide izan da 2000tik 2003ra, Kataluniako Generalitateko Unibertsitate, Ikerketa eta Informazio Gizartearen Saileko Telekomunikazioei eta Informazio Gizarteari buruzko Aholku Batzordeko kide (2000-2003), Kataluniako Ikasketa Institutuko Komunikazio Sozietate Katalanaren presidenteorde (1995-2000) eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Ikus-entzunezko Egituraren irakasle.

Kataluniako Unibertsitate Irekiko (UOC) errektore izendatu zuten 2005ean, eta kargu horretan aritu zen 2013ra arte, Josep A. Planell i Estanyk ordezkatu zuen arte. Kataluniako Unibertsitate Publikoen Elkarteko presidente izan zen 2009-2010 ikasturtean.

## Lan nagusiak 
Eduard Vinyamata Campekin
* ''Les nacions de l'Europa capitalista* (1977)
* *Cuba es de todos 1898-1998* (1998)
* *Diccionari del nacionalisme* (1978)
* *Catalunya/Katalonien/Cataluña/La Catalogne* (1982)
* *Determinació de Catalunya : projecte nacional i globalització : el poder de la voluntat* (2002)

Manuel Castells eta beste zenbaitekin:

* La Societat Xarxa a Catalunya (2003)
* The Network Society (2004)
* La transición a la Sociedad Red (2007)

* *Sociedad del conocimiento*, amb Jordi Vilaseca i Requena.
* *Jaume Compte i el Partit Català Proletari* (1978)
* *Televisió i identitat cultural. El repte de la TV pública a Europa* (1992)
* *La programación cultural de las televisiones autonómicas* (1995)
* *Somiar Amèrica. Televisió i identitat als Estats Units*
* "Internet y Televisión: La guerra de las pantallas" (2007) (també en català)
* "Turning the University Upside Down" (2011) (també en català i castellà)

### Fikzioa 
* *Un secret de l'Empordà* (novel·la) (2016)
* A cavall del vent (2019)
* *Els insubmisos del mar'' (novel·la) (Premi Nèstor Luján de novel·la històrica 2021)
* Una història per a tu (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmengo Amaren Bandera (O Grove)

**Karmengo Amaren Bandera** () Galiziako estropada da, O Groven jokatzen dena, Pontevedrako probintzian.

Uztailaren erdialdera jokatzen da, Karmengo Egunaren inguruan. 1998an izan zuen lehen ekitaldia eta 2002an bigarrena. Hutsune luze baten ondoren 2014an berreskuratu zen bandera eta ordutik urtero jokatu da.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
Ezdu jarraitasunik izan emakumezkoen banderak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Concello da Pobra Bandera

**Concello da Pobra Bandera** Galiziako traineru-estropada bat da, 2006. urtetik A Pobra do Caramiñalen jokatzen dena, Coruñako probintzian. Club de Remo Puebla taldeak antolatzen du eta Galiziako Traineruen Ligako estropada da. 

Estropada eremua laburragoa denez bost ziaboga eta sei luzetara jokatzen da. 

2021etik aurrera **Alicrusa Bandera** jokatzen da emakumezkoen traineruen artean.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
* 2015eko eta 2020ko ekitaldiek bi jardunaldi izan zituzten.

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
Lehen bi ekitaldien ondoren 2021etik aurrera *Alicrusa Bandera* jokazen da.
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Concello da Pobra)
* Traineras.es webguneko informazioa (Alicrusa)