María Francisca Clar Margarit

**Maria Francisca Clar Margarit** —ezizenez ***Halma Angelico*** eta ***Ana Ryus*** (Palma, Balearrak, 1888 - Madril, Espainia, 1952ko azaroaren 9a) idazlea, intelektuala, feminista eta antzerki zuzendaria izan zen. 1927ko belaunaldiko idazlea, ezizenez sinatzen zituen bere lanak. 

## Bizitza 
Palman jaio zen, Balearretan; baina, aitaren militar lanbidea zela eta, familia laster joan zen Luzona (Filipinak), eta hantxe egon zen Filipinak Espainiako Koroatik independizatu arte. Madrilen, Sagrado Corazón ikastetxean, formakuntza katolikoa jaso zuen; eta, gero, Arte Dramatikoko ikasketak egin zituen.

Hogeita bat urterekin ezkondu zen, bi seme-alaba izan zituen, senarrarengandik banandu zen, eta orduan hasi zen prentsan kolaborazioak idazten.

Maria Francisca 98ko belaunaldiko idazletzat har daiteke jaiotegunagatik, eta 27ko belaunaldikotzat, gaiarengatik. 

1936ko Francisco Francoren Estatu kolpearen eta ondorengo Espainiako gerra zibilaren ostean, idazlea espetxeratu egin zuten, azkenean askatu egin zuten, Madrilen bizi izan zen, eta intelektualki bakartuta geratu zen, bakarrik, idazketara itzuli barik, eta ahanzturan hil zen 1952ko azaroaren 9an.

## Idazle ibilbidea 
Pilar Nieva de la Paz edo Ivana Rota ikertzaileek XIX. eta XX. mendeetako emakume idazleei buruz egindako azterlan eta ikerketek ahanzturatik berreskuratu dute Mariía Francisca Clar Margariten eta beste emakume askoren bizitza eta lana, eta agerian utzi dituzte Bigarren Errepublikaren aurretik eta Diktadura Frankistak kartzelarekin, erbesteratzearekin edo isiltasunarekin amaitu zuen emakumeen arteko harreman sozial, kultural, profesional eta emakumeen eskubideen defentsarako harreman biziak.  

Maria Francisca Clar Margaritek 20ko eta 30eko hamarkadetako Madril feministagoa eta artistikoagoa bizi izan zuen. Antzerkian hasi zen, gero artikulugile gisa lan egin zuen, eta emakumeen elkartegintzarekin, politikarekin eta kulturarekin zuen konpromisoari esker, Madrilgo Lyceum Club Femeninoko jardueretan parte hartu zuen. Lyceum Club Femenino erakunde kultural femeninoa izan zen, eta Literatura Saileko arduraduna izan zen. Bertan, Carmen Baroja, Zenobria Camprubí, María de Maeztu, María Lejárraga, Isabel Oyarzábal eta María Teresa  León izan zituen solaskide. 1935ean azken presidentea izan zen.

Prestakuntzaz eta uste katolikoez, aurrerakoia izan arren, ez zion eragotzi ezkerreko erakundeekin elkarlanean aritzea; interes politikoa edo ideologikoa baino gehiago, emakumeen eskubideen defentsa zen interesatzen zitzaiona.                   

Modu aktiboan parte hartu zuen erakunde eta elkarteetan, hala nola:

* Lyceum Club Femeninoko presidentea.
* Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionaleko (ANME) presidenteordea izan zen 1935ean, oinarri katolikoak zituena, baina bere programa oso aurreratua zen emakumearen eskubideen defentsaren arloan, ama, emazte, langile gisa, eta batez ere ezkontideen arteko berdintasun juridiko eta ekonomikoaren aitortzan tematzen zen.
* Espainiako Emakumeen Batasuna (Unión de Mujeres de España, UME). Ezkerreko erakundea eta PSOEren gertukoa.
* Langileen Konfederazio Nazionala (CNT). CNTn antzokiko langileak biltzen zituen sindikatua integratu zen.
* España Femenina taldearen sortzailea
* Espainiar Erbesteratuentzako Hego Amerikako Etxea sortu zuen.

Bere obra osoan, antzerkian, narratiban zein kazetaritzan, María Francisca Clar Margaritek interesa agertu zuen eta behin eta berriz agertu ziren gai batzuk, hala nola emakumeen eskubideak, amatasuna, ama ezkongabeen babesa eta Kode Zibilaren erreforma, zeinak emakumeentzako arau kaltegarriak aldatu zituen.

## Antzerkia 
María Francisca Clar Margaritek alor guztietan lan egin zuen, antzerki-zuzendaritza eta ekoizpena barne.  

* Antzezpenean Jacinto Benaventerekin lan egin zuen, *Don Juan Tenorio* antzoki zenakulu batean antzezteko.

* 1929an, 'Halma Angélico' izengoitiarekin, *Berta* obra eraberritu eta *La nieta de Fedra* izenburua jarri zion. 1938ko abuztuaren 25ean estreinatu zen Madrilgo Teatro Españolen.
* 1932an, *Entre la cruz y el día* estreinatu zuen Madrilgo Muñoz Seca antzokian, eta arrakasta handia izan zuen, kritikaren aintzatespena ekarri zion.
* 1936ko maiatzean, Lyceum Club-en, Enrique Bayarriren *Coro de Mujeres* estreinatu zen.
* 1938an Espaini*ak*o Antzokian estreinatu zuen *Ak y la Humanidad*.
* *Los caminos de la vid*a eta *Berta* lanak ez ziren estreinatzera iritsi.

## Komunikabideak 
### Prentsa 
* *Cultura integral y femenina, “la revista de unión social para una obra común de cultura integral femenina* (Kultura integral eta femeninoa, “emakumeen kultura integraleko obra komun baterako gizarte-batasunaren aldizkaria)” (1933-1936).“*Vamos a ocuparnos nosotras mismas de nosotras* (Geu arduratuko gara gutaz)”. Zentro-eskuinetik hasi eta ezker errepublikanoraino irudikatzen zuen aldizkari feminista. Erredakzioan Clara Campoamor zegoen, erredaktore burua Maria Brisso zen eta erredakzio idazkaria Jacoba Reclusa. Gainerako batzordekideak hauek ziren: María Lejárraga, Eulalia Vicenti, Consuelo Berges, Elisa Soriano, Aurora Cáceres (Evangelina), María Del Valle Mantilla de los Ríos, Isabel Oyarzábal eta bera, Halma Angélico.
* *ABC*
* *Blanco y Negro*
* *Heraldo de Madrid*
* *Mujer*
* *Mundo Femenino*: Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalaren (ANME) adierazpen organoa zen, zuzendaria Benita Asas (1921-1932) izan zen, eta Halma Angélico, Lola Plaza, Nieves Pi, María Mateu, Consuelo Echevarría edo Matilde Huici idazleak partaide ziren.

## Lanak 
Maria Francisca Clar Margaritek, kazetaritzan egindako lanaz gain, antzerkian eta narratiban ere jardun zuen, eta Halma Angelico eta Ana Ryusen izengoitiekin sinatu zituen bere lanak. Berriki, XX. mendearen amaieran, doktore-tesiak aztertu, ikertu eta garatu ziren, hala nola *Mujeres del teatro español entre 1918-1936: Halma Angélico y la busqueda de la humanidad* (Tijana Limic).

### Halma Angélico 
#### Antzerkia 
* *La nieta de Fedra* (1929)
* *Entre la cruz y el diablo* (1932)
* *Al margen de la ciudad* (1934)
* *Ak y la Humanidad (* (1938), Jefim Sosuliaren ipuin errusiarrean oinarrituta.

#### Ipuinak 
* *El templo Profanado*(1930) hiru ipuinez osatuta dago:
** La jineta,

* *La* *desertora* (1932).

#### Narratiba 
* *La mística: Estudio de almas* (1929).
* *Santas que pecaron* (Maitasunezko bekatuaren psikologia emakumearengan), 1935
#### Argitaragabeak 
* *El Madrid que a veces también llora (lan argitaragabea)*
* *Agar*, prosazko poema.
* *Ibor* *el magnífico*

### Ana Ryus 
* *Los caminos de la vida (1920)*
* *Berta* (1922)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak