Elena Aprile

**Elena Aprile** (Milan, 1954ko martxoaren 12a) Italiako partikulen fisikaria da. Columbiako Unibertsitateko fisika irakaslea izan da 1986tik. XENON Materia Ilunaren Esperimentuaren sortzaile eta bozeramailea da. Gainera, gas noble likidoen detektagailuekin egindako lanagatik eta materia ilunaren bilaketan partikulen astrofisikari egindako ekarpenengatik da ezaguna.

## Bizitza 
Elena Aprilek fisika ikasi zuen Napoliko Unibertsitatean, eta CERNen (Ikerketa Nuklearrerako Europako Erakundea) osatu zuen maisutza tesia, Carlo Rubbia irakaslearen gidaritzapean. 1978an Laurea titulua jaso ondoren, Genevako Unibertsitatean matrikulatu zen, eta bertan jaso zuen fisikako doktoregoa 1982an. Harvardeko Unibertsitatera joan zen 1983an, doktoretza ondoko ikertzaile gisa, Carlo Rubbiaren taldean. Columbiako Unibertsitateko fakultatean sartu zen 1986an, eta katedra osoa lortu zuen 2001ean. Argon likidoaren detektagailuetan lan egiten hasi zen, graduondoko ikasle gisa, CERNen, eta doktoretza osteko bekadun gisa ikertzen jarraitu zuen Harvarden. Columbian, gas noble likidoek erradiazio espektroskopiarako eta astrofisikako irudien eraketarako dituzten propietateak ikertu zituen. Lan honek MeV gamma izpietarako Compton teleskopio gisa erabilitako lehenengo xenon likidozko denbora-proiekzio ganbera (LXeTPC) gauzatzea ekarri zuen. 

1996tik 2001era, NASAk babestutako LXeGRIT (*Liquid Xenon Gamma-Ray Imaging Telescope*) proiektuaren bozeramaile izan zen, eta teleskopioaren ingeniaritzako lehen proba zuzendu zuen ingurune espazial hurbilean, bai eta ondorengo kanpaina zientifikoak ere, iraupen luzeko globoetan egindako hegaldiekin. LXeGRITek xenon likidozko denbora-proiekzioko kamera bat erabili zuen, Compton teleskopio bat bezala, iturri kosmikoen irudiak lortzeko 0,15 eta 10 MeV bitarteko energia-bandan. Iraupen luzeko bi hegaldiren 36 ordu inguruko datuak bildu ziren 1999an eta 2000n, 39 km-ko batez besteko altitudean.

2001etik aurrera, Aprileren ikerketa-arloa partikulen astrofisikara aldatu zen, zehazki xenon likidoarekin materia iluna zuzenean detektatzera. Aprile XENON materia ilunaren esperimentuaren sortzailea eta bozeramailea da, eta WIMPak aurkitzea du helburu, lurpeko sakoneran erabiltzen diren xenon likido detektagailu masibo baina ultra-hondo baxuetan xenon atomoak sakabanatzen dituztenean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Aprilek *Zientzia Fundazio Nazionalaren Ibilbide Saria* jaso zuen 1991n eta *Zientzia Sustatzeko Japoniako Elkartearen Saria* 1999an. 2000. urteaz geroztik, Amerikako Fisikako Elkarteko kidea da.
* 2005ean *Italiar Errepublikako Merituaren Ordenako domina* jaso zuen Carlo Azeglio Ciampi Italiako presidentearen eskutik.
* *268686 Elenaaprile* asteroidea, Silvano Casulli astronomo amateur italiarrak 2006an aurkitua, haren omenez izendatu zuten. Izendapen ofizialaren aipamena Minor Planet Center-ek argitaratu zuen 2017ko azaroaren 4an (M.P.C. 107121).
* 2019an, Amerikako Astronomia Elkarteak astronomian egindako lan merezimendutsuagatik emandako *Lancelot M. Berkeley–New York Community Trust* saria jaso zuen.
* 2020an Margaret Burbidge fisikako irakasle bisitari bezala hautatu zuten UC San Diegon, eta Arte eta Zientzien Amerikako Akademiako kide hautatu zuten.
* 2021ean Zientzien Akademia Nazionaleko kide hautatu zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Columbiako Unibertsitateko (AEB) Elena Aprile irakaslearen hitzaldia
* Columbia Unibertsitateko fakultatearen orri nagusia
* XENON1T hasierako orria
* XENON Columbia-ren hasierako orria
* Studio 360 istorioa