Winston Churchill

**Winston Churchill** (1874ko azaroaren 30a, Blenheim jauregia &ndash; 1965eko urtarrilaren 24a, Londres) britainiar politikaria, Erresuma Batuko lehen ministroa eta Literaturako Nobel Sariaren irabazlea izan zen. Bere emaztea Clementine Hozier izan zen.

Sir Winston Leonard Spencer Churchill Lord Randolph Churchill, Marlborougheko zazpigarren kondea eta Jennie Jerome estatubatuarraren semea izan zen. Abentura-nobela batzuk idatzi eta kalifikazio akademiko eskas batzuen ondoren, politikan jardun zuen. Lehen Mundu Gerratean amiralgoaren Lord izan zen; guda hartan hainbat lardaskeriaren erantzule izan zen.

1940an, Bigarren Mundu Gerran, Erresuma Batuko Lehen Ministro izendatu zuten, aurrekoak, Neville Chamberlainek, bere politika bakezalearen porrotagatik dimititu ostean. Churchillen hitzaldi indartsuek adorea eman zioten britainiar herriari Londresen kontrako Alemaniaren bonbardaketen egunetan. Gerra amaitu ostean, alabaina, britainiar herriak bizkarra eman zion eta 1945ean hauteskundeak galdu zituen, Clement Attleeren aurka.

1953an Churchillek Literaturako Nobel saria irabazi zuen, gerra garaiko bere memoriengatik. Berak sortu zuen *Iron Curtain* *(altzairuzko oihala)* terminoa, Europa komunista eta kapitalistaren arteko banantzea irudikatzeko.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
#### Haurtzaroa eta eskola: 1874–1895 
[thumb|eskuinera|[Blenheim Palace, Churchillen jaiotetxea]]
Churchill bere familiaren antzinako etxean jaio zen, Blenheim jauregian Oxfordshiren, 1874ko azaroaren 30ean, Erresuma Batua munduko potentzia nagusia zen garaian. Zazpikia izan zen nahiz eta jaiotzean hiru kilo pisatu.

Churchill lord Randolph Churchillen, Marlborougheko zazpigarren dukearen hirugarren semea, eta Jennie Jerome estatubatuarraren semea zen, Leonard Jerome aberats estatubatuarraren alaba. Haren familia britainiar aristokraziaren baitan gorenetakoa zen, eta hala, herrialdeko elite agintariaren barruan hezi izan zen. Gurasoak 1873ko abuztuan ezagutu zuten elkar eta hiru egunetara ezkon-hitza eman zuten. Parisko britainiar enbaxadan ezkondu ziren 1874ko apirilean. Bikotea bere diru-sarreretatik bizi zen eta horrek haien bizi mailari ezin eustea ekarri zuen, izan ere, ohiko neurritan aberatsak baziren, aberatsen neurrirako txiroak gertatzen ziren.

Churchillek haurtzaroa zenbait eskola barnetegitan eman zuen, horien artean Harrow Schooleko Headmaster's House. Churchillek ez zuen aurrerapen handirik egin Harrowen; maiz zigortzen zuten haren lan eskasagatik eta dedikazio faltagatik. Izaera independente eta errebeldea zuen; maila akademikoan lorpen handirik ez zuen lortu, hainbat gai suspenditu zituen, matematikak eta historia ezik, horietan ikasle hoberenen artean baitzegoen. Alta, eskolako esgrima txapeldun izatea lortu zuen.

Birritan saiatu zen, arrakastarik gabe, Sandhursteko Errege Akademia Militarrean sartzen, baina hirugarren saiakeran lortu zuen, 1893ko irailean. 1894ko udako oporrak Belgikan eman zituen bere anaiarekin, eta Londresen egun batzuk pasa zituen ere. Sandhursteko hezkuntzak 15 hilabete iraun zuen eta 1894ko abenduan graduatu zen. Hortik gutxira, 1895eko urtarrilean, bere aita hil zen. Amarekin zuen urruntasunagatik, Churchillek maiz adierazten zuen bere familia gazte hil zela.
Britainiar parlamentuko gaietan interes handia zuen eta gutun batean hala esan zuen, bere burua "guztiz Liberaltzat hartzen duela, izenean ezik". Horrekin gaineratu zuen ezingo zuela inoiz Alderdi Liberalean sartu Irlandako autonomiari ematen zioten babesagatik. Aldiz, Alderdi Kontserbadoreko *Tory democrazy* zeritzan sektorean sartu zen eta etxera egin zuen bisita batean bere lehenengo hitzaldia eman zuen alderdiko batzar batean Bathen. Ideia erreformista eta kontserbadoreen nahasketa eginez, hezkuntza sekularraren eta publikoaren alde agertu zen; aldiz, emakumeen bozkaren aurkako jarrera agertu zuen eta Suffragetteak "mugimendu irrigarritzat" hartu zuen.

#### Barne ministro: 1910-1911 
1910eko otsailean Churchill barne ministro izendatu zuten eta poliziaren eta espetxeen inguruko kontrola eman zioten. Espetxeen erreforma programa aurrera atera zuen. Bereizketa bat ezarri zuen kriminal arrunten eta preso politikoen artean, azken hauei neurri ez hain zorrotzak ezarriz. Presoentzako liburutegiak jartzen saiatu zen, eta neurriak hartu zituen urtean lau alditan gutxienez espetxeetan irakurketak edo kontzertuak antola zitezen. Zorrak ordaintzen ez zutenentzako zuzeneko espetxeratzea kentzea proposatu zuen eta 16 eta 21 urte bitartekoen espetxeratzea debekatzearen alde egin zuen. Barne ministro zeneko 43 heriotza-zigorretatik 21 kommutatu zituen.

Asquithek hauteskunde orokorrak deitu zituen 1910eko abendurako. Liberalek garaipena lortu zuten eta Churchillek ere berriro lortu zuen Dundeeko eserlekua. 1911ko urtarrilean, Churchill Sidney kaleko setioan nahasi zen. Hiru letoniarrek hainbat polizia hil zituzten eta Londresko East Endeko etxe batean gotortu ziren, poliziak etxea inguratu ostean. Churchillek bat egin zuen poliziarekin baino ez zuen haien operazioan esku-hartze zuzenik izan. Etxeak su hartu ostean, suhiltzaile brigadari etxean ez sartzeko agindu eman zien letoniarrak oraindik ere arrisku bat suposa zezaketen beldurrez. Gertaeraren ondoren, lapurretako bi hilda agertu ziren. Nahiz eta hartutako erabakiagatik kritikak jaso, zera adierazi zuen, "pentsatu nuen hobe zela etxea erretzen uztea lapurrak erreskatatzeagatik britainiar onen bizitzak arriskuan jartzea baino". Zenbait liberalek ontzigintzan egiten ari zen gastuaren aurka agertu ziren. 1913ko abenduan dimisioa ematearekin mehatxatu zuen 1914-15 bitartean lau gerra ontzi berri egiteari ezetza esaten bazioten. Eugenesiaren aldekoa zen eta parte hartu zuen Adimen Urrikoen 1913ko legearen idazketan. Halere, legean ez zen kontuan izan berak nahiago zuen esterilizazio metodoa eta horren ordez erakundeetan konfinatzea lehenetsi zen.

Legealdiko gai nagusiena Britainia Handiko gobernuak Irlandako autogobernu mugimenduari (*Home rule*) nola erantzungo zion zen. 1912an Asquithen gobernuak Autonomia Lege Proiektua igorri zuen, lege bihurtuz gero Irlandarako autonomia suposatzen zuena. Churchillek lege proiektua babestu zuen eta Ulstergo unionistak alde bozkatzen konbentzitzen saiatu zen. Irlanda zatitzearen aurka agertu zen eta 1913an iradoki zuen Ulsterrek autonomia izan zezakeen Irlandako gobernu independente batekiko. Ulsterreko unionista askok uko egin zioten Dublinen egoitza izango zuen edozein gobernuren menpeko izateari eta Ulstergo Boluntarioek altxamendu batekin mehatxatu zuten eta Ulsterren estatu protestante independente bat sortzearekin.

Churchillen esku geratzen zen bortxaz mehatxatzen guztiei erantzutea. Kabinetearen erabakiz, itsasontzien presentzia areagotu zuen Irlandan edozein altxamendu unionistari aurre egiteko. Kontserbadoreek leporatu zioten *Ulstergo Pogrom* bat abiatzen saiatzen ari zela. Ulstergo Boluntarioak lasaitu nahian, Irlanda Erresuma Batu federalaren zati izatea proposatu zuen; honek liberalak eta irlandar nazionalistak sutu zituen.

Lehen Lord gisa, Churchillek profil handieneko ministroetako bat zela erakutsi zuen “Txantxa-gerra” deiturikoan, ekintza esanguratsu bakarra itsasoan eta SESBek Finlandiari egindako erasoan izan zenean. Alemaniak Itsaso Baltikoan egiten zuen itsas jardueraz arduratuta zegoen, eta, hasiera batean, ontzi-indar bat bidaltzeko asmoa zuen, baina hori laster Wilfred Operazioa izeneko plan batera aldatu zen, Norvegiako urak minaz betetzeko eta Narviketik Alemaniara zihoazen burdin mineral bidalketak gelditzeko. Meatzaritzari buruzko desadostasunak izan ziren, bai gerra-kabinetean, bai Frantziako gobernuarekin. Ondorioz, Wilfred operazioa 1940ko apirilaren 8ra arte atzeratu zen, Alemaniak Norvegia inbaditu baino egun bat lehenago. Gobernuak bozketa irabazi bazuen ere, gehiengoa nabarmen murriztu zen gobernu nazionala eratzeko deiak egiten ziren bitartean.

Maiatzaren 10eko lehen orduetan, Alemaniako indarrek Belgika, Luxenburgo eta Herbehereak inbaditu zituzten Frantziaren erasoaren preludio gisa. Zatiketaren bototik, Chamberlain koalizio bat sortzen saiatu zen, baina laboristek ostiral arratsaldean adierazi zuten ez zutela bere lidergoa onartuko, nahiz eta beste kontserbadore batena onartzeko prest egon. Churchill eta Lord Halifax izan ziren hautagai bakarrak, Kanpo Harremanetarako idazkaria. Gaia erabakita zegoen 9ko bilera batean: Chamberlain, Halifax, Churchill eta David Margesson, Whip gobernuburuak. Halifaxek onartu zuen ezin zuela eraginkortasunez gobernatu Lorden Ganberako kide gisa; beraz, Chamberlainek erregeari gomendatu zion Churchill jartzea, et lehen ministro bihurtu zen. Bere lehen ekintza Chamberlaini idaztea eta eskerrak ematea izan zen.
#### Dunkerquetik Pearl Harborera: 1940ko maiatzetik 1941ko abendura 
##### Gerra ministerioaren sorkuntza 
[thumb|eskuinera|Churchillek [Sten metrailadore bati eusten 1941eko ekainean. Walter H. Thompson da eskuinean dagoena, marradun-jantzia eta fedora duena, Churchillen bizkartzaina.]]
Churchill bost gizoneko Gerrako Kabinete bat osatzean hasi zen bere kargua hartu beaizn laster. Kabinete horrek Chamberlain Kontseiluko lehendakari gisa, Clement Attlee laboristen liderra Lord Privy Seal gisa (geroago, lehen ministrorde gisa), Halifax Kanpo Harremanetarako idazkari gisa eta Arthur Greenwood karterarik gabeko ministro gisa hartu zituen. Praktikan, bilera gehienetan izan ziren zerbitzuburuek eta ministroek handitu zuten bosteko talde hori. Kabinetea tamainaz eta kidez aldatu zen, gerrak aurrera egin ahala. 1940an, berriz, gehikuntza esanguratsuak izan ziren, Churchill, Attlee eta Greenwood Ernest Bevin lan eta zerbitzu nazionaleko ministro izendatu eta gero; Anthony Eden as kanpo harremanetarako ministroa – Halifaxen ordez, Washington D.C.ra enbaxadore bidali zutena; Lord Beaverbrook hegazkingintza ekoizpen ministro; Sir Kingsley Wood Ogasun ministroa eta Sir John Anderson Kontseiluko Lord-Lehendakaria – Chamberlainen lekua hartuz, azaroan hil baitzen. Aurreko kritikei aurre egiteko, esaten zutenak ez zegoela ministro jakinik gerraren gaia eramateko, Churchillek Defentsa ministroaren zeregin guztiak bere gain hartu eta zabaldu zituen, eta horrek britainiar historiako gerra garaiko lehen-ministro boteretsuena bihurtu zuen.

Churchillek bere gobernurako ezagunak zitzaizkion eta konfiantzakoak ziren pertsonak nahi zituen. Haien artean lagun pertsonalak zeuden, hala nola Beaverbrook eta Frederick Lindemann, gobernuaren aholkulari zientifiko bihurtu zena. Lindemann kanpo-esportazioetako aditua zen, eta teknokrata horiek berebiziko funtzioak bete zituzten, bereziki Barneko Frontean. Churchillek harrotasunez aldarrikatuko zukeen bere gobernua, nazio-batasunaren mesedetan, britainiar historia politikoan zabalena zela, ezker-eskuin hedatzen baitzen, besteak beste, Lord Lloyd eskuinean eta Ellen Wilkinson ezkerrean.

##### Borrokarako prest 
Maiatzaren amaieran, Britainia Handiko Indar Espedizionarioa Dunkerquera erretiratzen ari zela eta Frantziaren Erorketa hurbil zegoela ikusita, Halifaxek proposatu zuen gobernuak aztertu egin behar duela Mussolini bitarteko gisa erabiliz negoziatutako bake-akordioa lortzeko aukera, Italia artean neutrala baitzen.

Goi-mailako zenbait bilera egin ziren maiatzaren 26tik 28ra, Paul Reynaud frantziar lehen ministroa barne. Churchillen erabakia borrokatzea zen, nahiz eta Frantzia errenditu, baina bere jarrerak ahula izaten jarraitu zuen Chamberlainek laguntzea erabaki zuen bitartean. Churchillek bi kide laboristen erabateko babesa zuen, baina bazekien ezin zuela iraun lehen ministro gisa Chamberlainen eta Halifaxen babesa ez bazuen. Azkenean, kanpoko kabinetearen babesa irabazi zuenean, Churchillek Halifax gainditu eta Chamberlain garaitu zuen. Churchillen argudioaren funtsa zera zen, esan zuen moduan: "Alferrikakoa da pentsatzea, bakea orain egiten saiatuz gero, borrokatuz baino baldintza hobeak lortuko ditugula". Beraz, ondorioztatu zuen aukera bakarra borroka zela, nahiz eta batzuetan bera ezkor agertu britainiarren garaipen aukeren gainean, 1940ko ekainaren 12an Hastings Ismay jeneralari "gu biok hiru hilabetean hilda egongo gara" esan zionean bezala. Alemaniak hurrengo egunean hasi zuen *Fall Rot* delako plana, eta Italia haiekin elkartu zen hilaren 10ean. Wehrmacht Paris okupatu zuen ekainaren 14an, eta Frantziaren konkista amaitu zuen ekainaren 25ean. Orain saihestezina zen Hitlerrek eraso egitea eta, seguru asko, Britainia Handia inbaditzen saiatzea. Churchillek, ekainaren 18an, "tenore loriatsuena" izeneko hitzaldien zera esan zien komunei: "Britainia Handiko Gudua hastear dagoela uste dut". eta horregatik RAFeko konbate-pilotuek *Gutxiak* ezizena hartu zuten modu iraunkorrean. Lehenik hitz famatu horiek 11.eko Taldeak RAF Uxbridgeko lurpeko bunkerretik ateratzean egin zituen, 1940ko abuztuaren 16an, orain Britainia Handiko Bunker gudua deitzen zaiona. Britainiarrei sostengurik edo berri onik emateko ezer izan gabe, horren ordez arriskugarriak nabarmentzera ausartu zen. "Gaitasun erretorikoa", Churchillek idatzi zuen, "ez da ematen eta ez da guztiz jasotzen, baizik eta landu egiten da". Guztiak ez ziren inpresionatuta gelditu haren jarioarengatik. Robert Menzies, Australiako lehen ministroak, zera esan zuen Churchillen gainean Bigarren Mundu Gerran zehar: "Haren benetako tiranoa bere bururako sortzen esaldi liluragarriak dira, gertakari deserosoak bazterrean utzi behar baditu ere". Beste batek hala esan zuen: "Bera da bere buruak ideien gainean sortzen dituen hitzen gatibu... Eta egi osoa sinesteko gai da horrekin lasterketa basati bat hasteko aukera ematen badio bere erretorikaren izugarriaren bitartez".

#### Pearl Harbortik E-egunera: 1941ko abendutik 1944ko ekainera 
Churchillen arabera, 1942ko otsaileko Singaporeko erorketa japoniarren eskuetan "britainiar historiako desastrerik handiena eta kapitulaziorik luzeena" izan zen. Churchillen mediku pertsonalak, Lord Moranek, horrela idatzi zuen:

[thumb|Churchill [Overlord operazioa|Normandiako tropak bisitatzen, 1944an]]
Gerraren haizea 1942an hasi zen biratzen, El Alamein eta Stalingradeko bataila garrantzitsuetan aliatuen garaipenarekin. Churchillek bere gerra-diskurtso gogoangarrienetako bat eman zuen Londresko Mansion Housen 1942ko azaroaren 10ean, El Alameinen aliatuen garaipenari erantzuteko:

1943ko urtarrilean, Churchill Casablancako Konferentzian izan zen Rooseveltekin. Geroago bildu ziren berriro urte horretan, batez ere azaroko Teherango Konferentzia garrantzitsuan, Stalinek ere horretan parte hartu baitzuen, eta "Hiru bilera handien" lehena izan zen.

#### Alemaniaren azken porrota: 1944ko ekainetik 1945eko maiatzera 
[thumb|Churchill [V ikurra|Garaipen ikurra astintzen Whithallen bildutako jendetzaren aurrena nazioari Alemania garaitua izan zela hedatu zuen egunean, 1945eko maiatzaren 8an. Ernest Bevin haren eskuinean.]]
1944ko ekainean, Indar Aliatuek Normandia inbaditu zuten, eta indar naziak Alemaniara itzultzeko bultzada handia eman zieten hurrengo urtean. Aliatuek hiru frontetan eraso egin ondoren, zenbaitetan aliatuek porrot egin arren (Market Garden operazioa, adibidez) eta alemaniar kontraerasoak gertatu arren, Bulgeko gudua barne, azkenean Alemania garaitu zuten. 1945eko maiatzaren 7an, SHAEFen Reimsko egoitzan, aliatuek Alemaniaren errendimendua onartu zuten. Egun berean, BBCren albiste batean, John Snaggek iragarri zuen maiatzaren 8a izango zela Europako Garaipenaren Eguna. Europako Garaipenaren Egunean, Churchillek nazioari jakinarazi zion Alemania errenditu zela, eta Europako fronte guztietan amaierako su-etena gau horretako gauerdia baino minutu bat geroago sartuko zela indarrean. *On Victory in Europe Day, Churchill broadcast to the nation that Germany had surrendered and that a final ceasefire on all fronts in Europe would come into effect at one minute past midnight that night*.

Ondoren, Churchillek jendetza handi bati esan zion Whitehallen: "Hau zuen garaipena da". Herriak oihu egin zuen: "Ez, zurea da", eta Churchillek *Land of Hope and Glory* kantatzera bideratu zituen ondoren. Gauez beste transmisio bat egin zuen nazioari zuzenduta, hurrengo hilabeteetan Japoniaren porrota gertatuko zela adieraziz. Japoniarrak 1945eko abuztuaren 15ean errenditu ziren. Europak sei urteko gerraren amaieran bakea ospatzen zuen bitartean, Churchill kezkatuta zegoen laster ospakizunak bortizki eten zitezkeelako. Ondorioztatu zuen Erresuma Batuak eta Estatu Batuek Armada Gorriari aurrea hartu behar ziotela, Europan aldez aurretik adostutako mugak eta akordioak alde batera utzita, eta "Errusiari Estatu Batuen eta Britainiar Inperioaren borondatea ezartzeko" prestatu behar zirela." Churchillek agindutako eta Indar Armatu Britainiarrek garatutako Unthinkable operazioaren arabera, Hirugarren Mundu Gerra 1945eko uztailaren 1ean has zitekeen, tropa sobietar aliatuen aurkako bat-bateko erasoarekin. Estatu Nagusiko Buruen Batzordeak baztertu egin zuen plana, militarki bideraezina zelakoan.
#### Jarduneko gobernua: 1945eko maiatzetik 1945eko uztailera 
[thumb|ezkerrera|Churchill [Potsdamgo Batzarra|Potsdamgo batzarrean (1945ko uztaila)]]
Hauteskunde orokorren atarian (ia hamarkada batean ez zen bat ere izan), eta ministro laboristak gerra-denboraren koalizioarekin jarraitzeari uko eginez, Churchillek uko egin zion lehen ministro izateari 1945eko maiatzaren 23an. Geroago, egun hartan, erregeak gobernu berri bat osatzeko gonbita onartu zuen, Gobernu Nazionala, 1930eko hamarkadako kontserbadoreek menderatutako koalizioa, baina praktikan Churchillen jarduneko ministerioa deitu zitzaion. Gobernuak bazituen kontserbadoreak, liberal nazionalak eta Sir John Anderson eta Lord Woolton bezalako alderdirik gabeko figurak, baina ez Laboristarik ezta Archibald Sinclair gidatutako liberal ofizialik ere. Churchillek Lehen Ministroaren funtzioak betetzen jarraitu zuen arren, Potsdameko hurrengo Konferentziari buruz Estatu Batuetako administrazioarekin mezuak trukatzea barne, ez zen formalki izendatua izan maiatzaren 28ra arte.

#### Estatu Batuekin harremanak 
[thumb|[Chiang Kai-shek general gorena, Franklin D. Roosevelt presidentea, eta Churchill Kairoko Konferentzian 1943an.]]
[thumb|Churchill Alemanian [Rhin ibaia zeharkatzen Plunder operazioan 1945ko martxoaren 25ean]]
Churchillek harreman onak izan zituen Estatu Batuetako Franklin D. Roosevelt presidentearekin, 1939 eta 1945 artean gutxi gorabehera 1.700 gutun eta telegrama trukatu zituzten, eta 11 aldiz elkartu ziren. Churchillek esan zuen 120 egun egin zituztela harreman pertsonal hurbilean, eta Ipar Atlantikoko itsas ibilbideen bidez bizi-elikagaiak, petrolioa eta munizioak ziurtatzen lagundu zuten.

Hori dela eta, Churchillek lasaitua hartu zuen Roosevelt 1940an berriz hautatu zutenean. Berriz hautatu ondoren, Rooseveltek berehala proposatu zuen beste metodo bat ezartzea material militarra emateko Britainia Handiara diru-ordainketarik eskatu gabe. Rooseveltek Kongresuari esan zion hain garestia zen zerbitzu hori Estatu Batuek ordaintzea bere burua defendatzeko modu eraginkorrena zela; eta horrela jaio zen Mailegu eta Errentamendu Legea (*Lend-Lease*). Churchillek 12 batzar estrategiko izan zituen Roosevelt-ekin, eta Gutun Atlantikoa, *Europa lehenengo* estrategia, Nazio Batuen Deklarazioa eta beste gerra-politika batzuk horien artean. Pearl Harborri eraso egin eta gero, Churchillek lehen pentsamendua Estatu Batuen laguntzaren aurreikuspena izan zen: "Gerra irabazi dugu! ".

1941eko abenduaren 26an, Churchill Estatu Batuetako Kongresuaren bilera batera joan zen, eta Alemaniari eta Japoniari buruz galdetu ziotenean: "Zer pertsona-mota garela uste dute? " Churchill Operazio Berezietako Zuzendaritza (SOE ingelesez) hasi zuen Hugh Daltonen Gerra Ekonomiaren Ministerioaren pean. Ministerio horrek eragiketa estaliak, subertsiboak eta klandestinoak ezarri, zuzendu eta sustatu zituen arrakasta handiz okupatutako lurraldeetan; baita egungo Indar Berezi gehienen eredua ezarri zuten Komandoak ere. Errusiarrek *Britainiar Bulldoga* deitzen zioten.

Churchill bigarren mundu-gerraren ondorengo Europako eta Asiako mugak birmarraztuko zituzten tratatuen aldekoa zen. 1943an hasi ziren eztabaidatzen. Quebeceko Bigarren Konferentzian, 1944an, Rooseveltekin batera, Morgenthau Planaren jatorrizko bertsio ez hain gogorra sinatu zuen, eta bertan konpromisoa hartu zuten Alemania baldintzarik gabe entregatu ondoren "batez ere nekazaritzarako eta artzaintzarako herrialde bihurtzeko. " Harry S. Truman presidentea, Churchill eta Joseph Stalinen artean adostu ziren ofizialki Europako muga eta populazioen kokalekuak. Churchillek Harry Trumanekin zuen harreman estua oso garrantzitsua izan zen bi herrialdeentzat. Roosevelt bere lagun hurbila eta homologoa galdu izana deitoratu bazuen ere, Churchill Truman babestu zuen karguan eman zituen lehen egunetan, eta hala esan zuen berari buruz, bera da "beharrezkoagoa denean munduak gehien behar duenean lider mota". Armada Gorriak alemanei eragindako bajen ondorioz, Churchillek Komunen Ganberan 1944ko abuztuan esan zuen sobietar armadak "Alemaniako armadaren tripak urratzeko lan nagusia" egin zuela".

Poloniako mugei buruzko akordioa, hau da, Poloniaren eta Sobietar Batasunaren arteko muga, eta Alemaniaren eta Poloniaren artekoa, traizio gisa ikusi zen Polonian gerra osteko urteetan, Poloniako gobernuak erbestean zituen iritzien kontra ezarri zelako. Churchill saiatu zen Mikoσajczyk, erbesteko gobernu poloniarreko lehen ministroa, Stalinen desioak onartzera, baina Mikoσajczykek horri uko egin zuen. Churchill ziur zegoen bi herrien arteko tentsioak arintzeko modu bakarra pertsonen transferentzia zela, muga nazionalak berdintzeko.
[thumb|ezkerrera|Churchill, Roosevelt, eta Stalin [Yaltako konferentzian, 1945ko otsaila]]

Churchill Poloniako sobietar dominazioaren aurka agertu zen, eta bere liburuetan idatzi zuen, garraztasunez, baina ezin izan zuen saihestu hitzaldietan. Churchillek hau esan zion Stalini:

Stalinek onartu egin zuen ehunekoen akordio hori, eta paper zati bat markatu zuen itzulpena entzuten ari zela. 1958an, topaketa hau argitaratu eta bost urtera (Churchillen *Bigarren Mundu Gerra*n), Sobietar Batasuneko agintariek ukatu egin zuten Stalinek "proposamen inperialista" onartu zuenik.

Yaltako Konferentziaren ondorioetako bat izan zen aliatuek beraiek okupatutako herrialdeetan zeuden sobietar herritar gutziak Sobietar Batasunera itzuliko zituztela. Horrek berehala eragina izan zuen aliatuek askatutako gerrako preso sobietarrekin, baina Ekialdeko Europako errefuxiatu guztiei ere zabaldu zitzaien. [460] Aleksandr Solzhenitsynek Bigarren Mundu Gerrako "azken sekretua" deitu zion Keelhaul operazioari. [461] Operazioak Ekialdeko Europatik ihes egiten zuten gerraosteko bi milioi errefuxiatuen patua erabaki zuen.

#### Ekialdeko Europako alemanen kanporaketa 
Churchillek Txekoslovakiako alemaniarrak kanporatzeko ideia babestu zuen. 1944ko abenduaren 15ean Komunen Ganberan azaldu zuenez, "kanporatzea da, ikusi ahal izan dugun neurrian, metodo egokiena eta iraunkorrena. Ez da populaziorik nahastuko arazo amaiezinekin bukatzeko... Garbiketa erabatekoa eginen da. Ez nago kezkatuta transferentzia horiekin, egoera modernoetan posible baitira". Hala ere, Poloniako, Txekoslovakiako, Jugoslaviako, Hungariako eta Errumaniako alemanen kanporatzeak egoera gogorrak ekarri zituen, eta, Mendebaldeko Alemaniako Errefuxiatu eta Lekualdatuen Ministerioaren 1966ko txostenaren arabera, 2,1 milioi alemaniar hilko edo desagertu baino gehiago izan ziren.

#### Bengalako gosetea 
Eztabaida izan da Churchillen erruduntasunari buruz, 1943ko Bengalako gosetaldian milioika indiar hil baitziren. Iruzkingile batzuen arabera, ohiko merkatu-sistema eta probintzia-mailako administrazio txarra etetea izan zen horren arrazoia, Churchillek zera esaten zuen bitartean, "Bengalar iharren inanizioak, dena den, "greko sendoenak" baino larritasun gutxiago dauka", eta gosea indiarren errua zela "untxi gisa ugaltzen" zirelako. Adam Jonesek, *Journal of Genocide Research*eko editoreak, Churchilli "benetako genozida bat" dela zioen, eta adierazi zuen britainiar buruzagiak indiar indiarrak "arraza ero" bat zirela esan zuela garai hartan, eta esan zuen aireko indar britainiarraren buruak "bonbardero soberakin batzuk bidali beharko lituzkeela haiek suntsitzeko".

### Opozio buru: 1945–1951 
#### "Altzairuzko ohialaren" hitzaldia 
[thumb|Churchill [Dwight D. Eisenhower Jeneralarekin eta Field Marshal Bernard Law Montgomery NATOko bilkura batean 1951ko urrian, Churchill bigarren aldiz lehen ministro bihurtu baina gutxi lehenago.]]

Sei urtez, Churchill oposizioko buru izan zen. Urte horietan ere eragina izan zuen munduko gaietan. 1946an Estatu Batuetara egindako bidaian, SESBari eta Ekialdeko Blokearen sorrerari buruzko hitzaldia eman zuen. 1946ko martxoaren 5ean Fultongo Westminster Collegen, Missourin, honako hau adierazi zuen:

Churchillen sendagileak, Lord Moranek, geroago (*Biziraupenaren aldeko borroka* liburuan) gogoratu zuen Churchillek 1946an, Truman presidenteari iradoki ziola Estatu Batuek eraso atomiko prebentiboa egiten diotela Moskuri, Sobietar Batasunak arma nuklearrik ez zuen artean. Parlamentuan, 1946ko ekainaren 5ean, Londresko Garaipenaren Desfilea baino hiru egun lehenago, Churchillek esan zuen hori esan izanaz "sakonki" damutzen zela.

#### Irlandari buruzko iritzia 
Churchillek 1946an zera esan zion Irlandako enbaxadoreari: "Hitz batzuk esan nituen parlamentuan lehengoan zure herriari buruz, oraindik ere Irlanda batu bat espero dudalako. Zuk, ordea, iparraldean lortu behar dituzu babes horiek; ezin dituzu indarrez lortu. Ez dago, eta ez da inoiz izan, nire bihotzean zure herrialdearekiko garraztasunik." Geroago esan zuen: "Badakizu Ulster bisitatzeko gonbidapen asko izan ditudala, baina denei uko egin diet. Ez dut inondik inora bertara joan nahi, nahiago dut askoz gehiago hegoaldera joan. Agian Irlandako Derbian sarbidean duen beste zaldi bat erosiko dut".

#### Europako batasunaren inguruko iritzia 
[thumb|Churchill [Hagako Europako Kongresuan, 1948ko maiatzaren 8an]]
1930eko udan, Churchillek artikulu bat idatzi zuen "Europako Estatu Batuak" eskatzen zuena, nahiz eta esaten zuen Britainia Handia "Europarekin, baina Europarren barnean" zegoela. 1946ko irailean Zurichen egindako hitzaldi batean, Churchillek "Europako Estatu Batuen antzeko zerbait" eskatu zuen, elkargo franko-alemaniar batean oinarritua, Britainia Handiarekin eta Commonwealtharekin, eta, agian, Estatu Batuekin, "Europa berriaren lagun eta babesle" gisa. Churchillek antzeko sentimenduak adierazi zituen 1947ko maiatzaren 18an Primrose Leagueko bilera batean Albert Hallen. "Europa altxatzea" esan zuen, baina "guztiz argi" geratu behar zen zera: "ez dugu onartuko Britainia Handiaren eta Estatu Batuen artean inongo trabarik sortzea". Churchillen hitzaldiek Europako Kontseiluaren sorrera sustatzen lagundu zuten. Laguntza fiskalak ere igo ziren etxebizitza sozialak eraikitzeko, eta gizarte segurtasuneko pentsioak eta onurak handitu ziren. Aitzitik, errezetatutako botiken tasak handitu egin ziren.

Churchill alferrik saiatu zen Mendebaldeko Indiako immigrazioa murrizteko kabinetea maniobratzen. "Keep England White" eslogan ona izan zen, esan zion kabineteari 1955eko urtarrilean. Ian Gilmourrek 1955ean jaso zuen Churchillek zera esan ziola immigrazioaren inguruan: "Herrialde honen gairik garrantzitsuena dela uste dut, baina ezin dut lortu nire ministroetako bakar batek horretaz jabetzea".

Etxebizitza oso aintzat hartu zuten kontserbadoreek, Churchillek 1950eko hamarkadaren hasieran emandako gobernuaren ondoren, Harold Macmillan Etxebizitza ministro zela, eta lehentasun politikoa eman zioten etxebizitzak eraikitzeari, Attleeren administraziopean jaso zuena baino askoz ere handiagoa (etxebizitza Aneurin Bevanen Osasun Ministerioari atxikita baitzegoen, Osasun Zerbitzu Nazionalean arduratuagoa zegoena). Macmillanek onartu egin zuen Churchillek urtean 300.000 etxe berri eraikitzeko zuen asmo handiko konpromiso publikoa betetzeko erronka, eta helburua programatu baino urtebete lehenago lortu zuen.

#### Kolonien afera 
[thumb|Jendetza [Kairon, 1951ko urriaren 23an, Erresuma Batuaren aurkako protestan, Egipto eta Erresuma Batuaren arteko tentsioaren goraldian Suezko kanalaren eta Sudan Anglo-egiptoarraren kontrolaren inguruan.]]
Churchillek azken gobernuan zituen etxeko lehentasunetan kanpo-politikako krisi batzuk izan ziren, neurri batean, britainiar ospea eta botere militar eta inperialak etengabeko gainbeheraren ondorio. Britainia Handiaren defendatzaile indartsua izanik, nazioarteko botere gisa, Churchill sarritan ekintza zuzenarekin elkartzen zituen mugimendu horiek.
#### EEBBekin harremanak eta goi-bilera baten bilaketa 
1950eko hamarkadaren hasieran, Britainia Handia hirugarren botere garrantzitsu izaten jarraitu nahian zebilen oraindik. Hauxe izan zen "Britainia Handia gerraostean Estatu Batuak bezain indartsu hasi zen ". Hala ere, Churchillek bere denboraren zati handi bat harreman anglo-amerikarretan eman zuen eta harreman bereziari eusten saiatu zen. Atlantikoaz haraindiko lau bisita ofizial egin zituen Amerikara, lehen ministro gisa bigarren agintaldian.*

1953aren hasieran, Egipto zen Kabinetearen kanpo-politikaren lehentasuna, eta egiptoar iraultza nazionalista eta antiinperialista. 1952ko uztailean, Farouk britainiarren aldeko erregea kanporatu zuen armadako ofizieren batzorde batek, Naguib jenerala buru zela. Hortik lasterrera Nasser koronelak Nagusib bota zuen. Egipto estatu bezero britainiarra izan zen, 1883az geroztik kontrol eta okupazio militarraren maila desberdinetan. 1953an, Britainia Handiak, adiskidetasunezko harremanak berrezartzeko irrikaz, Sudanen gobernua amaitzea adostu zuen 1956an. 1954ko urrian, Britainia Handiak eta Egiptok akordio bat adostu zuten Britainia Handiko tropak Suezko basetik ateratzea antolatzeko, eta horrek kontserbadoreen "Suez taldea"ren nahigabea (Churchill barne) sortu zuen.

Lehen ministro izateak eta Kanpo Bulegoa eramateak Downing kaleko 10. zenbakian bigarren garuneko atakea gertatzen lagundu zuen, 1953ko ekainaren 23ko gauean afaldu ondoren. Gorputzaren alde bat partzialki geldituta egon arren, hurrengo goizean Kabinetearen bilerako zuzendu zuen, eta inork ez zuen bere ezintasuna sumatu. Gero, egoera okertu egin zen, eta asteburuan ez zela biziko pentsatu zen.

Eden sasoian egon izan balitz, Churchillen agintaldia amaitu zatekeen. Horren berri jendeari eta Parlamentuari eman zitzaien, eta Churchill nekea pairatzen zuela ari zela esan zitzaien. Bere landetxera, Chartwellera, joan zen sendatzera, eta ekainaren amaieran bere medikuak harrituta utzi zituen, izerditan bazen ere bere aulkitik zutitzeko gai zelako. Bere gaixotasunari buruzko berriek John Christie serieko hiltzailearen epaiketari egunkarien lehen orrialdea kendu izanari buruzko txisteak egin zituen.

### Azken urteak: 1955–1965 
#### Erretiroa: 1955–1964 
[thumb|eskuinera|Churchill bere erretiroaren zati handia [Chartwellen eman zuen, Kenten. 1922an erosi zuen bere alaba Mary jaio eta gero.]]
Elizabeth II.ak Churchilli Londresko Duke titulua emateko eskaintza egin zuen, baina baina Churchillek uko egin zuen Randolph semearen eragozpenen ondorioz; izan ere, Randolphek titulua jasoko zuen aitaren heriotzaren ondorioz. Hala ere, Galtzariaren Ordena zaldun izatea onartu zuen. Gobernuaren lehendakaritza utzi ondoren, Churchillek denbora gutxiago eman zuen parlamentuan, 1964ko hauteskunde orokorretan bertan behera utzi zuen arte. Churchill erretiroaren zatirik handiena Chartwellen eta Hyde Park Gaten (Londres) eman zuen etxean, eta Riviera frantseseko goi-mailakoen arteko ohikoa bihurtu zen.

Publikoki babesten zuen arren, Churchill kexu zen Edenek agindutako Suezko inbasioarekin. Emazteak uste zuen Estatu Batuetara bisita batzuk egin zituela hurrengo urteetan, harreman angloamerikarrak konpontzen laguntzeko.

Churchillek Alzheimer gaixotasuna izan zezakeela pentsatu zen azken urteetan, baina beste batzuek diote adimen-gaitasun txikia jasandako hamar garun infartuen eta 1949 – 1963 bitartean jasan zuen gero eta gorreria handiagoaren ondorio zela. 1963an, John F. Kennedy Estatu Batuetako presidenteak, Kongresuaren baten baimenarekin, Estatu Batuetako ohorezko herritar izendatu zuen, baina ezin izan zuen Etxe Zuriko zeremoniara joan. Historiako estatu hileta handienean 112 naziotako ordezkariak izan ziren. Europan, 350 milioi pertsonak, Britainia Handiko 25 milioiak barne, ikusi zuten hileta telebistan. Churchillen hilkutxak Tamesis ibaia igaro ahala,Tower Piertik Festival Pieraino, MV Havengoren, portuzainek garabi-besoak jaitsi zituzten agur bero batean.

Artilleria Errealak 19 kanoiko agurra egin zuen gobernuburuaren omenez, eta RAFek 16 English Electric Lightning konbate hegazkinen hegaldia antolatu zuen. Ondoren, hilkutxa Waterlooko geltokira joan zen. Han, bereziki prestatutako eta margotutako orga batean kargatu zuten, Hanboroughera trenez joateko, Oxfordetik 11 kilometrora.

Bere familia garraiatzen zuen hileta-trenak *Battle of Britain* motako lurrun-makina batek bultzatuta joan zen, *34051 Winston Churchill* izena eman ziotena. Ibilbidean zehar, eta trena igaro zen geltokietan eta soroetan, milaka pertsona geldirik paratu ziren isilean azken agurra emateko. Churchillek eskaturik, Bladon San Martin elizako familia-lurzatian lurperatu zuten, Woodstocketik gertu, Blenheim jauregitik, jaio zen lekutik ez oso urrun. Churchillen hileta-bagoiak, Southern Railway S2464S bagoia izandakoa, Swanage Railway darabilen kontserbazio proiektu baten parte da orain. 2007an Erresuma Batura itzuli zuten Estatu Batuetatik, eta 1965ean esportatu baitzuten.

## Artista, historialari eta idazle 
Churchill artista amateur bikaina izan zen eta pinturekin plazer handia hartzen zuen, batez ere 1915ean Amiralgoko Lehen Lord izateari uko egin ondoren. Paisaia eta natura hiletan ez dago depresio-seinalerik. " Lehen Mundu Gerran ezagutu zuen Paul Maze artista lagunak limurtu eta pintatzen irakatsi zion Churchill. Maze eragin handia izan zuen Churchillen pinturan, eta pintura lankide iraunkorra bihurtu zen.

Churchilleko pinturarik ezagunenak paisaia inpresionistak dira, eta horietako asko Frantziako hegoaldean, Egipton edo Marokon margotu zituzten oporretan. Denboraren muga nabariak zirela eta, Churchillek pintura bakar bat egin zuen Bigarren Mundu Gerran zehar. Marrakexeko Taylor Viilako dorrean amaitu zuen margolana.

Egunkariko eta aldizkariko artikuluetarako eskaria handia zenean, Churchillek beltz literario bat erabili zuen. 1934an, adibidez, Churchill enkarguak jaso zituen *Collier's*, *News of the World*, Daily Mail egunkarietatik, eta urte horretan *Sunday Dispatch'' gehitu zitzaion. Sunday Dispatch horretarako William Blackwood egunkariaren editoreak Adam Marshall Diston erabili zuen Churchillen material zaharra berrerabiltzeko (Churchillek Dispatchen lau piezetatik bat idatzi zuen). Distonek, adibidez, Churchill Collier'selp urteko gainerako artikuluak idatzi zituen. Artikulu bakoitzerako 350 liberetatik 15 liberako komisioa ordaintzen zion. 

Churchill idazle emankorra izan zen, askotan "Winston S. Churchill" izenarekin, eta izen bereko nobelagile amerikarrarekin nahastea saihesten zuen. Lanen artean eleberria bat, bi biografia, memoria hiru liburuki eta hainbat historio liburu daude. 1953an, Literaturako Nobel saria eman zioten, "deskribapen historiko eta biografikoa menderatzeagatik eta goretsitako giza balioen defentsan oratoria distiratsua izateagatik". Bere lanik ezagunenetako bik, lehen aldiz lehen ministro izan ondoren argitaratuak, nazioartean ospe handia eman zioten: sei liburuko*The Second World War* and *A History of the English-Speaking Peoples*; lau liburukiko historia, Britainia Handiko Zesarren inbasioen aldia (55 K.a.) estaltzen duena, Lehen Mundu Gerraren hasieran (1914). Churchillen zenbait hitzaldi ere argitaratu ziren. Horietako lehena, *Into Battle*, *Blood, Sweat and Tears* izenburupean argitaratu zen Estatu Batuetan, eta 1944ko 100 liburu garrantzitsuen *Life* aldizkariaren zerrendan sartu zen.

Churchill igeltsero amateurra zen, eta lorategiko eraikinak eta hormak eraiki zituen Chartwelleko landa-etxean , eta tximeletak ere hazi zituen. Denbora-pasa honen parte bezala, Churchill Eraikuntzako Langileen Sindikatu Amalgamatun sartu zen, baina bota egin zuten, Alderdi Kontserbadoreko kide izateagatik.

## Ideologia politikoa 
Churchill karrerako politikaria izan zen.

### Kontserbadurismoa eta liberalismoa 
Rhodes Jamesen iritziz, Churchill "funtsean oso gizon kontserbadorea" zen, eta "oinarrizko kontserbadurismo hori bere jarrera politikoen ezaugarri nabaria zela".

Gilbertek "erradikal" gisa deskribatu zuen Churchill, uste baitzuen estatua beharrezkoa zela "herritar guztientzako gutxieneko bizi-estandarrak, lana eta gizarte-ongizatea" bermatzeko. Churchill Centre and Museum-ek esan du erregistro gehienek erakusten dutela eragozpena alboko sigmatismo bat zela, eta Churchillen totelka mitoa dela. Hitzaldi publiko asko urteetan eman ondoren, ezbairik ez izateko kontu handiz prestatzen zituenak, hauxe adierazi zuen: "Nire ezintasuna ez da oztopo".

Rhodes Jamesek pentsatu zuen, hein batean, diskurtsoaren eragozpenagatik, Churchill ez zela "bat-bateko hiztun naturala".

Haffnerrek uste zuen Churchillek "gerrazaletasuna" zuela, "gerraren ulermen sakona eta berezkoa" erakutsiz. Kristautasuna zibilizazioari lotuta zegoela uste zuen, kristau-etikak oinarri ona ematen zielako haurrei, eta erlijioaren sustapena bultzatzen zuen Britainiar Inperioaren bidez. 1901eko maiatzaren 24an, Framazonerian sartu zen, Studholme Lodge No.1591 delakoan. Une hartan, Regent Masonic Hallen bildu zen Café Royalen, Londresen, eta uztailaren 19an Bigarren Gradura pasatu zen eta hirugarrenera 1902ko martxoaren 25ean.

### Ezkontza eta haurrak 
[thumb|upright|Churchill eta bere ezkongaia [Clementine Hozier ezkondu eta gutxi lehenago, 1908an.]]
Churchill Clementine Hozierrekin ezkondu zen 1908ko irailean.

Churchilldarren lehen seme-alaba, Diana, 1909ko uztailean jaio zen; bigarrena, Randolph, 1911ko maiatzean. Beren hirugarrena, Sarah, 1914ko urrian jaio zen, eta laugarrena, Marigold, 1918ko azaroan. Jenkinsen arabera, Churchill "aita gogotsua eta maitalea" zen, baina gehiegi espero zuen seme-alabengandik.

Addisonek esan zuen Churchill "figura historiko handi bat" bihurtu zela. Boris Johnson britainiar lehen ministroak esan zuen Churchillek "herrialde hau eta Europa osoa tirania faxista eta arrazista basatitik salbatu zituela, eta harrekiko gure zorra kalkulaezina dela". Britainiar publiko orokorraren artean Churchillek ospe handia izaten jarraitzen du: 2002ko BBCren inkesta batean lehenengo geratu zen inoiz izan diren 100 britainiar handienen artean. Estatu Batuetan ere estimatua da; 1963an Estatu Batuetako ohorezko herritar izendatu zuten, eta 1995ean Estatu Batuek *Arleigh Burke saileko* suntsitzaile berri bat *USS Winston S. Churchill* izendatu zuten.

Churchillen hizkera zuzenak etsaitasunak ekarri zizkion. Komunen Egoitzan sartu zenean, dagoeneko polemikoa zen, askok "abenturazale eta dominen ehiztari" gisa ikusten baitzuten, berekoia eta egozentrikoa zen norbait, eta haren aukerek irizpen eskasa islatzen zuten.

1966tik 1988ra bitartean, Churchillen zortzi liburukiko biografia argitaratu zen. Randolph Churchillek hasi zuen, baina Martin Gilbertek amaitu zuen hein handi batean, 1968an lehena hil ondoren. Gary Oldman (*Darkest Hour*, 2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Winston Churchill Centre and Museum" (London)
* "Churchill Memorial and Library" (AEB)
*  Winston Churchill IMDBn
*  Earth Station1.com Churchillen hitzaldien audioak eta irudiak.