Cerritos de indios

**Cerritos de indios** 3000 lur muino baino gehiago dituen multzo bat dira, Uruguaiko ekialdetik Brasilgo hegoalderaino lurralde eremu zabal batean banatzen direnak.  Eskualdeko kolonaurreko indigenen iraganaren aztarna arkeologikoak dira.

Karbono-14 bidezko datazioaren ondorioz, India Muerta eskualdean (Rocha, Uruguai) dauden eta 4200 eta 5000 urte artean dituzten mendixka zaharrenak daude.

India Muerta Eremuko muinoen Multzoa Uruguaiko Monumentu Historiko Nazional izendatu zuten 2008. urtean.

## Kokapena 
thumb|Ibilbidearen kartela, balio arkeologikoa duen eremua adieraziz.
Zelaiez eta hezegunez estalitako lautadako eskualde batean eraiki zituzten. Uruguain, Treinta y Tres eta Rocha departamenduetan daude batez ere, baina Cerro Largo, Tacuarembó eta Riveran ere ikus daitezke, Brasilen Hegoaldeko Rio Grandeko hegoaldeko muturrean daude.

## Eraikuntza 
Cerritos de indios muinotxoak, oro har, mugatutako eremu batean multzokatuta egoten dira. Gutxi batzuetatik dozenaka muino aurki daitezke elkarren ondoan, forma zirkularrekoak edo luzangak. Oinarriak 100 metroko diametrokoak izan daitezke, eta batez besteko altuera bi metrotik zazpi metrora bitartekoa.

### Muinotxoen eraikitzaileak. 
Ez dago muinotxoak eraiki zituen kulturaren erregistro zuzenik, Europako lehen kronistak iritsi baino askoz lehenago desagertu zirela uste da. Historialari batzuen arabera, guenoak-minuarrak eraikuntza horien ardura duen kulturaren ondorengoak dira.

Ikerketa arkeologikoek zehaztu ahal izan dute ekonomia konplexua zutela, hainbat jarduera produktiboren artikulazioan oinarritua: ugaztun askoren ehiza, hala nola oreinak, itsas lehoiak eta gouazoubirak, besteak beste; fruitu eta sustraien bilketa, batez ere b*utia capitata*; arrantza; itsaski bilketa; eta arto, kalabaza eta babarrun nekazaritza; azken hau aurkikuntza bikaina da, orain arte uste baitzen nekazaritza konkistatzaile europarrek sartu zutela eskualdean.

### Lurrezko labeen hipotesia 
[thumb|234x234px|[Maori lur-labe baten diagrama. Antzeko jatorrian espekulatzen da, baina independentea da cerritos de indioserako, eta bi teknologia bateraturen adibide da.]]
Roberto Bracco arkeologo uruguaitarrak eta haren taldeak berriki egindako ikerketek iradokitzen dute cerritos de indiosen egiturak elikagaiak prestatzeko lurrezko labe gisa etengabe eta modu metagarrian erabiltzeagatik sortu zirela. Camponotus Punctulatus-eko (tacuruses) inurritegien hondarrek adierazten dute labeetan bero-metagailu gisa erabili izan direla. Labeak behin eta berriz erabiltzen direnean, hondakin horiek pilatzen hasten dira, eta, errautsarekin batera, muinoa handitzen dute.

Egitura horiek osatzen dituzten sedimentuen analisi fisikokimikoek ebidentzia sendoa emango zuten: muinoa osatzen duen sedimentu guztia termoalteratu egin da, eta horrek esan nahi du 350 °C-ko tenperatura minimoetan egon dela, errauts-metaketari lotutako fosforo- eta potasio-kontzentrazio handiez gain. 

Denbora tarte handiak igaro ahala, egitura horiek garrantzi sozial eta kultural handia hartuko zuten haiek erabiltzen zituzten komunitateetan, beste erabilera batzuetara eramanez, hala nola hilobi-lekuetara.

## Ikerketa arkeologikoa 
Aztarna horien aurkikuntzak ideia aldaketa nabarmena ekarri zuen antzinako Ekialdeko Bandako jatorrizko biztanleekiko; orain 10.000 urteko antzinatasunaz hitz egiten da. Horrek hainbat eztabaida sortu ditu zientzialarien eta historialarien artean. Muino horiek hileta-aparatu gisa aztertzen dituztenak ere ez dira falta.

XIX. mendearen amaieratik aurrera, fenomeno horiek Jose Aretxabaleta bezalako ikertzaileen arreta erakarri zuten, eta José Henriques Figueira eta Francisco Bauza ere aipatu zituzten. Gaur egun, bizitza profesionala ikerketa horretan eman duen arkeologo bat Oscar Prieto da.

## Bibliografia 
*  Vidart, Daniel (1996). Los cerritos de los indios del Este uruguayo. Montevideo: Banda Oriental. 
*  Bonomo, Bagaloni, Di Prado y Apolinaire (2008). Evaluación de Impacto Arqueológico: Proyecto "Cerros Indios" - Gualeguaychú, provincia de Entre Ríos. Argentina: Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas. 
*  López Mazz, José (2024). Cerritos de indios. Arqueología e historia de un pueblo originario de Uruguay. Montevideo: Ediciones de la Banda Oriental. ISBN 9789974113718. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak