open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hermosilloko katedrala

**Hermosilloko katedrala**, Jasokundeko Ama Birjinari eskainia, 30 metroko garaiera du, eta Hermosilloko artxidiozesiaren tenplu nagusia da, baita hiriko eraikinik adierazgarrienetako bat ere. Eraikuntza lanak 1877an hasi ziren baina 1908 arte eraikina ez zen erabili. Lanak 1963an amaitu ziren.

## Historia 
Eraikinaren aurretik, kapera txiki bat zegoen, XVIII. mendean eraikia. Gaur egungo eraikuntza, fededunei laguntzeko espazio handiago baten beharragatik eraikitzen da, hiriaren hazkundearekin bat joango zena. Garai hartan gotzaina zen Herculano López de la Morak lagundu zituen obrak, eta 1908an sagaratu zen, nahiz eta eraikinaren lanak amaitu gabe egon eta dorreetako bat falta zen. Kupula 1963an amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Katedralaren fitxa teknikoa.
* :Katedralaren webgunea.
Al Wakrah

**Al Wakrah** () Qatarko hiria da, izen bereko udalerriko hiriburua dena. Persiar golkoko kostaldean kokaturik, herrialdeko bigarren hiririk populatuena eta hirugarren handiena da.

## Historia 
Ebidentzia arkeologiko ugarien ondorioz, Al Wakrah Qatarreko lehen hirigunea izan zela baieztatu zuten. Hiria perla-ekoizle ospetsua izan zen historikoki. 1783tik 1868ra bitartean, Qatarreko matxinada, Bahrain-Abu Dabi aliantzaren menderatzearen aurka, garai hartan, Al Wakrah hiri gaztea bonbardatu eta suntsitu zuen aliantzaren armadak, desagertarazi arte.

Otomandar Inperioaren garaian, agintariek hiria berreraiki zuten, zaintza postu bezala erabilia izateko, tokiko biztanleriaren eta otomandar armadako tropen arteko etengabeko marruskadurak, arabiar penintsula anexionatzeko asmoa zuten britainiar espediziokideen pixkanakako sarrera bultzatuz.

Otomandar Inperioaren zatiketaren ondoren, Arabiar penintsulako britainiar okupazio gobernuak Afrikatik zetozen esklaboak Al Wakrah portuaren bidez lekualdatu zituen. Bertatik, mila eta bi mila esklabo artean sartu zituzten Ekialde Hurbilean.

Qatarren independentziak Europa eta Ipar Amerikako merkatuetara perlak esportatzeko portu gisa kokatzea ahalbidetu zion hiriari.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* (2010)
* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bikezona

**Bikezona**, mendi bizikletako talde bat da. Bertan, Joseba Leon bezalako txirrindulariak izan dira. 

## Palmaresa 
### 2006 
Euskadiko Open 

### 2007 
Euskadiko Open

### 2009 
Euskadiko Open

### 2010 
Euskadiko Open

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeldatik

***Zeldatik*** Asgarth musika-talde añorgarrak 2022ko abenduan plazaratu zuen bosgarren albumaren izenburua da. Usurbilgo Haritz Harreguy estudioetan grabatu dute. 17 urteetan egindako estudioko lehen lana da musika mundura berriro itzuli zirenetik eta bosgarrena euren diskografian. Azala Iker Bengoetxea (The Ogrocadaver) artista añorgarrak osatu zuen.

## Abestiak 
Kantak konfinamendu garaian, etxeko zeldatik egindakoak dira eta hitzak maitasunari eta gizarte gaiei loturikoak dira. Hamaika dira abestiak:
* 1. "Argi Izpiak"
* 02. "Zeldatik"
* 03. "Izurri Berria"
* 04. "Kale Gorrian"
* 05. "Gainditu Dut"
* 06. "Ispilu Zelataria"
* 07. "Abodulayren Agurra"
* 08. "Abdoulay"
* 09. "Nahi Nukeen Herria"
* 10. "Ezin Bizi"
* 11. "Parasitoa"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Zeldatik", Albumaren lehen bideo ofiziala.
* "Zeldatik", Albumaren bigarren bideo ofiziala.
Banhu

**Banhu** (板胡 板胡, pinyin: bǎnhú) huqin familiako arkudun hari igurtzizko instrumentua da. Txinako tradiziokoa da eta batez ere iparraldean erabiltzen da. Bere izenari dagokionez, "ban" "ohoala" esan nahi du eta "hu" "huqin" forma laburra da, hau da, "Txinako biolina". 

Bere ahaide ezagunenak bezala, erhu eta gaohu, banhuak bi hari ditu, bertikalki eusten da eta arkua haien artean pasatzen da. Bere eraikuntza erhuarenaren desberdina da, bere erresonantzia-kaxa koko-oskolarekin egina dagoelako egurra izan beharrean, eta suge-azalaren ordez egurrezko ohol oso mehea erabiltzen da. Buruan bi larako ditu, biak alde berera orientatuta. Bere erregistroak bi zortzidun baino gehiago hartzen ditu. 

Banhu "banghu" deitzen zaio askotan, Txinako iparraldeko bangzi operan askotan erabiltzen delako, hala nola qinqiang operan, Shaanxi probintzian jatorria duena. Erlazionatutako beste instrumentu bat, yehu, koko geruzaz eta egurrezko ohol batez egina, herrialdearen hegoaldean erabiltzen da batez ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Khor (hiria)

**Al Khor** () iparraldeko Qatarko hiria da, izen bereko udalerriko hiriburua dena. Persiar golkoko kostaldean kokaturik, herrialdeko hiri nagusienetako bat da.

## Historia 
Al Mohanadi tribuak Al Khor gobernatu zuen 1971n Qatarren independentzia lortu baino lehen, eta gaur egun ere hala da. Al Khorren bizi den Al Mohanadi tribua XVIII. mendean sortu zela uste dute. Tribua zazpi beduino-familiak osatzen dute. Gaur egun, Al Khorreko herritar gehienak tribu horretakoak dira.

Gaur egun ospetsua den Al-Sultan Hotel & resort lehen jauregia zen. Bere meskita ere ezaguna da.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* (2004)
* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesaieed

**Mesaieed** () Qatarko hiri industriala da, Al Wakrah udalerrian dagoena. Persiar golkoko kostaldean kokaturik, Dukhanen ekoizten duen petrolioa hartzen du.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madinat ash Shamal

**Madinat ash Shamal** () iparraldeko Qatarko hiria da, Al Shamal udalerriko hiriburua dena. Persiar golkoko kostaldean kokaturik, ekialdean Ar Ruays eta mendebaldean Abu Dhalouf ditu.

## Historia 
Bere sorrera ezezaguna da baina litekeena da 1970ean Su-etenaren Estatuen gobernuak agindutakoaren ondorioz eratua izatea. Lehenengo etxeak 1976an eraiki zituzten. Hurrengo hamarkadetan asko azi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Rayyan (hiria)

**Al Rayyan** (; ) Qatarko hiria da, izen bereko udalerriko hiriburua dena. Herrialdeko bigarren hiri handiena eta hirugarren jendetsuena da.

## Historia 
Hiriaren sorreraren data zalantzazkoa da, baina Dohako metropoli-eremua hedatu aurretik, Al Rayyan estatu-funtzionarioentzat girotutako hainbat landa-herrixka eta hiribildu ziren. Berez, bi eremutuan banaturik dago: antzinako Al Rayyan eta Al Rayyan Berria.

## Barrutiak 
*Abu Hamour
*Al Aziziya
*Al Gharrafa
*Al Luqta
*Al Waab
*Al Wajbah
*Gharrafat Al Rayyan
*Muraikh
*Luaib
*Mehairja
*Baaya

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Rayyan

**Al Rayyan** ( edo *Ar Rayyan*) Qatarko zortzi udalerrietako (*baladiyah*) bat da. Udalerriburua Al Rayyan hiria da.

## Banaketa administratiboa 
Gainera, bere barnean honakoak ere badaude:

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Zubarah

**Zubarah** edo **Al Zubarah** () Qatarko antzinako gotorlekua da, Al Shamal udalerrian dagoena. Persiar golkoko kostaldean kokaturik, Shaikh Muhammed bin Khalifak sortu eta 2013tik aurrera UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua da. Lehen Ormuzko itsasarterako perla-faktoria izan zen, Kuwaiteko merkatariek ustiatzen zutena.

4,6 km² inguruko azalera izanda, Zubarah herrialdeko aztarnategi arkeologikorik garrantzitsuena da, hiri gotortua, portu bat, itsasorako kanal bat, bi harresi, Murair gotorlekua eta berriena, Zubarah gotorlekua barne hartzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lusail

**Lusail** () Qatarko hiri planifikatua da, Al Daayen udalerrian dagoena. Persiar golkoko kostaldean eta Dohatik gertu kokaturik, herrialdeko hiri nagusienetako bat eta bigarren jendetsuena da.

Bi kirol-portuk, bizitokiek, merkataritza-guneek, luxuzko dendek eta aisialdirako lekuek, hondartzek eta bi golf-zelaik osatuko dute. Qatar Petroleum konpainiaren egoitza eta Energy City (Energiaren Hiria) barne hartuko du.

Dena 2010ean amaitu zen The Pearl proiektu nagusiarekin batera eraiki zuten. Amaitu zuten lehen proiektuetako bat Jabal Thuaileb edo Fox Hill izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkar Hiztegi Entziklopedikoa

**Elkar Hiztegi Entziklopedikoa** edo besterik gabe **Euskal Hiztegi Entziklopedikoa** Elkar argitaletxeak 1996an eta  2003an argitaratu zuen  euskarazko entziklopedia izan zen.

2012an Plazagunea argitaletxeak Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa plazaratu zuen online moduan, 2003ko Elkar Hiztegi Entziklopediko honen edukiak eguneratu ondoren.

## Edukia 
75.000 artikulu labur bildu zituzten liburuki bakar batean. Artikulu horietatik 25.000 ziren onomastikakoak (toki- eta pertsona-izenak), Euskal Herriko 6.000 barne. 3.600 ilustrazio integratu ziren (argazkiak, eskemak, mapak, marrazkiak edo taulak), eta guztira 13 milioi eta erdi testu-karaktere. 

Diseinua eta oinarria Elhuyar Fundazioak 1993an argitaratu zuen Elhuyar Hiztegi Entziklopedikoarena eta 1996an argitaratu zen Euskal Hiztegi Entziklopedikoa izan zen.

Argazkien iturriak hamasei hauek izan ziren: Argia, Xabier Artola, Aitor Bayo, Corel Stock Photo library, Elhuyar Fundazioa, Arturo Elosegi, Euskaldunon Egunkaria, Mikel Goikoetxea, Jakin, Jose Mari Lopez, Alfontso Mujika, Photomuseum, Sabino Arana Fundazioa, Ramon Serras, Xabier Ubeda, eta Xenpelar Dokumentazio Zentroa.
Fitxategi:Elkar Hiztegi Entziklopedikoa 18 34 35 055000.jpeg|Edukien estatistikak
Fitxategi:Elkar Hiztegi Entziklopedikoa 18 34 31 256000.jpeg|Egileak
Fitxategi:Elkar Hiztegi Entziklopedikoa.jpeg|Artikuluen egitura

## Lan taldea 
Edizioaren erredakzio taldean aditu hauek egon ziren: Txiliku Aranguren, Elisabete Asumendi, Sagrario Barandiaran, Lierni Garaikoetxea, Ageda Jauregi, Axun Muñagorri  Andoni Sagarna eta Beatriz Zabalondo. 

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Andoni Sagarna
* Euskarazko entziklopediak

## Kanpo estekak
Ager Imaz

**Ager Imaz Bidaurrazaga** (Derio, Bizkaia, 1981eko uztailaren 22a) Euskal Herriko futbolari ohia da, Danok Bateko harrobian hezia. Bere anai gazteak Arman eta Unax futbolariak ziren ere.

## Ibilbidea 
*2022ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - Athletic-club.eus
Jinghu (musika-tresna)

***Jinghua*** hari-instrumentu txinatarra da huqin familiakoa, eta Pekingo operan erabiltzen da batez ere. Huqin familiako tresnarik txikiena eta altuena da. Jinghuak biolinaren antzeko tonua du, baina harraskatu.

## Eraikuntza 
Bere senide gehienek bezala, *jinghuak* bi hari ditu, eta normalean bosten baten tartean sintonizatzen dira, arku-ile desmuntaezina tarteko tartean igarotzen baita.  Hariak lehen zetazkoak ziren, baina garai modernoetan gero eta altzairuz edo nylonez eginak daude. Beste huqin tresna batzuek ez bezala (*erhu-a*, *gaohu-a*, *zhonghu-a*, etab.) banbuz eginda dago.  Zilindro-formako erresonantzia-kaxa suge-larruez estalita dago aurreko aldean (jotzeko aldea). Danbor tenkatu batek osatzen du, eta horren gainean bermatzen da zubia. Danborra eta hariak lotuta daude erresonantzia-kaxaren beheko aldean dagoen larako batekin.

## Erabilera 
Pekingo operan, jinghuak kantariaren ahotsa bikoizten du maiz. Jinghuren Pekingo operako artistak oso gutxitan aldatzen dira goragoko posizioetara, eta haien ordez melodia zortzidun bakar batean konprimitzea aukeratzen dute.

*Jinghua* ere Do as Infinity talde japoniarrak nabarmendu zuen "Shinjitsu no Uta" singlean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wu Ru-Jun (jinghuak *Shinjitsu* no Uta filmean jokatu zuen Beijing-eko opera-musikaria) bere web gune ofizialetik gaur egun duen profila . Jinghu eta Beijingen opera baten zatiei buruzko informazioa ere ematen du.'
* Zongti Lin-en bloga  Beijing-eko beste opera-musikari baten bloga, Pekingo operari eta jinghuren lezioei buruzko bideoekin.
Abariltur

**Abariltur** (iberieraz  **abaŕiltur**) iberiarren moneta zeka batek jasotzen duen izena da. Gaur egungo Katalunia edo Valentziako kostaldean zegoen, leku ezezagun batean. K.a. II. mendean brontzezko monetak ekoizten zituzten, iberiar alfabetoa erabilita.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak
Ausa

**Ausa** (latinez *Auso*, bisigotikoz, *Ausona*) gaur egun **Vic** izeneko hiri erromatarra izan zen. Lehenago ere, Ausesken izeneko monetak ekoiztu zituen iberiar herrixka bat izan zen.

Antzinate urrunean erreferentzia diren aztarna arkeologiko gutxi daude, denboraren joanagatik, lurzoruaren okupazio etengabeagatik. Gainera, IX. mendeko Aisonen matxinadaren ondorioz suntsitu eta hustu zen.  Ez zen berreskuratu berrogeita hamar urte geroago Wifredo Bilotsuak 878. urtean berpopulatzea sustatu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beso-euskarri

thumb|250px|Beso-euskarria.
**Beso-euskarria** haustura edo lokadura baten ondoren sendatzen den bitartean sorbalda edo ukondoaren mugimendua mugatzeko gailu bat da. Beso-euskarri bat sor daiteke bendaje triangeluar batetik abiatuta. Helburua mina gutxitzea edo traumatismo bat sendatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huqin

eskuinera|thumb|309x309px| Erhu baten alboko ikuspegia, huqin mota arrunta.
**Huqin-a** (; pinyin: húqín) Txinako musikan erabiltzen den hari instrumentuen familia bat da. Zubi luze bat lotzen zaion erresonantzia-kaxa biribil, hexagonal edo oktogonal batez osatuta dago. Familiako instrumentuek bi hari dituzte, binaka afinatutako lau hari dituen sihua izan ezik. Kaxak normalean suge-larruaz edo egurrezko laminatuz estaltzen dira. Bi afinazio-larako dituzte, bat hari bakoitzeko. Gehienek arkua harien artean igarotzea ahalbidetzen dute.

Hugin arruntenak *erhu* deitzen dira, funtsean txinatar biolin gisa deskribatu daitekeena, *zhonghu-a* edo txinatar biola, eta *gaohu-a*, Kantoneko musikan erabili ohi den soinu altuagoko instrumentua. Hogeita hamar huqin mota baino gehiago dokumentatu dira.

Familia *xiqin* () izeneko instrumentuaren ondorengoa dela uste da, jatorriz Xi -ek, Asia erdiko herri nomada batek, erabilia.

XX. mendean, *dihu-a*, *gehu-a* eta *diyingehu-a* bezalako baxu-instrumentuak garatu ziren Txinako orkestra modernoan erabiltzeko. Horietatik, *gehu-a* eta *diyingehu-a*, funtsean, biolontxelo eta kontrabaxuen bertsioak dira, *huqin* tradizionalaren soinuarekin bat egiten duen tinbrea izateko diseinatuta. Oro har, lau hari eta traste dituzte, eta mendebaldeko instrumentuen antzera jotzen dira.

Oso antzeko musika-tresnak erabiltzen dira inguruko herrialdeetan, hala nola Mongolian, Korean, Japonian, Vietnamen, Laosen, Thailandian eta Kanbodian.

## Txinako familiako instrumentuak 
* Erhu (二胡)
* Gaohu (高胡)
* Banhu (板胡)
* Jinghu (京胡)
* Zhonghu (中胡)
* Yehu (椰胡)
* Erxian (二弦)
* Tiqin (提琴)
* Daguangxian (大广弦)
* Datong (大筒)
* Datongxian (大筒弦)
* Hexian (和弦)
* Huluhu (tradizionala: 葫盧胡; sinplifikatua: 葫芦胡)
* Maguhu (tradizionala: 馬骨胡; sinplifikatua: 马骨胡)
* Tuhu (土胡)
* Jiaohu (角胡)
* Zhuihu (tradizionala: 墜胡; sinplifikatua: 坠胡)
* Zhuiqin (tradizionala: 墜琴; sinplifikatua: 坠琴)
* Leiqin (雷琴)
* Sihu (四胡)
* Sanhu (三胡)
* Dahu (大胡)
* Dihu (低胡)
** Xiaodihu (小低胡)
** Zhongdihu (中低胡)
** Dadihu (大低胡)
* Zizhonghu
* Gehu (革胡)
* Diyingehu (低音革胡)
* Laruan (拉阮)
** Dalaruan (大拉阮)
* Paqin
* Xiqin (奚琴)
* Niutuiqin edo *niubatui* (牛腿琴 edo 牛巴腿) (Guizhou)
* Matouqin (馬頭琴) (mongolia)
* Aijieke (艾捷克) (Xinjiang) https://web.archive.org/web/20061212102347/http://www.chinamedley.com/langyuan/aijieke/
* Sataer (萨它尔) (Xinjiang)

## Asiako beste nazio batzuetan erlazionatutako tresnak 
* Đàn gáo (Vietnam)
* Đàn hồ (Vietnam; *hồ* txinera *hutik* dator)
* Đàn nhị (Vietnam; *đàn cò* ere deitua)
* Haegeum (korea; *xiqin*-etik eratorria)
* Kokyu (Japonia)
* Saw duang (Thailandia)
* Saw ou (Thailandia)
* Saw sam sai (Thailandia)
* Tro (Kanbodia)
* Tro Khmer (Kanbodia)

## Kanpo estekak 
* [Huqin argazkiak](https://web.archive.org/web/20080702042005/http://www.yuemi.net/pages1/buolan(mz.gongxian1).htm) (1. orrialdea)
* [Huqin argazkiak](https://web.archive.org/web/20080725011546/http://www.yuemi.net/pages1/buolan(mz.gongxian2).htm) (2. orrialdea)
* [Huqin argazkiak](https://web.archive.org/web/20080725011546/http://www.yuemi.net/pages1/buolan(mz.gongxian2).htm) (3. orrialdea)
Abelox

**Abelox** (; ) Hispaniako noble bat izan zen, Kartagoren laguna, eta, erromatar bandoaren alde jarri zena. Gneo eta Publio Eszipion anaiak eta hainbat hispaniar leinuetako kideak askatu zituen Hanibalek hauek bahitu eta Saguntora eraman eta gero. Bahituak kartagotarren eskuetan zeuden, Bostar komandantea engainatu eta gero.

## Kanpo estekak
Azio Corghi

**Azio Corghi** (Cirie, Italia, 1937ko martxoaren 9a &ndash; Guidizzolo, Italia, 2022ko azaroaren 17a),  italiar musikagilea izan zen, opera, musika sinfonikoa, ganbera-musika eta balleten egilea.

## Ibilbide artistikoa 
Turingo eta Milango kontserbatorioetan egin zituen musika ikasketak, Bruno Bettinelliren dizipulu izan baitzen. 2005ean Italiako Errepublikako Merituaren Ordenako Ofizial Handi izendatu zuten .  

Irakasle gisa, Corghik konposizio ikasle ugari izan zituen, horien artean: Silvia Colasanti, Ludovico Einaudi eta Fabio Mengozzi .

## Operen aukeraketa 
* *Blimunda*, Milango Teatro Lírico-n estreinatu zen 1990eko maiatzean.
* *Divara* (Münster), 1993ko urria.
* *Isabella* (Pesaro), 1996ko abuztua.
* *Rinaldo & C.* (Catania) 1997ko urria.
* ''Tat'jana*, Scala in Milan, 2000ko urrian.
* *Sen'ja* (Münster) 2003ko martxoa.
* *Don Giovanni* o *Il dissoluto assolto*, Milango Scala, 2005eko martxoa. Molièreren Dom Juanen oinarritua, **Azio Corghi** eta José Saramagoren libreto baten araberako ekitaldia.
* *Giocasta* (Vicenza), 2008ko abuztua.

## Musika sinfonikoa 
* *Alternanze* ( 1970 ) orkestrarako.
* *Il pungolo di un amore* ( 1990 ), oboe eta arkurako kontzertua.
* *La cetra appesa* ( 1994 ), kantata.
* *La morte di Lazzaro* ( 1995 ), José Saramagoren testu batekin.
* *Rhapsody in Re* ( 1998 ).
* *Amori incrociati* ( 2000 ).
* *Cruci-Verba* ( 2001 ), José Saramagoren testua.
* *De paz e de guerra* ( 2002 ) José Saramagoren testua.
* *Fero Dolore* ( 2005 ).

## Ganbera musika 
* *Ricordando te, lontano (1963) per soprano e pianoforte, testi di G. Ungaretti, A. Bertolucci e S. Aleramo
* *Stereofonie x 4 (1967) per flauto, violoncello, organo e percussione
* *Actus I (1975) per dieci strumenti a fiato
* *Actus II (1976) per viola e pianoforte
* *Intermedi e Canzoni (1986) per trombone solo
* *Chiardiluna (1987) per flauto e chitarra
* *...promenade (1989) per flauto, clarinetto, violino e violoncello
* ''animi motus (1994) per quartetto d'archi ed elettronica
* *... ça ira! (1996), studio da concerto per pianoforte
* *a 'nsunnari... (1998) per soprano, flauto, clarinetto, chitarra, violino e violoncello
* ''Syncopations (2006) per violino solo, brano d'obbligo per il Premio Paganini del 2006
* ''"Tang'Jok-Her" (2008) per viola sola. dedicato ad Anna Serova
* *Redobles y Consonancias per La Soñada (chitarra a 11 corde) dedicato a Christian Lavernier del 2018* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xantano

thumb|Xantanoaren egitura

**Xantanoa** edo **xantano-goma** azukreetatik abiatuta  *Xanthomonas campestris* bakterioak produzitutako polisakaridoa da. Elikagai-industrian asko erabiltzen da agente loditzaile, emultsionatzaile eta egonkortzaile gisa.
Elikagaien etiketetan E 415 osagaia gisa adierazten da.

## Erabilera 
Xantanoaren kantitate txikiek, % 1aren ingurukoek, likidoen biskositatea nabarmen emendatze dute.

Elikagaietan entsaladen ongailuetan eta saltsetan usatzen da. Emultsioa egonkortzen du, nahiz eta emultsionatzailea ez den, olioa separatzea itzuriz. Partikula solidoak likidoetan esekitzea posible egiten du. Ehundura egokia ematen die jakiei, izozkiei adibidez. Halaber, irensteko arazoak dituzten pertsonen likidoak loditzeko baliatzen da. Glutenik gabeko elikagaietan haren ordez baliatzen da, glutenak emango zukeen itsasgarritasuna erdiesteko.

Petrolioaren industrian zulatze-likido gisa baliatzen da.

Kosmetikoen industrian ur-gelak prestatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiko mendian

**Goiko mendian** euskal abesti herrikoi eta ezaguna da. Jesus Guridi musika-konposatzaile ospetsuak abesbatzarako bertsio bat egin zuen. 

Oso ohikoa da abesbatzen errepertorioetan.

Euskal abestien kantutegi gehienetan azaltzen da.

Fitxategi:Jesús Guridi 1915.png|Jesus Guridi (1915)
Fitxategi:Gorbea, 12 de Febrero de 2012 - panoramio (1).jpg|*Goiko mendian elurra dago*  (Gorbeiako tontorra)
Fitxategi:Montes de Vitoria - Butxisolo - Carámbanos 01.jpg|*Erreka aldean izotza* (Butxisolo)

## Hitzak 
Hauek dira abestiaren hitzak:

*Goiko mendian elurra dago
errekaldean izotza.*

*Goiko mendian elurra dago
errekaldean izotza.*

*
Ni zugandik aske nago ta
pozik daukat bihotza.*

*
Goiko mendian elurra dago
errekaldean izotza.*

*
Uda hastean eguzkitara
urtzen denean elurra
zuk ere sendiko duzu 
urrikiaren uztara.*

## Doinua 
Hau da doinuaren partitura sinplifikatu bat:

\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}

\relative c'' {
    \time 6/8
    r4 r8 g8 g8 g8 |
    c4 c8 e,8 f8 g8| a4 g8 e'4.| d8 e8 f8 d8 c8 b8 | c4 r8 g8 g8 g8|
    c4 c8 e,8 f8 g8| a4 g8 e'4.| d8 e8 f8 d8 c8 b8 | c4 r8 c4 d8|
    e4 c8 c8 c8 b8 | a4 d8 d8e8 d8| d4 d8 d8 b8 a8 | g4 r8 g8 g8 g8 |
    c4 c8 e,8 f8 g8| a4 g8 e'4.| d8 e8 f8 d8 c8 b8 | c4.c8 r8 r8
      
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
Goi -- ko men -- di -- an e -- lur -- ra da -- go
 e -- rre -- kal -- de -- an i -- zo -- tza.
Goi -- ko men -- di -- an e -- lur -- ra da -- go
 e -- rre -- kal -- de -- an i -- zo -- tza.
Ni zu -- gan -- dik as -- ke na -- go ta
po -- _ -- zik dau -- kat bi -- ho -- _ -- tza.
Goi -- ko men -- di -- an e -- lur -- ra da -- go
 e -- rre -- kal -- de -- an i -- zo -- tza.

  }
}

\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 3)
  }
}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dringilin dron

* Gabonsariak (Munibe)
* Hator hator

* Mari Domingi
* Mesias sarritan

* Oi Bethlem
* Olentz-ero
* Olentzero joan zaigu
* Oles ta oles (abestia)

## Kanpo estekak 
* *Cancionero Popular del País Vasco*, t. II, p. 101. Colección Auñamendi, n.° 59, San Sebastián 1968.
Barkeno

**Barkeno** (34x34px) Barcinoren sorreraren aurretik leku berean egondako iberiar monetak ekoizten zituen zeka zen. K.a. III. mendearen amaieran eta K.a. II. mendearen hasieran erabili ziren, iberiarrak erromatarren menderakuntzaren aurka matxinatu zirenean. Zilarrezko drakmak ziren, Anpuriasko Pegasoaren patroiak kopiatzen zituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arketurki

**Arketurki** iberiarren moneta zeka batek jasotzen duen izena da. Segre ibaiaren edo Ebro ibaiaren bidean lekuren batean egongo zela uste da. K.a. II. mendean brontzezko monetak ekoizten zituzten, iberiar alfabetoa erabilita. Mendean zehar bi monetan mota ekoiztu zituen, bata hasieran, bestea amaieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Pearl-Qatar

**The Pearl** (; ) Dohako uharte artifiziala da, ia lau kilometro koadro dituena. Atzerritarrek erosi ahal izango duten lehenengo qatartar orubea da. 2018an, 27.000 biztanle zituen.

Proiektua amaitu ondoren, kostaldeko 32 kilometro berri sortuko ditu bizitegi-erabilerarako, 15.000 etxebizitzarekin. United Development Companyk (UDC) garatua eta Callison enpresaren arkitekturaren eta diseinuaren plan maisu batekin, uhartea Dohatik 350 metro itsaso barrenera dago, West Bay itsas-aintziran.

Uharteko bizitegi-garapena nazioko eta nazioarteko hainbat gai izango ditu, arabiar kulturarekin, Mediterraneoarekin eta Europarekin lotutakoak barne. Merkataritza-zentroak egoitza-esparruak osatzeko ere aurreikusi dituzte.

## Galeria

File:Construction of The Pearl Qatar in 2010.jpg|The Pearl eraikitzen
File:The Pearl Marina in Nov 2013.jpg|The Pearl Marina
File:Murano area of Qanat Quartier in The Pearl.jpg|Murano eremua
File:Bridge to Marsa Arabia in The Pearl.jpg|Marsa Arabiarako zubia
File:Dusk at the Pearl Qatar (6279825109).jpg|The Pearl ilunabarrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talentia Sarea

**Talentia Sarea** sare-izaerako plataforma profesional bat da, Bizkaiko Foru Aldundiak bultzatutakoa, berrikuntza- eta ezagutza-prozesuan kualifikazio altua duten pertsonak batu eta lotzeko helburuarekin, beste erakunde, unibertsitate edo enpresekin elkarlanean.

Sarea "Talentia Sareaz" eta "Be Basque Talent Network sareaz" osatzen da, Bizkaia Talent agentziak hautatutako kualifikazio altua duten profesionalen sare orokor handi bat.

2013an sortu zuen Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustapenerako Sailak, orduan Imanol Pradalesek zuzentzen zuen saila, eta, ondoren, 2015ean zabaldu zen nazioarteko enpresa, unibertsitate eta beste erakunde batzuekin lankidetza-hitzarmen ezberdinekin.

## Historia 
2013. urtean Talentia Sarea sortu zuen Bizkaiko Foru Aldundiak. Sorreran Jose Luis Bilbao eta Imanol Pradales egon ziren.
thumb|Talentia Sarea. Batzar Orokorra. Bilbao, 2013.
Garai hartako Bizkaiko Ahaldun Nagusi Jose Luis Bilbaok deklaratu zuenez: sarearen helburua da "*lurraldeko gazte bertutetsuen gaitasunak bultzatu eta indartzea eta, horrela, Bizkaia ere haz dadin*", "*Talentua kontuan eduki nahi dugu, bizkaitar guztien etorkizuna eraikitzeko*", eta "*Herrialde txikia gara (Euskal Herria), eta gure etorkizuneko oinarrietako bat egiten dugun horretan onenen artean egotea da*".

Talentia Sarea (*Red Talentia*, gazteleraz, *Talentia Network*, ingelesez) Bizkaia Talentek hautatutako profesionalen talde bat da, Talentia, Talent Pro Bizkaia edo Talentia Challenge programetan parte hartu dutenak.

Talentia Sarea Bizkaiko talentu gaztearen komunitate bat da, eta programa ezberdinetako (Talentia, Challenge eta Konpetentziak) parte-hartzaileen arteko lotura-puntu bat izatea du helburu, baita networkinga sustatzea eta garapen profesionalean laguntzea ere.
[thumb|[Imanol Pradales Talentia Sareko sariak ematen (Bilbao, 2015).]]
Talentia Sareean sariak, bekak edo diru-laguntzak eskuragarri jartzen dira kideei, baita tutore profesionalak ere.

2019. urtean, Talentia Sareak 1.500 kide baino gehiago zituen dagoeneko. 2021ko abenduaren 31n argitaratutako datuen arabera Talentia Sareak 2.100 kide baino gehiago zituen.

## "Be Basque Talent Network" ekimena (2015) 
thumb|Be Basque Talent Network Logoa
2015. urtean "Be Basque Talent Network" proiektua martxan jarri zuen Bizkaiko Foru Aldundiak, estrategia eta marka berri bat profesionalen sarea nazioarte mailan handitzeko.

## Talentia Sarearen kideak 
2013. urtean, Talentia Sareak 500 kide inguru zituen,, Josu Aurrekoetxea euskal astrofisikari eta Oxfordeko eta MITeko akademikoa, edota Uxue Pilar euskal abokatu eta legelari penalista (denak Bizkaia Talent agentziak hautatuak).

Sakontzeko, ikus, *Kategoria:Talentia Sareko kideak*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Imanol Pradales
* Jose Luis Bilbao
* Bizkaia Talent

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
QatarEnergy

**QatarEnergy** (), lehen **Qatar Petroleum** (**QP**) deitua, Dohan egoitza duen petrolio-enpresa estatala da.

Konpainiak petrolio- eta gas-operazio guztiak egiten ditu Qatarren, esplorazioa, ekoizpena, fintzea, garraioa eta biltegiratzea barne. Saad Sherida al-Kaabi presidentea Energia eta Industria Ministerioko burua ere bada, eta, 2007ko apiriletik aurrera, Qatarreko Lehen Ministro albokoa. Beraz, QPren operazioak zuzenean lotuta daude Estatuko plangintzako erakundeekin, agintaritza arautzaileekin eta politikak formulatzeko erakundeekin. Oro har, petrolioaren eta gas naturalaren diru-sarrerak herrialdeko BPGaren % 60 dira. 2021ean, petrolio eta gas erreserbak egiten dituen munduko bostgarren petrolio-konpainia handiena zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khawr al Udayd

**Khawr al Udayd**, (; ) herrixka eta Persiar golkoko itsas uraren hargunea da, Qatarko Al Wakrah udalerrian, Saudi Arabiako mugatik gertu, dagoena. 2007an natura erreserba izendatua, bere ezaugarri geologiko eta geomorfologikoen konbinazio nabarmena eta paregabea dela eta, 2008an UNESCOren zerrenda adierazgarrian jarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umm Bab

**Umm Bab** (; ) Qatarko herria da, Al-Shahaniya udalerrian dagoena. Al Khraij bere hondartza bertako palmondoei esker ezaguna da. 1969an lanean hasi zen bere porlan-fabrika herrialdeko nagusia da.

## Galeria

Desert thumbs on Umm Bab beach.jpg|*Cynomorium coccineum* (bertan *tartouth* deituak) Umm Babetik gertuko hondartza batean.
Palm tree cluster near Umm Bab beach.jpg|Palmondoak Umm Bab hondartza.
Rocky lightly vegetated desert in Umm Bab with Acacia tortilis.jpg|Herriaren hegoaldeko basamortuko *Acacia tortilis* espezieko zuhaitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas uraren hargune

[thumb|Urbino urmaelgo itsas uraren hargunea, [Korsikako ekialdeko kostaldean.]]
**Itsas uraren hargunea** (valentzieraz: «*grau*») itsasertzeko ontziraleku bat da, bai eta ibai-portu bateko bokalea edo pasabide estu bat ere, albufera edo ibai bat itsasoarekin lotzen duena.

Itsas arloan, itsas uraren hargune bat itsasoko uren eta ur kontinentalen arteko komunikazio-gunea da. Itsas uraren harguneak itsasertzaren behealdean irekitzen dira, ur-goraldi batean edo ekaitz batean. Itsas uraren hargunetako urak (erdi gozoak, erdi gaziak) arrantzaleku oparoak izaten dira.

Askotan, itsas uraren hargunetan itsas auzoak eraikitzen dituzte, herri baten edo hiri baten portu-bikoizketaren ondorioz. Auzo horiek 10 km baino gutxiagoko distantziara egon ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ausesken

**Ausesken** ausetaniarren moneta iberikoek zuten inskripzioa da. K. a. II. mendean zilarrezko denarioak eta brontzezko beste pieza batzuk egin zituen, legendak alfabeto iberikoarekin zituztenak.

Ausa *Vicus* *Ausonensis*arekin identifika dezakegu.

## Argazkiak 

Fitxategi:Ausesken 1 dels Ausetans.jpg|Ausetaniar txanpon bat
Fitxategi:Ausesken 1b dels Ausetans.jpg|Atzealdea inskripzioarekin (ausesken) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tàber mendia

**Tàber mendia** Bartzelonako Auzo Gotikoan dagoen muinoa da, itsas mailatik 16,9 m-ra. Barcino kokaleku erromatarra zegoen lekua da. Zaila da hiriko eraikinetatik ikustea, baina kale batzuen maldak muinoaren gainean dagoen hiri erromatarraren eta lurrik baxuenen arteko kota-aldea nabaritzen du; esate baterako, Llibreteriako jaitsiera, Santa Eulàliako jaitsiera edo Katedraleko zabalguneko eskailerak. Bere gailurrean lauza bat dago Paradís kalearen gainean, Centre Excursionista de Catalunyaren egoitzan. Eraikin horren barruan daude, halaber, Augustoren tenpluaren zutabeak, Barcinoren aztarna.

## Kanpo estekak
Ontziraleku

[thumb|Zeelanda Berriko [Mapourika aintzirako ontziralekua]]
**Ontziralekua** ur-masa baten gainean dagoen egitura bat da, normalean pilote edo pilareek eusten diotena. Egitura irekiari esker, itsasaldiak eta korronteak oztoporik gabe ibil daitezke; kai baten pilare edo zimendu sendoenek, berriz, olatu-horma gisa jardun dezakete, eta, beraz, gainezka egiteko joera handiagoa dute. Ontziralekuak tamaina eta konplexutasunean alda daitezke, egur arineko egitura soil batetik hasi eta hainbat kilometro baino gehiagoko egituretaraino.

Ontziralekuak hainbat helbururekin eraiki izan dira tradizioz, eta horiek eskualde-aldaketa desberdinak dituztenez, ontziraleku terminoak esanahi-ñabardura desberdinak izan ohi ditu munduko hainbat lekutan. Horrela, Ipar Amerikan eta Australian (non  dute izena), terminoak karga manipulatzeko instalazio bati erreferentzia egiten dio. Europan, aldiz, portuek ibai-arroak eta -kaiak erabiltzen dituzte ugariago ontziralekuak baino, eta termino hori, batez ere, viktoriar garaiko aisialdirako ontziraleku baten irudiarekin lotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeppe Aakjær

Idazle daniarra. 1886an jaioa Aakjær-en (Jutlandia) eta 1930an hila Jenle-n (Jutlandia). Jeppe Jensen zen bere benetazko izena. Jatorri txirokoa, artzaia izan zen hemezortzi urterekin Copenhagueko Unibersitatean sartzea lortu zuen arte. Unibertsitatea eta gero bere jaioterrira itzulita, nekazarien bizi egoera zailaz  idazten hasi zen modu polemikoan.   Nekazarien emanzipaziorako inspirazio izaki, espetexeratua izan zen.

Poesia eta elaberri ugari idatzi zituen, nagusienetakoak: 

-  *Vredens børn (Haserrearen semeak) 1904.*

-  *Arbejdets Glæde* (Lanaren poza) 1914.
Itsas pasealeku

[thumb|280px|right|[Torremolinosko itsas pasealekua.]]
**Itsas pasealekua** eta **itsasertzeko pasealekua** itsasoaren ertzean edo itsasoari irabazitako lurretan egindako pasealeku da, batik bat oinezkoa.

Lurraldearen gaineko diseinua, funtzioa eta jardun-maila parametro politiko, legal, urbanistiko, ekonomiko, kultural eta sozialen mende daude. Oro har, hondartzetarako sarbidea errazten dute eta oinezkoentzako pasealeku zabalak eskaintzen dituzte, hiriei mota desberdinetako jolas-espazioak eskainiz. Beste batzuetan, lurraldean dauden ezaugarri naturalak zaintzeko jarduera txikiak dira. Hormen gainean bermatzen dira, gainera, jendea bizi den guneak ur nahasietatik babesten laguntzen dute ekaitzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anathon Aall

Filsofari norbegiarra. Nesseby, Tromsø 1867 - Oslo 1943. Hallen (Alemania) eta Oslon irakasle izan zen. Filosofiaren historialaria eta naturaren filosofia ez erredukzionistaren defendatzailea izan zen.
Moldaviako Super Liga 2022/23

**Super Liga 2022/23** Moldaviako futbol ligako 32. denboraldia da.

## Kideak 
## I fasea 
## II fasea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick Brooks

**Frederick Phillips Brooks, Jr.** (Durham, 1931ko apirilaren 19a &ndash; Chapel Hill, Ipar Carolina,.2022ko azaroaren 17a)   software-ingeniaria eta informatikaria izan zen, OS/360 sistema eragilearen garapenaren gidaritzagatik ezaguna, eta geroago idatzi zuen zintzotasunez prozesuari buruz *The Mythical Man-Month* liburu ospetsuan*.* "Esperientzia umiliagarria da mila milioiko akats bat egitea, baina oso gogoangarria ere bada". Brooksek Turing saria jaso zuen 1999an "konputagailuen arkitekturari, sistema eragileei eta software ingeniaritzari egindako ekarpenengatik".

## Biografia 
Durham-en (Ipar Carolina) jaioa, Duke Unibertsitatean ikasi zuen, 1953an graduatu zen. Harvard Unibertsitatean matematika aplikatuan doktoregoa lortu zuen 1956an. Howard Aiken bere tesi zuzendaria izan zen.

Brooks IBM-n sartu zen 1956an, Poughkeepsie eta Yorktown-en (New York) lan egiten. IBM 7030 (10 milioi dolarreko superordenagailu zientifikoa Los Alamos Laborategi Zientifikorako) eta Harvest ordenagailuen arkitekturan lan egin zuen, gero System/360 familiako ordenagailuen eta haiek exekutatzen zuten softwarearen garapena gidatuz.

*The Mythical Man-Month-*en egin zuen Brooksek bere ohar ospetsua: "Langileak atzeratutako proiektu bati gehitzeak are gehiago atzeratuko du". Harrezkero, hori "Brooks-en legea" bezala ezagutzen da. *The Mythical Man-Month-*ez gain, Brooks *No Silver Bullet* saiakeragatik da ezaguna, software ingeniaritzari buruzkoa.

1965ean, Brooksek IBM utzi zuen Ipar Carolinako Unibertsitateko Chapel Hill-eko Informatika Saila sortzeko, non dekano izan zen 20 urtez. 2004an oraindik ikerketa jardueretan aritzen zen, batez ere errealitate birtualean eta bistaratze zientifikoan. 2005eko urtarrilean urteko Alan Turing Masterclass-a eman zuen Londresko IEE/BCS-en aurrean, "Lankidetza eta Telelankidetza Diseinuan" gaiari buruz.

Brooks kristau praktikatzailea zen, oso aktiboa komunitate ebanjelikoan. 

## Liburuak 
* Brooks, Frederick (1963). Automatic Data Processing. 
* Brooks, F. e Iverson, K. (1965). Automatic Data Processing, System/360 Edition. 
* Brooks, F. (1975, 2ª ed. 1995). The Mythical Man-Month: Essays on Software Engineering. . 
* Brooks, F. (1987). No Silver Bullet: Essence and Accidents of Software Engineering. .  (*The Mythical Man-Month-ren bigarren edizioan berrargitaratua*)
* Brooks, F. y G. A. Blaauw (1997). Computer Architecture: Concepts and Evolution. . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dobra ibaiaren gaineko zubia

thumb|250px|Zubiaren pasabidea.
**Dobra ibaiaren gaineko zubi zaharra** () Dobra ibaia zeharkatzen duen Erdi Aroko zubi zaharra da. Amieva eta Cangas de Oníseko kontzeju asturiarren artean dago.

## Ezaugarriak 
Arcedianoko bidearen hasieran dago. Harrizko zubia da, arku zorrotz bakarrekoa, eta harlandu erregularrak ditu. Lurzorua antzinako galtzada erromatarraren hondakinez osatuta dago. 

## Filma 
Zubi hau Francisco Lara Polop zuzendariak egindako *El cabezota* (1982) filman agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Salgado

**Isabel Salgado** (Rio de Janeiro, 1960ko abuztuaren 2a — São Paulo, 2022ko azaroaren 16a ) brasildar boleibol jokalaria eta entrenatzailea izan zen, erasoko postuan jokatu zuena, hondartzako boleibol modalitatean nabarmendu zen batez ere, non izan zen. munduko txapelduna. 

## Karrera 
### Kluba 
Atzerriko liga batean titulu nazionala irabazi zuen Brasilgo lehen boleibol jokalaria izan zen, Modenarekin Italiako liga irabazi zuenean.  Aurretik 1970eko hamarkadaren erdialdean bi alditan izan zen Flamengorekin txapeldun nazionala.

### Selekzio nazionala 
Hainbat alditan parte hartu zuen selekzioarekin, eta horrekin brontzezko domina irabazi zuen 1979ko Puerto Ricon ospatutako Panamerikar Jokoetan eta urrezko domina lortu zuen Hego Amerikako 20 urtez azpiko txapelketan. 1980ko hamarkadan bi aldiz parte hartu zuen Olinpiar Jokoetan,  eta 1986ko Munduko Kopan parte hartu zuen taldean egon zen  .

### Hondartzako boleibola 
1994an munduko txapelketa irabazi zuen Miamin, Roseli Timm-ekin batera, hiru txapeldunorde eta hiru hirugarren postuez gain, munduko sailkapeneko lehen postua lortuz. 1997an erretiroa hartuko zuen seme-alabei arreta jartzeko. 

### Sailkapen historikoa 
## Bizitza pertsonala eta heriotza 
Thomaz Koch tenislari ohiarekin ezkonduta zegoen.  Bere seme-alabak, Pedro Solberg Salgado, Maria Clara Salgado eta Carol Solberg ere hondartzako boleibol jokalariak dira.  

São Paulon hil zen 2022ko azaroaren 16an 62 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Kirolarien fitxa Olympedia-n 
*Kirolarien fitxa Volleybox.net-en 
*Kirolarien fitxa Legavolleyfemminile-n 
*Kirolarien fitxa FIVB-n
Ogilbichthys

***Ogilbichthys*** itsas arrain *Aktinopterigio* mota bat da, Ozeano Atlantikoaren erdialdean eta mendebaldean banatuta.

## Espezieak 
Genero honetan zazpi espezi onartu dira:
* *Ogilbichthys ferocis* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys haitiensis* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys kakuki* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys longimanus* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys microphthalmus* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys puertoricoensis* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004
* *Ogilbichthys tobagoensis* Møller, Schwarzhans y Nielsen, 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ITIS artxiboa.
Pasealeku

[thumb|right|[Linzeko pasealekua.]]
**Pasealekua** edo **ibiltokia** paseatzeko bereziki prestatutako bide edo leku publikoa da. Itsasertzean dagoenean, itsas pasealeku du izena.

Pasealeku bat, eskuarki, odonimo batek izendatzen du, bide mota batean desegiten dena (karrika, etorbidea, bidea), eta ondotik izen bat, leku bat, gertakari bat, data bat, pertsonaia garrantzitsu bat eta abar oroitarazten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augustoren tenplua (Bartzelona)

Bartzelonako **Augustoren Tenplua** tenplu erromatarra izan zen, Barcino hirian. Zesar Augustoren gurtza inperialari eskainia, Augustoren baimenarekin sortu zen kolonia, denboraren poderioz Bartzelona hiria izango zena. Foroaren erdialdea hartzen zuen Tàber mendiaren gailurrean, gaur egun Bartzelonako auzo gotikoan. Denborarekin erori egin zen, eta XIX. mendearen amaieran hiru zutabe aurkitu ziren Kataluniako Txangolari Zentroaren egoitza eraikitzeko lanetan. Laugarrena hiriko Errege plazan zegoen ikusgai, eta bisita daitekeen multzoan sartu zen. Litekeena da Tiberioren garaian tenplua eraikitzen hastea, Augustoren gurtza sortu baitzuen. Gaur egun, Bartzelonako Historia Museoaren mendeko espazioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilars de Arbeca

thumb|Gotorlekuaren berreriakitze proposamena maketa batean.
**Vilars de Arbeca** (K.a. 775 - K.a. 325) aztarnategi arkeologiko bat da. Arbeca herritik 4 kilometrora dago, Garrigues eskualdean, Kataluniako Lleida probintzian. Duela 2.800 urte eraiki zuten, errauts-kutxatilen zelaietako kultura-taldekoa zen ilergete-tribu batek. Hala deritzo hildakoen errautsak ontzi zeramikoetan errausteko eta lurperatzeko ohituragatik. Kataluniako iberiar herrien artean bakarra da kultura honetakoa. 

Corb ibaiaren urpean gera daitekeen eremu batean dago, eta Burdinaren Lehen Aroan eraiki zen. Laurehun urtez jarraian bizi izan ziren bertan. Modu obalatuan, ur-zisterna baten inguruan egituratzen da. Zisterna horrek plaza baten erdigunea hartzen du, eta haren ondoan, etxebizitzak angeluzuzenak dira. Multzo osoa bost metroko zabalerako eta beste bost metroko altuerako harresi bihurri batez inguratuta dago, 12 dorre erdizirkular eta 15 metroko zabalerako eta 4 metroko sakonerako putzu ureztagarri batez, non dimentsio txikiko bi ate irekitzen diren. Konplexua inguratuz, harriz betetako hesi bat zegoen lurrean, chevaux-de-frise izeneko defentsa-sistema, oinez edo zaldiz ibiltzea eragozten zuena. Defentsa-ezaugarri horiek ia menderaezina bihurtzen zuten.

100 bat pertsona hartzeko gaitasuna izan zuen eta Ka. VIII. mendetik bizi izan zen K.a. 325. urtera arte erabili zen. Bat-batean utzi zuten. Berrehun urte geroago, Mediterraneoko beste kultura batzuekin harremanetan, Els Vilarseko biztanleek iberizazio-prozesua bizi izan zuten, garaiko idazkeek ilergeteak deitutako herria bihurtu zen. Gotorlekua lautadan eraiki zen, babes errazeneko muinoak baztertuz, Aixaragalleko sakanaren gainean, ura eta alubioi-lurrak kontrolatuz.

Gotorlekuaren aurkikuntza 1975ean izan zen, baina baliabiderik ezak indusketa arkeologikoak egitea eragotzi zuen hamarkada bat geroago.

1998. urtean *Interes Nazionaleko Kultura Ondasun* izendatu zuen, Eremu Arkeologikoaren kategorian, Kataluniako Generalitateak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilistage

**Bilistage** ilergeteen errege izan zen.

K.a. 195. urtean aipatzen da, K.a. 197ko matxinadan,  3.000 gizoneko indarra eskatu ziotenean Katon Maiorri 3.000 gizoneko indarra eskatzeko enbaxada bidali zuenean, ilergetak oso ahulduta geratu baitziren Indíbil eta Mandoniren matxinadaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel de Landa

**Manuel de Landa** (Mexiko Hiria, 1952) New Yorken bizi den idazle, artista eta filosofo mexikarra da, diziplina anitzeko lan oso anitza eta apartekoa duena. Asko idatzi du dinamika ez-lineala, auto-antolaketa teoriak, bizitza eta adimen artifiziala (AI), kaosaren teoria, arkitektura eta zientziaren historiari buruz. Gaur egun, De Landa irakaslea da New Yorkeko Columbia Unibertsitateako Graduate School-en arkitektura arloan eta Gilles Deleuze Katedra Saas-Fee-ko (Suitza) Europako Graduondoko Eskolan.     1975ean New Yorkera joan zen bizitzera eta bertan zinema zuzendaria izan zen. 1980an informatikarekin interesatu zen, programatzaile aitzindaria izan zen eta arte digitala egin zuen, zibernetikaren alorreko teorialari nagusienetako bat bihurtuz. Bere lan intelektualaren zati handi bat Gilles Deleuze filosofo frantsesaren filosofia konplexutasunaren eta informazioaren teoriaren egungo zientziekin koordinatzean izan da errealitatearen ezagutzaren ikuspegi errealista eta materialista eskaintzeko, elkarketaren teoria orokor baten bidez. 30 urte daramatza lan horretan..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel De Landa @ European Graduate School 
* Bideo-ikasgaiak @ European Graduate School 
* Ekonomia Globalaren Merkatuak eta Anti-Merkatuak
* Egilearen bibliografia 
* Ingurune birtualak intuizio-sintetizatzaile gisa 
* 1000 urte gerra: CTheory-ri elkarrizketa
Oglio

**Oglio ibaia** Italiako iparraldeko ibai bat da, Lombardia eskualdean zehar doana, Po ibaiaren bigarren ibaiadarrik luzeena, eskuinaldetik. 265 km luze da (Italiako 5. ibairik luzeena) eta 6.649 km ² -ko arroa drainatzen du. Izen zaharra *Ollius* zuen.

Bi errekasto elkartuta sortzen da: Narcanello, Presena glaziarrean sortua, eta Frigidolfo, Ercavallo aintziran, Stelvioko parke nazionalean. Batzen diren tokiari Corno dei Tre Signori esaten zaio, hiru jaunen adarra.

Brescia, Bergamo, Cremona eta Mantua probintzietatik igarotzen da.

## Kanpo estekak
Gorka Telleria

**Gorka Telleria**, mendi bizikletako txirrindulari ohia da. Gipuzkoako eta Euskadiko Txapelduna izan zen. Mendikute taldean hasi zen, eta gero, Orbea eta  Bikezona taldeetan ibili zen. 

## Palmaresa 
### 2005 
Gipuzkoako Txapelketa 

Euskadiko Openeko lasterketa bat 

Euskadiko Txapelduna 

3. Berriz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Latasa

**Diego Latasa**, mendi bizikletako txirrindulari ohia da. Conor-Saltoki talde nafarrarekin izan zen. Euskadiko Openean bigarren izan zen bi aldiz eta Espainiako Medikuen Txapelduna izan da.

## Palmaresa 
### 2008 
Oteiza

### 2012 
2. Euskadiko Openean

### 2013 
Muniain de la Solana

### 2014 
2. Euskadiko Openean  

Espainiako Errepideko Medikuen Txapelketa 

### 2015 
Challenge Itaroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerhard Rodax

**Gerhard Rodax** (Tattendorf, 1965eko abuztuaren 29a - Trauskirche, 2022ko azaroaren 16a) austriar futbolaria izan zen.

Admira Wacker taldean hasi zuen bere kirol ibilbidea, eta 1989-90 denboraldian Austriako futbol ligako golegile nagusia izan zen. Atletico Madrilen denboraldi bat jokatu eta Austriara itzuli zen Austria Viena taldera.

1985 eta 1991 artean 20 partida jokatu zituen Austriako futbol selekzio nazionalarekin eta 1990eko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
**Atlético Madrid**
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1991

**Banakoa**
* Austriako futbol ligako golegile nagusia: 1990

## Kanpo estekak
Cécile Fatiman

**Cécile Fatiman** (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, XVIII. mendea -  (fl. 1771)) dominikar jatorriko esklabua izan zen, Haitiko Saint-Dominguen saldua eta sacerdotisa, Haitiko Iraultzaren abiapuntuko vudu-zeremoniako partaidea. Ezaguna da Haitiko Iraultzaren abiapuntutzat hartzen den Bois Caïman-en vudu-zeremonian parte hartu zuelako.

## Biografia 
Cécile Fatiman Afrikako emakume esklabo baten eta Korsikako frantses zuri baten alaba zen. Bera eta bere ama esklabo gisa saldu zituzten Saint-Dominguen, eta beste bi neba esklaboen komertzioan desagertu egin ziren. Ile luze, eta begi berdeak zituen. *Afrikako Erlijioaren* Entziklopediaren arabera: "*Animaliaren odola, eta batzuek diote gizakiarena ere, edari gisa eskaini zitzaiela bertaratutakoei, Sainte-Domingue askatzearen arrazoiari leialtasuna zigilatzeko*." Zeremonian, Cécile Fatimanek Erzulie jainkosaren jabe balitz bezala egon zela. Esaten da, halaber, zerriaren eztarria moztu zuela eta ikusleei odola eskaini ziela.

Cécile Fatiman Haitiko Independentziaren lau heroi adierazgarrienetako bat da, Sanité Belair (askatutako esklaboa eta armadako tenientea) eta Catherine Flon (Haitiko bandera diseinatu zuen jostuna) eta Dédée Bazilerekin (Jean-Jacques Dessalines enperadorearen gorpua lurperatu zuena) heroiekin batera.

thumb|150px|Senarra, Louis Pierrot Printzea eta presidentea
### Ezkontza eta heriotza 
Jean-Louis Pierrot-ekin ezkondu zen Fatiman; jeneral bat Haitiko armada iraultzailean, eta, geroago, presidente. Esan izan da 112 urte bizi izan zituela, nahiz eta benetan laurogeita hamapikurekin hil zen.

### Azken ikerketak 
Rodney Salnave ikertzaile haitiarraren (Bwa Kay Il-Ment) Cécile Fatimani buruzko ikerketa berrienek erakutsi dutenez, Korsikako aita, Theodore Von Neuhoff edo Teodoro Korsikakoa, errege bakarraren biloba zela ziurrenik. Bere abizena, Fatiman, Attiman izan zitekeen, Livornoko (Italia) Gregorio Attiman Theodore Neuhoffen gizonetako bat izan ondoren 1736ko apirilean Korsikako tronua hartu zuenean. Horregatik, haren izen zuzena Cécile Attiman Coidavid litzateke. Celestina Coidaviden alaba zen, eta Marie-Louise Coidaviden ahizpa, 1811tik 1820ra Haitiko erregina.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Frantziako inbasio militarra Haitira
## Kanpo estekak