open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
B anfoterizina

**B Anfoterizina** onddo patogenoen aurkako botika da, Streptomyces nodosus bakterioak modu naturalean ekoizten duena. Bi anfoterizina mota daude: A anfoterizina, erabilera klinikoa ez duena, eta B anfoterizina, onddo-infekzioen aurka erabiltzen dena. Bere izenak molekula horren ezaugarri anfoterikoei aipamena egiten die.

Onddoen aukako antibiotikoek, bakterioen aurkakoen aldean, oztopo garrantzitsua dute: onddoak eukariotoak direnez, haien aurka erabiltzen diren antifungikoek sarritan kalte egiten diote ostalariaren zelula eukariotoei ere, eta horrek albo-ondorio kaltegarriak eragiten ditu gaixoengan. B anfoterizinak onddoen zelula mintza kaltetezen du, mintza horrek ergosterol asko baitu eta botikak ergosterolaren egitura deusestatzen du, mintza zulatuz. Ugaztunen zelula mintzek ez dute ergosterolik, kolesterola baizik: horri esker B anfoterizinak ez die hainbeste kaltetzen. Dena den, botika maila txikiagoan kolesterolera atxikitzen da ere, eta horrek azaltzen du bere toxikatosuna eta albo-ondorio kaltegarriak, giltzurrunetan batez ere.

Bere ekintza toxikoa dela-eta, B anfoterizina onddoek eragindako infekzio larriak eta sistemikoak tratatzeko besterik ez da erabiltzen. Sukarra, goragaleak eta hotzikarak eragiten ditu, eta gaixoen %80an giltzurrun-kalteak sortzen ditu.

Digestio-aparatuan gaizki xurgatzen denez, B anfoterizina ez da aho bidetik hartzen, zain barneko bidetik baizik.

Mikosi sakon, larri eta sistemikoen aurka erabili ohi da: kandidiasi inbaditzailea, aspergilosi, Cryptococcus eta Coccidioides onddoek eragindako meningitis, HIESdunek garatzen dituzten onddo-infekzioen aurka, etab.

## Kanpo estekak
Dodona

**Dodona** (doriar grezieraz: Δωδώνᾱ, *Dōdṓnā*, joniar eta atikar grezieraz: Δωδώνη, *Dōdṓnē*) ipar-mendebaldeko Grezian, Epiron, zegoen santutegia izan zen, ama jainkosaren (Greziako beste lekuetan Rea edo Gaia baina bertan Dione) gurtzarako sagaratua.

Herodotoren esanetan litekeena da Grezia osoko santutegirik zaharrena izatea K.a. 2. milurtekoarena. Greziar *polis* nagusietatik urrun, Delfos eta gero bigarren santutegirik nagusiena izan zen. Kristautasuna heldu arte iraun zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro Apostuluaren kapera (Donostia)

**San Pedro Apostuluaren kapera** edo **Kaiko eliza** Gipuzkoako Donostia hiriko portuan dagoen kapera eta eliza bat da, Donostiako Parte Zaharrean; Santa Maria elizaren menpekoa. 1896ko ekainaren 27an publikoari ireki zitzaion.

## Historia 
Portuko 234 m² orube batean eraiki zen kapera hau. Aurretik bertan Teodoro Iraizoz-en Fundición de Hierros y Talleres de Construcción Mecánica zegoen. Jose Loidi Alkorta merkatariak eta Maria Josefa Zulaika Alberdi haren emazteak, orube hori erosi zuten eta haien jabegokoa zen aldameneko etxea gehitu zioten. 1896ko uztailaren 7an, Santiago Erro notarioaren aurrean kapela sortzeko agiria sinatu zen. 1896ko ekainaren 27an ireki zen. Loidi eta Zulaika familiak bertan daude hilobiratuak eta, kapera sortu zenean, elizak haiei urtean ehun eskaintzeko konpromisoa hartu zuen. 1912ko urtarrilaren 9an eraikuntzaren goiko partean, Euskal Herriko lehenengo Arrantza-eskola. Kapelaren kapilauak Bizente Loidi Zulaika, Jose Zendoia Linazisoro (Zumaia, 1863-1934) eta Santiago Bereziartua izan ziren. 1943ko ekainaren 28an Loidi familiak eraikuntza Jose Mari Villanueva eta Juan Zabaletari saldu zien (125.000 pezeta izan zen salneurria) eta hauek 1945an Gasteizko apezpikutzari eman zioten.

Fitxategi:San Pedro Eliza.jpg|San Pedro kaperaren barnealdea.
Fitxategi:San Pedro kapera.jpg|Elizaren sortzaileak kapera barruan daude lurperatuta.

## Arkitektura 
Elizaren proiektua Sebastian Kamiok egin zuen. Beheko solairua, kaperarena alegia, bi solairu, ganbara eta kanpandegia. Materiala harearri-harlandua da; barnean zuraren erabilera nabaria da. Estiloa, eklektikoa bada, nolabait garaiko modaren araberako neogotikoa gogorazten digu. Barnealdeak espazio osoa inguratzen duen korua Lapurdiko elizen estiloa eta baserriena imitatzen du.
1978an, Juan Manuen Enzio Kortazar arkitektoaren zuzendaritzapean zenbait hobekuntza egin zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Rafael Agirre Franco: *El puerto de San Sebastián. Donostiako kaia*. Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia, 2002.ISBN 2910008546784

## Kanpo estekak
Sebastian I.a Portugalgoa

'*Sebastian I.a Portugalgoa *Desiratua''''' () (Lisboa, 1554ko urtarrilaren 20a - Ksar el-Kebir, 1578ko abuztuaren 4a) 1557-1578 bitartean Portugalgo erregea izan zen.

Joan III.aren biloba eta ondorengoa izan zen. Hiru urte zituela egin zuten errege, jesuitek hezi zuten eta Iparraldeko Afrikako musulmanak menderatuko zituen Kristoren kapitain nagusitzat ikusi zuen bere burua gaztetandik. Amona, Katalina Austriakoa, eta aitonaren anaia, Henrike kardinala, izan zituen gidari eta erregeorde. 1574an egin zuen lehen gudualdia Marokon eta 1578an lehorreratu zen Larachetik hurbil, hamabost mila soldadu zituen armada bateko buru. Guztiz xehakatu zituzten Abd al-Malik buruzagi arabiarrak gidaturiko gudariek, eta Sebastian bera hil zuten gudu hartan.

1580an Filipe II.a Espainiakoa Portugalez jabetu ondoren, Sebastian erregea Portugal askatzeko piztu zelako berria zabaldu zen bazter oro, eta haren nortasuna hartu zuten lau gizon atxilotu eta hil zituzten 1584-1598 urteetan. Portugalgo nazionalismoaren sinbolo bihurtu zen Sebastian erregea.

## Erreferentziak
Euskotren Autobusa

**Euskotren Autobusa** — lehen *EuskoTren* izenez ezaguna — Eusko Trenbideak - Ferrocarriles Vascos S.A. enpresa publikoaren marka komertzial bat da, eta Euskal Autonomia Erkidegoan autobus sareetan pertsonen garraio zerbitzuak eskaintzen ditu. Eusko Trenbideen gainontzeko marka komertzialak Euskotren Trena, Euskotren Tranbia eta Euskotren Kargo dira, eta Euskadiko trenbide bidezko, autobus bidezko pertsona garraio, eta tren bidezko zama garraioez arduratzen dira, hurrenez hurren.

## Egungo autobus sareak 
### Bizkaibus 
Bizkaian, Euskotren Autobusak Ezkerraldean eta Eskuinaldean linea batzuk ustiatzen ditu, Bizkaiko Foru Aldundiaren menpe dagoen Bizkaibus hiri-arteko autobus zerbitzuaren barruan. Hurrengoak dira:

### Lurraldebus 
Gipuzkoan, Euskotren Autobusak Urola Kostan eta Debabarrenean linea batzuk ustiatzen ditu, Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpe dagoen Lurraldebus hiri-arteko autobus zerbitzuaren barruan. Hurrengoak dira:

### Kbus 
Euskotren Autobusak, ADNOR eta Transitia enpresekin lankidetzan, Barakaldoko hiri autobus zerbitzua, Kbus, 2011. urtetik dihardu.

### Udalbus 
Euskotren Autobusak Eibarko hiri autobus zerbitzua, Udalbus, 2008. urtetik dihardu.

### Anezkak 
Euskotren Autobusak, gainera, Euskotren Trena sareko geltoki batzuetatik (Usansoloko geltokia eta Zamudioko geltokia) trenbide-konexiorik ez duten helmugetara joateko anezka-zerbitzuak eskaintzen ditu, hala nola Galdakaoko ospitalea eta Zamudioko parkea. Zerbitzu horiek erabiltzeko, lineen arteko ontzi-aldaketa klasikoa egiten da, baina tren batetik autobus batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Trenbideak
* Euskotren Trena
* Euskotren Tranbia
* Euskotren Kargo

## Kanpo estekak 
* Euskotrenen web gune ofiziala
Dave Vanian

**Dave Vanian**, jatorrizko izenez **David Letts**, (Hemel Hempstead (Ingalaterra), 1956ko urriaren 12a - ) The Damned bandaren (Punk rock, Rock gotiko, Hardcore punk) abeslaria da. Sex Pistols eta The Clashekin batera, Ingalaterrako Punk rockaren aitzindarietako bat izan zen.

## Biografia 
David Letts Hemel Hempsteaden jaio zen, Ingalaterran, 1956ko urriaren 12an. Ehorzle lanetan aritu zen eta, musikan sartu zenean, izena aldatu eta *Dave Vanian* hartu zuen (*Transylvanian* bezala ahoskatuz).

Iggy Pop, Alice Cooper, Siouxsie edo Robert Smithen antzera, Vanianek ere estetika gotikoa zuen gustuko. Janzkera iluna eta aupegi zurbila, 1976ko azaroan, NME aldizkariak *Vanianek Addams familiatik ihes egindakoa* ematen zuela esan zuen.

Ez zaio bere bizitza pribatua agertzerik gustatu, baina jakina da Berpizkundeko artea, zine beltza eta beldurrezko filmak gustuko dituela.

The Damned bandaren sortzaileetako bat izan zen, taldea bilakaera ilunetara bultzatu zuena; soinu landua eta azkarrak Hardcore punk estiloan eragina izatea eraman du taldea. Banpiro estetika, zuriz margotutako aurpegia, ezpain beltzak eta begiak ere horrela margotuak, ilaje beltza atzerantz orraztua... Horrek denak izan zuten isla jarraitzaileengan, hauek ere aurpegi zurbila eta antzeko estetika erakusten baitzuten.

David Vanian & the Phantom Chords bandako kide ere bada eta, 1995ean, diskoa atera zuten: *Dave Vanian and the Phantom Chords*.

1977an, The Damned bandan sartu eta gero, Laurie Vanianekin ezkondu zen, baina 1990. urteetan bikotea banatuta zegoen, jada, eta, 1996an, The Sisters Of Mercy bandako kide ohia zen Patricia Morrison baxujolearekin ezkondu zen. Urte horretan sartu zen Patricia The Damned bandan eta, 2004ko otsailaren 9an, alaba bat izan zuten, Emily Vanian.

2004an, hainbaten harridurarako, bera eta Captain Sensible izan ziren Cambridgeko Eguberritako argiak piztu zituztenak.

2009an, *The Perfect Sleep* filmaren soinu banda egin zuen

Gaur egun Vanianek telebista programa bat gidatzen du Erresuma Batuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Dave Vanian and the Phantom Chords* Myspacen
Udondoko zubia

**Udondoko zubia** Gobela eta Udondo ibaien bokalea zeharkatzen duen zubia da, BI-711 errepidearen zati bat izanik. Leioako Udondo auzoan dago, Erandioko Axpetik hurbil. Leioako Udondo auzoan eta Udondo errekaren gainetik (bai Leioan bai Erandion) badaude beste zubi honentzat izen hau erabili da.

## Historia 
XIX. mendearen erdian bazegoen harrizko hiru arkutako zubia Udondo errekaren bokalearen gainean (garai hartan Gobela erreka Getxoko Areetako gunean bukatzen zelarik). Baina Hirugarren Karlistaldian Bilboko inguruetako hainbat zubi hondatu zuten, Udondoko hau eta Bilboko Areatzakoa barne. Horregatik Adolfo de Ibarretak diseinatutako behin behineko zurezko zubia eraiki zen.

1876an Bilboko Areatzako Zubi berriari ekin zitzaion, zaharraren hondakinak kenduz. Bizkaiko Herri Lanen Injeniari Burua zen Pascual Landaren proposamenaz zubi honetako burdinazko arku bat Udondokoan erabili zen.

XX. mendearen erdian, Bilbao eta Getxoko Areeta lotzen dituen errepidea zabalagoa egin zen, eta burdinezko estrukturari hormigoizko beste bat itsatsi zitzaion. Gaur burnizko arkuak bakarrik Ibaizabalgo itsadarretik ikus daitezke..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebla

**Ebla** (; , Idlib eskualdea, Siria) antzinako Mesopotamiako hiria eta erreinua izan zen. Mardikhen, Alepo hiritik hurbil (Siriako ipar-mendebaldea) egindako indusketei esker da ezaguna. Bertan idazkera kuneiformean idatzitako taula ugari aurkitu da, antzinako hizkuntza semitiko batean idatziak.

## Historia 
Bi aro nagusi izan zituen: lehendabizikoa K.a. 3. milurtekoaren amaieran eta bigarrena K.a. 1800 eta 1650 artean. K.a. 3. milurtekoan, Eblako erreinuak Egiptoko faraoiekin harremanak izan zituen, akadtarrek hiria hartu eta bipildu zuten arte. K.a. 2000-1900 aldera, Ebla berriro eraiki zuten eta hiri boteretsua izan zen, K.a. 1650. urtean betiko suntsitu zen arte.

Bertan Eblako taulatxoak topatu zituzten, K.a. 2250 inguruan idatzi zituzten 20.000 taulatxo kuneiforme. Nagusiki Sumerreraz eta lekuko hizkuntzaz, Ebleraz, idatzitza daude.

Lehenengo aldian honako errege hauek izan zituzten eblatarrek:

Bigarren aldian amortarren hiria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ebla (Tell Mardikh) - UNESCOren webgunea
Raimundo Sarriegiren plaza

**Raimundo Sarriegiren plaza** Gipuzkoako Donostia hiribururan dagoen plaza bat da, hain zuzen ere Donostiako Parte Zaharrean dago. Plaza honen ekialdean, Bretxa azoka nahiz Bretxako merkatua daude. Bertan, Raimundo Sarriegi bera eta Donostiako danborradaren omenezko estatua edo monumentu bat dago. Plaza honek historikoki izen desberdinak izan ditu: Pikuondokoa, Lopetedi, Atotxa, Eskolen Plaza... Azken hau ofizilena izan zen Sarriegi izena hartu arte.

## Historia 
1813ko sutearen ondoren enpresari batek plaza honetan ostatu bat eraiki zuen. Gurdiak eta zaldiak hobeto mugitzeko plaza ireki txiki bat uztea eskatu zuen eta hori gaur egungo Sarriegi plazaren jatorria da. Geroago plaza honetan Donostiako alondegia eta eskolak zeuden. 1933an Raimundo Sarriegiri eskaini zitzaion plaza. 1950an Alondiga bota zen gaur egungo plaza sortzeko. 1964an musikariari eskainitako bustoa jarri zen eta 1970an danborraria. Plaza antolaketa desberdinak ezagutu ditu eta orain urte batzuk aipatutako bi monumentu horiek Narrika kalea aldean zeuden.

## Leku interesgarriak 
Raimundo Sarriegiren plazaren inguruan honako eraikin eta leku interesgarri hauek daude:

* Bulebarra.
* La Bretxa merkatal gunea.
* Bretxa plaza.
* Bretxako merkatua.
* Donostiako Orfeoiaren egoitza.

Irudi:Bandstand of Boulevard, Donostia-San Sebastián 01.jpg|Boulevardeko kioskoa.
Irudi:Gazteak bretxan 001.JPG|La Bretxa merkatal gunea.
Irudi:Bretxa azoka 0001.JPG|Bretxako merkatua.

## Kaleak 
* San Juan kalea
* Narrika kalea
* Embeltran kalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentin Salhakoa

[thumb|[Salhako gaztelua Bardozen]]
**Valentin Salhakoa** (Bardoze, 1758ko urtarrilaren 13a - Donapaleu, 1841eko apirilaren 14a) lapurtar itsasontzi kapitaina eta sail jenerala izan zen. Frantziako Itsas Armadan aritu zen. Jerôme Bonaparterekin batera, Westfaliara joan zen, non jeneral eta gerra ministro izendatu zuten. 1807an Ohorezko Legioa lortu zuen.
Ekron

**Ekron** (hebreeraz: עֶקְרוֹן, ) filistarren pentapolisko bost hirietako bat izan zen, hego-mendebaldeko Kanaanen zegoena.

Adituen arabera, egungo Tel Miqne herrian zegoen, Jerusalemdik mendebalderantz 35 kilometrotara eta antzinako Gathetik iparralderantz 18 kilometrotara dagoena. Hala ere, badaude Aqirren, Qatran, Zikrinen edo Caesarea Maritiman zegoela esaten dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elide

eskuinera|thumb|Egungo aztarnategiaren egoera

**Elide** (; , dorieraz: Άλις *Ãlis*) Peloponeson zegoen polis eta inguruko eskualdea izan zen, Arkadiaren mendebaldean zegoena. Peneo ibaiaren ezkerraldean zegoen. Elideko akropolisek grezieraz *Kalokaspoi* zuen izena eta veneziarrek Belvedere izena eman zioten. Egungo Paleopolis da.

Doriarren eskualdea inbaditu zutenean, Elide Oxilo eta bere etoliarren eskuetan geratu zen. Hauek Kaloskopi izeneko akropolisetan bere egoitza ezarri zuten eta baita hiria gotortu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emaus

[250px|thumb|[Caravaggioren "Emausko afaria", 1601]]

**Emaus** (antzinako grezieraz: Ἐμμαούς; latinez: *Emmaus*; hebreeraz: חמת, *Hammat*, "iturburu epel"; arabieraz: عِمواس, *Imwas*) egungo Jerusalemdik 11 kilometrotara iparralderantz zegoen antzinako herrixka da. Bere kokapen zehatza ezezaguna da. San Lukasen arabera, bertan Kristo bere bi ikasleren aurrean azaldu zen berpiztu zen egunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* emmaus-nicopolis.org
Epidauro

**Epidauro** (grezieraz: Επίδαυρος, *Epidavros*) Peloponeson zegoen polis txikia izan zen, Argolidan. Asklepiosen tenpluarengatik eta antzokiarengatik (antzinatekoen artean ondoen gorde dena) ospetsua da.

Egun, bi herrik *Epidavros* (Επίδαυρος) izena dute: Palaia Epidavrosek eta Nea Epidavrosek. 2010ean biak batu eta Epidavros udalerria sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coritiba Foot Ball Club

**Coritiba Foot Ball Club** Brasilgo futbol taldea da, Curitiba hirian egoitza daukana. 1909an sortua, egun Brasileirão txapelketan dabil.

Errekorren Guinness Liburuan agertzen da 2011 urtean 24 garaipen jarraian eskuratzeagatik.

## Palmaresa 
* Brasilgo liga (1): 1985.
* Txapelketa Paranaerensea (39): 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2017, 2022

## Ereserkia 
:*Lá no alto de tantas glórias
:*Brilhou, Brilhou um novo sol
:*Clareando com seus raios verde e branco
:*Encantando o país do futebol
:*Palco de artistas, jogadores, de um passado sem igual
:*Da arte dos teus grandes valores
:*O seu nome pelo mundo vai brilhar
:*Coritiba, Coritiba campeão do Paraná
:*Tua camisa alviverde
:*Com orgulho para sempre hei de amar
:*Jogando pelos campos brasileiros
:*Despertando na torcida emoção
:*Coritiba Campeão do Povo
:*Alegria do meu coração
:*Coxa, Coxa, é garra, é força, é tradição
:*Coxa, Coxa, explode coração.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Landa grabaketa

eskuinera|thumb|250px|Bi gizabanako, landa grabaketa egiten.

**Landa grabaketa** (ingelesez *field recording*) grabaketa estudiotik at egindako audio grabaketa da.

Landa grabaketen artean, naturako soinuen landa grabaketa dago, *fonografia* izenaz ere ezaguna (fotografiarekin dituen antzekotasunak agerian uzteko erabiltzen den terminoa), kanpoan egindako ikerketa lanei lotutako dokumentazio gisara, edo zinemarako soinu bilketa lan gisara onartu izan da. Denborarekin eta bereziki kalitate handiko grabaketa ekipamendu eramangarriak eskuragarriago edukitzerakoan, arte praktika bihurtu da. Landa grabaketako musikariei agertokitik kanpo egindako grabaketak izendatzeko ere erabiltzen da.

## Teknikak 
Landa grabaketak egiteak gure inguruneko hots konplexuak edo entzungaitzak jasotzea suposatzen du askotan. Arrazoi horregatik grabaketa hauek egiten dituzten teknikari edo artistek beraien ekipamendua muturrera eraman ohi izaten dute, egoera zailenak ere grabatuz, eta erabilera hauei esker, gaur egun soinua grabatzeko teknologia oso aurreratua topa dezakegu merkatuan.
Aurrerapen hauekin batera, soinuak grabatzeko teknikak ere asko ugaritu dira, mikrofonoen kokapen eta konbinazio tekniketatik hasi eta gure belarriak entzuten ez dituzten soinuak jasotzeko moduetaraino. Horren adibide dira bibrazioak jasotzeko mikrofonoak (kontaktuzko mikrofono bezala ezagunak), urazpiko soinuak grabatzekoak (hidrofonoak), maiztasun oso altuko (ultrasoinuak) edo oso baxuko soinuak (infrasoinuak) entzunarazteko gailuak, eremu elektromagnetikoak entzuteko sentsoreak...

## Ikerketa 
### Etnomusikologia 
Jatorrian, ahozko tradizioak eta adierazpideak, nahi etnomusikologia egitasmoak dokumentatzeko eta biltzeko moduari deitu zitzaion landa grabaketa.

### Bioakustika 
Bioakustikaren eta biomusikologiaren alorretan lan-tresna garrantzitsua da, bereziki txori kantuen ikerketan. Dokumentazio sistema hauen bidez, animali espezie desberdinen komunikazio eta ahoskatze sistemak aztertu eta konpara daitezke.

## Artea 
### Musika 
Musika konkretua, musika esperimentala eta orokorrean abangoardismoko musika praktiketan erabili izan dira landa grabaketak. 1940ko hamarkadan Pierre Schaeffer konposatzaileak bere konposizioetan estudiotik kanpo eta musika-tresnak ez ziren beste iturriek sortutako soinuak txertatu zituenean, soinu mota hauei marko berri bat ezarri zien. Hamarkada batzuk beranduago R. Murray Schafer kanadar musikagileak ekologia akustikoa eta soinu-paisaia kontzeptuak asmatzerakoan balio berriak gehitu zizkion landa grabaketak egiteko praktikari. Gaur egun, musika esperimentalen munduan, ia musika estilo jakin bat bihurtu da, baita zinemarako edo bideo-jokoetarako soinuak biltzeko teknika ere.

### Irrati dokumentaria 
Irratirako dokumentaria generoak landa grabaketak erabiltzen ditu elementu dramatiko eta narratzaile gisara. Batzuetan soilik soinu efektu gisara eta bestetan elementu narratibo nagusi gisara.

## Ikus ere 
* Biomusika
* Soinu-paisaia
* Ekologia akustikoa

## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko Soinuen Mapa
* Phonography.org
Lincoln (2012ko filma)

**Lincoln** 2012ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film bat da. Bertan AEBko hamaseigarren presidentea izan zen Abraham Lincolnen bizitzako azken hilabeteak islatzen dira.

Filma honetan honako aktore hauek antzeztu zuten: Daniel Day-Lewis, Sally Field, David Strathairn, Joseph Gordon-Levitt, James Spader, Hal Holbrook eta Tommy Lee Jones.

## Argumentua 
1865, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila amaitzeko hilabete eskas falta dela, Batasuneko Abraham Lincoln presindentak herrialde hartan esklabotza ezeztatuko duen Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren Hamairugarren Zuzenketa Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxera eraman eta bertako ordezkariek onartu dezaten ahaleginetan dabil.

## Aktoreak 
* Daniel Day-Lewis: Abraham Lincoln
* Sally Field: Mary Todd Lincoln
* Tommy Lee Jones: Thaddeus Stevens
* Joseph Gordon-Levitt: Robert Todd Lincoln
* Tim Blake Nelson: Richard Schell
* James Spader: William N. Bilbo
* Jackie Earle Haley: Alexander Stephens
* Grainger Hines: Gideon Welles idazkaria
* Jared Harris: Ulysses S. Grant
* David Strathairn: William Seward
* John Hawkes: Robert Latham
* Walton Goggins: Wells A. Hutchins
* Lee Pace: Fernando Wood
* Hal Holbrook: Francis Preston Blair, Sr.
* Bruce McGill: Edwin Stanton
* Gregory Itzin: John Campbell
* Peter McRobbie: George H. Pendleton
* Gulliver McGrath: Tad Lincoln
* Dakin Matthews: John Usher
* S. Epatha Merkerson: Lydia Smith
* Joseph Cross: John Hay
* David Costabile: James Mitchell Ashley
* Stephen Spinella: Asa Vintner Litton

## Kanpo estekak 
* *Lincoln* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Lincoln* filmaren webgunea 
* *Lincoln* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Solferino

**Solferino** Italia iparraldeko Mantuako probintzian (Lonbardia) dagoen udalerria da. 2016n 2.642 biztanle zituen. Bertan, 1859ko ekainaren 24an, izen bereko gudua gertatu zelako da, batez ere, ezaguna.

## Mugakideak 
Solferinok honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Solférino, 1963
*  Châtillon-sur-Indre, 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In Amenasko bahituen krisia

**In Amenasko bahituen krisia** 2013ko urtarrilean jihadista talde batek Aljeria ekialdeko In Amenas hiritik gertu dagoen gas-lantegi batean zeudenen aurkako erasoa eta bahiketa izan zen. Erasoa Mokhtar Belmokthar jihadistak zuzendu eta jatorri anitzeko 32 jihadistek osaturiko talde batek, AQMI erakundetik bereizia, burutu zuen eta Maliko gatazkan frantziar armadaren esku hartzearekin batera gertatu zen. Bahitzaileek Maliko esku hartze militarra bertan behera uztea eskatu zuten. Algeriako armadak bahitzaileen aurkako eraso zenbait buruturik, bahiketak amaiera odoltsua izan zuen: jihadistek 38 bahitu hil zituzten, horietarik gehienak atzerritar langileak, eta bahitzaileen artean 29 hilik eta 3 atxilotu suertatu ziren.

## Kanpo estekak
Elur-lehoinabar saria

**Elur-lehoinabar saria** () Sobiet Batasunean mendigoizale iaioei ematen zitzaien saria zen. Sari hau gaur-egun mantentzen da. Saria lortzeko Sobiet Batasuna osatzen zuten herrietako 7000m.-tako 5 gailurrak jo behar dituzte.

Tajikistango Pamir mendikatean 3 gailur daude, Ismail Samani mendia (Komunismo mendi ohia) 7495m, Korjenebskaia mendia 7105m eta Lenin mendia 7134m. Tajikstan, Kirgizstan eta Txinako mugan dagoen Tian Shan mendilerroan beste biak daude, Jengix Txokusu (Pobeda ohia) mendia 7439m eta Khan Tengri mendia 7010m.-takoa.

2010 arte 567 mendizalek lortu dute garaikurra, 538 gizonezkok 29 emakumenzkok, 1981 urtetik aurrera.

2004an Xabier Ormazabal urretxuarrak lortu zuen saria, lehenengo euskaldun eta bakarra horrelakorik eskuratzen.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko alpinismoaren historia

## Kanpo estekak 
* Zerrenda ikusteko: http://www.russianclimb.com/snowleopard/table.htm
Eretria

**Eretria** (antzinako grezieraz: Ερέτρια *Eretria*, "arraunlarien hiria") greziar polis izan zen, Kalkisetik hegoaldean, Eubea uhartearen mendebaldeko kostaldean zegoena. K.a. VI. eta V. mendeetan Eretria hiri inportantea izan zen nahiz eta denboraren poderioz botere galdu. Indusketa-lanek 1890eko hamarkadan eta 1964ra arte iraun zuten. Egun, 13.000 biztanle dituen izen bereko hiri moderno bat dago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eshnunna

[thumb|[Babiloniar Inperioa|Babilonia eta inguruko hiriak, ca. k. a. 1792-1750]]

**Eshnunna** Behe Mesopotamiako antzinako hiri sumertarra izan zen (gaur egun, Tell Asmar, Irak). Diyala ibaiaren haranean egon arren, ez zen inoiz Sumerreko hiri nagusienetariko bat izan. Bertoko jainko zaindaria Tishpak (Tišpak) izan zen.

## Eshnunnako agintariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farsalia

**Farsalia** (; ) hegoaldeko Tesalian dagoen hiria da. Eskualdeko hiri nagusienetariko bat da eta bere *halva* ospetsua da. Antzinatean bertan polis famatu bat zegoen. Bertan garaitu zituen Zesarrek Ponpeio eta senatuaren gudarostea K.a. 48. urtean, eta Erromako nagusi bihurtu zen garaipen haren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umm Qais

**Umm Qais** (arabieraz: أم قيس, *Umm Qays*) iparraldeko Jordaniako udalerria da, non antzinako **Gadara** zegoen. Jordania, Israel eta Siria arteko mugan kokaturik, Galileako itsasoa, Golan muinoak eta Yarmuk ibaiaren haitza ditu inguruan. Umm Qais Irbid gobernazioan dago.

Gadara (hebreeraz: גדרה, *gad´a-ra* edo גדר, *ga-der*; antzinako grezieraz: Γάδαρα, *Gádara*) izeneko herri helenistiko-erromatarrak batzutan Antiokia, Antiokia Semiramis (antzinako grezieraz: Ἀντιόχεια Σεμίραμις) edo Seleuzia izan zuen izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gergovia

**Gergovia** (; ) antzinako Galiako hiria izan zen. K.a. 52an bertan Vercingetorixek eta haren gudarosteak Julio Zesarren aurka borrokatu eta erromatarrak garaitu zituzten.

Arvernien hiriburua Massif Centralen zegoen, Clermont-Ferrandetik 6 kilometrora. Vercingetorixen garaian santutegia, azoka eta  izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gezer

**Gezer** (hebreeraz: גֶּזֶר) Kanaango hiri-estatua izan zen, Judeako mendien eta Shfelaren ondoan zegoena. **Tel Gezer** (baita Tell el-Jezer ere) izeneko aztarnategi arkeologikoa Jerusalem eta Tel Aviv arteko bidean dago. Biblian Josue eta Salomonarekin lotuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gortina (Grezia)

**Gortina** (grezieraz: Γόρτυν, Γόρτυς, edo Γόρτυνα) Kretan dagoen udalerri eta aztarnategi arkeologikoa da, izen bereko antzinako hiriaren kokalekua dena. Heraklion hiriburutik 45 kilometrotara dago. Uharteko hiriburua izan zen erromatarren garaian, nahiz eta jada K.a. 3200rako biztanleak izan.

Messara ibaiaren haranean dago, Psiloritis mendiaren hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FIFA Urrezko Baloia

[thumb|250px|[Lionel Messi da Urrezko Baloi gehien lortu dituen futbolaria.]]
**FIFA Urrezko Baloia** FIFAk 2010ko uztailaren 5ean eraturiko saria da, urteko futbol jokalari eta entrenatzaile onenei ematen diena. Aurretik zeuden *France Football* aldizkariak ematen zuen Urrezko Baloiak eta FIFAk ematen zuen Urteko Munduko Futbolariaren Sariak bat egin zuten, futbol sari berri hau sortzeko. 2016an ordea berriz ere banatu egin ziren eta sei urte iraun du sari honek. Jokalariez gain, entrenatzailerik onenek ere jasotzen dute saria, hala gizonezkoetan nola emakumezkoetan. 2016tik aurrera The Best FIFA Saria banatzen hasi zen.

Gizonezko jokalariei dagokionez, lehenengo hiru ekitaldiak Lionel Messi argentinar futbolariak irabazi zituen, eta hurrengo biak Cristiano Ronaldo portugaldarrak. Seigarrena berriz ere Messik irabazi du. Orain arteko irabazle guztiek Espainiako Ligan jokatzen dute, bai eta lehen hiru ekitaldietan saria jaso duten entrenatzaileek ere. Lehenengo ekitaldian, gainera, hiru finalistak FC Bartzelonakoak ziren.

## Gizonezko jokalari onena 
### Urte bakoitzeko lehen hirurak 
### Garaipenak 
**Jokalarika:**

**Herrialdeka:**

**Taldeka:**

## Gizonezko entrenatzaile onena 
### Urte bakoitzeko lehen hirurak 
### Garaipenak 
**Entrenatzaileak**

**Herrialdea zehaztuta**

**Taldea zehaztuta**

## Emakumezkoen sailkapenak 
Emakumezkoen kasuan selekzio nazionalak hartzen dira kontutan.
### Emakumezko jokalari onena 
**Urte bakoitzeko lehen hirurak**

**Garaipenak**
* Futbolarika:

* Herrialdea zehaztuta:

### Emakumezkoen futboleko entrenatzaile onena 
**Urte bakoitzeko lehen hirurak**

**Garaipenak**
* Entrenatzaileak:

* Herrialdea zehaztuta:

* Selekzioa zehaztuta:

## Urrezko baloiak guztira 
1956an Urrezko Baloia sortu zenetik gaur egun arte izan diren jokalari sarituenak honako hauek dira:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  FIFA.com
Belfast aintzira

**Belfast aintzira** (,  eta Ulsterko eskozieraz *Bilfawst Loch* edo *Craigfergus Loch*) Ipar Irlandako ekialdean dagoen aintzira bat da, barrenean izena ematen dion Belfast hiriburua daukana. Iparraldeko ertza Antrimeko konderriari dagokio eta hegoaldekoa berriz Downeko konderriari.

Aintzira izena daraman arren, estuario bat da, itsasorako irtenbidea baitu. Iparraldeko ertzean daude hiri handienak, besteak beste, Carrickfergus eta Newtownabbey, hegoaldeko hirietan aipagarrienak Holywood eta Bangor dira.

## Historia 
Belfast sortu aurreko mapetan 'Carrickfergus Badia' izenaz ezagutzen zen, XII mendeko normandiarren Carrickfergus gazteluarengatik, izan ere Ulsterreko gotorleku nagusia berau baitzuten.

Nabigazioarekin zerikusi zuzena izan du historian zehar. Gaur egun bi kai handi daude, bata Carrickfergusen eta bestea Bangorren. Hauetaz gain itsas-kirol klub ugari ere badaude gainontzeko herrietan. RMS Titanic untzi famatua ere bertan izan zen itsasoratua.

## Europako Ramsar gunea 
Aintziraren 432,14 hektarea Europako Ramsar gune izendatu zuten 1998an. Bertan marearteko eremua, padurak eta putzuak sartzen dira, hauek oso garrantzitsuak baitira neguko hegazti migratzaileentzat. Hegaztien artean aipatzekoak dira; Paita arrunta, itsas mika, txirri iluna, txirri arrunta, kuliska buztanbeltza, kuliska gorria, kurlinta handia eta harri-iraularia.

## Iruditegia 

Irudi:Belfast Lough sunset - geograph.org.uk - 1770175.jpg|Ilunabarra estuarioan.
Irudi:Carrickfergus Castle (2) - geograph.org.uk - 733522.jpg|Carrickfergus gaztelua.
Irudi:Mussel boat off Helen's Bay - geograph.org.uk - 527841.jpg|Belfasteko kai industriala.

## Ikus gainera 
* Lough

## Kanpo estekak 
*  RSPB, Belfasteko Natur Erreserba
Abangoardismo

[thumb|300px|*Fontaine*, [Marcel Duchampen abangoardiazko lana.]]

**Abangoardismoa** tradizioarekin haustura eta berrikuntza aldezten dituzten arte mugimenduen eta literarioen multzoa da. Abangoardismorako joera XX. mendearen hasieran garatu zen bereziki eta eskola bereizi zenbait bildu zituen, hala nola dadaismoa, surrealismoa, kubismoa eta futurismoa.

## Testuingurua 
XX. mendeko hasieran aldaketa handiak eman ziren eta, horiekin lotuta, Abangoardismoa sortu zen. Zientzian errealitatearen kontzeptua aldatzen ari zen: esaterako Bergsonek denboraren subjektibitatea erakutsi zuen, Einsteinek Erlatibitatearen teoria aurkeztu zuen, Mekanika kuantikoaren ideiak plazaratu ziren... Psikiatrian Freudek psikoanalisiaren teoria aurkeztu zuen. Teknologia berriek artearen errealitatea aldatu zuen bestetik: argazkilaritzak eta zinemak errealitatea erakusteko gaitasuna azaldu zuten, arte figuratiboaren oinarriak kuestionatuz. Halaber, kolonialismoak etnografia bildumak zabaldu zituen eta horri esker mendebaldean Afrikako, Ozeaniako eta Asiako zibilizazioen arteak ezagutu ziren. Faktore hauek guztiek artisten forma berrien bilaketa indartu zuten. Abangoardismo barruan mugimendu asko eman ziren.

## Abangoardismoaren adierazpenak 
Abangoardismoaren barruan momentuero beste joerak joan ziren sortzen. Kasu gehienetan, aurrekoak zaharkitutzat emanez, proposamen berriak eta erradikalagoak plazaratu zituzten. Horien artean hauek aipa daitezke:
* Inpresionismo, artista ezagunenak: Édouard Manet, Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro, Paul Durand-Ruel.
* Espresionismo, artista ezagunenak Gustav Klimt, Oskar Kokoschka eta Egon Schiele.
* Futurismo, artista ezagunena Filippo Tommaso Marinetti
* Fauvismo, artista ezagunena Henri Matisse
* Abangoardismo errusiarra, artista ezagunea Marc Chagall
* Kubismo, artista ezagunenak: Pablo Picasso, Georges Braque, Juan Gris, María Blanchard, Fernand Leger, Jean Metzinger, Albert Gleizes, Paul Cézanne.
* Dadaismo, artista ezagunenak Hugo Ball,Tristan Tzara, Francis Picabia, Marcel Duchamp.
* Ultraismo, artista ezagunean: Rafael Cansinos Assens, Gerardo Diego, Pedro Garfias, Juan Larrea, Guillermo de Torre.
* Surrealismo, artista ezagunenak André Breton eta Louis Aragon.
* Estridentismo, artista ezagunenak Liszt Arzubide, Manuel Maple.
* Arieldentismo
* Pop Artea. Beranduago ematen da baina, modu batez, abangoardismo barruan koka daiteke. Artista ezagunena Andy Warhol

## Iturriak 
* Karlheinz Barck (2001): *Ästhetische Grundbegriffe*. .
* Mario De Micheli (2002): *Las vanguardias artísticas del siglo xx*. .
* Peter Bürger (1974). *Teoría de la vanguardia*. .

## Kanpo estekak 
* : Abangoardeei eskainitako webgunea.
Habis

**Habis** Tartessosko errege mitikoa da. Ponpeio Trogo historiagilearen arabera, Gargorisen seme eta biloba. Intzestuaren ondorioa izan zenez Gargoris hiltzen saiatu zen behin eta berriro, baina nola Habis beti ere bizirik ateratzen zen, azkenean, bilobatzat hartu eta bere oinorde izendatu zuen. Justinok Ponpeio Trogoren obraren laburpenean kontatzen du tartesotarrak legeen bidez gobernatu zituela, goldatzeko idiak nola meneratu irakatsi ziela eta nola garia erein, eta, basa-janen ordez, hobeto jatera behartu zituela. Haren izaera mitikoa Erromaren fundatzaileenaren gainetik ipini zuen edota Ziroren gainetik. Azken hauek ere haurtxoak zirelarik basa-abereen ugatzetatatik elikatu zirelako, baina gainditu gabe Habisek erakutsitako bizirauteko gaitasuna.

## Erreferentziak
Morgana

**Morgana** edo **Morgana aztia** (,  ahoskatua) mitologia zeltako pertsonaia da, Arturo erregearen ahizpa, Modreden ama eta Merlinen ikaslea edo jarraitzailea.

Avalon uharteko erregina da. Morganak sendatzeko eta itxuraz aldatzeko boterea dauka.

Gaur egun, bere ospea handiagotua ikusi da film batzuengatik, adibidez: Excalibur edo Merlin sailagatik. Bere ospearen beste arrazoi bat *The Mists of Avalon* nobela da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztelubide elkartea

**Gaztelubide elkartea** Gipuzkoako Donostia hiriburuko elkarte gastronomiko bat da, hain zuzen ere Donostiako Parte Zaharrean dago, Santa Maria basilikaren alboan.

1934ko urtarrilaren 19an sortua izan zen. Parte Zaharreko Abuztuaren 31 kalean dagoen Gaztelupe elkartetik sortutako banantze batetik sortua da.

Elkarte honetako danborradak du, tradizioz, San Sebastian eguna hasten den unean Konstituzio plazan jotzeko ardura, Donostiako bandera igotzeaz batera. Hori da egun horri hasiera ematen dion ekitaldi hunkigarria.

## Kanpo estekak 
* Gaztelubide elkartearen webgunea
Frantzisko Zubiaurre "Kiriko"

**Frantzisko Zubiaurre Cabañas**, goitizenaz **«Kiriko»**, (Getaria, 1867ko urtarrilaren 11 &ndash; Donostia, 1926ko maiatzaren 8a) Donostiako traineru patroi ospetsuenetako bat izan zen. Bera da Donostiako traineruarekin Kontxako Bandera gehien lortu dituen patroia: 5 bandera irabazi zituen.

Getarian jaio zen, baina 8 urte zituela Donostiara joan zen bizitzera bere familiarekin batera. Kasualitatez, Getariaren aurka irabazi zuen bere lehen Kontxako Bandera.

## Kirol ibilbidea 
Donostiako traineruarekin Kontxako Bandera gehien irabazi dituen patroia da. 5 bandera irabazi zituen: (ikus Palmaresa). Seguru asko bandera gehiago irabaziko zituen, baldin eta, hainbat arrazoirengatik 1894-1918 urte bitartean estropadetan patroi ibiltzeari uko egin izan ez balio; bai eta, 1918an garaipenez betetako hiru urteko aroa hasi ondoren, 1919ko banderan hankekoak arrauna hautsi izan ez balu.

1891 urtean hartu zuen Donostiako traineruaren ardura, Luis Karril berak aholkatuta, eta urte horretan bertan Kontxako Bandera irabazi zuen. 1892an irabazi zuen bigarren bandera, eta 1894an hirugarrena (1893an ez zen jokatu). Hurrengo urtean, 1895ean, traineru donostiarrei debekatu egin zitzaien parte hartzea, denetan nagusi baitziren (7 edizio jarraian irabazi zituzten 1894 arte, jarraian irabazitako Kontxako Banderen errekorra), eta antolakuntzak inguruko herrietako traineruak parte hartzera anima zitezen nahi baitzuen.

Urte batzuk lehiatik aparte egon ondoren, Kirikoren garaipenak ordea ez ziren amaitu: 1910eko hamarkadaren bukaeran berriro ere traineruaren gidaritza hartu eta Kontxako bi bandera gehiago (1918 eta 1920) eta Abrako bandera sonatua (1919) lortu baitzituen.

## Kirikoren ziaboga 
Bilboko 1919ko Abrako bandera horretan egin zuen arraunketaren historian hain famatua den «Kirikoren ziaboga»,  estropadan aurrea hartzeko bidea eman ziona. Honakoa zioen garaiko kazeta batek:

Izan ere, Kirikok ziaboga emateko modu berritzaile bat plazaratu zuen, aurrelariak arrauna branka aldean sartuz egiten dena; hau da, gaur egun ezagutzen den ziaboga emateko modua asmatu zuen. Hauxe dio 1894ko Kontxako Banderan aritu zen Kirikoren ontziari buruz, urte hartako kronista batek:

## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (5): 1891, 1892, 1894, 1918 eta 1920
* Bilboko estropada zaharrak (1): 1919

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Gora Arraunak» dokumentala, Donostiako arraunaren historiari buruzko kapitulua. Kirikori buruzkoa 2:40 minutuan hasten da.

## Bibliografia 
* AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 
* ZAVALA, Antonio (2003): *Estropadak bertsotan*. Auspoa Bilduma. Sendoa Argitaletxea,
Björn Borg

**Björn Rune Borg** (1956ko ekainaren 6a, Södertälje, Estokolmo) suediar tenislari ohia da. Haren urrezko aroa 1973-1981 bitartean izan zen. Ezizenen artean, *Iceborg* eta *Iceman* ("Izotzezko gizona") izan zituen, jokolekuan erakusten zuen izaera ikaragaitz eta lasaia zela eta.

Tenisaren historiako bost jokalari onenen artean sailkatuta dago. Bere ibilbide osoan 64 txapelketa irabazi zituen, horietako 11 Grand Slam sailkapenekoak. 1977-1981 bitartean, sei denboralditan ATPko lehenbiziko postuan jardun zen. Halere, lorpen handiena hiru aldiz urte berean Roland Garros eta Wimbledongo txapelketak batera irabaztea izan zuen, egungo tenislarientzat ia ezinezkoa den balentria.

1978 eta 1980an Roland Garros txapelketa set bakar bat bera ere galdu gabe irabaztea lortu zuen. Handik 27 urtera, Roger Federerrek Australiako Irekian gauza berbera egitea lortu zuen, 2008 eta 2010ean Rafael Nadalek balentria hura berdindu zuen.
Heraklea

**Heraklea** (grezieraz: Ἡράκλεια) izan daiteke:

## Toponimia 
* Heraklea, Egeo Itsasoko uhartea baten antzinako izena, egun Iraklia dena.

### Antzinako hiriak 
* Heraklea Cybistra, Turkiako Konya probintzian
* Heraklea Lukania, Italian
* Heraklea Lyncestis, Mazedonian
* Heraklea Minoa, Sizilian
* Heraklea Pontika, Turkiako Zonguldak probintzian
* Heraklea Sintika, Bulgarian
* Heraklea Trakinia, Grezian
* Heraklea Traziakoa, Turkiako Tekirdağ probintzian
* Heraklea, egungo Saint-Tropezen antzinako izena

### Egungo hiriak 
* Eraclea, Italian

## Besteak 
* Heraklea (jaialdia), Herakles heroiaren omenezko antzinako jaialdia
* Herakleako gudua, k. a. 280koa, Heraklea Lukanian egindakoa

## Erreferentziak
Eskutitz

thumb|250px|Eskutitz eta gutun-azala

**Eskutitz** edo **gutun** inork inor ezer adieraziz bidalitako izkribu txikia da. Hainbat estilotakoak izan daitezke: formalak, lagunartekoak, familiarrak.

## Zatiak 
* Goiburukoa (non idatzi den, data).
* Hasierako agurra.
* Gutunaren gorputza: azalpenak-eta.
* Amaierako agurra.
* Sinadura.

## Ikus, gainera 
* Gutun formala
* Gutun lagunartekoa
* Posta
* Posta elektronikoa
* Helbide
* Mezulari
* *Othoi çato etchera*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isin

**Isin**  (,) Behe Mesopotamiako hiri-estatua izan zen, egungo Irakeko Al-Qādisiyyah gobernazioan dagoen Ishan al-Bahriyatetik hurbil zegoena.

## Isingo erregeen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Ozafrain

**Patrick Ozafrain** (Banka, Nafarroa Beherea, 1974ko abenduaren 12a - 2019ko maiatzaren 12a) esku huskako pilotaria izan zen, trinketean aritutakoa. Espezialitate horretan, bi aldiz izan zen buruz buruko txapeldun (2003 eta 2005), eta hiru aldiz txapeldunorde (2006, 2007 eta 2012). 2012ko finala jokatu ondoren, buruz buruko lehiatik erretiratu, eta binaka jokatzen hasi zen.

## Kirol lorpenak 
* Buruz buruko txapelduna: 2003, 2005.
** txapeldunordea: 2007.
* Binakako txapelduna: 2008, 2009.
** txapeldunordea: 2007, 2010, 2012.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Patrick Ozafrain pilotaria zendu da, gaitz luze baten ondorioz», *Berria*, 2019-05-13.
* "Joko ederrenaren zaindari", *Berria*, 2019-05-14.
Aurrezki kutxa

**Aurrezki kutxa** banku baten antzeko erakundea da, baina bankua ez bezala aurrezki kutxa irabazi asmorik gabeko erakundea da, eta horrenbestez lege izaera ezberdina dute. Zehazkiago, bankuak sorrera izaeraz sozietate anonimoak dira, aldiz aurrezki kutxa sorrera izaeraz sozietate mugatuaren legediaz arautua dago, horregatik euren etekinetatik zati bat helburu sozialetara bideratzea derrigortua daude, beren zuzendaritzak tokian-tokiko agintarien ordezkaritzaz osatuak daudelarik.

## Euskal Herriko aurrezki kutxak 
* BBK
* Euskadiko Kutxa
* Ipar Kutxa
* Nafarroako Kutxa
* Vital Kutxa

## Munduan 
### Alemania 
* Sparkasse

### Austria 
* Erste Group

### Brasil 
* Caixa Econômica Federal

### Erresuma Batua 
* Trustee Savings Bank

### Espainia 
* Bancaixa (Valentzia)
* Caja Castilla-La Mancha (Gaztela-Mantxa)
* Caja Madrid (Madril)
* Cajasol (Sevilla)
* CajaSur (Kordoba)
* Ibercaja (Zaragoza)
* Novacaixagalicia (A Coruña)
* Unicaja (Malaga)

### Frantzia 
* Caisse d'Epargne

### Katalunia 
* Caixa Catalunya
* La Caixa
* Unnim

### Italia 
* Cassa di Risparmio

### Norvegia 
* Sparebank

### Portugal 
* Caixa Geral de Depósitos

## Kanpo estekak
Paulaner

**Paulaner Brauerei GmbH & Co KG** Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriburuko garagardotegi bat da. 1634an sortua izan zen. *Weizenbier* edo *Weissbier* motakoa garagardoa da (gariz egina).

Garagardoaren jatorria Gutxiengoen ordenan datza (alemanez *Paulaner Orden*), XVI. mendean Munichen San Frantzisko Paulakoak sortutako fraide ordena. Gaur egun, garagardo marka honen ikurrak santu horren irudia erakusten du.

## Kanpo estekak 
* Paulaner garagardotegiaren webgunea
Erdinger

**Privatbrauerei Erdinger Weißbräu Werner Brombach GmbH** Alemaniako Bavariako Erding udalerriko garagardotegi bat da. Nagusiki *Weizenbier* edo *Weissbier* motakoa garagardoa ekoiztu ohi du (gariz egina).

1886an Johann Kienle garagardogileak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Erdinger garagardotegiaren webgunea
Viktor Emanuel I.a Sardiniakoa

**Viktor Emanuel I.a Savoiakoa** (; Turin, 1759ko uztailaren 24a - Moncalieri, 1824ko urtarrilaren 10a) 1802-1821. urteetan Sardiniako erregea izan zen.

Viktor Amadeo III.aren semea zen. Anaia Karlos Emanuel IV.a ordezkatu zuen aginpidean, baina erretiratuta bizi izan zen Cagliarin 1814. urtera arte. 1815. urteko hitzarmenen ondorioz bere estatuak berreskuratu eta Genoako lurraldeez jabetu zen. 1821. urtean, erregearen absolutismoa zela eta, matxinada bat gertatu zen eta anaia Karlos Felixen esku utzi zuen aginpidea.

## Erreferentziak
Ortobirrotonda pentagonal

Geometrian, **ortobirrotonda pentagonala** Johnsonen solidoetako bat da (*J*34), bi errotonda pentagonal (*J*6) haien oinarri dekagonaletatik lotuz eraiki daitekeena.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Viktor Amadeo I.a Savoiakoa

**Viktor Amadeo I.a Savoiakoa** (; Turin, 1587ko maiatzaren 8a - Vercelli, 1637ko urriaren 17a) italiar militarra eta, 1630-1637. urteetan, Savoiako dukea eta Piemonteko printzea izan zen.

1630. urtean, Karlos Emanuel I.aren ondorengoa zenez, Savoiako duke egin zuten eta Monferratoko lurren jabe bihurtu zen. 1635. urtean, Frantzia, Mantua, Parma eta Modenarekin, Espainiaren aurka borrokatzeko liga sinatu zuen eta aliatuen gudarosteetako buru zela, Tornaventon (1636) eta Mombaldonen (1637) garaitu zituen espainiarrak.

## Erreferentziak
Moncalieri

**Moncalieri** (piemonteraz: *Moncalé*, latinez: *Mons Calerius*, *Mons Calerii*) Italiako ipar-mendebaldeko udalerria da, Piemonte eskualdeko Turingo probintzian dagoena. 2012an 58.686 biztanle zituen.

Hiria Po ibaiaren ertzean dago, Turindik 9&nbsp;km hegoaldera dago. Trenbide lotune eta merkataritza-gune garrantzitsua da. Industria aipagarrienak altzairutegi eta kontserba-fabrikak dira.

Interes handieneko monumentua gaztelua da, Iolanda Valoiskoaren aginduz, XV. mendean eraikitakoa. Viktor Emanuel II.a eta Viktor Emanuel III.a Italiako erregeen egoitzarik gogokoena izan zen. Viktor Amadeo III.a bertan hil zen. 1919tik Carabinieri-akademia da. XIV. mendeko Sta. Maria della Scala eliza eta Francesco Denzak fundatutako eguraldi behatokia ere aipagarriak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klazomene

thumb|150px|Olioa ustiatzeko makina, Klazomenen
**Klazomene** (grezieraz: Κλαζομεναί) Joniako greziar polisa izan zen, egun Esmirnatik gertu dagoen Kilizman herrian dagoena. Joniar Ligaren kidea, zilarrezko txanponak egiteko lehenengo hirietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Knido

thumb|200px|Egungo aztarnategia
**Knido** (grezieraz: Κνίδος) hego-mendebaldeko Asia Txikian, egungo Turkian, zegoen hiria izan zen. Kariako hiri nagusia, Hexapolis doriarraren kidea izan zen. Datça penintsulan, Gökovako golkoan zegoen. K.a. IV. menderako, Knido egungo Tekir herrian dagoen leku berean zegoen arren, lehen egungo Datça herrian zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolofon

thumb|150px|Eskualdeko mapa
**Kolofon** (antzinako grezieraz: Κολοφών, *Kolophốn*) Lidiako greziar polisa izan zen, egun Esmirnatik gertu dagoen Ghiaour-Keui herrian zegoena. Joniar Ligaren kidea, Lebedos eta Efeso artean zegoena. Bere izena grezierazko κολοφών hitzetik dator, euskaraz "tontor" esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolosa

thumb|150px|San Mikelen mirakulua Kolosan
**Kolosa** (antzinako grezieraz: Κολοσσαί edo Χωναί/Χῶναι) Frigiako greziar polisa izan zen, Menderes ibaiaren ibaiadarra den Liko ibaiaren ertzean zegoena. Laodizearen hegoaldean kokaturik, aztarnategia egungo Honaz herrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ktesifon

**Ktesifon** (; ; ; ), Partiako arsazidar leinuaren hiriburu inperialetako bat eta Sasandar Inperioko udako hiriburua izan zen, noiz ofizialki "Iran-khwarah" (Irango loria) izan zuen izena. Antzinako Mesopotamiako hiri nagusienetariko bat izan zen.

Hiriaren aztarnak Tigris ibaiaren ekialdean daude, Seleuzia Tigrisekoa hiri helenistikotik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumas

**Kumas** (; , *Kymē* edo Κύμαι *Kymai* edo Κύμα *Kyma*; ) Campanian, Italian, zegoen greziar kolonia izan zen. Grezia Handiko lehenengo kolonia izateaz gain, Kumasko Sibila orakuluaren egoitza ere izan zen. Hasieran etruriarrek eta gero erromatarrek Kumako alfabetoa hartu zuten, gero latindar alfabeto bilakatu zena. Kumako alfabetoa Eubea uhartean zuen oinarria.

Egun Cuma Bacoli udalerriko auzoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harran

**Harran** (; , ) Mesopotamia Garaiako antzinako hiria izan zen, egungo Altınbaşak herrian dagoena. Şanlıurfa probintzian dagoen barrutiak bere omenez "Harran" du izena.

K.a. 3. milurtekoan jadanik biztanleak zituen. Asiriarrek *Ḫarrānu*, Biblian *Ḫaran* (), greziarrek , erromatarrek *Carrhae*, lehenengo kristauek *Hellenopolis* ( 'greziar hiria') eta musulmanek *Ḥarrān* (حرّان) deitzen zuten. Bertan gertatu zen k.a. 53an Carrhaeko gudu ospetsua.

## Kokapena 
Siriako mugatik gertu dago, Şanlıurfafa hiritik, antzinako Edesatik, 70 km hego-mendebaldera. Bertan, Harrango lautada beroa zeharkatzen duen errepide luze eta estu bat amaitzen da. Mesopotamiako iparraldeko antzinako hiri bat izan zen, Eufrates ibaiaren ekialdean kokatua, Djullaben ibaiadarraren ertzean, Balikh haranean. Bere egoera zela eta, Damaskoko bidea Ninive eta Karkemish arteko bide handiarekin bat egiten duen puntua kontrolatzen zuen.

## Biblia 
Biblian agertzen da — Itun Zaharrean — Tare, Abrahamen aita, Ur utzi ondoren bertan bizi zen Bibliaren arabera, Rebekaren anaia eta Jakoben aitaginarreba den Labanen etxea zegoen lekua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keronea

**Keronea** (grezieraz: Χαιρώνεια, *Chaironeia*, antzinako grezieraz  ahoskatua), Greziako hiria eta antzinako udalerria da, Beozian dagoena.

## Historia 
K. a. IV. mendean, Atenasen etorkizunerako erabakigarriak izan ziren guduak gertatu ziren bertan. Geroagoo, K. a. I. mendean, Silak zuzendutako erromatar armada eta Pontoko errege Mitridates VI.a Eupatorren arteko azken guduaren gertalekua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Keroneako gudua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalkis

**Kalkis** (grezieraz: Χαλκίδα,  ahoskatua, antzinako grezieraz/katarevusaz: Χαλκίς), Greziako Eubea uharteko hiri nagusia eta udalerria da, Euripo itsasartean dagoena. Antzinako polis, Erdi Aroaren amaieran, **Negroponte** ("zubi beltza"; grezieraz: Νεγροπόντε) izena izan zuen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak