Jolanta Danuta Wadowska-Król

**Jolanta Danuta Wadowska-Król** (Katowice, Polonia, 1939ko ekainaren 27a – 2023ko ekainaren 18a) poloniar pediatra izan zen, Katowiceko Szopienice barrutiko haurren berunezko intoxikazio masiboa salatzeagatik ezaguna. Katowiceko Ohorezko Herritar izendatu zuten, eta Matka Boska Szopienicka (Szopieniceko Andre Maria) izenez da ezaguna.

= Bizitza =
Zabrzeko Akademia Medycznaren Medikuntza Fakultatean ikasi zuen. 1968. urtean pediatrian espezializatu zen.

## Pediatra ibilbidea 
Szopieniceko eskualdeko kontsultan hasi zen lanean, gero Dąbrówka Małan.

Edmund Gryglewicz medikuak hasitako lanarekin jarraitu zuen, Szopienice industrialdean berunagatiko intoxikazioa (saturnismoa) zegoelako. Paziente pediatriko askorengan metal astunengatiko intoxikazioarekin bateragarriak ziren sintomak ikusi zituen, eta horren berri eman zion Boderena Hager-Małecka pediatriako eskualdeko aholkularitzan.

"Szopienice" burdinolako zuzendaritzaren laguntza partzialarekin, berunarekiko esposizio azterketak hasi zituen Szopienice, Burowiec eta Dąbrówka Mała-ko haurretan. 4.500 adingabe baino gehiago aztertu zituen. Hasierako emaitzek intoxikazio maila kezkagarriak erakutsi zituzten.

### Doktore tesi galdua 
1974. urtean doktore-tesia egin zuen, Szopieniceko haurren berunezko intoxikazioari buruzko ikerketen emaitzetan oinarrituta. Arrazoi politikoengatik blokeatu zuten tesiaren defentsa, eta lana ezin izan zuen ofizialki defendatu, ezta kaleratu ere. Geroagoko kazetaritza iturrien arabera, ez da eskuizkribuaren ale eskuragarririk gordetzen.

Gero, tesia badagoela egiaztatzen duen dokumentazioa baino ez dela gordetzen adierazi da, argitalpen akademikoetan erreproduzitutako izenburu-orriaren argazkia barne.

Szopienice-ko berunezko intoxikazioaren kasua eta Wadowska-Królen lana aztertu dira gero Poloniako ingurumen-medikuntzaren historiari buruzko azterketa garaikideetan.

Hala eta guztiz ere, Wadowska-Król ek bultzatutako ekintzek honako honetara eraman zuten:

* Milaka haurren tratamendua Istebna eta Rabka-Zdrój-ko erietxeetan.
* Pawel-eko galdategiko tximiniaren ondoan zeuden etxebizitzak eraistea (1975).
* Gutxi gorabehera 200.000 tona lur kutsatu erretiratzea.
* Elikadura-laguntzako programak, kaltetutako haurrei esnea ematen zietenak.

Neurri horiek haurren osasuna hobetu zuten, eta ingurumen-kontzientzia handitu zuten eskualdean.

### Heriotza 
2011. urtean hartu zuen erretiroa. 2023ko ekainaren 18an hil zen eta Katowiceko Panewnicka kaleko udal hilerrian lurperatu zuten.

= Aintzatespenak =
2013. urtetik aurrera bere lana aitortzeko prozesu publikoa hasi zuen.

Jasotako sarien artean daude:

* «Zielony Czek» (2013).
* Şląska Nagroda Obywatelska-ren sari berezia (2013)
* Odznaka honorowa“ Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” (2015).
* Katowiceko ohorezko herritarra (2017).
* Nagroda im. Wojciecha Korfantego (2018).
* Uniwersytet Unicląskiko *honoris causa* doktorea (2021).

## Presentzia kulturan 
Bere historiak hainbat lan inspiratu zituen:

### Literatura 
* *Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia* – Michał Jędryka (2020).
* *Moja Ołowianko, klęknij na kolanko* – Marta Fox (2021).
* *Doktórka od familoków* – Magdalena Majcher (2023).

### Zinema eta telebista 
* *Tajemnica trucia szopienickich dzieci* (2021), dokumentala.
* *Ołowiane dzieci* (Netflix, 2026), Maciej Pieprzycak zuzendua, aktorea izan zen Wadowska-Król.

### Arte urbanoa 
2018an mural bat zabaldu zuten Katowicen (ul. Gliwicka 58) bere omenez, “Emakumeak paretetan” kanpainaren barruan.

link=Archivo:Mural_-_Kobiety_wiedzą_co_robią_-_Katowice_Załęże.jpg|200x200px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak