Greziako Aro Iluna

thumb|300px|Brontze Aroaren suntsiketaren mapa.
**Aro Iluna** Greziako historiaren garaia da. Mizenastar zibilizazioaren suntsitzetik (K.a. 1200-1100 urtetatik)
Aro arkaiko arte (K.a. VIII. mendera arte) doa. Urte horietaz oso informazio gutxi dago eta iturriak eskasak dira. Orain arte aurkitutako aztarna guztien arabera kultura greziarraren dekadentzia eta atzeraldiko garaia da. Urte horietan ere, poliki-poliki, brontzea burdinaz ordezkatua izan zen.

Aro Ilunaren kontzeptua ere Erdi Aroaren lehenengo urteak definitzeko erabili izan da. Espezialista batzuen ustez hasierako urte horiek kultura arloko itzalketa izan ziren eta hori definitzeko "Iluna" hitza erabili izan da. Izan ere, beste iritzien arabera, itzalketa hori ez zen eman, kultura desberdin baten garapena baizik.

## Kausak 
Mizenastar zibilizazioaren desagerpenak Aro Ilunari eman zion hasera. Desagerpen horren arrazoiak ez daude garbi eta, gaur egun, oso fenomeno desberdinen ondorioa izan zela pentsatzen da.

Dena dela, hainbeste herriren aldi bereko erasoak martxan jartzeko azalpena izan daitekeenik inoiz ez da oso garbi egon. Bat-batean herri txiki asko zibilizazio handien aurka aritzeko gauza izatea ez da erraza ulertzeko. Egeo itsasoko uharte askotan ez da inbasio horien aztarnarik ikusi, gainera, eta barrualdeko beste batzuetan, ordea, bai.

Dirudienez, herri erasotzaile horiek arma berriak zituzten: ezpata luzeak eta xabalinak. Agian horiek hiri-estatuei aurre egiteko abantaila eman zitzaien eta horretaz baliatu ziren.

### Barruko arazoak 
Mizenastarren arteko gatazkak txikizio horien jatorria izan daitezke. Agian, herrien matxinadak aristokraziaren aurka eman ziren. Horren ondorioz baliabideak gutxitzea gerta zitekeen. Baina horrek ez du azaltzen zergatik gune txikiagoak utziak gelditu ziren. Agian, kultiboen gutxitzeak eta zergen handitzeak populazioaren pobretzea ekarri zuen eta, azkenean, herrixka horiek uztearen fenomenoa.

### Arazo naturalak 
Ezin da ezeztatu ere agian lurrikara gogor batek Mizenastar Zibilizazioaren oreka puskatuko zuela, txikizioa eraginez.

## Garaiak 
Zeramiko estiloen azterketaz oinarrituta aro honen zatiketa planteatu da. Bi estilo horiek Atika aurkitu izan dira eta, ondorioz, zaila da Greziako beste lurraldetara zabaltzea. Bi garai arkeologiko dira eta Aro Iluna zatitzeko erabiltzen dira baina bere funtsa ez da erabatekoa ezta orokorra ere.

### Mizenastar azpigaraia 
thumb|250px|"Aletegi estilo"ko ontziak.
Urte horietan dekorazio sinplea ikusten da, eskuz egindako lerro horizontalak eta uhindunak, triangeluak, zirkuluerdiak. Irudi ilunak dira atzealde argi baten gainean. Estilo horri *aletegi estiloa* esan zaio.

### Protogeometriko azpigaraia 
Zeramiketan aurrerapen handia ikusten da. Teknika eta tresna berriak agertzen dira: buztingileraren tornua, konpasen erabilera, pintzela... Bernizak eta dekantazioaren kalitatea ere hobetu ziren. Apaingarriak erabat geometrikoak dira, batez ere lerro zuzenak. Kurbak egiteko konpasak erabiltzen ziren. Apaintze nagusia ontziaren erdialdean egiten zen. Aztarna interesanteenak Atenasen aurkitu dira, Kerameikos eta Dipylon hilerrietan. azpigaraiaren bukaeran bariante bat agertu zen, *Dipylon beltz estiloa*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Thomas R. Martin: *An Overview of Classical Greek History from Mycenae to Alexander*, *The Early Greek Dark Age And Revival in the Near East* atala.
* :[Perseus proiektua(https://eu.wikipedia.org/wiki/Perseus_proiektua).]
* :Anthony M. Snodgrass, *The Dark Age of Greece: An Archaeological Survey of the Eleventh to the Eight Centuries BC*, Routledge, 2001.