open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La tierra está sorda

***La tierra está sorda***, euskaraz *Lurra gorra dago*, Barricada rock taldearen hamalaugarren estudioko disko luzea izan zen. Lana 2009. urtean plazaratu zuten, Dro East West diskoetxearekin. Ekoizlea Iker Piedrafita izan zen. Abestien elementu amankomuna Espainiako Gerra Zibila izan zen. Diskoarekin batera El Drogasek idatzitako 184 orrialdeko liburuxka zetorren. Esan behar da, halaber, hau izan zela El Drogasen azkeneko lana Barricada barruan. Urrezko Diskoa izan zen.

## Abestien zerrenda 
* "Desfilan"
* "Sotanas"
* "Hasta siempre, Tensi", Hamairu Arroseen oroimenez.
* "Por la libertad"
* "Los maestros"
* "Matilde Landa"
* "Infierno de piedra"
* "La estancia"
* "22 de mayo"
* "Es una carta"
* "Pétalos"
* "Suela de alpargata"
* "Casas viejas"
* "Llegan los cuervos"
* "Cierra los ojos"
* "Las siete de la tarde"
* "Agua estancada"
* "Una lágrima en el suelo"

## Taldea 
* Enrique Villarreal “El Drogas”: Ahotsa, baxua, koruak
* Javier Hernández “Boni”: Ahotsa, gitarra, koruak
* Alfredo Piedrafita “Alf”: Gitarra, koruak
* Ibon Sagarna: Bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Hasta siempre, Tensi" abestiaren bideoa Youtuben.
Zezenaren Taldea

**Zezenaren Taldea** 2008an Itsasun (Lapurdi) sorturiko musika taldea da.

## Taldea 
2008an hasi ziren kontzertuak ematen baina lehenengo diska 2014 urtean kaleratu zuten, *Badabum Badabum!*. 2017an bigarrena atera dute, *Patatra*. "Punk boltxebikoa" estiloa jotzen dute, hainbat hizkuntzatan kantatzen dute eta Goran Bregovic eta Emir Kusturica maite dituzte.

## Diskografia 
* *Badabum Badabum!* (2014, autoekoizpena)
* *Patatra* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Valentín Elizalde

**Valentín Elizalde Valencia** (Navojoa, Sonora, 1979ko otsailaren 1a - Reynosa, Tamaulipas, 2006ko azaroaren 25a), izengoitiz ***El Gallo de Oro***, *norteño* estiloko mexikar abeslari eta abestigilea izan zen. *Vete ya*, *Ebrio de amor*, *Vete con él*, *La más deseada*, *Cómo me duele*, *Vencedor*, *Lobo Domesticado*, *Mi virgencita*, eta *Te quiero así* izan ziren haren kanta arrakastatsuenetako batzuk. Narcocorrido batzuk ere ondu zituen, hala nola *A mis enemigos*, *El escape del Chapo* -biak Chapo Guzmánen omenezkoak- eta *Para morir nací*. Los Zetas talde kriminaleko kide batek hil zuen 2006an, 27 urte zituela. 2016an, Blanca Durán, Valentínen bikotekide ohia, erahil zuten.

## Erreferentziak
Maui

**Maui** (ingelesez  eta hawaieraz  ahoskatua) AEBetako Hawaii estatuan dagoen uharte bat da. Administratiboki Maui konderrian dago, eta geografikoki Hawaii uharteetan. Lanai, Kahoolawe eta Molokai uharteen alboan dago.

1880 km&sup2 azalera du eta 2015eko erroldaren arabera 154.834 biztanle zituen. Biztanleriari dagokionez, hhartediko hirugarren uharterik populatuena da, Hawaii eta Oahu uharteen ondoren. Udalerri nagusienak Kahului, Wailuku, Lahaina eta Kihei dira, eta uharteko punturik garaiena berriz, Haleakalā sumendia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flechas Cardinales

***Flechas cardinales*** Barricada rock taldearen hamabosgarren estudioko disko luzea izan zen. Lana 2009. urtean plazaratu zuten, Dro East West diskoetxearekin. Hau izan zen El Drogas taldea utzi ondoren argitaratutako lehenengo diskoa; bere tokia Javier Hernández “Boni”k hartu zuen. Ekoizlea Iker Piedrafita, Alfredo Piedrafitaren semea, izan zen. Orokorrean, aurreko diskoak baino melodikoagoa izan zen.

## Abestien zerrenda 
1. "P´a enredarte"
2. "Punto de mira"
3. "Aguardiente"
4. "Eclipse"
5. "El muelle"
6. "Como el invierno"
7. "En lo más pequeño"
8. "Hasta diez"
9. "Imán"
10. "La balanza"
11. "Remiendos"
12. "Rugir y morder"
13. "Flechas cardinales"

## Taldea 
* Ander Izeta: Baxua, koruak
* Javier Hernández “Boni”: Ahotsa, gitarra, koruak
* Alfredo Piedrafita “Alf”: Gitarra, koruak
* Ibon Sagarna "Ibi": Bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Diskoaren gaineko komentarioa.
* :"Flechas cardinales" kanta Youtuben.
Necker uhartea (Hawaii)

**Necker uhartea** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen uharte txiki bat da, AEBetako Hawaii estatuan. Ozeano Barean dago, Nihoa uhartetik 249 kilometro ipar-mendebaldera eta Kantzer tropikotik 13 kilometro iparraldera. Uharriz inguratutako uharte bolkaniko bat da.

Gaur egungo izena Jacques Necker (1732-1804) omenez darama, Jean-François de La Pérouse frantziar nabigatzailea eta uhartea topatu zuen lehenbiziko europarrak Luis XVI.a Frantziakoaren finantza ministroa zenaren omenez ipinia. 1894an uhartea Hawaiiko Behin Behineko Gobernuak bereganatu zuen.

## Kanpo estekak
Kaula

**Kaula** edota **Kaʻula**, Hawaii uhartediko uharte txiki bat da, Niihau uharteko Kawaihoa lurmuturretik 37 kilometro hego-mendebaldera kokatua. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago. Berez, urperatutako antzinako krater baten zatia da.

Hawaiiar mitologiako Papahānaumoku eta Wākearen kondairen arabera, Kaula beren zazpigarren haurra zen.

0,64 km&sup2-ko azalera du eta bere punturik garaiena 167 metrotara dago. Kostaldea itsaslabar eta leizeez osatua du, horietan Kahakauaola edota marrazoaren leizea delakoa nabarmentzen da. Bere populatua egon ez arren, arrantzaleek maiz bertaratzen dira. Ariketa militarren bonbardaketen jomugatzat ere erabili izan da.

## Kanpo estekak
Wolfgang Schäuble

**Wolfgang Schäuble** (Friburgo,  - Offenburg, 2023ko abenduaren 26a) alemaniar abokatu eta politikaria izan zen, CDU alderdiko kidea. Alderdi horretan Bundestagean eserlekua denbora gehien izan duen kidea da, 1972tik baita parlamentuko kidea. 2017an, Bundestageko presidente hautatu zuten.

## Bizitza 
Wolfgang Schäuble Friburgon jaio zen, 1942ko irailaren 18an. Finantza aholkularia zen aita, eta haren bideari jarraitu zion: zuzenbidea eta ekonomia ikasi zituen. 1972an, Batasun Demokrata Kristauaren (CDU) bitartez, lehen aldiz lortu zuen eserlekua Mendebaldeko Alemaniako Parlamentuan.

1984an, Afera Berezietarako ministro izendatu zuen Helmut Kohl kantzilerrak. 1989an, Barne ministro izendatu zuen Kohlek, eta 1990eko Alemaniaren bateratzearen negoziatzailetako bat izan zen. 1990eko urriaren 12an, hiru tiro jaso zituen hauteskunde kanpainako ekitaldi batean. Tiro batek bizkarrezurra mindu zion, eta harrezkero gurpil aulkian ibiltzen da. Erasotzaileak buruko gaixotasun bat zeukan. 1991tik 2000ra arte,
CDUko legebiltzarreko bozeramaile izan zen. 2021eko urrian utzi zuen kargua, bozetan CDUk porrota jaso ondoren; Bärbel Bas izan zen ondorengoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Valdez

**Javier Valdez Cárdenas** (Culiacán Rosales, Sinaloa, 1967ko apirilaren 14a - Culiacán Rosales, 2017ko maiatzaren 15a) mexikar kazetari eta idazlea izan zen, narkotrafiko eta krimen antolatuan aditua.

## Bizitza 
1967an Sinaloako Culiacanen jaioa, soziologiako gradua lortu zuen bertako unibertsitatean, eta ia 30 urte eman zituen kazetaritza egiten. Sinaloa estatuko narkotrafikoaren inguruko gatazka odoltsua inork baino hobeto kontatu zuen, *Rio Doce* astekarian eta *La Jornada* egunkarian idatzitako kroniketan, eta baita liburuetan ere: *Miss Narco*, *Huérfanos del narco*, *Malayerba*, *Narco Periodismo. La prensa en medio del crimen y la denuncia*… 2011n Prentsa Askatasunaren Nazioarteko Saria eman zioten. Azken aldian jarraipen berezia egin zion Mexikoko agintariek Joaquin Chapo Guzman AEBetara estraditatu ostean Sinaloako kartelaren barruan sortutako liskarrari, narkoen hierarkia zegoelako jokoan. 2017ko maiatzaren 15ean, bi gizonek erahil zuten, kale gorrian 12 tiro emanik, bat buruan.

## Erreferentzia
Lehua

**Lehua**, Hawaii uhartedian dagoen ilargi erdi itxurako uharte txiki bat da, Niihau uhartetik 1,1 kilometro iparraldera. Ez du biztanlerik, 1,15 kilometro karratuko azalera du eta bere punturik garaiena 215 metrotara dago. Jada itzalitako antzinako sumendi baten toba da. Uhartea Hawaii State Seabird Sanctuary delako ornitologia babesgunea da.

Eguraldia ona eta olatuek hala utziz gero, Kauai uhartetik bertaratu daiteke. Urpekarien ohiko helmuga da.

## Kanpo estekak
Jamie Clayton

**Jamie Clayton** (San Diego, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko urtarrilaren 15a) estatubatuar aktore eta modeloa da. Wachowski ahizpek eta Joseph Michael Straczynskik sortutako Netflixeko *Sense8* telesaileko protagonistetako bat da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Jamie Claytonen webgune ofiziala
French Frigate Shoals

**French Frigate Shoals** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen atoloi luze bat da. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago. 32 kilometro luze eta 24.891 hektareako azalera du. Bere punturik garaiena 37 metrora dago. Honolulu hiritik 487 itsas miliatara dago (902 kilometro).

Ingelesezko izenak Jean-François de La Pérouse frantziar nabigatzaileak atoloian hondar barra bat inguratu asmoz zebilela bi fragata galtzeko zorian egon zenari aipamen egiten dio.

## Kanpo estekak
Roberta Close

**Roberta Gambine Moreira**, ezizen artistikoz **Roberta Close**, (Rio de Janeiro, Brasil, 1964ko abenduaren 7a) brasildar modelo, aktore eta telebista aurkezlea da. Brasilgo *Playboy* aldizkariko edizioan posatu zuen lehenengo emakume transexuala da. Horrez gain, modelo bezala Thierry Mugler, Guy Laroche eta Jean Paul Gaultier moda-marketarako desfilatu du.

## Filmografia 
### Zinema 
* 1990: *O Escorpião Escarlate* — Brigitte
* 1987: *Si Tu Vas à Rio... Tu Meurs* — Julia

### Telebista 
* 1999: *Você Decide* (Rede Globo) — atala: *O Príncipe da Feira*
* 1997: *Mundo VIP* (SIC) — (atal batean)
* 1997: *Mandacaru* (Rede Manchete) — Maitê Flores bezala

## Kanpo estekak
Hondar-banku

[thumb|eskuinera|250px|[Laidako barra, Urdaibai.]]
**Hondar-banku**a kostaldean edo ibai batean pilatzen diren hondar, legar eta harri-koskor multzoak dira.

Hondartzetako hondar-barrak olatu sistema baten joan-etorriaren errepikaketak edota enbata batek sortuak dira. Estuarioetan ibai beso ugariek alubioiak egitean sortzen dira. Aldika, itsasaldien gorabeherek itxuraldatzen dituzte. Beste hondar-barra batzuk ibaien ondoetan korronteak eramandako legarrez osatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gardner Pinnacles

**Gardner Pinnacles** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dauden bi itsas haitz dira. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan daude. Honolulu hiritik 511 itsas milia ipar-mendebaldera daude (946 kilometro), eta French Frigate Shoals atoloitik 174 kilometrora. Bi harkaitzek 24,030 metro karratuko azalera dute. Beren punturik garaiena 52 metrotara dago.

1820ko ekainaren 2an Joseph Allen kapitainaren *Maro* estatubatuar baleontziak lehenbizikoz topatu zituen.

## Kanpo estekak
Compton's kafetegiko istiluak

'''Compton's kafetegiko istiluak''' San Frantzisko hiriko Tenderloin barrutian gertatu ziren 1966ko abuztuan. Ameriketako Estatu Batuetako historian LGBT mugimenduarekin lotutako lehendabiziko istiluetako bat izan zen, 1969an New Yorken jazo ziren Stonewalleko istilu entzutetsuak baino askoz lehenago.

## Istiluen sorburua 
1960ko hamarkadan Compton's kafetegiko langileak poliziari deika hasi ziren bertan bildu ohi ziren pertsona transgeneroen aurkako neurriak har zitzaten. Atxiloketen aurrean, komunitate transgeneroak piketea egin zuen. Piketeak arrakastarik izan ez bazuen ere, oso gertaera garrantzitsua izan zen. Hain zuzen ere, transgeneroen aurkako poliziaren indarkeria salatzen zuen lehendabiziko manifestazioetako bat izan zen.

Istiluen lehenengo gauean, Compton'seko langileek polizari hots egin zioten bezero transgenero batzuk iskanbila egiten hasi zirenean. Poliziakide batek emakume transexualetako bat atxilotzera zihoala, transexualak poliziari kafe-edaria bota zion aurpegira. Horrek liskarra leherrarazi zuen eta platerak eta altzariak jaurti zizkioten elkarri. Ondorioz, kafetegiko erakusleihoa hautsi zen.

Hurrengo gauean, pertsona gehiago elkartu ziren kafetegiari piketea egiteko, pertsona transgeneroak kafetegian sartzea debekatuta zeukatelako. Hautsitako erakusleihoaren ordez jarri zuten berria hautsi zuten berriro ere.

## Istiluen ondorengoak 
[thumb|[Felicia Elizondo aktibista Compton's kafetegiko istiluen 50. urtemuga-eguneko ekitaldian.]]
Istiluak inflexio-puntua izan ziren LGBT komunitatearentzat. Izan ere, gizarte, psikologia eta medikuntza alorretan transgeneroentzat laguntza-zerbitzuak eskaintzen zituen sarea eratu zen. Ondotik, *National Transsexual Counseling Unit* (Transexualentzako Aholkularitza Unitate Nazionala) sortu zen 1968an, era horretako munduko lehen erakundea.

2005. urtean *Screaming Queens: The Riot at Compton’s Cafeteria* dokumentala egin zen, istitluetako parte-hartzaile zenbait lekukotasunekin.

2016ko abuztuan hainbat ekitaldi egin ziren istiluen 50. urteurrena ospatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Coopeer's Donutseko istiluak.
* Stonewalleko istiluak.

## Kanpo estekak
Laysan

**Laysan** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen uharte txiki bat da. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago. 4,11 kilometro karratuko azalera eta 1,6 kilometro luze eta 2,4 kilometro zabaleko neurriak ditu. Zati batzuetan atoloia da, uhartearen erdian eta itsas maila azpitik 2,4 metrora lurrez inguratutako aintzira bat du, bertako urak Ozeano Barekoa baino 3 bider gazitasun handiagoa du.

Uhartearen hawaiierazko *Kauō* izenak "arrautza" esan nahi du. 1820. urte aldera Massachusettsko baleontziek uhartearen berri eman zuten. 1825ean *The Nantucket Enquirer* ontziko eskifaiak ikusi izana aipatu zuen. 1828ko martxoaren 2an Stanyukovich kapitainaren *Moller* errusiar baleontziak lehenbizikoz topatu zuen. 1857an Hawaiiko Erresumak bereganatu eta 1890ean guanoaren ustiaketarako estatubatuar konpainia bati maileguan utzia izan zen. Bertako itsas hegazti kolonia garrantzitsua desagertzear egon zen, bereziki albatrosak. Bestalde, guano biltzaileek untxiak uhartean sartu eta azkar ugaldu zirenez bertako ia landaredi osoan jan zuten, gainera japoniar merkatariak ere hegaztien lumen bila bertaratu ohi ziren. 1909an Theodore Roosevelt estatubatuar presidenteak bertako hegaztiak babesteko asmoz Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uharte gehienak babesgune izendatu zituen. 1923an untxi guztiak hil zituzten eta bertako jatorrizko landaredia berreskuratzen saiatu izan dira.

## Kanpo estekak
Maro uharria

**Maro uharria** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartean nagusiki urpean dagoen koralezko atoloi bat da. 1.935 metro karratuko azalera du. Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uharteko koralezko uharri handiena da. Honolulu hiritik 1.370 kilometro ipar-mendebaldera dago.

1820an Joseph Allen kapitainaren *Maro* baleontziak topatu zuen, horregatik uharriak ontziaren omenezko izena darama.

## Kanpo estekak
Margolaria (Mikel Urdangarin)

**"Margolaria"** Mikel Urdangarinen hirugarren diskoa da, 2017. urtean argitaratutakoa. Aurreko diskoen ibilbide intismista konpromezuarekin uztartuaz jarraitu du lan honekin. Kanta gehienen egilea Mikel Urdangarin bera izan baina abesti batzuenak Xabier Amuriza eta Gerardo Markuletarenak dira. Abesti guztien musika Urdangarinenak dira.

## Kantuen zerrenda 
# "Bihotz hileskorra"
# "Zurea da"
# "Itsasoan euria". Letra: Gerardo Markuleta
# "Libre"
# "Hiritik urrun"
# "Orain"
# "Margolaria"
# "Mendian gora". Letra: Xabier Amuriza
# "Kopla bihotzekuak"
# "Dena neure baitako". Letra: Gerardo Markuleta

## Taldea 
* Ahotsak eta gitarra akustikoa: Mikel Urdangarin
* Gitarra elektrikoa: Rafa Rueda
* Teklatuak eta melodika: Koldo Uriarte
* Biolina: Nika Bitchiashvili
* Bateria: Angel Celada
* Baxua: Jon Cañaveras

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoaren berri Mugalari webgunean.
Niihau

**Niʻihau** edota **Niihau**, AEBetako Hawaii uhartediko uharte bat da, Hawaii estatuan. Kauai uhartetik 29 kilometro mendebaldera dago, eta populaturik gabeko Lehua uhartetik 1,1 kilometro hegoaldera. Uharteko herri nagusia Puʻuwai da.

184 km²-ko azalera du eta 2010eko erroldaren arabera 170 biztanle zituen. 10 kilometro zabal eta 30 kilometro luze ditu. Punturik garaiena Pānīʻau (381 m) mendia da.

Uharteko biztanle ia guztiak hawaiiar jatorrikoak dira eta egunerokoan nagusiki hawaieraz mintzatzen dira, horregatik Hawaii uhartedi osoan jatorrizko hizkuntza hobekien mantendu izan den uhartea da. Honen azalpena, Elizabeth McHutchison Sinclairrek (1800-1892) Kamehameha V.a erregeari Niihau uharte osoa eta Kauai uhartearen zati batzuk 10.000 dolarretako baliodun urrearen trukean erosteko kontratuan biztanleen usadioak eta hizkuntza bere hartan gordetzearen baldintza zegoela da, gainera 1915ean haren biloba Aubrey Robinsonek uhartea kanpotar bisitariei itxi zien. Gaur egun oraindik ere uhartera bertaratzeko bisitak mugatuak daude.

## Kanpo estekak
Mintzan ahoz gora. Oroiteria

**"Mintzan ahoz gora. Oroiteria"** *Berria* aldizkariak plazaratutako lana da. Bertan Espainiako Gerra Zibilaren garaiko hamairu kanta bildu zuten, inongo apaingarririk gabe, A capella abestuaz, "etxe barruko babesean" horrela abesten zirelako, frankismoaren eta errepresioaren beldurrez. Lana egunkariak aurrera daraman Oroiteria proiektuarekin lotuta dago. Babesleak hauek izan ziren: Gipuzkoako Foru Aldundia, Euskadiko Artxibo Historikoa, Eusko Jaurlaritzaren Kultura eta Politika saila eta Gogora Institutua. Diskoak abestien letrekin, Harkaitz Canoren poema batekin eta 2016an *Berria*n agertutako eskela batekin liburuxka jaso zuen.

## Kantuen zerrenda 
# "Ekaitza". Letra: Joxe Mari Lopetegi. Doinua:Joseba Tapia. Ahotsa: Leire Bilbao
# "Maritxo!". Letra: Salbatore Mitxelena. Doinua:Joseba Tapia. Ahotsa: Maite Larburu
# "Euria ta uria". Letra: Santi Onaindia. Doinua:Maite Arroitajauregi. Ahotsa: Maite Arroitajauregi
# "Gernika'ko uso txuriarena ". Letra: Telesforo Monzon. Doinua:Miren Narbaiza. Ahotsa: Miren Narbaiza
# "Len amar lagun giñan etxean". Letra: Joxe Zapirain. Doinua:Joseba Tapia. Ahotsa: Mertxe Oliden
# "Neronek tirako nizkin". Letra: Sebastian Salaberria. Doinua:Xabi Bandini. Ahotsa: Xabi Bandini
# "Gerrako gure ibilerak". Letra: Pepe Bolunburu. Doinua:La Basu. Ahotsa: La Basu
# "Espetxeko kontuak". Letra: Luis Rezola Arana. Doinua:Joseba Tapia. Ahotsa: Joseba Tapia
# "Zuti ozta-ozta nator". Letra: Benantzio Iñurrieta. Doinua:Xabier Montoia. Ahotsa: Xabier Montoia
# "Nork egin du gure galde". Letra: Iñaki Eizmendi. Doinua:Herrikoia. Ahotsa: Jon Enbeita
# "Erbesteko ametsak". Letra: I.-ko Bakartiya. Doinua:Xabier Lete. Ahotsa: Jexux Mari Irazu
# "Haurtxo haurtxoa". Letra: Piarres Larzabal. Doinua:Mixel Labegerie. Ahotsa: Mixel Etxekopar
# "Gerrako zauriei begira". Letra: Jexux Mari Irazu. Doinua:Xabier Lete. Ahotsa: Jexux Mari Irazu

## Taldea 
* Ahotsak eta gitarra akustikoa: Mikel Urdangarin
* Gitarra elektrikoa: Rafa Rueda
* Teklatuak eta melodika: Koldo Uriarte
* Biolina: Nika Bitchiashvili
* Bateria: Angel Celada
* Baxua: Jon Cañaveras

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestien letrak *Berria*ren webgunean.
Zerbait ari da gertatzen, hor

***Zerbait ari da gertatzen, hor*** Txuma Murugarren abeslariaren bakarkako hamargarren diskoa da. Soinuak eta hitz guztiak Murugarrenenak berarenak dira. Diskoa 2016an plazaratu zen. Lan honetan eragin eta joera asko nahastu egiten dira: rock, pop, blues.

## Musikariak 
* Ahotsa eta gitarra erritmikoa: Txuma Murugarren
* Gitarrak: Miguel Ramírez
* Pianoak eta teklatuak: Rafa Aceves
* Baxua: Ekaitz Hernández
* Bateria:Natxo Beltrán

### Kolaborazioak 
* Koruak eta slider gitarra: Gaizka Insunza
* Tronboiak: Asier Ituarte
* Gitarra akustikoak: Angel Unzu
* Koruak: Axular Arizmendi

## Abestiak 
# "Apurrak galtzetan"
# "Alferrik deitoratzea"
# "Zerbait gertatzen ari da hor"
# "Bagoaz hemendik"
# "Diru falta bazaigu"
# "Egun handia"
# "Uda usaina"
# "Atzoko zerraldoak"
# "Poz biribila"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vade retro satana

''''''''* (euskaraz *Atzera Satan* edota *Alde Satan*) Erdi Aroko latinezko esamolde bat da. Exorzismoetan erabiltzen den otoitz katoliko edo formula bat ere bada, eta Markoren Ebanjelioaren arabera, Jesukristok aipatutako *Vade retro, Satanas! Deum adorabis et illi soli servies* (*Atzera, Satan! Jainkoa gurtuko duzu eta berau bakarrik zerbitzatuko'') esalditik dator.

San Benitoren dominaren atzealdean ere agertzen den aipamena da:

## Kanpo estekak
James Buchanan Duke

**James Buchanan Duke** (1856ko abenduaren 23a - 1925eko urriaren 10a) Estatu Batuetako tabako eta elektrizitate industrialaria izan zen, baina ezagunagoa da zigarroaren fabrikazio eta marketin modernoa sartzegatik eta Duke Unibertsitatearekin duen harremanagatik.

James Buchanan Duke, "Buck" ezizenaz ezaguna, 1856ko abenduaren 23an jaio zen, Durhametik hurbil, Ipar Carolina, Washington Duke (1820-1905) industrialari eta filantropoaren eta, Artelia Roney Duke, bere bigarren emaztearen semea.

1880ko hamarkadan, James Buchanan eta bere anaia Benjamin Newton (1855-1929) aitaren Durham-eko tabako konpainia hartu zuten.

1885. urtean, James Buchanan Duke-k zigarretak egiteko lehenengo makina automatizatua (James Albert Bonsack-ek asmatua) erabiltzeko baimena lortu zuen, eta 1890. urteaz geroztik, Duke enpresak Estatu Batuetako lehen fabrikatzailea bilakatu zen, herrialdeko zigarroen merkatuaren % 40 hornituz. Urte hartan, Duke-k lau lehiakide nagusien kontrola sendotu zuen korporazio batean, American Tobacco Company, Estatu Batuetako zigarroen merkatuan monopolioa lortuz.

1911. urtean, Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak, Sherman Legeak aplikatuz, Dukek sortutako trusta lau enpresatan desegiteko behartu zuen.

## Kanpo estekak
Lisianski

**Lisianski** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartean dagoen koralezko uharte bat da. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago, Honolulu hiritik 905 itsas milia ipar-mendebaldera (1.676 km).

155,571 hektareako azalera du eta bere punturik garaiena isats mailatik 12 metrora dago. Uhartea koral eta hondar-barrez inguratua dago.

Uharteak izena Juri Lisianski Errusiar Itsas Armada Inperialeko ofizialaren omenez darama, 1805ean, *Neva* ontziaren kapitai gisa munduaren lehenbiziko errusiar itzulingurua egiten ari zela uhartea ikuskatu baitzuen. 1857ko maiatzaren 10ean Kamehameha IV.a erregeak Hawaiiko Erresumaren jabegotza aldarrikatu zuen.

## Kanpo estekak
Bwindiko baso zeharkaezina

**Bwindiko baso zeharkaezina**, Ugandaren hego-mendebaldean dago, Afrikako ekialdean. Basoaren barruan Parke Nazional bat dago, Kongoko Errepublika Demokratikoarekin muga egiten duena, Virungako Parke Nazionaletik gertu eta Rift Haran Handiaren ertzetan. Parkeak
331 km2 ditu, funtsean,  jungla eta ordokiez osatua. Parkea batez ere ezaguna da bertan Mendietako 300 gorilen bizilekua dela, hau da, mehatxatutako populazio horren erdia.

Parkea UNESCOren munduko ondarearen zerrendan inskribatua dago.

Buhoma inguruko eskualdea oso egokia da primateak eta hegaztiak ikusteko, baita txinpantzeak, turakoak eta Bucerotidaeak ere. Basoa Afrikako ekosistema aberatsenetako ei da, izatez bertan bizi baitira espezie mota desberdin anitz: 120 ugaztun, 346 hegazti mota, 202 pinpilinpauxa mota, 163 arbola mota, eta arriskuan dauden beste hainbat espezie. Mendietako gorila bi mota daude, *Mubarrak* eta *Katendegyerak*, eta biak nahiko ohituta daude gizakien presentziara. *Mubarrak* ei dira soziableenak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bwindi Impenetrable National Park-112393.jpg
Fitxategi:Bwindi Impenetrable National Park-112398.jpg
Fitxategi:Bwindi Impenetrable National Park-112348.jpg
Fitxategi:Bwindi Impenetrable National Park-112441.jpg
Fitxategi:Ranger in Bwindi Impenetrable National Park.jpg

## Kanpo estekak
Kure atoloia

**Kure atoloia**, Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen atoloi bat da, Ozeano Barean. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago, Midway atoloitik 48 itsas milia ipar-mendebaldera (89 kilometro). Atoloiaren lursailari **Uharte Berdea** deritzate.

0,862 kilometro karratuko azalera du, 9,3 kilometro luze eta 7,7 kilometro zabal. Ur gazidun aintzira bat eta hainbat uhartetxo inguratzen dituen 10 kilometro zabal eta zirkulu itxurako koralezko uharri batez osatua dago.

## Kanpo estekak
Haizealdeko uharteak (argipena)

**Haizealdeko uharteak** hurrengoak izan daitezke:

* Antilla Txikietan, **Haizealdeko uharteak**;
* Polinesia Frantsesean, **Haizealdeko uharteak**;
* Hawaii uharteetan, **Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uharteak** edota Haizealdeko Uharteak.
Bell Laborategiak

thumb|250px|Bell Laborategien egoitza, Murray Hill (New Jersey)
**Bell Laborategiak** edo **Nokia Bell Labs** (lehenago *AT&T Bell Laboratories*, *Bell Telephone Laboratories* eta *Bell Labs* deitua), ikerketa eta garapen zientifikoan lan egiten duen konpainia da, Nokia enpresa finlandiarrena. Murray Hillen (New Jersey) du egoitza nagusia, baina laborategi gehiago ere baditu AEBetan eta beste zenbait herrialdetan.

1925ean sortua, elektronikaren arloan munduko ikerketa laborategi garrantzitsuenetakoa da, eta bertan egindako patente eta aurkikuntzen artean daude, besteak beste, irrati-astronomia, transistorea, laserra, zuntz optikoa, DDC txipa, C eta C++ programazio lengoaiak eta Unix, Plan 9 eta Inferno sistema eragileak. Nobel Saria zortzi aldiz irabazi dute Bell Laborategietan egindako aurkikuntzek, eta guztira lan horietan aritutako 13 ikertzailek jaso dute Nobel Saria.

## Kanpo estekak 
* Bell Laborategien webgune ofiziala (ingelesez)
Hilo (Hawaii)

**Hilo**, AEBetako Hawaii estatuan dagoen kostaldeko udalerri bat da, Hawaii uhartean. Hawaii konderriaren hiriburua da. 2010eko erroldaren arabera 43.263 biztanle zituen.

Hilo badian dago, Mauna Kea eta Mauna Loa sumendietatik hurbil. Hawaiiko Unibertsitatea eta Merry Monarch musika jaialdiaren egoitza da.

## Kanpo estekak
Florida Keys

**Florida Keys**, AEBetako Florida penintsularreko hegoaldeko muturrean dagoen 17000 uharte inguruz osatutako uhartedi bat da, Florida eta Kuba artean. Uhartedia Miami hiritik 15 milia hegoaldera hasten da, 320 kilometrotako hego eta hego-mendebaldeko norantza duen arku luze batetan zehar hedatuz Key West uhartean amaitzen da, hain zuzen ere, populatutako azken uhartea, Kubatik itsasoz 151 kilometro eskasera.

Uharteak Floridako itsasartean zehar sakabanatuak daude, Ozeano Atlantikoa eta Mexikoko Golkoa banatzen dituen harresi natural bat osatuz. Lur lehorrera zubiz beteriko Overseas Highway errepidearen bidez lotua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.naiz.eus/eu/gaiak/noticia/20230502/florida-keys-itsas-gaineko-errepide-tropikaletan Urtzi Urrutikoetxea: "Florida Keys, itsas gaineko errepide tropikaletan" naiz.eus agerkari digitalean, 2023/05/02.
Carnival of Souls

***Carnival of Souls*** (euskaraz *Arimen Inauteria*) 1962ko Herk Harvey estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta ekoitzi eta antzeztutako beldurrezko film independiente bat da. Candace Hilligoss, Frances Feis, Sidney Berger eta Art Ellison aktoreek antzeztu zuten.

Denboraren poderioz beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko filma bilakatu eta gaur egun noizbehinka Halloween gauen ikusi ohi den ohiko filmeetako bat da. David Lynch eta George A. Romero zuzendariek beren filmagintzan eragina izan duen filma izan dela aipatu izan dute.

*1998an izenburu berdineko berregokitzapena izan zuen.

## Argumentua 
Mary Henry (Candace Hilligoss) bi lagunekin autoz egun pasa doa. Beste auto batekin laisterketa ebat giteko erronka onartuko dute, baina zubi batera iristean beren autoak istripua izan eta ibaira eroriko da. Hiruak hil direla dirudi, baina ustekabean Maryk ibaitik ateratzea lortuko du. Behin osatuta, Maryk Utahko udalerri batean elizako organojole bezala lan egiteko eskeintza onartuko du, baina Aintzira Gazi Handiaren ertzean dagoen pabilioi zaharkitu batean bizi dela dirudien mamu itxurako gizon misteriotsu bat (Herk Harvey) jarraitzen hasiko zaio. Une honetan, Maryk bere mamu pertsonalei aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* Candace Hilligoss: Mary Henry
* Frances Feist: Thomas andrea
* Sidney Berger: John Linden
* Art Ellison: Erreberendoa
* Stan Levitt: Samuels doktorea
* Tom McGinnis: Organo lantegiko nagusia
* Forbes Caldwell: Organo lantegiko langilea
* Dan Palmquist: Gasolindegiko langilea
* Bill De Jarnette: Mekanikaria
* Steve Boozer: Chip
* Pamela Ballard: Jantzi saltzailea
* Herk Harvey: "Gizona"mamu nagusia)

## Kanpo estekak 
* *Carnival of Souls'' filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com {en}}
* IMDBko fitxa irakurgai
Pearl eta Hermes atoloia

**Pearl eta Hermes** () Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen atoloi bat da. AEBerako Hawaii estatuan dago. 0,36 kilometro karratuko azalera du.

Atoloia oso higatua eta erdi urperatua dago. Koral uharrien gainean dauden hainbat hondarrezko uharteez osatua dago: North, Little North, Southeast, Bird, Sand, Grass, Seal eta Kittery. Uharteen garaiera eskasa zela eta noizbehinka urak estaltzen ditu.

1822an *Pearl* eta *Hermes* ingeles baleontziak bertan hondoratzean topatuak izan ziren eta horregatik haien omenezko izena daramate. Bi eskifaiek baleontzien hondakinekin txalupa bat eraiki eta Honolulura nabigatzea lortu zuten. 1927an William Greig Anderson kapitainak atoloiko aintziran perladun ostrak topatu zituen, horregatik duela urte gutxira arte ondare hori ustiatu izan da, hain zuzen ere, Hawaiiko Gobernuak atoloia bertako hegaztiak babesteko babesgunea izendatu zuen arte.

## Kanpo estekak
Harro (Zea Mays)

***Harro*** Zea Mays taldearen zortzigarren diskoa da. Musika eta letrak taldearenak dira. Ekoizpena Dave M. Allenen eskuetan egon da, The Cure eta Depeche Mode taldeen zenbait ekoizpenen arduraduna. Estilo aldetik pop-rock joeran kokatzen da.

## Taldea 
Disko honetan kolaboratzaile dezente hartu zuen parte:
* Asier Basabe: bateria, koroak
* Ruben González: baxua, sintetizadora, koroak
* Iñaki Imaz "Pitti": gitarra elektrikoa eta akustikoa, sintetizadorea
* Aiora Renteria: Ahotsa, perkusioak

## Kolaboratzaileak 
* Santi Balmes (Love of Lebian)
* Txufo Wilson
* Samson Srinuan
* Raul Lomas (Doctor Deseo) teklatuetan, bilboko

## Abestiak 
1. *Enbata*
2. *Galaxia zorroan*
3. *Amiltzen ez den bat*
4.*Ez dut sinestu nahi*
5. *Orain*
6. *Ahotik*
7. *Eguzkira beti*
8. *Barrutik*
9. *Sutan*
10. *Buruarekin ihes*
11. *Itzala utzi*
12. *Ezin pentsatu*
13. *Isiltasuna*
14. *Eztarritik alura*
15. *Zu*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Letrak eta informazioa.
* Disko osoa Youtuben.
Pierre Combescot

**Pierre Combescot** (Limoges, Akitania Berria, 1940ko urtarrilaren 9-Paris, 2017ko ekainaren 27) kazetari eta idazle frantses ezaguna izan zen.

## Biografia 
Pierre Combescot *Canard enchaîné* aldizkarian ezaguna egin zen; aldizkari satiriko horretan **Luc Décygnes** izengoitiaz sinatzen zuen. Bere gai nagusiak dantza eta opera ziren. *Paris Match* aldizkarian, bestetik, kronika ugari idatzi zituen. 1986an Médicis saria eskuratu zuen, *Les funérailles de la sardine* eleberriari esker. 1991an Goncourt Saria irabazi zuen, *Les filles du calvaire* eleberriarekin. 1999an, bere obra osoarengatik, Prince Pierre de Monaco saria eman zioten. Okzitaniako Le Cailarren bizi zen. 2002ko lehendakaritzarako hauteskundeetan Jean-Pierre Chevènement alde aritu zen.

## Obra 
* *Louis II de Bavière*, Lattès, 1974
* *Les Chevaliers du crépuscule*, Lattès, 1975
* *Les Funérailles de la Sardine*, Grasset, 1986. Médicis saria
* *Les Petites Mazarines*, Grasset, 1990
* *Les Filles du Calvaire*, Grasset, 1991. Goncourt Saria.
* *La Sainte Famille*, Grasset, 1996
* *Le Songe du Pharaon*, Grasset, 1998
* *Lansquenet*, Grasset, 2002
* *Les Diamants de la guillotine*, Robert Laffont, 2003.
* *Ce soir on soupe chez Pétrone*, Grasset, 2004
* *Pour mon plaisir et ma délectation charnelle*, Grasset, 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Vídeo: Pierre Combescot: Les filles du calvaire.
* Vídeo: Pierre Combescot: Les diamants de la guillotine.
Hawaiiko Erresuma

**Hawaiiko Erresuma** (hawaiieraz *Aupuni Mōʻī o Hawaiʻi* eta ingelesaz *Kingdom of Hawaiʻi*) 1795ean ordurarte elkarren artean independienteak ziren Hawaii, Oahu, Maui, Molokai eta Lanai uharteak Kamehameha I.a erregearen eskutik gobernu baten pean jarri eta 1810ean Kauai eta Niihau uharteak odol jario edo gerrarik gabe beren borondatez elkartzean sortutako erresuma bat da.

1893an Liliuokalani erreginak abdikatzean erresuma desegin eta 1894an Hawaiiko Behin Behineko Gobernua ezarri eta Errepublika aldarrikatu zen. 1898an AEBek anexionatu zuen.

Erresuma honetan bi errege etxek agindu zuten: Kamehameha Etxea (1793-1872) eta Kalākaua Etxea (1874-1893).

## Kanpo estekak
Mybster

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri txiki bat da, Caithness barrutian. Loch of Toftingall aintziratik 2 milia ipar-mendebaldera, Watten udalerritik 2 milia ekialdera eta Thurso udalerritik 7 milia hegoaldera dago, A9 errepidean.

## Kanpo estekak
Bodleiar Liburutegia

**Bodleiar Liburutegia (**) Ingalaterrako Oxfordeko Unibertsitatean dagoen liburutegi nagusia da. 1602an sortu zen; hortaz, Europako liburutegi zaharrenetako bat da, eta Ingalaterran tamainari dagokionez Britainiar Liburutegiak bakarrik gainditzen du. Erresuma Batuko egileen eskubideen gordailuak diren bost liburutegietako bat da.

## Iruditegia 

Irudi:Bodleian Library entrance, Oxford.jpg|Sarrera eta Oxfordeko Unibertsitateko hainbat ikastetxeen armarriak dituen atea.
Irudi:Oxford - Bodleian Library 1602 - Old School Quadrangle - Statue of William Herbert, 3rd Earl of Pembroke (1580-1630) by Hubert Le Sueur 03 - Tower of the Five Orders of Architecture (Tuscan, Doric, Ionic, Corinthian, Composite) 1613.jpg|Patioa.
Irudi:New_Bodleian_Library_November_2011.JPG|Liburutegi berria, 2011.
Irudi:Bibliotheksstempel_Bodleiana.jpg|Zigilua.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Newlands of Geise

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Caithness barrutian. Thurso udalerriaren hego-mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
Newport (Caithness)

**Newport**, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Ramscraig udalerritik 1 milia ipar-ekialdera A9 kostaldeko errepidean dago, Dunbeath udalerria 2 milia iparraldera eta Berriedale udalerria ekialdean ditu.

## Kanpo estekak
Nybster

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako herrixka bat da, Caithness barrutian. A9 errepidean dago, Auckengill udalerritik 0.8 kilometro iparraldera eta John o' Groats udalerritik 11 kilometro hegoaldera.

## Kanpo estekak
Papigoe

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Broad Haven lurmuturrean dago.

## Kanpo estekak
Ramscraig

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako herrixka bat da, Caithness barrutian. Dunbeath udalerritik 2 milia hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Reaster

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri txikibat da, Caithness barrutian eta Bower parrokian.

## Kanpo estekak
Roadside (Caithness)

**Roadside**, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. A9 eta B874 errepideen arteko bidegurutzean dago, Sordale udalerritik milia 1 hegoaldera.

## Kanpo estekak
Reiss (Eskozia)

**Reiss**, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Wick udalerritik 4,8 kilometro iparraldera eta John o' Groats udalerritik 24 kilometro hegoaldera dago.

Eremu hau bere hondartza eta 18 zuloko Wick golf zelaiarengatik ezaguna da.

## Kanpo estekak
Roster (Caithness)

**Roster**, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Lybster udalerritik 2 milia iparraldera eta Upper Camster herrixkatik milia 1 hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Scrabster

'***,  eta **Sgrabstal*', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Thurso udalerritik 2,4 kilometrora, Wick udalerritik 36,2 kilometrora eta Inverness udalerritik 180 kilometrora dago.

Eskoziako arrantza industriaren gune garrantzitsua da.

## Kanpo estekak
Skarfskerry

'*** edota **Scarfskerry*', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Thurso udalerritik ipar-ekialdera dagoen penintsula txiki batean dago.

## Kanpo estekak
Skirza

'*** edota **Skirsa*', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Freswick udalerria hegoaldean du.

## Kanpo estekak
Smerral

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Caithness barrutian. Latheronwheel udalerritik milia 1 ipar-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Spittal (Highland)

**Spittal**, Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Caithness barrutian. Thurso udalerritik 9 milia hegoaldera eta Mybster udalerritik 1,5 milia iparraldera dago. A9 errepidea herrixkatik igarotzen da.

## Kanpo estekak
Thrumster (Caithness)

**Thrumster**, Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Caithness barrutian. Wick eta Inverness arteko A99 errepidean dago.

## Kanpo estekak
Swiney

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko kostaldeko udalerri txiki bat da, Caithness barrutian. Lybster udalerritik milia batera dago, A99 errepidean.

## Kanpo estekak
Weydale

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Thurso udalerritik 3 milia hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Upper Lybster

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako udalerri bat da, Caithness barrutian. Lybster udalerritik 2 milia iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Watten (Highland)

**Watten**, , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Loch Watten aintzira eta Wick ibaitik hurbil dago, Wick eta Thurso udalerrien arteko A882-A9 errepidean.

## Kanpo estekak
Westerdale (Highland)

**Westerdale**, , Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako udalerri bat da, Caithness barrutian. Thurso ibaiaren bazterrean dago, Halkirk udalerritik 5 milia hegoaldera.

## Kanpo estekak
Aberarder

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da. Loch Ruthven aintziraren hegoaldean eta Loch Ness aintziaren ekialdean dago, B851 errepidean.

## Kanpo estekak
Villabonako udaletxea

**Villabonako udaletxea** Gipuzkoako Villabona-Amasa udalerriko udal egoitza da. Erreboteko plazan dago.

Egungo Udaletxea 1851. urtekoa da. Aurrekoa 1812an nahitan erre zuten, Napoleondar Gerretan frantziar tropek kuartel modura erabili zutelako.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Jesusen Bihotzaren eliza (Villabona)

**Jesusen Bihotzaren eliza** Gipuzkoako Villabona-Amasa udalerriko eliza nagusia da. Latindar gurutzeko oinplanoa du.

XX. mendean eraiki zen. Lehen, honen lekuan, XX. mendeko baseliza bat zegoen, Pietateko Andre Maria izenekoa.

## Kanpo estekak
Sarclet

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Thrumster udalerritik milia 1 ipar-mendebaldera eta Wick udalerritik 5 milia hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Aldabra

**Aldabra** —ezaguna orobat **Aldabran**, **Aldabrako atoloia** edo **Aldabra uhartea** izenez— Seychelleetako atoloi bat da, Indiako ozeanoaren mendebaldean kokatua. Unescoren Gizateriaren ondare zerrendan inskribatua dago 1982tik; izan ere, atoloia natura erreserba da, eta Ramsarko hitzarmenaren barruan dago. Ezaugarri nabarmen hauek ditu: munduko ataloi urgaineratu handiena da; dortoka berdeak Indiako ozeanoan duen habia gune nagusia da; Seychelleetako dortoka erraldoien populazioa handiena du; *Phaethon rubricauda* hegaztiaren koloniarik handiena du, bai eta *Fregata ariel* eta *Fregata minor* hegaztien kolonia handiak ere. Atoloiaren isolamenduak eta gizakiaren presentzia urriak aukera eman du bertako zenbait endemismo garatzeko, hala nola *Dryolimnas cuvieri* hegaztia, Indiako ozeanoko hegan egin ezin duen azken txori espeziea.

## Geografia 
### Kokapena 
Aldabra Seychelleetako hego-mendebaldean dago, Mahé uharte nagusitik 1.066 km hego-mendebaldera, eta Madagaskartik 420 km ipar-mendebaldera.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aldabra Atoll-108985.jpg
Fitxategi:Aldabra Atoll-108986.jpg
Fitxategi:Aldabra Atoll-108993.jpg
Fitxategi:Aldabra Atoll-108994.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melkeko abadia

**Melkeko abadia**, , Austriako Melk udalerrian dagoen beneditar abadia bat da, Austria Beherean. Amildegi harkaiztsu batean dago, Danubio ibaia eta Wachau haranaren gain.

1089an Leopold II.a Babenbergoak beneditar fraideei bere gazteluetako bat eman zienean sortua izan zen. XII. mendean eskola bat sortu eta berehala bere liburutegiak ospe handia bereganatu zuen, bertan zegoen eskuizkribu bilduma zabala zela eta. Era berean, monasterioa eskuizkribuen ekoizpenean erreferente bilakatu zen. XV. mendean abadia *Melkeko erreforma* delakoaren gunea bihurtu zen, mugimendu honek Austriako eta hegoaldeko Alemaniako monasterioak biziberritu zituen.

## Iruditegia 

Irudi:070526_Stift_Melk_02.jpg|Sarrera nagusia.
Irudi:Austria_-_Melk_Abbey_Library_-_1884.jpg|Liburutegia.
Irudi:Stift_Melk_dsc01414.jpg|Patioa.
Irudi:Aerial image of Melk Abbey (view from the southwest).jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Melkeko abadiaren webgunea
Napoleon, Marte jainko bakegile

*Napoleon, Marte jainko bakegile* Antonio Canova eskultore italiarraren marmolez egindako lan ezaguna da. Eskultura 1803an hasi zuen eta hiru urte behar izan zituen bukatzeko, Frantziako Lehen Inperioaren garaian, alegia. Londresko Apsley Housen iku daiteke. Halaber, munduan, beste kopia batzuk daude, esaterako brontzez egindako Brerako Arte Ederren Akademiakoa (Milan).

## Historia 
Eskultura erraldoi hau, jatorriz, kritikari batzuen ustez, Luigi Canonica arkitektoaren proiektuaren arabera, Milango Senatuko jauregian jartzeko enkargatua izan zen. Urte haietan, Napoleonen arrakastarenak, ohikoak ziren enperadorearen irudi jainkotuak egitea. Bide horretan Canova lehenetariko bat izan zen eta, ondorioz, Napoleonen familia loriatzearen propagandista handienetakotzat jotzen da. 1816an Erresuma Batuko Gobernuak eskultura erosi zuen, 66.000 frankoen truke; hori da gaur egun Apsley Housen dagoena, alegia. 1978ko urriaren 25ean ezezagun batzuk eskuineko eskuan zuen Garaipenaren ikurra lapurtu zuten. Breran 1859tik erakusten den kopia 1811an Righetti anaiek egin zuten.

## Deskribapena 
Martearen irudiarekin aurpegia Napoleonena da. Napoleon idealizatuta agertzen da, biluzik, garaile. Ezkerreko eskuan zetro bat darama eta eskuinean Nike lurra menperatzen. Ezkerreko besoan tunika bat darama. Haren ezpata enbor batetik zintzilik dago. Canovaren erreferente nagusia estatuagintza klasikoa da, bereziki gorputzaren anatomia eta oihalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akenio

[thumb|190px|[taraxacum|Txikori belarraren akenioak]]
[thumb|eskuinera|190px|[Marrubi akenioen xehetasuna.]]
**Akenio** bat fruitu lehor bat da, hazi bakarrekoa eta indehiszentea, non perikarpoa ez dagoen haziarekin bateratua.

Hitza grezieratikoa da: ἀ, *a* ukatze aurrizkia + χαίνειν, *khainein* zabaldu, fruituaren indehiszentzia dela-eta.

Akenioa eratzen da karpelo bakarretik edo anizkoitzetik (poliakenioa).

Akenioak hegaxkak baditu, *samara* deritzo, astigarra esaterako.

## Adibideak 
Akenioak dira esaterako landare hauen fruituak: urrebotoia, artobeltza, txarpoila eta cannabisa.

Marrubien akenioak hazitzat jotzen dira batzuetan, baina berez akenio-multzo bat da, eta jaten den mamia ehun osagarria.

Arrosak ere akenioak ekoizten ditu. Fruitu bakoitzak akenio batzuk eratzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Samara

## Kanpo estekak
2017ko Frantziako Tourra

**2017ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 104. edizioa izan zen.

Garailea Sky taldeko Chris Froome britainiarra izan zen. Honekin batera, Cannondale-Drapac taldeko Rigoberto Uran kolonbiarra eta AG2R La Mondiale taldeko Romain Bardet frantziarra igo ziren podiumera.

Lehenbiziko euskalduna, Sky taldeko Mikel Landa arabarra izan zen, sailkapen orokorreko laugarren postuan amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Maltako setioa (1565)

**Maltako setioa** edota **Maltako Setio Handia** (malteraz *L-Assedju l-Kbir*) 1565ean Otomandar Inperioak Maltako Ordenaren egoitza zen Malta uharteari egindako setio eta konkista saiakera bat izan zen. Honetan, Maltako Ordenako Zaldunek, 2.000 oinezko gerlariek eta 400 gizonezko, emakumezko eta haur maltarrek otomadarren setioa gainditu eta atzera bidean jarri zituzten. Garaipen hau XVI. mendean Europan ospatuenetako bat izan zen. Voltairen hitzetan "ez dago ezer Maltako setioa baino gehiago ezagutzen denik", eta zalantzarik gabe ordurarte Europan zegoen otomandarren garaitezintasunaren ideia desegiten eta Mediterraneoan Espainiar Inperioaren nagusitasunaren hasiera ezartzeko balio izan zuen, Lepantoko guduan ikusiko zen bezala.

## Kanpo estekak
Xiri Andonegi

**Xiri Andonegi Egurbide** (Mutriku,1955 &ndash; 2011ko urtarrilaren 19a) mutrikuar eskultore eta pintorea izan zen.

Elgoibarko Goiti y Estarta eta Ezenarro-Sigma fabriketan egin zuen lan. 1970. urtetik aurrera ekin zion bere ibilbide artistikoari Debako Arte Eskolan (1970-1973). 1996an Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean lizentziatu zen. Mutrikuko tailerrean garatu zuen sormen-jarduna.

Herriarentzako obra ugari burutu zituen. Haien artean, “Mari” “Urtzi Thor” “Sorgin” eta “Akerbeltz” erraldoiak eta “Oker” “Alper” “Txoro” eta “Txotxolo” buruhandiak.

Markina-Xemeingo elizaren aurrean dagoen eskultura, Juan Antonio Mogelen omenez egindakoa, berea da baita (1998. urtekoa). Xiriren harrizko hizkiek Mogelen testu ezagun bat betikotu zuten bertan: «Gurago dau otsuak/ Baso bizitzia iatekua/ Nekez billatu biarra/ Etxe-txakur katiaz/ Lotubaren eregu ta/ Ogi biguna baino».

Ezaguna da baita Mutrikun, artistak Atxukalen egindako lana, ingurua artelan bihurtzeko helburuarekin egindakoa. Bere hitzetan, «jendea elkarrekin egoteko» pentsatua eta egina. Gaur egun "Xiri gunea" izenarekin ezagutzen da leku hori.

thumb
thumb
thumb

## Kanpo estekak 
* Xiri Andonegi, Lanbide Tradizionalak.
* Xiri Andonegi Egurbide, Auñamendi Eusko Entziklopedia
* Xiri Andonegi, adiorik ez artegile herrikoiari, Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza
Stephen A. Douglas

**Stephen Arnold Douglas** (1813ko apirilaren 23a - 1861eko ekainaren 3a) Illinoisko politikari amerikarra izan zen. Estatu Batuetako Ordezkaria, Estatu Batuetako Senataria eta Alderdi Demokratikoak hautatua izan zen 1860ko hauteskundeetarako presidentegai, eta Abraham Lincoln errepublikarraren aurka galdu zuen.

Douglasek lehenago Lincolni irabazi zion Senatuaren lehiaketa batean, ezaguna 1858ko Lincoln-Douglas eztabaida ospetsuengatik. "Little Giant" izendatu zuten, baina maila fisiko laburra izan arren, politikan indartsu eta are garrantzitsuagoa zen.

Douglas 1813ko apirilaren 23an jaio zen Brandonen (Vermont). Jacksonvillen (Illinois) hazi zen. Martha Martinekin ezkondu zen 1847tik 1853an hil zen arte. Hiru seme-alaba izan zituzten. Ondoren Adele Cuttsekin ezkondu zen 1856tik 1861ean hil zen arte. Haur bat izan zuten. Douglasek sukar tifoideak eragindako pneumoniaz hil zen Chicagon (Illinois) 1861eko ekainaren 3an, 48 urte zituela.
Newport (Rhode Island)

**Newport**, AEBetako Rhode Island estatuan dagoen hiri bat da, Newport konderrian. 2010eko erroldaren arabera 24.672 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Dana Loesch

**Dana Loesch**, jaiotza-izenez **Dana Eaton**, (Dallas, Texas, 1978ko irailaren 28a) ideologia kontserbadoreko estatubatuar telebista eta irratsaio aurkezlea da.

## Bibliografia 
* Loesch, Dana (2014).* Hands Off My Gun: Defeating the Plot to Disarm America*. Center Street. .
* Loesch, Dana (2016). ''Flyover Nation: You Can't Run a Country You've Never Been To''. Sentinel. .
Maß

thumb|220px|Masskrug
**Maß** edo **Mass** antzinako bolumen unitatea da, Alemanian eta Austrian erabiltzen dena. Jatorrian 1.069 litroren berdina bazen ere, egun litroren baliokidea da. Batez ere, garagardo bolumena adierazteko baliatzen da. Horrela, Mass baten edukiera duen garagardo pitxerrak **Masskrug** izena du.

Beirazko masskruga oso ohikoa da Bavariako garagardotegi eta biergartenetan, eta Municheko Oktoberfesteko ikurretako bat. Askotan, metonimiaz, pitxerrari ere mass deitzen zaio. 

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Aitziber Porras

**Aitziber Porras Conde** (Gasteiz, 1978ko maiatzaren 9a) arabar errugbilari ohia da, hainbat urtez Gaztedi Rugby Taldean aritutakoa. Berdegunean zuen posizioari dagokionez, bigarren lerrokoa zen. Euskal eta Espainiako selekzioetan jokatzeko hautatua izan zen eta denera 3 Espainiako Txapelketetan eta 39 nazioarteko partidetan jokatu du.
Patroi (arraunketa)

[thumb|300px| [Orio Arraunketa Elkartea|Orioko traineruaren txopan patroia.]]
**Patroia** traineru bat gidatzen duen arraunlaria da. Traineruaren norabidea finkatzeaz gain berak markatzen du arrauketaren erritmoa.

## Patroi historikoak 
Arraunketaren historian ezagun bihurtu diren patroiak ugari dira.

* Garaipen batzuk arraunean eta beste batzuk patroi lanetan.

## Kanpo estekak
Abriachan

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da. Loch Ness aintziraren mendebaldeko ertzean dago, Inverness udalerritik 15 kilometro hego-mendebaldera. 120 biztanle inguru ditu.

## Kanpo estekak