Gurfako kobazuloak

**Gurfako kobazuloak** labar-arkitekturaren adibideak dira. Sizilian daude, Alia udalerritik gertu (Palermoko probintzia), eta *Catanese* izeneko S.S. 121 errepidearen 182 kilometroan desbideratze txiki bat hartuz, nekropolira *Grotte Della Gurfa izeneko aldiriko erreserba*n dagoen nekropolira irits daiteke.

Hareharri gorriko amildegi batean zizelkatutako sei gelaz osatuta daude, baina gaur ez dira erabiltzen barrunbe natural hauek.

Data oraindik ez dago ziur, baina badirudi data K.a. 2500-K.a. 1600 urteen artekoa dela, Brontze Arokoa.

## Gune arkeologikoak 
### Cozzo Barbarako kokalekua 
Erliebean, gaur egungo gune populatuko hegoaldean, noizbehinkako aurkikuntzek argitara atera zituzten zeramikako zatiak, txanponak eta mosaiko zurien zatiak, beharbada, erromatar landetxe baten presentziaren testigantza.

### Cozzo Sulfarako nekropolia 
Muinoan, izena sulfurozko ur iturri txiki batetik izena hartu zuen, harriz eta plaka litikoz estalitako hilobiez osatutako nekropoli bat dago.

### Gurfako nekropolia 
Harkaitz multzo homonimoan, ehorzketak egin ziren, eta horien tipologiak bi datatakoak dira.

Erromatar garaiaren amaieran, gaieintzen den harkaitz batean, induskatu ziren bi arkosolio, bata bestearen ondoan, bakoitza zulo askorekin. Hau da nekropoli batetik geratzen den bakarra, harkaitz handietan induskatua, baina kobazuloetara sartzeko desegin zena.

Erdi Brontze Aroko (K.a. 1500-1250) harkaitzean *(a grotticella)* induskatutako hilobiak, erreserbaren eremuan sakabanatuta daude. Euren forma antzinako kanpai-labearen antzekoa da.

### Gurfako kobazuloak 
Kobazuloak ez dira naturalak, baizik eta gizakiak egindakoak. Hauen interpretazioa eta datazioa zaila da gehikuntza eta eraldaketa asko egin direlako. Gurfa izena arabierazko *ghorfa* hitzetik dator, musulmanen dominazioaren oroigarri bat, gela edo biltegia esan nahi duena. Tunisian *ghorfak* izeneko ale dendak daude, zeinen batzuk helmuga turistiko bihurtu diren. Siziliako toponimian, *gurfi* izena, biltegia izendatzeko erabiltzen da.

Haitzuloen multzoak sei barrunbe ditu, hareharri horixka batean zulatutako eta bi mailatan antolaturik.

Ezkerrean, oinplano angeluzuzeneko gela bat dago, 9.59x9.15 metrokoa, 4.53 metroko altuerakoa, bi isurkiko sabai batekin, behin *sarazina* deitu zena (sarrazeno erara); eskuinean, 16.35 metroko kanpai formako toki bat, 14.10x11.59 metroko plano eliptiko bat, goiko aldean 0.70 metroko obulu bat. Bi eremuak modu autonomoan komunikatzen dira kanpoaldearekin, eta horien artean korridore bat dago.

Harrian zizelkatutako eskailera batek bigarren mailara eramaten du, non lau gela zulatu ziren, bat ezkerretara eta hiru eskuinetara, bata bestearen segidan, ia karratuak eta neurri ezberdinekoak; txikiena 6x4 m ingurukoa eta handiena 10x6 m ingurukoa. Gela bakoitzak, haranerantz zabaltzen den, leiho handi bat du. Horren ondoren, korridore luze bat dago kanpai itxura batean amaitzen dena. Duela urte batzuk tholos izena eman zitzaion azken honi, Mizenasko Atreo tholosarekin antza zuelako.

ezkerrera|thumb|300x300px|Haitzuloaren irudi eskematikoa
Kontseilu Nazionalak 2009ko uztailaren 10ean antolatutako *La Gurfa eta bere lurraldea* jardunaldietan, akademiko gehienek adierazi zuten kanpai itxurako putzu handia gari-biltegi bat zela. Putzu hori handitu egin zen, eta berrogeita hamarreko hamarkadara arte lastategi zena, eta horretarako zurezko solairuarteak eraiki zituzten. Datazioa, beti zalantzazkoa, litekeena da azken erromatarren eta bizantziar aldien artekoa.

Kanpai itxurako inguruaren eta Mizenasko tholos mitikoaren arteko eztabaidaren ondorioz, aditu baten arabera, koben multzo guztia induskatu zen, Minos errege kretarraren hondakinak gordetzeko. Colle Madorek, berriz, uste zuen Akragasek erabili zuela Himera ibaiko iparraldeko harana konkistatzeko.
1995ean, kobak agertoki bezala erabili ziren Giuseppe Tornatoreren ''L'uomo delle stelle* filmeko eszena batzuetarako.

## Iruditegia 

File:Grotte Gurfa 04.JPG|Kanpoaldea
File:Grotte Gurfa 16.JPG|Goiko gela
File:Grotte Gurfa 13.JPG|Beheko gela
File:Grotte Gurfa necropoli 04.JPG|Nekropoliaren sarrera
File:Grotte Gurfa 05.jpg|Tholosaren zuloa
File:Grotte Gurfa 11.JPG|Tholosaren barrualdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Provincia di Palermo - Grotte della Gurfa (Alia), su provincia.palermo.it. 2019.11.27an kontsultatua.
* Grotte della Gurfa (comune di Alia), su comune.alia.pa.it. 2019.11.27an kontsultatua.
* Giovanni Mannino, *La Gurfa di Alia vista da Luigi Tirrito*, su legrottedellagurfa.blogspot.it. 2019.11.27an kontsultatua.
* Gaspare Mannoia, *Le grotte della Gurfa'', 1º settembre 2015. 2019.11.27an kontsultatua.