open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gipuzkoako Foru Aldundia

**Gipuzkoako Foru Aldundia** Gipuzkoako gobernu organoa da. Espainiako beste diputazio batzuekin alderatuta lurralde historiko bat izateak ekartzen dituen eskuduntzak ditu, hala nola, ogasuna, hirigintza eta gizarte gaiak. Egoitza nagusia Gipuzkoako foru jauregian dauka, Donostiako Gipuzkoa plazan.

Aldundia Batzar Nagusiek gobernatzen dute.

## Historia 
[thumb|eskuinera|[Gipuzkoako foru jauregia]]
Gipuzkoako Diputazio Nagusia XVI. mendean jarri zen indarrean. Korrejidoreak (Espainiako erregearen ordezkariak), Gipuzkoako Batzar Nagusiek aukeraturiko ahaldunak, eta Batzar Nagusiak biltzen ziren herriko udalak osatzen zuten Diputazioa.

Osaketa hori aldatzeko saioak egin ziren 1628an eta 1709an, baina aldaketa ez zen 1748 arte egin. Hartutako erabakiaren arabera, bi diputazio-mota bereizi ziren: Diputazio Arrunta eta Diputazio Berezia. Urtetik urtera berritzea erabaki zen Diputazio Arrunteko diputatu nagusia, eta horretarako urte hartan korrejidorea bizi zen herriko bizilagun bat aukeratzen zuten Batzar Nagusiek. Beste bizilagun bat hautatzen zuten ordezko, eta herri bereko udalak aukeratzen zituen, udal-batzarkideen artean, beste bi diputatuak. Diputazio Berezia urtean bitan biltzen zen eta, aurrekoez gainera, Gipuzkoa banaturik zegoen lau eskualdeek bana aukeraturiko ahaldunek eta Donostiak, Tolosak, Azpeitiak eta Azkoitiak, nork bere aldetik, aukeraturiko hiru ordezkarik osatzen zuten. Hau izan zen, gorabeherak gorabehera, Gipuzkoan nagusitu zen sistema. Gipuzkoako Diputazioaren aginte-maila Bizkaia eta Arabako ahaldunen molde berekoa zen, eta erabaki guztiek Batzar Nagusien onespena jaso behar zuten.

Gipuzkoako Foru Aldundia 1877ko abenduaren 1ean desegin zen. Gaur egun Euskadiko Autonomia Estatutuaren eta Lurralde Historikoen Legearen arabera zuzentzen dira Gipuzkoako Batzar Nagusiak eta Gipuzkoako Foru Aldundia.

2014ko azaroaren 10ean, Gipuzkoan Bildu, PSE-EE eta Aralarrek onartu zuten erakunde berri bat, Kabia, sortzea 16 zahar etxe kudeatzeko. Gerora, har zitzakeen zerbitzu gehiago. EAJk eta PPk ez zuten onartzen.

2015eko urtarrilaren 8an, euskara "lehentasunez" erabiltzea erabaki zuen Gipuzkoako Diputazioak. Horretarako euskararen erabilera plan berria onartu zuen eta zerbitzu guztiak euskaraz ematea bermatu nahi zuten. Ondoren, eragin linguistikoaren ebaluazioa egingo zuten.

## Gaur egungo osaketa 
## Ahaldun nagusiak 
Foru Aldundiaren buru da ahaldun nagusia, gainerako ahaldunek aukeratua. Gaur egun Eider Mendoza (EAJ) da Gipuzkoako ahaldun nagusia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Batzar Nagusiak
* Arabako Foru Aldundia
* Bizkaiko Foru Aldundia
* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda
* Helena Franco
* Luis Mari Bandres

## Kanpo estekak 
* Gipuzkoako Foru Aldundiaren webgune ofiziala  
* Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza elektronikoa
Bostehun

**Bostehun** (500) laurehun eta laurogeita hemeretziaren ondoren eta bostehun eta bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Ezaugarriak 
500 Harshad zenbaki bat da 5, 6, 10, 11, 13, 15 eta 16 oinarridun sistematan.

## Kanpo estekak
Informatika har

Informatikan har bat bere burua bikoiztu, ugaldu eta sarean zehar heda dezakeen programa independentea da, memoria itotzea lortu arte baliabideak kargatuz joaten dena.

## Kanpo estekak
Julian Gorospe

**Julian Gorospe Artabe** (Mañaria, Bizkaia, 1960ko martxoaren 22a - ) txirrindularia izan zen 1982 eta 1994 urte artean, 36 garaipen lortuz tarte hartan.

Lorpenik garrantzitsuenen artean Euskal Herriko Itzuliaren bi lehen postuak (1983 eta 1990), Frantziako Tourreko etapa 1 eta Espainiako Vueltako 4 etapa. Profesionaletara pasa baino urte bat lehenago, lehenbiziko Bizkaiko Bira eta hiru etapa irabazi zituen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Taldeak 
* Reynolds (1982-1989), txirrindulari moduan.
* Banesto (1990-1994), txirrindulari moduan.
* Olarra (1997), kirol zuzendari moduan.
* Euskaltel-Euskadi (1998-2006), kirol zuzendari moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
La Massana

**La Massana** Andorrako zazpi parrokiatako bat da, herrialdeko ipar-mendebaldean kokatuta dagoena.

## Herriak 
* L'Aldosa de la Massana
* Anyós
* Arinsal
* Erts
* Escàs
* La Massana
* Pal
* Sispony

## Pertsona ezagunak 
* Stefi Troguet (1992-), alpinista.

## Iruditegia 

Irudi:Andorra-La Massana.png|La Massana parrokia

## Kanpo estekak 
* "14 zortzimilakoak igotzeko ahaleginean sartu nahi dut buru-belarri" (Stefi Troguet).
Escaldes-Engordany

**Escaldes-Engordany** Andorrako zazpi parrokiatako bat da.

## Herriak 
* Les Escaldes
* Engordany

## Iruditegia 

Irudi: Andorra-Escaldes-Engordany.png|Escaldes-Engordany

## Kanpo estekak
Sant Julià de Lòria

**Sant Julià de Lòria** Andorrako zazpi parrokiatako bat da.

## Herriak 
* Aixirivall
* Aixovall
* Aubinyà
* Bixessarri
* Certers
* Fontaneda
* Juberri
* Llumeneres
* Nagol
* Sant Julià de Lòria

## Iruditegia 

Irudi:Andorra-Sant Julia de Loria.png|Sant Julia de Loria parrokia

## Kanpo estekak
Kremailera

eskuinera|thumb|Kremailera baten funtzionamendua
thumb|Kremailera mota desberdinak
**Kremailera** edo **lerra-itxigailua** ixte sistema bat da, bi hortz lerro elkarri lotzen dituen euskarri berezi batez baliatzen dena. Arropetan, oinetakoetan, poltsetan eta kidekoetan erabiltzen da.

## Historia 
1851ean, Elias Howe asmatzaileak "arroparentzako itxitura automatiko jarraitua" patentatu zuen New Yorken. Urte batzuk lehenago Walter Huntek asmatutako josteko makina hobetu eta lehenengoz patentatu zuen Howek. Eta, beharbada, tramankulu hark merkatuan izan zuen arrakastak aseta, edo beste asmakizun horren erabilera argi ikusten ez zuelako, kremailera primitibo hura ez merkaturatzea erabaki zuen. Hala, "kremaileraren aita" ofiziala izateari uko egin zion.

40 urte baino gehiago joan ziren 1893an Whitcomb Judsonek antzeko "itxigailua" patentatu arte. Bi asmakizunak oso antzekoak ziren, baina Judsonek erabilera zehatza eman zion –botak ixtea– eta merkaturatzea erabaki zuen. 1893ko Chicagoko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen tresna konplexua; Universal Fastener Company etxea hura ekoizten hasi zen, baina ez zuen eroslerik topatu.

1906an, Suedian jaiotako Gideon Sundback elektrizitate ingeniaria Universal Fastener Companyn hasi zen lanean, Judsonen patentea eskuratu zuen enpresa berean. Diseinuan trebea izateak eta enpresako buruaren alaba Elvira Aronsonekin ezkondu izanak, konpainiako diseinu-buru izatera eraman zuten 1909an. Besteak beste, batere praktikoa ez zen Judsonen itxigailua hobetzea zuen helburu. Tresna errazago ixtea lortu zuten, baina berriro irekitzea oso gaitza zen eta asmakizuna, hirugarrenez, baztertuta geratu zen. 1911n, suediarraren emaztea hil egin zen eta, dolu betean, Sundbackek buru-belarri jardun zuen asmakizuna hobetzen. Bi urteko lan obsesiboaren emaitza kremailera modernoa izan zen. Kremailera fabrikatzeko makina ere berak asmatu zuen.

Asmakizun praktikoa zen, merke ekoiztu zitekeen, baina urtetan gomazko bota eta tabako zorro gutxi batzuk ixtera mugatu zen, 1937an Parisko jostun batek gizonezkoen galtzetan jartzea erabaki zuen arte. Orduko 86 urte zeuzkan asmakizun hura "joskintzako ideia berritzaileena" zela esan zuen prentsak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irazustabarrena Uranga, Nagore *Kremailera kostata itxi zuten*, argia.eus
Edna St. Vincent Millay

**Edna St. Vincent Millay** (Rockland, Maine, 1892ko otsailaren 22a – New York, 1950eko urriaren 19a) antzerkigile eta poeta liriko estatubatuarra zen, eta Pulitzer saria jasotzen lehen emakumea. Bere ezohiko bizimodu bohemioagatik eta bere gizon eta emakumeekin edukitako amodio aferengatik ere ezaguna zen.

## Euskarazko itzulpena 
2021ean, Susa argitaletxearen eskutik eta "Munduko Poesia kaiera" bilduman, Edna St. Vincent Millay poemen itzulpena plazaratu zen. Itzultzailea Ana Morales izan zen. (Munduko Poesia Kaierak 38, 64 or., ISBN:978-84-17051-65-5).

## Bibliografia 
* *"First Fig"* (1920).
* *"Euclid Alone Has Looked on Beauty Bare"* (1923).
* *"Renascence"*.
* *"The Ballad Of The Harp-Weaver"*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura.
* Literatura amerikarra.

## Kanpo estekak
Arthur Miller

**Arthur Asher Miller** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1915eko urriaren 17a - † Roxbury, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 2005eko otsailaren 10a) antzerkigilea eta gidoilaria izan zen.

Bere lehen lanetatik nabarmentzen da bere obra guztiko elementu nagusia: Estatu Batuetan finkatzen hasia zen balore kontserbadoreak salatzen zituen kritika soziala. Bere lanaren gailurra 1949an lortzen du, amerikar ametsaren izate hutsala salatzen zuen *Bidaiari baten heriotza*rekin. Lanak Pulitzer saria jasotzen du, hiru Tony eta New Yorkeko Kritika saria.

50. hamarkadan McCarthyismoaren biktima izan zen. Pentsamolde komunista izateaz akusatuta, Alderdi Komunistarekin ustezko loturak zituen talde literarioko kideen izenak emateari uko egin zion, presio latza jasan zuen arren. 1957an agintaritzari men ez egiteaz erridun jo zuten, nahiz eta ez zen espetxeratua izan. Garaiko atmosfera *Salemeko sorginak* (*The crucible*, 1953) lanean itxuratu zuen.

Hiru aldiz ezkondu zen, Mary Slatteryrekin (1949-1956), Marilyn Monroerekin (1956-1961) eta Inge Morathekin (1962-2002). Lau seme izan zituen, bi lehen emaztearekin eta bi azkenarekin.

Miller bere kontzientzia politiko eta sozialagatik ere ezaguna da. Estatu Batuetako gizarteko gizatasun ezaren aurka jo zuen; marxismora hurbildu zen, geroago berau kritikatuz; McCarthyren sorgin heizaren eta Korea eta Vietnameko gerren aurka zegoen.

## Kanpo estekak
Imanol Agirre (pilotaria)

**Imanol Agirre Gartzia**, pilota arloan **Agirre** deituraz ezaguna (Arteaga, Bizkaia, 1974ko urriaren 24a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Txikitan Santutxuko Karmelo ikastolan hasi zen pilotan. Aurrelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,76 m luze da, eta 77 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 1995eko urtarrilaren 21ean jokatu zuen Lemoan; azkena, berriz, 2009ko abenduaren 31n, Zeanuriko pilotalekuan.

## Kirol lorpenak 
[[Fitxategi:Imanol Agirre Berton aldikaria 2001.jpg|thumb|Imanol Agirre (2001).
* Profesionaletan 1995ko 2. mailako binakako txapela
* Afizionatu mailan Frantzian 1994an egin zen Mundialeko Eskuz Banakako Txapelduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imanol Agirreren fitxa Asegarceren webgunean.
Julian Albizuri

**Julian Albizuri Bravo**, pilota arloan **Albizuri** deituraz ezaguna (Berriz, Bizkaia, 1978ko maiatzaren 7a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari aritzen zen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, profesionaletan ziharduela 1,77 m luze zen, eta 80 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2001eko apirilaren 21ean jokatu zuen, jaioterrian. 2008ko maiatzean jokatu zuen profesionaletako azken partida, Zeberion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexis Apraiz

**Alexis Apraiz García del Río**, pilota arloan **Apraiz** deituraz ezaguna (Gernika, Bizkaia, 1984ko abuztuaren 23a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialek diotenez, 2,00 m luze da, eta profesionaletan ari zela 93 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2006ko abuztuaren 18an jokatu zuen, Gernikako Santanape pilotalekuan; azkena, berriz, 2017ko otsailaren 25ean, Iruñeko Labrit pilotalekuan.

Bere pilotari ibilbidean, 2010–2013 bitartean eman zuen mailarik onena, tarte horretan ibili zen indartsuen. Onenekin jokatzen zuen. 2014an, ordea, esku huskako pilotako lehen mailan pilota txikiagoa erabiltzen hasi ziren, eta Apraiz ez zen ondo egokitu material berri horretara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresaren webguneko fitxa.
Arturo Arbizu

**Arturo Arbizu Sanz**, pilota arloan **Arbizu** deituraz ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1972ko azaroaren 19a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,84 m luze da, eta 87&nbsp;kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2000ko urtarrilaren 8an jokatu zuen, Iruñeko Labriten. 2007ko abenduaren 22an jokatu zuen profesionaletako azken partida, pilotaleku berean.

## Erreferentziak
Jokin Argote

**Jokin Argote Uria**, pilota arloan **Argote** deituraz ezaguna (Getaria, Gipuzkoa, 1982ko abuztuaren 6a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelaria zen, Asegarce enpresakoa. Estatistika ofizialen arabera, 1,84 metro luze da, eta 87 kilo pisatzen du. Lehendabiziko partida 2006ko ekainaren 17an jokatu zuen, Zarauzko Aritzbatalden. 2013an erretiratu zen, zortzi hilabetez partidarik jokatu gabe izan ondoren, eskuin eskua Raynauden sindromeak jota, 30 urte besterik ez zuela (esku huskako pilotari bat mailarik onenean aritzen den adinean, alegia).

## Lorturiko sariak 
Bi aldiz irabazi zuen Bigarren Mailako Esku Huskako Binakako Txapelketa (2007an eta 2008an), bietan aurrelaritzat Julen Retegi zuela; eta bi aldiz izan zen txapeldunorde Bigarren Mailako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketan (2007an eta 2009an).

## Erreferentziak
Iker Arretxe

**Iker Arretxe Nagore**, pilota arloan **Arretxe II.a** deituraz ezaguna (Luzaide, Nafarroa Garaia, 1985eko ekainaren 5a) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari jokatzen du, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,79 m luze da, eta 79&nbsp;kg pisatzen du. Profesionaletako estreinako partida 2005eko ekainaren 11n jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Fernando Arretxe pilotariaren semea da.

## Kanpo estekak 
* Pilotariaren fitxa, Asegarceren webgunean.
Herbert George Wells

**Herbert George Wells** (1866ko irailaren 21a - 1946ko abuztuaren 13a) idazle eta filosofo britaniarra izan zen, idatzitako zientzia fikziozko eleberriengatik ezaguna, zeinaren aitzindarietako bat izan zen.

Bere lehen lanek fantasia zientifikoa, teknologiaren garaipenari buruzko deskripzio profetikoak eta XX. mendeko gerren krudeltasuna izan zituen gaitzat: “Denboraren Makina” (1895), zientzia, abentura eta politika nahasten ziren bere lehen eleberria, arrakasta bat izan zen, “Gizon Ikusezina” (1897), “Munduen Gerra” (1898), “The First Man in the Moon” (1901). Film asko egin dira lan hauek oinarri hartuta.

Garaiko errealitate soziologikoaz ere arduratu zen, batez ere erdi mailako klasearenean, marjinatuen eskubideak defendatuz eta “Love and Mr. Lewisham” (1900), “Kipps, the Story of a Simple Soul” (1905) eta “Mr. Polly” (1910) bezalako eleberrietan humorez eta errukiz isladatu zuen garaiko hipokresiaren aurka eginez.

Bere zenbait liburu itzuli dira euskarara. 

## Lanak 
Bere lanetako batzuk honakoak dira:

*
* *Denboraren Makina* (1896)
* *Moreau Doktorearen Uhartea* (1896)
* *Gizon Ikusezina* (1897)
* *Munduen Gerra* (1898)
* *Love and Mr Lewisham* (1900)
* *First Men in the Moon (1901)
* *The Scepticism of the Instrument* (1903)
* *The Food of the Gods* (1904)
* *Kipps* (1905)
* *In the Days of the Comet* (1906)
* *A Modern Utopia* (1908)
* *Ann Veronica* (1909)
* *Tono-Bungay* (1909)
* *The History of Mr Polly* (1910)
* *The New Machiavelli* (1911)
* *Marriage* (1912)
* *The World Set Free* (1914)
* *The Outline of History* I, II (1920, 1931, 1940, 1949, 1956, 1961, 1971)
* *Men Like Gods*) (1923
* *The World of William Clissold* (1926)
* *Mr Blettsworthy on Rampole Island* (1928)
* *The Open Conspiracy* (1928)
* *The Shape of Things to Come* (1933)

### Euskaraz 
* "Hormako atea eta beste ipuin batzuk" ipuin bilduma (2021). Elkar. Itzultzailea: J.M. Berasategi.
* Gizon ikusezina (*The Invisible Man*) (1997). Ibaizabal. Itzultzailea: Miren Arratibel.
* Munduen gerra (*The war of the worlds*) (1991). *Bertsio moldatua.'' Elkar. Itzultzailea: Jose Antonio Mujika. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Odette Keun

## Kanpo estekak
Bi mila

**Bi mila** (2.000; urtea bada, 2000) mila bederatziehun eta laurogeita hemeretziaren ondoren eta bi mila eta bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Langston Hughes

**Langston Hughes** (Joplin, Missouri, 1902ko otsailaren 1a – New York City, 1967ko maiatzaren 22a) poeta, eleberrigile, antzerkigile eta kazetari estatubatuarra izan zen, afroamerikarra.

Delako *Harlemeko Pizkundean* zehar egindako lanagatik da ezaguna batez ere.

## Lanak 
### **Poesia** 
* The Weary Blues. 1926
* Fine Clothes to the Jew. 1927
* The Negro Mother and Other Dramatic Recitations. 1931
* Dear Lovely Death. 1931
* The Dream Keeper and Other Poems. 1932
* Scottsboro Limited: Four Poems and a Play. N.Y.: Golden Stair Press. 1932
* Shakespeare in Harlem. 1942
* Freedom's Plow. 1943
* Fields of Wonder. 1947
* One-Way Ticket. 1949
* Montage of a Dream Deferred. 1951
* Selected Poems of Langston Hughes. 1958
* Ask Your Mama. 1961
* The Panther and the Lash: Poems of Our Times, 1967
* The Collected Poems of Langston Hughes. 1994

### **Fikzioa** 
* Not Without Laughter. 1930
* The Ways of White Folks. 1934
* Simple Speaks His Mind. 1950
* Laughing to Keep from Crying, 1952
* Simple Takes a Wife. 1953
* Sweet Flypaper of Life, Roy DeCaravaren argazkiak. 1955
* Simple Stakes a Claim. 1957
* Tambourines to Glory (book), 1958
* The Best of Simple. 1961
* Simple's Uncle Sam. 1965
* Something in Common and Other Stories. 1963
* Short Stories of Langston Hughes. 1996

### **Ez-Fikzioa** 
* The Big Sea. New York: 1940
* Famous American Negroes. 1954
* Marian Anderson: Famous Concert Singer. 1954
* I Wonder as I Wander. 1956
* A Pictorial History of the Negro in America, Milton Meltzerekin. 1956
* Famous Negro Heroes of America. 1958
* Fight for Freedom: The Story of the NAACP. 1962

### **Antzerkiak** 
* Mule Bone, with Zora Neale Hurston. 1931
* Mulatto. 1935 (The Barrier bezala berrizendatua 1950an)
* Troubled Island, William Grant Stillekin. 1936
* Little Ham. 1936
* Emperor of Haiti. 1936
* Don't You Want to be Free. 1938
* Street Scene. 1947
* Tambourines to glory. 1956
* Simply Heavenly. 1957
* Black Nativity. 1961
* Five Plays by Langston Hughes. Bloomington: Indiana University Press, 1963.
* Jericho-Jim Crow. 1964

### *Haurrentzako*' 
* Popo and Fifina, Arna Bontempsekin. 1932
* The First Book of the Negroes. 1952
* The First Book of Jazz. 1954
* The First Book of Rhythms. 1954
* The First Book of the West Indies. 1956
* First Book of Africa. 1964

## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura.
* Literatura amerikarra.

## Kanpo estekak
Harlemgo Pizkundea

thumb|Hiru afro-estatubatuar emakume, Harlem, 1925
**Harlemgo Pizkundea** () 1920 eta 1930 urteen artean Estatu Batuetan eman zen artearen biziberritzeari deritzo, New Yorkeko Harlem auzoko afroamerikar komunitateak bultzatuta. Jazz musika, literatura eta pintura nabarmendu ziren mugimendu artistiko honen osagai nagusi gisa.

## Kanpo estekak
Izquierda Republicana

**Izquierda Republicana**k esanahi desberdinak dauzka:

# Izquierda Republicana: Espainiako alderdi politiko baten izena da.
# Izquierda Republicana: Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Faltzesen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da.
Sant Andreu

**Sant Andreu** katalanezko santu izena da, leku ezberdinei izena ematen diona:
# **Sant Andreu** Bartzelonako barruti bat da.
# **Sant Andreu de Palomar** Bartzelonako probintziako udalerri bat zen, gaur egun Bartzelona hirian barne dagoen auzoa dena.
# **Sant Andreu de la Barca** Bartzelonako probintziako udalerria da.
# **Sant Andreu de Llavaneres** Bartzelonako probintziako udalerria da.
# **Sant Andreu Salou** Gironako probintziako udalerria da.
Maketa (Berri Txarrak)

**Maketa** Berri Txarrak taldeak 1994an argitaratu zuen lehen maketa izan zen. Ez zen komertzializatu.

## Kantuen zerrenda 

1.
Tortura nonnahi
6:08

2.
Justizi bila
4:48

3.
Ke artean
3:07

4.
Salatari
6:01

5.
Begira I
1:36

6.
Eguzkiaren semea
5:32

## Kanpo estekak
Lau Haizetara

**Lau Haizetara Euskaldunon Topagunea** Errenterian 1992. urtetik euskararen normalizazioaren alde eta bertako hizkuntz komunitatearen trinkotzearen alde lan egiten duen euskara elkartea da. Lau Haizetara, era berean, Topaguneako kidea da.

1992an sortu zen euskararen normalizazioan laguntzeko helburuaz. 92ko abenduan egin zen batzar batean herriko euskaldunak bilduko zituen gune bat osatzea erabaki zen; helburu nagusia Errenterian euskaraz bizi ahal izatea zen. *Lau haizetara* aldizkaria argitaratzen du elkarteak. Oarsoaldeko euskara batzordearekin batera *Kilkir* haurrentzako aldizkaria eta *Muxutruk* gaztetxoentzako aldizkaria ere kaleratzen ditu. Elkarteko bertsolaritza sailak kudeatzen du, bestalde, Xenpelar bertso eskola eta izen bereko kultura astea. *Eskolatik Kalera* aisialdi proiektua martxan du elkarteak, eta Errenteriako euskalgintzaren gunean ere parte hartzen du. 130 bazkide inguru ditu elkarteak.

## Kanpo estekak 
*  https://www.lauhaizetara.eus/

## Erreferentziak
Pablo Barrera

**Pablo Barrera Ozamiz** (Bilbo,  – *ibidem*, ) Bilboko alkate izan zen 1934ko irailaren 9tik, 1935eko ekainaren 25era arte. Espainiako gobernuari aurka egiteagatik bere kargutik kendu zuten Ernesto Erkoreka Regil alkate izandakoaren ondorengoa izan zen.

Bilboko Udala desegitean, Bizkaiko gobernadore zibilak udaleko alkatea eta zinegotziak berriztu zituen, behin-behineko batzorde bat osatuz, Pablo Barrera Ozamiz alkate aukeratu zutelarik. Alkate izandako aldi laburrean ez zuen proiektu askorik egiteko denborarik izan. Aitzitik, udala osatzen zuten zinegotziek (Alderdi Erradikal eta monarkikoak gehien bat) beste lehentasun batzuk izan zituzten hiria kudeatzerakoan.

Bere agintaldian Bilboko kale askori izena aldatu zitzaien. Esaterako 1933an Francesc Macià omentzeko kale baten izen bat ezartzea erabaki bazen ere, atzera bota zen erabaki hau eta Ejertzitoaren etorbide izena eman zitzaion. Horrez gain Plaza Biribilaren izena Espainiako Plazarenagatik aldatu zen. Hirian gaitzespen handia sortu zuen erabaki honek.

Bai alkatea eta bai zinegotziak Espainiako Gobernuak indarrez ezarriak izanagatik, eraso bat baino gehiago jasan izan zituzten hiriko biztanle batzuen aldetik.

## Erreferentziak
Ekologista

[thumb| [John Muir]]
**Ekologista** ingurumena babesteaz arduratzen eta/edo defendatzen duen pertsona da. Ekologista mugimendu ekologistaren (ingurune naturalaren kalitatea hobetu eta babestu nahi duen mugimendu politiko eta etikoa, ingurumenari kalte egiten dioten giza jardueren aldaketaren bidez) helburuen aldekotzat har daiteke.  Ekologistak ekologismoaren filosofian edo erlazionatutako filosofiaren batean dihardu edo sinesten du.

Mugimendu ekologistak azpikomunitate ugari ditu, hainbat ikuspegirekin, bakoitzak mugimendu eta identitate desberdinak garatuz. Ekologisten kritikariek batzuetan "greenie" eta "tree-hugger" bezalako termino informalak edo gutxiesgarriak erabiltzea aipatzen zuten,  jendarte batzuek ekologista erradikalenak termino gutxiesgarri horiekin bereizten zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerhard Gleich

**Gerhard Gleich** (Praga, 1941eko urriaren 23a), austriar artista eta Vienako Arte Eder Eskolako irakaslea.

Bere jatorrizko izena **Gerhard Feest** zen, baina bere bigarren emaztearen izena hartu zuen, Joanna Gleich margolari poloniar-austriarra. Albert Paris Gütersloh izan zuen irakasle. 1972tik 1997ra Wolfgang Hollegha margolari eta irakaslearen laguntzailea izan zen. Egun Arte Kontzeptualerako Institutuaren inguruan (Marina Grzinic-ekin) lan egiten du. Gerhard Gleich-ek arte komertzialari erabat uko egin dio. Bere margolan, plastikozko erdi-erliebe eta zurezko gauzaki gehienak zenbait bildumarik eta lagunek baino ez dituzte ezagutzen. Christian Feest etnologo eta Johannes Feest legelariaren anaia da.
Bleach

***Bleach*** 1989ko ekainean kaleratutako Nirvana grunge musika taldearen estreinako estudio albuma da.

Kanta gehienak Kurt Cobain musikagilearen bizipen arruntetan oinarritzen dira. Diskoa ez da etortzekoak ziren bezain surrealista. Lehen Black Sabbath, The Melvins, Mudhoney, Black Flag edo Minor Threat dira disko honen eragin nagusiak. Kurt Cobainek esan zuen grabaketa baino lehen Suitzako Celtic Frost muturreko black metal taldea ere entzuten zutela.

Diska hau da, Nirvanaren diskografian, geihen urbiltzen dena heavy metal soinura, *Negative creep* edo *Paper cuts* abestiei esker, beste batzuez gain.

## Kantuen zerrenda 
# "Blew" – 2:54
# "Floyd the Barber" – 2:17
# "About a Girl" – 2:48
# "School" – 2:42
# "Love Buzz" – 3:35
# "Paper Cuts" – 4:05
# "Negative Creep" – 2:55
# "Scoff" – 4:10
# "Swap Meet" – 3:02
# "Mr. Moustache" – 3:23
# "Sifting" – 5:22
# "Big Cheese" – 3:42
# "Downer" – 1:42 ("Bleach" CD bertsioan baino ez zen agertzen)

## Kanpo estekak
Incesticide

***Incesticide*** 1992ko abenduan kaleratutako Nirvana grunge musika taldearen pilaketa albuma da. Kanta gehienak bigarren mailakoak, arraroak edo hasiera batean estudioak baztertuak.

## Kantuen zerrenda 
# "Dive" – 3:55
# "Sliver" – 2:16
# "Stain" – 2:40
# "Been a Son" – 1:55
# "Turnaround" (Devo) – 2:19
# "Molly's Lips" (The Vaselines) – 1:54
# "Son of a Gun" (The Vaselines) – 2:48
# "(New Wave) Polly" – 1:47
# "Beeswax" – 2:50
# "Downer" – 1:43
# "Mexican Seafood" – 1:55
# "Hairspray Queen" – 4:13
# "Aero Zeppelin" – 4:41
# "Big Long Now" – 5:03
# "Aneurysm" – 4:36

## Kanpo estekak
Bilboko itsasadarreko zubiak

**Bilboko itsasadarra zeharkatzen duten zubiak** hamasei dira guztira, eta Bilboaldeak izandako iharduera ekonomiko eta harreman sozialen islada dira. Horietatik 14 Bilbo udalerrian daude, bakarra Barakaldo eta Erandio udalerrien artean, eta bat gehiago Portugalete eta Getxo artean.

## Bilboko zubiak 
Gerrek antzinako zubiak kaltetu zituzten. Esaterako, Bigarren Karlistaldian Areatzako zubia leherrarazi zuten. 1937ean Bilbo frankisten eskuetan erortzeko zorian zegoela, zubi guztiak leherrarazi zituzten, arerioa oztopatu nahian. Gerra ostean sortutako Udal gobernuak Zakur txikiaren zubia ezizenez ezagutzen zen Burdinezko pasabide birakaria ez berreraikitzea erabaki zuen.

XX. mendearen lehenengo erdialdean Bilboko hiribilduaren alde zaharra inguruko elizateak izandakoetan eraikitzen hasiak ziren hirigintza garapen berriekin lotzeko beharra ikusi zen, hala hola Deustuko elizatean, Begoñako errepublikan eta Abandoko elizatean, eta Bilboko itsasadarra zeharkatuko zituzten zubiak eraikitzen hasi ziren. Zubiek ezin zuten oztopatu garai horretan itsasadarrean zehar zegoen portu-lanak, beraz, ibai-trafikoa baimendu behar zuten. Hori dela eta zubi altxagarriak eraiki ziren, hala nola Deustuko zubia edota Udaletxeko zubia.

### Zubi klasikoak 
* San Antongo zubia
* *Zubi esekia (1874an eraitsita, Burdinezko zubiak ordeztuta)*
* *Burdinezko zubia (1937ko ekainean eraitsita, Erriberako zubiak ordeztuta)*
* Mesedeetako zubia
* *Foruen zubia (1874an eraitsita)*
* Areatzako zubia
* *Zakur txikiaren zubia* *(1937ko ekainean eraitsita, Udaletxeko zubiak ordeztuta)*

### Zubi garaikideak 
* Pontoiko zubia
* Larreagaburu zubia
* Abusuko zubia
* Erriberako zubia
* Udaletxeko zubia
* Zubizuri
* Salbeko zubia
* Pedro Arrupe zubia
* Deustuko zubia
* Euskalduna zubia

* Frank Gehry zubia

* *San Ignazio-Zorrotzaurre zubia* *(2018tik eraikitzen)*

### Gaur egun zerbitzuan dauden zubiak 
Abusutik Deusturaino, hamalau zubi hauek itsasadarra zeharkatzen dute gaur egun:

* Pontoiko zubia
* Larreagaburu zubia
* Abusuko zubia
* San Antongo zubia
* Erriberako zubia
* Mesedeetako zubia
* Areatzako zubia
* Udaletxeko zubia
* Zubizuri
* Salbeko zubia
* Pedro Arrupe zubia
* Deustuko zubia
* Euskalduna zubia

* Frank Gehry zubia

Aurrekoez gain, 2018an eraikitzen hasi zen eta 2019ko irailean irekitzea aurreikusten den hurrengo zubiak ere itsasadarra zeharkatuko du, Deustuko ubidetik, Bilboko hamabosgarren zubia izango delarik:

* San Ignazio-Zorrotzaurre zubia

## Arrontegi zubia 
Barakaldo eta Erandio lotzen dituen zubi erraldoia da. Trafikoa bideratzen du Getxo, Uribe Kosta eta Txorierriruntz. Itsasoraino gune metropolitarreko bi aldeak batzen dituen azken zubia da, eta berreogita hamar metroko altuera dauka.

## Bizkaiko zubi esekia 
1893tik Portugalete eta Getxo udalerriak lotzen dituen zubi esekia da. 2006an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko itsasadarra
* Bilbo

## Kanpo estekak
Deustuko zubia

**Deustuko zubia** Bilbo udalerriko zubi bat da, Bilboko itsasadarra zeharkatzen duena, iparraldetik Deustuko Doneperiaga eta hegoaldetik Abando auzoak elkarlotuz. 1936ko abenduaren 7an zabaldu zen.

## Izena 
Espainiako Gerra Zibilarekin batera frankistek Bilbo bereganatzean zubia berreraiki eta *"Puente del Generalisimo"* izena jarri zioten, jatorrizko Deustuko zubia izena aldatuz. Izen hori 1979. urtera arte mantendu zen, urte hartan zubiak bere jatorrizko izena berreskuratu zuen arte.

## Historia 
thumb|left|Deustuko zubia, 1987ko argazki batean, bere aldeak altxatzen.
Bilbok Deustuko elizatea anexionatu zuenetik hamar urte igaro ziren Bilbo eta Deustuko Doneperiaga zubi batez lotzeko proiektu bat zehaztu zen arte. Eraikuntza obrak 1932an hasi ziren, eta 1936rako amaitu zuten zubia.

Espainiako Gerra Zibilarekin batera frankisten aurrerapena oztopatzeko leherrarazi egin zuten 1937ko ekainean.

Erreforma ugari izan ditu: 1955ean sartzeko eskailerak kendu zizkioten, 1974 eta 1975ean Mariano de Lastrak tarte altxagarriak aldatu zizkion, 1983an berrasfaltatu zuten, 2004 eta 2006an sarbide berriak erantsi zizkioten, eta azkena, 2008an egin zuten.

## Ezaugarriak 
Zubia, Ricardo Bastida arkitektoak egina eta Jose Ortiz de Artiñano eta Ignacio Rotaetxe ingeniariek diseinatua, 500 metro luze eta 25 metro zabal da, eta Abando aldean Euskadi plaza eta Deustu aldean San Pio X plazak lotzen ditu. Zirkulaziorako 4 errei ditu (2 norabide bakoitzeko), espaloiak bi aldeetara eta igogailua du mendebaldeko ertzan, Abando aldean.

Bilboko itsasadarreko jarduera industrialak itsasadarretik barrena hainbat itsasontzi ibiltzea zekarrela eta, 7,96 metro altueradun zubia beso zabalgarriekin diseinatu zen, zubi altxagarria, alegia. Gaur egun zubia zabaltzen ez den arren, oraindik ere, zubia zabaltzeko erabiltzen zen makineria erraldoia ikusgai da Deustuko Doneperiaga aldean dagoen zubipean.

Zubia jadanik zabaltzen ez den arren, Deustuko Unibertsitateko eta Euskal Herriko Unibertsitateko San Mameseko ingeniaritza goi-eskolaren arteko estropada izaten zenean zabaldu ohi zen, azkenengo aldiz 2008an zabaldu zela. Ordutik, ordea, ez da berriro ireki, besoak zabaltzeko makineriaren egoera latza dela eta.

2001ean zubian bertan Rotaetxeren omenezko plaka ezarri zen.

Abando aldean, zubiaren inguruan, Bilboko tranbiaren Abandoibarreko geltokia, Iberdrola dorrea, Euskadi plaza eta Zubiarte merkataritza gunea kokatzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bilbao10.jpg|Zubia, Abandoibarretik ikusita.
Fitxategi:Puente de Deusto.jpg|Zubia, Abandoko ertzetik.
Fitxategi:Puente de Deusto desde la ría (21869800610).jpg|Zubia, itsasadarretik.
Fitxategi:Deusto bridge and university - panoramio.jpg|Zubia eta Deustuko Unibertsitatea.
Fitxategi:Bilbao - Puente de Deusto y Torre Iberdrola 1.jpg|Zubia eta Iberdrola dorrea, Deustuko ertzetik.
Fitxategi:Bilbao - Zubiarte 02.jpg|Zubia, behetik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko itsasadarra
* Bilboko itsasadarreko zubiak
* Deustuko Doneperiaga
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw** (Dublin, Irlandako Errepublika, 1856ko uztailaren 26a - Hertfordshire, Erresuma Batua, 1950eko azaroaren 2a), idazle irlandarra, Literaturako Nobel Sariaren irabazlea 1925ean eta gidoi onenaren Oscar sariaren irabazlea 1938an.

Literaturako alor guztiak landu zituen arren, satira eta komediei esker izan zen batez ere ezaguna. Hogei urte zituela, Londresen egokitu eta *Fabian Society* erakunde sozialistaren kide sortzailea izan zen 1884an. Urte haietan idatzi zituen nobelek ez zuten arrakastarik izan, baina aldizkari berezietan azaldu zituen literatura- eta musika-kritikako lanek ospea ekarri zioten, Wagner-en musikari eta Ibsen-en antzerkiari buruz idatzitakoek bereziki. 1892an aurkeztu zuen lehen antzezlana, ''Widowers' Houses (Gizon alargunen etxeak)* eta *The Philanderer* (1893,* Amorantea*) eta *Mrs. Warren´s Profession *(1893, *Warren anderearen lanbidea*) idatzi zituen ondoren. Viktoria erreginaren garaiko gizartearen hipokrisia salatu zuen lan horietan. Molde askotako obrak aurkeztu zituen ondorengo urteetan; haietan, garai hartako gizartearen arazoak eta gorabeherak erakutsi zituen betiere satirarako bideak osagarri komiko paregabeen bitartez zorroztuta. Militarismoa kritikatu zuen *Arms and the Man *(1894, *Armak eta gizona*) lanean, gizartean gailen ziren azaleko portaerak *Major Barbara* (1905, *Komandante Barbara*) obran, eta britainiarren klasismoa *Pygmalion* bere maisulanean (1913). Historian oinarrituriko obrak ere egin zituen: *Caesar and Cleopatra *(1901, *Zesar eta Kleopatra*) eta *Androcles and the Lion* (1912, *Androkles eta lehoia*). Lehen Mundu Gerraren ondoren, obra lirikoago bat idatzi zuen, *Saint Joan* (1923, *Santa Joana'') Joana Arc-ekoaren bizitzan oinarritua. 1925ean Literaturako Nobel saria eman zioten. Bere ideia sozialistei buruzko saioak idatzi zituen bizitzako azken urteetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura
* Irlandako literatura

## Kanpo estekak 
* Shaw Chicago Theater
In Utero

***In Utero*** 1993ko irailean kaleratutako Nirvana grunge musika taldearen hirugarren eta azken estudio albuma da.

*Nevermind* bigarren diskoaren ondoren, taldeak sustraietara itzuli nahi zuen soinu zikinagoaren bidez. Kurt Cobainek bazekien Nirvanak punk eta indie zaleak galdu ahalko zituela lortutako arrakasta itzela zela eta. Horretarako, Steve Albini hartu zuten ekoizle, errespetu handiko "grabaketa-injeniaria". Azkenean, diskoa esperimentalagoa, punkagoa, eta zikinagoa izan arren, taldeak arrakasta komertziala ere erdietsi zuen, "Heart-Shaped Box", "Rape Me", edo "All Apologies" gisako kanteei esker.

## Kantuen zerrenda 
# "Serve the Servants" – 3:34
# "Scentless Apprentice" – 3:47
# "Heart-Shaped Box" – 4:39
# "Rape Me" – 2:49
# "Frances Farmer Will Have Her Revenge On Seattle" – 4:07
# "Dumb" – 2:29
# "Very Ape" – 1:55
# "Milk It" – 3:52
# "Pennyroyal Tea" – 3:36
# "Radio Friendly Unit Shifter" – 4:49
# "Tourette's" – 1:33
# "All Apologies" – 3:50

## Kanpo estekak
Rise Against

**Rise Against** Chicagon 1999an sortutako hardcore eta punk musika taldea da.

88 Fingers Louie taldearen desegin ostean jaio zen Rise Against, hasieran Transistor Revolt izena jaso arren. Taldea gero eta melodikoago bihurtu da denboraren poderioz. Punk gordinetik aldentze horrek nahiz diskoetxe baten azpian jotzeak jatorrizko hardcore zale batzuen muzina eragin dute. Garapen horren probestua erakutsi nahian, etengabe egin dituzte birak Europan (2006koan Berri Txarrakekin), AEBetan eta Australian zehar. Barazkijaleak dira, animalien kontrako krudelkeria gogor salatzen dute eta.

## Diskografia 
* *Transistor Revolt* (demoa) (2000)
* *The Unraveling* (Fat Wreck Chords, 2001)
* *Revolutions per Minute* (Fat Wreck Chords, 2003)
* *Siren Song of the Counter Culture (Geffen Records, 2004)*
* *The Suferer & The Witness (Geffen Records, 2006)*
* *Appeal to Reason (Geffen Records, 2008)*
* *Endgame (Interscope Records, 2011)*
* *Long Forgotten Songs: B-Sides & Covers 2000-2013 (Interscope Records, 2013)*
* *Wolves* *(Virgin Records 2017)*

## Taldekideak 
### Denbora-lerroa 

ImageSize = width:800 height:280
PlotArea = left:100 bottom:60 top:0 right:50
Alignbars = justify
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:01/01/1999 till:06/01/2009
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
  id:Ahotsa                value:blue       legend:Gitarra&nbsp;erritmikoa,&nbsp;ahotsa
  id:Baxua              value:red        legend:Baxua
  id:Gitarra             value:green      legend:Gitara&nbsp;nagusia
  id:Bateria               value:gray(0.45) legend:Bateria
  id:Lineak               value:black      legend:Argitarapenak

Legend = orientation:horizontal position:bottom

ScaleMajor = increment:3 start:1999
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1999

LineData =

  at:04/24/2001 color:black layer:back
  at:04/08/2003 color:black layer:back
  at:08/10/2004 color:black layer:back
  at:07/04/2006 color:black layer:back
  at:10/02/2008 color:black layer:back

BarData =

  bar:Tim text:"Tim McIlrath"
  bar:Joe text:"Joe Principe"
  bar:Toni text:"Toni Tintari"
  bar:Brandon text:"Brandon Barnes"
  bar:Mrp text:"Mr. Precision"
  bar:Todd text:"Todd Mohney"
  bar:Chris text:"Chris Chasse"
  bar:Zach text:"Zach Blair"

PlotData=

  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Tim from:01/01/1999 till:end color:Ahotsa
  bar:Joe from:01/01/1999 till:end color:Baxua
  bar:Toni from:01/01/1999 till:06/01/2000 color:Bateria
  bar:Brandon from:06/01/2000 till:end color:Bateria
  bar:Mrp from:01/01/1999 till:06/01/2002 color:Gitarra
  bar:Todd from:06/01/2002 till:06/01/2004 color:Gitarra
  bar:Chris from:06/01/2004 till:06/01/2007 color:Gitarra
  bar:Zach from:06/01/2007 till:end color:Gitarra

## Kanpo estekak
Euskalduna zubia

thumb|288 px|Euskalduna zubiaren sekretu arkitektonikoak

**Euskalduna Zubia** Bilbo udalerriko zubi bat da, Bilboko itsasadarra zeharkatzen duena, iparraldetik Deustuko Doneperiaga eta hegoaldetik Abando auzoak elkarlotuz. 1997ko apirilaren 18an zabaldu zen.

## Izena 
Izena antzinako Euskalduna ontziolen omenez darama, ontziola hauek Abando ertzeko itsasadarraren zatian kokatuta zeudelarik.

## Historia 
Zubia 1997ko apirilaren 18an zabaldu zen, eta Enekuri eta AP-8 autobideko trafikoak elkartzen ditu. Deustuko Doneperiaga aldean biribilgune handi bat eraiki zen trafikoa errazteko.

Eraikia dagoen lurren ezegonkortasuna dela eta, 2000. urtean hondoratze txiki bat gertatu zen, eta zubiari konponketak egin behar izan zitzaizkion. Zorrotzaurreko proiektuaren arabera, zubia Zorrotzaurren egingo den irla berrira bideratuko da, eta horretarako metro batzuk gehituko zaizkio zubiari itsasadarraren gainean.

## Ezaugarriak 
Zubia, Javier Manterola ingeniariak diseinatua, 250 metro luze eta 27 metro zabal da, eta Abando aldean Jesusen Bihotza plaza eta Deustu aldean Botikazar Erribera kaleak lotzen ditu. Zirkulaziorako 4 errei ditu (2 norabide bakoitzeko), eta espaloia eta bidegorria ekialdeko ertzan. Bidegorria Abandoibarretik Elorrietaraino iristen da.

Abando aldean, zubiaren ondoan, Bilboko tranbiaren Euskalduna geltokia eta Euskalduna jauregia kokatzen dira. Gainera, behealdean Bilboko itsasadarra Itsas Museoa dago, zubipean erabili gabeko gune batean.

Zubia eraiki eta gero, Bilboko Udalak hockeyean jolasteko gune bat prestatu zuen zubiaren Deustuko gunean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Euskalduna zubia.jpg|Euskalduna zubia behetik.
Fitxategi:Euskalduna zubia2.jpg|Euskalduna zubia Abandoko ertzetik.
Fitxategi:Bilbao - Puente Eukalduna 1.jpg|Euskalduna zubia espaloitik.
Fitxategi:Bilbao - Puente Eukalduna 3.jpg|Euskalduna zubia espaloitik.
Fitxategi:Bilbao - Puente Eukalduna 2.jpg|Abandoibarra Euskalduna zubitik.

## Ikus, gainera 
* Bilboko itsasadarra
* Bilboko itsasadarreko zubiak
* Euskalduna ontziola
* Deustuko Doneperiaga
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak
MTV Unplugged in New York

***MTV Unplugged in New York*** 1994ko azaroan kaleratutako Nirvana grunge musika taldearen zuzeneko albuma da, New Yorken emandako kontzertu akustiko bat. Kurt Cobainen heriotzaren ostean plazaratu zen Nirvanaren lehendabiziko diskoa da. Kritikariek goraipatu zuten, taldea grungetik haratago joateko gai zelakoan. Gainera, Niravanaren gustu zabala erakutsi zen, The Vaselines, David Bowie, the Meat Puppetsen kantak ez ezik, Leadbelly folk taldearen “Where Did You Sleep Last Night” abestia ere jo zuten.

Telebistan agertu ez ziren “Something in the Way” eta “Oh Me” kantak badaude. Hala ere, bi euskarrietatik at geratu ziren Lynyrd Skynyrden “Sweet Home Alabama” zein Nirvanaren beraren "Sliver" edo "In Bloom" bertsioak.

## Kantuen zerrenda 
# “About a Girl” (Cobain) – 3:37
# “Come as You Are” (Cobain) – 4:13
# “Jesus Doesn't Want Me for a Sunbeam” (The Vaselines) – 4:37
# “The Man Who Sold the World” (David Bowie) – 4:20
# “Pennyroyal Tea” (Cobain) – 3:40
# “Dumb” (Cobain) – 2:52
# “Polly” (Cobain/Nirvana) – 3:16
# “On a Plain” (Cobain/Nirvana) – 3:44
# “Something In The Way” (Cobain/Nirvana) – 4:01
# “Plateau” (Meat Puppets) – 3:38
# “Oh, Me” (Meat Puppets) – 3:26
# “Lake of Fire” (Meat Puppets) – 2:55
# “All Apologies” (Cobain) – 4:23
# “Where Did You Sleep Last Night” (tradizionala) – 5:08

## Kanpo estekak
Numen (argipena)

**Numen** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Numen** Euskal Herriko mitologiako pertsonaia da.
# **Numen** Arrasaten (Gipuzkoa) sortutako black metal musika taldea da.
# **Numen** izen berdineko black metal taldearen diska.
Gose (argipena)

**Gose** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
* **Gosea** elikagaien beharrak animaliengan sortzen duen sentimendua da. Gizakiarengan, apetitu, jangura edo jangale terminoak ere sinonimo dira euskaraz. Honekin lotua:
** Gosete. Elikadura gabeziak eragindako muturreko egoera:
* **Gose** euskal musika taldea da.
Amara (argipena)

**Amara** hitzak esanahi zenbait ditu:

Toponimian:

* Amara Donostiako auzoari buruzko entziklopedia ikus Amarapedia

* Amara Zaharra edo besterik gabe **Amara**, Donostiako auzoa;
* Amara, Donostiako kalea;
* Amara Berri, Amara Zaharraren hegoaldera zabaltzen den Donostiako auzoa;
* Amara, Irakeko hiria;
* Amara, Sudango Nubian dagoen hiria, Antzinako Egiptoaren hegoaldean;
* Amara, Errumaniako Balta Alba hiriko komuna bat.

Biologian:
* Amara, intsektu-generoa;
* Amara, Erdialdeko Amerikan bizi den *Cuasia amara* izeneko zuhaitza.
Arrontegi zubia

**Arrontegi Zubia** Barakaldo eta Erandio lotzen dituen zubi erraldoia da.

## Kokalekua 
N-637 errepidearen trafikoa bideratzen du Getxo, Uribe Kosta eta Txorierrirantz. Itsasoraino gune metropolitarreko bi aldeak batzen dituen bidesaririk ez duen azken zubia da, eta berrogeita hamar metroko altuera dauka.

## Zubia 
José A.Torroja ingeniariak diseinatuta, 1970eko hamarkadan eraiki zuten. 1977an eraikitze obrak amaitu zirenetik urte batzuez erabili gabe egon zen, erabiltzen hasi zen arte. 1983ko maiatzean zabaldu zuten. Guztira lau bide dauzka norabide bakoitzeko. Norabide bakoitza zubi batean banatuta dago, beraz zuzenagoa litzateke Arrontegiko zubiak deitzea, bi zubiz osaturik dagoenez. Itsasgoraren maila gorenetik ia 42 metrora dago zubia.

2008an egindako erreformei esker, egunero 135.000 ibilgailuk zeharkatua da.

## Iruditegia 

Irudi:Rontegiko zubia N 637.jpg|N-637 errepideak zubia zeharkatzen.
Irudi:Bote-barakaldo.jpg|Arrontegiko zubia Barakaldotik ikusia.
Irudi:Barakaldo, Rontegiko zubipean.jpg|Behealdeko bidea.
Irudi:RONTEGIKO ZUIBIA.jpg|Behealdetik ikusita.
Irudi:Ibaizabaleko eskuinaldetik Erandiotik egindakoa 2.jpg|Itsasadarreko ondoko eskuinaldeko errepidetik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deustuko elizatea

**Deustuko elizatea** Bizkaiko udalerri independentea izan zen,1925eko urtarrilaren 1 arte; egun hartan, Bilbori anexionatu zioten, Bilbok lur gehiago behar zuelako.

Nekazaritzako udalerria zen Deustu, eta udaletxea San Pedro elizaren ondoan zegoen. Udalerriaren erdigunea izen bereko plaza zen, pilotalekuarekin batera.

4,96 km²-ko azalera du. lursail horiek Artxanda eta Elorrieta mendietako hegalak dira Ibaizabal ibairaino heltzen direnak. 

Auzoak 3,00 km² besterik ez dute okupatzen, eta gainerako lursaila  mendiaren eta Elorrieta mendiaren hegalak dira.

Udalerria bi aldetan banaturik zegoen: goierria, baserritarra; eta erribera, arrantzalea. Dena den, gaur egungo Deustuko San Pedroko auzoaren iparraldean Ybarra familiak jauregi bat eraikiarazi zuen 1893ean. Jauregi hura oso handia zen, eta auzoaren lurralde gehiena hartzen zuen; hipodromo bat ere bazeukan. Sarrikoko gainean, ostera, Zubiriatarren etxaldea zegoen, egun Larrako dorretxea dagoen tokian.

## Biztanleria 
XIX. mendearen hasieran, nekazaritzako herri txikia zen Deustu. Mendeak aurrera egin ahala, ordea, eta industrializazioaren garapenarekin batera, biztanle kopurua haziz joan zen, Bilbo Handia industrialitzen zen eran. Ondoko taulan, elizateko biztanle kopuruaren datuak ageri dira, 1925. urtean Bilbok anexionatu arte.

Elizatera etorritako bizilagun gehienak, eraiki ziren langile auzo berrietan kokatu ziren, gaur egungo Deustuko San Pedroko auzoaren hegoaldean. Egun, Deustuk 50.000 biztanletik gora dauzka, anexioa gertatu zenean baino sei aldiz gehiago, alegia. Deustuko San Pedro, Arangoiti, Ibarrekolanda eta San Ignazio auzoak biltzen ditu.

Deustuko biztanleriaren bilakaeraz datuak eman dituzte Labayruk Bizkaiko ermitei buruzkoa liburuan, eta José Antonio Pérez Pérez-ek "*Bilbao y sus barrios : una mirada desde la historia*" liburuan.

### Gehiago jakiteko 
* Espainiako Institutu Estatistikoa

## Udalbatza 
thumb|195x195px|Deustuko elizatearen armarria.|ezkerrera
1914ko Udalbatza, 1913ko azararoaren 9ko udal hauteskunde ondoren eratutakoa: EAJ 7 zinegotzi, kontserbadore erregezaleak 6. Udalbatzarraren osaketa:
* Alkatea: Benito Santamarina Zarate (EAJ)
* Alkate ordea: Jose Olabe Barinaga (EAJ)
* Lehenengo sindikoa: Tomas Aldekoa Kukullu (EAJ)
* Bigarren sindikoa: Eugenio Olabarrieta Arteta (EAJ)
* Zinegotziak
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Deustu barrutia
* Abandoko Elizatea
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak
Zamakola

**Zamakola** izenak hainbat adiera eta erabilera ditu:

## Abizena 
* Joan Antonio Zamakola (1756–1826), bizkaitar eskribau eta militarra.
* Simon Bernardo Zamakola (1759–1809), bizkaitar eskribau eta politikaria. Haren proiektu batek Zamakolada izeneko matxinada eragin zuen.

## Toponimoa 
* Zamakola: Bilboko kalea, Abusu auzoko ardatza.

## Ikus, gainera 
* Zamakolada: Bizkaian 1804. urtean gertatutako matxinada.
Rutherforden sakabanatzea

**Rutherforden sakabanatzea** fenomeno fisiko bat da, Ernest Rutherfordek 1911an azaldutakoa urre xafla saiakuntza burutu ondoren hauteman zena. Coloumben sakabanaketa bezala ere azaltzen da batzuetan, sakabanaketa indar elektriko estatikoak egindako aldenketagatik gertatzen delako. Antzeko prozesu batez 1960an nukleoaren barrua frogatzeko erabili zen, sakabanaketa sakon inelastikoa deritzona. Sakabanatze honetan oinarrituta, Rutherfordek eredu atomikoa proposatu zuen, gerora Bohrren eredu atomikora aldatuko zena.

= Ikus, gainera =
* Urre xafla saiakuntza
* Bohrren eredu atomikoa

## Kanpo estekak
Bydgoszcz

**Bydgoszcz** (polonieraz  ahoskatua; ,  ahoskatua; ) Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko eta izen bereko eskualdeko hiriburua da. Polonia ipar-mendebaldean dago, Brda ibaiaren ertzean, Vistula ibaiaren bilgunetik hurbil. Burdinbide eta ibai biltoki garrantzitsua da. Janari industria, industria kimikoa eta ehungintza dira jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Franciszek Rychnowski

**Franciszek Rychnowski** (Velehrad, Txekiar Errepublika, 1850eko urriaren 3a - Lviv, Polonia, 1929), poloniar kimikaria izan zen.