open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Ubarretxena

**Maria Ubarretxena Cid** (Urretxu, Gipuzkoa, 1980ko urriaren 11) EAJ alderdiko politikaria eta enpresa-kudeatzailea da. Urretxun jaioa, Arrasaten bizi da 2006tik, eta Arrasateko alkatea izan zen 2015etik 2023ra arte. 2023tik aurrera Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretako diputatua izan zen. 2024ko ekainetik aurrera Eusko Jaurlaritzako Gobernantza, Administrazio Digital eta Autogobernu sailburua da Imanol Pradalesen gobernuan. Jaurlaritzaren bozeramailea ere bada.

## Formakuntza 
Gizarte Zientziak eta Enpresa ikasketetan lizentziatua Deustuko Unibertsitateko Donostiako Campusean, esportazio kontuetan behar egin du. Kooperatibista da, baita haren senarra ere.

## Ibilbide profesionala 
Lan-esperientzia profesional luzea du. 2002/2003 ikasturtean, ikasketen azken urtean zebilela, Legazpiko Bellota Herramientas enpresako Marketing eta Esportazio departamentuetan aritu zen. Hurrengo urtean Arrasateko Alejandro Altuna  JMA enpresan esportazioetako departamentuan. Hurrengo hamar urteetan Antzuolako Goizper E, Kooperatibako bazkidea izan zen, esportazioetako departamentuan hor ere bai, non azken urtean departamenduko kudeatzailea (Export Area Manager) izan zen.

2013an Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Saileko Gizarte Ekonomiaren zuzendari izendatu zuten, han aritu zen 2015era arte, Arrasateko alkate bihurtu zen arte. Bi urte haietan  Euskadiko Kooperatiben Goren Kontseiluko lehendakaria ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limitless (2011ko filma)

***Limitless*** (euskaraz *Mugarik Gabe*), 2011ko Neil Burger estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller film bat da. Alan Glynn irlandar idazlearen *The Dark Fields* (2011, *Zelai Ilunak*) eleberrian oinarritua dago. Bradley Cooper, Abbie Cornish, Robert De Niro, Andrew Howard eta Anna Friel aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Eddie Morra (Bradley Cooper) idazleak sormen krisialdi larria jasaten ari da. Egun batez, bere adimenari etekin gehiago ateratzeko asmoz droga berri bat hartuko du. Honela, hirian arrakasta izatea lortuko du, orduan Wall Streeteko Carl Van Loon (Robert De Niro) finantzagizonak Morraren arrakastaren atzean ezkutuan zer dagoen jakiteko sekulako jakinmina piztuko zaio.

## Aktoreak 
* Bradley Cooper: Edward "Eddie" Morra
* Robert De Niro: Carlos "Carl" Van Loon
* Abbie Cornish: Lindy
* Anna Friel: Melissa Gant
* Johnny Whitworth: Vernon Gant
* Richard Bekins: Henry "Hank" Atwood
* Robert John Burke: Donald "Don" Pierce
* Tomas Arana: Kaki koloreko berokidun gizona
* T.V. Carpio: Valerie
* Patricia Kalember: Atwood andrea
* Andrew Howard: Gennady
* Ned Eisenberg: Morris Brandt

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Doraemon (pertsonaia)

**Doraemon** (), izen bereko manga eta anime telesaileko fikziozko pertsonaia bat da, Fujiko Fujiok sortua, Hiroshi Fujimoto eta Motoo Abikoren ezizena. Doraemon XXII. mendetik denboran bidaiatzen duen katu robot bat da, Nobita Nobi izeneko haur aurre-nerabe bati laguntzeko. Pertsonaiaren jaiotza ziurtagiri ofizial batek, 2112ko irailaren 3jaio zela eta bere bizileku hiria Kawasaki dela dio, Kanagawan.

Japonian, jatorrizko mangan pertsonaia lehen aldiz agertu zenetik ia 40 urte igaro ondoren, orain ikono kulturaltzat hartzen da, eta *Time Asia* aldizkariak "Asiako 22 heroien" artean bozkatu zuen 2002ko apirilaren 22an.

Doraemonen animaziozko 30 film baino gehiago egin dira, horietako bakoitza Japoniako zinemetan urtero estreinatua (2005ean izan ezik).

2008an, Japoniako Kanpo Arazoetako Ministerioak Doraemon herrialdearen "animearen enbaxadore" izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saikaku Ichidai Onna

***Saikaku Ichidai Onna***, japonieraz 西鶴一代女 (euskaraz *Oharuren Bizitza*), 1952ko Kenji Mizoguchi japoniarrak zuzendutako historia drama film bat da. Saikaku Ihara idazlearen 1686ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Kinuyo Tanaka, Tsukie Matsuura, Ichirō Sugai, Toshiro Mifune eta Takashi Shimura aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XVII. mendea, Japonia, Edo Aroa, Oharu (Kinuyo Tanaka) garaiko japoniar gizarte feudalaren konbentzionalismoen mende bizi den emakumea da.

## Aktoreak 
* Kinuyo Tanaka: Oharu
* Tsukie Matsuura: Tomo
* Ichirō Sugai: Shinzaemon
* Toshiro Mifune: Katsunosuke
* Toshiaki Konoe: Lord Harutaka Matsudaira
* Hisako Yamane: Lady Matsudaira
* Jūkichi Uno: Yakichi Ogiya
* Kiyoko Tsuji: Etxekoandrea
* Eitarō Shindō: Kahe Sasaya.
* Akira Oizumi: Fumikichi
* Kyoko Kusajima: Sodegaki.
* Masao Shimizu: Kikuoji
* Daisuke Katō: Tasaburo Hishiya
* Toranosuke Ogawa: Yoshioka
* Hiroshi Oizumi: Bunkichi
* Haruyo Ichikawa: Iwabashiren zain dagoen emakumea
* Yuriko Hamada: Otsubone Yoshioka
* Noriko Sengoku: Sakurairen zain dagoen emakumea
* Sadako Sawamura: Owasa
* Masao Mishima: Taisaburo Hishiya
* Eijirō Yanagi: Errementaria
* Chieko Higashiyama: Myokai
* Takashi Shimura: Agurea
* Benkei Shiganoya: Jihei
* Komako Hara: Otsubone Kuzui

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Argia Garrido

**Argia Garrido Beristain** (Zaragoza, Espainia, 1972) historialaria eta irakaslea.

## Biografia 
Zaragozan (Espainia) jaio zen 1972an, baina gurasoak ondarroarrak ditu. Historian lizentziatu zen 1996an.

Ahozko historian aritu da, eta historia eta feminismoari buruzko tailerrak eman ditu Mallorca eta Zaragozan. *Fundación de Investigaciones Marxistas* elkartean lagundu du, ahozko dokumentuen artxiboa sortzen. Nazien kontzentrazio-esparruetan egondako espainiarrak elkarrizketatu zituen.

1999an Aragoiko Gorteetako hauteskundeetara aurkeztu zen, IUren zerrendetan, bigarren postuan.

2000. urtean Ondarroako Historia Zaleak elkartearen sortzaile izan zen.
thumb|Argia Garridok ikerketa egin zuen Ondarroako Zeledonio Arriola eskolari buruz 2004an
2004an Ondarroako Celedonio Arriola eskolari buruzko ikerketa bat argitaratu zuen, bertan ikasitakoen testigantzak jasoz.

Irakaslea da Aragoin, bigarren hezkuntzan.

## Publikazioak 
* *Celedonio Arriola eskolak 1929-2004*, Ondarroako Eskola Publikoa, Ondarroa, 2004
* "Gure amonak historia egiten", Ondarroa 2001, Ondarroako Historia Zaleak, 2001. 128-141 orrialdeak.
* "Saturrarango kartzela", Ondarroa 2003, Ondarroako Historia Zaleak, 2003. 176-207 orrialdeak.

## Erreferentziak
Familientzako Harmaila (Anoeta)

300px|eskuinera|thumb|Familientzako Harmaila urrutira ikusgai.
**Familientzako Harmaila**, Gipuzkoako Donostia hiriburuko Anoeta estadioaren Ipar Hondoan dagoen harmaila bat da. Hain zuzen ere, Ipar Hondoaren beheko harmailan dago, Amara Berri auzora eta Anoetako geltokira begira dagoenan, eta ipar atearen atzean.

Harmaila honetako helburua bertan familiak ezartzea da, belaunaldi batetik bestera txuri urdin sentimendua pasatzeko asmoz.

2019ko irailaren 14n estreinatu zen estadio berriaren eraldatzearekin batera, eta 2.800 eserlekuz osatua dago

## Iruditegia 

Irudi:Anoeta_planoa,_Donostia,_Gipuzkoa,_Euskal_Herria.png|Anoetaren oinplanoa.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Aitor Zabaleta Harmaila
* Errealaren denda
Uxar kobazuloa

**Uxar kobazuloa** Eskoriatzan dagoen haitzuloa da, Bolibar auzoan, itsasoaren gainetik 730 metrora. Zaraiako mendilerroan, Aitzorrotz menditik Leintz-Gatzagarako norabidean topa daiteke.

Koba bera  galeria estu bat da, 30 m luze, eta bertara iristeko zulo txiki bat pasa behar da, sakonera txikiko haitzulo harritsu batean dagoena. Sarreratik 11 m-ra areto  zirkular bat dago, eta han prospekzio arkeologiko xume bat (kata bat) bat egin zen. Haitzuloaren sarrerak 1,45 m-ko zabalera eta 1,75 m-ko altuera du.

Uxar kobazuloa hilobi-leizea izan zen. Bertan edo kobaren ahotik gertu, Jesus Altunak, Jose Migel Barandiaranek eta beste batzuek hainbat historiaurreko aztarna aurkitu zuten: gizaki baten edo biren hezurrak, zeramika lauaren pusketak, eta suharrizko harri-printza gutxienez. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzorrotz.
* Zaraiako mendilerroa.

## Kanpo estekak 
* Arkeologia ondarea: Uxar kobazuloa. Kultura Ondarea. Eusko Jaurlaritza.
*  Aitzorrotz y Cueva de Uxar. ( Sierra Zaraia ) ( Gipuzkoa ). Caminando por las montañas y todas sus bellezas
*  Aitzorrotz & Cueva de Uxar. Sierra de Zaraia. mendiak.net Foroa
Ander Odriozola

**Ander Odriozola Argoitia** (Ondarroa 1978 - ) Bilbon bizi den irakasle, zinegile eta idazlea da. Ingeniaritza ikasketak egin zituen arren, ikus-entzunezkoetan, zuzendari eta gidoilari bezala aritu izan da urtetan.

2014an *Bingen* film independentea aurkeztu zuen eta 2016an *Freeport* nobela argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Angel Ibisate

**Angel Ibisate Lozares** (Gasteiz, 1932ko urriaren 2a - *ib.*, 2020ko martxoaren 6a) arabar apaiza eta euskaltzain urgazlea izan zen. Gizarte Zientzietan lizentziatu zen Unibertsitate Gregoriano Pontifikalan. Ogibidez apaiza, Gasteizko Apaizgaitegiko bibliotekaria izan zen.

2006ko maiatzaren 6an Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen.

## Idazlanak 
* *Fórmula de juramento en euskera en Álava en el siglo XVI: el testamento de Fray Juan de Victoria* (1985)
* *El euskera en Álava a fines del siglo XVIII: un artículo de Don José Miguel de Barandiaran de 1926: anotaciones actuales sobre el documento publicado* (2001)
* *¿Ergoienak alavesas?: la Hergoiena salvaterrana, las Ergoienas de Salvatierra: nueva luz sobre un texto de P. Kardaberaz* (2008)
* *El diccionario español-euskara de Landucci (1562) se confeccionó en Vitoria: una base documental recién descubierta* (2012)

## Erreferentziak
Iruña Cormenzana

* interbentzioa Donostiako Kontxako hondartzan, 2024ko urrian. Demografia eta Migrazioak jardunaldietan.]]

**Iruña Cormenzana López** (Iruñea, 1967) artista muralista eta ilustratzailea da. Bere lanetan gehienetan pintura erabiltzen badu ere, eskultore ere bada. Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolan, Zaragozako Arte eskolan eta Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan jaso zuen prestakuntza. Nafarroako Museoak eta Madrilgo Arte Ederren Zirkuluak emandako bekak jaso zituen. Irunberrin du tailerra eta erakusketak egin ditu Euskal Herrian zehar eta Madrilen. Bere pinturaren ikur dira espresioetan argi eta itzalen jokoak eta kolorearen erabilerarekin jolastea. 

Bere obran eduki sozialak zein pertsonalak lantzen ditu. 2016an *Loturak* erakusketan 38 horma-iruditan bere bizitzan inflexio garrantzitsuak eragin dituzten pertsonen erretratuak islatu zituen.  2020an Madril erdialdeko Medinaceliko Jesusen elizaren kanpoaldean jarritako *Vórtices* erakusketarako 20 mural sortu ditu, 20 mural erraldoi itsasoan noraezean, migrazioari buruz gogoeta egitera gonbidatzen dutenak.  

## Erakusketak 
### Banakakoak 
* 2020an *Vórtices* 
* 2016an *Loturak* 

## Interbentzioak 
* *EskuBideak*, Donostian, 2024an.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1995ean *Sex Haizegoa pintura erotikoa*ren 1. saria.
* 1992an *Iruñeko artista eskultore gazteentzako* 2. saria.
* 1990ean *Iruñeko artista gazteak'' aipamen berezia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iruña Cormenzana López bloga
* Iruña Cormenzana Lópezi elkarrizketa (2016, bideoa)
* Iruña Cormenzanari elkarrizketa "Berealdiko egitandiak bezala landu nuen, Egiptoko artea bezala" Argia (2020.08.02) Hedoi Etxarte
Txanpon etxe

thumb|250px|Erdi Aroko txanpon etxe baten ilustrazioa.
[thumb|250px|Iruñean eginiko txanpona, 1513-1516 artean, [Fernando II.a Aragoikoaren garaian.]]
thumb|250px|XIX. mendeko prentsa.
**Txanpon etxea** txanponak egiten diren edo jaulkiten diren lekua da.

## Historia 
Hasiera batean metala erabiltzen zen, eraztunak eta apaingarriak gisa, transakzioak egiteko. Horrela egiten zuten asiriarrek, egipziarrek, kaldearrek... Horretarako metal egokienak hauek ziren: urrea, zilarra, platino, kobre, eztainu, nikela, aluminioa, zinka; metal desberdinen aleazio batzuek oso ezaugarri onak izaten zituzten, bestetik.

Lehenengo txanpon etxea ziur aski Lidian egin zen, K.a. VII. mendean. Bertan urrea, zilarra eta elektrum izeneko urrearen eta zilarraren aleazioa erabiltzen zuten. Lidian egin zen aldaketa txanponak estatuaren agindupean egitearena izan zen. Sistema lasten kopiatu egin zen Greziako estatu-hiri desberdinetan.

Txanponak egitea lehen unetik eskuz eginiko prozesua izan zen. Antzinako Grezian eta Erroman nolabait garatu zen baina XVI. mendearte ekoizten lanean ez ziren aldaketa handirik egin. Erdi Aroan erregearen ahalmena zen. Errege etxe bakoitzak bere txanpon etxe propioa zuen, tailer txikiak tokiz toki gortean ibiltzen zirenak; tailer horietan errementariek eta grabatzaileek lan egiten zuten.

Mendetan zehar txanpon etxeak tailer txikiak izan ziren. Aldaketa Brücher izeneko aleman baten eskutik etorri zen. Brücherrek txanponak irarri egiteko bi makina asmatu zituen. Bat errota baten bidez funtzionatzen zuen ijesgailua zen; honek lingote batetik, metal gogorrezko bi bi arrabolen artean igaroaraziz, antzekoak ziren metalezko xaflak egiten zituen. Beste makina estanpatzeko erabiltzen zen; bere izena bolanteko prentsa zen.

1830ean Jean Pierre Droz suitzarrak txanponaren bi aldeak aldi berean egiteko sistema asmatu zuen. Drozek ere ertza irarri egiteko sistema asmatu zuen. Ertzaren irartzeak, bestetik, garrantzi handia zuen zeren eta, txanpon irregularrak zirenean, gehiegizko metala mozten zuten berriro ere urtzeko eta horrekin txanpon berriak egiteko.

## Txanpon etxe ospetsu batzuk 
* Nafarroa eta Bearneko Txanpon Etxea
* Oñatiko Txanpon Etxea
* Donapaleuko Txanpon Etxea
* Baionako Txanpon Etxea
* Espainiako Moneta eta Tinbre Fabrika Nazionala
* Txileko La Moneda
* Monnaie de Paris
* United States Mint

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Munduko txanpon etxeak.
Vanesa Romero

**Vanesa Romero Torres** (Alacant, Espainia, 1978ko ekainaren 4a) espainiar modeloa, telebista aurkezlea eta aktorea da. *La que se avecina* eta *Aquí no hay quien viva* telesailetan antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
#### Zinema 
### Telebista 
### Telebista saioak 
## Kanpo estekak
Koronabirus (argipena)

**Koronabirus** birus familia baten izena da. Hala ere, hizkera arruntean, COVID-19 gaixotasuna sortzen duen SARS-CoV-2 birusari buruz hitz egiteko erabili den terminoa da. Artikulu hauek aurki ditzakezu gaiari buruz:

* Koronabirus, birus familiari buruzkoa.
* SARS-CoV-2, hizkera arruntean Wuhango koronabirusa, Txinan 2019aren amaieran sortutako birusa.
* COVID-19, aurreko birusak sortzen duen gaixotasuna.
* COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemia, mundu mailan gaixotasun honek izandako eraginaren inguruko artikulua.
* COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemia Euskal Herrian, Euskal Herrian gaixotasun honek izandako inpaktuaren inguruko artikulua.
Panarabiar koloreak

[thumb|[Arabiar Iraultzako bandera.]]
**Panarabiar koloreak**, gorria, beltza, zuria eta berdea dira, eta panarabismoa ordezkatzen dute. Jatorria 1917ko Arabiar Iraultzan dute, gaur egun Saudi Arabian dagoen Al-Hijazeko erregeak Otomandar Inperioaren aurka borrokatzen zeramatzan koloreak baitziren.

Lehenbiziko hiru koloreak Egipto eta Yemeneko banderek dauzkate, hiru horiez gain berdea ere Irak, Jordania, Kuwait, Palestina, Somalia, Libia, Sudan, Siria eta Arabiar Emirerri Batuen banderek, gainera Aljeria eta Siriako banderek berdea, zuria eta gorria dauzkate, ez ordea beltza.
Addicted to Love (filma)

***Addicted to Love*** (euskaraz *Maitasun Zaleak*), 1997ko Griffin Dunne estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Robert Palmer abeslariaren *1986ko izenburu berdineko abestian* oinarritua dago, filmean Neneh Cherry suediar abeslariak bertsionatua. Meg Ryan, Matthew Broderick, Tchéky Karyo eta Kelly Preston aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Sam (Matthew Broderick) astronomo xaloa eta Maggie (Meg Ryan) argazkilari suhartsuak bajoitzak beren neskalagun eta mutilagunek abandonatu berriak izan dira, eta gainera biak batera Sohoko pisu batera bizitzera joanak. Maggiek bere mutil lagun ohi Anton Depeuxetaz (Tcheky Karyo) mendekatu nahi du, aldiz Samek Linda Green (Kelly Preston) neskalaguna berreskuratu besterik ez, hortaz beren bikotekideak bizi diren etxearen pareko beste etxebizitzan batean bizitzen jarriko dira, haiek espiatu eta mendekatzeko asmoz. Baina hasieran elkarren arteko tentsioa eta ezinikusia egon arren, beren harremanak piskanaka bilakaera izan, eta azkenean lau pertsonek beren bizitzak aurrez inoiz pentsatuko ez luketen bezala aldatuak ikusiko dituzte. Norbait maitasun zalea denean, edozer jazo bailiteke.

## Aktoreak 
* Meg Ryan: Maggie
* Matthew Broderick: Sam
* Kelly Preston: Linda
* Tchéky Karyo: Anton
* Maureen Stapleton: Nana
* Remak Ramsay: Wells irakaslea
* Lee Wilkof: Carl
* Dominick Dunne: Matheson
* Larry Pine: Kaleko umorista
* Daniel Dae Kim: Ikasle laguntzailea
* Bill Timoney: Jatetxeko jabea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nikita Dragun

**Nikita Dragun** (Belgika, 1996ko urtarrilaren 31) estatubatuar YouTuberra, makillatzailea eta modeloa da.

## Bizitza 
1996an jaio zen Belgikan vietnamdar eta mexikar jatorriko familia batean. Bigarren hezkuntzako ikasketak Ameriketako Estatu Batuetan egin zituen, Virginian. Unibertsitate-garaian bere burua emakume transgenerotzat ezagutarazi zuen.

### Ibilbidea 
YouTuben aritzen da 2013ko otsailaz geroztik. 2015ean, Los Angelesen bizi zenean, bere burua emakume transgenerotzat ezagutarazi zuen. 2019ko martxoan *Dragun Beauty* izeneko kosmetika-lerroa kaleratuko zuela iragarri zuen.

## Filmografia 
### Web-sailak 
* *Escape the Night* (2018-2019; 14 ataletan)
* *The Real Housewives of Beverly Hills*

### Bideoklipak 
* 2018: Kim Petras – "Heart to Break"
* 2019: Dimitri Vegas & Like Mike, Paris Hilton – "Best Friend's Ass"
* 2019: Iggy Azalea – "Fuck It Up" (Kash Dollekin)
City of Angels (filma)

***City of Angels*** (euskaraz *Aingeruen Hiria*), 1998ko Brad Silberling estatubatuarrak zuzendutako fantasia eta amodiozko film bat da. Wim Wenders alemaniarrak zuzendutako *Der Himmel über Berlin* (1987, *Zeruan Berlin gainean*) filmaren berregokitzapena da. Nicolas Cage, Meg Ryan, Dennis Franz eta Andre Braugher aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ikustezina den norbait somatzen dugunean, gure artean aingeru bat dagoelako da. Hau Maggie Ricen (Meg Ryan) kardiologoaren kasua da, horregatik zerutik iritsi berri den Seth (Nicolas Cage) aingeruaz interesatzen hasiko da. Beren harremanerako oztopo bakarra Seth hilezkorra dela da.

## Aktoreak 
* Nicolas Cage: Seth
* Meg Ryan: Maggie Rice doktorea
* Andre Braugher: Cassiel
* Colm Feore: Jordan Ferris
* Dennis Franz: Nathaniel Messinger
* Robin Bartlett: Anne
* Joanna Merlin: Teresa Messinger
* Sarah Dampf: Susan

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Agustin eliza (Kilburn)

**San Agustin eliza**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen eliza bat da, Kilburn eremuan. Bere tamaina eta dotoretasuna dela eta, "Ipar Londresko Katedrala" ezizena jasotzen du.

1871–1897 artean John Loughborough Pearson arkitektoak eraikiarazi zuen.

File:St Augustine's Church, Kilburn Interior 1, London, UK - Diliff.jpg|Nabea (ekialdetik ikusia)
File:St Augustine's Church, Kilburn Interior 2, London, UK - Diliff.jpg|Korua
File:St Augustine's Church, Kilburn Interior 3, London, UK - Diliff.jpg|Nabea (mendebaldetik ikusia)
File:St Augustine's Church, Kilburn Interior 4, London, UK - Diliff.jpg|Santutegia

## Kanpo estekak 
* Parrokiaren webgune ofiziala
Sirajuddin Perliskoa

**Tuanku Syed Sirajuddin ibni Almarhum Tuanku Syed Putra Jamalullail** (Arau, Perlis, 1943ko maiatzaren 17a) Perlisko 7. raja da 2000tik eta Malaysiako 12. erregea (Yang di-Pertuan Agong) izan zen 2001etik 2000ra. Putra Perliskoaren semea izan zen. 2000ko apirilaren 17an Perlisko raja bezala bere aitaren oinordeko izendatua izan zen. 2001ean Malaysiako errege aukeratu zuten bost urteko aldi baterako.
Elaine de Kooning

**Elaine Marie de Kooning**, **Elaine Marie Fried** jaiotza-izenaz, (Brooklyn, Ameriketako Estatu Batuak, 1918ko martxoaren 12a - Southampton, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko otsailaren 1a) estatubatuar margolaria izan zen.

Gaztaroan, amak piztu zion artearekiko zaletasuna zuen. Museoetara eramateaz gain, ikusitakoa marrazten irakatsi zion. 1938an Robert Jonas irakasleak Willem de Kooning herbeheretarra aurkeztu zion. De Kooningekin marrazten eta margotzen ikasi zuen. 1943ko abenduaren 9an ezkondu ziren.

Espresionismo arte mugimenduko erretratugile eta paisaia-margolaria izan zen.

Biriketako minbiziak jota hil zen 1989ko otsailaren 1ean, 70 urte zituela.
Miren Basaras

**Miren Basaras Ibarzabal** (Bilbo, 1968) euskal mikrobiologoa da. Euskal Herriko Unibertsitatean egiten du lan irakasle Bizkaiko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko Immunologia, Mikrobiologia eta Parasitologia sailean. 2020ko martxoaren 22tik ia astero idazten du berria egunkarian pandemiaren jarraipena egiteko, eta aditu gisa duen ikuspuntua azaltzeko.

## Bizitza 
Euskal Herriko Unibertsitatean doktoratu zen 1995ean. Doktore-tesia, *Detección de RNA en la infección por VHC. Implicación en la terapéutica de las hepatitis crónicas* izenburukoa, Ramón Cisterna doktore katedradunaren zuzendaritzapean egin zuen. Harekin hasi zen lanean Euskal Herriko Unibertsitatean.
* *Desafíos de la Microbiología. Libro homenaje al profesor Ramón Cisterna Cancer* (2018, EHU). Egilekidea: Lucila Madariaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ane Galarragaren elkarrizketa *Berria*rako.
* Miren Basaras Ibarzabal-ek Berria egunkarian idatzitako kolaborazioak. (Koronabisurari buruz, 50etik gora artikulu)
*Elkarrizketa: *Pandemiak loa galarazi dit niri ere* Berria, 2021.12.03
Hemoptisi

**Hemoptisia** biriketako odola ahotik kanporatzea da, kopuru handiago edo txikiagoan. Hemoptisiaren definizioaren barnean kerru odoleztatua nahiz hemoptisi garbia, biak sartzen dira. Begi-bistakoa da hemoptisi garbia duenari beronen kausa espezifikoa aurkitzeko proba diagnostikoak egin beharko zaizkiola. Kerru odoleztatua duenak ere aztertua behar luke izan, azpiko erasana onberatzat jotzen ez bada behintzat. Hala ere, errepikatzen den hemoptisi-gertaera bat tratatzeko erarik onena, gertatzen den bakoitzean lehen aldia balitz bezala ebaluazio diagnostiko oso bat egitea da.

Hemoptisi-gertakari errepikariak ez zaizkio automatikoki egotzi behar aurretik ezarritako diagnostiko bati, hala nola bronkiektasiari edo bronkitis kronikoari. Jarrera horrek eragin dezake lesio larririk ez diagnostikatzea, baina potentzialki tratagarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerru

**Kerrua** edo **gorroa** biriketan, bronkioetan, trakean, laringean, faringean eta oraindik ahoaren atzeko ganberan sortzen den jariakina edo karkaxa da, eta espektoratzean eta eztulean behin botatzen dena. Espektorazio ugaria da, egunean litro-erdikoa, bronkitis kroniko eta bronkiektasietan. Oso ugaria, egunean bi litrotaraino, birikako abzesuren bat fistula baten bidez bronkiora isurtzen denean (bomika deitzen zaio).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jötunn

**Jotun** edo **jötunn**, antzinako eskandinavieran **jǫtunn** (/ˈjɔːtʊn/; plural **jötnar/jǫtnar**). Eskandinaviar mitologiako izaki mota bat da, jainkoen, elfoen eta iratxoen antzera. Anbiguotasunez definitu izan dituzte mota horretako izakiak, *risi*, *thurs* edo *troll* gisa ere hartu izan dira.

Nahiz eta batzuetan *erraldoi* hitza *jötunn* hitzaren sinonimotzat erabiltzen den, itzulpenetan eta testu akademikoetan ez da *jötnar*ren ezohiko handitasunik aipatzen, baina haien edertasuna edo itxusitasuna aipatzen dira. Dibinitate batzuk, Skaði eta Gerðr, esaterako, *jötnar* gisa deskribatu dituzte, eta zenbait jainko ezagun, Odin, adibidez, *jötnar*ren ondorengo dira.
Espektoratze

**Espektoratzea** karkaxak ahotik botatzean datza. Bere ekintzari espektorazio diogu.

## Patologia 
Gehiegi edo gutxiegi izateagatik, espektorazioak gaixotasunen bat pairatzea iradokitzen du. Gainera, odolarekin (karkaxa odolezkoa), purula-jariakinekin (eztul goragarria) edo kolorean edo edukian beste alterazio batzuekin batera badoaz, osasun-arazo jakin batzuetara ere bideratzen dira, eta arazo horiek berehala kontsultatu behar zaizkio mediku bati.

Espektorazio ugaria da, egunean litro-erdikoa, bronkitis kroniko eta bronkiektasietan. Oso ugaria, egunean bi litrotaraino, birikako abzesuren bat fistula baten bidez bronkiora isurtzen denean (bomika deitzen zaio).

## Tratamendua 
Oro har, espektoratzaileak erabiltzen dira, metatutako bronkio-jariakinak kanporatzen laguntzen duten botikak baitira. Espektorazioa sortzen edo aldatzen duen gaixotasunaren arabera, hainbat medikamentu mota erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Irigoien

**Nathalie Irigoien** (Etxebarre, Zuberoa, 1972) Etxebarreko nekazari eta politikaria da. Etxebarreko alkatea da 2001etik. Zuberoako emakumezko lehen auzapeza izan zen orduan2014-2020 agintaldian guztira 158 auzapez ziren Ipar Euskal Herrian, eta horietarik 17 bakarrik ziren emakume.

Antzerki ikuskizunetan ere parte hartu izan du herriko ikuskizunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txoperena Iribarren, Maddi Ane «Hustuz doazenak edukiz betetzen» *Berria*
Julie d'Aubigny

'''Julie d'Aubigny** edo **Mademoiselle de Maupin'* frantziar aktore eta abeslaria izan zen, 1670ean (edo 1673an, zenbait autoreren arabera) jaio eta 1707an Provencen (Frantzia) hil zena. Iskanbilaz betetako bizitza izan zuen eta istorio eta kondaira asko sortu dira hauen inguruan; zenbait biografia erromantiko ere inspiratu zituen. Mademoiselle de Maupin izenez egin zen ezaguna, *de Maupin'' jaunarekin ezkondu izanaren ondorioz hartutako izena.

## Bizitza 
Gaston d 'Aubignyren alaba bakarra izan zen. Louis de Lorraine-Guise, Armagnac-eko kondearen idazkaria zen Gaston. Versallesko Jauregiko zalditeriaz arduratzen zen Armagnac-eko kondea eta, Gaston idazkaria berarekin aritzen zen lanean. Luis XIV erregearen ardurapekoen heziketaz arduratzen ziren eta, honen ondorioz, Juliek ere garai hartan emakumeentzat ohikoa ez zen hezkuntza jaso zuen. Emakumeei zegozkien oinarrizko irakaspenetaz gain, eskrima edo zaldiketa ere ikasi zituen.

## Erreferentziak
Léonie Agergarai

**Marie-Léonie Agergarai** (Muskildi, Zuberoa, 1952) Muskildiko erizain, nekazari eta politikari erretiratua da. Muskildiko alkatea izan zen 2010etik 2020ra, baina ez zen berriro aurkeztu. 2014-2020 agintaldian guztira 158 auzapez ziren Ipar Euskal Herrian, eta horietarik 17 bakarrik ziren emakume. 

## Erizaina 
Zaindaria izan da bizi guzian Leonie Agergarai Elbarrituak eta oroz gainetik adinetako jendeak artatu baititu, baina haien etxean. Tai gabe borrokatuz kausitu du etxeetako zerbitzu horren garatzea Zuberoan. Herria eta lurra ere zaintzen ditu: lanean ari baita herritarrak bertan bizi daitezen eta bertan erabaki dezaten, euskaraz.]]
2007ko ekaineko hauteskunde legislatiboetara aurkeztu zen EH bai zerrendan, lehen itzulian (ekainaren 10ean) 10,600 boztik gora lortuz. Halere, 10,781 bozekin (%7.99a), erreferentziatzat hartzen zuen %15 sinboliko horretatik nahiko urrun geratu zen alderdia. Modu honetan, 2002ko euskal abertzaleen emaitzak hobetuko dira (10,600 inguru, %7.42a), 1997ko emaitzak hobetu gabe geratuz (EA + EAJ, 11,297 boza eta sufragioen %9.3a).

Emaitza onenak VI. barrutian lortu zituen (Lapurdi hegoaldea), botoen %9,09 eskuratuz. Halaber,

Abertzaleak sei herritan izan ziren lehen indar politikoa: Muskildin, Ozazen, Bunuzen, Gamarten, Izuran eta Lexantzün. Agergaraik 3,421 boto (%6.57) lortu zituen IV. barrutian (Oloroe-Maule-Donibane Garazi). Barrutia osatzen duten euskal lurraldeetan emaitzak hobeak izan ziren: 3,312 boto (%13.05).

Alkatea 3,421 boto (%6.57) lortu zituen IV. barrutian (Oloroe-Maule-Donibane Garazi). Barrutia osatzen duten euskal lurraldeetan emaitzak hobeak izan ziren: 3,312 boto (%13.05).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txoperena Iribarren, Maddi Ane «Hustuz doazenak edukiz betetzen» *Berria*
* Elkarrizketa: *Adinetakoek beraien biziaz eta buruaz badizute jakitate handia*Berria, 2021.05.30
San Juan de los Caballeros eliza

**San Juan de los Caballeros eliza** Segovian, Espainiako Gaztela eta Leon erkidegoan dagoen XI-XIII. mendeko eraikina da. Erromaniko estilokoa, gaur egun Zuloaga Museoaren egoitza da.

## Ezaugarriak 
San Juan de los Caballeros eliza arkitektura erromanikoaren adibidea da. Basilika solairua du hiru habearteekin. Erdiko habeartea beste biak baino handiagoa da.

Urte asko utzita egon ondoren, Daniel Zuloaga Boneta artista madrildarrak 1905ean erosi zuen eta arte-tailerra gisa erabili zuen. 1931ko ekainaren 3an, Espainiako Bigarren Errepublikak Altxor Artistikoaren monumentua izendatu zuen. Gaur egun eraikin horretan Zuloaga Museoaren egoitza dago eta Kultura ondasuna gisa katalogatuta dago.

## Iruditegia 

Image:
Iglesia de San Juan de los Caballeros (Segovia). Torre.jpg|Dorrea.
Museo Zuluaga, antigua iglesia de San Juan de los Caballeros, Segovia, detalle dintel.jpg|Ate buruaren zehaztasuna.
InteriorSanJuanDeLosCaballerosSegovia.jpg|Elizaren barrualdea.
TombSanJuanDeLosCaballerosSegovia.jpg|Hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Carracelas

**Pilar Carracelas Argiz** (Bartzelona, Katalunia, 1984ko otsailaren 9a) kataluniar kazetaria da.

Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Kazetaritza ikasi ondoren, Analisi Politikoan espezializatu zen Kataluniako Unibertsitate Irekian. Hainbat komunikabidetan lan egin du, TVE, TV3, RAC1, La Sexta eta El Nacional.cat egunkari digitalean, esaterako. Gaur egun, freelance kazetari dabil RAC1, TV3, 8tv eta Deutsche Welle hedabideetako hainbat saiotan kolaboratuz, besteak beste.

## Kanpo estekak 
* Pilar Carracelasen webgunea
Hortense Mancini

**Hortense Mancini**, **Mazarinoko dukesa** (Erroma, 1646ko ekainaren 6a - Chelsea, 1699ko uztailaren 2a), Mazarin kardinalaren iloba kutuna izan zen. Mancini ahizpa ospetsuetatik laugarrena zen Hortense, bere bi lehengusina Martinozzirekin batera Luis XIV.aren gortean Mazarinettes bezala ezagunak izan zirenak. Hainbat harreman izan zituen gizon zein emakumeekin eta Karlos II.a Ingalaterrako, Eskoziako eta Irlandako erregearen maitalea izan.

## Bizitza 
Italiako aristokraziako Lorenzo Mancini baroiaren alaba, Erroman jaio zen eta beraien edertasunagatik ezagunak ziren bost ahizpetako bat izan zen. Bere aita 1650ean hil ondoren, amak, Girolama Mazzarinik, alaba guztiak Erromatik Parisera eraman zituen, anaia Mazarino kardinalaren eragina erabiltzeko itxaropenarekin, ezkontza onuragarriak lortzeko asmoz. Hauek ziren Hortensiaren lau ahizpak:

* Laura Mancini (1636-1657), Luis Borboikoarekin, Vendômeko dukearekin, ezkondua. Luis Jose Borboikoa Frantziako jeneral ospetsuaren ama izan zen.
* Olimpia Mancini (1638-1708), Eugenio Mauricio de Saboya-Carignanorekin ezkondua. Eugenio Savoiakoa austriar jeneral ospetsuaren ama izan zen.
* Maria Mancini (1639-1715), Lorenzo Colonnarekin ezkondua. Frantziako Luis XIV.a erregearen lehen maitea izan zen.
* Maria Ana Mancini (1649-1714), Maurice Godefroy de la Tour d 'Auvergne Bouilloneko dukearekin ezkondua, Henri de La Tour d'Auvergne, Turenneko bizkondearen iloba.

Bere lehengusinak ere, Martinozziak, Frantziara joan ziren helburu berarekin, ezkontza onak lortzeko asmoz. Zaharrena, Laura Martinozzi, Alfontso IV.a Ekialdekoarekin ezkondu zen, Modenako dukearekin, eta Modenako Mariaren ama izan zen, Jakue II.a Ingalaterrakoaren bigarren emaztea. Gazteena, Ana Maria Martinozzi, Armando Borboikoarekin ezkondu zen, Contiko printzea.

Hortensek, lau ahizpa izateaz gain, hiru neba ere izan zituen: Paul, Philippe eta Alphonse.

## Erreferentziak
Alokutibo

Molde **alokutibo**a aditza jokatzeko estilo bati egiten dio erreferentzia. Molde alokutiboan, igorleak, erregistro neutroan ez bezala, aurrean duen solaskidearen marka ere islatzen du adizkian.

Alokutiboa, ‘hika’: joan du**n**/du**k** [joan da] egin daiteke, baita ‘zuka’ edo ‘xuka’ ere: joan du**zu** (du**xu**, dü**zü**) [joan da]; nau**zu**, (nau**xu**, nü**zü**) [naiz]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beroriketa
* Eztabada
* Hitano
* Zuketa
The Monuments Men

***The Monuments Men*** (), 2015eko George Clooney estatubatuarrak zuzendu, ekoitzi eta antzeztutako gerra-film bat da. Robert M. Edsel idazlearen 2009ko izenburu berdineko liburuan oinarritua dago. Clooneyz gain, Matt Damon, Bill Murray, John Goodman, Jean Dujardin, Bob Balaban, Hugh Bonneville eta Cate Blanchett aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerraren amaiera aldera (1939-1945), aurrez hautatutako estatubatuar eta britainiar historialari, museo zuzendari eta arte aditu talde batek misio garrantzitsu eta arriskutsu baten ardura jasoko du, naziek gerran zehar lapurtutako artelanak berreskuratzea, beren jabeei itzultzeko. Ezinezko misioa zen: artelanak oso ongi zainduak baitzeuden eta Alemaniar Armadak Hirugarren Reicha erori orduko haiek suntsitzeko agindua baitzuen. Baina aipatutako taldeak erlojuaren aurkako lasterketa batean beren bizitzak arriskuan ipiniz gizateriaren milaka urtetako kulturaren suntsiketa ekiditen saiatuko da.

## Aktoreak 
* George Clooney: Frank Stokes tenientea, George L. Stouten oinarritua
** Nick Clooney: Stokes adindua
* Matt Damon: James Granger sarjentua, James Rorimeren oinarritua
* Bill Murray: Richard Campbell sarjentua, Ralph Warner Hammett eta Robert K. Poseyn oinarritua
* John Goodman: Walter Garfield sarjentua, Walker Hancocken oinarritua
* Jean Dujardin: Jean-Claude Clermont 2. tenientea
* Bob Balaban: Preston Savitz kaporala, Lincoln Kirsteinen oinarritua
* Hugh Bonneville:. Donald Jeffries, Ronald E. Balfourren oinarritua
* Cate Blanchett: Claire Simone, Rose Vallanden oinarritua
* Serge Hazanavicius: René Armand, Jacques Jaujarden oinarritua
* Sam Hazeldine: Langton kolonela
* Dimitri Leonidas: Sam Epstein kaporala, Harry L. Ettlingerren oinarritua
* Grant Heslov: Armadako zirujaua
* Miles Jupp: Fielding maiorra
* Justus von Dohnányi: Viktor Stahl
* Zahari Baharov: Elya komandantea

## Kanpo estekak
Maryse Urruty

**Maryse Urruty** (Martxueta, 1988ko abuztua) antzezle euskalduna da.

## Bizitza 
Sortzez, Martxuetakoa izan arren, gaur egun Baionan bizi da. Donibane Garaziko lizeoan zenean hasi zen antzerkigintzan, Antton Luku irakasle zuela. Okzitaniako Tolosan egin zituen Zientzia Politikoak. Halere, antzokiek gehiago erakartzen zutenez, Parisko l'*École du Jeu* antzerki eskolan izena eman eta hango ikasketak amaitu ostean, bere konpainia muntatu (13R3P izenekoa) eta beste konpainia batzuekin elkarlanean hasi zen. Orain, Euskal Herrira itzulita, elkarlanekin segitzen du eta antzerkian euskaraz aritzeko gogoz. Martxan jarri nahiko lukeen proiektu bat: euskaraz eta emakume askorekin eginiko obra bat.

2026ko otsailean *Adrienne Bergson Johnson* bakarrizketa eman zuen Irulegiko eta Amikuzeko irratien alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Antzerkia Mundua deskribatzeko, errateko modu bat da" elkarrizketa, *Euskal Kultura Erakundea (EKE)*, 2020-03-11n kontsultatua.
* "Internet, ipuin batek erranik" artikulua *Iparraldeko Hitza*, 2020-03-11n kontsultatua.
* "Orain" Maryse Urruty-ren eskutik bideoa, Kanaldude, 2020-04-30ean kontsultatua.
Old Dogs

***Old Dogs*** (euskaraz *Zakur Zaharrak*), 2009ko Walt Becker estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. John Travolta, Robin Williams, Kelly Preston, Seth Green, Ella Bleu Travolta, Lori Loughlin eta Matt Dillon aktoreek antzeztu zuten.

Brian Adams musikari eta abesleak filma honetarako ''You've Been a Friend to Me* (*Niretzako LAgun Bat Izan Zara*) abestia konposatu zuen.

## Argumentua 
Dan (Robin Williams) bere zazpi urteko seme bikietaz ardura duen dibortziatutako aita bat da. Charlie (John Travolta) adiskide ezkongabearen laguntzaz ahal duen bezala aurrera ateratzea lortuko du. Aldi berean, biek lan egiten duten enpresak japoniar enpresa boteretsu batekin itun garrantzitsu bat sinatu beharrean da, baina zorionez, Jimmy Lunchbox (Bernie Mac) adiskidearen laguntza izango dute, haurrak entretenitzeko amarru guztiak dakizkien tipoa.

## Aktoreak 
* John Travolta: Charlie Reed
* Robin Williams: Daniel "Dan" Rayburn
* Kelly Preston: Vicki Greer
* Ella Bleu Travolta: Emily Greer
* Lori Loughlin: Amanda
* Seth Green: Craig White
* Rita Wilson: Jenna
* Bernie Mac: Jimmy Lunchbox
* Matt Dillon: Barry
* Justin Long: Adam (*krediturik gabe*)
* Dax Shepard: Gary (*krediturik gabe*)
* Luis Guzmán: Nick (*krediturik gabe*)
* Sab Shimono: Yoshiro Nishamura
* Kevin W. Yamada: Riku
* Ann-Margret: Martha
* Amy Sedaris: Condo emakumea
* Laura Allen: Kelly
* Bradley Steven Perry: Futbolaria
* Dylan Sprayberry: Futbolaria
* Paulo Costanzo: Zooko mantentze langilea(*krediturik gabe*)
* DeRay Davis: Zooko segurtasun zaindaria (*krediturik gabe*)
* Paul Thornton: Jatetxeko jabea (*krediturik gabe'')
* Residente: Tatularia
* Tom Woodruff Jr.: Kankailua

### Txontxogiloen arduradunak 
* Bruce Connelly
* Josh Cohen
* Joe Kovacs
* John Kennedy
* Edward Noel MacNeal
* Matt Vogel

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wild Hogs

***Wild Hogs*** (euskaraz *Basa Urdeak*), 2006ko Walt Becker estatubatuarrak zuzendutako motorzale komedia film bat da. Tim Allen, John Travolta, Martin Lawrence, William H. Macy, Ray Liotta eta Marisa Tomei aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Doug Madsen (John Travolta), Woody Stavens (John Travolta), Bobby Davis (Martin Lawrence) eta Dudley Frank (William H. Macy) adin ertaineko lau lagun motorzaleek hiri handiko egunerokotasunetik ihes egin eta AEBetan banrna motor bidai askatzaile bati ekitea erabaki dute.

## Aktoreak 
* Tim Allen: Doug Madsen
* John Travolta: Woody Stevens
* Martin Lawrence: Bobby Davis
* William H. Macy: Dudley Frank
* Ray Liotta: Jack
* Marisa Tomei: Maggie
* Kevin Durand: Red
* M. C. Gainey: Murdock
* Jill Hennessy: Kelly Madsen
* Dominic Janes: Billy Madsen
* Tichina Arnold: Karen Davis
* Stephen Tobolowsky: Charley sheriffa
* Jason Sklar: Earl Dooble udaltzaina
* Randy Sklar: Buck Dooble udaltzaina
* John C. McGinley: Trafiko polizia
* Peter Fonda: Damien Blade

## Kanpo loturak 
* fitxa irakurgai
Zuloaga Museoa (Segovia)

**Zuloaga Museoa** Segovian dagoen Espainiako instituzioa da. Gestioa Gaztela eta León erkidegoak darama. Egoitza San Juan de los Caballeros elizan. Daniel Zuloagak 1905ean eliza erosi zuen hau utzita zegoenean, tailer eta bulego moduan erabiltzeko. Aurretik biltegi eta garaje gisa erabili zen.

## Eraikina 
San Juan de los Caballeros eliza arkitektura erromanikoaren adibidea da. Basilika solairua du hiru habearteekin. Erdiko habeartea beste biak baino handiagoa da. 

## Bilduma 
Elizan Daniel Zuloagak zeramika egiteko labeak jarri zituen; handik Espainia osoan erabili ziren materialak atera ziren. Horietako batzuk museoan ikus daitezke. Baita ere hiriko jendeak utzitako piezak ikus daitezke. Bilduma osatzeko Daniel Zuloagaren hiloba zen Ignacio Zuloagaren margolan batzuk ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgunea.
* :Zuloaga Museoa Arteguias webgunean.
After.Life

***After.Life*** (euskaraz *Gero.Bizitza*), 2009ko Agnieszka Wojtowicz-Vosloo poloniar-estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller psikologiko film bat da. Liam Neeson, Christina Ricci eta Justin Long aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Trafiko istripu izugarri baten ondoren, Anna Taylor (Christina Ricci) neska gaztea hiltzat joko dute, baina esnatu eta Eliot Deacon (Liam Neeson) behilatokiko zuzendariarekin topo egingo du, hark Anna ehorzteko prestatzen ari den unean. Anna, nahastua eta izuturik, Eliotek hildakoekin komunikatzeko gai dela jabetuko da. Behilatokian harrapaturik eta bere heriotza onartzera derrigortua, Paul Coleman (Justin Long) mutilagunaren laguntzaz amesgaizto horretatik ihes egiten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Christina Ricci: Anna Taylor
* Liam Neeson: Eliot Deacon
* Justin Long: Paul Coleman
* Josh Charles: Tom Peterson
* Celia Weston: Beatrice Taylor
* Chandler Canterbury: Jack
* Rosemary Murphy: Whitehall andrea
* Shuler Hensley: Vincent Miller
* Malachy McCourt: Aita Graham
* Alice Drummond: Hutton andrea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Es geschah am hellichten Tag

***Es geschah am hellichten Tag*** (euskaraz *Egun Argitan Gertatu Zen*), 1958ko Ladislao Vajda hungariarrak zuzendutako thriller film bat da. Heinz Rühmann, Siegfried Lowitz, Michel Simon eta Gert Fröbe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Suitza, herri txiki bateko basoetan neskato baten gorpua eraila izanaren zantzuekin agertu berri da. Berehala gorpua topatu duen agure saltzaile ibiltaria susmagarri nagusia bilakatuko da. Halere, erretiratzear dagoen Mattei komisariak haren erruduntasunaz zalantza egin eta kasuaren ardura lankide bati lagako dio. Jada aireportuan dela, hegazkin bat hartzeko zorian, Matteiri haurrek eskolan kontatutako xehetasunak burura etorriko zaizkio, ondorioz bere bidaia atzeratu eta kasua berak pertsonalki ikertzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Heinz Rühmann - Matthäi komisaria
* Sigfrit Steiner - Feller detektibea
* Siegfried Lowitz - Heinzi tenientea
* Michel Simon - Jacquier
* Heinrich Gretler - Poliziaburua
* Gert Fröbe - Schrott
* Berta Drews - Schrott andereinoa
* Ewald Balser - Manz irakaslea
* Roger Livesey - Manz irakaslea (ahotsa: ingelesezko bertsioan)
* María Rosa Salgado - Heller andereinoa
* Anita von Ow - Annemarie Heller
* Barbara Haller - Ursula Fehlmann
* Emil Hegetschweiler - Poliziaburua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Rover (2014ko filma)

***The Rover*** (euskaraz *Ibiltaria*), 2014ko David Michôd australiarrak zuzendutako distopia drama film bat da. Guy Pearce, Robert Pattinson, Scoot McNairy, David Field, Anthony Hayes, Gillian Jones eta Susan Prior aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mendebaldeko Ekonomiaren gainbehera gertatu eta 10 urtera, Australiako Outback eremuko meatzeak beren jaduerarekin jarraitu eta gizon etsitu eta arriskutsuenak erakartzen dituzte. Hiltzorian dagoen gizarte baten erdian, biziraupena eguneroko araurik gabeko borroka bat da. Ericek (Guy Pearce) dena laga zuen. Gaizkile talde batek gelditzen zaitzaion gauza bakarra lapurtzen dionean, bere autoa, taldekideak jarraitu eta mendekatzea erabakiko du. Haiek atzemateko Reynoldsen (Robert Pattinson) laguntza izango du, gainontzeko taldekideek tiroa jasotzean abandonatua utzi zuten kidea.

## Aktoreak 
* Guy Pearce: Eric
* Robert Pattinson: Reynolds
* Scoot McNairy: Henry
* Gillian Jones: Amona
* David Field: Archie
* Tawanda Manyimo: Caleb
* Anthony Hayes: Rickofferson sarjentua
* Susan Prior: Dorothy Peeples
* Nash Edgerton: Town soldadua
* Jamie Fallon: Colin
* Samuel F. Lee: Txinatar akrobata

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rita Wilson

**Margarita Ibrahimoff** (Hollywood, Kalifornia, AEB, 1956ko urriaren 26a), **Rita Wilson** izen-deiturez ezaguna, aktorea, abeslaria, kantautorea eta ekoizlea da. Hainbat filmetan agertu daː *Volunteers* (1985), *Sleepless in Seattle* (1993), *Now and Then* (1995), *Jingle All the Way* (1996), *The Story of Us* (1999), *Runaway Bride* (1999) eta ''It's Complicated* (2009) filmetan, besteak beste. Gainera, *The Good Wife* and *Girls* telesailetan ere agertu zen. Wilsonek Broadwayn antzeztu du, eta hainbat film ekoitzi ditu, besteak beste *My Big Fat Greek Wedding* (2002). Kantautore gisa, Wilsonek *AM / FM*, *Rita Wilson*, *Bigger Picture* eta *Halfway to Home'' albumak argitaratu ditu.

thumb|ezkerrera|Rita Wilson, 2008an.

2019ko martxoan, izar bat jarri zioten Hollywoodeko ospearen pasealekuan.

Aita bulgariarra eta ama greziarra izanik, Wilsonek greziar nazionalitatea ere badu, estatubatuarraz gain.

## Erreferentziak
1899-1923ko kolera-pandemia

**1899–1923ko kolera-pandemia** 1899an hasi zen Punjaben eta Asia eta Europan zehar hedatu zen 1923ra arte, iturri batzuek izurritea 1932ra edo 1947ra arte luzatzen duten arren. Europan, 1914an egoera larriagotu egin zen, Lehen Mundu Gerraren eztandarekin lotutako kaosaren ondorioz.

Kolera-pandemia 1903an iritsi zen Siriara eta Pertsiara, 1904an Kaspiar eskualdera, 1909an Rotterdamera eta Hungariara, 1910ean Napolira, 1910etik aurrera Balkanetan eta Otomandar Inperioan gizendu zen, eta italiar emigranteen bidez Estatu Batuetara ere iritsi zen, Indian ehunka mila eragiten jarraitzeaz gain.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
*
Tahirou Congacou

**Tahirou Congacou** (Djougou, 1911 edo 1913 &ndash; Cotonou, 1993ko ekainaren 15a). Dahomeyko presidentea izan zen.

Dendi etniako kidea izan zen eta Djougou errege leinuaren ondorengoa. Batzar Nazionaleko presidentea izan zen 1964 eta 1965 bitartean. 1965eko azaroaren 29an Christophe Soglo jeneralak Justin Ahomadegbé-Tomêtin presidentea kargutik kendu eta Congacou izendatu zuen presidente, Batzarreko presidente gisa. Soglok ere kargutik kendu zuen abenduaren 22an, konstituzioan aurreikusitako hauteskundeak ez deitzeagatik.
Shock septiko

**Shock septikoa** organismoaren egoera anormal larri bat da, non denboraldi jakin batez luzatutako hipotentsioa dagoen, normalean bi ordu edo gehiago, infekzio baten ondorioz perfusio tisularra eta oxigeno-hornidura murriztearen ondorioz (nahiz eta mikroorganismoa eragilea gorputz osoan modu sistemikoan edo organo bakar batean edo gorputzeko leku batean lokalizatuta egon). Oro har, sendagai basopresoreak erabili behar dira presio arteriala areagotzeko.

Shock septikoak disfuntzio multiorganikoaren sindromea eragin dezake, eta baita heriotza ere. Haren biktimarik ohikoenak haurrak, pertsona immunodeprimituak eta adinekoak dira, haien immunitate-sistemak ezin baitio infekzioari modurik eraginkorrenean aurre egin, heldu osasuntsu batean bezala. Shock septikoaren heriotza-tasa %25-%50 artekoa da, gutxi gorabehera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sukar itzulkor

**Sukar itzulkor** edo **atzerakaria** gaixotasun infekziosoa da, gorputzeko tenperatura behin eta berriz igotzen duena. *Rickettsia* generoko mikroorganismoek edo *Borrelia* generoko espiroketek eragindakoa izan daiteke, gizakiari parasito hematofagoen ziztadek transmititzen dizkionak: intsektuak, zorriak kasu, eta akaroak, akainak bezala, bereziki *Ornithodoros* generokoak.

Kutsatutako pertsona gehienek 5-15 eguneko epean garatzen dute gaixotasuna, hozka egin eta gero. Sintomak hauek izan daitezke: sukar gogorra izerdi ugariarekin, hotzikarak, buruko mina, giharretako edo artikulazioetako mina eta goragalea. Erupzio bat ere gerta daiteke. Oro har, sintoma horiek 2 eta 9 egun bitartean irauten dute, eta gero desagertu egiten dira. Ziklo horrek hainbat astez jarrai dezake, pertsona ez bada tratatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atenasko izurria

**Atenasko izurria** () izurrite suntsitzaile bat izan zen, k.a. 430ean- Peloponesoko Gerraren bigarren urtean- batez ere Atenasko hiri-estatuari kaltetu ziona. Uste denez, Atenasera iritsi behar izan zuen Pireoren bidez, hiriko portua eta janari eta hornidura iturri bakarra baitzen. Esparta hiria eta Mediterraneo ekialdeko zati handi bat ere kaltetu zituen izurriteak, baina neurri txikiagoan. Izurritea bitan itzuli zen, k.a. 429an eta k.a. 426 eta k.a. 425 arteko neguan.

Esparta eta bere aliatuak, Korinto izan ezik, ia soilik lehorrean oinarritutako potentziak ziren, gupidagabeak ziren infanteriako armada handiak biltzeko gai zirenak. Periklesen agindupean, atenastarrak Atenasko harresien babesean erretiratu ziren, Esparta kontrolpean edukitzeko esperantzan, bere itsas armada nagusiak, espartar tropen garraioa suntsitu eta hornidura lerroak mozten zituen bitartean. Zoritxarrez, estrategia honen ondorioz, nekazari asko jada gainezka zegoen Atenas hirira ere ekarri zituen. Aldi berean, harresietatik kanpo bizi zen jendea hirigunera joan zen, Atenas gaixotasunaren kutsatze masiborako toki ezin hobea bihurtuz.

Tuzidides historialari garaikideak, *Peloponesoko Gerraren Historia* bere lanean, Etiopian hasi, Egipto eta Libia zeharkatu eta ondoren greziar mundura iritsi zen izurritearen etorrera deskribatu zuen. Izurritea, gainezka zegoen hiri batean agertu zen, eta Atenasek, ziuraski, bere harresien atzean babesten ziren pertsonen heren bat galdu zuen. Hil-suak ikustean, espartar armadak, gaixotasunaren beldurrez, erretiratzea erabaki zuen. Izurriak Atenasko infanteriaren zati handi bat hil zuen, marinel adituenetako batzuk. Perikles ere, "Atenasko lehen herritarra", ondorengo agerraldietako batean hil zen, k.a. 429an hain zuzen ere. Perikles hil ondoren, buruzagi ahul eta ezgai batzuek Atenas zuzendu zuten. Tuzididesen esanetan, k.a. 415era arte. Atenasko biztanleak ezin izan ziren zoritxarreko bilakatuko zen Siziliarako espedizioa prestatzeko adina berreskuratu.

Historialari modernoak ez dira ados jartzen izurritea gerran Atenasen porroterako erabakigarria izan zen ala ez erabakitzeko orduan. Edonola ere, gerra horren galerak mazedoniarren eta, azkenik, erromatarren arrakastarako bidea leundu ahal izan zuela uste dute. Teoria moderno batek sukar tifoideari botatzen dio izurritearen errua.

## Erreferentziak