open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leif Mortensen

**Leif Mortensen** (Kopenhage, 1946ko maiatzaren 5a-) daniar txirrindulari ohia da, profesionala 1970 eta 1975 artean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Barry Hoban

**Barry Hoban** (Wakefield, 1940ko otsailaren 5a - 2025eko apirilaren 19a), Ingalaterrako txirrindularia izan zen, profesionala 1964 eta 1980 artean. Pelotoiko kideen artean, *Uncle Barry* (Osaba Barry) izengoitiarekin ezaguna zen.

## Kirol ibilbidea
Profesionaletan 36 garaipen lortu zituen. Tom Simpsonen taldekide eta laguntzailea izan zen, eta azken hau hil ostean, haren alargunarekin ezkondu zen.
Hamabi aldiz hartu zuen parte Frantziako Tourrean eta 8 etapa garaipen lortu zituen, horietako lehena 1967an, Tom Simpson hil eta hurrengo egunean, pelotoiaren baimenarekin eta omenaldi moduan.

Bere urterik onena 1974ko denboraldia izan zen, non Gante-Wevelgem klasikoa irabazi zuen eta Midi Libreko sailkapen orokorrean bigarren amaitu zen.
2009an sartu zen "British Cycling Hall of Fame"n.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jacques Decrion

**Jacques Decrion** (Besançon, 1961ko azaroaren 18a-) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* Frantziako erdi-fondoko txapelduna
* 3. Amitié Sarian eta etapa bat
* 5. Bordele-Parisean
**1987**
* 2. Amitié Sarian eta etapa bat 
**1988**
* 3. Luxenburgoko Tourrean
* 3. Poitou-Charenteseko Tourrean

## Kanpo estekak
Tiziano Dall'Antonia

'''Tiziano Dall'Antonia** (Vittorio Veneto, 1983ko uztailaren 26a -) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 2006tik 2016ra.

## Palmaresa 
**2003**
* Orsago Zirkuitua
* Asuero Barlottini memoriala
**2004**
* Filmop Saria
**2005**
* 20px Italiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoa)
* Danilo Furlan Memoriala
* Lonigo Hiriko Saria
* Papa Cervi Saria
* Assunta Zirkuitua
* 2. Piccola Sanremo-n
* 6. Munduko errepideko txapelketan (23 urtez azpikoa)
* 7. Munduko erlojupeko txapelketan (23 urtez azpikoa)
**2007**
* 3. Luxenburgoko Tourrean
* 7. Rennesko Sari Nagusian
**2008**
* 3. Sartheko Zirkuituan
* 10. Laigueglia Sarian
**2010'''
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 3. Nobili Rubinetterie Sari Nagusian
* 7. Friuliko Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
KON: kontrolez kanpo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Joaquina Charro Gómez

**Joaquina Charro Gómez** (Montijo, Badajoz, 1912ko irailaren 10a-*Ibídem,* 1938ko abuztuaren 13a)  sindikalista errepresaliatua izan zen eta, ondoren, bere ideia errepublikanoengatik fusilatu egin zuten gerra zibilean. *La Pasionaria de Montijo* deitzen zioten.

## Ibilbidea 
Familia apal batean jaio zen, Teodoro Charro Rodríguez ikazkinaren eta María Gómez Morenoren alaba, bederatziren neba-arrebetan zortzigarrena. Berehala utzi zuen eskola, eta etxeko langile gisa hasi zen lanean. Oso gaztea zela, Montijo Herriko Etxean afiliatu zen eta bertako koadro artistikoan parte hartu zuen. Gazte Sozialistek sortutako antzerki taldean. Eskualdeko herrietan aritzen ziren, beren irudikapenekin biztanleak kontzientziatzen saiatuz. Bere jarduera politikoengatik *La Pasionaria de Montijo* deitzen hasi zen. Bere ekintza gogoangarrienen artean, beste emakume batzuekin batera, beren ileak publikoki moztu zituzten emakumeen eskubideak aldarrikatuz.

1933an, “La Defensa” langile-zentroaren barruan, Montijoko Emakumeen Langile Elkartea (SOF) sortzen lagundu zuen, langileen defentsa helburu zuena. Meridako María Pino Gómez zuen buru. Elkarteak alfabetatzeko eta kultura orokorreko gau-eskolak antolatu zituen bere afiliatuentzat, analfabetismo-tasa handiak zela eta.Joaquina Charro gizartearen aitzindari izendatu zuten.

1936ko abuztuaren 13an, kaskamotz utzi zuten, eta errizino-olio hartzera behartu zuten. 1938an, Villar del Rey eta La Roca de la Sierra artean fusilatu zuten, beste atxilotu batzuekin batera. Haren gorpua ez zen inoiz aurkitu. Hil aurretik, behin eta berriz bortxatu zuten etxean.'

## Aintzatespenak 
* Montijon kale batek bere izena darama bizitza sozialean egin zuen lana aitortzeko.

## Ikus, gainera 
* Errepresio frankista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abu Mansur al-Azhari

**Abū Manṣūr Muḥammad ibn Aḥmad al-Azharī** ( (Herat (Afganistan), 895- Ibidemn, 980) AD) **Abu Mansur al-Azhari** gisa () ezagunagoa, arabierazko lexikologo, filologo eta hizkuntzalari izan zen.

## Biografia 
Al-Azhari Khorasaneko Herat hirian jaio zen, Samanida dinastiak kontrolatzen zuen unean. Al-Azhari izenez ezagutzen zen, Azhar izena zuen arbaso baten ondoren, eta ez dakigu ezer hari buruz. Gaztetan, Al-Azhari zientzia-zentrotzat jotzen zen Bagdad hirira joan zen. Bagdaden ikasita, Abu Ishaq al-Zajjaj Abbastar Kalifa-herriaren gorteko gramatikari garaikide ospetsua ezagutu zuen (922an hilda). Arabiera ikasteko bidaietan, Bagdad utzi eta Mekara joan zen. 924an, Al-Azhari Mekatik Bagdadera erromesaldiko karabana batean itzultzen ari zela, Karmatiarrek eraso egin zieten. Erromes asko sakrifikatuak izan ziren eta haien ondasunak lapurtuak. Al-Azhari preso hartu zuten bi urtez. Al-Azhari bere jaioterrian hil zen, Heraten, 980. urtean.

## Lanak 
* *Tahdhib al-Lughat* (*Hizkuntzen gida zehatza*)
* *Gharib al-Alfaz* (*Hitz arraroak*)
* *Kitab al-Tafsir* (*Interpretazio liburua*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Eguren

**Itziar Eguren Gallastegi** (Elorrio, Bizkaia, 1953ko apirilaren 17a) bizkaitar erizaina eta txistularia da. 

## Biografia 
Aita Doroteo Eguren Amiano elorriarra zen eta ama Gotzone Gallastegi Eguren. Elorrioko mojen eskolan denbora labur batean ikasten egon ondoren, Funcor ikastetxe aitzindarian - diktadura frankistaren garaian, euskarazko irakaskuntzaren sorrera -  jarraitu zuen hasierako batxillergoa egin arte. Gero Durangoko institutuan jarraitu zuen. Erizaintza ikasi nahi zuen, baina sasoi hartan ez zen erraza. Horregatik Puerikultura egin zuen Bilbon. Kasualitate bati esker lortu zuen erizaintza ikastea. Sasoi hartan ez zegoen gaur beste erraztasun bidaiatzeko eta lehengusu batek moja bat eraman zuen berekin kotxean Madrilera. Bidean kontu kontari zihoazela, mojak Valentzian erizaintza egiteko aukera zuela esan zion. Zalantzarik ez zuen izan Egurenek; Valentziara joan eta erizain titulua izatea lortu zuen.  

## Lan ibilbidea 
Gurutzetako ospitalean hasi zen erizain lanean. Arrasaten urte batzuk eman ondoren, jaioterriko anbulategian jarraitu zuen.

### Erizain 
[thumb|250px|ezkerrera|Elorrioko pediatria taldea: [Itziar Eguren erizaina eta Sara Egidazu pediatra, 2018.02.18]]
30 urte inguru Elorrioko pediatrian aritu zen, erretiroa hartu arte. Elorrioko pediatria taldea osatu zuen, Sara Egidazu pediatrarekin batera.  Hasieran, jendeak 'Abade jauna' edo 'Mediku jauna' esaten zietenean, anbulategiko emakume bakarrak ziren eta ez zen erraza izan, biak andreak eta bertakoak, herrikoak gainera. Sasoi horretan hasi ziren aldaketa egiten, katarrorako antibiotikorik ez ematen edo behar ez bazen erradiografiarik ez egiten. Historia klinikoekin ere hasi ziren, mediku-gai hutsak ez zirenak apuntatzen, umeari zuzentzen. Lehen gurasoak gehiago fidatzen ziren pediatra eta erizainez. Urteak aurrera joan ahala, aiten presentzia ere asko handituz joan zen kontsultetan eta erantzukizun handiagoa dute, zaintzan gehiago jarduten dute eta bihozberagoak dira umeekin. Jaizale Durangaldeko txistulariak taldeko kidea ere bada.  

Betsaide dantza taldean aritu zen, hasieran dantzan eta gero txistulari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txistu (musika tresna)

## Kanpo estekak
Akkineni Nageswara Rao

**Akkineni Nageswara Rao** (1923ko irailaren 20a-2014ko urtarrilaren 22a) Indiako zinema-aktore, abeslari eta ekoizlea izan zen. Bere lan garrantzitsuenak telugu hizkuntzaz egin zituen. 

## Biografia 
Bost anai-arrebetan gazteena izan zen familia pobre batean. Eszenatokiko artista ospetsua bihurtu zen, pertsonaia femeninoen rolean espezializatua, garai hartan emakumeek antzeztea debekatuta zutelako. *Harishchandra*, *Kanakatara*, *Vipranarayana*, *Telugu Talli*, *Aasajyoti* eta *Satyanveshanam* antzezlanetan aritu zen. 

Ondoren, Ghantasala Balaramaiah film-ekoizle ezagunak aurkitu zuen, kasualitatez, Vijayawadako tren-geltokian. Gero *Dharmapatni* filmerako aukeratu zuten. Ordutik, Nageswara Rao hainbat generotako filmetako protagonista izan da aktore gisa egindako ibilbide luzean. Telugu Aktore Onenaren hiru Filmfare sari irabazi zituen aktore gisa.

Padma Vibhushan saria jaso zuen, Indiako bigarren sari zibil handiena, Indiako zinemagintzari egindako ekarpenagatik. Indiako filmen banakako ibilbideari emandako Dadasaheb Phalke saria ere jaso zuen, bestetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Addineni Nageswara Rao Birthday Special Article in Telugu Language.
Ana Paris Garcia

**Ana Paris García** (Andaluziako La Roda, 1898ko azaroaren 25a &ndash; Sevilla, 1938ko otsailaren 5a) UGTko militantea eta lider sindikalista izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran matxinatuek atxilotu, epaitu eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Garrotez exekutatua. Metodo horren bidez, Sevillan, ezagutzen den exekutatuko emakume bakarra izan zen..

## Biografia 
Ana Paris García, gizarte-kausen defendatzailea eta Fronte Popularraren aldekoa, UGTren Emakumeen Ataleko burua zen, Herriko Etxean aritzen zen eta emakumeak UGTn afiliatzen saiatzen zen. Juan Aniceto Díazekin ezkonduta, alaba bat eta seme bat izan zituzten. Andaluziako La Rodako Pérez Galdós kalean bizi ziren. Sevillako herri txiki bat zen, Bobadeleko ardatzarekin lotzen zen trenbide-korapilo garrantzitsu bat zuena -Antequeratik gertu dagoen geltokia, Andaluziako bidaiari- eta merkantzia-linea nagusiak elkartzen ziren lekua.

### Gerra zibila 
1936ko uztailaren 17an, Francisco Franco jenerala Bigarren Errepublikako gobernuaren aurkako estatu-kolpe baten buru izan zen Marokotik, eta berehala hedatu zen penintsulara. Hilaren 18ko arratsaldeko ordu bietan, Sevillako goarnizioko talde bat, Queipo de Llano jeneralak gidatua, Mugimendu Nazionala izeneko altxamenduari atxiki zitzaion.

Ana Paris buru-belarri aritu zen matxinatuen aurka, gizonak borrokara animatuz, eta fusilik ezean, igitaiak eta bestelako landa-tresnak banatu zituen. Horrela jardun zuten uztailaren 21era arte, Malagatik miliziano-zutabe bat iritsi zen arte, eta hilaren 29ra arte iraun zuten borrokan, harik eta Antonio Castejón Espinosa komandantearen agindupean zeuden tropa matxinatuek herria okupatu arte.

Errepublikanoen atxiloketa lehentasunezko lana izan zen eta berehalako errepresioa ezartzea. Ana Paris ihes egiten saiatu zen, baina Santa Ana koloniara (Antequera) iristean, ezagutu egin zuten, La Roda itzuliarazi eta falangisten esku utzi zuten.

### Errepresioa eta heriotza 
1936ko abuztuaren erdialdean, Sevillako kartzelara eraman zuten, eta han hilabete batzuk eman zituen. 1937an, *Matxinada militarraren* delituagatik epaitu zuten, *astungarriekin, perbertsitate moralarekin eta arrisku sozialarekin*. Zigor kapitalera kondenatuta, metodo krudela eta eredugarria aukeratu zuten, gaizkile arruntentzat erreserbatua: Garrotea.

1938ko otsailaren 5ean exekutatu zuten. Arduraduna Cándido Cartón  izan zen, Sevillako Audientziaren titularra, bere inoperantziagatik Parisen sufrimendua beharrik gabe luzatu zuena.

## Memoria historikoa 
Andaluziako La Rodan ez dakigu zehazki zenbat biktima izan ziren, baina bi taldeetako 60 pertsona inguru kalkulatzen dira. José María Márquezen eta Joaquín Octavio Prieto Pérez tokiko historialariaren ikerketek zehaztu dutenez, 38 ezkertiar fusilatu zituzten La Rodan 1936ko uztailaren 18tik 1937ko otsailaren 18ra bitartean. Pertsona kopuru zehaztugabe bat gehitu beharko litzaieke, herrian halabeharrez zeudenak eta hilobi komunetan lurperatu zituztenak, hilobi batzuk hustu egin zituzten eta gorpuzkiak Cuelgamuros Haranera eraman zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marija Montenegrokoa

**Marija (Marica) Petrović Njegoš printzesa** (serbieraz: *Марија Петровић-Његош*) Nikolas I.a Montenegroko erregearen eta Milena Vukotić erreginaren alaba zen.

Marija printzesa, maitasunez Marica izenekoa, 1869ko martxoaren 29an jaio zen Cetinjen. Familiako laugarren seme-alaba eta laugarren alaba bezala jaio zen. Bere ahizpa guztiei bezala, ahal zen hezkuntza guztia eman zioten. Printzesa neska hauskor eta gaixoa zen, bere ahizpek baino gehiago amaren eta gorteko andreen konpainian zegoena. Printzesa hauskorra 1884an gaixotu eta 1885eko uztailaren 7an hil zen, 16 urte bete eta bi hilabete eskasera.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre-François-Léonard Fontaine

**Pierre-François-Léonard Fontaine** (Pontoise, 1762ko irailaren 20a - Paris, 1853ko urriaren 10a) frantziar arkitekto eta diseinatzailea izan zen.

Charles Percier ezagutu zuen ikasleak zirenean, eta elkarrekin lan egin zuten eta aitzindari izan ziren arkitektura neoklasikoaren hainbat estilotan, hala nola Estilo inperialean eta Direktorio Estiloan. Obra nagusia Carrouselgo Garaipen Arkua izan zen. Fontaine Parisko Galleries d'Orléanseko arkitektoa ere izan zen.
Josua Tuisova

**Josua Tuisova Ratulevu** (Votua, Ba probintzia, 1994ko otsailaren 4a) fijitar errugbilaria da, hegaleko eta erdiko postuetan aritzen dena. Frantziako Top 14ko Lyon OUn jokatu zuen 2019–2023 bitartean, eta Racing 92n 2023tik aitzina. 2016ko Olinpiar Jokoetan, zazpiko errugbiko urrezko domina irabazi zuen Fijiko selekzioarekin. 2017ko ekainaren 24an egin zuen debuta hamabosteko selekzioarekin, Suvan, Eskoziaren aurka.

## Palmaresa 
### RC Toulon 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2014
** finalista: 2013, 2016, 2017
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2014, 2015
### Lyon OU 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2022
### Fijiko zazpiko selekzioa 
* Olinpiar Jokoak
** urrezko domina:  2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Ford

**George Thomas Ford** (Oldham, Manchester Handia, 1993ko martxoaren 16a) ingeles errugbilaria da, zabaltzaile postuan aritzen dena. Ingalaterrako Saracens FC taldean jokatzen du 2008tik aurrera. Ingalaterrako Sale Sharksen jokatzen du 2022tik. 2014ko martxoaren 9an egin zuen debuta Ingalaterrako selekzioarekin, Twickenhamen, Galesen aurka.

## Palmaresa 
### Leicester Tigers 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2013, 2022
** finalista: 2011, 2012
* Anglo-Galestar Kopa
** irabazlea: 2012
### Bath 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** finalista: 2015
### Sale Sharks 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** finalista: 2023
### Ingalaterrako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2016, 2017, 2020
** Grand Slam: 2016
** Triple Crown: 2014, 2016, 2020
* Autumn Nations Cup
** irabazlea: 2020
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia López (artista)

thumb|260px|
**Julia López** (Ometepec, Guerrero, Mexiko, 1936) mexikar margolari autodidakta da, eta bere lanean bere haurtzaroa irudikatzen du Costa Chica eskualdean, Guerrero estatuan. Herri txiki batean jaio zen, eta gaztetan Acapulcora eta Mexiko Hirira joan zen, bizitza hobearen bila. Hiriburuan, "La Esmeralda" Pintura, Eskultura eta Grabatuko Eskola Nazionalean kontratatu zuten artisten eredu lanak egiteko, eta garai hartako artista-talde handi baten parte izan zen. Artista horien eraginez, Carlos Orozco Romerorekin pintatzen hasi zen, eta hark, bere estilo propioa ez galtzeko,  jarraibide formala ez hartzera animatu zuen. Juliak 1958an erakutsi zuen bere lana, eta handik aurrera bakarka eta taldean erakutsi zuen bere lana Mexikon, Estatu Batuetan eta Europan. Sariz eta Mexikoko Plastika Aretoko afiliazioz aintzatetsi dute bere lana.
## Biografia 
Lopez 1936an jaio zen Ometepec hiritik hurbil dagoen herri txiki batean, Guerrero Costa Chican. Zortzi alabetako bat izan zen. Gurasoek jatorri afrikarra eta amuzga (Mexikoko Oaxaca eta Guerrero estatuetan bizi den talde etniko indigena) zuten. Bere gurasoak nekazariak ziren, kotoia, txilea, tabakoa, sesamo haziak zein banana uzta batzen zuten. Lan horri esker, jende asko ezagutu zuen, bereziki Coyoacán, edo 1952an Frida Kahlo aurkeztu zioten muralistak. Kahlok txartel bat eman zion Antonio M. Ruízi aurkezteko, orduan Esmeralda akademiako zuzendaria baitzen. Bere profesionaltasunari esker, XX. mendearen erdialdeko artista ezagunenen modelo lanak egin zituen, hala nola José Chávez Morado, Vlady eta Diego Rivera La Esmeraldan eta San Carlos Akademian.
## Ibilbide artistikoa 
[thumb|Julia Lópezek "Seis Artistas, Un Sueño/Sei artista, amets bat" lanaren zati gisa egindako lanaren erakusketa, [Toluca de Lerdo|Toluca Arte Ederren Museoan|383x383px]]Lopezek bere karrera artistikoa, dirua irabazteko eta materialak erosteko posatzen jarraitzen zuen bitartean, garatu zuen. Bere lana 1958an hasi zen erakusten eta harrezkero Mexiko, Estatu Batuak eta Europako hainbat lekutan erakutsi du.

Bere bizitzari eta lanari buruzko hiru liburu idatzi dira: Los colores mágicos de Julia López (1995), *Fiori e Canti*, *Nella Pittura di Julia López* (1996, Italian) eta *Dueña de la luz* (1998).

Bere lanaren zati handi bat hazten ari zen bitartean izandako esperientziekin lotzen da, azal iluneko irudiekin, ia beti emakumeak, lorez jantzita eta agertoki tropikaletan. Bere lana ezaugarri indigena izateagatik eta bizitzaren plazer sinpleak goraipatzeagatik deskribatu da. Rafael Coronelek esan zuen bere lanak ez direla aldez aurretik prestatzen, jaio egiten direla. Sinboloak ukatzen dituzte, baina kondairak 'itzultzen' dituzte. Fridak tragedia pintatu zuen bitartean, Lópezek paradisua margotu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Bere lana lehen aldiz aintzatetsi zuten Mexikoko Plastika Aretoan. Ondoren, Kaliforniako Fine Art Galleryko New Vales Prize saria jaso zuen. Mexikoko Plastika Aretoko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bom Jesus da Lapako aireportua

**Bom Jesus de Lapa aireportua** (IATA: **LAZ**, OACI: **SBLP**) Bom Jesus da Lapan funtzionatzen azpiegitura da, Brasilen. Hiritk hiru kilometrotara dago. 

Aireportua 1955eko ekainaren 23an inauguratu zen. Abiazio orokorrari eskainia dago.

## Aireportu berria 
Aireportu berri bat eraikitzen ari da Jesus Da Lapa udalerrian, 512 hektareako BR-430 eta 22 milioi Erreal brasildarren inguruko inbertsioak. Aireportu berri honekin litekeena da zaharrena desaktibatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Ferrari

**Giovanni Ferrari** (Alessandria, 1907ko abenduaren 6a - Milan, 1982ko abenduaren 2a) italiar futbolaria izan zen.

Bere jaioterriko UC Alessandria taldean hasi zuen kirol ibilbidea, 1925ean. Napolin, Juventusen, Interren eta Bolognan ere jokatu zuen 1942an erretiratu zen arte.

1930etik 1938ra 44 aldiz jokatu zuen Italiako futbol selekzio nazionalarekin. 1934ko eta 1938ko munduko txapelketak irabazi zituen. Giuseppe Meazza, Eraldo Monzeglio eta Ferrari dira bi munduko txapelketa irabazi dituzten hiru futbolari italiarrak.

## Palmaresa 
### Taldea 
;Juventus F.C.
* Serie A: 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1933–34, 1934–35
* Italiako futbol kopa
;Internazionale
* Serie A: 1937–38, 1939–40
* Italiako futbol kopa: 1938-39
;Bologna F.C. 1909
* Serie A: 1940–41

;Italia
* Munduko futbol txapelketa: 1934, 1938
* Europa Erdialdeko Nazioarteko Kopa: 1933–35
* Europa Erdialdeko Nazioarteko Kopa: txapeldunordea: 1931-32

## Kanpo estekak
Cryomyces antarcticus

***Cryomyces antarcticus*** *Dothideomycetes* klaseko onddoa da, sailkapen zalantzagarria duena. Antartikan aurkitua, 2005ean zientziarako deskribatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tunisko gudua (K.a. 309)

**Tunisko gudua** (ez da K.a. 310. urtekoarekin nahastu behar) K.a. 309. urtean gertatu zen, eta, kartagotarrak eta sirakusarrak aurrez aurre jarri zituen. Azken armada Agatoklesek eta bere seme Arkagatok gidadurik.

## Aurrekariak 
K.a. 310ean Tunisko guduan irabazi ondoren, Agatoklesek Libian zuen boterea zabaltzea lortu zuen; kartagotarren aliatuek, bere mehatxuak beldurtuta, haren alde egin zuten konkistetan laguntzeko. Baina Agatokles Libian ausartu zenean hango herri nomadak menperatzeko, batez ere numidiarrak, aliatu batzuk haren aurka jarri eta Kartagorekin bat egin zuten, aurretiaz Tunis hiria (seguruenik, gaur egungo Tunisisekin bat datorren hiria) berreskuratzen saiatu zena.

Bitartean, Hamilkar jeneral kartagotarra Sirakusan harrapatu zuten, eta horrek beldurra eta nahasmena sortu zituen 120.000 infanteriaz eta 5.000 zaldiz osatutako kartagotar armadan, eta denak greziar armapean hil ziren. Sirakusan, Hamilkar kateatu, torturatu, eta azkenean, burua moztu zioten eta Afrikara bidali zuen.

## Aurrekariak 
Greziarrek Tunisisetik gertu jarri zuten beren armada hura defendatzeko, baina Agatoklesen agintea zalantzan jarri zuten, Arkagatok eta Agatoklesen armadako Lisziko jeneralak eztabaida bat izan zutelako, eta horren erdian, Arkagatok Lisziko hil zuen. Orduan, Sirakusako armadak, bere buruzagiaren gorpua ikustean, Arkagato hiltzeaz akusatu zuen, eta hura entregatzea eskatu zuen, exekutaturik izateko. Kartagotarren gaineko garaipen berri bati esker, Agatoklesek bere gizonen artean autoritatea eta lasaitasuna berrezartzea lortu zuen.

## Garapena 
Kartagotarrak, numidiarren soldaduak errekrutatu zituztenak, greziarren desadostasun eta nahasmen uneaz baliatu ziren Tunisian kokatutako Sirakusako armadari erasotzeko. Muino baten ondoan kokatu ziren eta numidiar zalditeria Sirakusako armada jazartzeko agindua eman zioten, eta Agatoklesek erantzun zuen zenbait habailari-unitate kontraerasoarekin.

Laster, bi armadak lerrokatu ziren borrokarako, eta hiria zeharkatzen zuen ibaiaren ondoan talka egin zuten. Kartagotarrek, greziar soldaduen erasoari eutsi ezin ziotenez,  atzera egin zuten baita numidiar soldaduek ere. Greziako soldaduek bakarrik, Klinone buru, Kartagorekin batera borrokan ari zirenak, erresistentzia eskaini zuten denbora laburrean. Kartagotarrak gotorleku batean errefuxiatu ziren, Agatokles garaile izan zen bitartean.

Sirakusako armadak zailtasun handiak jarri zizkion kartagotar armadari, aliatu eta soldadu asko galdu zituena.

## Ondorioak 
Hamilkarrek beren hiriaren setioaren ondoren sirakusarrek izan zituzten zailtasunen aurrean, Agatoklesek Siziliara itzultzea aukeratu zuen, bere seme Arkagato Libian utziz armadaren zati batekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diodoro Sikulo
* Biblioteka Historikoa

## Kanpo estekak
Pepita Patiño Páez

**Pepita Patiño Páez** (Posadas, Kordoba, 1925eko maiatzaren 25a &ndash; Kordoba, 2015eko abuztuaren 31), erregistro zibilean Josefa gisa inskribatua eta *Pepita* familiarentzat izendatua, aktibista izan zen, Espainiako Alderdi Komunistako militantea (PCE) eta erresistentzia antifrankistaren laguntzailea, makien bitarteko gisa jardun eta errepresioa jasan zuena.Dulce Chacón idazlea bere bizitzan inspiratu zen *La voz dormida* eleberriko pertsonaia nagusia eraikitzeko. Ondoren, Benito Zambrano zuzendariak eraman zuen zinemara.

## Ibilbidea 
thumb| Jaime Cuello eta Pepita Patiño
Espainiako Gerra Zibilak errotik markatu zuen bere familia, ama hilda zegoen eta hainbat senide zituen kartzelan makiei laguntzeagatik. Pepitak kartzelara egiten zituen bisitetan, osabaren lagun gazte batek, Jaime Cuello gerrillariak, hogeita zazpi urtekoak, hogei urteko kartzela-zigorra zuenak, eta sei urte beteak Pepitari erreparatu zion. Indultua iritsi zitzaionean, harremana hasi zuten.

Cuello PCEko militantea zen eta erresistentziarekin inplikatu zen berriro. Guardia Zibilak aurkitu eta harrapatu egin zuen. Hogeita hamasei eguneko galdeketak eta torturak jasan ondoren, hogei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, eta handik gutxira Burgosko zigor-epaitegira eraman zuten. Patiñok bere harremanari eustea erabaki zuen. Komunikazio bakarra postalen bidezko zen, hamabost egunetik behin, eta bisita bat urtean. Bitartean, makiei kontsignak pasatzeko probesten zituzten mezuak.

Joan XXIII.a aita santua 1960ko hamarkadaren hasieran hil zen, eta horrek indultu orokor bat ekarri zuen, Jaime Cuellok etekina atera zion, eta aske geratu zen, espetxean hamazazpi urte eman ondoren. Ezkondu egin ziren, baina,Cuellok osasuna oso kaltetuta zuela, hamar urte besterik ez zuen iraun.

1998an, Dulce Chacón idazlea Espainiako hainbat probintziatan zehar bidaiatzen hasi zen *La voz dormida* eleberrirako dokumentazio eta testigantza errealen bila, Gerra Zibilean bi aldiz galtzaile ziren emakumeei omenaldia egin nahil baitzien. Pepita Patiñoren testigantzak sakonki jo zuen eta eleberriaren argumentu zabalaren gidariari bizia emateko balio izan zion, 2002an argitaratu baitzen.

Dulce Chacón 2003an hil zen, eta, 2011n, Benito Zambrano zuzendariak eleberriaren izen bereko filma egin zuen. María León izan zen Pepita Patiñoren pertsonaiari bizia eman zion zion aktorea. Bere interpretazioagatik *zilarrezko Maskorra* jaso zuen, urte bereko Donostiako Nazioarteko Zinemaldian aktore onenaren kategorian.

Ikusleen eta kritiken artean arrakasta handia izan zuen, 2012an *La voz dormida* filmak bederatzi izendapen jaso zituen Goya sarietarako, eta hiru sari eskursatu. Horietako bat María Leónentzat izan zen, aktore errebelazio onenaren saria. Aktoreak diktadurak isildutako emakume guztiei eta Patiñori eskaini zien saria.

Patiño 2015eko abuztuaren 31n hil zen. Espainiako egunkari nagusietan eta memoria historikoko kolektiboetan oihartzuna izan zuen eta omenaldia egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erroman Zesareakoa

**Erroman Zesareakoa** edo **Erroman Antiokiakoa** (; Siria, III. mendea &nbsp;– Antiokia, ) siriar diakono eta martiri kristaua izan zen, 303an, Diokleziano enperadoreak kristauen aurka egindako jazarpenetan,  martirioa jasan zuena.

## Biografia 
302. urtean, paganoak bihurtzera bultza ez zitzan, erromatarrek mihia moztu ziezaiotela agindu, eta gero kartzelara bidali zuten. Aurelio Prudentziok kontatzen duenez, Asklepiadesek, Sirian bere eliza suntsitzen saiatu zenak, torturak jasan zituen potro batekin eta berunezko zartailuekin. Tradizio kristauaren arabera, San Erromanek mihirik gabe hitz egiten jarraitzea miragarria zen. Ikusten zuen haur batek, Barula izenekoak, Kristoren jainkotasuna aldarrikatzeari ekin zion, eta horrek ere torturatua eta bere amaren aurrean burua moztua izatea eragin zuen. Kondairaren arabera, 303ko azaroaren 17an, Erroman kartzelan ito zuten.

Aurelio Prudentzioren poema luze bati esker (ia mila bertsokoa eta IV. mendearen amaierakoa) Erromanen martirio-prozesua zehatz-mehatz ezagutzen dugu. Beste eliz historialari batzuek geroago kontatu zuten martirioa. Mihia moztu ondoren hitz egiten jarraitzeko miraria martirologio kristauaren gai errepikakorra izan zen, baita lehenagokoa ere, mihia Jaungoikoa goraipatzeko tresna ezin hobea zela uste baitzen. Barula mutikoa ere martiri eta santutzat jotzen dute, baina bere lotura zalantzazkoa da.

Santutegi, eliza, ermita eta gurtzarako leku ugari daude santu honen izena daramatenak Euskal Herrian, gehienak Erdi Arokoak. Ezkerekotxako eta Arreko elizak honen adibideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian Nikomediakoa

**Adrian Nikomediakoa** edo **Hadriano Nikomediakoa** (Konstantinopla,  &nbsp;– Nikomedia, ) martiri kristaua izan zen, Diokleziano enperadoreak kristauen aurka egindako jazarpenetan martirioa jasan zuena.

## Biografia 
*Legenda aurea* izeneko kondairaren arabera Probo sei urtez (277tik 282ra) enperadore izan zenaren semea izan zen. Agian hau beste Adrian izan zen. Adrian ofizial militar erromatarra izan zen eta, ondorioz, Maximiano eta Galerioren agintaldietan kristauak jazarri zituen. Baina fededun haien kemen eta etsipenaren miresle, bere erlijiora bihurtu zen, eta ondoren Santa Natalia Nikomediakoarekin ezkondu zen, kristaua hura ere.

Lizinio enperadoreak jazarri egin zuen, eta preso hartu eta torturatu egin zuten bere fedeari uko egiteko. Nikomedian tortura izugarriak jasan zituen, eta azkenean burua moztu zioten. Emazteak bere gorputza zaindu zuen Konstantinoplan hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Prades

**Pilar Prades Expósito** edo **Santamaría** (Bejís, 1928-Valentzia, 1959ko maiatzaren 19a) neskamea izan zen, egindako hilketagatik heriotzera kondenatua eta garrote  bidez exekutatua. Espainian exekutatutako azken emakumea izan zen.

## Biografia 
Bejisen familia apal batean jaio zen, eta 12 urterekin Valentziara joan zen neskame. Analfabetoa eta barnerakoia da, eta hainbat aldiz aldatu zen etxez, harik eta, 1954an Enrique Vilanova eta Adela Pascualen etxean lanean hasi zen arte. Valentziako Sagunto kaleko urdaitegi bat zuzentzen zuen bikoteak. Pilarrek etxean lan egiten zuen, eta urdaitegiko mostradorean ere aritzen zen, bezeroak pilatzen zirenean. Martxoaren 19an, Adela gaixotu egin zen, eta hasieran gripea diagnostikatu zioten, eta, ondoren, hil egin zen. Hil ondoren, Enriquek etxetik bota zuen Pilar, negozioa itxi eta Valentzia utzi zuen.'

Pilar, orduan, Manuel Berenguer mediku militarraren eta haren emazte Mª del Carmen Ciden etxean hasi zen lanean, Aurelia Sanz Hernanz sukaldariak gomendatuta. Handik gutxira, Aurelia gaixotu egin zen.' Berenguer doktorea alarmatu egin zen eta Aurelia ospitalera eraman dzuen. Han, hobekuntza nabari egin zuen.' Emazteak berriro sintoma berak izan zituenean, beste espezialista batzuei galdetu zien eta proba diagnostiko bat egin zioten pozoirik zegoen baieztatzeko. Pilarren susmoz Enrique Vilanovarekin jarri zen harremanetan Manuel.' Ondoren, salaketa bat aurkeztu zuen Pilarren aurka, eta Adelaren gorpua atera zuten, han artseniko-hondakinak aurkitu zituzten.

Probak zirkunstantzialtzat jotzen ziren arren, Pilarrek 36 ordu jan eta lorik egin gabe eman ondoren, bere gauzen artean arseniko-oinarria zuen inurriak hiltzeko flasko bat aurkitu zuten, arsenikoa zuena, eta hilketaren arma izan zen susmagarri bihurtu zen. Abokatuak aholkua eman arren, errugabetzat jo zuen bere burua Pilarrek. Heriotza-zigorra ezarri zioten, garrotez.

## Gauzatzea 
Antonio López Sierra izendatu zuten exekuziorako, eta legenda berri batek dio emakume bat exekutatuko zutela jakin ondoren uko egin ziola. Goizeko seietan egitekoa zen exekuzioa bi ordu geroago egin zen, iritsi ez zen indultu baten zain. Kondairaren kontra, borreroak garbi egin zuen bere lana. 

## Herri-kultura 
* Pilarren bizitzak irrati serie bat inspiratu zuen  *La galleguita de la cara sucia* izenekoa Argentinan, entzule ugari izan zituen.

* Urkamendira indarrez eramandako borreroaren pasadizoak inspiratu zuen Luis García Berlangaren *El verdugo* filma.

* Basilio Martín Patinoren *Queridísimos verdugos* dokumentalean Pilar Pradesen exekuzioari buruz galdetzen zaio Antonio Lópezi..

* 1985ean, TVEren La huella del crimen telesailaren lehen denboraldia grabatu zen. Pilarren kasuari buruzkoa izan zen atal horietako bat. Terele Pávez aktoreak interpretatu zuen, Pedro Olea Retolazak zuzendutako atal batean. José Prades Pilarren nebak TVEren eta gidoilariaren aurkako demanda jarri zuen ohorerako lesioengatik, eta Auzitegi Gorenak ezetsi egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penitentzigile Beltzen Kapera

**Penitentzigile beltzen kapera** () Frantziako Aubagnen, Bouches-du-Rhônen dagoen eraikina da. Eraikina Erromako Panteoian inspiratutako XVIII. mendeko fatxada neoklasikoa du. Gurtzatik kanpo dago gaur egun, 2008az geroztik arte garaikideko erakusketaren leku gisa erabiltzen da, Les Pénitents Noirs izenarekin. Monumentu historiko gisa katalogatuta dago 1927ko abenduaren 2tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Ben Donaldson

**Ben Donaldson** (Sydney, 1999ko apirilaren 4a) australiar errugbilaria da, joko-zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen dena. Super Rugby txapelketako Waratahs taldean jokatzen du 2020tik. 2022an egin zuen debuta Australiako selekzioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brígida Pardo López

**Brígida Pardo López** (Güevéjar, Granada, 1904ko urtarrilaren 9a &ndash; Víznar, Granada, 1936ko urriaren 8a) etxekoandrea izan zen. Ezkerreko ideologiagatik fusilatu zuten, Espainiako Gerra Zibilaren hasieran. 

## Bizitza 
Brigida Güevejarren jaio zen, eta Natalia López Sánchezek eta Gabriel Pardo Leyvak osatzen duten senar-emazteen bederatzi seme-alabetatik hirugarrena izan zen. José López Roblesekin ezkondu zen 1930eko maiatzaren 13an. Jornalaria zen, eta Brígida etxekoandrea; noizean behin oliba biltzen ere aritzen zen. 1930eko erroldaren arabera, ez zuen instrukziorik. Senar-emazteek ez zuten seme-alabarik izan.

Senarra Espainiako Alderdi Sozialistako (PSOE) militantea zen eta Langileen Batasun Orokorrekoa (UGT) ere bazen, baina ez dakigu ea Brígida militantea zen. Ahozko testigantzek bandera errepublikanoa eramaten gogoratzen zuten hainbat adierazpenetan. Brígida, beste batzuekin batera, alkate eskuindarrak salatu zuen, 1934ko ekainaren 5eko nekazaritza-greban parte hartu ondoren, “auzotar ordenatuak mehatxatzeagatik”. Herriko Etxea itxi eta jarduera sindikala ezabatu zuten. 1936ko hauteskundeen ondoren, José López Robles senarra Güevéjarko Kudeaketa Batzordeko kide hautatu zuten. Ekainaren 27an, lursail bat esleitu zioten senarrari, Emilio Langle Rubio Nekazaritza Erreformarako Institutuko zuzendariak Tejutorren kortijoko lurrak banatu ondoren.

## Atxiloketa eta fusilatzea 
Herriko falangistek 1936ko abuztuaren 20an atxilotu eta bertako kartzelan sartu zuten. Irailaren hasieran eraman zuten Granadara. Bere aldi baterako destinoa Santo Tomaseko espetxea izan zen.. Ondoren, emakumeen espetxera eraman zuten San Gregorio komentura, Caldereriatik gertu.. Urriaren 7ko arratsaldean, bederatzi emakume atera zituzten ziegatik, tartean Pardo López eta gizon Gobernu Zibilean elkartu zituzten, zenbait autotan sartu eta Asalto Guardiek lagunduta, Víznarrera eraman zituzten. Bertan fusilatu zituzten urriaren 8ko goizaldean. Amildegiko hobi komun handian lurperatu zituzten, antza..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kavaratti

**Kavaratti** () 4,22 km²-ko uharte bat da, Arabiar Itsasoko Lakadivetako (Indiako Batasuneko Lurraldea) hirugarren uharte handiena eta lurraldeko egoitza administratiboa dena. Atoloia da, gutxi gorabehera 6 kilometroko luzera eta kilometro 1eko zabalera duena, eta 11.000 biztanle inguru ditu (2007ko datua).

Kavarattiko bizilagun ia guztiak musulmanak dira - 52 meskita daude uharte txikian - eta malayalamaren dialekto bat hitz egiten dute, baita ingelesa ere. Hala ere, Kavaratti da Lakadivetako uharte guztietan Indiako beste leku batzuetatik migratutako indiarren proportziorik handiena.

## Klima 
## Kanpo estekak
Carmen del Riego

**Carmen del Ribera de Lucas** (Oviedo, Asturias, 1960) informazio politikoan espezializatutako kazetari asturiarra da. 2011. urtean Madrilgo Prentsa Elkarteko (APM) presidentea izan zen lehen emakumea izan zen. *La Nueva España-*ren erredakzioan lan egin zuen. eta 1989 arte egon zen bertan. Ondoren, *Diario 16* (1989-1990), *El So*l (1990-1992) eta *La Vanguardia* (1992tik) egunkarietan lan egin zuen, kronista politiko lanetan.

Cadena SER irratian, Telemadriden eta Canal 9-n ere aritu da hizketaldietan.

2011n, Fernando González Urbanejaren atzetik, Madrilgo Prentsa Elkarteko (APM) lehendakari izan zen lehen emakumea izan zen. Hurrengoa Victoria Prego izan zen 2015ean.

## Sariak 
* 2014. urtean Kazetaritza Parlamentarioko «Luis Carandell» saria 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Frías Alonso, Jesús (2012). De Europa a Europa: 30 años de historia vividos desde la noticia. Madrid: EPALSA. . 

## Kanpo estekak
Ivana Brlić-Mažuranić

**Ivana Brlić-Mažuranić** (Ogulin, 1874ko apirilaren 18a - Zagreb, 1938ko irailaren 21a) kroaziar idazlea izan zen. Kroaziako haur-literaturako idazlerik onena da.

Idazle familia ezagun batean jaio zen eta bere etxean hezi zen. Bere lehen lanak frantsesez egin zituen eta XX. mendearen hasierara arte argitaratu ez ziren poemak, egunkariak eta saiakerak idatzi zituen. 1913an *Hlapić ikastunaren abenturak eta zoritxarrak* (*Čudnovate zgode šegrta Hlapića*) liburuarekin arrakasta lortu zuen. 1916an *Aspaldiko kroaziar ipuinak* (*Priče iz davnine*) argitaratu zuen. Bertan, maitagarrien ipuin berriak sortu zituen eslaviar eta kroaziar mitologiako izen eta gaietan oinarrituta. Horregatik, Hans Christian Andersenekin eta J. R. R. Tolkienekin alderatu du.

Depresio aldi luze baten ondoren, bere buruaz beste egin zuen Zagreben 1938an.

## Lanak 
* 1902 *Valjani i nevaljani*
* 1905 *Škola i praznici*
* 1912 *Slike*, olerkiak
* 1913 *Čudnovate zgode šegrta Hlapića*
* 1916 *Priče iz davnine*
* 1923 *Knjige o omladini*
* 1935 *Iz arhive obitelji Brlić u Brodu na Savi*
* 1937 *Jaša Dalmatin, potkralj Gudžarata*
* 1939 *Srce od licitara*
* 1943 *Basne i bajke*

## Kanpo estekak
Avignongo Sinagoga

**Avignongo Sinagoga** XVIII. mendeko sinagoga enblematikoa da, Avignongo alde zaharraren erdian kokatua, Frantziako hegoaldean.

## Historia 
Garai batean, Avignonek sinagoga zaharragoa zuen, auzo juduan, Avignongo Aita Santuen jauregiaren eta Saint-Bénézet zubiaren artean, gaur egungo Jerusalem plazan. 1220ko hamarkadaren amaieran, Avignóngo gotzainak hiriko judutegia eta harekin sinagoga birkokatzea erabaki zuen, eta juduak hiru atek ("goiko atea", "beheko atea" eta *Calandre portalet* izenekoa) mugatutako auzo batean giltzapetzera behartu zituen.

Avignongo egungo sinagoga auzo honetan eraiki zen 1785 eta 1787 bitartean, François Franquek diseinatu eta eraiki zuena. Eraikinari, luxuz apaindua, hainbat espazio txertatu zitzaizkion hurrengo urteetan, besteak beste, areto komunitario bat, mikve bat, kosher harategi bat, okindegi bat, ikasketa-gela bat eta ezkontza-areto bat; beraz, hiriko jarduera judu guztiaren erdigune bihurtu zen.

Eraikina 1845ean suntsitu zen sute baten ondorioz. Hurrengo urtean guztiz zaharberritu zuten (agregatu batzuk barne), Joseph-Auguste Joffroy arkitektoaren eskutik.

1993an, Avignongo sinagoga Frantziako monumentu historiko izendatu zuten (DK 736 erregistro-zenbakiarekin). 1849 urtea eraikinaren sorrera gisa ezarri zen.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren barruan, oinplano karratukoa, zirkulu-formako espazio neoklasiko bat dago, zutabe zuriz inguratua, otoitz-aretoa osatzen duena. Zutabeek, goiko galeria bat eusten dute, hau ere, beheko zutabeen jarraipena diruditen eta sinagogaren kupularen danborra eusten duten estilo bereko zutabeez inguratuta dagoena. Eraikinaren altzariak intxaurrondoz eginda daude.

## Iruditegia 

Image:
Avignon - Synagogue 1.JPG|Ikuspegi orokorra.
SalleDePriere SynagogueAvignon 2007.JPG|Barruko ikuspegia.
Avignon - Synagogue 5.JPG|Neoklasizismoaren eragina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gudari

[thumb|Marrazkiaren ezkerraldean, [Samurai bat, Japoniako gudari kastako kidea.]]
[thumb|[Ngoni etniako gudari bat, nguni ezkutuarekin, 1895. urtearen inguruan.]]
**Gudaria**, **gerraria** edo **gerlaria** gerra egitea bizimodutzat duen pertsona da. Badira gizarte gerrariak ere, gerra egitean oinarrituak; horren adibide ditugu, Europan, espartarrak, germaniar herriak, bikingoak.

Tribu erara antolatutako gizarte askotan, gerrariek klan edo gizarte klase berezi bat osatzen dute.

Goi Erdi Aroan, feudalismoa garatzen hasi zenean, gerrarako gaitasun handiena zutenek gizartean nabarmentzea lortzen zuten, eta gizarte maila gorenetara igotzeko aukera zuten. Horrela, prebendak eta pribilegioak lortzen zituzten gizarteko gainerako kideen gainetik, gizarte hori etsaiengandik babestearen truke, basailutza kontratuaren bidez. Dirudunek soilik zituzten  gerrari profesionalak izateko beharrezko baliabideak. Funtsean, nobleak eta zaldunak ziren gerrariak, eta euren basailuen laguntza zuten, gerrarako.

Europan, behin Erdi Aroa amaituta, gerrariak profesionalizatu egin ziren. Geroztik, hiru motatako gerrariak bereizten dira: soldaduak, Estatu baten alde borrokatzeko eginkizuna dutenak; mertzenarioak, beren onura pertsonalaren truke borrokatzen direnak; eta gerrillariak, erresistentzia taldeak eta talde iraultzaileak osatuz borrokatzen direnak.

## Eusko gudariak 
thumb|300px|Eusko Gudarosteko gudariei monumentua, 2018an inauguratua Gernikan.

Eusko Gudarostea osatzen zuten gizon-emakumeak izendatzeko, *eusko gudari* izena erabiltzen da edo, besterik gabe, *gudari*.

ETAk bere kideak izendatzeko *(eusko) gudari* terminoa erabiltzen zuen, Eusko Gudarosteko gudari haien jarraipen historikotzat hartuta.

## Ikus, gainera 
* Militar
* Soldadu

## Kanpo estekak
Cyrille Guimard

**Cyrille Guimard** (Bouguenais, 1947ko urtarrilaren 20a) frantziar txirrindulari ohia da, profesionala 1968tik 1976ra. Erretiratu ostean, txirrindularitza munduan jarraitu zuen, kirol zuzendari lanetan.

## Txirrindularia 
Profesionaletako lorpenik nabarmenenak, Frantziako Tourrean izan ziren, non 7 etapa garaipen eskuratu zituen eta 1972an liderraren maillot horia zortzi egunez eraman zuen.

1971ko Espainiako Vueltan, 2 etapa garaipen eta Puntukako sailkapena lortu zuen.

## Kirol zuzendaria 
1976an erretiratu eta gero, Gitane-Campagnolo, Renault-Gitane, Système U, Castorama eta Cofidis taldeak zuzendu zituen, hurrenez hurren. Talde hauetan, txirrindulari hauek izan zituen bere agindupean: Lucien Van Impe, Bernard Hinault, Laurent Fignon, Greg Lemond, Charly Mottet, Marc Madiot eta Lance Armstrong, denera zazpi Tour, hiru Giro eta bi Vuelta eskuratu zituelarik.

## Palmaresa 
### Pista
**1969**
* 2. 16px Frantziako omnium txapelketan 
**1970**
* 20px 16px Frantziako abiadura txapelketa 
**1972**
* Grenobleko Sei Egunak (Alain Van Lanckerekin)
### Ziklo-krosa 
**1976**
* 20px 16px Ziklo-kroseko Frantziako Txapelketak

### Errepidea
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Cyrille Guimard “sitiodecilcismo.net”
Viktor Rydberg

**Abraham Viktor Ryberg** (Jönköping, 1828ko abenduaren 18a - Djursholm, 1895eko irailaren 21a) suediar idazle eta filosofoa izan zen.

Ideologia liberalekoa izan zen eta kazetari gisa lan egin zuen. 1884an kultura eta arte lanbide izendatu zuten Stockholmeko Unibertsitatean. Eskandinaviar antzinateko ikerlaria izan zen eta Italiara bidaiatu ondoren mundu klasikoaz ere interesatu zen. Germaniar mitologia ikasteaz gain, Walter Scott eta Victor Hugoren eragina zuten eleberri historikoak ere idatzi zituen. Bere poemak erromantikoak dira, idealismoak eta humanismoak inspiratuak. Suediako Akademiako kide izan zen.

## Lanak 
* 1857, *Fribytaren på Östersjön*
(Baltikoko filibusteroa)
* 1858, *Singoalla*
* 1859, *Den siste Atenaren* (Azken atenastarra)
* 1862, *Bibelns lära om Kristus* (Kristo Bibliaren arabera)
* 1865, *Medeltidens Magi* (Erdi Aroko magia)
* 1871, *Lille Viggs äventyr på julafton* (Vigg txikiaren abenturak Gabon gauean)
* 1874, *Romerska sägner om apostlarna Petrus och Paulus* (Pedro eta Pablo apostoluei buruzko kondaira erromatarrak)
* 1877, *Romerska Dagar* (Erromatarren egunak)
* 1876, Goetheren Faustoaren suedierazko itzulpena
* 1882, *Segerssvärdet* (Garaipenaren ezpata)
* 1887, *Fädernas gudasaga*
* 1886, *Undersökningar i germanisk mythologi, första delen*, (''Germaniar mitologiari buruzko ikerketak)
* 1882–1891 Dikter (Olerkiak)
* 1891, Vapensmeden (Armagilea).
* 1894, Varia (Miszelanea).
* 1895 Den hvitarasens framtid ("Arraza zuriaren etorkizuna")

## Kanpo estekak
Cortinarius bolaris

***Cortinarius bolaris*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, pixka bat toxikoa.

Sinonimoak: *Agaricus hispidus*, *Inoloma bolare*, *Gomphos bolaris*, *Weinzettlia rubescens*, *Pholiota rigelliae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa, gero borobildu-laua edo gorantz biribildua, okre koloreko hondoa, kobre koloreko edo arre-kobre koloreko  ezkata txikiz estalia, batez ere erdialdean. Helduaroan kapela denak tonu gorrixka-kobre kolore hau har dezake.

**Orriak:** Itsatsi-unzinatuetatik dekurrente samarreraino, zabalak, 3 eta 6 mm artekoak. Hasieran okre argi kolorekoak, gero kafesne kolorekoak, ondoren, hori-arre-herdoil koloreraino heltzen dira. Nahikoa estu.

**Hanka:** 2,5 eta 8 cm arteko garaierakoa eta 12 mm arteko diametrokoa. Uniformea edo loditua edo mehetua oinarrian, kapelaren kolore berekoa, argiagoa gorri-kobre edo arre-gorrixka koloreko gortinaren gainetik. Haritsua eta pixka bat ezkatatsua.

**Haragia:** Zuria edo argia, eremu horixkekin. Usaingabea eta piperbeltz zapore arinarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius rubicundulus* edo *Cortinarius pseudobolaris* delakoak, antzeko koloreak eta habitatak ditu, baina handiagoa da, kapelaren azala ez du hain pitzatua eta ezkata ilunagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieratik udazken amaierara. Ezohiko espeziea. Hostozabaletan (pagoak, haritza). Lurzoru azidoetan. Sarritan eremu hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Europa, Errusia, Japonia, Myanmar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Bonaparte

**Marie Bonaparte** (Saint-Cloud, 1882ko uztailaren 2a - Saint-Tropez, 1962ko irailaren 21a) frantziar printzesa, idazle, itzultzaile eta psikoanalista izan zen.

Bonaparte familiako kidea, Luis Luzianoren birbiloba izan zen. 1907an Jurgi Greziakoa eta Danimarkakoa printzearekin ezkondu zen eta Grezia eta Danimarkako printzesa bihurtu zen.

Frigidadea zuen, Aristide Briandekin eta Sigmund Freuden ikasle batekin sexu-harremanak izan bazituen ere. Honek psikoanalisi tratamendua eskaini zion eta Mariek hainbeste interesatu zen, non bera psikoanalista bihurtu zen. Ekonomikoki lagundu zion Sigmund Freudi, eta lagundu zion nazietatik ihes egiten eta Londresen bizitzen. *Parisko Elkarte Psikoanalitikoaren*eta *Psikoanalisiaren Aldizkari Frantsesa* sortzaileetako bat izan zen.

## Lanak 

;Autobiografia eta korrespondentzia
* Le Printemps sur mon jardin, 1924
* Topsy, chow-chow au poil d'or, 1937
* Monologues devant la vie et la mort,  1950
* À la mémoire des disparus, derrière les vitres closes, 1958
* À la mémoire des disparus, l'Appel des sèves, 1958
* Marie Bonaparte et Sigmund Freud, Correspondance intégrale 1925-1939

;Aforismo bildumak
* Les Glanes des jours, 1950

;Ipuinak
* Ibb le bûcheron et autres contes, 1924
* Les Glauques aventures de Flyda des Mers, 1950

;Gerrari buruzko meditazioak eta saiakerak
* Guerres militaires et guerres sociales, 1920
* Mythes de guerre, 1947

;Sexualitateari buruzko lanak
* Considérations sur les causes anatomiques de la frigidité chez la femme, Revue médicale de Bruxelles, 1924
* De la Sexualité de la Femme|éditeur, 1951

;Psikoanalisi eta literatura
* Edgar Poe, sa vie, son œuvre, 1933

;Psikoanalisiari buruzko beste lan batzuk
* Cinq cahiers|, 4 volumes et 5 cahiers en fac-simile, 1939, 1948 eta 1951
* Cahiers d'enfance, séquence du *Crayon de bouche* 1995
* La Mer et le Rivage, 1939
* Chronos, Éros et Thanatos, 1952
* Introduction à la Théorie des Instincts et Prophylaxie infantile des Névroses, 1952
* Psychanalyse et Biologie, 1952
* Psychanalyse et Anthropologie, 1952

;Sigmund Freuden lanen itzulpenak
* Un souvenir d'enfance de Léonard de Vinci, 1927
* Psychanalyse eta la Médecine, 1928
* Analyse d'une phobie chez un petit garçon de 5 ans, 1928
* Le mot d'esprit et ses rapports avec l'inconscient, 1930
* Ma vie et la psychanalyse, 1930
* Le délire et les rêves dans la « Gradiva » de W. Jensen, 1931
* L'Avenir d'une illusion, 1932
* Essais de psychanalyse appliquée, 1933
* Cinq psychanalyses, 1935
* Métapsychologie, 1940

## Kanpo estekak
Genova-Niza

**Genova-Niza** egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen, Italiako Genova eta Frantziako Nizaren artean jokatzen zena.

1910ean sortua, 1914an eta 1921ean jokatu zen berriro, geroago 1935etik 1938ra eta 1953tik 1971ra. Azken bi ekitaldiak 1973an eta 1975ean antolatu ziren.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak