Johanne Luise Heiberg

**Johanne Luise Heiberg** (danieraz: johanə luiːsə ˈhɑɪ̯b̥æɐ̯ˀ; jaiotzez  Pätges; Kopenhage, Danimarka, 1812ko azaroaren 22a – ibidem, 1890eko abenduaren 21a) aktorea, idazlea, poeta eta autobiografoa izan zen. Kopenhageko Errege Antzokian egindako lanarengatik egin zen ezagun, eta arrakasta handia izan zuen bertan.

## Bizitza 
Aita ostalaria zen eta ama judua. Gaitasun artistiko goiztiarra izan zuen, baina oso txikitatik hasi behar izan zuen lanean berarentzat oso arriskutsua zen ingurune batean, eta saihestu egin zuen, bere autobiografian kontatu zuen bezala. 1820 urtean ballet eskolan sartu zen. Patroien laguntzarekin, aktore baten mailara igo zuten eta 1827 urtean debut apoteosikoa egin zuen. Handik aurrera, Danimarkako antzokiko aktore nagusitzat jo zuten.

### Aktore ibilbidea 
[thumb|ezkerrera|Johanne Luise Heibergek 1859an [Wilhelm Marstrand|Wilhelm Marstrandek aukeratu zuen posizioan erretratatu zuen. Koadroa Frederiksborg museoan dago.|418x418px]]
1831n, Johan Ludvig Heiberg dramaturgo ospetsuarekin ezkondu zen, bera baino hogei urte zaharragoa. "Mrs Heiberg" izenez ezaguna egin zen. "The Heibergs" Kopenhageko kontzeptu bihurtu zen eta bere etxea *kulturgunea* izan zen. Heibergtarren posizio dualak (antzerkiko dama nagusia bere dramaturgo nagusiarekin ezkonduta), aldiz, errezeloak eta faboritismo akusazioak ere piztu zituen. Bere ospeak etsaiak sortu zituen, eta bere nortasun erasokor eta harroa (bere autobiografian agertzen dena) halako zerbaiten errudun izan behar da. Senarrak Errege Antzokiko zuzendari lanetan eman zuen denbora (1849-1856) bere lankideekin izandako gatazka batean bukatu zen, eta aldi labur batez, Joanne berak ere alde egin zuen antzokitik. 1860 urtean hil zen senarra eta adinak 1864 urtean aktoretzatik erretiratzea eragin zion, nahiz eta 1874ra arteko etapa zuzendari lan egin zuen.

Luise Heibergek 275 bat paper antzeztu zituen. Bere edertasun exotikoak, kulturarekin eta dotoreziarekin batera, bere posizioa ziurtatu zuen, nahiz eta bera ez zen bere adineko aktore daniar talentudun bakarra. Bere lan nabarmenen artean, Shakespeareren pertsonaia batzuk aipatu behar dira (Viola pertsonaia *Errege gaua* lanean) eta bereziki komedia eta drama frantsesetan. Danimarkako drametan Ludvig Holberg eta Adam Gottlob Oehlenschlägerren lanetan nabarmendu zen, eta bereziki bere senarraren drametan; Elves 'Hill-en (danieraz: *Elverhøi*) egin zuen emanaldia klasiko bat izan zen. Adimena, pasio kontrolatua eta buru-argitasuna ziren bere indarra, baina ez zuen tragediarako talentu bera erakusten. Daniar antzerkigileen belaunaldi oso baten musa izan zen, eta bereziki Henrik Hertz inspiratu zuen berarentzat bere rol femenino nagusietako asko idazteko. Vaudevilleko ekintza gutxi batzuk ere idatzi zituen (ez bereziki garrantzitsuak). Ezagunena *Søndag paa* Amager-en izan zen (*Domeka bat* *Amagerren*, 1845).

## Legatua 
Søren Kierkegaardek omenaldia egin zion *Krisi bat aktore baten bizitzan* kapituluan, 1847an. Aktorearen autobiografian, *Et Liv gjenoplevet i Erindringen* (euskaraz: Oroimenean bizitako bizitza , edizioa 1891-92) Danimarkako urrezko aroko literatura-lan garrantzitsua da. Askotan kritikatu izan da bere deskribapen subjektiboengatik, baina oraindik ere lan aitzindaritzat hartzen da, jarduteko prozesuan duen interesarengatik.

Tradizio erromantikoarekin lotura estua izan arren, Luise Heiberg Danimarkako dramaren giltzarritzat jotzen da oraindik, Britainia Handiko Sarah Siddonsen antzeko estatusa duena, esaterako. Zalantza barik, aktore daniarren pertzepzio sozial eta moral publiko gero eta handiagoari lagundu zion, artista eta pertsona kultural gisa, interprete soilen ordez. Bere irudia 1997 serieko 200 dinar daniarren billetearen aurrealdean agertu zen. 2010 urtean utzi zitzaion egiteari. 

Rain Snakesen drama (Från regnormarnas liv, 1981), Per Olov Enquist idazle suediarrarena, Heiberg andrearen eta Hans Christian Andersenen arteko harremana fikzioz lantzen du. Danimarkako *1864* (2014) dramak Heiberg andrea aurkeztu zuen Ditlev Gothard Monrad kontseiluko presidentearen musa eta isilmandatari gisa, iradokiz gerra ausartegi batean bera animatzailea izan zela.

## Literatura 
* Henning Fenger: The *Heibergs* *Frederick Jk editatu eta itzulia. Marker* 1971.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak