open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vidbir

Yevrobachennia. Natsionalnyi Vidbir (ukraineraz: Honako hau) Eurovision gisa itzulia. Selekzio Nazionala) edo, besterik gabe, Vidbir Ukrainako musika lehiaketa bat da, UA: PBCk antolatua. Lehiaketak Eurovision Abesti Jaialdian Ukrainaren ordezkaria hautatuko du.

2016 eta 2020 artean, STBk eta UA: PBCk batera antolatu zuten Vidbir, baina 2021eko abuztuan, bi kateek aurrehautaketa elkarrekin koproduzitzeko akordioari amaiera eman ziotela iragarri zuten, eta biek hautagaitzaren gastuak ordaindu behar zituztela. [1]

1+1 bezalako herrialdeko beste talde batzuekin **Vidbir** koproduzitzeko aukera aztertzen ari zela iragarri ondoren, 2021eko urriaren 8an, UA: PBCk Vidbir 2022rako hautagaitzak jasotzeko epea ireki zuen, une horretatik aurrera bakarka antolatuko zuela iragarriz. [1]

Lehiaketaren lehen urtean, programak SMS bidezko boto errekorra ezarri zuen 344.268 boto bakar jaso ondoren, eta horien % 37,77k Jamalaren alde egin zuten [1].

## Irabazleak 
## Kanpo loturak
Autorretratu (Reynolds)

***Autorretratu*** () 1780an olio ohola gaineko teknika erabiliz Joshua Reynolds margolari ingelesak egindako lana da. Reynolds erretratugile ospetsua izan zen eta Errege Akademiako presidentea izan zen 1768an sortu zenetik. 

## Deskribapena 
Bere ibilbide luzean zehar autorretratu ugari egin zituen, ziurrenik Rembrandt maisu zaharrak inspiratuak; erretratu honetan bere jarrera imitatzen du, alegia. Reynolds Oxfordeko Unibertsitateak 1773an eman zion Zuzenbide Zibileko Doktoregoko tunika jantzita agertzen da. Bere ondoan, Daniele da Volterrak egindako Michelangeloren busto bat dago.

Koadroa Somerset Houseko areto berrian erakusteko margotu zen. Reynoldsek egindako William Chambersen erretratuarekin batera erakutsi zen; pieza osagarri gisa funtzionatu zuen. Chambers Akademiako kide garrantzitsua izan zen eta egoitza berria diseinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dracaena cinnabari

***Dracaena cinnabari***, Sokotrako drago-zuhaitza edo dragoi-odolaren zuhaitza, Yemengo Sokotra uhartedian, Arabiako itsasoan kokatuta dagoen drago-zuhaitz bat da. Zuhaitzek sortzen duten odol-antzeko izerdi gorriaren koloreagatik du izena. Yemengo zuhaitz nazionaltzat hartzen da.

Antzeko itxurako zuhaitz bat, dragoa (*Dracaena draco*), Kanariar uharteetan hazten da, Socotratik 7000 km baino gehiagora.

## Taxonomia
*D. cinnabari*ren lehen deskribapen zientifikoa 1835ean egin zen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiako Wellsted tenienteak zuzendutako Socotrako ikerketa batean. Lehenik *Pterocarpus draco* izena eman zioten, baina, 1880an, Isaac Bayley Balfour botanikari eskoziarrak espeziearen deskribapen formal bat egin, eta *Dracaena cinnabari* izena eman zion. 60 eta 100 Dracaena espezie artean, *D. cinnabari* zuhaitz gisa hazten diren sei espezieetako bat da.

Sokotrako beste landare batzuekin batera, *D. cinnabari* Tetis-en floratik datorrela uste da. Mio-Pliozenoko Laurasiako baso subtropikalen aztarnatzat hartzen da; baso horiek ia desagertuta daude ipar Afrikako basamortutze zabalaren ondorioz.

## Erreferentziak
## Bibliografia
*Eggli, U. (2001) Illustrated Handbook of Succulent Plants: Monocotyledons. Springer-Verlag, Berlin.
*Pearson, J. (2002) Dragons blood. *The Horticulturalist*, 11(2): 10–12.
*Attorre, F., Francesconi, F., Taleb, N., Scholte, P., Saed, A., Alfo, M. and Bruno, F. (2007) Will dragonblood survive the next period of climate change? Current and future potential distribution of Dracaena cinnabari (Socotra, Yemen)" *Biological Conservation* 138: 430-439.
*Heywood, V.H. (1978) Flowering Plants of the World. Oxford University Press, Oxford.
*Gupta, D., Bleakley, B. and Gupta, R.K. (2008) Dragon’s blood: botany, chemistry and therapeutic uses" *Journal of Ethnopharmacology* 115: 361-380.
*UNEP-WCMC: Socotra Archipelago, Yemen 

## Kanpo estekak
Diksam goi-ordokia

**Diksam goi-ordokia** (arabieraz: دكسم) Yemengo Sokotran dagoen kareharrizko goi-ordokia da. Firmihin-eko basoa, goi-ordokiaren barruan eta Dirhur arroilaren ekialdean kokatua, uharte osoko Herensuge odol-zuhaitzen kontzentrazio handiena du.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Emma Little-Pengelly

**Emma Little-Pengelly** (jaiotzez Little; 1979ko abenduaren 31n jaioa) Ipar Irlandako abokatua eta Alderdi Demokratiko Unionistako (DUP) politikaria da, 2024ko otsailetik Ipar Irlandako lehen ministroorde gisa diharduena. Lagan Valleyko Legegintzako Batzarreko kidea da (MLA) 2022ko maiatzetik, orduko DUP alderdiko buruzagi Sir Jeffrey Donaldson ordezkatzeko hautatu zutenetik, 2022ko hauteskundeen ondoren bere eserlekua hartzeari uko egin ziolaklo. 

Aurretik, Erresuma Batuko Komunen Ganberako Belfast Hegoaldeko hauteskunde barrutiko Parlamentuko kidea (MP) izan zen 2017tik 2019ra arte, SDLPko Claire Hannaren esku utzi zuen arte, eta Ipar Irlandako Batzarreko Belfast Hegoaldeko hauteskunde barrutiko MLA.

## Bizitza 
Little-Pengelly Maureen Elizabeth Little eta Noel Littleren alaba da (John Little bezala ere ezaguna). Bere aita Ulster Resistance talde paramilitar leialistako buruzagia zen eta Ulster Defence Regiment (UDR) soldadu ohia. Bi urtez egon zen etxetik kanpo, 1989ko apirilean Parisen atxilotu zutenetik. Beste bi paramilitarrekin batera, Little terrorismoarekin lotutako konspirazioagatik kondenatu zuten, Hegoafrikako gobernuari lapurtutako misilen plano britainiarrak armen truke saltzen saiatzeagatik. Isuna jarri eta denbora betetzera kondenatu zuten. Noel Little leialisten armen kontrabandoan ere parte hartu zuela salatu zuten 1987an.

Little-Pengelly Markethill High School-en, Portadown College-n eta Belfasteko Queen's unibertsitatean hezi zen, abokatu titulua lortu zuen 2003an

## Ibilbide politikoa 
Little-Pengellyk bere ibilbide politikoa 2007an hasi zuen Ian Paisley erreberendoaren aholkulari berezi (Spad) gisa, Lehen Ministroaren bulegoan zegoen bitartean, eta bertan DUPek Arazoen biktimekin izandako elkarrizketa-taldeko kide bezala lan egin zuen. Little-Pengellyk aholkulari berezi karguan jarraitu zuen Peter Robinsonek Lehen Ministro kargua hartu zuenean 2008an, 2015era arte, zortzi urte baino gehiago karguan eman ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
 Parlamentuko ekarpenak
Balda (argipena)

**Balda** izenak hainbat adiera du:

* **Balda leinua**, ahaide nagusien garaiko Azkoitiko leinuia
* **Balda** dorretxea, Azkoitiko eraikina.

Balda euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* **Karmelo Balda**, pilotaria. Haren izena darama Karmelo Balda pilotalekuak.
* **Nerea Balda**, aktorea.
Oxima

**Oxima** konposatu organikoen mota bat da, eta zeinen formula orokorra RR'C=NOH da; R erradikal organikoa den, eta R' hidrogenoa edo talde organikoa izan daitekeen. Oxima hidroxilamina aldehido batekin (kasu honetan, *aldoxima*) edo zetona batekin (kasu honetan, *zetoxima*) kondentsatzearen emaitza da.
thumb|Oximen egitura orokorra
Alkenoen lotura bikoitzean bezala, hemen ere cis-trans (Z/E) isomeria dago R eta R' ordezkatzaileak desberdinak direnean.

Oximak solido kristalinoak izan ohi dira. Historikoki, metodo espektroskopikoak agertu aurretik, karbonilo, aldehido eta zetona funtzioak zituzten konposatuak bereizteko eta karakterizatzeko erabili ziren, adibidez, monosakaridoak.

## Sintesia 
Esan bezala hidroxilamina karbonilo talde batekin erreakzionaraziz prestatzen dira. Nitriloak ere usa daitezke erreaktibo gisa.

    RR'C=O + NH2OH -> RR'C=NOH + H2O

## Erabilera 
Oximak hainbat aplikazio dauzkate. Esaterako Nylon 6-aren monomeroa den kaprolaktamaren sintesia ziklohexanona oxima bihurtuz hasten da.

388x388px|Caprolactam Synth

Saliziloxima, bestalde, agente kelatzaile gisa usatzen da. Pradiloxima nerbio-agenteen antidotoa da, adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris nous appartient

***Paris nous appartient*** (Paris gurea da) 1958ko Jacques Rivetteen frantziar filma da; Rivetteren lehen luzemetraia izan zen. Zuri-beltzez egina, 137 minutu irauten du. 1961eko abenduaren 13an estreinatu zen. Nouvelle Vague mugimenduaren barruan kokatzen zen.

## Laburpena 
Parisen, 1957ko udan, finantza-zailtasunak gorabehera, gazte talde bat William Shakespeareren obra bat taularatzeko prestatzen ari da. Baina saiakerak hainbat gertakarik nahasten dituzte. Annek, bere anaia Pierrekin elkartzera etorri denak, taldea aldatzen du mutiletako bati asko hurbiltzen. Aldi berean, Philippek, makartismoaren biktima amerikarrak, egonezina pizten du konpainian, konpositore espainiar baten suizidiora eraman zuen trama gogora ekartzen baitu.

## Aktoreak 

* Betty Schneider : Anne
* Giani Esposito : Gérard
* Daniel Crohem : Philippe
* Françoise Prévost : Terry
* François Maistre : Pierre
* Jean-Claude Brialy : Jean-Marc
* Paul Bisciglia : Paul
* Birgitta Juslin : Brigitta 
* Jean-Marie Robain : Degeorges doktorea
* Jean Martin : aktore bat
* Henri Poirier : Gérarden laguntzailea
* Louise Roblin : Pierreren laguna
* Jean-Luc Godard : terrazako gizona («Hans Lucas»)
* Claude Chabrol : festako gonbidatua (non crédité)
* Jacques Demy : emakume erasotutakoaren laguna
* Jacques Rivette : festako gonbidatua
* Noëlle Leiris
* Monique Le Porrier  
* Malka Ribowska 
* André Thorent
* Anne Zamire 
* Jean-Pierre Delage
* Claus Von Lorbach
* Jane Car
* Jacqueline Dupuis
* Claire Fischer
* Teresa Gracia
* Danielle Vercoutre
* Liliane Weiner
* Roland Daviller
* Fernand George
* François Robert
* José Sebastian

## Fitxa teknikoa 
* Titre : *Paris nous appartient* 
* Zuzendaria : Jacques Rivette (Jean Herman eta Suzanne Schiffmanen laguntzarekin)
* Eszenatokia eta elkarrizketak : Jacques Rivette eta Jean Gruault 
* Musika : Philippe Arthuys
* Argazkia : Charles Bitsch
* Muntaia : Denise de Casabianca
* Gidoia : Laura Mauri
* Gestioa : Robert Lachenay
* Ekoizpena : François Truffaut eta Claude Chabrol 
* Directeur de production et producteur délégué : Roland Nonin
* Ekoizle elkartea : Ajym Films - Les Films du Carrosse
* Photographe de plateau : Georges Pierre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
Chapecóko artxidiozesia

**Chapecóko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1958ko urtarrilaren 14an ezarri zen elizbarruti gisa eta 2024ko azaroaren 5ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Chapecón dago. Egun artzapezpikua Odelir José Magri da.

## Ordinarioen zerrenda 
* José Thurler (1959-1962)
* Wilson Laus Schmidt (1962-1968)
* José Gomes (1968-1998)
* Manoel João Francisco (1998-2014)
* Odelir José Magri (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fluboxamina

**Fluboxamina** konposatu organikoa da, C15H21F3N2O2 formula duena. Konposatu organofluoratua, oxima eta eterra da. Solidoa da. Narritagarria da

Fluboxamina serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboa eta ezaugarri hori medio botika gisa usatzen da nahasmendu depresiboak eta, bereziki, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa tratatzeko. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da eta Frantzian *Floxiflal* markarekin eta generiko moduan merkaturatzen da. Ahoz hartzen da pilula moduan.

## Sintesia 
Fluboxaminaren sintesia hainbat urratsetako prozesua izaten da, 4-trifluorometilbentzonitrilotik edo 4′-trifluorometilbalerofenonatik abiatuta.

## Albo-ondorioak 
Fluboxamina hartzean albo-ondorio ohikoenak goragalea, zorabioak, sexu-disfuntzioa, aho-lehorra, buruko mina, beherakoa eta insomnioa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaçabako elizbarrutia

**Joaçabako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1975eko ekainaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Joaçaban dago. Egun apezpikua Mário Marquez da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Henrique Müller (1975-1999)
* Osório Bebber (1999-2003)
* Walmir Alberto Valle (2003-2010)
* Mário Marquez (2010-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Walmir Alberto Valle (2002-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hurbiltasun-sentsore

**Hurbiltasun-sentsorea** kontaktu fisikorik gabe hurbileko objektuen presentzia detektatzeko gai den sentsore bat da.

Hurbiltasun-sentsore batek eremu elektromagnetiko bat edo erradiazio elektromagnetikoko izpi bat (infragorria, adibidez) igortzen du, eta eremuan edo itzulera-seinalean aldaketak bilatzen ditu. Begiesten den objektuari hurbiltasun-sentsorearen helburua deitzen zaio. Hurbiltasun-sentsore ezberdinek sentsore ezberdinak eskatzen dituzte. Adibidez, hurbiltasun-sentsore kapazitibo bat edo sentsore fotoelektriko bat egokia izan daiteke helburu plastiko baterako; hurbiltasun-sentsore induktibo batek helburu metaliko bat behar du beti.

Hurbiltasun-sentsoreek fidagarritasun handia eta bizitza funtzional luzea izan dezakete, pieza mekanikorik ez dagoelako eta sentsorearen eta objektu sentsatuaren arteko kontaktu fisikorik ez dagoelako.

Hurbiltasun-sentsoreak ere erabiltzen dira makinaren bibrazioaren monitorizazioan ardatz baten eta bere euskarriaren arteko distantziaren aldakuntza neurtzeko. Hau ohikoa da lurrun-turbina handietan, konpresoreetan eta kojineteak erabiltzen dituzten motorretan.

Hurbiltasun-sentsore bat, irismen oso laburrera egokitua, usu erabiltzen dute ukipen-etengailu gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caçadorko elizbarrutia

**Caçadorko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1968ko azaroaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caçadorren dago. Egun apezpikua Cleocir Bonetti da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Orlando Octacílio Dotti (1969-1976)
* João Oneres Marchiori (1977-1983)
* Luís Colussi (1983-1996)
* Luíz Carlos Eccel (1998-2010)
* Severino Clasen (2011-2020)
* Cleocir Bonetti (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagesko elizbarrutia

**Lagesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1927ko urtarrilaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lagesen dago. Egun apezpikua Gilson Meurer da.

## Ordinarioak 
* Daniel Henrique Hostin (1929-1973)
* Honorato Piazera (1973-1987)
* João Oneres Marchiori (1987-2009)
* Irineu Andreassa (2009-2016)
* Guilherme Antônio Werlang (2018-2025)
* Gilson Meurer (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Afonso Niehues (1959-1965)
* Honorato Piazera (1966-1973)
* João Oneres Marchiori (1983-1987)

## Apezpiku laguntzailea 
* Carlos Schmitt (1970-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florianópolisko artxidiozesia

**Florianópolisko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1908ko martxoaren 19an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1927ko urtarrilaren 17an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Florianópolisen dago. Egun artzapezpikua Wilson Tadeu Jönck da.

## Ordinarioak 
### Florianópolisko apezpikuak 
* João Batista Becker (1908-1912)
* Joaquim Domingues de Oliveira (1914-1927)

### Florianópolisko artzapezpikuak 
* Joaquim Domingues de Oliveira (1927-1967)
* Alfonso Niehues (1967-1991)
* Eusébio Oscar Scheid (1991-2001)
* Murilo Krieger (2002-2011)
* Wilson Tadeu Jönck (2011-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Felício César da Cunha Vasconcelos (1957-1965)
* Afonso Niehues (1965-1967)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Murilo Krieger (1985-1991)
* Vito Schlickmann (1995-2004)
* Giuseppe Negri (2005-2009)
* Onécimo Alberton (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Criciúmako elizbarrutia

**Criciúmako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1998ko maiatzaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Criciúman dago. Egun apezpikua Jacinto Inácio Flach da.

## Ordinarioak 
* Paulo Antônio de Conto (1998-2008)
* Jacinto Inácio Flach (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Milton Zonta (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tubarãoko elizbarrutia

**Tubarãoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1954ko abenduaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tubarãon dago. Egun apezpikua Adilson Pedro Busin da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Anselmo Pietrulla (1955-1981)
* Osório Bebber (1981-1992)
* Hilário Moser (1992-2004)
* Jacinto Bergmann (2004-2009)
* Wilson Tadeu Jönck (2010-2011)
* João Francisco Salm (2012-2022)
* Adilson Pedro Busin (2023-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Osório Bebber (1979-1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joinvilleko artxidiozesia

**Joinvilleko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1927ko urtarrilaren 17an ezarri zen elizbarruti gisa eta 2024ko azaroaren 5ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Joinvillen dago. Egun artzapezpikua Francisco Carlos Bach da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Pio de Freitas Silveira (1929-1955)
* Gregório Warmeling (1957-1994)
* Orlando Brandes (1994-2006)
* Irineu Scherer (2007-2016)
* Francisco Carlos Bach (2017-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Inácio João Dal Monte (1949-1952)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blumenauko elizbarrutia

**Blumenauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2000ko apirilaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Blumenaun dago. Egun apezpikua Rafael Biernaski da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Angélico Sândalo Bernardino (2000-2009)
* Giuseppe Negri (2009-2014)
* Rafael Biernaski (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio do Sulgo elizbarrutia

**Rio do Sulgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1968ko azaroaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rio do Sulen dago. Egun apezpikua Adalberto Donadelli Júnior da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Tito Buss (1969-2000)
* José Jovêncio Balestieri (2000-2008)
* Augustinho Petry (2008-2014)
* Onécimo Alberton (2014-2023)
* Adalberto Donadelli Júnior (2024-)

### Apezpiku lagunkideak 
* José Jovêncio Balestieri (1998-2000)
* Augustinho Petry (2007-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
T4 fago

**T4 fagoa** Escherichia coli bakterioa infektatzen duen bakteriofagoetako bat da. T letrak bere buztanari ("*tail*", ingelesez) erreferentzia egiten dio. 

Bere material genetikoa harizpi bikoitzeko DNA da, 170.000 pare base inguru dituena eta 135 proteina mota kodetzen dituena . Bere burua, bakteriofago guztiena bezala, ikosaedrikoa da. Escherichia coli infektatzen duenean ziklo litikoa osatzen du, hots, bakterioaren barruan erreplikatu ondoren fagoak bakterioaren lisia eragiten du (ez du inoiz ziklo lisogenikoa burutzen).

T4 birusaren DNA eta bakterio ostalariarena ezberdinak dira, fagoak zitosina basea eraldatzen baitu. Zitosina berezi honi esker (5-hidroximetilzitosina) zelula ostalariaren murrizte-entzima gehienek ez dute ezagutzen T4 fagoaren DNA.

## Bizi-zikloa 
T4 fagoa oso ikertua izan da 1940tik, ehunen kultiboak asmatu aurretik (1950eko hamarkadan). Ehunen kultiboek animalien birusen ikerketa ahalbidetu zuten, baina horiek garatu aurretik bakteriar kultiboekin lan egiten zen, fagoen ikerketa errazten zutenak. Horri esker aurrerapen handiak egin ziren birologian eta biologia molekularraren eremuan .

T4 fagoaren bizi-zikloa (bakterioan sartzen denetik zelularen lisia gertatu arte) 30 minutu ingurukoa da, 37º C-etan. Hauek dira fagoaren infekzioaren etapa nagusiak:

*bere buztanaren bidez fagoa Escherichia coliren zelula horman ainguratzen da, bertako lipopolisakarido bat fagoaren hartzailea izanik.

*buztana uzkurtu egiten da eta birusaren DNA zelula ostalariaren barrualdera sartzen da

*fagoak zelula ostalariaren tresneria erabiltzen du bere DNA erreplikatzeko eta buruaren eta buztanaren proteinak sortzeko. Fagoaren material genetikoak proteina goiztiarrak sortzen ditu lehen (DNA horren erreplikazioan eta transkripzioan parte hartzen duten entzimak dira horiek) eta gero proteinak berantiarrak (fagoaren buruaren proteinak eta zelula ostalaria puskatzeko beharko duen lisozima ere). Horrekin batera, fase horretan bakterioaren kromosoma entzima biriko sortu berriek suntsitzen dute.

*birusaren muntaketa: buruaren proteinak eta buztanarenak birusaren material genetikoarekin batzen dira, partikula biriko berriak sortuz.

*infekzioaren bukaeran, fago berriak "*leherketa*" izeneko prozesuaren bidez askatzen dira, bakterioa suntsituz. Fagoak sintetizatutako entzima batek (lisozima fagikoak) zelula hormaren gain jarduten du, zelularen lisia eraginez . Berrehun eta laurehun fago artean askatzen dira "leherketa"ren unean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luas

**Luas**, irlanderaz "Abiadura", Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuari garraio publiko zerbitzua ematen dion tranbia sistema da.

## Lineak 
Bi lineaz osatua dago, 2004ko ekainaren 30ean martxan jarritako línea berdea, eta 2004ko irailaren 26an martxan jarritako línea gorria. Línea gorriak hiritik kanpo eta hainbat adarretan banatzen da, aldiz, línea berdea hiriaren iparraldea eta hegoaldea artean línea bakar batez hedatzen da.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Egyházashollós

**Egyházashollós** Hungariako udalerri bat da, Körmendeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Edinburgoko tranbia

**Edinburgoko tranbia**, , Eskoziako Edinburgo hiriburuari garraio publiko zerbitzua ematen dion tranbia sistema da.

## Linea 
Hiriko Newhaven Barrutitik Edinburgoko aireportura doan 18,5 kilometro luzeko línea bakarraz osatua dago.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Nafarkaria

***Nafarkaria*** izan zen *Euskaldunon Egunkaria*k Nafarroa Garaian 1991tik 2002ra ortziraletan argitaratu zuen zortzi orrialdeko gehigarria. Lehen zenbakia 1991ko abenduaren 6an argitaratu zuten ‒*Egunkaria*ren lehenbiziko urteurrenean, hain zuzen‒ eta hondarrekoa, (547 zenbakiduna), 2002ko uztailaren 26an.

Hamaika urteko bidean, *Nafarkaria*k lau kazetari koordinatzaile izan zituen: Alberto Barandiaran altsasuarra (1991-95), Edurne Elizondo beratarra (1995-97), Irene Arrizurieta leitzarra (1997-99) eta Asier Azpilikueta iruindarra (1999-2002).

## Erreferentziak
Symphorien Samba

**Symphorien Samba** (1974ko apirilaren 16a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léontine Tsiba

**Léontine Tsiba** (1973ko azaroaren 20a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léon Yombe

**Léon Yombe** (1944ko apirilaren 7a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yasmeen Ghauri

**Yasmeen Ghauri** (Montreal, Kanada, 1971ko martxoaren 23a) modelo ohia da, 90eko hamarkadako ezagunenetako bat. Divaren diva bat da, atzetik etorriko zitzaizkion modelo beltzaranentzako hesiak hautsi zituena. Yasmeen Ghaurik modaren industrian ospea azkar lortu bazuen ere, arreta gunetik urrundu zen bere ibilbidearen hasieran.

## Modelo ibilbidea 
17 urte zituela *harrapatu* zuten, bere McDonalds lokalean lanean ari zela. Edward Zacchariak, Platine Coiffure-ko zuzendari artistikoak, ikusi zuen. Modelo  ibilbidea egiteko asmoz, Yasmeen Milan eta Parisera joan zen lehendabizi, 1990ean New Yorkera bizitzera joan aurretik.

### Erretiroa 
1992 urtean kontratu bat sinatu zuen Victoria’s Secretekin eta Valentinoren irudia bihurtu zen. 1993an Gilles Bensimonek atera zion argazkia *Elle* aldizkarirako. 1995ean Isaac Mizrahiren *Unzipped* dokumentalean agertu zen, eta Victoria's Secreten 1996 urteko modako ikuskizunaren parte bat egin zuen. Sasoi hartan, pasareletatik erretiratu zen, Ralph Bernstein senarrarekin eta seme-alabekin familia-bizitzan zentratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Péter Medgyessy

**Péter Medgyessy** (Budapest, 1942ko urriaren 19a) hungariar ekonomialari eta politikaria da. Hungariako lehen ministroa izan zen 2002tik 2004ra.

Transilvaniako nobleziako familia batean jaio zen eta ekonomian doktoratu zen Budapesteko Corvino Unibertsitatean. 1966tik 1982ra bitartean, hainbat kargu izan zituen Finantza Ministerioan, eta ministro izan zen György Lázár eta Károly Grószen gobernuetan. Miklós Némethen gobernuko kide ere izan zen, eta Hungariako Langileen Alderdi Sozialistako kide izan zen.

Hungariako erregimen komunista amaitu ondoren, Medgyessy politikatik erretiratu zen 1990 eta 1996 artean. 1996ko martxoan Finantza ministro izendatu zuten berriro, eta 2002an lehen ministro. Hungaria Europar Batasunean sartzeari buruzko erreferenduma deitu zuen eta dimisioa eman zuen 2004ko hauteskundeak galdu ondoren.

## Kanpo estekak
Julia Daudet

**Julia Daudet**, sortzez **Julia Rosalie Celeste Allard** (ezizenez: ***Marguerite Tournay,** **Madeleiney, Rose-Lise*** edo '''*Karl Steen*;''' Paris, Frantzia, 1844ko uztailaren 13a – Paris, Frantzia, 1940ko apirilaren 23a) idazle, poeta eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Julia Allard Le Maraisko burges industrial eta errepublikar txiki batzuen alaba gazteena izan zen. Familiak literatura maite zuen, poesia lantzen zuen eta literatur areto bat antolatzen zuen, zeinetan Marceline Desbordes-Valmore poeta ibiltzen zen.

#### Idazle ibilbidea 
17 urterekin poema bilduma bat argitaratu zuen 'Marguerite Tournay' ezizenarekin. 1865 urtean, Goncourt anaien obra baten premierean ezagutu zuen Alphonse Daudet. Han, Émile Zola zein Edmond de Goncourt idazle adiskideak hartu zituzten, bere misoginia eta dizipulu bilakatu zen arren mirestera iritsi zen. Bere egonaldian, Julia Alphonso erretratatu zuen bere lan ezagunenetako batean eta Parisko Orsay Museoko bilduman sartu zuten, Madame Alphonse Daudet izenburupean.

1897 urtean Alphonse senarra hil zen, nahiz eta berak idazten jarraitu, *Enfants et Mères*…(1889), *Poésies* (1895) eta *Reflets sur le sable et sur l’eau* (1903) bezalako lanak argitaratuz.

*Le Musée Universel* (Madeleiney) eta *L’Evenement* (Rose-Lise) zutabeetan idatzi zuen. Gurutze Gorria edo Petits lits blancs bezalako ongintzazko erakundeetako eta Paris zaharreko monumentuen babeserako Batzordeko kidea ere izan zen. Urte horretan bertan, Daudet La *Vie Hereuse* aldizkariak Anna de Noaillesen zuzendaritzapean sustatutako sariaren epaimahaikidea izan zen, soilik emakumez osatua.

1913 urtean, Marcel Prousten *À la recherche du temps perdu* eskuizkribuaren lehen irakurleetako bat izan zen, idazlearen lehen amodioetako bat izan zen Lucien Daudet semeari esker. Testuak berehala liluratu zuen, eta jarraitzera animatu zuen autorea, Marcel Proustek zalantza handia baitzuen idazle gisa zuen talentuaz, eleberria editore guztiek baztertu zutelako. Izan ere, funtsezko papera jokatu zuen Prousti Goncourt saria ematen. Lucien semeak ere harremana izan zuen Jean Cocteaurekin, eta Daudetek familiako beste kide bat bezala hartu zuen.

Parisen hil zen 95 urte zituela.

## Lanak 
* ''L'enfance d'une Parisienne*, 1883
* *Enfants et mères…*, Alphonse Lemerre, rediteur. 1889
* Poésies, Alphonse Lemerre, rediteur. 1895
* *Reflets sur le sable et sur l'eau*, Alphonse Lemerre, argitaldaria. 1903
* *Miroirs et mirages*, Fasquelle, 1905
* *Au bord des terrasses*, Lemerre, 1907
* *Souvenirs autour d'un groupe littéraire*, Charpentier, 1910
* *Quand Odile saura lire*, Crès, 1919
* Journal de famille et de guerre, 1914–1919, Fasquelle, 1920
* *Lumières et reflets'', Lemerre, 1920

## Aintzatespenak 
* 1922an, Daudet Ohorezko Legioko Zaldun izendatu zuten, besteak beste, Gurutze Gorriaren erakundeetan edo Paris zaharreko monumentuak babesteko Komitean izan zuen inplikazioagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lynne Cooke

**Lynne Cooke** (Geelong, Australia, 1952ko ekainaren 23a) arte historialaria, eduki-editorea, erakusketa-komisarioa eta arte kritikaria da. Arte Modernoko Proiektu Berezien erakusketa komisario buru jardun du National Gallery of Art-en, Washington Hirian. Hoirren aurretik, New Yorkeko Dia Art Foundationeko kontserbatzaile burua izan zen, eta Sofia Erregina Museoko zuzendariorde eta komisario burua Madrilen, Espainian (2008 urtetik 2012 urtera).

## Bizitza 
Lynne Cooke australiarra da jatorriz, baina nazioarteko formazioa jaso zuen. Australiako Geelong hirian jaio zen, Victoria estatuan.ç 

Lan ibilbidea 

1986 urtean, Veneziako Biurtekoaren arduraduna izan zen; 1991 urtean, Carnegie International-ekoa. Era berean, Sydneyko Biurtekoaren zuzendari artistikoa izan zen, 1996 urtean. 

Dia Art Foundation, New York inguruko erakusketa-leku berriena, zuzendu ostean, 2008 urtean Madrilgo Sofia Erregina Museoaren zuzendariorde izendatu zuten, eta Cristina Iglesias, Sharon Hayes, Alighiero Boetti, Lili Dujourie edo Rosemarie Trockeli eskainitako erakusketen komisario izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006an, Bard Collegeko Komisariotza Ikasketen Zentroaren Komisariotza Bikaintasunaren Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lynne Cookeren hitzaldia, "Rodney Graham. Through the Forest", MACBAn (Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoa)
* Lynne Cooke eta Adrian Searleren elkarrizketa Juan Muñozen lanari buruz
* Artistei buruzko testu bilduma, Lynne Cooke for Diak idatzia
Herbert Blaize

**Herbert Augustus Blaize** (Beausejour, Carriacou, 1918ko otsailaren 26a – Saint George's, 1989ko abenduaren 19a) grenadar politikaria izan zen. Grenadako lehen ministroa izan zen 1984tik hil zen arte.

Grenadako Carriacou uhartean jaio zen eta Arubara joan zen petrolio-findegi batean lan egitera.

1953an Grenadako Alderdi Nazionala sortu zuen. Berak eta bere alderdiak hogeita bost urteko lehia izan zuten Eric Gairyrekin eta Grenadako Alderdi Laborista Batuarekin. 1957an Blaize legealdian sartu zen eta Merkataritza eta Produkzio ministro izendatu zuten.

1960an ministro buru izendatu zuten. 1961etik 1962ra Eric Gairyk hartu zuen kargua eta Blaizek 1962an berreskuratu zuen boterea. 1967an herrialdea estatu elkartu bihurtu zen, autogobernu gehiagorekin, eta Blaize premier bihurtu zen. Urte horretan oposizioko buru izatera pasa zen eta Gairyk boterea berreskuratu zuen.

1974an Grenadak independentzia lortu zuen. 1976an, Blaize Maurice Bishop eta New Jewel alderdiarekin aliatu zen hauteskundeetarako, baina Gairyk garaitu zituen eta Blaize politikatik erretiratu zen.

1983an Grenadako inbasioa gertatu zen eta 1984ko hauteskundeetan Blaizek eserleku gehienak irabazi zituen Alderdi Nazional Berriarekin. Bere agintaldian Estatu Batuekiko harreman ekonomiko eta militarrak sendotu zituen. 1989an hil zen, lehen ministro karguan.
Windsor House (Belfast)

**Windsor House**, Ipar Irlandako Belfast hirian dagoen etxe orratz bat da.

1974an eraiki zen eta 85 metro eta 28 solairuko garaiera du.
Marina Monzó

**Marina Monzó** (Valentzia, 1994) sopranoa da. 2025eko maiatzaren 12an Talía sarien 3. edizioan emakumezko intreprete onenaren saria jaso zuen.

## Bizitza 
Musika ikasketak 4 urterekin hasi zituen, eta 11 urte bete arte pianoa eta kantua ikasi zuen Pobleteko Voces Junta de Quart Abesbatza Eskolan, eta gero zeharkako flauta ikasi zuen Quart de Pobleteko La Amistad Musika Taldean. 2010. urtean Valentziako Kontserbatorio Profesionaleko kantu eta flauta ikasketak hasi zituen eta 2017 urtean Valentziako Goi Mailako Musika Kontserbatorioko kantu ikasketak. Ana Luisa Chova, Enedina Lloris, Alberto Guardiola, Robert Expert, Ofelia Sala, Daniel Gascó eta Juan Diego Flórez irakasleekin ikastaroak eta *masterclassak* egin ditu, eta 2014tik Isabel Rey sopranoarekin eskolak eman zituen. 

Valentziako Universitat Politècnica de València eta Ahots Junten Abesbatza Eskolaren bihotza duen soprano bakarlaria izan zen, eta *Die Fledermaus* operako Adele interpretatu du Valentziako Palau de la Musican.

*Espainiako* Juventudes Musicales elkarteak antolatutako kantu lehiaketako bigarren saria irabazi zuen, eta 2016an egin zuen debuta Bilbon *La Sonnambula* lanaren protagonista gisa.

2017ko Gabonetan Tokion aritu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2025ean, emakumezko interprete onenaren Talía saria, Espainiako Arte Eszenikoen Akademiak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xalotasunaren Adina (margolana)

***Tolesgabetasunaren adina*** ( 1785-1788 artean an olio mihise gaineko teknika erabiliz Joshua Reynolds margolari ingelesak egindako lana da. 765 x 638 mm. ditu.  Erretratatuaren protagonista ezezaguna da, baina beharbada Reynoldsen iloba zen, Theophila Gwatkin (hiru urte zituen 1785ean), edo Lady Anne Spencer (1773 – 1865), Marlborougheko 4. dukearen alaba gazteena izan daiteke. Reynolds erretratugile ospetsua izan zen. Robert Vernonek 1847an aurkeztu zuen margolana Galeria Nazionalean. 1951tik Taten erakusten da.

## Gaia 
Margolana izaera estudio bat da, edo XVIII. mendeko terminoetan, koadro dotore bat. Reynoldsen beste lan baten gainean margotu zen, *Marrubizko neska*, beharbada, marrubiak nolabaiteko degradazioa jasan zuelako. Eskuak bakarrik geratzen dira jatorrizko egoeran aurreko lanatik. Azken koadro hau ere, *Tolesgabetasunaren adina*, zerbait hondatu egin da 1859tik.

## Ospea 
Margolanak arrakasta handia izan zuen. *The Age of Innocence* ikusleen gogokoena bihurtu zen, eta Martin Postleren arabera, "haurtzaroko aurpegi komertziala". Kontaezinak izan ziren Viktoriar Aroa osoan egin ziren kopiak oso euskarri desberdinetan. 323 erreplika baino gutxiago ez zituzten egin 1856 eta 1893 artean ikasle eta kopiatzaile profesionalek. Margolanaren izen ezaguna 1794an eman zitzaion, Reynolds hil ondoren; Joseph Grozer-ek sortu zuen kopia bat zen bere grabatu batentzako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana Tateren webgunean.
Mauro Schmid

**Mauro Schmid** (Bülach, 1999ko abenduaren 4a) txirrindulari suitzarra da, profesionala Team Jayco AlUla taldean.

Garaipenik nabarmenenak 2021eko Giroko etapa bat, 2022ko Belgikako Itzulia eta 2024ko Suitzako errepideko txapelketa izan dira.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Mauro Schmid - *The-Sports.org*
Caboc

**Caboc** eskoziar sukaldaritzako gazta tipikoa da, egitura krematsua du, krema bikoitzarekin edo kremaz aberastutako esnearekin egiten da. Gatzagirik gabeko gazta honek biribilki itxura du. oatcakes gosariarekin edo ogi-xigortuekin zerbitzatu ohi da. Testura leuna du, esne-gain harrotua baino zertxobait pikortsuagoa, eta kolore zurbila du horiaren antzekoa. Gantz-edukia %67-69koa da, eta, beraz, Europako beste gazta batzuekin aldera daiteke, mascarpone gaztarekin, adibidez. Historikoki gazta hau jende dirudunarekin lotu zen, kalitate baxuko esnekiekin egiten den antzeko Crowdie gazta ez bezala.

## Kanpo estekak
Cadel Evans Great Ocean Road Race

**Cadel Evans Great Ocean Road Race** egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da, Victoria (Australia)ko Geelongen inguruan jokatzen dena.
  
2015ean sortua, urtarrilaren azken igandean edo otsailaren lehenbiziko igandean jokatu ohi da, Down Under Tourra bukatu eta astebete geroago. Proba honen izena, Cadel Evans txirrindulariaren omenez jarri zen. 

Emakumezkoen proba ere bada, gizonezkoena baino egun bat geroago jokatzen dena.

Hasieran, UCI Oceania Tourraren barnean egon zen, 1.1 mailan. 2016an 1.HC mailara igo zen (honelako zirkuituetan dagoen mailarik gorena). 2017tik aurrera UCI WorldTourreko egutegian dago (txirrindularitza profesionalaren lehengo maila).

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Cadel Evans Great Ocean Road Race Women

## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Cadel Evans Great Ocean Road Race - *Sitiodeciclismo.net*
* Cadel Evans Great Ocean Road Race - *Cqranking.com*
Sabastian Sawe

**Sabastian Kimaru Sawe** (1996ko martxoaren 16an jaioa) Kenyako distantzia luzeko korrikalaria da. 2023ko Munduko Kros Txapelketan zazpigarren postuan amaitu zuen gizonezko seniorren lasterketan.

## Ibilbidea 
2022ko irailean, Sawek Kenyako errekor nazionala ezarri zuen ordubeteko lasterketan Memorial Van Damme-n, 21.250 metroko distantziarekin, munduko errekorra ia galduz.

2022ko martxoan, Erroma-Ostia Erdi Maratoian errekorra ezarri zuen 58:02ko denborarekin (errekorrik ez den ibilbidea). Orduko erdi maratoiko onena 58:58koa izan zen, 2022ko Bahrain Royal Night Erdi Maratoian lortutako garaipenetik. 2023ko abenduan, 's-Heerenberg-en egin zen 15 kilometroko errepideko Montferland Run lasterketa irabazi zuen 42:35eko denborarekin. 2024ko irailean, Kopenhageko Maratoi Erdia irabazi zuen, 58:05eko denbora pertsonal berri batekin.

2024ko abenduaren 1ean, Valentziako Maratoia irabazi zuen, munduko denborarik onena lortuz, 2:02:05eko markarekin. 2025eko apirilaren 27an, Londresko Maratoia irabazi zuen, 2:02:27ko denborarekin.

## Lorpenak 
* Londresko maratoia (2025) - 2:02:27

### Marka pertsonalak 
* 10.000 metro – 27:09,46 (Maia 2022)
* 15.000 metro - 41:51,64 (Brusela 2022)
* 20.000 metro - 56:20,55 (Brusela 2022) 
* Ordubeteko korrika - 21.250 metro (Brusela 2022) 
* Maratoia – 2:02:05 (Valentzia 2024)

### Errepidea 
* 10 kilometro – 26:49 (Herzogenaurach 2023), inoizko 5. atleta azkarrena
* 15 kilometro – 42:35 ('s-Heerenberg 2023)
* Maratoia erdia – 58:05 (Kopenhage 2024)

### Zirkuituko garaipenak 
* Diamantezko Liga
* 2022: Bruselako Memorial Van Damme (Ordubeteko lasterketa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olo-opil

**Olo-opila**  (ingelesez, **oatcake**) cracker edo galleta baten antzeko ogi zapal mota bat da, edo bertsio batzuetan opil txikiaren itxura hartzen du.  Oloarekin prestatzen dira osagai nagusi gisa, eta batzuetan irin zuri edo integrala ere izaten dute. Olo-pastelak plantxan prestatzen dira edo labean erretzen dira.

## Historia 
Olo-pastelak Kaledonian (Eskozia deiturikoa IX. mendearen ondoren) existitzen zirela dokumentatu da, gutxienez erromatarrek Britainia Handia konkistatu zutenetik, 43. urtean, eta, ziurrenik, lehenago. Horrez gain, olo-opilak mendeetan zehar "Eskoziako ogiaren oinarri" gisa ere deskribatu izan dira. Jean Le Bel-ek, 1357–1360 urteen inguruan, moja beguinoak "jaunartze-olata moduko opiltxoak" egiten deskribatzen ditu. Eskoziako olo-opil baten deskribapen goiztiarra dela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Taylor

**John Keith Taylor** (Wolverhampton, 1930eko maiatzaren 21a – Shifnal, 2012ko uztailaren 27a) ingeles futbol epailea izan zen.

14 urterekin utzi zion ikasteari eta aitaren harategian lan egin zuen. 17 urterekin egin zuen debuta arbitrajean, eta 25 urterekin Ingalaterrako ligako partidak arbitratzen hasi zen.

1964an bere lehen nazioarteko partida zuzendu zuen. 1970eko Munduko Futbol Txapelketan Italiaren eta Suediaren arteko partida arbitratu zuen. 1974ko Munduko Futbol Txapelketako epailea ere izan zen. Bulgaria eta Uruguairen arteko partida eta Argentina eta Ekialdeko Alemaniaren arteko partida arbitratu zituen eta Alemania eta Herbehereen arteko finaleko epailea izan zen. Bi penalti egin zituen finalean, bana talde bakoitzaren alde.

Gainera, 1966ko Ingalaterrako futbol kopako finala (Everton eta Sheffield Wednesday) eta 1971ko Txapeldunen Ligako finala (Ajax Amsterdam eta Panathinaikos) arbitratu zituen.
Felsőmarác

**Felsőmarác** Hungariako udalerri bat da, Körmendeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Obel Tower

**Obel Tower** edo **Obel Dorrea**, Ipar Irlandako Belfast hirian dagoen etxe orratz bat da, Donegall Quay eremuan eta Lagan ibaiaren bazterrean.

2006-2011 artean eraiki zen eta 85 metro eta 27 solairuko garaiera du.
Eskalar (matematika)

Termino matematikoetan, **eskalar** deritzo gorputz baten elementuei (kasu batzuetan, eraztun bateko elementuei ere), oro har zenbakiak, eta, bereziki, aljebra linealeko bektoreekin eta moduluak edo bektore-espazioak erabiltzen dituen edozein adarretan erabiltzen da.

## Ikus, gainera
Eskalatze (matematika)
Biderketa eskalar
Dibergentzia (matematika)
Modulu (matematika)
Kalkulu bektorial

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Simmons, Bruce (2011). «Scalar». *Mathwords* 
* Weisstein, Eric W. «Scalar». In *Weisstein, Eric W*, ed. MathWorld . Wolfram Research.
UCI World Tour 2020

**UCI World Tour 2020** UCI World Tour txapelketaren 10. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena. 

Urte honetan, zirkuitua 36 probaz zegoen osaturik, hala ere eta COVID-19 pandemiaren ondorioz, 15 lasterketa bertan behera geratu ziren, haien artean Euskal Herriko Itzulia, Kataluniako Volta, Paris-Roubaix, Suitzako Itzulia eta Donostia Klasikoa, besteak beste.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malta-ogi

**Malta-ogia** legamia gozoko ogi mota bat da, osagai nagusi gisa malta estraktuarekin egina. Ehundura zaila du eta askotan mahaspasak izaten ditu. Xerratan moztuta jan ohi da, eta gurinarekin igurtzita, tea hartzeko. Malta irina, batzuetan, zaporea osatzeko erabiltzen da.

## Historia 
1889an, John Montgomerie eskoziarrak “Making Malted Bread” izeneko patente-eskaera aurkeztu zuen, 1890ean onartua. Patente horrek 1886ko data zuen Britainia Handian existitzen zen aurretiazko patente bat baieztatu zuen. Montgomerie-k sakarifikazio-prozesu berritzailea aldarrikatu zuen: malta diastatikoaren estraktuarekin nahastutako masa-zati bat tenperatura egokian berotu eta denbora batez eduki zuen estraktuaren entzimek almidoiaren zati bat maltosa bihurtu arte deskonposa zezaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ingelesez) Soreen webgunea
* (Ingelesez) McCambridgeren webgunea
* Harvo bereizgarriaren argazkia
Tren Blindado

***Tren Blindado*** Kubako Santa Clara hirian dagoen monumentu nazionala da. José Delarra eskultore kubatarrak sortu zuen eta bertan 1958ko abenduaren 29an, Santa Klarako guduan harrapatutako tren blindatuaren hondakinak ikus daitezke, oroimenezko parke baten barruan, eta Kubako Iraultzaren museoa.

## Kokapena 
Oroimen parkea Camagüey-Santiago trenbidearen eta Cubanicay ibaiaren artean dago, Bengotxea auzoko Liberazio Etorbidean, Santa Klarako geltokiko deposituaren ondoan. 

## Deskribapena 
Monumentu multzoak hainbat parte ditu: batetik eskultura-parke ireki bat dago; bestetik, Che Guevarari eskainitako obelisko bat; eta azkenik Guevararen taldeak trena errailetik ateratzeko erabilitako bulldozerra irudikatzen duen monumentu bat. 

Eskulturetako bat angelu ezberdinetan ezarritako obeliskoez osatua dago, eztanda bat irudikatuz. 

Errailetik irtendako bagoiak museo-areto gisa erabiltzen dira, eta heietako batzuetan leherketa-markak igarri daitezke.
* *Che* (1. zatia: *El argentino*), 2008ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Benicio del Toro aktoreak antzeztutako film dramatikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardrahan (gazta)

**Ardrahan** behi-esnez egindako gazta erdigogorra da. Kanturkeko (Cork konderria, Irlanda) Ardrahan Farmhousetik dator. Eugenek eta Mary Burnsek 1983an egin zuten lehen Ardrahan landetxean, teknika tradizionalak erabiliz. Irlandako gazta hau frisiarrez osatutako Burns-tarren behi-esnez egiten da oso-osorik.

Gazta begetarinoa da, esne osoarekin eta landare-gatzagiarekin egina. %25 gantza du eta 400 g eta 1,5 kg-ko gurpiletan egiten da gatzunez garbitutako eta moldeek gandortutako azalarekin.

Ardrahan-ak lurkara eta baserriko zapore eta usaina du, eta gurin eta haragi zapore gozoa hobetzen duen garratz zaporea. Testura leuna du, barnealde hori iluna eta azal jangarria pieza osoan. Barrualdea trinkoa eta karetsu samarra da. 4 eta 6 aste bitartean zahartzen da.

Ardrahan gaztak sari asko irabazi ditu, British Cheese Awards sarietan hainbat domina lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadalupe Haertling

**Cecilia Guadalupe Ferrari Guardiola** (Tegucigalpa, 1871ko otsailaren 1a – ?), **Guadalupe de Haertling** edo **Guadalupe Haertling** izenez ezagunagoa, hondurastar musikagile eta irakaslea izan zen.

Trinidad Ferrari eta María Guadalupe Guardiola Arbizuren alaba Amaren aldetik, Hondurasko presidentea zen José Santos Guardiolaren ondorengoa zen. Hondurasen ikasi zuen, eta han Laureano Campos izan zuen irakasle. Mariana Ugarte kontserbatorioko zuzendari elkartu gisa aritu zen eta musika irakatsi zuen bere jaioterriko hainbat eskola publiko zein pribatutan. Geroago piano eskola bat zuzendu zuen San Pedro Sulan. Bere senarra zen Carlos Hartling musikagilearekin maiz kolaboratu zuen. Pianorako hainbat lan moldatu zituen, polkak eta martxak barne. Bere heriotza-urtea ezezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camagueyko artxidiozesia

**Camagueyko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar artxidiozesia da. 1912ko abenduaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1998ko abenduaren 5ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Camagueyn dago. Egun artzapezpikua Wilfredo Pino Estévez da.

## Ordinarioak 
### Camagueyko apezpikuak 
* Valentin Zubizarreta Unamunsaga (1914-1922)
* Enrique Pérez Serantes (1922-1948)
* Carlos Riu Anglés (1948-1964)
* Adolfo Rodríguez Herrera (1964-1998)

### Camagueyko artzapezpikuak 
* Adolfo Rodríguez Herrera (1998-2002)
* Juan de la Caridad García Rodríguez (2002-2016)
* Wilfredo Pino Estévez (2016-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Adolfo Rodríguez Herrera (1963-1964)
* Mario Eusebio Mestril Vega (1991-1996)
* Juan de la Caridad García Rodríguez (1997-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UCI World Tour 2019

**UCI World Tour 2019** UCI World Tour txapelketaren 9. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena.

Urte honetako zirkuitua, 38 probaz osaturik zegoen. Joan zen urteko proba berberak, gehi Brujas-De Panne Klasikoa.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciego de Ávilako elizbarrutia

**Ciego de Ávilako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren kubatar elizbarrutia da. 1996ko otsailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ciego de Ávilan dago.

## Ordinarioen zerrenda 
* Mario Eusebio Mestril Vega (1996-2017)
* Juan Gabriel Díaz Ruiz (2017-2022)
** Aulki hutsa (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inger Wolf

**Inger Wolf** (1971, Danimarka) daniar idazlea da, ( idazten du), batez ere eleberri beltzak idazteagatik da ezaguna. Bere lanak krimenaren eta suspensearen generoan kokatzen dira, eta askotan detektibe baten inguruan garatzen dira. 2000ko hamarkadaren hasieratik gaur egunera arte, eleberri ugari argitaratu ditu eta Danimarkatik kanpo, nazioartean, arrakasta handia lortu du. Bere nobelak hainbat hizkuntzatara itzuli egin dira.

## Biografia 
Wolfek hizkuntzalaritzako ikasketak egin zituen eta hainbat urtez itzultzaile eta marketineko arduradun lanetan jardun zuen. 2000. urtean argitaratu zuen bere lehen eleberria, baina 2006an argitaratutako *Sortmand* eleberriarekin lortu zuen ospea. Bertan, Daniel Trokic detektibea aurkezten du, eta pertsonaia horrek protagonismoa hartzen du geroztik egindako hainbat eleberritan.

Bere estiloa iluna eta psikologikoki sakona da, eta askotan ingurune natural eta isolatuetan kokatzen ditu istorioak. Hori dela eta, askotan konparatu izan dute beste iparraldeko eleberrigileekin, hala nola Henning Mankell edo Jo Nesbørekin.

## Egindako obrak danieraz 
*  *Sortmand*, (2006), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).
*  *Frost og aske*, (2008), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).
*  *Sangbrødre*, (2009), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).
*  *Under en sort himmel*, (2011), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).
*  *Det perfekte sted at dø*, (2014), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).
*  *Iskold død*, (2017), (Oraingoz ez dago euskarazko itzulpenik).

## Itzulpenak 
Inger Wolfen lan batzuk beste hizkuntza batzuetara itzuli dira, eta nazioarteko irakurleen artean ere harrera ona izan dute. Bere eleberriak alemanieraz, ingelesez, gazteleraz eta beste hainbat hizkuntzatan argitaratu dira, eta bereziki ipar Europako literatura beltza gustuko duten irakurleen artean ezagun bihurtu da. Kritikariek goretsi dute bere narrazioen giro iluna, pertsonaien psikologia landua eta tentsioaren kudeaketa trebea.

Wolfek gai gordin eta sakonak jorratzen ditu bere liburuetan, hala nola heriotza, traizioa eta giza burmuinaren iluntasuna. Askotan, Danimarkako hiri txiki edo landa-inguruetan kokatzen ditu istorioak, eta horrek ingurune isolatu eta beldurgarri bat sortzen du, suspenseari mesede eginez. Bere istorioetako protagonistak —batez ere Daniel Trokic inspektorea— giza dimentsio konplexua duten pertsonaiak dira, euren barne gatazkak eta hauskortasuna agerian uzten dutenak.

Eleberri beltzaren zaleentzat, Inger Wolf iparraldeko *noir* generoaren ordezkari esanguratsu bat da, eta bere lana kritika eta publikoaren artean goraipatua izan da azken urteotan.