open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ximena Blázquez

**Ximena Blazquez** edo **Jimena Blázquez** (Burgosko probintzia, XII. mendea – ?) estuasun batean zerbitzu militarra bete zuen, Avilako gobernadore lanak egin zituen. XII. mendean tropa musulmanen balizko eraso baten aurrean odola isurtzea ekidin zuen Errekonkistan.

## Ibilbidea 
Alfontso VI.a Gaztelakoaren erregealdian, XII. mendean, Avilako tropak hiritik atera ziren Menga porturantz musulmanen aurka borrokatzera. Tranpa bat zen hiria babes gabe gera zedin eta horrela indar musulmanei setioa ahalbidetzeko. Ximenaren senarra, Fernan Lopez Trillo (hiriko alkatea), gerra indarrekin joan zen bitartean, Blazquez Avila gobernatzen geratu zen. 

Musulmanek tropak hiritik ateratzeko planak funtzionatu zuela ikusi zutenean, hiria inguratzeko lehen mugimenduak egin zituzten. Tropa etsaien mugimenduaz ohartzean, Ximenak emakume, zahar eta haur guztiak batu zituen eta gizonek utzitako armak, ezkutuak eta arropak hartzeko agindu zien, sare kotekin, gudarien arropekin, metalezko kaskoekin eta kasketekin estal zitezen (emakumeen kasuan, ile luzea eta emakumeen gorputza ezkutatzeko). Horrela mozorrotutako jendea harresiko lekurik altuenetan eta ikusgarrienetan jarri zen, lastargiak piztu zituzten, oihu egin zuten eta gerra-tronpetak jo zituten armada bat simulatzeko.

Arabiarren berri emaleei hiri sendo defendatua zela iruditu zitzaien eta hiria hutsik ez zegoela jakinarazi zioten Abdalla Alhazen buruzagiari. Avila gogor defendatuta zegoela iritzita, atzera egin zuten setioan saiatu barik. Ximena Blázquezek ere paper diplomatikoa izan zuen Avilako Hervenciaseko (es) pasartean.ezkerrera|thumb|Estatua Avilako San Migel plazan

## Aintzatespenak 
* Omenaldi gisa, Avilako San Migel plazan Ximena Blázquezen eskultura bat dago, hiriko giltzak daramatzana, Nicomedes Diaz Piquero eskultoreari enkargatu zaiona.
* Sevillako Espainia Plazan ere, Avilako probintziako bankua emakume horri eskainia dago, musulmanen setioa ekiditea lortu zuen eta hiria defentsatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emiliano Rodríguez

**Emiliano Rodríguez Rodríguez** (San Feliz de Torío, 1937ko ekainaren 10a-) bizkaitar saskibaloi jokalari ohia da, hegaleko postuan zebilena.

Europako saskibaloiaren historiako jokalari onenetako bat da. FIBA Hall of Fameko kidea da 2007tik eta 2021eko urritik Espainiako Saskibaloiko Hall of Famen sartu zuten 2019ko promozioan. Gainera, Euroligako 50 laguntzaile handienen artean aukeratu zuten (2008) eta FIBAko 50 jokalari onenen artean (1991).

## Ibilbidea 
Emilianok hasiera batean futbolaria zirudien, Athletic Club San Mamesen ikustera joaten zen. Hamasei urterekin, futbolari ospetsua zen, baina oztopo gaindiezin batekin egin zuen topo: Euskal Herritik kanpo jaio zenean, Athletic Clubeko ateak itxi zizkion, eta ondorioz, saskibaloiari ekin zion. Bere kirol ibilbidea Bilboko Eskolapioen ikastetxeko Águilasen hasi ondoren, bere lehen talde profesionala Kataluniako Aismalibar izan zen, non 1958 eta 1960 artean jokatu zuen. Real Madrilek fitxatu zuen hiriburura iritsi zenean, peritu industrialeko karrera amaitzeko eta ingeniarientzako sarbide-ikastaroa hasteko. Orduan eskaini zioten talde zuriarengatik sinatzea. Behin bertan, jokalari bezala bere arrakastarik handienak lortu zituen, 1972-73 denboralditik erretiratzeko 13 denboraldi jokatuz. Estatu Batuetara jauzi egin zuen lehen jokalari europarretatik gertu egon zen. Kluben arteko Europako txapelketa nagusiko (Europako Kopa) 7 final jokatu zituen, 4 titulu eskuratuz.

Espainiako saskibaloiaren aitzindari nagusietako bat izan zen. Erretiroa hartu ondoren, Nino Buscató selekzioko kidearekin batera, Espainiako Saskibaloi Federazioak omenaldi bateratua egin zien biei, 1973ko ekainaren 14an eta 16an Badalonan eta Madrilen jokatutako bi partidurekin. Partida horiek Joventut eta Real Madril taldeen eta Europako selekzio indartsuaren aurka jokatu zituzten.

Saskibaloiko Real Madrileko beheko mailetako entrenatzaile izatea eskaini zioten, baina berak familiarekin egon nahi zuen. Erretiratu ondoren, Harreman Publikoetako negozio batean eta saskibaloia sustatzen aritu zen. Pozuelo de Alarcóngo udal hauteskundeetara ere aurkeztu zen, non zinegotzi aukeratu zuten, geroago lehen alkateorde izateko. 1981ean, desagertutako UCDren bozeramaile izendatu zuten Madrilgo Diputazio Probintzialean.

### Taldeak 
* Club Águilas de Bilbao (1956 - 1958)
* Aismalíbar Montcada (1958 - 1960)
* Real Madrid (1960 - 1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Urberuaga

**Juan Bautista «Juantxo» Urberuaga Inés** (Venezuela, 1943ko urtarrilaren 21a- Gautegiz Arteaga, 2022ko martxoaren 25a) bizkaitar saskibaloi jokalaria izan zen, hegaleko postuan zebilena.

1960ko hamarkadan Águilasen jokatu zuen eta baita 9 aldiz Espainiako selekzioarekin ere. 1965eko EuroBasketen izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eaton Corporation

**Eaton Corporation plc** hiberno-estatubatuar enpresa multinazionala da, Beachwooden egoitza duena. 85.000 langile baino gehiago ditu eta 175 herrialdetara saltzen ditu bere produktuak (bateria elektrikoak, bateria-kargagailuak eta abar).

## Loturiko enpresak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Urdiain

**Ander Urdiain Labaien** (Iruñea, 2000ko azaroaren 16a-) nafar saskibaloi jokalaria da, hegaleko postuan dabilena.

## Ibilbidea 
Juan José Urdiain profesional ohiaren semea da. Saski Baskoniako kadete mailan denboraldi bikaina egin ondoren, non bere taldeko jokalari garrantzitsuena izan zen, 2016an Basket Zaragozan sartu zen junior mailan jokatzeko eta 2016-17 eta 2017-18 denboraldietan EBA mailako taldea indartzeko.

2018-2019 denboraldian, El Olivar klubarekin, EBA Ligako Casademont Zaragozaren filialarekin, txandakatu zituen lehen taldearen entrenamenduak, Porfi Fisacen aginduetara. El Olivarren batez beste 11,8 puntu eta 5,1 errebote lortu zituen partida bakoitzeko jokatu zituen ia 29 minutuetan.

2019ko urtarrilaren 6an, debuta egin zuen ACB Ligan, Casademont Zaragozarekin. Etxeko garaipenaren lehen minutuak jokatu zituen, UCAM Murcia CB taldearen aurka.

2019-20 denboraldian Levitec Huesca taldeari utzi zion LEB Oro Liga jokatzeko. 25 partida jokatu zituen, eta batez beste 4.8 puntu eta 1.8 errebote lortu zituen.

2021eko abuztuaren 13an, Casademont Zaragozak hirugarren denboraldiz jarraian utzita Huescako taldean jarraitu zuen. 2021/22 kanpainan batez beste 3.8 puntu eta 1.8 errebote lortu zituen.

2022ko abuztuaren 27an Basket Navarra Clubek sinatu zuen LEB Plata Ligarako. Batez beste, 12.4 puntu eta 3 errebote lortu zituen 2022/23 denboraldian.

2023ko abuztuaren 28an, LEB Plata Ligako CD Huelva Baloncesto taldeak sinatu zuen.

2024ko uztailaren 25ean, LEB Plata Ligako Palmer Basket Mallorcak sinatu zuen.

2025-26 denboraldian, Palmer Basket Mallorcarekin zuen kontratua berritu zuen Lehen FEBera igotzea lortu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damballa

**Damballa**, **Damballah**, **Dambala**, **Dambalah**, baita **Damballah Wédo** ere deitua, Haitiko kreoleraz **Danbala**, Haitiko vuduan loa bat da, Aita zerua edo naturaren ar pertzepzioa ordezkatzen.

Ikonikoki gainontzeko indarren gain agintzen duen Sugea bezala irudikatzen da, eta Haitiko Aldarean lehen mailan dago.
Pokeepsie Films

**Pokeepsie Films** Alex de la Iglesia zinema zuzendari bilbotarrak eta Carolina Bang aktore kanariarrak 2014an Madrilen (Espainia) sortu zuten ikus-entzunezko produktuen ekoiztetxea da. *Los héroes del mal*, *Errementari*, *Perfectos desconocidos*, *El cuarto pasajero* edo *La casa de tiza* bezalako filmak ekoitzi ditu, baita *Culpables* trilogiako Culpa tuya, Culpa mía eta Culpa nuestra ere.

## Kanpo estekak
Charles Sturt

**Charles Napier Sturt ** (1795eko apirilaren 28a, Bengalako Presidentzia - 1869ko ekainaren 16a, Cheltenham, Gloucestershire), Australiako esplorazioa burututako britainiar militar eta esploratzaile bat izan zen.

Bere garaian gizon zurientzat ezezaguna zen Australiako barnealdearen esplorazioa egin zuen, lehenbizi Sydneytik abistuta eta ondoren Adelaidatik.
Kiran Gandhi

**Kiran Gandhi** (1989) estatubatuar musika elektroniko ekoizle, bateria-jotzaile, artista eta aktibista da. Madame Gandhi izen artistikoaz ere ezaguna da. Bere ibilbide musikalean bateria jotzaile ibiltaria izan zen M.I.A., Thievery Corporation eta Kehlani artistentzat. Gandhiren musika eta aktibismoa emakumeen ahalduntzean eta feminismoaren laugarren olatuan oinarritzen da. Pitchfork, Lightning in a Bottle, Roskilde eta SXSW musika jaialdietan aritu da..

## Biografia 
1989an jaio zen, Meera Gandhi filantropoaren eta Vikram S Gandhi ekintzaile sozialaren alaba da. Gandhi hazi zen bitartean, New York eta Bombay (India) hirien artean igaro zuen bere denbora.

## Ibilbidea 
2011n, Georgetowneko Unibertsitateko graduaurreko titulua jaso zuen matematiketan, zientzia politikoetan eta emakumearen ikasketetan. Graduatu ondoren, Santa Monican (Kalifornia) egoitza zuen Interscope Records-eko lehen analista digitalaren gisako pasantiari ekin zion. Kargu horretatik lanaldi osoko langile izatera igaro zen. Bere abilezia matematikoa erabili zuen Spotify eta beste hedabide digitalen transmisio datuetan patroiak aztertzeko.

2012an, Gandhik zuzenean grabatu zuen M.I.A.-ren pistarekin batera doan bateria. *Bad Girls*. 2013ko otsailean, M.I.A.k grabazioa goraipatuz idatzi zion eta *Matangi* albumaren sostengu birarako bateria jotzeko eskatu. Aldi berean, Gandhik Harvard Business School-en ikasteko eskaintza bat onartu zuen. 2013an utzi zion Interscope Recordsentzat lan egiteari.

2015ean, Londresko Maratoian parte hartu zuen, bere hilekoan libreki odola isuriz, mundu osoan hilekoaren estigmari aurre egiteko ekintza sinboliko gisa, eta horrek eztabaida birala piztu zuen hainbat kulturatan hilekoaren osasuna eta higienea nola tratatzen zen azaltzeko.

2015ean, Gandhik bere MBA jaso zuen Harvardeko Unibertsitatean.

2016an, *Voices* EParekin egin zuen debuta.
2016an, The menstrual taboo in India and in the US:what does it look like, why does it exist liburua argitaratu zuen Thompson Reuters Foundation News, 2016ko uztailaren 7an.

2017an, *Voices Remixed* merkaturatzeko "femeninoki identifikatutako" ekoizleekin lan egin zuen. Urte horretan, Vancouverreko Maratoia ere zuzendu zuen eta Ani DiFrancoren Rise Up Tourraren irekiera ekitaldia izan zen. Nazioarteko birak egin zituen, Europa eta India barne, eta hitzaldiak ere eman zituen Airbnb, Pandora, Spotify, Nazio Batuak eta unibertsitate campusetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackay aintzira

**Mackay aintzira**, pintupi herriaren izendapenaz **Wilkinkarra**, Australiako aintzira gazi bat da, Mendebaldeko Australia eta Iparraldeko Lurraldea estatuak eta Pilbara eskualdean.

100 kilometro luze eta 100 kilometro zabal ditu. Hondarrezko Basamortu Handiaren bazterrean dago.
Ezker Nazionala

**Ezker nazionala** edo **Ezker nazionala/Alternatiba Antiglobalista**, 2024ko azaroan sortutako Euskal Herriko erakunde politikoa da. Euren burua abertzale, ezkertiar eta antiglobalista gisa definitzen dute. Euskal Herriaren guztizko burujabetzaren alde eta langile klasearentzako gizarte berri baten eraikuntzaren oinarri gisa antikapitalismoa aldarrikatzen duen proiektu politiko gisa definitzen da. Alemaniako Sahra Wagenknecht Itunaren ildoa jarraituz, migrazio masibo eredu kapitalistaren kontra egiten dute.

## Ekintza politikoaren lehentasunezko ardatzak 
# Burujabetasunerako eskubidea.
# Guztizko euskalduntzea.
# Eredu ekonomikoa.  Eredu ekonomiko eta sozial alternatibo bat proposatzen du; justizian, berdintasunean eta jasangarritasunean oinarritzen dena.
# Berdintasunaren defentsa erreala. Emakumeak zein gizonak baldintza berberetan elkarlanean biziko diren eredu baten aldeko apustuan oinarrituta, inolako dogmarik gabe.
# Globalismoaren eta kapitalak bideratutako immigrazio masiboaren aurka.  immigrazio masiboa, globalismoaren eskutik, klase herrikoia ahultzeko eta euskal gizartea desegituratzeko tresna gisa erabiltzen dela salatzen du
# Laguntasun burujabea eta antiinperialismoa. Ustiapen ekonomikoaren, inperialismoaren, globalizazioaren eta inposizio kulturalaren aurka borrokatzen direnekin elkartasuna adierazi eta lagunduko du.

## Antolakuntza 
Gehienbat sarean daude erakundearen proposamenak eta bere instagrameko kontuak mila jarraitzaile inguru ditu. Kalean kartelen bat edo beste ipini badituzte ere, orain dela gutxirarte ezezaguna zen erakundea izan da. Ezker Nazionalak, Youtubeko Ekai Centerreko kanaletik laguntasuna jaso du Adrian Zelaiaren aldetik bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezker Nazionalaren webgunea   
* Ezker Nazionalaren instagrameko kontua
* Ezker Nazionalaren Telegrameko kontua
Cooper Creek

**Cooper Creek** edo **Cooper ibaia**, Australiako hegoaldean dagoen ibai bat da, Hego Australia eta Queensland estatuetan. 1.300 kilometro luze ditu.

Queensland estatuan Barcoo ibaia eta Thomson ibaiaren elkartzetik sortu eta jada Hego Australia estatuan Eyre aintziran urak isurtzen ditu.
Muniba Mazari

**Muniba Mazari** (Rahim Yar Khan, Pakistan, 1987ko martxoaren 3a) artista margolari, idazle eta aktibista da. Pakistango enbaxadore nazionala da NBEn.

## Biografia 
Muniba Mazari 18 urterekin ezkonarazi zuten, indarrez. 2007an izandako trafiko istripu larri baten ondorioz, hankak erabilgaitz gelditu zitzaizkion. Senarrak drama gertatu zen tokian bertan utzi zuen; eskumuturra, lepauztaia eta kaxa toraziko osoa hautsita zituen. Gernu-jarioaren kontrola ere galdu zuen. 21 urterekin, paraplegiko bilakatu zen; gurpildun aulkian mugitzen da. 

Artea aukeratu zuen bere ezgaitasunetik askatzeko eta hura gainditzeko. Besteak beste pinturaren bidez, bere nahiak eta ametsak nahiz berak jasandako sufrimenduak adierazteko bidea atzeman zuen. 

Bizitako ibilbide mediko luzeak, min fisiko handiarekin, sufritzen duten beste pertsona batzuengana hurbiltzera eraman zuen. Emakumeak, diskriminazioak edo indarkeria jasan ondoren ere, burua altxatzera animatzen dituen aktibista bihurtu da.

2014ko azaroan Islamabaden emandako TEDx hitzaldi batean eman zen ezagutzera bere herrialdeko publiko zabalaren aurrean. Bere bizitza erabat aldatu zuen istripu tragiko haren lekukotza eman zuen, lehenik okerrena kontatzen hasi zen, eta bere burua gainditzera eta altxatzeko indarra aurkitzera iritsi zen artekoa gero.

NBEko enbaxadore izendatu zutenean, zera esan zuen: "Konpromiso irmoa dut NBE Emakumeak-ekiko, eta bat egiten dut genero diskriminazioaren aurkako borrokan eta berdintasunaren aldeko obra bateratuan dugun eginkizunarekin...".

2015ean, BBCko 100 Emakumeen artean egon zen. 2019an, munduko 500 musulman eraginkorrenen sailkapenean sartu zen.

## Kultura herrikoia 
* Euphonik raperoak *Muniba* abestian omenaldia egin zion *Therapy* diskoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimitrios Voulgaris

**Dimitrios Voulgaris** (; Hidra, 1802ko abenduaren 20a – Atenas, 1877ko urtarrilaren 10a) borrokalari iraultzailea Greziako Independentzia Gerran, eta zortzi aldiz Greziako lehen ministroa izan zen.

Independentzia gerran Otomandar Inperioaren aurkako itsas erasoetan parte hartu zuen. Gerra amaitu ondoren politikan sartu zen eta Ioannis Capodistriasen aurkari sutsua izan zen.

1843an senatuko kide bihurtu zen eta 1847an Itsas ministro. 1855ean izendatu zuten lehen ministro, Krimeako gerran. Guztira zortzi aldiz izan zen lehen ministro, ustelkeria ezaugarri zuten gobernuetan eta hauteskunde iruzurtien ondoren. 1862an Oto Greziakoa tronutik kentzen parte hartu zuen.
Ane Fernández de Arroyabe

**Ane Fernández de Arroyabe** (Zaldibar, Bizkaia, 2003) gimnasta da**,**  Olazarmendi klubeko kidea.  

## Ibilbidea 
2024an goi mailako denboraldia osatu zuen. Azaro hasieran, Euskadiko txapelketa irabazi zuen. Horrez gainera, Espainiako txapelketan aritzeko bost txarteletako bat eskuratu zuen. Txapelketa hori aste abenduan jokatu zen, Iruñean, eta beste behin onenen artean geratzea lortu zuen.

Bere entrenatzaileen esanetan, Fernandez de Arroyabek denboraldi "bikaina" osatu zuen. Bidean hainbat zailtasuni aurre eginez. Izan ere, unibertsitateko klaseak eta entrenamendu saioak antzerako orduan izan zituen eta biak uztartzea lortu zuen Bizkaiko kluben artean dagoen elkartasunari esker. Hain zuzen, astean behin Mungiako Bitxiak klubeko azpiegituretan entrenatu ahal izan zuen gimnasia eta ikasketak aurrera eramanez.

2025ean Euskadiko urrezko domina eskuratu zuen, denboraldiko hitzordu zorrotzenetakoan eta Banakako Kopa Nazionalerako sailkatzea lortu zuen. Lehiaketan 25 gimnastak hartu zuten parte azaroaren amaierarako Madrilen aurreikusita zegoen estatuko txapelketarako plaza bakarrerako. Probak maila tekniko handia eta eskakizun emozionala izan zituen ezaugarri. Prestakuntza psikologikoa funtsezkoa izan zen. Fernandezek ariketa bikaina egin zuen eta bere kategoriako lehen postua lortu zuen. Eduki sozial handiko konposizio koreografiko baten aldeko apustua egin zuen. Alan Kurdiren istorioan oinarrituta, Europara iritsi nahian bizia galdu zuen ume siriarra. Ariketak iraun zuen minutu eta erdian, eta Rozalenen ahotsak lagunduta, etorkizun hobe baten bila beren bizitzak arriskatzen dituzten errefuxiatuen drama interpretatu zuen.

## Palmeresa 
* 2024an Euskadiko txapelketa irabazi zuen.
* 2025ean Euskadiko urrezko domina eskuratu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donatella Di Pietrantonio

**Donatella di Pietrantonio** (Arsita, 1962ko urtarrilaren 5a) italiar idazlea da, eta *Mia Madre è un Fiume* eta ''L'Arminuta'' nobelengatik da ezaguna.

## Bizitza 
Arsitan jaio zen Teramoko probintzian, eta L'Aquilara joan zen ikastera. Han, 1986an, Odontologian lizentziatu zen bertako unibertsitatean, eta, ondoren, Pescarako probintziako Pennera, non odontopediatra gisa aritu zen. 2011n egin zuen debuta idazle gisa, *Mia Madre è un Fiume* eleberriarekin, bere jaioterrian girotua. Urte horretan bertan *Lo scargio* kontakizuna argitaratu zuen Granta Italian.

## Obrak 
### Eleberriak 
* *Mia Madre è un Fiume*, 2011.
* *Bella mia*, 2013.
* ''L'Arminuta*, 2017.
* Borgo Sud, 2020. 
* *L'età fragile*, 2023 (Strega Saria 2024).

### Ipuin laburrak 
* Lo *sfregio'', Granta Italia 2. zk.

## Kanpo estekak
Innamincka (Hego Australia)

**Innamincka**, formalki **Hopetoun**, Australiako herri bat da, Hego Australia estatuan.

2021ean 21 biztanle zituen. Adelaida hiritik 375 kilometro ipar-ekialdera dago.
Torre K hotela

**Torre K**, **Iberostar Selection Havana** izenez ere ezaguna, 42 solairuko eta 155 metroko altuerako luxuzko etxe orratza da, Habanan (Kuba) kokatua, Iberostar hotel kateak kudeatzen duena. 2025ean ireki zen eta ordutik Kubako eraikinik altuena izan da, 1956tik herrialdeko altuena izan den Focsa eraikina gaindituz. 

Dorrearen eraikuntza ez da eztabaidarik gabea izan, modernitatearen eta turismo-potentzialaren ikur gisa aurkezten den arren, askok diru-eralgiketa gisa ikusten baitute krisi ekonomiko sakon baten erdian. 42 solairu eta 200 milioi dolarreko inbertsioarekin, proiektuak turismoaren oparotasunaren eta kubatarrek jasaten duten prekarietatearen arteko kontrastea nabarmentzen du, argindar-eteteek, inflazioak eta janari eta sendagaien eskasiak markatuta. Kritikoek adierazi dute Gobernuak diru askoz gehiago bideratzen diela hotelei osasun, hezkuntza edo nekazaritza bezalako sektore funtsezkoei baino, hotelen okupazioa % 35era iristen ez den une batean. % eta turismoa krisian dago. Batzuek dorrea atzerriko moneta erakartzeko aukera gisa ikusten duten bitartean, beste batzuek erregimenaren desorekaren eta lehentasun okerraren sinbolotzat hartzen dute.     Hotelak ez zuen inaugurazio ekitaldi ofizialik izan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaida Tolosakoa

**Adelaida Tolosakoa** edo **Adelaida Trencavell** (Tolosa Okzitania, c. 1158 –  1200ko abenduaren 20a) okzitaniar noblea izan zen, Tolosako kondeen leinuko kidea.

## Bizitza 
### Familia 
Adelaidaren gurasoak Ramon V.a Tolosako kondea eta  Konstantza Frantziakoa izan ziren. Aitak katarismoaren aurrerapena erabili zuen Albi, Carcasona, Besiers eta Nimeseko bizkondea zen Roger II.a Trencavellen aurka borrokatzeko. Trencavell bizkondearen eta Bartzelonako konde eta Alfontso II.a Aragoiko erregearen arteko aliantza zirkunstantzialak kezkatu egiten zuen Adelaidaren aita. Horregatik proposatu zuen bere alaba Roger II.arekin ezkontzea, bi familien arteko loturak sendotzeko itxaropenarekin; ordainetan, gero Ramon VI.a Tolosakoa izan zena Beatriz Trencavellgoarekin, Roger II.aren arrebarekin, ezkontzea adostu zen.

### Ezkontza 
thumb|303x303px|Adelaidaren pabiloia, Burlatsen
Adelaida Tolosakoa eta Roger II.a 1171ean ezkondu ziren. Trobadoreen arabera, emaztegai gaztea polita zen eta ezkontza hori bereziki onuragarria izan zen Roger II.arentzat. Ramon V.ak hala nahi bazuen ere, Roger bizkondeak Aragoiko gortera joaten jarraitu zuen, eta emaztea Burlatsen aldenduta eduki zuen, jarraigotik urrun. Ostatu hori Adelaidak plazerezko egoitza polit bat egin zuen, kortesiazko maitasuna kantatzen zuten trobadore tropa batez inguraturik. Haietako batek, Arnau de Maruelhek, damarentzat baino ez zuen abesten, gaztelaniarekiko zuen erakarpenaren adierazgarri. Burlatseko eraikina Languedoc-eko arkitektura zibil erromanikoaren aztarna bakanetako bat da; gaur egun, Adelaidaren Pabiloia deitzen zaio.

Roger II.a Aragoiko Alfontsorekin hurbil zegoenez, erregeak eta Adelaidak elkar ezagutzen zuten. Zenbait trobadoreren arabera, Gilen Bergedakoa barne, erregea sentibera izan zen gazte tolosarraren xarmetan, eta harreman fisikoa ere suposatzen da.

Tolosako kondeak, Carcasonen hurbilketarik espero ez bazuen ere, bere menpeko lurraldeetan katarismoak aurrera egin zuela ohartarazi zion aitasantuari. Bitartean, Roger II.ak bere lurrak Aragoiko erregeari eman zizkion eta honek feudotzat itzuli zizkion. Operazio horretan Alfontso eta Adelaidaren arteko haustura sentimentala gertatu zen.

### Ondorengoak 
1185. urtean Adelaidak seme bat izan zuen Roger II.arekin, Ramon Roger, Albigako Gurutzadan ospea izan zuen lehen biktimetako bat izan zena. Gorteko mihi gaiztoek, trobadoreen bertsoek alaiturik, Ramon Roger Aragoiko Alfontsoren seme adulteriokoa ote zen galdetu zuten.

Roger II.a 1194. urtean hil zen eta erregeordetza Bertran de Saissac, bere eskuin eskua eta aitortua zen kataro baten esku utzi zuen. Honek amarengandik urrun eduki zuen bizkonde gaztea, katolikoegia baitzen, eta Gizon Onen fedean hezi zuen haurra. Ramon Roger Saissaceko gazteluan egon zen 14 urte bete arte. Adelaida, bere aldetik, Carcasoneara itzuli zen bere gobernuan parte hartzeko 1200. urtean hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Nayral, Magloire. Biographie Castraise, Ou Tableau Historique, Analytique Et Critique, Des Personnage Que Se Sont Rendus Célèbres A Castres Ou Dans Ses Environs... (en francès). vol. 1.  Castres: Imprimerie de Vidal Aîné, 1833.
Virginia Madsen

**Virginia Madsen** (Chicago, 1961eko irailaren 11) estatubatuar aktorea da.

1983an egin zuen debuta zineman, *Class* filmeko paper txiki batekin, eta hurrengo urtean nabarmendu zen *Dunen. Nerabeentzako filmetan, komedietan eta thriller-etan parte hartu ondoren, kritika jaso zuen *Candyman'' filmean egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Argyle aintzira

**Argyle aintzira**, Australiako aintzira bat da, Mendebaldeko Australia estatuko handiena eta bolumenari dagokionez, Australiako bigarren urtegi handiena da. 

67 kilometro luze eta 17 kilometro zabal ditu eta 1971-1973 artean urtegia eraiki eta gunea urperatu zen.
Arantza Lazurtegi Mateos

**Arantza Lazurtegi** **Mateos** (Bilbo, Bizkaia, 1965) mendizalea da. 2.000 mendi baino gehiago ditu igoak eta zortzi aldiz osatu du ehun mendien lehiaketa. 

Pyrenaica aldizkariaren erredakzio-taldeko kidea eta Sopelako Munarrikolanda mendi taldeko presidentea da.

## Ibilbidea 
Bilboko Aldatz Gora mendi taldeko lagunekin hasi zen mendian zaletzen, 20 bat urterekin. Pirinioetara joan ziren lehen irteeran, hamar egunerako, motxila handiarekin, Ordesa inguruan zeharkaldi bat egitera. Erronka edo proba moduko bat izan zen Arantzarentzat. 1986. urtea zen, proba gainditu egin zuen eta, pixkanaka, igandeko irteerak egiten hasi zen eta harrezkero ez du atsedenik hartu. 

Bilbon jaio zen arren, Sopelara aldatu zen 1991ean eta 2011. urteaz geroztik Sopelako Munarrikolanda mendi taldeko presidente dihardu. 

Zortzi aldiz osatu du ehun mendien lehiaketa eta bederatzigarrena osatzeko asmoten dabil, ondo bidean, 2026ko udan amaitzeko helburua jarri dio bere buruari.  

Mendia aitzakia izan da hainbat herrialde ezagutzeko. Esloveniako Triglav mendigunean, Albanian, Mexikon... hainbat lekutan ibili da. 2025eko udan Norvegiako eta Albaniako mendi gailurrik garaienak ere zapaldu zituen  

2025. urtean adierazi zuen arrakala bat sortzen ari zela kirol ikuspegi hutseko mendiko jardueren eta mendizaletasun klasikoaren artean.

### Emakumeak eta mendia 
Arantza mendira joaten hasi zenean, lau neska izaten omen ziren autobusean, eta gainerako guztiak mutilak. Antolaketa kontu guztiak mutilek erabakitzen zituzten: nora joan, nondik... eta emakumeek aurrekoari jarraitzen zioten. Urteek aurrera egin ahala, askoz emakume gehiago dabiltza mendian, baita irteerak gidatzen ere. Lehen, ez zen emakume bat mendian bakarrik ikusten sekula. Orain, aldiz, neska asko dabil mendian korrika, bizpahiru neskaz osatutako taldeak ohikoak dira. Oraindik ibilbide luzea geratzen da egiteko, baina eman dira urratsak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an Xebe Peña saria eman zion EMFk-
* 2023an Sopelako Karmen jaietan Munarrikolanda Mendi Taldeak izan zuen txupinarekin jaiei hasiera emateko ohorea; izan ere, 25 urte bete zituen urte horretan taldeak, Arantza Lazurtegi presidente zela.

* 2025ean emakume mendizaleen jarduna nabarmentzen duen EMFren Loli Lopez Goñi saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arantza Lazurtegiren artikulua Pyrenaica aldizkarian
Kloroetano

**Kloroetanoa** edo **etil kloruroa** konposatu organikoa da, CH3CH2Cl formula duena  haloalaknoen klasekoa. Usain bereziko gas kolorge eta sukoia da. Disolbagarria kloroformotan, azetonatan eta uretan besteak beste.

## Sintesia 
Kloretanoa sintetizatzeko bi bide nagusi daude:

* Etanoaren klorazio termikoa.

CH3CH3 + Cl2->[beroa]CH3CH2Cl + HCl
 

* Etilenoa kloroz tratatuta azido klorhidrikoaren presentzian eta argia katalizatzaile gisa baliatuz.
* CH2=CH2 + Cl2 ->[hv/HCl]CH3CH2Cl

## Erabilera 
Garai batean, etil kloruroaren erabilera  handiena tetraetil beruna ekoizteko zen, gasolinaren gehigarria berau. Tetraetil berunak errekuntza-motorren konpresioa hobetzen du, hots, oktanajea emendatzen du. 1979ko hamarkadatik aurrera, kloroetanoaren ekoizpena izugarri murriztu zen, berundun gasolinaren erabilera mugatzen duten araudi zorrotzaen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soman

**Somana** edo **GD** konposatu organikoa da, C7H16FO2P formula duena organofosforoen klasekoa. Fruta ustelduaren usaineko likido gardena da. Nerbio-agentea da, ondorioz oso toxikoa. Korrosiboa da.

Somana G serieko nerbio-agente deiturikoen artean sailkatzen da GA (tabuna), GB (sarina), eta GFrekin (ziklosarina) batera.
ezkerrera|thumb|213x213px|Somanaren 4 estereoisomeroak

## Egitura 
Somanek (C(±)P(±)-soman) lau estereoisomero ditu, bakoitza toxikotasun ezberdin batekin, nahiz eta neurri handi batean antzekoa izan. Estereoisomeroak C(+)P(+)-soman, C(+)P(−)-soman C(−)P(−)-soman eta C(−)P(+)-soman dira.

## Sintesia 
Somana sintetizatzeko, pinakolil alkohola metil­fos­fonil difluoruroarekin erreakziona­tzen da, azpiko eskeman ikusten den moduan.
alt=GD-synthesis-by-AHRLS-2011|erdian|511x511px

## Erabilera 
Somana arma kimiko gisa erabiltzen da, eta nerbio-agente gisa sailkatuta dago. Ugaztunen nerbio-sistemaren funtzionamendu normala oztopatuz jarduten du, kolinesterasa entzima inhibituz.

Nazio Batuen Erakundeak suntsipen handiko arma gisa sailkatzen du, NBEren 687 ebazpenaren arabera. Bere ekoizpena zorrozki kontrolatua dago, eta gordetzea edo pilatzea 1993ko Arma Kimikoen Hitzarmenak legez kanpo uzten du.

## Sintomak 
Somana hartzearen sintomak aldatu egin daitezke pertsona batetik bestera, baina hauek dira gehien ikusten direnak:

* gorakoak,
* inkontinentzia,
* beherakoa,
* arnasteko zailtasuna,
* giharretako ahulezia.

Biktima, konbultsioak hartuta, koman jaisten da, eta itota hiltzen da dosi hilgarri bat xurgatu eta handik ordu-laurdenera.

## Tratamendua 
Somanez toxiktuz gero berehala erantzi behar da arropa eta garbitu begiak eta azala urarekin eta xaboiarekin. Piridostigmina "aurremedikazio" antidotoa da (hau da, somanarekin edo beste agente  batzuekin kontaktuan jarri aurretik hartu beharrekoa). Nahiko eraginkorra da toxikapena gertatu eta berehala antidoto "zuzen" baten dosi bat edo batzuk aplikatzen dira, atropina eta asoxima batera, edo eraginkorragoa dena, metoxima, konbultsioaren aurkako dosi batekin konbinatua, hala nola diazepamarekin, eta, ondoren, oso azkar deskontaminatzen dira gorputz sintomatiko guztiak. Dena delal oso gaitza da somanaren tratamendu arrakastatsua lortzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Dibaba

**Mare Dibaba Hurrsa** (1989ko urriaren 20a -) Etiopiako distantzia luzeko korrikalaria da. Pekinen 2015eko Atletismoko Munduko Txapelketa irabazi zuen. Dibabak ez duo zerikusirik pistako txapeldun olinpikoarekin, munduko errekordunarekin eta Tirunesh Dibaba herrikidearekin.

## Biografia 
Bere lehen lasterketa ospetsua 2007ko Etiopiako 20 km-ko txapelketan izan zen, seigarren postua lortuz, Oromia Poliziarekin korrika eginez. Nazioarteko debuta 2008ko Udineko Maratoi Erdian egin zuen, eta hemezortzi urteko gazteak 1:10:32 orduko marka pertsonala egin zuen, Anikó Kálovicsen atzetik bigarren postua lortuz. Hurrengo lasterketa azaroan izan zen New Delhiko Maratoi Erdian,  zortzigarren postuan amaituz, baina bere denbora apur bat hobetu zuen 1:10:28ra.

Mare laburki transferitu zen Azerbaijanen lehiatzeko 2009an, "Mare Ibrahimova" izenarekin, baina Europako Atletismo Junior Txapelketarako adin nagusikoa zela jakin ondoren, bere jaioterriaren izenean lehiatzera itzuli zen. Azerbaijanen ordezkari gisa parte hartu zuen lehiaketen artean, 2009ko Delhiko Maratoi Erdian seigarren postua lortu zuen, distantziako denbora asko hobetu zuen 1:08:45ean helmugara iritsiz.

2012ko Dubaiko Maratoian, 2:19:52 orduko denbora pertsonala egin zuen, hirugarren postua lortuz, eta bigarren emakume etiopiar azkarrena bihurtu zen, Aselefech Mergia irabazlearen ondoren. Ondorioz, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan maratoi talderako hautatu zuten, baina zertxobait motelagoa aritu zen Olinpiar Maratoian, 2:28:48 orduko denbora eginez eta 23. postuan amaituz. Urteko azken emanaldia Filadelfiako Maratoi Erdian bigarren postua lortu zuen.

2015ean, maratoia irabazi zuen Pekinen egindako Munduko Txapelketan. Eta 2016an Maratoi olinpiko titulurako faborito nagusia zen, baina azkenean brontzea irabazi zuen Kenyan jaiotako Jemima Sumgong eta Eunice Kirwaren atleten atzetik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Iñigo De la Hera

**Iñigo De la Hera Lasa** (Beasain, 1999ko otsailaren 4a-) gipuzkoar saskibaloi jokalaria da, antolatzaile postuan dabilena.

## Ibilbidea 
Inigok Beasainen, bere jaioterrian, hasi zuen bere karrera maila baxuagoetatik, eta 2018an Lehen Mailako Arri BKLko plantillako kidea izan zen.

2019ko udan, Goierri KE taldeak sinatu zuen EBA Liga jokatzeko.

2020-21 denboraldian, EBA Ligako Zarautz KE taldean jokatu zuen.

2021-22 denboraldian, LEB Plata Ligako Basket Navarra Clubek sinatu zuen, eta 29 partidatan 5,1 puntu, 2 errebote eta 1,5 asistentzia lortu zituen.

2022ko ekainaren 23an, Acunsa GBCk sinatu zuen 2022-23 denboraldia LEB Oro Ligan jokatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alix Frantziakoa

**Alix** edo **Adelaide Frantziakoa** (Frantzia, 1150 – 1190eko hamarkada) noble frantsesa izan zen, Luis VII.a Frantziako erregearen (1120-1180) eta bere lehen emaztearen, Leonor Akitaniakoaren (1122-1204) alaba. Ezkontzaz Bloiseko kondesa izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak banandu ondoren (1152), aita Luis VII.a Frantziakoa Adela  Xanpainakoarekin ezkondu zen 1160. urtean.

### Ezkontza eta seme-alabak 
Alix 1164. urtean Teobaldo V.a Bloiskoarekin (1129-1191) ezkondu zen, Bloiseko eta Chartresko kondea, Sibylle Châteurenarden alarguna, eta sei seme-alaba izan zituzten:

* Teobaldo, gazterik hila.

* Luis (1172-1205) Blois, Chartres eta Clermont-eko kondea

* Enrique, gazterik hila.

* Margarita Bloisekoa (1170-1230), Bloiseko eta Chateauduneko kondesa. 1183 inguruan Hugo III.a Oisyikoa, Cambraiko bizkondearekin (1189an hila) ezkondua; 1190 inguruan Oton I.a Borgoinako kondearekin (1200ean hila) bigarren aldiz ezkondua; eta azkenik Gautier II.a Avesnesekoarekin, Guisako jaunarekin (1246an hila).

* Adelaida Bloisekoa, Fontevraulteko abadesa 1190ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Ordóñez Otxoa

**Iñaki Ordóñez Otxoa** (Iruñea, 2003ko urtarrilaren 1a-) nafar saskibaloi jokalaria da, hegal-pibot postuan dabilena.

## Ibilbidea 
Iñaki Leticia Otxoa saskibaloi jokalari profesional ohiaren eta Iñaki Ordóñez Mañas nazioarteko eskubaloi jokalari ohiaren semea da. CD San Cernin, CD Mutilbasket eta Basket Navarro Villosladako beheko mailetan hezitako jokalaria da, 2017an Barcelonaren egituran sartu aurretik.

2021-22 denboraldian, EBA Ligako FC Barcelona "B" taldeko jokalari izan zen, eta LEB Plata mailara igotzea lortu zuen.

2022ko abuztuaren 10ean, LEB Plata Ligako Basket Navarra Clubek sinatu zuen, 7,2 puntu lortuz ( % 48,4 2ko jaurtiketetan, % 26 hirukoetan eta % 64,4 jaurtiketa libreetan). Gainera, altuera handia izateak 3,4 errebote harrapatzeko aukera eman zion, eta 1,3 asistentzia jasotzearekin batera, 7,5 balorazio-kreditu lortu zituen pista gainean egon zen 22 minutuetan.

2023ko abuztuaren 9an, LEB Plata Ligako Melilla Sport Capital Enrique Soler taldeak sinatu zuen.

2024ko otsailaren 29an, LEB Plata Ligako CB Prat taldeak sinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Ordóñez Mañas

**José Ignacio “Iñaki“ Ordóñez Mañas** (Iruñea, 1968ko abuztuaren 20a-) nafar eskubaloi jokalari ohia da, hegaleko postuan zebilena.

## Ibilbidea 
Eskuinaldeko hegalekoa, 2,03 metrokoa, SCDR Anaitasunaren harrobitik zetorren. 1989/90 denboraldian, Espainiako lehen mailara igotzeko zorian egon zen, eta hirugarren amaitu zuen sailkapenean. Madrilen etapa bat egin ondoren, Bidasoa Irunek fitxatu zuen, eta ASOBAL Liga eta EHFko Txapeldunen Liga irabazi zituen 1994/95 denboraldian, Asobal Superkopa eta Errege Kopa 1995/96 denboraldian, eta Europako Errekopa 1996/97 denboraldian. 1997ko udan, alemaniar Bundesligako SG VfL/BHW Hameln taldearekin fitxatu zuen, Alfreð Gíslason Irungo jokalari ohiak entrenatuta. Hamelngo taldearekin, Eskubaloiko 2. Bundesligara jaitsi zen 1997/98 denboraldiaren ondoren. 1999/2000 denboraldian, Michael Bieglerren zuzendaritzapean Ipar Dibisiora igo ziren berriro txapeldun gisa. Ondoren, Iberiar Penintsulara itzuli zen, Ademar León Espainiako txapeldunordearekin bat egiteko. 2000/01 denboraldian, Espainiako titulua irabazi zuen Leonekin eta Europako Errekopako finalera iritsi zen, non SG Flensburg-Handewitten aurka galdu zuten. 2001ean berriro jokatu zuen Bidasoan.

Erretiratu ondoren, Ordoñezek herriko gazte-taldeak entrenatu zituen eta taberna batean segurtasun-zaindari gisa lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mapei

**Mapei S.p.A.** ( ahoskatua) Milanen egoitza duen enpresa multinazional italiarra da. 1937ko otsailaren 12an sortu zuen Rodolfo Squinzik, besteak beste, mortero, estaldura edo lekde gisa eraikitzeko materialak lantzen ditu.

Mapei izena "Materiali Ausiliari Per l’Edilizia e l’Industria" () siglei dagokie. Sortu zenetik, enpresa hazten eta ekoizpena dibertsifikatzen joan zen.

## Historia 
1937an, hormetarako produktuak (pinturak, geruzak, kanpoko eta barruko materialak) ekoizten zituzten zazpi langile zituen enpresa txiki baino ez zen, eta Italiako merkatuan liderra zen eta Europan presentzia aktiboa zuen eraikuntza-materialetan aritzen zen multinazional bihurtu zen.

1970eko hamarkadan Giorgio Squinzi sortzailearen semea sartu zen konpainian, kimika industrialean graduatua. Honek materialei aurrerapen teknologikoak aplikatuz konpainiari eman zion bultzadaren ondorioz, Mapeik etekin handiagoak lortu zituen eta merkatu berrietan sartu ahal izan zen, iparramerikarra (AEB) kasu. AEB eta Kanada). 1984tik aurrera, Giorgio Squinzik zuzendu zuen ofizialki enpresa, eta Rodolfo Squinzi aita eta konpainiaren fundatzailearen lekukoa hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Úrsula Salvà Salvà

**Úrsula Salvà Salvà** (Llucmajor, Mallorca, 1856 - Llucmajor, 1920) Mallorcako glosalaria izan zen.

## Ibilbidea 
Prestakuntza autodidakta batekin, bere glosak inprobisatzen zituen eguneroko bizitzako esperientzietatik abiatuta. Hala ere, 1881 eta 1884 bitartean idatzitako eskuizkribu bat gordetzen da, *Cansons de diferents cosas fetas per Ursula Salvá y Salvá* izenburua duena eta gai erlijiosoko abestiak dituena. Baita *Entremés de sa taula vermeya*  izenburupean idatzitako lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kargagailu

**Kargagailua** izan daiteke:
* Bateria-kargagailua, Bateriak kargatzeko gailua.
* Kargagailu, su armetan, jaurtigaiak kokatzen diren pieza.

## Erreferentziak
Bateria-kargagailu

**Bateria-kargagailua** edo **kargagailua** korronte elektrikoa, deskarga-korrontearen kontrako noranzkoan, bateria edo pila kargagarri batera hornitzeko erabiltzen den gailu bat da, karga energetikoa berreskura dezan.

Kargagailu bat, oro har, korronte alternoa tentsio txikiko korronte zuzen bihurtzen duen gailu bat da. Kargagailuak hainbat eremutan erabiltzen dira, batez ere bizitzaren eremuan, eta asko erabiltzen dira telefono mugikorretan, kameretan eta beste gailu komun batzuetan. Kargagailua gailu bihurtzaile estatiko bat da, potentziako gailu erdieroale elektronikoak erabiltzen dituena korronte alternoa tentsio eta maiztasun konstantearekin korronte zuzen bihurtzeko. Kargagailuak aplikazio-perspektiba ugari ditu bateria laneko energia-iturri edo babes-energiaren iturri gisa erabiltzen den kasuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kargagailu (su-arma)

**Kargagailua**, su armetan, jaurtigaiak kokatzen diren pieza da. Kargagailuak armetan (finkoak) integratuta egon daitezke, edo ateratzeko modukoak izan daitezke. Kargagailuak biltegiratutako kartutxoak mugitzen ditu, eta errekamaran kokatzen ditu su-armaren ekintza beragatik.

## Historia 
Lehenengo su-armak bolbora beltzez eta berunezko bola batez kargatzen ziren, eta berriro kargatu gabe tiro batzuk egiteko, hainbat kanoi behar ziren, bi kanoiko eskopetan bezala, edo errekamara ugari, errebolberretan bezala. Biek bolumena eta pisua gehitzen dituzte kanoi bakar baten eta errekamara bakar baten aurrean; hala ere, saiakera asko egin ziren kanoi bakar batetik tiro batzuk lortzeko, karga gainjarriak erabiliz. Orratz-fusila eta paperezko kartutxoa bezalako diseinuek karga-prozesua bizkortu zuten, baina errepikapen-mekanismo fidagarriak ez ziren agertu kartutxo independenteak garatu ziren arte.

## Formak 
Kargagailuak hainbat tamainatakoak dira: kisketadun fusilen kargadoreak, bala gutxi batzuk dituztenak, eta metrailadore arinen zintak, ehunka bala dituztenak. Era askotakoak ere badira: zuzenak, kurbatuak, danborrekoak, helikoidalak edo zintak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolpekari (su-arma)

**Kolpekaria**, su armetan, batzuetan, balaren zorroa kolpekatzen duen gailua da. Kakoa edo katua sakatzean, kolpekaria aurrerantz bultzatzen da, bat-batean pistoia kolpatuz – kolpekatuz –, sua bolbora-kargari komunikatuz eta jaurtigaia propultsatzeko beharrezko gasak sortuz. 

Sistema hori perkusio zuzenekoa izan daiteke. Sistema horretan, kolpekaria mailuarekin lotuta dago eta zuzenean jotzen du pistoiaren gainean, edo zeharkako perkusioa, non mailuak kolpekatzaile bat jotzen duen eta azken horrek kartutxoaren pistoian eragiten duen.

Kolpekaria funtsezko elementuetako bat da su-armetan, eta erabiltzen ohikoenak diren istripuen erantzule zuzena. Aseguruak blokeatuta geratu ohi den arren, horrek huts egiten duenean edo hausten denean, kolpekariaren mailua askatu egin daiteke kolpe edo mugimendu bortitzen baten ondorioz, eta, horren ondorioz, arma nahi gabe deflagratu daiteke. Era berean, mantentze-lan desegoki baten ondorioz, litekeena da katua sakatzean mailua ez askatzea eta, ondorioz, armak tiro ez egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolpekari

**Kolpekaria** izan daiteke:
* Kolpekaria, historiaurreko zibilizazioen berezko lanabesa zen, eta haiei esker lortzen zuten elementu litikoen taila.
* Kolpekaria, su arma batzuetan, balaren zorroa kolpekatzen duen gailua. 

## Erreferentziak
Kolpekari (arkeologia)

**Kolpekaria** harria eta hezurrak kolpeka lantzeko tresna da. 

Kolpekaria industria litikoen tailuan erabiltzen zen tresna da, oro har historiaurrean, harri-printzak zentzu zabalean lortzeko. Kolpekari hitzaren erabilerak denotazio zehatza badu ere (kolpatzen duen erremintarena), Historiaurrean eta, zehazkiago, harri landuaren teknologian, kolpekari batek konnotazio zabalagoak ditu, hura erabiltzen denean erabiltzen den teknikaren arabera: kolpekari gogorra, kolpekari biguna edo elastikoa, zeharkako kolpekaria tarteko pieza baten bidez (punteroa) eta konpresorea (hainbat aldaera daude).

Nolanahi ere, tailu litikoan kolpekari batek beti funtzio bera du: laskatze-piezak ateratzea (harri-printzak, ijelkiak edo ijelkitxoak), harrizko erremintak fabrikatzeko, askotariko teknika batzuen bidez, batzuetan hain sofistikatuak, oraindik argitu gabe daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Sánchez-Saorín

**María Sánchez-Saorín**  (Ricote, Murtzia, 1999ko martxoaren 7a) idazle, poeta eta irakasle espainiarra.

## Biografia 
Espainiako Hizkuntza eta Literaturan lizentziatu zen Murtziako Unibertsitatean. Ekintzaile kulturala, *Guacamayo*, *Maremagnum*, *Manifiesto Azul* edo *Zéjel* bezalako aldizkarietako kolaboratzailea izan da. Artikulu eta erreseinen egilea ere izan da diario.es agerkari digitalean eta *Tira la copa!* kritika kulturalaren blogean. 2022ko apirilaren 26an argitaratu zuen bere lehen poesia liburua, *Herederas*, Hiperión argitaletxearen eskutik. Poesia-bilduma horrek Burgosen ematen den Tino Barriuso Gazte Poesiako IV. Saria jaso zuen. Lanbidez irakaslea da. 2025ean Angela Figuera Aymerich idazlearen metapoetikaren inguruko liburua plazaratu zuen, *Flor no: florezco*. Gaur egun Bilboko idazle horren inguruko dokumentala ari da prestatzen.

## Obra 
* *Herederas*, Hiperión argitaletxea, Madril, 2022.
* *Flor no: florezco. Género y reflexión poética en la obra de Ángela Figuera Aymerich*, Torremozas, Madril, 2025. Jose Ramon Zabala Agirreren hitzaurrearekin.

## Erreferentziarekin 
## Kanpo estekak 
* :María Sánchez-Saorínen bost poema.
María Komnena (Jerusalemgo erregina)

**Maria Komnena** (1154 – c.1217) erregina izan zen.

## Bizitza 
Zipreko dux zen Juan Ducas Komnenoren eta Maria Taronitissaren alaba zen. Azken hau antzinako errege armeniarren ondorengoa zen. Ahizpa Teodora Antiokiakoa Bohemundo III.a Antiokiakoarekin ezkondu zen.

### 1. ezkontza: Jerusalemgo erregina 
thumb|Jerusalemgo Amalarico I.aren eta Maria Comnenaren arteko ezkontza.
Amalariko I.a  Jerusalemgoa Inés de Courtenayrekin zuen lehen ezkontza bertan behera utzi ostean, Bizantziar Inperioarekin aliantza bat egiteko irrikaz zegoen, eta horregatik, Emanuel I. Komnenori odolezko andregai inperial bat eskatu zion. María enperadorearen iloba-biloba zen eta ezkonsari aberatsa eraman zuen, ezkontza 1167ko abuztuaren 29an ospatu zelarik.

1172. urtean Elisabet I.a Jerusalemgoa jaio zen eta 1173. urtean hilik jaiotako beste haur bat izan zuen. Urtebete beranduago Amalariko hil zen, eta erregina alargun gelditu zen.

### Bigarren ezkontza 
1177. urtean,  Balián Ibelingoarekin ezkondu zen, 1187. urtean hiria Saladinen aurka erori zenean, Jerusalem defendatu zuen noble eta militarrarekin. Berarekin lau seme-alaba izan zituen gutxienez: Helvisa Ibelingoa, Juan Ibelingoa, Margarita Ibelingoa eta Felipe.

Mariak eta Balianek Konrado Montferratokoaren alde egin zuten eta Guy de Lusignangoaren aurka. Haiek konpondu zuten Elisabet I.,a Jerusalemgoaren (Mariaren alaba bere aurreko senarrarekin) eta Konradoren arteko ezkontza. Babes horrek Rikardo I.a Ingalaterrakoaren eta bere kronisten etsaitasuna ekarri zien, beste hautagaiaren alde baitzeuden. 

''''Itinerarium Peregrinorum et Gesta Regis Ricardi'''' lanaren egile ezezagunak hauxe idatzi zuen haietaz:Sehaskatik greziarren imintzioan murgildurik, senar bat zuen, zeinaren balio moralak berenekin lehiatzen ziren: gizona krudela zen, andrea ateoa; gizona aldakorra, andrea otzana;, gizona desleiala, andrea iruzurtia

### Azken urteak 
Alizia Xanpainakoaren amona bezala (Elisabet Jerusalemgo eta Enrike V.a Xanpainakoaren alaba), Mariak ezkontza negoziaketak egin zituen Zipren, bere biloba Hugo I.a Ziprekoarekin ezkontzeko. Horixe da dokumentuetan Maria agertzen den azken aldia. Bere heriotzaren data zalantzazkoa da, baina ez 1217 baino geroagokoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ''Chronique d'Ernoul et de Bernard le Trésorier'', edited by M. L. de Mas Latrie. La Société de l'Histoire de France, 1871.
* *La Continuation de Guillaume de Tyr (1184-1192)*, Margaret Ruth Morganek argitaratua. L'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 1982.
* Ambroise, *The History of the Holy War*, Marianne Ailesek itzulia. Boydell Press, 2003.
* Chronicle of the Third Crusade, a Translation of *Itinerarium Peregrinorum et Gesta Regis Ricardi*, itzultzailea: Helen J. Nicholson. Ashgate, 1997.
* Peter W. Edbury, *The Conquest of Jerusalem and the Third Crusade: Sources in Translation*. Ashgate, 1996.
* Edbury, Peter W. *John of Ibelin and the Kingdom of Jerusalem*, 1997
* Payne, Robert. *The Dream and the Tomb*, 1984
* Steven Runciman, *A History of the Crusades, vols. II-III*. *Cambridge University Press*, 1952-55.

## Kanpo estekak
Bertha Sulzbachekoa

**Bertha Sulzbachekoa** (alemanieraz: *Bertha von Sulzbach*; Sulzbach-Rosenberg, Alemania, 1110eko hamarkada – Konstantinopla, Bizantziar Inperioa, 1159ko abuztuaren 29a) bizantziar enperatriza izan zen, Emanuel I.a Komneno enperadorearekin ezkontzean.

## Bizitza 
Berta Sulzbachen jaio zen 1110eko hamarkadan. Gurasoak Berengario II.a, Sulzbacheko kondea (c.1080 - 1125eko abenduaren 3a) eta haren bigarren emaztea, Adelheid Wolfratshausenekoa izan ziren.  Wormseko konkordatua (1122ko irailaren 23a) sinatu zuten agintarietako bat izan zen hau. 1125eko abuztuan, Berengar aipatzen da Lotario III.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko errege. Dokumentuetan Berengarioren heriotza lau hilabete geroago aipatzen da.

### Ezkontza 
Joan II.a Komnenosen mezulariak Alemaniara heldu ziren, Roger II.a Siziliakoaren aurkako aliantza bila. Aliantza lotzeko, mezulariek Konradek bere familiako printzesa bat bidaltzeko eskatu zuten, enperadorearen semearekin, Manuelekin, ezkontzeko. Konradek, ostera, alaba legez adoptatu ondoren, bere koinata, Bertha, hautatu zuen eta   Inperiora bidali zuen Emicho von Leiningen, Würzburg-eko gotzainak eskoltatuta.

Bertha Konstantinoplako gorte inperialera heldu zenean, Joan enperadorea hilda zegoen eta bere seme Manuel zen orduan errege enperadorea. Manuelek hiru urte behar izan zituen berarekin ezkontzeko, 1146ko Epifania pasatu eta lasterrera. Une hartan, enperatriz bihurtu zen, eta Irene izena hartu zuen "Eirene" (Εἰρήνη), atzerrian jaiotako printzesen ohiko izena. Ezkontzeko erabiltzen zuen kultura helenikoaren sarrera gisa, John Tzetzes-ek *Iliada*-ri buruzko alegoriak idatzi zituen.

### Ondorengoak 
Manuelekin bi alaba izan zituen:

* Maria Comneno (1152-1182), Renier de Montferratorekin ezkondu zena.
* Ana Comneno (1154-1158)

Bizantziar gorte luxuzkoaren arinkeria saihesteagatik nabarmendu zen Eirene; Basilio de Ocridak, Tesalonikako artzapezpikuak, bere apaltasun eta errukiarengatik goraipatu zuen, eta Nicetas Koniatesek (53sq.) Aurpegiko pinturarik ez zuela erabiltzen adierazi zuen. Konstantinoplako patriarka ekumenikoak, Kosme II.ak, ustez enperatrizaren sabela madarikatu zuen 1147an, seme bat izan ez zezan.

### Heriotza 
Eirene Konstantinoplan hil zen 1159an. Senarra, Manuel, minezko "lehoi bat bezala orro egiten" deskribatua izan zen bere heriotzarengatik, ezkonduta egon zen bitartean ustez egin zituen desleialtasunak gorabehera. Enperadorea Maria Antiokiakoarekin ezkondu zen berriro 1161ean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Chalandon, Ferdinand (1923). «*The Later Comneni*».  En Tanner, J.R.; Previte-Orton, C.W.; Brooke, Z.N., eds. The Cambridge Medieval History:The Eastern Roman Empire IV. The Macmillan Company. 
*  Freed, John B. (2016). *Frederick Barbarossa: The Prince and the Myth*. Yale University Press. 
*  Hodgson, Natasha R. (2007). *Women, Crusading and the Holy Land in Historical Narrative*. The Boydell Press. 
*  Magdalino, Paul (1993). *The Empire of Manuel I Komnenos, 1143-1180*. Cambridge University Press.
## Kanpo estekak