Savitribai Phule

**Savitribai Phule** (Naigaon, Satarako barrutia, 1831ko urtarrilaren 3a - Pune, 1897ko martxoaren 10a) Maharastrako indiar erreformatzaile sozial, pedagogo eta poeta  izan zen. Indiako lehen irakasle eta Indiako feminismoaren amatzat hartzen da. Jyotirao Phule senarrarekin batera, Indiako emakumeen eskubideen hobekuntzan paper garrantzitsua izan zuen. Indiako neskatoen lehen eskoletako bat sortu zuten Punen, Bhide wadan, 1848an.  Kasta eta genero arrazoiengatik pertsonen diskriminazioa eta tratu bidegabea ezabatzeko lan egin zuen. Maharashtrako gizarte-erreformaren mugimenduko pertsona garrantzitsutzat jotzen da.

Filantropoa eta hezitzailea, Phule idazle oparoa ere izan zen marathi hizkuntzan.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Savitribai Phule 1831ko urtarrilaren 3an jaio zen Naigaon herrixkan, Satara barrutian (Maharashtra). Bere jaioterria Shirvaletik bost bat kilometrora eta Punetik 50 bat kilometrora zegoen. Savitribai Phule Lakshmi eta Khandoji Nevase Patilen alaba zaharrena zen, eta Maliko komunitatekoak ziren. Savitribaik eta Jyotirao senarrak ez zuten seme-alaba propiorik izan. Yashawantrao alargun brahman baten semea adoptatu omen zuten. Hala ere, ez dago horren jatorrizko ebidentziarik.

### Hezkuntza 
Ezkondu zenean, Savitribaik ez zuen hezkuntzarik. Jyotiraok bere etxean hezi zuen Savitribai. Jyotiraorekin bere lehen hezkuntza amaitu ondoren, bere heziketa gehigarria bere lagunen ardura izan zen, Sakharam Yeshwant Paranjpe eta Keshav Shivram Bhavalkar. Maisu-maistrentzako bi prestakuntza programetan ere izena eman zuen. Lehena Cynthia Farrar misiolari estatubatuarrak zuzendutako erakunde batean izan zen, Ahmednagarren. Bigarren ikasturtea Puneko eskola arrunt batean izan zen. Bikoteak Balhatya Pratibandhak Griha (hitzez hitz, "Haurren Sarraskia Debekatzeko Etxea") izeneko arreta zentroa ere ireki zuen, bortxaketa jasan zuten emakume haurdunentzat, eta seme-alabak erditzen eta salbatzen lagundu zuen.

### Heriotza 
Savitribaik eta bere seme adoptatuak, Yashwant-ek, klinika bat ireki zuten munduko hirugarren izurrite bubonikoaren pandemiak kaltetutakoak tratatzeko, 1897an Nalasopara inguruan agertu zenean. Klinika Pune kanpoaldean ezarri zen, infekziorik gabeko eremu batean. Savitribaik heriotza heroikoa izan zuen Pandanangen seme Babaji Gaekwad salbatu nahian. Gaekwad-en semeak Mundhwa kanpoaldeko Mahar-eko asentamenduan izurritea hartu zuela jakitean, Savitribai Phule bere ondora joan zen korrika, eta lepoan hartu eta eraman zuen ospitalera. Prozesuan, Savitribai Phule izurriteaz kutsatu eta 1897ko martxoaren 10ean hil zen, 9:00etan.

## Poesia eta beste lan batzuk 
Savitribai Phule egile eta poeta oparoa ere izan zen. 1854an *Kavya Phule* eta 1892an *Bavan Kashi Subodh Ratnakar* argitaratu zituen, baita *"Ve, obtén educación"* izeneko poema bat ere, non zapalduak hezkuntza lortuz askatzera animatzen zituen.  Bere esperientzia eta lanaren ondorioz, feminista sutsua bihurtu zen. Mahila Seva Mandala ezarri zuen emakumearen eskubideekin lotutako gaien inguruan kontzientzia sortzeko. Kasta bereizketarik edo inolako bereizketarik gabeko emakumeentzako biltoki bat ere eskatu zuen. Horren sinbolikoa izan zen, non bertaratu ziren emakume guztiek estera berean eseri behar zuten. Emakumeentzako babesleku bat ireki zuen, Infantizidioa Prebenitzeko Etxea izenekoa, non alargun brahmanek arriskurik gabe erditu zitzaketen beren seme-alabak, eta han utzi, adoptatuak izateko, hala nahi izanez gero. Haurren ezkontzaren aurkako kanpaina ere egin zuen eta alargunen ezkontza berriaren defendatzailea izan zen. Savitribaik eta Jyotiraok Sati Pratharen aurka egin zuten irmoki, eta alargun eta haur babesgabeentzako etxe bat sortu zuten.Jyotiraori idatzitako gutun batean, Savitribaik gertaera bat kontatu zuen, Savitribai tartean sartu zenean kasta baxuagoko emakume batekin harremanak izateagatik herriko lagunek lintxatzear zuten haur bati buruzkoa. Egileak honakoa idatzi zuen: *«bere plan hiltzailearen berri izan nuen. Korrika joan nintzen hara eta izutu egin nituen, lege britainiarraren pean maitaleak hiltzearen ondorio larriak seinalatuz. Iritzia aldatu zuten ni entzun ondoren»*.

## Legatua 
thumb|Jyotirao Phule eta Savitribai Phuleren estatuak, Aurangabaden, Maharashtran
eskuinera|thumb|250x250px|Savitribai Phuleren bustoa Punen

* Pune City Corporationek 1983an sortu zuen bere monumentua.
* 2015ean, Puneko Unibertsitateak Savitribai Phule Pune izena hartu zuen bere omenez.
* 1998ko martxoaren 10ean, India Post-ek zigilu bat kaleratu zuen Phule-ren omenez.
* 2017ko urtarrilaren 3an, Google bilaketa-motorrak Savitribai Phuleren jaiotzaren 186. urteurrena markatu zuen Googleren Doodle batekin.
* B.R. Ambedkar eta Annabhau Sathe, Phule ikono partikular bilakatu da klase atzeratuentzat. Manavi Hakk Abhiyan (Giza Eskubideen Kanpaina, Mang-Ambedkarite erakunde bat) tokiko sukurtsaletako emakumeek maiz antolatzen dituzte prozesioak beren jayanti-an (urtebetetzeak marathin eta beste hizkuntza indiar batzuetan).
* 2018an Phuleri buruzko pelikula biografiko bat egin zen kannada hizkuntzan eta 2020an Indiako lehen ministroak omenaldia egin zion bere urtebetetzean egindako ekarpenari.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Rao, Parimala V. (2002). *«"Educar a las Mujeres: Cómo y Cuánto: Las Mujeres en el Contexto del Swaraj de Tilak"»*.  En Bhattacharya, Sabyasachi, ed. *La Educación y los Desfavorecidos: La India de los Siglos XIX y XX.* Orient Blackswan. ISBN 978-8-12502-192-6. 

## Kanpo estekak 
* Savitribai Phule, Primera Profesora en la India