open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basilio Pujana

**Basilio Pujana Etxeandia** (Zeanuri, Bizkaia, 1913ko otsailaren 27a - Euba, 2005eko azaroaren 23a) bertsolari eta idazle garrantzitsua. "Eusko gudariak" abestiaren letragile bat izan zen. Gerra osteko garai zailetan Bizkaiko bertsolaritzaren euskarrietakoa izan zen garaiko beste bertsolari bizkaitar batzurekin batera (Balentin Enbeita, Jose Alberdi, Etxebarria, Ormaetxea ...).

## Biografia 
Pujana oso erreferentzia garrantzitsua izan zan 36ko gerrearen osteko bertsolaritzan. Oso gazte zelarik hasi zen bertsotan. Bizkaiko bertsolaritzearen euskarri nagusienetarikoa izan zan gerra garaian, Balendin Enbeita, Faustino Etxebarria eta Jose Alberdirekin batera. Bizkaiko Bertsolari Txapelketan bi bider finalista izan zen. 92 urte zituelarik hil zen.

Hamasei-hamazazpi urte zituela Bilboko tailer batean hasi zen Basilio Pujana. Tornulari ikasten
zuen, eta gauez “Artes y Oficios”en marrazketa eskolak hartzen zituen. Fontecha eta Salazar kaleko tailer batean hasi zen lanean. Ondoren, bazkide batzuekin batera, tailer propioa zabaldu zuen. 1936ko Gerran Ibaizabal batailoiko gudari izan zen. Pujana da "Eusko Gudariak" ereserkiaren hitzen egileetako bat, Jose Maria Garate eta Alejandro Lizasorekin batera. Gero frankismoko gau luzean, errepresioa ezagutu zuen. 1960ko Bizkaiko finalera artez sartu zen Pujana, Arratiako txapelketa jokatu barik. Bizkaiko bertsolaritzaren oinordekotza iritsi zenean, bertso idatzira erretiratu zen. Lopategi, Azpillaga, Enbeitatar
gazteak, Amuriza… Horiek jubilatu zituzten Pujana plazarik plazako lanetik. Pujanak, era horretan,
bertso jarrietan egin zuen bere ekarpen nagusia.

## Omenaldiak 
1986ko urriaren 26an omenaldia egin zio Zeanuriko herriak. Jaio zen Zulaibar auzoko frontoian lagun ugari bildu zen Pujana omentzeko: Jose Lizaso, Xabier Amuriza, Jon Enbeita, Ireneo Ajuria, Balendin Enbeita... 1990eko abenduan Donostian egin zen Bertso Egunean ere bertsozaleen esker ona jaso zuen, orduan Jose Alberdirekin batera.

## Obra 
Aldizkari desberdinetan lan asko plazaratu zituen: *Zeruko Argia*, *Príncipe de Viana*, *Zer*, *Egin*, *Anaitasuna* eta *Jesusen Biotzaren Deya*.

Liburu batzuk ere plazaratu zituen:
* *Egi batzuek aixetaratzen*, Tolosa: Auspoa bilduma, 1986.
* *Deabruak ostutako urteak*, Auspoa argitaletxea. Gerra oroimenak. Tolosa, 1991.
* *Oiuak*. Azken bertsoen bilduma. Oiartzun: Sendoa, 1997.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Eusko gudariak"

## Kanpo estekak 
* [Igor Estankona(https://eu.wikipedia.org/wiki/Igor_Estankona)ren *Basilio Pujana*, "Bidegileak bilduma"n, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 2007.]
Jane Rule

**Jane Vance Rule** ( Plainfield, New Jersey, 1931ko martxoaren 28a - Galiano Island, 2007ko azaroaren 27a ) Kanadako idazle bat izan zen, lesbianismoari buruzko eleberriak eta saiakerak idatzi zituena.

## Biografia 
Charlotte Jane eta Arthur Richards Ruleren azken alaba izan zen. Mutil bat sentitzen zen, osatugabea eta konplexuz betea, neurtu zituen bi metroen eta bere dislexiaren eraginez. 15 urterekin El Pozo de la soledad (1928) irakurri zuen, Marguerite Radclyffe Hallek idatzitako gai lesbikoen inguruko eleberri ospetsu eta eskandalagarria, eta ondoren idatzi zuen: "Bat-batean sentitu nuen munstro bat nintzela"

Bere ikasketak Kaliforniako Mills Collegen egin zituen, non 1952an diploma lortu zuen; Ingalaterran egonaldi labur batean John Hulcoop kritikariarekin harremanetan jarri zen. Eleberri honen ondoren, Kanadako komunikabideek gogotik bilatu zuten, eta, hala, geroago honako hau idatzi zuen: "Kanadako lesbiana bakarra bihurtu nintzen, pixkanaka eta gogo txarrez onartu dudan papera, jendea ahal nuen moduan hezteko balio izan duena". 1985ean, Donna Deitchek egokitu zuen bere eleberria, *Desert Hearts* filma osatuz. Pelikula hau lesbianismoaren edo safismoaren klasiko bihurtu zen. *The Globe and Mail*‑ek harengandik idatzi zuen harreman safiko bat ikuspuntu on batekin erakusten zuen lehen lanetako bat zela.

Rulek erregulartasunez idazten zuen The Body Politic-entzat, 1971n Toronton kaleratutako homosexual eta lesbianen egunkari bat. 1975etik 1987an egunkaria itxi zen arte, Rulek saiakerekin, erreseinekin eta zutabe erregular batekin lagundu zuen, "*Horrelakoa da zure amona*" izenekoa. *Chatelaine* bezalako aldizkari ezagunei ere lagundu zien ipuinekin.

''Writers' Union of Canada* (Kanadako Idazleen Batasuna) zuzendu zuen. Argi eta garbi lesbiana, adierazpen askatasuna eta homosexualen eskubideak sutsuki defendatu zituen eta hainbat gay eztabaidetan parte hartu zuen.

76 urte zituela hil zen, 2007ko azaroaren 28an, bere etxean bertan, Galiano uhartean, gibeleko minbiziak eragindako konplikazioen ondorioz, handik urruntzen zuen tratamendu orori uko egin ondoren.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Desert of the Heart* (1964)
* *This Is Not for You* (1970)
* *Against The Season* (1971)
* *The Young in One Another’s Arms* (1977)
* *Contract with the World* (1980)
* *Memory Board* (1987)
* *After the Fire* (1989)

### Ipuin bildumak 
* *Theme for Diverse Instruments* (1975)
* *Outlander* (1981)
* *Inland Passage and Other Stories* (1985)

### Saiakerak 
* *Lesbian Images* (1975)
* *A Hot-Eyed Moderate* (1985)
* *Loving the Difficult* (2008)

### Ez-fikzioa 
* *Taking My Life* (2011)

## Sariak 
* Award for Fiction, Canadian Authors Association (1978)
* Lifetime Achievement Award, BC Gas (1996)
* Order of British Columbia (1998)
* Bill Whitehead Award for Lifetime Achievement, The Publishing Triangle (2002)
* Member of the Order of Canada (2007)
* Lambda Literary Award for LGBT Nonfiction, Lambda Literary (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *The Times-en nekrologikoa*,
* *The Globe and Mail-en nekrologikoa*
* Jane Rule-ren artxiboak *Xtra.ca''
Ortogenesia

[thumb|[Henry Fairfield Osbornek, 1918an, Titanothereren adarrek joera ortogenetiko ez egokitzaile bat erakusten zutela adierazi zuen.]]
**Ortogenesia** hipotesi bat da, honen arabera bizitzak sortzekotiko aldatzeko joera dauka, norabide jakin batean modu lerro-bakarrean garatuz, edo, besterik gabe, aurrerapen zehatzen bat eginez. Bertsio ezberdin asko proposatu dira, batzuk argi eta garbi espirituala den Teilhard de Chardinena bezala, beste batzuk itxuraz biologikoa den Theodor Eimerrena bezala. Teoria hauek, askotan, ortogenesia beste ustezko mekanismoekin konbinatzen zuten. Adibidez, Eimerrek lamarckiar eboluzioan sinesten zuen, baina uste zuen hazkundearen barne legeek zehaztuko zituztela lortuko ziren ezaugarriak eta epe luzerako eboluzioaren norabidea gidatuko zutela.

Ortogenesia ezaguna izan zen Henry Fairfield Osborn bezalako paleontologoen artean. Erregistro fosilak norabide bakarreko aldaketa bat erakusten zuela uste zuten, baina ez zuten nahitaez onartzen ortogenesia bultzatzen zuen mekanismoa teleologikoa izatea (helburuetara zuzendua). 1918ko *Origin and Evolution of Life* liburuan Osbornek Titanotherearen adarretako joerak ortogenetikoak eta ez moldagarriak zirela argudiatu zuen, eta organismoarentzat kaltegarriak izan zitezkeela. Adibidez, Irlandako altzearen adar handiek desagertzea eragin zutela suposatu zuten.  XXI. mendeko lanak mutazioen araberako egokitzapen lerratuaren mekanismoa eta existentzia babestu ditu (mutazionismo forma bat), eta horrek esan nahi du orain ortogenesi mugatua posible dela. Gainera, enbriogenesian zenbait alderditan inplikatutako autoantolaketa-prozesuek sarritan erakusten dituzte emaitza morfologiko estereotipatuak, eta horrek iradokitzen du eboluzioa norabide gogokoenetan egingo dela funtsezko osagai molekularrak haien lekuan daudenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklobuteno

**Ziklobutenoa** C4H6 formulako zikloalkenoen familiako konposatu organikoa da. Gas kolorgea da.

Industria kimikoan hainbat polimero eratzeko monomero gida baliatzen da. Sintesi organikoan ere erreaktibo interesgarria izan daiteke erreakzio askotan.

## Sintesia 
Ziklobutenoa lor daiteke 1,2-dibromoziklobutanotik abiatuta eliminazio-erreakzio baten bidez zink-hautsa baliatuz:
 289x289px
Ziklobutanola deshidratatuz bi urratsetako erreakzio baten bidez ere sintetiza daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ziklobutanoa
* Ziklobutadienoa
* Ziklobutinoa
* Azido eskuarikoa

## Kanpo estekak
Estrukturalismo biologiko

[thumb|*[On Growth and Form* liburuaren adibidea.]]
**Estrukturalismo biologikoa** hautespen naturalaren azalpen darwiniar soil baten aurka dagoen biologiako baztertutako teoria da: beste mekanismo batzuek ere eboluzioa gidatzen dutela, eta batzuetan, hauek hautespena erabat ordezkatzen dutela argudiatuz. Estrukturalistek zenbait mekanismo proposatu dituzte, gorputzeko planen eraketa gida zezaketenak. Darwinen aurretik, Etienne Geoffroy Saint-Hilairek, animaliek, zati homologoak partekatzen zituztela, eta, bat handituz gero, besteak, konpentsazio bezala murriztuko zirela argudiatu zuen. Darwinen ondoren, D'Arcy Thompsonek bitalismoa iradoki zuen eta azalpen geometrikoak eman zituen 1917ko *On Growth and Form* liburu klasikoan.  Günter P. Wagnerrek garapen-alborapena defendatu zuen, enbrioi-garapenaren egiturazko mugak.   Stuart Kauffmanek autoantolaketa bultzatu zuen; egitura konplexua modu holistiko eta espontaneoan organismo baten zati guztien elkarrekintza dinamikotik sortzen delako ideia. Michael Dentonek unibertsal platonikoek edo "tipoek" beren burua antolatzeko erabiltzen dituzten legeak defendatu zituen. 1979an, Stephen J. Gouldek eta Richard Lewontinek "argal" biologikoak proposatu zituzten, hurbileko egituren egokitzapenaren azpiproduktu gisa sortutako ezaugarriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ostro

**Ostro** (, , , ) Mediterraneoaren erdialdean, batez ere Adriatikoan, hegoaldeko haize epel eta hezea da. Euria ohi dakar eta, batzuetan, siroko eta lebecherekin nahasten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregal

**Gregal** (, , , , , ) Mediterraneoaren erdialdean eta mendebaldean, ipar-ekialdeko haize zakarra da, neguan jo ohi duena. Aljeria gainean depresio bat dagoenean, haize honek olatu handiak eta hondoko itsasoa ekartzen ditu, mugimendu nabarmenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haize katabatiko

thumb|200px|Haize katabatikoa.
**Haize katabatikoa** maldan beherako haizea da, maldaren gainean dagoen aireak horizontalki distantzia batera dagoenak baino dentsitate handiagoa izatearen ondorioz sortzen dena. Haize katabatikoa malda asko hozteagatik sortzen da. Haize hauek, bereziki eskualde handietan eragina dutenean, udazkeneko haizeak deitzen dira. 100 km/h-ko abiadura har dezakete eta hotzak eta beroak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lebeche

[thumb|upright|Lebeche [Bastiaren gainean]]
**Lebeche** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ;  , ahoskatua) Espainian sirokoari ematen zaion izena da. SEko edo SWko haize errea izaten da, hautsa izaten du eta Espainiako SEko kostaldean jotzen du. Iparraldeko Korsikan nagusia da. Haize honek olatu handiak eta hondoko itsasoa ekartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poniente (haizea)

**Poniente** (,  ahoskatua, , , , , , , ) Mediterraneoaren mendebaldeko haize epel eta lehorra da. Atlantiko aldetik sortua, erromatarrek *favonius* zioten, Erromako berotasuna aldentzen baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltazionismo

**Saltazionismoak** zioenaren arabera espezie berriak mutazio handien ondorioz sortuak dira. Hautespen naturalak eragiten dien ausazko aldakuntza txikien prozesu mailakatu baten kontzeptu darwiniarraren alternatiba askoz azkarragoa bezala ikusia izan zen. Ezaguna izan zen lehen genetisten artean, Hugo de Vries kasu, zeinak, Carl Corrensekin batera, Gregor Mendelen herentzia legeak berraurkitzen lagundu zuen 1900ean, William Bateson, genetikara aldatu zuen zoologo britainiarra, baita, Thomas Hunt Morgan, bere karreraren hasieran. Ideia hauek mutazionismo bihurtu ziren; mutazio bidezko eboluzioaren teoria. Honen arabera, espezieak azkar aldatzen ziren aldietan, beharbada inguruneko estresaren ondorioz, hainbat mutazio sor zitzaketen, eta, kasu batzuetan, belaunaldi bakarrean, erabat berriak ziren espezieak, De Vriesek *Oenothera* onagrarekin 1886az geroztik egindako esperimentuen arabera. Bazirudien primulak etengabe aldaki berriak sortzen ari zirela forma eta kolore aldaketa harrigarriekin, hauetako batzuk espezie berriak ziruditelarik, belaunaldi berriko landareak euren artean bakarrik gurutza zitezkeelako, ez gurasoekin. Hala ere, Hermann Joseph Mullerrek 1918an frogatu zuen Vriesen barietate berriak hibrido poliploideen emaitza zirela, mutazio genetiko azkar baten ordez. Masatoshi Neik, aldiz, argudiatzen du mutazio bidezko genotipo eraginkorragoak ekoiztea funtsezkoa dela eboluziorako, eta eboluzioa, askotan, mutazioek mugatzen dutela. Teoria endosinbiotikoak sinbiogenesiak eragindako jauzien bilakaeraren gertakari bakan baina garrantzitsuak barne hartzen ditu. Carl Woese eta bere lankideek iradoki zutenez, bakterio, archaea eta eukarya domeinuetan RNA sinadurarik ez egoteak leinu nagusi hauek zelulen eraketan jauzi handien bidez gauzatu zirela erakusten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haize anabatiko

**Haize anabatikoa** maldan gorako haizea da, bertan dagoen aireak, horizontalki zenbait distantziara dagoenak baino dentsitate txikiagoa edukitzearen ondoriozkoa. Haize hau, maldaren berotze handiagatik sortzen da. Euria eta trumoi-ekaitzak eragiten dituzte. Montzoia mota honetako haizeen adibideetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pediococcus

**Pediococcus** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Genero honetako bakterioak, Streptococcus eta Lactobacillus bezala, bakterio laktikoen taldean sailkatzen dira. Bakterio laktikoek metabolismo berezia dute, glukosa hartzitzen baitute azido laktiko sortuz. Hartzidura laktiko horrek garrantzia handia du zenbait industri-prozesutan, jogurtgintzan edo gaztagintzan, besteak beste, eta baita barazki hartzituak sortzeko prozesuan ere.

Pediococcus generoko kokoak tetradetan agertzen dira gehienetan, hots, lau zelulako taldeetan.

Hartzidura laktiko homolaktikoa egiten dute, aziko laktiko izanik azkeneko produktu bakarra. Ugaria da Pediococcus landareetan.

Oxidasa eta katalasa (-) da, eta ez du esporarik sortzen. Sauerkraut egiteko prozesuan parte hartzen du Pediococcusek, beste bakterio laktiko batzuekin batera.

Batzuetan hartzidura kaltegarriak burutu eta ardoa eta garagardoaren industrian kalte nabarmenak egiten ditu.

## Kanpo estekak
Portales kalea (Logroño)

**Portales kalea** () Logroñoko alde zaharrean kokaturik dagoen kalea da. XX. mendeko zabalkundea izan artean hiriko kale nagusia izan zen. Logroñoko konkatedrala eta merkatuaren plaza daude bertan.

## Kokapena 
Hiriaren iparraldean kokaturik dago, alde zaharraren erdi erdian. Muro del carmen kalean hasten da eta Murrieta iturrian amaitzen da. Guztira 610 metrotako luzera du.

## Historia 
250px|thumb|Portales kaleak alde zaharra alderik alde zeharkatzen du.
250px|thumb|Portales kalea.
Portales kalea XV. mendean eraiki zen eta hiriko merkatariek bertan ezarri zituzten denda eta tabernak. Denboran zehar izen desberdinak izan ditu, kale nagusia izanik Espainiako historiako garaiaren arabera aldatuz joan baitzen.

Ezagutzen den aurreneko izena *Rúa de las Tiendas* ("dendak dauden kalea") da eta berandugo *Calle de la Herventia* izan zen. "Herventia" izena "hervir" (egosi) hitzetik dator eta hipotesi baten arabera gaizkileak bizirik egosten zirelako jarri zioten izena.

XIX. mendearen amaiera aldera *Calle del Mercado* bihurtu zen. Ordurarte etxeen zutabeak ez zeuden lerrokaturik eta etxeen artean tamaina desberdineko hutsuneak zeuden
* San Agustín plaza eta Correoseko eraikina.
* Lehoia armadilloarekin borrokan (XVI. mendekoa). Logroñoko erliebe zaharrena izan daiteke. Portales kalearen erdialdean kokaturik dago, Sagastarekin izkina egiten duen tokian.

## Ospakizunak 
250px|thumb|San Bernabe eguneko arkua.
Ekainaren 9an Errioxaren eguna ospatzen da eta 11n Logroñoko patroia den San Bernaberen jaiak izaten dira.

San Bernabe jaietan 1521eko urriaren 11n Asparrotseko jaunaren tropa nafar-frantsesen setioaren aurkako erresistentzia ospatzen da. Portales kalearen hasieran, Txapitelen etxearen alboan, ezpel hostoz apainduriko San Bernaberen arkua ezartzen da. Jendearen artean, amuarrain frijituak, ardoa eta ogia banatzen da.

## Zinema 
1956. urtean Juan Antonio Bardem zuzendariak *Calle Mayor* filmea grabatu zen Logroñon, Portales kalean eta Moderno kafetegian. Veneziako Mostran nazioarteko kritikaren saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
62ko Ponpeiako lurrikara

**62ko Ponpeiako lurrikara**, 62ko otsailaren 5ean gertatu zen lurrikara bat izan zen, epizentroa Vesubio mendiaren inguruan izan zuelarik, zehazkiago Estabia hirian. 5 eta 6ko magnitude estimatua izan zuen, eta XI. edo X.eko gehienezko intentsitatea Mercalliren intentsitate eskalan. Ponpeia eta Herculano hiriak oso kaltetuak izan ziren. Lurrikara Vesubio mendiaren 79ko erupzioaren aurrekari bat izan zitekeen, bi herriak suntsitu zituena. Seneka filosofo eta antzerkigileak gertakariari buruzko kronika bat idatzi zuen bere *Naturales quaestiones* liburuaren seigarren liburukian, De Terrae Motu (lurrikarei buruzkoa) izenburupean.

## Kanpo estekak
Manuel Gómez Pedraza

**Manuel Gómez Pedraza y Rodríguez** (Querétaro, Espainia Berriko Erregeorderria ; 1789ko apirilaren 22a - Mexiko Hiria, Mexiko ; 1851ko maiatzaren 14a ) militar eta politikari mexikar bat izan zen, 1832 eta 1833 artean Mexikoko presidente izan zena.

## Kanpo estekak
Jean Rey (politikaria)

**Jean Rey** (Lieja, 1902ko uztailaren 15a - ibidem, 1983ko maiatzaren 19a) belgikar politikaria izan zen.

Familia protestante batean jaio zen. Zuzenbidea ikasi zuen Liejako Unibertsitatean, eta abokatu gisa lan egin zuen politikan hasi aurretik. Alderdi Liberaleko kide izan zen. 1935ean bere hiriko zinegotzi hautatu zuten eta 1939an diputatu.

Belgikako neutraltasun politikaren aurka agertu zen eta Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuen. Alemaniarrek harrapatu zuten Belgikako guduan, eta gainerako gerra preso bezala igaro zuen.

Belgika estatu federal bihurtzearen aldekoa izan zen, baina Parlamentuak proposamena baztertu zuen. Berreraikuntzako (1949-50) eta Ekonomiako (1954-58) ministro izan zen, eta Europako erakunde nagusien sorreran parte hartu zuen.

1958tik 1967ra Walter Hallstein buru zuen Europako Batzordeko kanpo arazoetako arduraduna izan zen.

1967tik 1970era Europako Batzordeko bigarren presidentea izan zen. Erakundeak indartu zituen, Europako Parlamentuaren botereak handitu zituen eta aduana-batasuna amaitu zuen.

Europako Ikastetxeko (1964-74) eta Europako Mugimenduko (1974-78) presidentea izan zen. 1979an Europako Parlamentuko kide hautatu zuten.
Edmond Picard

[thumb|250px|Picard [Jan Tooropek egindako margolanean.]]
**Edmond Picard** (Brusela, 1836ko abenduaren 15a- Namur, 1924ko otsailaren 19a) Belgikako idazle, mezenas eta legelari izan zen. Aldizkari desberdinak zuzendu zituen. Nahiz eta ideia sozialistak izan, 1866an "Manifeste des ouvriers" idatzi zuen, juduen aurkako jarrera izan zuen. Sinbolismoaren idazlea izan zen. Nobel sarirako bost aldiz izendatua izan zen baina azkenean ez zuen jaso.

## Biografia 
Hiru urtez merkataritza-itsasontzietan ibili zen. Ondoren, [[zuzenbidea] ikasi zuen Bruselako Unibertsitate Askean ikasi zuen; han bere aita, David Picard, diziplina horren irakaslea zen. Abokatua izan zen Bruselako Apelazio Auzitegian eta Belgikako Auzitegi Gorenean. Belgikako Abokatuen Elkarteko dekanoa zen, zuzenbide irakaslea, antzerkigilea eta kazetaria. Belgikako Alderdi Sozialista senataria ere izan zen. 1866an "Langileen Manifestua" sutsua eman zuen, eta bertan sufragio unibertsala defendatu zuen. Auguste Rodin eta beste artista batzuen mezenas eta sustatzailea izan zen. Halaber, antisemita, arrazista eta protofaxista nabarmena zen. Darío de Regoyos aurkeztu zuen Bruselako mundu artistikoan. Jan Toorop erretratu zuen. Jurista gisa, jabetza intelektualaren arloan egindako ikasketak nabarmentzen dira. "Belgikako Pandectas" eta "Journal del tribunaux" egunkariaren sustatzailerik nabarmenena izan zen; azken honetan Émile Verhaeren idatzi zuen. Literaturazalea zenez, ''L' Art Moderne* aldizkaria zuzendu zuen, eta bertan kezka sozialeko artea defendatu zuen, La Jeune Belgique mugimenduaren "artea artearen mesedetan" idealaren aurka. Framasoia izan zen.

## Obra 
* *Traité général de l'expropriation pour l'utilité publique'* (1875).
* *Les rêveries d´un stagiaire* (1879), poesia
* *La Forge Roussel* (1881), legelari baten bizitza
* *Le Juré* (1886).
* *Désespérance de Faust*
* *Mon oncle le jurisconsulte; La veillée de l'huissier*(1886).
* *Le Droit pur* (1920).
* *Les Constantes du droit* (1921).

## Bibliografia 
* Guy Rommel.- *Lettre à un ami* (1961)
* Marcel Detiège, Raoul Ruttiens y Guy Rommel, juez de paz en St. Gilles.- *Edmond Picard, défenseur de l´âme belge'', La Dryade, Virton

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Miller

**Caroline Pafford Miller** (Waycross, Georgia, 1903ko abuztuaren 26a - Waynesville, Ipar Carolina, 1992ko uztailaren 12a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

Gurasoak laster hil zitzaizkion eta ahizpa nagusiek hezi zuten. William H. Miller ingeles irakaslearekin ezkondu eta Baxleyra joan ziren bizitzera.

Georgiako kondairak, istorioak eta euskalkiak bildu zituen, eta haiekin idatzi zuen bere lehen eleberria. Julia Peterkinen laguntza izan zuen eleberria argitaratzeko. *Lamb in His Bosom* titulatu zuen eta 1934an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen.

Caroline 1936an dibortziatu zen eta hurrengo urtean Clyde H. Ray Jr-rekin ezkondu zen. Waynesvillera joan ziren bizitzera Ipar Carolinan eta familiaren negozioan lan egin zuen. Han jarraitu zuen aldizkari eta egunkarietarako ipuinak eta artikuluak idazten. 1944an amaitu zuen bere bigarren eleberria, *Lebanon*.

## Lanak 
* *Lamb in His Bosom* (Harper & Brothers, 1933)
* *Lebanon* (Doubleday, Doran and Company, 1944)

## Kanpo estekak
Administrazioko idazki

**Administrazioko idazki**ak dira Administrazioaren baitan erabiltzen diren testu motak. Testu tipologiaren sailkapen ohikoena testuen helburu nagusiari begira egin ohi da. Horrela administrazio testu ohikoenak hauek izan daitezke:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Testu tipologia.
* Zerrenda:Testu tipoak.
Príncipe de Vergara pasealekua

**Príncipe de Vergara pasealekua**, **Espolón pasealekua** izenez ezagunagoa () Logroñoko pasealeku adierazgarriena da. Urte luzetan erdigune fisikoa izan zena, gaur egun finantza erdigunea ere bada. Esparteroren zaldizko estatua da bertako osagai ezagunena.

## Kokapena 
Alde zaharraren mugetan kokaturik dago eta inguruan ditu Diputazioaren jauregia, *Paseo de las Cien Tiendas* auzo komertziala eta gastronomiarengatik ezaguna den Laurel kalea.

## Historia 
290px|thumb|Espolón pasealekua.

### Sorrera 
Harresien kanpoaldean zegoen baratza eremu bat zen eta Lorenzo de Valcarze y Mendoza korregidoreak 1757ko ekainaren 2an pasealeku bat eraikitzeko agindua eman zuen. 1809an hobekuntza lanak egin zitzaizkion eta alboan zituen baratze batzuk erosi zizkioten Kontzilio Seminarioari pasealekua handitzeko

## Ospakizunak 
Errioxako uztabiltze jaialdian Valvanerako Amabirjinari bertan eskeitzen zaio aurreneko muztioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kalearen webgune ofiziala
Araudi

**Araudia** edo **arautegia** zerbaiten, bereziki erakunde baten, jardunbidea antolatzen duen arau multzoa biltzen duen testua da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* IVAPeko estilo liburuko eredua:

## Ikus, gainera 
* Testu tipologia

## Kanpo estekak
Henriëtte Gesina Numans

**Henriëtte Gesina Numans** (Sintang, 1877ko abuztuaren 15a– Zeist, 1955eko maiatzaren 11a) Herbehereetako margolaria izan zen. Landareen inguruko margolanak eta marrazkiak egin zituen bereziki.

## Biografia 
Hagan, 1899 eta 1900 artean, marrazketa ikasi zuen. Waalko Jans Dingemans margolariarekin ezkondu zen. Bikotea 1904tik 1911 arte Hagan bizi izan zen; ondoren, Haarlemera aldatu ziren. Senarra 1925ean hil zen, Haarlemen. Neskentzako eskola batean marrazketa irakaslea izan zen. Kunst Zij Ons Doel eta Arti et Amicitiae taldeen partaidea izan zen. Bere obrak Amsterdamgo Rijksmuseumen ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Henriette Gisma Dingeman-Numans (1877–1955) Artnet webgunean.
Alan MacDiarmid

**Alan Graham MacDiarmid** (Masterton, 1927ko apirilaren 14a - Dexel Hill, Pennsylvania, 2007ko otsailaren 7a) zeelandaberritar-estatubatuar kimikaria izan zen. 2000ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Alan Heeger eta Hideki Shirakawarekin batera, polimero eroaleen aurkikuntzagatik.

Wellingtongo Victoria Unibertsitatean ikasi zuen. Beka bat jaso zuen Michigan-Madisongo Unibertsitatean ikasteko, non kimika ez-organikoan lizentziatu zen, eta Cambridgen ikasketak zabaldu zituen.

1964an Pennsylvaniako Unibertsitatean Irakasle sartu zen. Hogei urtez silizioaren kimikari buruz ikertu zuen. Bere ikerketarik ezagunena polimero eroaleei buruzkoa izan zen, elektrizitatea eroatzen duten material plastikoei buruzkoa. Heeger eta Shirakawarekin kolaboratu zuen eta bere ikerketak argitaratu zituzten 1977an.

## Kanpo estekak
Blayaisko zentral nuklearra

**Blayaisko zentral nuklearra** Braud-et-Saint-Louis udalerrian, Blayais eskualdean, kokatuta dagoen zentral nuklear bat da. Gironda estuarioaren ondoan kokaturik, zentralak 900 MW-ko lau erreaktore ditu, 1986ko maiatzaren 29an martxan jarri zituztenak. Électricité de France enpresak kudeatua, bertan 1.300 langile inguru lan egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentín Gómez Farías

**José María Valentín Gómez Farías** (Guadalajara, Nueva Galicia, 1781eko otsailaren 14a - Mexiko Hiria, 1858ko uztailaren 5a) mediku eta politikari mexikar bat izan zen, Mexikoko presidente izan zena legealdi askotan.

Medikuntza ikasi zuen Guadalajarako Unibertsitatean. Bere jarduna Aguascalientes hirian egin zuen, bertan erregidore bezala aukeratua izan zelarik. Inperioaren erorketaren ondoren, 1824ko Konstituzioaren eztabaida eta idazketan liberalismo eta federalismoaren defendatzaile bezala nabarmendu zen. Jaliscoko senataria izan zen 1825 eta 1830 artean, eta ganbera horretako lehen presidentea ere izan zen.

Mexikoko historian bi konstituzio federalen prestaketan parte hartu duen pertsona bakarra da. 1868an "Aberriaren Benemerito" izendatu zuten eta bere gorpuzkiak Pertsona Ilustreen biribilgunera eraman zituzten urte batzuk geroago. Era berean, "Demokraziaren patriarka" eta "Erreformaren patriarka" bezala ere ezagutzen da.

## Kanpo estekak
Garoa Martinez

thumb|Halterofiliaren ikur Olinpikoa
**Garoa Martinez Anasagasti** (Bermeo, Bizkaia, 1997ko irailaren 24a) kirolaria da, halterofilian nabarmendu dena.

## Ibilbidea 
Eskubaloia, judoa, gimnastika erritmikoa eta bestelako kiroletan aritutakoa da Martinez. 15 urte zituela, oinetan ebakuntza baten ondorioz, gimnastika utzi behar izan zuen. Adina bete orduko gimnasiora joaten hasi zen eta Crossfit-ean aritu zen. Orduan hasi zen pisuak altxatzen. Halterofilia egiten hasi zen 2016an eta bost urte eskasean Euskadiko eta Espainiako txapelduna da. 2020an Europako Txapelketarako 23 urtez azpikoen kategorian sailkatu zen baina pandemiak eragindako osasun-egoera zela-eta, kirol honetan nazioarteko jarduera guztiak eten ziren. 2021ean hamalaugarren izan da Europako Txapelketan.

## Markak 
thumb|Haltera
* 2021ean Moskun Halterofiliako Europako Txapelketan hamalaugarren postua 64 kiloko kategorian 182 kiloko erregistroarekin. Leonen Espainiako Kopa absolutuan parte hartu zuen lehen aldiz, zazpigarrena bukatuz.
* 2020an, A coruñan Espainiako Txapelketa nazionalean urrezko domina 64 kg-ko gorputz-pisuko kategorian, bi aldiko modalitatean 105 kilorekin eta brontzeko bi. Erandion Euskadiko Senior Mailako txapelduna.
* 2019an Madrilen zilarrezko domina, bi denborako modalitatean 102 kilo altxatuta.
* 2018an unibertsitate mailako nazionalaren irabazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa SD 2017/2018 Club INDARRA de HALTEROFILIA (Martín y Garoa) (Bideoa, 2018, ES)
Ettore Pais

**Ettore Pais** (Borgo San Dalmazzo, Piamonte, Italia, 1856ko uztailaren 27a, - Erroma, 1939ko martxoaren 28a) historialaria izan zen, Antzinaroan espezializatua, latindar epigrafista eta italiar politikaria. 

## Biografia 
Pais Michele Pais Leoniren, Sardiniako Sassariko noble baten, eta Piemonteko Carlotta Trancheroren semea zen. Luccan eta Florentzian ikasi zuen 1874tik eta Florentzian lizentziatu zen 1878an. Bere irakasleen artean Atto Vannucci eta Domenico Comparetti filologoa zeuden. Sardinian urte batzuk eman ondoren, *La Sardegna prima del dominio romano* argitaratu zuen 1881ean.  Urte horretan bertan Berlinen ikasi zuen Theodor Mommsenekin eta biek 1884an argitaratutako *Corpus Inscriptionum Latinarum-en* bosgarren liburukian kolaboratu zuten.

Ettore Pais 1886an Palermon hasi zuen irakasle ibilbidea eta 1888an Pisara joan zen bizitzera, eta bertan Antzinako Historiako irakasle izango zen. Han egon zen 1899. urtera arte, Napolin irakasten hasi zen arte, eta 1905ean Wisconsin-Madisongo Unibertsitatea Madisonen irakasle gisa hasi zen 1905etik. 1910etik 1914ra Napoliko Arkeologia Museo Nazionaleko zuzendaria izan zen eta Ponpeiako indusketen buru izan zen. Pais mundu osoko unibertsitate garrantzitsuenetako irakasle bisitaria zen eta ohorezko titulu ugari jaso zituen, besteak beste: Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko Zuzenbide eta Historia Erromatarreko irakaslea, honoris causa Oxforden, Chicagon eta Parisen. Parisen irakatsi zuen Sorbonan, Bukaresten, Pragan, Madrilen, Bartzelonan, ​​Bostonen, Cambridgen, New Yorken eta Chicagon.

1911an *La civiltà dei nuraghi e lo sviluppo sociologico della Sardegna* argitaratu zuen eta 1923an *Storia della Sardegna e della Corsica durante il dominio romano*. 1923tik 1931ra Erromako Unibertsitateko irakaslea izan zen eta 1922tik hil arte Italiako Senatuan aritu zen.
thumb| Ettore Pais-en *Ancient legends of Roman history* liburuko ilustrazioa (1905)

## Lan nagusiak 
* *La Sardegna prima del dominio romano*, 1881.
* *Storia della Sicilia e della Magna Grecia*, 1894.
* *Storia di Roma*, 1898-1899. 2 liburuki.
* *La civiltà dei Nuraghi e lo sviluppo sociologico della Sardegna*, 1923.
* *Fasti triumphales populi Romani*, 1923.
* *Storia della Sardegna e della Corsica durante il dominio romano*, 1923.
* ''Storia dell'Italia antica*, 1925. 2 liburuki.
* *Storia critica di Roma durante i primi cinque secoli*. 1913-20. 4 liburuki.
* *Storia di Roma during le guerre puniche*, 1926. 2 liburuki.

1892an, Pisan irakasten zuen garaian, *Studi storici'' aldizkariaren lehen zenbakia argitaratu zuen, urte batzuetan Amedeo Crivellucci lankidearekin batera zuzendu eta artatu zuena; 1908tik 1913ra bitartean aldizkariak "Antzinatasun klasikorako azterketa historikoak" izenburupean jarraitu zuen.

Paisek leku berezia betetzen du Theodor Mommsen, Edward Gibbon, Ferdinand Gregorovius, Victor Duruy eta Louis Sébastien Le Nain de Tillemont historialarien istorio handien italierazko itzulpena zuzentzeko garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice May Douglas

**Alice May Douglas** (Bath, Amerikako Estatu Batuak, 1865eko ekainaren 28a-1943ko urtarrilaren 6a) idazle, poeta eta argitaratzaile estatubatuarra izan zen. Haur literatura landu zuen. Erlijioaren ikuspuntutik metodista zen.

## Biografia 
Ia bere bizitza osoa Bath hirian, Mainen, bizi zen. Oso gazte hasi zen idazten; 11 urtez gazteen aldizkari batean bere lehen artikulu plazaratu zuen. Hamahiru urtez *Little Women* irakurri zuen eta liluratuta gelditu zen; geroztik idazlea izan nahi zuela aldarrikatu zuen. Poesia hasi zen idazten eta bere lanak prentsan agertzen ziren. Halaber, bi hilabetekari zuzendu zituen: *Pacific Banner* eta *Acorn*. 1888an bere bi lehen poesia liburuak argitaratu zituen: *Phlow* eta *May Flowers*. Ondoren beste batzuk plazaratu zituen eta baita haur literaturaren lanak ere. Woman's Christian Temperance Union elkartearen partaidea izan zen; honen barruan bakearen aldeko taldean lan egin zuen eta Palestinan zein Australian sailak sortu zituen. 1943an hil zen, 77 urte zituelarik.

## Obra 
Hemen bakarrik bere lan garrantzitsuenak jasoko ditugu:
### Poesia 
* *Phlox*
* *May Flowers*
* *Gems Without Polish*

### Beste liburuak 
* *Jewel Gatherers*
* *Quaker John in the Civil War*
* *How the Little Cousins Formed a Museum*
* *The Peace-Makers*
* *Self-exiled from Russia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A"Douglas%2C%20Alice%20May"%20OR%20subject%3A"Douglas%2C%20Alice%20M%2E"%20OR%20subject%3A"Douglas%2C%20A%2E%20M%2E"%20OR%20subject%3A"Alice%20May%20Douglas"%20OR%20subject%3A"Alice%20M%2E%20Douglas"%20OR%20subject%3A"A%2E%20M%2E%20Douglas"%20OR%20subject%3A"Douglas%2C%20Alice"%20OR%20subject%3A"Alice%20Douglas"%20OR%20creator%3A"Alice%20May%20Douglas"%20OR%20creator%3A"Alice%20M%2E%20Douglas"%20OR%20creator%3A"A%2E%20M%2E%20Douglas"%20OR%20creator%3A"A%2E%20May%20Douglas"%20OR%20creator%3A"Douglas%2C%20Alice%20May"%20OR%20creator%3A"Douglas%2C%20Alice%20M%2E"%20OR%20creator%3A"Douglas%2C%20A%2E%20M%2E"%20OR%20creator%3A"Douglas%2C%20A%2E%20May"%20OR%20creator%3A"Alice%20Douglas"%20OR%20creator%3A"Douglas%2C%20Alice"%20OR%20title%3A"Alice%20May%20Douglas"%20OR%20title%3A"Alice%20M%2E%20Douglas"%20OR%20title%3A"A%2E%20M%2E%20Douglas"%20OR%20title%3A"Alice%20Douglas"%20OR%20description%3A"Alice%20May%20Douglas"%20OR%20description%3A"Alice%20M%2E%20Douglas"%20OR%20description%3A"A%2E%20M%2E%20Douglas"%20OR%20description%3A"Douglas%2C%20Alice%20May"%20OR%20description%3A"Douglas%2C%20Alice%20M%2E"%20OR%20description%3A"Alice%20Douglas"%20OR%20description%3A"Douglas%2C%20Alice"%29%20OR%20%28"1865-1943"%20AND%20Douglas%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Alice May Douglasen lana eta haren ingurukoak.
Miquel Alamar

**Miquel Alamar Berenguer** (Valentzia 1946 &ndash; 2003ko abuztuaren 24a) ezizenez **Panotxa**, espainiar estatuko LGBT mugimenduko militante aintzindaria izan zen.

## Datu biografikoak 
PCE(m-l) alderdi komunistako kidea izan zen, eta hainbat mugimendu sozialetan parte hartu zuen: feminista, ekologista, antifaxista, abertzale, antimilitarista, sindikalista... 1979an Valentziako gay askapen manifestaldiaren irudiak filmatzen aritu zen, gero dokumentu historiko bezala asko erabili izan den materiala.

Kubarekin "maiteminduta" zegoen. Musika klasikoaren oso zalea. 57 urterekin hil zen, minbiziaren ondorioz. Espainiako lehen gai irratsaioa izan zen. Alamarrek gidatzen zuen, Clara Bowie eta Rampova trabestiek lagunduta.
* 1993-1997: Polster Gay. Radio Klaran hau ere.
* 1994tik aurrera: La Mar de Gai (Ràdio l'Horta irratian).

Valentzierazale sutsua, bere irrati jarduera nagusia hizkera honetan izaten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Pinteta Rebel eta beste zenbait irratsaioren grabazioak, Miquel Alamarrek bildutakoak, IVOOX plataforman.
Piotr Stolypin

**Piotr Arkadievitx Stolypin** (; Dresden, 1862ko apirilaren 14aGreg./apirilaren 2aJul. - Kiev, 1911ko irailaren 18aGreg./irailaren 5aJul.) errusiar politikaria izan zen. 1906tik hil zen arte lehen ministroa izan zen.

Alemanian jaio zen, errusiar familia aristokratiko batean eta familiaren etxean hazi zen Errusian. Nekazaritza ikasi zuen San Petersburgoko Unibertsitatean. 1885ean lizentziatu ondoren, administrazioan sartu zen. Bere lan eraginkorrak hainbat promozio ekarri zizkion. 1902an Grodnoko gobernadore izendatu zuten, eta 1903an Saratoven, eta ordena mantentzea lortu zuen 1905eko Errusiako Iraultzan.

1906an barne-ministro izendatu zuten Ivan Goremykinen gobernuan. Goremykinek 1906ko uztailaren 21ean dimititu zuen eta Stolipin lehen ministro izendatu zuten. Nekazariei jabetza-eskubidea eman zieten nekazaritza-erreformak hasi zituen.

Stolipin Kieven hil zuen 1911ko irailean Dmitri Bogrov iraultzaile juduak.
Hiart Leitza

**Hiart Leitza Razkin** (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1974ko urtarrilaren 31) Beietz! taldeko abeslaria da, kazetaria (Euskalerrria Irratia 2000-2010) eta egun Altsasuko Institutuko irakaslea. 1996ko Nafarroa Oinezen koordinatzailea izan zen.

## Ibilbidea 
13 edo 14 urte zituela hasi zen kantatzen. Kuadrillarekin Nafarroako kantu txapelketan izena eman zuten Ikimilikiliklik taldearekin. Hortik Ortzi taldea sortu zen.

Urte batzuk geroago, Skalariak taldean sartu zen, eta horko kide izan zen 1997tik 2006ra. Ska talde horretan aritzeak Hiarten bizitza markatu zuen. Diskografia handia dute, eta biziki famatu ziren. 600 kontzertu inguru egin zituzten.

Geroago, Beietz! taldea sortu zuten, 2018an. 2019an, lehenengo diskoa atera zuten. Lehenengo kontzertua Arbizuko festetan eman zuten. Geroztik, kontzertu garrantzitsuenetako bat Iruñeko Zentral aretoan egin zuten.

## Diskografia 
* 2020an Beietz! taldeak, *Erraietatik* estreinako lana argitaratu zuen. 14 kantuz osatuta, urte askoan lozorroan egon ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beietz! taldea

* Elkarrizketa: Opusekoei irribarrrez begiratzen diegu Gaztetxulo, 2008.02.01
Mariano Paredes y Arrillaga

**José Mariano Epifanio Paredes y Arrillaga** ( Mexiko Hiria, 1797ko urtarrilaren 7a - ibid., 1849ko irailaren 7a), politikari eta militar kontserbadore mexikar bat izan zen, 1845ean estatu-kolpe bat eman ondoren, 1846an Mexikoko presidentearen kargua izan zuena. Ameriketako Estatu Batuek Mexikon esku hartu zutenean, herrialdearen buru izan zen. Bere izaera gogorragatik eta diziplina zorrotzagatik, Mexikoko armadako buruzagi handienetakotzat hartua izan zen.

Paredes aberriari traizioa egiteagatik epaitu ahal izan zuten; izan ere, Mexikoko armadaren dibisiorik onena zuen, ezinbestekoa Estatu Batuei aurre egiteko Mexiko inbaditzen saiatzen bazen; baina bere agindupeko tropak erabili zituen Herrera boteretik kentzeko eta presidentetza bereganatzeko, "Ordena eta monarkia" oihukatuz. Hori lortzeko, Paredesek kongresu konstituziogile batera deitu zuen, herrialdea monarkia bezala antolatu behar zuena, eta, deialdian, baliabide ekonomikoak zituztela egiaztatzen zuten pertsonei soilik eman zien boto eskubidea. Paredes presidentea ez zen gai izan inbasio estatubatuarraren aurkako defentsa antolatzeko, eta Mexikoko lehen porrotak gertatzean, militar kolpe batek bere gobernuarekin amaitu zuen.

## Kanpo estekak
Burl Ives

**Burl Icle Ivanhoe Ives** (Hunt City, Illinois, 1909ko ekainaren 14a - Anacortes, Washington, 1995eko apirilaren 14a) estatubatuar abeslari, musikari, aktore eta egilea izan zen.

Abeslari eta gitarrista ibiltaria izan zen eta abesti tradizionalen irratsaio bat izan zuen. 1960ko hamarkadan country musikako abeslari ospetsua izan zen. Aktore ospetsua ere izan zen 1940 eta 1950eko hamarkadetan.

## Filmografia hautatua 
* *Smoky* (1946)
* *Green Grass of Wyoming* (1948)
* *Station West* (1948)
* *So Dear to My Heart* (1948)
* *Sierra* (1950)
* *East of Eden* (1955)
* *The Power and the Prize* (1956)
* *A Face in the Crowd* (1957)
* *Desire Under the Elms* (1958)
* *Wind Across The Everglades* (1958)
* *Cat on a Hot Tin Roof* (1958)
* *The Big Country* (1958)
* *Day of the Outlaw* (1959)
* *Our Man in Havana* (1959)
* *Let No Man Write My Epitaph* (1960)
* *The Spiral Road* (1962)
* *Summer Magic* (1963)
* *The Brass Bottle* (1964)
* *Ensign Pulver* (1964)
* *The Daydreamer* (1966)
* ''Jules Verne's Rocket to the Moon* (1967)
* *The Other Side of Bonnie and Clyde* (1968)
* *The McMasters* (1970)
* *The Heart Farm* (1973)
* *Hugo the Hippo* (1975)
* *Baker's Hawk* (1976)
* *Just You and Me, Kid* (1979)
* *Earthbound* (1981)
* *White Dog* (1982)
* *Uphill All the Way* (1986)
* *Two Moon Junction* (1988)
* *Alex Saves Christmas* (2011)

## Idazlanak 
* *The Wayfaring Stranger*, 1948
* *Burl Ives' Songbook*, 1953
* *Tales of America*, 1954
* *Sea Songs of Sailing, Whaling and Fishing*, 1956
* *The Wayfaring Stranger's Book'', 1962

## Kanpo estekak
Yıldırım Akbulut

**Yıldırım Akbulut** (Erzincan, 1935eko Irailaren 2a - Ankara, 2021eko apirilaren 14a) Turkiako lehen ministroa izan zen. Ama Aberriaren Alderdiko sortzaileetako kide izan zen. Barne ministro (1984-87) eta parlamentuko presidente (1987-89) izan zen. 1989an Turgut Özal presidenteak lehen ministro izendatu zuten. 1991n Mesut Yılmazek ordezkatu zuen. Berriro ere parlamentuko presidentea izan zen 2000tik 2001era.
Dom Campistron

**Dom Campistron** (Aldude, Nafarroa Beherea, 1994) euskal ilustratzaile grafiko eta marrazkilaria da.

## Ibilbidea 
Campistron Alduden jaio eta bizi da. Ilustratzaile izateko prestakuntza bidean Parisen eta Glasgown (Eskozia) bizi izan da.

2021. urtean, hitzez nahiz marrazkiz osatua den ‘Bekatorosak’ liburu grafikoa argitaratu zuen. Bertan, zazpi maitasun eta borroka istorioren lekukotza eta aitortza bildu zituen homofobiaren aurkako aldarri den liburu honetan. Horretarako, 2019ko udan Nafarroa Behereko hainbat herri txikitako zazpi lagun elkarrizketatu zituen. Liburura ekarri zituen haien borrokak, bakartasunaren mina eta bizi izan zituzten eraso homofoboak, baita beren maitasun istorioak, elkartasun eta itxaropenak ere. Liburuan behe-nafarreraren eta euskara batuaren arteko uztarketa-lana nabari da.Erasotzailea gure eremu intimoetarik at kokatzen dela, pertsona ezezaguna dela eta anitzetan atzerritarra dela sinetsarazi digute, baina ez da hala: azken urteetako ikerketek lanjera nagusiki etxean, eskolan eta eremu intimoetan kokatzen dute. (Dom Campistron)
* *Aske izan koloretan* (STEILAS, 2022)
* *Etxea*n (Haran Ubel, 2025)

## Dokumentalak 
* *Loreak belaunetan. Kulturaren zazpi ahots gazte.* (Amagoia Gurrutxaga, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dom Campistron, “Bekatorosak” liburua aurkezten. (Bideoa, 2021)
Miguel Barragán Ortiz de Zarate

**Miguel Francisco Barragán Ortiz** **de Zarate** (Ciudad del Maíz, San Luis Potosi, 1789ko martxoaren 8a - Mexiko Hiria, 1836ko martxoaren 1a), politikari eta militar mexikarra izan zen, Mexikoko presidentea izandakoa 1835 eta 1836 artean.

## Hasierako urteak eta heziketa 
Ciudad del Maízen jaio zen, San Luis Potosin, 1789ko martxoaren 8an. Bere gurasoak Miguel Barragán Jáuregui eta Clara Josefa Ortiz de Zárate Moctezuma Andrada izan ziren, biak Moctezuma Xocoyotzin enperadorearen ondorengoak. Militar izateko ikasi zuen.

Armada errealistan sartu zen eta graduz gradu igotzen joan zen: 1810ean, alferez bezala, Félix María Callejaren eta Anastasio Bustamanteren ondoan egon zen. Koronel bezala, Igualako planarekin bat egin zuen, eta 1821eko irailak 27an Mexiko Hirian sartu zen Armada Hirugaratzailearen zalditeria zuzendu zuen. Agustín de Iturbide enperadore izendatzearen aurka agertu zen, kartzelatua izan zen eta aske utzi zuten errepublika aldarrikatzean.

## Bibliografia 
* Prieto, G. (1906/1985). *Nire garaiko oroitzapenak.* "Jakin zenbat ..." bilduma, ez. 481. or. 130. Mexiko: Porrúa.

## Kanpo estekak
Maud Erreginaren golkoa

**Maud Erreginaren golkoa** () Kanadako golkoa da, Victoria uharteko hego-ekialdeko eta kontinenteko iparraldeko itsaertzeen artean dagoena. Berez Nunavuten dago.

Golkoko kostaldean oso jende gutxi bizi da, baina badira herri eta komunitate batzuk: Victoria uharteko Cambridge Bayk, 2006ko erroldaren arabera, 1477 biztanle zituen eta bere mendebaldeko muturrean dago; Gilen Erregearen uharteko Iqsuqtuq herria ere nabarmena da. Kanadak Ramsarko hitzarmena sinatu zuenean, eskualdea babestu zuen.

## Historia 
1839. urtean Peter Warren Dease eta Thomas Simpson esploratzaileek zeharkatu zuten. 1905ean Roald Amundsen norvegiar esploratzaileak Maud Galeskoa norvegiar erreginaren omenez izendatu zuen.

1845eko Franklinen espedizio galduko *HMS Erebus*en hondakinak 2014an bertan aurkitu ziren. Maud golkoaren ekialdeko zatian zeuden, O'Reilly uhartearen mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Javier Echeverría

**Francisco Javier Echeverría Migoni** (Xalapa, Veracruz, 1797ko uztailaren 25a - Mexiko Hiria, 1852ko irailaren 17a) politikari eta merkatari mexikar bat izan zen, 1841ean Mexikoko presidentea izan zena.

## Hasierako urteak eta heziketa 
1797ko uztailaren 25ean jaio zen, Xalapan, Veracruzen. Bere aita, Pedro Miguel Etxeberría Meoki (1758-1830), merkatari nafar aberats eta eragin handikoa izan zen. Ama María del Rosario Francisca Migoni Godoy (1760-1837) izan zuen, Veracruzekoa.

## Kanpo estekak
1,3-ziklohexadieno

**1,3-Ziklohexadienoa** (C2H4)(CH)4 formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da. Pinu-olioaren osagai den terpinenoa 1,3-ziklohexadienoaren deribatua da.

## Sintesia 
1,3-Ziklohexadienoa produzitzeko 1,2-dibromoziklohexanoa deshidrobromatu egiten da.

(CH2)4(CHBr)2 + 2 NaH -> (CH2)2(CH)4 + 2 NaBr + 2 H2
[ezkerrera|thumb|220x220px|Ziklohexadienoek Rutenio trikloruroarekin (RuCl3) erreakzionatzen dute (bentzeno)rutenio dikloruro dimero izeneko [Konposatu organometaliko|konposatu organimetalikoa emateko]]

## Erreakzioak 
1,3-Ziklohexadienoak zikloadizioak pairatzen ditu, Diels-Alder erreakzioarren bidezkoak adibidez.

Bestetik, 1,3-ziklohexadieno bentzeno bihur daiteke dehshidrogenazio erreakzio baten bidez, oso exotermikoa dena bidenabar.

1,3-ziklohexadienoak eta bere deribatuek metal-alkeno konplexuak eratzen dituzte, hala nola [C6H8)Fe(CO)3].

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1,4-ziklohexadienoa
* Ziklohexenoa

## Kanpo estekak
Wisconsin-Madisongo Unibertsitatea

**Wisconsin-Madisongo Unibertsitatea** (ingelesez *University of Wisconsin-Madison),* **UW-Madison**, **Wisconsin**, **Wisconsingo** **Unibertsitatea** edo **UW** izenarekin ere ezaguna**,** Wisconsingo Unibertsitate Sistemaren parte den unibertsitate publiko bat da. Madisonen, Wisconsinen (Ameriketako Estatu Batuak) dago.

1848an sortua, estatuko unibertsitaterik handiena da eta guztira 41.000 ikasle baino gehiago ditu. Unibertsitateak 20 fakultate ditu.

Wisconsin-Madison Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitate zentro handienetako bat da eta 1.000 milioi dolarreko aurrekontua du bere fakultate guztien artean ikertzeko. 

## Kirolak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wisconsin Badgers

**Wisconsin Badgers** (euskaraz: *Wisconsingo azkonarrak*) Madisonen (Wisconsin) dagoen Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko kirol taldeen izena da. Badgers taldeek NCAAk antolatzen dituen unibertsitate lehiaketetan parte hartzen dute eta Big Ten Conferenceren parte dira.

## Izenaren jatorria 
Uste denaren aurka, Wisconsingo Unibertsitateko ezizenaren jatorriak ez du zerikusirik animalien erreinuarekin. XIX. mendearen hasieran meatzaritzak estatuan funtsezko papera betetzen zuela eta meatzariak *azkonarrak bezala bizi* zirela esaten zen. Hortik dator ezizen bitxia. 

## Futbol amerikarra 
Futbol amerikarra taldea 1889an sortu zen. Bere historian zehar Big Ten Conference-ko 11 titulu irabazi ditu, eta bere 2 jokalarik Heisman Trofeo ospetsua irabazi dute. Bere garairik onena 1990eko hamarkadaren hasieran izan zen, Barry Álvarez entrenatzaile gisa kontratatu zutenean. Aldi horretan 3 Rose Bowl eta beste 3 Conference titulu irabazi zituzten.

## Saskibaloia 
Saskibaloi taldea 1898koa da, 1941ean nazio mailako titulua lortuz. Gainera, Final Fourrera 4 aldiz iritsi da (1941, 2000, 2015 eta 2015) eta 18 aldiz irabazi du (1907, 1908, 1912, 1913, 1914, 1916, 1918, 1921, 1923, 1924, 1929, 1935, 1941, 1947, 2002, 2003, 2008, 2015) bere konferentziaren ohiko fasea. Unibertsitate honetako 36 jokalarik NBAn jokatzen edo jokatu dute,  besteak beste, Michael Finley, Frank Kaminsky, Christian Steinmetz eta Walter Meanwell nabarmentzen dira.

## Txapelketa nazionalak 
goWisconsin-Madison Unibertsitateko taldeak NCAAko 28 titulu nazional lortu dituzte. Honako hauek dira:

* Boxeoa : 8 (1939, 1942, 1943, 1947, 1948, 1952, 1954, 1956)
* Gizonezkoen saskibaloia : 1 (1941)
* Gizonezkoen mendi-krosa : 5 (1982, 1985, 1988, 2005, 2011)
* Emakumezkoen mendi-krosa : 2 (1984, 1985)
* Gizonezkoen Izotz Hockeya : 6 (1973, 1977, 1981, 1983, 1990, 2006)
* Emakumezkoen izotz hockeya : 4 (2006, 2007, 2009, 2011)
* Atletismo estalian : 1 (2007)
* Gizonezkoen futbola : 1 (1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Badgersen webgune ofiziala
* Wisconsingo saskibaloiaren historia