open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goundampalayam

**Goundampalayam** Tamil Nadu estatuko Coimbatoreko barrutian (India) dagoen hiri eta udalerria da. 83.908 biztanle ditu (2011). Coimbatoretik 6 km-ra dago. Tamileraz hitz egiten da batez ere. 8.86 km²ko hedadura du.

## Demografia 
2011ko erroldaren arabera, Goundampalayamek 83.908 biztanle zituen; horietatik 42.351 gizonezkoak ziren eta 41.557 emakumezkoak. Goundampalayamek %89,88ko batez besteko alfabetatze tasa du, estatuko batez bestekoa baino handiagoa (%80,09): gizonen alfabetatzea %93,10ekoa da, eta emakumeen alfabetatzea %86,62koa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontrol Lerroa

**Kontrol Lerroa** (LOC, ingelesezko siglen arabera) India eta Pakistanen arteko muga militarra izendatzeko erabiltzen da, Jammu eta Kaxmirren antzinako printzerriaren lurraldean. Muga horrek ez du nazioarteko aitorpenik. Hasiera batean «Su-eten lerro» bezala ezagutu zen eta gero, 1972ko uztailaren 3ko Simlako Akordioaren ondoren, «Kontrol Lerro» izena jaso zuen. Indiaren kontrolpean dagoen antzinako printze-estatuaren zatiak Jammu eta Kaxmirreko lurraldea osatzen du, Pakistanek kontrolatutako eskualdeak Gilgit-Baltistan eta Azad Kaxmirreko probintzien artean banatzen diren bitartean. Kontrol Lerroaren punturik iparraldekoenari NJ9842 deritzo.

Beste armistizio lerro batek Indiako aldea, Jammu eta Kaxmir, Txinako zatitik bereizten ditu, Aksai Chin izenekoa. Ekialderago dago eta Egungo Kontrol Lerroa (*Line of Actual Control*, LAC, ingelesez) deitzen zaio.

## Indiako Kaxmirren Hesia 
Indiako Kaxmirreko Hesia (*Indian Kashmir barrier* ingelesez) 550 kilometroko hesi bat da, Pakistan eta India arteko Kontrol Lerroaren 740 kilometroen paraleloan doana. Indiako gobernuak eraiki zuen eta herrialde horrek kontrolatzen duen lurraldearen barruan dago. Pakistango militante separatisten arma-kontrabandoa eragozteko eraiki zen.

Hesia 2,4 eta 3,7 metro arteko altuerako bi hesi-ilarek eta alanbre-hesiek osatzen dute. Biak elektrifikatuta daude, eta mugimendu-sentsoreen, irudi termikoen gailuen eta alarmen sare batera konektatuta daude. Alanbre-hesien arteko lur-zerrenda estua minatuta dago.

1990eko hamarkadan hasi ziren hesia eraikitzen, baina hurrengoan gelditu zen, India eta Pakistanen arteko liskarrak areagotu zirelako. 2003ko azaroan armistizio bat sinatu ondoren, berriro ekin zitzaien obrei, eta 2004ko amaieran amaitu ziren. Indiako iturri militarren arabera, hesiak %80 murriztu du Pakistango separatisten kopurua, soldaduei eraso egiteko estatuaren parte indiarrera gurutzatzen zutenena, alegia.

Pakistan hesia eraikitzearen aurka agertu da, bi estatuen arteko aldebiko akordioak zein Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak eskualdeari buruz emandako ebazpenak hausten dituela argudiatuta. Pakistanen iritziz, Jammu eta Kaxmirren arteko muga ez dago mugarriztaturik, eta hesitutako muga ezin da eraiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarmistha Pritam

**Sarmistha Pritam** (; Phulaguri, Nagaon, Assam, 1987ko abenduaren 18a) indiar assamerazko idazlea eta aktibista da, haurtzaroko muskulu-atrofia espinala duten pertsonen eskubideen alde borrokatzen dena.

## Bizitza 
Sarmistha Pritam 1987ko abenduaren 18an jaio zen Phulagurin (Nagaon, Assam). Bost urte zituela, haurtzaroko muskulu-atrofia espinala diagnostikatu zioten, zortzi urterekin narriadura fisiko nabarmenak eragin zizkiona.

Zientzia sustatzen duen Ellora Vigyan Mancha gobernuz kanpoko erakundeko kidea da.

2021ean, Bobby Sarma Baruah zinemagileak iragarri zuen bere hurrengo filma, *Deoka*, Pritamen bizitzan oinarrituta egongo zela.
* Homan Bargohani Bata literatura saria (*Rang* eleberriagatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benetako Kontrol Lerroa

**Benetako Kontrol Lerroa** Txina eta Indiaren arteko benetako muga da. 4.057 km-ko luzera du eta Indiako iparraldeko estatuen lurraldea zeharkatzen du: mendebaldean Ladakh eta Kaxmir, erdialdean Uttarakhand eta Himachal, eta ekialdean Sikkim eta Arunachal. 1959ko urriaren 24an Zhou Enlai Txinako lehen ministroak Nehru Indiako lehen ministroari bidalitako gutun batean erabili zuen lehena terminoa muga aipatzeko.

## Terminoaren jatorria 
1959ko azaroaren 7an datatutako gutun batean, Zhoulek Nehruri esan zion LACa honako hau zela: "McMahon lerroa ekialdean eta estatu bakoitzak mendebaldean bere kontrola gauzatzeko erabiltzen duen lerroa. Txina eta Indiaren arteko 1962ko gerran, Nehruk adierazi zuen ez zekiela lerroa non zegoen:

"Ez du zentzurik Txinak 'benetako kontrol lerroa' deitzen dioten horretatik hogei kilometrora erretiratzeko egin duen eskaintzak. zer da 'kontrol- erro' hori? irailaren hasieratik zuen erasoarekin sortu duzuen lerroa al da? Berrogei edo 60 kilometro eraso militar nabarmen batean aurreratzea eta bi bandoetatik 20 kilometro erretiratzea eskaintzea inor engainatzen ez duen manipulazioa da"

Zhouk erantzun zuen LAC zela "funtsean 1959ko azaroaren 7an Txina eta Indiaren artean zegoen benetako kontrol lerroa. Zehazki definituz, mendebaldeko sektorean bat dator McMahon lerroa deritzonarekin, eta erdiko eta ekialdeko sektoreetan bat dator Txinak tinko seinalatu duen erabilera tradizionaleko lerroarekin"

Terminoak onarpen legala lortu zuen 1993an eta 1996an Txina eta Indiaren artean sinatutako akordioetan. 1996ko akordioaren arabera, "ezein estatuk ez du gaindituko benetako kontrol lerroa"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idalmis Bonne

**Idalmis Bonne** (1971ko otsailaren 2a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lázaro Borges

**Lázaro Borges** (1986ko ekainaren 19a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yameisi Borlot

**Yameisi Borlot** (1991ko otsailaren 18a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aparailu (nautika)

**Aparailua** belaontzi bateko oihal, masta eta soka multzoa da, hau da, ontzia mugiarazten duen atal multzoa. Haizearen indarra beletara transmititzen da zuzenean. Belek mastei eta sokei transmititzen diete indarra, belen formaren eta disposizioaren arabera. Azkenik, multzo osoak kroskoraino bultzada transmititzen du, ontzia ur gainean mugiaraziz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jason Isaacs

**Jason Isaacs** (1963ko ekainaren 6a, Liverpool, Merseyside), ingeles aktore bat da. Maiz izaera gaiztoa edo zorrotzeko pertsonaiak antzeztu izan ohi ditu.

Antzeztutako film eta telesail nabarmenen artean honakoak daude: *Event Horizon* (1997), *Armageddon* (1998), *The Patriot* (2000), *Black Hawk Down* (2001), *Harry Potter film saila* (2002–2011), *Peter Pan* (2003), *Fury* (2014), *The Death of Stalin* (2017), *Mass* (2021), *Operation Mincemeat* (2021) eta *The White Lotus* (2025).

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Walter Hauser

**Walter Hauser** (Wädenswil 1837ko maiatzaren 1a – Berna, 1902ko urriaren 22a) suitzar enpresaburu eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1892an eta 1900ean.

Ezin izan zuen farmazia nahi bezala ikasi, eta anaia zaharra hil ondoren, familiako larru-zurratze enpresan aritu behar izan zuen. Armadako ofiziala izan zen, koronel maila lortu zuen eta Wädenswilleko suhiltzaileak ere zuzendu zituen.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kidea izan zen, erreforma sozialen, estatu zentralizatuaren eta demokrazia zuzenaren aldekoa. 1868an, Zürich kantonamenduko diputatu hautatu zuten, eta, ondoren, kantoi horretako Kontseilu Handiko eta Estatu Kontseiluko kide izan zen.

1869an Suitzako Estatu Kontseiluko kide aukeratu zuten eta 1874ko Konstituzioaren lanketan parte hartu zuen. 1875ean politikatik erretiratzea erabaki zuen, baina lau urte geroago itzuli zen, familiaren enpresa saldu ondoren. Suitzako Estatuen Kontseiluko kide izan zen eta erakundearen buru izan zen 1883-1884an.

1889ko Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen hil zen arte. Sail militarra zuzendu zuen urtebetez, eta Finantza eta Aduana saila hamaika urtez. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen birritan, 1892 eta 1900 urteetan.
Sonia Bisset

**Sonia Bisset** (1971ko apirilaren 1a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariarosa Dalla Costa

**Mariarosa Dalla Costa** (Treviso, 1943ko apirilaren 28a) Italiako marxista feminista autonomiazalea da. Nazioarteko feminismoaren kide historikoa da. XX. mendeko hirurogeita hamargarren hamarkada hasieran Selma Jamesekin batera hainbat eztabaida proposatu zituen: etxeko lanak ordaindu beharra, familia produkzio-gune gisa ulertzea eta emakumeak lan-indarra ugaltzen zuela aitortzea.

## Ibilbidea 
1967an Jurisprudentzian lizentziatu zen, Zuzenbidearen Filosofian tesi bat eginez Enrico Opocher irakaslearekin. Geroago, Antonio Negrirekin aritu zen lankidetzan. Hau Zientzia Politikoen Fakultateko Estatuaren Doktrinaren Katedrako titularra zen.

Irakaslea da Paduako Unibertsitateko Zientzia Politikoen Fakultatean.

Bere *Potere femminile e sovversione sociale* testua 1972ko martxoan argitaratu zen. Selma Jamesen *Il posto della* donna idatzia ere barnean zuen. Urte bereko urrian Erresuma Batuan argitaratu zen. "Etxeko lanen inguruko eztabaida" abiatu zuen testuak. Etxeko lanak kapitalaren funtzionamendurako beharrezkoa den lan erreproduktibo gisa definitu zituen, eta soldata harremanik ez zuenez, ikusezin bihurtuta zegoen.

1972an Nazioarteko Kolektibo Feminista sortu zuen Paduan, Selma James (Londres), Silvia Federici (New York) eta Brigitte Galtier (Paris) kideekin batera. Ugalketa lanaren inguruko eztabaida sustatu nahi zuten, eta hainbat herrialdetako ekintzak koordinatu. Denbora gutxian sare garrantzitsu bat sortu zen etxeko lanaren soldataren alde (Wages for housework Groups and Committees).

Lotta Femministako kide, Dalla Costak Italiako Operaismoaren kritika gisa garatu zuen bere analisia.

Garapen kapitalistan emakumeek bizi duten egoera aztertzen eman du bere ibilbidea, azterketa horiek eta planetaren iraunkortasunerako baldintza ekologikoen inguruko ikerketa uztartuz. 

## Bibliografia euskaraz 
* Dalla Costa eta James (2025), *Emakumeen boterea eta komunitatearen iraultza*, Katakrak, Iruñea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphy Manjaly

**Raphy Manjaly** (; Vendore, Kerala, 1958ko otsailaren 7a) indiar elizgizon katolikoa da. 2007tik 2012ra Varanasiko apezpikua izan zen, 2013tik 2020ra Allahabadeko apezpikua, eta 2020tik aurrera Agrako artzapezpikua da.

## Bizitza 
Kathreena eta M. V. Chackoren semea, Manjaly 1958ko otsailaren 7an jaio zen Indiako Kerala estatuan. Lehen hezkuntza Vendoreko San Frantzisko Xabierkoaren eskolan jaso zuen eta bigarren hezkuntza Alagappa Nagarreko Trichur eskolan. 1973an Agrako San Laurendi apaizgaitegi txikian sartu zen eta 1975ean Allahabadeko eskualdeko San Jose apaizgaitegi nagusian. Filosofia eta teologia ikasketak 1983an amaitu zituen. Gainera, Agrako Unibertsitatean graduatu zen eta graduondoko ikasketak egin zituen. Espiritualtasunean doktoregoa egin zuen Erromako Angelicum Unibertsitatean.

1983ko maiatzaren 11n apaiztu zen Siro-malabar Eliza Katolikoan, Keralako Trichurreko artxidiozesiako Santa Maria elizan. 2013ko urriaren 17an, Frantzisko aita santuak Allahabadeko apezpiku izendatu zuten eta 2013ko abenduaren 3an hartu zuen kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert D'Souza

'''Albert D'Souza''' (Moodubelle, Karnataka, 1945eko abuztuaren 4a) indiar elizgizon katolikoa da. 1992tik 2007ra Lucknowko apezpikua izan zen eta 2007tik 2020ra Agrako artzapezpikua.

## Bizitza 
Emmanuel (Monnu Master) eta Magdalene D’Souzaren hamabi seme-alabetatik zortzigarrena, Albert D'Souza 1945eko abuztuaren 4an jaio zen Moodubellen, Mangalore hiritik gertu. Bere lau anaia apaizak dira eta bi apezpikuak. Anaietako bat, Edwin D'Souza apaiza, Ontarioko Mississaugako Santa Marta eta Santa Maria elizako parrokoa da.

Moodubelleko San Laurendi eskola katolikoan ikasi zuen. 2007ko apirilaren 16an, Benedikto XVI.ak Agrako hamargarren artzapezpiku izendatu zuen. Indiako apezpiku-konferentzia katolikoaren batzordeko buru izan zen. 2020ko azaroaren 12an erretiroa hartu zuen, 75 urte bete baitzituen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aamir Khan

**Aamir Khan** (Mumbai, India, 1965eko martxoaren 14a) aktore, zinemagile eta telebistako gizon indiarra da, hindi filmetan lan egiten duena. Komunikabideetan "Mr. Perfionist" izenarekin ezaguna, hainbat genero zinematografikotan egindako lanagatik da ezaguna, batez ere hezkuntza eta genero berdintasuna bezalako gai sozialak jorratzen dituzten filmetan, edo gizartean, Indian zein atzerrian, eragin positiboa dutenetan. 30 urtetik gorako ibilbidean, Khan zinema indiarreko aktore nabarmenetako bat da. Sari ugari jaso ditu Khanek, tartean bederatzi Filmfare sari, lau Zinema Sari Nazional eta AACTA sari bat. Indiako Gobernuak ohoratu zuen Padma Shirekin 2003an eta Padma Bhushanekin 2010ean, eta Txinako Gobernuaren ohorezko titulua jaso zuen 2017an.

Aamir Khan lehen aldiz agertu zen pantailan haurrentzako aktore gisa, osaba Nasir Hussainek zuzendutako *Yaadon Ki Baaraat* (1973) filmean. Helduetan, *Holi* (1984) filmean egin zuen lehen lana. *Qayamat Se Qayamat* Tak-en (1988) paper nagusi batekin hasi zuen bere aktoretza ibilbide osoa. Raakh-en (1989) egindako lanari esker, Zinemako Sari Nazionalaren aipamen berezia jaso zuen. 1990eko hamarkadan finkatu zen aktore nagusi gisa, arrakasta komertziala izan zuten hainbat filmetan parte hartu baitzuen, hala nola *Dil* (1990), *Rangeela* (1995), *Raja Hindustani* (1996), Aktore Onenaren Filmfare Saria irabazi zuena, eta *Sarfarosh* (1999).

1999an Aamir Khan Productions sortu zuen. Bere lehen filma, *Lagaan* (2001),  izendatua izan zen, eta horri esker film herrikoi onenaren Zinema Sari Nazionala eta beste bi Filmfare sari (aktore onenarena eta film onenarena) lortu zituen. *Dil Chahta* Hai] (2001) filmean egin zuen emanaldiak ere laudorioak jaso zituen. Lau urteko etenaldiaren ondoren, Khan berriro agertu zen paper protagonistetan, batez ere *Fanaa* (2006) eta *Rang De Basanti* (2006) filmetan. Zuzendari gisa Taare Zameen Par (2007) filmarekin egin zuen debuta, eta Filmfare Saria eman zioten Pelikula Onenari eta Zuzendari Onenari. Khanen arrakasta komertzial handienak *Ghajini* (2008), *3 Idiots* (2009), *Dhoom 3* (2013), *PK* (2014), eta *Dangal* (2016) filmek lortu zituzten. Horietako bakoitzak Indiako film arrakastatsuena izatearen errekorra izan zuen. [16] Khanek Filmfare-n Aktore Onenaren bere hirugarren saria irabazi zuen *Dangal* filmagatik.

Jarraitzaile ugari ditu, batez ere Indian eta Txinan, eta Newsweekek "munduko zinema izarrik handiena" bezala deskribatu du. Munduko 500 musulman *eragin*garrienen artean sartu izan da erregularki. *Satyamev Jayate* telebista elkarrizketa saioa ere sortu eta aurkeztu zuen. Gizarte-erreformatzaile gisa egindako lanari esker, munduko eragin handieneko pertsonen Time 100 zerrendan agertu zen 2013an.

2001ean, Aamir Khan Productions produkzio-etxea sortu zuen, Kiran Rao bigarren emaztearekin. 2010ean Indiako Gobernuaren Padma Bhushan saria jaso zuen.

## Filmografia 
### Aktorea 
### Playbacka 
### Ekoizlea 
### Gidoilaria/Zuzendaria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Facebookeko gune ofiziala
Agrako artxidiozesia

**Agrako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1784ko maiatzaren 17an ezarri zen Hindustango *sui iuris* misio gisa, 1820an Tibet-Hindustango bikariotza apostoliko egin zen, 1846an Agrako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1886ko irailaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Agran dago. Egun artzapezpikua Raphy Manjaly da.

## Ordinarioak 
### Tibet-Hindustango bikario apostolikoak 
* Zenobio Maria Benucci (1820-1824)
* Antonino Pezzoni (1826-1842)
* Giuseppe Borghi (1842-1846)

### Agrako bikario apostolikoak 
* Giuseppe Borghi (1846-1849)
* Gaetano Carli (1849-1856)
* Andjelik Juraj Bedenik (1861-1866)
* Michael Angelus Jacobi (1868-1886)

### Agrako artzapezpikuak 
* Michael Angelus Jacobi (1886-1891)
* Emanuel Alphonsus van den Bosch (1892-1897)
* Carlo Giuseppe Gentili (1898-1916)
* Angelo Raffaele Bernacchioni (1917-1937)
* Evangelista Latino Enrico Vanni (1937-1955)
* Dominic Athaide (1956-1982)
* Cecil DeSa (1983-1998)
* Vincent Conçessao (1998-2000)
* Oswald Gracias (2000-2006)
* Albert D’Souza (2007-2020)
* Raphy Manjaly (2020-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Giuseppe Angelo di Fazio (bikario apostoliko lagunkidea; 1836-1837)
* Giuseppe Borghi (bikario apostoliko lagunkidea; 1838-1842)
* Gaetano Carli (bikario apostoliko lagunkidea; 1842-1849)
* Evangelista Latino Enrico Vanni (1928-1937)
* Joseph Bartholomew Evangelisti (1952-1956)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samanea saman

[thumb|Lekak eta saman (Samanea saman) haziak. [Acarigua-Araureko elizbarrutia|Acarigua, Portuguesa estatua, Venezuela. ]]
thumb|439x439px|Samanaren anbarra.
***Samanea saman***, **euriaren zuhaitza**, '*zenizaro*, **zenizero** **Caracaseko coujia** , '*saman*, **tamarindo** izenez ere ezaguna, 20 m-rainoko zuhaitz-espezie botaniko bat da, altu eta zabala, koroa handi eta simetrikoz osatua. Fabaceae familiakoa da (Fabales ordena). *Samanea* etimologia Hego Amerikako *saman* izenetik datorkio, Venezuelako zuhaitz enblematikoetako bat da.

## Erreferentziak
Don Det

**Don Det** (Laoseraz: ດອນເດດ) Mekong ibaian dagoen uharte bat da, Si Phan Don ibai-uhartedian Laos hegoaldeko Champasak probintzian.

## Historia
Don Det–Don Khon trenbideak 7 kilometroko zabalera estuko burdinbidea zen, Don Det eta Don Khon uharteetan. 1893an ireki zen Mekong ibaian zehar itsasontziak, merkantziak eta bidaiariak garraiatzeko, eta 1940ko hamarkadaz geroztik itxita dago.

## Erreferentziak
Ajmerreko elizbarrutia

**Ajmerreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1890ean ezarri zen Rajputanako *sui iuris* misio gisa, 1891n prefetura apostoliko mailara igo zen, 1913ko maiatzaren 22an Ajmerreko elizbarruti egin zen, 1955eko maiatzaren 13an Ajmer eta Jaipurreko elizbarrutia izena hartu zuen eta 2005eko uztailaren 20an aurreko izena berreskuratu zuen. Apezpikuaren egoitza Ajmerren dago. Egun apezpikua John Carvalho da.

## Ordinarioak 
### Rajputanako prefektu apostolikoak 
* Bertrand Radigue (1891-1903)
* Fortunat-Henri Caumont (1903-1913)

### Ajmerreko apezpikuak 
* Fortunat-Henri Caumont (1913-1930)
* Mathurin-Pie Le Ruyet (1931-1938)
* Guy-Léandre Le Floch (1939-1946)
* Leo D’Mello (1949-1955)

### Ajmer eta Jaipurreko apezpikuak 
* Leo D’Mello (1955-1978)
* Ignatius Menezes (1978-2005)

### Ajmerreko apezpikuak 
* Ignatius Menezes (2005-2012)
* Pius Thomas D'Souza (2012-2024)
* John Carvalho (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Amor Beguiristain

**María Amor Beguiristain Gúrpide** (Iruñea, 1949ko irailaren 12a) historiaurreko antropologo, etnologo eta arkeologo nafarra da, Nafarroako Unibertsitateko Historiaurreko katedraduna, eta *Etniker* Proiektuaren Nafarroako arduraduna, "Euskal Herriko Atlas Etnografikoaren" landa-ikerketa eta edizioa garatzen dituena.

## Biografia 
Iruñean jaio zen 1949an. Obanosen, bere amaren jaioterrian, igaro zuen haurtzaroa, eta zortzi anai-arrebetatik seigarrena izan zen. 1959an  Iruñeko Gurutzeko Plazako Institutuan eredu librean, Batxilergoko ikasketak hasi zituen eta ondoren Guadalajarara joan zen bere ikasketak jarraitzera.

Historiako karrerako hirugarren maila ikasten ari zenean, Urbasa mendilerroko multzo Paleolitikoa aurkitu zuen, Andasarri, Aranzaduiako aztarnategiekin. Gertaera horrek Paleolitoa eta gizakiaren jatorria aztertzera eraman zuen. Antzinako Historian graduatu zen  1972-73an Nafarroako Unibertsitatean .

1980an doktoratu zen Nafarroako Unibertsitatean, Ignacio Barandiaran Maeztuk zuzendutako “Bizi-toki aztarnategiak Ebro Haran Garaian Neolitoan eta Brontze Aroan ” tesiarekin.

Jose Migel Barandiaranen dizipulua izan zen. Barandiaranek etnografiaren arloan sartu zuen eta berarekin indusketetan parte hartu zuen Kantabrian, Aragoi Beherean eta Nafarroan. Enrique Vallepí tipologoaren ikaslea ere izan zen. Alejandro Marcos Pousen bidez arkeologia klasikoan sartu zuen Herraméllurin (Errioxa), La Merceden eta Kordobako Arkeologia Museoan. Georges Laplace irakaslearen ikastaroetara joan zen Arudyko Eruri Ikasketa Zentroan (Pirinio Atlantikoak Departamendua, Frantzia). Irakaskuntza horiek “Nafarroako Unibertsitateko Historiaurrea eta Etnologia ” arloko ikasleei transmititu zien irakasle gisa egondako urteetan.

### Irakaskuntzan eta ikerketan egindako ibilbidea 
Nafarroako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultateko Historiaurrea eta Etnologia irakaslea 1973-74 ikasturtetik 2015eko irailera, eta ordutik aurrera, irakasle emeritua.

ANECAk eskatuta, "Humanitateetako Lizentziaturaren Liburu Zuria" egiteko Humanitateen Unibertsitate Arteko Batzordeko idazkaria izan da. "Anuario de Eusko-Folklore" eta "Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra" aldizkarietako zuzendaritza kontseiluko kidea da.

Nafarroako Ikasketa Historikoen Elkartearen bazkide sortzaileetako bat da. *Obanos,Bidegurutzea* bilduma zuzendu du. . Horrez gain, 3 urtez  zuzendu zuen Vianako Printzea Erakundean, Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra (Nafarroako Etnologia eta Etnografia Koadernoak). "Etniker-Euskalerria"  eta "Atlas Etnográfico de Vasconia" lanaren Erredakzio Batzordeko kide da eta baita  Etnografia Ikerketa Taldeen Eskualde arteko Batzordeko kidea ere.

## Bizitza pertsonala 
Francisco Javier Zubiaur Carreño Artearen Historian doktorearekin ezkonduta dago, eta 5 seme-alaba ditu.

## Erreferentziak
Allahabadeko elizbarrutia

**Allahabadeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1845eko otsailaren 7an ezarri zen Patnako bikariotza apostoliko gisa eta 1886ko irailaren 1ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Prayagrajen dago. Egun apezpikua Louis Mascarenhas da.

## Ordinarioak 
### Patnako bikario apostolikoak 
* Anastasius Hartmann (1845-1854)
* Athanasius Zuber (1854-1859)
* Anastasius Hartmann (1860-1866)
* Paul Tosi (1868-1880)
* Benedetto Valeri (1880-?)
* Francesco Vincenzo Pesci (1881-1886)

### Allahabadeko apezpikuak 
* Francesco Vincenzo Pesci (1886-1896)
* Carlo Giuseppe Gentili (1897-1898)
* Vittore Gaetano Sinibaldi (1899-1902)
* Petronio Francesco Gramigna (1904-1917)
* Giuseppe Angelo Poli (1917-1946)
* Leonard Joseph Raymond (1947-1964)
* Raymond D’Mello (1964-1969)
* Alfred Fernández (1970-1975)
* Baptist Mudartha (1976-1988)
* Isidore Fernandes (1988-2013)
* Raphy Manjaly (2013-2020)
* Louis Mascarenhas (2023-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Lorenzo a Cento (bikario apostoliko langunkidea; 1853)
* Giuseppe Angelo Poli (1915-1917)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Anastasius Hartmann Jainkoaren mirabea

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bareillyko elizbarrutia

**Bareillyko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1989ko urtarrilaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bareillyen dago. Egun apezpikua Ignatius D'Souza da.

## Ordinarioak 
* Anthony Fernandes (1989-2014)
* Ignatius D’Souza (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaipurreko elizbarrutia

**Jaipurreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 2005eko uztailaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jaipurren dago. Egun apezpikua Joseph Kallarackal da.

## Ordinarioak 
* Oswald Lewis (2005-2023)
* Joseph Kallarackal (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhansiko elizbarrutia

**Jhansiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1940ko urtarrilaren 12an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1954ko uztailaren 5ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Jhansin dago. Egun apezpikua Wilfred Gregory Moras da.

## Ordinarioak 
### Jhansiko prefektu apostolikoa 
* Francis Xavier Fenech (1946-1954)

### Jhansiko apezpikuak 
* Francis Xavier Fenech (1954-1967)
* Baptist Mudartha (1967-1976)
* Frederick D’Souza (1977-2012)
* Peter Parapullil (2012-2024)
* Wilfred Gregory Moras (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Wilfred Gregory Moras (2024)

## Apezpiku laguntzailea 
* Baptist Mudartha (1963-1967)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucknowko elizbarrutia

**Lucknowko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1940ko urtarrilaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lucknown dago. Egun apezpikua Gerald John Mathias da.

## Ordinarioak 
* Albert Conrad de Vito (1946-1970)
* Cecil DeSa (1971-1983)
* Alan Basil de Lastic (1984-1990)
* Albert D'Souza (1992-2007)
* Gerald John Mathias (2007-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldobrandeschi

**Aldobrandeschitarrak** konde-familia noble bat izan ziren, Erdi Aroan Maremma eta Monte Amiata inguruko lurralde zabalak menderatu zituena, gaur egun Toscana eta Lazio eta Sienako Valdelsaren arteko mugan kokatuak.

## Erreferentziak
Richard Curtis

**Richard Whalley Anthony Curtis** (Wellington, 1956ko azaroaren 8a) britainiar zinema gidoilari eta zuzendaria da.

Curtis Zeelanda Berrian jaio zen, errefuxiatu chevoslovakiar baten semea. Hainbat herrialdetan bizi izan zen familiarekin hamaika urterekin Ingalaterran bizitzen jarri aurretik.

Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta han Rowan Atkinson ezagutu zuen. Elkarrekin telesailetarako gidoiak idazten hasi ziren.

Curtisek arrakasta handia lortu zuen *Four Weddings and a Funeral* komedia filmaren gidoiarekin 1994an. 2003an *Love Actually* zuzendu zuen, bere lehen filma.

## Filmografia 
### Zinema 
**Film laburrak**

**Film luzeak**

**Aktorea**

### Telefilmak 
**Minisailak**

**Telebistarako bereziak**

#### Telefilmak 
**Film laburrak**
Udaipurreko elizbarrutia

**Udaipurreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1984ko abenduaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Udaipurren dago. Egun apezpikua Devprasad John Ganawa da.

## Ordinarioak 
* Joseph Pathalil (1984-2012)
* Devprasad John Ganawa (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varanasiko elizbarrutia

**Varanasiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1946ko uztailaren 11n ezarri zen Gorakhpurreko prefetura apostoliko gisa, 1958ko irailaren 17an Benares-Gorakhpurreko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1970eko ekainaren 5ean Banarasko elizbarruti egin zen eta 1971ko maiatzaren 14an Varanasiko elizbarruti. Apezpikuaren egoitza Varanasin dago. Egun apezpikua Eugene Joseph da.

## Ordinarioak 
### Gorakhpurreko prefektu apostolikoa 
* Joseph Emil Malenfant (1947-1958)

### Benares-Gorakhpurreko prefektu apostolikoa 
* Joseph Emil Malenfant (1958-1970)

### Banarasko apezpikua 
* Patrick Paul D’Souza (1970-1971)

### Varanasiko apezpikuak 
* Patrick Paul D’Souza (1971-2007)
* Raphy Manjaly (2007-2013)
* Eugene Joseph (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mana mendia

**Mana mendia** (Hindi: मना पर्वत) Indiako mendi bat da. Uttarakhanden kokatutako bosgarren mendirik altuena da. Nanda Devi da kategoria honetako mendirik altuena. Mana gailurrera bi bide ezagutzen dira: bata ekialdekoa da, Ekialdeko Kamet glaziarraren bidez, eta bestea hegoaldekoa, Nagthuni eta Banke Kund glaziarraren bidez.

Mana mendia lehen aldiz bakarka igo zuen Frank Smythek 1937an, bere Loreen Harana espedizio ospetsuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bangaloreko artxidiozesia

**Bangaloreko artxidiozesia** (, ,, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1940ko otsailaren 13an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1953ko irailaren 19an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Bangaloren dago. Egun artzapezpikua Peter Machado da.

## Ordinarioak 
### Bangaloreko apezpikuak 
*Mauric Despatures (1940-1942)
*Thomas Pothacamury (1942-1953)

### Bangaloreko artzapezpikuak 
* Thomas Pothacamury (1953-1968)
* Duraisamy Simon Lourdusamy (1968-1971)
* Packiam Arokiaswamy (1971-1986)
* Alphonsus Mathias (1986-1998)
* Ignatius Paul Pinto (1998-2004)
* Bernard Moras (2004-2018)
* Peter Machado (2018-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Duraisamy Simon Lourdusamy (1962-1964)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Duraisamy Simon Lourdusamy (1962-1964)
* Arokia Raj Satis Kumar (2024-)
* Joseph Susainathan (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belgaumeko elizbarrutia

**Belgaumeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1953ko irailaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Belgaumen dago. Egun apezpikua Derek Fernandes da.

## Ordinarioak 
* Michael Rodrigues (1953-1964)
* Fortunato da Veiga Coutinho (1964-1967)
* Ignatius P. Lobo (1967-1994)
* Bernard Moras (1996-2004)
* Peter Machado (2006-2018)
* Derek Fernandes (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Fortunato da Veiga Coutinho (1962-1964)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellaryko elizbarrutia

**Bellaryko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1928ko ekainaren 15ean ezarri zen *sui iuris* misio gisa eta 1949ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Bellaryn dago. Egun apezpikua Henry D'Souza da.

## Ordinarioak 
### Bellaryko *sui iuris* misioko nagusiak 
* Ernesto Reilly (1928-1934)
* John Forest Hogan (1934-1949)

### Bellaryko apezpikuak 
* John Forest Hogan (1949-1962)
* Ambrose Papaiah Yeddanapalli (1963-1992)
* Joseph D'Silva (1992-2006)
* Henry D'Souza (2008-)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Francis Xavier Kroot Jainkoaren mirabea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chikmagalurreko elizbarrutia

**Chikmagalurreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1963ko azaroaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Chikmagalurren dago. Egun apezpikua Anthony Swamy Thomasappa da.

## Ordinarioak 
* Alphonsus Mathias (1963-1986)
* John Baptist Sequeira (1987-2006)
* Anthony Swamy Thomasappa (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gulbargako elizbarrutia

**Gulbargako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 2005eko ekainaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kalaburagin dago. Egun apezpikua Robert Miranda da.

## Ordinarioak 
* Robert Miranda (2005-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karwarreko elizbarrutia

**Karwarreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1976ko urtarrilaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Karwarren dago. Egun apezpikua Duming Dias da.

## Ordinarioak 
* William Leonard D'Mello (1976-2007)
* Derek Fernandes (2007-2019)
* Duming Dias (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Si Phan Don

**Si Phan Don** (laoseraz: ສີ່ພັນດອນ «4.000 uharte» esan nahi duena)​ Mekong ibaian dagoen uhartedi bat da, Champasak probintziaren hegoaldean, Asiako Laosen.​ Si Phan Donek uharte ugari ditu, eta horietako erdiak urpean geratzen dira Mekong ibaiak gainezka egiten duenean. Si Phan Don uhartediko uharte nagusiak Don Khong (handiena), Don Det eta Don Kho dira.

Si Phan Don uhartediaren ezaugarri nagusiak dira:
* Laosko lehen trenbidearen aztarnak, Don Det - Don Kho trenbide estuko trenbidea, frantsesek eraiki zutena ontziei Mekong ibaian zehar salgaiak eta bidaiariak garraiatzeko aukera emateko.
* Irrawaddyko (Pakha) ur gezako izurdeak don Kho uhartetik kanpo itsasontziz ikus daitezkeenak eta, ustez, desagertzeko arriskuan egon daitezkeenak.
* Khone Phapheng-eko ur-jauziak, ur-laster gaindiezin eta haserretuek zeinek trenbidearen eraikitzea ekarri baitzuten.

## Erreferentzia
Mangaloreko elizbarrutia

**Mangaloreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1853ko martxoaren 13an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1886ko irailaren 1ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Mangaloren dago. Egun apezpikua Peter Paul Saldanha da.

## Ordinarioak 
### Mangaloreko bikario apostolikoak 
* Marie Ephrem Garrelon (1870-1873)
* Nicolaus Maria Pagani (1885-1886)

### Mangaloreko apezpikuak 
* Nicolaus Maria Pagani (1886-1995)
* Abbondio Cavadini (1895-1910)
* Paolo Carlo Perini (1910-1923)
* Valerian Joseph de Souza (1928-1930)
* Vittore Rosario Fernandes (1931-1955)
* Basil Salvador Theodore Peres (1955-1958)
* Raymond D'Mello (1959-1964)
* Basil Salvadore D'Souza (1965-1996)
* Aloysius Paul D'Souza (1996-2018)
* Peter Paul Saldanha (2018-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Basil Salvador Theodore Peres (1952-1955)

## Apezpiku laguntzailea 
* Aloysius Paul D'Souza (1996)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Raymond Francis Camillus Mascarenhas Jainkoaren mirabea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mysoreko elizbarrutia

**Mysoreko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1850ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1886ko irailaren 1ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Mysoren dago. Egun apezpikua Francis Serrao da.

## Ordinarioak 
### Mysoreko bikario apostolikoak 
* Étienne-Louis Charbonnaux (1850-1873)
* Joseph-Auguste Chevalier (1873-1880)
* Jean-Yves-Marie Coadou (1880-1886)

### Mysoreko apezpikuak 
* Jean-Yves-Marie Coadou (1886-1890)
* Eugène-Louis Kleiner (1890-1910)
* Augustin-François Baslé (1910-1915)
* Hippolyte Teissier (1916-1922)
* Maurice Despatures (1922-1940)
* René-Jean-Baptiste-Germain Feuga (1941-1962)
* Mathias Fernandes (1963-1985)
* Francis Michaelappa (1986-1993)
* Joseph Roy (1994-2003)
* Thomas Anthony Vazhapilly (2003-2017)
* Kannikadass William Antony (2017-2024)
* Francis Serrao (2025-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Eugène-Louis Kleiner (1890)
* Augustin-François Baslé (1905-1910)

## Apezpiku laguntzailea 
* Albert Vincent D'Souza (1959-1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shimogako elizbarrutia

**Shimogako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1988ko azaroaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Shimogan dago.

## Ordinarioak 
* Ignatius Paul Pinto (1988-1998)
* Gerald Isaac Lobo (1999-2012)
* Francis Serrao (2014-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udupiko elizbarrutia

**Udupiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 2012ko uztailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Udupin dago. Egun apezpikua Leslie Clifford D'Souza da.

## Ordinarioak 
* Gerald Isaac Lobo (2012-2026)
* Leslie Clifford D'Souza (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bhopalgo artxidiozesia

**Bhopalgo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1963ko irailaren 13an ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza Bhopalen dago. Egun artzapezpikua Arockia Sebastian Durairaj da.

## Ordinarioak 
* Eugene Louis D'Souza (1963-1994)
* Paschal Topno (1994-2007)
* Leo Cornelio (2007-2021)
* Arockia Sebastian Durairaj (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lente (ibaia)

**Lente** Grosseto probintziaren hego-ekialdeko muga zeharkatzen duen erreka bat da. Fiora ibaiaren ibaiadar nagusietako bat da, eta bertara isurtzen da Sorano eta Pitigliano udalerrietan 30 km inguruko ibilbide bat egin ondoren.

## Erreferentzia
Gwaliorreko elizbarrutia

**Gwaliorreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1999ko otsailaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gwaliorren dago. Egun apezpikua Joseph Thykkattil da.

## Ordinarioak 
* Joseph Kaithathara (1999-2016)
* Thomas Thennatt (2016-2018)
* Joseph Thykkattil (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cosmos (landarea)

***Cosmos*** Asteraceae familiako urteko eta landare bizikorren 20 eta 26 espezie bitarteko genero bat da; jatorria belardi eta sastraka guneak dira Mexikon (espezie gehienak bertan daude), Estatu Batuetako hegoaldean, Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikako iparraldeko Paraguai hegoaldean.

## Erreferentzia
Indoreko elizbarrutia

**Indoreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1935eko martxoaren 11n ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1952ko maiatzaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Indoren dago. Egun apezpikua Thomas Mathew Kuttimackal da.

## Ordinarioak 
### Indoreko prefektu apostolikoak 
* Peter Janser (1935-1947)
* Hermann Westermann (1948-1951)

### Indoreko apezpikuak 
* Frans Simons (1952-1971)
* George Marian Anathil (1972-2008)
* Chacko Thottumarickal (2008-2024)
* Thomas Mathew Kuttimackal (2024-)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* Rani Maria Vattalil dohatsua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jabalpurreko elizbarrutia

**Jabalpurreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1932ko uztailaren 18an ezarri zen Jubbulporeko prefetura apostoliko gisa, 1950eko urriaren 21ean Jabalpurreko prefetura apostolikoa izena hartu zuen eta 1954ko uztailaren 5ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Jabalpurren dago. Egun apezpikua Valan Arasu da.

## Ordinarioak 
### Jubbulporeko prefektu apostolikoa 
* Conrad Dubbelman (1933-1950)

### Jabalpurreko prefektu apostolikoa 
* Conrad Dubbelman (1950-1954)

### Jabalpurreko apezpikuak 
* Conrad Dubbelman (1954-1965)
* Leobard D'Souza (1965-1975)
* Théophane Matthew Thannickunnel (1976-2001)
* Gerald Almeida (2001-2024)
* Valan Arasu (2024-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Leobard D'Souza (1964-1965)
* Gerald Almeida (1997-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhabuako elizbarrutia

**Jhabuako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 2002ko martxoaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jhabuan dago. Egun apezpikua Peter Rumal Kharadi da.

## Ordinarioak 
* Chacko Thottumarickal (2002-2008)
* Devprasad John Ganawa (2009-2012)
* Basil Bhuriya (2015-2021)
* Peter Rumal Kharadi (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khandwako elizbarrutia

**Khandwako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1977ko otsailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Khandwan dago. Egun apezpikua Augustine Madathikunnel da.

## Ordinarioak 
* Abraham Viruthakulangara (1977-1998)
* Leo Cornelio (1999-2007)
* Arockia Sebastian Durairaj (2009-2021)
* Augustine Madathikunnel (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meeruteko elizbarrutia

**Meeruteko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1956ko otsailaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Meeruten dago. Egun apezpikua Bhaskar Jesuraj da.

## Ordinarioak 
* Joseph Bartholomew Evangelisti (1956-1973)
* Patrick Nair (1974-2008)
* Francis Kalist (2008-2022)
* Bhaskar Jesuraj (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Oswald Lewis (1997-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bombayko artxidiozesia

**Bombayko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar artxidiozesia da. 1637an ezarri zen Idalcango bikariotza apostoliko gisa, eta Deccango edo Bijapurreko bikariotza apostolikoa ere deitua izan zen. 1669ko Mogol Handiko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1820an Bombayko bikariotza apostoliko egin zen eta 1886ko irailaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Mumbain dago. Egun artzapezpikua John Rodrigues da.

## Ordinarioak 
### Idalcango bikario apostolikoa 
* Matthieu de Castro Malo (1637-1669)

### Mogol Handiko bikario apostolikoak 
* Custódio do Pinho (1669-1696)
* Fernand Palma d'Artois (1696-1701)
* Giovanni Maria de Leonardi (1704-1707)
* Antonio Baistrocchi (1708-1726)
* Pietro Maurizio Gagna (1728-1744)
* Joannes Antonius Stratman (1746-1753)
* Joannes Dominicus Chiavassa (1756-1772)
* Giorgio Antonio Vareschi (1773-1785)
* Angelin Geiselmayer (1785-1786)
* Victorius Schweizer (1787-1793)
* Antonio Ramazzini (1794-1820)

### Bombayko bikario apostolikoak 
* Antonio Ramazzini (1820-1840)
* Luigi Maria Fortini (1840-1848)
* John Francis William Whelan (1848-1850)
* Anastasius Hartmann (1849-1858)
* Walter Steins Bisschop (1860-1867)
* Leo Meurin (1867-1886)

### Bombayko artzapezpikuak 
* George Porter (1886-1889)
* Theodore Dalhoff (1891-1906)
* Severinus Noti (1906-1907)
* Hermann Jürgens (1907-1916)
* Alban Goodier (1919-1926)
* Joachim Rodrigues Lima (1928-1936)
* Thomas Roberts (1937-1950)
* Valerian Gracias (1950-1978)
* Simon Ignatius Pimenta (1976 eta 1978-1996)
* Ivan Cornelius Dias (1996-2006)
* Oswald Gracias (2006-2025)
* John Rodrigues (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Maurelio Stabellini (1815-1827)
* Luigi Maria Fortini (1837-1840)
* John Francis William Whelan (1842-1848)
* Ignazio Persico (1854-1856)
* Simon Ignatius Pimenta (1977-1978)
* John Rodrigues (2024-2025)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crore

**Crore**-k (/krɔːr/; laburdura **cr**) hamar milioi (107) kantitatea adierazten du eta 100 lakh-en berdina da Indiako zenbaki-sisteman. Nazioarteko testuinguru askotan, kantitate hamartarra 10.000.000 gisa idazten da, baina Indiako zenbaki-sistemaren testuinguruan erabiltzen denean, kantitatea normalean 1.00.00.000 idazten da. 

Crore asko erabiltzen da bai testuinguru ofizialetan bai beste testuinguru batzuetan Bangladeshen, Bhutanen, Indian, Myanmarren, Nepalen eta Pakistanen .

## Etimologia 
*Crore* hitza prakriteko  hitzetik dator, eta hau, aldi berean, sanskritozko  hitzetik (),  hamar milioi adierazten duen Indiako zenbaki-sisteman, eta hamarreko berretura gehienentzat termino bereiziak ditu, 100-tik 1019-ra. *Croreak* eskualde-izen desberdinak ditu.

## Dirua 
Indian, Bangladeshen, Nepalen eta Pakistanen diru kopuru handiak *crore* terminoetan idazten dira maiz. Adibidez, 150.000.000 (ehun eta berrogeita hamar milioi) errupia "hamabost *crore* errupia" gisa idazten da, "₹ 15 crore".  Laburtutako forman, "₹ 15 cr" bezalako erabilera ohikoa da. 

Bilioi diru (laburbilduz) askotan *lakh croretan* idazten edo aipatzen dira. Adibidez, *bilioi bat errupia* honen baliokidea da:

* ₹1 lakh crore
* ₹1012
* ₹10,00,00,00,00,000 Indiako notazioan
* ₹1,000,000,000,000 mendebaldeko notazioan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nashikeko elizbarrutia

**Nashikeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1987ko maiatzaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nashiken dago. Egun apezpikua Barthol Barretto da.

## Ordinarioak 
* Thomas Bhalerao (1987-2007)
* Felix Anthony Machado (2008-2009)
* Lourdunada Daniel (2010-2023)
* Barthol Barretto (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fourierren transformatua

{{Ohar metatxantiloia|mota=lanean|testua=**Artikulu hau eskola ariketa bat da{{#if: {}|{} lankidea|}}.**  Hori dela eta, beharbada hutsuneren batzuk izango dira edukian edo formatuan. Mesedez, oraindik ez egin ekarpen edo aldaketarik testuan. Bestela, idatzi Eztabaida: artikuluaren eztabaida orrian.}}
Puneko elizbarrutia

**Puneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1854ko martxoaren 8an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1886ko irailaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Punen dago. Egun apezpikua Simon Almeida da.

## Ordinarioak 
* Bernhard Beider-Linden (1886-1907)
* Heinrich Döring (1907-1921 eta 1927-1948)
* Andrew Alexis D'Souza (1949-1967)
* William Zephyrine Gomes (1967-1976)
* Valerian D'Souza (1977-2009)
* Thomas Dabre (2009-2023)
* John Rodrigues (2023-2024)
* Simon Almeida (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aqsa Shaikh

**Aqsa Shaikh** (1983) Medikuntza Komunitarioko Saileko irakaslea da Medikuntza eta Ikerketa Zientzietako Hamdard Institutuan, Jamia Hamdarden, New Delhin. Bera emakume transgeneroa eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko aktibista da.

## Bizitza 
Shaikh Islampuran jaio zen, Mumbai hegoaldean, non arau sozialak eta genero espektatibak sakon errotuta zeuden. Oso txikitatik, bere genero-identitatea ez zetorren bat jaiotzean gizon gisa esleitutako pertsona gisa ezarri zitzaizkion itxaropenekin. Genero aldaerak erakusteagatik, hala nola mehendi aplikatzeagatik eta neskekin jolasteagatik, etsipena eta jazarpena jasan zituen.

2003an, medikuntza ikasketak King Edward Memorial Hospitalen eta Seth Gordhandas Sunderdas Medical Collegen egiten ari zela, Shaikh bere genero identitatea ulertzeko garai hartako literatura medikoaren bila hasi zen. Ez zen eroso sentitzen "genero-identitatearen nahastea" terminoarekin, baina trans emakume gisa identifikatzen zuen bere burua.

## Genero trantsizioa eta aktibismoa 
Emakume gisa sozialki bizi nahi zuenez, Shaikhek bere gurasoei aitortu zien. Trantsizioan zehar, Shaikhek bere ikasleekin eta pazienteekin izandako esperientziak eztabaidatu zituen. Shaikh-ek, Satendra Singh eta Sanjay Sharma medikuekin batera, arrakastaz eskatu zion Delhiko Haurren Eskubideen Babeserako Batzordeari gomendatzea Delhiko gobernuari haur intersexualengan medikoki beharrezkoak ez diren esku-hartze medikoak debekatzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Akhter, Shahid (31 July 2023).  "We need an entire ecosystem of transgender healthcare providers: Dr Aqsa Shaikh, Hamdard Institute Of Medical Sciences and Research"  *ET Healthworld*.

## Kanpo estekak
Indiako zenbaki-sistema

**Indiako zenbaki-sistema** Indian, Pakistanen, Bangladeshen, Nepalen, Myanmarren, Bhutanen, Maldivetan eta Sri Lankan erabiltzen da zenbaki handiak adierazteko. Bi posizio dezimal taldekatzean oinarritzen da, ohiko hiruren ordez, lehenengo hiru posizio dezimalak elkartu ondoren. 

Lakh edo 1.00.000 (ehun mila, 100.000 bezala idatzia euskaraz) eta crore edo 1.00.00.000 (hamar milioi, 10.000.000 bezala idatzia euskaraz) terminoak dira indiar ingelesean gehien erabiltzen diren terminoak sisteman zenbaki handiak adierazteko.

## Zenbakiak 
## Notazio-sistema 

Zerrendako zenbaki altuena, *arawb*, ez da maiz erabiltzen, padma eta *kharawb*, aldiz, batzuetan hindiz erabiltzen dira. *Neel*, *Padma*, *Shankh* Indiako antzinako matematikarien idazkietan egon ohi dira. Zenbaki handien izenak erabili beharrean, ohikoa da lakh eta crore multiploak erabiltzea, baita modu konbinatuan ere. Adibidez: «L*akh* crore bat» 1012-rako (bilioi bat gure sisteman)

Mumbaiko argotean *khokha* erabiltzen da crorerako eta *peti* lakherako.

### Beste baliokidetza batzuk 
*Crore* terminoa (کرور (Korur) persieraz) Iranen erabili izan da azken hamarkadetara arte, nahiz eta 500.000 esanahiarekin erabili.

Sinhalaz crore bat *kōţiya* (sanskritoa: कोटि / Koti) eta lakh *lakshaya* (sanskritoa: लक्ष / Laksha) deitzen da.

Lakh terminoa *«laki»* bihurtu da Swahiliz eta erabilera arruntekoa da.

## Erreferentziak
Vasaiko elizbarrutia

**Vasaiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indiar elizbarrutia da. 1998ko maiatzaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Papdyn dago. Egun apezpikua Thomas Francis D'Souza da.

## Ordinarioak 
* Thomas Dabre (1998-2009)
* Felix Anthony Machado (2009-2024)
* Thomas Francis D'Souza (2024-)

## Santuak eta kanonizaziorako hautagaiak 
* San Gonzalo Garcia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
LeoLabs

**LeoLabs** espazio-teknologiako enpresa estatubatuarra da. 2016an sortua, Lurraren orbita baxuan dauden sateliteak eta espazioko zaborra kontrolatzen ditu radaren bidez. Bere egoitza nagusia Menlo Parken dago, Kalifornian. Enpresak sazpi espazio-eskaneatze radarrez osatutako sare globala ustiatzen du.   2024ko otsailean, LeoLabsek 29 milioi dolar bildu zituen finantzaketa gisa.    Enpresak 20 milioi dolar lortu zituen kontratu berrietan 2024ko lehen seihilekoan. 

## Radar kokapenak 
2025eko azaroan, munduan zehar 7 lekuetan ustiatzen ditu radarrak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Viji Penkoottu

**Viji Penkoottu** ( Kozhikode, India, 1968) Indiako emakumeen lan eskubideen aldeko ekintzailea da. 2018an BBC-k 100 emakume eraginkorrenen artean aukeratu zuen.

## Bizitza 
Ogibidez jostuna, 2009an hasi zen aktibismoan, lan egiten zuen kaleko emakumeek, batez ere kaleko saltzaileek, zituzten arazoen berri izan zuenean. Gizonezko langileek ez bezala, emakumezko langileek ez zuten eskubiderik komunak lanegun osoan erabiltzeko, eta, ondorioz, gernu-infekzioak izaten zituzten behin eta berriz.

Gertaera horren aurrean Penkootuk-ek bere erakundea sortu zuen, Asangaditha Meghala Thozhilali Union (AMTU), ordura arte antolatu barik zeuden langile guzti horiek biltzeko. Hortik aurrera elkarretaratzeak deitu zituzten, euren kexak eta aldarrikapenak jasotzeko asmoz. Komunen erabilera debekatzeaz gain, horietako asko egun osoan zutik egoteko beharraz kexatzen ziren, askotan egunean 10 ordu baino gehiago egoten baitziren.

2018. urtean eta "esertzeko eskubidearen" aldeko bederatzi urteko borrokaren ondoren, emakumeentzako ingurune segurua legez bermatzea lortu zuen, 10 ordu baino gutxiagoko lanaldiak eta etenaldiak egiteko eta esertzeko eskubidea, besteak beste. Horren ostean, soldata berdintasunaren alde borrokatzen jarraitu zuen, baita jazarpen psikosoziala kontrolatu eta langileen kontzientzia hartzearen alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Penkoottu Media Collective