open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1960ko Espainiako errepideko mendiko txapelketa

**1960ko Espainiako errepideko mendiko txapelketa** Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1960ko apirilaren 24an, igandea, jokatu zen. 
Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.

Ibilbidea 197 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Erreniega, Etxauri, Lezaun eta Lizarraga.

Garailea Antonio Jiménez Quiles espainiarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik, bigarren sailkatua Ángel Rodríguez López izan zen.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingo de la Calzadako katedraleko oilategia

**Santo Domingo de la Calzadako katedraleko oilategia**, Errioxako hiri honetako katedraleko egitura berezia da, oilategi funtzional bat, hegaztien bikote berezi bat gordetzen duena: oilar bat eta oilo bat, biak zuriak.  

Santo Domingon elezahar ezaguna den Oiloaren mirariaren oroigarri bizia da oilategia. Oilategiaren gainean beste erlikia bat dago, mirariaren beste progagonista izan zen erromesa urkatu zuten urkamendiko zur zati bat. 

## Historia 
1460 urtearen inguruan eraikia, harri polikromatuzko obra gotiko bat da. Transeptuaren eskuineko besoan dago, epistolaren aldean (hegoaldean), Santo Domingoren hilobiaren aurrean.

Oilategi eraikia 15. mendekoa izan arren, oiloen presentziaren lekukotasunak daude zaharragoak. Katedralaren artxiboan bada dokumentu bat, 1350eko urriaren 6koa, oiloak daudela adierazten duena. Avignongo aita santua Klemente VI.aren bulda bat da, zeinean fededunei gomendatzen zaien induljentziak eskuratzeko ona izango dela katedraleko elizkizunetara joatea edo «elizan daudeen oilo eta oilarrari begiratzea».

Ohitura izan zen Donejakue Bideko erromesen artean katedrala bisitatuz gero, hegaztien luma bat hartzean kapelan jartzeko eta bideiari jarraitzeko. 21. mendean ezin zaie lumarik kendu, bisitarien eskuetatik babestuta daude oiloa eta oilarra.

Bi hegaztiak hilero ordezkatzen dituzte, zeregin hori eta zaintza kofradia bateko boluntarioek egiten dutelarik. Fededunen eskaintza izan ohi dira oiloa eta oilarra, beti zuriak.

## Iruditegia 

Irudi:Santo Domingo de la Calzada - Catedral, gallinero 2.jpg|Hegaztiak leihotik ikusiak.
Irudi:Gallinero Sto Domingo Calzada 05.jpg|Ikusmira barrutik, oilategiko eskilarak igota.
Irudi:Gallinero Sto Domingo Calzada 06.jpg|Apainduraren detailea: goian mirariko urkamendiko egur zatia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harald I.a Norvegiakoa

**Harald Harfager** ***Ileona***  (; ; c. 850 – c. 932) Norvegiako lehen erregea izan zen 872tik 930era, XII. eta XIII. mendeetako tradizio norvegiar eta islandiarraren arabera.

Bere biografia zalantzazkoa da. Gorteko Þorbjörn hornklofi poetak idatzitako laudoriozko olerki zatiak daude eta bere bizitza XII. mendean idatzitako errege sagetan deskribatzen da. XII. eta XIII. mendeetan Norvegiako bateratzailetzat jo zuten.

XIX. mendean Norvegiako ikonotzat eta independentziaren sinbolotzat hartu zuten.

Halfdan Beltzaren eta Ragnhild Sigurdsdatterren semea izan zen. Erresuma txiki batzuk bateratu zituen eta bere domeinua Eskozia, Hebridak, Orkadak eta Shetlandak hedatu zuen.

Etsaien atzetik joan zen eta horietako batzuk Islandiako lehen biztanleak izan ziren.

Hamabi seme errege izan zituen, eta horietako bi Norvegia osokoak izan ziren.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Santo Domingo (argipena)

**Santo Domingo** izenak honako artikuluetara eraman gaitzake Wikipedia honetan:

## Santu edo deunak 
* Santo Domingo de Guzman (1170-1221), Predikarien Ordenaren sortzailea.;
* Santo Domingo de la Calzada (1019-1109), espainiar elizgizona.
* Santo Domingo de Silos (1000-1073), espainiar elizgizona.
* Santo Domingo Loricato (990-1060), italiar elizgizona.
* Santo Domingo Savio (1842-1857), ikasle italiarra, santu izendatua.

## Euskal Herrian 
* Santo Domingo eliza (Iruñea)
* Santo Domingoko merkatua, Iruñeko azoka plaza bat.
* Santo Domingoko aldapa, Iruñeko kalea, entzierroaren ibilbidekoa.

## Toponimoak 
### Dominikar errepublika 
* Hispaniola, Karibe itsasoko uharte handia Santo Domingo izenez ere ezaguna da: Dominikar Errepublika eta Haiti hartzen ditu bere baitan.

*Santo Domingo de Guzman izen osoz, ohikoan Santo Domingo, Dominikar Errepublikako hiriburua;
* Santo Domingo, probintzia dominikarra.

### Espainia 
* **Santo Domingo de la Calzada****,** Errioxako udalerria. Eta inguruan:
** Santo Domingo de la Calzada eskualdea.
* **Santo Domingo de las Posadas**, Avilako udalerria.
* **Santo Domingo de Silos**, Burgosko udalerria, non kokatzen den:
** **Santo Domingo de Silosko monasterioa.**
* **Santo Domingo (Badajoz)**, Extremadurako herria.
* **Santo Domingo de Moya**, Cuencako herria.
* **Santo Domingo de Pirón**, Segoviako udalerria.
* **Santo Domingo-Caudilla**, Toledoko udalerria.
* Santo Domingo (Almeria), Andaluziako udalerria.

### Mexiko 
* Santo Domingo Chihuitán, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Zanatepec, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Nuxaá, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Ozolotepec, Oaxaca udalerria;
* Santo Domingo Petapa, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Roayaga, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Tepuxtepec, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Tlatayapam, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Tonala, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Xagacía, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Yanhuitlan, Oaxacako udalerria;
* Santo Domingo Iodohino, Oaxacako udalerria;

### Besterik 
*Santo Domingo de los Tsáchilas, Ekuadorko probintzia.
* Santo Domingo, El Salvadorko herria.
* Santo Domingo, Nikaraguako udalerria;
1959ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa

**VII. Euskal-Nafar mendiko txapelketa** Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1959ko martxoaren 31n, asteartea, jokatu zen. 
Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.

Ibilbidea 185 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Urbasa, Lizarraga, Erreniega eta Etxauri.

Garailea Miguel Pacheco kataluniarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik, bigarren sailkatua Antonio Karmany izan zen.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1959ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa - *Procyclingstats.com*
Melillako Museo Etnografikoa

**Melillako Arte eta Ohitura Herrikoien Museoa** Melillako hiri espainiarreko museo bat da. Antzinako San Joaneko Arma Aretoan dago, Melilla Zaharreko lehen gotorlekuan.

## Historia 
Melillar Ikasketen Elkarteak sortu zuen, Melillako Hiri Autonomoaren eta Melilla Hiri Monumentalaren Fundazioaren laguntzarekin eta erakundeen eta partikularren dohaintzei esker.

## Edukiak 
Farmazia Militarreko objektuak, objektu militarrak, Candido Lobera Girelaren bulegoa eta Melillako mineralen kargalekuko garabiaren maketa ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estudio Melillenseen Elkartea
* Bisita birtuala
Melillako Gobernu Kontseilua

**Melillako Gobernu Kontseilua** Melillako Hiri Autonomoko (Espainia) kide anitzeko organoa da, eta legeek esleitzen dizkioten funtzio betearazleak eta administratiboak betetzen ditu. Lehendakariak, Biltzarrak hautatuak, eta zehaztu gabeko kopuruan lehendakariak askatasunez izendatu eta bereizten dituen kontseilariek osatzen dute. 

Melillako Autonomia Estatutuak, 1995eko martxoaren 13ko Lege Organikoaren bidez Konstituzioaren 144. b) artikuluaren babespean onartuak, honako eginkizun hauek esleitzen dizkio: hiriko politika zuzentzea eta, oro har, betearazpen- eta administrazio-eginkizunak, eta berariaz estatutuan adierazitakoak edo Estatuak eskuordetzan emandakoak, Biltzarraren eskumenekoak ez diren heinean. Halaber, erregelamenduak egiteko ahalmena du berezkoak dituen gaietan, eta udal bateko osoko bilkuraren eginkizunak betetzen ditu.

Presidentea batzarrak aukeratzen du, eta haren aurrean erantzuten du, zentsura mozioarekin eta konfiantza auziarekin. Kontseilua eten egingo da lehendakariaren heriotzagatik, dimisioagatik, ezintasun-adierazpenagatik, gehiengo osoz zentsura-mozioak aurrera egin duelako edo konfiantza lortu ez duelako, hautatua izan zen epea bete ondoren edo hauteskundeak egin ondoren. Kasu guztietan, kargua uzten duen Kontseilua jardunean egongo da berria hautatu arte. Beste autonomia erkidegoetan ez bezala, presidenteak ez du Batzarra desegiteko ahalmenik.

## Osaera 
2023-2027 aldian, Alderdi Popularrak bakarrik gobernatzen du, Batzarreko 25 diputatuetatik 14 lortu zituelako. Gehiengo horri esker, Juan Jose Imbroda berriro presidente izendatu zuten 2023ko uztailaren 7an. Hau da zure gobernu-taldea:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria Sortzez Garbiaren kapera

Andre Maria **Sortzez Garbiaren Kapera**, Pablo Vallescá Kalea z/g dagoen tenplu katoliko neogotikoa da. Espainiako Melilla hiriko Zabalgune Modernistakoa da, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1920ko irailaren 18tik 1923ko azaroaren 22ra bitartean eraiki zen, Francisco Carcaño ingeniari militarraren diseinuaren arabera.

80ko hamarkadan, iparraldeko aldeari atxikitako etxebizitzak eraiki ziren, eta horrek ipar-ekialdeko dorreari ikusgarritasuna kendu zion. 2016ko urtarrilaren 25ean, Alborango itsasoko 2016ko lurrikarak kalte egin zion, eta hego-mendebaldeko dorrean kalteak eragin zituen. Hori dela eta, UMEk ezarritako egurrezko egitura batekin indartu zen, lehengoratzeko zain.

## Deskribapena 
Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitzezko hormak ditu, bi isurkiko estalkirako burdinazko habeak eta bigarren mailako egonaldietarako miso adreiluzko gangatilak.

### Kanpoaldea 
Bere fatxada nagusiak ate dinteldun bat dauka, zeinaren gainean arrosa-leiho bat dagoen, guztia arku ojibal baten barruan, frontoi triangeluar bat daraman friso bat pasatzen dela, non apaindurazko xehetasun bat kokatzen den. Alboetan bi dorre ditu, bakoitza arku zorrotzezko kanpandorre batekin, frontoi batean amaitzen dena, piramide-formako kapitel beltz bat duten xurrutarrietan hasten dena.

## Herrizaingoa 

Fitxategi:Capilla_Castrense_de_la_Purísima_Concepción,_Requiem_(3)_(5601223001).jpg|link=Archivo:Capilla_Castrense_de_la_Purísima_Concepción,_Requiem_(3)_(5601223001).jpg
Fitxategi:Capilla_Castrense,_Melilla,_Requiem_(2)_(5601804884).jpg|link=Archivo:Capilla_Castrense,_Melilla,_Requiem_(2)_(5601804884).jpg
Fitxategi:Capilla_Castrense_de_la_Inmaculada_Concepción,_Melilla_24J_04.jpg|link=Archivo:Capilla_Castrense_de_la_Inmaculada_Concepción,_Melilla_24J_04.jpg
Hiru habearte ditu, erdikoa, ojiba-arkuei bidea ematen dieten zutabeekin, eta horiek gurutze-gangak eusten dituzte, albokoak baino altuagoak, eta trapezio-formako burualdean amaitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Saenzen etxea

**Felix Saenzen Etxea** eraikin modernista da, Melillako hiri espainiarreko La Avenida Zabalgune Modernistan kokatua, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1907. urtearen inguruan eraiki zen, Reina Victoria auzoko 154. orubean, Alejandro Rodríguez Borlado ingeniari militarrak Garzon Benarrochentzat urte horretako maiatzaren 9an egindako proiektuaren arabera. Beheko eta goiko solairuak zituen, eta 1915ean beste solairu bat gehitu zitzaion, eta fatxadak berritu ziren, Fernando Guerrero Strachanek 1924ko uztailaren 24an Malagako Felix Saenz enpresariarentzat egindako proiektuaren arabera.

## Deskribapena 
Beheko solairua eta bi solairu ditu, eta teilatua bi uretara duten zabaltzako gelaskak. Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitzezko hormekin eraikita dago. Bertan, fatxada nabarmentzen da —behe-solairu sinple bat, arku eskartzanozko baoekin, gaur egun estalita—, bi begiratokiak, koroatze eder batekin errematatuta, eta burdinsare ederreko balkoiak. Horiekin batera, aipatzekoak dira lehen solairuko leihoen gaineko moldurak eta erliebeak; begiratokietan lore handi batzuk biltzen dituen markoa; eta bigarren solairuko leihoen artean, girlandak, xehetasun biribilez koroatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eraikin Gorria

**Etxe Gorria**, **Eraikin Gorria** bezala ere deitua, Espainiako Melilla hiriko Zabalgune Modernistako Art estiloko eraikina da, Demokraziaren Etorbideko 8.ean kokatua, Melilla Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati dena, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1934 eta 1935 artean eraiki zuen Juan Sanchezek, Enrique Nieto arkitektoak alokairuko etxebizitzetarako egindako diseinuaren arabera.
2009an Marco Antonio Pérez Aguilera eta Benito Manuel Perelló González Moreno arkitektoen proiektuaren arabera zaharberritu zen.

## Deskribapena 
Beheko solairua, solairuartea eta hiru solairu ditu. Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitz-hormaz egina dago, eta burdinazko habeak eta adreilu-mota bereko gangatilak ditu. Etxaurreak etxabeez osatuta daude, bao dintelduekin, eta, solairuartearekin gertatzen den bezala, giltzarriekin, balkoiekin. Goiko solairuetara sartzeko, mentsula handiak erabiltzen dira, hiru solairuko begiratoki biri eusten dietenak Demokraziaren etorbideko eta Villegas kaleko fatxadetan. Horien artean balkoiak daude; kale nagusiak baulaustradak ditu, eta goiko kaleek burdinsareak. Eraikinak azote-petoak, balaustre-petoak eta kupula gallonatu batean amaitzen den alakaren danborra ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguzki-erlojua (eskultura)

**Eguzki Erlojua**, **Kronosen Estatua** deitua, Melillako hiri espainiarraren monumentu bat da. Biribilgune batean dago, Garaipenaren Dukesa etorbidearen amaieran ia, Errege-erregina Katolikoen etorbidearekin gurutzatzen denean. Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
Melillako Hiri Autonomoak José María Sánchez Martínez artistari eskatu zion biribilgune berria apaintzeko, ia Duquesa de la Victoria etorbidearen amaieran eraikia, 2014ko abenduaren 13an inauguratua izan zelarik, Saturnoren egunean, Cronosen izen erromatarrean.

## Deskribapena 
Monumentuak 4,86 metroko garaiera duen estatua exentu bat du, brontzez moldatua, Kronos irudikatzen duena, denboraren titan greziarra, aldaka estaltzen dion oihal batekin, titan zahar eta bizardunaren gorputzak adina tolesdurekin, amorruz eta bi eguzki-erlojuri kateatuta denboraren alegoria bat irudikatzeko (jainkoak udako solstizioaren kateak hausten ditu, hurrenez hurren) eta udako solstizioa kalkulatzeko balio dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruñeko matxinada

**Iruñeko matxinada** 799 hirian gertatutako gatazka izan zen.

## Aurrekariak 
VIII. mendearen amaieran, Iruñea Kordobako Emirerriaren kontrolpean zegoen,  *al-Tagr al-Ala* edo goialdeko markako hiri nagusienetariko bat izanda. 789an, Musa ibn Fortunek Hixam I.a Kordobako emirrari lagundu omen ziolako Mutarrif ibn Musa bere semea Iruñeko vali izendatu zuten.

798an, Kordobako Emirerria gatazka betean zegoen, Al-Hakam I.a Sulayman eta Abu Marwan bere osabak borrokatzen ari baitzen, Hixam I.aren heriotzaren ondoren matxinatu zirenak. Frankoek egoera aprobetxatu eta baita *al-Tagr al-Ala*ren auzokideak ziren Inperio Karolingioak, Asturietako Erresumak eta Waixqa edo Huescako valierriak ere, izan ere, *al-Tagr al-Aqsa* edo  muturreko marka Kordobako Emirerriko boteregunetik oso urrun zegoen. 798an, Gilen I.a Tolosakoak Luis Errukitsuaren izenean Tolosako Dieta deitu eta Alfontso II.a Asturietakoaren eta Bahlul ibn Marzuqen enbaxadoreak bertaratu ziren. Dieta honetan Luis Errukitsuak audientzian hartu zituzten.

## Matxinada 
Iruñeko matxinada (799) ziur Dieta honen gaietako bat izan zen. Banu Qasi edo Aritza dinastiaren arteko elkar ulertze onak eta Banukasitarrek Kordobako emirrari emandako obedientziak musulmanei Iruñeko eta Ebro inguruko komunikazio bide garrantzitsuen kontrola mantentzea ahalbidetu zien. Ibn Hayyanek zioenez, Aritzatarren etsai ziren baskoiak Gaskoiniako frankoen laguntzarekin matxinatu eta Mutarrif hil zuten. Iruindarrek Belasko Gaskoia hartu zuten hiriko buruzagitzat eta hiriaren kontrola Belaskotarren eskuetan erori zen.

José María Lakarrak, frankoek Pirinioetako lerroa indartzeko neurriak hartzean eta matxino muladiekiko zituzten harremanak aprobetxatuz, Bartzelona, Huesca eta Tortosaz jabetzeko plana ere formulatu zutela uste zuen.

## Ondorioak 
Banukasitarrek Sobrarbeko kondeekin aliantza eginez erreakzionatu zuten, eta, horri esker, urte batzuk geroago Belasko garaitu zuten. Hala ere, 810. urtearen inguruan, Eneko Arista Iruñeko lehen errege kristau gisa goretsia izan zen. Horrela, lurralde zabala lortuko luke Iruñetik Nafarroako eta Aragoiko Pirinioetako goi-ibarretaraino, Ebro haranetik pasatuz, Tafallatik Zaragozaraino.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Arkitektura eklektikoa Melillan

Melillako **arkitektura eklektikoa** Espainiako hirian . mendetik aurrera, baina bereziki XX. mendean, ematen den arkitektura eklektikoaren korronte bat da. Bere eraikinak Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati dira, Interes Kulturaleko Ondasuna, eta erdiko Zabalgunean eta bertako auzoetan daude.
Fitxategi:Edificio_Metropol2.jpg|link=Archivo:Edificio_Metropol2.jpg|Edificio Metropol
Fitxategi:Antiguo_Hospital_de_la_Cruz_Roja.jpg|link=Archivo:Antiguo_Hospital_de_la_Cruz_Roja.jpg|Grupo de Escuelas Mixtas Alfonso XIII
Fitxategi:Edificio_Autoridad_Portuaria_(Melilla).jpg|link=Archivo:Edificio_Autoridad_Portuaria_(Melilla).jpg|Edificio de la Autoridad Portuaria de Melilla
Fitxategi:CLUB_MARÍTIMO_(MELILLA).jpg|link=Archivo:CLUB_MARÍTIMO_(MELILLA).jpg|Antigua estación sanitaria del Puerto de Melilla
Fitxategi:Casa_de_Carmen_Balaca,_Melilla.jpg|link=Archivo:Casa_de_Carmen_Balaca,_Melilla.jpg|Casa de Carmen Balaca
Fitxategi:La_Constructora.jpg|link=Archivo:La_Constructora.jpg|Sede de la Sociedad Civil La Constructora
Fitxategi:Mercado_del_Polígono_.jpg|link=Archivo:Mercado_del_Polígono_.jpg|Mercado del Polígono
Fitxategi:Mercado_Central2.jpg|link=Archivo:Mercado_Central2.jpg|Mercado del Polígono
Eklektizista elementuak nahastean oinarritutako beste bat da, txandakatuz eta ornamentazioa handituz, forjaren aberastasun handiagoarekin eta erlaitz irtenen agerpenarekin, Droctoveo Castañón, Casa de Carmen Balaca y Sede de la Compañía del Norte Africano de y José de la Gándara, Grupo Escuelas Mixtas, actual sede de la Consortilla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Historiaurreko Orkadak

[thumb|250x250px|[Skara Brae, Orkadetan, orain arte aurkitutako Europa iparraldeko populazio neolitiko europarrik kontserbatuena da. ]]
[thumb|250x250px|[Eskozia|Eskoziako kokapena (kolore gorria). Britainia Handiko irlaren iparraldea da zati nagusia, hedadurari dagokionez. Mendebaldeko uharteak Hebridak bezala ezagutzen dira, iparraldekoak Orkada uharteak dira, eta iparraldekoak baina bananduagoak Shetland uharteak daude.]]
[thumb|291x291px|[Orkadak|Orcada uharteen mapa zehatza. Beheko aldean Britainia Handiko irlaren iparraldea dago.]]
**Historiaurreko** **orkadak** (ingelesez ***Prehistoric Orkney***) Eskoziako artxipelago horren giza okupazioaren garaiari egiten dio erreferentzia, uharteen historiaurrearen azken zatian. *Homo* generoak okupatu aurreko historiaurrearen garaia Eskoziako geologiaren zati bat da. Nahiz eta zenbait erregistro idatziak Eskoziako inbasio erromatarraren garaiko Orkada uharteei buruzkoak izan, Eskoziako iparraldeko historiaurrea ez da amaitzen Aldi Historiko Goiztiarra hasi arte, 600. urte inguruan.

Historiaurreko aztarna garrantzitsu ugari daude Orkada uharteetan, batez ere Neolito garaitik, eta horietako lauk Gizateriaren Ondare izendatutako lekuetako bat osatzen dute. Hainbat arrazoi daude erregistro arkeologiko ugari izateko. Hareharrizko oheak harrizko tresnak egiteko erraz erabil daitekeen materiala ematen du, eta haizeak mugitutako hareek leku batzuk kontserbatzen lagundu dute.  Industrializazio falta erlatiboa eta nekazaritzaren eragin txikia ere lagungarri izan dira antzinako monumentu horiek kontserbatzeko. Tokiko tradizioek, antzinako egitura horien beldurrean nahiz benerazioan oinarrituak (agian, eskandinaviarren okupazioaren garaitik jasotako jarrerak), beren egitura-osotasuna mantentzen lagundu ahal izan dute. 

Historiaurrea, konbentzionalki, aldi laburragoetan banatzen da, baina giza historiako garai ezberdin horiek bereiztea lan konplexua da, mugak zalantzazkoak dira eta haien arteko aldaketak mailakatuak dira. Paleolitoak izotza kendu arte iraun zuen, Mesolitoak nekazaritza hartu arte eta Neolitoak metalurgia hasi arte. Leku batzuek denboraldi luzeak hartzen dituzte, eta, bereziki, Neolitoaren eta ondorengo aldien arteko aldeak ez dira argiak.  Neolitoko egituren aparteko aberastasuna ez dator bat Brontze Aroko garai goiztiarrekin, zeinetan giza okupazioaren ebidentzia urria edo ezdeusa den, edo aldi horren azken zatia, frogen eskasia erlatiboa ematen duena. Ondorengo Burdin Aroak eraikin monumentaletara itzultzea ekarri zuen, batez ere *broch*-ak egitera.

Indusketa formalak XVIII. mendearen amaieran egin ziren eta inplikatutako egituren ulermena folklore gisa ikustetik gaur egungo zientzia arkeologiko modernora pasatu zen. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orkneyjar: Orkada uharteen ondarea (ingelesez).
Antonio Cesar Jimenezen monumentua

***Antonio César Jiménez Seguraren monumentua*** Mustafa Arruf artista plastikoaren oroitzapenezko eskultura da, eta Melilla hiri espainiarreko General Chacel kalean dago.

## Egilea 
Mustafa Arruf, XX. eta XXI. mendeetako eskultore garrantzitsuenetako bat, 1958an jaioa, lan abangoardista baten egilea da, kontraste handikoa eta edertasun plastiko handikoa. Ikonografia pisu eta erakargarritasun bisual handikoa da —elementu espontaneoak, gehiegizkoak eta, aldi berean, soilak eta edukizkoak—, eta, besteak beste, honako lan hauek nabarmentzen dira: *Topaketak*, *Emakume biluziaren gorputz-enbor* arkeatua, *Fernando Arrabalen omenaldia* eta Venusak (sinbolismo antropologiko kultural handia duten emakumezko eskulturen saila).

## Historia 
Melillako Hiri Autonomoak eraiki zuen Antonio César Jiménez Seguraren omenez, 1966an Tallaví Elkarte Artistikoaren sortzailea, 2000. urteko irailaren 28an Madrilen hil zena, eta 2007ko martxoaren 28an inauguratu zen, Amalio Jiménez bere anaiak zuzendutako ekitaldi batean. Garai hartako tokiko agintari politiko nagusiekin eta Mustf Culta aktorearekin batera egon zen.
Lurrean, eskulturaren ezkerraldean, Melillako hiriaren armarria duen plaka bat dago. Bertan, testu hau dago idatzita:ASANBLADAK ETA MELILLAKO HERRIAK/BERE HERRIKIDEAK/ANTONIO CÉSAR JIMÉNEZ SEGURA/BERE ARGIAREKIN ANTZERKIAREN BIDEA ARGITU ZUTEN, ETA BERA HURBILDU ZITZAIGUN GUZTIOI/ZORIONTASUNA EMAN ZIGUN./MELILLA, 2007KO MARTXOAEskultura Fundiciones Magisa S.A.n egin zen, eta laurogeita bederatzi mila eta zazpiehun euroko aurrekontua izan zuen. Multzoak 750 kg pisatzen du.
2018ko uztailean hasi ziren General Chacel kalea birmoldatzeko lanak egiten ari zirela kendu zuten, eta berriro jarri zuten, Chacel kalea ireki ondoren, 2018ko abenduaren 22an.

## Obra 
Eskultura gorputz osoko eta jarrera eseri eta kontenplatiboko irudia da, brontzez eta burdinurtuz egina. Melilla hiriaren erdi-erdian dago.

Eskala errealeko erretratu naturalista da, eta Arruf-ek maisutasun handiz islatzen ditu Cesar Jimenez aktorearen ezaugarri fisikoak ez ezik, haren ezaugarri pertsonalak edo psikologikoak ere. Lan honetan, eskultoreak espazio plastikoaren nagusitasun handia ere erakutsi zuen, hiru dimentsioko harremana nabarmenduz, monumentuan beste elementu batzuk sartu zituelako (bankua eta farola, monumentuaren parte direnak), bai aktoreari bai Tallaví Elkarte Artistikoari dagozkien baliabide sinboliko ugarirekin.

Mustafa Arrufentzat bere lan figuratiborik arrakastatsuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Catherine Beckwith

**Julia Catherine Beckwith** (Fredericton, Brunswick Berria, 1796ko martxoaren 10a – *ibidem*, 1867ko azaroaren 28a) Kanadako lehen eleberrigilea izan zen.

## Bizitza 
Brunswick Berriko Fredericton hirian jaioa, bere lehen urteak Eskozia Berrian eta Quebecen eman zituen. Beckwithen ama, Julie-Louise Le Brun, Jean Baptiste Le Brun de Duplessisen alaba, XVII. eta XVIII. mendeetan Kanadara emigratu zuen familia frantziar aberats batekoa zen. Aita, Nehemiah Beckwith, Ingalaterra Berrikoa zen eta 1780an Brunswicken kokatu zen, non ontzigintza enpresa arrakastatsu bat eduki zuen. Quebecen eta Eskozia Berrian zehar bidaiatuz, esperientzia berri asko lortu zituen, geroago eleberrietan adierazi zituenak.

Beckwithen ama katolizismoan hezi zen, baina geroago metodismora konbertitu zen, senarraren erlijio-ikuspegiei jarraituz. Hala ere, katolizismoa izan zen Beckwithen lehen eleberriaren gaia. Liburu hori ''St Ursula's Covent* (edo *The Nun of Canada*) izenburua zuen, eta Beckwithek idatzi zuenean, hamazazpi urte besterik ez zituen eta 1822ko urtarrilaren 3an George Henry Hartekin ezkondu zen. 1831n Frederictonera itzuli zen senarrarekin eta sei seme-alabekin. Han hirugarren eleberria idatzi zuen, *Edith* (edo *The Doom''), gaur egunera arte argitaragabe dagoena. 1867ko azaroaren 28an, Julia Catherine Beckwith hil zen Frederictonen, 71 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro de Estopiñán eta Viruésen monumentua

**Pedro de Estopiñán y Virués-en monumentua** Espainiako Melilla hiriko monumentu bat da, hiriaren fundatzaile **Pedro de Estopiñán** y Virués-en omenez egina. Pedro de Estopiñan plazan dago, Ateen Aurrealdean, Bela Dorretik gertu, Melilla Zaharreko gotorlekuko Lur Frontean. Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
Restituto Martín Gamok egin zuen, 1943an Espainiako Eskultura Sari Nazionala irabazi zuen Melillako Udalak deitutako lehiaketa irabazi ondoren, eta Francisco Mir Berlanga alkateak inauguratu zuen 1970eko irailaren 17an, Juan Carlos I.a eta haren emazte Sofia Espainiako printzeen lehen bisitaren bezperan.

Hasiera batean izen bereko plazan egon zen, jarri aurretik Marfil Garcia deitzen zena alkate, eta gaur egun Yamin Benarrochena deitzen dena. 1996ko maiatzaren 29an, hiriaren V. Mendeurrena ospatzeko leku egoki batean egon zedin, gaur egungo kokalekura eraman zuten, eta hartzen duen plaza izen berekoa da.
2012ko azaroaren 16an ezpata zeraman besoa marokoar ezezagun batzuek ebaki zioten, Ceuta eta Melilla Askatzeko Koordinazio Batzordeak aldarrikatu bezala. Ondoren, Mustafa Arruf eskultore melillarrak konpondu zuen eskultura, eta 2013ko uztailaren 31n amaitu zituen zaharberritze lanak. Hamarkada bat geroago Vanesa Martinez Calvok zaharberritu zuen eskultura.

## Deskribapena 
Brontzez moldaturiko estatua exentu bat da, 1497ko Melillako hargunean Pedro de Estopiñán y Virués irudikatzen duena. Armaduraz jantzita dago, eskuineko eskuaz ezpata bati eusten dio eta ezkerrean estandarte bat dauka. Bere oinarrian, plaka batean, inskripzio hau agertzen da: "EL PUEBLO DE MELILLA A D. PEDRO DE ESTOPIÑÁN 1497-1970”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelo Azcárraga Palmeroren lehen gobernua

**Marcelo Azcárraga Palmeroren lehen gobernua**, 1897ko abuztutik urrira arte, laburra baina esanguratsua izan zen. 1897ko abuztuaren 8an hartu zuen Ministroen Kontseiluko presidentzia, Antonio Cánovas del Castilloren erailketaren ondoren. Bere agintaldian, Azcárraga egonkortasun politikoari eustean eta Canovasen heriotzaren ondorengo trantsizioa kudeatzean zentratu zen. Bere gobernua 1897ko urriaren 4an amaitu zen, Práxedes Mateo Sagastak ordezkatu zuenean.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Claire Keefer

**Claire Keefer** (Australia, 1995eko maiatzaren 5a) australiar haur zaintzailea da. Neurri txikiko australiar atleta paralinpiarra da, disko eta pisu jaurtiketan aritzen dena. Rio de Janeiron 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan bere herrialdea ordezkatu zuen atletismoan, eta brontzezko domina bat irabazi zuen bertan. Zilarrezko domina bat eta brontzezko beste bat irabaziak ditu Atletismo Paralinpiarreko Munduko Txapelketetan.

## Bizitza 
1995eko maiatzaren 5ean jaio zen, akondroplasiarekin, eta, beraz, garaiera txikiko pertsona da. Gurasoak Lindsay eta Sue Keefer dira eta Withcotten (Queensland, Australia) bizi dira. Toowoombako St Ursula Collegen aritu zen. Withcotten bizi da batez ere, Lockyer Valley eskualdeko landa-herri batean, Queenslanden, eta hantxe egiten du lan, lanaldi partzialean, haurren zaintzaile. Ez zen Londresko 2012ko Udako Joko Paralinpikoetan lehiatzeko hautagaia izan, 18 urte baino gutxiago zituen eta. 2015ean, Keeferrek zilarrezko domina irabazi zuen diskoan, eta brontzezkoa bala jaurtiketan, KPIaren Sari Nagusiko topaketa batean, Dubain.

2015eko KPI Atletismoko Munduko Txapelketan, Dohan, brontzezko domina irabazi zuen emakumezkoen pisu jaurtiketako F41 proban, 7,62m-ko errekor nazionala ere lortuta. Laugarren amaitu zuen emakumezkoen F41 diskoan. *Aim For the Stars Foundation*, *Layne Beachley Foundation* erakundearen laguntza jaso izan du. Astean lau aldiz bisitatzen du Queenslandeko Kirol Akademia Brisbanen entrenamendu teknikoa egiteko. «Indarra tamainan» da haren filosofia.

Brontzezko domina bat irabazi zuen 2016ko Rio de Janeiroko Paralinpiar Jokoetan, F41 proban, 8,16 metroko bala jaurtiketa batekin.

2017ko Atletismo Paralinparreko Munduko Txapelketetan, Londresen, Ingalaterran, zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen pisu jaurtiketako F41 proban, 8,44 metroko jaurtiketarekin. 2019ko Atletismo Paralinpiarreko Munduko Txapelketetan, Dubain, 9,19ko jaurtiketa egitea lortu zuen eta brontzezko domina irabazi  emakumezkoen pisu jaurtiketako F41 txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula raoultii

***Russula raoultii*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula ochroleuca var. raoultii*, *Russula emetica f. raoultii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua baina oso hauskorra, ganbiletik zabaldura, lobulatua, mintzezko ertza, uhindua, neurriz ildaskatua edo tuberkulatua helduaroan. Kapelaren azala erdialderaino bereiz daitekeena, hezea eta distiratsua, krema-horixka kolorekoa horixka-limoi kolorekoa edo krema-boli kolorekoa, baina tonu zurixketara edo zitrinoetara gogor koloregabetzen da.

**Orriak:** Oinarekin bat egitean biribilduak, kamutsak, zabal, eta orrien artean zain nabariekin, hasieran zuriak, gero krema antzeko kolorekoak edo boli kolorekoak.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, satinatua  eta distiratsua, latsa, zuria, manipulatzean edo gehiegizko hezetasunarekin ilundu egiten da.

**Haragia:** Urria eta oso hauskorra, zuria edo grisaxka samarra hezetasun gehiegirekin. Frutaren usainarekin, zapore  min samarrekoa. Erreaktiboak. Guayaco-rekin bizkorra eta kementsua (G); sulfato ferroso-rekin laranja kolorea denborarekin intentsitatea hartzen du; Formol-arekin, arrosa zurbila.

**Etimologia:** *Russula* hitza, russus-etik dator, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Raoultii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahikoa Russula txikia da, beste espezie batzuekin nahas daitekeena.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran. Goroldioz estalitako leku hezeetan hazten da, pagoen eta haritzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula rubroalba

***Russula rubroalba*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Sendoa eta mamitsua, 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, lehenik globo itxurakoa, gero ganbil deprimitua, amaieran irregularki lautua; ertza inkurbatua, pruina pixka batekin, uhindua. Kapelaren azala zertxobait likatsua eta distiratsua eguraldi hezean, matea eguraldi lehorrean, arrosa koloretik gorri-purpura kolorera, gorri-ardo kolorekoa ertzerantz, zuri-kremara koloregabetuz erdirantz, batzuetan ia guztiz krema-zurixka eta arrosaz tindatuta bakarrik ertzean.

**Orriak:** Sabeldunak, estu, oso hauskorrak, azpi-dekurrenteak, krema-horixka kolorekoak eta amaietan okre-horixkak esporengatik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, laburra, sustraidun samarra, gaztetan sendoa eta gogorra, geroago leizetsu samarra, zimur finekin, zuria.

**Haragia:** Gogorra eta trinkoa, pikortsua, hauskorra, zuria, zapore gozokoa eta usain arinekoa.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik dator, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.*Rubroalba* epitetoa bere koloreengatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula rubroalba* espezieak, kapelaren azala ertzean arrosatik gorri-purpurara doan kolorekoa izaten du, eta erdirantz krema kolorez zikindua, orriak horiak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta udaberrian. Maiz eta ugari. Bakarrik edo taldeetan  Baso hostoerorkorretan, batez ere ametzetan, artelatzetan eta arteetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Benin, Kenya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madeleine Hogan

**Madeleine Hogan** (Fernetree, Melbourne, Australia, 1988ko abenduaren 8a) australiar atleta paralinpiar ohia da, F42/F46 kategorietako xabalina jaurtiketa probetan parte hartzen duena. 2008ko Udako Paralinpiar Jokoetan eta 2012koetan brontzezko dominak irabazi zituen. 2016ko Rio de Janeiroko Paralinpiar Jokoetan Australia ordezkatu zuen atletismoan.

## Bizitza 
Melbourneko Ferntree Gullyko aldirian jaio zen Hogan, Dandenong mendikatean, 1988 urtean, ezkerreko besoaren beheko erdia gabe. Bi neba gazteagoak ditu, Brock eta Courtney. Nerabezaroan, 2001 eta 2006 artean, Hoganek 7tik 12ra bitarteko urteak osatu zituen Glen Waverleyko (Victoria) Brentwood Secondary Collegen. Graduatu ostean, Deakin Unibertsitatean Ariketa eta Kirol Zientziak ikasi zituen. Melbourneko Knox Athletics Club-eko kidea da. Zilarra lortu zuen Errusiako Natalia Gudkovarenak (33,65 m), eta  brontzea Britainia Handiko Hollie Beth Arnoldek (32,45 m). 2012ko Londresko Paralinpiar Jokoetan, Hoganek brontzezko domina bat irabazi zuen F46 emakumezkoen xabalinan. Lehenago beste belauna apurtu zuen. Victoria ordezkatu zuen kriketean 19 urtez azpiko txapelketa nazionaletan, bolo eta golfean.

2015eko azaroaren hasieran belauneko kirurgia egin zuenetik, Hogan errehabilitaziotik errekuperatu zen, eta 2016ko Rio de Janeiroko Joko Paralinpikoetan lehiatu zen.  Bosgarren sailkatu zen F46 xabalina jaurtiketan. Hoganek Rion izandako arrakastaren ostean, 2017ko maiatzaren 2an, erretiroa hartuko zuela iragarri zuen.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Donna Smith (atleta)

**Donna Maree Philp** (jaiotzez **Smith**; Brisbane, Australia, 1961eko ekainaren 28a – 1999ko maiatzaren 22a) australiar atleta paralinpiarra izan zen, xabalina jaurtiketan eta gurpil-aulkiko saskibaloian lehiatu zuena. Sei domina irabazi zituen lau Paralinpiar Jokotan.

## Bizitza 
thumb|200px| ezkerrera|Donna Smith, 1992 Paralinpiar Jokoetan
Brisbanen jaioa, Smithi hezurretako minbizia diagnostikatu zioten hamahiru urte zituela, eta hanketako bat belaunetik gora ebaki zioten.
### Kirol ibilbidea 
1984ko New Yorkeko eta Stoke Mandevilleko Paralinpiar Jokoetan, urrezko domina bat irabazi zuen emakumezkoen xabalina jaurtiketan A2 kategoria proban, zilarrezko domina emakumezkoen pisu jaurtiketako A2 proban, eta brontzezko domina emakumezkoen disko jaurtiketako A2 proban. 1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazi zuen emakumezkoen A6A8A9L6 xabalina proban.

### Bizitza pertsonala eta heriotza 
Tom Philpekin ezkondu zen eta bikotearen semeak 10 hilabete zituen, 1999ko maiatzaren 22an, gurpil-aulkian saskibaloian jolasten ari zela, 33 urte zituela, bihotzekoak jota hil zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hollie Arnold

**Hollie Beth Arnold** (Lincolnshire, Erresuma Batua, 1994ko ekainaren 26a) kirol egokituko atleta britainiarra da, F46 xabalina kategorian lehiatzen dena. Grimsbyn jaio arren, Loughboroughen bizi eta entrenatu izan du. 2008ko Pekingo Udako Paralinpiar Jokoetan eta 2012ko Londresko Udako Paralinpiar Jokoetan podiumik lortu barik lehiatu zen Arnold, baina 2016ko Rio de Janeiroko Paralinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen F46 xabalina mailan. 2018an bigarren paralinpiarra bilakatu zen, Sophie Hahnen ostean, zeinak ekitaldi berean urrezko domina paralinpiarrak, mundialak, europarrak eta Commonwealthekoak lortu zituen.

## Bizitza 
Arnold 1994an Lincolnshiren jaio zen, eta Holton le Clayn hazi zen. Eskuineko beso barik jaio zen. Udako oporretan pistako atletismo ikastaro batera joan zenean, xabalinan abilezia zuela konturatu zen. Club Atletico Cleethorpesekin bat egin zuen, baina geroago Galesko Hengoed taldera joan zen, atletismoko entrenatzaile ohiarengandik gertu egoteko. 2008an, 14 urterekin, 2008ko Pekingo Udako Paralinpiar Jokoetan Britainia Handia ordezkatzeko aukeratu zuten, 11. postuan amaituz emakumezkoen F42-46 xabalinan. 2008ko Britainia Handiko taldekiderik gazteena izan zen. 2009. urtea izan zen Arnold disko jaurtiketako txapelketetan lehiatu zen azken urtea, eta xabalina txapelketan kontzentratu zen erabat. 

2010ean, xabalina domina hobetu zuen 2010eko IWASeko Munduko Junior Txapelketan zilarra lortu baitzuen, eta gero urrea eskuratu zuen Dubain jokatu zen 2011ko Txapelketan. Nazioarteko domina handi bat lortzeko hurrengo aukera 2015eko KPI Munduko Atletismo Txapelketan heldu zitzaion, Dohan (Qatar). Han, 40.53ko distantzia errekorra lortu zuen eta urrezko domina mantendu.

2016ko irailean Arnoldek 2016ko Rio de Janeiroko Paralinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 43,01 metroko jaurtiketa errekorrarekin. 

2018ko apirilean, Arnoldek urrezko domina irabazi zuen 2018ko Mankomunitateko Jokoetan, Gold Coasten, Australian, 44,43 metroko munduko jaurtiketa errekorrarekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017ko Urte Berriko Ohoreetan Britainiar Inperioaren Ordenako (MBE) kide izendatu zuten, atletismoan egindako zerbitzuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roser Batlle

**Roser Batlle Suñer** (Bartzelona, Katalunia, 1954ko apirilaren 13a) Kataluniako pedagogoa da, zerbitzu-ikaskuntzaren sustatzailea Espainian.

## Bizitza 
1976 urtean Bartzelonako Unibertsitatean, Pedagogian lizentziatu zen, Pedagogia Terapeutikoa eta Eskola Antolakuntza espezialitateetan; eta bere ibilbidean, besteak beste, aisialdiko hezitzaile, Hezkuntza Bereziko maistra eta teknikari lanetan aritu da Hospitalet de Llobregateko Udalean. Irakasle laguntzailea izan zen ESADEn, Ramon Llull Unibertsitatean. 

Nazioarte mailan, Argentinako SES Fundazioarekin eta Medellin-Barcelona Katedrarekin kolaboratzen du eta Ikaskuntza-Zerbitzuaren Sare Iberoamerikarraren parte da. Ashokako ekintzaile soziala da 2008tik, eta Inpacte aholkularitza sozialarekin kolaboratzen du.

Zerbitzu-ikaskuntza hedatzearen alde lan egiten du, autonomia-erkidegoetako eta tokiko gobernuekin lankidetzan, hala nola Hospitalet de Llobregateko Udalarekin, Asturiasko Gobernuko Hezkuntza Kontseilaritzarekin eta ikasketa-zerbitzua udal-sarearekin.

Hainbat argitalpenen egilea edo egilekidea da, besteak beste, *Aprendizaje-Servicio (ApS). Educación y compromiso cívico*/ Zerbitzu-ikaskuntza (ApS). *Hezkuntza eta* konpromiso zibikoa  (2009)  eta *Aprendizaje-Servicio en España. El contagio de una revolución pedagógica necesaria/ Zerbitzu-ikaskuntza Espainian*. *Beharrezko iraultza pedagogiko baten kutsatzea* (2013).

## Sariak eta aintzatespenak 
* Ashokako Ekintzaile Sozialaren Saria, 2008an Espainian zerbitzu-ikaskuntza sustatzeko eta zabaltzeko proiektua garatzeko.
* Serra i Moret saria, Kataluniako Generalitateko Gizarte Ongizate Sailarena. T’estimo programa pedagogikoa.
* 1995eko Kataluniako eta Balear Uharteetako Ciències Mèdiques Akademiaren Ramon de Teserach saria. Viure per dins i per fora programa pedagogikoa.
* 1996ko Serra i Moret Saria, Kataluniako Generalitateko Gizarte Ongizate Sailarena. Explorar Catalunya programa pedagogikoa.
* 1996ko Bartzelonako Diputazioaren Municipal i Educació Saria. Explorar Catalunya programa pedagogikoa.
* 1996ko Bartzelonako Unibertsitateko Pau Vila Saria. Explorar Catalunya programa pedagogikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bere web ofiziala.
* Roser Batlle SlideShare atarian.
* Elkarrizketa TVEko Para todos La 2 saioan.
* Roser Batlleren bideoak Zerbitzu-ikaskuntza espainiako sarearen atarian.
1958ko Espainiako errepideko mendiko txapelketa

**1958ko Espainiako errepideko mendiko txapelketa** Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1958ko apirilaren 8an, asterartea, jokatu zen. 
Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.

Ibilbidea 197 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lizarraga, Urbasa, Erreniega eta Etxauri.

Garailea Bernardo Ruiz espainiarra izan zen, Lizarrako helmugan sprintean Gabriel Company taldekide mallorcarrari gailendu zitzaiolarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grace Anozie

**Grace Ebere Anozie** (Enugu, Nigeria, 1977ko uztailaren 16a) nigeriar atleta paralinpiarra da, potentzia altxatze egokituan aritzen den kirolaria. Anonzieren lehen paralinpiar domina brontzea izan zen 2004ko Atenasko Udako  Paralinpiar Jokoetan, 82,5 kg-ko proban. Ondorengo Paralinpiar Jokoetan, zilarrezko domina bat irabazi zuen 2008an, eta urrezkoa 2012an. Bere ibilbidean zehar, pisuak altxatzeko hainbat errekor ezarri zituen, 2008ko Pekingo Udako Olinpiar Jokoetan 86 kg-tik gorako proban paralinpiar errekor bat barne.

## Bizitza pertsonala 
Anozie poliomielitisak geldiarazi zuen bi urte zituenean. 1998an kontabilitate programa bat bukatu zuen unibertsitatean, baina lanik aurkitu ezin izan zuenean, kiroletara aldatu zuen bere ibilbidea.

Anozie Beninen, Edo Estatuan, Nigerian bizi izan zen 2014an Ameriketako Estatu Batuetara joan baino lehen. Hasieran, Chicago bisitatzeko asmoa zuen, 2014ko Mankomunitateko Jokoetarako entrenamendu-bira bat egiteko, baina, azkenean, Shreveporten (Louisiana) bizitzen gelditu zen, entrenatzailearekin izandako gatazka baten ostean.

## Kirol ibilbidea 
Anozie 1998an hasi zen pisuak altxatzen, eta hainbat domina lortu zituen Paralinpiar Jokoetan. Pisuak altxatzen laugarrena izan zen 82,5 kg-ko proban, 2000ko Sydneyko Udako Olinpiar Jokoetan. 82,5 kg-tik gorako probara aldatuta, Anoziek brontze bat irabazi zuen 2004ko Atenaseko Udako Paralinpiar Jokoetan. Geroago, zilar bat irabazi zuen 2008ko Pekingo Paralinpiar Jokoetan eta urre bat 2012ko Londresko Paralinpiar Jokoetan.  Paralinpiar Jokoetatik kanpo, urrea irabazi zuen 2013ko Pisuak Altxatzeko Asiako Txapelketa Irekian.

Bere ibilbidean, munduko errekorrak lortu ditu pisuak altxatzen. 2008ko Pekingo Udako Paralinpiar Jokoetan, marka paralinpikoa hautsi zuen 86 kilotik gorako pisu altxatze ekitaldian. Geroago, Anoziek munduko errekorra ezarri zuen 82,5 kg-tik gorako kategorian, 2012an, Fazza izeneko Pisuak Altxatzeko Nazioarteko Txapelketan. Hurrengo urtean, munduko errekorrari eutsi zion 2013ko Asiako Txapelketa Irekian 86 kilotik gorako ekitaldian, eta gero Josephine Orji nigeriarrak hobetu zuen.

## Aintzatespena 
* 2012ko martxoan izendatu zuten Nazioarteko Batzorde Paralinpiarreko hilabeteko atleta izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alanísko geltokia

**Alanísko geltokia** izen bereko Sevillako probintzian dagoen eraikina da. Gaur egun instalazioek ez dute tren-zerbitzurik, eskualdeko trenen geralekuak kendu ondoren. Geltokia Merida-Los Rosales zabalera iberikoko trenbidearen zati da, 143,3 kilometro-puntuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julie Russell

**Julie Russell** (Adelaide, Australia, 1951ko abuztuaren 20a) australiar biologoa eta atleta paralinpiarra da, pisuak altxatzen dituena eta gurpildun aulkian saskibaloian aritzen dena. 

## Bizitza 
Russell 1951ko abuztuaren 20an jaio zen Australiako Adelaidan. Txikia zenean, poliomielitisa hartu zuen, eta horrek paralisia eragin zion gorputzaren behealdean. Lehen hezkuntzako eskolan eman zituen urteetan, Russellek kalibreak jarri behar izan zituen, eta makuluak behar izan zituen ibili ahal izateko. Russell unibertsitatean graduatu zen, biologian, eta Queen Elizabeth Ospitalean hasi zen lanean, biokimika sailean, 5 urtez, kiroletan murgildu aurretik. Bikoteak 1977an ezagutu zuen elkar lehen aldiz, Eric Adelaide herrira joan zenean lehen Saskibaloi Titulu Nazionaletarako. Julie eta Eric 1978an joan ziren ofizialki Broken Hill hiriko Eskualde Jokoetara. 1980ko Arnhemeko Udako Paralinpiar Jokoetan, zilarrezko domina bat irabazi zuen emakumezkoen 3. pentatloian. 1984ko New Yorkeko Udako Paralinpiar Jokoetan eta Stoke Mandeville 1984an parte hartu zuen, eta zilarrezko domina bat irabazi zuen emakumezkoen 3. maratoian, eta brontzezko domina bat emakumezkoen 3. pentatloian. Pekineko 1994ko FESPIC Jokoetan urrezko domina irabazi zuen +82,5 kg-ko proban. IPC Munduko Halterofilia Txapelketan, 1998an zilarrezko domina irabazi zuen emakumeen +82,5 kg proban.  Europako Halterofilia Txapelketan, 1998an zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen +82,5 proban, eta urrezko domina 1999an emakumezkoen +82,5 kg proban.  Zazpigarren sailkatu zen emakumezkoen 82,5 kg+ halterofilia proban.  Ray Epstein entrenatzaileak trebatu zuen halterofilian. 

## Aintzatespenak 
* 2000. urtean Australiako Kirol Domina jaso zuen, «Joko Paralinpiarretan pisuak altxatzen egindako ekarpen nabarmenarengatik».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1957ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa

**1957ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa** Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1957ko apirilaren 23an, asteartea, jokatu zen. 
Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.

Ibilbidea 185 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Etxauri, Urbasa eta Lizarraga.

Garailea Miguel Chacón kataluniarra izan zen, Lizarrako helmugan sprintean Carmelo Morales bizkaitarrari gailendu zitzaiolarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1957ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa - *Procyclingstats.com*
Bachir Gemayel

**Bachir Gemayel** (Beirut, 1947ko azaroaren 10a – *ibidem*, 1982ko irailaren 14a) libanoar politikaria izan zen.

Pierre Gemayel politikariaren semea izan zen. Zuzenbide eta zientzia politikoetako unibertsitate ikasketak egin zituen Beiruten eta Dallasen, eta abokatu bulego bat ireki zuen Beiruten.

Nerabezaroan Kataeb Alderdian sartu zen. Entrenamendu paramilitarra jaso zuen eta 1960ko hamarkadan Libanoko Indarrak sortu zituen Kataeb Alderdiaren adar armatu gisa. 1969an, Palestinako militanteek bahitu zuten, eta zortzi orduren ondoren askatu zuten, Kamal Jumblatten bitartekaritzaren ondoren.

1976an Libanoko Indarren buru bihurtu zen eta Libanoko Gerra Zibilan parte hartu zuen. 1982ko abuztuaren 23an Libanoko presidente hautatu zuten, Israelen inbasioa gertatu eta gutxira. Oposizio-talde batzuk Gemayelen hilketarako prestatzen hasi ziren. Irailaren 14an hil zuten bonba baten bidez, karguaz jabetu baino egun batzuk lehenago.
Fatma Omar

**Fatma Omar** (Kairo, Egipto, 1973ko urriaren 17a) egiptoar paralinpiar atleta da, potentzia egokituko altxaketan lehiatzen den kirolaria.  2000tik 2020ra Udako Paralinpiar Jokoetan sei domina irabazi zituen.

## Bizitza 
Omar Egiptoko hiriburuan, Kairon jaio zen 1973an. Adin jakin batean, poliomielitisa hartu zuen, eta horrek kalte egin zion bizkarrezurrari. Sydneyko Jokoetan, 44 kg-ko klasean lehiatu zen 109 kg altxatuta, urrezko domina jaso zuen, Nigeriako Lucy Ogechukwu Ejike gaindituta. Lau urte geroago, Grezian 2004ko Atenaseko Udako  Olinpiar Jokoetan, Omar 56 kg-ko mailara aldatu zen eta 127,5 kg-ko altxatzea lortu zuen.

Beijingen (Pekin) lortutako garaipenaren ondoren, Lucy Ejike nigeriarrak esan zuen Omarren pisu mailara aldatuko zela 56 kg-ko klaseari desafioa egiteko. Ondorioz, Erresuma Batuan 2012ko Londresko Udako Paralinpiar Jokoetan aurkari aurrez aurre izan ziren. Ejikek lehen txandan aurrea hartu zuen 135 kg-ko altxatzea lortu zuenean, baina ezin izan zuen saiakera hori hobetu; Omarrek, berriz, Beijingetik bere errekorra hobetu zuen 142 kg-ko azken jasoera batekin, bere laugarren urrezko domina hartu zuela. Omarrek 133 kg-ko pisua jaso zuen lehen saikeran, baina bigarren saiakeran arrakasta izan zuen. Ejikek bere beruna hobetu zuen bere bigarren igogailuarekin, munduko bere bigarren errekorra ezarriz 138 kg-ko pisuarekin. Omarrek 140 kg-ko pisua altxatu zuen azken saiakeran, Ejikeren aurretik. Zoritxarrez, Omarrentzat, Ejikek 142 kg jaso zituen, eta bere ibilbide paralinpiarrean lehen aldiz zilarrezko domina lortu zuen.Nazioarteko palmaresa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*[https://www.youtube.com/watch?v=RpXXNgMk580 ]