open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unai Yus

**Unai Emilio Yus Kerexeta** (Gasteiz, 1974ko otsailaren 13a -) txirrindulari profesional ohia da. 1999 urteaz geroztik profesionala. 2005. urteko Espainiako Ziklo-kros Txapelduna eta Euskal Herriko txapeldunordea da.

## Palmaresa 
**1998**
* 2. San Bartolome Sarian
* 2. San Roman Sarian

**1999**
* Jose Mari Anza Memoriala

**2001**
* Oporto-Lisboa
* Portugalgo Itzulia: etapa 1

**2002**
* Espainiako Unibertsitate-txapelduna

**2003**
* Volta as Terras do Santa María: etapa 1

**2004**
* Internacional Hessen Rundfahrt: etapa 1

**2005**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* 2. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan

**2006**
* Karrantzako ziklo-krosa

**2007**
* 2. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan
* 3. Karrantzako ziklo-krosan

**2008**
* 3. Ispasterko ziklo-krosan

**2009**
* 3. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan

**2010**
* 3. 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
-: Ez zuen parte hartu
Utzi: Erretiratu zen

## Taldeak 
* Matesica (1999-2000)
* Cantanhede - Marques de Marialva (2001-2003)
* Brioches La Boulangere (2004)
* Bouygues Telecom (2005)

## Kanpo estekak 
* 
* Unai Yusen webgune ofiziala
David Seco

**David Seco Amundarain** (Busturia, Bizkaia, 1973ko martxoaren 17a) ziklo-kroseko txirrindulari profesionala izan zen 1995 eta 2011 urteen artean. Kirol arloko emaitzei begiratuz gero, txirrindularitzako espezialitate horretan inoiz izan den euskal herritar hoberena da. Egin duen prestakuntza lan gogor eta bikainari esker, nagusi izan da Espainiako ziklo-krosean. UCIren sailkapenean 20 lehiatzaile hoberenen artean izan zen, eta 100 garaipen baino gehiago lortu ditu.

Sei aldiz izan da Espainiako ziklo-kroseko txapeldun (errekorra dauka momentuz); eta, 1996tik 2007ra bitartean, txapelketa horretan parte hartu zuen aldiro podiumean bukatu zuen Hala ere, 2007an lasterketa batzuk irabazi zituen. 2010/2011 denboraldia bukatzean ziklo-kros profesionaletik erretiratu zen.

## Taldeak 
* Fortaleza (1993) 
* Ripolin (1995-1996)
* Bicilanda (1996-1997)
* Saunier-Duval (1997-1998)
* Super Froiz (1998-2001)
* Golf Artxanda (2001-2004)
* Spiuk (2004-2005)

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak

**Belgikako Ziklo-kros Txapelketak** 1910 urteaz geroztik egiten dituzte. Irabazle aipagarrienak honako hauek dira, Erik De Vlaeminck eta Roger De Vlaeminck anaiak, Roland Liboton, Sven Nys eta Wout Van Aert besteak beste.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Herbehereetako Ziklo-kroseko Txapelketak

**Herbehereetako Ziklo-kroseko Txapelketak** 1963 urteaz geroztik jokatzen dira. Irabazle aipagarrienak Adri van der Poel, Mathieu van der Poel, Lars Boom edo Richard Groenendaal dira.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasuna

**Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasuna**, jatorrizko frantses izenari (**Union Cycliste Internationale**) dagozkion **UCI** siglekin ezagunagoa, txirrindularitza profesionaleko erakunde gorena da. Mundu osoan antolatzen diren lasterketa guztiak gainbegiratzen ditu. UCIren egoitza Suitzako Aigle herrian dago. 1900ean sortu zen, txirrindularitza mota guztiak gainbegiratu eta erregulatzeko. Gaur egun, erakunde horren lehendakaria David Lappartient frantziarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  UCIren webgunea
Italiako Ziklo-kroseko Txapelketak

**Italiako Ziklo-kroseko txapelketak** 1930. urtean jokatu ziren lehenengo aldiz, Armando Zucchini izan zelarik garailea. Irabazle aipagarrienak Renato Longo edo Daniele Pontoni dira, biak 11 titulurekin.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa

**Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa** 1979. urteaz geroztik jokatzen da, nahiz eta 50 urte lehenago ere baziren ziklo-kros lasterketak Euskal Herrian. 

David Seco busturiarra da garaipen gehien lortu dituen txirrindularia.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antso I.a Gartzeitz

**Antso I.a Gartzeitz** —— (Rocaforte, 860 aldean - Resa, 925eko abenduaren 10a) Iruñeko erregea izan zen 905-925 bitartean.

## Biografia 
Ximeno leinukoa, Gartzia Ximenitz eta Dadildis Pallarskoa zituen gurasoak. Gartzia Enekoitz 882an hil zenean, Valdonsella jauna zen, eta laster hasi zen inguruko lurraldeetan eskua sartzen.

Orti I.a Gartzeitz erregea zela, tronua usurpatu zuen, Alfontso III.a Asturiaskoa eta Ribagortzako kondearen laguntzari esker. Erregeen semeen eskubideak kendu eta bere emaztea eta Ortiren iloba zen Totari esker bere buruarentzat aldarrikatu zuen boterea.

Garindo II.a Aznaritz Aragoiko kondea hil zenean honen lurraldeak okupatu zituen. Huescako *wali*a zen al-Tawilek ondoretza eskubideak zituen lurraldean bere emaztea antzinako kondearen arreba zen Antsa zelako. Baina kondearen alaba zen Andregoto Garindoitzek eta Gartzia I.a Santxitz bere semeak ezkon-hitza eman ondoren arazoa konpondu zuten.

Iruñeko Erresuma Errioxa aldera (Naiara) eta hegoaldera (Ega harana eta Calahorra aldera) zabaldu zuen. Naiaran ezarri zuen bere Gortea. Honela aukera ekonomiko berriak sortu ziren erreinuan lur berriengatik eta sozialki mozarabiarrak eta Naiara eta Calahorrako hiritar kultura barneratu zen. Bere erreinaldian txanponak egiteari ekin zioten, hori egiten lehendabiziko kristau erregea izanik. Gainera feudalismoa bultzatu zuen bere lurraldeetan.

917an Ordoño II.a Leongoa aliatu eta kordobar armada menderatu zuen San Esteban de Gormazen. Kordobako Abd ar-Rahman III.ak, 924an "Iruñeko kanpaina" egin zuen Antso zigortzeko baina honek gudarostea mendi aldera eraman zuen lautadan gudu zabal bat ekiditeko eta Iruñea eta beste herriak emirraren esku utzi zituen honek sakea zitzan. Hala ere, ez zuen bere lurren boterea galdu, kanpaina bukatzean egoera lehengora itzuli baitzen.

Hurrengo urteko abenduaren 10ean hil zen Resan, Ebrotik gertu. Deioko gazteluan lurperatu zuten. Bere semeak ordezkatu zuen; baina, gazteegia zenez, haren anaia Ximeno Gartzeitz aritu zen erregeorde.

Orduko leondar *Chronicon Albeldense*k honela deskribatu zuen:

## Ezkontza eta seme-alabak 
Antso I.a Tota Aznaritzekin ezkondu zen eta, Rodako kodexaren arabera, zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Urraka, Ramiro II.a Leongoarekin ezkondu zena.
* Oneka, Alfontso IV.a Leongoaren emaztea. Leongo erregina 926-931 bitartean. 931an hila.
* Antsa, lehenik Ordoño II.a Leongoarekin, bigarrenez Arabako konde Alvaro Herramelizekin, eta hirugarrenez Fernán González Gaztelako kondearekin ezkondu zena.
* Gartzia, Iruñeko erregea, Andregoto Garindoitzekin eta Leongo Teresarekin ezkondu zena.
* Beraskita, lehenik Arabako Munio Beilaitz kondearekin, gero Ribagorzako Garindorekin eta hirugarrenez Orti Garindoitzekin ezkondu zena.
* Munia.
* Auribitaz, ziur asko al-Tawil, Huescako gobernadorearekin ezkondu zena.

Sasiko alaba bat ere izan zuen, Lupa izenekoa, Bigorreko konde izan zen Raimundo I.aren ama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antso Gartzeitz Gaztelakoa

**Antso Gartzeitz** ( - 1017ko otsailaren 5a) Gaztelako hirugarren konde burujabea izan zen.

## Biografia 
Gartzia Errandoitz bere aitaren aurka matxinatu zen Almanzorren laguntzari esker. Hori zela eta, konderria bost urtez banatuta izan zen. Behin aita hilda, Almanzorren aurka egin zuen Gartzia III.a Santxitzekin eta Gartzia Gomezekin batera. Elkarrekin Cervera (1000) eta Calatañazorko guduan (balizkoa, 1002) izan ziren. Kordobako barneko gatazketan, Sulaiman al-Mustainen alde egin zuen. Egoera aprobetxatuz hainbat gotorleku lortu zituen Duero aldean (Osma, San Esteban de Gormaz, Clunia, Berlanga de Duero, Sepúlveda, Peñafiel).

## Ezkontza eta seme-alabak 
Urrakarekin ezkondu zen, agian bere lehengusinaren eta Gómez Díaz Saldañakoaren alaba. Sei seme-alaba izan zituzten:
* Munia Gaztelakoa, Antso III.a Gartzeitz Iruñeko erregearekin ezkondu zena.
* Fernando
* Tigridia, moja.
* Antsa, Berenger Erramun I.a Bartzelonakoarekin ezkondu zena
* Gartzia
* Urraka, Antso VI.a Gilen Gaskoniakoarekin ezkondu zena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa

**Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa** UCIk antolatutako txapelketak dira, egun bakarreko proba batean herrialde bakoitzeko hainbat txirrindulari lehiatzen dira. Irabazleak Erromako zubiaren koloreak eramango ditu hurrengo denboraldian.

Bi espezialitatetan jokatzen dira, errepideko lasterketa eta bakarkako erlojupekoa.

## Ekitaldiak 
### Gizonezkoen probak 
* Gizonezkoen errepideko proba (elite)
* Gizonezkoen erlojupeko proba (elite)
* Gizonezkoen errepideko proba (23 urtez azpikoa)
* Gizonezkoen erlojupeko proba (23 urtez azpikoa)

### Emakumezkoen probak 
* Emakumezkoen errepideko proba (elite)
* Emakumezkoen erlojupeko proba (elite)
* Emakumezkoen errepideko proba (23 urtez azpikoa)
* Emakumezkoen erlojupeko proba (23 urtez azpikoa)

## Domina-zerrenda historikoa 
* *Nürburg 1927 eta Glasgow 2023 txapelketan arteko datuak*

* (1) – Tartean Mendebaldeko Alemania eta Ekialdeko Alemaniaren dominak.
* (2) – Tartean Sobietar Batasunaren dominak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igorreko ziklo-krosa

**Igorreko Nazioarteko Ziklo-krosa** 1977 urteaz geroztik Igorren (Bizkaia) jokatzen den ziklo-kroseko lasterketa da. Olabarriko zirkuituan izaten da, herrian bertan. 1979 eta 1993 urteen bitartean Igorreko Ziklo-krosa San Kristobalgo zirkuituan egiten zen, baina 1993. urtean Ziklo-kroseko Munduko Koparen agerpenarekin beste leku bat bilatzeko beharra sortu zen, horregatik zirkuitua Olabarri auzora mugitu zen.

Lehen garailea Jose Mari Yurrebaso izan zen eta Daniele Pontoni (6) eta Sven Nys (5) dira garaipen gehien lortu dituzten txirrindulariak.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
## Erreferentziak 
*  de Wielersite: Emaitzak

## Kanpo estekak
Frantziako Ziklo-kroseko Txapelketak

**Frantziako Ziklo-kroseko Txapelketak** 1902. urtean ospatu ziren lehenengo aldiz, F. De Baeder izan zen ekitaldi honen irabazlea.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Bart Aernouts

**Bart Aernouts** ziklo-kroslari belgiarra da. 1982. urtean jaio zen Essen herri Flandriarrean.
Rabobank taldearekin egin zuen jauzi profesionaltasunera.
Niels Albert

**Niels Albert** (Bonheiden, 1986ko otsailaren 5a) flandriar txirrindulari ohia da.
2005 urteaz geroztik profesionala Palmans-Sapim-Collstrop taldearekin.

## Ziklo-kroseko palmaresa 
**2007-08**
* 3. 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa (23 urtez azpikoa)

**2008-09**
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa
* 2. 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 

**2009-10**
* 2. Munduko Kopan

**2010-11**
*  15px 20px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Munduko Kopa
* Igorreko ziklo-krosa

**2011-12**
* 20px 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa
* 2. 15px Belgikako Ziklo-kroseko Txapelketak 

**2012-13**
* Munduko Kopa
* GVA Garaikurra

**2013-14**
* 3. Munduko Kopan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ben Berden

**Ben Berden** (Hasselt, Flandria, 1975eko irailaren 29a) belgikar txirrindularia da, ziklo-krossean aritzen dena.
1999 urteaz geroztik profesionala.
Lars Boom

**Lars Boom** (Vlijmen, Herbehereak, 1985eko abenduaren 30a) ziklo-krosseko eta errepideko herbehereetar txirrindularia da. 2002 urteaz geroztik profesionala Rabobank taldearekin.

## Palmaresa
**2007**
* 20px 15px  23 urtez azpiko erlojupeko mundu txapelketa
* Omloop der Kempen
* 20px Bretainiako Tourra eta 2 etapa
**2008**
* Bretainiako Tourreko 2 etapa
* Olympia's Tour eta 2 etapa
* Lleidako Itzulia eta etapa 1
* Circuito Montañéseko 3 etapa
* 20px 15px Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa
* 20px 15px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa 
* Leongo Itzuliko etapa 1
**2009**
* Belgikako Itzulia
* Espainiako Vueltako etapa 1
**2010**
* Paris-Nizako etapa 1
* Jef Scherens Sari Nagusia
* 3. 15px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2011**
* Qatarreko Tourreko etapa 1
* Tirreno-Adriatikoko etapa 1
* Dauphiné Libéréko etapa 1
* Britainia Handiko Itzulia eta 2 etapa
**2012**
* Eneco Tour
* 2. Ster ZLM Toerrean eta etapa 1
* 2. 15px Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 2. 15px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan  
**2013**
* Mediterraneoko Tourreko etapa 1
* Haut-Varko Tourreko etapa 1
* Ster ZLM Toer eta etapa 1
**2014**
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 2. Eneco Tourrean
* 2. Acht van Chaamen
**2015**
* Danimarkako Itzuliko etapa 1
**2016**
* Jean-Pierre Monseré Sari Nagusia
**2017**
* BinckBank Tourreko etapa 1
* Britainia Handiko Itzulia eta etapa 1

## Kanpo estekak
*
Gerben de Knegt

**Gerben de Knegt** (Tilburg, Herbehereak, 1975eko abenduaren 11 - ) ziklo-kross txirrindulari profesional ohia da.
Felix Likiniano

**Felix Likiniano Heriz** (Eskoriatza, Gipuzkoa, 1909ko urtarrilaren 14a - Biarritz, Lapurdi, 1982ko abenduaren 22a) Espainiako Gerrate Zibilean borrokatu zuen buruzagi anarkista izan zen.

## Biografia 
Eskoriatzan jaio eta bere burua arrasateartzat zeukan. Parte hartze nabarmena izan zuen Donostia hasiera batean falangisten eskuetan ez erortzeko defentsan. 1936ko uztailaren 18an Francoren estatu kolpea gertatzean, Donostian politikari gehienek batzordeak antolatzen zituzten bitartean, anarkistek, Likinianok gidatuta, Urbierta kalean altxatuei aurre egin zieten uztailaren 19an. 

Amarako eskolak dauden inguru horretan barrikadak jarrita, anarkista haiek eutsi ahal izan zioten armada antolatu baten erasoari. Azkenean, Eibartik trenez etorritako langile gehiagoren laguntzaz Loiolako kuartelera bota zituzten atzera soldaduak. Loiolaren kontrako erasoan parte hartuz, garaitu egin zituzten altxatuak.

Ondoren, muga defendatzea izan zen helburua: Ia bakarrik, sozialista, komunista eta EAE-ANVko batzuen laguntzaz eutsi zioten denbora batez Soltxaga jeneralaren armadari Aiako Harriaren inguruan. Borroka horietan, bizitza osoan neskalagun izan zuen Kasilda Hernáezek parte hartu zuen ere. Azkenik, irailaren 13an, Alfonso Beorlegi koronelak gidatutako Mola jeneralaren nafar gudaroste kolpista Donostian sartu zen.

Likiniano, gerora, Katalunian eta Aragoin izan zen gerran. Frantzian ere erresistentzian parte hartu zuen nazien aurka. Azkenik, Miarritzera itzuli zen eta bertan ezagutu zituen hego euskal herritar iheslari gazte batzuk. Nahiz eta bera anarkista izan, berehala haien adiskide min egin zen. Likinianok asmatu omen zuen Euskadi Ta Askatasuna sorberriaren anagrama: sugea eta aizkora.

## Bibliografia 
* Pilar Iparragirre: *Felix Likiniano. Ezina ekinez egina*. Tafalla: Txalaparta, 1994.

## Bere omenez 
Bilboko Erronda kalean zabaldu zen kultura gune libertarioari -egun *Gatazka* deitzen dena- ***Likiniano*** izena jarri zioten.

## Ikus, gainera 
* Kasilda Hernáez
Sven Nys

**Sven Nys** ( ahoskatua); (Bonheiden, Flandria,  - ) ziklo-kroslaria da, palmaresari dagokionez munduko onena, Munduko Kopa eta Superprestigean bereziki.

## Biografia 
Nys BMX lasterketetan lehiatzen hasi zen 8 urte zituela. Zortzi Belgikako BMX Txapelketa irabazi zituen ziklo-krosean eta errepidean zentratu aurretik.

2005ean Munduko Txapelketa, Munduko Kopa, Superprestige eta GVA Trofeoa irabazi zituen.

## Palmaresa 
* Munduko Txapelketa
** Txapelduna (2): 2005, 2013
** Bigarrena (2): 2011, 2014
** Hirugarrena (5): 2000, 2002, 2008, 2009, 2010
* Munduko Kopa (7): 2000, 2002, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
* Superprestige (13): 1999, 2000, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014
* GVA Trofeoa (9): 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2014

## Kanpo loturak 
* Sven Nysen webgune ofiziala
John Gadret

**John Gadret** (Épernay, ) frantziar txirrindulari ohia da. 2004. urtean egin zuen debuta profesionaletan, *Vlaanderen–T Interim* taldean hain zuzen ere.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Wilant van Gils

**Wilant van Gils** ('s-Hertogenbosch, 1979ko ekainaren 29a - ) ziklo kroslari Herbeheretarra da. 2005. urtean egin zuen debuta profesionaletan. Bi urtez jarraian izan da Herbehereetako txapelduna ZZPR.NL taldearekin.

## Kanpo estekak 
*  Wilant van Gilsen webgunea.
*  Wilant Van Gilsen argazkiak Flickrren.
Richard Groenendaal

**Richard Groenendaal** (Sint-Michielsgestel, 1971ko uztailaren 13a) herbehereetar ziklo-kros txirrindulari ohia da. 1994. urtean egin zuen debuta profesionaletan, eta 2000. urtean munduko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
* Munduko Txapelketa
** Txapelduna (1): 2000
** Bigarrena (2): 1994, 1995
* Munduko Kopa (3): 1998, 2001, 2004
* Superprestige (2): 1998, 2001
Christian Heule

**Christian Heule** (Widnau, Suitza, 1975eko apirilaren 2a - ) ziklo-kroseko txirrindulari profesional ohia da. 1998. urtean egin zuen debuta profesionaletan.

Sei aldiz irabazi zuen Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak.

## Palmaresa Ziklo-krosean 
**2000-2001**
* Nazioarteko Ziklo-krosa, Frankfurt am Main
**2001-2003**
* Grand Prix DAF Grand Garage Engel, Differdange
**2003-2004**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Internationales Radquerfeldein Uster, Uster
**2004-2005**
* 2. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2005-2006**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Cross im Park, Berlin
* Rütiko Ziklo-krosa, Ruti
* Int. Cyclocross Hittnau, Hittnau
**2006-2007**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Nazioarteko Ziklo-krosa, Hittnau
* Cross im Park, Berlin
* Nazioarteko Ziklo-krosa, Magstadt
* Rütiko Ziklo-krosa, Ruti
* Badiquer Schmerikon, Schmerikon
* Grand Prix Wetzikon, Wetzikon
* Asteasuko ziklo-krosa
**2007-2008**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Star-Crossed, Redmond
* Rad Racing Grand Prix, Lakewood
* Nazioarteko Ziklo-krosa, Magstadt
* Internationales Radquer, Meilen
* Flüüger Quer, Dübendorf
* Badiquer Schmerikon, Schmerikon
**2008-2009**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Radquer Wädenswil, Wädenswil
**2009-2010**
* Star Crossed Cyclocross, Redmond
* Int. Cyclocross Hittnau, Hittnau
* Internationales Radquerfeldein Uster, Uster
* 3. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2010-2011**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* Internationales Radquer Frenkendorf, Frenkendorf
* Internationales Radquer Frauenfeld, Frauenfeld
* GP Wetzikon, Wetzikon
* 9. Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan
**2011-2012**
* New England Championship Series #3 - Gran Prix of Gloucester 1, Gloucester
* New England Championship Series #12 - NBX GP 2, Warwick
* Bussnang Ziklo-krosa, Bussnang
* 3. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wim Jacobs

**Wim Jacobs** (Nijlen, Belgika, 1980ko urtarrilaren 5a - ) ziklo-kross txirrindulari profesionala da. 2003. urtean egin zuen debuta profesionaletan.
Enrico Franzoi

**Encrico Franzoi** (Mestre, Venezia, 1982) italiar txirrindulari ohia da, errepidean zein ziklo-krosean aritutakoa. 2005 urteaz geroztik profesionala izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Txirrindulariaren webgunea ofiziala.
Thomas Frischknecht

**Thomas Frischknecht** (Feldbach, 1970eko otsailaren 17a) suitzar txirrindularia da, mendiko bizikletan eta ziklo-krosean aritzen dena.
1990 urteaz geroztik profesionala, 1996an eta 2005ean Mendiko bizikletaren munduko txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa Ziklo-krosean
**1996**
* 3. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**1997**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
* 2. 15px Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan
**1998**
* 3. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**1999**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2000**
* 2. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2002**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2004**
* 2. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**2008**
* 2. 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak

## Kanpo estekak
Itsaso Gorria

**Itsaso Gorria**( ⲫⲓⲟⲙ `ⲛϩⲁϩ Phiom Enhah edo ⲫⲓⲟⲙ ̀ⲛϣⲁⲣⲓ Phiom ̀nšari: Kopton) Indiako ozeanoko golko bat da, Afrikako ipar-ekialdea eta Arabiako penintsula bereizten dituena. Luze-meharra da: 2.250 kilometro luze eta 355 kilometro zabal. Hegoaldetik Adengo golkoarekin lotzen da, Bab el-Mandeb itsasarte estuaren bitartez; iparraldean, berriz, bi adar ditu: Suezko eta Akabako golkoak. Oso ur gaziak ditu; uharte txiki asko daude, eta koralezko harkaitz arriskutsuak. Mediterraneotik Suezko kanalean zehar Indiako ozeanora doan itsasbideko zati nagusietakoa da.

## Inguruko herrialdeak 
* Iparraldeko itsasaldea:
** Egipto
** Israel
** Jordania
* Mendebaldeko itsasaldea:
** Sudan
** Egipto
* Ekialdeko itsasaldea (Tihama):
** Saudi Arabia
** Yemen
* Hegoaldeko itsasaldea:
** Djibuti
** Eritrea
** Somalia

## Ikus, gainera 
* Afrikako geografia
* Asiako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lance Armstrong

**Lance Armstrong** —jaiotza izena: **Lance Edward Gunderson**— (Austin, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko irailaren 18a) txirrindulari profesional ohia da. Historiako txirrindulari onenetarikotzat hartzen dute askok, Frantziako Tourra zazpi aldiz jarraian irabazi baitzuen (1999-2005).

1993an, txirrindularitzako munduko txapelketa irabazi zuen. Handik hiru urtera, barrabiletako minbizia aurkitu zioten Galiziako itzulian lehian ari zenean, burura eta gorputzeko beste hainbat tokitara zabalduta zegoena. Hurrengo bi urteetan, kimioterapia tratamendu gogorrak jasan behar izan zituen, azkenik sendatu zen arte. 1998 aldean itzuli zen txirrindularitzara, Paris-Niza lasterketan. Urte hartan, laugarren postua lortu zuen Espainiako Vueltan eta, horrez gain, laugarren izan zen munduko txapelketan.

thumb|250px|Armstrong L'Alpe d'Huez igotzen

1999an, haren zuzendari Johan Bruyneelek Frantziako Tourrean lehiatzeko konbentzitu zuen, eta han Armstrong garaile izan zen, sailkapen nagusian arerioak erraz gaindituta. Handik aurrera, pixkanaka bere zerbitzurako gero eta talde lehiakorragoa antolatuz joan zen. Hala, bada, 2003ko mendeurreneko Tourrera faborito nagusitzat iritsi zen, aurreko edizioetan irabazi ostean. Urte hartan, boskarrenez jarraian, Tourreko sailkapen nagusiko garaipena lortu zuen, Miguel Indurainen marka berdinduta. Horrez gain, hurrengo bi urteetako tourretan ere gailendu zen, eta ondoren erretiroa hartu zuen txirrindulari lanbidetik.

2008ko irailaren 8an iragarri zuen hurrengo denboraldian txirrindularitza profesionalera itzuliko zela, minbiziaren aurkako bere fundazioari bultzada emateko eta beste Frantziako Tour bat irabazteko asmoz. Itzulerako lehenengo denboraldi hartan, Frantziako Tourrean hirugarren bukatzea lortu zuen. Hurrengo denboraldirako, Astana taldea uztea erabaki zuen, eta RadioShack konpainiarekin batera Team RadioShack txirrindulari talde berria sortu. Aspalditik Lanceren txirrindularitzako zuzendaria zen Johan Bruyneel ere batu zitzaion talde horri, geroago. 2010eko Tourrean 23. postuan amaitu zuen.

Haren azken lasterketa profesionala, AEBetatik kanpo, 2011ko Tour Down Under izan zen, urtarrilaren 18 eta 23aren artean Australian jokatu zena.

Hamarkada batean zabaldutako susmoei eta haren kide batzuk egindako salaketei buru emanez —Floyd Landisek, esate baterako, 2010ean salaketa publikoak egin zituen haren aurka—, 2012ko ekainean AEBetako dopinaren aurkako erakundeak (USADA) errendimendua handitzeko gaiak kontsumitzea egotzi zion, 2009 eta 2010 urteetan hartutako odol laginak oinarri harturik, hala nola beste txirrindulari zenbaiten lekukotasunak. 2012ko abuztuaren 23an egozpen horien aurka ez zuela gehiago borroka egingo iragarri zuen Armstrongek. Horren ondorio zuzena bide da Lance Armstrong betirako txirrindularitzatik egotzia izatea eta 1988ko abuztuaren 1etik aitzina lorturiko sariak, Frantziako Tourrean irabazitako zazpi tituluak barne, dopatzeagatik galtzea.
 
thumb|250px|Armstrong bere itzuleraren ondoren

## Ekimen nabarietan lortutako emaitzak 
## Erreferentziak
Italiako Giroa

**Italiako Giro**a (italieraz eta ofizialki: ''Giro d'Italia*,  ahoskatua), askotan **Giroa** bezala soilik ezagutua, Italiako txirrindularitza lasterketa garrantzitsuena da. 1909. urtean izan zuen lehen ekitaldia eta Luigi Ganna Italiarrak irabazi zuen.

Itzuli handien sailean sailkatuta dago eta Maiatzean ospatzen da, hiru astez Italiako txoko guztiak zeharkatuz.

## Historia 
Italiako Giroa Frantziako Tourrarekin inspiratu zen, eta lasterketa frantsesa *L'Auto* egunkariak antolatzen bazuen, Italiako Giroa *La Gazzetta dello Sport* egunkaria hasi zen antolakuntza lanetan. Historiako aurreneko Giroa Milanen hasi zen, zortzi etapa ziren eta 2448&nbsp;km guztira. Irabazlea Luigi Ganna izan zen.

## Maillotak 
Frantziako Tourrean ez bezala, sailkapen orokorreko liderrak *Maglia Rosa* ("Maillot Arrosa") janzten du, 1931z geroztik, kolore hori baitzen *La Gazzetta dello Sport* egunkariko orrietakoa. Mendiko erregeak *Maglia Azzurra* ("Maillot Urdina") eramaten du. Sailkapeneko gazterik onenak *Maglia Bianca* ("Maillot Zuria") eraman ohi du, eta sprintetako sailkapeneko liderrak, *Maglia Ciclaminoa* ("Maillot Morea"). Italiako Giroak Intergiro delako sailkapena ere bazuen, baina 2006an egin zen azken edizioa, gaur egungo mendiko erregearen maillota ezagutzen den bezala utziz, ordura arte intergiroak baitzuen maillot urdina eta mendikoa *Maglia Verde'' ("Maillot Berdea) baitzen.

## Palmaresa 
2022ko edizioa barne kontuan hartuta, garaipen bat baino gehiago lortu dituzten txirrindulariak hauexek dira:

## Edizio guztiak 
* 1912ko Italiako Giroa taldeka jokatu zen. Atala talde garailea Carlo Galetti, Giovanni Michelotto eta Eberardo Pavesik osatua zegoen.

## Gainontzeko sailkapenak 
### Mendiko sailkapena 
### Erregulartasunaren saria 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen Italiako Giroa
* Giro Next Gen
* Frantziako Tourra
* Espainiako Vuelta
* UCI ProTour

## Kanpo estekak
UCI ProTour

**UCI ProTourra** errepideko txirrindularitzako lasterketa sail bat da, Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak (UCI) erregulatzen dituen lasterketa multzoetako bat, 2005. urtean sortua. UCI ProTourraren barnean 20 talde besterik ez dago, eta horiek UCI ProTour ligako lasterketetara joatera behartuta daude.

## UCI ProTourreko edizioak 
* 2005eko UCI ProTourra
* 2006ko UCI ProTourra
* 2007ko UCI ProTourra

## Kanpo estekak 
*  UCI ProTourraren webgune ofiziala
Espainiako Vuelta

**Espainiako Vuelta** (gaztelaniaz eta ofizialki: *Vuelta a España*,  ahoskatua) Frantziako Tourrra eta Italiako Giroarekin batera itzuli handi bat da. Txirrindulariak hiru astez lehiatzen dira irailean, Espainiako txoko gehienetan, baita Andorran ere.

## Historia 
**Espainiako Vuelta** 1935. urtean ospatu zen, lehenengo aldiz. Lehenengo ekitaldi honetan, 50 lasterkari lehiatu ziren 3411&nbsp;km-ko ibilbidea egiteko, 14 etapatan, bataz beste 240&nbsp;km baino gehiago egiteko bakoitzean. Tourra eta Giroaren arrakasta ikusita, *Informaciones* egunkari espainiarrak itzuli handi bat antolatzea erabaki zuen, Espainian. 1937. urtean, Espainiako Gerra Zibila dela eta, ez zen itzulia ospatu. Ezta 1938, 1939 eta 1940. urteetan ere. Bigarren Mundu Gerra dela eta, 1943 eta 1944ko ekitaldiak ere ez ziren ospatu. 1945. urtean, Ya egunkariak antolatu zuen lasterketa eta hala izan zen 1949ra arte. 1955an, El Correo egunkariak antolakuntzaren ardura hartu zuen arte, ez zen berriro ospatu. 1955an, Bilbotik hasi eta Bilbon amaitu zen, hurrengo bi ekitaldiak bezala. Handik aurrera, urtero ospatu da. Momentu horretatik aurrera, Vuelta apirila eta maiatza artean egin da, eta atzerriko partaidetza handiagoa eta garrantzitsuagoa izan du.

Urte haietan, Bilbon amaitzen zen normalean, baina Donostian eta Madrilen ere amaitu ziren ekitaldi batzuk.

1963. urtean, Jacques Anquetil handiak Vuelta irabazi zuen eta historiako lehena izan zen Italiako Giroa, Frantziako Tourra eta **Espainiako Vuelta** irabazten.

1979. urtean, Unipublic antolatu zuen **Espainiako Vuelta** eta orain arte horrela izan da. Urte guztietan ia, Madrilen amaitu da Unipublic-en ardurapean.

1990 urtera arte udaberrian ospatzen zen, baina geroztik Irailean ospatzen da. Vueltako azkenengo etapa, eta beraz itzuli osoaren amaiera, Madrilen egiten da, Paseo de la Castellana etorbidean.

1999 urtean Vueltak lehenengo aldiz igo zuen Angliru mendatea Asturiasen, Europan aurki daitekeen mendi porturik gogorrenetakoa.

Sailkapen orokorreko liderraren elastikoak hainbat kolore izan du historian zehar, 2010etik aurrera elastiko gorri bat izanik. Beste sailkapen txikiagoek, mendiko sariak bezala, ez dute kolore finko bat eta noizbehinka aldatu egiten dira.

Garaipen gehien dituzten txirrindulariak Roberto Heras espainiarra eta Primož Roglič esloveniarra dira, launa garaipenekin. 79 ekitalditik (2024), espainiarrek 32 alditan irabazi dute Vuelta.

## Palmaresa 
* 2005eko Vueltako irabazlea Roberto Heras izan bazen ere dopin kontuengatik hasiera batean garaipena kendu zitzaion eta bigarren egin zuen Denis Mentxov bihurtu zen garaile. Eztabaida luze baten ondoren Roberto Herasi itzuli zaio.

## Garaipenak 
## Gainontzeko sailkapenak 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako Tour
* Italiako Giro
* UCI ProTour

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Vueltaren Webgune Ofiziala
Euskal Herriko Itzulia

thumb|Euskatel taldea Euskal Herriko Itzulian
**Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herrian ospatzen den txirrindulari proba ospetsuena da, UCI ProTour ligaren barruan dago. 6 etapaz osatzen da itzulia (2005. urterarte 5), eta apirilean izaten da.

Aurreneko edizioa 1924. urtean ospatu zen, baina 1935 eta 1969 urteen artean ez zen antolatua izan. Lehenengo ekitaldia Francis Pelissier frantziarrak irabazi zuen.

Garaipen gehien dituzten txirrindulariak José Antonio González Linares eta Alberto Contador dira, bakoitzak launa garaipenekin.

## Garaile nagusiak 
Historia osoan zehar behin baino gehiagotan Itzulia irabazi duten txirrindulariak hauexek dira:

Beste irabazle euskaldun batzuk:
* Mariano Cañardo, Luis Pedro Santamarina, Miguel Mari Lasa, Pello Ruiz Cabestany, Aitor Osa, Iban Mayo eta Ion Izagirre.

## Palmaresa 
### Sailkapenak eta beste datu batzuk 
### Palmaresa herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko Itzuliaren webgunea.
* 2018ko Euskal Herriko Itzulia. Berria egunkaria
* Euskal Herriko Itzuliari buruzko argibidea, argazkiak eta bideoak. Eitb-ren webgunea
* Euskadiko Txirrindularitza Federazioa
Pedro Delgado

**Pedro Delgado Robledo**, ezagunagoa ***Perico Delgado*** izenez, (Segovia, Espainia, 1960ko apirilaren 15a - ) txirrindulari ohia eta telebista esataria da.

## Kirol ibilbidea
1988. urtean Frantziako Tourraren garailea izan zen. Espainiako Vuelta birritan irabazi zuen (1985 eta 1989). Gaur egun TVE espainiar telebistarentzako lan egiten du, kirol esatari.

José Miguel Echávarri eta Eusebio Unzué entrenatzaileen esanetara prestatu zen eliteko txirrindulari gisa. Espainiako txirrindularitzaren loraldiaren aitzindaria izan zen. 1985ean lortu zuen lehen garaipen handia, Espainiako Itzulia irabazi zuenean. Handik lau urtera, 1989an, berriro irabazi zuen, baina nazioarteko ospea Frantziako Tourrak eman zion. 1983an hartu zuen parte lehen aldiz Frantziako Itzuli batean, eta maldan gora, eskalatzaile aparta izateagatik, eta maldan behera, abiada handian jaisteko erakutsi zuen ausardiagatik, nabarmendu zen. Lehen Itzuli hartan bigarren lekua lortu zuen sailkapen nagusian. 1984an, sailkapen nagusian bosgarren zela, bertan behera utzi behar izan zuen lasterketa, maldan behera zihoala erori eta lepauztaia hautsi ondoren. 1986an ere bertan behera utzi zuen proba ama hil zitzaiola jakin zuenean. 1987an sekulako borroka izan zen bera eta Stephen Rocheren artean; azkenean, Rochek irabazi zuen proba, 40 segundoko aldeagatik. Hurrengo urtean, baina, berak irabazi zuen proba eta zazpi minutu baino gehiago kendu zizkion bigarrenari, Stephen Rooks holandarrari. 1989an gauza bitxia gertatu zen: galdu egin zen eta berandu iritsi zen aurreneko etapako irteerara, Luxenburgon. Hala, denbora asko galduta eta azken lekuan hasita defendatu behar izan zuen aurreko urteko garaipena. Hala eta guztiz ere, azkenean, hirugarren geratu zen, Greg LeMond eta Laurent Fignonen atzetik. Txirrindularitza profesionala utzi zuenean irrati eta telebistako esatari gisa hasi zen lanean.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketak
### Beste Itzuliak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
Luis Ocaña

**Jesús Luis Ocaña Pernía** (Priego, Cuenca, Espainia, 1945eko ekainaren 9a - Mont-de-Marsan, Frantzia, 1994ko maiatzaren 19a) espainiar txirrindulari ospetsua izan zen. 1973an Frantziako Tourrean garaipena lortu zuen.

Txirrindularitzaren historiako txirrindulari onenetako bat izan zen Ocaña, 1970eko hamarraldian Eddy Merckxi itzala egin zion bakarra. Mendiko probetan nabarmendu zen, baina ez zen atzean geratzen erlojuaren aurkako probetan, edo ibilbide lauetan. Bere txirrindulari karreran, 1967 eta 1977 bitartean, 110 garaipen lortu zituen.

## Biografia 
1969ko Midi Libre izan zuen lehen garaipen aipagarria.

1970ean Espainiako Itzulia, Kataluniako Itzulia, eta Baracchi proba irabazi zituen.

1971ko Frantziako Itzulian, Eddy Merckxi aurrea hartu ondoren mendiko proba guztietan (honekiko 7 minutu t'erdi inguruko abantaila zuen), erori egin zen Col de Menteko jaitsieran eta bertan behar utzi behar izan zuen lasterketa, garaipena eskura zuenean.

1973an, Euskal Herriko eta Frantziako itzuliak, bigarren hori alde handiz, gainera (bigarrenari, Theveneti, ia 16 minutu atera baitzizkion).

1974an hirugarren izan zen munduko txapelketan.

Espainiako Itzulian bigarren izan zen 1969, 1973 eta 1976 urteetan, eta hirugarren 1971n.

Azken urte horretan, Nazioen Sari Nagusia irabazi zuen.

1994. urtean bere buruaz beste egin zuen, depresio baten ondorioz, arazo ekonomikoak eta C hepatitis jasan ondoren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Luis Ocañaren biografia *elmundo.es* webgunean
Maurice Garin

thumb|Maurice Garin
**Maurice Garin** (Arvier, Italia, 1871ko martxoaren 3a - Lens, Frantzia, 1957ko otsailaren 19a) Italian jaio eta frantziar hiritartasuna hartu zuen txirrindularia izan zen.

Frantziako Tourreko lehen ekitaldiko (1903an) garailea izan zen. 1904. urtean Tourretik kanporatua izan zen tren bat hartzeagatik etapa bat amaitzeko. Geroxeago txirrindularitzatik erretiratu eta bizikleten konponketa denda bat ireki zuen.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
Charly Gaul

**Charly Gaul** (Pfaffenthal, 1932ko abenduaren 8a -2005eko abenduaren 6a) txirrindulari luxenburgotarra izan zen.

Bere igoerarako gaitasunen ondorioz, "Mendietako Aingerua" ezizena hartu zuen. 1958. urtean Frantziako Tourra irabazi zuen, baita 10 etapa ere. Italiako Giroa ere birritan irabazi zuen (1956 eta 1959).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
thumb|left|Federico Bahamontesekin batera agertzen da Gaul (ezkerrean) François eta Nicolas Frantzen omenaldian 1998an.

## Kanpo estekak 
*
Alonso de Mella

Frai **Alonso de Mella** frantziskotar fraidea izan zen, jatorriz Zamorakoa eta Juan de Mella kardinalaren anaia.

Durangon 1442-1445 bitartean Euskal Herrian ezagutu den eliza katolikoak deklaratutako mugimendu hereje handienaren burua. Aintzindaria izan zen Europa mailan Bibliaren irakurketa pertsonala, librea eta elizaren aurkakoa aldarrikatzen zuelako. Durangaldeko herri guneetan arrakasta handia izan zuen bere ondasunen eta pertsonen askatasunaren aldeko aldarrikapenak.

Joan II.a Gaztelakoak bidalitako inkisizioak erreprimitu zituen eta hamahiru erre zituen elizaren aurrean. Frai Alonso de Mellak ihes egin zuen eta Granadan jarraitu zituen bere predikuak. Han kanabera puntadunak jaurtikiz erail zuten.

## Bibliografia 
* "Hereseak Durango aldean XV mendean" - Fermin Artola Zubillaga. Kriseilu argitaletxea. Donostia, 1986.
René Cassin

**René Cassin** (Baiona, Lapurdi, 1887ko urriaren 5a – Paris, Frantzia, 1976ko otsailaren 20a) Zuzenbideko irakasle izan zen. 1968an, Bakearen Nobel Saria eman zioten, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala egiten lagundu zuelako.

Bakearen Nobel saria lortu duen euskal herritar bakarra da eta, Santiago Ramón y Cajalekin batera nobel sari bat lortu duen bi euskal herritarretako bat.

## Bizitza 
[thumb|ezkerrera|René Cassini eskainitako oroigarria, [Forbach herrian (Frantzia).]]

Baionan jaio zen, eta Zuzenbideko ikasketak egin zituen. Lehen Mundu Gerran zauritu zuten. Aix-en-Provenceko unibertsitateko Zuzenbideko irakasle izan zen. Ondoren, Lillera bizitzera joan eta Parisko Unibertsitatean eskolak eman zituen. 1924tik 1938ra bitartean, Nazioen Ligako ordezkari izan zen. Garai hartan, nazioen desarmatzearen alde egin zuen lan.

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean Cassinek Londresen osaturiko Frantziako erbeste gobernuan parte hartu zuen, De Gaulle jeneralarekin batera.

1948an, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala taxutzen lagundu zuen.

1959tik 1965era bitartean, Europako Giza Eskubideen auzitegiko presidente izan zen. Lehen Mundu Gerran zauritutakoei laguntzen zien gobernuz kanpoko elkarte bat sortu zuen.

## Hil ostean 
2003an Eusko Jaurlaritzak sortu zuen René Cassin Saria izenekoa, «giza eskubideak sustatzearekin, babestearekin eta hedatzearekin duten konpromisoa erakusten duten pertsonen edo taldeen lana publikoki aintzatesteko eta saritzeko helburuarekin».

Zuberoako Sohüta herriak René Cassin pastorala prestatu zuen 2013. urtean oholtzan emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  RenéCassin giza eskubideen elkartea, René Cassinek sortutako Judu Antolakundeen Aholku Batzordearen (CCJO) mendeko erakundea.
Hans Blumenberg

**Hans Blumenberg** (Lübeck, 1920ko uztailaren 13a - Altenberge, 1996ko martxoaren 28a) alemaniar filosofoa izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Blumenbergen heriotzari buruzko albistea New York Times egunkarian.
Joan Duns Eskoto

200 px|thumb|Eskoto, *Doctor Subtilis*.

**Joan Duns Eskoto** —jatorrizko izen-deiturez, **John Duns Scotus**— (Duns, Eskozia, c. 1266 &ndash; Kolonia, Alemania, 1308ko azaroaren 8) filosofo eta teologo eskolastiko bat izan zen, ***Doctor Subtilis*** (euskaraz, Maisu Fina) goitizenaz ere ezaguna, haren pentsamenduaren zorroztasuna zela-eta. Metafisika eta etika arloetan kokatzen da bere pentsamendua, betiere teologia kristauari begira eta Aristotelesen eraginpean. Besteak beste, bere eragina nabarmena izan zen Kant filosofoaren lanetan.

## Bizitza 
1279-1280 urteetan frantziskotarren ordena monastikoan sartu eta apaiz ordenatu zuten 1291. urteko martxoaren 17an. Irakasle aritu zen Pedro Lombardiarraren *Sententzien Liburua* irakatsi zituen, agian Cambridgen aurrena, eta Oxforden, 1300 baino lehen, eta Parisen 1302-1303 urteetan.

Felipe Ederraren eta Bonifazio VIII.a aita santuaren arteko liskerrak direla-eta, irakasle zeregina utzi zuen. Parisera itzultzean, *magister* titulua eskuratu zuen. 1307. urtean Kolonian frantziskotarrek zuten ikasketa-etxera joan eta bertan hil zen 1308. urtean. Bere pentsamenduaren aztarna agerikoa da hurrengo urteetan ondutako bi eskoziar agiri historikotan: Elizjendearen Adierazpena (1309) eta Arbroatheko Aldarrikapena (1320).

## Lanak 
* *Ordinatio*, latinez, 1300. urtearen inguruan
* *Quaestiones super libros Metaphysicorum Aristotelis*, hau da *Aristotelesen Metafisika liburuei buurzko gaiak*.
* *Tractatus de primo principio*, 1305. urtearen inguruan

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguirre, Javier (2008): "Joan Duns Eskoto. Izate unibokoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Andonegi, Xabier (1999): "XIII. mendeko Unibertsitatea eta Zientzia" in Roger Bacon: *Teologia ikasketarako laburbilduma*, Andoain, Jakin. 
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Kanpo loturak
Georges Simenon

**Georges Joseph Christian Simenon** (Lieja, Belgika, 1903ko otsailaren 13a – Lausana, Suitza, 1989ko irailaren 4a) belgikar idazlea izan zen. *Maigret* komisario ezagunaren istorioak idatzi zituen 1931tik 1972 arte, 103 liburu guztira. Bere eleberriak munduko 1.800 lekuetan kokatu ditu eta 9.000 pertsonaia baino gehiago sortu ditu. 500 milloi liburu baino gehiago saldu ditu, frantsesez gain beste 55 hizkuntzetaz ere. Zineman, haren lanetan inspiraturik 50 film baino gehiago egin dituzte.

Simenon idazle guztiz emankorra izan da 400 eleberri inguru, milatik gora kontakizun labur, eta batez ere polizia eleberriengatik da ezaguna. Generoaren berritzaile izan zen; Maigret komisarioaren sortzailea da, ikerketak Frantziako gizartearen giro gris ilunetan egiten dituen polizia, psikologia sen sarkor baten laguntzaz. Pertsonaia hori protagonista duen eleberri saila 1931n hasi *(Pietr le Letton) *eta 1972an amaitua *(Maigret et Monsieur Charles)* hizkuntza askotara itzuli da. Gainera, badira eleberri horien 50etik gorako zinema bertsio, telebista sailez gainera. Hauek dira Maigret-en saileko lan batzuk: *Le pendu de Saint-Pholien *(1931, *Saint-Pholien-eko urkatua*); *Láffaire Saint-Fiacre* (1932, *Saint-Fiacre afera*); *Le chien jaune* (1936, *Zakur horia*); *Mon ami Maigret* (1949, *Maigret ene laguna*); *Maigret à l´école* (1954, *Maigret eskolan*); *Le veuf* (1960, *Alarguna*); *Maigret hésite* (1968, *Maigret-en zalantzak*). Polizia girotik kanpo eleberri psikologikoak, abenturazkoak eta ohiturazkoak idatzi zituen. Bestalde obra autobiografiko zenbait ondu zituen, hala nola *Mémoires intimes* (1982, *Oroitzapen intimoak*).

## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura

## Erreferentziak
Pekin

**Pekin** edo **Beijing** eta ahate lakatu kozinatua, Bianyifang jatetxearen espezialitatea.

Mongoliar edo mantxu jatorriko platerak ere ohikoak dira, hala nola Manhan Quanxi.

Tea eta te etxeak oso arruntak dira.

Beijing, Txinako erdigune politiko, kultural eta diplomatikoa denez, herrialdeko gastronomia tipikoa dastatzeko leku aproposa da, baina, aldi berean, nazioarteko hiriburu bat ere badenez, mundu osoko sukaldaritzako jatetxeak aurki daitezke han. Txinako alde guztietatik eta munduko beste leku batzuetatik datozen sukaldaritza kulturen arteko fusio interesgarria gertatzen da. Hori dela eta, Beijingeko sukaldaritza interesgarria da, zenbait sukaldaritza tradizioren amalgama bat baita, hiriburuak ematen dion ukitu bakanaz

Arabiar jatetxeak eta *txuan* izeneko broxetak eskaintzen dituzten txosnak oso ugariak dira Beijingeko kaleetan, eta bazter guztietan usaintzen ahal da txahal eta bildots errearen usain gozoa. Donglaishun jatetxearen *hotpotak* historia luzea du eta hiriko biztanle asko maiz dira establezimendu honen bezero.

### Kirolak 
Beijing 2008ko Udako Olinpiar Jokoen hiria izan zen, eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoen egoitza. Hiriko futbol talde nagusia da Txinako futbol ligan jokatzen duen Beijing Guoan Football Club.

## Monumentuak 
thumb|Zeruko tenplua
[thumb|[Txinako Harresi Handia|Harresia Badalingen]]

* Zeruko tenplua (天坛)

:: Enperadoreak erlijio zeremoniak ospatzen zituen bertan.

* Enperadorearen jauregia edo Hiri Debekatua (故宫)

:: Antzinako enperadoreen egoitza.

* Udako jauregia ((颐和园)

:: Enperadoreen udako egoitza, hein handi batean Cixik eraikia.

* Tiananmen plaza (天安门)

:: Hiriaren erdigunea eta sinbolo politikoa. Mao Zedongen hilobia dago bertan.

* Txinako Harresi Handia (长城)

:: Hiriaren kanpoaldean dago.

## Azpiegiturak 
### Garraiobideak 
Beijingeko ingurabide autobideak hiriaren erdigunetik kanpoaldera eraikitako ingurabide autobideak dira. Guztira, sei autobidek inguratzen dute, baina 1920ko hamarkadan eraikitako lehen "eraztuna" ez dago jadanik gaur. Seigarren ingurabide autobidearen azken tartea 2009an zabaldu zen, eta egun, hiriko arduradunak zazpigarren autobidea eraikitzeko proiektua zehazten ari dira.

#### Garraio publikoa 
Beijing eta inguruko gune metropolitarraren lur azpiko nahiz gaineko garraiobidea da. Metroa 1969an zabaldu zen eta azken lerroak Beijingeko 2008ko Joko Olinpikoen aurretik ireki ziren.

#### Aireportuak 
## Hizkuntza 
Pekindarrek Beijingeko dialektoa darabilte —mandarineraren azpibanaketa—; udalerriko nekazari guneetan, aldiz, beste dialekto batzuk darabiltzate.

## Eskulade eta hiri senidetuak 
Beijing ondorengo eskualde eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriaren webgune ofiziala
*  Hiriaren planoa
*  Beijingi buruzko esteka zerrenda
*  Bisita interaktiboa
Philippe Thys

**Philippe Thys** (Anderlecht, 1890eko urriaren 8a - Brusela, 1971ko urtarrilaren 16a) txirrindulari belgikarra izan zen.

Frantziako Tourra hiru aldiz irabaztel lehen txirrindularia izan zen (1913, 1914 eta 1920).
Belgikako Ziklo-kross txapelduna ere izan zen (1910).

## Palmaresa 
**1910**
* 20px 15px Ziklo-kroseko Belgikako Txapelketak  
**1912**
* 6. Frantziako Tourrean
**1913**
* 20px Frantziako Tourra eta etapa 1
**1914**
* 20px Frantziako Tourra eta etapa 1
* 3. Paris-Toursen
**1917**
* Lombardiako Giroa
* Paris-Tours
**1919**
* 2. Paris-Roubaixen
**1920**
* 20px Frantziako Tourra eta 4 etapa
* 4. Paris-Roubaixen
**1921**
* Critérium de As
* 3. Bordele-Parisen
**1922**
* Frantziako Tourreko 5 etapa
* 2. 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa 
**1924**
* Frantziako Tourreko 2 etapa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greg LeMond

**Greg Lemond** (Lakewood (Kalifornia), 1961eko ekainaren 26a) txirrindulari ohi estatubatuarra da. 1986. urtean Frantziako Tourra irabazten zuen lehen ez-europarra bihurtu zen. 1989 eta 1990 urteetan ere garailea izan zen. Bi aldiz ere munduko txapeldun izan zen (1983 eta 1989).

1983an lortu zuen garrantzizko lehenengo saria, errepideko munduko txapelketa hain zuzen. 1984an hirugarrena izan zen Frantziako Tourrean. 1985ean Bernard Tapiek egin zion kontratua Bernard Hinaulten ondoan korritzeko eta tratu bat proposatu zien bi korrikalariei: Hinaultek bere bosgarren Frantziako Tourra irabazi behar zuen 1985ean, eta Greg LeMond 1986an nagusituko zen. Eta hala gertatu zen, gertatu ere.

Bernard Hinault 1986an erretiratu zen txapelketetatik eta bazirudien Greg LeMond izango zela nagusi. Baina 1987an istripu larri bat izan zuen. Hala ere, bere lanak eta borondateak txapelketetan aritzera eraman zuten berriz. 1989an Frantziako Tourra irabazi zuen Laurent Fignonen aurretik, 8 segundoko aldea besterik ez zegoela. Urte horretan bertan, munduko txapelduna izan zen errepidean. 1990ean Frantziako hirugarren Tourra irabazi zuen, Claudio Chiappucciren aurretik. 1994an utzi zituen lehiaketak.

## Palmaresa
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketak
### Beste Itzuliak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Virenque

**Richard Virenque** (Casablanca, Maroko, 1969) txirrindulari frantziarra izan zen. Frantziako Tourreko *Mendiko Errege* zazpi alditan izan zen, Tourreko zazpi etapa ere irabazi zituen. Sailkapen orokorreko 2. izan zen 1997an eta 3. 1996an.

1992. urtean egin zen ezaguna: Frantziako Tourrean elastiko horia jantzi zuen zenbait egunez, eta bigarren geratu zen mendiko sailkapen nagusian. Batez ere mendiko etapetan nabarmendu zen, eta etapa zelaietan eta erlojuaren aurkakoetan hobera egin ondoren, sailkapen nagusian aurrera egitea lortu zuen: bosgarren geratu zen 1994an, bederatzigarren 1995ean, hirugarren 1996an eta bigarren 1997an. Iraupeneko edo bide luzeko munduko txapelketan ere lasterketa bikainak egin zituen: hirugarren geratu zen eta bere taldekide Luc Leblanci irabazten lagundu zion 1994an, seigarren izan zen 1995ean, eta bosgarren 1996an. Azkeneko urteetan bere ahalmen fisikoak areagotzeko gaiak hartzeaz akusatu zuten eta lasterketetan parte hartzea debekatu zioten.

## Palmaresa 
**1991**
* 2. Eskalatzaileen garaikurran
**1992**
* 2. Eskalatzaileen garaikurran
**1993**
* Limousingo Tourreko etapa bat.
**1994**
* Eskalatzaileen garaikurra
* Boucles de l'Aulne
* 6. Frantziako Tourrean, mendiko sailkapena 20px eta etapa bat.
* 2. Route du Sudean
**1995**
* Dauphine Libereko 2 etapa.
* Polynormande
* 2. Midi Libren
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
* 5. Espainiako Vueltan
* 9. Frantziako Tourrean
**1996**
* 2. Boucles de l'Aulnen
* 3. Frantziako Tourrean eta mendiko sailkapena 20px.
* 3. Midi Libren
**1997**
* Marseillesa Sari Nagusia
* Polynormande
* 2. Frantziako Tourrean eta mendiko sailkapena 20px.
* 2. Boucles de l'Aulnen
**1998**
* Dauphine Libereko etapa bat.
* 2. Marseillesa Sari Nagusian.
**1999**
* 8. Frantziako Tourrean eta mendiko sailkapena 20px.
* Italiako Giroko etapa bat.
**2000**
* 6. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
**2001**
* Paris-Tours
**2002**
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* 2. Aingo Tourrean.
**2003**
* Frantziako Tourreko mendiko sailkapena 20px eta etapa bat.
**2004**
* Frantziako Tourreko mendiko sailkapena 20px eta etapa bat.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak