open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1958ko Italiako Giroa

**1958ko Italiako Giroa** txirrindularitza Itzuli Handi honen 41. edizioa izan zen. 1958ko maiatzak 18 eta ekainak 8 artean ospatu zen, 3341 kilometroko ibilbidea eginez 20 etapatan. Garailea izan zen Ercole Baldinik proba, batez beste, 36,274 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Itzulia Milanen hasi eta amaitu zen.

120 txirrindularik hasi zuten proba eta 77k amaitu zuten.

Ercole Baldini, aurreko urtean hirugarren izan zena eta oraingo edizioan lau etapa irabazi zituena izan zen Giroaren garailea. Berarekin batera podiumean, mendiko sailkapenaren garailea ere izan zen Jean Brankart belgikarra bigarren postuan eta 1956ko Italiako Giroaren garailea izan zen Charly Gaul luxenburgotarra hirugarren postuan egon ziren.

Miguel Poblet txirrindulari katalanak hiru etapa garaipen lortu zituen, eta beste hirutan bigarren amaitu zuen. Federico Martín Bahamontesek eta Salvador Botellak, berriz, etapa bana irabazi zuten. Botella beste etapa batean ere 2. izan zen, egun batez maglia arrosa janztea ere lortu zuelarik, hori lortu zuen lehen espainiarra bihurtuz. 9. etapan 2. izan zen Vicente Iturat eta Bahamontesek irabazi zuen etapan 3. izan zen Jesus Loroño bizkaitarra ere etapa garaipena lortzetik gertu geratu ziren. Sailkapen nagusian Pobletek 6. amaitu zuen, Loroñok 7., Botellak 15. eta Bahamontesek 17.

## Talde parte-hartzaileak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Jose Arrandiaga

**Jose Arriandiaga Larrinaga**, ezizenez ***Joala*** edo ***Yoala*** (1856, Mundaka, Bizkaia &ndash; 1923ko uztailaren 8a, Mundaka, Bizkaia) euskal mediku eta idazle abertzalea izan zen. Politika, ekonomia eta beste hainbat gaiez idatzi zuen. Sabin Aranaren adiskidemin ere izan zen.

## Ikus, gainera 
* Sabin Arana
* Angel Zabala Ozamiz *Kondaño*
* Luis Arana

## Kanpo estekak 
* Jose Arrandiaga *Joalaren* biografia irakurgai. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org
Nikolasa Atxika-Allende

**Nikolasa Atxika-Allende Iturri** edo **Nikolasa Atxikallende Iturri** (*Abiña* baserria, Mundaka, Bizkaia, 1873ko apirilaren 19a - Bizkaia, 1951ko martxoaren 19a) Sabin Arana Goiriren emaztea izan zen. Sabin Aranak *Nikole* izenaz deitu ohi zuen. Garai hartan Euskal Herrian ohikoak ziren isilarazte eta beste hainbat hertsapen gordinki bizi izan zituen, bai eta espetxe-zigorra ere.

Nikolasaren aita Jose Mari Atxikallende Errigoititik Sukarrietako *Abiña* baserrira ezkondu zen; han Sukarrietako alkate eta zinegotzia izan eta Sabin Aranarekin lur-sailak saltzeko tratuan ere ibili zen. Ama Maria Iturri zuen izena, *Abiña* baserrian jaioa.

Nikolasa Sukarrietako *Abiña* baserrian jaio zen. Sabin Arana 1898ko urtarrilean *Abiña* baserrian ezagutu eta handik aurrera harremanean jarraitu zuten. 1900ko otsailaren 2an, 25 urte zituela, Sabin Aranarekin ezkondu zen. Aldiz, 1903ko azaroaren 25ean alargundu zen. Gerora, berriz ezkondu zen Eugenio Alegria Bilbao Sukarrietako kapitainarekin; hura ere, baina, hil egin zen 1918an gripeak jota.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sabin Arana

## Kanpo estekak 
* Nikolasa Atxikallenderi buruzko artikulua irakurgai. Argia.com 
* [Miel Anjel Elustondo(https://eu.wikipedia.org/wiki/Miel_Anjel_Elustondo)ren erreportaia *Berria*n, 2023ko abuztuaren 27an.]
Bizkaia bere independentziaren alde

***Bizkaia bere independentziaren alde*** (jatorrizko gaztelaniazko izenburua *Bizkaya por su independencia*) 1892. urtean Sabin Aranak argitaratutako liburuxka bat izan zen.

## Historia 
1890an Sabin Aranak *La Abeja* aldizkarian lau istorio abertzale idatzi zituen. Istorio hauek iraganean Bizkaiak Espainiaren aurka izandako kondairazko lau guduei buruzkoak ziren. Une hartan ez zuten arrakastarik izan, baina Sabinek ez zuen etsi eta istorio hauek geroago argitaratzeko gorde zituen.

1892an *Bizkaia bere independentziaren alde. Lau Loria Aberkoi.* liburuxka argitaratu zuen. Hau aurretik aipatutako lau guduei buruzko istoriez osatutako bilduma bat zen: Arrigorriagako gudua (888), Gordexolako gudua (1355), Otxandioko gudua (1355) eta Mungiako gudua (1470). Istorio erdi-mitiko hauetan bizkaitarrek beren independentzia espainiarren aurka borrokatuz nola defendatu zuten kontatzen da, bai eta Bizkaiko jauna Espainiako errege bilakatzean Bizkaiaren independentziari ekarritako kaltea: Aranaren ustez ordurarte bi estatu desberdin ziren Bizkaia eta Espainiako buruzagia pertsona berbera bilakatzean, Bizkaiko eta bizkaitarrek independentzia galdu baizuten. Aranarentzat konponbidea bizkaitarrek Jaunaren kargua sortu zuten bezala, hura deuseztu eta independentzia berreskuratzean zetzan. Liburu honen amaieran ondorio hau irakur zitekeen:

## Iruditegia 

Irudi:Bizkaya por su independencia - Bizkaia bere independentziaren alde (1892).jpg|Liburuaren azala.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Sabin Arana

## Kanpo estekak 
* *Bizkaya por su independencia* osorik irakurgai, *Gallica* webgunean.
Euskal hizkuntzalaritza

**Euskal hizkuntzalaritza** edo **euskalaritza** euskara aztergai duen hizkuntzalaritza eta filologiaren adarra da, XIX. mendearen hasieran sortua. Hain zuzen ere, euskal hizkuntzalaritza Wilhelm von Humboldtekin hasi zela jo ohi da —ordu arte, euskarari buruzko teoriak mitoetan zeuden oinarriturik— eta euskal hizkuntzalaritzak izan duen ikertzailerik handiena Koldo Mitxelena da. Arlo horretan diharduenari **euskal hizkuntzalaria**, **euskal filologoa** edo **euskalaria** deritzo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal filologia

## Kanpo estekak
Mujik

thumb|Mujik bat espartinak egiten eta bere emaztea goruetan.
**Mujik** ala **muzhik** (errusieraz: мужик) Errusiako nekazari mota bat zen, normalean, 1917. urtearen aurretiko Errusiar Inperiokoa. 1861ko nekazaritzarako erreformak baino lehen muzhikak morroiak izaten zirenez, hitzaren definizioak pobreziaren maila bat dakar. Erreforma horren ostean, morroiei lursailak eman zitzaizkien eta morrontzatik askatu zituzten. Errusieraz, definizioak beste esanahi batzuk ditu; gaur egungo elkarrizketa informaletan "morroi", "mutil" edo "txo" esan nahi baitu. Fiodor Dostojevski eta Lev Tolstoiren idazlanetatik, hitza mendebaldeko hizkuntzetara sartu zen.

## Kanpo estekak
Egungo Euskararen Hiztegia

***Egungo Euskararen Hiztegia*** (***EEH*** siglaz ere ezaguna) XXI. mendean idatzitako euskarazko testuetan oinarrituriko euskal hiztegia da. Pixkanaka-pixkanaka egiten ari diren lana da, Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Institutuaren webgunean argitaratua. Azpian duen corpusa modernoa da: Ereduzko Prosa Gaur (EPG), testu aukeratuetan oinarritzen dena, berdin liburuetan nola prentsa idatzian. Egilea Ibon Sarasola da, eta laguntzaile lanetan ibiliak dira Josu Landa eta Iñaki Segurola.

*Egungo Euskararen Hiztegia*, metodologikoki, *Orotariko Euskal Hiztegia*ren (OEH) ildo beretik doa. Hala ere, *OEH*ren oinarrian 5 milioi hitzeko masa dago, 1970. urtea baino lehenagoko testuetatik hartua; EPG corpusarenean, berriz, bost aldiz gehiagoko testu masa dago (25 milioi hitz) eta 2000-2006 arteko epean idatzitako testuetan oinarritzen da, hau da, Euskaltzaindiak *Hiztegi Batua* atera ondoren idatzi diren testuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Egungo Euskararen Hiztegia*, Interneten kontsultagai.
1935eko Frantziako Tourra

**1935eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 29. edizioa izan zen. 1935eko uztailak 4tik 28ra ospatu zen, 21 etapatan banatutako 4338 kilometroko ibilbidea eginez. Etapa horietatik hamairugarrena, hamalaugarrena, hamazortzigarrena, hemeretzigarrena eta hogeigarrena bi sektoretan banatuak egon ziren.

14 taldetan banatutako 93 txirrindularik parte hartu zuten edizio honetan, horietatik proba 46k amaitu zutelarik.

Edizio tragikoa eta istripuz betea izan zen 1935eko hau. 7. etapan Gustave Danneels eta aurreko edizioaren garailea izan zen Antonin Magne auto batek harrapatu zituen eta, ondorioz, proba utzi behar izan zuten. 12garrenean Jules Merviel kamioi batek harrapatu zuen, larriki zauritua geratu zelarik, eta, azkenik, Francisco Cepeda espainiarra hil zen Col du Galibier jeisten ari zenean.

Garailea izan zen Romain Maesek proba, batez beste, 30,65 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Félicien Vervaecke izan zen mendiko sailkapenaren garailea, eta Belgikako taldeak irabazi zuen taldekako sailkapena.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Paul Gadenne

**Paul Gadenne** (Armentières, Frantses Flandria, 1907ko apirilaren 4 &ndash; Kanbo, Lapurdi, 1956ko maiatzaren 1) Euskal Herriarekin lotura izan zuen frantsesezko idazlea izan zen.

## Biografia 
Lehen Mundu Gerragatik Armentières herritik alde egin beharrean, Gadenne familiak Boulogne-sur-Merrera jo zuen Parisen plantatu baino lehen. Paulek ikasketak Parisen egin zituen 1918tik aurrera; Louis-le-Grand lizeoan Thierry Maulnier, Robert Brasillach eta Maurice Bardècheren ikaskidea izan zen. Goi mailako ikasketak Parisko Unibertsitateko Letretako Fakultatean egin zituen; diploma Prousti buruzko lan batekin lortu zuen. Irakasle lanean 1932an estreinatu zen, Elbeufen (Normandia).

1933an tuberkulosiak bere irakasle-ibilbidea moztu zion; horregatik zenbait hilabete Praz-Coutant erietxean pasatu zituen, Savoiako Sallanches herrian.

Bere lehen eleberria, *Siloé* (1941), neurri batean autobiografikoa da, erietxeko egunez eta hausnarketez ari delako. *La Rue profonde* (1948) eta ''L'Avenue* (1949) lanetan olerkaria den pertsonaia baten bidez sorkuntza artistikoaren misterioa jorratu zuen. Topaketa, banaketa eta errua Bigarren Mundu Gerraren eta naziekiko kolaborazioaren testuinguruan ere landu zituen gaiak izan ziren, *La Plage de Scheveningen* (1952) lanean adibidez.

Kanbon hil zen 49 urterekin, tuberkulosiaren eraginez.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Siloé*, Gallimard, 1941; berrargitalpena: Seuil, 1974
* *Le Vent noir*, Gallimard, 1947; berrar. Seuil, 1983
* *La Rue profonde*, Gallimard, 1948; berrar. Le Dilettante, 1995
* *L'Avenue*, Gallimard, 1949
* *La Plage de Scheveningen*, Gallimard, 1952; *Fondation Del Duca* Saria.
* *L'Invitation chez les Stirl*, Gallimard, 1955; berrar. 1982 eta 1995
* *Les Hauts-Quartiers*, Seuil, 1973

### Bestelakoa 
* *Baleine*, Actes Sud, 1982
* *Scènes dans le château*, Actes Sud, 1986
* *Poèmes*, Actes Sud, 1983
* *Michel Kohlaas* (antzezlana)
* *À propos du roman* (saiakera), Actes Sud, 1983
* *Carnets*
* *Une grandeur impossible* (kronikak), Finitude, 2004

## Euskal Herriaz 
Kanbon hil eta Lapurdin zenbait urtez bizi izateaz gain **Gadennek** bere lan garrantzitsuenetakoa den * Gaineko kartielak* edo *Les Hauts-Quartiers'' (Seuil, 1973) eleberrian Baionako burgesiaren erretratua eskaintzen du, bereziki kulturarekiko zukeen ardurarik eza eta itxikeria azpimarratu zituelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tuberkulosi

## Kanpo loturak 
*  Jacques Doucet Liburutegi Literarioko Paul Gadenne Funtserako Calamesem bidezko sarbidea.
Turingiako oihana

**Turingiako oihana** () Turingia estatuaren hegoaldeko mendilerroa eta berau estaltzen duen baso handia da.

## Ezaugarriak 
Ipar-mendebaldetik hego-ekialdera doa eta 120 kilometro luze eta 35 kilometro zabal da. Mendirik altuena Großer Beerberg da eta 982 metrotako altuera dauka. Rennsteig ibilbideak zeharkatzen du mendilerroa. Gaur egun aisialdirako ibilbide bihurtu da.

## Geografia 
### Hiriak 
* Eisenach (iparraldeko mugan)
* Suhl (oihanaren erdialdean)
* Ilmenau

### Mendiak 
* Großer Beerberg (982m)
* Großer Inselsberg (916m)
* Schützenberg (904m)
* Greifenberg (901)

### Ibaiak 
Iparraldeko isurialdeko errekak Saale ibaira doaz eta hegoaldeko isurialdekoak aldiz Werra ibaira.

### Babesguneak 
* Turingiako oihaneko Parke Nazionala
* Hainich Parke Nazionala (iparraldean)

## Kanpo estekak 
*  Turingiako ohianaren inguruko webgunea
Victor Mature

**Victor John Mature** (1913ko urtarrilaren 29a, Louisville, Kentucky &ndash; 1999ko abuztuaren 4a, Rancho Santa Fe, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat izan zen.

Bere aita Tirol eskualdeko Pinzolo herrialdean jaiotako italiera hiztuna zen (garai hartan Austria-Hungariako Inperioa, gaur egun Italiako Trentoko probintzia autonomoa), Marcello Gelindo Maturi, Estatu Batuetara ailegatu bezain laster, Marcellus George Mature izenera aldatu zen. Ama berriz suitzar jatorriko Clara P. Ackley izan zen.

## Filmografia 
[thumb|250px|Victor Mature aktorea [1945an.]]

* ''The Housekeeper's Daughter* (1939)
* *One Million B.C.* (1940)
* *Captain Caution* (1940)
* *No, No, Nanette* (1940)
* *I Wake Up Screaming* (1941)
* *The Shanghai Gesture* (1941)
* *Song of the Islands* (1942)
* *My Gal Sal* (1942)
* *Footlight Serenade* (1942)
* *Seven Days' Leave* (1942)
* *My Darling Clementine* (1946)
* *Moss Rose* (1947)
* *Kiss of Death* (1947)
* *Fury at Furnace Creek* (1948)
* *Cry of the city* (1948)
* *Easy Living* (1949)
* *Red, Hot and Blue* (1949)
* *Samson and Delilah* (1949)
* *Wabash Avenue* (1950)
* *Stella* (1950)
* *I'll Get By* (1950) (cameo)
* *Gambling House* (1951)
* *The Las Vegas Story* (1952)
* *Something for the Birds* (1952)
* *Million Dollar Mermaid* (1952)
* *Androcles and the Lion* (1952)
* *The Glory Brigade* (1953)
* *Affair with a Stranger* (1953)
* *The Robe* (1953)
* *The Veils of Bagdad* (1953)
* *Dangerous Mission* (1954)
* *Demetrius and the gladiatirs* (1954)
* *The Egyptian* (1954)
* *Betrayed* (1954)
* *Chief Crazy Horse* (1955)
* *Violent Saturday* (1955)
* *The Last Frontier* (1955)
* *Safari* (1956)
* *The Sharkfighters* (1956)
* *Zarak* (1956)
* *Interpol* (1957)
* *The Long Haul* (1957)
* *No Time to Die* (1958)
* *China Doll* (1958)
* *Escort West* (1958)
* *Timbuktu* (1959)
* *The Bandit of Zhobe* (1959)
* *The Big Circus* (1959)
* *Hannibal* (1959)
* *The Tartars* (1961)
* *After the Fox* (1966)
* *Head* (1968)
* *Every Little Crook and Nanny* (1972)
* *Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood* (1976)
* *Firepower'' (1979)

## Kanpo estekak 
* Victor Mature aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Victor Mature aktorearen zaletuen webgunea
Ethan Hawke

**Ethan Hawke** (1970eko azaroaren 6a, Austin, Texas) aktore, idazle eta zuzendari estatubatuarra da.

Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *Dead Poets Society* (1988), *White Fang* (1991), *Gattaca* (1997), *Training Day* (2001) eta *Lord of War* (2005). Oscar saria jasotzeko izendatu dute lau alditan —aktore eta gidoilari gisa— eta baita Tony Saria eskuratzeko ere. Bi film luze, hiru antzezlan eta dokumental bat zuzendu ditu, eta *The Hottest State* (1996) eta *Ash Wednesday* (2002) eleberrien egilea da.

2016ko irailaren 17an, Donostia Saria jaso zuen Donostiako Nazioarteko Zinemaldian, bere lan ibilbidea omenduz.

## Filmografia 
* 1985 - *Explorers*: Ben Crandall
* 1988 - ''Lion's Den*
* 1989 - *Dad*: Billy
* 1989 - *Dead Poets Society*: Todd Anderson
* 1991 - *Mystery Date*: Tom McHugh
* 1991 - *White Fang*): Jack Conroy
* 1992- *Waterland*: Matthew Price
* 1992 - *A Midnight Clear*: Will Knott
* 1993 - *Rich in Love*: Wayne Frobiness
* 1993 - *Alive*: Nando Parrado
* 1994 - *Quiz Show* (ez zen tituluetan agertu: On Kixote antzezten duen ikaslea
* 1994 - *White Fang 2: Myth of the White Wolf' (ez zen tituluetan agertu): Jack Conroy
* 1994 - *Reality Bites*: Troy Dyer
* 1994 - *Floundering*: Jimmy
* 1995 - *Search and Destroy*: Roger
* 1995 - *Before Sunrise*: Jesse
* 1997 - *Gattaca*: Vincent Freeman
* 1998 - *The Velocity of Gary*: Nat
* 1998 - *The Newton Boys*: Jess Newton
* 1998 - *Great Expectations*: Finnegan Bell
* 1999 - *Snow Falling on Cedars*: Ishmael Chambers
* 1999 - *Joe the King*: Len Coles
* 2000 - *Hamlet*: Hamlet
* 2001 - *Chelsea Walls*: Sam (ez zen tituluetan agertu)
* 2001 - *The Jimmy Show*: Ray
* 2001 - *Training Day*: Jake Hoyt
* 2001 - *Tape*: Vince
* 2001 - *Waking Life*: Jesse
* 2004 - *Taking Lives*: Costa
* 2004 - *Before Sunset*: Jesse
* 2005 - *Lord of War*: Jack Valentine
* 2005 - *One Last Thing...*: Earl Jameison (ez zen tituluetan agertu)
* 2005 - *Assault on Precinct 13*: Jake Roenick sarjentua.
* 2006 - *The Hottest State*: Vince
* 2006 - *Fast Food Nation*: Pete
* 2007 - ''Before the Devil Knows You're Dead*: Hank Hanson
* 2008 - *What Doesn't Kill You*: Paulie McDougan
* 2008 - *Do Not Alter*
* 2008 - *Welcome to Gattaca* (bideoa)
* 2009 - *Daybreakers*: Edward Dalton
* 2009 - *Staten Island*: Sully Halverson
* 2009 - *Brooklyn's Finest*: Sal
* 2009 - *New York, I Love You*: idazlea
* 2010 - *Tonight at Noon* (filmatzeke): Lefty
* 2011 - *The Numbers Station* (filmatzeke)
* 2011 - *The Woman in the Fifth* (filmatzeke)
* 2012 - *Sinister*
* 2013 - *Getaway* (2013)
* 2013 - *Untitled 12-Year Richard Linklater Project*
* 2014 - *Good Kill*
* 2014 - *Boyhood*
* 2015 &ndash; *Born to Be Blue*: Chet Baker
* 2016 - *The Magnificent Seven*
* 2017 - *First Reformed''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethan Hawke aktorearen IMDB fitxa irakurgai 
* Ethan Hawke aktorearen zaletuen webgunea
Enemy at the Gates

***Enemy at the Gates*** () 2001eko Jean-Jacques Annaud frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Filma hau 1942-1943 bitartean jazotako Stalingradeko guduan girotuta dago eta bertan antzeztu Joseph Fiennes, Jude Law, Rachel Weisz, Bob Hoskins, Ed Harris eta Ron Perlman aktoreek antzeztu zuten.

## Pertsonaiak 
* Jude Law - Vasili Zaitsev
* Joseph Fiennes - Danilov komandantea
* Rachel Weisz - Tania Chernova
* Bob Hoskins - Nikita Khrustxev
* Ed Harris - Erwin König

## Kanpo estekak 
* *Enemy at the Gates* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Frederiko II.a** (Jesi, Markak, 1194ko abenduaren 26a – Castel Fiorentino, Apulia, 1250eko abenduaren 13a), ezizenez  edo «Munduko miraria» deitua, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen 1220-1250 bitartean. Horrezaz gain, Italiako erregea (1220-1250), Alemaniako erregea (1212–1250) eta Siziliako erregea (1198–1250) izan zen. Seigarren Gurutzadan parte hartu ondoren, Jerusalengo errege bihurtu zen.

Erdi Aroko Germaniako enperadorerik boteretsuenetariko bat izan zen, eta bere burua erromatar enperadoreen ondorengo zuzentzat jotzen zuen. Aitasantutzarekin hainbat gerra izan zituen; izan ere, Aita Santuen Lurraldea iparraldeko Italian zituen lurraldeen eta hegoaldeko Siziliako Erresumaren artean zegoen. Lau aldiz eskumikatu zuten eta Gregorio IX.ak antikristo deitu zion.

## Bizitza 
1198an, Roger II.a Siziliakoa osaba hil zenean, Siziliako errege bilakatu zen. Artean hiru urte besterik ez zuenez, ama, Konstanza I.a Siziliakoa, erreginordea izan zen. Oton Brunswickekoaren kontra, Honorio III.ak enperadore izendatu zuen 1227ko azaroaren 22an. Aita Santuarekin hitzarmena egin zuen eta gurutzada antolatzeko hitza eman arren Italian luzamendutan ibili zen, eta Gregorio IX.ak eskumikatu egin zuen 1227ko azaroaren 17an

Hil arte ez zuen bakerik egin Aita Santuarekin, eta hark beste enperadore bat, Gilen Holandakoa, izendatu zuen bere ordez. Politika bikoitza eraman zuen beti: Alemanian feudalismoa bultzatu zuen, Elizari, printzeei, jaunei eta hiriei mesedeak eta eskubide bereziak eman zizkien; hala, anarkia bultzatu eta enperadoretzaren gainbehera ekarri zuen. Italian, bere aginpidea ezartzen saiatu zen, Melfiko Konstituzioen bidez (1231), eta erregetza absolutua ezarri zuen. Nekazaritza bultzatuz, eta kolonoak ekarriz, bere mendekoen bizitza hobetzen saiatu zen; barneko aduanak kendu zituen eta merkataritza sustatu eta erregearen lurraldeetako zergak kendu zituen. Finantzen antolakuntza oso eraginkorra izan zen, eta Palermoko gortean jakitun greko, arabiar, italiar eta juduak bildu zituen.

Bera ere ikasia zen, eta hizkuntza askotan mintzatzen zen: latin, siziliera, aleman, frantses, greziera eta arabieraz. Letrak eta arteak bultzatu zituen, eta Aristoteles, Ibn Rusd, Ptolomeo eta Galenoren obrak latinera itzularazi, Padua, Bolonia eta Salernoko ikasketak bultzatu, eta Napoliko Unibertsitatea sortu zuen (1224). Bere erreinaldian siziliar poesia eskola gailendu zen, lehendabizikoz italiar erromantze literarioa bultzatu zuena. Idazlea eta poeta ere izan zen eta falkoneriaren lehendabiziko tratatua idatzi zuen, *De Arte Venandi cum Avibus* izenekoa. Sizilian papera erabiltzeko aukeraz baliatu zen, Europako gorte bateko lehen kantzilertza sortzeko.

Nortasun handikoa, berritzailea eta irekia (arabiarren ohitura batzuk hartu zituen) izan arren, ez zen, ordea, gauza izan Alemania osorik bere mende edukitzeko. Haren heriotzak aro oso baten amaia ekarri zuen, Alemaniako eta Italiako aginpide inperialarena, alegia, eta bide batez Hohenstaufen familiarena.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Fiennes

**Joseph Fiennes**, jaiotze izenez **Joseph Alberic Twisleton-Wykeham-Fiennes** (1970eko maiatzaren 27a, Salisbury, Wiltshire) ingeles zinema eta antzerkiko aktore bat da. Ralph Fiennes aktorearen anaia da.

## Filmografia 
* *Goodbye Bafana* (2009)
* *Mrs. Darwin* (2009)
* *Vivaldi* (2009)
* *FlashForward* (telesaila) (2009 - 2010)
* *Against the Current* (2009)
* *Spring 1941* (2008)
* *The Red Baron* (2008)
* *The Escapist* (2008)
* *Goodbye Bafana/The Color Of Freedom* (2007)
* *Running with Scissors* (2006)
* *The Darwin Awards* (2006)
* *The Great Raid* (2005)
* *Man to Man* (2005)
* *The Great Raid * (2004)
* *The Merchant of Venice* (2004)
* *Luther* (2003)
* *Killing Me Softly* (2002)
* *Leo* (2002)
* *Dust* (2001)
* *Enemy at the Gates* (2001)
* *Rancid Aluminium* (2000)
* *Forever Mine* (1999)
* *Shakespeare in Love* (1998)
* *Elizabeth* (1998)
* *Martha, Meet Frank, Daniel and Laurence* (1998)
* *Stealing Beauty* (1996)

## Kanpo estekak 
* Joseph Fiennes aktorearen webgunea 
* Joseph Fiennes aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Road to Perdition

***Road to Perdition*** (euskaraz *Galbidean*) 2002ko Sam Mendes ingeles zinema zuzendariaren filma bat da. Filma honetako antzezle nagusiak Tom Hanks, Paul Newman, Jude Law, Daniel Craig eta Tyler Hoechlin aktoreak izan ziren.

## Argumentua 
Filma Depresio Handia eta Lege Lehorraren garaiko Estatu Batuetako irlandar jatorriko gangster talde baten jardueretan girotua dago. Michael Sullivan (Tom Hanks) bere familiar eta bere nagusia den Rooney jaunari (Paul Newman) zor dion leialtasun irmoaren arteko barne lehia du. Rock Island eskualdean garai latzak dira eta irlandar mafiak bere nagusitasuna ezarri berria du.

## Pertsonaiak 
* Tom Hanks, Michael Sullivan, John Rooney jaunarentzat lan egiten duen soldatapeko hiltzailea.
* Tyler Hoechlin, Michael Sullivanen seme zaharrena.
* Paul Newman, John Rooney jauna, irlandar mafiako aitabitxia.
* Jude Law, Harlen Maguire, krimen eszenalekuko argazkilaria, baina baita soldatapeko hiltzaile trebea ere.
* Daniel Craig, Connor Rooney, John Rooneyren seme ezegonkor eta basatia.
* Stanley Tucci, Frank Nitti, Al Capone italiar aitabitxiaren menpekoa.
* Jennifer Jason Leigh, Annie Sullivan, Michael Sullivanen emaztea.
* Liam Aiken, Peter Sullivan, Michael Sullivanen seme gazteena.
* Dylan Baker, Alexander Rance.
* Ciarán Hinds, Finn McGovern, Connor Rooneyk eraildako gizona.
* Anthony LaPaglia, Al Capone, italiar aitabitxia.

## Kanpo estekak 
* *Road to Perdition* filmaren webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai *Road to Perdition* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Aberriaren mugak

**Aberriaren mugak** Txomin Artola kantautorearen abesti bat da. Musika Txomin Artolak konposatu zuen, hitzak berriz Joxerra Gartziarenak dira. 1997an Txomin Artolak *Hondarribian* diskoaren barnean plazaratu zuen.
Fitxategi:Joxerra Garzia 2010ean.jpg|Joxerra Garzia
Fitxategi:Txomin Artola.jpg|Txomin Artola

## Hitzak 
Honela hasi eta bukatzen dira Garziaren hitzak:

Nire aberria lurra bezain za(ha)rra da
baina ez da lurra bakarrik
haizeak bezala inguratzen nau eta
lotzen askatzen nauelarik.
...
Aberriaren mugak, euskararenak
gure baitan daude gehienak
euskara zabalduaz lau haizetara
zabalago egiten gara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Aberriaren mugak* abestiaren bideoa entzungai
Maracanã estadioa

**Maracanã estadioa**, ofizialki **Jornalista Mário Filho** (portugesez ofizialki *Estádio Jornalista Mário Filho*, baina askoz ezagunagoa *Maracanã* izenaz) Brasilgo Rio de Janeiro hiriko futbol estadio bat da.

1948ko abuztuaren 2an eraiki eta 1950eko ekainaren 16an inauguratu zen. Ofizialki 82.238 ikusleentzako edukiera du, halere 1950eko Munduko Futbol Txapelketan jokatutako Brasil eta Uruguaiko partiduan gaur egun arte mantendu izan den partidu ofizial batetako ikusle errekorra erregistratu zuen, denera 200.000 ikusletik gora izan zituelarik, hain zuzen ere, bertan Uruguaik Brasili 1-2 irabazi eta *Maracanazo* ospetsua jazo zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maracanã estadioaren webgunea
Reckless

***Reckless*** 1984an James Foleyk zuzendu zuen komedia erromantiko generoko film bat da. Apalatxe Mendietan eta Rust Beltean gertatzen da, zehazki Ohio estatuko Steubenville eta Mingo Junctionen eta Mendebaldeko Virginiako Weirtonen. Protagonista nagusiak Daryl Hannah eta Aidan Quinn dira. Chris Columbusek idatzi eta James Foleyk zuzendu zuen. Musikaz Thomas Newman, Romeo Void, Bob Seger eta INXS arduratzen dira. 1980ko hamarkadako film hau Ameriketako Estatu Batuetan R bezala sailkatua izan zen.

## Istorioa 
Johnny Rourke (Aidan Quinn) nerabe errebeldea tokiko amerikar futboleko jokalari bat da, Tracey Prescott (Daryl Hannah) emakume eder eta aberatsaz maitemintzen dena. Eskolan eginiko zozketa batean, biak dantza batean bikote bihurtzen dira, eta kontrakoak erakarri egiten direnez, azkenean elkar maitemintzen dira. Johnnyri modu arriskutsuan bizitzea gustatzen zaio, eta bere portaera honek klase altuko Prescott familiarekin kontrastatzen du. Guztiaren erdian Rourke dugu amarekin arazoak pasaz, eta aita gaixotua eta berriki hil zela (Kenneth McMillan. Traceyri dagokionez, denbora askoan maitemindua izan zuen Randy Daniels (Adam Baldwin) eta Rourke misteriotsu eta kaotikoaren artean aukeratu beharrean dago.

## Aktoreak 
[thumb|200px|[Aidan Quinn (2009an). Johnny Rourken papera egiten du film honetan.]]
* Aidan Quinn - Johnny Rourke
* Daryl Hannah - Tracey Prescott
* Kenneth McMillan - John Rourke Sr.
* Cliff DeYoung - Coach Barton
* Lois Smith - Mrs. Prescott
* Adam Baldwin - Randy Daniels
* Dan Hedaya - Peter Daniels
* Billy Jayne - David Prescott
* Toni Kalem - Donna
* Jennifer Grey - Cathy Bennario
* Haviland Morris - Mary Pat Sykes

## Musika 
* Thomas Newmanen Understanding Gravity
* INXSen Shaboo Shoobah
* Bob Segerren Roll Me Away
* Romeo Voiden Never Say Never singlea

## Beste datu batzuk 
Film honek zine izar bihurtu zituen Jennifer Grey eta Daryl Hannah.

Ez da Bryan Adamsen Reckless musika bildumarekin nahastu behar.

*Artikulu hau portugesezko eta ingelesezko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Nafarroako Erresumako Gortearen ofizioak

**Nafarroako Erresumako Gortearen ofizioak** erregearentzat lan egiten zuten zenbait ogibideak ziren. X. eta XI. mendeetan, normalean nobleziaren semeek eginak ziren, bertan bere heziketa osatzen zuten bitartean. Ofizial hauek askotan lanpostua txandakatzen zuten eta zaila da bere izendapen data zehatza jakitea. Bere izena ere askotan ezezaguna da, izan ere, orduko agirietan bere latinezko titulua baino ez da agertzen, askotan lekuko moduan. Hasieran behin heziketa osatuta bere jaurerrietara itzuli arren, XI. mendearen amaieran luzaroan egoten ziren bere ogibideetan, bizitza osorako titulua balitz.

Behean agertzen diren zerrendak ez dira osoak, izan ere, erabilitako iturrietan denbora-hutsune luzeak daude. Ogibide bakoitzak zuen latinezko izenak ere aldatu zuen denboran zehar.

1362an Karlos II.ak botiliario, ezkutari, txanbelan, kleriko, maiordomo, kapilau, sukaldari, forratzaile, ganberazain, diruzain, harakin, aitor-entzule, morroiak eta zaldizainak zituen. Gainera, Frantziako gortean sorturiko kondestable ere zuen

## Maiordomoa 
Maiordomoa (latinez *maior domus*) Gorteko ofizial nagusia izan zen, beste ofizialak zuzentzen zituena. Litekeena da ofizioa errotaziozkoa izatea, izenek askoz aldatzen dutelako. 1072ko agiri batean, Antso IV.a Nafarroakoaren garaikoa, Gartzia Fortunek maiordomo eta botiliarioa zen batera.

## Koparia 
Koparia (latinez *pincerna*, *architriclinus* edo *propinator*) Gortea elikatzeko arduratzen zen ofiziala izan zen. Maiordomo bezala, litekeena da errotaziozkoa izatea.

## Botiliarioa 
Botiliarioa (latinez *botellarius* edo *botecarius*) upeltegiaz arduratzen zen ofiziala izan zen, egungo sommelier baten moduan. Ez du ematen errotaziozko ogibidea zenik baina zenbait botiliario kopariak ere izan ziren.

## Ezkutaria 
Ezkutaria (latinez *armiger* edo *armentarius*) erregearen armategiz arduratzen zen, eta agian baita erregearen goardiaz ere. Armekiko bere lotura nabarmena da bere izenburueetan, denek latinezko *fer-* (burdin) aurrizkia dutenak: *alferiz*, *fertorarius*, *inferartis* edo *offertor*. Ofizio honek besteak baino errotazio gehiago jasan zituen eta bi titular zituen bakarra da: 1043ean Fortun Ximenok eta Orti Ortizek partitu zuten.

## Mariskal 
Mariskala () erregearen zalditegiez arduratzen zen ofiziala izan zen. Nahiz eta ez du ematen errotaziozkoa zenik, bertan hiru urte baino gutxiago irauten zutela ematen du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Erika Eleniak

**Erika Eleniak** (Glendale, 1969ko irailaren 29a) estatubatuar aktorea da, Hollywooden eta telebistan lan egin duena. Hainbat aldiz agertu zen *Playboy* aldizkarian.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Devil Inside

***Devil Inside*** INXS australiar musika taldearen single bat da, 1988ko otsailean merkaturatua. Kantua Andrew Farrissek eta Michael Hutchencek idatzi zuten, eta bere erritmo itsaskorragatik eta kantatzerakoan Hutchencen xuxurluagatik gogoratzen da.

Kantu hau Ameriketako Estatu Batuetako Billboard Hot 100ean 2. postura iritsi zen, 47.era Erresuma Batuan, 25.era Irlandan eta 6.era Australian.

Gitarra-jotzaile eta saxo-jolea zen Kirk Pengillyk, elkarrizketa batean "Devil Inside" singlearen bideoklipa ez zitzaiola gustatzen" esan zuen "amerikarregia dela" uste zuelako.

Bideoa Kaliforniako Balboan filmatu zen eta Joel Schumacherrek zuzendu zuen.

Kantua 2001eko Rock Star filmean gehitu zen.

## Bertsioak 
; Single 7"
# "Devil Inside" (7" (5:11) edo single bertsioa (3:55))
# "On the Rocks" (3:05)

; Maxi 12"
# "Devil Inside" (6:36)
# "Devil Inside" (7"ko bertsioa (5:11) single bertsioa (3:55))
# "On the Rocks" (3:05)

; Cassette
# "Devil Inside" (bernahasturiko bertsioa) (6:36)
# "Devil Inside" (versión 7"ko bertsioa) (5:11)
# "On the Rocks" (3:05)

## Rankingak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Pleasence

**Sir Donald Henry Pleasence** (1919ko urriaren 5, Worksop, Nottinghamshire &ndash; 1995eko otsailaren 2a, Saint-Paul-de-Vence, Itsas Alpeak) ingeles aktore bat izan zen. Ibilbide luzea izan zuen, lau hamarkadan zehar 200 filmetan baino gehiagotan antzeztu zuelako, bere begi urdindun begirada berezia zela eta, maiz *begi hipnotikodun aktorea* ezizena jaso zuen.

Haren film ospetsuenen artean, *The Great Escape* (1963), James Bond pertsonaiaren *You Only Live Twice* (1967) eta beldurrezko *Halloween* (1978) daude.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Donald Pleasence aktoreari buruzko webgunea 
* Donald Pleasence aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Natibitate (argipena)

**Natibitate** hitzak adiera zenbait ditu:

* **Jesukristoren Natibitatea** edo Jesukristoren jaiotza, antonomasiaz besterik gabe **Natibitatea** ere deitua, abenduaren 25ean, Eguberri egunean, ospatzen dena;
* Mariaren Natibitatea, irailaren 8an ospatzen dena;
* Donibaneren Natibitatea, ekainaren 24an ospatzen dena.

## Ikus, gainera 
* Natibitatearen eliza

## Kanpo estekak
Michel Teló

**Michel Teló** (Medianeira, Paraná, 1981eko urtarrilaren 21a - ) brasildar abeslari eta konpositorea da. Bi taldeen parte izan zen, baina talde horrek utzi ondoren ospetsu bilakatu zen. Bere bakarkako ibilbidean zenbait hit izan ditu, tartean mundu osora zabaldu zen "Aise eu te pego".
Txorimalo

[thumb|300px|[Japoniako soro batean jarritako **txorimaloak**.]]

**Txorimaloa**, **arranpaloa** edo **txori-izugarria** baratze eta soroetan txoriak uxatzeko jartzen den gailua nahiz irudia da, gehienetan arropa zaharrez jantzitako gizaki bat irudikatzen duena. Landatutako haziak nahiz hazitako fruituak txoriek ez jatea da bere helburua.

## Iruditegia 

Fitxategi:1985-Saldias txorimaloa.jpg|Hildako belea txorimalo gisa, Saldias (Baztan), 1985.
Fitxategi:Mendívil 13.jpg|Maniki burua eta panpina txorimalo gisa, Mendibil (Araba), 2019.
Fitxategi:Méry-FR-08-épouvantail rimbaldoïdal-01.jpg|Arthur Rimbaud galsoro batean txorimaloarena egiten.
Fitxategi:Chillerton & Gatcombe Scarecrow Festival 2013 30.JPG|Txorimaloen jaialdi bat Ingalaterran.
Fitxategi:Microsoft arto-saila zaintzen (1521840150).jpg|CD zaharrak txorimalo funtzioan, txoriak uxatzen, Gaintzan (Gipuzkoa).

## Kanpo estekak
Mairu (Filipinak)

**Mairuak** Filipinetako musulmanek osatzen duten etnia da. Filipinetako kristauak ez diren talderik handienetakoa da eta biztanleen %5-%10 dira.

Gehienak Mindanao uhartean bizi dira eta irla hori euren ama herria (*tanah/lupah*) dela uste dute. XVI. mendetiko biztanleen mugimenduak direla eta, hiririk handienetara ere (Manila, Cebu, Davao) hedatu dira. XX. mendeko gehiengo kristauaren eta musulmaneen arteko liskarrak direla kausa, mairuek Malasiara, Indonesia eta Bruneira alde egin dute. Moroar komunitate berriak sortu dituzte Kota Kinabalun, Sandakanen eta Sempornan, Sabahn (behiala Sulu Sultanerriaren parte) eta baita Brunein ere.

## Ikus, gainera 
* Mindanao Musulmaneko Eskualde Autonomoa
* Askapen Islamikorako Fronte Mairua

## Kanpo estekak
Jaiotza

thumb|300px|Ume **jaioberri** bat, amaren besoetan.
**Jaiotza** izaki baten bizitzaren hasiera da. Oro har, gizaki eta beste ugaztunen kasuan, umea amaren sabeletik ateratzen denean gertatzen da. Narrasti, txori, intsektu eta arrain gehienen kasuan, animalia arrautzetik ateratzen denean gertatzen da.

## Folklorea, mitoak eta erlijioak 
[eskuinera|200x200px|[Amiamoko|Zikoina bat ume jaioberria garraiatzen.]]

* Kultura guztietan jaiotzak sustatzea garrantzitsua da herriaren iraupena bermatzeko. Jaiotzak (jainkoarena, heroiarena, hiriarena...) mito askoren elementu garrantzitsuak dira. Jaiotza tradiziozko hastapen-zeremonien antzekoa da.
* Mendebaldeko herrialdeetan, sexu-hezkuntza umeei esaten zitzaien sarritan kontatzen zieten mutilak azetan eta neskak arrosetan jaiotzen direla, edo zikoina batek ekartzen dituela jaioberriak.
* Jesukristoren jaiotza urtero ospatzen duen jai kristaua da Eguberria. Kristo zehazki noiz jaio zen ez dakigu, haren festa liturgikoki finkatu da abenduaren 25ean herrialde gehienetan.

Europan, zenbait faktorek eragiten dute amaren adinean atzera egitea: ikasketa iraunkorrak, emakumezkoen lana, diplomak dituen instalazioa, lan egonkorra, ostatua eta bikote-bizitza

## Erreferentziak 
### Ikus, gainera 
* Heriotza

## Kanpo estekak
INXS

**INXS** (ingelesez *in excess* ahoskatua, "gehiegi") rock estiloko australiar musika talde bat da, 1977an Perthen Farriss anaiek sortu zutena. Taldeko zutabeak Garry Gary Beers baxuan, Andrew Farriss teklatuetan, John Farriss baterian, Tim Farriss gitarra liderrean eta Kirk Pengilly gitarra eta saxoan dira. Hogei urtez, taldeko kantaria Michael Hutchence izan zen, bere itxura sentsualak eta eskenategi gainean zuen presentzia magnetikoak taldearen puntu erakarle bihurtu zuelarik. Euren estiloa, hasieran New Wave, ska eta pop arteko nahasketa bat zen, ondoren Pub rock gogorrago batera eboluzionatu zuena, funk eta dance estiloko elementuak ere hartzen zituena.

INXSek nazioartean arrakastatsua izatea lortu zuen 1980 eta 1990eko hamarkadetan grabatutako hit batzuekin, horien artean Listen Like Thieves, Kick, X eta Welcome to Wherever You Are bildumak eta Original Sin, Need You Tonight, Devil Inside eta New Sensation singleak.

Hutchence 1997an hil zen, eta INXS taldea publikoki jo gabe urte betez egon zen. Taldeak aurkezpenak egin zituen zenbait abeslari gonbidaturekin, Jimmy Barnes, Terence Trent d'Arby eta Jon Stevens kasu. Azken hau taldera batu zen bira baterako eta grabaketa sesio baterako 2002an. 2005ean INXS taldeak munduan zehar eginiko reality show batean parte hartu zuten, euren kantari berriaren hautaketarekin amaitu zena, J. D. Fortune kanadarra, eta Pretty Vegas eta Afterglow singleak eta Switch bilduma merkaturatuz.

INXSek Australian Recording Industri Associationen sei sari irabazi ditu, horietako hiru "Talderik Hoberena"ren mailan 1987, 1989 eta 1992an, eta ARIAko ospearen aretoan gehitu zuten 2001ean. Egundaino, INXS taldeak 30 milioi diska baino gehixeago saldu ditu.

## Diskografia 
### Bildumak 
* (1980) - INXS
* (1981) - Underneath the Colours
* (1982) - Shabooh Shoobah
* (1984) - The Swing
* (1985) - Listen Like Thieves
* (1987) - Kick
* (1990) - X
* (1992) - Welcome to Wherever You Are
* (1993) - Full Moon, Dirty Hearts
* (1997) - Elegantly Wasted
* (2005) - Switch
* (2010) - Original Sin
* (2010) - Original Sin - Deluxe Edition

### Konpilazioak 
* (1982) - INXSIVE
* (1983) - Dekadance
* (1989) - Kick Special Edition
* (1994) - The Greatest Hits
* (2001) - Shine Like It Does: The Anthology (1979-1997)
* (2002) - Definitive INXS/The Best Of INXS
* (2002) - The Years 1979-1997
* (2002) - Stay Young 1979-1982
* (2004) - INXS²: The Remixes
* (2010) - INXS - Platinum
* (2011) - The very Best Of INXS

### Beste batzuk 
* (1999) - Michael Hutchence

### Diskak zuzenean 
* (1991) - Live Baby Live
* (1997) - Live In Aspen
* (2005) - Live At Barker Hangar
* (2010) - LIVE

### Bideoak 
* (1984) - Original Sin
* (1987) - New Sensation
* (1987) - Need You Tonight
* (1987) - Mediate
* (1987) - Never Tear Us Apart
* (1987) - Mystify
* (1987) - Devil Inside
* (1990) - Suicide Blonde
* (1990) - Disappear
* (1990) - By My Side
* (1990) - Bitter Tears
* (1992) - Heaven Sent
* (1992) - Beautiful Girl
* (1992) - Taste It
* (1997) - Elegantly Wasted
* (1997) - Searching
* (1997) - Everything

## Kanpo estekak 
* INXS Webgune ofiziala
Capra pyrenaica victoriae

**Capra pyrenaica victoriae** basahuntzaren (Capra pyrenaica) azpiespezie bat da. Iberiar Penintsulako erdialdeko mendimultzoetan hedatzen da.
Bere populaziorik handiena Gredosko mendilerroan kokatzen da, Espainiako Caceres eta Avila probintzien artean. Beste abere multzo nabarmena Las Batuecas delako eskualdean dago.

## Ezaugarriak 
Tamainaz ohiko basahuntza iberiarrak baina txikiagoak izaten dira. Orbain beltzen zabalera ere murritzagoa da baita ere.

## Kanpo estekak 
* *C. p. victoriae* "Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914.
* Iberiar basahuntz ezberdinen marrazkia konparaketa eginez
## Argazki galeria 

Irudi: CabraMontes.jpg
Irudi:CapraPyrenaicaVictoriae3.JPG
Irudi:Capra pyrenaica.jpg
Irudi:Naturaleza Casas del Conce.jpg
1957ko Andaluziako Itzulia

**1957ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 4. edizioa izan zen. Otsailak 1 eta 8 artean ospatu zen, 8 etapatan banatutako 1201 kilometroko ibilbidearekin, edizio honen garailea izan zen Hortensio Bidaurretak batez beste 31,726 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Itzulia Malagan hasi eta amaitu zen.

8 taldetan banatutako 73 txirrindularik hasi zuten proba, eta 39k amaitu zuten.

Mendiko sailkapena René Marigilek irabazi zuen, eta taldekako sailkapena Gamma taldeak.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Fernando Urkia

**Fernando Urkia** (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1896ko apirilaren 16a – Erroma, Italia, 1959ko martxoaren 19a) elizgizona, euskal idazlea eta musikagilea izan zen. Erromatar Eliza Katolikoan, Argentinako Salta hiriko apezpiku izatera heldu zen.

## Biografia 
Altsasun eta Oñatin ikasi ondoren apaiztu zen. Hasieratik musikan interesaturik, konpositorea eta organo-jotzailea izan zen. Euskaltzalea, *Euskal Esnalea* aldizkarian idatzi zuen. Gerrarekin batera Argentinara bidali zuten. Han, Salta hiriko apezpikua izan zen. Europara bueltatuta, Erroman hil zen, 1959an.

## Obra 
Musika konposizio asko utzi digu eta baita ere euskaraz idatzitako artikulu ugari. Lau antzerki lan idatzi zituen:
* *Ilargi bete* (1928)
* *Aralar mendian*, 1934ko martxoan *Antzerti* aldizkarian argitaratuta.
* *Iñauteriaren eriotza*, eta
* *Uribarriko sorgiña*.

## Kanpo estekak 
Fernando Urkiaren lau antzerkiak
Manuel Gutiérrez

**Manuel Gutiérrez** izan daiteke:

* **Manuel Gutiérrez Aragón**, espainiar zinema zuzendaria.
* **Manuel Gutiérrez de la Concha**, espainiar militar eta politikoa.
* **Manuel Gutiérrez Mellado**, espainiar militar eta politikoa.
* **Manuel Gutiérrez Nájera**, mexikar idazlea.
* **Manuel Gutiérrez Zamora**, mexikar militarra.
* **Manuel Gutiérrez Estévez**, espainiar antropologoa.
Andrés Trobat

**Andreu Trobat García** (Algaida, 1925eko abenduaren 4a, *Ib.*, 2011ko martxoaren 30a) espainiar txirrindulari bat izan zen, profesionala 1948 eta 1960 artean. 

Bere lorpenik handienak Espainiako Vueltan lortu zituen, non 1950eko edizioan etapa garaipen 1 lortu zuen, baita Espainiako errepide txirrindularitzako txapelketan ere, non 1952ko edizioa irabaztea lortu zuen. Espainiako Vueltaren sei ediziotan, Frantziako Tourraren lau ediziotan eta Italiako Giroaren beste hirutan parte hartu zuen.

Bere taldekideen artean "urretxindor" bezala ezagutzen zuten, taldearekin izaten zituen kontzentrazioak alaitzen zituelako, kantatuz eta hala kanturako bere ahots ona erakutsiz. Txirrindularitza profesionaletik 37 urterekin erretiratu zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
X: Ez zen jokatu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
1934ko Frantziako Tourra

**1934ko Frantziako Tourra** txirrindularitza Itzuli Handi honen 28. edizioa izan zen. 1934ko uztailak 3 eta 29 artean ospatu zen, 23 etapatan banatutako 4363 kilometroko ibilbidearekin, garailea izan zen Antonin Magnek, hala bere bigarren Tourra irabaziz, batez beste 30,36 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. 23 etapa horietatik hogeita batgarrena bi sektoretan banatuta egon zen.

60 txirrindularik hasi eta 39k amaitu zuten proba, lehen aldiz erlojupeko bat ospatu zelarik.

Antonin Magnek maillot horia ia proba osoan zehar jantzi zuen, lehenengo etapan izan ezik, non 1933ko Frantziako Tourraren garailea izan zen Georges Speicherrek jantzi zuen.

Lehenbiziko euskalduna Roger Lapébie lapurtarra izan zen, hirugarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
[thumb|270px|[Federico Ezkerra, mendate baterako igoeran 1934ko Tourrean.]]

|}

## Kanpo estekak
Summer Lovers

***Summer Lovers*** 1982an Randal Kleiserrek idatzi eta zuzendutako film bat da. Greziako Delos, Mikonos, Kreta eta Oia uharteetan filmatu zen, azken hau Santorini uhartedian dagoena. Randal Kleiserrek, honen filmeetan protagonistak beti gazteak izaten direlarik (Grease, The Blue Lagoon) txarteldegian arrakasta lortu ez zuen eta orokorrean kritika kaxkarrak jaso zituen film hau zuzendu zuen.

## Istorioa 
Istorioa estatubatuar bikote bati buruzkoa da, Cathy eta Michael izenekoak, Greziako Santorini uhartedira iristen dena, Egeo itsasoan, udako oporretan. Hilabetez oporretan geratzeko asmoa dute, hemen Michaelek frantziar arkeologo bat ezagutzen du, Lina izenekoa (Valérie Quennessen), Cathy honen laguna izango delarik bere infidelitatea aitortu ondoren. Cathyk bere senargaiaren infidelitatearen berri izaten du eta haserretu egiten da. Handik joatearekin mehatxatzen du, baina azkenean Lina onartzen dute, norekin maitasun hiruki bat osatzen duten, bi estatubatuarrek hausterik nahi ez dutena, Lina gabeko bizitza pentsaezina iruditzen baitzaie.

## Aktoreak 
* Peter Gallagher
* Daryl Hannah
* Valérie Quennessen
* Barbara Rush
* Carole Cook
* Hans van Tongeren
* Lydia Lenossi
* Vladimiros Kiriakidis
* Carlos Rodríguez Ramos
* Rika Dialina
* Andreas Filippides
* Peter Pye
* Janis Benjamin
* Brigitte Perbandt
* Henri Behar

## Soinu banda 
Film honetako soinu bandak Tina Turner edo Elton Johnen kantu ezagunak ditu beste batzuen artean, baita The Pointer Sisters taldearen I'm so excited ere. Hona hemen film honetako soinu bandako kantu zerrenda:

## Kanpo estekak 
* *Summer Lovers* filmaren webgune ofiziala
John Sturges

**John Sturges** (1910eko urtarrilaren 3a, Oak Park, Illinois &ndash; 1992ko abuztuaren 18a, San Luis Obispo, Kalifornia) estatubatuar zinema zuzendari bat izan zen. Berak zuzendutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *Bad Day at Black Rock* (1955), *Gunfight at the OK Corral* (1957), *The Magnificent Seven* (1960), *The Great Escape* (1963), *Ice Station Zebra* (1968) eta *The Eagle Has Landed* (1976).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* John Sturges zinema zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai
1960ko Italiako Giroa

**1960ko Italiako Giroa** txirrindularitza Itzuli Handi honen 43. edizioa izan zen. 1960ko maiatzak 19 eta ekainak 9 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 3.481 kilometroko ibilbidearekin, garailea izan zen Jacques Anquetil frantziarrak 37 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. 21 etapa horietatik bi bikoitzak izan ziren. Itzulia Erroman hasi eta Milanen amaitu zen.

140 txirrindularik hasi eta 97k amaitu zuten proba.

Hiru ziren edizio hau irabazteko faborito nagusiak: Charly Gaul, 1959ko Giroaren garailea izan zena, Jacques Anquetil, aurreko edizioan 2. izan zena, eta Gastone Nencini, 1957ko Giroa irabazi zuena, eta 1960an bertan, Frantziako Tourraren garaile izango zena. Gastone Nencini zen italiar txirrindularitzaren itxaropen nagusia, berriki Fausto Coppi hil ondoren. Mendiko lehen etapa garrantzitsua 12.a izan zen, Cervinian amaitu zena. Gaulek mendatearen hasieratik eraso zuen, baina ez zuen gainontzeko faboritoekiko abantailarik lortu. Luxenburgotarrak mendate hori beretzat ez zela behar bezain gogorra adierazi zuen, eta Dolomitetan hobeto egingo zuela. Anquetilek, bere aldetik, bere lana egin zuen 14. etapan, 68 kilometroko erlojupekoa izan zena, non Gaul zazpi minutura uztea lortu zuen, eta Nencini 4 baino gehiagora. Beste behin, bazirudien Charly Gaulek ez zuela Giroa irabaziko, aurreko edizioetan mendate garaietan egindako erakustaldi epikoek itzulia erabat eraldatu zuten arren. Duelua 20. etapan, etapa erregina zena, lau mendaterekin eta Gavia beldurgarriarekin, hortxe zegoen.

Gaulek ez zuen hutsegin, eta, beste behin, lasterketa bere erara hausten saiatu zen. Gaviarako igoeran ihes egin zuen, jaitsieran Imerio Massignan aurreratu zuen, ihes eginda zihoana, eta etapa garaipena lortu zuen. Alabaina, oraingoan, lortu zuen abantaila ez zen nahikoa izango, eta benetako lehia Nencini eta Anquetilen artean zegoen. Normandiarra askotan saiatu zen italiarra atzean uzten, baina ez zuen lortu. Nencinik ez zituen soilik bere hankak igoera honetan, baizik eta baita ia airean zeramaten hamarnaka tifosiren laguntza ere, ia pedalik eman beharrik gabe. Honek, frantziarrak jasan zituen bi zulatuekin batera, italiarrari hamabost segundoko abantaila eman zion Gaviaren tontorrean, Bormioko helmugarako jaitsiera beldurgarrian bi minutu eta erdira handitu zuena, hala ere gutxiegi izan zena Anquetili maillot arrosa kentzeko, hurrengo egunean, Milango Vigorelli belodromoan, Italiako Giroa irabazi zuen lehen frantziarra izan zelarik.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Eric Bana

**Eric Banadinović** (1968ko abuztuaren 9a, Melbourne) australiar aktore bat da. Berak antzeztutako filma ospetsunen artean honako hauek daude: *Black Hawk Down* (2001), *Hulk* (2003), *Troy* (2004), *Munich* (2006) eta *Star Trek* (2009).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Eric Bana aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Eric-Bana.org 
* Eric Banari buruzko webgunea
Saffron Burrows

**Saffron Burrows** (1972ko urriaren 22a, Londres) ingeles aktore eta modelo ohi bat da. Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *In the Name of the Father* (1992), *Circle of Friends* (1995), *Deep Blue Sea* (1999), *Frida* (1992) eta *`Troy* (2004).

*Law & Order: Criminal Intent* eta *Boston Legal* telesailetan ere antzeztu izan du.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Saffron Burrows aktorearen webgunea 
* Saffron Burrows aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Saffron Burrows aktorearen zaletuen webgunea