Klima aldaketaren ondorioak

**Klima aldaketa** Lur planetaren toki guztietan eragiten duen fenomenoa da, klima eta tenperatura alterazioak eraginduz, eta batez ere gizakion inpaktuak gauzatua. Zenbait tokitan, muturreko fenomeno meterologiko edo prezipitazioak gero eta ohikoagoak bihurtzen ari dira eta beste hainbat lurraldeetan, ordea, muturreko beroaldiak edo lehorteak nabarmentzen dira. Bestalde, izotz metaketak urtzen ari dira, eta ur-maila igotzen ari da .  Klima aldaketaren ondorioak gure eguneroko bizitzarako eta planetaren etorkizunerako oso larriak izan daitezke, hortaz, irtenbideak bilatu eta ekimenak garatzea ezinbestekoa da.  

## Ondorioak ingurumenean 
### Tenperatura globalaren igoera 
thumb|300x300px|Tenperatura globalaren igoera (1973-2023)Klima aldaketak planetaren temperatura igotzea eragin du. Tenperatura igoera, batez ere, gizakiok sortutako berotegi-efektuko gasak  isuritzearen ondorioz izan da, erregai-fosilen erabilera bultzatuta. 1850etik aurrera, Lurreko tenperatura batez-besteko 0.11º Fahrenheit (0.06º Celsius) igo da hamarkada bakoitzean, 2º F igoz guztira . Zehazki, 1982 urtetik hona, berotze-erritmoa hiru aldiz azkartu egin da (0.36º F igoz hamarkada bakoitzean). Azkenengo urtea, 2023, urterik beroena izan dela konfirmatu dute ikerlariek .  Lur planetaren tamaina eta itsasoen bero ahalmena kontuan hartuta, erregistratu egin diren tenperatura igoerak industrializazio-alditik hona benetako igoera esanguratsuak izan direla egiaztatu dute zientzialariek . Gainera, Ipar Afrikan ere, +7ºC anomaliak ere jasan ditu . Hego Amerikan, negu-erdiko tenperaturak, urteetan zehar erregistratutako batez-bestekoak baino altuagoak ere izan ziren.                                                                                                                           
 
### Muturreko fenomeno metereologikoak 
Bestalde, klima aldaketak mundu osoan zehar muturreko fenomeno metereologikoak eragiten ari ditu; besteak beste, baso-suteak, lehorteak, prezipitazioak, uholdeak, bero-boladak edota itsasgorak eragindako uholdeak.  Bero edo tenperatura igoerak, baso-suteen arriskuak igotzen ari ditu eta lehorrak ziren toki geografikoak gero eta lehorragoak bihurtzen ari dira, lehorteak gertatzeko arriskuak agertuz. Bestalde, atmosfera beroagoak, ur lurrun gehiago mantendu dezakeenez, prezipitazio bortitzak agertzen ari dira zenbait tokitan. Prezipitazio horiek ekosistemen iragazteko-gaitasunak gainditzen baditu, uholdeak eragindu ditzake. Azkenik, bero-bolada horiek bai lurrazalean eta baita itsasoan ere eragin dezakete, adibidez, itsas-biodibertsitatean, organismo askok ez baitaude tenperatura-igoera horiei aurre egiteko prest . Tenperatura igoera eta berotze globala izan dira itsas-maila gehiago igotzea eragin duten faktore nagusiak. 

Itsas-maila bi eratara igotzen da: alde batetik, glaziarrak edo izotz-geruzak urtuz eta bestalde, ur bolumena handituz . Aire-epel edo berotua glaziarraren azalera urtu egiten du eta gainera, glaziarraren masa zulatzen du, glaziarraren oinarrira helduz. Glaziarraren oinarrian urtze prozesua gertatuz gero, izotz-zati edo icebergs eratzea eragiten du . 

### Flora eta faunarekiko ondorioak (Habitat suntsipena) 
#### Ekosistemen galera 
thumb|261x261px|Desagertzeko arriskuan dagoen hartz-polarra.
Klima aldaketak eragindako tenperatura igoerak eta ezusteko fenomeno metereologikoak ekosistemen funtzionamenduari eragin diote. Esaterako, uretako sarbide edo elikagai eskuragarritasunak mugatu dituzte eta ekosistemak bizigaitz bihurtu dira animalientzako. Elikagaien kate-trofiko osoa alderatu egin da, toki geografiko hartara migratu egiten duten espezieei eta indibiduo lokalei eraginduz. Arriskuan dagoen leku geografiko baten adibidea Artikoa da. Klima aldaketaren ondorioz, bilioika espezie eusten dituen elikagai-katea hausten ari da. Zientzialariek, azken bost urteotan, arrain espezie eta hainbat itsas-ornogabeen desplazamendua (bizi-baldintza egokien bila) eta desagerpena erregistratu egin dute. Ekosistema kritikoa bilakatu da itsas-ugaztunentzako, esaterako, itsas lehoiak, bale gris migratzailea, zenbait hegazti edota beste espezie askorentzat, adibidez, hartz polarra.  Zientzialarien arabera, Artikoa tenperatura-aldaketak jasan izan ditu historian zehar, baina orain jasaten ari direnak gehiegi irauten ari dute. Aldaketa lazgarri horiek espezie asko galtzea eragingo dute, eta beste batzuek muturreko baldintzetara egokitzea lortuko duten ezezaguna da  . Klima aldaketak koral-uharriei eragiten dien inpaktu nagusiena da . Batetik, tenperatura igoerak coral bleaching izeneko fenomenoa, hau da, koralak zuritzea eragiten du. Fenomeno hau gertatzen da, tenperatura igotzean, koralekin sinbiosian bizi diren alga mikroskopikoak (*zooxantella*) kanporatzen direlako. Alga mikroskopiko horiek koralen elikagai-iturriak izateaz gain, kolorea ematen diete, eta haien desagerpenaren ondorioz, koralak zuritzen dira, eta hiltzeko arriskua handiagotzen da . Bestalde, beste inpaktuetako bat, ozeano azidifikazioa da. Izan ere, erregai fosilen ondorioz, CO2 kontzentrazioak atmosferan igo egin du, eta ozeanoak atmosferaren 30% CO2 inguru xurgatzen duenez, itsasoak xurgatutako karbono dioxidoa handiagotu egin da ere. Ioi honek uretan, erreakzio kimiko desberdinak eragiten ditu, eta ioi karbonatoaren kantitate murrizten du. Ioi karbonatoa ezinbestekoa da itsas-oskolen eta koralen kanpo-eskeletoak osatu ahal izateko .    

#### Biodibertsitatearen galera, espezieen desagerpena 
thumb|374x374px|*Phocoena sinus* itsas-ugaztunaren kate-trofikoa.
Tenperatura igoerak batez ere, espezieen bizi-zikloak eta ugaltzeko aukerak aldatu ditzake, harrapakin-harrapatzaile harremanetan eta kate-trofikoetan eraginduz. Esaterako, harrapakinak goizago ugalduz gero, horrek eragin dezake depredatzaile eta harrapakinen arteko desorekak denbora-tarteetan. Fenomeno hauek, endemikoak diren espezientzat zehazki, oso arriskutsuak izan daitezke, migrazio-aukera mugatuekin, eta euren arrakasta-biologikoa harrapakin ugaritasunen araberakoa izanik . Espezie hau oso habitat mugatu batean bizi da eta jadanik beste zenbait giza-inpaktu jasaten ditu  (bycatch, gehiegizko arrantza...etabar). Horri, klima aldaketak eragindako harrapakinen eskuragarritasun aldaerak gehituz, bere desagerpena iragarri dezake .  

#### Ondorio ekonomikoak 
Klima aldaketak indibiduo eta herrialdeen arteko desberdintasunak areagotu ditzake. Hau da, energia-iturri edota baliabideak urriagoak direnean, gatazkak sorrarazi daitezke. Ondorio ekonomikoen sakontasuna baldintzatuta egongo dira herrialdeek eta politikoek hartzen dituzten neurrietaz. Hau da, noraino inplikatuko diren arabera, egungo ingurumen-krisia paliatzea lortuko dugu edo ez. Politika-berdeak nabarmenduz gero, agian ondorioak ez dira hain larriak izango. Hala ere, klima-krisirako esku-hartzean eragile guztien koordinazioa ezinbestekoa da; bai enpresa, agintari, eta herritarrena .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak