open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caroline Ingalls

**Caroline Lake Quiner Ingalls**, ezagunagoa **Caroline Ingalls** izenez (Brookfield, Wisconsin, AEB, 1839ko abenduaren 12a - De Smet, Hego Dakota, 1924ko apirilaren 20a) estatubatuar irakaslea eta autobiografialaria izan zen. Laura Ingalls nobelagile estatubatuarraren ama izan zen, *Little House on the Prairie (Larreko etxe txikia)* liburuaren egilea.
## Biografia 
Charlotteren eta Henry Quineren alaba zen. Bost urte baino ez zituela hil zitzaion aita. Bost urte geroago, ama Frederick Holbrookekin ezkondu zen. 16 urterekin hasi zen eskolan irakasten. 

1860ko otsailaren 1ean Charles Phillip Ingalls-ekin ezkondu zen, eta bost seme-alaba izan zituzten: Mary, Laura, Freddie, Carrie eta Grace.

[thumb|ezkerrera|150px|[Caroline Ingalls, Ingalls familiaren autobiografialaria]]
## Fikzioan 
*Little House on the Prairie (Larreko etxe txikia)*  telesailean, Karen Grasslek aktoreak interpretatu zuen bere pertsonaia.

Bizitza errealean, hiru haur adoptatu zituzten. Telesailean hiribururako bidaia batean Charlesek aurkitu zuen haur bat adoptatu zuten; fikzioan, ostera, banandu behar zituzten Alicia, Carl eta John neba-arreba umezurtzak. Grace Snider korreoko emakumeak eta haren senarrak, Edwards jaunak, Charlesen bulegoko arduradunak.
## Iruditegia 

Fitxategi:TheIngallsFamily.jpg|Ingalls familia
Fitxategi:Laura ingalls wilder house that pa built de smet.jpg|Ingalls etxea eta museoa
Fitxategi:Caroline ingalls headstone.jpg|Caroline Ingalls hilerrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shadowhunters

***Shadowhunters*** () estatubatuar fantasiazko telesaila da, *The Shadowhunter Chronicles* frankiziakoa. Ed Decterrek Freeformerako sortu zuen.

## Sinopsia 
Bere urtebetetze egunean, Clary Frayk bere lagunik onenarekin, Simon Lewisekin, nightclub batera joatea erabakitzen du; bertan, gazte talde batek norbait nola hiltzen duen ikusten du. Bera ohartzen da itzal-ehiztariak direla, erdi aingeruak eta erdi gizakiak, deabruak ehizatuz mundua babesten dutenak, eta bera eta bere ama ere hala direla. Etxera itzultzean, ama bahitu eta Clary Jace Waylandera joango da, beste itzal-ehiztari bat, hura aurkitzera. Denboraren poderioz, Clary itzal-ehiztarien mundua ezagutzen hasten da, bere trebetasunak garatzeko entrenatzen du eta, aldi berean, bere ama likantropoz, banpiroz, maitagarriz, deabruz, sorginez eta beste izaki batzuez betetako mundu batean gordetzen aritu zaion sekretuak deskubritzen ditu. Aldi berean, bera eta bere lagunak tresna hilkorrez jabetuz mundua konkistatu nahi duen Valentine Morgenstern itzal-ehiztari usteldua geldiarazten saiatu beharko dira, erdi itzal-ehiztari eta erdi deabruen elite bat sortzeko asmoa duelarik.

## Pertsonaiak 

Katherine McNamara - November 2014 (cropped).jpg|Katherine McNamara
Dominic Sherwood (22429006997).jpg|Dominic Sherwood
Matthew Daddario Wondercon 2016.jpg|Matthew Daddario
Harry Shum by Gage Skidmore.jpg|Harry Shum, Jr.
Isaiah Mustafa.jpg|Isaiah Mustafa

## Kanpo estekak
Black Sails

***Black Sails*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Jonathan E. Steinbergek eta Robert Levinek Starzerako sortu zutena.

## Sinopsia 
1715ean, Antilletan, uharteko piratek eskualdeko itsas merkataritza mehatxatzen dute. Herrialde zibilizatu guztietako legeek  () izendatzen dituzte, eta, horri erantzunez, piratek beren doktrina sortzen dute: "Munduaren aurkako gerra". Pirateriaren Urrezko Aroan, Flint kapitain beldurgarriak kide gazteak errekrutatzen ditu, New Providence uhartean bizirik irauteko borrokan ari diren bitartean. Handik gutxira, Flintek Eleanor Guthrie-rekin, uharteko merkatu beltzeko kontrabandista handienaren alabarekin, bat egitea erabaki zuen harrapakinik handienaren bila joateko: "Urca de Lima", urrezko bost milioi txanponen baliokidea garraiatzen duen galeoi espainiarra.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Carrie Ingalls

**Caroline Celestia Ingalls Swanzey**, ezagunagoa **Carrie Ingalls** izenez (Montgomery konderria, Maryland, AEB, 1870eko abuztuaren 3a – Keystone, AEB, 1946ko ekainaren 2a) estatubatuar tipografoa izan zen. Caroline eta Charles Ingallsen hirugarren alaba izan zen. 

Laura Ingalls idazle eta erreportari nabarmenak ahizpa txiki zuen, zeinek *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* liburu autobiografikoan bere familiaren bizitza kontatu zuen. 1935ean argitaratu zen lehen liburua, Garth Williamsek ilustratua

1970eko hamarkadan ospea izan zuen *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailak. Carrie Ingalls familiako hirugarren alaba zen.

## Biografia 
Carrie Ingalls Swanzey txikia, mehea eta hauskorra zela esaten zuten, eta, Lauraren liburuen arabera, Ingalls familiako kide gehienek bezala, bizimodu gogorra bizi izan zuen, 1880-1881eko negu gogorraren ondorioz. Carrie Ingalls ez zegoen beti gaixorik, baina ez zuen inoiz osasun fisiko sendorik izan bere bizitzan. Hainbat tokitara joan zen helduaroan, klima erosoago baten bila, hala nola, Colorado eta Wyoming.
eskuinera|thumb|220x220px|Charles Ingalls familiaren Dakotako lehen etxea
eskuinera|thumb|220x220px|De Smet eskola, De Smet-eko lehen eskola

1912an, David N. Swanzey alargunarekin ezkondu zen. Amaorde bihurtu zen Swanzeyren bi seme-alabentzat: Mary eta Harold. Harold izan zen aitari Rushmore mendia tailatzen lagundu zuen langileetako bat, eta bere izena monumentuaren azpiko granitozko hormetan aurki daiteke. Geroago, auto-istripu batean hil zen Keystonen, Hego Dakotan, 1938ko apirilaren 9an.

### Heriotza 
Grace eta Laura bezala, Swanzeyk ere diabetesa izan zuen, eta Keystoneren (Hego Dakota) gaixotasun horren ondorioz hil zen, 1946ko ekainaren 2an, 75 urte zituela. De Smet hilerrian lurperatu zuten.

## Komunikabideetan 
Carrie telebista eta zinema egokitzapenetan aktore hauek interpretatu zuten:

* Fikzioan Lindsay Greenbush eta Sidney Greenbush bikiak interpretatu zuten, *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailean eta haren zinema-ondorioetan
* Haley McCormick, *Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder*

## Iruditegia 

Fitxategi:TheIngallsFamily.jpg|Ingalls familia
Fitxategi:CarrieMaryandLauraIngalls.JPG|Ingalls ahizpak: Carrie, Mary eta Laura 
Fitxategi:Carrie ingalls headstone.jpg|Carrie Ingalls hilerrian
Fitxategi:Ingalls gravesites de smet cemetery.jpg|Ingalls familia hilerrian
Fitxategi:Laura ingalls wilder house that pa built de smet.jpg|Ingalls etxea eta museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carrie Ingalls-en orria
* Ingalls familiari buruz (Sarah S. Uthoff)
Andros (Bahamak)

**Andros** Bahametan dagoen uharte-taldea da, uhartedi osoko handiena dena. Iparraldeko Androsek 3,439 km²-ko azalera du eta Hegoaldeko Androsek 1,448 km² (herrialde osoaren % 72 inguru), 2022. urtean 7780 biztanle izanda.

## Geografia 
Andros, askogatik, Bahametako uharterik handiena da, iparraldetik hegoaldera 160 km inguru eta ekialdetik mendebaldera 72 km ingurudituena ; bere azalera 3439 km²koa da, Karibe Itsasoko seigarren (Kuba, Hispaniola, Jamaika, Puerto Rico eta Trinidaden ondoren) eta munduko 153. uharterik handiena delarik. Ekialdeko kostaldeak munduko seigarren koralezko arrezife handiena du.

Androsek Ozeano Atlantikoko itsas hobi estu batekin egiten du muga ekialdean, 1800 metro baino gehiagoko sakonera duena.

## Biologia 
Koralezko hesiak eta Tongue of The Oceanek, mangladiekin, marea-putzuekin eta estuarioekin batera, itsas bizitza gazte ugari hazteko eta hazteko habitatak ematen dituzte. Androsek ekosistema ugari ditu kostaldetik gertu eta lehorrean, Lurrean bakartzat jo daitezkeenak: barneko itsasaldiak eta ozeanoko zulo urdinak, marearteko zabalgunek, estuarioak, mangladiak, eko-eremu pelagikoa, kostaldetik kilometro eta erdira 2.000 metroko erorketarekin, munduko hirugarren koralezko hesi handiena, eta ur gezako akuifero erraldoiak. Itsas biosferan, lur lehorreko mangladi eta estuarioetako zingiretan eta Tongue of The Oceanko ur freskoan bizi da, eta itsas bizitzaren aniztasuna sortzen du.

Xibartak, munduko ozeano guztietan aurkitzen direnak, migrazio-ibilbide erregular bati jarraitzen diote, ur epeletan eta polarretan berotzen dira elikatzeko, eta negua ur tropikaletan igarotzen dute aparkatu eta erditu ahal izateko. Ohikoa zen xibartak Androsen Tongue of The Oceanean ikustea, eta are gutxiagotan ikusten dira. Pilotu-izurdeak Androsetik kanpo ere ikus daitezke.

Androsen Koral Hesiaren barruan, izar-plantaina, *acropora palmata* eta beste koral batzuk aurki daitezke sakonera txikiko uretan, 3-6 metroko sakoneran. Sakonera gutxiko koraletatik haratago, eroriko eta irlatxo txikiak daude, eta horietatik pixkanaka sakontzen hasten da itsasoaren hondoa, 20 eta 40 metro arteko sakoneran "Pareta" iristen den arte, 2000 metroko amildegira erortzen delarik.

Lau dortoka mota aurki daitezke Androsen uretan: egiazko kareta, dortoka berdea, karei dortoka, eta oso gutxitan laut dortoka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spin-off

***Spin-off*** ingelesezko esaldia izan daiteke:

* '**Spin-off* (enpresa)**, enpresa edo erakunde baten banatzean sortutakoa.
* ***Spin-off* (lana)*', jada existitzen den telesail, film, irratsaio, bideo-joko edo lan batean oinarritutako lan berria.
Starz

**Starz** ordainpeko telebista kate estatubatuarra da. Lionsgateren filiala den Starz, Inc. enpresaren kanalik garrantzitsuena da, Encore eta MoviePlex kanalen jabea ere badena. Bulego nagusiak Meridian International Business Center gunean daude, Meridianen, Coloradon.

## Historia 
1994ko otsailaren 1ean Tele-Communications Inc. (TCI) kable sistemarako merkaturatu zuten. Kanal berriak transmititu zuen lehen filma *Scent of a Woman* izan zen, Al Pacino protagonista zuena. Abiarazteko unean estaldura TCI kable sistemara bakarrik mugatuta bazegoen ere, 2000. urterako Estatu Batuetako kable sistemen %90ean egon arte hedatuko zen. Kanala estreinaldiko filmak erakustera bideratzen zen, bere anaia Encore kanalak ez bezala, honek 1960, 1970 eta 1980ko hamarkadetako zintak igortzen baitzituen. Universal Picturesen filmen eskubideak izateaz gain, Carolco Pictures, New Line Cinema eta Fine Line Featuresen filiala zen Miramax, Touchstone Pictures eta Hollywood Picturesenak ere bazituen.

## Kanalak 
* Starz
* Starz Cinema
* Starz Cinema
* Starz Edge
* Starz In Black
* Starz Kids & Family

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jevgeni Sokolov

**Jevgeni Sokolov** (Mosku, 1984ko ekainaren 11a) errusiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 2006 
3. Bidasoko Itzulian

### 2007 
Burdeos-Saintes eta etapa bat

Les Boucles du Sud Ardeche

### 2009 
Tropicale Anissa Bongoko etapa bat 

### 2011 
3. Errusiako Erlojupeko Txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eddy Peelman

**Eddy Peelman** (Dendermonde, 1947ko abuztuaren 8a-), Belgikako txirrindulari ohia da, profesionala 1968tik 1978ra.

Espainiako Vueltan nabarmendu zen bereziki, denera bederatzi etapa garaipen lortu zituelarik.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Eddy Peelman - *FirstCycling.com*
Japoniar nazionalismo

[thumb|[Japoniako Itsas-Armadaren bandera, normalean nazionalismoari eta inperialismoari lotua.]]
**Japoniar nazionalismoa** nazionalismo mota bat da, japoniarrak kultura aldaezin bakarra duen nazio monolitiko bat direla baieztatzen duena. Japoniar herriak azken bi mendeetan bere jaioterriari, bere izaera kulturalari, forma politikoari eta patu historikoari buruz izan dituen ideia eta sentimendu ugari biltzen ditu. Erabilgarria da Japoniako kultura-nazionalismoa (ikus *nihonjinron*-a) nazionalismo politikotik edo Estatuak zuzendutako nazionalismotik bereiztea (ikus Shōwa totalitarismoa); izan ere, kultura-nazionalismo mota asko, hala nola azterketa folklorikoekin lotutakoak (Yanagita Kunio), Estatuak sustatutako nazionalismoaren aurkakoak izan dira.

Meiji Aroko Japonian, ideologia nazionalista, Mendebaldetik inportatutako filosofia politiko natiboen nahasketa bat zen, hasiera batean Meiji gobernuak garatuak batasun nazionala eta abertzaletasuna sustatzeko, lehenik Edo Aroko feudalismoa gainditzeko eta gero mendebaldeko potentzien kolonizazioaren aurkako defentsa bezala. Japoniar nazionalismoak Taishō eta Shōwa garaietan zehar eboluzionatu zuen gero eta autoritarioagoa zen gobernu bat eta atzerrian hedapen kolonial bat justifikatzeko, Bigarren Mundu Gerraren aurreko urteetan japoniar armadaren ekintzetarako oinarri politiko eta ideologiko bat emanez.

## Sorrera 
Japoniar nazionalismoa Bakumatsun jaio zen, Tokugawa shogunerriaren azken urteetan. 1854an Matthew C. Perry komodoroa Japoniako kostaldera iritsi eta Kanagawako Ituna sinatu ondoren atzerriko inbasio baten beldurra shock handia izan zen Japonia feudalarentzat. Daimyō batzuek *fukko* kontzeptua sustatu zuten, iraganera eta tradiziora itzultzea, beste batzuek, aldiz, *ōsei*a sustatu zuten, enperadorearen autoritate gorena. Ideiak ez ziren elkarrekiko baztertzaileak, *sonnō jōi* (enperadorea gurtzea, barbaroak kanporatzea) kontzeptuarekin bat eginez, hau, aldi berean, Meiji Berrezarpena hasteko indar bultzatzaile garrantzitsua izan zelarik, shogunerria aurka egon arren, bere boterea galtzen ikusten baitzuen.

1889ko Meiji Konstituzioak, Estatuarekiko leialtasuna, herritarren betebeharrik gorena bezala definitu zuen. Konstituzioak, berez, mendebaldeko praktika politikoak eta Japoniako ideia politiko tradizionalak nahasten zituen arren, gobernuaren filosofia, gero eta gehiago, japoniar herriaren (kokutai) gizarte-harmonia eta berezitasunaren zentzua sustatzera bideratu zen.

## Kanpo estekak
Leucoagaricus serenus

***Leucoagaricus serenus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da, generoko espezie gehienak bezala.

Sinonimoak: *Seriomyces serena*. *Pseudobaeospora serena*, *Lepiota serena*, *Agaricus sereno*, *Leucoagaricus sereno*, *Sericeomyces serenus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Kapelaren azala leuna, zetaduna, distiratsua, kolore zuri uniformea (titia beix kolorekoa).

**Orriak:** Libreak, trinkoak, zuriak (zahartzean hori-krema kolorekoak bihurtzen dira)

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Hanka:** Liraina, zuntzezkoa, oinarria pixka bat erraboilduna, gaztetan betea eta zahartzean barnehutsa, zuri-beix kolorekoa. Eraztun zuria, goian, zabala, goranzkoa.

**Haragia:** Zuria. Usain fungiko ahula, zapore gozokoa. Espora-jalkina hori-zurbil kolorekoa.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus"  hitzetik. Perretxiko zuri bat.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Leucoagaricus pudicus* edo *Leucoagaricus leucothites* dekakoekin nahas daiteke. Oina askoz erraboildunagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urria, bakartia bere habitatean. Ez da zuhaitzen azpian ateratzen. Bai ordea , sastrakadietan, orbeletan, sasietan, zuhaixketan. Hegal hezeetan, ibaiertzetan. Deforestatutako mendietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Puerto Rico, Martinika, Guyana Frantsesa, Brasil, Txile, Europa, Errusia, Sri Lanka, India, Thailandia, Australia, Zeelanda Berria, Zimbabwe, Uganda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leucoagaricus sublittoralis

***Leucoagaricus sublittoralis*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Autore batzuen ustez, *Leucoagaricus sublittoralis* *Leucoagaricus littoralis* espeziaren aldaera bat da.

Sinonimoak: *Lepiota sublittoralis*, *Leucocoprinus sublittoralis*.

## Deskribapena 
**Kapela:**70 mm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa edo koniko-globo itxurakoa, gero ganbila, azkenik laua, baina titi txiki kamuts bat mantenduz, ertz zorrotza, laster zuzena, soberakin pixka batekin, zerrenda zentrokideak izaten dituzte ale gazteek; kapelaren azala hasieran feltroduna, diskotik hasita ezkata zentrokide finetan pitzatuz, fibrilosoagoa ertzerantz; marroi-arrosa ilun koloreko diskoa, ertzerantz zurbiltzen doana, marroi zurbil arrosa koloreko tonuak hartuaz.

**Orriak:** Nahikoa estu, lamelula ugarirekin, libreak, sabeldun samarrak, lehenik zuriak, heltzen denean krema kolorekoak; ertza zuria eta flokonosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen e diotenak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 6 mm arteko diametrokoa, zilindriko antzekotik klabiformera, oinarria gutxi-asko handitua, leuna, fibrilosoa, zurixkatik krema-arrosara doan kolorekoa; goranzko eraztuna, zuria, okre-arrosa kolorea ertzean.

**Haragia:** Urria kapelan eta fibrilosoa oinean, zuria; usain fungikoa eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomokorik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, lurzoru hareatsu eta buztintsuetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Mexiko, Europa, Kanariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grace Ingalls

**Grace Pearl Ingalls Dow**, ezagunagoa **Grace Ingalls** izenez (Burr Oak, Iowa, AEB, 1877ko maiatzaren 23a &#x2013; Manchester, Hego Dakota, AEB, 1941eko azaroaren 10a) estatubatuar irakaslea eta idazlea izan zen. Caroline eta Charles Ingallsen laugarren alaba izan zen, bosgarren umea eta azkena. 

Laura Ingalls idazle eta erreportari nabarmenak ahizpa txiki zuen, zeinek *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* liburu autobiografikoan bere familiaren bizitza kontatu zuen. 1935ean argitaratu zen lehen liburua, Garth Williamsek ilustratua.

1970eko hamarkadan ospea izan zuen *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailak. Grace Ingalls familiako laugarren alaba eta bosgarren umea zen.

## Biografia 
Gurasoak Caroline Ingalls (Caroline Lake Quiner irakaslea eta autobiografialaria) eta Charles Ingalls izan ziren. Bost seme-alabetako nagusiena zen.  Lau neba-ahizpa izan zituen: Mary, Laura, Freddie eta Carrie.

Eskola publikoaren ondoren, Grace Ingallsek eskolako irakasle izateko ikasi zuen.  Entrenamendua amaitu ondoren, Manchester inguruko herrian, Hego Dakotan, De Smet-etik 7 miliara, Hego Dakotan, irakatsi zuen, hantxe finkatu baitzen familia.  1901eko urriaren 16an, Nathan William Dow-ekin ezkondu zen De Smet-en gurasoen etxeko lorategian. Baserritar baten emaztea izateaz gain, kazetaritzan sartu zen bere ahizpa nagusia Carrie bezala, egunkari askotarako lan eginez. Gurasoak hil ondoren, Carrie ahizpak eta biek zaindu zuten Mary ahizpa zaharrena eta itsua.

### Diabetesa 
eskuinera|thumb|220x220px| Charles Ingalls familiaren Dakotako lehen etxea
eskuinera|thumb|220x220px|De Smet School, De Smet-eko lehen eskola, Grace Ingallsen laguntzarekin, eta Carrie eta Laura ahizpa zaharrenak
Diabetesaren ondorioz hil zen Manchesterren (Hego Dakota), 1941eko azaroaren 10ean, 64 urte zituela. Diabetea Ingalls familian askok izan zuten Laura, Carrie eta Grace, denak hil ziren gaixotasunaren konplikazioengatik. Grace  izan zen hil zen lehena. Ingalls familia lurzatitik hurbil lurperatuta dago, De Smet hilerrian (De Smet, Hego Dakota); senarra haren ondoan lurperatuta dago. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan.

## Komunikabideetan 
Grace Ingalls Dow *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telebista-egokitzapenetan aktore hauek intrepretatu zuten:

* Hasieran, Wendi Turnbaugh eta Brenda Turnbaugh bikiak *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailean
* Courtnie Bull eta Lyndee Probst *Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder.*

## Iruditegia 

Fitxategi:TheIngallsFamily.jpg|Ingalls familia
Fitxategi:GraceIngalls 1.jpg|Grace Ingalls
Fitxategi:Grace ingalls dow headstone.jpg|Grace Ingalls hilerrian
Fitxategi:Ingalls gravesites de smet cemetery.jpg|Ingalls familia hilerrian
Fitxategi:Laura ingalls wilder house that pa built de smet.jpg|Ingalls etxea eta museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Grace Ingalls at Find a Grave
* Ingalls familiari buruz (Sarah S. Uthoff)
Charles Duclerc

**Charles Théodore Eugène Duclerc** (Banhèras de Bigòrra, 1812ko azaroaren 9a – Paris, 1888ko uztailaren 21a) frantziar kazetari eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1882tik 1883ra.

Ekonomia eta finantza gaietan espezializatutako egunkarietako erredaktorea izan zen. 1840tik 1846ra *Le National* egunkariaren erredakzio kontseiluko kide izan zen eta *Hiztegi politikoa* idazten parte hartu zuen.

Ideia errepublikarrez, 1848ko Iraultzaren ondorengo lehen kargu politikoak izan zituen, Parisko alkatearen laguntzaile gisa, eta, ondoren, Finantza Ministerioan. 1848an diputatu hautatu eta berehala Finantza ministro izendatu zuten. Garai konstituziogilean ezkerreko errepublikano moderatuen artean kokatu zen. Napoleon III.aren gobernuan politikatik erretiratu zen eta Espainiako jarduera industrialetan jardun zuen.

1870ean politikara itzuli zen eta 1871n diputatu hautatu zuten. 1875ean biziarteko senatari izendatu zuten. Ezker errepublikanoaren talde parlamentarioa zuzendu zuen eta Batzar konstituziogileko presidenteorde izendatu zuten. 1882tik 1883ra lehen ministro eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen. Ez zuen Egiptoko auzia konpontzen jakin, ezta beste gai kolonial batzuk ere.
Guido Van Calster

**Guido Van Calster** (Scherpenheuvel-Zichem, 1956ko otsailaren 6a), txirrindulari belgikar ohia da, profesionala 1978tik 1989ra. Garaipenik nabarmenenak 1984ko Espainiako Vueltan lortu zituen, bi etapa eta Puntukako sailkapena eskuratuz.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Guido Van Calster - *SitiodeCiclismo.net*
Daniel Willems

**Daniel Willems** (Herentals, 1956ko abuztuaren 16a - Vorselaar, 2016ko irailaren 2a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1978tik 1985era. Osasun arazoak zirela medio, 1985eko denboraldiaren amaieran, erretiratu behar izan zuen. 

Kirol ibilbidean zehar, 67 garaipen lortu zituen, aipagarrienak Frantziako Tourreko lau etapa, 1980ko Paris-Tours eta 1981eko Flèche Wallonne izan ziren.

## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Daniel Willems - *FirstCycling.com*
* Daniel Willems Frantziako Tourrean
Peru Ruiz

**Peru Ruiz Irisarri** (Astigarraga, Gipuzkoa, 2001eko maiatzaren 15-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko aurrelari moduan jokatzen du. Errealaren harrobian hezia, Tolosan eta Suedian jokatu zuen talde txuriurdinak lagatua. 2023ko udan Real Unionera iritsi zen Lehen Federazioan jokatzeko Cádizek lagatua. 2025eko udan talde hipuzkoarrera bueltatu zen Bigarren Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Francisco Ignacio San Román

**Francisco Ignacio San Román Martín** (Ávila, 1966ko irailaren 4a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1990tik 1993ra.

Amateurrean 1989ko Nafarroako Itzulia lortu zuen eta hurrengo urtean profesionaletara pasatu zen.

## Palmaresa 
**1989**
* Nafarroako Itzulia
* 3. Bidasoko Itzulian
**1990**
* 10. Andaluziako Itzulian
**1993**
* 8. Marseillesa Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Banesto (1990-1993)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Francisco Ignacio San Román - *FirstCycling.com *
* Francisco Ignacio San Román - *SitiodeCiclismo.com*
Unai Barazabal

**Unai Barazabal Erasun** (Azpilkueta, 1979ko martxoaren 10a) nafar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1999**
* Oñati Saria
**2000**
* 2. Oñati Sarian
* 2. Oroko Andre Maria Sarian
* 2. San Roman Sarian
* 2. Sabin Foruria Oroimenezkoan
* 3. Eusebio Vélez Sarian
* 3. Lehendakari Txapelketan
* 5. Xanisteban Sarian
* 6. Nafarroako Itzulian

## Taldeak 
* Caja Rural-Seguros RGA (1998-2003)
* Gráficas Ona (2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Unai Barazabal - *Firtscycling.com*
Zofia Kielan-Jaworowska

**Zofia Emilia Kielan-Jaworowska** (Sokolow Podlaski, Polonia, 1925eko apirilaren 25a - Varsovia, 2015eko martxoaren 13a) paleobiologiko poloniarra izan zen. 1960ko hamarkadaren erdialdean, Gobiko basamortura egindako espedizio paleontologiko poloniar-mongoliko batzuen buru izan zen.

*International Union of Geological Sciences* erakundeko batzorde exekutiboan lan egin zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerra baino lehen hasi zituen ikasketak, Varsoviako Unibertsitateko Geologia Departamentuan. 1939an suntsitua izan zen, eta Roman Kozlowskiren etxean klaseetara joan zen. Ondoren, zoologian eta paleontologian maisutza lortu zuen, eta, geroago, doktoretza Varsoviako Unibertsitatean, non irakasle izango zen.

## Karrera eta obra 
*Polska Akademia Nauk* erakundeko Institutu Paleobiologikoko ikertzailea izan zen. Poloniako eta Estatu Batuetako erakunde profesionaletan funtzio batzuk bete zituen, eta *International Union of Geological Sciences* erakundeko batzorde exekutiboan zerbitzatu zuen lehen emakumea izan zen.

## Lanak (aukeraketa) 
* *Hunting for Dinosaurs*, MIT Press 1969.

* J. Hurum-ekin. *Phylogeny and systematics of multituberculate mammals*. Palaeontology 44: 389–429. 2001

* Richard L. Cifelli, Zhe-Xi Luo-rekin. *Mammals from the age of dinosaurs: origins, evolution, and structure*, New York: Columbia University Press 2004

* J. A. Lillegraven, William A. Clemens-ekin (arg.) *Mesozoic Mammals*. *The First Two-thirds of Mammalian History*. University of California Press, Berkeley 99–149.

* *In pursuit of early mammals*, Indiana University Press, 2013
thumb|Zofia Kielan-Jaworowskaren hilobia
## Sariak eta aintzatespenak 
### Menbresiak 
* Hainbat Elkarte eta Akademiako kide izan zen, besteak beste, Poloniako Geologia Elkartea, Academia Europaea, Paleontologia Elkartea, Norvegiako Zientzia eta Letren Akademia, Norvegiako Paleontologia Elkartea, Poloniako Zientzien Akademia, Londresko Linnean Society, Poloniako Copernicus Elkartea, eta baita ere Naturalisten eta Ornodunen Paleontologia Elkartea.
* Harvard Unibertsitatean (1973–74), Paris Diderot Unibertsitatean (1982–84), Osloko Unibertsitatean (1987–95) eta Poloniako Zientzien Akademian lan egin zuen.
* 1999an, *the Righteous Among the Nations Medal jaso zuen.*
* 2002an,  the Commander's Cross with Star of the Order of Polonia Restituta jaso zuen.
* 2005: *Mammals from the Age of Dinosaurs* testuak *Poloniako Zientziarako Fundazioaren Sari* ospetsua irabazi zuen.
* Desagertutako animalia batzuk bere omenez  izendatu dituzte, besteak beste, *Kielanodon*, *Zofiabaatar*, *Kielantherium*, *Zofiagale* eta *Indobaatar zofiae.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kielan-Jaworowska irakaslearen web orria PAN zerbitzarian
Hanlin Akademia

**Hanlin Akademia** (翰林院) (euskaraz "Pintzelen basoko patioa") Txinako Tang dinastiako Xuanzong enperadoreak VIII. mendean sortutako erakunde akademiko eta administratiboa izan zen.

## Funtzioak 
Goi funtzionarioen eliteko talde bat bakarrik izan zitekeen akademiako kide. Talde horrek idazkaritza- eta literatura-lanak egiten zituen gorte inperialerako. Bere zeregin nagusietako bat Konfuzioko testu klasikoen interpretazioa erabakitzea zen. Honek azterketa inperialen oinarriak ezarri zituen, burokrata-hautagaiek goragoko postuak lortzeko gainditu behar zituztenak. Gortearentzat lan egiten zuten pintoreak ere Akademiari atxikita zeuden.

Hanlin Akademiaren menpe itzultzaileen departamentua zegoen. 1407an sortua, Zheng He Indiako ozeanora joan zen lehen espedizioaren ondoren, departamenduak atzerriko enbaxadoreen gutunekin lan egin zuen eta atzerriko hizkeretan espezialistak prestatzen zituen. Yurchen, mongoliera, tibetera, huia, persiera, arabiera, birmaniera eta Txinako "ehun tribuetako" beste hizkuntza batzuk erabiltzen zituzten. 1511 eta 1579an Bai etniako hizkuntza sailak gehitu ziren.

Akademiak su hartu zuen 1900. urtean, Txinaren eta Mendebaldeko potentzien arteko gerran, Boxerren altxamendua izenekoan, eta berreskuratu ezin ziren obra ugari galdu ziren. 1911ko Iraultzaren ondoren, behin betiko itxi zuten.

## Akademiaren partaideak 
Hauek dira Akademiaren partaide ospetsuenak:

* Li Po (701–762) – Poeta
* Bai Juyi (772–846) – Poeta
* Su Shi (1037 – 1101) – Poeta
* Yan Shu (991–1055) – Poeta, kaligrafo, (lehen ministro, 1042)
* Ouyang Xiu (1007–1072) – Historialaria
* Shen Kuo (1031–1095) – Kantzilerra
* Zhang Zeduan (1085–1145) – Margolaria
* Zhao Mengfu (1254–1322) – Margolaria, kaligrafoa, poeta (errektore, 1314–1320)
* Huang Zicheng (1350–1402) – Jakintsu inperiala
* Li Dongyang (1447–1516) – Ofizial inperiala, poeta
* Ni Yuanlu (1593–1644) – Kaligrafoa, margolaira, goi mailako ofiziala
* Wu Renchen (1628–1689) – Historialari eta matematikaria
* Chen Menglei (1650–1741) – Irakasle, idazle 
* Zhang Tingyu (1672–1755) – Politikari eta historialaria
* Ji Xiaolan (1724–1805) – Jakintsu, poeta 
* Yao Nai (1731–1815) – Jakintsu
* Gao E (1738–1815) – Jakintsu eta editorea
* He Changling (1785–1848) – Jakintsu eta ofiziala
* Zeng Guofan (1811–1872) – Jakintsu eta militarra
* Chen Lanbin (1816–1895) – Diplomatikaria
* Weng Tonghe (1830–1904) – Enperadorearen tutorea
* Cai Yuanpei (1868–1940) – Hezitzailea
* Qu Hongji (1850–1918) – Politikaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Edmondson

**Mark Edmonson** (Gosford, Hegoaldeko Gales Berria, 1954ko ekainaren 24a) australiar tenislari ohia da.

Sei txapelketa lortu zituen bere ibilbidean, garrantzitsuena 1976ko Australiako Irekia, non finalean John Newcomberi irabazi zion.

Binakako lehiaketan 34 txapelketa irabazi zituen, horietatik bost grand slamekoak. 1980ko eta 1981eko Australiako Irekiak irabazi zituen Kim Warwick bikotearekin, 1983koa Paul McNameerekin eta 1984koa Sherwood Stewartekin. 1985eko Roland Garros txapelketa ere irabazi zuen Kim Warwickekin.
Margarita Abella Caprile

**Margarita Rosa Josefina Abella Caprile** (Buenos Aires, 1901eko abuztuaren 5a - 1960ko urriaren 28a) poesia eta kazetaritza literarioan aritu zen idazle argentinarra. 1938an Udal Literatura Saria lortu zuen eta 1950ean SADE-k Argentinako idazleen elkarteak Ohorezko Saria eman zion.

## Ibilbidea 
1901eko abuztuaren 5ean jaio zen.  Bere aitona, Bartolome Bitre, Argentinako presidentea izan zen  1862tik 1868ra. Gaztetatik hasi zen literaturan, kazetari izan zen eta bidaia-liburuak edo eleberri laburrak idatzi zituen. Garai hartako emakume poetak ezagutu zituen, esate baterako,  Alfonsina Storniren laguna izan zen, eta Txileko Gabriela Mistral ere ezagutu zuen. 1919an "Perfiles en la niebla" idatzi zuen. Poema horrek ere arrakasta handia lortu zuen eta gero eta arrakastatsuagoa izan zen ibilbideari hasiera eman zion.  Margaritaren olerkiak behin baino gehiagotan argitaratu ziren Argentinako zein nazioarteko kritikarien gorespena lortu zuelako.

Idazkera intimista zuen, bere bertsoak sentiberak, indartsuak, hauskorrak eta aldi berean argitsuak izan ziren.*Ez zituen bertsoak ofizioz edo ariketa moduan egin, ez, ariman bor-bor zuenaren katarsi gisa baino.*1936an prosa idazten hasi zen poesiarekin izandako arrakasta berarekin. *Geografias* liburua munduan zehar egindako bidaietako kronikak kontuan hartuz idatzi zuen.

1938an Udal Literatura Epaimahaiaren saria jaso zuen "*50* poesias" liburuagatik.

1950ean, "Lo miré con lágrimas" liburuak SADE-ren ohorezko saria jaso zuen. 

PEN (poeta, saiakeragile, nobelagile) Club-eko eta Argentinako Idazleen Elkarteko Zuzendaritza Batzordeko kidea zen.

1960ko urriaren 28an hil zen Buenos Airesen berrogeita hemeretzi urte zituela. 1964an "Obras completas" liburua argitaratu zuten Leonidas de Vediaren hitzaurrearekin.

## Lanak 
* *Ensayos* (poesia, 1917an)
* *Nieve* (poesia, 1919an)
* *Perfiles en la niebla* (poesia, 1923an)
* *Sonetos* (poesia, 1931n)
* *Geografías* (bidaia-liburua, 1936an)
* *50* Poesías (poesia, 1938an)
* *Sombras en el mar* (poesia, 1931n)
* *Lo miré con lágrimas* (poesia, 1950ean)
* *El árbol derribado* (poesia, 1959an)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1938an Udal Literatura Epaimahaiaren saria jaso zuen "*50 poesias*" liburuagatik.
* 1950ean, "*Lo miré con lágrimas*" liburuak SADE-ren ohorezko saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BONET, Carmelo. *Margarita Abella Caprile*. Buenos Aires: Ediciones Culturales Argentinas, 1962.
* PERCAS, Helena. *Margarita Abella Caprileren poesiari buruzko oharrak*. Revista Iberoamericana, jun. 1957, 146-151 or. ISSN 2154-4794.

## Kanpo estekak 
* Margarita Abella Caprile-ren lanak Open Library-n (testu osoa)
Paul Haghedooren

**Paul Haghedooren**, (Kortrijk, 1959ko urriaren 11 - Knokke-Heist, 1997ko azaroaren 9a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1982tik 1994ra. 

1990eko Belgikako Itzulian bigarren amaitu zen, baina emaitza hau deuseztatua izan zen Dopineko kontrolean positiboa eman ondoren. Bere heriotza goiztiarra, kirol ibilbideko EPOren erabilerari egotzi zitzaion.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Paul Haghedooren – *SitiodeCiclismo.net*
* Paul Haghedooren - *FirstCycling.com*
Estelle Parsons

**Estelle Parsons** (Lynn, Massachusetts, 1927ko azaroaren 20a) estatubatuar aktorea da. Zuzenbidea ikasi ondoren abeslaria izan zen aktore izan aurretik. 1961ean antzerkian debuta egin zuen eta 1960ko hamarkadan Broadwayn lan egin zuen zineman hasi aurretik. 1967an Oscar saria irabazi zuen *Bonnie and Clyde* filmean egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Eber-Nari

thumb|300px|Akemenestar Inperioko satrapien mapa
**Eber-Nari** edo **Ebir-Nari** (), **Abar-Nahara** () edo **Ābēr Nahrā** (asirieraz) mendebaldeko Asiako antzinako eskualdea eta Akemenestar Inperioko satrapia izan zen, gutxi gorabehera Mediterraneoko sortaldearekin bat zetorrena. Bere izenak «ibaitik haratago» esan nahi du, «ibaiaren beste aldetik», akadieraz zein arameeraz, hau da, ikuspegi babiloniko eta persiarretik Eufrates ibaiaren mendebaldean dagoen eremua.

Toponimoa,  Asarhaddon k.a. VII. mendeko asiriar erregearen idazkun batean agertzen da. K.a. 535. urtean, Ziro Handia persiar erregeak, antzinako Neobabiloniar Inperioko lurralde konkistatuak, satrapia bakar batean bildu zituen, «Babilonia eta Eber-Nari» izenekoan. Satrapa Babilonia hirian bizi zen, gobernadoreordeak Eber-Nari administratzeaz arduratzen ziren bitartean (hauen artean, Tattenai nabarmentzen da, Biblian eta Babiloniako dokumentu kuneiformeetan aipatzen zuten funtzionarioa). Antolaketa hau k.a. 485 arte aldatu gabe egon zen (Xerxes I.aren erregealdia), baina k.a. 450 urtearen inguruan satrapia bitan banatu zen: Babilonia eta Eber-Nari.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Dandamaev, M (1994): "Eber-Nari", E. Yarshater (ed.) *Encyclopaedia Iranica* vol. 7.
* Drumbrell, WJ (1971): "The Tell el-Maskuta Bowls and the 'Kingdom' of Qedar in the Persian Period", *BASOR* 203, pp. 33-44.
* Olmstead, AT (1944): "Tettenai, Governor of Across the River", *JNES* 3 n. 1, p. 46.
* Stolper, MW (1989): "The Governor of Babylon and Across-the-River in 486 B.C.", *JNES* 48 n. 4, pp. 283-305.
* Tuell (1991): "The Southern and Eastern Borders of Abar-Nahara", *BASOR* n. 234, pp. 51-57.

## Kanpo estekak
Bhavatharini

**Bhavatharini Raja** (Madras, 1976ko uztailaren 23a – Kolonbo, 2024ko urtarrilaren 25a) indiar abeslari, kantugile, aktore eta musika zuzendaria izan zen, Ilaiyaraaja musikagilearen alaba eta Yuvan Shankar Raja eta Karthik Raja musikagileen arreba.

## Bizitza 
Bhavatharini Rajak *Raasaiya* filmean debutatu zuen abeslari gisa. Hortik aurrera, bere aitak eta nebek konposatutako diskoetan abestu zuen.

2001ean, Sari Nazionala irabazi zuen *Bharathi* filmeko *Mayil Pola Ponnu Onnu* abestiagatik.

2002an, Revathik zuzendutako *Mitr, My Friend* filmaren musika-zuzendaria izan zen.

R. Sabariraj publizitate-eragile eta kazetari ohiarekin ezkondu zen.

Urdaileko minbiziaren ondorioz hil zen 2024ko urtarrilaren 25ean, 47 urte zituela, Kolonbon (Sri Lanka) tratatzen ari zela.

## Filmografia hautatua 
### Abeslari gisa 
### Musika zuzendari gisa 
* 2002: *Mitr, My Friend*
* 2003: *Avunaa*
* 2004: *Phir Milenge*
* 2005: *Geeya Geeya*
* 2006: *Amirtham*
* 2006: *Ilakkanam*
* 2012: *Vellachi*
* 2012: *Porida Pazhagu*
* 2018: *Kalvargal*
* 2019: *Maayanadhi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hindush

thumb|300px|Akemenestar Inperioko satraperrien mapa
**Hindush** (, baina "n" nasala transkribatzen ez zutenez,  transkribatua) Akemenestar Inperioko satraperria izan zen, gutxi gorabehera Indus ibaiaren behealdearekin bat zetorrena. Herodotoren arabera, inperioko probintziarik ekialdekoena zen, eta Hindush herriaren "indiar" hitza Persiako ekialdean bizi ziren herri guztietara hedatu zuen, herrialdearen geografia ezagutzen ez zuen arren. K.a. 326ko Alexandro Handiaren indiar kanpainara arte akemenestarren eskuetan izan zen.

## Etimologia 
Izena Sindhutik dator ia ziurtasun osoz, Indus ibaia eta bere beheko harana izendatzen dituen sanskritozko toponimotik. Protoiranieraz, **s* fonema k.a. 850 eta 600 urteen artean *h* bihurtu zen, idazketan -*sh* atzizkia eskuarki eskualdeen izenak adierazteko erabiltzen baitzen. Horregatik, antzinako persieraz Hindush esaten, baina *Hidūsh* idazten zuten. Terminoa grezierara eta latinera itzuli zuten, India bezala, geroago sinekdokez Indiako azpikontinente osoa adieraztera pasa zena. *-sh* atzizkia ohikoa da akemenestar satrapia askoren izenen artean, hala nola *Harauvatish* ("Harauvatiarren edo Haraxvaitiarren lurraldea", hau da, Arakosia) edo Bakhtrish (Baktria). Ondorioz, Hindushek Sindhuko lurraldea esan nahiko luke.

Asia Txikiko greziarrek, Akemenestar Inperioaren zati ere zirenak, probintziari "India" deitzen zioten. Zehazkiago, probintziako biztanleei () deitzen zieten. */h/* hasperenduaren galera, ziurrenik, Asia Txikian hitz egiten ziren grezierazko dialektoek eragin zuten.

## Geografia 
Lurraldea, beharbada, Indusen beheko eta erdiko arroa estaltzen duen eremuari dagokio (gaur egungo Indiako Sindh eta Pakistango Punjab hegoaldeko eskualdeak). Iparraldean Gandhara izeneko satraperria zuen. Inguru hauek persiarren kontrolpean egon ziren Alexandro inbaditu arte. Alternatiba gisa, autore batzuek uste dute Hindush Punjab inguruan egon zitekeela.

## Akemenestar armada 
Herodotoren arabera, k.a. 480 inguruan "indiarrek" Greziaren bigarren inbasioan parte hartu zuten. Plateako guduaren amaieran (K.a. 479), akemenestar tropen gorputz nagusietako bat osatu zuten ("nazioetako handienetako bat").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hasperen (fonetika)

[thumb|380px|Euskaraz hasperena [fonema bat dago, oraindik ere, ekialdean. Gainera, ekialdeko euskalki batzuetan kontsonante hasperendunak entzun daitezke: *ph*, *th*, *kh*, *rh*, *rrh*, *lh*, *nh*, *ñh*.]]
**Hasperen**a, **hasperentze**a edo **hasperenketa** zenbait hots ahoskatzean entzun daitekeen haize kolpea da.

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan (AFI) hasperena adierazteko ikur diakritikoa *h* edo *h* goi rindizea da. Hasperendu gabeko kontsonanteak normalean ez dira esplizituki halakotzat markatzen, nahiz eta diakritiko berezi bat egon,  diakritikoaren bidez esplizituki adierazi nahi denean.

Hainbat hizkuntzatan, txineraz adibidez, aurkakotasun fonologikoa dago hasperendutako eta hasperendu gabeko herskarien artean, herskari gorren eta ozenen arteko aurkakotasuna egon beharrean, hizkuntza erromantzeetan gertatzen den bezala; hizkuntza batzuetan, esaterako sanskritoz —Indiako hizkuntza klasikoa—, bi aurkakotasun motak gertatzen dira aldi berean.

## Euskaraz 
[thumb|320px|Non ahoskatzen den **hasperen**a eta non ez, hiru [isoglosatan: *erri* vs ***h**erri*, *lata* vs *la**th**a* eta *kanpo* vs ***kh**anpo*.]]
Ikerlarien ustez, akitanieraz hasperena egiten bide zen. 

1025. urtean datatuta dagoen Donemiliagako goldean ere, h letraren erabilerak Arabako Erdi Aroko euskalkian hasperena egiten zela pentsatzeko arrazoiak ematen ditu.

Garai batean, agian euskalki guztietan hasperena egiten bazen ere, gaur egun ekialdean bakarrik egiten da. Hedatuago dago bokal aurrean edo bokalen artean, kontsonante hasperendunetan baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suspiros de España

**«Suspiros de España»** () Antonio Álvarez Alonso espainiar musikagileak moldatu zuen kanta da, pasodoble generoaren ikur bilakatu zena. 1938an, José Antonio Álvarez Cantos konpositorearen ilobak, letra gehitu zion, eta Estrellita Castrok abestu zuen *Suspiros de España*, filmean. Ondoren, beste figura handi batzuk bertsionatu zuten (batzuetan letra aldatu zuten), Concha Piquer kasu.

## Sorrera 
Pasodoblea (), jatorrian, Errege Infanteriaren ibilaldi bat izan zen, XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, kontzertu-pieza eta, ondoren, dantza-pieza bezala ezagun egin zena. Testuinguru horretan, urte gutxiren buruan generoaren historian funtsezkoak diren hiru pieza osatzen dira Cartagena hirian: *La Gracia de Dios* (Ramón Roig y Torné, 1880), *Suspiros de España* (Antonio Álvarez Alonso, 1902) eta *El Abanico* (Alfredo Javaloyes López, 1910).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poor Things (filma)

***Poor Things*** 2023ko Yorgos Lanthimos greziar zinema zuzendariaren filma da. Alasdair Gray idazle eskoziarrak 1992an idatzitako izen bereko eleberrian oinarrituta dago. Filmaren soinu banda Jerskin Fendrix pop musikariak konposatu zuen.

## Aurrekariak 
Grezieraz grabaturiko bere lehen hiru filmeetatik *Kynodontas* (Canino) izan zen munduan ospea eman ziona. Bertan, hiru anai-arrebaren istorioa kontatu zuen Lanthimosek, aitak kanpoko munduaz babestu nahian giltzapetuta dauzkanak. Horretarako, bere arau propioak dauzkan mundu bat eraiki du gizonak, hizkuntza berreraikiz eta hitzei zentzu berri bat emanez. Ondoren etorri ziren ingelesez eta Hollywoodeko izarrekin eginiko filmak: *The Lobster*, maitemintzen ez diren pertsonak animalia bilakatzen diren mundua dakarrena.

## Sinopsia 
Lanak Bella Baxterren istorioa kontatzen du, haurdun zegoela bere buruaz beste egin ondoren mediku ero batek berpiztuko duen emakumea. Horretarako, medikuak emakumearen buruan sartuko du jaiotzear zen haurraren garuna. Esperimentu horren emaitza dena ikasteko duen emakume bat da. Horrela, dena da berria Bellarentzat; hitz egiten eta ibiltzen ikasiko du, eta lotsarik gabe joango da bere nortasuna eraikitzen.

## Aktoreak
* Emma Stone: Bella Baxter
* Mark Ruffalo: Duncan Wedderburn
* Willem Dafoe: Godwin Baxter
* Ramy Youssef: Max McCandless
* Hanna Schygulla: Marta
* Jerrod Carmichael: Harry Astley
* Christopher Abbott: Sir Aubrey de la Pole Blessington
* Margaret Qualley: Felicity
* Kathryn Hunter: Swiney

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Poor Things (soinu banda)*

## Kanpo estekak
Uberaba aintzira

**Uberaba aintzira** Bolivia eta Brasil arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da, Pantanala izena duen eskualde zingiratsu handian.

## Geografia 
Itsasoaren mailarekiko 190 metrotako altueran aurkitzen da. 22 kilometroko luzera eta 20 kilometroko altuera du eta urtaro euritsuan 400 km²-ko azalera hartzen du. Horrela pantanal osoko aintzira handiena da.

Aintziraren hiru laurdena Brasilen kokaturik dago eta laurdena baino ez da Boliviari dagokiona.

Paraná ibaiaren sisteman kokaturik dago.

## Fauna 
Fauna oso aberatsa aurkitzen da aintziraren ertzean; kapibarak, krokodiloak, guakamaioak...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Artetxe

**Markel Artetxe Artetxe**, (Eibar, Gipuzkoa, 1999ko martxoaren 23a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari alentan aritzen da. Bere jaioterriko Eibarren harrobian hezi zen. Eibar Urkon eta talde armaginaren bigarren taldea zen Vitorian jokatu ondoren, Hirugarren Federazioan jokatzuen Barakaldok fitxatu zuen. Ezkerraldeko taldearekin igoera bikoitza lortu zuen, bere kotratua berrituz Lehen Federazioan jokatzeko. 2025eko udan ezkerraldeko taldea utzi zuen. Galiziara joan zen Racing Ferrolen jokatzeko Lehen Federazioan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Mandioré aintzira

**Mandioré aintzira** Bolivia eta Brasil arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da. Boliviako Puerto Quijarro herria dago aintziraren mendebaldean eta Brasilgo Corumbá udalerria ekialdean.

## Geografia 
Paraguai ibaiaren ibilbidean kokaturik dago eta hura da aintzira betetzen duena eta aintziraren hustubidea. Brasil eta Boliviaren arteko 21,7 kilometroko muga hartzen du bere barean. 152 km²-ko azalera du eta itsas mailatik 90 metrotako altueran kokaturik dago. Luzeran 25 kilometro hartzen ditu eta zabaleran 10-5 km.

Hondartza ugari ditu inguruan eta turistikoa da, baina Boliviako aldean basabizitza ugari dago eta San Matias Natur Eremua ezarri zen 1997an.

## Fauna 
Fauna oso aberatsa aurkitzen da aintziraren ertzean; kapibarak, krokodiloak, guakamaioak...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suspiros de España (filma)

**«Suspiros de España»** () 1939an Alemania eta Espainiaren artean egindako film bat da, Benito Perojok zuzendua. 
Espainiar nazionalismoaren ikur politikoa eta Francoren propagandaren tresna eztabaidaezina izan zen.

## Sinopsia 
Dolores garbitzaile gaztea bere ahots politagatik nabarmentzen da. Orduan agente bat dator kantari baten bila. Bere aitabitxiak kantagintzan aritzera animatzen du. Kubara joan eta ospetsu bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Estrellita Castro: Soledad.
* Miguel Ligero: Relámpago.
* Roberto Rey: Carlos.
* Concha Catalá: Dolores.
* Alberto Romea: Freddy.
* Pedro Fernández Cuenca: enpresaria
* Fortunato García: hotel-jabea
* Manuel Pérez: hoteleko langilea
* José Escandel: agentea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Gaiba aintzira

**La Gaiba aintzira** Bolivia eta Brasil arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da.

## Geografia 
Itsasoaren mailatik 160 metrotako altueran kokaturik dago eta 98 km²-ko azalera du. Sasoi euritsua edo lehorra izan, aintziraren azalera aldatu egingo da. Boliviari dagokion zatiak 52 km² hartzen ditu eta zingira eremuz inguraturik dago. San Matias Natur Eremuaren barnean dago. Herrialde bien arteko mugak ia 11 kilometroko luzera du aintziraren barnean.

## Fauna 
Arrain espezie ugari aurkitzen dira La Gaiba aintziran. Aipagarrienak pirañak dira, arrain haragijaleak eta oso arriskutsuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xylodon sambuci

***Xylodon sambuci*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Rogersella sambuci*, *Peniophora sambuci*, *Hyphodontia sambuci*, *Hyphodontia hariotii*, *Hyphoderma sambuci*, *Grandinia sambuci*, *Lyomyces sambuci*.

## Deskribapena 
Efusoa, ertza ondo zehaztu gabea, leuna edo pikordun samarra, zuria, elurra bezalakoa.

**Etimologia:** *Xylodon* terminoa grezieratik dator, egurra eta hortza esan nahi du, genero honetako karpoforoek egurrean erakusten duten dekorazio zuri, ezkatatsu, dentikulatu edo tuberkulosoagatik. *Sambuci* epitetoa berriz latinetik, intsusa esan nahi duen “sambucus” hitzetik. Espeziearen hazkuntza-habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabal mota guztietako zuhaitzen egur hiletan, batez ere intsusen enbor zaharretan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Adam I.a Liechtensteingoa

**Joan Adam I.a** (Johann Adam Andreas; Brünn, 1662ko abuztuaren 16a – Viena, 1712ko ekainaren 16a) Liechtensteingo printzea izan zen 1684tik hil zen arte.

Karlos Eusebio Liechtensteingoaren eta Joana Beatrix Dietrichsteingoaren semea izan zen. 1699an Schellenberg jaurerria eskuratu zuen eta 1712an Vaduz konderria. Bi lurraldeek, beranduago, Liechtensteingo printzerria osatu zuten. Gainera, Troppauko eta Jägendorfeko dukea izan zen.

Ez zen gorte inperialeko funtzionarioa izan Vienan, nahiz eta finantzetan aditua izan. Arteaz interesatu zen eta Joan Adam Aberatsa bezala ezagutu zen. Rubens eta Van Dycken lanak erosi zituen bere bildumarako, eta patroi eskuzabala izan zen. Jauregi bat eraiki zuen Vienan eta udako jauregi bat Rossaun.

Erdmuthe Maria Teresa Dietrichsteingoa lehengusinarekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Mutilik ez zen haurtzarotik bizirik atera, eta Josef Wentzeslao I.a printzerrian haren oinordekoa izan zen. Maria Gabriela alaba Josef Joan Adam Liechtensteingoarekin ezkondu zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak