Estoniako Independentzia Gerra

**Estoniako Independentzia Gerra** (estonieraz: *Vabadussõda*, literalki "Askapen Gerra"), **Estoniako Askapen Gerra** bezala ere ezagutzen dena, Estoniako Armadak eta bere aliatuek, batez ere Armada Zuriko, Letoniako eta Erresuma Batuko indarrek, Sobietarren mendebalderantz egindako erasoaldiari eta Baltische Landeswehrraren erasoari erantzuteko egin zuten kanpaina militar defentsiboari ematen zaion izena da.

Estoniako Gerra Errusiako Gerra Zibilarekin lotuta dago, 1918 eta 1920 bitartean gertatu zena. Kanpaina Estoniako subiranotasuna lortzeko borrokaren zati izan zen, Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, eta Estoniako Estatu berria sortu zen, Tartuko Itunarekin Sobietarrek independentzia aitortuz.

## Aurrekariak 
1917ko azaroan, Errusiako Urriko Iraultzaren ondoren, Estoniako Gobernu Autonomoaren eta Estoniako Batzar Probintzialaren dieta bat, urte horretako udaberrian aukeratua izan zena, Estoniako agintari goren bezala aldarrikatu ziren. Handik gutxira, boltxebikeek Estoniako Batzar Probintziala desegin zuten eta estoniar independentistak aldi baterako Tallinn hiriburuan atzera egitera behartu zituzten. Hilabete batzuk geroago, Armada Gorriaren erretiratzearen eta Alemaniako Armada Inperialaren iritsieraren arteko tartea aprobetxatuz, Estoniako Kontseilu Nazionalaren Salbazio Batzordeak (*Maapäev*), estoniarren independentzia aldarrikatu zuen Tallinnen, 1918ko otsailaren 24an, eta Estoniako behin-behineko gobernua osatu zuen.

Lehen independentzia-aldi honek oso denbora gutxi iraun zuen, tropa alemaniarrak hurrengo egunean Tallinnen sartu baitziren. Alemaniako agintariek ez zituzten ez gobernu autonomoa ez independentzia-erreklamazioa onartu; aitzitik, Baltikoko nobleziaren eskubideak usurpatzen ari zen talde isolatutzat hartu zituzten. Alemaniarrek Baltikoko Dukerri Batua ezarri zuten bere lekuan.

## Gerra 
Alemaniako Inperioak 1918ko azaroaren 11tik 14ra Alemaniako Iraultzaren ondoren kapitulatzean, Estonian zeuden Alemaniako ordezkariek botere ofiziala Estoniako behin-behineko gobernuari eman zioten. Azaroaren 16an, behin-behineko gobernuak borondatezko mobilizaziorako deia egin zuen eta Estoniako armada antolatzen hasi zen, Konstantin Päts Gerra Ministro izendatuz, Andres Larka Jeneral nagusia Estatu Nagusiko buru bezala eta Aleksander Taknisson jeneral nagusia Estoniako Armadaren komandante bezala, sortu zenean banaketa bat besterik ez zuena.
thumb|"Anaiak! Nazioaren armadan sar zaitezte" - Estoniar errekrutamendu posterra.

### 1918-1919ko Sobietarren mendebaldeko ofentsiba 
Independentzia gerra 1918ko azaroaren 28an piztu zen ofizialki, iparraldeko sekzioko Fusilari Gorrien 6. Dibisioak Estoniako Defentsa Ligako unitateei (batez ere bigarren hezkuntzako ikasleez osatua) eta alemaniar 405 Infanteria erregimenduari erasotzean, mugan kokatutako Narvako herria babesten ari zirenak.

Fusilari Gorrien 6. Dibisioak hiria harrapatu zuen azaroaren 29an, bere 7.000 soldadu, 22 kanoi, 111 metrailadore, tren blindatu bat, 2 ibilgailu blindatu, 2 hegazkin, *Bogatyr Oleg* klaseko gurutzontzia eta bi destruktore euskarrirekin. Armada alemanaren 405. infanteria erregimendua mendebalderantz alde egin zuen jarraian.

Novgorodeko 2. dibisioak bigarren fronte bat ireki zuen Peipus lakuaren hegoaldean. Dibisioak 7.000 infanteria soldadu, 12 kanoi, 50 metrailadore, 2 tren blindatu eta 3 ibilgailu blindatu zituen. Estoniako indar militarrak, orduan, arma arinak zituzten 2.000 gizon eta gaizki hornitutako eta armatutako 14.500 gizon inguru ziren, "Estoniako Defentsa Ligaren" barruan (Guardia Nazionala). 1918ko azarorako "Baltikoko Batailoia" sortu zen, metrailadore eta infanteria konpainia muntatua. Estoniako Baltikoko gutxiengo alemaniarrak miliziarekin bat egin zuten boluntarioen zati handi bat osatu zuen. Horregatik, eta Estoniako Errepublikako Armadako lehen batailoia izan zenez, Estoniako gobernuarekiko leialtasun handia erakutsi eta mantendu zuen. Hau Letoniako Baltische Landeswehrraren adibidearen guztiz aurkakoa da, zeinak oso azkar gobernu lokalarekin etsaitu zen.

1918ko Eguberri bezperan, fusilarien 6. dibisioak Tapako trenbide-lotura harrapatu zuen, Tallinn hiriburutik 34 kilometrora bakarrik geratuz. Estoniako boltxebikeek Narvako Estoniako Langileen Komunitatea sortu zuten. Letoniako fusilarien 49. erregimentuak hil horren 18an hartu zuen Valgako tren-geltokia, eta gero Tartuko hiria okupatu zuen Eguberri bezperan.

Urte horren amaierarako, 7. Armada Gorriak Estonia ia osorik kontrolatzen zuen, Tallinn ekialdetik inguratuz, Tartutik mendebaldean eta Ainazitik hegoaldean.

Johan Laidoner koronelak, Estoniako indar armatuen komandante buru izendatua izan zenak, 600 ofizial eta 11.000 boluntario bildu zituen 1918ko abenduaren 23rako. Laidonerrek estoniar indarrak berrantolatu zituen, 2. dibisioa herrialdearen hegoaldean utziz, Viktor Puskar koronelaren agindupean, "Tartumaa" gerrilla batailoia eta Kalevi Malev bezalako komando-unitateekin batera.
thumb|232x232px|Estoniar tren-blindatua baten ofizialak, 1918ko abenduaren 1ean.
Gobernu nazionalak atzerriko laguntza izan zuen ere: abenduaren 5ean Finlandiak 5.000 errifle eta 20 kanoi eman zizkien, bere munizioekin batera. Erresuma Batuaren laguntza Erresuma Batuko Errege Armadako eskuadroi bat iritsi zenean gauzatu zen, Sir Edwyn Alexander-Sinclair kontraalmiranteak gidatuta, abenduaren 31n Tallinnera, 6.500 errifle, 200 metrailadore eta 2 kanoi ekarriz. Eskuadroiak bi destruktore boltxebike harrapatu zituen, *Spartak* eta *Avtroil*, eta Estoniari eman zizkion, hauek Vambola eta Lennuk bezala berrizendatuak izan zirelarik.

Hegoaldeko frontean, Tartu askatu zuten tren blindatuen hedapen azkarraren eta Tartumaako Gerrilla Batailoiaren laguntzarekin. 2. dibisioak hegoalderantz egiten jarraitu zuen, non sobietar erresistentzia gero eta handiagoa aurkitu zuen. Pajuko guduan, urtarrilaren 31n, Tartumaako Gerrilla Batailoiak eta boluntario finlandiarrek Letoniako fusilariak kanporatu zituzten Valgatik.

Estoniarrek otsaileko bigarren erdian hegoalderantz jo zuten, Salacgrīva eta Alūksne harrapatuz, Letonian jada. 1919ko otsailaren 24an, Estoniak independentzia aldarrikatu zuen. Une horretan bere indarrak 19.000 soldadu, 70 kanoi eta 230 metrailadore ziren. Hala ere, errusiarrak eraso berri baterako prestatzen hasi zirenean, estoniar aurrerapena eten egin zen.
[thumb|Estoniako tren blindatu bat [Valga (Estonia)|Valgan, 1919ko otsailean]]
Narva ibaiaren ertzean kokatuta, Estoniako 1. dibisioak eta bere aliatuak, Armada Zuriak, Armada Gorriaren 7. Gorputzaren erasoari aurre egin zioten. Sobietarrek Narva gogor bonbardatu zuten, 2.000 pertsona inguru etxerik gabe utziz, baina ezin izan zuten hiria hartu. Sobietar indar gehienak hegoaldeko frontean zehar biltzen ziren. "Estoniako Armada Gorria" deiturikoak, martxoaren 15a aldera, Alūksne, Setomaa, Vastseliina eta Räpina berriz hartu zituen.

Errefortzuak jaso ondoren, Estoniako 2. dibisioak kontraerasoa jo eta Petseri berreskuratu zuen martxoaren 29an. Ondoren, Estoniako Armada Gorria Optjok ibaiaren atzean erretiratzera behartu zuten.

Estoniako 3. Dibisioa Martxoaren 27an hegoaldeko frontearen mendebaldeko hegalean zehar hedatu zen, Ernst Põdder jeneralaren agindupean. Borrokaldi gogorrek hego-ekialdeko frontean jarraitu zuten maiatzaren lehen hamabostaldira arte.

Apirilaren 25ean, Letoniako Fusilariek Räjiena harrapatu zuten, baina laster bota zituen atzera 3. dibisioak Salacgrva-Seda-Gauja lerrora. Batzar Konstituziogileko 120 kideak apirilaren 23an bildu ziren eta August Rei sozialdemokrata aukeratu zuten presidente. Behin-behineko gobernua erretiratu egin zen, eta Otto Strandman buru zuen gobernu berria eratu zen. Ekainaren 4an batzarrak Estoniako behin-behineko Konstituzioa onartu zuen.
thumb|Estoniar soldaduak hauteskundeetan parte hartzen
Estoniak aktiboki lagundu zuen errusiar, letoniar eta ingriar indar zuriak antolatzen Errepublikaren lurraldean. Iparraldeko Errusiar Zurien Taldea 1918ko abendutik ari zen Estonian antolatzen. Otsailaren 18an, hitzarmen bat sinatu zuten Estoniak eta Letoniak, Estoniaren agindupeko letoniar tropak eratzea ahalbidetu zuena, baina hegoaldeko frontean bakarrik erabiltzeari zin egin ziona. Ipar Letoniako Brigada, Jorodis-Zemitannen agindupean, Estoniara ihes egin zuten letoniarrengandik sortu zen. 1919ko martxoan hitzarmen bat sinatu zen Ingriako Herri Batzorde Nazionalarekin, Ingriako batailoia eratzeko. 1919ko maiatzerako 6.000 errusiar, 4.000 letoniar eta 700 ingriar zeuden bakoitza bere unitate nazionalean.
thumb|240x240px|Estoniar armadaren parada Pskov-en, Errusia.
Pskoveko erasoarekin batera, 2. eta 3. dibisio estoniarrak hegoalderantz aurreratzen hasi ziren, Ipar Letonian barrena. Maiatzaren amaieran, Alūksne eta Valmieran sartu ziren berriro. Mendebaldeko Letoniako germaniar eta letoniarren aldi bereko erasoaldien ondorioz, egoera asko zaildu zen sobietarrentzat. Maiatzaren 31n Gustav Jonson buru zuen Estoniako zalditeriako erregimendu bat Gulbenera iritsi zen, sobietar asko gerra-preso hartuz, baita bi tren-blindatu ere. 2. dibisioaren erasoaldi azkar bat, bere zalditeria erregimentuak bultzatua, aurrera jarraitu zuen, eta ekainaren 6an Mendebaldeko Dvina ibaia zeharkatu eta Jēkabpils hartu zuen, baina 3. dibisioak ezin izan zion eutsi 2. dibisioaren aurrerapenari, orain etsai berri baten aurrean baitzegoen: Baltische Landeswehrra. Ulmanis "Saratov" itsasontzira ihes egin zuen, Ententeren babespean. VI. Erreserbako Armadak sobietarrak atzera bultzatu zituen, Riga harrapatu zuen maiatzaren 23an eta iparralderantz egiten jarraitu zuen. Landeswehrrak Estoniako Armadari Letoniako iparraldeko lurren okupazioa amaitzea eskatu zion. VI. Erreserbako Armadaren benetako asmoa Estonia Alemania nagusi zen estatu txotxongilo batean anexionatzea zen.
thumb|Lurreratutako Landeswehrraren hegazkin bat
Laidoner jeneral estoniarrak ekainaren 3an ultimatuma eman zuen, alemaniarrek hegoalderantz egin behar zutela exijituz, Ieriķi eta Gulbene arteko trenbidea Estoniaren kontrolpean utziz. Estoniar tren blindatuak ekainaren 5ean irten zirenean eskakizun hori betetzen ote zuten egiaztatzera, Baltische Landeswehr-ek eraso egin zien, arrakastarik gabe. Ekainaren 8an, kontraeraso estoniar bat saihestu zuten. Lehen liskarrek VI. Erreserba Taldea sobietarrak baino indartsuagoa eta hobea zela erakutsi zuten. Ekainaren 10ean, Ententeren bitartekaritzarekin, su-etena egin zen. Nahiz eta Ententek germaniar indarrei estoniarrek eskatzen zuten lerrorantz atzera egiteko eskatu, von der Goltzek uko egin zion, eta estoniarrarei Letoniatik erretiratzeko agindu zien, borrokarekin jarraitzeko mehatxua eginez.
thumb|271x271px|Narva inguruan kokatutako artilleria bateria
7. eta 15. armada sobietarrek, erretiratzen ari ziren suntsitutako errusiar indar zurien atzean aurrera zihoazela, Narva ondoko estatuko mugako posizio gotortuei erasotzen jarraitu zuten. Lehen liskarrak Luga ibaian izan ziren, azaroaren 16an. Borroka erabakigarriak hasi ziren, 120.000 sobietarrekin 40.000 estoniarri aurre eginez. Behin eta berriz eraso egin ondoren, 7. Armada Gorriak arrakasta mugatua lortu zuen. Frontearen egoera azaroaren amaieran baretu egin zen, sobietarrek indarrak berreskuratu behar baitzituzten. Estonia presionatzeko bake elkarrizketetan, sobietarren eraso gogorrak hasi ziren berriro abenduaren 7an. Abenduaren 16an egoera larriagotu egin zen Armada Gorriko 15. Armada-Gorputzak Narva ibaia gurutzatu baitzuen. Hala ere, estoniako kontraeraso batek sobietarrak atzera bultzatu zituen. Estoniako estatu-nagusiak Narvako 1. dibisioa borrokaldietan zehar indartu zuen, 3. dibisioaren zati nagusiena bidaliz. Tõnisson jenerala Viru Fronteko komandante bihurtu zen. Borroka gogorretan 35.000 hildako izan ondoren, Armada Gorria erabat akituta zegoen abenduaren amaieran.

Azaroaren 19an, Jaan Tõnissonen gobernu berriak Sobietar Errusiarekin bake negoziazioak berriz hastea erabaki zuen, Baltikoko beste herrialde batzuen parte-hartzerik gabe ere. Negoziazioak abenduaren 5ean hasi ziren, eztabaidaren puntu nagusia lurralde arazoak izanik. Elkarrizketak abenduan zehar luzatu ziren, bi aldeek beren lurraldetasun-eskaerak estutuz, eta Narvan borroka gogorrak izan ziren. Bake-hitzarmena azkenean 1919ko abenduaren 31n sinatu zen, eta su-etena 1920ko urtarrilaren 3an indartu zen, Independentzia Gerrari amaiera emanez.

## Kanpotar laguntza 
Atzerriko laguntza, batez ere Erresuma Batukoa eta Finlandiakoa, oso garrantzitsua izan zen gerraren lehen faseetan.
thumb|252x252px|Britaniar itsasontziak Baltikoan
Britainiar ontzi- eta aire-indarrak 1918ko abenduan iritsi ziren, politikari estoniarrek Londresen presio egin ondoren. Garai hartan Estoniako gobernu berria ahul eta etsita zegoen, eta Estoniako lehen ministroak bere estatua britainiar protektoratu izendatzeko ere eskatu zuen, baina Britainia Handiak ez zuen eskaera hori bete nahi izan. Honekin ere, britainiar eskuadroiak 6.500 fusil, 200 metrailadore eta bi kanoi eman zituen. Gainera, bi sobietar destruktore harrapatu zituzten Tallinnetik gertu eta Estoniara itzuli ziren. Itsas Armadako eskuadroi batek artilleriaren laguntza ematen jarraitu zuen kostaldean, eta Estoniako hegala ere babestu zuen Errusiako Baltikoko Flotaren aurka. Erresuma Batua Estoniaren arma eta ekipamenduen hornitzaile nagusia izan zen gerran zehar.

Britaniar itsas armadak laguntza handia ematen zuen bitartean, William Fletcher historialariak honako hau ondorioztatzen du: "Baltikoko arazoen emaitzan eragin txikia izango zukeen britainiar itsas armadak estoniar eta letoniarrek lehorreko eta itsasoko indar indartsu eta diziplinatu bat eman izan ez balute". Britainiarrek 88 ontzi ekarri zituzten Baltikoko kanpainara, eta horietatik 16 hondoratu egin ziren. 128 britainiar soldadu hil ziren kanpainan, bederatzi gerra-preso hartu zituzten, eta gutxienez 27 zauritu.
thumb|Finlandiar bolondresak Estoniara iristen, 1918ko abendua
Hegoaldean boltxebikeak gobernatzeaz arduratuta, Finlandiak dirua eta armak eman zituen. 3.500 boluntario bidali zituen ere. *Pohjan Pojat* brigada, Hans Kalmek gidatua, Hegoaldeko Frontean borrokatu zen, baita Pajuko guduan ere, eta *I* *Suomalainen Vapaajoukko* brigada, Martin Ekströmek gidatua, Viru Frontean borrokatu zuen, baita Utriako guduan ere. Finlandiako bolondresak Finlandiara itzuli ziren 1919ko martxoan, 150 gizon galduta.

Daniar-Baltiar Talde Laguntzailea, 200 bat gizonekin, Richard Gustav Borgelin kapitainaren agindupean eratu zen 1919ko apirilean. Konpainiak boltxebikeen aurkako borroketan parte hartu zuen Letonian, eta Pskoven ondoan ere. 19 gizon galdu zituzten kontratua amaitu zitzaienerako, irailean. Borgelin lotinante-koronelaren mailara igo zuten, eta Maidlako herrian jabetzak eman zizkioten egindako zerbitzuagatik eskertzeko.

Carl Mothanderren agindupeko suediar boluntarioen unitatea 1919ko hasieran eratu zen Suedian. 1919ko martxoan 178 boluntariok irumaa inguruko esplorazio-misioetan parte hartu zuten. Apirilean, hegoaldeko frontera bidali zuten konpainia, eta Petxora inguruko guduetan parte hartu zuen. Konpainia maiatzean desegitean boluntario batzuk beste unitate batzuetan sartu ziren, eta gainerakoak Suediara itzuli ziren.

## Tartuko bake ituna 
thumb|Estoniako delegazioa Tartuko bakean. Ezkerretik eskuinera: Jaan Poska, Jaan Soots eta Victor Mutt

Estoniako Errepublikak eta SESBak Tartuko Bake Ituna 1920ko otsailaren 2an sinatu zuten. Une hartan Mendebaldeko botereen artean inork ez zuen erregimen boltxebikea errekonozitzen. Tratatuaren arabera, Errusiak Estoniaren lurralderako eskubide guztiei uko egin zien betiko. Adostutako mugak bat egiten zuen, gutxi gorabehera, liskarrak etetean fronteak zuen jarrerarekin. Zehazki, Estoniak lur esparru estrategiko bat mantendu zuen Narva ibaiaren ekialdean, baita Setomaa hego-ekialdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak