open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glastonbury

**Glastonbury**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko udalerria da.

Herri hau batez ere bere historiarengatik ospetsua da, honen inguruan mito eta kondaira ugari daudelarik: batzuen ustez Arturiar zikloan agertzen den Avalon kokalekua hemen egongo litzateke. Gainera, Glanstonburyko Jaialdi entzutetsua alboko Pilton herrian ospatu ohi da. Udalerri honetako leku interesgarrien artean Glastonbury Tor muinoa eta Glastonburyko abadia daude.

## Historia eta mitologia 
[thumb|250px|ezkerrera|[Glastonburyko dorrea|Glanstonbury Tor.]]
Udalerri honek bere ospea aldameneko Glastonbury Tor muinoari zor dio, hau inguruko ordekaren gain argiki nabarmentzen delarik. Muino honen inguruko kondairak Josef Arimateakoa, Graal Saindua eta Artur erregearen buruzkoak dira.

Josef Arimateakoaren kondairaren arabera Glanstonbury britainiar uharteetako kristautasunaren jaiolekua litzateke, bertan, Glastonbury Toren pertsonaia honek britainiar lurrean izandako lehenbiziko eliza eraiki omen zuen, gutxi gorabehera Jesukristo hil eta 30 urtera. Eliza honen xedea Grial Saindua gordetzea zen. Suposatzen denez, Josef Glastonburyra itsasontziz ailegatu omen zen, aurretik Somerset eskualdean izandako uholde bat probestuz. Lurreratzen, Josef Arimateakoaren makila mirariz eskualde honetan besterik hazten ez den arantzadun zuhaizka bilakatu zen.

Arturiar zikloko zenbait bertsioetan Glastonbury sarritan Avalom mitikotzat jo izaten da. 1333an Godofredo Monmouthekoa historialari galestarra izan zen parekotasun hau aipatzen lehenbizikoa. 1191n Glastonburyko abadiako fraideek eraikin honen hegoaldean Artur erregea eta Ginebra bere emaztearen hilobiak topatu zituztela ziurtatu zuten.

## Gaur egungo herria 
Gaur egun Glastonbury erromes eta turismo erlijiotsuaren gunea da. Hemen mistizismo eta jentiltasun edo paganismoak kristau mitologiarekin bat egiten dute. Neurri berdineko beste herri ugariren antzera, gune hau ere ez da antzina zen bezain oparoa. Halere, Glastonburyk jentil edo magiazko jatorriarekin zerikusia duten produktu "alternatiboak" saltzen dituzten denda eta postu ugari ditu. Herriaren inguruan, merkatalgune berri bat garatzen ari da.

## Ondarea 
* Glastonburyko abadia
* Glastonburyko dorrea

## Jaialdia 
* Glastonburyko Jaialdia

## Iruditegia 

Irudi:Glastonbury Tor.jpg|Glanstonbury Tor
Irudi:Glastofriday2003.jpg|2003ko Glastonburyko Jaialdia
Irudi:George Hotel and Pilgrims' Inn, Glastonbury 2.JPG|George Hotela eta Pilgrim's Inn ostatua
Irudi:Glastonbury - Església de Sant Joan Baptista.JPG|San Joan Batailatzailearen eliza

## Kanpo estekak 
* Glastonburyko Udal Kontseilua
Liguriera

**Liguriera** Italiako iparraldeko Liguria eskualdean eta Frantziako mediterranear kostaldeko lurralde batzuetan nahiz Monakon mintzatzen den erromantze hizkuntza da. Genovera (*Zenéize*) du dialektorik ezagunena, Liguriako hiriburu Genovan mintzatua. Emigrazioaren eraginez, Buenos Airesko (Argentina) La Boca auzoan ere badira ligurieraren hiztunak.

## Aldaerak 
Liguriera ondorengo aldaera nagusi hauetan banatzen da:

* Genovera (aldaera nagusia, Genovan mintzatua)
* Monakoera (Monako)
* Mentonera (Menton, Frantzia)
* Intemeliera (Sanremo eta Ventimiglia)
* Brigera (La Brigue eta Briga Alta)
* Roiera (Roia ibaiko bailaran)
* Tabarkinoa (Calasetta eta Carloforte, Sardinia)
* Bonifacinera (Bonifacio, Korsika)

## Ikus, gainera 
* Italiako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
*  Liguriera Ethnologuen
Chester

**Chester**, Ingalaterrako ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da, bai eta Cheshire konderriko hiriburua ere. 2021ean 357.150 biztanle zituen.

## Hiria 
Ingalaterra eta Gales eta Ingalaterraren arteko mugan kokatzen da, nahiz eta hiri ingelesa izan bere mendebal kanpoaldeko auzo batzuk Galesko lursailetan hedatzen dira. Dee ibaiak hiriaren erdigunea zeharkatzen du. Hiri bitxia da, bere erdiguneko kale nagusietako eraikinek duten arkitektura dela eta.

Hiria erromatar eta erdi aroko harresiez inguratuta dago (erromatarrek *Deva* deitu zioten hiriari). Hauek txango luzeak eginez hiri eder hau ikusi nahi duten turisten artean oso gustokoak direlarik. Hiriak katedral garrantzitsua ere badu.

Chesterren iparraldean Liverpool dago eta mendebaldean berriz Galesko Wrexham hiria eta Mold udalerria.

## Klima 

## Iruditegia 

Irudi:Foregate Street, Chester 2.JPG|Foregat Street
Irudi:Town Hall, Chester.JPG|Udaletxea
Irudi:Vakwerkhuizen in Chester.jpg|Eraikina
Irudi:Grosvenor Hotel, Chester.JPG|Grosvenor Hotela

## Erreferentziak 
## Herritar ezagunak 
* Michael Owen, futbolaria (1979)
* Daniel Craig, aktorea (1968)
* Lady Godiva, Chesterko kondesa.

## Kanpo estekak 
* Chesterko Udal Kontseilua
Genovera

**Genovera** (*zeneize*) ligurieraren dialekto nagusia da, Liguria italiar eskualdeko hiriburu Genovan mintzatua. Okzitaniera eta frantsesarekiko antzekotasun handiak ditu. Batzuetan italieraren dialektotzat hartzen den arren, liguriera —eta, beraz, genovera—  erromantze hizkuntza da, italierarekiko beregaina. Genovaz gain, liguriar emigrazioa izan duten beste lurralde batzuetan hitz egiten da, adibidez, Argentinan eta Australian.

Hiztunak ia bi milioi badira ere, gehienak 50 urte baino gehiagokoak dira, eta hizkuntzaren belaunaldi arteko transmisioa ez dago oso hedatuta.

## Ikus, gainera 
* Liguriera

## Kanpo estekak 
* (ligurieraz) Genoveraren akademia
* (ligurieraz)  Genoverari buruzko webgunea
Monda

**Monda** Málagako udalerria da, Valle del Guadalhorce eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.342 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Málagako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Bath

**Bath** Ingalaterra hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko hiri bat da. Hiru iturburuk hornitzen dituzten bainuetxeak izateagatik oso ezaguna da. Hiria aipatzen duten lehenbiziko agiri historikoak erromatar garaikoak dira, eta bertako iturburuei buruz dihrdute, alegia, Batheko erromatar termak.

Hiriak 83.972 biztanle ditu eta bere georgiar arkitekturako eraikin ugari eta ederren ondorioz Gizateriaren Ondare gisa izendatua dago. Adibide gisa Pulteney zubia edo The Circus eraikinak aipa daitezke. Horretaz gain, hiria parke eta gune berde ugariz ongi hornitua dago.

Ingalaterrako hiri ederrenetakoa izatearen ospea du. Batheko Unibertsitatera Erresuma Batua nahiz beste herrialde ezberdinetako ikasle ugari doazenez, urtean zehar hiri honek ikasle eta gazte giro bikaina du.

## Kultura
### Ondarea 
* Batheko erromatar termak
* Royal Crescent
* Pulteney zubia
* The Circus
* The Parangon
* Batheko abadia
* Batheko Unibertsitatea

### Musika
* Tears for Fears pop rock taldea.

## Kirola 
* Bath Rugby, hiriko errugbi talde ospetsua.

## Pertsona ezagunak
## Iruditegia 

Fitxategi:Aerial.view.of.bath.arp.jpg|Royal Crescent eta aireko ikuspegia.
Fitxategi:The.circus.bath.arp.jpg|The Circus
Fitxategi:Roman.baths.at.bath.exterior.arp.jpg|Batheko Erromatar Bainuetxerako sarrera
Fitxategi:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|Bateko erromatar bainuak (termak), barrutik

Irudi:Bath01.jpg|Pulteney Bridge zubia
Irudi:Bath02.jpg|Pulteney Street kalea
Irudi:Bath Parade.JPG|Bath Parade

Irudi:Saracens Head pub sign.jpg|Sarracens Head tabernako irudia
Irudi:University of Bath.jpg|Batheko unibertsitatea

## Kanpo estekak 
* Batheko Udal webgunea
Glastonburyko dorrea

**Glastonburyko dorrea** (ingelesez *Glastonbury Tor*) Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko Glastonbury udalerrian kokatzen den muino eta dorre batez osatutako multzoa da. Muinoak 160 metroko garaiera du eta begi bistara inguru osoko ordeka zabaleko edozein kokalekutik ederki asko nabarmentzen da.

Leku hau Arturiar zikloarekin estuki loturik dago, kondaira askoren arabera muino hau Avalon uhartearen zati ikusgarria baita. *Tor* hitza (euskaraz literalki *dorre*, halere ingeleraz itxura konikodun muinoak aipatzeko erabili ohi da) Ingalaterra hego-mendebaldean ingeleraz mintzatzean erabili ohi den hitza da, dirudienez antzinean eskualde honetan mintzatzen zen zeltiar hizkuntzatik omen dator: kornubieraz *tor*, antzinako galeseraz *twrr*, gaur egungo galeseraz *tŵr* eta Eskoziako gaeleraz *tòrr* delarik.

Gaur egun muino honen gainealdean ikus daitekeen dorrea 1275an lurrikara batek suntsitutako St. Michael Church monasterioaren zatia da.

## Iruditegia 

Irudi:Glastonbury Tor 1.jpg|Muinoa eta dorrea Glastonburytik ikusita
Irudi:Summit of glastonbury tor.jpg|St. Michael's Church monasterioaren hondakina den dorrea
Irudi:Torre de Glastonbury - Interior.JPG|Dorrearen barnealdea
Irudi:Summit_of_Glastonbury_Tor.jpg|Muinorako igoera

## Ikus gainera 
* Glastonburyko abadia

## Kanpo estekak 
* Glastonbury Tor Britainiar Ondare Nazionaleko webgunean
Mac Lesggy

**Mac Lesggy** (benetako izenez **Olivier Lesgourgues**, okzitanieraz **Lasgorgas**) 1962ko abuztuaren 1an Baionan jaiotako zientzia arloko kazetaria da.

## Biografia 
Versailleseko Sainte-Geneviève lizeo pribatuan ikasi zuen 1979 eta 1981 artean eta bertan ipini omen zioten erabiltzen duen ezizena.
*Institut national agronomique Paris-Grignon* delakoan 1981ean Nekazaritza ingeniaritzan diplomatua da.

1991tik zientzia gaiak telebistaren bidez hedatu nahi dituen *E=M6* saioaren aurkezlea da. Publiko orokorrak gehienbat bere janzkera bitxiengatik ezagutzen du, bereziki bere *Alain Mikli* betaurrekoengatik; edoein kasutan bere aurkezle lana kalitate handikotzat jotzen da.

2000ko hamarkadan zehar *Le grand test* izeneko emankizun sorta aurkeztu du Benjamin Castaldirekin batera; aipagarriena koefiziente intelektualari buruzko *QI* izan da. *Sexualité, si on en parlait*, *J¹ai décidé de maigrir*, ''J'ai décidé d'être belle* bezalako magazineak ere aurkeztu izan ditu.

**Mac Lesggyk** *Link production* ekoizpen-etxea zuzentzen du; aipatutako *E=M6* saioa da burutzen duen nabarmenena.

## Lanak 
Zientzia arloaz telebistan egindako lanaz gain zenbait liburu ere idatzi ditu:
* *E = M6 Mac Lesggy Mes drôles de questions sur...: La vie quotidienne*; Richard Poisson eta Philippe Bonnelekin, M6 Éditions, 2003.
* *E = M6 Mac Lesggy Mes drôles de questions sur...: Le corps humain*; Richard Poissonekin, M6 Éditions, 2003.
* *E = M6 Mac Lesggy Mes drôles de questions sur...: L'histoire de France*; Richard Poisson eta Philippe Bonnelekin, M6 Éditions, 2005.
* *Les Prix IgNobel 2*; Marc Abrahamsekin, Danger Public, 2007.

Ezagun egin duen saioaren izenarekin lotutako DVD sorta ere atera du: *E=M6 L'essentiel de la science''.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Mac Lesggyren balorazioa ParlonsTV-n.
*  Elkarrizketa linternaute-n.
Gloucester

**Gloucester** Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Gloucestershire konderriko hiriburua da. Galesko mugatik oso hurbil dago. Severn ibaiaren eskubialdeko ertzan kokatzen delarik. Hiri honetan oso ospetsua den Gloucestergo katedrala dago.

## Iruditegia 

Irudi:GlosDocks&Cathedral.JPG|Gloucestergo kaiak eta katedrala
Irudi:Gloucester Cathedral - 2004-11-02.jpg|Katedrala
Irudi:Gloucester cathedral interior 013.JPG|Katedralaren barnealdea
Irudi:Drawbridge Gloucester.JPG|Kaia

## Hiritar ezagunak 
* William Ernest Henley, (1849-1903), olerkaria.

## Kanpo estekak 
* Gloucestergo Udal Kontseilua
Robert Armstrong

**Robert Armstrong** (Saginaw, Michigan, 1890eko azaroaren 20a – Santa Monica, Kalifornia, 1973ko apirilaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen, ezaguna 1933ko King Kong filmean aritu izanagatik. 1927 eta 1964 bitartean 127 filmetan hartu zuen parte.

## Filmografia 
* *The Main Event* (Zuz.: William K. Howard, 1927).
* *A Girl in every Port* (Zuz.: Howard Hawks, 1928).
* *The Cop* (Zuz.: Donald Crisp,1928).
* *Celebrity* (Zuz.: Tay Garnett, 1928).
* *Big News* (Zuz.: Gregory La Cava, 1929).
* *Oh, Yeah !* (Zuz.: Tay Garnett, 1929).
* *Paid* de (Zuz.: Sam Wood
* *Iron Man* (Zuz.: Tod Browning, 1931).
* *The Lost Squadron* (Zuz.: George Archainbaud, 1932).
* *Radio Patrol* (Zuz.: Edward L. Cahn, 1932).
* *The Most Dangerous Game* (Zuz.: Irving Pichel eta Ernest B. Schoedsack, 1932).
* ''Hold 'Em Jail* (Zuz.: Norman Taurog, 1932).
* *King Kong* (Zuz.: Ernest B. Schoedsack eta Merian C. Cooper, 1933).
* *Blind Adventure* (Zuz.: Ernest B. Schoedsack, 1933).
* *The Son of Kong* (Zuz.: Ernest B. Schoedsack, 1933).
* *Kansas City Princess* (Zuz.: William Keighley, 1934).
* *"G" men* (Zuz.: William Keighley, 1935).
* *Little Big Shoot* (Zuz.: Michael Curtiz, 1935).
* *Remember Last Night?* (Zuz.: James Whale, 1935).
* *Pirate Party on Catalina Isle* (Zuz.: Gene Burdette eta Alexander Van Dorn, 1935).
* *The Ex-Mrs. Bradford* (Zuz.: Stephen Roberts, 1936).
* *All Americain Chump* (Zuz.: Edwin L. Marin, 1936).
* *She loved a Fireman* (Zuz.: John Farrow, 1937).
* *There goes my Heart* (Zuz.: Norman Z. McLeod, 1938).
* *Winter Carnival* (Zuz.: Charles Reisner, 1939).
* *San Francisco Docks* (Zuz.: Arthur Lubin, 1940).
* *Citadel of Crime* (Zuz.: George Sherman, 1941).
* *Dive Bomber* (Zuz.: Michael Curtiz, 1941).
* *My Favorite Spy* (Zuz.: Tay Garnett, 1942).
* *The Kansan* (Zuz.: George Archainbaud, 1943).
* *Belle of the Yukon* (Zuz.: William A. Seiter, 1944).
* *Blood on the Sun* (Zuz.: Frank Lloyd, 1945).
* *Criminal Court* (Zuz.: Robert Wise, 1946).
* *The Sea of Grass* (Zuz.: Elia Kazan, 1947).
* *The Fugitive* (Zuz.: John Ford, 1947).
* *Return of the Bad Men* (Zuz.: Ray Enright, 1948).
* *Mighty Joe Young* (Zuz.: Ernest B. Schoedsack, 1949).
* *The Pace that thrills* (Zuz.: Leon Barsha, 1952).
* *The Peacemaker* (Zuz.: Ted Post, 1956).
* *The crooked Circle* (Zuz.: Joseph Kane, 1957).
* *Johnny Cool* (Zuz.: William Asher, 1963).
* *For those who think Young'' (Zuz.: Leslie H. Martinson, 1964).
Pepin II.a Akitaniakoa

**Pepin II.a** (823 – Senlis, 864 eta gero) Akitaniako erregea (838-864) izan zen.

## Biografia 
Aita Pepin I.a Akitaniakoa eta ama Engelberga zituen. Aita hil zitzaionean, errege bilakatu zen. 840an Luis Errukitsua hil ondoren, sortu zen oinordetza gerran Lotarioren alde borrokatu zen Karlos Burusoilaren aurka. 845ean, ordea, haren mende jarri zen. 852an, erregetzatik kendu zuten eta normandiarrekin elkartu zen. 864an, atxilotu eta hil arte preso eduki zuten. Bai Karlos Burusoila, bai Karlos Umea bere erresuma lortzen saiatu ziren.

## Erreferentziak
Karlos Umea

**Karlos Umea** (; Frankfurt am Main, 847/848, – Buzançais, 866ko irailaren 29a, ) Akitaniako erregea (855-866) izan zen.

## Biografia 
Bere aita Karlos Burusoila eta bere birraitona Carolus Handia Akitaniako erregetzat hartzen badira, Karlos III.a izango litzateke.

Aitarekin batera Pipino II.a borrokatu zuen Akitaniako errege izateko. Hala ere ez zuen inoiz boterea Akitanian, erregeordeen bitartez aritu baitzuen.

Seme-alabarik gabe hil zen, Luis Totela bere anaia oinordekoa izanik.
TMX

**TMX formatua** (*Translation Memory eXchange*) itzulpen-memoriak trukatzeko erabiltzen den estandar irekia da. Itzulpen-memoria edo TM (*Translation Memory*) batean testuen zati elebidunak gordetzen dira XML formatuan.

TMX formatua LISA (*Localization Industry Standards Association* - Lokalizazioaren Industriaren Estandarren Elkartea) erakundearen interes-taldea den OSCAR (*Open Standards for Container/Content Allowing Re-use* - Berrerabilera onartzen duten Edukiontzi/Edukietarako Estandar Irekiak) taldeak mantentzen du.

TMX formatuaren 1998an sortu zen, eta 2010. urtean uneko bertsioa 1.4b zen. TMX 2.0 bertsio 2007ko martxoan argitaratu zen nahi zuen orok iruzkinak egin zitzan haren inguruan, hura onartu baino lehen.

## Formatua 
Esan bezala, TMX formatua XMLaren aldaera bat da. Funtsean hiru etiketa garrantzitsu ditu:
*  (*translation unit*) -> itzulpen-unitate bakoitza gordetzen du, hizkuntza bietarako
*  (*translation unit version*) -> unitate bakoitzerako, hizkuntza bat gordetzen du
*  (*segment*) -> testua bera gordetzen du

## Adibidea 
TMXaren oinarrizko unitatea hau da:

 
  
    Thanks for choosing Firefox!
  
  
    Eskerrik asko Firefox aukeratzeagatik!
  
 
IVAPek argitaraturiko TMX fitxategi baten adibide bat
## Zein aplikaziorekin erabil daiteke 
TMX normalean ez da zuzenean editatzen, informazio-biltegi gisa erabiltzeko pentsatuta baitago. Hurrengo aplikazioek TMX formatua balia dezakete itzulpenak egiten laguntzeko:
* Lokalize
* OmegaT
* Virtaal

## Ikus, gainera 
* XLIFF
* Itzulpen-memoria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis II.a Totela

'*Luis II.a *Totela''''' (846ko azaroaren 1a – Compiègne, 879ko apirilaren 11) Akitania (866-877) eta Mendebaldeko Frantziako erregea (877-879) izan zen. Karlos II.a Burusoilaren semea eta Karloman II.aren, Karlos III.aren eta Luis III.aren aita izan zen.

## Biografia 
Karlos Burusoila enperadorearen eta Ermentrudis Orleansekoaren semea zen. 862an, Pepin II.a Akitaniakoarekin elkar harturik, aitaren aurka matxinatu zen, baina barkatua izan zen. 866an, anaia Karlos Umea hil ondoren, Akitaniako errege bilakatu zen. 877an, aita hil ondoan, Mendebaldeko Frantziako errege hautatu zuten. Hala ere, ez zen inoiz enperadore koroatua izan. Errege kemengabea izan zen eta haren agintaldian lekuko jaunek indarra hartu zuten tronuaren bizkarretik. Akitania dukerri bilakatu zen.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
862an Ansgarda Burgundiakoarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan izan zituzten: Luis, Gisella, Karloman eta Hildegarda. Ansgardarengandik bereizi ondoren, 875ean Adelaida Pariskoarekin ezkondu zen; alaba bat, Ermentrude, eta seme bat, Karlos, izan zituzten.

## Erreferentziak
Karloman II.a Frantziakoa

**Karloman II.a** (866 – 884ko abenduaren 12a) Mendebaldeko Frantziako erregea (879-884) izan zen.

## Biografia 
Luis Totela bere aita hiltzean Mendebaldeko Frantziako errege hautatu zuten Luis bere anaiarekin batera. Erresuma banatuta, Karlomanek Borgoina eta Akitania jarauntsi zituen.

Hiltzean bere lehengusua zen Karlos III.a Gizena enperadorea oinordeko bihurtu zen.
Ranulfo II.a Poitierskoa

**Ranulfo II.a Poitierskoa**, baita *Rannoux* eta *Ramnulf* ere, (850– 890eko abuztuaren 5a) Poitiersko konde (866–890) Akitaniako dukea (887–890) izan zen.

## Biografia 
888an Karlos Lodia hiltzean, bere burua Akitaniako erregetzat aldarrikatu zuen. Hala ere, bera hiltzean akitaniarrek Oto Frantziakoa hautatu zuten errege, Ranulforen sasikumea zen Ebalus Akitaniakoa *dux maximae partis Aquitaniae* izanik.
Ranulfo I.a Poitierskoa

**Ranulfo I.a Poitierskoa**, baita *Rannoux* eta *Ramnulf* ere, (820– 866) Poitiersko konde (835–866) eta Akitaniako dukea (852–866) izan zen.

## Biografia 
Adituek gutxi dakite bere bizitzari buruz. Bere aita Gerardo izan zen, Auverniako kondea. Bikingoen aurkako Brissartheko guduan hil omen zen. Ranulfo II.a Poitierskoa semea eta oinordekoa zuen.
Ebalus Akitaniakoa

**Ebalus Manzer** (870– 935) Poitiersko konde (927–935) eta bitan Akitaniako dukea (890–892 eta 902–935) izan zen.

## Biografia 
Ranulfo II.a Akitaniakoa bere aita hiltzean, Akitaniako duke bilakatu zen. Baina Oto Frantziakoak eskualdea nahi eta Ebalusek dukerria Gilen Errukitsuari eman zion. Hamarkada bat pasa ondoren, dukerria birkonkistatzeari ekin zion. Oinordekoa, Gilen bere semea izan zuen.
Gilen I.a Akitaniakoa

**Gilen I.a** (875eko martxoaren 22a – 918ko uztailaren 6a), Errukitsua ezizenaz ezaguna, Auverniako konde (886–918) eta Akitaniako dukea (893–918) izan zen.

## Biografia 
Ebalus Manzerretik Poitou eta Akitaniako dukerria lortu zituen. Clunyko abadia eratu zuen. Seme-alabarik ez zuenez, Gilen Gaztea bere iloba oinordeko hautatu zuen.
Gilen II.a Akitaniakoa

**Gilen II.a** (? – 926ko abenduaren 12a), Gaztea ezizenaz ezaguna, Auverniako konde eta Akitaniako dukea (918–926) izan zen.

## Biografia 
Gilen Errukitsua bere osabaren partetik jarauntsi zituen tituluak. Erregearen alde normandiarren eta borgoinarren kontra borrokatu bazuen ere, laster matxinatu zuen burujabetasuna lortzeko.
Akfredo Akitaniakoa

**Akfredo** (? – 927) Auverniako konde eta Akitaniako dukea (926–927) izan zen.

## Biografia 
Gilen Gaztea bere anaiaren partetik jarauntsi zituen tituluak. Adituen ustetan lurralde gutxi kontrolatzen omen zituen. Ebalus Akitaniakoa lehen bere titulua izandakoa berreskuratu zuen Akfredoren heriotzan.
Friedrich von Wieser

**Friedrich Freiherr von Wieser** (Viena, 1851eko uztailaren 10 &ndash; Salzburgo, 1926ko uztailaren 22) austriar eskolako ekonomialari bat izan zen. Carl Menger austriar eskolaren sortzailearen ondorengoa izan zen Vienako unibertsitateko katedran 1903 urtetik aurrera. Bere lan ezagunena *Balio naturala* izan zen, non balio kontzeptuak ekonomian, kapitalista zein sozialista izan, duen garrantzia defendatu zuen. Aukera-kostuaren kontzeptua ere garatu zuen. Egozpen-teoria ere osatu zuen, non ondasun baten prezioak ondasuna ekoizteko erabili diren ekoizpen-faktoreen prezioa kalkulatzeko erabiltzen diren, ekonomilari klasikoek defendatu zutenaren alderantziz.

thumb|ezkerrera|*Naturliche Werth*, 1889
Gilen III.a Akitaniakoa

**Gilen III.a** (Poitiers, 910– Poitiers, 963ko apirilaren 3a), Arkola burua ezizenaz ezaguna, Auvernia (950–963) eta Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (935–963) izan zen.

## Biografia 
Ebalus Akitaniakoa bere aita hiltzean, Akitaniako dukerria aldarrikatu zuen. *De facto*zko dukea bazen ere, erregeak ez zuen titulua onartu Gilen hil baino lehen. Gilen IV.a Akitaniakoa izan zuen semea eta oinordekoa.
Hugo Handia

**Hugo "Handia"** (Paris, 898– Dourdan, 956ko ekainaren 16a) frankoen duke eta Parisko kondea izan zen.

## Biografia 
Roberto I.a Frantziakoa Mendebaldeko Frantziako erregearen semea, bere semea Hugues Capet izan zen, 987an Frantziako errege bilakatuko zena.

Lotario Frantziakoa onartzeko lehenen artean izategatik, honek Borgoina eta Akitaniako dukerriak eman zizkion. Borgoina menderatu zuen, baina, Akitanian duke *de iure* besterik ez zen, Gilen III.a Akitaniakoak bere lurraldeak mantendu zituelako.
Marjinalismo

**Eskola marjinalista** edo **marjinalismoa** XIX. mendean zehar garatzen joan zen eskola ekonomiko bat izan zen, harik eta 1870 hamarkadan *Iraultza Marjinalista* izenekoa gertatu zen arte, William Stanley Jevons, Lausanako eskolako Léon Walras eta austriar eskolako Carl Menger ekonomialarien eskutik, non marjinalismoaren kontzeptu nagusia, utilitate marjinala alegia, teoria ekonomiko nagusien baitan sartu zen. Eskola marjinalistaren arabera, teoria ekonomikoak eratzeko oinarrizko kontzeptuak era marjinalean definitu behar dira, kontsumitu edo ekoiztutako azken unitateari buruz. Horrela, ondasun baten balioa homogenoa baizik eta subjetiboa eta aldakorra dela baieztatzen dute eta kontsumitu den azken unitateak ematen duen utilitateak (asea, gozamena edo plazerra) irudikatzen duela ondasunaren balioa. Adibidez, uraren balioa aldakorra izango da egoera zein den: pertsona bat oso egarri badago, uraren balioa edo utilitatea oso handia izango da; bere egarria asetu ahala, uraren utilitate marjinala murrizten doa; bere egarria guztiz asetu duenean, berriz, uraren utilitatea oso txikia izango da eta pertsona horrek urari ematen dion balioan islatuko da utilitate eskas hori.

## Aurrekariak 
### Balioaren paradoxa 
Adam Smithek balioaren paradoxa, ur eta diamanteen paradoxa izenez ere ezaguna, plazaratu zuen XVIII. mendean idatzi zuen *Nazioen aberastasuna* izenburuko liburuan:

Adam Smithek balioa ondasuna eskuratzeko behar zen lanaren bitartez neurtu behar dela irizten zuen. Horrela, ura lortzeko ahalegin txikia egin behar zela eta, bere balioa eskasa da. Diamantea eskuratzeko egin beharreko lana handia denez, bere balioa ere handia da.

Marjinalistek, ordea, ez zuten onartu Adam Smithen azalpen hau eta uraren balio eskasa egoera zein den ezberdina dela baieztatzen zuten. Pertsona bat oso egarri egongo balitz, urak balio handia izango luke. Horrela, ondasun baten balioa kontsumitu beharreko *azken* unitatearen edo zatikiaren erabilgarritasun, gozamen, plazer edo aseari buruzkoa dela defendatu zuten, utilitate marjinalaren kontzeptua sortuz horrela.

## Kanpo estekak
Gilen IV.a Akitaniakoa

**Gilen IV.a** (937– 994ko otsailaren 3a), *Fierebrace* edo "burdinazko besoa" ezizenaz ezaguna, Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (963–994) izan zen.

## Biografia 
Gilen arkola burua bere aita dukerriari uko eta duke bilakatu zen. Hugues Capet bere koinatuaren aurka borrokatu zuen dukerria mantentzeko. Aitak egin zuen bezala, dukerriari uko eta Gilen bere semea oinordeko bilakatu zen.
Azetil-CoA

**Azetil-CoA** metabolismoan funtsezko zeregina betetzen duen molekula bitartekaria da, azetilo taldea duena A koentzimari lotua.

Azetil-CoA bide katabolikoetan zein anabolikoetan agertzen da.

Bide katabolikoetan:

* azido pirubikoaren deskarboxilazioaren ondorioz, Krebs zikloa hasi aurretik:

:Azido pirubiko + KoA + NAD+ → Azetil-CoA + CO2 + NADH

* gantz azidoen beta oxidazioan: prozesu horretan gantz azidoak katabolizatzen dira, eta Azetil-CoA agertzen da, Krebs ziklora pasatuko duena

Bide anabolikoetan ere funtsezko molekula da Azetil-CoA, ondoko prozesu hauetan parte hartuz:

* glukoneogenesian: prozesu anaboliko honetan glukosa eratzen da, azido pirubiko edo aminoazidoetatik (animalia-zeluletan) edo gantz azidoetatik (landare-zeluletan). Azetil-CoA-k parte hartzen du glukosaren sintesian.

* gantz azidoen anabolismoan

* aminoazidoen anabolismoan

* azetilkolina neurotransmisorearen sintesian. Azetilkolina neuronetan sintetizatzen da, kolina eta Azetil-CoA molekula aitzindariak izanik.

## Kanpo estekak
Gilen V.a Akitaniakoa

**Gilen V.a** (969– 1030eko urtarrilaren 31a), "Nagusia" ezizenaz ezaguna, Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (1004–1030) izan zen.

## Biografia 
Gilen burdinazko besoa bere aita dukerriari uko eta duke bilakatu zen, ama dukeordea izanik. Ez zen gerrari aparta baina bai printze jarduna. Italiako erregea izatekotan ere izan zen, baina herrialdearen egoera politikoak uko egitera behartu zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Hirutan ezkondu zen. Lehendabizikoz Adalemoda Limogeskoa ezkondu eta seme bakarra izan zuten:
# Gilen, bere oinordekoa

Bigarrenez Gilen II.a Antso Gaskoniakoaren alaba Antsa edo Briska ezkondu eta seme bi eta alaba bat izan zituzten:
# Oto, Baskoniako dukea izango zena.
# Adalais
# Tibalt

Hirugarrenez eta azkenekoz Oto Gilen Borgoniakoaren alaba Ines ezkondu eta seme bi eta alaba bat ere izan zituzten:
# Petri Gilen
# Gui-Geoffroi
# Ines, Henrike III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa ezkondu zuena.
Gilen VI.a Akitaniakoa

**Gilen VI.a** (1004– Poitiers, 1038ko martxoa), "Lodia" ezizenaz ezaguna, Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (1030–1038) izan zen.

## Biografia 
Gilen Nagusia bere aitaren partez jarauntsi zuen dukerria. Bere amaordea borrokatu zuen dukerria mantentzeko. Eustakia Montreuilgoa ezkondu bazuen ere ez zuen seme-alabarik izan eta Oto bere sasianaia izan zuen oinordekoa.
Natalie Portman

**Natalie Portman** (; Jerusalem, Israel, 1981eko ekainaren 9a), aktore israeldar-estatubatuarra da. Bere benetako izena **Natalie Hershlag** da, hebreeraz .

## Filmografia 
## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak zineman eta telebistan 
## Antzerki lanak 
## Kanpo estekak
Gilen X.a Akitaniakoa

**Gilen X.a** (1099a– 1137ko apirilaren 9a), "Santua" ezizenaz ezaguna, Poitiersko konde eta Baskonia eta Akitaniako dukea (1126–1137) izan zen.

Normandian gudetan aritu ondoren, Donejakue bidea egin eta bertan hil zen pozoituta. Hilzorian zegoela, bere dukerria Leonor alabari eman zion eta Luis VI.a Frantziakoa hautatu zuen bere babesle. Honek Luis bere seme nagusiarekin ezkondu zuen Akitaniako dukerria lortzeko.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1121ean Aenor Châtelleraultekoa ezkondu eta hiru seme-alabak izan zituzten:
* Leonor, bere oinordekoa;
* Petronila, Raul I.a Vermandoiskoa ezkondu zuena;
* Gilen, gaztaroan hilda.
Joan Lurgabea

**Joan Ingalaterrakoa** (Oxford, 1166ko abenduaren 24a – Newark-on-Trent, Nottinghamshire, 1216ko urriaren 19a), **Joan Lurgabea** (, ) ezizenez ezaguna, Ingalaterrako erregea eta Akitaniako dukea izan zen 1199 eta 1216 bitartean. Haren agintaldian geratu zen Lapurdi Akitaniako dukerriaren barnean, eta bera errege zelarik hornitu zen Baiona hiri-gutun berri batez (1215).

## Bizitza 
Aita Henrike II.a Ingalaterrakoa eta ama Leonor Akitaniakoa zituen. Filipe Augusto Frantziako erregearen laguntzaz, aitaren eta bere anaia Rikardo I.aren aurkako saioak egin zituen, eta Ingalaterrako errege izendatu zuten azken hau oinordekorik gabe hil zenean, bere iloba Artur Bretainiako dukearen kaltetan.

1202. urtean, Filipe Augusto Frantziakoak Normandia, Anjou, Maine, Turena eta Poitou gabe uztea deliberatu zuen, Elisabet Angulemakoa berekin eramateagatik (orduan hasi zitzaion *Lurgabea* esaten Frantzia aldean). Filipe Augustok Normandia konkistatzeari ekin eta Arturren esku utzi zuen gainerako lurraldeak hartzeko kargua. 1203. urtean Joan Lurgabeak berak hil zuen Artur, eta Bretainia gabe geratu zen, bertako matxinadari ezin eutsi izan ziolarik. Ondoko urteetan Normandia (1204) eta Turena (1205) galdu zituen.

Aldi berean, 1204-1206ko Guiena eta Lapurdiko krisiari aurre egin behar izan zion, Gaztelako Alfontso VIII.ak Nafarroako Erresuma inbaditzeko eta Guiena mendean hartzeko abian jarritako kanpainaren ondorioz. Horretarako, hitzarmen bat lotu zuen Antso VII.a Nafarroako erregearekin, gaztelarren aurka elkarren arteko defentsa eta Baiona, Nafarroa eta Akitaniaren arteko sinergia segurtatuz.

Bere agintaldiko azken urtean sinatu zuen errege agintearen mugak zehazten zituen Magna Carta (1215).

## Ezkontza eta seme-alabak 
1189an Elisabet Gloucesterkoarekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan eta ezkontza baliogabetzeko eskatu zuen.

1200an Elisabet Angulemakoarekin ezkondu eta bost seme-alaba izan zituzten:
* Henrike (1207-1272), oinordekoa.
* Rikardo (1209-1272), Cornwallgo dukea.
* Joana (1210-1238), Alexandro II.a Eskoziakoarekin ezkondu zena.
* Elisabet (1214-1241), Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zena.
* Leonor (1215-1275), Gilen Marshal Pembrokekoa eta Simon Montfortekoarekin ezkondu zena.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Gilen VII.a Akitaniakoa

**Gilen VII.a**, Petri-Gilen jaioa, (1023– Saumur, 1058ko udazkena), "Arranoa" edo "Burusoila" ezizenez ezaguna, Poitiersko konde eta Akitaniako dukea (1039–1058) izan zen.

## Biografia 
Gilen Nagusiaren hirugarren ezkontzaren semea, Oto Akitaniakoa bere sasianaia borrokatuz lortu zuen dukerria. Bere aitaordea zen Anjouko kondea borrokatuz, disenteriak hil zuen.
Eduardo I.a Ingalaterrakoa

'*Eduardo I.a *Zangaluzea''''' (Westminster, 1239ko ekainaren 17a – Burgh by Sands, 1307ko uztailaren 7a) Ingalaterrako erregea izan zen 1272 eta 1307 bitartean.

## Bizitza 
Henrike III.aren eta Leonor Proventzakoaren semea zen eta, 15 urte zituela, Leonor Gaztelakoarekin ezkondu zen Burgosen (1254), Gaskoiniako gatazkari amaiera emateko Alfontso X.arekin haren aitak lotutako tratuaren baitan. Baroien matxinada zapaldu zuen, 1265ean Simon V.a Montfortekoari nagusitu ondoren. Galesko herria menderatu zuen (1277-1283), baina ezin jarri ahal izan zuen Eskozia bere mende, bereganatzeko ahaleginak egin arren (1297). Erregearen agintea indartu zuen, baina hala ere finantzabide bereziak aitortu zizkion Parlamentuari (1295).

## Ezkontza eta seme-alabak 
1254an, Leonor Gaztelakoarekin ezkondu eta hamalau seme-alaba izan zituzten:
* Katalina (1264 - 1264).
* Joana (1265 - 1265).
* Joanes (1266 - 1271).
* Henrike (1268 - 1274).
* Leonor (1269 - 1297), Alfontso III.a Aragoikoa eta Henrike III.a Barkoarekin ezkondu zena.
* Juliana Katalina (1271 - 1271).
* Joana (1272 - 1307), Gilberto Clarekoa eta Rafael Monthermerkoarekin ezkondu zena.
* Alfontso (1273 - 1284), Chesterko kondea, Baionan jaioa.
* Margarita (1275 - 1333), Joanes II.a Brabantekoarekin ezkondu zena.
* Berengaria (1276 - 1278).
* Izen ezezaguneko alaba bat (1277 - 1278).
* Maria (1279 - 1332), moja.
* Elisabet (1282 - 1316), Joanes I.a Holandakoa eta Humphrey Bohungoarekin ezkondu zena.
* Eduardo (1284 - 1327), oinordekoa.

1290ean Margarita Frantziakoarekin ezkondu eta hiru seme-alabak izan zituzten:
* Tomas (1300 - 1338) Norfolkeko kondea
* Edmundo (1301 – 1330) Kenteko dukea
* Leonor (4 May 1306 - 1311)

## Genealogia 
## Erreferentziak
Eduardo II.a Ingalaterrakoa

**Eduardo II.a Ingalaterrakoa** (Caernarfongo gaztelua, Gwynedd, Gales, 1284ko apirilaren 25a – Berkeley, Gloucestershire, Ingalaterra, 1327ko irailaren 21a), **Eduardo Caernarfongoa** () ere deitua, Ingalaterrako erregea izan zen 1307 eta 1327 bitartean.

## Bizitza 
Eduardo I.aren semea. Bere begikoen esku utzi zuen gobernua; baroien matxinadari aurre egin behar izan zieten haiek. Ez zuen menderatu Eskozia, berak nahi bezala; 1314an eta 1321ean Robert Brucek garaitu zuen, eta Eskoziako erregetzat onartu behar izan zuen. Emazteak, Elisabet Frantziakoak, Roger Mortimer maitalearekin Frantziatik itzuli zenean, armada altxa ondoren, erregea eraitsi eta hil zuen.

Christopher Marlowek, dramagile ingelesak, antzerki lan bat idatzi zuen Eduardo II.aren bizitzaz (*Edward II*, 1592).

## Ezkontza eta seme-alabak 
Homosexual edo bisexualtzat hartzen da. Gutxienez lau seme-alaba izan zituen Joana I.a Nafarroakoaren alaba Elisabetekin:
# Eduardo, oinordekoa
# Joanes, Cornwallgo dukea
# Leonor, Reinoud II.a Guelderskoarekin ezkondu zena.
# Joana, David II.a Eskoziakoarekin ezkondu zena

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arbroatheko Aldarrikapena
Gilen IX.a Akitaniakoa

**Gilen IX.a** (; 1071ko urriaren 22a – 1126ko otsailaren 10a), "Koblakaria" ezizenaz ezaguna, Poitiersko konde eta Baskonia eta Akitaniako dukea (1086–1126) izan zen. 1101eko Gurutzada bultzatzeaz gain, okzitanierazko lehendabiziko koblakaria izan zen.

Alfontso I.a Nafarroakoa bere koinatarekin batera aritu zuen.

## Poesia 
Egun 11 poema besterik ez dira mantentzen, amodioa gai nagusia izanik Maubergeonne bere maitaleari eskainiak. Sexuaz era gordinean aritu eta bere burua deskribatzeko *"trichador de dòmnas"* (euskaraz: "emakumeen zatikatzailea") ezizena erabiltzen zuen. Hona hemen adibide bat:

## Ezkontza eta seme-alabak 
Filipa Tolosakoa ezkondu eta hiru seme-alabak izan zituen:
* Ines († 1159), Aimar Thouarskoa eta Ramiro II.a Aragoikoa ezkondu zuena,
* Gilen X.a Akitaniakoa (1099 &ndash; 1137), azken Akitaniako dukea
* Raimundo Poitierskoa (1115- 1149) Antiokiako printze ezkontidea.

## Kanpo estekak
Licheng

**Licheng** Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena izan daiteke:

* Licheng Barrutia, Shandong probintziako Jinan hirian dagoen barrutia.
* Licheng Barrutia, Fujian probintziako Putian hiriko barrutia.
* Licheng Barrutia, Fujian probintzian dagoen Quanzhou hiriko barrutia.
* Licheng Konderria, Shanxi probintziako konderria.
Lurgor

**Lurgor** edo **Lurgorr** Akitania zaharreko erromatarren garaiko jainkoa da. Ausci aldean agertu dira berari buruzko inskripzioak. Ez dugu bere ezaugarrien berri.

## Etimologia 
Lizopen arabera, Lur-gorria esan nahi du, behigorri kasuan bezala. Gogoratu Baigorrixo dibinitatea Bernardo Estornesen iritzi berberekoa da.

Jose Migel Barandiaranek bere aldetik zera azpimarratzen du; Saran eta Arrasaten dauden "Lurgorri" toponimoak, leku hauetan burdin-erdoliak kolore gorria ematen dio lurrari. Barandiaranek ere Aralarreko **Lugorrita** parajea aipatzen du **Lurgorr** honekin balizko loturarekin. Bertan trikuharri bat dago eta paraje honen azpian Agauntza ibaia sortzen da.

Dena den, baliteke izenaren bigarren zatia, "gor" aitzineuskara zaharraren "gor" (gogor) hitzarekin zer ikusirik izatea. Orduan Lurgorr Lur-gogor litzateke.

## Lurgorri pertsona izena bezala 
Lurgorri izan zen Jose Mari Azkarraga Mozo politikari eta idazle abertzalearen ezizena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 180 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Sting

**Gordon Matthew Thomas Sumner**, ezagunagoa **Sting** ezizenaz (euskaraz "ezten"), (Wallsend, Newcastle hiritik hurbil, Ingalaterra, 1951ko urriaren 2a -) britainiar musikaria da. Lehenbizi baxu-jotzaile gisa eta gerora The Police taldeko ahotsa izan zen.

The Police taldeko kide eta abeslari gisa Stingek 100 milioi bilduma baino gehiago saldu ditu, bere lanarengatik hamasei Grammy Sari irabazi ditu, 1981ean Rock Instrumentalako Abeslari onenaren saria bereganatu zuelarik, gainera Abesti Onenaren Oscar Sarirako izendatua ere egona da.

## Biografia 
Jazz musikarako zaletasuna izan zuen gaztetandik, eta ikasketak amaituta, zenbait eskola katolikotan irakasle gisa lan egiteaz gainera, baxua jotzen zuen, gauez, hiriko jazz taldeetan.

1973an bere taldea sortu zuen, Last Exit, eta Londresa joan zen, lan egitera. Virgin disko etxeak musika idazteko kontratatu zuen.

1977an The Police taldea sortu zuen. Hasieratik bertatik izugarrizko arrakasta izan zuen taldeak, bai jendearen aurrean bai kritikarien artean. Sting taldearen arima bihurtu zen, berak idazten baitzuen musika, kantatzeaz eta jotzeaz gainera.

Taldearen lanik aipagarrienak hauek izan ziren: ''Outlandos d'amour* (1978); *Zenyatta mondatta* (1980); *Ghost in the machine* (1981); *Synchronicity* (1983). Azkeneko urte horretan, bizialdi labur baten ondoren, eta arrakastaren gailurrean zirela, taldea desegin egin zen.

1986an berriro elkartu zen Amnesty International erakundearen aldeko jira batean parte hartzeko. Geroztik, bakarka aritu zen Sting, arrakasta handiz.

Bakarka argitaratu ditu *The dream of the blue turtles *(1985, *Dortoka urdinen ametsa*), *Bring on the night *(1986), *Nothing like the sun* (1987, *Ezer ez eguzkia bezalakorik*) eta *The soul cages* (2000, *Arima kaiolak*). Bestalde, zinemaren munduan, zenbait filmetan parte hartu du antzezle gisa: *Quadrophenia* (1978); *Radio on* (1979); *Brismstone Treacle* (1982); *Dune* (1984); *The bride* (1985); *Julia, Julia*.

Zenbait filmetarako musika ere idatzi du.

## Bakarkako disken zerrenda 
* *The Dream of the Blue Turtles* (1985)
* *...Nothing Like the Sun* (1987)
* *The Soul Cages* (1991)
* *Ten Summoner's Tales* (1993)
* *Mercury Falling* (1996)
* *Brand New Day* (1999)
* *Sacred Love* (2003)
* *Songs from the Labyrinth* (2006)
* *If on a Winter's Night...* (2009)
* *Symphonicities* (2010)
* *The Last Ship* (2013)
* *57th & 9th* (2016)
* *44/876* (2018)
* *My Songs* (2019)
* *The Bridge'' (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Sting abeslariaren webgune ofiziala 
* Sting abeslariaren Rain Forest Fundazioaren webgunea
Ekonomia klasikoa

**Ekonomia klasikoa** edo ekonomiaren **eskola klasikoa**ekonomia zientzia moduan aztertu zuen lehenengo ekonomia eskola izan zen, XVIII. eta XIX. mendeko lehenengo erdian zehar garatu zena, Adam Smithek abiarazi eta John Stuart Millekin bukatu arte, tartean David Ricardo aurkitzen dela. Hala ere, ekonomiaren eskola klasikoan bildu beharreko ekonomialariei buruz iritzi ezberdinak daude. Karl Marx ekonomialariak (batzuen ustez azken ekonomialari klasikoa) sortu zuen *ekonomia klasikoa* terminoa eta bere iritziz kapitalismoa modu zientifiko eta ez apologetikoan aztertu zuten guztiak ere bildu behar ziren, XVII. mendeko William Petty eta garaiko *aritmetiko politikoak* izeneko ekonomialariekin hasita. John Maynard Keynes ekonomialariak, berriz, beste definizio bat eman zuen. Bere iritziz, eskola klasikoan merkatu-ekonomiaren akatsak (langabezia, esaterako) onartzen ez zituzten ekonomialari *baikor* guztiak bildu behar dira. Irizpide honi jarraiki, bere ustez Thomas Malthus elitzateke ekonomialari klasikotzat hartu behar, sistema ekonomikoaren krisiak nabarmentzen baitzituen. Eskola klasikoa muga garbien inguruan biltzea zaila bada ere, ikuspegi komunak badaude: gehienak liberalismo ekonomikoaren aldekoak ziren, ondasunen balioa lanaren bitartez kuantifikatzea eta ekonomiaren garapena ekoizpenean edo eskaintzan oinarritzea defendatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Björk

**Björk Guðmundsdóttir** (Reykjavik, Islandia, 1965eko azaroaren 21a) abeslari, konpositore, aktore eta ekoizle islandiarra da. Hasieran The Sugarcubes taldeko abeslaria izan zen, baina geroago bakarkako bide arrakastatsuari heldu zion.

Björk bere adierazkortasunagatik eta bere musika estilo originala eta ezberdinagatik bereizten da. Musika estilo ugari lantzen ditu, besteak beste musika elektronikoa, trip hopa, esperimentala, jazza, folka, musika klasikoa, popa eta rock alternatiboa. One Little Indian diskoetxearen arabera, Björkek 50 milio disko baino gehiago saldu ditu munduan. Horrez gain, kanta onenaren Oscar sarirako hautagaia izan zen *Dancer in the Dark* filmagatik, hamahiru Grammy saritarako hautagaitza lortu ditu eta Cannesko Zine Jaialdiko aktore onenaren saria irabazi halaber.

## Diskografia 
* *Björk* (1977)
* *Debut* (1993)
* *Post* (1995)
* *Homogenic* (1997)
* *Vespertine* (2001)
* *Medúlla* (2004)
* *Volta* (2007)
* *Biophilia* (2011)
* *Vulnicura* (2015)
* *Utopia* (2017)
* *Fossora* (2022)

## Filmografia, kameoak barne 
* 1982 – *Rokk í Reykjavík* (Íslenska Kvikmyndasamsteypan), Friðrik Þór Friðrikssonek zuzendutako filma.
* 1983 – *Nýtt Líf* (Nýtt Líf ehf.), Þráinn Bertelssonek zuzendutako filma.
* 1987 – *The Juniper Tree*, pertsonaia: Margit (Rhino Home Video)
* 1994 – *Prêt-à-Porter*, Björk modelo gisan (Robert Altman)
* 2000 – *Dancer in the Dark*, pertsonaia: Selma Ježková (Lars von Trier)
* 2005 – *Drawing Restraint 9*, kredituetan "Guest" (gonbidatua) izenaz agertzen den pertsonaia (Matthew Barney)
* 2005 – *Screaming Masterpiece*, Björk izenaz.
* 2005 – *Arakimentari*, Nobuyoshi Araki argazkilari japoniarrari buruzko dokumentala.
* 2006 – *Matthew Barney: No Restraint*, *Drawing Restraint 9* filmaren nondik norakoei buruzko dokumentala.
* 2007 – *Anna and the Moods*, Anna Young-en ahotsa. (CAOZ Ltd.)

## Kanpo estekak 
*  Björken webgune ofiziala
Eduardo III.a Ingalaterrakoa

**Eduardo III.a Ingalaterrakoa** (Windsorko gaztelua, Berkshire, 1312ko azaroaren 13a – Richmond Palace, Londres, 1377ko ekainaren 21a), **Eduardo Windsorkoa** () ere deitua Ingalaterrako erregea izan zen 1327 eta 1377 bitartean.

## Bizitza 
Eduardo II.aren semea zen; Elisabet Frantziakoaren eta Roger Mortimer-en babespean hasi zuen erregetza, baina 1330ean, estatu kolpe bat eman ondoren, biak bota zituen. Eskozia menderatu nahi izan zuen. Filipe IV.a Ederraren biloba zenez, Frantziako erregetza berari zegokiolakoan, 1337an Ehun Urteko Gerrari hasiera eman zion. Bere erreinaldian Izurrite Beltza gertatu zen (1349) eta ekonomia krisiak astindu zituen Ingalaterrako bazter guztiak. John Wyclifen heresia ere urte haietan sortu zen (1360-1370).

## Ezkontza eta seme-alabak 
1328an Filipa Hainaultekoarekin ezkondu zen, eta hamalau seme-alaba izan zituzten:
* Eduardo *Printze Beltza* (1330-1376)
* Elisabet (1332-1379)
* Joana (1335-1348)]]
* Lionel Anbereskoa (1338-1368)
* Joanes Gantekoa (1340-1399)
* Edmundo Langleykoa (1341-1402)
* Maria Plantagenet (1344-1362)
* Margarita Plantagenet (1346-1361)
* Tomas Woodstockekoa (1355-1397)

Beste hiru seme eta bi alaba umeak zirela hil ziren.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rikardo II.a Ingalaterrakoa

'*Rikardo II.a *Bordelekoa'''* (Bordele, Akitaniako dukerria, 1367ko urtarrilaren 6a – Pontefract gaztelua, Mendebaldeko Yorkshire, Ingalaterra, 1400ko otsailaren 14a) Ingalaterrako erregea izan zen 1377 eta 1399 bitartean.

## Bizitza 
Eduardo, Printze Beltzaren semea zen, eta Eduardo III.a aitonaren lekua hartu zuen. Joanes Gantekoa osaba eta Lancasterko dukea izan zuen erregeorde adin nagusira heldu arte. Ehun Urteko Gerra garaia zen eta 1381ean laborariak matxinatu ziren erregearen aurka, Wat Tyler buru zutela, herriari ezarri zitzaizkioen gehiegizko zergak zirela eta. Haserre hura bera, erlijio kutsuaz oraingoan, adierazi zuten Lollardoek, John Wyclifen jarraitzaileek, garai bertsuan. Rikardo II.a nobleen eta Parlamentuaren aurka borrokatu zen eta absolutismoa ezartzen saiatu zen.

Kanpo arazoetan, hurbiltze ahaleginak egin zituen Frantziako koroaren aurrean. Aginpide gehiegikeria izan zuen azkenean oztopo nagusia eta nobleak aurka matxinatu eta Henrike Lancasterkoa (Henrike IV.a) ezarri zuten errege. Pontefract-eko gazteluan hil zen, preso zegoela, ziur asko pozoitua.

William Shakespearek errege honi buruzko drama bat idatzi zuen (*Richard II'', 1595-1596).

## Ezkontza eta seme-alabak 
Bitan ezkondu zen: Ana Bohemiakoa eta Elisabet Valoiskoarekin.

## Erreferentziak
Joan Gantekoa

**Joan Gantekoa** (Gante, Flandriako konderria, gaur egun Belgika, 1340ko martxoaren 6a - Leicesterko gaztelua, Leicestershire, Ingalaterra, 1399ko otsailaren 3a) Lancasterko eta Akitaniako dukea izan zen.

## Bizitza 
Eduardo III.a Ingalaterrakoaren semea eta Eduardo, Printze Beltzaren anaia zen. Ehun Urteko Gerran parte hartu zuen, eta John Wyclif erlijio erreformaren alde agertu zen. 1371ean Petri I.a Gaztelakoaren alaba Konstantzarekin ezkondu zen. 1377an Ingalaterrako erregeorde bilakatu zen, Rikardo II.a iloba adin txikikoa zelako. 1384an eskoziarren aurka borrokatu ziren ingeles osteen buru izan zen. Joanes I.a Gaztelakoaren erregealdian, Gaztelako tronurako zituen eskubideak baliarazi nahi izan zituen. Horretarako, Portugalgo Erresumarekin elkar hartu, eta Galizia konkistatzea lortu zuen. Baionako hitzarmenak amaiera eman zion gatazkari, eta Joanesek uko egin behar izan zion bere asmoari. 1390ean Akitaniako duke izendatu zuten.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak
San Tomas jaia

thumb|thumbtime=0|start=0|**San Tomas jaien **gaineko zortzi datu.
thumb|300px|**San Tomas jaian**, egun horretan ohikoak diren jantzi tradizionalekin.

**San Tomas jaia** Euskal Herriko hiri eta herri askotan abenduaren 21ean —San Tomas egunez— egiten den baserritarren azoka eta jaia da. Donostian, Bilbon, Lekeition, Zaldibarren, Azpeitian, Errenterian eta beste herri batzuetan ospatzen da. Arrasaten ere jai handiak dira Santamasak, eta jatorria XIV. mendekoa baino lehenagokoa da.

Historian baserritarren azokaren eguna zen, baina egun euskal baserri kulturaren jai bihurtu da, non baserriko produktuak erakutsi eta salgai jartzen diren kalean bertan jarritako salmenta-postuetan. Baserri-produktuen lehiaketak ere izaten dira. Ohikoa da, San Tomas jaian, txistorra eta taloa dastatzea, sagardoarekin batera. Halaber, jaia ospatzeko jantzi tradizionalak janzten dituztenak asko dira; haurrak eta gazteak bereziki, eta hiritarrak barne.

## Historia 
Feriak XIX. mendean du jatorria. Baserritar asko maizter bizi ziren euren baserrietan, eta aldiro errenta ordaindu behar zioten nagusi edo jabeari. Errenta ordaintzeko eguna San Martin (azaroaren 11) izaten zen, baina azkenean San Tomas eguneraino luzatzen zen epea. Egun horretan baserritarrak hirira jaisten ziren errenta ordaintzera, eta, bide batez, euren produktuak (barazkiak, kapoiak, oilaskoak...) saldu eta beste batzuk erosten zituzten. Gainera, hiretan bizi zirenek, gabonetan zehar jango zituzten jakiak erosten zituzten. Denborarekin, lehiaketak eta guzti antolatzen ziren, zein baserrik gaztarik, txakolinik edo txerririk hoberena zuen ikusteko.

## Ikus, gainera 
* Santamasak (Arrasate)

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Santomasak neguaren atarian. http://www.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/santomasak-neguaren-atarian
Hotz-bolada artiko

**Hotz-bolada artikoa** neguan, Ozeano Artikoaren inguruko hotza hegoalderantz bideratzean gertaturiko fenomeno meteorologikoa da. Aire hotz hori bideratzeko, ezinbestekoa da Azoreetako antizikloia iparralderantz mugitu eta Ipar Amerikako behe presio guneen Europaanzko etengabeko jarioa etetea.

## Hotz-boladak 
Kostaldeko hainbat tokitan 20 zentimetroko elur geruza jausi zen eta Bilbon urtarrilaren 7an, 15cm elur jausi zen ordubeteko epean. Hotzik handiena Euskal Herriaren ekialdean egin zuen, eta horrela Biarrizko aireportuan tenperatura minimoa -12,7&nbsp;°C-koa izan zen, eta Iruñean termometroa zero azpitik -16,2 gradura jaitsi zen.

Garraioa eta errepide gehienak erabat moztu ziren, eta leku batetik bestera mugitzeko garraiobide bakarra trena izan zen.

## Ikus, gainera 
* Siberiar hotz-bolada

## Kanpo estekak 
*  *Hotz-boladak 35 hildako utzi ditu Europan* Berria egunkariko albistea.