open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maryse Rivière

**Maryse Rivière** (Angers, 1962ko urriaren 5) eleberri poliziakoen emakume idazle frantziarra da. Batzuetan liburuak **Dominique Raimbault** izengoitiaz sinatu du.

## Biografia 
Maryse Rivière Angers jaio zen, Frantziako mendebaldean, 1962an. Nizan ikasi zuen eta gaur egun Parisen bizi da. Urte asko Air Francen lan egin zuen. Ondoren lan kulturaletan mugitu zen. Hasiera batean eleberri laburrak eta historiako monografia bat idatzi zuen. Gero polizia eleberri munduan sartu zen eta horrekin arrakasta lortu zuen. Lehen eleberriarekin, *Sous le signe de la souris*, 2009an, Goéland Masqué saria eskuratu zuen.

## Obra 
* *Sous le signe de la Souris*, Le Faouët, France, Liv'éditions, 2008, 399 or. ISBN|978-2-84497-124-1.
* *Le Roman de Gournay*, Le Faouët, France, Liv'éditions, 2008, 275 or. ISBN|978-2-84497-153-1.
* *Le Fracas des hommes*, Bernard Marc idazlearekin batera, Paris, Éditions Calmann-Lévy, 2011, 375 or. ISBN|978-2-7021-4125-0. Eleberri historikoa da.
* *Tromper la mort*, Paris, Éditions Fayard, 2014, 370 or. ISBN|978-2-213-68193-1.
* *Escales imprévues*, Les Éditions du Net, 2016, 154 or. ISBN|978-2-312-04317-3. Eleberri hau Dominique Raimbault izengoitiaz plazaratu zuen.
* *Peur sur Montmartre*, Paris, Éditions Fayard, 2016, 399 or. ISBN|978-2-213-69381-1.

## Sariak 
* Prix du Goéland masqué 2009 *Sous le signe de la Souris* liburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klondikeko urre sukarra

**Klondikeko urre sukarra** (), batzuetan **Yukongo urre sukarra** edo **Alaskako urre sukarra** ere deitua, gaur egungo Kanadako Klondike eskualdean eta Klondike ibaian zehar, Dawson Citytik gertu, urre sukarrak eragindako immigrazio frenesi bat izan zen. XIX. mendearen amaieran urrea aurkitu ondoren hasi zen. Guztira, 12,5 milioi ontza urre (20,12 m3 inguru) inguru atera ziren Klondikeko eremutik.

Yukon ibaiaren haranean dauden beste meatze kanpamenduetara zabaldu ziren albisteak. Urrea Rabbit errekan aurkitu zuten. 1890eko hamarkadan banku porrot asko izan zirenez, beranduago ibaia Bonanza deituko zuten. 1893ko eta 1896ko izuek Estatu Batuetako ekonomia gogor astindu zuten, Seattle inguruan uztailaren 17an langabezia handia eraginez. 1898an, Klondikeko populazioa 40.000 biztanle ingururengana iritsi zen. Honek suteak, epidemiak eta ia gosete eragin zituen.

Era guztietako gizonak joan ziren Yukonera New York, Erresuma Batua eta Australiatik. Ustekabean, profesionalek proportzio handi bat osatzen zuten, irakasle eta doktoreek kasu, euren karrera errespetagarriei uko egin zieten bidaia egiteko. Gehienek bazekiten urre kopuru adierazgarriak aurkitzeko aukera urria edo nulua zela, baina, hala ere, abenturara joan ziren. Dawson Cityra iritsi zirenen erdiek ez zuten prospekziorik egin. Eskualdera abenturazale ekintzaile kopuru handia iristean, urrearen sukarrak nabarmen lagundu zion mendebaldeko Kanadaren, Alaskaren eta Ozeano Bareko kostaldearen garapen ekonomikoari.

## Kanpo estekak
Emily Doyaga

**Emily Doyaga** (Brooklyn,  - New York, ), **Emilia Sarriugarte Renteria** jaioa, estatubatuar hizkuntzalaria izan zen. Euskaltzale engaiatua zen, eta euskararen eta euskal kulturaren erreferentziako bultzatzailea izan zen Ameriketako Estatu Batuetan. Senarraren Doyaga abizena hartu zuen, eta harekin sinatu izan zituen lan ugari. Doktorea zen Humanitateetan, eta Society of Basque Studies in America erakundea sortu zuen Euskal Herritik joandako akademiako bi kiderekin batera.

Gurasoak bizkaitarrak zituen: Bakiokoa bata, eta Berrizkoa bestea. 1920. urtean emigratu zuten AEBetara. Nahiz eta han jaioa izan, Sarriugarteri kosta zitzaion ingelesa ondo ikastea, etxean euskaraz hitz egiten baitzuten.

Euskaltzale engaiatua zen, eta New Yorkeko Euskal Etxeko kidea izan zen bere bizitza osoan. Society of Basque Studies in Americako sortzailea eta presidentea izan zen, eta *The Journal of Basque Studies in America* aldizkaria ere sortu zuen. Hark hasi zuen, halaber, Basque Hall of Fame; mundu osoan euskara eta euskal kultura bultzatzen duten pertsonei eman izan diete sari hori, eta Sarriugarte bera arduratu izan zen saria banatzeaz.

Ingurukoak euskara ikastera animatu izan zituen, eta lan handia egin zuten euskal artea New Yorken sustatzeko, Society of Basque Studies in Americaren hitzetan. Renoko Unibertsitateko Euskal Mintegiarekin kolaboratu ohi zuen, eta New Yorkeko Basque International Cultural Center proiektuaren bultzatzaile nagusia izan zen.

Unibertsitatean aritu izen zen lanean; New York University Collegeko irakaslea izan zen lehenengo, eta, 1973an, Old Westbury Collegen hasi zen lanean, Akademia presidenteorde eta Humanitateetan irakasle. Columbusko, Kubako eta New Yorkeko euskaldunei buruzko hainbat artikulu idatzi izan zituen. Gaztelaniaren inguruko ikerketak ere egin zituen; Gustavo Adolfo Becquerri eta Miguel Unamunori buruz, bereziki.

## Erreferentziak
Onward

**Onward** 2020ko Dan Scanlon estatubatuar zinema zuzendariaren konputagailu-animaziozko fantasiazko film bat da. Pixar Animation Studios ekoiztetxeak ekoitzi eta Walt Disney Pictures ekoiztetxeak banatu zuen.

## Argumentua 
Ian eta Barley Lightfoot anaiei oso gaztetan hil zitzaien aita. Aldirietako herri batean bizi dira, eta elfoak, trollak, maitagarriak, edota adarbakarrak dira bertako biztanleak, baina behinolako magia desagertuz joan da pixka-pixkanaka. Bi anai gazteek magia honen bila bidaiari ekiten diote, aitarekin azken egun bat igarotzeko esperantzarekin.

## Jatorrizko bikoiztaileak 
* Tom Holland as Ian Lightfoot
* Chris Pratt: Barley Lightfoot
* Julia Louis-Dreyfus: Laurel Lightfoot
* Octavia Spencer: Corey
* Ali Wong: Gore
* Lena Waithe: Specter
* Mel Rodriguez: Colt Bronco

## Ikus, gainera 
* Dolua
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Onward* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Anna Laetitia Barbauld

**Anna Laetitia Barbauld** (ezkongai izena, **Anna Laetitia Aikin** ; 1743ko ekainaren 20a - 1825eko martxoaren 9a ) ingeles nazionalitateko emakumezko olerkaria, saiogilea eta haurrentzako liburuen idazlea izan zen.

Barbauld genero anitzetan espezializatutako "letren emakumea" izan zen eta karrera arrakastatsua izan zuen. Palgrave eskola ospetsuko irakaslea eta haurrentzako liburuen idazle berritzailea ere izan zen; bere liburu ospetsuek eredu pedagogikoa eskaini zuten mende bat baino gehiagoz. Bere saiakerek erakutsi zuten posible zela emakume batek publikoki politikan parte hartzea, eta beste emakumezko autore batzuek imitatu zuten; Are garrantzitsuagoa dena, bere poemek Ingalaterran erromantizismoa garatzen lagundu zuten. Barbauld literatur kritikaria ere izan zen, eta XVIII. mendeko eleberri britainiarren antologiak kanona ezartzen lagundu zuen gaur egun ezagutzen den moduan.

Barbaulderen literatur ibilbidea 1812an amaitu zen bat-batean, *Eighteen Hundred and Eleven* poema argitaratu zuenean, Britainia Handia Napoleondar Gerretan parte hartzea kritikatu zuena. Jaso zituen kritika gogorrak harrituta utzi zuten, zeren bere gainerako bizitza osoan obrarik ez berriro argitaratzea erabaki zuen. Bere ospea gehiago hondatu zen Frantziako Iraultzaren gorenean inspiratu zuen erromantizismoaren zenbait poeta geroagoko urteetan beraien aurka jo zutenean, kontserbadoreagoak bihurtu zirenean. XIX. mendean haur liburuen idazle arduratsu gisa soilik gogoratu zuten eta XX. Mendean ahaztu egin zuten, 1980ko hamarkadan literatur kritika feministak gora egiteak bere lanekiko interesa berritu eta hauen birbalorazioa sortu zuen arte.
Catskill mendiak

**Catskill mendiak** () New Yorkeko estatuko eskualde handia da. New York hiritik 160 kilometro ipar-mendebaldera eta Albanytik 64 kilometro hego-mendebaldera daude, Hudson ibaiaren mendebaldean hasita. Catskillek bost konderriren (Delaware, Greene, Schoharie, Sullivan eta Ulster) azalera osoa hartzen dute. **Catskillak** () eskualde geografiko eta kultural bat dira, 2,800 km²-ko azalera duen Catskill parkearen mugetatik gertu edo barnean daudenak.

## Geologia 
Geologikoki, Catskillak ordoki disekzionatu heldu bat da, lehen laua zen eskualde bat, ondoren altxatua eta uraren ibilguek zorroztutako erliebe batean higatua. Catskill mendiak, Allegheny ordokiaren ipar-ekialdeko muturra eta goreneko zatia osatzen dute (Apalacheen ordokia bezala ere ezagutzen dena). Batzuetan, Catskill mendiak iparralderago dauden Adirondack mendiekin alderatzen diren arren, bi mendilerroak, ez daude geologikoki erlazionatuak: Adirondack mendiak Ezkutu Kanadarraen jarraipen bat baitira. Antzera, Shawangunkeko gailurra, Catskillen hego-ekialdeko ertza eratzen duena, geologikoki ezberdina den Ridge-and-Valley probintziaren zati da, eta New Jerseyko Kittatinny mendia bezala ezagutzen den gailur beraren eta Pennsylvaniako Blue Mountainen jarraipena da.

## Klima 
## Herri kultura 
Catskills -ak oso ezagunak dira AEBetako kulturan, bai XIX. mendeko Hudson Ibaiaren Eskolako margo askoren esparrua izateagatik, bai XX. mendearen erdialdean New York Hiriko hiri turistentzat helmuga kuttunena izateagatik. Eskualdeko turismoko gune ugariek zuzeneko gazte komiko ugariei euren ofizioa hobetzeko aukera eman zieten — *Dirty Dancing* filma turismoko gune horietako batean dago girotuta —. Gainera, artista, musikari eta idazleentzako babesleku izan dira Catskill delakoak denbora luzez, bereziki Woodstock eta Phoenicia] herrien inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klondike (ibaia)

**Klondike ibaia** (; hänez: ''*) Kanadako Yukon ibaiaren adar bat da. Ogilvie mendietan du jatorria, eta Yukon ibaian itsasoratzen da, Dawson Cityn.

Bere izena hänezko *tr'ondëk'' (//) hitzetik dator, "mailu" esan nahi duena, izokin sareak egiteko erabiltzen zuten hesolengatik.

1896an, urrea aurkitu zuten Klondike ibaiaren ibaiadarretan, eta Klondikeko urre sukarra deritzona hasi zen.

## Kanpo estekak
Kateorratz

**Kateorratza** mutur batean kakoa duen orratz txiki bat da; horrela, oihalak finkatzen ditu baina ez da erraz askatzen. Jantzietan erabiltzean, istripuz orratz batek sor ditzakeen zauriak ere saihesten dira.

Fitxategi:Safety Pin.jpg|Kateorratza, irekita.
Fitxategi:Safety pin2.jpg|Kateorratza, itxita.

Fibulek, mizenastar garaia baino lehenagokoak zirenak, gaur egungo kateorratzen antzeko zeregina betetzen zuten. Beste teoria bat ere badago kateorratzaren balizko jatorriari buruz, izan ere, Europan Burdin Aroko herriek asmatu zuten, hau da, gaur egun Austria modernoan garatu zen Hallstatt kulturan. 1849ko uztailean Walter Huntek "berrasmatu" zuen. Patentea 400 dolarren truke saldu zuen (2008an 10.000 dolarren parekoak).

Fitxategi:Alphen aan den Rijn Albaniana fibula.jpg|Fibula erromatarra

## Ezaugarriak
Metal zurrun baina malguz egina, bere alde paraleloak barrurantz sakatuz irekitzen da. Oro har, altzairuz, altzairu herdoilgaitzez nikelez edo letoiz (ez hain erresistentea) egina dago.

Segurua da, orratzaren punta zorrotza babestuta geratzen delako kareorratza itxita dagoenean. Jantziak eta lotzeko berezirik (botoi edo kremailerarik) ez duten beste ehun batzuk eusteko erabiltzen da. Arropak urratuz gero, behin-behineko konponketa egiteko ere erabiltzen da.

## Kulturan
1970eko hamarkadaren amaieran punk kulturaren goraldian, kateorratzak musika honekin, bere jarraitzaileekin eta modarekin lotu ziren. Batzuek diote irudia jatorrian Richard Hell musikarirengan inspiratu zela, eta britainiar punkek argazkietan ikusi zutela eta haren estiloa hartu. Inspirazio hori zalantzan jartzen dute britainiar punkeko lehen artista batzuek, bereziki Johnny Rottenek. Honek azpimarratzen du kateorratzak jatorrian arrazoi praktikoagoengatik sartu zirela, adibidez, "ipurdia praketatik ez ateratzeko". Britainiar punkzaleek, aitzindari horien arropak ikusi ondoren, beren jantzietan apaingarri edo piercing gisa sartu zituzten, eta, horrela, beren arrazoi praktikotik modara igaro zuten. Gerora, hedabideek eta herri-kulturak punk rockari lotutako irudi bihurtu dute kateorratza.

Kateorratzek balio handia dute zenbait kultura eta tradiziotan. Indian adibidez, belaunaldiz belaunaldi gordetzen dira, eta alabei jaraunsten. Ukrainarrek kateorratzak erabiltzen dituzte izpiritu gaiztoak uxatzeko haurren jantziei loturik daudenean. Beste herrialde batzuetan, kateorratzek zorte ona ematen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fibula

## Kanpo estekak
Pocono mendiak

**Pocono mendiak** () ipar-ekialdeko Pennsylvaniako eskualde geografiko, geologiko eta kulturala da. Allegheny ordokiaren zati bat osatzen dute. **Poconoak** (,  ahoskatua) 6.200 km²-ko azalera duen Delaware ibaiaren gaineko malkar bat osatzen dute. Iparraldean Wallenpaupack aintzira, mendebaldean Wyoming harana eta Ikatzaren eskualdea eta hegoaldean Lehigh harana ditu. Izena munsee hizkuntzako *Pokawachne* hitzetik ekarria da, euskaraz "bi muinoen arteko erreka" esan nahi duena.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allegheny goi-ordokia

**Allegheny goi-ordokia** (,  ahoskatua) Estatu Batuetako goi-ordoki handi bat da, New Yorkeko mendebaldean eta erdialdean kokatua, Pennsylvaniako iparraldean eta ekialdean, Mendebaldeko Virginiako iparraldean eta Ohioko ekialdean. Ordoki hau bi sekzio nagusitan banatuta dago: Allegheny ez glaziala eta Allegheny glaziala.

Ordoki hau hegoalderantz hedatzen da Mendebaldeko Virginiako ekialdean sartuz, Kentucky eta Tennesseetik ekialdera, non ordokia Cumberland goi-ordokia bezala ezagutzen den.

Azkenik, ordoki hau Allegheny mendien ekialdera iristen da, Allegheny frontearen mendebaldean tontorrik garaienak eratzen dituztenak. Fronte hau, aldi berean, Pennsylvaniako erdialdetik Mendebaldeko Virginiako ekialderaino hedatzen da.

Ordokia, mendebaldean, iparraldeko glaziarrek osatutako lautada batek inguratzen du, normalean, Ohio ibaiaren iparraldean, eta Bluegrass ordokia, hegoaldean, ohi, Ohio ibaiaren hegoaldean.

Bere altuera izugarri aldatzen da. Allegheny ordokiko eskualde glazialean, erliebea 30 metro edo gutxiagoko altuerara irits daiteke, baina Allegheny ordoki ez glazialean, Ohio hegoaldean eta Mendebaldeko Virginia eskualdean, bere erliebea, tipikoki, 60 eta 120 metro artean dago. Eremu honen igoera absolutua 260 metro eta 460 metro artekoa da, Allegheny frontearen aldetik, baina igoera 1.200 metrotara igo daiteke, 600 metro inguruko erorikoekin.

Allegheny ordokiaren barnean dagoen eremu geologiko nabarmenetako bat Ohioko hego-ekialdeko Hocking Hills eskualdea da. Allegheny ordokiaren eta Apalache mendien artean faila handi bat dago, Williamsporten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golf zelai

eskuinera|thumb|upright|Ezaugarriak:1 = tee2 = ur frontaleko oztopoa3 = rough4 = mugetatik kanpo5 = bunker6 = ur-oztopoa7 = kalea8 = green9 = bandera10 = zuloa
**Golf zelaia** golfean aritzeko egokitutako zelaia da.
Golfa aire zabaleko belar naturaleko zelai edo kantxa batean egiten da. Kirol askotan ez bezala, golfak ez du joko eremu estandarizaturik. Golf zelai batek azalera zabala hartzen du eta, oro har, 9 edo 18 ibilbide partzialez osatuta dago. Eremu gehienak 18 zulokoak dira. Ibilbide horietako bakoitzaren amaieran zulo bat dago gainazalean, eta hor sartu behar da bola ahalik eta kolpe gutxien emanez; hedaduraz, ibilbide partzial bakoitzari zuloa ere esaten zaio. Zuloek kantxan duten ibilbidearen ordenak bakoitzari izena ematen dio: zuloa 1, zuloa 2, etab. 9 edo 18. zuloraino, kasuaren arabera. Golf zelai batzuetan, zuloei beste izen batzuk ere ematen zaizkie, oroitzapenezkoak, komertzialak edo euren ezaugarriren batetik hartutakoak: zailtasuna, diseinua, lore edo animalien izenak, etab.

Golf ibilaldi bat jokatzeko, 18 zulo osatu behar dira, ezarritako ordena batean. Erreferentzia gisa, golf-zelaiak bi kategoria nagusitan banatzen dira:

* profesionalak: USGAren arauen arabera, 18 zuloen guztizko distantzien batura — horiek irteerako *tee*tako marka beltzak ateratzen direnetik neurtuz — 7.000 yarda (6.400,80 metro) gainditzen dituena da.
* turismokoak: 7.000 yarda (6.400,80 metro) gainditzen ez dituztenak dira.

## Erreferentziak
Venus lotan

thumb|300px|Aurpegiak lasaitasuna azaltzen du.
[thumb|300px|Tizianoren *[Txakurtxoaren Venusa*k oso garbi adierazten du Giorgioneren eragina.]]

***Venus lotan*** edo ***Dresdengo Venusa*** Giorgione italiar margolariak 1510 inguruan egin zuen mitologiako margolan ospetsua da. Oihal gaineko olio-margolaritza teknikan egina Pizkunde eta Barrokoko garaietan gai ohikoa jasotzen du, Venus jainkosa etzanda lo egiten (Tiziano, Rubens). Dena dela, margolariaren teknika esker, lan honek eragin handia izan zuen. Giorgioneren azkenetariko margolana izan zen.

## Historia 
Ez dugu ezagutzen Giorgionek margotu zuen urte zehatza. Dirudienez, berak lana bukatu gabe utzi zuen, eta Tiziano izan omen zen zeruaren margoa bukatu zuena. Urte askoa Tizianok egindako margolan baten kopia zela pentsatu zen; kopia horren egilea Sassoferrato izeneko margolaria izan zitekeen. Azkenean, Giovanni Morelli (1816-1891) kritikariak zehaztu zuen benetako egilea, XIX. mendean. Margolanaren ezagutzen den lehenengo kokapena Veneziako *Casa Marcello* izan zen. Ondoren, Ferraran eta Modenan agitzen zuen Esteko leinuaren eskuetara igaro zen. Familia horrek 1746an Saxoia etxeari saldu zion. Gaur egun Dresdengo Gemäldegalerie Alte Meisterren erakusten da.

## Deskribapena 
Margolan handia da, 108,5 zm x 175 zm. Lanean neska gazte bat biluzik eta lotan, oso lasai, ikusten dugu. Emakumea kanpoaldean egotea benetako iraultza izan zen garaiko margolaritzan eta askoren ustez horrek arte modernoaren hasiera markatzen du. Neskaren formak eta atzean ikusten den paisaiarenak antzekoak dira baina koloreek bereizten dituzte. Hitz batek definitzen badu margolan hau hori oreka da, harmonia. Ikuspegi bukoliko batean neskaren axolagabekeriak, sentsualitateak oso erotismo dotorea transmititzen du.

Dena dela, margolariak tartra jartzen du margotutako irudiarekin. Fenomeno hori ohikoa da Giorgioneren lanetan. Ikuspegi kontenplatiboa dago bai ikuspegiaren gainean, bai emakumearen gainean. Emakumearen loa zuhurra da. Inguruan ikusten diren hostoek, bestetik, nahiko tonu hotzak dituzte, ez tonu beroak. Emakumea jantzien eta mihiseen gainean dago etzanda eta horien tolesak maisutasun handiz eginak daude.

## Elementu erotikoak 
Aipatutako tarte horren barruan badira elementu sinboliko erotiko batzuk:
* Eskuineko besoa altxatuta du, eta horrek bere besape osoa erakusten digu, bere sexuaren ikurra.
* Ezkerreko eskua bere aluaren gainean dago jarrita.
* Ikuspegiaren bihurguneek emakumeenak indartzen dituzte.

## Eraginak 
Margolari askoren gainean eragin handia izan zuen margolan honek. Goian Tiziano (*Txakurtxoaren Venusa*) eta Rumbens aipatu baditugu, beste izen garrantzitsuak hauek dira: Velázquez, (*Venus ispilukoa*), Ingres eta Manet.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lanaren inguruko komentarioak.
Pierre-de-Coubertin estadioa

**Pierre-de-Coubertin estadioa** () Parisen dagoen kirol pabilioia da. Paris Saint-Germain Handball eskubaloi taldearen egoitza da. Pierre-de-Coubertin estadioa 1937an ireki zuten Erakusketa Unibertsalerako; 1946an, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, berreraiki zuten. Gaur egun, estadioak 4.835 eserleku ditu. BR Paris taldearen egoitza izateaz gain, Paris-Levallois Basket saskibaloi taldearena ere bada, Frantziako Gaz Irekia emakumezkoen tenis torneokoa, eta urtero eskrima ekitaldiak izaten ditu: Parisko Nazioarteko desafioa (urtarrilean) eta Monal Desafioa (otsailean). 1961eko Parisko sarraskian atxilotze zentro gisa erabili zuten estadioa. Gainera, beste kirol batzuetarako erabiltzen da, boxeoa kasu.

## Galeria 

Fitxategi:Coubertin vue extérieure 01.jpg
Fitxategi:Stade Pierre de Coubertin, Paris 6 November 2016 001.jpg
Fitxategi:Stade Pierre de Coubertin, Paris 6 November 2016 002.jpg
Fitxategi:Avenue Georges Lafont - panoramio.jpg

Fitxategi:Judo tournament @ Stade Pierre de Coubertin @ Paris (30187629134).jpg|Judo
Fitxategi:Finale Coupe de France de volley-ball 2013-2014 - Balle de match.png|Boleibol
Fitxategi:Lamont Hamilton - Lancer franc.jpg|Saskibaloi
Fitxategi:Grumier v Carozzo Trophee Monal 2012 n1.jpg|Eskrima
Fitxategi:Coubertin Après Travaux 20161002.jpg|Eskubaloi

## Kanpo estekak
AccorHotels Arena

**AccorHotels Arena**, jatorrian **palais omnisports de Paris-Bercy** (POPB) edo soilik Bercy ezaguna, Parisko 12. barrutian dagoen erabilera anitzeko barruti bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago, Frantziako Liburutegi Nazionalaren parean (eraikinaren ezkerraldean). Kirol-, musika- edo kultura-ekitaldietarako erabiltzen dute.

Piramide-forma du, eta kanpoko hormak belar maldatsuz estalita ditu. Sabaiko metalezko armazoia (Jean Prouvé ingeniariak egina) hormigoizko lau pilare erraldoik eusten dute. 55.000 m²-ko azaleratik, aretoak 3.500 eta 20.300 ikusle artean har ditzake ia kirol guztietara, baita nautikoetara ere, eta era guztietako ikuskizunetara. AccorHotels Arenak patinaje pista erraldoi bat ere hartzen du bere barnean. Areto nagusiak ikuskizunetarako funtzioak ere egiten ditu: operatik rock kontzertuetara.

## Kanpo estekak
Unai Vencedor

**Unai Vencedor Paris** (Bilbo, Bizkaia, 2000ko azaroaren 15a) bizkaitar futbolaria da, erdilari moduan aritzen dena. Momentu honetan bigarren mailako Racing de Santander taldean jokatzen du, Athleticek lagatuta.

## Biografia 
Unai Santutxu Futbol Clubeko harrobian hezi zen eta 2008 eta 2017 urteen artean aritu zen. Urte horretan, Athletic Clubeko harrobian sartu zen bere gazte-taldean militatzeko.

2020ko otsailaren 16an egin zuen debuta lehen mailan titular gisa, San Mamesen, CA Osasunaren aurka 0 eta 1 galdu zuenean. 2020-21 denboraldian, Marcelinoren eskutik, hasierako hamaikakoan finkatu zen, eta, horregatik, 2021eko Espainiako Superkopa irabazi eta gutxira kontratua berritu zuen 2025. urterarte. 2022ko maiatzean, titular gisa denboraldi bat egin ondoren, kontratua berritu zioten berriro 2027ko ekainera arte. 2022-23 denboraldian, Ernesto Valverde entrenatzaile zela, ez zen titularra izan denboraldiko partida bakar batean ere eta 180 minutu eskas jokatu zituen.

2023ko abuztuaren 5ean Bigarren Mailako SD Eibarri utzi zioten urte bakarreko lagapen bezala. Eibarko klubean berrogei partida jokatu zituen, baina ez zuen jokalari nabarmena izaterik lortu.  Talde zuri-gorriak beste lagapen bat bilatu zion hurrengo denboraldiari begira eta 2024ko uztailean, Santanderko Racingi utzi zioten. Denboraldi txukun baten ondoren, hurrengo denboraldian lehen mailarako igoera lortu berria zuen Levantera joan zen utzita.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Espainiako selekzioa 
Hiru aldiz izan zen internazionala Espainiako 19 urtez azpiko selekzioarekin. 21 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin, Eurokoparako bi sailkatze partida jokatzeko deitu zioten. 2021eko irailaren 3an egin zuen debuta, titular gisa, 21 urtez azpiko selekzioarekin, Eurokoparako sailkapen faseko partida batean, Errusiaren aurka.

## Tituluak 
* 2021 Superkopa Athleticekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Izaskun Ayestaran

thumb|280x280px|Erraketistak

**Izaskun Ayestaran Pérez** (Ibarra, Gipuzkoa, 1941) erraketista profesionala izan zen. ***Amaya*** izenaz kantxaratu zen. Madrilgo frontoian jokatu zuen.

## Biografia 
### Erraketista ibilbidea 
Tolosako Beotibar frontoian urte bete inguru entrenatzen aritu zen Izaskun inguruko beste erraketistekin, tartean, Elduaingo Rosa Soroarekin. Honen ostean, Madrilgo Frontón Madriden debutatu zuen 1960ko hamarkada hasieran. Bertan urtebetez aritu zen profesional gisa.​

### Erraketisten historia 
Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Erraketista profesionalak, bizimodua aurrera ateratzeko Euskal Herritik kanpora joan behar izan zuten: Espainiako Estatuan, Kuban, Mexikon, Argentinan zein Brasilen aritu ziren erraketistak.

### Aintzindariak 
Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.

## Omenaldiak 
thumb|250px|Erraketistak pilotalekua. Ibarra
* 2017an Tolosako Beotibar pilotalekuan, Izaskun Ayestaranek omenaldia jaso zuen Rosa Soroa erraketistarekin batera. Tolosa, Elduain eta Ibarrako udalek hartu zuten parte *Raketista profesionalak* elkarteak antolatutako ekitaldian.
* 2019an Ibarran Izaskun Ayestaran Perez erraketista ibartarrari omenaldia egin zitzaion plazako estalpean. Ondoren, *Raketistak, lehen eta orain* dokumentalaren emanaldia egin zen.
* 2020an 'Erraketistak' izena jarri zion Ibarrako Udalak Emeterio Arreseko pilotalekuari; GKo Gallerykoek margotu zuten murala. Aurreko urtean Izaskun Ayestaran erraketista ohia omendu zutenean hari zin egin zioten, erraketista guztien omenez, Emeterio Arreseko pilotalekuari Erraketistak izena jarriko ziotela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Omenaldia Ibarran
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Palais des Sports (Grenoble)

**Palais des Sports** () Grenobleko kirol pabiloia da, gaur egun izotz hockey eta saskibaloi partidak hartzen dituena.

Erikina 1967an eraiki zen Grenoble hirian 1968ko Neguko Olinpiar Jokoen ondorioz. Joko hauetan zehar, izotz hockey eta patinaje artistikoko lehiaketen egoitza izan zen, baita Jokoen amaierako ekitaldia ere.

Ondoren, 1979 eta 1983 urteetako saskibaloiko Europako Kopako finalen egoitza izan zen, baita 1985eko eta 1988ko saskibaloiko Europako Errekopako finalena, 1982ko Davis Kopakoa eta 1972 eta 1981eko Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketakoa ere. Era berean, supercross lehiaketak eta musika kontzertuak ere antolatu ditu. Gaur egun 12.000 ikuslerentzako tokia du.

## Kanpo estekak
Dôme de Paris - Palais des Sports

**Dôme de Paris - Palais des Sports** Parisko 15. barrutian dagoen erabilera anitzeko barruti bat da. 1960an eraitsi zuten Vel' d'Hiv' zaharraren ordez eraiki zuten. Garai hartan, 4.500 ikusle arte har zitzakeen hiriko areto bakarra zen.

Aluminiozko 1.100 panelek osatua, bere kupula oso arina da. Bere lehen denboralditik, Palais des Sportsek ikuskizun handiak hartzen ditu, Johnny Hallyday, Sylvie Vartan, Harlem Globetrotters, Holiday on Ice eta boxeo borrokak kasu, munduko boxeo arreta gune nagusietako bat bihurtu dutenak.

Mundu osoko ehunka mila ikusle bertaratu dira artista, dantzari, patinatzaile, diziplina ezberdinetako kirolari, zirku programa, komedia musikal (*les Dix Commandements*, *Le Roi Soleil*) eta beste hainbat ikuskizun musikal preziatzera, Robert Hosseinek zuzendutako obrak kasu. Bai akustikoagatik, bai ikusgarritasunagatik, Parisko ikuskizun areto onenetakoa da.

## Musika emanaldiak 
## Kanpo estekak
Palais des Sports

**Palais des Sports** () izan daiteke:

; Frantzia:
* Palais des Sports de Beaulieu, Nantes
* Palais des Sports (Besançon)
* Palais des Sports (Dijon)
* Palais des Sports de Beaublanc, Limoges
* Palais des Sports de Gerland, Lyon
* Palais des Sports (Grenoble)
* Palais des Sports (Marseilla)
* Palais des Sports (Megeve)
* Palais des Sports (Orléans)
* Palais des Sports (Paris)
* Palais des Sports (Paue)
* Palais des Sports (Toulon)
* Palais des Sports (Tolosa Okzitania)
* Palais des Sports Jean Weille, Nancy
* Palais des Sports Maurice Thorez, Nanterre

; Québec:
* Palais des Sports Léopold-Drolet, Sherbrooke
* Palais des Sports (Val d'Or)

; Boli Kosta
* Palais des Sports de Treichville, Abidjan

; Kongoko Errepublika
* Palais des Sports (Kintélé), Brazzaville
Barcelona Teatre Musical

**Barcelona Teatre Musical** Bartzelonan dagoen antzokia da, Montjuïcen kokatuta. Antzinako Palau Municipal d'Esports-en eraikinean dago, 2000. urtean kirol ikuskizunak egiteari utzi ziona.

## Musika emanaldiak 
* 1981: Bruce Springsteen
* 1988: Supertramp
* 1990: Phil Collins
* 1991: Héroes del Silencio.
* 1991: The Cult
* 1992: Joe Cocker.
* 1994: Nirvana.
* 1996: Héroes del Silencio.
* 1999: Bob Dylan
* 2000: The Cure.
* 2000: Tom Jones
* 2000: Sting
* 2009: Jonas Brothers

## Kanpo estekak
18 Tracks

***18 Tracks*** 1999ko apirilean Bruce Springsteen musikari estatubatuarraren Album biltzailea da. Diskoa
Columbia Records konpainiak plazaratu zuen.

## Ezaugarriak 
Album honek beste kutxa biltzaile batean, *Tracks*, jasotako abestiak biltzen ditu, hiru salbuespenekin:
* «The Promise»: kanta hau *Darkness on the Edge of Town* diskotik kendu zen,
* «The Fever». 1973an Southside Johnnyk grabatu zuena eta
* «Trouble River».

## Arrakasta 
Disko honek komertzialki eta Springsteenen beste lanekin konparatuta, ez zuen hain ondo funtzionatu. Ameriketako Estatu Batuetako *Billboard 200* zerrendan 64. postua lortu zuen bakarrik eta Erresuma Batuko gehien saldi ziren diskoen artean 23.a gelditu zen. «The Promise» abestiak bi Grammy sarientzako izendapenak jaso zituen.

## Abestien zerrenda 
Guztiak Bruce Springsteenek idatzita:

* 1.«Growin» Up, 2:38
* 2.«Seaside Bar Song», 3:33
* 3.«Rendezvous», 2:48
* 4.«Hearts of Stone», 4:29
* 5.«Where the Bands Are», 3:43
* 6.«Loose Ends», 4:00
* 7.«I Wanna Be With You», 3:21
* 8.«Born in the U.S.A.», 3:10
* 9.«My Love Will Not Let You Down», 4:24
* 10.«Lion's Den», 2:18
* 11.«Pink Cadillac», 3:33
* 12.«Janey, Don't You Lose Heart», 3:24
* 13.«Sad Eyes», 3:47
* 14.«Part Man, Part Monkey», 4:28
* 15.«Trouble River», 4:18
* 16.«Brothers Under the Bridge», 4:55
* 17.«The Fever», 7:35
* 18.«The Promise», 4:48

## Zerrendetan tokia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*18 Tracks* BruceSpringsteen.net webgunean.
Chayanne

**Elmer Figueroa Arce** (San Lorenzo, ), **Chayanne** izenaz ezaguna, puertorricar abeslari eta aktorea da. Musika munduan «Los Chicos» umeentzako musika taldean hasi zen baina bakarlari moduan 50 milioi ale baino gehiago saldu ditu: hori dela eta, munduko arrakastatsuenetako bat da.

## Diskografia 
* 1984: *Chayanne es mi nombre*
* 1986: *Sangre latina*
* 1987: *Chayanne*
* 1988: *Chayanne II*
* 1990: *Tiempo de vals*
* 1992: *Provócame*
* 1996: *Volver a nacer*
* 1998: *Atado a tu amor*
* 2000: *Simplemente*
* 2003: *Sincero*
* 2005: *Cautivo*
* 2007: *Mi tiempo*
* 2010: *No hay imposibles*
* 2014: *En todo estaré*
Simplicissimus

***Simplicissimus*** Patxo Telleriak 2019an sortutako antzezlan musikala da. Munduko bi gerren arteko Berlingo kabaret baten istorioa kontatzen du Alemania naziaren garaian kabareteko hiru komikoen gorabehera askoko bizitza beldurgarri, eder eta mingarriak kontatzen ditu, umorea eta tragedia uztartuz. Hiru komikoak hauek izan ziren: Werner Finck, Fritz Grunbaum eta Kurt Gerron. Azkeneko biak, bere umore kritiko eta ausartaren ondorioz, kontzentrazio-esparruetan gaseztatu zituzten.

Antzezlanaren izena XVII. mendeko pikarokeria-eleberri alemaniar batetik hartu dute, Hogeita Hamar Urteko Gudako lazgarrikeriak umoristikoki kontatzen zituena.

Patxo Telleriak bere lanetan ohikoa den umore absurdoa antzezlan honetan adierazpen-askatasunaren aldarri batekin lotzen du. Naziak boterera iritsi zirenean Berlingo kabaret-giroan aritzen zirenak progresistak, ezkertiarrak eta juduak ziren. Horietako gehienek alde egin zuten Hirugarren Reich-etik, baina bakan batzuk bertan geratu ziren. Nazionalsozialismoaren garaiko hiru pertsona errealen bizitzak biltzen ditu gidoiak, gaurko eguneko kezka batzuekin paralelismoa sortuta. Tartean Teatroak absurdora jotzeko duen zaletasuna presente dago, baita umorea kritika politikorako tresna gisa nola erabil daitekeen adibide bat ere.
[thumb|[Werner Finck ]]
Susa argitaletxeak argitaratu zuen gidoia, Ganbila bildumako 2. liburua izan zen.
2019ko taularatzean Patxo Telleria eta Jokin Oregi izan ziren zuzendariak, Aitor Borobiaren laguntzarekin; aktoreak Patxo Telleria, Olatz Ganboa, Getari Etxegarai eta Adrian Garcia de los Ojos izan ziren. Adrian bera izan zen 12 abestien musika-egilea eta zuzeneko piano-jolea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Simplicissimus kabaret webgune ofiziala, Tartean Teatroa-n. Antzezlan osoaren bideoa ikusgai.
* Simplicissimus antzezlanaz Patxo Telleria. Nontzeberri bideoak.
* «Patxo Telleria: *Umorea eta izua testuinguru berean nahastu ditugu*» *www.eitb.eus* . Noiz kontsultatua: 2020-02-16.
* Simplicissimus Kultur-klik webgunean (datuak, hurrengo ekitaldiak...)

## Galeria 

Fitxategi:Simpli-GuillermoCasas-00067.jpg
Fitxategi:Simpli-GuillermoCasas-00208.jpg
Fitxategi:Simplicissimus, Tartean Teatroa.jpeg|Olatz Ganboa eta Adrian Garcia de los Ojos
Fitxategi:Simpli-GuillermoCasas-00021.jpg
Fitxategi:Simpli-GuillermoCasas-00050.jpg
Lucie Silvas

**Lucie Joanne Silverman** (Kingston upon Thames, ), **Lucie Silvas** izenaz ezaguna, ingeles egile-abeslaria da.

## Diskografia 
* *Breathe In* (2004)
* *The Same Side* (2006)
* *Letters to Ghosts* (2015)
* *E.G.O.* (2018)
Luis Miguel

**Luis Miguel Gallego Basteri** (San Juan de Puerto Rico, ) mexikar abeslari eta aktorea da. Luisito Rey andaluziar abeslariaren semea, bakarlari moduan 100 milioi ale baino gehiago saldu ditu: hori dela eta, munduko arrakastatsuenetako bat da.

## Diskografia
Romeo Santos

**Anthony Santos** (Bronx, ), **Romeo Santos** izenaz ezaguna, estatubatuar abeslari eta aktorea da. Musika munduan bachata egiten zuen «Aventura» musika taldean hasi zen baina bakarlari moduan milioika ale saldu ditu: hori dela eta, munduko arrakastatsuenetako bat da.

## Diskografia 
* 2011: Fórmula, vol. 1
* 2014: Fórmula, vol. 2
* 2017: Golden
* 2019: Utopía
Stephen Elboz

**Stephen Elboz** (Wellingborough, Northants, 1956 ) haur literaturako idazle ingelesa da. *The Byzantium Bazaar* eta *A Land without Magic* liburuen egilea izateagatik aitortzen da batez ere*.*

## Biografia 
Elbozek bere lehen eleberria ezkutuan idatzi zuen, Wellingborough-eko oinarrizko eskolara joan zenean. Bere irakasleek idazten jarraitzera bultzatu zuten, nahiz eta marrazketa teknikoan aitorpen berezi bakarrarekin graduatu zen arren. Gero, Lancasterreko Unibertsitatean ikasi zuen, idazketa lehiaketa irabazi zuen eta bertako antzezlanetako bat bertako irrati katean ekoiztea lortu zuen.

Gaur egun, Elboz Corbyko oinarrizko ikastetxe bateko irakaslea da eta bertan lanaldi erdian irakasten du idazteko denbora nahikoa izateko.

Elbozek Nestlé-ko Smarties Liburu saria irabazi zuen *The House of Rats* argitaratu zuen lehen eleberriagatik *.*

## Lanak 
* *The House of Rats*
* *The Games Board Map*
* *Bottle Boy*
* *The Byzantium Bazaar*
* *Ghostlands*
* *A Handful of Magic*
* *A Land Without Magic*
* *A Wild Kind of Magic*
* *An Ocean of Magic*
* *Temmi and the Frost Dragon*
* *The Tower at Moonville*
Emilia Schneider

**Emilia Schneider Videla** (Santiago, Txile, 1996) txiletar ikasle-buruzagia, LGTBI pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea eta politikaria da. 2019an Txileko Unibertsitateko Ikasleen Federazioko presidente hautatu zuten eta horrenbestez, federazioak inoiz izan duen lehenengo presidente transgeneroa izan zen. Txileko Fronte Zabala koalizioa osatzen duen Komunak alderdi politikoko militantea da.

## Erreferentziak
Maná

**Maná** Mexikoko pop rock talde bat da. 1986an Guadalajaran sortu zen. Fher Olvera (gitarra erritmiko liderra, harmonika eta ahots liderra), Juan Calleros (lider eta kontrabaxu jotzailea), Alex González (bateria eta ahotsa) eta Sergio Vallín (gitarra eta ahotsa) musikariek osatzen dute.

Lau Grammy sari, zortzi Latin Grammy sari, bost MTV Video Music Awards Latinoamerika Sari, bost Gazte Sariak, hemeretzi Musika Latinoaren Billboard Sariak eta hamabost Lo Nuestro Sariak irabazi ditu taldeak. Gainera, sari ugari jaso ditu ekologiaren alde egindako lanagatik. 2012an Hollywoodeko (AEB) rock pasealekuan parte hartu zuten.

Hasiera batean nazioarteko arrakasta komertziala jaso zuten Mexikon, Australian eta Espainian, eta ordutik ospea irabazi dute Latinoamerika osoan, Estatu Batuetan, mendebaldeko Europan, Asian eta Ekialde Hurbilean.

## Diskografia 
* 1987: *Maná*
* 1990: *Falta amor*
* 1992: *¿Dónde jugarán los niños?*
* 1995: *Cuando los ángeles lloran*
* 1997: *Sueños líquidos*
* 2002: *Revolución de amor*
* 2006: *Amar es combatir*
* 2011: *Drama y luz*
* 2015: *Cama incendiada*
* 2020: *TBA*

## Kanpo estekak 
*  Taldeko webgune ofiziala
Joseph Renzulli

**Joseph S. Renzulli** (1936ko uztailaren 7a -) estatubatuar psikologoa da, hezkuntzara aplikatutako psikologian aritua. Connecticuteko Unibertsitateko adimen handiko eta talentu handiko ikasleei buruzko Ikerketa Zentro Nazionaleko zuzendaria da. Gaitasun handien arloan munduko erreferente handienetako bat da. Ikasleen sormenari buruzko idazlanak argitaratu ditu.

thumb|ezkerrera|Renzulli doktorearen diagrama gaitasun handiko pertsonen jokaera deskribatzeko.
## Argitalpenak 
*  Renzulli, J.S. (1978). What Makes Giftedness? Reexamining a Definition. Phi Delta Kappan, 60(3), 180-184, 261.
*  Renzulli, J.S. (1978). Qué hace la Dotación? Reexaminando una Definición. Phi Delta Kappan, 60(3), 180-184, 261.
*  Renzulli, J.S. (1994). Schools for talent development: A practical plan for total school improvement. Mansfield Center, CT: Creative Learning Press.
*  Renzulli, J.S. (1994). Escuelas para desarrollo del talento: Un plan práctico para mejorar toda la escuela. Centro de Mansfield, CT: Prensa de Aprendizaje Creativo.
*  Renzulli, J.S., & Reis, S.M. (1985). The schoolwide enrichment model: A comprehensive plan for educational excellence. Mansfield Center, CT: Creative Learning Press.
*  Renzulli, J.S., & Reis, S.M. (1985). El modelo de enriquecimiento para toda la escuela: Un plan comprensible para excelencia educativa. Centro de Mansfield, CT: Prensa de Aprendizaje Creativo.
*  Renzulli, J.S. (1997) Interest-A-Lyzer Family of Instruments: A Manual for Teachers by Joseph Renzulli Ph.D.
*  Renzulli, J.S. (2001) Escalas Renzulli: Escalas para la valoración de las características de comportamiento de estudiantes superdotados.
*  Renzulli, J.S., & Alonso, J.A & Benito, Y. (2003). Manual Internacional de Superdotados: Manual para Profesores y Padres.
*  ''Qu'est-ce que le haut potentiel et comment peut-on le développer chez l'enfant et l'adolescent ?'' Dans **Bulletin de psychologie**. **2006/5 (Numéro 485)**.
*  Renzulli, J.S., & Reis, S.M., & Gentry, M. (2014) Enrichment Clusters: A Practical Plan for Real-World, Student-Driven Learning.
*  Renzulli, J.S., & Reis, S.M. (2016) Enriqueciendo el currículo para todo el alumnado (Desarrolla tu talento).

## Erreferentziak
Linn da Quebrada

**Linna Pereira** (São Paulo, Brasil, 1990eko uztailaren 18a), **Linn da Quebrada** izen artistikoaz ezaguna, brasildar aktorea eta funk eta pop abeslaria da. Horrez gain, LGBT pertsonen eta pertsona beltzen eskubideen aldeko ekintzailea ere bada.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Pajubá* (2017)
* *Trava Línguas* (2020)

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak
Laminiturri Kultur Elkartea

**Laminiturri Kultur Elkartea**, (ofizialki *Asociación Cultural Laminiturri*), Espainiako Errioxa autonomia erkidegoko Logroño hiriburuan dagoen kultur elkarte euskaltzale bat da. Francisco Sáenz Porres pasealekuko 1-3 zenbakietan dago.

## Izena 
Ojacastro herrian dagoen Laminiturri iturburuaren izena da. "Lamien iturria" esan nahi du eta jakina da Ojacastron autofedeak izan zirela sorginen aurka.

## Historia 
1996an sortu zuen Errioxako Unibertsitateko euskaltzale talde batek. Ángel Vegas izan zen elkartearen aurreneko presidentea. 2001. urtean Eusko jaurlaritzak Euskal Etxeen erregistroan sartu zuen. Logroñon eta Naiaran euskara klaseak ere antolatzen ditu.

2004. urtean *El camino del Vascuence-Euskararen Bidea* liburua argitaratu zuen. Bermeo eta Donemiliaga Kukula batzen dituen ibilbidea azaltzen du, zortzi etapatan banaturik.

## Naiara sariak 
Naiara sariak ematen dituzte errioxar kultura sustatzen duten pertsonei.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* Laminiturri Kultur Elkartearen Facebook orrialdea 
* *www.euskaletxeak.eus*
Málagako Euskal Etxea

**Málagako Euskal Etxea**, ofizialki **Malagako Euskal Etxea - Casa Vasca de Málaga**, Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko Málaga hirian dagoen euskal etxe bat da. Blanco Villegas doktorearen kaleko 4 blokeko 3. zenbakian dago.

## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
* Málagako Euskal Etxearen Facebook orrialdea
Terry Lineen

**Terence Raymond "Terry" Lineen** (Auckland, 1936ko urtarrilaren 5a - 2020ko otsailaren 17a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen, erdiko moduan aritzen zena. 1957 eta 1960 bitartean Zeelanda Berriko errugbi selekzioan 12 aldiz jolastu zuen. Auckland probintzian ere jolastu zuen. Sean semeak Eskoziako errugbi selekzioan jolastu zuen.
Tenperaturaren alderantzikatze

[thumb|261x261px|[Legaireko parke megalitikoa|Legaireko Parke Megalitikotik (Araba), Gorbeia mendia atzealdean. Irudian agertzen denez, tenperaturaren alderantzikatzeak hodeiak garaiera berean metatzen ditu, hodei-itsaso deritzona.]]
Meteorologian, **alderantzikatzea**, **tenperaturaren alderantzikatzea** edo **tenperaturaren inbertsioa** eguratsari dagokion garaierarekiko tenperatura-balioa aldatzea da. Eskuarki, aire-tenperaturak behera egiten du garaiera areagotu ahala. Tenperaturaren alderantzikatze batean, berriz, aire-geruza beroago bat aire-geruza hotzago baten gainean kokatzen da, aipaturiko ohiko profila alderantzikatuz. Tenperaturaren alderantzikatze batek kutsadura harrapatu ohi du, *smog*aren kasuan, lurzorutik gertu, konbekzio-indarren eraginak deuseztatzen dituen heinean.

## Erreferentziak
Columbia Records

**Columbia Records** soinua grabatzeko sortutako marka komertzial zaharrena da. 1888an sortua, gaur egun Sony Music markaren mendean dago (Epic Records eta RCA Records bezala). Halaber, munduko diskoetxe zaharrena da. Columbia Recordsek fonografo zilindroei grabazioen aukera eman zieten. 1903tik abeslarien, musikarien eta taldeen grabazioak hasi zen plazaratzen. 1961tik 1990 arte grabazioak Kanada eta Ameriketako Estatu Batuetan CBS Records zigiluarekin egin ziren.

## Historia 
Columbia konpainia hasiera batean Edisonek egin zuen fonografoen banatzailea eta saltzailea izan zen; baita ere beharrezkoak ziren fonografo zilindroak saltzen zituen Washington, DC, Maryland eta Delawaren. 1893an Edisonekin eta "North American Phonograph Company"rekin lotura indartu zuen eta 1893tik aurrera Columbiak egindako grabazioak eta fonografoak saldu zituen. Baina modu paraleloan disko grabatuak ere saltzen aritu zen; arlo horretan Victor Talking Machineren konpententzia izan zuen.

1903an, "Columbia Grand Opera Record" izenarekin garaiko artista handien grabazioak plazaratzen hasi zen, besteak beste, Ernestine Schumann-Heink, Edouard de Reszke eta Sigrid Arnoldson abeslari lirikoak.

1908an Columbiak diskoaren bi aldetako grabazioak sortu zituen kopuru handietan; sistema hau bakarrik grabazio komertzialekin edo talde berriekin erabiltzen zuen zeren eta artista handien grabazioak alde bakar batean egiten baitziren. Horrela izan zen 1923 arte: urte horretan Victor Talking Machinerekin batera alde bakarreko grabazioak utzi zituzten bi aldekoak komertzializatzeko.

1912ko ekainean fonografoen eta zilindroen ekoizpena utzi zuen, diskoen grabazioetan buru-belarri aritzeko. Dena dela, zilindroak katalogoetan beste bi urte mantendu ziren.

1925ko hasieran, Columbiak Western Electric lantegiak sortutako grabatzeko prozesu elektrikoa, *Viva Tonal* izenekoa, hasi zen erabiltzen. 1926an, Columbiak Okeh Records konpainia erosi zuen. 1928ko urrian, el ejecutivo de Columbia, Frank Buckley Walter-ek country edo "hillbilly" grabazioak proposatu zituen Johnson Cityn, Tennesseen, Clarence Greene eta Charlie Bowman bezalako ospe handiko artistak hartuz.

## Artistak 
2012an Columbia Records 85 artista zituen. Hauek dira batzuk:

* Declan McKenna (2015 - )
* Ray Conniff
* Percy Faith
* Depeche Mode
* Journey
* Steve Perry (bakarlari gisa)
* Pink Floyd
* Ricky Martin
* Calvin Harris
* One Direction
* BTS
* Daft Punk
* AC/DC
* Little Mix
* Haim
* Beyoncé
* Dove Cameron
* Celine Dion
* Adele
* Pimpinela
* Alice in Chains
* Bob Dylan
* José Vélez
* Johnny Cash
* Savage Garden
* Frank Sinatra (hil ondoren haren diskoak ekoizten jarraitu dira.).
* Bruce Springsteen
* Mariah Carey
* Harry Styles
* Irene Grandi (2014 - )
* Grace Vanderwaal
* Miles Davis
* Zhavia Ward
* Lauren Jauregui
* Lea Michele (2014 -)
* Rosalía Vila
* Seafret
* Swedish House Mafia (2019 -)
* Youssou N'Dour

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Discos Columbia.

## Kanpo estekak 
* :Columbia Record Discogs webgunean.
* :Konpainiaren historia.
Emmy Murphy

**Emmy Murphy** (1986ko irailaren 4a) estatubatuar matematikaria da, topologia sinplektikoan eta ukipen-geometrian aditua.

## Bizitza 
Murphy matematikan graduatu zen 2007an Nevadako Unibertsitatean, Renon. Ondoren, matematikako doktoretza egiteari ekin zion Stanford Unibertsitatean.

2014 eta 2017 bitartean Massachusetts Institute of Technologyko irakasle laguntzailea izan zen. 2016tik Northwestern Unibertsitatean egiten du lan irakasle laguntzaile.

## Sariak 
* Matematiketako Emakumeen Aldeko Elkartearen Birman ikerketa saria topologian eta geometrian (2017)
* New Horizons in Mathematics Prize 2020 (2019)

## Erreferentziak
Coliseum da Coruña

**Coliseum da Coruña** Coruña hirian kontzertu eta ikuskizunetarako erabiltzen den estadioa da.

Eraikina 11.000 lagunentzako kontzertuetarako dago egokituta, eta noizean behin izotz gaineko patinajerako ere erabiltzen dute. Coliseumean ere tauromakia ikuskizunak egiten zituzten, 2015ean diru-laguntza faltagatik eta Coruñako herritarrek piztutako interes eskasagatik bertan behera utzi zituzten arte.

Jesús Ortiz Herrera, Juan A. Domínguez, María Jesús Izquierdo eta Julio Martínez Calzón bide-ingeniariek eta Salvador Pérez Arroyo, Javier García Alba, Fernando Río Duran eta Berta Rodríguez arkitektoek egin zuten. 1991ko abuztuaren 12an inauguratu zen.

## Musika emanaldiak 
## Kanpo estekak
Discos Columbia (Donostia)

thumb|1955eko musika diskoa.
[thumb|[Manolo Caracolen diskoa, 1951.]]
[thumb|[Zarzuelako disko ugari plazaratu zituen konpainiak.]]
**Discos Columbia** () Donostian 1923an sortutako diskoetxe garrantzitsua izan zen.

## Historia 
1923an Enrique Inurrieta merkatariak musika diskoetan negozio aukera ikusi zuen. Garai hartan diskoak arbelazkoak ziren. Horretarako Columbia Records konpainiaren lizentzia eskuratu zuen. Enriqueren semeak, Juan Inurrieta, negozioarekin jarraitu zuen. Proiektua 1975 arte jarraitu zuen, batzutan beste izen komertzialekin: EMI, Regal, CBS, Fábrica de Discos Columbia, Columbia Gramophone... Hainbeste aldaketa ulertzeko patenten eta lizentzien arazoetan pentsatu behar da. Diskoetxeak Donostiako Benta Berri auzoan zuen lantegia. Estatu Batuetarko Columbia Records konpainiako grabazioak ere plazaratu zituen.

## Musika-generoak 
Oso musika-genero desberdinak plazaratu zituen Donostiako diskoetxea:
* Abesti espainiarra
* Euskal Herriko folklorea
* Zarzuelak
* Opera eta musika klasikoa
* Flamenko
* Rock musika
* Pop musika
* Abesbatzak

## Artistak 
Artista eta talde askoren ekoizpenak plazaratu zituen Discos Columbia:

### Euskal musika 
* Txirrita
* Donostiako Orfeoia
* Zumarragako trikitixa
* Celestino Sarobe

### Musika espainiarra 
* Sara Montiel
* Julio Iglesias
* Jorge Sepúlveda
* Bruno Lomas
* Rocío Jurado
* Agapito Marazuela
* Los Bravos
* Manolo Caracol

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Columbia Records

## Kanpo estekak 
* :2007/02/04, Diario Vascoko albistea.
* :Columbia Graphophone Companyaren historia Eresbilen webgunean.
* :Discos Columbiaren katalogoak Eresbilen webgunean.
* :Discos Columbiaren historia El Pais egunkarian, 2014/09/08.
* :Mikel Bilbao Salsiduaren artikulua Discos Regali buruz.