open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barry Flanagan

**Barry Flanagan** (Prestatyn, Gales, 1941eko urtarrilaren 11 &ndash; 2009ko abuztuaren 31) galestar eskultore eta poeta izan zen.

## Biografia 
Arkitektura eta arte plastikoak ikasi zituen. Londresko Saint Martin´s School of Art eskola ospetsuan ikasi zuen, Anthony Caro irakasle zuela. Londresko Rowan galerian egin zuen lehen erakusketa. Material bitxiak erabiltzen zituen, eta izen bitxiak jartzen zizkien bere lanei *(ringn, pdreeoo, erpf su)*. Lanik ezagunenen artean ditu bi hauek: *Heap 4* (1968) eta *Casb 1,67* (1967).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jean Gabin

**Jean Gabin** (jaiotza-izena: *Jean Alexis Moncorgé*; Paris,  - Neuilly-sur-Seine, ) frantses zinema-antzezlea izan zen. Folies Bergère antzokian hasi zen lanean. Geroago, opereta-kantaria izan zen. 1930. urteaz geroztik, berrehundik gora filmetan parte hartu zuen, klasiko batzuetan, besteak beste (*Pépé le Moko*, 1935; *Quai des Brumes*, 1938). Zuzendari ezagun askorekin lan egin zuen, Duvivier, Renoir, Carné eta abarrekin.

## Erreferentziak
Jules Guesde

**Jules Bazile Guesde**, izengoitiz ***Jules*** (Paris, Frantzia, 1845eko azaroaren 11a - Saint-Mandé, Frantzia, 1922ko uztailaren 28a), frantses politikaria izan zen.

## Biografia 
Lehen egunkari marxista, *L´Égalité* (1877-1883), argitaratu zuen, eta Frantziako Langile Alderdia (1880) sortu zuen P. Lafarguerekin batera.

Ez zuen onartzen, Jaurèsen kontra, marxista bat ministerio burges batean sar zedin (1899). Hala ere, estatu-ministro izan zen gero (1914-1919), eta nazionalismoaren aldeko izan zen Lehen Mundu Gerran.

## Erreferentziak
Izkiko mendiak

**Izkiko mendiak** Arabako hego-ekialdeko goi-lurretan (Maeztu, Arluzea eta Trebiñuko lurretan, Arabako Mendialdea) hedatzen den mendialdea. Mendi apalak eta malkartsuak dira (1.055 m, gain gorena). Leize ugari dago Izkiko mendietan. Joxe Migel Barandiaran hasi zen leize horiek ikertzen 1917. urtean; hilobi asko eta garai desberdinetako, historiaurreko eta hurbilagoko denboretako, bizilekuen arrastoak aurkitu dira bertan.

## Mendiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Izkiko natura parkea

## Kanpo estekak
Jacopo da Varazze

San **Jacopo da Varazze** (Varazze,  - Genova, -16) italiar hagiografoa izan zen. Lonbardiako domingotarren buru izan ondoren, Genovako artzapezpiku aukeratu zuten. Hirian zatiketak sorrarazten zituzten alderdi politikoen arteko batasuna lortzen ahalegindu zen. *Legenda aurea* (*Santuen bizitzak*) obrak garrantzi handia izan zuen margolaritza gotikoan. Domingotar ordenaren apologia bat ere idatzi zuen.thumb|260px|*Legenda aurea*|erdian
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakobitismo

thumb|Yorkeko arrosa zuria, jakobiten sinboloa
**Jakobitismo** (Irlandako gaeleraz: *Seacaibíteachas*; Eskoziako gaeleraz: *Seumasachas*) Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako tronuetan Jakue II.a Ingalaterrakoa eta bere ondorengoak jartzearen aldeko mugimendu politikoa izan zen.

Jakue II.a Estuardo erregearen eta haren ondorengoen jarraitzaileei eman zitzaien izena. Estuardo leinuari loturiko giro aristokratikoetatik kanpora, indarra izan zuten jakobitek Eskozia, Gales eta Irlandan, eta 1688-1745 urteetan izan ziren indartsuen. Euskal Herriko karlistadetan gertatu zen bezala, nazio-arazoak tartekatu ziren azalez erregetzarako lehia eta erlijio-gatazka ziren auzi honetan.

Jakobitek Ingalaterran eta Eskozian Estuardo etxekoak berrezartzea zuten helburu, Jakue II.a 1688an erregetzatik kendu baitzuten eta haren suhi protestante Gilen Orangekoak erreinatu baitzuen Jakue II.aren alaba Mariarekin ezkonduta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jakobiten matxinada

## Kanpo estekak
Rudolf Karel

**Rudolf Karel** (Pilsen,  - Theresienstadt, ) Txekiako musikagilea izan zen. Dvoraken azken ikaslea izan zen. Pragako kontserbatorioko irakasle izan zen 1923-41 bitartean. Dvorak, Brahms eta Regelen eragin nabaria du, eta azken aldian Hindemithena ere bai. Operak idatzi zituen, *Ilseren bihotza*, *Ama besoetakoaren heriotza*l, 2 poema sinfoniko, kamerako musika eta *Pizkundea *oratorioa, besteak beste.

## Erreferentziak
Guqin

thumb|Guqina
thumb|Jiu Kuang obra (1425); guqin-jotzailea: Charlie Huang
**Guqina** (txineraz: 古琴; pinyinez: *gǔqín*; Wade-Gilesez: ''ku-ch'in*) Txinako musika tresna da. Zazpi hariko zitara da: 1,20 metro luze, 20 zentimetro zabal, 7,5 zentimetro lodi. Ohol hustu batean egina izan ohi da, eta zetazko hariek kutxaren luzera osoa hartzen dute. Betidanik kultura sinbolo gisa hartua izan da Txinako intelektualen eta konfuzianisten artean, eta jakintsuak irudikatzen dituzten pinturetan azaldu ohi da. K.a. 1100. urtekoa baino lehenagokoa da. Japoniako *koto'' izeneko tresnaren antzekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mystacina tuberculata

***Mystacina tuberculata*** Mystacina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Mystacinidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mystacinidae

## Kanpo estekak 
* 'Mystacina tuberculata'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ukiyo-e

[thumb|Kabuki antzerkiko Otani Oniji aktorea, [Toshusai Sharakuk egindako grabatua, 1794.]]

**Ukiyo-e** (euskaraz: «mundu iragankorreko irudiak») XVIII-XIX. mendeetako arte japoniarraren korronte nagusia da.

Zur gaineko grabatuetan garaiko egunoroko bizitzari zegozkion eszenak islatzen ziren zenbait kolore erabiliz. Gehienbat antzezleak, prostitutak, kabuki antzerkiko eszena ezagunak eta eszena erotikoak irudikatzen ziren.

XIX. mendean Europara iritsirik, eragin handia izan zuten abangoardiako pintore frantsesengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varna

**Varna** Bulgariako ekialdeko hiria eta portua, izen bereko badiaren ertzean, Itsaso Beltzaren ondoan. 306.300 biztanle. Unibertsitatea. Aireportua. Burdinbide-gune garrantzitsua. Bulgariako portu nagusia da. Janari-industria, ehungintza, ontziolak. Turismoa. Bainuetxeak. Ospe handiko ardoak. 1878. urtean, Berlingo Hitzarmenaren bidez, Bulgariako hiri bihurtu zen. 1949-1956 urteetan "Stalin" deitu zitzaion hiriari.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Javier Vellés

**Javier Vellés Montoya** (Bilbo, Bizkaia, 1943) arkitektoa da. Madrilgo Arkitektura Eskolan egin zituen ikasketak. Hainbat urtez Francisco Javier Sáenz de Oizarekin aritu da. Ikasketak bukatu eta irakaskuntzan hasi zen, Marrazketa katedrako ikastaroetan lehenbizi (1972-1975), eta Proiektuak III eta Karrerako Azken Proiektua ikasgaietan gero, ikasketak egin zituen unibertsitatean bertan. 1975ean bere estudioa zabaldu zuen.

## Erreferentziak
Camargue

**Camargue** edo **Camarga** (,  ahoskartua; ) Frantzia hegoaldeko lurraldea da (Rodanoren Ahoak, Proventza). 870&nbsp;km2 ditu. Rodano ibai-deltaren bi aldeetara zabaltzen diren arroz-sailek, mahastiek eta belardiek osatzen dute; bertan zezenak eta zaldi txiki zuriak hazten dira. Landaretza eta animalia oso bereziak ditu (flamenkoak, ibisak, kastoreak, dortokak...). Natura parkea da 1967az geroztik. Itsas gatza ateratzea da ekonomia jarduera nagusia (Salin de Giraud, Frantziako ekoizpenaren erdia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Evan Evans-Pritchard

**Edward Evan Evans-Pritchard** (Crowborough, Sussex, 1902ko irailaren 21a - Oxford, 1973ko irailaren 11) ingeles antropologo eta etnologoa izan zen.

Malinowski eta Radcliffe-Brownen ikaslea izan zen, eta Kairo, Oxford eta Cambridge hirietako unibertsitateetan irakatsi zuen. Hainbat bidaldi egin zuen Afrikan barrena. Obra nagusiak hauek dira: *Nuerrak* (1940), *Zirenaikako sanusiak* (1949), *Antropologia soziala* (1951), *Emakumearen parte-hartzea antzinateko gizartean* (1965) eta *Azandeak* (1971).

## Erreferentziak
Francisco Fajardo

**Francisco Fajardo** (Margarita uhartea, Venezuela, 1530 &ndash; Cumaná, 1564) kolonizatzaile espainiarra izan zen, espainiar gizon baten eta emakume amerindiar noble baten semea. Aukera horretaz baliatu zen, Venezuela barrura espedizioak egiteko. Lurralde zabal bateko gobernariorde izendatu zuten, eta arazoak izan zituen Pedro Collado gobernariarekin. Hark atxilotu, eta urkarazi egin zuen. Egungo Caracas dagoen eremuko lehen herria sortu zuen 1559an.

## Erreferentziak
Kamo no Chōmei

**Kamo no Chōmei** (1155 &ndash; Kyoto, 1216) Japoniako olerkari eta literatura-kritikaria izan zen, Japoniako olerkaritzan izan den idazlerik handienetakoa. Fraide budista izan zen. Obra nagusiak: *Hojo-ki *(1212, *Hamar oin zabaleko gela*), Chomei erretiroan zen bitartean Kioton izandako hondamendien kontaketa, bere erretiroko bakearekin konparatuta; *Mumyo sho* (1209, *Izenburu gabeko oharrak*); *Hosshin shu* (1215, *Erlijiozko deiaren ereduak*).

## Erreferentziak
Joan Oró

**Joan Oró i Florensa** (Lleida, 1923ko urriaren 26a - Bartzelona, 2004ko irailaren 2a) kataluniar biokimikaria zen. Kimikako ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean, eta, 1955ean, Houstongo Unibertsitatera joan zen. Kimikako katedraduna izan zen Houstongo Unibertsitatean. Biziaren jatorriari eta adeninaren sintesi ez-biologikoari buruzko lan garrantzizkoak egin zituen. Meteoritoei eta Ilargiko gai organikoei buruzko ikerketak ere egin zituen.

Politika-mailan, diputatu izan zen CIUrekin 1980 eta 1981ean. Kultura-mailan, 1996an Bartzelonan Hizkuntza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala babestu zuten pertsona ospetsuetako bat izan zen.[https://web.archive.org/web/20170329141138/http://www.linguistic-declaration.org/versions/angles.pdf ]

## Erreferentziak
Jan Christian Smuts

**Jan Christian Smuts** (Bovenplaats, Lurmuturreko kolonia,  - Irene, Pretoriatik hurbil, ) Hegoafrikako politikari eta militarra izan zen. Boerren taldeko kide, eta Lurmuturreko errepublikazaleen buruzagi izan zen. Hego Afrikaren batasunaren aitzindaria izan zen, eta arrazismoaren kontra egin zuen. Botharekin lan egin zuen, eta Hego Afrikako lehen ministro izan zen 1919tik 1924ra eta 1939tik 1948ra. Nazio Batuen antolaketan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Joan Beaumont

**Joan Beaumont** (1419ko apirilaren 3a - 1487ko martxoaren 27a) Nafarroako Erresumako kantzilerra eta Karlos Vianako printzearen irakaslea izan zen.

## Biografia 
Karlos Beaumonten semea eta Leringo kondearen anaia; Vianako printzearen alde jarri zen, Nafarroako erregetzarako gerra piztu zenean (1451). 1454an Iruñeko apezpiku izateko bere hautagaitza aurkeztu zuen baina, Maria Kristina Erbiti bere maitalearekin batera seme natural- Martin Beaumont eta Menaldo Beaumont- zituenez, Martin Peraltakoa II.a hautatu zuten. Ordain gisa, 1455eko ekainean Printzeak Abarca eta Aberoako bizkonde izendatu zuten.

1460an Printzearekin batera Bartzelonara joan zen. Bi urte geroago, Kataluniako Gerra Zibila hasi zenean, matxinoen alde egin zuen eta urte hartako irailaren 12an, Kataluniako erregeorde zela, Henrike IV.a Gaztelakoari koroa eskaini zion. Honek ezetz erantzun eta Joanek Vilafranca del Penedès errenditu eta 1464. urtean Aragoiko erregearen esanetara jarri, eta ondasun guztiak itzuli zizkioten. San Joan Jerusalemgoaren ordenako abadea izan zen, eta Garesko komentua eta erietxea eraiki zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diaemus youngi

***Diaemus youngi*** Diaemus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Desmodontinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Diaemus youngi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Felix Iriarte

**Juan Felix Iriarte Gaintza**, izengoitiz ***Berjinanto*** (Sunbilla, 1912ko urriaren 1a - Banka, Nafarroa Beherea, 1987ko otsailaren 15a), nafar bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Juan Felix Iriarte Sunbillan jaio zen, 1912ko urriaren 1ean. Bederatzi urte baizik ez zituela joan zen Aldudera bizitzera, baserri bateko mutil gisa lan egitera. 13 urterekin hasi zen bertso-kantari, Joanes Harriet aldudar bertsolariarekin. Hamasei urte zituela, toberak eta kabalkadak kantatzen hasi zen, *Panpale*-rekin batera. 1936ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi, eta bosgarren gelditu zen Euskal Herrikoan. Bankara ezkondu zen 1938an, Beronika Ospitalekin. Ederki laketu zuen, zahartzaroan idatzitako bertso hauek erakustera ematen duten bezala:

**1**
Horra zer gauza xoragarriak zeru azpiko izarrak

Gau ilunean behatzen bada ikusten dira bakarrak

Bi koloretan ageri dira urreak ta zilarrak

Horiek oro eginak ditu Jainko Jaunaren indarrak

**2**
Huna Bankako herri pollita izar eder bat iduri

Oihanetako xori guziak arbolen puntan kantari

Mendietako erreka hetan arrain pollitak igeri

Bankan zoin urus bizi giren gu hortarikan da ageri

**3**
Udaberrian sortuko dira mendi gainetan loreak

Bazter guziak xoratzen ditu berduraren koloreak

Bai eta ere arboletarik xorittoen amoreak

Nik ere kantuz igortzen ditut herriaren ohoreak

**4**
Itsasorikan ez dugu bainan baditugu hor mendiak

Elgarren kantu besarka daude ttipiak eta haundiak

Heien gainean alhatzen ari behiak eta ardiak

Gain hei(e)tako sorotan berriz behorrak eta zaldiak

**5**
Bihotz guziak alegeratzen primaderako fazoinak

Zelaietarik mendi gainerat heldu zaizkigu artzainak

Bide hegian esnez beterik ikusten dira bidoinak

Uda eder bat pasatzen dute laguntzen batu sasoinak

**6**
San Migeletik San Martinerat Bankako mendi gainetan

Ihiztariak gorderik daude beren harmak eskuetan

Uso gaixoak hor heldu dira nekaturikan airetan

Eta ainitzak lurreat doaz pentsatu ere gabetan

**7**
Bankako mendi gainetarikan urrun egiten da soa

Alde batetik Adour ibaia bertzetikan Bidasoa

Miraila baten pare han dago aitzinean itsasoa

Begi luzekin behatzen bada Euskadi oso osoa

**8**
Berrogei eta hamar urte du Bankan bizitzen nizala

Bizkar gainean jarri zait orai adin handiko itzala

Hau bururatu behar dut orai hasia dutan bezala

Gure Jainkoak bankar guzier graziak ixur ditzala

Plaza anitzetan aritu zen kantuz, Ipar Euskal Herrian gaindi, baita zahartzaroan ere. 1950ean hirugarrena izan zen Teodoro Hernandorenak antolatutako Euskal Herriko txapelketan, eta 1951n zazpigarrena.  1987ko otsailaren 15ean hil zen Bankan.

## Txapelketak 
* 1936ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan txapelduna.
* 1936ko Bertsolari Txapelketa Nagusia: bosgarrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Felix Iriarte "Berjinanto", BDB Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus
* Bankako bertsulari ohien koblak, Bankarrek bilduak eta 2013ko uztailaren 13ko omenaldi egunean kantatuak, eke.eus
Samuel de Champlain

**Samuel de Champlain** (frantsesez  ahoskatua, **Samuel Champlain** jaioa; (Brouage, 1567ko abuztuaren 13a - Quebec, 1635ko abenduaren 25a) frantziar esploratzaile eta kolonizatzailea izan zen. Espainiako koroaren zerbitzuan zegoela, Antilletara eta Mexikora abiatu zen 1599an. Kartografia ikasi ondoren, Aymar de Chaste almirante orde frantsesak Kanadara bidali zuen 1601. urtean. 

Quebec Hiria sortu zuen 1608an. Frantsesen jarrera harroak San Laurendiko euskaldunak sumindu zituen, eta 1608an hura hiltzeko ahalegina egin zuten Quebec sortzean. Konplotak porrot egin zuenez, euskaldun marinel asko hilarazi zituen bertan. Gerora, Ottawa ibaia, Nipissing, Huron, Ontario eta Champlain aintzirak esploratu zituen 1615-1616 urteetan.
## Erreferentziak
Mikhail Fokin

**Mikhail Mikhailovich Fokin** edo **Mikhail Fokin**, errusieraz Михаил Фокин (San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1880ko apirilaren 23a - New York, AEB, 1942ko abuztuaren 22a) errusiar dantzari eta koreografoa izan zen.

## Biografia 
1889an, Mariinski antzokiko Ballet Eskola Inperialean sartu zen, eta hamar urte geroago graduatu. 1904ean dantzari bakarlaria zen eta hurrengo urtean eskolaren irakaslea. San Petersburgon dantzari zela, ez zuen gustuko bere garaiko balleta, bere ustez adierazkorragoa izan behar baitzuen eta ez hain mekanikoa. Vera Fokina ballet dantzariarekin ezkondu zen, eta seme bat izan zuten, Vitale Fokine.

1905ean, Camille Saint-Saens-en *Animalien* *Aratusteen* parte den *Beltxargaren* erritmoan dantzatzen den *Beltxargen heriotzaren* koreografia sortu zuen, Anna Pavlovarentzat bereziki.

1909an, Diaghileven enpresariaren balletean sartu zen koreografo. Diaghilevekin hainbat emankizun egin ondoren, hark nahiago izan zuen Vatslav Nijinski, eta, horren ondorioz, Fokin banandu egin zen ballet-enpresariarengandik. 

1923an, Errusiako Iraultzarekin batera, Estatu Batuetan mugitu zen.

## Irudi Galeria 

Fitxategi:Michel Fokine, Arlequin.jpg|alt=
Fitxategi:Michel Fokine in Kleopatra at Kungliga Operan 1913 - SMV - NF039.tif|alt=
Fitxategi:Michel Fokine in Scheherazade at Kungliga Operan 1914 - SMV - NF046.tif|alt=
Fitxategi:Harvard Theatre Collection - Fokine, MS Thr 414.2 (44).jpg|alt=

## Ikusi ere 
* Anna Pavlova
* Vera Fokina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacopo della Quercia

**Jacopo della Quercia** (Quercia Grossa, Siena, Italia, 1374 &ndash; Bolonia, Italia, 1438ko urriaren 20a) eskultorea izan zen, XV. mendearen hasierako italiar eskultorerik onenetakoa. Carrettoko Ilaria noblearen hilobia egin zuen Luccako katedralean 1406an, eta Sienako San Giovanniko bataiarriko brontzezko erliebeak, 1417an. Molde gotikoan hezitako eskultorea izan arren, Michelangeloren obra iragartzen dute Querciaren lanen bizkortasunak eta mugimenduak.

## Erreferentziak
Jacques Jasmin

**Jacques Jasmin** —jaiotza-izenaz **Jacques Boé**, okzitanieraz, **Jacme Boèr**, eta izengoitiz **Jasmin** eta **Jansemin**— (Agen, Okzitania, 1798ko martxoaren 6a - Agen, Okzitania, 1864ko urriaren 4a), okzitaniar poeta izan zen.

## Biografia 
Okzitaniera erabili zuen bere lanetan, eta okzitanierazko literatura bultzatu zuen bizitza guztian. Jende xehea eta leku apalak izan ziren haren olerkietako protagonista nagusiak. Ospe handia izan zuen haren obrak Parisen ere.

Lan nagusiak hauek dira: *Charivari* (1825, *Zalaparta*), *Las Papillotos* bilduma (1835-1863, *Pinpilinpauxak*).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jasmin (Parisko metroa)
William Hewlett

**William Hewlett** (Ann Arbor, Michigan, 1913ko maiatzaren 20a - Palo Alto, Kalifornia, 2001eko urtarrilaren 12a) Estatubatuar asmalaria izan zen.

Hewlett-Packard konpainia sortu zuen David Packardekin batera (1938). Ordenagailu txikiagoak egiten lagundu zuten, lehenengo konputagailuek etxe osoak hartzen baitzituzten. 1972an, HP-35 egin zuen, ordenagailu handiek adinako ahalmena zuen eskuko kalkulagailua. Izugarrizko arrakasta izan zuen. Hura izan zen ordenagailu pertsonalen hasiera.
## Erreferentziak
Claude Ollier

**Claude Ollier** (Paris, 1922ko abenduaren 17a - 2014ko urriaren 18a) frantses eleberrigilea izan zen. *Nouveau roman* eskolako idazle nagusietako bat da; objektibotasuna eta ohiko kontakizun moldeetatik ihes egin nahia dira haren lanen ezaugarri nabarmenenak.

Marokon bizi izan zen urte askoan, administrazio-karguen arduradun. Haren lan nagusiak:* La mise en scène *(1958),* Le maintien de l´ordre *(1961), *Eté indien* (1963),* Enigma* (1973),* Fuzzy sets* (1975), *Marrakch Medine* (1980), *Une histoire illisible* (1986), *Feuilleton* (1990), *Enigma* (1995), *Missing* (1998), *Qatastrophe* (2004), *Hors-Champ* (2009).

## Erreferentziak
Max Hermann Pechstein

thumb|320 px|alt=Max Hermann Pechstein|Max Hermann Pechstein, bere etxean (1915)

**Max Hermann Pechstein** (Zwickau, 1881eko abenduaren 31 &ndash; Berlin, 1955eko ekainaren 29a) alemaniar margolari eta marrazkigilea izan zen.

1906an, Die Brücke espresionista-taldean sartu zen. Gero, Italiara eta Parisa joan zen, eta, 1908an, Berlinen hartu zuen bizilekua. Ikuspegiei eta irudi biluziei esker egin zen ospetsu. 1914an, Palau uharteetara joan zen, eta gai exotikoak erabili zituen pintatu zituen koadroetan. Naziek gaitzetsi egin zituzten Pechsteinen obrak.

## Erreferentziak
Raga

[thumb|Raga-emanaldia, [XIX. mendea|XIX. mendeko pintura]]

**Raga**, Indiako eta Pakistango musikan, poesia-gai batean oinarritutako doinu-modua da, bat-batean jardunez jotzen dena gehienetan, nota-multzo jakin bat eta erritmo eredu jakin bat erabiliz.

Ragak ordu jakinetan jotzen dira, aldarteak adieraziz, eta raga bakoitzari egoki zaizkion musika-tresnez. Mendebaldeko entzuleak modu minorraren eta maiorraren arteko berezitasunak atzeman ditzake ragetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raffi

**Hagop Melik Hagopian** (; Payajik, Persia, 1835 &ndash; Tbilisi, Georgia, 1888ko maiatzaren 6agreg./apirilaren 25ajul.), Raffi () ezizenaz ezaguna, armeniar idazlea izan zen. Armeniako iragan oparoan eta ohituretan oinarritutako eleberriak idatzi zituen. Armeniar abertzaletasunaren sinbolotzat hartua da. *Mshak* errusiar-armeniar egunkariko artikulugilea izan zen. Obra nagusiak: *Jalaleddin* (1878), *Leloa* (1880), *David Bek* (1880), *The Golden Cockerel* (1882, *Urrezko oilarra*), *Sparks* (1883-1890) eta *Samuel* (1885).
## Erreferentziak
Brachyphylla cavernarum

***Brachyphylla cavernarum*** Brachyphylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Brachyphyllinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Brachyphylla cavernarum'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Totila

**Totila** (? - Kaprara, Perugia, 552) ostrogodoen erregea izan zen 541etik 552ra. Erarikoren oinordekoa zen. 541ean hautatu zuten errege eta berehala Italia mendean hartua zuten greziarrei eraso zien. Toskana, Unbria eta Napoli beretu ondoren, bi aldiz menderatu behar izan zuen Erroma, 546an eta 550ean. Gero Korsika, Sardinia eta Sizilia beretu zituen. Narses jeneralak hil zuen Busta Gallorumeko guduan.
## Erreferentziak
Gilles Aillaud

**Gilles Aillaud** (Paris, Frantzia, 1928 &ndash; 2005) margolaria, eszenografoa, poeta eta antzerkigilea izan zen. Emile Aillauden semea. Kaiolan sartutako animalien inguruko koadroak margotu zituen luzaroan, alienazio sozialaren sinbolo gisa. Eduardo Arroyorekin eta Antonio Recalcatirekin hainbat obra margotu zituen 1960ko hamarkadan. Antzerkigintzari dagokionez, *Vermeer eta Spinoza* obra idatzi zuen; poesian, berriz, aipagarria du *Goizeko iluntasun urdinean.*

## Erreferentziak
Tunika

thumb||Langile erromatar bat, tunika jantzita

**Tunika** antzinako  soineko zabala eta luzea, soingainekoaren azpian alkandora gisa eramaten zena. Orokorrean forma sinplea du eta hanketaraino iristen da. oso ohikoa izan zen antzinako herrialdeetan.

Antzinako Grezian, kolore distiratsuz tindatzen ziren, edo zuriak ziren, bestela. Lazedemoniarrek tunika gorriak janzten zituzten gerrarako, odola ez nabarmentzearren.

Antzinako Erroman, tunika barne-jantzi gisa eramaten zen. Erromako herritarrek eta herritar-kategoria ez zutenek ere erabiltzen zuten. Herritarrek togaren azpian erabiltzen zuten ospakizunetan. Tunikan zerrendak erantsi ohi ziren eta bestelako apaingarriak, erabiltzaileak gizartean zuen maila adierazteko. Senatariek eta patrizioek zerrenda purpura zabal batez hornitu ohi zuten beren tunika.
thumb|Tunika. V. mendekoa seguruenik.
Erdi Aroan kolore askotako tunikak eramaten ziren. Normandoek eta bikingoek erabili zuten eta Erdi Aroan gizonek erabiltzen jarraitu zuten. Norvegian, XVII. mendera arte erabili zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Philippe Friedmann

**Georges Philippe Friedmann** (Paris, 1902ko maiatzaren 13a - 1977ko azaroaren 15a), frantses soziologoa izan zen. Jean Fourastié-ren jarrera baikorren kontra azaldu zen; gizarte industrialean lanaren antolaketak gizatasuna galarazten duela esaten du. *La Fin du peuple juif *(1966, *Judu herriaren amaiera*) liburuan soziologia-ikerketa bat egin zuen, eta gizonaren etorkizunari buruzko moral eta filosofia gogoeta *La Puissance et la Sagesse*, (1971, *Indarra eta jakituria*) liburuan.

## Erreferentziak
Gala Plazidia

**Gala Plazidia** () (Konstantinopla, 388/392 &ndash; Erroma, 450eko azaroaren 27a) Antzinako Erromako enperatriza izan zen.

## Biografia 
Teodosio I.a Handiaren alaba eta Honorio enperadorearen arreba zen. 410ean, bisigodoek Erroman sartu zirenean bahitu zuten, eta 414an haien errege Ataulforekin ezkondu zen Narbonan. Hurrengo urtean Ataulfo hil zuten, eta Gala Plazidia erromatarrei itzuli zieten. 417an Konstantzio III.a izango zenarekin ezkondu zen. Hura hil zenean, bere seme Valentiniano III.a enperadoretzat onarrarazi zuen eta, hura adin txikikoa zela, bera izan zen enperadoreordea. Aldi hartan eta semea enperadore zela ere, eragin handia izan zuen. Eliza kristauaren aldekoa zen, eta Leon I.a aita santuari Eutikeren heresiaren aurka lagundu zion. Ravennan eliza asko eraikiarazi zituen, horien artean Gala Plazidiaren mausoleoa deiturikoa, lehen garaiko bizantziar mosaiko ederrak gordetzen dituena.

## Erreferentziak
Ruth Benedict

**Ruth Benedict**, jaiotzez **Ruth Fulton** (New York, AEB, 1887ko ekainaren 5a - New York, 1948ko irailaren 17a) Estatu Batuetako antropologoa izan zen.

## Biografia 
1923an, doktore egin zen Columbiako Unibertsitatean. 1925etik 1939ra, *Journal of American folklore* eman zuen argitara. Kulturaren eta nortasunaren arteko loturak eta zerikusiak aztertu zituen.

Lan aipagarrienak hauek dira: "Gizona eta kultura" (1934), "Zuñien antropologia" (1935), "Antropologia eta giza zientziak" (1948).
## Erreferentziak
Basotho

**Basotho**a Afrika beltzeko etnia da. Afrikako hegoaldean bizi dira XV. mendeaz geroztik, eta bantu familiako hizkuntza dute (sesothoa). **Sotho** ere deitu izan zaie etnia horretako kideei. Vaal eta Zambezi ibaien arteko lurraldeetan, Kalahariko eremuaren mendebaldean bizi dira. XX. mendeko gerren ondorioz, zenbait talde antzinako Basutolandiako (egun, Lesotho) mendietara baztertu ziren, eta gaur Lesotho estatuko gizatalde nagusia dira. Lesothon 1,8 milioi basotho bizi dira, eta Hegoafrikar Errepublikan, 3,5 milioi.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Klement Gottwald

**Klement Gottwald** (Dedice, Moravia, 1896ko azaroaren 23a – Praga, 1953ko martxoaren 14a) txekiar politikaria izan zen . Txekoslovakiako Alderdi Komunistan sartu zen, hura sortu zenean (1921). 1929an, alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten, eta, Bigarren Mundu Gerran, erbesteraturik bizi izan zen Sobietar Batasuna zenekoan. 1948an, komunistak agintera eraman zituen estatu-kolpea prestatu zuen, eta Txekoslovakiako Errepublikako lehendakari izan zen Benesen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brachyphylla nana

***Brachyphylla nana*** Brachyphylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Brachyphyllinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Brachyphylla nana'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Oberon (satelitea)

**Oberon** astronomian, Urano planetaren bosgarren satelitea da. William Herschelek aurkitu zuen 1787. urtean. Uranotik 632.000 km-ra dago, eta ardatzaren inguruan bira osoa emateko hamahiru egun, hamaika ordu eta zazpi minutu behar ditu. 1.630 km inguruko diametroa du. Ur izoztuz, metano izoztuz eta solidoez osatua dela diote. Krater asko ditu. Ipar Europako mitologian, bestalde, iratxoen erregea, Titaniaren senarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uranoren sateliteak
* Oberon (mitologia)

## Kanpo estekak
Ben Shahn

**Ben Shahn** (Kaunas, 1898ko irailaren 12a - New York, 1969ko martxoaren 14a) Errusian jaiotako Estatu Batuetako pintorea izan zen.

1906an, Amerikara joan zen bere familiarekin. Gaztetan, litografia-enpresa batean lan egin zuen, eta New Yorkeko marrazki-akademian ikasi zuen. Ikuspegi errealista landu zuen: grafismo garbia, kolore argiak eta xehetasunetarako zaletasuna. Obra nagusiak hauek dira: *Sacco and Vanzetti* auzirari buruzko saila (1931-1932) eta *Handball* (1939).

thumb|alt=Sacco and Vanzetti|*Sacco and Vanzetti* (Sirakusa), Ben Shahn
## Erreferentziak
Urtikaria

**Urtikaria** edo **hatz-mina** larruazalaren eta zenbait ehunen eritasuna da, babalarru ugari eta azkura eta erresumina sorrarazten dituena.

Mugatua edota orokorra izan daiteke. Gehienetan ez da larria, baina, laringeari erasoz gero, itomena eragin dezake.

Zenbait intsekturen ziztadak sor dezake urtikaria, eta horrelakoa, behin sendatuz gero, ez da berriz agertzen, baina elikagairen edo botikaren batek eragina izan ohi da gehienetan (jatorri alergikoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesc Rius

**Francesc Rius Camps** (Esparreguera, 1941) kataluniar arkitektoa da.

Bartzelonako Arkitektura Goi Eskola Teknikoan egin zituen ikasketak (1967). Gero, eskolak eman zituen han bertan. 1977an, arkitektura-estudio batean hasi zen lanean, Esteve Bonell eta Enrique Regoren laguntzaile gisa. Aurrerago, estudioko bazkide egin zen. Lan aipagarrienak: Hortako belodromoa, Badalonako saskibaloi-pabiloia eta Bartzelonako Olinpiar hiriko etxebizitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodoro Olarte Aizpuru

**Teodoro Olarte Aizpuru** (Gasteiz, Araba, ? - Miranda Ebro, Espainia, ) industrialaria eta politikaria izan zen. Ezker Errepublikanoa alderdikoa zen. Arabako Diputazioko ahaldun nagusia izan zen, 1931-1933 eta 1936 urteetan. Euskal Udal Batzarreko lehendakaria izan zen Gasteizen (1933), eta 1936ko Euskadiren Autonomia Estatutuaren aldeko batzordeko kidea.

Gerra Zibila piztu zenean, 1936ko uztailaren 18an, atxilo hartu zuten faxista matxinatuek; eta irailaren 18an, Baia ibaiaren ertzean, Miranda Ebron, Bruno Ruiz de Apodakaren partidek fusilatu zuten.

## Erreferentziak
Ekialdeko Mendikatea

**Ekialdeko Mendikatea** () Hego Ameriketako Ande mendien ekialdeko mendikatea da, Venezuelatik Boliviaraino iristen dena. Bolivian Cochabamba, Tres Cruces, Real (Ilimani, 6.882 m, eta Illampu, 6.650 m), Muñecas eta Apolobamba mendi-multzoak ditu; Perun Quenamari izotz-eremua; Ekuadorren Cotopaxi (5.943 m), Antisana eta Sangay sumendiak; Kolonbian Nevada del Cocuy (5.493 m) eta Perijá mendikateak, eta Venezuelan Méridako mendikatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Assiniboin

**Assiniboin** edo **Assiniboinen herria** Siux familiako indiar herri batekoez esaten da (Mississippi aldeko siuxak). Mintzairaz dakota herriari loturik ageri badira ere, aspaldi bereizi ziren haiengandik. Winnipeg aintziraren inguruko lurraldeetan bizi ziren, baina mendebaldera alde egin behar izan zuten, Kanadako Saskatchewan eta Assiniboine ibai-haranetara. Egun, Albertako (Kanada) eta Montanako (AEB) erreserbetan bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faida

**Faida** mendekuan oinarritzen zen gerra-mota izan zen, antzinako germaniarrek beren artean erabiltzen zutena. Iraindutako pertsonak, mendekatzen ez bazen, ohorea galtzen zuen. Gerora, inori egindako kaltea sari baten bidez ordaintzen zen, eta azken bide hori gailendu zitzaion faidari. Hala ere, Erdi Aroaren hondarreraino iraun zuten faidaren aztarnek. Korsikako *vendetta*, adibidez, faidaren antzeko zerbait da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Joaquín Fernández de Lizardi

**Jose Joaquín Fernández de Lizardi** (Mexiko Hiria, 1776ko azaroaren 15a - *ib.*, 1827ko ekainaren 21a) Mexikoko eleberrigilea izan zen. Hego Amerikako lehen eleberria idatzi zuen: *Periquillo Sarmiento* (lau alekoa, 1816tik aurrera). *Don Castrín de la Fachenda* argitaratu zuen 1832an, idazlearen obrarik onena. 1812an hasi zen *El Pensador Mejicano* agerkari liberala argitaratzen, eta goitizen horixe jarri zioten idazleari garaikideek. Mexikoko burujabetasunaren alde borrokatu zen.

## Erreferentziak
Guillaume Farel

**Guillaume Farel** (Les Fareaux, Gap, Frantzia, 1489 &ndash; Neuchâtel, Suitza, 1565eko irailaren 13a) Erreforma Protestantearen zalea izan zen. Lefèvre d'Étaplesen ikasle izan ondoren, Erreformaren doktrinak onartu, eta Basilean lehenik eta Estrasburgon gero bilatu zuen babesa. Berriro Suitzara itzuli zenean, Zwingli erreformatzailearen ideien eragina jaso zuen. Guillaume Farel izan zen, Kalbinekin batera, Genevan Erreforma onarrarazi zuena. Gero, Neuchâtela erretiratu, eta han hil zen.

## Erreferentziak
Furo

thumb||alt=cc-by-sa-3.0|Furo tradizional pribatu bat
**Furo** (風呂) edo **ofuro** (お風呂) japonieraz "bainua" esan nahi duen hitza da. Japoniako bainu bero berezi baten izena (43&nbsp;°C edo gehiagokoa), gorputzeko tentsioen lasaigarri gisa hartzen dena. Etxeetako ohitura ere bada furo bainua; familiako kide guztiak bainatu ohi dira hurrenez hurren, etxeko zaharrenaren ondoren. Bainu-etxe publikoetan, 10 lagun baino gehiago sartu ohi dira bainu bakoitzean. Garbitasuna zaintzearren, garbitu egin behar da gorputza bainuan sartu aurretik.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hervé Guibert

**Hervé Guibert** (Saint-Cloud, 1955eko abenduaren 14a - Clamart, 1991ko abenduaren 27a) frantses argazkilari eta idazlea izan zen. Argazkilaritza eta literatura elkarri uztarturik landu zituen, eta argazkilaritza izan zen, hain zuzen ere, bere liburuetako osagai edo gai nagusia: *L´image fantôme* (1981, *Mamu irudia*), *Le seul visage* (1984, *Aurpegi bakarra*), *Les chiens* (1982, *Zakurrak*), *A l´ami qui n´ma pas sauvé la vie* (1990, *Bizitza salbatu ez didan lagunari*).

## Erreferentziak
Mixel Itzaina

**Mixel Itzaina Urrutia** —izengoitiak: *Errola*, *Baxenabartarra*— (Aldude, Nafarroa Beherea, 1933ko otsailaren 19a - 2025eko ekainaren 12a) euskal idazlea eta bertsolaritzaren sustatzailea izan zen. Bertsularien Lagunak elkartearen sortzaileetako bat (1980. urtean), eta Mixel Labéguerieren hurbileko laguntzailea. Besteak beste, Xalbador bertsolariaren biografia idatzi zuen.

## Bizitza 
Baionan egin zituen ikasketak. Ogibidez, Kanboko (Lapurdi) udaleko idazkaria izan zen, 30 urtez. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1967ko abuztuaren 25ean; eta euskaltzain ohorezko, 2014ko maiatzaren 30ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Albert John Lutuli

**Albert John Lutuli** (Bulawayotik hurbil, Hego Rhodesia, 1898 &ndash; Stanger, KwaZulu-Natal, Hego Afrika, 1967ko uztailaren 21a), **Mvumbi** zuluerazko izenaz ere ezaguna, Hegoafrikako politikaria izan zen. Zulu herriko buruzagia zen, eta Afrikako Kongresu Nazionaleko (ANC) lehendakari hautatu zuten (1952-1960). Apartheidaren aurka borrokatu zen, baina bortizkeriari uko eginez. Hamaika aldiz atxilotu zuen Hego Afrikako Gobernuak. 1960an, Bakearen Nobel saria jaso zuen. 1967an hil zen, tren batek harrapatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Mabillon

**Jean Mabillon** (Saint-Pierremont, Frantzia, 1632ko azaroaren 23a - Paris, Frantzia, 1707ko abenduaren 27a) frantziar  historialari beneditarra eta diplomatikaren sortzaile izan zen.

## Biografia 
Antzinako eskuizkribuei buruzko azterketak eta argitalpen kritikoak egin zituen lehenetakoa izan zen. Bere nagusiek eskatuta, Daniel van Papenbroeck jesuita bolanistak, Saint-Denisko abadiako zenbait foruren benetakotasuna zalantzan jartzen idatzitakoari erantzunez, *De re diplomatica* (1681, "Diplomatikaz") idatzi zuen, bere biziko garrantzia hartuko zuen lana, ondorengo historiografian.. Liburu horretan, dokumentuak benetakotzat egiaztatzeko eta datatzeko baliabideak proposatu zituen, 
merovingiar diplomak alderatu zituen elkarren artean edo garai desberdinetako beste testu batzuekin, XIV eta XV mendeetakoak, bere lan horrek diplomatika eta paleografia latinoa sortu zituen.

Ondoren, Colberten babespean, Borgoinara (1682) bidaiatu zuen, gero Suitza eta Alemaniara (1683) koroaren historiari buruzko dokumentuak bildu eta autentifikatzeko, eta ondoren Frantziako Elizarenari buruzkoak. Misioaren helburua alemaniar monasterioetatik frantziar politikarako interesgarriak ziren dokumentuak kopiatzea eta Rhineko liburutegietan monarkiari buruz zeuden dokumentuen zerrenda egitea zen. Reimseko artzapezpiku Charles-Maurice Le Tellier ere Mabillonen miresle handia bihurtu zen, eta 1685ean erregeak Italiako liburutegi nagusiak bisitatzeko ardura eman zion, Errege Liburutegirako liburuak eta eskuizkribuak eskuratzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mabillon (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
Phyllonycteris aphylla

***Phyllonycteris aphylla*** Phyllonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllonycterinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Phyllonycteris aphylla'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Paula Newby-Fraser

**Paula Newby-Fraser** (Harare, ) zimbabwetar atleta da. Triatloi-probetan ari izan da gehienbat, eta munduko kirolari osoenen artean dago. 1985ean hasi zen triatloi-probetan parte hartzen. Zortzi aldiz irabazi ditu era horretako txapelketak (1986, 1988–1989, 1991–1994 eta 1996). Hawaiko Ironman Txapelketan emakume batek triatloi proba batean inoiz lortu duen markarik onena egin zuen: 8 ordu, 55 minutu eta 28 segundo.

## Erreferentziak
Joan March

thumb|260px|Juan March Fundazioa, Madril

**Joan March i Ordinas** (Santa Margalida, Mallorca, Katalan Herriak, 1880ko urriaren 4a - Madril, Espainia, 1962ko martxoaren 10a) espainiar enpresari, kontrabandista, politikari, finantza-gizon eta filantropoa izan zen. Pertsona erabakigarrietako bat izan zen 1936ko uztaileko estatu kolpea piztu zenean, matxinada faxista Espainian zabaldu eta indartzeko.

## Biografia 
Primo de Riveraren diktaduraren garaian, dirutza handia lortu zuen oso denbora gutxian March Hermanos enpresarekin, enpresa horrek baitzuen Marokora saltzen zen tabakoaren monopolioa.

Espainiako Gerra Zibilean, Francoren alde egin zuen, eta diru-laguntza handia eskuratu zuen hala. 1955ean, Juan March Fundazioa sortu zuen, kultura bultzatzeko.

## Erreferentziak
Richard Rodgers

**Richard Charles Rodgers** (New York, AEB, 1902ko ekainaren 28a - New York, AEB, 1979ko abenduaren 30a) Estatu Batuetako musikagilea izan zen.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|Richard Rodgers pianoa jotzen eta [Lorenz Hart (1936).]]

Estatu Batuetako musika-komedia famatuak idatzi zituen, Lorenz Hart eta Oscar Hammerstein II.a testugileekin batera. Bi Pulitzer sari irabazi zituen.

Azpimarratzekoak dira, besteak beste: *The Girl Friend* (1926, *Neskalaguna*), *Pal Joey* (1940), *Oklahoma* (1943), *Carousel* (1945), *South Pacific* (1949) eta *The King and I* (1951, *Erregea eta ni*).

## Erreferentziak
Samandar Inperioa

**Samandarra** 874-999 bitarteko urteetan Persian agindu zuen dinastia izan zen. Saman Khudak, Samango jaunak, sortu zuen dinastia, eta, Nasr ibn Ahmaden garaian (913-942), Transoxiana, Khorasan, Seistan eta Tabaristan aldera zabaldu zen inperioa. Bukhara izan zuten hiriburu samandar dinastiako erregeek. Samandar agintariek arteak, zientziak eta literatura bultzatu zituzten bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igor Tamm

**Igor Evgenievitx Tamm** (; Vladivostok, Errusiar Inperioa, 1895eko uztailaren 8a - Mosku, Sobietar Batasuna, 1971ko apirilaren 12a) errusiar fisikaria izan zen.

## Biografia 
1932an, Heisenbergek atomoaren nukleoaren osaketari buruz proposatu zuen hipotesia frogatu zuen. 1937an, Txerenkovek aurkitutako efektuaren teoria frogatu zuen Ilia Frankekin batera, eta karga handiko partikula materiadunen mugimendua aztertu zuen. 1958an, Fisikako Nobel saria irabazi zuen Frank eta Txerenkov zientzialariekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Christen Asbjørnsen

**Peter Christen Asbjørnsen** (Christiania, egun Oslo, 1812ko urtarrilaren 15a - Oslo, 1885eko urtarrilaren 6a) norvegiar idazlea izan zen. Jörgen Moerekin batera, Norvegiako elezaharrak bildu, eta hainbat liburutan eman zituen argitara 1842tik 1871ra (*Herri ipuin norvegiarren bilduma*, *Mendi-izpirituen elezaharrak Norvegian*). Norvegiako aho-literaturaz eta herri-ipuinez Peter Asbjørnsenek eginiko bildumek ohorezko lekua hartu dute norvegiar literaturan.

## Erreferentziak
Carpetbagger

thumb|
**Carpetbagger** (Ingelesez: *carpet bag*, «bidaia-hatua»). Estatu Batuetan, Sezesio Gerra ondoren, hegoaldeko biztanleek iparraldetik etorritako abenturazaleei eman zieten erdeinuzko izena. Arraza zuriko pobreak ziren gehienak; agintari federalek emandako legeez baliatu ziren (salerosketa librea), eta beltzak zurien aurka altxarazi zituzten. Desagertu egin ziren, ezkutuko elkarte arrazisten eraginez (Ku Klux Klan).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugo de Vries

**Hugo de Vries** (Haarlem, 1848ko otsailaren 16a - Lunteren, 1935eko maiatzaren 21a) Herbehereetako botanikaria izan zen.

Amsterdamgo Unibertsitateko irakasle izendatu zuten 1878an, eta hogeita hamar urtez aritu zen kargu horretan. Landareen hazierari buruzko teoria berria proposatu zuen, mutazioaren fenomenoa frogatu zuen, eta teoria horren ikerketa metodikoak bideratu zituen 1886tik aurrera. Harena da *Die Mutationstheorie* (1901-1903, *Mutazioen teoria*) lan garrantzitsua.

## Erreferentziak
Charles-François Dumouriez

**Charles-François Dumouriez** —izengoitia: ***Charles François Du Perier***— (Cambrai, Frantzia, 1739ko urtarrilaren 26a - Turville Park, Oxfordshire, Ingalaterra, 1823ko martxoaren 14a) Frantziako Armadako jeneral izan zen. Valmyko (1792) eta Jemmapesko garaipenak lortu zituen, prusiarren aurka lehena eta austriarren aurka bigarrena. Belgika menderatu ondoren, Herbehereak konkistatu nahi izan zituen; alabaina, Neerwindengo gudua galdu zuen 1793an, eta jeneral kargua kendu zioten horregatik. Ingalaterrara erbesteratu zen gero.

## Erreferentziak
Bernardo Gabiola Lazpita

**Bernardo Gabiola Lazpita** (Berriz, 1880ko abuztuaren 20a - Madril, 1944ko urtarrilaren 24a) bizkaitar organo-irakasle eta musikagilea izan zen.

Madrilen eta Bruselan egin zituen Musikako ikasketak. *Orfeón Durangués* deituriko abestaldea sortu zuen 1918. urtean. Sari ugari jaso zituen bere bizitzan zehar ondu zituen obrei esker; *Humorística* (1908), *Errondarijak* (1909) eta *Himno al árbol* dira ezagunenak. Madrilgo Kontserbatorioko Organo Katedra lortu zuen, 1912. urtean.

## Erreferentziak
Jose Antonio Ormaolea

**Jose Antonio Ormaolea Gandiaga** (Elantxobe, Bizkaia, 1912 &ndash; Bartzelona, Katalunia, 1984) bizkaitar margolaria izan zen.

## Biografia 
Ginean bizi izan zen 1934-1945 urteetan, eta 1971. urtean ekin zion pinturari.

Bartzelonan, Bilbon, Madrilen, Donostian eta Gasteizen egin zituen erakusketa aipagarrienak. Geometrian eta kolorean oinarritutako paisaiak landu zituen nagusiki.

Lan garrantzitsuenak: *Bilbao*, *Elantxobe*, *Motrico*, *Txagabia*, *Abaurrea* eta *Tejados y muelles de Elantxobe*.

## Erreferentziak
Luis Federico Leloir

**Luis Federico Leloir** (Paris, Frantzia, 1906ko irailaren 6a - Buenos Aires, Argentina, 1987ko abenduaren 2a) frantses jatorriko biokimikari argentinarra izan zen.

## Biografia 
Kimikako ikasketak Buenos Airesen, Ingalaterran eta Estatu Batuetan egin ondoren, Buenos Airesen hartu zuen bizilekua. Hiri hartako unibertsitateko Biokimika Sailaren zuzendari izan zen 1964az geroztik. Gluzidoen metabolismoan parte hartzen duten gai ugari bakartu zituen. 1970ean, Kimikako Nobel saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anoura caudifer

***Anoura caudifer*** Anoura generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Anoura caudifer'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Agustín Moreto

**Agustín Moreto y Cabaña** (Madril, 1618ko apirilaren 9a - Toledo, 1669ko urriaren 28a) espainiar idazlea izan zen. Antzerki-lanak idatzi zituen batez ere, Lope de Vegaren ildotik. Filipe IV.aren gorteko olerkari izan zen. Lan lirikoak, sakramentu-autoak, laudorioak, dantzak, mojingak eta entremesak idatzi zituen, baina komediek eman zioten ospe handiena (ehundik gora komedia idatzi zituen). *El desdén con el desdén* (1654) obra hartzen da Moretoren lan nagusitzat.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gisèle Freund

**Gisèle Freund**, jaiotzez **Gisela Freund** (Berlindik hurbil, Alemania, 1908ko abenduaren 19a - Paris, Frantzia, 2000ko martxoaren 31) frantses argazkilaria izan zen, alemaniarra jatorriz.

## Biografia 
Idazleei egindako argazkiengatik da, batez ere, ezaguna; azpimarratzekoak dira, besteak beste, Colette, Joyce, Cocteau, Malraux eta Sartreri egin zizkien argazkiak. Bestalde, saio ugari idatzi ditu argazkilaritzaren zeregin sozialari buruz: *Le Monde et ma caméra* (1970), *Photographie et société* (1974) dira lan horietan artean aipagarrienak.
## Erreferentziak
Michael Redgrave

**Michael Redgrave** (Bristol, Ingalaterra, 1908ko martxoaren 20a - Denham, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1985eko martxoaren 21a) zinema-antzezlea izan zen. Nortasun handikoa zen: edozein rol antzezteko gaitasuna zuen. 1945ean, Cavalcantik zuzenduriko *Dead of Night* (1945, *Gaua hiltzean*) esketxean egin zuen antzezpenik onena, Fred pertsonaiaz. Bere fil apaigarrienak honako hauek dira: *The Importance of Being Earnest* (1952), *The Loneliness of a Long Distance Runner* (1962, *Luzeko korrikalariaren bakardadea*), *The Heroes of Telemark* (1965, *Telemarkeko Heroiak*) eta *Goodbye, Mr. Chips* (1969, *Agur, Chips jauna*).

## Erreferentziak
Jules Perrot

**Jules Joseph Perrot** (Lyon, 1810eko abuztuaren 18 &ndash; Paramé, 1892ko abuztuaren 19) frantses dantzaria eta koreografoa izan zen. Antzerki-talde ibiltariekin hasi zen lanean, eta Vestris dantzariarekin ondu zituen dantzako teknikak. *L´Aérien* ezizena jarri zioten, hain baitziren ikusgarriak haren jauziak. Europako antzoki ospetsuenetan dantzatu zuen, eta San Petersburgoko konpainiak kontratatu zuen 1848an. Bestalde, ballet ugariren koreografiaz arduratu zen.

## Obrak 

* 1836 : *Tarantella* (Londres)
* 1836 : *La Nymphe et le Papillon* (Viena)
* 1836 : *Le Rendez-vous* (Viena)
* 1838 : *Le Pêcheur napolitain* (Viena)
* 1838 : *Le Lutin* (Viena)
* 1838 : *Le Rendez-vous*, nouvelle version (Napoli)
* 1841 : *Giselle* (Paris)
* 1842 : *Le Pêcheur napolitain*, bertsio berria (Londres)
* 1842 : *Une soirée du carnaval* (Londres)
* 1843 : ''L'Aurore* (Londres)
* 1843 : *Ondine ou la Naïade* (Londres)
* 1843 : *Le Délire d'un peintre* (Londres)
* 1844 : *La Esmeralda* (Londres)
* 1844 : *Polka* (Londres)
* 1844 : *Zélia ou la Nymphe de Diane* (Londres)
* 1844 : *La Paysanne grande dame* (Londres)
* 1845 : *Éoline ou la Dryade* (Londres)
* 1845 : *Kaya ou l'Amour voyageur* (Londres)
* 1845 : *La Bacchante* (Londres)
* 1845 : *Pas de quatre* (Londres)
* 1846 : *Catarina ou la Fille du bandit* (Londres)
* 1846 : *Pas de trois* (Londres)
* 1846 : *Lalla Rookh ou la Rose de Lahore* (Londres)
* 1846 : *Le Jugement de Pâris* (Londres)
* 1847 : *Odette ou la Démence de Charles VI* (Milan)
* 1847 : *Pas de deux* (Londres)
* 1847 : *Les Éléments* (Londres)
* 1848 : *Faust* (Milan)
* 1848 : *Les Quatre Saisons* (Londres)
* 1849 : *La Filleule des fées* (Paris)
* 1851 : *La Naïade et le Pêcheur* (San Petersburgo)
* 1852 : *La Guerre des femmes* (San Petersburgo)
* 1853 : *Gazelda ou les Tziganes* (San Petersburgo)
* 1854 : *Faust*, bertsio berria (San Petersburgo)
* 1854 : *Marco Bomba* (San Petersburgo)
* 1855 : *Armida* (San Petersburgo)
* 1857 : *La Débutante* (San Petersburgo)
* 1857 : *La Petite Marchande de bouquets* (San Petersburgo)
* 1857 : *La Rose, la Violette et le Papillon'', d'après Petipa (San Petersburgo)
* 1858 : *Le Corsaire*, ondoren Joseph Mazilier (San Petersburgo)
* 1858 : *Éoline ou la Dryade*, bertsio berria (San Petersburgo)
* 1864 : *Gazelda*, bertsio berria (Milan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis-Jacques Thenard

Frantses kimikaria (La Louptière, 1777 - Paris, 1857). Kimikaren oinarriak azaltzen dituen obra garrantzitsu bat argitaratu zuen 1813-1816 bitartean, lau liburutan banatua. Metalen sailkapen berezi bat aurkeztu zuen, bere izena daraman urdin kolore-mota prestatzeko formula ezagutarazi zuen (*Thenard urdina*, portzelana koloreztatzeko erabiltzen dena), eta ur oxigenatua (1818) eta boroa aurkitu zituen.
## Erreferentziak
Tetrodo

thumb|Tetrodoa, 1963koa
[220px|thumb|eskuinera|Tetrodoaren [Ikur elektroniko|ikurra]]

**Tetrodoa** lau elektrodoko balbula edo hodi elektronikoa da, anodo batez, katodo batez eta bi saretxoz osatua dagoena.

Sare batek kontrol-elektrodoarena egiten du; besteak, berriz, pantaila elektrostatikoarena egiten du, eta, kontrol-sarearen eta anodoaren artean jarrita, biak bereizten ditu. Hala, anodo-katodo erresistentzia txikitu egiten da, eta murriztu egiten dira bi elektrodoen arteko kapazitate-efektuak.

Lehen Mundu Gerraren garaian asmatu zen. Triodoa baino irabazi handiagoa ematen du. Gainerako hodi elektronikoak bezala, gaur egun oso-oso gutxi erabiltzen da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Brockden Brown

**Charles Brockden Brown** (Filadelfia, AEB, 1771ko urtarrilaren 17a - Filadelfia, AEB, 1810eko otsailaren 22a) Estatu Batuetako eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Godwin eta Condorcet idazleen eragin handia izan zuen. Hauek dira lan aipagarriak: *The dialogue of Alcuin* (1797, *Alcuinen elkarrizketa*, emakumezkoen eskubideen aldeko lana), *Wieland* (1798), *Ormond or the secret witness* (1799, *Ormond edo lekuko ezkutua*), *Arthur Mervyn* (1800-1801), *Edgar Huntly* (1800) eta *Clara Howard and Jane Talbot* (1801).

## Erreferentziak