open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burgeta

**Burgeta** (ofizialki gaztelaniaz *Burgueta*) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 45 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Argazki galeria 

Fitxategi:Burgeta, Trebiñu - San Martin eliza.jpg|San Martin eliza
Fitxategi:Burgeta, Trebiñu - San Martin eliza 2.jpg|Elizako ataria
Fitxategi:Burgeta, Trebiñu - bolatokia.jpg|Bolatokia

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Axarte

**Axarte** (izen ofiziala gaztelaniaz *Ajarte*) Trebiñuko Konderriko herria da, Trebiñuko udalerrikoa.

Herriaren izena Donemiliagako goldean, 1025ean, dago dokumentatuta: ***Hassarte***. Gero, Calahorrako Aznar gotzainaren dokumentuan, 1257. urteko dokumentuan, berriz ***fachart***.

Antzina harrobi garrantzitsua zegoen herrian. Bertatik atera ziren Gasteizko Andre Mariaren katedrala zaharra eraikitzeko kareharriak, esaterako.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 4 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Trebiñu (barrendegia)

## Kanpo estekak
Mesantza

**Mesantza** (ofizialki *Mesanza*) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 2 biztanle ditu.

Herriaren izena aipatua agertzen da Donemiliagako goldean, (1025): ***Mesanza***.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Ogeta

**Ogeta** (ofizialki *Ogueta*) Trebiñuko konderriko (kulturaz Araba, Euskal Herria; administratiboki Burgos, Espainia) herri bat da. 2007ko erroldan, 15 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ikus, gainera 
* Ogeta pilotalekua

## Kanpo estekak
Samiano

**Samiano** Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 14 biztanle ditu.

## Historia 
Herriaren izena, lehen aldiz, 1025ko Donemiliagako goldean dokumentatzen da: ***Sacti Meiano***.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Irudiak 

Fitxategi:Casa en Samiano 2.jpg
Fitxategi:Lavadero de Samiano 2.jpg|Samianoko latsarria.
Fitxategi:Casa con hiedra en Samiano.jpg|Eliza eta eliza ondoko etxe bat
Fitxategi:Samiano panorámica con iglesia y lavadero.jpg
Fitxategi:Canal de agua en Samiano.jpg

## Kanpo estekak
San Esteban Trebiñu

**San Esteban Trebiñu** (ofizialki *San Esteban de Treviño;* zenbaitetan, tradiziorik ez duen *Doneztebe* izen euskaratuaz aipatua) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 5 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Argazki galeria 

Fitxategi:San Esteban, Trebiñu.jpg
Fitxategi:San Esteban de Treviño (Condado de Treviño), Iglesia de San Esteban 2.jpg|San Esteban eliza
Fitxategi:San Esteban de Treviño (Condado de Treviño), Iglesia de San Esteban 3.jpg

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Portland

**Portland** munduan zehar leku askotan agertzen den leku izena da. Hiririk handiena Oregongo hiriburua da, Estatu Batuetan.

## Leku izenak 
###  
* Portland (Arkansas)
* Portland (Kolorado)
* Portland (Connecticut)
* Portland (Illinois)
* Portland (Indiana)
* Portland (Kentucky)
* Portland (Maine)
* Portland (Michigan)
* Portland (New York)
* Portland (Ipar Dakota)
* Portland (Ohio)
* Portland (Oregon)
* Portland (Pennsylvania)
* Portland (Tennessee)
* Portland (Texas)
* Portland Berria
* Hego Portland

###  
* Portland uhartea (Erresuma Batua), Mantxako Kanalan dagoen uhartea.

###  
* Porland (Zeelanda Berria) - Zeelanda Berriko herria.
* Portland uhartea (Zeelanda Berria) - Zeelanda Berriko uhartea.

###  
* Portland (Jamaika) - Jamaikako parrokia bat.

###  
* Portland (Hegoaldeko Gales Berria)
* Portland (Victoria)

###  
* Portland kanala - Alaska eta Britaniar Kolunbiaren artean dagoen kanala.
* Portland (Ontario) - herria.

###  
* Portland kalea (Hong Kong) - Hong Kong hiriko Auzo Gorriko kale nagusia

## Pertsonak 
* Portlandeko Earl titulua.
* Portlandeko Duke titulua.

## Fikzioan 
* Portland Island, Grand Theft Auto III bideo-jokoko hiria.

## Bestelakoak 
* Porlan, euskaraz zementuaren sinonimoa.
* Portland San Antonio, Nafarroako eskubaloi taldea.
* Portland Proiektua, Linuxeko proiektu bat.
San Vicentejo

**San Vicentejo** (zenbaitetan, tradiziorik ez duen *Done Bikendi* izen euskaratuaz aipatua) Trebiñuko Konderriko iparraldeko herri bat da. 2007ko erroldan, 13 biztanle ditu.

San Vicentejo bere baseliza erromanikoagatik da ezaguna. 1162an eraiki zen, eta Arabako arkitekturan eraikin berezienetakoa da.

## Demografia 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saseta

**Saseta** (azentua lehen silaban; ofizialki *Sáseta*) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 16 biztanle ditu.

Udalerri independentea izan zen; 1857 baino lehen desagertu zen, urte horretako erroldan dagoeneko kontuan hartzen ez delako.

Okinatik Sasetara bitartean oinezko ibilaldi ikusgarria dago Ihuda ibaiaren ertzetik.

Donemiliagako goldean, 1025ean, dokumentatzen da lehen aldiz: ***Sagassaheta***.

*Becerro Galicano* kodexean behin dokumentatzen den ***Sagarzaheta*** (1089) Sasetaren aitzineko beste aldaera da.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin Galbarin

**San Martin Galbarin** (ofizialki *San Martín Galvarín;* zenbaitetan, tradiziorik ez duen *Donamartiri* izen euskaratuaz ere inoiz aipatua) Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 7 biztanle ditu.

Donemiliagako goldean, 1025. urteko dokumentuan, elkarren ondoan agertzen dira dokumentatuta lehen aldiz honako bi toponimo hauek:  ***Sancti Martini** I rg., **Galbari** I rg.*

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galbari.

## Kanpo estekak
## Kanpo estekak
Zurbitu

**Zurbitu** Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 5 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu).jpg|Ikuspegi orokorra
Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu) hilerria.jpg|Hilerria
Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu) eliza 3.jpg|Elizako ataria
Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu) eliza 2.jpg|Kanpandorrea
Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu) eliza 4.jpg|Eliza atzealdetik
Fitxategi:Zurbitu (Trebiñu) 3.jpg|1928ko eraikina

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Billa Oka

**Billa Oka** (izen ofiziala, gaztelaniaz, *Villanueva de la Oca*) Argantzongo herri bat da. Azken erroldaren arabera zortzi biztanle ditu.

Ekialdean Zurbiturekin egiten du muga.

## Ondarea 
* San Pedro eliza

Fitxategi:Billa Oka, San Pedro eliza.jpg|San Pedro eliza
Fitxategi:Billa Oka, San Pedro elizaren ataria.jpg|San Pedro elizaren ataria

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Trebiñu (barrendegia)

## Kanpo loturak 
* San Pedro eliza - Bisita birtuala

## Kanpo estekak
Pedruzo

**Pedruzo** Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 6 biztanle ditu.

## Historia 
Herri honen lehen aipamena 1025 urtekoa da, ***Betruz*** izenaz aipatzen baita Donemiliagako goldean. 

1257. urtean Hieronimo Aznar Calahorrako eta La Calzadako gotzainak *Pedruzo* izena jasotzen du eta Trebiñuko artzapez-barrutian kokatzen du.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondarea 
* *Andre Mariaren Jasokundearen eliza*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oizmendi Telebista

**Oizmendi telebista** 2002. urtean jaiotako telebista da, Busturialdea eta Lea Artibaiko eskualdeetara zuzendua.

Hau aurrera eramateko, "Onda Vasca Irratia" irratiko egitura eta instalazioak aprobetxatu ziren eta emisoreko espazioa berrantolatu zen platoa eta telebistako kontrol gela ezartzeko. Modu honetara, erredakzio, biltegi, zuzendaritza eta irratiko hiru estudioetako bat aprobetxatu ziren telebistarekin elkar banatzeko.

2009ko udazkenean Euskaltelen telebista digitalean emititzen hasi zen.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko hedabideak

## Kanpo estekak 
*  Oizmendi Telebistaren webgunea
Bagabiz Aldizkaria

**Bagabiz** hilero, Gernikan, argitaratzen den herri aldizkaria da.

2002an sortuta aldizkari hau, bizkaieraz argitaratzen da 25 orrialdetan. 5.000 ale inguru zabaltzen dira etxerik etxe dohainik.

## Ikus, gainera 
* Gernika

## Kanpo estekak 
*  Bagabiz Aldizkariari buruzko informazioa Soziolinguistika.org webgunean.
* https://www.instagram.com/explore/tags/bagabiz/top/?hl=es
Aldaba Aldizkaria

**Aldaba** bi hilabeterik behin Gernikan argitaratzen den herri aldizkari elebiduna da. 1983. urtean sortu zen, lagun talde batek desagertutako Brisas Gernikesas aldizkaria berreskuratzeko asmoa erakutsi ondoren. Aldizkari berri horretarako hainbat izen hartu ziren kontuan: Brisas, Sirimiri, Gernika, Txinbo, etab. Baina azkenean guztien adostasunarekin Aldaba izena onartu zen. Aldabaren logotipoa Elorrioko moda denda batean aurkitu zuten, aldaba portadaren arrazoia bertan aurkitzen baitzen.

Hasiera batean 600 ale argitaratzen baziren ere, gaur egun 1.300 alera heltzen dira. Aldizkaria egiten den lana borondatezkoa da. 20 bat ohiko kolaboratzaile ditu eta beste batzuen artean herriko ezagun diren Manuel Leginetxe, Jose Antonio Arana eta Ricardo Arrienen laguntza dute. Horrez gain, Gernikazarra historia taldearen kolaborazioa oso garrantzitsua da, argazki zaharren iturri nagusi eta Gernikaren historiarekin lotutako dosier interesgarrien lanketaz arduratzen baita.

Aldizkariak hainbat atal finko ditu:
* Zuzendariari gutunak: edozeinek du aukera hemen idazteko, 30 lerrotik igarotzen ez den bitartean.
* Agenda: Intereseko telefonoak, Aldabaren saltoki guneak edota tren eta autobus zerbitzuen informazioa biltzen du.
* Herriko gaiak: Herriko politika gaiak jorratzen dira
* Kafetegiko elkarrizketa: Herri zein eskualdeko pertsonaia aipagarriei eginiko elkarrizketak
* Dossier: Herriko historiarekin edo egungo gai aipagarriak sakonki aztertzen dira.
* Egunerokoak: Azken bi hilabeteetako ekintza aipagarrienak batzen ditu.
* Inguruko berriak: Aldizkaria argitaratu aurreko bi hilabeteetan herrian izandako albisteak laburbiltzen ditu
* Dekarreras: Eskualdeko motorren inguruko gaurkotasuna aipatzen du.
* Ehiza eta arrantza: Ingurugiroarekiko errespetua mantenduz, ehiza eta arrantzaren hedapena eskaintzen du atal honek.
* Udala informatzen: Gernika-Lumoko udalak herritarrei informatzen dien atala.

## Kanpo estekak
Akatz (Bermeoko aldizkaria)

**"Akatz"** hilero argitaratzen den Bermeoko herri aldizkaria da. Ikuspegi Kultur Taldea 1992. urtean sortu zen eta urte horretan hasi zen Akatz herri aldizkaria kaleratzen, batez ere, helburu zehatz birekin: euskaraz irakurtzeko (eta idazteko) zaletasuna herrian bultzatzea eta bermeotarrak (herrian bertan bizi direnak zein erbestean bizi diren bermeotarrak) Bermeon sortzen diren barriekin informatuta izatea.

## Kanpo estekak
Onda Vasca Irratia

[thumb|300px|[Xabier Lapitz, Iñigo Urkullu lehendakaria elkarrizketatzen, Onda Vascako *Euskadi Hoy* irratsaiorako (Ajuriaenean, 2013ko urtarrilaren 8an).]]
**Onda Vasca Irratia** Hego Euskal Herriko irrati kate bat da, gehienbat gaztelaniaz eta tarteka euskaraz diharduena. 1987an jaio zen, hasiera batean Bizkaiko Busturialdea eta Lea-Artibai eskualdeei zerbitzua eskaintzeko asmoz. 2009tik Noticias Taldeko irratia da. Urterik urte, eremu zabalagoa hartzen joan da, eta gaur egun Bizkai osoan, Gipuzkoan, Araban, eta Nafarroa Garaiko Iruñerrian eta Lizarrerrian ere entzun daiteke.

Bere frekuentzien bidez, eskualde bakoitzeko informazio hurbil eta gaurkotua eskaintzen du, nazioko eta nazioarteko gaurkotasun albisteak eskaintzeaz gain. Onda Vasca irratiaren eguneroko programazioaren oinarri dira albistegiak, magazinak, kirolak, musika...

## Egoitzak 
Onda Vascak bere estudioak Bilbon (Kristo 1 kalea) eta Gernikan (Aita Luis Villasante, 7) ditu. Horiez gain Donostian eta Gasteizen ere delegazioak ditu. 2010ean Nafarroa Garaira hedatu zen.

## Frekuentziak 
Onda Vasca honako frekuentzietan entzun daiteke:

;Araba
* Gasteiz: 98.0 FM

;Bizkaia
* Bilbo handia: 90.1 FM
* Busturialdea: 90.4 FM
* Durangaldea: 98.0 FM

;Gipuzkoa
* Debabarrena: 94.6 FM
* Donostialdea/Bidasoaldea: 106.9 FM
* Goierri: 107.6 FM
* Leintz/Urola: 90.7 FM
* Tolosaldea: 87.9 FM
* Zarautz/Orio: 87.9 FM

;Nafarroa Garaia
* Iruñerria: 96.0 FM
* Lizarrerria: 91.5 FM

## Programak 
Onda Vasca irrati kate osorako emanaldiak gaztelaniaz dira, eta Bilbo eta Gernikako estudioetatik egiten dira. Bilbon bederatzi pertsonak egiten dute lan, eta Gernikan hiruk. Horiez gain, Donostian beharrean aritzen den bat ere badago.

Onda Vasca katea, enpresa desberdinek osatzen dute, administratiboki banatuta aritzen direnak Bilbon eta Gernikan.

Gernikan aritzen den enpresak, BUSTURIALDEKO IRRATI TELEBISTA S.L. izena du. Enpresa horrek bere programazio lokala euskaraz egiten du, eta kateko programazioa ostera gaztelaniaz. Kirol informazioari dagokiona ere bertatik kudeatzen da.

2010eko martxoaren 25ean Noticias Taldeko irrati taldeak Herri Irratia erosi eta Herri Irratia-Onda vasca katea eratu zen.

### *Euskadi Hoy* 
2009 irailaren 14an, goizeko irratsaio berri bati eman zitzaion hasiera, Xabier Lapitz hondarribiar kazetariak aurkeztutako *Euskadi Hoy*. Goizeko zazpietatik eguerdiko ordu biak arte irauten du.

## Esatariak 
* Javier Vizcaino
* Xabier Lapitz
* Begoña Beristain
* Pablo Fuentes-Pila
* Iñaki de Mujika

## Ikus, gainera 
* Noticias Taldea

## Kanpo estekak 
* Onda Vasca Irratiaren webgunea.
Busturialdeko Hitza

***Busturialdeko hitza*** 2005eko abenduaren 15ean sortu zen euskara hutsezko egunkaria da. Busturialdeko eskualdea osatzen duten 20 herrietako albisteak biltzen ditu: Ajangiz, Arratzu, Bermeo, Busturia, Ea, Elantxobe, Ereño, Errigoiti, Forua, Gautegiz Arteaga, Gernika-Lumo, Ibarrangelu, Kortezubi, Mendata, Morga, Mundaka, Murueta, Muxika, Nabarniz eta Sukarrieta.

Bi egoitza ditu, bat Bermeon eta bestea Gernika-Lumon. Zuzendaria Oihana Cabello da, zuzendariordea Maite Orue eta gaur eguneko kudeatzailea berriz, Izaskun Gonzalez. Guztira, 9 langile daude taldean: zuzendaria, bost kazetari, kudeatzailea, komertzial bat eta zierreko arduraduna. Horiez gain egunero egunkaria banatzeaz arduratzen diren langileak ere badaude.

Busturialdeko hitza, haibat norbanakok eta eragilek urteetan egindako lanari esker jaio zen, honako helburuarekin: Busturialdeko herri informazioan euskarazko prentsak duen hutsunea betetzea. Hitza proiektuetan zazpigarena da Busturialdeko hitza. Lehendik kalean ziren Tolosaldeko Hitza, Oarsoaldeko Hitza, Lea-Artibaialdeko Hitza, Urola Kostako Hitza, Goierriko Hitza eta Irutxuloko Hitza. Aurreko sei hitzen moduan, Busturialdeko Hitza ere eskualdeko euskalgintzako taldeen, gizarte eragileen eta EKT (Euskarazko komunikazio Taldea) Bertako Hedabideen artean sortu zen. 42 elkarte eta enpresak egin dute bat Busturialdeko Hitzarekin: euskalgintza, ikastolak, ikastetxeak, enpresa eta kooperatibak, kultur elkarteak, kirol elkarteak, euskaltegiak...
 
Hasiera batean Asteartetik Igandera bitartean argitaratzen bazen ere, diru laguntza faltagatik, 2007ko otsailaz geroztik asteartetik larunbatera bitarte argitaratzen da soilik. Izan ere, herri bakoitzeko udalekin eta alderdi politikoekin jarri ziren kontaktuan egunkariko arduradunak bere garaian, proiektuaren egoera azaltzeko eta udal bakoitzari urtean biztanleko hiru euro inguruko laguntza eskatzeko. Bermeoko eta Muruetako udalek soilik eman zioten hasiera batean laguntza proiektuari. Gainontzekoek proiektuaren izaera pribatua argudiatu zuten eskaera errefusatzeko. Gaur egun, ahozko hitzarmenak egin dira eskualdeko beste udal batzuekin diru laguntzak hartzeko, baina oraindik sinatu gabe daude.

2007ko azaroaren 16an, gaur egungo kazetaritza eredura egokitzea ezinbesteko ikusita, erronka berri bati ekin zion Busturialdeko hitzak. Diseinu berriarekin argitaratzeaz gain, edukia ere aldatu zuen. Modu honetara, berehalako albisteak, jendearen argazkiak, erabiltzaileen bideoak, eta kirolarekin, kulturarekin, euskalgintzarekin, politikarekin edota beste edozein esparrurekin zerikusia duten eragileek elikatutako blogak oinarritzat dituen webgune berria jarri dute martxan. Webgune horretan argitaratzen dena egunero papereko edizioan islatzen da gero, webgunetik datorrela nabarmentzen duen diseinuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Busturialdeko Hitzaren webgunea
Carlos Reygadas

**Carlos Reygadas Castillo** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1971) mexikar zinema zuzendaria da.

## Filmografia 
* *Stellet Licht* (2007)
* *Batalla en el Cielo* (2005)
* *Japón* (2002)
* *Maxhumain* (film laburra) (1999)

## Kanpo estekak 
*  IMDbko profila
Raymon Depardon

**Raymon Depardon** (Villefranche-sur-Saône, Rodano, 1942ko uztailaren 6a - ) argazkilaria eta zinemagile frantziarra da. Gamma argazki agentziaren fundatzailea izan zen, gaur egun zinema dokumentalen egileen artean ospetsuenetarikoa.

## Filmografia
Busto (argipena)

**Busto** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
* **Busto**, Arabako herria, Trebiñu udalerrian. Bustu herriaren gaztelanierazko izena.
* **El Busto**, Nafarroako udalerria.

### Espainian 
* **Busto de Bureba**, Burgosko udalerria.
* **Busto de Valdés**, Asturiasko herria, Valdés udalerriko Canero parrokian.
* **O Busto**, Lugoko herria A Pobra do Brollón udalerriko Santa María de Saa parrokian.
* **San Facundo de Busto**, Pontevedrako parrokia, Lalín udalerrian.

### Italian 
* **Busto Arsizio**, Lombardiako udalerria.
* **Busto Garolfo**, Lombardiako udalerria.

## Abizenak 
* **Busto**, Arabako abizena. Bustu abizenaren gaztelanierazko aldaera.

## Pertsonak 
* **Jaime Busto Fernández de Larrinoa** (1997-), Gorlizen jaiotako trial motoziklista.
* **José María Busto Llano** (1923-2012), Portugaleten jaiotako futbol jokalaria.
* **Javier Busto Sagrado** (1949-), Hondarribian jaiotako konpositore eta abesbatza-zuzendari.
* **Pedro del Busto Rodríguez** (1650-1707), Vianan jaiotako katedraduna, alkate eta Nafarroako Errege Kontseiluaren entzulea.

## Beste batzuk 
* **Busto Mendibike**, Gorlizen egoitza izan zuen mendiko bizikletako taldea.
* **Bustoa**, giza gorputzaren goialdearen irudikapen eskultorikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* **Bustu**, hainbat adierari buruzko argipen orria.

## Kanpo estekak
Karbono dioxido

**Karbono dioxidoa**, **karbono (IV) oxidoa**, edo **anhidrido karbonikoa** konposatu kimiko bat da (formula kimikoa **CO2**), molekula bakoitza karbono atomo batez eta honi kobalenteki lotutako bi oxigeno atomoz osatuta dagoena. Bere Lewis egitura O=C=O da, molekula linear ez-polarra da, nahiz eta lotura polarrak izan. Egoera estandarretan (1 atm, 25 ºC) usain eta kolorerik gabeko gas ez-errekorra da.

## Historia 
XVIII. mendean, Joseph Black kimikari eskoziarrak "aire egonkorra" deituriko gas bat aurkitu zuen, tuparri eta kareharrien desegituraketa kimikotik sortua.

Horren ondoren, Antoine Lavoisier kimikariak, kimika modernoaren oinarriak ezarri zituenak, erregaien inguruko esperimentu bat egitean, "aire egonkorraren" ezaugarri berberak zituen gas bat identifikatu zuen, eta horri karbono dioxido izena eman zion.

## Berotegi efektua 
Karbono dioxidoa berotegi efektua sortzen duen gasetako bat da eta Lurrak tenperatura jakin eta bizigarri batean manten dezan laguntzen du, neurri batean bada, beti ere. Karbono dioxido barik, Lurra izotz bloke handi bat litzateke. Bestalde, karbono dioxido larregik berotegi efektua areagotu egiten du. Horren ondorioz, planetak beroketa orokorra jasan lezake.

Azken urteotan, karbono dioxidoaren kopurua asko emendatu da atmosferan eta horrek, hein handi batean, Lurraren beroketa areagotzen du.

## Ingeniaritza 
* Suan aurki daitekeen oxigenoa ezabatzeko erabiltzen da.
* Elikadura industrian, edari karbonatuan erabiltzen da, eferbeszentzia emateko.
* Izoztean ere erabilgarria da, izozte-makinetako likidoetan.
* Argi koherentea sortzeko material erabilgarria da halaber (CO2 laserra).
* Isurketa superkritikoak erabiltzen dituzten disolbatzaileetan ere oso ohikoa da.

## Kanpo estekak
Trentoko kontzilioa

**Trentoko kontzilioa** Erromako Eliza Katolikoak burututako batzar multzoa izan zen 1545-1563 bitartean. Trento hirian egin zen, Italia iparraldean, orduan gotzain-printze baten menpeko hirian.

Kontzilio honek garrantzi handia izan zuen Erdi Arotik Aro Modernorantzko bidean. Kontzilio ekumenikoa deritzona izan zen, Elizako garrantzi handieneko karguak bildu baitziren aita santuak horrela deituta eta kristautasunari zegokien gaiak eztabaidatzeko xedean. Paulo III.a aita santuak egin zuen deia eta, erreforma protestanteari aurre egiteaz gain, dogma katolikoa finkatzea ere nahi zuen, XVI. mendeko eliza katolikoak degradazio eta krisi larria jasan baitzuen.

Trentoko kontzilioaren ondorio garrantzitsuena kontraerreforma izan zen, hau da, protestantismoari aurre egiteko berpizkunde katolikoa.

Euskal letretarako oso garrantzitsua izan zen. Besteak beste, kristau dotrina tokian tokiko hizkuntzan irakastea onartu zen eta, horren ondorioz, euskarazko lehen dotrina katolikoak idatzi eta inprimatu ziren: Santxo Eltsoren galdua (1561-1568), Betolatzarena (1596), Materrarena (1617), eta abar.

## Etapak 
Kontzilioa, segidan ez bazen izan ere, 1545 eta 1563 urteen bitartean garatu zen eta hiru etapa ezberdin bereiz ditzakegu:
* 1545-1547: Kontzilioari hasiera eman zitzaion. Partaideen gehiengoa italiarra izan arren, nabarmena izan zen espainiarren ordezkaritza eta bere formakuntza. Izurrite baten mehatxuak bilkura bertan behera utzarazi zuen.
* 1551-1552: Julio III.a aita santuarekin. Alemaniar ordezkaritza nabarmendu zen eta Karlos V.ak traizioa jasan zuen, aliatua zuen Mauricio Saxoniakoa protestanteekin bat egin eta Innsbrucken eraso egin zionean. Berriro utzi behar izan zuten bertan behera kontzilioa.
* 1562-1563: Pío IV.a aita santuarekin. Ez dago alemaniar ordezkaritzarik eta erreformistarik ere ez. Gaiak bukatu zituzten oraingoan.

## Alderdiak 
Kontzilioan bi alderdi izan ziren aurrez-aurre:
* Batak jarrera kontziliatzailea proposatzen zuen protestanteekiko, haiekin akordiora iritsi nahi zuelako.
* Bestea, aldiz, intransigentea zen eta hau izan zen irabazle.

## Hitzarmena 
Hitzartutako dogmak ez ziren berriak, baina zehaztu eta argitu egin ziren, doktrina katolikoari elkartasun handiagoa emanez eta ideaia protestanteen aurka eginez. Akordioarekin, kontzilioak bi ideien arteko erabateko haustura ekarri zuen.

Honako hauek dira aplikatu ziren neurrietako batzuk:
* Gizakiaren salbazioaren ideia, bai fedearen eta baita ekintza onen ondorioz ere.
* Kleroaren moralizazio maila handiagoa.
* Kristoren presentzia Eukaristiaren sakramentuan aintzakotzat hartu.
* Eliz-hierarkiaren goi karguen pilaketaren kontrola.
* Induljentzien kontrola, abusuei ekidinez.
* San Jeronimoren Vulgata Bibliako testu ofizial bilakatu.
* Idatzi Sakratuen interpretazioa Eliza Katolikoaren esku.
* Zeremonia liturgikoen sistematizazioa.
* Ama Birjina eta santuen benerazioa.
* Elizbarrutiko apaizgaitegien sorrera.
* Parrokia agiritegien sorrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joanes Aragoikoa

**Joanes Aragoikoa** (1330 &ndash; Bilbo 1358ko ekainaren 12a), Aragoiko infante, Elxeko jauna eta Bizkaiko jaunagaia izan zen.

## Biografia 
Alfontso IV.a Aragoikoa eta Leonor Gaztelakoaren, Fernando IV.a Gaztelakoaren alaba, semea zen.

1354an Elisabet Larakoa, Joanes Nuñez IV.a Larakoaren alaba, ezkondu zuen. Alaba bi izan zituzten:
* Isabel Cerdakoa(?-1365).
* Florentina Aragoikoa (?-1365).

Bere lehengusuak, Petri I.a Gaztelakoa, bere hilketa agindu Bilbon hil zuten.
Jordaniako bandera

**Jordaniako bandera**, Lehen Mundu Gerran Otomandar Inperioaren aurkako Arabiar Iraultzan erabilitakoan oinarritzen da. Bandera tamaina bereko hiru errenkada horizontalez osatzen da (beltza,zuria eta berdea); mastatik gertuen dagoen aldean kokatzen den hiruki gorri batek elkartzen ditu errenkada horiek.

Errenkaden koloreek abbastar, omeiar eta fatimitar kalifaldiak irudikatzen dituzte. Triangelu gorria herrialdean erreinatzen duen Hachemi dinastia eta Arabiar Iraultzagatik dago.

Triangeluaren barruan zazpi erpineko izar zuri bat dago. Izar hau da Palestinako eta Arabiar Iraultzan erabilitako banderekin ezberdintasun bakarra. Esanahi bikoitza du: zazpi erpinek Koraneko lehen suraren zazpi bertsoak ez ezik, Arabiar herrialdeen batasuna ere irudikatzen dute.

## Kanpo estekak
Elisabet Larakoa

**Elisabet Larakoa** (?-1361) gaztelar noblea izan zen, Bizkaiko andregaia izan zena.

Bizkaiko jaun eta andrea ziren Joanes III.a Nuñez eta Maria II.a Diaz Harokoaren alaba izan zen.

Nuño Larakoa Bizkaiko jauna bere anaia eta Joana Larakoa Bizkaiko andrea bere arreba izan ziren.

1354ko apirilean Joanes Aragoikoa, Alfontso IV.a erregearen semea, ezkondu zuen. Alaba bi izan zituzten:

* Elisabet Cerdakoa (?-1365).
* Aragoiko Florentina (?-1365).

1358an Petri I.a *Ankerra*k senarraren hilketa agindu zuen Bilbon zeudela. Bere ere, 1361ean hil zen, pozoiturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teixeiro (Curtis)

**Teixeiro** A Coruñako probintziako ekialdean dagoen herria da, Lugoko probintziarekin mugan. Curtisko udalerriaren hiriburua da eta baita bere herririk handiena ere. Han daude udaletxea eta udalerriko zerbitzu gehienak.

## Auzoak 
Galiziako herri gehienak bezala Teixeiro, lehen herrixketan bananduta zegoen. Baina hauek handituz joan ziren, herri eta hiri bihurtuz.

## Zerbitzuak 
Udalerriko zerbitzu gehienak daude herrian:
* Eskola
* Kultur etxea
* Anbulategi bat larrialdietarako zerbitzuekin
* Igerilekuak eta kiroldegia
* Udaletxea
* Postetxea

## Kanpo estekak
Agadón

**Agadón ibaia** Espainiako Salamancako probintzian dagoen ibai bat da. Águeda ibaira isurtzen ditu bere urak, eskuinaldetik. Gata mendikatean dagoen ibaietako bat da.

Monsagroko udalerrian jaiotzen da eta Zamarraik gertu dagoen Águeda urtegian isurtzen ditu urak.

## Kanpo estekak
Betolatza

**Betolatza** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. Ubarrundia udalerri zaharrean zegoen.

## Geografia 
Gasteizetik 13&nbsp;km iparralderantz, mendien txikien artean eta 546 metroko alturan dago. Bertara ailegatzeko A-240 autobidean, Luku parean, errepidetxo bat hartzen dute.

## Historia 
Betolatzari buruzko lehenengo aipamenak XI. mendekoak dira, izan ere *Donemiliagako goldea* agirian ***Betellogaha*** irakurtzen da eta, agiri horretan jasota dagoenez, *«duas regas»* (bi golde hortz) ematen zizkien San Millán de Yusoko monasterioari eta San Millán de Susoko monasterioari. 

Dena den Koldo Mitxelenak zalantzan jartzen du benetan bere garaian, 1025. urtean, *Betellogaha* hori idatzi egin zutenik (*Becerro Galicano*an gordetzen den kopia XII. mendearen amaierakoa da): 

Ubarrundiako ermandade eta udalerrian izan zen, Arrazua-Ubarrundian sartu arte.

Egungo Jasokundearen parrokia 1964an sagaratu zuten, ia hondaturik zegoen Erdi Aroko eliza ordezkatuz.
Fitxategi:Betolaza (Araba) Jasokundearen eliza 3.jpg|Jasokundearen eliza
Fitxategi:Betolaza (Araba) Jasokundearen eliza 2.jpg|Jasokundearen eliza
Fitxategi:Betolaza (Araba) Jasokundearen eliza.jpg|Jasokundearen eliza

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ekonomia 
Herriko jarduera nagusia laborantza (zereal) da.

## Kultura 
Herriko jaiak abuztuaren 29an ospatzen dute San Joan Lepogabetuaren omenez.

## Betolatzar ezagunak 
* Joanes Tolosakoa: XVI. mendeko agustindar aszeta
* Joan Perez de Betolatza: XVI. mendeko euskal idazlea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Betolatza (Bilbo)

## Kanpo estekak
Gazeta (argipena)

**Gazeta** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* **Gazeta**: Elorrioko auzoa.
* **Gazeta**: Burguko auzoa.

## Egunkariak 
Euskara batuko terminoa ez da *gazeta*, baizik eta **kazeta**. G-rekin hainbat herrialdetan erabiltzen da zentzu bertsuan:
* **Gazeta.ru**: Errusiako egunkaria.
* **Gazeta**: Serbiako egunkaria.
* **Gazeta Polska**: Poloniako astekaria.
* **Gazeta Wyborcza**: Poloniako egunkaria.
* **Gazeta de Caracas**: Venezuelako egunkaria.
* **Gazeta de Transilvania**: Errumaniako Transilvania eskualdean argitaratzen den egunkaria.
* **Gazeta Express**: Kosovoko egunkaria.
Pierre Argaiñaratz

**Pierre Argaiñaratz**, **Argainaratz**, '''D'Argaignarats** edota **Argaignaratz'* XVII. mendeko euskal idazle lapurtarra eta Ziburuko apaiza izan zen.

## Idazlanak 
### Erlijioa 
* *Avisu ta exortacione provetchosac bekhatorentçat* (1641, Bordele)
* *Devoten Breviarioa* (1665, Baiona)

## Kanpo loturak 
* «Pierre Argaiñaratz», *Literaturaren Zubitegia''.
Kristobal Harizmendi

**Kristobal Harizmendi** XVII. mendeko idazle eta itzultzaile lapurtarra izan zen, sortzez Sarakoa. Herri lapurtarreko erretore laguntzailea izan zen eta Sarako eskolako partaidetzat hartzen da. Harena da 1660. urtean argitaraturiko *Ama Birginaren hirur Officioak* bertsotan idatzitako lana. Dena den, Luis Villasanteren ustez, Harizmendiren itzulpenak ez dira oso zehatzak, "parafrasi eta imitazioak" baizik. Joan Piarres Duvoisinek dioenez, Harizmendi Axularren agindupean aritu zen.

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Ama Birginaren hirur Officioac* (Bordele, 1658)
*Ama Birjinaren Ofizioa* (faksimilea, 1978, *Hordago*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Kristobal Harizmendi Literaturaren Zubitegian
Voltoire

**Voltoire** XVII. mendeko idazle bat izan zen. Zuberotartzat jotzen da, baina ez da datu segurua. Berak, aldiz, lapurteraz idatzi zuen, Donibane Lohizuneko eta Ziburuko euskaraz , "denik ederrenean" .

## Biografia 
Ezer gutxi dakigu pertsona horretaz, bere ikerketa lanetan **Voltoire** besterik ez zuelako sinatzen: iturriren batzuek Sarako Eskolan kokatzen dute.

Beste daturik ezean, Pierre Gustave Bruneten lanean Luis XIII.aren agintaldiaren lehen urteetan bizi izan zela aipatzen da eta "Frantziako hegoaldean hizkuntza, idazkera eta aritmetika irakaslea" izan zela.

## Idazlanak 
### Hizkuntzalaritza 
Funtsean lan bakarraren egilea da ezagutzen denaren arabera, izenburu biren (frantsesez zein euskaraz) azpian gordea; elkarrizketak eta esaera zaharrak ditu eta hiru zutabetan antolatuta dago, bakoitzean hizkuntza bat ageri da.

Lehen hiztegi-manual hirueleduna dugu eta bigarren hiztegia Nicolao Landuchiorenaren atzetik. Edizioak:
* ''L'Interprect ou traduction du françois, espagnol et basque* (1620, Lyon). Ale bakarra Bordeleko Udal Liburutegian gordetzen da.
* *Tresora hirur lenguaietaka, franzesa, española eta haskara* (1642, Baiona). Xarles Bidegain euskaltzainak (Paue, 2000) berrargitalpena prestatu du, lehen edizioan oinarritua.

1684tik aurrera, gutxienez bost aldiz berrargitaratu zuten titulu honekin: *Thresor des trois langues, française, espagnol et basque*; guztiak Baionako Paul Fauveten inprimategian.

### Obra gehiagorik? 
Daniel Moisés Sáez ikertzaileak bere lan batean beste obra batzuen egilea ere izan litekeela aipatzen du ziurtasunik gabe: *La Muse Baionneoise*, *La Conuersation Ciuile pour le Temps present*, *La Nourriture des enfans aulx Peres & Meres en vers Gascons*, *Lexhortaion & remedes aulx desbauchés & dissolus* eta batez ere *Stances En Vers Gascons*. Gaskoniako okzitanieraz idatzita daudenez, horrek **Voltoireren** balizko jatorri gaskoiari emango liezaioke indarra.

## Haren ikerketetan oinarritutako idazlanak 
* *Anciens proverbes basques et gascons recueillis par Voltoire et réunis au jour par Gustave Brunet* (Pierre Gustave Brunet bordelesak idatzia, 1845, Paris)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arnaud Oihenart
* Euskal hiztegien zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Voltoire literaturaren zubitegian.
*  Joxemiel Bidador Voltoireren faksimilez.
*  *Dialogoak* *Klasikoen gordailuan.''
*  Voltoire euskomedian.
Marikita Tanburin

**Marikita Tanburin** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1946ko apirilaren 26a) euskal irakasle eta idazlea da.

## Biografia eta ibilbidea 
Baigorriko Ameztoia baserrian jaio zen; guraso laborarien alaba bakarra da. 1951n bost urte zituela, Angelura joan zen bizitzera bere gurasoekin; Inguru euskaldun batetik, frantsesez aritzea sustatzen zuen ingurura joatearen ondorioz, euskaraz egiteari utzi zion. Biarritzeko Lizeora joan zen ikastera eta han errusiar klasean zebilela irakasleak euskararekiko zuen interesak piztu zion euskara berreskuratzeko grina. Ondorioz, urteetan euskara ia ahaztuta izan bazuen ere, hamasei urterekin berriz ekin zion hitz egiteari.

Bordeleko Unibertsitatean etnologia edo antropologia ikasketak egin zituen.

2007 arte irakaskuntza izan du lanbide. Lehen ikastoletan irakasle ibili zen (Ipar Euskal Herrian jatorria duen lehena). Seaskan ibili zen 1986ra arte: 1970ean Donibane Lohitzuneko ikastolan hasi eta hamar urtez euskara irakasten hasi zen. 1981an Baigorrira bizitzera joan zen eta beste bost urtez hango ikastolan. Azken urtea Donibane Garazikoan eman zuen.

Seaskan zeuden diru arazoengatik Hezkuntza Nazionalera pasa zen eta hamazazpi urte egin zituen han irakasle. .

Halaber, *Maiatz* aldizkarian olerkiak argitaratu ditu jaiotetxearen omenez sortutako **Mari Ameztoi** ezizenarekin. 2006tik Maiatzek argitaratzen duen *Hatsaren Poesia* bilduman ekarpenak egin ditu.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Kania, uharte galduko ipuina* (2005, *Maiatz*)
* *Abu ala Ali* (2006, *Maiatz*)
* *Singapurreko gutunak* (2008, *Maiatz*)
* *Iraun* (2009, *Maiatz*)
* *M.* (2019, *Zortziko*)
* *Ecrire pour vivre* (2021, *Zortziko*)
* *Bizirik iraun* (2022, *Maiatz*)

### Saiakerak 
* *Euskal deituren kronikak* (2000, *Gatuzain*)
* *Bi saiakera emazteen izenean* (2014, *Maiatz*)
* *Agoten in memoriam* (2016, *Maiatz*)
* *Solas gordeak* (2025, *Maiatz*)

### Olerkiak 
* *Olerki bilduma - Une vie de poèmes* (2018, *Maiatz*)

## Aitortzak 
* 2021: Euskaltzaindiak "Ohorezko euskaltzain" izendatu zuen Iruñeko udaletxean ospatu zuen osoko bilkuran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Marikita Tanburin literaturaren zubitegian
*  Idazlea EIEren webgunean.
Uxue Apaolaza

**Uxue Apaolaza Larrea** (Hernani, Gipuzkoa, 1981eko apirilaren 20a - ) hernaniar euskara irakasle eta euskal idazlea da. Berria egunkarian, egunero lehenengo, astero gero, zutabegile izan da. 2022ko Euskadi Literatura Saria irabazi zuen Euskarazko Literatura kategorian, *Bihurguneko nasa* (Susa, 2021) lanari esker.

## Biografia 
Euskara irakaslea da AEKn. Kolumnista izan da Berria egunkarian, lehenbizi egunero, gero astero. Hainbat hamarkada daramatza idazten eta argitaratzen, baina ez du helburutzat idazle profesional bihurtzea. Harentzako literatura ez da lanbide bat. Ez du idazten saltzeko eta dirua irabazteko.

## Ibilbidea 
### Idazle 
[ezkerrera|300x300px|thumb|[Uxue Apaolaza, 2018]]
2005. urtean *Umeek gezurra esaten dutenetik* idatzi zuen, argitaratzeko asmorik gabe. Gero,  2011n Mea culpa idatzi zuen. Eta beka bat eskatu ondoren, *Bihurgune nasa* sortzen hasi zen. Beka horri esker denbora bat eman zuen liburua prestatzen.Lan horrekin 2022 Euskadi Literatura Saria lortu zuen Euskal Literatura kategorian.

2021eko abuztuan, Galizian  "*Un verano en Galeusca*: VilaWeb, Berria eta Nosotros Diario eta Belfastmedia" kontakizun laburra argitaratu zuen Nosotros Diario egunkariak.

#### *Bihurguneko nasa* 
Ipuin bilduma  da, titularretan agertzen ez diren maila ertaineko pertsonak protagonistak dituzten istorioen bilduma zintzoa. Ironiaz beteta protagonistak hauxek dira: prozesionariak, eskaleak, edozein kaptatzaileak, beldurren gatibu direnak, arrotz sentitzen direnak, bizirauleak ...

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Umeek gezurra esaten dutenetik* (2005, Erein).
* *Frantzisko Xabierkoa iheslaria* biografia ondu (2008, Txertoa).
* *Mea Culpa* (2011, Elkar).
**Bihurguneko nasa* (2021, Susa)

### Ipuin laburrak 
* *Un verán en Galeusca: Un Equipo*
* 2022ko Euskadi Literatura Saria Euskarazko Literatura kategorian, *Bihurguneko nasa* lanari esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Uxue Apaolaza literaturaren zubitegian
*  Uxue Apaolazari elkarrizketa ARGIA astekarian
Iñaki Descarga

**Iñaki Descarga Retegi**  (Irun, Gipuzkoa, 1976eko abuztuaren 25a - ) futbolari ohia da. Gaztetan herriko Real Union taldean ibili ondoren, Osasuna, Eibar eta Levante Futbol taldeetan jokatu du. Levante taldeko kapitaina izandakoa da. Atzelari indartsu eta kementsua zen. 2007-2008 denboraldian Alfonso Pérez Coliseum-ean Getafe - Levante partida jokatzen zegoelarik 35. minutuan, Getafe taldeko De la Red jokalariarekin elkar jotzearen ondorioz, konortea galdu zuen eta ospitalera eraman zuten, baina bi egunetan sendatu zen. Antzekoa gertatu zitzaion 1999/2000 denboraldian, 1999eko urriaren 3an, Eibar taldearekin jokatzen zuenean Eibar - Levante partidan Jon Ander jokalariarekin topo egin zuenean, 74. minutuan. Konortea galdu zuen eta ospitalera eraman zuten orduan ere.
## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*
Joan Perez Betolatza

**Joan Perez Betolatza** edo, laburtuta, **Betolatza** (Betolatza, Araba, XVI. mendea &ndash; Ozkabarte, Errioxa, ~1600) apaiza eta euskal idazlea izan zen.

Kalagorriko Pedro Manso Zuñiga kardinalak eskatuta, ezaguna dugun euskarazko lehen kristau dotrina idatzi zuen, Bilbon: *Doctrina Christiana en Romanze y Basquenze*. Erdarazko dotrina baten euskarazko laburpena da. 1596an argitaratu zen, eta oso liburu garrantzitsua da literaturari eta kulturari dagokionez. Izan ere, Arabako euskararen lekuko da, bai eta mendebaleko euskaraz idatzi den testu argitaratu zaharrena ere (*Lazarragaren eskuizkribua* ez zen 2004 arte argitaratu).

Koldo Zuazok zehaztu duenez, Arabako sartaldeko azpieuskalkian idatzi zuen Betolatzak. Erabili zituen arkaismoak alde batera utzita, gaur egun Arratia-Otxandio aldean egiten den euskararen antz handia du.

## Betolatzaren dotrina 
thumb|300px|eskuinera|Arabako azpieuskalkien gutxi gorabeherako eremuak, XVI.-XVII. mendeetan. Betolatzak Arabako sartaldeko euskara erabili zuen (irudian 1 zenbakia duena).
Hauxe da Betolatzak idatzitako Aita Gurea (*El Pater Noster en Basquenze*):

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo loturak 
* «Betolatza», *Literaturaren Zubitegia*.
* *Doctrina Christiana en Romanze y Basquenze*ren transkripzioa
Agüimes

**Agüimes** Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Historia 
Gaur egungo Aguimes kokaleku garrantzitsu baten gainean eraikita dago. 1491an, gaztelarrek Kanaria Handia konkistatu ondoren eraiki zuten. Errege katolikoen aginduz hiribildu deklaratu zuten eta elizari eman zioten konkistan laguntzeagatik.

Aguimesen hainbat egonleku prehispanikoak daude: Aguimesko Alde Zaharrakoa, Guayadequekoa eta Temisaskoa kasu.

## Biztanleria 
### Biztanle-guneak 
## Kanpo estekak 
*  Aguimesko udalaren webgunea
La Aldea de San Nicolás

**La Aldea de San Nicolás**, 2005era arte **San Nicolás de Tolentino** izenekoa, Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

thumb|ezkerrera|250px|La Aldeako hondartza

## Biztanleria 
## Festak 
* San Isidro (maiatzaren 15)
* San Luís Gonzaga (ekainaren 21)
* San Juan Bautista (ekainaren 24)
* San Pedro (ekainaren 29)
* Nuestra Señora del Carmen (uztailaren 16)
* San Nicolás de Tolentino (irailaren 10), herriaren zaindariaren eguna da. Erromesaldi bat egiten da. Irailaren 11n Putzuaren festa ospatzen da.

## Pertsonaia ezagunak 
* Román Rodríguez (1956ko martxoaren 1-) - Canariasko Gobernuko presidentea 1999 eta 2003 artean.

## Kanpo estekak 
*  La Aldea de San Nicolasko udalaren webgunea
Misratah

**Misratah** Libiako *muhafazat*etako bat da. 2.770 metro koadro ditu eta 360.521 biztanle zituen 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nalut

**Nalut** Libiako *muhafazat*etako bat da. 13.300 metro koadro ditu eta 360.521 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Jon Ander López Maqueira

**Jon Ander López Maquiera** (Barakaldo, Bizkaia, 1976ko irailaren 6a - Sestao, Bizkaia, 2013ko urtarrilaren 6a) bizkaitar futboleko atezaina izan zen. Baskonia Kirol Kluba (1996-1997), Barakaldo CF (1997-1998) , Eibar KE (1998-2000), Valladolid (2000-2001), Levante (2001-2002), berriro Valladolid (2002-2004), Real Jaen (2005-06), Ecija (2006) eta Lucena CF futbol taldeetan jokatu zuen. Azken talde honetan, Lucena CF taldean, krisi gogorrean zegoenean "taldeko lehendakari" izendatu zuten 2007 urtean.

36 urterekin hil zen Sestaon, bihotzeko baten ondorioz.

## Ibilbidea 
*2015ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Saint Andrew (Jamaika)

**Saint Andrew** Jamaikako *parish*etako bat da. Bere hiriburua Half Way Tree da eta historikoki Surrey Konderrian kokatua dago. 2001ean 540.715 biztanle zituen 455 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak
Zeusen Olinpiako estatua

**Zeusen Olinpiako estatua** Antzinako Greziako eskultura kriselefantino bat zen, antzinate klasikoko munduko zazpi mirarietako bat. Fidias eskultore greziarrak amaitu zuen, gutxi gorabehera K.a. 435ean.

Zeusen eskulturatzarra (12 metro garai) Zeusen Tenpluaren barnealdean zegoen, Olinpian. Estatua kriselefantinoa zen, hau da, boliz eta urrez eginikoa. Eskultura honetan, Zeus eserita agertzen zen boliz, urrez, ebanoz eta harribitxiz estalitako tronuan. Zeusen eskuin eskuan Nikeren eskultura txikia zegoen, garaipenaren jainkosarena, eta ezker eskuan aginte makila distiratsua gainean arranoa zuela.

Eskultura desagertzea 393 (paganismoaren debekua) eta 426 (Olinpiako monumentuen deuseztapena) artean gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Greziar arkitektura
* Antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak

## Kanpo estekak 
*  Munduko zazpi mirari berriak
Nycticebus

***Nycticebus*** Lorinaeren barruan dagoen bi generoetako bat da. Borneon eta Indotxinan bizi dira eta guztira 3 espezie daude.

Nycticebusak 21-38 zentimetro arteko tamaina dute, espezieen arabera, eta 2 kilogramoko pisua izan ahal dute. Isatsa oso txikia da eta ile motza dute, grisetik gorrixkara. Erpuru ondo garatuak dituzte. Begiak handiak dira eta aurrerantz orientatuak. Belarriak txikiak dira eta erdi-izkutuan daude. Gauez bizi dira zuhaitzen goikaldean.

## Ikus, gainera 
* Strepsirrhini
* Lorinae
Tajura Wa Al Nawahi AlArba'

** Tajura Wa Al Nawahi AlArba**' Libiako *muhafazat*etako bat da. 1.430 metro koadro ditu eta 267.031 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Tarhuna Wa Msalata

** Tarhuna Wa Msalata**' Libiako *muhafazat*etako bat da. 5.840 metro koadro ditu eta 296.092 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Sirte (barrutia)

**Sirte** (baita *Sirt* edo *Surt* ere; ; )Libiako *muhafazah*etako bat da. 77.660 metro koadro ditu eta 156.389 biztanle zituen 2003an.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnauld François Maitie

**Arnauld François Maitie** (Maule,  - Oloroe, 1681eko uztailaren 2) idazle zuberotarra eta 1659ko uztailaren 27tik, hil arte, 1681eko uztailaren 2ra arte Oloroeko apezpiku izandakoa.

## Biografia 
Arnaud François Pierre Arnaud Maitieren- 1605ean Mauleko teniente zibil eta kriminal, Saint Lazareko zaldun, eta, 1619an Johanneko jauna- eta Maddalen Arbidia- Lakarrako andre- semea izan zen. Arnaud II.a Maitieren iloba eta Arnaud I.a Maitieren iloba txikia izan zen, biak 1599 eta 1646 artean Oloroeko gotzainak izandakoak. Clermonteko ikastetxean ikasi ondoren, Tolosako Unibertsitatean filosofia ikasi zuen. Teologian doktore bilakatu zen. 1635ean Saint-Pé-de-Bigorreko abadian sartu zen eta 1648an apaiz bihurtu zen..

1659an Jean de Miossens ordezkatu zuen Bearnoko hirian. Berari esker, kaputxinoak Oloroen bertakotu ziren. Bere agintaldian arazo sozial handiak izan ziren elizbarrutian eta Zuberoan Matalas apaiza matxinatu zen.

Haren aginduz atera zen *Pronus singulis diebus dominicis clare et distincte immediate post Evangelium populo legendus* (1676) izeneko erlijio-liburua, zubereraz idatzia. 1874an, Anton Abadiak bigarren argitaraldi bat egin zuen *Les prières du prône en basque* izenburuarekin.

## Lanak 
* *Les prières du prone en basque* (1676) zubereraz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arnauld François Maitie Literaturaren Zubitegian
Wadi Al Hayaa

**Wadi Al Hayaa** Libiako *muhafazat*etako bat da. 72.587 metro koadro ditu eta 31.890 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Quimi Portet

**Quimi Portet** (Vic, Bartzelona, 1957ko urriaren 20a-) abeslari eta musikari kataluniarra da.
Ezaguna egin zen El Ultimo de la Fila taldekide eta sortzaile moduan, Manolo Garciarekin batera.

Taldea desegitean, bakarkako lanari ekin zion, beste musika bide batzuetatik, hizkuntzatik hasita. Izan ere, katalunierazko lanak egiten ditu ordutik.

Bestela, azken urteotan Euskal Herriarekin loturak estutu izan ditu, euskara ikasten hasiz. Ruper Ordorikak antolatuta 2007ko azaroan bere lehenengo bira egin zuen gurean.

## Diskografia bakarka 
# 1987: *Persones estranyes* (Gasa)
# 1997: *Hoquei sobre pedres* (Perro Records/Chrysalis)
# 1999: *Cançoner electromagnètic* (Quisso Records/Chrysalis)
# 2001: *Acadèmia dels somnis* (Quisso Records)
# 2004: *La Terra és plana* (Quisso Records/Música Global)
# 2007: *Matem els dimarts i els divendres* (Quisso Records/Música Global)
# 2016: *Puto cafè amb llet espanyol* (Baleària)

## Ikus, gainera 
* Katalunierazko musika
* Kataluniako musika

## Kanpo estekak 
*  Quimi Porteten webgune ofiziala
Poligono (argipena)

Poligono izen berarekin, hurrengo kontzeptu ezberdinak adieraz daitezke:

Geometrian:
* Poligono: Irudi geometrikoa.

Hirigintzan:
* Poligono: Hiriko sektorea.
Peñota

[thumb|300px|[Oriol jauregia, gaur egun hotela, Peñotan kokatuta dago]]
thumb|300px|Peñotako behealdea, kiroldegia, aparkalekuak, EHUko Nautika eskola eta tren geltokia hor kokatuta daudela
**Peñota** Santurtziko (Bizkaia) auzoa da. San Juan de Dios auzuneak, Peñota urbanizazioak eta inguruek osatzen dute. Portugaleterekin dauka muga, eta hain zuzen ere, udalerri biak lotzen dituen Peñota etorbidea hemen hasten da.

Izena Portugaleterekin ere lotu ohi da, gutxiagotan.

Izena ("harri edo haitz handia") kostaldean zegoen haitz bati zor dio, azken hau kostaldea "El Relleno" izeneko pasealekua eta igerilekuak egitean urruntzean desagertu den arren.

XIX mendera arte, auzoa Portugaleteri zegokion, baina Santurtziren erdialdetik hurbilago egotearren honi abildu zitzaion.

Gaur egun ez dago banaketa fisikorik udalerri bien artean, izan ere, eraikin batzuk udalerri bietan daude, EHUko Nautika Eskola, Renfe Aldirikoen Peñotako geltokia edota hainbat etxebizitza (*Kateak* eraikina, adibidez) bezala.
 
Inguruan San Juan de Dios ospitalea eta gaur hotela den Oriol jauregia daude.

## Zerbitzuak 
* Aparkalekuak
* Autobus geltokiak
* EHUko Nautika eskola
* Renfe Aldirikoen geltokia
* San Juan de Dios ospitalea
* Udal kiroldegia

## Kale nagusiak 
* Murrieta etorbidea (Santurtzin)
* Abaro etorbidea (Murrieta etorbidearen luzapena, Portugaleten)
* San Juan de Dios kalea (Santurtzin)
* Reina Victoria pasealekua (Santurtzin)
* María Díaz de Haro kalea (Reina Victoria pasealekuaren luzapena, Portugaleten)
* Peñota etorbidea (Santurtzi-Portugaleten)
* Herribitarte kalea (Santurtzin)

## Garraiobideak 
thumb|300px|Peñotako geltokiko nasa

Peñotako auzoa Bizkaibus eta Renfe Aldirikoak zerbitzuez estalita dago, eta 2009. urteaz geroztik, Bilboko metroak ere Peñotan badu geltokia, izen berarekin, Portugalete-Buena Vista inguruan kokaturikoa.

### Bilboko metroa 
* Peñotako geltokia, 2. Linean.

### Renfe Aldiriak 
* Peñotako geltokia, C-1 Linean.

### Bizkaibus 
* A2315 Santurtzi - UPV/EHU
* A3115 Bilbo - Santurtzi
* A3135 Sestao - Kabiezes
* A3142 Santurtzi - Barakaldo - Retuerto-Kareaga
* A3321 Portugalete - Ondarra hondartza - Muskiz
* A3332 Trapagaran - Santurtzi
* A3333 Gallarta - Santurtzi
* A3335 Muskiz - Sestao

## Ikus, gainera 
* Santurtzi
* Portugalete

## Kanpo estekak