Nerbio kranial

[thumb|[Garun|Garunaren oinaldeko ikuspegi baten eskema, nerbio (bikote) kranialak idatzita ageri dituenak.]]
**Nerbio kranialak edo bikote kranialak** nerbio-sistema periferikoaren 12 nerbio pare dira, garunetik ateratzen direnak. Entzefaloaren enborretik edo burmuinetik zuzenean ateratzen dira, eta garezurraren zuloetan zehar buru, lepo, torax eta abdomen eremuak inerbatzera abiatuko dira. Nazioarteko nomenklaturan nerbio terminala aipatzen da, nahiz eta gizakietan nerbio atrofiko bat izan eta usaimen nerbioarekin oso estuki lotuta egon.

Nerbio hauek lepoko eta buruko informazio sentsoriala (aferentea, errezeptoreetatik datorrena) nerbio-sistema zentralari bidaltzen diote, eta baita nerbio-sistema zentraletik guruin eta gihar batzuei ere (informazio eferentea, organo efektoreei). Burua, gorputz enborra eta barne organo batzuk inerbatzen dituzte.

Bikote kranial deritze alde bietako egitura bikoitzak direlako, eta kokapen simetrikoa daukate. Itxurazko jatorri bat daukate, entzefaloaren enborreko zein puntutan sartu edo ateratzen diren lekuari dagokiona. Benetako jatorria, haatik, ezberdina da, eta betetzen duten funtzioaren arabera aldatuko da. Funtzio motorra (eferentea) duten bikote kranialen zuntzek entzefalo enborraren eremu sakonetan kokatutako neuronen multzoetatik datoz, eta zelula hauek orno muinaren aurreko adarraren zelulen homologoak dira. Funtzio sentsitibo edo sentsorialeko nerbioen (informazio aferentea) nukleoak entzefalo enborretik at dauden nukleoetatik (lehenengo ordenakoak) edo entzefalo enborrean dauden nukleoetatik (bigarren ordenakoak) datoz.

Orokorrean, bikote kranialen nukleoak entzefalo enborrean zehar dagoen tegmentum izeneko eremu orokor batean kokatzen dira.

* I. eta II. nerbio kranialak garunetik sortzen dira zuzenean.
* Mesentzefaloaren mailan (entzefalo enborreko goiko aldeko egitura), III. eta IV. nerbio bikoteak sortzen dira.
* Garun-enborreko zubi aldean (bitarteko atala, sabel itxurakoa), V., VI., VII. eta VIII. nerbio bikoteak sortzen dira.
* Erraboiletik (entzefalo enborraren beheko aldea), IX., X., XI. eta XII. bikoteak sortzen dira.

## Funtzioaren araberako sailkapena 
Nerbioek daukaten funtzioaren arabera, honela sailkatzen dira:

* I., II., eta VIII. nerbioek aferentzia sentsitibo bereziak daramatzate.
* III., IV., eta VI. nerbioek begiek egindako higidurak kontrolatzen dituzte, eta erreflexu fotomotorren eta akomodazioaren erantzule dira.
* XI. eta XII. nerbio motor hertsiak dira. XI.-k esternokleidomastoideo eta trapezio giharrak inerbatzen ditu eta XII.-k mingaineko muskuluak inerbatzen ditu. Nerbio laguntzailearen (XI.-a) sustraiak, baina, zuntz sentikorrak dauzkate, bizkar-muinetik datozenak, eta gongoil txiki bat izatera ailegatzen da baita.
* V., VII., IX. eta X. bikoteak nerbio mistoak dira.
* III., VII., IX., eta X. nerbioek nerbio sistema parasinpatikoko zuntzak daramatzate.

Nerbio kranialak honako hauek dira:

* Usaimen-nerbioa (I nerbio parea): usaimenaren informazioa garraiatzen du
* Nerbio optikoa (II nerbio parea): erretinatik garunera eramaten du informazioa
* Begiko nerbio motor komuna (III nerbio parea): begiaren mugimenduak kontrolatzen ditu
* Nerbio troklearra (IV nerbio parea)
* Nerbio trigeminoa (V nerbio parea): aurpegiaren sentsazioak jasotzen ditu eta mastekatzeko muskuluak kontrolatzen ditu
* Kanpoko begiko nerbio motorra (VI nerbio parea): begiko muskulu bat inerbatzen du
* Aurpegi-nerbioa (VII nerbio parea): aurpegiko hainbat muskulu inerbatzen ditu
* Entzumen-nerbioa (VIII nerbio parea): informazioa garraiatzen du belarrietatik garunera
* Nerbio glosofaringeoa (IX nerbio parea): mingaina eta faringearekin du harremana
* Nerbio bagoa (X nerbio parea): gorputzeko hainbat organo inerbatzen ditu
* Nerbio laguntzailea (XI nerbio parea): lepoko giharrak kontrolatzen ditu
* Nerbio hipoglosoa (XII nerbio parea): mingainaren muskuluak inerbatzen ditu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak