open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ripaota

**Ripaota** gaur egun Arabako Erriberabeitia udalean, Manzanos kontzejuan dagoen herri hustua da. Gaur egun inguru hori  *(Santa María de) **Ribota*** bezala ezagutzen da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean dokumentatuta, Donemiliagako goldean, ***Ripa Ota***, noiz hustu zen ez dakigu. 

## Etimologia 
Latinetik uler daiteke  *Ripa Ota* > euskaraz: Erribera + altua.

## Oharrak 
## Erreferentziak
The Parallax View

***The Parallax View*** (euskaraz *Parallaxen Ikuspegia*), 1974ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren politika thriller film bat da. Loren Singer idazlaren 1970eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Warren Beatty, Hume Cronyn, William Daniels eta Paula Prentiss aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Seattle. Joseph Frady (Warren Beatty) ikerketa kazetariak eta beste zazpi kazetari gehiagok Space Needle dorrean Charles Carroll (William Joyce) AEBetako Presidente hautagaiaren hilketaren lekuko izango dira. Bere zazpi lankideak istripuz hilik suertatzean, Fradyk bertsio ofizialaz zalantza egiten hasiko da, honetan, hilketen egilea bere kaxa eta bakarka jarduten duen hiltzailea omen da.

## Aktoreak 
* Warren Beatty: Joseph Frady
* Paula Prentiss: Lee Carter
* Hume Cronyn: Bill Rintels
* William Daniels: Austin Tucker
* Walter McGinn: Jack Younger
* Kelly Thorsden: L.D. Wicker sheriffa
* Chuck Waters: Thomas Richard Linder
* Earl Hindman: Red udaltzaina
* William Joyce: Charles Carroll senataria
* Bill McKinney: Parallax hiltzailea
* Jo Ann Harris: Chrissy – Fradyren neskalaguna
* Doria Cook-Nelson: Gale Salmontailekoa
* Jim Davis: George Hammond senataria
* Kenneth Mars: Will Turner, FBIko agente ohia
* William Jordan: Tuckerren laguntzailea
* Edward Winter: Jameson senataria
* Anthony Zerbe: Nelson Schwartzkopf irakaslea (krediturik gabe)
* Richard Bull: Parallaxen morroia
* Ford Rainey: Batzordeko bozeramailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2019ko The Rugby Championship

**2019ko The Rugby Championship** The Rugby Championship Hego Hemisferioko txapelketaren zortzigarren edizioa izan zen, 24.a Hiru Nazioen Txapelketa kontuan hartuta. Hegoafrikako selekzioak eskuratu zuen txapela, partida guztiak irabazirik.

## Txapelketaren egitura 
Txapelketa berezia izan zen, 2015ekoaren egitura bera izan zuen. Urte honetan jokatzekoa zen Munduko Errugbi Kopa ongi prestatzeko txapelketaren datak aurreratu egin ziren eta itzuli bakarra jokatu zen. 2019ko uztailaren 20an hasi zen, eta abuztuaren 10ean amaitu.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusa
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusa
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Hegoafrika** ||**12**||3||2||1||0 || 97 || 46 || +51 || 2 || 0
|-
| 2 ||align=left|  Australia ||**8**||3||2||0||1 || 80 || 71 || +9 || 0 || 0
|-
| 3 ||align=left|  Zeelanda Berria ||**6**||3||1||1||1 || 62 || 79 || -17 || 0 || 0
|-
| 4 ||align=left|  Argentina||**2**||3||0||0||3 || 39 || 82 || -43 || 0 || 2
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
2019 arteko txapelketak.

## Kanpo estekak
Munibe jauregia

**Munibe Jauregia** Etxebarria udalerrian kokatuta dago. Estilo eklektikoko (erromantiko-neoklasikoa) jauregia da. XX. mendearen hasieran eraiki zen Herrerar ereduei jarraituz, baina barrokoari elementu ugari eman zizkion. Jauregia José María Basterra  arkitektoak diseinatu zuen eta 65 hektareako higiezin handi batek babesten du  .

1992an suteak eraikinaren zati bat suntsitu zuen eta XVIII. mendeko euskal liburutegi garrantzitsuena suntsitu zituen  .

Habsburgoko Zita enperadorea haurrekin egon zen denbora batez erbestean Lekeition Torregrosa jauregira joan aurretik  .

Bere garaian behor-talde garrantzitsu bat izan zuen ere  .

2000. urtean, Bizkaiko Foru Aldundiak 3,31 milioi euroren truke erosi zuen jauregia lursailarekin batera bere jabeari, Ignacio de Urquijo y Olano. Ideia ostatu turistikoen sarea sortzea zen. *"Vizcaya-Bizkaiko Jauregiak"* zeinetan sartuko litzatekeen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andra Mari plazako olbeak

**Andra Mari plazako olbeak** Aguraingo Hirigune Historikoko arkupe berezi batzuk dira, eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua daudenak.

## Etimologia 
*Olbea* Agurainen gaztelaniaz gorde zen termino bat izan zen (*las olbeas*), *ohol-beheak* dira izatez. Beste olbea multzo bat ere bada Agurainen, San Juan plazan eta Zapatari kalean, baina Andra Mari plazako hauek desberdinak dira: arkupe hutsak dira, teilatuarekin, non eta beste olbeek gainean etxe eraikiak dituzten.

## Ezaugarriak 
Olbea edo arkupeak daude plazaren lau aldeetarik bitan, ipar eta hegoaldean. Arkupe landatarrak dira: egurrezko eta harrizko zutoinak, isurki bateko estalkiarekin, alboetako fatxadei pinoian atxikita. Estalki horien barne egitura egurrezkoa da, sendotasun handiagoa izateko habe egituratu batzuekin. Harroin gainean zuzen zurkaizten dira; harri asko berriak dira. Arkupeen barnealdean eserleku jarraiak dituzte; batzuek, hegoaldeko olbeetakoek adibidez, berriak dirudite.

thumb|400px|erdian|Andra Mari plaza, ipar aldeko olbeak ikusten direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alargunen Etxea

**Alargunen Etxea** Aguraingo eraikin zibil zaharrena da, XIV. eta XV. mendeen artean eraikia. Litekeena da hasieran defentsarako dorretxea izatea, kokapenagatik eta beheko murruen loditasunagatik. 1564ko abuztuan Agurain suntsitu zuen sutea gainditu zuen etxe zibil bakarra izan zen, baina ez dago bere egoera orijinalean XVII. eta XVIII. mendeetan berritu egin zenez. Eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago Aguraingo Hirigune Historikoaren barruan.

## Ezaugarriak 
Tarteko eraikina, izkina egiten duena, orube angeluzuzen oso estu eta luzangaren gainean eraikia (Gotikoaren bereizgarria). Fatxada nagusiak beheko oin, bi bizitza eta irekidurarik gabeko ganbara ditu.

Atzeko fatxadak bizitza bat gehiago du, eta honen beheko zatia soilik da guztiz Erdi Arokoa: hor nabarmentzen dira arku zorrotzeko portada gotikoa, estua eta dobelekin, gaur egun zati bat kalearen mailatik behera duena; eta alboan duen saietera, etxeko orgen sarrera argiztatzeko funtzioa duena, seguruenik.

thumb|300px|erdian|Gezileiho eta arku gotikoa.

Harria da beheko oinetan material nagusia, harlanduzko lana fatxada nagusian eta harri horma ekialde eta iparraldeko aurpegietan (azken honetan, entokatua). Goiko bizitzak bistako adreiluz eta luzitutako zurez (fatxada nagusian) eginiko armazoi egituraz ixten dira.

Beheko bizitzak ateburua duten bi irekidura handiko merkataritza lokal bat du: ezkerrekoa sarbidea da eta eskuinekoa erakusleihoa. Lehen bizitzak hutsarte angeluzuzen bat du eta, gainean, zurezko markoa duten bi leiho kareldun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Union Square (Manhattan)

**Union Square**, euskaraz literalki *Batasun Plaza*, AEBetako New York hiriko Manhattan barrutiko elkargune eta plaza garrantzitsu bat da. Broadway eta Laugarren Etorbideak bategiten duten lekuan dago.

1882an Frédéric Auguste Bartholdi frantziar arkitektoak eraiki zuen.

## Kanpo estekak
Midway (2019ko filma)

***Midway***, 2019ko Roland Emmerich alemaniar zinema zuzendariaren gerra-film bat da. Ed Skrein, Patrick Wilson, Luke Evans, Aaron Eckhart, Nick Jonas, Mandy Moore, Dennis Quaid, Darren Criss eta Woody Harrelson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra, Pazifikoko Gerra. Midwayko Guduan AEBetako marinel eta hegazkin pilotuen jarduera agertzen da.

## Aktoreak 
* Ed Skrein: Dick Best tenientea
* Patrick Wilson: Edwin T. Layton tenientea
* Luke Evans: Wade McClusky tenientea
* Aaron Eckhart: Jimmy Doolittle teniente kolonela
* Nick Jonas: Bruno Gaido hegazkin makinaria
* Mandy Moore: Anne Best
* Darren Criss: Eugene Lindsey teniente komandantea
* Woody Harrelson: Chester Nimitz almirantea
* Dennis Quaid: William "Bull" Halsey almirante ordea
* Jake Weber: Raymond Spruance almirantea
* Brennan Brown: Joseph Rochefort komandantea
* Alexander Ludwig: Roy Pearce tenientea
* Tadanobu Asano: Tamon Yamaguchi almirantea
* Keean Johnson: James Murray hegazkin irratilari burua
* Luke Kleintank: Clarence Earle Dickinson tenientea
* Jun Kunimura: Chuichi Nagumo almirante ordea
* Etsushi Toyokawa: Isoroku Yamamoto almirantea
* Brandon Sklenar: George Gay goardamarina
* James Carpinello: William Brockman teniente komandantea
* Jake Manley: Willie West goardamarina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Klute

***Klute***, 1971ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Jane Fonda, Donald Sutherland, Charles Cioffi eta Roy Scheider aktoreek antzeztu zuten.

Pakulak zuzendutako eta zinemazaleen artean *"Paranoiaren Trilogia"* deritzona osatzen du, *The Parallax View* (1974) eta ''All the President's Men'' (1976) filmeekin batera.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Jane Fonda) irabazi zuen, eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso ere (Andy eta Dave Lewis).

## Argumentua 
AEB, Tom Gruneman (Robert Milli) Pennsylvaniako kimika konpainia bateko enpresaburua arrastorik utzi gabe desagertu berri da. Poliziak Grunemanen bulegoan New York hiriko Bree Daniels (Jane Fonda) deritzon emagaldu baten helbidea daraman gutun lizun bat topatuko du, hark ere antzeko gutunak jasoak zituen. Poliziak sei hilabetez kasua ikertu ostean bere hortan jarraituko du, hortaz, Grunemanen enpresako lankidea den Peter Cable (Charles Cioffi) enpresaburuak familiaren adiskidemina den John Klute (Donald Sutherland) detektibea kasua ikertu dezan kontratatuko du.

Klutek Bree bizi den eraikin berdinean apartamentu bat alokatuko du eta berau galdekatzeko ikustera doanean bien arteko erakarpena eta maitasun harremana sortuko da. Klutek hiriko gaizkileen giroan bere ikerketarekin jarraitzen duen bitartean emagalduen hilketak jazoko dira. Orduan, Bree hurrengo biktima izan daitekenaren susmoak asaldatuko du.

## Aktoreak 
* Jane Fonda: Bree Daniels
* Donald Sutherland: John Klute
* Charles Cioffi: Peter Cable
* Roy Scheider: Frank Ligourin
* Dorothy Tristan: Arlyn Page
* Rita Gam: Trina
* Nathan George: Trask
* Vivian Nathan: Psikiatra
* Morris Strassberg: Goldfarb jauna
* Barry Snider: Berger
* Betty Murray: Holly Gruneman
* Jane White: Janie Dale
* Shirley Stoler: Amatxo Reese
* Robert Milli: Tom Gruneman
* Anthony Holland: Aktoreen agentea
* Fred Burrell: Hoteleko gizona
* Richard Shull: Sugarman
* Mary Louise Wilson: Iragarki agentziako ekoizlea
* Marc Marvin: Iragazki agentziako langilea
* Jean Stapleton: Goldfarben idazkaria
* Jan Fielding: Psikiatraren idazkaria
* Antonia Ray: Vasek andrea
* Robert Ronan: Little antzokiko zuzendaria
* Richard Ramos: Little antzokiko zuzendariaren laguntzailea
* Rosalind Cash: Pat
* Lee Wallace: Nate Goldfarb (krediturik gabe)
* Veronica Hamel: Modeloa (krediturik gabe)
* Kevin Dobson: Tabernako gizona (krediturik gabe)
* Candy Darling: Klubeko nagusia (krediturik gabe)
* Richard Jordan: Bree Daniels musukatzen duen tabernako gizona (krediturik gabe)
* Sylvester Stallone: Klubeko nagusia (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Streets of London (abestia)

***Streets of London*** (euskaraz *Londresko Kaleak*), Ralph McTell ingeles kantautorearen folk abesti bat da. Lehenbizikoz *Spiral Staircase* (1969, *Espiral Eskailera*) diskoan argitaratu zuen.

Ordutik 400 abeslarik baina gehiagok abestiaren beren bertsioak abestu izan dituzte.

## Kanpo estekak 
* *Streets of London* abestia entzungai, estudioko bertsioa, Youtube.com 
* Ralph McTell 1975eko telebista saio batean *Streets of London* abestuz entzungai eta ikusgai, Youtube.com
2019ko Espainiako Itzulia

**2019ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 74. edizioa izan zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
The Trip to Bountiful

***The Trip to Bountiful*** 1985eko Peter Masterson estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da, Horton Footen izen bereko antzezlanean oinarritua. Geraldine Page, John Heard, Carlin Glynn, Richard Bradford eta Rebecca De Mornay aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Geraldine Page) irabazi zuen.

## Argumentua 
Watts anderea nekatuta dago bere bizitza aspergarriarekin. Bere apartamentuan bizikide ditu Ludie semea eta Jessie erraina. Egun batean, haiei ezer esan gabe, etxetik irten eta bere jaioterrira bidaiatzea erakitzen du, Utahko Bountiful herrira. Bountifulen ezagutuzu zuen bere bizitzako gizona eta osatu zuen familia. Bidaian bere bizitzaz interesatzen den neska gazte bat ezagutzen du eta elkarren lagun egiten dira.

## Aktoreak 
* Geraldine Page: Watts anderea
* John Heard: Ludie Watts
* Carlin Glynn: Jessie Mae
* Richard Bradford: Sheriffa
* Rebecca De Mornay: Thelma
* Kevin Cooney: Roy
* Norman Bennett: Lehen autobuseko txartelaria
* Harvey Lewis: Bigarren autobuseko txartelaria
* Kirk Sisco: Treneko txartel-saltzailea
* Dave Tanner: Billy Davis
* Gil Glasgow: Gerard geltoki-burua
* Pat Carroll: Rosella
* Wezz Tildon: Autobuseko bidaiaria
* Peggy Ann Byers: Beheko bizilaguna
* David Romo: Mexikarra
* Tony Torn: Bikia
* John Torn: Bikia
* Alexandra Masterson: Farmaziako dendaria
* Don Wyse: Medikua

## Kanpo estekak 
* *The Trip to Bountiful* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mendi suitzarra

**Mendi suitzarra** edo **Mendiko trena** altzairuzko errusiar mendi bat da *scenic railway* motakoa, Donostiako Igeldo Mendiko Jolas-Parkean kokatua. Erich Heidrich ingeniari alemaniarrak diseinatu zuen eta 1928an inauguratu zen.

Oraindik funtzionatzen duen munduko altzairuzko errusiar mendirik zaharrena da.

Pistan zeuden egurrezko errailekin eraiki zen atrakzioa, ohiko *scenic railwaysetan bezala*; pista zati bat paisaiari irekia dago eta hormigoiz eginda dago. Atrakzioak ez du mantentzen *scenic railwaysen* euskarrietan sostengatzeko ohitura; bidea lurrean egindako zuloetan eta, ibilbidearen goialdean, kostaldeko horma batetik doa. Errailak altzairuzko batzuengatik aldatu dira.

Errusiar mendiak bi trenekin funtzionatzen du, eta horietako bakoitza bi autoz osatuta dago, 5 ilaratakoa bakoitza, bi pertsona errenkada bakoitzean, eta, beraz, tren bakoitzeko 20 pertsona sartu ahal dira. Autoak egurrezkoak dira eta altzairuzko gurpilen gainean doaz, Margateko eta Great Yarmouth Pleasure Beachekoak bezala (Erresuma Batuan) eta Luna Parkekoa, Melbournen, Australian, bezala. Balaztari batek bi autoen artean bidaiatzen du bere abiadura kontrolatzeko.
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
Mendi suitzarraren bidea lehengo ilaratik ikusita

## Kanpo estekak
Elexalde etxea

**Elexalde etxea** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da. XVI. mendean eraiki zen pizkundetar estiloan.

## Izena 
Jauregiaren jabeak izan ziren Elexaldetarren izena darama. *Torrekua jauregia* ere esaten zaio, Oñatiko jaunaren dorrea zegoen tokian eraiki baitzen jauregia.

## Egitura 
Bi solairutako eraikina da, behe solairua eta goikoa. Oinplano errektangularra dauka eta bi isuritako teilatua.

Aurrealdea harlanduz egina dago. Estilo platereskoan egindako ataria du, puntu erdikoa da eta arrosetaz apainduriko dobelak ditu. Goiko solairuan hiru lehio ditu. Erdiko lehioak bi zutabe ditu eta goian tinpanoa. Tinpanoan Elexalde familiaren armarria ikusten da.

Etxea babesten duen hormak burdinezko hesi bat dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garro jauregia

**Garro jauregia** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da. XVII. mendean eraiki zen estilo barrokoan. Gaur egun Kultur Etxea dago bertan.

## Egitura 
Santiago eta San Inazio kaleen arteko bidegurutzean kokaturik dago. Oinplano karratua du eta beheko solairuaz gain beste bi solairu ditu. Teilatua lau isuritakoa da. Hareharriz eraikia dago.

Aurrealdeari dagokionez, beheko solairuan atari zabala du, dintelduna. Alboetan bi leiho handi daude burdinsarez babesturik. Lehenengo solairuan hiru balkoi daude, bakoitza ate bikoitz bati dagokiolarik. Bi zarpek eusten dute balkoi bakoitza. Bigarren solairuan ere hiru balkoi daude, baina hauek gutxiago ateratzen dira hormatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Herrera auzoko eskolak

Taramona y Diaz de Entresotos familiak **La Herrerako eskolak** eman zizkion Zallako udalari. Eskolak 1923 ireki ziren Ricardo Bastida arkitektuaren proiektua jarraituz eta Herrerako auzoan dago.

2016tik aurrera, D eredua duen eta Hezkuntza Berriaren inguruan lan egiten duen Landabaso Eskola Librea bertan dago kokatuta

## Eraikina 
Eskolak neoeuskaldun estilokoak dira eta pentsatu ziren bi eskolak egiteko, neskak eta mutilak bananduz eskola museo baten bidez. Beheko solairua arkuduna eta bi solairu gehiago osatzen dute eraikina.

Azpimarragarriak dira dituen lehio handiak zeren eta argi eta aire asko ematen dute.

Fatxada nagusiak, eskertzeko, familiako armarri eta Higinio Basterra eskultorearen metalezko plaka ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Mihura

**Miguel Mihura Santos** (Madril, 1905eko uztailaren 21-ibidem, 1977ko urriaren 28) idazle, komediagile eta kazetari espainiarra. Absurdoaren eta umorezko antzerkian lan garrantzitsuak egin zituen. Ideologikoki falangista, Donostiarekin lotura berezia izan zuen: bertako Polloe hilerrian lurperatuta dago.

## Biografia 
Kasualitatez Donostian hil zen Miguel Mihura Álvarez aktorearen semea zen. Batxilergoa, anaiarekin batera, Madrilgo San Isidoro ikastetxean ikasi zuen. Hamasei urtekin Rey Alfonso antzokian hasi zen lanean; han Muñoz Seca eta Carlos Arniches ezagutu zituen. Aita hil ondoren, 1925ean, ikasketak baztertu zituen buru belarri umorearen eta umore-aldizkarieten munduan murgiltzeko. Aldizkari desberdinetan kolaboratu zuen, besteak beste, *Gutiérrez*, *Macaco*, *Buen Humor* eta *Muchas Gracias*. 1920. hamarkadan kazetari moduan lan egin zuen. Urte horietan bohemio moduan bizi zen eta kafetegietan antolatzen ziren solasaldietan ezaguna egin zen. Garai horretan Tono, Edgar Neville eta Enrique Jardiel Poncela umore-idazleak ezagutu zituen; batez ere Jardiel Poncela bere estiloan eragin handia izan zuen.

Espainiako Gerra Zibila aurretik hasi zen idazten baina ospea berandu jaso zuen. Horrela, 1932an, *Tres sombreros de copa* idatzi zuen baina 1947 arte ez zen argitaratu eta 1952an taularatu zen. Lan hori Espainiako antzerkiaren benetako klasikoa da eta, zentzu askotan, absurdoaren antzerkia iragartzen du. 1952 urtean berean, lan horri esker, Antzerkigintzako Sari Nazionala jaso zuen.

Gerra Zibilean frankisten alde egin zuen. Behin Donostia konkistatuta, Madriletik ihes egin zuen eta bertan hartu zuen babesa. Donostian *La Ametralladora* fronteko soldaduei zuzendutako umorezko aldizkari faxistaren zuzendaria izan zen; aldizkarian "Lilo" izengoitiarekin sinatzen zuen.

Gerra bukatuta *Tajo* aldizkarian «La Ametralladora» umorezko saila idatzi zuen. 1941ean *La Codorniz* aldizkarian idazten eta zuzentzen hasi zen; zuzendaria 1941tik 1944 arte izan zen. 1950. hamarkadan Mihuraren estiloak aldaketa handi bat ezagutu zuen: umorearen gainetik satira eta kritika gailentzen dira. Aldaketa horren adibideak *El caso de la señora estupenda* eta *A media luz los tres*, biak 1953koak. Urte bat lehenago, 1952an, Bardem eta Berlangarekin *Bienvenido, Mister Marshall* filmean kolaboratu zuen.

1997an, urtero bezala oporrak Hondarribian egiten zituenean gaixorik jarri zen. Madrilera eraman zuten eta han hil zen, koma hepatiko baten ondorioz, 72 urte zituelarik. Ordurako Real Academia Españolaren K eselekurako izendatua zegoen, 1976an, baina sarrerako diskurtsoa irakurri aurretik hil egin zen. Donostia lurperatu zuten, egileak horrela eskatuta. Antza, bere hasierako nahia Hondarribian lurperatzea zen baina han oso garestia zela eta, azkenean Donostian hilobiratu zuten.
* 1953:*Bienvenido, Mister Marshall*. Argumentu originalena.
* 1960:*Sólo para hombres*. Gidoi onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miguel Mihura Polloe hilerrian.
* : Miguel Mihuraren testuak eta hari buruzko lanen bilduma.
* : Miguel Mihuraren biografia Cervantes Liburutegi Digitalean.
* :Miguel Mihura zineman.
Fernando Goenaga Iribarren

**Fernando Goenaga Iribarren** (Eibar, Gipuzkoa, 1907ko abuztuaren 16a - Ordizia, 1990eko otsailaren 5a) euskal abeslaria izan zen. Eibarren jaio zen baina Ordizian bizi izan zen hil arte. Nahiz eta askok ez jakin, Fernando izan zen *Isil-isilik* abesti herrikoiaren egilea. Fernando abeslari eta konpositorea izan zen, baina bere nerabetasunean gerrara eraman zuten militar bezala.

## Erreferentziak
Nothing's Gonna Change My Love for You

'''''Nothing's Gonna Change My Love for You'''*, euskaraz *Ezerk Ez Du Aldatuko Nire Maitasuna Zugatik*, 1984ko Michael Masser eta Gerry Goffin musikariek konposatutako amodiozko pop balada abesti bat da. Jatorriz, George Benson abeslari eta gitarra-jotzaileak grabatu eta *20/20* (1985) diskoan argitaratu zuen.

Bertsiorik ezagunena Glenn Medeiros abeslariak abestu eta *1987ko bere izenpeko diskoan argitaratu zuena da, mundu osoan sekulako ospea bereganatu baizuen, herrialde askotan sailkapenetako lehen postuan edo aurrenekotakoetan sailkatuz. Ondorioz, 1980ko hamarkadako amodiozko popo balada arrakatatsu, ezagun eta entzunenetakoa bat da.

Abestiak jatorrizko ingelesezko bertsioa eta ondoren gaztelaniazkoa ere izan zuen, *Nada Cambiará Mi Amor Por Ti* izenburupean.

## Kanpo estekak 
* ''Nothing's Gonna Change My Love for You*, George Bensonen jatorrizko ingelesezko abestia entzungai, Youtube.com 
* *Nada Cambiará Mi Amor Por Ti'', Gleen Medeiros abeslariaren gaztelaniazko bertsioa entzungai, Youtube.com
Dracula Untold

***Dracula Untold***, 2014ko Gary Shore irlandar zinema zuzendariaren fantasia eta beldurrezko film bat da. Bram Stoker irlandar idazlearen *Drakula* (1897) eleberri ospetsuan oinarritua dago. Luke Evans, Sarah Gadon, Dominic Cooper, Art Parkinson, eta Charles Dance aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XV. mendea, Transilvania. Vlad "Paldoztatzailea" Ţepeş III.a errumaniar printzearen bizitza kontatzen da, Bram Stoker idazleak *Drakula* (1897) pertsonaiam garai guztietako banpiro ezagunena eta eleberri sortzeko erabili zuen pertsonaia. Zein zalantza eta oztopoei aurre egin behar zien, eta banpiro nola bilakatu zen azaltzen da.

## Aktoreak 
* Luke Evans: Vlad "Paldoztatzailea" Ţepeş III.a / Drakula kondea
* Dominic Cooper: Mehmed II.a otomandar sultana
* Sarah Gadon: Mirena, Vladen emaztea
** Gadon: Mina Harker
* Art Parkinson: Îngeraș, Vlad eta Mirenaren semea
* Charles Dance: Banpiro Maisua / Kaligula
* William Houston: Cazan, Vladen aholkularia
* Diarmaid Murtagh: Dumitru, Vladen gizonetako bat
* Noah Huntley: Petru kapitaina, Vladen gizonetako bat
* Paul Kaye: Anai Lucian, fraidea
* Zach McGowan: Shkelgim, ijito misteriotsua
* Ferdinand Kingsley: Hamza Bey, Mehmeden jeneraletako bat
* Joseph Long: Turahanoğlu Ömer Bey, Mehmeden jeneraletako bat
* Thor Kristjansson: Begi Distiratsu

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Uribarri baserria

**Uribarri baserria** Orozkon (Bizkaia) dagoen XVI. mendeko baserria da. 2018ko urriaren 8ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, sailkatutako kultura-ondasuna.

## Ezaugarriak 
Uribarri baserriak lau angeluko oinplanoa du, iparralde eta hegoaldera orientatuta dago, eta bi isurialdeko estalkia du, gailurra fatxada nagusiarekiko zuta dela. Harlangaitz zarpiatuzko obra da. Fatxada nagusiaren aurrean, bolumen bat dago, ardi-korta gisa erabiltzen zena eta, egun, etxebizitza-erabilera duena; leku berean, beste bolumen bat dago, labea gordetzen duena.

Fatxada nagusian, beheko solairuan, alboko sarrera batetik kortetara sartzen da. Hurrengo solairuan, sarbide bat dago, eraikinaren fatxadako erdiko ardatzean dagoen harrizko eskailera batetik abiatzen dena. Halako kanpo-eskailerak ohikoak dira Orozkoko haraneko baserrietan. Solairu honetako baoen antolamendua irregularra da, eta ez dio inongo eskemari jarraitzen. Azkenik, ganbaran, bi bao txiki daude. Ateburudunak dira bao guztiak, eta harlandu sendoz inguratuta daude. Ipar-mendebaldeko fatxadatik sarbide bat dago lehenengo solairura sartzeko. Fatxada horretan, orobat, «artzainaren etxea» delakoaren irtengunea dago. Baditu, era berean, harlanduz inguratutako leiho-zuloak. Beste fatxadetako baoak txikiak dira, eta fatxada nagusikoen moduan eginda daude.

Beheko solairu osoan kortak daude. Lehen solairuak, berriz, etxebizitza-erabilera du. Sarreratik banaleku den atondora igarotzen da, eta, handik, eskuinaldera eginda, sukaldera, eta, ezkerraldera, maila beheraxeagoan dauden geletara sartzen da. Solairu horretan, gainera, beste gela batzuk eta biltegiratzeko espazio bat daude. Barne-eskailera batetik, ganbarara igotzen da, zeinak biltegi-erabilera baitu. Hirugarren solairu honetan, plataforma bat dugu, habearteen bao nagusia okupatzen duena. Ipar-mendebaldeko alboan, «artzainaren etxea» delakoa atxikitzen zaio; han, abereak ukuiluratzeko tokia dago, eta sukalde bat dago, laratza eta erdiko sua duena. Espazioen barne-banaketak hurritzezko edo gaztainazko adar-trentzatuz eginda daude, akabera luzituak dituztela.

Egitura zurezko portikoz eginda dago, eta pieza bakarreko haritz-zurezko zutoin handiz osatua. Sistemaren txarrantxatzea bi eratara eginda dago: batetik, zutoin eta habeak agerian mihiztatutako besoetan txarrantxatzen dira, dena ere zurezko ziri ia-zilindriko bidez lotuta dagoela; bestetik, estalkiaren egitura-sistema portikoen noranzkoa aldatuta osatu da, eta, hartara, beheko portikoak beren artean lotuta daude luzetara. Portiko-egiturak multzo bati eusten dio, zehazki haritzezko eskuairaldezko soliba-forjatuz eta gaztaina-zurezko xafla lodi eta handiz egindako oholtzaz osatutako multzo bati. Estaldurako hegala zurezko ohol mihiztatuz eginda dago, eta ohol horiek gapirio-multzoari lotzen zaizkio, zurezko ziri txiki asko «josita».

XVI. mendekoa da jatorrizko egitura. XVIII. mendean, erabilerak berrantolatu ziren, eta egitura osatu zen. XIX. mendean, «artzainaren etxea» delakoa erantsi zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Soran jauregia

**Soran jauregia** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da. Elizaren ondoan kokaturik dago. **Indianokoa** izena ere ematen zaio.

## Historia 
Antzinako Soran jauregia XVI. mendean eraiki zen eta bi dorrek osaturiko jauregi ederra zen. Errege-erreginak Leintz Gatzagatik igarotzen zirenean beren segizioak Soran jauregian hartzen zuen ostatu. Soran familiaren ondorengo batek ordea jauregia eraitsi eta harriz harri Nafarroan berreraiki zuen.

1764 urtean gaur egungo Soran jauregia altxatu zen zaharra egon zen tokian.

2006 eta 2007 urteen artean eraikina berriztu egin zuten eta gaur egun hotela dago bertan.

## Egitura 
Estilo barrokoa duen eraikina da. Beheko solairuaz gain bi solairu ditu. Fatxada nagusiari dagokionez lehenengo solairuan hiru balkoi ageri dira, baina erdikoa besteak baino handiagoa da. Bigarren solairuan hiru lehio ditu.

Atzealdera Deba ibaiaren haranari begira egurrezko balkoi batek zeharkatzen du aurpegi guztia eta azpiko solairuan begiratoki ederra dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urigoen etxea

**Urigoen etxea** edo **Kapitangoa jauregia** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da.

## Historia 
XVI. mendean eraiki zen eta beraz Leintz Gatzagan mantentzen den jauregi zaharrena da.

## Egitura 
Beheko solairuan atea eta burdin-sarez babesturiko bi lehio ditu. Lehenengo solairuan hiru ate daude egurrezko barandaz hornituak. Bi armarri ere ageri dira, Elexaldetarrena bata eta izena ematen dion Urigoen familiarena bestea. Bigarren solairuan ere hiru ate barandadun daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leintz Gatzagako udaletxea

**Leintz Gatzagako udaletxea** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da, gaur egun udaletxearen egoitza dena.

## Historia 
XVIII. mendean eraiki zen.

## Egitura 
Behe solairuaz gain beste bi ditu. Behekoa eta lehenengo solairua harlanduz egina dago ez hala bigarren solairua. Fatxadako elementu aipagarriena armarria da. Austriarren armarria da eta alboetan Leintz Gatzagako armarri bana ditu, Gaztelua eta bi dorla dituztenak. Dorla horietan ekoizten zen gatza ur gaziaren lurrunkeraren teknika erabiliz.

Bigarren solairuan burdinezko hesi apaindua duen balkoi handia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahasmendu faktizio

**Nahasmendu faktizioa** pertsona batek bere buruari behin eta berriz eta nahita sintoma fisiko edo psikologiko itxuraz larriak eragiten dizkion nahasmendua da. Horrek kontsulta mediko ugari ekarri ohi ditu jarraian, baita ospitaleratzeak edo are ebakuntza kirurgikoak ere, gaixo dagoela sinetsarazteko helburu bakarrarekin. Nahasmendu somatikoarekin nolabaiteko lotura du baina nahasmendu fakztizioa dutenek nahita egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garapenaren nahasmendu orokortu

**Garapenaren nahasmendu orokortua** Interakzio sozialaren eta komunikatzeko gaitasunen garapenaren narriadura kualitatiboak ezaugarritzen duen nahasmendua, haurtzaroan hasi ohi dena. Retten sindromea eta autismoaren espektroko nahasmendu guztiak garapenaren nahasmendu orokortuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nortasunaren nahasmendu histrioniko

**Nortasunaren nahasmendu histrionikoa** gehiegizko erreakzio emozionalak, arreta bilatzeak eta gogo-aldartea bat-batean aldatzeak ezaugarritzen duten nortasunaren nahasmendua da. Emakumeek gizonek baino lau aldiz gehiago jasaten dituzte eta biztanleriaren %2–3ak du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anders als die Andern

***Anders als die Andern*** () 1919ko Richard Oswald ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da, homosexualitatea positiboki irudikatu zuen lehen filmtzat jotzen dena.

Weimarko Errepublikak urtebete zuen Oswaldek filma egin zuenean. 1918ko azaroan zentsura bertan behera gelditu zenez gero, pelikula grabatzea erabaki zuen. Pelikulak hautsak harrotu zituen, eta 1920. urtean zentsura berrezarri zuten Alemanian. Urte hartan filma debekatu zuten: soilik mediku eta ikerlariek zuten hura ikusteko baimena. Hamarkada bat geroago, 1933an, nazismoak film horren kopiak erre zituen. Hala egin zuen sexu zientzietako institutuko artxiboekin ere. Baina nazismoak ezin izan zuen filma erabat desagerrarazi, kopia bat gorde baitzen Ukrainan. Municheko museoak aurkitu zuen kopia hori.

## Aktoreak 
* Conrad Veidt: Paul Körner
* Leo Connard: Körnerren aita
* Ilse von Tasso-Lind: Körnerren arreba
* Alexandra Willegh: Körnerren ama
* Ernst Pittschau: arrebaren senarra
* Fritz Schulz: Kurt Sivers
* Wilhelm Diegelmann: Siversen aita
* Clementine Plessner: Siversen ama
* Anita Berber: Else
* Reinhold Schünzel: Franz Bollek
* Helga Molander: Mrs. Hellborn
* Magnus Hirschfeld: Hirschfeld doktorea
* Karl Giese: Paul Körner (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blinded by the Light (2019ko filma)

***Blinded by the Light*** 2019ko Gurinder Chadha ingeles zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da. Sarfraz Manzoorren bizitzan oinarrituta, iturri nagusia *Greetings from Bury Park: Race, Religion and Rock N’ Roll* bere liburua izan zen.

## Sinopsia 
1980ko hamarkadan, Ingalaterran, pakistandar jatorriko Javed nerabeak inguratzen duen mundua ulertzen ikasiko du Bruce Springsteenen musikaren bitartez.

## Aktoreak 
* Viveik Kalra: Javed Khan
* Hayley Atwell: Ms. Clay
* Rob Brydon: Matten aita
* Kulvinder Ghir: Malik Khan
* Nell Williams: Eliza
* Dean-Charles Chapman: Matt
* Aaron Phagura: Roops
* Meera Ganatra: Noor Khan
* Jonno Davies: Michael
* Sally Phillips: Mrs. Anderson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Camino: A Breaking Bad Movie

***El Camino: A Breaking Bad Movie*** 2019ko Vince Gilligan estatubatuar zinema zuzendariaren neo-western drama film bat da. *Breaking Bad* telesail arrakastatsuaren jarraipena da. Aaron Paul aktoreak antzeztu zuen.

## Argumentua 
*Breaking Bad* telesailaren azken ataleko gertakizunak jarraituz, Jesse Pinkman askatasun bila dabil bere bahitzaileengandik ihes egin ondoren.

## Aktoreak 
* Aaron Paul: Jesse Pinkman
* Jesse Plemons: Todd Alquist
* Krysten Ritter: Jane Margolis
* Charles Baker: Skinny Pete
* Matt Jones: Brandon "Badger" Mayhew
* Scott Shepherd: Casey
* Scott MacArthur: Neil
* Tom Bower: Lou
* Kevin Rankin: Kenny
* Larry Hankin: Old Joe
* Tess Harper: Diane Pinkman
* Michael Bofshever: Adam Pinkman
* Marla Gibbs: Jean
* Brendan Sexton III: Kyle
* Johnny Ortiz: zerbitzaria
* Robert Forster: Ed Galbraith
* Jonathan Banks: Mike Ehrmantraut
* Bryan Cranston: Walter White
* David Mattey: Clarence "Man Mountain"
* Julie Pearl: Suzanne Ericsen
* Simon Drobnik: polizia kidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buru-nahasmendu organiko

**Buru-nahasmendu organikoa** edo **nahasmendu mental organikoa** garuneko ehunaren lesio organiko batek eragindako sindrome psikiatrikoa da, hala nola nahasmendu-sindrome akutua edo dementzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nortasunaren nahasmendu pasibo-agresibo

**Nortasunaren nahasmendu pasibo-agresiboa** eskaera arrazoituei erresistentzia pasiboarekin edo, aitzitik, erreakzio agresiboekin erantzuteak ezaugarritzen duten nortasunaren nahasmendua da. Gaixoen ezaugarri nagusiak prokrastinazioa, agerikoak ez diren oztopoak erabiltzea, eraginkortasunik eza eta setatia izatea dira..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gods of Egypt (filma)

***Gods of Egypt*** (euskaraz *Egiptoko Jainkoak*), 2016ko Alex Proyas australiar zinema zuzendariaren fanatasiazko ekintza film bat da. Nikolaj Coster-Waldau, Gerard Butler, Brenton Thwaites, Chadwick Boseman, Élodie Yung, Courtney Eaton, Rufus Sewell eta Geoffrey Rush aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Antzinako Egipto, Gizateriaren biziraupena kinka larrian dago, baina Bek (Brenton Thwaites) heroi hilkorra mundua salbatu eta bere benetako matitasuna erreskatatzera erabakia dago. Hori lortzeko Horus (Nikolaj Coster-Waldau) jainko ahaltsuaren laguntza bilatuko du, harekin Set (Gerard Butler) jainkoaren aurkako aliantza egingo du, iluntasunaren jainko gupidagabea Egiptoko tronua bereganatu baitu. Set eta ebre morroien aurkako borroka irabazteko ausardia eta sakrifizio proba ikaragarriak gainditu beharko dituzte.

## Aktoreak 
* Nikolaj Coster-Waldau: Horus
* Gerard Butler: Set
* Brenton Thwaites: Bek
** Lindsay Farris: Narratzailea den Bek zaharraren ahotsa
* Chadwick Boseman: Thoth
* Élodie Yung: Hathor
* Courtney Eaton: Zaya
* Geoffrey Rush: Ra
* Rufus Sewell: Urshu
* Bryan Brown: Osiris
* Rachael Blake: Isis
* Alexander England: Mnevisen ahotsa eta mugimenduak
* Yaya Deng: Astarte
* Abbey Lee: Anat
* Kenneth Ransom: Esfingearen ahotsa eta mugimenduak
* Robyn Nevin: Sharifa
* Bruce Spence: Epaile burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Balearica (erromatar probintzia)

[thumb|eskuinera|250px|[Diokleziano garaiko, 298an, Hispaniaren probintzien antolaketa, sei probintzia gehi Tingitana Hispaniarum barrutia sortzeko.]]
**Balearica** Behe Erromatar Inperioan antolatutako erromatar probintzia izan zen; horretarako, IV. mendearen erdialdean, Konstantzio Klororen eta Konstantino II.a enperadorearen urtetan, Hispania Tarraconensis probintziatik uharteak atera zituzten. Haren maila pretorioa zen eta Hispaniaren *vicarius*en agindupean zegoen. Probintzia barruan Pitiusak eta Balearrak zeuden eta hiriburua Pollentia zen, egungo Pollençan. Aurretik, uharte horiek feniziarrak izan ziren.

455an Genseriko agindupean zeuden bandaloek uharteak okupatu zituzten eta probintzia desagertu zen. Bandaloen okupazioak 534 urtea arte iraundu zuen. Ondoren uharteak Bizantziar Inperioaren eskuetan gelditu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Balear uharteen konkistaren historia PDF batean.
Konkusio

**Konkusioa** edo **burmuineko kommozioa** burmuineko lesio traumatikorik arruntena eta arinena da. Teknikoki traumatismo batek sortzen du eta burmuinen funtzionamendu arrunta epe labur batez eteten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Lazunarri malekoia

**Lazunarri kaia** Lekeition (Bizkaia) dagoen kai edo eraikuntza hidrauliko bat da. 2015eko azaroaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Lea ibaiko industria paisaia *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

## Ezaugarriak 
thumb|ezkerrera|Lazunarri kaiaren hasierako tartea, 2015eko berritzen lanean ostean.

Lea ibaiaren estuarioan kokatua dago, Isuntza hondartzaren eta Garraitz (San Nikolas) uhartearen artean. XVIII. mendean eraikitako sistema hidraulikoa da, itsasadarraren bokalaren norabidea aldatzeko sortua. Horri esker jitoan doan hondarrak ez zuen ibai-ahoan barrarik sortzen eta ontziek ibaian gora egin ahal zuten.

XIX. mendean berreraikia, 2011ko ekaitz batek zati batzuk puskatu zituen. 2015ko hasieran berritze lanak egin zituzten, tarte hautsiak berreginez eta hondatuak konponduz. Horrela, kai berrituak 4,10m zabal eta 245 m luze ditu.

thumb|rigth|300px|Lazunarriren ikuspegi orokorra, gizaki batzuk bertatik paseatzen daudela. 2023ko apirila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osasuna B 2019/2020

Entrenatzailea:  Santi Castillejo (2018-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  22 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Iruña taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 22-erako dortsalak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 25 zenbakia eraman beharko du

### Neguko merkatua 2020 
### Udako merkatua 2019 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Münchhausenen sindrome

**Münchhausenen sindromea** pertsona batek bere buruari sintoma fisiko nahiz psikikoak nahita eragitea edo horien itxura egitea ezaugarri duen sindromea da. Ezin da egiaztatu sintomatologia hori guztia justifikatuko lukeen inolako gaixotasunik. Nahasmendu faktizio mota hau 1951n deskribatu eta Münchhausengo Baroiaren omenez izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Saturnino eliza (Zalduondo)

**San Saturnino eliza** Zalduondoko eraikin erlijioso nagusia da, Arabako Lautadan. Lizarrate eta Aistratik zetorren errepide historikoa sartzen da elizaren ekialdetik. Estalkia gotiko berantiarrekoa du (XVI. mendea), eta XVI, XVII eta XVIII. mendekoak ditu fabrika, koru, sakristia, dorre eta erretaulak.

Elizako zaindaria, San Saturnino Tolosakoa, herria Europako bideei begira jartzearen ondorioa da. Via Tolosanaren adar batetik Baionara eta, gero, Zalduondora heldutako erromesek Tolosa-Okzitanian ikusitako San Saturnino eliza handia gogora ekartzen zien eraikina aurkitzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clochán

[thumb|eskuinera|Clochán multzoa [Skellig uharteak|Skellig uharteetan.]]
**Clochán**, harriz egindako eta mentsuladun teilatua duten eraikinak dira, usadioz Irlandako hego-mendebaldeko kostaldearekin lotuak, bertan baidaude gehienak.

Eraikin hauek eraikuntza datza zehatza ezezaguna da, 700. urtea baina lehenagokoak badaude, arte prerromanikoaren garaian, baina gehienak XII. mendearen ondoren eraikitakoak dira. Eraikin hauek itxura eguraldiari, batez ere haizea eta euriari, aurre egin eta babesleku izateko asmoz dute.

Clochán ezagunena Dingle penintsulan dagoen Gallarus Oratory delakoa da.

## Kanpo estekak
Aguraingo udaletxea

**Aguraingo udaletxea** Agurain herriko udalaren egoitza da, herrigune historikoan dagoena, eta eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago. Eraikin konplexu bat da, historikoki fusionatu ziren beste hiru eraikinen multzoa, 2005eko erreforma eta errestaurazio handi batean berregina.

## Eraikinaren garapena 
Parterik zaharrena San Martin eliza da, Aguraingo eraikin zaharrena, eliza erromaniko bat jatorrian, 13. mendekoa. 2005eko erreformarekin, udaletxearen barruan, literalki alde guztietatik estalia eta babestua, geratu den eraikina da, salbu eta kanpai-horma, zeinak irteera duen gainetik.

Elizaren ondoan alondegia eraiki ziren, eta udaletxea edo kontzejuaren etxe zaharra, zeinaren parte bat espetxe ere bazen. Beste bi egitura hauek XVI. mendekoak ziren izatez.

## Iruditegia 

Fitxategi:Salvatierra - Ayuntamiento y antigua iglesia de San Martín 03.jpg|Armarria, fatxadan.
Fitxategi:Salvatierra_-_Ayuntamiento_y_antigua_iglesia_de_San_Mart%C3%ADn_06.jpg|Udaletxearen bista.
Fitxategi:Agurain - Udaletxeko kapera 1.jpg|Eraikinaren barruan, kapera, San Martin eliza.
Fitxategi:Salvatierra - Ayuntamiento y antigua iglesia de San Martín 02.jpg|Eraikinetik irteten da San Martin elizaren kanpai-horma.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* San Martin eliza (Agurain)

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Agurain)

**San Martin eliza** XIII. mendean eraiki zen, Aguraingo eraikin kontserbatu zaharrena da eta eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago. Erromanikoa da, elementu protogotikoekin. Gaur egunean Udaletxeko kapera da, eta 2005. urteko erreformatik literalki udaletxearen barruan dagoen eraikina da. Literalki alde guztietatik estalia eta babestua dago, salbu eta kanpai-horma, zeinak irteera duen gainetik.

## Historia 
XVI. mendera arte kontzejua biltzeko gune zen, eta 1582an erabaki zen bileretarako lokal bat egin behar zela, bilerak elizatik kanpo egiteko. Horrela beste eraikin batzuk joan zitzaizkion inguratzen ondoan, udaletxea izango zena eta alondegia, mendeekin bat egingo zutenak.

## Ezaugarriak 
Presbiterioa eta elizaren gorputza bereiztuz arku zorrotz okertua edo fajoia dago, itsatsitako zutabeetan eutsia. Gaur egun kaperara sartzeko erabiltzen den aldean arku zorrotzeko leiho itsu baten aztarnak eta enkoadramendu errenazentista duen horma-hobi nitxo bat geratzen dira (beharbada azken hori sagrario gisa erabiliko zen). Gaur egungo kanpai-horma barrokoa da, XVII. mendekoa, eta piramidez erremataturik dago. Erromanikotik ojiba-estilo berrirako pausoak ematen ari ziren trantsizio garaian eraikia, Euskal Herri osoan egoera onean kontserbatzen den elementu protogotiko bakarrenetakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murriart

**Murriart** gaur egun Arabako Samaniegoko udalaren barruan Araban zegoen herri hustua da. Leza eta Samaniego artean zegoen. Egun **Murriarte** bezala ezagutzen da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1366tik dago dokumentatuta. Noiz hustu zen ez da ezagutzen baina 1427 aurretik izan zen.

## Erreferentziak
Maripoxa Enea etxea

**Maripoxa Enea** edo **Maripoxanea** etxea Lezon dagoen XVI. mendeko eraikina da, Done Jakueren ibilbide kulturalak zeharkatzen duen Lezoko kale Nagusiko 6. zenbakian kokatzen dena.

## Ezaugarriak 
Bi isurkiko estalkia dauka eta teilatu gailurra fatxada nagusiarekiko paraleloa da. Beheko solairua eta eta beste hiru ditu eta, azkenekoa ezik, harearrizko harlanduzkoa da etxea. Hirugarren solairua beranduago eraiki zen eta luzitutako harlangaitzezkoa da.

Beheko solairuan erdi puntuko arku itxura duten dobeladun bi sarbide ditu eta erdian burdin hesiz estalitako leiho kronopial bat. Sarbide zabalenean JHS siglak dauzka giltzarrian, sarbide estuan ikur astrolabikoak.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kommozio osteko nahasmendu

**Kommozio osteko nahasmendua** garuneko kommozio sendoa izan ondorengo nahasmendua da; kommozioa eragin duen traumatismo kranioentzefalikoaren ondorioz, ezagutza-mailako eskasiak eta sintoma neurologiko eta portaerazko batzuk agertzen dira. Horretarako sintomak hiru hilabete baino gehiago iraun behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nortasunaren nahasmendu paranoide

**Nortasunaren nahasmendu paranoidea** pentsamenduaren zurruntasunak, autokritika egiteko ezintasunak eta mesfidantzarako eta besteen ekintzak erasokortzat edo mehatxagarritzat ulertzeko joerak ezaugarritzen duten nortasunaren nahasmendua da. Beste nahasmenduekin komorbilitate handia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toompeako gaztelua

**Toompeako gaztelua** (, baina antzina *Taani Linn* izendatua, *Daniarren gaztelua* esan nahi duena) Toompea izeneko kareharrizko muinoaren gainean dagoen gaztelua, Tallinngo erdialdean, Estoniako hiriburuan. Muinoaren izena Tallinn hiriak hartu zuen izena izan zen Estonia Danimarkaren menpe egon zenean, XIII. eta XIV. mendeetan.

## Kanpo estekak
Carbonillako mendilerroa

**Carbonillako mendilerroa** Burgos, Araba eta Bizkaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Castro Grande mendia da, 1094.2 metrorekin.

## Mendiak 
# Castro Grande, 1094.2 m  (Burgos)
# Monte de las Callejas, 1085 m  (Burgos)
# Diente Del Ahorcado, 1083 m  (Burgos)
# Paredes, 1049 m  (Burgos)
# La Egaña, 1042 m  (Burgos)
# Peñota, 1026 m  (Burgos)
# Alto del Portillo, 1018 m  (Burgos)

### Montenegroko mendi-adarrak 
# Montenegro, Tablas edo Peñalba, 692 m  (Araba)
# San Bartolomé 579 m  (Burgos)
# Pando, 553 m  (Araba)
# Pando Gaina edo Alto de los Cellos, 539 m  (Bizkaia)
# Ezkebarro, 446 m  (Araba)
# Alto Palacio, 439 m  (Araba)
# Cumbre de Montecillo, 309 m  (Araba)

### San Miguelgo mendi-adarrak 
# San Miguel 653 m  (Burgos)
# Socueto, 487 m  (Burgos)
# Curuño, 379 m  (Burgos)

### Peña Tarribako mendi-adarrak 
# Peña Tarriba, 576 m  (Burgos)
# La Encinilla, 395 m  (Burgos)

### Zaballako mendi-adarrak 
# Zaballa, 643 m  (Araba)
# Pico de Sierra Pando, 621 m  (Araba eta Burgos)
# Pozo Lagos, 606 m  (Araba)
# Utxati, 511 m  (Araba eta Burgos)
# Pico de Sojoguti, 412 m  (Araba)
# Pico de Quintana, 391 m  (Araba)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Capgrasen sindrome

**Capgrasen sindromea** edo **dobleen ilusioa** delirio-mota da; pertsona batek bere senideak eta hurbilekoak haien berdin-berdinak diren iruzurtiek ordeztu dituztela uste duenean azaleratu ohi da. Joseph Capgras (1873–1950) frantziar psikiatraren izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oteloren sindrome

**Oteloren sindromea** edo **jelosiazko delirioa** pertsona batek bikotekidea desleial zaiola uste duenean gertatzen den delirio-mota da. Shakespeareren izen bereko antzezlanaren izena darama, bere protagonistak jelosiaz Desdemona hiltzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sindrome serotoninergiko

**Sindrome serotoninergikoa** gehiegizko serotonina kantitateak eragindako sindromea da. Nahasmendu mentala, dardara, goragaleak, hipertentsioa, hipertermia eta suminkortasun neuromuskularra dira sintoma nagusiak. Zenbait drogak sortzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak