Gymnadenia conopsea

thumb|Gymnadenia conopsea var. alba
***Gymnadenia conopsea*** —**orkidea usaintsua** edo **klarion orkidea usaintsua** izenez ezaguna— Europa iparraldeko *Orchidaceae* familiako belar-landare bat da.

## Etimologia 
*Gymnadenia* generoaren izena honako hitz greko hauetatik abiatuta eratzen da γυμνός ( *gymnós* , "biluzik") y ἀδήν ( *adēn* , "glándula"), eta nektarra jariatzen duten organoen ezaugarriei buruzkoa da. Izen espezifikoa, latinez “konopsea”, grekotik eratorria da. *κώνωψ* ( *kónops* ), izen horrek, literalki, “eltxo baten antzekoa” esan nahi du, ziurrenik lorearen ezproi luzeak eltxo baten aho-piezekin duen antzekotasunagatik.
thumb|Loreak
Landare honen izen zientifiko binomiala hasieran *Orchis conopsea* izan zen, Carl von Linné (1707_1778) naturalista eta botanikari suediarrak 1753ko bere *Species Plantarum* lanean proposatua. 1813an, Robert Brown (1773-1858) britainiar botanikariak aldatu egin zuen izena, gaur egun onartua dagoena emateko *(Gymnadenia conopsea)*.

## Deskribapena 
*Gymnadenia conopsea* landareak 20-60 zentimetroko batez besteko altuera du, eta 80 zentimetrokoa gehienez. Landare horiek geofito tuberosoak dira, kimuak lurpeko tuberkuluetan garatzen baitituzte, eta organo horiek urtero zurtoin, hosto eta lore berriak sortzen dituzte. Orkidea hauek lurrekoak dira, espezie epifitak ez bezala, tamaina handiko beste landare batzuen gainean ez direlako hazten.

Zurtoina hostotsua eta sendoa da, eta gainazal ildaskatua du. Hostoak luzeak, estuak eta lantzeolatuak dira, eta 3tik 7ra bitartekoak. Hostoen kolorea berde grisaxka da. Hostoen tamaina: 1 eta 2 cm bitarteko zabalera eta 10 eta 25 cm bitarteko luzera izaten dute. 

Orkidea horiek bi erraboil oboide dituzte, oso palmatuak eta lobulu txiki eta labur ugarirekin. Tuberkuluen tamaina : 1 eta 3,5 cm bitartekoa da.

Infloreszentzia 5 eta 25 cm bitarteko luzerakoa da, eta buru zilindriko trinkoetan bildutako lorez osatua dago (50 lore buru bakoitzeko). Infloreszentzia horiek perfumatuak dira eugenola (konposatu aromatiko lurrunkorra) ekoiztearen azpian dauden geneak identifikatu dira *Gymnadenia conopsea*, *G. Aodoratissima* eta G. densiflora espezietan. Loreak peziolatuak dira, braktea luzeen besapean jarriak, eta batez beste 0,8 eta 1,4 cm bitartekoak dira. Hiru lobulu eta ezproi luzeko ezpain bereizgarria dute. Klaboaren antzeko usaina du. Bere koloreak zuritik eta arrosatik arrosa purpurara aldatzen dira, bakanago zuria. Lore hauek udan loratzen dira, ekainetik uztailera. Hermafroditak dira eta intsektuek polinizatzen dituzte (entomofilia), sitsak barne.

## Ekologia 
Espeziea sitsek (Lepidopteroak) polinizatzen dute ia esklusiboki. Polinizatzaile ohikoenak hauek dira: elefante sitsa txikia *(Deilephila porcellus)*, kolibri sitsa *(Macroglossum stellatarum)*, zilarrezko tximeleta *(Autographa gamma)*, brontze leunduko tximeleta *(Diachrysia chrysitis)* eta tximeleta hori handia *(Noctua pronuba)*. Ernaltze-tasa handia da, % 73koa da batez beste. Hazien ernetzea onddo mikorrizikoen presentziak baldintzatzen du. *Gymnadenia conopsea* mikorriza orokortzat hartzen da, hainbat onddo-espezierekin elkarteak sortzeko gai dena. *Tulasnellaceae*, Ceratobasidiaceae eta *Pezizale* familietako espezieak barne. 

## Banaketa 
Landare hau nahiko ohikoa da Europako iparraldean, Alpe Dinarikoetan izan ezik. Asian, ohikoa da Himalaiako iparraldean. *Gymnadenia conopsea ssp.borealis* Irlandako Donegal konderrian erregistratu zen 2024an

## Habitata 
Espezie honen habitatak mendiko belardi eta larreak, belardiak eta zingirak hartzen ditu. Substratu silizeo eta karetsuetan hazten da, apur bat hezeak eta nutrizio gutxikoak, itsas mailatik 2400 metrora.

## Azpiespezieak 
* *Gymnadenia	conopsea* subsp. *conopsea*
* *Gymnadenia	conopsea* subsp. *montana*	Bisse

## Sinonimoak 
* *Gymnadenia alpina* (Turcz. ex Rchb.f.) Checa, 1981
* *Gymnadenia anisoloba* Peterm. 1849
* *Gymnadenia comigera* Rchb. 1830
* *Gymnadenia gracillima* Schur 1871
* *Gymnadenia ibukiensis* Makino 1912
* *Gymnadenia orquídeas var. pantlingii* Renz 2001
* *Gymnadenia ornithis* Rich. 1818
* *Gymnadenia pseudoconopsea* Gren. Rouy 1912
* *Gymnadenia pyrenaica* Giraudias 1882
* *Gymnadenia sibirica* Turcz. ex Lindl. 1835
* *Gymnadenia splendida* Dworschak 2002
* *Gymnadenia splendida subsp. odorata* Dworschak 2002
* *Gymnadenia transsilvanica* Schur 1866
* *Gymnadenia vernalis* Dworschak 2002
* *Gymnadenia wahlenbergii* Afzel. ex Rchb.f. 1851
* *Habenaria conopsea* (L.) Benth. (1880)
* *Habenaria gymnadenia* Druce 1897
* *Orchis conopea* Gras 1862
* *Orchis conopsea* L. 1753
* *Orchis cornopica* Mill. 1768
* *Orchis ornithis* Jacq. 1774
* *Orchis peloria* Foucault ex Poir. 1816
* *Orchis pseudoconopea* Gren. 1869
* *Orchis pseudo-conopsea* Gren. 1865
* *Orchis pseudoconopsea* J.Parm. 1894
* *Orchis setacea* Gilib. 1792
* *Orchis suaveolens* Salisb. 1796
* *Satyrium conopseum* (L.) Wahlenb. 1826

## Galeria 

Fitxategi:Gymnadenia conopsea bat.jpg
Fitxategi:Gymnadenia conopsea bi.jpg
Fitxategi:Gymnadenia conopsea hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biolib  
* Gymnadenia conopsea  
* Archivo