open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jaime Lizama

**Jaime Lizama** idazle eta saiogile txiletarra da. 

Filosofia ikasi zuen Txileko Unibertsitatean.

Lizamak hainbat poesia liburu idatzi ditu, horien artean *Llama salida de la muerte* (Santiago, 1985) eta *La ciudad, un cuerpo de citas* (Santiago, 1990). Era berean, saiakera generoan nabarmendu da, *Los nuevos espacio de la política* (Santiago, 1991) eta *La ciudad fragmentada* (Santiago, 2007) testuekin, zeinarekin Saiakera Lehiaketa Humanitate Garaikideetanaren lehen bertsioa irabazi zuen.
*La Pata de liebre* poesia aldizkarian, La Época egunkarian eta *Piel de Leopardo y Crítica Cultural* aldizkarietan kolaboratzaile izan da.

## Sariak 
* Saiakera Saria Humanitate Garaikideetan 2006
* Udalaren Literatur Saria, Santiagoko Udalarena, 2008an, saiakera arloan, "La ciudad Fragmentada" lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Nolasco Préndez Murúa

**Pedro Nolasco Préndez Murúa** poeta eta diputatu txiletarra izan zen, hainbat poesia bildumen egilea.

Izpiritu landu, hiztun handi eta inguruko guztiaren komentatzaile burutsua; sentimentala eta erromantikoa.

Konstituzioaren araberako ordezko diputatua, 1888tik 1891ra bitarteko aldian. Diputatu nagusia, David Mac-Iver Rodriguez, ez zen 1888ko abenduaren 21era arte lanean hasi eta Pedro Nolasco Prendez Muruak ordezkatu zuela uste da.

Santiagon hil zen, 1907an.

## Kanpo estekak
Mitsuzawa estadioa

**NHK Spring Mitsuzawa futbol estadioa**, , Japoniako Yokohama hirian dagoen futbol estadio bat da, Kanagawa-ku barrutian.

Yokohama FC, Yokohama F. Marinos, YSCC Yokohama eta Nittaidai Ladies FC taldeen jikalekua da.

1955ean inauguratua izan zen eta gaur egun 15.454 ikusleentzako edukiera du.
María de la Luz Uribe

**María de la Luz Uribe** (Santiago, 1936 - Sitges, 1994) idazle eta konpositore txiletarra izan zen, eta hainbat herrialdetan argitaratutako hogeita hamar bat haur-liburu argitaratu zituen, baita saiakerak, itzulpenak, antzerki-lanak eta abestiak ere.

## Biografia 
María de la Luz Uribe 1936an jaio zen Santiagon, Txilen. Argentinar Mojen Ikastetxetik egresatu ondoren, Txileko Unibertsitatean eskolaurreko pedagogia ikasi zuen berrogeita hamarreko hamarkadaren amaieran. Ondoren, Montessori metodoari buruzko ikasketetan sakondu zuen Italian, eta antzerki-zuzendaritzan eta -ikerketan ere lan egin zuen.

Txilera itzuli zenean, ikerketari ekin zion, eta *La comedia del arte* eta *Cesare Pavese* saiakera lanak egin zituen, Editorial Universitariok 1961ean eta 1966an argitaratuak, hurrenez hurren. Pablo Neruda Literaturako Nobel Sariarekin ere aritu zen Romeo eta Julietaren gaztelaniazko itzulpenean, 1964an argitaratua.

Urte batzuk geroago hasi zen haur literaturaren munduan, Fernando Krahn ilustratzailearekin topo egin ondoren. Harekin ezkondu zen, hiru seme-alaba izan zituen eta dupla sortzailea osatu zuen hil arte.

60ko hamarkadan Maria de la Luz Uribe eta Fernando Krahn New Yorken bizi izan ziren Txilera laburki itzuli baino lehen, non Uribek Charo Cofré-ren *Tolin, tolin, tolan* diskoaren letra idatzi zuen 1972an eta *Doña Piñones* klasikoa argitaratu zuen hurrengo urtean Editora Nacional Quimantú argitaletxearen pean. 1973ko Txileko estatu kolpea baino egun batzuk lehenago, beren burua erbesteratu zuten eta Sitges-en, Espainian, kokatu ziren. Bertan jarraitu zuen bere idazle ibilbidea garatzen, 1989an *Cuenta que te cuento* bezalako liburuak barne.

Maria de la Luz Uribe 1994an hil zen minbiziak jota, eta bere errautsak Txilen atseden hartzeko itzuli zituzten. 2011n Tate Arnau i Vinyals zuzendariak “Aunque no sea cierto” aurkeztu zuen Espainian, idazlearen lan ezkutuari buruzko dokumentala.

## Lan aipagarriak 
* *Doña Piñones* (1973, Quimantú)
* *La señorita Amelia* (1983)
* *Cuenta que te cuent* (1979)
* *Cuentecillos con mote* (1990)
* *Historia del uno* (2015, hil ostekoa)

## Esker onak 
* 1982 Haur Literatura Ilustratuko Apel.les Mestres Saria
* 1986 Haur Literaturaren Sari Australa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Aunque no sea cierto*, Maria de la Luz Uriberi buruzko dokumentala
* María de la Luz Uribe Liburutegi Nazional Digitalean
Alexi Vergara Q.

**Alexi Emannuelle Vergara Quezada** (Santiago, 1987ko abuztuaren 27a) idazle, kazetari eta poeta txiletarra da.

*Me Enamoré*, 2016, *Me Enamoré 2*, 2017, *No quiero pololear*, 2020, *No me quiero casar*, 2021 eta *Después del amor*, 2023 eleberriak idatzi zituen.

## Biografia 
Alexi Benedicto Vergara Escobar-en, 2021eko maiatzaren 28an gibeleko zirrosiak jota hil zenaren, eta Dorila Marianela Quezada Guajardoren semea.

Lehen haurtzaroan Lo Prado eta Cerro Navian bizi izan zen, baina gero bere guraso eta anai-arrebekin Quilicurara joan zen, eta bertan hainbat eskolatan ikasi zuen: Santa Maria Eskolan, San Isaac Jogues Ikastetxean, eta gero bere irakaskuntza ertaina Novo Mundo Ikastetxean. 15 urte zituenetik etxean laguntzeko lan egin behar izan zuen, baliabide gutxiko etxea.

Oraindik Quilicuran ikasten ari zela, bere irakaskuntza ertainean, amona Marta Guajardorekin Lo Pradora joan zen bizitzera, familia utzita.

Pedagogia Gaztelaniaz ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, baina ez zuen bere karrera bukatu, erakundean bi urte eman ondoren. Ondoren, AIEP Institutuan Lokuzio ikasketak egin zituen, baina ez zuen amaitu.

2010ean, berriz ere Unibertsitateko Hautaketa Proba (PSU) egin zuen, eta Irakasle Izateko Bokazio Beka lortu zuen. Hori dela eta, 2011n Oinarrizko Hezkuntzako karreran sartu zen Alberto Hurtado Unibertsitatean.

Ikasketetako hirugarren urtean, gurasoak banandu zirelako, unibertsitatea eta beka uztea erabaki zuen; bakarrik aritu zen lanean, amari eta anai-arrebei laguntzeko.

2017an, Santiago Alonso bere lehen semearen aita izan zen, Brenda bikotekidearekin, eta 2020an Tomas Agustinen aita izan zen, zeinekin gaur egun Lo Pradoko bere etxean bizi den.

2013tik Lo Pradon lan egiten du, lehenik Lo Pradoko Udal Korporazioan egon zen, eta 2017tik, hezkuntza publikoko establezimendua, Hezkuntzako Laguntzaile gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahanni Parke Nazionalaren Erreserba

**Nahanni Parke Nazionalaren Erreserba**, , Kanadako mendebaldean dagoen parke nazional bat da, Ipar-mendebaldeko Lurraldeak probintzian.

1972an sortua izan zen eta 30.050 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Nááts'ihch'oh Parke Nazionalaren Erreserba

'''Nááts'ihch'oh Parke Nazionalaren Erreserba''', , Kanadako mendebaldean dagoen parke nazional bat da, Ipar-mendebaldeko Lurraldeak probintzian.

2014an sortua izan zen eta 4.850 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Hego Nahanni ibaia

**Hego Nahanni ibaia**, , Kanadako ibai bat da, Yukon eta Ipar-mendebaldeko Lurraldeak probintzian. 540 kilometro l7ze ditu.

Selwyn mendietan jaio, eta behin Virginia ur-jauziak igarota, Liard ibaian urak isurtzen ditu.
June McCarroll

**June McCarroll** (Lewis konderria, New York, 1867ko ekainaren 30a - 1954ko martxoaren 30a) estatubatuar erizain eta medikua izan zen. Kaliforniako Garraio Sailak errepideetako trafiko-erreiak bereizteko lerro zuriak (bide-markak) margotzeko ideiaren egiletzat jotzen du. Errepideen Administrazio Federalak eta Michigango Garraio Sailak ere eskatu dute egiletza, aurretik Michiganen bi gizonek linea horiek margotu zituztelako.

## Biografia 
June Adaline Whittelsey New Yorkeko Lewis konderrian jaio zen. Adirondacks-en hazi zen. Bere ama, Adaline, 1867ko abenduaren 9an hil zen, McCarrollek bost hilabete besterik ez zituenean. 1880ko erroldan, bere aita, berriro ezkondua, eta bere familia, Emporian bizi ziren, Kansasen, non garai batean alkate izan zen. 1888 inguruan, bere aitak bigarren emaztea eta semea utzi zituen Kansasen, eta Los Angelesera (Kalifornia) joan zen, non McCarroll beranduago elkartu zitzaion. 1896ko abenduaren 31n, 29 urterekin, 36 urteko Timothy Preston Hillekin ezkondu zen, Los Angelesen. Harreman laburra izan zen, 1900. urtean banandu egin baitziren. Los Angeleseko 1900eko erroldak McCarroll June Hill mediku gisa erakusten du, hiru urtez ezkondua baina etxean senarrik gabe. 1900. urtean James R. Robertson-ekin ezkondu zen.

McCarroll Chicagoko Medikuntza Fakultate batera joan zen, eta, azkenean, Hegoaldeko Kaliforniara joan zen bizitzera 1904an, bere bigarren senarrarekin, James R. Robertsonekin. Basamortuko klimak tuberkulositik sendatzen lagunduko ziola espero zuten, baina Robertson 1914an hil zen. Bi urteren buruan, berriro ezkondu zen, oraingoan Frank Taylor McCarroll-ekin, Hego Pazifikoko tren-geltokiko gerentearekin. Southern Pacific Tren konpainiako erizaina izan zen (eta geroago medikua) XX. mendearen hasieran. 1907tik 1916ra, Salton Itsasoa eta Palm Springs arteko basamortu zabalean arreta erregularra ematen zuen mediku bakarra izan zen. Indigenen Gaietarako Bulegoaren izenean indioen bost erreserbak artatu zituen mediku bakarra ere izan zen.

### Errepideetako bide-markak 
1917ko udazkenean, McCarroll Kaliforniako Indio ondoko bere bulegora zihoan errepidean gidatzen ari zen, geroago 99. errepidean sartuko zen autobide zati batean; autobidea gaur egun Indio Boulevard-eko parte da. Kamioi batek errepidetik atera zuen. Orduan herrialdeko errepideen erdian marra zuri bat pintatzea pentsatu zuen, segurtasun neurri gisa. Indio Women's Club-en eta antzeko emakumeen erakunde askoren bidez, McCarrollek estatu osoan gutunak idazteko kanpaina sendoa abiarazi zuen bere proposamenaren alde. 1924ko azaroan, Kaliforniako Errepide Batzordeak ideia onartu zuen eta 5.600 km-ko lerroak margotu ziren 163.000 dolarreko kostuarekin (2023ko 2,3 milioi dolarren baliokidea). Geroago, ideia mundu osoan onartu zen.

#### Beste egile batzuk 
Errepideen Administrazio Federalak Kenneth I. Sawyer, Michigango Marquette konderriko Errepide Batzordeko kidea, onartu zuen 1917an errepidearen lehen lerro nagusia pintatzeagatik, garai hartan M-15 zenean (konderriko 492 errepide modernoaren zati bat).

## Erreferentziak 
##  Kanpo estekak 
*  «June Adeline Hill Robertson Whittlsey McCarrollen hilobia»
Gyula Grosics

**Gyula Grosics** (Dorog, 1926ko otsailaren 4a – Budapest, 2014ko ekainaren 13a) hungariar futbol atezain eta entrenatzailea izan zen. "Pantera beltza" (*Fekete Párduc*) ezizenez ezaguna izan zen.

Bigarren Mundu Gerran Ardatzeko Potentzien bandoan borrokatu zuen eta AEBetako armadak harrapatu zuen.

Hungariako Dorogi Bányász, MATEOSZ Budapest, Teherfuvar, Budapest Honvéd FC eta Tatabánya Bányász taldeetan jokatu zuen.

1947an debuta egin zuen Hungariako futbol selekzio nazionalarekin eta taldeak bolada galdu gabe hasi zuen 1954ra arte. Grosics Mendebaldera ihes egiten saiatu zen 1949an, baina harrapatu egin zuten eta bi urte eman zituen selekzioan jokatu gabe. 1952an Urrezko Olinpikoa lortu zuen eta 1953an "Mendeko Partida" deiturikoan parte hartu zuen, non Hungariak 6-3 irabazi zion Ingalaterrari. 1954an Hungaria txapeldunorde izan zen Munduko Futbol Txapelketan. Hungariako selekzio hau Urrezko taldea (*Aranycsapat*) bezala ezaguna izan zen.

Grosicsek familiarekin ihes egin zuen 1956ko Hungariako Iraultzan, baina azkenean herrialdera itzuli behar izan zuen. 1958 eta 1962ko Munduko Futbol Txapelketetan parte hartu zuen. Urte horretan erretiratu zen Kirol Ministerioak Ferencvárosi TC taldearekin fitxatzea galarazi ondoren.

Ondoren, Hungariako hainbat taldetako eta Kuwaiteko futbol selekzio nazionaleko entrenatzailea izan zen. Komunismoa erori ondoren, Hungariako Foro Demokratikoko zerrendetan parlamenturako hautagai izan zen, baina ez zuten aukeratu.
Errusiar Inperioko Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa

**Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa** (errusieraz: *Министерство народного просвещения Российской империи*), **Ilustrazio Nazionalaren Ministerioa** bezala ere itzulita, Errusiar Inperioko zientzia eta hezkuntza gainbegiratzen zituen gobernu ministerioa izan zen. 1802tik 1817ra eta 1824tik 1917ra egon zen martxan. 1817tik 1824ra, Erlijio Gaietarako eta Hezkuntza Publikoko Ministerioaren parte izan zen.

## Ministroak 
## Kanpo estekak
Caricedo

**Caricedo** Gerardo López de Gereñuk aipatutako herri hustua da, Trebiñun.

## Historia 
XIII. mendetik aurreragoko aipamenak topatu dira eta XX. mendean hustu egin zen. *Caricedo* eta *Caycedo* aldaerak dokumentatu dira.

## Kokapena 
Billa Tobera kontzejuko lurraldean dago, Billa Tobera herriko erdigunetik pare bat kilometro iparraldera. (Koordenatuak: 42.7067, -2.7644).

## Ikus, baita 
Ez dira nahastu behar *Caricedo* hau Donemiliagako goldean, (1025), aipatzen diren *Cassicedo*, *Cassizedo* eta *Cassicedo* haiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prango

**Prango** Donemiliagako goldean, 1025, birritan aipatua agertzen den herri bat da. 

Bi aldiz, aipatzen da *Prango* Donemiliagako goldean, eta pentsa daiteke *Prango* batek gaurko Frankuri egiten diola erreferentzia, eta besteak, beste *Prango* bati; biak bereizteko Franku (Goikoa) eta *Franku (Behekoa)* bezala itzul genitzake. Izan ere, 1257. urteko dokumentu batean ***Franco de yuso*** eta ***Fanco de suso*** bezala aipatzen dira elkarren ondoan egon ziren bi herriak.

## Kokapena 
Becerro Galicanoren edizio digitalaren kartografia egin zutenek ez zituzten bi Prango haiek mapan bereizi. Agian pentsatuko zuten biak elkartu egin zirela gaur egun Franku deitzen den herrian eta XI. mendean bata gaurko herriaren goiko aldea izango zela, elizaldea-edo, eta bestea beheko aldea, herritik igarotzen den Ihuda ibaiaren norabidean beherago-edo.

## Ikus, gainera 
* Franku.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Selwyn mendiak

**Selwyn mendiak**, , Kanadako iparraldeko mendikate bat da, Ipar-mendebaldeko Lurraldeak probintzian.

Tontorrik garaiena Keele Peak (2.952 m.) da.

Ekialdean Mackenzie mendiak ditu eta ipar-mendebaldean Brooks mendikatea.
Guy Green

**Guy Stephen Montague Green** (Launceston, 1937ko uztailaren 26a – Hobart, 2025eko uztailaren 22a) australiar epaile eta politikaria izan zen.

Launceston Church Grammar School-en ikaslea izan zen eta Zuzenbidea ikasi zuen Hobarteko Unibertsitatean. 1971tik 1973ra epaile izan zen, eta 1973tik 1995era Tasmaniako Auzitegi Goreneko presidente. Tasmaniako Unibertsitateko kantzilerra ere izan zen.

1995etik 2003ra Tasmaniako gobernadorea izan zen. 2023ko maiatzean, Peter Hollingworthek Australiako gobernadore orokor kargua utzi zuen, eta Guy Green Commonwealtheko Administratzaile bihurtu zen aldi baterako, karguan zegoen australiar estatu zaharreneko gobernadorea baitzen. 2002ko abuztuan Michael Jefferyren gobernadore orokor kargua hartu zuen arte egon zen karguan.
Cecilia Vicuña

**Cecilia Vicuña Ramírez** (Santiago, 1948) artista bisuala, poeta, zinemagilea eta aktibista txiletarra da. Gaur egungo poesiaren ahots autentiko eta polifazetikoenetakotzat jotzen da, eta esplorazio sortzailea eta erresistentzia politikoa gorpuzten dituen potentzia artistikotzat.

Cecilia Vicuñak “prekarioa” deitzen dion praktika artistiko eta poetikoak, 1960ko hamarkadaren erdialdean Txilen sortutakoak, idazketa, performancea eta artea barnebiltzen ditu. Bere lana mugimendu poetiko, artistiko eta akademiko handien aurreratzailetzat jo izan da, arte kontzeptualetik eta poesiaren performancetik hasi eta XX. mendeko 70. eta 80. hamarkadetan loratzen hasiko ziren feminismoaren bigarren olatuko *land art* eta diskurtsoetaraino.

Indigenen dekolonizazio proposamen ekofeministaren aitzindaria den ikuspegi libre eta futurista proposatzen du bere lanak. Vicuñaren performance eta site-specific instalazioek, haren Quipu eta Prekarioak eta Basuritak monumentalek (eskultura txiki mihiztatuak eta hondakinekin sortuak), bai eta haren margolan, azalpen, poema eta Hitzarmek ere (barruko metafora agerian jartzeko berrarmatzen diren hitzak), errituala eta politikoa konbinatzen dituzte ekintza eraldatzaileetan, antzinatik hasi eta garunaren aurkako alderdira.

Arte eta poesiako 25 liburu idatzi ditu, eta bere lan idatzia zazpi hizkuntzatara itzuli dute. 2019an Arte Plastikoetako Velazquez Saria eman zioten. Bere lan bisuala New Yorkeko Solomon R. Guggenheim Museoa, New Yorkeko Arte Modernoko Museoa (MoMA), Londresko Tate Modern, Bostongo Museum of Fine Arts, Perez Art Museum Miami, Buenos Aireseko Arte Museo Latinoamerikarra (MALBA) eta Txileko Santiagoko Arte Ederren Museo Nazionala, besteak beste, bildumen parte da. 2022ko apirilean, Veneziako 59. Arte Bienalaren Urrezko Lehoia jaso zuen. 2023ko otsailean Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademian sartu zen, eta urte horretan bertan Txileko Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cecilia Vicuña eta artearen geografia espirituala Carina del Valle Schorske, 2022ko abuztuaren 25a, *The New York Times Magazine*.
Julio Vicuña Cifuentes

**Julio Vicuña Cifuentes** (La Serena, 1865eko martxoaren 1a - Santiago, 1936ko urriaren 16a) txiletar idazle, filologo eta folklorista izan zen. Ramón Laval Alvial eta Rodolfo Lenz-ekin batera, Txileko lehenengo folkloristetako bat bezala hartzen da, bere lanak tradiziozko ondasunen aurkezpen zabal eta garrantzitsu bat eman duela adieraziz, txilenitatea ulertzeko bideak bilatzeko oinarri bezala; testuinguru honetan, Txileko Folklore Elkartearen kide sortzailea izan zen 1909an.

Poeta bezala, bere lehen argitalpenak Vicuñako (Txile) "Elquino" egunkarian agertzen dira. XX. mendearen hasierako Txileko joera literario berriak erromantizismoaren eta modernismo esentzialaren erretiratzearen aurrean irudikatzen ditu bere lanak, eta estetika bat du, herrikoia, masiboa eta ilustratua nahasten dituena. Horretarako, herri-jakinduriaren esaerak eta herri-ohituren irudikapena erabiltzen ditu, eta maitasun-gaiak ere aurkezten ditu, tonu malenkoniatsu, dotore eta lasaiarekin.

## Biografia 
Benjamín Vicuña del Solar jaunaren semea, txikitatik literaturarekiko eta folklorearekiko interes handia erakusten du. Zuzenbidea ikasi zuen Txileko Unibertsitatean, "La Época" eta "Ateneo"-ko giro literarioaren parte izanik. Gainera, Espainiako Errege Akademiako kide ez numerarioa izan zen. Ruben Darioren lagun mina da eta bere lehen olerkiak "La República" eta "Artes y Letras" aldizkarietan argitaratu zituen, hiriburuan, Santiagon, argitaratu ziren literatur aldizkari bakarrak. 1887ko Varela Lehiaketan, bere "Rimas" bildumak epaimahaiaren laudorioa jaso zuen. Samuel Lillorekin batera, 1889an "Santiagoko Ateneo" berria sortu zuen eta 1909an Txileko folklore elkartearen sortzaileetako bat izan zen.

## Argitalpenak 
* "La muerte de Lautaro: ensayo trágico en un acto" (1898).
* "Contribución a la historia de la imprenta en Chile" (1903).
* "Coa, Jerga de los Delincuentes Chilenos: Estudio y Vocabulario" (1910).
* "Romances populares y vulgares recogidos de la tradición oral chilena" (1912).
* "Estudios de folclore chileno (1915)."
* "Mitos y Supersticiones recogidos de la tradición oral chilena", beste herrialde latindarrekin alderatuta (1915).
* "Cosecha de Otoño" (1920), bere lan gailenetako bat, geroago Madrilen (Espainia) berriro argitaratuko zena.
* "Estudios de métrica española" (1929).
* "Epítome de versificación castellana" (1929).
* "Prosas de otros días" (hilondokoa, 1939).

## Bibliografia 
## Kanpo estekak 
* Memoria Chilena
* Biografías y vidas
Keele Peak

**Keele Peak**, Kanadako iparraldeko mendi bat da, Yukon probintzian. 2.952 metroko garaiera du.

Mackenzie mendietako tontorrik altuena da.
Orzalzan

**Orzalzan** Trebiñuko herri hustu bat da.

## Historia 
Donemiliagako goldean, 1025, aipatzen da Orzalzan izeneko herria. Golde bat eman zion Orzalzan herriak, dokumentuaren arabera, Donemiliaga Kukulako monasterioari.

Gerardo López de Gereñuk ez zuen herriari buruz dokumentazio gehiagorik topatu. Arabako Herri hustuen artean aipatu zuen baina noiz hustu zen, herriaren kokapena edo herriaren izenaren aldaerarik aipatu gabe.

## Kokapena 
Becerro Galicanoaren edizio digitaleko Donemiliagako goldeko kartografia prestatu zutenek Paritzatik hurbil egon zela adierazi zuten. Paritzatik ipar-mendebaldera, nahiko hurbil, Zinegutxi errekaren eskuineko aldean kokatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Canal Dock

**Grand Canal Dock**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen kai bat da, Dublingo Hegoaldea eremuan.

1796an William Jessop ingeles arkitektoaren diseinuei jarraituz eraiki ziren. 1960ko hamarkadarako eremua kutsaduraz betea eta abandonatua zegoen.

1987an eremua zaharberritzea erabaki zen. 2002-2006 artean etemuaren garbiketa burutu zen.

Gaur egun eremua zaharberritua dago eta hainbat enpresen egoitzen kokalekua da.
Rodrigo Achondo

**Rodrigo Andrés Achondo Vergara** (1969ko martxoaren 31-El Quisco, 2016ko martxoaren 14a) txiletar aktore, dramaturgo eta antzerki-zuzendaria izan zen.

## Karrera 
Antzerkia ikasi zuen Fernando Cuadraren Akademian. 1996an Ander Konpainia sortu zuen, Felipe Oliver diseinatzailearekin batera. Konpainiak Rojas *Magallanes*, Módulo siete, Asesino bendito, *NN 2910* eta Municipal lanak sortu zituen, besteak beste, eta Monos con navaja izenburupean eraman zuten zinemara. Film horretan, Achondok berak egin zuen "Kalkulu" papera. Aldi berean, *Campo minado* (2000) filmean eta *Adrenalina* telenobelan (1996) aritu zen.

2002an Achondo eta Oliver Concepcion hirira joan ziren eta bertan Ander Estudio antzerki akademia sortu zuten. Santiagora itzuli zen *El rucio de los cuchillos* zuzentzera Txileko Antzerki Nazionalean, 2010ean, eta Canal 13ko *Feroz* (2010) telenobelan ere paper bat du. 2011n El *pianista* zuzendu zuen denboraldi labur batean.

Ondoren, El Quisco kostaldeko herrira joan zen bizitzera, eta han eman zituen azken urteak, gibeleko kalte atzeraezina zuela eta. 2016ko martxoaren 14ko goizaldean hil da, 46 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kristina Gentile Mandala

**Kristina Gentile Mandala** (Piana degli Albanesi, 1856 – 1919) italiar idazle eta folklorista arbëresha izan zen, albanierazko lehen emakume idazleetako bat bezala hartzen dena.

## Bizitza 
1856an jaio zen Siziliako Piana degli Albanesi herrian, familia arbëreshë batean. Arbëreshëen maitagarri-ipuinak bildu zituzten lehen idazleen artean ere izan zen. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen, besteak beste *Fiamuri Arbërit* eta *Arbri i Ri*.

Bere lanek Girolamo de Rada eta Demetrio Camarda idazle arbëreshëen eragina izan zuten.

Mandalak arbëresheraz idatzi zuen, eta bere idazlan batzuk italierara itzuli dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María de Obarra

**Santa María de Obarra** Pirinioaurreko monasterio erromaniko bat da, Sis mendilerroaren mendebaldeko muturrean.

## Berezitasunak 
XI. mendearen lehen laurdenean eraiki zuten lonbardiar maisuek Isabenaren ertzean, Ribagorza eskualdean). «Obarra» hitzak euskaraz «harkaitz arteko zuloa» esan nahi du eta Obarra edo La Croqueta haitzarteak blokeatutako haran baten hondoan altxatzen da monasterioa. Santa Maria eliza San Pedro, San Esteve eta Gurutze Santuari eskainita dago.

Triangelu aldeberdinaren proportzioen sistemaren arabera eraiki zen. Sistema hori geroago aldatu zen, proportzio bikoitzen edo diapasoiaren sistemari jarraitzeko. 3 (Hirutasuna) eta 7 (Espiritu Santua, denbora guztia, apokalipsia…) zenbakiak errepikatzen dira tenplu osoan zehar: hiru leiho erdiko absidera eta zazpi hiru absideetara. Lonbardiar estiloaren ezaugarri guztiak ditu: hormak moldatzen dituzten arku itsuak, kontrahormek edo lesenek eta zerra-hortzen frisoek bereiziak. Tenplu honen jatorrizkoa, musulmanen eragina duen frisoa da, erdiko absidea koroatzen duen gela erronboidalekin.

Eraikinak hiru habearte ditu, eta erdikoa altuagoa eta zabalagoa da. Habearteen goi-goian abside erdizirkularrak daude, eta esfera-laurdeneko bueltak dituzte. Abside horiek gurutze-formako pilastretan bermatzen dira. Kanpandorrea eraikitzen hasi ziren, baina hormek 3 m-ko altuera baino ez zuten lortu. Alboko horma batean, XVI. mendeko ziriharri lodiak dituen atari bat dago, eta bertan, Mur familiaren armarria dago zizelkatuta.

874. urtetik datatuta dago leku honetan monjeen asentamendua. Monasterio hau Ribagorzako konderriaren bihotza izan zen, 930ean Erramun III.a Ribagorzakoak Pallarsetik banandua. XI. mendean ez zegoen eraikin zaharragorik, ziur asko eraso musulmanek suntsitu zituztelako.

Espesko baroigoak eta Pallarsko Murtarrak babestea bi une goren izan ziren XIII. eta XVI. mendeetan, hurrenez hurren, baina 1571n Barbastroko apezpikutza berrezartzeak priorerria desagertzea ekarri zuen, eta gainbehera baten hasiera, zeinetik ez baitzen gehiago berreskuratu. Elizaren oinean zeuden gangak 1872an erori ziren.

1931n monumentu nazional izendatu zuten, baina ez zen berreraikitzen hasi hirurogeiko hamarkadara arte. Lehentasunezko jauregia, XVI. mendean Pere Mur prioreak eraikiarazia, gainerakoa erortzeko zorian basilikaren oinean.

Obarrak irin errota bat izan zuen ibaitik gertuen dagoen aldean, gaur egun gazte taldeentzako aterpetxe bezala erabilita dagoena. Multzora daraman zubiak 1963an uholde bat jasan zuen estilo gotikoko zubi bat gogorarazten du.

Santa Maria de Obarra hesitik kanpo, ehun metro baino gutxiagora, San Pablo de Obarra eliza txikia dago. Eliza horrek bateragarriak egiten zituen monje-gurtza eta eliztar xumeena.

## Irudiak 
Sarbide zubia
Fitxategi:Obarra2.JPG|Murtarren armarria
Fitxategi:Obarra3.JPG|Alboko hormako dekorazioa
Fitxategi:Obarra5.JPG|Absideen ikuspegia
Fitxategi:Obarra7.JPG|Sarbide zubia
Fitxategi:Santa_Maria_d'Ovarra.jpg|Santa María de Obarra

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Romanicoaragones.com
* Aldeaglobal.net
Elyko katedrala

**Elyko karedrala**, formalki **Elyko Hirutasun Santua eta Banaezinaren Karedrala Eliza**, , Ingalaterrako Ely udalerrian dagoen katedral anglikano bat da, Cambridgeshire konderrian.

Jatorria 672an Eteldreda Elykoak sortutako abadian du.

Gair egungo katedrala 1083-1375 srtean eraiki zen eta 163 metroko garaiera du.
Skeena (ibaia)

**Skeena** () Kanadako Britainiar Kolunbia probintziako ibaia da. 570 km-ko luzerarekin, probintzia honetan guztiz isurtzen den bigarren ibairik luzeena da (Fraser-aren ondoren), eta Kanadako Izokin gehien duen bigarren ur-ibilgua, nahiz eta izokina izugarri erregresatu den bertan 1900eko hamarkadatik, batez ere gehiegizko arrantzaren ondorioz, berriki egindako ikerketa baten arabera (2019).

## Ibilbidea 
Skeena Spatsizi goi-ordokiaren (Spatsizi Ordokia) hegoaldean sortzen da, non natura oraindik erabat birjina eta basatia den, orduan hegoalderantz isurtzen da Skeena mendietan zehar, eta ondoren, ibilbide erdian, mendebalderantz bifurko da, Ozeano Bareko Hecate itsasartean dagoen Prince Rupert hiritik gertu itsasoratzeko, Haida Gwaii uharteak eta Columbia Britainiarraren zati kontinentala banatzen dituena. Bere bokaleak *Chatham Sound* badia osatzen du.

Ozeanora jauzi egin aurretik, Skeenak Kostako mendikatea zeharkatzen du, eta hala, lurreko errepidez igarotzea ahalbidetzen du, kostaldeko eta barnealdeko eskualdeen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joséphine Bacon

**Joséphine Bacon** OC (1947ko apirilaren 23a), Quebeceko Pessamit herriko innu poeta bat da. Frantsesez eta innueraz argitaratzen du. Itzultzaile, komunitate ikertzaile, zinema zuzendari eta komisario gisa ere lan egin du. Kantautore gisa ere aritu da. Odanakeko Kiuna Institutuan irakasten du.

## Bizitza eta ibilbidea 
Bacon Pessamiteko Innu komunitatean jaio zen 1947an, eta bere bizitzako lehen bost urteak eman zituen familiarekin, Maliotenameko barnetegian sartu aurretik. 1960ko hamarkadan Quebec hirira joan zen eta bertan idazkari gisa lan egin zuen, geroago Aborigenen Gaietarako Bulegoak zuzentzen zuen Ottawako idazkaritza eskolara joanez.

## Obrak 
* *Désobéissons! Eka pashishtetau!*. Tinqueux : Éditions du Centre de créations pour l'enfance, 2019.
* *Uiesh |Quelque zatia*. Montréal, Mémoire d’encrier, 2018.
* Te bat tundran = Nipishapui nete mushuat. Itzultzailea: Donald Winkler. Bookland Press, 2017.
* ''Guetter l'aurore* : littérature et résistances, 1944-2014. Genouilleux: Passe du Vent, 2014.
* *Akin Kadipendag Trickster*. Montreal: Possible Editions, 2014.
* *Mingan'' my village : innu eskolakoen poemak. Itzultzailea: Solange Messier. Fifth House Publishers, 2014.
* Un thé dans la toundra = Nipishapui nete mushuat. Mémoire d'encrier, 2013.
* Mingan, mon village : poèmes d'écoliers innus. Rogé, Laure Morali, Rita Mestokoshorekin batera egilekidea. Éditions de la Bagnole, 2012.
* *Nous sommes tous des sauvages*. José Acquelinekin batera idatzi zuen. Mémoire d'encrier, 2011.
* *Bâtons à message| Message Sticks | Thissinuashitakana*. Montreal: Mémoire d'encrier, 2010.
* La créature des neiges = Kunapeu. Bibliothèque et Archives nationales du Québec, 2008.

## Filmografia 
Baconek dokumental bat zuzendu du, eta itzultzaile eta narratzaile gisa lan egin du Arthur Lamothe eta Gilles Carle zinemagileen dokumentaletan, besteak beste:

* *Tshishe Mishtikuashisht - Le petit grand européen* : Johan Beetz (1997).
* *Ameshkuatan - Les sorties du castor* (1978).

Bere lehen film dokumentala, Innu zaharren eta Kahnawake klaneko amen arteko topaketa bati buruzkoa, galdu egin da.

2025ean, Caroline Monneten Rumble (*Pidikwe*) filmean parte hartu zuen, eta Berlingo Nazioarteko Zinemaldiaren 75. edizioan hautatua izan zen, non 2025eko otsailean lehen emanaldia izan zuen.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Kanadako Prix Molson du Conseil des arts, 2023.
* Prix des Premiers Peuples hommage 2023 de la Fondation Metropolis bleu.
* Indigenous Voices Awards, frantsesez argitaratutako lanen kategorian, 2019.
* Officer of l’Ordre de Montréal, 2018.
* Laval Unibertsitateko ohorezko doktoretza, 2016.
* Governor General's Award finalista Un thé dans la toundra/Nipishapui nete mushuat filmagatik, 2014.

2024ean Itxaro Bordak itzuli zuen Munduko Poesia Kaiera 51.ean Baconen poema bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa, 2020] Cinq minutes avec Joséphine Bacon. Radio-Canada info.
* [Bideoa, 2022] La poétesse Joséphine bacon.TCFtv - La Télévision Communautaire de Montréal
Irmão do Jorel

***Irmão do Jorel*** (euskaraz: «Jorelen anaia») marrazki bizidunetako telesail bat da, Brasilgoa, Juliano Enricok sortua. Ofizialki 2014ko irailaren 22an estreinatu zen, Cartoon Network katean.

## Pertsonaiak 
* **Irmão do Jorel** (ahots-jartzailea: Andrei Duarte), telesaileko protagonista, 8 urteko mutil bat.
* **Jorel** (ahots-jartzailea: Juliano Enrico), Irmão do Jorelen anaia nagusia.
* **Seu Edson** (ahots-jartzailea: César Marchetti), Irmão do Jorelen aita.
* **Dona Danuza** (ahots-jartzailea: Tânia Gaidarji), Irmão do Jorelen ama.
* **Vovó Gigi** (ahots-jartzailea: Cecília Lemes), Irmão do Jorelen amaren aldeko amona
* **Vovó Juju** (ahots-jartzailea: Melissa Garcia), Irmão do Jorelen aitaren aldeko amona.
* **Nico** (ahots-jartzailea: Hugo Picchi Neto), Irmão do Jorel eta Jorelen anaia nagusia.
* **Lara** (ahots-jartzailea: Melissa Garcia), Irmão do Jorelen lagunik onena.
* **Tosh** (ahots-jartzailea: Hugo Picchi Neto), Irmão do Jorelen txakurra.
* **Rose** (ahots-jartzailea: Cecília Lemes), olagarro more erraldoi bat.
* **Gesonel** (ahots-jartzailea: Hugo Picchi Neto), Vovó Jujuren ahate zuria.
* **Danúbio** (ahots-jartzailea: César Marchetti), Vovó Jujuren ahate berdea.
* **Fabrício** (ahots-jartzailea: Cássius Romero), Vovó Jujuren ahate beltza.
***Ahots gehigarriak **
*César Marchetti 
*Hugo Picchi
*Andrei Duarte 
*Robson Nunes 
*Alfredo Rollo 
*Daniel Furlan 
*Alex Barone 
*Jussara Marques 
*Melissa Garcia  
*Júlia Cartier Bresson 
*Vitor André 
*Tânia Gaidarji 
*Juliano Enrico 
*Leandro Ramos
*Fafá de Belém 
*Cazé Peçanha 
*Falcão 
*Jefferson Schroeder 
*Alexandre Moreno
*Robson Kumode
*MariMoon
*Felipe Torres
*Nill Marcondes
*João Pimenta 
*Renata Roberta 
*Gustavo Pereira
*Ed Gama
*Evelyn Castro
*Fernando Mendonça 
*Nigel Goodman 
*David Benincá 
*Robson Kumode 
*Pietro Takeda 
*Erick Nario 
*Emicida
*João Gordo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (portugesez)
*
Tubber (Galway konderria)

**Tubber**, , "Putzua", Irlandako mendebaldean dagoen herri txiki bat da, Galway konderriaren hegoaldean.
Pereira Bandera

**Pereira Bandera** TKE Ligarako Tiránek antolatu zuen estropada izan zen, taldea Galiziako Ligara jaitsi zenean maila horretan jokatu izan zena, 2008 artean.

Tiránek 2010ean **Afamo Bandera** eta 2011n '''O'Pirata.com''' Bandera antolatu zuen TKE Ligarako.

## Palmaresa 
* Finean helburu bera izan arren, Afamo Bandera eta O'Pirata.com Bandera ez dagozkio Pereira Banderari.

## Garaipenak 
## O' Pirata.com 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Outón Xunqueiriña Bandera

**Outón Xunqueiriña Bandera** edo **Outón Fernández Bandera** TKE Ligarako Mecosek antolatu zuen estropada izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
2025eko Ordiziako Klasika

**CII. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2025eko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera, beti bezala, Ordizian izanik, Abaltzisketa eta Gaintza mendateak zeharkatu zituen, 167 kilometroko ibilbidean.
UCI Europe Tour zirkuituaren barnean jokatu zen, 1.1 mailan.

Garailea UAE taldeko Igor Arrieta nafarra izan zen.,

## Finantziazio arazoak
Martxoaren 5ean, aurrekontua osatzeko arazoak argudiatuz, antolatzaileek proba bertan behera geratuko zela iragarri zuten, hala ere, babes faltari buelta ematea lortu zen Nafarroako Rural Kutxaren laguntzarekin.,,

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khawaja Nazimuddin

**Khawaja Nazimuddin** (Dhaka, 1894ko uztailaren 19a – *ibidem*, 1964ko urriaren 22a) pakistandar politikaria izan zen. Pakistango gobernadore orokor izan zen 1948tik 1951ra eta lehen ministro 1951tik 1953ra.

Bengalako familia aristokratiko batean jaio zen, Aligarh Unibertsitate Musulmanean hezi zen eta graduondoko ikasketak egin zituen Cambridgeko Unibertsitatean.

Indiara itzulita, Liga Musulmanean sartu zen politikan eta hezkuntza erreformak eta garapen gehiago eskatu zizkion Bengalari. Ondoren, Indiako musulmanentzako estatu bereizi bat sortzen hasi zen, eta Bengalako alderdiko buruzagi nagusi bihurtu zen. Muhammad Ali Jinnahren aliatua izan zen. 1943tik 1945era Bengalako lehen ministroa izan zen Britainiar Rajeko barruan eta 1947an Pakistanek independentzia lortu ondoren Ekialdeko Bengalako ministro burua izan zen.

1948an Jinnah hil ondoren gobernadore orokor bihurtu zen. Hiru urte geroago lehen ministro izendatu zuten Liaquat Ali Khanen hilketaren ondoren. Bere agintaldia Ghulam Muhammad gobernadore orokorrarekin etengabeko gatazkan igaro zen, 1952an Dhakan bengaliar hizkuntzaren alde egindako protesten eta 1953an Lahoren izandako istilu erlijiosoen ondoren areagotu zena. Urte hartan lege martziala ezarri zuen. Ghulam Muhammadek 1953ko apirilean kargutik kendu zuen kolpe konstituzionala deiturikoan eta hauteskundeak deitu zituen 1954an. Nazimuddin politikatik erretiratu zen eta 1964an hil zen.
Nuria Casals

**Nuria Casals Camps** (Ripoll, 1989) irakasle eta glosadore katalana da, Vic-en bizi da eta ezaguna da glosa dibulgatzen egiten duen lanagatik.

## Biografia 
Nuria Casals Orburuaren Bihotza Elkarteko lehendakaria da. Elkarte honen helburua katalanezko bertso/glosak improbisatzea eta doinuak berreskuratu eta sustatzea da.Bigarren Hezkuntzako biologiako irakaslea da eta Bigarren Hezkuntzako eskola eta institutuetan glosaren inguruko hainbat proiektu ditu esku artean. Horietako proiektu batekin, Baldiri Reixac saria irabazi zuen Escuela Padre Cinto de Folgueroles Institutuan.

Ripollesa Nyacreseko Erregina izendatu zuten 2019an, Espollako Abeslarien Topaketaren 17. edizioko kantu inprobisatuaren azken borrokaldia irabazi ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brachyteles

***Brachyteles*** edo **murikiak** Atelidae familiako Hego Amerikako tximino genero bat da. *Ateles* eta *Lagothrix* generoekin harreman handia dute. Bi espezie ezagutzen dira, biak Brasilen. 

## Espezieak 
* *Brachyteles arachnoides*
* *Brachyteles hypoxanthus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuria Penas

**Nuria Penas** (Vila de Cruces, Pontevedra, 2003) galiziar regueifera feminista gaztea da.

## Biografia 
Vila de Crucesen jaio zen 2003an. 2016an hasi zituen ahozko inprobisazio edo regueifa ikastaroak Marco de Camballon BHIn, DBHko 2. maila ikasten ari zenean. 2018an, Pobra de Brollón-en egin zen Do Courel bertso-inprobisazioko ekitaldi tradizionalean parte hartu zuen, eta inprobisatzaile historikoekin batera abestu zuen, 91 urteko Antonio Río Monterorekin, esaterako.

2022an, unibertsitateko ikasle zela, bere Bigarren Hezkuntzako ikastetxe ohira itzuli zen, eta lehen regueifa-tailerra eman zien DBHko 1. mailako bi talderi. Bertan, munduan ahozko inprobisaziorako dauden modalitateak azaldu zituen, baita Galizian dauden modalitate desberdinak ere.

Enreguéifate ekimenean ere parte hartzen du, regueifa zabaltzearen eta galizieraren erabilera sustatzearen aldeko ekimenean.

Regueifaren Ahozko Elkartean sartu zen. Elkarte hori 1997an sortu zen, Valvalaresen (Vigo) egoitza duena. Bertatik ikastaroak ematen ditu eskoletan eta zenbait elkartetan, eta gero eta interes handiagoa du ahozko inprobisazioaren tradizio hori bizirik mantentzeko.

*Erre Que Erre* izeneko talde berri bateko kidea da. Talde horren helburua da regueifa gaur egungo ikuspegi batetik eramatea gazteengana, gaur egongo arazoentan kontzientziatuta baina tradizioari eutsiz, eta  belaunaldien aldaketetara egokituta. Nuria Penas, Lorena Médelarekin batera, Regueifa Tourreko aurkezleetako bat izan zen. Regueifa biziberritzeko ikuskizuna da, eta musika eta *regueifa* tradizionala oinarri elektronikoen eta gaurkotasuneko gai sozialen gaineko inprobisazioarekin lotzen ditu.

Euskal Herriko Unibertsitatean egin zen ahozko inprobisazio jaialdi batean parte hartu zuen 2025ean Oihana Iguaran bertsolariarekin eta Nuria Casals glosadorearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Regueifesta | Regueifa feminista: Lupe Blanco, Nuria Penas, Lorena Medela
* Núria Casals, Nuria Penas, Oihana Iguaran EHU, 2025eko maiatzaren 26a
Lagothrix

***Lagothrix*** Atelidae familiako tximino haplorrinoen genero bat da. Euren larru iletsu sendoarengatik, **tximino iletsu** izena ematen zaie. 

Bi espezie daude generoan, biak Hego Amerikako oihan tropikaletan. Isats sendoa dute, zuhaitzetatik eskegitzeko aukera ematen diena, eta talde handietan bizi ohi dira. 

## Espezieak 
* *Lagothrix flavicauda*, Perun bizi dena.
* *Lagothrix lagothricha*, Kolonbia, Brasil eta Peru arteko oihan tropikaletan bizi dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Urquiola

**Adriana Grissel Urquiola Pérez** (Los Teques, 1985eko uztailaren 2a - *Ibidem*, 2014ko martxoaren 23a) venezuelar kazetaria eta antzezlea izan zen. Adriana bost hilabeteko haurdunaldian zegolea hil zuten, 2014ko Venezuelako protestetan.

## Hilketa 
Adrianak Venevisión telebista katean egiten zuen lan keinu interpretatzaile. Panamerikar errepidean, Los Nuevos Teques parean protesta egiten ari zirenek jarritako barrikada bat igarotzeko autobus batetik jaisten ari zela, subjektu batek hamalau aldiz egin zuen tiro protestagileen aurka, Urquiolari buruan eta sorbaldan hainbat aldiz erasoz. Victorino Santaella ospitalera eraman zuten Mirandako Poliziaren patruila batean baina bizi-zantzurik gabe. 28 urte zituen. Adriana ezkonberria zen eta bost hilabeteko haurdun zegoen bere heriotza egunean.

Carlos Javier Arencibiaren arabera, «Errepresioaren Testigantzak» liburuan, Goi-Mirandinoetan Urquiola oroitzeko ohitura zegoen bilera politiko eta sozialetan, eta 2015eko ekainerako bere argazkiak sarritan aurkitzen ziren Los Tequesen.

## Ikerketa 
thumb|Adriana Urquiolaren monumentua.
Urquiolaren heriotzaren erantzuletzat Yonny Bolivar identifikatu zuten, Iris Varela ministroaren eskolta ohia eta identitate usurpazio delituagatik preso ohia. Bolívar 2005ean auzipetu zuten bahiketagatik, su-armak ezkutatzeagatik, titulu militarra usurpatzeagatik eta falsifikatze ideologikoarekin pasaportea lortzeagatik. "Plan Cayapa" delakoaren barruan askatu zuten, Ministerioak zigor-espedienteak berrikusteko eta prozesu judizialak bizkortzeko egindako operazioaren barruan, presoak askatzeko eta zigor pilaketa mailak jaisteko, ondoren Varela ministroaren segurtasunaren arduradun bihurtu zen. Bolívarrek herrialdetik ihes egin zuen, Nazionalarentzako elkarrizketa batean «bere kasua politikoki erabilia izan ez zedin» ziurtatzeko.

2015eko otsailerako, protestetan izandako 43 heriotzetatik lau baino ez ziren ikertzen ari: Bassil Da Costarena, Jose Alejandro Marquezena, Geraldin Morenorena eta **Adriana Urquiolarena**, eta bakar bat ere ez zen argitu.

Yonny Bolivar 2015eko ekainaren 11n atxilotu zuen Interpolek Kolonbian, eta zazpi egun geroago Venezuelara estraditatu zuten. Urquiolaren hilketagatik 17 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten; Adrianaren senideek eta defentsak epaiarekin ados ez zeudela adierazi zuten, eta, beraz, Apelazioen Gortea erreklamatu zuten lehenago. 2017an, Caracasko Zirkuitu Judizialeko Apelazioen Auzitegiak 27 urte eta sei hilabetera igo zuen Bolivarren zigorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isábena ibaia

**Isábena** Ésera ibaiaren ibaiadar nagusia da, eta bera ere Cinca ibaiaren ibaiadar bat da, eta azken hori Ebrora eta handik Mediterraneo itsasora isurtzen da. Bere buruaren iturburua itsas mailatik 2.400 metrora dago, Es Sebollés izeneko lekuan, Gallinero eta Cibollés mendien artean, Aragoi Garaiko Pirinioetan. Bere harana batez ere Ribagorza eskualdean dago.

Isábena El Turbón mendi erraldoiaren eta Sis mendilerroaren artean igarotzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ribeira Hiriko Bandera

**Ribeira Hiriko Bandera** () TKE Ligarako Galizian antolatu zen estropada izan zen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Rosa Orozco

**Rosa Orozco** venezuelar ekintzailea da. Justicia, Encuentro y Perdón(JEP) erakundearen sortzaileetako bat da.

## Ibilbidea 
2014ko Venezuelako protestetan bere alaba Geraldi Moreno hil ondoren, Justizia,Encuentro y perdón giza eskubideen aldeko erakundea (JEP) sortu zuen Martha Tineo abokatuarekin batera. 

GKEak giza eskubideen urraketak artatzen ditu, batez ere atxiloketa arbitrarioak eta epaiketaz kanpoko exekuzioak manifestazio baketsuen testuinguruan.

## Ikus, gainera 
* Linda Loaiza
* Marvinia Jimenez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Concello de Muros Bandera

**Concello de Muros Bandera** 2006. urtetik Murosen jokatzen den estropada da.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Kolonboko artxidiozesia

**Kolonboko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren srilankar artxidiozesia da. 1834ko abenduaren 3an ezarri zen Zeilango elizbarruti gisa, 1845eko otsailaren 17an Kolonboko elizbarrutia izena hartu zuen, 1886ko irailaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen, 1944ko abenduaren 6an Zeilango Kolonboko artxidiozesi egin zen eta 1972ko maiatzaren 22an aurreko izena berreskuratu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Kolonbon dago. Egun artzapezpikua Malcolm Ranjith da.

## Ordinarioak 
### Zeilango apezpikuak 
* Vicente do Rosayro (1836-1842)
* Caetano Antonio Mulsuce (1843-1845)

### Kolonboko apezpikuak 
* Caetano Antonio Mulsuce (1845-1857)
* Giuseppe Maria Bravi (1857-1860)
* Hilarion Silani (1863-1879)
* Clemente Pagnani (1879-1883)
* Christophe Ernest Bonjean (1883-1886)

### Kolonboko artzapezpikuak 
* Christophe Ernest Bonjean (1886-1892)
* André-Théophile Mélizan (1893-1905)
* Antoine Coudert (1905-1929)
* Pierre-Guillaume Marque (1929-1937)
* Jean-Marie Masson (1938-1944)

### Zeilango Kolonboko artzapezpikuak 
* Jean-Marie Masson (1944-1947)
* Thomas Cooray (1947-1972)

### Kolonboko artzapezpikuak 
* Thomas Cooray (1972-1976)
* Nicholas Fernando (1977-2002)
* Oswald Gomis (2002-2009)
* Malcolm Ranjith (2009-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Antoine Coudert (1898-1905)
* Thomas Cooray (1945-1947)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Anthony de Saram (1962-1965)
* Frank Marcus Fernando (1965-1968)
* Edmund Joseph Fernando (1968-1983)
* Oswald Gomis (1968-1995)
* Malcolm Ranjith (1991-1995)
* Marius Peiris (2000-2018)
* Fidelis Fernando (2012-2017)
* Maxwell Silva (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dueñas Harrahia

**Dueñas Harrahia** Donemiliagako goldean, 1025. urtean datatua, aipatzen den herri hustua da. Donemiliagako goldean, 1025. urtean ***Donnas*** aldaera ematen da.
Gerardo López de Gereñuk herri honi buruzko informazioa ematen du. López de Gereñuren deskribapenaren itzulpen bat kopiatuko dugu hemen.

Becerro Galicano kodexaren edizio digitala egin zutenek, Donemiliagako goldearen kartografia egiterakoan, Donemiliagako goldean aipatzen den ***Donnas*** horri Dueñas Harrahia etiketa jarri zioten eta Gerardo López de Gereñuk emandako kokapena zehaztu egin zuten, (López de Gereñuk emandako koordenatuak zuzendu egin zituzten).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anuradhapurako elizbarrutia

**Anuradhapurako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren srilankar elizbarrutia da. 1975eko abenduaren 19an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1982ko martxoaren 18an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Anuradhapuran dago. Egun apezpikua Nishantha Sagara Jayamanne da.

## Ordinarioak 
* Henry Swithin Thomas Alexander Wijetunge Goonewardena (1975-1995)
* Oswald Gomis (1995-2002)
* Norbert Marshall Andradi (2003-2025)
* Nishantha Sagara Jayamanne (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badullako elizbarrutia

**Badullako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren srilankar elizbarrutia da. 1972ko abenduaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Badullan dago. Egun apezpikua Echchampulle Arachchige Jude Nishanta Silva da.

## Ordinarioak 
* Leo Nanayakkara (1972-1982)
* Edmund Joseph Fernando (1983-1997)
* Julian Winston Sebastian Fernando (1997-2023)
* Echchampulle Arachchige Jude Nishanta Silva (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sis mendilerroa

**Sis mendilerroa** 28 km-ko pirinioaurreetako mendilerro luzea da. Isábena ibaiaren eta Escales urtegiaren haranen artean dago, Noguera Ribagorzanan, Ribagorza eskualdean, Aragoin, Espainian.  Mendilerroaren gailurrik altuenak Amorriador (1.791 m) eta Puialto (1.782 m) dira. Beste gailur garrantzitsu batzuk La Creu de Bonansa (1.765 m), Altaió d'Aulet (1.490 m) eta Tossal de Cornudella (1.066 m) dira.

## Geografia 
Mendilerro hau lautada batetik bat-batean altxatzen da eta ikusgarria dirudi angelu batzuetatik, horregatik antzinako geografia lanetan mendilerro honi "Sisko Mendi Handiak"  ere deitzen zitzaion bere mendien itxura handiagatik, Pirinioen mendi-oinean bat-batean altxatzen direnak. 

Mendilerro honetako gailurrek begiratoki bikaina eskaintzen dute Pirinioetako gailur nagusienetako batzuk hegoaldetik ikusteko, baita mendebaldeko Turbón mendi bikaina ere.  Mendilerroko harkaitz-labar malkartsu batzuk eskalatzaileen artean ezagunak dira. 

IX.-XI. mendeko Santa María de Obarra monasterioa Sis mendilerroaren mendebaldeko muturraren magalean dago.  Eremu horretan herrixka eta eliza abandonatuak ere badaude, baita *borda* izeneko abeltzainen antzinako eraikin asko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El Turbón eta Sis mendilerroa
* Areny de Noguera
* Goi Aragoiko errotak
* Beranui - Sis-eko ermita
* Erromaniko Aragoiarra
* Pirineoak 1. liburukia - Eskalak
Batticaloako elizbarrutia

**Batticaloako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren srilankar elizbarrutia da. 2012ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Batticaloan dago.

## Ordinarioak 
* Joseph Ponniah (2012-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak