open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daimyō

thumb|250px|"Daimio bat estatu-bisitan", 1860. urteko ilustrazioa.
, antzinako Japonian, feudo edo lurralde baten gobernaria zen.

Daimioak aitoren semeak ziren, eta enperadorearen izenean gobernatzen zituzten beren esku zeuzkaten lurraldeak. XVII. mendera arte, jaun haiek beren lurraldeen jabe izan ziren, eta samurai-armadak izaten zituzten beren mende. Hala, XII. mendean Yoritomo izeneko daimioa gobernuaz jabetu zen, eta *shogun* agintaldia ezarri zuen; hau da, enperadorearen gobernari nagusi bihurtu zen. 1868. urtean, ordea, enperadoreak eskubide guztiak eskuratu zituen berriro, eta 1871. urte inguruan daimioek ordura arte izandako indar eta eskubideak galdu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Viñas

**David Viñas** (Buenos Aires, 1927ko uztailaren 28a - *Ib.*, 2011ko martxoaren 10a) argentinar eleberrigilea izan zen.

Literatura-irakasle izan zen eta *Contorno* literatura aldizkariaren zuzendaritzako kidea. Eleberrigilea eta ipuingilea izan zen. Bere narrazioak bukaera sendokoak direlako eta peronismoaren aurkari baten balio etikoak agerian uzten dituztelako bereizten dira. Obra zabala du, eta sarritan saritua: *Cayó sobre su rostro *(1955), Gerchunoff Saria irabazitakoa; *El desconocido* (1956), Kultura Zuzendaritza Nagusiaren Saria; *Un dios cotidiano *(1957), Kraft saria; *Los dueños de la tierra* (1958), Argentinako Idazle Elkartearen Saria.

## Obra 
### Eleberria 
* *Cayó sobre su rostro* (1955)
* *Los años despiadados* (1956)
* *Un Dios cotidiano* (1957)
* *Los dueños de la tierra* (1958)
* *Dar la cara* (1962)
* *En la semana trágica* (1966)
* *Hombres de a caballo* (1967)
* *Cosas concretas* (1969)
* *Jauría* (1971)
* *Cuerpo a cuerpo* (1979)
* *Prontuario* (1993)
* *Claudia conversa* (1995)
* *Tartabul* (2006)

### Ipuina 
* *Las malas costumbres* (1963)

### Antzerkia 
* *Sarah Goldmann*
* *Maniobras*
* *Dorrego*
* *Lisandro* (1971)
* *Tupac-Amaru*
* *Walsh y Gardel*

### Saiakera 
* *Literatura argentina y realidad política: la crisis de la ciudad liberal* (1963 - doktoreago tesia)
* *Literatura argentina y política - Tomo I. De los jacobinos porteños a la bohemia anarquista* (1964)
* *Literatura argentina y política - Tomo II. De Lugones a Walsh* (1964)
* *Literatura argentina y realidad política: de Sarmiento a Cortázar* (1970)
* *Rebeliones populares. Tomo I: De los montoneros a los anarquistas* (1971)
* *Rebeliones populares. Tomo II: De la Semana Trágica al Cordobazo* (1971)
* *Momentos de la novela en América Latina* (1973)
* *Indios, ejército y fronteras* (1982)
* *Los anarquistas en América Latina* (1983)
* *De Sarmiento a Dios. Viajeros argentinos a USA* (1998)

## Erreferentziak
Lucien Bonaparte

**Lucien Bonaparte ** (Ajaccio, 1775eko maiatzaren 21a - Viterbo, 1840ko ekainaren 29a) Napoleon I.aren anaia izan zen eta  Luis Luziano Bonaparte printze eta euskalariaren aita.

Bostehunen Kontseiluko lehendakaria izan zen; Brumairearen 18ko estatu-kolpea prestatzen parte hartu zuen, eta funtsezkoa izan zen estatu-kolpeak aurrera egin zezan. Barne ministroa (1799), Enbaxadore Espainian (1800), Frantziako *Tribunat* biltzar bereziko lehendakaria izan zen 1802tik aurrera. Napoleonen gehiegizko ahalmenaren aurka agertu ondoren, Erromara jo zuen eta gero Caninon hartu zuen egoitza: bertako printze izan zen. Bere oroitzapenak biltzen dituen liburu bat idatzi zuen.

## Erreferentziak
Rhinolophus fumigatus

***Rhinolophus fumigatus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus fumigatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Leonid Kantorovitx

**Leonid Vitalievitx Kantorovitx** (; San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1912ko urtarrilaren 19a - Mosku, Sobietar Batasuna, 1986ko apirilaren 7a) errusiar matematikari eta ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
San Petersburgon egin zituen ikasketak. 18 urte zituela matematika-doktoretza lortu zuen. 1964an Sobietar Batasuneko Zientzia Akademian sartu zen, eta 1965ean Lenin saria irabazi zuen. Hainbat liburu idatzi zituen ekonomia sozialistan produkzio-bideak eta inbertsioak ongien egiteko moduak aztertzeko eredu matematikoak proposatuz: "Produkzioaren antolamendu eta plangintzarako eredu matematikoak" (1939), "Kalkulu ekonomikoa eta baliabideen erabilerarik egokiena" (1960). 1975ean Ekonomiako Nobel Saria irabazi zuen Tjalling Koopmansekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Fura dels Baus

**La Fura dels Baus** Kataluniako antzerki-taldea da.

Antzerki-mota berritzaile eta txundigarria egiten du, beldurra eta zirrara biziak eragiten dituena. Irudi eta soinuaren teknika sofistikatuen bidez oso giro ikusgarriak lortzen dituzte. Kontsumo-gizartearen ohiko irudi eta zaratak desitxuratzen dituzte beren ikuskizunetarako material bihurtzeko. Antzerki independentetik datorren taldea da, eta ikuskizunen lantegi garrantzitsu bihurtu dira. Obrarik ezagunenetako batzuk *Actions* eta *Nun *dira. Antzerki-lanez gainera, giroa alaitzeko ikuskizunak ere eskaintzen dituzte, 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetako hasiera ekitaldikoa adibidez.

## Kanpo estekak 
*  La Fura dels Bausen webgune ofiziala
## Erreferentziak
Inazio Larrañaga

**Inazio Gregorio Larrañaga Lasa** (Aldaba, Tolosa, 1892ko urriaren 3a - Hondarribia, 1975eko otsailaren 19a) gipuzkoar idazlea izan zen.

Altsasun eta Zangozan egin zituen apaiz ikasketak, kaputxinoen ordenan. Iruñean apaiztu zen 1919an. Lekarozen bederatzi urte irakasle egon ondoren, 1927an, Txinara joan zen misiolari. Pingliangeko elizbarrutian zela, 1950ko ekainaren 25ean, hango gotzain izendatu zuten. 1953an, Txinako gobernuak handik egotzi eta Euskal Herrira itzuli behar izan zuen. Hondarribiko abade-etxean bizi izan zen harrezkero.

Txinan zela, *Txina´tik Kronikak* eman zuen argitara *Zeruko Argia* aldizkarian. 1957an Euskaltzain urgazle izendatu zuten. *Pan-pin* haurrentzako aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen 1960ean.

## Erreferentziak
Neisse

**Neisse** (Polonieraz: *Nysa*) Erdialdeko Europako bi ibairen izena da:
* Mendebaldeko Neisse, Txekiar Errepublikan sortu eta Alemaniaren eta Poloniaren arteko mugaren zati bat eratzen duena.
* Ekialdeko Neisse, Polonia barneko ibaia.
Alain-René Lesage

**Alain-René Lesage** (Sarzeau, Morbihan, Frantzia, 1668ko maiatzaren 6a - Boulogne-sur-Mer, Frantzia, 1747ko azaroaren 17a) frantses eleberrigilea eta drama-idazlea izan zen.

## Biografia 
15 urte zituenean umezurtz geratu zen, eta gaztelaniaz idatzitako liburuak frantsesera itzuliz atera zuen bizibidea. *Crispin, rival de son maître* (1705, "Crispin, bere nagusiaren aurkaria") bere lehen antzerki arrakastatsua argitaratu ondoren, ospe handiko bi eleberri plazaratu zituen: *Le diable boiteux* (Luis Vélez de Guevararen "El diablo cojuelo" obra frantses girora egokitua, 1707) eta *Gil Blas de Santillana* (4 liburuki, 1715-1735). Parisko girora egokituriko espainiar idazleen beste zenbait obra ere eman zituen argitara.

## Erreferentziak
Khristian Rakovski

**Khristian Georgievitx Rakovski** (Gradets, Otomandar Inperioa, 1873ko abuztuaren 13agreg./abuztuaren 1ajul. - Oriol, Sobietar Batasuna, 1941eko irailaren 11) bulgariar iraultzailea izan zen.

## Bizitza 
Montpellierren egin zituen medikuntzako ikasketak. Alderdi sozialista antolatzeko lanetan jardun zuen, Bulgarian lehenik eta Errumanian 1900tik aurrera. 1917an, Errusiako Iraultza gertatu zenean, Moskura abiatu zen, eta Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide egin zen 1919an. Ukrainako komisarioen kontseiluko lehendakari izendatu zuten, eta sobieten ordezkari izan zen Londresen (1923-1925) eta Parisen (1925-1927). Trotskismoaren jarraitzaile zelakoan, alderditik bota zuten 1927an, eta 20 urtez bortxazko lanak egitera kondenarazi zuen Stalinek.

## Erreferentziak
Ramayana

thumb|Hanuman Ramaren aurrean.

**Ramayana** edo **Ramaiana** (euskaraz: «Ramaren erromantzea») Indiako bi poema epiko nagusietan laburrena da; *Mahabharata* («Bharata dinastiaren historia epikoa») da bestea. Valmiki poetak idatzi omen zuen *Ramayama* poema sanskrito hizkuntzaz, K.a. IV. mendean.

Berrogeita zortzi mila bertso dira, zazpi liburutan banatuak, eta Rama Vishnuren zazpigarren avatarrak Sita bahituriko emaztearen bila zebilela izandako abenturak kontatzen ditu. K. o. V. mende aldera berridatzi zuten poema, K.a. IV. mendean idatziriko testuak oinarritzat hartuta. Hiru atal berri erantsi zizkioten gero, erlijio eta Vishnurenganako debozio-eduki handiagoz hornitu zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertran de Born

**Bertran de Born** (1140 inguruan - Dalon abatetxea, 1215 inguruan) Hauteforteko jauna (Périgord eta Limousin artean, Akitaniako dukerrian) eta XII. mendeko trobalari okzitaniar garrantzitsuenetako bat izan zen.

Liskarti eta borrokazalea omen zen. 1152tik aurrera Ingalaterrako Henrike II.a Akitaniako duke bilakatu zenez, honek eta bere ondorengoek izandako istilu eta gatazka guztietan hartu zuen parte: Lehenik eta behin aipatu duke berria eta Akitania eta Poitouko aitoren semeen artean izandako gerratean eta ondoren, Henrike II.a hil eta gero, bere semeen artean izandako borroketan: Hasiera batean Joan *Lurgabea*ren alde baina gero bandoz aldatu eta Rikardo Lehoi-Bihotzaren alde.

Bertranen olerkietan gatazka politiko horiek islatzen dira. Haren lanetik berrogeiren bat poema iritsi dira gure egunotaraino eta haietan, dela gorteetako giroa dela guda-ingurua, gizarte feudalaren erretratu nabarmena ematen du.

Honatx hemen adibide bat *Be.m platz lo gais temps de pascor* izeneko poesia edo *sirventes*-ean:

Rikardo Lehoi-Bihotz Germanian preso egon ondoren, 1194ean libre geratu eta Ingalaterrara itzuli zelarik, haren omenetan idatzitako *Ar ven la coindeta sazos* poeman Bertran de Bornek euskaldunak aipatu zituen, garaiko estereotipoak jarraiki "bidelapur" hitzaren sinonimo gisa. Zazpi bat mende beranduago, 1962ko otsailean Jon Mirandek eta Txomin Peillenek poesia hori aipatu zuten *Igela, euskaldun heterodoxoen errebista * aldizkariko "Euskaldun Itsusia (The ugly basque)" kronikan, Euskal Herriko ohituren kritika egin asmoz:

Dantek *Jainkotiar komedian* irudikatu zuen, Infernuan, eskuan kriseilu moduan burua zeramala zigor gisa, zefaloforo baten gisan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ar ven la coindeta sazos" poema interpretaturik eta azpian ingelesezko itzulpena
Sabelio

**Sabelio** (Zirenaika, II. mendea.) kristau heretikoa izan zen. Erroman zegoela, *monarkianismo* izeneko doktrina onartu eta zabaldu zuen. Doktrina horren arabera, Hirutasun Santua osatzen duten Aita, Semea eta Espiritu Santua pertsona bakar eta bera dira, hiru molde desberdinetan azaltzen direnak. Kalisto I.ak eskumikatu zuen 217. urtean. 381. urtean, Konstantinoplako I. kontzilioan, berriro ere kondenatu zituzten Sabelliusen dotrinak.

XVI. mendearen hasieran, erreformaren garaian, Miguel Servet ideia haien alde agertu zen, eta XVIII. mendean doktrina haren araberako kristau-eliza berri bat sortu zuen Emmanuel Swedenborg mistiko suediarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Soto

**Sara Soto Gabiola** (Gorliz, 1941eko martxoaren 21a - Irun, 1999ko ekainaren 28a) bizkaitar margolari eta musikagilea izan zen, Irunen errotua.

## Bizitza 
Sara Soto Gabiola 1941eko martxoaren 21ean jaio zen, Gorlizen, nahiz gurasoak Berastegin bizi ziren garai hartan, aita meategietako medikua zelako. Bera txikia zelarik, familia Irunera aldatu zen, aita Irugurutzetako meategietan hasi baitzen lanean. Irungo Pilareko Andre Maria eta Hondarribiko Saint Maur ikastetxeetan ibili zen, Emma eta Isabel ahizpekin batera. Ondoren, Donibane Lohizunen ikasi zuen, moja dominikoen ikastetxean; hantxe zaletu zen musikara eta pinturara.

Hamabi-hamahiru urte zitueneko, bistakoa zen ez zuela oina behar bezala pausatzen. Gurasoak ere ohartu ziren, jakina, eta Jimenez Diaz Fundaziora eraman zuten, Madrilera. Muskulu-distrofia diagnostikatu zioten, eta tratamendua ezarri. Eritasuna mantsoarazi zuten, geldiarazi ez, ordea. Eta Sara ohartu zen bestelako bidea hartu behar zuela. Gaspar Montes Iturriozekin hasi zen marrazten eta pintatzen, Irunen bertan. Eta, hurrena, musikari lotu zitzaion.

1999ko ekainaren 28an itzali zen, 59 urte bete berritan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Soto, eresbil.eus
Andrei Vlasov

**Andrei Andreievitx Vlasov** (; Lomakino, Nizhni Novgorod oblasta, 1901eko irailaren 14agreg./irailaren 1ajul. - Mosku, 1946ko abuztuaren 2a) sobietar jenerala izan zen.

Nekazari-familia bateko semea zen. 1930ean, Armada Gorriko eta Alderdi Komunistako kide egin zen. 1938-1940. urteetan Chiang Kai-sheken aholkulari militarra izan zen, eta geroago Kieveko hiria defenditu zuen. 1942an alemaniarrek atxilo hartu zuten, eta Reicharen alde lan egitea onartu zuen. Errusiaren askatasunerako gudarostea sortu zuen, eta Pragan Errusiako herrien askatasunerako batzordeko lehendakari egin zuten. 1944an Estatu Batuek atxilo hartu zuten, eta sobietar agintarien esku utzi. Heriotza-zigorra eman zioten.

## Erreferentziak
Amigdala

**Amigdala** ehun linfatikozko saretxo batez osatutako organoa da, ahoaren eta sudur-zuloaren atzealdean dagoena. Waldeyer-en eraztun linfoidea osatzen duten organo linfoideen arteko nagusia da. Bi dira, almendraren tamainakoak. Helduek baino handiagoak izaten dituzte haurrek, eta amigdalen eritasunak ere gehiago eta txarragoak izaten dira haurretan. Ahotik eta sudurretik sartzen diren bakterioen kontra babesten dute, eta zeregin oso garrantzitsua burutzen dute immunitate-sisteman. Batzuetan, infekziogune bihurtzen da: amigdalitis izena du amigdalak gaixotzen direnean sortzen den gaitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Kesselring

**Albert Kesselring** (Marksted, Alemaniar Inperioa, 1885eko azaroaren 30a - Bad Nauheim, Alemaniako Errepublika Federala, 1960ko uztailaren 16a) alemaniar mariskala izan zen.

## Biografia 
Luftwaffe antolatzen parte hartu zuen 1934an, eta 1936an estatu nagusiko buru izendatu zuten. Polonian eta Frantzian Luftwafferen buruzagitza izan zuen. 1940an mariskal izendatu zuten. 1941ean Errusiako inbasioan parte hartu zuen, eta 1942an Siziliara bidali zuten hegoaldeko fronteko buru gisa. 1945eko otsailean Gerd von Rundstedten lekua hartu zuen mendebaldeko frontearen buruzagi nagusi gisa. Gerraren ondoren epaitu eta hiltzera kondenatu zuen epaimahai ingeles batek 1946an, baina azkenean betiko kartzela-zigorra ezarri zioten. 1952an zigorra kendu zioten.

## Erreferentziak
Ignacio Elizalde

**Ignacio Elizalde Armendaritz** (Arguedas, 1913ko irailaren 18a - Deustu, 1993) nafar idazlea izan zen. Jesuita; literatura-kritika landu du batez ere. Zaragozan argitaratzen den *Hechos y Dichos* aldizkariaren zuzendaria da. Honako obrak plazaratu ditu: *En torno a las Inmaculadas de Murillo* (1955), *San Francisco Xabier en la literatura española* (1961), *Concilio, categoría y anécdota* (1965-1966), *Temas y tendencias del teatro actual* (1977) eta *Navarra en las literaturas románicas* (1977). Bereak dira, halaber *Pío Baroja a hombros de la crítica*, *Thomas Stearns Eliot o el triunfo del Espíritu* eta *La novela social contemporánea en diversas naciones* idazlan kritikoak.

## Erreferentziak
Andrija Mohorovicic

**Andrija Mohorovicic** (Volosko, 1857ko urtarrilaren 23a - Zagreb, 1936ko abenduaren 18a) kroaziar geologoa izan zen. Zagrebeko unibertsitateko irakasle izan zen. Uhin sismikoak aztertu zituen, uhinen hedapenari dagokionez batez ere, eta epizentroak non zeuden zehaztasunez kalkulatu zuen. 1909an lurrazalaren eta erdiko geruzaren artean eten bat aurkitu zuen, egun "Mohorovičić etenunea" bezala ezagutzen dena: lurrazalaren eta erdiko geruzaren artean dagoen etena, bi geruza horiek bereizten dituena. Eten horretan harrien ezaugarriak aldatzen dira, eta baita uhin sismikoen lastertasuna ere. Mohorovicicen etena oso sakon dago, kontinenteen azpian 35 km-ra eta itsas hondotik 5 km ingurura.

## Erreferentziak
Teofilo Guiard Larrauri

**Teófilo Guiard Larrauri** (Bilbo, 1876 - *ib.*, 1946) bizkaitar historialaria izan zen. Adolfo Guiard margolariaren anaia gaztea.

Salamancan eta Madrilen egin zituen Filosofia eta Letretako ikasketak. 1897. urtean Sabin Aranak sorturiko *Baserritarra* astekariko zuzendari izendatu zuten, eta 1912. urteaz geroztik Bilboko Historiako Akademiako kide, kronikari eta udal-artxibozaina izan zen. Bilboko historia aztertu zuen bere obretan: *Historia de la Noble Villa de Bilbao* (1905-1912, lau liburuki), *Historia del Consulado y Casa de Contratación de Bilbao y del Comercio de la Villa* (1913-1914, bi liburuki) eta *La industria naval vizcaína. Anotaciones históricas y estadísticas* (1917).

## Erreferentziak
Faisal I.a

**Faisal I.a** , jaiotzez **Faisal bin Hussein bin Ali al-Hashimi** (; Taif, Saudi Arabia, 1885eko maiatzaren 20 &ndash; Berna, Suitza, 1933ko irailaren 8a) Irakeko erregea izan zen 1921-1933 bitarteko urteetan.

## Bizitza 
Husayn ibn Ali, Mekako jerifearen eta Hedjazko erregearen semea zen eta, Lawrence Arabiakoarekin batean, Otomandar Inperioaren kontrako matxinadaren buruzagi izan zen (1916-1918). Edmund Allenby britainiar jeneralaren ondoan, Damaskoko hiria hartu zuen 1918an. Frantziak onartzen ez zuela eta, Siriako erregetza utzi behar izan zuen 1920an, baina Irakeko erregetza eskuratu zuen Erresuma Batuaren laguntzarekin. Irakeko independentzia lortu ondoren (britainiarren babespeko aginpidearen amaiera, 1930), Nazio Batuetan sartu zuen Irak 1932an.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Rhinolophus hildebrandtii

***Rhinolophus hildebrandtii*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus hildebrandtii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Milton Obote

**Apolo Milton Obote** (Akoroko, 1925eko abenduaren 28a – Johannesburgo, 2005eko urriaren 10a) ugandar politikaria izan zen. Ugandako Errepublikako presidentea izan zen 1966-1971 eta 1980–1985 bitartean.

## Bizitza 
UPC (*Uganda People´s Congress*) mugimendu nazionalista errepublikazalea sortu zuen, eta alderdi horretako lehendakaria izan zen (1960). Ugandak burujabetasuna lortu zuenean, oposizioko buru izan zen, eta 1962tik aurrera Lehen Ministro. 1966an errepublika aldarrikatu zuen, eta lehendakari izendatu zuten, baina Idi Aminek emandako estatu-kolpeak aginpidetik kendu zuen 1971n, eta erbestera alde egin behar izan zuen. 1980an Ugandara itzuli zen, bere alderdiak hauteskundeak irabazi ondoren. 1985ean beste estatu-kolpe batek aginpidetik kendu zuen berriro.

## Erreferentziak
Sidney Gilchrist Thomas

**Sidney Gilchrist Thomas** (Londres, Ingalaterra, 1850eko apirilaren 16a - Paris, Frantzia, 1885eko otsailaren 1a) britainiar ingeniari eta asmatzailea izan zen.

## Biografia 
Kimika aplikatua eta metalurgia-ikasketak egin zituen. 1876an, bere lehengusu Percy Carlyle Gilchrist kimikariarekin batera, burdin mea finduei fosforoa kenduz altzairua egiteko metodo bat asmatu zuen, "Thomas-Gilschrist metodoa" deritzana. Horretarako Bessemer bihurgailuaz baliatu zen, baina oinarrizko estalki bat jarri zion barnealdean. Horrela lortutako altzairuari "Thomas altzairua" esaten zaio, eta gauza askotarako erabiltzen da: burdinbideak egiteko, xaflatarako eta abar. Prozesu horretan sortzen diren hondakinak ongarrietarako erabiltzen dira.

## Erreferentziak
Txiang Mai

**Txiang Mai** (,  ahoskatua) Thailandiako iparraldeko hiria eta Txiang Mai probintziako hiriburua da. Mae Nam ibaiaren ertzean dago. 148.77 biztanle ditu (2008).

## Banaketa administratiboa 
## Klima 

## Ekonomia 
Nazioarteko aireportua du. Burdinbide- eta errepide-gune garrantzitsua da. Industria (zilarreria, zurgintza, kimika-industria) eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Kultura 
Unibertsitatea du (Thailandiako iparraldeko kultura-gune nagusia da).

## Ondasun nabarmenak 
Hiri ikusgarria da, eta aipagarriak dira, besteak beste, hiritik hurbil dagoen Wat Phra That Doi tenplua, Thailandiako mendi gorenetako batean eraikia (XIV. mendeko monasterioa, pagoda), 1345. urteko Wat Phra Sing tenpluko budaren irudia eta Wat Chedi Luang tenplua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aikido

thumb|alt=|Aikidoa|216x216px
nork bere burua armarik gabe defendatzen irakasten duen borroka-artea da; Morihei Ueshiba (1883-1969) maisuak sortu zuen eta Japoniako borroka-arte tradizionalen sintesia da. Japonieraz izenak erakusten duen bezala (*ai *= bat egitea; *ki *= energia; *dō *= bidea), gorputzaren eta pentsamenduaren indarrak ekintza berean harmoniaz bat egitea du helburua. Beste borroka-arteetan ez bezala, helburua ez da arerioa menderatzea, erasoa desegin, erasoa desbideratu eta haren borondatea irabaztea baizik. Aikidoaren teknika gehienak ezpata, makila, aizto eta lantzazko borroketatik eratorriak dira. Horregatik, aikidoa armekin edo armarik gabe praktika daiteke.

## Hastapenak 
Morihei Ueshibak aikidoa 1942an sortu zuen. Hala ere, lehenagotik Ueshibak bere arte martziala *aikibudo* edota *aikinomichi* deitzen zuen.

## Armak 
Batez ere hiru arma mota erabiltzen dira:

**Bokken**: zurezko ezpata japoniarra, lehen aldiz Miyamoto Musashik entrenamendu eta borroketan erabilia.

**Jo**: zurezko makila, batez ere blokeatzeko balio duena.

**Tanto**: samuraiek erabilitako daga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Aínsa

**Fernando Aínsa** (Palma Mallorcakoa, Espainia, 1937ko uztailaren 24a - Zaragoza, 2019ko ekainaren 6a) uruguaiar kazetari, kritikari eta saiakera-idazlea izan zen, jatorriz espainiarra.

## Biografia 
Espainian jaioa bazen ere, Montevideon bizi izan zen, eta lan handia egin zuen han aipaturiko hiru alor horietan. Besteak beste, *Centro Regional del Libro para América Latina* elkartearen lehendakari izan zen 1972-74 urteetan.

## Lanak 
### Eleberriak 
* "Lekukoa", 1964
* "Harridura pitin batez", 1968
* "Doinu arrotzez", 1984
### Ipuin bildumak 
* "Urertzean", 1966
### Saiakera 
* "Onetti-ren trikimailuak" (1970)
* "Utopia bilatzaileak" (1970)
* "Denbora berreskuratua" (1977)
* "Literatura aberria eta kanpokotasuna" (1986)

## Erreferentziak
Permanganato

thumb|200px|Potasio permanganatoa.
**Permanganatoa** azido permanganikotik (HMnO4) eratorriak diren gatzetako bakoitza da. Ezagunena potasio permanganatoa da (KMnO4).

Permanganatoak ondo disolbatzen dira uretan, eta erraz kristaltzen dira. Perkloratoen antz handia dute. Kolore more bizia dute, eta kristalek beltzak dirudite. Oxidatzaile indartsuak dira, eta erraz erreduzitzen dira disoluzio azidoetan, gatz manganosoak eratuz; disoluzio neutroetan manganitoak edo manganeso dioxidoa eratu arte erreduzitzen dira, eta disoluzio alkalinoetan manganatoak eratu arte. Potasio permanganatoa desinfektatzaile gisa erabiltzen da, eta erredox erreakzioetan erreaktibo oxidatzaile gisa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niemen

**Niemen** (; ; ; ; ) Bielorrusiako eta Lituaniako ibaia da. 937 km-tako luzera du. 

## Ibilbidea 
Minskeko gainetan sortzen da, 176 metrotako altueran, eta handik mendebalera jotzen du. Lintzurez osaturiko arro zabal bat ureztatzen du, eta hura zeharkatu ondoren Grodnotik igarotzen da, eta iparraldera Lituanian sartzen. Kaunas hiritik igaro ondoren, Lituaniaren eta Errusiako Kaliningraden arteko muga eratzen du. Tilsit (Sovietsk) igarorik, Kurski golkora isurtzen du ura, Baltikoan. Delta bat eratzen du amaieran, ibai adar txiki ugari sortuz eta padura zabala eratuz.

Ibilbidean igarotzen dituen hiri handienak Tilsit, Kaunas, Alytus eta Hrodna dira.

## Nabigazioa 
Ontzi txikiak Belista herriraino irits daitezke (700 km inguru). Abendutik martxo erdira arte izozturik izan ohi da. Ubidez loturik dago Dnieper ibaiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Seghers

**Anna Seghers**, jaiotza-izenaz **Netty Reiling** (Mainz, Alemania, 1900eko azaroaren 19a - Ekialdeko Berlin, 1983ko ekainaren 1a), alemaniar eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Errealismo sozialistaren ildoko idazle nagusietakoa izan zen Alemanian. Iraultza komunistaren alde jardun zuen gaztetandik. 1933an erbestera jo zuen (Frantzia, Espainia, Mexiko), eta 1947an itzuli zen Alemaniara.

Obra nagusiak: *Der Aufstand der Fischer von St. Barbara* (1928, *Santa Barbarako arrantzaleen matxinada*), *Die siebte Kreuz* (1942, *Zazpigarren gurutzea*), *Die Toten bleiben jung* (1949, *Hildakoak beti gazte*), *Die Entscheidung* (1959, *Erabakia*) eta *Die Kraft der Schwachen* ipuin-bilduma (1966, *Ahulen indarra*).

## Erreferentziak
Sherwood Anderson

**Sherwood Anderson** (Camden, Ohio, 1876ko irailaren 13a - Colón, Panamá, 1941eko martxoaren 8a) estatubatuar idazlea izan zen.

Gaztaroa ibiltari igarorik, berrogei urtean literatura eta kazetaritzari ekin zien. Narrazio-liburuak egin zituen: *Winesburg, Ohio* (1919), amerikar gizartearen aurreiritzien kritika; *Poor White* (1920), industriagune bihurtzen den laborantza eskualde bati buruzko kontaketak. Bere eleberrien artean nabarmentzekoak dira: *Many Marriages* (1923), sexu arazoak gaitzat harturik; *Marching Men* (1917); *Dark Laughter* (1925). Ameriketako eleberri laburraren sortzaileetakoa, eragin handia izan zuen idazle gazteagoengan, Hemingwayren baitan bereziki.

2023n Igelak argitaletxea argitaratu zuen euskaraz *Winesburg, Ohio*,  Joannes Jauregik itzulita.

## Erreferentziak
Faxian

**Faxian** (; baita **Fa-Hien**, **Fa-hsien** edo **Fa Xian** ere) (Wuyang, egungo Linfendik gertu, 337 – ?, c. 422) Txinako fraide eta itzultzaile budista izan zen. 402. urtean Indiara egin zuen bidaiaren bidez hasi ziren Indiaren eta Txinaren arteko harremanak. Haren idatziek informazio ugari eman dute budismoaren lehen garaiez. Indiara egin zuen bidaian, Asiako erdialdeko lurraldeak gurutzatu zituen; bidaia horretan gertatuak eta ikusiak *Fo Kuo Chi* («Erreinu Budistetako ibiliak») liburuan jaso zituen. Indiara joan eta budisten ikastetxe garrantzizkoenetan ikasi zuen. Artean txinerara itzuli gabe zeuden testu budistak erosi eta Txinara bihurturik haiek itzuli eta argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Rhinolophus hilli

***Rhinolophus hilli*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus hilli'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hermann von Fehling

**Hermann Christian von Fehling** (Lübeck, Alemania, 1812ko ekainaren 9a - Stuttgart, Alemania, 1885eko uztailaren 1a) alemaniar kimikaria izan zen.

## Biografia 
Stuttgarteko eskola politeknikoan egin zituen ikasketak. Becquerelen eta Barreswillen metodoari buruzko ikerketak egin zituen, eta azukreak bereizteko bere izena duen metodoa asmatu zuen: "Fehlingen erreakzioa", gernuan glukosarik baden ala ez jakiteko egiten den analisia; sodio-potasiozko tartratoz eta kobre sulfatoz osatutako erreaktiboaz egiten da.

## Erreferentziak
Ursula Franklin

**Ursula Martius Franklin** (Munich, Alemania, 1921ko irailaren 16a-Toronto, Kanada, 2016ko uztailaren 22a) kanadar fisikaria izan zen.

## Bizitza 
Antzinako material arkeologikoen fisikan aditua. Berlinen fisika esperimentaleko ikasketak amaituta, Ontarioko Ikerkuntza Fundazioan hasi zen lanean. Materialen zientziari eta teknologiaren eragin sozialari buruzko ikerketak egin ditu gehienbat. Antzinako materialen arkeologoekin batera lan egin du batez ere, eta arkeometriaren erabileraren aitzindarietako bat izan zen (materialak aztertzeko teknika modernoak arkeologian aplikatzean datza arkeometria). Kanadan, arma nuklearren proben eraginez haurrei eroritako hortzetan metatuko estrontzio-90aren ondorioak aztertu zituen.

## Erreferentziak
Robert Hossein

**Robert Hossein** (Paris, Frantzia,  - Essey-lès-Nancy, 2020ko abenduaren 31) frantziar antzezlea eta antzerki-zuzendaria izan zen. Polizia-filmak egin eta antzeztu zituen: *Les salauds vont en enfer* (1956); *Toi, le venin* (1959). *Angélique *(1964-1968) sailarekin lortu zuen, ordea, arrakasta. Antzerkiari dagokionez, zuzendari gisa aipagarriak ditu: *Potemkine* (1975), ''Pas d'orchidées pour miss Blandish* (1977), *Danton et Robespierre* (1979) eta *Angélique* lanaren egokitzapena (1994). *Misérables *(1982) lanaren egokitzapen batekin itzuli zen zinemara, eta, ondoren, *Le Caviar rouge ''(1986) egin zuen.

## Erreferentziak
Jaroslav I.a Kievekoa

**Jaroslav I.a Kievekoa** ( - Vixhorod, gaur egun Kieveko oblasta, Ukraina, 1054ko otsailaren 20a), **Jaroslav Jakintsua** (; , *Yaroslav Mudry*; ) ere deitua, Novgorodeko printzea izan zen 1015-1019 urteetan eta Kieveko lehen-printzea 1019-1054 bitartean.

## Historia 
Vladimir Handiaren semea zen eta bere anaia Sviatopolk menderatu ondoren nagusi geratu zen Kieven. Jaroslaven garaian iritsi zuen Kieveko printzerriak bere gorena: Baltiko aldeko lurraldeetara zabaldu zen, eta guztiz edertu zen Kiev hiria. Jaroslavek harreman asko izan zituen Europako mendebaldeko erresumekin, eta Errusiako Inperioaren lehen lege kode idatzia eman zuen. Erreinuaren oinordekotzarako utzi zuen legea, ordea, borroka ugariren iturri bihurtu zen ondoko mendeetan.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Jaurgain

**Jean Jaurgain** (Ozaze-Zühara, Zuberoa, 1842ko azaroaren 16a - Ziburu, Lapurdi, 1920ko martxoaren 18a) zuberotar historialari eta literatura-kritikaria izan zen. Zazpiak Bat armarria sortu zuen 1892an, urte hartara arte zazpi probintzietako armarriak bata bestearen ondoan ipintzen baitziren lehen aldiz eta Arturo Kanpionen «Zazpiak bat» lema gehitu zion.

Familia zuberotar noblekoa zen, baina bere gurasoek saldu egin behar izan zuten Ozazeko etxondoa, zorrengatik. Noblezia titulua ere galdu zuten

*Euskaltzaleen Biltzarra* erakundeko lehendakari izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Jean Jaurgain. La Vasconie : étude historique et critique sur les origines du Royaume de Navarre, du Duché de Gascogne, des Comtés de Comminges, d'Aragon, de Foix, de Bigorre, d'Alava et de Biscaye de la Vicomté de Béarn et des grands fiefs du Duché de Gascogne. Livre 2-A Bilketa. Euskal funtsen ataria
Robert Penn Warren

**Robert Penn Warren** (Guthrie, Kentucky, AEB, 1905eko apirilaren 24a - Stratton, Vermont, AEB, 1989ko irailaren 15a) Estatu Batuetako idazlea izan zen. Eleberriak, saiakerak eta olerkiak idatzi zituen.

## Biografia 
Lehen lanak *The fugitive* aldizkarian eman zituen argitara. Bere lanetan hegoaldeko estatuetako balioen garrantzia azpimarratu zuen, eta dilema moralak azaldu zituen. Saiakerak -New criticism- joeraren aitzindari izan ziren, eta olerkietan, hasierakoetan batez ere, olerkari metafisikoen eragina agerian du. 1947ko Pulitzer saria irabazi zuen *All the king´s men* lanarekin. Lan nagusiak: *Night Rider* (1939), *World Enough and Time* (1950), *Brother to dragons* (1953), *Incarnations* (1968).

## Erreferentziak
Ignazio Urkixo

**Ignazio Urkixo Olano** (Bilbo, Bizkaia, 1907ko otsailaren 26a - Markina-Xemein, Bizkaia, 2002ko urtarrilaren 16a) euskaltzalea eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean hasi zituen zuzenbide ikasketak eta Frantzian eta Ingalaterran jarraitu. 1954. urtean Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Batzordeko lehendakariorde izendatu zuten, 1957an Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko zuzendari, 1942an berak sortu zuen Instituto Vascongado de Cultura Hispánica elkarteko ohorezko lehendakari, eta 1957an Bilboko Ateneoko lehendakari. Espainiako enbaxadore izan zen Quiton, Bizkaiko gobernadore izateko proposamena, Francoren gobernuak egina zuena, Javier Ybarraren eraginez onartu ez zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Artikulu nekrologikoa *Boletín de la Real Academia Española* aldizkarian, XXIX. urtea- XXX. liburukia- 1950eko iraila-abendua. 352-361 or.
Aubrey Beardsley

**Aubrey Vincent Beardsley** (Brighton, 1872ko abuztuaren 21a - Menton, 1898ko martxoaren 16a) marrazkilari ingelesa izan zen. Hasieran Rafaelen aurrekoen eragina izan bazuen ere, gero Dürer eta Botticelli hartu zituen eredu. Gaztea zela ospe handia eskuratu zuen giro dekadenteetan. Liburu zenbait irudiztatu zuen: Maloryren *Arturoren heriotza* (1892), Oscar Wilderen *Salome* (1894), Poeren *Ipuinak* etab. *Art Nouveau* delakoari eskainitako *Yellow Book* aldizkariaren zuzendaria izan zen. Marrazki erotikoak egin zituen (*Lysistrata*) eta *Venusen Historia* eta *Tannhäuser* idatzi zituen. Eragin handia izan zuen XX. mende hasierako marrazkigileengan. Gazterik hil zen tuberkulosiak jota.

File:Beardsley-peacockskirt.PNG|*The Peacock Skirt* (1893)
File:Aubrey Beardsley Beardsley - Isolde.jpg|*Isolde* (1899)
File:Aubrey Beardsley - The Dancer's Reward.jpg|''The Dancer's Reward'' (1894)

## Erreferentziak
Jose Iturria

**Jose Iturria Eritze** (Izengoitia: ***Jose Maria de Aranaz***; Arantza, 1879ko ekainaren 13a - Iruñea, 1952ko abuztuaren 9a) Nafar idazlea izan zen. Apaiz kaputxinoa zen.

Lekarotzen egin zituen apaiz-ikasketak eta Filipinetan egon zen misiolari 1904-1911. urte bitartean. Handik Euskal Herrira itzuli zenean hasi zen euskaraz idazten.

Obra nagusiak: *Nere Laguna* (sermoi bilduma, 1922-1931), *Eiza-iztia edo Abere ta piztiak* (1929, etxe-abere eta basanimalien inguruko ipuinak; Bilboko *Euzkadi* egunkarian argitara emanak). Lapurdira igaro zen 1936. urtean, Gerra Zibilaren hasieran, eta 1940. urtean itzuli, ordenako agintariei men egin ondoren. Eskuizkribu ugari utzi zuen Baionako komentuan.

## Erreferentziak
Ikonoskopio

**Ikonoskopioa** hasierako telebista-kamerek irudiak hartzeko zuten hodi katodikoa da. Ikonoskopioak dituen elektroi-izpiek irudi optikoa seinale elektriko bihurtzeko eginkizuna dute. Hodiak barruan zelula fotoelektriko txiki ugari duen mikazko xafla bat du (cm2 -ko 12.000 baino gehiago). Zelula horiek alde batean xaflarekin lotzeko zilarrezko tantoak dituzte, eta bestean zesiozko film sentikor bat, alegia, anodoaren eginkizuna duena. Hodi osoak zilarrez estalia du barrua. V.K. Zvorykinek asmatu zuen 1931n. 1930eko eta 1940ko hamarraldietako telebista-kamaretan erabili zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nestorio

**Nestorio** (; c. 386 – c. 451) Konstantinopoliseko teologo eta aitalehena izan zen. Antiokiako eskolan ikasi zuen, eta han ospe handia lortu zuen hizlari gisa. 428an, Konstantinoplako aitalehena izendatu zuen Teodosio II.a enperadoreak. Kristoren bi izaeren (gizona eta jainkoa) arteko lotura azaltzen ahalegindu zen. Maria *Christotokos* («Kristoren ama») baizik ez zela baieztatu zuen, eta ez *Theotokos* («Jainkoaren ama»). Horren ondorioz, garai horretako teologo asko Nestorioren kontra jarri ziren. Efesoko kontzilioan (431) kargurik gabe utzi zuten, Antiokiatik gertu zegoen komentu batera bidali zuten, eta ondoren Oasi Handira, Arabiara.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nestorianismo
Miguel Antonio Otamendi Olaskoaga

**Miguel Antonio Otamendi Olaskoaga**, izengoitiz ***Larraburu*** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1829 &ndash; 1876), gipuzkoar bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Xenpelar eta Ardotx izan zituen bertso-lagunak. 1869an, San Inazio bezperan, Ardotx bertsolariarekin bertsotan ari zela, eztabaida bat izan zuten. Ardotxek harri batez jo zuen buruan Otamendi, eta zauritu egin zuen. Harrezkero, burutik nahasia bizi izan zen hil arte. Ezagunak dira gertakizun horiek kontatuz jarri zituen bertsoak, *Barka zaizkiguzu gure zorrak* izenburukoak.

Antonio Zavalak bildu zituen haren bertsoak eta ibilaldiak, eta *Larraburu, Lexoti ta Balentin bertsolariak* (1973) izenburuko liburuan argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Larraburu

**Larraburu** Donibane Garaziko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Udalerriaren mendebaldean dago, ekialdean Portaleburua auzoarekin, iparraldean Alde Zaharrarekin eta mendebaldean Eiheraberri auzoarekin muga egiten du. Auzoaren hegoaldean Zaro udalerria dago.

Bertako biztanleak *larraburutarrak* dira.

## Izena 
## Geografia 
Auzoa Donibane Garaziren ekialdean dago.

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

Gainera, Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Arrosa udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donibane Garazi
* Donibane Garaziko auzoak

## Kanpo estekak
Petri I.a Serbiakoa

**Petri I.a Serbiakoa** (; Belgrad,  – *ib.*, ) Serbiako erregea izan zen 1903-1918 urteetan, eta Serbia, Kroazia eta Esloveniakoa 1918-1921 bitartean. Alexandro printzearen semea zen eta 1858an erbestera alde egin behar izan zuen aitarekin batera. Oste frantsesen alde borrokatu zen (1870-1871), eta 1875ean, Bosnia-Herzegovinak turkiarren aurka egin zuen matxinadan parte hartu zuen. Errusiarrei laguntza eskatu zien bere herria austriarren mendetik askatzeko. Garaile irten zen Balkanetako bi gerretan, baina austriarren inbasioari aurre egin behar izan zion 1914an. Urte horretan Alexandro semea erregeorde izendatu zuen.

## Erreferentziak
Gil de Siloé

**Gil de Siloé** (**Gil Siloé**, **Gil de Urliones** edo **Urlienes** eta **Gil Anbereskoa** ere deitua ; Anberes ?, XV. mendearen bukaera - XVI. mendearen hasiera) flandestar eskultorea izan zen. 

Bere jatorriari buruzko daturik ez da, baina flandestar jatorrikoa zela pentsatzen da. Burgos inguruan lan egin zuen XV. mendearen bukaeran. Bere lanak Gaztelako azken gotikoko estilokoak dira, eta flandestar eskulturaren kutsu nabarmena dute. XV. mendeko Espainiako eskultore nagusitzat hartua da. 

Haren lan nagusiak Mirafloresko kartusian daude: Joan II.aren eta haren emazte Elisabet Portugalgoaren hilobi bikoitza, erretaula nagusia eta Alfontso infantearen hilobia.

Bere seme Diego de Siloék langintza berean eta arkitekturan jarraitu zuen, honek ere maisulanak egin zituelarik.

## Erreferentziak
Gary Becker

**Gary Stanley Becker** (Pottsville, Pennsylvania, 1930eko abenduaren 2a - Chicago, ) estatubatuar ekonomista izan zen. Chicagoko Ekonomia Eskolaren jarraitzailea eta, beraz, gobernuek arautu gabeko merkatu librearen aldekoa zen. Beckerren lanetan, soziologia eta ekonomia uztartzen ziren. Haren ekarpenak bitxitzat hartu zituzten bere ibilbidearen hasieran, baina gaur egun haren ikuspegi pedagogiko eta apalak oso harrena ona du. Lau arlo nagusi ikertu zituen: giza kapitala, familiaren jokabidea, kriminalitatea eta ondasunen merkatuko bereizkeria. Giza kapitalaren teoria da Beckerren ekarpen nagusia. Hezkuntzan, lanbide-heziketan, migrazioan eta osasunean inbertsioak egiteko giza erabakien oinarri teorikoak garatu zituen *Giza kapitala* liburuan (1964). 1992an, Ekonomiako Nobel saria eman zioten, giza jokabidea eta harremanak ikerketa mikroekonomikoaren arlora zabaltzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Becerro de Bengoa

thumb|300px|Palentzian etxe honetan bizi izan zen Becerro de Bengoa.
**Ricardo Becerro de Bengoa** (Gasteiz, 1845eko otsailaren 7a - Madril, 1902ko otsailaren 1a) arabar ikerlari eta idazlea izan zen. 

## Biografia 
Zientzian doktorea eta Fisika eta Kimikako katedraduna izan zen Madrilgo San Isidro institutuan. Politika-kargu ugari izan zituen: Espainiako Irakaskuntza Publikoko eta Erresumako nekazaritza kontseilari, gorteetako diputatu eta senataria. Pisu eta Neurrien batzordeko behin betiko kide ere izan zen, bai eta San Fernandoko Arte Ederren Akademiako kide, idazle eta hizlari ospetsua.
Zientzia zehatzak, Fisika eta Natura Zientziak ikasi zituen Valladolideko Unibertsitatean; Palentziako institutuko Fisika eta Kimika arloan katedraduna izatera iritsi zen.

Gasteiz hiriari buruzko kronika ugari eta beste hainbat testu idatzi zituen, gai ugariri buruz: historia, biografia, literatura, artea, eta irakaskuntzaz, batez ere. Pentsamoldez errepublikarra eta foruzalea izan zen. *El mentirón* eta *Aquello* aldizkarien sortzaile eta lankide izan zen, eta *La Naturaleza* aldizkari zientifikoaren zuzendaria.

## Lanak 
Liburu hauek idatzi zituen, besteak beste:
* *Recuerdos de Alava* (1872)
* *La sima de Urizarra* (1873)
* *El Libro de Alava* (1877)
* *Etimologías alavesas* (1877)
* *Descripciones de Alava* (1880)
* *Romancero Alavés* (1885)
* *Antonio de Trueba* biografia (1896)
* *Iparragirre y el árbol de Guernica* (1896).

## Bibliografia 
* Jose Maria Unsain (2005). *Arte Aplikatuak – I – Historia Grafikoa (XIX-XX). Grabatuak - Biñetak - Komikia.* Lasarte-Oria: Ostoa. .
* Víctor de Velasco (1889). *Ricardo Becerro de Bengoa*. Gasteiz: Imprenta de La Ilustración de Álava.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Biografia Espainiako Errege Historiaren Akademiaren webgunean.
* : Ricardo Becerro de Bengoa Auñamendi Entziklopedian.
Rhinolophus imaizumii

***Rhinolophus imaizumii*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus imaizumii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Mór Jókai

**Móric Jókay de Ásva** (Komárno, 1825eko otsailak 18 &ndash; Budapest, 1904ko maiatzak 5), ezagunagoa **Mor Jókai** ezizenez, hungariar idazlea izan zen, XIX. mendeko hungariar eleberrigile garrantzitsuena.

## Bizitza eta lanak 
1848ko Hungariako Iraultzan parte hartu zuen, eta parlamentuko kidea izan zen 1867tik 1896ra bitartean. Kálmán Tisza buruzagi erradikalaren jarraitzaile zen. Idazle oparoa izan zen, eta artikulu ugari idatzi zuen. Iraultza ostean idatzi zituen eleberri gehienak, hungariar hizkuntzaren eta literaturaren egoera deitoragarriaz jabetu zenean. Frantziako erromantikoen eragina nabari da haren lan batzuetan.

Bere obra nagusiak *Egy magyar nabob* (1853-1854, «Nabob hungariar bat») eta *Az aranyember* (1873, «Urrezko gizona») dira.

## Erreferentziak
Ömer Kavur

**Ömer Kavur** (Ankara, 1944ko ekainaren 18a – Teşvikiye, Istanbul, 2005eko maiatzaren 12a) Turkiar zinema zuzendaria. Frantzian ikasi zuen, soziologia eta kazetaritza lehenengo, eta zinemagintza gero. 1971n, Turkiara itzuli zen, eta han, dokumentalak eta publizitate-zinema egiten hasi zen. Filmetan, gai errealista eta ezkorrak erabiltzen ditu, edo maitasun-istorio konponezin eta zailak. Sexu-obsesioa ere maiz azaltzen da bere filmetan, beti kezka existentzialez zipriztinduta. Lanen artean ditu: *Yatik Emine *(1974), *Göl *(1982), *Gece Yolcolugu *(1987), *Gizli Yuz *(1991) eta*Akrebin Yolculugu *(1997), *Melekler Evi* (2000), *Karşılaşma* (2003). *Anayurt Oteli* filmak (1987) Kritikaren Saria irabazi zuen Veneziako Mostran.

## Filmografia 
* *Yatık Emine* (1974)
* *Yusuf ile Kenan* (1979)
* *Kırık bir aşk hikâyesi* (1981)
* *Ah güzel Istanbul* (1981)
* *Göl* (1982)
* *Körebe* (1985)
* *Amansız Yol* (1985)
* *Gece Yolculuğu* (1987)
* *Anayurt Oteli* (1987)
* *Gizli yüz* (1991)
* *Aşk üzerine söylenmemis hersey* (1996)
* *Akrebin Yolculuğu* (1997)
* *Melekler Evi* (2000)
* *Karşılaşma* (2003)

## Erreferentziak
Girard Desargues

**Girard Desargues** (Lyon, Frantzia, 1591ko otsailaren 21a - *ib.*, 1661eko urria) ingeniaria eta matematikaria izan zen. Lan handia egin zuen matematika alorrean. Harena da *Desarguesen teorema* izenaz ezagutzen dena. Era berean, ikerketa sakonak egin zituen sekzio konikoei eta hirukiei buruz; azterketa horietan oinarrituta landu zuen Ponceletek bere teoria irudi homologikoei buruz.

Lan aipagarriak: *Traité de la section perspective *(1636). *Brouillon projet d´une atteinte aux événements des rencontres d´une cône avec un plan *(1639). Azken liburu horretan geometria proiektiboaren oinarriak idatzi zituen, eta lan horrek eragin handia izan zuen Pascalengan.

## Izendapenak 
Ilargian dagoen Desargues (kraterra) bere omenez izendatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Díez-Hochleitner

**Ricardo Díez-Hochleitner** (Bilbo, 1928ko abuztuaren 11 &ndash; Madril, 2020ko apirilaren 1a) bizkaitar kimikari, legegizon eta ingeniaria izan zen. Kolonbian lan egin zuen. UNESCOko aholku-biltzarraren kidea (1970-1976) eta Erromako Klubeko ohorezko presidentea (1990–2000) izan zen.

## Bizitza 
Salamancako Unibertsitatean Zuzenbideko eta Kimikako lizentziak lortu zituen. Karlsruhe (Alemania) hiriko Goi Eskola Teknikoan Ingeniaritza ikasketak egin zituen, eta Washingtongo Georgetown Unibertsitatean Enpresa Administraziokoak.

Kolonbian Lehen Bost Urteko Hezkuntza Plana zuzendu ondoren, Amerikako Estatuen Erakundeko (AEE) enplegatu izendatu zuten 1957. urtean. Handik urtebetera, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeko (UNESCO) kide eginda, hezkuntzaren inguruan garrantzi handiko lanak egin zituen. Espainiako estatuan ere kargu ugari zituen.

## Erreferentziak
Adil Çarçani

**Adil Çarçani** (Fushëbardhë, 1922ko maiatzaren 15a - Tirana, 1997ko urriaren 13a) politikari albaniarra izan zen. Nazi-faxisten okupazioaren aurka borrokatu zen gaztetan gerrillari komunistekin, eta gerra amaitzean hainbat kargu izan zituen Albaniako gobernuan eta Alderdi Komunistan. Industria eta Meatzaritza ministro izan zen (1959), Lehen ministrorde (1965) eta Lehen ministro (1982-1991). Komunismoaren gainbehera zela-eta hainbat liberalizazio neurri erabaki zituen, alderdiak legeztatuz eta hauteskundeak deituz. 1994an lau urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, erregimen komunistako buruzagi izandakoen epaiketaren ostean. Etxean atxilotuta zela hil zen.

## Erreferentziak
Pelopidas

**Pelopidas**, grezieraz Πελοπίδας (?, K.a. 420 - Zinoszefalos, K.a. 364) Tebasko jenerala izan zen.

## Biografia 
Atenasa ihes egin zuen Febidas espartarrak Tebasko hirialdea hartu zuenean (K.a. 382). Espartarrak Tebastik bota zituen, eta demokrazia ezarri zuen (K.a. 379). Epaminondasen laguntzaz berriro antolatu zuen Tebasko armada, eta Leukrako garaipenean parte hartu zuen (K.a. 371). Tesaliara bidali zuten Alexandro Ferekoaren aurka, baina Larisa hartu ondoren (K.a. 369) Alexandrok garaitu zuen, eta kartzelan sartu zuen. Epaminondasen laguntzaz kartzelatik atera ondoren Alexandro Ferekoa garaitu zuen Zinoszefalosko guduan (364), baina gudu horretan hil zuten.

## Erreferentziak
Pueltxe

**Pueltxeak** Argentinan, Andeetatik Ozeano Atlantikoraino eta Córdoba-Rio de la Plata lerrotik Río Negroraino bizi ziren etniak ziren. Serrano, querandi eta, agian, chechehet taldeak biltzen zituen pueltxe herriak.

Pueltxeek hitz egiten zuten hizkuntza XVIII. mendean desagertu zen, pueltxe herriak bere egin baitzituen maputxeen hizkuntza eta ohiturak. Espainiar kolonoen eta argentinarren erasoen aurrean, Panpako hegoaldera erretiratu ziren XVIII. eta XIX. mendeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernardim Ribeiro

thumb|alt=|*Menina e moça* liburuaren azala (1554)

**Bernardim Ribeiro** (Torrão, 1482 - Lisboa, 1552) portugaldar idazlea izan zen. Pastoral klasikoetako estiloa sartu zuen Portugalen, eta geroko idazleengan eragin handia izan zuten *saudade* edo urrun-minezko poemak landu zituen.

Viseuko dukearen diruzainaren semea zen, eta Lisboako unibertsitatean ikasi zuen 1507-1512 urteetan; 1521-1524 urteetan Italian egon zen, eta Joan III.aren idazkari izan zen hil arte. Aipagarriak dira Ribeiroren *Livro do Saudades* (*Saudadeen Liburua,* 1554an argitaratua) eta *Menina e moça*, prosaz onduriko lana (*Neskatxa eta birjina*, 1554an argitaratua), Portugalgo literaturako obra klasiko nagusietako bat.

## Erreferentziak
Marin Sanudo Gaztea

**Marin Sanudo Gaztea** (Venezia, 1466ko maiatzaren 22a - 1536ko apirilaren 4a) italiar historialaria izan zen.

1490. urtean hasi zen *Vite dei dogi* (*Duxen bizitza*) obra idazten, sortu zenetik 1494 arte Venezia aztertzen duena. *La spedizione di Carlo VIII* (*Karlos VIII.aren espedizioa*) obra idatzi ondoren hasi zituen bere *Diarii* edo egunkariak. Egunkari horiek dira idazlearen obrarik aipagarrienak eta eskuizkribu zaharrez, liburu arrotzez eta mapez baliatu zen idazteko. 1879-1902 urteetan argitaratu zituzten *I diarii* (58 liburuki; *Egunkariak*) idazlearen obra handia eta garai hartako ohiturak eta historia ezagutzeko ezinbesteko lana.

## Erreferentziak
Rhinolophus inops

***Rhinolophus inops*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus inops'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Lino Ventura

**Lino Ventura** (Parma,  - Saint-Cloud, ), Angelino Borrini jaioa, italiar antzezlea, Frantziako zineman aritutakoa. Zineman hasi aurretik lanbide askotan jardun zuen; borrokalari profesionala izan zen, besteak beste. Dohain handiko aktorea zen, frantses zinemak eman duen bikainetako bat, gehienbat poliziak, gaizkileak eta gisako pertsonaiak antzeztu zituena, eta film askotan lan egina. Film batzuk: *Ascenseur pour l´échafaud *(1958), *Le Gorille vous salue bien* (1958), *Un taxi pour Tobrouk* (1961), *L´arme à gauche* (1965), *Le deuxième souffle* (1966), *L´armée des ombres* (1969), *Le clan des siciliens* (1969), *Cadavres exquis* (1976).
## Erreferentziak