Mary Jobe Akeley

**Mary Lenore Jobe Akeley** (Ohio, AEB, 1878ko urtarrilaren 29a - Connecticut, AEB, 1966ko uztailaren 19a) estatubatuar esploratzailea, alpinista eta argazkilaria izan zen. Kanadako Mendi Harritsuetan eta Kongo Belgikarrean espedizioak egin zituen. Historia Naturaleko Amerikako Museoan lan egin zuen, inguru natural errealistetan taxidermitutako animaliekin erakusketak sortuz.  Kontserbazioaren alde lan egin zuen, ehiza-erreserben sorreraren lehen defendatzaileetako bat izan zelarik. Camp Mystic ere sortu zuen, neskatoentzako aire zabaleko kanpamentu bat.

## Biografia 
### Bizitza goiztiarra 
Akeley 1878ko urtarrilaren 29an jaio zen Mary Lenore Jobe Tappan, Harrison County, Ohion; hiria Tappan lakuaren azpian murgildu zen 1938an. (Zenbait iturri inprimatuk, bere heriotza-ziurtagiria barne, Akeleyren jaiotze-urtea 1888 gisa ematen duten arren, 1880ko zentsuak eta Bryn Mawr College artxiboko erregistroek 1878ko data berresten dute.) Bi gurasoak ingeles jatorrikoak ziren; aita Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibileko beteranoa zen.  Columbiako Unibertsitateko Historia eta Ingeleseko maisutza lortu zuen 1909an. 

Bryn Mawr-en egon zen bitartean, Jobek espedizio zientifiko batean sartzeko lehen aukera izan zuen, eta Columbia Britainiarreko Selkirk mendietarako espedizio botaniko batean aritu zen. Columbia Britainiarreko mendietara egindako lehen espedizioa izan zen. eta Amerikar Club Alpinoko kide zen. Jobek 1913ko uda amaitu, eta ACCren urteko kanpamentuarekin bildu zen. Han, Robson mendiaren ipar-mendebaldera dagoen mendi bati buruzko berria entzun zuen, Samuel Prescott Fay eta Donald 'Curly' Philips kideek ikusi baitzuten. Margaret Springate eta Bert Wilkins izan ziren espedizioan Jobe eta Philipsen laguntzaile. etxera itzuli ondoren, argitalpen akademiko eta herrikoietan egindako espedizioari buruzko erreportaia.   1915ean, Kanadako gobernuaren batzorde bat hartu zuen Columbia Britainiarreko Fraser ibaia eta Monte Sir Alexander glaziarrak esploratzeko eta kartografiatzeko. Caroline Hinman ACCko kidea gehitu zitzaion; berriro ere Curly Philips kontratatu zuten gidari gisa, baita hainbat langile ere, sukaldari eta zamaontzi gisa. Jobe eta Philips erromantikoki nahasi ziren uda hartan.

### Camp Mystic 
1914an, Mysticetik (Connecticut) hurbil 45 akre erosi zituen Jobek, eta hantxe sortu zuen Camp Mystic, 8 eta 18 urte bitarteko neskentzako eremua. eta batez ere familia aberatsetakoak eta eragin handikoak ziren.  Kanpinlariak, besteak beste, Hawai'ian Abigail Kapiolani Kawani eta Lydia Liliuokalani Kawakoa printzesak, baita Howard Chandler Christy artistaren alabak ere, Abigail Kapiolani Kawice irrati-kirolaria, Ida Bailey Allen idazlea, eta Bergren Sukaldaritzako argitaratzailea egon ziren. 1916ko iragarki batek, Scribner aldizkarian, kanpinlariei hitz eman zien esperientzia bizi izango zutela kanpin hauetan: iraupen-kanpina, ibilaldiak ontzian, igeriketa, zaldiketa, dantza, musika, drama eta landa-atletismoa. Jobek 30 metroko ontzia zuen (98 oin), eta Mystic Islandera (gero Ram Island (Connecticut) eramaten zituen kanpinlariak Fishers Island Sound-en. Bera izan zen kanpalekuko zuzendaria beti. Oso sartuta zegoen Historia Naturaleko Museo Amerikarrean Afrikako erakusketa berri baterako laginak biltzeko proiektu batean, eta geroago idatzi zuen Maryk bere lana utzi eta bere Afrikako proiektuari bere denbora eskaintzea espero zuela. "Harrigarria" zela esan zuen arren, hein handi batean bete egin zuen. Espedizioa osatu zuen, Kongo belgikarraren zatiak kartografiatuz, baita Kenya eta Tanzania ere, eta landareen laginak bildu zituen, ehunka argazki hartuta. 

Akeley izan zen zazpi libururen egilea. Horietako batzuk hil aurretik idatzitako materialak erabiliz egilekide izan zituen senarrarekin hil ondoren. Lehen liburua, ''Carl Akeley's Africa* (1929), Maryk Carl Akeleyk bere bizitza galdu zuen espedizioaren kontakizuna izan zen, Kongoko espedizioan aurkitutako animaliak eta herriak dokumentatuz. Hurrengo urtean, *Adventures in the African Jungle* (1930) argitaratu zuen, Carl egilekide zela, biek bizirik zeudela egindako plan bati eutsiz. Maryk edo Carlek sinatzen zituzte kapituluak; Maryk Carl-en kapituluak bildu zituen landa-oharretan eta lagunekin lotutako istorioetan. Bere kapituluetan, Kongora egindako bidaiako esperientziak kontatzen dira, espedizioan hil aurretik eta ondoren.* Lions, Gorillas, and their Neighbors/ Leoiak, Gorilak eta euren bizilagunak* (1932) ere Carl hartzen dute autore gisa, eta haren espedizioa kontatzen dute; historia erabili zuten kontserbazio-mezu bat transmititzeko, eta aurreko 30 urteetan animalia-populazio handiak gutxitu zirela adierazi zuten. *Times of London-*en liburua berrikusteak ehizaren historia zirraragarria kontatu zuen, baina bere asmoa zientifikoa zela azpimarratu zuen, ez zen emozioen bilaketa bat. Honelaxe idatzi zuen aztertzaileak: "*Ehiza mugatu eta adimentsu liteke, plazer handiena eta iraunkorrena izan liteke, bereizketarik gabeko sarraskiak izan beharrean... Afrikako joko handia giza arrazarentzat balio erreala duen zerbait da*."

*The Wildlife Lives Againen*, Akeleyk senar zenaren taxidermista lana kontatzen du, Afrikan egindako espedizioak barne. *The New York Times* egunkarian egindako berrikuspen batek atentzio berezia ematen du Historia Naturaleko Museo Amerikarrerako gorila erakustaldiaren garapenaren historiari buruz. Bertan, taxidermiaren prozesua eta bizimodu erakusketaren eragina deskribatzen dira. 

*Congo Eden* (1950) Akeleyk Afrikara egindako azken bidaiaren ondoren argitaratu zen 1947an, eta bidaia horren historia kontatzen du.  Jeannette Eileen Jones historialariak Carl eta Mary Akeleyk Afrikaren "infernal" edo "ilun" iritzi publikoari aurre egiteko egindako kanpainaren zati gisa identifikatzen du liburuaren izenburuaren "*Eden*". 

### Heriotza 
Akeleyren osasunak gainbehera egin zuen, Akeleyk aldakako arazoak eta artritisa baitzituen. Bera 1959tik 1966ra ospitaleetatik eta zaharren egoitzetatik sartu eta atera zen.

Akeleyk bere lanaren erregistro zabala utzi zuen. Bere artikuluak Mary L. Jobe Akeley Bilduman eta Connecticuteko Eskolan ospatzen dira.
* *Abenturak Afrikako oihanean* (1930)
* *Lehoiak, Gorilak eta bere bizilagunak* (1932)
* *The Swan Song of Old Africa* (1932)
* *Oihan geldiezina* (1936)
* *Basamortua berriro bizi da* (1940)
* *Danbor urrun baten zurrumurrua: Afrikako barnealdearen benetako historia* (1946)
* *Kongo Eden'' (1950)

## Sariak eta ohoreak 
* Belgikako Alberto erregeak Koroaren Ordenako zalduna Kongon lan egiteko
* Connecticuteko Emakumeen Famaren Aretoan induzitua, 1994

## Kidetasunak 
* Royal Geographic Society, Fellow, 1915
* American Alpine Club
* Alpinoa Kanadako Kluba
* Club Alpino Francés
* Emakume Esploratzaileen Elkartea

## Erreferentziak
## Kanpo estekak