Zientzia Antzinako Grezian

**Antzinako Grezian egindako Zientziak** Zientzia modernoaren oinarriak finkatu zituen.

Greziarren matematika jakintza zientifikoaren oin arria izan zen. Pitagorasek gidatzen zuen eskolak geometrian eta aritmetikan ekarpen garrantzitsuak egin zituen mundua ikuspegi zientifikoz ikertzeko lanean. Astronomia ere garrantzitsua izan zen greziarren egutegiak eratzeko. Indiatik eta Babiloniatik jasotako jakintzak ere bereganatu zituen. Logika deduktiboa eta metodo axiomatikoa ere sortu zuten, baina esperimentazioa baztertu egiten zuten eta horrela mantenduko zen XVII. mendearen erdialderarte.

## Zientziaren arabera 
### Astronomia 
Garai arkaikoan itsas nabigazioan orientatzeko edota zikloen denborak markatzeko erabili zuten astroen ikerketa. K.a. IV, mendetik aurrera planeten, eguzkiaren eta ilargiaren mugimenduak matematikoki azaltzen saiatu ziren. Konstelazioen katalogoak ere egin zituzten, izar multzoak objetuekin edo kondaira mitologikoekin lotuz. Antzinateko beste zibilizazioetako jakintzen eragina ere jaso zuten, Babiloniarena esate baterako.

### Fisika 
Fisika espekulatiboa eta fisika praktikoa landu zituzten.

Aristoteles eta haren jarraitzaileek fisikaren alde filosofikoa landu zuten, materiaren izaerari zegozkionak besteak beste. Oinarrizko lau elementuak, eterra, mugimendua, lau kausak, esfera zerutiarrak, geozentrismoa...

Fisika praktikoari dagokionez ur lurruna erabiliz egindako makina sinpleak aipatzen dira, Heron Alexandriakoak sortutako *Eolipila* adibidez.

### Matematika 
Antzinako Greziako matematikaz hitzegiterakoan grekeraz K.a. 600 urtetik K.o. 300 urterarte egindako matematikaz ari gara. Greziaz gain Ekialdeko Mediterraneoan, Italian eta Ipar Afrikan zeuden hiri helenistikoetan egin ziren aurkikuntzak. Aurreko kulturek egindako matematikak baino nabarmen konplexuagoak izan ziren. Greziarren arrazonamendu deduktiboa erabili zuten, hau da, definizio eta axiometatik abiatu eta lojika erabiliz teoremak garatu zituzten. Matematikari nagusiak Euklides, Tales eta Pitagoras izan ziren, eta beranduago Sirakusako Arkimedes.

### Medikuntza 
Egiptotik jaso zituzten medikuntzaren hastapenak. Dena dela Greziarrek uste zuten gaixotasunak Jainkoek eragindako zigorrak zirela eta zientzien artean garapen apalena izan zuen. Dena dela Hipokrates izan zen K.a. V. mendean oinarriak ezarri zituena.

## Garaiaren arabera 
### Aro presokratikoa 
Filosofo presokratuikoak aintzindari izan ziren naturan gertatzen fenomenoen inguruan hausnartzen eta metodo zientifikoaren hastapena izan zen. Epistemologia sortu zuten, ezagutza zientifikoaren ekoizpena eta balioztatzea aztertzen dituen filosofiaren adarra, horrela zientziaren oinarriak eta metodoak aztertzen ditu, eta, harekin batera, etika, logika eta metafisikaren azpiesparru gisa ere jotzen da.

Aipatzekoa da Pitagorasek sortu zuen eskola pitagorikoa.

Zientzialari aipagarriak eta haien ekarpenak:

* Tales: Talesen teoremak
* Pitagoras: Pitagorasen teorema
* Heraklito
* Parmenides
* Zenon Eleakoa

### Aro sokratikoa 
Sokrates eta Platon filosofoekin hitzak eta dialogoak jakintzarekin erabat lotzen dira. Dialektika bihurtzen da zientzia beraren esentzia. Zientzia filosofiaren esparruan kokatzen da horrela.

Platonek Atenasko akademia sortu zuen eta haren frontoian honako esaldi hau irakur zitekeen: "Ez dadila inor hona sartu geometra ez bada".

Emakumezkoen presentzia oso urria bazen ere garai hontan bizi izan zen Aspasia Miletokoa, emakume jakintsua eta ospetsua izan zena.

### Aro aristotelikoa 
Aristotelesek fisika eta zoologia zientziak sortu zituen eta arrazoibide deduktiboan finkatzen du zientzia egiteko metodoa. Silogismoak eta metodo induktiboa sortu zituen horrela.

### Aro alexandriarra 
Aro luzea da, K.a. 323 eta K.a. 30 artean luzatzen baita. Egiptoko Alexandria hiria bihurtu zen jakintzaren erdigunea eta astronomian, matematikan eta fisikan garapen handia izan zuen.

Zientzialari aipagarriak eta haien ekarpenak:

* Arkimedes: Arkimedesen printzipioa
* Eratostenes: Lurraren diametroaren kalkulua
* Aristarko Samoskoa: Lurraren eta ilargiaren eta Lurraren eta eguzkiaren arteko distantziak
* Apolonio Pergakoa: Planeten mugimenduen azterketa
* Hiparko Nizeakoa: Obserbazio tresnak garatu
* Euklides: Matematika modernoaren sortzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak