Iparraldeko elorri zuri

**Iparraldeko elorri zuri** (*Crataegus monogyna*) Rosaceae familiako *Crataegus* generoaren espeziea da.

## Ezaugarriak 
Zuhaixka hostoerorkor handia da, baldintza onetan 10 metro luze hazi daiteke, zuhaitz txiki bateko itxura hartuz.

Asko adarkatzen den espeziea da, adar ugari eta tamaina ezberdinekoak osatuz.

### Azala 
Azala lodia eta arre kolorekoa du, zimurtua eta erroitz laranjaz betea.

Fitxategi:Crataegus monogyna corteza.JPG|Enborraren azala

### Hostoak 
Hostoak erorkorrak, sinpleak eta lobulatuak dira, perrexilaren itxurakoak. Aurkako eran jarritako 3-7 lobulu sakon ditu hosto bakoitzak.

Fitxategi:Crataegus monogyna 7.jpg|Hostoak
Fitxategi:Crataegus-monogyna-farve.JPG|Hostoak udazkenean

### Loreak 
Loraldia zuria da, ikusgarria eta lore ugariz betea, zuhaixka guztia zuriz hornitzen delarik.

Intsektuak oso garrantzitsuak dira espezie hau ugaldu eta biderkatu ahal izateko, polinizazioa burutzen dutenak direlako.

Fitxategi:Crataegus monogyna(01).jpg|Lore zuriak
Fitxategi:Cetonia aurata on Crataegus monogyna (head).jpg|Intsektu bat loreak polinizatzen

### Fruituak 
Fruituak gorriak dira, sagartxo txikien itxurakoa. Jaki garrantzitsuak dira txorientzat, udazkenean eta neguan zuhaixka eta zuhaitzen fruituetan baitute hornidurarik esanguratsuena.

(MHNT) Crataegus monogyna - Fruits.jpg|Elurri zuriaren fruituak

## Banaketa eremua 
Europan, iparraldeko Afrikan eta mendebaldeko Asian du jatorria eta munduko beste eskualdeetan espezie inbaditzailetzat jotzen dute.

Hezetasuna gustuko duen zuhaixka da, beraz Euskal Herri hezean oso ugaria da. Euskal Herriko hegoalde lehorragoan ere ageri da, batez ere ibarretan eta mendietan gotorturik.

### Ekologia eta habitata 
Hezetasuna behar duen zuhaixka da, ez du lehorte luzeak gustuko. Lur sakon eta freskoetan du bere habitat atseginena eta beste zuhaixka espezie ezberdinekin bizi da baso mistoetan, basoa beraren oihanpea osatuz.

Zuhaixka hauek garrantzia ekologiko handia dute intsektuak eta txoriak elikatzen baitituzte beraien lore zein fruituekin.

## Erabilerak 
Sendabelar moduan gutxiegitasun kardiakoa hobetzeko erabiltzen dute eta insomnioa dutenei loa eragiteko erabil daiteke, besteak beste.

Iparraldeko elorri zuria familia bereko fruta-arboletarako oin bezala ere erabiltzen da, zuhaixka moldakorra eta bakterioei erresistentea delako. Fruitu hauek txertatzeko erabiltzen da: sagarra, mizpira, udareak eta  irasagarra

Bere zura gogorra eta trinkoa da, zuria, batzuetan marroi gorrixkaz tindatua. Haltza zuriaren oso antzekoa da, eta orban marmokadunak ditu. Antzina, pieza mekanikoetarako erabiltzen zen (marruskadurarekiko erresistentzia handia zuen zura), arotzeria txikirako eta torneaketarako (upel-txorrotak). Erregai ona da .

## Etnobotanika 
thumb|Loti Ederra elorri zuriz egindako iruteko ardatzaren puntarekin behatzean ziztatzen duenean lokatzen da.|310x310px
Euskal Herrian elorri zuria tximistaren aurka babesteko erabili izan da, soinean eramanez edo ateetan bere egurraz egindako gurutzeak jarriz. Kondairaren arabera, Arantzazuko Ama Birjina, Gipuzkoako zaindaria, elorri zuri baten gainean agertu zitzaion artzain bati eta Kristoren koroa elorri zuriaren arantzez egina zela uste da. San Joan bezperako suan elorri zuria eta laharrak erretzen zirela jaso zen Amezketan. Aiaran Juan José Hidaglok jaso zuen Eskatxo mendian, elorri (gehaigo zehaztu gabe) baten inguruan dantzatzen eta abesten zutela.

Germaniar mitologian, loa ekartzen du elorri zuriaren arantza bat ukitzeak eta horrela adierazten da hainbat mitoetan eta garai berriagoetako ipuinetan. *Völsunga* *sagan**, adibidez, Sigurdek,* desiratzen duen Brynhildr neska lokarrarazten du elorri zuriaren arantza bati esker, eta Loti Ederraren ipuinean, neska iruteko ardatzaren puntarekin ziztatzean lokartzen da; ardatza, elorri zuriaren egurraz egina baita. Islandieraz, landarearen izena *svefnthorn* (“loaren elorri”) da.

Valladolideko Bajoz ibaiaren bailaran, Santa María de la Santa Espina bat dago (Arantza Sainduaren Ama birjina)

Jatorri zeltak dituzten herrialdetako folklorean, Irlandan adibidez, ireluak elorri zuri isolatuen azpian agertzen ziren, eta elorri zuriak orokorrean, ezin ziren moztu maiatzean baizik (maiatzeko zuhaitza ere deitu izan diote), edo arrazoi on bat ez bazegoen, eta beti ere, barkamena eskatu ondoren. Folklore gaelikoan, elorria (gaelikoz, *Sgitheach*) Beste Munduaren sarrera da eta ireluekin lotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak