open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elisa García Sáez

**Elisa García Sáez** (San Andreu de Palomar, Bartzelona, 1916ko irailaren 22a- Sariñena, Huesca, 1936ko abuztuaren 24a) sindikalista, erizaina eta milizianoa izan zen Espainiako Gerra Zibilean. Aragoiko frontean hil zen borrokan. 19 urte zituen. 

## Biografia 
Elisa García Sáez Bartzelonako San Andres auzoan jaio zen 1916ko irailaren 22an, eta 20 urte zituela hil zen Aragoiko Sariñena herrian, 1936ko abuztuaren 24an. Elisa UGTko sindikatuko militantea izan zen “Fabra i Coats” lantegian, eta 1936an Aragoiko buru izan zen CNTko zutabe batean. Tardientako (Huesca) bonbardaketa batean, larriki zauritu, eta, ondoren, Sariñenako ospitale errepublikanora eraman zuten. Han, heriotza-ziurtagiriaren arabera, “gerra-ekintzetan izandako zauriengatik” hil zen.   

Elisa García Sáez Espainiako Gerra Zibileko emakume milizianoaren irudia da. Borrokan aktiboki parte hartu zuten emakumeek, askatasun kolektiboak aldarrikatuz  arriskuan ikusten zituzten.   

Elisa García Aragoiko frontean hil zen:(...) Elisak ez zuen onartzen rol ez-militarra emakumeentzat, gizonek bezala borrokatu behar zutela uste baitzuen, eta koldarrei bakarrik zegokien borroka armatua baztertzea (...) 2.Lehen milizianoen heriotzek eragin handiagoa izan zuten bando errepublikanoan. Elisa Garcíaren heriotzari buruzko berria ABC egunkarian jasota dago**.** Elisak gutun batean bere ama Teresari idatzi zizkion hitzak ditu berriak:
(...) Ez penarik izan nigatik, saiatuko naiz ezer gerta ez dakidan, baina zerbait gertatuko balitzait, pentsa ezazue ni bezalako beste batzuk ere eroriko zirela. Jakingo banu nire bizitza emanda langile klaseko hiltzaileekin amaituko nukeela, gustura emango nuke. Esango balizue borroka ez dagokiela emakumeei, esazue betebehar iraultzailea betetzea koldarra ez den pertsona orori dagokiola (...)thumb| Elisa García Sáez hilobiko hilarriaren legendaren xehetasuna.
Francisco Francoren diktaduran, Elisa Garcíaren hilobiko hilarriaren legendaren zati bat mailuz eta zizelez pikatu zuten, garai hartako Sariñenako alkate frankistaren aginduz. 2013. urtean, Sariñenako bizilagun-talde batek oroimena berreskuratu zuen, ezabatutako legenda deszifratuta: "Heroikoki hila/faxismoaren aurka borrokan/Aragoiko frontean/Tardienta sektorean". 

## Aintzatespenak 
thumb|2012ko apirilaren 14ko omenaldia Elisa García Sáez, milizianoari, Sariñena (Aragoi)

* 1936ko abenduaren 31n, St. Andreu ordezkaritzako Bartzelonako UGT merkataritza-sindikatuak “A la memòria d´Elissa García” oharra argitaratu zuen, Aragoiko frontean erori zen Elissa García heroinaren irudia nabarmenduz. Sindikatuaren lankidearen gesta hilezkortu egin zen, “carrer de Les monges” kaleak, Josep Garcíaren Passeig-en ondoan zegoenak (Rambla), eta 1936ko abendutik aurrera “carrer d´Elissa García” izena hartu zuen. 

* 2012ko apirilaren 14an, Espainiako Bigarren Errepublikaren egunean, omenaldia egin zitzaion Elisa García Saezi, Sariñenako udal hilerrian. Herriko hainbat bizilagunek milizianoaren irudia gogoratu zuten, eta herritarrei dei egin zieten hitz ezabatuak berreskuratzeko eta oroimena berrezartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milizianari omenaldia
Manuel Isidoro Belzu

**Manuel Isidoro Belzu Humérez** (La Paz, 1808ko apirilaren 4a - 1865eko martxoaren 23a) Boliviako militar eta politiko bat izan zen, 1848ko abenduaren 6tik 1855eko abuztuaren 15era Boliviako presidentea. 

Belzuk aurrekari handia izan zuen Boliviako indigenen eta mestizoen artean, eta horrek boterea hartzea ahalbidetu zion. Boliviako agertoki politikoaren "plebe" sartu zuen eta zenbait historialarik populismoaren aitzindaritzat hartzen dute. Juana Manuela Gorriti idazle argentinarrarekin ezkondu zen, Boliviako presidentetza hartu zuen urte berean utzi zuena.

Manuel Isidoro Belzu presidentearen gobernuan, gaur egungo Boliviako Bandera Nazionala hartu zuten, La Tricolor izenekoa, 1851ko urriaren 31n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argizari taulatxo

[thumb|200x200px|Hiru [estilete dituen estilo erromatarreko argizari-oholaren erreprodukzioa.]]
thumb|206x206px|Estiletearekin argizari tolesgarrizko oholtxo batean idazten greziar irudi batean, K.a. 500 a inguru. (Berlingo museoan)
**Argizarizko taulatxoa** (*tabulae cerae*) edo oholtxoa, da, argizarizko geruza batez estalia dagoen zurezko tableta bat, antzinatean idazteko erabiltzen zena. Batzuetan, sokekin lotutako bi taula, bestea estaltzen duen panel bat, "orri bikoitza" edo Diptikoa bezala. Hiru oholtxoz edo gehiagoz  osatutakoak ere bazeuden, eta modelorik garestienak bolizkoak ziren. Idazkera eramangarri eta berrerabilgarrirako euskarri gisa erabili ziren antzinate klasikotik, Erdi Aro osoan eta baita XIX. mendean ere.

Haien gainean idazteko estileteak erabiltzen ziren. Punzoi moduko tresna horien puntaren kontrako aldean, argizaria harraskatzeko eta ezabatzeko arraspa bat zuten. *tabulae* horiek hainbat helbururekin erabiltzen ziren eguneroko bizitzan: eskola-ariketak egiteko, literatura-zirriborroak, gutunak, idazkarien oharrak, negozioetako kontuen erregistroa eta administrazioa. Zizeronek bere gutunetan, *tabulae cerae* delakoak aipatu zituen 

Argizarizko taulatxo batzuk urez betetako depositu batzuetan gorde dira, Hadrianoren harresian dagoen Vindolandako gotorleku erromatarrean. Erdi Aroko liburu batzuk argizarizko oholtxoetan egin ziren, eta horiek Europako hainbat museotan ikus daitezke.

[thumb|Erromatar eskriba bere estiletearekin  eta argaizari taulekin bere hilobiko erliebean. [Norika|Norikaprobintzaiako  Flavia Solvan hirian aurkitua.|erdian]]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Galling, K (1971). «Tafel, Buch und Blatt». *Near Eastern Studies in Honour of William F. Albright. Baltimore*.  207-223 or.
Chew Bahir (aintzira)

290px|thumb|Samuel Teleki kondeak aintzira aurkitu zuenean egindako marrazkia.
**Chew Bahir** (amhareraz ጨው ባሕር) Etiopia eta Kenya arteko mugan dagoen aintzira da. Sakonune endorreiko batean kokaturik dago eta aintzira gazia da.

## Geografia 
Stephanie basabizitza santutegian (*Stephanie Wildlife Sanctuary*) kokaturik dago. 64 km-ko luzera eta 24 km-ko zabalera duen ur masa da. Aintziraren gehiengoa Etiopian dago eta ur maila igotzen denean Kenya iparraldeko eremuak hartzen ditu. Rift Haran Handiaren iparraldean dauden aintziren artean hegoalderen dagoena da eta Humu mendilerroak bereizten du Turkana aintziraren haranetik.

Weito eta Galana Sagan ibaien urak jasotzen ditu baina sakonune endorreikoan dagoenez ez du hustubiderik, eta uraren lurrunketaren bidez mantentzen da aintzirako uraren maila. Horren ondorioz aintzira gazia da. *Chew Bahir* zenak berez "aintzira gazia" esan nahi du amhareraz. Uraren maila jaisten den sasoietan landaretza halofiloak estaltzen ditu aintziraren eremu zabalak.

## Fauna 
Flamenko hegaztien populazio handia du eta horrek egin du ezagun Chew Bahir aintzira.

## Historia 
Samuel Teleki konde hungariarra eta Ludwig von Höhnel ofizial austriarra izan ziren aintzira ikusi zuten lehen europarrak, 1888. urtean. Espedizioa Belgikako Estefania printzesak babestu zuenez haren izena eman zioten lakuari. 1899an eta 1891n egindako espedizio berriek aintzira ia erabat lehorra aurkitu zuten.

1960an 2.000 km²-ko azalera zuen baina XX.mende amaieran berriz murriztu zuen azalera, zingira bat izateraino. Gaur egun 1.200 km²-ko azalera du, urte sasoiaren arabera aldatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbe (aintzira)

**Abbe** Etiopia eta Djibuti arteko mugan dagoen aintzira da. Afar eskualdean kokaturik dagoen aintzira gazi endorreikoa da.

## Geografia 
Afarreko sakonunean dauden sei aintziretako bat da, gainerakoak Afambo, Bario, Gargori, Gummare eta Laitali dira. Sakonune endorreiko batean dagoenez Awash ibaiaren urak jasotzen ditu, 320 km2-ko azalera batazbeste eta 8'6 metortako sakonera duena. Azken urteetan Awash ibaiaren urak inguruko lursailak ureztatzeko ibili izan dira eta Abbe aintziraren maila jaisten hasi da.

Abbe aintzirako ura oso gazia da.

Aintziran kareharrizko tximiniak aurkitzen dira, garaienek 50 metrotako altuera dute. Tximinia horietatik lurruna ateratzen da, izan ere aintzirako ur karbonatatua eta azpitik datorren fluido geotermalak bat egiterakoan sortzen baitira.

## Klima 
Urte guztian jotzen du eguzkiak eta airea lehorra da. Hileroko tenperatura maximoak 30º eta 40º artean egoten dira eta minimoak 21º eta 30º artean. Prezipitazioak urriak dira eta batez ere udako hilabetetan kontzentratzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Flamants roses du Lac Abbe.JPG|Flamenkoak aintziran.
Irudi:Fumerolle (Lac Abbe).JPG|Fumarola aintzira ertzean.
Irudi:Lac Abbe 2.JPG|Aintzira ertzeko zingirak.
Irudi:Lac Abbe-02.JPG|Kareharrizko tximiniak ilunabarrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sélingué (aintzira)

**Sélingué aintzira** Malin dagoen aintzira artifiziala da, Ginearekiko mugaraino iristen dena. Maliko hiriburua den Bamakotik 140 kilometrotara dago. 

## Geografia eta historia
Maliren hegoaldeko Sikasso eskualdean kokaturik dago Sankarani ibaiaren ibilbidean. Sankarani ibaia Niger ibai handiaren adarra da. Ibaiaren bidean presa hidroelektriko handi bat eraiki zen 1979 eta 1982 artean eta horrela eratu zen aintzira. Gehiena Malin badago ere hegoaldeko ertzak Ginearekin egiten du muga eta euri sasoian herrialde hartako lurrak ere hartzen ditu.

Eraiki zen unean Maliko urtegi handiena zen. 1988an Manantali urtegiak gainditu zuen Sélinguéren tamaina.

## Ekonomia 
Urtegiko ura argindarra lortzeko erabiltzeaz gain inguruko nekazal lurrak ureztatzeko ere erabiltzen da. Aintzira eratu zenetik haren ertzetan hainbat herri sortu dira, aipagarrienak La Carrière eta Faraba. Herri hauen jarduera nagusia arrantza da eta urtean 4.000 tona arrain hartzen dira.

Gaur egun Bamako hiriburuan saltzen den arrain gehiena Sélingué aintziran harturikoa da.

## Iruditegia 

Irudi:Lac sélingué.jpg|Arrantzaleak Sélingué aintziraren ertzean.
Irudi:Lake-Selingue-NASA-Worldwind.jpg|Sélingué aintziraren satelite ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Mezo

**Iker Mezo Askargorta** (Galdakao, 1982ko ekainaren 7a) bizkaitar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2002**
* 2. Etxaniz Memorialan
* 4. Antzuola Sarian
**2004**
* Lemoiz Klasika
* 3. Kordobako Itzulian
* 9. Bidasoko Itzulian
**2006**
* 10. Extremadurako Itzulian

## Taldeak
* Orbea - (2005-2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iker Mezo "firstcycling.com"
Farida Khalaf

**Farida Khalaf** (; 1995 inguru) 2014an Estatu Islamikoak bahitu eta esklabotzat saldu zuen emakume yezidiaren izengoitia da. Iheslarien esparru batera ihes egin zuen, eta 2016an bere esperientziari buruzko liburua argitaratu zuen, *Das Mädchen, das den IS besiegte* izenekoa.

## Bizitza 
Irakeko Kocho herrian hazi zen. 2014an, 18 urte zituela, Estatu Islamikoak bere herria inbaditu zuen. Jihadistek herriko gizon eta mutil guztiak erail zituzten, Faridaren aita eta neba barne. Emakume eta neska ezkongabeak, Farida eta bere laguna Evin barne, Ar-Raqqara eraman eta sexu-esklabotzat saldu zituzten. Behin bahitzaileek hain gogor kolpatu zuten, non begi batean ikusmena galdu baitzuen, eta ezin izan zen ibili bi hilabetez. 

Irakeko iparraldeko iheslarien esparru batera ihes egitea lortu zuen eta bizirik zeuden senitartekoekin elkartu zen. Komunitatekoen artean, ordea, familiaren desohoretzat jo zuten bortxatu izanagatik. Alemaniara joan zen bizitzera, eta han matematika irakasle bihurtuko dela espero du. 2016an, *Das Mädchen, das den IS besiegte* liburua idatzi zuen Andrea C. Hoffmann alemaniar idaztearekin batera, eta Jamie Bullochek ingelesera itzuli zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Van Herzele

**Maurice Van Herzele** (Sint-Lievens-Houtem, 1917ko otsailaren 10a - Sint-Lievens-Houtem, 1998ko otsailaren 8a) flandriar txirrindularia izan zen.

Garaipenik nabarmenena 1947ko Belgikako Itzulia izan zen.

## Palmaresa 
**1936**
* Lille-Brusela-Lille
* Luxenburgoko Tourreko bi etapa
**1937**
* Strombeek-Bever
* Deinze
* Ninove
**1942**
* Valoniako Sari Nagusia
* 7. Flèche Wallonnen
**1943**
* Mere
**1945**
* Sint-Lievens-Houtem
* 2. Gante-Wevelgemen
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1946**
* Tielt-Anberes-Tielt
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1947**
* Belgikako Itzulia
* 2. Brusela-Ingooigemen
**1948**
* Sint-Lievens-Houtem
**1949**
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen

## Kanpo estekak 
*
Giovanni Lodetti

**Giovanni Lodetti** (Caselle Lurani, 1942ko abuztuaren 10a - Milan, 2023ko irailaren 22a) italiar futbolaria izan zen.

Bere ibilbide gehiena AC Milanen egin zuen, 1961 eta 1970 artean. Gianni Riverarekin bikotea osatu ohi zuen drl campi zebtroan. UC Sampdorian, Foggian eta Novaran ere jokatu zuen eta 1978an erretiratu zen.

Italiako futbol selekzio nazionalarekin 17 partida jokatu zituen eta 1968ko Europako Futbol Txapelketako talde txapeldunaren parte izan zen.

## Palmaresa 
**A.C. Milan**
* Serie A: 1961–62, 1967–68
* Italiako futbol kopa: 1966–67
* Europako kopa: 1962–63, 1968–69
* Europako Futbol Errekopa: 1967–68
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1969

**Italia**
*Europako Futbol Txapelketa: 1968

## Kanpo estekak
Sha'Carri Richardson

'''Sha'Carri Richardson''' (AEB, 2000ko martxoaren 25a) atletismoan aritzen den estatubatuar atleta da, abiadura-lasterketetan aditua. 2023ko Munduko Atletismo Txapelketan, hiru domina irabazi zituen:  urrea 100 m, zein 4 × 100 m, artekoan eta brontzea 200 metrokoan. Dominadun olinpikoa da.
## Ibilbidea 
2017ko otsailaren 23an, Txapelketa Panamerikarrean lortu zuen lehen domina. Nazioartean izan zuen lehen arrakasta errelebuetan lortu zuen, 4 × 100 m-ko lasterketan urrezko domina lortu zuenean. 2019an irabazi zuen NCAA Txapelketako 100 metroko lasterketa. Ondoren, depresioak jota geratu zen, eta amaren heriotzak areagotu egin zuen. Horrek baldintzatu egin zuen, 2022ko Munduko Txapelketarako sailkatu ezin izateko.

2023an,  Diamantezko Ligako bi partidatan 100 metroko probak irabazi zituen: Dohan eta Chorzów. 

### 2024: Parisko Olinpiar Jokoak 
2024an Aire Zabaleko Pista eta Landa Txapelketa  Eugenen, Oregonen, Richardsonek titulua defendatu zuen AEBko Txapelketan. 100 metroko emakumezkoen sprint ekitaldian, 2024ko ekainaren 22an finala 10.71 segundotan irabaziz, eta Parisko 2024 Udako Olinpiar Jokoetan ekitaldirako kalifikatuz. Berak ez zuen 200 m-ko kalifikazioa eman, hala ere, laugarren amaituz kalifikatzailearen finalean.  Olinpiar Jokoetan, Richardson izan zen faboritoa urrea irabazteko 100 m-etan, baina bigarren bukatu zuen Santa Luciako Julien Alfred-en atzetik.  4 x 100 emakumeko erreleboan, Richardsonek lasterketako ainguratzeko hanka zuzendu zuen; Gabrielle Thomas taldekidearen esku dardarati baten ondoren, Richardsonek AEBko emakumeak bultzatu zituen hirugarren lekutik lehenengora, bere lehen urrezko domina olinpikoa markatuz.  Helmugaratu aurretik, Richardsonek burua jiratu zuen, jokoaren une ikonikoetako batean bere gertuko lehiakideei begiratzeko.

## Bizitza pribatua 
Dallasen (Texas) bizi da, eta Luisianako Estatu Unibertsitatean entrenatu eta ikasten du.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
René Beyens

**René Beyens** (Paris, 1920ko urtarrilaren 3a - Etterbeek, 2004ko uztailaren 7a) Belgikako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1946**
* Malderen
* Belgikako Itzuliko etapa bat
**1947**
* Anciaux
* 2. Gante-Wevelgemen
**1949**
* Quaregnon

## Kanpo estekak
Cortinarius croceus

***Cortinarius croceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan daiteke. *Cortinarius semisanguineus* toxikoaren eta *Cortinarius orellanus* hilgarriaren taldekoen oso antzekoa da.

Sinonimoak: *Agaricus subcorneus*, *Agaricus cinnamomeus var. croceus*, *Cortinarius cinnamomeus subsp. croceus*, *Cortinarius cinnamomeus var. croceus*, *Flammula cinnamomea var. crocea*, *Dermocybe crocea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa , lehenengo hemisferikoa, ondoren ganbil titiduna, bukaeran zabaldua; ertza leuna eta soberakinekin. Kapelaren azala leuna, lehorra, feltro itxura fin-finarekin eta ezkatatsua, hori-oliba antzeko kolorekoa, lehenbizi uniformea eta gero arre-oliba antzeko kolorekoa.

**Orriak:** Eskotatuak, estu samar, hori-limoi kolorekoak eta gero hori-morexka kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, flexuosoa, betea, ondoren fistuloso-barnehutsa. Limoi-hori kolorekoa eta, geroago, arre-azafrai kolorekoa esporek zikindutako gortina-hondakinekin. Hori-oliba antzeko koloreko gortina iheskorrarekin.

**Haragia:** Mehea, horia, usain ahulekoa, zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. 

## Toxikotasuna 
Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius* edo *Dermocybe cinnamomeolutea* delakoarekin nahas daiteke, hau neurri handiagokoa da, oliba-lehoi koloreko eta ertz krenulatu gabeko orriekin, oin argiagoa. *Cortinarius bataillei* espeziearekin ere bai, honen hankaren oinarria gorrixka da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostozabalen basoetan, koniferoen azpian. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kazakhstan, Himalaiako eremua, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius croceus 1.jpg|link=|alt=
Fitxategi:Cortinarius croceus 2.jpg|link=|alt=
Fitxategi:Cortinarius croceus 3.jpg|link=|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius duracinus

***Cortinarius duracinus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, zenbait autorek uste dute toxikoa izan daitekeela.

Sinonimoak: *Gomphos duracinus*, *Hydrocybe duracina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbil kamutsetik zabaldura, titi luzanga baten arrastoekin, leuna. Azal higrofanoa marroi-kafesne kolorekoa hezetasunean eta okre gorrixka lehorrean, ertzera zurbilagoa, nahiko haragitsua.

**Orriak:** Libreak, zabal, lamelulekin, marroi-krema kolorekoak, hori gorrixkara biratuz.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 cm arteko diametrokoa, zuria edo zurixka, betea, gogorra, borra formakoa erraboil luzanga batekin, baina ardatz itxurakoa sarriago, sustrai antzekoarekin; gortina zuri iheskorrarekin.

**Haragia:** Zuria, edo pixka bat arrosa kolorekoa, usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Duracinus* epitetoa latinetik dator, azal gogorrekoa, esan nahi duen "duracinus" hitzetik. Kapelaren azala gogorra duelako eta haragi trinkoa.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Azpigeneroko beste espezie batzuekin nahas daiteke, hala nola: *Cortinarius rigens*, *Cortinarius candelaris*.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Txina, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Hermida Muñiz

**Sandra Hermida Muñiz** (Madril, 1972ko uztailaren 22a) fikziozko film luzeen eta dokumentalen madrildar zinema-ekoizlea da. Hiru Produkzio Zuzendaritza Onenari emandako Goya saria lortu ditu, *El orfanato* (2007), *Lo imposibl*e (2012) eta *Un monstruo viene a verme* (2016) filmen bidez. Estatuko eta nazioarteko filmak ekoitzi ditu, hala nola Patricia Ferreirak zuzendutako *El alquimista impaciente* (2002), , edo Alejandro González Iñarrituren *Biutiful* (2010).

## Ibilbidea 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Irudi eta Soinuan lizentziatua da. 1998. urtean ekin zion zinema-ibilbideari; Miguel Albadalejo zuzendariaren *La primera noche de mi vida* filmean erregidorea izan zen. 2000. urtean, produkzio-burua izan zen *El otro barrio* filmean, Salvador Garcíak zuzendua.

Produkzio-zuzendaria izan da hainbat filmetan, hala nola, Patricia Ferreiraren *El alquimista impaciente*, edo Juan Antonio Bayonaren *El orfanat*o, *Lo imposible* eta *Un monstruo viene a verme*. Bere pelikulen artean hainbat daude, besteak beste, *Marrowbone*, *No llores, Vuela, Carmina eta amén, La torre de Suso, Regresa a Hansala, Dieta mediterránea, Spanish movie* eta *Biutiful*.

Fikziozko film luzeez gain, Hermidak hainbat dokumental ekoitzi ditu: Edmon Rochen *Garbo: el espía*, Gustavo Sánchezen *I hate New York* eta Paul B. Preciadok zuzendutako *Orlando*. Bere enpresak ekoitzitako filmetako batzuk hauexek dira: *9 días en Haiti*, *Oxfam Intermón* dokumental laburra eta *Mirage*.

Azken urteotan, telebistako plataformetarako fikzioa ere ekoitzi du, besteak beste, *Arde Madrid* (Paco Leónek eta Anna Rodríguez Costak sortua), edo *Fácil* Movistar Plus+erako, edo serieak  (*El inocente* edo *Alma)* eta *Rainbow* film luzea (Netflixentzat).

## Sariak eta aintzatespenak 
2007an, Hermidak produkzio zuzendari onenaren Goya saria irabazi zuen Juan Antonio Bayonak zuzendutako *El orfanato* beldurrezko filmarengatik. Urte pare bat geroago, 2009an, Edmon Rocek zuzendutako *Garbo: el espía* dokumentalak, film dokumental onenaren Goya saria lortu zuen, eta 2010ean, Gaudí saria.

Ondoren, beste bi sari lortu zituen: Goya saria filmeko produkzio-zuzendaritza onenarengatik, *Lo Imposible* (2012), eta U*n monstruo a venido a verme* (2016), biak Juan Antonio Bayonak zuzenduak. 2013. urtean, *Lo imposible* filmak Visual Effects Society erakundeak ematen duen"Outstanding Supporting Visual Effects in a Feature Motion Picture" (ikus-efektu onenentzako) saria irabazi zuen. Gainera, 2017an, Hermidak Ekoizpen Zuzendaritza Onenaren Gaudí saria irabazi zuen *Un monstruo viene a verme* filmarengatik.

2019an, Paco Leónek eta Anna Rodríguez Costak sortutako *Arde Madridek* komedia serie onenaren Feroz saria irabazi zuen. 

[thumb|330x330px|[Sandra Hermida Muñiz|Sandra Hermida Goya sarietan, 2017]]

## Filmografia 
Urtea, lana eta zuzendaria, hurrenez hurren:
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Dísak

thumb|"Idisen" armada bat aurrera egitea eragozten dute, gudari batzuk lotu eta beste batzuk askatzen dituzten bitartean, Merseburgo "Presoen askapena" sorginkerian deskribatzen den bezala. Doepler, Emil. ca. 1905. *Walhall, die Götterwelt der Germanen*. Martin Oldenbourg, Berlin. 13. or.
Eskandinaviar mitologian, **dís** bat (antzinako eskandinavieraz [ˈdiːs], "andere", pluralean **dísir** [ˈdiːsez̠]) jainkosa, mau edo espiritu femenino bat da, zoriarekin erlazionatuta eta gizakiekiko onbera edo kaltegarria izan daitekeena. 

Izaki jainkotiar femeninoen multzo gisa agertu ohi dira eta haietaz gutxi dakigu ziur, heriotzarekin batera aipatzen direla izan ezik. Uste da *Dis* datorrela *Merseburgen sorginkeriak* (alemanera zaharrean idatziak) aipatzen diren *idisi*-ekin zerikusi dutela, baita *ides* hitzarekin ere, sinonimo poetiko anglosaxoi bat "emakume" esan nahi duena.

*Dís* hitza, titulu edo  bat dela ematen du (*andereñoa* edo *jainkosa*). Freyja jainkosa Vanadís (vanir-en dis) izendatua agertzen da eta Alfhild, Suediako erregearen alabari, sun-dís deitzen diote.

Eskandinaviako lekuen izen batzuek dishir-en eragina erakusten dute, hala nola Diseberg, Disevi eta Disagården (Uppsala) Suedian edo Disen Norvegian.

Folke Ström erlijioen historiaren suediar ikerlariarentzat, *dísir* emankortasunarekin lotu behar dira.

## Agerpenak 
Dis-ak laburki agertzen dira gorteetako bi olerkietan, *Edda Poetikoan* eta hainbat *kenningar*-etan.

Grimnismál-en, Grimnir jakintsuak (Odín) profezia bat egiten du Geirröpp erregearen heriotzaren inguruan, eta dishir direlakoak aipatzen ditu.

## Disirrak, walkiriak eta nornak 
Disirrak soilik antzinako eskandinavierazko bertsoetan aipatzen dira zuzenean. Walkirien kasuan ez bezala, terminoa ez zen inoiz agertu Snorri Sturlusonen *Edda prosaikoan*. Hori dela eta, aditu askok uste dute *disir*, walkiria aipatzeko termino zaharra izan zitekeela  (lit.a. "hildakoen hautesleak"), eta Wlakiria hitza kenning bat izan daitekeela dis hitza ez esateko.

Nordisk familjebok XIX. mendeko suediar entziklopediak azpimarratzen du Dísir Nornaren sinonimo gisa agertzen dela ere. Nornetako bat zen Skuld pertsonai mitikoak walkiria baten eta norna baten rolak betetzen zituela kontuan hartuta, hiruren arteko bereizketa hutsa baino, baliteke, *disir* terminoa walkiriek eta nornek batera osatzen zuten multzoa aipatzeko terminoa izatea.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Walkiriak
* Nornak

## Kanpoko estekak
Vasconavarros. Guía de su identidad, lengua y territorialidad

***Vasconavarros. Guía de su identidad, lengua y territorialidad*** 2012. urtean kaleratu zen Jose Mari Espartzaren liburua da. Liburuak itxura entziklopedikoa du. Mende laurden batez, editore nafarrak Euskal Herriko eta, bereziki, Nafarroako historiari buruzko dokumentu esanguratsuak bildu zituen. Emaitza lan izugarria da.

## Edukia 
Liburuaren abiapuntua hau da: Trantsizioa deituriko urteetan, lurraldeko kudeatzaile poitikoek Nafarroa gainerako Euskal Herritik bereiztea erabaki zuten. Hori erakundeen eremuan ez ezik, Nafarroa Garaiaren nortasunarekin eta bizitza historikoarekin zerikusia duen guztian ere egin zen. Elite agintari batek euskal herritarren ezaugarririk oinarrizkoenak ukatzen hasi zen: Nafarroa antzinako Baskoniaren alaba dela; bertako biztanleak euskaldunak edo baskoiak direla; euskara dela haien jatorrizko hizkuntza; nafarrek, mendebaldeko baskongadoekin eta *basque* kontinentalekin batera, ezaugarri komunak dituen herri bat osatzen dutela, milaka urteko hizkuntzan Euskal Herria deitzen dena; XVI. mendera arte estatu subiranoa izan zutela eta XIX. mendera arte muga propioak izan zituztela.

Oinarri horretatik Espartzak euskal sentimendu horien aztarnak biltzen hasi zen. Entziklopedia honen sarreretan pertsonaia historikoak, lekuak, erakundeak, gertaerak biltzen dira, guztietan Euskal Herriaren ideia horien bila. Bilaketa horretan Espartza nazionalismotik haratago joan zen, oso eskuinekoak eta, baita ere, frankistak izan ziren pertsonengan sentimendu horien elementuak aurkituz.

*Vasconavarros* entziklopediak ehundaka sarrerak eskaintzen ditu, datu eta bitxikeri ugari eskainiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiuta (aintzira)

**Chiuta** Malawi eta Mozambike arteko mugan dagoen aintzira da.

## Geografia 
Chilwa eta Amaramba aintziren artean kokaturik dago, Rift Haran Handiaren hegoaldean dagoen sakonune endorreiko batean. Luzeran 64 km hartzen ditu eta zabaleran 13 km gehienez.

## Iruditegia 

Irudi:L. Chiuta-N 03.jpg|Nenufarrak aintziraren azalean.
Irudi:L. Chiuta-N 01.jpg|Aintziraren ertza.
Irudi:L. Chiuta-N 05.jpg|Arrantzaleak.
Irudi:Chiuta Isl-1.jpg|Aintzira ertzeko herrixka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peleliuko gudua

**Peleliuko gudua**, edo **Operation Stalemate II** Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren kode-izenez, Ameriketako Estatu Batuek eta Japoniak Bigarren Mundu Gerran egindako guda izan zen. 1944ko irailaren 15etik azaroaren 27ra bitarte luzatu zen, Peleliu uhartean, eta Marianetako eta Palauko kanpainaren parte izan zen. 

AEBko Marineen 1. Dibisioak eta armadako Infanteriako 81. Dibisioko soldaduak borrokatu ziren Peleliuko koralezko uharte txikian aerodromo bat konkistatzeko. Gudua Forager Operazioa izeneko eraso-kanpaina zabalago baten parte zen, 1944ko ekainetik azarora bitartean egin zena, Pazifikoko Antzokian.

William Rupertus Dibisioko jeneralak, Marineen 1. Dibisioko komandanteak, uhartea lau egunetan aseguratuta egongo zela iragarri zuen. Hala ere, aurreko uharte-kanpainetan Japoniako Armada Inperialak behin eta berriz porrot egin ondoren, Japoniak uhartea defendatzeko taktika berriak eta ondo landutako gotorlekuak garatu zituen. Taktika horiei esker, erresistentzia gogorra izan zen, eta bi hilabete baino gehiago iraun zuen batailak. Japoniako defendatzaile askok gainditu zuten erresistentzia hori, eta sarritan heriotzara arte borrokatu ziren Japoniako enperadorearen izenean. Horregatik, Japonian, "Enperadorearen uhartea" bezala ezagutu zen Peleliu.

Estatu Batuetan borroka polemikoa izan zen, uhartearen balio estrategiko hutsaren eta baja-kopuru handiaren ondorioz, eta Ozeano Bareko Gerran gainerako operazio anfibio guztiak gainditu zituen. Marineen Gorputzaren Museo Nazionalak "Marinentzako gerrako batailarik mikatzena" zela esan zuen.

## Aurrekariak 
1944an, Estatu Batuetako Hego-mendebaldeko eta Erdialdeko Ozeano Bareko garaipenek gerra Japoniara hurbildu zuten, eta Estatu Batuetako bonbaketariek Japoniako uharte nagusiei eraso ziezaioketen Mariana Uharteetako kanpainan (1944ko ekain-abuztua) lortutako aire-baseetatik. Estatubatuar armadako buruak ez zuten adostasunik lortzen Japoniako Inperioa garaitzeko proposatutako bi estrategien artean. Douglas MacArthur jeneralak proposatutako estrategiak Filipinetako errekonkista aurreikusten zuen, ondoren Okinawa harrapatzea eta, ondoren, Japoniako uharteei eraso egitea. Chester W. Nimitz almiranteak estrategia zuzenago baten alde egin zuen: Filipinak saihestea eta Okinawa eta Taiwan eskala-eremu gisa hartzea, Japoniako lurralde kontinentalaren aurkako erasorako, eta, ondoren, Japoniako hegoaldeko uharterik hegoaldekoenen inbasioa. Bi estrategia horietan sartzen zen Peleliuren inbasioa, baina arrazoi desberdinengatik.

Marineen 1. Dibisioa jada aukeratu zuten erasoa egiteko. Franklin D. Roosevelt presidente estatubatuarra Pearl Harborrera joan zen bi komandanteekin pertsonalki biltzeko eta haien argudioak entzuteko. MacArthurren estrategia aukeratu zen. Hala ere, MacArthurrek Filipinak berreskuratzeko aukera izan baino lehen, Palau uharteak neutralizatu behar ziren, Peleliu eta Angaur, hain zuzen, eta aerodromo bat eraiki MacArthurren planak zuek ezker hegala babesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odilon Barrot

**Camille Hyacinthe Odilon Barrot** (Villefort, 1791ko uztailaren 19a - Bougival, 1873ko abuztuaren 6a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1848tik 1849ra.

Abokatua lanbidez, Kasazio Gorteko kidea izan zen Borboien berrezarkuntzan. Izu zuriaren aurka agertu zen eta Alderdi Liberaleko kide garrantzitsuen kide bihurtu zen. 1830eko Uztaileko Iraultzan parte hartu zuen eta monarkia konstituzionalaren aldekoa izan zen. Sena departamenduko prefetu eta diputatu karguak bete zituen.

1848ko Iraultzaren ondoren, Justizia ministroa eta ministro kontseiluaren presidentea izan zen. 1851ko abenduko estatu kolpearen ondoren, traizioa leporatu zion Charles-Louis Napoléon Bonaparteri, eta espetxeratu egin zuten laburki. Frantziako Bigarren Inperioa erori ondoren, Estatu Kontseiluko presidentea izan zen.
Aïn Fras

**Aïn Fras** Aljeriako Mascarako probintziako udalerri bat da (baladiyah). 2008ko apirilean 11 494 biztanle zituen erroldatuta.

## Kokapena 
Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Mediterraneo itsasoaren kostaldetik gertu hegoaldera eta Aljer hiriburutik mendebaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Pérez de Urdininea

**José María Pérez de Urdininea** (Luribay, Espainiar Inperioa, 1784ko urriaren 31 &ndash; La Paz, Bolivia, 1865eko azaroaren 4a) Boliviako militarra eta politikaria izan zen bere herrialdeko eta Argentinako independentzia gerretan ibilbide luzea izan zuena. San Juan probintziako gobernadore kargua izan zuen, eta Antonio José de Sucre jeneralaren aurkako matxinadaren ostean Ministroen Kontseiluko presidente gisa Boliviako Estatuko arduradun kargua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Boliviako historia, Gisbert argitaletxea (laugarren edizioa).
* Zinny, Antonio, *Argentinako Probintzietako Gobernadoreen Historia*, Ed, Hyspamérica, 1987. ISBN 950-614-685-3
* Sosa de Newton, Lily, *General Paz*, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1973.

## Kanpo estekak 
* *bolivia.gov.bo*
Américo Lopes

**Américo Ferreira Lopes** (Santa Maria de Lamas, 1933ko martxoaren 6a - 2023ko irailaren 22a) portugaldar futbol atezaina izan zen.

Ibilbide ia osoa FC Porton egin zuen, nahiz eta denboraldi batzuetan Boavistan egon zen. Hamabost partida jokatu zituen Portugalgo futbol selekzio nazionalarekin, eta brontzezko domina lortu zuen 1966ko Munduko Futbol Txapelketan.

## Palmaresa 
**Porto**
* Portugalgo futbol liga: 1958–59
* Portugalgo futbol kopa: 1967–68

**Portugal**
* Munduko Futbol Txapelketa: brontzezko domina, 1966

## Erreferentziak
Pako Miangolarra

**Francisco Miangolarra Gorostiaga** edo **Pako Miangolarra** (Gernika, Bizkaia, 1934ko abenduaren 8a) euskal kulturaren eta politikaren sustatzaile eta filantropoa izan zen, bai Euskal Herrian bai erbestean (Venezuela, Frantzia). Frankismo garaian Donostiako Gros auzoan Herri Gogoa diskoetxea (1967-1981) sortu zuen, mezenas gisa, Iñaki Beobide eta Axen Egañarekin batera, eta Euskal Kantagintza Berriaren hainbat disko grabatu zituen Donostiako estudioan. Mikel Laboak, Benito Lertxundik, Lourdes Iriondok, Xabier Letek, eta Antton Valverdek, besteak beste, diskoak grabatu zituzten Groseko estudio klandestino hartan.  

Aita itsas-merkataritzako kapitaina zen. Gerra zibila bukatu baino lehentxeago Venezuelan erbesteratu zen familia osoa, Baionatik 1939ko apirilaren 22an aterata. Venezuelan familiakoen artean Inprimategi arrakastatsu bat sortu zuten. 1952tik hasi zen urtero hilabete batzuk Donostian edo Lapurdin ematen. Urte horietan Lapurdin tratu handia izan zuen Federiko Krutwig eta Mark Légasserekin. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iñaki Beobide
* Axen Egaña

## Kanpo estekak
Ke Operazioa

**Ke Operazioa** () Japoniar Inperioak Guadalcanaletik indarrak ebakuatzeko egindako operazio arrakastatsua izan zen. Bigarren Mundu Gerrako Guadalcanalgo kanpainaren amaiera izan zen. Operazioa 1943ko urtarrilaren 14an hasi eta otsailaren 7an amaitu zen, eta Japoniako Armada Inperialak eta Japoniako Itsas-armada Inperialak hartu zuten parte. Isoroku Yamamoto eta Hitoshi Imamura izan ziren operazioaren komandanteak.

Japoniarrek erabaki zuten Guadalkanal alde batera utzi eta aliatuei ematea, hainbat arrazoirengatik. Henderson Field, hegazkin aliatuek erabiltzen zuten Guadalkanaleko aerodromoa, berriz konkistatzeko egin zituzten saiakera guztiak galera handiak izan ziren. Lurreko indar japoniarrak 36.000 izatetik 11.000 izatera jaitsi ziren gosearen, gaixotasunen eta gerrako biktimen ondorioz. Japoniano itsas-armadako indarrek ere galera larriak izan zituzten, uharteko lurreko indarrak indartzen eta berrornitzen saiatzen ari zirela. Galera horiek, Guadalkanal berreskuratzeko saiakera berrietarako beharrezkoak ziren baliabideekin batera, segurtasun estrategikoari eta Japoniako Inperioko beste eskualde batzuetako operazio militarrei eragiten zieten. Hirohito enperadoreak erretiratzeko erabakia 1942ko abenduaren 31n berretsi zuen.

Operazioa 1943ko urtarrilaren 14an hasi zen, Guadalkanalera infanteriako tropa-batailoi bat eraman ondoren, ebakuaziorako erretagoardia gisa jarduteko. Aldi berean, Japoniako lurreko eta aireko indarrek airean nagusitzeko kanpaina hasi zuten Salomon eta Ginea Berriaren inguruan. Aireko kanpainan, AEBetako gurutzaontzi bat hondoratu zen Rennell uharteko guduan Bi egun geroago, hegazkin japoniarrek suntsitzaile estatubatuar bat hondoratu zuten Guadalkanaletik gertu. Suntsitzaileek otsailaren 1eko, 4ko eta 7ko gauetan erretiratzea burutu zuten.

Hondoratutako suntsitzaile baten eta hiru kalteturen kostuan, japoniarrek Guadalkanaleko 10.652 gizon ebakuatu zituzten. Ebakuazioan zehar, 600 japonier hil ziren eta beste 3.000 gehiago ospitale-arreta handia behar izan zuten. Otsailaren 9an, indar aliatuak konturatu ziren japoniarrak joan egin zirela eta Guadalkanal segurua zela ondorioztatu zuten, uhartea kontrolatzeko sei hilabeteko kanpaina amaituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Ella

**Mark Gordon Ella** (La Perouse, Hegoaldeko Gales Berria, 1959ko ekainaren 5a) australiar errugbilari ohia da, aborigen jatorrikoa, zabaltzaile postuan aritzen zena. 25 partida jokatu zituen Australiako errugbi selekzioarekin, horietako 10 kapitain. Historiako zabaltzailerik hoberenetakotzat hartua da. World Rugbyren Hall of Fameko kidea da 2013tik.

## Bizitza 
Glen eta Gary anaiekin batera ikasi zuen errugbian jokatzen Sydneyko Matraville High Schoolen. Hirurek jokatu zuten Australiako errugbi selekzioan. Markek 1980an egin zuen debuta Wallabiekin, Zeelanda Berriaren aurka, Bledisloe Kopa jokoan zelarik. Denera 25 partida jokatu zituen 1980-1984 bitartean, horietako hamar kapitain. 

1984an, Australiak Erresuma Batuko lau selekzioei irabazi zien bira gogoangarrian parte hartu zuen, eta partida guztietan entsegu egitea lortu. Bira horren ostean, ordea, denen harridurarako, errugbitik erretiratu zen; 25 urte besterik ez zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Arrufat

**Carmen Arrufat Blasco** (Castellón de la Plana, Castelló, Valentzia Erkidegoa, 2002ko urriaren 11) aktorea  da. *La inocencia* (2019) filmean interpretatutako Lis pertsonaiarengatik da ezaguna. 2020ko Goya Sarietan, Gaudí Sarietan eta Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Dominetan aktore berri onenaren sarirako izendapena jaso zuen.

## Biografia 
Carmen Castelló de la Planan jaio zen 2002ko urriaren 11n. Castellóko Udal Antzerki Eskolan (EMTC) trebatu zen. Ondoren, Castellóko Aula, Zinema eta Telebista interpretazio-akademian eskolak jaso zituen, non *La inocencia* filmeko castinga egin zuen.

## Ibilbide profesionala 
*La inocencia* filmeko Lis protagonistaren paperean egin zuen debuta zineman. Filmaren castingera aurkeztu zen ikaskide batek batxilergoa egiten ari zela emandako laguntzarengatik, 16 urte besterik ez zituela, Lis protagonista interpretatzeko aukeratu zuten: «*Ni garai batean Valentziara arte-batxilergoa ikastera joan nahi nuen, baina ezin izan nuen, etsita nengoen, eta ez nuen castingera aurkeztu nahi, baina ikaskide batek animatu ninduen eta aurkezpen-bideo bat bidali nuen»*. Bere interpretazioagatik, Goya Sarietan, Gaudí Sarietan eta Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Dominetan aktore berri sarirako izendatu zuten. 

Ondoren, *Nada será igual* (2019) filmean parte hartu zuen, eta Joanna interpretatu zuen. 2020ko urtarrilean elkarrizketatu zuten David Broncanoren *Erresistentzia* programan.

2020ko irailean estreinatu zuen Televisión Española *HIT* telesaila, eta lehen denboraldian paper protagonistetako bat, Lena Vallejo, egin zuen. Urte horretan, Diario de la *Koarentena* telesailean ere parte hartu zuen. Urte bereko urrian iragarri zen Movistar+ *Todos mienten* telesailean hasiko zela, Nataliaren pertsonaiarekin.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pantruka

**Pantruka** (), Pankutras edo pankutxak Txile eta Argentinako pasta tipikoa da, gari-irinez prestatua.

## Ezaugarriak 
Berez, plater hau urarekin, irinarekin eta olio pixka batekin egindako masa bat da. Edozein ore balitz bezala oratzen da eta ebaki irregularretan mozten da, ondoren barazki- edo haragi-saldan prestatzeko, eta horrekin batera zerbitzatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Errezeta.
Cortinarius elegantior

***Cortinarius elegantior*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus elegantior*, *Myxacium elegantior*, *Phlegmacium elegantius*, *Gomphos elegantior*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 90 mm arteko diametrokoa, lehenengo esferaerdiko formakoa, ganbila, azkenik, lau-ganbila edo laua, ertza inbolutua, oxkarratua. Kapelaren azala bereiz daiteke, likatsua eta distiratsua eguraldi hezean, lehorra eta matea eguraldi lehorrean, ezkata txikiekin erdialdean eta ertzerantz berezko fibrilla batzuekin, okre-hori kolorekoa, alutazeoa, ertzerantz tonu argiagoekin.

**Orriak:** Nahiko estu, erregularrak, eskotatuak, hori-okre-berdexkak, azkenik marroi herdoil kolorekoa.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenek.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 25 mm arteko lodierakoa, erregularra, zilindrikoa, fibrilosua, horia, gero arre-marroi kolorekoa, marjinatutako erraboilarekin, ertza biribildua eta horixka kolorekoa, 40 mm arteko zabalerakoa, gortina ugari, horixka, helduaroan herdoil-marroi kolorekoa.

**Haragia:** Sendoa, horixka, usain eta zapore berezirik gabea. Erreakzio kimikoak: KOH, arrosa kolorea ematen du berehala haragian, batez ere erraboilean. NH3, arrosa-karmin kolorea haragian eta kapelaren azalean.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Elegatior* epitetoa latinetik dator, dotoreagoa, esan nahi duen, "elagantior" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius bovinus*, *Cortinarius calochrous*, *Cortinarius claricolor* eta beste batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan, lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius elegantissimus

***Cortinarius elegantissimus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. *Cortinarius* gehienek bezala, ez du asko balio sukaldaritzarako.

Sinonimoak: *Cortinarius auroturbinatus*, *Phlegmacium sulphurinum*, *Cortinarius elegantior*, *Cortinarius cedretorum subsp. elegantissimus*, *Phlegmacium elegantissimum*, *Phlegmacium auroturbinatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura. Kapelaren azala hori-sufre aldakor kolorekoa, orban arre ilunago koloreko ugarirekin.

**Orriak:** Itsatsiak, horixka kolorekoak, heltzean okre-oliba kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa, eraztun zuriarekin gortinaren gainean (honek tonu arreak hartzen ditu esporak jaurti ondoren), zuri-horixka kolorekoa, luzetarako fibrila arreekin eta erraboil marjinatu batekin, lurperatuta egoten da.

**Haragia:** Lodia, sendoa, zurixka, horia kapelaren azalaren azpia eta oinaren ertzean, oinaren goialdean kolore moreko ñabarduraren bat izan dezake, usain ahulekoa eta zapore gozokoa. KOH erreaktiboarekin, gorri-odol kolorea hartzen du kapelaren azalean eta haragian (eremu horietan).

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Cortinarius* horixka batzuekin nahas daiteke, hala nola, *Cortinarius splendens*; honen orriak hori-sufre kolore biziagoa dute, eta, itxaron ondoren, arre-burdin kolorea hartzen dute (okre-oliba kolorearen ordez).

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Tamainagatik eta koloreagatik ez da oharkabean pasatzen. Haritzetan, pagoetan eta beste hostogalkor batzuetan. Espezie hau ez da oso ugaria, batez ere penintsularen iparraldeko herenean ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Eskozia Berria, mendebaldeko Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria della Concezione dei Cappuccini

**Santa Maria della Concezione dei Cappuccini**, edo **Kaputxinoen Andre Maria Sortzez Garbiaren Ama**, via Veneton (Erroma) dagoen eliza bat da. Urbano VIII.a aita santuak enkargatu zuen, bere anaia, Antonio Barberini, fraide kaputxino bat zelarik. Bere ospea batez ere kripten hezurrengatik zabaldu da.

Eliza Antonio Casonik diseinatu zuen eta 1626 eta 1631 urteen artean eraiki zuten. Habearte txiki bat eta alboko kapera batzuk ditu. Kaperetako edukiak nahiko nabarmenak dira, batek San Felix Cantalicekoaren gorputza du eta besteak Krispin Viterbokoaren hilobia. Maisulan ospetsu batzuek kaperak apaintzen dituzte, Guido Reniren *San Miguel goiaingerua* kasu.

## Kripta 
Kripta elizaren azpian dago. Antonio Barberini kardinalak, kaputxino ordenako kideak, 1631n milaka fraide kaputxinoen gorpuzkiak lurpetik atera eta Via dei Lucchesi komentutik kriptara eramateko agindu zuen. Hezurrak prest zeuden hormetan zehar, eta fraideak beren hildakoak lurperatzen hasi ziren han, baita erromatar pobreen gorpuak ere, zeinen hilobia egungo elizako kaperako zoruaren azpian baitzegoen. Hemen kaputxinoak arratsaldero etortzen ziren otoitz egitera eta hausnartzera gauean erretiratu aurretik.

Kriptak, orain, 1500 eta 1870 bitartean lurperatutako 4.000 fraideren gorpuzkinak ditu. Denbora horretan, Eliza katolikoak elizen barruan eta azpian ehorztea baimendu zuen. Lurpeko kripta bost kaperatan banatuta dago, eta pitzaduretatik eta lanpara fluoreszente txikietatik iragazten den argi natural ahulak baino ez ditu argiztatzen. Kriptako hormak hezurrekin ornatuta daude, hau arte makabroko lan bihurtuz. Hezurretako batzuk ukitu gabe eta frantziskotarren arropekin estalita daude, baina, gehienbat, banakako hezurrak erabiltzen dira apaindura-diseinuak sortzeko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Cripta Cappuccini.jpg|Lehenengo kapera.
Fitxategi:Capuchinos_2.jpg|Bigarren kapera.
Fitxategi:Capuchinos_3.jpg|Laugarren kapera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elizaren inguruko informazioa.
* :Kriptaren irudiak.
Lucía Alemany

**Lucía Alemany** (Traiguera, Castelló, Valentzia Erkidegoa, 1985) Castellóko zinema-zuzendaria da.

## Biografia 
Behe maeztrazgoko Traiguera herrian hazi zen, Castello probintzian. Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi zuen Viceko Unibertsitatea-Kataluniako Unibertsitatean. 

## Ibilbidea 
Alemanyk zinematografia ikasi zuen ESCACen. 2015ean, *14 años y un día* fikziozko film laburrarekin egin zuen zinemagile debuta. *La inocencia* filmarekin estreinatu zen film luzearen munduan.    Film luze horretako aktoreak Carme Arrufat, Laia Marull, Sergi López eta Joel Bosqued izan ziren. 2019an Castellóko Baix Maestrateko (Behe maeztrazgoa) Traiguera herrian filmatu zen, hazi zen herrian. Filmak ingurune zapaltzailean hazten ari den nerabe baten heldutasunerako bidea erakusten du. Zuzendariaren hitzetan: «*Hasieratik argi genuen zelan filmatu nahi genuen.* *Izan ere, proiektua sortu zenen unean, film laburretik hasita, bagenekien film errealista bat egingo genuela, eta horregatik inprobisazioa izan behar genuen, eta, aldi berean, konbentzionala denaren arauak hautsi behar genituen»*. Donostiako 2019ko Nazioarteko Zinemaldiko *Nuevos Horizontes* atalean estreinatu zen filma. 

2022ko otsailean bere bigarren filma, *Mari(dos)*, errodatuko zuela iragarri zen. Kasu horretan, Aragoiko Pirinioetan grabatutako enkarguzko proiektua da, Paco Léon eta Ernesto Alterio protagonista dituena.

## Filmografia 
### Film laburrak 
* 2015: *14 años y un día* Zuzendaria, gidoilaria eta ekoizlea.

### Film luzeak 
* 2019: *La inocencia*.  Zuzendaria eta gidoilaria, Carmen Arrufat eta Joel Bosqued protagonista dituena.
*
* 2023: *Mari(dos)*. Zuzendaria, Paco León eta Ernesto Alterio protagonista dituena.

### Serieak 
* 2019: *69* raons (zuzendaria, programa osoko gidoilaria, 12 atal). À Punt-erako
* 2021: *Vida perfecta* (bigarren denboraldiko hirugarren atalaren zuzendaria). Movistar+-entzat.

* 2021: *Élitea*: Istorio laburrak. Samuel, Omar (serie txiki osoaren zuzendaria, 3 atal). Netflix-erako.
* 2021: *Élite*: Istorio laburrak. Phillipe, Caye, Felipe (serie txiki osoaren zuzendaria, 3 atal). Netflix-erako

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constancia de la Mora

**Constancia de la Mora Maura** (Madril, 1906ko urtarrilaren 28a-Guatemala, 1950eko urtarrilaren 27a) espainiar aristokrata eta komunista izan zen, Antonio Maura politikari kontserbadorearen biloba. Espainian dibortziatu zen lehen emakumea izan zen. Gerra Zibilean kausa errepublikarra irmoki defendatu zuen. Aireko Indar Errepublikanoen burua zen Ignacio Hidalgo de Cisneros jeneralarekin ezkondu zen. Errepublikako Atzerriko Prentsa Bulegoa zuzendu zuen. Erbestean hil zen, Guatemalan, trafiko-istripu arraro batean.

## Obra 
* *In Place of Splendor*, New York, 1939. Gaztelaniaz 1977an agertu zen, *Doble Esplendor* izenburuaz. Ez dirudi berak bakarrik idatzi zuela. Lanak errepublikaren aldeko propaganda moduan zabaldu zen. Bere autobiografia da. Autobiografia hau XX. mendearen lehen erdiko emakume espainiar baten historiari buruzko dokumentu interesgarria da, zehazki, bere klaseko konbentzio sozialen aurka oldartzen den emakume baten bizitzari buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espainiako Historia Errege Akademiaren webguneko biografia.
Anna Rodríguez Costa

**Anna Rodríguez Costa**, profesionalki **Anna R. Costa** (Castilléjar, Granada, 1972) granadar gidoilaria, dramagilea,  film-zuzendariaeta irakaslea da.

## Lanak 
Arde Madrid telesailaren sortzailea da, eta Ava Gardnerrek 1960ko hamarkadan Madrilen izandako historia kontatzen du. 

Ondoren *Fácil* izeneko seriea egin zuen. Cristina Moralesen *Lectura  fácil* eleberrian oinarritutako tutoretzapeko etxebizitza batean bizi diren eta gaitasun desberdinak dituzten emakumeei buruzkoa da.

*El manuela de la buena esposa* filmaren gidoilaria eta zuzendaria izan zen.  

## Bizitza pribatua 
Paco León aktore eta zuzendariaren bikote izan zen 2020ra arte. 201oean alaba bat izan zuten, Manuela. Eloi Costa, eszena munduan lan egiten duen seme nagusiago bat, du R.Costak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak