open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dédée Bazile

**Dédée Bazile**, **Défilée** edo **Défilée-La-Folle** izenez ere ezaguna, jaiotzaz **Marie Sainte Dée Bazile** (Saint-Domingue, Haiti, XVIII. mendea &ndash; XIX. mendea (fl. 1806)) Haitiko Iraultzaren heroia izan zen. Guraso esklaboen  kaleko zerbitzaria zen. Gogora ekartzen dute, Jean-Jacques Dessalines enperadorearen gorpua lurperatu zuelako, Pont Larnagen hil ondoren.

## Biografia 
Dée Bazile Haitiren lurmuturretik hurbil jaio zen. Guraso esklaboen alaba zen, eta Dessalinesko armadan kantinera lan eginda bizi zen. Bere eromenaren erregistroak daude; kondairaren arabera, Déé Bazilek buru-nahaste bat garatu zuen 18 urterekin nagusiak bortxatu ondoren, edo, bestela, Donatien Rochambeau jeneralak Dessalinesko armadaren porrotaren ondoren, senide batzuk hil zituenean.

## Dessalinesen hilketa 
1806ko urriaren 17an, kide izandako Alexandre Pétion, Pierre Boyer, André Rigaud eta Bruno Blanchet lankideek Dessalines enperadorea segada edo enboskada  batean sartu zuten. Ondorioz, zoritxarreko tiroa jaso zuen Port-au-Prince iparraldean. eta hatzak moztu zizkioten urrezko eraztunak kentzeko. Gorpua hirira eraman zutenean, jendetzak harrikatu egin zuen. Nahasmendiaren erdian, Dédée Bazilek enperadorearen gorpua hartu eta Port-au-Prince hilerrian lurperatu zuen, Pétion jeneralak eta soldadu-talde batek lagunduta.*“Ume askok, alaitasunezko oihu handien erdian, harriz oihukatzen zituzten Dessalinasen arrasto zorigaitzak, Gobernuko plazan, eta Desfile izeneko emakume eroa igaro zen. Haurren erakarpenera hurbildu zen [...]. Dessalinas zela esan zioten. Begi urratuak bat-batean lasaitu ziren; arrazoimen-izpi batek distira egin zuen bere ezaugarrietan. Bera poltsa baten bila joan zen arin batean, plazara itzuli zen, gorpuzkiak odoleztatu zituen eta hiriko hilerrira eraman zituen. Pétion jeneralak hainbat militar bidali zituen hara, eta, batuketa txiki baten truke, lurperatu zuten.*

## Eragina 
Bazile 1816 inguruan hil zen eta Port-au-Princen lurperatu zuten, baina haren hilobia galdu egin zen. Haren seme-alaba ugariek bizirik iraun zuten; horietako bat Condol Bazile koronela izan zen, Faustin Soulouque presidentearen polizia-ofiziala. Haitiko independentziaren lau heroi sinbolikoetako bat da, Sanité Belair (askatutako esklaboa eta armadako teniente), Catherine Flon (bandera diseinatu zuen jostuna) eta Cécile Fatiman (sacerdotisa, Haitiko Iraultzaren abiapuntuko vudu-zeremonian partaidea) heroiekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfilimina

thumb|304x304px|Metilfenilsulfoximina eta S,S-difenilsulfilimina
Kimika organikoan **sulfilimina** edo **sulfilimida** esaten zaio konposatu kimikoen mota bati non sufre-atomo bat nitrogeno bati lotuta dagoen. Lotura bikoitz gisa irudikatzen da. Alabaina  lotura bikoitzak zortzikotearen araua bortxatzen du eta, egiatan, lotura bakuna da non +1 karga formala sufrearen gainean dagoen eta -1 nitrogenoaren gainean. Sulfilimina, H2S=NH, da erreferentziazko konposatua, baina honek interes teorikoa baino ez du.

*S,S*-difenilsulfilimina eta metilfenilsulfoximina aipa daitezke talde honen adibide moduan.

## Prestakuntza 
Sulfilimina gehienak N-ordezkatuak izaten dira elektroiak xurgatzen dituzten taldeekin. Horrelakoak sintetizatzeko tioeterrak oxidatzen dira kloramina-T moduko amina elektroizaleekin base baten aurrean.

R2S + ClNHTs -> R2S=NTs + HCl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar portuges

**Europar portugesa** edo **europar portugalera** (,  ahoskatua) Portugal kontinentalean eta bertako uharte-eskualdeetan (Madeira eta Azoreak) hitz egiten dituzten portugesaren dialektoei ematen zaien izendapena da. "Europar" (beste batzuetan "iberiar" edo "penintsular") adjektiboa aukeratu zuten "Portugalgo portugesa" ez esateko.

Portugesaren arau europarra ere esaten zaio herrialde lusofonoetan erabiltzen den portugesaren arau estandarrari, Brasilen izan ezik. Lisboan eta Coimbrako Unibertsitatean hitz egiten dituzten Portugalgo kostaldeko erdialdeko euskalkiak dira arau honen oinarri nagusia, baina ez bakarrak.

Europar portugesaren eta brasildar portugesaren arteko ezberdintasunak hiztegi, ahoskera eta sintaxiakoak dira nagusiki, batez ere barietate herrikoietan; idazterakoan txikiagoak dira. Oro har, hizkuntza idatzi formalaren eta Portugalen eta Brasilen arteko aldeak amerikar ingelesean eta britainiar ingelesean aurkitzen direnekin aldera daitezke.

Bere auzokoa den gaztelaniaren ezberdina da, nahiz eta bere lexikoaren %89a partekatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisboako Zientzien Akademia

**Lisboako Zientzien Akademia** () portugaldar onura publikoko erakunde zientifikoa da, helburu nagusia portugaldar kultura ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak sustatzea duena.

## Historia 
Lisboako Zientzien Akademia Maria I.aren erregealdian sortu zen, 1779ko abenduaren 24an, Argien Garaiaren betean, eta bere lehen presidentea eta aholkulari nagusia Lafõesko Dukea eta lehen idazkaria Domenico Vandelli izan ziren. Bere hasierako izena Lisboako Zientzien Errege Akademia () izan zen, Portugalgo Errepublikaren aldarrikapenera arte mantendu zuena. Bere historian zehar sei egoitza ofizialetan egon zen, gaur egun antzinako Lisboako Jesusen Komentuan aurkitzen delarik, Bairro Alto auzoaren behealdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chapultepec

**Chapultepec** edo **Chapultepec basoa** Mexiko Hiriko Miguel Hidalgo alkatetzan dagoen parke hiritarra da. Mendebaldeko hemisferioan handiena da, 810 ha-ko azalera baitu. Mexikoko gune turistiko garrantzitsuenetako batzuk hartzen ditu, hala nola Antropologia Museo Nazionala. Hiru laku artifizial, kirolguneak eta iturri ugari ditu. Horregatik guztiagatik, hirian turistek gehien bisitatzen duten tokietako bat da. Giza okupazioaren antzinatasuna dela eta, basoa gune arkeologiko izendatu zuten, eta aztarna historiko ugari ditu; lau mila objektu arkeologiko inguru aurkitu dira, eta 2001az geroztik Mexikon Gizateriaren Ondare izateko hautagai diren ondasunen zerrendan dago.

Chapultepec leku berezia izan da beti mexikarrentzat. Aztekek 1200. hamarkadan Mexiko iparraldetik iritsi zirenean, aldi baterako inguru horretan egokitu ziren.

## Etimologia 
Chapultepec nahuatletik dator. Hiru zatiz osatuta dago: “chapolin”, “matxinsaltoa” euskaraz, + “tepetl”, “mendia” esan nahi duena, + “c” atzizki lokatiboa, beraz, euskaraz, “Matrinsaltoen mendia” da.

## Leku interesgarriak 
Parkea hiru sailetan antolatuta dago:
* Doloresko Panteoi Zibila, 
* Polanco eta 
* Tacubaya

### Doloresko Panteoi Zibila 
#### Monumentuak 
* Moctezumako Ahuehuete
* Aberriari Aldarea
* José Martíri eskainitako monumentua
* Haur Heroi eskainitako Obeliskoa
* Lehoien Atea
* Monumentu-harmaila 
* Haurrentzat planeta hobe baten aldeko itxaropena

#### Museoak 
* Chapultepec gaztelua /Historia Museo Nazionala
* Mexikoko Arte Modernoaren Museoa
* Barraskilo Museoa
* Mexikoko Antropologia Museoa
* Tamayo Arte Garaikidearen Museoa
* Lekuaren Museoa eta Bisitarien Arrera Zentroa

#### Kultura lekuak 
* Audiorama
* Auditorium
* Juan José Arreola Aintzira-etxea
* Herriaren Kioskoa
* Quinta Colorada

#### Iturriak 
* Nezahualcóyotl iturria
* Senargaien iturria
* Iturrri Apaingarria
* On Kixoteren iturria
* Tenplantzako iturria
* Igelen iturria

#### Beste lekuak 
* Zoologikoa

### Polanco 
#### Museoak 
* Papalote Haurraren Museoa
* MUTEC Museo Teknologikoa 
* Mexikoko Historia Naturalaren Museoa

#### Iturriak 
* Uraren Mitoa
* Tláloc iturria

#### Beste lekuak 
* Chapultepeceko azoka
* Carcamo de Dolores

### Polanco 
* Orquesta de los Animalitos foroa
* Cri cri iturria
* Alfonso Reyes antzokia
* Lienzo Charro de Constituyentes
* Pertsona Ospetsuen Biribilgunea
thumb|center|600px|Chapultepec basoaren hiru sailak: Doloresko Panteoi Zibila, Polanco eta Tacubaya.

## Iruditegia 

Image:
EntranceDoloresCemetaryDF.JPG|Sarrera bat.
Castillo_Chapultepec_01.jpg|Chapultepec gaztelua.
CasaLagoChapultepec.JPG|Aintziraren etxea.
Detalle_de_la_Fuente_de_Nezahualcóyotl.jpg|Nezahualcóyotl iturria.
Jardín_Botánico_de_Chapultepec_DSC_0021_(34631646161).jpg|Lorategi botanikoa.
ParqueChapultepec2017.jpg|Parkearen irudi bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Parkearen webgune ofiziala.
Gimnesia uharteak

thumb|300x300px|Gimnesia uharteak (gris ilunean)
**Gimnesia uharteak** (antzinako grezieraz, *Gymnēsiai*) antzinako grekoek Balearretako bi uharte handiei emandako izena da: Mallorca eta Menorca. Kultura talaiotikoa garatu zuen herria bizi zen bertan. Greziarrek Pitiusak (Eivissa eta Formentera) uharte hauengandik bereizten zituzten, orduan.

Cabrera uhartea eta uharte txikiago batzuk (hala nola Dragonera, Conejera edo Airearen Uhartea) Gimnesietako artxipelagoaren zati direla uler daiteke, edo, Cabrera eta Conejeraren kasuan, Cabrera artxipelagoa izeneko azpiartxipielao baten zati direla.

Izena bertan bizi ziren Balearretako habailarien ondorioz jarri zieten, armarik gabe baitzihoazen, hau da, biluzik (*gymnós*).

## Kanpo estekak
Mellita quinquiesperforata

thumb|250px|Animalia eskuan tamainua ikusteko.
***Mellita quinquiesperforata***, *lokatza*, *kazolatxoa*, *harea-dolarra* edo *itsas galleta* izenez ezaguna, *ekinodermatu* bat da. Herritarren artean ematen zaizkion izen horiek bere forma xata eta obalatuagatik dira. Ozeano Atlantikoan kostaldean dituzten Amerikako herrialde askotan aurki daiteke.

## Deskribapena 
5 eta 10 cm arteko diametroa du, gorputzak simetria erradiala du eta laua da. Sabelaldean tumulu eta zilio txikiak ditu, eta lokomoziorako erabiltzen ditu. Bere gorputz azalerak arantza txikiak ditu. Bizkarraldean egitura petaloideak ikus daitezke, brankia gisa erabiltzen direnak. Gainazaletan bost irekidura edo zulaketa obalatu ditu, lunula esaten zaienak, eta, ezaugarri horregatik, bere izen espezifikoa quinquiesperforata da. Oro har, kolore arrea, grisa edo berdexka izaten du.

## Habitat 
Habitat desberdinetan aurki daitezke: hondoa hareatsua edo harritsua duten hondartzetan, koralezko arrezifeetan eta kostaldeko leku tropikal eta subtropikaletan. Infaunaren elementu gisa, bizi diren substratuetan dauden animalia eta landare mikroskopikoez elikatzen dira. Organismo horien erregistro batimetrikoa 0 eta 180 metro arteko sakoneran dago.

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoan kostaldean dituzten Amerikako herrialde askotan aurki daiteke. Estatu hauetan aukitua izan da: Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, El Salvador, Mexiko, Dominikar Errepublika, Honduras, Jamaika, Nikaragua, Panama, Puerto Rico, Venezuela, Brasil... Asian Andaman uhartetan ikusia izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :World Register of Marine Species (WoRMS): *Mellita quinquiesperforata* (Leske, 1778): 
* :Integrated Taxonomic Information System (ITIS): *Mellita quinquiesperforata*  (Leske, 1778) Taxonomic Serial No.: 158020  
* :Encyclopedia of Life: *Mellita quinquiesperforata*
* :Biodiversity Heritage Library (BHL): *Mellita quinquiesperforata*
Brasilgo Letren Akademia

**Brasilgo Letren Akademia** (,  ahoskatua) irabazi-asmorik gabeko literatura-elkarte brasildarra da, [Frantses Akademia[]]k inspiratutako 40 idazlek eta poetek osatutako talde batek Rio de Janeiron XIX. mendearen amaieran sortua. Brasilgo Letren Akademia Brasilgo hizkuntza eta literatura organo gorena da.

Lehenengo presidenteak, Machado de Assisek, 1896ko abenduaren 15ean bere sorrera aldarrikatu zuen. Akademia urte horretako uztailaren 20an ezarri zuten. Brasilgo Letren Akademia, bere estatutuen arabera, autoritatea da Brasilgo "hizkuntza nazionalari" dagokionez (brasildar portugesa). Gaur egun arte 40 kidek osatzen dute, "hilezkorrak" () izenaz ezagunak, balio literario handiko lanak edo liburuak argitaratu dituzten brasildarren artean aukeratuak. "Hilezkorra" posizioa bizitza osorako ematen da. Kide berriak Akademiako kideen boto bidez onartzen dira, "aulkietako" bat hutsik geratzen denean. Aulkiak zenbakituta daude eta lehenengo "hilezkor"ren izena daramate.

### Presidenteen zerrenda
# Joaquim Maria Machado de Assis 1897–1908
# Ruy Barbosa 1908–1919
# Domício da Gama 1919
# Carlos de Laet 1919–1922
# Afrânio Peixoto 1922–1923
# Medeiros e Albuquerque 1923
# Afrânio Peixoto 1923–1924
# Afonso Celso de Assis Figueiredo Júnior 1925
# Coelho Neto 1926
# Rodrigo Otávio 1927
# Augusto de Lima 1928
# Fernando Magalhães 1929
# Aloisio de Castro 1930
# Fernando Magalhães 1931–1932
# Gustavo Barroso 1932–1933
# Ramiz Galvão 1933–1934
# Afonso Celso de Assis Figueiredo Júnior 1935
# Laudelino Freire 1936
# Ataulfo de Paiva 1937
# Cláudio de Souza 1938
# Antônio Austregésilo 1939
# Celso Vieira 1940
# Levi Carneiro 1941
# Macedo Sorares 1942–1943
# Múcio Leão 1944
# Pedro Calmon 1945
# Cláudio de Sousa 1946
# João Neves da Fontoura 1947
# Adelmar Tavares 1948
# Miguel Osório de Almeida 1949
# Gustavo Barroso 1950-1950
# Aloisio de Castro 1951
# Aníbal Freire da Fonseca 1952
# Barbosa Lima Sobrinho 1953–1954
# Rodrigo Otávio Filho 1955
# Peregrino Júnior 1956–1957
# Elmano Cardim 1958
# Austregésilo de Athayde 1959–1993
# Abgar Renault 1993
# Josué Montello 1993–1995
# Antônio Houaiss 1995–1996
# Nélida Piñon 1996–1997
# Arnaldo Niskier 1997–1999
# Tarcísio Padilha 2000–2002
# Alberto da Costa e Silva 2002–2004
# Ivan Junqueira 2004–2005
# Marcos Vinícios Rodrigues Vilaça 2006–2007
# Cícero Sandroni 2008

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntza araugileen zerrenda

## Kanpo estekak
Maria Luisa Haitikoa

**Maria Luisa Haitikoa**, jaiotzaz **Marie Louise Coidavid** (Ouanaminthe, Haiti, 1778ko maiatzaren 8a &ndash; Pisa Italia,  1851ko martxoaren 14a) Haitiko Erresumako erregina ezkontidea izan zen 1811tik 1820ra, Henri Christophe edo Enrique I.aren emaztea.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Marie-Louise beltz askeen familia batean jaio zen; haren aita Couronneko *Cabo Haitiano* hotelaren jabea zen. Henri Christopherekin ezkondu zen hiri horretan 1793an. Lau seme-alaba izan zituzten: François Ferdinand (1794-1814), Françoise-Améthyste (1798-1840), Athénaïs (1800-1839) eta Victor-Henri (1804-1820).

1802an hasitako frantziar inbasioan, bera eta bere seme-alabak klandestinitatean bizi izan ziren 1804 arte, Haitiko Lehen Inperioa aldarrikatu arte.

### Erregina 
1811n, Marie-Louiseri "Haitiko Erresumako Erregina ezkontidea" titulua eman zioten. Estatus berriak zeremonia-lanak emateaz gain, ohorezko damak, idazkari bat eta bere gortea eman zizkion. Erregina aktiboa izaten saiatu zen. Bere postua serioan hartu zuen, eta "nazioak eman zion" tituluak ere bete beharreko erantzukizun eta betebeharrak zituela adierazi zuen. Horrela, Europan bezala, *Sans-Souci* Jauregian ezarritako gorteko ekitaldi eta zeremonien anfitrioi izan zen.

Senarrak urriaren 8an bere buruaz beste egin eta 1820ko urriaren 18an bere semea hil ondoren, alabekin geratu zen jauregian, harik eta senarraren jarraitzaileek hilotzarekin batera eskoltatu zituzten arte. Handik irten ondoren, jauregiari eraso egin eta arpilatu egin zuten. Marie-Louiseri eta haren alabei Lambert jabetza eman zitzaien hiriburutik kanpo. Han, presidente berriak bisitatu zuen Jean-Pierre Boyer, eta hark babesa eskaini zion. Port-au-Princen ezartzeko baimena eman zitzaien. Marie-Louise lasai eta etsigarri gisa deskribatu zuten, baina alabak, Athenais bereziki, mendeku gogoz.

### Erbestea 
1821eko abuztuan, Haititik atera zen alabekin, flota britainiarraren babespean, eta Londresera joan zen. Zurrumurruak zeuden, emazteak diru baten bila zebilela, senarrak Europan gordetako hiru milioi dolarren bila.

Marie Louise Italian bizi izan zen, diskretuki, bere bi alabak Pisan zituela, Toscanako Dukerri Handian. 1831n eta 1839an hil ziren arte. Erromara bisita handia egin zuten 1828an. 1951n Pisan hil zen. Hil baino lehentxeago, Haitira idatzi zuen itzultzeko baimena eskatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maria Clara Haitikoa
* Adelina Haitikoa

## Kanpo estekak
Zortzikotearen arau

Kimikan **zortzikotearen araua** elementu kimikoen loturen osaketa seinalatzen duen arau enpiriko bati esaten zaio. 

Zortzikotearen arauak dioenez, edozein atomok, hidrogenoak izan ezik, 8 elektroiz inguratzeko joera du loturak eratzeko unean. Honela arrazona daiteke  zortzikotearen araua: gauza jakina da, helioak izan ezik, gas noble guztiek 8 balentzia-elektroi dituztela eta beren geruza elektronikoak beteta dauzkatela. Gas hauek oso egonkorrak dira, eta ez dute erreakzionatzeko joerarik. Hortaz, atomo guztiek 8 elektroiz inguratzeko joera hurbileneko gas noblearen egitura hartzeko izango litzateke. 

Zortzikotearen araua baliagarria da, molde erraza ematen duelako molekula inguruko elektroien antolaketa deskribatzeko printzipio sinpleen bidez, baina ezin beti aplikatu. Badira salbuespenak. Adibidez, 2. periodokoak ez diren elementuek ez diote beti segitzen arauari. Fosforoak bi kloruro formatzen ditu: PCl3 eta PCl5. Azken horretan, fosforoa 10 elektroiz inguratuta dago. Nola entendi daiteke hau? Fosforoaren balentzia-elektroien konfigurazio elektronikoa 3s23px13py13pz1 da, baina d orbitalen energia ez da p orbitalena baino askoz altuagoa, eta d orbital horiek erabil daitezke balentzia-orbital gisa: 3s13px13py13pz13d1. Beste salbuespen bat BeH2 da: hidrogenoak eta berilioak ezin dute 8 elektroiz inguratu. Bi hidrogeno-atomoek  elektroi bana jar ditzake balentzia-geruzan eta berilioarekin konpartitzeko bi elektroi baino ez dira egongo. Honen ondorioz, BeH2-an lau balentzia-elektroi bakarrik daude berilio-atomoaren inguruan.

## Erreferentziak
Kloramina-T

**Kloramina-T** edo **sodio n-klorotosilamida** konposatu kimiko bat da CH3C6H4SO2NClNa formula duena. Solido zuria da. 

Kloramina-T erreaktibo gisa usatzen da sintesi organikoan. Arrunki ziklazio-agente moduan baliatzen da azirinak, oxidiazolak, isoxazolak eta pirazolak prestatzeko. Agente oxidatzaile merkea eta toxikotasun txikikoa da. Halaber, nitrogeno-anioien eta katioi elektroizaleen iturria da.

Kloramina-T biozida eta antiseptiko gisa usatzen da. Adibidez piszinetako eta arrainontzien ura desinfektatzeko baliatzen da.

## Sintesia 
Toluenosulfonamida sodio hipokloritoz oxidatuz sintetizatzen da.
 405x405px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oxidiazol

**Oxidiazola** heteroziklo aromatikoen klase bat da C2H2N2O formula duena. Lau isomero ditu:

Isomero hauen artean 1,2,3-oxidiazola, 1,2,5-oxidiazola eta 1,3,4-oxidiazola botika askotan ageri dira hala nola, erraltegrabirra, butalamina, oxolamina eta plekonarila. Bestalde, 1,2,3-oxidiazola ez-egonkorra da eta eraztuna ireki egiten da bere tautomero dizetonikoa eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stefano Zanini

**Stefani Zanini** (Varese, 1969ko urtarrilaren 23a), italiako txirrindulari ohia da, 1991tik 2007ra profesionala izandakoa.

## Palmaresa  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelina Haitikoa

**Adelina Haitikoa**; jaiotzaz Adélina Dérival Lévêque; ezkontzaz **Adélina Soulouque** (Haiti, 1820ko uztailaren 26a &ndash; Port-au-Prince, Haiti, 1878ko urriaren 12a) Haitiko enperatriz ezkontidea izan zen 1849tik 1859ra, Haitiko Faustino I.aren emaztea.

## Biografia 
### Familia 
Adélina Dérival Lévêqueren, jatorri mestizodun haitiar baten eta Marie Michèl emaztearen alaba zen. Urte askoan, harreman egonkorra izan zuen Faustin Soulouquerekin, baina 1849ko abenduaren 31ra arte Faustino enperadorearekin  ez zen ezkondu, Adelina urtetako neska-lagun sentimentala izanik. 

### Enperatriz 
1849ko abuztuaren 26an, Haitiko Enperatriz Ezkontide titulua eman zioten, 'Su Majestad Imperial' tratuarekin, eta senarrarekin koroatu zuten Port-au-Prince hiriburuan, 1852ko apirilaren 18an. Koroazio horretan, enperadoreak eta enperatrizak Frantziako Napoleon Bonaparte Handiaren itxurako ospakizuna egin zuten. Haren ahizpari 'Su Alteza Serenísima Clélia printzesa' a tratua eman zioten.
Europako estiloko enperatrizen moduan, Adelinak bere gorteaz gozatu zuen hainbat dontzeila, ohorezko dama, jauregiko dama, morroi eta chambelanekin. Noblezia izendatu berritik zetozen gorteko guztiak, beren duke, konde, markes eta baroien tituluekin. Ordezkari lanak egin zituen, hala nola gortean jasotzea edo audientziak ematea, asteartero.

### Iraultza 
1858an iraultza bat hasi zen, Fabre Geffrard jenerala, Tabarako dukea, buru zela. Urte horretako abenduan, Geffrard-ek armada inperiala garaitu eta herrialdearen zati handiena kontrolatu zuen. Ondorioz, enperadoreak tronutik abdikatu egin zuen 1859ko urtarrilaren 15ean. 
Frantziako legazioak baztertu egin zuen Faustin, eta gerra-ontzi britainiar batean erbesteratu zuten 1859ko urtarrilaren 22an. Handik gutxira, enperadorea eta haren familia Kingstonera, Jamaikara, iritsi ziren, eta han zenbait urtez egon ziren. 1866an, familia inperiala Parisen finkatu zen, Frantzian.
Haitira itzuli zenean, Faustin Petit Goâven hil zen 1867ko abuztuaren 6an, eta Fort Soulouquen lurperatu zuten. Naje Saget-en gobernuaren babespean gerra zibilean eta Sylvain Salnaveren diktaduran, Adelina enperatriz ohia 1878ko urrian hil zen Port-au-Princen, 58 urte zituela, pneumoniarekin.

[ezkerrera|thumb|150px|Senarra, [Faustin-Élie Soulouque|Faustin I.a enperadorea]]
### Ondorengoak 
Ezkontide inperialak bi alaba izan zituen:

* Geneviève Olive printzesa ("Madame Première; 1842ko azaroaren 29a- 1883ko uztailaren 23a), gurasoen ezkontzak legitimatua, printzesa mailara jasoa eta 1849an 'Serena Alteza' titulua emana. Pierre Joseph Amitié Theodore Vil Lubin teniente nagusiarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba eta alaba bat izan zituzten, baina denak hil ziren haurtzaroan.

* Celestine Marie Françoise printzesa (1848-1912ko urtarrilaren ondoren), Celita izenekoa, printzesa mailara igo eta 'Serena Alteza' titulua eman zioten 1849an. Ezkongabe hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Maria Clara Haitikoa
* Faustino I.a

## Kanpo estekak
Ibrahim Abboud

**Ibrahim Abboud** (Suakin, Sudan, 1900 – Khartum, Sudan, 1983) militar sudandarra zen. 1958an estatu-kolpea jo eta gero Ministro Kontseiluko presidente, Lehen ministro eta Defentsa Ministro izendatua izan zen. Legebiltzarra eta alderdi politikoak abolitu zituen. 1964an herri errebolta batek kendu zuen kargutik.

## Kanpo estekak
Balearretako habailari

thumb|Balearretako habailari baten ilustrazioa.
**Balearretako habailariak**  Balearretako indigenek osatutako antzinako armadako gorputza osatu zuten. Mertzenario garrantzitsuak izan ziren, bai kartagoar tropetan, bai erromatarretan, batez ere talaien osteko aroan. Greziarren aurkako gerretan egon ziren Sizilian, K.a. V. mendearen amaieratik IV. mendera, baita Bigarren Gerra Punikoan ere. Zehazki, jakina da Baeculako guduan parte hartu zutela. Ondoren, infanteria arineko tropa laguntzaile gisa aritu ziren hainbat gudutan. Horien artean aipagarria da Julio Zesarren Galietako Gerretako legioetan izan zuten presentzia. Mertzenario-soldaduen hornidura borondatezko errekrutatze bidez egiten zen, nahiz eta gerra punikoen azken fasean kartagoarrek, tropa berriak errekrutatzera bultzatuta, istiluak izan zituzten Balear Uharteekin, eta badirudi, Menorcan bederen, nahitaezko errekrutatzeak izan zituztela.

Gaur egun uste da Balearren izena punikoko ''ba' lé yaroh* hitzetik datorrela, non *ba' lé* "lanbidea dutenak" esan nahi duen eta *yaroh'' hitzak "harriak botatzen dituztenak". Bitxikeri gisa, 1950ean Manuel Laborde saiatu zen Balearrak euskaratik azaltzen, "habailarri" hitza hartuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Clara Haitikoa

**María Clara Haitikoa**, edo  **Marie-Claire Hereuse Félicité** (Léogâne, Saint Domingue, 1758ko otsailaren 3a - Gonaïves, Haiti, 1858ko abuztuaren 9a) Haitiko enperatriz ezkontidea izan zen, Jean-Jacques Dessalinesen emaztea. 

## Biografia 
### Familia 
Léogânen jaio zen 1758an, Bonheur Guillaume eta Marie-Sainte Lobelot-en alaba. Elise ahizparekin batera, Jacmelen ikasi zuen, eta 1801eko urriaren 21ean Jean-Jacques Dessalinesekin ezkondu zen, Haitiko etorkizuneko enperadorearekin. 

ezkerrera|thumb|200px|Senarra, Jean-Jaques Dessalines, Haitiren independentziaren sortzailea, 1892
### Enperatriz 
1804an senarra koroatu ondoren, Maria Clara Haitikoa izeneko enperatriza ezkontide bihurtu zen. 1806an, monarkia abolitu egin zuten eta Dessalines hil. 1811n, Maria Luisa Haitiko erreginaren ohorezko dama izan zen. 1820an, monarkia desagertu egin zen, eta Maria Clara Gonaïvesen bizitzen jarraitu zuen, Gobernu errepublikanotik 1.200 gourdeseko pentsioa jaso zuela. 1849an, inperioa berrezarri zenean, Faustin Soulouque buru zela, Maria Clarak Adelina enperatrizaren mirespena jaso zuen, eta gortera gonbidatu zuen. 1858ko abuztuaren 8an, enperatrize haitiar ohia Gonaïvesen hil zen, ehun urte zituela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adelina Haitikoa
* Maria Luisa Haitikoa

## Kanpo estekak
Creodonta

**Creodonta** ("haragi-hortzak") desagertutako ugaztun plazentario haragijaleen ordena bat da, Paleozenoaren hasieratik Miozeno amaierako aroetara Ipar Amerikan, Europan, Asian eta Afrikan bizi izan zena. Hasiera batean Haragijale modernoen arbasoen animalia talde bakarra zela uste zen, gaur egun ordena hau bi talde ezberdinen multzo polifiletikotzat hartzen da, Oxiaenidoak eta Hienodonteak, ez talde natural bat.

## Kanpo estekak
Erwin Stresemann

**Erwin Stresemann** (Dresden, 1889ko azaroaren 22a - Berlin, 1972ko azaroaren 20a) alemaniar naturalista, zoologoa, ornitologoa eta irakaslea izan zen. XX. mendeko ornitologo garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Biografia 
Stresemann Richard Stresemann farmazialariaren eta Marie Dunkelbeck-en semea zen. 1908tik aurrera natura zientziak ikasi zituen (zoologian bereziki) Jena, Friburgo eta Municheko unibertsitateetan, eta 1910etik 1912ra Karl Deninger (1878-1919) zientzilariaren zuzendaritzapean burutu zen "Friburgotik Moluketara II. espedizioan" parte hartu zuen. 

1914tik 1918ra soldadutza egin zuen; eta 1918an Municheko Zoologiaren Estatuko Bildumako Laguntza Zientifikoko Departamentuan jardun zuen. 1920an *cum laude* doktoregoa lortu zuen, Richard von Hertwigekin (1850-1937), Municheko Unibertsitatean. 1921etik Berlingo Humboldt Historia Naturaleko Museoko " Hegazti Sailaren" arduraduna izan zen, eta alemaniar zientzialari gazte batzuk bultzatu zituen, hala nola Ernst Mayr eta Bernhard Rensch .

1930ean ohorezko irakasle egin zuten Berlinen; eta 1946an Zoologiako irakasle gisa. 1946tik 1959ra Berlingo Humboldt Unibertsitateko Zoologia Museoko bitarteko zuzendaria izan zen. Stresemann *Ornitologia aldizkariko* epe luzeko editorea izan zen (1922tik 1961era).

Stresemann, 1916tik 1939ra ezkonduta egon zen Elizabeth Deningerrekin, Carlos Deningerren arrebarekin. Bikotea 1939an dibortziatu zen, eta Stresemann Vesta Groterekin ezkondu zen 1941ean.

## Argitalpen batzuk 
### liburuak eta liburukiak 
* *Die Paulohisprache.* *Ein Beitrag zur amboinischen Sprachengruppe.* M. Nijhoff, 's-Gravenhage 1918.

* *Mazedoniako hegaztifauna.* *Die ornithologischen Ergebnisse der Forschungsreisen, unternommen nach Mazedonien durch Prof.* *Doflein doktorea eta Prof.* *L. Müller ... in den Jahren 1917 eta 1918.* Dultz & Co. Munich 1920.

* *Die Lauterscheinungen in den ambonischen Sprachen.* D. Reimer, Berlin 1927.

* **Hegaztiak** . 1927tik 1934ra, *Zoologia Eskuliburuan*

* 1951 . **Entwicklung der Ornithologie (Ornitologiaren garapena)** . 1975ean ingelesera itzulia.

* *Die Entwicklung der Ornithologie, von Aristoteles bis zur Gegenwart.* FW Peters, Berlin 1951.

* *Exkursionsfauna von Deutschland.* 3 V. Volk und Wissen, Berlin, 1955.

* Leonid Alexandrowitsch Portenkorekin. *Atlas der Verbreitung palaearktischer Vögel.* Akademie-Verlag, Berlin 1960.

* Stresemann, E (egilea); GW Cottrell (arg. ) H. J. Epstein (itzultzailea). 1975 . **Ornitologia: Aristotelesetik gaur egunera arte**. Ed. Harvard University Press . 444 or. 

* *Exkursionsfauna für die Gebiete der DDR und der BRD.* 8. arg. Berlin 1989.

## Ohoreak 
Stresemann idazkari nagusia izan zen, eta presidentea (1949tik) eta Alemaniako Ornitologia Elkartearen ohorezko presidentea.

Stresemann laburdura Erwin Stresemann zoologiako deskribapen eta taxonomiaren agintari gisa adierazteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
* «Erwin Stresemann». Landare Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kew Royal Botanic Gardens, Harvard Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario Nazionala (arg.). 

## Kanpo estekak
Ivan Jiménez

**Ivan Jiménez Aira** (Trapagaran, 1975) bizkaitar abokatu eta enpresaria da. Gaur egun Bizkaia Talenten zuzendaria da.

## Bizitza 
Asti-Leku Ikastolan ikasi zuen. Zuzenbide lizentziatura ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Ondoren Enpresa Administrazioan Masterra (MBA) egin zuen Deustuko Unibertsitatean. Abokatu moduan jardun zuen 2011 urtera arte.

2011 urtetik Bizkaia Talenten zuzendaria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaia Talent
* Talentia Sarea

## Kanpo estekak
Isoxazol

**Isoxazola** edo **1,2-oxazola** konposatu organiko heteroziliko aromtikoa da,  C3H3NO  formula duena, azolen klasekoa. Isomoero bat du, oxazola. Likido marroixka da. Sukoia eta korrosiboa da.

Halaber isoxaxol esaten zaie deribatu ordezkatuei esaten zaio. Isoxazolaren erradikalari *isoxazolilo* esaten zaio.

[ezkerrera|thumb|138x138px|[Isoxabeno herbizida isoxazolaren deribatua da]]
Isoxazol-eraztunak produktu naturaletan aurki daitezke hala nola azido ibotenikoan eta muszimolean, bi-biak kuleto faltsuaren eragin psicotropikoen erantzuleak.

Hainbat botika eta herbizida isoxazolaren deribatuak dira.

## Sintesia 
Isoxazola lehen aldiz 1903an sintetizatu zen. Ludwig Claisenek propinala hidroxilaminarekin erreakzionarazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdülhak Hâmit

**Abdülhak Hâmit** (Konstantinopla, 1852ko urtarrilaren 2a – Istanbul, 1937ko apirilaren 12a) poemagile eta dramagile turkiarra zen. Formazioz diplomatikoa izanik, europar mendebaldeko kulturarekin harremanetan jarri zuten bidaia ugari egin zituen. Victor Hugo, Shakespeare, Jean Racine eta Corneille sartu zituen turkiar literaturan.

## Lanak 
Bere obra nagusien artean hauek aurki daitezke:

* *Makber* (Hilobia, 1885)
* *Garam* (Nire pasioa, 1923).

* *Eşber* (1880).
* *Finten* (1887).

## Kanpo estekak
Tregoaren Estatuak

**Tregoaren Estatuak**, **Tregoaren Oman** bezala ere ezagutzen direnak, Arabiar Emirerri Batuetako, Qatarreko eta Bahreingo egungo lurraldeetan zegoen herrialdea izan zen. Britainiar Inperioa Arabiako penintsulara iritsi aurretik, hainbeste pirateria zegoen kostaldean, non eskualdea "piraten kostaldea" izenez ezagutzen zen. Britainiarrak lurraldean zeuden produktuei buruz interesatzen hasi zirenean, bertako arabiar tribuko buruzagiarekin izan zuten elkarrizketa. Honela, Britainiar Inperioak lurraldearen agintea hartuko zuela erabaki zuten, eskualdeko segurtasunaren truke, zegoen pirateria altuagatik. Denbora baten ondoren, britainiarrek kostaldearen izena "Tregoaren Estatuak" izenagatik aldatu zuten 1892an. Britainiar lurralde bihurtu ondoren, beste lurralde batzuk gehitu zitzaizkion (Qatar eta Bahrein).

Kideak honakoak izan ziren:
* Abu Dhabi (1820–1971)
* Ajman (1820–1971)
* Dubai (1835–1971)
* Fujaira (1952–1971)
* Ras al-Khaima (1820–1972)
* Xarja (1820–1971)
* Umm al-Qaiwain (1820–1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najdeko Emirerria

**Najdeko Emirerria** () edo **Bigarren Saudi Estatua** () saudtar erresuma arabiarra izan zen, 1824 eta 1891 bitartean iraun zuena.

Lehen Saudi Estatua, Diriyahko Emirerria, Otomandar Inperioko Egiptoko Eyaletak konkistatu zuen 1811 eta 1818 bitarteko Otomano-saudtar Gerran.

Bigarren estatuaren garaian, lurralde-hedapen txikiagoa eta erlijio-suhartasun txikiagoa zituzten ezaugarri, nahiz eta buruzagi erlijiosoek imam deitzen jarraitu zuten eta oraindik wahhabismoaren erlijio-adituak erabiltzen zituzten. Turki bin Abdulah bin Muhammadek egiptoar indarren eskuetatik 1824an Riad birkonkistatu zuen, eta gertaera hau Bigarren Estatuaren hasieratzat hartzen dute. Saudien barruko gatazka larriek dinastia 1891ko Mulaydako guduan erortzea eragin zuten, raxidar tropek Abdul Rahman Al Saud Saudi Arabiako imama menderatu zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menzies gaztelua

**Menzies gaztelua**, , Eskoziako Ween herrian dagoen gaztelu bat da, Aberfeldy udalerritik hurbol, Eskoziako Lur Garaiak eta Perth eta Kinross lurraldean.

XVI. mendean Menzies klanak aurrez bertan zegoen eta 1502an suntsitutako aintzinako gaztelutik hurbil, geroztik klan horretako gotorlekua izan da.
Marcel Wüst

**Marcel Wust**, (Kolonia, 1967ko abuztuaren 6a) alemaniako txirrindulari ohia da. Espainiako Vueltako hamabi etapa irabazi zituen (horietako 4 ekitaldi bakar batean) eta gainera, hiru Itzuli handietan garaipenak lortu zituen. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alessandro Bertolini

**Alessandro Bertolini**, (Rovereto, 1971ko uztailaren 27a) italiako txirrindulari ohia da, profesionala 1994tik 2012ra. 

## Palmaresa  
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mohammed Abdullah

thumb|Mohammed Abdulla eskubian eserita.
Kaxmirreko politikaria. (Sowra 1905 - ? 1982). Bertako mugimendu independistaren sortzailea. 1938an Kaxmirrentzako autogobernua aldarrikatzen zuen *Kaxmirreko Islamiar Konferentzia* mugimendua sortu zuen. 1947an , Pakistan eta India banatu zirenean, nahiz eta islamiarra izan, Indiaren aldekoa izan zen. Kaxmirreko Lehen Ministroa izan zen 1948 eta 1953 bitartean. 

1953tik aurrera autogobernua alde batera utzita, Kaxmirren independentziren alde agertu zen, ondorioz, Indiar gobernuak espetxe zigor luze desberdinak ezarri zizkion.  1971 eta 1972 bitartean exilioan egon zen. 1975-77 eta 1977-82 urteetan Jammu eta Kaxmirreko Lehen Ministroa izan zen berriz.
Getty Thesaurus of Geographic Names

**Getty Thesaurus of Geographic Names**, euskaraz Izen Geografikoen Getty Thesaurus, **TGN** edo **GTGN** gisa laburtua, J. Paul Getty Trusten produktu bat da, Getty Vocabulary Program delakoan sartua. TGNk lekuei buruzko izenak eta informazioak biltzen ditu, bai egungoak, bai historikoak. TGNko lekuek administrazio politikoko erakundeak (hala nola hiriak eta nazioak) eta geografia fisikokoak (hala nola mendiak eta ibaiak) biltzen dituzte. Historiari, biztanleriari, kulturari eta arkitekturari buruzko informazioa ere jasotzen da.

## Hiztegiaren hitzak 
TGN hiztegi egituratua da, gaur egun 2.000.000 izen inguru eta tokiei buruzko beste informazio batzuk biltzen dituena. Toki-izenek tokiko hizkuntzan, ingelesez, beste hizkuntza batzuetan izenak izan ditzakete, baita izen historikoak ere, ordena naturalean eta alderantzizkoan. Izen horien artean, bat markatzen da hobetsi den izen gisa.

TGN ISO eta NISO estandaretara egokituta dago, eta erlazio hierarkikoak, baliokidetasunak eta asoziatiboak ditu. Kontuan izan TGN ez dela informazio geografikoko sistema (GIS) bat. TGN erregistro askok koordenatuak biltzen dituzten arren, gutxi gorabeherakoak dira eta erreferentziarako soilik dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Getty hiztegiei buruzko webgunea. 
* :Documentazioa.
Diriyahko Emirerria

**Diriyahko Emirerria** () edo **Lehen Saudi Estatua** () saudtar erresuma arabiarra izan zen, 1744 eta 1818 bitartean iraun zuena. Otomano-saudtar Gerran erori zen arte, Arabiar penintsularen zatirik handienaren kontrola lortu zuen. 1744an (1157 AH, *anno hegirae*) sortu zuten, Muhammad bin Saud Diriyahko emirrak Muhammad ibn Abd al-Wahhab imamarekin itun bat sinatu zuenean. Itun honen bidez, honen doktrina, wahhabismoa sustatzeko, jatorrizko islamera itzuli eta Arabiako tribu nomadak berriro batu behar zituzten. Sauden semearen, Abdulaziz bin Muhammad Al Saud, eta imamaren alabaren arteko ezkontzak familien arteko ituna ixten lagundu zuen.

Subiranotasun politiko eta erlijioso horrek praktika heretikoetatik eta Islam ortodoxoaren desbideratzeetatik garbitu nahi izan zuen Arabia, haiek ulertzen zuten bezala. Ahalegin bateratu hori Tawhiden oinarrizko sinesmenaren berrezarpen gisa ikusi zuten wahhabiarrek, eta salafista askok bere mugimendu zabalenaren hasiera markatu zuela diote. Figura santuei otoitzak eskaintzea edo hilobi eta meskita berezietarako erromesaldiak bezalako praktikak, baita zuhaitz, kobazulo eta harri agurgarrietarako erromesaldiak ere, bere gobernuaren pean ezabatuak izan ziren, eta Saudi Arabiako Lehen Estatu hori ezarri zenetik, praktika horietako bat bera ere ez da berriro ikusi Saudi Arabian. 1744an, Muhammad bin Abd al-Wahhab eta Muhammad bin Saudek zin egin zuten beren helburua lortzeko.

Estatu berria, pixkanaka, arabiar penintsularen zati handi batera hedatu zen, baina 1818an Otomandar Inperioko tropek, Ibrahim Paxa buru zutela, suntsitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malen Azpirotz

**Malen Azpirotz Sarasola** (Zarautz, 2004) aktore gipuzkoarra da, *Go!azen* telesailan lan egiten duena.

## Biografia 
Filologia ikasketak egiten hasi da eta aldi berean telebistako aktorea ere bada.

2021ean Go!azen telesaileko 8. denboraldian Iraia Belokiren papera egin zuen eta 9. denboraldian ere jarraitzen du. 

Eskubaloian ere jokatzen du Zarauzko gazte mailako taldean. 

## Filmografia 
* *Go!azen* (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Arkhimedes (aldizkaria)

**Arkhimedes** (Fisika eta Matematika aldizkaria) 1948tik argitaratua, Finlandiako Fisika Elkarteak eta Finlandiako Matematika Elkarteak argitaratua da.

Aldizkariak egungo ikerketa gaiei buruzko artikuluak, liburuen iritziak, albisteak eta gaurkotasuneko gaiei eta kideei buruzko ekitaldiei buruzko eztabaidak biltzen ditu.

## Historia 
Arkimedes 1948an sortutako fisika eta matematika aldizkaria da. Aldizkariaren ideia nagusietako bat gaiari buruzko artikuluak hizkuntza nazionaletan argitaratzea da eta horregatik hiztegiaren garapenari ere arreta jartzen dio. Aldizkariaren helburua klubeko kideentzat eta beste industria zaleentzat fisikako eta matematikako albisteen aldizkaria izatea da, eta artikulu zientifikoak zentzu arruntean argitaratzea, adibidez, ikastetxeko matematika eta fisikako irakasleen beharretarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stuart O'Grady

'''Stuart O'Grady''', (Adelaide, 1973ko abuztuaren 6a) Australiako txirrindulari ohia da, profesionala 1995etik 2013ra.

Ibilbideko garaipenik nabarmenena 2007ko Paris-Roubaix izan zen. Horretaz gain, Frantziako Tourreko etapa bat irabazi zuen eta Down Under Tourrean bitan gailendu zen.

Erretiratu ostean, 2021ean, Down Under Tourreko zuzendari izendatua izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Stuart O'Grady - *FirstCycling.com*
Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa

Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa ¡ edo besterik gabe **Euskal Hiztegi Entziklopedikoa** edo HIztegi Entziklopedikoa 2012an Plazagunea argitaletxeak on line moduan argitaratu zuen  euskarazko entziklopedia izan zen.
[thumb|260x260px|[Eusko Jaurlaritza|Eusko Jaurlaritza̠k bere webgunean kontsultatzeko eskaintzen dituen euskarazko entziklopediak (2022-11-20)

## Edukia 
75.000 artikulu labur bildu zituzten liburuki bakar batean. Artikulu horietatik 25.000 ziren onomastikakoak (toki- eta pertsona-izenak), Euskal Herriko 6.000 barne.  

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Andoni Sagarna
* Euskarazko entziklopediak

## Kanpo estekak
Alberto Elli

**Alberto Elli** (Giussano, 1964ko martxoaren 9a), italiako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brasildar portuges

**Brasildar portugesa** edo **brasildar portugalera** () Brasilen eta Brasildik kanpo bizi diren 217 milioi brasildarrek hitz egiten duten portugesaren aldaera da, munduan gehien hitz egiten, idazten eta irakurtzen den hizkuntza horren aldaera.

Era berean, brasildar portugesa ama-hizkuntza da brasildar komunitate handiak dauden herrialdeetan, hala nola Estatu Batuetan, Paraguain, Perun, Japonian eta Europako hainbat herrialdetan. Brasilek Mercosurren duen garrantzia dela eta, aldaera hori normalean bloke horri lotutako Hego Amerikako herrialdeetan ikasten eta erabiltzen da, bereziki Argentinan, Paraguain eta Uruguain.

Brasilgo Letren Akademiak arautzen du. Pedro Álvares Cabral Brasilera iritsi aurretik, bertako mila hizkuntza baino gehiago hitz egiten ziren. Bere historian zehar, brasildar portugesak hizkuntza indigena eta afrikarretatik ez ezik, frantsesetik, gaztelaniatik, italieratik eta ingelesetik ere maileguak jaso ditu.

Europar portugesaren eta brasildar portugesaren arteko ezberdintasunak hiztegi, ahoskera eta sintaxiakoak dira nagusiki, batez ere herri aldaeretan; idaztean, txikiagoak dira.

1990eko akordio ortografikoa Brasilen 2009ko urtarrilaren 1etik indarrean dago; haren helburua portugesaren bi aldaeren grafia bateratzea da, desadostasun ortografikoen % 98 murriztuta.

Oro har, hizkuntza idatzi formalaren eta Portugalen eta Brasilen arteko aldeak amerikar ingelesean eta britainiar ingelesean aurkitzen direnekin aldera daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erzulie

thumb|Czestochowako Ama, **Erzulie Dantor** irudi kristaua.
**Erzulie**, batzuetan **Erzili** edo **Ezili** idatzita, Haitiko budu erlijioan maitasunaren eta edertasunaren muina edo jainkosa da.

## Ezaugarriak 
Erzulie emakumeen jainko nagusia da, maitasunarekin eta edertasunarekin, ezkontzarekin, luxuarekin eta dantzarekin lotua. Tradizioaren arabera, hiru ezkontza-eraztun ditu, hiru senar bakoitzeko bana: Damballa, Agwé eta Oggun. Normalean, bihotz batek sinbolizatzen du, eta kolore arrosari, urdinari, zuriari eta urre-koloreari lotuta dago. Erzulie, hitz gutxitan esanda, feminitatearen eta errukiaren funtsa da. Budu-errituetan, jainkosak dituen emakumeak trantze-egoeran sartzen dira, eta, horren bidez, gorteiatze- eta sedukzio-erritu konplexuak simulatzen dituzte ekitaldian dauden gizon guztientzat. Erzulie ere gurtzen dute, beste jainko batzuek bezala, sakrifizioaren erritualaren bidez. Erritu horretan, fededunek bitxiak, lurrinak edo galleta gozoak eskaintzen zizkioten jainkosa horri.

Haitiko budua praktikatzen zutenek azaltzen zuten homosexualitatea, Erzuliek gizon baten eragin edo edukitza boteretsua zela. 

Jainkotasun horrek hainbat aurpegi ditu, baina ezagunenak hauexek dira: **Erzulie Freda**, maitasunaren jainkosa banala eta dotorea. Berak 'hartzen' dituenak negar eta damu malkoak jotzeko joera du. Jainkosaren beste jario bat **Erzulie Dantor** da, Petro nazioaren erregina eta "Ti Jean Petro"ren ama. Sarritan, emakume beltz beldurgarri gisa irudikatzen da, eta "Ti Jean Petro" bere besoetan babesten du. Erzulie Fredak aberastasun materialekin bedeinkatzen duen bitartean, Erzulie Dantorrek ezagutza espirituala ematen du.

Erzulie Dantor edo Èzili Dantòk, Petro alderdian, bereziki emakumeei laguntzen die. Erzulie Dantor bezala, askotan forma loredunez betetako emakume gisa irudikatzen da, haur bat esku batetik babesten du eta bestearen aizto bati eusten dio. Gerlaria da, bereziki emakume eta haurren babeslea. Lesbianen zaindaria ere bada. Haren ikurra panpina batek zeharkatzen duen bihotza da.

## Erzulie kristau-ikonografian 
Budua erlijio katolikoarekin, Karibera inportatu zuten kolono europarrek praktikatuarekin, harremanetan jarri zenean, sinkretismo erlijiosoko fenomeno naturalak sortu ziren, eta, handik gutxira, buduaren gurtze kristautasunaren santuen irudiekin asimilatu ziren.

## Kultua 
Erzulieren gurtza-leku garrantzitsu bat Saut-d'Eau herria da, Haitin. Izan ere, 1847ko uztailaren 16an, ustez, Ama Birjina palmondo baten adaburuan agertu zen. Katolikoek Karmengo Ama Birjinaren presentziarekin identifikatu zuten agerpena, baina buduentzat Erzulie jainkosa agertu zen. Urtero, agerpenaren palmondoa egon zen lekuaren ondoan kokatua dagoen Le Saut ur-jauzian, erromesaldi handi baten lekuko izaten da Karmengo Amaren jaian, uztailaren 14tik 16ra.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Brinton, D.G. (1896). Myths of the New World. Philadelphia. 
* Caraibi Miti eta Leggende", esan zuen Claudio Corvinok, ediz. Newton&Compton, Erroma, 1996

## Kanpo estekak
Qatarko futbol selekzio nazionala

260px|thumb|Qatarko selekzioa, 2014. urtean.
260px|thumb|Jokalariak 2019ko Asiako Kopako garaipena ospatzen.
**Qatarko futbol selekzio nazionala** () herrialde hartako futbol ordezkaria da. Asiako Futbol Kopa irabazi zuen 2019an eta 2022an Munduko Txapelketa antolatu zuen.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* 2022an antolatutako txapelketan soilik izan da, etxeko taldea baitzen.

### Asiako Futbol Kopa 
* Txapeldun (1): 2019.

### Olinpiar Jokoetako futbol txapelketa 
* 1984an sailkatu zen eta 15. egin zuen.

### Arabiar Kopa 
* Bigarrena 1998an eta hirugarrena 2021ean.

### Golkoko Kopa 
* Txapeldun (3): 1992, 2004, 2014
* Finalista (4): 1984, 1990, 1996, 2002

### Asia Mendebaldeko Txapelketa 
* Txapeldun (1): 2014.

### Gonbidaturik 
* Amerika Kopa (0): 2019an 10. egin zuen.
* CONCACAF Urrezko Kopa (0): hirugarren 2021ean.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2022ko irailaren 9an eguneratua.
* Golegile nagusiak:

* Partehartze gehien:

## Kanpo estekak 
*  Qatarko futbol federazioaren webgune ofiziala
Wen Tsai Wang

**Wen Tsai Wang** (**王文采**-tik transliteratua) (Laizhou, 1926ko ekainaren  5a - Beijing, 2022ko azaroaren 16a)  botanikari txinatarra izan zen, Gesneriaceae familian mundu osoan esperientzia zuena. 

"Botanika Eboluzionario eta Sistematikoko Giltza Estatuko Laborategian", "Botanika Institutuan" eta "Pekingo Zientzien Txinako Akademian" ikertzen aritu da.

## Argitalpen batzuk 
* WANG, WT, B LIU. 2008. *A new section with a new species of Anemone (Ranunculaceae) from Mt. Xiaowutai, China*. Journal of Systematics and Evolution 46 (5): 738-741
* ----, L XIE. 2007a. *A revision of Clematis sect. Tubulosae (Ranunculaceae)*. Acta Phytotaxonomica Sinica 45 (4): 425-457. ISSN 0529-1526
* ----. 2007b. *Ranunculus ailaoshanicus W.T.Wang, a new species of Ranunculaceae from Yunnan, China*. Acta Phytotaxonomica Sinica 45 (3): 293-295. ISSN 0529-1526
* ----, LQ LI. 2005. *A new system of classification of the genus Clematis (Ranunculaceae)*. Acta Phytotaxonomica Sinica 43 (5): 431-488. ISSN 0529-1526
* ----. 1982. *Notulae de Gesneriaceis Sinensibus (IV)*. Bull. Bot. Res. Harbin 2(4): 37-64
* ----. 1987. *Classificatio specierum Opithandrae (Gesneriaceae)*. Bull. Bot. Res. Harbin 7(2): 1-16
* ----. 1992. *Notulae de Gesneriaceis Sinensibus (X)*. Guihaia 12(4): 289-300
* ----, KY Pan, ZY Li, AL Weitzman, LE Skog. 1998. *Gesneriaceae*. en C.Y. Wu & P.H. Raven (eds.), Flora of China, 18. liburukia. Science Press, Beijing eta Missouri Lorategi Botanikoa, St. Louis, orr. 244-401

## Ohoreak 
Bere omenez izendatzen dira espezieak :

* Ranunculaceae, *Delphinium wentsaii* YZZhao 1990
* Gesneriaceae, *Chirita wentsaii* D.Fang & L.Zeng
* Gesneriaceae, *Opithandra wentsaii* Z. Yu Li 2003

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* «Wen Tsai Wang». Landare Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kew Royal Botanic Gardens, Harvard Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario Nazionala (arg.). 

## Kanpo estekak
Maximilian Sciandri

**Maximilian Sciandri** (Derby, 1967ko otsailaren 15a), italiako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak