Valentina Terexkova

**Valentina Vladimirovna Terexkova,** errusieraz  Валенти́на Влади́мировна Терешко́ва, (Maslennikovo, Errusia, 1937ko martxoaren 6a - ) kosmonauta, ingeniaria eta politikaria, espaziora joan zen lehen emakumea izan zen. Laurehun izangai baino gehiagoren eta bost finalisten artean aukeratua 1963ko ekainaren 16an jaurtitako Vostok 6 probatzeko. 48 orbita osatu zituen Lurraren inguruan, hiru egunetan, Lurretik kanpo. Bakarka espazioko misio bat egin duen emakume bakarra izaten jarraitzen du. 

Kosmonauta gisa errekrutatu aurretik, ehungintzan eta paraxutista amateurretan lan egiten zuen Terexkova langileak (parakaidismoarekin izandako esperientzia hori erabakigarria izan zen hautagai izateko). Kosmonauten Kidegoan sartzeko, Terexkova Aireko Indar Sobietarren ohorezko kide egin zuten, eta espaziora hegan egin zuen lehen zibila izan zen. 1969an kosmonauta femeninoen lehen taldea desegin ondoren, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide nabarmena izan zen, eta hainbat bulego politikotan parte hartu zuen. Sobietar Batasuna (SESB) kolapsatu ondoren, politikan aktibo egon zen, eta sobietar Batasunaren ondorengo Errusian heroina izaten jarraitu du.

Harreman ona du Errusiako presidente Vladimir Putinekin. 2013an, Martera bidaiatzeko eskaini zuen bere burua, aukera ematen bazioten. 2014ko Sotxiko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldian, bandera olinpikoa eraman zuen.

## Biografia 
Bolstxoie Maslennikovo herrixkan jaio zen (1937), Tutaievskiren raioian (azpieremu administratiboa), Tutaiev-en zentroa dutelarik, Jaroslavl oblastean, Errusiako erdialdean. Bielorrusiatik emigratu zuten gurasoek. Amak ehun-lantegi batean lan egiten zuen eta aita traktorista zen. Terexkova 1945ean hasi zen eskolan, zortzi urte zituela, baina 1953an utzi eta korrespondentzia bidezko ikastaroen bidez jarraitu zuen. Handik gutxira, paraxutismoa gustuko zuen eta bertako Aeroklubean entrenatu zuen. 

1959ko maiatzaren 21ean egin zuen lehen jauzia 22 urterekin, artean ehungintzako langilea zela. Paraxutismoan izandako esperientziak eraman zuen kosmonauta izateko aukerara. 1961ean Komsomoleko (Gazte komunisten elkartea) idazkari lanetan aritu zen eta geroago Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan sartu zen.

Sobietar Batasunean, espazioko agentziak gogotsu bilatu zuen emakume bat hegan egiteko, entrenamendua gainditzen bazuen. Eta halaxe egin zuen Valentina Terexkovak 1963ko udan.

### Sobietar programa espazialeko lasterketa 
ezkerrera|thumb|215x215px|Valentina Terexkova bere espazio-jantzian.'
Juri Gagarinen 1961eko hegaldiaren ondoren, Sergei Koroliov koheteen arloko ingeniari nagusiak hegaldi bat egiteko asmoa izan zuen, emakume bat espaziora eramanez. 1962ko otsailaren 16an, Valentina Terexkova hautatu zuten emakumezkoen kosmonauta-taldean sartzeko. Laurehun hautagai baino gehiagotatik bost hautatu zituzten:  Moskuko Aireko Institutuko ehiza-pilotua zen Tatiana Kuznetsova, Sobietar Batasuneko paraxutismoko talde nazionaleko kide zen Irina Soloviova, eskolako maisua zen Zhanna Jorkina, paraxutista aditua zen Valentina Ponomariova eta Valentina Terexkova. Baldintza hauexek bete behar zituzten: 30 urtetik beherako paraxutista  izatea, 1,70 metrotik beherako altuera eta 70 kg baino gutxiago izatea.

Terexkova oso hautagai duintzat hartu zuten, neurri batean proletario-jatorriagatik, eta aita, Vladimir Terexkov tankeetako lider eta sarjentua, gerra-heroia izan zelako. Bigarren Mundu Gerran, Finlandian, bi urtez, Kareliako Lemettik gertu, izan zen Neguko Gerran hil zen. Misioaren ondoren, Sobietar Batasunak herriari eskainitako zerbitzua eskertzeko zer egin zezakeen galdetu ziotenean, Terexkovak aita lanean hil zen lekua bilatzeko eskatu zion gobernuari. Leku horretan, gaur egun Lemettin (mugaren errusiar aldean) dagoen monumentu bat eraiki zuen gobernuak. Terexkova Finlandian izan da hainbat aldiz.

Valentina Terexkovaren trebakuntzan, grabitaterik gabeko hegaldiak, isolamendu-probak, zentrifugagailuko probak, suzirien teoria, ingeniaritzako espazio-ontziak, jausgailuetan 120 jauzi eta MiG-15UTI borroka-hegazkinetan pilotuak sortu ziren. Taldeak zenbait hilabete eman zituen entrenamendu intentsibo batean, eta 1962ko azaroan amaitu zituen azterketak; ondoren, gainerako lau hautagaiei Sobietar Aireko Armadako subteniente izendatu zituzten. Terexkova, Soloviova eta Ponomariova izan ziren beste hautagai nagusiak, eta misio-programa bat garatu zen, bi emakume espaziora hegan egitea ahalbidetuko zuena, 1963ko martxoan edo apirilean elkarren segidako egunetan Vostok hegaldi bitan.

Terexkova espaziora hegan egin zuen lehen pertsona zibila izan zen, baina Kosmonauten Kidegoan sartzeko, Aireko Indar Sobietarren ohore-bidez onartu zuten.

Hasieran, Terexkova Vostok 5 hegaldian bidaiatzea nahi zuten, eta Ponomariova, berriz, Vostok 6 hegazkinean. Hala ere, hegaldi-plan hori 1963ko martxoan aldatu zen, Vostok 5 hegaldiak gizon-kosmonauta bat eramateko, Valeri Bykovski, 1963ko ekainean Vostok 6 ontzian kosmonauta batekin batera misioa egiteko. Espazioko Estatuko Batzordeak Terexkova izendatu zuen Vostok 6 pilotatzeko maiatzaren 21ean egin zuen bileran, eta hori Nikita Khrustxov jaunak berretsi zuen. Terexkova Mercury 7ko astronauta gazteena (Gordon Cooper) baino hamar urte gazteagoa zen.
thumb|Sobietar Batasunaren zigilua, lehen emakume kosmonautaren hegaldi espaziala oroitzeko.
Hala, 1963ko ekainaren 16an, Vostok 6 izeneko ontzia, Valentina Terexkova tripulatzaile bakarrarekin, espaziora arrakastaz bota zuten. Emakumezkoen lehen espazio-ibilbidea hasi zen. Baina, protagonistak berak geroago onartu zuenez, hegaldia ez zen espero zitekeen bezain gozagarria izan. Bidaiaren hiru egunetan, Terexkovak goragale eta buruko min handiak izan zituen, eta horiek ez zioten eragotzi ontziko egunerokoa egunean izatea eta misioaren xehetasun guztiak betetzea. Gainera, akatsa gertatu zen ibilbidearen programazioan, eta berak aldatu egin behar izan zuen ontzia Lurretik ez urruntzeko eta aurreikusita zegoen bezala itzultzeko.

Lurrari 48 bira eman eta 70 ordu baino gehiagoko hegaldia egin ondoren, 1963ko ekainaren 19an Terexkovak hegaldi-kapsula utzi eta 6.000 metroko altueratik Karagandan (Kazakhstan) oinak jarri arteko jausgailu-jaitsiera amaitu zuen. Espazioko aeronautikako legenda bihurtu zen.

Ekainaren 14an Vostok 5 jaurtiketa arrakastatsuaren ondoren, Terexkovak bere hegaldirako azken prestakuntzak hasi zituen. Berak 26 urte zituen une hartan. 1963ko ekainaren 16ko goizean, Terexkova eta Soloviova jantzi espazialekin jantzi zituzten, eta autobusean jaurtiketa-plataformara eraman zituzten. Bere komunikazioak osatu eta bizi-euskarria aztertu ondoren, Vostok-en 'zigilatua' izan zen. Bi orduko kontu baten ondoren, Vostok 6 errorerik gabe jarri zen martxan, eta Terexkova espaziora iritsi zen lehen emakumea bihurtu zen. Hegaldi horretako bere izena 'Txaika' (Kaioa, Errusia: Чайка) zen, geroago,1971n, Txaika asteroide baten izenaz oroitua.

Terexkovak hegaldiaren zati handi batean goragalea eta ondoeza izan zituen, eta lepoko mina, kaskoa astuna zela eta, 48 aldiz orbitatu zuen Lurra, eta ia hiru egunez egon zen espazioan. Hegaldi bakar batekin, data hori baino lehen hegan egin zuten astronauta estatubatuar guztien denboren batura baino hegaldi-denbora gehiago erregistratu zuen. Terexkovak ere hegaldi-erregistro bat izan zuen, eta horizonteari argazkiak atera zizkion, atmosferako aerosol-geruzak identifikatzeko erabili zirenak.

Vostok 6 izan zen Vostok misioaren azken hegaldia, eta Vostok 5a baino bi egun geroago jaurti zuten. Valeri Bykovskik Vostok 5 antzeko orbita batera eraman zuen bost egunez, eta Terexkova baino hiru ordu geroago lurreratu zen. Bi nabeak bost kilometrora hurbildu ziren puntu batean, eta Terexkova Bykovskirekin eta Khrustxovekin irratiz komunikatu zen. Terexkovak bikain ekin zion hegaldiari, eragiketa guztiak zuzen egin zituen. Hala ere, orbitan zegoela, Terexkovak ezin izan zuen ontzia behar bezala bideratu, sistemak akats bat izan baitzuen. Sergei Koroliov sobietar programa espazialaren zuzendaria ez zegoen gustura Terexkovak orbitan zuen portaerarekin, eta ez zion utzi ontzia eskuz kontrolatzen, planifikatuta zegoen bezala. Hegaldia kontrolatzeko taldeak sistema aldatu zuen (gaizki programatuta zegoen, ontzia Lurretik urrundu zedin, hurbildu ordez) eta Terexkova itzuli egin zen. Hiru egun geroago, Altaiko lurreratzearekin batera, hegaldia arrakastaz amaitu zen. Okadak eta deserosotasunak jasan zituen arren, Terexkovak 48 bira jasan ahal izan zituen Lurraren inguruan, bitakora-koadernoari eutsi zion eta horizontearen argazkiak atera zituen, gero aerosol atmosferikoak aurkitzen laguntzeko.

Hegaldi gehiago aurreikusita bazeuden ere, 19 urte igaro ziren beste emakume bat, Svetlana Savitskaia, espaziora joan zen arte. Terexkova taldeko beste lau kosmonautak ez ziren espaziora joan.

Espazioko misioaren ondoren, Zhukovskiren Aire Indarraren Akademian ikasi zuen, eta espazioko ingeniari gisa graduatu zen 1969an. Urte horretan bertan, emakumezkoen kosmonauten taldea desegin egin zen. 1977an, ingeniaritza-doktoretza jaso zuen.

1997an Aireko indar Sobietarretik eta kosmonauten gorputzetik erretiratu zen.

1963ko azaroaren 3an Andrian Nikolaiev kosmonautarekin ezkondu zen (1929-2004), eta urtebete geroago Jelena Andrianovna Nikolaiev-Terexkova alaba izan zuen (1964ko ekainaren 8a). Medikuntzan doktore da, eta espaziora atera ziren bi kosmonautetatik jaio zen lehen pertsona izan zen. Valentina lehen senarragandik banandu zen 1982an. Bigarren senarra, Juli Xapoxnikov doktorea, 1999an hil zen.

Terexkova, Jelena Mizulina, Irina Jarovaia eta Andrei Skochekin batera, balio kristauak babesteko parlamentu-taldeko kide izan da; beraz, Errusiako Konstituzioari zuzenketak sartzearen alde dago, eta horren arabera, ortodoxia da Errusiaren nortasun nazional eta kulturalaren oinarria.

2013. urtean, Terexkovak, 76 urte zituela, denak harritu zituen Martera bidaiatzeko gogoa adieraziz, nahiz eta bidaia joanekoa baino ez izan.

2014ko Sotxiko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldian, bandera olinpikoa eraman zuen. 1995ean, Terexkova dibisioko orotariko zerbitzu-mailara igo zen. 2003an, Terexkova berriro postulatu zen Estatu-Duman aulki baterako. 2007an, Vladimir Putin lehen ministroaren egoitzara gonbidatu zuten Terexkova, Novo-Ogariovon, 70. urteurrena ospatzeko. Han zegoela, Martera hegan egitea gustatuko litzaiokeela esan zuen, baita horrek joaneko bidaia zela esan nahi bazuen ere.  Geroago, 2008an, Jaroslavleko Oblasteko Duman hautatu zuten bere eskualdeko parlamenturako.
thumb|206x206px|Vladimir Putin Valentina Terexkovarekin.
2011ko abenduaren 4an, Terexkova Estatu-Dumako kide hautatu zuten, Errusiako legegintzaldiko behe-ganbera, Jaroslavleko Oblastaren ordezkari eta Errusia Batua alderdiko kide gisa. Estatuko VI. Duman, Jelena Mizulina, Irina Jarovaia eta Andrei Skochekin batera, balio kristauak babesteko ekintzen arteko batzordeko kidea izan zen. Ahalmen horretan, Errusiako Konstituzioaren hitzaurrean zuzenketak sartzearen alde egin zuen, "ortodoxia Errusiaren nortasun nazional eta kulturalaren oinarria dela" gehitzeko.

2016ko irailaren 18an, Terexkova berriro hautatu zuten Estatuko Zazpigarren Dumarako. Egitura Federaleko eta Tokiko Gobernuko Batzordeko lehendakariorde gisa aritu da. Sobietar Errusian, heroia da oraindik ere.

### Emakumeek espazioan duten ikuspegia; "*Women in space*" 
Artikulu ezagunenetako bat, "*Emakumeak espazioan*", *Impact of Science in Society* izeneko aldizkari estatubatuarrean argitaratu zen, jarduera zientifikoetan parte hartzen duten emakumeei buruzko ikuspuntuak azaltzen zituena.

Terexkovak 1970eko artikuluan laburbildu zituen emakumeei eta zientziari buruzko bere ikuspuntuak:"*Emakume batek beti emakume izaten jarraitu behar duela uste dut, eta emakumetasuna ez dagoela harengandik kanpo.* ''Era berean, zinez uste dut emakume batek zientziaren edo kulturaren eremuan edo beste edozein arlotan egindako lan batek ere, edozein dela ere indartsua edo zorrotza, ez duela gatazkarik sortuko bere lehengo 'misio zoragarriarekin': maitatzea, maitatua izatea eta amatasunaren zoriontasunarengatik irrikaz egotea. Aitzitik, haren bizitzako bi alderdi horiek ezin hobeto osa daitezke "''.

## Bizitza pribatua 
thumb|198x198px|Valentina Terexkova bere ezkontzan
Valentina Terexkova Andrian Nikolaievekin ezkondu zen 26 urte zituela, 1963ko azaroaren 3an Moskuko ezkontza-jauregian, Nikita Khrustxov buru zuela, goi-mailako gobernuarekin eta espazioko programako liderrekin batera.

1964ko ekainaren 8an, Jelena Andrianovna Nikolaieva-Terexkova alaba erditu zen. Mediku gisa ikasi eta graduatu zen, eta Jelena espaziora joan ziren gurasoekin lehen pertsona bihurtu zen. Valentina eta Nikolaiev 1982an dibortziatu ziren. Nikolaiev 2004an hil zen. 

Bigarren senarra, Juli Xapoxnikov ortopedista, 1999an hil zen.

Valentina Terexkovak beti izan zuen inoiz egin ezin izan zuen desio bat: tren-makina bat gidatzea. Adina izan arren, Martera bidaiatu nahi du, itzulerarik izan ez arren.

## Sariak eta aintzatespenak 
### Errusia 
* Aberriaren merezimendu-ordena;
** 2. klasea (2007ko martxoaren 6a) - espazioaren domeinua garatzeko ekarpen nabarmenagatik.
** 3. klasea (1997ko martxoaren 6a) - Estatuaren zerbitzuengatik eta espazioaren domeinua garatzeko ekarpen pertsonal handiagatik.
* Alejandro Nevskiren agindua (2013) Ohorezko Agindua (2003ko ekainaren 10a), nazioarteko lotura zientifiko, kultural eta sozialak garatzen eta indartzen egindako ekarpen nabarmenagatik.
* Adiskidetasunaren Agindua (2011ko apirilaren 12a), tripulatutako hegaldi espazial nazionala eta haren jarduera publikoa garatzen egindako ekarpen nabarmenagatik.
* Errusiako Federazioaren Estatuko Saria, 2008an (2009ko ekainaren 4an) ekintza humanitarioaren arloan izandako lorpen nabarmenengatik.
* Errusiako Federazioaren Gobernuaren esker-ziurtagiriak;
** 2008ko ekainaren 16a, epe luzeko jarduera emankor eta publiko baterako, tripulatutako hegaldi espaziala garatzeko ekarpen pertsonal nabarmena, hegaldi espazialaren 45. urteurrenarekin alderatuta.
** 2003ko ekainaren 12a, tripulatutako espazio-hegaldiak garatzeko ekarpen handiagatik.
** 1997ko martxoaren 3a, espazioa garatzen laguntzeagatik, nazioarteko zientzia- eta kultura-harremanak sendotzeagatik eta lan arduratsuko urteak egiteagatik.

### Sobietar Batasuna 
* SESBeko Kirol Irakasle Ohorezkoa (1963ko ekainaren 19a)
* Sobietar Batasuneko Heroia (1963ko ekainaren 22a)
* Leninen agindua (1963ko ekainaren 22koa, 1981eko maiatzaren 6koa), erkidegoarekiko loturak eta atzerriko herrialdeetako indar baketzaileak garatzen eta indartzen aurrera egiteagatik.
* Urriko Iraultzaren Agindua (1971ko abenduaren 1a)
* Laneko Bandera Gorriaren Agindua (1987ko martxoaren 5a), jarduera sozialengatik
* Herrien adiskidetasunaren ordena
* Kosmonauta SESBeko pilotua

## Eponimia 
* Terexkova ilargi-kraterrak izen hori darama Terexkovaren ohoretan.

## Iruditegia 

Fitxategi:RIAN archive 612179 The USSR pilot-cosmonaut Valentina Tereshkova at press conference.jpg|Valentina Terexkova Emakumearen Mundu Biltzarreko prentsaurrekoan, 1963.07.01
Fitxategi:RIAN archive 726670 Valentina Tereshkova.jpg|“Valentina Terexkova”. Sobietar Batasuneko Heroia,  Emakumeen Sobietar Batzordeko lehendakaria, Moskuko Emakumearen Mundu Biltzarreko ordezkaria, 1963.06.22
Fitxategi:RIAN archive 15956 Valentina Tereshkova.jpg|Valentina Terexkova Jaroslavleko gazteekin bilera, 1964.10.01
Fitxategi:RIAN archive 613294 Andriyan Nikolaev and Valentina Tereshkova in Japan.jpg|Valentina Terexkova eta Andrian Nikolaiev Japonian, 1965.06.01
Fitxategi:RIAN archive 888102 Soviet cosmonauts.jpg|Kosmonauta sobietarrak (ezkerretik hasita): Vladimir Komarov (Voskhod 1), Juri Gagarin (Vostok 1), Valentina Terexkova (Vostok 6), Andrian Nikolaiev (Vostok 3),  Konstantin Feoktistov (Voskhod 1), Pavel Beliaiev (Voskhod 2). Bigarren lerroan: Alexei Leonov (Voskhod 2), Gherman Titov (Vostok 2), Valeri Bykovski (Vostok 5), Boris Jegorov (Voskhod 1), and Pavel Popovitx (Vostok 4), 1965.07.01
Fitxategi:Tereshkova Saragat 1967.jpg|Valentina Terexkova Giuseppe Saragatekin, Italiar Errepublikako lehendakariarekin, 1967
Fitxategi:Air Force academy - Valentina Tereshkova.jpg|Air Force academy - Valentina Terexkova
Fitxategi:Valentina Tereshkova, world's first woman astronaut, from RIAN archives.jpg|Valentina Terexkova, 1969.
Fitxategi:RIAN archive 717718 Valentina Tereshkova and Angela Davis.jpg|Emakume Sobietarren Batzordeko burua, Valentina Terexkova, Estatu Batuetako Alderdi Komunistako Batzorde Nagusiko kide Angela Davis eta Kendra Alexander (eskuinean) gogoratuz, 1972.08.29
Fitxategi:Valentina Tereshkova and Catherine Coleman.jpg|Valentina Terexkova eta Catherine Coleman (NASAko astronauta), 2010.12.02
Fitxategi:Valentina Tereshkova in 2011.jpg|Valentina Terexkova, 2011
Fitxategi:Vladimir Putin and Valentina Tereshkova in June 2018.jpg|Vladimir Putin eta Valentina Terexkova, 2018.06.01

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vostok programa

## Kanpo estekak 
* "Chaika", la primera dama del espacio.
* Рекордный полёт "Чайки" o El vuelo récord de la "Gaviota" (traducción robótica).
* Я -"Чайка" o Yo, la "Gaviota" (traducción robótica).
* Ayúdame Valentina Canción de Violeta Parra dedicada a Valentina.
* Biografía (extensa) en laflecha.net