Klandestinitateko hezkuntza

[thumb|300x300px|Greziako "Eskola Sekretua" ("Krifó scholió"). [Nikolaos Gyzis|Nikolaos Gyzisen olio-pintura, 1885/86.]]
**Klandestinitateko hezkuntza** edo **hezkuntza klandestinoa** hezkuntza-jarduera horiek legez kanpokotzat jotzen ziren une eta lekuetan egindako irakaskuntzako hainbat praktikari dagokio.

Klandestinitateko eskolak antolatu dira hainbat une historiko eta hainbat munduko tokitan, non botereak ezarri nahi zuen eskola ereduarekin populazioaren talde batek ez zuen bat egiten, zenbat arrazoi politiko, erlijioso edo kulturalengatik. 

Asimilazio edo akulturazio prozesu batzuei aurre egiteko ahalegin kolektiboa izaten dira eskola klandestinoak.

Hezkuntzaren praktika klandestino orokortuak gertatu ziren lekuen adibideak AEBetako esklaboen garaian beltzen hezkuntza eta nazien mendeko Poloniako Irakaskuntza Sekretuko Erakundea izan ziren.

Hego Euskal Herrian ere klandestinitatean edo ia-ia klandestinitatean ibili ziren hainbat etxe-eskola, ikastola edo gau-eskola frankismo garaian.

## Historia 
### Aro moderno goiztiarra 
Bada tradizio greko bat -ahozkoa gehienbat-, eskola sekretuek (*Krifo scholio*) otomandar garaian jardun zutela aldarrikatzen duena. Idatzizko ebidentzia gutxi dago horretarako eta historialari askok mito nazional gisa ikusten dute. Beste batzuen ustez, Greziako Eskola Sekretua egiaren muina duen kondaira da. 

Zenbait iturriren arabera, albaniarrentzako eskola sekretuak XIX. mendearen amaieran hasi ziren lanean komunitate albaniar hiztunen eta otomandarren mendeko apaiz edo nazionalista albaniarren eskutik.

Estatu Batuetako esklabotzaren garaian, esklabo bihurtutako afroamerikarren hezkuntza alferrikakotzat jo zen, edo jabeen interesetarako desegokia, eta, azkenean, Hegoaldeko estatu gehienetan legez kanpo utzi zen. Protesta gisa, AEBetako hainbat ekintzailek esklaboen legez kanpoko klandestinitateko hezkuntzan jardun zuten.

XIX. mendean, Poloniako nazien okupazioaren batera, klandestinitateko  hezkuntzaren zenbait modalitate garatu ziren, poloniar hizkuntzako eta poloniar kulturari buruzko irakaskuntza bultzatuz, askotan botere okupatzaileek zapalduak. Horien artean ospetsuena Varsovian jarduten zuen *Flying University* izan zen. 

Lituaniako XIX. eta XX. mendeen etenaldian, eskola klandestino batek (*slaptoji mokykla*) ia herri guztietan funtzionatu zuen, Errusiar Inperioan Lituaniako prentsa debekatu zelako (1865etik 1904ra).

XVIII. eta XIX. mendeetako Irlandan, "Hedge schools" delakoak katolikoek eta presbiterianoek kudeatzen zituzten legez kanpoko eskolak ziren; garai hartan, Irlandako Elizaren irakaskuntza bakarrik zegoen baimenduta.

Alemania naziko politika antisemitak zirela eta, guraso judu batzuek beren seme-alabak hezteko bide pribatu eta batzuetan klandestinoak erabiltzera jo zuten 1930eko hamarkadaren erdialdean.

### Bigarren Mundu Gerra 
thumb|Bigarren Mundu Gerraren garaiko lurpeko irakasleen monumentua, Varsovia, Polonia.
Bigarren Mundu Gerran hezkuntza klandestinoa landu zen Polonian (polonieraz: *Tajne szkolnictwo*, edo *tajne komplety*). Normalean Poloniako Kandestinitateko edo Sekretupeko Estatuaren gerizpean burutua, askotan Irakaskuntza Sekretuko Erakundearen bidez, Poloniaren gerraosteko berreraikuntzarako akademikoak eta langileak prestatu zituen eta alemaniar eta sobietar mehatxuei aurre egin zien poloniar kultura desagerrarazteko. Eskolatze sekretua juduen ghetto batzuetan antolatu zen nazien erregimenaren garaian eta alemaniarren okupazioa Europan, bereziki Varsoviako ghettoan.

1930eko eta 1940ko hamarkadetan, Brasilgo erregimen nazionalista autoritarioak etorkinen aurkako neurriak hartu zituen, batez ere japoniarren aurka. Japoniako eta atzerriko eskolak, hizkuntzak eta inprimatutako materiala mugatu ziren eta derrigorrezko asimilazio programa bat ezarri zen. Japoniako eskola 1938an ilegalizatu zen. Garai horretan, japoniar etorkinek eskola sekretuak ezarri zituzten eta japonierazko egunkari bat inprimatu zen isilpean.

### XX. mendearen amaiera - Gaur egun 
Klandestinitateko hezkuntza Sobietar Batasuneko Blokeko hainbat herrialdetan gertatu zen, hala nola Polonian eta Txekoslovakian.

Talibanek Afganistango hainbat lekutan gobernatu zutenean (XX. mendearen amaieran, XXI. mendearen hasieran), eskola sekretuek funtzionatu zuten, gehienbat emakume eta neskentzat (adib. *Urrezko Orratza Josteko Eskola*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak