open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Héctor Moreno

**Héctor Alfredo Moreno Herrera** (Culiacán Rosales, Mexiko, 1988ko urtarrilaren 17a) Real Sociedad euskal taldean jokatzen duen erdi-atzelari mexikarra da, bere selekzioko kapitaina. 25 dorsala du eta 2018ko otsailaren 1ean aurkeztu zuten zubietan, Iñigo Martinez 32 milioiren truke Athleticera joan baitzen. Hector Moreno izenez ezagunagoa, 6 milioi kostatu zen eta realaren historiako atzelari garestiena bihurtu zen. Bere lehen kontratuan, 2021 arteko kontratua firmatu zuen. Bere futbolari karrera, Universidad Nacionalen hasi zuen eta han 2005etik 2008ra egon zen. 2008an AZ Alkmaar herbeeretar taldera iritsi zen, gerora, 2011an utziko zuena.2011an, Espanyolera iritsi zen, 2015arte egongo zen taldera. 2015etik 2017ra PSV-n egon zen, Roma taldera iritsi arte. Han denboraldi erdian 6 partidu jokatu eta gero, errealera iritsi zen.
Alexandre-Ferdinand Nguendet

**Alexandre-Ferdinand Nguendet** Afrika Erdiko Errepublikako politikaria da. Afrika Erdiko Errepublikaren bitarteko lehendakaritza onartu zuen 2014ko urtarrilaren 10ean, Michel Djotodia-k dimisioa aurkeztu ondoren, 2012-2013ko Afrika Erdiko Errepublikako matxinadak gainezkatuta. Hamar egun geroago, Catherine Samba-Panza-k ordezkatu zuen, transizioko parlamentuak egindako bozketan irabazi zuena.
Espinosa de los Monterosko gudua

**Espinosa de los Monterosko gudua** Espainiako Independentzia Gerrako gudua izan zen, 1808ko azaroaren 10ean eta 11n gertatua.

## Aurrekariak 
Lefebvre mariskalak azaroaren 2an Bilbo hartu ondoren, Napoleon Bonaparte berak *Grande Armée*ren operazioak zuzendu zituen. Joaquín Blake jeneralak, Zornotzan Lefebvrek menderatua izan ondoren, atzera-egitea eten eta bere bila zetorren Victor mariskalak zuzendutako frantziar armada aurre egin zuen Balmasedan. Blakek garaipen taktiko txikia lortu zuen, gerraren hasieran azkena izan zena.

## Gudua 
Azaroaren 10ean Victorrek, Balmasedan jazotako porrota mendekatu nahian, presazko eraso batzuk egin zituen, Pedro Caro jeneralaren iparraldeko armadak gelditu zituenak. Gauerako, espainiarrek bere posizioak mantentzen zituzten. Azaroaren 11ko goizean, frantziarrek eraso masibo egin eta espainiarrak menderatu zituzten. 30 bandera eta 30 artilleria-pieza lortu zituzten.

## Ondorioak 
Atzera egitea lortu arren, Blakek bere armada galdu zituen. Soultek mendien zehar jazarri eta, azaroaren 23an, León ailegatu zirenerako, 10.000 soldadu besterik ez zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zornotzako gudua

**Zornotzako gudua** Espainiako Independentzia Gerrako gudua izan zen, 1808ko urriaren 31n gertatua.

## Gudua 
Lefebvre mariskalak azaroaren 2an Bilbo hartu ondoren, Napoleon Bonaparte berak *Grande Armée*ren operazioak zuzendu zituen.

Urriaren 31n Lefebvrek Napoleonen aginduak bete ez eta bere IV. Gorputzak presazko eraso bat egin zuen. Horrela, ezin izan zuen espainiarrak inguratzea. Espainiar armada, artilleriaren laguntza ez zuena, atzera egin eta era ordenatu batean ihes egin zuen. Frantziarrek 200 hildako izan zituzten eta espainiarrek, berriz, 300 eta beste 300 preso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velascotarren dorrea

**Velascotarren dorrea** () Velasco leinuak izan zituen zenbait dorre dira:

* **Velascotarren dorrea**, Soban (Kantabria).
* **Velascotarren dorrea**, Nojan (Kantabria).
* **Velascotarren dorrea**, Espinosa de los Monterosen (Burgos).
* **Velascotarren dorrea**, Lezana de Menan (Burgos).
Santa Zezilia eliza (Espinosa de los Monteros)

**Santa Zezilia eliza** () Espinosa de los Monterosko eliza katolikoa da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

Zezilia Erromakoaren omenez izendatua, 1510ean hasi zituzten eraikitze lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuevas Velascotarren jauregia

**Cuevas Velascotarren jauregia** () Espinosa de los Monterosko pizkundetar jauregia da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

Juan Gómez de Morak eraiki zuen 1623an, Pedro Velasco Bracamontek hala aginduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Samba-Panza

**Catherine Samba-Panza** (1954ko ekainaren 26a) Afrika Erdiko Errepublikako bitarteko presidentea izan zen 2014ko urtarrilaren 20tik 2016ko martxoaren 30era arte, 2013ko estatu kolpearen gertaeren ondoren. Kargu hori bete zuen lehenengo emakumea izan zen. Aurretik, bere jarduera politikoa garatu zuen Bangi-n, herrialdeko hiriburuaren alkate gisa.

## Lehen urteak 
1954ko ekainaren 26an, N'Djamena-n jaio zen, Ekuatore Afrika Frantsesan (gaur egun Txad), ama Afrika Erdiko Errepublikakoa eta aita Kamerungoa izan zen. Politikan sartu aurretik, negozio-emakume eta abokatu korporatibo gisa jardun zuen. 18 urterekin Afrika Erdiko Errepublikara joan zen bizitzera. Parisera joan zen Panthéon Assas Unibertsitatean legeak ikasteko.

## Bitarteko presidentetza 
2012-2013ko Afrika Erdiko Errepublikako matxinadan zehar, Bangin, herrialdeko hiriburuko alkate izan zen. Michel Djotodia-k dimisioa eman zuen urtarrilaren 10ean, gatazka zibila konpontzeko hutsegitea aitortuz. Alexandre-Ferdinand Nguendet presidente izendatu zuten Transizio Kontseilu Nazionalak presidente berria hautatu arte. Trantsizioko parlamentuak Samba-Panza izendatu zuen zortzi hautagaien artean, 75 boto lortuz hurrengo bozkatuenaren 39 botoen aurrean, Désiré Kolingba, André Kolingba presidente ohia zenaren semea. Matxinadari aurre egiteaz gain, Samba-Panza-ren helburu nagusia 2014ko bukaerako hauteskunde presidentzialak izatea zen. Urtarrilaren 25ean, André Nzapayeké bitarteko lehen ministro izendatu zuen presidentetzan irauten zuen bitartean.
Chiloeches jauregia (Espinosa de los Monteros)

**Chiloeches jauregia** () Espinosa de los Monterosko pizkundetar jauregia da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

Juan Zorrilla de San Martínek eraikia, XIX. mendean VI. Chiloechesko markesak zaharberritu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velascotarren dorrea (Espinosa de los Monteros)

**Velascotarren dorrea** () edo **Riba dorrea** () Espinosa de los Monterosko gotorlekua da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

XV. mendean, Juan Velascok antzinako gotorlekua erosi eta dorrea eraiki zuen. Espainiako gobernuak 1949an Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velascotarren dorrea (Soba)

**Velascotarren dorrea** () Sobako gotorlekua da, Kantabriako Asón-Agüerako eskualdean dagoena.

Quintana auzotik at eraikia, Velasco leinuaren sorlekua izan zen. XV. mendean eraikia, egun egoera larrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernández-Villatarren jauregia

**Fernández-Villatarren jauregia** () Espinosa de los Monterosko pizkundetar jauregia da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

XVI. mendearen erdialdean eraikia, antzinako dorrearen ondoan bi dorre ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azkura hauts

**Azkura hautsa**, izenak dioen bezala, azkura eragiten duen hautsa edo gai hautskara da, azalean aplikatzen denean. Txantxa gisa erabili ohi da, espero ez duen biktimarengan.
[alt=Arkakaratsak|thumb|[Arkakaratsak, batez ere basa-arrosarenak, dira erabilienak azkura-hautsak egiteko.]]

Azkuraren edo narritaduraren arrazoia mekanikoa izan daiteke, esaterako arkakarats ehoa duten gaiek eragindakoa. Beste ohiko osagai bat da *Mucuna pruriens*.. Beste batzuetan, gaiak dermatitis bat sortzen du. Horrela gertatzen da okra erabiliz gero, proteasa entzima baitu, narritadura eta lesioak sor ditzakeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Tuche 3

***Les Tuche 3*** 2018ko Olivier Baroux frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Sinopsia 
Pozik dago Jeff Tuche abiadura handiko trena bere herrira iritsiko delako. Baina trena martxan jartzean, ez da Bouzolles herrian geratuko: pasatu besterik ez da egingo.

## Pertsonaiak 
* Jean-Paul Rouve : Jeff Tuche
* Isabelle Nanty : Cathy Tuche
* Claire Nadeau : Mamie Suze
* Sarah Stern : Stéphanie Tuche
* Pierre Lottin : Wilfried Tuche
* Théo Fernandez : Donald Tuche
* Nicolas Maury : Barna Bé
* Olivier Baroux : Monnier
* Scali Delpeyrat : Bichon
* Ralph Amoussou : Georges Diouf
* Philippe Magnan : Presidente ohia
* Stéphan Wojtowicz : Psikiatra
* Roland Marchisio : Hezkuntza ministroa
* François Bureloup : Angela Merkel
* Philippe Vieux : Jacky Clic-Clac
* Jean-Luc Porraz :
* Marc Duret : Laurent Dupuis
* Eric Kara : Nestor
* Fabien Ara : Fredéric Joncquart
* Lou Gala : Vanessa
* Christian de la Cortina : Juan
* Mathilde Ripley : Nathalie
* Julie Ruchet :
* Geoffroy De La Taille : ministroa
* Caroline Fostinelli : Nestor erizaina
* Alexia Séféroglou :
* Clément Vieu : bezeroa
* John Sehil : lorezaina
* Jemma Franses : modeloa
* Lionel Cecilio : telebista aurkezlea
* Jean-Pierre Pernaut : Bera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Bozizé

**François Bozizé Yangouvonda** (1946ko urriaren 14an, Mouila, Gabon) 2003tik eta 2013ra Afrika Erdiko Errepublikako presidentea izan zen. 2003ko martxoan boterea lortu zuen, Ange-Félix Patassé Errepublikako presidente ohiaren aurkako errebolta egin ondoren. 2005eko hauteskundeetan irabazi zuen, iruzur eginda, boto gehienak jasoz eta bere burua presidente izendatuz 2005eko maiatzaren bigarren txandan. 2011n lehendakaritza bigarren aldiz irabazi zuen hauteskunde orokorretan, eta presidente izendatu zuten nazioarteko komunitateak eta NBEk aintzatetsita, erregimenaren ageriko ilegitimizazioa izan arren. 2013ko martxoaren 24an, Séléka koalizio matxinatuak Presidentearen Jauregia hartu zuen eta Bozizé Kongoko Errepublika Demokratikora ihes egin zuen.
Tupamaroen Nazio Askapenerako Mugimendua

**Tupamaroen Nazio Askapenerako Mugimendua** (), eskuarki **Tupamaroak** (*Tupamaros*) izen soilaz ezaguna, Uruguaiko mugimendu politiko ezkertiar bat da, 1960ko hamarkadan eta 1970eko hamarkadaren hasieran hiri gerrillatzat jardun zuena. 1989az geroztik Fronte Zabala koalizio politikoan sartuta dago. Tupamaro mugimenduaren izena Tupac Amaru II.a iraultzailearengandik hartu zuten; izan ere, Tupac Amaru II.a, 1780an Peruko Erregeordetzaren aurka indigenek egindako matxinadako buru nagusietako bat izan zen.

Tupamaro ospetsuenak dira haien liderra, Raul Sendic, eta José Mujica, geroago Uruguaiko lehendakari izango zena.

## Kanpo estekak
Martin Ziguélé

**Martin Ziguélé** (1957ko otsailaren 12a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen (2001-2003) eta 2005eko hauteskunde presidentetzarako hautagai izan zen. Hauteskunde horietan bigarren postua lortu zuen Afrika Erdiko Errepublikako Herri Askapenaren Mugimenduaren (MLPC) buru izaten.

## Ibilbide politikoa 
Ange-Félix Patassé presidenteak lehen ministro izendatu zuen 2001eko apirilaren 1ean, Lomeko (Togo) egoitzatik itzultzen ari zenean. Ondoren, MLPCren lidergoa hartu zuen eta Patessé-ren ondorengoa izateko erronka hartu zuen 2005eko hauteskunde presidentetzarako hautagai bezala, baina François Bozizé jeneralak garaitu zuen.

MLPC-ren presidentea da 2006ko ekainaz geroztik.

2011ko hauteskundeetan berriro ere Bozizéren aurre egin zuen, eta orduan hirugarren postua hartu zuen.

2021eko urrian, COD-2020 koalizioak, Crépin Mboli-Goumbaren Patrie alderdiak eta Martin Ziguélé Afrika Erdiko Herriaren Askapenerako Mugimenduak euren ordezkariak erretiratu zituzten batzorde antolatzailetik eta "Elkarrizketa saboteatzeko nahia" salatu zuten.
Michel Djotodia

**Michel Am-Nondokro Djotodia** Afrika Erdiko Errepublikako militarra eta politikaria da, eta 2013ko martxoaren 24an berak burututako estatu-kolpearen ondoren, Séléka koalizio matxinoaren laguntzarekin, herrialdeko presidentea izan zen. 2012ko abenduko matxinadaren ondorengo bake akordioa egin ondoren, 2013ko otsailean Errepublikako lehen ministro ordea izendatu zuten. 2014ko urtarrilaren 10ean, dimisioa eman zuen herrialdeko bakea lortzeko ezintasuna zela eta.
Boot Boys

**Boot Boys** Legution, Euskal Herria sortutako streetpunk musika talde bat da, bost taldekidez osatuta dagoena: Goiza, Jaini, Mikel, Jorge eta Ibai. 

## Biografia 
Boot Boys taldea Arabako Legutio herrian sortu egin zen 2007ko udaren bitartean. Hasierako kideak honakoak ziren: Rome (Ahotsak), Goiza (Ahotsak eta baxua), Jaini (Gitarra eta koruak) eta Ibai (Bateria). Entsegu gutxi batzuen ostean lehen kontzertua Legutio bereko gaztetxean eman zuten arrakasta handia lortuz. Handik hilabete gutxitara Romek taldea utzi, eta Goiza abeslari bakarlaritzat gelditu zen.

2009an haien lehen maketa kaleratu egin zuten kontzertu gehiago lortuz eta gogor lan egin ondoren entsegu-gelan eta eszenatokian, haien lehen disko izango zena grabatzeari ekin zioten 2011ean. Ondoren Josu baxu-jotzailetzat sartu egin zen eta Mikel bigarren gitarra moduan, taldeari indar berria emanez. Indartzen honetaz baliatuz 2011ko proiektua berreskuratu eta hobetu egin zuten, bi abesti berri gehituz. Azkenean disko 2013ko ekainaren 1ean kaleratu zuten Sabandijas Streetwear-en eskutik "Juramos vencer" izenarekin.

Bi urteko bira baten ostean, bigarren disko bat grabatzeari ekin zioten, 2015eko urriaren 2an aterako zena "Desobedientziaz bizi" izenarekin. Josuren ordez sartu egin zen Jorge, baxu-jotzaile moduan.

## Taldekideak 
* Goiza (Ahotsa)
* Jaini (Gitarra eta koruak)
* Mikel (Gitarra eta koruak)
* Jorge (Baxua eta koruak)
* Ibai (Bateria)
## Lanak 
* Boot Boys (Maketa, 2009)
* Juramos Vencer (CD, 2013)
* Desobedientziaz bizi (CD, 2015)
* 2231 (Bideoklip, 2013)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goizean goizik

**Goizean goizik** zubererazko erromantze bat da, ahozko tradiziotik datorkiguna.

## Hitzak 
XIX mendean Atharratzen jaso ziren hitzak eta Aita Donostiak, Resurreccion Maria Azkuek eta Orixek argitaratu zituzten hainbat aldizkaritan; Euskalzale astekariko *Sendoa I*, 275 orrialdean (1897-08-26) eta Resurreccion Maria Azkuek *Cancionero popular vasco* bilduman, 406 zenbakian, argitaratu zen, bai eta beste hainbat aldizkaritan ere: *Euskaldunak* (110), *Doinutegia III* (1469), *Obras Completas Donostia II* (372), *Cancionero Donostia* (518)...

Hona hitzak:

## Abestia 
Imanol Larzabalek eta Antton Valverdek grabatu zuten diska banatan, ezagunena Imanolena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salve (diskoa)

***Salve*** La Polla Records punk musika taldearen lehen disko luzea izan zen. Grabatu zuten hirugarren lana izan zen. Oihuka diskografikaren arabera, milioi bat kopia saldu zituzten, baina taldeak ez zuen Urrezko Diskoaren saria hartu. Aurreko *Y ahora qué?* abestiak ere bertan sartu zituzten.

Euren baxu-jotzaile Maleguinekin egin zuten diska bakarra izan zen, 1985ean taldea utzi eta Abel sartu baitzen taldean. Euskal Herrian egindako punk musikaren klasiko bat da, denuntzia soziala eta punk estiloaren muina jasotzen duena. Abesti laburrez osatua (luzeena *Salve* bera da, 3:04 minuturekin), euren estiloa finkatzeko balio izan zuen. 23 abesti jasotzen ditu diskoak eta 45:17 minutuko iraupena du.

## Abestien zerrenda 
## Bertsioak 
Abestietako batzuek bertsio ezagunak izan dituzte. Adibidez *Txus* abestiak Kojon Prieto y los Huajalotesen eta The Sparteens taldeen bertsioak izan dituzte.

## Kanpo estekak
Orkestra lurtarra

***Orkestra lurtarra***, Harkaitz Canok euskaraz idatzitako haurrentzako ipuina da, Jokin Mitxelenaren ilustrazioak dituena. Elkarrek argitaratu zuen 2013an, *Xaguxar* izeneko sailean. Idazleak, 2014an, Euskarazko Haur eta Gazte Literatura Saria irabazi zuen liburu honekin. Hasieran, Berriako *Mantangorri* gehigarrian banaka argitaratu ziren atalak .

Ilustratzaileak narratzaileak esaten ez duena erakusten du, liburuak duen tonuari jarraikiz, tarteka txisteak eginez. 

## Pertsonai nagusiak 
Protagonista nagusia Manu da, orkestra bat osatu nahi duen zuzendaria. Berarekin batera beste protagonista batzuk daude: Lurrinetti anaia tronpeta-jotzaileak, Aldika biolin-jotzailea, Osoki triangelu-jotzailea, Crocanti kontra-tenorea, Presidente izeneko ahuntza eta kardantxilo. 

## Itzulpenak 
Gaztelaniaz: *La orquesta terrestre.* Ilustraciones, Òscar Julve. SM, 2017. ISBN: 978-84-675-9767-7

Galegoz: *A orquestra terrestre*. Ilustraciones, Jokin Mitxelena. Xerais, 2017. ISBN: 978-84-9121-146-4

## Sariak 
2014 - Euskadi saria - Euskarazko haur eta gazte literatura

2016 - IBBY Ohorezko Zerrendarako hautatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Y ahora qué?

***Y ahora qué?*** La Polla Records taldearen lehen EP ofiziala izan zen, *Banco Vaticano* maketaren ondoren. 1983an egina, biniloan ekoiztu zen, 7"tan. Lau abesti baino ez ditu. Mila kopia jarri ziren salgai, eta akats bat zela eta Evaristo Páramos ez da agertzen kredituetan, nahiz eta edizio berriagoetan bere izena sartu zuten. GOR diskoetxeak berriro ekoiztu zuen *Barman!* EParekin batera, *Y ahora qué? + Barman*. izenburupean. Oihukak *Salve (diskoa)* ekoiztu zuenean, gehigarri gisa sartu zituen ere disko honetako abestia.

*Revolución* diskoaren ostean, maiz jo zituzten kontzertuetan abesti hauek.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
Batezbesteko anomalia

[lang=eu|thumb|266x266px|Diagrama honetan batez besteko anomaliaren (M) angeluak ikus daitezke, [anomalia eszetrikoarekin (E), egiazko anomaliarekin (\nu), orbitarekin eta zirkunferentzia nagusiarekin batera. ]]
**Batezbesteko anomalia** iragan den orbita-periodo baten zatikia da, angelu gisa adierazia; elipsearen ardatza baliatuz angelu bat sortzen duen itxurazko planeta bat ere izan daiteke, baldin eta zirkunferentzia baten inguruan mugimendu uniformean badabil aipatutako objektua. Zirkunferentzia honen diametroak elipsearen ardatz nagusiarekin bat etorri behar du. Batez besteko anomalia **M** letraren bidez adierazten da.

t0 planeta perigeotik igaro zen unea bada, t une bateko batez besteko anomalia hurrena da:  M=n(t-t_0) n batez besteko mugimendua da.

## Adibidea 
Marte planetaren kasuan, bere urte siderala 686,98 egun direla jakinik, planeta bere periheliotik igaro eta handik 80 egunera izango duen batez besteko anomalia jakin nahi badugu, hurrena egin behar dugu:

Batez besteko mugimendua (n)=0,524033º/egun eta : M=n(t-t_0)=41º,9226

## Ikus, gainera 
* Keplerren ekuazioa
* Zeruko mekanika
* Perigeoa eta perihelioa

## Kanpo estekak 
* Informazio gehiago lortzeko esteka *(ingelesez)*

* Estatu Batuetako itsas-behatokia *(ingelesez)*
Tristtan Mourguy eta Horeba

**Tristtan Mourguy eta Horeba** Donibane Lohizuneko musika taldea da, beren esanetan *Euskal Folk Rock Elektro esperimentala* egiten dute.

## Ibilbidea 
Tristtan Mourguy (1982- ) bakarka hasi zen musika munduan eta 2015ean *Trobador* diska akustikoa atera zuen. ordutik kontzertu ugari eman ditu zuzenean, bakarka zein Horeba taldearekin. 2016 eta 2018an diska berriak kaleratu ditu.

## Diskografia 
* *Trobador* (2015)
* *dUAL [1/2]: Gordeka* (2016, I.O. (ipar orratza))
* *dUAL [2/2]: beharrezkoa da... hutsa* (2018, I.O. (ipar orratza))

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loa loa txuntxurun berde

***Loa loa txuntxurun berde*** (batzuetan **tuntxurrun**; bertsio batzuetan ***Loa loa*** sinpleki) euskarako haur kanta tradizional bat da. Aita Donostiak jasotaResurrección Maria Azkuek bere *Cancionero Popular Vasco* liburuan ere bildu zuen. Hainbat abeslarik egin dituzte bertsioak, tartean Gorka Knörr *Gogoaren Taupadak* diskoan, Haizeak izen bereko diskoan edo La Oreja de Van Goghek *Nuestra Casa a la Izquierda del Tiempo* diskoan.

Kantan ama batek ume bati kantatzen dio. Sehaska kanta bat da eta *lo* hitzak duen zentzu lasaigarria erabiltzen duen bere musikan. Abestiaren letran aitak ama Gasteizera eramaten du, mando baten gainean, eta hantxe saltzen du, diru askorekin etxera bueltatuz. Bertsolaritzan ere erabilia izan da, zortziko handi eta lau puntuko handi gisa.

## Musika 

 \relative c''
  {
  \autoBeamOff
  \key d \major
  \tempo "Moderato"
  \time 4/4
    b8 a8 b8 cis8 d4 cis8 b8 d4 cis2 r4 b8 a8 b8 cis8 d4 b4 cis2 (cis8) r8 r8 cis8 cis8 d8 e8 e8 fis4 fis8 d8 
    \bar "|."
  \time 3/4
    cis8[ d8] e4 e8 d8
    \bar "|."
  \time 4/4
    b4 cis8 d8 b4 a4 b2 r4 r8 cis8 b2 r4 r8 \times 2/3 {cis16 [d16 cis16]} b1( b8) r8 r4 r4 r8 b8
    b8 a8 b8 cis8 d4 cis8 b8 d4 cis2 r8 b8 b8 a8 b8 cis8 d4 b4 cis2 (cis8) r8 r8 cis8 cis8 d8 e8 e8 fis4 fis8 d8
    \bar "|."
  \time 3/4
    cis8[ d8] e4 e8 d8
    \bar "|."
  \time 4/4
    b4 cis8 d8 b4 a4 b2 r4 r8 cis8 b2( b8) r8 r8 \times 2/3 {cis16 [d16 cis16]} b1( b8) r8 r4 r2
    \bar "|."
}
  \addlyrics {
Lo -- a lo -- a txun -- txu -- run ber --de,
Lo -- a lo -- a ma -- sus -- ta, --
Ai -- ta gu -- re -- a Gas -- te -- iz -- en da
a -- ma man -- do -- an har -- tu -- ta:
lo ----- lo -------
Ai -- ta gu -- re -- a Gas -- te -- iz -- en da
a -- ma man -- do -- an har -- tu -- ta: --
ai -- ta gu -- re -- ak di -- ru as -- ko du a -- ma
bi -- de -- an sal -- du -- ta:
lo ----- lo -------
}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Agataren koplak

**Santa Agateko koplak** Otsailaren 4ko Santa Agata bezperan eta Santa Agata egunean bertan ere abesten diren koplak dira. Egun horretan ohitura da etxerik etxe, atariz atari, baserriz baserri, koplak abesten joatea, makilarekin lurra kolpatuz erritmoa jarraitzen den bitartean. Ohikoa da santa eskearen ohitura ere. Garai batean soldaduska egitera joan behar zutenek atez ate koplak kantatzen zituzten dirua biltzeko, Leintz Bailaran esate baterako.
Fitxategi:Santa Ageda bezpera (94-489).jpg
Fitxategi:Santa ageda berriozar 2007.jpg
Fitxategi:Santa Ageda Ulialde.jpg
Fitxategi:Santa Agatako gaua Donostiako Ibaetan.jpg
Fitxategi:Agate Deuna 2020 La Kora abesbatza.jpg

## Doinua 
thumb|Santa Agedan
thumb|Santa Ageda eta kintoak Eskoriatzan
Euskal Herri osoan ezaguna da Santa Agataren doinua, koplak diren arren bertso gisa kantatzen dena. Labayru ikastegiak egindako bilketa lanari esker Santa Agedako eta inauteri garaiko abestiak diskoan jaso zituen Amaia Zubiriak 1998an. Ataunen Santa Ageda bezperan abesten zuten "Alabatua Bedeinkatua" kantua berreskuratu zuten.

## Hitzak 
Etxekoak agurtu ondoren Agata Cataniakoaren bizitzaren pasarteak kantatzen dira.
### Berezko testua Gipuzkoaldean 

#### Pasarte gehigarriak 
Erein argitaletxeak 2000 urtean argitaraturiko hitzak:

Etxekoak agurtu ondoren Agata Cataniakoaren bizitzaren pasarteak kantatzen dira Gero hogei artista gaztek sortze-lan kolektibo batean animazio teknika ezberdinak erabiliz Lujanbioren gogoeta osatu zuten:[thumb|*[Beti Bezperako Koplak (Santa Agata)|Beti Bezperako Koplak"Santa Ageda bezpera honetan, Kora-ko emakumeak ere gure makilekin kalera ateratzen gara abestera, kontzientziak astintzera, tradizio bat berrikustera, zeinaren jatorria, izatez, aldareetara igotako indarkeria matxistaren eta zapalkuntzaren historia den.

Esanahi ezberdina berreskuratu nahi dugu, lehenagokoa, kristautasunaren aurretik ere Euskal Herrian errito eta jai paganoak ospatzen ziren eta. Neguaren erdialdean, otsailean, jendea kantatzera irteten zen eta makilekin lurra jotzen zuten erritmikoki, Ama Lurra esnatzeko neguko solstizioaren ondoren.

Gaur, guk gure bularrak betez abesten dugu eta Agedaren tortura salatzen dugu. Haren oroimenez abesten dugu eta gure makilekin sinbolikoki kontzientziak astintzen ditugu. Beragatik, gugatik eta isilarazitako emakume guztiengatik abesten dugu eta ironiaz eta lotsagabekeriaz egiten dugu, geure hitzekin, gure askatasun eta bizitza nahiak airera botaz."

### Maddalen Arzallus (2021) 
Maddalen Arzallus-ek beste bertsio bat plazaratu zuen 2022an. Agataren heriotzaren larria gogoratu eta gero, gaurko indarkeria matxistarekin lotu zuen:

: *[...]*
: *Gaur egun ere bada munduan*
: *hamaika andre martiri*
: *behar denean ez da ordea*
: *salbaziorik agiri*
:
: *Makilak hartu, lurra kolpatu*
: *ta egin dugu zati bi*
: *ta makilkadak ematen gabiltz*
: *zu niri, eta zu niri*
:
: *Santa Agedaz dantza ditzagun*
: *gure aho eta mihi*
: *lotan dagoen gizarte baten*
: *esnagarri izan bedi''

## Ikus, gainera 
* Santa Agata jaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loa loa

***Loa loa*** *Loa* generoko nematodoa da, hainbat animalia eta gizakia bera ere infektatzen duena, loiasi izeneko gaixotasuna sortuz. Gaitz hori zoonosi bat da, eta gizakia kutsatzen da infektatutako animaliek (ezpara familiakoak) azala edo begiak ziztatzen dituztenean.

*Loa loa* parasitoaren bektore transmisorea *Chrysops* generoko euli hematofagoak dira, elikatzeko prozesuan, ostalari baten azalean larba filariala (L3) uzten dutenak, eta hortik ziztadaren zauritik sartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louvre jauregia

**Louvre jauregia** () Parisko Sena ibaiaren eskuinaldean kokatua, Tuileriak lorategien eta Parisko Saint-Germain-l'Auxerrois elizaren artean kokatua dago. Bere jatorriak Erdi Aroan kokatu behar dira eta bere egungo egitura XVI. mendetik etapa ezberdinetan eboluzionatu da.

Louvreren esanahia bere frankoproventzerazko * leovar* edo *leower* hitzetik dator*, hau da, gotortua*. Henri Sauval (1623-1676) historiagilearen arabera. Frantziako erret boterearen egoitza izan zen, Luis XIV.a Versaillesera lekualdatu zen arte 1682an, gobernua berarekin eramanez. Louvre gobernuaren egoitza formala izan zen Antzinako Erregimenaren amaiera arte, 1789an. Ordudanik Louvre Museo famatua hartu du bertan, baita gobernuaren zenbait sail ere.

## Konplexua 
Nahiz eta bateratua dirudien, gaur egungo Louvre jauregia lau mailatan mailakaturiko hegal eta pabiloien multzoa da. Aldi ezberdinetan eginiko eraikitze, aldaketa, suntsipen eta zaharberritze lanen ondorioa da. Jauregia Sena ibaiaren eskuinaldean kokatzen da, Rue de Rivoli eta Quai Francois Mitterand (aurretik Quai du Louvre) hegoaldera. Mendebaldera Tulleriak lorategia eta ekialdera Rue de l’Amiral de Coligney Perraulten kolomadiarekin, aurrealde arkitektonikoki famatuena (Claude Perraultek sortua) eta Louvreko Plaza. Konplexuak 40 hektarea (400.000 m2) inguru hartzen ditu eta bi lauki handi osatzen ditu bi patio handi gordetzen dituelarik: Handiena Cour Carrée (patio karratua), Napoleon I. arekin amaitua eta handiena, Cour Napoléon (Napoleonen patioa). Mendebaldean Cour de Carrousel (Karruselen patioa), ekialdera, Napoleon III.ak eraikia. Cour Napoléon eta Cour Carropussel Place du Carrousel deritzonangatik bananduak daude.

Louvre konplexua bi zatitan bana daiteke, Louvre zaharra eta Louvre berria. Louvre zaharra Erdi Aroko, berpizkundeko pabiloiek eta Cour Carrée inguratzen duten hegalek  osatzen dute, baita  Grande Galerie (Galeria Handia) deritzona mendebaldetik, senaren eretzetik hedatzen zena. . Louvre berria, berriz,  XIX. Mendebaldeko pabiloiek eta Cour Napoléonen ipar eta hegoaldera zabaltzen ziren hegalek, ekialdera zituen hedapenekin batera (Cour du Carrouselen ipar eta hegoaldera), hauek zirelarik jatorrian bertan kokatua zegoen eta jadanik desagerturiko Palais des Tulleries-en (Tullerias Jauregia) zatiak.

51.615m2 inguru erakusketara bideratuak daude. Horren espazio handia da, ezen astebetez bisita daiteke bertan erakusten denari begirada bat bota gabe.

## Kontsultak 
* Mesqui, Jean (1997). *Chateaux-forts et fortifications en France*. París: Flammarion. p. 493 pp. .
* Baedeker, Karl (1891). *Paris and Environs: With Routes from London to Paris; Handbook for Travellers*. K. Baedeker.
* Blunt, Anthony; Beresford, Richard (1999). *Art and architecture in France, 1500-1700*. New Haven Connecticut: Yale University Press. . OCLC 237357512.
* Pitt, Leonard. *Walks Through Lost Paris: A Journey Into the Heart of Historic Paris*. Shoemaker & Hoard. . OCLC 224054099.

## Ikus, gainera 
* Louvre Museoa
* Paris
* Tuileriak jauregia

## Kanpo estekak
Amanda Lepore

**Amanda Lepore** (Cedar Grove, New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1967ko azaroaren 21a) estatubatuar modelo eta eragin handiko emakume transgeneroa da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
### EPak 
### Singleak
Laura Arrillaga-Andreessen

**Laura Arrillaga-Andreessen** (Palo Alto, Kalifornia) euskal jatorriko filantropo estatubatuarra da. Jaiotzez Laura Arrillaga, bere deituran senarrarena gehitu du, 2006tik Netscape enpresaren sortzaile eta Silicon Valleyko ekintzaile eta inbertsore Marc Andreessenekin ezkonduta baitago.

## Bizitza eta hezkuntza 
Arrillaga-Andreessenen gurasoak John Arrillaga, Sr. (aita, euskal jatorriko negozio-gizon kaliforniarra) eta Frances C. Arrillaga (ama, filantropoa) dira. Stanford Unibertsitatean artearen historian, hezkuntzan eta enpresa-kudeaketan gradu-mailako ikasketak lortu ditu. Arrillaga familia oso lotuta dago Stanford Unibertsitatearekin, eta ezkondu ere kanpusean ezkondu zen Marc Andreessenekin.

## Jarduerak 
*Laura Arrillaga-Andreessen Foundation (LAAF)* fundazioaren sortzaile eta patrono nagusia da. Fundazio pribatua da, filantropiaren alorreko "berrikuntza laborategi" gisa definitua. Gaiaren inguruko saiakera bat ere idatzi du (*Giving 2.0: Transform Your Giving and Our World*) eta inbertsio fondo baten sortzailea da, *The Silicon Valley Social Venture Fund (SV2)*, hori ere filantropiaren alorrean inbertsioak egiteko xedea duena.

## Erreferentziak
No Escape (1994ko filma)

**No Escape** edota **Escape from Absolom** (euskaraz *Ihesbiderik Ez* edota *Ihesa Absolometik*) 1994ko Martin Campbell zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza film bat da. Ray Liotta, Lance Henriksen, Stuart Wilson, Kevin Dillon eta Ernie Hudson aktoreek antzeztu zuten. 1987ko Richard Herley idazlearen *The Penal Colony* (*Presondegi Kolonia*) eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
2022. urtea. John Robbins kapitaina (Ray Liotta) Absolom izeneko eta oihanez beteriko uhartera eramana da, bertan preso gatazkatsuak bere gisara abandonatuak dira. Robbins muturreko egoera bati aurre egin beharko dio: antzinako gizarte basati baten, preso izugarrien eta bere iraganeko deabruen aurka borrokatu beharko du. Baina Robbinsentzat irtenbide bakarra dago: Absolometik nola edo hala ihes egitea.

## Aktoreak 
* Ray Liotta: John Robbins
* Lance Henriksen: Aita
* Stuart Wilson: Marek
* Kevin Dillon: Casey
* Kevin J. O'Connor: Stephano
* Don Henderson: Killian
* Ian McNeice: Erregea
* Jack Shepherd: Dysart
* Michael Lerner: Zaintzailea
* Ernie Hudson: Hawkins
* Russell Kiefel: Iceman
* Brian M. Logan: Scab
* Cheuk-Fai Chan: Skull
* David Wenham: Hoteleko zaintzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lizeoa (Antzinako Grezia)

**Lizeoa** () Atenasko Apolo Liziarraren tenplutik gertu zegoen gimnasio baten izena da, Aristotelesek katedra irakasten zuen irakaskuntza zentroa izanagatik ezaguna zena. Horregatik bere eskola filosofikoari, peripatetikoen eskola (peripatos izeneko portiko estali baten inguruan ibiliz klaseak emateagatik) ,izen hori ezarri zitzaion. Beranduago hizkuntza ezberdinetara zabalduko da Lizeo hitza, irakaskuntza zentroak izendatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeff Daniels

**Jeffrey Warren Daniels** (Clarke konderria, Georgia, 1955eko otsailaren 19a) estatubatuar aktore, antzerkigile eta bikoiztaile bat da. Georgian jaio arren, sei hilabete zituela familia eta bera Michigan estatuko Chelsea hirira lekualdatu eta han hazi zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Patricia Ribeiro

**Patricia Nogueira Ribeiro ** (Almada, Portugal, 1981eko urriaren 11), ezagunagoa **Patricia Ribeiro** izen artistikoaz, portugaladar emakumezko abeslari transgeneroa da.

## Bizitza 
1981eko urriaren 11n jaio zen Almadako Cova da Piedaden. Nuno Nogueira Ribeiro jaiotza izenaz, gizon jaio zen bere genero nortasunarekin bat ez zetorren gorputzarekin. 11 urte zituenean hasi zen musikan, Ricky izen artistikoaz ezaguna Onda Choc gazteen musika taldean.

2008ko azaroaren 4an Ribeirori sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten Lisboako Santa Maria Ospitalean. 2011n bakarko musika ibilbideari ekin zion.

## Diskografia
Wikiteka

thumb|220px|Wikitekaren logoa
**Wikiteka** (ingelesez ***Wikisource***) wikian dagoen testu eduki askeko Interneteko liburutegi digitala da, Wikimedia Fundazioak kudeatutakoa. Wikiteka da proiektu osoaren izena, baita proiektu horretako ale bakoitzaren izena ere, non ale bakoitza hizkuntza desberdin bati dagokion. Beraz, hizkuntza askotako iturriek osatzen dute Wikiteka.

Proiektuaren helburua da denetariko testu eta itzulpen askeei ostatu ematea, hizkuntza askotan. Jatorriz, testu historiko garrantzitsuak edo baliagarriak artxibatzeko asmatu zen; izan ere, haren lehen testua ''Déclaration universelle des Droits de l'Homme* izan zen, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala, baina geroztik, eduki orokorreko liburutegi izatera pasa da. Proiektua 2003ko azaroaren 24an hasi zen ofizialki Project Sourceberg izenaz, *Project Gutenberg* famatuaren hitz joko bat. Urte berean beranduago, "Wikisource" izena eman zitzaion, eta bere domeinua lortu zuen zazpi hilabete geroago.

Proiektuan gordetzen dira jabari publikoan dauden edo lizentzia askea duten lanak, argitaratutako lan profesionalak edo iturri dokumental historikoak, ez nork bere buruaren alde jarritako produktuak, eta egiaztagarriak behar dute. Egiaztapena Internetez kanpora egiten zen hasieran, edo beste liburutegi digitalen fidagarritasuna ontzat hartuz. Egun, ordea, lanak Interneteko eskaneatze bidez babestuta daude, ** luzapena erabiliz. Horrek proiektuko testuen fidagarritasuna eta zuzentasuna bermatzen du.

Wikiteka batzuek, hizkuntza banatakoak, orain lanak eskaneatzearen bidez babestuta egotea eskatzen dute. Oraingoz, hala da bederen hizkuntza nagusietan. Euskarazko Wikiteka 2018ko apirilaren 19 lortu zuen *eu.'' azpidomeinua. Gehienak testuak diren arren, Wikitekak beste material batzuei ere ematen die ostatu, komikietatik hasi eta film edo entzuteko liburuetaraino.

## Kanpo estekak
Anjali Lama

**Anjali Lama** (Nepal, 1985a) nepaldar emakumezko modelo transgeneroa da.

## Bizitza 
Nepalgo Nuwakot barrutian jaio zen Nabin Waiba jaiotza izenaz. Gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat izan du beti. Hamabi urte zituenean familiako kideei bere burua emakumetzat zeukala aitortu zienean, hauek Lama baztertu zuten.

2009an sexua berresleitzeko ebakuntza partziala egin zioten. Ondoren modelo izateko ibilbideari ekin zion. Nepal herrialdeko historiako lehenengo emakume modelo transgeneroa bihurtu zen. 2017ko Lakmeko Moda Astean ( desfilatu zuen eta ondorioz, bertan desfilatu zuen lehenengo emakume transgeneroa bilakatu zen.

## Erreferentziak
Something Wild (1986ko filma)

**Something Wild** (euskaraz *Zeozer Basatia*) 1986ko Jonathan Demme estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umorezko ekintza film bat da. Melanie Griffith, Jeff Daniels eta Ray Liotta aktoreek antzeztu zuten. Filmak road movie generoko elementuak ere baditu eta kultuzko film estatusa bereganatu du.

## Argumentua 
Charles Driggs (Jeff Daniels) erdipurdiko negoziogizon bat da, eguneroko bizitza aspergarria duen tipo apala, abenturak izateko joera gabea, baina bapatean Lulu (Melanie Griffith) neska erosko, sexy eta arriskutsua ezagutu eta Charles berataz maitemindu eta txora-txora egingo da.

## Aktoreak 
* Jeff Daniels: Charles Driggs
* Melanie Griffith: Audrey Hankel, aka Lulu
* Ray Liotta: Ray Sinclair
* Charles Napier: Irate chef
* John Sayles: Morozikletadun polizia
* Tracey Walter as The Country Squire
* Gary Goetzman: Guido Paonessa
* Robert Ridgely: Richard Graves
* Buzz Kilman: Telebista albistegi aurkezlea
* Adelle Lutz: Rose
* John Waters: Bigarren eskuko autoen saltzailea
* Margaret Colin: Irene
* Jack Gilpin: Larry Dillman
* Su Tissue: Peggy Dillman
* Sister Carol:Dottie
* The Feelies: The Willies

## Kanpo estekak 
* *Something Wild* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ekaitza itsasoan

***Ekaitza itsasoan*** (neerlanderaz, *Storm op zee*) Pieter Brueghel Zaharraren margolana da. Gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museumen dago.Taularen gainean egindako olioa da, 1569 inguruan egina. Urteetan bere egilearen inguruan zalantzak egon ziren; Joos de Momper izena egile bezala aipatu zen. Gaur egun, margolanaren zehaztasunak ikusita, nahiz eta oraindik zalantzak izan, Brueghelen lana bezala onartuta dago, margolan berandutiarra eta bukatu gabea baina.

## Deskribapena 
Margolan honetan dena mugimenduan dago, itsaso bizian itsasontziak, balea, antxetak olatuen jostailuak dira. Atzean, oso urruti, argiz ingurutatuta, eliza bat ikusten da, ekaitzaren erdian babesa eta salbazioa eskaintzen. Koloreak nahasiak dira, nabarrak, okreak eta berdeak batez ere. Margolanak ematen duen sentsazioa kaosarena da.
​

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Kunsthistorisches Museum]
Cubewano

[thumb|261x261px|Hainbat cubewanoren orbita [Pluton (planeta nanoa)|Plutonenarekin (arrosa) eta Neptunorenarekin (urdina) alderatuta. ]]
**Cubewano** bat, **Kuiperren gerrikoko objektu klasiko** ere deitua (ingelesez: *classical Kuiper belt object*, CKBO), Kuiperren gerrikoaren kide den transneptunotar objektu bat da. Izen berezia, aurkitu zen mota honetako lehen objektuaren izenetik dator, *1992 QB1* objektutik, izan ere, jarraian aurkitu ziren mota honetako objektuei hasieran QB1 izena jarri zitzaien, ondoren "cubewano" izena hartuz. Arrazoia ingelesez letra hauek nola ahoskatzen diren jakinda lor dezakegu: /kju:bi wʌn/.

Objektu hauek Neptunotik urrun kokaturik daudenez, ez dute ez planeta honen ez beste planeten grabitate bidezko eraginik jasotzen. Hala ere, beraien orbitak egonkorrak dira, planetenak bezala ia biribilak baitira; antzekotasun honetatik dator mota honetako objektuek jaso duten Kuiperren gerrikoko objektu klasiko izena. Eguzkiarekiko duten translazio-erradioa 42 eta 48 UA bitartekoa da. Beraien jatorriaren teoria planetenaren berdina da, hau da, disko protoplanetarioko materiaren akrezio motelaren bidez sortu zirela uste da. Hala ere, zientzialari batzuek objektu hauek Eguzkitik hurbilago sortu zirela uste dute, hauen materiak dentsitate arraro bat baitu, ondoren ordea, gaur egun duten lekura  zutela pentsatzen dute. Migrazio hau gertatu bazen, Neptunorenaren ondoren gertatu behar izan zen.

## Familia honetako kideak 
* 1992 QB1: Pluton eta Karonteren ondoren, aurkitu den lehenengo transneptunotar objektua da.
* Varuna (900 km): Kuiperren gerrikoan aurkitu zen lehen objektu handia.
* Quaoar: Sedna 2003an aurkitu zen arte, ezagutzen zen transneptunotar objekturik handiena izan zen.
* 1998 WW31: Pluton eta Karontez gain, aurkitu zen lehen transneptunotar objektu bitarra izan zen.
* (58534) Logos: Zoe izeneko satelite bat edukitzeagatik ezaguna da.

## Ikus, gainera 
* Plutinoak
* Oorten hodeia
* Transneptunotar objektuak
* Kuiperren gerrikoa

## Kanpo estekak
Charles Massi

**Charles Massi** (Nana-Mambéré, 1952ko uztailaren 25a, Bangi, 2010eko urtarrilaren 8a) Afrika Erdiko Errepublikako politikari burua izan zen. Ange-Félix Patassé administrazioaren Energia eta Mineral Baliabideetako ministro ohia. Modernitatearen Foro Demokratikoaren (FODEM) liderra eta bi hauteskundeetako presidentetza-hautagai ohia.
Michel Gbezera-Bria

**Michel Gbezera-Bria** (1946ko urtarrilaren 1ean jaioa) afrikaerditar politikaria eta diplomatikoa da. 1997tik 1999ra Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen.
Las Machorras

**Las Machorras** Espinosa de los Monterosko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundea da.

Trueba ibaiak zeharkatua, bertoko biztanle asko pasiegoak dira. Kantabriako mugatik gertu dago eta 1011n Antso Garzeitz Gaztelakoak eskualdeko lurrak Oñako San Salvador monasterioari eman zizkion.

## Kanpo estekak
Quintana de los Prados

**Quintana de los Prados** Espinosa de los Monterosko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakunde honek 2007an 48 biztanle zituen.

CL-6318 errepideak zeharkatua, bertoko eliza Santa Mariaren omenez eraiki zuten.

## Kanpo estekak
Jean-Paul Ngoupandé

**Jean-Paul Ngoupandé** (1948ko abenduaren 6a - 2014ko maiatzaren 4a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1996. eta 1997. urteen artean. Presidentetza-hautagai izan zen 1999an eta 2005ean, eta Kanpo Harremanetarako Ministroa izan zen 2005etik 2006ra arte. 1990eko hamarkadaren erdialdean sortu zuen Nazio Batasunaren Alderdiaren (Parti de l'unité nationale, PUN) lehendakaria izan zen. Ustelkeriaren aurkako etsaia eta hauteskunde bidezko eta erakunde demokratikoen aldeko defendatzailea izan zen.
Ibai Ikastola

**Ibai Ikastola** Donostiako lehen hezkuntzako ikastetxe publikoa da.

## Historia 
mendebaldean kokaturiko ikastola da, Ibaetako auzoan, muino baten gainean. Lehenengo urratsak 1968. urtean eman zituen, garai hartan Centros Ibai izenarekin. sortu zen eta gaur egun guraso-kooperatiba batek kudeatzen du. 1993. urtean publifikatu zen eta Lizeo izateaz utzi zuen, berriro ere ikastola bihurtuz. 2018an bere 50. urteurrena ospatu zuen. Urtemuga hori zela eta, ikastolaren liburua argitaratu zuen: *Ibai ikastola. Mende erdi baten kontakizuna*.

## Irakaskuntza 
Bi urtetik hamabi urte bitarteko haur eta gazteak hezten ditu D ereduan.

## Iruditegia 

Image:
Kurtso bukaerako festa.jpg|Kurtso bukaerako festa, 2010ean.
Olentzaro.jpg|Ikastolaren Olentzero auzoan.
Ibairen_kartela.jpg|Ikastolaren 50.urteko anagrama.

## Bibliografia 
* *Ibai ikastola. Mende erdi baten kontakizuna*, Leitzaran Grafikak, 2018, 95 or.

## Kanpo loturak 
* Ibai Ikastolaren webgunea.
* Iñauteriak 2017an.
* Auñamendi Entziklopedian Ibai Lizeoa.
J. J. Johnson

**James Louis "J. J." Johnson** (Indianapolis (AEB), 1924ko urtarrilaren 22an – 2001eko otsailaren 4a) estatubatuar jazz tronbonista, konpositore eta moldatzailea izan zen. Bop-erantz jo zuen lehen tronbonista izan zen eta hor jarraitu zuen, swing-en ondorengo jazz-ean itzal handia izan zuelarik.

1940ko hamarkadan, jazz modernoan ospea lortu zuten lehenengotako musikaria izan zen, musika klasikoa eta jazz-a fusionatu zituelarik.

## Biografia 
James Louis Johnson, J.J. Johnson, Indianapolisen jaio zen, AEBetan, 1924ko urtarrilaren 22an.

Johnson Kai Winding tronbonistarekin batera aritu zen boskote batean, bira luzeak eta arrakasta handiko diskoak grabatuz. Bakarlari ere izan zen Johnson eta jazz grabazio klasiko askotan izan zen laguntzaile. *Wee Dot*, *Lament* edo *Enigma* eredu dira *jazz* munduan.

1970ean pianoa jotzeari utzi zion eta horrela jarraitu zuen hurrengo 17 urteetan, 1980ko hamarkadan itzuli zen arte. 1950eko hamarkadaren erdiaz geroztik, Johnson beti zen hautagai jazz munduan eta titulu ugari irabazi zuen: Down Beat aldizkariak antolatutako *Trombonist of the Year*, adibidez. 1995ean, Down Beat-en Hall of Fame-n kokatuko zuten.

1967tik 1976 arteko tarte horretan konposizioan aritu zen, hainbat filmentzako musika egin zuelarik: *Scarface*, *Sea of love*...

1988an, *Quintergy* edo *Standards* era grabatu zituen, zuzenean biak.

Johnson-ek 54 urtetako karrera burutu zuen, 1942tik 1996ra arte. 2001ean, osasun arazoak medio, bere buruaz beste egin zuen, tiroz.

## Erreferentziak
Mahamat Kamoun

**Mahamat Kamoun** (1961eko azaroaren 13a) Afrika Erdiko Errepublikako politikaria da, bitarteko lehen ministroa izan zena, 2014ko abuztuaren 10etik 2016ko apirilaren 2ra arte. Herrialdeko lehen ministro musulmana izan zen.
Simplice Sarandji

**Simplice Sarandji** (Baoro, Ubangi-Xari, gaur egun Afrika Erdiko Errepublika, 1955eko apirilaren 4a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen, 2016 eta 2019 bitartean. Lehenago, Faustin-Archange Touadéra lehen ministroarentzako langile-burua izan zen, eta Touadera-ren presidentetzarako kanpaina arrakastatsuan kanpaina kudeatzailea. Bere ibilbide politikoaren aurretik, Bangiko Unibertsitatean geografia irakatsi zuen.
Faustin-Archange Touadéra

**Faustin-Archange Touadéra** (1957ko apirilaren 21a) Afrika Erdiko Errepublikako politikaria eta akademikoa da, estatuko presidentea 2016ko martxotik. Aurretik, lehen ministroa izan zen 2008ko urtarriletik 2013ko urtarrilera. 2015eko abenduko eta 2016ko otsaileko presidentetzarako hauteskundeetan, presidente hautatu zuten, Anicet-Georges Dologuélé lehen ministro ohiaren aurkako bozketen bigarren itzulian.

## Erreferentziak
Anicet-Georges Dologuélé

**Anicet-Georges Dologuélé** (1957ko apirilaren 17a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1999ko urtarrilaren 4tik 2001eko apirilaren 1era arte. Afrika Erdiko Errepublikako Garapen Bankuaren (BDEAC) presidentea izan zen 2001etik 2010era. 2015eko, 2020ko eta 2025eko presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaia da.
Bustancillés

**Bustancillés** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 38 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aja (Kantabria)

**Aja** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 38 biztanle zituen.

Antzinean Asia deitua, 836ko agiri batean bertan San Andres Asiakoaren monasterioa ezarri zuela agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hazas

**Hazas** izan daiteke:

* **Hazas**:Liendoko herriburua.
* **Hazas**: Sobako herria.
* **Hazas de Cesto**: Kantabriako udalerria.
Haplotipo

**Haplotipoa**, genetikan, organismo batek bere gurasoetako batetik konbinatuta heredatzen duen alelo multzo bat da. Haplotipoa locus bat, zenbait loci edo kromosoma oso bat izan daiteke, loci multzo baten baitan izandako birkonbinazio gertaeren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintana (Soba)

**Quintana** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 85 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Velascotarren dorrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cañedo

**Cañedo** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 39 biztanle zituen. Bi auzo ditu: goikoa eta behekoa. Biztanleriaren gehiena behekoan bizi da. Bertoko jarduera nagusia abeltzaintza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regules

**Regules** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 82 biztanle zituen. Gándara ibaiaren ertzean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Revilla

**Revilla** izan daiteke:

## Toponimoak 
* **Revilla del Campo**, Burgosko udalerria.
* **La Revilla y Ahedo**, Burgosko udalerria.
* **La Revilla**, La Revilla y Ahedoko herria.
* **Revilla Vallejera**, Burgosko udalerria.
* **Revilla de Camargo**, Camargoko herria.
* **Revilla de Guriezo**, Guriezoko herria.
* **La Revilla**, San Vicente de la Barquerako herria.
* **La Revilla**, Sobako herria.
* **Revilla de Collazos**, Palentziako udalerria.
* **Gregorio de la Revilla zumarkalea**: Bilboko kalea.

## Abizenak 
* Miguel Ángel Revilla, kantabriar politikaria.
* Gregorio de la Revilla, Bilboko alkatea.
Ancillo (Soba)

**Ancillo** Sobako auzoa da, Kantabrian. 100 biztanle baino gutxiago dituen auzo honen jarduera nagusia abeltzaintza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan (Soba)

**San Juan** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 96 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santayana (Kantabria)

**Santayana** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 36 biztanle zituen. Abuztuaren 16an San Rokeren omenezko jaiak ospatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdició

**Valdició** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 107 biztanle zituen. Pagadi handi bat gertu du, *Hayal de la Fernosa* izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villar (Soba)

**Villar** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 81 biztanle zituen. Herriko eliza Gurutze Santuaren omenez eraiki zuten eta toponimo hori XII. mendeko agirietan agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asón

**Asón** izan daiteke:

* **Asón**: Kantabriako ibaia.
* **Asóngo harana**: Kantabriako harana.
* **Asón**: Sobako herria.
* **Asón**: Arredondoko herria.
* **Val del Asón**: Arredondoko herria.
* **Asón-Agüerako eskualdea**: Kantabriako eskualdea.
* **Asóngo mendixken parke naturala**: Kantabriako parke naturala.
Astrana

**Astrana** Sobako herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 38 biztanle zituen. Herriak eskalada egiteko via ferrata bat du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asóngo mendixken natura-parkea

**Asóngo mendixken natura-parkea** () Kantabriako natura-gune babestua da, Soba udalerriaren barnean dagoena. Otsailaren 18ko 1/1999 Legeak parke natural izendatu zuen.

Natura-parkeak 4.740 hektarea hartzen ditu Asón ibaiaren iturburuan. Tontorrik altuena 1.632 metroko Picón del Fraile da. Eremu karstiko honetan hainbat leize eta osin daude. Mendiz faunaz gain, hegazti askok enklabe berezi hau erabiltzen dute, tartean sai arreek, sai zuriek, arrano sugezaleek eta aztoreek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendoza (familia)

thumb|Etxeko armarria.
**Mendoza familia** edo **Mendoza Etxea** Arabako Erdi Aroko leinu noblea izan zen. Ahaide Nagusien arteko gerretan (XIII-XV. m.), oinaztarren burua zen eta Uribarri Ganboako ingurunean kokatuta zeuden euren defendatzaileak. Gero, botere handia lortu zuten Gaztelako Erresuman eta Espainiako Urrezko Mendean 20 etxeen arbasoak ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendoza dorretxea

## Kanpo estekak