open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mathias Rust

**Mathias Rust** (Wedel, Mendebaldeko Alemania, 1968ko ekainaren 1a) alemaniar hegazkin pilotu bat da.

1987ko maiatzaren 28an, Gerra Hotzaren amaieraldera, 18 urteko pilotu nerabe amateurra zela, Alemaniako Hanburgo hiritik, bakar-bakarrik, Cessna 172 hegazkin bat pilotatuz abiatu, eta Sobietar Batasuneko defentsa sistemak sahiestuz Moskuko Plaza Gorrian lurrartzea lortzeagatik mundu osoan ospetsu egin zen.

## Hegaldia 
Hegaldia burutzeko, Alemaniatik Sobietar Batasunera zuzenean hegan egin beharrean, Alemaniatik, aurkako norantzan hegan eginez, Feroe Uharteak zeharkatu eta Islandiara iristean biratuz, Norvegia eta Suedia zeharkatu, eta Finlandian barna Sobietar Batasunean barneratu zen.

Fitxategi:Flugroute_von_Mathias_Rust.svg|Rusten hegaldiaren ibilbidea.
Fitxategi:Самолет_из_Немецкого_технического_музей,_похожий_на_самолет_Матиаса_Руста.JPG|Rusten Cessna 172 hegazkina erakusgai.

Sobietar Batasuneko segurtasun sistemak nola sahiestu zituen inoiz argitu ez arren, adituen arabera, Baltikoaren kostaldetik Moskura doazen burdinbideen gain altuera baxuan hegan eginez lortu zuela uste dute, honela sobietar aire defentsa ekidinez.

Plaza Gorrian lurrartzean, KGBko agenteek atxilotu eta irailaren 2an epaitua eta 4 urteko espetxealdira zigortua izan zen. Moskuko Lefortovo presondegian 432 egun espetxean igaro ondoren, baldintzapeko askatasunean jarri zuten. 1988ko abuztuaren 3an Mendebaldeko Alemaniara itzuli zen, aurrez Andrei Gromyko sobietar estatu idazkariak haren askatasun baimena sinatu ondoren.

## Ondorioak 
Hegaldi honek Sobietar Batasunean ondorio politikoak ere izan zituen. Orduko, Mikhail Gorbatxov sobietar agintari nagusiak Sergei Sokolov defentsa ministroa eta Alexander Koldunov aire defentsako komandantea kargugabetu eta bere aldeko politikariak ipintzeko aprobetxatu zuen, biak ere Perestroika eta Glasnostren aurkariak baitziren.
Elkar Suntsiketa Ziurtatua

**Elkar Suntsiketa Ziurtatua**,  edota **mutually assured destruction (MAD)**, estrategia eta kontzeptu multzo bat da, beren helburua arma nuklearren erabilera ekidin, edota gerra nuklear bat gertatuz gero, abantaila hipotetiko bat lortu eta arma nuklearren erabilpenaren bidez onura ekonomiko eta politikoak lortzea da.

Ingelesezko **MAD** laburdurak "ero" esan nahi du, nahitan aukeratutakoa. John von Neumann hungariar-estatubatuar zientzialariak sortu zuen, eta maiz **"1+1=0"** doktrina bezala ere izendatzen da.

Bai jendean nahiz aditu askoren artean gerra nuklear posible bakarra erabateko gerra nuklearra eta harekin munduaren amaiera etorriko den ideia orokortuan ez bezala, potentzia nuklearretako estatu nagusiek mota hauetako gaztazketan garaipena lortzeko edota erabateko gerra nuklear bat ekidinez abantailazko egoera baten egoteko estrategia ezberdinak teoritzatzen dituzte.

Estrategia hau Nash oreka delako teoria-jokoan oinarritzen da, alegia, partehartzaile bakoitzak gainontzekoek zer egiteko gai diren jakitun dira, hortaz, ez dago politiken edo estrategien aldaketa beharrik. Are gehiago, orekatik kanpo urratsen bat emanez gero bakoitzak bere berezko oreka ere gal dezake, inor garaile suertatuko ez litzateken egoera bat sortuz; hots, elkar suntsiketa ziurtatua 0 emaitza duen batuketa da, hortik "1+1=0", partaide baten irabaziak ala galerak gainontzeko partaideen galera eta irabaziekin zehazki orekatuak gelditzen diren egoera).

Aditu batzuek MAD kontzeptua "batak-bestearen buruan pistola bana elkarri jarriak dizkieten bi pertsonen etengabeko tentsio egoera" gisa deskribatu izan dute. Batak besteari tiroa joz gero, besteak hil aurretik beste tiro hilgarri batez erantzungo diola badakienez, bi aldeen arteko oreka eta batez ere bakea mantentzeko modu hilgarri bezain eraginkorra.

## Kanpo estekak
Kataluniako Erreferendumerako Hitzarmen Nazionala

**Kataluniako Erreferendumerako Hitzarmen Nazionala** () Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma egiteko helburuaren bat egiten dutenak batzen dituen ekimena da. 2016an eratu zenetik hainbat instituzio, erakunde sozial eta politiko, hautetsi eta pertsonalitaterekin bildu izan dira. 2016ko abenduaren 23an egin zuten bilera eratzailea Kataluniako Parlamentuan, eta 2013an eratu zen Erabakitzeko Eskubidearen aldeko Hitzarmen Nazionala ordezkatu zuen.

Bere zuzendaritzan Joan Ignasi Elena, Maite Arqué, Jaume Bosch, Francesc de Dalmases, Carme-Laura Gil, Itziar González, Francesc Pané eta Carme Porta daude. 2017ko urtarrilaren 23n batzorde hoentako kideek manifestua aurkeztu zuten euren helburu, ibilbide orria eta lanerako zituzten programak azalduz, Centre Excursionista de Catalunyan egindako prentsaurreko batean.

## Ikus, gainera 
* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma

## Kanpo estekak
Leseko manifestua

**Leseko manifestua** (; ) Arango haraneko hainbat herritarrek Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma babesteko aurkeztutako manifestua da. 2017ko abuztuaren 14an iragarri zen eta abuztuaren 30ean aurkeztu zen Vielhan.

Manifestuak 10 puntu ditu, eta bertan Aranek erabakitzeko eksubidea duela esaten zen, eta Arango herritarrek Kataluniaren etorkizunaz libreki erabakitzeko eskubidea dutela babesten dute. Sinatzaileen artean zeuden Joan Algadò, Mireia Boya, Hug De la Rosa, Paco Faure, Julian Fernández, Rafael Ferran, Jaume Geli, Emili Medan, Àlex Moga eta Rafa Sanmartí.

## Ikus, gainera 
* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma

## Kanpo estekak 
* Manifestuaren webgunea
Dalia Grybauskaitė

**Dalia Grybauskaitė** (Vilnius, Sobietar Batasuna, gaur egun Lituania, 1956ko martxoaren 1a) lituaniar politikari kontserbadorea da. Lituaniako Errepublikako presidentea izan zen 2009ko uztailaren 12tik 2019ko uztailaren 12ra.

## Erreferentziak
Abulia

**Abulia** (grezierazko , "borondate-eza" hitzetik ekarria) borondate falta da, desoreka organikoren baten eraginez gertatzen dena. Psikiatria arloan, erabakiak hartzeko, jarduteko, mugimenduak egin eta koordinatzeko borondatearen ezintasuna edo ahulezia da. Hezkuntza arloan, umearen moldatu ezinaren behin-behineko egoera da, zalantzaldi edo nagia adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kartzinoma

**Kartzinoma** zelula epitelialez osatutako tumore gaiztoa da, epitelioa dagoen gorputzeko edozein ataletan ager daitekeena. Kartzinomak dira tumore gaizto nagusiak, beste tumore batzuek ez bezala minbizia sortzen baitute. Mota askotako kartzinomak dira, eta kartzinoma osatzen duten zelulei esker jakin daiteke non sortua den eta zein motatakoa den bakoitza. Kartzinomak sendatzeko askotariko drogak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martxel Mariskal

**Martxel Mariskal Balerdi** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1964ko abenduaren 26a) musikari eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Soziologian lizentziatua eta Magisteritzan tituluduna, irakasle lanetan aritu da bai Euskal Herrian zein Estatu Batuetan.

Hainbat musika taldeentzako abestiak idatzi izan ditu, besteak beste, Lisabö, Beti Mugan, Sagarroi, Dut, Izaera eta J.P. Lohian. Beti Mugan taldeko baxujolea eta kanta-idazlea izan zen.

2002an *Me llamo Ezequiel y así será simpre* eleberria argitaratu zuen, Hiru argitaletxearen eskutik. Urte batzuk beranduago, 2017an Azken zakatzak poema liburua argitaratu du.

## Lanak 
* *Me llamo Ezequiel y así será siempre* (2012, Hiru argitaletxea)
* *Azken zakatzak* (2017, Susa)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Mariskal literaturaren zubitegian
* Azken zakatzak
Zeppelin zelaia

**Zeppelin zelaia**, , literalki "Reich Alderdiaren Biltzarren Zelaia", Alemaniako Nurenberg hirian dagoen 11 kilometro karratuko azalerako eraikin multzo bat da. Hirugarren Reicharen gune garrantzitsu bat izan zen.

1923tik aurrera Ferdinand von Zeppelinek asmatutako zeppelin ibilgailu hegalarien proba leku gisa erabilia izan zen, izan ere, 1917an hil zen asmatzailearen omenezko izena jaso zuen.

1933an Adolf Hitlerrek Nurneberg hiria "Hirugarren Reicharen Aldekoen Biltzar Hiria" izendatu zuen. Hortik aurrera, urtero hirian aste batez Alderdi Naziko 500.000 kide eta jarraitzaile inguru elkartu ohi ziren. Nazien biltzargunea, ospakizun, ekitaldi eta desfile erraldoien lekukoa izan zen.

1945an, Bigarren Mundu Gerraren amaieraldera, Alemaniako bigarren hiri handiena zenak, Aliatuen bobardeketen ondorioz sekulako kalteak jasan zituen, Dresdengo bonbardaketak bakarrik gainditu zituenak. Halere, eraikin multzoa ia osorik mantendu zen.

2000an hirian Agiritegi Zentro bat inauguratu zen, honengatik UNESCO erakundeak "Giza Eskubideen Hezkuntzaren Saria" eman zion.

[thumb|erdian|400px|[1937ko Alderdi Naziaren Biltzarra, Zeppelin zelaian.]]

## Kanpo estekak
Tumore onbera

**Tumore onbera** zelulen kontrolik gabeko hazkuntzak sortzen duen neoplasia da. Ez dira minbizi sortzaileak, ez dute gizabanakoaren bizitza arriskuan jartzen. Normalean, deuseztatuak izan daitezke eta ez dira berriro agertzen. Zelula mota hauek elkarren ondoan mantentzen dira, alboko ehunak konprimituz hazten dira eta ez haiek inbadituz. Hala ere, histologikoki onbera den tumore bat klinikoki gaiztoa izan daiteke bere kokapena dela eta, esaterako nerbio-sistema zentralean kokatzen den tumore bat.

## Kanpo estekak
Teratoma

**Teratoma** jatorri enbrionarioko tumore mota bat da. Grezieratik datorren terminoa da eta *tumore itxuragabea* esan nahi du.

Teratomak bi motatakoak izan daitezke. Teratoma heldua onbera da eta heldugabea gaiztoa.
* Teratoma helduak obulutegiko tumore zelulak dira eta ugaltze garaian dauden emakumeetan agertu ohi da. Tumorea kirurgikoki kenduz tratatzen da gaixoa.
* Teratoma heldugabeak neska txiki eta emakume gazteetan agertzen dira, normalean 18 urtetik beherakoetan. Obulutegitik haratago zabaldu ez bada, kirurgiaren bidez konpontzen da arazoa. Obulutegitik kanpora zabaldu bada aldiz, tumorea kirurgikoki kentzeaz gain kimioterapia ere beharrezkoa izango da.

## Kanpo estekak
Nebo melanozitiko

**Nebo melanozitiko** nebo mota bat da, larruazaleko edozein aldean ageri daitekeena. Hizkera arruntean, orin diete.
thumb| Intradermal melanocytic nevus (dermatoscopic image)
Kaukasiar arrazaren tumore onberarik ohikoenak dira. Bataz beste, heldu batek 20 inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orin

**Orin**, **orezta** edo **lentigo** larruazaleko orban txiki bat da. Orban pigmentudun txikiak, biribilak, planoak, leunak, ez-ezkatatsuak, kolorez horixkak, marroiak edo kafesne-kolorekoak dira; normalean nahiko ugariak izan ohi dira, familiakoak, baina ez sortzetikoak, eta haurtzaroan edo nerabezaroan agertu ohi dira. Zenbait kasutan ilez hornituak agertzen dira.

Medikuntzan nebo melanozitiko diete eta kaukasiar arrazaren tumore onberarik ohikoenak dira. Bataz beste, heldu batek 20 inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txitxarro (diskoteka)

**Txitxarro** Itziarko diskoteka eta musika areto ospetsua izan zen. 1976an Narciso Kortak ireki eta 1980ko hamarkadatik aurrera euskal txirrindulariak urtero denboraldia amaitzeko igoera bat antolatu izan dute.

1990eko hamarkadan, dantzako Bakalao musika hedatzen ari zelarik Euskal Herrian, zirkuito edo moda horretan sartzen lehenetarikoa izan zen Txitxarro, Irungo Jennifer dantzalekuaren ondoren. Zehatzago, *trance* musika izan zen Txitxarroren berezitasuna urte haietan.

## Atentatua eta berrirekiera 
thumb|ezkerrera|Txitxarro atentatuaren ostean.
Dantzalekuen giroa droga kontsumoarekin lotuta zegoelakoan, 2000ko irailaren 10ean ETAk bonba bat jarri zuen bertan eta kalte handiak izan zituen. Diskotekaren jabearentzat eta honen familiarentzat kolpe bereziki latza izan zen, Narciso Korta dantzalekuaren jabearen anaia, Joxe Mari Korta enpresaria, aste batzuk lehenago hil zuelako ETAk, abuztuan.

Jarduna eten egin behar izan zuen Txitxarrok, baina hiru urteren buruan berriro ireki zuten, Ima Txillaut DJ legazpiarra *resident* edo disko-jartzaile finko zela bertan. 2010eko hamarkadara arte irekita jarraitu zuen Txitxarrok, baina azkenean itxi egin zuten.

Txitxarrokoaren ondoren, ETAk diskoteken kontrako beste atentatu bat egin zuen 2001ean Lakuntzako Universal dantzalekuaren kontra. Lendakaris Muertos punk taldeak "*ETA, deja alguna discoteca*" kantan islatu zituen eraso haiek.

## Txitxarroko igoera 
1980ko hamarkadatik aurrera *Txitxarroko igoera* txirrindularitza proba amateurra egin izan zen dantzalekura igotzen. Marino Lejarreta izan zen sustatzaileetako bat, probaren nondik norakoa Narciso Kortarekin adostuta. Hasiera batean Zumaiatik igotzen ziren (erlojuaren kontrako proba eginez), baina aurreragoko jardunaldi batzuetan jaitsiera bilakatu zuten, Itziarko gainetik Zumaiarantz. Urrian ospatu ohi zen, afizionatu zein profesionalentzako jai-giroko proba gisa. Ondoren, festa egin ohi zen dantzalekuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nebo

**Nebo** (, eusk: orin) larruazaleko malformazio sortzetikoa da, orban- edota tumore-forma duena, ongi mugatua, gehiegizko pigmentazio, odol-hodien gehiegizko garapen edo ehun epidermiko eta konektiboaren hipertrofiaren eraginez sortua.

Sailkapen baten arabera, mota hauetakoak bereizten dira:
* adenomatoso eta kistikoak: baskularrak;
* molluscum motakoak;
* pigmentarioak;
* pilosoak;
* hiperkeratosikoak eta
* aplasikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sex abaroa

***Sex abaroa*** Paddy Rekalde idazle deustuarrak idatzitako poesia erotikoaren liburua da, 2000ean Txalaparta bidez argitaratutakoa. Liburuak zuri-beltzezko argazki erotiko ugari biltzen ditu. Poema narratiboak dira.

## Egitura 
Liburuak 45 poema biltzen ditu. Hauek bi multzotan datoz:
* Lehenengo 40ek "Sex" izenburua eta dagokion zenbakia dakarte
* Azken 5 poema "eta whiskey koloreko sexkupekoak" izenburupean elkarturik daude eta bakoitzak zenbakia eta "sexkupekoa" izenburua dauka.

## Estiloa 
Orokorrean, oso estilo zuzena eta erraza erakusten du Rekaldek. Garbi dago bere asmoa poetikoa baino gehiago, probokatzailea dela. Egileak egoera erotikoak edo bizi izandako egoerak gogoratzen ditu, baita ere oroimenak. Liburuak izaera jostati erakusten du, umoretsua sarritan, esaterako "Sex35" poeman zinemetan egiten ziren masturbazio ekintzak Tarzanen oihuekin nahastuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuari buruzko informazioa Txalapartaren webgunean.
* Liburuaren gaineko komentario ironikoa.
* Komentarioa *Euskaldunon Egunkaria*n.
2017ko Pueblako lurrikara

**2017ko Pueblako lurrikara** edota **Morelosko lurrikara**, irailaren 19an, asteartez, 18:14:39 UTC, Mexikoko Puebla estatuko San Juan Raboso (Izúcar de Matamoros) udalerrian epizentroa zuen lurrikara bat izan zen. 7,1 Mw-ko magnitudea eta VII (Oso nabarmena) eskala izan zuen.

Gutxienez 225 hildako eta 800 zauritutik gora eragin zituen. Hedabideek, lurrikara hau 1985eko Mexikoko lurrikararen 32. urteurrenean jazo izanari ohiartzun handia eman zioten.

## Kanpo estekak
Obulutegiko minbizi

**Obulutegiko minbizia** obulutegiko edozein tokitan agertzen den tumore gaiztoa da. BRCA1 eta BRCA2 genetan sortutako anomaliek sortzen dute. Gehienetan asintomatikoak dira.

Usuenak jatorri epitelialekoak dira (serosoak, muzinosoak, endometrioideak nahiz zelula argikoak). Beste mota bat mesenkimatik sortzen da, eta zelula germinaletatik beste batzuk -horrek teratomak, tumore dermoideak, zaku bitelinotik eratorritako tumoreak eta korioepiteliomak garatzeko aukera ematen du-. Azkenik, badira kordoi sexualetatik eratorritako tumoreak ere (pikor-geruza edo granulosako zelulen tumoreak, esaterako).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama-semeak Arantzazuko kondairan

***Ama-semeak Arantzazuko kondairan*** Salbatore Mitxelena idazle zarautztarrak idatzitako saiakera erlijio liburua da, 1951ean Aránzazu argitaletxearen bidez argitaratutakoa. Liburuak marrazkiez eta argazkiez apainduta dator. Marrazkiak Xabier Eulatek egin zituen. Azalaren marrazkia Santos Etxeberriak egin zuen. Liburuaren helburua santutegiaren historia goraipatzea da, bereziki santutegi berria egiten hasi zen unean.

## Kapituluak 
Liburuak hitzaurrea eta hamabi kapitulu ditu:
* I. Agerkuntza
* II. Pakea
* III. Antxe, Arantzazun!
* IV. Prantzizkotarrak
* V. Eliz-komentuak eta erreketak
* VI. Erromeriak
* VII. Gau-bijiliak
* VIII. Mirariak eta mesedeak
* IX. Mendi santuko dirdaiak
* X. Gainbera
* XI Koroazioa ta zaindaritza
* XII. Gaurko Arantzazu

Hamabi kapituluekin batera eraiki behar zen basilika berriari buruzko gogoetak bildu zituen beste kapitulu batean:
* Basilika berriari buruz

## Kanpo estekak
Poloniako Erresuma (1025-1385)

**Poloniako Erresuma** () poloniar estatua izan zen, 1025ean hasi zena, Bolesław I.aren koroatzearekin, eta 1385ean amaitu, Lituaniako Dukerri Handiarekin batu zenean.

## Historia 
X. mendearen erdialdean, zenbait tribu elkartu ziren Piast dinastiaren agintepean. Baltikoko lur behereetako eslaviar gehienak bildu eta Germaniako Inperioaren zabalkundeari aurre egiteko ahaleginak egin zituzten. XIII. mendearen erdialdetik aurrera, mongolen erasoek eragin zuten presioa, eta Ordena Teutonikoaren mehatxuak Poloniako Erresuma finkatzea eragin zuten.

1320an, Ladislao I.aren garaian, bateratu zen herria, Aita Santuaren eta germaniar jatorriko burgesiaren laguntzari esker. Haren ondorengoak, Kasimiro III.a Handiak (1333-1370), sendotu zuen erresuma, eta eragin zuen poloniar estatu baten antolatzea. Mendebaldekoen estiloko berrikuntza asko jarri zituen abian, horien artean hirien garapena, eta eskulangintza eta merkataritza bultzatuko zituen burgesiaren indartzea; horrezaz gainera, Krakovian zentralizaturiko gorte bat ere antolatu zuen. Hiri hori, bestalde, Poloniako lehen unibertsitatearen egoitza izan zen 1364tik aurrera.

Kasimiro hil zenean, erreinuko nobleek haren iloba, Luis Anjoukoa, Hungariako erregea (1370-1382), bultzatu zuten erregetzera. Luis erregeak, babes horren truke, Kaschawko Pribilejioaren bidez, abantaila garrantzitsuak eman behar izan zizkien nobleei; hori, berez, aginpide zentral indartsu bati uko egitea zen eta, era berean, aristokrazia feudalaren independentzia onartzea. 1385ean, Jogaila Lituaniako dukea Luis Anjoukoaren alaba Eduvigisekin ezkondu zen. Horren ondorioz, Polonia eta Lituaniaren arteko dinastia batasuna ezarri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nisha Ayub

**Nisha Ayub** (Malaka, Malaysia, 1979ko apirilaren 5a) pertsona transgeneroen eskubideen aldeko malaysiar ekintzailea da.

## Biografia 
Malakan jaio zen 1979an. Nahiz eta gizon jaio, bere burua emakumetzat dauka. 2000n Malaysiako erlijio-poliziak Ayub atxilotu zuen emakumez janzteagatik eta emakumezko jarrera izateagatik; hots, bertako xarian oinarritutako legedia urratu zuelakoan. Hori zela eta hiru hilabetez gizonezkoentzako kartzela batean espetxeratu zuten. Kartzelaldian zehar presozainen eta beste espetxekiden sexu jazarpena pairatu zuen.

Espetxetik irtendakoan transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile bihurtu zen. 2010ean *Justice for Sisters* erakundearen sortzaileetako bat izan zen. 2014an *SEED Fundazioa* sortu zuen.

2016an Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailak Adoredun Emakumeen Nazioarteko Saria eman zion, bere lana goraipatuz. Gainera sari hori jaso zuen lehenendabiziko pertsona transgeneroa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Big One (lurrikara)

[thumb|250px|[Palm Springs hiriko erdigunea, ustez megalurrikararen kokalekua.]]
[thumb|eskuinera|250px|[San Andres faila. AEBetako Kalifornian lurrikara bat jazotzeko aukera munduko handienetakoa da. Horegatik ustezko etorkizuneko lurrikarari "The Big One" deritzo.]]
**The Big One**, literalki "Handia", batzuen ustez eta etorkizunean, AEBetako Kalifornia estatuan, San Andres failaren gunean jazoko litzatekeen lurrikara erraldoi bati ematen zaion izendapena da. Richter eskalako 9 graduak gaindituko lituzkeen energia luke.

Kaliforniako herri kulturan oso sustraitua dagoen ideia da, batzuek oso serioski sinisten duten ideia da, beste batzuentzat hiri kondairaren maila du.

## Ezaugarriak 
Zientzialari batzuen arabera, Richter eskalako 8,1 graduak gainditu eta 3-5 minutu iraungo luke. Ondorio eta kalte ikaragarriak eragingo lituzke: 12 orduz joan-etorria egingo lukeen tsunamia, 2010eko Txileko lurrikaran jazotako tsunamiaren bi bider masa handiagoarekin.

## Lekua 
San Andres failaren luzeran jazoko litzateke, epizentroa Palm Springs hirian izango luke, eta hortik uhin sismikoak Iparraldeko Kaliforniara hedatuko lirateke, estatuaren hegoaldean ere eraginez. Honela, San Diego, Oceanside, Los Angeles eta inguruko eskualdeetan eragingo luke, Los Angelesi gehiago eraginez, hiri honetako lurzoruaren ezaugarrien ondorioz uhinak bertan geldituko liratekeelako.

## Kanpo estekak
Herbeheretar alderraia

[thumb|250px|*Herbeheretar alderraia*, [Albert Pinkham Ryderren margolana]]
**Herbeheretar alderraia** ala **herbeheretar hegalaria**,  eta , mamu ontzi bat da, mundu osoan aski ezaguna den kondaira batean agertzen dena, bereziki itsas giroan, itsasgizon, marinel eta arrantzaleen artean hedatua.

Usadioaren arabera, portura itzuli ezinik gelditu zen itsasontzi bat izan zen, betiko mundu osoko zazpi itsasoetan noraezean nabigatzera zigortua. Belanontzia betiere urrutira ikusi ohi da, batzutan mamu argi batez dirdira eginez. Beste ontzi batek agurtuz gero, bere eskifaiak beren mezuak lur lehorrera bidaltzen saiatuko da, jada duela mende asko hilik dagoen jendeari.

## Kondairaren jatorria 
Kondairaren aldaerak zenbaezinak dira, baina jatorrizkoa Willem van der Decken herbeheretar kapitainaren agindupeko ontziarekin hasi zen, hark Jainkoak ontziaren ibilbidean itsasoan jartzen zizkion oztopo guztiak beti gainditu ahal izateko asmoz Deabruarekin ituna egin zuen. Baina Jainkoa, orojakintsua izanik, itunari buruz jakinaren gainean zegoenez, herbeheretarra, bere eskifaia eta ontzia bera betiko itsasoan noraezean eta lur lehorra inoiz ukitu ezinik ibiltzera zigortu zituen, horregatik ontzia «Herbeheretar alderraia» deitzen da.

Zenbait iturrien arabera, XVII. mendean, Bernard Fokke herbeheretar kapitaina mamu ontziko komandantearen eredu gisa erabilia izan zen. Fokke bere ontziak Herbehereak eta Java uhartearen arteko itsasbideak abiadura sinistezinean burutzeagatik ospetsua zen, horregatik Deabruarekin nolabaiteko ituna sinatu izanaren inguruko susmoa hedatu zen. Herbehereetako kondairaren zenbait aldaeretan, kapitaina Falkenburg deitzen da.

Frederick Marryatek, bere bertsioan, kapitainari van der Decken (herbehereraz «ontzi-bizkarran») izena ipini zion, eta Washington Irvingen bertsioan Ramhout van Dam deitzen da. Bai batzuk zein besteak, ontziari ala kapitainari «herbeheretar alderraia» deitzeaz ez dira ados jartzen.

Era berean, kapitainak enbata bati aurpegia emanez, Esperantza Oneko lurmuturra igaro arte ez zuela atzera egingo zin egin omen zuen, horretarako auzi-egunera arte etengabe saiatzen egon beharko balitz ere. Ontzian bertan jazotako hilketa izugarri bati edota eskifaia guztia hilarazi zuen izurrite beldurgarri bati buruzko aipamenak ere badaude, arrazoi horrexegatik ontziari inongo portuan ainguratzea debekatu zitzaion, bai ontzia nahiz bere eskifaia etengabe nabigatzera zigortuz, lur lehorra inoiz zapaldu ezinik.

Gertaera edo kondairaren datak bezala, 1641 eta 1680 aipatzen dira.

Maiz herbeheretar alderraia eta judu alderraiaren kondairen arteko parekotasun eta antzekotasunak adierazi izan dira.

## Kanpo estekak
Jiahu sinboloak

eskuinera|thumb|100px|Sinboloen adibideak.
**Jiahu sinboloak** *(寫作賈湖)* edo **Jiahu idazkera**, egungo Txinan aurkitutako idazkera sistema da. Idazkera erregistro goiztiarra da, K.a. 6.000. urte ingurukoa, eta oraindik deszifratu gabe dago. 2003. urtean aurkitu zituzten. Aztarnak neolitoaren hilobietan zeuden, gorpuzkinekin batera zeuden. Espezialista gehienentzat idazkera baino protoidazkera da.

## Ezaugarriak 
Dortoka oskoletan gainean egindako 16 ikur edo marka dira. Txinako Henan probintziako Jiahun aurkitu dira, neolitoaren *Peiligang* kultura garatu zen inguruan. Datazioak K. a. 6.200 eta 6.600 urte arteko datak eman ditu. Arkeologo batzuek askoz geroago, K.a. bimilagarren urtetan, garatuko zen hezurretako idazkerarekin lotu dute; haien ustez, nahiz eta ziur asko esanahi bera ez izan, irudiak antzekotasuna badute. Adibidez, 14px "begi", eta 14px "eguzki"; "egun" ideogramek beste sinbolo honekin, 14px, antzekotasun handia dute. Dena dela, ez da adostasuna lortu. Beste arkeologen ikuspuntutik, esaterako Garman Harbottle, Jiahunen aurkitutako kultura ez zen idazkera garatzeko moduko bezain konplexua.

Grabatutako oskolen inguruan ere harri txikien multzoak topatu dituzte, bestetik. Horiek erritoen zantzuak izan daitezke.
thumb|Jiahuren kokapen geografikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Banpo sinboloak

## Kanpo estekak 
* *‘Earliest writing’ found in China*, BBC News.
Intxaurrondo Haundi baserria

**Intxaurrondo Haundi baserria** Donostiako Intxaurrondo auzoko altxor preziatuetakoa da. Gaur egun eraikinaren atarian Itxaurrondo Zahar izena agertzen den arren, jatorrizko izena bestea du. XVI-XVII. mende aldaketan eraikia da, errenazimentu estilokoa.

## Historia 
Bere estiloa medio, besteen artetik erraz nabarmentzen den oinetxea da. Bere garrantziaren erakusgarri da auzoari izena berak eman diola. Inguruan eraikitako etxebizitzak Intxaurrondo izena hartu zuten. XX. mendearen lehen erdian auzo polita osatu bazen, handik urte gutxira, gerra ostean, trenbidearen beste aldean etxe eta auzune berriak eraiki ziren eta haiek ere Intxaurrondo izena hartu zuten. XX. mende hasieran etxe bakarra zena, Donostiako auzo handienetakoa bihurtu da egun.

## Ezaugarriak 
Eraikin bikaina, non bere murru sendoak, harlanduak, dobela handiko erdi puntuko arkuak, balkoi-galeria, zutabeak, erlaizak eta abar ditugun. Baserri hau lehen gerra karlistan erre zuten ziur aski. 1968 urtean erabat hustu egin zen eta perimetroko lau hormak soilik geratu ziren zutik. Barnealdea hormigoiz berreraiki zen, baina egurrezko estalkiari eutsi zitzaion. Tamaina ertaineko baserria da, bi solairu eta lau isurkiko egurrezko estalkia eta sakonunea gorantz duen teila ditu. Nahiko irtenak diren gapirio landuzko teilategalak ditu. Ekialdeko fatxadan artekorma dauka. Perimetro hormak betelan oneko harlangaitzezkoak dira. Hareharrizko harlanduak bao markoetarako eta eskantzuetarako gorde dira. Erlaiza fintasunez molduratu da. Fatxada nagusia alderik luzeenenan kokatuta dago eta iparraldera begira dago. Behe oinak hiru hutsarte dauzka, bat harrizko ateburuduna. Goiko solairuan hiru leiho daude halaber, mentsuladun harlanduz inguratuta eta harri molduratuzko hegazpearekin; beren karelean, eta indargarri gisa, harlanduen ilarak daude. Mendebaldeko fatxadak, lehen solairuan, lehen deskribatutakoen antzekoak diren hiru leiho dauzka. Fatxadako hormaren ezkerreko herena harlanduzkoa da. Fatxada honetan dobeladun erdi puntuko arku bat dauka. Behe oinean horma konka bat kukuleiho zahar baten ordez dago. Hegoaldeko fatxadan, mendebaldeko eta ekialdeko fatxaden luzapenak lehen solairuan dagoen galeria bat inguratzen du, eta horretara zuzenean sartzen da behe oinetik, patiotxo bateko eskailera batetik. Sektore honetan bertan bi zutabek estalkia sostengatzen dute.

## Iruditegia 

Fitxategi:Intxaurrondo Haundi baserria.jpg|Atzealdea
Fitxategi:Intxaurrondo Zahar baserria.JPG|Ataria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Parada baserria
* Larrotxene kultur etxea

## Kanpo estekak
Protoidazkera

[thumb|[Kamiana Mohylako petroglifoak dituen harri bat.]]
**Protoidazkera** Eurasian, K.a. III. milaurtean agertu ziren lehenengo idazkera sistemak dira. Sistema hauek aurreko tradizioetan oinarritu ziren; aurrekari horek, sinbolikoak izanik, oraindik ezin dira idazkerak bezala sailkatu nahiz eta horren ezaugarri asko izan. Protoidazkeretan, informazioa hedatzeko, sinbolo ideografikoak erabili ziren baina ez zuten eduki linguistiko zuzena. Beraz, sinbolo horiek esanahia zuten baina ez ziren hitzen errepresentazioak. Sistema hauek batez ere Neolito garaian aurkitzen dira baina Goi paleolitoren adibideak ere ezagutzen dira: Ukrainako Kamiana Mohyla edo "harrizko hilobia".

## Ezagutzen diren sistemak 
Askotan idazkera eta protoidazkera arteko muga ez da oso argia. Batzutan ere zaila da sistema batzuen ulermena eta nola interpretatu behar diren. Hori gertatzen da, adibidez, Inka Inperioaren kipuekin. Hemen aurkitutako batzuk aipatuko ditugu.

### Paleolitoan 
Penintzulan eta Frantzia aldean, XX. mendeko amaieratik, 88 sinbolo bildu dira. Sinbolo horiek idazkera moduan erabiliak bezala ikus daiteke. Bi zonaldetan aurkitu dira: Penintsularen iparraldetik (Euskal Herri barne) gaur egungo Frantzira, eta penintsularen hegoaldean, Malagan: Piletako eta Nerjako leizetan.

### Neolitoan 
* Jiahu sinboloak: Egungo Txinan aurkitutako idazkera sistema da. Idazkera erregistro goiztiarra da, K.a. 6.000. urte ingurukoa, eta oraindik deszifratu gabe dago. Datazioak K.a. 6.200 eta 6.600 urte arteko datak eman ditu. Dortoka oskoletan gainean egindako 16 ikur edo marka dira.
* Vinča idazkera: Europako hegoekialdean, Transilvania inguruan, aurkitutako sinboloak dira. Vinča kulturarekin lotu egin da, K.a. 6000-4000 urteetan zonalde horretan garatu zena. Tărtăriako taulak idazkera horren espresio nagusia dira. Dispilioko taulak Vinča idazkerarekin nahiko antzekotasuna erakusten du.
* Kisheko taulatxoaren sinboloak K.a. 3.500 urtekoak dira eta idazkera kuneiformeren aurrekari garbia da; beraz, protokuneiformea da. Taulatxoa egungo Iraken aurkitu zen.
* Nsibidi sinboloak, gaur egungo Nigeriaren hegoekialdean aurkitu dira. 500. urtea baino aurrekoak dira. Milaka Nsibidi sinboloak ezagutzen dira mota askotako euskarrietan: lapikoak, ontziak, kalabatzak, tatuajeak...
[thumb|[Tărtăriako taulak sinboloekin.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puerto Toro

**Puerto Toro** Txileko Navarino uhartearen ekialdeko kostaldeko herrixka da. Puerto Toro 1892. urtean Punta Arenaseko Señoret gobernadoreak sortu zuen Suaren Lurraldeko urre sukarraren garaian.

Cabo de Hornos komunan dago, Magallanes eta Txileko Antartika (XII) eskualdeko La Antártica Chilena probintzian. Antartikako ikerketa-estazioak kanpoan utzita, Puerto Toro hegoalderagoen dagoen muduko herri etengabe habitatua da, eta Hegoburuatik 3.900 km-ra (2425 milia) dago. Lurraren hego latitudeko 55º paraleloaren azpian aurkitzen den herri bakarra da. Puerto Toron 36 pertsona bizi da, INEko 2002ko erroldaren arabera, arrantzaleak eta haien familiak barne. Nazioarteko Antolamendu Hidrografikoko Itsasoen sailkapenaren arabera, Ozeano Atlantikoan dauden kostaldeak eta urak dituen Txileko herri bakarra (eta portua) da, Hornos lurmuturraren meridianoak (67° 16' W) muga zehaztuz, Suaren Lurraldetik Antartikako kontinenteraino.

Duela ehun urte, Puerto Toro Beagle kanaleko herri garrantzitsuenetarikoa zen Suaren Lurraldeko urrezko sukarraren ondorioz. Behin urrea ustiatzeko interesa igaro ondoren, Puerto Tororen garrantzia gutxitu egin zen. Gaur egun, Puerto Toro ezaguna da "centollagatik", hegoaldeko errege karramarro preziatua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puerto Williams
* Villa Las Estrellas

## Kanpo estekak 
* Cabo de Hornos komunaren webgune ofiziala
* Puerto Williamseko webgune ofiziala
* Puerto Torori buruzko dokumental laburra / youtube
Hego latitudeko 55º paraleloa

**Hego latitudeko 55º paraleloa** Lurreko ekuatoretik hegoaderantz 55 gradura dagoen paraleloa da. Ozeano Atlantikoa, Ozeano Indikoa, Ozeano Barea eta Hego Amerika zeharkatzen ditu.

Latitude honetan, eguzkia ikus daiteke 17 ordu eta 22 minutuz neguko solstizioan, eta 7 ordu eta 10 minutuz udako solstizioan.
1985eko Mexikoko lurrikara

**1985eko Mexikoko lurrikara**, irailaren 19an, Mexikoko goizeko 07:17:47 orduan, Ozeano Barean eta Michoacán estatuko eta Balsas ibaiaren bokaletik hurbil epizentroa izan zuen lurrikara bat izan zen. Lurzorutik 15 kilometroko sakoneran sortua, 8,1 Mw graduko magnitudea izan zuen. Mexikoko historia idatzian inoizko lurrikara bortitzena izan zen, 1957ko Mexikoko lurrikara gaindituz.

Lurrikarak Mexikoko mendebaldea, erdialdea eta hegoaldean eragina izan zuen, bereziki Mexiko Hirian, kalte itzelak gauzatuz. Denera, 5,000–45,000 hildako eta 30,000 zauritu eragin zituen.

## Kanpo estekak
Baginitis

**Baginitis** baginako mukosaren hantura infekziosoa da. Jariakin, azkura edo mina sor ditzake baina asintomatikoa ere izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanislav Petrov

**Stanislav Jevgrafovitx Petrov** —— (Vladivostok, Sobietar Batasuna, 1939ko irailaren 7a – Friazino, Errusia, 2017ko maiatzaren 19a) Sobietar Batasuneko Aire Armadako teniente koronel bat izan zen. Ospetsu bilakatu zen 1983ko sobietar alarma nuklear faltsuan izan zuen zuhurtziagatik eta jokaerarengatik, «bere kasa mundua gerra nuklearretik salbatu zuen gizona» deiturarekin.

## Ikus, gainera 
* 1983ko sobietar alarma nuklear faltsuaren gertaera
* Vasili Arkhipov (almiranteordea)

## Kanpo estekak 
*  BrightStarSound.com, Petrovi omen egiteko webgunea.
*  Nuclear War: Minuteman.
*  *The Man Who Saved the World* filma, Petroven egitandiari buruzkoa, IMDb datu basean.
Hirtsutismo

**Hirtsutismoa** berez ilerik hazten ez den tokietan ileak ateratzea da. Hormona androgenoen maila altuak sortzen du. Gorputzaren ile guztia neurriz gain haztea, berriz, hipertrikosia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kulmerlandia

**Kulmerlandia** (, prusiera zaharrez: *Kulma*, ) Poloniako eskualde historikoa da, egun Kujavia-Pomeraniako voivoderriaren barnean dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liliane Bettencourt

**Liliane Henriette Charlotte Bettencourt**, jaiotzez abizenez **Schueller** (1922ko urriaren 21a, Paris &ndash; 2017ko irailaren 21a, Paris) frantziar negozio emakume, socialité eta enpresa-sortzaile bat izan zen. Nestlé taldearekin batera L'Oréal kosmetiko enpresaren akzionista nagusienetako bat izan zen.

Eugène Schueller frantziar kimikari eta kosmetikogilearen alaba, 1940an André Bettencourt kazetari, epresari eta politikariarekin ezkondu zen, biak elkarrekin batera Neuilly-sur-Seine udalerrian biziz, 2007. urtean André hil zen arte.

Forbes negozio aldizkariaren arabera, munduko emakume aberatsenetako bat omen zen, 2017an 42.000 milioi dolar inguruko dirutzaren jabea izanik.
IBM PC

**IBM PC** edota **IBM Personal Computer** () IBM PC bateragarriaren hardware plataformako jatorrizko ordenagailu aintzindaria da, **5150 modeloa**. 1981eko abuztuaren 12an merkaturatua izan zen, bosgarren belaunaldiko ordenagailuen modeloetako bat bilakatuz. IBM informatika konpainiako Don Estridge eta William C. Lowe langileek diseinatu zuten.

## Kanpo estekak
MS Moby Dada

***MS Moby Dada*** Moby Lines enpresak kudeatzen duen gurutzaontzi bat da, DFDS Seaways jabeari alokatuta. 1981an eraiki zen Finlandiako Turku hirian Wärtsila enpresak duen Perno ontziolan. Hasiera batean Silja Lineen Helsinki-Stockholm zerbitzua eskaini zuen. 1990an DFDS Seaways enpresak erosi zuen eta *Queen of Scandinavia* izena eman zion. 2010etik 2016ra bitarte *Princess Maria* izenarekin Helsinki-San Petersburgo zerbitzua eman du, Errusian.

2016an Moby Linesek St. Peter Line erosi zuen, eta *Princess Maria* izena *Moby Dada* izenagatik aldatu zuten, Italian matrikulatu eta Mediterraneoan zerbitzua ematera igaro zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jake LaMotta

**Giacobbe "Jake" LaMotta** (1922ko uztailaren 10a, Bronx, New York &ndash; 2017ko irailaren 19a, Aventura, Florida), ezizenez **Raging Bull** ("Zezen Basati"), estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen.

1949-1951 artean munduko pisu ertaineko txapelduna izan zen, Sugar Ray Robinson boxeolariarekin ikaragarrizko lehia izanez. Bere ezaugarri nagusia boxeolari hartzailea izatea zen, alegia, kolpe eta jipoi fisikoak jasotzeko zuen gaitasuna bikaina.

1980an *Raging Bull* film ospetsuan Robert De Niro aktoreak antzeztu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hugo Gatti

**Hugo Orlando Gatti**, ezizenez **El Loco** (Buenos Aires, 1944ko abuztuaren 19a – *ibidem*, 2025eko apirilaren 20a) argentinar atezain profesionala izan zen.

Argentinako inoizko atezain onenenetakotzat jotzen da, baita Boca Juniors taldeko zaletuen idolo handienetakoa ere, talde horrekin 6 Liga irabazi baizituen. Hainbat errekorren jabetza du: Argetinako Lehen Mailako partidu gehien jokatu izana (765 partidu) eta penalti geldiketa gehien egitea (26 penalti, Ubaldo Matildo Fillolekin elkarbanatua).

Izaera erosko, hitzontzi, txantxazale eta handiustea zuen, hortik bere ezizena, atezain gisa ere, bere jokamoldea nahiko ezohikoa zen, maiz atea defendatzera mugatu beharrean, atetik kanpora baloiak airean harrapatu edo gainontzeko futbolariekin baloia jokatuz. Argentina eta Espainiako hedabide eta telebistako kirol saioetan esatari gisa parte hartu zuen.
Sergio Goycochea

**Sergio Javier Goycochea** (Lima, Zárate, Buenos Airesko probintzia, 1963ko urriaren 17a) argentinar futbol atezain profesional ohi, modelo ohi eta telebistako aurkezle eta aktore bat da.

Argentinako futbol selekzio nazionalarekin maiz atezain titularra izan zen, penaltiak gelditzeko gaitasun bikainarengatik ospea bereganatu zuen. 1990eko Munduko Futbol Txapelketa eta 1994ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.
Tweety

**Tweety** (; ) Warner Bros. ekoiztetxearen fikziozko kanario hori bat da. *Looney Tunes* eta *Merrie Melodies* saioetako protagonistetako bat zen. Inteleraz *sweetie* (gozoa) eta *tweet* (txio) hitzen nahasketa bat da. Red Skeltonen "*Mean Widdle Kid*" lanan oinarritutako pertsonaia da, eta Ameriketako Estatu Batuetako animazioaren urrezko garaian 47 saio ezberdinetan agertu zen. Bere lehen agerpena "*A Tale of Two Kitties*" laburmetraian izan zen, 1942an.

## Kanpo estekak
Vicenç Albert Ballester

**Vicenç Albert Ballester i Camps** (1872ko irailaren 18a, Bartzelona &ndash; 1938ko abuztuaren 15a, El Masnou) kataluniar ekintzaile independentista eta errepublikar bat izan zen. Gaur egun aski ezaguna eta Kataluniako independentziaren ikur den Estelada banderaren diseinatzaile eta hedatzailetzat jotzen da.

Merkatal itsasgintzan pilotu gisa lan egina, lanbidea laga eta kataluniar nazionalismoaren aldeko ekintzaile izan zen. 1898 aldera Kuban bizi zen, bertako independentzia prozesuaren lekuko zuzena izanez. Bertan ikasitako gauza ugari Kataluniara ekarri eta kataluniar independentismoaren osagai gisa gehitu zituen, tartean Kubako banderaren izarra Kataluniako banderari gehitu zion, Kataluniako Errepublika eta independentziaren ikur gisa.
Takhti-Sangin

[thumb|250px|Takhti-Sangin [Baktrianako mapa batean.]]
**Takhti-Sangin** antzinako hiria da. Amu Dariaren ibai adar diren Vakhx eta Panj ibaien ondoan eraikia, Tajikistanen.

## Aztarnategia 
Hirian dagoen erresuma grekobaktrianoko tenplu greziarretik atera zen, antza, Oxusko altxorra. Altxor hori egun British Museum eta Victoria and Albert Museum museoetan erakusten da. Takhti-Sangin Baktriako satrapian zegoen eta K. a. III. mendean sortu zen, beraz garai helenistikoan.

Aztarnategiak ondo gotortutako zitadela bat du. Bertan Oxusko tenplua dago Amu-Darya jainkoari eskainita.
[thumb|[Harzurizko buru margotua, II-III. mendekoa.]]

## Gizateriaren Ondarea 
1999ko azaroaren 9an hiria kultura kategoriako Gizateriaren Ondareen aurreko zerrendan sartua izan zen.

## Erreferentziak 
### Bibliografía 
* Holt, F. L. (1989). *Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia* (2.ar.). Brill Archive. .

## Kanpo estekak 
* :Unescoren webguneko informazioa.
Kubako bandera

**Kubako Errepublikaren bandera** (*a*), Kubako ikur nagusietako bat da. 1849an Narciso López venezuelar militarrak New York hirian sortua, 1868an Guáimaro Asanbladak onartu zuen. 1902an Kuba independentiaren bandera nazional ofizial gisa onartu zen.

Kataluniako Estelada bandera horretan oinarritu zen.

right|thumb|Kubako Parlamentuak erabiltzen duen bandera

## Kubako banderaren historia

File:Flag of Cross of Burgundy.svg|Borgoinako Gurutzearen bandera (1521–1843)
File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|Latinoamerikako bandera (1843–1873; 1874–1898)
File:Flag of the First Spanish Republic.svg|ren bandera Borgoinako Gurutzearen (1873–1874)
File:Céspedes flag.svg|Céspedes Bandera Hamar Urteko Gerran (1868–1878)
File:Flag of Cuba (1902–1906).svg|Lehen Bandera Kubako Errepublika (1902–1906; 1909–1959)
File:Naval jack of Cuba.svg|
File:Flag of the Prime Minister of Cuba.svg|Kubako lehen ministroaren estanfarra (1959–1976)
File:Flag of the President of Cuba.svg|Kubako presidentearen estandarra
File:Flag of the United States (1896-1908, 3-2 aspect ratio).svg|Kuban Estatu Batuetako gobernu militarraren bandera (1898-1902; 1906–1909)

## Kanpo estekak
Termez

**Termez** (uzbekeraz: *Termiz*) Uzbekistango hegoaldeko hiria da. Afganistango mugatik hurbil dago.Surxondaryo lurraldeko hiriburua da (Sourkhan Darya). Izena Alexandro Handiarekin batera heldu ziren greziarrek jarri zioten. Termez hitzak grezieraz "leku beroa"ren esanahia du eta horrela da, alegia, Termez Uzbekistango leku beroena baita. 2005. urtean 140.404 biztanle zituen. Amu Daria ibaiak Afganistan eta Uzbekistan arteko muga egiten du; Afganistanetik Termezera ailegatzeko "Afganistan-Uzbekistan arteko adiskidetasuna"ren zubia bide bakarra da.
thumb|300px|Termez

## Hiri zaharra 
Termez zaharraren aztarnak, antzinako Baktrianaren hiriburu bat, gaur egungo hiriaren zortzi kilometrotara dago, iparmendebaldean. Aztarnak Amu Daria ibaiaren zoko batean 500 hektareetan zabaltzen dira. Lurraldearen arkeologia aztarnategi handiena da. Aurrez aurre Aral Pay Gambar uhartea zuen, ibaia gurutzatzeko ezinbesteko laguntza hiri zaharra bizirik zegoen garaietan.

## Historia 
Termez hiritik gertu herrien aztarna zaharrak aurkitu dira. Horren arabera Greko-Baktriar Erresumaren garaian inguruan bazegoen herri bat. Dena dela, hiriaren jatorria iluntasunean dago. Kushan Inperioaren garaian budismoren gune garrantzitsua izan zen. VII. eta VIII. mendean arabiarrak heldu ziren eta, ondorizo, hiria islamaren gune bihurtu zen.

Termez izena eskuizkribu tibetar batean agertzen da, "Tarmita edo Termedh Vakhsh ibaiaren gainean" bezala aipatuta. Bi historialari arabiarrek, bestetik, Al-Tabari eta Khafiz-i-Abru, aipatzen dute Termez Alexandro Handiaren fundazioa bezala. Dena dela, aurretik tokian hiri bat bazegoela ere esaten da.

Erdi Aroan Termez Amu Daria ibaiaren iparraldeko Baktrianako hiriburua bihurtu zen. Xuanzang erromariak dioenez, 630. urtearen inguruan Termez turkiarren mende zegoen. Al-Biruniren arabera, VI. eta VII. mendean hiriaren buruek "Termez Shah" izena zuten eta horrek hiriaren ospea gora zihoala; hau baieztatzeko beste datu bat dago: V. mendean Termezek zilarrezko txanpo propioak irarri zituen; txanponetan aingura bat ikusten zen, ibai-komertzioaren garrantziaren adierazlea. Urte haietan komertziorako leku estrategikoa zen, Zetaren Bidean beran kokatuta. 1220. urtean hiriak Genghis Khanen setioa eta txikizioa ezagutu zuen.

1897an gaur egungo Termez sortzen da; urte horretan gotorleku errusiarra altxatu zen. Afganistango errusiarren okupazioan (1979-1989) Termez herri horretara joateko bide garrantzitsuenetarako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
* :Hiriaren historia.
Xabi San Sebastian

**Xabi San Sebastian** (Donostia, Gipuzkoa, 1967 - ) euskal musikari eta abeslaria da.

## Ibilbidea 
Izotz taldean gitarra-jole eta kantari hasi zen eta ondoren Albokan aritu zen Joxan Goikoetxea eta Alan Griffinekin batera. Hauekin lau diskotan hartu zuen parte, *Bi Beso Lur* (1998), *Lorius* (2001), *Lau Anaiak* (2004) eta *Lurra Ur Haize* (2017). 

Kepa Junkera, Alasdair Fraser, Natalie Haas, Suso Saiz, Oreka Tx, Juan Mari Beltran, Eliseo Parra, Joserra Senperena, Mercedes Peón, Niko Etxart, Harkaitz Cano edota Beñat Gaztelumendirekin elkarlanean aritu da besteak beste.

Bakarkako bideari 2004 urtean ekin zion, *Orai* diskoarekin eta ondoren beste lau disko etorri dira, azkena 2023an, *Betazalak*.

Zinemako film laburrentzat musika egiten ere aritu da eta *Hitzetik Hortzera* edota Euskal Kanturik Onena telebista saioetan abesten parte hartu du. 

## Diskografia 
### Bakarka 
* *Orai* (2004, NO-CD Rekords).
* *Ospela* (2008, Elkar).
* *Erraiak* (2012, Elkar).
* *Zuhaitzak ez du beldurrik* (2017, Belarri).
* Betazalak (2023, Belarri)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.xabisansebastian.eus
Mr. Pongo Band

**Mr. Pongo Band** Hego Uribeko musika talde bat da. Reggae musika ardatz hartuta beste estilo batzuk ere jorratzen ditu, hala nola funkya eta hip-hopa.

2020an taldekideek Kaserna sortu zuten. 

## Diskografia 
* *Mr. Pongo Band* (2017, Taupaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atazál

**Atazál** 2016an Donostian sortutako folk taldea da.

## Taldea 
Nahia Fernandez (ahotsa eta gitarra) eta Manu Gaignek (gitarra eta kajoia) sortu zuten eta 2017an diska berria grabatu zuten Iker Laurobaren estudioan.

## Diskografia 
* *ZÁL* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerabe (musika taldea)

**Nerabe** 2017an Donostian sortutako pop taldea da.

## Taldea 
Adrenalized, Cohen eta The Animal Within taldeetan ibili ondoren Nerabe taldea osatu zuten lau lagunek. Dagoeneko grabatu dute aurreneko diska eta urte amaierarako plazaratzea espero dute. *Toki On* izena du eta J-Pop estiloa gogorarazten du atera duten aurrerapen singleak. Ondoren disko oso bat etorri zen eta kontzertu bira egin zuten. 2019an *Otsaila* izeneko abestia atera zuen taldeak.

Sara Zozaya abeslariak, banakako ibilbideari ekin zion 2019ko urte amaieran.

## Diskografia 
* *Toki-On* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Animal Within

**The Animal Within** 2010 urtean Donostian sortutako punk-rock taldea da.

## Taldea 
*Pepperoni Vendetta* taldearekin ekin zioten kontzertuak emateari baina lehenengo demoa kaleratu zutenerako *The Animal Within* izena hartua zuten jada.

## Diskografia 
* *We All Breathe, We All Bleed* (2013)
* *We All Breathe, We All Bleed* (akustikoa, 2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baginismo

**Baginismoa** ematutu edo baginaren gihar estutzailearen nahigabeko uzkurdura mingarria da, sexu harremanak izatean edo gerta litekeena. Normalean jatorri psikologikoa izaten du: sexu-hezkuntza eza, bizipen traumatikoak, haurdunaldi edo sexu-transmisiozko gaixotasunei beldur izatea, sexu abusuak eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrenalized

**Adrenalized** 2007an Donostian sortutako hardcore-melodiko azkarreko taldea da.

## Ibilbidea 
Dagoeneko lau diska kaleratu dituzte eta nazioarteko hainbat bira egin dituzte; Europan (2013 eta 2015), Hego Ameriketan (2016) eta 2017an Kanadan sei kontzertutako bira bat egingo dute.

## Diskografia 
* *Vote For The Fake* (2007)
* *Docet Umbra* (2010)
* *Tales From The Last Generation* (2013)
* *Tales From The 8​-​Bit Generation* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fumut

**Fumut** 2010 urtean Lazkaon sortutako rock taldea da. 2016an atera zuten lehen diskoa, *Fumut*.

## Diskografia 
* *Fumut* (2016, auoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torii (musika taldea)

**Torii**, Baionan sortutako Rock taldea da. Bi EP atera ondoren 2016an lehen lan luzea plazaratu zuten.

## Diskografia 
* *Lehenbiziko atea* (Autoekoizpena, 2012) EPa, 6 kanta
* *Bi* (Autoekoizpena, 2014) EPa, 3 kanta
* *Zimur sendoak* (I.O. (ipar orratza), 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartholinitis

**Bartholinitisa**, Bartholinen guruinetako baten edo bien irteera hodia buxatzen denean gertatzen den gaixotasun bat da, gonokokoek eta beste mikroorganismo batzuk eragindako infekzioentzako oso toki erakargarria, zornatzea edo baita ere abzesuak eraginez.

## Kanpo estekak
Mesenkima

**Mesenkima** animalien enbrioiko egitura da, ektodermoaren eta endodermoaren artekoa, mesodermotik sortua. Izar formako zelulek osatzen dute; zelula horiek luzakinak dituzte eta elkarri lotuak egoten dira belaki itxurako egitura bat osatuz. Mesenkimatik animalia helduen ehun konjuntiboa, kartilago ehuna, hezur ehuna etab. eratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eklanpsia

**Eklanpsia** haurdunaldiaren azken hilabeteetan edo erditzearen ondoren sortzen den gaixotasuna da. Gorputzaren barruan sortzen den pozoidura baten ondorioz agertzen da eritasun hori; giltzurruna mintzen duten plazentaren hainbat gai xurgatzean sortzen dela dirudi. Hasierako ezaugarriak edema, arteria tentsioaren gehitzea eta gernuan albumina agertzea dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endometritis

**Endometritisa** endometrioaren hantura da, puerperiotik 30-50 egunetara gertatzen ohi dena. Sarrienik abortu baten ondotik azaltzen da, baina erditze baten ostean ere ager daiteke. Gaur egun UBGa izaten da endometritis-kausarik usuenetako bat.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endometrio

**Endometrioa** umetokiaren barrualdea estaltzen duen mintza da. Ehun bigun lodia da, odol zain txikiz betea. Hilero hazten da, obulazio bakoitzean, eta hilero andeatzen eta hileko aldiarekin kanporatzen. Obulua ernaltzen denean, hura hartzen du eta harentzako kokagune eta hazitoki izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak