open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clara Isabel Núñez y Chabarria

**Clara Isabel Núñez y Chabarria** Buenos Aireseko gizarteko andre bat izan zen XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran, bere senarrak emantzipazioaren kausari atxikimendu irmoa izan arren alderdi erregezaleari lagundu zion.

## Biografia 
Clara Isabel Núñez Pedro Núñez y Alonso Buenos Airesko kabildoko notarioaren eta Isabel de Chavarría y del Castilloren alaba zen. 1790ean Domingo de Azcuénaga eta Basavilbasorekin ezkondu zen, merkatari, jurista eta poeta, lehen alegialari argentinar gisa aitortua eta Miguel de Azcuénagaren anaia, Lehen Gobernu Iraultzaileko Juntako kidea.

Clara Isabel Núñez erregezale ezaguna zen eta ehun ofizial eta soldadu espainiar baino gehiago ezkutatu eta Montevideoko gotorleku espainiarrera ihes egitea lortzen lagundu zuen, haietako asko preso erregezaleentzako Las Bruscas atxilotze zentrotik ihesi.

Ausardiaz gain, senarrak bezala, umore oso berezia zuen. Behin batean bere etxean festa *"sekretu"* bat antolatu zuen, eta bertan alboko etxe batean ezkutatuta zeuden politikari jazarriak bildu zituen. Alvearistak eta Rodriguistak, abertzale eta errealistak, portugaldarrak eta espainiarrak, Rio de la Plata, Txile eta Peruko Probintzia Batuetako herritarrak bertaratu ziren, anaitasun bitxiko une batean, ziurrenik garai hartan bakarra.

Bere semeetako bat, Buenos Airesko Erregimentu Finkoko alfereza, José Benito de Azcuénaga, bere amak bezala alderdi errealistan sartu zen eta Martín García uhartearen defentsa agindu zuen Guillermo Brownen indarrek erasoaldi arrakastatsuaren harira, Martín Garcíaren guduan (1814).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:* Domingo de Azcuénaga. 
:* Historia de las relaciones exteriores argentinas.
Joana Idiart Davant

**Joana Idiart Davant**, sortzez Joana Davant, (Amendüzen (Naharroa Beherea), 1932ko azaroan) Ipar Euskal Herriko kultur eragilea eta euskaltzalea da.

## Bibliografia 
Joana Idiart Davant Amendüzen sortua da, 1932ko azaroan, 8 haurrideko familia batean. Herriko eskolan ibilia da 14 urte arte, eta, ondotik, Donapaleuko centre ménager delakoan hiru urtez ibili zen. Gerra garaian alemanen presentzia Euskal Herrian ezagutu zuen. 1951tik 1958ra Parisera joan zen ondoren eta, han, Parisko Euskal Etxearen sorreran eta bilakaeran parte hartu zuen. Euskal Herrira itzulita, Euskaldun Gazteria elkarteko koordinatzaile eta *Gazte* aldizkariaren zuzentzaile gisa lan egin zuen. Beste aktibitateen ildoa emazteen arteko elkartasunaren eta abortatzeko eskubidearen aldeko lana izan zen. Emazteek Diote kooperatibaren eta Hazparneko Ezkia Ikastolaren sorreran parte hartu zuen. 1961an, Jean-Louis Davantekin ezkondu zen eta bi alaba izan zituen. Gaur egun, Zuberoako Ürrüstoi-Larrabile herrian bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean-Louis Davant

## Kanpo estekak 
* Mintzoak. Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren berriak.
* Ainize Madarigafa Muthularrek egindako elkarrizketa, Jakin, 2024ko urtarrila-otsaila, 260.zk., 11-70 or.
Belen Toimil

**María Belén Toimil Fernández, ezagunagoa Belen Toimil izenez**  (Mugardos, Coruña, Galizia, 1994ko maiatzaren 5a) coruñar atleta da, pisu-jaurtiketan espezializatua. 2021eko ekainaren 29tik aurrera, bere espezialitateko Espainiako errekorra du, 18,80 metrokoa, Castellón lortua.

## Kirol-ibilbidea 
Belén Toimil arrakasta nazionalak lortzen hasi zen, 16 urtez azpikoen kategorian, eta hainbat aldiz Espainiako txapelduna izan zen, kategoria apalagoetan, bai disko-jaurtiketan, bai pisuan. Azken horretan espezializatu zen.

2019ko urrian, urte batzuetan geldirik egon ondoren (17,38 m marka onena 2017az geroztik), nutrizionista batekin hasi zen lanean, eta 20 kg galtzeko lan egin zuen. Gainera, jaurtiketa-teknika birakaria entrenatzen hasi zen. Aldaketa horien ondorioz, Espainiako lehen txapelketa irabazi zuen 2020an.

Aurrera egiten jarraitu zuen 2021eko neguko denboraldian, eta nabarmen hobetu zuen bere marka, 2021eko otsailean Espainiako errekorretik 8 cm-ra hurbildu arte pista estalian. Handik gutxira, pista estaliko Espainiako lehen txapelketa irabazi zuen. Bere markei esker, Europako Txapelketan parte hartu ahal izan zuen, eta, sailkapenaren lehen jaurtiketan, 18,64 metroko jaurtiketa lortu zuen, Espainiako beste errekor bat (bai pista estalian, bai absolutuan) eta minimo olinpikoa, eta, gainera, zuzenean sailkatu zen finalerako. Azkenean, jaurtiketa bat lortu zuen berriro Espainiako errekor zaharraren gainetik, eta zazpigarren postuan amaitu zen 18,01 metrorekin.

Aire zabalean, berriz irabazi zuen Espainiako Txapelketan, eta, handik egun batzuetara, Espainiako errekorra hobetu zuen, 18,80 metroko jaurtiketa egin baitzuen Castellón. Hala ere, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan ez zituen markak errepikatu eta amaieratik kanpo geratu zen.

2022an uko egin zion Pista Estaliko Munduko Txapelketan parte hartzeari, lesio baten ondorioz. Aire zabalean bai, Oregoneko Munduko Txapelketara joan zen, baina berriro ere amaieratik kanpo geratu zen. Hilabete geroago, ordea, Europako Txapelketako finalera iristea lortu zuen, hamargarren postuan amaituta.

2023an, pista estaliko europarrean parte hartu zuen berriro, baina ez zuen lortu finalerako sailkatzea.

## Nazioarteko lehiaketak 
|}

## Espainiako txapelketak 
* Espainiako pisu-txapelduna (2020, 2021)
* Pista estaliko pisuko Espainiako txapelduna (2021)            
* 23 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2014, 2015, 2016)      
* Espainiako txapelduna 23 urtez azpikoa (2014)
* Pista estaliko 23 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2015, 2016)  
* 20 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2012, 2013)  
* Espainiako txapelduna 20 urtez azpikoa (2012)
* 20 urtez azpikoen Espainiako txapelduna pista estalian (2012, 2013)  
* 18 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2010, 2011)          
* Espainiako txapelduna 18 urtez azpikoa (2010, 2011)           
* Pista estaliko 18 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2010, 2011)          
* Espainiako txapelduna 16 urtez azpikoa (2009)
* 16 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2009)              

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka
The Regime (telesaila)

***The Regime*** estatubatuar telesail labur satirikoa da, Will Tracyk HBOrentzat egina.

## Sinopsia 
Istorioaren oinarrian, gain behera doan erregimen autoritario bateko jauregiko gertakizunak daude. Elena Vernham kantziler paranoikoa da: dagoeneko ez da fio bere inguruko aholkulariez, eta, kontrara, soldadu fidel bezain nahasi baten pentsamenduari jaramon egiten hasiko zaio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shōgun (2024ko telesaila)

***Shōgun*** estatubatuar telesail labur dramatikoa da, Rachel Kondok eta Justin Marksek FXerako sortua. James Clavellen izen bereko eleberrian oinarrituta, NBCek 1980an bere bertsioa egin zuen.

## Sinopsia 
XVII. mendeko Japonian, Sekigaharako gudua baino zenbait hil lehenago, ekaitz bortitz batek John Blackthorne ingeles itsasgizona herrialdeko ekialdeko kostaldean utzi eta samurai batzuk erreskatatuta, Toranaga jaunarengana eraman dute. Hura (Tokugawa Ieyasu benetako izena zuena) shogunerria bereganatzeko borrokan dago eta ingelesaren laguntza nahi du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Solovetski uharteak

**Solovetski uharteak** () edo **Solovki** () Itsaso Zuriko Onegako golkoan dagoen uhartedia da. 
Uharteak Arkhangelsk oblastetik administratzen dituzte, Solovetski Barrutia osatuz, eta Solovkiko aireportuak artatzen ditu. Bere azalera 347 km²koa da eta 2010eko errusiar erroldaren arabera 861 biztanle zituen. K.a. V. mendetik aurrera biztanleria iraunkorra izan du eta K.a. V. milurtekora doazen giza-aztarnak aurki daitezke. XV. mendetik aurrera eliz-jarduera sutsua izan duen lekua izan da, XVI. mendetik XIX. mendera bitarteko hainbat eliza dituelarik. 1992an UNESCOk «Solovetski uharteetako multzo historiko eta kulturala» Gizateriaren Ondare izendatu zuen. eta Solovkitik tsarraren ordezkariak kanporatu zituzten. Ondorioz, Alexis Errusiakoa tsarraren indarrek zortzi urteko setioa hasi zuen.

Errusiar historiaren garai inperialean, monasterioa, atzerriko erasoak arbuiatzen zituen gotorlekua izan zen Livoniar Gerran (XVI. mendea), Aldi Iskanbilatsuan (XVII. mendea), Krimeako Gerran (XIX. mendea) eta Errusiako Gerra Zibilean (XX. mendea).

Urriko Iraultzaren ondoren, uharteek nolabaiteko ospea lortu zuten preso sobietarrentzako esparru moduan. 1921ean «atxilotze eremu» gisa inauguratu zuten, Lenin artean Errusia Sobietarraren ardurapean zegoenean. 1929an espetxe bilakatu zuten eta hamar urte geroago itxi, Bigarren Mundu Gerra hasi zenean. Sobietar Batasuneko gobernua uharteen garrantzi estrategikoaz ohartu zen, eta, gerraren hasieran, bertan Sobietar Iparraldeko Flotaren itsas base bat egon zen.

1974an, Solovetski uharteak SESBeko museo arkitektoniko eta historiko eta erreserba natural izendatu zituzten. 1992an, Gizateriaren Ondarearen zerrendan inskribatu zituzten «Ipar Europako inguru hezigaitzaren kokaleku monastiko baten adibide bikain gisa, Erdi Aro amaierako komunitate erlijiosoen fede, tinkotasun eta bultzada miresgarriro erakusten duena». Gaur egun, Solovki turismoa erakartzeko gune gisa ikusten dute iparraldeko Errusian. Kem hiritik itsasontziz edo Arkhangelsketik hegazkinez irits daiteke uharteetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudoomphalina compressipes

***Pseudoomphalina compressipes*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Omphalina graveolens*, *Clitocybula compressipes*, *Armillariella compressipes*, *Clitocybe compressipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbila eta gero deprimitua, arre-arrosa kolorekoa, ertza leuna, pixka bat inkurbatua, horixka, batzuetan izurtua.

**Orriak:** Krema kolorekoak okertuak eta zabal samar.

**Hanka:** 4 cm arteko garaierakoa eta 0,4 cm arteko lodierakoa, sarritan ildoekin, ia kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Zurbila, irin usain sendoarekin.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pseudoomphalina kalchbrenneri* delakoarekin nahas daiteke, mikroskopio bidez bakarrik bereiz daitezke.

## Sasoia eta lekua 
Udatik udazkenera.  Zelaietan, basoen ertzetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onega

**Onega** izan daiteke:
 
* **Onega**, errusiar hiria.
* **Onega**, errusiar ibaia.
* **Onegako badia**, Itsaso Zuriko errusiar badia.
* **Onega**, errusiar aintzira.
* Ediacararreko biotako **Onega** izeneko animalia.
Carmen Ramos Vellon

**Carmen Ramos Vellón** (Benicassim, Valentzia, 1998ko ekainaren 18a) valentziar atleta da, proba konbinatuetan espezializatua. Espainiako errekorra izan zuen, 5.905 punturekin, 2018ko uztailetik 2019ko uztailera, Maria Vicentek gainditu zuenean.

## Kirol ibilbidea 
2018ko uztailaren 8an, heptatloiaren Espainiako errekorra hautsi zuen 23 urtez azpiko Espainiako Atletismo Txapelketan, Sorian. 2019ko Reina Sofía del Deporte saria eman zioten, Maria Vicenteri bere heptatloi errekor propioa hausten laguntzeagatik.

## Palmaresa 
* Pista estaliko pentatloiko Espainiako txapelduna (2018)   
* 23 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2018)   
* Pista estaliko pentatloiko 20 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2017)   
* Pista estaliko 16 urtez azpikoen Espainiako txapelduna (2013)   

## Marka pertsonalak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019ko Reina Sofía del Deporte saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carmen Ramosen fitxa RFEAn.
Onegako badia

**Onegako badia** edo **golkoa** () Itsaso Zuriko lau badia handietako bat da (Kandalakchako golkoa, Dvina Badia eta Menzengo badiarekin batera), hegoaldeko muturrean dagoena. 185 kilometroko luzera eta 50-100 kilometroko zabalera du. Batez besteko sakonera 16 metrokoa da eta gehienekoa 36 metrokoa.

Golkoan Onega (416 km), Kem (191 km) eta Vyg (237 km) ibaiak itsasoratzen dira. Golkoak uharte ugari ditu, handiena eta ospetsuena Solovetski uharteak direlarik. Mendebaldeko kostaldean Belomorsk hiria (13.013 biztanle 2002an) eta Itsaso Zuria-Baltiko ubidearen irteera daude.

Administratiboki, ekialdeko ertza Arkhangelsk oblastekoa, eta mendebaldekoa Kareliako Errepublikakoa.

## Ramsar lekua 
1994an, glaziar jatorriko uharte harritsu ugari eta Onegako golkoan inguratzen dituzten itsas urak Ramsar leku gisa katalogatu zituzten. Multzoak, badiaren mendebaldeko kostaldean dauden ehunka uharteetako zati batek, 3600 ha. inguru hartzen ditu, 36 km2 inguru, Ramsar 668 zenbakiarekin. Uhartetxoetako eta uharteetako landaredia ipar urruneko eskualdeetako landaredia tipikoa da: pinu eta urkien basoak eta tundra, *empetrum* generoko baiak dituzten zuhaixkak, goroldioak eta likenak. Landare arraro batzuk eta ugaztun kalteberak ere badaude. Hezeguneetan uretako hegaztien kolonia garrantzitsuak daude, besteak beste, ekialdeko Atlantikoko pottorro arruntaren populazioaren %1 eta martin hegalzuriaren antzeko ehunekoa. Hegaztiak migratzeko eta hibernatzeko leku interesgarri honetan, arkeologian garrantzia duten objektuak daude, tribu primitiboen leku sakratu gisa. Giza jardueren artean, arrantza, algak biltzea, jolastea eta baiak eta perretxikoak biltzea daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jackson Fear

**Jackson Fear** (1978ko urtarrilaren 13a - 2006ko uztailaren 21a) arkularia zen. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lexie Feeney

**Lexie Feeney** (1989ko uztailaren 3a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkil

**Arkil** (ultzamalderaz: *Arkil ugeldia*) Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 14,8 kilometro luzerarekin, Ultzaman Arlengo Harriko magalean jaiotzen da, 896 metroko altueran, eta Ultzama ibaian isurtzatzen da, Orgiko basoan Ultzama eta Odieta arteko mugan, 508 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 35 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu. Bere ibilbidean, Ultzama ibarra zeharkatzen du.

## Izena 
Izen hori *Arakil* ibaiaren antzekoa da. *Arki* + *-di* da, eta bigarren atzizkia ugaria da, *-l* formara eboluzionatu zuena. Lehenengo elementua, arki, zaila da azaltzen, Andres Iñigoren arabera.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
* Ugaldetxiki (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
* Eltzaburu
* Auza
* Larraintzar
* Lizaso
* Olano
* Gelbentzu

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ultzama
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Deconica crobula

***Deconica crobula*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus scobrius*, *Naucoria crobula*, *Psilocybe simulans*, *Tubaria crobulus*, *Hylophila crobulus*, *Naucoria pelidna*, *Geophila crobula*, *Psilocybe crobula*, *Psilocybe inquilina var. crobula*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,7  eta 2 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ganbila, gero pixka bat zabalduagoa, arrexka kolorekoa, ertz ia leunarekin, soberako ezkata zuriz apaindua.

**Orriak:** Estu, ez oso zabalak, hankari itsatsiak, grisaxkak, gero beltzaxkak, zurixka koloreko ertzarekin.

**Hanka:** Tubularra, nahiko luzea, arrexka kolorekoa, batzuetan  berdexka koloreko tonuekin behealdean.

**Haragia:** Hutsala, usaingabea.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen "psilos" hitzetik eta burua, esan nahi duen "kūbe" hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia.  *Crobula* epitetoa ere grekotik dator, zaldi-ilea, esan nahi duen "krobylos" hitzetik. Kapelaren apaindurengatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria, *Psilocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Nahiko erraza identifikatzeko, kapelako kolore bereizgarria dela eta

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Basoetako belarretan edo adarren hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Kazakhstan, Australia, Zeelanda Berria, Taiwan, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deconica merdaria

***Deconica merdaria*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome toxiko edo haluzinogenoren bat sor dezake, psilozina eta psilozibina baitauzka.

Sinonimoak: *Agaricus fimicola*, *Stropharia merdaria*, *Geophila merdaria*, *Agaricus merdarius var. major*, *Agaricus ventricosus*, *Stropharia ventricosa*, *Fungus ventricosus*, *Fungus merdarius*, *Psalliota merdaria*, *Psilocybe merdaria*, *Stropharia merdaria var. major*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Tamaina txikikoa, 3 cm arteko diametrokoa, likatsu samarra, konikoa, helduaroan laua. Arre-horixka kolorekoa edo arre-oliba antzekoa, ertz argiagoarekin.

**Orriak:** Adnatuak, arre-grisaxka kolorekoak, zabal samar, ertz zuriarekin

**Hanka:** Mehea, zilindrikoa, elastikoa, eraztun gabea, baina eraztun eremu bat du, eremu honetatik behera marroi kolorekoa eta maluta zuriz estalia.

**Haragia:** Urria eta hauskorra. Okre zurbil kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen "psilos" hitzetik eta burua, esan nahi duen, "kūbe" hitzetik. pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. *Merdaria* epitetoa bere habitatagatik du, batez ere koprofiloa delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Simaurretako edo zaborretako beste *Psilocybe* batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Belarjaleen (behiak, zaldiak) gorotzetan hazten da. Larreetan, basoetan, zangetan, ukuiluetan… Gorotz hezeetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Islandia, Svalbard, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, India, Australia, Zeelanda Berria, Hegoaldeko Georgiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1903ko meatzarien greba Bizkaian

**1903ko meatzarien greba Bizkaian** eragin handia izan zuen gatazka izan zen. Gertakizunak urrian zehar izan ziren eta langileek Bilbo erabat kolapsatzea lortu zuten. Grebak arrakasta izan zuen eta langileek haien helburuak lortu zituzten.

### Gertakariak 
## Grebaren arrazoiak 
Langileen eskariak, itxuraz, xumeak ziren: soldata astero kobratzea eta elikagaiak nahi zuten tokietan erostea ziren eskari nagusiak. Funtsean, bi arrazoi ematen zituzten horretarako. Batetik, ugazabek beren janari-dendak zituzten instalatuak meatzarien barrakoietan, eta gauzak haietan erostera behartzen zituzten. Modu horretan, langileek Bilbon erosita baino garestiago eskuratu behar izaten zituzten elikagaiak. Bestetik, ugazabek ez zizkieten soldatak hilero ordaintzen, baizik eta ia berrogeita hamar egunen buruan.

### Lehen istiluak 
1903ko urriaren 17an, Bizkaiko meatzariek greba historikoa abiatu zuten. Abuztuan, gutun bidez, nagusiak biak ukatu zizkien. Urriaren 11ko mitin sozialistan adoretu zituzten langileak grebara. Dinamita, elikagai-denden lapurretak eta sabotajeak izan ziren egun horretan. 

### Gerra egoera 
1903ko urriaren 28an, gobernadore zibilak gerra egoera deklaratu zuen Bizkaian. Meatzarien greba gero eta istilutsuagoa bilakatzen ari zen. Egun horretan langileek Bilbo hartu eta sekulako kaosa eragin zuten. Egun haietan, itxi egin behar izan zituzten dendak, antzokiak, egunkarien egoitzak eta abarrak, eta, enfrentamendu fisiko eta zuzenen ondorioz, tiroak ere iritsi ziren, eta, haiekin batera, hainbat hildako eta zauritu ere bai. Sozialistak ere ez ziren gai izan meatzari grebalariak kontrolatzeko, eta armada atera zuten kalera, hiria hartzera. Enrique Zappino Moreno eskualdeko kapitan nagusiak gatazkan bitartekari aritzeko hitza eman zuen. Bitartekaritza hark eman zuen fruitua. Hiru egunera, urriaren 31n, langileen garaipena iragarri zen eta urtarrilak 1etik aurrera egikarituko zizkieten beren eskaerak: soldata astero kobratzea eta erosketak nahi zuten lekuan egin ahal izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Daniel Ulaitz(https://eu.wikipedia.org/wiki/Daniel_Ulaitz): "Bizkaiko meatzarien greba historiko arrakastatsua", *Argia*n, 2004ko urtarrilaren 11n.]
Enrique Zappino Moreno

**Enrique Zappino Moreno** (1840ko urriaren 23a - Madril, 1914ko abuztuaren 25a) militar espainiarra izan zen. Espainiako VI. Eskualde Militarraren buru izan zen; eskualde horren barruan Hego Euskal Herria dago. Zappino, langileen zenbait greba zirela eta, jarrera progresista erakutsi zuen. Zappino sendiak Donostian ere presentzia handia izan du.

## Biografia 
1857ko irailaren 1ean batu zen espainiar armadara. 1862ko uztailean, langile orokorrekin bat egin zuen, eta 1868an kapitain bihurtu eta Kubara bidali zuten. Teniente koronel mailara igota, 1880an Filipinetako Uharteetara destinatuta zegoen, non gobernadore militar bat zen eta igoroten matxinada bat menderatu zuen. 1883an koronel maila lortu eta Cebuko gobernadore izendatu zuten, baina penintsulara itzuli behar izan zuen osasun arrazoiengatik. Jeneral mailara igo zen, eta Filipinetara itzuli zen infanteriako eta karabinen zalditeriako inspektore eta Guardia Zibil gisa. 1897an Manilako  komandante burua izan zen, eta bertan jarraitu zuen Espainia-Estatu Batuak Gerran Espainiak porrot egin zuen arte. 1898an, Gerra eta Itsasoko Kontseilu Goreneko fiskal militar bat izan zen. 1901ean teniente jeneral bihurtu zuten eta 1902an Balear Uharteetako Kapitain Jeneral izendatu zuten. Postu hori 1903an utzi zuen, VI. Eskualde Militarreko (Hego Euskal Herria barne) Kapitain Jeneral izendatu zutenean. Madrilen hil zen eta La Almudena hilerrian lurperatu zuten.

Bizkaia Enrique Zappinok zenbait langile grebetan bitartekari lana egin zuen, esaterako 1903ko meatzarien greba Bizkaian eta 1906ko greba orokorrean; lan horietan sarritan enpresariek baino jarrera malguagoak erakutsi zuen. 

Julia Zappino Riquelmerekin ezkonduta zegoen, eta bere seme Carlos Zappino Zappinok (1893-1922) berak bezala jarraitu zuen karrera militarra, kapitain mailara iritsiz eta Annualgo guduan hilez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1903ko meatzarien greba Bizkaian 

## Kanpo estekak
Espainiako VI. Eskualde Militarra

thumb|250px|Burgosko Kapitaintza Orokorraren jauregia. Gaur egun armadaren beste dependentziak biltzen ditu.
[thumb|250px|[Francok Juan Yagüe falangista Eskualde Militar horren burua izendatu zuen.]]

**Espainiako VI. Eskualde Militarra** (), baita ere **Burgosko Kapitaintza Orokorra** ()  militarren ikuspuntutik estatua antolatuta daukaten eskualde bat da. Estatu osoan bederatzi eskualde dira. VI. Eskualde horrek Hego Euskal Herriko lurralde guztiekin batera Santander, Burgos eta Errioxa hartzen ditu. Eskualdearen burua Burgos hirian dago. Antolaketa horren arabera banatzen ditu haien errekurtsoak Espainiako Armadak. 

Eskualde militarrak lurralde-defentsaren eredu historiko bati erantzuten dio; izan ere, 2002az geroztik, Espainiako indar armatuak unitate taktikoetan antolatu dira, esleitutako konpromisoetan eta misioetan oinarrituta.

## Historia 
Espainia Kapitaintza Orokorretan banatu zen 1705ean, Monarkia Hispanikoa osatzen zuten antzinako erresumetara egokitu zirenean. Hamahiru eskualde ziren: Andaluzia, Aragoi, Burgos, Kanariak, Gaztela Zaharra, Katalunia, Extremadura, Galizia, Granadako Kosta, Gipuzkoa, Mallorca, Nafarroa eta Valentzia. Garai batean ere Soria eta Palentzia.

1898an, penintsulako lurraldea beste zazpi eskualde militarretan banatu zen, eta, aldi berean, Balear Uharteetako, Kanarietako, Ceutako eta Melillako Komandantzia Nagusiak eratu ziren. VI. Eskualde Militarra Burgosko Kapitaintza Nagusian sortu zen, Nafarroako Kapitaintza Orokorra eta Gipuzkoako Kapitaintza Orokorra gehituz; azken honek Hegoaldeko beste hiru euskal probintziak bateratzen zituen.

Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, gobernu dekretu batek eskualde militarrak desegin eta Dibisio Organikoekin ordezkatu zituen. 1936ko uztailean, Domingo Batet jenerala VI. Dibisio Organikoaren buru zen. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, matxinatutako aldeko dekretu batek VI. Dibisio Organikoa desegin eta aurreko VI Eskualde Militarra berrezarri zuen, José López-Pinto Berizo jeneralaren agindupean. Batet, bestetik, Francoren estatu kolpearekin ados ez eta,  frankistek fusilatu zuten. VI. Eskualdeari VI. Armada Gorputza esleitzen zaio, bi dibisio zituena: 61.a (Burgos) eta 62.a (Iruñea).

Eskualde militar honek bazuen halako goarnizio garrantzitsu bat, lurralde guztietan sakabanatuta. Hauen helbura defentsarako baino gehiago independentzia nahi zuen lurraldea kontrolatzeko zen, bereziki Hego Euskal Herria eta Pirinioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra gautxoa

**Gerra gautxoa** Argentinako ipar-mendebaldeko gatazka armatua izan zen, 1814-1825 bitartean gertatu zena, milizia eta gerrillari talde independentisten eta espainiar armada erregezalearen artean. Borrokaldi gehienak Argentinako Salta eta Jujuy probintzietan gertatu ziren, eta baita egungo Boliviako Tarija departamenduan.

Peru Garaitik Argentinako ipar-mendebaldera sartzen ziren espainiar tropei aurre egiteko, Martín Miguel de Güemesek gerrilla estrategia bat antolatu eta zuzendu zuen, gautxo, mestizo, beltz, indiar eta kreole pobreetan oinarritua. Operazio militarren arrakastari esker, 1820an José de San Martín lehorreratu ahal izan zen Perun. Martín Miguel de Güemes 1821ean hil ondoren ere gerrillak jarraitu zuen, 1825ean Peru Garaiko espainiarrek kapitulatu zuten arte.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Barrena

**Elena Barrena Osoro** (Eibar, 1953ko maiatzaren 27a - Donostia, 2025eko apirilaren 13a) historialaria eta irakaslea izan zen. Gipuzkoaren Erdi Aroko historia ikertzen jardun zuen bereziki. Deustuko Unibertsitatean doktoratu zen, Gipuzkoaren sorrera historikoari buruzko tesiarekin.

## Ibilbide akademikoa 
Deustuko Unibertsitatean lizentziaduna, Filosofia eta Letretan, Historia atalean 1977ko uztailaren 6an. Deustuko Unibertsitatean ikasi eta gero, berton irakasle ibili zen.

### Doktore tesia 
Filosofia eta Letretan Doktore, Historia atalean, ''* tituluarekin aurkeztu zuen doktore-tesia 1988ko irailaren 30ean Deustuko Unibertsitatean. Hurrengo urtean unibertsitateko argitalpen sailak argitaratu zuen lana, *La formación histórica de Guipúzcoa: transformaciones en la organización social de un territorio cantábrico durante la época altomedieval* izenburuarekin.

Tesian, *Iputza*ren esanahia jorratu eta ulergarri bihurtu zuen Barrenak, eta Gipuzkoa deitzen dugun izaki politikoaren izaera, izanak eta osagaiak ere xehatu zituen.

### Karguak, Deustuko Unibertsitatean 
* 1991-2018: irakasle (irakasle titularra, 1991n; katedraduna, 2002an; emeritua, 2018an)
* 1994: Euskal Herriko departamenduko zuzendaria
* 1997-2000: Filosofia eta Letretako Fakultateko dekanoa
* 2000-2003: Humanitateko Fakultateko dekanoa
* 2005: Donostiako campuseko idazkariordea
* 2015-2018: idazkari nagusiaren ondokoa

## Argitalpenak eta artikuluak 
*  *La formación histórica de Guipúzcoa: transformaciones en la organización social de un territorio cantábrico durante la época altomedieval*, Donostia, 1989, Deustuko Unibertsitatearen argitalpen saila.
* *Hemen: Kutxa-Gipuzkoa, 1879-1995*, Donostia, 1995, Kutxa Fundazioa
* José Antonio Marín Paredesekin batera: *Gipuzkoako komunikabideen historia: antzinaroa eta ertaroa*, Donostia, 1991, Gipuzkoako Foru Aldundia.

## Elena Barrenari buruzko argitalpenak 
* *Gipuzkoa, mila urteko historia: Elena Barrena Osorori gorazarre*. Koordinatzaileak Juan Carlos Mora Afán eta David Zapirain Karrika; Farmazia Beltza, 2025. ISBN 9788412314090 

## Omenaldiak 
2024 urtean, 35 urte bete ziren Barrenak doktore tesia defendatu zuenetik, eta lan horrek hurrengo historialari belaunaldian izan zuen eragina ospatzeko, Ikasle eta lankide izan zituen historialari eta bestelako kolaboratzaile talde batek *Iputza eta Gipuzkoa: Elena Barrenari gorazarre'' izeneko ekimena abiatu zuen. Omenaldi honek, Gipuzkoari buruzko lehen aipamenaren milagarren urtearen efemeriderako prestaketa izan zen, Barrenaren ikerketa gai nagusietako bat izan baitzen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elena Barrena Osorori buruzko artikulu sorta, Ereiten enpresaren blogean.
Teresa Rivero

**María Teresa Rivero de Sán-Romate** (Jerez de la Frontera, Cádiz, 1935eko maiatzaren 19a) cadiztar Olivara markesa alarguna da. Enpresaburua eta Rayo Vallecano, Espainiako Lehen Mailako futbol-klub bateko lehendakaritzara iritsi zen lehen emakumea da.

## Biografia 
### Jatorria 
Jerez de la Fronterako familia aberats baten alaba —haren aita, Salvador Rivero Pastor, abokatua zen, eta Calatravako Ordenako eta Zaragozako Zalditeriako Errege Maestrantzako zalduna; ama, ostera, María Josefa Sán-Romate Pemartín—, goi-mailako familiakoa, ardogintzari lotua, hala nola Rivero eta Pemartin upeltegiekin lotura zuena. Sei aneba-ahizpekin bizi izan zen Jerezko San Marcos kaleko plaza famatuan.  

## Lan ibilbidea 
### Etxekoandre 
Opus Deiri lotuta, 21 urte zituela José María Ruiz-Mateos enpresaria ezagutu zuen eta harekin ezkondu zen bi urte geroago eta 1967an Madrilera joan zen bikotea. 

Olivarako alargunaren markesa da (San Marinoko Errepublika Serenosoko titulua), José María Ruiz Mateosekin izan zuen ezkontzagatik.
[thumb|[Teresa Rivero Fundazioa, Luna Jauregia, Jerez]]
Ilustre Solar de Tejada hijadalgo dama divisera gisa hartu zuten.

Teresak oso gustuko zuen gitarra jotzea, baina beti utzi behar izan zuen bere haurdunaldi ugarien ondorioz.

### Futbol-presidente 
Hamahiru seme-alabaren ama (emakumezko bat hil zen) eta etxekoandrea. 59 urte zuela guztiz aldatu zen bere bizitza, 1994ko urtarrilaren 12an, senarrak, lehen mailako Rayo Vallecano futbol taldearen akziodun nagusiak, Madrildar klub horren presidente izendatu zuenean.

Bere agindupean, klubak bere historiako kirol-urterik onenak bizi izan zituen, denboraldirik onena 1999-2000 denboraldian —lau jardunaldi nagusi izan ziren kategoria horretan—, Errege Kopan, 2000-2001 denboraldian, eta, batez ere, UEFAko Kopan parte hartzea lortu zuen, han final-laurdenak lortu zituela. 

Halaber, bere agindupean, klubeko emakumezkoen atala Espainiako talde onenen artean kokatu zen: Superligara igo zen eta 2008ko Futboleko Espainiako Erregina Kopa lortu zuen, Rayo Vallecanoren historiako lehen titulu ofiziala.
 estadioa, Madril]]
Bere karismaren erakusgarri, 2004an Rayoko abonatuek Vallecasko estadioari bere izena jartzea onartu zuten erreferendumean.

2004an, senarrarekin batera, fundazio bat sortu zuen jereztarren, bereziki sektore pobreenetakoen, bizi-baldintzak, baldintza soziokulturalak eta hezkuntzakoak hobetzeko.

2011ko otsailean, Nueva Rumasa/Errumasa Berriko 10 enpresa garrantzitsuenak – tartean kluba zuzentzen zuena  – , hartzekodunen lehiaketan sartu ziren. Futbolzaleen presioaren eta zaleen utzikeriaren ondorioz, maiatzean Ruiz Mateos taldeak Raúl Martín Presa enpresariari pasatu zizkion akzioak.

2018an zazpi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten iruzur fiskalarengatik.

## Aintzatespenak 
* 2004an Vallecasko estadioari bere izena jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Teresa Rivero Fundazioa
* Elkarrizketa La Vanguardian (2001)
* Elkarrizketa *El Mundo* egunkarian (2002)
Dinah Murray

**Dinah Karen Crawshay Murray**, jaiotzez **Greenwood**, (Hampstead, Londres, 1946ko maiatzaren 27a – 2021eko uztailaren 7a) ingeles idazle, irakasle eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Autismoa azaltzeko, monotropismoaren teoria garatzen lagundu zuen. 

## Bizitza 
Tony Greenwood politikariaren eta Jill Greenwood idazlearen alaba, Londresko Hampstead auzoan jaio zen. Murrayren aitabitxia Clement Attlee Erresuma Batuko lehen ministroa zen.

Byron House eskolan, Highgaten eta North London Collegiate Schoolen ikasi zuen. Penguin Booksen lan egin zuen editore gisa, Londresko University Collegera joan baino lehen, eta 1969an hizkuntzalaritzan eta antropologian lizentziatu zen.

Murray autista zen, eta bere karrera gehiena autismoa ikertzen, eta pertsona autisten aldeko kanpainak egiten eman zuen. 1986an hizkuntzalaritzako doktoretza lortu zuen Londresko University Collegen. 1996tik 2013ra WebAutism ikasgaiko irakasle laguntzailea izan zen Birminghamgo Unibertsitatean.

1990eko hamarkadan Londresen komunitateko langilea izan zen, eta esperientzia horrek APANA (Autistic People Against Neuroleptic Abuse) erakundea sortzera eraman zuen. Urte horietan, Wenn Lawson eta Mike Lesser ikertzaile autistekin elkarlanean aritu zen, monotropismoaren teoria garatzeko. Mike Lesserrekin batera, Autism and Computing erakundea sortu zuen.

2017an, National Autistic Societyk Bizitzako Lorpen Saria eman zion. Gainera, AutNav aplikazioa garatzen lagundu zuen.

1970ean, David Murray filosofo eta musika kritikariarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten eta beste haur bat zaindu zuten harrera familia gisa. 2016an senarra hil zitzaion.

2021eko uztailaren 7an hil zen pankreako minbiziaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Inglis

(ezkerrean), New Yorkeko Door Canteen estadioan lanean, 1944]]

**Desiree Mary Lucy Hawkins**, artistikoki ezagunagoa **Elizabeth Inglis** edo **Elizabeth Earl** izenez (Colchester, Essex, Erresuma Batua, 1913ko uztailaren 10a - Santa Barbara, Kalifornia, AEB, 2007ko abuztuaren 25a) aktore ingelesa izan zen, Alfred Hichcock zuzendariaren *The Letter* filmean Bette Davis aktorearekin batera egindako lanagatik ezaguna. Sigourney Weaver aktore estatubatuarraren ama zen.

## Biografia 
Inglis Colchesterren jaio zen, Essexen. Gurasak Margaret Hunt eta Alan George Hawkins ziren. 

## Aktore ibilbidea 
1934ko Borrowed Clothes filmean egin zuen debuta pantailan. Gero, paper txiki bat izan zuen *The 39 Steps* (1935) lanean, Hilary Jordan interpretatuta. 1939ko *Gaslight*  izeneko telefilm bertsio britainiarrean agertu zen. Ondoren, 1940an, Adele Ainsworth pertsonaia izan zen *The Letter* filmean. Film horrek markatu zuen bere ibilbide  zinematografikoaren goia. Une hartan, 'Elizabeth Earl' izen artistikoarekin jarduten zuen.

### Ezkontzean aktoretza utzi 
1942an Sylvester "Pat" Weaverrekin ezkondu zen. Weaver Ameriketako Estatu Batuetako irratiko publizitateko exekutiboa zen, eta NBC telebista-kateko presidentea izan zen 1953tik 1955era bitartean. Weaverri 1940ko eta 1950eko hamarkadetan irrati-difusioa birmoldatzen laguntzea egozten zaio, Estatu Batuetako etxean entretenitzeko modu nagusi gisa. Weaverrekin ezkondu ostean, Inglisek utzi egin zuen aktorezatik. Bikoteak bi seme-alaba izan zituen. Susan alaba Sigourney Weaver izenarekin aktore egin zen. Inglisen argazki bat ikusi zen *Aliens: Itzulera* filmetik kanporatutako eszena batean, Amanda Ripley, Weaverren pertsonaiaren alaba nagusiatzat hartua.

### Heriotza 
Inglis 2007ko abuztuaren 25ean hil zen Santa Barbaran (Kalifornia), 94 urte zituela. *The 39 Steps* filmaren bizirik geratu zen azken kidea izan zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Olaguer Feliú y Azcuénaga

**José Olaguer Feliú y Azcuénaga** (Montevideo, 1790eko abuztuaren 16a - Buenos Aires, 1858ko apirilaren 12a) Buenos Airesko militarra, senataria eta antzerki enpresaria izan zen.

## Biografia 
Antonio Olaguer Feliúren (Leongo Bierzokoa (Espainia) jaiotzez, Rio de la Platako seigarren erregeordea eta Carlos IV.aren Estatu eta Gerra Bulegoko idazkaria) eta Buenos Aireseko Ana de Azcuénagaren (Vicente Azkuenaga Durangon (Bizkaia) jaiotako merkatariaren alaba) semea.

Txikitatik bere familiarekin Espainiara joan zen bizitzera. 1803an Karlos IV.a erregearen Zaldun pajea izendatu zuten, oso heziketa zaindua izateko aukera emanez.

Espainiako armadako ofizial gisa jarraitu zuen penintsulan eta 1817an teniente koronel mailara iritsi zen .

Gero Buenos Airesen finkatu zen, bere beste anaietako bat ere ez zen itzuliko.

1819ko urtarrilean, José Olaguer Feliú koronel graduatua Río de la Platako Probintzia Batuetako batailoi laguntzailearen agintean zen eta 1819ko martxoaren 19an Argentinako Itsas Armadako komandante nagusi gisa hartu zuen aldi baterako urte hartako uztailera arte.

1822an Buenos Airesen bere lehengusu Manuela de Azcuénaga y Basavilbasorekin ezkondu zen (Miguel de Azcuénaga brigadierraren, Río de la Platako Behin-behineko Gobernu Batzordeko kide eta Buenos Airesko Gobernadore Intendentea, eta Justa Rufina de Basavilbaso y Garfiasen alaba). Haien seme-alabak Antonio, Justa Rufina, Ana María, María Rosa Martina, Manuela Martina Eulogia, Antonio José Pedro eta Miguel Gerónimo Olaguer Feliú y Azcuénaga izan ziren.

Buen Gustoren Elkarteko kidea zen.

1829ko irailaren 18an, Kontsulta Senatuko kide izendatu zuten Juan Ramón Balcarce ordezkatzeko, Viamont Buenos Aires probintziako gobernadorearen eta Tomás Guido gobernu eta kanpo harreman ministroaren aginduz.

1830ean koronel izan zen Patrizio Erregimentuko batailoi batean.

Antzerki-ekintzailea izan zen Coliseo Provisional de Comediasen, *Olaguer Feliú Antzokia* bezala ezagutzen denean, eta gero *Argentinako* Antzokian, 1830eko eta 1840ko hamarkadetan, garaiko pertsonaia nagusiak agertoki horietan aritu zirelarik.

Dalmacio Vélez Sársfield doktoreak José Olaguer Feliú defendatu zuen Juan de Almagrorekin izandako auzian Justizia Ganberaren aurrean.

1834an Gauzainen Kidegoko lehen zuzendaritza batzordeko presidentea izan zen.

1848an José Olaguer Feliúk Victoria Antzokia alokatu zuen 1849ra arte. Antzerki-ekintzaile lanbidearekin jarraitu zuen 1852ra arte, nahiz eta bere jarduera Montevideon burutu.

Bere aretoetan 1825 eta 1850 artean egindako bilerak ospetsuak izan ziren. Bere liburutegi pertsonalak antzerkiaren historiako paperak eta dokumentuak biltzen zituen, gerora, bere semea, Miguel Olaguer Feliú doktorea hiltzean, Liburutegi Nazionalera emango zituenak.

1858an 68 urte zituela Buenos Airesen hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Olaguer Feliú y Azcuénaga

**Manuel Olaguer Feliú y Azcuénaga** (Madril, 1808 - Coruña, 1857ko ekainaren 5a) Espainiako armadako koronel eta Filipinetako Hego Camarines probintziako gobernadorea izan zen.

## Biografia 
Antonio Olaguer Feliúren (Leongo Bierzokoa (Espainia) jaiotzez, Rio de la Platako seigarren erregeordea eta Carlos IV.aren Estatu eta Gerra Bulegoko idazkaria) eta Buenos Aireseko Ana de Azcuénagaren (Vicente Azkuenaga Durangon (Bizkaia) jaiotako merkatariaren alaba) semea.

1825eko urtarrilean Espainiako armadan sartu zen, Errege Infanteria Guardian.

1834an Flecheros erregimentuko teniente koronela izan zen, sarjentu Nagusi izendatu zuten. 1838an Errege Infanteria Guardiako lehen erregimentuko lehen batailoiko bigarren komandante izan zen.

1840an, Manuel Olaguer Feliú koronela Fernando VII.a Erregimentuko buru izendatu zuten, Lerroko 2.a, eta Filipinetara bidali zuten.

1846an Karlos III.aren Ordeneko Gurutzea eman zioten.

1847an Filipinetako Camarines Sur probintziako gobernadore politiko-militar izendatu zuten.

1856an Olaguer Feliú koronela Espainiara eraman zuten eta 39. Zk. Cantabriako Infanteria Erregimentuko buru izendatu zuten.

Coruñan hil zen 1857an.

## Kanpo estekak 
*
Ido Kedar

**Ido Kedar** estatubatuar idazle eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Bi urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten. Handik gutxira, portaera-analisi aplikatuan matrikulatu zuten, non eguneroko zereginak egiteagatik janaria eman zioten. Ez du ahoz hitz egiten, eta zazpi urte bete arte, hizkuntza ulertu eta irakurtzeko gai izan arren, ez zuen uste besteek bere adimena aurkituko zutenik. Horretarako tableta bat erabiltzen du, eta laguntzarik gabe idazten du.

Nerabezaroan hasi zen idazten. *Ido in Autismland* saiakera-bilduma hamasei urte baino lehen idatzi zuen. Bere lanetan Kedarrek portaera-analisi aplikatua erabiltzea eta pertsona autisten, batez ere komunikazio erraztua erabiltzen dutenen, ahotsen eta pentsamenduen baztertzea kritikatzen ditu. 

Batzuetan ekitaldietan parte hartzen du, hitz egiten ez duten beste pertsona autistei komunikazioan aurrerapenak egiten laguntzeko. 

2018an, Kedarrek *In Two Worlds* eleberria argitaratu zuen. Irish Independent egunkariak hitz eguten ez duen pertsona autista batek argitaratutako lehen eleberri izendatu zuen

## Lanak 
* ''Ido in Autismland: Climbing Out of Autism's Silent Prison* (2012)
* *In Two Worlds* (2018)
* *I Was Born Unable to Speak, and a Disputed Treatment Saved Me'' (artikulua, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1987ko sarekada Iparraldean

**1987ko Iparraldeko sarekada**, urte hartako urriaren 3an, Euskal errefuxiatuen aurka Frantziako poliziak Ipar Euskal Herrian abiatu zuen operazio erraldoia izan zen. Polizia-sarekada honek mugarri bat ezarri zuen, euskal errefuxiatuen kolektiboaren aurka inoiz egindako operatibo handienetako bat izan baitzen.

## Gertakariak 
Goizeko 6:00etan hasi eta egun guztian zehar luzatu zen operazioan 61 lagun atxilotu zituzten ia 2.000 poliziak. Egun gutxitan, 200 euskal herritar atxilotu zituzten; haietatik 60 kanporatu eta 15 deportatu egin zituzten. 180 etxetan sartu ziren guztira.

Irungo mugan Espainiako Poliziaren eskuetan utzi zituzten atxilotu askok gerora torturak salatu zituen. Gertaera salatzeko Biarritzen arratsaldean egindako manifestazioan Polizia gogor oldartu zen herritarren aurka. Frantziar poliziak "Hirugarren Fasea" izena eman zion operazioari.

Amnesty Internationalek adierazi zuen entregatuek torturatuak izateko arriskua zutela. Frantziako Abokatuen Sindikatuak (SAF) eta Magistraturaren Sindikatuak prestatutako txosten zabal baten arabera, sarekada "Zuzenbide Estatuaren larritasun handiko zalantzan jartzea" izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://info7.naiz.eus/eu/info_i7/20171003/la-espectacular-redada-que-culmino-con-la-detencion-de-120-refugiados-vascos-en-iparralde-cumple-30-anos
* :Haritz Larrañagaren erreportaia, *Gara* egunkariko erreportaia, 2017/10/08.
Viktoria Lloyd-Barlow

**Viktoria Lloyd-Barlow** (1974ko maiatzaren 2a) britainiar idazlea da. Bere lehen eleberria, *All the Little Bird-Hearts*, Booker Prizerako izendatu zuten 2023an. 

## Bizitza 
Kenteko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen Amy Sackvilleren zuzendaritzapean, eta lehen eleberria bere doktorego ikasketen ondorioz idatzi zuen. 2023an Booker Prizerako izendatu zuten lehen egile autista bihurtu zen. Bere esanetan, pozik izango litzateke idazle autista gehiago ospatzeko.

Kenten bizi da, Margatetik gertu. Steven izeneko gizonarekin ezkonduta dago eta bost seme-alaba ditu.

## Ibilbidea 
*All the Little Bird-Hearts* eleberriak Lake Districten bizi den Sunday izeneko emakume autistaren eta Londresetik senarrarekin etorri zen Vita bizilagun eszentrikoaren artean garatzen den adiskidetasunaren istorioa kontatzen du. Bi emakumeen arteko adiskidetasuna garratztu egiten da, Sundayren alaba, Dolly, ama alde batera utzita, Vitarekin harremanaren alde egiten hasten denean.

Booker Prizeren epaimahaiak dio eleberri liriko eta gogorra dela, amatasunaren, zaurgarritasunaren eta giza harremanen konplexutasunaren esplorazio trebea eskaintzen duena.

## Lanak 
* *All the Little Bird-Hearts* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camarines Sur

**Camarines Sur** (tagalog: *Timog Kamarines*; ingelesez: *South Camarines*) Filipinetako Bícol eskualdeko probintzia bat da. Hiriburua Pili da.

Probintziak arroza, artoa, pastoa, ur gezako arraina eta haragia ekoizten ditu. Negoziatzaileek esportazioa eta inportazioa egiten dute, inguruko probintziak sartzeko jarduerak handituz, tokiko eskaria mugatuta egon baitaiteke bertako biztanleen diru-sarrera txikia dela eta.

## Lurralde banaketa 
Probintziako udalerriak dira, hiriburua Pili hirian dutenak.

## Hizkuntzak 
Bikolanoa da probintziako hizkuntza nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziako gune ofiziala
Bogi Takács

**Bogi Takács** (; Győr, 1983ko abenduaren 25a), **Bogi Perelmutter** edo **Bogi Takács Perelmutter** izenez ere ezaguna, hungariar-estatubatuar idazle, psikolinguista eta itzultzailea da. 

## Bizitza 
Lizentziatura, psikologia esperimentaleko eta kognitiboko masterra eta hizkuntzalaritza teorikoko masterra egin zituen Budapesteko Eötvös Loránd unibertsitatean. Gero Estatu Batuetara joan zen Iowako Unibertsitatean graduondoko ikasketak egiteko. Bogi Takácsen idazlanak *Strange Horizons*, *Uncanny*, *Lightspeed*, *Clarkesworld*, *Publishers Weekly* eta *Apex* aldizkarietan argitaratu dira. 

Gaur egun Estatu Batuetan bizi da familiarekin. Pertsona intersexuala, ageneroa da. Haur bat du, eta hura ere autista da.

## Sariak 
* 2018: Lambda saria (''Transcendent 2: The Year's Best Transgender Speculative Fiction* liburuarengatik)

## Lanak 

;Editore gisa

* *Stone Telling Magazine* (R. B. Lemberg eta Shweta Narayanekin batera, 2015)
* *Inkscrawl* (2015-2016)
* *Transcendent 2: The Year's Best Transgender Speculative Fiction 2016* (2017)
* *Transcendent 3: The Year's Best Transgender Speculative Fiction 2017* (2018)
* *Transcendent 4: The Year's Best Transgender Speculative Fiction 2018* (2019)
* *Rosalind's Siblings: Fiction and Poetry Celebrating Scientists of Marginalized Genders* (2023)

;Eleberriak

* *Power to Yield* (2020)

;Eleberri laburrak

* *Three Partitions* (2014)
* *Standing on the Floodbanks* (2016)
* *The Song of Spores 1. Empathic Mirroring* (2018)
* *The Song of Spores 2. Defend Hearth Position* (2018)
* *The Souls of Those Gone Astray from the Path* (2018)
* *The 1st Interspecies Solidarity Fair and Parade* (2020)

;Ipuinak

* *Veruska and the Lúdvérc* (2020)
* *The Hidden Knowledge Society* (2021)
* *A Technical Term, Like Privilege* (2021)
* *Four Glass Cubes (Item Description)* (2022)
* *Folded into Tendril and Leaf* (2022)
* *Construction Sacrifice* (2023)
* *Cyclic Amplification, Meaning Family* (2023)

;Ipuin bildumak

* *The Trans Space Octopus Congregation* (2019)

;Poesia bildumak

* *Algorithmic Shapeshifting'' (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pamplona (Camarines Sur)

**Pamplona**, ofizialki **Pamplonako Udalerria** (Erdialdeko bikoleraz: *Banwaan kan Pamplona*; ), Filipinetako Camarines Sur probintziako hirugarren mailako udalerri bat da. 2020ko erroldaren arabera, 39.333 biztanle ditu.

## Historia 
Herri honen hastapenak Milaorren *bisita* egin zenetik atzeman daitezke. Pamplonako herria 1817an sortu zen  Hasieran Bicol ibaiaren mendebaldeko eremuan kokatu zen, gero Patong izeneko lekua bihurtu zen. Izena Pamplona izatera pasa zen leku horretan bizi zen erretiratutako ofizial militar espainiar batek eta bere jaioterriko hiriaren izena jarri zion (Iruñea-Pamplona, euskal hiriburua, Nafarroako Probintzian). 

Erreferentzia historikoek ondorioztatu zuten lekuan bizi ziren espainiar gehienak Iruñeko hiritik zetozela eta, beraz, euren bizilekuari "Pamplona" izendatzea erabaki zuten.

Pamplona 1885eko maiatzaren 8an bihurtu zen ofizialki parrokia, San Migel Goiaingerua zaindariaren omenezko herriko ospakizunaren datarekin bat eginez.

## Geografia 
### Barangays 
Pamplona 17 barangaytan banatuta dago politikoki. Barangay bakoitza purokez osatuta dago eta batzuk sitioak dituzte.

* Batang
* Burabod
* Cagbibi
* Cagbunga
* Calawat
* Del Rosario
* Patong
* Poblacion
* Salvacion
* San Gabriel
* San Isidro
* San Rafael
* San Ramon
* San Vicente
* Veneracion (Taguilid)
* Tambo
* Tampadong 

### Eguraldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Wedekind

**Benjamin Franklin Wedekind** (Hannover, 1864ko uztailaren 24a – Munich, 1918ko martxoaren 9a) alemaniar antzezle eta antzerkigilea izan zen.

Aita alemaniarra eta ama suitzarra zituela, aitaren jabetzako gaztelu suitzar batean hazi zen. Lehen Mundu Gerra hasi arte Estatu Batuetako herritartasuna zuen, baina Alemaniako pasaportea eskatzera behartuta egon zen. Bere helduaroko bizitza gehiena Munichen eman zuen.

Negozioetan eta zirkuan lan egin zuen, eta kabareteko aktore eta abeslari ere izan zen, eta Alemaniako antzerkiaren tradizio satirikoari eutsi zion. Bere poema satirikoengatik bederatzi hilabete espetxean eman ondoren, antzerkiari ekin zion.

Bizitza sexual promiskuoa izan zuen eta sifilia hartu zuen prostitutarekin zituen harremanetan. 1906an Tully Newesekin ezkondu ondoren, monogamo eta oso jeloskor bihurtu zen bere emazte gazteaz. 53rekin hil zen apendizektomia baten ondorioz.
thumb|Tilly eta Frank Wedekind, 1910

Bere lanetan moral burgesa kritikatu zuen, batez ere sexuarekiko duen jarrera, espresionismoa aurreratu zuen eta eragina izan zuen antzerki epikoaren garapenean.

## Lanak 
* *Frühlings Erwachen*, 1891
* *Erdgeist*, 1895
* *Die Kammersänger*, 1899
* *Der Marquis von Keith*, 1901
* *Mine-Haha, or On the Bodily Education of Young Girls* (1903)
* *König Nicolo oder So ist das Leben, 1902
* *Die Büchse der Pandora*, 1904
* *Hidalla oder Sein und Haben*, 1905) 
* *Totentanz*, 1905
* *Musik*, 1906
* *Schloss Wetterstein*, 1910
* *Franziska* 1912
* *Bismarck* 1916
* *Herakles'', 1917