Clara Jeanette Armstrong

**Clara Jeanette Armstrong** (Wewst Alden, New York, AEB, 1847ko urtarrilaren 22a– Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1917ko urtarrilaren 22a) zientzialaria eta irakasle aitzindaria izan zen, Argentinan lan egiteko XIX. mendearen bukaeran argentinar Estatuak kontratatutako irakasle estatubatuarretako bat izan zen. Bere lanak Argentinako Eskola normalaren aztarna aitzindaria ireki zuen. 

## Bizitza 
Clara Jeanette Armstrong 1847an jaio zen New York estatuko West Aldengo herrixka batean. Hego Carolinan zegoen Oswegoko Eskola Normaleko ikaslea izan zen. 

### Lan ibilbidea 
1877 urtean, 30 urte zituela, Argentinara joateko deitu zuten, han andereñoentzako eskola normalak sortzera.  Ingelesaz gain, frantsesez, alemanez eta latinez hitz egiten bazuen ere, Parana hiriko Eskola normal horretan ikasi behar izan zuen gaztelania bere ikaskide estatubatuarrekin batera. Zortzi hilabeteren buruan, zegokion probintziara abiatu zen. Bi asteko bidaiaren ostean, 1878 urteko martxoan heldu zen Catamarca probintziara.
ezkerrera|thumb|291x291px|Catamarcako Eskola Normalaren eraikina, San Martin kaletik ateratako argazkia, 1880an.
Bere lagun min eta laguntzaile zen Mary Gay de McMillan andrearekin joan zen, erakundearen zuzendariorde edota arduradun rola bete zuena. Lehen hilabeteetan, eskola antolatu zuten, emakume-ikasleak eskolaratu zituzten, graduetan eta kurtsoetan kokatu zituzten, eta lanerako materiala ere prestatu zuten. Catamarcako Andereñoen Eskola Normala 1878 urtekoko abuztuaren 4an sortu zen ofizialki, baina urte bereko ekainaren 9an, Aplikazio Sailak (maistren praktikarako ondoko lehen eskola) jada eman zien hasiera hezkuntza-zereginaren jarduera ezberdinei.

1882 urteko martxoan,  tokiko *La Union* izeneko egunkariak Clara Jeanette Armstrongen itzulera argitaratu zuen, errepublikako hiriburura joan zen egoitzaren martxa hobetzeko gestioak egitera. Kudeaketa horien emaitza zera  izan zen: eskolari eman zitzaion aurrekontu berria eta langile kopurua handitzea. Urte hartan irakasleen artean hauxek egon ziren: Theodora Gay, Mary Gay de McMillanen ahizpa, Frances Armstrong, zuzendariaren ahizpa kantu eta soinketa irakaslea eta eskolako idazkaria, Juana Covarrubias joskintzako irakaslea, Ana Clara Jones, idazkera, irakurketa eta liburuzain irakaslea eta Clara Dipers liburutegiko irakaslea.
eskuinera|thumb|300x300px|Catamarkako Aplikazio Saileko Eskola Normaleko ikasgela
1883 urtean, Clara Armstrong, Eskolako zuzendari kargurako lizentzia zuena, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen, Sarmientoren eskariz beste irakasle batzuk hautatzeko, eta Delia Robles geratu zen eskolaren buru.

1888 urtean, Catamarca utzi eta San Nicolas de los Arroyosera joan zen bere ahizpa Francesekin, eskola normal berri bat jartzeko asmoa zuten eta. 1889 urtean, Armstrong San Juan eskola normaleko zuzendari izendatu zuten, Mary Olstine Grahamen ordez. 1893 urtean, berriro ordezkatu zuen La Platako Eskola Normalean.

Gobernuko lan hori utzi zuenean, Ameriketako Estatu Batuetako eta Ingalaterrako neskatoentzako eskola partikular bat zuzendu zuen. Geroago, bere lagun-talde zabalaren eta prestakuntza sendoaren laguntzarekin, bere eskola propioa sortu zuen. Lau urte geroago, mendea amaitzear zela, Buenos Airesetik aldendu zen bere aberrirantz. 1901 urtean, New York estatuan, Kubako emakume gazteentzako eskola normal bat zuzendu zuen. 

### Heriotza 
Los Angelesen hil zen, Kalifornian, 1917ko irailaren 13an, 70 urte zituela. Bere gorpuzkiak Alden Evergreengo hilerrian daude, bere familiako gainerakoekin batera.

## Ondarea Argentinan 
Catamarcako Eskola Normalaren berrogeita hamargarren urteurrenean, Clorinda Orellana Herrera irakasle argentinarraren zuzendaritzapean, Miss Clara Jeannette Armstrong eskola sortu zuen irakasle estatubatuarraren izenaren inposizioaren inguruan izan ziren ospakizunak.
thumb|Edgar Hector Niño irakaslea, Rotary Club Argentinakoa, bere hilobian plaka bat uzten.
1960 urtean, Catamarcako Rotary Club Argentina eta Clara J. Armstrongek Eskola Normala, Edgar Hector Niño irakasleak, brontzezko plaka bat jarri zuen Armstrongen hilobian. Plaka horrek erliebezko eskolaren irudi bat du, eta ingelesez irakur daiteke: "Rotary Club eta Catamarca Argentinar Errepublikako Maistren Eskola Normala Clara J.Armstrong irakasle nobleari, bere bokazioak inspiratuta, bere herrialdea utzi zuen urruneko lurretan bere patua gauzatzeko. Bere izenak 1878. urtean berak antolatu eta zuzendu zuen eskola eraikinaren aurrean iraungo du”.

Denboran zehar, aldaketa politikoak zirela eta, izen ezberdinak jaso zituen eskolak: Escuela Normal de Señoritas, Escuela Normal en Idiomas Vivas, Colegio Polimodal N° 1 Clara Jeanette Armstrong. Gero, Clara Jeanette Armstrong Bigarren Hezkuntzako 2. Eskola izenez ezagutu da.

2019 urteko martxoaren 18an, Proyecto ENCJA orrialdearen bitartez, Itati Álvarez Ortega kantariherrikoiak interpretatutako A *Miss Armstrong* abestia ezagutzera eman zen, Matías Martínezen letrarekin eta Martín Carrizo Loboren jatorrizko musikarekin.

2019 urteko ekainaren 27an Miss Armstrong protagonista zuen *La Visita* izenburuko komikia argitaratu zen Proyecto ENCJA orrialdearen bidez, Catamarcako Eskola Normalean bere azken egunak erakutsiz. Lan hori Sebastián Gershani artista grafikoak ilustratu zuen, Marcos Contreras eta Matías Martínezen historiarekin.

2020ko ekainaren 9an, ENCJAren 142. urteurrena zela eta, Proyecto ENCJA orri historikoaren bidez, Nahuel Salvatierra lizentziatuaren *Mi Escuela Normal* abestia aurkeztu zen, Matías Martínezen jatorrizko letrarekin ere lagundu zuena.

2021eko abuztuaren 6an, *Clara J*. *Armstrong: El Normalismo y su legado en Catamarca* liburua salgai jarri zen, Martha Argerich lizentziatuak, Magister Rita Gaetanek, Gabriela Sagripanti Orellana irakasleak eta Matias Martínez irakasleak idatzia eta El Trébol Ediciones de Catamarca argitaletxearen eskutik kaleratua.

2021 urteko irailaren 27an, *Clara J*.*Armstrong*: *El Normalismo y su legado en Catamarca* liburuaren aurkezpen ofizialaren baitan, Martha Argerich lizentziatuak, Clara Jeanette Armstrong andereñoari Himnoa aurkeztu zuen, bere egiletzaren letrarekin.

2023 urteko ekainaren 9an, 145. urteurrenaren ospakizunaren markoan, ENCJA proiektuaren orrialdearen bidez, *Mi Escuela Normal* abestia ezagutzera eman zen, Victoria eta Anahi Martínez ahizpek interpretatua; erakundeko ikaslea eta graduatua, hurrenez hurren. Abestia Nahuel Salvatierra eta Matias Martinezen jatorrizko letraren bertsio berria  zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Carlson, Marifran. ¡Feminismo!: The Woman's Movement in Argentina. Nueva York: Chicago Review Press, 2005. or. 240. ISBN 9781613733370. 

*  Cutolo, Vicente Osvaldo (1968). Nuevo diccionario biográfico argentino (1750-1930). Buenos Aires: Editorial Elche. 

*  Sosa de Newton, Lily (1972). *Diccionario biográfico de mujeres argentinas*. Buenos Aires. 

*  International Council of Women (1904). *Report of transactions during the third quinquennial term terminating with the third quinquennial meeting held in Berlin*. 

*  Ministerio de Justicia e Instrucción Pública (1906). *Memoria presentada al Honorable Congreso Nacional correspondiente al año de 1906 por el Ministro de Justicia e Instrucción Pública*. Buenos Aires: Talleres Gráficos de la Penitenciaría Nacional. 

*  M. Argerich / M. Martínez / G. Sagripanti Orellana / R. Gaetán (2021). *Clara J. Armstrong : El normalismo y su legado en Catamarca*. Catamarca: El Trébol. or. 115. ISBN 978-987-4411-28-0. 
## Kanpo estekak 
* Clara Jeanette Armstrong Eskola Normaleko Eskola Artxibategi Historikoaren Facebook Ofiziala.
* ENCJA proiektu-taldeak azalpen biografikoa eman dio Clara Jeanette Armstrongi.
* "A Miss Armstrong", Itati Álvarez Ortegaren eskutik.
* Clara Jeanette Armstrong andereñoari omenaldia Find A Graven.
* Clara J. liburuaren aurkezpena. Armstrong: Normalismoa eta bere ondarea Catamarcan