open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Errekoletoen komentua (Ziburu)

**Errekoletoen komentua** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen errekoletoen ordenako komentu bat da. Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

## Kokalekua 
Errekoletoen plazako 1. zenbakian dago, Ziburu eta Donibane artean, eta Ziburu-Donibane Lohizuneko portuaren parean.

Irudi:Ciboure-Couvent des Recollets-Cour-20130423.jpg|Barnealdea.
Irudi:Ciboure-Couvent des Récollets-Puits-20130423.jpg|Iturria.

## Historia 
1609ko Lapurdiko sorgin ehiza traumatikoa gertatu berritan, bertan indarrean izandako araubide erlijiosoko desbiderapenak drezatzeko igorri zuten frantziskotar ordena, baita Donibane Lohizune eta Zibururen arteko tirabirak baretzera ere, bien artean zen gune honetan finkatuz. 

Bertrand Etxauz Baionako apezpikuak eman zuen hura eraikitzeko agindua, Asisko Urmenetak azaldu duenez (2021), Etxauzen esanetan, "desegiteko sekta haragikoi eta libertino hauen akats zikinak". Bakearen Andre Dona Maria izena eman zion komentuari.   

1613an eraiki zen, eta XVII eta XVIII. mendeetan handitua izan zen. Komentu hau Baionako apezpikuen ohiko egoitza izan zen, bertan gonbidatu garrantzitsuei harrera egin eta ostatu hartzen zuten, tartean, 1659an Jules Mazarin kardinala, Luis XIV.a Frantziakoa, bere ama eta bere emazte gaztea ere bai.

Komentuaren eraikuntza 1613an hasi zen, Ziburu eta Donibane Lohizune arteko uharte batean, bi parroki hauen arteko lehia bizian bakea jartzeko asmoz.

1791an eta Frantziako Iraultzaren eraginez arpilatua eta desjabetua izan zen, bai eta jatorrizkoak baina arras ezberdinagoak ziren helburuetarako erabilia ere: koartel militarra, bazka biltegia eta presoen kartzela. 1825etik aurrera inguruko eraikinen etxebizitza eta industriaren ondorioz asko desitxuratu da.

## Eraikina 
Multzoa komentua, kapera eta kalostrak osatzen dute, eta oraindik ere kalitatezko arkitektura hondakinak eta antzinako liburutegiko apaingarri margotuak ikusgai dauzka.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak 
* Ziburuko Errekoletoen komentuari buruzko informazioa eta argazkiak. Ciboure-paysbasque.com 
* Ziburuko Errekoletoen komentuari buruzko informazioa. Akitaniako Gobernuaren Kultura Saileko webgunea
Astazaldi

thumb|upright=2|Teilatuaren gapirio edo astazaldiak
**Astazaldi**a edo **gapirio**a teilatuari malda ematen dioten solibetako bakoitza da, binaka jartzen direnak bi isuriko teilatuetan. Haren gainean latak eta teilak ipintzen dira.

Zenbait lekutan zentzu zabalagoa ere ematen zaio, etxearen teilatuko hegal osoari horrela esanez.

Gapirio hitzaren jatorria *capreus* (ahuntza) latina da. Aldaerak: kapirio, kapiloi, gapio, gapiru, kapilio, kapeiru, kapillu, kapiron, kapilon, kapiru, kaprio, kapirixo...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finiar

**Finiarra** edo **Baltikoko finlandiarra** talde etnolinguistikoa da, hizkuntzaz fino-ugrikoa, K.a. I. eta K. o. mendeen bitartean (mende batzuk lehenago aditu batzuen ustetan) Baltikoko ekialdeko kostaldean, Karelian eta Finlandian finkatu zena. Finlandiarrak edo suomiarrak, estoniarrak eta kareliarrak (Errusiako errepublika barnean) dira herri haien egungo ondorengoak. Egun oso gutxi dira, ordea, livoniarrak eta votikoak. Historian zehar desagertu dira beste herri finiar batzuk.

## Historia 
Gaur egungo Errusiaren erdialdean bizi ziren K.a. milagarren urte ingurua arte eta eslaviarrek bultzatu zituzten betiko egun dauden eremuetara. K.o. 800-1200. urteak arte beregain bizi izan ziren, baina kristautasunarekin batera germaniar eta eslaviar herrien nagusitasuna etorri zen. Estonia Danimarkaren, Zaldun Teutonikoaren, Suediaren eta Errusiaren mendean egon da, eta Suediaren eta Errusiaren agintepean Finlandia. Karelia Errusiako errepublika autonomoa da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salabardo

thumb|200px
**Salabardoa** arrantzan erabiltzen den saredun ontzia da, saski baten antzekoa, kirten edo soka luze bati lotua, harrapatatutako arrainak kainaberatik eta saretik jasotzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Dekalogo

[thumb|Hamar Aginduak edo [Hamar Aginduak|Dekalogoa hebreeraz.]]
**Dekalogo**a hamar esaldiz edo hamar paragrafoz osatutako testu motari esaten zaio. Hamar arau, hamar argibide, hamar argudio, hamar arrazoi...

Historiako dekalogorik ospetsuena Hamar Aginduak edo Dekalogoa da, juduen kulturaren arautegiaren laburpen modukoa. Judaismoaren, kristautasunaren eta islamaren erreferentziazko testua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hamar Aginduak

## Kanpo estekak
Linaresko jauregia

**Linaresko jauregia** Espainiako Madril hiriburuan dagoen jauregi bat da. 1992. urteaz geroztik Amerika Etxea kultura-erakundearen egoitza da.

## Kokalekua 
Aurrealdea do fatxada nagusia Zibeles plazara begira du, bestelakoan, eraikina Recoletos pasealekua eta Alcalá kalearen arteko elkargunean dago.

## Historia 
1872an lehenbiziko Linaresko markesak eta Llantenoko bizkondeak ziren José de Murga y Reolid eta Raimunda de Osorio y Ortegak Madrilgo Udalari 3.064 metroko solairua erosi zioten. Eraikuntza lanen ardura Carlos Colubí udal arkitektoari eman zioten, honek Adolf Ombrecht frantziar arkitektoaren diseinuak oinarritzat hartuz eraiki zuen. Eraikinaren atal batzuk Manuel Aníbal Álvarez arkitektoak eginak dira, tartean, lorategira daraman marmolezko eskailera, zalditegia edota Panpinen Etxe ospetsua. 1884an Linaresko markesak jauregian bizitzen jarri ziren, baina eraikuntza lanak ez ziren 1900. urterarte guztiz amaitu.

## Kondaira 
Azkenaldian jauregi honek bere inguruko mamuei buruzko kondairaren ondorioz ospea bereganatu du, honen arabera, jauregian lehenbiziko Linaresko markesen mamuak bertan agertzen omen dira, bai eta ustez euren alaba den neskato batena ere.

Irudi:Palacio_de_Linares,_paseo_de_Recoletos_y_Torres_de_Colón.jpg|Linaresko jauregia, alboan Recoletos pasealekua eta urrutira Colón dorreak.
Irudi:Techo@Casa_de_América.jpg|Jauregiaren areto bateko sapaila.
Irudi:Casa de America.002 - Madrid.JPG|Fatxada nagusiko xehetasuna.
Irudi:Escalinata@Casa de América.jpg|Eskailera.

## Ikus gainera 
* Amerika Etxea

## Kanpo estekak 
* Linaresko jauregia. Madril Historikoa 
* Linaresko jauregirako bisita birtuala
Karl Polanyi

**Karl Paul Polanyi** (,  ahoskatua; Viena, 1886ko urriaren 25a, Pickering, Ontario, 1964ko apirilaren 23a) ekonomialari politikoa, antropologoa, filosofoa eta zientzialari soziala izan zen, antropologia ekonomikoan eta ekonomia ortodoxoaren alorrean ekarpen handiak egin zituena. Liberalismo ekonomikoaren aurka azaldu zen 1944ko *The Great Transformation* (*Aldakuntza Handia*) liburuan. Ekonomia konbentzionalaren aurka, gizartea, kultura eta ekonomia batera aztertu beharra aldeztu zuen. 

## Biografia 
### Lehen urteak 
Karl Polanyi 1886ko urriaren 25ean jaio zen Vienan, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren hiriburua zena, familia judu dirudun batean. Aita ingeniari eta enpresari hungariarra zuen, Michael Pollacsek. Bere ama berriz, Cecile Wohl, jatorri errusiarrekoa, hungariar zirkulu intelektualean, pertsona ezaguna zen. Bere anaia gaztea, Michael Polanyi, izen handiko kimikaria izatera iritsi zen, zientziaren filosofiari ere ekarpenak egin zizkiona.

Hala ere, bere heldutasun intelektuala Budapesten gertatu zen, non ideia sozialak garatu zituen. Karl Polanyik Filosofia eta Zuzenbideko ikasketak egin zituen Budapesteko Unibertsitatean — 1908an Filosofian doktoratu eta 1914an Zuzenbidean lizentziatu zen —, 
* Gregory Baum, *Karl Polanyi on ethics and economics*, Montreal, McGill-Queen’s University Press, 1996.
* Maurice Godelier, *Lo ideal y lo material*, Madrid, Taurus, 1989, Madrid: Taurus. .
* Kenneth McRobbie (ed.), *Humanity, society and commitment: on Karl Polanyi*, Montréal, Black Rose Books, 1993.
* Kenneth McRobbie (ed.), *Karl Polanyi in Vienna. The Contemporary Significance of The Great Transformation*, Montreal, Black Rose, 2000.
* Marguerite Mendell y Daniel Salée (ed.), *The legacy of Karl Polanyi: market, state and society at the end of the twentieth century*, Londres, Macmillan, 1991.
* K. Polanyi-Levitt (ed.), *The Life and Work of Karl Polanyi*, Montreal, Black Rose, 1990.
* J. R. Stanfield, *The economic thought of Karl Polanyi: lives and livelihood*, Basingstoke, Macmillan, 1986.
* Mark Harvey, Ronnie Ramlogan, Sally Randles, *ew Perspectives on the Place of Economy in Society*Manchester University Press, 2008.

# ↑ **a** **b** **c** **d** **e** **f** **g** **(Ingelesez)** Polanyi, Karl. (2001-03-28). *The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time.* Beacon Press ISBN 978-0-8070-5643-1. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
# ↑ **a** **b** **(Gaztelaniaz)** Blanco, Dámaso-Javier Vicente. (2003). *La libertad del dinero.* Germania ISBN 978-84-89847-97-2. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).
# ↑ **a** **b** **(Gaztelaniaz)** Polanyi, Arensberg, Pearson, Karl, Conrad M., Harry W.. (1957 (1976)). *Comercio y Mercado en los Imperios Antiguos.* Barcelona: Labor Universitaria.
# ↑ **a** **b** **c** **d** **(Gaztelaniaz)** Polanyi, Karl. (1977 (1994)). *El sustento del hombre.* Capitán Swing.
# ↑ **(Ingelesez)** de Haan, Peter. (2016). «From Keynes to Piketty» *SpringerLink*  doi:10.1057/978-1-137-60002-8. (Noiz kontsultatua: 2025-02-19).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vallecasko futbol zelaia

**Vallecasko futbol zelaia** Espainiako Madril hiriburuko Puente de Vallecas barrutian dagoen futbol estadioa da. Rayo Vallecano taldearen jokalekua da. Puente de Vallecas barrutiko Palomeras Bajas auzoan dago.

Irudi:Panoramica estadio de vallecas.jpg|Zelaiaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* Rayo Vallecanoren webgunea
Cascade Blanche

**Cascade Blanche** (eusk. 'ur-jauzi zuri') Réunionen dagoen ur-jauzia da, Bras-Panon udalerrian dagoena. Réuniongo Parke Nazionalean dagoen ur-jauzi hau Rivière du Mâten ibaiadarra den Ravine Blanche ibaiak sortzen du.

## Kanpo estekak
Finke ibaia

**Finke ibaia** (ingelesez, *Finke River*) Australiako erdialdeko ibai luzeena. 640 km ingurukoa. MacDonnel mendietan sortzen da (Iparraldeko Lurraldea) eta Eyre aintziran isurtzen du ura (Hegoaldeko Lurraldea). Eten ugari ditu bere ibilian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aonyx

***Aonyx*** mustelidoen generoa da, bi espeziez osaturik dagoena.

## Espezie eta azpiespezieak 
* *Aonyx capensis*
** *Aonyx capensis capensis*
** *Aonyx capensis congica*
** *Aonyx capensis hindei*
** *Aonyx capensis meneleki*
** *Aonyx capensis microdon*
** *Aonyx capensis philippsi*

* *Aonyx cinerea*
** *Aonyx cinerea cinerea*
** *Aonyx cinerea concolor*
** *Aonyx cinerea nirnai*

## Kanpo estekak
Aingeru Eroriaren iturria

**Aingeru Eroriaren iturria** edota **Aingeru Eroriaren monumentua** Espainiako Madril hiriburuan dagoen iturri eta monumentu bat da.

## Monumentua 
Retiroko parkean dago. 1885an inauguratu zen, aingeruaren irudia Ricardo Bellver eskulturgileak egin zuen, eta oinarria berriz, Francisco Jareño y Alarcón arkitektoak. Multzoak denera 7 X 10 X 10 metroko neurriak ditu eta estatuak 2,65 metroko garaiera.

## Bitxikeriak 
Monumentua Alacanteko probintziako itsas mailatik 666 metroko garaieran dagoenez, eta gainera 1995ean Alex de la Iglesia bilbotarrak zuzendutako *El día de la Bestia* (*Piztiaren eguna*) film ospetsuaren amaiera bertan filmatu zenez, esoterismo zaleen nolabaiteko helmuga ere bada.

Jende askok munduan Luzifer edo Aingeru Eroriari buruzko monumentu bakarra dela uste arren, beste batzuk ere badaude, adibidez, Italiako Turin hirian Traforo Frejuskoaren monumentua eta Ekuadorko Tandapi herrian dagoen eta deabruaren aurpegia irudikatzen duen *El poder brutal* (*botere basatia*) eskultura ere bai.

Irudi:Buen Retiro Angel caido05.jpg|Iturria.
Irudi:AngelCaido.jpg|Aingeru Eroriaren irudia.
Irudi:Buen Retiro Angel caido03.jpg|Ur-txorrotaden xehetasuna.

## Kanpo estekak
Trou de Fer

**Trou de Fer** () edo '''Trou d'Enfer''' Réunionen dagoen beheragune geologikoa da, Piton des Neiges mendizerran dagoena. Rivière du Mâten ibaiadarra den Bras de Cavernek sortua, 300 metroko arroila da, sei ur-jauziz elikatua. Ur-jauzi nagusienak 225 metroko altuera du.

Leku helezin batean kokaturik, lehenengo espedizioa Pascal Colasek egin zuen 1989an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melogale

***Melogale*** mustelidoen genero bat da, ekialdeko Asian, Borneon eta Javan bizi dena.

## Espezieak 
* *Melogale everetti*
* *Melogale moschata*
* *Melogale orientalis*
* ''Melogale personata

## Kanpo estekak
Gavarnieko ur-jauzia

**Gavarnieko ur-jauzia** (; ) Pirinio Garaietan dagoen ur-jauzia da, Gavarnieko zirkuan dagoena. Pirinioetako Parke Nazionalean dagoen ur-jauzi hau Frantziako garaiena da. Bi zurrusta ditu, handiena 281 metro dituelarik.

Image:Cascada de Gavarnie.JPG
Image:Gavarnie Falls.JPG
Image:Cascadeducirquedegavarnie.png
Image:Gavarnie Falls 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salazie

**Salazie** Frantziako Réuniongo itsasoz haraindiko lurralde udalerria da. 2006an 6.664 biztanle zituen. Bras-Panon, Cilaos, La Possession, Saint-André, Saint-Benoît, Saint-Denis, Sainte-Marie eta Sainte-Suzanne udalerriek inguraturik dago.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Juanmi Jiménez

'*Juan Miguel *Juanmi* Jiménez López*' (Coín, Málaga, 1993ko maiatzaren 20a) espainiar futbol jokalaria da, gaur egun Espainiako ligako Real Betis taldean jokatzen duena, aurrelari gisa. Jokalari azkarra da, eta desmarkatzen trebea.

## Ibilbidea 
Málaga CFko harrobian hazi eta han debutatu zuen 17 urterekin. Gero, Racing de Santanderrera joan zen utzita eta Malagara bueltan azken denboraldian, 2014-15 denboraldian 23 partidutan 8 gol sartu zituelako, Southampton FCek fitxatu zuen. Han denboraldi bat egin ondoren, eta gutxi jokatu ondoren 2016eko ekainean, Realeko jokalari berria bihurtu zen. 2019ko urtarril bukaeran, errealarekin 100 partidu bete zituen, eta ordurarte ia 30 gol sartu zituen, haien artean 2016/2017ko azkena, erreala azken minutuan Europa Leaguerako sailkatu zuena. Hiru denboraldi on eta gero, minutu gutxi zituenez, Real Betis aurreakordio batera iritsi zen, honek 7 milioiengatik jokalaria erosteko.

## Estadistikak
Bras-Panon

**Bras-Panon** Frantziako Réuniongo itsasoz haraindiko lurralde udalerria da. 2013an 12.616 biztanle zituen. Banillaren ekoizpena ekonomia-iturri nagusia da.

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aipu

[thumb|[Fiodor Dostoievskiren aipua, jatorrizko hizkuntzan.]]
**Aipamen**, **aipu** edo **zitazio**a baliabide erretoriko bat da. Diskurtso egileak edo testu egileak beste norbaitek (maiz bigarren egile batek) esandakoa edo idatzitako erabiltzen du beste pertsona horren testu labur edo ahozko adierazpen bat erabiliz. Aipua hitzez hitz egitea izaten da ohikoena, ahalik eta gutxien aldatuz jatorrizko testua. Jatorrizko testua modu librean aipatzen bada, aipua baino perifrasia izaten da.

Literaturan askotan erabili izan dira. Kazetaritzan informazioa ematen duenaren hitzak jasotzen dute, eta oso ohikoak dira idazlan akademikoetan. Horietan, aipuak erabiltzea hainbat funtzio betetzen ditu:

* Aipuak egiten dituen egileak beste egile batzuk ezagutzen dituela erakusten du, erudizioa erakusten du.
* Egile ospetsuen aipuak egitea autoritate argumentuaren funtzioa bete dezake.
* Aipu batek testuinguru zabalago baten erreferentzia ekar dezake.
* Aipu batek ezagutzea merezi duen beste testu edo egile baten aurkezpena izan daiteke.
Aipuak, hitzez-hitz kopiatu dezake beste norbaitek esandakoa. Horrela izanik, testu barruan erabiltzen denean, ohikoa da komatxo artean (" ") jartzea, edo komatxo frantsesen (« ») artean.

## Adibideak 
## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindia. *Literatura Terminoen Hiztegia*. **Aipamen**.
* **Wikiesanak**. Nazioarteko aipuak euskarara ekarriak
Erudizio

[thumb|[Erasmo Rotterdamgoa eruditu fama handia hartu zuen pertsonaia historiko bat]]
**Erudizio** edo **jakituntasun**a hitzak, latinetik (*eruditionem*), jakinduria akademiko sakonari egiten dio erreferentzia eta, batez ere, tradizioz, arlo humanistikoko jakinduriari egiten dio erreferentzia. Pertsona bati eruditua dela esaten zaio pertsona horrek asko irakurri badu eta asko ulertu eta gogoratzen badu.

Pertsona eruditua "kultura handiko pertsona" esamoldearekin deskribatzen da. Zientzialariei baino, jakinduria humanistikoko arloetako jakintsuei aplikatu ohi zaie terminoa. Literatura, historia, zuzenbidea, geografia, filosofia eta antzeko alorretan ondo jantzitako pertsonei esan ohi zaie eruditu. Zientzialari bat eruditua zela aditzean, beste alor hauetan ere jakintsua zela ulertu ohi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Humanitateak
* Jakinduria.
* Kultura.

## Kanpo estekak
Nerbioi Rugby Elkartea

**Nerbioi Rugby Elkartea** Amurrion errugbian aritzen den kirol taldea da, Arabako bigarrena Gaztedirekin batera.

## Historia 
Taldea 2011 urtean sortu zen baina senior taldeak 2015ean egin zuen debuta Euskal Ligako 2. mailan. 2017 eta 2022 artean ez zuen talderik osatu. 2023an Universitario Bilbaorekin elkarlanean berrekin zion ibilbideari.

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Urgozo Zornotza Rugby Taldea

**Urgozo Zornotza Rugby Taldea** Zornotzan errugbian aritzen den kirol taldea da.

## Historia 
Taldea 2015 urtean sortu zen eta Euskal Ligako 2. mailan egin zuen debuta.

## Azken denboraldiak 
## Emakumezkoen taldea 
Elorriorekin elkarlanean ateratako taldea.

## Kanpo estekak
U-571 (filma)

**U-571** 2000ko Jonathan Mostow estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Matthew McConaughey, Bill Paxton, Harvey Keitel, Thomas Kretschmann eta Jon Bon Jovi aktoreek antzeztu zuten.

2000ko Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Jon Johnson) irabazi zuen.

## Argumentua 
1942, Bigarren Mundu Gerra, Alemaniar Itsas Gudarosteak Aliatuek galera handian burutzen ari zaizkio. Hitlerren agindupeko U-boot itsaspekoak Enigma komunikazio sistemari esker aliatuen ontzi ugari hondoratzen ari dira, ontziak suntsitu aurretik euren kokapen zehatza jakinaraztea ahalbideratzen baitu. Halere, estatubatuar kapitain batek (Matthew McConaughey) Iparraldeko Atlantikoaren erdian dagoen U-571 alemaniar itsaspekoan doan Enigma makinaren seinaleak topatzea lortu du. Hori dela eta, ofizial aliatu talde bat alemaniarrez mozorrotu eta U-571 itsaspekoa bereganatzeko bidaliak izango dira, Enigma deskodifikatzailea eskuratu eta alemaniarren komunikazioaren berri izateko helburuz.

## Aktoreak 
* Matthew McConaughey: Andrew Tyler tenientea
* Bill Paxton: Mike Dahlgren teniente-komandantea
* Harvey Keitel: Henry Klough kanoilari-burua
* Jon Bon Jovi: Pete Emmett tenientea
* David Keith: Matthew Coonan maiorra
* Jake Weber: Michael Hirsch tenientea
* Jack Noseworthy: Bill Wentz marinela
* Tom Guiry: Ted "Trigger" Fitzgerald marinela
* Will Estes: Ronald "Rabbit" Parker kanoilaria
* T. C. Carson: Eddie Carson marinela
* Erik Palladino: Anthony Mazzola marinela
* Dave Power: Charles "Tank" Clemens motorretako makinista
* Derk Cheetwood: Herb Griggs marinela
* Matthew Settle: Keith Larson banderazaina
* Thomas Kretschmann: Gunther Wassner alemaniar kapitain-tenientea

## Kanpo estekak 
* *U-571* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *U-571* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Real Sociedad 2016-2017

Entrenatzailea:  Eusebio Sacristán (2015-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Sanse taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2017 
### Udako merkatua 2016 
### Estatistikak 
### Hamaikakoak 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerrenea etxea

**Ezkerrenea etxea** Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen eraikin bat da. 1994. urtetik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

Gaur egun behealdean Kaïku jatetxea eta ostatua dago.

## Kokalekua 
Errepublika karrikaren 17. eta Balearen karrikaren 16. zenbakietan dago, Hondartza handia eta Donibane Lohizuneko portuaren artean.

Fitxategi:Ezkerrenea NE.jpg|Ezkerrenea etxearen ikuspegia Errepublikaren kaletik.

## Historia 
XV. mendean eraiki zen. 1558an Nafarroako erregeordea zen Albuquerqueko gaztelarraren agindupeko 2.000 gipuzkoarrek Lapurdin barneratu eta Donibane Lohizune rasotu eta su eman ziotenean osorik gelditutako etxe bakarra izan zen, hortaz herriko etxerik zaharrena dela esan liteke.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Kale Nagusia (Madril)

**Kale Nagusia** (gaztelaniaz *Calle Mayor*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen kale bat da. Madrilgo historia kale honi estuki lotua dago, errege harrerak kale honetatik igaro eta Puerta del Sol plazan amaitzen baitziren.

## Kokalekua 
Centro barrutian dago, Puerta del Sol plazan amaitzen da, bertan Madrilgo Udalerriaren Etxea dago, 2008. urterarte Madrilgo Udalaren egoitza zena.

Irudi:Pináculos-Calle_Mayor.jpg|Madrilgo Udalerriaren Etxearen pinakuluak.
Irudi:Calle_Mayor_(Madrid)_01.jpg|Kale Nagusiaren ikuspegia.

File:Sol de justicia sobre la calle mayor (526750120).jpg
File:Antique buildings ' Calle Mayor, Madrid.JPG
File:A building on Calle Mayor (Madrid).JPG
File:A Building at Calle Mayor (Madrid).JPG
File:A Building at Calle Mayor (Madrid) 01.JPG
File:VIEW , ®'s - DiDi - RM - Ð 6K - ┼ , MADRID CALLE MAYOR EDIFICIOS - panoramio (3).jpg
File:VIEW , ®'s - DiDi - RM - Ð 6K - ┼ MADRID CALLE MAYOR. MONUMENTO - panoramio (14).jpg
File:VIEW , ® 's - DiDi - RM - Ð 6k - ┼ MADRID CALLE MAYOR EDIFICIOS - panoramio (4).jpg

## Kanpo estekak
Richie Porte

**Richard Julian "Richie" Porte** (Launceston, Tasmania, 1985eko urtarrilaren 30a) BMC Racing Teamn lehiatzen dabilen txirrindulari australiarra da.

## 2007-2008: hasierak 
Hasieran, 18 urteko gaztea zenean, triatloiarekin hasi zen, eta 21 urte zituenean, errepideko txirrindularitza soilik praktikatzera igaro zen. Arin hasi zen amateur mailan nabarmentzen, lehenengo, 2007ko Bright-goko Tour-a irabaziz eta geroago, 2008ko urtarrilean Praties talde profesional australiarrarekin Erlojupeko Australiako Txapelketan bostgarren eta Errepideko Australiar Txapelketan laugarren postua lortuz. Emaitza bikain horiei esker, talde-nazional australiarrak hautatuta joan zen Down Under Tour-ean lehiatzeko, sailkapen nagusian bederatzigarren izatea lortu zuen tokian, lehenengo etapan eskapatu eta denbora irabazi eta gero. Wellington-eko Tour-eko etapa baten garaile suertatu zen beranduago.

## 2008-2009: profesionala Ozeanian eta amateurra Italian 
Ozeaniako egutegi txirrindularia bukatu zenean, Praties taldearen baimenaz, garaipen bat lortu zuen Italiako talde amateur batekin egon zen lehiatzen. Denboraldi amaieran, Ozeaniara bueltatu zen bere Praties talde profesionalarekin kontinenteko lasterkak egiteko, hauetan, Herald Sun Tour-ean bostgarren postua lortu eta Perth-eko eta Tasmaniako Tour-a irabazi zituen.
2009an, podiumera igo zen hirugarren postuarekin Australiako Erlojupeko Txapelketan, eta hamargarren geratu zen Langkawi-ko Tour-ean.

Italiara joan zen berriro ere, Andrea Tafi-k zuzentzen zuen Mapei Monsummanese Grassi talde amateurrean lehiatzeko, Friuli Venezia Giulia-ko Giroa irabazi eta Copa della Pace-n podiumera igo zen tokian. Praties talde australiarretik erabat kanpo egon zenean, lehen zegoen taldeak baino maila altuagoa zuen talde baten arreta deitzeko asmoz, denboraldiko lehen helburuan, Baby-ko Giroa-n, parte hartu zuen. Honetan, erlojupeko etapa bat irabazi eta amaierako sailkapen nagusian hamalaugarren geratu zen. 2009ko Abuztuan Citta di Felinoko GP-a irabazi zuen, horrek Team Saxo Bank taldearen ateak ireki zizkion. Bere talde berriko zuzendariak, Bjarne Riis-ek, bere gaitasuna nabarmendu zuen, irabazleen izaera zuela esanez.

## 2011-2012: Saxo Bank taldeko azken urtea eta Team Sky-rako eskualdatzea 
Saxo Bankeko azken urtea, Alberto Contadorren gregario bezala egin zuen eta Italiako Giro eta Frantziako Tour-ean parte hartu zuen.
Espainiako Itzulian zehar, Sky Procycling britaniar talderako eskualdaketa baieztatu zen, bere herrialdeko taldeak egindako eskaintzari uko eginez.

## 2013: garaipen garrantzitsuak eta gregario bezalako lana 
Paris-Niza eta bertako bi etapa irabazi zituen. Gainera, etapa garaipenak eta sailkapen nagusian bigarren eta hirugarren postuak lortu zituen Nazioarteko Kriteriumean eta Euskal Herriko Itzulian.
Frantziako Tourrean taldeko liderra, Chris Froome, laguntzeko parte hartu zuen. Horretaz gain, azkenean hemeretzigarren geratu zen sailkapen nagusian.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiribide Nagusia (Madril)

**Hiribide Nagusia** (gaztelaniaz *Gran Vía*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen hiribide bat da.

## Kokalekua 
Centro barrutian dago, Alcalá kalean hasi, Calla plaza inguruan, eta Espainia plazan amaitzen da.

## Kalea 
XX. mendearen hasieran eraikitzen hasi zen, eta merkataritza, turismo eta aisialdiari dagokionez hiriko leku garrantzitsuenetakoa da. Zinema ugariren kokalekua da, batzuk krisiaren ondorioz itxiak izan ziren arren, beste batzuk ordea arrakasta handiz musikal antzoki bilakatu dira, horregatik "Broadway madrildarra" ezizena jasotzen du. Gaur egun, San Luisen sarea eta Callao plazaren arteko zatian nazioarteko moda kateen dendez josia dago.

Irudi:Gran_Vía_30_(Madrid)_02.jpg|Fontalba antzoki zaharra.
Irudi:Gran_Vía_(Madrid)_25.jpg|Gauez.
Irudi:Telefónica_-_Gran_Vía_28_-_Madrid.jpg|Telefónica eraikina.
Irudi:Gran_Vía_(Madrid)_08.jpg|Hiribide Nagusiaren azken zatiaren ikuspegia.

## Kanpo estekak
Prado pasealekua

**Prado pasealekua** (gaztelaniaz *Paseo del Prado*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen pasealeku bat da. Kultura ondasun izendatua dago.

## Kokalekua 
Ipar-hegoaldeko norantzan Zibeles plazan hasi eta Karlos V.a Espainiako enperadorearen plazan amaitzen da.

## Ondarea 
* Pradoko Museoa
* Thyssen-Bornemisza Museoa

Irudi:Museo del Prado (Madrid) 04.jpg|Pradoko Museoa.
Irudi:Museo Thyssen-Bornemisza (Madrid) 08.jpg|Thyssen-Bornemisza Museoa.

## Kanpo estekak
Desliluratze

**Desliluratzea** () Max Weberrek proposaturiko kontzeptu soziologikoa da, mundu modernoaren sekularizazioa, arrazionalizazioa, intelektualizazioa eta burokrazia izendatzeko, magiaren, mitoaren eta Jainkoaren ideien gainbeherarekin batera. Weberren jatorrizkoa euskarazko itzulpenean *magia mundutik baztertzea* eman zuen Pello Zabaletak:

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Google Cardboard

**Googleko Cadboarda** errealitate birtualean sartzeko tresna bat da. Kartoizkoa da eta telefono mugikor batekin erabiltzeko da, Android duena.
### Garapena 
Google Cadboardarekin errealitate birtualeko esperientzia.
Googleko Cadboarda mugikor Smartphonetan erabiltzeko sortu zen, errealitate birtualean sartzeko. Eta etxean egin daitekeen tresna bat da, horretarako kartoia eta bi lente ditugu beharrezko. Errealitate birtualean, leku eta objektu errealak islatzen dira, teknologia informatikoaren bidez. Hau erabiltzen ari den pertsonak leku eta objektu horien artean dagoela sentitzen du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Official Cardboard app for Android on Google Play Store
* Official Cardboard app for iOS on Apple App Store
* Cardboard Design Lab app by Google, demonstrating VR design principles on Google Play
Irudikari (argipena)

**Irudikari** hitzak matematikako unitate irudikariari erreferentzia egiten dion izenondoa da. Erabilera zenbait ditu:
* zenbaki irudikaria;
* **erro irudikaria**, zenbaki irudikari baten forma hartzen duen ekuazio baten erro edo soluzioa;
* zenbaki konplexu baten **atal irudikaria**.
Fisipedo

**Fisipedoak** zoologian oinak lehorrean ibiltzeko egokituak dituzten ugaztun haragijaleeak dira. Letagin sendoak dituzte; hanketako behatzak ondo banakatuak. Zazpi familiatako animaliak biltzen dira sailkapen horren barnean: kanidoak, felidoak, hienidoak, mustelidoak, prozionidoak, ursidoak eta biberridoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fisiopatologia

**Fisiopatologia** organismo baten edo organismoaren parte baten funtzioen gorabeherak aztertzen dituen medikuntzaren alorra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Requiem (Mozart)

[thumb|250px|Mozart [1780an]]
Mozarten **Requiem K. 626** obra, Mozartek idatzitako azken lana izan zen. Lan hau misterioz eta eztabaidaz inguratuta egon da beti.

## Historia 
Aristokrata batek Requiema anonimoki enkargatu egin zuen Mozarti iruzurra egiteko asmoarekin. Aristokrata horrek obra berarentzat berenganatu nahi zuen, gero, bere emaztearen oroimenean, interpretatzeko. Horrela, Mozartek bere azken kontzertua antzeztu baino lehen, ezezagun bat agertu zen bere etxean, beltzez jantzia, eta lan hau idaztea eskatu zion konpositoreari. Geroago, Mozart Pragara joan baino lehen, mezularia berriz ere agertu zen, bere enkarguaren bila. Azkenean, Mozartek, heriotzaren ideia buruan zerabilela, bisitari misteriotsu hori patuaren mezulari bat zela sinetsi omen zuen eta konposatu egingo zuen Requiema bere hiletarako izango zela pentsatu omen zuen.

Biografia baten arabera, Mozartek Requiemean lan egiten hasi zen 1791eko irailaren 6an eta urte horretako abenduaren 5ean hil egin zen. Denboraldi horretan *Txirula Magikoa* opera eta beste bi enkargu bukatu zituen. Hala ere, Requiema amaitu gabe geratu zen. Mozarten emazteak, lana bukatzeko, konpositore bat bilatu zuen. Hipotesirik onartuenak Franc Xaver Süssmayrek, Mozarten ikasle batek, Requiema amaitu zuela esaten du.

Pentsatzen da Constanzak, Mozarten emazteak, Süssmayr erosi zuela, *Requiem*aren amaierari buruzko zenbait gauza isilean gordetzeko. Hala ere, analisi grafologiko batzuek Requiemaren amaieran 4 pertsona desberdin hartu zutela parte baieztatzen dute, Mozart bera barne. Kontu honek eztabaida bat hasi egin zuen: zein pasarte idatzi zituen Mozartek berak benetan? Musikologoek ikertzen jarraitzen dute.

Ageri denez, Mozartek bakarrik amaitu zituen berak bakarrik bi atal: *Introitus*a eta *Kyrie*a, Sequentia zatiaren parte gehienak Mozartek berak idatzi zituen, nahiz eta Süssmayrek besterik ez bukatu. *Offertorium*a, Mozartek idazten hasi zuena, Süssmay ikasleak amaitu omen zuen eta azken hiru atalak Süssmayrek idatzi omen zituen goitik behera. Hala ere, azken atala *Introitus* eta *Kyrie*aren errepikapena da. Nahiz eta Mozarten ikasle honek Requiemaren atal handi bat idatzi, Mozart gaixo baten oharpen ugari jaso omen zituen.

## Ezaugarriak 
Requiema orkestra sinfonikorako, korurako eta ahotz solistetarako idatzita dago.

Requiema osatzen duten musika tresnek XVIII. mendearen amaierako orkestra sinfoniko baten eskema tipikoari erantzuten diote, hala ere, pixka bat murriztuta. Lehen eta bigarren biolinak, biolak, biolontxeloak, kontrabaxuak, *corni di bassetto*ak, fagotak, tronpetak, tronboiak, tinbalak eta organo batek parte hartzen dute.

## Kanpo estekak
Neria etxea

**Neria etxea** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen etxe bat da. 1990etik Lapurdiko monumentu historikoen zerrendan sailkatua dago.

## Kokalekua 
Micé doktorearen karrikaren 25. zenbakian dago.

## Eraikina 
Iztura eta egoera bikaineko euskal estiloko arkitekturako eraikin eredugarria da. Horma zuri eta leiho, ate, solairuarte eta teilatuondoak gorriz margoturiko egurrez eginak. Izkinarriak harlanduzkoak ditu.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Betbeder-Baita etxea

**Betbeder-Baita etxea** Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen eraikin bat da. 1994. urtetik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

## Kokalekua 
Errege-alabaren kaiaren 8. zenbakian dago, Joanoenia jauregiaren alboan, eta Donibane Lohizuneko portuan bertan.

## Historia 
XVII. mendean eraiki zen.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Marriott World Trade Center

**Marriott World Trade Center hotela**, baita **World Trade Center 3** (**WTC 3**) bezala ezagututa ere, 22 solairuzko azeroz eraikitako eraikuntza zen. Hotelak 825 gela eskaintzen zituen. Hasiera batean, 1981an, "Vista Hotel" izenaz ireki zen.
Hotela World Trade Center konplexuan kokatua zegoen eta 1836tik Lower Manhattanen ireki zen lehenengoa izan zen.

Eraikina Skidmore, Owings and Merrill lantegiak diseinatu zuen eta, hasiera batean, New York eta New Jersey Portu-agintzaritzarena izan zen. 1995ean "Host Marriott Corporation" konpainiari saldu zitzaion; salmenta New Yorkeko George Pataki eta New Jerseyko Christine Todd Whitman gobernadoreen presiopean gauzatu zen, etekinak ematen ez zituzten eraikinak kentzeko asmoz.

Hotelaren bidez bi dorreetara joateko bideak zeuden, hau da, biekin konektatuta zegoen. Halaber, hotel barruan zenbait lokal ezagun zeuden: Greenhouse Café, Tall Ships Bar & Grill, Times Square Gifts opari denda, The Russian House jatetxea, "Olga's" apaindegia...

Eraikina 201.ko erasoetan eta World Trade Centerren Dorre Bikien erorketarekin batera erabat txikituta gelditu zen.
thumb|Hotela dorreak erori ondoren.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marriott World Trade Centerretik bizirik atera zirenak.
* The 9/11 Hotel You Tubeko bideo honetan bizirik atera ziren lagunekin elkarrizketak jaso ziren.
Ugaitz Mugertza

**Ugaitz Mugertza Mendizabal** (Olatz, Mutriku, 1987ko apirilaren 9a) aizkolari gipuzkoarra da. 2018 urtean Gipuzkoako Txapelduna izan zen.

## Lorturiko sariak 
* Urrezko Aizkora:
** Banakakoa (0)
** Binakakoa (4): 2014, 2015, 2016, 2017 (Aitzol Atutxarekin).
* Gipuzkoako Aizkolari Txapelketa (1): 2018.
* Ramon Latasa saria (1): 2014 (Aitzol Atutxarekin).
* Euskal Duatloia (2): 2022, 2024.

## Kanpo estekak
TKE Ligako 2017ko denboraldia

**2017ko TKE Liga**koa Eusko Label Ligaren hamabosgarren denboraldia izan zen. Uztailaren 1ean hasi zen, Bilbo hiriko uretan, eta irailaren 17an bukatu zen Portugaleten. Urdaibai Arraun Elkarteak seigarrenez irabazi zuen Liga, azken estropadara arte Hondarribiarekin lehia estua izan ondoren. Aresek eta Astillerok, aldiz, maila galdu zuten play-offean eta hurrengo denboraldian Santurtzi eta Donostiarra izango dira beraien ordez arituko direnak lehen aldiz TKE Ligan.

## Partaideak 

## Estropadak 

## Sailkapena 

¹ Astillerok 3 segundoko zigorra jaso zuen ondoko traineruaren kalean sartzeagatik.
² Cabo kanporatua izan zen laugarren luzean Zierbenaren traineruaren aurka talka egiteagatik (abordaia).
### Jaitsiera/Igoera play-offa 

## Patroi onenaren saria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* TKE Ligaren webgunea
Eragile geologiko

**Eragile geologikoak** edo **indar geologikoak** lurrazala eta erliebea aldatzen dituzten fenomeno eta prozesuak dira. Bi eratakoak izan daitezke: barneko eragileak, adibidez, sumendiak eta lurrikarak eta kanpoko eragileak edo indar berdintzaileak, oro har higadura eragiten dutenak.

## Kanpo estekak
Sortaldeko plaza (Madril)

**Sortaldeko plaza** (gaztelaniaz *Plaza de Oriente*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Centro barrutian dago, Madrilgo Errege Jauregiaren ekialde edo sortaldean, hortik bere izena.

Irudi:Plaza de Oriente (Madrid) 01.jpg|Madrilgo Errege Jauregia eta Sortaldeko plaza.
Irudi:Plaza de Oriente R01.jpg|Lorategiak.
Irudi:Plaza de Oriente (Madrid) lado sur.jpg|Hegoaldeko eskulturak.

## Plaza 
Oinplano laukizuzena eta buru kurbatua duen monumentu izaerako plaza bat da, 1844an Narciso Pascual Colomer arkitektoak beste aurreko proiektuen ondorendoa zen plazaren behin betiko itxura diseinatu zuen. Plaza honen eraikuntzaren bultzatzaile nagusietako bat Josef I.a Espainiakoa izan zen, Napoleonen anaiak solairu honetako Erdi Aroko eraikinen eraustea agindu baitzuen.

Plazaren inguruan hiriko bi eraikin nabarmenetakoak daude, bata mendebaldean, Madrilgo Errege Jauregia, eta bestea ekialdean, Madrilgo Errege Antzokia. Iparraldean Gizakundearen Errege Monasterioa dago, honi Priorako Ortua desjabetu eta plazara gehitu zitzaion.

Aipatutako eraikinez gain plaza lorategiez eta eskultura multzo batez ere osatua dago, azken horien artean, XVIII. mendean Pietro Tacca italiar eskultoreak burututako Filipe II.a Espainiakoaren eskultura bereziki nabarmentzen da. Mundu osoan atzeko hanketan soilik zutik mantentzen den lehenbiziko zaldizko eskulturatzat jo ohi da.

## Frankismoa eta espainiar nazionalismoaren ikur 
Frankoren Diktadura garaian Franko espainiar diktadorea Errege Jauregiko balkoira atera eta bere jarraitzaileez lepo beterik zegoen plaza honetara hitzaldiak eman ohi zituenez, espainiar nazionalismoaren eta bereziki frankismoa ikus bilakatu zen, gaur egun oraindik ere frankismoaren aldekoak urtero azaroaren 20an bertan bildu (Frankoren heriotza eguna) eta diktaduraren gorazarrea egin ohi dute.

## Kanpo estekak 
* Sortaldeko plazaren 360ªko ikuspegi panoramikoa ikusgai
Lehen-Tokia etxea

**Lehen-Tokia etxea** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen etxe bat da. 1992tik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendan sailkatua dago.

## Kokalekua 
Axotareta bidean dago.

## Eraikina 
Bi uretako teilatua duen euskal estiloko arkitektura duen etxe bikaina da. Horma zuri eta gorriz margotutako egurrezko ate, leiho eta teilatuondoekin. Heskai batez eta lorategiaz inguratua dago, aeta sarbideto atakan *Lehen-Tokia* izena duen zeramika du. Etxearen atzealdean igerilekua du.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Leihorra etxea

**Leihorra etxea** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen etxe bat da. 1995tik aurrera Lapurdiko monumentu historikoen zerrendan sailkatua dago.

Gaur egun museoa da. Eraikinaren barnealdea ikusteko bisita gidatuak antolatzen dira, baina ezin liteke argazkirik atera.

## Kokalekua 
Micé doktorearen karrikaeren 1. zenbakia eta Muskoa karrika itsuaren artean dago.

## Historia 
1926an eraiki zen. Joseph Hiriart arkitektoak bere nahiera eraiki zuen, Caroline Signoret etxekoandre alarguna bere amaginarreba baitzen. 1926 eta 1929 bitarte eraiki zen. Lorategiak hiru terraza ditu eta behekoenean pilotaleku bat dago. Barruan oso dekorazio aberatsa du eta Art Déco estiloaren adierazlea da: Eduouard Cazaux zeramikagilearen mosaikoak, Schwartz eta Polleraten budin lanak, Jacque Gruberren bitrinak, Paul Daumen kristalezko zoruak (bainugelan), Prouren altzariak. Lorategian zikoin baten eskultura dago, Yvonne Serruys artistarena.

## Eraikina 
Art Déco estiloko eraikin bikaina da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak 
*   Lehiorra etxearen webgunea
Bukharako Khanerria

**Bukharako Khanerria** (; ) Erdialdeko Asiako herrialde bat izan zen, pertsiar hiztuna gehien bat, XVI. mendearen hasieran Txabaniden dinastiak sortutakoa. Hiriburua Bukhara zen (gaur egungo Uzbekistanen) eta Samarkanda hiria ere hartzen zuen barnean. Amu Daria eta Sir Daria ibaien arteko eremuan zegoen herrialdea. Ondoko Khivako Khanerria eta Kokand Khanerria bezala, Djaghatai Khanerria desegitearen ondorioz sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pál Teleki

**Pál János Ede Teleki de Szék** kondea (Budapest,  – *ib.*, ) Hungariako politikaria izan zen, bi aldiz lehen ministro izan zen, 1920tik 1921ra eta 1939tik 1941ra. Geografian aditua zen, Hungariako Zientzia Akademiako kidea izan zen eta hungariar esploratzaile elkarteko lehendakaria ere izan zen.

1879. urtean jaioa, Transilvaniako familia aristokrata batean, Teleki geografo nabarmenetariko bat izan zen eta orientalista ere bai. Bere karrera politikoak indarra hartu zuen bigarren mundu gerraren osteko garaian. Birritan izendatu zuten lehen ministro, 1920-1921ean lehen aldiz eta bigarren aldian 1939-1941ean. Bere lehen agintaldian aurre egin behar izan zien mundu gerraren ondorioei, Trianongo Ituna, Béla Kunen erregimen komunista eta kontrairaultza. Telekik, Hungaria kristaua, kontserbadorea eta antikomunista egin zuen eta sendoa izan zen Hungariaren mugak zaintzerakoan.

Geografo nabarmena, beraren prestigio internazionalak Iraken egindako garai hartako muga berrien kokapenean parte hartzera eraman zuen. Ekintza intentsu bat mantendu izan zuen mugimendu eskautistan.

Gobernutik kanpo epe luze baten ondoren, itzuli egin zen maiatzaren 1938an, hezkuntza ministro bezala. Ministro legez, hurrengo urtean, berriro ekin zion gobernadore bezala. Potentzia faxistek lagundu egin zioten, Hitlerri independentzia-keinu egini zion eta Italiaren kontrapisu bezala ipintzen saiatu zen Alemaniaren kontra. Hala ere, gero eta Berlinen menpekoagoa zen, bere lurralde-helburuak lortu ahal izateko. Bere politika Bigarren Mundu gerraren Ardatzera lotu behar izan zuen. Aliantza horri esker, Trianon galdutako lurralde batzuk berreskuratzea lortu zuen eta baita berak nahi zuen beste lurralde batzuk konkistatzea. Alemaniaren dependentziaren desilusioa hortxe izan arren, gobernuaren buru jarraitu zuen erregeordearen behin eta berriz ekiten ziolako.

1941eko martxo eta apirilean Jugoslaviako krisia gertatu zen. Bertan Alemaniak gobernuak hungariar gobernu eta militarren babesa lortu zuen Hungaria inbaditzeko. Babes horrek gehiengoa lortu zuen baina Telekik bere buruaz beste egin zuen, protesta moduan, apirilaren 3an.

Teleki Hungariako historian, irudi polemikoa da eta hori, oso agerian geratu zen, esate baterako, Telekiren omenez estatua bat kokatu zutenean, 2004ko udaberrian.

## Kanpo estekak
Fisostomo

**Fisostomo** zoologian hodi malgu batez igeri-puxika digestio hodiarekin, eta kanpoaldearekin, beraz, lotuta duten arrain hezurdunak dira. Sardinzarra, adibidez, fisostomoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fitol

**Fitola** E bitamina eta K bitamina sintetizatzeko erabiltzen den molekula bitartekaria da. Landare berdeen klorofilan ere agertzen da, ester bihurtuta. Mutur batean daukan hidroxilo taldeari esker molekula anfipatikoa da.

## Egitura kimikoa 
Fitola ziklikoa ez den diterpenoa da, alkohol sail bat duena (C20H39OH). 4 talde isopreno polimerizatu ditu eta itxura aldetik olio koloregabe bat da.

## Erabilerak 
Biosferan dagoen isoprenoide azikliko ugariena denez, ingurune urtarretan traza biogeokimikoak aztertzeko erabiltzen da.

Ekoizpen industriala ere garrantzitsua da eta lurrin, kosmetiko, txanpu, xaboi eta detergenteen osagaia izan ohi da.

## Refsum gaixotasuna 
Fitola oxidatzerakoan azido fitanikoa eratzen da, hau hausnarkarien hesteetan gertatzen da eta azido fitanikoa beren koipetan gordeta gelditzen da. Gizakiak jan eta kopuru handitan gorputzean pilatzen bada Refsum gaixotasuna sor daiteke. Gaixotasun honen sintomak polineuropatia periferikoa, zerebeloaren ataxia, retinosi pigmentarioa, anosmia eta gorraizea dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fitosterol

[thumb|250px|[Beta-sitosterol.]]
[thumb|250px|[Ergosterol.]]
[thumb|250px|[Esteroidearen egituraren nomenklatura.]]
**Fitosterola** biokimikan landareetan agertzen den esteroidea da. Fitosterol ezagunenak soia-olioaren estigmasterola eta zekalearen eta legamiaren ergosterola dira. Ergosterola argi ultramoreaz irradiatzean gai berri ugari lortzen dira, D2 bitamina, besteren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prümeko abadia

**Prümeko abadia** beneditar monasterioa da, Alemaniako Prüm udalerrian kokatua, gaur egun Treverisko elizbarrutikoa. Frankoek eraiki zuten VIII. mendean. 1222-1576 bitartean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatu imperiala izan zen.

## Iruditegia 

Image:Abtei Prüm 003x.jpg|Prümeko abadiaren ikuspegia
Image:Prum grand vude divant båzlike.jpg|Prümeko abadia eta St. Salvator basilika
Image:Allemagne07 08 0049 Prüm.JPG|St. Salvator basilikako aldare nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arctocephalus

***Arctocephalus*** Otariidae familiako generoa da.

## Espezieak 
* *Arctocephalus gazella*
* *Arctocephalus townsendi*
* *Arctocephalus philippii*
* *Arctocephalus galapagoensis*
* *Arctocephalus pusillus*
* *Arctocephalus forsteri*
* *Arctocephalus tropicalis*
* *Arctocephalus australis*

## Kanpo estekak
Treverisko Hauteslerria

**Treverisko Hauteslerria** ( edo *Kurtrier*) Germaniako Erromatar Inperio Santuko eliz-printzerria izan zen. 1794. urtean frantsesek inbaditu zuten, eta 1815eko Vienako Batzarraren ondoren Prusiako Erresumaren barne geratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordito Relleno

**Gordito Relleno** () José Peñarroyak 1948an marrazkilari katalanak sortutako komikia da. Komikia Bruguera argitaletxeko *Pulgarcito* (gero *Super Pulgarcito*) aldizkarirako prestatu zuen. Pertsonaiak 60. hamarkadan zehar ere argitaratu zen.

## Pertsonaia 
Komikiak pertsonai bakar baten inguruan antolatzen da. Lasaia, ezkongabea, zintzoa, buruan onddo kapela txiki bat darama. Antza, ez du lanik egiten. Tolesgabe xamar, bere asmo onak sarritan desastreetan bukatzen dira. Askotan ere, bestetik, iruzurren eta gaiztokerien biktima erraza izaten da. 1950an zehar, komiki batzuetan, Don Berrincherekin batera agertu zen, azken hau Gordito Rellenoren antitesia.
 
Juan Antonio Ramírez ikertzailearen ustez, Gordito Rellenori komikien "baztertuen" artean kokatu behar zaio. Sail berekoak Bruguerako beste komiki-protagonista hauek izan daitezke: *Carpanta* (1947), *Currito Farola* (1951), *Don Danubio* (1951), *Morfeo Pérez* (1952), *Agamenón* (1961), *Rompetechos* (1964) eta *Pitagorín* (1966). Hauek guztiek inguruarekiko distortsio berezia erakusten dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : [Gordito Rellenoren bineta(https://eu.wikipedia.org/wiki/bineta) batzuk.]
Espainia plaza (Madril)

**Espainia plaza** (gaztelaniaz *Plaza de España*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen plaza bat da. Hiribide Nagusia eraiki baina zertxobait lehenagotik **San Martzial plaza** izena zuen.

## Kokalekua 
Erdialdea barrutian dago, plaza honetatik Hiribide Nagusia, Printzesa kalea eta San Bizente kalea ateratzen dira. Bailén kalearen alboan dago, hortaz, baita Madrilgo Errege Jauregiaren alboan ere.

## Plaza 
36.900 metro karratuko azalera du, ondorioz, hendaduraz Espainiako plaza handienetakoa da. Plaza honetan edozein urtarotan munduko herrialde guztietako turistekin topatzea oso ohikoa izaten da.

## Ondarea 
Plaza honen inguruan eraikin eta monumentu nabarmen hauek daude:

* Madrilgo dorrea
* Espainia eraikina
* Gallardo etxea
* Miguel Cervantesen monumentua

Irudi:Torre_de_Madrid_-_05.jpg|Madrilgo dorrea.
Irudi:Edificio_España_(Madrid)_03.jpg|Espainia eraikina.
Irudi:Casa_Gallardo.jpg|Gallardo etxea.
Irudi:Monumento_a_Miguel_de_Cervantes_-_03.jpg|Miguel Cervantesen monumentua.

## Kanpo estekak 
* Espainia plaza. Quevermadrid.es 
* Espainia plaza. Disfrutamadrid.com
Anbrosio Milangoa

**Anbrosio Milangoa** (Treveris,  - Milan, 397ko apirilaren 4a) Milango apezpikua izan zen 374-397 bitartean. Eliza latinoko guraso eta doktorea da. Jaia, abenduaren 7an ospatzen da.

## Bizitza 
Erromatar Inperioko goi funtzionarioa zen, Liguriako gobernaria. 374an, herriak Milango apezpiku aldarrikatu zuen, artean katekumeno besterik ez zelarik. Bataioa hartu, apaiztu eta apezpiku egin zen zortzi eguneko epean. 382an, Simako bere ahaide paganoari gogor eraso zion senatuan, Garaipenaren aldarea ez kentzearen alde agertu zelako. 387an, San Agustin bataiatu zuen. Teodosio enperadorea jendaurreko penitentzia egitera behartu zuen Tesalonikako sarraskiaren ondoren. Haren obrak pastoralgintza zuen helburu: sermoiak, hileta otoitzak (Teodosiori egindakoa), tratatu moralak, gorazarreak (*anbrosiarrak* deituak). Erlikien gurtzaren eragilea izan zen Mendebaldean.
 
## Erreferentziak
Las Ventas

**Las Ventas** (euskaraz *Bentak*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen zezen plaza bat da.

## Kokalekua 
Salamanca barrutiko La Guindalera auzoan dago, Alcalá kalearen 237. zenbakian.

## Historia 
1922-1929 artean eraiki zen eta José Espelius arkitektoak neomudejar estiloan diseinatu zuen. 1931ko ekainaren 17an Espiritu Santuaren Bentak izenez inauguratu zen (*Las Ventas del Espíritu Santo*), baina ia hiru urtez itxia egon zen. 1934ko urriaren 21ean behin betikoz inauguratu zen, lehenbiziko zezenketa Juan Belmonte, Marcial Lalanda eta Joaquín Rodríguez Ortega (Cagancho) zezenlariek burutu zuten.

Irudi:Plaza_de_Toros_de_Las_Ventas_(Madrid)_02.jpg|Alcalá kaletik ikusita.
Irudi:Redondel-las_ventas.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Las Ventas zezen plazaren webgunea