Leonor Lopez Kordobakoa

**Leonor Lopez Kordobakoa** (1362an edo 1363an jaio zen Calatayuden eta 1430ean hil zen uztailaren 3 eta 11. egunen artean, Kordoban) Gaztelako noble bat izan zen. Politikari gisa nabarmendu zen, 1406 eta 1412 artean Katalina Lancasterrekoaren balidoa izan baitzen, erresumako erregeordetza betetzen ari zen aldian, hau da, bere seme Joan II.a Gaztelakoa ordezkatzen zuen bitartean.

Literaturan ezaguna da bere memoriak jasotzen dituen kontakizun bat idatzi zuelako, gaztelaniazko lehen autobiografia kontsideratzen dena.

## Bizitza 
Leonor 1362. urtearen amaieran edo hurrengo urtearen hasieran jaio zen, ezin zehaztasunez jakin. 1369an, zazpi urte inguru zituenean, bere aita zen Martin Lopez Kordobakoak ezkontza-akordio bat egin zuen Ruy Gutierrez Hinestrosakoarekin, urte batzuk lehenago Petri I.a Gaztelakoa "Ankerra"-ren zerbitzari nagusia eta eskuineko besoa izan zenaren semearekin, alegia. Ezkontza hau petrismoaren kausari leial zitzaizkion bi familia lotzeko asmoz adostu zen.  

Ezkontza bera urte batzuk geroago iritsi zen, Leonorrek horretarako adina izan zuenean. 1386. urteari buruzko lekukotza dokumental bat dago, eta bikotearen ezkontza noiz gertatu zen jakiteko aukera ematen du. Ruy Gutierrezek urte horretako azaroan emandako idazkia da, eta bertan aitortzen zuen biak Carmonan ezkondu zirela hamar edo hamabi urte lehenago, hau da, 1374-1376 inguruan, eta oraindik ere gatibu zeudela. Une horretatik aurrera eta Leonorrek bere eskuz idatzitako memoriei esker, Leonorrek eta bere familiako kide batzuek izandako gorabeherak xehetasun apur batekin ezagutzen dira. 

Henrike II.a Gaztelerakoa, Henrike Trastamarakoa bezala ezagutzen dena, Gaztelako errege bilakatu zenean familien egoera pribilegiatua amaitu zen. Leonor eta bere senarra Sevillako Errege Ontzioletan espetxeratu zituzten eta bertan egon ziren 1379 arte. Azkenean, erregeak familia-ondasunen kondena eta enbargoa kendu zituen, eta Leonor Kordobara joan zen bere izeba Maria Garcia Carrillorekin batera. Han egon zen XIV. mendearen amaierara arte. 1400. urtearen lehen erdian hirian zabaldu zen izurritearen ondorioz, Santaella-ra joan behar izan zuen seme-alabekin batera, gaixotasuna saihesten saiatzeko. 

### Seme-alabak 
Ondorengotzari dagokionez, Ruy Gutierrez Hinestrosakoarekin ezkondu ondoren, gutxienez lau seme-alaba izan zituzten. Zaharrena, Juan Fernandez Hinestrosakoa, 1388 inguruan jaio zen. Aguilarren hil zen XIV. mendearen amaierako izurriak jota, hamabi urte eta lau hilabete zituela. Ez dakigu ezkontzako beste hiru haurren jaiotza-ordena, baina litekeena da guztiak XIV. mendearen amaieran jaioak izatea, izan ere, mende amaieran adin txikiko haurrak zirela baitakigu. Horietako bat, Gutierrez Ruiz Hinestrosakoa, 1428an hil zen, Leonor Lopez Kordobakoak bere azken borondatea eman zuenean. Beste bi semeak, Martin Lopez Hinestrosakoa eta Leonor Hinestrosakoa, hobeto dokumentatuta daude erabili ahal izan diren iturrietan. 

Behe Erdi Aroan balidoek leku esanguratsua hartu zuten eremu politikoan. Errege-erreginak balidoen gomendioei eta iruzkinei geroz eta arreta gehiago jartzen hasi ziren. Katalina Lacansterrekoaren erregealdian Leonor Lopez Kordobakoak paper politiko garrantzitsua bete zuen 1406 eta 1412 urteen artean. Erreginarengan eragin handia izan zuela esaten da. Garaiko kronistek, hainbat alditan dama honen jardun politikoa modu negatiboan baloratu zuten. 

Hala ere, testu honen onarpena eta sarrera Erdi Aroko literatura Hispaniarretako manualetan ez da orokorra eta azkarra izan, literatur kategorietako garaiko irizpideetako baldintzak betetzen ez zituelako, besteak beste. 

Testu honen idazketak helburu ezberdinak zituen autorearentzat. Motibazio nagusia ariketa autorreflexibo moduko bat litzateke, arrazoi pertsonalak emanez bere izaera eta inguratzen duen munduarekin duen harremana esplikatu nahiko luke. Bestalde, Leonorren testua, gizonek kontrolatutako mundu batean emakumeen hitza aditzeko tresna literario bat bezala ere interpretatua da. Leonorrek, emakume sekularra izanik, emakumezkoen errekonozimendua bai eta praktika sozial berri batzuen balioztatzea erakusten du testuan. Honek, norbanakoari dagokioneko ideologia modernoaren Erdi Aroko aurrekari bat irudikatuko luke historialari batzuen ustean. Leonorrek, politikaren ezagutza praktiko handia zuen, eta ondorioz jabetzen zen idatziek zuten garrantziaz. Horretarako, Erdi Aroko idazkerako klixe ezberdinak eta estilo hagiografiko bat erabiliko zituen beste formula literario garaikide batzuen artean. Horrez gain, autorea, testu honen izaera lekuz kanpokoaz jabe dela antzeman daiteke, hau da, emakume batek idatzitako testua izateagatik.

*Memoriak* (garaikideak diren pareko testu autobiografiko asko bezala) esperientzia pertsonalak kontatuz, babes psikologikoa bilatzera bideratuta dagoen esperientzia literario bat izango litzateke. Leonorrek ez du soilik gizonezkoen boterea usurpatzeko idazten, alegia, honen existentzia eta emakumezko bezala, inplikatzen dituen sufrimendu, esperientzia eta arrakastak jasota uzten ahalegintzen da. 

#### Diskurtso hagiografikoa 
Erdi Aroko emakumeen testu autobiografikoek amankomun duten estilo literario erlijiozko baten hainbat elementu aurkitzen dira: Deboziozko formula erretoriko klasikoak, umiltasunaren topikoa, sumisiozko hitzarmenak eta barkamen ugari estilo edo talentu faltagatik. Emakume hauek *gupida afektiboaren* ideian oinarritzen dute euren izaera, erreforma Gregoriarraren doktrinetan oinarrituz hein handi batean. Ideia honek, Jesu Kristo zorigabekoen kide eta eredutzat hartzen du nahiz eta askotan santuen bizitza eta martirrak ere funtzio bera bete. Leonorren testua irakurrita, emakume irakatsia eta deboziozkoa zela ikus daiteke, erregularki mezara joaten zena. Testuko hainbat ataletan, martir zein santuen pasarteak bere bizipenekin bat egiten dute. Leonorrek martir figura hartzen du, bere biktima egoera azpimarratuz. 

Diskurtso hagiografikoari lotuta aurkituko genukeen beste formula erretoriko bat *Consolatio* litzateke. Leonorrek testuan kontatzen duen bezala, behin kartzelatik aske geratzean Guadalajarako Ordenean errefuxiatu zen, non ziurrenik jasotako formakuntzari esker formula erretoriko hau trebatuko zuen. Kontsolazioaren eredutzat: *Memoriak* lanean Leonorrek patuak astindutako emakume bat irudikatzen du, sarritan desesperaziora heltzen dena bere etsaien jazarpen eta bekaizkeriarengatik. Aldiz, arrakasta lortzen duenean Ama Birjinaren errukimenari eskerrak ematen dizkio. 

#### Estrategia diskurtsiboa 
*Memoriak* testuan bere izaeraren alderdi on eta txarrak nahasita erakusten ditu. Lehenengo amorruak bereganatzen duen esperientzia bat azaltzen du, eta  jarraian, akzio errukior batekin kontrastatzen du. Akzio gupidatsu hauek, Ama Birjinaren agerraldi edo seinale baten ondorio bezala kontatzen ditu. 

Leonorren narratiban, emozionaltasun maila altu bat ikusten da, erlijioarenganako eraspena esperientzia pertsonalekin nahasiz. Honela hizkuntza hagiografikoaren feminizazio moduko bat osatzen du. Emakumea izanik, testu autobiografiko honetan diskurtso hagiografiko bat erabiltzean, garaiko publikoaren errespetu eta onespena lor zezakeen. 

#### Hitza botere instrumentua 
Leonorrek testua bideratzeko orduan egiten duen hitzen hautaketa eta erritmoa esanguratsua da. Testu labur batean beharrekoa ikusten duena soilik kontatzen du. Honek testua orden kronologikorik gabe uzten du, hutsune eta hizkera erritmoan aldaketa asko agertzen direlarik.

Testuan Leonorrez gain beste hainbat emakume ageri dira protagonista bezala. Emakume hauek, asimetria sozialean oinarritutako sistema batean duten menpekotasun egoera irudikatzen dute. *Memoriak-*en sistemak bere biziraupena mantentzeko, emakumeen arteko banaketa eta konfrontazioa bermatzeko duen beharra errebindikatzen da. Emakume hauek sistema honetan eremu txiki bat okupatzeko lehia etengabe batean egongo lirateke. Nahiz eta norgehiagoka ez izan soilik emakumeen ezaugarri bat, honek izaera propio bat du hauengan. Izaera honek sarritan traizioan aurkitzen du bere irudikapena. Testuan ikus daiteke hau Leonorrek neskame bat bere eskuekin hiltzen duenean. Leonorrek bere familiako emakumezkoen leinua xehetasun handiarekin azaltzen du, emakume boteretsuen artean eta oinordetza genetiko honen oinordeko bat bezala ezarriz bere burua. 

#### Ama Birjina autoritatea 
Leonor Ama Birjinaren irudiaz jabetzen da, testu osoan zehar hamar alditan aipatzera helduz. Testuan, Ama Birjina aipatzen denean bi arrazoi dira nagusi. Alde batetik, Leonor Ama Birjinari otoitz eta Ave Maria artean zuzentzen zaionean, bederatziurrenak eginez eta hitz ematen, gehienbat ondasun materialak lortzeko izaten da. Testuak dioenez, Ama Birjinak beti aditzen ditu bere erreguak eta eskatzen duen oro ematen dio.

Horrez gain, Leonorrek enfasi handia egiten du bere burua Ama Birjinarekin parekatzean. Erdi Aroan Ama Birjina emakume boteretsu eta errespetagarritzat hartzen zen, beraz honen bidez, Leonorrek bere hitza aintzat hartzea bilatuko luke. Garai hartan, kultura mendebaldarrean Ama Birjina emakume perfektuaren idealizazio bat izatera heldu zen, non ama maitagarri bat eta andregaia birjin bezala irudikatzen zen. Aipagarria da, Ebanjelioek hitz gutxi egiten dute honen bizitzaz, baina imaginario herrikoi eta teologikoak bere bizitzaren detaile ia guztiak asmatzera heldu zen. Honela Leonorrek afiliazio bikoitz bat lortuko luke Ama Birjinarekin, emakume bezala alde batetik, eta semea galdu duen ama minberatu bat bezala bestetik. Honek, emakumezkoen erresistentzia modelo berri bat sortzen du. Ama Birjina eredu bezala hautatzean, Leonorrek azkartasun eta estrategia politiko handiarekin orden patriarkaletik bereiztea lortuko luke. Honek autobiografia obran agertzen diren ekintzen eta bere subjektibitatearen sinesgarritasuna ekarriko luke garaikideen artean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak