open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rochers de la vierge (filma)

***Rochers de la vierge*** 1896ko urtarrilaren 25ean Lumière anaiek Biarritzen (Lapurdin) plazaratu zuten lan mutuaren izenburua da.

## Edukia 
Biarritzeko paisaia hau oso ezaguna da, Birjinaren haitza, alegia. Dokumental moduan egina, hau izan zen Euskal Herrian egin zen lehenengo filma. Zuzendariek itsasoa eta kostaldea erakusten dute.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erretinal

**Erretinala** edo **erretinaldehidoa**, konposatu organikoa da, aldehidoen familiakoa eta A bitaminaren hiru formetako bat. Zintzilik dagoen katean lau lotura bikoitz ditu eta ondorioz zis-trans isomeria du.  Erretinaren zelula fotorrezeptoreetan aurkitzen da eta argiarekiko sentikorra dena.

ezkerrera|thumb|320x320px|Osorik trans isomeria duen erretinala

Erretinala opsina izeneko proteinei lotuta ageri da eta ikusmenaren prozesuan argia detektatzeko urratsean parte hatzen du.

Animalia ornodunek erretinala zuzenean haragitik lortzen dute edo karotenoideen degradaziotik.

## Ikus, halaber 
* Erretinol
* Azido erretinoiko
* A bitamina
* Erretinoide

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audi A4

**Audi A4** D segmentuko turismo-automobil serie bat da, Audi fabrikatzaile alemaniarrak 1994. urteaz geroztik ekoitzia. 

A4 bost belaunalditan eraiki dute, eta Volkswagen Taldearen B Plataforman oinarrituta dago. A4aren lehen belaunaldia Audi 80aren ondorengoa izan zen. Fabrikatzailearen barne-zenbakiak Audi 80ren leinuaren jarraipen gisa tratatzen du A4, eta B5 serieari lehenengo A4 letra dagokio; ondoren, B6, B7, B8 eta B9 zenbakiak ditu. A4aren B8 eta B9 bertsioak Volkswagen Taldearen MLB Plataformaren gainean eraikita daude, Audir eragileaen beste modelo askorekin eta Volkswagen Taldearen barruko Porscheren modelo batekin partekatuta.

Audi A4  konfigurazio eragileak aurreko motorraren diseinua du, motorraren atzealdean muntatutako transardatz motako transmisioarekin. Autoek aurreko trakzioa dute, edo modelo batzuk, trakzio integrala "quattro".

A4 eros daiteke sedan eta familiar gisa. A4aren bigarren (B6) eta hirugarren (B7) belaunaldiak ere bertsio kabriolet zuen, baina B8 bertsiorako, Kabrioleta Audi A5aren aldaera bihurtu zen, Audi cupé exekutibo trinkoen segmentura itzuli zen heinean (D cupé segmentua).

A4 kirol-bertsioek "*S4*" eta "*RS4*" izena dute, eta lau gurpilen trakzioa dute beti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jasone Miranda-Bilbao

**Jasone Miranda-Bilbao** (Bilbo, Bizkaia, 1964) artista eta arte komisarioa da. Argazkian, bideoetan eta eskulturan aritzen da. 

## Bizitza 
### Formakuntza 
Jasone Arrietan, Londresen eta New Delhin bizi eta lan egiten duen artista da. Arte Ederretan lizentziaduna da Winchester School of Art-en (Erresuma Batua, 1994). Halaber, Arte Modernoaren Historia eta Teoria Masterra egin zuen Chelsea College of Art and Design-en (Londres, 1999) eta Fine Arts doktoregoa egin zuen Goldsmiths College-n, University of London (Londres, 2007).

### Artista ibilbidea 
Bere lana nazioartean erakutsi du, artista-egonaldiak egin ditu eta hezkuntzan parte hartu du, besteak beste. 2014an testuinguruak sortzeko eta itzultzeko helburuarekin *Ideas travel faster than light* komisariotza-plataforma sortu zuen (www.ideastravelfasterthanligh.com). Bere jardunaren interes nagusia inguratzen duen munduarekin duen harremana sakonago ulertzea da, eta bere ideiekin kontsekuenteak diren eta berak egiten duen guztia barne hartzen duten bizitzeko eta lan egiteko moduak sortzea.Vadodarako egoitza-programa batean parte hartu zuen, Etxepare Euskal Institutuaren laguntzarekin.
* 2024an  *Untamed objects* (Etxekotu gabeko objektuak) izeneko erakusketa jarri zuen (New Delhiko (India) Cervantes Institutuan.
* 2024an *Urrea. Zilarra* erakusketa antolatu zuen Arrietako elizpean. Euskal Herriko, Indiako eta Erresuma Batuko 32 sortzaileri lanez osatutako erakusketa. Arrietako Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza izan zuen.
* 2024an *Planetary Scale* erakusketa kudeatu zuen Londresen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés de Velasco

**Inés de Velasco** (Madril, 2002ko martxoaren 14a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonas Andersson

**Jonas Andersson** (Fosie, 1979ko maiatzaren 16a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazizbek Mullojonov

**Lazizbek Mullojonov** (Fergana, 1999ko maiatzaren 13a), uzbekistandarr boxeolaria da, pisu astunen lategorian aritzen dena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
2021ean egin zuen debuta ring profesional batean. Moskun izan zen eta Alexander Stepanov errusiarra garaitu zuen K.O. teknikoz. Urte bereko irailean Moskun bertan jokaturiko Militarren Munduko Boxeo txapelketa irabazi zuen. Profesionaletan lau borroka egin ditu 2023 artean eta lauretan irabazlea izan da. 

2023ko Munduko Boxeo Txapelketan brontzezko domina lortu zuen Taxkenten.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen finalean Loren Alfonso garaitu ondoren.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ugarreko gatzagak

**Ugarreko gatzagak** edo **Aintzilako gatzagak** ur gaziko iturburu eta putzu batzuen inguruan egon ziren gatzagak izan ziren, Antzilako herriari lotuak antzina, baina egin Ezterenzubiko udalerriaren mugen barruan geratzen direnak, Nafarroa Beherean. Garaziko bizitza ekonomikoan garrantzi handia izan zuten.

Euskal Herriko gatzagen artean, uren banalerrotik iparraldera kokaturik, suan oinarritutako prozesuarekin lortzen gatza gatzunetik gatzaga hauetan. 

## Historia 
Gatzaga noiz ustiatzen hasi zen ez da ezaguna, baina inguruko elezaharrak dio Elgia etxeko idi batek aurkitu zuela gatzuna miazkatzea gustatzen zitzaiolako. 17. mendeko agirietan ondo dokumentatua dago, eta ustiatu ziren 19. mende amaieraraino. Putzu baten hondarrak baizik ez daude agerian 21. mendean.

1683 eta 1685 urteen artean Frantziako erregetzak gabela Nafarroa Beherean ezarri zuenean, Aintzilako herritarren matxinada eragin zuen,  gatzagen ustiaketa zela-eta. Istilua amaitzeko, ustiapen eskubide osoak herritarren esku utzi zituzten azkenean.

18. mende amaierako kontakizunen arabera, 29 familiak ustiatzen zuten gatzaga. Bakoitzak dorla bat zeukan gatzura irakiteko, ura lurrunduz eta gatza utziz, dorla-gatzaga baitzen Ugarrekoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buradongo gatzagak

**Buradongo gatzagak** ur gaziko putzu batzuen inguruan egon ziren gatzagak izan ziren, Gatzaga Buradongo herrian, Araban. Ustiapen tradizionala, eguzki lurrunketaren bidezkoa, 19. mendean amaitu zen. Euskal Herrian izandakoen mota honetako gatzagen artean funtzioanala izaten utzi zioten lehenak izan ziren.

## Historia 
13. mendean jada dokumentatua dago gatzaren ustiapena eta merkataritza Gaztelako Antso IV.ak errege izendatu aurretik herriari horretarako baimena eman baitzion 1264. urtean.

19. mendean utzi zioten gatzagek errentagarri izateari, eta abandonatu izan zituzten. 20. mendean hasita, putzuetako gatzuna kamioiz eramaten ustiatu zuten. 

21. mendean, koadro batzuk daude gatzuna lehortzeko, erakusgarri soila, inguruko ikastetxeetan jarduera bezala bisitatzeko adibidez.

## Ikus, halaber: 
* Euskal Herriko gatzagak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queletia mirabilis

***Queletia mirabilis*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Heltzerakoan ateratzen da lurretik; *Lycoperdon* zuri baten antzekoa, ia leuna, goialdean biribildua eta pixka bat mehetua oinarrian. Intxaur baten neurrira iristen denean, glebaren goiko aldea haritzen hasten da, esporen heltzearen ondorioz, eta onddoaren beheko aldean fenomeno bitxi bat gertatzen da: luzatu egiten da eta atzeko aldea lurreko gainazalera eramaten du. Hanka jada ez da peridiora atxikitzen, disoziatu egiten da, txima itxuran harilkatu egiten da eta epidermisak esporak biltzen ditu. Neurriak hauek dira: 3-7 cm-ko diametrokoa; oinaren altuera 8-15 cm artekoa. 

**Gleba:** Zuri-burdin kolorekoa, kapilizio bihurgunetsuarekin, hori ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Mirabilis* epitetoa latinetik dator, arreta merezi duena esan nahi duen “mirabilis” hitzetik. Oso urria delako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Europa osoan leku gutxitan aurkitu izan da.

## Sasoia eta lekua 
Kaltetutako azaletan. Gutxitan humusa duen lurzoruan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Pirinioak, Alpeak, Frantzia, Italia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kheda barrutia

**Kheda barrutia** Indiako barruti bat da, Gujarat estatuan.  biztanle ditu  kilometro koadrotan.

## Mugakideak 
Honako barrutiekin egiten du muga:

## Ikus, gainera 
* Gujarat

## Kanpo estekak
Karmele (filma)

[thumb|Benetako [Karmele Urresti Iturrioz.]]

***Karmele*** Asier Altuna gipuzkoar zinema zuzendariaren euskal film dramatikoa da, Kirmen Uriberen *Elkarrekin esnatzeko ordua* eleberrian oinarrituta.

Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten 2025ean.

## Sinopsia 
Ondarroa, Euskal Herria, 1936ko urria. Frankoren armada herrian sartuko da, eta 24 urteko Karmele Urresti erizain gaztearen familiak Frantziara alde egingo du itsasontzian. Filmak Karmeleren istorioa kontatuko digu: lehenik eta behin, Frantzian errefuxiatuta; han, Parisen erbesteratutako beste euskal gazte batzuk ezagutu, Txomin musikari idealista eta konprometituarekin maitemindu, eta Caracasen (Venezuela) erbesteratutako familia osatuko du. Ondoren, Espainia frankistara itzulitakoan, konspirazioak eta diktaduraren aurkako borroka, klandestinitatea eta zigorrak, eta berriz ere erbestea.

## Aktoreak eta pertsonaiak 
* Jone Laspiur: Karmele Urresti
* Eneko Sagardoy: Txomin Letamendi
* Nagore Aranburu: Karmeleren ama
* Javier Barandiaran: Karmeleren aita
* Kepa Errasti: Manu Sota
* Iñigo Aranburu
* Iñaki Beraetxe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Txintxua films webgunean.
Pterula multifida

***Pterula multifida*** *Pterulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Clavaria penicillata*, *Typhula penicillata*, *Pterula abietis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1-3 cm. Oso adarkatua oinarritik hasita, filiforme formako adarrekin, inbrikatuak, oso flexuosoak, mutur zorroztua, ahulak, gero gogortuak, zurbila edo arre argia.

**Etimologia:** *Multifida* epitetoa latinetik dator, hainbat zatitan banatua esan nahi duen “multifidus” hitzetik. Bere itxura adarkatuagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomiko gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetako humusean eta baita hostozabaletan ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Formol laborategia

**Formol laborategia** 2019. urtean sortutako antzerki kolektiboa da.

## Ibilbidea 
Edurne Azkaratek, Intza Alkainek eta Mikel Ibargurenek sortu zuten antzerki konpainia. Hainbat helburu ditu: Euskal izateari eta bereziki gazteriari buruzko hausnarketa bat burutzea, euskal kulturgintza sustatzea eta antzerki garaikidean murgildu eta poetika eta estetika berriak arakatu eta lantzea.

Donostiako Tabakalerako Sortzaileen Gunean lehen egonaldi artistikoa egin ostean 2020an *Maketa* izeneko atzerki pieza laburra plazaratu zuten V. Zurrunbilo Euskal Arte Eszeniko Garaikideen jaialdian. 2021ean *Album* izeneko antzezlanaren aurre-estreinua Eztena jaialdiaren baitan egin zuten, Lekuona Fabrikan. Antzezlan honetan Edurne Azkarate zuzendari eta Intza eta Mikel aktore lanetan aritu ziren. Ondoren bira luzea osatu zuten. 2022an antzezlanaren gidoia argitaratu zuen Susa literatura argitaletxeak.

2025. urtea *Heriotzak Eduardo du izena* lana esteinatuz hasi dute. Susa argitaletxearen enkargua izan da, *Mundu Poesia Kaierak* poesia liburu bildumak 10 urte betetzen zituela eta ospatzeko.

## Lanak 
* *Maketa* (2020) - antzerki pieza laburra
* *Album* (2021) - antzezlana
* *Album* (2022, Susa) - antzezlanaren liburua
* *Heriotzak Eduardo du izena* (2025) - poesia "ez-errezitala"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Californiako Eskual Herria

***Californiako Eskual Herria*** (''California'ko'' gisa idatzia) Jean Pierre Goytinok Kalifornian (Ameriketako Estatu Batuak) euskara hutsez argitaratutako astekaria izan zen. Larunbatero argitaratzen zen, eta guztia zuen euskaraz, baita iragarkiak ere. 200 aleko tiradarekin hasi zen, eta Goytinoren arabera, urtebete geroago 2.000 ale saltzen zituen, ez soilik Kalifornian, baita euskal diaspora aktibo zegoen beste leku batzuetan eta Ipar Euskal Herrian ere bai. Ameriketako eta Europako berri ematen zuen eta, horrez gain, bertso asko agertzen ziren bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caspar van Wittel

**Caspar van Wittel** edo **Gaspar van Wittel** (Amersfoort, 1653 - Erroma, 1736ko irailaren 13a) herbeheretar margolari eta marrazkilaria izan zen. Italian **Gaspare Vanvitelli** bezala ezaguna izan zen.

Amersfoorten jaio zen familia katoliko batean eta han Thomas Jansz van Veenendaalekin margolaritza ikasi zuen lauzpabost urtez eta gero Matthias Withoosekin zazpi urtez. 1674an Italiara joan zen eta han Bentvueghels elkartean sartu zen. 1697an Anna Lorenzanirekin ezkondu zen eta 1700ean bere seme Luigi Vanvitelli jaio zen. Italian bizi izan zen hil zen arte, eta Erroman lan egin zuen batez ere, baina baita Florentzia, Bologna, Ferrara, Venezia, Milan, Piacenza, Urbino eta Napolin ere.

Veduta izenez ezagutzen den pintura topografikoaren generoaren garapenean paper nagusia izan zuen, eta Italiako margolaritzaren espezialitate bihurtu zuen.

## Iruditegia 

Piazza Navona, Rome Caspar Van Wittel.jpg|*Piazza Navona, Erroma*
Gaspar van Wittel - View of the Tiber in Rome - Kunsthistorisches Museum.jpg|*Tiber ibaiaren ikuspegia Erroman*
Caspar van Wittel - The Piazzetta from the Bacino di San Marco - WGA25836.jpg|*Piazzettaren ikuspegia San Markosko badiatik*
Caspar van Wittel - Crypta Neapolitana.jpg|*Crypta Neapolitana*
Caspar van Wittel - Bacino di San Marco (detail) - WGA25839.jpg|Bacino di San Marco e una fregata veneta
Foto wittel.jpg| *Veduta del Largo di Palazzo*
Artgate Fondazione Cariplo - Van Wittel Gaspard, Il Tevere a Castel Sant’Angelo, visto da sud.jpg|*Il Tevere a Castel Sant’Angelo visto da sud*, 1710-1715
Vista del puerto de Nápoles.png|*Vista del porto di Napoli*

## Kanpo estekak
Gure zinemaren historia petrala (liburua)

***Gure zinemaren historia petrala*** 1996an Koldo Izagirre idazleak plazaratu zuen saiakera da. Zineman Izagirreren esperientziatik (zuzendari eta gidoilari gisa) eta honek besteen esperientzietatik bildutako anekdotario subjektiboa da liburu hau. Horrela dio liburuaz Xabier Mendiguren Elizegi: "Ez du euskarazko zinemaren historia egin: bestela aski zukeen orri parea. Zinema eta Euskal Herria hartu ditu hizpide, adiera kultural eta lurraldezkoan, zabal, eta mende osoko historia soziologiko partikular bat osatu du, handik eta hemendik jasotako aipamenak josiz".

## Bibliografia 
* Koldo Izagirre: *Gure zinemaren historia petrala*. Susa argitaletxea, 1996, ISBN: 978-84-86766-71-9, 124 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Roberto Mielgo Merinok idatzitako liburuaren kritika. 1997ko abenduan.
* https://kritikak.armiarma.eus/?p=3439
Jaber Al-Mubarak Al-Hamad Al-Sabah

**Jaber Al-Mubarak Al-Hakam Al-Sabah** (Kuwait, 1942ko urtarrilaren 5a – *ibidem*, 2024ko irailaren 14a) kuwaitar politikaria izan zen. Kuwaiteko lehen ministroa izan zen 2011tik 2019ra.

Emirraren gorteko aholkulari gisa hasi zuen bere ibilbidea, 1968 eta 1971 artean. 1975era arte administrazio gaiez arduratu zen, eta 1979ra arte finantzez. 1979tik 1986ra probintziako gobernadore izan zen, eta gero Lan eta Gizarte gaietarako ministro (1986-1988) eta Informazio ministro (1988-1990) izan zen.

Kuwait askatu ondoren emirraren kontseilari izan zen 1991tik 2001era. 2001eko otsailean lehen ministrorde eta Defentsa ministro izendatu zuten.

2011tik 2019ra emirerriko lehen ministro izan zen. 2021ean ustelkeria leporatu zioten, Defentsa ministro zela egindako ekintzengatik.
Alitretinoina

**Alitretinoina** edo **azido 9-zis-erretinoikoa** konposatu organikoa da, C20H28O2 formula duena, azido karboxilikoen multzokoa familiakoa eta A bitaminaren formetako bat. Solido kristalino hori-laranja da. Zintzilik dagoen katean lau lotura bikoitz dituenez zis-trans isomeria agertzen du.

Larruzaleko zenbait arazo tratatzeko baliatzen da, eskuetako ekzemak eta Kaposiren sarkoma esaterako. Dena dela, Sendagaien Europako  Agentziak erabilera debekatu zuen 2018an albo-ondorio kaltegarriak dituelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erretinol
* Erretinal
* Azido erretinoiko
* Erretinoide

## Kanpo estekak
Chad McQueen

**Chadwick Steven McQueen** (1960ko abenduaren 28a, Los Angeles, Kalifornia - 2024ko irailaren 11, Palm Desert, Kalifornia) estatubatuar aktorea, arte borrokalaria eta automobil lastekaria izan zen. Steve McQueen aktorearen semea zen.

Nagusiki, The Karate Kid eta The Karate Kid Part II filmeetan Dutch pertsonaia antzezteagatik ezaguna zen, eta *Martial Law*, *Death Ring* eta *Red Line* filmak ere antzeztu zituen.
Miarritzeko Zinema Latinoamerikarraren Jaialdia

**Miarritzeko Zinema Latinoamerikarraren Jaialdia** () 1979tik urtero Biarritzen egiten duten nazioarteko zinemaldia da, herritarren artean latinoamerikar zinema eta kultura sustatzeko eta Latinoamerikako errealizadoreei banaketa eta koprodukzio aukerak eskaintzeko.

## Deskribapena 
Miarritzeko Zinema Latinoamerikarraren Jaialdiak film luzeak, film laburrak eta dokumentalak erakusten ditu. Urtero lehiatzen diren filmez gain, jaialdiak hainbat gairi buruzko omenaldiak eta atzera begirakoak aurkezten ditu. Latinoamerikako kultura ere ezagutu nahi du, literatura-topaketak, argazki-erakusketak eta hitzaldi akademikoak eginez.

## Sariak 
Jaialdian, besteak beste, honako sari hauek banatuko dira:
* Film onenaren HUG saria
* Epaimahaiaren saria film onenari
* Emakumezko aktore onena
* Gizonezko aktore onena
* Zinema Kritikarien Frantziako Batasunaren Saria
* HUG saria dokumental onenari
* HUG saria film labur onenari
* Urrezko Makila edo Makhila d'Or

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrich Fromm

**Friedrich Fromm** (1888ko urriaren 8a, Berlin, Prusia - 1945eko martxoaren 12a, Brandenburgo, Hirugarren Reicha), alemaniar militar bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran Alemaniar Armadako ofiziala izana.

1944ko uztailaren 20ko Adolf Hitler hiltzeko atentatuan partehartzeagatik exekutatua izan zen.
Henning von Tresckow

**Henning Hermann Karl Robert von Tresckow** (1901eko urtarrilaren 1a, Magdeburgo - 1944ko abuztuaren 21a, Królowy Most, Polonia), alemaniar militar bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran Alemaniar Armadako maiorra izana.

1944ko uztailaren 20ko Adolf Hitler hiltzeko atentatuan partehartzeagatik atxilotua izan zen eta espetxean bere buruaz beste egin zuen.
Heart (musika taldea)

**Heart**, AEB eta Kanadako kideez osatutako hard rock musika talde bat da. 

1973an Columbria Britainiarreko Vancouver hirian sortua izan zen. Taldekide ezagunenak Ann eta Nancy Wilson ahizpak dira.

## Diskografia 
* *Dreamboat Annie* (1975)
* *Magazine* (1977)
* *Little Queen* (1977)
* *Dog and Butterfly* (1978)
* *Bébé le Strange* (1980)
* *Private Audition* (1982)
* *Passionworks* (1983)
* *Heart* (1985)
* *Bad Animals* (1987)
* *Brigade* (1990)
* *Desire Walks On* (1993)
* ''Heart Presents a Lovemongers' Christmas* (2001)
* *Jupiters Darling* (2004)
* *Red Velvet Car* (2010)
* *Fanatic* (2012)
* *Beautiful Broken'' (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Ana Ferrer

**Ana Maria Ferrer Garcia** (Madril, 1959ko urtarrilaren 25a) madrildar epailea da. 2014ko apiriletik, Espainiako Auzitegi Goreneko Zigor arloko Bigarren Salako kide den lehen emakumea. Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako (Procés) epaiketako zazpi magistratuetako bat izan da.

## Bizitza 
Madrilen jaio zen, 1959ko urtarrilaren 25ean, legelari familia batean; izan ere, haren aita, Daniel Ferrer. izan zen. Divina Pastora ikastetxean ikasi zuen, eta, familiaren tradizioari jarraituz, Zuzenbidean matrikulatu zen.

1979an, aita hil zenean, artean Zuzenbidea ikasten ari zela, Adingabeen Tutoretza Auzitegian hasi zen lanean ordezkari tekniko gisa, eta, hortaz, oso goiz izan zuen harremana epaitegiekin. 1982an amaitu zuen karrera Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Urtebete geroago, 25 urterekin, epaile izateko oposizioa gainditu zuen. Bere lehen destinoa Valdepeñas (Ciudad Real) herrian izan zen, geroago Linares (Jaen), non *Ana Thatcher* deitzen hasi ziren, eta bertan epaitegiko gizonezko idazkaria agerian utzi zuen, hamabost urtean dirua lapurtu eta kartzelara bidali zuen. Linaresetik Madrilera pasatu zen Aranjuezeko eta Leganéseko epaitegietara.

1989an Madrilgo 16. instrukzio epaitegiko titular lanetan hasi zen. Bertan egon zen 1996an magistratu mailara iritsi zen arte. Zazpi urte horietan *Roldan kasu* ezagunaren instruktorea izan zen, Luis Roldan Guardia Zibilaren zuzendariaren izena hartu zuen prozedura; auzipetua eta kondenatua izan zen, funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik, besteak beste. 1996an, Madrilgo Probintzia Auzitegiko magistratu izendatu zuten, eta bertan 2008tik izan zen presidente. Gainera, legelari gisa egin duen ibilbidean, Kodetze Batzorde Orokorreko kide izan da, eta praktika juridikoko irakaslea Madrilgo Unibertsitate Autonomoan eta Alfonso X. Jakitunarenean ere bai. 

2014ko otsailaren 27an, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak, 21 boto posibletatik 13 lortuta, Auzitegi Goreneko Zigor Arloko Salako magistratu izendatu zuen, Andres Palomo del Arco magistratuarekin batera. Urte bereko apirilaren 7an egin zuen karguaren zina Auzitegi Gorenean, Clara Martinez de Careaga magistratua amabitxi zuela — zeina auzitegi bereko Arlo Militarreko Aretora sartu zen lehen emakumea izan zen—.

2019an, Procés-eko auzipetuak epaitu zituen auzitegiko kidea izan zen, beste sei magistraturekin batera, denak gizonezkoak.

## Familia-bizitza 
Javier Martinez-Lazaro magistratuarekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba ditu: Julia eta Javier.

## Aintzatespenak 
* link=Archivo:ESP_St_Raymond_of_Penyafort_Order_-_Common.svg|60x60px Peñaforteko San Raimundo Ordenako Ohorezko Gurutzea, Espainiako Erresuma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatzaga (beroketa artifiziala)

thumb|Schwäbisch Hall, Alemania: erakustaldian gatzuna lurruntzen.
thumb|Leintz-Gatzagako dorla modernoak, gatzaren museoan erabiltzeko eginak.
thumb|Erromatarren garaiko *briquetage* zeramikak, gatzuna irakiteko.
thumb|Shenhai gatzaga, Txinan.

**Beroketa artifizialeko gatzagak** izan dira historikoki munduko gatzagen artean, eta Euskal Herrian ere, ur gazitik gatza lortzeko lurruntze prozesuan sua erabili dutenak. Gatzuna ontzietara isuri eta sutan jarri izan da irakiteko, eta ura lurruntzean, geratzen dena gatza da. Klima ez bero eta ez bereziki eguzkitsuetako gatzagetako metodoa da hau. Aldiz, klimak eta eguzkiak ahalbidetzen badu, putzu edo aintzietan ura utzita egin daitezke eguzki lurrunketako gatzagak. Euskal Herrian bi motetakoak egon dira, uren banalerroaren ipar eta hegoaldera.

## Historia 
Gatza erauzteko erabilitako zartaginen lehen adibideak historiaurreko garaietakoak dira, eta zeramikaz eginak zeuden (*auget* eta *briquetage* termino frantsesekin ezagutzen dira arkeologian zeramika horiek)  . Gatza ustiatzeko aztarna zaharrenen artean, Poaina Slatinei aztarnategi neoloitikoan (Errumanian), k.a. 6050an datatu diren zeramika arrastoak daude, metodo honi dagozkionak.

Ontzietan irakindako gatz esplotazioen adibideak Erromatarren garaikoak eta ondorengoak Europan ugariak dira. Ingalaterran -wich amaierako toponimo gehienek gatzuna lurruntzeko eta gatza sortzeko tokiekin dute zerikusia. 

Erromatarrekin hasi zen halaber zeramika aldi batera uztea, eta metalezko eltzeak erabiltzea, berunezkoak hain zuzen. Berunezkoen ondoren, burdinaz eginak izan ziren irakiteko ontziak. Berunetik burdinarako aldaketa gertatu zen erregaia egurra izatetik ikatza izatera pasatutakoan. Metalezko zartagin edo eltze hauek badute izena euskaraz, dorlak, Dorletako Gatzagetan zuten erabilpenean ezagunak, Leintz-Gatzagan.

Industrializazioaren garaiak balio ekonomikorik gabe utzi dituzte era honetako gatzagak. Mendebaldeko lantegi zaharretan erakustaldietarako gorde dira dorla batzuk. Asiako toki batzuetan badaude instalazio tradizionalak: Shenhai gatzagan (Sichuan, Txina) 2017an burdinazko zortzi dorlatan eguneko bi tona gatz ekoizteko sistema zeukaten , eta Bo Kluean Thailandian ere bai, baina kasu hauetan ere erakarpen turistiko antropologiko bat dira nagusiki.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gatzaga (eguzki lurrunketa)
* Euskal Herriko gatzagak

## Kanpo estekak
Sara Andrés Barrio

**Sara Andres Barrio** (Madril, 1986ko abuztuaren 21a) madrildar maistra eta atleta paralinpikoa da, eta abiadura eta luzera jauziko probetan lehiatzen da nazioarteko atletismo lehiaketetan. Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen 2016an, 2020an zein 2024an. Munduko brontzezko domina bikoitza du, eta Europako zilarrezko domina abiaduran. 

## Bizitza 
Sarak hanka biak galdu zituen 2011n izandako auto istripu batean; karate eta tenis amateurrean jarduten zuen, istripua izan aurretik.

Sarak haurrentzako liburu bat idatzi zuen, 2019an argitaratua, *¿Sabes quién soy? (*Badakizu nor naizen?) izenburupean. Zaletasun eta ezintasun ezberdinak dituzten bost pertsonaiaren 36 orrialdeko liburu ilustratua da; pertsonaiek euren egunerokoa nola bizi duten azaltzen du liburuak, eta estereotipoak apurtu. Villanueva de la Cañadan ere lan egiten du lehen hezkuntzako irakasle lanetan; eszedentzia hartu zuen 2019an, 2020ko Udako Joko Paralinpikoetarako prestatzeko eta entrenatzeko.

Kirol egokitua dela eta hauxe san zuen:«Nahi dudana da umeek txikitatik ikustea beste errealitate batzuk existitzen direla, abenturak eta istorioak kontatzea, errespetua edo enpatia bezalako balioak. Eta, batez ere, kaletik joan eta pertsona itsu bat txakur gidari batekin edo gurpil aulkian edo protesiekin ikusten dutenean, ez daitezela beldurtu. Ez diezaiotela beldurrik izan errealitate arrotz horri, baizik eta ezaguna izan dadila haientzat, eta, batez ere, erreferentziak izan ditzatela.» 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meritxell Calvo

**Meritxell Calvo Marco** (Bartzelona, Katalunia, 1986ko abuztuaren 27a) bartzelonar aktorea eta umorista da. Ezaguna egin zen *[Still] love you* (2017), *Smiley* (2022) eta *El cuerpo en llamas* (2023) lanekin.

Bartzelonako La Pulpe Teatro konpartsako kide sortzailea da. 

Antzerki eta telebista ekoizpenetan parte hartu du aktore gisa.

2015ean Francisca de Foix interpretatu zuen TVEko *Carlos, rey emperador* telesailean.

2017an, Antena 3 kateko *Pulsaciones* telesaileko protagonista izan zen.

2018an, Antena 3 kateko *Amar es para siempre* telesailean hasi zen parte hartzen.

2022. urtean, Guillem Cluaren Netflix *Smiley* telesailean Veroren rola interpretatu zuen, Carlos Cuevas, Miki Esparbé, Pepón Nieto eta Cedrick Mugisharekin. Horrek ekarri zuen nazioartera jauzi egitea.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
### Antzerkia 
* *Caixes* (2015)
* *El zoo de vidre* (2014)
* *Vaig a comprar una muntanya* (2014)
* *C.O.C.A.* (2014)
* *Adele & Thomas* (2014)
* *Sorpresa* (2014)
* *Venus in Furs* (2013)
* *Baile y son de Patricio Carambolas* (2013)
* *Está linda la mar* (2012)

## Aintzatespenak 
* Anna Lizaran Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audi A6

**Audi A6** E segmentuko turismo-automobila da, eta Audi fabrikatzaile alemaniarrak ekoizten du, bosgarren belaunaldian. Audi 100-aren ondorengoa bezala, A6-a Neckarsulm-en, Alemanian, fabrikatzen da, nahiz eta batzuk Txinan eraiki ziren ondoren merkaturatzeko. Sedan eta familiar konfigurazioetan dago eskuragarri; azken hori Audik merkaturatzen du, *Avant* bezala. Audiren barne-zenbakikuntzak A6 Audi 100en leinuaren jarraipen gisa tratatzen du, hasierako A6 C4 saileko kide gisa izendatuz, eta ondoren C5, C6, C7 eta C8. Audi A7 erlazionatua, funtsean, A6-ko C7 eta C8 sailen sportback (fastback) bertsio bat da, baina bere identitate bereiziarekin eta modelo izendapenarekin merkaturatzen da. 

A6-ko belaunaldi guztiek eskaini dute edo aurreko trakzioa edo Torsen-en oinarritutako trakzio integrala, Audi-k bere *quattro* sistema bezala komertzializatua. Bigarren eta hirugarren belaunaldiko A6 modeloek konpainiaren *Allroad* modeloekin partekatu dute beren plataforma.

A6aren dieselezko zein gasolinazko bertsioak eskaintzen dira. 150 eta 333 ZP bitarteko motorrak erabil daitezke. Motor horiek 16 balbula turbokonpresoreko lau zilindro linean dituzte, eta V6 konfigurazioko hiru litroko unitate ahaltsuagoak, konpresore mekanikoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Audi A6 gamako informazio gehiago
Raquel Peláez

**Raquel Peláez Gusano** (Ponferrada, León, 1978) leondar kazetaria da, eta kontsumo, masa-kultura eta hiri-antropologia gaietan espezializatuta dago. 2020tik, *El Pais* egunkariko moda, edertasun, joera eta *S Moda* famatuen aldizkariko zuzendariordea da.

## Ibilbidea 
Kazetaritzan lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean (USC). Gero, Marketin masterra egin zuen London College of Communication-en 2007 eta 2009 artean.

Bere ibilbide profesionala eskualdeko egunkarietan hasi zuen, *Diario de Leon-*en esaterako, 1997 eta 1998 artean, eta gero *La Voz de Galicia-*n. 2009an, *Vanity Fair* aldizkari estatubatuarraren Espainiako edizioan lan egiten zuela aipatu zuen, eta *Vanity Fair* digitaleko erredaktore buru izatera iritsi zen 2017 eta 2019 artean.

Urte horretan bertan, *El Pais* egunkariko moda, edertasun, joera eta *S Moda* aldizkarirako lan egin zuen erredaktore buru gisa. Hurrengo urtean, 2020ko maiatzean, Peláez zuzendariorde izendatu zuten.

*¡Quemad Madrid! (o llevadme a la López Ibor)*, Libros del K.o. argitaletxeak 2014an argitaratutako liburua. Liburu horretan bere blogean idatzitako hiriko bizitzari buruzko artikuluak sakon aztertzen ditu eta, besteak beste, David Summers, Joaquín Sabina, Esperanza Aguirre edo Javier Marías bezalako pertsonaia ezagunen elkarrizketen berri ematen du. Ilustrazioak Alfonso Zapico historialariak esku egon ziren.

2019an, *Londres-Libro de viaje* argitaratu zuen, Inma Serranok ilustratuta. Liburu horretan, eta hainbat urtez Londresen bizi ondoren, Peláezek Londresko gizartearen eta bertako biztanleen barne-erretratua egin zuen, baita kaleetako paisaiak eta turismoaren erakargarritasun agortezina ere.

## Aintzatespenak 
* Prodigioso Volcán komunikazio aholkularitzak eta Kloshletter informazio orokorreko *newsletterrak* elkarlanean sortutako *No me cuentes cuentos* proiektuan parte hartzeko aukeratu zuten Peláez. Haurrentzako ipuin liburua da, eta protagonistak emakume espainiarrak dira. Pelaezek Concepción Arenal hartu zuen bere gain.

## Lanak 
* 2014 – *¡Quemad Madrid!* *(o llevadme a la López Ibor)* Libros del K.O. Madrid. ISBN 9788416001224.
* 2019 – *Londres: libro de viaje.* Inma Serranok ilustratua. Tintablanca. Madril. ISBN 978-84-949894-6-9.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Raquel Peláezen artikuluak *Vanity Fair* aldizkarian.
* Raquel Peláezen artikuluak *El Pais* egunkarian.
Plataforma (automobila)

**Automobil baten plataforma** diseinuko, ingeniaritzako eta ekoizpen-ahaleginetako elementu komunen multzo bat da, baita itxuraz desberdinak diren auto-modelo edo -mota askoren gainean exekutatzen diren osagai nagusien multzoa ere, marka desberdinetakoak batzuetan, baina elkarren artean lotura pixka bat dutenak. Automobilgintza-industrian praktikatzen da, produktuak garatzearekin lotutako kostuak murrizteko, produktu horiek plataforma-kopuru txikiagoan oinarritzen baitira. Horrek, gainera, konpainiei aukera ematen die diseinuaren ikuspuntutik eredu desberdinak sortzeko, oinarri berberekin.

Gaur egun, automobil-modelo asko plataforma berean oinarritzen dira automobil-enpresa edo talde baten barruan, talde beraren barruan klase edo segmentu bereko modeloetan gertatzen den bezala, adibidez, Volkswagen Golf, Audi A3, SEAT León eta Škoda Octavia, Volkswagen Taldekoak, MQB plataforma partekatzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erretinoide

Kimika organikoan **erretinoideak** A bitaminaren deribatu naturalak edo harekin kimikoki erlazionatuta dauden konposatu kimikoak  dira. Hidrofobikoak dira.

Erretinoide sintetikoak medikuntzan erabiltzen dira, eta larruazalaren osasuna, immunitatea eta hezurretako arazoak erregulatzen dituzte. Hauen artean, etretinatoa eta azitretina aipa daitezke.

Erretinoide naturalek funtzio garrantzitsu asko dituzte gorputz osoan: ikusmenean, larruazalean, hezur-ehunaren hazkuntzan, immunitatean eta arren ugalkortasunean. Hauen artean erretinola, erretinala, azido erretinoikoa, isotretinoina eta alitretinoina aipa daitezke.

Erretinoide naturalei lehen belaunaldiko esaten zaie eta sintetikoei bigarren belaunaldiko.
ezkerrera|thumb|420x420px|Etretinatoa erretinoide sintetikoa

## Egitura 
Erretinoideek ziklo bat dute mutur baten eta horretatik zintzilik polieno bat albo-kate gisa, muturrean funtzio-talde polarra duena. Albo-katean txandakatutako C=C lotura bikoitzez osatutako sistema konjokatua erretinoideen kolorearen erantzulea da (normalean horia, laranja edo gorria). Beraz, erretinoide asko kromoforoak dira. 

Albo-kateak eta muturreko funtzio-taldeak txandakatzeak erretinoide mota desberdinak sortzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Jovellarren gobernua

Joaquín Jovellar y Soler Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen 1875ean, irailaren 12tik abenduaren 2ra arte. Bere gobernua, nagusiki, Berrezarpenaren Gorte Konstituziogileak osatzeko hauteskundeen antolaketan zentratu zen.

Gobernuko presidente rolaz gain, Jovellar Gerra ministro ere izan zen behin baino gehiagotan, eta kargu militar garrantzitsuak izan zituen, hala nola Kubako eta Filipinetako kapitain jenerala. Kuban eta Filipinetan izan zuen agintaldiaren ezaugarri nagusia erreforma administratiboak ezartzea eta tokiko eskaerei erantzuteko ahaleginak egitea izan zen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Irudiz eta euskaraz (liburua)

***Irudiz eta euskaraz*** Josu Martinezek UEUrekin 2022an argitaratu zuen liburu bat da. Artean bildu barik zegoen euskal zinemaren historia dokumentatzea izan zen liburuaren helburua. Izenburu osoa hau izan zen: ***Irudiz eta euskaraz. Gure hizkuntzaren zinema. Gure zinemaren hizkuntza***.
[thumb|270x270px|[Irudiz eta euskaraz liburua aurkezten Begoña del Tesorekin (2022).|erdian]]
Eibarko Udalak eta UEUk lankidetzan ematen duten Juan San Martin beka jaso zuen Mikel Martinezek 2019an, eta horren emaitza izan zen liburua.  Obrak zinemak euskararekin izandako harremanean jarri zuen fokua, XX. mendeko sorkuntzaren ibilbide baten bidez. Ordura arte ezezagunak ziren hainbat datu azaleratu zituen liburuak, sinpleki, aurretik ikerketa egin zutenek ez zutelako jo euskarazko iturrietara, euskarazko prentsara edota ahozko lekukotzetara”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liselotte Andersson

**Liselotte Andersson** (1961eko abuztuaren 31) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christa Bäckman

**Christa Bäckman** (Vänersborg, 1962ko abuztuaren 1a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna-Lisa Berglund

**Anna-Lisa Berglund** (Vänersborg, 1935eko urtarrilaren 18a - 2019ko ekainaren 3a) arkularia zen. Suedia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Bjerendal

**Christine Bjerendal** (1987ko otsailaren 3a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramaria bataillei

***Ramaria bataillei*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Fruktifikazioa:** 15 mm-ko altuera  eta 70 mm-ko  zabalera artekoa, zuhaitz txiki edo koral baten itxurakoa, oso adarkatua, adar luzangak, zabalak, 3 -15 mm artekoak, bertikalak eta paralelo samarrak, 2 edo 3 (4) puntako muturrak, U baten amaitzen diren angeluak, horiak, hori-okre kolorekoak, okre-kanela kolorekoak, gorrixkatik gris-purpurara helduaroan, hau ere horiz tindatuta espora-jalkinaren koloreagatik.

**Hanka:** 30 eta 20 mm artekoa, gutxi garatua, adarren kolorekoa edo zurixka oinarri aldera.

**Haragia:** Zuntzezkoa, zurixka, urraduretan edo ebakitzean tonu arre-ardo kolorekoak hartzen ditu, usain ahulekoa eta zaporea apur bat mingotsa.

**Etimologia:** *Ramaria* terminoa, latinetik dator “ramus” hitzetik, adar, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Ramaria pallida*, *Ramaria formosa*, *Ramaria fumigata* eta *Ramaria fennica* delakoak, antzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, bereziki *Picea* eta *Abies*-etan, pagoak dauden baso mistoetan ere bai. Urria.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa (batez ere Alpeak eta Pirinioak), Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katie Grimes

**Katie Grimes** (Las Vegas, Nevada, 2006ko urtarrilaren 8a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen 400 m medley proban.
 
## Biografia 
14 urte baino ez zituela 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen 800 m estilo librean. 15 urte zituela lehiatu zen eta Estatu Batuetako taldeko atleta olinpiko gazteena izan zen. Finalean laugarren postuan gelditu zen.

2022ko Munduko txapelketatan zilarrezko bi domina lortu zituen. Aurrez Estatu Batuetako 10 km maratoiko txapelduna izan zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina bat eskuratu zuen 400 m medley proban.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ramaria fumigata

***Ramaria fumigata*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna aztertzen ari dira, abstenitzea gomendatzen da.

Sinonimoak: *Clavaria fumigata*, *Ramaria versatilis*, *Ramaria fennica var. fumigata*, *Clavariella versatilis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Bizpahiru besoak abiatzen diren oinarri sendo batek osatua, adar anitzetan banatzen direnak. Adar hauek bi edo hiru puntuz osatutako erpin batean bukatzen dira. Multzo osoak 10 cm-tik gorako altuera eta zabalera bera izan dezake goialdean. Espezie honen adarrek gaztetan kolore lila ederra dute, oso deigarria, kolore hori denborarekin lausotzen joaten da tonu grisaxkagoetaraino, eta esporulazioarekin okre bihurtzen dira.

**Himenioa:** Adarren kanpoko gainazalean era anfigenoan, beraz, oina bakarrik da antzua. Erabat leuna da.

**Hanka:** Oinarriaren loditze bat da, zuria, gero adarrak sortzen dira, lodia eta betea, solidoa eta ohikoa baino mamitsuagoa dena generoarentzat. 4 cm-ko lodiera eta altuera berekoa izan daiteke.

**Haragia:** Zuria eta lodia bere generorako, ebaki edo igurtziz kolorez aldatu gabe. Usain fungikoa du eta oso leuna, zaporea berriz leuna gaztetan, denborarekin mingots samarra bihurtzen da.

**Etimologia:** *Ramaria* terminoa, latinetik dator “ramus” hitzetik, adar, esan nahi du. *Fumigata* epitetoa helduaroan duen koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Kolore moreagatik eta enbor luzanga lodiagatik identifikatzen da. *Ramaria fennica* ia berdina da, baina kolorez berdeagoa eta itxura trinkoagoa du. *Clavulina amethystina*,kolore berekoa adarretan baina oinarria ez du zuria, *Clavaria zollingeri* espeziean ere berdin. *Clavaria truncata* delakoak adarrak falta ditu.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Urria. Baso mistoetan, pagoak, haritzak, pinuak.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa (batez ere Alpeak eta Pirinioak), Himalaiako eremua, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sue Gray (funtzionarioa)

**Susan Gray** (Londres, Erresuma Batua, 1957) britainiar funtzionarioa da, eta 2021etik 2023ko martxoaren 2ra arte Kabinetearen Bulegoko bigarren idazkari iraunkorra izan zen. Martxoaren 4an, Alderdi  Laboristaren kabineteburu gisa lan egiten hasi zen.

## Ibilbide profesionala 
Grayk 1970eko hamarkadaren bukaeratik egin du lan Zerbitzu Zibilean, eta, gainera, 1980ko hamarkadaren amaieran bere ibilbidea eten zuen, Sam McBride kazetariak "harrigarriro ez oso ortodoxoa" zela esan zuen, Newryko Cove Bar pub bat zuzentzen ari zenean, Bill Conlon senarrarekin, Portaferryko country abeslariarekin. 1990eko hamarkadaren amaieran hasi zen lanean Kabinetearen Bulegoan. Geroago, Kabinetearen Bulegoan lan egin zuen, etika eta dekorazio taldeko zuzendari nagusi gisa (2012-2018) eta Bulego Pribatuen Taldeko buru gisa, Kabinetearen Idazkaritzapean. Plebgateren ikerketa zuzendu zuen Kabinetearen Bulegoaren barruan, sailez kanpoko erakunde publikoen 2012ko erreforma eta Damian Green legebiltzarkidearen aurkako akusazioen ikerketa, lan helburuetarako konputagailuen erabilerarekin lotuta. Gero, Green kabineteko postutik bota zuten. Nahiko ezezagun gisa erretratatu dute, baina eragin handia duena, eta "enigma bat" eta "nabarmena ... dokumentuen arrastorik ez uzteko erabakiarengatik". Gordon Brown lehen ministro ohiak bere memorietan azaldu zuenez, "aholku jakintsuak ematen zituen, sarriegi gertatzen zen minikrisiak eta krisiak gertatzen zirenean". *The Guardian-*ek "operadore zorrotz" gisa deskribatu zuen.

Chris Cook BBCko politika editorearen arabera, 2011n oker ohartarazi zion Michael Goveri, gobernuko negozioak posta elektroniko kontu pribatuen bidez egiteak gardentasun legeetatik salbuetsiko zuela. 2018an, ustez, kutsatutako odolaren eskandaluarekin lotutako informazio askatasun eskaerak blokeatzen saiatu zen.

2018ko urtarrilean, Ipar Irlandako Exekutiboak iragarri zuen Gray Ipar Irlandako Zerbitzu Zibilera transferituko zela 2018ko maiatzetik aurrera Ipar Irlandako Exekutiboko Finantza Departamentuko idazkari iraunkor gisa. 2018ko apirilean, Gray Helen MacNamarak ordezkatuko zuela iragarri zen Kabinetearen Bulegoan. 2020an, Gray ezin izan zuten Ipar Irlandako Zerbitzu Zibileko buru izendatu, eta, BBCri geroago egindako elkarrizketa batean, esan zuen: «Susmoa dut jendeak pentsatu izan zuela beharbada ni desafiatzaileegia edo disruptiboegia nintzela, biak naiz...»2021eko apirilean, jakinarazi zen Gray Whitehallera itzuliko zela, 2016an Kabinetearen Bulegoko lehen Bigarren Idazkari Iraunkor gisa. Hark Michael Goveri ematen zion informazioa, eta Batasunari eta konstituzioari buruzko politikaren ardura zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaixomaitia.eus

**Kaixomaitia.eus** edo Kaixomaitia harreman berriak sortzeko eta jendea ezagutzeko euskal ataria da, sare sozialtzat ere har daiteke. 2007ko otsailaren 14an, San Balentin egun batean, abiatu zen proiektua. 2024ko irailean, proiektuaren sortzaile eta kudeatzaileak, Iñigo Arandiak, ataria ixteko intentzioa erakutsi zuen.

## Funtzionamendua 
Webgunean Txateatu eta hitzordu bat lor daiteke, horretarako aurrez bi pertsonek elkarrekiko interesa azaldu behar dute. Webguneak plataformako kide direnen argazkiak eta biografia laburrak erakusten ditu argazki-karrusel baten bidez eta erabiltzaileak «Zirri» (gustuko) edo «Mirri» (ez gustuko) aukeren artean erabaki behar du. Bien artean elkarrekiko baiezkoa badago, txat pribaturako aukera irekitzen da.

## Garapena 
### Lehen urratsak 
2007ko otsailaren 14an, San Balentin egunean abiatu zen ataria. Webgune hori Botika eta Loturaren artean garatu zuten.

### Bigarren bertsioa 
2009an, Loturak bigarren bertsioa garatu zuen.

### Hirugarren bertsioa 
2015. urtean Lotura enpresak webgunearen hirugarren bertsioa garatu zuen. Eguneraketa honetan bloga gehitu zioten webguneari eta fokua ireki zuten, harreman ez-hegemonikoei ere lekua uzteko.

### Aplikazioak 
2013an Android-erako lehen aplikazioa abiatu zuen Kaixomaitiak. Akting-ek garatu zuen, eta Loturak integratu. 2020an BinarySoulek aplikazio berria garatu zuen.

### Aldaketa 
Iñigo Arandiak, proiektuko arduradunak, fase aldaketa iragarri zuen 2024ko irailean. Hamazazpi urteko ibilbidea zuen webguneak ordurako, 20.000 izen emate, hamar milioi orriren bisita... Beste norbaitek proiektua indarrez hartzeko hilabeteko tartea utzi zuen, eta inork hartzen ez badu, ataria betirako itxiko dela adierazi zuen. 

## Lehiaketa 
Kontaketa erotikoen lehiaketa antolatu izan du atariak Elkar Argitaletxearekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala

## Ikus, gainera 
* Tinder
Eguzki lurrunketako gatzaga

[thumb|[Añanako Gatz Harana|Añanako Gatz Haranean (Gesaltza) lurruntze naturalez lortzen da gatza, terrazen bidez orografia malkartsuan koadro lauetan.]]
**Eguzki lurrunketako gatzaga** da eguzkiak eragindako lurrunketaz ur gazitik gatza ateratzeko erabiltzen den urmaela edo urmael multzoa. Ez da gatzaga baten ustiapen forma bakarra: badira suaren bidez gatzuna lurruntzen duten beroketa artifizialeko gatzagak ere. Bi motetakoak egon dira Euskal Herrian: uren banalerrotik iparraldera suan oinarrituak, eta hegoaldera eguzkiaren indarra lurruntze naturalerako darabilten hauek. 

Munduko handiena Uyuniko gatzaga da, barnealdekoa dena eta Bolivian kokatua dagoena.

## Motak 
Kokapen eta ur motagatik, barnealdeko edo kostaldeko gatzagak izan daitezke ustiapen hauek. Bi kasuetan, ur gazia gainazal lau eta zabal batean hedatzen da, gero eguzkiak ura lurrunarazi eta geratzen den gatza biltzeko. 21. mendeko gatz ekoizpenean, kostaldeko batzuek errentagarritasuna atxiki dute, barnekaldekoek ez bezala azpiegitura murritzagoa behar dutelako. Barnealdekoak arrazoi etnografiko eta kulturalengatik mantentzen dira neurri batean, gorde diren tokietan.

### Kostaldeko gatzagak 
[thumb|250x250px|[Ré uhartea|Ré uharteko gatzagak kostaldetik hurbil kokatuak dira eta itsas urez betetzen dira.]]
Kostaldeko gatzagetan itsasoko ur gazitik erauzten da gatza. Itsasertzean eraikitako aintzira artifizialetara pasarazten da ura, normalean itsasgora probestuz. Putzu horiek azalera handia eta sakonera txikia izaten dute, ura azkar lurruntzea errazteko. Askotan paduren ingurumarietan eraikitzen dira putzu horiek, ingurune lauan, itsasgorak putzuak betetzea errazteko.

### Barnealdeko lurruntze naturaleko gatzagak 
Ur gazizko iturburuak lurpeko ur depositu bat gatz solido geruza batekin kontaktuan delako gertatzen dira. Kostaldeko gatzagetan bezala, ura putzuetara artifizialetara pasarazten da, lurrun dadin, eta ondoren gatza eskuz biltzen da.

Kostaldeko gatzagetan ez bezala, zailagoa da ingurune lauak topatzea, eta askotan terraza moduan eraikitzen dira putzuak, mendiaren magalean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gatzaga (beroketa artifiziala)
* Euskal Herriko gatzagak

## Kanpo estekak