open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucio Solaguren

**Lucio Solaguren Urrutxurtu** Euskal Herriko preso politikoa izan zen, 1970eko hamarkadan ETA VI eta Liga Komunista Iraultzailearekin (LCR) lotuta egon zen. Beste preso politiko batzuen modura, 1977an Espainiako trantsizio demokratikoaren garaian amnistia jaso zuen. 

## Biografia 
Lucio Solaguren ETA VI taldearekin egon zen lotuta, hemezortzi urteko kartzela-zigorra jaso zuen biktimarik egon ez zen atentatu batengatik, eta Zamorako kartzelan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernest W. Landesmann

**Ernest W. Landesmann** (Austria, 1887 - New York, 1947ko urtarrilaren 3a) euskal kultura eta historiaren alde lan handia egin zuen idazlea izan zen. Bere jardunean bereziki nabarmendu zen Euskal historiaren arloan egindako lan sakon eta bereziengatik. Horrez gain, Euskal Herriaren zabalkunde aipagarria egin zuen egunkari eta aldizkarietan argitaratutako idatzien bidez. 

Landesmann jauna austriarra zen. Ingalaterrako Harrow Schoolen ikasi zuen, eta ondoren Europako beste ikastetxe nagusi batzuetan jarraitu zituen ikasketak, bere prestakuntza akademikoa osatuz. 

1914 urtetik aurrera, Ameriketako Estatu Batuetan egon zen, eta bertan Pragako S. Landesmann & Co enpresako ordezkari gisa jardun zuen. Aldi horretan, bere jarduera profesionala uztartu zuen. 

Landesmannek L.A. Covert izengoitiarekin sinatzen zituen bere lanak, eta izengoiti horrekin egin zen ezaguna zenbait argitalpenetan. 

Bere bizitza pertsonalari dagokionez, Cornelia Covert Landesmann izan zen bere emaztea. 

1947an hil zen New Yorken, 425 Riverside Drive etxean, 51 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskariana > Argia : euskaldunak euskeraz
Valentin Agirre

**Valentin Aguirre Eskibel** (Busturia, 1872ko abenduaren 15a - New York, 1953ko urtarrilaren 30a) eusko-estatubatuar enpresaburua izan zen. Ignacio Agirre eta Josefa Eskibel senar-emazteen zortzi seme-alabetatik laugarrena zen.

Hamar urte zituela itsasoratu zen Larrinaga Linesen itsasontzietan eta, horrela, mundua ezagutzen hasi zen. 1888ko abenduaren 24an iritsi zen lehen aldiz New Yorkera Liverpooletik. “Itsasontzitik salto egin zuen” beste paisano gazte batekin batera, Elantxobeko Florencio Iturraspe (Eturaspe).

1895ean, New Yorken finkatu zen behin betiko. Estatu Batuetako lehen garaietan, malgukien deskargatzaile, garraiolari, meatzari,… bezala lan egin zuen.

1897an Civil Service Exam delakoa pasatu zuen, eta horri esker New York City Boats-eko ontzietan lan egin ahal izan zuen. Urte batzuetan zehar, Manhattan eta Staten Island lotzen zituzten Staten Island Ferries delakoetan egin zuen lan.
AEBetako Armadako boluntario gisa aritu zen Kubako gerran.

Benita Orberekin ezkondu zen 1901eko apirilaren 23an Saint Joachin Church-en (26 Roosevelt Street). Harekin seme-alaba hauek izan zituen: Lucia (1902-1989), Antonia (1905-1989), Tomas (1908-1963), Valentina (1910-1972), John (1912-1995), Peter (1913-1978), Anita (1915-1999) eta Mary (1917).

Emaztearekin batera, 1909 inguruan, La Casa Vizcaina ireki zuen, Cherry streeteko 14-16an. Pentsio oso ezaguna izan zen.

Valentin eta Benita Aguirrek Santa Lucia Hotela, Jai Alai Jatetxea, bidaia eta enplegu informazio agentzia zuzendu zituzten. Familia enpresa bat izan zen. Bere hiru semeak eta Elias anaia zeuden berarekin. Geroago, Juan Zabalandicoechea (John Zabal) batu zitzaion eta, ondoren, Juan Arguiarro.

Valentin Aguirre bereziki sentsibilizatuta zegoen gerra zibilaren tragediaren aurrean. Euzkadiren Aldeko Batzordean aktiboki parte hartu zuen eta Hispaniar Elkarte Konfederatuen Euskal Taldearekin lankidetzan aritu zen.

1938an, Eusko Jaurlaritzaren Ordezkaritza New Yorkera iritsi zenean, Valentín Aguirre funtsezko laguntzaile bihurtu zen, batez ere, herrialde hartako euskal komunitateekin harremanak izateko.

Valentin Aguirre 1953ko urtarrilaren 30ean hil zen. Bere hileta euskal manifestazio handia izan zen. Bere lagun Teodoro Olazaran apaizak eman zion hileta elizkizuna. Berrogeita hamar auto baino gehiago lerrokatu ziren Brooklynen, segizioa Calvary (Calvario) hilerriraino jarraitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* https://amerikanuak.blogspot.com/2013/
Tea (Tissot)

***Tea*** () James Tissot margolari frantsesak 1872an amaitu zuen margolana da, olio-pintura egurrezko panel batean. New Yorkeko Metropolitan Museum of Art erakudean ikus daiteke.

## Deskribapena 
Pinturak emakume gazte batek kapitain baten irteeraren berriaren aurrean erreakzionatzen duen eszena bat irudikatzen du. *Tea* margolana Tissoten lan handiago baten (68,6 × 91,4 cm) ezkerreko panelaren errepikapena da. Handiago hori *Mauvaises Nouvelles* (Berri txarrak) da.

## Iruditegia 

Image:
James_Tissot_-_Bad_News.jpg|*Mauvaises Nouvelles* (Berri txarrak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Metropolitan Museum of Art museoaren webguneko fitxa.
Petar Stoianov

**Petar Stefanov Stoianov** (; Plovdiv, 1952ko maiatzaren 25a) bulgariar politikaria da. Bulgariako presidentea izan zen 1997tik 2002ra.

1976an Zuzenbidean graduatu zen Sofiako Unibertsitatean eta hamabost urtez zuzenbide zibilari ekin zion. 1990ean politikan sartu zen eta Indar Demokratikoen Batasunarekin bat egin zuen. 1991n gobernuan sartu zen Justizia ministro gisa eta 1994an diputatu hautatu zuten.

1996an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen eta 1997ko urtarrilean estatuburu karguaren zina egin zuen. Bere agintaldian, Bulgariak aurrera egin zuen NATOn eta Europar Batasunean integratzen. Georgi Parvanov gailendu zitzaion 2001eko hauteskunde presidentzialetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoñako Andra Mari Irakasleen Unibertsitate Eskola

**Begoñako Andra Mari Irakasleen Unibertsitate Eskola**, marka gisa **BAM** akronimoaz ezagunagoa, Derion (Bizkaia) dagoen goi-mailako hezkuntza zentro pribatu bat da, irakasleen hasierako eta etengabeko prestakuntzan espezializatua . 1948an sortua, Bilboko Elizbarrutiaren titularitatepeko erakundea da eta 2009-2010 ikasturtetik Deustuko Unibertsitateari atxikita dago . Bere historian zehar, 10.000 irakasle baino gehiago prestatu ditu euskal hezkuntza sistemarako . 1970eko Hezkuntza Lege Orokorraren ondorioz, irakasle-ikasketak unibertsitate-mailara jaso ziren eta, 1973ko azaroaren 26ko Aginduaren bidez, zentroa Bilboko Unibertsitateari (gerora Euskal Herriko Unibertsitatea) atxiki zitzaion . Mugarri honekin, BAM Magisteritzako titulu ofizialak emateko unibertsitate-sistema ofizialean integratu zen Euskal Autonomia Erkidegoko lehen ikastetxe pribatua bihurtu zen . Haren misioa irakasle gogoetatsuak eta kritikoak prestatzea da, gizartearen eraldaketarekin konprometitutako herritarrak hezteko asmoz .

Zentroaren nortasun-ezaugarri nagusiak honako hauek dira:
* **Hizkuntza eta Kultura Identitatea:** Euskararen eta euskal kulturaren sustapena eta transmisioa proiektu hezitzailearen ardatz nagusiak dira .
* **Gizarte Eraldaketa:** Hezkuntza inklusiboaren eta aniztasunaren arretaren aldeko apustua egiten du, gizartearen aurrerapenari lagunduko dion ezagutza sortzeko .
* **Hurbiltasuna:** Ikasleekiko tratu pertsonalizatua eta gertukoa bultzatzen du unibertsitate-esperientzia integralean .

## Ikerketa 
Ikerketa BAMen funtsezko jarduera da, hezkuntza sistema hobetzera eta irakasleen prestakuntza ebidentzia zientifikoetan oinarritzera bideratua . Jarduera hau oinarrizko eta aplikatutako ikerketan eta hezkuntza-sistemarako transferentzian egituratzen da .

Ikerketa-ildo nagusiak honako esparru hauetan garatzen dira:
* **Matematikaren Didaktika:** Pentsamendu logikoaren garapena eta arazoen ebazpena.
* **Hizkuntzaren Didaktika:** Hizkuntza-eskurapena eta eleaniztasuna, euskara eta gaztelaniaren irakaskuntzan arreta berezia jarriz.
* **Gorputz Hezkuntza:** Metodologia aktiboak, garapen motorra eta ohitura osasungarriak eskolako testuinguruan.

## Ikus, gainera 
* Deustuko Unibertsitatea
* Bilboko Elizbarrutia
* Derio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondarretako Euzko Ikastola

**Ondarretako Euzko Ikastola** 1933ko Urtarrilaren 6an inauguratu zen Algortako Areeta auzoan (*Ondarreta* ere deitua garai hartan, eta gazteleraz *Las Arenas* izenarekin ezagutzen dena). Emakume Abertzale Batzak bultzatuta, Euzko Ikastola Batza erakundearen antolaketarekin.

Besteak beste, Luisa Goiria Mardaraz eta Miren Muniategi (Pilar Muniategi?) andereñoak izan ziren eskolako irakasleak. 

Getxoko Ikastolek 1933-34 ikasturtean 50 ikasle zituzten Algortan eta 80 Areetan, eta 1934-35ekoan 100 Algortan eta 100 Areetan.Euzko-Ikastola-Batzako kideak Iglesias andereñoarekin eta Alkorta Laburu anderearekin, tokiko Euskal Eskolako Batzordeko kideekin; Getxoko alkatea den José Antonio de Agirre jaunarekin; Dolores de Larrea andereñoarekin eta Ondarretako alkateorde Ituarte jaunarekin.

## Itxiera (1937-06-01) 
Getxoko memorian agertzen da Ondarrretako Euzko Ikastola,  Hango ikasle ohietako batek Belgikatik bidali zuen idatzi batean. Martin Aguirre Otegui zen, eta Maria Cristina kalean bizi izan zen, Areetan. Hura, tropa frankistak iritsi zirenean, 1937ko maiatzaren 31tik ekainaren 1erako gauean, bere bi anaiekin atera zen, Capbreton-en egonaldi bat egin ondoren, 1937ko ekainaren 29an Malinasera (Belgika) eraman zituzten non haren idatziaren arabera, “...bananduak eta familietan edo erakundeetan banatuak izan ginen. Nire anai-arrebak eta ni Klein-Willebroek herri industrialean "gabarreroen" seme-alabentzako Barnetegira eraman gintuzten...”.

## Kokapena 
Ikastola Areetako Santa Ana auzoan zegoen. Santa Ana plazatxoko kale izkinan dagoen txalet batean, Gobelas ibaiaren norabidean doan kalean, Maximo Agirre kaleaz ari zen. Eskola hartako ume batek gogoratu zuenez gerra aurreko tentsio politikoko une batean, Guardia Zibila edo Asaltoko Guardiak eskolako lokalak ikuskatzera eta berrikustera joan ziren klaseko orduetan.  

Gero, ikastola Kale Nagusiko pisu batean jarri zen, espaloian batzokiaren aurrean edo zeharka. Gerra garaian, alertarik ez zegoenean, klasean zehar noizbehinka ikasleek entzuten zuten “Txato” edo “Aitona” hegazkintxoen zarata Lamiakoko basean lurreratzen edo aireratzen zirenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Memorias de Getxo bloga,
Kamala Devi

**Kamala Devi** (Mumbai, 1933ko urriaren 8a – 2010eko azaroaren 29a) indiar eta estatubatuar aktorea izan zen, 1960ko hamarkadan bere lehen senarrarekin, Chuck Connorsekin, egindako lanengatik ezagunagoa.

## Lehen urteak 
Bombayn (gaur egungo Mumbai) jaio zen, India britainiarrean, 1933ko urriaren 11n. Ama, Elizabeth, ingeles eta galestar jatorrikoa zen, eta aita, Chandumal Amesur, buru eta lepoko zirujau hindu sindhikoa.

1963an, Deviren gurasoak Bombayn (India) bizi ziren.

## Ibilbidea 
1958an, Devik "*Harry Black"* filmean egin zuen debuta zineman,  Stewart Granger  protagonista zuela. 1962an, *"Jeronimon"*, Teelaren paper nagusia antzeztu zuen, Jeronimo apatxe buru ospetsuaren emaztea, Chuck Connorsek antzeztua.

1964an, "*The Brass Bottle" ("La botella de latón")* filmean hareneko neska eta jinn (jeinu)Tezra interpretatu zituen.

## Bizitza pertsonala 
Kamalak Chuck Connors ezagutu zuen "*Jeronimo"* filmaren setean, non bikote gisa aritu ziren biak. Chuck Connorsek prentsari jakinarazi zion noiz ezkondu zen.

2005ean Maurie Beaumontekin ezkondu zen, bere hirugarren senarra, 2008an hil zena.

## Heriotza 
Kamala Devi Arlington konderrian hil zen, 77 urte zituela, 2010eko azaroaren 29an.

## Filmografia eta telebistako serieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Backxwash

**Backxwash**, **Ashanti** **Mutinta** izen artistikoz (1991ko urriaren 4a), Montrealen (Kanada) errotutako Zambiako rapero eta disko-ekoizlea da.

## Biografia 
Mutinta Lusakan jaio eta hazi zen, Zambiako hiriburuan, tumbuka eta chewa jatorriko familia batean. FL Studion hasi zen rapeatzen eta musika ekoizten, 17 urte zituela, unibertsitatera joateko eta informatika ikastera Columbia Britainiarrera (Kanada) joan aurretik.

Titulua atera ondoren, Montrealera joan zen bizitzera, eta inprobisazio-gauetan jotzen hasi zen. 2018an kaleratu zuen bere lehen EPa*:* *FREAKS*. Beranduago, urte berean, *Black Sailor Moon* EPa kaleratu zuen. Ia aldi berean, transgenero gisa agertu zen.

2020an *God Has Nothing to Do with This Leave Him Out of It* albuma kaleratu zuen, 2020ko Polaris Musika Saria irabazi zuena.

## Eragin artistikoak eta bizitza pertsonala 
Backxwash-en eragin nagusiak Zambiako musika tradizionaletik, metal industrialetik, post-rocketik eta hip hop esperimentaletik datoz. Bere musikak askotan gai kontrajarriak jorratzen ditu, hala nola homosexualitatea, transexualitatea eta erlijioa, bere kristau-heziketa sakonaren prismatik, baita osasun mentala, existentzialismoa eta politika ere. Horrorcore musikak erakarri zuen, emozioak adierazteko bide gisa.

Nagusiki kristaua zen etxea batean hazi zen, eta Mutintak tumbuka eta chewa erlijio indigenak praktikatzen ditu. Bere album-trilogiaren (2020-2022) gai nagusi bat kristautasunetik aldentzeko eta bere praktika indigenetara hurbiltzeko esperientzia da. Zambiako bere familia-bizitza honela deskribatu zuen: kristautasuna eta Jainkoaren beldurra ezarri zizkioten, bere familiak kristau-izena maiz aldatzen zuen, eta umetan baztertua sentitu zen bere emakume-espresioa zela eta. Helduaroan erlijio tradizionala praktikatzeak auto-adierazteko eta bere kultura berreskuratzeko aukera eman zion.

## Diskografia 
**Estudioko albumak**

* *Deviancy* (2019)
* *God Has Nothing to Do with This Leave Him Out of It* (2020)
* *I Lie Here Buried with My Rings and My Dresses* (2021)
* *His Happiness Shall Come First Even Though We Are Suffering* (2022)
* *Only Dust Remains* (2025)

**EPak**

* F.R.E.A.K.S (2018)
* *Black Sailor Moon* (2018)
* *Stigmata* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Snorkel

tik gertu snorkel egiten]]
**Snorkela** () uretan ahoz behera igeri egiteko modu bat da. Igerilariek snorkel izeneko arnas-hodi bat erabiltzen dute, burua uretan mantenduz ur gainetik airea hartu ahal izateko, ingurunea errazago behatu bitartean. Teknika honek aukera ematen du urpeko mundua modu sinple eta eroso batean ezagutzeko.

Normalean, snorkela egiteko igeriketa-betaurrekoak edo urpekaritza-maskara erabiltzen dira, ikusmena argiagoa izan dadin. Horrez gain, hegatsak ere ohikoak dira, mugimendua errazteko eta energia gutxiago gastatzeko. Ur hotzagoetan, neoprenozko jantzia erabiltzen da gorputzaren tenperatura mantentzeko eta babesa emateko.

Ekipamendu horri esker, snorkela egiten duen pertsonak urpeko ingurunea denbora luzez behatu dezake ahalegin handirik egin gabe, eta gainazalean ahoz behera dagoen bitartean arnasa hartu. Horrela, arrainak, landareak eta beste izaki batzuk beren habitat naturalean ikus daitezke, ingurunea gehiegi nahasi gabe.

Snorkela aisialdiko jarduera oso ezaguna da, batez ere gune turistiko tropikaletan. Itsaso garbiak eta biodibertsitate handiko eremuak aproposak dira jarduera honetarako. Jarduera honek urpeko bizitza bere ingurune naturalean behatzeko aukera ematen du, urpekaritzak eskatzen dituen ekipamendu eta prestakuntza konplexurik gabe. Adin guztietako jendearentzat erakargarria da, ikasteko erraza delako eta ahalegin txikia eskatzen duelako.

Gainera, arnas-hodia urpekariek ere erabiltzen dute gainazalean daudenean, baita urpeko kiroletan ere, adibidez urpeko hockeyean edo urpeko errugbian. Halaber, bilaketa- eta erreskate-taldeek uretan egiten dituzten miaketetan ere erabiltzen da, ikusgarritasuna hobetzeko eta denbora gehiagoz uretan egon ahal izateko.

## Kanpo estekak
Agustin Ansa

**Agustin Ansa Mujica** (Donostia, Gipuzkoa, 1909ko irailaren 30a - Donostia, Gipuzkoa, 1989ko apirila) mediku eta margolari euskalduna izan zen. Medikuntzan, tisiologian (tuberkulosiaren tratamenduan) espezializatu zen Emiliano Eizagirre doktorearen gidaritzapean. Medikuntzaren jarduerarekin batera, akuarelan eta marrazketan trebatu zen.

Gurasoen agindupean medikuntza ikasi zuen, nahiz eta benetan gustuko zuena margotzea zen. 1935ean Donostiako San Antonio Abad Ospitale Zibilean sartu zen, eta 1941ean medikuntza saileko areto-buru izendatu zuten. Bere osasun arloko ibilbideari amaiera emateko, 1979an Erizaintza Eskola bateko zuzendari izendatu zuten.

Bere ibilbide artistikoa 1942an hasi zen, hainbat erakustaldietara aurkeztu eta Alfa edo Firestone bezalako enpresentzako diseinuak egin ostean. Donostiako hiria ardatz zituzten "75 Años De La Vida Donostiarra" eta "San Sebastián (Paseando por la ciudad)"  bezalako liburuak ere ilustratu zituen. 1949ko otsailaren 2an Gipuzkoako Artisten Elkartea sortu zuen beste margolari eta eskultore batzuekin batera. 1979an medikuntzatik erretiratu zenean kartulinaren gaineko akuarela estiloa hartu zuen, teknika horretan oinarritutako artelanak munduan zehar aurkeztu zituen hainbat erakusketa eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirley Eaton

**Shirley Eaton** (1937ko urtarrilaren 12a) erretiratuta dagoen aktore britainiarra da. Sinbolo sexualtzat hartu zuten hirurogeiko hamarkadan.

## Ibilbidea 
Eaton Britainia Handiko antzerki, telesail eta filmetan agertu zen berrogeita hamarreko eta hirurogeiko hamarkadetan eta ospe handia lortu zuen 1964ko *Goldfinger* filmean "bond neska" gisa egindako lanagatik, Jill Masterson interpretatuz. Bere argazkia *Life* aldizkariaren azalean agertu zen urrez estalia, Bonden filmeko eszena batean bezala. Eszena horrek hiri kondaira bat sortu zuen, Eaton bizitza errealean bere gorputza urrez bainatzeko erabilitako teknikaren ondorioz hil zela zioena. 2003an  *Mito ehiztariak* seriean agertu zen zurrumurru hori gezurtatzeko. *Carry On* frankiziako zenbait filmetan eta Roger Moore protagonista duen *The Saint* (Santua) telesaileko hainbat ataletan ere aritu zen. 1969an erretiratu zen emanaldietatik.

Colin Lenton Rowerekin ezkonduta egon zen 1957tik 1994an bera hil zen arte, eta bi seme-alaba izan zituzten, Grant eta Jason. Seme-alabak zaintzeko erretiratu zen, 1999an *Starlog* aldizkarian egindako elkarrizketa batean honako hau aipatuz: "Karrera bat karrera bat da, baina hil arte ama zara", 2008an egindako beste elkarrizketa batean baieztapen hori errepikatuz eta gaineratuz: "Niretzat garrantzitsuena emakumea izatea eta familia bat izatea izan zen, oso aktore glamurosoa izatea baino gehiago". 

Shirleyk autobiografia bat argitaratu zuen 1999an, *Golden Girl* (*Urrezko neska*) izenburupean.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Antonio Irigoien

**Joxe Antonio Irigoien Mitxelena** (1917, Oiartzun, Gipuzkoa- 1977, Doneztebe, Nafarroa) margolaria, koroko abeslaria, konpositorea eta albaiteroa izan zen. Ernestina Mitxelena eta Caferino Irigoienen semea, Maritxu Ibarrolarekin ezkondu eta bi seme-alaba izan zituen. 

Batxilergoa Kaputxinoen Lekarozeko eskolan egin zuen. Ondoren, Zaragozara joan zen albaiteritza ikastera. Ikasle urte hauetan koroan abesten ikasi zuen eta baita konposatzen. 

## Egindako artelanak 
Arte morta desberdin asko menderatzera irtxi zen, sariak jasotzera eta erakusketak egitera iritxi arte.

### Margolaritza 
Margolaritzarekin ere lotura berezia zuen eta urte askotan zehar hainbat margolan mota garatu zituen (karikaturak, ilustrazioak, erretratuak, paisaiak...). Maiz berak egiten zituen Oiartzungo jaietarako (Xanistebanak) egitarauen ilustrazioak. Sevillako albaiteritza eskolan antolatzen zen albaitero margolarien saria irabazi zuen.  

### Musika 
Koroko abeslaria izateaz gain konpositorea ere bazen eta urte luzez bizi izan zen Doneztebe herriari hainbat abesti dedikatu zizkion, hala nola *Agur Doneztebe*, *Pakea* eta *Besta Berri*.

## Oinordekotza 
1977an hil ondoren haren artelan guztiak familiaren eta lagunen esku geratu ziren. 1982an Aurrezki Kutxa Munizipalaren lokalean haren artelanen erakusketa bat egin zen. Gainera, Oiartzungo herriak eskatuta bertako Udalaren lokalean ere egin zen haren omenezko erakusketa 1989an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sidekicks (1992ko filma)

***Sidekicks***, 1992ko Aaron Norris estatubatuarrak zuzendutako ekintza eta drama-komedia film bat da. Beau Bridges, Mako, Jonathan Brandis, Julia Nickson-Soul, Danica McKellar, Richard Moll, Joe Piscopo eta Chuck Norris aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Houston, Barry Grabewski (Jonathan Brandis) asma duen irudimen handiko baina jazarpena paratzen duen nerabe bat da, gainera beti bere heroia protagonista den filmeetan dagoela irudikatzen duenez denek adarra jotzen diote. Egun batez jazartua izateaz nazkatu eta jazartzaileei aurre egiteko Lee jaunarekin (Mako) borroka arteak ikastea erabakiko du. Horrek karate txapelketa batean parte hartzea ahalbideratuko dio, bertan bere heroia ezagutzeko aukera izango du, Chuck Norris berbera.

## Aktoreak 
* Jonathan Brandis: Barry Gabrewski
* Chuck Norris: Bere burua antzeztuz
* Beau Bridges: Jerry Gabrewski
* Mako: Lee jauna
* Joe Piscopo: Kelly Stone
* Danica McKellar: Lauren
* John Buchanan: Randy Cellini
* Richard Moll: Horn jauna
* Julia Nickson-Soul: Noreen Chan sndrea
* Gerrit Graham: Mapes jauna
* Eric Norris: Motorzale punkia
* George Franklin Sturgis V: Bere burua antzeztuz
* James McIngvale: Laurenen anaia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1992ko Kataluniako Volta

**1992ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 72. edizioa izan zen. irailaren 9 eta irailaren 15 bitartean jokatu zuten. Sant Carles de la Ràpita eta Sant Feliu de Guíxols lotu zituen, guztira 943,8 km eginez zazpi etapatan. 

Garailea Banesto taldeko Miguel Indurain nafarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Clark

**Susan Clark** (Sarnia, 1943ko martxoaren 8a) kanadar aktorea da.

## Biografia 
Sarnian (Ontario, Kanada) jaioa, Eleanor Almond eta George Raymond Goldingen alaba da.

Paper ugari interpretatu ditu. Zinemari dagokionez, *Valdez is Coming* (1971), Burt Lancasterrekin; *Night Moves* (1975), Gene Hackmanekin; eta *Airport 1975*, hondamendien zinemako klasikoa, Charlton Hestonekin. Telebistan, *Bob Hope Presents the Chrysler Theatre* (1967), Columbo, *Marcus Welby*, *The Virginian* eta James Drury telesailetan agertu da, besteak beste; eta, 1983 eta 1987 artean, *Webster* sailean.

Alex Karras aktore estatubatuarrarekin ezkonduta egon zen 1980tik 2012an hil zen arte, eta biek alaba bat izan zuten.

## Filmografia 
* *The Virginian* (1966) Serie TV
* *Banning* (1967)
* *Madigan* (1968)
* ''Coogan's Bluff* (1968)
* *Tell Them Willie Boy Is Here* (1969)
* *Skullduggery* (1970)
* Colossus: The Forbin Project (1970)
* *Valdez is Coming* (1971)
* *Skin Game* (1971)
* Columbo, Ep.7.La muerte espera (1971) Serie TV
* *Showdown* (1973)
* *The Midnight Man* (1974)
* *Airport 1975* (1975)
* *Night Moves* (1975)
* *The Apple Dumpling Gang* (1975)
* *Murder by Decree* (1979)
* *The North Avenue Irregulars* (1979)
* *City on Fire* (1979)
* *Promises in the Dark* (1979)
* *Double Negative* (1980)
* *Nobody's Perfekt* (1981)
* *Porky's* (1982)
* *Butterbox Babies* (1995)
* Romantic Mysticism: The Music of Billy Goldenberg (2022)

## Erreferentziak 
* *Mexiko atzerriko'' zinemak ikusia, Emilio Garcia Riera
* 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn

**Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn** (; Cà Mau, 1934ko martxoaren 5a – Ho Chi Minh Hiria, 2026ko martxoaren 22a) vietnamdar elizgizon katolikoa izan zen. 1993tik 1998ra Mỹ Thoko apezpiku lagunkide izan zen eta 1998tik 2014ra Ho Chi Minh Hiriko artzapezpikua. 2003an, Joan Paulo II.a aita santuak kardinal sortu zuen.

## Bizitza 
thumb|left|Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn kardinalaren armarria.|209x209px
Phạm Minh Mẫn 1934ko martxoaren 5ean jaio zen Cà Maun, Kotxintxinan, Indotxina Frantsesean. Bost urte zituela, bere senide Francis Xavier Trương Bửu Diệpek bere familia bisitatu eta hurrengo urtean Saigongo La Salle Taberd eskolan matrikulatzera animatu zituen, hamar urte betetzean apaizgaitegi txikira joateko aukera emango ziona. Diệpek bere amari ere animatu zion semeari latinezko otoitzak ikasten eta meza laguntzaile izaten uzteko.

Familiak berehala jarraitu zion Diệpen aholkuari. Phạm Minh Mẫnek geroago gogoratu zuen hurrengo goizean bakarrik joan zela meza laguntzaile gisa jardutera Diệpek meza eman zuenean. Taberd eskolara joan zen eta azkenean Cù Lao Giêng apaizgaitegi txikira, apaizgaitegi hori frantziar gobernu kolonialaren aurkako gerran erre zuten arte.

1993an Mỹ Thoko apezpiku lagunkide izendatu zuten eta 1998an Ho Chi Minh Hiriko artzapezpiku. 1998an meza bat eman zuen La Vangen, Ama Birjinaren agerpenaren 200. urteurrenerako, eta hori izan zen garai hartako Vietnamgo ekitaldi katoliko handiena.

2003ko urriaren 21eko kontsistorioan Joan Paulo II.ak kardinal sortu zuen. 2005eko konklabean Benedikto XVI.a hautatu zuten kardinal hautesleetako bat izan zen.

2013ko irailaren 28an, Frantzisko aita santuak Paul Bùi Văn Đọc, 1999tik Mỹ Thoko apezpikua izan zena, artzapezpiku lagunkide izendatu zuen, Phạm Minh Mẫnen ondorengo izateko eskubidearekin. 

2014ko martxoaren 22an, Frantzisko aita santuak bere dimisioa onartu zuen.

Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn Ho Chi Minh Hiriko artxidiozesiko Zentro Pastoralean hil zen, 2026ko martxoaren 22an, 92 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penfeld

**Penfeld** (frantsesez  ahoskatua; ) Bretainiako ibai bat da, 16 kilometroko luzera duena. Finistèreko Brest hiria bere ezkerraldean dago.

## Ibilbidea 
Bere iturburua Gouesnou udalerrian dago. Bohars eta Guilers zeharkatzen ditu Bresteko arradara- Bizkaiko golkoan- iritsi aurretik. Penfeld Aulne ibaiaren ibilbide zaharrean zehar doa, mendebalderantz mugituta, Bresteko Gouletekin topo egitean, ozeanoa eta Bresteko arrada lotzen dituen 3 kilometroko itsasartea. Ibaiaren  glaziazioarteko jatorriak bere sakonera azaltzen du, sakonera handiko itsasontziak eta ia 8 metrorainoko mareak igaro baitaitezke.

Bresten, Penfeld ibaia Harteloire zubiak zeharkatzen du eta, ibaian behera, Recouvrance zubiak, Europako goragune bertikaleko zubirik handienak, 2007an Rouengo zubi altxagarriak ordezkatuak izan arte.

Azken kilometroetan, 25 eta 30 metro bitarteko lubeten artean, Penfeld ibaia Bresteko armategitik igarotzen da, eta bokalean (garrantzi estrategiko handia du antzinatik) Bresteko gaztelua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armategi

ren sarrera. Canalettoren margolana, 1732.]]
Terminoaren jatorrizko zentzuan, **armategi** bat establezimendu militar izaten zen, "errege" edo "nazional" izan daitekeena, gerraontziak eraiki, mantendu, konpondu eta zaintzeko leku bat, non haien tresneria eta abarrak ekoizten zituzten. Zentzu modernoan, XVII. mendekoa, itsas munduari buruzko aipamen guztiak alde batera utzita, armategiak armak eta munizioa egiteko leku bat izendatzen du. Hurrengo mendera hedaduraz, material militar eta armen gordailu bat adierazten du, edo, modu hutsalean, armak gordetzen diren tokia.

## Historia 
Venezia izan zen armategi bat eraiki zuen lehen herrialdea (1104). Gaur egun ez du armadarik eta, beraz, ez du armategirik.

1292an Rouenen «Clos aux galées» sortu zuten. 1517an, Le Havreko armategia eraiki zuten portuan, eta gero Henrike IV.ak Toulongo armategia sortu zuen Mediterraneoko fatxada babesteko.

Bartzelonan, XIII. mendean Petri III.a Aragoikoaren erregealdian eraikitako Drassanes eraikinak oraindik zutik dirauen Europako armategirik zaharrenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Mendizabal Goikoetxea

**Joxe Mendizabal Goikoetxea** (1920, Oiartzun, Gipuzkoa), "Joxe Txistu" gisa ezagutua, OIartzungo txistulari ospetxua izan zen. 1940.urtetik 1956.urterarte Oiartzungo txistulari ofiziala izan zen, opisizioak atera ondoren. Gainera Oiartzungo Jubilatuen eta Pentsionisten Elkartea sortu zuen. "Hemen Oiartzunen ikusten ditut gaurko txistulari gazteak, eta nola horiek nola nahi jotzen duten txistua. Horientzako ez dago zailtasunik"Zortzi urterekin hasi zen txistua jotzen ikasten, haren aitona zen Juan Maria Goikoetxearekin. Urtebetera ordea aitona hil eta eskolako lagun zuen Gregorio Iñarraren anaia Eusebiorekin (Juan Maria Goikotxearen ikaslea) jarraitu zituen musika ikaskasketak. Ondoren Errenteriako Lizasorekin jarraitu zuen eta azkenik Isidro Ansoarenarekin.  

## Lanbidea 
16 urterekin Oiartzungo plazan txistua jotzen hasi zen, baita inguruko herrietan ere. Herrian bazegoen dagoeneko txistulari talde bat baina Gerra Zibilarekin (1936-1939) batera haietako asko preso eraman zituzten eta haien ordezko jarri zen Joxe Mendizabal Goikoetxea. Joxe Dunis eta Xanturekin batera osatu zuen taldea, Joxe Dunis hil arte. Talde honekin Irunen ospatzen zen eskualdeko txistu txapelketan hirugarren geratu zen. 

1940tik 1945era herriko txistulari ofizial gixa lanean ibili zen herriko jai haundi guztietan (Xanistebanak, Pazko bezpera, San Juan Bautistaren eguna eta Korpus bezpera) zein auzoetako jaietan. 1956an eszedentzia eskatu zuen alkatearekin izandako tirabira batzuk zirela eta. 1982tik 1986ra bitartean Jubilatu eta Pentsionisten Elkarteko idazkari gisa aritu zen lanean eta ondoren lendakari gisa. 

## Erreferentziak
Giorgio La Pira

**Giorgio La Pira** (Pozzallo, Sizilia, Italia, 1904ko urtarrilaren 9a - Florentzia, Italia 1977ko azaroaren 5a)  jurista, politikaria eta Zuzenbide Erromatarreko Erakundeetako irakaslea izan zen. 

Italiako Alderdi Demokrata Kristauaren sorreran parte hartu zuen eta Florentzia hiriko alkate izan zen 1951tik 1957ra eta 1961etik 1964ra.  *Alkate santua* izenarekin ere ezaguna zen, alkate zela pobreak laguntzea sustatu zuelako, gerraren ondoren azpiegiturak berreraiki zituelako eta etxerik gabeko jendearen eskubideen aldeko borrokagatik. Bizitza erlijiosoan, Raimondo izenez ere ezaguna izan zen, domingotar laiko gisa.

## Erreferentziak
Estragol

**Estragola** konposatu organiko aromatikoa da, C10H12O formula duena fenilpropanoideen klasekoa, metoxi eta alilo talde bana *para* konformazioan dituen bentzenoaren deribatua. Estragolak egitura-isomero bat du: anetola. Anis usaineko likido kolorge-horixka du. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria da etanolean, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Estragola produktu naturala da eta hainbat landaretan aurkitzen da, anis-belarrean, binagreran erregalizean, albakan eta mihiluan esaterako.

## Sintesia 
Estragola albakatik erauziz ekoizten da.

## Erabilera 
Estragolak erabilera ugaria du aromatizatzaile gisa elikagaigintzan, kosmetikan eta perfumegintzan.

## Erreferentziak
Toto le héros

***Toto le héros***, , 1991ko Jaco Van Dormael eta Bénédicte Liénard belgikarrek zuzendutako komedia eta drama film bat da. Michel Bouquet, Jo De Backer, Mireille Perrier eta Gisela Uhlen aktoreek antzeztu zuten.

Canneseko Zinemaldian Caméra d'or saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Thomas Van Hasebroeck (Thomas Godet) zortzi urteko mutikoa jaiotzean bere bizilagun Alfredekin (Hugo Harold Harrison) nahastu zirela konbentzitua dago. Ondorioz, es Alfreden bizitza bizitzen ari dela, aldiz hark berea. Bere patuaz mendekatzeko agente sekretua dela amesten du, baina hori beharrean lanbidez topografo (Jo De Backer) izango da. Behin batez Evelyne (Mireille Perrier) ezagutu eta hartaz maiteminduko da, baina jada maitasun hori bizitzen ari den beste norbait badago. Hirurogei urte beranduago, Thomas (Michel Bouquet) gizon adinduak bere bizitza alper-alperrik xahutu duela uste duenez, bere haurtzaroko ametsak berreskuratu eta Alfreden (Michel Robin) bila abiatuko da, hark lapurtutako bere bizitza itzuli diezaion.

## Aktoreak 
*Michel Bouquet: Thomas (gizon adindua)
*Jo De Backer: Thomas (gizon heldua)
*Thomas Godet: Thomas (mutikoa)
*Gisela Uhlen: Evelyne (emakume adindua)
*Mireille Perrier: Evelyne (emakume gaztea)
*Sandrine Blancke: Alice
*Michel Robin: Alfred (gizon adinduaren ahotsa)
*Peter Böhlke: Alfred (gizon adindua)
*Didier Ferney: Alfred (gizon heldua)
*Hugo Harold Harrison: Alfred (mutikoa)
*Fabienne Loriaux: Thomasen ama
*Klaus Schindler: Thomasen aita
*Pascal Duquenne: Celestin (gizon heldua)
*Karim Moussati: Celestin (mutikoa)
*Didier De Neck: Kant jauna
*Christine Smeysters: Kant andrea
*Jo Deseure: Emakume saltzailea
*Bouli Lanners: Gangsterra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Frantzisko Xabierkoaren katedrala (Hrodna)

**San Frantzisko Xabierkoaren katedrala** () Bielorrusiako Hrodna hirian dagoen katedral katolikoa da. Hasiera batean jesuiten eliza izan zen, baina 1991n katedral bihurtu zen, Hrodnako elizbarruti berria ezarri zenean. Gaur egun, Bielorrusiako lau basilika txikietako bat da.

## Historia 
Elizaren eraikuntza 1687an hasi zen, hiria Bi Nazioen Errepublikaren parte zenean, eta eraikuntza amaitu ondoren, Europako basilika barroko garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. 1705ean, Teodor Potocki apezpikuak sagaratu zuen San Frantzisko Xabierkoaren omenez. Zeremonian Petri I.a Errusiako enperadorea eta Augusto II.a Poloniako erregea izan ziren.

Hirurogei metroko luzera eta hogeita hamar metroko zabalera zuenez, Europako eliza handienetako bat izan zen. XVIII. mendean, jesuitek eraikina freskoekin, hainbat aldarerekin eta kupula barrokoekin apaindu zuten. Erretaulak balio artistiko handiko 70 eskultura baino gehiago zituen, 20 lehenengo mailan, 15 bigarrenean eta 14 hirugarrenean (horien artean, kontinenteen lau pertsonifikazio, bi lehoi, 14 aingeru, etab.) 1960an ofizialki itxi zen elizkizun publikoetarako, eta 27 urtez ez zen aktibo izan. Sobietar agintariek museo edo kontzertu-areto bihurtzen saiatu ziren. Hala ere, jendea igandero joaten zen elizara otoitz egitera, eta mezak 1987an berrezarri ziren. 1990ean basilika txiki titulua eman zioten San Frantzisko Xabierkoaren elizari, eta urtebete geroago Hrodnako elizbarrutiko katedral bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosalia Serra Miró

**Rosalia Serra Miró** (Vilanova i la Geltrú, 1827ko otsailaren 28a – 1905eko urtarrilaren 19a) kataluniar poeta izan zen.

## Bizitza 
Gaztetatik literaturarako zaletasun sakona izan zuen eta bere kabuz poesia idazten ikasi zuen. Hasieran, bere lanak lagunarte txiki batean zabaldu zituen, baina 1850ean *El Divino Rosalito* izeneko deboziozko liburu bat argitaratzea erabaki zuen. Poesia bilduma hori gai mistikoei buruzko hirurogei poemaz osatuta zegoen, bakoitza grabatu batekin ilustratuta. Poema gehienak gaztelaniaz idatzita zeuden, katalanez idatzitako lau izan ezik. Lan horri esker, Serra Mirók Bartzelonako Literatura Topaketako merezimenduzko kidearen diploma irabazi zuen.

Bere ibilbidean zehar, aktiboki kolaboratu zuen *Diario de Villanueva* egunkarian, non poema ugari argitaratu zituen eta *Santos del día* atalean parte hartu zuen hil zen arte. Horrez gain, Vilanovako *El Criterio* aldizkari katolikoko egileetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gino Paoli

**Gino Paoli** (Monfalcone, 1934ko irailaren 23 - Genova, 2026ko martxoaren 24) italiar musikaria eta abeslaria izan zen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetako Italiako musika arinaren artistarik adierazgarrienetako bat izan zen. Hainbat abesti ezagun idatzi eta abestu ditu, horien artean: *Il cielo in una stanza*, *La gatta*, *Senza fine*, *Sapore di sale*, ''Questa lunga storia d'amore*, *Averti addosso*. Gainera, Sanremoko kantu jaialdiaren zenbait ediziotan parte hartu zuen.

1960ko hamarkadaren hasieran, Ornella Vanonirekin maitasun-harreman bat hasi zuen, eta hark bere maitasun-abesti batzuk inspiratu zituen. 1963an atera zuen kalera bere kanturik ezagunena, *Sapore di sale''. 1963ko uztailean bere buruaz beste egiten saiatu zen bihotzari tiro eginez.

2026ko martxoaren 24an hil zen Genovan, 91 urte zituela.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Martin Moyë

**Jean-Martin Moyë** (Cutting, Frantzia, 1730eko urtarrilaren 27a - Tréveris, Alemania, 1773ko maiatzaren 4a) apaiz katoliko frantziar bat izan zen. 

1754ko martxoaren 9an apaiztu zen. Urte bereko azaroaren 21ean Pio XII.ak beatifikatu zuen.  Txinan misiolari gisa egon zen 1772tik 1783ra.  1793an Alemaniara joan zen Frantziako Iraultza dela eta. Bertan ospitale bat bisitatzen ari zela tifus gaixotasunaz kutsatu zen, eta beranduago gaixotasun honegatik hil zen.

## Erreferentziak
Ruth Crosby Noble

**Ruth Crosby Noble** (Hartford, 1897ko martxoaren 15a - Allendale, 1988ko martxoaren 27a) estatubatuar herpetologo eta idazlea izan zen. Natur Historiaren Amerikar Museoarentzat lanean, berak eta bere senar Gladwyn Kingsley Noblek igel espezie berri bat aurkitu zuten, *Eleutherodactylus ruthae*, horrela deitua haren omenez. *The Nature of the Beast,* animalien portaerari buruzko liburuaren egilea ere izan zen.

## Bizitza eta ibilbidea 
Ruth Crosby 1897ko martxoaren 15ean jaio zen, Hartforden (Connecticut) hazi zen eta Massachusettseko Wellesley Collegen ikasi zuen. Han ikasten ari zela, bere senarra izango zena ezagutu zuen, Gladwyn Kingsley Noble, orduan Harvard Unibertsitateko ikaslea zena. Geroago, New Yorkera joan zen bizitzera eta Natur Historiaren Amerikar Museoko hezkuntza eta herpetologia departamentuetan

Museoan zeudela, Nobletarrak Hispaniolara espedizio bat abiatu zuten Hispaniolako errinozero iguana  eta zuhaitz igel erraldoia aztertzeko, une hartan zientziak oso gutxi ezagutzen baitzituen. 200 igel bizi eta 40 iguana baino gehiago harrapatu eta museora bidali ahal izan zituzten: Gladwyn Noblek idatziko zuen "zortea izan zutela bi izakiak aurkitzeko eta haien bizitza-historiak lantzeko". Museoak finantzatutako Dominikar Errepublikan egindako espedizio batean aurkitu zuten *Eleutherodactylus ruthae* igela senarrak eta berak; senarrak Ruth izena jarri zion igelari. Ruthek *The Nature of the Beast* argitaratu zuen, animalien portaerari buruzko liburua, bere senarraren ikerketan eta oharretan oinarrituta. Ingelesez idatzitako laburpen-lan ulerterraza da, eta historia naturaleko behaketa-materiala eta laborategiko esperimentuak biltzen ditu. Eskuizkribua psikologoek eta naturalistek irakurri zuten argitaratu aurretik: Robert Yerkes, Frank Beach eta Ernst Mayr izan ziren zati batzuetarako sarbidea izan zutenen artean. *Psychological Bulletin* aldizkarian liburuari buruzko iritzi batek xehetasunik galdu gabe materiala jorratu izanaren zabalera goraipatu zuen, eta psikologia konparatzaileko ikastaroetan erabiltzea gomendatu zuen. *Annals of the Entomological Society of America* aldizkarian idatziz, kritikari batek liburuak "entretenimendua eta balio zientifiko sendoa uztartzeko ezaugarri arraroa" zuela adierazi zuen.

## Heriotza 
Ruth Crosby Englewoodeko Lehen Eliza Presbiteriarreko kidea eta Englewoodeko Emakumeen Klubeko presidentea zen. 1988ko martxoaren 27an hil zen, 91 urte zituela, Allendaleko zaharren etxe batean, New Jerseyn. Bi seme eta bi biloba utzi zituen bizirik.

## Aukeratutako lanak 
* 
*  Noble, Ruth Crosby; Noble, Gladwyn Kingsley (1945). *The Nature of the Beast: A Popular Account of Animal Psychology from the Point of View of a Naturalist.* Doubleday, Doran, Incorporated. ISBN 978-0-598-99002-0. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Moureu

**Félix Moureu** (Mourenx,  - Biarritz, ) frantziar farmazialari eta politikaria izan zen. Biarritzeko auzapeza 1895etik 1904ra, XX. mendearen hasieran hiriak jauzi handia egin zuenean. Bere agintaldian zehar, hainbat lorpen garrantzitsu lortu zituen, kasinoaren eta bainu-etxearen zaharberritzea eta Santa Eugenia elizarena, besteak beste.

1850eko hamarkadan, Félixen bi aitaren aldeko osabek, Jean-Lambertek eta Françoisek, «Moureu Frères» farmazia zuten Baionan, «Pharmacie centrale de Bayonne» izenpean. Félixek funtsezko papera jokatu zuen bere anaia gaztea zen Charles Moureuren karreran. Biarrizko «Pharmacie Moureu»k ere Ernest Fourneau gaztea bekadun gisa hartu zuen, gero farmazia eta kimikako figura handi bihurtuko zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malamocco

**Malamocco** () Veneziako auzoetako bat da. Veneziako aintzira Adriatiko itsasotik banatzen duen Lido izeneko lur-zerrenda baten erdian dago. Malamoccoko kanalak 14 metroko sakonera du, eta merkantzia-itsasontziak garraiatzeko erabiltzen dute, Margherako portuarekin eta Veneziako portuarekin duen lotura aprobetxatuz.

*Metamaucum* izeneko antzinako herri erromatar batekin lotu ohi dute, baina bere kokapen zehatzak misterio bat mantentzen du egungo arkeologoentzat. Egungo Malamocco herriak 17.191 biztanle ditu (2012ko errolda).

## Historia 
Malamocco parrokia-eliza Jasokundeko Andre Mariari eskainita dago orain, baina jatorrian Itsasoko Andre Mariari. Eliza veneto-bizantziar estiloan eraiki zuten XII. mendean. 1339an eta 1557an aldaketak izan zituen. Elizaren barrualdea nabe bakarrean oinarritzen da. Kanpandorreak lau kanpai ditu Fa nagusian 1803tik. Malamoccon Borgo pontea (zubia), Pretorio jauregia eta Pisani familiaren armarria duen hexagono-formako monumentu bat ere aurki ditzakegu. Pisani familiak Malamocco gobernatu zuen 1537ko erdialdean. Podestàren jauregia, XV. mendekoa, gotiko estilokoa da. Teodato Ipatok, Veneziako bigarren duxak (742-755), Eracleatik Malamoccora lekualdatu zuen dux-egoitza, eta han egon zen 812. urtera arte, Obelerio Antenoreoreo duxaren erbestealdiaren ondoren Rialora eraman zuten arte, 832an herriaren laguntzarekin itzuli zena, baina garaitua izan zen eta herria erreta. Veneziako Errepublikaren garaian, Malamocco *dogado* edo dukerriko bederatzi barrutietako bat izan zen. *Podestà* batek gobernatu zuen, hamasei hilabeterako aukeratzen zutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anisol

**Anisola** edo **fenil metil eterra** konposatu organiko aromatikoa da, CH3OC6H5 formula duena eterren klasekoa. Likido-horixka sukoia da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria da etanoletan, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Anisola produktu naturala da eta landare askoren metaboiltoa da. 

## Sintesia 
Anisola sintetizatzeko fenola metil kloruroz tratatzen da sodio hidroxidoaren presentzian.

C6H5OH + CH3Cl ->[NaOH] C6H5OCH3 + NaCl + H2O

## Erabilera 
Anisola bermizida, aromatizatzaile eta disolbatzaile gisa usatzen da. Halaber, lurrinak, botikak eta beste konposatu organiko batzuk sintetizatzeko ere baliatzen da, anetola esaterako.

## Toxikotasuna 
Anisolak narritadurak eragiten ditu begietan eta larruazalean. Neurotoxina da.

## Erreferentziak
Johnny Suede

***Johnny Suede***, 1991ko Tom DiCillo estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Brad Pitt, Catherine Keener, Calvin Levels, Alison Moir, Nick Cave eta Tina Louise aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Johnny Suede (Brad Pitt) bere patuari buruzko zalantzak dituen mutil gazte bat da: berak bere idoloa den Ricky Nelson bezalako rock'n'roll izar handi bat izan nahi du. Horretarako beharrezko ia dena du, ile-tupe handi bat ere bai, baina funtsezkoa dela uste duen zerbait falta zaio: gamuzazko zapata beltz parea. Bapatean, gau batez, zerutik eroria bezala, bere ametsetako zapatak agertuko zaizkio. Une horretantxe aurrera, bere bizitza zurrunbilo handi batean bihurtuko da, tartean Yvonne (Catherine Keener) ezagutuko du, benetan garrantzia zein gauzek duten irakatsiko dizkion emakumea.

## Aktoreak 
*Brad Pitt: Johnny Suede
*Michael Luciano: Clepp jauna
*Calvin Levels: Deke
*Nick Cave: Freak Storm
*Wilfredo Giovanni Clark: Slick
*Alison Moir: Darlette
*Peter McRobbie: Flip Doubt
*Ron Vawter: Winston
*Dennis Parlato: Dalton
*Tina Louise: Fontaine andrea
*Michael Mulheren: Fred Business
*Wayne Maugans: Ned Business
*Catherine Keener: Yvonne
*Tom Jarmusch: Conan
*Samuel L. Jackson: B-Bop
*Ashley Gardner: Ellen

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Martin Bañez de Artazubiaga

**Martin Bañez de Artazubiaga** XV. mende erdialdean Arrasaten jaiotako euskal leinukide eta zalduna izan zen, eta Bandokideen gerra edo Leinuen gerra izenez ezagunagoa den norgehiagokan parte hartu zuen. Garai hartan Euskal Herriko nobleziak testuinguru gatazkatsua bizi zuen, Oñaztarrak eta Ganboatarrak Leinuen gerran elkarren aurkako etengabeko lehian zeuden. Bertan, bi bandoetatik nagusitasuna eta ohorea nork lortuko zuen helburuarekin borrokatzeaz gain, lur-zatiak, burdinolen jabetza eta kargu publikoak lortzeko ere lehiatzen ziren. 

**Bañez de Artazubiaga** Ganboatarren aldeko borrokan aritu zen eta 1964an erail zuten Mungian, bost Oinaztarrek prestatutako segada batean. Bere heriotzak oihartzun handia izan zuen eta bere alargun **Sancha Ochoa de Ozaeta**k mendekua eskatu zuen senarra hil eta bere haurra umezurtz uzteagatik.

Gorpua bere jaioterrira itzuli zutenean, **Sancha Ochoa de Ozaeta**k *Martin Bañezen eresia* izeneko bertsoak abestu zizkion zendutako gizonari. Erdi Aroko garaiko eresia hau Euskal Literaturaren ale preziatu bilakatu da, XV. mendeko emakumeek herri-literaturan zuten presentziagatik eta eresiak belaunaldiz belaunaldi izandako transmisioagatik.

1. https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/banez-de-artazubiaga-martin/ar-10969/

2. https://www.baserrisarea.com/es/eskualdea/7818/119-martin-banez-de-artazubiaga

3. https://addi.ehu.eus/handle/10810/30200

4.  id=594
Algirdas Jurevičius

**Algirdas Jurevičius** (Vievis, 1972ko martxoaren 24a) lituaniar elizgizon katolikoa da. 2018tik 2020ra Kaunasko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2020tik aurrera Telšiaiko apezpikua da.

## Bizitza 
thumb|left|Algirdas Jurevičius apezpikuaren armarria.|209x209pxJurevičius haurrentzako musika eskolan ikasi zuen 1987ra arte eta ondoren bigarren hezkuntzako bederatzi maila amaitu zituen bere jaioterrian, Vievisen. 1986tik 1991ra, abesbatza zuzendu zuen eta tokiko parrokiako organista izan zen. Ondoren, Vilniusko Tallat Kelpša kontserbatorioan ikasi zuen. 1990etik 1991ra, erlijioa irakatsi zuen Vilniusko 44. eskolan.

1991tik 1996ra Teologiako lizentziatura egin zuen Kaunasko apaizgaitegian) eta 1996tik 1998ra Teologiako masterra (Dogmatikan espezializatua) Kaunasko Vitautas Handiaren Unibertsitatean. 1996tik 1998ra Teologia dogmatikoa irakatsi zuen Kaunasko apaizgaitegian, eta 1999an Vitautas Handiaren Unibertsitatean lan egin zuen. 1996ko uztailean eta abuztuan alemana ikasi zuen Leipzigeko Unibertsitateko Herder Institutuan.

1996ko abenduaren 26an apaiztu zen. 2000tik 2004ra, doktoregoa egin zuen Frankfurteko San Jurgi Filosofia eta Teologia Graduondoko Eskolan.

2018ko uztailaren 2an, Frantzisko aita santuak Materianako apezpiku titular eta Kaunasko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko abuztuaren 19an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Kaunasko katedralean, Lionginas Virbalas artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Jonas Ivanauskas eta Juozas Matulaitis izanik. Urte hartako ekainaren 29an hartu zuen kargua.

## Lanak 
* *Zur Theologie des Diakonats. Der Ständige Diakonat auf der Suche nach eigenem Profil* (2004)
* *Die Katholische Kirche Litauens. Auf dem Weg zur Erneuerung* (2004)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Rodríguez Román

Emilio Rodríguez Román (Santa Cruz Tenerifekoa, Kanariar Uharteak, 1931. urtea – Madril, Madril, 2022ko apirilaren 22a) Espainiar Estatuko segurtasun aparatuko goi-karguetan jardun zuen abokatua, militarra eta FET y de las JONS alderdi ultraeskuindarreko kidea izan zen. 

Zuzenbidean eta Zientzia Politikoetan lizentziatu ostean, 22 urte besterik ez zituela Espainiako Indar Armatuetan lan egiten hasi zen Gorputz Juridiko Militarrean. Hasierako urteetan segurtasun indarretako aholkularitza juridikoaren alorrean aritu zen. Lan horren bitartez barne-segurtasunaren funtzionamendua gertutik ezagutzeko aukera izan zuen. Horrek hurrengo urteetan zehar Gobernu frankistaren baitan kargu administratibo zein politiko pisutsuagoak eskuratzea ahalbidetu zion.

Bere profil teknikoa zela eta, Gobernuko administrazioaren barnean fidagarritasun handiko pertsonatzat jotzen zuten. Ondorioz, 1970eko hamarkadan mailaz maila igotzen joan zen Estatuaren barne egituretan. Segoviako gobernadore zibila izendatu zuten 1973ko abuztuaren 18an. Kargu honek garai hartan tentsio politiko eta sozial handiko eremua zen Gipuzkoako gobernadore izendatzeko bidea ireki zion.

Franco hil ostean, 1976ko uztailaren 23an, Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusiko buru izendatu zuten. Diktaduratik demokraziarako trantsizioaren hasierako hilabeteak ziren, eta ordena publikoa bermatzea zen bere eginbeharretako bat. Garaiko egoera nahasiaren aurrean erakutsitako erantzuna medio, Rodolfo Martín Villa Gobernazio Ministroak kargutik kendu zuten bost hilabete geroago, abenduaren 23an. Hala ere, bere figura ez zen bizitza publikotik desagertu, bi aste geroago Banco de Crédito a la Construcción erakundeko Administrazio Kontseiluaren presidente izendatu baitzuten.

Jada kargu politiko nagusietatik kanpo zegoela, 1979ko maiatzaren 7an, GRAPO taldeari egotzi zitzaion atentatu baten biktima izan zen. Etxetik lanera bidean zela buruan tiro bat jaso zuen, baina bizirik atera zen. Ebakuntza egin zioten, eta errekuperazio prozesu luze bat eta gero bere lan postura itzuli zen.

Bere ibilbidea saritzeko 1980. Urtean Itsas Merezimenduaren Ordenaren Gurutze Handia jaso zuen Espainiako Indar Armatuen eskutik. 1980ko hamarkadan Administrazio Kontseiluko presidente kargua utzi zuen. Madrilen bizi izan zen bere bizitzako azken txanpan, 91 urterekin hil zen arte.