open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christen Sørensen Longomontanus

**Christen Sørensen Longomontanus** edo Longomontano (Lomberg, 1562ko urriaren 4a - Kopenhage, 1647ko urriaren 8a) astronomo daniar bat izan zen, Tycho Brahe eta Kopernikoren ideiak konbinatzen saiatu zen sistema astronomiko baten egilea.

## Biografia 
Longomontanus Longberg edo Severin jaio zen, Danimarka, 1562an, jornalari txiro baten semea. Umezurtz 8 urterekin, osabaren ardurapean geratu zen. Viborgen ikasi zuen, eta handik Kopenhagera joan zen, Tycho Braheren lagun eginez. 1603an Viborgeko eskolako errektore izendatu zuten, eta 1605ean matematikako irakasle Kopenhageko akademian. 1632an, Rundetårn Behatokia (Kopenhageko estatua) eraikitzea bultzatu zuen, baina ez zuen amaitu.  Han hil zen 1647an. 

Longomontanok ospea lortu zuen bere sistema astronomikoagatik, non, hutsalki bada ere, Kopernikoren eta Tychoren sistemak bateratzen saiatu zen *Astronomie danica* lanean, baita lortu ezin izan zuen zirkuluaren koadratura aurkitzen egindako lanengatik ere.

## Obra aukeratua 
Bere lan nagusiak hauek izan ziren: 
* *Systematis Mathematici* (1611)
* *Cyclometria e Lunulis reciproce demonstrata* (1612)
* *Disputatio de Eclipsibus* (1616)
* *Astronomia Danica* (1622)
* *Disputationes quatuor Astrologicae* (1622)
* *Pentas Problematum Philosophiae* (1623)
* *De Chronolabio Historico, seu de Tempore Disputationes tres* (1627)
* *Geometriae quaesita XIII. de Cyclometria rationali et vera* (1631)
* *Inventio Quadraturae Circuli* (1634)
* *Disputatio de Matheseos Indole* (1636)
* *Coronis Problematica ex Mysteriis trium Numerorum* (1637)
* *Problemata duo Geometrica* (1638)
* *Problema contra Paulum Guldinum de Circuli Mensura* (1638)
* *Introductio in Theatrum Astronomicum* (1639)
* *Rotundi in Plano* (1644)
* *Admiranda Operatio trium Numerorum 6, 7, 8* (1645)
* *Caput tertium Libri primi de absoluta Mensura Rotundi plani* (1646)

## Eponimia 
Ilargiko Longomontanus kraterrak bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Owners (2020ko filma)

***The Ownsers*** (euskaraz *Etxejabeak*), 2020ko Julius Bergek zuzendutako beldurrezko film bat da. Hermann Huppen eta Yves Hen *Une nuit de pleine lune* (*Ilargi bete gaua*) eleberri grafikoan oinarritua dago. Maisie Williams, Sylvester McCoy, Rita Tushingham, Jake Curran, Ian Kenny eta Andrew Ellis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1990eko hamarkada, Ingalaterrako landa eremu batean, Gaz, Nathan eta Terry (Jake Curran, Ian Kenny eta Andrew Ellis) mutil gazteak Richard Huggins (Sylvester McCoy) doktorea eta Ellen (Rita Tushingham) senar-emazte adinduen landetxean lapurreta egiteko sartzea erabaki dute. Mary (Maisie Williams), Nathanen neskalaguna haien asmoen aurka agertuko da, baina handik ordu batzuetara bera ere etxaldean sotoko diru-kaxaren parean eta bata bestea baina susmagarriagoak diren taldekideekin batera egongo da. Susmatzen ez zutena bikote adinduak uste baina arriskutsuagoa dela izango da.

## Aktoreak 
*Maisie Williams: Mary / Jane Vorrel
*Sylvester McCoy: Richard Huggins doktorea
*Rita Tushingham: Ellen Huggins
*Jake Curran: Gaz
*Ian Kenny: Nathan
*Andrew Ellis: Terry
*Stacha Hicks: Jean

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Haldwani

**Haldwani** (Kumaonera: *Haldvānī*) Kumaongo hiririk handiena da. Uttarakhand indiar estatuko hirugarren hiririk populatuena da, eta hri komertzialik garrantzitsuena. Estatuko hiriburu komertzial, ekonomiko eta industriala da. Nainital Barrutian dago, estatuko zortzi azpibanaketako bat. Haldwani eta bere inguruko herriek 232.060 biztanle zituzten 2011an, Dehradun eta Haridwarren ostean hirugarren populatuena. 

## Kanpo estekak
Ebrahim Raisi

**Ebrahim Raisolsadati** —), ezagunagoa **Ebrahim Raisi** izen-deiturez —— (Maxhad, Iran, 1960ko abenduaren 14a – Varzegan, Iran, 2024ko maiatzaren 19a) alfakia eta Printzipalistak alderdiko politikaria izan zen. Irango Islamiar Errepublikako presidentea izan zen 2021eko abuztuaren 3tik 2024ko maiatzaren 19an helikoptero istripu batean hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumaonera

**Kumaonera** (कुमाऊँनी) Indiako iparraldeko Kumaonen eta Nepalgo hegoaldeko Doti eskualdean hitz egiten den indo-ariar hizkuntza da. 1961ean egindako inkestaren arabera 1.030.254 hiztun zituen Indian. 2011n 2,2 milioi hiztun zirela kalkulatu zen. UNESCOren arabera, ez da arriskuan dagoen hizkuntzan, baina bere egoera ez da ziurra, hau da, kontserbazio lanak behar ditu. Devanagari alfabetoa erabiltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Fought the Law

***I Fought the Law*** () The Crickets texastar rock taldearen abestia da, 1959an grabatu zutena. 2004an *Rolling Stone* aldizkariaren eta Rock and Roll Hall of Fameren 500 rock abesti onenen zerrendan dago.

Sonny Curtisek 1958an idatzi zuen abestua, eta 1959an grabatu zuen The Cricket taldean sartu zenean, Buddy Holly gitarrarekin ordezkatuz.

## *Cover*rak 
* The Bobby Fuller Four talde amerikarraren 1966an argitaratutako bertsioa *cover* bertsio ezagunenetako bat da.
* The Clash rock talde ingelesak 1979an argitaratutako abesti horren bertsio bat egin zuen.
* Dead Kennedys rock talde estatubatuarrak bertsio bat egin zuen bere albumetako batean, 1987an.
* Green Day rock talde estatubatuarrak bertsio bat egin zuen 2004an.
* Natalia Lafourcade artista mexikarrak nahuatlerazko bertsio bat egin zuen 2019ko *Chicuarotes* filmerako.
* Hertzainak taldeak 1992an *Denboraren orratzak* albumean grabatu zuen.

Beste taldeek zuzeneko bertsioak edo *cover*rak grabatu zituzten: Hank Williams Jr., Stray Cats, Roy Orbison, The Pogues, Bruce Springsteen, Status Quo, Mano Negra, Loquillo y Trogloditas, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabeth Ohlson Wallin

**Elisabeth Ohlson** (Skara, Suedia, 1961eko maiatzaren 28a – Stockholm, 2024ko urriaren 30a) argazkilari eta artista suediarra izan zen. Bere lanetan, sarritan, LGBT kolektiboaren ordezkariei argazkia ateratzen die.

## Ibilbidea 
Ohlson lesbiana ezaguna izan zen *Ecce homo* erakusketagatik, Jesus homosexualen eta transgeneroen artean erretratatzen duena. Eszenak Itun Berriko historiaren bertsio modernoak ziren, Jesus bizikletaz ibiltzen gay desfile batean, Jerusalemen asto batean muntatutako Jesusen garaipen-sarrerarekin batera. Lanarekin, Ohlsonek jendeari gogorarazi nahi zion Jesusek lan egin zuela eta gizarteko baztertuei lagundu ziela. Bere lagunetako bat 1990eko hamarkadaren hasieran HIESak jota hil zenean izan zuen ideia.

*Ecce Homo* lehen erakusketa Stockholmen egin zen 1998an. Geroago, erakusketa bat egin zen Uppsalako katedralean, KG Hammar artzapezpikuak onartua. Gero, *Ecce Homo* herrialde askotan erakutsi zen. 2012ko urriaren 3an inauguratu zen Belgradeko (Serbia) Ecce Homoren erakusketa. Erakusketa segurtasun-zaindariek babestu behar izan zuten eguneko 24 orduetan, asteko 7 egunetan.

2019an, Malmöko San Paulo elizan paradisuaren arraza anitzeko eta LGTBI bertsioa erakutsi zuen. Tenpluko apaizak, Sofia Tunebrok, Adan eta Evaren ordez jarri zuen obra elizaren aldarean, baina kritikengatik kendu zuten.

2023ko maiatzean, BDSM fetixismoari lotutako larruzko jantziekin jantzitako gayekin batera Jesusen antzezpena erakusten zuen Europako Parlamentuan. Parlamentuko eraikineko eremu mugatu batean kokatutako erakusketa polemikoa izan zen.

## Aintzatespenak 
* 2009an, Humanists Sweden elkarteak Ingemar Hedenius saria eman zion Ohlsoni, humanismo sekularragatik.
* Eskilstuna Arte Museoak Ohlson-en atzera begirakoa egin zuen 2015ean, 1988tik 2012ra arte egindako lana erakutsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ohlson's work on Artnet
Shaun Tomson

**Shaun Tomson** (Durban, 1955eko abuztuaren 21a) hegoafrikar surflaria da.

Hegoafrikan jaio zen familia judu batean. Durbango hondartzetan ikasi zuen surfa egiten anaiarekin eta lehengusuarekin. Nataleko Unibertsitatean eta Bostongo Ipar-ekialdeko Unibertsitatean merkataritza eta lidergoa ikasi zituen.

1969an, Hawaiira joan zen, eta olatu handietan surf egiteko zaletasuna hartu zuen. 19 surf proba irabazi zituen eta 1977an munduko txapeldun izan zen. "Free Ride" belaunaldiko kide izan zen Australiako beste surflari batzuekin batera, eta garai guztietako 10 surflari onenetako bat dela uste da.
Surfrider Foundationeko kide eta enbaxadorea da. Gaur egun Kalifornian bizi da.
Kumaon

**Kumaon** (historikoki *Kemāon* gisa latinizatua) Indiako Uttarakhand estatuko zatiketa administratiboa da. Estatuaren ekialdeko erdia hartzen du, eta iparraldean Tibetekin, ekialdean Nepalekin, hegoaldean Uttar Pradeshekin eta mendebaldean Garhwalekin egiten du muga. Bere barruan sei barruti daude: Almora, Bageshwar, Champawat, Nainital, Pithoragarh eta Udham Singh Nagar.

Historikoki **Manaskhand** eta **Kurmanchal** izenekin ezagutu da. Bere historian zehar hainbat dinastiek agindu dute, nabarmenak Katyuri erregeak eta Chand erregeak. 1816an dibisioa ezarri zenean, britainiarrek Gorkha erresumatik konkistatu zuten, Kumaon Erresumak anexionatu zuenean 1790ean. India independizatu zenean Uttar Pradesh estatuaren parte izan zen. 2000. urtean zatiketa berria egin zen, eta Kumaon Uttarakhand estatuaren parte izan zen. 

## Kanpo estekak
Hank Williams Jr.

**Randall Hank Williams** (Shreveport, Louisiana, 1949ko maiatzaren 26a -), **Hank Williams Jr.** izenaz ezaguna, estatubatuar country abeslari eta kantugilea da. Bere musika estiloa askotan southern rock, blues eta country tradizionalaren nahasketatzat hartzen da.

## Biografia 
Hank Williams country musikaren aitzindariaren semea eta Hank Hank Williams IIIaren, Holly Williamsen, Hilary Williamsen, Samuel Williamsen eta Katie Williamsen aita, aita ospetsuaren urratsak jarraituz hasi zuen bere ibilbidea, bere abestiak abestuz eta bere estiloa imitatuz.

Williamsen estiloa bera poliki-poliki aldatu zen, country musikaren industrian bere ahotsa eta lekua aurkitzeko borrokan ari zen bitartean. Joera hori eten egin zen 1975eko abuztuaren 8an Montanako Ajax mendian amildegi batera erorita. Errekuperazio luze baten ondoren, bizitza artistikora itzuli zen, country musikaren kanonak desafiatuz, country, rock eta blues nahasketa batekin.

1980ko hamarkadan arrakasta handia izan zuen, eta ospe handia lortu zuen, country musikaren industriaren barruan zein kanpoan. Orain eskarmentu handiko profesionaltzat hartzen da, eta liderra da herrialde barruan eta kanpoan.

Multi-instrumentista gisa, Williamsen errepertorioak gitarra, baxu elektrikoa, kontrabaxua, banjoa, dobroa, pianoa, teklatuak, harmonika, biolina eta bateria biltzen ditu.

*The Simpsons* telesaileko *Canyonero*ren abestiaren interpretea da.

## Diskografia 
**Hank Williams, Jr sings the songs of Hank Williams* (1964)
*''Your Cheatin' Heart* (1964)
**Connie Francis and Hank Williams Jr. Sing Great Country Favorites* (1964)
**Ballads of the Hills and Plains* (1965)
**Blues My Name* (1965)
**Country Shadows* (1966)
**A Time to Sing* (1967)
**My Own Way* (1967)
**My Songs* (1967)
**Luke The Drifter Jr.* (1968)
**Songs My Father Left Me* (1969)
**Luke the Drifter Jr. Vol. 2* (1969)
**Live at Cobo Hall* (1969)
**Sunday Morning* (1969)
**Removing The Shadow* (1970)
**Luke The Drifter Jr. Vol. 3* (1970)
**Singing My Songs: Johnny Cash* (1970)
**I've Got A Right To Cry* (1971)
**Sweet Dreams* (1971)
**All For The Love of Sunshine* (1971)
**Whole Lotta Loving* (1972)
**Eleven Roses* (1972)
**After You, Pride's Not Hard to Swallow* (1973)
**Living Proof* (1974)
**The Last Love Song* (1974)
**Bocephus* (1975)
**Hank Williams Jr. and Friends* (1975)
**One Night Stands* (1977)
**The New South* (1977)
**Family Tradition* (1979)
**Whiskey Bent and Hell Bound* (1979)
**Habits Old and New* (1980)
**Rowdy* (1981)
**The Pressure Is On* (1981)
**High Notes* (1982)
**Strong Stuff* (1983)
**Man of Steel* (1983)
**Major Moves* (1984)
**Five-O* (1985)
**Montana Cafe* (1986)
**Hank Live* (1987)
**Born to Boogie* (1987)
**Wild Streak* (1988)
**Lone Wolf* (1990)
**Pure Hank* (1991)
**Maverick* (1992)
**Out of Left Field* (1993)
**Hog Wild* (1995)
**A.K.A. Wham Bam Sam* (1996)
**Three Hanks: Men with Broken Hearts* (1996)
**Stormy* (1999)
**The Almeria Club Recordings* (2002)
**I'm One of You* (2003)
**127 Rose Avenue* (2009)
**Old School New Rules* (2012)
* *It's About Time* (2016)
* *Rich White Honky Blues'' (2022)

## Kanpo estekak
Lamuko konderria

**Lamuko konderria** Kenyako 47 konderrietako bat da, eta kosta duten sei konderrietako bat. Herrialdearen hego-ekialdean dago, eta bere hiriburua Lamu da. Hego-mendebaldean Tana ibaiko konderriarekin egiten du muga, iparraldean Garissako konderriarekin, ipar-ekialdean Somaliarekin eta hegoaldean Indiako Ozeanoarekin. 

## Kanpo estekak
Baringo konderria

**Baringo konderria** Kenyako 47 konderrietako bat da. Rift Haraneko probintzia ohian dago. Bere hiriburua eta hiririk handiena Kabarnet da. Bertan daude Baringo lakua, Bogoria lakua eta Kamnarok lakua. 2019ko zentsuaren arabera 666.763 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Yuri Kochiyama

**Yuri Kochiyama** (japonieraz: 河内山 百合子, *Kōchiyama Yuriko***?**, 1921eko maiatzaren 19a – 2014ko ekainaren 1a) ekintzaile estatubatuarra izan zen. Bere familia amerikar-japoniarraren barneratzeak eta Malcolm X-rekin zuen elkarketak eragina izan zuten bere borrokan.

Hainbat auziren defendatzaile izan zen: separatismo beltza, gerra-mugimenduaren aurkakoa, iraultza maoista, gerra garaian barneratutako japoniar jatorriko estatubatuarrei ordainak, eta Estatu Batuetako gobernuak espetxeratutako "preso politikoen" eskubideak.

2016ko maiatzaren 19an, urte horretan egin baitzuen 95.urtebetetzea, Ameriketako Estatu Batuetako Google Doodlen aurkeztu zuten, eta eztabaidak piztu zituen Osama bin Laden bezalako figurekiko mirespena adierazten zuen adierazpenengatik.

## Biografia 
**Mary Yuriko Nakahara** 1921eko maiatzaren 19an jaio zen, San Pedron (Kalifornia). Bere gurasoak japoniar etorkinak ziren, aita Seiichi Nakahara arrain-merkataria  eta ama Tsuyako (Sawaguchi) Nakahara, goi-mailako hezkuntza duen etxekoandrea eta piano-irakaslea. Maryk anaia bikia izan zuen, Peter, eta anaia zaharra, Arthur. Bere familia nahiko aberatsa zen eta hazi zen auzoa batez ere zuria zen. Gaztaroan, eliza presbiterianora joan eta eskola dominikalean erakutsi zuen. Kochiyama San Pedro Bigarren Hezkuntzara joan zen, han izan baitzen ikasleen ordezkari izan zen lehen emakumea, ikasle-egunkarirako idatzi zuen eta tenis-taldean jokatu zuen. 1939an graduatu zen. Ondoren, Compton Junior Collegen izan zen, eta ingelesa, kazetaritza eta artea ikasi zituen. 1941ean graduatu zen.

Bere bizitza 1941eko abenduaren 7an aldatu zen, Japoniako Inperioak Pearl Harbor bonbardatu zuenean. Elizatik itzultzean, FBIko agenteek aita atxilotu zuten segurtasun nazionalerako mehatxu potentzial gisa. Bera osasunez delikatua zegoen, baina FBIk susmoak zituen familiaren etxean aurkitutako itsasontzi japoniarren argazkiak eta japoniar ospetsuekin zuen adiskidetasuna, Kichisaburō Nomura enbaxadorea barne. Nakahara atxilotzeak osasun-arazoak areagotu zituen, eta 1942ko urtarrilaren 20an askatu zutenean, hain zegoen gaixorik ezin zuela hitz egin. Aita hil egin zen handik egun batera. 

1971n, Islam suní ,inork jakin gabe, bihurtu zen Kochiyama, eta Green Haven espetxeko (Stormville, New York) Sankore meskitara bidaiatzen hasi zen, Rasul Suleiman imanaren ondoan ikasi eta otoitz egiteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bungoma konderria

**Bungoma konderria** Kenyako 47 konderrietako bat da. Mendebaldeko probintzia ohian dago. Bere hiriburua eta hiririk handiena Bungoma da. 2019ko zentsuaren arabera 1.670.570 biztanle zituen. Bederatzi udalerri ditu: Bumula, Kabuchai, Kanduyi, Kimilili, Mt. Elgon, Sirisia, Tongaren, Webuye Ekialdea eta Webuye Mendebaldea.

## Kanpo estekak
Busia konderria

**Busia konderria** Kenyako 47 konderrietako bat da. Mendebaldeko probintzia ohian dago. Ekialdean Kakamega konderriarekin egiten du muga, iparraldean Bungoma konderriarekin, Victoria aintzirarekin eta Siaya konderriarekin hegoaldean eta Ugandako Busia barrutiarekin mendebaldean. Bere hiriburua eta hiririk handiena Busia da. 2019ko zentsuaren arabera 893.861 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Gaztediaren Nazioarteko Alderdia

**Gaztediaren Nazioarteko Alderdia** (), zeinaren aldekoak ***yippie*** bezala ezagutzen ziren, *hippie*n aldaera bat, autoritatearen aurkako alderdi politiko bat izan zen, adierazpen askatasunaren aldekoa, antimilitarista eta oso handizkatua, 1967an Ameriketako Estatu Batuetan sortu zutena. *Hippye*k hartutako jarrera pasiboaren eta bere burua baztertzearen aurrean, landa-eremuetara erretiratuz beren bizi-eredu komunala hartzeko, *yippie*k nagusiki hiritarrak ziren. Gaztediaren Nazioarteko Alderdia, gazteen alderdi gisa, gazteak AEBetako hauteskundeetako lehen gehiengo handia zirela jakitun zen, eta han zegoela gizarte ultrakontserbadorearentzat aldaketa sozialerako aukera handia ordutik.

*Do it* () esloganak ekintza zehatzen bidez aldaketak bilatzeko jarrera probokatzailea laburbiltzen du, gehienak teatralak eta eszenografikoak.

Yippien "New Nation" () kontzeptuak erakunde kontrakulturalak eta alternatiboak sortzeko deia egiten zuen, hala nola elikagaien kooperatibak, egunkari independenteak eta lurpekoak, komunitateak mantentzen zituen doako klinikak. Yippyek uste zuten lankidetza-erakunde horiek eta politikoki erradikalizatutako kultura hippya egungo sistema ordeztu arte hedatuko zirela.

Beren kale-antzerkiagatik eta izaera politikoko bihurrikeriengatik ezagunagoak zirenez, "eskola zaharreko" ezker politikoko kide askok ez zituzten ezagutzen edo salatu egiten zituzten. Estatu Batuetako egunkari komunista batek "Groucho Marxistak" esaten zien. Espektro politikoan anarkista gisa kokatu izan dira; askok anarkista gisa izendatu zuten beren burua, eta YIP botere politikoaren aurkakoa zela erabaki zuten, kontrakulturako kide askok bezala.

Alderdiak ez zuen kide formalik edo hierarkia bat. Abbie Hoffman, Anita Hoffman edota Paul Krassner aktibistek sortu  eta Jerry Rubin, Stewart Albert, Dick Gregory, Ed Sanders, Phil Ochs, Matthew Steen edota David Peel alderdiarekin lotu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erakunde anarkista

Anarkismo klasikoaren edo anarkismo historikoaren terminologian, erakunde espezifiko esaten zaio anarkismoarekiko atxikimendu irekia eta espezifikoa adierazten duen erakunde bati, ideia anarkistak zabaltzera edo politika aurrefiguratiboko espazioak eta esperientziak sortzera bideratuta dagoenari. Antolaketa espezifikoa anarkisten artean XX. mendearen lehen erdian zabaldu zen praktika bat da, nazioko eta eskualdeko federazio anarkistak sortuz, anarkosindikalismoaren eskutik, azken horren orientazio politikoa indartzeko; izan ere, anarkosindikalismoaren esparrua enplegu-antolamendua den bitartean (sindikatuko afiliatuen ideologiaren gainetik), berariazko antolaketarena anarkismoa sustatzea da.

Munduan dauden erakunde bereziki anarkistak, anarkismo historikoaren tradizioari jarraitu nahi badiote, batzuetan Federazio Anarkisten Internazional «*sintetistare*n» barruan biltzen dira — anarkista sozialista desberdinen arteko sintesia bilatzen duena, anarkosozialismotik hasi eta aldaera filosofiko eta estetikoagoetaraino — beste batzuetan, berriz, antolakunde plataformistaren ildoari jarraitzen diote edo «mugimendu espezifista» —, eta horrek berariaz adierazten du komunitate-mugimendu espezifista eta erakunde espezifista  direla. Antolaketa politikoa ulertzeko modu historiko horiekin zerikusirik ez duten erakunde anarkista batzuk egon daitezke, hala nola anarkismo berdetik hurbilen daudenak edo beste tradizio anarkista ez-historiko batzuk.

### Nazioarte mailan 
* AK Press
* Gurutze Beltza Anarkista
* Critical Mass
* Food Not Bombs
* Industrial Workers of the World
* International of Anarchist Federations - IFA
* International Workers’ Association
* International Confederation of Labour (ICL)
* Anarkismo

### Afrika 
* Zabalaza Anarchist Communist Front

### Europa 
#### Austria 
* Föderation der ArbeiterInnen-Syndikate

#### Frantzia (Euskal Herria barne) 
* Union Communiste Libertaire  - Alternative Libertaire
* Fédération anarchiste

#### Alemania 
* Freie Arbeiterinnen- und Arbeiter-Union
* Forum deutschsprachiger Anarchistinnen und Anarchisten

#### Erresuma Batua 
* Anarchist Federation

#### Irlanda 
* Workers Solidarity Movement

#### Txekiar Errepublika eta Eslobakia 
* Anarchistická federace

#### Espainia (Euskal Herria barne) 
* CNT
* FAI
* Apoyo Mutuo Aragon
* Procés Embat
* Nafarroa Ekosoziala
* Solidaridad Obrera
* CGT

#### Suedia 
* Sveriges Arbetares Centralorganisation

### Ipar Amerika eta Karibea 
#### Mexiko 
* Consejo Indígena Popular de Oaxaca “Ricardo Flores Magón” - CIPO-RFM

#### AEB 
* CrimethInc
* Institute for Anarchist Studies
* Industrial Workers of the World
* Federación Libertaria Argentina
* FORA

#### Bolibia 
* Mujeres Creando

#### Brasil 
* Federação Anarquista do Rio de Janeiro
* Coordenação Anarquista Brasileira

#### Chile 
* Federación Comunista Libertaria

#### Kolonbia 
* Grupo Libertario Vía Libre

#### Uruguay 
* Federación Anarquista Uruguya

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jammerbugt (udalerria)

**Jammerbugt** Danimarkako udalerri (kommune) bat da, Iparraldeko Jutlandia eskualdekoa. Hiriburua eta hiri handiena Aabybro da. 

Udalerria 2007ko urtarrilaren 1ean sortu zen, herrialde osoan egin zen udal-erreforma baten zati gisa. Bere eraketarako antzinako Aabybro, Brovst, Fjerritslev eta Pandrup udalerriak batu ziren.

## Kokapena 
Jutlandia penintsularen iparraldean dago, Vendsyssel-Thy uhartean. Mugarriak hauek dira: mendebaldean Thisted, iparraldean Skagerrak, ekialdean Hjørring, Brønderslev eta Aalborg, eta hegoaldean Limfjord eta Vesthimmerland. Skagerrak-en kostaldean dago, Jammerbugt (zoritxarren badia) izeneko badiaren zati da, eta hortik datorkio izena.

## Herriak 
Jammerbugten 24 herri daude (byer); Danimarkan 200 biztanle baino gehiago dituzten herri guztiak dira maila horretakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Curtis Strange

**Curtis Northrup Strange** (Norfolk, Virginia, 1955eko urtarrilaren 30a) estatubatuar golfaria da.

Golfean zazpi urtez jokatzen hasi zen, eskualdeko klub baten jabea zen bere aitak animatuta. Wake Forest Unibertsitatean ikasi zuen eta unibertsitateko golf txapelketan parte hartu zuen.

Bere ibilbide profesionalean 29 txapelketa irabazi zituen. Garaipenik garrantzitsuenak AEBetako Irekian lortu zituen 1988 eta 1989 urteetan. Masters Txapelketan bigarren izan zen 1985ean eta PGA Txapelketan bigarren 1989an. Ryder Cup bost aldiz jokatu zuen (1983, 1985, 1987, 1989 eta 1995) eta talde estatubatuarreko kapitaina izan zen 2002an.
Port'Alba

'''Port 'Alba''' Italiako Napoli hiriko antzinako ate bat da, Piazza Dante hemizikloaren ezkerraldean kokatua, antzina Largo Mercatello deitua.

## Izena 
Atariaren izena Antonio Álvarez de Toledo Beaumont Albako Dukearengandik dator, 1625ean eraikiarazi zuen Espainiako erregeorde Pedro de Toledoren (1484-1553) ondorengoa zena. Atea Anjou dinastiako harresi zaharretan ireki zen, dorretzar baten ordez, herriaren igarotzea arintzeko, harresian hiriko alde batetik bestera zeharkatzeko irekidura bat egin baitzuen.

## Historia 
Pompeo Lauria arkitektoak Albako dukearen enkargua jaso zuen obra eraikitzeko, eta dorrean igarobide bat irekitzea erabaki zuen. Hain zuzen ere, Port 'Alba deitu zioten dorreari (nahiz eta gaur egungo atearen oso desberdina izan), eta hiru armarrirekin apaindu zuten: Filipe III.a Espainiakoarena, Napolikoa eta Erregeordekoa.

1656an, Mattia Preti margolariak fresko batzuekin apaindu zuen atea, *Vergine con San Gennaro e San Gaetano*rekin irudikatzen zutenak eta hilzorian zeuden gaixoen eszena. San Cayetanoren estatua, eraitsitako Porta dello Spirito Santutik zetorrena, 1781ean jarri zen.

Port 'Alba inguruan, lau mende hauetan, hainbat gertaera historiko gertatu dira. Bertan hil zuten, esaterako, 1668ko martxoaren 26an Cesare d'Aquino, Pietrelcinako printzea (1615-1668).

Gaur egun ikusten dugun bezala atea utzi zuten berreraikitze- eta handitze-lanak 1797an egin ziren. Orduan, Fernando I.a Bi Sizilietakoa aipatzen zuen inskripzio bat jarri zen; hori 1799ko Errepublika Napolitarreko gertakarietan erretiratua izan zen.

## Via Port'Alba 
thumb|250px|Via Port'Alba.
Ateak izen bereko Via Port'Albara sartzeko aukera ematen du. Bere liburu-denda ugariengatik ezaguna da eta bere eraikinak XVIII. mendekoak dira. Kalearen erdian Guida liburu-denda dago, Kultura Ministerioak 1983ko azaroan *bene culturale dello Stato* izendatu zuena, bere argitalpen-jardueragatik. Kale horretan ere Antica Pizzeria Port'Alba ospetsua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.vesuviolive.it/aree-locali/notizie-di-napoli/20463-i-luoghi-napoli-i-profumi-leggende-piazza-dante/ "Napoliko lekuak: Piazza Dant-en usainak eta kondairak".
Jonava

**Jonava** (; ; ) Lituaniako bederatzigarren hiririk handiena da, 30.000 biztanle ingururekin. Kaunas konderrian dago, Lituaniaren erdialdean, Kaunas hiritik 30 milometrora ipar-ekialdean. Achema enpresa, Baltikoko ongarri enpresarik handiena, bertan dago. Bigarren Mundu Gerrara arte juduen populazio handia zuen, 1941ean biztanleen %80 inguru juduak baitziren.

## Kanpo estekak
Çanakkale

**Çanakkale** edo **Dardanelos** Turkiako hiri eta portu bat da, Çanakkale probintzian. Dardaneloetan edo Helosponton dago, Asiako kostaldean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

Troiako hondakinetatik gertuen dagoen hiria da. 

## Kanpo estekak
Coimbatore

**Coimbatore** (, Koyamuttur edo Koyambattur) Indiako hiri bat da, Tamil Nadu estatu federaleko hiriburua. I Kategoriako hiria da, 100.000 biztanle baino gehiago dituztenentzat, bere inguru urbanoan 1.461.139 biztanle baititu. 

Bere oihalgintzarengatik ezaguna da. 

## Kanpo estekak
Vladlena Priestman

**Vladlena Priestman** (Sumy, 1967ko irailaren 19a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lillias Robertson

**Lillias Robertson** (1882ko uztailaren 20a - 1976ko martxoaren 13a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eileen Robinson

**Eileen Robinson** (Manchester, 1951ko martxoaren 6a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emily Rushton

**Emily Rushton** arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Savory

**Dennis Savory** (Kettering, 1943ko ekainaren 13a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Snelling

**John Snelling** (1946ko martxoaren 8a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheryl Sutton

**Cheryl Sutton** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albertine Thackwell

**Albertine Thackwell** (1863ko uztailaren 12a - Little Comberton, 1944ko irailaren 22a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kahramanmaraş

**Kahramanmaraş** edo **Kahramanmarah** (turkieraz  ahoskatua), lehen **Marash** (; ) eta **Germanicea** () deitua, Turkiako hiri bat da, Kahramanmaraş probintzian Hego-ekialdeko Anatolia eskualdean. Taurus mendilerroaren oinetan dago eta  biztanle zituen azken zentsuan. Salepa egiteagatik ezaguna da, orkidea lehorren tuberkuluekin egiten den irina bat, edari beroetan zein izozkietan kontsumitzen dena.

## Historia 
Hiria hititek sortu zuten K.a. 1000 inguruan, eta Erromatar Inperioaren eta Bizantziar Inperioaren garaietan  *Germanicia Cesarea* deitzen zen.

1973a baino lehen, hiria Maraş edo Marash zuen izena. 1973ko urriaren 7an, Turkiako Biltzar Nazional Handiak "Kahraman" gehitu zion izenari. "Kahraman" () gehitu zen, 1920ko urtarrilaren 21etik otsailaren 12ra Turkiako Independentzia Gerran Maraşko guduan Armeniako Legio Frantsesaren aurka izandako garaipenaren oroitzapenean. Gerraren ondoren, Maraşek Independentziaren Domina Turkiarra ere jaso zuen, hiriari bere osotasunean Sütçü imamaren gertakaria bezalako neurriak emanez.

1978ko abenduan, Kahramanmaraşen ezkertiar alevien sarraskia gertatu zen. Ultranazionalista talde batek, Otso Grisek, mila hildako baino gehiago utzi zituen indarkeria bultzatu zuten. Gertaera garrantzitsua izan zen Turkiako Gobernuak 1980ko irailaren 12ko gerra-legea eta hurrengo kolpe militarra deklaratzeko erabakian.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pleurotus nebrodensis

***Pleurotus nebrodensis*** *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da espezie nominala bezain estimatua, baina jangarri ona da.

Sinonimoak: *Pleurotus eryngii var. nebrodensis*, *Agaricus nebrodensis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura eta heltzean inbutu itxurakoa, ertz bihurritu edo errekurbatuarekin. Kapelaren azala leuna eta zuria, krema koloreko tonuekin eta amaieran arreekin.

**Orriak:** Zuriak, oso dekurrenteak eta estu.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Motza eta eszentrikoa, oinarrira mehetua, zuria.

**Haragia:** Trinkoa, zuria. Usain eta zapore atseginekoa, Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Pleurotus* terminoa grekotik dator, “pleuron”, “otos”  hitzetatik, belarriaren antzeko kapela alboan jarrita, esan nahi du. *Nebrodensis* epitetoak Monti delle Madonie eremu geografikoari egiten dio erreferentzia, antzina Nebroidi mendiak deitzen zirenak (Ez da gaur egungo Nebrodi mendiekin nahastu behar)

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
Espezie nominalak ere orri oso dekurrenteak ditu, baina hau handiagoa da, forma desberdina, kapelaren azala  argiagoa eta landare unbeliferoen (kanaberak) sustraien saprofitoa da, ez karduarena. Bere ahaide *ferulae* aldaerak kapelaren azala ilunagoa du. *Clitocybe geotropa* jangarriak ere antzeko kolorea du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. *Ferulae* aldaera baino urriagoa, baina ugaria agertzen den lekuetan. Hainbat hanka elkarturik hazten dira *unbelifera* (kanabera) ihartutako enborren sustraietatik. Landetan, basoen soilguneetan,  ibaiertzeko belardietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, India.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bodrum

**Bodrum** (jatorriz, grezieraz, *Ἁλικαρνασσός*, **Halicarnaso**) Turkiako portu bat da, Bodrum barrutian, Muğla probintzian. Bodrumeko penintsulan dago, Gökovako golkoaren ipar-ekialdeko sarreratik gertu eta Greziako Kos uhartearen aurrean. Iraganean herri garrantzitsua izan zen, Halikarnaso izenarekin, eta bertan jaio zen, besteak beste, Herodoto. Halikarnasoko mausoleoa Munduko Zazpi Mirarietako bat zen. Gaur egun turismo eta itsas-kirolen zentro garrantzitsua da. Ehunka mila turista jasotzen ditu urtero, eta  biztanle ditu urtean zehar. 

## Kanpo estekak
Nha Trang

**Nha Trang** Vietnamgo hegoaldeko kostako hiri bat da, Khánh Hòa probintziako hiriburua. Iparraldean Ninh Hoà herria du, hegoaldean Cam Ranh eta mendebaldean Diên Khánh barrutia. Hiriak 422.600 biztanle zituen 2019an. 

Historikoki **Kauthara** izena zuen Champa erresumaren garaian. Oraindik ere ikus daitezke garai horretako eraiki batzuk, adibidez Po Nagar Dorreak. Kostako hiria izanda, turismo handia erakartzen du, eta IUCNk babestutako itsas-eremu batzuk ere baditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vũng Tàu

**Vũng Tàu** Vietnamgo hiri bat da, Ba Ria-Vung Tau probintziako hiriburua. Guztira 750 kilometro koadro ditu eta  biztanle. Ho Chi Min Hiritik 120 kilometrora dago ipar-ekialdean. Vietnamgo petrolio industriaren erdigunea da, eta gune turistiko garrantzitsua. 

## Kanpo estekak
Simon Terry

**Simon Terry** (Stirling, 1974ko martxoaren 27a - 2021eko uztailaren 19a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paltoga

**Paltoga** () Vologda oblasteko herri bat da, Errusian. Bere eliza, egurrezkoa, 1733an eraiki zen.

## Kanpo estekak
Autran Dourado

**Waldomiro Freitas Autran Dourado** (Patos de Minas, 1926ko urtarrilaren 18a – Rio de Janeiro, 2012ko irailaren 30a) brasildar eleberrigilea izan zen.

Minas Gerais estatuan jaio zen eta Juscelino Kubitschek presidentearen prentsa idazkaria izan zen.

Bere jaioterria barrokoaren antzeko estiloan idatzitako eleberri gehienen eszenatokia da, forma literarioari eta hitz eta esamolde ilunen erabilerari arreta berezia eskainiz. Herrialdearen barnealdeko eta meatze-herrietako bizitza islatu zuen. William Faulknerrek eraginda, Duas Pontes hiri imaginarioa sortu zuen.

1992an Jabuti saria jaso zuen eta 2000. urtean Camões saria.

## Lanak 
* *Uma Vida em Segredo* 1964
* *Ópera dos Mortos* 1967
* *O Risco do Bordado* 1970
* *Os Sinos da Agonia* 1974
* *As Imaginações Pecaminosas* (Jabuti saria 1982)
* *A Serviço Del-Rei* 1984
* *Ópera dos Fantoches* 1995
* *Confissões de Narciso* 1997

## Kanpo estekak
Desecheo uhartea

**Desecheo** Puerto Ricoko kostaren iparraldean dagoen uharte bat da, biztanlerik gabekoa. Monako itsasartean dago, Punta Higüerotik 21 kilometrora, eta Mona uhartearen ipar-ekialdetik 50 kilometrora. 1,3x1,7 km-ko tamaina du. Politikoki Mayagüez udalerriak kudeatzen du.

Uhartea piraten gordelekua izan zen XVIII. mendean. Bigarren Mundu Gerran AEBk erabili zuen bonbak probatzeko leku gisa.

## Kanpo estekak
Motu Iti

**Motu Iti** edo **Hatu Iti** Markesetako uhartea da, Polinesia Frantsesean. Motu Iti izenak «uharte txiki» esan nahi du. Artxipelagoko iparraldeko taldean dago, Nuku Hivatik ipar-mendebaldera. Izen bera agertzen da beste leku askotan Polinesian; adibidez, Pazko uhartean, Rano Kau sumendiaren parean.

Uharteak bi arroka ditu: Motu Iti eta Plate. Horregatik, Etienne Marchandek, 1791n aurkitu ondoren, *Deux-Frères* izena eman zien, «bi anaia». Motu Itik jatorri bolkanikokoa da eta 220 metroko altitude maximoa du. Ez da inor ere bizi bertan eta Nuku Hivaren eskumenen mende dago.

## Kanpo estekak
Kimberley Tell

**Kimberley Tell** (Lanzarote, Kanariak, 1989ko martxoaren 10a) britaniar-danimarkar jatorriko aktore, abeslari eta margolari kanariarra da. Telesailetan egin zen ezaguna.

## Biografia 
Kimberley Tell 1985eko martxoaren 10ean jaio zen Madrilen, eta oso gaztetatik izan zuen arte eszenikoekiko interesa. 15 urte zituela, bere grinaz erabat arduratzea erabaki zuen eta bere jaioterriko Arte Dramatikoaren Eskola entzutetsuan ekin zion.

Aktore-prestakuntza jaso ondoren, Tell 2005ean hasi zen zinemaren munduan, eta bigarren mailako papera izan zuen Pedro Martinek zuzendutako «*El último Suspiro*» filmean. Ordutik hainbat produkziotan lan egin du, bai zineman, bai telebistan.

Batez ere telesailetan egindako lanarengatik da ezaguna: Rose pertsonaia izan zen *Algo que celebrar* telebista-seriean, *Buscando el Norte* lanean Ulrike interpretatu zuen eta Movistar Plus+-eko *Hierro* seriean, ostera, Pilar izan zen.

### Telebista 
### Film luzeak 
### Film laburrak 
### Antzerkia 
### Musika-bideoak 
## Musika 
2018az geroztik, modu profesionalean grabatu du musika, gehienak gaztelaniaz. Rocktotal.com(r)ekin egindako elkarrizketa batean, lehenengo sinpleak merkaturatu aurretik, bere estiloari buruz esan zuen: "R&B da pixka bat, baina gauza asko nahasten ditu eta gaztelaniaz idatzia Kanariar Uharteetako azentuarekin. Kanariar azentua duen guiri bat ematen dut". 2020ko ekainaren amaieran, lehen EP 135 aurkeztu zuen, eta 2020ko irailaren amaieran berriz kaleratu zen. Error 404 izenburuko bigarren EP-a 2022ko irailean kaleratu zen.

### EP 
### Bakunak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012an, Goya Sarirako izendatu zuten Aktore Errebelazio Onenaren sarrako, *El Juego de las Sombras* filmean egindako lanarengatik.
* 2017an, Aktore Onenaren Europako Zinemaren Saria irabazi zuen, «*La Sombra del Tiempo*» filmean egindako interpretazio bikainagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* 

*
Antica Pizzeria Port'Alba

'''Antica Pizzeria Port'Alba''' Napoliren erdigunean dago, Italian. Dirudienez aktiboan dagoen munduko pizzeria zaharrena da, 1830ean irekita nahiz eta 1738tik lanean egon.

## Historia 
1738an ireki zuten labea, baina ekoizpena kalez kaleko salmentarako zen. Jatorrian, pizzak egiten zituzten egur-labeetan, eta kaleko saltzaileak kontratatzen zituzten kaleetan banatzeko. 1830ean Pizzeria Port'Alba izenarekin ireki zuten, hiriaren erdiguneko izen bereko bidean, zuzenean saltzeko. Laster, ibiltari napolitarren topaleku garrantzitsua izango zen. Bezero gehienak artistak, ikasleak eta klase apaleko beste pertsona batzuk ziren; beraz, prestatzen ziren pizzak sinpleak izaten ziren, olioaz eta baratxuriaz prestatuta, esaterako.

Pizzeriak *pizza a otto* izeneko ordainketa-sistema berezi bat ezarri zuen, bezeroei ordainketa kontsumitu eta 8 egunera arte atzeratzeko aukera ematen ziena. Horregatik, tokiko txantxa batek dio Port'Albako bazkari bat norbaiten azken doako bazkaria izan daitekeela, ordaindu aurretik hiltzen bada.

Bere bezeroetako batzuek poemak idatzi zituzten Port'Albako pizzen omenez, hala nola Gabriele D' Annunzio, Salvatore Di Giacomo edo Benedetto Croce.

## Pizzen berezitasunak 
Sorreratik, labeak Vesubio inguruko laba-harriz janzten dira. Pizza ezagunenetako bat *Mastro Nicola* edo *Mastunicòla* da. Albaka, txerri-gantza, ardi-esnezko gazta eta piperbeltza ditu. Errezeta hau XVII. mendean prestatzen zen. Albaka eta oreganoa dira belar aromatiko ohikoenak, baina beste jaki arrunt batzuk ere badira: itsaski mota batzuk, bufalozko mozzarella, haragi onduak eta *cecinielli* (arrainkumeak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruñeko Udal Artxiboa

thumb|250px|Artxiboaren egoitza San Joan Bataiatzailearen eskola zen eraikinean dago.
thumb|250px|Hiru giltzen kutxa. Urte askoan hor gordetzen ziren dokumentuak.

**Iruñeko Udal Artxiboa** da Iruñeko udalak sortzen eta jasotzen duen dokumentu-ondarea antolatzeaz, kontserbatzeaz, eskuragarri jartzeaz eta hedatzeaz arduratzen den zerbitzua, erakunde juridiko, politiko eta administratibo gisa, sortu zenetik gaur egunera arte. Arduratzen da, halaber, beste erakunde eta herritar partikular batzuek sortzen duten dokumentazioaz, bai eta udal-erakundeak bereganatutako ondare bibliografikoaz, ikus-entzunezkoaz, artistikoaz eta altzari-ondareaz, etnologikoaz eta industrialaz ere.

## Historia 
Udalerriak eskainitako udal-zerbitzu zaharrenetako bat da, Karlos III.a Nafarroakoak 1423an jada aurreikusi baitzuen, Burgoen Batasunaren ondoren Iruñeko hiriari antolaketa berria eman zionean, nahiz eta 1566an hasi zen. Gaur egun, 1986ko apirilaren 18tik, San Joan Bataiatzailearen apaizgaitegi zaharrak okupatzen zuen eraikinean du egoitza nagusia, Iruñeko Merkatu kalean dagoen XVIII. mendeko eraikinean.

## Zerbitzuak 
Zerbitzu hauek eskaintzen ditu: 
* bi irakurketa-gela, 
* kontsulta-gela bat, 
* ikertzaileentzako liburutegi osagarri eta espezializatu bat, 
* hemeroketa bat, 
* fototeka bat eta 
* erreprografia-sistemak (fotokopiagailua, mikrofilmen irakurgailu-erreproduzigailua eta abar).

## Fondoak 
Jasotako edukiak honela banatzen dira: historikoak eta administratiboak.
* Agiri historikoak
* Hemeroteka
* Fototeka
* Liburutegi osagarria

## Artxibozainak 
1896tik hauek izan dira:

* Mariano Arigita y Lasa (1896-1903). Arigita ere Iruñeko katedralaren eta Nafarroako Foru Aldundia artxibazaina izan zen. 
* Carlos Martínez de Ubago (1903)
* Pascasio Sagredo Larraona (1905-1906)
* Leandro Olivier Insausti (1906-1946)
* Vicente Galbete Guerendiáin (1946-1973)
* Elías Martínez de Lecea (1973-1975)
* José Luis Molins Mugueta (1975-2010)
* Ana D. Hueso Pérez (2011-2023)
* Beatriz Markotegi (2023-gaur egun)

## Harremanak 
* Helbidea: Merkatuko kalea, 11 - 1. 31001, Iruña
* Ordutegia: astelehenetik ostiralera, 08:30etik 14:30era
* Telefonoa: 010, edo 948 420 100 (Iruñeaz kanpotik deituz gero)
* Bulegoetako telefonoa: 948420189
* Helbide elektronikoa: archivomunicipal@pamplona.es

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñeko Udala
* Nafarroako Artxibo Nagusia
* Pablo Sarasate museoa

## Kanpo estekak 
* https://www.pamplona.es/eu/udala/ondarea/archivo-municipal Artxiboaren webgune ofiziala.
* https://archivo.pamplona.es/opac/index.php?codopac=OPBI3 Iruñeko Fototeka.
* https://archivo.pamplona.es/opac/index.php?codopac=OPHER Iruñeko Hemeroteka.
Josef Terboven

**Josef Antonius Heinrich Terboven** (Essen, 1898ko maiatzaren 23a – Asker, 1945eko maiatzaren 8a) alemaniar politikari nazia izan zen.

Borrokalaria izan zen Lehen Mundu Gerran. Gerra ostean zuzenbidea eta zientzia politikoa ikasi zituen Munich eta Freiburgeko unibertsitateetan. 1923an Alderdi Nazian sartu zen eta Municheko putschean parte hartu zuen. Alderdiko mailetara igo zen eta Essengo Gauleiter eta nazien hainbat egunkariren editorea izan zen. 1933an naziak boterera iritsi ondoren, Sturmabteilung alderdiko talde paramilitarreko buruzagi izendatu zuten eta Prusiako Estatu Kontseiluko kide izan zen.

1940an Norvegiako Reichskommisar izendatu zuten, herrialdearen erabateko kontrolarekin. Kontzentrazio-esparruak ezarri zituen, eta juduei eta erresistentziari jazarri zien. Ankerkerien erantzulea izan zen, besteak beste, Jugoslaviako gerrako presoen Beisfjordeko sarraskia.

Nazien porrota hurbil zegoenez, Norvegiako iparraldean 50.000 pertsona ebakuatzea eta ingurua suntsitzea agindu zuen.

Karl Dönitzek kargutik kendu zuen 1945eko maiatzaren 7an, eta biharamunean bere buruaz beste egin zuen dinamita leherketa batekin, Alemaniaren errendizioaren berri izan zuenean.
Dodo Pizza

**Dodo Pizza** () pizzeria-kate errusiarra da, 2011n sortutakoa. Gaur egun, Errusiako eta Kazakhstango pizzeria-katerik handiena da eta azkarren hazten ari den Europako jatetxe-kateetako bat.  

## Historia 
Katearen lehen jatetxea Fiodor Ovtxinnikov enpresaburuak ireki zuen Syktyvkar hirian. 2011ko udaberrian, hiriko erdigunean espazio txiki bat alokatu eta pizzeria bat ireki zuen. 2012ko udaberrirako, lan-prozesu guztiak ezarri ziren enpresan eta lehenengo frankiziatuak agertu ziren.  

2022an, Ovtxinnikovek iragarri zuen kateak Erresuma Batua utziko zuela. Arrazoietako bat Ukrainako inbasioaren ostean Errusiari ezarritako zehapen ekonomikoak izan ziren, eta bestea fakturazioaren beherakada.  

2023ko abenduaren 20an milagarren jatetxea ireki zen Lagosen (Nigeria).  

2024ko urtarrilaren 1ean, Fiodor Ovtxinnikovek kargua utzi zuen, eta Aliona Tikhova zuzendari nagusi berri bihurtu zen.  

2024ko apirilean, kateak 841 pizzeria ditu Errusian eta 92 beste 17 herrialdetan.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Faktore intrintseko

**Faktore intrintsekoa** urdaileko mukosaren zelula parietalek ekoizten duten glukoproteina da, ezinbestekoa dena B12 bitamina hesteetan behar bezala xurgatzeko. Bere pisu molekularra 60.000 dalton ingurukoa da. 

Digestio prozesuan urdaileko azido klorhidrikoak B12 bitamina elikagaietatik askatzen du. Askatutako B12 bitamina faktore intrintsekoari lotzen zaio, konplexu bat sortuz. Konplexu horren sorrera ezinbestekoa da B12 bitamina heste meharrean gero xurga dadin .

## Faktore intrintsekoaren gabezia 
Faktore intrintsekoaren gabeziak anemia pernizioso izeneko gaitza sortzen du. Jatorri autoimmuneko gaitza da. Gaixoen immunitate-sistemak autoantigorputzak sortzen ditu, urdaileko zelula parietalak kaltetzen dituztenak (ondorioz, zelula horiek ezin dute faktore intrintsekoa ekoitzi). Gerta daiteke ere autoantigorputz horiek zelula parietalen aurka ez, baizik eta faktore intrintseko beraren aurka jotzea, bere jarduera inhibituz. Bi kasuetan ondorioa bera da: faktore intrintsekoak ezin du bere funtzioa burutu .

Gastritis atrofikoak, esaterako, faktore intrintsekoaren gabezia dakar. Patologia autoimmune honetan immunitate-sistemak urdaileko zelula parietalak kaltetzen ditu. Era berean, ultzera gastrikoek aipatutako zelulak kaltetu ditzakete .

Azpimarratzekoa da anemia perniziosoa agertzeko urte luzeak behar direla, faktore intrintsekoa urdailean sortu ez arren gibelak B12 bitaminaren kopuru handiak gordetzen dituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilekorako kulero

**Hilekorako kuleroak**, **hilekoaren kuleroak**, **kulero menstrualak** edo **hilekoa xurgatzeko kuleroak** emakumezkoen azpiko arropa mota bat dira, menstruazioan askatzen den odola xurgatzeko diseinatuak.

Hilekorako azpiko arroparen merkatua produktu higieniko tradizionalei (hala nola konpresei eta tanpoiei) uko egiten dieten kontsumitzaileen nahiei egokituz garatu da. Hala ere, hilekorako kuleroak tanpoiekin edo kopa menstrualekin batera erabil daitezke babes gehiago lortzeko. Odola xurgatzeko eta mikrobioei aurre egiteko, teknologia desberdinak, askotan patentatuak, erabiltzen dira.

Hilekorako kuleroak hondakinak eta gastua murrizteko modu ekologikotzat jotzen dira. Hileko pobreziari aurre egiteko modu bat ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cynthia Elbaum

**Cynthia Elbaum** (Ashfield, Massachusetts, AEB,1966ko martxoaren 19a - Grozny, Txetxenia1994ko abenduak 22a) AEBetako fotokazetaria izan zen, Txetxenian hil zen. Han, Time, BBC, *Moscow Times-*erako *freelance*, lanean ari zenean, eta Txetxeniako Lehen Gerraren berri ematen.

## Biografia 
Cynthia Elbaum errusiar jatorrikoa zen eta Ashfielden Massachusetts-en hazi zen,, eta Smith Collegen graduatu zen 1989an, errusiar ikasketetan lizentziaturarekin. Sobietar Batasun zaharrera maiz bidaiatu zuen, fotokazetari independente gisa. Elbaumek errusiera ikasi egin zuen Moskuko Unibertsitatean, Smith-en graduatu ondoren, eta baita argazkilari independente gisa lan egin zuen Errusian, AEBetara itzuli baino lehen, han Time argazkilari batentzat itzultzaile lan egin zuen eta errefuxiatu errusiarrei ingelesa irakatsi zien. Elbaum 1992an hasi zen fotokazetari lanetan, Errusiako parlamentua Boris Yeltsinek hartu ostean, Moskuko kale batean gorpuak ikusi ondoren.

Time aldizkarirako misioan, Txetxeniako lehen gerraren hasieran, Cynthia argazkiak ateratzen ari zen  Grozny-ko kaleetan, errepublika bereizleko hiriburuan, bonbardaketa errusiarreko eraso batean hil zutenean, 28 urte bestetik ez zuen. Bera da gerra horretan hil zuten lehen kazetaria.'Gutxienez beste 23 zibil hil ziren bonbardaketetan.
thumb|250px|Cynthia Elbaum
## Dedikazioa 
* Elbaum-en dokumentuak Smith Collegen gordetzen dira.

* Cynthia Elbaum izena Freedom Forum Journalists (Kazetarien Askatasun Foruan) Memorialeko kristalezko paneletan idatzi zen, Washingtongo Newseumen, K.o.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Cynthia Elbaum: A Life In Pictures, 2012 Ashfield Film Fest-en Sari Nagusia" 
* "CD for Cynthia: Musikariak  fotokazetarien laguna, Smith grad, gogoratzen du, Txetxeno errusiar gerra berri ematen ari zela eraila" 
* Cynthia Ellen Elbaum dokumentuak Sophia Smith bilduman, Smith College Bilduma Bereziak
Kwassi Klutse

**Kwassi Klutse** (Agbélouvé, 1945eko uztailaren 29a – 2024ko maiatzaren 19a) togoar politikaria izan zen. Togoko lehen ministroa izan zen 1996tik 1999ra.

1977tik 1995era Plangintza Ministerioan lan egin zuen. 1995eko azaroan, Edem Kodjo lehen ministroak Plangintza eta Lurralde Garapeneko ministro izendatu zuen.

Gnassingbé Eyadéma presidenteak lehen ministro izendatu zuen 1996ko abuztuan. Klutse, orduan, Togoko Herriaren Batasuna alderdiarekin elkartu zen, eta alderdiko bulego politikoan parte hartu zuen. Urtebete geroago dimisioa aurkeztu zuen, baina presidenteak gobernu berri bat eratzeko agindu zion. 1999ko martxoan eserleku bat irabazi zuen Batzar Nazionalerako hauteskundeetan, eta lehen ministro kargua utzi zuen.

2002an berriro hautatu zuten diputatu, baina ez zuen lortu 2007ko hauteskundeetan eserlekua gordetzea.
Trương Tấn Sang

**Trương Tấn Sang** (1949ko urtarrilaren 21a) Vietnamgo politikaria da, 2011tik 2016ra Vietnamgo zortzigarren presidentea izan zena. Vietnamgo buruzagi nagusietako bat izan zen, Nguyễn Tấn Dũng lehen ministroarekin eta Nguyễn Phú Trọng Alderdiko idazkari nagusiarekin batera. 2011ko uztailean, Trương Tấn Sang Vietnamgo Asanblada Nazionalak Vietnamgo Errepublika Sozialistako estatuko presidente hautatu zuen eta bere aurreko Nguyễn Minh Triết kargutik erretiratu zenak izendatu zuen.