Objektuetara bideratutako ontologia

Metafisikan, **objektuetara bideratutako ontologia** (**OBO** edo **OOO**, bere ingelesezko siglekin) XXI. mendeko Heidegger-en eraginpeko pentsamendu-eskola da, giza existentziaren pribilegioa objektu ez-gizatiarren existentziaren gainetik baztertzen duena. Objektuetara bideratutako ontologiak mantentzen du objektuak gizakiaren pertzepziotik independenteki existitzen direla (Kanten noumena bezala) eta ez daudela ontologikoki agortuta gizakiekin edo beste objektu batzuekin dituzten harremanengatik. Objektuetara bideratutako ontologoentzat, harreman guztiek, ez-gizakien artekoak barne, beren erlazionatutako objektuak giza kontzientziaren oinarrizko modu berean desitxuratzen dituzte eta elkarren arteko maila ontologiko berdinean existitzen dira.

Objektuetara bideratutako ontologia, askotan, errealismo espekulatiboaren azpimultzo gisa ikusten da, pentsamendu eskola garaikide bat, ikerketa filosofikoaren murrizketa post-kantiarra pentsamenduaren eta izatearen arteko korrelazio batera (korrelazionismoa) kritikatzen duena, halako moldez non korrelazio horretatik kanpoko edozeren errealitatea ezagutezina den.  Objektuetara bideratutako ontologia, ordea, errealismo espekulatiboaren aurretikoa da, eta objektu-harremanen izaerari eta berdintasunari buruzko baieztapen ezberdinak egiten ditu, zeinekin errealista espekulatibo guztiak ez dauden ados. "Objektuetara bideratutako filosofia" terminoa Graham Harmanek, mugimenduaren sortzaileak, sortu zuen 1999ko "Tool-Being: Elements in a Theory of Objects" doktore-tesian. 2009an, Levi Bryantek Harmanen jatorrizko izendapena "objektuetara bideratutako ontologia" bezala birformulatu zuen, mugimenduari gaur egungo izena emanez.

## Mugimenduaren sorrera 
"Objektuetara bideratutako filosofia" terminoa Graham Harman filosofo espekulatzaileak erabili zuen 1999ko "Tool-Being: Elements in a Theory of Objects" doktore-tesian (geroago *Tool-Being: Heidegger and the Metaphysics of Objects* gisa berrikusi eta argitaratua). Harmanentzat, Heideggeren *Zuhandenheit*, edo prestutasuna-eskura (*readiness-to-hand*), objektuak giza pertzepziotik ekintza praktiko edo teoriko baten bidez agertu ezin den errealitatera erretiratzeari dagokio. Ideia hau sakonduz, Harmanek baieztatzen du objektuak modu honetan baztertzen direnean, beste objektuetatik urruntzen direla, baita gizakiengandik ere. Harman-ek idatzi izan du " "Objektuetara bideratutako filosofia" terminoa, hasieran txantxetan, informatikatik hartu zen, baina bere bidea egin du."

## Oinarrizko printzipioak 
Nahiz eta objektuetara bideratutako filosofoek ondorio desberdinetara iritsi, printzipio komunak partekatzen dituzte, besteak beste, antropozentrismoaren eta korrelazionismoaren kritika, finitudearen babesa, "erretiratzea" (*withdrawal*), eta objektuak azpiratzen edo gehiegi goraipatzen ("*overmine*") dituzten filosofien baztertzea.

### Antropozentrismoa arbuiatzea 
Antropozentrismoak gizakiak "subjektu" gisa pribilegiatzen ditu gizaki ez direnen gainean, alegia, "objektu" direnak. Antropozentrismo filosofikoak zenbait atributu (adibidez, adimena, autonomia, agentzia morala, arrazoia) gizakietara mugatzeko joera du, beste izaki guztiak "objektuaren" aldaera gisa kontrastatzen dituen bitartean (hau da, lege deterministei, bulkadei, estimuluei, institoari eta halakoei men egiten dieten gauzak). Kanten epistemologiatik hasita, filosofo modernoak antropozentrismo transzendental bat artikulatzen hasi ziren, zeinaren arabera Kanten argudioak, objektuak giza gogamenaren kategoria inposatuetatik at ezagutezinak direla dioena, era berean, babestu egiten dituen diskurtsoak, non objektuak askotan giza ezagutzaren produktu huts bihurtzen diren. Kanten iritziaren aurrean, objektuetara bideratutako filosofoek mantentzen dute objektuak giza pertzepziotik aparte existitzen direla, eta gizakiak ez diren objektu-harremanek beren erlazionatutako objektuak giza kontzientziaren funtsezko modu berean desitxuratzen dituztela. Beraz, objektu-harreman guztiak, gizatiarrak eta ez-gizatiarrak, elkarren arteko maila ontologiko berdinean existitzen direla esaten da. Lehenik eta behin, objektuak azpiratu ("*undermine*") egin daitezke, azpian dagoen substantzia edo indar sakonago baten efektua edo agerpena direla esanez. Bigarrenik, objektuak goraipatu ("*overmine*") egin daitezke idealismo baten bidez, buruan agertzen denaren azpian ezer ez dagoela dioena, edo, gizarte-eraikuntzan bezala, hizkuntzatik, diskurtsotik edo boteretik kanpoko errealitate independenterik ez izatearen bidez. Objektuetara bideratutako filosofiak, funtsean, arbuiatu egiten ditu bai azpiraketa, bai goraipatzea, biak gutxitzen baitituzte objektuak, errealitatearen beste elementu funtsezkoago batzuei egotziz haien existentzia.

2013ko lan batean, Graham Harmanek *duomining* kontzeptua ere eztabaidatu zuen. Konputazio zientziatik hitza maileguan hartuz, Harmanek "*duomining*" erabiltzen du aldi berean objektuak azpiratu zein gain-hartzen dituzten ikuspegi filosofiko edo ontologikoak izendatzeko. Harmanek baieztatzen du Quentin Meillassouxen ontologia "duomining posizio klasiko batean" oinarritzen dela. Izan ere, "gauzen ezaugarri primarioak matematika daitezkeenak direla dio eta Pitagorikoa dela ukatzen du, behin eta berriz esanez zenbakiek ez dutela mundua agortzen, baizik *eta*, besterik gabe, "materia hil" moduko bat seinalatzen dutela, zeinaren estatus metafisiko zehatza ez den inoiz argitzen".

### Erretiratzea ("*withdrawal*") 
Objektuetara bideratutako ontologiak dio objektuak independenteak direla, ez bakarrik beste objektuekiko, baita edozein kokapen espaziotenporal zehatzetan animatzen dituzten ezaugarriekiko ere. Horren arabera, objektuak ezin dira agortu gizakiekin edo beste objektu batzuekin teorian edo praktikan dituzten harremanengatik, esanez objektuen errealitatea beti dagoela prest-eskura (*ready-to-hand*). Errealitateko objektu batek edozein harreman baino gehiago atxikitzeari erretiratzea ("*withdrawal*") esaten zaio.  Eta objektu guztiak, bere osotasunean, bata besteari partzialki *erretiratuak* direnez, erlazio oro itzulpen-ekintza dela esaten da, hots, ezein objektuk ezin duela beste objektu bat bere nomenklatura propiora perfektuki itzuli; Harmanek "parafrasiaren arazoa" bezala aipatu du hori. 

## Graham Harmanen Metafisika 
"*Tool-Being: Heidegger and the Metaphysics of Objects*" lanean, Graham Harman-ek Martin Heidegger-en "*Being and Time*"-n jasotako tresna-analisia objektuen beren ontologia baten inaugurazio gisa interpretatzen du, ekintza praktikoaren edo signifikazio sareen balorizazioaren ordez. Harman-en arabera, Heideggeren *Zuhandenheit*-ek, edo prestutasuna-eskura, objektuak ekintza praktikotik zein teorikotik erretiratzea [withdraw] adierazten du, halako moldez non *errealitate objektala* ezin baita agortu ez erabilera praktikoan ez ikerketa teorikoan. Harmanek, gainera, objektuak giza elkarrekintzatik ez ezik, beste objektu batzuetatik ere erretiratzen direla dio. Berak dio:Etxe edo zuhaitz baten giza pertzepzioan inoiz presente ez dauden gauzen ezaugarri batzuk betiko ezkutuan badaude, gauza bera gertatzen da harkaitz edo euri-tanten arteko elkarrekintza kausal hutsarekin. Gauza bizigabeek ere, bata bestearen errealitateak ahalik eta neurri txikienean erakusten dituzte, bata bestearen karikatura bihurtuz... nahiz eta arrokak ez izan izaki sentiberak, ez dute inoiz elkar aurkitzen beren izate sakonenean, baizik eta soilik “eskura-presente” [*present-at-hand*] gisa; Heideggerrek “gisa-egituraren” [*as-structure*] bi zentzu ezberdinez egindako nahasketak bakarrik eragozten du emaitza bitxi hori onartua izatea.

Beste iruzkingile kritiko batzuek, hala nola David Berryk eta Alexander Gallowayk, prozesu konputazionalak eta baita metaforak eta konputazio-lengoaia ere ispilatzen dituen ontologia baten egoera historikoa aipatu dute. Pankonputazionalismoak eta fisika digitalak ideia horiek sakonago aztertzen dituzte.

Joshua Simonek, teoriaren ospearen gorakada arte garaikideko zirkuluetan testuinguratu zuen, "*commodity fetishism*" aldakuntza gisa -objektuaren nagusitasunera itzultzea, 2008az geroztiko arte-merkatu batean.

Scott Sundvallek objektuetara bideratutako ontologiaren eta pentsamenduaren inplikazio erretorikoak azpimarratu zituen (objektuetara bideratutako erretorika), berez ezinezkoa den abstrakzio horren determinazio ontologiko eta metafisiko faltsua argituz, baita halako posizio ontologiko eta metafisiko baten porrot etikoa eta "politika iluna" zehaztuz ere. 

Rein Raudek argudiatu du objektuetara bideratutako ontologiak ez duela lortzen aldarrikatutako helburuetako bat, hau da, antropozentrismoa baztertzea, eztabaidatzen dituen "objektuak" beti giza aparatu kognitiboak erraz hautematen dituenak edo giza adimenak kontzeptualizatzen dituenak baino ez direlako.

Steven Shaviro kultura-kritikariak objektuetara bideratutako ontologia kritikatu du, prozesu-filosofiarekiko mespretxuzkoegia delakoan. Shaviroren arabera, Alfred North Whitehead, Gilbert Simondon eta Gilles Deleuzeren prozesuen filosofiek objektuak denboran zehar existitzera eta jasatera nola iristen diren kontatzen dute, objektuetara bideratutako ikuspegien objektuak "dagoeneko hor daudela" iritziarekin kontrastean.Shaviro Harmanaren baieztapenaren aurka agertzen da, alegia, Whitehead, Simondon eta Iain Hamilton Grantek objektuak azpiratzen dituztela, objektuak azpiko substantzia sakonago baten adierazpen gisa kokatuz; esanez pentsalari horien aurrekariak, bereziki Grant eta Simondonena, "benetan existitzen diren objektuen pluraltasuna" barne hartzen duela, objektuak epifenomeno hutsak diren substantzia bakar baten ordez.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*