open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A Beautiful Day in the Neighborhood

***A Beautiful Day in the Neighborhood*** 2019ko Marielle Heller estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Tom Junod kazetariaren "Can You Say ... Hero?" *Esquire* aldizkariko artikuluan oinarritzen da. Tom Hanks, Matthew Rhys, Susan Kelechi Watson eta Chris Cooper aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lloyd Vogel kazetari ospetsu zinikoak gogoz kontra onartzen du Fred Rogers telebista ikonoari buruzko artikulu bat idazteko lana. Vogelen bizitza ikusteko era aldatu egiten da Rogers ezagutzen duenean.

Errealitatearekin erkatuz, Rogersen erretratua aldizkarikoaren antzekoa da, baina Vogel kazetaria ez da egiazkoa: Tom Junodek idatzi zuen Esquire-ko artikulu hura.

## Aktoreak 
* Matthew Rhys: Lloyd Vogel
* Tom Hanks: Fred Rogers
* Susan Kelechi Watson: Andrea Vogel
* Chris Cooper: Jerry Vogel
* Maryann Plunkett: Joanne Rogers
* Enrico Colantoni: Bill Isler
* Christine Lahti: Ellen
* Tammy Blanchard: Lorraine
* Wendy Makkena: Dorothy
* Noah Harpster: Todd

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marcos Ana

**Fernando Macarro Castillo**, (Alconada, Salamanca, 1920ko urtarrilaren 20a - Madril, 2016ko azaroaren 24a), ***Marcos Ana*** goitizenez ezagunago, poeta, kazetaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Goitizena gurasoen izenak elkartuz sortu zuen. Francoren diktadura pean kartzelan denbora luzeena eman zuen presotzat jotzen da. Heriotza zigorra ez zioten aplikatu, nonbait, egindako ustezko delituak oso gazte zelarik egin zituelako eta nazioarteko AIren kanpaina bati esker.

1939. urtean sartu zuten preso, tartean 19 urte besterik ez zituela, eta 1961ean askatu zuten Amnesty International sortu berriaren jarduerari esker, erregimen frankistak mantentzen zuen heriotza-zigorraren epaia trukatu zuen 30 urteko espetxe-zigorragatik, delituak adingabea zela egitearen aringarri ezarri zioten. Diktadura frankistako kartzeletan denbora gehien pasatu zuen preso politikotzat jotzen da: 23 urteko espetxealdia. Lehen graduko hiru hilketengatik zigortu zuten, baina Fernando Macarro Castillok bere burua errugabetzat jo zuen beti. Erregimen frankistak hiru pertsonaren hilketak egotzi zizkion, eta gertakari horiengatik heriotza-zigorra ezarri zioten 1941ean. Hilketak honako hauek izan omen ziren: Marcial Plaza Delgado apaiza, Amadeo Martín Acuña postari eta Acción Popularreko militantea eta, azkenik, Agustin Rosado nekazari katolikoarena. Profanazioetan parte hartzea ere leporatu zioten.

Espainiako lirikari egindako ekarpenengatik baino ezagunago bihurtu zen kazetaritza lan batzuengatik eta batez ere giza eskubideen aldeko ekintzaile legez, batez ere saharar herriari emandako babesagatik. 1991/1992 urtean hasi zen proiektua Mendebaldeko Sahara herriaren aldeko ekintzetan sustatzaile lanetan, gerra osteko egoera tamalgarrian zeuden 100 haur sahararren "harrerarekin".

EAEko Jaurlaritzak, 2009ko René Cassin Saria esleitu zion.
Gauez harrizko zubiaren azpian

thumb|300px|Eleberria XVI. mendeko Pragan kokatzen da.
***Gauez harrizko zubiaren azpian. Praga zaharraren eleberri bat*** () Leo Perutz idazlearen eleberria, 1958an plazaratuta. Jatorrizko liburua alemanez idatzita dago. Leo Perutz (1882-1957) idazle txekiar-austriarra zen. Liburu horretan agertzen dira kaleko musikariak, diru-mailegatzaileak, alkimistak, errabinoak, gortesauak, bufoiak, enperadoreak, zaldunak, maitaleak… gizarte ñabar, koloretsu eta askotarikoa.

## Ezaugarriak 
Nahiko eleberri atipikoa da hau. Berez,, hamalau narrazio dira, itxuraz haien arteko loturarik gabe baina, hala ere, haien artean oso lotuta. Kronologikoki ere narrazioek ez dute denboraren ordena errespetatzen. Amaieran epilogoak multzo osoa lotzen du.

Leo Perutz Pragan jaio zen eta bertan kokatzen diren istoriak. Kronologikoki XVI. mendetik XVII. mende hasiera arte doaz, Rodolfo II.aren garaian eta ondorengo urteetan, Hogeita Hamar Urteko Gerra hasi arte. Eleberriaren gai nagusia enperadoreak Pragako judu aberats baten emaztearekin izan zuen maitasun harremana da; senarra gorteko hartzedun nagusia zen, bestetik. Liburuaren eszenatoki nagusiak Pragako auzo judu zaharra eta enperadorearen gortea dira.

Rodolfo II.a liburuaren pertsonaia nagusia da. Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren enperadorea oso xelebrea zen: arte-bildumagilea eta alkimisten babeslea, haren bitxikeriak ordaintzeko zergaz gainezka egoten zen beti. Liburuan ere beste pertsona ospetsu eta historikoak agertzen dira: Johannes Kepler astronomoa edo Wallenstein, Hogeita Hamar Urteko Gerran buru garrantzitsuenetariko bat izango zena.

Fantasiak ere protagonismo handia du: mamuak, Kabalarekin lotutako elementuak, e.a. Elementu hauek eleberriaren garatzean garrantzi handia dute.

Fabulaziorako gaitasun paregabea erakusten dute narraziook, maisuki uztartzen dituztenak kondaira eta historia, umorea eta abentura, fantasia eta garaiko ohituren deskribapena. Duela lau mendeko Praga liluragarri bat agerrarazten digu egileak, giza arimaren ezagutza sakonez eta, aldi berean, XX. mendean betiko galdu zen Erdi Europako kultura juduaren nostalgiaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarazko itzulpenaren aurkezpena.
* Aurkezpena *Gara* egunkarian, 2019/10/03.
* [Joannes Jauregi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Joannes_Jauregi)ren komentarioa Berrian, 2020/02/23.]
Bizitzeko eskubidea

**Bizitzeko eskubidea** edozein pertsonari aitortzen zaion eskubidea da, bizirik egote hutsagatik, eta beste pertsona edo erakunde batzuek, gobernukoak izan edo ez, bere bizitzaren aurka egiten dituzten eraso larrietatik edo gabeziatik babesten duena. Posible da bizitzeko eskubidea hainbat ikuspegitatik oinarritzea (filosofikoak, antropologikoak, soziologikoak, etikoak, biologikoak, etab.); ikuspuntu juridikotik, oinarrizko eskubidea da: lehena, titularra beste edozein eskubideren sortzailetzat hartzen baita. Zentzu honetan, esplizituki jaso izan da nazioarteko oinarrizko tratatuetan, bereziki Giza Eskubideei buruzkoetan, eta munduko hainbat herrialdetako legedi nazional askotan. Eskubide zibilen eta lehen belaunaldiko eskubideen kategoria osatzen du.

Bizitzeko eskubideak ez ditu bakarrik pertsonak heriotzatik babesten, baizik eta beren bizitza duin egiten duen tratu txar edo indarkeria mota oro. Horrela, bizitza, genozidioa (talde baten sarraskia bere nazionalitate, erlijio, arraza edo etniagatik), terrorismoa, tortura, bahiketa edo pertsonen bortxazko desagerpena (estatu terrorismoa), esklabotza eta tratu txarrak erasotzen dituzte.

## Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garapenerako lankidetza

**Garapenerako lankidetza** edo **garapenerako laguntza** eragile publiko eta pribatuek egindako jardueren multzoa da, garapen ekonomiko eta sozial globala sustatzeko, jasangarria eta bidezkoa izan dadin.

Eragileei dagokienez, garapenerako lankidetzaren sistema hainbat mota eta funtziotako eragileek osatzen dute, eta hainbat herrialdetako erakunde publiko eta pribatuak, orokorrak eta espezializatuak daude, ekintza-modu eta -estrategia desberdinekin. Oro har, erakunde publikoak eta pribatuak bereizi behar dira. Lehenengoen artean daude erakunde multilateralak, herrialde emaile eta hartzaileetako gobernuak, eskualdeko eta tokiko administrazio publikoak, unibertsitateak eta abar.

Erakunde pribatuen barruan, hauek bereiz daitezke: irabazi-asmoa dutenak – enpresak, adibidez – eta irabazi-asmorik ez dutenak, hala nola garapenerako gobernuz kanpoko erakundeak (GGKE) eta beste kolektibo sozial batzuk (sindikatuak, oinarrizko erakundeak, elkartasun-batzordeak, etab.).

Garapenerako lankidetza terminoa ez da garapenerako laguntza ofizialaren sinonimoa, nahiz eta kasu askotan berdin erabili. Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundearen (ELGA) Garapenerako Laguntza Batzordearen (CAD) arabera, agentzia ofizialek – Estatuko eta tokiko gobernuak barne – edo agentzia exekutiboek garapen-bidean dauden herrialdeetara eta erakunde multilateraletara bideratzen dituzten fluxuek osatzen dute AOD, eta eragiketa bakoitzean honako baldintza hauek betetzen dituzte: a) garapen ekonomikoa eta garapen bidean dauden herrialdeen ongizatea sustatzea dute helburu nagusi, eta Emakida-izaerakoak dira, eta gutxienez honako dohaintza-elementu hau dute: Gainera, garapenerako lankidetzaren kategorian beste lankidetza-modalitate batzuk ere sartzen dira, hala nola hego-hegoaldeko lankidetza, lankidetza triangeluarra, lankidetza deszentralizatua eta sektore pribatuko lankidetza.

## Kanpo estekak
Edwin Long

**Edwin Longsden Long** (Bath, 1829ko uztailaren 12-Hampton, 1891ko maiatzaren 15) margolari erromantiko ingelesa izan zen. Erretratugilea, orientalismo eta Bibliaren joerako gaiak erabili zituen. Bidaiari nekaezina, 1857an Espainian egon zen, John Phillipen bidea jarraituz. 1874an Egipto eta Siria ezagutu zituen; hor hasi zen bere orientalismoaren joera. 1891an hil zen, neumoniak jota.

## Obra 
* *The Suppliants* (1864)
* *Uncle Tom and Little Eva* (1866)
* *A Spanish Flower Seller* (1867)
* *The Gamekeeper* (1869)
* "Usted Gusta" (1870)
* *A Question of Propriety* (1870)
* *A Street Scene in Spain* (1871)
* *The Approval* (1873)
* *The Moorish proselytes of Archbishop Ximines* (1873)
* *Primero Segundo y Basso Profondo* (1873)
* *The Babylonian Marriage Market* (1875)
* *A Dorcas Meeting in the 6th Century* (1873–1877)
* *An Egyptian Feast* (1877)
* *The Gods and their Makers* (1878)
* *Queen Esther* (1878)
* ''Vashti Refuses the King's Summons* (1879)
* *The Eastern Favourite* (1880)
* *To Her Listening Ear Responsive Chords of Music Came Familiar* (1881)
* *Diana or Christ?* (1881)
* *Anno Domini* (1883)
* *Glauke: Pensive* (1883)
* *The Chosen Five* (1885)
* *Eastern Lily* (1885)
* *Jepthah's Vow: the Martyr* (1885)
* *Love's Labour Lost* (1885)
* *The Finding of Moses* (1886)
* *Alethe Attendant of the Sacred Ibis in the Temple of Isis* (1888)
* *Sacred to Pasht* (1888)
* *Preparing For The Festival Of Anubis* (1889)
* *Thisbe* (1884)
* *Little Eva and Uncle Tom* (1886)

## Iruditegia 

Image:
Edwin_Long_-_The_Mandolin_Player_1886.jpg|*Mandolina jotzailea* (1885).
Edwin_Long_-_The_Chosen_Five.jpg|*Bost aukeratuak* (1891 inguruan).
Edwin_Long_001.jpg|*Babiloniako ezkontza merkatua* (1840).
Long_Edwin_Longsden_The_Eastern_Favorite.jpg| *Ekialdeko begikoa*.
Edwin_Long_002.jpg|*Moises aurkitua* (1886).
Edwin_Long_-_Mary_Dickinson,_Viscountess_Clifden_of_Gowran.jpg|*Mary_Dickinson'' (1891 inguruan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Edwin Longen margolanak.
* :Edwin Long Artcyclopedian.
* :Artistaren biografia eta margolanak.
* :Edwin Longen erretratuak.
Eastern Suburbs AFC

**Eastern Suburbs AFC** Zeelanda Berriko futbol talde bat da, Auckland hiriko Kohimarama suburbiokoa, hortik bere izena.

## Palmaresa 
### Zeelanda Berrian: 7 
* Zeelanda Berriko Liga (1): 2019
* Chatham Cup (6): 1951, 1953, 1965, 1968, 1969, 2015

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
UMS de Loum

**UMS de Loum** (izen osoa, *Union des Mouvements Sportifs de Loum*) Kamerungo futbol talde bat da, Loum hirikoa.

## Palmaresa 
### Kamerunen: 3 
* Kamerungo Liga:
** Txapelduna (2): 2016, 2019.
** Bigarrena (1): 2018
* Kamerungo Kopa (1): 2015.

## Kanpo estekak
Higadura gerra

[eskuinera|thumb|Frantziar tropak [periskopioa erabiltzen, 1915ean.]]

**Higadura gerra** gehien eusten duenak irabazten duen gerra bat da, besteen indar guztiak xahutuz.

Higadura gerrak puntu hil moduko bat bezala gertatzen dira; geldirik geratu beharrean, leku berean jarraitzen du, soldadu, tanke eta bestelako armamentu berberekin, jeneral baten soldadu eta armak etsaiaren aurka erori eta galdu arte. Galtzailea, oro har, geratzen diren soldadu urriekin iraungitzen edo ihes egiten du. Higadura gerrarik handienak Lehen eta Bigarren Mundu Gerran libratu ziren, baina bereziki ezaguna da Lehenengoan emandako egoera Verdungo guduan.

## Adibide klasikoa 
thumb|300px|Minardek egindako koadroa.
Errusiaren frantziar inbasioa, higadura gerrako elementuek Napoleonen logistika militarrari nola eragin zioten eta errusiarrek gudu erabakigarririk gabe gerra irabazi zuten testu liburuaren adibide bat da. Charles Joseph Minardek errusiar higadurako gerra-estrategien irudikapen bisual onenetako bat sortu zuen; gerran zehar frantziar armadako soldaduen kopuruaren etengabeko jaitsiera erakusten du.

## Beste adibide batzuk 
* Tenochtitlango setioa (1521)
* Afganistango gerra (1979-1989)
* Espainiako gerra zibilaren azken hilabeteak, 1938 eta 1939an
* Vietnamgo Gerra (1955-1975)
* Jugoslaviako Gerrak (1991–2001): bereziki Bosniako gerra (1992–1995)
* Sri Lankako Gerra Zibila 2005etatik ondoren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giuseppe Prinzi

**Giuseppe Prinzi** (Messina, 1825 - Frascati, 1895) italiar eskultorea izan zen.

## Biografia 
Messinan hasi zituen bere ikasketak Letterio Subba eta Tommaso Aloisio Juvarrarekin, gero Erromako San Luca Akademian Pietro Tenerani-rekin perfekzionatu zuen. Eskultura ugari egin zituen, Italiako hainbat hiritan aurkitzen direnak, besteak beste, Erroma, Napoles eta Messina, bere jaioterrian.

## Lanak 
* Messina: Messinako monumentuak Giuseppe Natoli eskertu zion doako portua emateagatik (1848)
* Messina: Emakumezkoen estatua Messinaren alegoriarekin (1852)
* Campobasso: Floraren estatua (1873)
* San Pietro basilika (Vatikano Hiria): San Guglielmo da Vercelli-ren estatua (1878), erliebea, Mario Mattei kardinalak (1870)
* Pincio (Erroma): Angelo Secchi astronomoko bustoa (1879)
* San Benedetto basilika (Norcia): San Benedictoko estatua (1880)
* Florisellako Pennisi Gaztelua (Acireale): Erliebe hilobia (1886)
* San Giovanni katedrala (Ragusa): behe-erliebeak Sakramentu Santuaren kaperan, Melkisedeken Sakrifizioa eta Azken Afaria (1870)
* Vittorio Emanuele II Antzokia (Messina): Ferdinando II bustoa Messinako Eskualde Museoa: Antonello da Messinaren bustoa Acireale katedrala basilika: Pio IX.aren marmol bustoa (1878).

## Erreferentziak
Tsunami Demokratikoa

**Tsunami Demokratikoa** edo **Tsunami D**, , Kataluniako hiritar erakunde independentista da, Espainiako Auzitegi Gorenaren Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferendumaren epaiaren aurkakoa. 2019ko abuztuan sortua izan zen.

Bozeramaile jakinik gabeko herri mugimendua da, bere ekintzak sare sozialren bidez jakinarazten ditu eta 2017ko galdeketaren aurkako epai judizialari herri erantzuna eman nahi dio.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Rucachoroi aintzira

thumb|Rucachoroi aintzira.
**Rucachoroi aintzira** Argentinako Neuquéngo probintzian daogen Aluminé barrutiako laku txikia eta ederra da. Turismo ibilbidetik kanpo dago.

## Etimologia 
Mapuche hizkuntzaz *Loroen etxea* esan nahi du.

## Kokapena 
Aluminé ibaiaren arrokoa da Rucachoroi aintzira; arro hori, berez, handiagoa den Negro ibaiaren arro barruan dago. Haran zabal batean, mendiez inguratuta: Rucachoroi mendiak, Negro eta Choue Cura. Aintziratik urrutian Lanín sumendia ikus daiteke.

## Ezaugarriak 
Lanín Parke Nazionalaren barruan dago. Inguruan araucarien basoak dira nagusi; lakuaren ertzetan dauden araucaria basoak Argentinako Andeen kontzentrazioa handiena omen da. Neurri txikiagoan lengak ere ikus daitezke. Aintzira joateko bidea malkartsua da eta, horregatik, turista gutxi urbiltzen da bertara. Inguruan ere biztanle gutxi dago eta horri esker aintziraren balore naturalistikoak ondo gorde dira.

## Historia 
1688an Jesusen Lagundiak misioa eraiki zuen ertzetan. Urte gutxi batzuk ondoren txikitua izan zen. Lakura joateko bidean aintzinako ohiturak gordeten dituen maputxe komunitateak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bertako maputxe komunitateen gaineko informazio kultural.
Macbeth (2015eko filma)

***Macbeth***, 2015eko Justin Kurzel australiarrak zuzendutako drama film bat da. William Shakespeare ingeles antzerkigilearen *Macbeth* (1603) antzezlan ospetsuan oinarritua dago. Michael Fassbender, Marion Cotillard, Paddy Considine, Sean Harris, Jack Reynor, Elizabeth Debicki eta David Thewlis aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian estreinatu eta Urrezko Palmarengatik lehiatu zen.

## Argumentua 
XI. mendea, Eskoziako Erresuma. Macbeth (Michael Fassbender) eskoziar buruzagiak Hiru Sorginekin topo egin eta etorkizunean errege bilakatuko dela iragarriko diote, hortaz Lady Macbet (Marion Cotillard) emaztearekin batera Duncan I.a Eskoziakoaren (David Thewlis) aurka konspiratuko dute, Eskoziako tronua bereganatuz. Une horretatik aurrera, Macbethek boterea mantentzeko handiguraren erruz irteterik ezingo duen paranoia nahas-mahas batean barneratuko da, tronua bereganatu nahi duen edonori gerra aldarrikatuz.

## Aktoreak 
* Michael Fassbender: Macbeth Eskoziakoa
* Marion Cotillard: Lady Macbeth
* Paddy Considine: Banquo
* Sean Harris: Macduff
* Jack Reynor: Malcolm
* Elizabeth Debicki: Lady Macduff
* David Thewlis: Duncan I.a Eskoziakoa
* David Hayman: Lennox
* Maurice Roëves: Menteith
* Ross Anderson: Ross
* James Harkness: Angus
* Seylan Baxter, Lynn Kennedy, Kayla Fallon eta Amber Rissmann: Hiru Sorginak
* Lochlann Harris: Fleance
* Hilton McRae: Macdonwald
* Scott Dymond; Seyton
* Rebecca Benson: Neskamea
* Gerard Miller: Macbethen mezularia
* Roy Sampson: Doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitza irakurgai
Tito Livio Burattini

thumb|300px|Burattini "egansuge" hau asmatu zuen.
thumb|300px|*Misura Universale* liburua.
**Tito Livio Burattini** (Agordo, Veneziako Errepublika, 1617ko martxoaren 8–Krakovia, Bi Nazioen Errepublika, 1681ko azaroaren 17) asmatzaile, arkitekto, egiptologo, zientzialari, tresna zientifikoen egilea, bidaiari, ingeniari eta noble veneziarra izan zen.

## Biografia 
Agordon jaioa, egungo Italian, Paduan eta Venezian ikasi zuen. 1639an, John Greaves matematikari ingelesarekin batera, Gizako Piramide Handia ikertu zuen. Burattinik, Isaac Newtonek egin zuen moduan, Greavesek asmatutako neurriak erabili zituen Lurraren zirkunferentzia zehatz-mehatz neurtzeko. Ondoren, Alemaniara joan zen, 1641ean eta Vladislav IV.a Vasa Poloniara joateko gonbidapena egin zion. Behin Varsovian,1647an, Burattinik lau hegal zituen aireontzi planeatzailea prestatu zuen. Aparatu horrekin 1648an katu bat altxatu zuen baina ez pertsona bat. Clive Hart-ek prestatutako *The Prehistory of Flight* liburuan zera dio: aparatuko bidaiariak lurra hartzerakoan kalte txikiak besterik ez zituela jasoko.

Beste asmakizuna Sistema metriko hamartarra antzeko denboran oinarrituta neurrien sistema izan zen. Proposamena, 1675an, Vilnan, *Misura universale* liburuan plazaratu zuen. Gaur egungo metroarekin konparatuta aldea zentimetro erdikoa da. Dirudienez bera izan zen luzerako neurria izendatzeko *metro* hitza erabili zuena.

Krakovian ezagutu zituen beste bi gizonekin batera optikako esperimentuak egin zituen eta Artizarraren gainean dauden irregulartasunak aztertzen lagundu zuen. Miskrokopio zein teleskopioetan erabiltzeko leiarrak asmatu zituen eta batzuk Leopoldo Medici kardenalari eman zizkion. Baita ere kalkulagailu bat asmatu zuen; azken asmakizun hau Fernando II.a Medici Duke Handiari eman zion.

Krakovian hil zen, 64 urte zituelarik.
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* John Wilkins

## Kanpo estekak 
* :[Burattiniren egansuge artifizialaren historia, *Flight International(https://eu.wikipedia.org/wiki/Flight_International)*, 9.zk., 1963ko maiatzaren 9a.]
* :*Nuncius: Annali di Storia della Scienza*, 1998.zk.
Marie Fredriksson

**Gun-Marie Fredriksson**, ezagunagoa **Marie Fredriksson** bezala (1958ko maiatzaren 30a, Össjö, Suedia &ndash; 2019ko abenduaren 9a, Djursholm, Suedia), suediar pop abeslaria, kantautorea, pianojole eta margolari bat izan zen. Mundu mailan, 1986an Per Gessle musikariarekin batera Roxette pop-rock taldeko kide eta abeslaria izateagatik ospetsu egin zen.

Roxette 1986an sortu zuten, eta nazioartean sona handiena izan zuen suediar taldeetako bat izan zen. 75 milioi disko baino gehiago saldu zituzten, eta lau aldiz egon zen Billboard AEBetako zerrendaren buruan.

1989an iritsi zitzaion arrakasta mundu osoan *The Look* kantuarekin. Gerora, Pretty Woman filmeko soinu bandan ere hartu zuen parte taldeak, *It Must Have Been Love kantuarekin*.

## Diskografia 
* *Het vind* (1984).
* *Den sjunde vågen* (1985).
* *Efter stormen* (1987).
* *Den ständiga resan* (1992).
* *I en tid som vår* (1996).
* *Äntligen - Marie Fredrikssons bästa 1984-2000* (2000).
* *Kärlekens Guld (6-CD Box)* (2002).
* *The Change* (2004).
* *Min bäste vän* (2006).
* *Tid för tystnad* (2007).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Katodoluminiszentzia

**Katodoluminiszentzia** fenomeno optiko eta elektromagnetiko bat da, zeinetan luminiszentea den material baten aurka elektroiek talka egiten dutenean, igortzen diren fotoiek espektro ikusgaiaren uhin-luzera duten.

Geologian, mineralogian, materialen zientzian eta erdieroaleen ingeniaritzan elektroien irakurketa egiten duen mikroskopioari katodoluminiszentziako detektagailu bat atxikituz gero, erdieroaleen, arroken, zeramiken, kristalen... barneko egituraren azterketa egin daiteke, haien konposizioa, garapena eta kalitateari buruzko informazioa lortzeko.

## Aplikazioak 
Nahiz eta GAP banda zuzena (balentzia eta  eroaletasun bandan elektroi eta hutsune kopuru berdina, n = p) duten erdieroaleak (GaAs edo GaN) aztertzeko erabiltzen den, zeharkako erdieroaleak aztertzeko ere erabili ohi da, hala nola, silizioaren kasua. Izan ere, dislokatutako silizioaren luminiszentzia silizio intrintsekoaren desberdina da, eta zirkuitu integratuen akatsak detektatzeko erabil daiteke.
link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:InGaN_crystal_SEM+CL.png|thumb|225x225px|InGaN polikristalaren SEM irudia kolore katodoluminiszentziarekin gainezarrita. Kolore berde eta urdinek kolore erreala adierazten dute eta gorriak UV emisioa.
Mikroskopio elektronikoa katodoluminiszentziako detektagailu batekin elkartzean molekularen (InGaN) handipen handia ematen den bitartean, katodoluminiszentzia mikroskopioak kolore ikusgaiak ematen ditu. Orain hedatzen ari diren sistemetan saiatzen ari dira mikroskopio optikoa eta elektronikoa batzen informazio gehiago lortzeko.

Duela gutxitik, mikroskopio elektronikoetan burututako katodoluminiszentzia nanopartikula metalikoen azalerako plasmoien erresonantziak analizatzeko erabiltzen hasi da; nanopartikula metalikoetako azalerako plasmoiek argia xurgatzeko eta igortzeko gaitasuna dute, baina prozesua desberdina da erdieroaleekin konparatuta. Modu berdinean, kristal fotoniko dielektriko lauen eta nanoegituradun material fotonikoen egoeren dentsitatearen  (*Density Of States*, DOS) ikerketan baliatu da.

## Erreferentziak
René Auberjonois

**René Murat Auberjonois** (New York, 1940ko ekainaren 1a - Los Angeles, 2019ko abenduaren 8a) estatubatuar zinema eta telebista aktorea izan zen. Joachim Muraten eta Caroline Bonaparteren ondokoa zen.

## Filmografia
Miguel Hernández (Munduko poesia kaierak)

Miguel Hernándezen poemen bilduma da. 2014ean argitaratuta Susa argitaletxearen eskutik, Poesia kaiera bildumaren 6. ale honen itzulpenaren ardura Josu Landak hartu du 

 
### Lan literarioa 
Sarritan egon dira Miguel Hernandezen poesia emanaldiak. Egilearen ezaugarri nagusien artean hohako hauek azpimarra ditzakegu :

* Konprometitua: Viento del Pueblo poemarioaren garaia.
* Amodiozko poemak.
* Lerroen musikaltasuna da, Josu Landaren itzulpenean bereziki nabarmena den alderdia.

### Olerkien bilduma 
* *Hitzaurrea: Beñat Sarasola*
* *Ilargietan peritu IX*

* *Ilargietan peritu XXXV*

* *Ilargietan peritu XXXVI*

* *Pena ongihartua*

* *[zure ileak dauka uhina lanbide]*

* *Biziki maite dudan Josefina handiari*

* *[ez ote du etenik nire tximista honek]*

* *[limoi mikatz askoa zenidan jaurtiki]*

* *[xahu-laño zarenez zatzaizkit hilkizun]*

* *[zure ahots doinuaz nauzu gogabera]*

* *[buztin dut izena]*

* *[zezenen maneran naiz]*

* *[Ramon Sije-ri elegia]*

* *[zureak gabe, nire begiak ez begi]]]*

* *Hilen gainean jarrita*

* *[herri haizeek naute aitzina]*

* *Haur itzaina*

* *Espainian hildako soldadu internazionalari*

* *Olibazaleak*

* *Abarka mortuak*

* *Izerdia*

* *Senar soldaduaren kantua*

* *Gosea*

* *Zauritua*

* *Kartzelak*

* *Zaurituen trena*

* *Argiaren eta itzalaren seme...*

* *[ez beste argirik, zure gorputza nire aurrez]*

* *[arropetan urrina]*

* *[musuaren bipilak]*

* *[hiru zauritan doa]*

* *[zure begia nire begitik]*

* *[gerra tristeak]*

* *[zure sabelaz beste]*

* *Gorrotoaren aurretik*

* *[uretik hurre]*

* *Tipularen sehaska kanta*

* *Egarri denaren qasida*

* *[bizi banaiz, hobe]*

### Poemen emanaldiak 
Poemen antologia bat.2015eko maiatzaren 6an Gasteizko poesia topaketan Josu Landak "Miguel Hernández kantuz" errezitaldia eskaini zuen: 
### Lanaren kritikak 
Miguel Hernández Poemak. Kritika.Tipularen negarra Igor Estankona / Argia, 2014-12-21

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Miguel Hernández Kantuz 2015eko maiatzaren 6an Gasteizko poesia topaketa
Atonement (filma)

***Atonement*** 2007ko Joe Wright ingeles zinema zuzendariaren drama film bat da. Ian McEwan idazlearen *2001eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. James McAvoy, Keira Knightley, Saoirse Ronan, Romola Garai, Benedict Cumberbatch eta Vanessa Redgrave aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1935eko udan, Briony Tallis (Saoirse Ronan) hamairu urteko idazle goiztiarrak hainbat pertsonen bizitzaren norabidea guztiz aldatzen du, Robbie Turner (James McAvoy), bere ahizpa Ceciliaren (Keira Knightley) maitaleari burutu ez duen krimen bat egozten dioenean.

## Aktoreak 
* James McAvoy: Robbie Turner
* Keira Knightley: Cecilia Tallis
* Saoirse Ronan: Briony Tallis
* Romola Garai: Briony, 18 urterekin
* Vanessa Redgrave: Briony zahartua
* Brenda Blethyn: Grace Turner
* Juno Temple: Lola Quincey
* Benedict Cumberbatch: Paul Marshall
* Patrick Kennedy: Leon Tallis
* Harriet Walter: Emily Tallis
* Peter Wight: polizia detektibea
* Daniel Mays: Tommy Nettle
* Nonso Anozie: Frank Mace
* Gina McKee: Drummond Ahizpa
* Jérémie Renier: Luc Cornet
* Michelle Duncan: Fiona Maguire

## Kanpo estekak 
* *Atonement* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sanatruzes II.a

**Sanatruzes II.a** Partiar Inperioko erregenahia izan zen, Osroes I.a bere osabaren garaietan.

116an Trajano erromatar enperadoreak Partamaspates bere txotxongiloa errege izendatu zuenean, Sanatruzes matxinatu zen. Trajanok Persiar Golkoan menderatu zuen eta Mesopotamia erromatar probintzia bilakatu zuen.
Osroes II.a

**Osroes II.a** (partieraz: 𐭇𐭅𐭎𐭓𐭅, *Khusraw*) Partiar Inperioko erregenahia izan zen, Osroes I.a bere osabaren garaietan.

Bere bizitza ezezaguna da baina Ekbatanan txanponak egin zituenez litekeena da Median agintea izatea.

## Erreferentziak
Barisal

**Barisal** (, *Barishal*) Bangladeshko hegoaldeko hiria da. Barisal bibhagaren hiriburua eta hiri nagusia da. 2011n 328.278 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, barisal.gov.bd
Paulina Urkiola

**Paulina Urkiola** (Leitza, 1923 - *ib.*, 2005) nafar baserritarra eta euskaltzalea izan zen.

## Bizitza 
Leitzan jaioa, baserri-giro erabat euskaldunean, gerra zibilak harrapatu zuen gazterik. Txikitatik baserriko eta etxeko lan gogorrak egin behar izan zituen, eta berdin segitu zuen ezkondu eta seme-alabekin Leitzan emandako bizitza guztian. Haren seme Iñaki Zabaleta idazle eta irakaslearen hitzetan, amaren ekarpen nagusia euskara altxor etnografiko eta kultural gisa gordetzea izan da, politikatik eta bestelako baldintzapenetatik aparte. Urkiolak hainbat eta hainbat esaera zahar, euskal esamolde eta otoitz –euskararen ikuspegitik benetako altxorrak direnak, garai hartan erlijioak zeukan garrantzia medio– aiton-amonengandik eta gurasoengandik jaso, eta ondorengo belaunaldiei helarazi zien –ahoz eta errepikaren errepikaz.

### Testigantzak 
Bi testigantza adierazgarri utzi zituen: lehena, Mirentxu Loiarteren *Euskal Emakumea* euskal dokumentalean, non azaldu baitzuen nolakoak ziren garai hartako Euskal Herriko landa giroko emakumeak eta nola ikusten zuten mundua; bigarrena, Arantzazu Amezagaren *La mujer vasca* liburuan. Hor, euskaraz ere daude jasota garai hartako ohitura, otoitz eta zenbait esaera."Hamabost egunetik behin arropa garbitu behar izaten genuen. Bost anai-arreba ginen, eta gurasoak (...). Oheak zabalagoak ziren eta maindireak ohiakezkoak (...). Baina gogorra zen hura guztia eta prozesu korapilatsua garbitzea (...) eskularrurik ez zegoelako, eta arropa eskuekin igurtzi behar genuelako, eta hatz-koskorrak zaurituta geratzen zitzaizkigulako". (...). Gero errekara joaten ginen eta han astintzen genuen arropa. Udan ez zen zaila, baina neguan (...) dena hain hotz zegoen, eta goizean egin beharra zegoen. Gero zintzilikatzen genituen, eta hori ere lan luzea zen. Batzuetan, arropa izotza bezain gogorra bihurtzen zen. Garbigailua dudanetik ez dut uste nik neuk ere behin ere hain zaila izan zenik arropa garbitzea ".

## Errekonozimenduak 
* 2019ko abenduan Iruñeko Kondestablearen jauregian *Hemen baditun 14* erakusketan omendu zuten, XX. mendean zehar euskararen sustapen eta normalizazioaren alde arituriko emakumeak omentzeko erakusketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Bellamy

**David James Bellamy**, OBE (Londres, 1933ko urtarrilaren 18a - 2019ko abenduaren 11) ingeles botanikari, ekologista, idazle eta telebista aurkezlea izan zen. Bere liburuek eta telebista-sailek naturaren gainean ezagutu zuten.
Abortatzeko eskubidea Euskal Herrian

**Abortatzeko eskubidea Euskal Herrian** Espainia eta Frantziaren legeen araberakoa izan da. Gaur egun, abortatzea legala da Euskal Herri osoan.

## Hego Euskal Herria 
thumb|1976ko irailaren 6ko Basauriko atxiloketak giltzarria abortatzeko eskubidearen aldeko aldarrikapenean.
Historikoki abortua legez zigortua egoteaz gain, homizidiotzat hartua izan da, baina emakumeek garai historiko guztietan abortatu izan dute. (Dokumentatua dago, halaber, hainbat osagai natural erabiltzen zituztela fetua galtzeko). Oihartzun mediatiko handikoa izan zuen 1976ko irailaren 6an Basauriko 10 emakume eta gizon baten atxiloketak: 9 abortatzeagatik eta 2 abortatzen laguntzeagatik. Erantzun bezala, emakume-taldeek Bilboko kaleak okupatu eta haien askatasuna eskatu zuten. Bi aldiz atzeratuta izan ondoren, epaiketa 1982an burutu zen Bilbon Justizia Auzitegiaren kanpoan Mugimendu Feministaren aldarrikapenen artean. Emakumeen abokatuetako bat Mertxe Agúndez izan zen. Sententziak absolbitu zituen bat izan ezik, honi amnistia emanez. Epaiketa hau giltzarria izan zen Euskal Herrian zein Estatu mailan kide feministak bildu, elkartasunez jokatu eta abortatzeko eskubidearen inguruko eztabaida ireki eta garatzeko. 

Hego Euskal Herrian, Espainiako legedia indarrean dagoenez, abortua legezkoa da; 12 asteraino, bortxaketa baten ondorioa bada, eta 22 asteraino, emakumearentzat kalte fisikoak edo psikikoak baldin badaude. Sexu-ugaltze osasuneko eta haurdunaldiaren borondatezko etena 2/2010 Lege Organikoarengandik zuzenduta dago, konkretuki 2010eko uztailaren 5ean indarrean sartu zen legearekin. Lege honek aldaketa jasan zuen 2015eko irailean, adingabekoen abortatzeko erabakia aldarrikatuz.

## Ipar Euskal Herria 
Ipar Euskal Herrian, Frantziako legeak indarrean daudenez , legala da haurdunaldiaren lehenengo 12 asteetan, hau da, lehenengo hiruhilekoan, emakumeek eskatzen badute. Abortua despenalizatuta egon da 1975etik, Veil legearen onarpenetik, Simone Veilek sustatu zuena. 1967ik hara, ordea, antisorgailuak baimentzen zituen Neuwirth legea indarrean zegoen.

Lehenengo hiruhilekoaren ostean, bi medikuk abortua egin ahal dutela ziurtatu behar dute, emakumearen zein fetuaren lesioak edo arriskuak ekiditeko.

## Literaturan 
Abortuaren gaia aipatzea ere Hego Euskal Herrian oraindik ere tabu hutsa zen garaietan nobela gogoangarri pare batean erabili zen.

Luis Martín-Santos idazleak *Tiempo de silencio*, 1962, eleberrian abortu klandestinoaren gaia erabili zuen gaztelaniaz idatzitako eleberrian.

Ramon Saizarbitoriaren *Egunero hasten delako*, 1969, eleberriak Gisèle izeneko neska gaztearen bidaia eta gorabeherak kontatzen zituen. Gisèlek haurdun geratu ondoren abortatzeko asmoa zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Macaca munzala

***Macaca munzala*** primate katarrino espezie bat da. Cercopithecidae familiako kidea da, Indiako ipar-ekialdean dagoen Arunachal Pradesheko endemikoa. 1997an aurkitu zuen Anwaruddin Choudhury primatologo indiarrak, *Macaca thibetana*ren azpiespezietzat hartu zuena.

Espezie berri gisa deskribatu zuen 2004an Nature Conservation Foundationeko ikertzaile talde batek, Indian egoitza duen gobernuz kanpoko erakundea.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Mymensingh

**Mymensingh** () Bangladeshko iparraldeko hiria da. Brahmaputra ibaiaren ertzean dago, Dhakatik 120 kilomtetro iparraldera. Mymensingh bibhagaren hiriburua da. 2011n 258.040 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, mymensingh.gov.bd
Parto-armeniar Gerra

**Parto-armeniar Gerra** (k.a. 87-k.a 85) Tigranes Handiaren armadek partiarren eskuetan Mesopotamiako iparraldean eta Osroene eta Atropatene erresumetan garaile atera ziren kanpaina izan zen. Garaipen honen ondorioz, hauek Tigranesi leialtasuna eta laguntza zin egin zioten eta gobernari eta errege asko, Tigranes, bere aberastasun eta botereagatik, erregeen errege deitzen hasi ziren.

## Gerra 
Artavasdes I.aren porrotaren ondoren, Tigranes printze gaztea, bahitu bezala bidali zuten Partiara. K. a. 95ean Mitridates II.ak Tigranes I.aren heriotzaren ondorioz armeniar tronua hutsik geratu zenean Tigranes askatu zuen. Tigranesek, ordainetan, Partiari lurraldea laga behar izan zion.

Tigranesek tronua Mitridates II.ari zor zion eta, aldi berean, Partiako indar militarrak partiar eraginetik libratzeko armeniar saiakera oro eragozten zuen, eta, beraz, urte hauetan zehar, Tigranes bigarren mailan mantendu zen Partiar Inperioarekin zituen harremanei dagokienez. K.a. 91n Mitridates II.a Partiakoa hil zenean, Tigranesek bere ondorengoekin aliantza mantendu zuen, Arzajate bere alaba Gotarzes I.a erregearekin ezkontzera ere iritsiz. K. a. 93an, Tigranesek bere suhiari Sanatruzes usurpatzailearen aurkako borrokan lagundu zion.

Hala ere, Gotarzes I.a k.a. 87an hil zenean, Mitridates II.aren balizko seme batek- Mitridates III.ak- Gotarzes eta Arzajateren semea zen Orodes I.ari zegokion tronua usurpatu zuen eta Tigranesek egoera aprobetxatu zuen Partia erasotzeko.

Armenia, tronurako oinordekotzaren aurkako borrokek eragindako ahulezia aprobetxatuz, gerra honen garailea izan zen. Osroene eta Atropatene erresumek Tigranes Handiari leialtasuna eta laguntza zin zioten. Tigranesek, lehen partiar agintariarena zen erregeen errege titulua hartu zuen eta bere bizitzaren amaierara arte erabili zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Partiera

**Partiera**, **artsazestar pehleviera** bezala ere ezaguna, irandar familiako ipar-mendebaldeko taldeko hizkuntza bat da, Partiar Inperioan (egungo Irango ipar-ekialdean, zehatzago, Khorasan Handian eta Turkmenistango hegoaldean) jatorria zuena. Hizkuntza hau, inperio horretako hizkuntza ofiziala izan zen artsazestar dinastiaren garaian (k.a. 248-k.o. 224).

Partiera ipar-mendebaldeko irandar hizkuntzen artean ekialdekoena zen. Gertaera honek, ekialdeko irandar hizkuntzetako arkaismo asko atxikitzea eragin zuen, eta horretarako erdialdeko Asiako estepetatik Partiara migratu zuen tribu parnoar batek artsazestar dinastia sortzea ere lagundu zuen. Hasiera batean, parniarrek ipar-ekialdeko iraniar hizkuntza bat hitz egiten zuten, eremu bereko beste hizkuntza batzuekin lotua zegoena, eszitiera eta baktriera kasu. Indoirandar tribuei buruzko ikerketek agerian uzten dute ez zela ezohikoa migratzean tokiko hizkuntza hartzea.

224an. Ardaxir I.a Parseko tokiko subiranoak Artaban IV.a azken enperadorea ordezkatu zuen, sasandar dinastia sortuz. Erabilera askotan, orduko persierak partiera ordezkatu zuen. Hala ere ez zen berehalakoan desagertu, eta sasandar aroko idazkun batzuetan elebidunak izaten jarraitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indo-Partiar Erresuma

**Indo-Partiar Erresuma** partiar erresuma izan zen. Suren etxeko Gondofarida adarreko gobernari batzuek gobernatu zuten. Gaur egungo Afganistan, Pakistan eta iparraldeko Indiako eskualde batzuetatik zabaldu zen, I. mendean, edo pixka bat lehenago. Bere historia gehienean, erregeek, Taksila (egungo Punjaben zegoena) izan zuten euren bizileku bezala, baina, bere existentziaren azken urteetan, hiriburua, Kabul eta Peshawar artean egon zen. Errege hauek, tradizionalki, Indo-Partiar bezala deituak izan dira, euren txanponak sarri, arsazidar dinastian inspiratuak zirelako, baina, ziuraski, hauek, Partiatik ekialdera bizi ziren irandar tribu batekoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flowalzer

thumb|300px|Partitura.
***Flohwalzer*** () piano solistarentzako konposizio oso ezaguna eta sinplea da; horregatik hasi berrientzako oso motibagarria da. Pianoren irakaskuntzan erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Nahiz eta duen izena, pieza ez da bals bat zeren eta denboraren sinadura ez da metro hirukoitza, bikoitza baizik. Egilea ezezaguna da. Eric Baumannek liburu batean egilea Ferdinand Loh zela esan zuen baina txantxa bat zen zeren eta "floth" arkakuso da alemanez. Pieza sol bemol nagusian idazten da; nota gehienak tekla beltzetan jotzen dira eta horrek behatzen erabilera askatzen du.

## Izenburu desberdinak 
Munduan zehar pieza honi izenburu desberdinak eman zaizkion. Hona hemen batzuk:
* Japonian: *Neko Funjatta* (ねこふんじゃった, katuan geldituta)
* Espainian:*La Chocolatera* (Txokolate ontzia)
* Herbehereetan: *Vlooienmars* (Arkakusoen martxa)
* Belgikan: *Valse de Puce* (Arkakusoen balsa), en
* Errusian: ''Sobachiy val's* (Txakurraren balsa)
* Polonia: *Kotlety* (Txuleta)
* Bulgarian: *Koteshki Marsh* (Katuaren martxa)
* Hungarian: *Szamárinduló* (Tximuaren martxa)
* Mallorcan: *Polka de los Tontos* (Tontoen polka)
* Mexikon: *Los Changuitos*
* Kolonbian: *La polka de los gatos* (Katuen polka)
* Finlandian: *Kissanpolkka* (Katuaren polka)
* Txinan: 小偷进行曲 (Lapurraren martxa)
* Erresuma Batuan: *Chopsticks* (Ameriketako Estatu Batuetan izen horrekin beste melodiari esaten zaio.)
* Txile: *La polka de los perros'' (Txakurren polka).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Youtubeko tutoriala.
* Jean Panajotoff "12 Variationen über den Flohwalzer" jotzen pianoan.
Indo-eszitiarrak

**Indo-eszitiarrak** edo **indo-sakak** (; persieraz/; ; ; ; ), pehlevieraz eta sanskritoz, saka edo eszitiar jatorriko zenbait herri izendatzeko erabilitako termino bat da. Hauek ekialdeko irandar herrien multzo garrantzitsu bat osatzen zuten, eurasiar estepako tribu nomada bezala antolatzen zirenak.

Hegoaldeko Asiako lehen indo-eszitiar errege ospetsua Maues (k.a. I. mendea) izan zen, Indus haraneko Gandharan bere hiriburua ezarri zuena. Indo-eszitiarrak ipar-mendebaldeko Indiatik zabaldu ziren, indo-greziarrak eta besteak menderatuz. Kusan Inperioak, Kujula Kadphises edo Kanishka erregeek, mendean hartu zituzten baina oraindik satraperri batzuk mantendu zituzten. II. mendean Gautamiputra Satakarni satavahana leinukoak mendean hartu zituenean, bere gainbehera hasi zen. Hala ere, 395. urtean Chandragupta II.ak Rudrasimha III.a azken indo-eszitiar satrapa menderatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rangpur

**Rangpur** ( *Raṃpur*) Bangladeshko ipar-mendebaldeko hiria da, Rangpur bibhagaren hiriburua. 2011n 294.265 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, rpcc.gov.bd
Buka (hiria)

**Buka** Papua Ginea Berriaren menpeko Bougainvilleko Eskualde Autonomoko hiriburua da. Hiria izen bereko uhartearen hegoaldean kokatua dago.

## Historia 
1768. urtean aurkitu zen. 1990eko hamarkadaz geroztik Bougainvilleko Eskualde Autonomoko hiriburua da, Gerra Zibilak eskualdeko aurreko hiriburua zen Arawa hiria suntsitu ondoren. Dena dela, Bougainvilleko gobernuak Arawa berreraikitzeko eta hiriburutza han berrezartzeko asmoa du.

2019an Bougainvilleren independentziarako erreferendumean boto-emaileen %97,7k eskualdearen indepedentziaren alde egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Good Son (filma)

***The Good Son*** (euskaraz *Seme Ona*), 1993ko Joseph Ruben estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko bat da. Macaulay Culkin, Elijah Wood, Wendy Crewson eta David Morse aktoreek antzeztu zuten. Elmer Bernsteinek soinu banda konposatu zuen.

## Argumentua 
AEB, Maine. Henry Evans (Macaulay Culkin) itxura eredugarria duen eta bere gurasoak berataz harro egoteko asko arrazoi dituela dirudien mutiko bat da. Halere, bere itxura zintzo eta goxoaren pean gaiztakeri ta bihurrikeriez beteriko haurra dago. Horretaz beste mutiko bat bat bakarrik jabetu zitekeen, hain zuzen ere, haren ama minbiziaren ondorioz hil ondoren Evans familiarekin bizitzera joango den Mark (Elijah Wood) Nevadako lehengusu ailegatu berria.

## Aktoreak 
* Elijah Wood: Mark Evans
* Macaulay Culkin: Henry Evans
* Wendy Crewson: Susan Evans
* David Morse: Jack Evans
* Daniel Hugh Kelly: Wallace Evans
* Jacqueline Brookes: Alice Davenport
* Quinn Culkin: Connie Evans
* Ashley Crow: Janice Evans
* Rory Culkin: Richard Evans

## Kanpo estekak 
* fitxa irakurgai
Richie Rich (filma)

***Richie Rich*** edo ***Ri¢hie Ri¢h***, 1994ko Donald Petrie estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Macaulay Culkin, John Larroquette, Edward Herrmann, Jonathan Hyde eta Christine Ebersole aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Richie Rich (Macaulay Culkin) munduko mutiko aberatsena da, bere jolas-parkea, etxean hanburgesategia eta Claudia Schiffer modeloa bera gimnasioako irakasle bezala dauzka. Gainera, Richiek Richard (Edward Herrmann) eta Regina (Christine Ebersole) gurasoen maitasuna ere badu, baina ez da zoriontsua, auzoko mutikoekin kalean beisbolean jokatu nahi baitu. Gurasoak Bermudetako Hirukian desagertzean, mutikoak gertakari horren atzean Laurence Van Dogh (John Larroquette) dagoela uste du, bere gurasoak erailez Rich Industriak bereganatu nahi dituen konpainiaren enpresaburuetako bat. Halere, Richie eta bere lagun talde ero berria ez daude lehenbizikoan amore emateko prest... edozein bihurrikeria egiteko presta daude, beren adiskidetasunaren indarra oso boteretsua baita. Richiek bere adiskideen laguntzaz bere gurasoak askatu eta konpainia salbatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Macaulay Culkin: Richard "Richie" Rich, Jr.
** Rory Culkin: Richie gazteagoa
* John Larroquette: Laurence Van Dough
* Jonathan Hyde: Herbert Arthur Runcible Cadbury
* Edward Herrmann: Richard Rich, Sr.
* Christine Ebersole: Regina Rich
* Mike McShane: Keenbean irakaslea
* Chelcie Ross: Ferguson
* Reggie Jackson: Bere burua antzeztuz
* Stephi Lineburg: Gloria Pazinski
* Mariangela Pino: Diane Pazinski
* Joel Robinson: Omar
* Jonathan Hilario: Pee Wee
* Michael Maccarone: Tony
* Justin Zaremby: Reginald
* Ben Stein: Ekonomia irakaslea
* Claudia Schiffer: Bere burua antzetuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
My Girl 2

***My Girl 2*** (euskaraz *Nire Neska 2*), 1994ko Howard Zieff estatubatuarrak zuzendutako komedia-drama film bat da. Anna Chlumsky, Dan Aykroyd, Christine Ebersole, Jamie Lee Curtis, Richard Masur eta Austin O'Brien aktoreek antzeztu zuten.

*My Girl* (1991) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
1974ko udaberria, Vada Sultenfuss (Anna Chlumsky) neska nerabearen ama bera erditzean hil zen. Orain, 13 urterekin, bere aita Harry (Dan Aykroyd) beiratoki bateko jabe alarguna Shelly DeVoto (Jamie Lee Curtis) emazte berriarekin ezkondu eta haurtxo bat izango dute, Vadaren anaitxo berria. Institutuan Vadari norbaiti buruzko idazlan bat idazteko etxekolana ipiniko diote, eta Vadak bere ama biologikoa zen Maggieri (Angeline Ball) buruz idatziko du.

## Aktoreak 
* Dan Aykroyd: Harry Sultenfuss
* Jamie Lee Curtis: Shelly Sultenfuss
* Anna Chlumsky: Vada Sultenfuss
* Austin O'Brien: Nick Zsigmond
* Richard Masur: Phil Sultenfuss
* Christine Ebersole: Rose Zsigmond
* John David Souther: Jeffrey Pommeroy
* Angeline Ball: Maggie Muldovan
* Aubrey Morris: Alfred Beidermeyer
* Gerrit Graham: Sam Helburn doktorea
* Anthony R. Jones: Arthur
* Ben Stein: Stanley Rosenfeld
* Keone Young : Daryl Tanaka
* Richard Beymer: Peter Webb
* Jodie Markell: Hillary Mitchell

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Home Alone 2: Lost in New York

***Home Alone 2: Lost in New York*** (euskaraz *Etxean bakarrik 2: New Yorken galdua*), 1992ko Chris Columbus estatubatuarrak zuzendutako komedia filma da. Macaulay Culkin, Joe Pesci, Daniel Stern, John Heard, Tim Curry, Brenda Fricker eta Catherine O'Hara aktoreek antzeztu zuten.

*Home Alone* (1990) aurrekaria eta *Home Alone 3* (1997), *Home Alone 4* (2002) eta *Home Alone: The Holiday Heist* (2012) jarraipenak ditu.

## Argumentua 
Eguberrietan, Kevin McCallister (Macaulay Culkin) mutikoa eta bere familia oporrak igarotzeko hegazkin bat hartzear daude, baina Kevin nahastu eta New York hirira daraman hegazkinera igo da; bertan, bakar-bakarrik eta inoren laguntzarik gabe dago.

## Aktoreak 
* Macaulay Culkin: Kevin McCallister
* Joe Pesci: Harry Lyme
* Daniel Stern: Marvin "Marv" Merchants
* Catherine O'Hara: Kate McCallister
* John Heard: Peter McCallister
* Devin Ratray: Buzz McCallister
* Hillary Wolf: Megan McCallister
* Maureen Elisabeth Shay: Linnie McCallister
* Mike Maronna: Jeff McCallister
* Gerry Bamman: Frank McCallister
* Terrie Snell: Leslie McCallister
* Jedidiah Cohen: Rod McCallister
* Senta Moses: Tracy McCallister
* Daiana Campeanu: Sondra McCallister
* Kieran Culkin: Fuller McCallister
* Anna Slotky: Brooke McCallister
* Ray Toler: Rob McCallister
* Tim Curry: Hector jauna
* Rob Schneider: Cedric
* Dana Ivey: Stone andrea
* Brenda Fricker: Txorien andrea
* Eddie Bracken: Duncan jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Pagemaster

***The Pagemaster*** (euskaraz *Orrien Maisua*), 1994ko Joe Johnston estatubatuarrak zuzendutako abentura eta fantasia film bat da. Macaulay Culkin, Christopher Lloyd, Whoopi Goldberg, Patrick Stewart, Leonard Nimoy, Frank Welker, Ed Begley Jr. eta Mel Harris aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ekaitz batetik ihesi, Richard Tyler (Macaulay Culkin) mutiko izutia liburutegi misteriotsu batera iritsiko da, bertan, lurzoruko hezetasunaren ondorioz labaindu, burua kolpatu eta konorterik gabe geldituko da. Une horretatik aurrera, istorio asko kontatzeke dituzten hainbat pertsonaiekin batera abentura harrigarri bati ekingo dio.

## Aktoreak 
### Gizakiak 
* Macaulay Culkin: Richard Tyler
* Christopher Lloyd: Dewey jauna
* Ed Begley Jr. eta Mel Harris: Alan eta Claire Tyler

### Ahotsak 
* Christopher Lloyd: Orrien Maisua
* Patrick Stewart: Abentura
* Whoopi Goldberg: Fantasia
* Frank Welker: Izuikara
** Frank Welker: Herensugeak, Moby Dick eta beste hainbat izakien soinu efektuak
* Leonard Nimoy: Jekyll doktorea eta Hyde jauna
* George Hearn: Ahab kapitaina
* Jim Cummings: Long John Silver
* Phil Hartman: Tom Morgan
* Ed Gilbert: George Merry
* B.J. Ward: Bihotzen Erregina

Hispaniolako piraten ahotsak: Richard Erdman, Fernando Escandon, Dorian Harewood eta Robert Picardo

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lucien Mias

**Lucien Mias**, ezizenez "Docteur Pack" (Saint-Germain-de-Calberte, 1930eko irailaren 29a – 
Mazamet, 2024ko maiatzaren 13a) frantziar errugbilaria izan zen bigarren lerroko moduan aritzen zena. RC Narbonne eta SC Mazamet taldeetan jolastu zen. 1951 eta 1959 bitartean 29 aldiz jolastu zen Frantziako errugbi selekzioan, jaietako sei aldiz kapitain bezala. 1954n Frantziako selekzioan lehen aldiz Bost Nazioen Txapelketa irabazi zuenean, selekzioko kapitaina zen. Bere erretiraten ondoren mediku gisa lan egin zuen.
Damage (1992ko filma)

***Damage*** (euskaraz *Zauritua*), 1992ko Louis Malle frantziarrak zuzendutako amodiozko drama film erotiko bat da. Josephine Hart irlandar idazlearen *1992ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Jeremy Irons, Juliette Binoche, Miranda Richardson, Rupert Graves, Ian Bannen eta Leslie Caron aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Miranda Richardson) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Stephen Fleming (Jeremy Irons) doktorea Ingrid (Miranda Richardson) emaztearekin ezkondua egon arren Martyn (Rupert Graves) semearen Anna Barton (Juliette Binoche) frantziar neskalagunarekin ezkutuko amodio harreman pasional eta arriskutsu bat izango du. Stephen Erresuma Batuko Parlamentuko parlamentari errespetagarria da, baina Annarekin egoteko dena uzteko prest agertuko da, aldiz, Anna, kalkulatzailea eta pragmatikoa da, eta Martyn mutilagunarekin ezkontzeko erabakia hartu du.

## Aktoreak 
* Jeremy Irons: Stephen Fleming doktorea
* Juliette Binoche: Anna Barton
* Miranda Richardson: Ingrid Thompson-Fleming
* Rupert Graves: Martyn Fleming
* Ian Bannen: Edward Lloyd
* Peter Stormare: Peter Wetzler
* Leslie Caron: Elizabeth Prideaux
* Julian Fellowes: Donald Lyndsay parlamentaria
* Ray Gravell: Fleming doktorearen txoferra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai