Jano

**Jano** () Antzinako Erromako jainkoa izan zen. Hasierak, ateak, pasabideak, trantsizio uneak, dualtasuna, sarrerak, ertzak eta amaierak gobernatzen zituen. Bi aurpegiko irudia du (Jano Bifronte**)**, aurrera begira dagoena bata eta atzera begira bestea. Bera irudikatzeko ikurrak, bere ezaupideak, atea, giltza eta hasiera dira. Bizarrarekin irudikatzen zen, giltzak eskuineko eskuan zituela, ateak ireki eta itxi izanaren sinboloa.

Ateen eta atalaseen (*ianua*) jainkoa , hasierako erromatar jainkoa zen. Erromatar egutegiarentzat duen garrantzia nabaria da: urtearen hasierarekin, hilabete bakoitzeko egutegiekin eta egun berri bakoitzaren hasierarekin lotuta zegoen. Lurralde desberdinen, hiriaren eta landaren, etxearen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko espazio-trantsizioak ere markatzen zituen, eta, beraz, gerrarekin eta bakearekin estuki lotuta zegoen. 

Janusek tenplu bat zuen Erromako Foroaren eta Julioren edo Zesarren Foroaren (*Forum Iulium* edo *Forum Caesaris)* artean, geroago Domiziano enperadoreak Forum Transitoriumera (Nervaren foroa) eraman zuena. Elezaharrak zioenez, tenplua Romulok bakarrik edo Tito Tazio Sabino erregearekin batera eraiki zuen Porta Ianualisareen lekuan; beste tradizio batek zioen Numak sortu zuela. Tenplua, ate bikoitzeko pasabidea, gerra garaian irekita zegoen, baina bake garaian itxita. 

Janoren festa *Agonalia* zen, *rex sacrorum*ak senatariak ahari bat Regian sakrifikatzen zuenean. Salii apaizen ereserkian, Jano «jainkoen jainkoa» da, eta otoitz formaletan bere izena Jupiterren aurretik egon zitekeen.  Agonalia urtean behin baino gehiagotan ospatzen zen, eta jianko ezberdin bati esakinit egin zitekeen, adibidez, Agonium Martiale-ri (Marte jainkoa).

Egutegiaren erreformaren ondoren hamar hilabetetik hamabira igaro zenean, urte berria martxoaren 1etik urtarrilaren 1era igaro zen. Festa hau Janori adbokatua egon zen. K.a. 153. urteaz geroztik, urtero izendatzen ziren bi kontsulen jabetza-hartzearekin bat zetorrena. Erromatarrak, zuriz jantzita, prozesioan Kapitolioraino joaten ziren, eta han kontsul berri bakoitzak uztarririk gabeko zekor edo idi bat sakrifikatzen zion Jupiterri. Bestalde, *strenae* izeneko opari txikiak trukatzeko ohitura zegoen. Hiru opari mota azpimarra ditzakegu: gozokiak, jasotzen zituenak urte "gozoa" izatea opatzeko; txanponak, bereziki brontzezko txanponak Janoren irudiarekin, aberastasuna desiratzeko; eta lanparak, hasitako urtean zehar bidea argitzeko.

Eguzkiarekin eta ilargiarekin lotu zen ere. Bere bi aurpegiek iragana eta etorkizuna irudika zitzaketen, kaosa eta zibilizazioa, gizakien eta jainkoen mundua.

K.a. 30. urtean Augusto enperadoreak tenpluko ateak itxi zituen. Numaren garaitik hirugarren aldia zen  Janoren tenpluko ateak ixten zirela eta azken gerra zibileko urte latzen ondoren gertatzen zen. Ekimen horrek, beraz, propaganda balio handia izan zuen:

Beste batzuek, berriz, Penate jainkoetakotzat hartu zuten: hau da, etxea babesten zuten jainkoetako bat. Tradizioetan, herrialdeko errege ohietako bat izan zen, Urrezko Aroan errege izan zena. Saturno jainkoarengandik  nekazaritza eta zenbait industria ikasi zituen, besteak beste, itsasontziak eraikitzen eta txanponak lantzen. 

Bide eta ateen jainko gisa, giltza batekin eta haga betekin irudikatzen ohi zuten: giltza ateak irekitzeko edo ixteko, eta haga bidaiariak gidatzeko.

Antzinako idazleek Eguzkiarekin, eta Apolorekin, eguzkiaren jainkoa, identifikatu zuten, eta ikerlari moderno batzuk hori bera uste dute. Beste batzuentzat, ordea, haizearen jainkoa litzateke, haizeak ekartzen dituelako hodeiak (zerua ixten dutenak) eta eramaten ditu (zerua ireki egiten da orduan).. Sakrifizio hori Numa Ponpiliok ezarri zuela uste zuten erromatarrek. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak