Postposizio

**Postposizio**a deklinabideko atzizki batzuen funtzio bertsua betetzen duen hitz askea da.

## Postposizio askeak eta atzizki-postposizioak 
Beste hizkuntza batzuetan, gaztelaniaz edo frantsesez esaterako, preposizioak dituzten bezala, euskaraz postposizioak daude. Postposizioak, atzizki diren aldetik, izen-sintagmari itsasten zaizkionean, zenbait hots-aldaketa gertatzen dira. Hain zuzen, hots-batze horiek direla medio, euskal gramatiketan deklinabideaz hitz egiten da. Hala, zenbait postposizio eta kasu-marka hartzen dira, eta paradigma egokietan aurkezten.

Zenbait postposiziok beste postposizio haien zeregin bera betetzen dute, baina ez dira deklinabide-paradigmetan sartzen. Gainera, maiz, postposizio direlako horiek jadanik deklinabide-tauletan jaso diren postposizio-sintagmak eta izen-sintagmak hartzen dituzte osagarritzat, hots, postposizio-sintagma edo izen-sintagma horiei itsasten zaizkie.

Zein da postposizio horien eta deklinabidean sarrarazi diren postposizio-sintagmetan agertzen direnen arteko diferentzia? Bat, funtsean: oraingo postposizio horiek forma askeak dira, hitz solteak. Normalean, gainera, jatorriz izenak edo bestelako gramatika-kategoriako elementuak dira, gramatika-erlazioak adierazteko erabiltzen direnak. Hortaz, bi postposizio-klase bereizi behar dira:
* batetik, atzizki-postposizioak alde, eta
* bestetik, postposizio askeak. 
Bereizketa formal hutsa da, beraz.

## Postposizioak eta ohiko izenak 
Arreta pixka batekin begiratuz gero, berehala ikusten da postposizio aske gehienak, berez, izenak direla, edo aditzondoak: *buru, antz, alde, arte, bitarte, uste, iritzi* etab. izenak dira, dudarik gabe. Hala ere, postposizioen sailean sartzen dira, tresna gramatikal gisa jokatzen baitute. Dena den, ohiko izenen eta postposizio direnen artean bada alde funtsezko bat: izen arruntek adjektiboak onartzen dituzte edo mugatzaile gisa erakusleak onartzen dituzte. Postposizio-lanetan ari direnek, ordea, zailtasunak dituzte horretarako:

* *Hiztegi**aren** **aldetik**, oso ongi dago / ??Hiztegi**aren alde honetatik**, oso ongi dago.*
* *Zu**re** **antzean** dabil hori ere / ??Zu**re** **antz** **handian** dabil hori ere.*
Bestalde, gauza jakina da izen-sintagma batean izenlagun bat dagoenean izen-sintagma hori mugatua izan ohi dela:
* *Auto**z** etorri da.*
baina
* ***Aitaren** auto**az** etorri da / **Aitaren** auto**an** etorri da.*

Horrenbestez, nola esplika postposizio direlako horiek sarritan –batez ere instrumentalean (*-z* atzizkiarekin) doazenean– mugagabeak izan beharra? Postposizio direlako, hain zuzen. Postposizio direla onartuz gero, oso ongi eman daiteke kontu horrexen berri: *ustez, iritziz, alde, truke,* etab. nolabaiteko adberbioak izango dira, dauden-daudenean (mugagabean, alegia) postposizio-lanetan ari direnak. Horrenbestez, sintagma osoak postposizio-sintagmatzat har daitezke.

## Beste hizkuntza batzuetan 
Turkierak ez du preposiziorik, sei kasuko deklinabidea eta postposizio ugari baizik. adibidez, *Kızlar denize **doğru** koșuyordu* «Neskak itsaso**rantz** korrika zihoazen» (*Kiz.lar deniz.e **doğru** koș.uyor.du* = Neska.ak itsaso-ra **rantz** korrika.joaniragana).

Japonierak ere postposizioak darabiltza, preposizioen ordez: *Tōkyō **kara*** (東京**から**, «Tokyo**tik**»), *Kyōto **made*** (京都**まで**, «Kyoto**raino**»).

Hungarieraz, aditzaren osagaiak atzizkiekin, postposizioekin edo biekin adierazten dira.

Adibidez:

* Osagaia + postposizioa: *Három nap **múlva** jövök haza* (Hiru egun "Hiru egun barru etxeratuko naiz", hau da, *Hiru egun barru nator etxe.ra*).
* Atzizkiaren eta postposizioaren osagarria: *Imré**n kívül** senki sem volt pontos* ("Imre gorabehera, inor ez zen garaiz", hots, *Imre.ren salbu, inor ez zen zehatz*).

Postposizio batzuek atzizki pertsonalak jaso ditzakete, euskarazko posesiboen baliokideak. Horrela, zehar objektua eta aditz-lagunak osatzen dira. 

Adibidez:

* *János **nélkül** nem megyünk, ő se megy **nélkülünk*** ("Ez goaz János gabe, eta bera ere ez da gu gabe joanen", "gabe"ri dagokion postposizioa bigarren aldiz agertzen da -*ünk* atzizkiarekin: horrela eratutako hitzak "gu gabe" esan nahi du.

Zenbait hizkuntzatan, postposizioak nagusi dira, baina preposizioak ere dituzte, hala nola, finlandiera: 

*Ne odottaa kirko**n edessä*** ("Elizaren aurrean zain daude": *Zain daude eliza**.ren aurrean***). Hizkuntza horretan ere, osagarriak postposizioekin adierazten dira, atzizki pertsonalekin: 

*He seisoivat edelleen **edessäni*** ("Nire aurrean oraindik zutik zeuden": *Zutik zeuden oraindik aurrean.ni*).

## Preposizioetarako joera duten hizkuntzetan 
Indoeuropar hizkuntza gehienek preposizioak erabiltzeko joera duten arren, batzuek oraindik postposizioak ere dituzte. Adibidez:

* latin klasikoa: 
** postposizio tonikoa, izenetik bereiz: *mortis **causa***, “heriotza **dela eta**”
** postposizio atonoa, izenari lotua: *nobis**cum*** “gu**rekin**”, *vobis**cum*** “zu**ekin**”,

* ingelesa: *ten years **ago*** ("**duela** hamar urte"), *ten years **hence*** ("hamar urte **barne**"), *ten miles **away*** "([hemendik] hamar milia**ra**"),
* alemana: *den Fluss **entlang*** ("ibaiaren **ondoan** —ibaiaren **luzeran zehar**—"), baina preposizio gisa ere erabil daiteke: ***entlang** des Flusses*,
* frantsesa: *dix ans **avant***, *dix ans **auparavant*** ("hamar urte **lehenago**"), *dix ans **après*** ("handik hamar urte**ra**, hamar urte **geroago**"),
* gaztelania: *diez años **antes***, *diez años **atrás*** ("hamar urte **lehenago**"), *diez años **después*** ("handik hamar urte**ra**"),
* portugesa: *dez anos **antes*** ("hamar urte **lehenago**"), *dez anos **depois*** ("handik hamar urte**ra**"), 

## Postposizioen zerrenda 
Ondorengo zerrendan, lehen zutabean postposizioak ageri dira; bigarrenean, postposizioaren ezkerreko atalak zer nolako kasu-marka edo postposizioa izan behar duen adierazten da; eta hirugarrenean, adibide batzuk jarri dira:

erdian|800px|
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak