open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamlet Gonashvili

**Hamlet Dimitri Gonashvili** ( 1928ko ekainaren 20a, Anaga - 1985eko uztailaren 25a, ibid.) - georgiar abeslaria eta irakaslea izan zen. Tenor errejistrokoa, Ekialdeko Europan oso ezaguna bihurtu zen "Georgiako ahotsa" ezizenarekin. Azken urteetan Kaukasia inguruan musika herrikoiak izan duen gorakadaren pizgarri nagusietako bat izan zen.

## Datu biografikoak 
Hamlet Gonashvili Anaga herrian jaio zen. Institutuan zenbait kantaldi publiko egin zituen, eta antzerkian aritu zen; Mikheil Kveselava errektoreak kantugintzara bideratu zuen. Biologia ikasi zuen. Tbilisiko Turismo Bulegoan lan egin zuen, berarentzat atsegina zen ogibidean. 1985 urtean ezbeharrez hil zen: sorterrira ama bisitatzera joanda, sagar-uzta lanetan ari zela zuhaitzetik erorita. Saburtalo hilerrian ehortzi zuten.

## Kantugintza 
1953tik aurrera Georgiako Estatuko Kantu eta Dantza Taldean aritu zen (1969an taldeak "Rustavi" izena hartu zuen); 25 urtez Gonashvili talde horretako bakarlaria izan zen. Bertako errepertorioa Kartli, Kakheti, Megrelia eta Abkhazia eskualdeetako abestiek, Imeretiko eta Guriako himnoek eta Georgiako konpositoreen lanek osatu zuten, arrakasta handia erdietsiz.

Hamleten abesteko eran tinbre leuna, errendimendu teknika birtuosoa, gustu fina, arintasuna eta soinuaren argitasuna nabarmendu ziren. Gainera taula gainean prestutasun handia zuen, eta kantatzerakoan oldarkortasuna ere lor zezakeen. "Rustavi" konpainiarekin ia mundu osora bidaiatu zuen eta entzun zutenen gainean -musikari profesionalak barne- inpresio handia eragin zuen. Melodia artikulatzeko gaitasunari esker, Gonashvilik Georgiako folklorea eta musika klasikoa modu trebean uztartu zituen; Iakob Bobokhidze musikariak, adibidez, bere konposizio batzuk berak abesteko moldatu zituen.

Ekialdeko Europatik kanpo ez da oso ezaguna; baina hark interpretatutako abestiak zenbait filmetan eta ikuskizun jendetsuetan erabili izan dira, gertaera mistiko ikusgarriak irudikatzeko. 

## Ohoreak 
1980 urtean Georgiako "Herriaren Artista" izendapena jaso zuen. 

2001ean Idazleen eta Irudi Publikoen Didube Panteoira eraman zuten.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Nancy Mitford

**Nancy Freeman-Mitford**, **Nancy Mitford** bezala ezaguna (Londres, 1904ko azaroaren 28a - Versailles, 1973ko ekainaren 30a) ingeles eleberrigile, biografo eta kazetaria izan zen.

Haurtzaro pribilegiatua izan zuen familia aristokratiko batean. 1931n idatzi zuen bere lehen eleberria. Gerra osteko bi eleberri autobiografikok ospea eman zuten.

Lehen senarrarengandik dibortziatu ondoren, Frantzian kokatu zen Gaston Palewski militar frantsesarekin.

## Lanak 
### Eleberriak 
* Highland Fling. Londres: Thornton Butterworth. 1931. OCLC 12145781.
* Christmas Pudding. Londres: Thornton Butterworth. 1932. OCLC 639867174.
* Wigs on the Green. Londres: Thornton Butterworth. 1935. OCLC 5728619.
* Pigeon Pie. Londres: Hamish Hamilton. 1940. OCLC 709966771.
* The Pursuit of Love. Londres: Hamish Hamilton. 1945. OCLC 857990796.
* Love in a Cold Climate. Londres: Hamish Hamilton. 1949. OCLC 563596524.
* The Blessing. Londres: Hamish Hamilton. 1951. OCLC 752807050.
* Don't Tell Alfred. Londres: Hamish Hamilton. 1960. OCLC 757838847.
### Biografiak 
* Madame de Pompadour. Londres: Hamish Hamilton. 1954. OCLC 432649137.
* Voltaire in Love. Londres: Hamish Hamilton. 1957. OCLC 459588409.
* The Sun King: Louis XIV at Versailles. Londres: Hamish Hamilton. 1966. OCLC 229419330.
* Frederick the Great. Londres: Hamish Hamilton. 1970. ISBN 0-241-01922-
### Argitaratzailea 
* The Ladies of Alderley: Letters 1841–1850. Londres: Chapman & Hall. 1938. OCLC 408486.
* The Stanleys of Alderley: Letters 1851–1865. Londres: Chapman & Hall. 1939. OCLC 796961504.
* Noblesse Oblige: An Inquiry into the Identifiable Characteristics of the English Aristocracy. Londres: Hamish Hamilton. 1956. OCLC 219758991.

## Kanpo estekak
Newtonen hodi

***Newtonen hodia*** deritzon tresna erorketa askearen adibide bat egiaztatzeko erabiltzen da, helburu pedagogikoekin. Hodi hori horma gardeneko ontzi zilindriko bat da, zeinaren barruan hutsa eginda dagoen huts-ponpa baten bidez, bertan forma eta tamaina desberdineko gorputzen erorketa behatzeko, airearen marruskadura minimizatuz, eta horrela Galileoren legearen egiaztapena egiteko.

## Kanpo estekak
Leslie Caron

**Leslie Claire Margaret Caron** (Boulogne-sur-Seine, 1931ko uztailaren 1a) frantziar aktore, dantzari eta idazlea da.

Dantzari gisa hasi zuen bere ibilbidea eta zineman debutatu zuen 1951n *An American in Paris* filmean. Berehala sinatu zuen zazpi urteko kontratua MGMrekin. 1960ko hamarkadatik Europako filmetan ere lan egin zuen eta 1970eko hamarkadan Frantziara itzuli zen.

## Filmografia
Cosigüina sumendia

**Cosigüina** sumendi aktiboa da Nikaraguako mendebaldean. Lacoalguina ere deitzen zioten, eta Cosigüina penintsulan dago, El Viejo udalerrian, Chinandegako departamenduan. Cosigüina sumendiaren iparraldeko muga Fonsecako golkoa da. Barruan, 1,5 km² estaltzen dituen krater aintzira bat dago.

## Kanpo estekak
Hidroxizina

**Hidroxizina** botika antihistaminiko bat da, batez ere **Atarax** izen komertzialarekin saltzen dena. Hazkura, antsietatea eta goragalearen tratamenduan erabiltzen da, baita zinetosi kasuetarako ere. Ahoz bidez edo muskulu-injekzio bidez hartzen da.

Bere albo-kalteak logurea, buruko mina eta aho lehorra izaten dira. QT luzearen sindromea luza dezake kasu gutxitan. Ez dago haurdunaldi eta edoskitzean segurua ote den argi. Hidroxizinak histaminaren efektuak blokeatzen ditu. Piperazinaren familiako lehen-belaunaldiko antihistaminikoa da. 

1956an Union Chimique Belgek garatu zuen eta, urte horretan bertan, Pfizerrek saltzeko baimena lortu zuen AEBn. Herrialde horretan gehien eskaintzen den 78. botika da, 10 milioi preskripzio baino gehiagorekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daily Express

***Daily Express*** egunkari britainiar beteranoa da, Arthur Pearsonek 1900an sortua eta joera kontserbadorea duena. Express Newspapers taldeko ikurra da, Sunday Express, Daily Star eta Daily Star Sunday ere argitaratzen dituena.

2010eko hamarkadan, euroeszeptizismoaren alde egin zuen eta UKIP alderdia babestu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Bonfoh Abass

**El-Hadj Bonfoh Abass** (Kabou, 1948ko azaroaren 23a - 2021eko ekainaren 30a) togoar politikaria izan zen. Togoko behin-behineko presidente izan zen 2005ean.

1980 eta 1995 artean, hezkuntza-planeamenduko gobernu-karguetan aritu zen. 1999an Batzar Nazionaleko kide hautatu zuten eta 2005eko otsailean Ganberako presidente izan zen.

Faure Gnassingbé presidenteak dimisioa eman behar izan zuen 2005eko apirileko hauteskundeetara aurkezteko, eta Bonfoh behin-behineko presidente bihurtu zen. 2005eko maiatzaren 4an, boterea Gnassingbéri eman zion berriro.

2010. urtean hauteskunde kanpaina indartsua egin zuen Abassek. Hauteskundeen ondoren, martxoan, Gnassingbe presidente ohia berriz hautatu zuten. Horri esker, Abassek "lorpen konkretuak" beharrezkoak direnaren diskurtsoarekin Gnassingbérekin hitz egiten hasi zen. Abassek ezinbestekotzat zituen ur edangarri zein hezkuntzarako sarbidea herritar guztientzat irekia izatea, eta horren jardun zuen.

Bofoh izan zen Batzarreko presidentea 2013ko apirilera arte.

## Kanpo estekak
Cerro Panizos

**Panizos** Miozenoaren amaierako garaiko galdara da, Potosí departamenduan (Bolivia) eta Jujuyko probintzian (Argentina) dagoena. Andeetako Erdialdeko Sumendi Zonako Altiplano-Puna sumendi gunearen zati da. Erdialdeko Sumendi Zonan 50 sumendi aktibo daude azken boladan eta hainbat galdara gune garrantzitsu daude. Galdara Andeetako logistikoki zaila den gune batean dago.

Panizos eta sumendi horietako gehienak Nazcako plaka ozeanikoaren subdukzioan sortzen dira Hego Amerikako litosfera kontinentalean. Galdara arku nagusiaren ekialdean dago eta batez ere dazitazko magmek hornitzen dute. Panizosen azpian Tertziarioko ignimbrita eta basamentu sedimentario paleozoikoa daude.

Kalderara 40 kilometroko diametroa duen ezkutuaren azpian ezkutatuta dago eta bertako erdiko gailur batzuek 5.000 metroko altuera gainditzen dute. "Ezkutu ignimbritikoa" deitu diote.

## Kanpo estekak
Karen Black

**Karen Blanche Black**, **Ziegler** jaioa (Park Ridge, Illinois, 1939ko uztailaren 1a - Santa Monica, Kalifornia, 2013ko abuztuaren 8a) estatubatuar aktore, gidoilari eta abeslaria izan zen.

1970eko hamarkadan ospea lortu zuen zinema independenteko filmetan eta Hollywood Berriko izar bihurtu zen. Bere ibilbidea berrogeita hamar urtez luzatu zen eta berrehun bat filmetan agertu zen. Bi urrezko globo jaso zituen eta Oscar sarietarako izendatua izan zen.

## Filmografia hautatua 
* Easy Rider, 1969
* Five Easy Pieces, 1970
* Airport 1975, 1974
* The Great Gatsby, 1974
* Nashville, 1975
* Family Plot, 1976
* Capricorn One, 1977

## Kanpo estekak
Empusa fasciata

[thumb|250px|*Empusa fasciata* trenbide baten gainean [Arkadian, Grezia hegoaldean]]
***Empusa fasciata*** Empusidae familiako intsektu mantodeo bat da.

## Deskribapena 
Luzera 45-65 mm da, emea arra baino zertxobait handiagoa da. Koloreak aldakorrak dira, ingurunearen arabera, eta berdexkak, marroiak edo gorrixkak izan daitezke.

## Banaketa eta habitata 
*Empusa fasciata* Europako Hego-ekialdetik Ekialde Hurbilera arteko banaketa du, ekialdera Indiaraino iritsiz.  Mediterraneo ekialdean, Balkanetako penintsulan aurkitzen da Dalmaziatik Greziara, Kreta, Rodas eta Egeo beste uharte batzuetara, Asia Txikian eta Palestinan. Afrikako iparraldean, Egipton eta Aljerian ere eman da, nahiz eta zalantzak agertu diren horren inguruan.

Zuhaixkak dauden eskualde irekietan bizi da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lepeophtheirus salmonis

**Izokin-zorria** (*Lepeophtheirus salmonis*) Caligidae familiako kopepodo parasitoa da, itsasoan bizi dena. Eme heldua 12 milimetro luze da, eta 6 milimetro luze ar heldua. Izokin arruntaren eta Pazifikoko izokinen bizkarroia da, eta batzuetan arrain hiruarantzarena ere.

Itsaso zabalean bizi dira izokin-zorriak, eta helduak eta heldu aurrekoak izokinen bizkarroiak dira. Baina izokin-haztegi batzuetan infekzioa oso hedaturik egoten da, hala helduetan nola gazteetan. Itsasorako bidean doazen izokin basatiak haztegien ondotik pasatzen baldin badira, kutsatzeko oso arrisku handia dute; hain zuzen ere, izokin gazteen infekzio-maila normalean baino 73 aldiz handiagoa da haztegien inguruko populazioetan.

Zorriak izokinaren azalean zauri irekiak eragiten ditu. Infekzioak aurrera egin ahala, esan daiteke bizkarroiak arraina bizirik jaten duela, izokinak bere burua berritzeko behar duena baino abiadura handiagoan jaten baitu, eta hilgarria izatera ere irits daiteke. Gainera, ibaietako izokinak bizi-zikloaren hasieran daudenez, helduak baino txikiagoak dira; hori dela eta, hiltzeko probabilitatea askoz handiagoa dute. Horrenbestez, hainbat adituren arabera haztegiak hobeki kudeatu behar direla, hazitakoekin batera, izokin basatiek ere bizirik iraun ahal izateko.

## Erreferentziak
Aitor Gorostegi

**Aitor Gorostegi Fernandez-Ortega** (Errenteria, Gipuzkoa, 1983ko martxoaren 27a) Espainiako Bigarren Mailako futbol-arbitroa da. Euskal Autonomia Erkidegoko Arbitroen Batzordeko kidea da.

## Ibilbidea 
2016/2017 denboraldian, 2. mailako bere lehen urtean, Lehen Mailara igotzeko Playofferako izendatu zuten, SD Huesca eta Getafe CF (2–2) taldeen artean jokatu zuten partidan.

2018ko ekainaren 6an, Lehen Mailara igotzeko playoffaren finalerdiak joateko izendatu zuten: C. D. Numantzia eta Real Zaragoza (1–1).

## Denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Rumsfeld

**Donald Henry Rumsfeld** (Chicago, 1932ko uztailaren 9a - Taos, Mexiko Berria, 2021eko ekainaren 29a), Ameriketako Estatu Batuetako politikaria, funtzionarioa eta enpresaria izan zen, 1975etik 1977ra Gerald Forden agindupean, eta 2001etik 2006ra George W. Bushen agindupean Defentsako idazkari izan zen. Kargu hori izan zuen pertsonarik gazteena eta bigarren zaharrena da. Gainera, Rumsfeld Illinoiseko hiru agintaldiko diputatua izan zen (1963-69), Ekonomia Aukeretarako Bulegoko zuzendaria (1969-70), presidentearen aholkularia (1969-73), Ameriketako Estatu Batuetako ordezkaria NATOn (1973-74) eta Etxe Zuriko burua (1974-75). Defentsa idazkari izan ez zen tartean, hainbat enpresatako zuzendari eta presidente izan zen.

Illinoisen jaioa, Rumsfeldek Princeton Unibertsitatean ikasi zuen, 1954an Zientzia politikoetan lizentziatua. Itsas Armadan hiru urtez aritu ondoren, Illinoiseko 13. Kongresu barrutiko Kongresurako kanpaina egin zuen, 1962an 30 urterekin irabaziz. Kongresuan, berriz, Informazioaren Askatasunaren legearen babesle nagusia izan zen. Rumsfeldek Richard Nixon presidentearen izendapena onartu zuen 1969an Ekonomia Aukeren Bulegoaren buru izateko; Nixonek aholkulari izendatu zuen eta kabinete-mailako estatusa izateko eskubidea eman zion. Ekonomia Estabilizazio Programa ere abian jarri zuen NATOren enbaxadore izendatu aurretik. 1974ko abuztuan Washingtonera deituta, Fordek Rumsfeld izendatu zuen bere kabinete buru. Rumsfeldek Dick Cheney izeneko gazte bat hartu zuen oinordeko Fordek 1975ean Defentsa idazkari izendatu zuenean. Fordek 1976ko hauteskundeak galdu zituenean, Rumsfeld negozio pribatura eta finantza bizitzara itzuli zen, eta G. D. Searle & Company farmazia-enpresako presidente eta zuzendari izendatu zuten. 1990etik 1993ra General Instrumenteko zuzendari izendatu zuten, eta 1997tik 2001ra Galead Scienceseko presidente.

Rumsfeld 2001eko urtarrilean bigarren aldiz izendatu zuten Defentsa idazkari George W. Bushen bitartez. Defentsa idazkari gisa, Rumsfeldek paper nagusia jokatu zuen Afganistanen eta Iraken inbasioan. Aurretik eta Irakeko gerran zehar, Irak suntsipen masiboko armen programa bat zuela esan zuen; hala ere, ez zen inoiz horrelakorik aurkitu. Pentagonoko Inspektore Orokor batek Rumsfelden politika-arduradun nagusiak "Irak eta al Kaidaren arteko harremanari buruzko inteligentzia-ebaluazio alternatiboak garatu, egin eta zabaldu zituela" aurkitu zuen, ondorio horien artean, "Inteligentzia Erkidegoko adostasunekin bateraezinak ziren ondorio batzuk zeuden". Rumsfelden agintea gatazkatsua izan zen, tortura salaketak zirela eta Abu Ghraibeko tortura eta atxilotuen abusu eskandaluaren ondorioz. Rumsfeldek laguntza politikoa galdu zuen eta dimisioa eman zuen 2006ko amaieran. Bere erretiroko urteetan, autobiografia bat argitaratu zuen: *Known and Unknown: A Memoir* eta ''Rumsfeld's Rules: Leadership Lessons in Business, Politics, War, and Life''. 2021eko ekainaren 29an hil zen, 88 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chippewa Baso Nazionala

**Chippewa Baso Nazionala** (ingelesez *Chippewa National Forest*), AEBetako Minnesota estatuaren iparraldean dagoen Baso Nazional bat da. Itasca, Cass eta Beltrami konderrien artean hedatzen da eta bertako kokaleku nagusia Cass Lake udalerria da.

1908an sortu zen eta denera 2.697,73 km2-ko azalera du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Xabier Beraza

**Xabier Beraza Pozo** (Errenterian, 1999ko urtarrilaren 26a) gipuzkoar saskibaloi-jokalaria da. Gaur egun hegal  posizioan dabil LEB Ligako Bartzelona "B" Futbol Klubean.

## Ibilbidea 
Easo Saskibaloi kirol taldeko beheko kategorietan 2016. urtetik 2018.era hezia, Xabi Beraza EBA Ligako Easo Loquillo taldeko kidea da.

2017ko urriaren 22an, ACB Ligako 5. jardunaldian, **Beraza** San Sebastian Gipuzkoa Basket Club taldearekin hasi zen Saski Baskoniaren aurka, eta 4 errebote lortu zituen bost minutuan  donostiar taldeak porrot egin arren.

2017-18 denboraldian, Easorekin eta Delteco GBCrekin partaidetzak txandakatzen ditu, eta 12 partida jokatzen ditu Endesa Ligan.

2018-19 denboraldian, Delteco GBCk Iraurgi Saski Baloiari lotu zion, Zilarrezko LEB ligan jokatzeko.

2020ko udan, San Sebastian Gipuzkoa Basket Club-ekin zuen kontratua deuseztatu ondoren, jokalariak  Bartzelona "B" Futbol Klubaren alde sinatu zuen LEB Zilarrezko Ligan jokatzeko.

## Klubak 
* 2015 - 18: Easo Saskibaloi Taldea (Junior) eta (EBA Liga)
* 2018-2020 Donostia Gipuzkoa Basket Club (Endesa Liga)
* 2018-2020 Iraurgi Saski Baloia (Zilarrezko LEB Liga)
* 2020-Jard. Bartzelonako Futbol Kluba "B" (Zilarrezko LEB Liga)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren fitxa acb-n
Zampo y yo

***Zampo y yo*** (euskaraz *Zampo eta ni*), 1966ko Luis Lucia Mingarro espainiarrak zuzendutako drama film bat da. Ana Belén eta Fernando Rey aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1960ko hamarkada, Madril, Ana Belén (Ana Belén) neskatoa, amaz umezurtz, kasu handiegirik egiten ez dion aitarekin batera bizi da, hortaz, egun batez zirku ekitaldi batera joatea erabakiko du. Bertan, Manolo (Fernando Rey) mutikoa eta Zampo (Humberto Sempere) pailazoa ezagutuko ditu, eta elkar adiskidetuko dira. 

## Aktoreak 
* Ana Belén: Ana Belén
* Fernando Rey: Zampo
* Luis Dávila: Carlos
* Humberto Sempere: Manolo
* Emiliano Redondo: Pailazo eroa
* Montserrat Julió: Clara, neskamea
* Julio Goróstegui: 1. epailea
* Aníbal Vela: 2. epailea
* Antonio Moreno: 3. epailea
* Pedro Fenollar: 1. fiskala
* Miguel Narros: 2. fiskala
* Paco Serrano: 3. fiskala
* Francisco Ramírez: Beto
* Manuel Guitián: Magoa
* María Bohorquez: Trapezista
* Rafael Alcántara: Domatzailea
* Los Shakers: Teilatuko orkestra
* Cecilia Villarreal: Casilda andereinoa
* Ángel Menéndez: Bulegokoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
C. P. Snow

**Charles Percy Snow, Snow baroia** (Leicester, 1905eko urriaren 15a - Londres, 1980ko uztailaren 1a) ingeles eleberrigile eta kimikaria izan zen.

Fisika ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean. Hainbat funtzionario-lanpostutan lan egin zuen. 1957an Snow Baroia izendatu zuten eta Lorden Ganberako kide izan zen.

1932an argitaratu zuen lehen eleberria. Bere lanik ezagunena *Strangers and Brothers* eleberri saila da. Lanak intelektualak deskribatzen ditu aro modernoko postu akademiko eta gobernukoetan.

1959an eman zuen *The Two Cultures* hitzaldian gizarte modernoan zientzia eta humanitateen arteko komunikazio falta deitoratu zuen eta, aldi berean, humanitateen edo literatoen aldetik progreso zientifiko eta industriala ignoratu zela aditzera eman zuen. Salaketa horri F.R. Leavis literatur kritikariak erantzun zion eta sona handia hartu zuen “Bi kulturen eztabaida” edo “Leavis-Snow ika-mika” bezala ezagutu zena etorri zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
#### *Strangers and Brothers* saila 
* *George Passant* (edo *Strangers and Brothers*), 1940
* *The Light and the Dark*, 1947
* *Time of Hope*, 1949
* *The Masters*, 1951
* *The New Men*, 1954
* *Homecomings*, 1956
* *The Conscience of the Rich*, 1958
* *The Affair*, 1959
* *Corridors of Power*, 1964
* *The Sleep of Reason*, 1968
* *Last Things*, 1970
#### Beste eleberri batzuk 
* *Death Under Sail*, 1932
* *New Lives for Old*, 1933
* *The Search*, 1934
* *The Malcontents*, 1972
* *In Their Wisdom*, 1974
* *A Coat of Varnish*, 1979
### Ez-fikziozkoak 
* *The Two Cultures and the Scientific Revolution*, 1959
* *Science and Government*, 1961
* *The Two Cultures and a Second Look*, 1963
* *Variety of men*, 1967
* *The State of Siege*, 1968
* *Public Affairs*, 1971
* *Trollope: His Life and Art*, 1975
* *The Realists*, 1978
* *The Physicists*, 1981

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kléber Dadjo

**Kléber Dadjo** (Siou, Togolandia, 1914ko abuztuaren 12a - Togo, 1988ko irailaren 23a) togoar militar eta politikaria izan zen. Togoko jarduneko presidente izan zen 1967an.

Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen britainiar armadan. Ondoren, Indotxinako gerran eta Aljeriako gerran borrokatu zuen, Frantziako armadako kide gisa. Independentzia iritsi zenean, *Garde togolaise*-ko buru bihurtu zen.

1963ko estatu kolpearen ondoren Nicolas Grunitzky presidentearen kabinete militarreko buru izendatu zuten. 1967ko urtarrilaren 13ko kolpe militarraren ondoren, herrialdeko jarduneko presidente izendatu zuten 1967ko apirilaren 14ra arte.

Egun horretan Gnassingbé Eyadéma izendatu zuten lehendakari. 1967tik 1968ra Dadjo Defentsa ministro eta presidentearen kabinete militarreko burua izan zen. 1968an erretiratu zen eta bere jaioterrira itzuli zen kantonamenduko buru izateko.

## Kanpo estekak
Fausto Masnada

**Fausto Masnada** (Bergamo, 1993ko azaroaren 6a -), txirrindulari italiarra da. 2020. urtean ez zuen garaipenik lortu baina Italiako Giroko lehenengo hamarren artean sailkatu zen.

## Palmaresa 
**2012**
* 6. Aostako Haranako Giroan
**2014**
* 7. Ruota d'Oron
**2015**
* Picolo Lombardia.
* 2. Collecchio Kopan
* 9. Friuli-Venezia-Juliako Giroan
**2016**
* Medio Brenta Giroa.
**2017**
* 2. Jurako Tourrean.
**2018**
* Hainango Tourra eta etapa bat.
* 3. Apeninoetako Giroan.
**2019**
* Alpeetako Tourreko bi etapa.
* Italiako Giroko etapa 1 eta lehiakortasunaren saria.
* 2. Apeninoetako Giroan.
* 3. Siziliako Giroan
**2020**
* 6. Tirreno-Adriatikoan.
* 9. Italiako Giroan.
**2021**
* 2. 15px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketan.
* 2. Lombardiako Giroan.
* 3. Romandiako Tourrean.
* 3. Bernocchi Kopan.
* 10. UAE Tourrean.
**2022**
* 2. Omango Tourrean eta etapa bat 
**2023**
* 5. Bernocchi Kopan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Giallo

[thumb|[Letícia Román *La ragazza che sapeva troppo* 1963ko filmean, kritikarien esanetan lehendabiziko film *giallo* zena.]]
**Giallo** ( ahoskatua) misterio eta thriller filmak izendatzeko italierazko literatura eta zinema izendapena da. Italierazko *giallo* () hitzetik dator, eta Italian ospea zuten azal horiko misterio eta thriller eleberri liburu merkeetan oinarritzen da.

## Kanpo estekak
Wladimir Belli

**Wladimir Belli** (Sorengo, 1970eko uztailaren 25a) italiar txirrindulari ohia da. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan, eta behin Frantziako Tourrean.

## Kirol ibilbidea 
1990ean Baby Giroa irabazi zuen (Italiako Giroa 23 urtez azpiko txirrindulari amateurrentzat).

Garaipen handirik lortu ez bazuen ere, emaitza onak lortu zituen etapakako proba laburretan, hala nola Portugalgo Itzulian (1997an 2.a eta 1998an 3.a), Suitzako Itzulian (1998, 2000 eta 2001ean 3.a), Euskal Herriko Itzulian (1999an 2.a), Romandiako Tourrean (1999 eta 2001ean 3.a), Dauphine Liberen (1999an 3.a), Setmana Catalanan (1999an 3.a) edo Kataluniako Voltan (1994an 4.a).

Egun bakarreko laterketetan emaitza on batzuk lortu zituen, besteak beste 1994ko Milan-Turinen, 2000ko Liège-Bastogne-Liègen eta 2001eko Donostia Klasikoan 4. postuan sailkatu zen.

Frantziako Tourran, bere emaitzarik onena 1999ko 9. postua izan zen. Italiako Giroan, bere lasterketa gogokoena, emaitzarik onena, 1997an lortutako 6. postua izan zen. 1993an 2. izan zen gazteen sailkapenean, eta 2000n eta 2001ean 2. izan zen bi etapatan.

2001eko Italiako Giroan kanporatua izan 14. etapan, ikusle bat kolpatu ondoren. Ikusle hori liderraren iloba zen, Gilberto Simonirena hain zuzen (Giro hori irabaziko zuena). Une horretan, Belli 3.a zen sailkapen nagusian.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaituDSK: kanporatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beat Breu

[thumb|Beat Breu (eskuinean) eta [Henry Rinklin alemaniarra, 1981eko Züricheko txapelketan]]
**Beat Breu** (Sankt Gallen, 1957ko urriaren 23a) suitzar txirrindulari ohia da. Profesionala 1979tik 1996ra, bi etapa irabazi zituen 1982ko Frantziako Tourrean, etapa bat 1981eko Italiako Giroan eta bitan gailendu zen Suitzako Itzulian.

Ziklo-kroseko proba askotan parte hartu zuen, eta hiru aldiz 1988an, 1990an eta 1994an Suitzako txapeldun bihurtu zen.

Kirol ibilbidea amaitu ostean, bizimodua goitik behera aldatuz, pailazo bihurtu zen Zirku batean.
2007ko ekainaren 30ean, 50 urterekin, bizikleta berriro hartu eta profesionala izatea erabaki zuen Züricheko Sei Egunetan parte hartu ahal izateko.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zeun amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La corte de Faraón (filma)

***La corte de Faraón*** (euskaraz *Faraoiaren gortea*), 1985eko José Luis García Sánchez espainiarrak zuzendutako musikal film bat da. *1910eko izenburu berdineko zarzuelan* oinarritua dago. Ana Belén, Antonio Banderas, Fernando Fernán Gómez, Josema Yuste, Agustín González, Juan Diego, José Luis López Vázquez, Mary Carmen Ramírez eta María Luisa Ponte aktoreek antzeztu zuten.

1985eko Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra saria irabazi zuen.

## Argumentua 
1940ko hamarkadaren amaieraldera, Madrilen gertaera bitxi bat gertatu berri da: aktore zaletu konpainia batek beharrezko baimenak eta garaiko zentsuraren oneritzia eskatu gabe antzerkilan bat estreinatzera ausartu da. Hain zuzen ere, bere ausarkeria politiko, erotiko eta erlijiotsuengatik debekatua dagoen "Faraioaren Gortea" antzezlana. Hortaz, komisaldegiko gau luzez batez komisaria (José Luis López Vázquez) aktore talde horrek horrelako egitasmo zoro bati ekiteko zein arrazoi izan ditzazken ikertzeari ekingo dio. Aktoreei egindako galdeketetan antzezlanaren inguruko gertakariak deskribatuko dira, eta aktoreek bakoitzak bere musikaleko papera antzeztuko diote. 

## Aktoreak 
* Ana Belén - Mari Pili / Lota
* Fernando Fernán Gómez - Roque
* Antonio Banderas - Frai José / José, geroagoko une batean
* Josema Yuste - Tarsizio / Putifar
* Agustín González - Aita Calleja
* Quique Camoiras - Corcuera / Erregea
* Mary Carmen Ramírez - Fernanda / Erregina
* Juan Diego - Roberto
* Milagros Martín - Raquel
* Guillermo Montesinos - Antonio / José, hasieran
* Millán Salcedo - Kopa eramalea
* Antonio Gamero - Ramírez
* José Luis López Vázquez - Komisaria
* María Luisa Ponte - Patricia 
* Guillermo Marín - Priorra
* Luis Ciges - Huete

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Paul Wellens

**Paul Wellens** (Hasselt, 1952ko ekainaren 27a) flandriar txirrindulari ohia da. Frantziako Tourrean bi aldiz izan zen lehenengo hamarren artean.

## Palmaresa 
**1975**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat.
* 2. Ardenetako Triptikoan

**1977**
* 2. Euskal Herriko Itzulian eta etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**1978**
* 20px Suitzako Itzulia.
* 6. Frantziako Tourrean, Saiatuenaren saria eta etapa 1.
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
**1979**
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 8. Frantziako Tourrean
* 10. Suitzako Itzulian
**1980**
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
* 2. Limburgoko Itzulian
* 7. Dauphiné Libérén
* 9. Suitzako Itzulian
**1981**
* Brusela-Ingooigem
* 2. Vilvoordeko Sari Nagusian
**1982**
* 6. Euskal Herriko Itzulian
**1983**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat.
* 9. Suitzako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Antoinette Maupertuis

**Marie-Antoinette Maupertuis** (1967ko apirilaren 10a) korsikar ekonomialaria eta politikaria da. 2021etik aurrera Korsikako Asanbladako presidentea da; kargu horretan lehen emakumea.

## Biografia 
Ekonomian doktorea 1995etik, Korsikako Unibertsitateko irakaslea da, eta hainbat lan argitaratu ditu uharteko ekonomiari zein turismo jasangarriari buruz. 2015ean hasi zuen ibilbide politikoa, 2015eko Korsikako hauteskundeetara Femu a Corsica alderdi abertzalearen zerrendan aurkeztuta. Alderdiaren garaipenaren ondoren (Pè a Corsica koalizioan) Korsikako Kontseilu Exekutiboko kontseilari izendatua izan zen, Atzerriko eta Europako gaien kontseilari gisa. 2018tik aurrera Korsikako Turismo Agentziako (ACT) presidentea ere bada, eta Korsikaren ordezkaria izan da Europako Eskualdeen Batzarrean. 

2021eko Korsikako hauteskundeetan bigarren postuan aurkeztu zen Femu a Corsica alderdiaren hautagaitzan (*Fa populu inseme*). Zerrenda horrek gehiengo osoa eskuratu zuen Korsikako Asanbladan, eta 2021eko uztailaren 1ean egindako eratze-bilkuran Maupertuis aurkeztu zuten asanbladako presidente izateko. Botoen gehiengoa eskuratu zuen, beraz ordutik Korsikako Asanbladako presidentea da. Jean-Guy Talamoni ordezkatu zuen karguan, eta kargua eskuratzen zuen lehen emakumezkoa bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La ragazza che sapeva troppo

***La ragazza che sapeva troppo*** () 1963an Mario Bava italiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Adituen esanetan, giallo estiloko lehen filma izan zen.

## Istorioa 
Nora Davis, polizia eleberrien zale estatubatuarra, Erromara joango da Ethel izeba bisitatzera. Marcello Bassi doktoreak aireportura iristean hartuko du, eta izebaren egoera delikatuaren berri emango dio. Gau horretan bertan Ethelek bihotzekoa izan zuen eta hil egin zen. Norak ezin Marcello doktorea aurkitu, telefonoa ez baitabil eta, etsita, kalera irteten da laguntza bila, baina norbaitek jo egiten du, zentzua galaraziz. Hala ere, Norak konortea berreskuratuko du zenbait segundotan, metro gutxira emakume bat nola hiltzen duten ikusteko. Hurrengo egunean inork ez du sinetsiko, baina berak, Bassi doktorearen laguntzaz, gau hartan gertatutako guztiaren piezak sartzea erabakiko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'uccello dalle piume di cristallo

'''''L'uccello dalle piume di cristallo''''' () 1970ean Dario Argento italiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Zuzendariaren opera prima, giallo estiloa berpiztu zuen.

## Istorioa 
Sam Dalmas idazle estatubatuarra bere neska-lagunarekin, Julia modelo ingelesarekin,  Erroman oporretan dago. Sam blokeaturik dago, eta Estatu Batuetara itzultzeko zorian dago, baina eskularru beltzak eta zira dituen erasotzaile misteriotsu batek emakume bati arte-galeria batean egindako erasoaren lekuko da. Harrapatzen saiatzean, Sam beirazko bi ateren artean harrapatuta geratuko da, eta bilauak nola ihes egiten duen baino ezin du ikusi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cosa avete fatto a Solange?

***Cosa avete fatto a Solange?*** () 1972an Massimo Dallamano italiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Giallo estilokoa zen.

## Istorioa 
Enrico Londresko eskola katoliko bateko italiera eta kirol irakasle gazte eta ederra da, Hertarekin, eskola horretako matematika irakasle zorrotzarekin, ezkonduta dagoena. Enricok bere ikasleetako bat den Elizabethekin maitasun sekretu bat du. Ezkontzaz kanpoko harreman gorabehera handirik gabe gertatzen da, harik eta, Tamesis ibaian asteburuko ibilaldi erromantiko batean, maitaleek, ustekabean, Elizabethen ikaskide baten gorpua aurkitzen duten arte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Col cuore in gola

***Col cuore in gola*** () 1967an Tinto Brass italiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Giallo estilokoa zen.

## Istorioa 
Bernard izeneko aktore frantziarrak neska gazte eder batekin topo egingo du Londresen hildako klub baten jabearen gorpuaren gainean. Bera krimenaren errugabea dela uste du, eta berarekin ihes egiten du jazartzen ari diren gaizkile talde batengandik babesteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabio Testi

**Fabio Testi** (Peschiera del Garda, 1941eko abuztuaren 2a) italiar aktorea da. Film askotan antzeztu du galai papera, eta aktore ospetsuekin- tartean Ursula Andress, Claudia Cardinale edo Romy Schneiderrekin- partekatu du eszena.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak
Peter Luttenberger

**Peter Luttenberger** (Bad Radkersburg, 1972ko abenduaren 13a) austriar txirrindulari ohia da. "Peter Pan" ezizenaz ezagutzen dute. Bere lehenengo partaidetzan Frantziako Tourrean bostgarren postua lortu zuen. 1995tik 2006ra izan zen profesionala eta sei garaipen eskuratu zituen.

## Palmaresa 
**1992**
* 2. Austriako Itzulian
* 2. Renania-Palatinatuko Itzulian

**1993**
* 20px Austriako errepideko txapelketa
* Piccolo Giro di Lombardia

**1994**
* Mendrisiotto Giroa.

**1996**
* 20px Suitzako Itzulia eta etapa bat.
* 5. Frantziako Tourream
* 7. Euskal Bizikletan

**1997**
* 6. Limousingo Tourrean

**1998**
* 20px Austriako erlojupeko Txapelketa.
* Austriako Itzuliko etapa bat.
* 8. Valentziako Erkidegoko Itzulian
* 8. Setmana Catalanan
* 9. Paris-Nizan
* 9. Suitzako Itzulian

**1999**
* 4. Aragoiko Itzulian
* 5. Euskal Herriko Itzulian
* 10. Udaberriko Klasikoan

**2000**
* Kataluniako Voltako etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 4. Urkiolako Igoeran
* 8. Dauphiné Libérén

**2001**
* 2. Austriako erlojupeko txapelketan
* 7. Trentinoko Giroa
* 7. Apeninoetako Giroan
* 10. Flèche Wallonnen
* 10. Milan-Turinem
* 10. Udaberriko Klasikoan

**2002**
* 2. Settimana Coppi e Bartalin
* 3. Austriako Itzulian
* 4. Trentinoko Giroan
* 7. Suitzako Itzulian
* 8. Milan-Turinen
* 8. Urkiolako Igoeran

**2006**
* 20px Austriako erlojupeko txapelketa

## Taldeak 
* Carrera (1995-1996)
* Rabobank (1997-1998)
* ONCE-Deutsche Bank (1999-2000)
* Tacconi Sport (2001-2002)
* Team CSC (2003-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gazyr

eskuinera|thumb|200x200px| Gazyr poltsa
eskuinera|thumb|296x296px| Georgiako gizona *chokha* jantzita
[eskuinera|thumb|331x331px| [Piotr Wrangel|Pyotr Wrangel baroia errusiar kosako uniformearekin]]
**Gazyr** Kaukasiako herrien janzkera nazionalen elementu bereizgarria da. 

## Jatorria 
Gazyrrak garai baten fusilariek kargak eramateko erabiltzen zituzten: poltsetan edo bularreko poltsiko txikien errenkadetan, bala eta bolbora biltzen zuten paperezko kartutxoak sartzeko lekua.

## Etimologia 
Gazyr hitza ((  ) jatorriz turkieratik dator (, "prest"), eta arabieratik hartutako mailegua da. Georgieraz : მასრები *masrebi* esaten zaio, eta *chokha* janzkera nazionalak daraman elementua da.

Kaukasoko herrien jantziaren beste elementu batzuekin batera, kosako errusiarrek gazyr bularreko poltsikoak beren uniforme militarraren zati gisa hartuak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letícia Román

**Letizia Novarese** (Erroma, 1941eko abuztuaren 12a), **Letícia Román** izen artistikoz ezaguna, italiar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia hautatua 
**G.I. Blues* (1960) 
*''L'oro dei sette santi* (1961)
**Pirates of Tortuga* (1961)
**Ponzio Pilato* (1962)
**I lancieri neri* (1962)
**La rimpatriata* (1963)
**Un tentativo sentimentale* (1963)
**La ragazza che sapeva troppo* (1963)
**Heirate mich, Cherie* (1964)
**Die schwedische Jungfrau* (1965)
**Sopra e sotto il letto* (1965)
**An der Donau, wenn der Wein blüht* (1965)
**Surehand* (1965)
**Comando de asesinos* (1966)
* *The Spy in the Green Hat'' (1967)

## Kanpo estekak
Jitiri

**Jitiri** 4.506 m-ko altuera duen sumendia  Andeetan, Boliviako Mendebaldeko Mendikatean dago Oruro departamenduan, Sajama probintzian, Turco udalerrian, Cosapa kantonamenduan.  Desagertutako Sajama sumendiaren hego-ekialdean dago,  Chullkani sumendiaren eta Cosapa herriaren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Grashof

**Otto Grashof** (Prenzlau, Ucker eskualdea, Alemania ; 1812ko ekainaren 12a &ndash; Kolonia, Alemania; 1876ko apirilaren 23a)  margolari, marrazkilari eta erretratugile alemaniarra izan zen, Txileko pinturaren atzerriko aitzindaritzat hartua.

## Argazki galeria 

Los_Fundadores_de_Chile.jpg|*Txileko sortzaileak*, 1854
Отто Грасгорф. Эпизод битвы.jpg|*Borroka pasartea*
Johann Peter Hasenclever, Atelierszene 1836.jpg|*Eszena artistaren estudioan*
Otto E. F. Grashof - Parada en el campo.png|*Landan gelditzea*
Ferdinand_Magellan_-_Grashof.jpg|*Hernando de Magallanes*
Familie terrasse Valparaiso Chile.jpg|*Franz Hallmann-en familia Valparaísoko etxeko terrazan]*, 1854

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zimne

**Zimne** [ˈʑimnɛ] Gmina Świnice Warckie barruti administratiboan kokatutako herria da, Łęczyca konderrian, Lodz Voivodatuan, Polonia erdialdean. Świnice Warckietik 9 kilometro inguru ipar-ekialdera dago, Łęczycatik 13 km-ra mendebaldera, eta Łódź eskualdeko hiriburutik 44 km-ra ipar-mendebaldera.

## Kanpo estekak 
*  Zimne herria zenbakitan.
Bakearen zubia (Wrocław)

**Bakearen zubia** () Poloniako Wrocław hirian dago. Jan Kmita irakasleak diseinatua, 1954 eta 1959 artean eraiki zen. Zubia 124 metro luze baino gehiago da. Hasieran *Voivoderriko zubia* () izena jarri zioten, baina 1966an gaur egungo Bakearen Zubia izenera aldatu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren aurretik, beste zubi bat zegoen leku berean, Gotthold Ephraim Lessing alemaniar filosofoa eta poeta omentzen zuen *Lessingen zubia* (). Zubia burdinazkoa zen, 1875ean eraikia, eta 1945 arte iraun zuen Breslauko setioan bonbardatu eta suntsitu zutenean.

Gaur egun, oinezkoentzako eta errepideko zirkulaziorako erabiltzen da zubia. Wrocławeko iparraldearen eta hegoaldearen lotura-bide garrantzitsuenetako bat da.

## Kanpo estekak
Gogoa (aldizkaria)

**Gogoa** Euskal Herriko Unibertsitateko Logika, Kognizio, Hizkuntza eta Informaziorako Institutuak (ILCLIk) 2001ean sortutako aldizkari akademikoa da. Urtean bitan argitaratzen da, euskaraz. Orokorrean zientzia kognitiboak jorratzen ditu,eta bereziki hizkuntza, ezagutza, komunikazio eta ekintza. Saiatzen da uztartzen logika, matematika, hizkuntzalaritza, psikologia, filosofia, informatika eta adimen artifiziala. 2021ean 400dik gora artikulu argitaratuta zituen.

## Historia 
2001etik 2007ra arteko 14 aleek azal berezia izan zuten. Guztiak Juanba Berasategi marrazkilari eta zinegile pasaitarrak berariaz **Gogoarako** egindako artelan ederrak ziren, ILCLIko sedea  eta Juanbaren estudioa Donostiako Mirakruz gainean zeuden garaian 50 metroko distantzian. Ale haietako egitura egonkor eta aberatsa izan zen. Zuzendariaren aurkezpenaz gain, artikulu "klasiko" baten itzulpena zekarren ale bakoitzak (David Hume, Bertrand Russell, Jean-Paul Sartre, Kurt Gödel, eta Noam Chomsky besteak beste)  zientzia kognitiboetako ikerketa-esparru jakinetako begiratu zabal baina zehatza zekarten ale haiek, ohiko artikuluez aparte. Eta bukatzeko, liburu eta lan berrien aurkezpen laburrak, eta kongresu eta jardunaldien iragarpenekin ixten ziren aleak.

2008tik aurrera, itxura konbentzionalagoa hartu zuen. Nazioarteko aurkibide batzuetan hasi ziren jasotzen dira bertako ingelesezko laburpenak eta *Open Journal System*-en argitaratzen zen eduki osoa elektronikoki. Eta Parekoen ebaluazioa  (*peer review)* edo ikerlariek beraiek egindako ebaluazio anonimo sistema zorrotza ezarri zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osagaiz aldizkaria (osasun-zientziak)
* *Kondaira* aldizkaria (historia)
* *Aldiri, Arkitektura eta abar* aldizkaria (arkitektura)
* BAT aldizkaria (soziolinguistika)
* *Ekaia* aldizkaria (zientzia)
* Eleria aldizkaria (Zuzenbidea)
* Uztaro aldizkaria

## Kanpo estekak 
* *Gogoa aldizkaria*ren webgunea
Wila Pukarani

**Wila Pukarani** ( Aimaraz *wila* gorria edo odola,  *pukara* pucará (gotorlekua) edo babes mendia,  *-ni* aimarazko atzizkia jabetza adierazteko, " *pukara* gorria duena", *Vila Pucarani* / *Villa Pucarani* grafia hispanizatua) Boliviako Altiplanoko Coipasako gatz-lautadan dagoen sumendia da. Gutxi gorabehera 4.920 m-ko altuera, eta gutxienez 1.200 m-ko prominentzia lortuz. Oruro departamenduan dago, Sabaya probintzian, Coipasa udalerrian. 

Coipasa herriaren ipar-ekialdean dago.  Mendiaren higadura egoeratik 3,7 milioi urteko adina ondorioztatu da  eta horrek Pleistozenoko glaziazioaren frogak erakusten ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritze

**Eritze** honakoa izan daiteke:
* Eritze Atetz, Atetz udalerriko herria.
* Eritze Itza, Itza udalerriko herria.
Dario Argento

**Dario Argento** ( ahoskatua; Erroma, 1940ko irailaren 7a) italiar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea da. 1970 eta 1980ko hamarkadan beldurrezko zineman, batez ere *giallo* azpigeneroan, egindako lanagatik "beldurraren maisu" izendatu dute.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Beryl Bainbridge

Dame **Beryl Margaret Bainbridge** (Liverpool, 1932ko azaroaren 21a - Londres, 2010eko uztailaren 2a) ingeles idazlea izan zen. Fikzio psikologikoko bere lanengatik da ezaguna. Horietako askotan, langileria ipuin makabroen protagonista da.

Gaztetan noizbehinkako aktorea izan zen. *Harriet Said...* bere lehen eleberria hainbat argitaletxek baztertu eta higuingarritzat jo zuten. Azkenik, 1972an argitaratu zen. 1970eko hamarkadan zazpi eleberri argitaratu zituen eta Whitbread saria irabazi zuen *Injury Time*-rekin. 1990eko hamarkadan fikzio historikoko eleberriekin lortu zuen arrakasta.

## Lanak 
### Eleberriak 
**A Weekend with Claude* (1967)
**Another Part of the Wood* (1968)
**Harriet Said...* (1972)
**The Dressmaker* (1973)
**The Bottle Factory Outing* (1974)
**Sweet William* (1975)
**A Quiet Life* (1976)
**Injury Time* (1977)
**Young Adolf* (1978)
**Another Part of the Wood* (1979)
**Winter Garden* (1980)
**A Weekend with Claude* (1981)
*''Watson's Apology* (1984)
**Filthy Lucre* (1986)
**An Awfully Big Adventure* (1989)
**The Birthday Boys* (1991)
**Every Man for Himself* (1996)
**Master Georgie* (1998)
**According to Queeney* (2001)
**The Girl in the Polka-dot Dress* (2011)
### Ipuin bildumak 
**Mum and Mr Armitage* (1985)
**Collected Stories* (1994)
**Northern Stories Vol. 5* (David Pownallekin batera argitaratua)  (1994)
### Ez-fikziozkoak 
**English Journey, or The Road to Milton Keynes* (1984)
**Forever England: North and South* (1987)
**Something Happened Yesterday* (1993)
**Front Row: Evenings at the Theatre'' (2005)

## Kanpo estekak
Hindi Zahra

260px|thumb|Hindi Zahra, 2015ean.
**Hindi Zahra** (, ) (Khouribga, 1979ko urtarrilaren 20a) Marokon jaiotako abeslari eta aktorea da. Frantzian bizi arren ingelesez abesten du nagusiki, baina amazigeraz ere baditu hainbat abesti.

## Biografia 
Marokon jaio zen eta amarekin bizi izan zen 14 urte zituela aitarekin bizitzera Parisera joan zen arte. 18 urte zituela eskola utzi eta Louvre museoan zaintzaile lanetan aritu zen. Nerabezaroan idatzi zituen aurreneko abestiak eta 2005erako 50 abesti inguru bazituen jadanik eginak. "Beautiful Tango" abestia 9. postura iritsi zen Belgikako zerrendatan.

2014an "The narrow frame of midnight" (Tala Hadid) eta "The cut" (Fatih Akin) filmetan aktore lanak egin zituen.

2015ean bigarren diskoa atera zuen, *Homeland* izenekoa.

## Diskografia 
* *Hindi Zahra* (2009) - EPa
* *Handmade* (2010)
* *Until the Next Journey* (2011) - EPa
* *Homeland* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Manuel Longares

**Manuel Longares** (Madril, 1943ko abuztua) espainiar idazlea da.

Zuzenbidea ikasi zuen Madrilgo Complutense Unibertsitatean eta kazetaritza Eskola Ofizialean. Kazetari gisa lan egin zuen hainbat egunkari eta aldizkarirentzat: *El Europeo*, *Nuevo Diario*, *Diario 16*, *Cambio 16*, *El Mundo*, *El País*. 2004an Mesonero Romanos saria jaso zuen *El País* egunkarian idatzitako artikuluengatik. Eleberriak, kontakizunak, saiakerak eta itzulpenak idatzi ditu. 2001eko Kritrika saria irabazi zuen *Romanticismo* eleberriarekin.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *El enfermo* (1964)
* *La novela del corsé* (1979)
* *Soldaditos de Pavía*  (1984)
* *Operación Primavera* (1992)
* *No puedo vivir sin ti* (1995)
* *Romanticismo* (2001)
* *Nuestra epopeya* (2006)
* *Los ingenuos* (2013)
* *El oído absoluto* (2016)
* *Sentimentales* (2018)
### Kontakizunak 
* *Apariencias* (1992)
* *Extravíos* (1999)
* *La ciudad sentida* (2007)
* *Las cuatro esquinas* (2011) Francisco Umbral saria
* *Cuentos* (2017)
### Saikerak 
* *Pío Baroja. Escritos de Juventud* (1972)
* *Azorín, el sacrificio de José Martínez* (1973)
* *Madrid, ida y vuelta* (1989)
* *La literatura del silencio* (2002)
### Itzulpena 
* *Solo y dolido*, J. V. Foix; 1993.

## Kanpo estekak
Lohitzune Zuloaga

**Lohitzune Zuloaga Lojo** (Errenteria, Gipuzkoa, 1981) Gipuzkoako soziologo eta ikertzailea da. Emakumeen aurkako indarkerian, herritarren segurtasunean eta terrorismoan espezializatuta dago.

## Biografia 
Lohitzune Zuloaga Lojo soziologiako doktorea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan (UPNA). Unibertsitate bereko Soziologia Saileko irakasle elkartua. Egonaldiak egin ditu El Salvadorreko José Simeón Cañas Unibertsitate Zentroamerikarrean (UCA) eta Txileko Unibertsitateko Hiritarren Segurtasuneko Ikasketa Zentroan (CESC).

*El espejismo de la seguridad ciudadana. Claves de su presencia en la agenda política* tesian, Zuloagak Espainiako kode penala aztertzen du, Europako kode gogorrenetako bat, errentagarritasun politikoagatik eta herritarren beldurraren aurrean komunikabideek duten konplizitateagatik bakarrik justifikatua.

Immigrazioa, kartzelan egondako emakumeak eta indarkeria ere ikertu ditu.
 

2018an, Miren Ortubay eta Estíbaliz de Miguelekin batera, Emakunderen *“Euskal Autonomia Erkidegoko emakumeen* atxiloketa polizialaren esperientzia” (*“Experiencia de la detención policial de las mujeres de la Comunidad Autónoma del País Vasco”)* azterlana aurkeztu du.

## Obrak 
* “El espejismo de la seguridad ciudadana. Claves de su presencia en la agenda política”.
* “Introducción a la sociología del crimen“, 2017.
* La concepción securitaria de la inmigración en el caso español.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Lafourcade

**Maite Lafourcade** (Baiona, 1934 – 2025eko martxoaren 14a) euskal zuzenbidean espezializatu unibertsitate irakasle izan zen. Pauen eta, gero, Baionan eman zituen klaseak unibertsitatean. Unibertsitateko tesia Luis XVI.aren erregealdiko Lapurdiko ezkontza kontratuari buruz egin zuen. Erretiratu ondoren, Baionako diziplinarteko fakultateko Centre de recherche d'Etudes Basquesen segitu zuen lanean, berberak sortua.

## Euskal zuzenbidearen ikertzailea 
Bere tesian lan egiten hasi zelarik, Euskal Herriko zuzenbidearekiko interesa piztu zitzaion: harritu zen, berak fakultatean ikasitakoarekin antza gutxi zuelako. Bere ustez, emaztearen ikuspegitik ere interesgarria zen euskal zuzenbidea; ikuspegi juridikotik begiratuta ez baitzegoen ezberdintasunik bi sexuen artean. Etxeko zaharrenak zuen etxea eskuratzen, gizon ala emazte; ez-adostasun bat baldin azaltzen bazen bere senarrarekin, emaztearen hautua zen balio zuena.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006an, Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria irabazi zuen. Garaiko epaimahaiak «aitzindari» gisa definitu zuten Lafourcade, euskal zuzenbide pribatuaren ikerketan.
* 2011an, Sabino Arana fundazioko saria jaso zuen.
* 2016an Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria.

* Frantziako Palma Akademikoen ofiziala ere izan zen.
* Frantziako merituaren eta dedikazioaren urrezko gurutzea eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Consuelo Zavala

thumb|200x200px| Consuelo Zavala jaio zen etxea markatzen duen plaka oroigarria.
thumb|200x200px| Consuelo Zavala jaio zen etxea.

**Consuelo Zavala Castillo** (Mérida, Yucatán, Mexiko, 1874ko abenduaren 14a - Mérida, Mexiko, 1956ko ekainaren 22a) maistra eta feminista mexikarra izan zen. Gaur egun bere izena daraman Yucatango emakumeentzako lehen eskola pribatu laikoaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Consuelo Zavala Maria Adelaida Castillo Camara eta Francisco de Zavalaren seigarren alaba izan zen.

Lehen hezkuntzako eta irakaskuntza arrunteko metodoak ikasi zituen Frantzian, eta hara joan zen Francisco I. Maderoren gobernuaren beka jaso ondoren, eskoletako bisitari gisa. Geroago, bere jaioterrian aplikatu zituen, bere bizitzako urte asko eman zituen irakasle landatarrak prestatzeko, irakasleriaren talde horren hezkuntza bere herrialdearen garapenerako funtsezkoa zela iritzita.
### Feminismoa 
1916an, Lehen Kongresu Feministaren Batzorde Antolatzailearen zuzendaritza-batzordeko presidente izan zen, Salvador Alvarado jeneralaren kudeaketak bultzatuta.

1922an, Beatriz Peniche Barrerarekin batera Yucatango Liga Feminista sortu zuen. Esperientzia honetan Elvia Carrillo Puertok, Felipe Carrillo Puerto, garai hartan Yucatango gobernaria zenaren arrebak lagundu zien, beste emakume yukateka batzuekin batera.

Irakaskuntzan, jarrera irmoa izan zuen emakumeen giza eskubideen inguruan, eta emakumeek beren jaioterriko bizitza kulturalean, ekonomikoan eta sozialean parte hartzea aktiboki sustatu zuen. Beti saiatu zen bere generoa tradizioetatik askatzen.
* Yucatango sei eskolek bere izena daramate: hiru Merida hirian, bat Akil udalerrian, beste bat Kanasin udalerrian eta beste bat Tiziminen.
*2015eko uztailaren 9an, LXI Legegintzaldiko Gobernu eta Koordinazio Politikoko Batzordeko kideek erabaki zuten 2016ko urtarrilaren 13tik aurrera "*Consuelo Zavala Castillo maistra erabilera Anitzeko Aretoa*" deitzea botere legegilearen erabilera anitzeko aretoari.
*2019ko Emakumearen Nazioarteko Egunaren barruan, Yucatángo Estatuko Kongresuak lehen aldiz eman zuen *Consuelo Zavala Castillo* *errekonozimendua*, yucatandarrek zientzia, kultura, politika eta ekonomiaren arloetan egindako lan nabarmena saritzen duena, bai eta genero-parekidetasunaren edo emakumeen giza eskubideen defentsaren aldeko lana ere.

## Ikus, gainera 
* Eskola modernoa
*Pedagogia libertarioa
*Eskola arrazionalista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Consuelo Zavalaren lana Yucatánen.
* Mexikoko Iraultzaren Adelitak
*Consuelo Zavala eskolaren facebook orria