Lekeitioko Elorri Zuria

**Lekeitioko Elorri Zuria** zuhaitz aipagarria da. Aspalditik oraintsu arte, kristautasuna tarteko, garrantzi handia izan du. 

Ahozko tradizioaren arabera eta ustez VIII. mendeko kondairak azaltzen duenez, Antiguako Ama Birjina hiru bider ipini zen elorri zuriaren gainean. Agerkundearen ondorioz, Lekeitioko arrantzaleek baseliza bat egin omen zuten agertu zen leku berean 730. urtean eta badirudi mendez mende toki berean egon dela elorri bat. 

Jasokundeko Andre Mariaren Basilikaren ipar-ekialdean dago, gaur egungo Independentzia plazan eta lur hexagono baten barruan dago,  forja baten babesean.

Antzeko elezaharrak badira Euskal Herriko beste leku batzuetan, ezagunena Arantzazuko santutegiko amarena delarik.

## Historia 
VIII. mendetik, Antiguako Ama Birjina elorrian agertu ei zenetik erromesaldi lekua bihurtu omen zen pixkanaka-pixkanaka. Hasiera batean baseliza bat eraiki zuten Andra Maria agertu omen zen lekuan eta IX. menderako erromeriak eta pelegrinazioak egiten omen ziren bertara, gehienbat Donejakue bidea egiten zutenen partetik. XIII. mendean idatzizko lehenengo aipamen zehatza dago, hortik aurrera Antiguako Ama Birjina zenbait idazlanetan aipatuko da. Andre Mariaren Jasokundearen elizan gordetzen den Ama Birjinaren estatua XII. mendekoa da.

XVII. mendearen hasieran Juan Amiasek honako hau idatzi zuen Antiguako Amari buruz: 

### XX. mendea 
1904ko irailaren 15ean El Noticiero Bilbainon aurrekoaren berri eman zuen gai honi buruzko aipamen zehatza eta zabala eginez. Garai horretan oraindik handia zen erlijioaren indarra: “Lekeitiar on guztiak gogo ona dautse euren Ama miraritsu Andra Mari Antiguakoari. Beren irudia elorri baten ganean itsasondoan agertu zan, da elorri-ondo ta guzti ekarri eben Elizara. Estualdi askotan igarteko gizan lagun egin dautse beren semeai.”

2026rarte enparantzan zegoen elorria XX. mendean jarritakoa zen. Zuhaitza inguratzen zuen hesia Uribarren jauregiko terrazatik kendutako hesiaren zatia da. Argazkietan ikusten da nola hesi hori 1923an jauregiaren terrazan zegoen. Uribarren jauregia 1957an bota egin zen hotel bat egiteko, eta seguruenik sasoi horretan kenduko zen hesia bere terrazatik. Ziur aski hesia 1960. urtean jarri zioten, urte horretan egin zelako Antiguako Amaren koroazioa.

1965. urtea. Francisco Okamika Goitisolo. Lekeitioko hiria. Bizkaiko Aldizkari Ofizialaren argitalpenak. Bizkaiko Aldundia. 1965-XII-29 inprimatzen bukatu zen. 73. orrialdean hau dio:
“VI. ANTIGUAKO AMA Tradizioaren arabera, mendean agertu zen VIII. Isuntzako hondartzako harean egin zuen, gaur egungo basilikako arkupetik metro gutxira, elorri batean korapilatuta.  Leku hori (ustez agertu zenekoa) hesiz inguratuta dago, eta barrutiaren erdian elorri bat hazten da. Elorri hori berritu egiten da denborak aurrera egin ahala, eta aurrekoa desagertu, usteldu edo lehortu egiten da. Arrantzaleek hondartzan aurkitu omen zuten, bat-bateko kapera batean eraman omen zuten, baina bi aldiz ezkutatu omen zen, eta beti aurkitzen omen zuten beren jatorrizko manifestazioaren lekuan, eta arrantzaleek pentsatu omen zuten asmoa edo Ama Birjinaren nahia zen zuhaitz horretan beneratzea, enbor zati bat moztu eta idulkitzat jarri zioten, gaur egun bezala...”.

1990. urtea, apirila. Foru Enparantza eraberritzeko proiektuak aurkeztu zizkioten Udalari. Arkitektoak Patxi Enziondo, Iñaki Herrera eta Txema Iriondo ziren. Planoen barruan, itxura guztien arabera, Elorri zuria proiektutik kanpo zegoen, beste hitz batzuetan, platano arrunten ondoan kendu beharreko beste bat izango litzateke. Horietako batzuk adin handikoak ziren. Errespetatu egin zen.

### XXI. mendea 
thumb|200x200px|Leketioko Elorri zuriaren landaketa, 2026-02-21ean. Wikipedia taldeak sustatutako ekintza. (Argazkian Jokin R. de Erentxun boluntarioa).
2009. urtea. Loraldia urria da, baita fruituak ere. Adarra baino ez zaio geratzen ezkerreko adar nagusia bizirik, gainerako adarrak edo eskuinekoak ez ziren ernatu, eta urte osoan zeharo lehor zeudela egiaztatu zen. Otsaila. Lekeitioko Udalak ARBOTEK txosten teknikoa eskatu zuen. 

2010eko otsaliaren 13a, larunbata, Deia egunkaria. Imanol Fraduak Elorri Zuriari buruzko artikulua egin zuen "Itzal gaiztoa Birjinaren gainean" (Mala sombra sobre la Virgen) izenburua zuenak. 2010eko ekainaren 12a. Kepa Agirre Zelaia jaunak, Lekeitioko Jasokundeko Andre Mariaren basilikako parrokoak, Elorri Zuriaren heriotzaren adierazpen ofiziala egin zuen Antiguako Koroatzearen berrogeita hamargarren urteurrenaren barruan.

2026ko otsailaren 21an elorri zuri berri bat landatu zen auzolanean, Lekittopedia proiektuaren barruan egin zen ekintza batean.

## Antiguako amari ereserkia 
* abesten dute. (Idazkunaren lehen zutabearen amaieran bi hitz falta dira: *ta errukia*).]]

## Iruditegia 

File:Uribarren jauregia 1923.jpg|Uribarren jauregiko lorategian egindako argazkia, 1923.
Fitxategi:Virgo de la Antigua24.jpg|Antiguako Amaren koroazioa 1960ko ekainaren 12an.
Fitxategi:Lekeitioko Elorria, 2024. urtea.jpg|Lekeitioko Elorri Zuri zaharra 2024an
Fitxategi:Lekeitioko elorri zuria.jpg|Lekeitioko Elorri Zuri zaharra 2026an
Fitxategi:Lekeitio 18 2026-02-18 20260218 114442.png|Ruiz de Erentxun aita-semeak elorri zurri berria landatzen.
File:Lekeitioko elorri zuriaren plaka.jpg|Elorriaren plaka, QRarekin landaketaren arrazoiak azalduz.

634x634px|Lekeitioko elorri zuriaren landaketa 2026ko Otsailaren 21ean

## Bitxikeriak 
Mende luzeetan Lekeition Antiguako Ama gurtua eta errespetatua izan da. Begirune eta ospe horren oroigarri dira "Antiguako Ama" izena izan duten hainbeste itsasontzi eta lekuren izenak. Gaur egun besteak beste Lekeition eta Ondarroan kale bana, Ondarroako Itsas Arrantza Eskolak, Antiguako Ama estropadek eta txakolin marka batek bere izena daramate.

2026an, elorri zuri berriaren landaketaren harira, lurraren azpian kareharriko geruza fin bat zegoela ikusi zen. Honen azpian aldiz, hondar geruza sakona zegoela baieztatu zen.

## Bibliografia 
* De Urquiza, Vicente: *Iglesia parroquial de Santa María*, BI-1878-06.
* Nuñiz, J.: *Guía del patrimonio religioso de Lekeitio*, Vi255/08.

## Erreferentziak 
* Lekeitioko basilika
* *Santuarios marianos de Álava, Guipúzcoa''... (orrialdeakː&nbsp;326 eta 327)

## Kanpo estekak 
* "Lekittopedia elorri zurian".