open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Silvio Berlusconi

**Silvio Berlusconi** (Milan, Italia, 1936ko irailaren 29a - *ibidem*, 2023ko ekainaren 12a), ezizenez *Il Cavaliere* ("Zalduna"), enpresaburu eta politikari italiarra izan zen. Italiako Errepublikako lehen ministroa hiru aldiz izan zen: 1994-1995, 2001-2006 eta 2008-2011.

1994tik 2008ra Forza Italia alderdiko buruzagia izan zen eta, handik aurrera, *Il Popolo della Libertà* ("Askatasunaren Populua") alderdikoa. Telebista kateen artean, Frantziako *La Cinq* eta Espainiako *Telecinco* barne hartzen dituen *Mediaset* enpresako nagusia izan zen, eta ETBrekin ere kontratuak izan zituen. Halaber, 1986tik AC Milan futbol taldearen jabea zen. 2012an, *Forbes* aldizkariaren arabera, munduko aberatsenen zerrendako 169.a zen.

## Bizitza 
Zuzenbidea ikasi zuen Milanen. Enpresa ugari sortu eta zuzendu zituen. 1994an, *Fininvest* haren holdingak enpresa hauek biltzen zituen, besteak beste: garrantzi handiko hiru telebista kate, bi egunkari, aldizkari asko, *Mondadori* argitaletxea, *La Standa* saltoki handiak, aseguru eta finantza etxeak eta AC Milan futbol taldea. 1994an *Forza Italia* alderdia sortu zuen eta hauteskunde orokorretara aurkeztu zen, martxoan, Iparraldeko Ligarekin eta Aliantza Nazionala alderdi neofaxistarekin batera. *Forza Italia*k botoen % 21 lortu zituen, eta haren aliatuek, berriz, % 23. Silvio Berlusconi lehen ministro izendatu zuten, baina handik gutxira, 1995eko urtarrilean, kargua utzi behar izan zuen, haren aurkako anitz ustelkeria salaketa zirela kausa. 1996ko urtarrilean, Berlusconiren kontrako epaiketa hasi zen, Milanen. Hiru hilabete geroago, hauteskundeak galdu zituen. 1997ko abenduan, urtebete eta lau hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, baina 2000ean barkamena eman.

2001ean, bigarrenez lortu zuen lehen ministro izatea, *Casa delle Libertà* ("Askatasunen Etxea") zentro-eskuineko koalizioak hauteskundeak irabazi ostean. 2005eko apirileko udal hauteskundeetan zentro-eskuinak emaitza txarrak izan ondoren, Berlusconik dimititu zuen, baina bi egun geroago gobernu berria osatu zuen, berriz ere bera lehen ministro izanik. Zentro-ezkerra nagusitu zen 2006ko Parlamenturako hauteskundeetan; hala ere, Romano Prodik bi urte baino ez zuen agintean iraun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Biografia: Berlusconi, dagoeneko 'graziarik' egiten ez duen 'showmana'», *EITB*.
*  «Profile: Silvio Berlusconi, ex-Italian prime minister», *BBC*.
Nicotiana tabacum

***Nicotiana tabacum*** edo **tabako-belarra** solanazeoen familiako urteroko landare belarkara da. 1–2 m luzea da, zurtoin sendoa, hosto zabal luzeak eta hodi itxurako lore luze punta-zabalak dituena. Bere osagaietako bat nikotina da. Hostoak droga legal moduan erabiltzen dira. Jatorria Amerika tropikalean du, baina Mundu osoan kontsumitzen da. Berarekin egiten da tabako produktua.

Amerikako indiarrek erlijio eginkizunetarako eta eritasunak sendatzeko erabiltzen zuten batez ere. Espainiarrek ere sendabelartzat hartu zuten eta halako bezala sartu zuten Europan, baina sartu eta laster erretzea, mastekatzea eta sudurretik hartzea jarri zen modan. Gaur egun frogatua dago tabako-orriaren keak gai pozoitsuak dituela eta luzera minbizia eragin dezakeela.

## Deskripapena 
Tabako-belarra landare belarkara, sendoa eta pubeszente-guruinduna da, ile trinko, motz eta finak dituena. Hiru metrorainoko zurtoin tente, pubeszente eta likatsuak ditu, . Hosto handiak (handienak 40 x 17 cmkoak), oblantzeolatuak, zorrotzak, osoak, txandakakoak, eseriak eta, nerbioetan behintzat, pubeszente-guruindunak. Hodi-formako lore erregularrak, zurtoinaren muturrean panikula erako infloreszentzietan elkartuak. Kapsula erako fruitu oboide (15-25 x 12–19&nbsp;mm) eta larrukara.

Ipar-mendebaldeko Argentinan sortutako alotetraploidea da.

## Argazki galeria 

File:Tobacco.jpg
File:Patch of Tobacco (Nicotiana tabacum ) in a field in Intercourse, Pennsylvania..jpg
File:Starr 050225-4662 Nicotiana tabacum.jpg
File:Starr 040501-0030 Nicotiana tabacum.jpg
File:Nsr-slika-082.png
File:Nicotiana_tabacum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-098.jpg
File:Nicotiana tabacum Blanco1.36-cropped.jpg
File:Tobacco blossom 1580.jpg

## Ikus, gainera 
* Tabakismoa

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Carmelo Urdangarin, Jose Maria Izaga (2014): Donostiar zigarro-egileak Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org
Entzun!

**Entzun!** 1996az geroztik argitaratzen duten musikari buruzko aldizkari bihilabetekaria da.

Euskara hutsean musikari buruz aurkitu dezakegun aldizkari bakarra da.

Harpidetza bidez jaso daiteke, eta kioskoetan ere saltzen dute.

## Kanpo estekak 
*  Entzun! aldizkariaren webgunea
Aikor

**Aikor!** Txorierriko hilabetekaria da. Hilabetekari hau Totoan federazioak argitaratzen du. Federazio horretan hartzen dute parte Txorierriko euskara elkarte guztiek: Derioko Tximintx, Zamudioko Lagatzu, Lezamako Zorrizketan eta Larrabetzuko Arrekikili.

Lehen zenbakia 2002ko urtarrilean argitaratu zuen eta ordutik eten barik hilero-hilero Txorierriko herri guztietan banatzen da. 2006. urtean Lan Txorierri izeneko urtekaria argitaratzen hasi da Txorierriko enpresei begira. Eta 2007an euren webgunea berritu eta blog komunitatea sortu dute, beste gauza batzuen artean. Aldizkaria izatetik orainkaria izatera pasa da.

Gaur egun 5.300 aleko tirada eta 8.000 irakurle inguru dauzka (AZTIKER, 2008).

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Aikor! aldizkaria
* "Tokikom, herri informazio guztia batean"
Anboto Komunikabideak

**Anboto Komunikabideak** Durangaldeko (Bizkaia) hedabide nagusienetako bat da. Gaur egun, euskarri bitan ematen du informazioa: *Anboto* astekarian eta www.anboto.org webgunean. Durangaldeko Herri Komunikabideak izeneko elkarteak kudeatzen ditu biak.

Astekaria 2001ean sortu zen Durangaldeko informazioa euskaraz emateko helburuarekin eta hainbat euskara elkarteren ekimenez. Gaur egun 10.150 aleko tirada dauka astero, Durangaldeko 13 herritan: Abadiño, Atxondo, Berriz, Durango, Elorrio, Garai, Iurreta, Izurtza, Mallabia, Mañaria, Otxandio, Zaldibar eta Zornotzan. Herririk herriko informazioa ez ezik, kirol, kultur eta ekonomia arloko albisteak ere jorratzen ditu, besteak beste.

Webguneak egunean eguneko informazioa lantzen du, hainbat euskarritan. Eskualdean interesgarri diren ekitaldien gaineko bideoak eta argazki bildumak sartzen dira *Bideoteka* eta *Argazkiteka* ataletan. Horrez gainera, astekaria PDF formatuan jaisteko aukera ere eskaintzen du eta *Agenda* atalean asteko ekitaldi guztien gaineko informazioa dator jasota.

Anboto Komunikabideak Topagunea euskara elkarteen federazioko bazkidea da, eta TOKIKOM marka bateratuaren sustatzailea.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Anboto aldizkari elektronikoa
* "Tokikom, herri informazio guztia batean"
* Berbaro Euskara Elkartea
* Plateruena kafe antzokia
Barren

***Barren*** Elgoibarko (Gipuzkoa) euskarazko astekaria izan zen. Elgoibarko Izarra kultura elkarteak egindako egitasmoa da, herriko udalak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak sustatua. Mendaroko berriak ere jasotzen zituen. 2025-12-19-an Barrena astekariak ordezkatu zuen, eskualde osoko albisteekin.

Blog komunitatea dauka interneteko webgunean, eta izen osoa elgoiBARREN du.

4.760 aleko tirada eta 8.500 irakurle inguru zituen (AZTIKER, 2009).

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Barren aldizkariaren webgunea
* https://tokikom.eus/ "Tokikom, herri informazio guztia batean"]
Begitu

**Begitu** Arratiako (Bizkaia) aldizkaria da. Arratiako herrietako berriak biltzen dituen aldizkaria da eta horrela, komunikazio bide urriak dituen eremu honetako biztanleak, elkarrekin kontaktuan jartzen ditu. Ubide eta Zeberio herriak ere barne hartzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Aldizkariaren webgunea
* "Tokikom, herri informazio guztia batean"
Bizkaie

**Bizkaie** aldizkari elektronikoa da, 2001. urtetik "on-line" abiatutakoa.

"Bizikai Kultura Alkartea"k burututako ekimena da. Bizkaierari buruz baino bizkaiera hutsean egindako astekaria da eta informazio orokorra jorratzen du.

Bilboko Txurdinaga auzoan dute egoitza.

## Kanpo estekak 
*  Bizkaie aldizkariaren webgunea
*  Bizkaieri buruzko artikulua ARGIA astekarian
Berton

**"Berton"** Mahatserriko (Bilbo) euskarazko hilabetekaria zen. Batana Batu kultur elkarteak argitaratzen zuen 1998tik. Bere azken urteetan ia 2.000 etxetara heltzen zen, Asapala Kultur Elkartearen eskutik. Otxarkoaga, Begoña, Santutxu, Txurdinaga, Uribarri eta inguruetako albisteak argitaratzen zituen paperezko herri-aldizkari honek.

Edizio digiltala 2005tik 2012ra Asapala Kultur Elkartearen webgunearen egituraz baliatuta plazaratu zen. 2012tik 2014ra bitarte Bertonaldizkaria blogak zabaldu zuen aldizkariaren bertsio digitala eta 2014az gero Uriola plataforma bidez argitaratzen hasi zen.

Lur Mallea zuzendari zuela, 2018ko urtarrilaren 17an 215. eta azken alea kaleratu zuen, urtetan kolaboratzaile eta iragarle izandakoen bilduma batekin. Arazo ekonomikoak tarteko paperean argitaratzeari utzi zion, Karmela gunean urtarrilak 20an ospatutako agur jai bat ospatuta. Hala eta guztiz, Interneten mantentzen da Bilboko euskal komunikabideak batzen dituen uriola.eus ekimenaren barruan.

20 urteko uzta horretan bereziki interesgarriak izan ziren Mahatserriko protagonistekin izandako elkarrizketak; Mahatserrian bizi diren ia 100.000 biztanleentzat pertsona garrantzitsuak diren horiek oso gutxitan azaldu baitira gainontzeko komunikabideetan. Historiari buruzko artikuluen bilduma Begoñako historiaren erreferentzia nagusia da gaur egun. Orokorrean aldizkariak Mahatserriko bizitzaren eta aktibitatearen isla jaso izan du urte guzti horietan, Mahatserriko giza komunitatea eratzeko eta eragiteko bidean. Aldizkariko eduki guztiak euskaraz argitaratuak izan direnez, Mahatserria euskalduntzeko tresnarik garrantzitsuenetarikoa izan zen urte haietan.

## Kideak 
Berton aldizkariko kazetari-taldeko kideak izan ziren hauek: Urtzi Urrutikoetxea Olabarria (sortzailea), Benito Fiz Diez (sortzailea), Alberto Ugarte Otazua, (sortzailea), Aitziber Laskibar Lizarribar (zuzendaria), Itxaso Perez Pison, Unai Cuevas Arano, Arrate Diez Martinez, Hektor Ortega Laskera (zuzendaria), Iñaki Berastegi Abajo (maketatzailea), Irune Urrizelki Berro, Iratxe Ruiz Fuente, Dabi Piedra Robledo, Ane Zabala Gabikagogeaskoa, Iñigo Azkona Bikandi (argazkilaria), Lur Mallea Otsoa de Txintxetru (zuzendaria), Iker Martinez de Lagos Menike...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Topagunea

## Kanpo estekak 
* Uriola-Berton: Berton aldizkariko aleak 2010etik
* "Bilbo eta herri aldizkariak"
* "Berton" sarean
* *Matzorrianori kendute*, "Berton"en editorialaren bloga
Drogetenitturri

***Drogetenitturri*** Ermua eta Mallabiko (Bizkaia) euskarazko aldizkaria da. Aldizkaria hilabetero argitaratzen da, eta bertan herriei buruzko berriak agertzen dira, herritarrei egindako inkestak, eta herrietako agenda kulturalak, besteak beste.

Euskal Birusa Elkarte Kulturalak argitaratzen du eta hileroko edizioan 1.750 ale inguru kaleratzen dira. 

Bere izenak Ermua eta Mallabia artean kokatuta dagoen iturri bati aipamena egiteaz gain, berori egin zuen zuen  gizasemea akorduan mantendu nahi izan du, hain zuzen  Alejandro Aranburu, *Droget* pilotari eta ekintzailea. 

2024ko urtarrilean jauzi digitala egin zuen aldizkariak, drogeten.eus webgunea sareratuz.

## Kanpo estekak 
* Aldizkariari buruzko informazioa, Ermuko Udalaren webgunean.
* *Drogetenitturi* aldizkaria (PDF formatuan).

## Erreferentziak
Goiena

***Goiena papera*** edo ***Goiena*** (lehen ***Goienkaria***) Gipuzkoako Debagoiena eskualdean Goiena Komunikazio Taldeak egiten duen euskarazko aldizkaria da. Goiena Komunikazio Zerbitzuen 10. urteurrenean *Goienkaria* izena *Goiena* edo *Goiena papera* izenera aldatu zen; gaur egun ere izen horrekin argitaratzen da. Ostiralero doako ale bat kaleratzen da, asteko berriak dakartzana. Astero 20.000 ale banatzen dituzte, eta 44.000 irakurle inguru ditu (CIES 2009).

Astelehenetan ere ordainpeko alea ateratzen zuten, informazio gehigarria zekarrena. 2015. urte hasieran argitaratu zuten azken alea. Horren ordez, orotariko erreportaje, iritzi eta albisteak dakartzan *Puntua* izeneko aldizkaria kaleratzen dute orain, 4.000 harpidedun ingururen artean banatzen den euskara hutsezko argitalpena da.

Aurretik, eskualdean jarduten zuten *Arrasate Press*, *Berrigara*, *Goibekokale*, *Aretxagazeta*, *Kontuola* eta *Ze Barri?* herriko aldizkariek.

2018ko urriaren 26an, *Goiena*k Rikardo Arregi Kazetaritza saria jaso zuen Andoainen, sariaren 30. urteurrenean. Saria Iban Arantzabalek jaso zuen, Goiena Komunikazio Taldeko zuzendari nagusiak, Elixabete Garmendia kazetariaren eskutik. Sariko epaimahaiak honela justifikatu zuen Goienari emandako saria, mugarritzat jota: «Tokiko hedabideek berebiziko garrantzia dute, itzela, euskarazko kazetaritza eta komunikazioaren aurrerabidean. Orain urte batzuk, Debagoieneko euskarazko aldizkari guztiek *Goienkaria* izeneko komunikazio ekimenean bat egin zuten. Gerora, multimedia egitasmo osoa sortu dute, euskarazko komunikazioaren punta-puntako eredu bihurtuta.» 

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Goiena*
*  *Goienkaria*ren zenbakiak, PDF formatuan
*  Asteleheneko *Goiena*
*  *Goienkaria*ren berritze prozesua
Kalaputxi

**Kalaputxi** euskarazko hilabetekaria da, Mutrikun egindakoa.

## Kanpo estekak 
* Kalaputxi aldizkariaren webgunea
Pil-pilean

'

*Pil-pilean*' Soraluzeko (Gipuzkoa) aldizkaria da, euskaraz egindakoa. Pil-Pilean euskara elkartea arduratzen da aldizkariaz. Hamabost egunero argitaratzen da eta herriko albisteak kontatzen ditu. Gainera:
* *Herritarren irritzia azaltzen da*: inkesten bidez, elkarrizketen bidez, herritarrek bidaltzen dituzten gutunen bidez...
* *Urtebetetzeak*: norbaitek norbaiti eskeinitako zorion agurrak dira.
* *Jaiotakoak eta hildakoak*
* *Lehiaketa*: herriaren historiari buruzko galderak azaltzen dira.

Pil-pileanen diru sarrerak, dituen 300etik gorako bazkideen kuotak, Udalaren eta Aldundiaren dirulaguntzak eta Soraluzeko enpresen publizitatearen bidez lortutakoak dira.

## Historia 
Pil-pilean aldizkaria 1996. urteko bukaera aldera sortu zen herrian euskara sustatzeko asmoz, Soraluzeko euskara (bizkaiera). Urteen poderioz, aldizkaria hileroko bihurtu zen. Gero, 2002. urtean, hileroko izatetik hamabosteroko izatera bilakatu zen. Hamabosterokoaz aparte, Pil-pilean bereziak argitaratzen dira jaiak direla eta, inauteriak direla eta edo bestelako garrantzizko zerbait dela eta. Gainera, hilean behin, ikastolako umeek eginiko, *Ugaraxo*, saila aurki daiteke.

## 1996 - 2006 
2006 urtean Pil-pileanek 10 urte bete ditu "*euskaraz eiñ eta eiñ eraiñ*" lemapean ospatuz. Urteurrena ospatzeko, herrian hainbat kultur ekintza egin ditu Pil-pilean euskara elkarteak.

## Kanpo estekak 
* Plaentxia.eus - Soraluzetarron komunikazio plaza
* Pilpilean aldizkaria
Txaparro

**Txaparro** Zarauzko euskara elkartea eta euskarazko aldizkaria zen.

Euskara eta euskal kultura bultzatu asmoz sorturiko **Txaparro Kultur Elkartea**k, bada, ***Txaparro*** aldizkaria kaleratu zuen: 2001 urteko irailean lehen zenbakia, eta 2010eko martxoan azkena, zailtasun ekonomikoei ezin aurre eginda. Guztira, 125 zenbaki banatu zituzten.

Hitzaren jatorria herri horretan bainujantziari deitzeko duten moduagatik da.

## Kanpo estekak 
*  Txaparro aldizkariaren webgunea

## Erreferentziak
UK (aldizkaria)

**UK** Uribe Kostako aldizkari euskalduna da. Hamabostean behin banatzen da Getxo, Leioa, Erandio, Sopela, Berango, Barrika, Urduliz, Lemoiz, Gorliz eta Plentzia udalerrietan. Getxoko Boluntzarreta elkarteak argitaratzen du aldizkaria, eta bere garaian Getxorako bakarrik egiten zen ***Bizarra Lepoan*** hilabetekariaren oinordekoa da.

## Historia 
UK aldizkariak 1995ean hasi zuen ibilbidea. Garai hartan Bizarra Lepoan izena zuen eta Getxorako aldizkaria baino ez zen. Hurrengo urteetan, besteak beste, Erandiorako eta Leioarako gehigarri bereziak atera zituen eta Uribe Kostako **Santa Mariñe** aldizkaria desagertu ondoren, 1999an aldizkariari izena aldatu eta UK jarri zioten. Horrez gain, Getxoko aldizkaria izatetik eskualde osorako aldizkaria izatera pasa zen. 2002an beste pauso bat eman zuen aldizkariak: hilabetekaria izatetik hamabostekaria izatera pasa zen. 2010ean, webgunea kaleratu zuen. Gaur egun, UK aldizkariak 4.500 ale inguru ateratzen ditu zenbakiko. 240 ale baino gehiago atera ditu UK izenarekin eta beste 72 Bizarra Lepoan izenarekin.

UK aldizkaria Topagunea Euskara Elkarteen Mugimenduko eta Tokikom-eko kidea da.

Eskualdean badira izen antzekoa duten bi agerkari elektroniko, ***ukberri.net*** euskalduna eta erdarazko ***ukdigitala.com***, paperezko aldizkariarekin zerikusirik ez dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolon (argipena)

**Kolon** hitzak hainbat adiera ditu:
* Kolon, heste lodiaren zatia.
* Kolon plaza, Madril hirikoa (Espainia).
* Kristobal Kolon esploratzailearen abizena (latinez *Christophorus Columbus*, italieraz *Cristoforo Colombo*, gaztelaniaz *Cristóbal Colón*).

## Ikus, gainera 
* Colón (argipena)
* Colon (argipena)
Luciano Pavarotti

**Luciano Pavarotti** (Modena, Italia, 1935eko urriaren 12a – 2007ko irailaren 6a) tenorra izan zen, XX. mendearen bigarren erdialdeko operako abeslarien artean ospetsuena.

## Bizitza 
Okindegi baten seme bakarra, Scuola Magistrale ikastetxean ikasi zuen, eta, ikasketak bukatutakoan, bertan klaseak eman zituen Lehen Hezkuntzako irakasle gisan. Lehendabiziko kanta-saioak Modenako abesbatzan egin zituen, aitarekin batera.

1961eko apirilaren 29an agertu zen estreinako aldiz opera bat abesten, Reggio Emilia antzokian *La Bohème*ko Rodolforen rola arrakasta handiz antzeztuz. Harrezkeroztik, nazioarteko antzoki askotan abestu zuen, Joan Sutherland sopranoarekin batera; harekin sona handiko bikote artistikoa sortu zuen. Hala ere, Metropolitanen *La fille du Régiment* operan Tonioren rola antzeztu zuenean, ospe itzela lortu zuen: opera horretako aria oso famatu batean, bederatzi Do garai eman behar dira, eta erraztasun txundigarriz eman zituenean ikus-entzuleen txalo-zaparrada beroa jaso zuen. Horren ondorioz, *New York Times*eko azalean agertu zen, eta haren izena mundu osoan famatu zen.

Anitz disko grabatu zituen bere karreran zehar: halaber, War Child erakundeari laguntzeko sortutako *Pavarotti and Friends* kontzertu famatuetan, pop, rock eta bestelako musika motetako kantariekin batera aritu zen. Horrela, belaunaldi askok haren berri izanda, oso estimatua izan zen eta haren diskoen salmenta duenak emendatu zen. Hiru Tenorrak delako hirukoteko partaide izan zen, Plácido Domingorekin eta Josep Carrerasekin batera.

Pankreako minbiziak jota, Modenako bere etxean hil zen.

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa
Wright anaiak

[thumb|250px|*[Wright Flyer|Wright Flyer I.a*-ren lehen hegaldiaren argazki ofiziala. 1903ko abenduak 17.]]
**Wright anaiak**, Wilbur (Millville, Indiana, 1867ko apirilak 16 - Dayton, Ohio, 1912ko maiatzak 30) eta Orville (Dayton, Ohio, 1871ko abuztuak 19 - Dayton, Ohio, 1948ko urtarrilak 30), estatubatuar hegazkin egileak eta hegazkin pilotuak izan ziren. Hegazkinaren asmatzailetzat hartzen dira.

Gaztetandik arduratu ziren hegazkingintzaz; lehen hegazkina higikunde bertikaleko egin zuten, alboko eta horizontaleko ardatzen printzipioan oinarritzen zen; ondorengo urteetako hegazkingintzan eragin handia izan zuen oinarri horrek. XX. mende hasieran zenbait hegazkin diseinatu zuten eta 1903-1905 urteetan autopropultsioan oinarritutako lehen hegaldiak egin zituzten. 1908. urtean Estatu Batuetako gobernuak onartu egin zuen anaiek diseinaturiko hegazkina.

## Ikus gainera 
* Wright Flyer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edari alkoholdun

**Edari alkoholdunak** etanola (alkohola) duten edariak dira, hartzidura alkoholikoz edo destilazioz eginak.

Mota desberdinak aurki daitezke, lehen hartzitze bat izan duten edariak, ardoa, garagardoa, sagardoa....hauek  alkohol maila txikiena izaten dute. Bigarren edari motak destilazio bidez lortzen dira, pattar desberdinak, whiskya, rona, ginebra, tekila, vodka,...  behin edo birritan destila daitezke, honen arabera alkohol gradua txikiagoa edo handiagoa izango da. Kasu batzuetan edari hauek barrikan zahartu egiten dira edo hornigai usaintsuak gehitzen zaizkie. Azkenik, **likoreak** ditugu pattarrak, hornigai azukredunekin eta zaporetsuekin nahasiz lortzen dira, anisa, patxarana, bermuta... Hauek gozoagoak izaten dira eta normalean pattarrek baino alkohol ehuneko txikiagoa izaten dute.

## Alkoholaren eragina gorputzean 

Fitxategi:67612-Alkoholaren eragina.svg|Alkoholaren eragina gorputzean

## Edari alkoholdun batzuen zerrenda 
### Destilatu gabeko alkoholdun edari batzuk 
### Destilatutako alkohodun edariak 
### Likoreak 
## Ikus, gainera 
* Alkoholismo
* Ordu alaia

## Kanpo estekak
Mundu

thumb|333px|eskuinera|Mundua
**Mundua**, **Ludia** edo **Lurbira** gizakien ikuspuntutik Lur planetari ematen zaion izena da, gizakien bizilekua. Sarri, giza esperientzia eta historiaren multzoari dagokio.

Filosofiaren testuinguruan, *mundu* hitza errealitatea osatzen duen orori dagokio, hau da, unibertso osoa.

## Banaketa geografikoa 
Mundua lur eta ur eremuetan banatua dago, hau da, kontinente eta ozeano-itsasoetan.
### Kontinenteak 
* Eurasia
** Europa
** Asia
* Amerika
** Ipar Amerika
** Hego Amerika
* Afrika
* Ozeania
* Antartika
### Ozeanoak 
* Ozeano Barea
* Ozeano Atlantikoa
* Indiako ozeanoa
* Hego Ozeanoa
* Ozeano Artikoa

## Mundua filosofian 
thumb|Munduko mapa bat, 1595. urtekoa.
Filosofia klasikoak "diren gauza ororen multzo" gisa definitu du mundua, baina filosofia eskolek munduari buruzko ikuspuntu desberdin asko eman dituzte. Joniarren ustez, mundua ordena eta osotasuna zen. Estoikoek gauza errealen osotasunaz gainera, jainkozko izaera duten elementuak eta "errealitateen multzoa" azpimarratzen zituzten. Posidoniok berezko osotasuna eta gizonak sortutako gauza oro hartu zituen munduaren osagaitzat. Kristautasuna sortu zenean, ordu arte "mundu" izan zena "mundu hau" bihurtu zen eta "beste mundua" agertu zen, Jainkoarena eta giza arimarena. Teologia (Jainkoarena), kosmologia (gizonarena) eta psikologia (arima beste munduko eta beste mundurako zeratzat duena, baina mundu honetan den errealitate gisa aztertzen duena) bereizi ziren. Kant-en iritziz, mundua "gertakari ororen multzoa eta bere sintesiaren osotasuna" zen. Filosofia modernoan, subjektua eta mundua elkartu dira errealismo-idealismo bereizketa gainditzeko. Aipatzekoa da platonistek eta neoklasistek eman zuten munduaren ikuspegia, teoria moderno askoren muina baita; teoria hark "ideien munduaren" eta "giza zentzuek antzematen dituzten gauzen munduaren" arteko bereizketa egiten zuen eta bi horien arteko zubi gisa "munduaren arima edo gune" zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lurra
* Unibertsoa
* Globalizazioa
ISO 639

**ISO 639** araua hizkuntzentzat eta hizkuntza familientzat kodeak ematen dituen estandarretako bat da. Ataletako hiru dagoeneko argitaratuak daude, besteak oraindik garatzen ari dira.

**ISO** siglak *International Organization for Standardization*, hau da, Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea adierazten du.

## Ikus gainera 
* ISO 639-1
* ISO 639-2
* ISO 639-3
* ISO 639-4
* ISO 639-5
* ISO 639-6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Homepage of iso-codes.
*  ISO kodeen itzulpenak kudeatzeko webgunea.
ISO 639-1

Hona hemen hizkuntzen zerrenda bat, **ISO 639-1** estandarrean eman zaien kodearen arabera ordenatuak:

## Ikus gainera 
* ISO 639
* ISO 639-2
* ISO 639-3
* ISO 639-4
* ISO 639-5
* ISO 639-6
Gibelurdin

**Gibelurdina**, **urritz-gibelurdina** edo **Korosoa** (*Russula virescens*) *Russulaceae* familiako perretxikoa da. Kapelaren azala berde horixka edo berde urdinxka da. Laster pitzatu egiten da itxura ezkatatsua sortuz. Oin zuria dauka, oinarria ezkata arreekin. Bere orri erantsiak, zuri eta hauskorrak dira. Jateko hedatua, oso ona da.

## Habitat 
Latifolioekin mikorrizak sortzen ditu ipar-toki epeletan.

## Beste izen arruntak 
*Russula virescens
tokiko euskarazko testuetan:
*gibelurdin (giberurdin, gidelurdin);
*urdin;
*urdin-perretxiko;
*urdintxa.

## Deskribapena 
Gibelurdina (koroso, korosua Oñatin). Berde-kardinilo mate kolorekoa, edo berde-horixka zurbil-zurbila. Normalean kardinilo orbanak dituen arren, erabat zuria ere izan daiteke, kasu honetan bere pisuak laguntzen du ezagutzen, pisu handia du beste russula batzuekin konparatuta, bere hauskortasunak ere bai, eta beti izaten ditu kapelako pitzadurak.

**Kapela:** 4-10 cm-ko diametroa, haragitsua, oso sendoa, hasieran borobildua eta gero ganbila, eta oso zurbila. Marmol itxurakoa, bere kutikula pitzatuagaitik eta bere kardinilo orbanengaitik barren zuriaren gainean.
thumb|Korosoaren orriak
**Hanka:** 2-9 x 1.5-5,5 cm-koa, beteta, eta gero arroa, zilindrikoa edo loditasun irregularrekoa, pruinosoa, irintsua goiko aldean, zuria, batzuetan orban arreekin.

**Orriak:** oso estu, hauskorrak, urkilatuak eta orri txiki batzukin, zuri-krema kolorekoak. Batzuetan orban arreak edo gorrixkak dituzte.

**Haragia:** Zuria, gogorra, trinkoa, pikortsua, larbek erraz erasotzen diote. Ez du latexik, bolbarik eta eraztunik ere ez. Usain atsegina du eta zapore gozoa.

## Jangarritasuna 
Askorentzat zapore onena duen russula da. Bilatua eta estimatua da. Bere haragi zuri eta sendoak zapore leuna eta atsegina du. Gordinik jan daiteke. Desberdina izan arren, *Amanita phalloides* hilgarriarekin nahastua izan da. Honek eraztuna eta bolba ditu, eta zuntzezko kirtena eta gibelurdinarena klariona bezala apurtzen da.

## Garaia eta Lekua 
Udan, San Pedrotik (ekainaren 29tik) irailaren amaiera arte, hostoerorkorren basoetan, batez ere hariztietan eta gaztainadietan.

### Nahaste arriskua 
thumb|Russula virescens (gibelurdin koroso)
Nahasketa *Amanita phalloides*-ekin bada, ondorio latzak izan ditzake, kapela berdezko beste russula batzuekin: *Russula olivacea*, *Russula heterophylla* etab.

## Banaketa eremua 
thumb|Korosoa goitik
Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, Erdialdeko Amerika eta hego-ekialdeko Asia.

## Etimologia 
Latinetik datoz. *Russula* hitza, *russus*-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok, eta *virescens'' = berdea, koloreari dagokio.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, gibelurdina desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eki (argipena)

**Eki** hitzak hainbat adiera ditu:

* eguzkia, ekialdeko zenbait euskalkitan, bereziki zubereraz;
* **EKI**, Euskadiko Komite Antinuklear eta Ekologistak, 1989 urtean sortutako Euskal Herriko talde ekologista;
* Eki, pertsona-izena;
* Eki, Nigeriako hizkuntza bat.

## Ikus, gainera 
* Ekia
*Ekhi (argipena)
Maiatz (argipena)

**Maiatz** hitzak hainbat esanahi izan ditzake:
* Maiatz urteko bostgarren hila.
* Maiatz, 1980ko hamarkadan sortutako aldizkaria.
* Maiatz, Baionan kokatua den argitaletxea.
* Maiatzeko zuhaitz, Europako leku askotan Maiatzaren hasieran jartzen den zuhaitza.
Aizkorri

**Aizkorri** Aizkorriko mendilerroko mendietako bat da, Gipuzkoan kokatua, Arabako mugatik hurbil. Nahiz eta mendilerroari izena eman dion, 1528 metro garai delarik, ez da Aizkorriko mendilerroko garaiena, Aketegi baita, 1551 metrorekin.

Bere haitzezko talaia batean duen baselizarengatik da ezagunagoa Aizkorri Atxuri baino. Baseliza horretan, gurutze bati otoitz egiten zaio. Alegiak dioenez, gurutze hori, hainbatetan Zegamara edo Araiara eraman zuten arren, beti atzera Aizkorrin agertzen zen.

## Deskribapena 
Aizkorriko mendilerroko mendietako bat da Aizkorri, eta 2006. urtetik Aizkorri-Arazko natura parkeko parte da, mendilerro bereko Atxuri, Aketegi, Aitzabal, Arbelaitz eta Iraule mendiekin batera. Hegoaldeko isurialdean Urbiako landak ditu, 1000 metroko garaieran. Harana, ekialdetik mendebaldera zabaltzen da, Arantzazutik Lizarratera. Urbiako landetan hainbat monumentu megalitiko daude. Kareharrizko harkaitz, pago eta arantzen artean, ardi latxen saldoak ugariak dira. Artzainek bordetan hartzen dute aterpe.

## Mitologia 
Aizkorriko mendilerroa euskal mitologiaren sinesmen eta elezahar askoren kokalekua da. Mariren beraren egoitza nagusienetarikoa da.
Marik bi egoitza nagusi ditu mendilerroan: Gaiztozulo Oñati aldean eta Aketegi.

## Ibaien sorlekua 
Bertan jaiotzen dira iparralderantz doazen Oria, Urola eta Arantzazu ibaiak; baita Burunda eta Zadorra ere, hauek hego-ekialdera isurtzen dira.

## Abiapuntuak 
Bertara igotzeko biderik ohikoenak Otzaurtetik, Arantzazutik eta Zegamatik abiatzen dira. Arantzazutik abiatuta Urbiako bordara hel daiteke eta hortik tontorreraino iritsi.
Araba aldetik, berriz, Zalduondo edo Araia ditugu abiapunturik ohikoenak.

### Igarotze-denborak 
* Arantzazutik (2h 30 m).
* Otzaurtetik (2h 45 m).
* Araiatik (3h 45 m).

## Kirol probak 
Maiatzaren amaieran Zegama-Aizkorri Mendi Maratoia egiten da, Munduko Koparako puntuagarri dena.

## Mendi-aterpeak 
* San Adriango mendi-aterpea

## Iruditegia 

Irudi:Aizkorrira Urbiatik.JPG|Aizkorrirako bidea Urbiatik.
Irudi:Borda aratz.jpg|Aratz borda, atzean Aizkorri duela.
Irudi:Aizkorriko mendilerroa Aizkorriko gailurretik.JPG|Aizkorriko mendilerroa Aizkorriko gailurretik.
Irudi:Aizkorrira igotzeko azkeneko zatia.JPG|Aizkorrira igotzeko azkeneko zatia.
Irudi:09 aizkorri.jpg| Aizkorriko gailurra 1934ko uztailaren 8an. Mendizaleen aterpea inauguratu zenekoa..
Irudi:Zegama con el monte Aitzgorri al fondo (1 de 1) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Zegama atzekaldean Aizkorri duela, 1940ko irudia.
Aizkorri hike 01.jpg
Aizkorri hike 07.jpg
Aizkorri hike 11.jpg
Aizkorri hike 09.jpg
Aizkorri hike 06.jpg
Aizkorri hike 04.jpg

## Leku interesgarriak 
* Lizarrate
* Aizkorriko galtzada

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak
* Euskal Herriko natura parkeak
* Askorri

## Kanpo estekak 
* Aizkorri *luberri.net* webgunean
* Zegama-Aizkorri Mendi Maratoia
AEB (argipena)

**AEB** akronimoak bi adiera ditu, eta biak dira estatu burujabeak:
* Arabiar Emirerri Batuak.
* Ameriketako Estatu Batuak.

## Kanpo estekak
Salamankako kanta

Gazte gaztetik aitak ta amak

fraile ninduten nonbratu

estudioak ikasitzera

Salamancara bidaldu.

Salamancara nindoalarik

bidean nuen pentsatu

estudiante tunante baino

hobe nuela ezkondu.

Ostatu xume polit batean

gosez gelditu bainintzen

neska xarmant bat ari zitzaidan

mahainean zerbitzatzen.

Begia kartsu, ezpaina lore,

enekin aise mintzatzen

aingeru hori ordu berean

ene bihotz barnean zen.

Hitz erdi batez maite nuela

erran nion belarrira

baina, gaixoa, herabetua

ihes joan zen kanpora.

Ez ahal nauzu, izar ederra,

kondenatzen infernura!

Ez da sekulan ene gogotik

histuko zure itxura.

Aita Jainkoak egin banindu

zeruetako giltzari

azken orduan jakingo nuke

atea nori ireki.

Lehenengo aitari, gero amari,

gero anai-arrebari,

ta azken orduan isil-isilik

nire maite politari

## Kanpo estekak
Sardiniera

**Sardiniera** (*sardu* edo *saldu*) Sardinian hitz egiten den hizkuntza da. Eskualde autonomo oso hartan hitz egiten da, L'Alguer hirian izan ezik, bertako hizkuntza katalanaren algerera aldaera (forma arkaiko batean) baita; San Pietro eta Sant'Antioco uharteetan, aldiz, ligurieraren tabarkino aldaera mantentzen da; eta iparraldean gallurera mintzatzen da.

Erromantze hizkuntza da, mendebaldeko neolatindar taldekoa. Hainbat dialektotan banatuta dago eta latinaren ezaugarriak gehien mantentzen dituen hizkuntzatzat hartzen da. 1997az geroztik, Sardiniako bigarren hizkuntza ofiziala da, italierarekin batera.

## Sardiniako hizkuntzak 
Sardiniera bi talde nagusitan banatzen da:

* Sardiniera **logudorear**ra (*logudorese*), Sardiniako iparraldean eta erdialdearen zati batean hitz egiten da. Aldaerarik arkaikoena da, baita latinetik gertuen dagoen hizkera eta prestigio handiena duena ere. Kultur sorkuntzaren aldetik ere, biziena da.

* Sardiniera **kanpidanear**ra (*campidanese*), irlaren hegoaldean eta erdialdearen zati batean hitz egiten da. Katalanaren zein Toskanako eragin nabaria du. Hiztun kopuru handiena du.

Era berean, ondokoak ere sardinieraren dialektotzat hartzen dira sailkapen batzuetan, korsikeraren eta beste hizkuntza batzuen eragin handiagoa duten arren:

* **Gallurera** (*gallurese*), Galluran hitz egina (irlaren ipar ekialdean); korsikerarekin lotura handia du, bai egitura gramatikalari eta baita ahoskerari ere dagokienean. Sardiniera eta korsikeraren arteko trantsiziozko hizkuntzatzat hartzen da.

* **Sassariera** (*sassarese*), Sassari, Porto Torres eta inguruetan hitz egina, gallurera eta logudorear aldaeraren arteko aldaera da, eta Pisako, Genovako (genovera) zein katalanaren eragin nabaria du.

Beste hizkuntza komunitate batzuk ere badaude Sardinian: katalana L'Alguer hirian mintzatzen da, eta hego-mendebaldean, San Pietro eta Sant'Antioco uharteetan tabarkino deritzan ligurierazko mintzaira.

## Eredu batua 
2000. urtean lanean hasi ziren idatzizko eredu batua erdiesteko helburuarekin. Hasieran, *Limba Sarda Unificada* (LSU) izeneko eredua lantzen hasi ziren, baina urte batzuk geroago eta politikaren gorabeherek eraginda, 2006tik *Limba Sarda Comuna* (LSC) delakoa hobesten da: dialekto kanpidanearra oinarri nagusi du, eta oso eztabaidatuta dago.

## Ikus, gainera 
* Italiako hizkuntzak
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak 
* Accademia campidanese di lingua sarda (sardiniera kanpadinearrean)
* Ditzionàriu online (sardinieraz, italieraz eta ingelesez)
Errumaniera

**Errumaniera** (*limba română*) hizkuntza indoeuroparra da, batez ere Errumanian eta Moldavian (moldaviera izena du han) hitz egiten dena. Bi herrialde horietan eta Serbia, Hungaria eta Ukrainako alde batzuetan ofiziala da.

Mundu osoan zehar, 28 milioi pertsona inguruk hitz egiten dute: munduko 36. hizkuntza mintzatuena da.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Mintzatzea errumanieraz
* 1512an, lehen dokumentua idatzi zen, gutun bat, hain zuzen ere.
* 1850eko urtarrilaren 15ean, Mihai Eminescu poetarik ezagunena jaio zen (1889an hila).
* 1866an, Academia Romana gaur egungo erakunde araugilea sortu zuten, literatur elkarte moduan.

## Hiztunen geografia 
## Literatura 
## Moldaviera 
Errumanieraren aldaera hori Moldaviako hizkuntza ofiziala da. Kontzeptuari eta identitateari dagokienez, ika-mikak sortzen ditu, moldaviera eta errumaniera ia gauza bera direlako: alde bakarra alfabetoa da, lehenengoak zirilikoa erabiltzen baitu Transnistrian, eta bigarrenak latinoa, Errumanian eta Moldavian.

## Alfabetoa 
* A, a (a)
* Ă, ă (ă) bokal neutroa (inglesezko "*a*bove"koa bezalakoa)
* Â, â (â scris din a) /i/ eta /u/ren arteko soinua
* B, b (be)
* C, c (ce) *a*, *o* eta *u* bokalean aurretik, euskal *k* bezalakoa; *e* eta *i*-ren aurretik, euskal *tx* bezalakoa
* D, d (de)
* E, e (e)
* F, f (fe / ef)
* G, g (ghe / ge)
* H, h (ha / haș)
* I, i (i)
* Î, î (î scris din i) /i/ eta /u/ren arteko soinua
* J, j (je) frantses *j* bezalakoa
* K, k (ka de la kilogram)
* L, l (le / el)
* M, m (me / em)
* N, n (ne / en)
* O, o (o)
* P, p (pe)
* Q (chiu)
* R, r, (re / er)
* S, s (se / es) euskal *z* bezalakoa
* Ș, ș (șe) euskal ixa bezalakoa
* T, t (te)
* Ț, ț (țe) euskal *tz* bezalakoa
* U, u (u)
* V, v (ve)
* W (dublu ve)
* X, x (ics) euskal ixa bezalakoa, "se*x*u", "o*x*igeno", "ta*x*i" hitzetan
* Y (i grec) maileguetan baino ez, eta jatorrizko hizkuntzetan bezala ahoskatua
* Z, z (ze / zet) zubererazko *z*, "pla*z*er" hitzean, edo frantsesezko eta ingelesezko *s*, "ro*s*e*"* hitzean bezala

## Hiztegia 
Errumanierazko hitzen % 75-85 latinetik etorritakoak dira eta egungo hizkuntzaren ia % 40 italieratiko eta frantsesetiko maileguak dira, bereziki XIX. mendean hartuak. Halaber, hiztegiaren zati txiki bat eslaviar jatorrikoa da.

## Ikus, gainera 
* Arumanierar
* Moldaviera
* Valakiera
* Meglenera

## Kanpo estekak 
* "Academia Română"
*  Internet bidezko errumaniera ikastaroa
*  Errumaniera-Ingelesa hiztegia
* Moldaviako Zientzia Akademia
Windows Vista

**Windows Vista** Microsoft Windowsen sistema eragilea da, Windows XP-ren ondorengoa. Garatzen ari ziren bitartean, LongHorn bezala ezagutzera eman zen, azkenik Windows Vista izena emanez. 2006ko azaroaren 30ean irten zen merkatura.

## Windows Vistaren bertsioak 
Windows Vistaren bost bertsio daude salgai gaur egun:

* Microsoft Windows Vista Home Basic
* Microsoft Windows Vista Home Premium
* Microsoft Windows Vista Business
* Microsoft Windows Vista Enterprise
* Microsoft Windows Vista Ultimate

## Ikus, gainera 
* Sistema eragile
* Microsoft Corporation

## Kanpo estekak 
*  Vistaren webgune ofiziala.
*  Microsoft Vista produkutuaren karakteristika horria.
Altzaga

**Altzaga** Gipuzkoako erdialdean eta Goierrin kokaturik dagoen landa-udalerri txiki eta euskalduna da, eskualdean biztanle gutxien daukana, Gaintzarekin eta Aramarekin batera. UEMAko kidea da. Altzagarrek *zakurrak* ezizena dute.

Etimologiaren aldetik, izena haltz zuhaitzetik datorkio.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean, Legorreta; ekialdean, Baliarrain eta Gaintza; hegoaldean, Zaldibia; eta mendebaldean. Itsasondo eta Arama mugakide ditu.

### Auzoak 
* Urruti Zelai
* Altzaga Bidea (udaletxea)
* Altzagarate
* Sarasola
* Abali

Fitxategi:Altzagako panoramika, Euskal Herria.JPG|Altzagako ikuspegi panoramikoa.

## Historia 
1960ko hamarkadaren amaieran Altzaga eta Itsasondo batu ziren, eta hogei bat urte geroago banandu egin ziren.

## Demografia 
2019an zituen 188 biztanleetatik % 18,62k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak % 5,32 ziren. XXI. mende hasieran etxe berriak egin ziren eta horren ondorioz, familia gehiago joan ziren Altzagara bizitzera.

## Euskara 
[thumb|Altzagako Antonio Zubeldiaren testigantza, altzagako eskolan erdaraz egin beharraren ingurukoa. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko. ]]
Altzagako euskara gipuzkeraren aldaera bat da, sartaldeko gipuzkeraren parte den Goierriko euskara zehazki. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren % 88,69 euskalduna zen.
* Altzagako udaletxea: Udalaren egoitza.
* Artegain pilotalekua: Herriko pilotaleku estalia.
* San Migel eliza: Erdi Arokoa eta XVI. mendean zaharberritua eta handitua, herrigunean dago. Gipuzkoar errenazimentuaren lehenengotariko adierazgarria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Altzagako udalaren webgunea.
Erresistentzia (argipena)

**Erresistentzia** izenak hainbat adiera ditu:

* fisikan eta teknologian,
** erresistentzia elektrikoa, korronte elektrikoa material baten zehar igarotzearen oztopo maila;
*** Erresistentzia, erresistentzia elektrikoa aurkezten duen osagai elektrikoa;
** erresistentzia aerodinamikoa, marruskadurak sortutako oztopo maila neurtzen duen magnitude fisikoa;
** erresistentzia termikoa, termodinamikan gorputz batek bero fluxu batek igaro dezan aurkezten duen oztopo maila;

* erresistentzia-mugimendua, inbasio nahiz botere politiko eta militar baten aurka antolatzen den mugimendua, legez kanpokoa, borroka armatua nahiz metodo baketsuak baliatuz,
** Frantziako erresistentzia, Bigarren Mundu Gerran nazien aurka borrokatzeko antolatu zen mugimendua.
** Frantziaren aurkako Erresistentzia Gerra edo Indotxinako Gerra, Indotxinan 1946ko abenduaren 19tik 1954 abuztuaren 1a arte gertatu zen gerra koloniala, aurrez aurre batik bat Frantziako Armada eta Viet Minh vietnamdar talde komunista izan zituena.
** Hamas edo «Erresistentzia islamikoaren mugimendua»
Karakorum

**Karakorum** erdialdeko Asiako mendi sistema da, Himalaiaren mendebaldean dagoena, Pakistan, India, Txina, Afganistan eta Tajikistanen artean hedaturik. 500 kilometro inguruko luzera du eta, poloak kenduta, glaziar gehien duen munduko eskualdea da. Lau mendikate dira, harkaitz kristalinoz eta sedimentuzkoz osatuak, ipar-ekialdetik hego-ekialderako norabidea dutela. Mendi garaiena Dapsang da (K2 ere deitua), 8.611 metro dituena.

## Izena 
Turkieraz *legar beltza* esan nahi du; izan ere, bertako glaziar gehienak harri txingorrez estaliak daude.

## Esplorazioa 
Dituen altueraren eta gogortasunaren ondorioz, oso jende gutxi bizi da han. Europar esploratzaileak XIX. mendearen hasieran iritsi ziren aurrenekoz Karakorumera, eta britainiar topografoak 1856an heldu ziren. Muztagh Igarobide deritzona 1886an zeharkatu zuen lehen aldiz Francis Yonghusband koronelak zuzendutako espedizio batek, eta Hunza ibaiaren gaineko haranak General Sir George K. Cockerill arakatu zituen 1892an. 1910eko eta 1920ko hamarkadetan egindako azterketek hein handi batean eskualdearen geografia zehaztu zuten.

## Geologia eta glaziarrak 
Karakorum eta Himalaia eskualdeak hainbat arrazoirengatik dira garrantzi handikoak Lurra aztertzen duten zientzialarientzat. Geologikoki munduko eskualderik aktiboenetako bat da, talka egiten duten bi kontinenteren arteko muga baita. Ondorioz, plaken tektonika ikertzeko eskualde garrantzitsua da. Horrezaz gain, glaziarren azterketa aldaketa klimatikoa neurtzeko baliagarri da, hauen urtzea eta tenperaturan eta prezipitazio kopuruan epe luzeko aldaketak, hain zuzen ere, dira aldaketa horren adierazle.

## Gailurrik garaienak 
Karakorumeko mendirik garaienetako batzuk honako hauek dira:
* K2 (8611 m)
* Gasherbrum I (8068 m)
* Broad Peak (8047 m)
* Gasherbrum II (8035 m)
* Gasherbrum IV (7925 m)
* Distaghil Sar (7885 m)
* Masherbrum (7821 m)
* Rakaposhi (7788 m)
* Kanjut Sar (7761 m)
* Saser Kangri (7672 m)
* Chogolisa (7665 m)
* Haramosh Peak (7397 m)
* Ogro (7285 m)
* Muztagh Tower (7273 m)
* Trango dorreak (6286 m)

## Iruditegia 

Fitxategi:Piercing the Karakorams.jpg
Fitxategi:The Karakoram Mountains.jpg
Fitxategi:View of Karakoram range.jpg
Fitxategi:Rising Karakorams.jpg
Fitxategi:Baltoro glacier from air.jpg
Fitxategi:Karakoram Range.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karakorams
Anoeta (argipena)

**Anoeta** izenak adiera hauek ditu:

##  
* Anoeta Gipuzkoako udalerria da.
* Anoetako kirolgunea: Donostian kokatutako kirol instalazioak.
** Anoeta estadioa Donostiako estadioa eta Real Sociedad futbol taldearen joko-zelaia da.
** Anoeta miniestadioa.
** Anoetako frontoia: Donostiako Atano III.a pilotalekuari ematen zaion beste izena.
** Anoetako belodromoa.
Tegucigalpa

**Tegucigalpa** (gaztelaniaz  ahoskatua) Hondurasko errepublikako hiriburua eta hiririk handiena da. Halaber, Erdialdeko Amerikako hirugarren hiri nagusia da, Guatemala Hiria eta San Salvador ondoren, 1.682.725 biztanleekin (2006). Halaber, Francisco Morazán departamenduko hiriburua da.

Hiria itsas-mailatik 1.000 metrotan dago.

1.324.534 biztanle ditu (2011).

## Geografia 
Choluteca ibaiaren ertzean dago.

## Klima 

## Historia 
thumb|ezkerrera|300px|Tegucigalpa *Las Uvas*-etik ikusita.

Indiarrek sortu zuten hiria eta *Tisingal* izena zuen. Geroago *Tegucigalpa,* zilarrezko mendia, izena eman zioten. 1578an zilar hobi garrantzitsuak aurkitu ziren han, eta haren inguruan garapen handia izan zuen Tegucigalpak.

1762. urtean *villa* titulua eman zion Guatemalako auzitegiko lehendakariak, eta 1768an Karlos III.ak berretsi zuen titulu hori.

1821. urtean, independentzia lortu zuen urte berean, hiri maila eman zioten. Comayagua hiriarekin batera lurraldeko hiriburua izan zen 1824-1880 bitartean, eta urte hartan Hondurasko hiriburu bakar bihurtu zen.

Data garrantzitsuak:

* 1578ko irailaren 29an fundatu zuten, *"Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia"* izenarekin.
* 1847an Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoa bertan kokatu zuten.
* 1998ko urriaren 30ean Mitch urakanak hiria eta herrialdeko beste hainbat leku suntsitu zuen.

## Ekonomia 
Nekazaritza oso aberatsa da (kafea, tabakoa, laboreak, fruituak, aziendentzako bazka). Abere hazkuntza ere badago. Herrialdeko industria (janari industria, ehungintza, kimika industria, papergintza, zapatagintza, larrugintza, eraikuntzarako gaiak), merkataritza eta zerbitzu gune garrantzitsuena da. Inguruetan urre eta zilar hobiak daude.

## Ekipamenduak 
thumb|300px|Los Dolores eliza.

Unibertsitatea dago (1847tik), baita apezpikutegia eta nazioarteko aireportua ere.

## Herri eta hiri senidetuak 
Tegucigalpa ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Tegucigalpa Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz:  Andorra la Vella (Andorra)
*  Asuncion (Paraguai) Bogota (Kolonbia) Brasilia (Brasil) Buenos Aires (Argentina) Caracas (Venezuela)
*  Davao Hiria (Filipinak)
*  Guatemala Hiria (Guatemala)
*  Habana (Kuba)
*  La Paz (Bolivia)
*  Lima (Peru)
*  Lisboa (Portugal)

*  Madril (Espainia)
*  Managua (Nikaragua)
*  Manila (Filipinak)
*  Mexiko Hiria (Mexiko)
*  Montevideo (Uruguai)
*  Panama Hiria (Panama)

*  Quito (Ekuador)
*  Rio de Janeiro (Brasil)
*  San Jose (Costa Rica)
*  San Juan de Puerto Rico (Puerto Rico)
*  San Salvador (El Salvador)
*  Santiago (Txile)

*  Santo Domingo (Dominicar Errepublika)

*  Sucre (Bolivia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tegucigalpa hiriko webgune ofiziala
Trafalgarko gudua

**Trafalgarko gudua** 1805eko urriaren 21ean Trafalgar lurmuturrean (Cadiz, Espainia) gertatutako itsas borroka izan zen, napoleondar gerren barruan.

Frantziar eta espainiar armadak baturik, Ingalaterraren armadaren aurka eraso egin zuten. Ingelesek irabazi zuten gudua. 3.500 pertsona inguru hil ziren borroka hartan, gehienak espainiarrak eta frantsesak. Hogeita zazpi gerraontzi britainiarrek, Nelson almirantea burua zutela, hogeita hamahiru frantziar eta espainiar gerraontzi garaitu zituzten, Pierre Villeneuve almirantea buru zutela. Frantziar-espainiarrek 22 ontzi galdu zituzten, eta britainiarrek bat ere ez.

Britainiarren nagusitasuna itsasoan, aurreko mendean zehar eskuratua, berretsi zuen garaipenak. Gainera, Nelsonek erabaki zuen ohiko estrategiatik aldentzea eta, etsaien aurrean itsasontziak lerrokadura berean kokatu beharrean (hala zeinuak errazago egiten ziren, zailagoa zen sakabanatzea eta jomuga garbiago zegoen), britainiarren itsasarmada txikiagoa bi lerrotan paratu zuen, etsaien ontziteriaren aurrean, eta emaitzak ezinhobeak izan ziren.

Nelson borrokan hil zen, gerra heroi bihurtuta. Frantziar eta espainiar armada batuaren buru Pierre de Villeneuve atzeman zuten, *Bucentaure* ontziarekin batera. Federico Gravina espainiar almiranteak alde egin zuen ontziteriaren gerakinekin, eta hilabete batzuk geroago hil egin zen, borrokako zaurien ondorioz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Trafalgar plaza, gudu hau oroimenean gordetzeko Londreseko plaza.
* Trafalgar Benito Pérez Galdósen eleberria.
## Kanpo estekak
EB

**EB** siglak hainbat adiera ditu:

* Europar Batasuna
* Ezker Batua
* Euskal Batasuna, Ipar Euskal Herrian aritu zen talde politiko abertzalea
* Erresuma Batua
* Exabytea, 1018 byteko balioa duen informazio unitatea.

Eta **Eb** siglekin:
* Exabita, 1018 biteko balioa duen informazio unitatea.

## Kanpo estekak
Yom Kippur

**Yom Kippur** (,  ahoskatua, pluralean , *Yom HaKipurim*) edo **Pekamenaren Eguna**, juduen jaia da, *tishrei* hileko hamargarren egunean (irailaren bukaeran edo urriaren hasieran) ospatzen dena. Urteko egunik sakratuena da juduentzat. Janaria, edaria, bainua eta senar-emazteen arteko sexu-harremanak debekaturik daude, eta sineslearen eta Jainkoaren arteko adiskidetasuna berrezartzen da egun horretan.

## Ohiturak 
Garrantzi handienetako jaiegun judua denez, Yom Kippurreko jaiegunean judu laikoek ere parte hartu ohi dute. Horietako asko Yom Kippur eta Rosh Hashanah edo juduen urteberrian bakarrik joaten dira sinagogara eta, ondorioz, sinagogak jendez beteta egon ohi dira data horietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak