open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Penitentzia

[200px|thumb|[Aitorleku bat.]]
**Penitentzia** edo **aitortza** Kristau-erlijioan, norberak egindako bekatuak apaiz baten bidez Jainkoaren eta elizaren aurrean onartzean, barkamena eskatzean eta egin beharreko penitentziak betetzean datzan sakramentua da.

## Oinarri teologikoa 
Elizaren ohituraren arabera, Jesukristok apostoluei Jainkoaren izenean bekatuak barkatzeko ahalmena eman zienez, bere oinordekoek eskubide hori jarauntsi zuten. Ahalmen hori Ebanjelioek azaldua da, Joanen Ebanjelioak honela dio:

Mateoren Ebanjelioak ere erritua aipatzen du:

Sakramentua, hasiera hasieratik erabili zuten kristauek, izan ere Santiagoren eskutitzak honela esaten du:

Protestanteek ordea apaizaren beharra ukatzen dute sakramentua egiteko, Gure Aitan oinarrituak:

Hau da, edozein fededunek ahalmen hau du:

Barkatua izateko damua besterik ez da beharrezkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaixoen oliadura

[thumb|350px|[Roger van der Weydenen 'Azken igurtzia', 1445.]]

**Gaixoen Oliadura**, **Gaixoen igurtzia** edo **Gantzudura** gaixotasunak ahuldutako adineko edo gaixoei Jaungoikoarekin behin betiko topaketa prestatzeko grazia berezia ematen dien sakramentua da. Bekatuen barkamena eta gaixoari osasuna ala eritasuna eramateko indarra ematea du helburu.

Teologia kristauaren arabera, beste sakramentuak bezala, Jesukristok sortua izan zen. Hala ere, ez dago Itun Berrian sorrera horren berria ematen dion testurik. Adituek, berriz, Santiagoren eskutitzaren pasabide bat aipatzen dute. Hona hemen:

Vatikanoko II. kontzilioa baino lehen, sakramentu honek **Azken Igurtzia** zuen izena, *in extremis* bakarrik, hau da, hiltzerakoan, egiten dutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sendotza

[thumb|250px|[Norvegiako Elizaren erritua.]]
**Sendotza** edo **konfirmazioa** Kristau-erlijioan, Bataioko grazia osatu eta sendotzen duen sakramentua da, Espiritu Santua eta bere dohain guztiak komunikatuz. Normalean, tokiko Elizaren buru den apezpikuak ematen du baina kasu batzuetan parrokoek euren parrokietan eta kaperauek diharduten ospitaleetan ere emateko ahalmena ere izaten dute. Erritua esku-ipintzearen bitartez, eta Eliza Katolikoan, igurtziaren bitartez egiten dute.

Sakramentu hau bigarrengoa (bataioa eta gero) edo laugarrengoa (Bataioa, Penitentzia eta
Eukaristia eta gero) da eta, horren bitartez fededuna guztiz tokikotzen da Elizaren komunitatean. Antzinako Elizan, bataioa hartu eta berehala hartzen zuten eta ohiturak oraindik Eliza Ortodoxoetan eta Afrikarretan dirau. Eliza Katolikoan berriz, 1600 eta XX. mende artean, bataiatu eta bi eta zazpi urte pasa ondoren hartzen zuten eta Vatikanoko II. kontzilioa eta gero lehenengo nerabezaroan. Eliza anglikanoan eta luteranoan 14 eta 16 urte artean hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Benei Mitzvah

## Kanpo estekak
Maude Flanders

**Maude Flanders** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonai bat da. Kristaua da, eta oso erlijiosoa. Ned Flandersekin ezkonduta egon zen, eta bi seme dauzka: Rod eta Todd. Hilda dago, istripu bategatik.

## Ikus, gainera 
* Ned Flanders
* Flanders Familia
* Simpsondarrak

## Kanpo estekak
Biervliet

[thumb|250px|Herriaren kokapena (berdez) [Terneuzengo mapan.]]
*Biervliet* Herbehereetako Zeelanda probintziako Terneuzen udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko erroldaren arabera herriak 1.631 biztanle zituen.

1970eko hamarkadara arte udalerri independentea izan zen.

## Kokapena 
Herria Westerschelde ibaiaren hegoaldean dago, Terneuzendik zazpi kilometro mendebaldera, Breskens eta Terneuzen arteko errepidearen ondoan.

## Ikus, gainera 
* Terneuzen

## Kanpo estekak 
*  Herriari buruzko webgunea.
Airós

**Airós** (frantsesez eta ofizialki: **Airoux**) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Okzitania eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Grand-Champ

**Grand-Champ** (bretainieraz *Gregam*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
La Grée-Saint-Laurent

**La Grée-Saint-Laurent** (bretainieraz ''Ar C'hrav-Sant-Laorañs'') Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Metropoli

[thumb|300px|[Tokio, munduko metropolirik handiena.]]
**Metropolia**, Antzinako Grezian, koloniak sortzen zituen eta horien administrazioaz arduratzen zen hiria zen.

Gaur egun, metropoli deritze eskualde edo herrialde batean garrantzi ekonomiko, politiko eta kultural handia duten eta eskualdeko edo nazioarteko konexioetarako, merkataritzarako eta komunikazioetarako garrantzitsuak diren hiri handiei.

## Ikus, gainera 
* Metropoli eremu

## Kanpo estekak
Groix

**Groix** (bretainieraz *Groe*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da.

## Geografia 
Lorient hiriaren kostaldearen parean kokaturik dago eta hainbat ferrik lotzen dute Lorientekin. Herrixka txiki ugari daude uhartean, handiena Saint-Tudy de Groix.

Hegoaldeko ertzean labarrak eta haitzuloak daude, iparraldeko ertza babestuago egonik hondartza eta kala txikiak dira nagusi. Europako hondartza konbexo bakarra du eta itsasoaren korronteek mugitu egiten dute. Azken 15 urtetan kilometro erdi mugitu da mendebalderantz.

## Geologia 
Groixek inguruko lurraldeekiko geologia desberdina du eta horregatik 1982an *Mineralen Natur Erreserba* izendatu zuten. 60 mineral desberdinetik gora aurkitu dira uhartean, berezienak glaukofano urdina eta epidota granatea. Harriei dagokienez eskistoz osatua dago.

## Historia 
Aintzinatik populatua izan da. Honen erakusgarri dira uhartean dauden trikuharri eta menhir ugariak.

## Iruditegia 

Irudi:L'Île de Groix l'église (1).jpg|Saint-Tudy de Groix.
Irudi:Mairie de la commune Île de Groix 02.JPG|Udaletxea.
Irudi:Phare de Pen Men 2.JPG|Pen Men itsasargia.
Irudi:L'Île de Groix le Port Tudy (8).jpg|Saint-Tudyko kaia.
Irudi:Côte de Pen-Men à Beg Melen 2.JPG|Kostaldea.
Irudi:Île de Groix - mai 2016 - 04.jpg|Kala txikia.
Irudi:Menhir Salver ar Bed 11.JPG|Salver ar Bed menhirra.
Irudi:Dolmen Mené Guioré 03.JPG|Mené Guioré trikuharria.
Irudi:Allée couverte de Kerrohet 11.JPG|Kerrohet trikuharria.

## Kanpo estekak
Arrola (Bizkaia)

**Arrola** (532 metro) Gaztiburu mendilerroko tontor bat da, Nabarnizko udalerrian (Busturialdea).
Arrola mendiaren gailurrean Maruelezako kastroa dago eta bertan egin diren indusketak ikustea posible da.

## Abiapuntuak 
* Nabarnizetik ordu 1 eta 15 minutu.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak 
* Arrolako Kastroa "Bizkaiko Foru Aldundia" webgunean
Helasse

thumb|px 380|Arabako Miñao herria. Bertan topatu zuten Helasse jainkosari eskainitako inskripzioa
thumb|Helasseren aldarea. K.o.II mendea. Arabako Arkeologia Museoa.
**Helasse** edo **Helass** antzinako barduliar edo karistiarren artean agertu den jainkosa baten izena da, erromatarren garaiko idazkun batean agertua. Helasse-ri botoz egindako inskripzioa, ustez K.a. II. mendekoa, Arabako Miñaon aurkitu zuten. Ez dakigu ordez, non aurkitu zen, zehazki.  Jainko-jainkosei eskainitako inskripzio botiboetan izen jainkotiarra datiboan agertu ohi denez, eta ez dakigunez bukaerako -e hori datibo indigenaren bat ez ote den, baliteke, izena, bere forma nominatiboan, "Helass" izatea.

Helasse da Akitania erromatarraren eremutik kanpo topatutako euskal jainko-jainkosen izenetariko bat. Datu hori garrantzitsua da, Akitanian baitaude garai zaharretako euskal dibinitateei eskainitako epigrafe gehien.

Ez dugu ezagutzen jainkosa honen beste ezaugarrik. Joakin Gorrotxategi eta beste zenbait adituek hala ere dibinitate hau emakumezkoa dela baieztatzen dute, Estibaliz Breñas eta Jon Otsoa de Aldak uste dute "Selatse" baskoien jainko izenetik gertu dagoela (Nafarroako Barbarinen aurkitutako inskripzio batean ageri dena).

## Inskripzioa 
Gaur egun inskripzioa duen aldarea Arabako Arkeologia museoan gordetzen da.

### Testua eta horren irakurketa 
*Ae(l)lia / Hellice / Helasse.*

Itzulpena: Ae(l)lia Hellice-k Helasse-ri (dedikatzen dio monumentu hau).

Epigrafean agertzen den pertsona izena, aldarea eskaini zuena alegia, Aelia Hellice. Aelia emakume izen erromatarra da, nahiko ohikoa, eta Hellice izen greziarra. Horrek pentsarazten du Aelia Ellice emakume esklaboa zela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Larrañaga Elorza, K. (1988), "Euskal Herria Antzinatean". *Materiale eta Agiriak*, UNED-Bergara, 315 or., 172 zk.

## Ikus, gainera 
* Helasseren aldarea
* Akitaniera
* Pirinioetako panteoia

## Kanpo estekak 
* Iberiako antzinako jainko-jainkosei buruzko liburua
Ordenazio

**Ordenazioa** izan daiteke:

* **Ordena** bat ezartzen duen jarduera, eta baita bere emaitza ere;
* **Ordenazio (erlijioa)**, kristautasunaren sakramentu bat;
* **Ordenazio (estatistika)**, analisi-prozedura bat.
Erroldak esleitutako leku

**Erroldak esleitutako lekua** (ingelesez *Census-designated place* edo *CDP*) Ameriketako Estatu Batuetako Errolda Bulegoak zehaztutako biztanle-gune mota bat da. Esleitutako leku hori estatistika helburuetarako erabiltzen da bakarrik.

## Erreferentziak 
* U.S. Census Bureau, Geography Division, "*Cartographic Boundary Files*", Census-designated place. Cartographic Operations Branch, July 18, 2001.
* U.S. Census Bureau, "*Census 2000 Statistical Areas Boundary Criteria*", Census Designated Places (CDPs) - Census 2000 Criteria.
* U.S. Census Bureau, Geographic Areas Reference Manual, United States Department of Commerce.

## Ikus, gainera 
* Gehitu gabeko eremu

## Kanpo estekak
Ordenazio (erlijioa)

[thumb|200px|[Apaiz baten ordenazioa Fontgombault abadian]]

**Ordenazioa** Kristau-erlijioan, gizon bat Elizaren zerbitzuan kontsakratzearen sakramentua da. Ordenako sakramentua burutzen den erritu hau, eukaristiaren ospakizunaren barruan, ordenagaiari eskuak ezartzean datza.

Eliza Katolikoan (latinez: *sacri ordines*), Ekialdeko Eliza Katolikoetan, Eliza Ortodoxoan (ιερωσυνη [hierōsynē], ιερατευμα [hierateuma], Священство [Svyashchenstvo]), Ekialdeko Ortodoxoan, Anglikanoan, Asiriarrean, Antzinako Eliza Katolikoan eta zenbait eliza independente eta luteranotan sakramentu hau apezpiku, apaiz (apaizgintza) eta diakono ordenatzeko erabiltzen dute. Zenbait eliza protestantek, berriz, ez dute sakramentu hau onartzen, haien ustez, Jainkoaren zerbitzari izateko erritu hau ez dela beharrezkoa.

Elizaren beste karguak, adibidez aita santua, patriarka, kardinala, monsinorea, artzapezpikua, artximandrita, artzapeza, protopresbiteroa, hieromojea, protodiakonoa, artxidiakonoa, eta abar, ez dute sakramenturik behar, tituluak besterik ez direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurelio Rodríguez

**Aurelio Rodríguez Ituarte, Jr** (Sonora, Cananea (Mexiko), 1947ko abenduaren 28a-2000ko irailaren 23a) Beisbol Liga Handietan jokatu zuen mexikar jatorriko beisbol hirugarren basea izan zen: California Angels (1969-1970), Washington Senators (1970), Detroit Tigers (1971-1979), San Diego Padres (1980), New York Yankees (1980-1981), Chicago White Sox (1982-1983) edo Baltimore Oriolesen (1983).

Pazifikoko Liga Mexikarrean, Yaquis de Ciudad Obregón eta Cañeros de Los Mochis taldeetan jokatu zuen. Eskuina aparta zuen.

## Biografia 
Aurelio Mexikon, Sonoran, Cananean, jaio zen 1947ko abenduaren 28an.

1967an, Ameriketako Estatu Batuetako ligan hasi zen Angelsekin eta, 1970ean, Washingtonen fitxatuko zuten.

1971n, Detroitera joango zen 8 jokalarien truke batean. Truke honek ekarriko zuen Denny McLain Los Senadoresera.

70. hamarkadan, hirugarren base hark tinko eutsiko zion bere postuari. Bateatzaile ona ez bazen ere, esku sendoak zituen eta eskuin aparta. 1975ean, urrezko eskularrua (Gold Glove Award) irabazi zuen eta 1959tik aurrera lehen hirugarren basea izan zen lehen liga amerikarrean. 1976 eta 1978an ere postu hoberenetan mantendu zen eta 1983ra arte Beisbol Liga Handian jarraitu zuen.

Bateatzailearen batez bestekoak oso onak izan ziren eta 648 karrera egin zituen 2017 jokotan. Denboraldi hoberena 1970ekoa izan zen: 19 home run, 83 karrera eta 15 base lapurreta.

1987ra arte jarraitu zuen Beisbol Liga Mexikarrean eta entrenatzaile izan zen gero Clevelanden.

1991n, berriro Liga Mexikarrean, Sultanes de Monterreykin garaipena lortu zuen udako Ligan.

1998an, Acereros de Monclova ere gailurrera eramango zuen.

Bere bizitzari amaiera irailaren 23an eman zitzaion, gidari batek harrapatu zuenean Detroiten, Michigan. Gidariak bihotzeko bat jasan zuen hau arrapatu baino lehenago. Rodríguezek 52 urte zituen, eta bere hileta, Mexikon, oso jendetsua izan zen, gobernu-burua barne.

2000ko irailaren 23an, bisitan zegoen Detroiten, Michiganen, eta auto batek harrapatu eta hil zuen. Gidariak bihotzeko bat izan zuen eta, tamalez, Rodriguezen gainera joan zen. 52 urteko kirolaria oso estimatua zen Mexikon eta izugarrizko jendetza -presidentea eta guzti- hurbildu zen bere hiletetara.

Aurelio izeneko 3 jokalari izan dira Beisbol Liga Handiko historian eta hirurak hil dira auto istripuren bat medio. Aurelio López eta Aurelio Monteagudo 44 eta 53 urte zituzten; Aurelio Rodríguezek, berriz, 52 urte zituen.
Pottorro txiki

thumb| *Alle alle*
**Pottorro txikia** (*Alle alle*) Alcidae familiako hegazti karadriformea da, Artikoan bizi dena. Espezie migratzaile hau batzuetan Euskal Herrira ailegatzen da.

## Taxonomia 
Pottorro txikiak azpiespezie bi ditu:
* *Alle alle alle*, Groenlandian, Islandian, Zembla Berrian eta Spitsbergenen bizi dena.
* *Alle alle polaris*, Frantzisko Joseren Lurran bizi dena.

thumb
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atalar

thumb| *Burhinus oedicnemus insularum*

**Atalarra** (*Burhinus oedicnemus*) burhinidae familiako hegazti zangaluzea da.

## Deskribapena 
Espezie irekietako espezie bat, estepak, otadi harritsuak, lugorriak, ibaiertz hareatsuak, eta landaredi urriko eta lur erdi biluziko beste lur idor batzuetakoa. Lagunkoia, lurreko bizitza duena eta ilunabarreko eta gaueko ohiturak dituena.

Moko sendoa du, hanka sendoak eta lumaje arrexka marra zuri eta beltzekin tartekatuta. Bere begi hori handiek, gaueko hegazti baten tipikoak, arreta erakartzen dute. Tamaina onekoa, 40 cm ingurukoa baita.

Ohikoa eta ezaguna da hemen migrazio-espezie gisa, udazkenean eta neguan zehar. Gauez ibiltzen da normalean, bere deia entzunaraziz, oihu zorrotz eta kexu bat, eta hortik dator Frankolin ezizen onomatopeikoa, Euskal Herriko zati handi batean ezaguna dena.

Arabako Errioxako ekialdeko muturrean entzun izan da ugaltze garaian, baina habia egitea ez da baieztatu. Gauza bera gertatzen da Nafarroako alboko eremuetan, beraz, litekeena da eremu horretan nonbait ugaltzea, non espeziearentzat egokiak diren ezaugarriak dituzten toki batzuk dauden.

## Taxonomia 
Atalarrak sei azpiespezie ditu:
* *Burhinus oedicnemus distinctus* (Bannerman, 1914)
* *Burhinus oedicnemus harterti* Vaurie, 1963
* *Burhinus oedicnemus indicus* (Salvadori, 1865)
* *Burhinus oedicnemus insularum* (Sassi, 1908)
* *Burhinus oedicnemus oedicnemus* (Linnaeus, 1758)
* *Burhinus oedicnemus saharae* (Reichenow, 1894)

## Erreferentziak
Guillac (Morbihan)

**Guillac (Morbihan)** (bretainieraz *Gilieg*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Hegabera eurasiar

thumb|Hegabera, Herbehereetako landa batean.
**Hegabera eurasiarra** (*Vanellus vanellus*) Charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasian eta iparraldeko Afrikan bizi dena. 

## Deskribapena 
28 eta 31 cm arteko luzera du eta 67-72 cm arteko hego-zabalera. Bularraldea eta bizkarra beltzak ditu eta azpialdea zuria. Lumek kolore metaliko berde eta urdinak azaltzen dituzte. Buruaren aurrealdea eta gandorra beltzak dira masailak aldiz zuriak. Hanka gorrixkak ditu. Arra eta emea antzekoak dira, emearen gandorra motzagoa da eta buruko atal ilunak ez dira hain beltzak.

## Habitata 
Neguaren hasieran populazio handiak iristen dira. Tradizioaren arabera hegaberak ekartzen du negua Euskal Herrira. Padura eta hezeguneak bilatzen baditu ere, inguru hauetako asko landa eremu bihurtu dira eta hegaberak egoera berrira azkar moldatu dira. Itsas-mailatik hasi eta 1000 metroko altuera arteko eremuak okupatzen ditu

## Iruditegia 

Fitxategi:Avefría (Vanellus vanellus).jpg|Hegabera ur ertzetan.
Fitxategi:Birds of Sweden 2016 45.jpg|Hegabera hegan.
Fitxategi:Vanellus vanellus -Rotterdam Zoo, Netherlands -chick-8a.jpg|Txita.

## Erreferentziak
Hennebont

**Hennebont** (bretainieraz *Hanebont*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da, Bro Gwened lurralde historikoan dagoena. 2013ko erroldaren arabera 15.765 biztanle ditu.

## Geografia 
Blavet ibaiaren bokaletik 15 kilometro ingurura kokaturik dago, Lorient hiriaren ondoan. Ibaiak bitan banatzen du hiria, ezkerraldean *Ville Close* (hiri harresitua) eta *Ville Neuve* (XVII mendeko hiria) eta eskuinaldean *Vieille Ville* (alde zaharrena).

## Historia 
Galiar-erromatar garaian oppidum-a izan zen bertan. V mendean Bretoiak iritsi ziren Saxoiek Britainia Handitik kanporatu ostean. Saint Caradec etorri zen eremu honetara eta kapera bat eraiki zuen Blavet ibaiaren ertzean.

1114 urtekoa da lehenengo Hennebont herriaren aipamena. *Hanebont* izenak "zubi zaharra" esan nahi du, izan ere ibaia gurutzatzeko zubia eraiki baitzen bertan, eta inguruan herria sortu zen.

XIII mendean harresiak eraiki ziren eta XV mendean gotortu, ateetan zubi altxagarriak ere ezarri ziren horretarako. 1342an Breatiniako oinordetza gerran hiria setiatu zuten Filipe Baloiskoak eta Karlos Bloiskoak eta hiriak aurre egin zien Joan IV.a Bretainiakoaren alaba Joana Flandriakoaren agindupean. Alabak berak su eman zion setiatzaileen kanpalekuari eta horregatik *Jeanne la Flamme* izenaz ezagutu izan zen.

XV mendetik aurrera herria handituz joan zen nekazal eta itsas merkataritza oinarri hartuta. 1666an alboan Lorient sortzeak ere ez zuen bere garapen ekonomikoa geldiarazi.

Bigarren Mundu Gerraren barruan alemaniarrek okupatu zuten hiria eta 1944ko abuztuan aliatuen bonbaketek hiri harresituaren zati handiak suntsitu zituzten, bertan gotortu baitziren alemaniarrak.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Église Notre-Dame-de-Paradis d'Hennebont.jpg|Notre-Dame-de-Paradis eliza.
Irudi:Hennebont remparts dpt Morbihan DSC 0020.JPG|Harresiak.
Irudi:HarasHennebont2Flickr.jpg|Hennebonteko zalditegia.
Irudi:Puits Ferré d'Hennebont 1.JPG|Le Puits Ferré.
Irudi:20110901 Hennebont (2).jpg|Kerbihan parke botanikoa.
Irudi:Chateau du Bot (Hennebont) 4678.JPG|Bot jauregia.

## Hiri senidetuak 
*  Kronach, Alemania
*  Mourdiah, Mali
*  Mumbles, Gales

## Kanpo estekak
Guiscriff

**Guiscriff** (bretainieraz *Gwiskri*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Houat

**Houat** (bretainieraz *Enez Houad*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da. Houat (Houad) -Hoëdic (Edig) artxipelagoko bi uharte arteko handiena da.

## Kanpo estekak
Île-aux-Moines

**Île-aux-Moines** (bretainieraz ''Enizenac'h** edo **Izenah'') Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da.

## Kanpo estekak
2010eko Saharako matxinada

thumb|250px|Munduan, bereziki Espainian, elkartasuneko manifestazioak antolatu ziren.

**2010eko saharar matxinada** 2010 urteko urrian saharar herriak Mendebaldeko Saharan Marokoko estatuaren aurka hasitako protestak eta ondorengo liskarrak biltzen ditu. Protestak milaka sahararrek Aaiundik gertu zegoen Gdeim Izik kanpamenduan era baketsuan bildu zirenean hasi ziren. Azaroaren 8 eta 9an Marokoko Polizia indarrek bortizki hustu zuten eta enfrentamenduak eragin zituzten. 20.000 lagun inguruk esku hartu zuten 2010eko urriko protestaldi baketsuan. 

## Gertakariak 
Hasieran kanpaldian festa eta aldarrikapen giroa zen. Laster tragedia bihurtuko zen. Azaroaren 8an Marokoko segurtasun indarrek kanpamendua bortxaz desegin eta sahararren ihesa eragin zuten. Marokoko Polizia indarrek bortizki hustu zuten kanpamendua eta etxeratze-agindua dekretatu zuen. Ondoren, istilu larriak geratu ziren Aaiun, Smara eta El Marsan hirietan eta hainbat pertsona zauritu eta hil ziren, saharar zein marokoar segurtasun indarren artean. Barrikadak eta Poliziarekin enfrentamendu gogorrak izan ziren hainbat egunez.

Fronte Polisarioak emandako datuen arabera, 723 hildako, 159 desagertu eta 4.500 zauritu eta 2.000 lagun atxilotu zituzten protesten karietara. Matxinadan parte hartu zuten ekintzaileen aurkako errepresioa gogorra izan zen eta sahararren aurkako torturak eta tratu txarrak salatu ziren giza-eskubideen aldeko zenbait erakunderen aldetik. Marokoar zibilek ere jardun zuten sahararren aurka. Matxinada Espainiar Estatuak 1975 urtean lurraldea Marokoren eskuetan utzi zuenez geroztik izandako protesta biziena izan zen eta Mendebaldeko Sahararen estatus kolonialaren arazoa plazaratu zuen berriz ere nazioartean, bereziki Espainian, bere burua sahararren ordezkaritzat jotzen duen Fronte Polisarioak aldarrikatzen duen autodeterminazio eskubidearen eta Marokok lurraldearen gainean defendatzen duen subiranotasunaren gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Île-d'Arz

**Île-d&#39;Arz** (bretainieraz *An Arzh*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da.
Uhartea uharteta txiki batean kokatua dago Morbihango golkoan.

## Kanpo estekak
Josselin

**Josselin** (bretainieraz *Josilin**, galoz **Jocelein** edota **Joczelein*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da. Josselin gazteluarengatik da ezaguna.

## Historia 
Saint-Meriasek monjeak kapera bat eraiki zuen bertan IV mendean. 1008an Guéthénoc bizkondea Josselin gaztelua eraikitzen hasi zen. Toki estrategiko bikaina zen, IX mendetik hasia zen erromes bide bat eta honek zekarren merkataritza kontrolatzeko balio baitzuen. Bretainiako oinordekotza gerraren ondoren Olivier de Clisson soldadu bretoiak eskuratu zuen Josselin jaurerria eta ordutik aurrera Rohan familia indartsuaren lurraldea izan zen.

## Hezkuntza 
2008an lehen hezkuntzako haurren %16'05a hezkuntza elebidunean matrikulatua zegoen.

## Kanpo estekak
Kergrist

**Kergrist** (bretainieraz *Kergrist*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Lanester

**Lanester** (bretainieraz *Lannarstêr*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da, Bro Gwened lurralde historikoan dagoena. 2013ko erroldaren arabera 21.874 biztanle ditu.

## Geografia 
Lorient hiriaren suburbio handiena da. Scorff ibaiaren ekialdeko ertzean kokaturik dago. Bretoierazko *Lannarstêr* izenak "ibai ertzeko zelaia" esan nahi du.

## Historia 
Lanester 1909an sortu zen Caudan udalerritik banatu zenean. Lorienteko arsenaleko langileak eta haien familiak bertan ezarri zituzten herria sortuz. XX mendean Lorienten garapenarekin batera Lanester ere handitu egin da Morbihan departamenduko hirugarren herri handiena bihurtuz. Hazkuntza handiena 1960ko hamarkadan izan zuen, 1968an 19.245 biztanletara iritsiz.

## Ekonomia 
Udalerriaren zati batek nekazal girokoa izaten jarraitzen duen arren gehiengoa urbanizaturik dago eta hainbat merkatalgune eraiki dira.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Chapelle Saint-Guénaël de Lanester 3939.JPG|Saint-Guénaël kapera.
Irudi:Festival de Cornouaille 2015 - Défilé en fête - 60.jpg|Jaialdi zeltiarra, 2015ean.

## Kanpo estekak
Lanouée

**Lanouée** (bretainieraz *Lannoez*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerria zen. 2019ko urtarrilaren 1ean desagertu zen, Les Forgesekin batzeko eta Forges de Lanouée udalerri berria sortzeko. Udaletxea Lanouéen dago.

## Kanpo estekak
Lantillac

**Lantillac** (bretainieraz *Lantilieg*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Miso

thumb|200px|*Miso* plastikozko ontzietan saltzen da.
[thumb|200px|[Miso zopa]]
 japoniar janari bat da, hartzitutako ore itxura duena, proteinaz aberatsa, zapore sarkorrekoa eta oso gazia. Misoa ekoizteko teknikak Txinatik eraman ziren duela 1300 urte inguru. Hori argia edo arre iluna izan daiteke eta intxaur-gurinaren ukia du.

Hauek dira osagaiak:
* soja haziak
* arroza edo garagarra (sojaren bikoitza)
* itsasoko gatza eta ura
* *kōjikin* (麹菌) onddoa (*Aspergillus oryzae*) edo *shōyu-kōji-kin* (醤油麹菌) onddoa (''*Aspergillus sojae*).

Onddoak hartzidura prozesu bat eragiten du, *miso* motaren arabera aste batzuk edo hiru urte iraun dezakeena.

## Zaporea 
Zaporea, aroma, ukia eta itxura urtaroaren eta eskualdearen araberakoa da. Zapore desberdinak eragiten duten beste faktore batzuk hartziduraren tenperatura eta iraupena, gatz kopurua eta *kōjikin* mota dira. Ohikoenak hauek dira:

* *Shiromiso*, "miso zuria"
* *Akamiso*, "miso gorria"
* *Awasemiso*, "miso nahasia"
* *Hatchomiso*

Nahiz eta zuria eta gorria (*shiromiso* and *akamiso*) ohikoen motak izan, Japoniako eskualdearen arabera bata, bestea ala beste batzuk erailtzen dira gehiago. Ekialdeko Kanto eskualdean (Tokio barne), *akamiso* arrekara nahiago dute, mendebaldeko Kansai eskualdean ordea (Osaka, Kioto eta Kobe barne) *shiromiso* finagoa. Tokai eskualdean *hatschomiso* da ohikoena.

## Erabilera 
*Miso* orea janari gazia da eta era askotara prestatu daiteke:
* janariak gatz-ozpintzeko (saltsak eta abar)
* saldak eta zopak egiteko, ezagunena miso zopa da (*miso-shiru*), ohiko gosarian hartzen dena
* plater batzuen osagai, adibidez, misoz betetako txipiroiak
* bizigarri, plater hotzekin barne, hala nola luzokerrekin edo *chikuwa* platerean

Erabiltzen oso erraza da, gehienetan orea gehitzea baino ez baita behar. Askotan gatza ordezkatzeko erabiltzen da.

*Miso* orea hotzean gorde behar da, ahal bada ontzi hermetiko batean eta hozkailuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bryggen

**Bryggen** (norvegieraz *kaia*) Norvegiako Bergen hiriko ipar-mendebaldean dagoen antzinako auzo bat da. Bigarren Mundu Gerra garaia arte auzoak **Tyskebryggen** (*alemaniar kaia*) izena zeraman.

## Historia 
Bryggen auzoa hiri honetako Hansa Ligako merkatarien bizilekua zen, hauek bertan 1360. urtetik aurrera kokatu zirelarik. Historian zehar, Bryggen auzoa egurrezko eraikinez osatua zegoenez hainbat sute jasan ditu; gaur egun, eraikinen laurden bat edo, 1702ko sutearen ondoren eraikitakoak dira; gainerantzekoak gaur egungo datatik hurbil eraikitakoak direlarik. XV. mendean eraikitako harrizko sotoak ere badaude. 1955eko sutearen ondoren, erretako gunean museoa eta antzinako erako egurrezko hainbat etxe eraiki dira; oso eztabaidatua izan den adreiluzko hotel bat ere eraikia izan zen.

Mariakirken eliza Bergen hiriko eraikinik zaharrena da, bere zatietako batzik 1130. urte inguruan eraikiak izan zirelarik. 1408tik 1766ra Hansa Ligako merkatarien eliza izan zen.

Gaur egun Bryggen auzoa nagusiki turismo gunea da, bertan jatetxe eta mota ezberdinetako denda ugari daudelarik. Denbora eta higaduraren ondorioz, 2008. urtetik aurrera egurrezko etxeen zaharberritzea burutzen ari da, honela euren egituren hondatzea ekiditzeko asmoz. .

1979an Bryggen auzoa Gizateriaren Ondare izendatua izan zen.

erdian|thumb|600px|Bryggen auzoko ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* Bryggen auzoari buruzko webgunea
«Plus Ultra» (goiburua)

eskuinera|150px|thumb|**«Plus Ultra»** goiburua, Sevillako udaletxean.
[thumb|150px|[Espainiako armarria **Plus Ultra** goiburua Herkulesen Zutabeen inguruan dagoelarik.]]
**«Plus Ultra»** Espainiaren nazio goiburua da, latinez idatzia, eta «harago» esan nahi du. Karlos I.a Espainiakoa (Karlos V.a Alemaniakoa ere bazena) izan zen goiburu pertsonaltzat erabili zuena, bere inperio kosmopolita berriaren dinamismoaren adierazle.

Earl Rosenthalen azterketen arabera, goiburua Karlos V.aren mediku eta aholkulari pertsonala zen Luigi Marliano humanista milandarragandik dator. Honek, duke gazteari eta beranduago enperadorea izango zenari 1515ean, adin nagusikoa bihurtu zenean eta Urrezko Toisoiaren Ordenaren Maisu Handi izendatua izan zenean, bere bulegopean «Plus Ultra» latin goiburua jartzea aholkatu zion.

Goiburu hura nabigatzaileak abisu zahar ospetsua desafiatu eta ahaztera animatzeko erabili zen. Izan ere, erromatar mitologiaren arabera, Herkulesek bi zutabe jarri zituen Gibraltarko itsasartean, eta Munduaren muga zirela uste zen, Mediterranioko nabigariak iris zitezkeen azken muga. «Non Terrae Plus Ultra» (Ez dago lurrik haratago) zen, Finisterreri ere erreferentzia egiten ziona, baina goiburu horrek bere botere sinbolikoa galdu zuen Cristobal Colon 1492an Mendebaldeko Indietara (Amerikara) Ozeano Atlantikoa zeharkatuz iritsi zenean.

Ordutik izan da Espainiaren nazio goiburua, frankismoaren garaian izan ezik, orduan *Una, Grande y Libre* izan baitzen goiburua. Egungo armarri konstituzionalean goiburua Herkulesen bi zutabeen inguruan idatzia ageri da. Hain zuzen, goiburu hori eta Karlos V.aren espainiar armarria Amaiurko monolitoan jarri ziren 1927an, Nafarroako Monumentu Historikoen Komisioan polemika bizia sortu ondoren, kide askoren dimisioa ekarri zuena. 

## Izen bereko beste gauza batzuk 
* Plus Ultra: Kolonbiako Armadaren goiburua, haren armarrian ageri dena.
* Plus Ultra: 1926an Espainiako Palos de la Frontera eta Argentinako Buenos Airesen artean lehen hegaldia egin zuen hidrohegazkinaren izena.
* Operacion Plus Ultra: SER irrati kateko saio bat 1960ko hamarkadan.
* Operacion Plus Ultra: Aurrekoan oinarrituta dagoen 1966ko espainiar film bat.
* Plus-Ultra: 1986an sortu zen synth-rock estiloko musika talde frantziarraren izena, non Frank Blain nabarmentzen den gitarra-jotzaile bezala, De-Phazz taldean bere lan musikal bikainagatik errekonozitua.
* Agrupación Deportiva Plus Ultra: Real Madrid futbol taldearen behe mailetako futbol taldea, Real Madrid Castilla existitu baino lehen.
* Plus Ultra Eskuadratxoa: Espainiako Aire Armadaren konpainia Espainiako Errege Guardiaren barnean.

## Kanpo estekak
Karibe itsasoaren arroa

thumb|320px|Karibeko arroko herrialdeak.

**Karibe itsasoaren arroa** Floridatik mendebaldera doan eremu geografikoa da, Mexikoko golkoko kostaldean zehar hedatuz, ondoren hegoalderantz Mexikoko kostaldetik jarraitzen duena, ondoren Erdialdeko Amerikako karibear kostaldetik eta azkenik ekialderantz doana Hegoamerikako ipar kostaldean zehar, bereziki Venezuelatik eta Kolonbiako Karibeko eskualdetik. Ekialdean Antillak uhartediak mugatzen du. Bermuda uharteak hemen sartzen ohi dira, nahiz eta Ozeano Atlantikoaren mendebalde-erdialdean dagoen, britainiar kolonia-ohiak diren Antilletako herrialdeen ondare kultural eta historiko berbera baitu. Era berean, eta nahiz eta Karibean kostalderik ez izan, El Salvador ere sartzen da Karibeko arroaren barnean, Espainiaren kolonia izan ziren Erdialdeko Amerikako gainerako herrialdeen ondare kultural eta historiko berbera baitu.

Testuinguru geopolitikoan, **Karibeko arroa** edo **Karibe Handia** izena Karibe itsasoan kostaldea duten herrialde agerkarien taldea batzeko erabili izan da, eta hauen artean Mexiko, Erdialdeko Amerikako zazpi herrialdeak (El Salvador barne), Kolonbia, Venezuela eta Antilletako uharteetako herrialde guztiak daude.

Gerra Hotzaren testuinguru zehatzean, garai horretan AEBetako presidentea zen Ronald Reaganek sortu zuen izena 1983an estatubatuar lege bezala onartua izan zen Karibeko Arroaren Ekimena (ICC gaztelerazko siglengatik) deritzon egitarau ekonomikoaren onurak jasoko zituen eskualdea definitzeko. Testuinguru honetan Karibeko arroak soilik ICCko betebeharrak bete zituzten Antilletako eta Erdialdeko Amerikako herrialdeak hartu zituen, eta bertatik kanpo geratu ziren Kuba eta Nikaragua.

## Herrialdeak 
* Bahamak
* Barbados
* Belize
* Bermuda
* Costa Rica
* Dominika
* Dominikar Errepublika
* El Salvador
* Grenada
* Guatemala
* Haiti
* Honduras
* Jamaika
* Kolonbia
* Kuba
* Mexiko
* Nikaragua
* Panama
* Puerto Rico
* Saint Kitts eta Nevis
* Saint Vincent eta Grenadinak
* Santa Luzia
* Trinidad eta Tobago
* Venezuela

Karibeko Estatuen Elkarteak, 1994an sortu zena, Antigua eta Barbuda, Guiana eta Surinam ere hartzen ditu, guztiak gertukoak baina Karibean kostalderik ez dutenak, Antilletako herrialde askoren historia eta jatorri kultural bera dutenak.

## Ikus, gainera 
* Karibeko Arroaren Ekimena
* Karibeko Estatuen Elkartea
* Amerika
* Amerika Anglosaxoia
* Erdialdeko Amerika
* Latinoamerika
* Karibeko Komunitatea
* Hispanoamerika
* Karibe itsasoaren historia
* Iberoamerika
* Antillak edo Karibe Uharteak.

## Kanpo estekak
Andersonville National Historic Site

**Andersonville espetxea** (ingelesez *Andersonville Prison*) edota **Camp Sumter** Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean zehar Konfederatuen gerra presoen espetxea izan zen. Kokalekua Georgia estatuko Andersonville udalerriko lursailetan dago eta egun Gune Historiko Nazionala izendapena darama. Eremu gehiena Macon County konderriko hego-mendebaldean dago, Andersonville udalerriaren ekialdean. Civil War prison, Andersonville National Cemetery eta National Prisoner of War Museum eraikinak barne hartzen ditu. Bertan espetxeratuak izan ziren 45.000 inguru preso Unionistetatik 12.913 hil ziren, batez ere bertan jasan zituzten gosea, elikapen kaxkarra, beherakoa eta gaixotasunen ondorioz.

## Egoera 
Espetxea 1864ko otsailean ireki zen: hasiera batean 15 oineko garaiera (4,6 metro)) zuen oholesi batez inguratutako 23 akreko lursail (93.000 m2) bat izan zen. 1864ko ekainean beste 26.5 akre (107.000 m2) gehitu zitzaizkion. Oholesiaren azalerak alde batetik 1.620 oin (490 m) eta bestetik 779 oin (237 m) zituen. Mendebaldetik bi sarbide zituen, bata iparraldeko sarbidea eta bestea, south entrance.[3]

Soldado unionista bat bertan lehenbizikoz preso sartu zenean, honela deskribatu zuen:

## Filma 
1996an gerra espetxe lazgarri horretan girotutako *Andersonville* filma estreinatu zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Andersonville Prison.jpg|Andersonville espetxea
Fitxategi:AndersonvilleMonuments.jpg|Gaur egungo oroitarriak

## Kanpo estekak 
* Andersonville espetxeko webgune ofiziala
Karibeko Arroaren Ekimena

**Karibeko Arroaren Ekimena** edo KAE euskarazko siglez edo ICC gaztelerazkoez, Karibeko Arroaren Errekuperazio Ekonomikorako AEBetako legeak 1983an sortu zuen egitarau ekonomiko bat da. Merkataritza eta muga-zerga neurriak ditu, toki horretako ekonomia ekimenaren onurak jasotzen dituzten herrialdeetako produktuen muga-zergak hutsera eramatearen bidez bultzatzeko asmoz. Ekimena 1984ko urtarrilak 1etik dago indarrean eta periodikoki berretsia da ekimena emanten duen herrialdearen borondatez.

Ekimen honen eragina jasotzen duten produktuek (Erdialdeko Amerikatik eta Karibeko uharteetatik datozenak) Estatu Batuetara zergarik jasan gabe sar daitezke. Behin produktua Estatu Batuetan sartu ondoren bertako zerga federal guztiak jasaten ditu.

## Ikus, gainera 
* Karibe itsasoaren arroa
* Karibeko Estatuen Elkartea

## Kanpo estekak
Miso zopa

japoniar gastronomiako funtsezko janaria da, arrozarekin batera. Osagai nagusia *miso* ore gazia da, hartzitutako soja haziz egiten dena.

## Osagaiak 
Miso zopa prestatzeko *miso* orea, ura eta *dashi* arrain prestakina behar da. Gainera, beste osagai batzuk gehi dakizkioke, hala nola:

* *wakame* alga lehortua, berridratatua eta laukitan moztua
* tofua
* txahalki egosia eta xafla finetan moztua
* tipulina
* etab.

## Prestaketa 
Kazola erdi ur irakin. Beste osagaiak gehitu: *wakame* eta tofua, eta bertan *dashi*a disolbatu. Tenperatura jaitsi pil-pila kendu arte. Orduan koilara bat edo bi *miso* gehitu, iritzira eta gutxinaka, nahasketak irekin ez dezan kontu izanez. Zerbitzatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honolulu konderria

**Honoluluko Hiria eta Konderria** (ingelesez *City and County of Honolulu* edo *Honolulu County*) Ameriketako Estatu Batuetako Hawaii estatuko konderri izaera duen hiria da. Bere barne hartzen du Honolulu, Hawaiiko hiriburua.Errolda Bulegoak konderria hainbat guneetan banatzen du estatistika helburuetarako.

## Demografia 
2010eko zentsoan bizi ziren 953.207 pertsonetatik 259.117 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 77.433 dira. 17.929 beltzak edo afroamerikarrak. 1.699 amerikar natiboak ziren eta 86.235 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 410.019 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1.287 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 176.921 pertsonek kokatzen zuten.

## Hiri senidetuak 
Honoluluko hiri-konderria ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Ikus, gainera 
* Honolulu

## Kanpo estekak 
* Udal gobernuaren webgunea
Ilixon

thumb|px 380|Luchon aranaren ikuspegia. Bertan topatu dira Ilixo(n)i eskinitako inskripzioak
**Ilixon** edo "Ilixo", "Ilix", "Ilixor", izen ezberdin hauekin agertzen baita, Akitania erromatarraren garaian Piriniotako euskal mitologiaren jainkoa izan zen.

## Inskripzioak 
Dibinitate honi eskainitako inskripzioak Garona Garaia eskualdean aurkituak izan dira. Bagnères-de-Luchon eta Montauban-de-Luchon herrietan.

## Etimologia 
Luchon toponimoa ustez dibinitate honen izenetik dator.

Beste aldetik gogoratu behar da Aurre-indoeuropar herrien hizkuntzetan, Europako toponimia zaharrean agertzen dena, -ona atzizkiak "*ibai*" edo "*erreka*" esan nahi duela, eta Sena, Saona edo Dordoina ibaien izenetan kausitu ahal dugula, baita eskualdean jaiotzen den Garona ibaian ere. Ahaztu gabe Asón ibaia edo Baiona bera.

## Ezaugarriak 
Erromatar garaitik erabilitako ur-bero edo ur termal hauetan aldare bat topatu omen zuten. Hau dela eta, zenbait adituek jainko hau eta ur-beroak lotzen dute. Ur-beroen bidez egindako osasungintzarekin zer ikusirik duen jainko osasun-egilea litzateke, baina ez dago hau frogatzen duen beste daturik, are gehiago generalki Akitania erromatarran barrena, ninfak direnean horretarako ohiko dibinitateak. Ninfak Euskal mitologiaren lamien parekoak dira.

* Olivier de Marliaveren arabera, frogatuta dago Ilixo eta ur termalen arteko harremana, eta Arango haranean agertzen den "Lex" dibinitatea Ilixo bera da.
* Bernardo Estornesek berriz bi dibinitateak bereizten ditu
* Zenbait adituek berriz Lex dibiniatearen inskripzioa faltsua dela diote ere.

Marliavek Ilixo izena latinaren "lixere" aditzarekin lotzen du, (Euskaraen lixibatu, ikuzi, arropa urtean garbitu).
Hau hala balitz, Ilixok euskal mitologiaren zein Pirinioetako beste eskualdetako mitologiaren latsariak ireluekin harremana izango luke.

Bernardo Estornesek ere Ilixo bertako ur-beroetako iturriekin lotzen du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Jose Miguel de Barandiaran, obras completas". Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiarán, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque*, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpoko loturak 
* Erromatarren aurreko Hispaniako jainko-jainkosei buruzko liburua

## Kanpo estekak
Txirri gris

**Txirri grisa** (*Pluvialis squatarola*) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Ozeano Artikoko kostaldetan bizi dena. Espezie migratzaile honek neguan hegoalderantz jotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liga Nazionaleko Ekialdeko Dibisioa

**Liga Nazionaleko Ekialdeko Dibisioa** (National League East Division) Beisbol Liga Handietako sei dibisioetako bat da.

## Kideak 
### Egungoak 
* Atlanta Braves: 1994an batu zen. Aurretik Liga Nazionaleko Mendebaldeko Dibisioan.
* Miami Marlins: 1993an batu zen hedapenezko talde bat bezala.
* New York Mets: Kide sortzailea
* Philadelphia Phillies: Kide sortzailea
* Washington Nationals: Kide sortzailea (hedapenezko talde bezala, jatorrian Montreal Expos)

### Beste garai batzuetakoak 
* Chicago Cubs: Kide sortzailea. Gaur egun Liga Nazionaleko Erdialdeko Dibisioan.
* Pittsburgh Pirates: Kide sortzailea. Gaur egun Liga Nazionaleko Erdialdeko Dibisioan.
* St. Louis Cardinals: Kide sortzailea. Gaur egun Liga Nazionaleko Erdialdeko Dibisioan.

## Dibisioko kideak garaiaren arabera 
## Liga Nazionaleko Ekialdeko Dibisioko garaileak urtez urte 
† - 1981eko Liga Handietako jokalarien grebaren ondorioz, denboraldia banatu egin zen. Montrealek irabazi zuen bigarren erdia eta denboraldiostean lehen erdiko irabazlea izan zen Philadelphia Phillies taldea garaitu zuen (59-48).
 - 1994ko Liga Handietako jokalarien grebaren ondorioz, abuztuak 27an hasi zena, ez zen irabazle ofizialik egon. Montreal zihoan lider bezala greba hasi zen unean.

## Dibisioko txapelketak taldeka 
***** - 1993an Dibisioa utzi zuten

## Komodinaren irabazleak dibisioan 
 - Abuztuak 27an hasi zen 1981eko Liga Handietako jokalarien grebaren ondorioz ez zen irabazle ofizialik egon. Montreal zen liderra greba hasi zen unean.
 - Cincinnati Reds taldea garaitu zuen komodinagatik jokatu zen berdinketa hautsi zuen joko batean, 5-0.

## Kanpo estekak
Doikuntzaren egokitasun

Estatistikan, **doikuntzaren egokitasun** terminoak datu multzo bat eredu estatistikora batera *zenbateraino egokitzen den* aztertu eta erabakitzen duen tresna-multzoa adierazten du.

## Egokitzapenaren doitasunerako tresnen zerrenda 
* doikuntzaren egokitasunerako khi-karratu froga, aldagai bakarreko datu multzo bat probabilitate-banakuntza jakin batera egokitzen den erabakitzeko froga bat da, khi-karratu estatistikoan oinarritzen dena.
* Kolmogorov-Smirnov froga edo KS froga, aldagai kuantitatibo bati buruzko datu multzo bat probabilitate-banakuntza jakin batera egokitzen den erabakitzeko froga bat da, besteak beste;
* Lilliefors froga, aurrekoaren aldaera bat datuak banakuntza normalera doitzen diren erabakitzeko;
* Jarque-Bera froga, datu kuantitatiboen multzo bat eredu normalera doi egokitzen den erabakitzeko froga bat;
* Anderson-Darling froga, banakuntza normalerako egokitasunerako froga bat.

## Kanpo estekak
Txirritxo handi

thumb|Txirritxo handia.
**Txirritxo handia** (*Charadrius hiaticula*) Charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, iparraldeko Eurasian eta Kanadan bizi dena. Euskal Herrian negu aldean ikusten dugu gehienbat.

## Deskribapena 
Hegazti limikola txiki bat da, 17-19'5 cm arteko luzera eta 35-41 cm arteko hego-zabalera dituena. 55 eta 75 gramo artean pisatzen du. Itxura trinkoa du, buru handi samarra eta moko motza. Arra eta emea antzekoak dira, emearen koloreak apalagoak ordea. Lepoko beltza du eta buruan marra zuri eta beltzak ageri ditu. Mokoa laranja kolorekoa da eta punta beltza du. Pileoa marroia da. Bizkarra, hegoak eta buztana marroiak dira eta sabelaldea zuri zuria. Hanka laranjak ditu.

## Habitata 
Ugalketa garaian kostaldeko eremuak okupatzen ditu eta ibaialdeak, zelaiak eta tundra eremuak ere bai:
* *Charadrius hiaticula hiaticula* , iparraldeko Europan eta erdialdeko Eskandinavian bizi dena. Hegoaldeko Europara, tartean Euskal Herrira migratzen da.
* *Charadrius hiaticula psammodroma*, Islandian, Groenlandian eta ipar-ekialdeko Kanadan bizi dena. Mendebaldeko Afrikara migratzen da.
* *Charadrius hiaticula tundrae*, iparraldeko Eskandinavian eta Asian bizi dena. Afrika eta hego-mendebaldeko Asiara migratzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Ringed Plover (Charadrius hiaticula) (12).JPG|Txirritxo handia ehizan.
Irudi:Charadrius hiaticula Lvk.jpg|Txirritxo handia hegan.
Irudi:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|Txirritxo handia arrautzak txitatzen.
Irudi:Charadrius hiaticula psammodromus Iceland 6.jpg|Habia.
Irudi:Charadrius hiaticula MHNT.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Txirritxo hankabeltz

**Txirritxo hankabeltza** (*Anarhynchus alexandrinus*), **Txirritxo hankabeltza** (*Charadrius alexandrinus*) Charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasian eta Amerikako eskualde epeletan bizi dena.

14-16 cm luze da, eta mokoa eta hankak beltzak dituena. Sabelaldea zuria izaten du; bizkarraldea, berriz, arre berdexka.

Txirritxo hankabeltzak hiru azpiespezie ditu:
* *Charadrius alexandrinus alexandrinus*
* *Charadrius alexandrinus nivosus*
* *Charadrius alexandrinus tenuirostris*

## Erreferentziak
Txirritxo txiki

**Txirritxo txikia** (*Thinornis dubius*) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Europan eta mendebaldeko Asian bizi dena eta neguan Afrikara migratzen du.

## Deskribapena 
Hegazti limikola txiki bat da, ahaidean duen txirritxo handia baino txikiagoa. 15'5-18 cm arteko luzera eta 32-35 cm arteko hego-zabalera ditu. Itxura trinkoa du, buru handi samarra eta moko motza. Arra eta emea antzekoak dira, emearen koloreak apalagoak ordea. Lepoko zuria eta beltza ditu eta buruan ere marra zuri eta beltzak ageri ditu. Mokoa beltza da eta begian eraztun horia dauka. Pileoa marroia da. Bizkarra, hegoak eta buztana marroiak dira eta sabelaldea zuri zuria. Hanka horiak ditu.

## Habitata 
Euskal Herrian udan ikusten dugu batez ere. Ur ertzetan egoten da, hala kostaldean nola barnealdean, beti ere hondarretan edo harri txintxarretako eremuetan, gizakiak sorturikoak izanda ere bai. Normalean nahiago izaten ditu ur gezak gaziak baino.

## Elikadura 
Intsektujale handia da. Kakalardoak, euliak, inurriak, kilkerrak eta tximeleta eta txitxiburduntzien larbak ere bai:
* Charadrius dubius curonicus Gmelin, 1789
* Charadrius dubius dubius Scopoli, 1786
* Charadrius dubius jerdoni (Legge, 1880)

## Iruditegia 

Irudi:Little-Ringed-Plover.jpg|Txirritxo txikia.
Irudi:Charadrius dubius 2 (Martin Mecnarowski).jpg|Hegan abiatzeko prest.
Irudi:Charadrius dubius P4223391.jpg|Txirritxo txikiaren txita.
Irudi:Charadrius dubius eggs.jpg|Habia.
Irudi:Charadrius dubius curonicus MHNT.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Luis García Berlanga

**Luis García-Berlanga Martí** edo **Lluís Garcia-Berlanga i Martí** (1921eko ekainaren 12a, Valentzia &ndash; 2010eko azaroaren 13a, Madril) espainiar zinema zuzendari eta gidoilari bat izan zen.

Bere zinemagintza hainbat gizarte eta politika gaiei buruzko ironia zorrotz eta satira garratzez josia egoteagatik nabarmentzen da.

## Filmografia 
### Film laburrak 
* *Tres cantos* (1948).
* *Paseo por una guerra antigua* (1948). Juan Antonio Bardem, Florentino Soria eta Agustín Navarrorekin batera zuzendua.
* *El circo* (1949).
* *Se vende un tranvía* (1959). 28 minututako iraupena zuen telebistarako telesaila, Berlanga eta Azconak idatzia, eta Juan Estelrichek Berlangaren begiradapean zuzendua.
* *Las cuatro verdades* ("Les quatre vérités", 1963), *La muerte y el leñador* atala. Jean de la Fontainen alegien egokitzapena. Frantziar-italiar-espainiar-alemaniar ekoizpena.
* *El sueño de la maestra* (2002).

### Film luzeak 
* *Esa pareja feliz* (1951). Juan Antonio Bardemekin batera zuzendua.
* *Bienvenido, Mister Marshall* (1952).
* *Novio a la vista* (1954).
* *Calabuch* (1956).
* *Los jueves, milagro* (1957).
* *Plácido* (1961).
* *El verdugo* (1963).
* *Las pirañas* (*La boutique*), 1967).
* *¡Vivan los novios!* (1970).
* *Grandeur nature*, 1974).
* *La escopeta nacional* (1977).
* *Patrimonio nacional* (1981).
* *Nacional III* (1982).
* *La vaquilla* (1985).
* *Moros y cristianos* (1987).
* *Todos a la cárcel* (1993).
* *París Tombuctú* (1999).

### Telebista 
* *Villarriba y Villabajo* (1994). Telesailaren sortzaile eta gidoilaria, Carlos Gil eta Josetxo San Mateorekin batera zuzendua.
* *Blasco Ibáñez, la novela de su vida* (1997).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luis García Buñuelen IMDBko fitxa ikusgai.