open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ameriketako Estatu Batuetako hiri

thumb|350px|Hiri nagusien mapa.
**Ameriketako Estatu Batuetako kultura hirietan oinarritzen da**, eta hiri-paisaiak (etxe orratzen auzoak, bereziki) garrantzi handia du herri-kulturan. Gaur egun, estatubatuar gehienak hirietan bizi dira, eta, balio absolutuan, Estatu Batuak munduko hirugarren postuan daude hirietako biztanleei dagokienez. Estatubatuarren % 30 baino gehiago bost milioi biztanle baino gehiagoko metropolian bizi dira. Hiri horien pisu ekonomikoa handia da herrialdearentzat.

2007ko uztailean, Estatu Batuek 100.000 biztanletik gorako 207 hiri zituzten eta milioi bat biztanletik gorako 51 metropoli-eremu zituen, horietatik bederatzi bost milioitik gorakoak. Estatu Batuetako hiri handi askok, gainerako herrialdeetakoek bezala, zailtasunak dituzte immigrazioarekin, gizarte-aldaketekin eta globalizazioarekin lotuta.

## Trazaketak 
AEBetako hiriguneen antolamendurik ohikoena dameroen planoa da. Hala ere, plano hori tokiaren konfigurazioaren arabera alda daiteke (adibidez, Boston), hiriaren historiaren arabera (Washington D. C.), etab. Taulako planoa ez da ez berritasun ez salbuespen bat aro modernoan: antzinako hiriek (Alexandria, Ponpeia) edo Erdi Arokoek (bastidak) jada aplikatzen zuten antolaketa hori, eta Amerikako kontinenteko beste hiri batzuek XVII. eta XVIII. mendeetan hartu zuten. Plano ortogonalak espazioaren azkartasunaren eta arrazionalizazioaren eskakizunei erantzuten die.

## Hiri-motak 
Funtzionalki, Estatu Batuetan hiri mota asko daude; hauek dira nabarmenenak:

* Industrialak: askotan Manufacturing Belt kokatzen; adibideak: Detroit
* Portukoak: New York, Chicago, Long Beach
* Administratiboak: estatu federatuetako hiriburuak, bereziki estatuko jendetsuenak ez direnak; adibidez: Sacramento.
* Unibertsitatekoak: Cambridge, Bostongo aglomerazioan, zaharrena da. Kalifornian, Berkeley, Stanford eta Palo Alto hiriek milaka ikasle dituzte. Unibertsitate horien orientazio zientifikoak maila teknologiko handiko jarduerak eragiten ditu aldi berean (Silicon Valley, Route 128, etab.).
* Jokoen ingurukoak: Atlantic City, Las Vegas, Reno
* Turistikoak: New York, Miami, San Francisco, New Orleans, Los Angeles

## Aglomerazio nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avantongo urrezko konoa

**Avantongo urrezko konoa** Brontze Aroko urrezko kapelu berezien artean bat da. 1844an aurkitu zuten Avantonen, Poitiersetik gertu. K.a. 1.000 urte ingurukoa da, ezagitzen diren lau *urrezko kapeluen*, artean bat. Saint-Germain-en-Layeko Arkeologia Museo Nazionalean dago.

## Aurkikuntza eta ezaugarriak 
Avanton udalerriko mahastizain batek, Jean Bardouxek, 1844an bere soroan zulo bat hondeatuz aurkitu zuen, Chaîgnerottes herritik gertu. Kobrezkoa zela pentsatu zuen, eta  nahiko zapalduta eta tolestuta zegoenez, bere forma originala ez zen ebidentea izan hasieran. Bardouxek Loudungo urregile bati saldu zion, eta 1847an Louvre Museoari saldu zioten, bitartekari batzuk medio.

Avantongo konoa, bere kideko beste kapeluekin alderatuta, osatu gabea dirudi, beheko euskarria falta da. 55 cm-ko altuera du 321 gramoko pisua. Gainerakoek bezala, urre-orri bakarrean egina dago, mailukatuz moldatua, eta lerro edo bandetan antolatutako globulu askorekin apaindua dago bere altuera osoan.

Alderaketa beste kapeluekin:

Fitxategi:Cône d'Avanton, musée des Antiquités Nationales, 2010-03-26.jpg|Avantongoa.
Fitxategi:Berliner Goldhut.jpg|Berlingo urrezko kapelua.
Fitxategi:GNM - Goldkegel Etzelsdorf 1.jpg|Ezelsdorfeko urrezko kapelua.
Fitxategi:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 054.jpg|Schifferstadt-ekoa.

Kapeluekin duen antzekotasunaz gain, beren iruditeria eta itxura lotzen da estetika bertsuko Brontze Aroko urregintzako beste aurkikuntza batzuekin, zeinetan nabarmentzen den bat Euskal Herrian egina, Axtrokiko ontziak.

Objektuaren funtzioa eguzkiaren gurtza erlijioso batekin lotua egon zitekeela iradoki izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rein Taaramäe

**Rein Taaramäe** (Tartu, 1987ko apirilaren 24a) estoniar txirrindularia da. Estoniako Txapelduna izan da eta Italiako Giroko eta Espainiako Vueltako etapak irabazi ditu. 

## Palmaresa 
**2007**
* 2. Classic Sud-Ardèchen
* 5. Ardenetako Zirkuituan

**2008**
* Portugalgo Sari Nagusiko bi etapa
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat

**2009**
* 20px 15px Estoniako errepide txirrindularitza txapelketa
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Aingo Tourra
* Euskal Herriko Itzuliko Mendiko sailkapena 
* 3. Romandiako Tourrean
* 8. Suitzako Itzulian

**2010**
* 3. Kataluniako Voltan
* 7. Paris-Nizan

**2011**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 3. Nazioarteko Kriteriumean
* 4. Paris-Nizan
* 7. Algarveko Itzulian

**2012**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 2. Andaluziako Itzulian
* 3. Étoile de Bessègesen

**2013**
* 20px 15px Estoniako errepide txirrindularitza txapelketa

**2014**
* Doubseko Tourra
* 2. Turkiako Itzulian eta etapa bat
* 6. Limousingo Tourrean

**2015**
* Murtziako Itzulia 
* Burgosko Itzulia 
* Arctic Race of Norway
* 6. Algarveko Itzulian

**2016**
* Esloveniako Itzulia eta etapa bat 
* Italiako Giroko etapa bat
* 3. Aingo Tourrean

**2018**
* 3. Doubseko Tourrean

**2019**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 3. Aragoiko Itzulian
* 3. Aingo Tourrean

**2021**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa 
* Espainiako Vueltako etapa bat

**2022**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 8. Omango Tourrean

**2023**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 4. Omango Tourrean

**2024**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

**2025**
* 20px 15px Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Iker Eskibel

**Iker Eskibel** (Eskoriatza, 1993ko abuztuaren 3a) euskal txirrindularia da. Mendi bizikletan nabarmendu da baina errepidean ere aritu da. Kanpazar harrobia, Zirauna infisport alavanet, Polarteceta Oreka taldeetan izan da. 

## Palmaresa 
### 2018 
Gipuzkoako Txapelketa

### 2019 
Arabako Errepideko Challenge ko etapa bat

### 2021 
Euskadiko Txapelketa

Caja Rural Kopa 

Dicastillo

Fitero  

Arazuri  

San Pedro 

### 2022 
Ruta BTT Us Madroñus 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dawn of the Dead (2004ko filma)

***Dawn of the Dead*** (euskaraz *Hildakoen Egunsentia*), 2004ko Zack Snyder estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko eta ekintza film bat da. George Romerok zuzendutako *1978ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da. David Emge,  Ken Foree, Scott Reiniger eta Gaylen Ross aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2004, azalpenik gabeko izurrite batek ia gizaki guztiak hil edo haien haragi eta odolez elikatzen diren zonbi bilakatu ditu. Bitartean, AEBetako Wisconsin estatuan, bizirautea lortu duen mota ezberdineko pertsona talde bat merkatalgune batean babestuko da, bertan zonbi oldeei aurre egiteaz gain beren artean elkarbizitzen ikasi beharko dute. 

## Aktoreak 
* Sarah Polley: Ana Clark
* Ving Rhames: Kenneth Hall
* Jake Weber: Michael
* Mekhi Phifer: Andre
* Ty Burrell: Steve Marcus
* Michael Kelly: C.J.
* Kevin Zegers: Terry
* Michael Barry: Bart
* Lindy Booth: Nicole
* Jayne Eastwood: Norma
* Boyd Banks: Tucker
* Inna Korobkina: Luda
* R. D. Reid: Glen
* Kim Poirier: Monica
* Matt Frewer: Frank
* Bruce Bohne: Andy
* Blu: Chips, txakurra
* Justin Louis: Luis
* Tom Savini: Cahill sheriffa
* Scott Reiniger: Jenerala
* Ermes Blarasin: Emakume lodia
* Ken Foree: Telepredikatzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Oskar Gaztelu

**Oskar Gaztelu Bilbao** (Larrabetzu, Bizkaia, 1964ko martxoaren 3a) bizkaitar idazlea da.

## Biografia 
Urkulu errota-baserrian sortua. 2019an “Nire bizitza ni barik” lanarekin Arabako Foru Aldundiak antolatutako Becerro de Bengoa saiakera lehiaketaren irabazlea. 2021ean "Heriotzari aurrez aurre begira" lanarekin Bilboko Udalak antolatutako Miguel de Unamuno XXII saiakera lehiaketaren irabazlea.

Irakasle ikasketak egina, eta Ingeles Filologian lizentziatuaLarrabetzuko sorreraren historia EIMAn bitartez argitaratua du on-line. Gizakiaren barne garapen arloan, hau da jakiteko nor garen, non gauden eta nora joan nahi dugun, bost urtetan formatua dago Claudio Naranjo psikiatra eta musikagilearekin Psikologia integratzailean; Programazio Neuro-Linguistikoan (PNL) Practitioner diplomaduna; «Language Acquisition Behaviour»ean (words that change minds) formatua.

Ogibidez, Bigarren Hezkuntzako Geografia eta Historiako irakaslea da.

## Lanak 
### Saiakera 
"Nire bizitza ni barik" 2020  Arabako Foru Aldundia

"Heriotzari aurrez aurre begira" 2022 Erein

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Youtubeko kontua
Stadium 974

''''* (, *Istād 974''), formalki **Ras Abu Aboud Stadium**, Qatarko Doha hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. 2021ean inauguratu zen eta 40.000 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Al Rayyan Stadium

''''* (, *Malʿab ʾAḥmad bin ʿAliyy'', Qatarko Al Rayyan hirian dagoen futbol estadio bat da. 2003an inauguratu zen eta 2020an zaharberritua, 44.740 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Suzy Vernon

**Suzy Vernon**, jaiotzaz **Amelie Paris** (Niza, Perpinyà, Ekialdeko Pirinioak, Frantzia, 1901eko ekainaren 26a – Mougins, Itsas Alpeak, Frantzia, 1997ko urtarrilaren 24a) zinemako aktore frantsesa izan zen.

## Biografia 
Vernon  Perpiñanen, Frantziako hegoaldean, jaio zen. 1923an hasi zuen bere karrera pantailan, zinema mutuaren garaian, eta berrogeita hamar bat filmetan agertu zen. Gehienetan protagonista rila izan zuen, nahiz eta noizean behin laguntza-lanetan ere agertu zen. 

## Filmografia 
 Zerrendan izenburua eta norena den:
thumb|150px|Amélie Etxea, Parisezkerrera|thumb|150px|Amélie kaleko plaka, Paris
## Aintzatespenak 
* Parisen Amélie izenaz kalea du.
* Parisen  Amélie etxea dago, Paris XX plaka (FR75)
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Crisp, C.G. Frantses zinema klasikoa, 1930-1960. Indiana University Press, 1993
* Powrie, Phil & Rebillard, Eric. *Pierre Batcheff eta gosea Frantziako zineman*. Edinburgo University Press, 2009

## Kanpo estekak 
*
Khalifa International Stadium

''''* (, ALA-LC: *Istād Khalīfah al-Duwalī''), Qatarko Doha hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. 1976ean inauguratu zen eta 2005 eta 2014–2017 artean inauguratua, 40.000 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Vaucluseko Tourra

**Vaucluse Tourra**, Vaucluse inguruan egiten zen txirrindularitza Itzulia zen. 1923. urtean eratu zen eta 1960ra arte egun bakarreko lasterketa zen. Gero, 1961tik 1964ra ez zuten egin eta, 1965ean, bi eguneko Itzulia izan zen. 1966tik eta azken ekitaldera arte (1998ean) hiru eguneko Itzulia izan zen. Garaileen artean Miguel Indurain nafarra dago. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Misio diplomatiko

[thumb|[Libano|Libanoren enbaxada Hagan]]
**Misio diplomatiko** bat beste estatu batean dagoen estatu bateko pertsona-talde batek osatzen du, herrialde anfitrioian euren herrialde propioa ordezkatuz. Praktikan, terminoa *misio iraunkorra* izendatzeko erabiltzen da, hau da, herrialde bateko ordezkari diplomatikoek beste herrialde bateko hiriburuan duten bulegoa izendatzeko. Nazioarteko Zuzenbidean babestuta, misio diplomatikoek lurraldez kanpoko estatusa dute; nazio anfitrioiaren lurraldean fisikoki dauden arren, tokiko legeetatik bereizita daude eta, ia egoera guztietan, dagokien herrialdeko lurraldearen zati gisa tratatzen dira. Praktikan, misio diplomatikoak **enbaxadaren** sinonimotzat hartzen dira, herrialde batek beste herrialde batean dituen diplomaziaren ordezkarien bulego nagusia dena; normalean, baina ez nahitaez, estatu hartzailearen hiriburua den hirian oinarritzen da. Kontsulatuak, bestalde, misio diplomatiko txikiagoak dira, normalean estatu hartzaileko hiri nagusietan kokatuta daudenak (baina hiriburuan egon daitezke, oro har, bidaltzen duen herrialdeak estatu hartzailean enbaxadarik ez duenean). Kokatuta dagoen herrialdean misio diplomatikoa izateaz gain, enbaxada bat herrialde batean edo gehiagotan bizi ez den misio iraunkor bat ere izan daiteke.

Maiz, enbaxada hitzarekin misio diplomatikoaz gain bera egoten den bulegoa zein enbaxadorearen etxea izendatzen da. Bulegoari kantzilertza izena ematen zaio, baina bereizi behar direnean "enbaxadorearen etxea" eta "enbaxadadaren bulegoa" kontzeptuak erabili ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brontze Aroko urrezko kapeluen urregintza estiloa

**Brontze Aroko urrezko kapeluen urregintza** estiloak definitzen du Europako Mendebaldeko Brontze Aroko urrezko objektu zenbaiten estilo berezia. Urrezko kapeluen forma berezia dute objektu hauetan ikusgarrienek, zeinetarik lau ale ezagutzen diren, baina apainketan, lanketan eta beste ezaugarrietan beste era bateko kasko, ontzi eta objektutan ere aurkitu da estilo berezi hau. Horien artean, Gipuzkoan topatutako Axtrokiko ontziak daude.

## Ezaugarriak 
Objektuak urrezko xafla mehez eginda daude, eta apaingarriz estalita egon ohi dira, askotan banda edo lerro horizontaletan, non batez ere disko eta zirkulu zentrokideak ikusten diren. Gurpiltxo, zigilu, biribilki edo orraziekin markatu zirela dirudi. 

Barnealdetik mailukatutako bozeldura faltsu bidezko dekorazioa dira forma horiek. Objektuek grabatuta dituzten dekorazio geometriko hauek ikur gisa hartu izan dira, eguzkiaren, ilargiaren, izarren edota hegaztien irudikapenekin alderatuz. Dekorazioen kalitatea eta zehaztasuna ikusita, urregintza lantegi espezializatuetan egin zirela uste da, eliteen esku bakarrik egon zitezkeen enkarguak izango ziren.

Objektu hauek aurkitu izan diren moduangatik, kasu askotan apropos lurpean ezkutaturiko sortak zirela uste da. Funtzioan ere bateratasun erritual bat adierazten dute hortaz.

## Iruditegia 
Forman desberdintasunak daude kasu batzuetan, baina antzekotasunak ere bai:

Fitxategi:DO-692-Guldskål med hestehovedhank fra Borgbjerg Banke.jpg|Boeslundeko altxorreko pieza bat (Danimarka).
Fitxategi:Berliner Goldhut.jpg|Berlingo kapelua (Alemania).
Fitxategi:Gobelets - Man - Saint-Germain-en-Laye - 27 mars 2017.jpg|alt=Marne departamentuko Villeneuve-Saint-Vistre-et-Villevotten aurkitutako altxorrako bi edalontziedo pitzar.|Villeneuve-Saint-Vistreko ontziak (Frantzia).
Fitxategi:Cuencos de Axtroki (M.A.N. 1973-77-1) 01.jpg|Axtrokiko ontzia (Euskal Herria)

Teknikan eta apainduretan bateratasun argia ikusten da:

Fitxategi:Casco de Leiro (29808311432).jpg|Leiroko kaskoa, Galizia.
Fitxategi:Cône_d'Avanton,_musée_des_Antiquités_Nationales_(cropped).jpg|Avantongo konoaren detailea (Frantzia).
Fitxategi:Museo_Arqueológico_Nacional_-_1973-77-1_-_Cuenco_de_Axtroki_03.jpg|Axtrokiko ontzi baten detailea.
Fitxategi:GoldschalenTerheide99 (cropped).jpg|Terheideko ontzia (Frisia).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Axtrokiko ontziak
* Brontze Aroko urrezko kapeluak

## Kanpo estekak
Maurice Ville

**Maurice Ville** (Saint-Denis, 1900eko urriaren 30a - 1982ko apirilaren 12a) frantziar txirrindularia izan zen. 

## Palmaresa 
**1922**
* Alencon Zirkuitua
**1923**
* Kataluniako Volta eta hiru etapa
**1924**
* Vaucluse Tourra
* 2. Paris-Roubaixen
**1927**
* Brusela-Paris
**1928**
* Paris-Contres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Janoub Stadium

''''* (, *Istād al-Janūb'', "Hegoaldeko Estadioa", **Al-Wakrah Stadium** (), Qatarko Al Wakrah hirian dagoen futbol estadio bat da. 2019an inauguratu zen eta 40.000 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Nello Troggi

**Nello Troggi** (Frosinone, 1912ko apirilaren 26a - 1944ko ekainaren 21a) italiako txirrindularia izan zen. 

## Palmaresa 
### 1935 
*Korsikako Giroa eta 5 etapa

### 1936 
*Nizako Sari Nagusia

### 1937 
*Marokoko Itzuliko 3 etapa

### 1938 
*Vaucluseko Tourra

### 1939 
*Cantal Zirkuitua 
*Bourg-Ginebra-Bourg

### 1940 
*Kataluniako Volta ko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Education City Stadium

''''* (, *Istād al-Madīna at-Taʿlīmiyya'', Qatarko Al Rayyan hirian dagoen futbol estadio bat da. 2020an inauguratu zen eta 45.350 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
Up in the Air (2009ko filma)

***Up in the Air*** (euskaraz *Goran Airean*), 2009ko Jason Reitman kanadar-estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Walter Kirn idazlearen *2001eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. George Clooney, Vera Farmiga, Anna Kendrick, Jason Bateman, Danny McBride, Melanie Lynskey, Amy Morton, Sam Elliott, J. K. Simmons eta Zach Galifianakis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Enpresa batek Ryan Bingham (George Clooney) giza baliabideetako kontsultorea langile murrizketa bat egin dezan kontratatuko du, langileak kaleratzen aditua baita. Duela asko, Ryan AEBetan barnean inongo kezkarik gabe bidaiatuz bizi da. Behar duen oro bere gurpildun maletan eraman dezake eta bidai agentzien bidaiari leialtasunerako programek oso gogokoa denea haiek emandako bidai pribilegioez gozatu ohi du. Halere, Ryanek ez du benetako bizileku edo sustrairik. Hegaldi batean maiz bidaiatzen duen Alex (Vera Farmiga) bidakide ederra ezagutu eta hartaz erakarria sentituko da,bestalde Ryanen nagusia den Craig Gregory (Jason Bateman), aurrez Natalie Keener (Anna Kendrick) eraginkortasunean aditua den langile gazteak konbentzituta, Ryan bidaiak egitetik etenarazi eta bulego batean lan egitera mehatxatuko du. Lanpostu finko batera lotua izateko panoramaren aurrean, Ryan benetako bizileku ta etxebizitza batean bizitzearen esnahaiaz gogoeta egiten hasiko da.  

## Aktoreak 
* George Clooney: Ryan Bingham
* Vera Farmiga: Alex
* Anna Kendrick: Natalie Keener
* Jason Bateman: Craig Gregory
* Melanie Lynskey: Julie
* Chris Lowell: Kevin
* Sam Elliott: Maynard Finch

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Julissa

**Julissa**, jaiotzaz **Julia Isabel de Llano Macedo** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1944ko apirilaren 8a) mexikar aktore, abeslari, antzerki-ekoizle eta film-zuzendaria da. 

## Biografia 
Luis de Llano Palmerren eta Rita Macedo aktorearen alaba da, eta Luis de Llano Macedo telenobela-ekoizlearen arreba. Enrique Guzmán kantariaren iloba da. 

Benny Ibarra aktore eta musikariarekin ezkondu zen. Benny Ibarra "Los Yaki" rok-taldearen abeslari nagusia da eta 60ko hamarkadaren erdialdean arrakasta izan zuen. Bi seme izan zituzten Benny Ibarra eta Alejandro Ibarra. Harekin zuzendu zuen 1973an Vaselina antzerki-lana. 

## Lan ibilbidea 
### Musikari 
Hamahiru urte zituela hasi zuen bere ibilbidea, The Spitfires rock-taldean kantatuz. Rockaren garaiko emakume bakarra izan zen, bere neba Luisekin batera, bigarren postua irabazi baitzuen irratiaren lehiaketa batean, eta horren ondorioz kontratua sinatu zuen CBS-rekin, gero Sony izena hartu zuenarekin, 1961 eta 1964 arteko rock-albumak grabatuz, doinu asko gaztelaniara itzulit zituztela, besteak beste, "*Mi Rebeldito*" (Oh Watussi), "*Memo*" (Billy) "*La favorita del maestro*", "*Nostalgia*" (I'm sorry), "*Frontera*". 1966an, "*Corazón Salvaje*" eta "*Te Necesito*" telenobelaren gaia grabatu zuen Capitol zigilurako.

1989an La *Onda Vaselina* musika-taldea sortu zuen, eta gero OV7 izena hartu zuen.

### Antzerki-produktore 
Mexikon antzerki-produktore gisa hasi zen lanean eta liderra da. Broadwayko ekoizpen arrakastatsuak ekarri zituen herrira: *Jesucristo Superestrella*, *Vaselina*, *José el soñador edo* *Reineta*, arrakasta handia izan zutenak.

1975ean Rockyren Show de terror-eko produkzioko kide izan zen. Aída Pierce gaztea koruko kidea zen.

## Filmografia 
### Telenobelak 
**Televisa**

**TV Azteka**

### Telebistako serieak 
### Zinema 
Zerrendan lanen izenburuak eta pertsonaia: 

### Saioak 
### Ekoizlea 
### Beste proiektu batzuk 
## Sariak eta izendapenak 
* Luminarien Pasealekuan dago Julissa 1987tik film, telebista, antzerki eta industria diskografikoetan egindako lanagatik. De Llano-Macedo familiako lau kideak daude pasealekuan: gurasoak, Julissa eta neba.*

### Musikan 
### TVyNovelas sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Dante Gianello

**Dante Gianello** (Chiesa, 1912ko martxoaren 26a - 1992ko azaroaren 22a) Italian jaiotako txirrindulari frantziarra zen.

## Palmaresa 
**1935**
*Niza-Tolon-Niza
*2. Euskal Herriko Itzulian
**1938**
*Ventor Zirkuitua 
*Frantziako Tourreko etapa bat
**1939**
*Vaucluseko Tourra
**1940**
*Pays Grassoiseko Sari Nagusia 
**1941**
*Nizako Sari Nagusia
*2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1942**
*Limoges-Vichy-Limoges eta etapa bat
**1943**
*Alpeetako Sari Nagusia

### 1945 
*Midiko Zirkuitua eta etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bahetze

[thumb|Arroza bahetzen [Uttarakhanden, Indian.]]
**Bahetzea** lastoa edo hautsa aletik bereizteko prozesua da. Biltegiratutako aleetan izurriak ezabatzeko ere erabil daiteke. Gari-jotzearen edo larrainaren ostean izaten da alea prestatzeko prozesuan. Modurik errazenean, nahasketa airera jaurtitzean datza, haizeak lastoa arinago eraman dezan; ale astunenak, berriz, berriro erortzen dira, berreskuratzeko aukera ematen duena. Tekniken artean daude, besteak beste, abaniko bat erabiltzea (lastoa altxatzeko balio duena) edo bahea bezalako tresna bat erabiltzea bildutako ale pila baten gainean.

## Kanpo estekak
Nekazaritza-produktu

thumb|Etxekotutako landareak.
[thumb|Nekazaritzako produktuak eguzkitan lehortzen [Punjab|Punjabeko etxe batean, Indian.]]
**Nekazaritza-** edo **laborantza-produktu** bat modu estentsiboan landu eta uzta ematen duten landareak dira, dirua irabazteko edo bizirauteko.  Nekazaritzako produktuak uzta bildu duten zatiei edo egoera finagoan dagoen uztari buruzkoak izan daitezke. Labore gehienak nekazaritzan edo akuikulturan lantzen dira. Labore izan daitezke ere onddo makroskopikoak (adibidez, perretxikoak) edo itsas alga makroskopikoak (adibidez, itsas algak).

Labore gehienak gizakientzako elikagai gisa edo abereentzako bazka gisa biltzen dira. Zenbait labore basa-ingurunetik biltzen dira (bilketa intentsiboa barne, adibidez, ginsenga).

Elikadurakoak ez diren laborantza garrantzitsuetan baratzezaintza, lorazaintza eta laborantza industrialak sartzen dira. Baratzeko laboreetan beste labore batzuetarako erabiltzen diren landareak sartzen dira (adibidez, fruta-arbolak). Lorezaintzako laboreek barne hartzen dituzte barrualdeko landareak, lorategiko landareak eta lorontziak, hosto berde landuak eta lore moztuak. Industria-laboreak arroparako (zuntz-laboreak, adibidez, kotoirako), bioerregairako (laborantza energetikoak, alga-erregaia) edo botiketarako (sendabelarrak) ekoizten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikele Arizkorreta

**Mikele Arizkorreta Renedo** (Legazpi, 2000 - ) euskal aktore eta abeslaria da. Go!azen telesailean parte hartu du, baita *El Internado: Las Cumbres* eta *IXA Seriea*n.

## Filmografia 
* *3zpa4* (2018-2019)
* *IXA seriea* (2019)
* *El internado: las cumbres* (2021)
* *Go!azen 9.0* (2022-2023)
* *Go!azen* 10.0 (2023-2024)
* *Go!azen* 11.0 (2024-2025)
* *Mari, sorgin ehiztaria* (2025)
* *Odol Ilargia* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aeso

**Aeso** erromatar hiri txikia izan zen, *municipium* izendapena jaso zuena. Gaur egun, Isona hiribildua dagoen tokian (Pallars Jussàko Isona i Conca Dellà udalerrian) zegoen eta Eso ibero-baskoi herrixka (iberieraz ) ordezkatu zuen. Ptolomeo eta Plinio Zaharraren lanetan agertu zen.

## Erromatarren etorrera 
Erromatarrak gure lurretara iritsi zirenean, Esoko iakatarrek Lleida eta Balaguer lautadako ilergeteak babestu behar izan zituzten. Hauek k.a. 218an Empúriesen hasi zen okupazioari gogor aurre egin zuten. Errepublika garaian erresistentzia garaitu ondoren, erromatarrak Eson finkatu eta ibero-baskoi herrixka Aeso bihurtu zuten. Ez dago jakiterik iakatarrak beren herrixka okupatuz uxatu ote zituzten, hori baita seguruena, edo haien ondoan jarri ote ziren, hori bai, iberiar harresien zati bat aprobetxatuz.

## Erromatar Aeso 
[thumb|left|Iberiar [harresiaren hondakinak.]]
Ordutik aurrera, Aeso Pallars Jussàko erromatar dominazioaren defentsa- eta antolaketa-sistemaren gune garrantzitsua izatera pasa zen. Hiri txikia zen, baina garrantzi estrategiko handikoa, bere izaera militar indartsuagatik.

Isonako herrigune nagusiaz gain, Aeso inguruan k.o. 350 eta 450 urteen arteko hainbat *villa* zeudela ere badakigu. Llorískoa ezagunena da, 6.000 m²-tik gorako aztarnategia duenez.

## Erromatar herentzia 
Kontserbatutako material epigrafiko erromatarra kontuan hartuz gero, erromatarren garaiko Aesoaren garrantzia nabaria da. Harri horietako batek Luzio Emilio Paterno aesostar militarraren berri eman digu, Trajano enperadorearen armaden zerbitzura egon zena (98 - 117).

Aldiz, ez dago aztarna arkeologiko askorik, hein handi batean aztarnak herriko etxeen azpian daudenez, Isonan prospekzio gutxi egin direlako. 1940ko hamarkadan, indusketa hauek egiteko aukera on bat galdu zen, Gerra Zibilean bonbek suntsitutako herria berreraikitzeari ekiterakoan, eraitsitako espazio hutsak ez baitziren induskatu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SÀNCHEZ I VILANOVA, Llorenç. *El Pallars. Visió històrica. Pallars Sobirà. Pallars Jussà. Volum Primer*. Barcelona: Promociones y Publicaciones Universitarias, 1996. .

## Kanpo estekak
Soto

thumb|250x250px|Eraikitzen ari den soto baten faseak.
[thumb|XX. mendearen hasierako etxe bat Kanadako [Dawson City hirian sotoa eraikitzea alde batera utzi izanaren emaitza.]]
**Sotoa** lurzoruaren azpian dagoen esparru bat dagoen etxe baten gela da. Tenperatura egonkorra, hezetasuna eta eguzki-argi gutxi edo batere ez duen leku bat da. Horregatik erabili dira antzinatik elikagai eta edari batzuk hobeto kontserbatzeko (ardoa, adibidez). Batzuetan, tresnak, erabili ezin diren gauzak, tresna zaharrak edo sutarako zura gordetzeko ere erabiltzen dira. Tornado eta urakan etengabeek dauden lekuetan familia emergentzia egoeratan gordetzeko lekua da.

## Kanpo estekak
Iesso

**Iesso** erromatar hiri txikia izan zen. Gaur egun, Guissona udalerria dagoen tokian zegoen eta Ieso herrixka iberiarra (iberieraz ) ordezkatu zuen. Ptolomeo eta Plinio Zaharraren lanetan agertu zen eta, haien esanetan, lazetaniarren eremuan zegoen.

Hasiera batean, eskualdeko iberiarrek erresistentzia eskaini zioten erromatarren okupazioari, baina k.a. 195. urtean Katonen armadak lurraldea konkistatu zuen.

Iesso k.a. 100 inguruan sortu zen, Guissonako lautadako baliabide naturalak aprobetxatuz: Sió eta Llobregós ibaiei esker, uraren presentzia ugaria, eta inguruko lurren nekazaritza-ustiapenerako oso egokia zen lurra.

Erromatar hiria izan zen, 2,5 eta 3 metroko zabalerako harresi batez babestua, eta, egun, haren zati bat eta defentsa-dorre bat kontserbatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bank Al-Maghrib

**Al-Maghrib banketxea** () Marokoko Erresumako banku zentrala da. 1959an sortu zen eta Rabaten du egoitza nagusia. 2008an egindako estimazioen arabera, 36.000 milioi dolarreko atzerriko dibisa-erreserbak zaintzen ditu. Marokoko moneta jaulkitzeaz gain, dirham, herrialde horretako finantza-merkatua gainbegiratzen du.

Egungo Gobernadorea Abdellatif Jouahri da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marokoar dirham

## Kanpo estekak 
* :Banketxearen webgune ofiziala.
Pirogeno

**Pirogeno** sukarra eragiten duen eragileari deritzo. Pirogenoek gorputzeko tenperatura erregulatzen duen egituraren gain (hipotalamoaren gain) jarduten dute, tenperatura hori igoaraziz.

Sukarra, kasu gehienetan, infekzio baten ondorioz agertzen da . Beraz, ohiko pirogenoak infekzioarekin lotutako eragileak dira, bi hauek izanik garrantzitsuenak:

* bakterioen endotoxinak: bakterio Gram negatiboek haien zelula-horman dituztenak; lipopolisakaridoak, esaterako. Sukarra ez ezik, beherakoak, hantura, tronbozitopenia eta leukopenia eragin ditzakete endotoxinek.

* zitokinak: batez ere, interleukinaren bat (IL-1), makrofagoek sortua. Goian aipatutako endotoxinek eta mikrobio patogenoek dituzten beste antigeno batzuek makrofagoak aktibatzen dituzte, interleukina-1 ekoizten dutenak. Interleukina honek gorputzeko termostatoaren gainean jarduten du, hipotalamoaren gainean, bere ohiko funtzionamendua desorekatuz eta sukarraren agerpena erraztuz. Efektu hori ez du modu zuzenean sortzen interleukina-1ek, prostaglandinen bidez baizik (interleukina horrek prostaglandinen sintesia eragiten du, prostaglandina horiek izanik gorputzeko tenperatura igotzen dutenak) . Botika batzuen efektu antipiretikoa (aspirina, parazetamol...) prostaglandinen sintesia inhibitzean datza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marrazkilari

thumb|250px|Marrazkilari bat lanean.
thumb|250px|Industria-diseinatzailea lanean.
thumb|250px|American Motors Coporationeko diseinatzaileak lanean 1961ean.
**Marrazkilaria** marrazkigintzan profesional edo zale gisa aritzen den pertsona da. Marrazkilari batek egindako marrazkia artistikoa, dokumentala, teknikoa edo beste profesional batzuen lanerako oinarria izan daiteke.

## Historia 
Marrazkigintza historikoki gizakiaren aktibibitate goiztiarra izan da. Historiaurreko garaian, marrazteko euskarriak arroka gainazal lauak ziren, artistek ikatz eta kolore ezberdinetako lurrekin markatzen zituztenak. Marrazkia hormetan edo hainbat euskarritan egindako ebakiduraz ere lantzen zen: egurran, hezurran, e.a. 

Egiptoko eskribauek papiro-orriak erabiltzen zituzten eta horietan tintaz marraztu egiten zituzten beren hieroglifoak.
Beste zibilizazio batzuek animalien larruak (pergaminoak) erabili zituzten; baita ere eraikinak edo itsasontziak. Erdi Aroan pergaminoa erabiltzen zen, gero papera marrazki eta idazteko euskarri gisa.

Pizkunde garaian, marrazketa arkitektonikoa sistematiko bihurtu zen, marrazki topografikoa bezala, kartografiaren laguntzailea, marrazkiaren adar jakin bat bihurtu zena. Industria-iraultzatik, marrazkiaren espezialitateak gero eta gehiago bereizi ziren alor zehatzetan. 

XIX. mendean marrazketa teknikoa irakaskuntza jakin bat sortuz bereizi egin zen. Arte grafikoak margolarien pinturatik nahiko isolatuta dauden lanbide multzo bat osatzen dute, esaterako, hasierako prestakuntzan eta jardun profesionalean. XX. mendearen amaieratik, plano eta diagramen diseinatzaileek beren lanetarako ordenagailuz lagundutako marrazketa  eta ordenagailuak ere erabil ditzakete. Geroxeago, tresna horiek komikiak, ilustrazioak eta sarean argitaratzeko erabiltzen dira.

## Marrazki artistikoa 
Marrazkia arte-jarduera plastiko ia guztien oinarrian dago. Margolari batek, oro har, aldez aurreko marrazki bat egiten du pintura bati aurre egin baino lehen. Hala egiten dute baita ere grabatzaileek (egurrez grabatuak, linograbatuak, akuaforteak, burilak, taila gozoa) eta litografoek ere. Eskuarki, eskultore batek ere hainbat marrazki egin ohi ditu eskultura bat egiteko erabiliko duen materiari ekin aurretik (marmola, granitoa, etab.). 

## Industrian 
Bestalde, arkitekto batek marrazkia ere erabiltzen du bere proiektua bistaratzeko eta dagozkion planoak marrazteko. Gauza bera beste arlo askotan gertatzen da: karaktere tipografikoen sortzaile bat marrazkiaz baliatzen da sortzen dituen letrak eta sinboloak bistaratzeko eta ukitzeko, baita estilista bat (moda-diseinatzailea) eta ikusizko adierazpenetan, bitxigintzan, lorezaintzan eta paisaia-diseinuan ere.

## Ikus, gainera 
* Ilustratzaile edo irudigile
* Komikigile

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Aub

**Elena Aub Barjau** (Valentzia, 1931 &ndash; Madril, 2020ko maiatzaren 14a) espainiar-mexikar idazle eta elkarrizketatzailea izan zen, Perpetua Barjau Martín jostunaren eta Max Aub idazlearen alaba. Espainiako gerra zibilaren ondoren, familiarekin erbestera abiatu zen Ameriketara, Mexikora.

## Biografia 
1931n jaio zen Valentzian, Max Aub Mohrenwitzen eta Perpetua Barjau Martinen alaba. Espainian gerra zibila amaituta, 1946ko irailean iritsi zen Mexikoko hiriburura, hamabost urte zituela, Habanatiko hegaldi batean. 

Elena Aubek, editore gisa lan egin zuenak, Max Aub Fundazioaren sorrera bultzatu zuen, aitaren ondarea zabaltzeko. Federico Álvarez Arreguirekin ezkonduta egon zen, bera bezala erbesteratuta zegoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lur-lantze

[thumb|Lurra goldatzen Queseran, [Quebrada del Toro, Salta probintzian, Argentina.]]
**Lur-lantzea** edo **laborantza** nekazaritzaren oinarrizko eragiketa da, lurrean sakonera ertaineko ildoak marratzean datza, eskuko tresna batekin edo golde batekin. Golde baten bidez lurra lantzeko ekintzari goldatze deritzo. Laborantza hitza latinezko "*lan egin*" hitzetik dator.  

Hauek dira, besteak beste, lur-lantzearen eginkizunak: uraren zirkulazioa erraztea behar bezala ureztatzeko, belar txarrak suntsitzea, lurra haustea nekazaritzako ereintzarako, lurzoruaren egitura eta egitura hobetzea, euri-prezipitazio handiek eragindako istiltzea saihestea eta kontrol biologiko gisa erabiltzea, intsektuak eta harrak gainazalean geratzen baitira eta harrapariak haietaz elikatzen baitira. Lurra behin baino gehiagotan goldatzea, landaketa-azalera osatzeko parekatuz, baldintza klimatikoek lurzorua aldez aurretik tenperatura baxu eta eurite gisa prestatzeko aukerarik ematen ez duten lekuetan.

## Lur-lantzearen bilakaera historikoa 
XX. mendeko nekazaritza-mekanizaziora arte iraun zuen erromatar goldearen erabilerak, normalean zurezkoak eta animalia-trakziokoak (idiak edo ekidoak). Handik aurrera, golde mekanikoei eta traktoreei esker, lurra sakonera handiagoan goldatu ahal izan zen, eta horrek lurzorua galtzeko higadura-prozesuak eragin ditzake.

Gaur egun, gutxiago lantzeko eta maldarekiko perpendikularki lantzeko joera dago, higadura murrizteko. Herbizidak edo sega-makinak erabiliz gero, gaur egun ez dago aitzurrik belar txarra kentzeko. Berriki egindako ikerketen arabera, aldi baterako bakarrik goldatzeak handitu egiten du uraren infiltrazioa, eta balantze hidrikoa hobea da lurra asaldatzen ez bada. Gainera, labore iraunkorrek lurrazaletik hurbilago sustraiak izatea ahalbidetzen du.

Lurra lantzea izan zen gizakiaren lehen kezketako bat, janaria lortzeko. Tresna primitiboak zurez, hezurrez eta harriz egin ziren, eta horiekin ildaska txiki bat mugitzen zen. Horrela, landu eta erein zitekeen eremua oso mugatua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perpetua Barjau Martín

**Perpetua Barjau Martín,** **Peua** izenez ezaguna (Valentzia, 1902ko martxoaren 24a &ndash; Mexiko, 1991ko urtarrilaren 9a) valentziar jostun eta maistra izan zen. Max Aub idazlearekin ezkonduta, Mexikon erbesteratu zen eta Elena Aub alaba idazlearekin batera haren ondarea gorde zuen hil arte.

## Biografia 
María Martín Caruana eta Ignacio Barjauren alaba. Pianoa eta maisutza ikasi zituen, eta denboraldi labur batez jardun zuen. 1926ko azaroaren 3an Max Aubekin ezkondu zen; une horretatik aurrera, Max Auben biografia guztiek 1930eko Valentziako giro intelektual eta artistikoan idazlearen lankide banaezin gisa erretratatzen dute.

Emakumeak gizon handi baten ondoan duen ikusezintasunaren sinboloa. Piano- eta irakasle-ikasketak egin zituen, eta horrek 1920ko hamarkadako aurrerapenen artean kokatzen du. Hasiera batean, bizitza lasaia eta interesgarria izan zuen, Maxek berak bezala, Almirante Cadarso kaleko 13. zenbakiko etxean; izan ere, itxura guztien arabera, 1930eko hamarkadako Valentzian adiskideak, kezkak eta giro intelektual eta artistikoa partekatu zituen harekin.

*"Max Aub, testigo del siglo XX" Mendeurreneko Nazioarteko Biltzarrean* DoloresFernándezek 2003an *Max Aub. Imagen visual y literaria de la mujer vanguardista* zela eta, hauxe esan zuen:"*Cristina eta Pepita Plaren eta Perpetua Barjauren itxura fisikoa, zalantzarik gabe, emakume modernoena da. Eta Peuak Max Auben bizitzan eta obran duen garrantzia eta eragina ez dira behar bezain nabarmenak izan, nire ustez. Valentzierazko emakume ederra, kultua eta dotorea, Valentzian bizitza aberatsa aldatu behar duena. Horrek esan nahi zuen 1939an erbesteko penaltasunengatik, lehenbizi Pariskoa eta gero Mexikokoa... Baina horrek ez zuen inoiz esanahi politikorik izan. Diskrezio pertsonifikatua da, beti senarrari lagunduz eta lagunduz, eta alabatxoak berarekin eramanez, inolako protagonismorik gabe, itxuraz desadostasunik gabe. Ezezagun bat da, eta Max Auben egunkariak argitaratu ondoren hasi da argitzen."* Aub preso zegoen bitartean, emakumeak gerraosteko Valentziara itzuli ziren, orduan lasaiago kontzentrazio-esparruetan ez egoteagatik eta beldurrez. 

Almirante Cadarso kaleko familia etxea konfiskatu ondoren, Peua eta hiru alabak (Maria Luisa, Elena eta Mari Carmen), amonarekin bizitzera joan ziren Maestro Gozalbo kalera.

1946an, hainbat gorabeheraren ondoren, Max Aubek Mexikora erreklamatu zituen. Mexikoko hiriburuan, familiari laguntzeko Peuak jostun-trebezia berreskuratu zuen, eta Rivas Cherifen *La vida es sueño* filmaren egokitzapen-jantziak diseinatu zituen, Miguel Prietoren agindupean. Max Aub 1972an hil zen, eta berak eta haren alaba Elenak idazlearen ondarea zaindu zuten. Peua hil ondoren, Auberen paperak, liburutegia eta artxiboa Segorbeko valentziar artxibora itzuli ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Mancebo, María Fernanda (1995). Las mujeres valencianas exiliadas (1935-1975), Manuela Ballesterri omenaldia, M. García (koord.). Valentzia: Instituto Valenciá de la Mujer, 37-73 or.

## Kanpo estekak 
*
François Marius Granet

**François Marius Granet** (Aix-en-Provence, 1775eko abenduaren 17a - *ibidem*, 1849ko azaroaren 21a) frantziar margolaria izan zen.

Txikitan margolari izatea erabaki zuen eta Jean-Antoine Constantin paisaien margolariaren ikaslea izan zen. 1793an, Aixeko boluntarioen atzetik joan zen Toulongo setiora, eta han armategiko dekoratzaile izendatu zuten. Han ezagutu zuen Auguste de Forbin, Jacques-Louis Daviden ikaslea, eta berarekin joan zen Parisera maisuaren estudioan sartzera.

1802tik 1819ra Erroman egon zen eta ondoren Frantziara, lehenengo Parisera eta gero bere jaioterrira. Hil zenean, bere bildumak hiriari utzi zizkion, eta honek 1949an Granet Museoa ireki zuen.

Klaustroak, monjeak eta kristoar gai gehiago margotzeagatik nabarmendu zen.

## Iruditegia 

François Marius Granet - La récolte des citrouilles à la Bastide de Malvalat.jpg|*La Récolte des citrouilles à la Bastide de Malvalat* (1796)(Musée Granet, Aix-en-Provence)
François Marius Granet - Le Choeur de la Chapelle des Capucins à Rome.jpg|*Le Chœur de la Chapelle des Capucins à Rome* (1808)
The Choir of the Capuchin Church in Rome MET DT2550.jpg|*Le Chœur de l’église des capucins à Rome*(1814-1815), Metropolitan Museum of Art
François Marius Granet - La Trinité-des-Monts et la Villa Médicis, à Rome.jpg|*La Trinité-des-Monts et la Villa Médicis, à Rome* (1808)(Musée du Louvre, Paris)
François Marius Granet - Stella en prison.jpg|*Stella en prison* (1810)(Pushkin Museoa, Moscow)
Ponte San Rocco and Waterfalls, Tivoli MET DT4026.jpg|*Le Pont San Rocco et sa cascade, Tivoli*(1810-1820),  Metropolitan Museum of Art
View in the Stables of the Villa of Maecenas, Tivoli MET DP169470.jpg|*Vue des étables de la villa Maecenas, Tivoli*(1805-1810) Metropolitan Museum of Art
Montaigne_visitant_Le_Tasse_en_prison_-_François_Marius_Granet_-_MBA_Lyon_2014_(cropped).jpg|*Montaigne visitant Le Tasse en prison* (1820)(Musee Fabre, Montpellier)
Interrogatoire_de_Savonarole_-_François_Marius_Granet_-_MBA_Lyon_2014.JPG|*Interrogatoire de Savonarole* (1846) (Musée des Beaux-Arts de Lyon, Lyon)
Francois-Marius Granet Alchemist FA 2000.003.041.jpg| *Alchemist* (Chemical Heritage Foundation, Filadelphia
Granet religieuse malade.jpg|*La Religieuse malade*(c. 1830), Paris, Petit Palais
Autoportrait Granet - chateaux de Versailles et de Trianon.jpg|*Autoportrait de Granet âgé à la palette*(1826-1849), musée national des châteaux de Versailles et de Trianon

## Kanpo estekak
Estefania Cueto Puertas

**Estefanía Cueto Puertas**, ''''Fanny'''' izenez ere ezaguna (Nueva de Llanes, Asturias, 1899 &ndash; Gijón, Asturias, 1939ko abuztuaren 29a) jostuna eta Espainiako lider komunista izan zen, errepresio frankistaren biktima. Gijonen fusilatutako azken emakumea izan zen.

## Biografia 
Asturiasko Nueva de Llanes herrian jaio zen Estefanía Cueto, eta Sotrondio herrian bizi izan zen. Dolores eta Emilioren alaba zen eta ezkongabea zen. Lanbidez jostuna izan zen.

Espainiako Alderdi Komunistako kidea zen eta Asturiasko Emakume Antifaxisten Elkarteko buru izan zen. 1934ko urriko Iraultzan parte hartu zuen, Errusiara ihes egin eta hantxe erbesteratzea lortuta, Asturiasera 1936ko otsailean itzuli zela, Fronte Popularraren garaipenaren ondoren. Peñamayorren partidetan murgilduta egon zen, eta 1939ko urtarrilean zauritu zen uxaldi batean.

### Heriotza zigorra 
1939ko martxoaren 3an, heriotza-zigorra ezarri zioten Oviedoko gerra-kontseilu batean, urte hartan Gijonen egiteari utzi baitzioten. Sei hilabete eman zituen kartzelan, epaia bete zain. Espainiako gerra zibilean Gijonen fusilatutako azken emakumea izan zen. Fusilatu zuten egun berean, hogei pertsona fusilatu ziren.

* 2017an, Nicanor Piñole Museoaren aurrean plaka bat jarri zen 1937ko abendutik 1939ko abuztura bitartean frankismoak Gijonen errepresaliatu zituen zortzi emakumeen omenez. Bertan, Cueto ez ezik, Eladia García Palacios, Juana Álvarez Molina, Belarmina Suárez Muñiz, Anita Vázquez Barrancúa, Anita Orejas, Teresa Santianes Giménez eta Máxima Vallinas Fernández aipatzen dira.
* García Piñeiro, Ramón. 2005. *Luchadores del ocaso: Represión, guerrilla y violencia política en la Asturias de posguerra/ Gainbeheraren borrokalariak: Errepresioa, gerrilla eta indarkeria politikoa gerraosteko Asturiasen* (1937-1952). ISBN 8483674939.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gijongo errepresio frankistaren 1934 biktimen zerrenda.
* :Pinturak jartzeko egintzaren audioa -errepresio frankistak fusilatutako emakume errepublikanoei omenaldia Gijonen, SoundCloud-en.
* :Enriqueta Ortega Valcarcel historialariari elkarrizketa Cadena Ser-eko Gijóngo errepresaliatuen omenaldiari buruz.
Greg Bear

**Greg Bear** (San Diego, Kalifornia, 1951ko abuztuaren 20a &ndash; 2022ko azaroaren 19a),  zientzia fikziozko idazle estatubatuarra izan zen. Poul Anderson zientzia-fikziozko beste egile ospetsu baten suhia zen.

## Biografia 
80ko hamarkadan estiloa markatu dutenen egile nabarmena izan zen Bear. Zientzia fikzioaren "hiru B"etako bat izateagatik ezaguna zen (Gregory Benford eta David Brin-ekin batera). Haren lanak sari ugari irabazi ditu, hala nola, Nebula saria 1994an *Mars Moves* eta 2000. urtean ''Darwin's Radio* lanengatik, eta baita Hugo eta Nebula saria ere, *Music in the Blood* lanagatik, 1984an.

Bear-en nobelek oso antzeko garapena izan ohi dute: itxuraz loturarik gabeko hiru gertakari gertatzen dira munduko leku urrunetan eta oro har gizadia aldatzen, suntsitzen edo bietan amaitzen den prozesu baten alarma dira; eta zientzia-fikzio gogorraren ikuspegi batetik egiten du beti, argumentu zientifiko oinarrituak eta zehatzak erabili nahian argumentuen oinarri nagusi gisa.

Biokimika-fikzioan ere espezialista zen eta bere eleberri askok genetikaren ikuspegi hipotetiko aurreratu eta zorrotzak dituzte.

Aipatutakoez gain, nabarmendu daitezkeen beste lan garrantzitsu batzuk hauek dira: *Queen of Angels* (1990), *Alt 47* (1997), *Foundation and Chaos* (1998), *Vitales* (2001) eta *Darwin's Children'' (2003).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eladia García Palacios

**Eladia García Palacios** (Gijón, Asturias, 1904 - *ibidem*, 1937ko abenduaren 29a) asturiar maistra izan zen, errepresio frankistaren biktima, eta heriotza-zigorra ezarri zioten bere konpromiso politiko eta sozialarengatik.

## Biografia 
Eladia García Palacios Asturiasko Gijon herrian jaio zen. Valentina eta Gasparren alaba zen. La Guía hiriko ikastetxe partikular bateko irakaslea izan zen.Gijongo Gerra Batzordeko Instrukzio Publikoaren ordezkaritzarekin lankidetzan aritu zen eskola-taldeak antolatzeko eraikin erlijiosoen errekisan.Gijonen gaineko bonbardaketetan, García Palacios arduratu zen Errusiako haurren espedizioak antolatzeaz, hiriko adingabeak ebakuatzeko. ATEA sindikatuko kide ere izan zen, eta *Avance* egunkari sozialistarekin kolaboratu zuen, Javier Bueno kazetariak zuzendutakoan.

Gijongo El Coto espetxean sartu zuten. 1937an heriotza-zigorra ezarri zioten, konpromiso politiko eta sozialarengatik, Gijongo Jovellanos Institutu Zaharrean egin ziren lehen gerra-kontseiluetako batean. Maistra gisa izandako jarduera izan zen bere heriotza-epaian adierazitako arrazoietako bat.Bertan esaten zenez, García Palaciosek «faxismoarekiko gorrotoa irakasten zien neskatoei» eta «askatasunaren eta emantzipazioaren ideiekin» ohitzen zituen, eta berak parte hartzen zuen ekintza politikoetara eramaten zituen.Era berean, mojak Asilo Poletik kanporatzea eta «agintari eta ordena erlijiosoak aztoratzea» leporatu zioten. Gijongo Ceares hilerrian dagoen hobi komun batera bota zuten gorpua. Aurora García Palacios ahizpari heriotza-zigorra biziarteko kartzela-zigorragatik kommutatu zioten.

## Aintzatespenak 
2010eko apirilaren 14an, García Palacios izena Ceares de Gijóngo hilerrian jarritako omenaldian sartu zen. Bertan, errepresio frankistaren 1934 biktimak omentzen dira. 2011n, Gijongo Udalak *Jardines de la Maestra Eladia García Palacios* izeneko parke bat izendatzea erabaki zuen. .

2017an, plaka bat jarri zen Nicanor Piñole Museoaren aurrean, García Palaciosek zuzendu zuen Asilo Polaren eraikin zaharra, 1937ko abendutik 1939ko abuztura Gijonen frankismoak errepresaliatutako zortzi emakumeen omenez.. Plakan, bere izenaz gain, beste hauek ere sartu ziren: Anita Orejas, Anita Vázquez Barrancúa, Estefanía Cueto Puertas, Belarmina Suárez Muñiz, Juana Álvarez Molina, Teresa Santianes Giménez eta Máxima Vallinas Fernández.

## Bibliografia 
* Ortega Valcárcel, M. Enriqueta. 1994. *La represión franquista en Asturias. Ejecutados y fallecidos en la cárcel del Coto, Gijón*. Avilés. Azucel, D.L. 84-86546-51-6.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gijongo errepresio frankistaren 1934 biktimen zerrenda.
* Pinturak jartzeko egintzaren audioa -errepresio frankistak fusilatutako emakume errepublikanoei omenaldia Gijonen, SoundCloud-en.
*  comentando el homenaje a las represaliadas en Gijón, en la Cadena Ser.
Anna Livia (monumentua)

**Anna Livia**, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen brontzezko monumentu bat da, Croppies' Acre parke publikoan.

Eskulturak dublindarren herri hizkeraz *The Floozie in the Jacuzzi* ("Emagaldua Jakuzian") ezizenez ezaguna da.

## Historia 
1988an Éamonn O'Doherty eskultoteak diseinstu zuen, Michael Smurfit enpresaburuaren enkarguz. Hiria zeharkatzen duen Liffey ibaiaren pertsonifikazioa da, gainera James Joyce idazlearen *Finnegans Wake* eleberriko Anna Livia Plurabelle pertsonaia ere ibai berberaren pertsonifikazioa da.

Jatorriz O'Connell Street etorbidean zegoen baina 2001ean bertan The Spire horratzak ordezkatu eta gaur egungo tokira lekualdatua izan zen, Liffey ibaiaren parean eta Heuston geltokitik hurbil.

## Kanpo estekak
Giovanni Micheletto

**Giovanni Micheletto** ( Sacile, 1889ko urtarrilaren 22a-Sacile, 1958ko irailaren 9a), Italiako txirrindularia zen. 

"Sacileko Kondea" edota "Nané" goitizenekin ezaguna, garaipenik nabarmenena 1912ko Italiako Giroa izan zen (urte horretako ekitaldia taldeka lehiatu zen). Horretaz gain, Frantzian lasterketa bat irabazi zuen lehen txirrindulari italiarra izan zen, 1913ko Paris-Menin hain zuzen. Oso gazte erretiratu behar izen zuen (25 urte besterik ez zituelarik) Lehen Mundu Gerraren hasiera zela eta.

## Palmaresa 
**1909**
* 2. Venetoko Giroan eta etapa bat

**1910**
* Lombardiako Giroa

**1911**
* Romagnako Giroa
* 2. Lombardiako Giroan

**1912**
* 20px Italiako Giroa eta bi etapa

**1913**
* Paris-Menin
* Frantziako Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Croppies' Acre

'*** (euskaraz "Croppien Akrea"), ofizialki **Croppies Acre Memorial Park*' ("Croppien Akrearen Parke Oroigarria"), Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen hiri-parke publiko bat da. Liffey ibaiaren ipar ertzean dago, Collins Barracks eraikinaren hegoaldean eta Wolfe Tone kaian. 1,8 hektareatako azalera du.

1798ko Irlandako matxinadan hildakoen oroimenez eraiki zen, ingelesez croppy deritzoten irlandar matxinoak. Parke honetan Anna Livia monumentua dago.
Quicala Bari

**Algassimo Quical Bari** edo futbolean ezagunagoa **Quicala Bari** moduan (Bissau, Ginea Bissau, 2002ko urtarrilaren 18a) afrikar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Barakaldo eta Santutxu taldetako harrobietan hezi eta gero Alavesek fitxatu zuen. 2023ko urtarrilean Athleticek fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Soccerway