Pazko lorea

**Pazko lorea** (*Euphorbia pulcherrima*), **Poinsetia** gisa ere ezaguna, Euphorbiaceae familiako landare bat da. Bere jatorria Mexikon eta Erdialdeko Amerikan dago. Zuhaixka gisa erabiltzen da lorezaintzan, baina oso ohikoa da Gabonekin lotuta oparitzea.

Gaur egun espezie honen 100 barietate baino gehiago landatzen dira
thumb|Pazko lore arrosa eta gorria, Tonanitla eskualdekoa, Mexikoko estatua, Mexiko.

### Espainian 
Espainian Flor de Pascua esaten zaio. Almeria da Espainiako ekoizlerik handiena, eta munduko ekoizlerik handienetako bat. Alemaniaara, Frantziara eta Herbeheretara esportatu ohi dira. 
thumb|Argentinako izar federala

## Deskribapena 
Adar gutxiko zuhaitz txiki edo zuhaixka hostogalkor bat da, lau metroko altuerara irits daitekeena. Hosto lantzeolatuak edo obatu-eliptikoak, osoak edo koskadunak izan daitezke. Zurtoin lodi eta leunak. Hostoak, ertz leunak edo koskadunak izan ditzakete, bakunak, txandakatuak, forma obalatutik eliptikora, zaintsuak, bihurgunetsuak eta bi sinu albokol sakon dituzte, gandor azpiakutuek mugatuta. Zurtoinen puntan dauden infloreszentziak lore eme bakar batek osatzen ditu, petalo eta sepalorik gabe, *Euphorbia* generoko ziato izeneko egituran dauden lore ar indibidualez inguratuta. Ziato bakoitzetik hori koloreko guruin biliadua sortzen da. Infloreszentzia horiek kolore gorriko braktea luzeez inguratuta daude, eta landarearen goiko aldea lore deigarrien itxurarekin osatzen dute. Kolore desberdineko brakteak dituzten laboreak sortu dira.   

Neguan loratzen da. Ipar hemisferioan azarotik otsailera bitartean loratzen da eta funtsezkoa da landareak 12 orduz argirik ez jasotzea, urritik Gabonak arte gutxi gorabehera, loratu dadin.

## Banaketa eta habitata 
Mexikon eta Guatemalan modu naturalean hazten da; populazio basati handienak Mexikoko Guerrero. Oaxaca, Michoacan eta Chiapas estatuetan eta Guatemalan daude: Quiché, Huehuetenango eta Guatemalako erdiko haranean.

Landutako formari dagokionez, Mexiko eta Guatemala osoan dago, eta kantitate handietan esportatzen da. Landutako formari dagokionez, honako hauek dira Gabon-gaueko laborantzan diharduten erakunde nagusiak: Morelos, Michoacán, Puebla, Mexikoko estatua, Jalisco, Veracruz, Querétaro, Guanajuato, Chiapas, Guerrero eta Behe Kalifornia. Kalkuluen arabera, Mexikon espezie horren 100 aldarera baino gehiago landatzen dira, loreontzietan eta edukiontzietan landatzeko berezko aldaerra berriak lortzen espezializatutako enpresek hautatuak, eta kolore gorria da nagusi merkatuan, % 70 inguru.

Bere forma basatian, gehienetan abelbideetan eta leku malkartsu edo irekietan hazten da, batez ere Mexikoko mendebaldean eta hegoaldean. Forma basati hori ere eramaten da etxeetara, nekazariek lantzen dute eta giza kokaleku abandonatuetan edo bide eta lursail ertzetan aurkitzen da; hau da, landa giroetan. Fotoperiodoari erantzuten dion landarea da, egun motzak eta gau luzeak behar baititu brakteen kolorazioa eragiteko. Ondo argiztatu behar dira, ez daitezen dekoloratu edo eror. Tenperaturari dagokionez, ez du ez hotzik ez gehiegizko tenperaturarik jasaten; egunean 20-22° C behar dira batez beste, eta gauean , 16° C. 40° C-ak jasan ditzakeen arren, ez ditu jasaten aire-korronteak eta bat-bateko tenperatura aldaketak. Giroko hezetasun handia eskatzen du hostoak eror ez daitezen, baina oso sentikorra da lurzoruaren hezetasunarekiko, gehiegizko urak sustraia ustel baitezake. Loratu ondoren, hostoak erori direnean eta brakteak galtzen dituenean, landarea inausi egiten da 5-10 cm-ko zurtoinak utziz.

## Kontserbazio-egoera 
Gabon-lorea munduko lore exotiko dotore eta ederrenetakotzat jotzen da, eta Europan eta Estatu Batuetan gehien saltzen diren hamar loreontzi-landaretako bat da. Izan ere. Eguberriak mundu osoan sinbolizatzen dituen landaretzat hartzen da.  Gaur egun, munduan oso zabalduta dagoen landarea da; beraz, ez da 059 arauaren SEMARNATaren kategorietako bat ere.
thumb|*Euphorbia pulcherrima*

## Laborea 
Pazko lorea oso garrantzitsua da Mexikoko kulturan. Ipar hemisferioan barnealdeko landare gisa landatu ohi da, Eguberri inguruan landareek gorakada handiena izaten duten garaia delako. Estatu Batuetako lorezaintzako labore nagusia da, eta bertan abuztutik Gabonetara bitartean saltzen da. 

Urte osoan saltzen da herrialde askotan, eta teknologia aurreratuak erabiltzen dira; adibidez, foto-kazetaritza eta tenperatura. Inbertsio handiak eginez, urteko edozein sasoitan loratu daiteke. Zuhaixka-forma saihesteko, hazkuntza-erregulatzaileak erabiliz eta etengabeko hobekuntzaren bidez, nanotu daiteke. Aldaera komertzial berriak etengabe eskaintzen dizkiete mintegizainek lorezainei.

Guatemalan, ia lurralde osoan modu basatian hazteaz gain, 45 miloi zurtoin baino gehiago landatzen dira esportaziorako eta barne-merkaturako. 85 espezie eta aldaera inguru landatzen dira, tamaina forma eta kolore desberdinetakoak. Laranja, zuria, horia, morea, urdina eta beste  tonalitate batzuk daude. “Red-Prestige” gorria gehiago merkaturatzen da Sacatepequez eskualdean, Antzinako Guatemala inguruan, aldaera guztiak ekoizten dira 42 miloi landare baino gehiago esportatzen dira tamaina desberdinetan, garaiaren arabera.

Mexikon, negutegietan landatzen da, Gabon-gauean merkaturatzeko, batez ere Morelos, Puebla eta Michoacan estatuetan. Arreta espezifikoak behar dira ekoizpenean, hala nola tenperaturen, ureztapenaren, hezetasunaren eta izurriteen kontrola.  Hamar aldaera baino gehiago daude kolore ezberdinetan, eta horrek Pazko-lorea aukera bikaina bihurtzen du Gabonetarako dekoraziorako. Hala ere kolore gorria da faboritoa.

### Barruko laborantza 
Leku bero eta argitsu batean jarri behar da, eta beti korronteetatik urrun: 

**Argia**

Argiztapen ona behar du, braktea koloreztatuak dekoloratu edo eror ez daitezen. Zuzeneko eguzkiari dagokionez, neguan eta udaberrian, eguzki-izpiekiko esposizioa jasan dezake. Udan eta udazkenean, saihestu egingo dugu. 

**Tenperatura**

Ez du hotza jasaten, ezta gehiegizko tenperatura ere, 20-22 °C inguru behar ditu egunez eta 16° C inguru gauez, bat-bateko tenperatura aldaketak ezin ditu jasan.

**Haizea**

Korronte handiko leku batean jartzen bada, ahuldu egiten da. 

**Ureztatzea**

Hostoak erortzea saihesteko giro-hezetasun nahiko handia behar du; ureztatze arina, gehiegizko urak sustraia usteldu eta hostoek kolorea galtzea eragin baitezake.

**Loratu ondoren**

Hostoak erori ondoren eta brakteak galtzen dituenean landarea inausi egiten da 5 eta 10 cm arteko zurtoinak utziz. Zurtoin moztuak puntako aldaxka gisa erabil daitezke landarea biderkatzeko. Eremu epeletan, izozte arriskurik gabe, lorategian landatu daiteke, askatasunez haziko baita.

### Gaixotasunak 
Gainerako *Euphorbiak* bezala, onddo, bakterio  eta parasito-gaixotasunak izan ditzake. 

Euli zuriaren aurkako etxeko erremedio eraginkor gisa, honako hauek erabil daitezke: 500 ml ur epel, koilarakada bat xaboi berde ezkatatan (bestela, xaboi likidoa) eta 96° C-ko koilarakada bat alkohol. 
thumb|Landare heldua

## Propietateak 
Mexiko Hirian, Morelosen, Pueblan eta Sonoran, ahotik edo kanpotik aplikatzen da, amaren esnea gehiago jariatzeko edo sustatzeko erabiltzen denean.

Mexikoko estatuan eta Guanajauto, Michoacan eta Puebla estatuetan, latexa zuzenean aplikatzen da garatxoak, erisipela, ahoko herpes sinplea, zauriak eta azaleko infekzioak eta zauriak tratatzeko. Harren ziztadek eragindako hanturarentzat, hosto xehatuak jartzen dira. Hanturarentzat, hostoak erre eta jasan daitekeen bezain bero aplikatzen dira. Kolpeak arintzeko, loreak irakiten dira, limoia zukutu eta horiekin biltzen da kaltetutako eremua.

Arnasketa-afekzio batzuetan, hala nola anginetan edo eztuletan, lorearen infusioa erabiltzen da, batzuetan bugambiliarekin (Bougainvillea spectabilis) eta apo-belarrarekin (*Bocconia frutescens*) konbinatzen dena. Paperen, bihotzeko gaixotasunen eta amorruaren kasuetan erabiltzen da. 

**Historia**

Florentziar Kodizeak, XVI. mendean, “esne gutxi duten emakumeentzat” erabiltzen zela dio. Mende berean, Francisco Hernandez de Toledok kontatzen duenez, “hostoek esnea gehitzen diete inudeei, baita emakume zaharrei ere, gordinik edo egosita jaten badituzte ere, edo horietatik ateratzen den latexa miazkatzen badute ere” 

XIX. mendean, Historia Naturaleko Mexikoko Elkarteak eritasun exantematikoentzat aipatzen du, galaktogeno eta suntsiarazle gisa. 

**Etimología**

* *Euphorbia*:	izen generikoa Euphorbusengandik eratorritakoa, Mauritaniako Juba	II.a erregearen (K.a. 52-50- K.o. 23) greziar medikua, haren omenez	edo bere sabel handiaren aipamen gisa, *Euphorbia	resinifera* sendagai	gisa erabiltzen	baitzuen, 1753an, Carl Linnaeusek izen hori eman zion genero osoari.	
* *pulcherrima*:	latinezko epitetoa, “ederrena” esan nahi duena.

Estatu Batuetan, poinsettia bezala ezagutzen da, Joel Roberts Poinsett-en omenez. Mexikon zegoen lehen enbaxadore estatubatuarra, bere herrialdean sartu zuena 1825ean.1991z geroztik, abenduaren 12an Poinsetiaren Egun Nazionala ospatzen da herrialde horretan, haren heriotzaren eguna oroitzeko.

## Izen arruntak 
* *Nochebuena,	Mexikon;*
* *Corona	del Inca* eta *Flor	del Inca*, Txilen eta Perun;
* *Cuetlaxochitl*,	bere jatorrizko izena ñahuatl hizkuntzan (Mexikak);
* *Estrella	de Navidad*, Ipar hemisferioan;
* *Estrella	federal*, Argentinan, Paraguain eta	Uruguain;
* *Flor	de Pascua*, Ipar hemisferioan, bere	loraldia eta bere formarik deigarriena Eguberrieki  bat datorrelako;
* *Pascua*,	Hondurasen eta Guatemalan;
* *Pastora*,	Nikaraguan eta Costa Rican;!
* *Pascuero*.	 

Mexikon ere izen ezberdinak hartzen ditu, hala nola: Pascua, Sijoyo, Flor de bandera, Flor de Nochebuena edo Flor de Santa Catalina. Beste herrialde batzuetan, Corona de los Andes edo Flor de Navidad deitzen zaio.

## Gabon Gaueko Egun Nazionala Cuetlaxóchitl 
Mexikon, SADERek eta Produktu Apaingarrien Sietemako kideek abenduaren 8a instituzionalizatzea bultzatu zuten Cuetlaxóchitl Gabon-gaueko Egun Nazional gisa (Cuetlaxóchitl ñahuatl izena da, “Zimeltzen ari den lorea” esan nahi duena). Egun horretan, urtero, hitzaldiak, kultur ekitaldiak, erakusketak eta zuhaixka horren salmenta egiten dira Mexikoko Errepublikako hainbat estatutan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euphorbia pulcherrima, Enciclovida-n
*   Nola zaindu Pazko loreak askoz gehiago iraun dezaten.

## Ikus gainera