Ateles

**Armiarma tximinoa** edo ***Ateles*** (tokiko izenetan *maquisapa*, *marimonda*, *koatá* edo *atele*), burmuin handia eta mundu zaharreko tximinoen antzekoa den amerikar tximinoen generoa da. Gorputzeko ile gris horixka, beltza, arrea eta gaztainkara daukate. Beheko atalean kolorea argiagoa daukate, eta begiak eraztun zuri batez inguratuta.

Armiarma tximinoa Amerikako primaterik handienetako bat da,  soziala da eta talde handitan aurki daiteke. 

Primate hauetako zazpi espezie daude, zoritxarrez denak mehatxupean daude; besteak beste,  armiarma tximino marroia arrisku larrian dago. Era berean, aipagarria da gatibutzan erraz hazteko duten gaitasuna. Halaber,  primate hauek garrantzitsuak dira oihan tropikaletan, funtsezko papera betetzen baitute hazien sakabanaketan. Horren ondorioz, baso-inguruneari lehenera etortzen laguntzen diote, fruituak kontsumitu ostean. 

Armiarma izena beraien gorputz-adar eta buztan luzeetatik dator, armiarma-zangoen antza dutelako, zuhaitz-adarretan balantzaka ibiltzen ahalbidetzen dietenak. Orobat, adarrak hartzen laguntzen dizkioten launa hatz luze dituzte esku bakoitzean. Hatz lodiak ere badituzte, baina horiek oso laburrak dira.  Oihan-eremu handia behar dute bizitzeko. Zuhaitz altuko eremu hezeak bilatzen dituzte, baina leku lehorragoetan ere bizi daitezke.

Armiarma tximinoak hazien sakabanatzaile garrantzitsuak dira oihanetan. Animaliek fruituak eta fruitu lehorrak zuhaitzetatik jaten dituzte eta beraien bidea jarraitzen dute, azkenean hazi horiek animalien gorotzetan geratzen dira eta zuhaitzak hedatzen dituzte inguru guztian zehar.

## Portaera eta bizimodua 
thumb|3.Irudia: Bi armiarma-tximino beltz elkarrekin bazkatzen.
Armiarma tximinoak sozialak dira, 40 kiderainoko taldeetan bizi baitira. Talde handi hori, azpitalde txikiagoetan banatzen da bazkatzeko. Mota honetako egitura sozialari fisio-fusio sozietatea deritzo. Taldeak elkarrekin egiten du lan beraien lurraldea defendatzeko eta inguruko harrapariengandik babesteko.

2014ko Belizeko armiarma tximinoen ikerketa batek, arrek eta emeek denbora modu desberdinean igarotzen dutela aurkitu zuen, emeek jaten eta atseden hartzen igarotzen dute eguna, aldiz, arrak mugimenduan egoten dira, leku batetik bestera bidaiatzen. Uste da arrak beraien taldearen mugak patruilatzen egoten direla eta beste talde batzuei lapurtzen, emeak ikustera itzuli aurretik.

## Ugalketa 
thumb|4.Irudia: Armiarma tximino kumea bere amari helduta.
Armiarma tximino  arrek eta emeek bikote sexual asko izan ohi dituzte.

Emeak, oro har, batez beste 36 hilabeteko adina dutenean ugaltzeko gai dira. Ernalaldia 260 egun ingurukoa izan ohi da. Edoskitzaroak 23 eta 36 hilabete bitartean irauten du. Izan ere, harreman estua dago amen eta kumeen artean, eta ez dira banatzen kumeak urte bateko adina izan arte. Gero, emeak 2-4 urte itxarongo ditu berriro ernari geratzeko.,

Azpimarratu beharra dago, populazio ezegonkorrena armiarma tximino  marroiarena dela, Kolonbian eta Venezuelan bizi dena.  Animalia hau arrisku larrian dago, desagertzetik oso gertu baitago. Ehiztariek gogoko dute animalia hau ehizatzea, kirol bat izango balitz bezala hiltzen dituzte. Halaber, sugeen ziztadak sortutako erreumatismoak sendatzeko botikak egiteko erabiltzen dituzte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak