open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
112 Ifigenia

**(112) Ifigenia**, asteroideen zerrendako 112. asteroidea da. 1870eko irailak 19an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clinton izeneko herritik.

Greziar mitologiako pertsonaia ugarietako bat den Ifigeniagatik deitua, Agamemnon eta Klitemnestraren alaba eta Orestes eta Elektraren arreba-ahizpa. Greziar flota, Auliseko portutik irtetzeko zorian zegoela, Troiarantz, izurri ikaragarri bat gertatu zen. Orakulua kontsultatuz, honek, izurria, Ifigenia jainkoei sakrifikatua izan arte ez zela amaituko iragarri zuen. Sakrifizioa egin behar zen unean, Artemisa jainkosak, Agamemnon eta Klitemnestraren alaba, orein bategatik aldatu zuen, eta Tauridara eraman zuen, non bere gurtzaren apaiz andere egin zuen, hara iristen ziren atzerritar guztiak sakrifikatzeko agindua emanez.

## Kanpo estekak
Odawarako gaztelua

Japoniako gaztelu historikoa da, Odawaran (Kanagawa prefeturan) dagoena. Bertan babestu ziren zenbait daimyo Japoniako historiako Muromachi garaian, eta, 1495etik aurrera, Hojo klan berantiarraren bost belaunaldik domeinatu zuten.

## Egitura 
Kokagune defentsibo indartsu bat zen, muino baten gainean aurkitzen baitzen, urez beteriko lubakiz, harresiz eta amildegiz inguratua, beste oztopo batzuen artean.

## Historia 
Doi leinuaren gotorlekua izan zen Odawara Kamakura Aroan eta egoitza gotortua eraiki zuten oraingo Odawara gaztelutik gertu. 1416an Uesugi Zanshu iraultzaren ondoren Suruga leinuak eskuratu zuen eta 1447an Odawara gaztelua eraiki zuten. 1495ean Hōjō leinuak garaitu zituen, Kantō eskualde osoaren jabe bihurtu zirenak.

XVI mendean hiru setio jasan zituen gazteluak, 1561, 1569 eta 1590an. Lehenengo bietan setiatzaileek ez zuten arrakastarik izan eta Odawarako gazteluak garaitezina izatearen fama hartu zuen. 1590an aldiz Toyotomi Hideyoshik gaztelua eskuratu eta Tokugawa shogunerriaren barnean sartu zuen. Edo Aroan erabilia izan zen eta bi aldiz berrizte lanak egin zituzten, 1633an eta 1706an.

1938an Monumentu historiko nazional izendatu zuten eta 1959an babesturiko eremua handitu egin zuten. Gaur egun Japoniako 100 gaztelu politenen zerrendan sartuta dago.

## Kanpo estekak
Vetusio Gemino Zikurino

**Publio Vetusio Gemino Zikurino** (latinez *Publius (edo hobe Gaius edo Lucius) Veturius Geminus Cicurinus*) K.a. 499an erromatar kontsula izan zen Tito Ebuzio Helvarekin batera, baita Veturia gens patriziarreko kidea ere.

Bere kontsulaldian, Fidenas setiatu zen, Kameria herria hartua izan zen, eta Erromako latindarren banaketa gertatu zen. Tito Livioren arabera, bere praenomena Gaio da, baina Dionisio Halikarnasokoak Publio praenomena ematen dio, eta hobe da bigarren hau erabiltzea, lehen bi kuestoreetako bat izan zen Publio Veturio, kontsul hau berau izatea nahiko litekeena baitirudi.

Bere cognomena den Geminok (bikia), arreta pizten du bere balizko anaia bikia izan zen Tito Vetusio Gemino Zikurinori buruz, K.a. 494an, azken hau ere kontsul izan zelarik.
Gens

Antzinako Erroman, ***gens*** delakoa (latinez, *gens*, *gentis*) nomen bereko familia taldeak biltzen dituen instituzio bat da, guztiek, ustez, arbaso komun bat zutela adierazten duena, kultu bera partekatzen zuten eta amankomuneko ohitura batzuk zituzten. *Gens* zehatz batekoa izateak, *gens* horretako gainontzeko kideekiko eskubide eta betebehar batzuk zituen: elkarri laguntzea behar zenean, *gens*aren ondasunen jabe izateko eskubidea, komuneko tokian lurperatua izatea edo *gens* bereko beste pertsona batekin ezkontzeko debekua.

## Europako Zuzenbidean eragina 
Erromatar oinordekotza zuzenbidearen jatorria, *gens* bereko kideen ondasunak, *mortis causa* ondasun oinordekotza gertatzen denean, *gens*aren barnean geratu behar direla dioen ideian dagoela nabarmendu behar da. Egungo zuzenbide kontinentalaren legedi gehienek, Erromatar zuzenbidearen eragina jaso dute, printzipio honen ezaugarri bereizgarriak, legitimoen eta oinordekotza intestatuen kalkuluetan erakutsiz. Honela, alargunaren legitima, espainiar zuzenbidean, beti usufruktuan datza, ezingo dena betikotu eta hildakoaren ondasunak, zuzenean honen oinordeko bihurtu ez ziren pertsonentzako ihes ez zuzenik ez du ekarriko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Les gentes (familles) romaines*Tusculan 
* (fr) *Liste de nomina*
Mortis causa

***Mortis causa***, zuzenbidean erabiltzen den latinezko esaera bat da, pertsona bat hil ondoren gertatzen diren ekintza juridikoei erreferentzia egiten diena. Esaerak, literalki, "**heriotzaren ondorioz**" esan nahi du, hau da, arrazoia, pertsona baten heriotza dela.

*Inter vivos* ekintza juridikoen aurkakoa da, hau, pertsonen borondatez ematen baita, bi pertsonetako bat ere hila ez dagoelarik. Adibide bat, enpresa baten igortzea, salmenta baten ondorioz da, horrekin batera dauden kontratuez gain.

*Mortis causa* ohiko ekintzak, oinordekotzari dagozkionak dira, adibidez, testamentua, oinordekoen adierazpena testamenturik ez balego, hildakoaren jaraunspenaren ondorengo onarpena eta jaraunspenaren banaketa oinordekoen artean.

## Kanpo estekak
Inter vivos

***Inter vivos***, zuzenbidean erabiltzen den latinezko esaera bat da, bizirik dauden pertsonen artean egiten diren ekintza juridikoei erreferentzia egiteko, eta mortis causaren aurkakoa dena. Esaerak, literalki, "**bizien artean**" esan nahi du.

Ezberdintasun honen ohiko adibide bat, dohaintza eta heredentzia baten artean dagoena da, azken honetan, ekintza juridikoa, dohaintza egiten duen pertsona hil arte ez baita gertatzen. Azken emaitza (jabetzaren igortzearen ekintza juridikoa), baina, nahiko antzerakoa da bi kasuetan.

## Kanpo estekak
Koreyasu Printzea

Japoniako Kamakura shogunerriko zazpigarren shoguna izan zen, 1266 eta 1289 bitartean gobernatuz.

Seigarren shoguna izan zen Munetaka Printzearen semea izan zen, eta Hojo klaneko erregeordeek kontrolatua zegoen. Tronua, 2 urte zituela hartu zuen, bere aita tronutik kendua izan zenean, eta 25 urte bete zituen arte gobernatu zuen, Hojo klanak, hau ere, gobernari txotxongilo bat izateko zaharregitzat joz kargutik kendu zuen arte.
Servio Sulpizio Kamerino

**Servio Sulpizio Kamerino** (?-463) (latinez *Servius Sulpicius Camerinus Cornutus*), erromatar kontsul bat izan zen K.a. 500ean, Erromatar Errepublikaren bederatzigarren urtean, Manio Tulio Longorekin batera. Sulpicia genseko kidea ere bazen.

Tito Livioren istorioaren arabera, urte horretan ez zen ezer gogoangarririk gertatu, baina, Dionisio Halikarnasokoak, Erromako azken erregea izan zen Tarkinio Superbo berrezartzeko konspiarazio bikain bat aipatzen du, Kamerinok detektatu eta zanpatu zuena. Bere kidea hil ondoren, Kamerino kontsul bakar bezala aritu zen.

Izen bereko beste kontsul bat ere badago, K.a. 461ean kargua hartu zuena, eta kontsul honen semea izan daitekeena.
Venezuelaren banaketa administratiboa

Venezuela errepublika federala da, hiru motako banaketarekin: 23 estatu, hiriburu-barruti bat (Caracas barne) eta 72 dependentzia eremu (uharteak, gehienak biztanle gabeak). Gainera, Venezuelako estatuak Guyanako Esekibar Guyana delako lurraldea beretzat eskatzen du.

## Kanpo estekak
Amazonas (Venezuelako estatua)

**Amazonas** Venezuelako hegoaldean dagoen Estatu bat da. Bere hiriburua Puerto Ayacucho da. Iparraldean Bolivar estatuarekin, ekialdean Brasilekin eta mendebaldena Kolonbiarekin egiten du muga. 180.145 kilometro koadro ditu eta 142.220 biztanle.

## Kanpo estekak
Taranis

**Taranis** zeltiar mitologiako jainkoa da eta bere gurpena batez ere Galia eta erromatar Bretainiara hedatzen zen.

Jainko "dunbotsua" zen, trumoi, argi eta zeruarena, gau eta egunen erritmoa irudikatzen duen gurpil kosmikoa darama, unibertsoa bere osotasunean eta infinituaren kontzeptua adierazten duen ikonoa. Hotsa, suntsipena eta naturaz gaindiko ekaitzen indarra irudikatzen ditu. Bere izenak sinbolismo guzti hori irudikatzen du, tribuaren babesle eta jainko gerlaria da. Zutik edo zaldi gainean doan gizon bizardun baten moduan irudikatzen da, batzuetan bi eratara. 

Esus-ekin, zuhaitzen jainko edo jauna, eta Teutates, jainko gerlariarekin batera "gauaren jainkoen hirukotea" osatzen zuen. 

Teutates bere kideak bezala, borrokaren jainkoa zen; druidek sakrifizioak eskaintzen zizkioten lasaitzeko xedez, beren sinismenetan Taranis-ek ekaitzak eta erauntsiak bidaltzen baitzituen, "zerua euren buruen gainera eroraraziz".

Bere izena trumoi esan nahi du (irlanderaz *tarann* eta galieraz *taran*).  Eskandinaviar mitologiako Thor jainkoarekin pareka daiteke, edo erromatar mitologiako Jupiterrekin, azken hori ekaitzaren eta bereziki tximistargiaren jainkoa.

Erromatarrek atzerritar jainko-jainkosak euren jainko-jainkosekin identifikatzen zituzten. Lukanok, bere testu batean, Teutés, Esus eta Taranis, Merkurio, Marte eta Jupiterrekin parekatu zituen, hurrenez hurren. Horrek ez du esan nahi batzuek eta besteek ezaugarri berberak zituztenik.

## Atributuak 
Taranisen ohiko irudikapenetan sei edo zortzi erradioko gurpil batekin agertzen da. Agian gurpila ur-lorearen edo arrosa seipetalodunaren atzean dago, mundu zaharrean hain zabalduta. Nolanahi ere, eguzki-sinbolo bat adierazten du. Brontze Arotik, eta Burdin Aroan, galiarren artean, dokumentatzen da.

Rouelles izeneko 8 erradioko metalezko gurpil txiki batzuk daude. Belgikarren artean asko aurkitu direnak eta eta Taranisen gurtzarekin lotzen dira. Inguru erlijiosoetan agertzen diren kutun horiek Brontze Aroan dokumentatzen hasten dira.

Aurpegian bizarra duen eta gorpuzkera sendoko gizon bezala agertzen da beti. Mitoaren izaki maskulinoa da, gizon heldua, herria zuzentzen duen aita, bakean zein borrokan. Ez da harritzekoa, beraz, erromatarrek Jupiterrekin parekatzea. Batzuetan, ondoan animaliak, zaldiak, sugeak edo hegaztiak dituela agertzen da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polixena

**Polixena**, greziar mitologian (antzinako grezieraz Πολυξένη Poluxénê), printzesa eder bat zen, Hekuba eta Priamoren, Troiako errege-erreginen alaba.

Polixena, ez da, benetan, Homeroren jatorrizko Iliadan sekula agertzen, baizik eta ondorengo egileek gehitu zutela istoriora.

## Kondaira mitologikoa 
Orakulu batek, Troilok hogei urte betetzen bazituen, Troia ez zela garaitua izango iragarri zuen. Bere arreba Polixena eta bera, segada batean erori ziren, eta Akilesek Troilo hil zuen, beranduago, Polixenaz maiteminduz. Istorio batzuen arabera, Akiles, su eten batean, Polixena bisitatzen ari zenean hil zen, beste istorio batzuek, Polixenak, Akilesen heriotzaren aurrean, bere buruaz beste egin zuela dioten arren.

Akilesen eidolon edo mamua, gerratik bizirik irten zirenei agertu zitzaien, Polixena, troiar printzesa, edonork handik alde egin aurretik sakrifikatua izatea eskatuz. Bere seme Neoptolemok hala egin zuen, Akilesen hilobiaren gainean hilez. Bere sakrifizioaren istorioa, *Hekuba* lanean irudikatzen da eta *Emakume troiarrak* lanean aipatzen da, biak Euripidesenak.

## Onomastika 
Izenaren euskarazko forma Polixena agertzen da zenbait lanetan, baina Euskaltzaindiaren 82. arauan, Greziako eta Erromako pertsonaia mitologikoen zerrendan, ez da azaltzen.

Euskal herritar ezagun bat bada Polixene izenekoa, Polixene Trabudua, eta hark kontatua da, aitak jaioberritan azkar-azkar bataiatu zuela, izenik pentsatu gabe joanda elizara, eta abadeak aholkatu zion arren eguneko santuaren izena jar ziezaiokeela, aitak Greziako jainkosarena aukeratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariobarzanes Pontokoa

**Ariobarzanes Pontokoa** () Pontoko Erresumako erregea izan zen K.a. 266 eta K.a. 258 bitartean.

Dinastiako bigarren erregea, bere aita Mitridates I.a Pontokoaren oinordekoa izan zen. Paflagoniako Amastris hiriaren jabetza lortu zuen, errenditu egin zitzaiona.

Ariobarzanesek zein bere aitak, galaziarrei laguntza eskatu zien, Asia Txikira, Mitridates I.a Pontokoa hil baino hamabi urte lehenago iritsi zirenak, Ptolomeo II.a Filadelfo Egiptoko faraoiak bidalitako egiptoarrak kanporatzeko.

Zehaztu gabeko data batean hil zen, K.a. 258 eta K.a. 240 bitartean, bere oinordekoa, bere seme Mitridates II.a Pontokoa izan zelarik.

## Kanpo estekak
Eskoziar mitologia

**Eskoziar mitologia**k Eskoziako edozein mitologia aipa dezake.
Mitoak Eskoziako historiako zenbait gertakarietatik agertu daitezke, batzuetan belaunaldiz-balaunaldi landutakoak eta bestetan beste kontakizun zabalago batez txertatu edo ordezkatuak.

## Bertako Mitologia Nazionala 
Zenbait eskoziar jatorrizko kondairak aldi historiko batean sortuak dira helburu jakin batzuekin. Irlandarekin lotura estua mantenduz, orain dela mende asko bi herrialdeen zati batzuk Dál Riatako Erresuma osatu baitzuten. Eskoziar Koroiak independentzia aldarrikatzen zuen Ingeles Koroiaren zabalkundearen aurka Eskoziako Independentzia Gudetan eta hau jatorrizko kondairak sortzeko aukera paregabea zen.

Mundu gaeldarrak Piktoak bereganatu ostean, elementu folklorioek historiaren hutsuneak bete zituzten. Piktoen "bapateko desagerketa" Kenneth MacAlpin erregeak eskaini zien janaldiaren ondorengo sarraskiarekin azaldu nahi da (nazioarteko leif motif folkloriko amankomuna) eta maitagarri edo aztien antzera deskribatuak izan dira: edukin ontzi sekretuetatik edanaz eta lur azpiko leize zuloetan biziz. XIX. mendean garaiko jakintsuek Piktoak "germaniar" arrazakoak zirela uste zuten eta gerora ikerketa linguistikoen arabera Piktoen hizkuntza hizkuntza aurre-zeltiarra edo britoniar hizkuntza bat izan zela ikusi ahal izan.

## Kanpo estekak
Galestar triadak

'**Galestar Triadak**' edo galeserazko bere jatorrizko izendapenean ***Trioedd Ynys Prydein*** (euskaraz "Bretainiar Uharteko Triadak"), galesko usadio edo tradiziozko historia, mitologia eta folklorearen zatiak gordetzen dituzten heuren artean erlazionatutako testuak dira eta Erdi Aroko eskuizkribuetan aurkitu izan ziren.

Testuak Artur erregea eta Britainia aurre-erromatarreko pertsonai erdi historikoen aipamenak ditu. [Bran Bendeinkatua]] bezalakoak, ezbairik gabe historikoak izan ziren pertsonaiak Bretainiako Dukea zen Britaniako Alan IV bezala (*Alan Fyrgan* bezala izendatzen dena), bai eta Burdin Arokoak Cassivellaunus eta Caratacus bezalakoak. Zenbait triadek amankomunean zerbaituten hiru nortasunen zerrenda besterik ez dute ematen ("Bretainia uharteko hiru bardo buruarinak" bezala), aldiz, beste batzuk azalpen narratibo substantziala dakarkite. Beharbada triadaren eitea bardo edo olerkarien artean sortuko zen nemoteknika modura, olerkiak eta historiak konposatzean, eta beranduago galestar literaturaren baliabide erretorikoa bilakatuko zen. *Culhwch ac Olwen* Erdi Aroko galestar ipuiak bere narratiban triada ugari ditu txertatuta.

## Bibliografia 
* Rachel Bromwich, argitaratzaile eta itzultzailea. *Trioedd Ynys Prydein*: The Welsh Triads*. Cardiff: University of Wales Press, segunda edición, 1978. 
* Rachel Bromwich, argitaratzaile eta itzultzailea. *Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads*. Cardiff: University of Wales Press, tercera edición, 2006. 
* W. Probert (itzultzailea) (1977), Iolo Morganwg, *Britainia Handiko Triadak''

## Kanpo estekak 
* Hergest-eko liburu gorriaren triadak
* MS Peniarth 54-eko Triadak
* Ipar Britainia Handiko Triadak
* Artur Erregearen gorteko zaldunen Triadak
* MS Peniarth 20 Bardiar Triadak

## Kanpo estekak
San Carlos de Río Negro

**San Carlos del Río Negro** Venezuelako herri bat da, Amazonas estatuan, Río Negro udalerriaren barruan. 1759an sortu zuten.

Río Negro ibaiaren magaletan dago, Kolonbiako eta Brasilgo mugatik gertu, Casiquiera kanalan.

## Kanpo estekak
Lerrokatze (astronomia)

[thumb|250px|[Ilargiaren eta Artizarraren lerrokatzea hiru egunetan jarraian.]]
Bi argizagi, **lerrokatze** eran daude, hirugarren batetik ikusita (ohi Lurra), zeru longitude berean aurkitzen direnean. Zeru latitudea ezberdina izan daitekeenez, argizagiak, zeruan asko hurbiltzen dira, lerrokatzen ez diren arren, bata bestearen gainetik igaroz. Lerrokatzea, planeten ezaugarri nagusienetako bat da.

* Ilargia Eguzkiarekin lerrokatua dago, hau eta Lurraren artean igarotzen denean, hau da, ilberrian. Latitudeak oso ezberdinak ez badira, hau da, ilargia, bere orbitako nodoetatik gertu baldin badago, eguzki eklipse bat gertatuko da.
* Barne planetak (Merkurio eta Artizarra, beheko lerrokatzean daude Eguzkia eta Lurraren artean igarotzen direnean; orduan, planeta, Lurretik distantziarik txikienera dago, eta bere diametrorik handiena eta argirik jasotzen ez duen bere aurpegia erakusten ditu. Planetek latitude txikia badute, (ekliptikatik edo euren orbitako nodotik gertu badaude), orduan, planeta hauek, igarotze bat egin dezakete eguzki diskatik. Barne planetak, goi lerrokatzean daude, eguzkia, euren eta Lurraren artean dagoenean. Orduan, Lurretik urrunen daude, eta euren diametrorik txikiena eta argiztatutako euren aurpegia erakusten dute. Ikusteko zailak dira, Eguzkitik gertu daudenez, honekin batera irten eta sartzen baitira.
* Lurraren orbitatik kanpo dauden planetak edo kanpo planetak, soilik goi lerrokatzean egon daitezke, soilik **lerrokatze** deitua dena, planeta ezin baita Eguzkia eta Lurraren artean igaro. Ez da oposizioarekin nahastu behar, hau, Lurra, Eguzkia eta kanpo planetaren artean igarotzen denean gertatzen baita.

## Kanpo estekak
Zeru longitude

**Zeru longitudea** edo **longitude ekliptikoa**, ekliptikaren gainean neurtutako angelua da, Aries puntutik abiatuta eta zentzu zuzen edo erloju orratzen aurkako zentzuan. Gradu sexagesimaletan neurtzen da eta, bere balioa, 0 eta 360º artekoa da. Zeruko objektu baten koordenatu ekliptikoetako bat da. **L** edo **\lambda \,** hizkiarekin irudikatzen ohi da. Sistema ekliptikoko beste koordenatua, zeru latitudea da.
Zeru latitude

**Zeru latitudea** edo **latitude ekliptikoa**, zeruko objektu batek ekliptikaren planoarekin eratzen duen angelua da. Positiboa da iparralderantz neurtzen badu, eta negatiboa, aurkako kasuan. Gradu sexagesimaletan neurtzen da, eta, bere balioa, +90º eta -90º bitartean dago. Koordenatu ekliptikoetako bat da eta B edo β hizkiekin irudikatzen ohi da.

Sistema ekliptikoko beste koordenatua, zeru longitudea da.

## Kanpo estekak
Koordenatu ekliptiko

**Koordenatu ekliptikoak**, zeruko objektu batek, Aries Puntua eta ekliptikaren planoarekiko duen posizioa zehaztea ahalbidetzen duen zeru koordenatu sistema bat da.

Eguzkiak, Lurraren benetako mugimenduaren ondorioz, zeru esferan itxurazko ibilbide bat deskribatzen du, ibilbide hori, dagoen planoa bezala, ekliptika deitzen delarik. Plano horrekiko perpendikular dihoan lerroari, "ekliptikaren ardatza" deitzen zaio, makurdura axiala edo ekliptikaren oblikuitatea, ekliptikak, zeru ekuatorearekin eratzen duen angelua den bitartean. Gaur egun, 23º 26'ko balioa du.

Ekinokzioen lerroa, ekuatorea ekliptikarekin elkartzen den tokia da. Lerro honen mozketak zeru esferarekin, ekinokzioen puntuak adierazten ditu. Puntu Vernal edo Aries Puntua deitzen da Eguzkia proiektatzen den puntua, hego hemisferiotik iparraldekora igarotzean.

Equinoccioen lerroak (x ardatza), solstizioen lerroak (y ardatza) eta ekliptikaren ardatzak (z ardatza) iparralderantz eratutako erreferentziazko triedroari, erreferentzia sistetema ekliptiko deritzo.

Bi koordenatuak, zeru longitudea, ekliptikaren gainean neurtua, Aries Puntutik abiatuta eta erloju orratzen aurkako zentzuan, eta zeru latitudea dira, azken hau, astroak, ekliptikarekin eratzen duen angelua delarik.

Bi koordenatu mota daude: koordenatu geozentrikoak eta koordenatu heliozentrikoak.

## Kanpo estekak
Ekinokzioen lerroa

**Ekinokzioen lerroa**, zeru-ekuatoreak ekliptikarekin duen mozketa da. Lerro honen mozketak zeru esferarekin, ekinokzio puntuak dira. Puntu Vernal edo Aries Puntua deitzen da eguzkia proiektatzen den tokia hego hemisferiotik iparraldekora igarotzean, eta ekinokzioen lerroak zeru esferarekin duen mozketetako bat da. Ekinokzioen prezesioaren ondorioz, lerro hau, 50,25" urtean atzeratzen da, erloju orratzen zentzuan, 25800 urtetan bira bat emanez.

## Kanpo estekak
Anzoátegui (estatua)

**Anzoátegui** Venezuelako iparraldean, kostaldean, dagoen Estatu bat da. Bere hiriburua Barcelona da. 43.300 kilometro koadro ditu eta 1.477.926 biztanle. Bere izena José Antonio Anzoátegui independentziaren aldeko militarraren omenez jarri zioten.

## Kanpo estekak
José Antonio Anzoátegui

**José Antonio Anzoátegui** (Barcelona, Anzoátegui, 1789ko azaroaren 14a - Pamplona, Kolonbia, 1819ko azaroaren 15a) Venezuelako Independentzia Gerrako militarren artean famatuenetarikoa izan zen. Simon Bolivarren Ohorezko Guardiako kide izan zen.

Bere omenez Anzoátegui estatuari bere izena jarri zioten 1909an.
Apure (estatua)

**Apure** Venezuelako ekialdean dagoen Estatu bat da. Bere hiriburua San Fernando de Apure da. 76.400 kilometro koadro ditu eta 473.941 biztanle.

Mugakide ditu Kolonbiako Errepublika mendebalde eta hegoaldean, Bolivar ekialdean, eta Guarico, Barinas eta Tachira iparraldean.

## Orografia 
Lurralde osoa laua da, mendebaldea izan ezik, 3.613 m-ko garaiera duen mendia sortzen baita han, Paramo de Tama izena duena. Gainerantzeko lurraldeak bi ordokitan banatzen dira, goi ordokia batetik eta behe-ordokia bestetik. Azken hau urak estalita egoten da, ibaiek gainez egiten baitute sarri (Apure ibaia, Meta, Arauca, Capanapro eta Cinaruco ibaiek batez ere). Urak estaltzen ez dituen zatiak, *banco* deituak, izaten dira uholdetan abelgorriaren babesleku. Uholdeak apirila eta azaroa bitartean izaten dira.

## Ekonomia 
Behi eta zaldi zaintza dira estatuan ekonomia baliabide nagusiak. Abelgorria, hil ondoren, airez garraiatzen da San Fernandotik eta Guasdualitotik hainbat herritara. Abeltzaintzan aritzen direnak, zuri eta indiarren arteko arrazakoak dira, eta badira bertako jatorriko talde gutxi batzuk ere. Apureko nekazaritza bertakoen elikagaietarako bakarrik izaten da.

## Udalerriak 
Estatua 7 udalerri eta 27 parrokiatan banatuta dago.

Distrito del Alto Apureko kideak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkutatze (astronomia)

[thumb|200px|[1997ko uztailean filmatutako bide baten irudi honetan, Aldebaran izarra, Ilargiaren linbo ilundutik nola agertzen den ikus daiteke, ezkutatuta egon ondoren.]]
**Ezkutatzea** edo **okultazioa**, astronomian, zeruko objektu bat, honen eta ikuslearen artean igarotzen den beste batek estaltzen duenean gertatzen den gertaera astronomiko bat da. Iragate astronomikoekin eta eklipseekin alderatuta, ezkutatze bat gertatzen dela esaten da, hurbileneko objektuak handiagoa dirudienean, eta, urrunen dagoena erabat estaltzen duenean. Aldiz, iragate edo trantsitua, hurbileneko objektuak, bere itxurazko tamainan, urrunen dagoena baino txikiagoa dirudienean gertatzen da, Merkurio edo Artizarraren trantsitua kasu, eguzkiaren ingurutik. Eklipse hitzak, objektu bat, beste baten itzalpean mugitzen den gertaerari erreferentzia egiten dio. Hiru gertaera hauetako bakoitza, lerrokatze baten ondorioa da.

Ezkutatze bat gertatzen den bakoitzean, eklipse bat ere gertatzen da. Adibidez, eguzki eklipse bat Ilargiaren ondorioz, Lurretik ikusia. Gertaera honetan, ilargia, fisikoki, Lurra eta Eguzkiaren artean mugitzen da, eguzki diskoaren zati bat edo disko osoa ikustea eragotziz. Gertaera honi, ohi, "eklipse" deitzen zaion arren, erratutako izen bat da, Ilargia ez baita Eguzkia eklipsatzen ari; aldiz, Ilargia, eguzkia ezkutatzen ari da. Ilargiak Eguzkia ezkutatzen duenean, itzal txiki bat proiektatzen du Lurraren lurrazalean, eta, beraz, ilargiaren itzalak, Lurra partzialki eklipsatzen du. Honela, "eguzki eklipsea" deritzona, Eguzkia Ilargiak ezkutatzean, Lurretik ikusia, eta Lurraren eklipse partzial batean, ilargiaren itzalagatik datza.

Aldiz, ilargi "eklipse" bat, izatez, benetako eklipsea da: Ilargia, Lurrak espaziorantz proiektaturiko itzalpean mugitzen da, eta Lurraren itzalagatik eklipsatua dagoela esaten da. Ilargiko lurrazaletik ikusia, Lurra, zuzenean igarotzen da Ilargia eta Eguzkiaren artean, honela, Ilargiaren lurrazalean egongo litzatekeen balizko ikusle batek ikusita, Eguzkia ezkutatuz. Berriz, eklipse bakoitzak, ezkutatze bat suposatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azeri arrunt

**Azeri arrunta** (*Vulpes vulpes*) (bizkaieraz: **lukia**) *Canidae* familiako haragijale txikia da. Otsoa eta txakurra bezala, mutur zorrotza, belarri handi eta hirukiak eta buztan luzea dauzka.

## Ezaugarriak 
Begietako niniak, katuarenak bezala, txikitu egiten zaizkio. Gauza geldiak ez ditu oso ondo ikusten, baina, bestalde, ez du arazorik gauez ikusteko.Usaimena ere oso garatua dauka. Salto egiten duenean, buztana erabiltzen du oreka mantentzeko. Eta belarriak, alde guztietara mugi ditzake. Soinu oso arinak entzun ditzake, urrutitik badatoz ere. Azeri gorriak aharrausi egiten duenean, bere 42 hortzak ikusten zaizkio, batez ere, lau letagin luze eta zorrotzak.

Txakur ertain baten tamainakoa da. Larru gorrixka du, neguan luzeagoa dena. Ia mundu guztian bizi da.

## Elikadura 
Azeri gorriak gauez bakarrik ehizatzen du. Bere usaimen eta entzumen finari esker, edozein harrapakin ehizatzen du, bai karraskari txikiak eta baita txori eta untxiak ere. Harrapakina oso handia bada, gordelekura eramaten du, janaria erreserban edukitzeko. Ugaztun honek denetarik jaten du: haragia, intsektuak, zizareak, txorien arrautzak, txorikumeak, saguak, hegazti handiak, untxiak... eta kasu batzuetan frutak ere bai.

## Ugalketa 
ezkerrera|thumb|*Vulpes vulpes*-
Azeri gorria, ugaltzeko garaiaz geroztik (neguaren hasieratik erdialdera) bizi da bikoteka. Arra emearekin egoten da kumeak elikatzeko. Emeak hilabete eta erdiz eramaten ditu kumeak sabelean. Erditzeko, gordeleku bat aurkitzen du. Hiru kumetik zortzira arte izaten dituzte normalean baina kasu batzuetan hamabi ere bai. Jaiotakoan, kumeak larru beltz batez estalita daude. Hamalau egun eduki arte, ez dute begirik irekitzen eta sei asterekin gordelekua uzten dute.

Kumeak amak zaintzen ditu normalean, baina batzuetan arrak edo beste emeren batek janaria eramaten du gordelekura. Bi asterekin 1 kg pisatzen dute. Bostekin 3 kg baino gehiago eta helduak dira bederatzi-hamar asterako.

## Ohiturak 
Azeri gorriak ezkutuan egiten du bere gordelekua eta haitzen arteko zulo batean edo enbor zahar batean egin dezake. Animalia bakartia izan arren, bikotean bizi daiteke edo ar bat eta hiru emeko taldeetan. Bere lurrak markatzen ditu eta ezezagunen bat aurkitzen badu, oihu eta borrokan egiten du bota arte. Usainagatik jakiten du eme bat pasa den, ar bat edo azeri gazte bat.

## Arerioak 
Arerioak ere baditu azeriak: ipar-katamotza eta arranoa batik bat. Kumeei erasotzen diete normalean. Kumeak ohartarazteko, arrak zaunka egiten du, emeak berriz oihu. Eta areriorik handiena, noski, gizakia da. Orain dela gutxi arte, Ingalaterran azeria ehizatzea kirol bat zen. Bere larruarengatik ere hiltzen zen. Baina oraindik mundu guztian aurki daitekeen espezie bat da eta hori da bere buruargitasuna eta erresistentzia frogatzen duena.

## Azpiespezieak 
Azeri gorri mota ezberdinak, txakur, otso, txakal eta koioteak bezala, txakurraren familiakoak dira. Denak ezagutzen dira lasterkari onak direlako eta entzumen eta usaimen fina dutelako. Guztira 45 azpiespezie daude:
Aragua (estatua)

**Aragua** Venezuelako erdialdean dagoen estatua da. Araguako hiriburua Maracay da. Estatua Venezuelaren erdialdean dago, eta horregatik herrialde hartako bide guztien bidegurutzea dela esaten dute.

## Ezaugarriak 
7.014 kilometro koadro ditu, eta 1.735.981 biztanle. Iparraldean Karibe itsasoarekin egiten du muga, ekialdean Miranda eta Vargas estatuekin, hegoalde osoan Guárico estatuarekin, eta mendebaldean Caraboborekin. Estatuaren izenaren jatorria cumanagoto herriak Chaguaramo zuhaitza izendatzeko erabiltzen zuen izena da.

Estatua Venezuelaren erdialdean dago, eta horregatik herrialde hartako bide guztien bidegurutzea dela esaten dute. Bertatik Aragua ibaia igarotzen da, Valencia aintziraren emaile nagusia. Kostaldeko mendilerroaren erdialdeak gurutzatzen du. Ekonomiaren oinarriak nekazaritza (kakaoa, kafea, azukre kanabera) eta abeltzaintza dira.

## Udalerriak 
Araguan 18 udalerri daude, 50 parrokiekin. 

* **Iparraldea:** Mario Briceño Iragorry, Santiago Mariño, Girardot, Tovar eta Costa de Oro.
* **Erdi-mendebaldea:** José Ángel Lamas, Sucre, Bolívar, Linares Alcántara eta Libertador.
* **Ekialdea:** José Félix Ribas, José Rafael Revenga eta Santos Michelena.
* **Erdi-hegoaldea:** Zamora eta San Sebastián.
* **Hegoaldea:** San Casimiro, Camatagua eta Urdaneta.

## Iruditegia 

Image:
Maracay Nocturna.jpg|Maracay
Vista aérea de La Victoria. estado Aragua. Venezuela.jpg|La Victoria
Plaza Bolívar de El Limón.jpg|El Limón
Ocumare de la Costa.JPG|Ocumare de la Costa
Plaza Bolívar en S Sebastián.JPG|San Sebastián
Plaza Bolívar de Cagua.jpg|Cagua
Iglesia San Martin de Tours II.jpg|Colonia Tovar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Estatuaren webgune ofiziala.
* :Líneako gobernua.
* :Maracay Hiria.
* :Maracay Hiria, merkataritza informazioa.
111 Atea

**(111) Atea**, asteroideen zerrendako 111. asteroidea da. 1870eko abuztuak 14an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clinton herritik, New Yorken. Ondoren, Atea izena eman zion, greziar mitologian, suntsipenaren pertsonifikazio bat zena. 2000n Atea asteroidetik gertu gertatutako bi izar ezkutaketa gertatu ziren bi hilabeteko tartean.

Izena, Zeus eta Eris (Ikamika) jainkoen alabagatik eman zitzaion, jainkosa gaiztoa, bere izaera azpijokozaleagatik, Olinpotik bota zutena, hilkorren artean noraezean geratuz, gaizkiaren sortzaile bezala.

## Kanpo estekak
Puerto Ayacucho

*Artikulu hau Venezuelako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ayacucho».*

**Puerto Ayacucho** Venezuelako hiri bat da, Amazonas estatuko hiriburua. 1924ko abenduaren 9an sortu zuen Santiago Aguerreverre geologoak.

Orinoco ibaiaren magaletan dago, Kolonbiako Casuarito herriaren aurrean, Atures estatuaren iparraldean.

Biztanle gehienak espaniar eta jatorrizko herrien nahasketa dira. Bertako herriak dira Yanomamiak, Baríak, Piaroak eta Guajiboak.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guayana eskualdea

**Guayana eskualdea** Venezuelako hamar eskualde politiko-administratiboetako bat da. Herrialdeko handiena da, hegoekialdean eta Caracasetik 700&nbsp;km.tara. Orinoco ibaitik Brasil eta Guyanako mugetaraino hedatzen da.

## Estatuak 
* Amazonas
* Bolivar
* Delta Amacuro (hegoaldea)

## Kanpo estekak
110 Lidia

**(110) Lidia**, asteroide zerrendako 110. asteroidea da. 1870eko apirilak 19an aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellako behatokitik. Ia Nikel eta burdina hutsezko konposaketa bat du, eta Lidiako Asteroide Familiako kiderik garrantzitsuena da.

Horrela deitua, Lidiagatik, gaur egungo Turkiaren mendebaldeko zatian antzina existitu zen erresuma bategatik, bertako biztanleak, Prigiano deituak izan zirenak. Troiako Gerraren garaian, bertan, Heraklidarrak errege ziren.

1999ko irailak 18an, Lidia asteroideak, oso dizdiratsua ez zen izar bat ezkutatu zuen.

## Kanpo estekak
Munetaka Printzea

Japoniako Kamakura shogunerriko seigarren shoguna izan zen, 1252tik 1266 arte gobernatuz.

Go-Saga Enperadorearen lehen semea izan zen, eta Hojo klaneko erregeordeek kontrolatua zegoen. Tronua, hamar urte zituela hartu zuen, Kujo Yoritsugu, bosgarren shoguna izan zena, 24 urte zituenean, tronutik kendua izan zenean eta Hojo klanak, adin horrekin, gobernari txotxongilo izateko nagusiegitzat jo zuenean. Ondoren, waka idazle bat izango zen.
Taliesinen liburua

***Llyfr Taliesin*** (***Taliesinen Liburua*** esanahi du galeseraz) galestar eskuizkribu ospetsuenetakoa da, Taliesin gales bardoaren olerkiak bilduak dituena. XIV. mendearen lehen erdialdean datatua dago (beste zenbait adituek 1275. urtea proposatzen dute, halere bere olerkien gehiengoa antzinagokoak direla uste da. Eskuizkribua Aberystwyth udalerriko Galesko Liburutegi Nazionalean gorderik dago eta **Peniarth MS 2** signaturan. Osatugabea kontserbatzen da zenbait orri galdu ostean, lehendabizikoa barne.

## Bibliografia 
* Parry, Thomas (1955), *A History of Welsh literature*. Translated by H. Idris Bell. Oxford: Clarendon Press.

## Ikus gainera 
* *Aneirinen liburua*
* *Cad Goddeu*

## Kanpo estekak 
* Eskuizkribu digitalizatua Galesko Liburutegi Nazionalean.
* Ingelerarako itzulpena, W.F. Skene-ek XIX. mendean eginirikoa.
Musika gradu

Gaur egun, **gradu** izena, musikan, musika eskala batean, bi musika nota ezberdinen artean dagoen altueraren arteko ezberdintasunari ematen zaio. Zazpi gradu daude:

* I.a
* II.a
* III.a
* IV.a
* V.a
* VI.a
* VII.a

Do musika notaren eskalan, graduen ordena honako hau da: do, re, mi, fa, sol, la eta si

Bi graduren artean dagoen distantziari, tartea deritzo.

Do Nagusiaren eskalan, III. eta IV. graduaren artean eta VII. eta VIII.aren artean, tonuerdi bat dago. Gainontzekoetan, tonu bat.

Aldi berean, gradu bakoitzak izen bat du:

* I Tonikoa
* II Supertonikoa
* III Bitartekaria
* IV Azpidominante
* V Dominante
* VI Azpibitartekari (Azpidominatzaile ez da hain zuzena.)
* VII Sentikorra edo Azpitonikoa (eskala txiki naturalaren kasuan)

## Beste esanahi batzuk 
### Gradu bateratu 
Erreferentzia bezala hartzen den notaren aurreko edo atzeko nota izendatzeko erabiltzen da. 2. edo 7.eko tartea esan nahi du.

### Gradu banandu 
Erreferentzia bezala hartzen den notak, ondoan ez duen gradua da.

## Kanpo estekak
Mitridates I.a Pontokoa

**Mitridates I.a Pontokoa** (), Pontoko Erresumako lehen erregea eta sortzailea izan zen, K.a. 302tik K.a. 266 arte gobernatuz.

Plutarkoren arabera, Alexandro Handiaren diadokoetako bat zen Antigono Monoftalmosek, Alexandroren inperioaren zatietako bat kontrolatu zuenak, bere laguntzaileetako bat bezala, Mitridates zuen, Kioseko gobernariaren semea. Mitridates, Demetrio I.a Mazedoniakoaren adin berekoa zen. Demetrioren aita zen Antigonok, begi tartean hartu zuen Mitridates, izan zuen amets metaforiko baten ondorioz, non Mitridatesek, urre uzta bat lapurtzen zion eta Itsaso Beltzera ihes egiten zuen. Edonola ere, Antigonok, Mitridatesen aita hil zuen Kiosen K.a. 302an, ziur asko, Kasandro Mazedoniakoaren eta honen konfederatuen ligara batzea eragozteko. Balizko mendekuak eragozteko, Antigonok Mitridates hiltzeko aukera izan baino lehen, honen laguna eta Antigonoren semea zen Demetriok ohartu zuen. Mitridates gazteak, gau horretan, Kapadoziara ihes egin zuen, eta bere aldeko batzuekin babestu zen Zimiatako gotorlekuan, Paflagonian. Antigono eta Demetrioren tropek, Ipsosko guduan porrota jaso ondoren, Mitridatesek bere domeinua hedatu zuen Pontotik, eta etengabe borrokan aritu zen seleukotarren aurka beste 20 urtez, K.a. 281ean, errege edo basileus titulua hartu zuen arte.

Urte horretan bertan, Bitiniako Heraklea Pontika hiriarekin aliantza bat sinatu zuen, Seleuko I.a Nikatorren aurkako babesa emateko; handik gutxira, Ptolomeo I.a Soter Egiptokoak Mitridatesen aurka bidali zuen armada garaitu zuen, berriki Asian ezarritako galiarren tropen laguntzarekin. Ez da askoz gehiago ezagutzen bere erregealdiari buruz, 36 urteren ondoren amaitu zena. Bere oinordekoa, bere seme Ariobarzanes Pontokoa izan zen, eta, Mitridates, erresumako hiriburua zen Amasiaren ondoan zegoen mausoleo batean lurperatua izan zen. Pontoko errege guztiak bere ondoan lurperatuak izango ziren Sinope hiria K.a. 183an erori arte.

Apianok, Mitridates, zortzigarren belaunaldian, Dario I.a persiar erregearen erregealdian Pontoko lehen satrapa izan zenaren ondorengoa eta seigarrenean, Mitridates VI.a Eupator erregearen arbasoa. Plutarkok, aldiz, Mitridates I.a eta Pontok, erromatarren aurka jasandako porrotaren artean existitu ziren belaunaldiak, zortzi izan zirela dio.
Supertoniko (musika)

**Supertonikoa**, musika teorian, musika eskala batetako bigarren nota da. Adibidez, Do edo C, nagusiko eskalan (piano batetako teklatuko tekla zuriak izango liratekeenak, Ctik (do) hasita), supertonikoa D edo re nota izango litzateke, eta, supertonikoaren akordea, D, F eta A (re, fa eta la) notez osatuko litzateke, eta, tonu nagusian, azpidominante bezala funtzionatzen du.

Musika teorian, supertonikoaren akordea, II erromatar zenbakiarekin irudikatzen da.

## Kanpo estekak
Izar aldakor irregular

**Izar aldakor irregular** bat, bere distira aldaketek, tarte detektagarririk ez duten izar aldakor mota bat da. Bi talde oso ezberdinduetan bereiz daitezke:

* Izar aldakor eruptibo irregularrak
* Izar aldakor oszilatzaile irregularrak

### Aldakor eruptibo irregularrak 
Hiru mailatan bana daitezke:

* I taldea: Hau, aldi berean, IA (Otik Arako espektro motak) eta IB (Ftik Mrako espektro motak) azpitaldeetan banatzen da.
* IN taldea: (aldakor irregular lainotsuak), izar eraketa gertatzen ari den tokietan aurkitzen direnak. Zenbait magnitude alda dezakete, egun 1 eta 10 bitartean magnitude 1eko aldaketa azkarrekin. Espektro motaren arabera, INA eta INB azpitaldeetan ere bana daitezke; gainera, INT azpitaldea dago T Tauri izarrentzako edo INT (YY), YY Orionis izarrentzako.
* IS taldea: 0,5 eta magnitude 1 arteko aldaketa azkarrak izaten dituzte ordu edo egun gutxi batzuetan. Hauek ere, aurreko bi mailak bezala, azpitaldetan banatzen dira, ISA eta ISB azpitaldeetan, zehazki

### Aldakor oszilatzaile irregularrak 
Espektro mota berantiarretako (K, M, C, S) izar oszilatzaileak dira. Bi mailatan bana daitezke:

* L-LB motakoak, izar erraldoiak badira
* LC motakoak, izar superrerraldoiak badira

Mota honetako izar aldakor batzuk, askorik aztertu ez diren izar aldakor erdi irregularrak izan daitezke.

## Kanpo estekak
Lorezil

[thumb|180px|*[Hemerocallis lilioasphodelus* lore baten **estamine** bat, **lorezil** bat mikroskopioaren azpian, (handitzea: 9x).]]
[thumb|180px|Lorezilak ([Amaryllis)]]
[thumb|180px|Anterako diagrama:5:[lore hautsa, polen]]

**Lorezilak** edo **estamineak** (latinez *Stamina*) angiospermoen loreetan, ugal-organo arretako bakoitza, gehienetan anteraz eta harizpiz osatuta dagoena. **Estaminoide** edo **estaminodioekin** batera, **androezio** izenekoa osatzen dute.

Antera bakoitzak zelula esporogeneoz osatutako lau polen-zaku ditu. Polen-zaku horiek, meiosi bidez, mikroespora haploide ugari sortzen dituzte. Mikroespora horietako bakoitza zelula-pareta erresistente batez estalia dago, eta mitosi bidez zatitzen da bi nukleo haploide sortuz. Nukleo haploideek gametofito arra, edo polen-alea, eratzen dute. Bi nukleo haploideetako batek polen-hodia eratzen du, eta bestea, mitosi bidez zatituko da, bi zelula espermatiko emanez.

## Kanpo estekak
Mimiko

[thumb|220px|Lore baten diagrama: 1 eta 2: Mimikoa2. [Sepalo|Sepaloak3. Lore-hostoak4. Lorezilak5. Karpelo]]**Mimiko** edo **kaliza** (latinez *calyx*) lorearen korolaren behealdea inguratzen duen estalkia, sepaloz osatuta dagoena eta gehienetan hostoen kolore berekoa dena.
thumb|Lore baten egitura azaltzen duen irudia.
## Kanpo-estekak
Andeen eskualdea (Venezuela)

thumb|300px|Venezuelako eskualdeen mapa. Mendebaldean, berde ilunez, Andeen Eskualdea.
**Andeen eskualdea** Venezuelako hamar eskualde politiko-administratiboetako bat da. Herrialdeko mendebaldean dago.

## Estatuak 
* Táchira
* Mérida
* Trujillo
* Barinas
* Apure estatuko Paéz udalerria.

## Kanpo estekak
Espainiako Akademia Erroman

[thumb|320px|Erromaren ikuspegia, Akademiatik ikusia: Gertuen ikusten den [kupula, San Francesco di Saleseko elizarena da, atzean, ezkerrean, Sant'Angelo Gaztelua ikus daiteke, honen atzean, *Palazzo di Giustizia*ko eraikin zuria, eskuinaldera, Tiber ibaiaren beste aldean, Agriparen Panteoiaren eta Santa Maria Sopra Minerva elizaren kupulak ikus daitezke, Argentina kalearen gainean.]]
**Espainiako Errege Akademia** Erroman, Espainiako Atzerri Arloetako Ministerioaren Harreman Kultural eta Zientifikoen Zuzendaritzaren ardurapean dagoen instituzio bat da, egoitza bezala, San Pietro in Montorioko antzinako monasterioko klaustroak dituena, Errege Katolikoek eraikitzea agindua 1481 eta 1500 bitartean Janikulo muinoan (italieraz Gianicolo). Trastevere auzo ospetsuan dago. Inongo zalantzarik gabe, monasterioaren multzoko eraikinik ezagunena, Bramantek eginiko San Pietro in Montorioko Tenplutxoa da.
[ezkerrera|thumb|200px|San Pietro in Montorioko Tenplutxoa, [Donato Bramante|Bramantek 1502 inguruan egina.]]
1873an sortu zenetik, Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiarekin lotua egon da. Emilio Castelar politikari eta idazleak sortu zuen, eta San Pietro in Montorioko antzinako monasterioko egoitzan inauguratu zen 1881ean Alfontso XII.a Espainiakoaren erregealdian, zuzendaria, José Casado del Alisal zelarik, nor lehenengo zuzendaria izan zen Eduardo Rosales margolari ospetsuaren oinordeko izan zen karguan. Artista, historialari edo idazle ospetsuek ere zuzendu dute, horien artean, Vicente Palmaroli, Mariano Benlliure, Ramón María Valle-Inclán, Lozoyako Markesa eta Antonio Blanco Feijeiro

Gainera, bertako estudioetatik, espainiar kulturako arlo ezberdinetako pertsona azpimarragarri ugari pasa dira. Adibidez, Joaquin Sorolla, Antón García Abril, Pritzker Saria lortuta duen Rafael Moneo nafarra, Luis Moreno Mansilla, Juan Francisco Casas, Daniel Canogar, Sergio Belinchón, Germán Gómez González, Naia del Castillo, Juan Olivares, Guillermo Pérez Villalta, Juan Navarro Baldeweg, Mariano Benlliure, Ignacio Pinazo, Francisco Pradilla, Carmelo Pastor eta José Moreno Carbonero.

## Kanpo estekak 
*  *Academia de España en Roma*
Hiriburuaren eskualdea (Venezuela)

thumb|300px|Venezuelako eskualdeen mapa. Marroiz Hiriburuaren Eskualdea.
**Hiribururaren eskualdea** Venezuelako hamar eskualde politiko-administratiboetako bat da. Caracas hiriburuaren inguruan biltzen da eta horregatik batzuetan **Gran Caracas** izena ere ematen zaio.

## Estatuak 
* Miranda
* Vargas
* Hiriburu barrutia (Caracas)

## Kanpo estekak
Erdialdeko eskualdea (Venezuela)

thumb|300px|Venezuelako eskualdeen mapa. Urdin argiaz Erdiko Eskualdea.
**Erdialdeko eskualdea** Venezuelako hamar eskualde politiko-administratiboetako bat da eta industrialki gehien garaturik dagoenetarikoa. Herrialdeko zentran dago, izenak dioen moduan. Biztanleria asko biltzen du nahiz eta tamaina txikia eduki, 26.000 bat kilometro koadro.

## Estatuak 
* Aragua
* Carabobo
* Cojedes

## Kanpo estekak
Akademizismo

[thumb|Jacques-Louis David margolaria, arte akademikoaren adibide argi bat da. Hemen, bere lanik ezagunenetako bat den *[Napoleon Alpeak zeharkatzen* ikus daiteke.]]

**Akademizismoa** ezarritako arau akademiko eta klasikoak jarraituz burutzen den arte-estiloa da. Antiakademizismoak araua horiek hautsiz berrikuntza ekartzen du. Bereziki Frantzian, XIX. mendean zehar, garatzen den joera artistiko bat da, eta Parisko Arte Ederren Akademiaren arauak eta burgesen gustuari erantzuten diona. Hala ere, ez da klasizismoaren endekapen bat baino. Errealismotik ihes egiten du (hau da, errealitatearen arlo desatseginenetatik), baina ez da Klasizismoaren handitasunera iristen.

Patroi berberak erabiltzen dira behin eta berriz, ez baita, benetako edertasunetik abiatuta, edertasun ideal bat bilatzen, Klasizismoaren ezaugarria dena, bere esperientziaren gehiketagatik errealitatean oinarria duen idealismo bat dena.

Akademizismoa ez da edertasun ideala, baina ezta itsusia ere; soilik, kontsumitzeko objektuak bilatzen ditu. Errealitatea modu idealean irudikatzea da, maneiatu edo kontrolatzeko asmoz.

Orohar, Frantziako instituzioek eta botereak, joera hauek bultzatu zituzten, arazorik sortzen ez zutelako; hau da ondorengo erregimen politiko totalitarioek, bere berreskuratzea bultzatu izanaren arrazoia.

## Akademizismoarekin lotutako artistak 
* Jacques-Louis David
* Antoine-Jean Gros
* Anne-Louis Giroldet de Roucy-Triosson
* William Adolphe Bouguereau
* Antonio Ciseri

## Kanpo estekak
Antonio Ciseri

[thumb|260px|*Ecce homo* (*Gizona begiratzen*), [Pontzio Pilatosen irudikapen bat, Jerusalemeko herriaren aurrean, zigortutako Jesus bat aurkezten.]]
**Antonio Ciseri** (Ronco sopra Ascona, 1821eko urriak 25-Florentzia, 1891ko martxoak 8), margolari suitzar bat izan zen.

Florentzian prestatu zen Niccola Benvenutirekin. Bere gai erlijiosoko margolanak, Raffaelloren erakoak dira bere oinarrizko trazuetan eta bere azalera leunduetan, baina argazkitik gertuago daude. Italia eta Suitzako elizen enkargu ugari egin zituen. Ciserik, erretratu ugari ere egin zituen.
José Casado del Alisal

**José Casado del Alisal** (Villada, Palentzia, 1830- Madril, 1886ko urriaren 8a), margolari espainiar bat izan zen.

Palentziako Arte eta Lanbideen Eskolan eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian prestatu zen, non Federico Madrazoren zuzendaritzapean ikasi zuen. 1855ean, bere *Lazaroren berpiztea* izeneko margolanagatik, Erromara joateko beka bat lortu zuen; ondoren, Parisen ikasi zuen 1861etik aurrera. 1860ko erakusketa nazionalean (*Fernando IV.a Gaztela eta Leongoaren azken uneak* margolanagatik) eta 1864koan (*Bailengo errendizioa*gatik), dominak lortu zituen. Erromako Espainiar Akademiako zuzendaria eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako kidea izan zen.

Bereziki, gai historikoei buruzko margolanak egin zituen. Honela, bere garaiko klase altuko pertsona ugariren erretratuak egin zituen, Espartero, Elisabet II.a Espainiakoa, Alfontso XII.a Espainiakoa, Emilio Castelar etab... kasu. Baina, batez ere, XIX. mendearen bigarren erdi osoan nagusi den margolaritza joera bateko margolari bereizgarria da: "Historiako margolaritza" edo "errealismo erretrospektiboa" da, errealismoz, iragan historikoan gertaturiko gertaerak irudikatzen saiatzen den heinean.

Gainera, generoko margolan batzuk ere egin zituen, *Dama frantziar baten erretratua* kasu.

Bere estiloa, nolabait, hotza da, akademizismoa eta erromantizismoko idealak uztartu guran.

## Lanak 
* *Lazaroren berpiztea* (1855)
* *Fernando IV.a Kokatuaren azken uneak* (1860)
* *Huescako kanpaia* (1880)
* *Bailenen errendizioa* edo *Bailenen kapitulazioa* (1864, Pradoko Museoan), Diego Velazquezenganako erreferentzia argiak dituen historia margo tipikoa. "Errealismo erretrospektibo"ko generoaren bereizgarria da: tamaina handia, Velazquezek erabiltzen zuenaren bezalako argia, pertsonaietan jokaera ezberdinak eta benetakotasun orokor nabari bat.
* *Cadizko gorteen zina*
* *Clavijoko gudua*
Falls Road

**Falls Road**, , euskaraz "Hesien Bidea", Ipar Irlandako Belfast hiriaren mendebaldeko etorbide nagusia da; Belfast Erdiguneko Divis Street kaleetik Andersonstowneko aldirietara. Bere izena hiriko katoliko eta irlandar nazionalista komunitateen sinonimoa da. Ipar Irlandako kale ezagunetakoa da eta urte osoan zehar turista ugari erakartzen ditu. Aldiz, aurrez-aurre dagoen Shankill Road kalea nagusiki protestantea da, Falls Road kaletik bake lerroekin bananduta. Etorbidea sarritan *The* Falls Road bezala ere izendatzen da Falls Road baino gehiago.

## Historia 
The Falls Road kalea jatorriz hirigunetik abiatzen zen baserri giroko herribidea zen baina XIX. mendean populaketa zeharo handitu zen zenbait liho erroten eraikuntzarekin. Orain guzti hauek itxirik daude. Etxebizitzen eraikuntzaren garapenak ere gora egin zuen XIX. mendean eta elkarri itsatsiak zeuden etxe txikizko kale estuak azkar hedatu antolatu ziren. 1960. hamarkadan gune honetako eraikuntzen gainbehera etorri zen eta Belfast Corporation erakundeak garapen plan nagusi bat prestatu zen, honen bidez gunea eta bere kokaleku gehiengoaren suntsiketa burutu zen eta hauen ordez solairu askotariko sailak eraiki ziren. Divis Tower eraikuntza da bergarapen honen punturik gorenena.

1970eko uztailean Britainiar Armada eta Behin-behineko IRAren arteko Falls Roadeko guduaren kokalekua izan zen.

1992ko otsailaren 4ean, Sinn Féinen egoitzako tiroketan, RUCeko zerbitzuz kanpoko poliziak 3 pertsona hil eta 2 zauritu zituen.

## Ondarea 
* San Pedro katedrala
* Cultúrlann McAdam Ó Fiaich

## Iruditegia 

## Ikus gainera 
* Shankill Road

## Kanpo estekak 
* Fáilte Feirste Thiar
* Féile an Phobail
* Cultúrlann
* Raidió Fáilte 107.1 FM - Fáilte Irratia 107.1 FM
* Falls Road kalea Rushlight Aldizkarian
* Gaeltacht Quarter - Belfasteko Gaeltachta edo Irlandar Hiztunen Eremua
Sátántangó

**Sátántangó** ( ahoskatua; ) Béla Tarr zinemagile hungariarrak zuri-beltzean filmatutako 7 ordu eta erdiko filma da. Lászlo Kraznahorkai hungariarraren eleberrian oinarrituta dago eta 1985. urtean garatu nahi zuen arren, Hungarian zegoen giro politikoarengatik proiektua atzeratu egin zuten, 1994ra.

## Sinopsia 
Sátántangó Hungariako nekazari-herrixka batean kokatzen da komunismo garaiaren amaieran. Komunitatea ixtearen truke herritarrek jasoko duten diruarekin alde egiteko direnean, Irimias karismatikoa, bi urte lehenago desagertu zena eta ustez hilda zegoena, herrira datorrela jakiten dute. Filmeko argumentuaren zati handiena Irimiasen etorrerak dakartzan ondorioak aztertzean datza, eta nola bai Irimiasen eta herritarren perspektiba ezberdinek ere eragina duten.

## Aktoreak 
* Mihály Víg: Irimiás
* Putyi Horváth: Petrina
* László Lugossy: Schmidt
* Éva Almássy Albert: Schmidt andrea
* János Derzsi: Kráner
* Irén Szajki: Kráner andrea
* Alfréd Járai: Halics
* Miklós Székely B.: Futaki
* Erzsébet Gaál: Halics andrea
* Erika Bók: Estike
* Peter Berling: doktorea

## Kanpo estekak