open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izozte-puntu

**Izozte-puntua** materia likido bat solido-egoerara pasatzen den puntua da. Izozte-puntua likidoaren dentsitatearen arabera aldatzen da. Izozte-puntuaren kontrakoa urtze-puntua da.

Izozte-puntua kalkulatzeko honako formula erabiliko dugu:

:::T_c = K_c . m 
 
non:
:::T_c =  soluzio baten eta disolbatzaile puruaren izozte-puntuen arteko diferentzia
diferencia entre los puntos de congelación de una solución y del disolvente puro.
:::K_c =  izozte molal konstantea. Disolbatzailea ura denean honen balioa 1,86&nbsp;°C Kg/mol da
:::m =  molalitatea

## Kanpo estekak
Mikhail Glinka

**Mikhail Ivanovitx Glinka** (; Novospasskoje, Smolensk, 1804ko ekainaren 1a- Berlin, 1857ko otsailaren 15a) famatu bilakatu zen lehendabiziko errusiar musikagilea izan zen.

Errusia lurralde handia da. XVIII. mendean Europan musika asko zegoen arren, Errusiako jendeak ez zuen honen berririk. Gehiengoa behartsua zen eta garraiobiderik ez zegoen. Glinka jaio zenerako San Petersburgo bezalako hiri handietan jendeari Europako musikarako interesa pizten hasi zitzaion.

Glinka Novospasskoje izeneko herrixka txiki batean jaio zen. Aita lurjabe aberatsa zuen. Bere amonak kontu handiz hezi zuen. Glinka hoztuko zitzaion beldur zenez, umeari logela epel batean egon arren, larruzko berokia jartzen zion. Askotan ez zion aire zabalean musika jotzen uzten. Beranduago, Glinka bere osasunaz kezkatuta ibiliko zen beti.

Herrixka txiki hartatik hiri handietaraino bide luzea zegoen eta gainera ez zuten irratirik. Hortaz, Glinkak entzuten zuen musika bakarra elizako kanpaiak eta herritarren abestiak ziren. Bere amona hil ostean, osabaren etxeraino urrutira joan zen. Osabak musika talde bat zuen eta Europako konposatzaileen musika jotzen zuten, Haydn, Mozart eta Beethovenena adibidez. Glinka horrelako musikarik entzun gabea zen.

13 urte zituela San Petersburgoko eskola batean sartu zen. Musika asko entzuten zuen eta musikari onak ezagutu zituen. piano klaseak jaso zituen eta festetara joaten zen. Abesti batzuk idazten hasi zen.

1830ean Italiara joan zen. Italia musikagatik oso ezaguna zen, operagatik bereziki. Glinkak Mendelssohn eta Berlioz bezalako musikagile famatuak eta baita Donizetti eta Bellini italiar musikagileak ezagutu zituen. Bere musika gustuko zuenez, hark ere opera idaztea erabaki zuen baina Errusiar nortasuneko soinua lortu nahi zuen.

Errusiara itzuli zenean bi opera garrantzitsu idatzi zituen: Lehendabizikoa *Ivan Susanin* zen. Ivan Susanin izeneko nekazari behartsu bati buruzkoa zen, 1612an Tsarraren alde bizia eman zuena. Tsar-ari asko gustatu zitzaion "bizitza Tsar-aren alde" deitu behar zuela esan zuen. 1836an estreinatu zenean arrakasta handia zan zuen.
Bigarren opera, *Ruslan eta Liudmila* Puxkin poeta ezagunaren ipuin batean oinarritu zen. Istorioa idatzi zion gizona mozkor zegoenez, istorioa nahasia da baina musika paregabea da. Istorioan Txernomor ipotx nazkagarriak Liudmila izeneko printzesa bahituta du. Bukaeran Ruslan heroiak salbatuko du printzesa. Musikak ekialdeko kutsu nabaria du. Operaren obertura oso ezaguna da.

Glinkak pianorako musika, abestiak eta kamara musika ere konposatu zituen.

Glinkaren garrantzia Errusiako nortasuneko musika egitean datza. Txaikovski bezalako beste musikagile batzuek beranduago Glinkaren eragina jasoko zuten.

## Bibliografia 
* Azcárate Ristori, J. M.ª eta besteak, *Historia del Arte*, Anaya, Madril, 1986.
Manuel Girior

**José Manuel Girior Portal de Huarte Erdotzain González de Sepúlveda** (Agoitz, Nafarroa, 1708 &ndash; Madril, Espainia, 1788ko azaroaren 25a), Giriorreko markesa, euskal itsasgizon, militar eta politikaria izan zen.

Espainiako Itsas Armadan karrera egin zuen, ofizial gorena izan arte. 1772 eta 1776 artean Granada Berriko eta 1776 eta 1780 artean Peruko erregeordea izan zen. Bere agindupean eskualdeko ekonomia hobetu zen.

## Biografia 
Espainiako erregearen zerbitzuan jardun zuen. Etxe noble batean sortu zen. 1733an sartu zen armadan eta ingelesen aurka borrokatu zen Antilletan 1761-1763 urteetan. Granada Berriko (egungo Panama, Kolonbia, Venezuela eta Ekuador, 1772-1776) eta Peruko (1776-1780) erregeordea izan zen. Granada Berrian, konkistatzaileen mendean ez zeuden herrien aurka jo zuen gogor eta saiatu zen ekonomia eta administrazioa bere onera ekartzen, hala nola elizbarrutiak berrantolatzen.

Unibertsitate-mailako ikasketak eta bibliotekak hobetu ziren bere garaian eta kultura-maila handiko hiri bihurtu zen Santa Fe de Bogota. Perun egon zelarik, Cuzcoko mestizoen matxinadari aurre egin zion; haren garaian izan zen Tupac Amaru buruzagi inkaren matxinada. Giriorrek Peru utzi ondoko urteetan (1780-1785), bideratu zen inken aurkako zapalkuntza basatia.

## Erreferentzia 
* Alberto Tauro del Pino. *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Lima: PEISA, 2001.

## Erreferentziak
Sebastián Eslaba

**Sebastián Eslaba Lazaga** (Eneritz, Nafarroa, 1685eko urtarrilaren 19a - Madril, 1759ko ekainaren 21a), Cartagena de Indiasko defentsaren markesa, euskal militar eta politikaria izan zen.

Espainiako Armadan karrera egin zuen. 1740 eta 1749 artean Granada Berriko erregeorde izan zen. Bere agintaldian Blas Lezok Cartagena de Indias defendatu zuen britainiarren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Mendinueta

**Pedro Mendinueta Muzkitz** (Elizondo, 1736ko ekainaren 7a - Madril, 1825eko otsailaren 16a) nafar militar eta politikaria izan zen. 1797-1803 bitartean Granada Berriko erregeordea izan zen

## Bizitza 
Pedro Mendinueta Elizondon jaio zen, 1736ko ekainaren 7an. 1756an hasi zuen karrera militarra infanteriako kadete gisa. Portugal eta Frantziako gerretan borrokatu zen. 1763an joan zen lehenbiziko aldiz Ameriketara, Puerto Rico eta Kubako miliziak antolatzera. Ameriketara itzulirik, 1783an La Habanako armadarekin batu zen, eta 1784an Espainia Berriko probintzia eta hiri-miliziak organizatzen jardun zuen. Horrezaz landa, merkataritza sustatu, gatzaren produkzioa eta meatzaritza garatu eta Alexander von Humboldt eta Aimé Bonpland botanikoen espedizioak babestu zituen. José Celestino Mutisen proposamena onartuz, Bogotako astronomia behatokia (Ameriketako lehenbizikoa) eraikitzea sustengatu zuen.

Agintaldia 1803an amaitu bazuen ere, 1807 arte Bogotan gelditu zen biztzen. Ondoren Espainiara itzuli zen eta Gerraren Kontseilu Goreneko kide egin zuten. 1808an, Josef Bonaparteri leialtasun zina ukatu zionez gero, Frantziara eraman zuten preso, eta han egon zen Espainiako Independentzia Gerra amaitu zen arte. Itzuli zenean, Fernando VII.ak Gerraren Kontseilu Goreneko dekano izendatu zuen. 1816an armadako jeneral goren mailara goititu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Antonio Olañeta

**Pedro Antonio Olañeta Markiegi** (Ubera, Elgeta, 1770eko azaroaren 16a &ndash; Tumusla, Bolivia 1825eko apirilaren 2a) gipuzkoar militar eta politikari erregezalea izan zen, Peru Garaiko independentisten aurka borrokatu zena. 1825eko maiatzaren 27an, Río de la Platako erregeorde izendatu zuen Fernando VII.ak, baina zendua zen orduko.

## Bizitza 
Pedro Antonio Olañeta Uberan jaio zen, 1770ean, familia xume batean. 1787an, Ameriketara joan zen gurasoekin. Jujuyn kokaturik, merkataritzan jardun zuen. 1803an, Santiago de Cotagaitako miliziako sarjentu izendatu zuten.

1810eko Maiatzeko Iraultza gertatu zelarik, erregezaleen aldera lerratu zen, eta José Manuel de Goyenecheren armadari batu zitzaion 1811n. Batez ere, Jujuy probintzian borrokatu zen Río de la Platako independentisten aurka. 1815eko azaroaren 29an, Joaquín de la Pezuelaren esanera, Vilumako guduan nabarmendu zen eta, jarraian, Potosí hartu. 1820ko kanpainan, Juan Ramírez jeneralaren agindura, Jujuy eta Salta hartu zituen.

Absolutista sutsua, gogo txarrez hartu zuen 1820ko konstituzio liberala. 1824ko urtarrilean, Fernando VII.ak Espainiako koroa berreskuratua zuela jakin zuenean, José de la Serna erregeordearen kontra matxinatu zen. Ez zuen onartu Ayacuchoko kapitulazioa, eta independentisten aurkako borrokari eutsi zion. 1825eko apirilaren 1ean, Carlos Medinaceliren tropek garaitu zuten Tumuslan; larriki zauritua, biharamunean hil zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Manuel Fernández Pacheco

**Juan Manuel Fernández Pacheco Zuñiga** (Martzilla, 1650 &ndash; Madril, 1725eko ekainaren 29a), Villenako markes eta Escalonako dukea, euskal idazle eta politikaria izan zen.

Portugaldar leinu baten kidea, Nafarroa, Aragoi, Katalunia, Sizilia eta Napoliko erregeorde eta kapitain jenerala izan zen. 1713an Real Academia Española sortu zuen, lehendabiziko presidente izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juduen Probintzia Autonomoa

**Juduen Probintzia Autonomoa** (; ), **Yevrey** () eta **Birobidzhango autonomia oblasta** ere deitua, Errusiako subjektu federal bat da, autonomia oblasta zehazki, Ekialde Urruneko Barruti Federalean kokatua. 36.000&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 176.558 biztanle zituen. Hiriburua Birobidzhan da. Khabarovsk kraiarekin eta Amur oblastarekin egiten du muga Errusian eta Heilongjiang probintziarekin, Txinan. 

Probintzia 1928an sortu zen Sobietar Batasunaren dekretu baten bidez, eta 1934an eratu zen ofizialki. Bere unerik gorenean, 1940ko hamarkadaren amaieran, 46.000-50.000 judu inguru bizi ziren bertan, biztanleria osoaren %25 inguru. 1959rako juduen populazioa erdia zen, gutxi gora behera, eta 1989ean emigrazio mugak altxatu zirenean, juduak %4 baino ez ziren jada. 2010ean, zentsoko datuen arabera, 1.600 pertsonek adierazten dute jatorri judukoak direla, eskualdeko biztanleen %1 eta Errusia osoan dauden juduen %1 inguru. Biztanleen %93 errusiarra da etnikoki. 2021eko zentsuaren arabera, etnikoki juduak zirenak jada 837 baino ez ziren, biztanleen %0,6. 

Errusiako Konstituzioaren 65. artikuluak dio oblast autonomo bat dela. Munduko bi lekuetako bat da non juduen jurisdikzioa dagoen, Israelekin batera. Yiddisha hizkuntza ofiziala da, gutxiengo estatusa onartuta. 

## Historia 
Birobidzhango autonomia oblasta 1934an eratu zen, Errusiatik egotziriko juduak eta aberrigabeak biltzeko. Egun, Khabarovsk kraiaren barnean dago.

## Geografia 
Errusiakoko ekialde muturrean dago, Amur eta Sungari ibaien lotunean. Khabarovsk kraia, Amur oblasta eta Heilongjiang (Txina) ditu mugakide.

## Ekonomia 
Zur-ustiapena eta meatzeak (kobrea eta burdina) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Gobernuaren webgune ofiziala
Ameriketako Estatu Batuetako Beteranoen Arloko Saila

**Ameriketako Estatu Batuetako Beteranoen Arloko Saila** Ameriketako Estatu Batuetako erretiratutako militarren zerbitzurako departamendu federala da. AEBetako bigarren ministeriorik handiena da, Defentsa Sailaren ondoren. Departamendua erretiratu militarren gai guztietaz arduratzen da: diru-laguntzak, hezkuntza, osasuna, etxebizitza, bizitza-asegurua eta ehorzketa.

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako Indar Armatuak

## Kanpo estekak 
* Beteranoen Arloko Sailaren webgune ofiziala
Lope Diez de Aux Armendaritz-Castrejón

**Lope Diez de Aux Armendaritz-Castrejón** (Tutera,  - Santafé, 1585eko ekainaren 29a), Cadreitako jauna, euskal militar eta politikaria izan zen. Quito, Charcas eta Santa Fe de Bogotáko errege audientziak zuzendu zituen. Bogotan lan txarra egin eta atxilotu zuten.

Sevillan Juana de Saavedra Rekalde ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituen:
* Antso Armendaritz
* Gonzalo Diez de Aux Armendaritz
* Luis Diez de Aux Armendaritz
* Lope Diez de Aux Armendaritz
* Diego Armendaritz
* Inés Castrejón
* Bárbara Saavedra
* Ana Diez de Aux Armendaritz-Saavedra
* Graciana Diez de Aux Armendaritz-Saavedra.

## Erreferentziak
Valdemar I.a Danimarkakoa

**Valdemar I.a Danimarkakoa** edo **Valdemar Handia** (; 1131ko urtarrilaren 14a - 1182ko maiatzaren 12a) Danimarkako erregea izan zen 1157 eta 1182 urteen artean.

## Biografia 
Kanuto Lavard printzearen semea zen eta Erik I erregearen iloba. Gerora gizon boteretsua izango zen Absalon elizgizona izan zuen aholkulari bizitza osoan zehar.

16 urte zituela Erik I.ak abdikatu egin zuen eta bere hiru iloba izendatu zituen Danimarkako errege: Svend III.a Sjællandiakoa, Kanuto V.a Jutlandiakoa eta Valdemar I.a, hau ere Jutlandiakoa. Ondorengo 12 urteetan hiruen arteko elkarlana izan beharrean gerra zibila sortu zen. Svend III.a beldur zen Kanuto eta Valdemarren arteko aliantza posibleaz eta biak batera hil nahian oturuntza batetara gonbidatu zituen. Kanuto bertan hil zen baina Valdemar eta Absalonek ihes egitea lortu zuten. Svendek orduan Jutlandia eraso zuen baina galtzaile atera eta bertan hil zen. Valdemar errege bakar bihurtu zen beraz 1157. urtean eta Absalon izendatu zuen Roskildeko apezpiku nagusi 1158an.

12 urteko gerra zibilak Danimarka jota utzi zuen eta herrialdea berreraikitzen aritu zen batez ere Valdemar. Absalonek aholkatuta Pomeraniako Rügen uhartea konkistatu zuen, bertako wendoak Itsaso Baltikoko pirata nagusiak baitziren.

## Ondorengoak 
Minskeko (Bielorrusia) Sofia printzesarekin ezkondu zen eta zortzi seme alaba izan zituen, tartean Kanuto VI.a eta Valdemar II.a. Kanuto VI.a zaharrena zenez bera izan zen ondorengoa eta 1202. urtean hil zenean anaia Valdemar II.a bihurtu zen Danimarkako errege.

## Kanpo loturak 
*  Danimarkako Erregeak
Francisco Antonio Agurto

**Francisco Antonio Agurto Saltzedo** (Gasteiz, 1640 &ndash; Zaragoza, 1702ko azaroaren 2a), Gaztañagako markesa, euskal militar eta politikaria izan zen. 1685 eta 1692 artean Herbehereetako gobernadorea izan zen, non Fleurusko guduan eta Monseko setioan frantziarrek menderatua izan zen. 1694 eta 1696 artean Kataluniako erregeordea izan zen, berriro Bederatzi Urteko Gerran frantziarren kontra borrokatuz.

Ez zen inoiz ezkondu eta, hiltzean, Iñigo Eugenio (1648-1715) bere anaiak ordezkatua izan zen.
Juan Palafox

**Juan Palafox Mendoza** (Fitero, 1600eko ekainaren 26a - Osma, 1659ko urriaren 1a) nafar elizgizon eta politikaria izan zen. Tlaxcalako apezpikua izan zen 1640-1653 bitartean, eta Osmakoa 1653tik hil zen arte; 1642ko ekainetik azarora, Espainia Berriko erregeordea izan zen. 2011ko ekainaren 5ean dohatsu izendatu zuen Vatikano Hirian Benedikto XVI.a aita santuak.

## Bizitza 
Alcala, Salamanca eta Sigüenzako unibertsitateetan egin zituen ikasketak; latina, grekoa, hebreera, italiera eta frantsesa ongi ezagutzen zituen. Apaiz eginik, Europako hainbat herrialdetan bizi izan zen. 1626an Tarazonako katedraleko kalonje-diruzain izendatu zuten; Indietako Kontseiluko fiskal izatea zuen lanbide nagusia.

1639an, Tlaxcalako apezpiku izendatu zuten, non 1642an Espainia Berriko erregeorde, Mexikoko artzapezpiku eta kapitain nagusi izan zen alditxo batez. Jesusen Lagundiarekin izandako liskarren ondorioz, Iberiar penintsulara bidali zuten, non Osmako gotzaina izan zen. Azken urteetan erlijio gaietako zenbait liburu idatzi zituen.

## Erreferentziak
Gaston Peralta

**Gaston Peralta** (Paue, 1510 &ndash; Valladolid, 1587), Faltzesko markes eta Leringo kondea, euskal militar eta politikaria izan zen.

Armadan izan ondoren, 1566an Espainia Berriko erregeorde izendatua izan zen. Bertokoek ez zuten onartu bere jarrera eta 1567an Iberiar Penintsulara itzuli behar izan zuen. Nafarroako kondestable hautatu zuten.
Martin Redin

**Martin Redin Cruzat** (Iruñea, 1579 &ndash; Valleta, 1660ko otsailaren 6a) euskal militar eta politikaria izan zen. Anaia Tiburcio Redin izan zuen.

Jaioterrian iparraldeko harresia sendotu zuen. 1656 eta 1657 artean Siziliako erregeordea izan zen. Maltako Ordenaren kidea, 1641ean Ordenaren priore handi bihurtu zen Nafarroan eta 1657an Maisu Nagusi hautatu zuten, Malta gobernatuz.

Bere agintaldian, uharteko kostaldean 13 zaintza-dorre eraikitzea agindu zuen, komunikazio-linea bat sortzeko eta kortsarioak edo piratak zetozela jakinarazteko. Era berean, 4.000 mosketeroz osatutako gorputz bat sortu zuen, eta Siziliatik janaria eta hornigaiak eraman zituen uhartera, eskasia garai batean.
thumb|left|San Markos dorrea, Redin zaintza-dorreetako bat, Baħar iċ-Ċagħaq, 1658.
Tiburcio Redin

**Tiburcio Redin Cruzat** (Iruñea, 1597ko abuztuaren 11 &ndash; La Guaira, 1651ko abuztuaren 31) euskal militar eta politikaria izan zen. Anaia Martin Redin zuen.

Armadan sartu eta Italian borrokatu zen 1619 arte eta itsas armadan sartu zen ondoren. 1624. urtean Santiagoko zaldun izendatu zuten eta piraten aurkako borrokan parte hartu zuen 1629an. Holandarren aurka borrokatu zen urtebete geroago baina zauritu zuten. Bere balentriak oso ezagunak ziren garai haietan. Kataluniako armadako gobernari nagusi (1635) eta mariskal izendatu zuten (1636). 1637. urtean kaputxinoen ordenan sartu zen eta hainbat komentutan bizi izan zen 1644 arte. Kongon izan ondoren (1645), Erromara joan zen Inozentzio X.a Aita Santuaren laguntza lortzeko. 1647. urtean Amerikara joan zen misiolari. Espainiara itzultzeko asmotan zebilenean hil zen Venezuelan.

## Erreferentziak
Diego Ortiz de Zarate

**Diego Ortiz de Zarate Mendieta** (Hego Euskal Herria,  - ?, ?) euskal militar eta politikaria izan zen. Juan Ortiz de Zarate osaba zuen.

1576 eta 1577 artean Paraguai eta Río de la Platako probintzietako gobernadore eta kapitain nagusi bitartekaria izan zen. Asuncion hiriari izena aldatu eta *Santa Fe de Luyando* jartzea saiatu zuen, baina ezin eta bertokoek bota zuten.
Pedro Urbina

**Pedro Urbina Montoia** (Berantevilla, Araba, 1585eko abuztuaren 12a – Sevilla, Espainia, 1663ko otsailaren 6a) Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua eta politikaria izan zen. Frantziskotar bilakatua, 1644an Coriako apezpiku, 1649an Valentziako artzapezpiku, 1650an Valentziako Erresumako erregeorde eta 1658an Sevillako artzapezpiku izendatu zuten.
Antakya

**Antakya** (; ; ) Hatay probintziako hiria da, hegoaldeko Turkian dagoena.

Antzinean, **Antiokia** zuen izena eta Erromatar Inperioko hiri nagusia izan zen. Egun 145.000 biztanle inguru ditu. Orontes ibaiaren ekialdeko ibarrean kokatua, K. a. IV. mendean sortu zuen Seleuko I.a Nikator enperadoreak, bere inperioko hiriburutzat, Sirian. Seleuko jeneral aritu zen Alexandro Handiarekin batera, eta *Antiochus* izena oso ohikoa zen bere familiako kideen artean.

## Historia 
### Antzinaro klasikoa 
Antiokia Seleuko I.a Nikator enperadoreak sortu zuen, bere Seleukotar Inperioaren mendebaldeko hiriburutzat. Bere kokapen geografiko pribilegiatuak, mediterraneo ekialdeko eta Asia barnealdeko ibilbide komertzialen artean, laster eragin zuen merkataritza arloan garrantzia hartzea. Bere morfologia bereziagatik, Orontes ibaiaren ibarrean eta Silpio mendiaren oinean eraikia, gotorleku garrantzitsu ere bihurtu zen, setiatzeko oso zaila baitzen. Horrek guztiak hiria azkar garatzen lagundu zuen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Seleukotar Inperioa
* Seleuzia Tigrisekoa

## Kanpo estekak
Frances Beaumont Nafarroakoa

**Frances Beaumont Nafarroakoa** (Iruñea,  - Buenos Aires, ) nafar militar eta funtzionarioa izan zen.

Beaumondarren buruzagiak ziren Leringo kondeen senidea izan zen. Hasieran Diego Rodríguez Valdez de la Banda gobernadorearen teniente jenerala izan zen eta 1600 eta 1602 artean Río de la Plata eta Paraguaiko gobernadore bihurtu zen. 1615ean gobernadore bitartekari bilakatu zen.
Pangermanismo

[thumb|300px|eskuinera|[1910eko erroldaren arabera, aleman hiztunak bizi ziren Europa eremuak ikusgai.]]

**Pargermanismoa** (jatorria grekerazko *pān-* aurrizkia, "dena" eta *Germania* hitzan du; ) germaniar jatorriko herrialdeen bateratzearen aldeko mugimendu politiko eta ideologikoa da. Batasun honi alemanez **Grossdeutschland** deritzo ("Alemania Handia"), Volksdeutsche kontzeptuarekin ere parekatu ohi izan da.

Ideologia honen jatorria XIX. mendean Napoleondar Gerren garaian ezarri ohi da. XX. mendearen 1920eko hamarkadatik aurrera aldiz nazionalsozialismoari estuki lotu zitzaion.

## Kanpo estekak
Mendrasa

**Mendrasa** Nafarroako Zubieta udalerriko auzo bat da. Txitxiluko errekaren bailara "bertikalaren" gainean dago, eguteran. Txitxiluko bailarako hegoaldea ospelean dago, pago eta haritzezko baso aberatsak dituela, Olazar zubitik errekaren beste aldera pasatzen da, eta oraindik igotzen kisulabe dotorea duen Ilarregiko bordaraino heltzen da. Hortik behera jaisten da gero, eguteratik, Mendrasako hainbat borda baserri ikusiz.

## Kanpo estekak 
* https://eu.wikibooks.org/wiki/Euskal_Herriko_bidaia-gida/Ibilbideak/Zubietatik_Mendrasa_auzoko_itzulia
Diagonal (argipena)

**Diagonal** hitzak hainbat adiera ditu:

* **Diagonal**, poligono batean, elkarren ondokoak ez diren bi erpin lotzen dituen zuzenkia, eta poliedro batean, aurpegi berekoak ez diren bi erpin;
* **Matrize diagonala**, matrize mota berezi bat;
* Matrize karratu bateko **diagonal nagusia**;
* Espainiako '**Diagonal* egunkaria**;
* Bartzelonako **Etorbide Diagonala**, Katalunia;
* Limako **Etorbide Diagonala*', Peru.
Matrize karratu

**Matrize karratua** matrize mota berezi bat da, errenkada eta zutabe kopuruak berdinak dituena.
Esaterako, nxn elementuko Matrize karratua orokorrean honela da:
: 
   A = 
   \begin{pmatrix}
      a_{11} & a_{12} & a_{13} & . & . & . & a_{1n} \\
      a_{21} & a_{22} & a_{23} & . & . & . & a_{2n} \\
      a_{31} & a_{32} & a_{33} & . & . & . & a_{3n} \\
           . &      . &      . & . & . & . &      . \\
           . &      . &      . & . & . & . &      . \\
           . &      . &      . & . & . & . &      . \\
      a_{n1} & a_{n2} & a_{n3} & . & . & . & a_{nn} \\
   \end{pmatrix}

Orduan, **n ordenako matrizea** dela esaten da.

Edozein matrize karratu matrize simetriko baten eta matrize antisimetriko baten batura gisa deskonposa daiteke honela:

A = \frac{1}{2}\left(A+A^T\right)+\frac{1}{2}\left(A-A^T\right)

non zati simetrikoa hau den

\frac{1}{2}\left(A+A^T\right)

eta A^T\, matrize iraulia

*n* ordenako matrize karratu bat **singularra** dela esaten da, determinantea nulua badu. hala gerta baledi, matrizeak ez dauka alderantzizko matrizerik.

Matrize karratuko adibide bat n = 3 izanda:
: 
   \begin{pmatrix}
      1 & -3 & 8 \\
      2 &  0 & 0 \\
      0 &  1 & -1 
   \end{pmatrix}

## Kanpo estekak
Muntaketa-kate

thumb|300px|**Muntaketa-katean** produktua osatzeko eragiketa bakoitza langile jakin batek burutzen du eta bukatu bezain laster hurrengo fasera bidaltzen du. Irudiko muntaketa-katean, nabarmentzekoak dira auto erbibukatuak fase batetik bestera igarotzeko erabiltzen diren gailu mugikorrak.

Kateko ekoizpen izeneko ekoizpena **muntaketa-kate** batean burutzen dena da. Gehienetan osagai estandarrez osaturiko produktuak ekoizteko erabiltzen da, horretarako produktu bakoitza osatzeko behar den lana hainbat arlo eta eragiketatan zatituz, lanaren zatiketaz alegia, eta horiek modu sekuentzial batez burutuz. Ohikoa da muntaketa-kate batean lana erabat planifikatu eta estandarturik izatea: eragiketa bakoitza izateko denbora zehatza izaten da eta lan-erritmoa etengabea da, ekoizpen jarraitu sistema batez, produktu erdibukatua fase batetik bestera eramaten duten gailu mugikorrak erabiliz.

Kate-ekoizpena XX. mendeko lehen hamarkadetan garatu zen, baina 1890eko hamarkadan asmatu zen Chicagon, Estatu Batuetan, garai hartako berrikuntza teknikoen eta industrializazioaren erdigunea. Muntaketa-katea lehendabiziko aldiz desmuntatzeko baliatu zen: hiltegian, abereak mekanikoki, kopuru handitan, hil eta zatikatzeko. Henry Fordek faktoria bisitatu zuen, eta ideia hartu zuen, ibilgailua muntatzeko. Bere lantegietan ekoiztu zen Ford T auto-modeloa salmenta itzelak izan zituen, muntaketa-kateen bitartez izandako kostu-murrizketak ahalbidetu zuen prezio merkeari esker, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragoiko itsasoa

**Aragoiko itsasoa** edo **Mequinenzako urtegia** (; ) Beheko Aragoin dagoen urtegi handi bat da. Ebro ibaiaren urbilduak sortzen du.

1955ean eraikia, Mequinenzako presa eraiki zenean sortu zen, eta orduz geroko Ebroko ura biltzen du Caspe herriraino.

Aragoiko ekialdean dago kokatuta, ia Kataluniako mugan.

## Kanpo estekak
Seleuko I.a Nikator

**Seleuko I.a Nikator** (, *Séleukos Nikátōr*, «Seleuko Garailea»; Europus, Mazedonia, K.a. 358 aldean - Lisimakia, Trazia, K.a. 281 aldean) Alexandro Handiaren jenerala eta Seleukotar Inperioaren sortzailea izan zen.

## Bizitza 
Antioko izeneko Filipo II.aren jeneral baten semea zen. Alexandro Handiaren gudarosteko ofiziala zelarik, Asiako kanpainian nabarmendu zen. Alexandro hil zenean (K.a. 323), Perdikas-en aurkako borrokan esku hartu zuen (K.a. 321), eta inperioaren zatiketan Babiloniaren gobernua egokitu zitzaion. Antigono Monoftalmosen aurka jardun behar zuen diadokoen –Seleuko, Ptolomeo, Kasandro, Lisimako– elkartearen eragilea izan zen. K.a. 316an Babiloniatik ihes egin behar izan zuen. 312an, ordea, Ptolomeoren gudarostearekin bat eginik, Antigonoren seme Demetrio Poliorzete garaitu zuen Gazan, eta berriro eskuratu zuen Babilonia.

K.a. 305ean errege (*basileus*) izendaturik, India aldera hedatu zuen bere mendeko lurraldea. Gero, Persia eta Baktriana hartu zituen, eta mendebaldera jo zuen. Berriro Ptolomeo, Kasandro eta Lisimakorekin elkarturik, K.a. 301ean Antigono garaitu zuen Ipsosko guduan (Frigia). Hiriburua Seleuziatik Oronteseko ertzetan eraikitako Antiokiara eraman zuen, Mediterraneoaren gaineko nagusigoa lortzearren. Siriako hegoaldearen jabetza zela medio, Seleuko Demetrio Poliorzeterekin elkartu zen Ptolomeoren eta Lisimakoren kontra. K.a. 285ean, alabaina, Demetrio preso hartu zuen. 281ean Lisimakori garaiturik, haren erresumaz jabetu zen. Mazedoniaren kontra jo zuen ondoren, baina Ptolomeo Zeraunok hil zuen.

## Erreferentziak
Puerto Ricoko kapitaintza nagusia

**Puerto Ricoko kapitaintza nagusia** (gazteleraz *Capitanía General de Puerto Rico*) 1582an Espainiak bere Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen.

Espainia Berriko erregeordetzaren zati bat bazen ere, pixkanaka-pixkanaka autonomia gehiago lortu zuen. 1825ean kapitain nagusiak eskuduntza gehiago lortu zituen, gobernadore ere bilakatuta. Barnean Puerto Rico ez ezik inguruko zenbait uharte txiki ere zituen. Espainiar-amerikar gerraren ondorioz desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingoko kapitaintza nagusia

**Santo Domingoko kapitaintza nagusia** (gazteleraz *Capitanía General de Santo Domingo*) 1496an Espainiak bere Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Barnean Hispaniola uhartea zuen

1535ean sortu zutenetik Espainia Berriko erregeordetzaren zati bat bazen ere, pixkanaka-pixkanaka autonomia gehiago lortu zuen. 1795ean Basileako itunaren bitartez Espainiak Frantziari uharteko mendebaldeko zatia eman zion. Espainiak uhartea bitan galdu arren, 1867ra arte ez zuen behin betiko bere independentzia aldarrikatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kubako kapitaintza nagusia

**Kubako kapitaintza nagusia** (gazteleraz *Capitanía General de Cuba*) 1510ean Espainiak bere Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen.

1764an Espainia Berriko erregeordetzaren zati bat bazen ere, Floridablancako kondeak autonomia gehiago eman zion. 1825ean, berriro, kapitain nagusiak eskuduntza gehiago lortu zituen, gobernadore ere bilakatuta. Barnean Kuba ez ezik, batzuetan Florida eta Luisiana ere zituen. Espainiar-amerikar gerraren ondorioz desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filipinetako kapitaintza nagusia

**Filipinetako kapitaintza nagusia** (gazteleraz *Capitanía General de las Filipinas*) 1565ean Espainiak bere Asia eta Ozeaniako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Barnean Filipinak uhartedia ez ezik Palau, Guam, Marianak, Karolinak eta Mikronesiako zenbait uharte ere zituen.

Espainiar-amerikar gerraren ondorioz desagertu zen: Guam eta Filipinak Estatu Batuen eskuetara pasa ziren eta 1899an Palau, Marianak eta Karolinak Alemaniari salduak izan ziren.

## Banaketa administratiboa 
XIX. mendearen erdian honako probintziatan banaturik zegoen:
* Luzón uhartea: Tondo, Bulacán, Pampanga, Zambales, Bataan, Écija Berria, La Unión, Cavite, Laguna, Batangas, Pangasinan, Ipar Ilocos, Hego Ilocos, Tayabas, Abra, Cagayán, Bizkaia Berria, Albay, Ipar Camarines, Hego Camarines.
* Mindoro uharteak, Marinduque, Luban eta Ilin: Mindoro.
* Batanes uharteak: Batanes.
* Panay uhartea: Cápiz, Iloilo, Antique.
* Negros uhartea: Negros.
* Samar uhartea: Samar.
* Leyte uhartea: Leyte.
* Calamianes uharteak: Calamianes.
* Cebu uhartea: Cebu.
* Mindanao uhartea: Caraga, Misamis, Zamboanga, Gipuzkoa Berria
* Marianak: Marianak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Armendaritz

**José Armendaritz Perurena** (Ribaforada, 1670 &ndash; Madril, 1740), Castelfuerteko markesa, militar eta politikaria izan zen.

Armadan karrera egin zuen, Flandrian, Italian eta Portugalen borrokatuz. Santiagoko zalduna zela, markeserria lortu zuen. 1723an Gipuzkoako gobernadore eta kapitain jenerala zela, Peruko erregeorde izendatu zuten. Hamabi urte eman zituen Amerikan Iberiar Penintsulara itzuli baino lehen.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentzia 
* Alberto Tauro del Pino. *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Lima: PEISA, 2001.
Matrize simetriko

**Matrize simetrikoa** n×n elementuko matrize karratu bat da A = (a_{i,j}) \in \mathcal M_{n\times n}, elementuak diagonal nagusiarekiko simetrikoak dituena, hau da, i,j \in \{1,2,3,\dots,n\} guztietarako  a_{i,j} = a_{j,i} \,.

Hortaz, forma hau dauka:
:
A = 
\begin{pmatrix}
  a_{1,1} & a_{1,2} & a_{1,3} & \cdots & a_{1,n}\\
  a_{1,2} & a_{2,2} & a_{2,3} & \cdots & a_{2,n}\\
  a_{1,3} & a_{2,3} & a_{3,3} & \cdots & a_{3,n}\\
\vdots & \vdots & \vdots & \ddots& \vdots\\
a_{1,n} & a_{2,n} & a_{3,n} & \cdots & a_{n,n}\\
\end{pmatrix}

A matrize simetrikoa bada, orduan A^T matrize iraulia ere simetrikoa da eta A=A^T.

Adibidez, *n*=3 ordenako *A* matrize simetriko bat hau da:

:
A= \begin{pmatrix}
1 & 2 & 3\\
2 & 0 & 5\\
3 & 5 & 6\\
\end{pmatrix}

## Kanpo estekak
Saint-Domingue

**Saint-Domingue** 1695ean Frantziak Hispaniola uhartean zuen kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen.

Frantziar kolonizazioa XVII. mendean hasi arren, ez zen 1697ra arte Espainiak onartua. Orduan, Ryswickeko itunaren bitartez, uharteko mendebaldeko zatia eman zion. Koloniak 1804ko urtarrilaren 1era arte iraun zuen, hau da, Haitik bere independentzia aldarrikatu arte. Orduan Jean Jacques Dessalinesek lehendabiziko presidenteak izenaz aldatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubiri Manteo institutua

**Zubiri Manteo institutua** —ofizialki, **Xabier Zubiri Manteo BHI**— Donostiako Sagues auzoko bigarren hezkuntzako institutua da. Bigarren hezkuntzako, batxilergoko eta lanbide heziketako zikloak eskaintzen ditu. Donostiako Sagues, Gros, Ulia, Ategorrieta eta Egia auzoetako ikasleak biltzen ditu nagusiki.

1980an sortu zen institutua, Groseko Batxilergoko Institutu Publikoa izenarekin. 1987an, Manteo Lanbide Heziketako Institutua sortu zen. 1998an, bi institutuek bat egin zuten, eta Xabier Zubiri Manteo izena hartu zuen horrela eratutako institutuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastetxearen webgunea
Empordà

thumb|300px|eskuinera|Empordà eskualdearen kokalekua.

**Empordà** Kataluniako eskualde historiko bat da, Gironako probintzian kokatzen delarik. Gutxi gorabehera antzinako Empúriesko konderriaren antzeko mugak ditu. Eskualde honek bere izena Empúries (grekeraz Ἐμπόριον, Emporion, hots, "merkataritza", eta latinez Emporiae) izeneko greziar eta erromatar kokalekutik hartu zuen.

Gaur egun, eskualde historiko hau bi eskualde administratiboetan banaturik dago:
* Alt Empordà
* Baix Empordà

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Fernandez de Rekalde

**Juan Fernandez de Rekalde Bozocavel** (Bilbo, XVI. mendea &ndash; Quito, 1612ko urriaren 19a) euskal legelari eta politikaria izan zen.

Salamancako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Liman epaile bilakatu zen. 1596an bertoko San Marcosen Unibertsitateko errektore izendatu zuten. Cuscon funtzionario moduan aritu ondoren, 1608an Quitora joan zen.

## Erreferentzia 
* **Alberto Tauro del Pino**. *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Lima: PEISA, 2001.
Volksdeutsche

**Volksdeutsche** (euskaraz *Alemaniar Herritarra*) Hirugarren Reich garaian alemaniar jatorria zuten baina Reichan bizi ez ziren alemaniar jatorriko pertsona oro izendatzeko erabili zen hitza da.

Gehienbat, alemaniera hitz egiten zuten eta kultura alemana mantentzen zuten biztanleak ziren. Bigarren Mundu Gerrararte alemaniar jatorriko gutxiengo garrantzitsuak zeuden besteak beste Txekoslovakian (berezki Sudeteak), Hungarian, Errumanian, Polonian, Baltikoan eta Sobietar Batasunean.

## Ikus gainera 
* Pangermanismoa

## Kanpo estekak
Bonifacioko itsasartea

**Bonifacioko itsasartea** (; ; ; ; ; ; ) Tirreniar itsasoko itsasarte bat da, Sardinia (Italia) eta Korsika (Frantzia) uharteak bereizten dituena.

Itsasartean Maddalena eta Lavezzi uhartediak kokaturik daude. Halaber, iparraldean (Korsikan) itsasarteari izena ematen dion hiria, Bonifacio, kokaturik dago; eta hegoaldean, Sardinian, Santa Teresa Gallura da herrigune nagusia.

## Galeria

File:Strait of bonifacio2.jpg|Kokpaena.
File:Bouches de Bonifacio.JPG|Itsasartea Santa Teresa Galluratik ikusia.
File:Strait of Bonifacio.jpg|Itsasartea Sardiniako muturretik ikusia.
File:Scogliere bocche di bonifacio.JPG|Itsasartea Korsikatik ikusia.
File:Strasse von Bonifacio.jpg|Itsasartea airetik ikusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matrize antisimetriko

**Matrize antisimetrikoa** (edo **hemisimetrikoa**) n×n elementuko matrize karratu bat da A = (a_{i,j}) \in \mathcal M_{n\times n}, non i,j \in \{1,2,3,\dots,n\} guztietarako  a_{i,j} = -a_{j,i} \,. Horren ondorioz,  a_{ii} = 0  i edozein izanda.

Hortaz, forma hau dauka:

:
A = 
\begin{pmatrix}
  0 & a_{12} & a_{13} & . & . & .& a_{1n}\\
  -a_{12} & 0 & a_{23} & . & . & .& a_{2n}\\
  -a_{13} & -a_{23} & 0 & . & . & .& a_{3n}\\
. & . & . & . & . & .& .\\
. & . & . & . & . & .& .\\
. & . & . & . & . & .& .\\
-a_{1n} & -a_{2n} & -a_{3n} & . & . & .& 0\\
\end{pmatrix}

## Adibidea 

A = 
\begin{pmatrix}
  {0} & {-2} & {4}\\
  {2} & {0} & {2}\\
  {-4} & {-2}&{0}\\
\end{pmatrix}

= >

-A =
\begin{pmatrix}
  {0} & {2} & {-4}\\
  {-2} & {0} & {-2}\\
  {4} & {2}&{0}\\
\end{pmatrix}

 
Ohar gaitezen A Matrize antisimetrikoaren matrize iraulia -A dela, eta antisimetria diagonal nagusiarekikoa dela.

n bakoitia bada, matrizearen determinante 0 da.

## Kanpo estekak
Drakken

**Drakken** Oreretan sortutako metalcore melodikoa egiten duen talde bat da.

## Sorrera 
Drakken 2008. urtean sortu zen Irunen. Heavy metal klasikoa jotzeko asmoarekin hasi zelarik, 2008an, bere lehen demoa kaleratu zen, *Rompe las Cadenas* izenekoa. 2009 urtearen hasieran, taldeak bere abestiei beste ukitu bat eman zien, metalcore melodikora pasatuz. Drakkenen jarraitzaileen erantzuna gero eta hobea izan zen eta, horren ondorioz, 2010 urteko otsailean, Drakkenek bere lehen diskoa kaleratu zuen, *Zolt*.

2012an MusikIrun lehiaketako gazteen saria eskuratu zuten publikoak internetez emandako bozkei esker eta 2013an bigarren diskoa plazaratu zuten.

## Taldekideak 
Gaur egun Drakken taldea musiko hauek osatzen dute:
* Yonoko - ahotsa
* Rekkar - gitarra
* Iñigo -gitarra
* Ekaitz - bateria
* Xabi - baxua

## Diskografia 
* *Rompe las Cadenas* (Maketa, 2008)
* *Zolt* (2010)
* *Jump to the emptiness* (2013)

## Kanpo estekak 
* Taldearen myspace orria
Xerxes I.a

**Xerxes I.a** edo **Xerxes Handia** (; ,  eta ; Persia, K.a. 519 &ndash; K.a. 465) Persiako errege izan zen, Akemenestar Inperioko laugarren erregeen erregea.

Ezaguna da Mediar Gerretako Termopiletako guduan Espartako Leonidas I.a erregearen eta 300 espartarren aurka borrokatzeagatik.

## Erreferentziak
Maracaibo

**Maracaibo** (gaztelaniaz  ahoskatua) Venezuelako hiri bat da, Zulia estatuko hiriburua.

1529ko irailaren 8an eratu zuen Ambrosius Ehinger alemaniarrak.

Maracaibo lakuaren bokalean dago, herrialdearen ipar-ekialdean.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 
|}

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Ixo Rai!

**Ixo Rai!** (euskaraz *Berdin dio!*) Aragoiko rock talde bat izan zen. Gehienbat gaztelaniaz abestu ohi zuten, halere noizbehinka aragoiera, kataluniera eta asturieraz ere abestu izan zuten.

## Diskografia 
* *Mósica y Mondongo* (1993).
* *...pasa pues?* (1995).
* *Entalto* (1999).
* *Del cerdo hasta el rabo* (1999).
* *Circo Rai* (2000).
* *Con el agua al cuello* (2001).

## Kideak 
* José Juan Lanuza, *Jota*.
* José Prieto, *Flip*.
* Alfonso Urben
* Juan Ferrández, *Juanito*.
* Fidel Ángel Vicente
* Eugenio Gracia.
* Jesús Prieto, *Pitti*.
* Miguel Isac.
* José Miguel Pérez, *El Baño*.

## Kanpo estekak
Valencia (Venezuela)

**Valencia** Venezuelako hiri bat da, Carabobo estatuko hiriburua. 1555eko martxoaren 25ean Valencia de Don Juanen jaiotako Alonso Arias de Villasinda soldaduak *Nuestra Señora de la Asunción de Nueva Valencia del Rey* izenaz eratu zuen. Caracas eta Maracaiboren ostean herrialdeko hirugarren hiririk handiena da, estatuko biztanleriaren %70,8a izanik.

## Auzoak 
Hona hemen herriko auzoak edo parrokiak

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Errege Etxea

**Berorren Maiestate Espainiako Erregearen Etxea** edo besterik gabe **Espainiako Errege Etxea** () espainiar estatuko erakundea publikoa da, zuzenean Espainiako erregearen agindupean dagoena. Erakunde honen xedea Espainiako erregeari, estatuburua den aldetik, bere eginkizunetan laguntzea da. Halaber, Espainiako errege familiaren bizilekuaren antolakuntzaz eta funtzionamenduaz arduratzen da.

## Egitura 
1988ko maiatzaren 6ko 434/1988 Errege Dekretuan jasota dagoenez, Espainiako Errege Etxeak egitura hau du:
* Espainiako Errege Etxearen buruzagia
* Idazkari nagusia. Bere menpe ditu:
** Plangintza eta Koordinazio Kabinetea
*** Bulego, Ekintza eta Programa Idazkaritza
** Erreginaren Idazkaritza
** Asturiasko Printzearen Idazkaritza
** Segurtasun Zerbitzua
*** Komunikazio eta Informatika Zentroa
** Komunikabideekiko Harremanak
** Protokoloa
** Intendentzia
** Administrazioa, Azpiegiturak eta Zerbitzuak
** Gela Militarra
*** Espainiako Erregearen laguntzaileak
*** Asturiasko Printzearen laguntzaileak
*** Kabinetea
*** Errege Guardia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako errege familia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Maracay

**Maracay** Venezuelako hiria da, Aragua estatuko hiriburua. 1701eko martxoaren 5ean Andrés Pérez Almarzak eratu zuen. Caracas, Maracaibo, Valentzia eta Barquisimetoren ostean herrialdeko bostgarren hiririk handiena da. Venezuelako hegazkinlaritzaren sehaskatzat, zibila zein militarra, jotzen dute.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cartagena de Indias

**Cartagena de Indias**, edo besterik gabe **Cartagena**, Kolonbiako iparraldean dagoen hiria eta Bolívar departamenduko hiriburua da. Herrialde osoko bosgarren populatuena da.

1533ko ekainaren 1ean Pedro de Heredia espainiar konkistatzaileak sortu zuen. Karibe itsasoaren bazterrean kokatuta, eskualdeko bigarren hiririk nagusia da, Barranquilla eta gero. Hirigune historikoa, harresiz ingurutua, 1984an gizateriaren ondare izendatu zuten eta turismo asko erakartzen du.

thumb|350px|Hiriaren ikuspegia.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barquisimeto

**Barquisimeto** Venezuelako hiri bat da, Lara estatuko hiriburua. 1552an Juan de Villegas gaztelar soldaduak *Nueva Segovia de Barquisimeto* izenaz eratu zuen. Caracas, Maracaibo eta Valentziaren ostean herrialdeko laugarren hiririk handiena da.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal Oñate

**Kristobal Oñate** (Gasteiz, Araba, 1504 &ndash; Zacatecas, Espainia Berriko Erregeorderria, 1567ko urriaren 6a) esploratzailea, militarra eta konkistatzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Gaur egungo Mexikoren iparraldean eta Estatu Batuetako Mexiko Berria estatuan dauden lurraldeak esploratu zituen.

## Bizitza 
Joan Perez Narriondo —bizilekuz aldatzean, *Juan Oñate* izena hartu zuena— eta Osana González de San Llorente izan zituen gurasoak. Haro leinukoa zen, Pedro "Baltza" Narriondo jauntxo feudalaren eta María Irarrazabalen iloba.

1524. urtean heldu zen Espainia Berrira. Nuño de Guzmánek Jaliscoko indiarren aurka antolatu zuen espedizioan parte hartu zuen. Iparralderantz jo zuen gero eta, Mendebaldeko Sierra Madre igaro ondoren, Guadianaren haraneraino iritsi zen (egungo Durango estatuan). Guadalajara hiriaren gaur egungo kokapena erabaki zuen eta 1541ean, hiriko gobernaria zela, XVI. mendean gertatu zen indiarren matxinada gogorrenari aurre egin behar izan zion. Zacatecas hiriaren sorreran ere hartu zuen parte, Diego Ibarrarekin, Joan Tolosarekin eta Baltazar de Bañuelos Temiñorekin batera. 1567ko urriaren 6an hil zen, Zacatecas estatuko Pánuco herrian, eta bertako elizan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *El legado humano de Cristobal y Juan de Oñate*, II International Congress on Historical Links between Spain and North America New York, May 4th–7th 2016, agnyee.com
Joan Areitzaga

**Joan, Joanes** edo **Johanes Areitzaga Gebara** (Urretxu edo Zumaia, Gipuzkoa, 1500 &ndash; 1535) euskaldun esploratzaile eta apaiza izan zen. García Jofre de Loaísa itsasgizonaren espedizioan parte hartu eta bertan paper nabarmena izan zuen.

Bere jaioterria zein den zehazki jakin ez denez, batzuek Urretxun eta beste batzuk Zumaian jaio zela aipatu ohi dute, baita Zestoako Arroa auzoan ere.

Iturri batzuen arabera, 1535. urtean zendu zen.

## Kanpo estekak 
*  «Juan de Areizaga», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Konkistatzaile

[eskuinera|thumb|[Francisco Pizarro]]

**Konkistatzailea** (gaztelaniaz eta portugesez «conquistador»" esan nahi duena) 1492an Kristobal Kolonek Mundu Berria aurkitu ondoren Amerika Espainiar eta Portugaldar Inperioen eskuetan jarri zuten espainiar eta portugaldar soldadu, esploratzaile eta abenturazaleek zuten izena da. Agian ezagunenak Hernán Cortés eta Francisco Pizarro izan ziren, hurrenez hurren Aztekar eta Inkar Inperioak konkistatu zutenak. Horietako batzuk euskaldunak ere izan ziren. Armada bat ez, baina milizia bat osatzen zuten, beren armak eta hornigaiak eramaten zituztelako.

## Konkistatzaile ospetsuak 
* Juan Vásquez de Coronado y Anaya (Costa Rica)
* Hernán Cortés (Mexiko, 1518–1522, Honduras, 1524, Kalifornia Beherea, 1532–1536)
* Francisco Pizarro (Peru, 1509–1535)
* Francisco Vázquez de Coronado (Ameriketako Estatu Batuak, 1540–1542)
* Juan de Oñate (Mexiko Berria, 1598–1608)
* Diego de Almagro (Peru, 1524–1535, Txile, 1535–1537)
* Vasco Núñez de Balboa (Panama, 1510–1519)
* Juan Ponce de León (Puerto Rico, 1508, Florida, 1513–1521)
* Pedro de Alvarado (Mexiko, 1519-1521, Guatemala 1523-1527, Peru, 1533–1535, Mexiko, 1540–1541)
* Álvar Núñez Cabeza de Vaca (Ameriketako Estatu Batuak, 1527–1536, , 1540–1542)
* Lucas Vázquez de Ayllón (Ameriketako Estatu Batuak, 1524–1527)
* Sebastián de Belalcázar (Ekuador eta Kolonbia, 1533–1536)
* Gonzalo Pizarro (Peru, 1532–1542)
* Diego Velázquez de Cuéllar (Kuba, 1511–1519)
* Diego de Ordaz (Venezuela, 1532)
* Juan Pizarro (Peru, 1532–1536)
* Francisco Hernández de Córdoba (Yucatán,1517)
* Francisco Hernández de Córdoba (Nikaragua,1524)
* Hernando Pizarro (Peru, 1532–1560)
* Diego Hernández de Serpa (Venezuela, 1510-1570)
* Juan de Grijalva (Yucatán, 1518)
* Gonzalo Jiménez de Quesada (Kolonbia, 1536–1537, Venezuela, 1569–1572)
* Francisco de Montejo (Yucatán, 1527-1546)
* Nicolás Federmann (Venezuela eta Kolonbia, 1537–1539).
* Pánfilo de Narváez (Florida, 1527–1528)
* Diego de Nicuesa (Panama, 1506–1511)
* Cristóbal de Olid (Honduras, 1523–1524)
* Francisco de Orellana (Amazonas, 1541–1543)
* Hernando de Soto (Ameriketako Estatu Batuak, 1539–1542)
* Inés Suárez, (Txile, 1541)
* Martin Urtsua, (Guatemala, 1696-1697)
* Pedro de Valdivia (Txile, 1540–1552)
* Pedro Menéndez de Avilés (Florida, 1565–1567)
* Alonso de Ribera (Txile, 1599-1617)
* Alonso de Sotomayor (Txile, 1583-1592; Panama, 1592–1604)
* Martin Ruiz de Ganboa (Txile 1552-1590)
* Juan Garrido (1502-1530, Hispaniola, Puerto Rico, Kuba, Florida, Mexiko)
* Migel Lopez Legazpikoa (Filipinak, 1565-1572)
* Juan de Salcedo (Filipinak, 1565-1576)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Militarismo

thumb|1939 Recruitment poster for the Tank School of the Imperial Japanese Army
**Militarismoa** talde, gobernu zein nazio batean armada eta bestelako indar armatuak euren helburuen lorpenerako eta defentsarako ezinbestekoak direla aldeztu, indar armatu horien garapena bultzatu eta beraien rola goraipatu egiten duen jarrera-multzoa nahiz ideologia politikoa da. Historian zehar, militarismoa inperioak zabaldu eta aginte-sistema tiranikoak sendotzeko erabili da. Ideologia politiko zenbaiten funtsa ere bada, hala nola faxismoan. Guztiz militarismoaren aurkako ideologia politikoak pazifismoa eta anarkismoa dira, besteak beste. Beste zenbait ideologia, berriz, indar armatuak baldintzapean soilik sustatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Jon Aitor Esnaola

**Jon Aitor Esnaola Dorronsoro** legorretar trontzalari eta segalaria da. Legorretako Olalde baserrian jaioa, Igor Esnaola bere anaiarekin bikotea osatuz Gipuzkoako Trontza Txapelketako irabazlea 2007., 2008. eta 2009. urteetan. Gipuzkoako Herri Kirol Federazioko lehendakaria ere izan da. Artzaina eta ardi gazten egilea da ogibidez.

1999ko udal hauteskundeetan Euskal Herritarrok alderdiko zerrendakide izan zen, Gaztelun (Gipuzkoa). 2011ko apirilaren 12an, Guardia Zibilak atxilotu egin zuen bere baserrian, ETA erakundeko kideentzat 850 kilo lehergai, detonagailuak eta ETAren informazioa gordetzea leporatuta.

## Erreferentziak
Frederick Winslow Taylor

**Frederick Winslow Taylor** (Filadelfia, 1856ko martxoaren 20a – *ibidem*, 1915eko martxoaren 21a) estatubatuar ingeniari eta kudeaketa aditua izan zen, kudeaketa zientifiko edo taylorismo izeneko mugimenduaren aitzindari eta sustatzailea, non produktibitatea gehitzeko helburua nabarmenduz lanaren azterketa zientifikoa aldezten duen.

## Biografia 
Familia kuakero baten baitan jaioa, Harvard Unibertsitatean ikasketak hasi zituen, baina ikasketak utzi eta langile-ikasle moduan hasi zen industria-lantegi batean. Enpresa zenbaitetan lan egin zuen, gero eta ardura eta maila handiagoko zuzendaritza postuetan. Bitartean, ingeniaritza iasketak bukatu zituen urrutiko ikasketak eginez. Azkenean, kudeaketa arloan egindako ekarpenengatik ospea lortu eta azkenean unibertsitateko irakasle izan zen bere bizitzako azken urteetan, kudeaketa arloan betiere. Tenislari nabarmena ere izan zen.
Carmina Burana

**Carmina Burana** (euskaraz *Beuern-eko abestiak*) XII. eta XIII. mendeko goliardo abestien bilduma bat da. Eskuizkribu hau XIX. mendean Alemaniako Baviera estatuko Benediktbeuern udalerriko benediktar monasterioan topatu zen, eta gaur egun Munich hiriko Bavaria Estatuko Liburutegian gordetzen dea. Abesti gehienak Erdi Aroko latinez daude, eta bakarren batzuk frankoproventzera zaharrez. Zenbait abesti hizkuntza makarronikoan datoz, latina eta herri hizkerako alemana nahiz frantsesa nahasita.

## Bitxikeria 
XX. mendean Carl Orff alemaniar konposatzaileak Carmina Burana idazlaneko hainbat testu hautatu eta hauen hitzak erabiliz Carmina Burana musikalan ospetsua konposatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Carmina Burana (Carl Orff)

## Kanpo estekak 
* Carmina Burana eskuizkribuaren testu osoa irakurgai 
* Joxe Azurmendi Carmina Burana-ri buruz
Choanoflagellata

**Choanoflagellata** eukarioto flagelatu aske zelulabakar kolonialak dira, ziurrenik animalien ahaiderik gertukoenak. Izenak berak dioen bezala lepokoa duten flagelatuak dira eta zelula distintiboa dute, 3-10&nbsp;µm arteko diametroko oboide esferikoa flagelo apilak bakar batekin. Lepoko horrek 30-40 mikrobilo ditu. Flageloaren mugimenduek ur korronteak sortzen ditu eta konoflagelatua mugit daiteke, bakteria eta detritusak irensteko. Ekologikoki oso garrantzitsuak dira, karbonoaren zikloan duten papera dela eta.
Opisthokonta

**Opisthokonta** Eukaryotaren barruko talde monofiletiko bat da. Bertan forma zelulabakar flagelatuak eta onddo zein animaliak sartzen dira. Izena flageloari zor zaio: flagelo bakarra izan ohi dute zelularen atzealdean, espermatozoideengan gertatzen den bezala.

## Kladograma
Storting

**Norvegiako Legebiltzarra**, norvegieraz **Storting** edo **Stortinget** (euskaraz, *Biltzar Handia*) Norvegiako legebiltzarra da. Oslo hiriburuko Storting eraikinean dago.

## Iruditegia 

Irudi:Storting Spring 2016.JPG|Storting eraikina.

## Kanpo estekak 
* Norvegiako Legebiltzarraren webgune ofiziala