open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lise Østergaard

**Anna Elisabeth "Lise" Østergaard** (1924ko azaroaren 18 &ndash; 1996ko martxoaren 19) Danimarkako psikologo eta politikaria izan zen, alderdi sozialdemokratako kidea. Anker Jørgensenen gobernuan ministro izan zen, lehenengo ardurarik gabe, ondoren kultura ministro (1980-1982). Psikologi gisa, Kopenhagengo Rigshospitaletko zuzendaria izan zen, eta Kopenhageko Unibertsitatean psikologia klinikoko lehenengo emakume irakaslea (1963). 1980ko hamarkadaren amaieran, politika utzi zuenean, unibertsitatean jarraitu zuen. 

## Kanpo estekak
Hymenochaete cruenta

***Hymenochaete cruenta*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
Guztiz inkrustatzailea, gorri-karmin bizi koloretik pixka bat purpurakara doan kolorekoa, azalari itsatsia, fin-fin pitzatua sare bat osatuz, zurda arreekin, lupa batekin ikusten dira.

Etimologia: *Hymenochaete* terminoa grekotik dator, himenioa esan nahi duen "huménaios" hitzetik eta ilea , himenioa zurdekin, esan nahi duen "chaete" hitzetik. Himenioan zurdak dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Hurritzen eta beste hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua 
Brasil, Himalaiako eremua, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Réunion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Antonia Bavariakoa

**Maria Antonia, Bavariako printzesa, Saxoniako hauteslea** (1724ko uztailaren 18 &ndash; 1780ko apirilaren 23) printzesa alemana, konpositorea, abeslaria, klabizenbalo joatzailea eta arteen patroia izan zen, batez ere bere operengatik ezaguna: *Il trionfo della fedeltà* (Leialtasunaren garaipena) eta *Talestri, regina delle amazoni* (Talestri, Amazoen erregina). Saxoniako hauteslea zen, bere senarra Frederiko Kristian ere Saxoniako hautesle zen neurrian. Azken hau 1763an hil ondoren, Saxoniako erregente bihurtu zen Frederiko Augusto I.aren ama baitzen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
José de Lima

**José de Lima** (Tiros, 1924ko otsailaren 21a – Sete Lagoas, 2013ko ekainaren 12a) brasildar elizgizona izan zen.

## Bizitza 
Frederico José Lima eta Maria Aniceta de Limaren semea, Tirosen jaio zen 1924ko otsailaren 21ean. Marianako artxidiozesiako San Jose apaizgaitegian filosofia eta teologia ikasi zituen. Historian eta moralean espezializatu zen. *In Caritate* () leloa hautatu zuen.

1981eko ekainaren 7an Sete Lagoasko apezpiku bihurtu zen. 1999ko urriaren 27an erretiroa hartu zuen. Geroztik Sete Lagoasen bizi zen.

2013ko ekainaren 12an hil zen. Sete Lagoasko San Antonio katedralean hobiratu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adela Pankhurst

**Adela Constantia Mary Pankhurst Walsh**, ezagunagoa **Adela** **Pankhurst** izenez (Manchester, Erresuma Batua, 1885eko ekainaren 19a &ndash; Sydney, Australia, 1961eko maiatzaren 23a) britainiar sufragista eta aktibista politikoa izan zen, Ingalaterran jaioa, baina Australiako herritartasunekoa. Australiako Alderdi Komunistaren eta Australiako Lehen Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
Adela Lancashiren (Ingalaterra) jaio zen, politikarekin estu lotutako familia batean: aita  Richard Pankhurst sozialista eta Britainia Handiko Parlamenturako hautagaia izan zen, eta haren ama Emmeline Pankhurst, baita Sylvia eta Christabel ahizpak ere, mugimendu sufragista britainiarreko buru izan ziren. Adelak Studley Hortculturales College andereñoen ikastetxean ikasi zuen, Warwickshire hirian eta Mánchesterko andereñoentzako eskolan. Adela gaztea zela sartu zen amak eta ahizpek sortutako emakumearen Batasun Politiko eta Sozialean. 

### Jazarpenagatik Australiara 
Familia osoa bizitzen hasi zen jazarpenaren ondorioz, Adela Australiara joan zen 1914an.

## Lan ibilbidea 
Lehen Mundu Gerran, Vida Goldstein sufragistak Melbourneko Emakumeen Bake-armadaren laguntzaile gisa errekrutatu zuen. Pankhurstek *Put Up the Sword* *(Altxatu ezpata)* liburua idatzi zuen.  Gerraren aurkako panfleto ugariz gain, bilera publikoak egin zituen gerrarekin eta sufragismoarekin lotutako gaiak eztabaidatzeko. 1917ko abuztuan, Pankhurst atxilotu egin zuten Melbournen, elikagaien kostu handien aurkako ibilaldi batean. Urte horretako irailean, Tom Walshekin ezkondu zen, eta harekin seme bat eta bost alaba izan zituen. 1920an, Australiako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat izan zen. Handik urte batzuetara kanporatu zuten, ultraeskuindar ideologiarako joera hartu zuen eta.

Komunismoaz desilusionatuta amaitu zuen, eta 1927an Australiako Emakumeen Gremio izeneko mugimendu antikomunista sortu zuen. 1941ean, Australia Lehen Mugimendua ultraeskuindarraren sortzaileetako bat izan zen, Alemania naziarekin eta bere ardatzarekin sinpatia handiak zituena. 1939anJaponiara joan zen. 1942an atxilotu egin zuten, Bigarren Mundu Gerran etsaien bandoarekin izandako sinpatiarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Las sufragistas* filma
Meishō

**Meishō enperatriza** (, 1624ko urtarrilaren 9 &ndash; 1696ko abenduaren 4) Japoniako 109. monarka izan zen, ondorengotza kontakizun tradizionalaren arabera. 1629 eta 1643 artean izan zen enperatriza. 

Japoniako historian, Meishō izan zen enperatriz bilakatzen zazpigarren emakumezkoa. Lehenago agindu zuten seiak Suiko, Kōgyoku/Saimei, Jitō, Genmei, Genshō, and Kōken/Shōtoku izan ziren. Ondoren, emakumezko bakarra izan da enperatriz, Go-Sakuramachi.

## Kanpo estekak
Itsas erreserba

thumb|Tanzaniako Dar es Salaam Itsas Erreserba
**Itsas erreserba** edo **arrantza-baliabideen erreserba** itsas eremu bat da, zehazki, Itsas Ermu babestu (AMT) mota bat.  Legeria berezi eta murriztailea aplikatzen zaio, gehiegizko arrantza edo bestelako esplotazioa murrizteko arrantza- eta ekologia-balio potentziala duten eremu jakin batzuetan, biomasaren ugaltzeko eta hazteko gune babestu gisa erabil daitezen, baliabide naturalak berreskura daitezen. Horrek bereizten du itsas parke batetik, non jarduera gehiago baimentzen diren.

Hau da, Itsas erreserbak gune babestuak dira, eta haien helburu nagusia da arrantza-baliabidea birsortzea eta inguruko artisau-arrantza tradizionalei eustea.

2008az geroztik ez da itsas erreserba garrantzitsurik deklaratu. 

## Itsas erreserba batzuk munduan 
### Hego Amerika 
* Arvoredoko Itsas Erreserba Biologikoa
* Galapagoetako Itsas Erreserba
* Valdés penintsulako erreserba
* Humboldt-eko Pinguino Erreserba Nazionala

### Antartika 
* Ross itsasoko erreserba natural handia

### Australia 
* Great Barrier Reef Marine Park (Koral Hesi Handiaren Itsas Parkea) - Itsas parkerik handiena da, 350.000 km2 ditu eta zati batean itsas erreserba da.
* Australian Whale Sanctuary (Australiako Baleen Santutegia)
* Great Australian Bight Marine Park
* Sharken Bay Marine Park

### Espainia 
* Tabarca uharteko itsas erreserba
* Palos lurmuturreko eta Inurri uharteetako Itsas Erreserba
* Gata-Níjar Lurmuturraren Natura Parkea
* Columbrete uharteetako itsas erreserba

### Frantzia 
* Réserve naturelle nationale de Cerbère-Banyuls, Okzitanian

### Honduras 
### Zeelanda Berria 
* Zeelanda Berriak hogeita hamar itsas erreserba baino gehiago ditu Iparraldeko eta Hegoaldeko eskualdearen eta inguruko beste uharte batzuen inguruan. Itsas erreserbak gobernuko Kontserbazio Departamentuak kudeatzen ditu.

## Ikus gainera 
* Itsas eremu babestua
* Ekosistema
* Ingurumenekoa
* Ozeanografia
* Arrantza
* Biosfera erreserba
* Natura erreserba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Greenpeaceren testua itsas erreserbei buruzko
* Reservas Marinas de España. Ministerio de agricultura, pesca y alimentación.,
Anis (argipena)

**Anis** hauetako bat izan daiteke:

* **Anis-belarra** (*Pimpinella anisum*),  *Apiaceae* familiako landare belarkara;
** **Anisa**, landare honen aleak destilatuz lortzen den alkoholdun edaria;
*** **Anís del Mono**, anis marka;

* ** Txinatar anis-belarra** (*Illicium verum*),* Illiciaceae* familiako landare-espeziea;

* **Anis botila**, idiofonoen kategoriako musika tresna;
* '''''La bouteille d'anis*** (euskaraz Anis botila) Juan Grisek 1914ean margotutako margolana;

Onddo espezieak:
* **Anis-belarria*' (*Lentinellus cochleatus*) ;
* **Anis-azpibeltza** (*Agaricus silvicola*);
* **Anis-klitozibe berdea** (*Clitocybe odora*);
* **Anis-klitozibe zuria** (*Clitocybe fragrans*)
Jesús Argüelles Fernández

**Jesús Argüelles Fernández** «Pichilatu» (1900-1935) iraultzaile espainiarra izan zen. Afrikako Armadak 1934ko Asturiasko Iraultza oso gogor erreprimitu ondoren, heriotza-zigorra ezarri zion eta 1935eko otsailaren 1ean exekutatu zuten. Asturiasko Iraultzan gertatutakoengatik heriotza-zigorra jaso zuen gutxietako bat izan zen. Alarguna, alaba bakarra zuen.

## Gezurretan oinarritako kondena 
David Ruiz González historialariak, Aurelio del Llanoren testigantzan oinarrituz, «Pichilatu» Oviedoko kaleetan zortzi lagunen tiroketaren eta hilketaren erantzulea izan zela zioen bertsioa zabaldu zuen, baina ezin izan zen frogatu «Pichilatu»k bertan parte hartu zuenik. Argüellesek ez zuen metrailadorea erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ted Morgan

**Ted Morgan**, **Sanche de Gramont** jaioa (Geneva, 1932ko martxoaren 30a - New York, 2023ko abenduaren 13a) frantziar-estatubatuar idazle, kazetari eta historialaria izan zen.

Gramonteko dukeen familian jaio zen. Yaleko Unibertsitatean ikasi zuen eta 1950eko hamarkadan Aljeriako Gerran borrokatzeko errekrutatu zuten. 1955etik 1957ra infanteria kolonialeko ofiziala izan zen, eta gero propagandako ofiziala. Ondoren, bi aldeek egindako ankerkeriei buruz idatzi zuen.

Estatu Batuetara itzuli ondoren, kazetaritzan aritu zen. 1977an estatubatuar hiritar bihurtu zen. Bere noblezia tituluei uko egin zien, eta Sanche de Gramont izena Ted Morgan anagramagatik aldatu zuen. Estatu Batuetako kultura bereganatu zuen eta biografiak, kronikak eta historia liburuak idatzi zituen.

## Lan hautatuak 
* Valley of Death: The Tragedy at Dien Bien Phu That Led America into the Vietnam War. Random House Publishing Group. 2010. ISBN 9781400066643.
* My Battle of Algiers. HarperCollins. 2006. ISBN 9780060852245.
* A Covert Life: Jay Lovestone, Communist, Anti-Communist and Spymaster. Random House. 1999. ISBN 9780679444008.; Random House Digital, Inc., 2011, ISBN 9780307805669
* Reds: McCarthyism in Twentieth Century America. Random House Digital, Inc. 2004. ISBN 9780812973020. Ted Morgan.
* A Shovel of Stars: The Making of the American West 1800 to the Present. Simon & Schuster, 1996. 1995. p. 563. ISBN 9780684814926. Ted Morgan.
* Wilderness at Dawn: The Settling of the North American Continent. Simon & Schuster, 1993, ISBN 9780671690885
* An Uncertain Hour: The French, the Germans, the Jews, the Barbie Trial, and the City of Lyon, 1940–1945 (1990)
* Literary Outlaw: The Life and Times of William S. Burroughs. W. W. Norton & Company. 2012 [1988]. ISBN 9780393343243.
* FDR: A Biography, Simon & Schuster, 1985, ISBN 9780671454951
* Churchill: A Young Man in A Hurry, Simon & Schuster, 1982; Simon & Schuster, 1984, ISBN 9780671253042
* Rowing toward Eden, Houghton Mifflin, 1981, ISBN 9780395297148
* Maugham. Simon & Schuster, 1980, ISBN 9780671240776
* On Becoming American. Houghton Mifflin, 1978
* The Strong Brown God: The Story of the Niger River, Hart Davis, MacGibbon, 1975 (Sanche de Gramont)
* Lives To Give (1971) (Sanche de Gramont)
* Epitaph for kings Putnam, 1968 (Sanche de Gramont)
* The French: Portrait of a people (1969) (Sanche de Gramont)
* The Secret War: The story of international espionage since 1945 (1962) (Sanche de Gramont)

## Kanpo estekak
Fred Ward

**Freddie Joe Ward** (San Diego, Kalifornia, 1942ko abenduaren 30a - *ibidem*, 2022ko maiatzaren 8a) estatubatuar aktorea izan zen.

Militarra, boxeolaria, egurgilea eta sukaldaria izan zen aktore izan aurretik. Italian antzezten hasi zen eta Estatu Batuetan jarraitu zuen bere ibilbidea, batez ere akziozko filmetan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Kate Darling

'''Katherine 'Kate' Irene Maynard Darling'* (1982ko urtarrilaren 27a) suitzar akademikoa da. Teknologiaren inplikazio juridiko eta etikoetan lan egiten du. 2019tik aurrera, MIT Media Laborategian ikerketako espezialista da. 

## Ibilbide akademikoa
AEBetan jaio zen baina Basilea, Suitzan hazi zen. 2014. urtean, *Copyright and new technologies: theoretical and empirical analysis of copyright transfers and content production incentives * lana ETH Zürich-en bukatu ondoren, Darling EE.UU-ra itzuli zen, Harvardeko Zuzenbide Eskolan roboten etikari buruzko ikastaro bat irakasteko Lawrence Lessigekin.  Kate Darlingek 
Harvard Berkman Klein Zentroa Internet eta Gizartearentzat,, Yale Gizarte Proiektua  izeneko proiektuetan lan egin du. 

Darlingek Middlebury izeneko unibertsitatean doktoregoa egin zuen, eta ohorezko doktoregoa lortu zuen zientzietan.  Darlingek giza eta roboten arteko elkarrekintzari buruzko zenbait lan argitaratu ditu. Haren tesian, autore-eskubideen transferentziari buruz hitz egin zuen. *Mark T Banner* saria jaso zuen *Intellectual Property'' kategorian. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
* https://www.research-collection.ethz.ch/
Ignazio Larramendi del Puerto

**Ignazio Larramendi del Puerto**, '''''Bera'tar bat'''* izengoitiaz ezagunagoa, (Bera, 1874ko maiatzaren 16a – *ibidem*, 1960ko abuztuaren 10a) nafar bertsolari eta euskaltzain urgazlea izan zen.

## Bizitza 
Juan Larramendi margolariaren semea, Berako Leonperikobaita etxean jaio zen 1874ko maiatzaren 16an. Lanbidez abarketaria zen arren, denbora asko eman zuen bertsolaritzan eta *Egan*, *Gernika* eta *El Bidasoa* bezalako aldizkarietan olerkiak argitaratzen zituen
* *Olerkiak'' (Zarautz, 1960)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustin Murua Balerdi

**Frantzisko Agustin Murua Balerdi** (; Karrantza, 1874 – Bartzelona, 1925eko abenduaren 6a) bizkaitar kimikaria izan zen.

## Bizitza 
Epifanio Murua Lopez farmazialariaren eta Manuela Balerdi Muruaren semea, Karrantzako Concha auzoan jaio zen 1874an. Urriaren 6an bataiatu zuten eta Frantzisko Agustin Tomas jarri zioten izena.

Mercedes Gaitero Santa Maríarekin ezkondu zen. Seme bat izan zuten, Agustin.

1925eko abenduaren 6an hil zen Bartzelonan.

## Lanak 
* *Estudio acerca de los glicerofosfatos* (1897)
* *Cuestiones de Química biológica* (Madril, 1898)
* *Nota química acerca de fluorocromo* (Madril, 1900)
* *Programa razonado de un curso de Química Orgánica* (Madril, 1902)
* *Curso de Química orgánica* (Bartzelona, 1903)
* *Un curso del profesor Adoff Von Baeyer* (Bartzelona, 1905)
* *Momentos importantes en la Historia de la Química Orgánica* (Bartzelona, 1907)
* *La organización escolar como base de la Universidad* (Bartzelona, 1909)
* *La química y la farmacia entre los egipcios* (Bartzelona, 1910)
* *Tres años en Alemania. Memorias de un pensionado* (Bartzelona, 1910)
* *Compendio de Historia de la Química y la Farmacia* (Madril, 1912)
* *Reorganización de la caridad y beneficencia pública* (1912)
* *Historia crítica literaria de la Farmacia y bibliografía farmacéutica* (Madril, 1912)
* *Notas bibliográficas acerca de las mis notables farmacopeas* (Bartzelona, 1912)
* *Del mundo de la ciencia. D. Jaime Ferrán* (1913)
* *El doctor D. Rafael Rodríguez Méndez* (1913)
* *La Universidad Vasca. La Universidad euskara como organismo necesario para nuestra personalidad regional y para el sólido fundamento de nuestra industria* (Bilbo, 1917)

## Sariak 
* 1902: Alfontso XII.aren ordena zibilaren enkomenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roman Jampolski

**Roman Vladimirovitx Jampolski** (errusieraz: Роман Владимирович Ямпольский; 1979ko abuztuaren 13a) Louisvilleko Unibertsitateko informatikari errusiar bat da, portaeraren biometrian, zibermunduen segurtasunean eta adimen artifizialaren segurtasunean egindako lanagatik ezaguna. Buffaloko Unibertsitateko doktoregoa du (2008). Gaur egun, Segurtasun Zibernetikoko Laborategiko zuzendaria da Speed School of Engineering eskolan, Informatika Ingeniaritza eta Konputazio Zientzien sailean.

Jampolski 100 bat argitalpenen egilea da, liburu ugari barne.

## Adimen artifizialaren segurtasuna 
Jampolskik adimen artifizial aurreratuaren ondorioz arrisku existentziala egon daitekeela ohartarazi du, eta adimen artifiziala "ahokatuta" ikertzearen alde egin du. Oro har, Jampolskik eta Michaël Trazzi kolaboratzaileak arriskutsua izan daitekeen adimen artifizial batean "Akilesen orpoak" sartzea proposatu dute, adibidez, adimen artifizial batek bere iturburu-kodean sartzea eta aldatzea eragotziz. Beste proposamen bat, adimen artifizialaren segurtasunari "segurtasun-mentalitate" bat aplikatzea da, proposatutako segurtasun-mekanismoak hobeto ebaluatzeko balizko emaitzak zehaztuz.

## Intelektologia 
2015ean, Jampolskik **intelektologia** abiarazi zuen, adimenaren formak eta mugak aztertzeko ikerketa eremu berria. Jampolskiren ustez, AA honen azpieremu bat da. Jampolskiren intelektologia-lanaren adibide bat, hainbat motatako gogoen eta dibertsiorako espazio irisgarriaren arteko erlazioa zehazteko saiakera bat da, hau da, jarduera ez-aspergarrien espazioa.

## Liburuak 
* *Artificial Superintelligence: a Futuristic Approach. Chapman and Hall/CRC Press (Taylor & Francis Group), 2015*, 
* *Game Strategy: a Novel Behavioral Biometric. Independent University Press, 2009*, 
* *Computer Security: from Passwords to Behavioral Biometrics. New Academic Publishing, 2008*, 
* *Feature Extraction Approaches for Optical Character Recognition. Briviba Scientific Press, 2007*, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Roman Jampolskiren hasierako orria.
* UofL-ko segurtasun zibernetikoko laborategia.
* Jampolski doktorearen elkarrizketa EEweb-en.
* Rise of the Machines (superadimenari buruzko hitzaldia)
Vithika Yadav

**Vithika Yadav** (Alwar, Rayastán, India, 1980ko abenduaren 21a) Indiako giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Biografia 
Yadav elkarrizketarako familia-ingurunean hazi zen, eta justiziaz, errespetuaz eta berdintasunaz arduratzen erakutsi zioten. Bere iritzia azaltzeak eta inguruan galderak egiteak lagundu zioten bizitzako esperientziak gizartearen arazoekin lotzen.

Delhiko Unibertsitatean ikasi zuen eta, ondoren, Amsterdamgo THNK Sormen Lidergoko Eskolan. 2007an, Atlas Corps beka jaso zuen, Estatu Batuetan zerbitzuak emateko Indiako garapenaren lider gazte eta profesional kategorian.

## Lan ibilbidea 
Indian, bekadun eta aholkulari gisa lan egin zuen Free the Slaves nazioarteko gobernuz kanpoko erakunde eta presio-talderako, mundu osoko esklabotzaren praktika modernoaren aurkako kanpaina egiteko sortua. Drogen eta pertsonen salerosketaren aurkako delituaren aurkako Nazio Batuen bulegoan ere aholkulari jardun zuen. BBC World Service Trust-erako (BBC Media Action izena du) proiektu-koordinatzailea izan zen. BBCren nazioarteko garapenerako ongintzazko erakundea da BBC, eta kanpoko diru-laguntzek eta borondatezko ekarpenek finantzatzen dute. Helburua komunikabideak erabiltzea da, txirotasuna gutxitzeko, osasuna hobetzeko eta pertsonei beren eskubideen berri emateko.

Yadav-en aktibismoa giza eskubideetan oinarritzen da, gizakien salerosketaren, esklabotzaren, genero-eskubideen, sexu- eta ugalketa-osasunaren eskubideen (SRHR) aurka borrokatuz.

Indiako Love Matters programaren zuzendari nazionala da, eta maitasunari eta sexuari buruzko informazioa ematen du, generoa eta sexu-orientazioa edozein dela ere. Programa hori 2010eko azaroan sortu zen Herbehereetan, Michele Ernsting eta Michelle Chakkalackalen eskutik, RNW Media komunikabide independenteen ekoizlearekin, eta, ondoren, Indian merkaturatu zen 2011n. Indiako zenbait eskualdetan aurreko urteetan sexu-hezkuntza debekatu ondoren gertatu zen hori.

TedXeko hizlaria ere bada, eta hitzaldiak ematen ditu IIT Roorkee, TEDxJIET, SIMS Pune eta Hauge Akademian.

Yadav #*Female Pleasure (Emakume plazera)* dokumentaleko bost protagonistetako bat izan zen. Barbara Miller zinemagile suitzarrak zuzendu zuen, eta Locarno 2018 jaialdian estreinatu zen. Filmean mendeko sexualitateari buruz hitz egin zen, emakume baten ikuspegitik eta egitura patriarkaletako emakumeen etengabeko errepresioari buruz.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016: 120 Under Forthy: familia-plangintzako liderren belaunaldi berria.  
* 2007: Atlas Corps Fellowship. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gema López Las Heras

**Gema López Las Heras** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1989ko urriaren 22a) itzultzailea da.

## Biografia 
Gemari txikitatik gustatu izan zaizkio hizkuntzak. Batxilergoan izan zuen zer ikasi ez zekien bolada bat, baina, azkenean, Itzulpengintza eta Interpretazioa ikastea erabaki zuen, eta gustura dago egindako hautuarekin. Itzulpengintza eta Interpretazioan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitaten.

Lanbidez itzultzailea da Eusko Jaurlaritzaren HAEEn (Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea). Administrazioko itzultzaile lanetan aritzetik literaturarako urratsa egin zuen Jardun horretan Literatura Unibertsala bildumarako *The Country Girls, Landa aldeko neskak* (2022, Erein) Edna O'Brienen trilogiako lehen liburua ekarri zuen euskarara.

* *Emakume izoztua* (Elkar, 2023).  Annie Ernauxek, 2022ko Literaturako Nobel sariak, idatzitako liburuaren itzulpena.
* *Barazkijalea.*(Elkar, 2025). Han Kang hegokorear idazlearen liburuaren itzulpena.

## Sariak 
* Jokin Zaitegi lehiaketa irabazi zuen kultura unibertsala euskarara ekartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Han Kang Nobel saridunaren 'Barazkijalea' eleberria plazaratu du Elkarrek", 2026ko otsailaren 19ko Berria, Garbiñe Ubedaren artikulua.
1920ko Paris-Roubaix

**1920ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 21. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 4an egin zuten Suresnes eta Roubaix artean, 280 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Paul Deman belgikarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1921eko Paris-Roubaix

**1921eko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 22. edizioa izan zen. Urte hartako martxoaren 27an egin zuten Chatou eta Roubaix artean, 263 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Henri Pélissier frantziarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giulia Farnese

**Giulia Farnese** (1474 – 1524ko martxoaren 23) Italiako noblea zen, Alexandro VI.a aitasantuaren maitalea eta Paulo III.aren arreba. *Giulia la bella* izenarekin ezaguna, Farnesio familia noblekoa zen, Parma eta Piacenza eskualde italiarretako buruzagi nabarmenak. Aita Santuen Lurraldeko Orsini familia noblearekin ezkondu ondoren, Farnesiok laster ezagutu zuen Rodrigo de Borja kardinal espainiarra, eta maitasun-harremana hasi zuen harekin. Kardinala Aita Santu hautatu zutenean, Farnesiok gero eta harreman onuragarriagoa izan zuen, eta horri esker Alessandro anaia kardinala izendatu zuen, mende amaieran Alexandroren faboreak galdu arte.

Farnesiok Carbognano gaztelua gobernatu zuen azken urteetan, Alexandrok bere senarrari oparitu zion eraikina. 1524an hil zen Erroman, Alessandroren egoitzan. Lorenzo Puccik "ikusteko ederrena" zela esan zuen. Cesare Borgia Alexandro VI.aren semeak honela deskribatu zuen: "kolore ilunekoa, begi beltzak, aurpegi biribila eta berotasun berezi batekoa".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1923ko Paris-Roubaix

**1923ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 24. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 1ean egin zuten Le Vésinet eta Roubaix artean, 270 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Henri Suter suitzarra izan zen. Lehendabizikoz, ez zegoen frantsesik podiumean.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1925eko Paris-Roubaix

**1925eko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 26. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 12an egin zuten Le Vésinet eta Roubaix artean, 260 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Félix Sellier belgikarra izan zen. Zazpigarren postutik aurrera amaitu ziren 27 txirrindularien postua ezezaguna da.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1928ko Paris-Roubaix

**1928ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 29. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 8an egin zuten Le Vésinet eta Roubaix artean, 260 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea André Leducq frantziarra izan zen, Georges Ronsse, Charles Meunier eta Gaston Rebry belgikarrak sprintean mendean hartu zituena.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1929ko Paris-Roubaix

**1929ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 30. edizioa izan zen. Urte hartako martxoaren 31n egin zuten Le Vésinet eta Roubaix artean, 260 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Charles Meunier flandriarra izan zen, Wattrelosko Stade Amédée-Prouvost estadioaren pistan George Ronsse eta Aimé Deolet jasan zuten eroria aprobetxatu zuena.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1930eko Paris-Roubaix

**1930eko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 31. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 20n egin zuten Argenteuil eta Roubaix artean, 258 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Julien Vervaecke flandriarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1937ko Paris-Roubaix

**1937ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 38. edizioa izan zen. Urte hartako martxoaren 28an egin zuten Argenteuil eta Roubaix artean, 255 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Jules Rossi italiarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1935eko Paris-Roubaix

**1935eko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 36. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 21ean egin zuten Argenteuil eta Marcq-en-Barœul artean, 262 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea Gaston Rebry flandriarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Paris-Roubaix (emakumezkoen lasterketa)

**2021eko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 1. emakumezkoen edizioa izan zen, 2020ko edizioa COVID-19 pandemiaren ondorioz bertan behera utzi ostean. Urte hartako urriaren 2an egin zuten Denain eta Roubaix artean, 116,4 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI Women's World Tourraren zati izan zen eta Lizzie Deignan ingelesak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2022ko Paris-Roubaix (emakumezkoen lasterketa)

**2022ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 2. emakumezkoen edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 16an egin zuten Denain eta Roubaix artean, 124,7 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI Women's World Tourraren zati izan zen eta Elisa Longo Borghini italiarrak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1927ko Paris-Roubaix

**1927ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 28. edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 17an egin zuten Le Vésinet eta Roubaix artean, 270 kilometroko ibilbidearekin. Irabazlea George Ronsse flandriarra izan zen.

## Ibilbidea 
Edizio honen irteera Vésineten izan zen. Lasterketa Pontoise, Méru, Beauvais, Breteuil, Amiens, Doullens, Arras, Hénin-Beaumont eta Seclinetik igaro zen. Helmuga Roubaixko Hiribilduen etorbidean kokatu zuten.

## Araudia 
Paris-Roubaix lasterketaren araudia 1927an aldatu zuten. «Independente»ek ezin dute parte hartu, bizikleta-fabriken babespean dauden korrikalariek bakarrik eman zezaketen izena.

## Lasterketa 
Henri Pélissier, Ottavio Bottecchia eta Henri Suter ez ziren ekitaldi honetan egon, eta 128 korrikalarik hartu zuten irteera. Hasierako orduak ez ziren oso alaiak izan; izan ere, Amiensetik ehunen bat korrikalari taldean igaro ziren. Charles Pélissierrek eta Georges Ronssek Doullens gailurrean ihes egin arren, Gaston Rebry buru zuen tropel batek 26 kilometro geroago Beaumetz-les-Logesen harrapatu zituen.

Ronssek ihes egin zuen Arrasera iritsi baino lehen. Ezin ditu bere jarraitzaileak behar bezala urrundu, eta hogei bat txirrindulariri heldu zien, non Charles Pélissier, Julien Vervaecke eta Gaston Rebry zeuden. 16 laguneko talde bat iritsi zen helmugara Hiribilduen etorbidean. Azkenean garaipena esprintean burutu zen, non Georges Ronssek Joseph Curtel gainditu zuen. Ikusleek, berriz, frantziarrak irabazi zuela uste eta *La Marseillaise* abesteari ekin zioten.

Georges Ronsse profesionala izan zen aurreko urtean eta lasterketa honen errebelazioa izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marlena Fejzo

**Marlena Schoenberg Fejzo** (Los Angeles, 1968ko otsailaren 20a) mediku, irakasle eta zientzialari genetista da. Obulutegiko minbizia, umetokiko fibroma eta haurdunaldiko hiperemesian aditua da eta gai hauen gaineko aurkikuntza garrantzitsuak egin ditu.

## Biografia 
Matematikan lizentziatu zen Browneko Unibertsitatean eta ondoren genetikako doktoretza garatu zuen Harvardeko Unibertsitatean. Egun, Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitateko Obstetrizia eta Ginekologia Sailean eta Kaliforniako Unibertsitateko Medikuntza Sailean aritzen da. Hyperemesis Education and Research Foundation-eko aholkulari zientifikoa ere bada.

### Haurdunaldiko hiperemesia gauzatzen duen proteinaren aurkikuntza 
Goragaleak ohikoak diren arren, haurdunaldien %2an muturrekoak izan daitezke. Gaitz fisiko hau nahasmendu psikologikoekin nahastu izan da urteetan, eta arreta deitzeko estrategia zela ulertzen zuten medikuek, baita abortua gauzatzeko nahi ezkutua adierazten zuela ere. Izan ere, emakumeen heriotza ere ekar dezake. Hori dela eta, isolamenduarekin eta bestelako tratu txarrekin zigortuak izan dira hamarkadatan, baita gaur egun ere.

Abortua eta gero, laborategira bueltatu eta gaitzaren jatorria ikertzeko bidea hasi zuen, baina zuzendaririk gabe. Umetokiko fibroma ikertzeko lantalde batean sartu zen eta bertan eman zituen hogei urte. Bitartean, hiperemesiaren gaineko artikuluak irakurtzen zituen bere aisialdian. Estatistikan aditua den neba txikiarekin, Rick Schoenberg, hiperemesia pairatu duten emakumeei bideratutako inkesta bat garatu zuen eta HER Fundazioaren eta Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatearen laguntza ekonomikoak eta giza baliabideak ere lortu zituen. *American Journal of Obstetrics and Gynecology* aldizkarian argitaratutako emaitzen arabera, gaitz genetikoa zela ondorioztatu zuen. Ordutik, gaitza pairatu duten 1.500 emakumeen DNA gorde zuen, berau aztertzeko finantziazioa izan arte. Azkenik, GDF15 izeneko proteina gaitzaren atzean zegoela argitaratu zuen. Egun, proteina hori kontrolatzen laguntzeko botika baten atzean dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Placenta and appetite genes GDF15 and IGFBP7 are associated with HG

## Kanpo estekak
Jan Fischer

**Jan Fischer** (Praga, 1951ko urtarrilaren 2a) txekiar politikaria da. Txekiako lehen ministroa izan zen 2009tik 2010era.

Aita judua eta ama katolikoa dituen semea, bere burua judu gisa identifikatzen du. Pragako Unibertsitatean estatistika eta ekonometria ikasketak egin zituen. 1980tik 1989ra Txekoslovakiako Alderdi Komunistako kide izan zen.

Txekoslovakiako dibisioaren ondoren, Txekiar Estatistika Bulegoan lan egin zuen. Mirek Topolánek lehen ministroak 2009ko apirilean konfiantzazko boto bat galdu ondoren, Fischerrek jarduneko gobernu bat zuzentzeko enkargua jaso zuen. 2010eko uztailean Petr Nečasek ordezkatu zuen.
Errogatiba

[thumb|280px|Errogazioak [Kenteko Hever herrian, 1967an]]
**Errogatiba** edo **errogazioa**, katolizismoan, ageriko otoitza da, Jainkoari premiazko behar bat eskatzeko egiten dena. Otoitzaldi eta prozesioak izaten dira, eliza barnean edo kanpoan egiten direnak, penitentzia modura eta nekazaritzarako mesede eske. 

Urtean bitan izaten dira: *errogatiba nagusiak* San Markoren jaian, apirilaren 25ean, eta *errogatiba txikiak* Igokunde aurreko hiru egunetan. Gainera, era berezian, aita santuak eta gotzainek urteko edozein sasoitan agindu ditzakete, zoritxar edo premia larrien kasuan. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alberdi, Kepa *Azkoitiko erritu zaharrak*, Maxixatzen, 2018ko ekainak 30, maxixatzen.eus
Maria Sander

**Maria Sander** (Dinslaken, Alemania, 1999ko urriaren 30a) atleta alemaniarra izan zen, 4 x 100 m-ko proban espezializatua, eta 1952an txapeldunorde olinpikoa izatera iritsi zen.

## Kirol ibilbidea 
1952ko Udako Olinpiar Jokoetan, Helsinkin, zilarrezko domina irabazi zuen 4 x 100 metroko errelebuetan, 45,9 segundoz, eta Estatu Batuen ondoren eta Erresuma Batuaren aurretik iritsi zen helmugara. Taldekide hauek izan zituen: Ursula Knab, Helga Klein eta Marga Petersen. Gainera, brontzezko domina irabazi zuen 80 metroko hesietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erzsébet Gulyás Köteles

**Erzsébet Köteles** (lehen ezkontzan **Károlyné Gulyás** eta bigarren ezkontzan **Jánosné Reviczky**), **Erzsébet Gulyás-Köteles** izenez ere ezaguna, (Budapest, 1924ko azaroaren 3a - *ibidem*, 2019ko ekainaren 16a) Hungariako gimnasta artistikoa izan zen, Helsinkiko 1948 eta Melbourneko 1956 Olinpiaden arteko bost domina olinpiko irabazi zituena.

## Kirolari ibilbidea 
1948ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zuen taldekako lehiaketan, txekoslovakiarren ondoren eta estatubatuarren aurretik.

1952ko Helsinkiko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.zilarrezko domina lortu zuten taldekako lehiaketan —sobietarren atzetik eta txekoslovakiarren aurretik—, eta brontzea, berriz, ekipoen bidezko lehiaketan (egungo gimnasia erritmikoaren antzeko modalitatea); podiumean geratu ziren, suediarren eta sobietarren atzetik.

Eta lau urte geroago, 1956ko Melbourneko Udako Olinpiar Jokoetan taldean lortu zuen urrea gailuekin —Suediako, Sobietar Batasuneko eta Poloniako taldeen aurretik, azken biak brontzean berdinduta—, eta zilarra taldean, sobietarren atzetik eta errumaniarren aurretik.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Palm de Rosa

**Anna Sofia Palm de Rosa** (Stockholm, Suedia, 1859ko abenduaren 25a – Napoli, Italia, 1924ko maiatzaren 2a) margolari suediarra izan zen, akuarelengatik ezaguna.

## Biografia 
Eguberri egunean artista familia batean jaio zen, bere aita Gustaf Wilhelm Palm margolaria zen eta Eva Sandbergekin ezkonduta zegoen, Johan Gustaf Sandberg margolariaren alabarekin. Bere etxea topaleku ezaguna zen artistentzat, hala nola: Georg Pauli, Nils Kreuger, Vicke Andrén eta Gutaf Cederström.

Annak bere aitaren eskola partikularrak jaso zituen. Aitak diseinu-eskola batean (Elementarteckningsskolan) irakasten zuen, eta Suediako Arteen Errege Akademiarako postulatzen zuten ikasleak prestatzen zituen.

1880an, Edvard Perseus eta Per Daniel Holm pintoreeen ikaslea izan zen. 1885ean, Danimarkara joan zen, eta Skagenen egon zen denporaldi batez. Gero Anberesera joan zen, Romain Stepperekin ikasi zuen eta gero Parisera.

Suediara itzuli zen, eta 1895eko Gabon Zaharrean, 36 urterekin, Suediatik behin betiko bizitzera joan zen. Lehenengo urtebete eman zuen Parisen, eta han ezagutu zuen senarra, Alfredo de Rosa infanteria-jenerala. Bikotea Caprin kokatu zen 1901ean, eta gero Napolin 1908an.

Lehen Mundu Gerran deitu zioten senarrari. Etapa horretan, Anna bereziki emankorra izan zen
Baiaen, Bacoliko Erdi Aroko herrian.

## Galeria 

Fitxategi:Anna_Palm_-_A_game_of_L'hombre_in_Brøndum's_Hotel_-_Google_Art_Project.jpg|link=Archivo:Anna_Palm_-_A_game_of_L'hombre_in_Brøndum's_Hotel_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Juego a la sombra en el hotel Brøndums (Skagen, 1885)|*Jokoa itzalean Brøndums hotelean*(Skagen, 1885)
Fitxategi:Stockholms_ström_1890.jpg|link=Archivo:Stockholms_ström_1890.jpg|alt=La circulación en Stockholms ström (Stockholm, 1890)|*Stockholms ström-en zirkulazioa*(Stockholm, 1890)
Fitxategi:Gustavianska_operan_1892a.jpg|link=Archivo:Gustavianska_operan_1892a.jpg|alt=La vieja opera de Helgeandsholmen (Stockholm, 1892)|*Helgeandsholmen opera zaharra*(Stockholm, 1892)
Fitxategi:Anna_Palm_de_Rosa-Speeding_ticket,_Bois_de_Boulogne.jpg|link=Archivo:Anna_Palm_de_Rosa-Speeding_ticket,_Bois_de_Boulogne.jpg|alt=Multa por exceso de velocidad, Bois de Boulogne (Paris)|*Gehiegizko abiaduragatiko isuna, Boulogneko Boisa*(Paris)
Fitxategi:Anna_Palm_Jument_et_son_poulain_1908.jpg|link=Archivo:Anna_Palm_Jument_et_son_poulain_1908.jpg|alt=Yegua y su potranco (Madonna dell Arco, 1908)|*Behorra eta bere kumea*(Madonna dell Arco, 1908)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brinch Hansen

**Per Brinch Hansen** (Frederiksberg, Danimarka, 1938ko azaroaren 13a &ndash; 2007ko uztailaren 31) Daniar jatorriko estatubatuar informatikaria izan zen, sistema eragileetan eta programazio konputazionalean eta konputazio paraleloan egindako lanagatik ezaguna da.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
Per Brinch Hansen Frederiksbergen jaio zen, Kopenhagen (Danimarka) inguruan dagoen kokaleku batean. Bere aitak, Jørgen Brinch Hansenek, ingeniari zibila izan zen, lurreko mekanikan aditu nagusia bihurtu zen arte eta, ondoren, Danimarkako Unibertsitate Teknikoan irakasle bihurtu zen. Bere ama, Elsebeth Brinch Hansen, Oluf Ring daniar konpositorearen alaba zen eta ile-apaindegian lan egin zuen ezkondu zen arte.

Brich Hansenek Jørgens Gymnasium lagundu zuen eta ondoren, ingeniaritza elektrikoa ikasi zuen Danimarkako Unibertsitate Teknikoan, non toki bat bilatu zuen "oraindik bere aitzindaritza-fasean zegoela" jarraitzeko eta "gai bat irakasten bazen, ziurrenik beranduegi izango zela oinarrizko ekarpenak egiteko" ideian oinarrituz.

Ingalaterrako IBM-ko Hursley Laboratory-n (Ingalaterra) zazpi astez ikasi ondoren, bere karrera ordenagailuen inguruan garatzea erabaki zuen. Hasieran, ordenagailuen eraikuntzan zentratu zen, baina IBM 7030 Stretch proiektuaren inguruko liburu bat jarraituz, non erakunde informatikoa programatzaile baten ikuspuntutik azaltzen den, bere interesa arkitekto informatikoa izateko nahira pasa zen.. 1969ko udaberrirako, RC 4000 multiprogramazio-sistemaren bertsio ongi dokumentatua eta fidagarria martxan zegoen.

### **Carnegie Mellon University** 
1970ean, Brinch Hansen Pittsburghera joan zen bizitzera, Alan Perlisek egindako Carnegie Mellon Unibertsitateko informatika-zientzietako departamentua bisitatzeko gonbidapena onartuz. Gonbidapena, ikerketa-laguntzaile gisa izan zen, eta bitartean, sistema eragilearen printzipioei buruzko lehen testuliburua idatzi zuen.

Garai honetan, 1971n, Marktoberdorfeko uda eskolan eta Belfasteko sinposioan Brinch Hansen, Tony Hoare eta Dijkstra monitoreen kontzeptuan eta ideian pentsatzen hasi ziren. 1972ko udaberrian, Ole-Johan Dahl eta Kristen Nygaardek Simula 67rako asmatutako klase-kontzeptuari buruz irakurri ondoren, Brinch Hansenek bere testua, baliabideen babesari buruzko kapitulu batekin osatu zuen, lehen notazioa proposatzen zuena, klase partekatuak erabiliz. 1973an, *Operating System Principles* argitaratu zen eta sistema eragileei buruzko lehen testu osoa bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sistema eragile
* Programazio
* Konputazio paralelo

## Kanpo estekak
Tricholoma batschii

***Tricholoma batschii*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 60 eta 130 mm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbila gero lau-ganbiletik zabaldura, ertza biribildua, gero inkurbatua, uhindua, laster zuzena eta pixka bat goratua, batzuetan apur bat pitzatua; kapelaren gainazala, bereizgarria, likatsua, leuna, zapore mingotsekoa, berezko fibrila finekin, gorri-adreilu kolorekoa, arre-gorrixka edo arre-gaztaina kolorekoa.

**Orriak:** Estu, zabalak, koska batez eskotatuak, zuriak, isla arrosekin; ertza osoa, kolore berekoa baina arrez zikintzen da zahartzean.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 50 eta 100 mm bitarteko garaierakoa eta 15 eta 30 mm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, oinarrirantz mehetuaz, zuzena, luzetarako fibrilekin, ondo zehaztutako eraztunaren eremuarekin, zuri furfurazeoa goitik, arre-gorrixka edo gorri-adreilu kolorekoa azpitik.

**Haragia:** Irmoa eta zuria; irinaren usainekoa eta oso zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Batschii* epitetoa Batsch mikologoaren omenez du.

## Jangarritasuna 
Mingotsa izan arren, zenbait lekutan kontsumitzen da. Mingostasuna ezaba daiteke luze egosi ondoren. Ez da toxikoa baina ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da *Tricholoma striatum* delakoarengatik bereiztea. *Tricholoma salero edo Tricholoma albobrunneum* espeziearen antza ere badu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. *Pinus spp.* basoetan, karedun lurzoruetan. Nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Turkia, Errusia, Kaukasia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma batschii 1.jpg
Fitxategi:Tricholoma batschii 2.jpg
Fitxategi:Tricholoma batschii 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hypholoma elongatum

***Hypholoma elongatum*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Entoloma elongatipes*

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, mehea, okre antzeko-glauko zurbil kolorekoa edo ubela.

**Orriak:** Zurbilak, poliki poliki bistre-grisaxka mate kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Liraina, 10 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko diametrokoa, batzuetan uhindua, zurixka, oinarria gorrixkaz edo laranja-okre  kolorez tindatua.

**Haragia:** Zurbila, usaingabea, mingotsa bihurtzen den zaporea.

**Etimologia:** *Hypoloma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea. Toxikoa ere izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Leku beretik datozen eta orrien koloreagatik bereizten diren *Galerina* askorekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zohikaztegietan eta batez ere *sphagnum* artean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Svalbard, Hegoaldeko Georgiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peio Canales

**Peio Canales Urtasun** (Barrika, Bizkaia, 2005eko urtarrilaren 17a) Euskal Herritar futbolari profesionala da, Lezaman hezia. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. Bere anaia Oier Canales futbolaria da ere. Athleticen harrobian hezi da 2015eko udatik. 2023/24 denboraldian Baskonian agerraldi bakarraren ondoren, Bilbao Athleticera igo zen naiz eta gazte mailan egon oraindik. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen. 2024ko Irailaren 29an egin zuen debuta lehen taldearekin San Mamesen Sevillaren aurkako ligako neurketan. 2025eko neguan lehen taldera igo zen, naiz eta Bilbao Athleticen lizentzia izan. 2025eko udan talde zurigorriak Santandergo Racingera lagatu zuen Bigarren mailan minutu kopuru gehiago jokatzeko.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Susanna Amatuni

**Susanna (Shushanik) Amatuni**  (Erevan, Armenia, 1924ko otsailaren 28a &ndash; 2010eko martxoaren 20a) armeniar arte kritikaria, musikologoa, arte irakaslea eta doktorea, eta SESBeko ohorezko irakaslea izan zen.

## Biografia 
thumb|Susanna Amatuni pianoan.
Amatuni 1924an jaio zen Erevanen, Armenian. 1943an graduatu zen Shirakan Estatuko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Departamentuan (Guiumri, Armenia), eta 1944an Kara-Murza Musika Eskolan, hiri berean. Gnesin Musika eta Pedagogia Institutuan, Teoria eta Konposizio Departamentuan, ikasi zuen. 1951n Armeniara itzuli zen eta 1968 arte Erevango Chaikovsky Musika Eskolan ikasgai teorikoak eman zituen. 1961ean Erevango Komitas Estatuko Kontserbatorioan irakastera gonbidatu zuten. Bertan bere metodoa asmatu zuen eta Musika Analisiari buruzko ikastaro berezia eman zuen Teoria Departamentuarako. Gainera, Pianoa irakasteko metodoa eta beste ikastaro batzuk eman zituen. 1988an, Arteetako doktore titulua jaso zuen, *Arno Babajanyan. Instrumental creativity research *monografiagatik.

## Lanak 
*Arno Babajanyan. Instrumental creativity research *lanaren egilea da. *Geghuni Chitchian-en bizitza eta obra* (Ereván, 2003).Textu liburua: *Literatura musical para el sexto grado de la Escuela de Música*, *Literatura musical para el séptimo grado de la Escuela de Música* (1.ª y 2.ª edición). Sayat-Nova, Komitas, Arno Babajanian, Anushavan Ter-Ghevondyan, Haro Stepanyan, Geghuni Chitchian eta beste konpositore batzuen lanen berezitasun melodiko eta estilistikoak aztertuko ditu bere ikerketa zientifikoan. 

## Sariak eta goraipamenak 
* Langile beteranoaren domina.
* ASSRko ohorezko maisua (1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renée Colliard

**Renée Colliard** (Geneva, 1933ko abenduaren 24a - 2022ko abenduaren 15a) suitzar eskiatzailea izan zen.

1956ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Cortina d'Ampezzon, slalom proban urrezko domina irabazi zuen.

Farmazia ikasi zuen Genevako Unibertsitatean eta botika baten jabea izan zen Crans-Montanan.
Mary Ann Bevan

thumb|260px|Mary Ann Bevan
**Mary Ann Bevan** (Bromley, Erresuma Batua, 1874ko abenduaren 20a &ndash; 1933ko abenduaren 26a) erizain ingeles ezaguna izan zen mendearen hasieran egindako lan sozial handiagatik.

## Bizitza 
Ingalaterrako Bromley herrian jaioa, zortzi seme-alabako familia batean, Mary Ann Bevanek erizain gisa lan egin zuen gaztaroko zati handi batean.

Bevan akromegaliaren sintomak jasaten hasi zen ezkondu eta gutxira, 32 urte inguru zituela.Hazkunde anormala eta desitxurazioa izaten hasi zen, eta itxura eman zion horrek, buruko min larriak eta betazalen erorketa. Senarra 1914an hil zenean, familia mantentzeko diru-iturria galdu zuen eta lana bilatu behar izan zuen. Hori dela eta, Estatu Batuetara joan zen. 1920an, Sam Gumpertzek kontratatu zuen Coney Island-en agertzeko. Bitxikeriazko ikuskizuna zen Coney Island, eta bertan eman zuen bere bizitzako zatirik handiena. Ringling Brothers Circuseko World's Fair txapelketan ere parte hartu zuen, 1933ko abenduaren 26an hil zen arte. Hil zenean 76 kg pisatzen zituen eta 170 zentimetro neurtzen zituen, eta hori ez da gehiegizkoa akromegalia duen batentzat.

XXI. mendearen hasieran, Hallmark Cardsek diseinatutako Erresuma Batuko urtebetetze-zoriontzeko txartel batean erabili zen haren irudia. Ez zuten ongi hartu, eta Hallmarkek erabaki zuen txartela desegokia zela eta saltokietatik kendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Mary Ann Bevan, the world's ugliest woman" acromegaly at the Eugenics Archive.
* Mary Ann Bevans (*sic*) - The Homeliest Woman in the World
Kanuto VI.a Danimarkakoa

**Kanuto VI.a** (; c. 1163 &ndash; 1202ko azaroaren 12a) Danimarkako erregea izan zen 1182tik hil zen arte.

Valdemar I.a Danimarkakoa eta Sofia Minskekoaren semea eta Valdemar II.a Danimarkakoaren anaia nagusia izan zen. 1170eko ekainaren 25ean, zazpi urterekin, bere aitarekin batera errege izendatu eta koroatu zuten. Bere aita 1182an hil ondoren, Kanuto Danimarkako errege bakarra bihurtu zen. Berehala nekazariak matxinatu egin ziren eta Absalon apezpikuari hamarrenak ordaintzeari uko egin zioten eta garaituak izan ziren.

1184an daniarrek Bogislav I.a Pomeraniakoak zuzendutako inbasio bat garaitu zuten, Frederiko I.a Bizargorria enperadoreak bidalia. 1185ean Kanutok bi espedizio zuzendu zituen Pomeraniara eta Bogislav menderatu zuen.

Valdemar anaia behin baino gehiagotan matxinatu zen kargutik kentzeko.

Kanuto Gertrudis Bavariakoarekin ezkondu zen eta ez zuten seme-alabarik izan.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Priscilla Lopes-Schliep

**Priscilla Lopes-Schliep** (1982ko abuztuaren 26a) kanadar atleta ohia da, hesi probetan aditua. Scarborough-en (Ontario) jaio zen, eta gaur egun Whitbyn bizi da.

## Ibilbide profesionala 
2004an, Priscilla 2004ko NCAAko pista estaliko-txapelduna izan zen 60 metro hesietan, eta 7.82s-ko denborarekin. Lopes-Schliepek brontzezko domina irabazi zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, emakumeen 100 metro hesietan. 1996ko Jokoetatik Udako Olinpiadetan Kanadarako lehen domina izan zen, eta atletismoan emakume kanadar batentzako lehen domina 1992ko Jokoetatik.

2009ko Munduko Atletismo Txapelketan, Lopes-Schliepek zilarrezko domina irabazi zuen 100m hesietan, Berlinen (Alemania), 12.54 segundu egiñez. Ez zen 2012ko Olinpiar Jokoetara sailkatu. 7. amaitu zuen 2012ko Kanadako Sailkatze Txapelketan 100 m hesietan, hesi bat jo eta gero.

## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak