open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ilon Wikland

**Maire-Ilon Wikland** (jaiotzez **Pääbo**; 1930eko otsailaren 5a) Estoniako Tartu hirian jaiotako artista eta ilustratzaile suediarra da.

## Ibilbidea 
Wikland Tartun jaio zen, Estonian, eta Haapsalun hazi zen, Estoniako kostalde baltikoko Lääne konderrian. 1944an Estoniako bigarren okupazio sobietarretik Suediarantz ihes egin zuen ikaskide baten familiarengana errefuxiatu gisa.

1953an Wiklandek ilustratzaile lana eskatu zuen *Rabén & Sjögren* argitaletxean. Bertan *Mio, min Mio* liburua idatzi berri zuen Astrid Lindgren idazlea ezagutu zuen.  Hau berehala konturatu zen Wikland "*maitagarrien ipuinak marrazten zituena*" zela. Wiklandek liburu horretarako marrazki bat egin zuen froga moduan eta horren ondoren Lindgrenekin kolaboratzen jarraitu zuen. Wiklanden hitzetan Lindgren-en idazkerak barneko irudiak etengabe ikustarazten ditue. Baita bizitza errealeko irudietarako inspiratzen ote duen ere. Lindgren-ek "bere barruko neskatoarentzat" idazten zuen bezala, Wikland-ek ere askotan bere barruan dagoen neskatoarentzat marrazten du.

## Aintzatespenak 
Wiklandek Suediako Gobernuaren *Illis quorum* saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ilon Wikland en AstridLindgren.se
* Iloni Imedemaa, Estoniako Haapsaluko museoa.
Cathy Dennis

**Cathy Dennis**, sortzez **Catherine Roseanne Dennis** (Norwich, Ingalaterra, 1969ko martxoaren 25a) kantautorea, aktorea eta produktore diskografiko britainiarra da. Nazioarteko bakarkako ibilbide arrakastatsuaren ostean, Dennisek arrakasta handia lortu zuen pop kantuen egile gisa, gutxienez, zazpi zenbaki saritu izan baitzituen Erresuma Batuan, eta bost Ivor Novello sari ere irabazi zituen.

2004an, *Q Magazine* aldizkari britainiarraren 66. zenbakian agertu zen Dennis, musikan eragin handiena zuten 100 pertsonen zerrendan, eta 2006an *Urteko Emakumea* saria eman zion musika industria britainiarrak.

## Ibilbide artistikoa 
Gero, bakarkako hiru hit idatzi zituen, eta guztiak Erresuma Batuko Top 20ra heldu ziren, eta Ameriketako Estatu Batuetan, Top 10era. Japonian ere arrakasta handia izan zuen 1990. urtearen hasieran. Bakarkako hitak hauexek izan ziren: "*Just Another Dream*" (Erresuma Batuan 13. postua, 9.a AEBn, Australian 14.a), "Dancin Danny D koruetan; *"Touch Me* (All Night Long)" (Erresuma Batuan 5. postua eta 2.a AEBn); Australian 16. postua, ziur asko orain arteko arrakastarik gogoangarriena, eta "*Toallo Manee*. Erresuma Batuan 17. postua, AEBn 8.a eta Australian 57.a).

## Lanak 
### 1. postura heldutako konposizioak 
## Sariak 
* Ivor Novello Sariak 2002 - Gehienak Egindako Lana - "''Can't Get You Out of My Head*"
* 2002ko Ivor Novello Sariak - Urteko Nazioarteko Hit - "*Can't Get You Out of My Head*"
* 2004ko Grammy Sariak - Dance Grabazio Onena - "*Come into my World*"
* ASCAP Award 2005 - Abestirik gehienak interpretatuta - "*Toxic*"
* Ivor Novello Award 2005 - Lan gehiena egina - "*Toxic*"
* ASCAP Award 2007 - Telebistarako gaia - American Idol
* Grammy Sariak 2005 - Dance Grabazio Onena - "*Toxic''"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juhan Kukk

**Juhan Kukk** (Käru, 1885eko apirilaren 13a – Kargopol, Arkhangelsk oblasta, 1942ko abenduaren 4a) estoniar ekonomialari eta politikaria izan zen, Estoniako estatuburua 1922tik 1923ra.

Tartuko Goi Mailako Zientzia Eskolan graduatu zen eta ondoren Merkataritza ikasi zuen Rigako Eskola Politeknikoan 1904tik 1910era. Geroago, goi mailako diploma jaso zuen Alemanian.

Estoniako Batzar Probintzialeko kide (1917-1918), Estoniako Behin-behineko Gobernuko Estatu Jabetzako ministro (1918-1919) eta Estoniako Errepublikako Finantza ministro (1919-1920) eta Merkataritza eta Industria ministro (1920-1921) izan zen.

1920tik 1926ra lehen eta bigarren parlamentuetan edo Riikogun diputatu izan zen. 1921eko azarotik 1922ra Riikoguko presidente izan zen eta estatuburu izendatu zutenean dimititu egin zuen.

Mugimendu kooperatiboaren bultzatzailea izan zen eta bankari ere izan zen. 1924tik 1926ra Estoniako Bankuko presidentea izan zen.

1940an Sobietar Batasunak Baltikoko estatuak okupatu ondoren, NKVDk Kukk eta beste estoniar politikari batzuk atxilotu zituen. Erbesteratu eta Kargopolen giltzapetu zuten, Arkhangelsk oblasten, eta han hil zen.

## Erreferentziak 
* Juhan (Johann) Kukk

## Kanpo estekak
Gustav Suits

**Gustav Suits** (Kurista, Estonia, 1883ko azaroaren 30a - Stockholm, Suedia, 1956ko maiatzaren 23a) estoniar poeta handienetakoa izan zen.

## Bizitza 
Gustav Suitsek formazio literario klasikoa jaso zuen Tartuko Alexandre institutuan, eta bertan errusiera, alemana  frantsesa ikasi zituen. Finlandieraz ikasi zuen ere, udara Finlandian pasatzen zuen artean.Irakurzalea handia izanik, Charles Darwinen, Karl Marxen, Friedrich Nietzscheren eragina jaso zuen. Tartuko Unibertsitatean seihileko bat egin ondoren, Helsinkin jarraitu zituen literatura ikasketak, eta han argitaratu zuen bere lehen poema bilduma.

1905etik 1916ra Estonia Gaztea (*Noor-Eesti*) mugimendu kulturaleko kide aktiboa izan zen. 1917tik 1919ra Gustav Suits Estoniako Alderdi Sozialista Iraultzailean aritu zen. 1921ean,  estonierazko literatura goi-mailako ikasketetan irakasten lehena izan zen. 1924an Estoniak literatura elkarte akademikoa sortu zuen.

1941ean Gustav Suitsen etxea sute batek suntsitu zuen eta bertan ehunka eskuizkribu galdu ziren. 1943tik 1944ra Estoniako Idazleen Batasuna (*Eesti Kirjanike Liit*) zuzendu zuen. 1944an, 70.000 estoniar ingururekin ihes egin zuen sobietar okupaziotik.  Familiarekin bizi izan zen Stockholmen, eta han idatziko zituen bere poema gehienak eta ikerketa artikulu gehienak. Gustav Suits 1956an hil zen eta Skogskyrkogården lurperatu zuten.

## Obra nagusiak 
* *Elu tuli* (*Bizitzaren sua*) (Olerkiak, 1905)
* "*Sihid ja vaated*" (Saiakerak, 1906)
* *Tuulemaa* (*Haizearen herrialdea*) (Olerkiak, 1913)
* "*Ohvrisuits*" (Olerkiak, 1920)
* "*Kõik on kokku unenägu*" (*Dena* *ametsa da*) (Olerkiak, 1922)
* *Lapse sünd* (Haurraren jaioberria) (Balada, 1922)
* "*Noor-Eesti nõlvakult*" (Saiakerak, 1931)
* *Tuli ja tuul* (*Sua eta haizea*) (Olerkiak, 1950)

## Sariak 
* 1939: Izar Zuriaren Ordena, III. klasea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg Herwegh

**Georg Friedrich Rufolph Theodor Herwegh** (Stuttgart, 1817ko maiatzaren 31a – Lichtental, 1875eko apirilaren 7a) alemaniar olerkaria izan zen.

Teologia ikasketak hasi zituen, baina utzi egin behar izan zituen kazetari eta itzultzaile gisa lan egiteko. 1839an Suitzara erbesteratu zen eta 1841 eta 1843 artean Prusian denbora batez debekatu zen *Gedichte eines Lebendigen* lana argitaratu zuen Zürichen. Lanaren bigarren zatia Parisen argitaratu zuen 1844an.

1848ko iraultzan misio militar bat sartu zuen Badenera beste erbesteratu batzuekin batera, baina porrot egin eta Suitzara itzuli ziren. Handik denbora batera Alemaniara itzuli ahal izan zen amnistia baten ondoren. Han, Ferdinand Lassalleren Alderdi Demokratiko Langile Sozialerako abestiak idatzi zituen.

Ideologia iraultzailea eta demokrazia erradikalarekiko konpromisoa gorde zituen beti. Prusiako nazionalismoaren eta Otto von Bismarckek Frantziaren aurka eta Alsazia-Lorrenaren bilkuraren aurka egin zuen.

## Lanak 
* *Leicht Gepäck*, 1840
* *Gedichte eines Lebendigen*, tomo 1, 1841
* *Einundzwanzig Bogen aus der Schweiz*, 1843
* *Gedichte eines Lebendigen*, tomo 2, 1844
* *Zwei Preußenlieder*, 1848
* *Viertägige Irr- und Wanderfahrt mit der Pariser deutsch-demokratischen Legion in Deutschland und deren Ende durch die Württemberger bei Dossenbach, hg. von F. Lipp*, 1850
* *Die Schillerfeier in Zürich*, 1860
* *Das Bundeslied*, 1863
* *Neue Gedichte*, 1877

## Kanpo estekak
Orto-tolidina

**Orto-tolidina** konposatu organiko aromatikoa da, C14H16N2 formula duena, aminen klasekoa. Formula horrekin hainbat isomero esistitzen dira. Solido kristalino gorrixja da. Etanoletan eta dietil eterretan disolbagarria da. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
Orto-tolidina sintesia orto-nitrotoluenoa zinkez ingurune basikotan erreduzituz hasten da. Ondoren, erreakzioaren emaitza den *orto-hidrazotoluenoa* azido klorhidrikotan irakinez berrantolatu egiten da orto-tolidina emanez.

2 CH3C6H4NO2 ->[Zn]     (CH3C6H4)2N2H2 ->[HCl] (C6H3(CH3)NH2)2

## Erabilera 
Orto-tolidina nagusiki tinduak sintetizatzeko usatzen da.

## Erreferentziak
Violeta Barba Borderías

**Violeta Barba Borderías** (Zaragoza, 1987ko urriaren 25a) Podemoseko abokatu laboralista eta espainiar politikaria  da, Aragoiko Gorteetako presidentea 2016tik 2019ra.
## Bizitza 
Zaragozan jaio zen, eta Carlos Barba Espainiako Elektromedikuntza eta Ingeniaritza Klinikoaren Elkarteko presidente ohiaren alaba da. Bere aitita, Andres Borderías Martin, Zentral Sindikal Independente eta Funtzionarioen Sindikatuko (CSIF) lehen presidentea izan zen.

Zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean. Goi mailako ikasketak Genero Harremanetako Unibertsitate Masterrarekin osatu zituen, Generoan eta Lanean espezializatuz. 

### Lan ibilbidea 
Abokatu laboralista eta gizarte segurantzakoa izan zen, bereziki eskubide zibilen defentsari lotua.

M15 edo Benetako Demokrazia Orain! bezalako mugimenduetan inplikatuta, Izquierda Unida utzi eta Podemoseko kide egin zen. 2015eanAragoiko Gorteetako Podemosen 14 eserlekuetako bat bete zuen, eta Autonomia Erkidegoko alderdiko bigarrena zen. Legealdi hori Gorteetako presidenteorde gisa hasi zuen, baina Antonio Cosculluela presidenteak karguari uko egin ondoren, 2016ko irailaren 9an hartu zuen ganberako presidentetza, eta, hala, kargu hori betetzen zuen lehen emakumea bihurtu zen, baita kargu hori betetzen zuen pertsonarik gazteena ere.

Halaber, Podemos-Aragoiko Herritarren Kontseiluko kidea izan zen, «Justizia, ustelkeriaren aurkako borroka eta segurtasuna» arloa koordinatuz 2020ra arte.

2019ko otsailean Zaragozako alkatetzarako hautagaia aukeratzeko Podemosen primarioak irabazi zituen, eta Zaragozako 2019ko udal hauteskundeetarako Podemos-Equo koalizioaren hautagaitzako zerrendaburu gisa aurkeztu zen. Zaragozako Udalean bere taldeak lortutako boto eta zinegotzi kopuruak behera egin ondoren, Barbak jakinarazi zuen uko egin ziola zinegotzi aktari, proiektuan ilusioa galdu zuela argudiatuta. Horrela, abokatu lanera itzuli zen. Orduan, Podemosen zerrendan hirugarrena zen Amparo Bellak hartu zuen eserlekua.

## Sariak 
* Emakumearen Etxeko Ikerketa Saria, "*La mujer en el mercado de trabajo y la discriminación indirecta: análisis de los sectores de trabajo feminidad y masculinizados"* (euskaraz: "Emakumea lan merkatuan eta zeharkako diskriminazioa: lan sektoreen azterketa feminitatea eta maskulinizatuak"*)* (2014)
* Aragoiko Emakume Enpresarien Elkarteko Ohorezko Bazkidea, ARAME (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniar nazio-esnatzea

**Estoniar Esnatze Aroa** () estoniarrak euren burua gobernatzeko eskubidea merezi zuen nazio gisa onartzera iritsi ziren historiako garai bat da. Aldi hori 1850eko hamarkadan hasi eta Estoniako Errepublikak 1918an egindako deklarazioarekin amaitu zen. Izena batzuetan, 1987 eta 1988 inguruko garaiari ere aplikatzen zaio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ixiltasunaren Aroa

[thumb|*Kaja* egunkariaren argazki-oina. Laidoner jeneralak 1934ko [Martxoaren 14|martxoaren 14an zuzendutako babes-egoeraren hasiera iragartzeko.]]
**Ixiltasunaren aroa** (estonieraz: *vaikiv ajastu*) 1934 eta 1938 (edo 1940) arteko aldia izan zen Estoniako historian. Garaia 1934ko martxoaren 12ko badaezpadako auto-kolpearekin hasi zen, Konstantin Päts Estoniako lehen ministroak Vaps Mugimendu herrikoiak (gerrako beteranoen erakunde politiko nazionalista) estatu-aparatua ez bereganatzeko burutu zuena.

## Etimologia 
"Ixiltasunaren Aroa" terminoa William Tomingas askatasunaren aldeko borrokalariak sortu zuen 1961ean argitaratutako "Silent Era in Estonia" memoria liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veiko Õunpuu

**Veiko Õunpuu** (Saaremaa uhartea, Estonia, 1972ko martxoaren 16a) estoniar zinema zuzendaria da.

## Filmografia 
* 2006: *Tühirand* (*Empty* ere titulatua)
* 2007: *Sügisball* — Horizons saria fikzioagatik Veneziako 64. Mostran eta zuzendari onena 2007ko Tesalonikako Nazioarteko Zinemaldian
* 2009: *Püha Tõnu kiusamine* (2011ko Brussels International Fantastic Film Festivaleko 7. paraleloko saria)
* 2011:  (film kolektiboaren minutu bateko zatia)
* 2013: *Free Range* / *Ballaad maailma heakskiitmisest*
* 2015: *Roukli*
* 2019: *Viimeiset*

## Sariak 
* Urteko Europarra, 2008
* link=Fichier:EST_Order_of_the_White_Star_-_4th_Class_BAR.png|50x50px 4. klaseko Estoniako Izar Zuriaren Ordena, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Wilhelm Krause

**Johann Wilhelm Krause** (Dittmansdorf, Silesia Beherea, 1751ko uztailaren 1a – Tartu, 1828ko abuztuaren 22a) alemaniar arkitektoa izan zen.

Tartuko Unibertsitateko arkitektoa izan zen eta Agronomia, Teknologia eta Arkitektura Zibileko irakasle lanak ere egin zituen bertan.

## Bizitza 
Jatorriz Bohemia eta Moraviako jabe protestante familia batekoa zen, eta haien leinu ezaguna Sigmund Krauseraino (* 1727, † 1773) iristen zen, Fürstensteingo gazteluko maisu basozaina, Waldenburgetik gertu. Dittmansdorfeko eskolan eta, ondoren, Brieg eta Zittau lizeoetan eskolatu zuten. 1778tik 1781era teologia ikasi zuen Leipzigen.

1784an Livoniara joan zen eta bertan intendente izan zen 1796 arte, lehenik Adsel-Neuhofeko Peter Delwig baroiaren ondoan eta ondoren Gottfried Chr.  von Kahlen Seltinghofe mariskalaren ondoan eta, azkenik, August von Mellin kondearekin Kolzenen.

Ondoren, bidaiak hasi zituen, San Petersburgora 1791n eta, ondoren, 1797an, Alemania eta Suitzan zehar.

1797an Juliane von Hausenbergekin ezkondu zen (Wolmarshof, 1771ko maiatzaren 22a - Tartu, 1843ko uztailaren 12a), Valentin Gottlieb von Hausenbergen alaba, tsarraren aholkulari auliko inperiala eta Neu-Ottenhof eta Hélène Wendelen arrendatzailea. 1797tik 1805era Kipsalen domeinu propioa kudeatu zuen Kremonen.

1803an agronomia, teknologia eta arkitektura zibileko doktore eta irakasle bihurtu zen aurreko urtean berriro ateak ireki zituen Tartuko Unibertsitatean.

1809an, noble bilakatu zuten San Vladimirren Ordenaren kide bihurtu zenean. 1823an Inperioko kontseilari bihurtu zen. 

## Lorpenak 
ezkerrera|thumb|Tartuko Unibertsitateko eraikin nagusiaren marrazkiak
Iparraldeko Gerra Handian itxita egon ondoren, bertako alemaniar nobleziak Tartuko Unibertsitatea,berriro ireki nahi zuen. 1802an Alexandro I.a tsarrak onespenarekin, lanak berriro hasi ahal izan ziren.

1803tik 1823ra Johann Wilhelm Krause unibertsitateko arkitektoak eraikin nagusiak egin zituen:

* "Lorategi botanikoko itxitura" (1806);
* Unibertsitateko liburutegia katedralaren ondakinetan (1807) ;
* Unibertsitateko eraikin nagusia (1809);
* Behatokia (1810).

Tartuko Unibertsitaterako eraikuntza horiek alde batera utzita, beste eraikin zibil batzuk egin zituen, tartean von Vietinghoff familiarentzako mausoleo bat Marienburgeko gaztelu berrian.

## Bibliografia 
* Johann Wilhelm von Krause, Aus den Aufzeichnungen eines livländischen Hofmeisters vom Ende des XVIII. "Jahrhunderts". Rigaer Tagblatt, 1894/95
* Johann Wilhelm von Krause, Das erste Jahrzehnt der ehemaligen Universität Dorpat. Johann Wilhelm Krause, Baltische  (53, or. 238–241, (1902)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhou Can

**Zhou Can** (1979ko maiatzaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tartuko Unibertsitatea

**Tartuko Unibertsitatea** (, ) Estoniako unibertsitaterik zaharrena da. 15.000 ikasle inguru ditu eta 2.000 irakasle.

THEren unibertsitateen sailkapen akademikoaren arabera, unibertsitatea rankingeko lehen postuan dago Estonian. Sailkapen horren arabera, 301-350 postuen artean dago mundu mailan. Zehazki, sailkapen beraren arabera, bizitza-zientzien saila 176-200 postuen artean dago, eta psikologia, informatika, arteak eta osasun zientzien saila 251-300 postuen artean.

## Historia 
Suediako Gustavo II.a Adolfo erregeak sortu zuen 1632an, Tartu (Dorpat) hiria Suediarren parte zenean; bere garaian, Suediako bigarren unibertsitatea izan zen Uppsalakoaren ondoren (1477an sortua).

Unibertsitate honen aurreko izenak honako hauek izan ziren: Academia Gustaviana (1632 – 1665), Academia Gustavo-Carolina (1690 – 1710), Kaiserliche Universität zu Dorpat (Dorpateko Inperio-Unibertsitatea, 1802 – 1893), Imperatorski Jurievski Universitet (Jurieveko Inperio-Unibertsitatea, 1893 – 1918), Tartu Ülikool (Tartuko Unibertsitatea, 1919 – 1944) eta Tartu Riiklik Ülikool (Estatu-Unibertsitatea Tartun, 1944 – 1989).

1802 eta 1893 artean errusiar administrazioaren orbitan funtzionatu zuen, hala ere bere garaiko Alemaniako unibertsitaterik garrantzitsuenetakotzat hartzen zuten, bere irakasleen erdiak baino gehiago Alemaniakoak zirelako eta % 40 Baltikoko alemaniarrak zirelako. Garai hartan, Alfred Wilhelm Volkmann, Wilhelm Ostwald eta Karl Ernst von Baer nabarmendu behar dira.

Eraikin nagusia 1809koa da, Johann Wilhelm Krause maisuak egina eta Greifswaldeko Christian Holz artisauak apaindua. 1811n behatoki astronomikoa eraiki zuten, eta Friedrich Georg Wilhelm Struve eta Johann Heinrich Mädlerren eskutik Europako ikerketa astronomikoko zentro nagusietako bat bihurtu zen. Lorategi botanikoa Gottfried Albrecht Germann (1806) irakasleak egin zuen.

1882. urtearen inguruan errusiartze-aldi bat hasi zen, eta derrigorrezkoa bihurtu zen errusierazko irakaskuntza (sail teologikoa izan ezik, non alemanezko hezkuntzak ideia protestanteekin jarraitu zuen 1916ra arte). 1919an, Estoniako unibertsitate nazional bihurtu zen, eta horrela funtzionatu zuen 1940. urtera arte, non tropa sobietarrek eta alemaniarrek okupatu zuten. 1944tik 1989ra arte Sobietar Batasunaren orbitan funtzionatu zuen. 1992tik independentzia akademiko osoa berreskuratu du.

Gaur egun Coimbra Taldeko eta Utrechteko Sareko kidea da.

## *Honoris causa* doktoreak 
* Umberto Eco (1996)
* Tenzin Gyatso (2005)
* Tarja Halonen (2004)
* Jaan Kross (1989)
* Arvo Pärt (1998)
* Konstantin Päts (1938)
* Thure von Uexküll (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
No Man's Land (telesaila)

'''''No Man's Land''''' () nazioarteko telesail dramatikoa da, Amit Cohenek, Ron Leshemek, Maria Feldmanek eta Eitan Mansuriek Arterako sortua. Xabi Molia baionarrak gidoian parte hartu zuen.

## Sinopsia 
Anna Habert, arkeologo frantziarra, hiltzat jo dute 2012an Egipton izandako atentatu batean. Hala ere, bere anaia Antoinek, arkitektoak, 2014an aitortu zuen, Emakumeen Babes Unitateetako (YPJ) borrokalari kurduen tropekin batera Sirian Daeshen aurka borrokan ari zen nazioarteko batailoi bati buruzko erreportaje batean. Bere arreba dela sinetsita, Turkia eta Siriaren arteko mugako eskualdera abiatuko da haren bila. Bere laguntzaileak Daesheko talde bati saldu, YPJen esku-hartze bati zor dio bizia. Hala ere, kurduek preso hartuko dute, jihadisten lerroetan sartzeko prest zegoela pentsatuz.

## Aktoreak 
### 1. denboraldia 
### 2. denboraldia 
* Thibaut Evrard :
* Leo Hatton :
* Zed Josef :
* Tasnim Cheham : Nisrin
* Nadia Benzakour : Arjin
* Nada El Belkasmi : Meike

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tallinngo Buru Beltzen etxea

**Buru Beltzen kofradiaren etxea** () edo **Buru Beltzen etxea** (: ) Estoniako Tallinn hirian dagoen eraikin bat da. 

## Deskribapena 
Etxea Buru Beltz gremioaren kuartel nagusia izan zen. Pikk kaleko 26. zenbakian dago, Tallinn zaharrean. 1517an gremioak eraikinak erosi zituen.

Gaur egungo eraikina XVI. mendearen amaierakoa da. Erreformaren mendeak aldaketak eta berrikuntzak ekarri zituen, eta hala, eraikina berreraiki eta handitu egiten da. Pieza nagusi handi bat sortu zuten, ziur asko, Baltiko osoko lehen pieza guztiz errenazentista izan daitekeena. XX. mendearen hasieran elementu neoerrenazentistak gehitu zitzaizkion. 

1597an, Arent Passer jostun eta arkitektoak fatxada berritu zuen, eta eraikinaren gainerakoa Hand Luttigkek egin zuen. Fatxada, angelu jakin batetik begiratu behar diren eskultura eta harlanduz apainduta dago. Sarrera nagusiaren eta herbeheretar estilo errenazentistako  dekorazio aberatsaren gainean, Buru Beltzen gremioko armarriak ikus daitezke.  Lehen eta bigarren solairuen artean Hansako Ligakoak daude. Hurrengo mailan, Buru beltzak zaldizko kargadun gisa irudikatzen dira, eta fatxadaren goialdean Kristo bat dago.

Ate nagusia 1640ko hamarkadakoa da. Mairu bat, San Maurrizioren ikurra, gremioko santu zaindaria, egurrean eta harrian zizelkatuta dago, atearen gainean.

Gaur egun, hiru eraikinek osatzen dute Buru Beltzen gremioaren etxea. Hall Zuria 1531-1532an eraiki zen, eta 1909tik 1911ra bitartean berreraikitze-lanak egin ziren. St. Gremioko atondoa. Olafen barne-arkitektura XV. mendearen hasierakoa da. Buru Beltzen gremioak erosi zuen 1919an, eta 1919 eta 1922 artean eraldatu zuten.

XVII. mendean, Buru Beltzen gremioaren eraikina leku sozial garrantzitsu bihurtu zen, eta kontzertuak, dantzaldiak eta gonbidatu ospetsuentzako harrera-ekitaldiak egin ziren.  Gremioak, udaberrian, gerra-jokoak, txapelketak eta beste ariketa militar batzuk ere antolatzen zituen, edo uso-tiroa -arkuarekin- (egurrean zizelkatutako loro bat), Alexandro I.a Errusiakoak 1808an berretsitako pribilegioa. Eraikinak 1697an sute bat jasan zuen. 1806 arte ez zen eraikinen jabe izan, eta eraikin nagusiaren ondoan zegoen etxea Gottlieb Burchart Bellawary (1721-1759), Tallinneko kontseilariaren eta Johannes Burchart V.aren semearen jabetzak ziren. Hala, fatxadan bere eta bere emaztearen armarriak azaltzen dira.

Gaur egun, gremioaren eraikina kultura- eta ekitaldi-zentro gisa erabiltzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Tallinn_Schwarzhaupterhaus.jpg|Ate nagusia
Fitxategi:Tallinn_Blackhead.JPG
Fitxategi:Flickr_-_tm-tm_-_Tallinn_Up_Close_(1).jpg|Xehetasuna:G*odt ist mein hulf*, "Jainkoa nire laguna"
Fitxategi:Tallinn.-_26_Pikk_House_of_the_Brotherhood_of_Black_Heads_(1).JPG|l
Fitxategi:Flickr_-_tm-tm_-_Tallinn_Up_Close_(2).jpg|Gottlieb von Bellavaryren armarriak (1721-1759).
Fitxategi:COA_von_zur_Mühlen_House_of_the_Blackheads_Tallinn.png|Dorothé Elisabeth von zur Mühlen(1726-1776) armarria, aurrkoaren emaztea.
Fitxategi:Mustpeade_epitaaf,_TLM_4938_Mustpeade_epitaaf.jpg|Buru Beltzen gremiko kedeak gurutzearen oinean. Omenaldia, 1561, Tallinngo udal museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inorena ez den lur

[thumb|Lehen Mundu Gerrako bi lubakien arteko eremua, [Loos-en-Gohelle|Loos eta Hulluch artekoa]]

**Inorena ez den lurra** aurrez aurre dauden bi armaden lehen lerroen artean okupatu gabeko lurraldea izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Jatorrian, feudoen artean gatazkan dagoen lurralde bat edo zabortegi bat izendatzeko erabili zuten. Garai modernoetan, Lehen Mundu Gerrarekin lotzen da normalean, bi lubaki-sistema etsaien arteko lur-eremua deskribatzeko, ez baitago ezein alderen kontrolpean. Gainera, termino hori metaforikoki erabiltzen da eremu anbiguo, ezohiko edo mugagabe bati erreferentzia egiteko, haren aplikazioari, egoerari edo jurisdikzioari dagokionez. Batzuetan, kokapen espezifiko bat izendatzeko erabili izan da.

Gerra Hotzean, inoren ez zen lurra Altzairuzko oihaletik hurbil zegoen lurraldea izan zen. Ofizialki, lurraldea Ekialdeko Blokeko herrialdeena zen, baina, harantzago, ehunka metroko orube huts batzuk zeuden, non zaintza-dorreak, mina-zelaiak eta abar eraiki zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IRAren bigarren su-etena

1996ko otsailaren 9an, Behin-behineko IRAk su-etena aldarrikatu eta bi urte bete aurretik, Londresko Canary Wharf finantza-eremuan 2 pertsona hil eta beste 39 zauritu zituen Docklandsko atentatua burutzean su-etenari amaiera eman zion. Sinn Féinek su-etenaren porrota Britainiar Gobernuak alderdi guztien arteko negoziaketa hasteko baldintza gisa IRAren armagabetzea jarri izanari egotzi zion.

Eraso horri beste hainbatek jarraitu zioten, denetan nabarmenenak, 1996ko Manchesterreko atentatuak, ekainaren 15ean hiriaren erdiguneko eremu handi bat suntsitu zuen, eta Bigarren Mundu Gerraz geroztik Erresuma Batuak jasandako bonba-eraso lazgarriena izan zen. Eztandak sortutako kalteek £411 milioi inguruko diru galera eragin zuten. 1997ko otsailaren 12an, Hego Armagheko frankotiratzaileen kanpainian, Bessbrook herritik hurbileko kontrolgune batean, Stephen Restorick Behin-behineko IRAk Ipar Irlandako gatazkan hildako azken britainiar soldadua izan zen.

## Bigarren su-etena 
1997ko uztailean Ostiral Santuko Hitzarmena osatuko zuten agirien negoziaketak hasi zirenean IRAk su-etena berrezarri zuen. Urte horretan irailean, Sinn Féinek Mitchell Printzipioak sinatu eta negoziaketetan parte hartzeko onartua izan zen.

## Ondorioak 
### Talde armatu loialisten eszisioak 
Ulsterko Boluntarioen Indarra (UVF) su-etenaren ondorioz eszisioa pairatutako lehen talde armatua izan zen, harengandik banandu eta Billy Wright buru zuen Loialista Boluntarioen Indarra (LVF) eszisioa agertuz, horrek talde loialisten aldetik hainbat mendeku-hilketa eragin zituen. 

### Talde armatu errepublikazaleen eszisioak 
Behin-behineko IRAtik ere Benetako IRA (RIRA) taldea banatu zen.

1998ko abuztuan, Benetako IRAk burututako Omagheko atentatuan 29 pertsona erailak izan ziren, Ipar Irlandako gatazka guztian bonba bakar batek hildako pertsona kopuru handiena. Atentatu honek «errepublikazale disidenteei» ospe txarra eman zien eta ordurarte Behin-behineko IRAren jarduera babesten zuten irlandar errepublikazale askok bizkar eman zieten. Eragin gutxiko talde txiki batean bilakatu zen, baina halere bortizkeriaz jarduteko gai zena.

### INLAren su-etena 
INLAk ere Ostiral Santuko Hitzarmenaren ondorioz su-etena aldarrikatu zuen.

## Su-etenaren ondorengo bortizkeria 
Orduz geroztik, talde paramilitarren bortizkeria gehiena "beren" komunitateen nahiz haien erakundeen barneko beste fakzioen aurka zuzendua izan da.  

UDA, adibidez, 2000. urtetik aurrera gehienbat bere taldeki loialista ohiez osatutako UVF erakundearekin birritan borrokatu izan da. Brigadetako komandanteak beren artean botereaz jabetzeko barne borrokak eta krimenetan parte hartzeak.  

## Kanpo estekak
Maria Dolors Oms

**Maria Dolors Oms i Bassols** (Blanes, Girona, Katalunia, 1940ko maiatzaren 2a - ibidem, 2023ko otsailaren 22a) politikaria izan zen, Blanes udalerriko alkatea bi alditan, 1979-1987 eta 1991-1995 bitartean. 

## Bizitza 
Bere familia farmazialariek eta medikuek osatzen zuten. Gizarte-laguntzaile ikasketak egin zituen Bartzelonan, Gizarte Hezkuntzako Zientzien Institutuan.

### Lan ibilbidea 
Blaneseko alkatea izan zen hamabi urtez, Kataluniako Sozialisten Alderdiaren (PSC) ordezkari gisa.

Bere lehen agintalditik hiru ekimen azpimarratu daitezke: estolderia  jartzea halakorik ez zegoen auzoetan, proiektu txikietarako funtsak  sortzea, eta Udal Hiri Antolamendurako Plan Orokor berri bat idaztea.

M. Dolors Oms-en bizitza pertsonei zerbitzu osoa ematekoa izan da. 60ko hamarkadaren amaieran sartu zen lehen aldiz mundu sozialean eta eskubideak aldarrikatzen, klandestinitatean, Blanesen denboraldi turistikoa egiten zuten Espainiako hegoaldetik zetozen ostalaritzako langileen alde.
* 2011n, Kataluniako Generalitateak arrantza-domina eman zion, Arrantza Gauaren 23. edizioan, bere aldarrikapenek inguruko arrantzaleengan izan zuten defentsagatik eta eraginagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniako Itsas Museoa

thumb|Margaret dorre-handia
**Estoniako Itsas Museoa** () Tallinngo alde zaharreko Margaret dorre-handian dago. Estoniako eta Estoniarekin lotutako itsasontzien eta nabigazioaren historia aurkezten du museoak. Itsas Museoaren beste zati batzuk Meategien museoa eta itsasontziak erakusten diren Hidroaireportuaren museoak dira. Museoa Estoniako museo handienetako bat da.

## Historia 
Museoa 1935eko otsailean sortu zuten kapitain eta marinel ohiek. 1940ko azaroan, Estoniaren okupazio sobietarra hasi ostean, museoa itxi eta bere bilduma Kiek in de Kök dorrera mugitu zen. Museoaren jatorrizko eraikina gerran suntsitua izan zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, museoaren bilduma Tallinn Hiri Museoan eta tokiko beste museo batzuetan banatu zen. 1961ean museoa berreraiki zuten. 1977an, Moskuko 1980ko Olinpiar Jokoak prestatzeko Alde Zaharra zaharberritzeko plan baten barruan, museoa itxi eta 1981eko apirilean ireki zuten berriro.

1981etik, erakusketa leku nagusia Margaret dorre-handian dago. Bigarren museo bat zabaldu zuten 2012ko maiatzean, Hidroaireportuan.

## Erakusketak 
Gaur egun, zera dago ikusgai:

* EML  - Bigarren Mundu Gerra Kalev-klaseko itsaspekoa
* EML Grif -  klaseko patruila-ontzi bat
* EML  (M414) - *Frauenlob* klaseko minaketaria
* PVL 105 *Torm* -  motako patruila-ontzia, kostazainek erabiltzen zutena.
* PVL 106 *Maru*
* PVL 109 Valvas - Kostazainek erabiltzen zuten Iris klaseko patruila-ontzia, jatorrian USCGC Bittersweet izenarekin ezagutzen zena
* EML Suurop (P421) - R klaseko patruila-ontzi bat
*  - 1914an eraikitako lurrun-izotz-hauslea
* *Mare* ikerketa-ontzia

thumb|EML  (M414)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viimne reliikvia

***Viimne reliikvia*** (euskaraz "*Azken Erlikia*") 1969ko Grigori Kromanov zinema zuzendariak zuzendutako estoniar film bat da. Filma Eduard Bornhöheren (1893) *Vürst Gabriel ehk Pirita kloostri viimsed päevad* eleberrian oinarrituta dago. Tallinnfilm estudioek ekoiztu zuten.

## Argumentua 
## Fitxa teknikoa 
* Euskarazko izenburua: *Azken erlikia*,
* Jatorrizko izenburua: *Viimne reliikvia*
* Zuzendaria: Grigori Kromanov
* Gidoia: Arvo Valton, Lennart Meri
* Argazkiak: Jüri Garšnek
* Zuzendari artistikoa: Rein Raamat
* Musika: Uno Naissoo
* Orkestra zuzendaria: Eri Klas (Estoniako Orkestra Sinfoniko Nazionala)
* Abestiak: Paul-Eerik Rummo
* Bokala: Georg Ots, Peeter Tooma, Karel Černoch
* Sailkatzaileak: Sergo Rahomägi, Tatiana Dobrovolskaia, Mihkel Ratas, Tiit Vernik
* Muntaia: Virve Laev
* Soinua: Roman Sabsay
* Dekoratzailea(k): Oleg Kurg, Helve Halla, Mart-Juhan Must, Harta Ehelaid
* Makillajea: Helve Sikk
* Jantziak: Helve Halla
* Zuzendaria: Raimond Felt
* Argazkilaria: Villu Reiman
* Borroka-eszenak: Andres Lutsar
* Aholkularia(k): Villem Raam, Natalie Mei, Aleksander Kurtna, Eugen Rosental
* Errusierazko gidoi itzultzailea: Igor Kononov
* Errusierazko abestien itzultzailea: Svetlan Semenko
* Produkzio-etxea: Tallinnfilm
* Jatorrizko herrialdea: Estonia
* Bikoizketa enpresa: Lenfilm
* Estreinatze datak: 1969
* Generoa: abenturazko filma, film historikoa
* Hizkuntza: Estoniera
* Iraupena: 80 minutu

## Banaketa 
* Aleksandr Goloborodko: Gabriel
* Ingrīda Andriņa: Agnes von Mönnikhusen
* Elza Radziņa : abadesa
* Rolan Bykov: Vend Johannes
* Eve Kivi : Ursula
* Uldis Vazdiks: Siim
* Raivo Trass: Hans von Risbieter
* Peeter Jakobi: Ivo Schenkenberg
* Karl Kalkun: Peālik
* Valdeko Ratassepp: Johann von Risbieter
* Jüri Uppin : Delvig
* Helmut Vaag : ostalaria
* Katrin Karisma : neska masaila
* Ago Saller : apaiza
* Priit Pärn : errebeldea
* Ants Lauter : agurea
* Hans Kaldoja : fraidea
* Ain Jürisson : fraidea
* Hugo Laur : fraidea
* Kalju Komissarov : fraidea
* Aleksander Kurtna : erlijiosoa
* Feliks Kark : lapurra
* Valdo Truve : lapurra
* Päärn Hint : lapurra
* Sergo Rahomägi : lapurra
* Viivi Rändsaar-Dikson : Lautea jotzen duen emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusiar Antzokia (Tallinn)

**Tallinngo Errusiar Antzokia** () Estoniako Tallinn hiriko antzoki bat da.

## Historia 
thumb|Gloria Jauregia antzokiaren aurrealdea, 1944an.
1948ko abenduaren 15ean sortu zen, SESBeko Ministroen Kontseiluko Arteen Batzordearen aginduz. Izen zaharra Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistako Estatu Antzerki Dramatiko Errusiarra da. Emanaldiak errusieraz ematen ziren herrialdeko antzerki profesional bakarra zen. Antzeztaldearen oinarria GITISeko (orain RATI) graduatuek osatzen zuten, Vladimir Belokourov irakaslearen agindupean. Antzokia Leon Feinstein film ekoizleak 1926an Tallinngo Askatasunaren Plazan eraikitako "Gloria Palace" zinemaren eraikin zaharrean ezarri zen, Frīdrihs Kārlis Skujiņš (1880-1957) arkitektoaren proiektuaren arabera. Bi ikuskizun areto ditu 620 eta 100 ikusleentzako, hurrenez hurren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
* Webgune ofiziala
Ann Ward

**Ann Ward** (Dallas, Texas, AEB, 1991ko apirilaren 20a) estatubatuar modeloa da, ''America's Next Top Model'' telerrealitateko 15. edizioa irabaztean egin zen ezaguna.

## Bizitza 
Texas estatuko Dallas herrian jaio zen. Prosper-eko (Texas) bigarren hezkuntzan graduatu zen 2009 urtean. Haurtzaroan konfidantza arazo asko izan zituela esan izan du, beste umeek bere altuerarengatik molestatzen zuten eta, (6'2 oineko altuera du, 1.88 metro).

### America's Next Top Modelen 
2010 urtean, America's Next Top Model saioaren 15. edizioan agertu zen Ward, The CW kate estatubatuarrak transmititutako telerrealitate saioan. Hasieratik Ann "editorialetarako look-a" zuen modelotzat jo zuten, goi mailako joskintzarako ezin hobea. Hala ere, gogor borrokatu behar izan zuen lehia horretan nabarmentzeko. Ward berehala nabarmendu zen 1.88 metroko altuerarengatik. Epaileak ere harrituta geratu ziren bere gerriaren tamainarekin, hain zen estua, non saioko epaileetako batek, Jay Alexanderrek, bi eskuekin inguratu zezakeen. "Gustatzen zaidan zerbait dauka", esan zuen Tyra Banks zikloaren gidariak lehen bidalketan. Wardek lehen postua lortu zuen modeloen artean lehen bost asteetan, eta, hala, argazki onenaren saria lortu zuen aste bakoitzean (ordura arte ANTMko beste neska batek ere ezin izan zuen hori bete). Hala ere, saio gehienetan arrakasta izan arren, lotsatia, baldarra eta segurtasun barik izateagatik kritikatu zuten Ann. Hizketa eskatzen zuten desafioetan ere zailtasunak izan zituen.

Denboraldiaren bukaeran, Wardek eta Chelsey Hersley bere lehiakide finalistak komertzial bat filmatu zuten eta CoverGirl kosmetikoentzako argazki-saio bat egin zuten (irabazlearen sariaren parte zen). Gainera, biek Roberto Cavalli diseinatzailearen moda-desfile batean parte hartu zuten. Ordura arte, Wardek ez zuen asteko erronkarik irabazi, eta Chelseyk, ostera, hiru. Hala eta guztiz ere, Wardek bazituen sei lehen, eta Hersleyk bat ere ez. Wardek, taldearen erabakiz, lehia irabazi zuen Hersley gaindituta. Ondorioz, 100.000 dolarreko kontratua jaso zuen CoverGirl-ekin, kontratu bat IMG Models modelo-agentziarekin, "spread" bat *Vogue Italia* aldizkarian, *Beauty in Vogue*-ren azala eta Vogue.it gune bat.

Wardek errekor asko gainditu zituen Top modelean.

* 1. Top modeloa irabazi zuen neskarik altuena izatea.
* 2. Texasen jaio eta reality show-a irabazten zuen lehen neska izatea.
* 3. Lehen gehien jarraian izan zituen neska izatea (5 guztira).
* 4. Lehen izen gehien zituen neska izatea (6 guztira).

### Top Modeletik pasatzea 
*Top Model*-en izan zen bitartean, Ward-ek argazki onak lortu zituen, eta epaimahaiak goraipatu zituen oso. Behin baino ez zen egon azken bien artean. 

### America's Next Top Modelen ostean. 
Ann bi urtez desagertu zen modelo mundutik, baina 2013 urtean Paragon agentzia mexikarrean hasi zen, eta han zeuden Brittani Kline, Yoanna House, Laura James eta Jaslene Gonzalez irabazleak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chantal Janzen

**Chantel Janzen** (Tegelen, Herbehereak, 1979ko otsailaren 15a) aktore, idazle, abeslari eta telebista aurkezlea da. Ezaguna egin zen *Reconcice* (2012), *El pequeño ilusionista* (2010) eta *Deuce Bigalow: Gigoló europeo* (2005) lanekin.

## Bizitza 
Janzen Tegelen herrian jaio zen, gero Venlo udalerriarekin bat egina. Kunsteneko Amsterdamse Hogeschool voor eskolan ikasi zuen, Amsterdamen. 

### Lan ibilbidea 
*Tarzan*, *Petticoat* eta *Hij gelooft in mij* lanetan antzerki musikaleko aktore lanetan egin zen ezagun, eta Herbehereetako hainbat filmetan ere parte hartu du. 

Janzenek AVRO irrati publikoan hasi zuen bere ibilbidea telebista aurkezle lanetan, eta bertan aurkeztu zuen *Gouden Televizier-Ring Gala* sarien urteroko gala, 2008 eta 2010 urteen artean. 2011 urtean, RTL Nederland kate pribatuan hasi zen lanean, eta, besteak beste, ''Holland's Got Talent* eta *The Voice of Holland'' formatuak zuzendu ditu. 

2021eko maiatzean, Janzenek, Edsilia Rombley eta Jan Smitekin batera, Rotterdamgo Rotterdam Ahoyn egin zen Eurovision Kantu Jaialdiaren LXV. edizioa aurkeztu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Marco Geeratzekin ezkondu zen 2014ko abenduaren 11n. Bi haur izn zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Estoniako Opera Nazionala

**Estoniako Opera Nazionala** () Estoniako opera konpainia nazionala da. Konpainiaren egoitza Tallinngo Estonia antzokian dago. Konpainiak hainbat izen izan ditu bere bizitzan zehar. Azkena "Estoniako Opera Nazionala" da, 1998an onartu zena. Konpainiak denboraldi aberats eta askotarikoa ekoizten du, operak, balletak eta opereta/musikalak barne, gaur egun Estoniako Opera Nazionalean lan egiten duten 500 pertsona baino gehiagorekin.

## Historia 
"Estonia" kantu eta drama elkartea 1870ean sortu zen, gaur egungo Estoniako Opera Nazionalaren () aitzindaria.

Antzerki-interpretazioa 1871n hasi zen, nahiz eta antzerkia, tradizio gisa, 1895era arte ez zen benetan sortu, orduan hasi baitzen elkartea kantu-antzezlanak, herri-antzezlanak eta komediak zuzentzen, gehienetan kantua eta dantzaren bitartez. XX. mendearen hasieran drama serioagoak eszenaratzen hasi ziren.

1906an, konpainia Paul Pinna eta Theodor Altermann zuzendari eta aktoreek sortutako "Estonia" izeneko talde profesionalaren oinarri bihurtu zen. 1908an "Estonia" erantzukizun mugatuko konpainiari sortu zen eta 1940ra arte iraun zuen; une horretan, Estonia sobietarren agintepean geratu zenean, konpainia desegin zen  "soberakin burgesaren" parte gisa hartzen baitzen, eta antzokia nazionalizatu zen. 

* 1907 - Lehen opereta antzeztu zen, Hervéren ''Mam'zelle Nitouche*.
* 1908 - Kreutzer konpainiak *Das Nachtlager* *in Granada* lehen opera antzeztu zuen.
* 1911 - Adalbert Wirkhausek *San Juan gaua* izeneko lehen estoniar opereta antzeztu zuen.
* 1922 – Arratsalde osoko balletaren lehen emanaldia, Léo Delibesen *Coppélia*
* 1928 - Estoniako lehen opera, Evald Averen *Vikerlased* (Estoniako bikingoak).
* 1944 – Estoniako lehen balleta, Eduard Tubinen *Kratt''

Estonia Antzokia ere esaten diote opera konpainiari, Tallinn erdigunean hartzen duen eraikinaren ondotik. Antzoki hori ahalegin nazional gisa eraiki zen "Estonia" konpainiaren gidaritzapean 1913an, eta urte bereko abuztuaren 24an ireki zen jendearentzat.

Sobietar Batasunaren aire-erasoek operaren etxea bera bonbardatu zuten 1944ko martxoaren 9an. 1947an, gerraren ondoren, berriro ireki zen. Richard Sagrits, Elmar Kit eta Evald Okas margolari estoniarrek Errealismo Sozialistaren estiloko tenpera margotu zuten sabaian.

Antzezlanak "Estonia"n taularatu ziren 1949an drama taldea desegin zen arte. Hortik aurrera "Estonia" antzoki musikal soil moduan jarraitu zuen. Konpainiak mendeurrena ospatu zuen 2006an. Berritutako opera antzokian egin zuten ospakizuna.

**Zuzendariak**
*Aarne Viisimaa (1927–1944)

**Arduradunak**
* Otto Hermann (1906–1908)
* Adalbert Wirkhaus (1908–1912)
* Raimund Kull (1912–1942)
* Juhan Aavik (1925–1933)
* Verner Nerep (1942–1944)
* Priit Nigula (1942–1951)
* Kirill Raudsepp (1951–1963)
* Neeme Järvi (1963–1975)
* Eri Klas (1975–1994)
* Paul Mägi (1995–2002)
* Jüri Alperten (2002–2004)
* Arvo Volmer (2004–2012)
* Vello Pähn (2012–2019)
* Arvo Volmer (2019–)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumeen Babes Unitateak

**Emakumeen Babes Unitateak** (, **YPJ**,  ahoskatua; ; ), **YPJ** siglez ezaguna, siriar Kurdistango emakumezko erakunde armatua da, 2012an sortua. Herriaren Babes Unitateak, YPG, erakundearekin batera, «koalizio kurdu baten beso armatua dira,  *de facto* Siria iparraldeko zati handi baten gaineko kontrola hartu duena».

Siriako Gerra Zibilean zehar, gatazka kurdu-islamista parte izan ziren, Siriar Kurdistango gatazkan eta Estatu Islamikoaren terroristen aurkako borrokan.

## Historia 
Erakundea batez ere Kurdistango Langileen Alderdiak bultzatutako erresistentzia kurduaren mugimendutik hazi zen, emakume kurdua abangoardiaren ikurra da mundu islamiarreko emakumearen rolaren barruan; baina borroka hau ez da azken urte hauetakoa: 1993an PKK-ko emakumeen lehen kongresua egin zuten, non 10 egunez jarraitu beharreko problematika eta politikak eztabaidatu zituzten. Bi urte geroago, 1995ean, Kurdistango Emakume Askeen Batasuna eratu zen, eta 1995 hartan bertan, milizianoz bakarrik osatutako lehen gerrilla unitatea sortu zen. Gaur egun, YPJek kanpamentu propioak eta emakumeek osatutako akademiak dituzte, baina horrek ez du esan nahi borrokak bereizita gertatzen direnik eta gizonek eta emakumeek osatutako unitaterik ez dagoenik. 2014. urtearen amaieran 7.000 borrokalari boluntario baino gehiago zituen 18 eta 40 urte bitartean. Ez zuten nazioarteko komunitatearen finantzaketarik jasotzen, eta tokiko komunitateetan soilik oinarritzen ziren; horietatik, hornidurak eta elikagaiak kooperatibek administratzen zituzten.

YPJk bat egin zuen YPG erakundearekin, Siriako Gerra Zibila eremu kurduetara eramateko asmoa erakutsi zuten taldeen aurkako borrokan. Daesheko militanteen erasoek gora egin zuten eta Kobaneko setioan sartu ziren.

Rojavako garaipenaren ondoren, emakumeek maneiatutako organoak eta erakundeak jarri zituzten martxan, eta "emakumeen polizia" bat eratu zuten Kobanen. Indarkeriaren aurkako erakundeak, azterketa-taldeak eta eztabaida politikorako taldeak.

## Atzerriko laguntza 
Nazioarteko komunitatearen finantzaketa jaso zuten, batez ere Estatu Batuen eta Frantziaren eskutik. YPJk eta YPGk 27 pakete jaso zituzten, guztira 24 tona arma txiki eta munizio, bai eta Estatu Batuetako eta Irakeko Kurdistango 10 tona mediku-hornidura ere, Kobaneko guduan.

## Operazio militarrak Iraken 
Taldeak berebiziko garrantzia izan zuen 2014ko abuztuan Daesheko borrokalariek Sinjar mendietan harrapatutako milaka yazidien erreskatean. Borrokalari batek esan zuen: "Eremua geure buruari kontrolatu behar diogu [gobernuaren] mende egon gabe... Ezin gaituzte [EI]tik babestu, geure burua babestu behar dugu [eta] guztiok defendatzen dugu... berdin dio arraza edo erlijioa".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tallinngo Alde Zaharra

**Tallinngo Alde Zaharra** () Estoniako Tallinn hiriburuko hiriko auzo historikoa da, Erdi Aroko eta Hansa garaiko egitura guztiz mantentzen duena. Alde Zaharrak XIII. mendeko hiri-planoa du. 1997tik, UNESCOren Gizateriaren Ondarearen Zerrendan dago. Alde Zaharra Tallinngo harresiek mugatzen dute. 113 hektareako azalera du eta 2.253 hektareako koltxoi gunea.

Alde Zaharreko egitura gehienak XIII. eta XVI. mendeen artean eraiki ziren.

Bigarren Mundu Gerran, 1941 eta 1944 artean, Alemaniako armadak Estonia okupatu zuen bitartean, Tallinngo Alde Zaharrak Sobietar Batasuneko Aireko Armadaren bonbardaketa batzuk jasan zituen. Bonbardaketarik suntsitzaileenea 1944ko martxoaren 9tik 10era gertatu zen, sobietar armadak mila su-bonba baino gehiago jaurti zituen, sute zabalak eraginez. Alde Zaharreko eraikinen % 10 inguru suntsitu, ehunka lagun hil eta 20.000 lagun baino gehiago aterpe gabe utzi zituen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tallinn old town model.jpg|Tallinngo Alde Zaharraren maketa.
Fitxategi:Tallinna linna plaan 1939.jpg|Alde Zaharraren mapa (1939).
Fitxategi:Tallinna vanalinn päikesetõusu ajal.jpg|Alde Zaharra goizean.
Fitxategi:Tallinna vanalinn.jpg|Alde Zaharra Patkuli behaketa-plataformatik ikusita.
Fitxategi:Medieval fortress - Tallinn Old Town as seen from St Olav's Church (23547252985).jpg|Alde Zaharra San Olaf elizatik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammad Javad Bahonar

**Mohammad Javad Bahonar** (Kerman, 1933ko irailaren 5a – Teheran, 1981eko abuztuaren 30a) irandar xii teologo eta politikaria izan zen. Irango lehen ministroa izan zen 1981eko abuztuaren 4tik 30era.

Bederatzi anai-arrebako familia pobre batean jaio zen. Korana ikasi ondoren, Masoumiehko eskola islamiarrean sartu zen. 1953an Ruhollah Khomeiniren Qom-eko ikaslea izan zen. Ondoren, teologian lizentziatu zen Teherango Unibertsitatean, eta bertako irakasle izan zen.

Pahlavi dinastiako oposiziogilea eta ekintzaile iraultzailea izan zen eta 1963an espetxeratu zuten. Irango Iraultza Islamikoaren garaipenaren eta Khomeini Iranera itzultzearen ondoren, Bahonar Kultura ministro izendatu zuten, eta sekularismoaren zentsuraren eta purgaren erantzule unibertsitateetan izan zen.

Errepublika Islamikoaren Alderdiaren sortzaileetako bat eta Irango Iraultzaren Kontseiluko eta Adituen Batzarreko kide izan zen. 1981eko abuztuaren 4an Irango lehen ministro izendatu zuten.

Bahomer 1981eko abuztuaren 30ean hil zuten, Mujahedintarrek antolatutako atentatu batean. Bonba batek eztanda egin zuen Teheraneko Errepublika Islamikoaren Alderdiaren egoitzan eta Bahomer, Mohammad-Ali Rajai presidentea eta alderdiko beste kide batzuk hil zituen.
Fedro (Platon)

***Fedro*** () Platonen heldutasuneko solasaldietako bat *Errepublika* eta *Oturuntza*-rekin batera, jada bere doktrinak garatzen dituen garaikoa. Elkarrizketa Sokrates eta Fedroren artean ematen da. Lantzen den gaia, batez ere, maitasuna da baina baita erretorika ere. Elkarrizketako pasarte ezagunenetako bat arimari buruzko gurdiaren alegoria da. Era berean, *Fedro*-n aurkitzen dira Platonek idazketari egiten dizkion kritikak eta hortik ondorioztatzen da Doktrina ez idatziak landu zirela Akademian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, Javier (2008): "Platon" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Aguirre, Javier (2008b): "Eten bat: Platonen doktrina ez idatziak" in *Aristotelesen Metafisikari sarrera*, Donostia, Jakin. 27-32 or. 
* Aintziart, Piarres (2004): "Helendarren Filosofia (II): Platon eta Aristoteles" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako Gida*, Bilbo, UEU. 
* Arana, José Ramón (2000): "Hitzaurrea" in Platon: *Eutifron, Eutidemo eta Gorgias*, Bilbo, Klasikoak. 

## Kanpo estekak 
* *Fedro* euskaraz EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.
Enparan (argipena)

**Enparan** izenak hainbat adiera du:

* **Enparan dorretxea** Azpeitiko dorretxea.
* **Enparan leinua**, oinaztarren aldeko ahaide nagusien leinua.
Zhou Chunxiu

**Zhou Chunxiu** (1978ko azaroaren 15a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olakua (argipena)

**Olakua** izenak hainbat adiera du:

* **Olakua dorretxea**, Oñatiko dorretxea.
* **Olakua**, Oñatiko auzo urbanoa.
* **Olakua baserria**, ondare nabarmen izendatua Eibarren, Olakua Isasi burdinolara lotua.
Torrekua (argipena)

**Torrekua** izenak hainbat adiera du:

* **Torrekua** edo **Torrekoa**, Elgoibarren **Altzola dorretxe** urbanoari emandako izenak.
* **Torrekua**, Errenteriako dorretxea,
* **Torrekua**, Eibarko inguru urbanoa: kale bat da izen horretakoa, eta anbulategi bat zegoen izen berekoa.
Zhou Yuyu

**Zhou Yuyu** (1911ko apirilaren 23a - 1994ko urriaren 21a) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Hongyang

**Zhu Hongyang** (1964ko otsailaren 11) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Renxue

**Zhu Renxue** (Qujing Hiria, 1991ko apirilaren 6a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Xiaolin

**Zhu Xiaolin** (1984ko otsailaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Yuqing

**Zhu Yuqing** (1963ko apirilaren 22a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Lombardiako Giroa

**2019ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 113. edizioa izan zen. 2019ko urriaren 12an egin zuten Bergamo eta Como artean, 243 kilometroko ibilbidearekin. Proba hau UCI World Tour 2019ko egutegiaren 37. lasterketa izan zen. 

Garailea Trek-Segafredo taldeko Bauke Mollema nederlandarra izan zen. Podiumera Alejandro Valverde espainiarra eta Egan Bernal kolonbiarra ere igo ziren.

Lehenbiziko euskalduna Ion Izagirre gipuzkoarra izan zen, hamaseigarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 2019ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Erika Abril

**Erika Abril** (1978ko martxoaren 29a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak