open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alumina

**Alumina** edo **aluminio oxidoa** aluminio oxidoa da (Al 2 O 3 ). Silizea eta alumina dira buztin eta esmalteen osagai garrantzitsuenak.

Aluminioa baino gogorragoa da, eta urtze-puntua  du, aluminioak ordea  aldean.

## Propietateak 
* Dentsitatea : 3,96-4,05 g / cm³.
* Vickers gogortasuna : 1500-1650 kgf mm².
* Elastikotasun modulua : 300-400 GPa.

## Aplikazioak 
Aluminio industria primarioak, aluminioa sortzeko alumina erabiltzen du oinarrizko lehengaia modura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamie Bell

**Andrew James Matfin Bell** (Billingham, 1986ko martxoaren 14a) ingeles aktorea eta dantzaria da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Richard Madden

**Richard Madden** (Elderslie, 1986ko ekainaren 18a) eskoziar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
2019ko Sri Lankako atentatuak

**2019ko Sri Lankako atentatuak** lehergailu bidezko eraso koordinatu batzuk izan ziren, 2019ko apirilaren 21ean egindakoak, Pazko igandean, herrialde horretako hiru eliza kristau eta lau hotelen aurka. Hogei minututan sei atentatu egin zituzten, Kolonbon, Negombon eta Batticaloan. Handik bost ordura, beste bi atentatu egin zituzten hiriburuan. Ekintzaile suizidek egin zituzten eraso guztiak, lehergailuak zartaraziz. Erasoetan 253 pertsona inguru hil eta 500etik gora zauritu ziren.

Kolonbo hirian izan ziren atentatuetako lau, Cinnamon Grand, Kingsbury eta Shangri-La hoteletan eta San Antonio eliza katolikoan. Beste leherketa bat Negombon izan zen, San Sebastian eliza katolikoan; seigarrena, berriz, Batticaloako Sion eliza ebanjelikoan. Sri Lankako gobernuak NTJ (*Jainko bakarraren Erakunde Nazionala*) herrialdeko talde islamikoa egin zuen atentatuen erantzule, "nazioarteko sare" baten laguntzarekin. Apirilaren 23an, Estatu Islamikoak bere gain hartu zituen erasoak.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perutar

**Perutarrak** () Peruko herritarrak dira. Peruko gizartea multietnikoa da: egungo perutarrak espainiar kolonizatzaileen, bertoko amerindiarren eta XIX. eta XX. mendeko etorkinen ondorengoak dira.

## Ikus, gainera 
* Eusko-perutar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraguaitar

**Paraguaitarrak** () Paraguaiko herritarrak dira. Paraguaiko gizartea multietnikoa da: egungo paraguaitarrak espainiar kolonizatzaileen, bertoko guaranien eta XIX. eta XX. mendeko etorkinen ondorengoak dira. %65a mestizo, %31a kaukasoarra eta %3a beste jatorrikoa da.

## Ikus, gainera 
* Eusko-paraguaitar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dialektikê. Cahiers de typologie analytique

'*“*Dialektikê. Cahiers de typologie analytique”'''* aldizkaria, 1973 urtetik 1987 urtera argitaratua izan zen historiaurreko arkeologiaren inguruko aldizkari zientifikoa izan zen. “*Centre de palethnographie stratigraphique*”-k argitaratua eta Georges Laplace-k zuzendua. 1972an, “*Cahiers de typologie analytique*” (ISSN 1147-114X) egunkarian faszikulu bat argitaratu zen aldez aurretik.

Artikuluak «Tipologiaren nazioarteko mintegien» emaitzak dira, urtero Arudy-n burutu zirenak. Mintegi hauek, historiaurreko arkeologia, honen metodoak (bereziki metodo estadistikoen erabilera) eta honen teoría jorratzen zituzten gehienbat. Gainera, industria litikoei egindako analisiei begirada berezi bat emanten zitzaien. Beste artikulu batzuk, geologia, klimatologia, konputazio zientzia eta linguistikaren (semantika eta hizkuntza-istorikoa) gaiak lantzen zituzten.

Aldizkaria, eskatzen ziren ale kopuruaren arabera argitaratzen zena, 2019an digitalizatu egin zen eta online bidez, *Zenodo* eta *Archive.org'' plataformetan erabilgarri daude orain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko tuia

**Ekialdeko tuia** (*platycladus orientalis*) Cupressaceae familiako zuhaitz espeziea da. Jatorriz ipar-ekialdeko Asiakoa da.

20-30 metro altu eta metro bateko diametroa duen zuhaitz hau ez da benetako tuia bat: hasieran *Thuja orientalis* izen zientifikoa bazuen ere, egun bere genero monotipikoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boliviar

**Boliviarrak** () Boliviako herritarrak dira. Boliviako gizartea multietnikoa da: egungo boliviarrak espainiar kolonizatzaileen, bertoko kitxua eta aimaren eta XIX. eta XX. mendeko etorkinen ondorengoak dira. %55a amerindiarra, %30a mestizoa eta %15a kaukasiar jatorrikoa da.

## Ikus, gainera 
* Eusko-boliviar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal perutar

**Euskal perutarrak** () XVII. eta XX. mendeen artean Perura iritsitako euskal herritar migratzaileen ondorengoek osatutako gizataldea da. Egun, bere ondorengoek 6,2 milioiko talde handia osatzen dutela uste da, hau da, Peruko biztanleriaren %&nbsp;20 inguru euskal jatorrikoa da. Halaber, Hego Amerikako herrialde hartan euskal deitura asko daude eta bertako toponimian ere aztarnak daude.

## Historia 
Perurako euskal inmigrazioaren hasiera koloniaren garaikoa da, baita lehenagokoa ere, izan ere, euskaldun askok konkistan parte hartu zuten. Lehenengo etorkinak hiri handietan pilatu ziren.

XVII. mendean, Arequipan eta Liman euskal perutar kofradiak eratu zituzten, denon laguntza bideratzeko eta etorkin berriei harrera emateko. Prozesua Ameriketako beste herrialdetan gertatu zenaren parekoa izan zen. XIX. eta XX. mendeetan, euskal emigrazioa areagotu egin zen, batez ere arrazoi ekonomikoak baina baita politikoak (Karlistaldiak eta Espainiako Gerra Zibila) ere. Egun zenbait euskal etxe daude herrialdean.

Konkista eta Erregeorderriaren garaian euskal egotea handia izanda ere, Errepublika aldarrikatu zutenean ez zuen eragin gutxiagorik izan. Bolívar eta Sucre buruzagiekin batera independentzia-guduetan (Ayacucho eta Junín) borrokatu zuten ofizialen artean euskal jatorriko bost pertsona zeuden (La Mar y Cortázar, Gamarra, Salaverry, Vivanco eta Orbegozo). Orduko euskal kreolerik ezagunena Hipólito Unanue izan zen, Arican jaiotako sendagile bat hain zuzen ere.

XX. mendean euskal aztarnak ere ikusgai dira Perun, izan ere, mende horretako bost presidentek euskal abizena dute. Batzuk bere arbasoen jakitunak ziren, besteek ez hainbeste: Nicolás de Piérolak bere nafar arbasoez jakituna zen; Augusto B. Leguíak bazekien Leguía eta Salcedo bere abizenak euskal jatorria zutela; Manuel Odriak bere arbasoen jaioterria Azpeitia zela zekien eta euskal kantariak gustukoak zituen; Fernando Belaúndek bere arbasoen jakituna zen; Juan Velascok, berriz, ez zen bere arbasoez jakituna. Potosí eta Arequipa inguruan, non 1620-1625 urteen artean bikuinen eta euskaldunen arteko gerra jazo zen ohikoak dira euskal abizenak: Cossío, Belaúnde, Llosa, Goyeneche, Arrambide, Albizuri, Arancibia, Ruiz de Somocurcio, Vergara, Irarrazabal y Andía, Larramendi, Olazábal, Arteaga, Gareca edota Larrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Good People (filma)

***Good People*** 2013ko Henrik Ruben Genz daniar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Argumentua 
Familiak Londresen zuen etxe bat konpontzeko sekulako zorra egin duen bikotea da istorio honen ardatza. Egun batean euren etxeko ugazaba hil egingo da eta 20.000 £ aurkituko dituzte haren ondoan. Bikoteak dirua hartu eta ezer ez esatea erabakiko du, baina, hortik aurrera, era guztietako zorigaitzak gertatuko zaizkio.

## Aktoreak 
* James Franco: Tom Wright
* Kate Hudson: Anna Wright
* Omar Sy: Khan
* Tom Wilkinson: D.I. John Halden
* Anna Friel: Sarah
* Sam Spruell: Jack Witkowski
* Diarmaid Murtagh: Marshall
* Michael Jibson: Mike Calloway
* Diana Hardcastle: Marie Halden
* Oliver Dimsdale: Supt Ray Martin
* Maarten Dannenberg: Andre

## Erreferentziak
Taron Egerton

**Tagon David Egerton** (Birkenhead, 1989ko azaroaren 10a) galestar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Airheads

***Airheads*** (euskaraz *Txoriburuak*), 1994ko Michael Lehmann estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Brendan Fraser, Steve Buscemi, Adam Sandler, Chris Farley, Ernie Hudson, Michael McKean, Judd Nelson, Michael Richards eta Joe Mantegna aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Lone Rangers bere burua ezagutuarazi nahi duen eta arrakasta izateko ezaugarri guztiak dituen rock taldea da: soinua, rockzaleen itxura eta jarrera. Beren talentuaz ziur daude, behar duten gauza bakarra norbaitek entzun ditzatela da, horregatik irrati kate bat bahituko dute.

## Aktoreak 
* Brendan Fraser: Chazz Darby/Chester Ogilvie, Lone Rangers taldeko abeslaria eta gitarra
* Steve Buscemi: Rex, Lone Rangers taldeko baxua
* Adam Sandler: Pip, Lone Rangers taldeko bateria
* Joe Mantegna: Ian "The Shark"
* Michael McKean: Milo Jackson
* Chris Farley: Wilson ofiziala
* Ernie Hudson: O'Malley sarjentua
* Judd Nelson: Jimmie Wing
* Amy Locane: Kayla
* Nina Siemaszko: Suzzi
* Marshall Bell: Carl Mace
* Reg E. Cathey: Marcus
* David Arquette: Carter
* Michael Richards: Doug Beech
* Michelle Hurst: Yvonne
* Harold Ramis: Chris Moore
* Allen Covert: Samuels ofiziala
* Rob Zombie: Bere burua antzeztuz
* Kurt Loder: Bere burua antzeztuz
* Lemmy Kilmister: Eskola aldizkariaren argitartzaile rockazalea
* Rich Wilkes: Corduroy Pants taldeko rockzalea
* John Melendez: Constant Masturbating taldeko rockzalea
* Vinnie DeRamus: Dungeons & Dragons taldeko rockzalea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Cold Light of Day (2012ko filma)

***The Cold Light of Day*** 2012ko Mabrouk El Mechri frantziar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Argumentua 
Gazte baten familia bahitu dute Espainian, eta senideak askatzea izango du helburu. Ordu batzuk baino ez ditu izango hori lortzeko, baina bidean bere aitaren sekretu iluna argitu beharko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak
School Ties

***School Ties*** (euskaraz *Eskola Gorbatak*), 1992ko Robert Mandel estatubatuar zinema zuzendariaren kirol-drama film bat da. Brendan Fraser, Matt Damon, Ben Affleck, Chris O'Donnell, Cole Hauser, Randall Batinkoff, Andrew Lowery eta Anthony Rapp aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1950, Pennsylvaniako Scranton udalerriko David Green (Brendan Fraser) langile klaseko nerabe juduak Ingalaterra Berriko eskola aurreunibertsitario elitista batean ikasteko beka jaso berria du, eskolaren arduradunek beren amerikar futbol taldeak liga irabazteko ezibestekotzat jotzen baidute. Baina bekaz gozatzearen truk, bere erlijio sekretupean gorde dezala eskatuko diote. Gazteak berehala lagun asko eta itxuraz onak egiteaz gain, taldearen liderra bilakatuko da, baina horrek beste ikaskideak jeloskor jarriko ditu, eta judua dela jakitean Davidek beren jazarpena jasan beharko du, eskola horretako ikasleen bizitzak arautzen dituen balore sisteman juduak gaizki ikusiak baidaude.

## Aktoreak 
* Brendan Fraser: David Greene
* Matt Damon: Charlie Dillon
* Chris O'Donnell: Chris Reece
* Randall Batinkoff: Rip Van Kelt, prefektu burua
* Cole Hauser: Jack Connors
* Andrew Lowery: "Mack" McGivern
* Ben Affleck: Chesty Smith
* Anthony Rapp: Richard "McGoo" Collins
* Amy Locane: Sally Wheeler
* Peter Donat: Bartram doktorea
* Željko Ivanek: Cleary jauna, frantses irakaslea
* Kevin Tighe: McDevitt, amerikar futbol entrenatzailea
* Michael Higgins: Gierasch jauna, historia irakaslea
* Ed Lauter: Alan Greene, Daviden aita
* Peter McRobbie: Chaplain

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vasili Txernetsov

**Vasili Mihailovitx Txernetsov** (; 1890eko apirilaren 3agreg./martxoaren 22ajul. — 1918ko urtarrilaren 23a) Kosakoen errusiar ofizial bat izan zen, Doneko Armadan koronela ere izan zena, Errusiako Gerra Zibilean. Txernetsoven Partisanoen agintaria izan zen, horregatik unitatearen izena. Partisanoek Aleksei Kaledin errusiar jeneralaren agindupean zeuden

## Sariak 
* Ana Santuaren Ordena 4. mailakoa
* Ana Santuaren Ordena 3. mailakoa
* Stanislao Santuaren Ordena, 3. mailakoa
* Stanislao Santuaren Ordena 2. Mailakoa
* Vladimir Santuaren Ordena 4. mailakoa
* Ausardiaren urrezko ezpata

## Literaturan 
Txernetzov koronelaren eta bere aldekoen heriotza boltxebikeen eskuetan Mikhail Xolokhoven Don Baketsua eleberriaren argumentuaren parte dira.

## Erreferentziak 
* Monument to Tchernetzov at Rostov-on-Don
* V.M. Tchernetzov and Tchernetzov's Partisans
* Biography of Vasily Tchernetzov on Hrono.info
* Vasily Tchernetzov on Ruguard.ru
* Partizan Vasily Tchernetzov and idea of Free Don Republic
Zirriborro eskarlata

***Zirriborro eskarlata*** () Arthur Conan Doylek idatzitako eleberri bat da. ''Beeton's Christmas Annual'' aldizkarian argitaratu zen, 1887ko azaroan. Hurrengo urtean liburu gisa argitaratu zen. Sherlock Holmes eta Watson Doktorea agertzen diren lehen aldia izan zen.

## Argumentua 
Istorioa 1878an hasten da, Watson Doktoreak lagun batekin topo egiten duenean. Hura Armadatik erretiratu da gerrako zauri batengatik. Bizitzeko leku bat bilatzen ari denez, lagunak Sherlock Holmes izeneko ezagun bat ere leku bila dabilela esan dio. Sherlock Holmes eta Watson Doktorea Baker kaleko 221B etxean hasiko dira bizitzen elkarrekin. Egun batean, Scotland Yardetik mezu bat heltzen zaie hilketa baten berri emanez.
## Pertsonaiak 
* **Sherlock Holmes**: Detektibe aholkularia. Scotland Yardeko detektibeei laguntzen die hilketak argiteko.
* **Watson Doktorea**: Armadako medikua. Sherlock Holmesekin bizi da.
* **Enoch Drebber**: Mormoi estatubatuarra. Hilda aurkitzen dute etxe abandonatu batean.
* **Joseph Stangerson**: Enoch Drebber jaunaren idazkaria. Bera ere mormoi estatubatuarra da.
* **Lestrade detektibea**: Scotland Yardeko detektibea.
* **Gregson detektibea**: Scotland Yardeko detektibea.
* **Lucy Ferrier**: neska mormoi estatubatuarra. Mormoi poligamo batekin ezkontzera behartzen dute. Hori saihesteko aita eta senargaiarekin ihes egiten du.
* **John Ferrier**: Lucyren aita.
* **Jefferson Hope**: Lucyren senargaia. Ihes egiten laguntzen die Lucy eta bere aitari.

## Itzulpen berria 
2019an Denonartean eta Igela argitaletxeek itzulpen eguneratu bat argitaratu dute **Estudio eskarlata** izenburupean.

## Kanpo estekak
Cristina Almeida

**María Cristina Almeida Castro** (Badajoz, 1944ko uztailaren 24a), espainiar abokatu eta ezkerreko politikari bat da.

1964an Espainiako Alderdi Komunistaren kide egin zen eta 1977ko Atochako sarraskiaren epaiketan akusazioko abokatuetako bat izan zen. 1986an Izquierda Unida alderdiaren sorreran parte hartu zuen.
The Beach (filma)

***The Beach*** (euskaraz, *Hondartza*), 2000ko Danny Boyle ingeles zinema zuzendariaren drama thriller filma da, Alex Garland idazlearen *996ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua. Leonardo DiCaprio, Tilda Swinton, Virginie Ledoyen, Guillaume Canet eta Robert Carlyle aktoreek antzeztu zuten.

Thailandiako Koh Phi Phi uhartean filmatu zen.

## Argumentua 
Bizipen berriak eta abentura ziraragarriak bizitzeko asmoz, Richard (Leonardo DiCaprio) estatubatuar gazte bidaizalea Thailandiara doa. Bangkok hiriburuan, erdipurdiko bidaiari hotel batean ostatu hartu eta bertan, Étienne (Guillaume Canet) eta Françoise (Virginie Ledoyen) frantses bikotea eta Daffy (Robert Carlyle) bidaizale beterano eta xelebrea ezagutu ditu. Berehala, Étienne ederraz erakarria da. Daffy Thailandiako golkoko eta turistek inoiz zapaldu ez duten Phuket uharte paradisiakoaz mintzatu zaio: han, ezkutuko hondartza paregabea eta antzira bat omen daude. Jarraian, haren mapa bat eman eta bere buruaz beste egin du. Hiru gazteak uhartera doaz.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Richard
* Tilda Swinton: Sal
* Virginie Ledoyen: Françoise
* Guillaume Canet: Étienne
* Paterson Joseph: Keaty
* Lars Arentz-Hansen: Bugs
* Robert Carlyle: Daffy
* Peter Youngblood Hills: Zeph
* Jerry Swindall: Sammy
* Zelda Tinska: Sonja
* Victoria Smurfit: Eguraldiaren berriemailea
* Daniel Caltagirone: Unhygienix
* Peter Gevisser: Gregorio
* Lidija Zovkic: Mirjana
* Samuel Gough: Gitarra-jotzailea
* Staffan Kihlbom: Christo
* Jukka Hiltunen: Karl
* Magnus Lindgren: Sten
* Abhijati 'Meuk' Jusakul: Plantazioaren buruzagia
* Sanya 'Gai' Cheunjit: Nekazaria
* Kaneung 'Nueng' Kenia: Nekazaria
* Somchai Santitarangkul: Nekazaria
* Seng Kawee: Nekazaria
* Somkuan 'Kuan' Siroon: Nekazaria
* Emma Renae Griffiths: Zaindaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bisusta ur-jauzia

**Bisusta ur-jauzia** Nafarroa Garaian dagoen ur-jauzia da, Malerrekako eskualdeko Sunbilla udalerriko lurretan. Burdinzelaieta erreka Bidasoara heldu baino 30 metro lehenago 10-20 metroko jauzia egiten du urak antzinako trenaren ibilbidearen azpitik pasa baino lehenago. Endarlatsatik Bertizeraino doan Bidasoa Bide Berdean dago gaur egunean ibilbide hori.

## Inguruko mendiak 
Ur-jauzi hau Mendaurko mendilerroko Urkidi (624 m) eta Abelu-Apausa (682 m) mendietako urak jasotzen dituen Burdinzelaieta errekan dago, azken zatian.

## Bertara nola iritsi 
Sunbillatik Berrizaunera (Igantziko auzoa, Igantziko Bentak) doan bide berdean dago, Bisusta auzoa pasatu ondoren eskuinerako errebuelta bukatzerakoan ezker aldean. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Putzubeltz ur-jauzia (Nafarroa)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak
Georgie Stone

**Georgie Sarah Jean Robertson Stone** (Melbourne, 2000ko maiatzaren 20a) australiar aktorea eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Tuia erraldoi

**Tuia erraldoia** (*Thuja plicata*) Cupressaceae familiako zuhaitz espeziea da. Jatorriz hego-mendebaldeko Kanadakoa eta AEBetako ipar-mendebaldekoa da.

60 metro altu eta 2 metroko diametroa duen zuhaitz honen enborraren azala gorri-arrea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraun ibaiaren iturburua

**Larraun ibaiaren iturburua** Nafarroa Garaian dagoen ur-jauzia da, Larraun udalerriko Iribas herrian Larraun ibaiaren iturburua da. Aitzarrateta izena du parajeak.

## Inguruko mendiak 
Aralar mendilerroan dagoen Akier (1107 m) mendiaren iparraldean dago bat da, Ata haranaren gainean. Iribastik tontorrera igo daiteke Burnigurutze lepotik eta Atako haranetik non Burnigurutze eta Ziñeko Gurutze trikuharriak aurkitzen diren.

Iribasko iturburuaren inguruak iturri, leize (Lezealde) sarbegi, dolina eta uraren bide ugari daude.

## Bertara nola iritsi 
Iribastik ibilbide bat dago markatuta iturburura joateko.
thumb|Iribas-eko iturburua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Putzubeltz ur-jauzia (Nafarroa)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak
Boogie Nights

***Boogie Nights***, 1997ko Paul Thomas Anderson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1970eko hamarkadako Pornoaren Urrezko Aroan eta 1980ko hamarkadaren lehen erdialdeko gainbeheran girotua dago. Mark Wahlberg, Julianne Moore, Burt Reynolds, Don Cheadle, John C. Reilly, William H. Macy, Philip Seymour Hoffman eta Heather Graham aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Burt Reynolds), Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Julianne Moore) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Paul Thomas Anderson) izendapenak jaso zituen.

1997ko irailaren 11an Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
1977an, Jack Horner (Burt Reynolds) bere lana artezat jotzen duen film pornoen zuzendariak Eddie Adams (Mark Wahlberg) gazte xaloa topatu berri du, arrakasta lortu nahi duen eta mota horretako zinemagintzarako ezaugarri oso egokiak dituen gizasemea. Eddiek *Dirk* *Diggler* ezizen artistikoa hartu, bere bizimodu estilo berrira berahala egokitu eta laister pornoaren izan handia bilakatu da.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Eddie Adams (Dirk Diggler)
* Julianne Moore: Maggie (Amber Waves)
* Burt Reynolds: Jack Horner
* Don Cheadle: Buck Swope
* John C. Reilly: Reed Rothchild
* William H. Macy: "Little" Bill Thompson
* Heather Graham: Brandy ("Rollergirl")
* Nicole Ari Parker: Becky Barnett
* Philip Seymour Hoffman: Scotty J.
* Luis Guzmán: Maurice Rodriguez
* Philip Baker Hall: Floyd Gondolli
* Thomas Jane: Todd Parker
* Robert Ridgely: James kolonela
* Robert Downey Sr.: Burk
* Nina Hartley: "Little" Bill's wife
* Melora Walters: Jessie St. Vincent
* Alfred Molina: Rahad Jackson
* Ricky Jay: Kurt Longjohn

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Talisa Garcia

**Talisa Garcia** (Txile, 1973) Txilen jaiotako britainiar aktorea da. *Baptiste* telesail britainiarran Kim Vogel izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
1973ko Txileko estatu kolpe garaian jaioa, bere gurasoengandik bereizi zuten. Lanbidez unibertsitate-irakasle zen emakume batek eta bere senarrak Garcia haurra kalean babesgabe aurkitu eta Swanseara bizitzera eraman zuten.

Gurasatzakoek gizonezko generoarekin hazi zuten Garcia; honek, ordea, bere burua emakumetzat zuen. Gurasatzakoek bere genero nortasuna aintzatesten ez ziotela-eta mindurik, gaztaroan bere buruaz beste egiten saiatu zen behin baino gehiagotan. Azkenean, gurasatzakoek sexua berresleitzeko ebakuntza baimena eman zioten eta emakume bizitzen hasi zen.

Ondoren Londresera bizitzera joan zen. Han antzezten hasi zen eta 2003an Londresko Arte Heziketa Eskolan Antzezpenean master-titulua eskuratu zuen.

Orduz geroztik hainbat telesailetan agertu da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak
Lê Đức Anh

**Lê Đức Anh** (Thua Thiên Hue Probintzia, Annam, Frantziar Indotxina, 1920ko abenduaren 1a - Hanoi, 2019ko apirilaren 22a) Vietnamgo militar eta politikaria izan zen.

Indotxinako Gerran frantziarren aurka borroka egin zuen 1951 eta 1954 bitartean. Hego Vietnamgo Askapenerako Nazio Frontearekin Vietnamgo Gerran parte hartu zuen. 1980ko hamarkadan indar vietnamdarrak bidali zituen Kanbodian.

Vietnamgo Alderdi Komunistaren kidea izan zen. Defentsa ministroa (1987-1992) eta Vietnamgo presidentea (1992-1997) izan zen.
Crocodile Dundee in Los Angeles

***Crocodile Dundee in Los Angeles*** edota ***Crocodile Dundee III*** (euskaraz *Crocodile Dundee Los Angelesen* edota *Crocodile Dundee III*), 2001eko Simon Wincer australiar zinema zuzendariaren ekintza komedia film bat da. Paul Hogan, Linda Kozlowski, Jere Burns eta Jonathan Banks aktoreek antzeztu zuten.

*Crocodile Dundee* (1986) eta *Crocodile Dundee II* (1988) filmeen jarraipena da.

## Argumentua 
Australia, Michael "Crocodile" Dundee (Paul Hogan) eta Sue Charlton (Linda Kozlowski) outback eremuan bizi eta Mikey (Serge Cockburn) semearen gurasoak dira. Crocodile Dundeek bizia turistentzako krokodilo ikuskizunak irabazten du, negozio horretan Jacko (Alec Wilson) lehiakide du. Sueren aitak alabari berehalakoan Kaliforniara joan dadin eskatuko dio, bere jabetzako egunkariaren zuzendaritzaren ardura jaso dezan. Los Angelesko oihanean, Cocodrilo Dundee, Sue eta beren semeak Hollywoodeko zinema estudio batera eramango dituzten misterioa ikertzeaz gain, abentura dibertigarriak biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Paul Hogan: Michael "Crocodile" Dundee
* Linda Kozlowski: Sue Charlton
* Jere Burns: Arnan Rothman
* Jonathan Banks: Miloš Drubnik
* Alec Wilson: Jacko
* Gerry Skilton: Nugget O'Cass
* Steve Rackman: Donk
* Serge Cockburn: Michael "Mikey" Dundee
* Aida Turturro: Jean Ferraro
* Paul Rodriguez: Diego
* Kaitlin Hopkins: Mathis andereinoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fleadh Cheoil

[thumb|250px|eskuinera|[2008ko Fleadh Cheoil jaialdiaren hasierako ekitaldia, Tullamore, Offaly konderria.]]
**Fleadh Cheoil** (irlanderaz *An Fhleadh Cheoil*, euskaraz "Musika Jaialdia"), urtero Comhaltas Ceoltóirí Éireann (CCÉ) erakundeak burutzen duen Irlandako musika herrikoiaren lehiaketa da. Jaialdiak 9 egun irauten ditu.

Jaialdian hainbat lehiaketa daude, maila ezberdinetan sailkatuak. Irlandan probintzia eta konderri mailakoak, eta Irlandar diasporan ere bai, bereziki Ingalaterra, AEB eta Kanadan. Lehiaketa hauetako irabazleak Irlanda Osoko lehiaketa nagusietarako sailkatzen dira.

Lehiaketak musika tresna eta irlandar dantzen araberakoak dira, eta adinaren arabera mailakatuak daude: 12, 12–15, 15–18, eta 18tik gorakoak (senior).

1951n lehen Jaialdi Nazionala Mullingar udalerrian ospatu zen, honela urtez-urte Jaialdi Nazionala edo Jaialdi Nagusia Irlandako udalerri ezberdinetan ospatu ohi da, jende ugari bilduz.

2017ko ekitaldia Clare konderriko Ennis udalerrian ospatu zen Jaialdi Nagusiko 9 egunetan zehar, abuztuaren 14etik 22ra 450.000 lagun bildu ziren. Egun jendetsuena larunbata izan zen, 100.000 lagun ingururekin.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
The Package (1989ko filma)

***The Package*** (euskaraz *Fardela*), 1987ko Andrew Davis estatubatuar zinema zuzendariaren politika thriller film bat da. Gene Hackman, Joanna Cassidy, Tommy Lee Jones, John Heard, Dennis Franz eta Reni Santoni aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Gallagher (Gene Hackman) AEBetako Armadako jeneralak Alemaniatik AEBetara Thomas Boyette (Tommy Lee Jones) soldadu desertorea eramateko ardura jaso du, AEBetan Auzitegi Militar baten aurrean epaitua izan dadin. Halere, hegazkina helmugara iristean, presoak ihes egingo du. Une honetatik aurrera Gallagher ezaugarri politiko larriak dituen nahar-mahas ilun batean barneratuko da.

## Aktoreak 
* Gene Hackman: Johnny Gallagher, AEBetako Armadako sarjentua
* Joanna Cassidy: Eileen Gallagher, AEBetako Armadako tenientea
* Tommy Lee Jones: Thomas Boyette
* John Heard: Glen Whitacre, AEBetako Armadako kolonela
* Dennis Franz: Milan Delich, Chicagoko Poliziaren tenientea
* Pam Grier: Ruth Butler, AEBetako Armadako tenientea
* Reni Santoni: Chicagoko Poliziaren tenientea
* Kevin Crowley: Walter Henke
* Ron Dean: Karl Richards
* Ike Pappas: Bere burua antzeztuz
* Carlos Sanz: Johnnyren soldadua
* Cody Glenn: Johnnyren soldadua
* Harry Lennix: Johnnyren soldadua
* Chelcie Ross: Hopkins jenerala
* Nathan Davis: Sobietar kazetaritza idazkaria
* Anatoly Davidov: Errusiar kolonela
* Marco St. John: Marth

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aintzane Usandizaga

**Aintzane Usandizaga Lopez** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1988ko apirilaren 15a) gipuzkoar idazlea, gidoilaria eta irakaslea da. Alor desberdinetan lan egin du; besteak beste, arte eta kultur zentroetan aritu da, gidoilari jardun du hainbat telebista saiotan eta arte hezkuntza eta kultur bitartekaritza proiektuetan ere murgildu da. Irakurle taldeak gidatzen eta Mondragon Unibertsitatean eskolak ematen ditu. Kultur bitartekaritzan eta arte hezkuntzan aritua.  

### Lan ibilbidea 
Hainbat kultur proiektu eta zentrotan egin du lan,  besteak beste, arte eta kultur zentroetan aritu da, gidoilari jardun du hainbat telebista saiotan eta arte hezkuntza eta kultur bitartekaritza proiektuetan ere murgildu da. Irakurle taldeak gidatu ditu eta Mondragon Unibertsitatean eskolak ematen ditu. Haurrei zuzenduta dago *Ez duzu sinetsiko* (2023, Txalaparta) liburua.

Hainbat kolaborazio egin ditu *Berria* egunkarian eta *Hitzen Uberan* agerkari digitalean ere kolaborazioak egindakoa da, besteak beste, Berriako Udako narrazioak edo Mira ataletan esaterako, eta Tupust! kolektiboaren Zu komiki-antologian.

### Haur eta gazte literatura 
* *Ez duzu sinetsiko* (2023, Txalaparta)

### Ipuingintza 
* *Zomorrotu* (2023, Elkar)

### Album ilustratuak 
* *Etxe honetan* (2019, Pamiela). Asier Iturralde Gonzalez de Alaiza Gaston ilustratzailearekin batera ondutako lana. XIII. Etxepare Saria eskuratu zuen lan honek, baita Ikastolen Elkartearen Juul saria ere, 2021ean.
* *Esther Ferrer eta denbora,* album ilustratua ondu dute Aintzane Usandizagak eta Aran Santamariak, artistaren lana berrinterpretatuz. Emakume artistei eskainitako Bagara bildumako lehen liburua da.(2022, Pamiela).

## Sariak 
* 2021an, Ikastolen Elkartearen Juul saria
* 2014an, Zumaiako Udalak antolatu ohi duen Julene Azpeitia ipuin-lehiaketan lehen saria lortu zuen *Kolokan* ipuinarekin, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Aintzane Usandizagaren lanak, *Berria*n.zi
Petrografia

[thumb|281x281px|[Peridotitaren milonita baten zati argal bat dugu irudian ikusten duguna. Petrografian halako zati txikiak aztertzen dituzte, zehazki, zati honek alde batetik bestera zazpi milimetro neurtzen ditu, gutxi gorabehera. ]]
**Petrografia** (grezieraz Πέτρος, *petros*, harria; eta γραφος, *grafos*, deskripzioa) petrologiaren adar bat da, arroken itxura, osaera mineralogikoa eta egitura aztertzeaz arduratzen dena, bereziki maila mikroskopikoan.  Aitzitik, petrologiak arroken jatorria, banaketa, egitura, historia eta eraketa ere behatzen ditu.

## Arrokak eta haien ikerketa 
Arrokak mineral desberdinek osatzen dituzte eta hauen egoera eta sortze-baldintzen arabera, hiru talde handitan sailka ditzakegu arrokak: magmatiko edo igneoak, sedimentarioak eta metamorfikoak. Lehenak prozesu magmatikoen ondorio dira, bigarrenak diagenesiaren bidez eratzen dira arro sedimentarioetan eta hirugarrenak lupean eratzen dira (sarritan bi plakak talka egin eta haietako batek subdukzioa pairatzen duenean), presio eta tenperatura lazgarrien eraginez. Aipatzekoa da, arroka metamorfikoak eratzen direnean haien osaera kimikoa aldatzen den arren, hau agregazio-egoeraz aldatu gabe gertatzen dela, hau da, materialak ez dira urtzen.

Petrografiaren arloan, arrokak ikertzerakoan, lehenik azterketa fisiko bat egiten zaie, haien itxura, kolore eta gogortasunaren inguruko datuak eskuratzeko, besteak beste. Ondoren, azterketa mikroskopioak egiten hasten dira, hartarako, makina bereziei esker arrokak lodiera berdineko zati arras txikietan zatitzen dituzte, hala, haien azterketa mikroskopikoa gauzatu ahal izateko. Azterketa hauek arroka osatzen duten kristalen formari, mineralen arteko lotura edo erlazioei eta mikroegiturari buruzko datuak ematez gain, beste hainbat magnituderi buruzko informazioa ere ematen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Petrologia
* Geologia eta haren historia
* Petrogenesia
* Harrien zikloa

## Kanpo estekak
Fritzi Massary

**Friederika "Fritzi" Massary** (1882ko martxoaren 21a - 1969ko urtarrilaren 30a) austro-estatubatuar soprano abeslari eta aktore bat izan zen.

## Bizitza eta ibilbidea 
Fritzi Massary 1882 martxoaren 21ean jaio zen Austria-Hungariako Inperioko Vienan. Berlin eta Viena operako kantari nabarmenetako bat izan zen.

Lehen Mundu Gerran, Belgikako antzokietan Alemaniar Inperioko soldaduentzako egin zuen lan. 1920an, Oscar Straus musikagilearekin hainbat operetan lan egin zuen.

## Hautatutako filmografia 
* *Der Tunnel* (1915)
* *Die Rose von Stambul* (1919)

## Erreferentziak
Picea pungens

***Picea pungens*** "izei urdin" du izen arrunta da; gymnospermo iraunkorreko espezie honek jatorria AEBetako Mendi Harritsuetan du.

## Deskribapena 
35 metroko altuera har dezakeen zuhaitza da, azal marroi-grisaxka eta ezkataduna da. Hosto orrazkarak ditu, azikulak, 15-30 mm luzeran, zorrotzak, eskuila moduan antolatuta, urdinxka-berdeak, eta igurtziz gero erabat usaintsuak dira.   

## Laborantza eta erabilerak 
Hazien bidez landatzen da eta barietateak, ordea, txertoen bidez. Ingurune kutsatuetan eta baldintza anitzetan oso erresistentea da, baina lur aberatsetan, hezeetan eta eguzkitsuetan hobeto hazten da.   Bere kolore bitxiagatik, apaingarri modura asko erabiltzen den zuhaitza da.

## Taxonomia 
*Picea pungens* George Engelmannek deskribatu zuen eta ''The Gardeners 'Chronicle'', 11: 334 serie berrian argitaratu zen 1879. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
# Cronquist, AJ, AH Holmgren, NH Holmgren eta Reveal. 1972an. Intermountain West-eko landare baskularrak, AEB 1: 1-271. AJ Cronquist-en, AH Holmgren, NH Holmgren, JL Reveal eta PK Holmgren (ed.). ) Intermount. Fl .. Hafner Pub. Co, New York.
# Ipar Amerikako Flora Editorialen Batzordea, e. 1993an. Pteridophytes eta Gymnosperms. N. Amer. 2: i-xvi, 1-475.
# Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i-vii, 1-1392. Kansaseko Kansas Unibertsitateko Prentsa.

## Kanpo estekak
Pierre Benoit

**Pierre Benoit** (Albi, Tarn, Frantzia, 1886ko uztailaren 16a - Ziburu, Lapurdi, 1962ko martxoaren 3a) frantses idazlea eta Frantziako Akademiako kidea izan zen. Idatzi zituen abentura eleberrien artean, arrakasta berezia izan zuen XX. mendean'' L'Atlantide*.

Eskuindarra, nazionalista eta erreakzionariotzat jotzen da eta, gerrarteko garaiko mundu intelektualaren ikuspegi bat islatu zuen haren eleberrien bidez. Bidaiari amorratua zen eta beren eleberriak maiz atzerriko herrialdeetan kokatzen dira: : *Atlantis* (1919), Aljeria; *Salt Lake* (1921), Estatu Batuak ; *Giant's Causeway* (1922), Irlanda; *Chatelaine du Liban* (1924), Siria...

Euskal Herriko Karlistaldietan girotutako *Pour don Carlos'' idatzi zuen 1920an.

## Erreferentziak
Serbiako izei

**Serbiako izeia** (*Picea omorika*) *Picea* generoko espezie bat da.

Serbiako izeia (, ,  ahoskatua) mendebaldeko Serbiako Drina ibaiaren eta Bosnia-Herzegovinako Vixegrad hiri inguruko endemismo bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bon appétit (filma)

***Bon appétit*** 2010eko David Pinillos espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Daniel sukaldari gazteak bere ametsa bete du: Thomas Wackerlek Zurichen duen jatetxe ospetsuan lan egitea. Hanna jatetxeko sommelierra da, eta harreman berezia sortuko da euren artean, elkar ezagutu orduko. Danielek arrakasta profesionalaren eta maitasunaren artean erabaki behar izango du.

## Aktoreak 
* Unax Ugalde - Daniel
* Nora Tschirner - Hanna
* Giulio Berruti - Hugo
* Herbet Knaup - Thomas Wackerle
* Elena Irureta - Danielen ama
* Xenia Tostado - Eva
* Iban Malo - Lukas
* Alfonso Da Costa - Gaëtan
* Susana Abaitua - Sara
* Daniel Alonso - Samuel
* Irie Leon Dje Bi - Paul
* Eva Nilsen - Sibel

## Erreferentziak
Algarrobo-goma

**Algarrobo-goma** edo **E410** algarrobotik ateratako goma begetala da, galaktomanano motakoa. Algarrobo lekaz egina, lodigarri erabiltzen dute elikagaigintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harlem Nights

***Harlem Nights*** (euskaraz *Harlemgo Gauak*), 1989ko Eddie Murphy estatubatuar zinema zuzendari, gidoilariak eta aktoreak zuzendu, idatzi eta antzeztutako krimen komedia film bat da. Eddie Murphy eta Richard Pryor aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Harlem. 1920ko hamarkada istilutsuan Sugar Ray (Richard Pryor) auzoko apustuetxe bateko jabea da. Quick (Eddie Murphy/Desi Arnez Hines II) semearekin batera Bugsy Callhoune (Michael Lerner) gangsterra ekiditen saiatuko dira, honek aita-semeen negozioetan muturra sartu ohi duen Phil Cantone (Danny Aiello) polizia ustelaren laguntza du.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Vernest "Quick" Brown
* Desi Arnez Hines II: Quick gaztea
* Richard Pryor: Sugar Ray
* Redd Foxx: Bennie Wilson
* Danny Aiello: Phil Cantone
* Michael Lerner: Bugsy Calhoune
* Della Reese: Vera
* Berlinda Tolbert: Annie
* Stan Shaw: Jack Jenkins
* Jasmine Guy: Dominique La Rue
* Vic Polizos: Richie Vento
* Lela Rochon: Sunshine
* David Marciano: Tony
* Arsenio Hall: Reggie
* Thomas Mikal Ford: Tommy Smalls
* Miguel A. Nunez Jr.: Sudur hautsidun gizona
* Charlie Murphy: Jimmy
* Robin Harris: Romeo
* Uncle Ray Murphy as Willie
* Michael Buffer: Boxe ringeko iragarlea
* Reynaldo Rey: Apustularia
* Don Familton: Epailea
* Ji-Tu Cumbuka: Daryl

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Return from Witch Mountain

***Return from Witch Mountain*** (euskaraz *Itzulera Sorgin Menditik*), 1978ko John Rough britainiar zinema zuzendariaren zientzia fikzio eta abenturazko film bat da. Walt Disney Company ekoiztetxeak ekoitzi zuen. Bette Davis, Christopher Lee, Kim Richards, Ike Eisenmann, Jack Soo eta Anthony James aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Lalo Schifrin musikagileak konposatu zuen.

*Escape to Witch Mountain* (1975) aurrekaria eta *Beyond Witch Mountain* (1982) telebistako jarraipena izan zituen.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Hiritar guztiak edozein unetan gertatu daitekeen nuklear hondamendiarekin izutua daude. Victor Gannon (Christopher Lee) eta Letha Wedge (Bette Davis) inongo eskrupulurik gabeko gaizkileek naturazgindiko telekinesi ahalmenak dituen Tony Malone (Ike Eisenmann) gaztea manipulatu dute, beren intereseko helburuak lortzeko asmoz. Halere, Tonyren arreba den Tia (Kim Richards) eta haur talde batek gaizkileei aurre egin eta hiria saqlbatzeko beren indarrak batuko dituzte.

## Aktoreak 
* Bette Davis: Letha Wedge
* Christopher Lee: Victor Gannon doktorea
* Kim Richards: Izeba Malone
* Ike Eisenmann: Tony Malone
* Jack Soo: "Yo-Yo" Yokomoto jauna
* Anthony James: Sickle
* Richard Bakalyan: Eddie
* Ward Costello: Clearcole jauna
* Christian Juttner: Dazzler
* Brad Savage: Muscles
* Poindexter Yothers: Crusher
* Jeffrey Jacquet: Rocky
* Stu Gilliam: Dolan
* William Bassett: Ekintzen ofiziala
* Tom Scott: Monitorea
* Helene Winston: Dowager
* Albert Able: Ingeniaria
* Denver Pyle: Osaba Bene
* Brian Part, Pierre Daniel: Zamalariak
* Wally Brooks: Taxilaria
* Mel Gold: Segurtasun zaindaria
* Bob Yothers: Polizia
* Casse Jaeger: Eskolazaina
* Larry Mamorstein: Zaindaria
* Bob James: Atezaina
* Ruth Warshawsky: Autoko anderea
* Adam Anderson: Museoko gizona
* Rosemary Lord: Museoko emakumea
* Ted Noose: Polizia
* Wally Berns: Autoko gizona

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Missing (2003ko filma)

***The Missing*** (euskaraz *Desagerketak*) Ron Howard estatubatuar zinema zuzendariaren 2003ko western film bat da, Thomas Eidson idazlearen *The Last Ride* (1996, *Azken Kabalkada*) eleberrian oinarritua. Tommy Lee Jones, Cate Blanchett, Evan Rachel Wood, Jenna Boyd, Aaron Eckhart eta Val Kilmer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1885, Mexiko Berria. Maggie Gilkenson (Cate Blanchett), alaba Lilly (Evan Rachel Wood) eta Dot (Jenna Boyd) basoz beteriko eremu isolatu batean bizi dira. Pesh-Chidin/El Brujo (Eric Schweig) apatxe aztiak —ahalmen bitxiak ditu— eta haren gerlari taldeak Lilly bahitu dutenean, Maggiek Samuel Jones (Tommy Lee Jones) aitari (neskatoa zela abandonatua zuen) laguntza eskatzea beste irtenbiderik ez du. Aztiak eta haren gizonek beren buruzagiaren heriotza mendakatzeko beste neska zuri gehiago eta kolonoak hil ere bahitu dituzte, eta bidean izua eta heriotza arrastoa laga. Maggie eta Samuelek indiar taldeak Mexikoko muga zeharkatu aurretik Lilly salbatzeko bilaketari ekin diote.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: Samuel Jones/Chaa-duu-ba-its-iidan
* Cate Blanchett: Magdalena "Maggie" Gilkeson
* Evan Rachel Wood: Lilly Gilkeson
* Jenna Boyd: Dot Gilkeson
* Aaron Eckhart: Brake Baldwin
* Val Kilmer: Jim Ducharme tenientea
* Sergio Calderón: Emiliano
* Eric Schweig: Pesh-Chidin/El Brujo
* Elisabeth Moss: Anne
* Steve Reevis: Bi Harri
* Jay Tavare: Kayitah
* Simon R. Baker: Honesco
* Deryle J. Lujan: Naazhaao
* David Midthunder: Jim Zoriontsu
* Clint Howard: Purdy sheriffa
* Ray McKinnon: Russell J. Wittick
* Max Perlich: Issac Edgerly

## Kanpo estekak 
* fitxa irakurgai
Chain Reaction (1996ko filma)

***Chain Reaction*** (euskaraz *Erreakzio-Katea*), 1996ko Andrew Davis estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia fikziozko ekintza thriller film bat da. Keanu Reeves, Morgan Freeman, Rachel Weisz, Fred Ward, Kevin Dunn eta Brian Cox aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Eddie Kasalivich (Keanu Reeves) Chicagoko Unibertsitateko kimika zientzietako ikasle buruargiak industria espioitza kasu bat estaltzeko AEBetako Gobernuaren konplot batez ohartu da. Eddie energia iturri iraultzaile bat garatzen ari den ikerketa lantalde bateko kidea da. Beren lan helburuak lortu aurretik leherketa batek heuren laborategia suntsituko du, eta beren lantaldeko Alistair Barkley (Nicholas Rudall) burua eraila izango da. Eddie hilketaren susmagarri nagusia egingo dute eta FBIk galdekatua izango da, hortaz lagundu diezaioken kontaktu bakarrera joango da, Paul Shannon (Morgan Freeman), beren proiektuari diruz laguntzen ari den aberatsa.

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Eddie Kasalivich
* Morgan Freeman: Paul Shannon doktorea
* Rachel Weisz: Lily Sinclair doktorea
* Fred Ward: Leon Ford, FBIko agentea
* Kevin Dunn: Doyle, FBIko agentea
* Brian Cox: Lyman Earl Collier
* Joanna Cassidy: Maggie McDermott
* Nicholas Rudall: Alistair Barkley doktorea
* Tzi Ma: Lu Chen doktorea
* Eddie Bo Smith Jr.: Yusef Reed
* Danny Goldring: Clancy Butler

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Armed and Dangerous (1986ko filma)

***Armed and Dangerous*** (euskaraz *Armatuak eta Arriskutsuak*), 1986ko Mark L. Lester estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. John Candy, Eugene Levy, Robert Loggia, Kenneth McMillan eta Meg Ryan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Frank Dooley (John Candy) polizia baldarrak eta Norman Levy (Eugene Levy) abokatu ganorabakoak beren lanak galtzen dituztenean, eta biek “Txakur Zaindaria” segurtasun enpresan lan egitea erabakiko dute. Entrenamendu xelebre baten ondoren, lanbide berrian hasteko prest daude. Baina ez dira beren sudurren aurrean burutzen diren lapurretak gelditzeko gai, hortaz, laister, halabeharrezko lapurretak ez direla susmatzen hasiko dira, aldiz, beren enpresa gangsterren segurtasun batasuna elkarteko Michael Carlino (Robert Loggia) buruzagiarekin bat eginda dagoela, lapurretak ahalbideratzeko helburuz.

## Aktoreak 
* John Candy: Frank Dooley
* Eugene Levy: Norman Kane
* Robert Loggia: Michael Carlino
* Kenneth McMillan: Clarence O'Connell kapitaina
* Meg Ryan: Maggie Cavanaugh
* Brion James: Anthony Lazarus
* Jonathan Banks: Clyde Klepper
* Tommy 'Tiny' Lister: Bruno
* James Tolkan: Lou Brackman
* Don Stroud: Sergeant Rizzo detektibea
* Larry Hankin: Kokolovitch
* Steve Railsback: Cowboya
* Robert Burgos: Mel Nedler dtektibea
* Tony Burton: Cappy
* Larry "Flash" Jenkins: Raisin
* Stacy Keach, Sr.: Epailea
* Teagan Clive: Osasun Elkarteko lantaldeko kidea
* David Wohl: Fiskala
* Glenn Withrow: Lawrence Lupik
* Tito Puente: Talde burua
* Saveliy Kramarov: Olaf

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cerro Rico

**Cerro Rico** edo **Sumaq Urqu** (kitxuaz: *sumaq*, "on, bikain" eta *urqu* "mendi") Andeetako mendia da, Boliviako Potosí hiritik gertu dagoena. 4.782 metroko garaiera dauka. Espainiar Inperioren garaian, munduko zilar-hobi nagusia izan zen, Mexikoko San Luis Potosíko meategiekin batera. Bertan dago kokaturik *Minerita* film dokumentala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komedia erromantiko

[thumb|eskuinera|upright=1.4|[Marilyn Monroe eta Tom Ewell *The Seven Year Itch* (1955) filmaren trailerrean.]]
**Komedia erromantikoa** komedia eta film erromantikoen arteko azpigeneroa da. Normalean, denbora-pasako filmak dira.

## Argumentuak 
Komedia erromantiko baten oinarrizko argumentua printzipioz elkarrekin ibiltzeko prest ez dauden pertsonen historia da. Bi pertsona horien arteko hasierako harremana umorez betetiko gertaerekin lotuta dago. Nahiz eta haien arteko erakartasuna nabaria izan da, beste tarteko faktoreak direla eta, (esaterako beste pertsona bat, maila sozialeko oztopoak, e.a.) elkar urruntzeko kondenaturik daude. Une batean bestearen beharrez konturatzen dira eta izugarrizko lanak eta oztopoak gainditu ondoren, azkenik amaiera zoriontsua lortzen dute.

Eskema honen gainean aldaketa asko ematen dira baina funtsean hasieran ezinezkoa ematen duen bikotea azkenean elkartzen dira. Baina ez: esaterako, ''My Best Friend's Wedding* (1997) filmean amaieran pertsonaia nagusiak ez dira elkartzen. Baina ez da ohikoena.

## Azpigeneroaren jatorria 
Komedia erromantikoa filma izan aurretik ezaguna zen. Adibidez, William Shakespeareren antzezlan batzuek eskema hori jarraitzen dute: *Much ado about Nothing* eta *Uda-gau bateko ametsa* film mota honen aurrekariak dira.

## Komedia erromantiko ezagun batzuk 
### Euskal Herria 
* *Maité* (1994)
* *Kutsidazu bidea, Ixabel* (2006)

### Ameriketako Estatu Batuak 
* *It Happened One Night* (1934)
* *Roman Holiday* (1953)
* *Sabrina* (1954)
* *Irma la Douce* (1963)
* *Annie Hall* (1977)
* *Tootsie* (1982)
* *When Harry Met Sally...* (1989)
* *Pretty Woman* (1990)

### Frantzia 
* *Les Parapluies de Cherbourg* (1964)
* *Amélie* (2001)
* *L'Auberge espagnole* (2002)

### Erresuma Batua 
* *Four Weddings and a Funeral* (1994)
* *Bridget Jones's Diary* (2001)

### Espainia 
* *Amo tu cama rica* (1992)
* *Bon appétit'' (2010)

## Ikus, gainera 
* Aldameneko neska

## Kanpo loturak 
* :Komedia erromantikoetaz espezializatutako webgunea.
* :10 komedia erromantiko onenak.
* :IMDb-ek hobeto baloratutako hogei komedia erromantikoak.
Billy McNeill

**William McNeill** (Bellshill, 1940ko martxoaren 2a - Newton Mearns, 2019ko apirilaren 22a) eskoziar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Hirurogei urte baino gehiagotan egon zen jokalari, entrenatzaile eta enbaxadorea bezala Celticean. 822 aldiz jokatu zuen taldean 18 sasoitan eta kapitaina izan zen 1967ko Europako Kopa garaipenean. Hogeita bederatzi aldiz jokatu zen ere Eskoziarekin. Clyde FC, Aberdeen, Manchester City eta Aston Villa entrenatu zituen.

2019an Athletic Clubak Futbol talde bakarreko jokalariak *One Club Man* saria eman zion.
thumb|ezkerrera|McNeillen estatuan, Celtic Parken. Eskultorea: John McKenna

## Ikus, gainera 
Futbol talde bakarreko jokalariak
Urederraren iturburuko ur-jauzia

**Urederraren iturburuko ur-jauzia** Bakedao herrian dagoen ur-jauzia da, Nafarroa Garaian.

## Geografia 
Ur-jauzia Urbasa-Andia natura parkean dago, Urederra ibaiaren iturburuan. Urak zirku bat sortu du, Urbasa mendiko hegoaldeko gailurraren hegoaldeko hegalean kokatua. Geomorfologia berezi-berezia da, hainbat ekosistema diferente biltzen dituena.

## Iristeko modua 
Urederra ibaiaren iturburura iristeko, Bakedaoko aparkalekutik abiatzen den bidezidorretik joan behar da oinez. Iturburuak egindako zirkua ere ikusten ahal dugu, paretaren goiko aldetik joanez gero, Zurgainetik.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Urederra Eneko Bidegain.jpg
Fitxategi:Urederra2nemosineaudiovisual.jpg
Fitxategi:Urederra ibaiaren iturburua 5.JPG
Fitxategi:Nacedero del Urederra.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Kakuetako ur-jauzia (Santa Grazi, Zuberoa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

## Kanpo estekak
Artazul ur-jauzia

**Artazul ur-jauzia** Arteta herrian dagoen ur-jauzia da, Ollo bailaran, Nafarroan. **Artetako ur-jauzia** eta **Artazulo ur-jauzia** ere esaten zaio.

## Inguruko mendiak 
thumb|Artetako ur-jauzia lehor, abuztuan.
Ur-jauzia Andia mendilerroan dago. Artazul errekako iturburuan. Ingurune paregabe honetan ur-jauzitik gora Artazul Arroila aurki dezakegu. Lizebar arroila ere gertu dago.

Mila metro inguruko batezbesteko altuera duen meseta dago gainean, Goñi eta Aizpun aldean eta ur irteerak ugariak dira ingurune karstiko honetan.

## Bertara nola iritsi 
Artazul ur-jauzia ikusteko Nafarroako Arteta herriko iturburura joan behar da. Ollo bailarako ur irteera naturaletariko bat da iturburu hau.

## Iruñeko ur-hornidura 
Iruñean edaten den ur asko hemendik hartu izan da aspalditik. XIX. mendearen amaieran Iruñeko 30.000 herritarrei ur garbia emateko zailtasunak zirenean (1895ean koleraren eragina handia izan zen). 1895. urtean bertan Artetatik ura Iruñera eramateak etxebizitzetara ura iristea ekarri zuen eta hornidura-arazoetarako konponbidea izan zen.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)

* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Kakuetako ur-jauzia (Santa Grazi, Zuberoa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Urederra iturburuko ur-jauzia (Bakedano, Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

## Kanpo estekak
Kakuetako ur-jauzia

**Kakuetako ur-jauzia** Zuberoan dagoen Kakuetako arroilako ur-jauzia da, 20 metro ingurukoa.

## Inguruko mendiak 
Ur-jauzi hau Pirineoetan dago. Uhaitxa ibaiak 15.000 urtez erosioaren bidez eraturiko arroila da hau eta bi kilometro inguruko luzera du, hormen altuera puntu batzuetan 350 metroraino heltzen delarik. Arroila oso estua da, batzuetan horma bien artean 3 metrotako zabalera besterik ez baitago.

## Bertara nola iritsi 
Santa Grazin (Zuberoan) kokaturik dagoen haitzebakian dago, inguruko ikusgarrienetarikoa Holtzartekoekin batera. Larrautik Atharratzera doan errepidean Santa Grazira heldu baino lehenago dago Kakuetako arroilako sarrera. Handik bi kilometrora dago ur-jauzia, mendi barru-barrutik sortzen dena.

Turismorako guztiz prestaturik dago, baina bisitatu ahal izateko, sarrera ordaindu beharra dago. Segurtasun-arrazoiak direla eta, arroila itxita egoten da azaroaren 15etik martxoaren 15erarte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)

* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Urederra iturburuko ur-jauzia (Bakedano, Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

## Kanpo estekak