open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urko Aristi

**Urko Aristi Urdampilleta** (Ibarra, Gipuzkoa, 1977ko maiatzaren 6a) euskal herritar kazetari eta telebista aurkezlea da.

Nahiz eta Ibarran (Gipuzkoa) jaioa izan, lau hilabetetara gurasoekin batera Nafarroako Arribe herrira bizitzera joan zen, eta bere burua nafartzat du. Idatzizko hedabideetan ere aritu izan da, adibidez bere eskualdeko *Mailope* aldizkarian. Mailoperen bidez tokiko komunikabideekin izandako loturagatik, Tokikom elkartean presidente izan zen 2014-2017 artean.

## Telebistan 
Lan egin izan du ETB1en telebista saioak aurkezten, nahiz ETB1, ETB2 eta ETB3 kateetan eguraldi gizon edo aurkezle lanetan ere jardun du.

ETBko albistegietarako berriemaile gisa Iruñeko korrespontsalian bi urtez jardun zuen. Hasiera batean denboraldi batetarako Ana Urrutia ordezkatuz eguraldi aurkezle hasi eta gaur egun arte eginkizun horretan dabil.

Bestalde, ETBn hainbat saioetan jardun izan du: *Bertatik Bertara* (bi urtez), EITB Kulturan gidoigile, edota *Bi errepidean* saioa Alex Sardui musikariarekin batera aurkeztu zuen.

2012ko udan *Bizirik* izeneko saioa estreinatu eta aurkeztu zuen, bertan saio bakoitzeko Euskal Herriko 1.000 biztanle azpiko bina herri bisitatu zituen, eta herri hauetako bizimodua, ohiturak eta bitxikeriak erakusten ziren, adibidez: Sara, Altzo, Elantxobe, Arano, Lapuebla de Labarca, Alkiza, Bastida, Ziortza-Bolibar, Bidegoian, Etxalar... denera lehenbiziko denboraldian Bizkaiko hiru herri, Gipuzkoako hiru herri, Iparraldeko hiru herri, Nafarroako hiru herri eta Arabako bi herri bisitatu zituen.

## Irratian 
Irratiari dagokionez Aralar Irratia eta Euskalerria Irratian jardun zuen lehenbizi. Irratigintza publikoan, gaztelaniaz, Radio Euskadiko *Graffiti* magazina aurkeztu zuen. 2017ko urtarrilean EITBko irrati taldearen zuzendari izendatu zuten, eta 2022 arte hartu zuen ardura hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urko Aristik aurkeztutako *Bizirik* saioari buruzko informazioa. Eitb.com 
* Urko Aristiri elkarrizketa Noticias de Navarra egunkarian. 2012ko ekainaren 17a.
Lambda Bootis izar

**Lambda Bootis izarrak** euren espektro mota B-berantiarra eta F-goiztiarraren artean dagoen lerro metalikodun izar ahul mota bat dira. Elementu astunen urritasuna erakusten dute (burdinaren taldekoak batez ere), karbono, nitrogeno, oxigeno eta sufrea izan ezik.

Lambda Bootis izarren izaera ez da ondo ezagutzen. I Populazioko izarrak, sekuentzia nagusi aurreko izarrak edo bere atomo metalikoak izarrarteko hautsak xurgatu dituen gas baten bidez eratutako sekuentzia nagusiko izarrak izan daitezke.

Bereziki urria den talde bat da. Uste denez, garrantzizko espektro domeinuan dauden izar guztien soilik %2 izan daitezke Lambda Bootis motakoak. Mota honen eredua, izenak adierazten duen bezala, Lambda Bootis da (λ Boo), Boötes konstelazioan dagoena.

## Kanpo estekak
Saxoniako Itzulia

**Saxoniako Itzulia** (ofizialki **Sachsen-Tour**) urtero uztailean Alemaniako Saxonia estatuan ospatzen zen etapakako txirrindularitza lasterketa bat zen.

1985ean sortua, 1995 arte amateur mailakoa zen. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu ondoren UCI Europe Tourreko zati izan zen 2.1 mailan 2009 arte. 2010ean lasterketa ez zen ospatu babesle nagusia erretiratu egin baitzen. Hurrengo urtean ere ez zen ospatu, eta 2012an berriz ospatuko zela iragarri zen, baina bertan behera utzia izan zen.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Orionidak

thumb|250px|Orionida bat
**Orionidak** aktibitate moderatuko ozar-izar bat dira. Bere aktibitatea urriaren 2tik azaroaren 7ra arte hedatzen da. Gehiengoa urriaren 21ean gertatzen da, 23ko THZrekin.

Orion konstelazioa dagoen esparruan, espaziotik datozen abiadura handiko meteoroak dira. Bere 16ºko deklinazioak (Zeru-ekuatoretik gertu) mundu osotik ikustea ahalbidetzen du.

Orionidak sortzen dituen gorputza Halley kometa da. Kometarik ezagunenetako bat, Lur planetaren ondotik azken aldiz 1986an igaro zena. Aldikako kometa honek beste aktibitate moderatuko ozar-izar bat ere eratzen du, Eta Akuaridak, urtero maiatzean gertatzen dena.

## 2006ko Orionidak 
2006ko urriak 20tik 21erako gauean Lurrak ohikoa baino dentsitate handiagoa zuten Halley kometatik zetozen partikula laino bat ikusi zuen. Oso antzinako estelena da, zehazki, kometak K.a. 1266an, K.a. 1198an eta K.a. 911n utzi zuena. Bere ohiko 20-25eko tasaren aurrean, Nazioarteko Itsas Erakundeak munduko zenbait tokitako behaketak bildu ditu eta 50eko THZ bat kalkulatu du.

## Kanpo estekak
Baikonurreko kosmodromoa

**Baikonurreko kosmodromoa** (; ), **Tyuratam** ere deitua, jaurtigunerik handi eta zaharrena da. Jatorrian sobietar Errusiak eraiki zuen, bere kontrolpean dagoena SESB erori ondoren, baina Kazakhstango lurretan. Aral itsasotik 200 kilometro ekialdera dago. Sir Daria ibaiaren iparraldean eta Tyuratam hiritik gertu, herrialdeko hegoaldeko zatiaren erdialdean.

Baikonur izena apropos aukeratu zen mendebaldarrak desbideratzeko eta hauei kosmodromoa Baikonur hiritik gertu zegoela sinestarazteko, jaurtigunetik 41 kilometro hegoaldera dagoen hiria, Dzhezkazgandik gertu dagoen gune mortu batean.

Baikonur 1950eko hamarkadaren amaieratik 1980ko hamarkadara arte garatu zen espazio programa anbiziotsuaren operaziogunea zen, eta tripulatutako zein tripulatu gabeko espazio-ontziak jaurtitzeko instalakuntza osoekin doitua dago. Suziri motarik handienaz arduratzen da: Soyuz, Proton, Tsyklon, Dnepr eta Zenit. Funtsezko papera betetzen du Nazioarteko Espazio Estazioaren ohiko operazioak egin eta garatzeko.

Toki honen fundazio data ofizialtzat 1955eko ekainak 2 hartzen da. Hasieran, helmen luzeko misilak jaurtitzeko gune bezala eraiki zen, eta beranduago espazio hegaldietarako instalakuntzak gehitzeko handitu zen. Bere inguruan instalakuntzaren euskarri zen hiri bat eraiki zen, eskola, apartamentu eta langileek behar zituzten gainontzeko gauza guztiekin. 1966an hiri titulua jaso zuen, Leninsk izena hartuz, baina beranduago, 1995ean, Baikonur bezala berrizendatu zen.

Espazio hegaldi historiko asko Baikonurretik egin ziren: lehen satelite artifiziala, Sputnik 1a, 1957ko urriak 4ean, Yuri Gagarinek 1961ean tripulatutako lehen hegaldia eta emakume baten lehen espazioko hegaldia, Valentina Terexkovak tripulatua, 1963an adibidez.

Programak 1991n SESB desagertu ondoren jarraitu zuen, Estatu Independenteen Erkidegoak bultzatuta. 2005eko ekainak 8an errusiar federazioko kontseiluak Baikonurreko jaurtigunea erabiltzeko akordio bat berretsi zuen Errusia eta Kazakhstanen artean. Akordioak Errusiaren Baikonurreko kosmodromoaren alokairua 2050 arte hedatzen du. Alokairu horregatik Errusiak 115 milioi dolar ordaintzen ditu.

Kosmodromoaren alokairuagatik ordainketa mailari buruzko Errusia eta Kazakhstanen arteko gatazka dela eta, Errusia, bere Plesetskeko kosmodromo propioa hedatzen hasi zen, Errusia iparraldeko Arkangelskeko oblastean dagoena.

Gaur egun, kosmodromo honek honako suziri motak jaurti ditzake: Proton-K, Rokot, Soyuz-U, Molniya-M, Tsyklon-2 eta Zenit. Horretarako operazioetarako 8 plataforma ditu.

Jaurtigune honek honako elementu hauek ditu:

* Suzirientzako funtsezkoak diren oxigenoa eta nitrogenoa ekoizteko planta bat.
* 2 aireportu
* 470 kilometro trenbide
* 1281 kilometro errepide
* 6610 kilometro komunikazio linea
* 360 kilometro oleodukto
* 92 komunikazio toki.

## Beste kosmodromo batzuk 
* Kapustin Jar kosmodromoa
* Vostoxni kosmodromoa
* Svobodni kosmodromoa

## Kanpo estekak
Cristo de la Epidemia (Malaga)

**Cristo de la Epidemia** Málagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Malagako udalak eginiko auzo mugaketa ofizialaren arabera, ekialdean Conde de Ureña eta Monte de las Tres Letrasekin, hegoaldean La Victoria auzoarekin, mendebaldean El Ejido auzoarekin eta iparraldean Olletas auzoarekin muga egiten du.

Izen hau, auzoan, bertatik XVIII. mendean izurrite batekin amaitu zuen Kristo bat irten zen ermita bat zegoelako jasotzen du, kondairaren arabera. Musulmandar garaian teilategia izan zen.

Auzo honetan dago Santuario de la Victoria santutegi monumentala, baita antzinako alemaniar kontsulatua ere, Compás de la Victoria kaleko 5. zenbakian.

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako lineen bidez lotua dago:

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
1988ko Munduko Eskrima Txapelketa

**1988ko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 51. edizioa izan zen. 1988ko uztailean ospatu ziren Orleansen Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Frantziako Eskrima Federakuntzak antolatuta.

Urte berean Seulen 1988ko Udako Olinpiar Jokoak ospatzen zirenez, eta joko hauetako egitarauan emakumezkoen ezpata modalitatea agertu ez zenez, soilik arma hau agertu zen munduko txapelketan. Eta bi proba baino ez ziren ospatu: emakumezkoen banakako ezpata eta emakumezkoen taldekako ezpata.

**Banakako ezpata**
# Brigitte Benon 
# Sophie Moresse-Pichot 
# Ninnie Eglen 

**Taldekako ezpata**
# 
#  Brigitte Benon eta Sophie Moresse-Pichot
#  Saba Amendolara, Alessandra Anglesio, Cecilia Salvioli, Elisa Uga, Natalie Vezzali

## Kanpo estekak
Bavariako Itzulia

**Bavariako Itzulia** (ofizialki alemanieraz *Bayern Rundfahrt*), urtero, maiatzean, Alemaniako Bavaria estatuan korritzen zen etapakako txirrindularitza lasterketa bat izan zen. Alemaniako txirrindularitza lasterketarik garrantzitsuena da 2009an Alemaniako Itzulia desagertu zenetik eta herrialde honetan ospatzen den etapakako lasterketa bakarra 2010ean Saxoniako Itzulia desagertu ondoren.

1980an sortu zen, baina 1989 arte ez zen ireki txirrindulari profesionalentzat. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourreko zati da, 2.HC mailan.
2015ean jokatu zen azkeneko aldiz, babesle faltagatik.

## Palmares profesionala 
## Palmares profesionala herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1805 Dirikis

**1805 Dirikis** asteroide gerrikoan aurkitutako 1805. asteroidearen izena da. 1970eko apirilak 1ean aurkitu zuen Liudmila Txernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 GD** zen.

## Kanpo estekak
The Kelly Family

**The Kelly Family** (euskaraz *Kelly Familia*; ezizenez *The Kellys*, "Kellytarrak") irlandar-estatubatuar-europar folk-pop-rock musika talde bat izan zen, Kelly familiako anai-arrebek osatzen zutelarik. Europan nahiko arrakasta izan zuten, bereziki Alemania, Benelux, Eskandinavia, Ekialdeko Europa, Espainia eta Portugalen.

Urte askotan zehar musika taldeak hippie edo bidazti familiaren irudia izan zuen, Europan zehar bi solairuko autobusean nahiz txalupa-etxebizitza batean bidaiatu eta biziz. Taldea hainbat herrialdeetan jaiotako bederatzi anai-arrebez osatua dago: Kathy (Kathleen Ann, 1963), Johnny (John Michael, 1967), Patricia (Maria Patricia, 1969), Jimmy (James Victor, 1971), Joey (Joseph Maria, 1972), Barby (Barbara Ann, 1975), Paddy (Michael Patrick, 1977), Maite (Maite Star, 1979) eta Angelo (Angelo Gabriele, 1981).

Euskal Herrian maiz egon eta Iruñean denboraldi batez bizitzen ere egon ziren (Barbara-Ann "Barby" Kelly kidea 1976an Beraskoain udalerrian jaio zen, Angelo Gabriele Kelly kidea 1981an Iruñean jaio zen eta Barbara Ann familiako ama 1982an Beraskoainen hil zen), horren ondorioz musika taldeak hainbat euskarazko abesti abestu izan zituen, tartean *Agur jaunak* abestia.

## Iruditegia 

Irudi:0940 Maite Kelly.JPG|Maite Kelly.
Irudi:1599 Joey Kelly.JPG|Joey Kelly.
Irudi:Angellokellymadrid.jpg|Angelo Kelly.
Irudi:Jimmy Kelly Family.jpg|Jimmy Kelly.
Irudi:Kathy Kelly 2707.jpg|Kathy Kelly.
Irudi:Patricia kelly ostrava 5 11 1997.jpg|Patricia Kelly.
Irudi:Kelly Family Hausboot.jpg|Kelly Familiaren ontzia.

## Kanpo estekak 
* The Kelly Family musika taldeari buruzko webgunea 
* The Kelly Family musika taldea *Agur Jaunak* abestia abestuz. Youtube.com 
* Angelo Kellyren webgune ofiziala
* Maite Kellyren webgune ofiziala
* Paddy Kellyren webgune ofiziala
* Joey Kellyren webgune ofiziala
* Jimmy Kellyren webgune ofiziala
* Kathy Kellyren webgune ofiziala
* The Kelly Family musika taldearen Alemaniako zaletuen webgunea
* Kelly Familiaren zuhaitz genealogikoa
Bi solairuko autobus

[thumb|250px|[Londres hiriko bi solairudun autobusa.]]

**Bi solairuko autobus** edo **bi solairudun autobusa** (ingelesez *Double-decker bus*) bi maila dituen ibilgailu edo autobusa da. Bi solairutako autobusak ibilbide luzetarako mundu osoan hedatuak dauden bitartean, hiri garraiorako ezohikoagoak dira. Europako hirietan eta Asiako hainbat herrialdetan ohikoa dira (azken hauek Britainiar Inperioko kolonia ohiak).

Munduko hiri askotan barna turismo ibilbide laburrak burutzeko asmoz bi solairu eta teilatu edo estalkirik gabeko autobusak egon ohi dira. Euskal Herrian Bilbobusren kasu.

Bi solairuko autobus gorriak Londres hiriko ikur ospetsu bilakatu dira.

## Ikus gainera 
* Londresko autobusak

## Kanpo estekak
1806 Derice

**1806 Derice** asteroide gerrikoan aurkitutako 1806. asteroidearen izena da. 1971ko ekainak 13an aurkitu zuen Pertheko Behatokiak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 LC** zen.

## Kanpo estekak
1808 Bellerophon

**1808 Bellerophon** asteroide gerrikoan aurkitutako 1808. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **2517 P-L** zen. Bere izena greziar mitologiako Belerofonte pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1807 Slovakia

**1807 Slovakia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1807. asteroidearen izena da. 1971ko abuztuak 20ean aurkitu zuen Milan Antaleek Skalnaté Pleso Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 QA** zen. Bere izena Eslovakia herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Sophie Moressée-Pichot

**Sophie Moressée-Pichot** (Sissonne, 1962ko apirilaren 3a) frantziar eskrimari ohia da. Era berean, Frantziako pentatloi modernoko taldeko kidea ere izan da. Eskriman, bere arma ezpata izan da.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
* Urrezko domina Atlantan ospatutako 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan taldekako ezpata proban Laura Flessel eta Valérie Barloiskin taldea osatuz.

### Munduko Eskrima Txapelketa 
* Urrezko domina 1998ko Munduko Eskrima Txapelketan taldekako ezpata proban.
* Zilarrezko domina banakako ezpata proban 1992ko Munduko Eskrima Txapelketan.
* Zilarrezko domina taldekako ezpata proban 1991ko Munduko Eskrima Txapelketan eta 1995eko Munduko Eskrima Txapelketan.
* Brontzezko domina banakako ezpata proban 1993ko Munduko Eskrima Txapelketan eta 1995ekoan.
* Brontzezko domina taldekako ezpata proban 1997ko Munduko Eskrima Txapelketan.

### Munduko kopa 
* 5 torneo irabazita Munduko Kopan

## Pentatloi modernoa 
### Munduko pentatloi moderno txapelketa 
* Zilarrezko domina erreleboetan Budapesten ospatutako 1992ko Munduko pentatloi moderno txapelketan.
* Brontzezko domina taldeka Sydneyn ospatutako 1991ko Munduko pentatloi moderno txapelketan.
* Brontzezko domina taldeka Varsovian ospatutako 1988ko Munduko pentatloi moderno txapelketan.
* Urrezko domina taldeka eta zilarrezko domina banaka Montecatini-Termen ospatutako 1986ko Munduko pentatloi moderno txapelketan.

### Europako pentatloi moderno txapelketa 
* Zilarrezko domina banaka Modenan ospatu zen 1989ko Europako pentatloi moderno txapelketan.
Ángel Cuetos

**Ángel Cuetos Casanueva** (San Mamés de Meruelo, Meruelo, 1936ko abuztuaren 1a -) euskal kirolari ohia da, grekoerromatar borrokan aditua.

Kantabrian jaioa izan arren, bere ibilbidea Santurtzin egin zuen.

Erromako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, *welter* kategorian 20.a izanik.

## Erreferentziak
José Fernández Serrano

**José Fernández Serrano** (Argamasilla de Calatrava, 1933ko otsailaren 1a - ) bizkaitar atleta ohia da, 3.000 m oztopoetan aditua.

Ciudad Realen jaioa izan arren, gaztetik Portugaleten bizi da.

## Ibilbidea 
Bost aldiz izan zen Espainiako txapeldunordea et behin txapelduna (1963an).

Behin izan zen Olinpiar Jokoetan, 1960an hain zuzen ere. Hona hemen bere emaitzak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1960ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 45. postuan egongo litzateke beste 38 herrialdeekin batera.

Belar hockeyan parte hartu zuten euskal herritarrek brontzezko domina lortu zuten baina Espainiako selekzioarekin lortu zutenez, ez dugu kontuan hartzen.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 17 kirol olinpikoetatik 8an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Erromako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Oroimen immunologiko

**Oroimen immunologikoa** organismoaren immunitate-sistemak duen funtsezko ezaugarria da, zeinari esker organismoa gai da mikrobio bat ezagutzeko, aurretik (aste, hilabete edo urte batzuk lehenago) mikrobio berak organismoa infektatu badu.

Mikroorganismo patogeno batek B eta T linfozitoak aktibatzen dituenean (infekzioa sortzerakoan), oroimena duten T eta B zelulak agertzen dira. Zelula horiek odolean eta linfan zehar zirkulatuko dute beti, organismoaren bizitza osoan. Oroimena duten zelula horiek "gogoratu" egingo dute mikrobio patogenoa berriz berarekin topo egiten badute, eta erantzun azkarra emango dute bera suntsitzeko.

Bakterio, birus edo beste eragile infekzioso baten antigenoarekin kontaktu zuzena izaterakoan azaltzen da oroimen immunologikoa, eta organismoak immunitatea garatzen du mikrobio horren aurka. Mikrobio horrek berak bigarren infekzio bat sortu nahi badu, organismoak lehenengo kontaktuan baino azkarrago erreakzionatzen du, defentsa eragileek (hots, antigorputzak eta linfozitoak) erantzun azkarra eta eraginkorra ematen baitute patogenoaren aurka.

## Erantzun immunitarioaren zinetika 
thumb|350px|Erantzun immunitarioaren zinetika. **Oroimen immunologiko**ari esker, bigarren infekzio batek segituan sortzen ditu antigorputzak eta T linfozitoak.

Oroimena duten B zelulen erantzun immunitarioa azkarragoa da hasierako B zelulena baino. Erantzun immunitario primarioan (organismoak lehenengo aldiz aurre egiten dionean antigeno bati) antigorputzen ekoizpenak astebete bat edo bi behar ditu (latentzi epea). Erantzun immunitario sekundarioan, aldiz, (oroimena duten B zelulek sortzen dutena) antigorputzak egun gutxi batzuetan azaltzen dira. Horretaz gain, hasierako infekzioan baino antigorputz gehiago eratzen dira .

Erantzun sekundarioak hiru ezaugarri ezberdinak ditu erantzun primarioaren aldean:

* latentzi epea askoz laburragoa da
* antigorputz gehiago sortzen ditu (erantzun immunitarioa handitu egiten baita)
* sortutako antigorputzek denbora gehiago irauten dute organismoan

Labur esanda, antigeno batekin bigarren aldiz topo egitean immunitate-sistema askoz eraginkorragoa da antigeno horri aurre egiteko.

Honek ondorio garrantzitsuak ditu:

* alde batetik, A hepatitisa, barizela, errubeola, elgorria edo hazizurriak bezalako gaitzak behin harrapatu dituenak immunitatea du betiko. Hots, ezin da berriz infektatu

* bestalde, horrek txertoaren erabilera justifikatzen du. Izan ere, txertoek dituzten mikrobio hilda edo motelduak antigeno moduan jarduten dute, erantzun immunitario primarioa sortuz; aldi berean, linfozitoek oroimen immunologikoa garatzen dute lehenengo kontaktuaren ostean. Modu horretan, mikrobio horrek bigarren infekzioa sortu nahi badu organismoa ez du ezustean harrapatuko, eta erantzun azkarra eta indartsua (erantzun immunitario sekundarioa) emango du mikrobioa suntsitzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Immunitatea
* Immunitate-sistema

## Kanpo estekak
Ignacio Egibar

**Ignacio Egibar Pradera** (Donostia, 1931ko uztailaren 16a - ) gipuzkoar arraunlari ohia da.

Behin hartu du parte Joko Olinpikoetan: Erroman hain zuzen ere.

Ur Kirolak izan zuen kluba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Almandoz

**José Luís Almandoz Lekuona** (Donostia, 1938ko urtarrilaren 16a - *Ib.*, 2013ko martxoaren 4a) gipuzkoar arraunlaria izan zen. José Antonio bere anaia ere arraunlaria izan zen.

Donostiako Ur-Kirolak klubeko arraunlaria zen. Beste garaipenen artean, 1960an Espainiako zortziko (8+) txapelketa irabazi zuen ontziko kide izan zen. Ur-Kirolakeko 8+ horrek Espainiako selekzio gisa parte hartu zuen 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetan.

Erretiratzean, Ur-Kirolakeko entrenatzaile jardun zuen.

## Erreferentziak
Espartaco Moscoso

**Espartaco Antonio Moscoso Bilbao** (Bilbo, 1934ko uztailaren 3a - ) euskal haltera izan zen, 77 kiloko kategorian aritu zuena.

Erromako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Antonio Cavero

**Antonio Cavero Lataillade** (Donostia, 1932ko otsailaren 7a - Madril, 2013ko azaroaren 17a) euskal belar hockey jokalaria izan zen. Aita Antonio Cavero Goikoerrotea, Carondeleteko baroia, eta anai nagusia Iñigo Cavero politikaria izan zituen.

Erromako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non brontzezko domina lortu zuen.

## Erreferentziak
Juan Carlos Migoya

**Juan Carlos Migoya Arana** (Bilbo, 1936ko urtarrilaren 1a - ) euskal belar hockey jokalari ohia da. Kirola utzi ondoren abokatu bilakatu zen.

Erromako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non brontzezko domina lortu zuen.

## Erreferentziak
José Miguel Espinosa

**José Miguel Espinosa Abando** (Bilbo, 1945eko urriaren 31 - Barakaldo, 2024ko irailaren 25a) euskal igerilari olinpikoa izan zen.

Tokioko Olinpiar Jokoetan 100 eta 4x100 metroko estilo probatan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak 
* www.sports-reference.com
Iker Belaustegigoitia

**Iker Belaustegigoitia Arotzena** (Bilbo, 1927ko urriaren 9a - Álvaro Obregón, 1991ko ekainaren 8a) euskal kirolaria izan zen, belan aditua.

## Biografia 
Indautxukoa, umetan familiarekin Mexikora erbesteratu zen.

Familian kirolari asko izan ziren. Aita, Francisco, Patxo izenez ezaguna, Athletic-eko jokalaria izan zen, bere arreba Ibone Belaustegigoitia Joko Olinpikoetan parte hartu zuen lehen emakume euskalduna eta Bibiñe Belaustegigoitia arreba, Euskadiko Tenis txapelduna. Osaba, Jose Maria Belaustegigoitia futbolari ezaguna izan zen.

Ibone bere arreba kirolari olinpikoa ere izan zen, Olinpiar Jokoetan tranpolin jauzian ibilitakoa. Bibiñe ahizpa, berriz, tenislaria da.

Olinpiar Jokoetan bitan hartu zuen parte: Tokion eta Mexikon hain zuzen ere. Mexikorekin aritu zen.

## Erreferentziak
Dimidio

**Dimidio** edo **51 Pegasi b** exoplaneta bat da. Lehen exoplaneta honen aurkikuntza 1995eko urriak 6an iragarri zuten Michel Mayorrek eta Didier Quelozek *Nature* zientzia aldizkariaren 378. aleko 355. orrialdean, abiadura erradialeko metodoa erabiliz Haute-Provenceko Behatokian ELODIE espektrografoarekin.

Aurkikuntza iragarri ondoren, planeta honen existentzia San Francisco State Universityko Geoffrey Marcey doktoreak eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateko Paul Butler doktoreak berretsi zuten, Kaliforniako San Jose hiritik gertu dagoen Lick Behatokiko Hamilton espektrografoa erabiliz.

2017an uraren arrastoak aurkitu ziren bere atmosferan.

## Ezaugarriak 
51 Pegasi b, 51 Peg b bezala laburtua, informalki Belerofonte deitua izan zen. Bere aurkikuntzaren ondoren, bere existentzia bere ezaugarri asko ezagutzea ahalbidetu duten behaketa askoren bidez berretsi da. Detekzio mota abiadura erradialena izan zen planetaren masa orbitaren okerdura angeluaren senoagatik biderkatuta ematen duen emaitza neurtzea ahalbidetzen duena *m·sin (i) = 0.468 +/- 0.007* (masa jobianoetan neurtua). Metodo honek planetak izan beharko lukeen gutxienezko masa ematen digu. Abiadura erradialen bariazioek 59 metro segunduko zabalera bat dute eta 4.239 ± 0.001 eguneko orbita periodoa erakusten dute. Asko espekulatu da planeta honek masa txikiagoko planeta bat lagun duela urrunagoko orbita baten, 51 Pegasi bizigarritasun eremuan Lurraren antzeko planeta bat izateko hautagaietakotzat sailkatua egoteraino, sistema honetan ere, gure eguzkiaren hain antzekoa den izar batekin, bizigarritasun eremu hau 1 eta 2 unitate astronomiko bitarteko distantzian dagoelarik.

Hasiera batean gasezko erraldoien eraketa teoriek halako planetak izarretik hain gertu eratzeak debekatzen duenez gorputz harritsu bat zela uste zen arren, gaur egun hain masa handia soilik Jupiterren antzeko gasezko erraldoi batekin bateragarria dela uste da.

Lehen exoplanetaren aurkikuntza astronomia ikerketaren arrakasta handi bat izan zen astronomoei planeta erraldoiak orbita txikietan egon zitezkeela erakutsi zienean, ordura arte kontutan hartu ez zena. Behin planeta horiek existitu zitezkeela ikusi zenean, bata bestearen atzean antzeko beste planeta asko aurkitu ziren. Gaur egun, 51 Pegasi Jupiter bero deritzon kategoria bateko planeta bat da. 51 Pegasi bezalako planetak ez dira bateragarriak egungo planeta eraketa teoriekin, eta, beraz, bere aurkikuntzak planeta migrazioaren teoria berriei buruzko eztabaida bultzatu zuen, horien arabera, planetak, euren existentzian zehar, euren orbitetan, euren izarragandik jatorrian eratu ziren tokia baino hurbilago egon arte eboluzionatu dezaketelarik. Planeten eraketa eta eboluzioaren tesien birplanteamenduak gaur egun ere oraindik jarraitzen du muturrekoagoak diren orbita eta masadun mundu bitxi gehiagoren aurkikuntzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Aguilar

**Fernando Aguilar Camacho** (Frailes, 1938ko otsailaren 2a - Torrevieja, 2013ko ekainaren 21a) gipuzkoar atleta izan zen, luzera handiko lasterketetan espezializatua. Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 5.000 metroko lasterketan eta Espainiar estatuan 10.000 metrotan 29 minututuik jeisten lehenengo atleta izan zen. "Aretxabaletako galgoa" ezizena eman zioten.

## Biografia 
Jaenen jaioa izan arren, hamalau urte zituela, Aretxabaletara etorri eta bere kirol ibilbidea Gipuzkoan egin zuen, hasieran Aretxabaleta Kirol Elkartean eta ondoren Real Sociedad taldean.

1957an egin zuen lehen lasterketa eta 1959an Espainiako gazte mailako txapelduna izan zen 5.000 metrotan eta gazte mailako Donostiako Nazioarteko Krosa irabazi zuen.

1975ean kirolari profesionala izateari utzi zion baina korritzen jarraitu zuen beteranoen mailan. 1978an Donostiako maratoian hartu zuen parte eta laugarrena izan zen.

## Txapelketak 
### Nazioarteko txapelketak 
### Espainiako txapelketak 
* Krosean:
** Txapelduna (2): 1966, 1967
** Bigarrena (1): 1964
** Hirugarrena (2): 1961, 1965
* Pistan:
** 1.500 m (1): 1965
** 5.000 m (2): 1959 (gazte mailan), 1963
** 10.000 m (2): 1963, 1967

## Erreferentziak
Iñigo Cavero

**Iñigo Cavero Lataillade**, XI. Carondeleteko baroia (Donostia, 1929ko abuztuaren 1a - Madril, 2002ko abenduaren 25a) gipuzkoar politikari, abokatu eta noblea izan zen, ministro eta Estatuaren Kontseiluaren presidentea izandakoa.

Gurasoak Antonio Cavero Goikoerrotea eta María de la Piedad Lataillade Aysa zituen. Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean eta Madrilen doktoretzea lortu zuen. Barreiros-Diésel, S.A. eta Chrysler-España, S.A. enpresetan lan egin ondoren, zuzenbide irakasle bilakatu zen. Gaztetik kristau demokrazian sartua, 1962an El Hierron erbesteratua izan zen. Espainiako trantsizioan ministro hautatu zuten.
Hande Yener

**Makbule Hande Özyener** (Istanbul, Turkia, 1973ko urtarrilaren 12a), **Hande Yener** artista izenez, turkiar abeslari eta musikagilea da.

## Diskografia 
* *Senden İbaret* (2000)
* *Extra* (2001)
* *Sen Yoluna... Ben Yoluma...* (2002)
* *Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor* (2004)
* *Apayrı* (2006)
* *Hande Maxi* (2006)
* *Nasıl Delirdim?* (2007)
* *Hipnoz* (2008)
* *Hayrola?* (2009)
* ''Hande'ye Neler Oluyor?* (2010)
* *Hande'yle Yaz Bitmez* (2010)
* *Teşekkürler* (2011)
* *Rüya'' (2012)
Alsaziako Tourra

**Alsaziako Tourra** (ofizialki ) Frantziako Alsazia eskualdean uztaila hasieran hasi eta, batzuetan, abuztu amaieraraino hedatzen den txirrindularitza lasterketa profesionala da.

2004an sortua, 2006 arte amateur mailako proba bat zen. 2007an UCI Europe Tourreko zirkuitu profesionalera batu zen, 2.2 mailan.

2008, 2009 eta 2011ko edizioetan lehen etapa Sausheimen ospatu zen taldekako erlojupeko bat izan zen, sailkapen nagusirako kontutan hartzen ez zena, erakusketako eta ez ofizialtzat hartzen delarik. Edizio profesionaletan bost etapa izan ditu, erakusketako hasierako etapa kontutan hartu gabe.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Belus

thumb|250px|Belusa
**Belusa** (gaskoieraz: *belus*) ile motz eta trinkoa txertaturik duen ehun mota da. Bi irazkiz osaturik dago: azpikoak oinarria egiten du eta besteak itxura iletsua eta leuna ematen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesca Bortolozzi

**Francesca Bortolozzi-Borella** (Padua, 1968ko maiatzaren 4a) italiar eskrimalari bat da, florete modalitatean. Andrea Borella floretistaren emaztea da.

## Kirol karrera 
Italiar floretista honek taldekako florete proban parte hartu zuen Seulen ospatutako Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabaziz taldekide zituen Annapia Gandolfi, Lucia Traversa, Dorina Vaccaroni eta Margherita Zalaffirekin. Bartzelonan ospatu ziren 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen taldekako florete proban Giovanna Trillini, Diana Bianchedi, Dorina Vaccaroni eta Margherita Zalaffirekin taldea osatuz, eta hemeretzigarren amaitu zuen banakako florete proban. Atlantan ospatu ziren 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen, eta, berriz ere, urrezko domina lortu zuen taldekako florete proban Valentina Vezzali eta Giovanna Trillinirekin taldea osatuz. 1989ko Munduko Eskrima Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen taldekako florete proban Diana Bianchedi, Giovanna Trillini eta Margherita Zalaffirekin taldea osatuz.
El Molinillo (Malaga)

**El Molinillo** Málagako Centro barrutiko auzo bat da. Malagako udalaren auzo mugaketa ofizialaren arabera, hegoaldetik La Goleta eta San Felipe Neri auzoekin, mendebaldetik Guadalmedina ibaiarekin, iparraldean Segalerva auzoarekin eta ekialdean Capuchinos auzoarekin muga egiten du. Antzina, beraren hedapen baten ondorioz hiriko harresia gainditu zuen auzo ezagun bat izan zen. Bertako etxebizitza gehienak etxebizitza sozialak dira. Auzo honetan dago Salamankako azoka.

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako linea hauen bidez lotua dago:

## Auzotar ezagunak 
* Cojo de Málaga (kantaorra)
* Diego el Bollero (murgalaria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amerikar Ligako Erdialdeko Dibisioa

**Amerikar Ligako Erdialdeko Dibisioa** (American League Central) Beisbol Liga Handietako sei dibisioetako bat da. Dibisioa 1994ko beregokitzearen ondorioz sortu zen. Bertako taldeak Mendebaldeko Erdialdeko Estatu Batuetakoak dira. Sei dibisioetatik bere kide guztiek Munduko Beisbol Saila irabazi duten dibisio bakarra da (dibisio honetako kide bezala soilik batek bakarrik irabazi duen arren).

## Kideak 
### Egungoak 
* Chicago White Sox Kide sortzailea, aurretik Amerikar Ligako Mendebaldeko Dibisioan
* Cleveland Indians Kide sortzailea, aurretik Amerikar Ligako Ekialdeko Dibisioan
* Detroit Tigers 1998an batu zen, aurretik Amerikar Ligako Ekialdeko Dibisioan
* Kansas City Royals Kide sortzailea, aurretik Amerikar Ligako Mendebaldeko Dibisioan
* Minnesota Twins Kide sortzailea, aurretik Amerikar Ligako Mendebaldeko Dibisioan

### Dibisioko alineazioa 
## Dibisioko tituluak taldeka 
## Kanpo estekak
Errezel

[thumb|Errezelak dituen gela bat ([Jan Vermeer|Vermeer).]]

**Errezel** *edo* **erridaua** edo **gortina** oihalezko atala da, gehienetan mugikorra, leihoetan, estalgarritzat edo, erabiltzen dena.

Edozein gelatan erabil daiteke ere, ohikoagoak dira logelatan, argia estaltzeko. Tenperatura egokitzeko ere erabilgarriak dira. 

Hegoaldean **gortina** eta Iparraldean **erridau** ere esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zeru (apaingarria)
* Logela

## Kanpo estekak
Soiuz 4

**Soiuz 4** 1969ko urtarrilaren 14an, egun bateko atzerapenaren ondoren Baikonurreko kosmodromotik jaurti zen Soiuz 7K-OK espaziontzi baten misio tripulatu bat izan zen, Vladimir Shatalovek tripulatua. Misioaren amaieran, eta Soiuz 5arekin elkartu ondoren, Soiuz 4 lurrera hiru tripulatzailerekin itzuli zen. Lehen saiakeran, jaurtiketa baino lehentxeago, ontzi barneko telebista kameraren pizketak irrati bidezko komunikazioa mozten zuela eta Soiuzen plataforma giroskopikoak ez zuela behar bezala funtzionatzen nabaritu zuen. Plataforma giroskipikoa konpontzea erabaki zen, horretan hiru ordu emanez, baina atzerapenak, Lurrean, sobietar lurraldean, gauez sartu behar izatea suposatzen zuen, oso segurtasun gutxikotzat jo zena, egun horretan jaurtiketa egitea bertan behera utziz. Hurrengo egunean, urtarrilaren 14an, sistema guztiek behar bezala funtzionatu zuten, plataforma giroskopikoa eta telebista eta irrati sistema barne.

Soiuz 4ren misioa Soiuz 5arekin elkartzea zen (hiru astronautak tripulatuta jaurti zena), baita Soiuz 5eko tripulazioa Soiuz 4ra pasatzea ere. Gainera, zenbait esperimentu biologiko eta teknologiko egin ziren.

Soiuz 4 Lurrean berriz 1969ko urtarrilaren 17an sartu zen, eta arazorik gabe berreskuratua izan zen.

## Tripulazioa 
**Jaurtiketan**
* Vladimir Shatalov (Komandantea)

**Lurreratzean**
* Vladimir Shatalov (komandantea)
* Aleksei Yeliseyev (hegaldi ingeniaria)
* Yevgeny Khrunov (espezialista zientifikoa)

## Laguntza tripulazioa 
* Georgi Shonin

## Erreserba tripulazioa 
* Georgiy Dobrovolskiy

## Kanpo estekak
Txerrero

**Txerreroa** Zuberoako maskaradetako pertsonaia da, Maskarada gorriko kidea. Berak irekitzen du maskarada, eskuan daraman zaldi kimazko erratzarekin jendea bazterraraziz. Aitzindaria da, hots, dantzari nagusietako bat.

Buruan, urrez eta zilarrez brodatutako boneta gorria darama. Soinean jaka gorria, urrez apaindutako bularralde zuriarekin, larruzko gerrikoa kobrezko 8-10 txilinekin, belus beltzezko zaragoilak (belaunetarainoko galtzak), urre koloreko xingola eta litsez apainduak, galtzerdi zuriak eta azpantar beltzak.

## Jantziaren aldaketak denboran 
Beste garai batzuetan jantzia ezberdina zen. XX. mendeko jantziarekiko desberdintasun batzuk dira: Hirukoloredun borla txapelean, borla gorriak praken muturretan eta belaunetan eramaten zen. XIX. mendean ordea aldaketa nabariagoak zeuden. Txapela lumaduna zen, jantzia kolore askotarikoa eta kolore ezberdinetako galtzerdiak zeraman, bata gorria bestea zuria. 

## Sinesmenak 
thumb|Txerreroak bidea irekitzen.
Erratzaren astintzea dantzariei bidea irekitzeko balio arren, izpiritu gaiztoak uxatzeko dela ere sinesten da. 

Bere lanbideari buruzko teoriak badaude, nahiz eta bere dantzan honen inguruko aztarnarik ez egon. Izenaren etimologia jarraituz txerrizaina dela esaten da. Jendea zabaltzen duenez Zamaltzainaren mezularia dela ere pentsatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lits

thumb|Alfonbra baten litsak
**Lits** edo **lihazkia** oihal baten ertzean, paraleloan, zintzilik dauden neurri bertsuko hari edo kordoi saila da. Batzuetan hariak oihalarenak berarenak izaten dira eta beste batzuetan xingola bat eratuz oihalari josita daude. Material askotakoak izan daitezke: kotoia, zeta, lihoa, larruzko xerrendak...

Barne dekorazioan, esate baterako, errezel, bururdi-azal, ohe estalki eta alfonbretan erabiltzen dira. Jantzi (soinekoak, zamarrak...), oinetako eta osagarrietan (poltsak, zapiak, bufandak...) ere askotan izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estenebea

**Estenebea** edo **Antea** (grezieraz Ἄντεια) greziar mitologian liziar printzesa bat da, Iobates erregearen alaba. Greziar tradizioek Preto erregearen emaztea ere Estenebea deitzen dela diote. Pretorekin ezkonduta dago, Tirintoko erregea dena, eta honekin Maeraren ama izango da. Bere senarrak Belerofon apopilo hartzen duenean, Estenebea heroia limurtzen saiatzen da, baina honek uko egiten dio, eta, ondorioz, Estenebeak, mendeku hartu nahian, heroia, limurtzeaz eta bortxatzen saiatu izanaz faltsuki salatzen du bere senar Pretoren aurrean, eta honek, salaketa hori sinetsiz, bere apopiloa Iobates erregearengana bidaltzen du honek hil dezan. Alabaina, urte batzuren buruan, heroia garaile itzultzen da, eta Estenebea, heroiaren mendekuaren beldur, suizidatu egiten da, edo beste tradizio batzuren arabera Pegaso hegodun zalditik erortzen da ihes egiten ari zenean.

## Kanpo estekak
William Stephen Finsen

**William Stephen Finsen** (1905eko uztailaren 28a - 1979ko maiatzaren 16a) hegoafrikar astronomo bat izan zen.

Zenbait izar bikoitz aurkitu zituen, baita Marte planetaren zenbait argazki hartu ere. Finsen interferometroa garatu zuen izar bikoitzak ahal bezain hurbiletik neurtzeko. 1961ean Republic Observatory berrizendatua izan zen Union Observatoryko azken zuzendaria izan zen 1957 eta 1965 artean, azken urte honetan itxi zelarik.

1794 Finsen asteroidea eta 433 Eros asteroideko Finsen Dorsum izeneko eraketa geologikoa bere omenez izendatu ziren.
Hoggar

**Hoggar** mendigunea (arabieraz: جبال هقار; tuaregen hizkuntzan: *Idurar Uhagga*), **Ahaggar** ere deitua, Aljeriako hegoaldeko mendikatea, Aljerretik 150 km hegoaldera. Ahaggar Aljeriako helburu turistiko garrantzitsuenetako bat da.

## Geologia 
Eskualdeak 900 metroko batez besteko garaiera du, eta punturik garaiena Tahat mendia da, Atakorren erdian. 3.003 metroko garaiera du, eta Aljeriako gailur garaiena ere bada. Mendigunea, batez ere, harkaitz bolkanikoz osatuta dago, eta Saharako basamortuan eskualde harritsu zabala osatzen du.

## Klima 
Klima oso beroa da udan, baina neguan, gauez, tenperatura 0&nbsp;°C-raino jaisten da. Euria urria da, noiz behinkakoa. Hala ere, klima ez da Saharako beste leku batzuetakoa bezain muturrekoa, eta hori dela eta, biodibertsitate handia du.

## Herri nomadak 
Ahaggar mendigunea Imuhagh edo Kel Ahaggar herriaren, tuaregen tribu baten lurra da. Tamanrasset hiritik hurbil dagoen Abalasa oasian Tin Hinan erreginaren hilobia dago. Legenden arabera, Atlas mendikatearen eskualdeko Tafilalt mendietatik agertu zen han.

## Assekrem 
Assekrem lekurik ospetsuena da. Bertara aljeriar bisitariak (batez ere, maiatzetik urrira) eta europarrak (urritik maiatzera) maiz joaten dira, bertan bizi izan baitzen Charles de Foucault misiolari frantsesa zenbait hilabetez, 1909ko udan.

Ahoggar mendigunean dago, Tamanrassetetik 80 kilometrora, gutxi gorabehera. Gaur egun 100.000 biztanle inguru ditu.

## Galeria 

Image:Hoggar3.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Hoggar4.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Hoggar5.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Asskrem Hoggar 3.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Hoggar7.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Hoggar8.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Asskrem Hoggar 2.jpg|Ahaggar mendigunea
Image:Hoggar10.jpg|Ahaggar mendigunea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontxa (argipena)

**Kontxa** izenak esanahi zenbait ditu:
* Kontxako Badia
* Kontxa hondartza, Donostiako hondartza;
* Kontxako bandera, Donostiako traineru estropada-proba;
* Kontxa pasealekua, Kontxa hondartza gaineko pasealekua;

## Ikus, gainera 
* Concha, Karrantzako auzoa;
* maskor, animalia zenbaiten estalki gogorra.
Kontxa pasealekua

**Kontxa pasealekua** Donostiako Kontxa hondartzaren gainetik dagoen pasealekua da. Kontxako badiaren hego-ekialdean dago, Mirakontxa eta Erdialdea auzoetan. Miramar edo Antiguako tunelean hasi eta Alderdi Eder lorategian amaitzen da, betiere Kontxa hondartzaren albotik doa.

## Historia eta ezaugarriak 
XX. mendearen hasieran eraikitako pasealekua da, antzinako *Bainuen kalea* zabaldu, egungo La Perla bainuetxea eta pasealeku azpiko arkupeak eraiki eta Donostiako ikur bilakatu den baranda jarri zenean pasealekuan zehar. Lan horiek Rafael Aldai Donostiako udal arkitektoaren zuzendaritzapean burutu ziren. Baranda 1910. urtean eraiki zen, baina ez zen ofizialki inauguratu 1916.a arte.

Kontxako pasealekuan badiaren ertzeko pasealekuko elementu arkitektoniko eta ornamentalik nabarmenenak daude: Kontxa hondartzarako jaitsierako arranpan kokatutako farola bereizgarri batzuk, bi erloju handi, Perla bainuetxea eta Bainu Errege Etxearen eraikinak.

Mendebalderantz jarraituz, Alexander Fleming doktoreari eskainitako eskultura dago, Eduardo Txillidarena. Pasealekuaren maila baino metro bat beherago dagoen plaza txiki batean dago hori. Norabide berean, aurreraxeago, Mirakontxa pasealekura iristen ds, Miramar jauregian amaitzen dena.

Pasealekuko beste ezaugarri berezi bat ibilbide guztian zehar landatutako milazkak dira (*Tamarix* sp.), nahiz eta *tamarindo* (*Tamarindus indica*) izen okerrarekin ezagutzen diren.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kontxa pasealekua 001.jpg|Kontxa pasealekua, XX. mendearen hasierako postal batean.
Fitxategi:Donostia La Concha.JPG|Baranda ezaguna, Rafael Aldai arkitektoraren diseinua.
Fitxategi:1424789105 kontxa-baranda-elurra.jpg|Barandaren diseinua gertutik, elurtea izan zen egun batean, 2009an.
Fitxategi:Londres hotela 0002.jpg|Londres hotela, pasealekuko eraikin ezagunenetakoa.
Fitxategi:Usoak kontxa pasealekuan-001.JPG|Pasealekuko eserleku bat, badiara eta hondartzara begiratzeko.
Fitxategi:Txubill flemingi omenaldia 001.JPG|*Flemingi omenaldia*, Eduardo Txillidaren eskultura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkale

**Arkale** Oiartzungo udalerrian dagoen mendia eta eremua da. Gailurra harkaitzek osatzen dute, non Erdi Aroko Beloaga gaztelua kokatzen den.

Eskaladarako gune aproposa da. Inguruetan 1939-40 urteetan eraikitako *Vallespín* izeneko gotorlekua dago.

Esan izan dute **Arkaleko** harkaitzetan zegoen gaztelu hau Txingudi badia zelatatzeko talaia bat zela. Beste batzuek erromatarren garaian Arditurri meategien eta Oiassoko kaien arteko bidea zaintzeko zerbait gotortua eraiki zutela. Erdi Aroan, Nafarroako erregeek zeukaten **Beloaga gaztelua** Gaztelako Alfontso VIII.ak 1200ean eskuratu zuen arte, Semenez Arradakoak idatzitako kronikan jasota.

## Ezaugarriak 
Arkaleko harkaitzek mendi-gandor moduko bat osatzen dute –hego-ekialdetik ipar-mendebaldera doan arku bat marraztuko balu bezala– Irundik Oiartzunera joateko irispidea itxiz. Beraz, Gipuzkoako gune estrategiko bat da. Goialdea 266 metroko kotan dago; hortik pendizean jaisten da iparraldera eta hegoaldera, aldapa gutxiagoko eremuak aurkitu arte, 230 metroko kotaren inguruan; hortik bailarara bide leunagoa dago. Haustura sakonak eta koskak dituzten harkaitzek osatzen dute katearen ardatza, eta hori, noski, defentsa natural nabarmena da.

thumb|ezkerrera|240px|Beloaga gazteluko indusketa arkeologikoak (1985)
[thumb|300x300px|Ibilbidea: Beloaga, [Miakazarra, Urkabe, Oiartzun, Arkale]]
Gainaldean, lau angeluko bi esparru ikus daitezke, zeinek, altuera desberdinetan, osatzen baitituzte gailurraren defentsa-egiturak. Bertan dauden haitz naturalez baliatzen dira zati batean, eta gera daitezkeen hutsuneak harlanduzko horma sendoz itxita daude. Horma horiek nabarmenagoak eta handiagoak dira hegoaldean, non azaleratzen diren haitzek plataformak agerian uzten baitituzte.

XIX. mendean liberalek okupatu zuten Arkaleko gotorlekua kokatu zeneko Erdi Aroko gazteluaren hondakinak dira; gotorleku horren hondakinak dira ikusten diren hondakin gehienak. Urrutitik ikus daitezke horma sendo horiek. Goiko plataformak turuta formako irteera bat dauka mendebal aldera; badirudi irteera horrek gaur egun desagertuta dagoen eremu hori ixten zuen tiratzaile-gune batera eramaten zuela, bai eta munizio-biltegi batera ere; azken hori erraz ezagut daiteke, oso itxia eta hermetikoa delako.
thumb|Azpiko galeriako sarrera
Ipar-hegoalderantz zeharkatuz mendia, behealdean, non aldapa txikiagoa den, bi sarrera daude, harkaitzean irekita dauden bi aho, mendia gurutzatzen dutenak eta bi behategi-postutara eramaten dutenak: bat amaituta dago, bestea induskatuta baina amaitu gabe. Barruko korridoreek arrapalak, eskailerak eta gelatxoak dituzte. Zati batzuetan, hormak hormigoiz gaineztuta daude. Galerietako batean, sarrerako arkuan armadako ingeniari-kidegoko armarri bat dago. Behatokiko iparraldeko irteeran, behategi-postuetako bat hormigoiz egina dago –bunker bat dirudi– eta landarez itxita zati handi batean; beste irteerak leize-zulo bat dirudi, indusketa ondoren ez baitzaio azken ukiturik eman eta ez baitu beharrezko egitura militarrik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beloaga gazteluaren inguruan burututako lan historiko eta arkeologikoaren aurkezpena
* Beloaga
Postal

thumb|300px|**Postal** bateko idatzitako aldea. Eskuin aldean helbidea jartzen da eta ezker aldean gutuna.

**Postala** edo **posta-txartela** kartazalik gabe postaz bidaltzeko prestaturik dagoen kartulinazko laukizuzen bat da, alde batetik irudi bat eta beste aldetik idatzi behar den testurako lekua uzten duena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziar postal

## Kanpo estekak
Rio Negro (Amazonas)

**Rio Negro**, Kolonbian **Guainia** deitua, Hego Amerikako ibaia da, Amazonasen adarrik emaritsuena, eta ezkerraldeko adarren artean luzeena. Kolonbiako ekialdean jaiotzen da eta Manaustik hurbil isurtzen da Amazonasera. 2.250 kilometro luze da, eta arroak 691.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

## Izena 
Rio Negrok «ibai beltza» esan nahi badu ere, ura ez da zehazki beltza, te kolorekoa baizik. Urrutitik beltza ikusten delako jarri zioten izen hori ibaiari. Kolore horren zergatia uraren pH azidoa da, uholde garaian gertatzen den landarediaren deskonposizioaren ondorio.

## Geografia 
Rio Negrok Kolonbiako ekialdean du iturburua, Guyanetako mendigunean, eta 500 kilometroan zehar, Guainia izena du. Tarte horretan, 200 kilometroan zehar, Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga egiten du. Tarte mugakide horretan hartzen du Rio Negro izena, eskuinaldetik Venezuelako Casiquiare ibaia batzen zaion gunetik aurrera. Kolonbiako ibaiadar nagusiak, berriz, Tomo, Isana eta Vaupés dira. Brasilen sartu eta, Amazonas estatua zeharkaturik, Manaustik hurbil isurtzen du ura Amazonasen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Coleman (futbolaria)

'*Chris *Chris* Coleman** (Swansea, 1970eko ekainaren 10a) galestar futbolari-ohi eta entrenatzaile bat da. 2007-2008 bitartean Errealako entrzanatzailea izan zen, aldiz 2012ko urtarrilaren 9an aurrera Galesko futbol selekzio nazionalaren entrenatzailea izendatu zuten.

## Ibilbidea 
Futbolari profesional gisa orokorrean atzelari postuan jokatu izan du, noizbehika aurrelari potuarekin txandakatuz. Galesko futbol selekzio nazionalan 32 aldiz jokatu zuen.

Aldiz 2003-2004 denboraldiko Premier Leaguen Fulham F.C. taldea entrenatuz 9. postuan amaitu zuen, ondoren kaleratu egin zutelarik. Gerora, jada Euskal Herrian, 2007an Errealako entrenatzailea bilakatu zen, baina 2008ko urtarrilean orduko presidentea zen Iñaki Badiolarekin izandako desadostaunak medio kargutik dimititu egin zuen, nahiz eta bere azken hamabi partiduetan partidu bakar bat galdu izan.

2008ko otsailean Ingalaterrara itzuli eta F.C. Coventry City taldea kudeatu zuen, 2010ko maiatzean emaitza kaxkarrez beteriko bolada txar baten ondoren kaleratu zutelarik.

2012ko urtarrilaren 9an aurrera Galesko futbol selekzio nazionalaren entrenatzailea izendatu zuten.

### Entrenatzaile gisa 
**I = Irabaziak; B = Berdinduak; G = Galduak*'

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Chris Colemanen futbolari estatistikak. Soccerbase.com 
* Chris Colemanen entrenatzaile estatistikak. Soccerbase.com