Pop

**Pop musika** XX. mendeko 50. hamarkadan AEB eta Erresuma Batuan sortutako musika mota da. Publiko zabalarentzako egina, komertziala eta itsaskorra da. Rocka baino leunagoa, melodiatsua eta errepikakorra da, eta hitzak normalean gai sinpleez mintzo dira, maitasunari buruz askotan.

Izena ingelesezko *popular music* hitzetik datorkio, hau da, herri musika, kultura musikal baxuko jendearen musikatzat hartua zena. Hala ere denborarekin esanahi negatibo hori galdu egin da.

## Definizioa 
David Hatch eta Stephen Millward-ek honela deskribatzen dute pop musika: "musika herrikoitik, jazzetik eta folketik bereizten den musika-gorputza".  Pete Seeger-en arabera, pop musika "herri-musikan zein arte ederren musikan oinarritutako musika profesionala" da.  David Boyle musika-ikertzaileak adierazi du pop musika komunikabideek pertsona bati erakutsi dioten edozein musika mota dela.  Pertsona gehienek uste dute pop-a musika arrakasten zerrenda baino ez dela, eta ez musika grafiko guztiaren batura. Musika-grafikoek hainbat iturritako abestiak dituzte, abesti klasikoak, jazza eta rocka barne. Genero gisa, ikusten da pop musika bereizita existitzen eta garatzen dela.  Beraz, "pop musika" terminoa beste genero bat deskribatzeko erabil daiteke. Genero hori guztientzat da, eta, askotan, "nerabeei zuzendutako gertaeretan oinarritutako berehalako musika" deitzen zaio, rock musikarekin alderatuta, "helduentzako diskoan oinarritutako musika". 

Pop musika etengabe garatzen da terminoaren definizioarekin batera. Bill Lamb musika-idazlearen arabera, herri-musika honela definitzen da: "1800eko industrializaziotik hasi zen musika, hiriko klase ertainaren gustu eta interesekin bat datorrena”.  "Pop kanta" terminoa 1926an erabili zen lehen aldiz, "erakargarritasun herrikoia" zuen musika-pieza baten zentzuan.  Hatch-ek eta Millward-ek adierazten dute grabazioaren historiako gertaera asko pop modernoaren musika industriaren sorrera gisa ikus daitezkeela, baita country, blues eta hillbilly musika ere. 
[thumb|*Oxfordeko Musika Hiztegiak* dioenez, "pop" hitza [The Rolling Stones bezalako artistek interpretatutako musikari dagokio (hemen 2015eko antzezpen batean).]]
*The New Grove Dictionary of Music and Musicales* web gunearen arabera, "pop musika" terminoa XIX. mendearen erdialdean sortu zen Britainia Handian, rock and rollaren eta eragina izan zuten gazte-musika estilo berrien deskribapen gisa", baina hori ez dago justifikatuta.  *Oxfordeko Musika Hiztegiak* dioenez, XIX. mendearen bukaeratik aurrera, poparen lehenagoko esanahia “audientzia handia erakartzen zuten kontzertuak [...]” zen bitartean, 1950 geroztik, ordea, popak musika ez klasikoaren esanahi berezia izan du, gehienetan kantu gisa, The Beatles, The Rolling Stones, ABBA eta beste artista batzuek eginak.  *Grove Music Online*-ek ere esaten du "[...] 1960ko hamarkadaren hasieran, pop musika [terminoak] [Ingalaterran] beat musikarekin lehiatu zuela terminologikoki, eta AEBn, berriz, haren estaldura rock and roll-aren parekoa zen (oraindik izaten jarraitzen duen bezala)”.  Rock-ak benetakotasuna lortu eta herri-musikaren aukerak zabaldu nahi zituen, baina   Simon Frith musikologo britainiarraren arabera, pop musika "enpresa-kontu gisa eta ez arte gisa" sortzen da, eta "denak erakartzeko diseinatuta" dago, baina "ez dator inongo gustu bereziren toki berezitik". Frith-ek gaineratu duenez, "ez du inolako anbizio esanguratsurik bultzatzen, mozkinak eta sari komertzialak izan ezik [...] eta, musikaren aldetik, kontserbadorea da funtsean". "Goitik emana da (konpainia diskografikoek, irrati-programatzaileek eta kontzertu-sustatzaileek emana), behetik egin beharrean... Pop musika ez da ‘zuk zeuk egin’, profesionalki ekoizten eta paketatzen da".   Pop musika beste musika genero batzuk baino kontserbadoreagoa da, hala nola folk, blues, country eta tradition. Pop kanta askok ez dituzte erresistentzia- eta aurkaritza-gaiak edo gai politikoak, maitasunari eta harremanei buruzkoak baizik. Beraz, pop musikak ez die audientziei gizarte mailan desafiatzen eta ez du aktibismo politikorik eragiten. Frithek ere esan zuen pop musikaren helburu nagusia diru-sarrerak sortzea dela. Ez da pertsonen artikulazio libreko bitartekoa. Pop musikak, ordea, desira pertsonalaren izaera eman nahi du, eta berehalako enpatia lortu entzuleak babesten dituen klixearen, estereotipoen eta melodramaren pertsonaiekin. Batez ere, diskoetxeentzat pop musikak zenbat diru sortzen duen da.  Herri-kanta askoren egitura bertso eta koru batena da; korua, berriz, musika- eta lirika-errepikapen soil baten bidez belarrian itsasteko diseinatuta dagoen pistaren zati gisa erabiltzen da. Koruan, askotan, musika "jaitsiera"-rekin metatzen da, sarritan, baxua eta danborraren zatiak "jausten" diren tokian.  Ohiko aldaerek leloaren forma eta markatutako barraren forma hartzen dituzte, melodietan eta kako (hook) itsaskorretan fokatuta, eta melodia erritmikoki eta bertsoarekin harmonikoki kontrastea egiten duen korua.  Erritmoa eta melodiak sinpleak izan ohi dira, akonpainamendu harmoniko mugatuarekin.  Pop kanta modernoen letrak gai sinpleetan oinarritzen dira —askotan, maitasunean eta harreman erromantikoetan—, salbuespen nabarmenak egon arren.  Klixeek “bizargintzako estilo laukotearen harmonia” (i.e. ii – V – I) eta blues eskalak eragindako harmonia dute.  XX. mende erdialdeko eta 1970eko hamarkadaren amaieraren arteko kintoen zirkuluko iritzi tradizionalen eragina gutxitu egin zen, funtzio menderatzailearen nagusitasun txikiagoa barne. 

## Garapena eta eragina 
### Teknologiak eta hedabideak 
1940ko hamarkadan, mikrofono hobetuaren diseinuari esker, kantu-estilo intimoagoa lortu zen, eta, hamar edo hogei urte geroago, 45 b/min-ko erregistro merkeago eta iraunkorragoek "iraultza ekarri zuten popa zabaltzerako moduan", eta, horri esker, pop musika "disko-/irrati-/film-izarren sistema" bihurtu zen. Beste aldaketa teknologiko bat 1950eko hamarkadan telebistaren eskuragarritasun orokorra izan zen, telebista bitartez emandako emanaldiekin. Horren ondorioz, "pop izarrek presentzia bisuala izan zuten". 1960ko hamarkadan, transistore merkeak zituzten eta eramangarriak ziren irratiak sortu zirenean, garai hartako nerabeek musika etxetik kanpo entzun ahal izatea eragin zuen. 1980ko hamarkadaren hasieran, pop musikan eragin handia izan zuen MTV musika-kanalak, zeinak "erakarpen handia zuten Michael Jackson eta Madonna bezalako artistei lagundu baitzien".
alt=Michael Jackson 2nd June 1988. "Wiener Stadion" venue in Vienna, Austria.|thumb|Michael Jackson 2nd June 1988. "Wiener Stadion" venue in Vienna, Austria.
Kanta ugari grabatzea (1960ko hamarkadatik aurrera) eta sampling digitala (1980ko hamarkadatik aurrera) ere erabili izan ziren pop musika sortzeko. 1960ko hamarkadaren erdialdean "progresiboa" hitza maiz erabiltzen zen, eta abesti eta single bakoitzak aurrekoarekin "progresioa" izan behar zuela uste zen. Simon Reynolds musika-kritikariak idatzi zuenez, 1967tik aurrera, pop "progresioaren" eta "masa-poparen" arteko bereizketa bat egongo zen, "nesken eta mutilen artean, klase ertainaren eta langile-klasearen artean ere, oro har".

### Estiloaren bilakaera 
Bere garapenean zehar, pop musikak herri musikako beste genero batzuen eraginak bereganatu ditu. Pop musika goiztiarra egiturarako balada sentimentalean oinarritu zen, gospel eta soul musikako ahots-harmoniak erabili zituen, jazz eta rock musikaren instrumentazioa, musika klasikoaren orkestrazioa, dantza-musikaren tempoa, musika elektronikoaren babesa, hip-hop musikaren elementu erritmikoak eta rap-eko ahozko pasarteak. 2016. urtean, 1955 eta 2010 artean grabatutako 464.000 grabazio baino gehiago aztertu zituen Scientific Reports-ek, eta ikusi zuen 1960ko hamarkadako pop musikarekin alderatuta, gaur egungo pop musikak tonu-progresio gutxiago erabiltzen dituela, batez besteko bolumen handiagoa, instrumentazio eta grabazio-teknika ez hain desberdinak eta barietate tinbriko txikiagoa.

Hirurogeiko hamarkadan, pop musika nagusiaren zatirik handiena bi kategoriatan banatzen zen: gitarra, bateria eta baxu taldeak edo abeslariak, orkestra tradizional baten laguntzarekin. Hamarkadaren hasieratik, ohikoa zen pop-aren ekoizleek, konpositoreek eta ingeniariek askatasunez esperimentatzea musika-formarekin, orkestrazioarekin, erreberberazio ez-naturalarekin eta beste soinu-efektu batzuekin. Hona hemen adibide ezagunenetako batzuk: *Wall of Sound* Phil Spectorena, adibidez. New Yorkeko Unibertsitateak 2019an egindako azterlan batean 1960ko hamarkadako abestiak gogaikarrienak izan zirela ondorioztatu zuen, 2000 eta 2015 arteko azken urteetako abestiak baino askoz gehiago.

60ko hamarkadaren bukaerarte, artistek ez zuten beren musikaren eduki artistikoa erabakitzen. 60ko hamarkadaren erdialdeko ekonomiaren gorakadaren laguntzarekin, disketxeak artistetan inbertitzen hasi ziren, esperimentatzeko askatasuna emanez eta edukiaren eta merkaturatzearen kontrol mugatua eskainiz. Egoera horrek behera egin zuen 70eko hamarkadaren amaieratik aurrera, eta ez zen berpiztu Interneteko izarren gorakadaraino. 70eko hamarkadaren amaieran garatu zen pop indie taldeak beste inflexio-puntu bat markatu zuen gaur egungo pop musikaren glamourrarekiko, garai hartan berria zen premisaren arabera eratutako gitarra-taldeekin, zeinek bere musika grabatu eta argitara zezakeelako kontratu diskografiko handirik lortu gabe.

80ko hamarkada gogoratzekoa da grabazio digitalaren erabilera handitu egin zelako sintetizadoreen erabilerari esker, eta synth-pop musikaren eta instrumentu ez-tradizionalekin egindako beste genero elektroniko batzuen ospea handitu egin zen. 2018an, Kaliforniako Unibertsitateko Irvineko ikertzaileek ondorioztatu zuten pop musika "tristeago" bihurtu dela 1980ko hamarkadatik. Pozaren eta argitasunaren elementuen ordez erritmo elektronikoak ezarri dituzte, eta, ondorioz, pop musika 'tristeagoa baina dantzagarriagoa' da.

### Nazioarteko ospea 
Pop musika Estatu Batuetako eta Britainia Handiko musika-industriek menderatu zuten (1960ko hamarkadaren erdialdetik aurrera), eta haien eraginak nazioarteko monopolio bihurtu du, baina eskualde eta herrialde gehienek beren pop musikaren forma dute, eta, batzuetan, joera zabalagoen tokiko bertsioak sortzen dituzte, eta tokiko ezaugarriak ematen dizkiete. Joera horietako batzuek (adibidez, *europopak*) eragin nabarmena izan dute generoan.

Mendebaldekoak ez diren herrialde batzuek, hala nola Japoniak, pop musikaren industria oparoa garatu dute, eta industria horren zatirik handiena mendebaldeko pop-erako erabiltzen da. Japoniak urteak daramatza beste edozein herrialdek baino musika gehiago sortzen, AEBek izan ezik. 
thumb
Beste musika estilo batzuekin batera garatu zen pop musikako estiloetako bat pop latinoa da. 1950eko hamarkadan ospetsu egin zen Estatu Batuetan, Ritchie Valens-en rock and rollaren lehen arrakastarekin. Ondoren, pop musikaren arrakasta-zerrendetan arrakasta izan zuten hispanoak eta latindarrak. 1990eko hamarkadako pop arrakastak ezagunak izaten jarraitu zuten, bai jatorrizko generoetan, bai pop musika zabalenean. Pop latinoaren arrakastek, hala nola *Macarena* eta *Despacito*, errekorrak hautsi dituzte mundu osoko pop musikako zerrendetan.

### XXI. mendea 
2000ko hamarkadaren hasieran, 90eko hamarkadaren amaieran nagusi ziren joerek indarrean jarraitzen zuten, baina musikaren industria aldatzen hasi zen jendea Internetetik musika deskargatzen hasi zenean. Jendeak korronte nagusitik kanpo zeuden generoak eta artistak aurkitu ahal izan zituen, eta ospea bultzatu, baina, aldi berean, artista txikiek zailtasun gehiago zuten bizimodua ateratzeko, haien musika pirateatua baitzen. Garai hartako artista ezagunenak Justin Bieber, Rihanna, Taylor Swift, Lady Gaga, Black Eyed Peas, Katy Perry eta One Direction izan ziren.

## Pop talde eta bakarkako ezagunak 
### 1960 
* Elvis Presley
* The Beatles
* The Beach Boys
* The Rolling Stones

### 1970 
* The Jackson 5
* ABBA
* David Bowie
* Elton John

### 1980 
* U2
* Michael Jackson
* Madonna
* New Kids on the Block

### 1990 
* Spice Girls
* Whitney Houston
* Mariah Carey

### 2000 
* Robbie Williams
* Britney Spears
* Cristina Aguilera

### 2010 
* Taylor Swift
* Katy Perry
* Beyoncé
* Lady Gaga
* Rihanna
* One Direction

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak