Bernedo

**Bernedo** Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Mendialdekoa. Gasteizen hego-ekialdean dago, eta mugakide ditu Trebiñu eta Nafarroa Garaia ere. Udalerriko herriburua izen bereko herria da.

## Geografia 
[thumb|left|Muela mendia eta [Durruma Kanpezu bere magalean, Bernedoko mendatetik ikusita.]]
### Ingurune naturala eta klima 
Toloño mendilerrotik iparraldera dagoen lautadatxo garai batean kokatua dago, San Tirso (1.334 m) eta Peña Alta (1.249 m) mendiak udalerriaren hegoaldeko ertzean daude.

Udalerriak Izkiko Natura Parkearen zati handiena osatzen du. Honako mendiek mugatzen dute Bernedo: Kapildui (1.175 m), iparraldean; Muela (1.056 m), hego-ekialdean; San Justi (1.028 m), ekialdean; eta Belabia (970 m), hego-mendebaldean.

Ega ibaiak zeharkatzen du udalerria.

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Gasteiz, Burgu, Iruraitz-Gauna eta Dulantzi.
* Hegoaldean: Kripan eta Nafarroa Garaiko Lapoblacion; azken horrekin, Bernedoko mendatearen bidez dago lotuta.
* Ekialdean: Arraia-Maeztu, Kanpezu eta Nafarroa Garaiko Marañon.
* Mendebaldean: Trebiñu.

## Historia 
left|thumb|Bernedoko harresiaren ateetako bat.
Nonbait 1025eko *Donemiliagako goldea* agirian jada ageri dela esan den arren, ez da egia. Ez da 1025. urteko agiri horretan aipatzen. Dokumentu horretan Bernedotik hurbilen aipatzen den toponimoa Obekuri da.

Antso Jakitunak hiribildu-forua 1182an eman zion Bernedori. Herria sortzeko arrazoien artean aipatu beharrekoak dira, batetik, lekua komunikazio-bide zenbaiten elkargunean zegoela eta, bestetik, kokatua dagoen mendixkako gazteluak izaera estrategiko-defentsiboa ematen ziola. Herri gotortuak Nafarroako Erresuman barna iraun zuen 1476. urtera arte.

1556an jada Navarrete Bernedori zegokion. Durruma Kanpezu eta Kinta (Urturi barne) 1965ean batu ziren eta Arluzea-Markiz izenpean bilduta zeuden Markiz, Arluzea, Berrozi, Okina, Urarte eta Izartza, aldiz, 1976an. Orduan ezarri zen udalerriak gaur egun daukan lur-eremua.

## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
13 herrik osatzen dute Bernedo udalerria:

* Angostina: 28 biztanle.
* Arluzea: 29.
* **Bernedo** (herriburua): 176.
* Berrozi: 0.
* Durruma Kanpezu: 39.
* Izartza: 2.
* Kinta: 29.
* Markiz: 69.
* Navarrete: 35.
* Okina: 22.
* Urarte: 33.
* Urturi: 82.
* Villafria: 30.

## Demografia 
## Politika 
### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Bernedoko azken alkateak:

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 4 linea ditu udalerrian:

## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Jaiak 
* *Corpus Christi* eguneko prozesioa Markizen, *Baleztarien Prozesioa* ere deitua.
* Mendekoste egunean, San Tirsorako erromeria.

### Euskara 
Euskara XVIII-XIX. mendeetan galdu zen Bernedo inguruan, baina eskualdeko eremu zabal batean gaztelanoak lehenagoko presentzia ere bazuela dirudi. Euskaldunak %16 ziren 2010eko datuetan, eta %6ko etxeko erabilera 2016koetan.

Bernedoko euskararen historia sozialean garrantzia du Euskal Udalekuen presentziak bertan, zeina 1970ko hamarkadan hasi zen, eta 21. mendean ere jarraitzen duen.

## Ondasun nabarmenak 
eskuinera|thumb|300px|Bernedoko hirigune historikoaren oinplanoa. Bertan, esparru arkeologikoa zedarrituta agertzen da.

XIII. mendean eraikitako San Bartolome ermitan erromatar gairaiko idazkunak dituzten hilarriak aurkitu ziren hormak egiteko aprobetxatuta. Pentsatzekoa da, beraz, inguruan, erromatar garaiko hilerri eta herri bat egon zirela. 

Bernedoko hirigune historikoaren esparru arkeologikoa da: Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean sartuta dago, *monumentu multzo* izendapenaz kultura ondasun gisa. 

Erdi Aroko hirigunea harresiek inguratua dago. Bost kale daude bertan: iparraldetik hegoaldera Beheko kalea, Erdiko kalea, Sarrea kalea eta Kale Nagusia (biek bi aldeetatik sartu-ateratzeko ate bana daukatelarik) eta Gazteluaren kalea. Kale horien trazadura mendebaldetik ekialderakoa da, Arabako herrietan maiz aurkitzen ez den trazaketa zentzua. Ekialdean beste bi kale daude orientazio hori apurtzen dutenak (iparraldetik hegoaldera doazenak, alegia): Herreria kalea eta Suso kalea. Horren hasiera Elizaren portikotik abiatzen da (Plaza Nagusian). 

Eliza herriaren erdialdean dago. Erdi Aroko ezaugarri zenbait gordetzen ditu oraindik ere: kaleak oso meharrak dira eta "partzelazio gotikoa" izenekoaren aztarnak gelditzen dira, bereziki Beheko kaleak eta Erdiko kaleak osatzen duten etxadi bikoitzetan ikus daitezkeenak. Erdi Aroko beste zenbait alderdi interesgarri Elizan eta Gazteluan ikus daitezke. Elizak portada erromanikoa dauka, XIII. mendekoa, eliza eraiki zenekoa. Gaztelua herria sortu aurretik eraikia zegoen jadanik, eta haren zimenduak eta dorreen oinarriak gelditzen dira.

Ondarearen beste puntu 
* Markizko **San Joan** baseliza erromanikoa, Kultura Ondasun sailkatua.
* Arluzeko San Martin eliza gotikoa, XVI. mendekoa.
* Okongo baseliza, Bernedoko herrigunearen eta Villafríaren artean kokatua.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bernedoko harresiaren ate bat.jpg|Sarrea atea, Bernedoko harresien parte.
Fitxategi:Bernedo 2008 6 6.JPG|Bernedoko Ama Birjinaren Natibitatearen eliza.
Fitxategi:Bernedo - Iglesia de la Natividad de Nuestra Señora 02.jpg|Natibitatearen elizako ataria.
Fitxategi:Bernedoko okongo baseliza.jpg|Okongo baseliza.
Fitxategi:Bernedoko jaietako panpina.jpg|Jaietako panpina.
Fitxategi:Bernedoko udalekua.jpg|Bernedoko Sarrea Euskal Udalekua.
Fitxategi:Inscripción en la Ermita de San Bartolomé, Angostina 3.jpg|San Bartolome ermitako hormetan jarritako erromatar garaiko bi idazkun.

## Bernedar ezagunak 
* Nicolas Armentia Ugarte (Bernedo, 1845-La Paz, 1909), frantziskotarra, XIX. mendeko Amerikako geograforik garrantzitsuena izan zen, baita La Pazeko gotzaina ere.
* Pablo Alegria Iriarte (Kinta, 1876-Çorlu 1939) apaiza, Zoroluseko gotzaina izana.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Angostina
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Arluzea
* Arluzea-Markiz
* Berrozi
* Durruma Kanpezu
* Izartza
* Kinta
* Markiz
* Navarrete
* Okina
* Urarte
* Urturi
* Villafria

## Kanpo estekak 
*  Bernedoko Udalaren webgunea
*  Bernedo Auñamendi entziklopedian
*  Bernedoko harresiei buruzko ikerketa euskonews.com webgunean