open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
International Biometric Society

**International Biometric Society** (IBS) () nazioarteko elkarte profesional eta akademikoa da. Estatistikako eta matematikako teoria eta metodoen garapena eta aplikazioa sustatzen ditu biozientzietan, bioestatistika barne.
Bi urtean behin egiten den *Nazioarteko* IBC kongresua (*International Biometric Conference)* babesten du.

IBS elkartean Espainia mailako eskualdeko sarea Sociedad Española de Bioestadística da, eta Inmaculada Arostegi irakaslea (EHU) elkarteko presidentea izan zen 2016 eta 2017 urteen artean.

## Historia 
Sozietatea 1947ko irailaren 6an sortu zen, Massachusetts-en (AEB) antolatu zen Lehen Nazioarteko Konferentzia Biometrikoan. Bere lehen presidentea Ronald Fisher izan zen eta bere lehen idazkaria Chester Ittner Bliss.

## Eskualdeak eta sareak 
Gizartea *eskualde*-saretan antolatuta dago, gehienak nazionalak dira, baina badira nazioartekoak ere, eta horietako askok beren jardunaldiak ere egiten dituzte.

## Argitalpenak 
Lau aldizkari argitaratzen ditu elkarteak:

* *Biometrics* aldizkaria .
* *Journal of Agricultural, Biological, and Environmental Statistics (JABES)* aldizkaria nekazaritza, biologia eta ingurumen-estatistikari buruz American Statistical Association elkartearekin batera, 
* *Biometric Bulletin* hiruhileko *buletina*,
* *Biometric Journal* eskualdeko aldizkaria (lehen *Biometrische Zeitschrift*).

## Iraganeko presidenteak 
## Erreferentziak 
## Gehiago irakurri 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Inmaculada Arostegi

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Biometria Elkartea (IBS)
* *Biometrical Journa*l aldizkaria
* Biometrics
* *Biometric Bulletin* buletin biometrikoa
* *Journal of Agricultural, Biological, and Environmental Statistics (JABES)* nekazaritza, biologia eta ingurumen-estatistiken aldizkaria.
Tray mendia

**Tray mendia**, , AEBestako Appalacheetako mendi bat da, Georgia estatuan. 1.350 metroko garaiera du.

Apalatxeetako bidezidorra gailurretik igarotzen da.
White Cap mendia (Piscataquis konderria, Maine)

**White Cap mendia**, , AEBestako mendi bat da, Maine estatuko Piscataquis konderrian. 1.114 metroko garaiera du.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Dimitrios Gounaris

**Dimitrios Gounaris** (; Patras, 1867ko urtarrilaren 5a – Atenas, 1922ko azaroaren 28a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1915eko otsailetik abuztura eta 1921etik 1922ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Atenasko Unibertsitatean, eta Alemanian, Frantzian eta Ingalaterran jarraitu zituen ikasketak. 1902an diputatu hautatu zuten eta 1908an Finantza ministro izendatu zuten. Bere ideologia kontserbadoreak Eleuterios Venizelosen aurkari nagusi bihurtu zuen.

1915ean lehen ministro izendatu zuten Venizelosek dimisioa eman ondoren. Lehen Mundu Gerran neutraltasunaren alde egindako politikagatik, Gounaris Korsikara erbesteratua izan zen 1917an Venizelos boterera itzuli ondoren. 1918an Sardiniara ihes egin zuen eta 1920an Greziara itzuli eta azaroko hauteskundeetan oposizioko buru bezala parte hartu ahal izan zuen.

Turkiaren aurkako gerran egin ziren hauteskundeak. Gounaris 1921eko martxoan bihurtu zen lehen ministro, eta hilabete horretan gertatu zen Greziak gerran izan zuen lehen porrota. Uztailean greziarren eraso baten ondoren, irailean beste porrot bat izan zen eta greziar armadaren erretiratzea hasi zen. Gounarisek 1922ko maiatzean dimititu zuen eta Petros Protopapadakisen gobernuan Justizia ministro izendatu zuten.

1922ko abuztuko greziar porrot tamalgarriaren ondoren, armadak estatu-kolpea eman zuen irailean, Nikolaos Plastiras koronelak eta Venizelosen aldeko beste batzuek zuzenduta.

Gounaris eta beste politikari batzuk Seien Epaiketan epaitu zituzten, traizioa egotzita, heriotzara kondenatuta eta exekutatuta.
San Migel Aiguilhekoa

**San Migel Aiguilhekoa**, Frantzia eta Okzitaniako Aiguilhe herrian dagoen kapera bat da, Le Puy-en-Velay udalerritik hurbil, eta Auverniako Loira Garaia departamenduan.

Sumendi-lepo batean eta 85 metroko garaieran dago, bertaratzeko harkaitzean tailatutako 268 maila igo behar direlarik. 961ean eraiki zen.
Le Puy-en-Velayko katedrala

**Le Puy-en-Velayko Deikundearen Ama Birjinaren katedrala**, , Frantzia eta Okzitaniako katedral katoliko bat da, Auverniako Le Puy-en-Velay udalerrian. 

XI. eta XIII. mendeen artean eraiki zen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Wayah Bald

**Wayah Bald**, AEBestako Nantahala Baso Nazionalaren barnean dagoen gain bat da, Ipar Carolina estatuan. 1.114 metroko garaiera du. 1.567 metroko garaieran dago.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.

Gainean, 1937an eraikitako eta suteak atzemateko harrizko behatoki bat dago.
Harris Yulin

**Harris Yulin** (Los Angeles, 1937ko azaroaren 5a – New York, 2025eko ekainaren 10a) estatubatuar aktorea izan zen.

1963an egin zuen debuta antzerkian New Yorken, eta 1990eko hamarkadatik Broadwayn antzeztu zuen. 1971n izan zuen zinemako lehen pertsonaia, eta ehun film eta telesail baino gehiagotan antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Debako eliz ataria

**Debako eliz ataria** herri honetako Santa Maria elizak duen eliz atari gotiko eta polikromoa da.

## Deskribapena 
15. mendean eraiki zen, eta 17.ekoa da margoketa polkiromoa. Forma gotiko bikaineko ataria da, eta eskulturetan forma arkaiko edo zaharragoak egin nahi izateko gogoa nabari da.

Alboetako atezangoetan, hamabi apostoluak, seina alde bakoitzera (ezkerrean Petri, Andres, Jakue nagusia, Joan, Tomas eta Jakue gaztea; eskuman, San Paulo, Felipe, Bartolome, Mateo, Simon eta Judas Tadeo), erlaitzetan bermatuak eta gainean droselak dituztela. Erlaitzen azpian, atezango hauen beheko parteetan motibo arkitektonikoak ageri dira, seguruenik Jerusalem zerutiarraren sinbolo. Lanik apainena apostoluen parte hau da; badirudi beste parteak maila herrikoiagoa zuten beste tailer batzuek egin zituztela.

Erdiko mainelean, Kristo garaile eskultura batean, honek ere buru gainean drosela duela. Tinpanoan, hiru lerrotan banatuta, Andre Mariari buruzko eszenak: Deikundea, Ikustaldia, Jaiotza, Epifania, Lokartzea, Jasokundea (mandorla batean) eta Koroatzea. Eszena hauetariko batzuk ez dira ebanjelio kanonikoetakoak, apokrifoetakoak baizik. Arkiboltetan aingeruak, musikariak, santuak eta beste irudi batzuk daude zizelkatuta.

## Iruditegia 

Fitxategi:Deba eliz ataria 02.jpg|Apostoluak erlaitzetan bermatuak atezangoetan.
Fitxategi:Deba - Iglesia de Santa Maria, portada 21.jpg|Arkiboltetako detailea.
Fitxategi:Debako eliza 002.jpg|Mainelean Kristo, gainean drosel landu bat duela; eta tinpanoa.
Fitxategi:Deba - Iglesia de Santa Maria, portada 23.jpg|Tinpanoko detailea.
Fitxategi:Deba - Iglesia de Santa Maria 13.jpg|Dorre sendo honen azpian dago eliz ataria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birgit Carlstén

**Birgit Maria Christine Carlstén** (Huskvarna, Jönköping, 1949ko abenduaren 8a – Uppsala, 2025eko ekainaren 2a) suediar aktore eta abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Jönköpingeko Huskvarna auzoan jaio zen 1949ko abenduaren 8an, eta 1970etik 1974ra Malmöko Antzerki Akademian ikasi zuen. Hainbat aldiz agertu zen *På spåret* saioan, 1996an Tommy Engstrandekin batera saria irabaziz.

Carlstén Uppsalan hil zen 2025eko ekainaren 2an, 75 urte zituela.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
#### Aktore gisa 
#### Zuzendari gisa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oliva Zafa Castillo

**Oliva Zafa Castillo** (Piloña, 1915eko uztailaren 7a - San Martin del Rey Aurelio, 1938ko uztailaren 28a), zenbait erregistrotan, **Oliva Faza Castillo**, Oliva Zafa Suárez eta **Oliva Zafra Suárez** bezala izendatua, Espainiako Gerra Zibilean tropa frankistek hil zuten espainiar errepublikarra izan zen.

## Biografia 
Piloñan jaio zen, 1915eko uztailaren 7an. Laureano Argüelles Felgueroso maisuarekin ezkondu zen, gerora Piloñako alkate sozialista bihurtuko zenarekin. Senarra nazionalek atxilotu zuten 1938ko uztailean eta Infiesto herritik barrena arrastaka eraman zuten zaldi baten isatsari lotuta, ondoren Llano del Ríon errematatzeko.
thumb|Zafaren gorpuzkiak eta La Bornainako sarraskian eraildako meatzariak gordetzen dituen panteoia. Hil zituzten lekutik gertu dago.
Zafak, bere semearen bizia salbatzeko, beste meatzari batzuekin batera Carrocera bailararatz ihes egin zuen. Zazpi meatzariekin batera El Rebollal-era iritsi zirenean, La Bornaina meategiaren barruan ezkutatu ziren. Han errefuxiatuta zeudela, falangista batek salatu egin zituen, eta tropa frankista handi bat iritsi zen bertara. Zafa eta meatzariak kanpora atera arte, zain egon ziren soldaduak meatze-zulotik irten arte. Hori egin zezaten, erlijioso-talde batek konbentzitu egin zituen, ezer gertatuko ez zitzaielako promesarekin. Azkenik, 1938ko uztailaren 28an, gosearen ondorioz, Zafa eta meatzariak meategiaren kanpoaldera atera ziren. Utzi zieten janaria jaten ari zirela, metrailadore bat tiroka hasi zitzaien. Gero, tiro bana eman zieten.
thumb|La Bornaína hiriko sarraskian hildako Zafa eta meatzarien omenezko plaka
Oliva Zafaz gain –23 urte zituen–, La Bornainako sarraski gisa ezagutzen den horretan hil ziren Aquilino Suarez Fernandez –25 urte–, Candido Fernandez Montes –22 urte–, Francisco Fernandez Nava –31 urte–, Vicente Roces Menendez –36 urte–, Jamino Fernandez Suarez –26 urte–, Amalio –22 urte–.  Meatzari baten gorpua izan ezik, gainontzeko guztien gorpuak meategiaren sarreratik gertu dagoen panteoi batean daude. Laureano Argüelles Felgueroso senarraren gorpua ere panteoi horretara eraman zuten, Zafarenarekin batera.

## Aintzatespenak 
1977an, haren omenezko hilarri bat jarri zuten hil zituzten meategiaren barruan. Urtero, omenaldia egiten da sarraskiaren lekuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raffaele Di Paco

**Raffaele Di Paco**, (Fauglia, Toscana, 1908ko ekainaren 7a – ib., 1996ko maiatzaren 21a) txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1929tik 1944ra.

## Kirol ibilbidea 
1927an Italiako taldekako erlojupeko txapelketa irabazi zuen eta 1929an profesionaletara pasatu zen, denera 53 garaipen lortu zituen ibilbidean zehar.

Esprinter bikaina, Italiako Giroko 16 etapa eta Frantziako Tourreko 11 etapa irabazi zituen.

1936ko Italiako Giroan, bere jarraitzaileek Di Paco animatzeko modu berri bat asmatu zuten: txirrindulariaren izena galtzadan bertan idaztea (geroago beste hainbat probatan sarritan erabili izan dena). 
Bigarren Mundu Gerran Argentinara erbesteratu zen.

## Palmaresa errepidean 
## Pistako palmaresa 
**1933**
* Goullet-Fogler Saria (Learco Guerrarekin)
**1937**
* Hourlier-Comès Saria (Aldo Binirekin)
**1940**
* Buenos-Aireseko Sei Egunak (Gottfried Hürtgenrekin)
**1942**
* Santiagoko 24 Ordu (Aldo Bertolarekin)
**1944**
* Buenos-Aireseko Sei Egunak (Frans Slaatseekin)

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Neviana Vladinova

**Neviana Vladinova** (bulgarieraz: Невяна Владинова; Pleven, Bulgaria, 1994ko otsailaren 23a) gimnasta erritmiko ohia da. Levsky klubean trebatu zen. Branimira Markova, Efrosina Angelova eta Ina Ananieva entrenatzaikeekin entrenatzaileekinb.

## Kirol ibilbidea 
Gimnasia Erritmikoko Munduko Kopako probetako nazioarteko lehiaketetan parte hartu zuen, eta, besteak beste, 2013 urtean Bulgariako Sofian lortutako brontzezko domina nabarmendu behar da. Innsbruckeko 2014ko Grand Prixeko finalean ere emaitza aipagarriak lortu zituen: zilarrezko bi domina lortu zituen zinta eta mazetan, eta brontzezko beste bi, banakako lehiaketa osoan eta pilotan.

Europako txapelketetan parte hartu zuen Austriako Viena hiriburuan 2013an egindako txapelketan, non seigarrena izan zen taldeka Bulgariarekin;  Azerbaijango Bakun 2014an, non hamahirugarren sailkatu zen banakako lehiaketa orokorrean; Bielorrusiako Minks hiriburuan 2015ean, non hamaikagarrena izan zen lehiaketa orokorrean; eta taldekako hamargarren postua, Mariya Matevarekin batera; Jolonen 2016an, non hamargarren sailkatu zen taldekako lehiaketa orokorrean; 2017 urtean Hungariako  Budapest hieiburuan brontzezko dominak lortu zituen zinta finalean eta taldekako sailkapenean, Katrin Taseva eta bere herrialdeko junior taldearekin batera. Txapelketa horretan bertan laugarren amaitu zuen pilotan, bosgarren mazoetan eta zortzigarren uztaian. 2018an Guadalajarako Europako Txapelketan hamalaugarrena izan zen lehiaketa orokorrean. 2019an, Bakun jokatu zen Europako txapelketan parte hartu zuen eta taldekako lehiaketan brontzezko domina lortu zuen Katrin Taseva, Boriana Kalein eta junior taldearekin batera. Gainera, uztaileko finalean ere parte hartu zuen, eta laugarren bukatu zuen.

Munduko txapelketetan, Alemaniako Stuttgart hirian 2015ekoan, parte hartu zuen. Banakako lehiaketa osoan hamargarren postua lortu zuen eta taldekako zazpigarrena, Mariya Mateva eta Sara Staykova taldekideekin batera. Italiako Pesaron 2017an, berriz, lehiaketa orokorrean zazpigarren postua lortu zuen, eta, gainera, brontzezko domina bat pilotako finalean, laugarren postua mazoen finalean eta bosgarrena uztaian. 2018 urtean, bere herrialdean egindako munduko txapelketan ere lehiatu zen, Sofian, non hamabosgarrena izan zen lehiaketa orokorrean, zilarrezko domina taldekako lehian, Boryana Kaleyn eta Katrin Taseva taldekideekin batera, eta mazoen eta pilotaren finaletan parte hartu zuen, azkenean seigarren eta zazpigarren postuetan, hurrenez hurren. 

Parte hartze olinpikoari dagokionez, 2016ko Rio Janeiroko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, sailkapen nagusian zazpigarren postua lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Irazabal

**Itziar Irazabal Aguirre** (Iurreta, 1966ko uztailaren 9a) gizarte ekintzailea, euskaltzale, feminista, euskal kulturaren defendatzaile eta nazioarteko lankidetzaren bidez justizia, giza eskubide, berdintasuna, eta kalitatezko zerbitzu publikoen defendatzailea da.

## Bizitza 
Itziar Irazabal Iurretan jaio zen, eta bere lehen ikasketak Durangoko Santa Susana eta San Antonio ikastetxeetan egin zituen. UNED Urrutiko Heziketarako Nazio-Unibertsitatetik Heziketa Sozialean diplomatura jaso zuen.

## Ibilbidea 
Gerediaga elkartean, aritu zen lanean hainbat urtez, gehienbat Durangoko azokako katalogoaren prestaketan eta komunikazio eta kanpo harremanetarako arduradun bezala.

2010etik aurrera, Deustuko Aldaika elkartean (irabazi-asmorik gabeko elkartea) lanean dago, kudeaketa lanetan. Elkarte honek Bilboko lehen barrutian lan egiten du, udaletxeko gizarte ekintzarekin eta baita gazteria sailarekin ere. Bere helburu nagusia adin txikikoen, gazteen eta euren familien garapen pertsonala eta soziala bultzatzea da. Beti begirada komunitario batetik. 

Eusko Jaurlaritzaren Euskadiko Gazteak Lankidetzan programa koordinatzen duen taldeko kide ere bada. Kooperante gisa, 1995ean joan zen lehen aldiz Ekuadorrera, eta gero Erdialdeko Amerika guztian kooperazioko bidaia askotan parte hartu du.  2003tik medicusmundi Bizkaiako (MMB) bazkide da. Gobernuz kanpoko erakunde honen eginbeharra mundu guztian osasunaren alde lan egitea da, eta osasuna eskubide moduan ikustea mundu osoan publikoa eta dohainik izanik. Elkarteko Zuzendaritza Batzordeko kidea da 2004tik, eta gizarte eraldaketarako hezkuntzako eta komunikatzeko eleduna izan da. Gainera, medicusmundi Bizkaiaren presidente izan zen 2012tik 2022ra. Era berean, FAMMEren Kontseilu Betearazleko kide izan da 2005etik 2012ra, eta berriro 2020tik aurrera, presidenteordea izanik 2023tik.

2025eko azaroaren 15ean Zaragozan Espainiako Medicus Mundi Elkarteen Federazioak (FAMME) Kontseilu Betearazlea berritu zuen, eta Batzar Nagusiak Itziar Irazabal hautatu zuen presidente berria izateko.

Feminismoarekin lotura sakonduz, 2025 urtetik Iurretako Anderebide elkarteko zuzendaritza batzordeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itziar Irazabal, medicusmundi Bizkaia Biba Zuek! elkarrizketa 2024-09-17
Legacy Walk

***Legacy Walk*** («Legatuaren pasealekua») aire zabaleko erakusketa publiko bat da, *North Halsted* Street-en zehar kokatua, Chicagon (Estatu Batuak), LGBT pertsonek historiari eta kulturari egindako ekarpenak oroitzen dituena. Brontzezko piloi multzo batek osatzen du, eta bakoitzak LGBT pertsonalitate baten biografia gogorarazten du.

## Historia 
*Legacy Project* (Legatu Proiektua) 1987an sortu zen, Washingtonen lesbianen eta gayen eskubideen aldeko bigarren martxa nazionalean. *NAMES Project AIDS Memorial* Quilt-en («Edredoia IZENAK proiektuaren hiesaren oroitzapenean») etorrerak, gerora Armairutik irtetzeko egun nazionala (urriaren 11) bezala ezaguna izango zenaren lehen aitorpenak, ACT UP-en desobedientzia zibileko lehen ekintzak Estatu Batuetako Gorte Gorenean historia libre bat sortzea eta AEBen historia hutsa sortzea ekarri zuen. Chicago hiria kokaleku natural bihurtu zen, 1991n Gay eta Lesbiar Ospearen lehen Aretoa ezarri baitzuen Chicagoko LGBT komunitatearen ekarpenak aintzatesteko eta 1998an Pilón Arcoíris () hiri-paisaia Chicago GBT komunitate ekonomiko eta kulturala definitzeko. Hiri-paisaia horren dedikazioak amaiera eman zion museoa aire zabalean kokatzeko leku baten hamaika urteko bilaketari. Hamahiru urte behar izan zituen *Legacy* Walk-en sorrera planifikatzeko eta bere merkaturatzea finantzatzeko. Lehen 18 piloien inaugurazio ekitaldia 2012ko urriaren 11n, Armairutik irtetzeko egun nazionalean eta 25ean izan zen. Jatorrizko kontzepzioaren urteurrena. Urtero, bere sorreraren urteurrenean, brontzezko piloi berriak gehitzen dira.

## Gaur egun 
2019an, *Legacy* Walk-ek brontzezko 38 aska ditu, eta horietako bakoitza hodeian oinarritutako sistema bati lotuta dago. Sistema horretara sartzeko, QR kode bat eskaneatu edo markagailu bakoitzean mikrotxip bat aktibatu behar da, NFC teknologiaren bidez. Horrek atari bat irekitzen du erabiltzailearen telefono adimendunean, eta handik bideoak ikusi eta hezkuntza-baliabideak deskarga ditzake.

Legacy Walk proiektuarekin batera, *Legacy Wall* («Legatuaren Harresia») proiektu anaia ibiltaria dago, 2015ean estatu mailako bira bati ekin ziona. 2017an, *Legacy* Wall-ek bira nazionala hasi zuen LGBT ekarpenak historia eta kultura unibertsalera eramateko herrialde osoko liburutegi, institutu eta unibertsitateetara, kultur erakundeetara, plaza zibikoetara eta enpresen egoitzetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thecla Åhlander

**Thecla Ottilia Åhlander** (Norrköping, 1855eko ekainaren 3a – Täby, 1925eko apirilaren 8a) suediar aktorea izan zen, antzerkian eta zinema mutuan aritu zena.

## Bizitza 
Thecla Åhlander Norrköpingen jaio zen eta 1872an antzerkia ikasten hasi zen Frans Hedbergen eskutik. 1874tik 1877ra Antzerki Dramatikoko Errege Eskolan ikasi zuen. 1877an egin zuen debuta Errege Antzoki Dramatikoan, *Ett namn* izeneko antzezlanean. 1922ra arte antzoki horretan aritu zen lanean, eta 1908tik 1915era antzerki irakaslea ere izan zen. Eskandinaviako antzerki aktore ezagunenetako bat izan zen eta Henrik Ibsenen, Bjørnstjerne Bjørnsonen, Ludvig Holbergen, August Blancheren eta Axel Emil Betzonichen antzezlanetan parte hartu zuen, besteak beste. 1888an antzokiko aktore nagusi bihurtu zen eta 1891n Litteris et Artibus saria irabazi zuen.

## Lanak 
### Zinema 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
McKinleyren monumentua

**McKinleyren Monumentua** 29 metroko obeliskoa da, Bufalo hiriko Niágara plazan, New York estatuan (AEB). Bufaloko udaletxearen aurrean dago, eta errepide nagusi guztiek bat egiten duten *downtown-a* definitzen du.

New York estatuak enkargatu zuen monumentua eta 1907ko irailaren 6an William McKinley Estatu Batuetako hogeita bosgarren presidentearen oroimenari eskaini zitzaion, 1901eko irailaren 6an Bufaloko Erakusketa Panamerikarrean zegoela hil zutena. Daniel H. Burnham-ek monumentuaren diseinuan eragina izan zuen, obelisko bat aholkatu baitzuen, testuinguruko arrazoiengatik eta arrazoi sinbolikoengatik. 2017an, lehengoratu egin zen, eta ingurumen-baldintzek eragindako kalteari aurre egin zitzaion, haien osotasuna kolokan jarri baitzuten.

## Deskribapena 
McKinleyren monumentuak Vermonteko obelisko bat eta basea inguratzen duten marmolezko lehoiak dituen marmol italiarra ditu. Carrère & Hastings arkitektoek diseinatu zuten, eta haiek zuzendu zuten Panamerikar erakusketaren diseinua, Alexander Phimister Proctorren animalien eskulturekin, lehoi lokartuak (indar-sinboloak) eta dortokak (betiko bizitzaren enblemak) barne.

Bufaloko gobernuak (New York) dohaintzan emandako lur zirkularrak 2,7 m-ko diametroa zuen eta monumentuaren oinarriarekin erabat bete zen. Lurra dohaintzan ematearekin batera, proiekturako esleitutako zenbatekoa 100 000 dolar ingurukoa izan zen. 40 000 dolar gehiago gastatu ziren inguruko auzoen konponketetan. Korporazioek 30 000 dolar baino gehiago gastatu dituzte monumentuaren gunera egokitzeko. Proiektu osoa gainbegiratzeko batzordea Edward H-k osatu zuen. Butler, John C. Milburn, ea Curtis eta George E. Matthews Monumentua erabat eraikita egon zenean, oinarriak 7 oin karratu zituen 24 oineko altuerarekin, obeliskoa, berriz, oinarria baino 69 oin gorago zabaltzen da.

### Leongo eskultura 
1905ean, Alexander Phimister Proctor eskultore estatubatuarrak, garai hartan oso ezaguna zenak, McKinley Monumentuaren oinarria inguratuko zuten lau lehoien eredu bat osatu zuen. Lehoi bakoitza errege-lehoi bat baino lau aldiz handiagoa izango litzateke zizelkatua, eta erabat marmol zuriz egina. Lehoi horiek 12 t inguru pisatzen dute, 3,7 m neurtzen dute eta Bronxeko zoologikoko lehoi bat, Sultan, izan zuten inspirazio-iturri.

Arkitektura tradizionalaren (obeliskoa) eta animalia basatien arteko konbinazioa nahiko berria zen arte estatubatuarrean, baina monumentu honetan adierazi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angeline Solange Bonono

**Angeline Solange Bonono** (Kamerun, 1975eko martxoaren 2a – Évry, Frantzia, 2025eko maiatzaren 15a) kamerundar idazle, irakasle, aktore eta antzerki zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Angeline Solange Bonono 1975eko martxoaren 2an jaio zen. Bere gurasoak irakasleak eta gazte aholkulariak ziren. Bere aita 1979an hil zen.

Bigarren mailako ikasketak Jaundeko Essoseko ikastetxe elebidun batean egin zituen.

### Aktore ibilbidea 
1981ean, Ngoa-Ekelléko ikastetxe elebidunaren antzerki konpainian parte hartu zuen, Julien Mfoulouren *Kabeyene ou à qui la faute* antzezlanean parte hartuz, geroago telebistan eman zena. 1982an, Jean Pliyaren *La Secrétaire particulière*n antzeztu zuen. Bigarrenean, *Les Balançoires* izenekoan, *La femme que je suis devenue* idazlana agertu zen 2006an. Hirugarrenak *Cameroun mon pays* zuen izenburua eta bertan Bononok *Apostolat de la fourchette* idazlana kaleratu zuen 2008an.

Idazketa-egoitzetan, jaialdietan eta elkarte intelektualetan parte hartu zuen, hala nola Poeten Zirkuluan. Raymond Mbassi Atébak idazkerari ekarritako ideia sexuala aztertzen du ''La Plume androgyne d'Angeline Solange Bonono: du féminin à la masculinisation de l'écriture* liburuan.

## Liburuak 

;Eleberriak
* *Bouillons de vie* (2005)
* *Le Journal intime d'une épouse* (2007)
* *Marie-France, l'orpailleuse* (2012)
;Ipuinak
* *La Femme que je suis devenue* (2006)
;Antzerkia
* *Déesse Phalloga* (2006)
;Poesia
* *Soif Azur* (2002)
* *Apostolat de fourchette* (2008)
* *Le Sang en détresse*
;Taldeko lanak
* *Les Balançoires* (2006)
* *D'aujourd'hui: 15 poètes camerounais* (2007)
* *Cameroun mon pays* (2008)

## Eszenatokiko ekoizpenak 
* 1981: *Kabeyene ou à qui la faute*, Julien Mfoulourena
* 1982: *La Secrétaire particulière*, Jean Pliyarena
* *Amours à haut risques''

## Sariak 
* 2008: Clé Editions saria antzerkigile onenaren kategorian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pat Jennings

**Patrick Anthony Jennings** (Newry, 1945eko ekainaren 12a) iparirlandar futbol atezain ohia da, futbolaren historiako atezainik onenetakoa.

Junior mailan bere jaioterriko Newry Town taldean jokatu zuen. Ondoren Premier Leaguen jokatu zuen Watford, Tottenham eta Arsenal taldeetan.

Ipar Irlandako futbol selekzio nazionalarekin 119 partida jokatu zituen 1964 eta 1986 urteen artean. 1982 eta 1986 Munduko Futbol Txapelketetan parte hartu zuen. Erretiratu ondoren atezainen entrenatzaile lanetan aritu zen.

1973, 1975 eta 1985ean Urrezko Baloia irabazteko hautagaia izan zen.

Eleanor Tonner-rekin ezkonduta dago eta lau seme-alaba ditu. Jennings erlijio katolikokoa da.

## Palmaresa 
**Tottenham Hotspur**
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 1966–67
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1970–71, 1972–73
* Community Shield: 1967
* UEFA Kopa: 1971–72

**Arsenal**
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 1978–79

## Kanpo estekak
2025eko ekaineko Los Angelesko istiluak

**2025eko ekaineko Los Angelesko istiluak** () urte horretako ekainaren 6an hasi ziren Los Angelesen, Immigrazioko eta Aduanetako Polizia Indarrak (ICE) Kalifornian legez kanpoko migrazioaren aurka egindako sarekada masiboen ondoren. 

Hainbat protesta biolento bilakatu ziren protestariek Los Angelesko Polizia Departamentuaren (LAPD) eta ICEren agenteekin liskarrak izan ondoren. Hala ere, protesta gehienak baketsuak izan ziren, eta Downtownetik bost bat bloketara gertatu ziren.

Ekainaren 7an, protestariek eta polizia federalek liskarrak izan zituzten Paramount eta Comptonen egindako sarekadetan. Donald Trump presidenteak Kaliforniako Guardia Nazionala federalizatuz erantzun zuen, hirian 2.000 guardia kide hedatzeko eskatuz. Talde anitzek eta afiliatu gabeko protestariek protestak antolatu eta parte hartu izan zuten. Ekainaren 9an, presidenteak beste 2.000 soldadu bidali zituen Los Angelesera, eta, orotara, 5.000 inguru zabiltzan Kaliforniako hirian protestak amatatu nahian. Gehienak Guardia Nazionaleko kideak dira, baina 700 marine ere igorri zituen Trumpek, Kaliforniako agintarien iritziari muzin eginda. Kritikoek, Gavin Newsom Kaliforniako gobernadoreak barne, erantzun militarra goiztiarra, zirikatzailea eta autoritarioa zela esan zuten. Hainbat manifestari atxilotu zituzten eta hainbat agente eta manifestari zauritu ziren.

Los Angeleseko ICEren aurkako protestek AEBko beste hiri batzuetan eragin dute, New Yorken, Chicagon eta Dallasen, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eden Bleazard

**Eden Emma Bleazard** (Auckland, 1856ko ekainaren 7a – *ibidem*, 1946ko maiatzaren 13a) zeelandaberritar margolaria izan zen. 1887an Aucklandeko Arte Elkartearen hiru sari irabazi zituen.

## Bizitza 
thumb|*Tara Tara Mountain, Whangaroa Harbor* (1884).
Blezard Aucklanden jaio zen, Zeelanda Berrian, eta Robert Bleazard merkatariaren alaba zen. Bere ahizpa Clara Bleazard artista zen baita ere, eta gaztetan hainbat bidaia egin zituzten Europan zehar. Bleazard ahizpak Alfred Sharperen ikasleak izan ziren, eta haren eragina nabari daiteke Eden Bleazarden lehen margolanetan. eta elkarte horren hiru lehen sari irabazi zituen, tartean 1887ko diseinu saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Bleier

**Ruth Harriet Bleier** (New Kensington, Pennsylvania, 1923ko azaroaren 17a - 1988) Estatu Batuetako neurofisiologo, irakasle eta ekintzailea izan zen.

Genero-alborapenek biologia nola moldatu duten aztertu zuen lehen aditu feministetako bat izan zen. Bere karreran, interes akademikoak eta emakumeentzako eta klase apalentzako justizia sozialarekiko konpromisoa uztartu zituen.

## Biografia 
Bleier New Kensington hirian jaio zen, Pennsylvanian, 1923ko azaroaren 17an. Errusiar edo Ekialdeko Europako 1905eko etorkinen alaba ere bazen, eta New Kensington-en (Pennsylvania) hazi zen bere lau neba-arrebekin. Goucher Collegen lortu zuen Arteetako lizentziatura 1945ean, eta ondoren, Medikuntza Doktoregoa Pennsylvaniako Emakumeen Medikuntza Eskolan 1949an. Leon Eisenbergekin ezkondu zen, eta elkarrekin 2 seme-alaba hazi zituzten eta Baltimoreko biztanleria pobretuarentzat klinika mediko bat zuzendu zuten.  

## Ibilbidea 
### Medikuntza eta beka 
Medikuntza ikasi ondoren, Bleierrek Baltimoreko (Maryland) Sinai Ospitalean egin zituen praktikak, eta ondoren hamar urtez medikuntza orokorra praktikatu zuen Baltimoreko hirigunean. Bleierrek medikuntza praktika utzi zuen Adolph Meyer Neuroanatomia Laborategian psikiatria eta fisiologia irakasteko. Bleierrek Wisconsin-eko Unibertsitateko Emakumeen Ikasketa Programa sortzen lagundu zuen 1975ean, eta 1982tik 1986ra zuzendaria izan zen. Bere lanean erakutsi zuen generoa, sexualitatea eta zientzia etengabe aldatzen ari direla gizarte-balio eta ideien arabera, estatikoak eta epaiketarik gabekoak izan beharrean. Teoria feministak eta zientzia naturalak uztartzen zituen lana argitaratu zuen: *Science and Gender: A Critique of Biology and Its Theories on Women* and *Feminist Approaches to Science.*

Bere aktibismo bideei eutsiz, Bleier Wisconsin-Madison Unibertsitateko Emakume Fakultateko Elkartearen (AFW) sortzaileetako bat izan zen. Elkarteak erronka bota zion administrazioari, emakume hezitzaileen egoera eta soldatak ebaluatzeko eta desberdintasunak zuzentzeko.
thumb|ezkerrera|Ruth Bleier bere mikroskopio elektronikoari begira, 1980ko hamarkadan
## Argitalpenak 
Bleierrek katuaren, gineako txerriaren eta rhesus makakoaren hipotalamoen anatomia zehazten duten lanak argitaratu zituen. Biologiari eta feminismoari buruzko bere liburuak, *Science and Gender: A Critique of Biology and Its Theories on Women* (1984) eta *Feminist Approaches to Science* (1986), emakumeen ikasketetarako irakurgai garrantzitsuak bihurtu dira sexuen arteko desberdintasun biologikoak eta genero desberdintasunen jatorria aztertzeko. Lesbianen gizarte-ekitaldiak eta liburu-denda feminista bat ere antolatu zituen. Horrez gain, Bleierrek abortu-eskubideen alde egin zuen bere bikotekide Elizabeth Karlinekin batera.

## Sariak eta aintzatespenak 
Wisconsineko Unibertsitateak *Ruth Bleier bekak* ematen ditu urtero, neska gazteak natur zientziak, medikuntza edo ingeniaritza ikasten dituzten karreretara joan daitezen sustatzeko, eta Wisconsingo Unibertsitateko Medikuntzaren Historia Sailak katedra bat du bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Air India 171 hegaldiaren istripua

**Air India konpainiaren 171 hegaldia** Ahmedabadeko aireportutik Londres-Gatwick aireporturaino programatutako bidaiarien nazioarteko hegaldia izan zen. 2025eko ekainaren 12an, hegaldia egiten ari zen Boeing 787 «Dreamliner» bidaiari-hegazkina aireratu eta gutxira Meghani Nagar auzoan erori zen.

Indiako Osasun ministro Jagat Prakash Naddak esan zuen «jende asko» hil zela. Polizia iturriek baieztatu dute, ordu batzuk geroago, barruan zihoazen guztiak hil direla. Berreskuratutako gorpu gehienak kiskalita zeuden.
 
242 pertsona horietatik 230 bidaiariak ziren, eta hamabi, eskifaiako kideak. Air Indiak jakinarazi duenez, 169 Indiakoak ziren; 53, Erresuma Batukoak; zazpi, Portugalgoak; eta bat, Kanadakoa. Aireko kontrolatzaileen txostenaren arabera, Ahmadabaden 13:38 zirenean aireratu zen abioia, eta kapitainak «*mayday*» larrialdi seinalea eman zuen. Aireko kontrolatzaileak harekin harremanetan jartzen ahalegindu ziren, baina ez zuten erantzunik jaso. Handik gutxira jo zuen lurra. Kontrola galtzean eta lurra jo baino lehen, ikasleen egoitza bat jo zuen hegazkinak. Indiako zenbait hedabidek kaleratu zuten beste bost pertsona hil zirela horren ondorioz.

Indiako Gobernuak, Amit Shah Barne ministroaren bidez, iragarri du estatuko indarrak mobilizatuko zituztela erreskate lanetarako. Hegazkina Londresera zihoan, eta, horrenbestez, Erresuma Batuko bidaiari asko zeramatzan. PA berri agentziak jaso duenez, Keir Starmer lehen ministroak adierazi zuen bidaiariak eta haien senideak zituela gogoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabarmati

**Sabarmati** () mendebaldeko Indiako ibaia da, Arabiako itsasoan bokalea duena. 371 kilometroko luzera du.

## Geografia 
Sabarmatik Udaipur barrutian du iturria, Aravalli mendikatetik gertu (Rajastanen). Hasierako bidean Wakal ere esaten zaio. Ibaiaren ibilbidearen zatirik handienak Gujarat estatua zeharkatzen du, Khambhateko golkoan (Arabiako itsasoan) itsasoratzen delarik.

Ahmedabad eta Gandhinagar hiriak, Gujarateko hiriburu politiko eta ekonomikoak, Sabarmati ibaiaren ertzean daude.

## Historia 
Kapila jakintsuaren ashrama ibai horren (batzuetan Sarasuati esaten zaio) ertzetik gertu zegoen, Bindu Sarovara izeneko aintzira baten inguruan.

Elezahar musulman batek dioenez, 1411n, Ahmed Shah Gujarateko sultanak, ibaiaren ertzean atseden hartzen ari zela, untxi batek erakutsitako ausardian inspiratu zen Ahmedabad hiria sortzeko. Untxi horrek txakur bat zuen atzetik.

Indiako independentziaren aldeko borrokan, Mahatma Gandhi buruzagi politiko erlijioso hinduistak bere egoitza Sabarmati izeneko ashramean ezarri zuen, ibai honen ertzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malo-les-Bains

**Malo-les-Bains** () Frantziako udalerri ohia da, Nord departamenduan dagoena. 1891ean Rosendaëletik banatu eta independente bilakatu zen, harik eta 1970ean Dunkerque udalerriaren parte bilakatu zen. Egun hiriko auzoetako bat da, « Malo » soilik deitua.

## Auzoak 
* La Digue de Mer (hondartza)
* Malo centre
* Malo Terminus
* Le Méridien

## Demografia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donamaria (Bearno)

**Donamaria** (; ) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerri ohia da, Bearnon kokatua. 1841ean Legugnonekin batera, Donamaria-Legugnon udalerria osatu zuen. 1858ko maiatzaren 18an, udalerri berriak gertuko Oloroerekin bat egin zuen Oloroe-Donamaria
* Donamariako apaiztegi zaharra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legugnon

**Legugnon**  (frantsesez  ahoskatua) edo **Légugnon** Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerri ohia da, Bearnon kokatua. 1841ean Donamariarekin batera, Donamaria-Legugnon udalerria osatu zuen. 1858ko maiatzaren 18an, udalerri berriak gertuko Oloroerekin bat egin zuen Oloroe-Donamaria udalerri berria osatzeko.

## Toponimia 
*Legugnon* toponimoak *Lugunhoo* (1375, Luntzen agiriak), *Lugunhon* (XIV. mende), *Sanctus-Johannes de Legunhon* eta *Sanctus-Petrus de Legunhon* (1612 XVI. eta XVII. mendeetan eraikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Revocata dos Passos Figueiroa de Melo

**Revocata Cândida dos Passos Figueiroa de Melo** (Porto Alegre, 1831ko irailaren 17a – 1887ko irailaren 14a), ***Americana*** izengoitiaz ere ezaguna, brasildar idazle, poeta eta irakaslea izan zen. Manuel de Passos Figueiroa kazetari portugaldarraren eta haren emazte Ana Cândida da Rocharen alaba izan zen. 1835eko maiatzaren 10ean bataiatu zuten Porto Alegreko Ama Birjinaren parrokian. Egun berean, bere neba Manuel bataiatu zuten, 1833an jaio zena Beste neba bat eta ahizpa bat, Deodato dos Passos Figueiroa eta Amália dos Passos Figueiroa, idazleak ziren baita ere.

1853ko otsailaren 15ean João Correia de Melo (beste datuen arabera, João Gomes de Melo Revocata Heloísa de Melo eta Julieta de Melo Monteiro idazleen ama izan zen.

## Lan hautatuak 
* *A mulher bela* (*O Corymbo*, 1886)
* *Crepúsculo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Dendaletche

**Claude Dendaletche** (Nabarrengose, Bearno, 1941eko maiatzaren 2a) frantziar naturalista eta biologoa da, Pirinioen babesean aditua. Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatean ''Centre de biologie des écosystèmes d'altitud* sortu zuen.

2006an, Euskal Herriko Idazleen Biltzarrak Piarres Xarrittonekin batera saritu zuen.

## Lanak 
* *Guide du naturaliste dans les Pyrénées occidentales*, mendi ertainak, Delachaux et Niestlé, 1973
**Guide du naturaliste dans les Pyrénées occidentales*, mendi garaiak, Delachaux et Niestlé, 1974
**Montagne et civilisation basques'', Paris, Denoël, 1978
*Carnets d'un naturaliste pyrénéen, Paue, Denoël-Marrimpouey jeune, 1979
**L’homme et la nature dans les Pyrénées*, Paris, Berger-Levrault, 1982 
**Grande faune sauvage des montagnes d’Europe et écosystèmes d’altitude*, Paue, C. Dendaletche, 1982
**L’Ours brun, Pyrénées, Abruzzes, Monts Cantabriques, Alpes du Trentin*, Paue, C. Dendaletche (koord.), 1986
*''Montagnes sauvages d'Europe*, Denoël, 1988
**Animaux sauvages des Pyrénées*, Tolosa, Milan, 1990
**La cause de l’ours*, Paris, Sang de la Terre, 1993
**Les Pyrénées, La vie sauvage en montagne et celle des hommes*, Delachaux et Niestlé, 1997
**Pays Basque - Les Sorcières de Zugarramurdi* Angelu, Aubéron, 2000
**Pyrénées, Guide bibliographique illustré (1545-1955)*, Aubéron, 2005, 500 orr. - 2. lib:  *1507 -2010 - Des livres, des hommes, des lieux*, 2012, 270 orr.
**L'Archipel basque*, Tolosa, Éditions Privat - Cahors 2005, 206 orr.
**Pyrénées, ascensions et voyages 1958-2008'', éditions Espaces d'altitude, 2010
**Voyages à Cambo et alentour (Itxassou, Espelette, Bidarray, Hasparren, Isturitz...) de 1728 à nos jours*, Pimientas, 2014
*La découverte des Pyrénées, Arteaz, 2017
*Pyrénées, cimes et signes, Arteaz, 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aubéron

**Aubéron** argitaletxea Antoine Burguetek 1990ean sortu zuen, Bordelen. Gallimard taldekoa, egun Aiziritze-Gamue-Zohaztin du egoitza.

Aubéron argitaletxeak, *Huon Bordelekoa* gesta kantako pertsonaia baten omenez izendatua, hainbat esparrutan lan egiten du: literatura orokorra, eleberri historikoak (Pierre Naudin edo Bernard Mahouxen zikloak, edo Marc Klapczynskiren historiaurreko eleberriak), baina baita biografiak, ipuin tradizionalen bildumak eta egile klasikoen berrargitalpenak ere, hala nola Pierre Loti edo Frédéric Mistralenak. Katalogoaren zati bat eskualdeko liburuei eskainia da, eta bereziki bi eskualdeei: Akitania (Ipar Euskal Herria, Landak, Gironda, Charente...) eta Proventza.

## Kanpo estekak 
*  Aubéron argitaletxearen webgunea
Revocata Heloísa de Melo

**Revocata Heloísa de Melo** (Porto Alegre, 1853ko abenduaren 31 – Rio Grande, 1944ko otsailaren 23a), ***Hermengarda*** eta ***Sibila*** izengoitiez ere ezaguna, brasildar idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Revocata Heloísa de Melo gaúcho poeta eta idazle ospetsuen familia batekoa zen. Revocata dos Passos Figueiroa de Melo poetaren eta João Correia de Melo merkatariaren alaba, 1853ko abenduaren 31n jaio zen Porto Alegren. Amália dos Passos Figueiroa poeta eta kazetariaren iloba eta Julieta de Melo Monteiro idazlearen ahizpa zen. Hiru neba ere bazituen: João, Romeu eta Otaviano.

Oraindik gaztea zela, Rio Grande hirira joan zen irakasle. Federalismoa eta emakumeen askapen soziala defendatu zituen. Horrez gain, *A Mensageira* aldizkarian kolaboratu zuen Júlia Lopes de Almeida, Francisca Júlia da Silva, Auta de Souza, Inês Sabino, Josefina Álvares de Azevedo, Adelina Lopes Vieira eta Maria Clara da Cunha Santos idazleekin batera.

Bere ahizpa Julieta ez bezala, ez zen inoiz ezkondu. Rio Granden hil zen 1944ko otsailaren 23an.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Larrart

**Jean Larrart** (Gamue,  - Montbeton 1909ko martxoaren 27an apaiz bilakatu zen eta urte bereko azaroaren 17an Guizhoura joan zen.

Aulonako apezpiku *in partibus* eta Seguin monsinorea Guiyangeko bikario apostolikoaren apaiz kide bihurtu zen. 1933ko abuztuaren 13an ordenatu zuten. Botere komunistaren gorakadaren ondorioz, Txinatik bota zuten 1952ko martxoaren hasieran.

Jaioterrira itzulirik, Menesianoen kapilau aritu zen Ziburun 1965era arte. Ohorezko Legioko zaldun egin zuten 1954ko martxoaren 23an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Santos

**Unai Santos Mañeru** (Larraga, Nafarroa Garaia, 2005eko azaroaren 3a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari postuan aritzen da. Osasunaren harrobian hezia, 2025/26 denboraldirako Subizatik Osasuna Promesasera igo zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Rafael Fernández

**Rafael Fernández Rodríguez** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2004ko maiatzaren 2a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain postuan aritzen da. Osasunako harrobian hezia, 2025/26 denboraldirako Subizatik Osasuna Promesasera igo zen eta bere kontratua 2027rarte berritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Megascolia maculata

**Mamut liztor**ra edo **tigre liztor**ra (*Megascolia maculata*) liztor parasitoide bat da, oso handia (Europako handiena): emea 4 zentimetroraino iristen da, baina arra txikiagoa da. Espeziea urtaro epeletan agertzen da, maiatzetik irailera. Haren tamaina eta etengabeko alarmismoa direla eta, maiz liztor asiarrarekin nahasten da. Polinizatzailea da, parasitoidea, oldarkortasun txikia duena.

## Anatomia 
Mamut liztorra dimorfismo sexual nabariko liztor parasitoidea da: sexuak erraz ezagutzen dira: emea handiagoa da, aurrerantz okertutako antena laburragoak ditu eta buru guztiz horia du, *Megascolia flavifrons* sinonimoak iradokitzen duen bezala; arrak, berriz, buru beltza eta antena askoz luzeagoak ditu. Gorputza ile ilunez estalia du eta kolore beltz distiratsua du, sabelaldean bi banda hori dituela, batzuetan lau orban hori osatzeko banatuta. Emeak baraila handiak ere ditu, harrapakinak manipulatzeko erabiltzen dituztenak.

## Banaketa geografikoa 
Mamut liztorra Europako hegoaldean bizi da, Txekiar Errepublikaraino (bertan, 2013an lehen aldiz ikusi zen), baita Errusian, Ipar Afrikan eta Ekialde Hurbilean ere. Britainia Handiko hegoaldean ikusi da, baina haren harrapakina han bizi ez denez, ezin da bertan finkatu.

## Habitata 
Mediterraneoko habitatetan da, hala nola hariztietan, makian eta garrigetan. Haren harrapakin *Oryctes nasicornis* errinozero kakalardo europarra ere den lekuetan bakarrik ager daiteke, eta Errusian ikusi denez, ohikoagoa da gizakien bizilekuen inguruan, bertan simaur-pilek, zerrategiek eta konpost-pilek bere harrapakinaren habitata eskaintzen dutelako.

## Biologia 
Helduak loreen nektarraz elikatzen dira. Maltan, orburu basatiarekin eta *Carpobrotus edulis*arekin lotu izan dira. Emeak egur hiletan ehizatzen ditu europar errinozero kakalardoaren larbak: ziztadaz paralizatzen du, eta gero arrautza bakarra erruten du haren gainean. Liztor larbak kakalardoarena jaten du, azala izan ezik. Kakalardoaren larba irentsi ondoren, liztor larbak kokolo bat eraikitzen du eta pupa bihurtuta, hurrengo udaberrian kokolotik heldu gisa irteten da.

## Kulturan 
Garai minoikoko urregintza handiko harribitxi bat den urrezko Malia zintzilikarioa egiteko erabilitako intsektuaren eredu gisa iradokitzen da.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Mammoth_Wasp_2.jpg|alt=Vespa Mammut in Italia| Mamut liztorra Italian
Fitxategi:Mammothwasp13.jpg|alt=Punti di avvertimento| Jakinarazpen puntuak
Fitxategi:Mammothwasp4.jpg|alt=Da sopra| Goitik ikusita
Fitxategi:Megascolia_maculata_ssp._flavifrons.jpg|alt=Vespa Mammut| Mamut liztorra
Fitxategi:Larva_Megascolia_maculata_and_larva_Oryctes_nasicornis.JPG|*Megascolia maculata* larba *Oryctes nasicornis* larbaz elikatzen

## Kanpo estekak
Maboundou Koné

**Maboundou Koné** (1997ko maiatzaren 16a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guyot mendia (Great Smoky mendiak)

**Guyot mendia**, AEBetako Appalacheetako mendi bat da, Tennessee eta Ipar Carolina estatuetan. 2.018 metroko garaiera du eta Great Smoky Mountains Parke Nazionaleko bigarren mendi altuena da.

Great Smoky mendietan dago eta bere hegoaldeko magaletik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.
Kuwohi

**Kuwohi**, txerokieraz ᎫᏩᎯ, edo **Clingmans Dome**, AEBetako Appalacheetako mendi bat da, Tennessee eta Ipar Carolina estatuetan. 2.025 metroko garaiera du.

Great Smoky mendietan dago.

Great Smoky Mountains Parke Nazionaleko, Tennessee estatuko nahiz bertatik igarotzen den Apalatxeetako bidezidorreko mendi altuena da.
Djétenan Kouadio

**Djétenan Kouadio** (1960ko abuztuaren 5a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valley Girl (1983ko filma)

***Valley Girl***, , 1983ko Martha Coolidge estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Nicolas Cage, Deborah Foreman, Elizabeth Daily, Cameron Dye, Michelle Meyrink, Lee Purcell, Richard Sanders, Colleen Camp eta Frederic Forrest aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia, Julie Richman (Deborah Foreman) San Fernando haranekoa den eta Tommy (Michael Bowen) mutilagun harroputzarekin harremana eten berri duen neska gaztea hartaz ahazteko Suzi (Michelle Meyrink) lagunaren festara joan da. 

Bertaratu direnen artean Hollywoodetik etorritako punk gazte batzuk nabarmentzen dira. Punki horietako bat, Randy (Nicolas Cage) mutil gaztea, izaera goxoko Juliez maiteminduko da.

Itxuraz bi mundu ezberdinekoak diren gazteak izan arren, eta hala dira beren lagunen begietara, laisterrera oso ongi eraman eta elkar maiteminduko dira. Orain Juliek bere lagunen iritziei jaramon egin, Randy begi onez ikusten ez dutenak, ala bere bihotzari kasu egitea erabaki beharko du.

## Aktoreak 
* Nicolas Cage: Randy
* Deborah Foreman: Julie
* Elizabeth Daily: Loryn
* Michael Bowen: Tommy
* Cameron Dye: Fred
* Heidi Holicker: Stacey
* Michelle Meyrink: Suzi
* Tina Theberge: Samantha
* Lee Purcell: Beth
* Richard Sanders: Ed irakaslearen gidaria
* Colleen Camp: Sarah Richman
* Frederic Forrest: Steve Richman

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gastom Kouadio

**Gastom Kouadio** atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atta Kouakou

**Atta Kouakou** atleta zen. Boli Kosta ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Day After (1909ko filma)

***The Day After*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Arthur V. Johnson eta Blanche Sweet aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Arthur V. Johnson: Mr. Hilton
* Blanche Sweet
* Marion Leonard: Mrs. Hilton
* George Nichols
* Linda Arvidson
* Frank Evans
* James Kirkwood
* Henry Lehrman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period

***The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. George Nichols eta Marion Leonard aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* George Nichols
* Marion Leonard
* Edith Haldeman
* Frank Powell
* James Kirkwood, Sr.
* Linda Arvidson
* Charles Craig
* Adele DeGarde

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Deception (filma)

***The Deception*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Herbert Yost eta Florence Lawrence aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Herbert Yost: Harvey Colton 
* Florence Lawrence: Mabel Colton
* Linda Arvidson
* Adele DeGarde
* Anita Hendrie
* Charles Inslee: Landlord
* Arthur V. Johnson
* Min Johnson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Denis Ségui Kragbé

**Denis Ségui Kragbé** (1938ko apirilaren 10a - 1998ko uztailaren 4a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak