Torbako monasterioa

**Torbako monasterioa** edo **Torbako abadia** () Gornate-Olona udalerriko izen bereko *frazione*n dagoen beneditar monasterio ohia da, Castelseprioko arekologia-parkeko mendixka baten magalean dagoena.

2011n, Gizateriaren Ondare izendatu zuten, «Longobardoak Italian: botere-lekuak (568-774)» multzoaren barruan.

## Historia 
Castelseprioko multzoaren lehen nukleoa. Torba multzo horren parte delarik, erromatarrek eraiki zuten V. mendean, Alpeetako hego-mendebaldeko isurialdean izandako eraso barbaroen aurka defendatzeko eraikitako postu militarretako baten zati gisa. Torba sortu zen Olona ibaiaren inguruan, Seprio izenekoa (jatorrian *Sibrium* deitua), erromatarren garaian nolabaiteko garrantzi estrategikoa izan zuen tokia izan zen, neurri batean ur-hornikuntzagatik, beste neurri batean Alpeak zeharkatzen zituen komunikazio-ardatz garrantzitsu batean zegoelako. Bertan *castrum* edo gotorleku bat eraiki zuten, gaur egungo Castelseprioren jatorria, eta bertako kanpoko elementuetako bat zaintza-postu bat eta dorre bat izan ziren, gaur egun Torba dena.

*Castrum*a hurrengo mendeetan godoek, bizantziarrek eta lombardiarrek erabili zuten. *Pax longobarda*ren aldi luzean zehar, Torbako eraikin multzoak funtzio militarra galdu zuen, erlijioso bilakatuz, VIII. mendean monasterioa eraikiarazi zuten moja beneditarren talde baten asentamenduari esker. Hala, jatorrizko egiturei eraikin berriak gehitu zizkieten gelaxkak, jangela eta oratorioa egokitzeko, baita bidaiariak eta erromesak babesteko hiru arkuko arkupe bat ere, eta XI. mendean Ama Birjinari eskainitako eliza txiki berri bat. Garai frankoan, Seprio konde baten egoitza bihurtu zen, eta, horrela, nekazaritza-garrantzi gehigarria hartu zuen. Hurrengo mendeetan, Milango familia boteretsuenetako batzuentzat gudu-zelai bihurtu zen, bereziki Della Torre eta Viscontitarrentzat XIII. mendean: 1287an, Ottone Viscontik, Milango artzapezpikuak, bere aurkariak geldiarazteko, bere aurkako tokia erabiliz, Castelseprioko *castrum*a eraistea agindu zuen, eraikin erlijiosoak izan ezik. Torban komentuak erromatar dorrea barne hartu zuen, ordura arte bizirik iraun zuena.

Gordetzen diren dokumentuetatik (datarik zaharrena 1049koa zen) posible da abadiaren historia asmatzea, bereziki Pizkunde garaian. Ordena berrezarri ondoren, familia noble askok beren taldeko abadesa bat izatea bilatu zuten, harik eta, Pusterla familiaren eraginpean, mojak 1482an Tradatera joan ziren arte, lekua nekazariek landa zezaten utziz. Horrela hasi zen 1799ra arte, Napoleonen garaian, multzoaren "nekazaritza-aldia" deiturikoa, eta erlijio-ordenak desegin zituzten. Torbak monasterio-ezaugarri guztiak galdu zituen, eta eraikinak nekazaritzaren ikuspegitik guztiz erabilgarriak ziren helburu bihurtu zituzten: elizpea harresitu egin zuten, elizarako sarrera handitu egin zuten, gurdi eta erremintentzako biltegi gisa hobeto erabiltzeko, eta freskoak zuritu egin zituzten.

Jabetza askotan aldatu zen hurrengo urteetan, 1971n azken baserritar familiak utzi zuen arte. Ondoren, hainbat urtez abandonatuta egon ondoren, 1977an Giulia Maria Mozzoni Crespik erosi zuen, eta Italiako Ingurumen Funtsari (FAI) eman zion. 1986an zaharberritze luzea amaitu zen eta tokia publikoarentzat ireki zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* Pier Giuseppe Sironi,* I Racconti di Torba*, Tradate, Colombo, 1994.
* FAI, *Monastero di Torba - Invito alla Visita*, 2011.
* Angela Surace, *Il Parco Archeologico di Castel Seprio*, MIBAC, Soprintendenza Archeologica per la Lombardia, 2005.

## Kanpo estekak