Arantza Arruti

**Arantza Arruti Odriozola** —gaztetan ***Itxaso*** goitizenez ezaguna— (Zarautz, Gipuzkoa, 1946 - *ibidem*, 2025eko abuztuaren 29a) politikaria eta ETAkidea izan zen. Militante abertzale eta feminista. Frankismoaren aurka nabarmendu zen.

Ezaguna da Ione Dorronsororekin batera ETAko lehen emakume liberatua izan zelako. Arruti izan zen, baita ere, atxilotutako lehen emakume etakidea.

Hauxe da bere pentsamenduetako bat:«Borrokak ematen du bizitzeko poza, brilloa begietan»

## Militantzia ETAn 
19 urte zituela erabaki zuen Arrutik ETAn sartzea, garai hartako «zapalkuntzari eta errepresioari» aurre egiteko helburuarekin. 20 urterekin hartu zuten atxilo lehenbizikoz, Tolosan (Gipuzkoa). Martuteneko espetxean hainbat hilabetez preso egon ondoren, aske utzi zuten, eta erabaki zuen ihes egitea. «Bi aukera nituen orduan: Parisera joan, eta *Iraultza ideala 14 liburukietan* ikasi, edo pistola hartu eta borroka armatuan hemen gelditzea. Bigarrena aukeratu nuen», adierazi zion *Berria* egunkariari elkarrizketa batean.

ETAko kide gisa, Nafarroako arduraduna zen, bigarren aldiz atxiki zutenean.

Poliziek Gregorioren aurkako susmorik ez zutenez, hortik gutxira askatu zuten Arrutiren senarra. Geroago, 1969ko urtarrilaren 5ean, Gregoriok eta Xabier Izko de la Iglesia taldekideak Arantza kartzelatik askatzeko ahalegina egin zuten, baina ekintza txarto atera zitzaien eta atxilotuak izan ziren.

1970ean, Gregorio, Xabier eta Arantza Burgosko auzian epaitu zituzten. Nahiz eta gehienek zigor gogorrak jaso, Arantza absolbituta atera zen. Arrazoia hau izan zen, Arantzaren iritziz:

1974an askatu zuten, baina bere senarrak espetxeratuta jarraitu zuen, kartzela zigor luzea baitzuen.

1977ko amnistiaren ondorioz Gregorio kartzelatik askatuko zutela jakin zuelarik, haren bila joan zen Puerto de Santa Maríara. 1977ko irailaren 17an, bere senarra askatzeko zain Chiclana de la Fronterako taberna batean zegoenean, bi guardia zibil tabernara sartu ziren. Dirudienez, poliziari tabernako baten batek (agian tabernariak berak) abisatu zien. Kontua da sartu ziren guardia zibilekin eztabaida bat izan eta gero atxilotua izan zela, poliziei «iseka» egitearen salaketapean. Jerez de la Fronterako espetxean sartu zuten. Gregoriok, kartzelatik atera zenean, emaztea espetxeratuta zegoela jakin zuen.

## Bigarren espetxealdiaren ondoren 
1977ko abenduaren 14an askatu zuten. Askatasuna lortu eta gero, politikan eta feminismoan jarduten jarraitu zuen, ezker abertzalearen barruan. 1980ko hamarkadan hainbat talde feministaren sortze prozesuan parte hartu zuen zuzenean, tartean Aizan eta KAS Emakumeak; eta horren albo kalteak ere jasan zituen. Izan ere, garai haietan emakumeen aldeko borroka ez zen ongi ikusia, ezta ezker abertzalean ere. «Gizonezkoek ezin zuten politikoki onartu, besterik gabe: gizartea matxista zen, ETA ikaragarri matxista, HB ere supermatxista, baita emakume asko ere». Gerora, Bilgune Feministako kide izan zen. Orobat, Euskal Herria Bilduko hautagaia izan zen 2015ean, 9. postuan, Gipuzkoatik. eta EH Bilduko zerrendako kide izan zen 2015ean, Espainiako Kongresurako eta Senaturako bozetan.

Ogibidetzat frantseseko eta ingeleseko irakasle izana, gero hainbat urte eman zituen Osakidetzan lanean, haurtzain eta erizain laguntzaile, erretiratu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arantza Arruti, haren hitzetan: «Borrokak ematen du bizitzeko poza, brilloa begietan». *Berria* 2025.09.12