open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alix de Méranie

**Meranieko Alix** edo **Adelaide Borgoinakoa** (Évian-les-Bains, c. 1218 &ndash; 1279ko martxoaren 8a) noblea izan zen. Borgoinako kondesa izan zen 1248tik hil arte; eta Savoiako kondesa, Filipe I.a Saboiakoa kondearekin ezkondu ostean. 1248an Oton III.a neba hil ostean, Borgoinako konderria jaso zuen, eta horrek Rodolfo I.a enperadorearekin gatazkan jarri zuen.

## Bizitza 
### Familia 
Alix edo Adelaide 1218 urtean jaio zen, Oton I.a Andechseko eta Moraviakoa dukearen eta Beatriz II.a Borgoinakoa kondesaren (Oton I.aren eta Margerite Bloisekoaren alaba) bosgarren alaba izan zen. 1231n hil zitzaion ama. Ondoren, aita berriz ezkondu zen, Henrike I.aren Sofia Anhaltekoa alabarekin, baina 1234an aita hil zen. Ondorengotza lehenengo ezkontzako Oton III.ak hartu zuen, bigarren batasunean ez baitzuen oinordekorik izan.

### Lehen ezkontza 
1236ko azaroaren 1ean Alemaniako Chalongo Hugorekin ezkondu zen, Salinseko jauna zen Chalongo Jean I.a kondearen eta Borgoinako Mathilderen semearekin. Negoziazioak 1227an hasi eta 1231n bukatu ziren, Alixen aitak alaba bat Hugori emango zuela hitz eman zuenean .

13 seme-alaba izan zituzten:

* Oton IV.a Borgoinakoa, Othenin izenarekin ezaguna (1248 † 1303 baino lehen), Borgoinako kondea 1279tik 1303ra;
* Hugues (1312an bizi zen);
* Etienne († 1299), kalonjea;
* Renaud de Bourgogne († 1322) Montbéliardeko kondea, Guillemette Neufchâtelgoarekin ezkondua;
* Henri, kartzelan hila;
* Jean († 1302), Montaiguko jauna, Faverneyn lurperatuta, Cherlieu abadiaren elizara eraman zuen bere anaia Oton IV.a Borgoinakoa;
* Élisabeth († 1275), 1254an ezkondu zen Kibourg Hartmann V kondearekin († 1263);
* Hippolyte († 1283 );
* Guyonne († 1316);
* Agnes;
* Marguerite, moja Fontevraud abadian;
* Beatrix (1313 inguruan hila), moja (1266 baino lehen), gero Baume-les-Dames-eko abadesa;
* Alix, Fontevraud Abadiako moja.
Lisa Gerrard

**Lisa Germaine Gerrard** (Melbourne, ) australiar abeslari eta konpositorea da, Dead Can Dance taldeko burua. Haren ahotsa aberatsa, sakona, iluna eta tristea da kritikarien arabera. Urrezko Globoa jaso zuen *Gladiator* filmeko soinu bandarengatik eta, Denez Prigentekin batera, "Gortoz A Ran - J'Attends" abestu zuen *Black Hawk Down* filmean.

## Diskografia 
### Elkarlanean 
* *Baraka* (1992), Michael Stearnsekin.
* *Duality* (1998), Pieter Bourkekin.
* *The Insider* (soinu-banda) (1999), Pieter Bourkekin.
* *Gladiator* (soinu-banda) (2000), Hans Zimmerekin.
* *Misión imposible 2* (soinu-banda) (2000), Hans Zimmerekin.
* *Ali* (Banda sonora)(2001) Pieter Bourkekin.
* *Immortal Memory* (2004), Patrick Cassidyrekin.
* *A Thousand Roads* (2005) Jeff Ronarekin.
* *Ashes and Snow* (2006) Patrick Cassidyrekin.
* "Wisdom of Wind" (2007) .
* *View from a Window* (2008) Josiah Brooksekin.
* *Farscape* (2008) Klaus Schulzerekin.
* *Samsara* (2011), Michael Stearnserekin.
* *The Bible Series* (soinu-banda) (2013), Hans Zimmerekin.
* 2:22 (Banda sonora) (2017) James Orrekin.
* *Hiraeth* (2018) David Kuckhermannekin.
* *BooCheeMish* (2018) Le Mystère Des Voix Bulgaresekin.
* *Melodies Of My Youth* (2019) Zbigniew Preisner eta Dominik Waniarekin.
* ''Secret Bridesmaids' Business* (2019) James Orrekin.

### Bakarka 
* *The Mirror Pool* (1995)
* *Whalerider (Banda sonora)* (2003)
* *The Silver Tree* (2006)
* *The Best of Lisa Gerrard* (2007)
* *Black Opal* (2009)
* *Twilight Kingdom'' (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eartha Kitt

**Eartha Mae Kitt** (North, Hego Karolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1927ko urtarrilaren 17a – Weston, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 2008ko abenduaren 25a) abeslaria, aktorea, dantzaria, komediantea, aktibista eta abestigilea izan zen. Disko eta zinematografia karrera zabala egin zuen. 1960ko hamarkadako *Batman* telebista seriean parte hartu zuen, Catwoman rolean.
Wadeita

**Wadeita** silikato motako minerala da eta benitoita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wadeita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: K2Zr(Si3O9). Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Voloshinita

**Voloshinita** mineral bat da eta mica taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Voloshinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Rb(LiAl1.5\square1.5)(Al0.5Si3.5)O10F2. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wadalita

{{mineral infotaula
| izena = Wadalita
| formula = (Ca,Mg)6(Al,Fe^{3+})4((Si,Al)O4)3O4Cl3
| kategoria = silikato
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 9.AD.25
| dana = 51.4.5.1
| distira = beira
| kolorea = beilegi, koloregabe, grisa
| marra = koloregabe
| dentsitate = 3,06 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = monoklinikoa
| simetria =
| zelda = a = 12,014 Å; 
| talde-optikoa =
| errefrakzio_indizea = *n* = 1,708
| ezpurutasuna = Mg, Fe
| IMA = IMA2014-028
| erreferentziak = 
}}
**Wadalita** silikato motako minerala da eta wadalita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wadalita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: (Ca,Mg)6(Al,Fe^{3+})4((Si,Al)O4)3O4Cl3. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Waimirita-(Y)

**Waimirita-(Y)** mineral bat da eta oskarssonita subtaldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Waimirita-(Y) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: YF3. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wadsleyita

{{mineral infotaula
| izena = Wadsleyita
| formula = (Mg,Fe^{2+})2(SiO4)
| kategoria = silikato
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 9.BE.02
| dana = 51.3.4.1
| heys = 14.21.3
| kolorea =
| dentsitate = 3,84 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = ortoerronbikoa
| zelda = a = 5,7 Å; b = 11,71 Å; c = 8,24 Å; 
| talde-optikoa =
| ezpurutasuna = Cr, Mn, Ni, Ca, Zn
| dispertsioa =
| IMA = IMA1982-012
| erreferentziak = 
}}
**Wadsleyita** silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Wadsleyita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: (Mg,Fe^{2+})2(SiO4). Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wagnerita

{{mineral infotaula
| izena = Wagnerita
| formula = (Mg,Fe^{2+})2(PO4)F
| kategoria = fosfato
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 8.BB.15
| dana = 41.6.2.1
| heys = 22.1.22
| distira =
| kolorea =
| marra = zuria
| irmotasuna = ahula
| esfoliazioa =
| fraktura = maskor-itxura, maskor-itxurapeko
| dentsitate = 3,15 g/cm3 (neurtuta); 3,15 g/cm3 (kalkulatuta)
| talde-optikoa =
| errefrakzio_indizea = *n*α = 1,568 *n*β = 1,572 *n*γ = 1,582
| gogortasuna = 5 - 5,5
| 2v= neurri: 25°  to 35°
| pleokroismoa = non-pleochroic
| dispertsioa = r > v ahula
| erreferentziak = 
}}
**Wagnerita** fosfato motako minerala da eta wagnerita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wagnerita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: (Mg,Fe^{2+})2(PO4)F. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wairauita

**Wairauita** elementu natiboak motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Wairauita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: CoFe. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Piratula

***Piratula*** Araneomorphae armiarmen generoren Lycosidae
familiakoa da. Holartiko aldean aurkitzen dira.

## Espezien zerrenda 
The World Spider Katalogo 12.5-aren arabera:
* *Piratula borea* (Tanaka, 1974)
* *Piratula canadensis* (Dondale & Redner, 1981)
* *Piratula cantralli* (Wallace & Exline, 1978)
* *Piratula clercki* (Bösenberg & Strand, 1906)
* *Piratula denticulata* (Liu, 1987)
* *Piratula gigantea* (Gertsch, 1934)
* *Piratula hiroshii* (Tanaka, 1986)
* *Piratula hokkaidensis* (Tanaka, 2003)
* *Piratula hurkai* (Buchar, 1966)
* *Piratula hygrophila* (Thorell, 1872)
* *Piratula insularis* (Emerton, 1885)
* *Piratula iriomotensis* (Tanaka, 1989)
* *Piratula knorri* (Scopoli, 1763)
* *Piratula latitans* (Blackwall, 1841)
* *Piratula logunovi* Omelko, Marusik & Koponen, 2011
* *Piratula longjiangensis* (Yan, Yin, Peng, Bao & Kim, 1997)
* *Piratula meridionalis* (Tanaka, 1974)
* *Piratula minuta* (Emerton, 1885)
* *Piratula montigena* (Liu, 1987)
* *Piratula piratoides* (Bösenberg & Strand, 1906)
* *Piratula procurva* (Bösenberg & Strand, 1906)
* *Piratula serrulata* (Song & Wang, 1984)
* *Piratula tanakai* (Brignoli, 1983)
* *Piratula tenuisetacea* (Chai, 1987)
* *Piratula yaginumai* (Tanaka, 1974)
* *Piratula yesoensis* (Tanaka, 1985)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Roewer, 1960: *Araneae Lycosaeformia II (Lycosidae)*. Exploration du Parc National de l'Upemba Mission G.F. de Witte, 55.liburuki, 519-1040 or.

## Kanpo estekak 
* ION webgunean.
* Nomenclator Zoologicus
Wakefieldita-(Nd)

**Wakefieldita-(Nd)** fosfato motako minerala da eta xenotime taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wakefieldita-(Nd) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: Nd(VO4). Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wallisita

**Wallisita** sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Wallisita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: (Cu,Ag)TlPbAs2S5. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Walfordita

{{mineral infotaula
| izena = Walfordita
| formula = (Fe^{3+},Te6+)Te4+3O8
| kategoria = oxido
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 4.JK.05
| distira = adamantino
| kolorea = laranja
| marra = laranja-horia
| irmotasuna = ahula
| esfoliazioa =
| dentsitate = 5,84 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = monoklinikoa
| simetria =
| zelda = a = 11,011 Å; 
| talde-optikoa =
| pleokroismoa = non-pleochroic
| IMA = IMA1996-003
| erreferentziak = 
}}
**Walfordita** oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Walfordita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: (Fe^{3+},Te6+)Te4+3O8. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Walkerita

**Walkerita** borato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Walkerita borato mineralaren formula kimikoa hau da: Ca16(Mg,Li,\square)2[B13O17(OH)12]4Cl6*28H2O. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Walstromita

**Walstromita** silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Walstromita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: BaCa2(Si3O9). Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Walthierita

**Walthierita** sulfato motako minerala da eta alunita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Walthierita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: Ba0.5Al3(SO4)2(OH)6. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wampenita

**Wampenita** mineral bat da.

## Ezaugarriak 
Wampenita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: C18H16. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wardita

**Wardita** fosfato motako minerala da eta wardita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wardita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: NaAl3(PO4)2(OH)4 * 2H2O. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Weddellita

**Weddellita** substantzia organiko motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Weddellita substantzia organiko mineralaren formula kimikoa hau da: Ca(C2O4) * (2.5-x)H2O. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wickmanita

**Wickmanita** oxido motako minerala da eta schoenfliesita subtaldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Wickmanita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: Mn2+[Sn(OH)6]. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Willemseita

**Willemseita** silikato motako minerala da eta pyrophyllita-talc taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Willemseita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: Ni3Si4O10(OH)2. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wicksita

{{mineral infotaula
| izena = Wicksita
| formula = NaCa2(Fe^{2+},Mn2+)4MgFe^{3+}(PO4)6 * 2H2O
| kategoria = fosfato
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 8.CF.05
| dana = 40.2.10.1
| heys = 19.12.32
| distira =
| kolorea = urdin iluna, berde iluna, beltza
| marra = berde
| esfoliazioa =
| dentsitate = 3,54(2) g/cm3 (neurtuta); 3,58 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = ortoerronbikoa
| simetria = *mmm (*2/*m *2/*m *2/*m)* - dipiramidala
| zelda = a = 12,907(2)  Å; b = 12,524(1)  Å; c = 11,646(2)  Å; 
| talde-optikoa =
| errefrakzio_indizea = *n*α = 1,713(3) *n*β = 1,718(3) *n*γ = 1,728(3)
| gogortasuna = 4,5 - 5
| 2v= neurri: 66° (2), kalkulu: 72°
| pleokroismoa = strong
| dispertsioa = r NaCa2(Fe^{2+},Mn2+)4MgFe^{3+}(PO4)6 * 2H2O. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Willyamita

**Willyamita** sulfuro motako minerala da eta cobaltita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Willyamita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: CoSbS. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Witherita

**Witherita** karbonato motako minerala da eta aragonita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Witherita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: BaCO3. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 3,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Woodwardita

**Woodwardita** sulfato motako minerala da eta woodwardita taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Woodwardita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: Cu1-xAlx(OH)2(SO4)x/2 * nH2O. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wopmayita

**Wopmayita** mineral bat da.

## Ezaugarriak 
Wopmayita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Ca6Na3\square Mn(PO4)3(PO3OH)4 . ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wooldridgeita

**Wooldridgeita** fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Wooldridgeita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: Na2CaCu2+2(P2O7)2 * 10H2O. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Wroewolfeita

**Wroewolfeita** sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Wroewolfeita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: Cu4(SO4)(OH)6 * 2H2O. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
58. Oscar Sariak

**58. Oscar Sarien ekitaldia** 1986ko martxoaren 24an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1985. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Alan Alda, Jane Fonda eta Robin Williams izan ziren eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Paul Newman**
* **Alex North**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Charles "Buddy" Rogers**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Brooke Hogan

**Brooke Ellen Bollea** (Tampa, Florida, 1988ko maiatzaren 5a), ezagunagoa **Brooke Hogan** izen artistikoaz, estatubatuar abeslaria eta aktorea da. Hulk Hogan borrokalariaren eta Linda Hogan modeloaren alaba da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Undiscovered* (2006)
* *The Redemption* (2009)

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Eskua (eskultura)

***Eskua*** Espainiako Gerra Zibilan Errepublikaren alde borrokatu zuten suediarrei eskainitako Estokolmo dagoen eskultura da. Jatorrizko izenburua gaztelaniaz dago. *La Mano*.

## Historia 
Espainiako demokraziaren alde bostehun suediarrek borrokatu zuten. Horietatik heren bat borrokan hil ziren. Soldadu horiek gerrako guda gogorretan aritu ziren: Madrilen, Jaraman, Guadalajaran, Bruneten, Tereuelgoan, Aragoian eta Ebron. Horrela adierazten eskulturan dagoen idazkuna: "Bidari, gelditu eta harrotasunez gogora itzazu".

## Ezaugarriak 
Eskultura Katarinavägen-en dago, Södermalmen., Estokolmoren erdigunean. Monumentua Liss Erikssonek diseinatu zuen eta berak George Lange eskultorearekin batera 1977an bukatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Pérez de los Cobos

**Francisco Pérez de los Cobos** (Yecla, Murtzia, 1962ko urtarrilaren 2a) Espainiako legelari eta unibertsitate katedraduna da. Complutense Unibertsitateko lan zuzenbideko katedraduna da, postu bat du bertan, eta Auzitegi Konstituzionaleko presidente aritu zen. Kataluniako prozesu subiranistaren kontra, Auzitegi Konstituzionaleko jardunean nabarmendu zen. Diego Pérez de los Cobos Guardia Zibileko burua du anaia.

2017. urte horretan plazaratutako informazioaren arabera, postu horretan 100.000 euro irabazten zituen urtero. Espainiako Alderdi Popularrak bultzatu zuen Auzitegi Konstituzionalera 2013ko martxoan, eta alderdi horretako kidea zen bertara sartu zenean.

Gainera, une horretan, Labour Prospectives SL sozietateko administratzaile bakarra zen, postu hori bere jarduera profesionalarekin bateraezina izan arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alassane Ouattara

**Alassane Dramane Ouattara** (Dimbroko, Mendebaldeko Afrika Frantsesa, 1942ko urtarrilaren 1a) Boli Kostalo presidentea da 2010etik.

## Biografia 
Herrialdeko iparraldeko familia musulman batean jaio zen. Ekonomia ikasi zuen Filadelfiako Unibertsitatean. Nazioarteko Diru Funtsean lan egin zuen 1968 eta 1973 bitartean eta gero Mendebaldeko Afrikako Estatuen Banku Zentralan. 1990ean Félix Houphouët-Boignyk lehen ministro izendatu zuen eta 1993an Boigny hil zen arte egon zen karguan. Hurrengo urteetan, herrialdeko presidente izaten saiatu zen, baina bere nazionalitateari buruzko zalantzek eragotzi egin zioten. Rassemblement des républicaines (RDR) alderdiaren hautagaia izan zen 2010eko hauteskundeetan. Hauteskundeak eztabaidagarriak izan ziren eta Ouattarak eta Laurent Gbagbok garaileak zirela esan zuten. Ouattarak nazio gehienen eta Nazio Batuen babesa lortu zuen. Orduan hasi zen bigarren gerra zibila herrialdean eta Gbagborren harrapaketarekin eta Ouattararen zin egitearekin amaitu zena. 2015ean berriro hautatua zuten presidente.
Purísima Concepción eliza (Albacete)

**Purísima Concepción eliza**, herrian *La Purísima* gisa ezagututa, Espainiako Albaceten dagoen eliza katolikoa da. Bereziki ezaguna da bertan Espainiako Gerra Zibilan Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia egon zelako.

## Historia 
1705ean egungo eliza baseliza zen. 1876an mendeko parrokia gisa izandatu zitzaion. 1885ean eliza zaharberritua izan zen. 1901ean parrokia indpendente bihurtu zen. Espainiako Gerra Zibilean Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia izan zen. Carretas-Huerta de Marzo auzoan dago eliza.

## Elizaren ezaugarriak 
Eraikinak XVIII. mendeko ataria erakusten du. Barrualdean azpimarratzekoa da Churrigueresco estiloko erretaula non salomoi estiloko zutabeak ikus daitezkeen; erretaula, jatorriz, Justinianas de la Concepción komentuan zegoen eta bota zutenean eliza horretara eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkeologia esperimental

alt=Pertsona bat Silexa lantzen tresna bat lortzeko|thumb|Silexa lantzen Paleolitoan bezala, tresna bat lortzeko
[alt=Albaola faktoria barrutik|thumb|[Albaola Itsas Kultur Erakundea|Albaola. XVI. mendeko San Juan ontzia berreraikitzen garaiko teknika eta osagaiekin.]]
**Arkeologia esperimentala** (arkeologia esperimentala eta esperientzia-arkeologia ere esaten zaio) azterketa-eremu bat da, eta hipotesi arkeologikoak sortzen eta probatzen saiatzen da, gehienetan antzinako kulturen bideragarritasuna erreplikatuz edo hurbilduz, hainbat lan edo lorpen eginez. Hainbat metodo, teknika, analisi eta ikuspegi erabiltzen ditu, iturri arkeologikoetako materialetan oinarrituak, hala nola egitura zaharrak edo artefaktuak.

Teknologia primitiboaren erabileretatik bereizten da, horrek, azterketa arkeologiko edo historikoarekiko inolako kezkarik gabe egiten baita. "Historia bizia" eta "birsorkuntza historikoa", oro har zaletasun gisa egiten direnak, diziplina akademiko honetatik hurbil dagoen jarduera ez-arkeologikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burdina lortzeko labea. Arkeologia esperimentala. EITB. 2014-06--23 [online bertsioa: https://www.youtube.com/watch?v=JagJbHsMsNw] [ikusia: 2020-05-28]
Zelai Amenabarro Goikoetxea

**Zelai Amenabarro Goikoetxea** (Legorreta, Gipuzkoa, 1985eko uztailaren 1a) euskal politikari eta itzultzailea da, EH Bildu koalizioko kidea. 2015 eta 2023 artean Legorretako alkatea izan zen, eta 2023ko ekainaren 23tik Gipuzkoako Batzar Nagusietako kidea da. 2025ean, EH Bilduren Gipuzkoako zuzendaritzako kide izendatu zuten, Politika Instituzionaleko arduradun gisa.

## Formazioa eta lanbidea 
Itzulpengintza eta interpretazioa ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitateko Gasteizko campusean, eta 2008an hasi zen lanean *Berria* egunkariko euskara taldean, zuzentzaile eta itzultzaile gisa. 2018ra arte aritu zen egunkarian, eszedentzia hartu zuelarik Legorretako alkate kargua betetzeko.

## Ibilbide politikoa 
2015ean EH Bilduren hautagaitzarekin aurkeztu zen Legorretako udal hauteskundeetara, eta alkate izendatu zuten. 2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetan ere alkategai izan zen, koalizioak antolatutako prozesu parte-hartzailean hautagaitza bakarra aurkeztu ondoren. Bere hitzetan, aurreko agintaldian pilatutako esperientziari eta egindako lanari jarraipena emateko asmoz aurkeztu zen berriro.

### Gipuzkoako Batzar Nagusietan egindako lana 
2023ko ekainaren 23tik Gipuzkoako Batzar Nagusietako kide da, EH Bilduren ordezkari gisa. Oria barrutiko ordezkaria da, eta hainbat batzorde tematikoetan parte hartzen du: Euskara Berdintasuna, Emakumeen eta Gizonen Berdintasuna, Kultura eta Gazteria, eta Herritarren Harremanak. Bere jardunean hizkuntza politika, berdintasuna, kultura eta herritarren parte-hartzea dira ardatz nagusiak.

## EH Bilduren zuzendaritzan 
2025ean, Amenabarro EH Bilduren Gipuzkoako zuzendaritzarako hautatua izan zen, Politika Instituzionaleko arduradun bezala.

## Erreferentziak
Zitolisi

[thumb|250px|eskuinera|Soluzio hipotoniko batean dagoen giza [leukozito baten zitolisia.]]
**Zitolisia** zelula mintzaren suntsipena da, zelularen heriotza ekartzen duena. Animalien zeluletan, desoreka osmotikoaren ondorioz gertatzen da soluzio hipotoniko batean sartuz gero. Eragile biologikoen eraginez ere gerta daiteke, esate baterako infekzio birikoen edota erantzun immunearen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Pérez (argipena)

**Laura Pérez** izeneko pertsona bat baino gehiagp dago Wikipedia honetan.

* **Laura Pérez Ruano** politikari nafarra, Ahal Dugu alderdikoa.
* **Laura Pérez Borinaga** politikari arabarra, EAJkoa.
Nazioarteko Brigaden Ikerketa eta Dokumentazio Zentroa

**Nazioarteko Brigaden Ikerketa eta Dokumentazio Zentroa** edo **CEDOBI** () Nazioarteko Brigaden gaian espezializatutako dokumentaziogunea da. Zentroaren egoitza nagusia Espainiako Albacete hirian dago.

## Historia 
Zentro horren kokapena ez da kasuala. Espainiako Gerra Zibilan Albaceten egon baitzen Brigaden egoitza nagusia eta soldaduen formakuntza zentroa. Mundu osotik faxismoari aurre egiteko Espainiara joan ziren 35.000 voluntario asko hortik pasa ziren. Horregatik, gaur egun, Albaceten dago Nazioarteko Brigaden oroimen zentroa; Espainia osoan ezaugarri horiek dituen zentro bakarra da.

Centro de Documentación de las Brigadas Internacionales zelakoan 1989ko irailaren 22an sortu zen, Instituto de Estudios Albacetenses babespean. Helburu nagusia Nazioarteko Brigaden inguruko ahalik eta dokumentazio gehiena biltzea zen eta, halaber, gaiaren inguruko ikerketak indartzea eta zabaltzea. 2003ko urriaren 2an Gaztela-Mantxako Unibertsitateak CEDOBI sortu zuen, bestetik, aurreko zentroaren lana osatzeko. 2012ko amaieran, Centro de Estudios y Documentación de las Brigadas Internacionales izena harturik, biak elkartu ziren. Horrekin instituzio indartsuago osatu nahi zuten, unibertsitatearen eta Instituaren babesa izanik.

## Aktibitateak 
CEDOBIk mota askotako ekintzak eramaten ditu aurrera:
* Dokumentazioa antolatu eta berreskuratu.
* Doktoreago ikastaroak antolatu.
* Hitzaldiak eta batzarrak antolatu.
* Nazioarteko kolaborazioa eta elkarlana indartu.
* Informazioa zabaldu eta dibulgazio lana aurrera eraman.

## Antolaketa 
Zentroak bi zuzendari ditu, gaur egun Juan Sisinio Pérez Garzón, unibertsitatearen aldetik, eta Antonio Selva Iniesta, Instituto de Estudios Albacetenses aldetik. Zuzendaritza batzordean sei partaide daude, instituzio bakoitzatik hiru. Halaber, Aholkulari Batzordea dago non mundu osoko historialariak, brigadistak eta unibertsitate desberdinetako ordezkariak biltzen diren; besteak beste, zentroari unibertsitate hauek laguntzen diote: Madrilgo Complutense Unibertsitatea, Londresko Unibertsitatea, Espainiako CSIC, Columbiako Unibertsitatea...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
Forugh Farrokhzad

**Forugh Farrokhzad** (Teheran, 1934 – 1967), ; eta frantsesez eta ingelesez *Forough Farrokhzad* transliteratua, Irango poeta eta zinema zuzendari inportantea izan izan zen. Poeta modernista polemikoa eta ikonoklasta izan zen, emakumezkoen ikuspegitik persieraz idazten aitzindaria.

## Biografia 
Gazterik hasi zen poesia idazten, hamahiru urterekin, eta 16rekin ezkondu, aitaren borondatearen kontra. 18 urterekin seme batez erditu zen. 21 urterekin dibortziatu zen, bere lehen editore Naser Khodayar-ekin harremana hasiz, eta semearen zaintza kendu zioten: harrezkero oso gutxitan ikusi ahal izan zuen, eta gai mingarri hori ageri da bere poesian. 32 urterekin hil zen auto istripu batean.

Reza Pahlaviren diktaduraren garaia zen eta Farrokhzaden poemek kritikarien asaldura ekarri zuten, poeta emakumezko bat sexuaz eta desioaz gordinki eta lehen pertsonan idazten. "Gizartearen egitura patriarkalarekiko erantzun matxinoa" ere ikusten da bere poesian, Beñat Sarasola kritikariaren esanetan.

## Lanak 
Zinema:

* *Etxea beltza da* film dokumentala, 1962.

Poesia liburuak:

* *Gatibu*.
* *Horma*.
* *Matxinada*.
* *Beste jaiotza bat*.
* *Izan dezagun fedea urtaro hotzaren hasieran.*

### Euskaraz 
Susa argitaldariaren Munduko Poesia Kaierak bilduman poema antologia euskaratu bat argitaratu zen 2020an, Miren Agur Meabek itzulita. Beñat Sarasolak idatzi zuen hitzaurrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Forugh Farrokhzad IMDb
Laura Pérez Borinaga

**Laura Pérez Borinaga** (Gasteiz, 1971ko ekainaren 18a) abokatu eta politikari arabarra da, Euzko Alderdi Jeltzalekoa, Bastidako alkate 2015etik.

Gasteizen jaio arren, familiaren erroak Bastidan zituen. Deustuko Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatua da eta abokatutzarekin erlazionatutako lanak egin izan ditu, 2001 urtetik 2015eko apirilera arte Arabako Abokatuen Elkargoko Gobernu Batzordeko kide izan zen, adibidez.

2015eko ekainean iritsi zen Bastidako alkatetzara. Legealdi aldaketarekin (2019), berriz aurkezturik, bere alderdi EAJ Alderdi Popularraren atzetik geratu arren, akordioa egin zuten EH Bilduk eta EAJ-k eta horri esker Perez Borinagak jarraitu zuen alkate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Upper Room (musika taldea)

**The Upper Room** euskaraz abesten duen gospel talde donostiarra da.

2005ean Iñaki Miguel pianojoleak eta Mikel San Jose abeslariak sortu zuten taldea. Bikote gisa Euskal Herriko kultur etxetan, elizetan eta aretoetan eman zituzten kontzertuak eta gaur egun egun zazpikote batek osatzen du taldea, pianoaz gain bateria eta baxua baitute eta hiru kidek koruak egiten dituzte.

## Erreferentziak
Donostiako forua

**Donostiako forua** Nafarroako Antso VI.a *Jakituna* erregeak esleitutako araubidea da, segur aski 1181. urtekoa. Donostiako forua hiri gutunaren bidez eman zitzaion hirigune sortu berriari, lehenago Izurum edo Izurun deitutako herrigunean, egun Urgull deitutako mendiaren magalean, Donostia Hernanikoa nafar tenentzian (egungo Gipuzkoan).

Donostiako forua Antso errege nafarra (1150-1194) hasitako hiri gutunen zabalkundean kokatzen da. XII. mendearen hondarrean, Nafarroa mendebalde eta itsasaldeari erreparatu zion bereziki. Donostiakoa kolono *frankoei* esleitutako 1164ko Lizarrako foru hedatuan oinarritzen da % 60an; berau, aldi berean, Jakako forutik (1076) eratorri zen, edo Lizarrakotik, edo Zangozakotik. 

Donostiako foruaren ordu arteko berezitasun handiena itsas forua izatea da; izan ere, munduko itsas foru zaharrenetako bat da. Lizarrako forutik hartu gabeko gainerakoa, itsasoari buruzko zatia, Olerongo itsas arauetatik edanez osatu zen. Foru eta hiri gutunaren bitartez, Baionaz iparraldeko merkatari gaskoiak hasi ziren Donostia berrian finkatzen, nafar erregeak deituta eta foruan ezarritako abantailek erakarrita. Ia aldi berean, Gasteizi ere esleitu zion forua, ordutik ofizialki Nova Victoria deitua.

Donostiako forua Orio eta Bidasoa arteko eremu guztiari aplikatzen zitzaion, Donostia Hernanikoa nafar tenentziari. 1199-1200. urteetan, ordea, Alfontso VIII.a erregeak itsasaldeko Nafarroa inbaditu zuen, baita Donostia ere indarrez hartu. Gaztelar erregeak, orduan, bertako eta bertan finkatutako merkatari, marinel eta artisauen mesedea segurtatu nahirik, nafar forua berretsi zien. Gainera, Donostiako forua berretsi zion hartatik bereizitako Hondarribiari. Donostiako forua esleitu zien, halaber, Mutriku eta Getariari, hurrengo urteetan.

## Ikus, gainera 
* Ipuzkoa
Détente

[thumb|240px|[Leonid Brezhnev eta Richard Nixon.]]

Politikagintzan, **détente** "lasaitzea" edo "arintzea" esan nahi duen termino frantsesa da. Testu historiko askotan "distentsioa" ere esaten diote. Terminoa 1970aren hasieratik erabili zuten nazioarteko politikan. Normalean, nazioarteko edozein egoeratan erabiltzen dute, non nazio jakin batzuek, aurrez etsaiak izan arren, ez baitute ageriko gerran parte hartzen, tentsioak gutxitzen dituzten diplomaziaren eta konfiantza eraikitzeko neurrien bidez. Hala ere, hitza, nagusiki, Gerra Hotzaren urtze prozesuan Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen arteko tentsioaren murrizketa deskribatzeko erabiltzen dute, 1940ko hamarkadaren amaieran nazien erregimena erori zenetik 1980ko hamarkadaren hasiera arte gertatu zena. Errusian, "razriadka" () terminoa erabiltzen dute.

## Bibliografia 
* Suri, Jeremi. *Power and Protest: Global Revolution and the Rise of Détente*. Harvard University Press (2003).

* Sarotte, M. E. *Dealing with the Devil: East Germany, Détente and Ostpolitik, 1969-1973*. University of North Carolina Press (2001).

## Kanpo estekak
Brigadeei eskainitako oroigarria (Albacete)

**Nazioarteko Brigadeei eskainitako monumentua** () Espainiako Albaceten dago, bertako Unibertsitatearen barrutian.

## Kokapena 
Albaceteko Unibertsitatearen Unibertsitate plazan dago eraikita.

## Historia 
Monumentu horren kokapena ez da kasuala. Espainiako Gerra Zibilan Albaceten egon baitzen Brigaden egoitza nagusia eta soldaduen formakuntza zentroa. Mundu osotik faxismoari aurre egiteko Espainiara joan ziren 35.000 boluntarioak hortik pasa ziren. Horregatik, gaur egun, Albaceten dago Nazioarteko Brigaden oroimen zentroa; Espainia osoan ezaugarri horiek dituen zentro bakarra da. Monumentua 1996ko azaroan inauguratu zen hau dioen plaka batekin: «A los voluntarios de la libertad. Albacete. 1936-1996. El pueblo de Castilla-La Mancha», hau da, ​«Askatasunaren boluntarioei. Albacete. 1936-1996. Gaztela-Mantxako herria».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkarte Tradizionalista Karlista

**Elkarte Tradizionalista Karlista** () Espainiako alderdi politiko bat da, 1986an San Lorenzo de El Escorialen (Madril) egindako "Batasun Karlistaren Kongresua" izenekoan eratua. Bertan ideologia tradizionalistako hainbat talde karlistek bat egin zuten, Karlos Hugo Borboi-Parmakoaren Alderdi Karlistaren bilakaera ezkertiarrarekin ados ez zeudelarik.

XIX. mendearen amaieratik karlismoaren alderdi politikoaren izena (Elkarte Tradizionalista) hartu zuen.

Batasun Tradizionalista Karlistan hiru alderdi politikok parte hartu zuten: 1977an sortutako Comunión Católico Monárquicak, Francisco Elías de Tejadaren "Centro de Estudios General Zumalacárregui"ri lotua; Unión Carlista karloktavistak; eta 1975an sortutako Comunión Tradicionalistak.
Eduardo Waghorn

**Eduardo Waghorn Halaby** (Santiago, Chile, 1966ko ekainaren 14a) Txileko musikari, konpositore, gitarra-jotzaile, kantaria, musikagilea eta abokatua da. Poesia, marrazki artistiko eta publizitatean ere aritu izan da. 500 kanta baino gehiagoren egilea da. Waghorn-ek bere estiloa "find, pop eta folk nahasketa gisa" definitzen du.

Bere estiloa "trova, pop eta folk nahasketa" gisa definitu da. Bere letra gozoa izan daiteke aldi berean. Bere doinuek dinamismo handia txertatzen dute sinpletasunaren eta konplexutasunaren artean. Bere musika-influentzia batzuk, The Beatles, Electric Light Orchestra, Tom Jobim, Silvio Rodríguez, eta Víctor Jara bezain askotarikoak dira.

## Erreferentziak
Mari Karmen Garate

**Mari Karmen Garate Jauregi**, Mamen Maltzeta bezala ezaguna, (Azkoitia, Gipuzkoa, 1969ko uztailaren 3a) panderojole eta trikitilari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Juan Garate Alkorta 'Maltzeta' aitak irakatsi zion pandero jotzen, eta artean umea zelarik —lehenengoz 1977an, zortzi urte bete gabe— alaba aitaren ondoan oholtzara igotzen hasi zen, panderoa eskuarekin jo eta hanka eta buru egitera, panderoa eskuekin ez ezik buruaren eta hanken kontra ere astinduz bizi-bizi.

Ordutik trikiti munduari lotura egin du ibilbidea, trikitilari bezala eta baita trikitixa irakasle bezala ere.

1996an *Maltzeta Neym* musika taldea sortu zuen Yoli Egiazabal eta Eskoli Zabalorekin batera.

Nere Ugarterekin ere bikote musikala osatu zuen.

## Diskografia 
* Hainbaten artean: Euskadiko trikitixa txapelketa Azpeitia (1980)
* Maltzeta aita-alabak: *Maltzeta aita-alabak* (IZ, 1981)
* Hainbaten artean: *Betiko trikitixa* (1994)
* Maltzeta aita-alabak: *Eman neri eskua* (Elkar, 1996)
* Maltzeta Neym (Soar eta Abar, 1996)
* Hainbaten artean: *Faborez* (2016)

## Erreferentziak
Michel Micombero

**Michael Micombero** (Rutovu, Ruanda-Urundi, 1940ko abuztuaren 26a - Muqdisho, 1983ko uztailaren 16a) Burundiko presidentea izan zen.

## Biografia 
Tutsi etniaren kidea izan zen. Burundiko Armada kidea izan zen eta 1965eko urriko hutuen estatu-kolpe saikera Tutsi monarkiaren aurka zanpantzen lagundu zuen. Berak bultzatu zituen bi estatu-kolpe monarkiaren aurka, neurrizkoegia iruditzen baitzitzaion. Lehen kolpeak Mwambutsa IV.a erregea erbestera bidali zuen eta bigarrenak monarkia ezeztatu zuen. 1966an Burundiko diktadore militar bihurtu zen. Alderdiko bakarriko estatu bat gobernatu zuen eta hutuen aurkako indarkeria genozida zuzendu zuen, 1972an huts egindako estatu kolpe baten ondoren. 1976an Jean-Baptiste Bagazak kargutik kendu zuen eta Somalian erbestaratuta hil zen.
Santa Llúcia leize ospitalea

**Santa Llúcia leizea** Tarragonako la Bisbal de Montsant herrian dagoen kobazuloa da. Zabala eta sakonera gutxikoa da. Egun aisialdirako erabilpena du.

## Historia 
Leizea aurrehistorian gizakiak erabili zuen, aztarnak aurkitu baitira. Kobazuloan iturri bat sortzen da eta esaten da haren urak begien arazoentzako oso ona direla; hortik dator, alegia, Santa Luziaren izena.

Bereziki ospetsua Espainiako Gerra Zibilan egin zen. 1938ko udan, Ebroko guduan bitartean, Nazioarteko Brigadeei begira antolatutako ospitalea bertan kokatu zen. Ospitalean ere zibilak eta atxilotuak zaintzen ziren. Ekipo medikoa Erresuma Batuko Spanish Medical Aid Committeek bidalitakoa zen. Ospitalearen koordinazioa Len Crome doktoreak eraman zuen, Naziorteko Brigaden partaidea. Ospitalean larogei ohe inguru zeuden, kirofano bat, botiken biltegia eta mediku eta erizainentzako instalazioak. Leizean hil zirenak herriko hilerrian daude lurperatuta, hobi komun batean.

1992an La Bisbal de Falseteko udalak leizea erosi zuen.

## Pertsonal sanitarioa 
Ospitalean jende asko lan egin zuen. Hona hemen izen batzuk:
* Reginald Saxton, odol-transfusioez arduratzen zen medikua.
* Len Crome doktorea, ospitalearen zuzendaria.
* Douglas Jolly, medikua.
* Miquel Gras Artero, medikua.
* Rafael Fuster Gener, medikua.
* Josep Maria Torrens, medikua.
* Lilian Urmston, erizaina.
* Janos Kiszely, medikua.
* Patience Darton, erizaina.
* Ada Hodson, erizaina.
* Nan Green, administratiboa.
* Joan Purser, erizaina.
* Aurora Fernández, erizaina.
* Margaret de Culpeper, erizaina.
* Albert Pou, erizaina.
* Ramon Mauri Masada, erizaina.
* Leen Manning, erizaina.
* Martín Quirós, anbulantzia gidaria.
* José Bilve, anbulantzia gidaria.
* Alec Wainman, anbulantzia gidaria. Argazkilaria.
* John Kozar, mantenimendu teknikaria.
* Max Colin
* Rose Davson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Argazkiak eta informazioa.
Jaione Ugalde

**Jaione Ugalde Jauregi** (Andoain, Gipuzkoa, 19-- ) sindikalista da.

## Ibilbidea 
Hiru euskal garriolari autonomoen sindikatuko bozeramalea da.

Kazetaritzan lizentziatua da. Kazetaritzaren alor ezberdinetan, editorialgintza eta diseinuan lan egin ondoren, sindikatuko bozeramale lanetan hasi zen 2014 urtean.

*Garraiolariok* Hiru sindikatuaren aldizkariaren errredakzio arduraduna da.

## Erreferentziak
Peyer-en guruin

**Peyer-en guruinak** edo **Peyer-en plakak** nodulutan antolatutako folikulu linfatikoak dira, heste meharreko ileonean kokaturik daudenak, muki-mintzaren azpian. Folikuluak, hein handi batean, B eta T linfozitoz osaturik daude. Plaken epitelioko M zelulak espezializaturik daude partikula arriskutsuak hesteko argitik ehun linfatikora eramaten.

Peyer-en plakak hesteari loturiko ehun linfoidearen funtsezko elementuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Detente

("detenerse" -- aditzaren aginterazko forma; ) XIX. eta XX. mendeetako espainiar gerretako soldadu katoliko batzuek bihotzaren ondoan zeramaten "detente, bala" edo "tente, bala" legenda zeraman eskapulario, txapa edo oihal zati bat da. Esaera horren ondoan Jesusen Bihotzaren irudia agertzen zen. *Detente*ak, gehienetan, karlistek erabiltzen zituzten babes gisa.

Berez, eskapularioa 1686an asmatu zuen Margarita Maria Alacoque frantziar mojak eta 2017an espainiar soldaduek erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentina Tolkunova

**Valentina Vasilievna Tolkunova** (; Armavir, Sobietar Batasuna, 1946ko uztailaren 12a - Mosku, Errusia, 2010eko martxoaren 22a) errusiar eta sobietar abeslaria izan zen.

Bere ibilbide artistikoan hainbat sari jaso zituen; horien artean, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Meritu Oneko Artista izendapena (1979). Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Herri Artista izendapena (1987) eta Leninen Komsomol saria (1980).

## Erreferentziak
Amanda Tapping

thumb|Amanda Tapping 2007an.
**Amanda Tapping** (Rochford, Essex, 1965eko abuztuaren 28a) Ingalaterran jaiotako aktore eta zinema-zuzendari kanadarra da, *Stargate SG-1* telesailean eta honen ondoren sortu zirenetan *Samantha Carter koronelaren* rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Erresuma Batuan jaio bazen ere, hiru urte zituela familia Kanadara joan zen bizitzera, Ontariora hain zuzen ere. Ingurumen Zientzietan eta Antzerkigintzan nabarmendu zen Torontoko Institutuan eta 1984an antzerkigintza aukeratu zuen Windsorreko Unibertsitatean ikasketekin jarraitzeko.

### Aktore ibilbidea 
1990. hamarkadaren hasieran Katherine Jackson, Anne Marie Kerr eta beste hainbatekin batera "Random Acts" antzerki taldea osatu zuen eta hainbat telesailetan agertzen hasi zen atal bakarretako gonbidatu gisa.

1997an *Stargate SG-1* telesailean egin zuen debuta Samantha Carterren rolean. Honen ondoren etorri ziren telesailetan ere hartu zuen parte, *Stargate Atlantis*-en esate baterako 5. denboraldian protagonista bihurtu zen. 2007an ordea Stargateren saga alde batera utzi zuen eta zientzia fikziozko telesail berri batean zentratu zen, *Sanctuary*-ko Helen Magnus doktorea bihurtuz. Lau denboraldi egin zituen bertan.

2012an *Supernatural* telesailean Naomiren papera bete zuen eta hurrengo urteetan tarteka agertu izan zen, guztira 7 ataletan.

### Zuzendari ibilbidea 
*Stargate SG-1* telesaileko zazpigarren denboraldian "Resurrection" atala zuzendu zuen Amanda Tappingek eta ondoren *Sanctuary* telesaileko 2. denboraldiko "Veritas". Esperientzia handituz joan zen eta gaur egun zuzendari lanetan zentratuago dago aktore lanetan baino.

## Bizitza pertsonala 
1994an Alan Kovacs-ekin ezkondu zen eta Vancouverren bizi dira. Alaba bakarra dute, Olivia, 2005ean jaio zena.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
### Zuzendaria 
## Antzerkia 
* *The Wizard of Oz*
* *The Lion in Winter*: "Alais Capet"
* *Steel Magnolias* – West End Theater
* *Look Back in Anger*: "Alison" (1986)
* *Children of a Lesser God*: "Sarah" (1987)
* *The Taming of the Shrew*: "Bianca" (1988)
* *Noises Off*
* *The Shadow Walkers*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Mississippi Goddam

***Mississippi Goddam*** Nina Simone estatubatuar abeslari eta pianistak sortutako abestia da. Bere esanetan, afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko ereserki bat da. *Nina Simone in Concert* diskan argitaratu zen, 1964an. Albuma Carnegie Hallen urte berean emandako hiru kontzertutako grabazioan oinarrituta dago. Albuma Philis Records argitaletxe herbehereetarrak sortu zuen, eta Nina Simoneren abesti politikoetarako bidearen erakusgarri da. Abestiak Medgar Eversen hilketari egiten dio erreferentzia, Mississippin eta 16. kaleko Eliza Baptistaren aurkako atentatuari Birmingham (Alabama)n.

Simonek *Mississippi Goddam* ordu batean baino gutxiagoan konposatu zuen. *Four Women* eta *To Be Young, Gifted and Black* abestiekin batera bere protesta-abesti famatuen artean dago. 2019an "*Mississippi Goddam*" abestia Kongresuaren Liburutegiak babeserako aukeratu zuen bere balio kultural, historiko edo estetikoan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Barrero Aguado

**Carmen Barrero Aguado** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan modista zen eta 20 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.

## Biografia 
Cuatro Caminos auzoan bizi zen familia xume baten 9 seme-alabetako bat zen Carmen. Bere aita gerra baino hainbat urte lehenago hil zen; eta bera hil ostean, Carmenek 12 urte zituenetik lan egin zuen bere familia mantentzen laguntzeko. Izan ere familian 8 anai-arreba ziren, haietako 4 Carmen baino gazteagoak. Espainiako Alderdi Komunistaren militantea zen, eta bertan Marina bezala ezagutzen zuten, Carmen Iglesias Diaz identitate faltsua erabiltzen zuen. Gerra ostean, Francisco Sotelo lagunak lan klandestinoarekin jarraitzea proposatu zion, Madrilen alderdiaren emakumeen arduraduna izatea eskainiz. Arduradun bezala emakumeentzako lan plan bat burutu zuen.

1939ro maiatzaren 16an atxilotu zuten eta abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren hilarrietan.

Bere anaia, Palmiro Barrero Aguado ere 1940ko apirilaren 8an fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerri berdinean.
ezkerrera|thumb|250px|Murala. Gandian
## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei homenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historigileari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Rodríguez de la Fuente

**Luisa Rodríguez de la Fuente** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan sastrea zen eta 18 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da. 

## Biografia 
Luisa Rodriguez Chamartín de la Rosa Madrilgo auzoan jaio zen. 1937an, gerra deklaratu ostean, JSUn sartu zen, baina inoiz ez zuen inolako kargurik eduki gerra bukatu arte. Orduan Julian Muñoz Tarregak berak zuzenduko zuen talde bat sortzea proposatu zion. Atxilotu zutenean soilik bere lehengusua, Isidro Hernandez de la Fuente, konbentzitzea lortu zuen.

Bere afiliazio komunista ezagutzen zuen polizia batek salatu zuen eta 1939ko apirilaren 28an atxilotu zuten. Bera izan zen Hamahiru Arrosetatik espetxeratu zuten lehena, 1939an Las Ventas emakumeen  Kartzelan sartuz.

1939ko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren hilarrietan.

## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak.

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialariari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Costa Ricako ereserkia

**Costa Ricako Errepublikaren ereserkia** Costa Ricako ereserkia ofiziala da 1852. urtetik. Manuel María Gutiérrez Floresek egin zuen ereserkia honen musika, eta Gabriel-Pierre Lafondi dedikatu zion.

## Ereserkia Nazionalaren musika 
1821eko independentzia aldarrikatu zuenetik, Costa Ricak ez zuen ereserkia nazionalik izan. 1852an, orduko lehendakariak, Juan Rafael Mora Porrasek, Ingalaterrako eta Estatu Batuetako ordezkari diplomatikoen heldueraren berri izan zuen.

Honek Costa Ricako banda militarreko zuzendariari, Manuel María Gutiérrezi, herrialdeko ereserkia nazionala jo behar zuela esan eta honek Espainiako independentziatik ez zela ereserkirik existitzen erantzun zion. Orduan, Juan Rafael Mora Porras lehendakariak Manuel María Gutiérrezi segituan sortzeko agindu zion. Tradizioak esaten duenez, Gutiérrezek ezetz esan zuen, oso denbora gutxi zuelako. Beraz Morak bere atxiloketa ordenatu zuen *Cuartel Principal*ean; Errepublikako lehendakariak bere zeregina amaitu arte ateratzea debekatu zion eta azkenean idaztea lortu zuen.

## Costa Ricako ereserkiaren letrak 
1876. urtean zegoen ereserkiaren zati bat hau da, Juan Garita eta Guillének idatzita:

*Cantaré de la patria querida*

*el honor, libertad y esplendor*

*Con el alma de júbilo henchida*

*cantaré de la patria el honor.*

Beste jende askok ereserkiaren letrak ere idatzi zituen: batzuk ofizialak izan ziren (adibidez Juan Férnandez Ferrazek idatzi zuena) eta beste batzuk ez ziren ofizialak izatera heldu. Oraingo letra 1903. urtean egindako lehiaketaren deialdian aukeratu zuten eta Ascensión Esquivel Ibarrakoa da.