open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eugène-Henri Duler

**Eugène-Henri Duler** (Bokale, 1902 &ndash; 1981) lapurtar eskultorea izan zen. Aristide Maillolen ikaslea, gerra ondoren Tolosako Arte Ederretako Eskolaren irakaslea izan zen.
André Lafond

**André Lafond** (Bokale,  - Niza, ) lapurtar errugbilaria izan zen, errugbi XV. modalitatean hegaleko moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
* Aviron Bayonnais
* Stade Français Paris
* Sporting club universitaire de France rugby
Paul Rambié

**Paul Rambié** (Bokale,  - Paris, 2020ko urriaren 24a) lapurtar margolaria izan zen. 1960. urtean Marixarekin batera "Le Grenier d'Ustaritz" taldea sortu zuen.

## Lan nabarmenak 
* *Portrait gris*
* *Le juge*, 1963
* *Violoncelle bleu*, 1968
* *Pavane pour une infante*, 1981.
* *Les Illuminations - Rimbaud*, 1984
* *Apocalypse de Saint Jean*, 1991

## Kanpo estekak
Marixa

**María Luisa Fernández Casielles** (Oviedo, 1914 &ndash; Baiona, 1995), **Marixa** izen artistikoz ezaguna, asturo-lapurtar margolaria izan zen. Gerra Zibilean Errepublikaren aldeko erizain aritu ondoren, Baionan erbesteratu zen eta bertan arte mundua ezagutu zuen. Baiona eta Uxue artean bizi zen eta euskal artista gazteak babestu zituen. 1960. urtean Paul Rambié bokaslestarrarekin batera "Le Grenier d'Ustaritz" taldea sortu zuen.
María Luisa Fernández

**María Luisa Fernández** (Villarejo de Órbigo, 1955) leondar eskultorea da. 1979 eta 1984 artean Arte Ederrak ikasi zituen EHUn eta garai haietan Juan Luis Moraza eta Txomin Badiolarekin Comité de Vigilancia Artística artista-taldea osatu zuen. Hainbat erakusketa egin zituen eta 2000. urtean Vigora joan zen bertako Unibertsitatean irakaslea izateko.
Salvador Barberà

**Salvador Barberà Sández** (Bartzelona, 1946) kataluniar ekonomialaria da, joko-teorian aditua. Bartzelonako Unibertsitatean eta Bilboko Unibertsitatean ikasi ondoren, Estatu Batuetan amaitu zituen bere ikasketak. EHUko eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko irakaslea izan da.
Pilar Garrido

**María Pilar Garrido Gutiérrez** (Badajoz, ) gipuzkoar legelaria da. EHUn zuzenbidea ikasi eta bertoko zuzenbide konstituzionalaren irakaslea da. 2015ean senatari hautatu zuten Ahal Duguren Gipuzkoako zerrendan.
Maggy Barrère

**María Ángeles "Maggy" Barrère Unzueta** (Donostia, 1957) gipuzkoar legelaria da. EHUn zuzenbidea ikasi eta bertoko zuzenbidearen filosofiaren irakaslea da.

## Lanak 
* *La Escuela de Bobbio. Reglas y normas en la filosofía jurídica italiana de inspiración analítica*
* *Discriminación, Derecho antidiscriminatorio y acción positiva en favor de las mujeres*.
* *Lecciones de Teoría del Derecho*
* *Igualdad de oportunidades e igualdad de género: una relación a debate*
* *El Derecho antidiscriminatorio y sus límites. Especial referencia a la perspectiva iusfeminista*
Julen Bollain

**Julen Bollain Urbieta** (Eibar, ) gipuzkoar ekonomialaria da, oinarrizko errenta unibertsalean aditua. EHUn ikasi eta 2016ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatu zuten Ahal Duguren Gipuzkoako zerrendan.

## Kanpo estekak
Onésimo Díaz

**Onésimo Díaz Hernández** (Vallecas, ​) madrildar apaiz katoliko eta historialaria da. Espainiako historian aditua, Nafarroako Unibertsitatean irakaslea da.

## Lanak 
* *En los orígenes de la autonomía vasca. La situación política y administrativa de la Diputación de Alava (1875-1900)*, 1995
* *Los Marqueses de Urquijo. El apogeo de una saga poderosa y los inicios del Banco Urquijo, 1870-1931*, 1998.
* *Josemaría Escrivá de Balaguer y los inicios de la Universidad de Navarra (1952-1960)*, 2002
* *Rafael Calvo Serer y el grupo “Arbor”*, 2008
* *Historia de Europa en el siglo XX a través de grandes biografías, novelas y películas*, 2008
* *Rafael Calvo Serer. La búsqueda de la libertad (1954-1988)*, 2010
* *Historia de España en el siglo XX a través de las grandes biografías, novelas y películas*, 2010.
* *Historia del mundo en el siglo XX a través de las grandes biografías, novelas y películas*, 2014.
* *La revista Arbor (1944-2014): estudio y antología de una publicación del Consejo Superior de Investigaciones Científicas*, 2015.
* *En la lucha por la autonomía vasca: La situación política y económico-administrativa de la Diputación de Álava (1900-1923)*, 2016.
* *Historia de los Papas en el siglo XX: a través de biografías, novelas y películas*, 2017
Gotas de dolor... un charco de olvido

**Gotas de dolor... un charco de olvido** Doctor Deseo musika taldearen laugarren diska da, 1995. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Niko Brochado (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

## Grabaketa eta abestiak 
Fugitivos del paraiso diskaren arrakasta pasa eta gero laugarren diska grabatzeari ekin zioten, hiru urteren ondoren. Lehenengo aldiz abesti bat euskaraz grabatu zuten, *Tracy Lord*. Hurrengo disketan ere berdin egingo zuten, helburua banan bana euskarazko errepertoriotxo bat egitea zen. Horrela, 2016an Bergaran izan zen Kilometroak euskararen jaiean eman zuten aurreneko aldiz euskara hutsezko kontzertua.

Ondoren egin zuten bira luzerako aldaketak izan ziren taldean. Hertzainak taldea desegin berria zen eta bertako Kike (gitarra) eta Txanpi (bateria) sartu ziren Doctor Deseon, Niko eta Josuk utzitako tokian. Raúl Lomas teklista ere sartu zen taldean.

## Azala 
Azala berriz ere argazki bat da, hori-beltzean dagoena. Kale estu batean bi neska oinez ikusten dira, bizkarrez, elkarri eskua emanda.

## Kantuen zerrenda 
# *Baile de sombras*
# *Como perro panza arriba*
# *Gotas de dolor... un charco de olvido*
# *Alicia en Bilbao*
# *Tracy Lord*
# *A mi pequeña María*
# *Esta noche (esta puta noche)*
# *Isla de cielo*
# *Último bis a bis*
# *Soy un animal*
# *Canción de piratas*
# *Amanece por tí (Luna de miel)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Ganboa

**Olatz Ganboa Pilar** (Getxo, Bizkaia, ) bizkaitar aktorea da, antzerkian eta zineman ibilitakoa.

Ehundik gora antzerki eta ikus-entzunezko produkziotan lan egin du. 2018an, aktore berri onenaren Ercilla sarirako izendatu zuten, eta 2020an, Antzerkiko Emakumezko Aktore Onenaren sarirako izendatu zuten Euskal Aktoreen Batasunaren Sarietan (Besarkada Sariak).

2024ko urriaren 2an Euskal Aktoreen Batasunak emanda antzerkiko emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen, *Festen* antzezlanean egindako lanarengatik.

## Bizitza 
Kazetaritzan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (2003-2008). Ondoren, Arte Dramatikoko Diplomara egin zuen Getxoko Antzerki Eskolan (2007-2011). Han, Lander Otaola, Alvar Gordejuela eta Alex Ygartua aktoreekin batera ikasi zuen. Azken honekin *Ay, Carmela* antzeztu zuen zenbait urtetan.

Ondoren, 7 urtez, interpretazio, dantza eta kantu ikastaro ugari egin zituen, bai Espainian, bai Argentinan (Buenos Aires).

## Bizitza pribatua 
Gaur egun Bilbon bizi da. Mikel Losada aktorearekin bikote harremana du. Elkarrekin alaba bat dute. 2016an, berak eta Losadak *Los amantes del Casco Viejo* antzezlana antzeztu zuten. *Etxekoak* telesaila ere elkarrekin grabatu zuten, ETB1en, 2020an, COVIDaren pandemiak eragindako konfinamendu betean.

Jon Ander Ganboa abokatu eta kirol-direktiboaren alaba da, Euskadiko Futbol Federazioko (FVF-EFF) idazkari nagusia izandakoa 1993tik 2013ra. Ane Ganboa du izeko.

## Filmografia 
### Zinea 
* *Ziren* (2017)
* *Embarazados* (2016)
* *Hiru gezur* (2013)

### Telebista 
* *Kerman Mintzalagun Bila* (2010)
* *Etxekoak* (2020)
* *Itxaso* (2023)

### Antzerkia 
* Simplicissimus. (Tartean Teatroa, 2019)
* *La casa de Bernarda Alba* (2017)
* *Sueño de una noche de verano* (2016)
* *Los amantes del Casco Viejo* (2016)
* *Caperucita Feroz* (2015)
* *Chichinabo Cabaret (Musical) (2015)*
* *Cabaret Chihuahua* (2015)
* *¡Ay Carmela!* (2011)
* *La comedia sin título* (2010)

## Sariak 
* 2014: Biescaseko II. Antzerki Lehiaketako aktore nagusi onenaren saria jaso zuen Ay Carmela antzezlanean Carmelaren papera egiteagatik.
* 2018: Interprete onenaren Ercilla Sarirako izendatu zuten.
* 2024: Euskal Aktoreen Batasunak emanda antzerkiko emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen, *Festen* antzezlanean egindako lanarengatik.

## Ikus, gainera 
* Ramón Barea
* Mikel Losada
* Itziar Lazkano
* Lander Otaola
* Ylenia Baglietto

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Hay cuentos aún por inventar

**Hay cuentos aún por inventar** Doctor Deseo musika taldearen bosgarren diska da, 1998. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* "Kike" Valverde (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
Berriz ere hiru urtetako atseden baten ondoren diska berria kaleratu zuen Doctor Deseok. Pop-rock doinuez gain cabaret toke bat ere badu diska honek. Mexikon bira bat egin zuten, 1996tik zale ugari baitzituen taldeak bertan.

Grabaketa Berrizko Lorentzo Recordsen egin zuten eta soinu teknikaria Josu Monge izan zen, taldeko bateria izana zena 1986 eta 1995 artean.

Aurreko diskan hartutako ohiturari jarraituz, honetan ere bada euskarazko kanta bat, Xabier Leteren *Ni naiz* abestiaren bertsioa.

## Azala 
Azala berriz ere argazki bat da, aurrekoak ez bezala koloretan dagoena. Bilboko Ibaizabal ibaiaren panoramika bat ikusten da La Salve zubitik aterata dagoena. Lehen planoan neska baten bi hanka ikusten dira zubiko barandilan hankapuntetan, *Dulces sueños* abestian esaten den bezala salto egiteko prest.

## Kantuen zerrenda 
# *Vías muertas* - 5:25
# *Hay cuentos aún por inventar* - 3:20
# *¿Quién mueve las cuerdas?* - 4:04
# *Dulces sueños* - 4:39
# *En tu rincón* - 2:59
# *Angel fugáz* - 5:48
# *Ruinas de un adiós* - 3:10
# *En el sol de tus ojeras* - 3:48
# *Tápame los ojos* - 2:55
# *Ni naiz* - 4:08
# *A pesar de todo nos divertiremos* - 3:59

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josune Gorospe

**Miren Josune Gorospe Elezkano** (Dima, ) bizkaitar politikari jeltzalea da. EHUn eta Deustuko Unibertsitatean ikasi eta herriko zinegotzi eta José María González Zorrillaren ordez legebiltzarkide hautatu zuten.
José Domingo Ampuero

**José Domingo Ampuero Osma** (Getxo, 1949) bizkaitar ingeniari eta enpresaburua da. Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoan ikasi eta Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean ikasi ondoren, hainbat enpresen zuzendaritzan lan egin du.
Lander Martínez

**Lander Martínez Hierro** (Gasteiz, ) arabar politikaria da. EHUn informatika ikasi eta 2016ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatu zuten Ahal Duguren Bizkaiko zerrendan.

## Biografia 
Gasteizen jaio zen 1989an, baina gaur egun Bilbon bizi da, bertara joan baitzen bizitzera Euskal Herriko Unibertsitatean informatikaren alorreko ikasketak burutzeko. Ikasketa horiek amaituta, Deustuko Unibertsitatean Goi-mailako Informatika Ingeniaritza ikasi zuen eta UNEDen Politikaren Zientziak.

Euskal Herriko Ahal Dugu alderdian paper garrantzitsua jokatu du hasiera-hasieratik. Bere sorkuntzan parte hartu zuen eta alderdiaren Bilboko idazkari nagusi izendatu zuten 2015eko urtarrilean, gerora, 2016ko martxoan, Euskadiko Ahal Dugu alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten.

2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Bizkaiko hautesbarrutiko zerrendaburu gisa aurkeztu zen, Pili Zabala izan zen orduan lehendakari izateko hautagaia. Martínezek legebiltzarkide izatea lortu zuen eta beraz, XI legegintzaldian Ahal Duguren Eusko Legebiltzarreko ordezkari izan zen. Gainera, legebiltzarra osatu zenean, bere alderdiko bozeramaile izendatu zuten.

## Erreferentziak
Leire Pinedo

**Leire Pinedo Bustamante** (Sopela, Bizkaia, 1976) bizkaitar ekonomialari eta politikaria da.

## Bizitza 
Euskal Herriko Unibertsitatean Ekonomia lizentziatura ikasi zuen. Finantza kudeatzaile izan zen.

Eusko Alkartasuneko kidea da. 2007 urtetik zinegotzia Sopelako Udalean eta 2011 urtetik geroztik eusko legebiltzarkidea.

EH Bilduko Fiskalitate eta Finantza idazkaria da.

## Bizitza pertsonala 
Ibon Caborekin ezkonduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Ruiz de Larrea

**Pilar Ruiz de Larrea** (Gasteiz, 1963) arabar irrati esataria da. EHUn kazetaritza ikasi eta Radio Vitorian lan egiten du.
Bertha Gaztelumendi

**Bertha Gaztelumendi Caballero** (Irun, 1962) gipuzkoar kazetaria, zuzendaria eta Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV-EHU) Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedran ikertzailea da. EHUn ikasi eta EiTB eta Emakunderako lan egin du.

## Ibilbidea 
Bertha Gaztelumendi Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV-EHU) Informazioaren Zientzian graduatu zen eta Bake Ikasketak eta Gatazkak Ebasteko masterrak egin zituen Bradfordeko Unibertsitatean, Ingalaterran.

Euskal Herriko zenbait komunikabideetan lan egin zuen: Latinoamerikan korrespontsala izan zen 2003. urtetik 2010. urtera EiTB telebistan. Justizia saileko Komunikazio eta Prentsa arduraduna izan zen, baita Eusko Jaurlaritzako Lan eta Gizarte Segurantza saileko eta Emakumearen Euskal Erakundeko, Emakunde, arduraduna.

2012an “Mariposas en El Hierro” dokumentala estreinatu zuen, Euskal Herrian ardaztuta. Bertha Gaztelumendiren hausnarketa dokumental honi buruz hauxe da: “indarkeria mota desberdinei buruzko gogoeta da, non emakumearen papera aldarrikatzen den gatazken konponketan eta gizartearen eredu berrien sormenan.

“Nigar franko egingo zuen aitak” dokumentala 2014an aurkeztu zen. Honek Guda Zibilari eta eduki zituen ondorioei buruz hitz egiten du, lehengo pertsonan narratua dago Gipuzkoako herrixkako (Villabona) biztanleengaitik, nortzuk garai horietako gatazkak bizi zituzten.

Nuria Casal-ekin “Las buenas compañías” zuzendu zuen. Errenterian 1975tik egon ziren borroka feministei buruz hitz egin zuten, 350 emakume baino gehiago espetxeratuta egonda adulterioa, abortua eta prostituzioagaitik.

2015ean Errenteriako Laburmetraien XX. Jaialdian “Labur Dokumental Onenaren atalean” saria eskuratu zuen.https://web.archive.org/web/20180414011325/https://www.tabakalera.eu/es/las-buenas-companias-bertha-gaztelumendi-memorandra

“Volar” luze dokumentalaren zuzendaria eta gidoilaria da eta Donostiako Zinema Jaialdian aurkeztu zuen, 2017an. Dokumentala genero-indarkeriagaitik tratu txarrak jaso dituzten adin eta lan desberdinetako bederatzi emakumeen bizitza kontatzen du. “Emakume horiek ahalegintzen dira haien mina beste pertsona batzuentzako erabilgarria den zerbaitean eraldatzen".

Bertha Gaztelumendi indarkeriari buruzko zenbait txostenen egilekidea da: “Necesidades, obstáculos y buenas prácticas en los itinerarios de salida de la violencia de género, desde la experiencia de mujeres del área rural de Araba, ARGITUZ”, 2012an edo “Manual de divulgación sobre la realización de proyectos de recuperación de la memoria de la convivencia, Diputación Foral de Gipuzkoa”, 2015ean, besteak beste.

Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedran ikertzailea da, Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV-EHU). Giza Eskubideen Elkarteko kidea da ARGITUZ elkartean.

## Dokumentalak 
* *Mariposas en el hierro,* 2012.
* *Nigar franko egingo zuen aitak,* 2014.
* *Las buenas compañías,* 2015.
* *Volar,* 2017.
* *Ez, eskerrik asko! Gladysen leihoa*, 2019
* *Arnasa betean, 2023.* Rosa Zufiarekin elkarlanean.

## Sariak eta Onarpenak 
* 2015ean Errenteriako Laburmetraien XX. Jaialdian “Labur Dokumental Onenaren atalean” saria eskuratu zuen, “Las Buenas Compañías” dokumentalagaitik.

## Erreferentziak
Ixone Sádaba

eskuinera|thumb|260px|Ixone Sádabak jaioterriko Guggenheim Museoan erakutsi ditu bere lanak.
**Ixone Sádaba** (Bilbo, ) bizkaitar argazkilaria da. EHUn Arte Ederrak ikasi eta museo eta galeria askotan erakusketak izan ditu. eta gizabanakoaren mugak, gizateriaren izaera bortitza eta pertsonen identitate-gatazkak aztertzen saiatu da. Hori dela eta, indarrez edo bortizki irudikatutako gorputza bere obraren elementu errepikaria da.

Madrilgo Antonio de Nebrija Unibertsitatean (2001) eta New Yorkeko Internacional Center of Photography delakoaren Postgraduate Programan (2005) prestakuntza osatu zuen, baita doktoretza bat ere Londoneko Goldmiths Unibertsitatean. Sádaba Londresen bizi da, baina nazioartean erakutsi du bere lana Bilboko Guggenheim Museoan, Madrilgo Reina Sofía Arte Zentro Nazionalean, Torontoko MoCCa Contemporary Art Museum-en eta New Orleanseko Contemporary Arts Center-en. 2010ean, Belaunaldiak 2011 saria jaso zuen La nuit américain,4 proiektuak. Berak hainbat bidaia egin zituen 2008an eta 2009an Irakeko Halabja hirira, eta bertan hiriko hainbat leku eta pertsona erretratatzen ditu bere eguneroko bizitza irudikatzeko, gaua bere herrialdera gerran iristen denean, gerrako gatazketan komunikabideek egin ohi dituzten argazkietatik urrun.

2021ean, ‘Madrileko Komunitateko Saria Estampa 2021’ jaso zuen, ‘Masa informatua/Masa deformatua/Masa konformatua.

2025eko otsailaren 6an, Bilboko Alondegi Azkuna Zentroan "*Escala 1:1*" erakusketa aurkeztu zuen, Lemoizko zentral nuklearraren ondare material, sinboliko eta politikora hurbiltzeko egindako argazki-ikerketaren emaitza. “Lan hori 2020an hasi zen, Leonardo Fundazioaren beka bat jaso zuenean, zentral nuklearraren  inguruko ikerketa artistiko bat egiteko”.

## Proiektuak 
## Sariak 
* 2010ean, Belaunaldiak 2011 saria jaso zuen La nuit américain lanarekin
* 2021ean, ‘Madrileko Komunitateko Saria Estampa 2021’ jaso zuen, ‘Masa informatua/Masa deformatua/Masa konformatua.lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Valgañón

**Fernando Valgañón Esnal** (Sestao, Bizkaia, 1966 &ndash; Barakaldo, Bizkaia, 2018ko apirilaren 19a) aktorea izan zen, antzerkian eta zineman ibilitakoa. Euskal Aktoreen Batasunaren idazkari nagusia izan zen.

## Lanak 
Valgañón ondorengo lan hauetan aritu zen antzezle:

### Zinema 
* *Menos que cero* (1996)
* *Suerte* (1997)

### Antzerkia 
* *Fuera de quicio* (1997)
* *Érase una vez* (1999)
* *Teatro mohicano* (2000)
* *Cajas* (2002)
* *El rey del merengue* (2009)
Alberto López Basaguren

**Alberto López Basaguren** (Basauri, 1957) bizkaitar legelaria da. Politika Zientzietan eta, baita, Zuzenbidean Lizentziatua Madrileko Complutense Unibertsitatean. EHUn Doktore titulua eskuratu zuen eta bertoko zuzenbide konstituzionaleko katedraduna da. Euskararen Aholku Batzordearen kide izan da.

## Biografia 
### Ikasketak 
Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua eta Zuzenbidean doktore eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean Zientzia Politikoetan eta Zuzenbidean lizentziatua. Cambridgeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko Visiting Scholar izan zen, eta 2011-2012 ikasturtean, unibertsitate bereko Clare Hall College-ko Visiting Fellow.

### Katedra, ikerkuntza eta irakaskuntza 
Modena, Florentzia eta Boloniako unibertsitateetan ikerlari aritu da, Italian, baita Estrasburgo eta Bordele (Frantzia), Ratisbona (Alemania), Montreal (Kanada) eta Edimburgheko (Eskozia) unibertsitateetan ere.

Hizkuntza Erregional edo Gutxituen Europar Gutunaren Adituen Komiteko kide da, baita Europar Kontseilukoa eta Euskararen Aholkularitza Kontseilukoa ere. Azken honetan *Euskara XXI, Itun berri baterantz* testuaren Ponentzia izkiriatzaileko kide izan zen.

Aniztasun lingustikoaren eta Espainiako sistema autonomikoaren inguruko gaiak jorratu ditu. Egun, EHU-n Zuzenbide Konstituzionaleko irakaslea da Bizkaiko Zuzenbide Fakultatean eta Politika Zientzietakoan.
Francisco Luzón

**Francisco Luzón López** (El Cañavate,  - Madril, 2021eko otsailaren 17a) bizkaitar bankaria izan zen. Bost urte zituela, familia Gurutzetara joan zen eta bertan hazi zen. Bilboko Unibertsitatean ikasi eta Banco de Vizcayan, Banco Bilbao Vizcayan, Argentarian eta Banco Santanderren lan egin zuen. 2016an alboko esklerosi amiotrofikoa zuela adierazi eta horren kontra borrokatzeko fundazio bat ezarri zuen.
Adaburu

[thumb|320px|eskuinera|[Libanoko zedroa, adaburu konikoa duen zuhaitza (Bertizko zedroa).]]
**Adaburua** zuhaitzen enbor gainean dagoen adar eta hostoen multzoa da. Zuhaitzen ezaugarri garrantzitsuenetakoa da, hauen itxura orokorra adierazten baitu.

Organo fotosintekikoen euskarri nagusia da (enborrean beheko adarrak eta altsumak ere izan daitezke). Beste landareen euskarri izan daiteke, hala nola igokariak edo landare epifitoak (batez ere klima tropikaletan). Gainera, eguzkiaren energia jasotzen du eta zuhaitzari freskotasuna mantentzen laguntzen dio, sustraiei itzal eginez eta ebapotranspirazioan parte hartuz.

## Ezaugarriak 
Basoginek bost ezaugarri begiratuko dituzte batez ere: bolumena, azalera, zabalera, kolorazioa eta produktibitatea.

Itxura orokorrari dagokionez, bost mota nagusi daude:
* luzekara: garaiagoa zabala baino. Estua izan daiteke, makal beltza edo altzifrea bezala, edo zabala, adibidez pagoa (obala) edo zumarra (eliptikoa eta nahiko irregularra).
* biribila edo esferikoa
: zabala behean eta puntaduna goian. Adarrak izan daitezke goranzkoak (pinuak bezala) edo beheranzkoak (izeiak bezala).
* irregularra

File:Populus nigra-bekes.jpg|Adaburu luzekara (makal beltza/*Populus nigra*)
File:Quercus ilex rotundifolia.jpg|Adaburu biribila (artea/*Quercus ilex*)
File:Pino Monserrato.JPG|Adaburu aterki-itxurakoa (pinazi pinua/*Pinus pinea*)
File:Abies lasiocarpa 7458.jpg|Adaburu konikoa (izeia/*Abies lasiocarpa*)

## Ikus, gainera 
* Inausketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantxa Elizondo Lopetegi

**Arantxa Elizondo Lopetegi** (Donostia, 1967ko otsailaren 26a) gipuzkoar politologoa da. EHUko Administrazio eta Politika saileko irakaslea da. Estatu Espainiarreko Administrazio eta Politika Zientzietako elkarteko lehendakaria da.

## Biografia 
Soziologian lizentziaduna Deustoko Unibertsitatean. Politika-zientzietan eta Soziologian doktoraduna Euskal Herriko Unibertsitatean. 1991tik aurrera Euskal Herriko Unibertsitateko Politika-zientzia eta Administrazio Saileko irakasle titularra da. Euskal Herriko Unibertsitateko *Emakume eta Gizonen Berdintasunaren Gaineko Master*reko fundatzailekide eta zuzendarikide 2000tik 2009ra bitartean, eta 2013tik aurrera. 2009. eta 2012. urteen artean Emakundeko Idazkari Orokorra izan zen.

2017an, 1993an sortutako Politika-zientzia eta Administrazioa Elkarte Españoleko​ lehen emakume lehendakaria izendatu zuten.

Euskal Herriko Plazandreok plataforma politikoko kide da.

## Lanak 
Emakumeen eta gizonen jarrera politikoari buruzko eta berdintasun-politika publikoei buruzko hainbat lan argitaratu ditu. Horien artean azpimarratzeak dira: *Mujeres en Política* (1997),​ *La presencia de las mujeres en los partidos políticos de la Comunidad Autónoma del País Vasco* (1999)​ eta *Participación social y política de las mujeres y los hombres en Euskadi* (2005).

Erakunde publiko desberdinek finantziatutako ikerkuntza proiektu ugari zuzendu ditu​: “Genero ikuspegiaren integrazioa Bizkaiko Foru Aldundiko ekintzetan” (2000-2001); “Bilboko Udaleko Berdintasun Aukeren Beharren diagnostikoa eta II Planaren egitea” (2001-2002); “Elaboración de un estudio-diagnóstico para el conocimiento de la feminización de la pobreza en VitoriaGasteiz” (2005), beste batzuen artean. Horretaz gain, 2000. urtetik Emakunderen “Emakumeen eta Gizonen egoeraren gaineko kopuruak Euskadin” urteko ikerketa egiten duen taldearen koordinatzailea da.

## Sariak eta esker onak 
1998 Ikerketako Euskal Gizartearen Egoera Saria jaso zuen emakumeen partaidetza Euskadiko alderdi politikoetan lanarengatik.

## Erreferentziak
Elizabeth Watson

**Elizabeth (Bessie) Watson** (Edinburgh, Eskozia, 1900eko uztailaren 13a - 1992) eskoziar sufragista eta xirolarru-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Elizabetzh Watson 1900eko uztailaren 13an jaio zen Edinburghen. Bere ama Agnes Newton zen eta aita Horatio Watson, George Watsonen inprentako langile bat. 7 edo 8 urte zituela gaita jotzera animatu zuten, bere izeba Margarita tuberkulosiak jota hil eta gero. Gurasoek uste zuten horrela birikak indartuko zitzaizkiola. Bere lehenengo gaita ohikoaren tamaina erdikoa zen.

### Kanpaina sufragistaren hasiera 
Eskoziako emakume historikoen inguruko desfile baten iragarkia ikusi ostean, Bessie eta bere ama Women's Social and Political Union (*Emakumeen Elkarte Sozial eta Politikoa*) elkartean izena eman zuten. Bessiek bederatzi urte zituen, eta gaita jotzera gonbidatu zuten ekitaldian. Prozesioa 1909ko urriaren 9an izan zen Edinburghen "Emakumeek egin dutena eta egingo dutena" lelopean. Bessie Isabella McDuffetaz jantzita zihoan emakume batekin egin zuen ibilbidea. Handik aste batzuetara Christabel Pankhurst Edinbughera etorri zen eta Bessieri brotxe bat eman zion, Budika irudikatzen zuena. 1979n Bessiek brotxe hau Margaret Thatcherri oparitu zion.

Bi urte beranduago Bessie 1911ko ekainaren 17an Londresen egin zen manifestazio handira gonbidatu zuten, Eskoziako "emakume gaita-jotzaileen" buru izateko. Urte berean Jurgi V.a Erresuma Batukoa Edinburghera joan zen, eta Bessiek gidatu zuen scouten 2. dibisioa. Erregeak ezagutu zuen.

Bessiek kanpaina egiten jarraitu zuen sufragismoaren alde, eskolara buruko zinta koloretsuak eramanez, Sufragismoaren koloreekin. Waverley geltokian gaita jotzen zuen emakume sufragistak preso zeramatzaten bakoitzean eta Holloway gartzelaren kanpoaldean ere jotzen zuen, bertan preso zeuden sufragistak animatzeko asmoz.

### Gaita-jotzaile gisa 
Highland Piper's Societyko emakume bakarra izan zen, 14 urterekin, eta gaita lehiaketa batzuetan sariak irabazi zituen. 27 urtez Broughton School Pipe Band gidatu zuen. Laurogei urte zituen arte egunero jotzen zuen gaita.

Frantsesa ikasi zuen Edinburgheko Unibertsitatean, eta biolina eta hizkuntza modernoak irakatsi zituen hainbat eskolatan. 1945ean John Somervillerekin ezkondu zen.

1992an hil zen, Edinburghen bertan.

## Erreferentziak
Eneko Etxeberria

**Eneko Etxeberria Bereziartua** (Azpeitia, 1971) gipuzkoar abokatu eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide Ekonomikoan lizentziatua eta Zuzenbidean Doktorea. Euskaldunon Egunkariaren itxieran, abokatu moduan lan egin zuen.

Azpeitiko alkatea izan zen 2011-2019 urteen artean.
Ascensio Ignacio Altuna

**Ascensio Ignacio Altuna** (Azpeitia, 1802 &ndash; Gasteiz, ) gipuzkoar politikaria izan zen. Bergarako Errege Mintegian ikasi eta, liberala zenez, San Luisen Ehun Mila Semeek preso hartu zuten. Gero Gipuzkoako Ahaldun Nagusi hautatu zuten. Lehen Karlistaldian isabeldarren alde egin eta erbesteratu zen. 1841 eta 1864 artean diputatua izan zen.
Katie Rain Hill

**Katie Rain Hill** (New Bern, Ipar Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1994ko maiatzaren 12a) estatubatuar idazle eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea da.

2015ean *Rethinking Normal: A Memoir in Transition * liburu autobiografikoa argitaratu zuen.

## Liburuak 
* *Rethinking Normal: A Memoir in Transition* (2015, )

## Erreferentziak
Ashawna Hailey

**Ashawna Hailey** (Lubbock, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1949ko urriaren 8a - San Jose, Kalifornia, 2011ko urriaren 14a) estatubatuar emakumezko ingeniari elektroniko transgeneroa izan zen.

## Bizitza 
1949ko urriaren 8an jaio zen Lubbocken. Shawn Hailey jaiotza-izenaz, gizon jaio zen.

Texas Tech Unibertsitatean ikasi zuen Kim Hailey bere anaia bikiarekin. 1978an bere anaia eta biek *Hailey Company* enpresa sortu zuten, urte bat geroago *Meta-Software Inc.* izena eman ziotena. Bertan zirkuitu elektronikoak diseinatzeko eta simulatzeko HSPICE programa garatu eta merkaturatu zuten. 1973an AMD Am9080 mikroprozesadorearen sortzaileetako bat izan zen, Advanced Micro Devices enpresaren lehenengo mikroprozesadorea. 1974an 2048 biteko 2702 EPROM memoria sortu zuen, AMD etxearen lehenengo memoria ez-hegakorra.

Erretiroa hartu zuenean emakumerako trantsizioa egin zuen. 2011ko urriaren 14an hil zen San Josen.

## Erreferentziak
Ófærð

***Ófærð*** Islandiako misteriozko telesaila da, RVK Studiosek egina. Lehen denboraldia *Trapped* izenarekin (ingelesezkoa, harrapatuta euskaraz, nazioartean hedatu izan den izena) ikusi ahal izan da Ipar Euskal Herrian, France2 telebistan; eta *Atrapados* izenarekin Hego Euskal Herrian, baina ez telebista irekian, baizik eta Movistar+ plataforman.

## Argumentua 
Danimarkatik abiatu den ferry bat Islandiako herri txiki batera iristen da, barruan 300 bidaiari dituela. Zona horretara elur ekaitz bat datorrenez, herrian geratzea erabakitzen dute. Aldi berean, duela ordu gutxi hil duten pertsona baten gorpua agertzen da uretan; inork ez daki nor den.

## Aktoreak 
* Ólafur Darri Ólafsson: Andri Olafsson
* Ilmur Kristjánsdóttir: Hinrika
* Ingvar Eggert Sigurðsson: Ásgeir
* Nína Dögg Filippusdóttir: Agnes Eiríksdóttir
* Þorsteinn Gunnarsson: Eiríkur Davidsson
* Hanna María Karlsdóttir: Þórhildur
* Rán Ísóld Eysteinsdóttir: Dagný Eiríksdóttir
* Baltasar Breki Samper: Hjörtur
* Ólafía Hrönn Jónsdóttir: Freyja

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gomorra - La serie

***Gomorra - La serie*** italiar telesaila da, 2014tik aurrera Sky Italian aireratu zutena.

## Argumentua 
Saioak Napoli hiriko krimen antolatuan arreta jartzen duen telesail bat da. Droga trafikatzaileen eta gangsterren arteko harremanaz ari da, eta kaleko krimenak, antolaketa hierarkikoa eta hiriko mafien barne eta kanpo botereen borrokak erakusten ditu.

## Aktoreak 
* Marco D'Amore: Ciro Di Marzio ''l'Immortale*
* Fortunato Cerlino: *don* Pietro Savastano
* Maria Pia Calzone: *donna Imma'' Savastano
* Salvatore Esposito: Gennaro Savastano
* Marco Palvetti: Salvatore Conte
* Cristiana Dell'Anna: Patrizia Santoro
* Cristina Donadio: Annalisa Magliocca
* Fabio de Caro: *Malammore*
* Gianfranco Gallo: Giuseppe Avitabile
* Ivana Lotito: Azzurra Avitabile
* Arturo Muselli: Enzo Villa *Sangueblù*
* Loris De Luna: Valerio Misano *’o Vucabulà*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Coco Iwamoto

**Kim Coco Iwamoto** (Kauai, Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak, 1968ko maiatzaren 26a) estatubatuar emakumezko politikari transgeneroa da.

## Bizitza 
Iwamoto Hawaiiko Kauai uhartean jaio zen japoniar jatorriko estatubatuar familia batean. St. Louis High School ikastetxean graduatu zen. Merchandisingean Gradu Elkartu bat du Fashion Institute of Technologytik. Gainera, Sormenezko Idazketan lizentziaduna San Frantziskoko Estatu Unibertsitatetik eta juris doktorea da Mexiko Berriko Unibertsitate Zuzenbide Eskolatik.

2006ko azaroan Iwamoto Hawaiiko Hezkuntza Batzordeko kide hautatu zuten. Bertan zerbitzatu zuen bi agintalditan. 2012tik 2016ra Hawaiiko Giza Eskubideen Batzordeko komisarioa izan zen Hawaiiko Neil Abercrombie gobernadoreak izendatuta.
Guillem Nicolau saria

**Guillem Nicolau saria** katalanezko lehiaketa literario bat da, urtero Aragoiko gobernuko Kultura Sailak antolatzen duena katalanezko literatura sorkuntza sustatzeko eta zabaltzeko. Saria lan literario argitaragabe bati ematen zaio, edozein generotako (narratiboa, poesia, antzokia, entsegua, itzulpena, eta abar). Sariaren izena aragoiar humanistaren ohoretan da,  XIV. mendekoa Guillem Nicolau.

## Guillem Nicolau sariaren irabazleak 
* 1993 (*Premi Arnal Cavero *bezala): Heidelbergko unibertsitateko Filologia Erromaniko Mintegia.
* 1995: Màrio Sasot Escuer.
* 1997: Juli Micolau i Burgués:r *Manoll*.
* 1998: Hèctor B. Moret.
* 1999: Josep San Martín Boncompte.
* 2002: Susanna Barquín: ''L'aventura del desig*.
* 2003: Xavier Terrado: *Mediterrània/Diàleg de la cordialitat*.
* 2004: José Miguel Gràcia Zapater: *Vers a vers a Barcelona*.
* 2006: Susana María Antolí Tello: *Tornem a ser menuts*!.
* 2007: José Miguel Gràcia Zapater: *Dietari en groc*.
* 2008: Juli Micolau i Burgués: *De un sol esclop*.
* 2009: Marta Momblant Ribas: *La venta de l'hereva*.
* 2010: Mercedes Llop Alfonso:r *Ressó en l'obscuritat*.
* 2011: Carles Terès Bellès: *Licantropia*.
* 2017: Mario Sasot Escuer: *Espills Trencats*.
* 2018: Marta Momblant Ribas: *Arbàgel. Un revolt d’amor''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Damned United

***The Damned United*** 2009ko britainiar filma da, ardatz bezala Brian Clough futbolari eta entrenatzailearen bizitza hartzen duena. Zuzendaria Tom Hooper izan zen eta David Peaceren izen bereko eleberri arrakastatsuaren adaptazioa da. Era berean BBC Filmsek eta Left Bank Picturesek ekoiztu zuten, Screen Yorkshire eta Columbia picturesen laguntzarekin.

Pertsonai nagusia Brian Clough entrenatzaile polemikoa da eta haren papera Michael Sheenek jokatu zuen. Filma 2009ko martxoaren 27an estreinatu zuen Erresuma Batuan. Filmak hainbat sari irabazi zituen. Filmaren abiapuntua Brien Clough 1974an Leeds United taldea entrenatu zuen 44 eguneko epealdi laburrean dago. Hortik aurrera atzera-aurrerakoak egiten ditu denboran eta entrenatzaileak eta haren laguntzaileak Derby County taldean bizitakoak erakusten ditu. Era berean, filmak Clough eta ordura arte Leedseko entrenatzailea izan zen Don Revieren arteko lehiakortasunaren erakuslea da.
Aspergillus niger

**Aspergillus niger** *Aspergillus* generoko onddoa da, barazki askotan (tomate, limoia, mahatsa, tipula....) hazi daitekeena, lizun bat sortuz.

Lizunen taldean sailkatzen da eta hifa luzeak ditu. Bioteknologian onddo garrantzitsua da Aspergillus niger, industrian erabiltzen baita, besteak beste, azido zitrikoa eta azido glukoniko ekoizteko .

Espezie kosmopolita da eta habitat askotan dago: lurzoruan, uretan, barazkietan, hautsean, etab. Ohikoa da ere usteltzen ari diren landare-hondakin organikoetan. Janariak hondatu ditzake. Mesofiloa da, aerobio hertsia eta ingurugiro azidoak jasateko gaitasuna du.

Gehienetan ez da onddo patogenoa, baina kontzentrazio handietan giza gorputzean sartzen bada aspergilosia eragin dezake. Bere esporek luzaro iraun dezakete bideragarriak.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik. Habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plutón BRB Nero

***Plutón BRB Nero*** espainiar telesaila da, Álex de la Iglesiak sortu eta zuzendu zuena.

## Sipnosia 
2530. urtean Lurra gainpopulaturik dago eta Maculay Kulkin III.a presidenteak espazio-ontzi bat bidaltzen du beste planeta baten bila.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Los protegidos

***Los protegidos*** espainiar telesaila da, Boomerang TVk ekoiztua.

## Sipnosia 
Castillo Rey familiak superpodereak ditu eta erakunde misteriotsu bat bere bila ari da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Jessica Mink

**Jessica Mink** (Lincoln, Nebraska, Ameriketako Estatu Batuak, 1951) estatubatuar emakumezko software garatzaile eta datu-artxibaria da Harvard–Smithsonian Astrofisika Zentroan. 1977an Uranoren eraztunak aurkitu zituen taldeko kideetako bat izan zen.

## Bizitza 
Mink Lincolnen sortu zen 1951n. Douglas John Mink jaiotza-izenaz, gizon jaio zen. Dundee-Crown High School ikastetxean graduatu zen 1969an. 1973tik Zientzia Planetarioan lizentziaduna da, eta 1974tik masterduna da Massachusettseko Teknologia Institututik.

2008tik 2011ra emakumerako trantsizioa egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jessica Minken webgunea
Michelle Duff

**Michelle Ann Duff** (Toronto, Kanada, 1939ko abenduaren 13a) kanadar Munduko Motoziklismo Txapelketetan lehiatzen zen motoziklista ohia da.

## Bizitza 
Duff, **Michael Alan Duff** jaiotza-izenaz, 1939an jaio zen Toronton. **Mike Duff** izenaz ezaguna, Munduko Motoziklismo Txapelketetan lehiatzen zen.

1965eko denboraldia izan zen bere bizitzako onena. Urte horretan 250 c.c.-ko Finlandiako Sari Nagusia irabazteaz gain, munduko txapeldunordea izan zen.

1967an hilgarri gerta zitekeen istripua izan zuen Japonian. Zainketa intentsiboa eta terapia fisikoa behar izan zuen istripuko zaurietatik osatzeko.

Sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen eta **Michelle Ann Duff** emakume izena hartu zuen. *Make Haste, Slowly: The Mike Duff story* izenburuko liburu autobiografikoa idatzi zuen.

## Kirol-ibilbidea motoziklismoan 
## Liburuak 
* *Make Haste, Slowly: The Mike Duff story* (2011, )
Nath-Sakura

**Nathalie Balsan-Duverneuil** (Girona, Katalunia, 1973ko azaroaren 21), ezagunagoa **Nath-Sakura** izen artistikoaz, frantziar argazkilaria da. Umezurztegi batean hazia, frantziar familia batek hartu zuen adopzioan.

## Bizitza 
Gizon jaioa, Nath-Sakura filosofian doktorea da Montepellierko Unibertsitatetik. Ondoren erreportari-lanetan hasi zen eta emakumerako trantsizioa egin zuen.

Gaur egun Montpelliertik hurbil bizi da eta erreportari grafiko egiten du lan.
Higrotermometro

thumb|Higrotermometroa
**Higrotermometro** edo **termohigrometro** batek tenperatura (normalean °C-etan) eta hezetasun erlatiboa (% saturazioaren atalasean) neurtzen duen tresna elektroniko bati egiten dio erreferentzia. Neurriak egokitutako zundekin egiten dira, ziurrenik distantzia batean.

## Kanpo estekak
Torricelliren esperimentua

thumb|eskuinera|250px|Evangelista Torricelli
**Torricelliren esperimentua** saiakuntza bat izan zen, Evangelista Torricelli italiar fisikariak 1643an Pisan egin zuena. Haren bitartez frogatu zen lehenbiziko aldiz hutsaren existentzia eta aireak pisua duela.

## Prozedura 
Metro bateko luzera inguruko beirazko hodi bat, ertz batean itxita zegoena, erabat bete zuen merkurioz, eta merkurioa zuen kupeltxo batean sartu zuen. Merkurioak hodian eta kupeltxoan zuen maila desberdintasuna neurtuz eguratsaren presioa neurtu zuen. Egurats presioa handitzean maila desberdintasun hori handiagoa egiten zen eta gutxitzean txikiagotu. Itsasoaren mailan egurats presioaren batez besteko balioa, merkuriozko 76 zentimetroko zutabe batena zela frogatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tomé López, César, *Hutsaz*, zientziakaiera.eus
This Boy's Life

'''This Boy's Life'* (euskaraz *Mutil Honen Bizitza*) 1993ko Michael Caton-Jones eskoziar zinema zuzendariaren drama film bat da. Tobias Wolff estatubatuar idazlearen *1989ko izenburu berdineko autobiografia liburuan'' oinarritua dago. Robert De Niro, Ellen Barkin eta Leonardo DiCaprio aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1957, AEB. Caroline (Ellen Barkin) ama bananera eta haren seme Toby (Leonardo DiCaprio) beren hiritik ihes egin eta bizitza berri bati ekingo diote. Washington estatuko Concrete izeneko udalerri txikira iritsiko dira, bertan Carolinek Dwight (Robert De Niro) mekanikari jatorra ezagutu eta biak ezkonduko dira. Baina ezkondu eta berehala, Dwight bestelako gizon anker, zital eta autoritarioa dela jabetuko dira, gainera Tobiasi bizitza ezinezkoa egingo dio.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Tobias "Toby" Wolff
* Robert De Niro: Dwight Hansen
* Ellen Barkin: Caroline Wolff Hansen
* Jonah Blechman: Arthur Gayle
* Eliza Dushku: Pearl Hansen
* Chris Cooper: Roy
* Carla Gugino: Norma Hansen
* Zack Ansley: Skipper Hansen
* Tracey Ellis: Kathy
* Kathy Kinney: Marian
* Tobey Maguire: Chuck Bolger
* Sean Murray: Jimmy Voorhees
* Lee Wilkof: Skippy alkatea
* Bill Dow: Alkatea ordea
* Deanna Milligan eta Morgan Brayton: Silver ahizpak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Meirásko jauregia

**Meirásko jauregia** (galizieraz *Pazo de Meirás*, gaztelaniaz *Palacio de Meirás*) Espainiako Coruña probintzialo Sada udalerriko Meirás parrokian dagoen jauregi bat da, Galizia autonomia erkidegoan.

1893. urtean aurrez bertan zegoen XVI. mendeko gotorleku baten hondakinen gainean eraikinak zen, gotorleku hura 1809an Napoleondar Gerretan frantziar gudarosteek su eman zioten. Emilia Pardo Bazán idazlearen bizilekua izan zen.

1938an agintari frankistek eraikina oparitu zioten Francisco Franco espainiar diktadoreari haren udako egoitza izan zedin. Horretarako, zenbait herritarren ondasunak desjabetu, erosketa transakzio bat prestatu, eta Galiziako herritarrei hertsapenez eta mehatxuz erosketa pagarazi zieten.

1975an, Franco diktadoreari hil eta Diktadura Frankista amaitu arren, eraikinaren jabetza haren sendia eta ondorengoen esku jarraitzen du. Jabetza horren inguruko eztabaida eta polemika handia egon zen denbora aurrera egin ahala. Jende asko francotarrei eraikina desjabetu eta herriari itzultzearen aldekoak izan dira. 2020ko irailaren 3an, Galiziako Auzitegi Gorenak agindu zuen jauregia estatuari itzultzeko.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Rómpeme con mil caricias, cielo... rómpeme

**Rómpeme con mil caricias, cielo... rómpeme** Doctor Deseo musika taldearen zortzigarren diska da, 2004. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Aitor Agiriano "Toro" (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
Aurreko diskoan bezala GOR Diskak izan zen diskoaren ekoizlea eta grabaketa Iñaki "Uoho"-k Muxikan duen estudioan izan zen, Iñaki bera soinu teknikari zela. Taldean aldaketa nabari bat izan zen, Kike Valverderen tokia Aitor Agiriano "Toro"-k hartu baitzuen.

Taldearen ohiturari jarraituz diska honetan ere bada euskaraz egindako abesti bat, *Ez nauzu izango berriz*.

2004ko bira amaitzeko hainbat antzokitan kabaret estiloko kontzertua eman zuen bere historiako kantu ezagunenekin. Azkena Arriaga antzokian izan zen eta bertan grabaturiko kontzertua zuzeneko diska batean plazaratu zuen taldeak, *Metamorfosis (básicamente lento)*.

## Azala 
Bilboren gaueko irudi bat ageri da eta lehen planoan gerritik gora biluzik dagoen mutil bat dago. Izenburuan "Rómpeme" hitza nabarmentzen da, buruz gora eta buruz behera, islada balitz bezala.

## Kantuen zerrenda 
# *Jugaba el placer al escondiote*
# *Abrázame*
# *Una tregua en mi cabeza*
# *Buscadores de tesoros*
# *Una mujer rota*
# *Ez nauzu izango berriz*
# *Rómpeme*
# *Sueños gastados*
# *Un vals desafinado*
# *De nuevo en tus brazos*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beotibarko kantua

**Beotibarko kantua** XIV. mendeko gudu baten harira konposatu zela kontatzen du guduaren narratzaileak, Esteban Garibai, gertaerak izan eta bi mende eta erdira. Beotibarko gudua 1321. urtean gertatu zen, gipuzkoarren eta nafarren artean (Gipuzkoa artean Gaztelaren parte zen). Gipuzkoarren garaipena izan zen, eta bertsotan ezarri zen garaipen hori, belaunaldiz belaunaldi ahoz transmititu zena.
Fitxategi:Esteban Garibai.GIF|Esteban Garibai (1533-1599)
Fitxategi:Euskal erria otaegi 1890.jpg|Klaudio Otaegi (1836-1990)
Fitxategi:Lourdes Iriondo 1971 txiki.jpg|Lurdes Iriondo (1937-2005)
Fitxategi:Benito Lertsundi Guregipuzkoa 1005800.jpg|Benito Lertxundi
Fitxategi:Aire Ahizpak tokikom.jpg|Aire Ahizpak

## Hitzak 
Hala jaso zuen kantua Esteban Garibaik 1571an *Compendio historial de las Crónicas y universal historia de todos los reynos de España* liburuan.

"Mila urte ygarota
ura vere videan.
guipuzkoarroc sartu dira
Gaztelu-co echean,
nafarroquin batu dira
Beotibarre pelean..."

Koldo Mitxelenaren iritziz, hitzak modernoegiak dira 14. mendeko genuinoak izateko, bereziki "*gipuzkoar*" forma, eta hobeto ematen dute Garibairen beraren garaiarekin.

Lehen bi lerroak errefrauen bere libururako ere gorde zituen Garibaikː *Mila urte igarota, ura bere bidean*. Denboraren iragateak ere ezin alda ditzakeen gauzak egon badaude eta. Esamolde hori eta antzekoak, hainbat bider agertu dira harrezkero euskarazko olerkigintza eta kantugintzan. Adibidez, Agosti Xahok jasotako *Jaon Satordin* kantuan:

Ehun urthe igarota
Hura bere bidean
Jaon Satordin mintzatu da
Iruñeko hirian

## Beotibarko beste kantuak 
Klaudio Otaegik *Beoitibarko gudua* izeneko beste olerki bat konposatu zuen 19. mendean, berak adierazi eskuizkribu baten oinarrituta, baina ustezko beste idazki horren arrastorik ez da aurkitu. Testu horretan gipuzkoarren etsaiak ez dira nafarrak baizik eta zehaztu gabeko "etsaiak". 

Lourdes Iriondok abestu zuen bere lehen albumean (1974)  baita Benito Lertxundik ere Altabizkar / Itzaltzuko bardoari albumean (Elkar, 1981) *Beotibar* izenburu sinpleagoarekin, eta eraldaketa esanguratsu batekinː *"Beotibarko harkaitzetan / etsaiak gure oinetan"* idatzi zuen Otaegik, baina Lertxundik kantatuː *"Beotibarko harkaitzetan / frantsesak gure oinetan".* Noski, ez bertsio batean ez bestean ez da esaten etsai haiek benetan nafarrak izan zirela. Otaegi eta Lertxundi, biak gipuzkoarrak dira. 

Numen taldeak bertsio musikala grabatu zuen 2003an eta Aire Ahizpek ere Otaegiren kantuaren beste bertsio bat kantatu zuten geroago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Xabier Irujo eta Larraitz Ariznabarreta (2021), *Beotibar Zazpi mende geroago (1321-2021)*, Buenos Aires: Ekin.

## Ikus, gainera 
* Beotibarko gudua

## Kanpo estekak
Metamorfosis (básicamente lento)

***Metamorfosis (básicamente lento)*** Doctor Deseo musika taldearen bederatzigarren diskoa da, zuzeneko lehenengoa, 2005. urtean taldeak argitaratua.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Aitor Agiriano "Toro" (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
2004 urtean *Rómpeme con mil caricias, cielo... rómpeme* diskoa atera zuen eta honen bira amaitzeko hainbat antzokitan kabaret estiloko kontzertua eman zuen bere historiako kantu ezagunenekin. Azkena Arriaga antzokian izan zen eta bertan grabaturiko kontzertua zuzeneko diska batean plazaratu zuen taldeak. Bilbo Zaharreko "La Palanca" kabaretari egin nahi izan zion omenaldia eta era berean disko biribil bat atera nahi izan zuten, 2006an taldearen 20. urteurrena betetzen zelako. Koldo Serrak *Abrázame* abestiarentzako egindako bideoklipetik ateratako fotograma bat da.

## Kantuen zerrenda 
### CD-a 
# *Es sólo la necesidad*
# *Esta noche (esta puta noche)*
# *Llueve en Bilbao*
# *Un mar en medio*
# *Un vals desafinado*
# *Nunca la podré olvidar (balada para una puta)*
# *Ni naiz*
# *Ahora que estás dormida*
# *Abrázame*
# *Un mar de cerezas*
# *En tu rincón*
# *Suspira y conspira*
# *La noche ayuda*
# *Gotas de dolor... un charco de olvido*
# *Encadenado a tus juegos*
# *Huyendo del gris que mata*
# *Hay cuentos aún por inventar*
# *Corazón de Tango*
# *Sueños gastados*

### DVD-a 
# *Es sólo la necesidad*
# *Esta noche (esta puta noche)*
# *Llueve en Bilbao*
# *Un mar en medio*
# *Una ves más*
# *Un vals desafinado*
# *Que no se me escape nada*
# *Nunca la podré olvidar (balada para una puta)*
# *Ni naiz*
# *Ahora que estás dormida*
# *Abrázame*
# *Un mar de cerezas*
# *Au revoir, nire maitia*
# *En tu rincón*
# *Suspira y conspira*
# *En el sol de tus ojeras*
# *La noche ayuda*
# *Gotas de dolor... un charco de olvido*
# *Una mujer rota*
# *Encadenado a tus juegos*
# *Huyendo del gris que mata*
# *Hay cuentos aún por inventar*
# *Corazón de Tango*
# *Canción del pirata*
# *Sueños gastados*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Mikel Arronategi

**Jon Mikel Arronategi Azumendi** (Gernika, Bizkaia) bizkaitar musikari bat da, Ken Zazpi musika taldeko sortzaileetako bat. Eñaut Elorrietarekin batera sortu zuen 1996an Gernikan (Bizkaia).

Aipatutako taldea sortu aurretik, Jon Mikel Arronategi Exkixuko baxu jotzaile aritu zen. Gaur egun ordea, Ken zazpiko taldean, ahotsa eta gitarra dira bere funtzio nagusiak.
Christa Žentiily

**Christa Žentiily**, ezaguna **Salomé** izen-artistikoaz, (Rab, Kroazia, 1968ko azaroaren 23a) esloveniar emakumezko abeslari, aktore, sukaldari eta LGBT ekintzaile transgeneroa da.

## Bizitza 
Kroaziako Rab uhartean sortu zen 1968ko azaroaren 23an. **Nenad Ćuća Žentil** jaiotza-izenaz, bere genero-nortasunarekin bat ez zetorren gizonezko gorputzarekin jaio zen.

## Diskografia 
### Singleak 
* *Igra* (2007)
* *Laži Me* (2007)

## Filmografia 
### Filmak
Jakako zitadela

**Jakako zitadela** () Jaka hirian dagoen italiar itxurako gotorlekua da. Filipe II.a Espainiakoak hala aginduta, 1592an eraiki zuten Frantziatik zetozen higanotak geldiarazteko (Biescasko Santa Elena gotorlekua eta Iruñeko zitadela estrategia beragatik eraiki zituzten). Tiburzio Spannocchi ingeniariak egina, 1951n monumentu izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Jakako izotz pabiloia

**Jakako izotz pabiloia** () Jaka hirian dagoen lerratokia da. 2007an eraiki zuten Europar Gazteriaren Jaialdi Olinpikoa egiteko. Egun Club Hielo Jacaren egoitza da.

## Kanpo estekak
Santa Maria eliza (Villaverde Turtzioz)

**Santa Maria eliza** Villaverde Turtziozko eliza nagusia da. Herriko parrokia da eta XVI. mendean eraiki zuten. Erdi puntuko arku bat du bere ate-aldean. Administratiboki Kantabrian izan arren, Bilboko elizbarrutiaren barnean dago.

## Kanpo estekak