open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Butroeko gaztelua

**Butroeko gaztelua** Gatikako (Bizkaia) Butroe auzoan kokaturik dagoen gaztelua da.

## Historia 
Erdi Aroan du jatorria, Butroe familiak eraikia.. Gaur egungo itxura aldiz, XIX. mendean eginiko birmoldaketa sakonaren ondorioz datorkio, Cubasko markesak egin zuena. Oinarri modura zimenduak eta dorre zirkularren zati bat hartuz, beste guztia era germaniarrean eraiki zen, fantasia ukitu handiagatik inguruko gazteluen estilotik urrunduz. Neurri batean, XIX. mendeko gaztelu Bavariarrekin paralelismoak dituela esan daiteke. 

Eraikuntza bera, denbora-pasa moduan eta erakargarri egiteko izan zen eraikia, bizitoki bat lortzeko baino. Izatez, bizileku moduan oso deserosoa da, dorreek ez baitute espazio erabilgarri handiegirik, eta kanpo-pasabideen bidez baitaude konektaturik euren artean.

Bost solairu, kapera, leotzak, liburutegia, ur putzua, lau dorrexka eta  upategia du. 2.400 metro karratuko eraikina eta 35.000 metro karratuko parkea.

Eraikinaren inguruan, palmera eta espezie exotiko askodun parke bat dago. 

Hamarkada luzez itxita egon arren, kanpotik bada ere erakargarria da Butroeko gaztelu ospetsua, eta bisitari ugari gerturatzen dira egunero.

## 21. mendeko jabetza 
1989-1992 tartean Estudios Arriagak  esparru guztia berrrantolatu eta konpondu zuen. Hortik aurrera ostalaritza establezimendu modura egokitua izan zen, Erdi Aroko ikuskizunekin. Geroago, enbargatua izan eta enkantean atera zen.

Gero Bizkaiko Foru Aldundia bihurtu zen esparru guztien jabea. 2005ean 1,6 milioi euroren truke erosi zuen Inbisa promotoreak eta 2013an 10 milioiren truke jarri zuen salgai. 2021eko abenduan 4 milioi euroan erosi zuen errusiar inbertsore batek.

## Irudi galeria 
### Historikoak 

Butroeko gaztelu zaharraren ikuspegia, 1878an. Hego-mendebaldea.jpg|Gaztelu zaharra, 1878an
Butroeko gaztelua eta inguruko baserriak.jpg
Butroi N 1980.jpg|Gazteluaren obrak, 1890ean.

### Gaur egun 

Fitxategi:Fachada del castillo de Butrón.jpg|Ikuspegi orokorra, gaur egun
Castillo-de-butron-puerta.jpg|Atea
Butroiko (Butroe) gaztelua 06.jpg|Alboko ikuspegi bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Butroe

**Butroe** izenarekin hainbat artikulu daude:
# **Butroe ibaia**: Bizkaiko ibaia
# **Butroe auzoa**: Gatikako auzoa
# **Butroeko gaztelua**: Gatikako auzo horretan dagoen gaztelua
# **Butroe (familia)**: Erdi Aroko familia bizkaitar noblea, oinaztarren aldekoa
Berdeak (Portugal)

'*Portugalgo alderdi ekologista *Berdeak* ** (,  ahoskatua, edo **PEV*') Portugalgo alderdi ekologista handiena da.

1982an jaio zen eta herrialdeko alderdi ekologista zaharrena da. Europako Berdeen eta Europako Alderdi Berdeen Federazioaren kidea da. PEVa komunistekin lotura estuak dauzka, koalizioan aurkeztu dira hauteskunde askotan eta hainbat udalerritan. Alderdiaren gaztedia Ecolojoven da, Folha Verde izeneko aldizkaria argitaratzen duena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gartzia Dardartia

**Gartzia III.a Santxitz** edo **Gartzia Dardartia** —— (1000 aldean hila) Iruñeko erregea eta Aragoiko kondea izan zen 994-1000 bitartean. Guduan sartu baino lehen zuen ikaragatik omen zetorkion ezizena.

## Bizitza 
Antso II.a Gartzeitzen eta Urraka Fernanditzen semea izan zen. Tronuratu eta laster, haren aitak Kordobako Kaliferriarekin sinatutako ituna hausten saiatu zen. Horregatik, Almanzorren aurka borrokatu zen, baina 996. urtean bakea eskatu behar izan zuen Kordoban.

Aragoin, hasieran Urraka bere ama aritu zen erregeorde moduan baina, gero, Ontzalu Santxitz bere anaia gaztea *regulus* izendatu eta konderria gobernatu zuen bere izenean. 997. urtean nafarrek, Calatayud inguruan eginiko espedizio batean, gobernadorearen anaia hil zuten. Almanzorren mendekua latza zen: 50 kristauen burua. Litekeena da haien artean Ontzalu anaiarena izatea.

Politikoki gaztelarren aldeko aliatua izan zen, agian bere ama bertoko kondeen izeba zelako. Cerverako guduan, 1000ko uztailaren 29an, Antso Gartzia Gaztelako kondeak eta Gartzia Gomez Carriongoa Saldañako kondeak Almanzorren armada eraso zuten nafarrez, leondarrez eta gaztelarrez osaturiko armada baten buruan.. Iruindar erregea eta Leongoa ez zeuden guduan. Musulmanen garaipenaren ondorioz, Naiara erasotu zuten.

1000. urte inguruan hil zen, handik aurrera agirietan agertzen ez delako. Heriotzaren ondorengo interregnoa Antso Ramirez Viguerakoa bere lehengusuak kudeatu zuen. Antso III.a Gartzeitz bere lehensemeak, orduan adingabekoa zela, 1004an lortu zuen tronua.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Ximena Fernanditzekin, Fernando Bermudez eta Elbira Ceako kondeen alabarekin, ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten:
* Antso III.a Gartzeitz, Iruñeko erregea.
* Urraka, 1023an Alfontso V.a Leongoarekin ezkondu zena.
* Gartzia.
* Elbira, moja Leiren.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tota Azearitz

**Tota Iruñekoa**, **Tota Azearitz** edo **Tota Aznaritz** —— (876ko urtarrilaren 2a &ndash; 958ko urriaren 15a) Iruñeko erregina Antso I.a Gartzeitzekin ezkondu zelako. Aznar Santxitz Larraungoa eta Oneka Ortitz lehengusuen alaba eta Orti I.a Gartzeitzen iloba.

## Biografia 
Abd ar-Rahman III.aren odoleko izebak,934an, Iruñeko Erresumarako bidean zegoen razzia bat zuzentzen ari zenean, bere ahaidetasun loturak aldarrikatu zituen kalifak bakea eman ziezaion eta bere erresumatik aldendu zedin. Abd ar-Rahmanek, erantzun bezala, Tota erregina musulmanen kanpamentuan aurkeztea eskatu zuen, asmo onen froga gisa. Tota Calahorran agertu zen bere segizioarekin, kalifa zegoen tokian, eta honek ohore handiz hartu zuen. Calahorran, erreginak basailutza eman zion Abd ar-Rahman III.ari, eta erasorik ez egiteko eta kalifarekin elkarlanean aritzeko hitzarmen bat sinatu zuen. Hitzarmen honen ondorioz, Totaren semea zen Gartzea Santxitz Iruñeko errege bilakatu zen. Gainera, Tota eta kalifaren arteko itun honen ondoren, tropa musulmanek Iruñeko erresuma aliatua zeharkatu zuten eta Leongo Erresumaren aurka joan ziren, Araba eta Gaztela suntsituz.

Suitzako Alpeetako San Galoren abadiako fraide baten 956. urteko albiste labur batek, 939. urteko musulmanek Simancasko guduan eta Alhándegan jasandako hondamena deskribatzean, Tota erreginari eman zion garaipena:

Bere biloba Antso I.a Leongoa, "Gizena" ezizena zuena, bere alaba Urrakaren semea, ez zen leondar eta gaztelar nobleen gustukoa. Hauek, Fernando Gontzalitz kondea buru zutela, tronutik kendu eta Ordoño IV.a errege izendatu zuten. Tota erreginak, Antso III.ari, bere iloba zen Abd ar-Rahman III.arekin hitzarmen bat egiten lagundu zion, tronua berreskuratzeko. Horrela, Tota, Antso eta kalifaren armada bateratuek Leongo erresuma eraso zuten eta Ordoño kargutik kentzea lortu zuten.

Tota erreginaren hilobia, oso osaera errazeko sarkofagoa, Susoko monasterioaren atarian dago, garai hartan monasterioa Iruñeko Erresumarena baitzen. 2001. urteaz geroztik, bere izena duen kale bat du Iruñeko Arrotxapea auzoan.

Bere biloba Antso II.a Gartzeitzek, *Abarka* deituak, Hondarribiko gaztelua eraikiarazi zuen X. mende bukaeran.

## Seme-alabak 
Zazpi seme-alaba izan zituen:

* Urraka Iruñekoa, Ramiro II.a Leongoarekin ezkonduko zena.
* Oneka Iruñekoa, Alfontso IV.a Leongoaren emaztea. Leongo erregina 926 eta 931 artean. 931an hila.
* Iruñeko Antsa, lehendabizikoz Ordoño II.a Leongoa,bigarrenez Arabako kondea Alvaro Herramelizeta hirugarrenez Fernando Gontzalitz, Gaztelako kondearekin ezkondu zena.
* Gartzia I.a Santxitz, Iruñeko erregea, Andregoto Garindoitzekin eta Teresa Leongoarekin ezkondu zena.
* Beraskita Santxitz, lehendabizikoz Arabako Munio Beilaitz kondea, bigarrenez Ribagorzako Garindo eta hirugarrenez Orti Garindoitzekin ezkondu zena.
* Munia Santxitz.
* Auribita, ziur asko Al-Tawil, Huescako *wali* musulmanarekin ezkondu zena.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

Eleberriak
* 

## Kanpo estekak
Fibroina

**Fibroina** proteina bat da. Zetarrak bi proteina, serizina eta fibroina, nahasten dute zeta ehuntzeko.

## Egitura 
Fibroina β lamina antiparaleloz osaturik dago, bertan kateak zuntzaren ardatzarekiko paraleloki banatzen dira. Ikerkuntzek erakusten dutenez, kateen hedapen asko errepikatzen diren sei aminoazidoz osatzen dira:

(- gli -ser - gli - ala - gli - ala - )n

## Kanpo estekak
Kevin Rudd

**Kevin Rudd** (Nambour, Queensland, 1957ko irailaren 21a) Australiako politikari laborista da.

2007ko azaroaren 24an Australiako hauteskunde federalak irabazi zituen. Horrela, Australiako Alderdi Laboristak kontserbadoreen 11 urteko agintaldiarekin amaitu zuen. 2007ko abendutik aurrera, Australiako lehen ministroa da.
Libiako bandera

**Libiako bandera** 2011ko abuztuaren 3ean erabakitakoa da. Hiru errenkadaz osatuta dago, gorria, beltza eta berdea, erdian ilargi eta izar zuri bana dituelarik.

## Bandera historikoak 

Fitxategi:Flag of Libya (1951).svg|1951tik 1969rako bandera monarkikoa.
Fitxategi:Flag of Libya (1969–1972).svg|1969tik 1972rakoa.
Fitxategi:Flag_of_Egypt_(1972-1984).svg|1972tik 1977rakoa.
Fitxategi:Flag of Libya (1977-2011).svg|1977tik 2011rakoa.

## Kanpo estekak
Jabi Zabala

**Jabi Zabala** (Gorliz, Bizkaia, 1971 - ) kazetari, blogari eta webmaster bizkaitarra da, euskal herritar kazetarien artean Interneti buruzko informazioak jorratzen aitzindarietakoa. Besteak beste, Zenbat Gara elkartearen eta Bilboko Kafe Antzokiaren sortzaileetako bat izan zen.
thumb|300x300px|Zenbat Garko kideak Kafe antzokiko atarian 2025ean
Euskaldunon Egunkarian hasi zen 1997an Interneti buruzko testuak idazten, Luistxo Fernandezen lekukoa hartuta, harik eta 2003an Egunkaria itxi zuten arte.

2000n Patxi Gaztelumendirekin batera irratia.com Internet bidezko irrati-saioa sortu zuen.

2003ko otsailean sortu zuen sarean.com sortu zuen, lehendabiziko euskarazko blog pertsonala.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Zenbat Gara
* Kafe Antzokia

## Kanpo estekak 
* Jabi Zabalaren bloga: Sarean.com (2010-2016)
*  Zenbat Gararen webgunea
*  Gabriel Aresti euskaltegiaren webgunea
* Algara konpartsaren webgunea
*  Kafe Antzokiaren webgunea
*   Bilbo Hiria irratiaren webgunea
* Kurkuluxetan umegunearen webgunea
* Erroa argitaletxearen webgunea
* Gazteola ekimenaren webgunea
* Gabriel Aresti kultura elkartearen webgunea
Almanzor

**Muhammad ibn Abd-Allah ibn Abū Āmir** (), ezizenez **Al-Mansur** (, euskeraz *Garailea*), kristauen artean **Almanzor** deitua (?, 938 &ndash; Medinaceli, 1002ko abuztuaren 11), andalustar militar eta politikoa, Kordobako kaliferriaren buruzagia eta Hisham II.aren *hayib* edo lehen ministroa.

Yemenetik etorritako familia batean jaioa, Kordoban ohore eta karguak lortu zituen kalifaren ondoan. 978an estatu-kolpe baten ondorioz *hayib* bihurtuta, Almanzorrek bai Magreben bai Al-Andalusen omeiar leinuaren lurraldeak hedatu zituen.

Nafarroako Antso II.aren alabarekin ezkondu zen. Honekin, Nafarroako Abdarekin, Abderraman Antso semea izan zuen. Beste emazte-gatibuak, berriz, Abd al-Malik al-Muzafar semea eta oinordekoa eman zion.

## Erreferentziak
Ureztatze erreten

thumb|180px|Ureztatze erretena.
**Ureztatze erretena** (edo, batzuetan, **ur-erretena** edo soilik **erretena**, baita ere **areka** edo **ubidea**) gizakiak egindako
aire zabaleko erreten edo ubidea da, ura garraiatzeko eraikia landa lurrak ureztatzeko edo antzeko helburuetara bideratzeko. Material ezberdinez egon liteke egina: lurra, hormigoia, harria...

## Edukiera 
Areka baten edukiera baldintzatzen duten faktoreak hauek dira:

* Malda: zenbat eta malda handiagoa izan, orduan eta ur gehiago garraiatzeko gai izango da, huste abiadura handitzen baita.
* Materiala: material zenbat eta zimurtsuagoa izan, orduan eta geldoago joango da ura.
* Forma: garraiatuko den ur kopurua baldintzatuko du.

## Ikus, gainera 
* Areka
* Ubide

## Kanpo estekak
Google Blog Search

**Google Blog Search** Googlek kudeaturiko blog bilatzaile bat da. Beraren bidez, blogak edo bertan agerturiko edukiak bila daitezke, beste eratako web orrietako informazioa baztertuz.

## Kanpo estekak 
 Google Blog Search
Afrikanismo

**Afrikanismo** terminoak esanahi zenbait ditu:

* **afrikanismoa** edo panafrikanismoa, Afrikako herrien batasuna aldarrikatzen duen mugimendu nazionalista;
* Espainiako afrikanismoa, bereziki XIX eta XX. mendeetan Espainian garatu zen ideologia politiko nazionalista eta kolonialista, Afrikako lurralde eta herriei buruz, horretarako estrategia militarrarekin batera.
Al Butnan

**Al Butnan** Libiako *muhafazat*etako bat da. Bere hiriburua Tubruq da. 83.860 kilometro koadro ditu eta 116.106 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Beasaingo ondare higiezinaren inbentarioa (2001)

**Beasaingo ondare higiezinaren inbentarioa**, historian lizentziatua den Asier Olazabalek egin zuen, 2000. eta 2001. urteetan. Laguntzaile izan zituen Beasaingo Udala, Aranzadi Zientzia Elkarteko Joantxo Agirre Mauleon eta Sonia San Jose, Jaione Iriondo, Alaitz Olazabal, Iker Uzkudun eta Iban Iparragirre.

Inbentarioan jaso zituen Beasaingo ondare higiezinaren elementurik aipagarrienak, hau da, historia, arkitektura, arkeologia edota arte arloetan garrantzirik handiena dutenak. Elementu erlijiosoak edota zibilak dira, herri-ondarekoak edota pribatuak, antzinakoak edo berriak, batzuk ongi gordeak eta beste batzuk suntsituak.

## Katalogatutako elementuak 
Guztira 87 dira katalogatutako elementuak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Beasaingo udal mapa toponimikoa 2007
Al Jfara

**Al Jfara** Libiako *muhafazat*etako bat da. 1.940 kilometro koadro ditu eta 289.340 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Olhadoko erreka

**Olhadoko erreka** Larraineko (Zuberoa) ibaia da. Erosioaren bidez sortu zuen Holtzarteko arroil famatua. Larrineko ühaitzera isurtzen da Logibar inguruan, behin Zürkhatsegirekin lotuta.

## Ibaiadarrak 
Olhadoko erreka Olhadoko presan jaioa da, Sakhondoatik datorren Bagosudurreko erreka, Üthürzehetatik datorren Zitziratzeko erreka eta Betzulako haranatik datorren Betzulako erreken urak bilduta. Amubi zubia zeharkatu ondoren, beste ibaiadarrak ditu:
* Ardaneko erreka, eskumaldetik.
* Uztarbeko erreka, ezkerraldetik.
* Olhadübiko erreka, eskumaldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Jabal al Akhdar

**Al Jabal al Akhdar** Libiako *muhafazat*etako bat da. Bere hiriburua Al Bayda da. 7.800 kilometro koadro ditu eta 206,180 biztanle zituen 2005an.

## Kanpo estekak
Espainiako hizkuntzak

thumb|300px|Espainiar Estatuko bertako hizkuntzen mapa sinplifikatua:

Espainia hizkuntza-aniztasun handiko Europako estatu bat da. Espainiako hizkuntzak berebiziko kultura ondarea dira. Estatu horren eremuan, hizkuntza nagusia eta erabiliena gaztelania da, estatu osoan ofiziala dena. Horrez gain, beste lau hizkuntzak koofizialtasun maila lortu dute, Estatuko zenbait autonomia erkidegotan. Beste hizkuntza batzuek, ofizialak izan gabe, nolabaiteko estatutu-babesa dute.

Espainiako Konstituzioak, hirugarren artikuluan, honako hau dio:

## Hizkuntza koofizialak 
300px|thumb|Espainiako hizkuntzen beste mapa bat, non gaztelaniaren aldaera garrantzitsuenak ere agertzen diren.
Autonomi erkidegoen estatutuek onartutako hizkuntzak, gaztelaniarekin batera ofizialak direnak, honako hauek dira:
 
* Euskara Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako *eremu euskaldunean*
* Katalana Katalunian, Balear Uharteetan eta Valentziako Erkidegoan (azken honetan valentziera izenarekin)
* Galiziera Galizian eta
* Aranera, okzitanieraren aldaera, Katalunia osoan, nahiz eta Arango haranean soilik mintzatua izan

## Beste mota bateko onarpena duten hizkuntzak 
Beste estatutu batzuk edo lege-proiektuek babes berezia eskaintzen diete beste hizkuntza batzuei:

* Asturiera edo *bablea*, Asturiasko Autonomia-Estatutuan;
* Eonaviegoa edo Asturiasko galiziera, Asturiasko mendebaldean, Eo-Navia eskualdean, Asturiasko Normalizazio Sozialaren Planaren barruan;
* Aragoiera Aragoin, eta bereziki Huescako iparraldean

## Onarpen ofizialik gabeko hizkuntzak 
Beste hizkuntza batzuek ez daukate inongo babes ofizialik, esaterako:

* Montañesa edo kantabriera, Kantabriako inguru batzuetan
* Leonesa, Leongo iparraldeko haranetan
* Extremadurera, Extremadurako ipar-mendebaldean
* Extremadurako fala edo Extremadurako galiziera, Extremaduran Xalima haranean. 2001etik Extremadurako Juntak Kultur Intereseko Ondasun gisa izendatua
* Portugesa, Badajoz eta Salamancako herri batzuetan
* Berberea, Melillan eta
* Arabiera, Zeutan
* Kaloa, ijitoen komunitateetan
* Katalana edo valentziera, El Carxe eskualdean (Murtziako Erkidegoa)

## Gaztelaniaren dialektoak 
Garrantzia berezia hartu ohi duten gaztelaniaren aldaera batzuk hauek dira:

* Andaluza
* Kanarietako hizkerak
* *Castúo*, Extremadurako alde batzuetan
* Murtziera edo *panocho*a

## Ahozkoak ez direnak 
Espainiako lurraldean hainbat keinu hizkuntza erabiltzen dira:
* Kataluniako keinu hizkuntza (LSC)
* Espainiako keinu hizkuntza (LSE)
* Valentziako keinu hizkuntza (LSCV)

Batzuetan, Gomerako (Kanariak) *silbo* delakoa aipatzen da ahozko ez den hizkuntza gisa, baina ez da benetako hizkuntza, kanal berezi bat baizik. Berez, silboaren erabiltzaileek espainieraz hitz egiten dute, teknika berezi bat erabiliz. Teorikoki, edozein hizkuntzatan egin daiteke silboa.

## Migrazioen ondoriozko hizkuntzak 
Gaur egun, migrazio prozesuak direla eta, beste hizkuntza asko ere egiten dira Espainian, adibidez: ingelesa, errumaniera, txinera, alemana, kitxua, etab.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak
Fernando Gontzalitz Gaztelakoa

[260px|thumb|Fernando Gontzalitzen omenezko eskultura [Burgosko katedralean]]

**Fernando Gontzalitz Gaztelakoa**, —; — (Jurisdicción de Lara, ? - Burgos, 970) Gaztelako lehen konde burujabea izan zen (931-944 eta 945-970).

Burgosko Ontzalu Fernanditz, Burgos eta Gaztelako kondea, eta Larako Muniadonaren semea.

Kondairaz betetako pertsonaia, Ramiro II.a Leongoa borrokatu zuen bere konderria independentea izan zedin. Hil zenean Gartzia Fernanditz bere semeak Bizkaiko Golkotik Duerora hedatzen zen konderria zeukan.

Bere balentriak 1250 eta 1271 artean idatziko poema anonimoan agertu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Lauribar

**Lauribar** Nafarroa Behereko ibaia da. Errobiko ibaiadarra da eskuinaldetik, hortaz, Aturriren arroko ibaia.

## Geografia 
Lauribar Altzürükün sortzen da, Burdin Olatze menditik gertu eta 892 metroko altueran. Donibane Garazi eta Izpura udalerrien arteko mugan isurtzen da Errobira, 152 metroko altueran.

Lauribarrek 28, 1 kilometroko luzera du. Hasierako bere ibilbidean, Mendibe arte, Ilhounatzeko Erreka izenaz ezaguna da.

Ibilbidean dituen ibaiadarrak hauek dira:
* Arbaretxarbaretxe erreka, 1,5 kilometrokoa.
* Eskalera erreka, 3,4 kilometrokoa.
* Lekime erreka, 1,8 kilometrokoa.
* Haraska erreka, 2,3 kilometrokoa.
* Txorota erreka, 3,1 kilometrokoa.
* Oihartze erreka, 1,9 kilometrokoa.
* Urruti erreka, 1,8 kilometrokoa.
* Zaindutxilo erreka, 2,4 kilometrokoa.
* Kurutxeta erreka, 1 kilometrokoa.
* Etxeberri erreka, 1,9 kilometrokoa.
* Estene erreka, 9,5 kilometrokoa.
* Arzubi ibaia, 13,3 kilometrokoa eta eskumaldetik datorkiola.

## Zeharkatutako udalerriak 
Ibaiaren ibilbidea jarraituz, hona hemen zeharkatutako udalerri guztiak:
* Altzürükü
* Altzai-Altzabeheti-Zunharreta
* Mendibe
* Lekunberri
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
* Aintzila
* Donazaharre
* Donibane Garazi
* Izpura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belgikako monarkia

**Belgikako monarkia** konstituzionala da Belgika sortu zenetik, 1830eko azaroaren 22tik, 174 aldeko eta 13 kontrako botoekin onartu zen.

1831ko otsailean Louis, Nemoursko Dukea, Louis-Philippe Frantziako erregearen semea proposatu zuten errege izateko, baina nazioarteko estatuek esku hartu zuten ez zutelako begi onez ikusten Frantziak Belgika beretzea. 1831ko otsailaren 25ean kongresuak Erasme Louis Surlet de Chokier erregeorde izendatu zuen, lehendabiziko Belgikako estatu-buru bihurtuz. 1831ko ekainaren 4an kongresuak Belgikako Leopold I.a Belgikako errege izendatu zuen. 1831ako uztailaren 21ean kargua hartu zuen.

## Erregeen zerrenda 
### Erregeordeak 
* 1831ako otsailaren 25 - 1831ko uztailaren 21: Erasme Louis Surlet de Chokier
* 1944ko irailaren 20 - 1950eko uztailaren 20: Belgikako Carlos Printzea (Alberto I.aren semea eta Leopoldo III.aren anairik gazteena)

## Kanpo estekak
Beherobiko erreka

**Beherobiko erreka** Nafarroa Behereko ibaia da. Mendizarren jaio eta Errobi ibaira isurtzen da Donibane Garazin, Ezterengibeleko errekaren urak Ezterenzubin jaso ondoren.

## Gurutzaturiko udalerriak 
* Ezterenzubi
* Eiheralarre
* Zaro
* Donibane Garazi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamar Aginduak

thumb|Jekuthiel Soferren Hamar Manamenduak, 1768

[thumb|450px|Hamar aginduak [Aezkera|Aezkoako euskaran Bonaparte printzeak bildu bezala (irudian, 3. agindutik 8.era)]]

**Hamar Aginduak** edo **Dekalogoa** kristautasunaren eta judaismoaren lege erlijioso eta moralen sail bat da. Bibliaren arabera, Sinai Mendian Jainkoak Moisesi ezagutarazi zizkion Hamar Aginduak, Israelgo herriak Egiptotik ihes egin ondoren. Bibliako Irteera liburuko 20:2-17an zein Deuteronomio liburuko 5:6-21ean azaltzen dira.

## Hamar Aginduen zerrendaren bertsioak 
Azalpenezko zerrenda laburtua:
# Jainkoa maitatuko duzu gainerako guztiaren gainetik.
# Ez duzu Jainkoaren izena alferrik erabiliko.
# Jaiegunak santuetsiko dituzu.
# Aita eta ama ohoratuko dituzu.
# Ez duzu erailko.
# Ez duzu ekintza lizunik egingo.
# Ez duzu lapurtuko.
# Ez duzu testigantza faltsurik egingo, ez eta gezurrik esango ere.
# Ez duzu pentsamendu edo ekintza lizunik onartuko.
# Ez dituzu besteren ondasunak desiratuko.

### Elizen Arteko Bibliakoa 
### Linguae Vasconum Primitiae 
### Duvoisinen Bibliakoa 
.

## Ikus, gainera 
* Dekalogo

## Kanpo estekak
Elias Salaberria

**Elias Salaberria Intxaurrandieta** (Lezo, Gipuzkoa, 1883eko apirilaren 16a – Madril, Espainia, 1952ko uztailaren 14a) margolaria izan zen. Meza-laguntzaile zela, Eusebio Pildain apaizak marrazten oso trebea zela antzeman zion eta Gurutze Santua ikustera maiz etortzen ziren Cubas-eko Markesen esku utzi zuen 1896an, eta horien babespean arte-prestakuntza sendoa jaso zuen.

Honela, lehenik Donostiako Arte eta lanbide eskolan sartu zen. Gerora Madrileko San Fernando Arte Ederren Eskolan, non Alejandro Ferrant-en ikasle izan baitzen, eta azkenik, Luis Menéndez Pidalen lantokian aritu zen. 1903an Gipuzkoako Aldundiaren pentsio bat irabazi zuen eta "Estudio de interior" izeneko bere koadroa Madrileko "Circulo de Bellas Artes"eko erakusketan irabazle gertatu zen.

Sari gehiago lortu ondoren, 1909an Parisera joan zen garai hartan pil-pilean zeuden joera artistikoak ezagutzera eta bere estilo klasizista finkatzera. 1912an, "La procesión del Corpus en Lezo" izeneko bere lanik bereizgarrienarekin Madrileko Erakusketa Nazionaleko lehen domina irabazi zuen, eta 1913an Munich-eko Nazioarteko erakusketako urrezko domina.

1944an "Real Academía de Bellas Artes de San Fernando" delakoan sartu zen akademiko oso gisa. Bat-batean hil zen Madrileko San Francisco el Grande elizako Concepción Kaperaren sabaiko pintura batzuk berritzen ari zela.

Bere lehengusu Tomas Garbizuk honela gogoratzen zuen:

Pintore errealista zen. Euskal Herriko gaiari loturiko hainbat margolan egin zituen: *Corpuseko prozesioa Lezon, Elkanoren eskaintza, Gu, San Ignazio Loiolakoa*, eta abar. Erretratu-lan ugari ere baditu. Bere jaioterri Lezon, kale bat du bere izenarekin.

## Iruditegia 

Irudi:“Korpusetako prozesioa Lezon”, E. Salaberria.jpg|Corpuseko prozesioa Lezon*.
Irudi:“Elkanoren eskaintza”, E. Salaberria.jpg|*Elkanoren eskaintza*, 1924.
Irudi:“San Ignazio Loiolakoa”, E. Salaberria.jpg|*San Ignazio Loiolakoa*.
Irudi:“Meatzariak”, E. Salaberria.jpg|*Meatzariak''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lan (eskubidea)

**Lana** pertsonek soldata edo diru truke zerbaiten produkzioan nolabaiteko parte hartzen duteneko jarduera da.

## Lanaren neurketa 
Enpleguaren neurketa bi aspektu garrantzitsu ditu: informazio iturri zehatzetatik jasotako datuen bilketa eta lan merkatuko talde desberdinetako datuak identifikatzeko irizpideak hartzea.

### Estatiska iturriak 
Lan merkatuari buruzko informazioa lan iturri desberdinetatik etor daiteke:

* Lan merkatuari buruzko inkestak: Batez ere, enplegua neurtzeko eta ikerketa ekonomikoak burutzeko. Adibidez, EAEn bi inkesta existitzen dira: Espainiako Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) biztanleria aktiboaren inkesta (EPA) eta EUSTATen Populazioaren jarduerari dagokiona (PRA).

* Langabetuen errolda: Langabezia sorospena ematen duten bulegoetako erroldak; adibidez INEM. Politika adierazpenetan erabilia. Proposatutako adierazpenetan, benetako langabezi tasaren azpitik dauden datuak adierazten dituztelako, izan ere langabetu askok ez dute bulego hauetan izena ematen.

* Biztanleri erroldak: Enpleguaren neurketarengandik desberdintzen diren arrazoiekin eginak daude baina aldi berean, neurketa honekin zerikusia duten datuekin.

### Sailkapen irizpideak 
Oinarrizko informazioa batu ondoren, datuak sailkatu ahal izateko, lan egoera desberdinetan garrantzitsuenak diren irizpideak kontutan hartu behar dira. Lan merkatuari buruzko galdekizun desberdinak ebaztean datza: Nor da langabetua? Astean zenbat ordu ematen dira lantzat? Zenbat denbora lan barik egon behar da langabetutzat hartzeko? Zabarkeriagatik edo etsipenagatik lanik bilatzen ez duten eta izena eman nahi ez duten edo langatuen bulegoetan izena ematea berritzen ez duten pertsonak ere zenbatu behar ahal dira? Eta lanik bilatzen ez duelako, ikasten jarraitzen dutenak?

Galdera horiei erantzuna ematea ez da erraza izan ere, bitarteko bi egoera baitaude jarduera eta jarduera gabearen artean; Horregatik, erantzuna ez da argia eta bakarra baizik eta subjektiboa. Inkesta bakoitza bere irizpideak ditu eta, hartutako irizpideen arabera, enpleguari buruz lortutako datuak era desberdinean hobetsi daitezke. Aldiz, aipatu bezalako hitzarmen batzuk existitzen dira, hala nola, langabetutzat jotzeko lan bila aritu behar izatea.

Hartara, daitekeena da langabeziaren neurriz gaineko edo neurriz beherako zenbatespena ematea, hartutako irizpideek baldintzatuta. Maila zehatz bateko langabezi tasa gutxietsiko da, hurrengo ez bada kontutan hartzen: a) “gogorik gabeak” edo lana bilatzen ez dutenak uste dutelako ez dutela lortzeko aukerarik izango eta ez dira langabezien kopuruetan sartzen; Eta b) “azpi- enplegatuak” ohiko denbora baino denbora gutxiago lan egin nahi dutenak eta egiten dutenak dira. Maila horrekiko neurriz gain zenbatetsiko dira, irizpideak, hurrengoa ez badute kontutan hartzen: 

* kopuru ofizialetan agertzen ez diren lanpostuez osotutako murgildutako edo ezkutuko ekonomia (espainiar ekonomian, murgildutako ekonomia BPGaren bosgarren edo hirugarren zati bat dela uste da); 
* eta lana bilatzen dutela esaten duten biztanleak, baina aktiboki egin barik.

## Ikus, gainera 
* Lana (ekonomia)
* Lan indarra
Aritz Aranburu

**Aritz Aranburu Azpiazu** (Zarautz, Gipuzkoa, 1985eko abuztuaren 30a - ) surflari profesionala da. 2007ko Europako Txapelduna eta 2008tik aurrera, ASP World Tour zirkuituan parte hartu du, munduko 45 surflari onenen artean. Hori lortu duen bosgarren europarra eta lehenengo euskal herritarra da. 2007an, Kirolari Onenaren Euskadi Saria jaso zuen, beste kirolari batzuekin batera. 2008ko urtarrilean, Euskadi Irratia Saria jaso zuen, 2007ko kirolari onena izan zela eta.

## Bizitza 
Zazpi urterekin hasi zen surf egiten. Euskadiko Txapelketa irabazi zuen 12 urtez azpiko kategorian, bai eta 18 urtez azpikoan ere. Euskal Herriko Surf Federazioak hautatua, Europako Txapelketan parte hartu zuen, 14 urtez azpiko eta 16 urtez azpiko kategorietan. Nazioarteko lehenbiziko garaipena Capbretonen (Frantzia) lortu zuen, Pro Junior Txapelketan, 14 urtez azpiko kategorian. Europako Surf Federazioak aukeratua, Euro-Afrika Txapelketan hartu zuen parte, 16 urtez azpiko kategorian, eta lehen eta bigarren izan zen, hurrenez hurren, Namibiako eta Hegoafrikako probetan. 21 urtez azpiko kategorian, bi aldiz bigarren izan zen Europako Txapelketan, eta beste bi aldiz bosgarren Munduko Txapelketan.

Azken urteotan Europako Zirkuitu Absolutuan hartu du parte. 2007an Zarauzko Pro Surf lehiaketa irabazi eta Europako txapeldun izan zen. Munduko WQS Zirkuituan ere parte hartu du. 2007an seigarren geratu zen. Lehenengo 15en artean sailkatzeak aukera eman zion WCT Zirkuituan parte hartzeko, hau da, munduko 45 surflari onenen artean lehiatzeko. Zirkuitu horretan sartzea lortu duen bosgarren europarra da, eta lehenengo euskal herritarra. 2007an, Kirolari Onenaren Euskadi Saria jaso zuen, beste kirolari batzuekin batera. 2008ko urtarrilean, Euskadi Irratia Saria jaso zuen, 2007ko kirolari onena izan zela eta.

## Palmaresa 
2007an, WQS zirkuituan hiru izarretako Zarautz Pro Surf proban garaipena lortu zuen bere herrian. Geroago, Frantzian Europako Txapeldun izan zen. 2007ko azaroan, Hawaiin jokatutako sei izarretako probako finalerdietara iritsi ostean, WQS zirkuituko lehenengo 15en artean sailkatzea lortu zuen matematikoki. Horrek eskubidea eman zion hurrengo denboraldian munduko mailarik onenean jokatzeko, WTC zirkuituan, munduko 45 surflari onenen artean.

## Ikus, gainera 
* Zarauztar ospetsuen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Aritz Aranburu: "Top44a inoiz baino gertuago ikusten dut" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-04-29)
*  Aritz Aranbururen webgune ofiziala
*  ASPko fitxa
Zaldieroa

'*Patxi Huarte Larraburu, *Zaldieroa'''* (Faltzes, Nafarroa Garaia, 1966ko urtarrilaren 14a) euskal komikigilea da.

## Ibilbidea 
Iruñean bizi zelarik, *Korrok* aldizkarian hasi zen marrazten. AEK-ko didaktika sailean egin zuen lan, didaktika marrazkiak prestatzen. Irratigintzan ere aritu izan da, Paraiso eta Euskalerria Irratietan.

*TMEO* komiki aldizkarian argitaratu zituen bere lanak, eta *Napartheid* fanzinea sortu zuen, Asisko Urmenetarekin batera 1988an.

*Euskaldunon Egunkaria*n artikuluak eta komiki zintak argitaratu zituen, kazeta itxi zuten arte. 1994an, Rikardo Arregi Saria jaso zuen, *Euskaldunon Egunkaria*ko *Nafarkaria* gehigarrian argitaratutako komiki zintei esker.

Gaur egun, egunero *Berria* egunkarian *De rerum natura* komiki zintak egiten ditu eta Juan Kruz Lakastarekin batera sortutako *Serio Demonio* atalean ilustrazioak egin zituen. Kolaborazioak egin izan ditu *Nabarra, Aizu!*, *Bertsolari*, *Xabiroi* eta *Karrikiri *elkarteko *Karrika *aldizkariekin; *Deia* egunkariko *Ortzadar* gehigarrian ere argitaratzen du.

2005ean, *De rerum natura* komiki zinten lehen antologia argitaratu zuen Elkar Argitaletxeak eta ordudanik bilduma horiek bi urtean behin argitaratu dira.

2009an, prentsa idatziaren Argia saria irabazi zuen.

Xabier Olarrak euskarara itzulitako Raymond Queneauren *Estilo ariketak* liburuaren ilustrazioak egin zituen.

Euskal Kulturgintzaren Transmisioa graduondokoa ikasi zuen Mondragon Unibertsitatean, haren hirugarren edizioan.

2016an, "Tirabirak/Tiras que aflojan" izeneko erakusketan parte hartu zuen, beste hainbat marrazkilariekin batera, euskal gatazka binetagileen ikuspegitik eginez.

## Bibliografia 
* *Zaldi Eroa* (TMEO, 1998).
* *De rerum natura 1* (Elkar, 2005).
* *De rerum natura 2* (Elkar, 2007).
* *De rerum natura 3* (Elkar, 2010).
* *De rerum natura 4* (Elkar, 2011).
* *De rerum natura 5* (Elkar, 2013).
* *De rerum natura 6* (Elkar, 2015).
* *De rerum natura 7* (Elkar, 2017).
* *Mikroipuinak* (Elkar), 2024, Idoia Torregarairekin batera.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zaldieroaren webgunea
* Patxi Huarte, Zaldi Eroa: Umore Indioaren buruzagia: "Ez, nik ez nuke ergatiboa kenduko" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-03-11)
* "Nafarroak oso Feng Shui txarra du" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-06-24)
* *De rerum natura 5'' komikiaren aurkezpena, Zaldieroak berak egina.
Al Jufrah

**Al Jufrah** Libiako *muhafazat*etako bat da. Bere hiriburua Houn da. 117.410 kilometro koadro ditu eta 45.117 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Kufra

**Kufra** Libiako *muhafazat*etako bat da. Bere hiriburua Al Jawf da. 483.510 kilometro koadro ditu eta 51.433 biztanle zituen 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkur

[thumb|200px|*[Artelatz|Quercus suber* baten ezkurra]]
thumb|* Quercus macrolepis *

**Ezkur**ra edo **zi**a *Quercus* generoko zuhaitz espezieen fruitua da. Mikatzak diren *Quercus ilex ilex* subespezieko arte ezkurrak eta goxoak diren *Quercus ilex ballota* subespezieko arte ezkurrak abereentzako elikadurarako biltzen dira; larratzen duten txerriek ezkur jalkiak jaten dituzte; ahuntzek berriz bilatzeko arboletaraino igotzea normala da. Iberiar penintsulako Erroma aurreko erdi eta iparraldeko herri zeltek arte ezkur irinez ogia egiten zuten, Estrabonek dioenez:

Fruitua gordina edo errea jatekoa da. Ezkur-likorea ere egiten da.

## Etimologia 
Aitzineuskaraz: **zini* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Fechter

**Peter Fechter** (1944ko urtarrilaren 14a- Berlin, 1962ko abuztuaren 17a), Berlingo harresia zeharkatzen saiatzen hil zen gazte bat da.

Berlingo harresiak iraun bitartean, 5.000 ihesaldi zenbatu ziren Mendebaldeko Berlinera. 192 pertsona hil ziren tiroz, harresia zeharkatzen saiatzean, eta beste 200 zaurituak izan ziren. Sahiakera arrakastatsuen artean, 1964ko urriaren 3, 4 eta 5ean, mendebaldeko berlindar batzuek zulatutako 145 metroko tuneletik ihes egin zuten 57 pertsonak. Porrotik entzutesuena, berriz, Peter Fechterrena izan zen. Bere lagun Helmut Kulbeikekin batera, harresia zeharkatzen saiatu zen, baina tiroz zauritu zuten eta odolustuta hil zen mendebaldeko komunikabideen aurrean, 1962ko abuztuaren 17an.

## Ikus, gainera 
* Berlingo harresia
* Libre (Nino Bravo)
Checkpoint Charlie

thumb|330px|eskuinera|Checkpoint Charlie (1986)
eskuinera|frame|Checkpoint Charlie (2003)
**Checkpoint Charlie** Berlingo Harresian kokaturiko kontrol pasabide bat da, egun jomuga turistikoa bihurtu dena. Estatubatuarrek eta sobietarrek kontrolatzen zituzten guneak konektatzen zituen (orain Mitte eta Kreuzberg auzoen tartean) eta edonork ez zuen bertatik pasatzeko baimena izaten.

## Historia 
1961ean tanke sobietarrak eta estatubatuarrak, bat bestearen aurrean posizionatu ziren, arazoa ia-ia eztandarazi arte. Gerra Hotzaren garaian ihesaldi ikusgarriak izan ziren Ekialdeko Berlinetik; horietako batean hil zen Peter Fechter, 1962an, Mendebaldekoen begibistan odolusturik.

1990eko ekainaren 22an eraitsi zuten kontrol gune hau eta Checkpoint Charlieko Harresiaren Museoa besterik ez zen zutik geratu. 2000ko abuztuaren 13an inaguratu zen berreraikitako kontrol-kaseta berria, benetakoaren kopia izango zena.

Gaur egun, Berlineko gune bisitatuenetakoa da. Kontrol guneaz gain, harresiaren historiari eskainitako museoa ere bisita daiteke, eta, alde berean, Kremlinean izan zen azken bandera eta gorde ziren zenbait horma puska.

2004ko urriaren 31tik 2005eko uztailaren 5eraino AEDko erregimeneko biktimei eskainitako monumentu bat ere ikus zitekeen hemen, baina, eztabaida ugari sortu ondoren, desagertuta dago, jada.

## Kanpo estekak
Antònia Font

**Antònia Font** katalunierazko musika talde mallorcarra da, pop estilokoa.

Euren originaltasuna datza batik bat abestien letren fantasia eta umorean, espazioa eta robotak gai nagusien artean egonda. Halaber, bertakotasuna eta unibertsaltasuna etengabean uztartzen dituzte.

Bestela, nahiz eta taldea izan eta ez abeslari bakarra, pertsona baten izen propioa daukate, eta kide guztiak gizonezkoak diren arren, emakumearen izena da eurena, unibertsitate garaiko euren lagun batena dena.

## Diskografia 
* 1999: *"Antònia Font"*
* 2001: *"A Rússia"*
* 2002: *"Alegria"*
* 2004: *"Taxi"*
* 2006: *"Batiscafo Katiuscas"*
* 2007: *"Coser i cantar"* (Bratislavako orkestrarekin batera eginda)
* 2011: *"Lamparetes"*
* 2012: *"Vostè és aquí"*

## Ikus, gainera 
* Katalunierazko musika

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Facebook Antonia Font, Facebook Fans
Floema

**Floema**, ehun bahea, ehun liberiarra edo liberra fotosintesian sintetizatu diren substantzia (izerdi landua) garraiatzen dituen eta landarearen organo guztietara banatzen duen ehun eroalea da. Zelula zilindriko eta bizidunak, bertikalki pareta bidez bereiziak dira. Bahe-hodiak dira; horien aldamenean zelula laguntzaileak daude. Hodi zurkaren aldamenean daude.

Bi floema mota daude: floema primarioa, hasierako meristemotik sortua eta floema sekundarioa, kanbiumaren jardueraren ondorioz sortzen dena lodieraren hazkundean. Floemak, xilemaren antzera, zenbait zelula mota ditu: elementu baheak, zelula laguntzaileak, parenkimak, zuntzak eta esklereidak. Landare angiospermoetan zelula lagungarri nukleodunak ageri dira hodietara lotuta plasmodeoen bitartez.

Xilemaren aldean, floema zelula biziez osaturik dago. Floeman gertatzen den mugimendua bi noranzkokoa da, xilemarena norabide bakarrekoa den bitartean.

## Landare-izerdiaren garraioa 
thumb|Enbor baten zeharkako ebaketa.
Lehorreko landareek ura eta gatz mineralak (hots, izerdi landugabea) hartzen dituzte lurretik, sustraien bidez. Izerdi hori sustraietatik hostoetaraino garraiatu behar dute, hostoetan burutzen baita fotosintesia. Garraio hau, beraz, goranzkoa da, eta izerdi landugabea xilema izeneko hoditerian zehar igo egiten da.

Fotosintesia burutu ondoren, izerdi landugabea izerdi landua bihurtzen da. Izerdi landua glukosaz, beste gluzido batzuetaz eta aminoazidoez osaturik dago, batik bat. Floematik bidaiatzen du hostoetatik norabide guztietara, landarearen zelula guztiek substantzia nutritiboak hartu behar dituztelako.

Floeman zeharko mugimendua ulertzeko kontuan hartu behar da izerdi landua sortzen duten egiturek (hostoek) barneko presio hidrauliko handia dutela, eta izerdi landua hartzen duten egiturek, aldiz, oso txikia. Floemaren hodi liberiarrek presio hidrauliko oso desberdina duten landarearen toki ezberdinen arteko konexioa errazten dute, izerdi landua mugituz presio handiko tokietatik presio txikiko egituretara.

## Ikus, gainera 
* Xilema

## Kanpo estekak
Eskautismo

thumb|Eskauten ikurra.

**Eskautak** edo **eskautismoa** (*Scouting* edo *Scout Movement* ingelesez) haur eta gazte mugimendua da, astialdian egiten dena lan hezitzailearen bidez. 155 herrialdetan dago eta 28 milioi kide inguru ditu. Errealitatearen irakurketa fededun batetik abiatuz, kide guztien partaidetzaren bidez, erronka gizarte bidezkoagoa eta elkarlaguntzaileagoa lortzea da. Hirian, herrian, auzoan, eta batez ere naturan, eskaut taldearen egunerokoa jolasa etengabeko aurkikuntza, norbere kudeaketa, taldeko bizitza, ospakizuna eta jaia da. Taldeko bizitzan barneraturik, gurasoek ere parte hartzeko aukera dute haur eta gazteentzako abentura hartan. 

Eskautismoa 1907an hasi zen, Robert Baden-Powell britainiar armadako lotinant jeneralak Ingalaterrako Brownsea uhartean lehen kanpalekua egin zuenean.

## Metodologia 
thumb|150px|eskuinera|Zapia
thumb|150px|Alkandora

Astialdiko Eskaut Heziketa metodo zehatza erabiltzeagatik definitzen da: eskaut metodoa. Bide horrek bost elementu hauek ditu:

* Ekintza erakargarri eta pixkanakakoak: ikasturtean zehar garatzen diren taldeko ekintza nagusiak dira. Taldean egiten diren ekintza zehatz guztiak biltzen dute, hau da, kanpaketak, txangoak, batzarrak eta beste taldeko ekintzak. Ekintzak neska-mutilen nahi eta beharretara egokitzen dira, umea heziketa prozesuaren elementu nagusia bihurtuta.
* Sinbologia: Zapiaz aparte, beste sinboloak ere badaude, balioak era erakargarrian baloreak transmititzen laguntzen dutenak.
* Natura: Astialdirako heziketarako esparru pribilegiatua dugu Naturan. Bertan, pertsonak askatasuna, araztasuna, elkartasuna eta munduaren eta bizitzaren hastapena aurkitzen du, ingurumenaz ohartzen da eta maitatzen ikasten du.
* Ekintzen bidez ikasi: Eskaut metodoak umeak berak bizitako esperientzien bidez hezitzean datza. Ume eta gazteak esperientziaz betetako ekintzak garatzen dituzte. Gero, bizi izandakoari buruzko hausnarketa eta barneraketa prozesua egiten dute, eta azkenik, bizitzara itzultzen dira, ekintzak hobetuz.
* Begiralea: Horren eragina haur eta gaztearen adinaren araberakoa da, hots, hasieran eredu da, gero gidari, eta azkenik, laguntzaile.

## Ikus, gainera 
* *Euskalerriko Eskautak*

## Kanpo estekak 
*  Euskal Eskaut Gia Elkartea
*  Euskalerriko Eskautak webgune ofiziala
*  Espainiako Eskautismo Mugimendu Katolikoa
*  Frantziako Eskaut Federazioa
Xilema

thumb|Dikotiledoneo baten xilema
**Xilema** zelula zilindriko hilak bertikalki elkartuz eratutako landare-hoditeria da. Ligninazko hormaz sendotutako hodi zurkarak dira. Landarearen zati zentral edo periferikoan kokatzen dira. Ura eta gatzak (izerdi landugabea) sustraietatik hostoetara bidaltzen duen ehun eroalea da.

Bi xilema mota daude: xilema primarioa, hasierako meristemotik sortua eta xilema sekundarioa: kanbiumaren jardueraren ondorioz sortzen da lodieran hazkunde sekundarioa duten landareetan. Osatzen duten zelulak hauek dira: hodi xilomatikoen elementuak edo trakeidak, xilema zuntzak eta parenkima laguntzearen zuntzak. Landare zurtsuetan, xilema zaharrak garraioan parte hartzen du eta hazkundearen landarearen euskarri modura jokatzen duen ehuna bihurtzen da: zura. Zuhaitz bati adina zehazteko, urtero udaberrian eta udan sortzen diren xilema eraztunak zenbatzen dira.

Xilema zelula hilez osaturik dago. Hoditeri horren horman edo paretan lignina ugari dagoenez, xilemari zurezko hodia esaten zaio ere.

## Landare-izerdiaren garraioa 
thumb|Enbor baten zeharkako ebaketa.
Lehorreko landareek ura eta gatz mineralak (hots, izerdi landugabea) lurretik hartzen dituzte, sustraien bidez. Izerdi hori sustraietatik hostoetaraino garraiatu behar dute, hostoetan burutzen baita fotosintesia. Garraio hau, beraz, goranzkoa da, eta izerdi landugabea xilema izeneko hoditerian zehar igo egiten da.

Grabitatearen aurkako goranzko mugimendua azaltzeko hiru fenomeno, batez ere, kontuan hartu behar dira:

* sustraien presioa: sustraietan dauden ileek ura xurgatzen dute presio osmotikoaren ondorioz

* transpirazioa: hostoek ur-lurruna galtzen dute. Galera horren ondorioz landareen goiko aldetik hostoek indar xurgatzailea burutzen dute, izerdi landugabea igoaraziz

* kapilaritatea

Nolanahi ere, xilematik mugitzen den izerdi landugabeak egunak behar ditu sustraietatik hostoetaraino iristeko, mugimenduaren abiadura oso motela baita.

Fotosintesia burutu ondoren, izerdi landugabea izerdi landua bihurtzen da. Izerdi landua glukosaz, beste gluzido batzuetaz eta aminoazidoez osaturik dago, batik bat. Floematik bidaiatzen du hostoetatik norabide guztietara, landarearen zelula guztiek substantzia nutritiboak hartu behar dituztelako. Floema zelula biziez osaturik dago, nukleorik ez duten zelula biziez, hain zuzen ere.

## Ikus, gainera 
* Floema

## Kanpo estekak
Lope Enekoitz

**Lope Enekoitz** —— (c. 1050 &ndash; 1093) ezagutzen den Bizkaiko bigarren kondea izan zen, 1077-1093 urteetan. Nafarroako koroaren aurka jardun zuen, eta politika horren ondorioz jabetu ziren gaztelarrak Burebaz eta Errioxaz, eta geratu zen Bizkaia Gaztelako Koroaren eraginpean.

## Bizitza 
Eneko Lopez lehendabiziko jaunaren eta Tota Ortitzen semea izan zen. Gaztea zenean, Iruñeko Gortean izan zen eta 1063an erregearen koparia zen. Gero ezkutaria eta mariskala ere izan zen. Bitartean hainbat tenentzia izan zituen: Laturce mendiko San Prudentzioko monasterioan agertu zen agiri batean 1063an Naiarako tenentea izan zen eta Valvanerako monasterioan agertu zen beste batean 1074an Alberiterena.

Orti Enekoitz eta Gartzea Enekoitz bere anaiek, Antso IV.a Gartzeitz erail zutenean, Antso V.a Ramirezen alde egin zuten eta Gortean zenbait kargu izan zituen. Lopek, berriz, aitarekin batera, Alfontso VI.a Gaztelakoaren alde egin zuen eta honek Bizkaia, Araba, Gipuzkoaren zati bat eta Errioxa konkistatu zituenean, bere tenentziak mantendu zituzten. Bizkaiko lehenengo jauna laster hil eta Lope Enekok, Gartzea Ordoñez gaztelar noblearen mesedetan, Naiarako gobernua galdu eta ordainez Araba (1081) eta Gipuzkoako (1082). Besteek berriz, Diego Alvarez Aiarakoarena. 1079an ezkondu eta San Millani dohaintza egin zioten. Teklak ezkon-sari moduan Enkarterri eraman eta Bizkaiarekin batu zuen eskualdea.

Bost seme-alaba izan zituzten:

* Diego Lopez I.a, oinordekoa, aititeren izena zeramana.
* Antso Lopez, Pozako tenentea.
* Tota Lopez, Lope Gonzalez Arabako kondearekin ezkondu zena.
* Antsa Lopez
* Teresa Lopez, Gartzia Antso Zurbanokoarekin ezkondu zena.

1093an, senarra hil eta handik gutxira, Teklak Bermeotik gertu zegoen Albonigako monasterioa San Millani eman zion senarraren arimaren mesedetan. Tekla 1104 inguru hil zen eta San Millanen lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Al Wahat

**Al Wahat** Libiako *muhafazat*etako bat da. 108.670 kilometro koadro ditu eta 29.257 biztanle zituen 2003an.

## Kanpo estekak
Eunate Agirre

**Eunate Agirre Bearan** (Bilbo, Bizkaia, 1982ko abuztuaren 30a - ) bizkaitar surflari eta bodyboardlari profesionala.

Bilboko Martin Bertendona ikastetxean ikasi zuen, eta 1995ean hartu zuen parte lehen aldiz lehiaketa batean. 2006an, bosgarren izan zen Munduko bodyboard txapelketan, eta 2007an Europako bodyboard-txapelketa irabazi zuen Marokoko Agadirreko azken proban. Hori dela eta, 2008an, 2007ko Kirolari Onenaren Euskadi Saria jaso zuen, Unai Basurko nabigatzailearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eunate Agirreren webgune ofiziala
Ramon Llull Saria

**Ramon Llull saria** urtero Planeta argitaletxeak jatorriz katalanez idatzitako dagoen eleberri bati ematen dion literatura saria da. Diru kopuru handiagoko katalanezko literatura saria da, 60.100 eurorekin.

Sariaren helburua katalanezko literatura sustatzeaz gain, jenderarteratzea eta merkaturatzea da. Gainera, eleberri irabazlea segituan gaztelaniara itzulia izaten da Espainian eta Latinoamerikan merkaturatu ahal izateko.

Nahiz eta hasiera batean eleberriak bakarrik aurkez zitezkeen, gaur egun entseguak eta memoriak ere aurkez daitezke.

## Irabazleak 
## Kanpo estekak
Teledetekzio

thumb|250px|eskuinera|Gasteiz eta Gasteiz mendien airetiko argazkia

**Teledetekzioa** airetik edo espaziotik irudiak hartu eta irudi horien tratamendua barne hartzen dituen prozesua da. Teledetekzio-teknikarik erabiliena airetiko argazkia da oraindik, baina espazioan sateliteetan jarritako sentsoreen bidez hartzen diren irudien garrantzia gero eta handiagoa da.
thumb|Teledetekzioaren mekanismoa.
Geofisikak ultramoreak baino uhin-luzera txikiagoko erradiazioak (X eta gamma izpiak) edo luzeagokoak (irrati-uhinak) darabiltzan bitartean, teledetekzioak uhin ultramore eta mikrouhinen arteko luzeretan bakarrik du bere eragina. Horrela izanda, teledetekzioaren definizioa 0,25 mikra eta 9 mm-ko uhin-luzeren arteko espektro-eremuan mugaturik dihardu.

Mundu osoan diharduten espazio-programa ezagunenak Landsat estatubatuarra eta Sentinel europarra dira. Sentinel programak Europako Espazio Agentziaren bidez kudeatzen dira Copernicus ikerketa-programaren barruan. Lurreko behaketaren ikuspuntu hauetatik aztertzen ditu: lurra, itsasoa, atmosfera, klima-aldaketak, larrialdien kudeaketa eta segurtasuna. uraren kalitate fisikoaren kontrola, lurrazaleko landarediaren kartografia, landarediaren estres-egoeren ebaluazioa (lehorteak, suteak, baso-soiltzea), uzten inbentarioa eta uzten iragarpena, etab.

Adibidez, infragorri ertainaren banda lurrazalaren hezetasuna ezagutzeko erabil daiteke, eta horrela labore bat lehorrekoa den edo ureztatua den froga daiteke; NDVI izeneko algoritmoak, bestalde, landareen jokabide erradiometriko bereziaz baliatzen dira landaredi mota ezberdinak bereizteko; azken adibide bat aipatzearren, infragorri termikoa deritzon bandaren bitartez beroa atzeman daiteke eta, beraz, suteak kontrolatzeko erabil daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Ingurumen monitorizazio
*Smog

## Kanpo estekak 
* Satelite bidezko datu libreen prozesamendua QGIS erabiliz ikastaroa (Aitor Bastarrika, UEU, 2018)
Zawiya

**Zawiya** edo **Az-Zawiya** Libiako *muhafazat*etako bat da. 1.520 kilometro koadro ditu eta 197.177 biztanle zituen 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak