Twitter

**X**, 2023ko uztaila arte **Twitter**, gizarte-sare eta mikroblogintza zerbitzu bat da, erabiltzaileei txio (orain, mezu) izeneko testu soileko testu laburrak bidaltzeko aukera ematen diena, gehienez 280 karakterez (2017ko azaroaren 7a arte, gehienez 140 karaktere ziren). Mezuak bidaltzeko, SMSz, bat-bateko mezularitzaz, X-ren webguneaz eta hainbat aplikazioz (adibidez, *Xrific*ez) baliatzen dira. Erabiltzaileari txiolari edo tuiterlari deritzo, hasierako izenak mantendu nahi bada.

Mezuak erabiltzailearen profilean erakusten dira eta jasotzeko aukera hautatu dutenei ere bidaltzen zaie. Jatorrizko erabiltzaileak mezu horiek berak aukeratutako lagunei soilik bidaltzea aukera dezake edo mezua guztien eskura jartzea.

Euskal erabiltzaileak 2013ko apirilaren bukaeran 5.500-6.500 ziren. 2010. urtean, berriz, 500 lagun inguru zebiltzan euskaraz. Benetako gorakada 2011-2012 bitartean gertatu zen. Gizarte sare bazterrekoa izatetik ezagun izatera igaro zen eta 2012ko udarako, UMAPek berak 3.000 inguru euskal erabiltzaile zituen bere datu-basean, gutxienez: geroztik, kopuruak etengabe egin du gora.

## Historia 
### Sorrera 
Sare sozial hori 2006ko martxoan sortu zen San Frantziskon (Kalifornia), Jack Dorseyren, Evan Williamsen, Biz Stoneren eta Noah Glassen eskutik. Urte bereko uztailean aurkeztu eta ezagutarazi zen. 2007az geroztik, X enpresa Delawareko jurisdikziopean dago.

### Garapena 
Sorreratik bertatik, haren ospea handituz joan da. Jendartean lekua oso azkar eta erraz egin zuen mikroblogintza sare horrek. 2011n, 500 milioi erabiltzaile baino gehiago zituela balioztatu zen eta 65 milioi txio baino gehiago zituela. Era berean, egunean 800.000 bilaketa inguru egiten zirela baietsi zuten. Handik bi urtera, web orrialde bisitatuenen artean zegoenez, egungo Interneteko SMSa jotzen da. .

2013ko irailaren 12an, X-k beharrezko dokumentazioa aurkeztu zuen SECen, burtsan sartu baino lehenago.

Azken inkestek, nolanahi ere, erakusten dute gaur egun 500 milioi erabiltzaile baino gehiago daudela eta haietako 332 milioi soilik aktiboak direla.

### Twitter Elon Musken gidaritzapean 
Elon Muskek 2022ko urrian osatu zuen bere Twitter erosteko prozesua; Muskek Twitterreko zuzendari nagusi gisa jardun zuen 2023ko ekainera arte, Linda Yaccarinok ordezkatu zuen arte. 2023ko uztailaren 23an, Twitterrek X izena hartu zuen, eta domeinu-izena aldatu egin zen twitter.comtik x.comera 2024ko maiatzaren 17an.

Orain X gisa funtzionatzen duen plataformak aurrekoaren antz handia du, baina funtzio gehigarriak ditu: testu luzeak, kontuak monetizatzeko aukerak, audio eta bideo deiak, xAIren Grok chatbot-arekin integrazioa, lana bilatzea eta plataformaren egiaztapen sistema berrerabiltzea *premium* harpidetza gisa. Muskek Twitter erosi ondoren, Twitterretik jasotako hainbat funtzio ezabatu ziren, hala nola zirkuluak, NFT profileko argazkiak eta profiletan izenordainen funtzio esperimentala. Muskek «denerako aplikazio» bihurtu nahi du X, WeChaten antzekoa.

X enpresak polemika ugari izan ditu marka aldatu ostean. Twitterreko artxiboak argitaratzeak, kazetarien kontuak eteteak eta hedabideak «Estatuko afiliatu» gisa etiketatzeak eta horien ikusgarritasuna murrizteak, besteak beste, kritikak piztu dituzte. Muskek kontseilari delegatu gisa dimisioa eman zuen arren, Xk hainbat erronkari aurre egiten jarraitzen du, besteak beste, desinformazio birala, gorroto-diskurtsoak bultzatzea eta antisemitismoak eragindako polemikak. Bidegabetzat jotzen dituen akusazioei erantzunez, Media Matters eta Center for Countering Digital Hate irabazi asmorik gabeko erakundeen aurkako ekintza legalak abiatu ditu X. Corpek.

## Logoa 
thumb|Twitter lehen logoa
2023ko uztailaren 25ean *X* batek ordeztu zuen arte, Xren identifikatzaile nagusia txori urdina zen, *Larry Txoria*. Haren hastapenetatik logoak aldaketa gutxi izan zituen. Txori hura 2012ko ekainaren 5ean *Twiterreko Txoria* bilakatu zen. Era berean, *X* hitza eta haren "t" letra xehea aldatuz joan ziren baina, egun, ez dira erabiltzen.

Twiterren diseinatzaile Douglas Bowman-en hitzetan, gizarte sare horretako logoak gero eta antza handiagoa zuen Sialia currucoides txoriarekin.

## Hizkuntzak 
Twiterrek darabiltzan hizkuntza nagusiak ingelesa eta frantsesa dira. Hala ere, beste batzuk ere erabilgarri daude: ez dira X taldekoek eginak, erabiltzaileek itzultzen eta proposatzen dituztenak baizik, dirua irabazteko asmorik gabe. Lan hori *Translate X* webgunearen bitartez egiten dute, https://translate.X.com/(https://web.archive.org/web/20160120170737/https://translate.twitter.com/) helbidean, alegia. Euskal bertsioa dago, baina anitz hobekuntza egin behar dira. Adibidez:

* *degesin* egiteko aukera proposatzen da (ziur aski, *desegin* esan nahi zen);
* erabiltzaileak kontua noiz sortu zuen oso trakeski adierazten da: *2015(e)ko maiatzak(e)tik Xren*;
* zuzeneko elkarrizketa bat ezabatu nahi denean, testu hau ageri da: *Elkarrizketa honen historia zure sarrera ontzitik ezabatua izango da* (eta jarraian, bi aukera: *Utzi*, atzealde zuriaren gainean, eta *Utzi*, atzealde gorrian);
* 2018ko uztailean, mezu hau jakinarazten zitzaion erabiltzaile euskaldunari: *Zure burua aurkeztu Deskribatu nor zaren eta zer gustatzen zaizun*, eta, guxienez 2022ko martxotik, beste hau: *Zuk jarraitzen diozun norbaitek hari jarraitzen ez diona* (erabiltzaileak eta jarraituak jarraitzaile komunik ez dutela adierazi nahi da).

## Ezaugarriak 
;Txioa edo *tweet*a
Txiolariak beste txiolarien txioak ikusteko (orain, mezuak), bestearen profilean “jarraitu” botoia sakatu behar dute, geroago haien hormetan txio guztiak ager daitezen. Behin mezuak horman daudela, erabiltzaileek erabaki dezakete zein mezu partekatu nahi duten «bertxio» (lehen: orain, «berriz bidali») edo *«repost»* botoia sakatuz. Horrela, besteen mezuak haien jarraitzaileen hormetan agertuko dira, *bertxio* ikurrarekin. Era horretan, ideia onak, bereziak edo barregarriak parteka daitezke.

Horretaz aparte, «Atsegin dut» botoia ere erabil daiteke: haren bidez, mezuak ez dira partekatzen baina “Atsegin dut” izeneko karpeta publikoan gordetzen dira.

X-ren ospearen ondorioz, web orri horrek aplikazioak sortzeari ekin zion. Gaur egun, aplikazioa mugikorretan zein tabletetan gehien erabiltzen direnetako bat da. Izan ere, X-ren erabilera haren sinpletasunari lotuta dago.

;Edukia
Pear Analystics firmak Estatu Batuetan idatzitako 2.000 mezutako edukia ikertu zituen. Hauexek izan ziren ondorioak:

;Formatua
Erabiltzaileek gai bakar eta berezi bati buruz hitz egiteko, normalean momentuan dagoen gaia, *hashtag*eko («joera») # (traola) ikurra erabiltzen dute. Beste ikur ezagun bat @ (a bildua) da: haren bidez, erabiltzaileek elkarri idatz diezaiokete. Erabiltzailearen izenaren aurrean jartzen da, beste norbaitek aipatu egin duela jakin dezan.

Era berean, 2009 urtean X-ren “zerrendak” sortzeko aukera eskaini zuen: haien bidez, jendeak haien barruan dauden erabiltzaileen mezuak soilik ikusteko aukera du.

;*Trending topic*a edo modako gaia
Jende askok hitz edo esaldi berbera behin eta berriz erabiltzen dutenean, hitza edo esaldia *trending topic* bihurtzen da, hots, bolo-bolo dabilen kontu. Zerbitzu horrek agintzen du X elkarteak gai berrien berri izan dezan eta, era berean, elkarrizketan segi dezan. Halere, batzuetan abeslari edo pertsonaia famatu baten jarraitzaileek lan egiten dute, haien izenak *trending topic*, TT, gisa ager daitezen.

## Erabilera 
Erabiltzaileei dagokienean, 2009an Jeremiah Owyangek azpimarratu zuen gehienak helduak zirela, aurretik horrelako sarerik sekula erabili gabeak, hain zuzen ere. *comScore*ren arabera, erabiltzaileen % 11 soilik 12-17 urte bitarteko tartean da.

Horrez gain, 2009ko ekainean egindako beste ikerketa batek jakinarazi zuen emakumeak gizonak baino zaletuagoak zirela, hurrenez hurren, % 53 eta % 47ko ehunekoetan, hain zuzen.

2012ko artikulu batean ezagutarazi zenez, Japoniako gizarte sarerik handiena da, Facebooken aurretik. Halaber, erabiltzaile gehienak Estatu Batuetan dira.

## Estatistikak 
### Kontu famatuenak 
Hauek dira mundu osoan jarraitzaile gehien dituzten X-ko kontuak, 2022ko abuztuaren 18an eguneratuta:
# Barack Obama: 132.511.395 jarraitzaile
# Justin Bieber: 114.168.136 jarraitzaile
# Katy Perry: 108.966.469 jarraitzaile
# Rihanna: 106.986.025 jarraitzaile
# Elon Musk: 103.131.896 jarraitzaile
# Cristiano Ronaldo: 102.780.368 jarraitzaile
# Taylor Swift: 90.855.272 jarraitzaile
# Donald Trump: 88.873.411 jarraitzaile
# Ariana Grande: 85.268.269 jarraitzaile
# Lady Gaga: 84.878.747 jarraitzaile

### Kontu zaharrenak 
X-ko kontu zaharrenak hamalau dira, denak ere 2006ko martxoaren 21ean sortuak. X-ko langile zein sortzaileenak dira, hala nola, @jack (Jack Dorsey), @biz (Biz Stone) eta @noah (Noah Glass).

**Zerbitzari erorketak**

2019ko uztailaren 11n, X-ren zerbitzariak erori egin ziren munduan zehar. 

### Euskarazko txioak (UMAP) 
Codesyntaxek 2010ean sortu zuen UMAP web-zerbitzuak 2023ko apirila bitartean bildutako txioen datuak ikaragarriak dira: 70.000 euskal txiolari potentzial detektatu zituzten; horietako 23.000 inguru aktiboak izan ziren eta euskaraz txiokatzen jardun zuten; guztion artean 74.153.662 txio bota zituzten, %37,8 euskaraz (euskarazko 28.038.870 txio guztira). Hori guztiori Umapen datu-basean gordeta dago, euskal txiolarien 13 urteko datu-base historikoa, edonork egin nahi duen edozein azterketa soziologiko, linguistiko edo antropologikorako prest geratu zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mastodon.eus

## Kanpo estekak 
* X