Earthship

XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran Michael Reynolds arkitektoak garatutako estilo arkitektonikoa da. Earthshipak material naturalez egindako eta birziklatutako eguzki-babesleku pasibo gisa jokatzeko diseinatuta daude, lurrez betetako pneumatiko gisa. Earthshipek erosotasun eta estetika desberdinak izan ditzakete, eta desertu bateko muturreko tenperaturak jasateko diseinatuta daude, 70 ° F (21 ° C) inguruan mantentzea lortuz, kanpoko baldintza klimatikoak alde batera utzita. Earthship komunitateak jatorrian Mexiko Berriko iparraldeko basamortuan eraiki ziren, Ibai Handitik gertu, eta estiloa mundu osoko komunitate txikietara zabaldu da, kasu batzuetan eraikitzearen eta onartzearen aurkako jarrera legala egon arren.

Reynolds-ek Earthship-en diseinua garatu zuen Mexiko Berrira etxez aldatu eta arkitekturako lizentziatura osatu ondoren, "sare elektrikorako konexiorik gabe funtzionatzeko prest" zeuden etxeak izan zitezen, zerbitzu publikoekiko eta erregai fosilekiko mendekotasun minimoarekin. Eskura dauden baliabide naturalak erabiltzeko eraikita daude, bereziki eguzkiaren energia eta euri-ura. Masa termikoko eta aireztapen gurutzatu naturaleko eraikuntza batekin diseinatuta daude barruko tenperatura erregulatzeko, eta diseinuak apropos errazak dira, eta batez ere solairu bakarrekoak, eraikuntza-ezagutza gutxi duten pertsonek eraiki ditzaten. Etxebizitza autonomoaren eta bizitza iraunkorraren utopiaren gauzatzetzat har daitezke.

## Historia 
Earthship arkitektura 1970eko hamarkadan hasi zen garatzen, Michael Reynolds arkitektoak hiru irizpide beteko zituen etxe bat sortzea proposatu zuenean. Lehenik eta behin, arkitektura jasangarria eta inguruko material autoktonoak edo material birziklatuak erabiliko lituzke, ahal den guztietan. Bigarrenik, energia-iturri naturalen mende egongo litzateke, eta sare elektrikoarekiko independentea izango litzateke. Hirugarrenik, eraikuntzari buruzko ezagutza espezializaturik ez duen pertsona batek eraiki dezake. Denborarekin, Reynoldsen ikuspegia gaur egun ikusten diren U formako lurrez betetako pneumatiko-etxe komun bihurtu zen.

Izena itsasontzi edo espazio-ontzi baten ideian oinarritzen da, etxeak bizirauteko behar duen guztia emateko duen gaitasuna aipatzeko: aterpea, energia, hondakinen kudeaketa, ura eta janaria.

## Eraikuntza eta diseinua 
Earthshipak sei diseinu-printzipiotan oinarrituta eraikitzen dira, ingurumenaren aldetik jasangarria den eraikinen diseinuan laguntzen dutenak:

# **Material natural eta birziklatuekin egindako eraikuntza:** Earthshipek pneumatiko erabiliak, latak, botilak, zura eta buztina bezalako materialak erabiltzen dituzte.
# **Berokuntza eta hozte termikoa edo eguzki-berokuntza:** Earthshipak berotu eta hoztu egiten dira masa termikoa eta eguzkia erabiliz. Ez dute elektrizitaterik erabiltzen, ezta erregaia erretzen ere tenperatura mantentzeko.
# **Eguzki-elektrizitatea eta haize-elektrizitatea:** elektrizitatea panel fotovoltaikoen bidez biltzen da, eta, noizean behin, haize-erroten bidez. Gainera, eraikinen betekizun elektrikoak kontsumo txikiko argien eta etxetresna elektrikoen bidez minimizatzen dira.
# **Ur-bilketa:** ura euritik eta elur urtutik biltzen da sabaian, eta gero zisterna batean biltegiratzen da etorkizunean erabiltzeko.
# **Hondakin-uren tratamendua:** hondakin-uren tratamendu autonomoa eta uraren birziklapena.
# **Elikagaien ekoizpena:** elikagai organikoak etxean ekoizteko gaitasuna.

Eraikinek ferra-itxura izan ohi dute, zaila baita 90 graduko angelu zorrotzak egitea pneumatiko zapalduekin. Taos-eko Reynolds-en prototipoan, ferraren irekierak 10 eta 15 gradu bitartean begiratzen du ekialdera edo hegoaldera, neguko hilabeteetan argi naturala eta eguzki-irabazia maximizatzeko, eta leihoak daude hormetan, eguzkiari argia eta beroa pasatzen uzten diotenak.

Earthship I, liburuak eraikinaren kokapen geografikoaren arabera angelurik onena nola aurkitu deskribatzen du. Horma lodi eta trinkoek barruko tenperatura naturalki erregulatzen duen masa termikoa ematen dute, kanpoko tenperatura hotzetan zein beroetan. Earthships gehienetako kanpoko hormak pneumatiko zapalduz eginak daude, baina beroa gordetzeko ahalmena duen edozein material trinko, hala nola hormigoia, adobea, lurrezko edo harrizko poltsak, hasiera batean Earthship baten antzeko eraikin bat sortzeko erabil daiteke. Pneumatikozko hormak adreilu tradizionala bezala mailakatuta daude eta, askotan, "hormigoizko bloke erdiak" izaten dituzte bi ilaratan behin, beheko pneumatiko mailakatuaren luzera berdintzeko. Hormigoiaren erabilera are gehiago murrizteko ahaleginean, "bloke bigunak" ere erabiltzen dituzte: espazio estu batean zapaldutako pneumatikoak, ilarak berdintzeko edo pneumatikoen tamainaren aldaketa konpentsatzeko.

Earthship baten lur zapalduko pneumatikoak bi pertsonako taldeek mihiztatzen dituzte. Pertsona batek lurra palatzen du eta pneumatikoan pala bat jartzen du aldi berean. Beste pertsonak, pneumatikoaren gainean zutik dagoenak, mailu bat erabiltzen du lurra trinkotzeko, pneumatikoaren inguruan zirkulu batean mugitzen den bitartean, lurra bikoteari eusteko eta pneumatikoa deformatzea saihesteko. Lur zapalduko pneumatikoek 140 kg pisatu ditzakete, eta, beraz, normalean tokian bertan betetzen dira. Pneumatikoa lurrez beteta dagoenez, ez da erretzen suaren eraginpean dagoenean. Klima hotzagoetan, isolamendu gehigarria gehitzen da pneumatikoaren hormen kanpoaldean.

Pneumatikoen hormen gainean "latak eta hormigoia lotzeko habeak" jartzen dira, hormigoiz lotutako berrerabilitako latez eginak, edo zura zurezko eskalapoiekin lotzeko habeak. Pneumatikoen hormetara finkatzen dira hormigoizko ainguraketen bidez, goiko pneumatikoen barruan isuritako hormigoizko blokeak erabiliz.

Kargarik ez duten barne-hormak berrerabilitako latazko abaraska batez eginda egoten dira, hormigoiz lotuta; latazko paretak esaten zaie. Horma horiek adobez estalita egoten dira, eta adobezko horma tradizionalen antza izaten dute amaituta daudenean.

Sabaia zurezko zertxekin edo habeekin egiten da. Habe horiek zurezko eskalapoietan edo lotura-habeen gainean jarritako latazko hormetan bermatzen dira. Sabaia eta hormak, iparraldera, ekialdera eta mendebaldera begira daude eta oso isolatuta daude bero-galera murrizteko.

## Ura 
Earthshipak tokiko ingurunean behar duten ur guztia hartzeko diseinatuta daude. Earthship batean erabiltzen den ura euritik, elurretik eta kondentsaziotik lortzen da. Uraren oin karratuko bildutako euri-hazbete bakoitzak 2/3 galoi ur sortzen ditu. Ura sabaian pilatzen den heinean, sedimentuak biltzeko gailu baten bidez bideratzen da zisterna bateraino. Zisternak grabitate bidez ura antolatzeko modulu bat (WOM) elikatzeko daude. Modulu horrek bakterioak eta kutsatzaileak iragazten ditu, eta, ondorioz, edateko egokia da. WOM-ak iragazkiak eta korronte zuzeneko ponpa bat ditu. Gero, ura ohiko presio-tanga batean sartzen da, etxeko uraren presioa sortzeko.

Horrela bildutako ura etxeko jarduera guztietarako erabiltzen da, komunetako kateari tira egiteko izan ezik. Komunontziak gutxienez behin erabili diren ur grisekin deskargatzen dira. Oro har, konketetatik eta dutxetatik iragazitako hondakin-urak dira.

Ur grisak, edateko egokia ez den ur birziklatua, komunontziak garbitzeko erabiltzen dira Earthship-en. Berrerabili aurretik, koipe eta partikulen iragazki baten bidez 30 eta 60 hazbeteko (760 eta 1520 mm) sakonerako kautxuz estalitako gelaxka botaniko batera bideratzen dira, miniaturazko makina bizidun batera, Earthship-en barruan. Hemen ura oxigenatu egiten da eta bakterioak eta landareak erabiliz iragazten da mantenugaien karga murrizteko. Gelaxka botanikoaren beheko muturreko ura zohikatz-iragazki baten bidez bideratzen da eta andel edo putzu batean biltzen da. Berreskuratutako ura ur grisen juntura batetik igarotzen da berriro, eta komunontzi konbentzionalak garbitzeko erabiltzen da.

Ur beltza komunontzi batean erabili den ura da. Earthships-ek digestio anaerobikoa erabiltzen du bere hobi septikoetan, hondakin solidoak modu naturalean bereizten dituena. Ur beltza landareak dituzten hormigoizko gelaxketan erabiltzen da, berotegiko ur grisetako landareetatik bereizita; kanpoko lorategietan ere erabil daiteke. Ur beltzen sistema batean elikagai-landareen hazkuntzaren segurtasunari buruzko azterketek E. coli bakterioen maila baxua erakusten dute. Ez da gomendatzen elikagaiak ur beltzetan landatzea; eraikitzeko baimenak baztertu egin daitezke ur beltzen erabilera adierazten duten planoetarako. Urarekin funtzionatzen duten uharkadun komunontziak erabili ezin diren lekuetan, eguzki-komun lehorrak gomendatzen dira.

## Potentzia 
Earthshipak beren energia jasotzeko eta biltzeko diseinatuta daude. Energia elektriko gehiena eguzkitik eta haizetik lortzen da. Earthship-en edo handik gertu dauden panel fotovoltaikoek eta turbina eolikoek korronte zuzeneko elektrizitatea sortzen dute, eta ziklo sakoneko baterietan biltegiratzen da. Bateriak sabaian horretarako bereziki eraikitako gela batean daude. Energia gehigarria lor daiteke gasolinaz elikatutako sorgailuetatik edo hiriko sare elektrikoarekin integratuta.

Earthship batean, energia antolatzeko modulu batek (POM) baterietan biltegiratutako energiaren zati bat hartzen du eta korronte alternoan erabiltzeko inbertitzen du. Energia antolatzeko modulua Earthship Biotecture-k emandako aurrefabrikatutako sistema bat da, Earthship-aren barruko horma bati finkatu eta modu konbentzionalean konektatzen dena. Beharrezko ekipoa barne hartzen du, hala nola disjuntoreak eta bihurgailuak.

## Errendimendu termikoa 
Earthshipak eguzki-beroaren irabaziaren eta pneumatikoaen hormak eta zorupeak beroa garraiatzeko eta biltegiratzeko duten gaitasunaren arteko orekaren mende daude. Masa termikoaren propietateak erabiltzeko diseinatuta daude, pneumatiko apisonatuen kanpoko hormek egunez beroa xurgatu eta gauez irradiatuko duen masa termikoa eman dezaten, eta barruko klima nahiko atsegina izan dadin egun osoan. Pneumatikoen kanpoko paretez gain, Earthships batzuk lurrean hondoratuta daude lurraren babeslekua aprobetxatzeko eta tenperaturaren gorabeherak murrizteko.

Earthship egitura batzuek bero-galerak izan dituzte lurreko berokuntza-denboraldian. Hau izan daiteke Mexiko Berrian dagoen klima eta klima lainotsuago, hotzago eta hezeagoaren arteko ezberdintasunak direla eta. Errendimendu termikoko arazoak ere gerta zitezkeen, masa termikoa R. balioarekin oker parekatu zelako. Lurzoruaren R balio inperiala oin 1 da, gutxi gorabehera. Malcolm Wellsek, arkitektoa eta lurreko babeslekuen diseinuan autoritatea duenak, 10 R balio inperialeko isolamendua gomendatzen du lurzoru sakonen eta espazio berotuen artean. Wellsen isolamendu-gomendioak areagotu egiten dira lurzoruaren sakonera murriztu ahala (korrelazio negatiboa).

Masa termikoaz gain, Earthships-ek berogailua eta eguzki-hozte pasiboa erabiltzen ditu. Pertsiana integratuak dituzten aurrealdeko leiho handiak, tronbeko paretak eta beste teknologia batzuk, hala nola, Steve Baerren "Track Rack" eguzki-jarraitzaileak, beroa erregulatzeko erabiltzen dira. Earthship-aren pareta nagusia, egiturazkoa ez dena eta batez ere beirazko xaflez egina dagoena, ekuatorera begira egoteko moduan jartzen dira. Posizio horrek eguzki-esposizio optimoa ahalbidetzen du. Earthshiparen masa eguzkiak bero dezan, eguzkira bideratutako horma inklinatuta dago, neguko eguzkiaren argiarekin perpendikular gera dadin. Horrek aukera ematen du gehieneko esposizioa izateko neguan, beroa nahi denean, eta esposizio txikiagoa udan, beroa saihestu behar denean. Earthship batzuek, bereziki klima hotzagoetan eraikitakoek, ilunpe isolatzailea erabiltzen dute eguzkira bideratutako horman, gauean bero-galera murrizteko.

Earthship-en egungo diseinuek, modulu globalak bezala, "negutegi bikoitza" dute, non kanpoko beira ekuatorerantz okertuta dagoen, eta barruko beirazko horma batek pasabide edo korridore bat osatzen du Earthship-era sartzen denean. Berotegia, batez ere, elikagaiak landatzeko erabiltzen da; etxe barruko "erosotasun-eremurako" ere hesi bat sortzen du.

## Aireztapena 
Earthships-en egiturek aireztapen naturaleko sistema bat dute, konbekzioan oinarritua. 9,1 m-ko hodi bat zabaltzen da etxe barrutik betelanaren azpitik, eta airea hozten da erosotasun-gunera iristen denean. Aire beroa igotzen den heinean, sistemak aire-fluxu konstante bat sortzen du: aire hotzena sartzen da eta aire beroena negutegiko aireztapen-leiho txikiago batetik ateratzen da.

## Munduan zehar 
### Afrika 
Angel eta Yvonne Kampek lehen Earthshipa eraiki zuten Hegoafrikan 1996 eta 1998 artean. 1.500 pneumatiko jarri zituzten hormetan. Earthship, Hermanusetik gertu, 60 hektareako (0,23 milia karratu) erreserba natural pribatu batean kokatuta dago. Erreserba horrek 500 hektareako (1,9 milia karratu) eremu bat osatzen du, ehiza-hesi batek inguratua eta Walker Bayko Erreserba Naturalarekin muga egiten duena.

Hegoafrikako bigarren Earthshipa Khayelitshako birziklatze-zentro bat da, truke-denda bat bezala funtzionatzen duena. Zentroa 2010eko abenduan amaitu zen. Pneumatikoz egindako kostu txikiko beste etxe bat garatzen ari da Bloemfonteinen.

Earthship-en inspiratutako esperimentuak, Hegoafrikan, etxebizitzak eta Oraniako Sonskip/Aardskip aire zabaleko museoa konbinatzen ditu. Earthship hau Earthship eredu globalean oinarritzen da, eta pneumatikoen oinarri batekin eraikita dago. Sabai-euskarriko hormak ditu, lurrezko poltsekin eraikiak, eta barruko hormak adobez, latez eta plastikozko botilez eginak. Earthship hau Earthship baten sei printzipioei atxikitzen zaie. Hau munduko lur-poltsen earthship handiena da.

Etxebizitza bat Eswatinirako plangintza fasean zegoen 2013an.

2011an, Sierra Leonako Waldorf Goderich Eskola eraikitzen hasi ziren. Earthship arkitektura erabili zuen lehen hezkuntza-erakundea izan zen. Mike Reynoldsek eta laguntzaile talde batek lehenengo bi gelak osatzen lagundu zuten arren, eraikinaren zatirik handiena Reynolds-en eraikuntza tekniketan prestakuntza jaso zuten komunitateko kideek eraiki zuten.

Malawin proiektu berri baten hasiera programatu zen 2013ko urrian. Lehen bisita horretan, taldeak aurreikusitako zortzi aretoetatik bi osatu ahal izan zituen. Biotechure Planet Earthek 2015ean berriro lagundu zuen Malawiko proiektuan, landa-herrixkako zentro komunitarioa osatzeko asmoz. Taldea boluntario talde batek eta bertakoek osatzen zuten, guztiak pneumatikoz, lataz eta botilaz egindako zortzi gelako eraikin bat sortzeko prest. Azkenik, 2020ko otsailean igotako web-argitalpen batean, Kapitako (Malawi) egitura komunitarioa amaituta egon zitekeela baieztatu zen.

### Australia 
Ironbank Eartshipa eraiki zuten Martin eta Zoe Freney hego-ekialdean Adelaida hegoaldean Australia eta lehen Earthship kontseiluaren baimenarekin eraiki Australia da.

### Europa 
2000. urtean, Michael Reynolds eta bere taldea Boingtera (Belgika) iritsi ziren lehen earthship egoitza eraikitzeko. Ura, energia modulua, eguzki panelak eta ekipoa Europara zihoazen bitartean, Boingteko alkateak eraikuntza baimenari betoa jarri zion. Josephine Overeemek, earthship eraiki nahi zuen emakumeak, eta Michael Reynoldsek erakustaldi-eredu bat egitea erabaki zuten Strombeek-eko (Belgika) bizilekuaren atzeko patioan. CLEVELek Erresuma Batuko Brightonera gonbidatu zuen Reynolds Belgikatik, eta Brightoneko earthshiperako planak antolatu zituen, 2003an hasi zirenak. Hori izan zen Reynoldsek egindako bidaia batzuen hasiera eta Erresuma Batuan, Frantzian eta Herbehereetan earthshipak eraikitzea.

2004an, Erresuma Batuko lehen Earthship inauguratu zen Eskoziako Fifeko Kinghorn Loch hirian. SCI ongintzako erakundeko boluntarioek eraiki zuten. 2005ean, lehen Earthship ezarri zen Ingalaterran, Stanmer Park-en, Brighton-en, Low Carbon Trust-ekin. 2007an, CLEVELek eta Earthship Biotecture-k Erresuma Batuko Brighton Marina-ri begira garapen-gune batean eraikitzeko plangintza-baimena lortu zuten. Eskaera sei hilabeteko bideragarritasun-azterketa baten ondoren egin zen, Daren Howarth, Kevan Trott eta Michael Reynoldsek orkestratuta eta Erresuma Batuko Ingurumen Agentziak eta Energy Savings Trust-ek finantzatuta. Arrakasta eskaera izan zen hamasei Earthship etxe bat, bi eta hiru logela gune honetan, 250 eta 400.000 libera arteko salmenta prezioa espero. Etxe guztiak Estatu Batuetan garatutako eta Erresuma Batura egokitutako Earthship oinarrizko printzipioen arabera diseinatuta daude. Etxebizitza horiek eraikitzeko 15.000 pneumatiko berrerabiliko dira (Erresuma Batuan urtean 40 milioi pneumatiko erretzen dira, gutxi gorabehera). Planek bertan bizi diren muskerrek bertako habitatak hobetzea barne hartzen dute, eta, beraz, proiektuari "The Lizard" izena eman zaio. Hau izango zen horrelako lehen proiektua Europan.

Earthship-en Europa kontinentaleko lehen etxe ofiziala, planifikazio ofizialaren baimenarekin, Frantziako Ger izeneko herri txiki batean eraiki zen. Kevan eta Gillian Trotten etxea 2007ko apirilean eraiki zuten Kevanek, Mike Reynoldsek eta Taoseko Earthship talde batek, eta 2014an familia bati saldu zioten. Diseinua aldatu egin zen Europako klimarako, eta askoren artean lehenengoa da Europako eremurako. Gaur egun, ekoturistentzako oporretarako etxe gisa erabiltzen da.

Earthshipak eraiki dira edo eraikitzen ari dira Portugalen, Espainian, Frantzian, Belgikan, Herbehereetan, Erresuma Batuan, Suedian, Danimarkan, Alemanian, Estonian eta Txekiar Errepublikan.

Europako Earthshipeko lehen barruti ofiziala (23 Earthships) Olsten (Herbehereak) garatu zen. Eraikuntza 2012ko udaberrian hasi zen eta 2014ko abenduan osatu zen. Belgikan, Earthship hibrido bat ere eraikitzen ari dira, erakusketa-eraikinetarako pentsatua. Belgikan pneumatikoak erabiltzea legez kanpokoa denez (beruna eta zinka bezalako metal toxikoek ihes egiteko arriskuagatik), proiektuak lur-poltsak erabiltzen ditu horren ordez.

Michael Reynolds-ek Europan eraikitako Earthshipak espero bezala funtzionatzeko egokitu behar dira. Batzuk hezetasunarekin eta lizunarekin arazoak izan zituzten. Brightongo Unibertsitateak errendimendu termikoari buruzko ikerketa batzuk egin zituen Brightongo Earthshipean. Earthship baten lehen eraikuntza arrakastatsua Alemanian (Tempelhof/Kreкberg, 2015/16) zubi termiko gutxiago erabili zituen, baina isolamendua areagotu zuen Fraunhofer Institutu batekin lankidetzan lizun-arazoak saihesteko.

### Erdialdeko Amerika 
Atkinson familiak Earthship bat eraiki zuen 2015ean Belizeko hegoaldean. Britainia Handiko Channel 4 Escape to the Wild telebista saioan agertu zen, 1. denboraldia, 3. atala, 2015eko ekaina.

Guatemalak ere bi Earthship ditu.

### Hego Amerika 
Hego Amerikako lehen Earthship 2014ko urtarrilean eraiki zen Argentinako Ushuaia hirian. Gaur egun, eraikin hau bisitarien zentro eta bizimodu autosostengarriaren eredu da.

2016ko martxoan, Earthship eskola bat eraiki zen Jaureguiberryn, Uruguain. 2018ko maiatzean, beste Earthship eskola bat eraiki zen Mar Chiquitan, Argentinan.

### Zeelanda Berria 
Dawnek eta Lance Kirtlanek Earthship bat eraiki zuten Ashburtonetik gertu, Canterburyn. Mike Reynolden liburuetan oinarritu ziren eta bertako arkitekto eta ingeniari batekin lan egin zuten, tokiko kontseiluak proiektua asko babestu zuela jakinaraziz.

## Herri kulturan 
*Garbage Warrior* filmak Earthship eta Reynolds-ek material ez-konbentzionalekin eta saretik kanpo eraikitzeko baimenak lortzeko duen borrokari buruz dihardu.

Building Off the Grid telesailak, DIY Network-en emititua, etxebizitzen eraikuntzari buruzko atal bat zuen, Earthship bat eraikitzea helburu zuena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak