Carmen Díez de Rivera

**Carmen Díez de Rivera** **y de Icaza** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1942ko abuztuaren 29a — ibidem, 1999ko azaroaren 29a) madrildar politikaria eta eurodiputatua izan zen. Juan Carlos I.a erregearen lagun pertsonala zenez, eta Adolfo Suárezen kabineteko burua zenez, eragin nabarmena izan zuen Espainiako trantsizioan maila goreneko erabaki politikoetan.

## Biografia 
Carmen Díez de Rivera eta Icaza Madrilen jaio ziren 1942ko abuztuaren 29an, Francisco de Paula Díez de Rivera y Casares, VI. Llanzol markesa eta María Sonsoles de Icaza eta Leónek osatutako familia aristokratiko batean. Senar-emazteek beste hiru seme-alaba zituzten: Sonsoles, Francisco eta Antonio.

Hamazazpi urte zituen, ezkontzeko bataio-partida eskatzean, familiarengandik hurbil zegoen apaiz batek eta Carmen de Icaza izebak jakinarazi ziotenean Ramón Serrano Suñer Polo senargaia eta bera anaia erdiak zirela: Ramon Serrano Suñer (koinatua eta Francisco Francoren ministroa), Carmenen benetako aita biologikoa ere bazela, urtetako harreman baten emaitza. Haurtzaro eta nerabezaro osoan, helduek lotura ezkutatu zioten, eta, hain zuzen, amak haien arteko adiskidetasuna sustatu zituen. Nolanahi ere, ezkontideen sakramentu-batasunak ez zuen odolkidetasunezko eliza-zuzenbidearen agindua hautsi, eta, beraz, azkenean ez zen ezkontza burutu.

Bere benetako jatorriaren berri emateak kolpe psikologiko handia ekarri zion. Bere oroitzapenetan adierazi zuenez, une haietan sentitu zuen «zerbait apurtu zitzaiola bizitza osorako», eta oso etapa zurrunbilotsuan sartu zen maila emozionalean: Frantziara joan zen, insomnio-sendatze bat egitera, eta handik hilabete batzuetara klausurako moja gisa egon zen San Pedroko (Avila) Arenasko karmeldarren komentuan, eta handik hiru urtera Boli kostara joan zen. Denbora horretan harreman afektiboa izan zuen Emilio Alonso Manglanorekin (geroago CESIDeko zuzendaria izan zena) eta Espainiako inteligentzia-agentziako modernizatzaile nagusiarekin.

## Ibilbidea 
Ikasketak ordaintzeko, *Revista de Occidente*-n lan egin zuen, Soledad Ortega Spottornok zuzendua, Llanzol markesaren laguna. Aldi berean, Filosofia eta Letretako eta Politika Zientzia ikasketak egin zituen. Nazioarteko harremanetan espezializatu zen, eta nota «oso altuak» lortu zituen. Bere irakasleetako baten hitzetan, Elena Catena katedraduna, «Carmen Ikasketa Hispanikoetako ikasle bikainena izan zen eta Sari Berezia eman genion». Oxforden (Erresuma Batua) eta Sorbonan (Frantzia) hobetu zuen bere prestakuntza. Hain zuzen ere, Parisen harreman estua izan zuen Jean-Paul Sartre eta Michelle Vian, Boris Vianen bikotekidearekin. Lau hizkuntza hitz egiten zituen. 

Afrikatik Espainiara itzuli zenean, Juan Carlos I.arekiko adiskidetasuna lantzen jarraitu zuen, eta Adolfo Suárezekin lanean hasi zen Espainiako Irrati-telebista zuzendu zuen garaian (1969-1973), nazioarteko harremanez arduratuz. 1975eko azaroan hil zen Franco, eta erregeak erabateko botereak zituen Estatuko buruzagitzan sartu zen, Carlos Arias Navarro Gobernuko presidentearen dimisioa behartzeko, eta Adolfo Suárez izendatu zuen, une hartan Mugimenduaren Idazkari Nagusia baitzen, erreforma politikorako pertsona egokia zela sinetsita. 

Díez de Riverak Suárezen Kabinetea zuzentzen zuen aipatu ministerioan 1976ko urtarriletik, eta urte horretako uztailean, 33 urterekin, Gobernuko Lehendakaritzaren Kabineteko zuzendari izendatu zuten. Kargu horretatik Ordena Publikoko Auzitegiaren desagerpena bultzatu zuen, aurrerapen demokratikoen alde egin zuen eta sindikatuak eta alderdi politikoak, bereziki Alderdi Komunista, legeztatzearen alde egin zuen. Rafael Fraguasek *El País* egunkarian Carmen Díaze de Ricveraren hitzak jaso zituen: «Adolfo Suárezek ez zuen argi izan Espainiako Alderdi Komunista legeztatu beharra, Espainiako etorkizuneko demokratizazioa egiaztatzeko froga goren gisa, harik eta horri buruz konbentzitu zuten [konbentzitu nuen] arte, hainbat hilabetetan setati eta nazioaren beste magistratura altu batzuek partekatutako oztopoa izan ondoren».1977ko maiatzaren 13an dimisioa eman zuen, talde eskuindarrenen kritiken eta kanpoko espioitza-akusazioen bidez, hain zuzen ere, Suarezen kolaboratzaileak politikoki Zentro Demokratikoaren Batasunaren (UCD) siglekin lehenengo hauteskunde demokratikoetan parte hartzeko antolatu zirenean. Díez de Rivera ez zen inoiz alderdi horretan afiliatu, orduan «eskuin muturrekoa» iruditzen baitzitzaion. Ideia aurrerakoiak, feminista, europazale militante eta ekologista («nik beti esaten dut ekosozialista naizela», zioen), Espainiako Batasun Sozial Demokratako (USDE) militantea izan zen 1975ean Dionisio Ridruejo fundatzailea hil zen arte, eta 1977an Enrique Tierno Galvánen Alderdi Sozialista Popularrean afiliatu zen. Zera esaten zuen irakasle zaharrak: «Ospe politiko handia zuen orduan, eta eleberri-kutsua ere bai bere pertsonaren inguruan [...]. Gu konturatu ginen pertsona argi baten aurrean geundela, hain landua eta fina, espiritu kritiko handia eta, batez ere, independentzia handia zuena».

1987an, Adolfo Suárezekin lankidetzan aritu zen berriro, Zentro Demokratiko eta Sozialeko (CDS) hauteskunde-zerrendako kide gisa, Europako Parlamenturako ekainaren 10eko hauteskundeetan. Hauteskunde horietan, eurodiputatu aulki bat lortu zuen. 1988ko irailean utzi zuen alderdia, Internacional Liberal izenekoa sartzearekin ados ez zegoelako. 1989ko urtarrilaren 9an Espainiako Langile Alderdi Sozialistan (PSOE) sartu zen eta eurodiputatu postua berritu zuen urte horretako ekainaren 15eko hauteskundeetan eta 1994ko ekainaren 12ko hauteskundeetan. Europako Parlamentuan, Ingurumen, Osasun Publiko eta Kontsumitzaileen Babeserako Batzordeari eta Israelekiko Harremanetarako Ordezkaritzari atxikita zegoen; gainera, Garraio eta Turismo Batzordean ordezkoa zen. Espainiako lehen pertsonetako bat izan zen garapen iraunkorraz hitz egiten eta erregai garbiak defendatzen. Horri dagokionez, kexu zen «espainiar guztiek, hiruk edo lauk izan ezik, Repsolen interesen alde bozkatzen zutela-eta.»

Osasun arazoak zirela eta, 1999aren hasieran aulkia utzi behar izan zuen. Arazo horiek ez zuten eragotzi, ordea, Fernando Morán, Madrilen 1999ko ekaineko udal-hauteskundeetan PSOEren hautagaitzaren kartel-buru gisa agertzea, zerrendetan sartzea, nahiz eta azken postuetan izan, beraz, ez zuen ordezkaritzarik lortu.

## Heriotza 
thumb|302x302px|San Rafael Ospitalea (Madril).
1997ko martxoaren 19an, Carmenek ebakuntza kirurgikoa egin zion bularreko kartzinoma kentzeko. Hasieran pronostiko ona izan arren, gaixotasuna zabaldu egin zen, eta 1999ko udazkenaren hasieran gibela eta birikak inbaditu zizkion. Azkenik, 1999ko azaroaren 29ko 14:45ean, Madrileko San Rafael ospitaleko zainketa aringarrien unitatean hil zen, 57 urte zituela.

Errausketaren ondoren, eta azken nahiaren arabera, errautsak Avilako karmeldarren hilerrira eraman zituzten, han egon baitzen gaztetan klaustroan. Komentu baten atarian mojen gorpuzkiak baino ezin dira egon, inoiz ez sekularrenak; baina, prioiaren, Soledad de Jesús Izaguirre Díez de Rivera lehengusinaren kudeaketaren ondoren, Avilako apezpikuak ehorzketa hortxe egitea onartu zuen.

## Legatua 
Ondoen ezagutu zuten pertsonetako bat izan zen Catalina Garrigues, Antonio Garrigues Díaz-Cañabate diplomatikoaren iloba. Honelaxe mintzatu zen: «Pertsonaia liluragarria zen, zoragarria, bitxia. [...] Bere izaerak, gorputzak, arimak bokazio bizia dute. Berea, betikoa, mundua aldatzea izan zen». Xavier Vidal-Folch kazetariak honelaxe definitu zuen: «Pertsona zirraragarria eta grinatsua, familia onekoa eta goi-postukoa, [] baztertuekin lerrokatu zen eta hizkuntza pozoitsua eta bihotz handia zituen». Gertu-gertutik ezagutu zuen Maruja Torres idazle eta kazetariarentzat, «azkarra, kultua, hezia, kanpotik eta barrutik ederra, solidarioa eta eskuzabala, fintasunez betea, emakume gerlari eta dotorea, ironikoa, batzuetan zorrotza» zen. 

Garaiko politikan zuen erantzukizun eta eraginarengatik, baina baita bere erakargarritasun fisikoarengatik eta familia-jatorriarengatik ere, *Trantsizioko Musa* izen onarekin izan zen ezaguna, neurri batean Francisco Umbral «*Diario de un snob*»: «En ti ha encarnado como en nadie la rubia conspiración del tardofranquismo (Zugan inorengan ez bezala irudikatu da frankismo berantiarraren konspirazio ilehoria)». Manuel Vicent idazleak hauxe esan zuen: «mundu guztia maiteminduta zuen neska ilehori hura».

### Bere irudiari buruzko liburuak 
Hil zenetik, Díez de Riverarekin lotutako hainbat lan argitaratu dira, biografikoak, kazetaritzakoak (elkarrizketak) edo fikzio historikokoak. Hona hemen horietako batzuk (ordena kronologikoan):

* Ana Romero: *Historia de Carmen: memorias de Carmen Díez de Rivera (*Karmenen historia: Carmen Díez de Riveraren memoriak). Bartzelona: Planeta; 2002.  .
* Manuel Vicent: *El azar de la mujer rubia*. Madril: Alfaguara; 2012.  .
* Ana Romero: *El triángulo de la transición: Carmen, Suárez y el rey (*Trantsizioaren triangelua: Carmen, Suárez eta erregea). Bartzelona: Planeta; 2013.  .
* Raúl del Pozo eta Juan Antonio Tirado: *Siete caras de la transición (Trantzisioaren zazpi aurpegiak)*. Madril: San Pablo; 2015. .
* Luis Herrero: *Dejé de pronunciar tu nombre: la vida prohibida de Carmen Díez de Rivera (*Utzi egin nion zure izena ahoskatzeari: Carmen Díez de Riveraren bizitza debekatua). Madril: La Esfera de los Libros; 2017. .

*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Lo que escondían sus ojos* (Begiek ezkutatzen zutena) telebistako miniseriea.

## Kanpo estekak