Etna (hiria)

**Etna** (antzinako greziera: *Αἴτνη, Aítnē*) Siziliako antzinako hiria zen, Etna sumendiaren hegoaldeko magalean kokaturik. Jatorriz, sikuloar hiri hori *Inessa *edo *Inessum *izenekin ezaguna zen.

## Historia 
Hieron I.aren heriotzaren ondoren, berak Catanian jarritako kolonoak Inessara joan ziren. Behin ezarrita gotorleku natural honetan, *Inessa* izenaren ordez *Etna* jarri zioten. Egia esan, izen hori Hieron eman zion Catanian ezarritako koloniari, beraz, kolono hauek Hieron hartu zuten hiriko *oekista *edo fundatzailetzat. Halere, izen berria ez zuten historialari guztiek onartu. Tuzididesek, adibidez, askoz beranduago, oraindik *Inessa* erabiltzen zuen. Dirudienez, Sirakusak gotorleku sendo bat egin zuen hiri horretan. Horregatik, Lakesekzuzendutako atenastarrek, K.a. 426an, alperrik saiatu zirelako hiria konkistatzen. Geroago, atenastarren espedizioan, *Inessa* eta Hibla Sirakusako aliatuak zirenez, atenastarrek sarraskitu zituzten. Zenbait urtetan gotorleku sendo bat izatean, Siziliako arazoen erreferentzia bat izan zen, adibidez, Dionisio zaharraren etsaien babeslekua izatean, baina K.a. 403an, Dionisiok *Inessa* kontrolatu orduko, han ezarri zuen campaniar mertzenario talde bat, aurretiaz Catanian kokatutakoak.
Etna leiala izan zen Dionisiorekin beste aliatuen desertzioaren gorabehera, kartagotarren K.a. 396ko inbasioan. Sirakusak hiria kontrolatu zuen K.a. 339 arte, Timoleonek hartu eta campaniar biztanleak ezpataz hil zituen urtean.
Zizeronen garaira arte ez dago albiste gehiagorik. Politikariak hiria aipatzean dio garrantzitsua zela, Sizilia osoaren gari-lurralderik emankorrena, baina haren biztanleek Verresen harrapakeria pairatzen zutela.
Pliniok Etna aipatzen du Siziliako *populi stipendiarii*en artean. Hiria Ptolomeoren eta Ibilbidearen idazkietan agertzen da ere. Horren ostean, Etnari buruz ez dakigu gehiago ezta haren suntsipenaren dataz ere.
## Kokapena 
Ez dago argi hiri horren kokalekua. Estrabonen arabera, Centuriperen ondoan zegoen eta handik bidaiariak mendira igotzen ziren. Halere, beste pasarte batean, berak dio Cataniatik 80 estadiora zegoela. Antoninoren Ibilbideak dio Cataniatik edo Centuripetik 20 kilometrora zegoela. Beranduago, Tuzididesek baieztatu zuen bi hiri horien arteko kokapena. Gaurko ikerlariak ados daude azken kokapenarekin.

## Txanpongintza 
Etnan aurkitutako txanponak ugariak dira, orokorrean kobrezkoak, non izen osoa agertzen den: ΑΙΤΝΑΙΩΝ. Zilarrezkoak, askoz arraroagoak direnak, Cataniaren bezalakoak dira, baina *AITN* legenda murriztuta dute.

thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak

## Iruditegia 

File:Scene of the volcanic eruption of Mount Etna. Pictorial history of Aitna, 1800-1818.png|Etna sumendiko erupzioa
File:Aetna Zeus tetradrachm.png|Zeusen tetradrakma
File:Aetna Silenus tetradrachm.png|K.a 365-360ko Silenoren tetradrakma
File:Aitna AR obol 591155.jpg|K.a. 465-460ko Etnako oboloa Silenoren irudiarekin
File:Aitna Tetras 84000097.jpg|K.a. 354-344ko tetras
File:Aitna Æ 90000334.jpg|K.a 354-344ko Persefone eta zaldi zutituaren irudiekin
File:Aitna Æ Trias 130100.jpg|K.a. 210ko txanpona Apolo eta gerlaria irudiekin
File:Aitna Æ 15 mm 130101.jpg|K.a. II-I. mendeko txanpona (erromatar garaikoa), Persefone eta kornukopia irudiekin

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (EN) AETNA in SMITH, William, ed. (1854–1857). *Dictionary of Greek and Roman Geography*. London: John Murray. Walton & Maberly, 1854, I.liburukia, 60–61 or.(Google libri).
* (EN) LEWIS, David M.; BOARDMAN, John; DAVIES, J. K.; OSTWALD, M.: *The Cambridge Ancient History*, Cambridge University Press, 1992
* (IT) PANVINI, Rosalba; GIUDICE, Filippo; ATTIKA ,Ta: veder greco a Gela: ''ceramiche attiche figurate dall'antica colonia'', Editore L'Erma di Bretschneider, 2003
* (EN) HEINE NIELSEN, Thomas; *Even More Studies in the Ancient Greek Polis*, STEINER VERLAG,Franz 2002
* (IT) Egile anitz: *Aitna. Quaderni di topografia antica*, 4. liburukia, Alma Editore, 2010
* (IT)	RIZZA, Giovanni:* Scavi e ricerche a Centuripe*, Consiglio nazionale delle ricerche, IBAM, Sezione di Catania, 2002
## Kanpo estekak