open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forum Gallorum

thumb|354x354px|Hueskako probintzian dagoen eta baskoien lurraldetan zegoen *Forum Gallorum*. Balizko kokapena Gothenburgeko Unibertsitatearen DARE mapa digitalean
**Forum Gallorum** antzinako erromatar hiria izan zen, antzinako baskoi herrixka batean eratua.

Haren kokapen zehatza ezezaguna da. Antoninoren Ibilbidean, non *mansio* moduan agertzen zen, Zaragoza eta Leskarreren arteko bidean zegoen. Aditu batzuek uste dute egungo Gurrea de Gállegon zegoela, Sotón ibaiaren harana zelatatzen. Bertan erromatar zubi baten aztarnak daude. Beste batzuek iparralderago, Ayerbe herriaren inguruan zegoela uste dute.

Kasu honetan, Bizkaiko Foruaren kasuan bezala, "forum" izenak, komertzio gune bat deskribatzen du, hau da, inguruko herrixka eta herrietako biztanleek eta kanpotarren sal-erosketak egiteko puntu bat.  

Galiarrei buruzko toponimia Ebro erdiko ibarreko lau herriren izenetan ageri da. Horietako hiru Antoninoren ibilbidean aipatzen den Caesaraugusta -Beneharnum  (Zaragaoza- Bearno) bidean zeuden, Ebroko ibarreko erdialdeko eremua eta Akitania lotzen zituena. Bide hori, K.a. I. mendearen amaieran dagoeneko erabili egiten zen, Gállego ibaiaren ibilbide bera egiten zuen  hein handi batean. Bere izena, ziurrenik, Gallicus izenetik eratorria da, haren ibilbideari jarraituz, Galietara iritsi ahal zelako, ziurrenik. Mapan bide horretan agertzen diren bi *mansio* ibai honen ertzean eraiki ziren, Forum Gallorum eta Gallicum (segur aski Ayerbe eta San Mateo de Gállego). Forum Gallorumek, seguruenik, arrazoi komertzialengatik Galietatik etorritako jendearen izena zuen. Forum hitzaren erabileratik abiatuta interpretatu da hori, eta hemen, *forum* hitza merkatu gisa ulertu behar da .

## Itailako *Forum Gallorum eta bertako bataila* 
Beste *Forum Gallorum* bat egon zen Italia iparraldean eta gudu batek herri horren izena hartu du: Forum Gallorumeko gudua.  K.a. 43ko apirilaren 14an,  herrixka horretatik hurbil, Marko Antonio eta Errepublikako legioen artean libratu zen, Cayo Vibio Pansa Caetronianus kontsularen agindupean, Aulo Hircioren laguntzarekin. Zesarren hilketaren ondoren eta Senatuaren eta Marko Antonioren artean boterearen eta gobernuaren auziak konpontzen saiatu ondoren, gatazka saihestezina bihurtu zen. Antoniok Cayo Vibio Pansa Caetronianusen armadarekin talka egin zuen Forum Gallorumen.  Cayo Vibio Pansaren tropak garaituak izan ziren eta jenerala larri zauritu zen. Antonio armada garaituaren atzetik joan zen, baina Aulio Hirciok hura harrapatu eta Marko Antoniorentzat garaipena hondamendi bihurtu zen. M. Antonio, zalditeriarekin, kanpamendura joan zen ekimena eta borroka galdu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vespoidea

**Vespoidea** Hymenopteraren barruan sailkatutako intsektuen goifamilia da. Vespidae familiako liztorrak ditu barnean.

## Familia 
* Bradynobaenidae
* Formicidae
* Mutillidae
* Pompilidae
* Rhopalosomatidae
* Sapygidae
* Scoliidae
* Sierolomorphidae
* Tiphiidae
* Vespidae

## Kanpo estekak
Vespidae

**Vespidae** Vespoidea goifamiliako eta Hymenoptera ordenako liztor-familia da. Oso familia zabala da, izan ere, barnean 50 000 espezie ditu, tartean liztor eusozial gehienak.

## Kanpo estekak
Zergapeko egitate

Zerga-zuzenbidean, **zergapeko egitatea** zerga-betebehar bat sortarazten duen gertaera edo egitatea da. Zergaren osagaietariko bat da.

## Kanpo estekak
Buzenda

Shimonoseki hirian dagoen auzo komertziala da.

Buzenda merkatal kalean elektragailu eta teknologia berrien dendak, globo arrain jatetxe ezagunak eta izanagi taberna eta karaokeak daude egunez eta gauez giro itzela jartzen dutenak.

## Ondasun nabarmenak 
* Kaikyō Yume Tower: Japonia mendebaldeko dorrerik garaiena da, 153 metrotako altuera dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Buzanda2.jpg|Buzenda auzoa.
Irudi:Yume tower.jpg|Kaikyō Yume Tower.

## Kanpo estekak
Kaikyō Yume Tower

Shimonoseki hirian dagoen etxeorratza da, bere 153 metroekin Japonia mendebaldeko altuena. Shimonosekiko Buzenda auzoan dago.

## Egitura 
Goian dagoen obserbatoriotik Kanmon itsasartea eta Buzenda auzoaren ikuspegi ederrak daude. Gainontzeko solairuetan Kaikyō Messe Shimonoseki biltzar aretoa eta bulegoak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Yume tower.jpg
Irudi:Yamaguchi international synthesis center.JPG
Irudi:Kaikyo Yume Tower.JPG
Irudi:Hosoe buzenda.JPG

## Kanpo estekak
Akama santutegia

Shimonosekin dagoen santutegi xintoista da. Kanmon itsasartearen ertzean dago.

## Historia 
Tenplua 1191 urtean altxatu zen Antoku enperadorearen omenez. Enperadorean 1185ean hil zen Dan-no-Ura borrokan. Borroka hau garrantzitsua izan zen, Minamoto leinuak Taira leinua garaitu eta Gempei Gerrari amaiera eman baitzion.

1871 urtean *Kanpei-sha* (官幣社) maila eman zioten, familia inperialaren menpeko santutegien multzoan sartu zen beraz. 1940an *Kanpei-taisha* (官幣大社) mailarik altuena lortu zuen.

## Egitura 
Atearen estiloa eta tenploaren kolorea itsasazpiko Ryūgū-jō tenplu mitologikoan inspiratuak daude, Antokuren ama zen Nii-no-Amak biak itsasazpiko dragoiaren jauregira zihoazela amets egin baitzuen.

Barnean Hoichi aretoan Hoichi belarrigabearen irudia dago, izaki mitologiko japoniarra. Oinarrian *Nanamori-zuka* hilobia dago bertan Dan-no-Ura borrokan hildako Heike gerlariak daude errepresentatuta.

## Iruditegia 

Irudi:Torii of Akama Shrine.JPG|Torii-a.
Irudi:Akama-jingu haiden.jpeg|*Haiden* eraikina.
Irudi:Dairen-jinja.jpeg|*Dairen* eraikina.
Irudi:Akama-jingu hoichi-do.jpeg|Hoichiren aldarea.
Irudi:Guardian Lion in Akama Shrine.jpg|Lehoi zaindaria.
Irudi:Nanamori-zuka.jpeg|Nanamori-zuka.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kanmonkyo zubia

Japoniako Kanmon itsasartean dauden Shimonoseki hiria (Honshu uhartean) eta Kitakyūshū (Kyushu uhartean) lotzen ditu. Munduko 50 zubi-eseki handienen artean dago.

## Historia 
Bost urtetako lanen ondoren 1973ko azaroaren 14an ireki zen zubia eta 1984an Kyushuko autobidearekin egin zuen bat.

## Iruditegia 

Irudi:Kanmonkyo bridge.jpg
Irudi:Kammonkyo Bridge from Dannoura, Shimonoseki.JPG
Irudi:Kanmonkyo Bridge Exp 01.JPG
Irudi:Kanmon Straits and Kanmonkyo Bridge 33021765 org.v1367901695.jpg

## Kanpo estekak
Kanmon itsasartea

Japoniako itsasartea da Honshu eta Kyushu uharteak banatzen dituena. Honshuren aldean Shimonoseki hiria dago, itsasarteari *Kan* izena eman diona eta Kyushu aldean Kitakyūshū hiria, itsasarteari *Mon* izena eman diona, hortik Kanmon izena.

## Populazioa eta azpiegiturak 
Kanmon itsasartearen inguruan 1.300.000 biztanle inguru daude, gehienak Kitakyūshūn (milioi bat) eta Shimonosekin (300.000), noski. Turistikoki gora doan eremua izanik Kitakyushu aireportu berria ireki zen 2006an.

## Itsasartea zeharkatzeko bideak 
Historikoki ferriak erabili izan dira baina 1942an tunela egin zen trena pasatzeko eta 1975ean shinkansenaren tunela egin zen. 1973an Kanmonkyo zubia eraiki zen, bertan autobidea dago.

Koreatik eta Txinatik Osaka edo Tokiora doazen marga-itsasontziek zeharkatzen dute itsasartea.

## Iruditegia 

Irudi:Kanmonkyo Bridge 01.JPG|Kanmonkyo zubia.
Irudi:Kanmon roadway tunnel01.jpg|Kanmon tunelak.
Irudi:門司港.JPG|Kitakyūshū.
Irudi:Shimonoseki jiejing.jpg|Shimonosekiko itsas-portua

## Kanpo estekak
Yelcho ibaia

**Yelcho** () ibaia Txileko itsasbazterreko ibai motz bat da, Palena probintziatik iragaten dena, Los Lagoseko X. eskualdean.

Yelcho aintzirako mendebaldeko muturrean sortzen da, eta 40&nbsp;km kurritu ondoren Corcovado golkoan isurtzen ditu urak, hau euri-erregimen ibai bat da. Bere ibaiadarrak kontuan hartuta, Yelcho ibai sistema - Yelcho aintzira - Futaleufú ibaia 340&nbsp;km-ra heltzen da (40+34+246&nbsp;km), goiko ibileraren zati bat Argentinako lurraldean egonez.

Yelchoko arroa trasandina da, Argentinan hasten da, Espolón ibaia jasoz, aintzira homonimoan urak isurtzen dituena. Beste adar batzuk jasotzen ditu, horien artean Quila Seca, Azulado, Enredaderas eta Malito ibaiak. Futaleufú ibaiak Yelcho aintziran isurtzen ditu urak, Puerto Ramirez ondoan. Yelcho aintziraren ondoren, ibaiak beste adar batzuk jasotzen ditu, Michinmahuida esaterako, azkenik, Ozeano Barean isurtzen da, guzti hori 246 kilometro kurritu eta gero.

## Kanpo estekak
Paul Weller

**Paul Weller** (Woking, Erresuma Batua, 1958ko maiatzaren 25a - ) kantautore britaniarra da. The Jam (1976-1982) eta Style Council (1983-1989) taldeak sortu zituen eta haietan aritu zen bakarkako lanak argitaratzen hasi baino lehen.

## Diskografia 
* *Paul Weller* - (1992) #8 UK
* *Wild Wood* - (1993) #2 UK (Platinum)
* *Stanley Road* - (1995) #1 UK (4 × Platinum)
* *Heavy Soul* - (1997) #2 UK (Gold)
* *Heliocentric* - (2000) #2 UK (Silver)
* *Illumination* - (2002) #1 UK (Gold)
* *Studio 150* - (2004) #2 UK (Silver)
* *As Is Now* - (2005) #4 UK (Gold)
* *22 Dreams* - (2008) #1 UK (Silver)
* *Wake Up the Nation* - (2010) #2 UK (Gold)
* *Sonik Kicks* (2012) # 1 UK
* *Saturns Pattern* (2015)
* *A Kind Revolution* - (2017)
Nemanturissa

**Nemanturissa** edo **Nemanturista** erromatar garaiko iturrietan aipatzen den eta  baskoien lurraldean zegoen hiria izan zen.

Klaudio Ptolomeok aipatu egin zuen baina bere kokapen zehatza ezezaguna da. Horren arabera, Iacca eta Pompaelo artean zegoen. Aipamen hori aprobetxatuz, batzuek egungo Sausen dagoen Sofuentes herrian kokatu dute. Bertan erromatar garaiko aztarnak topatu dituzte: eraikin handiak, zutabeak...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
WYSIWYG

**WYSIWYG** '''' terminoaren siglak dira (euskaraz, "ikusten duzun hori lortuko duzu"). Testu-prozesadore eta formatua duten hainbat testu-editoreei aplikatzen zaie baldin eta egileak iturburuko kodea ikusi beharrean, edo bera ikusteaz gain, dokumentua erabiltzaile edo irakurleak ikusiko duen moduan ikusten duenean.

## Kanpo estekak
Segia

alt=Segia edo Sekia grafia iberoaz idatzita|thumb|Segia edo Sekia grafia iberikoaz idatzita
**Segia** egungo Zaragoza probintziako Ejea de los Caballerosen zegoen erromatar garaiko hiri baskoia izan zen. Hiria antzinako Burdin Aroko herrixka batean sortu zuten. Arba ibaia sortzen duten Arba de Biel eta Arba de Luesia ibaien lotunean zegoen.

Hasieran suessetanien hiria izan zen baina k. a. 184an Marko Terenzio Varronek konkistatu eta baskoien eskuetan geratu zen.

Klaudio Ptolomeok aipatu zuenen *Setia* izena eman zion, agian Betikan zegoen hiriarekin nahaspilaturik. Plinio Zaharrak ere hiriaz idatzi zuen eta *Itinerari*etan agertu zen
thumb|Saludieko As txanpona. Zalduna dauka ikonotzat.
K.a. 89. urteko Ascoliko brontzean agertzen dira aipatuta Gizarte Gerran borrokatzeko osatu zen Turma Salduitanako gerlariak. Horien artean, soldadu aritutako hainbat Segiatarren izenak, adibidez, euskal-akitanierazko izena duen Arranes Arbiscar.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarraga

**Tarraga** edo **Tarraca** egungo Sádaba eta Uncastillo artean eratutako erromatar hiria izan zen,  Segia eta Cararen artean zegoena. Hiria antzinako baskoi herrixka batean sortu zuten,.

Plinio Zaharrak (*Nat. Hist*. III, 24), *Komentu zesaraugustoarrean* barruan kokatzen du, hiri federatu gisa Tarraga edo Tarraca (*tarracenses*/*tarragenses)* izenekin (izenak eskuizkribuen kopien araberakoa da). Klaudio Ptolomeoren arabera Caesaragustatik Pompaelorako bidean zegoen *Tarraga* hiri baskoia (II 6, 66). Azken bide hori, ordea, ez da agertzen  Antoninoren ibilbidean. Ravenatean, Caesaraugusta eta Iturissa arteko guneak aipatzen ditu, eta bertan, *Teracha* aipatzen du eta, zalantzak egon daitezkeen ere, badirudi Tarraga bera dela, garaiko fonetika arauei egokitua. Iturri berari esker, Tarraga baskoien lurraldearen ekialdean egon behar zuela ondorioztatzen da.  

Testu iturrietatik deduzitzen denagatik eta aztarna arkeologiko monumentalak aurkitu direlako,egungo Los Bañales aztarnategiarekin identifikatu dute ikerlariek hiria, baina etorkizuneko indusketetan inskripzio publikoren bat agertzeak ebatziko du gai hori.

*Civitate foederata* estatus juridikoa lortu zuten erromatarrengandik, haiekin egindako akordio edo emandako laguntza baten ondorioz, antza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plumbaginaceae

**Plumbaginaceae **(edo **plunbaginazeoak**) landare-loredun familia bat da, mundu osoan zehar aurki daitekeena. Familiako kide ezagunak *Plumbago* generokoak dira, hala nola *Plumbago auriculata*

## Kanpo estekak
Tutela

**Tutela** egungo Tuteran eratutako erromatar hiria izan zen. Hiria antzinako baskoi herrixka batean sortu zuten, agian Muscaria izenekoa.

Herrian erromatar aztarna asko topatu dituzte, tartean gotorlekua hiriaren mendebaldean. Ebro ibaiaren eskuinaldean eta Ziertzo mendien ekialdean zegoen, Las Limas eta San Gregorio izeneko eremuetan. Erromatarrek han Ebro zeharkatzeko harrizko zubi bat eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txantxangorri kantaria

***Txantxangorri kantaria*** Salbador Zapirainek 1979an plazaratutako liburua da, bere aita Joxe Zapirain bertsolariaren bizitzan oinarritua.

XX. mendeko lehen erdian dago kokatua. Garai hartako bizimodua kontatzen du. Liburu kostunbrista da eta kontatzeko indar berezia du, egilearen ahozko euskara aberatsaren isla baita.

## Kanpo estekak 
* Liburua Euskaltzaindiaren webgunean.
Caesaraugusta

**Caesaraugusta** edo **Caesar Augusta** egungo Zaragozan erromatar hiria izan zen. *Salduie* izeneko sedetanoen hirian K.a. 14an, erromatarrek Kantabriar Gerrak irabazi ondoren, sortu zuten eta Zesar Augustoren izena eman zioten.

Bertan IV Macedonica, VI Victrix eta X Gemina legioetan izandako beterano lizentziatuak bizi ziren. Kolonia immune estatusa zuen, hau da, ez zituzten zergak ordaintzen eta txanponak egiteko eskubidea zuen.

Conventus Cesaugustanus-aren hiriburua zen eta  Hispania Tarraconensis probintzia hiri garrantzitsuenetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolf Schulten

**Adolf Schulten** (Elberfeld, 1870eko maiatzaren 27a – Erlangen, 1960ko martxoaren 19a) alemaniar historialari eta arkeologoa izan zen.

Bonngo Unibertsitatean 1892an geologia ikasketak bukatu ondoren, Italian, Afrikan eta Grezian arkeologo moduan lan egin zuen. Erlangengo Unibertsitatean irakasle bilakatu eta Espainian lan egiteari ekin zion. 1905-12ko indusketetan Numantian izan zen, 1924an Tartessosen bila izan zen. 1948tik aurrera Tarracoko aztarnategian izan zen.

Hispaniako historiografia klasikoan eta garai erromatarretako arkeologiarako oso iturri garrantzisua izan da, bereak izan baitziren lehenetariko ikerketa. Gaur egun, ikerketa modernoagoek bere teoria asko gezurtatu dituzte, baina berak jarri zituen "lehen harriak".

Baskoiei buruz ere ikertu eta idatzi zuen eta berak proposatu zuen Ponpeiok bere neguko kuartela hiria sortuko zen lekuan ezarri  zuela.

## Lan hautatuak 
* *Die Keltiberer und ihre Kriege mit Rom *(1914)
* *Tartessos. Ein Beitrag zur ältesten Geschichte des Westens* (1922)
* *Sertorius* (1926)
* *Las referencias sobre los Vascones hasta el año 810 después de J.C.* (1927)
* *Masada, die Burg des Herodes und die römischen Lager*. Hinrichs, Leipzig  (1933)
* ''L'amour, l'amour est la véritable clef de l'Histoire*
* *Los cántabros y astures y su guerra con Roma'' (1943)

## Kanpo estekak
Espainiako futbol ligako bigarren mailako 2013/2014ko denboraldia

**Espainiako futbol ligako bigarren mailako 2013/2014ko denboraldia**k Adelante Ligako edo Espainiako futbol ligako bigarren mailako 2013 eta 2014 urte bitartean jokatzen ari den denboraldia aztertzen du. Hain zuzen, txapelketaren 83. denboraldia da, eta 2013ko abuztuaren 17an hasi zen eta 2014ko ekainaren 22an bukatuko da. LFP (Liga de Fútbol Profesional) erakundeak antolatzen du Adelante Liga eta 2012/2013ko denboraldiko garaikurra eta lehen mailara igotzeko txartela eskuratu zuen taldea Elx da.

Txapelketan hogeita bi taldek parte hartzen dute, besteak beste, 2012/2013ko denboraldian lehen mailatik jaitsi ziren Mallorca, Deportivo Coruña eta Zaragozak, eta Deportivo Alavés eta Eibar euskal herritar futbol taldeek.

## 2012/2013ko igoerak eta jaitsierak 

|}

## Taldeak 

|}

## Epaileak 
## Sailkapena 

Iturria: http://www.lfp.es/ *2014.03.28*
Sailkapen ordena: 1) puntuak; 2) gol diferentzia; 3) gol kopurua.

### Sailkapena jardunaldiz jardunaldi 
## Emaitzak 
## Denboraldiko estatistikak 
### Goleatzaile nagusiak 
Denboraldi osoan gol gehien sartzen dituen jokalariak Pichichi saria irabazten du, Marca kirol egunkariak banatzen duena.

### Hat-trickak 
### Asistentzia emaile nagusiak 
### Gol gutxien jaso dituzten atezainak 
Zamora saria Marca kirol egunkariak gol gutxien jasotzen dituen atezainari ematen dion saria da. Saria lortzeko eskubidea izateko, gutxienez, atezainek 28 partidutan 60 minutu baino gehiago jokatu behar dituzte.

## Sariak 
### Hilabeteroko sariak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Kanax

**Kanax** (; txuvaxeraz: Канаш, *совет*), 1925 arte **Xikhrany** () deitua, Errusiako erdialdean dagoen Txuvaxiako Errepublikako hiria da. Volgaren goi-ordokian dago, Txeboksarytik 82 km hegoaldera. 2010ean 45.607 biztanle zituen.

1891n sortu zuten eta 1925ean hiri estatusa jaso zuen. Garrantzi handiko trenbide lotunea da.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinar

[thumb|300px|Berde ilunez ageri diren Estatuek dinarra darabilte egun. Berde argiz ageri direnek, lehen erabili zuten. [Jugoslavia ohiko Estatuak behean ezkerraldean handituta daude.]]

**Dinarra** munduko Estatu zenbaiten diru-unitatea da. Estatu horietako gehienak arabiar hizkuntzakoak edo noizbait Otomandar Inperioaren parte izandako lurraldeak dira. *Dinar* izenak (zenbait hizkuntzatan, *denar*) *diru* izenaren jatorri bera du: latinezko '''' (Antzinako Erroman erabilitako txanpon baten izena).

## Kanpo estekak
Alatyr

**Alatyr ** (; txuvaxeraz: Улатӑр) Errusiako erdialdean dagoen Txuvaxiako Errepublikako hiria da. Sura eta Alatyr ibaien bilgunean dago, Txeboksarytik 149 km hegoaldera. 2010ean 38.203 biztanle zituen.

## Historia 
Txuvasiako hiririk zaharrenetako bat da, 1552an sortu baitzuten gotortutako postu gisa. 1780an hiri estatusa eman zioten. 1894an Mosku-Riazan-Kazan burdinbidea zabaldu zenetik, garrantzi handia hartu zuen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hudson Hawk

**Hudson Hawk** (euskaraz *Belatz Handi*) 1991ko Michael Lehmann estatubatuar zinema zuzendariaren abentura eta akzio filma bat da. Bertan, Bruce Willis, Danny Aiello, Andie MacDowell, James Coburn, Sandra Bernhard eta Richard E. Grant aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hudson Hawk (Bruce Willis), ezizenez "Belatz Handi", hainbat urtetan espetxean egon ondoren behin betiko erretiratzea erabakiko duen AEBtako eskularru zuriko lapur bat da. Baina bere adiskidemina den Tommyk (Danny Aiello) zortetxarra atzetik duenez diruz gaizki dabil eta "Belatz Handi" espetxetik atera bezain azkar kalean haren zain dago bere aurreko lanbidera itzuli dadin konbentzitzeko asmoz, oraingoan Leonardo da Vinciren idazlan edo kode batzuk lapurtu beharko dituztelarik. Abentura berri honek bi adiskideak Italiaraino eramango ditu.

## Aktoreak 
* Bruce Willis: Eddie "Hudson Hawk" Hawkins
* Danny Aiello: Tommy Five-Tone
* Andie MacDowell: Anna Baragli
* Richard E. Grant: Darwin Mayflower
* Sandra Bernhard: Minerva Mayflower
* James Coburn: George Kaplan
* Donald Burton: Alfred
* Andrew Bryniarski: Bounty
* David Caruso: Kit Kat
* Lorraine Toussaint: Nuts Amande
* Don Harvey: Snickers
* Leonardo Cimino: Kardinala
* Frank Stallone: Cesar Mario
* Carmine Zozzora: Antony Mario
* Burtt Harris: Gates

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Hudson Hawk* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Hudson Hawk* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Novotxeboksarsk

**Novotxeboksarsk** (; txuvaxeraz: Çěнě Шупашкар, *Şĕnĕ Šupaškar*), Errusiako erdialdean dagoen Txuvaxiako Errepublikako hiria da. Volgaren hegoaldeko ertzean dago, Txeboksarytik 5 km ekialdera. 2010ean 124.097 biztanle zituen.

## Historia 
Novotxeboksarsk 1960an sortu zen, Txeboksaryren hiri satelite gisa. Handik aurrera, inguruko herriak beretu eta hazkunde handia izan zuen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xumerlia

**Xumerlia** (; txuvaxeraz: Çĕмĕрле) Errusiako erdialdean dagoen Txuvaxiako Errepublikako hiria da. Volgaren goi-ordokian dago, Sura ibaiaren eskuineko ertzean, Txeboksarytik 110 km hego-mendebaldera. Nizhni Novgorod eta Ulianovsken arteko errepidea hiritik igarotzen da. 2010ean 31.722 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskabetxe

**Eskabetxea** elikagaiak kontserbatzeko prozedura bat da, batez ere ozpina darabilena (gatza, olioa, piperbeltza eta hainbat espeziaz gain). Ozpinak elikagaiaren pHa nabarmen jaisten du (4,5 ingurura), eta azidifikazio horrek bakterio eta beste mikrobioen hazkuntza eragozten du, elikagaia haien hondatzetik babestuz. Era berean, gatzak ura kentzen dio elikagaiari, mikrobioen hazkuntza eta jarduera ere murrizten duena.

Prozedura honen bidez arrainak -batez ere arrain urdina- eta haragi batzuk (eperra, galeperra, untxia...) tratatzen dira.

Eskabetxearen jatorria antzinako Persian omen dago. Antza, arabiarrek penintsula iberikoan sartu zuten VII. mendean, eta Katalunia aldean -bereziki- arrakasta lortu zuen.

Prozedura hau arrainari aplikatzeko lehenik eta behin kozinatu egin behar da. Elikagaia ezin da era gordinean eskabetxatu. Kozinatzen den bitartean, ozpina eta eskabetxearen gainontzeko osagaiak (piperbeltza, espeziak...) gehitzen dira. Prozedura honekin, elikagaia hilabete batzuetan mantendu daiteke hozkailuan hondatu gabe eta jateko moduan.

Hona hainbat jaki eskabetxatzeko aukera eta osagaiak:

## Eskabetxe motak 
thumb|Galeperrak eskabetxean
### Aparte kozinatu eta hotzean eskabetxean nahastutakoa. 
Osagai nagusia eta hornigaiak, aparte kozinatu eta hozten dira. Hori prestatutakoan, eskabetxe likidoarekin nahasten da. Hobekien kontserbatuko duen metodoa da, 15 bat egun.

### Aparte kozinatu eta epelean nahastutako eskabetxea. 
Kasu honetan osagai nagusiak eta hornigaiak aparte kozinatzen dira eta hoztu aurretik epelean eskabetxe likidoarekin nahasten dira. Zortzi bat egunetan gordetzea izango dugu.

### Elkarrekin kozinatu eta epelean nahastutako eskabetxea. 
Kasu honetan osagai nagusia, eskabetxearekin gutxienez, eta izanez gero, hornigaiekin ere nahasten da eta dena batera egosten da. Jeneralean, momentuan jateko prestaketa izaten da.

### Esterilizatutako eskabetxea 
Gaur egun eskabetxe asko eros dezakegu, kontserba ontzietan. Sartu eta esterilizatu egiten da, eta horrela, hilabete askotan eduki dezakegu.

## Eskabetxean prestatzen diren osagai nagusi batzuk. 
Oilaskoa, oiloa, indioilarra, eperra, galeperra, txerria, hegaluze eta hegalaburra, izokina, sardina, berdela, muskuiluak, begi handia, txanpiñoiak, zainzuriak, patata, alberjinia....

## Eskabetxea zerbitzatu aurretik. 
Eskabetxea zerbitzatu aurretik, ordu batzuetan xukatzen uztea komeni izaten da, gehiegizko salda eta koipea kentzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Txitxarroa_eskabetxean
*Galeperrak_eskabetxean

## Kanpo estekak
Juliobriga

**Juliobriga** (, , ) Kantabria eratutako erromatar hiria izan zen. 917 metroko altueran, muino batean, egungo Retortillon (Campoo de Enmedio) sortu zuten K.a. 15 eta 13 artean, Kantabriar Gerrak amaitu eta gero. Campooko harana kontrolatzeko sortua, itsasorako ate moduan, erromatarrek K.a. 19an Garaipenaren Portua () sortu zuten, batzuen ustez Santanderko badian eta besteen ustez Santoñan zegoena.

IV Macedonica legioan izandako beterano lizentziatuak bizi ziren bertan ziur asko aurretik zegoen kantabriar kastro batean. Izendatzeko Zesar Augustoren familiatzakoaren izena hartu zuten:  leinuaren hain zuzen ere Hiria epeka-epeka hazi eta I. mendearen bukaeran eta II. mendearen hasieran une gorenak bizi zituen. Gero, gainbehera etorri eta III. mendean hustu zuten.

Enrique Florezek XVIII. mendean bere aztarnak topatu zituen Retortillon. 1985ean kultura ondasun izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Futaleufú ibaia

**Futaleufú** (, edo  izenarekin ere ezaguna) ibai-ibilgu bat da, ibai bezala katalogatua, Argentinako Chubut probintziako Los Alerces Parke Nazionaleko aintzirek elikatua. Andeetako mendikatea zeharkatzen du Txilerantz, urak Yelcho aintziran isuriz.

Ibaiaren arroak, Argentinan, 6788&nbsp;km2-ko azalera du.

## Toponimia 
Mapudungunez, Futaleufúk Ibai Handia (Futa - Lewfu) esan nahi du.

Ibaiak bere izena ematen dio Chubut probintziako Futaleufú Departamentuari, Argentinan, eta, Palena Probintzian, Los Lagos-eko X. Eskualdean kokatutako Futaleufú komuna txiletarrari.

## Ibilbidea 
Argentinan, bere sorburuko urak 1976tik bilduta daude Amutui Quimey urtegian Futaleufú presa hidroelektrikoaren erabilerarako, Puerto Madryn-eko Aluminio Aluar fabrika elektrizitatez hornitzen duena. Urtegia 481 m-ko altueran dago eta, aldi berean, Los Alerces Parke Nazionalaren barruan, eta hainbat errekek eta ibaiek emandako urak jasotzen ditu, esaterako Huemul eta Frey. Halaber, arroaren barne Futalaufquen, Rivadavia eta Cholila aintzirak hartzen ditu.

Parke Nazionalaren ondoren, ibaiak Corintos, Percey eta Antefal ibaien ekarpenak jasotzen ditu, beste ur-laster txikiagoen artean, lehengo 16 de Octubre aintzirak utzitako bailara zabalaren gunean. Hortik aurrera, ibaiak okerrune asko ditu, meandro ahokatuak eta gutxienez terraza-maila ibai-glaziar bat. Halaber, hainbat ibaiadar jasotzen ditu, Baggle ibaia adibidez, eta pasatzen da Los Cipreses herritik gertu.

Txileranzko muga gurutzatzen du nazioarteko mugaren 14. eta 15. mugarrien artean (mugaz gaindiko izen bereko pasabidearen gunean), eta mendebalderantz jarraitzen du Yelcho aintziraraino. Eta gero Yelcho ibaian zehar jarraitzen du Ozeano Bareraino.

Gainera, tarte honetan, hiru urtegi proposatu dituzte hidroelektrizitaterako, ibaiaren azkeneko emari librea etorkizun batean itxiko lukeena. Presa hori Endesa-k eraiki beharko luke 2012ko amaieran hasita eta 1367 MW-rako erabateko ahalmena izango luke, Patagoniako eskualdean, HydroAysén-ek soilik gaindituta izanez..

## Ekonomia 
Futaleufúko arroa oso turismo-gune garrantzitsua da eskualdean, eta ibaia glaziarren desizozteko bere ur urdinengatik ezaguna da. Mundu osoko Raftlariak eta kayaklariak erakartzen ditu. Turismoaz gain, jarduera ekonomiko nagusiak abeltzaintza, basogintza eta arrantza (amuarraina eta Pazifikoko izokina eta beste espezie batzuk) dira, mugaren bi aldeetan egiten dutenak.

## Kanpo estekak
Italica

**Italica** (, ) Sevillako probintzian eratutako erromatar hiria izan zen. Aztarnategia egungo Santiponceren iparraldean dago. Eszipion Afrikarrak K.a. 206an sortu zuten Bigarren Gerra Punikoko Ilipako guduan zauritutako soldaduen bizilekua izan zedila.

Hispanian eta baita Italiatik at eratutako lehendabiziko erromatar hiria izan zen eta Trajano enperadorearen jaiolekua. Hadrianok kolonia izendatu zuen.

1982tik aurrera Italicako Nazioarteko Krosa jokatzen da erromatar aztarnategian bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scarabaeidae

**Scarabaeidae** koleoptero familia handienetako bat da, normalki **kakalardo** deitzen diren gehienak biltzen dituena. Ia 30.000 espezie deskribatu dira bere barruan. 2 eta 180 mm arteko tamaina dute, eta espezie batzuk gaur egungo intsektu handienen artean daude (*Goliathus* spp., *Dynastes hercules*). Eskarabeidoen artean kakalardo pilotagileak bezain ezagunak diren koleopteroak daude (*Scarabaeus*, *Canthon*, *Gymnopleurus*, *Sisyphus* eta abar generoak).

Espezie asko oso preziatuak dira bildumagileentzat, eta nazioarteko merkataritza bat dago, ez beti legezkoa, batzuk legeak babesten baititu.

Taxon fitxan zerrendatutako subfamilia batzuk familia independentetzat hartu dira une batean edo bestean (Passalinae, Aphodiinae, Cetoniinae, Melolonthinae, etab.). Aurretik Scarabaeidaen zeuden subfamilia batzuk familia independenteetara igo dira (Pleocomidae, Glaresidae, Glaphyridae, Ochodaeidae eta Geotrupidae).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiberio Sempronio Grako

**Tiberio Sempronio Grako**, Erromatar Errepublika garaian, Grako leinuaren zenbait kideen izena izan zen:

* **Tiberio Sempronio Grako**, K.a. 238an Erromako kontsul
* **Tiberio Sempronio Grako**, K.a. 215ean Erromako kontsul
* **Tiberio Sempronio Grako**, K.a. 177an Erromako kontsul
* **Tiberio Sempronio Grako**, Gaio Grakoren anaia, K.a. 134an plebearen tribuno
Sura ibaia

**Sura** (; txuvaxeraz: Сăр) erdi-mendebaldeko Errusiako ibaia da, Penza oblasta, Mordovia, Ulianovsk oblasta, Txuvaxia eta Nizhni Novgorod oblasta zeharkatzen dituena. Volgaren eskuinaldeko ibaiadarra da.

## Geografia 
Sura ibaiak Penza oblastaren ekialdean du iturburua, eta Nizhni Novgorod oblasteko Vasilsursk () herrian Volgara isurtzen da. 864 kmko luzera eta 67.500 km²ko arroa dauzka.

Suraren ertzeko hiri nagusiak Penza, Alatyr, Xumerlya eta Jadrin dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isurialde (argipena)

**Isurialde** hitzak adiera zenbait ditu:
* arkitekturan, **isurialdea**, teilatuan gailurretik hegalera doan aldeetako bakoitza;
* geografian, **isurialdea**, haran bateko aldeetako bakoitza;
* isurialde hidrografikoa, itsaso edo aintzira batera ura isurtzen duten ibaien arroen multzoa,
** isurialde atlantikoa, Euskal Herriari dagokionean, Ozeano Atlantikora urak isurtzen dituen ibaien arroetako eremu geografikoa, ezaugarri klimatiko eta geografiko bereziak dituena.
Tullica

**Tullica** edo **Toullika** Klaudio Ptolomeok aipatutako karistiarren lurraldeak osatzen zuten  bat zen. Egungo Tuyon, Zadorraren ertzean, Erriberagoitian, zegoen.

Toponimoa indoeuroparra da eta haran esan nahi du.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herria erromatarren garaian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isurialde hidrografiko

Geografian, **isurialde hidrografikoa** ozeano, itsaso edo aintzira berera urak isurtzen dituzten ibaien arro hidrografikoen multzoa da, maiz ezaugarri geografiko bereziak dituztenak. Gehienetan, itsaso edo aintziraren izena hartzen dute.

800px|thumb|erdian|Marra beltzez markatuta daude kontinenteetako isurialdeen banalerro nagusiak, munduko arro hidrologiko nagusiak bereizten dituztenak. Eremu grisak arro endorreikoak dira, ozeanora drainatzen ez dutenak.

## Ikus, gainera 
* Arro hidrologikoa

## Kanpo estekak
Europako Banku Zentralaren egoitza

**Europako Banku Zentralaren egoitza** —**Skytower** edo **sky-tower** izenez ere ezaguna— Frankfurt am Mainen (Alemania) dagoen eraikin multzo bat da, 2008ko irailean eraikitzen hasia. Multzo horren osagai dira hor lehendik zegoen Großmarkthalle azoka, 185 eta 165 metroko etxe orratz bikoitza, eta biak batzeko eraikin baxu bat. Hiriaren erdigunetik ekialdera dago eraikin multzo hori, eta Europako Banku Zentralaren egoitza berria izango da. 2014an da bukatzekoa.

## Ezaugarriak 
Ia 12 hektareak osatzen duten orube batean dago; lehen, han zegoen Großmarkthalle, Frankfurteko fruitu eta barazkien handizkako merkatua. 2.500 langilek lan egiten dute bertan eta etxe-orratzaren instalazioak Mainerarte iristen dira. 217 metro eta 48 solairu ditu.

## Kronologia 
* **1928:** Großmarkthalle, Frankfurteko fruitu eta barazkien handizkako merkatua inauguratu zuten.
* **1942:** eraikina Gestapok kudeatzen zuen.
* **2002:** orube hartan egoitza egitearren, Europako Banku Zentralak nazioarteko arkitektura lehiaketara deitu zuen, eta 31 herrialdetako 300 arkitekto aurkeztu ziren.
* **2004:** Coop Himmelb(l)au enpresak lehiaketa irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Becket (1964ko filma)

**Becket** 1964ko Peter Glenville ingeles zinema zuzendariaren historia drama filma bat da. Jean Anouilh frantziar antzerkigilearen *Becket edo Jainkoaren Ohorea* (1959) antzezlanean oinarritua dago. Bertan, Richard Burton eta Peter O'Toole aktoreek antzeztu zuten.

Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Edward Anhalt) irabazi zuen.

## Argumentua 
XII. mendea, Ingalaterrako Erresuma. Thomas Becket (Richard Burton) garai hartako Henrike II.a Ingalaterrakoaren (Peter O'Toole) aholkularia eta adiskidemina da. Canterburyko artzapezpikua hiltzean erregeak bere adiskidea postu horretarako izendatuko du. Becket fede berri baten eraginpean jokatzen hasi eta erregearen arerio nagusia bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Richard Burton: Thomas Becket
* Peter O'Toole: Henrike II.a Ingalaterrakoa
* John Gielgud: Luis VII.a Frantziakoa
* Gino Cervi: Zambelli kardinala
* Paolo Stoppa: Alexandro III.a Aitasantua
* Donald Wolfit: Folliot apezpikua
* David Weston: Anai John
* Martita Hunt: Matilde Ingalaterrakoa
* Pamela Brown: Leonor Akitaniakoa
* Siân Phillips: Gwendolen
* Felix Aylmer: Canterburyko artzapezpikua
* Percy Herbert: Baroia
* Inigo Jackson: Roberto Beaumontekoa
* Niall MacGinnis: Baroia
* John Phillips: Winchesterreko apezpikua
* Frank Pettingell: Yorkeko apezpikua
* Peter Jeffrey: Baroia

## Kanpo estekak 
* *Becket* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmari buruzko webgunea 
* *Becket* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Terra sigillata

thumb|250px|z egindako ontziak.

 latinezko esaldia da, euskaraz "lur zigilatua" esan nahi duena eta horrela izendatu da, askotan ekoizlearen izena zigilu batez estanpatua duelako oinarrian. Erromatar zeramika gorri distiratsua izan zen, ezaugarri eskeomorfak zituena. K.a. I. mendetik k. o. III. mendera arte ekoiztu zuten eta jatorriaren arabera lau motakoa izan daiteke:
* Italiakoa
* Galia hegoaldekoa (La Graufesenque izan zen ekoizpen gune nagusia)
* Hispaniakoa
* Afrikakoa.
[thumb|Zigilua ikusten da zeramika  honen azpialdean. [Corseul hirian aurkitua, Ateius Xanthus buztingile italiarraren zigilua du eta  Bretainiako Rennesko museoan gorderik dago.]]
Moldetan egiten zen buztin finaz; gorrixka zen eta berniz distiratsuz estaltzen zen. Sigillata ikusgarrienak Arezzon (Italia) egiten ziren *terra sigillata* edo “ontzi aretinoak” dira. Mitologia irudiak, mozorroak, lore sortak eta irudi geometrikoak ziren apaingarri nagusiak. K.o. II. mendean gainbehera izan zuen, eta III. mendean desagertu zen guztiz.

Ingelesez hitz egiten den eremu akademikoetan *samian ware* izena emetan diote sarri.

Arkeologoentzat oso baliagarria da hauek aztarnategi batean aurkitzea, agertu den lurrazala kronologikoki kokatzea asko errazten dutelako, eta aztarnategiak izen zituen merkataritza hartu-emanei buruko argibideak ematen dituztelako. Horren arrazoia da, Terra Sigillataren sorrera, bilakaera eta jatorrizko lantegiak ondo ezagutzen direla eta katalogoak publikatu dira ontziek garai eta ekoizpen gune ezberdinetan izan zituzten forma eta dekoraziei buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Solano López

**Francisco Solano López Carrillo** (1827ko uztailaren 24a - 1870eko martxoaren 1a) Paraguaiko presidentea izan zen 1862tik bere heriotzeraino 1870ean. Carlos Antonio López presidente ohiaren seme nagusiena zen, herrialde oparotsu bat utzi ziona.

Solano Lópezek, Paraguay Aliantza Hirukoitzaren Gerra delakoan zuzendu zuen presidentea izan zen, heriotzerarte.
Bartolomé Mitre

**Bartolomé Mitre** (Buenos Aires, 1821eko ekainaren 26a - Buenos Aires, 1906ko urtarrilaren 19a) argentinar politikari, militar, historialari, idazle, kazetari eta estatu-politikaria izan zen. 1860-1862 bitartean Buenos Airesko probintziako gobernadorea eta 1862-1868 bitartean Argentinako presidentea izan zen.

## Erreferentziak
Hiperurizemia

**Hiperurizemia** odoleko azido urikoaren maila anormalki altua da. Gizakietan tarte normalaren goiko muga 360&nbsp;µmol/L (6&nbsp;mg/dL) da emakumeentzat eta 400&nbsp;µmol/L (6.8&nbsp;mg/dL) gizonentzat.

Hainbat faktorek eragin dezakete hiperurizemia, besteak beste genetikak, intsulinarekiko erresistentziak, hipertentsioak, giltzurruneko gutxiegitasunak, obesitateak, dietak, diuretikoen erabilerak eta edari alkoholdunen kontsumoak. Horien artean, gehienetan azken hori da hiperurizemiaren sortzailea.

Hiperurizemiaren sortzaileak hiru mota funtzionaletan sailka daitezke:
* Azido urikoaren ekoizpen altuaren zergatiak: purinen maila altua dietan eta purinen metabolismo altua.
* Azido urikoaren iraizketa baxuaren zergatiak: giltzurrunetako gaixotasuna, zenbait droga eta azido urikoak beste molekula batzuekin lehiatzea iraizketan.
* Zergati nahasiak: alkohol edo fruktosa maila altuak dietan, edo baraua.

## Ikus, gainera 
* Hezueria

## Kanpo estekak
Publio Lizinio Kraso

**Publio Lizinio Kraso** (; K.a. 86 edo 82 - K.a. 53) Erromako militar eta politikaria izan zen. Marko Lizinio Krasoren semea, Galietako gerretan Julio Zesarren zalditeria-komandantea izan zen, Armorikan eta Akitanian arituz.

Marko Lizinio Krasoren (triumviroa izan zena) bi semeetako bat izan zen, eta Tertullarena, Marcus Terentius Varro Lucullus alaba. Errepublika kolapsatu eta desagertu aurretik hazi, helduarora iritsi eta karrera politikoa izan zuen azkenetariko nobleetako bat izan zen. Bere kideen artean Marko Antonio, Marko Bruto, Dezimo Juno Bruto Albino, Gaio Valerio Katulo (Katulo) poeta eta Gaio Sallustio Krispo (Salustio) historialaria zeuden.

Publio Krasok Julio Zesarren agindupean zerbitzatu zuen Galian K.a. 58tik 56ra. Gazteegi senatuaren mandatu formala jasotzeko, Publio buruzagi gisa nabarmendu zen Bretainiako eta Akitaniako arma-nazioen aurkako kanpainetan. Zesarrek eta Zizeronek estimu handitan zuten, haren mintzatzeko gaitasuna eta izaera ona goraipatzen baitzituen. Erromara itzultzean, Publio Kornelia Metellarekin ezkondu zen, Intelektualki hornitutako  Metelo Eszipionen alabarekin, eta bere ibilbide politiko aktiboari ekin zion, *triumvir monetalis* gisa (txanpona egitearen gobernuaren arduraduna), eta bere aitaren kanpainan segurtasun indar bat antolatu zuen aitarentzat bere bigarren kontsulaldia n. Aitarekin batera hil zen Carrhaeko guduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbaro

[thumb|Barbaro baten burua. [Akropoliko Museoa.]]

**Barbaro** (, *barbaros*) hitza arrotzak izendatzeko erabiltzen zuten greziarrek eta erromatarrek, bai eta gero kristauek ere. Exonimo gutxiesgarria zen eta, hitzez hitz, "zezeltzen duena" edo "gaizki hitz egiten duena" esan nahi zuen. Erromatarrek izena zabaldu zuten Inperioa inbaditzen zuten herriak izendatzeko.

Denboraren poderioz, pertsona basati, gupidagabe eta bihozgabeak deskribatzeko erabili dute hitz hori hizkuntza askotan.

Historiografian erabiltzen denean, ordea, herri barbaroen emigrazioari buruz hitz egiteko erabili ohi da, eta Erromatar Inperioren gainbeherarekin bat inperioren mugetatik kanpo barrura sartu ziren herri konkistatzaile eta migratzaileak izendatzeko erabiltzen da, hala nola, germaniarrak oro har, bisigodoak, sueboak, alanoak, ostrogodoak, lonbardoak, frankoak, angloak, jutoak, saxoiak, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lila

**Lila** edo **amañi-lilia** (*Syringa vulgaris*) *Oleaceae* familiako zuhaitza da, normalean 6 eta 7 metro bitarte neurtzera iristen dena. Jatorria Europako hego-ekialdeko Balkanetan du.

Ez da nahastu behar antzekoa den *Buddleja davidii* zuhaixkarekin, zenbait testutan hala agertzen bada ere. Antza dela eta, batzuetan budleiari *lila izun* esaten zaio.

## Kanpo estekak
Luisín Rodríguez

**José Luis Rodríguez Menéndez** (Mieres, 1910eko maiatzaren 11a - Burgos, 1990eko martxoaren 21a) ***Luisín*** izenez ezaguna, espainiar futbol jokalari eta entrenatzailea izan zen. Futbolari moduan, 10 urteko ibilbidea izan zuen, lehen mailan ere arituz. Entrenatzaile bilakatuta, Club Deportivo Logroñésen aritu zen.
GNS-10

**GNS-10** Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenaren 10. berrikuspena da. Munduko Osasun Erakundeak sortutako sailkapen mediko bat da, gaixotasunak, sintomak, aurkikutza anormalak, kexuak, gizarte gorabeherak eta zauri edo gaixotasunen kanpo zergatiak zerrendatzen dituena.

## Kanpo estekak
Iwakuni (Yamaguchi)

Japoniako Yamaguchi prefekturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera 139.270 biztanle ditu.

## Geografia 
Prefeturaren ekialdeko mugan dago Iwakuni, Setoko Barne Itsasoaren ertzean..

## Historia 
1608an Kikkawa Hiroiek Iwakuniko gaztelua eraiki zuen eta inguruan herria sortuz joan zen. Kintai zubi famatua gaztelurako sarrera izan zen, 1673an eraiki zena. Edo Aroan Kikkawa leinuak agindu zuen eta hiriak garapen handia izan zuen harik eta Meiji berrezarkuntza 1868an iritsi zen arte.

Gaur egungo hiria 1940ko apirilaren 1ean eratu zen. Ordutik aurrera hainbat zabalkuntza izan ditu, azkena 2006koa da, inguruko 7 herrixka hartu zituen bere baitan.

## Ondasun nabarmenak 
* Kintai zubia
* Iwakuniko gaztelua
* Kikko parkea eta Suge zurien museoa.
* Mekata egoitza

## Iruditegia 

Irudi:20100724 Iwakuni 5235.jpg|Kintai zubia.
Irudi:20100724 Iwakuni Castle 5262.jpg|Iwakuniko gaztelua.
Irudi:Hozumi Tanaka in Kikko Park.jpg|Kikko parkea.
Irudi:The Mekata Residence.jpg|Mekata egoitza.
Irudi:Nishi-Iwakuni sta 201205-1.JPG|Tren geltokia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Iwakuniko webgune ofiziala
Iwakuniko gaztelua

Japoniako Iwakuni hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da.

## Historia 
Kikkawa Hiroie jauntxoak 1601 eta 1608 artean eraiki zuen Shiroyama mendiaren gainean. Mori leinuko shogunaren menpeko jauntxoa zen. 1615ean Tokugawa shogunerriak eskuratu eta eraitsi egin zuen. 1673an Kintai zubia eraiki zen.

Kikkawa jaunak eraitsitako gaztekluaren zati zaharrean eraiki zuen bere egoitza berria eta handik gobernatu zuen bere lurraldea.

Gaztelua 1962an berreraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:20100724 Iwakuni Castle 5262.jpg
Irudi:Iwakuni castle 2.jpg
Irudi:IwakuniCastle.jpg|Shiroyama mendia.
Irudi:Kintai Bridge.jpg|Kintai zubia.

## Kanpo estekak
Kintai zubia

Iwakuni hirian dagoen zubi famatua da, Japoniako zubi tradizionalen artean ezagunena.

## Egitura 
Egurrezko arkuak harrizko zutabeen gainean ezarrita daude eta ertzetako zutabeak egurrezkoak dira. Hiru arku dituen zubia da, bakoitzak 35'1 metroko luzera dauka. Arkuak ibaiertzarekin lotzen dituzten zati biek 34'8 metro daukate.

## Historia 
1608an Kikkawa Hiroie jauntxoak Iwakuniko gaztelua eraiki zuen eta Nishiki ibaia zeharkatzeko egurrezko hainbat zubi eraiki ziren baina uholdeak behin eta berriro suntsitzen zituen. 1673an Kikkawa leinuko hirugarren jaunak, Kikkawa Hiroyoshik, harrizko zutabeak zituen zubia eraiki zuen.

Hurrengo urteko uholdeak zubia suntsitu zuen eta gogorragoa izango zen diseinu berria jarraitu zuten eta zerga berezi bat ezarri zen zubia etengabeko berriztatzeko. Ordutik 20 urtean behin erdiko hiru arkuak berrizten dira eta 40 urtean behin ertzetako zatiak.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren gobernuak zubiaren mantenua deskuidatu zuen eta 1950eko *Kijia* tifoiak sorturiko uholdeak zubia suntsitu zuen. 1953an zubia berreraiki zuten 1673ko diseinu bera errepikatuz baina oraingoan metalezko iltzeak erabili zituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Iwakuni Kintaikyo.jpg
Irudi:IwakuniKintaikyo.jpg
Irudi:Kintai Bridge View From Bottom.jpg
Irudi:The Under Side of Kintai Bridge.jpg

## Kanpo estekak
Vorticella

***Vorticella*** protozoo genero bat da, gutxienez 16 espezie ezagunekin. Alderantzizko kanpai baten itxura dute, zilioekin eta Peritrichiaren barruan sailkatzen dira. Zelula bakoitzak lotura bat du du substratoarekin, mionema deitutako zuntz batekin. Estimulatuz gero laburrago egiten da, malguki batean bezala. Batez ere ur gezatan bizi dira, urmaelatan, eta protistak ugariak diren ur xirripatan.

## Espezieak 
* *Vorticella campanula* (ugariena)
* *Vorticella citrina*
* *Vorticella communis*
* *Vorticella convallaria*
* *Vorticella floridensis*
* *Vorticella limnetis*
* *Vorticella marina*
* *Vorticella microstoma*
* *Vorticella monilata*
* *Vorticella patellina*
* *Vorticella similis*
* *Vorticella smaragdina*
* *Vorticella sphaerica*
* *Vorticella striata*
* *Vorticella submicrostoma*
* *Vorticella utriculus*

## Kanpo estekak
Nishiki ibaia

Yamaguchi prefeturako ibai luzeena da. Shūnan hirian hasten da eta 110 kilometro egin ondoren Iwakuni hirian itsasoratzen da.

Ibilbidean zehar hainbat urtegi eraiki dituzte:
* Kōdō urtegia
* Sugano urtegia

## Iruditegia 

Irudi:Nishiki River from Kintai Bridge.jpg|Nishiki ibaia.
Irudi:Koudou-2054-r1.JPG|Kōdō urtegia.
Irudi:Sugano-2075-r1.JPG|Sugano urtegia.
Irudi:USMC-100307-M-1298M-110.jpg|Kintai zubia, Iwakuni hirian.

## Kanpo estekak
1873ko Izua

**1873ko Izua** edo **1873ko Krisi Ekonomikoa**, 1873ko Vienako Burtsaren hondoratzea eta Filadelfiako Jay Cook and Company enpresaren porrotaren ondoren Ameriketako Estatu Batuetan hedatu zen beldur sentimendua izan zen, krisi ekonomikoa ondoriotzat izan zuena. 1879ean Bigarren industria iraultza hasi arte iraun zuen mundu mailako krisi ekonomiko bat izan zen eta kapitalismoaren lehen krisi sistematiko edo depresiotzat jotzen da. 1929ko krakera arte Depresio Handia izenarekin ezagutu zen.

## Kanpo estekak
Plesiochelys etalloni

***Plesiochelys etalloni*** bere generoan ezagutzen den dortoka fosil bakarra da. Jurasikoan bizi izan ziren Europan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamehameha Etxea

[thumb|300px|[Kamehameha III.a bere emazte eta lehengusuekin.]]
**Kamehameha Etxea** () edo **Kamehameha Dinastia** Hawai'iko Erresumako errege dinastia izan zen Kamehameha I.ak 1810ean uharteak bateratu zituenetik Kamehameha V.a hil zen arte, 1872an. Euren kontribuziorik garrantzitsuena gobernu era konstituzionala izan zen, antzinako Hawaiiko kapu sistemaren ordez mendebaldeko legedia ezartzea, Tolerantzia Ediktoa ezartzea erlijio askatasuna emanez eta Mahele Handiaren promulgazioa, lur-jabetza pribatua baimenduz lehen aldiz Hawaiin.

## Erregeak 
* Kamehameha I.a, "Handia", (1795–1819)
* Kamehameha II.a, Liholiho, (1819–1824)
* Kamehameha III.a, Kauikeaouli, (1825–1854)
* Kamehameha IV.a, Alexander Liholiho, (1854–1863)
* Kamehameha V.a, Lot Kapuāiwa, (1863–1872)

## Kanpo estekak
Diseases Database

**Diseases Database** () gaixotasunen, haien sintomen eta botiken inguruko informazioa eskaintzen duen eduki libreko webgune bat da.

## Kanpo lotura 
*  Diseases Database

## Kanpo estekak
Kapu

**Kapu** hawaiierazko hitz bat da, eta bere itzulpena "debekatua" izan ohi da. Antzinako Hawaiin Kapu hitzarekin bere lege eta arau sistema izendatzen zen. Kapuari ofentsa bat gorputzarekin egiten zen, baina mehatxu izpirituala ere izan zitekeen, adibidez manaren lapurretan. Kapua modu hertsi batean betetzen zen eta arau-hausterik egon bazen, nahigabe baldin bazen ere, heriotzarekin zigortzen zen. Kontzeptu hau oso loturik dago tabu hitzarekin, Polinesiako beste kultura askotan ematen den moduan.

Kapu sistema Hawaiin erabili zen ahalik eta Kamehameha II.ak kendu zuen arte, bere erregina eta bere aitaren erreginarekin batera jatordu bat egin zuenean emakume zerbitzariekin, 1819an.

Kapuren kontrakoa *noa* da, eta *libre* edo *komun* gisa itzul daiteke.

## Kanpo estekak
Tritium Tuboricum

**Tritium Tuboricum** barduliarren lurraldeko *civitas* bat izan zen, Ptolomeok aipatu zuena. Haren kokapena ezezaguna da. Tradizioz Mutrikun kokatu dute, baina bertan ez da erromatar aztarnarik topatu. Beste batzuek Astigarribian, Deban edo Mendaron zegoela esan dute. Baliteke ere Arabako hegoaldean egotea, eta Tabuerniga herri hustua izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sādhu

[thumb|250px|Bi sadhu [Kathmandun]]
Hinduismoan, *sādhu* bat (, "ona, pertsona ona, santua") pertsona santu edo aszetiko bat da. *Sādhu* gehienak *yogi*ak dira, baina *yogi* guztiak ez dira *sādhu*ak. *Sādhu* baten helburu bakarra bizitzan mokṣa edo *askatzea* lortzea da, bizitzaren etapak edo *aśrama*ren laugarren eta azken helburua. Horretarako meditazioa eta brahmanaren kontenplazioa egiten dute. Askotan azafran koloreko arropak daramatzate, *sanyāsa* edo errenuntzia adierazten. Bizitzeko modu hau gizon zein emakumeek egiten dute, baina emakumeentzat ***sādhvī*** hitza () erabiltzen da. 2014an emakumez bakarrik ostutako sadhu talde bat edo *akhada* bat sortu zen lehen aldiz.

## Galeria 

Fitxategi:NagaSadhu.jpg
File:Pashupatinath Sadhu.jpg
File:A sadhu playing flute, Benaras.jpg
File:Sadhu at Muktinath.jpg
File:SadhuInPashupatinath.jpg
File:SaddhuDurbarSquare.jpg
File:Sadhu Vârânasî .jpg
File:Sadhvi - Gangasagar Fair Transit Camp - Kolkata 2013-01-12 2517.JPG
File:Naga Sadhu - Gangasagar Fair Transit Camp - Kolkata 2013-01-12 2494.JPG
File:A Sadhu from PashupatiNath, Kathmandu; in the morning.jpg
File:A sadhu by the Ghats on the Ganges, Varanasi.jpg
File:Three saddhus at Kathmandu Durbar Square.jpg
File:Varanasi, sadhu (6299901198).jpg
File:Sadhu at Vashista Ashram.jpg
File:(A) Sadhu in Varanasi, India.jpg

## Kanpo estekak 
* "Sadhuak. Indian santu", Naiz.eus, 2022/03/07.
Gebala

**Gebala** barduliarren lurraldeko *civitas* bat izan zen, Ptolomeok aipatu zuena. Tradizioak Gebaran zegoela dio, baina hori froga dezakeen aztarnategi arkeologikorik ez dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabalaeca

**Gabalaeca** () barduliarren lurraldeko *civitas* bat izan zen, Ptolomeok aipatu zuena. Haren kokapena ez da ezaguna; ikerlari batzuek Lizarran zegoela diote, eta beste batzuek, homofonia kontuan harturik, Galarretan kokatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak