open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pahanhautoja

***Pahanhautoja*** 2022ko Hanna Bergholm finlandiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Tinja gimnasta gazte bat da, eta etsi-etsian saiatzen da amari atsegin ematen. Tinjaren ama *influencer*-a da, eta obsesionatuta dago sare sozialen bidez familia bizitza perfektu baten irudia erakustearekin. Gau batean, Tinjak arrautza bitxi bat aurkituko du basoan. Arrautza bertan utzi edo bota beharrean, ezkutatu, bero mantendu eta zaindu egingo du, arrautzaren barruan bizia sumatzen duelako. Baina Tinjak ezin du imajinatu zer aterako den oskoletik.

## Aktoreak 
* Siiri Solalinna: Tinja/Alli
* Sophia Heikkilä: ama
* Jani Volanen: aita
* Reino Nordin: Tero
* Oiva Ollila: Matias
* Saija Lentonen: entrenatzailea
* Ida Määttänen: Reetta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argazki-argiztapen

thumb| Argazki estudioa
**Argazki-argiztapena** eszena edo subjektu bat argiztatzeko erabiltzen da, argazkigintzan, zineman edo telebistan. Argia da argazki-artearen faktorerik garrantzitsuena, argia baliatzen baitu sortzeko, eta argia behar bezala kontrolatzea erabakigarria da azken emaitzarako.

Argia objektu batera zuzentzean eta errebote egitean datza, argazki-film, CCD edo CMOS sentsore elektroniko baten bidez grabatu ahal izateko. Argia ezinbestekoa da argazkilaritzan, hori gabe ezin baita irudirik atera. Argazki-prozesuan ezinbesteko faktore fisikoa izateaz gain, argiak adierazpen- eta modelatze-funtzio plastiko bat du eta horrek esanahi eta izaera ematen dio, non askotan berak bakarrik erabakitzen baitu argazki baten kalitatea, nahiz eta hori argazkilariaren gustuaren eta horrek erabiltzen duen teknikaren araberakoa izan.

## Kanpo estekak 
* 15 ezinbesteko aholkuak zure argazkietako argia menperatzen ikasteko
* Argiztapenari buruzko oharrak argazkilaritzan
* Klabe baxuko argiztapena
Andreas Brehme

**Andreas Brehme** (Hanburgo, 1960ko azaroaren 9a – Munich, 2024ko otsailaren 20a) alemaniar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Alemaniako lau klubetan jokatu zuen atzelari gisa (HSV Barmbek-Uhlenhorst, 1. FC Saarbrücken, 1. FC Kaiserslautern eta Bayern Munich). Italian (Inter Milan) eta Espainian (Real Zaragoza) ere jokatu zuen.

1984 eta 1994 artean 86 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin. 1990ean munduko txapeldun izan zen eta Argentinaren aurka gola sartu zuen jokalaria izan zen.

## Palmaresa 
**1. FC Kaiserslautern**
* Bundesliga: 1997–98
* Bundesligako 2. maila: 1996–97
* DFB-Pokal: 1995–96
* Alemaniako Futbol Superkopa: txapeldunordea 1996an

**Bayern Munich**
* Bundesliga: 1986–87
* Europako Kopa: txapeldunordea 1986–87
* Alemaniako Futbol Superkopa: 1987

**Inter Milan**
* Serie A: 1988–89
* Italiako futbol superkopa: 1989
* UEFAko Kopa: 1990–91

**Real Zaragoza**
* Futboleko Espainiako Errege Kopa: txapeldunordea 1992–93

**Alemania**
* Munduko Futbol Txapelketa: 1990; txapeldunordea 1986
* Europako Futbol Txapelketa: txapeldunordea 1992

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konplexu militar-industrial

[thumb|230px|[AEB|AEBko presidentea Dwight Eisenhower agur mezuaren telebistako irudia, non *konplexu militar-industrial* kontzeptua ezagutarazi zuen.]]
**Konplexu militar-industriala** (KMI) gobernuen, indar armatu nazionalen eta industrialen arteko harreman politikoei erreferentzia egiteko erabiltzen den kontzeptua da. Harreman horiek merkataritza-sektorearen laguntza lortzen dute nazioko defentsaren eta segurtasun-politikaren barruan entrenamendu militarrerako, armetarako, ekipoetarako eta instalazioetarako ikerketa, garapen, ekoizpen, erabilera- eta laguntza-politikak onartzean. Burdinazko triangelu mota bat da.

Hitz horrek batez ere Estatu Batuetako militarrei egiten die erreferentzia, Dwight D. Eisenhower presidentearen agur-hitzaldian erabili ondoren ospea irabazi baitzuen; hala ere, termino hori antzeko azpiegitura duen edozein herrialdetan aplika daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eisenhower - Farewell address (youtube bideoa)
Pugsley Addams

**Pugsley Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da,  Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko gaztea da. Gurasoak Gomez eta Morticia Addams dira. 

## Pertsonaia 
Pugsley 12 urteko mutikoa da, gehiegizko pisua du, ile horia du eta normalean kamiseta marradunak eta praka motzak erabiltzen ditu. Telesailaren jatorrizko bertsioan seme zaharrena zen, baina gainerako bertsioetan bigarren semea da Wednesdayren ondoren. Mastoka gisa olagarro bat dauka, Aristoteles izenekoa. Jatorrizko seriean, Pugsleyk portaera inuzenteagoa eta inozoagoa erakusten du, eta bere familiaren izugarrikeriarako ume normala bezala jokatzera ere iristen da, maskota bat edukiz eta Boy Scoutekin bat eginez. Horregatik, terapia psikiatrikora eramaten dute, eta, horrela, familiako "ardi beltza" da bere normaltasunagatik. Telesaila amaitu eta hamar urtera filmatu zen *Halloween with the Addams Family* telebistarako filmean, mediku azti gisa trebatzera joan ondoren agertzen da bisitan.

Gainerako bertsioetan, Pugsleyren alderdi ilunago bat agertzen da, Wednesday ahizpari jokabide soziopatetan laguntzea gustatzen zaion haur sadiko bat izanik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pertsonaiaren garapena Youtubeko bideo batean.
Siniša Mihajlović

**Siniša Mihajlović**  (; Vukovar, 1969ko otsailaren 20a - Erroma, 2022ko abenduaren 16a) serbiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Jugoslaviako futbolean hasi zuen bere ibilbidea eta HNK Vorovo, FK Vojvodina eta Belgradeko Izar Gorria taldeetan jokatu zuen, bere lanbidearen zatirik handiena Italian garatu zuen arren. Italian AS Roma, UC Sampdoria, SS Lazio eta Inter Milan taldeetan jokatu zuen eta erretiratu ondoren hainbat talde entrenatu zituen.

63 partida jokatu zituen Jugoslaviako futbol selekzio nazionalarekin.

## Palmaresa 
**Vojvodina**
* Jugoslaviako futbol liga: 1988–89

**Belgradeko Izar Gorria**
* Jugoslaviako futbol liga: 1990–91, 1991–92
* Europako Kopa: 1990–91
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1991

**Lazio**
* Serie A: 1999–2000
* Italiako futbol kopa: 1999–2000, 2003–04
* Italiako futbol superkopa: 1998, 2000
* Europako Futbol Errekopa: 1998–99
* UEFAren Europako Superkopa: 1999

**Inter Milan**
* Serie A: 2005–06
* Italiako futbol kopa: 2004–05, 2005–06
* Italiako futbol superkopa: 2005

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argazki-sentikortasun

thumb|250x250px| Dynax 7D - ISO 100ean filmatua.
thumb|250x250px| Dynax 7D - ISO 3200ean filmatua.
**Argazki-sentikortasuna**, **argazki-sentsibilitatea** edo **ISO sentikortasuna** izenez ere ezaguna, argazkigintzan (argazki-filma edo irudi-sentsorea) erabiltzen diren gainazal fotosentikorrak (argi sentikorrak) sentikortasunari erreferentzia egiteko erabiltzen den terminoa da.

Filmaren esposizio-indizeak edo sentikortasunak ASA (Estatu Batuak) eta DIN (Alemania) eskalak biltzen dituen ISO estandarraren eskala betetzen du.

## ISO sentikortasun-eskala 
Konbentzioz, argazkilaritza digitalak argazkilaritza tradizionalaren sentikortasun-eskala bera erabiltzen du, nahiz eta argazki-kamera digitalaren irudi-sentsoreak argazki-filmak baino modu ezberdinean erreakzionatuz erantzuten duen.

ISO estandarraren eskalak, ISO 5800:1987 arauak definitutakoak , aurretik zeuden bi estandar batzen ditu: American Standards Association-en Ipar Amerikako ASA (aritmetikoa) estandarra eta  Deutsches Institut für Normung erakundearen Alemaniako DIN (logaritmikoa) estandarra. Filmaren sentikortasuna deskribatzerakoan, lehenik eskala aritmetikoa erregistratu, eta gero logaritmikoa, adibidez: ISO 100/21°.

ISOren eskala aritmetikoan, *ASA* eskala zaharrari dagokiona, filmaren abiadura bikoizteak (hau da, pelikula eragiteko behar den argi kantitatea erdira murriztea) filmaren abiadura adierazten duen balio numerikoa bikoiztea dakar.

ISO eskala logaritmikoan, *DIN* eskala zaharrari dagokiona, filmaren abiadura bikoizteak filmaren abiadura adierazten duen balio numerikoari 3° gehitzea dakar.

Adibidez, ISO 200/24°-ko film bat ISO 100/21°-ko filma baino bi aldiz sentikorra da.

Normalean, osagai logaritmikoa (DIN) ez da filmaren abiaduraren deskribapenean eta eskala lineala bakarrik aipatzen da (adibidez, "ISO 100"). Horrelakoetan, "ISO" ASA eskala zaharraren sinonimo gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Aula Básica sobre ISO exemplificada
Abel de Pujol

thumb|Abel de Pujol, 1860. André-Adolphe-Eugène Disdériren argazkia
**Alexandre-Denis-Abel de Pujol** edo Abel de Pujol ( Valenciennes, 1785eko urtarrilaren 30a - Paris, 1861eko irailaren 29a ) frantziar margolaria izan zen. Daviden ikaslea izan zen eta geroago Alexandre-Gabriel Decamps eta Emile Levyren irakaslea. Louvreko eskailera handiko sabaia eta Fontainebleauko Diana galeria eta Parisko Burtsaren sabaia margotu zituen. Frantziako Institutuko kidea eta Ohorezko Legioko ofiziala izan zen .

## Obra hautatua 

César se rendant au sénat aux Ides de Mars.jpg|*Zesar Martxoko Ideetan Senatura doa*
Execution-of-Mary-Queen-of-Scots.jpg|*Mary-Eskoziarren-erreginaren exekuzioa*
(Cahors) Sisyphe roule éternellement son rocher - Alexandre-Denis Abel de Pujol - Musée de Cahors Henri-Martin.jpg||

## Ikasleak 
* Julien Hudson (1811–1844)
* François Debon (1816-1872)
* Adrienne Marie Louise Grandpierre-Deverzy (1798 – 1869); bere bigarren emaztea izan zen.
* Auguste Dedalo -Quentin (1833–1906)
* Alexandre-Gabriel Decamps (1803–1860)
* Alphonse Lami (1822-1867)

## Bibliografia 
* Théodore Pelloquet Dictionnaire de poche des *artistes* contemporains Paris 1858
* Georges Rouget Aviso sur Abel de Pujol, Peintre d'histoire, l'Institut typ-en iraila. E. Prignet Paris 1861, Googlebooks-en

## Kanpo estekak 
* Adrienne Marie Louise Grandpierre-Deverzyk 'Taller de Abel de Pujol' analisi lana.
Argazki-film

**Argazki-filma**, **film fotografikoa** edo **argazki-pelikula** eszena bisualak grabatzeko plastikozko xafla bat da. Plastikoa bereziki tratatu da argiarekiko sentikorra izateko. Irudia plastikoan grabatzen da plastikoa argiaren eraginpean dagoenean. Filma argitik babesten duten ontzi txikietan (kutxa) gordetzen da. Argazki-film arrunt batek 40 argazki eduki ditzake.

Behin irudi guztiak grabatuta, filmak tratamendu kimiko berezi bat jasan behar du. Horri argazkien errebelatzea deitzen zaio. Tratamendu horrek irudiak ikusgai jartzen ditu, eta agerian dagoen filma ez da argiarekiko sentikorra. 

Film mota desberdinak daude. Batzuek beste batzuek baino argi gehiago eskatzen dute. Batzuk zuri-beltzak dira soilik; ez dute kolorerik erregistratzen. Argi infragorria graba dezaketen film bereziak ere badaude. Argazki-filma 1880ko hamarkadan asmatu zen eta lehengo plaka lehorreko sistema ordezkatu zuen.

Filmak ere tamaina ezberdinekoak dira. 35 milimetroko filma, gehien erabiltzen den neurria, metalezko latetan edo ontzietan etortzen da, baina badira beste kameraren filmak paperezko bilgarrietan edo orri bakarrean datozenak.

## Erabilerak 
Filma behin bakarrik erabil daiteke. Horren ondoren, ezin da berriro erabili (ustekabean berriro erabiltzen bada, esposizio anizkoitza izeneko filma sortzen da). Erabiltzen ez denean, filma argitik estali behar da, bestela distira duten argiak grabatuko ditu. Horrela alferrik izango da pelikula bat grabatzea. Filma karrete edo bobina izeneko lata batean dator argi izpietatik estaltzeko.

Filmak argi kopuru egokia behar du argazki bat egiteko. Irudia argiegia edo ilunegia bada, ez da behar bezala grabatuko. Filmak zenbat eta denbora gehiago grabatzen jarraitu, orduan eta argi gehiago lortuko du. Argazkian ateratzen dena argia bada, azkarrago grabatuko da. Ilunagoa bada, filmak denbora gehiago beharko du grabatzeko.

Irudia grabatzeko denbora gutxiago behar duten filmei "azkarrago" deitzen zaie. Filmen abiadura desberdinak ISO zenbaki batekin markatzen dira. Zenbat eta zenbaki handiagoa izan, orduan eta azkarragoak dira filmak. Filmek fokuratutako argietatik soilik egin dezakete argazki bat. Argia fokuratzeko lenterik ez badago, pelikula argia soilik jasotzean zurituko da. 100eko ordez 200 ISO maila duen film bat erabiltzen bada, denboraren erdia baino ez du beharko eszena bereko argazki bat grabatzeko.

ISO zenbakien adibideak ISO 50, ISO 100, IS0 200, ISO 400, ISO 800 eta ISO 1600 dira. ISO zenbakiari batzuetan  deitzen zaio. ISO zenbakia baxua denean, adibidez ISO 50, filmak denbora asko behar du argazkia grabatzeko. Film geldoa deitzen zaio horri. Horrek esan nahi du pertsiana denbora luzez zabalik egon behar duela. ISO zenbakia altua denean, ISO 800 adibidez, argazkia oso denbora laburrean egiten da. Film azkarra da hau. Horrek esan nahi du pertsiana azkar ireki eta itxi behar dela.

Argazki-filma asmatu aurretik, argazkigintzak beirazko plaka lehorrak erabiltzen zituen. XXI. mendean, kamera gehienek ez dute argazki-pelikularik erabiltzen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumba (Kongoko Errepublika Demokratikoa)

**Sumba uhartea** Kongoko ibaiko uharterik handiena da. Guztira 5.001 kilometro karratuko azalera du. Kongoko Errepublika Demokratikoan dago. Ez da Sumba izeneko indonesiar uharte batekin nahastu behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni d'Alemagna

thumb|Giovanni d'Alemagna *Triptikoa*.
'''Giovanni d 'Alemagna''' (Venezian, 1441n dokumentatuta-Padua, 1450ean) Italian XV. mendearen erdialdean aktibo zen jatorri alemaneko margolari izan zen. Hari buruzko informazio gutxi ezagutzen da.

## Biografia 
Giovanniren bizitzari buruzko datu gutxi daude. Antonio Vivarinirekin, bere koinatuarekin, elkartze artistiko bat ezarri zuen, eta harekin batera jarduera nabarmeneko tailer baten buru jarri zen gutxienez hamar urtez. Elkarrekin hainbat erlijio-enkargu egin zituzten Venezia eta Paduako eskualdean. Elkarte hau bat-batean eten zen Giovanniren heriotzaren ondorioz (1450), Paduako Obetari kaperaren dekorazioa enkargatu eta gutxira. Tailerreko postua Bartolomeo Vivarinik hartu zuen, Antonioren anaia gaztea.

Oso zaila da Giovanniren estiloa bereiztea Vivarinirekin batera egin zituen lanetan. Hasiera batean, badirudi bere estiloa apaingarriagoa zela, Antoniorenak ñabardura naturalistagoa zuen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Giovanni d'Alemagnaren biografia.
Topologia aljebraiko

[thumb|[Toru|Torua, topologia aljebraikoan gehien aztertu den objektuetako bat.]]
**Topologia aljebraikoa** matematikaren adar bat da, aljebra abstraktuaren tresnen bidez espazio topologikoak aztertzen dituena. Alor honen helburu nagusia espazio topologikoak sailkatzea da espazio hauei dagozkien inbariante aljebraikoak aurkituz. Espazio topologikoen sailkapena homeomorfismoen bidez lortu nahi izaten den arren, gehienetan ahulagoa den homotopia bidezko sailkapenak solik lortzen dira.

Topologia aljebraikoak, normalean aljebra darabil topologiako problemak aztertzeko. Hala ere, batzuetan posible da alderantziz ere; topologia baliatzea aljebrako problemak aztertzeko. Esaterako, topologia aljebraikoak frogatzen du talde libre baten azpitalde guztiak ere talde libreak direla.

## Apunteak 
* https://www.ehu.eus/~mtwmastm/TopoAlg0607.pdf

## Kanpo estekak
Oier Aldekoa

**Oier Aldekoa Larrañaga** (Algorta, Getxo, 1979) musikari eta musikagilea da.

## Ibilbidea 
Talde eta estilo ezberdinetan aritu izan da baxujole: Lur Nice, The Great Barrier (pop-rock); BonesX, Jazzmates (jazz fusion); Ke Rule (reggae); Masiompa, Rumba Norte (flamenko). Bakarlari gisa ere aritu da, Franz Reichelt izenpean, musika esperimentalagoa egiten. High Felicity rock taldean baterian eta Gari ta Maldanbera taldean baxu eta teklatu lanak egiten ditu, baita Garik eta Iñigo Astizek sortutako lanetan ere. Hertzainak taldearen azken kontzertu sortan ere jo zuen, baxua.

Konposizio lanetan ere aritu da Yogurinha Borovarentzat eta antzerkigintzan musikari lanetan.

## Diskografia 
* *Enamoradiza*, Yogurinha Borova, 2011. 4 abesti.
* *Afrodita A*, Yogurinha Borova, 2013. 3 abesti.
* *Estutu*, Gari ta Maldanbera, 2016
* *Bihotza* abestia, *Poliamor* diskoa, Yogurinha Borova, 2017.
* *Beste baten denbora*, Gari ta Maldanbera, 2018.
* *Winter greets you*, The Great Barrier, 2018.
* *Omago*, Omago, 2019.
* *Zerua & gaua*, Gari ta Maldanbera, 2021.
* *Ningún ser*, Omago, 2021.
* *Zuzenean*, Gari ta Maldanbera, 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raspberry Pi Pico

**Raspberry Pi Pico** plaka Raspberry Pi Fundazioak RP2040 mikrokontrolagailurako sortutako garapen plaka da, Arduino -ren "Nano" formako plaken antzeko itxurarekin. Honen helburua sistema elektrikoak kontrolatzea, aginduak zirkuituari emanez edota jasoz. Horretarako erabiltzaileak kodea idatzi eta plakara bidali dezake, geroago exekutatu ahal izateko. Kode hau C/C++, MicroPython, Arduino edo CircuitPython lengoaiatan idatzi ohi da, baina bestelakoak ere daude erabilgarri komunitateak sortutako softwareari esker. Irakaskuntza eta hobby mailan, Python-en oinarritako lengoaiak dira ofizialki gomendatzen direnak. 

2021 urtean lehen aldiz merkaturatu zen bere forma arruntan, eta 2022n beste hiru bertsio gehitu dira familian, W, H eta WH atzizkiekin izendatu zirenak. 

Plaka familia osoa "breadboard" motatako prototipo plaketan muntatzeko diseinatuta dago, bi pin lerro dituzte hori errazteko, baina gehigarriak erosi daitezke haren konexioen kokapena aldatzeko. 

## Hardwarea 
RP2040 mikrokontrolagailuan eta haren inguruan funtzionatuko diren sistemak garatzeko plaka denez, noski, RP2040 mikrokontrolagailua izango du bere zentruan. Honek, 2 nukleoko ARM prozesagailua du, 133MHz-eko maiztasun maximoarekin funtzionatu dezakeena. Horrekin batera, 264kB RAM memoria eta 2MB-eko flash memoria ditu bere baitan.

Kanpo gailuak kontrolatzeko, 40 GPIO pin ditu. Hauek 3,3V tentsio mailan funtzionatzen dute, eta bakoitzak 16mA emateko gaitasuna du, betiere pin guztien korronte batura 50mA baino handiagoa ez bada. 3,3V hornidura pin-ak korronte handiagoa baimenduko du: 300mA.

### Modeloen arteko desberdintasunak 
W eta WH bertsioak IoT aplikazioetarako pentsatuta dauden plakak dira, Micropython lengoaiari esker era gutxi gora behera sinplean lor daitekeelako honelako plaka batek bestelako gailuekin komunikatzea Wi-Fi bidez. H duten bertsioek, prozesu konplexuak debugeatzeko lagungarria izan daitekeen SWD (Serial Wire Debug) Pin-ak aurretiaz muntatutako konektore batera lotuta ditu, bertsio arruntek 3 soldatzeko zulo soilik dituztelarik.

## Softwarea 
Raspberry Pi-k sortutako beste produktu asko ez bezala, plaka hau ez da ordenagailu bat, beraz, ezin du sistema eragile tradizionalik erabili. Plaka honen erabilera kasua askoz sinpleagoa da beraz.

Plaka honek exekutatuko duen kode guztia erabiltzaileak berak lortu edo idatzi behar izango du, ordenagailu baten bidez plakara bidali, eta ondoren exekutatu egingo da.

Kodea C/C++, MicroPython, Arduino edo CircuitPython lengoaiatan idatzi daiteke, lehen biak ofizialki onartzen dituen lengoaiak eta azken biak fundazio/enpresen arteko akordioen bidez konpatible egin diren lengoaiak direlarik. Komunitateak edo beste enpresek ere bestelako lengoaia ugari konpatible egin dituzte Raspberry Pi Pico-arekin, adibidez Lua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arduino
* Raspberry Pi
* Elektronika digital

## Kanpo estekak 
*  Raspberry Pi webgunea.
*  Lua Raspberry Pi Pico-n erabiltzeko oinarrizko garapen ingurune demostrazioa.
Christophe Lavainne

**Christophe Lavigne** ( Chateadun, 1963ko abenduaren 22a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1984**
* Luxenburgoko Tourra

**1985**
* Luxenburgoko Tourreko etapa bat

**1986**
* Frantziako Tourreko etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
* 3. Denaingo Sari Nagusian

**1987**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Sartheko Zirkuituko etapa bat

**1990**
* Luxenburgoko Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Claude Colotti

**Jean-Claude Colotti** (La Tronche, 1961eko uztailaren 1a), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pascal Dubois

**Pascal Dubois** (Amboise, 1962ko urriaren 27), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* 8. Paris-Bruselan
**1988**
* Tour du Poitou Charenteseko etapa bat
* 5. Rennesko Sari Nagusian
**1989**
* 3. Paris-Camemberten
**1990**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lurzoruaren zientzia

thumb|Zientzialari bat lurzoruko geruzen neurketa egiten.
**Lurzoruaren zientzia** lurzorua Lurraren azaleko baliabide natural gisa aztertzen duen zientzia da. Lurzoruaren eraketa, sailkapena eta kartografia hartzen ditu barne, bai eta honen propietate fisiko, kimiko eta biologikoak, emankortasuna eta horren erabilerarekin eta kudeaketarekin zerikusia duen guztia. 

Zientzia honek barne hartzen ditu **pedologia** (lurzoruaren eraketa, kimika, morfologia eta sailkapena aztertzen ditu) eta **edafologia** (lurzoruaren eragina aztertzen du organismoetan, bereziki landereetan). Beste hitz batzuetan esanda, pedologiak lurzorua bere egoera naturalean aztertzen du, eta edafologiak berriz, lurzoruaren erabilera aztertzen du. Askotan, lurzoruaren zientziaren sinonimotzat hartzen dira azken bi termino hauek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bero motor

thumb|Bero motore baten funtzionamenduaren eskema.
**Bero motorea**, errekuntzako motor edo motor termikoa, makina termiko bat da, bero-iturri baten (foku beroa) eta bero-hustubide baten (foku hotza) artean tenperatura-gradientea aprobetxatuz beroa lan mekaniko bihurtzen duena. Beroa iturritik hustubidera transferitzen da, eta prozesu horretan, beroaren zati bat lan bihurtzen da fluido baten propietateak aprobetxatuz, normalean gas baten edo likido baten lurrunaren bidez.

Makina termiko baten funtzionamendurako beharrezkoa den beroa, errekuntza batean askatutako energia kimikotik dator. Bero hori fluido batek xurgatzen du, ondoren zenbait pieza mekaniko mugimenduan jartzeko. 

Errekuntza motorretik kanpo egiten bada, kanpo-errekuntzako makina deritzo, eta errekuntza makinaren barruan egiten bada berriz, barne-errekuntzako makina. Sortutako mugimendua alternatiboa edo birakaria izan daiteke.

Fluido motorra ur-lurruna, airea edo petrolioaren edo gas erregaien errekuntzaren ondoriozko gasen nahasketa izan ohi da. Barne-errekuntzako motorretan, errekuntza fluido motorrean egiten da. Kanpo-errekuntzako motorretan aldiz, bi fluido daude bien artean beroa trukatzeko. Zentral nuklearretan, beroa uranioaren edo plutonioaren fisio nuklearrean askatutako energiatik sortzen da, eta substantzia hozgarri batek erauzten du bero trukagailu baten bitartez bigarren mailako zirkuitu bati emateko.

## Kanpo estekak
Andreas Kappes

**Andreas Kappes** (Bremen, 1965eko abenduaren 23a - Kolonia, 2018ko uztailaren 30a), alemaniar txirrindularia izan zen. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John van den Akker

**John van den Akker** (Veldhoven, 1966ko maiatzaren 30a) Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* Omloop der Kempen
**1987**
* 2. Omloop der Kempenean
**1990**
* Murtziako Itzuliko etapa bat
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
* 3. Paris-Camemberten
**1992**
* 2. Luxenburgoko Tourrean
**1994**
* Volta Limburg Classic
**1997**
* 2. Olympia's Tourrean eta etapa bat
**1998**
* Olympia's Tourreko etapa bat
* 4. Volta Limburg Classicean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luc Leblanc

**Luc Leblanc** (Limoges, 1966ko abuztuaren 4a), Frantziako txirrindulari ohia da. Frantziako eta Munduko Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1986**
* Correze Tourra
**1987**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1988**
* Plouayko Sari Nagusia
* 3. Mediterraneoko Tourrean
* 4. Dauphiné Libérén
**1990**
* Valoniako Sari Nagusia
* Haut-Varko Tourra
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* 3. Paris-Nizan
* 3. Vaucluseko Tourrean
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
**1991**
* 2. Rennesko Sari Nagusian
* 4. Midi Libren eta etapa bat
* 5. Frantziako Tourrean
**1992**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Midi Libre eta bi etapa
* 2. Dauphiné Libérén eta etapa bat
* 3. Ameriketako Sari Nagusian
**1994**
* 20px Munduko errepideko txapelketa
* Euskal Bizikletako etapa bat 
* 4. Frantziako Tourrean eta etapa bat 
* 6. Espainiako Vueltan eta Mendiko sailkapena 20x20px
**1996**
* 2. Placci Kopan
* 2. Emiliako Giroan
* 2. Alpeetako Klasikan
* 3. Polynormanden
* 6. Frantziako Tourrean eta etapa bat
**1997**
* Trentinoko Giroa eta etapa bat 
* 2. La Flèche Wallonnen
* 4. Lieja-Bastogne-Liejan
* 7. Euskal Herriko Itzulian
**1998**
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 2. Boucles de l'Aulnen
* 6. La Flèche Wallonnen
* 7. Romandiako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordon Coates

**Joseph Gordon Coates** (Hukatere, 1878ko otsailaren 3a - Wellington, 1943ko maiatzaren 27a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1925etik 1928ra.

Etxalde batean hazi zen eta haren kargu egin zen 1911n parlamentuan sartu zen arte. Lehen Mundu Gerran borrokatu ondoren, Justizia ministro izan zen William Massey buru zuen Erreformaren Alderdiaren gobernuan. 1925ean lehen ministro bihurtu zen Massey hil ondoren. 1928an hauteskundeak galdu zituen, baina 1931n gobernura itzuli zen George Forbesen gobernuan ministro gisa. Peter Fraserren gerrako gobernuko kide ere izan zen 1940tik 1943an hil zen arte.
Maior

**Maior** maila militarra da, kapitainarena baino handiagoa eta teniente koronelarena baino beheragokoa. Goi mailako ofizial eskalako beheko maila da. Armen eta gorputzen arabera, maiorrek, gehienez, eskuadroi, batailoi edo talde bat du bere mende; ehun eta bostehun gizon bitarte. Armada batzuetan, hala nola frantsesean eta espainiarrean, nagusitasuneko graduari komandante deitzen zaio (armada frantsesean *maior* maila bada, baina, berez, ofizialordeen eskalako goi-maila da, lehen mailako brigada mota baten baliokide).

Armadan, maiorren maila baliokide korbeta-kapitaina da.

Polizia-kidegoetan ere bada maior maila, adibidez,  Kataluniako Mossos d'Esquadran.

## Maiorren intsigniak 

Fitxategi:DH251-Major.png| *Major* Alemania
Fitxategi:Rank insignia of mayor of the Colombian Army.svg|*Mayor*Kolonbia
Fitxategi:EgyptianArmyInsignia-Major.svg|رائد - ''Ra'id*  Egipto
Fitxategi:Cte-ea.svg|*Comandante*  Espainia
Fitxategi:Army-USA-OF-03.svg|*Major*  Ameriketako Estatu Batuak
Fitxategi:ES-Army-OF3.png|*Major*  Estonia
Fitxategi:Army-GRE-OF-03.svg|Ταγματάρχης *Tagmatarkhis*  Grezia
Fitxategi:Rank Army Hungary OF-03.svg|*Őrnagy*  Hungaria
IDF Ranks Rasan.svgרב סרן - *Rav seren*  Israel|
Fitxategi:IT-Army-OF3.svg|*Maggiore*  Italia
Fitxategi:Nl-landmacht-majoor.svg|*Majoor*  Herbehereak
Fitxategi:British Army OF-3.svg|*Major*  Erresuma Batua
Fitxategi:RO-Army-OF3.png|*Maior*  Errumania
Fitxategi:RAF A F3Maj 2010parad.png|Майор - *Major*  Errusia

## Bibliografia 
* Kataluniako Ikasketen Institutua. *Katalanaren hiztegia (DIEC2)''
* 10/1994 Legea, uztailaren 11koa, Mossos d'Esquadra Generalitatearen Poliziari buruzkoa.
Konstituzionalismo

**Konstituzionalismoa** doktrina ideologiko eta politikoa da, gizarte bat arautzeko oinarrizko arauen multzoa ezartzearen alde dagoena. Itun horretan zehaztutako kolektiboa osatzen duten gizartearen ordezkari guztien ituna da, eta botere eragile guztien eskubideak, ekintzak eta agintariak mugatzen ditu.

Konstituzionalismoa doktrina historikoa da, Aro Moderno osoan zehar garatu dena, eta liberalismoaren ideologiaren eta XVIII. mendearen amaierako eta XIX. mendearen lehen erdiko iraultza liberalen bidez Aro Garaikidean gauzatu dena. Konstituzionalismoaren ezaugarri dira:  erregeen botere absolutuaren aurkako borroka, Europarako etengabeetako erlijio-gerren oposizioa eta etengabeko  tolerantziarako apelazioak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eraketa
* Liberalismoa
* Parlamentarismoa
* Espainiako unionismoa
Olaf Lurvik

**Olaf Lurvik** (Trondheim, 1963ko irailaren 23a), Norvegiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1985**
* Norvegiako Txapelketa Taldeka
**1987**
* Ringerike Sari Nagusia
**1988**
* 3. Etorkizuneko Tourrean
**1989**
* 3. Milk Racen
**1990**
* Norvegiako Tourra
**1991**
* 2. Paris-Camemberten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Aitor Servier

**Aitor Servier Etxetxuri** (Azkaine, 1997) Lapurdiko bertsolaria da.

## Ibilbidea 
2014 eta 2015ean Iparraldeko Eskolarteko txapelduna izan zen eta Euskal Herrikoan bigarren egin zuen. 2016an Abra saria irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (2): 2014 eta 2015.
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapeldunordea (2): 2014 eta 2015
* Xilaba Bertsulari Xapelketa:
** Laugarrena (1): 2025
** Finalaurrekoak (3): 2014, 2016 eta 2021
** Taldekakoa (1): 2018.

### Sariak 
* Berritxu saria (1): 2014
* Abra saria (1): 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2008ko Arabako Bertsolari Txapelketa** edo **Abtx08** urte hartako otsailetik apirilera antolatutako bertso norgehiagoka arabarra izan zen, "Sentitu, gozatu, astindu" lemapean burututakoa.

Asier Otamendik bederatzigarren txapela jantzi zuen Manex Agirrerekin buruz burukoa jokatuta.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (21) 
* Alberto Martinez "Beitto"
* Ander Solozabal
* Andere Arriolabengoa
* Asier Otamendi
* Beñat Goitia
* Ekaitz Samaniego
* Felipe Zelaieta
* Galder Ruiz
* Iker Agirre
* Iñaki Viñaspre
* Izar Mendiguren
* Jagoba Apaolaza
* Josu Ormaetxea
* Juan Mari Juaristi
* Manex Agirre
* Oihane Perea
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Serapio Lopez
* Unai Atxa
* Zigor Enbeita
### Gai jartzaileak eta aurkezleak (7) 
* Amaia Lopez de Bergara
* Garazi Eriz
* Gillen Agirre
* Idoia Beitia
* Irati Errasti
* Irati Lotina
* Lierni Altuna

### Epaileak (5) 
* Ekaitz Elorriaga
* Felix Irazustabarrena
* Mirari Azula
* Patxi Aizpurua
* Xabier Ormaetxea "Txerren"

## Azken laurdenak 
* Gasteiz: Otsailaren 11.
* Laudio: Otsailaren 23a.
* Agurain: Martxoaren 1a.

## Finalaurrekoak 
* Ondategi (Zigoitia): Martxoaren 9a.
* Aramaio: Martxoaren 16a.

## Finala 
Finala Gasteizko Principal antzokian izan zen apirilaren 5ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Oleg Kozlitine

**Oleg Kozlitine** (Krasnoiarks, 1969 irailaren 22a), kazajistandako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1989**
* Gevaudan Tourreko etapa bat
**1993**
* Paris-Camembert
**1998**
* Frantziako Flandrien Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Colonna

**Federico Colonna** (Fucechio, 1972ko abuztuaren 17a), Italiako  txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1993**
* Porto Zirkuitua
**1994**
* Murtziako Itzuliko etapa bat
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat
* Herald Sun Tourreko etapa bat
**1995**
* Alcobendasko Klasika
*Gaztela eta Leongo Itzuliko hiru etapa
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat
**1996**
* Manacor Saria 
* Sartheko Zirkuituko etapa bat
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
* Poloniako Itzuliko etapa bat
* DuPont Tourreko etapa bat
* 3. Paris-Camemberten
* 5. Almeriako Klasikan
**1998**
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa bat
**2001**
* Langkawiko Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Peter Farazijn

**Peter Farazijn** (Diksmuide, 1969ko urtarrilaren 27a), belgikako txirrindulari ohia da. Bere semea Maxime txirrindulari profesionala izan zen.

## Palmaresa 
**1994**
* Valoniako Sari Nagusia
**1996**
* 3. Andaluziako Itzulian
**2000**
* 6. La Flèche Wallonnen
* 10. Donostia Klasikoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Thomas Lövkvist

**Thomas Lövkvist** (Visby, 1984ko apirilaren 4a) suediar txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**2004**
* 20px  16px Suediako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Sartheko Zirkuitua
* 2. Paris-Camemberten
**2006**
* 20px  16px Suediako errepideko txirrindularitza txapelketa
**2008**
* 3. Tirreno-Adriatikoan
**2009**
* Monte Paschi Eroica
* Italiako Giroko etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
**2010**
* 2. Monte Paschi Eroican
**2011**
* 6. Andaluziako Itzulian
**2013**
* Mediterraneoko Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Laguerre

**Enrique Arturo Laguerre Vélez** (Moca, 1905eko uztailaren 15a–Carolina, 2005eko ekainaren 16a) puertorricar eleberrigilea, ipuingilea, maisua, kritikaria eta zutabegilea izan zen. Izengoiti desberdinak erabili zituen: "Tristán Ronda", "Luis Urayoán", ""Motial", "Alberto Prado". Hogeita hamarreko belaunaldiaren parte izan zen. 1999an, bere herrialdeko hainbat ideologiatako buruzagi politiko garrantzitsuen babesarekin, Nobel sarirako izendatua izan zen; gertaera atipikoa izan zen.

## Biografia 
Enrique Laguerre Mocan jaio zen, 1905eko uztailaren 15ean, Puerto Ricon. 1906ko maiatzaren 3an inskribatu zuten Erregistro Demografikoan, jaio eta urtebetera. 1942an Ateneo Puertorriceñoko Literatur Lehiaketa batean parte hartu zuen eta bere lehen artikuluak argitaratu zituen. Antonio S. Pedreirak 1935ean *La Llamarada* argitaratzera bultzatu zuen. Eskolako zuzendari eta irakasle izan zen. 1951tik, Puerto Ricoko Unibertsitateko Hispaniar Ikasketen fakultateko kide zen. *La ceiba en el tiesto* 1956an argitaratu zen. 60ko hamarkadarako *La resentida* drama argitaratu zuen, beste genero bat landu zezakeenaren froga. Garai horretan bi eleberri argitaratu zituen: *El Laberinto* (1959) eta *Cauce sin río* (1972). 1975ean Instituto de Cultura Puertorriqueñak Literatura Sari Nazionala eman zion. 1976an *Los amos benévolo*s eleberria argitaratu zuen. Fundación Puertorriqueña de las Humanidades erakundeak Urteko Humanista izendatu zuen 1985ean, eta Literaturako Nobel Sarirako izendatu zuten 1999an. Luz V Romero García idazlearekin ezkondu zen.

Enrique Laguerre bere etxean hil zen Carolinan (Puerto Rico), 2005eko ekainaren 16an, osteguna, goizeko 8:20etan, bihotzekoak jota. Ia ehun urte zituen.

## Literatura lanak 

* *La Llamarada* (1935)
* *Solar Montoya* (1941)
* *30 de febrero* (1943)
* *La Resentida* (1944)
* *La Resaca* (1949)
* *Antología de Cuentos Puertorriquenos* (1954)
* *La Llamada de Pancho Villa* (1955)
* *La Ceiba en el Tiesto* (1956)
* *Pulso de Puerto Rico* (1956)
* *El Laberinto]] (1959)
* *Enrique Laguerre Habla Sobre Nuestras Bibliotecas* (1959)
* *Cauce sin Río: Diario de mi Generación* (1962)
* *Obras Completas* (1962)
* *La Responsabilidad de un Profesor Universitario* (1963)
* *El Jíbaro de Puerto Rico: Símbolo y Figura* (1968)
* *La Poesía Modernista en Puerto Rico* (1969)
* *El Fuego y su Aire* (1970)
* *Los Amos Benévolos* (1976)
* *Polos de la Cultura Iberoamericana* (1977)
* *Infiernos Privados* (1986)
* *Por Boca de Caracoles* (1990)
* *Los Gemelos* (1992)
* *Proa Libre Sobre Mar Gruesa* (1995)
* *Contrapunto de Soledades'' (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Coenen

**Johan Coenen** (Sint-Truiden, 1979ko otsailaren 4a), Belgikako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2000**
* Cote Picarde
* 3. Hasselt-Spa-Hasselt
**2001**
* Romsee-Stavelot-Romsee
**2002**
* 2. Finisterreko Tourrean
**2004**
* 3. Paris-Camembert
* 3. Rund um den Henninger-Turmean
**2005**
* Lillers Sari Nagusia
**2006**
* Boucles de l'Aulne
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
**2007**
* 2. Marcel Kint Sari Nagusian
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian
**2008**
* Beverbeek Klasikoa
**2009**
* Waes herrialdeko Zirkuitua
**2010**
* 2. Ster ZLM Toerren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Prado Ayuso

**Fernando Prado Ayuso** (Bilbo, 1969ko abuztuaren 28a) klaretar apaiza, teologoa eta kazetaria da. 2022ko urrian, Donostiako gotzain izendatu zuen Frantzisko aita santuak, eta abenduaren 17an hartu zuen kargua.

## Bizitza 
Fernando Prado Ayuso Bilbon jaio zen, 1969ko abuztuaren 28an, nahiz eta haren familiak Getxoko Areeta auzoan izan jatorria. 1992an klaretarren kongregazioan sartu zen. Kazetaritza eta teologia ikasi zuen; 2000ko maiatzean apaiz izendatu zuten eta, besteak beste, Salamancako Eliz Unibertsitateko katedratikoa izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Pauline Soyer

thumb| *Jean de La Barrière-ren heriotza*, Pauline Landonen grabatua, Parisko Feuillants klaustroko beirate batetik abiatuta.
**Marie-Pauline Soyer**, edo **Pauline Landon**, **Marie-Pauline de Saint-Yves Landon** jaiotzez (Caen, Frantzia, 1786ko apirilaren 26an &ndash; Paris, 1871ko urtarrilaren 30a) grabatzailea izan zen.

## Biografia 
Pauline Landon Charles Paul Landonen alaba izan zen eta François-Urbain Massardeko ikaslea. Marie-Pauline Soyer beranarekin lan egiten duen grabatzaile frantziarra izan zen. Alexandre Laborderen "Voyage de l´Espagne" obran lagundu zuen, 1818an argitaratua, eta maisu espainiar handien koadroen kopiak egin zituen.

Aitaren liburu-saltzailearekin ezkondu ondoren, Paul-Constant Soyer margolari eta grabatzailearen ama da (1823-1903).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Émile Bellier de La Chavignerie, *Diccionario general de artistas de la Escuela Francesa desde el origen de las artes del dibujo hasta nuestros días: arquitectos, pintores, escultores, grabadores y litógrafos*, volumen 2, París, Librairie Renouard, 1885, p. 521 (consultar en Gallica) .

## Kanpo estekak
UCI World Tour 2023

**UCI World Tour 2023** UCI World Tour txapelketaren 13. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten zuena. Hogeita hamabost lasterketa bilduz, gizonezkoen txirrindularitzan garrantzitsuenak. Horietatik 29 Europan jokatu ziren, bi Asian, bi Ozeanian eta beste bi Ipar Amerikan.

Lasterketen artean, hogeita bost egun bakarrekoak izan ziren eta beste hamabostak etapakoak. Lehenengoa 2023ko urtarrilaren 17an izan zen eta, azkena, 2023ko urriaren 17an.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Kanpo estekak
UCI World Tour 2022

**UCI World Tour 2022** UCI World Tour txapelketaren 12. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena. Hogeita hamaika txapelketa biltzen ditu, gizonezkoen txirrindularitzan garrantzitsuenak. Horietatik ia guztiak Europan.

Lehenengoa 2022ko otsailaren 20an izan zen eta, azkena, 2023ko urriaren 8an.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UCI World Tour 2021

**UCI World Tour 2021** UCI World Tour txapelketaren 11. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena. COVID-19 pandemiaren ondorioz hainbat lasterketa bertan behera geratu ziren, bereziki urte hasieran jokatzen direnak, Tour Down Under edo Cadel Evans Great Ocean Road Race kasu. Guangxiko Tourra ere bertan behera geratu zen.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnaud Etxandi

**Arnaud Etxandi** (jaiotzez **Arnaud Etchandy** (Donibane Lohitzune, Lapurdi, 1984 &ndash; Pic blanc du Galibier, Frantzia 2022ko abenduaren 7a) Donibane Lohitzuneko eskiatzaile eta marinel euskalduna izan zen. Istripu batean, elur jauzi batean Alpeetako Pic Blanc du Galibier mendian (Frantziako hegoaldea) 38 urte zituela hil egin zen.

## Bizitza 
38 urteko lapurtarra abenturazale amorratua zen, eta natura eta aire zabaleko espazioak izugarri maite zituen. Horrez gain, esperientzia eta eskarmentu ikaragarriko eskiatzailea zen donibandarra. Nabigatzaile gisa bere ibilbideak ere egindakoa zen, BPT enpresan lan egiten zuen Arnaud Etchandyk.

Izan ere, itsasontziz espedizio luzeak gauzatutakoa zen Arnaud Etxandi. Horren harira, Ipar Euskal Herriko abenturazale honek 2017. urtean Ozeano Atlantikoa gurutzatu zuen 'Mini Transat' izeneko 6,5 metroko itsasontzi batean. Euskara hizkuntzaren hedapena eta promozioa bultzatzeko espresuki sortutako Euskal Haziak elkartearen egitasmoaren baitan landu zuen espedizio hura. Ekimen hauxe irakaskuntza pribatu katolikoaren barnean, euskararen sustapenaren alde lan eskerga ikaragarria egindakoa da. 

Arnaud Etxandi lapurtarra Euskal Museoaren adiskideen elkarteko buru zen, Maritxu Etxandi Ithurralderen semea zen. Bere aita, berriz, Maule-Lextarran (Zuberoa) espartin fabrika zeukan Charles Etxandi zen. Era berean, Arnauden aitite Donibane Lohizuneko (Lapurdi) alkatea izan zen 16 urte luzetan, 1971tik 1987 urtera bitartean.

## Istripua 
Pic Blanc du Galibier mendiaren ipar aurpegian eskiatzen ari zela harrapatu zuen elur-jausiak Arnaud Etxandi marinel eta mendizalea, 2022ko abenduaren 7anan, asteazkenean. Hileta-elizkizuna asteazkenean (hilak 14) egin zen Donibane Lohizuneko San Joan Bataiatzailearen elizan, 10:30ean.

38 urteko ingeniariak abenturazale arima zuen, eta biziki maite zituen natura eta aire zabaleko espazioak, Marcel Bedaxagarrek nabarmendu bezala Sud Ouest egunkarian. Eskarmentu handiko eskiatzailea zen, eta itsas-ontziz ere eginak zituen espedizio luzeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Multzo konbexu

thumb|**Multzo konbexua**: bere edozein ***x*** eta ***y*** puntu hartuta, biak lotzen dituen segmentuaren puntu guztiak multzo horretakoak dira.
Bektore-espazio bateko **S** multzoa **konbexua** da, bere bi edozein ***x*** eta ***y*** puntu hartuta, biak lotzen dituen segmentu osoaren puntu guztiak S multzokoak badira:

\forall x , y \in S   \quad   eta  \quad  \forall \lambda\in[0,1] \quad \Rightarrow  \quad \lambda\cdot x + (1-\lambda)\cdot y \in S  

thumb|**Multzo ez-konbexua**: bere ***x*** eta ***y*** puntu batzuetarako, biak lotzen dituen segmentuaren puntu guztiak ez dira multzo horretakoak.
Bestela multzoa ez-konbexua dela esaten da.

### Propietatea 
Multzo konbexuen ebakidura, multzo konbexua da.

### Oharra 
Euskaraz ganbil eta konbexu hitzak sinonimoak badira ere, matematikan konbexutasun kontzeptua desberdina da multzoetan (multzo konbexuak, orri honetan) eta funtzioetan (funtzio ganbilak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yeat

**Noah Olivier Smith** (Irvine, 2000ko otsailaren 26a), **Yeat** izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip hop abeslaria da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Egoera-funtzio

Termodinamikan, **egoera-funtzio** bat edo **egoera-aldagai** bat magnitude fisiko makroskopiko bat da, orekan dagoen sistema baten egoera ezaugarritzen duena. Orekan dagoen sistema termodinamiko bat emanda, egoera-aldagaien kopuru finitu bat aukeratu daiteke, halako moldez non beren balioek sistemaren egoera modu unibokoan zehazten baitute.

Egoera-funtzio baten balioa sistemak unean duen egoera termodinamikoaren araberakoa da, bertara nola iritsi den kontuan hartu gabe. Horrek esan *n*ahi du, une jakin batean, bi sistema termodinamiko baldin baditugu n askatasun-gradurekin orekan eta n egoera-funtzio independenteren balio bera neurtzen badugu, beste edozein egoera-funtziok balio bera izango duela bi sistemetan, aurreko uneetako aldagaien balioa edozein dela ere. Oro har, orekatik kanpoko sistemak ezin dira irudikatu askatasun-graduen kopuru jakin baten bidez, eta deskribapena askoz konplexuagoa da.

Orekan dagoen sistema baten egoera-aldagai batzuk hauek dira:

* barne-energia
* presioa.
* tenperatura.
* bolumena
* entalpia
* entropia
* Gibbsen energia librea
* dentsitatea
* polarizazioa.

Sistema edo "substantzia" mota bakoitzak egoera-ekuazio bat edo eratze-ekuazio bat du ezaugarri, eta ekuazio horrek egoera-aldagai batzuk elkarrekin erlazionatzen ditu; izan ere, esan bezala, oreka termodinamikoan dauden sistemek askatasun-graduen kopuru jakin bat dute, Gibbsen faseen arauaren arabera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egoera-ekuazioa
* Hessen legea

## Kanpo estekak
Karlos Württembergekoa

**Karlos** (; Stuttgart, 1823ko martxoaren 6a - *ibidem*, 1891ko urriaren 6a) Württembergeko erregea izan zen 1864tik hil zen arte.

Gilen I.a Württembergekoa eta Paulina Teresa Württembergekoaren semea izan zen. 1864an Olga Nikolaievna Errusiakoa dukesa handiarekin ezkondu zen. Ez zuten seme-alabarik izan, agian Karlen homosexualitateagatik.

Karl 1864an igo zen tronura bere aita hil ondoren. 1866an Austriarekin aliatu zen Austria-Prusia Gerran, baina Sadowako guduaren ondoren Prusiarekin itun sekretu bat sinatu zuen. Ondoren, Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen, 1870ean, prusiarren alde.

Hil zenean, Gilen II.a, bere arreba Katalinaren semea, izan zen tronuan oinordekoa.
Mercè Otero Vidal

**Mercè Otero Vidal** (Bartzelona, Katalunia, 1947) Filosofia eta Letretako lizentziaduna da Bartzelonako Unibertsitatean, eta latineko katedraduna unibertsitate berean, egun erretiratua. Feminismoan eta hezkidetzan espezializatuta dago.

## Irakaskuntzako lanbide jarduera 
Unibertsitateko irakaskuntzaz gain, irakasleen prestakuntzan eta hezkidetzari eta berrikuntzari buruzko aholkularitzan ere jardun du. Bartzelonako Unibertsitateko Filosofia eta Generoa eta Emakumeak eta Literatura mintegietako  zenbait topaketa eta lantaldetan parte hartu du.

Hizkuntza klasikoetako eta literaturaren kritikako irakaslea. Emakumeek historian zehar izan duten zereginari buruzko zenbait lan idatzi ditu, eta latinezko testuak katalanera itzultzen ditu.

Hezkidetza, ginokritika (kritika literario, historiko eta filosofikoa) artikuluak eta materialak argitaratu ditu eta Duoda, Christine de Pizan, Marie de Gournay, Gilles Ménage eta beste batzuk itzuli ditu. Gaur egun, hezkidetzarekin, memoriarekin eta nortasunekin lotutako gaiak lantzen ditu.

Haren argitalpen, liburu eta artikulu guztiak Dialnet-en kontsulta daitezke.

## Aktibismo feminista 
Aktibista feminista gisa, erantzukizun-lanak egiten ditu Ca la Donako Dokumentazio Zentroan eta Sare Feministaren Udako Eskola Feministaren antolamenduan. Hezkidetza, LGTBI+, ginokritika eta oroimena lantzen ditu. Emakumeek historian zehar izan duten zereginari buruzko hainbat lan idatzi ditu.

Bartzelonako Emakumeen Kontseiluko kide da, Kataluniako Emakumeen Kontseilu Nazionalaren, Kataluniako LGTBI Kontseilu Nazionalaren eta Kataluniakoaren Kontseilu Sozialaren bidez.

2019an, Kataluniako Generalitateak Sant Jordiko Gurutzea eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra konbentzional

[thumb|[Grande Armée-ren erretiratzea Errusian, 1813an (Adolph Northen, 1851)]]
**Gerra konbentzionala** da teoria, baliabide, estrategia eta taktika tradizionalak erabiliz egiten den gerra mota bat, erabat etsai diren bi estatu edo gehiagoren arteko gatazka armatuaren testuinguruan. Bi aldeetako indarrak ongi zehaztuta geratu ohi dira, borroka eremu jakin batzuetan borrokatzen dira, eta armamentuarekin borrokatzen dira, etsaien armada eta azpiegiturak deuseztatzeko xedeaz. Normalean, gerra konbentzional batean  arma konbentzionalak erabili ohi dira; beraz, ez dira erabiltzen suntsipen masiboko armak ez, bereziki, arma nuklearrak.

Oro har, gerra konbentzionalaren helburua da etsaiaren indar militarrak ahultzea edo suntsitzea, borrokatzen jarraitzeko ezintasunera eraman eta buruzagitza politikoa kapitulatzera behartzeko. Hala ere, gerta daiteke taldeetako batek ezohiko taktikak erabiltzea kapitulaziora behartzeko. Hori dela eta, eta arma arrunt garaikide batzuen botere izugarria dela eta, gerra konbentzionalaren eta beste gerra mota batzuen arteko muga lausoa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Gerrako legea
* Suntsipen handiko arma

## Kanpo estekak 
*
Misil balistiko

[thumb|[V-2 (misila)|V-2 erreplika]]
**Misil balistikoa** misil mota bat da higidura parabolikoa erabiltzen duena bere helburuan kolpatzeko. Arma horiek denboraldi laburretan baino ez dira gidatzen; hegaldiaren zatirik handienean mugimendua berezkoa du. Irismen laburreko misil balistikoak Lurraren atmosferaren barruan egoten dira, eta kontinentearteko misil balistikoak (ICBM), berriz, orbitaren azpiko hegaldi batean jaurtitzen dira.

Arma horiek gurutzaldi-misilen kategoriakoak ez diren beste kategoria batean daude. Misil horiek aerodinamikoki gidatzen dira motordun hegaldietan.  Atmosferara mugatuta dauden gurutzaldi-misilek ez bezala, komeni da misil balistikoek atmosferako zatirik trinkoenak saihestea eta atmosferaren gainetik lurrazalera bidaiatzea.

## Historia 
Misil balistikoen lehen forma XIII. mendekoa da, koheteen historiatik eratorria. XIV. mendean, Ming itsas armada txinatarrak Huolongchushui izeneko misil balistikoen arma erabili zuen ontzi etsaien aurkako itsas borroketan. Misil balistiko aitzindari bat A-4 izan zen, V-2 izenaz ezaguna, Alemania naziak garatua, Wernher von Braunen zuzendaritzapean. V-2 baten lehen jaurtiketa arrakastatsua 1942ko urriaren 3an izan zen, eta 1944ko irailaren 6an hasi zen funtzionatzen, Parisen aurka, Londresen bi egun geroago. 1945eko maiatzean, Bigarren Mundu Gerraren amaieran, 3.000 V-2 baino gehiago jaurti ziren.

R-7 Semyorka kontinente arteko lehen misil balistikoa izan zen. 2010ean, Estatu Batuetako eta Errusiako gobernuek itun bat sinatu zuten kontinentearteko misil balistikoen inbentarioa zazpi urtez (2017ra) 1.550 unitatera murrizteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak