open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solvay prozesu

[thumb|376x376px|New Yorkeko Solvay enpresaren planta. 1986an itxi zen [Green River (Wyoming)|Green River-eko (Wyoming) trona-depositu handiak medio]]

**Solvay prozesua** sodio karbonatoa (Na2CO3) sintetizatzeko prozesu kimikoa da. XX. mendean zehar industria kimikoan sodio karbonatoa ekoizteko usatutako prozesu nagusia izan zen. Alabaina, egun borrokan dabil karbonato naturala duten natroi eta trona mineralekin.

Sodio karbonatoak erabilera ugari ditu industrian besteak beste xaboigintzan, beiragintzan, ehungintzan eta papergintzan.

2019an munduan guztira 58 milioi tona metriko sodio karbonato ekoitzi ziren, horietatik 42 jatorri sintetikoa zuten eta gainerakoak naturala.

## Historia 
1789. urtera arte sodio karbonatoa algen edo *Amaranthaceae* familiako landare errautsetatik lortzen zen edo urruneko basamortuetako natroia berotuz. Esaterako landare horien hazkuntza negozio oparoa izan zen XVIII.mendean Espainian, non *barrill* esaten zieten. Salsola, Salicornia, Suaeda, Atriplex eta Sarcocornia generoetako landareak landu ziren.

1791n, Nicolas Leblanc kimikari frantsesak Leblanc prozesua garatu zuen. Itsasoko gatza (sodio kloruroa), azido sulfurikoa, egur-ikatza eta kareharria baliatuz sodio karbonatoa lortzeko aukera ematen du. Leblanc prozesuak energia asko behar du eta gainera albo-produktu arriskutsuak sortzen ditu, hidrogeno kloruroa kasu.

1861ean Ernest Solvay kimikari belgikarrak sodiko karbonatoa merkeago lortzeko arazorik heldu zion. 1864an bere anaia Alfredekin batera Couillet herrian Solvay & Cie enpresa sortu zuen eta bertan garatu zuen bere izena duen sintesi-prozesua. alt=verde = reactivo, negro = intermedio de reacción, rojo = producto)|ezkerrera|thumb|280x280px|Solvay prozesuaren eskema: berdea = erreaktiboa; beltza = tarteko produktua; gorria = produktua.
## Prestaketa 
Solvay prozesuaren bidez sodio karbonatoa gatza (sodio kloruroa, NaCl), klera (kaltzio karbonatoa, CaCO3) eta amoniakoa (NH3) baliatuz sintetizatzen da. Aldi berean, albo-produktu oso erabilgarri moduan kaltzio kloruroa (CaCl2) lortzen da. Amoniakoa amonio kloruro ( NH4Cl) moduan ateratzen da prozesutik, zeina amoniakoa birsortzeko usatzen den.

- Lehen urratsean amonio bikarbonatoa sintetizatzen da ur-ingurune batean. Horrela amonio bikarbonatozko disoluzio bat erdiesten da.

CO2 + NH3 + H2O → NH4HCO3

- Bigarren urratsean sodio bikarbonatoa eta amonio kloruroa sintetizatzen dira. Lehena nahiko disolbaezina denez hauspeatu egiten da ia guztia eta bigarrean disoluzioan gelditzen da.

2 NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2

- Hirugarren urratsean sodio bikarbonatoa berotu egiten da deskonposatzera eramaten duena sodio karbonatoa sortuak. Ur-lurrina eta karbono(IV) oxidoa ere prozesu honen emaitzak dira.

2 NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2

Bestetik amoniakoa birsortzeko bi erreakzio hauek baliatzen dira. Lehenean kareharria berotuz kaltzio oxidoa eta karbono(IV) oxidoa lortzen dira. Amonio kloruroa lehenarekin erreakzionaraziz amoniakoa birsortzen da.

CaCO3 → CaO + CO2

2 NH4Cl + CaO → 2 NH3 + CaCl2 + H2O

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KOATUU

**KOATUU** () lurralde entitateen sailkapen sistema da, Ukrainako estatistika sistemaren parte dena.

Kodeak 10 digitu ditu, eta horietan:

* **XX**00000000: oblasta zehazten dute edo kasu berezi batzuk, hala nola Krimeako errepublika autonomoa eta Kiev eta Sevastopol hiriak.
* 00**XXX**00000: oblastaren menpeko hiriak, Krimeako zatiketa, raionak eta barrutiak estatus berezia duten hirietan.
* 00000**XXX**00: raion baten mende dauden hiriak, hiriak, herriko kontseiluak.
* 00000000**XX**: herriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* KOATUU-ri buruzko informazioa (ukrainieraz)
* Dokumentua informazio osagarriarekin
Multiusos Fontes do Sar

**Multiusos Fontes do Sar** erabilera anitzeko estalitako pabiloia da, Santiago de Compostela hirian dagoena. 1998an eraiki zuten eta Santiagoko Udalarena da. 6.666 ikuslerentzako tokia du (8.888 kontzertuetarako). Gaur egun XADE joint venture-k kudeatzen du.

Erabilera Anitzeko Fontes do Sarrek 10.000 m²-ko azalera du, gimnasio publiko handia du eta kanpoko igerilekuak ditu, baita kanpoko 700 kotxeentzako aparkaleku bat ere. Santiago Futsal areto futboleko taldeak, Arteal mahai-teniseko taldeak eta Obradoiro CAB saskibaloi taldeak bere etxeko partidetan erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Chichana Patiño

**Elisa Patiño Meléndez**, ***Chichana*** ezizenez ezaguna ( Pontevedra, 1890 - Pontevedra, 1919ko apirilaren 12a ) galiziar hegazkinlaria izan zen. Hegazkin bat gidatu zuen lehen emakume galiziarra izan zen eta agian Europa osokoa.

## Biografia eta ibilbidea 
Jatorri nobleko familia aberats batean jaio zen, Patiñoko Markeserrian. Patiñoko dukeen alaba zen, Albino Patiño Amado eta Rosa Meléndez. Sanxenxon zegoen La Alamedako etxearen eta Vilalongako Revel pazoaren artean bizi ziren.

Emakume kultua zen: hezkuntza bikaina jaso zuen, musika eta arte ikasketak barne zituena. Margotzeko, kantatzeko eta musikarako talentua zuen, horregatik, azkenean baztertu egin zuen arren, musika konpainia batekin bira batean parte hartzea proposatu zioten.

Bizikletaz bakarrik bidaiatzen zuen, garaiko emakumeentzako ezohikoa zena (bai bakarrik ibiltzea, bai bizikletan ibiltzea).

Ongintza gertaerekin konprometituta zegoen, esate baterako, ViIlagarcía de Arosa portuan lehorreratu ziren I. Mundu Gerrako zaurituentzako dohaintzak biltzeko kanpaina.

José Piñeiro González adiskidearekin hasi zen hegazkinetan eta haren Bleriot hegazkinean egindako hegaldietan lagundu zion (bere lorpenen maitagarria zela zioen Piñeirok). 1913ko urriaren 12an egin zuen hegaz bakarrik lehen aldiz, Baltar hondartzan, Sanxenxon, eta abiazioaren historiaren parte bihurtu zen.

Patiñok ez zuen pilotu titulua lortu, nahiz eta beharrezkoak ziren 50 ordu baino gehiago hegan egin.

1916ko abuztuan Enrique Alcaraz Díezekin ezkondu zen Puente Sampaion (Bartzelonan Ingalaterrako kontsul izan zena), eta 1917ko ekainean alaba izan zuen Lucía Alcaraz Patiño, Patiño dukerria oinordetzan jaso zuena.

Patiño hainbat hilabetetan gaixo egon ondoren hil zen, 1918ko gripeaz kutsatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elisa Patiño Meléndezen biografia *Do gris ao violeta* orrian.
* Pontevedra Viva Irrati programa
Sant Aniol d'Aguja monasterioa

'''Sant Aniol d'Aguja''' Kataluniako Besalún, Garrotxa eskualdean, Gironako probintzian, 859 urtean sortutako monasterio erromanikoa da. Agujas haranean dago kokatuta. Egun eliza katolikoa gordetzen da bakarrik.

## Izena 
Santutegiaren toponimoa Esmirnan (Anatolian) jaiotako Andeolus edo Aniol martiri santuaren izenetik dator. Kondairaren arabera Andeolus lurralde honetara, penitentzia egiteko asmoz Vallespirretik heldu zen. Elizaren azpian Abadearen Leizea dago eta bertatik ateratzen den ura erabiliz Andeolusek begietako gaitzak sendatzen omen zituen. Hori zela eta erromes asko bertara hurbiltzen zen.

## Historia 
Racimir lehen abadea izan zen eta berak lortu zuen Karlos II.a Burusoila Mendebaldeko Frantziako erregearen eskutik monasteriorako lurralde propio baten eskubidea. Monjeak San Benediktoren Ordenakoak ziren eta normandiarren erasoetatik ihes egiten Vallespirretik heldu ziren.

Oso monasterio txikia zen eta komunitatea ere horrelakoa zen. Gainera, ingurua oso isolatuta zegoen. Horregatik, laster, Gironako apaizen esanetara jarri behar izan zen; gertaera hori 899an dokumentatuta dago. Azkenean, 1003an monjeek Sant Llorenç de Monteko monasteriora alde egin zuten. Ondoren Sant Aniol d'Aguja parrokia gisa gelditu zen, aipatutako monasterioaren menpe.

1983tik elizak Kataluniako Nazio-intereseko Kultura Ondasunaren izendapena (Bé Cultural d'Interès Nacional) du. Herrian, errektoretzan, aterpea dago. Eliza inguruko erlijio eta kultura erreferente garrantzitsua da.

## Ezaugarriak 
IX. mendeko eliza eraikin erromanikoa da. Eliza nahiko txikia da, habearte bakarrekoa, eta altura txikiko kanoi ganga du. Absidea zirkuluerdi formakoa da, Lombardiako erromanikoan ohikoak diren arku itsuez eta lesenekin apainduta. Bi isurkiko teilatua du. Aurrealdean, 1936 arte, elizari erantsiriko gela bat zegoen baina erori zen eta egungo patioa gelditu zen.

1949an muga babesten zuten soldaduek fatxada zaharberritu zuten. Fatxada txikienak lehio borobil bat erakusten du. Fatxadaren goiko partean kanpandegi txiki bat dago; 1962an bertan "Coralí" izeneko kanpaia jarri zen.

Elizaren barrualdean kripta bat dago, Abadearen Leizea izenarekin ezagututa (Cova de l'Abat). Lur azpiko kapera hori arkaitzetan zulatuta dago eta hormetatik ura filtratu egiten da. Ur hori, tradizioaren arabera, propietate osasuntsuak ditu.

Izadiaren ikuspuntutik inguru ederra da.

## Iruditegia 

Image:
Dos homes davant l'església a Sant Aniol d'Aguja (AFCEC VINTRO D 2844).jpeg|Eliza XIX. mendearen amaieran.
Sant_Aniol_d'Aguja.JPG|Elizaren ingurua.
Riera de sant aniol.JPG|Sant Aniol ibaia.
Font_de_Sant_Aniol_d'Aguja.JPG|San Aniolen iturria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Kataluniako monasterioak: Sant Aniol d'Aguja
* : Sant Aniol d'Agujaren Adiskideen webgunea.
Jimmy Armfield

**James Christopher "Jimmy" Armfield** (Denton, Manchester, 1935eko irailaren 21a - Blackpool, 2018ko urtarrilaren 22a) ingeles futbolari eta entrenatzailea izan zen. Bere ibilbide osoa Blackpool Football Club taldean eman zuen, normalean atzelari zuzenekoa. 1954 eta 1971 bitartean 627 partida jokatu zituen taldearekin. 43 aldiz jokatu zuen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin, horietatik 15 kapitain gisa eta 1966ko Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen. Erretiratu ondoren, Bolton Wanderers eta Leeds United entrenatu zituen.

## Kanpo estekak
Bus Elektriko Iraunkorra

**Bus Elektriko Iraunkorra** (**BEi** estilitzatua) Eusko Jaurlaritzaren marka komertzial bat da, eta Euskal Autonomia Erkidegoan Igarotze Azkarreko Autobus sareetan pertsonen garraio zerbitzuak eskaintzen ditu.

Gaur egun, Gasteizko BEi eraikitzen ari dira, eta, aurreikuspenen arabera, 2021eko abuztuan jarriko dute martxan. Gainera, bi sare gehigarri sortzeko proiektuak daude, Donostian (Dbuseko linea ordezkatuz) eta Leioan (Leioako tranbiaren proiektua ordezkatuz).

## Ikusizko identitatea 
Sortu berri den BEi-ren nortasun korporatiboaren ezaugarri nagusiak abangoardia, berrikuntza, diseinua eta jasangarritasuna dira, Eusko Jaurlaritzaren arabera. Tipografiak, forma biribilduak dituela, ibilgailuaren beraren forma gogorarazten du, eta aurrerapen- eta etorkizun-sentsazioa ematen du. B letraren gaineko line horizontala pantografoaren formatik sortzen da, BEi-ko birkarga-sistema. Logotipoak arreta-puntu nabarmen bat du, I letrako puntu berdearekin, informazio- eta adimen-i bat da, BEi-kinformazio-sistemak txertatzen ditu geltokietan eta barnealdean, bai eta berrikuntza-sistema bat ere. Pertsonak ere egongo lirateke logotipo honetan, izan ere, E eta I letren fusioak ibilgailuan eserita dagoen pertsona bat gogorarazten dute, logotipoaren sortzaileek azaldu dutenez.

## Erreferentizak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Bus Elektriko Iraunkorra
* Gasteizko Bus Elektriko Iraunkorra
* Leioako Bus Elektriko Iraunkorra

## Kanpo estekak 
* Bus Elektriko Iraunkorrako webgune ofiziala
Amvrosiivkako raiona

**Amvrosiivka** () Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.

1500 km²-ko azalera hartzen du.

Hiriburua Amvrosiivka hiria da.

## Demografia 
2010eko kalkuluen arabera, guztira 49.900 biztanle zituen.

## Beste datu batzuk 
KOATUU kodea 1420600000 da, 87300 posta kodea eta +380 6259 telefonoaren aurrizkia.

## Erreferentziak 
* Ukrainako Estatistika Bulegoa . (ukraineraz)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Frances Burney

**Frances Burney**, **Fanny Burney** eta '''Madame d'Arblay''' bezala ere ezaguna (Lynn Regis, 1752ko ekainaren 13a - Bath, 1840ko urtarrilaren 6a) ingeles eleberrigile satiriko, egunkarietako idazle eta antzerkigilea izan zen. Karlota Mecklenburg-Strelitzekoa erreginaren kortesana izan zen. Alexandre d 'Arblay frantziar jeneral erbesteratuarekin ezkondu zen eta hamar urte eman zituen Frantzian gerrak harrapatuta. Ingalaterrara itzultzean, Bathen lehortu zen, eta han hil zen. Lau eleberri, zortzi antzezlan, biografia bat eta hogeita bost liburuki, egunerokoak eta gutunak, idatzi zituen. Bere eleberriek aristokraten bizitzak satirizatzen dituzte eta emakumeen identitateari buruzko politikak sartzen ditu.

## Lanak 
* ''Evelina, or, A Young Lady's Entrance into the World* (1778)
* *The Witlings* (1779)
* *Cecilia, or, Memoirs of an Heiress* (1782)
* *Edwy and Elgiva* (1788-1795)
* *Hubert de Vere* et *The Siege of Pevensey* (1790-1797)
* *Elberta* (1791)
* *Brief Reflexions Relative to the Emigrant French Clergy* (1793)
* *Camilla, or, A Picture of Youth* (1796)
* *Love and Fashion* (1798-1800)
* *A Busy Day* et *The Woman-Hater* (1801-1802)
* *The Wanderer: Or, Female Difficulties* (1814)
* *Memoirs of Doctor Burney'' (1832)

## Kanpo estekak
Zaida Muxí

**Zaida Muxí Martínez** (Buenos Aires, 1964) arkitektoa eta hirigilea da. Espazioan eta genero gaietan aditua da.

## Ibilbidea 
Arkitektura, Diseinu eta Hirigintza Fakultatean (Buenos Airesko Unibertsitatea) lizentziatua, Sevillako Arkitektura Goi Eskola Teknikoko doktorea eta Bartzelonako Arkitekturako Goi Eskola Teknikoko irakaslea. Josep Maria Montanerrekin batera, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko XXI. Mendeko Etxebizitza Laborategiko Masterreko zuzendaria da. *Cultura/s* de *La Vanguardiako* gehigarrian kolaboratzen du. . Ricard Gomà Carmonaren (ICV) zerrendako azken aurreko postuan hautagai izan zen Bartzelonan 2011ko Espainiako udal hauteskundeetan. 2009az geroztik, Bartzelonako Arkitektura Eskolako *visions* aldizkaria zuzentzen du. *Col.lectiu punt 6* taldeko kidea da.

## Hirigintza genero ikuspegitik 
Muxiren ustez hiriak gizonek eta gizonentzat diseinatuta daude. Hirigintza diseinuak ez du emakumeengan pentsatzen; izan ere, emakumeak ez dira seguru sentitzen etxera kale ez oso argitsuetatik itzultzen direnean, adibidez. Horregatik, bere aburuz, hirigintza-diseinuak espaloi argiztatuagoak planteatu beharko lituzke, eta ahalegina egin beharko luke kaleetan askotariko pertsonak egon daitezen askotariko jarduerak egiten. Hirigintza feminista aldarrikatzen du gizarteko ahots anitzak gehituz nola bizi garen eta zer behar dugun jakiteko eta hiriek behar horiei erantzun diezaieten lortzeko. Hiri-hazkundearen eredua aldatzea aldarrikatzen du eta hiriak hedatzeari uztea da, hiri trinkoa merkeagoa delako, oinez mugitzeko aukera eman eta hurbilagoa delako, zaintza-denborak partekatzea errazten duelako.

2015etik 2019ra Santa Coloma de Gramenet-eko Udalean Hirigintzako zuzendaria izan zen CIBA proiektuan emakumeen benetako berdintasuna lortzeko hirigintza, etxebizitza, ingurumena, hiriko ekologia, espazio publikoa, bide publikoa eta herritartasuna garatuz.

## Argitalpenak 
* *Espazio publikoa: hiria eta herritartasuna* (*El espacio público: ciudad y ciudadanía*, Electa, 2003)
* *Oinarrizkoa, gutxieneko etxebizitzari buruzko gogoetak* (*Elemental, reflexiones en torno a la vivienda mínima,* Edicions ETSAB, 2004)
* *Hiri globalaren arkitektura* (*La arquitectura de la ciudad global,* Gustavo Gili, 2004)
* *Sota les llambordes, la platja = harlauzen azpian, hondartza* (*Sota les llambordes, la platja = bajo los adoquines, la playa,* Eumo, 2007)
* *Oraina habitatzea: XXI. Mendeko etxebizitzarako tresnak* (*Habitar el presente: herramientas para la vivienda del siglo XXI,* 2011)
* *Emakumeak, etxeak eta hiriak* (*Mujeres, casas y ciudades,* DPR-Bartzelona, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Repensando el diseño de las ciudades después del confinamiento. (Radio Euskadi, 2020)
Boikivskeko raiona

**Boikivskeko** () Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.

1.300 km²-ko azalera du.

Hiriburua Boikivske hiria da.

## Demografia 
2010eko kalkuluen arabera, guztira 35058 biztanle zituen.

## Beste datu batzuk 
KOATUU kodea 1424800000 da, 87100 posta kodea eta +380 6279 telefonoaren aurrizkia.

## Erreferentziak 
* Ukrainako Estatistika Bulegoa. (ukraineraz)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Rapalloko Hitzarmena

**Rapalloko Hitzarmena** 1922an Alemaniako Weimar Errepublikak eta SESBk izenpetutako akordioa izan zen. Horren bidez, harreman diplomatikoak ezarri ziren berriz, eskari ekonomikoei uko egiten zitzaien eta azken batean elkarlanean aritzeko konpromisoa hartu zuten.

Hitzarmen honek bi herrialdeei onuragarria izan zen. Izan ere, Lehen Mundu Gerra galtzaile atera zen Alemania eta gerra zibil latz bat eta gero irabazle atera zen Sobietar Batasuna diplomatikoki bakartuta baitzeuden. Ondorioz, bakardade diplomatikoaren azkena izan zen.

## Kanpo estekak
João Cutileiro

**João Pires Cutileiro** (Lisboa, 1937ko ekainaren 26a-Ib., 2021eko urtarrilaren 5a) eskultore portugaldarra, bere ospea mundu osoan zabaldu zen.

## Biografia 
Familia burgesa batean jaio zen. Ama, tradizionalista eta Salazarren erregimenaren aldekoa bazen ere, aita, José Cutileiro, diktaduraren aurka zegoen medikua zen; horregatik errepresioa pairatu zuen eta, ondorioz, Munduko Osasun Erakundean lan egin behar izan zuen, Portugaletik kanpo. Horri esker eskultore gazteak Suitza, Pakistan eta India. Halaber, gazte-gaztetatik intelektualitatearen mundua ezagutu zuen, familiaren etxea Lisboan intelektual askoren bilgunea izan baitzen. 1946an, etxera joaten zen artista batek, António Pedro, bere tailerrera eraman zuen.

1949tik 1951era Jorge Barradas eskultorearen estudioa ezagutu zuen. Handik beste batera joan zen, António Duarteren estudiora, alegia. Urte horietan material desberdinak ezagutu zituen: beira zeramikoa, marmola, harria... 1951an, 14 urte zituelarik, lehen erakusketa antolatu zuen. Colégio Valsassina Batxilergoa egin zuen. Urte horietan ezkerreko Movimento de Unidade Democrática taldean aritu zen. 1960an, urte batzuk geroago, Portugalgo Alderdi Komunistan ere kargu politikoa izan zen baina bera zegoen taldea erori zen eta kontaktuak galdu zituen.

Kabuleko bidean aita ikusteko, Florentzian gelditu zen eta Michelangeloren obra ezagutu zuen. Horrek eskulturaren bidean eraman zuen. Berriro Lisboan, bi urtez, 1953 eta 1954, Arte Ederren Goiko Eskolan ikasi zuen; bertan Leopoldo de Almeida irakasle gisa ezagutu zuen. Paula Regok, orduan, Londresera joateko aholkatu zuen, Slade School of Art erakundera. Lau urtetan, 1955tik 1959ra, Reg Butler eskultorea ezagutu zuen eta bere lehenengo sariak irabazi zituen.

1961tik 1971era Portugalen hamar erakusketa antolatu zituen, Lisboan zein Oporton. 1970ean Portugalera itzuli zen bizitzeko eta Lagosera joan zen bizitzera. Bere lanek laster Estado Novo faxistaren akademizismoarekin talka egin zuten. Kritika gogorrak pairatu zituen baina bere lanak Europan eta Estatu Batuetan zehar ezagunak egin ziren. 1985ean Evorara joan zen bizitzera eta bere etxean bere obraren erakusketa antolatu zuen. Urte horretatik aurrera erakusketa ugari egin zituen, bai Portugalen bai Europan.

## Iruditegia 

Image:
Estátua_de_D._Sancho_I_frente_ao_Castelo_de_Torres_Novas.JPG|Torres Novas gazteluaren aurrean dagoen Antso I.a Portugalgoari eskainitako eskultura.
Statue_of_Sebastian_of_Portugal_in_Lagos_(1).JPG|Sebastian I.a Portugalgoari eskainitako eskultura Lagos herrian.
João Cutileiro' s Sculpture (14502962177).jpg|
João_Cutileiro_January_2016-1.jpg|Lisboako Parque das Nações.
Lisboa_Monumento_25_Abril.jpg|Apirilaren 25eko monumentua Lisboan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roderigue Hortalez y Compañía

**Roderigue Hortalez y Compañía** 1775eko martxoan Luis Unzaga gobernadoreak New Orleansen ahopean sortutako enpresa mamua izan zen. Untzagak euskal finantzarien interesak defendatu zituen, batez ere Diego María Gardoki bere senidearenak eta Pierre Augustin Caron de Beaumarchais abenturazale frantsesarenak. 1776ko maiatzean Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran iraultzaileentzat hornikuntza militarrak eramateko Bilbon eta Cádizen egoitzak ezarri zituen. Pierre-Augustin de Beaumarchais antzerkigile, erlojugile, asmatzaile, musikari, politikari, iheslari, espioi, editore, arma-trafikatzaile eta iraultzaile frantziarrak Luis Unzaga Amezagaren agente sekretuen sareak eta "Gardoqui eta Hixos" familia-enpresarena koordinatzen zituen. Konpainiaren bitartez, estatubatuarrei britainiarren aurka borrokatzen laguntzeko armak eta materialak erosi zituzten, izan ere, une horretan britainiarrak Frantziaren etsairik amorratuenak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Henry Dana

**Richard Henry Dana Jr.** (Cambridge, Massachusetts, 1815eko abuztuaren 1a - Erroma, 1882ko urtarrilaren 6a) estatubatuar abokatu, politikari eta idazlea izan zen. 1826an Ralph Waldo Emersonek gainbegiratutako eskola pribatu batean sartu zen eta 1830ean Harvard Collegen. 1834an, merkataritza-marinel gisa ontziratu zen. *Two Years Around the Mast* liburuan bere marinel bizitza eta itsasontzian ikusitako abusuak kontatu zituen. 1840tik itsas zuzenbidean espezializatutako abokatu gisa lan egin zuen. Esklabotzaren aurkakoa izan zen eta Free Soil alderdia sortu zuen eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan gobernuko fiskal izan zen.

## Lan hautatuak 
* 1840. Two Years Before the Mast https://archive.org/details/twoyearsbeforema00dana2*.
* 1841. *The Seaman's Friend: Containing a Treatise on Practical Seamanship, with Plates; A Dictionary of Sea Terms; Customs and Usages of the Merchant Service; Laws Relating to the Practical Duties of Master and Mariners''. 1st edition; 6th edition, 1851
* 1847. The Seaman's Friend: Containing a treatise on practical seamanship, with plates, a dictionary of sea terms, customs and usages of the merchant service
* 1839. Cruelty to seamen: being the case of Nichols & Couch. *American Jurist and Law Magazine*, October 1839, 22:92–107.
* c. 1842. *An autobiographical sketch*.
* 1859. *To Cuba and back*.
* 1869. *Twenty-Four Years After*.
* 1968. *The journal*..
* 2005. *Journal of a Voyage Round the World, 1859-1860*.
Luis Unzaga

**Luis Unzaga Amezaga** (Málaga,  - *ib.*, ) espainiar militar eta administratzailea izan zen Amerikan, Louisiana, Venezuela eta Kubako gobernadorea, baita Galizia eta Andaluzia ekialdeko edo Granadako antzinako erresumako kostaldekoa ere. Ilustratu gisa, munduko lehen hezkuntza sistema publiko elebiduna sortu zuen eta merkataritza-askatasuna ahalbidetu zuen modu aitzindarian. Estatubatuarrei herrialde gisa jaiotzen laguntzen lehena izateagatik nabarmentzen da, hainbat modutan: bolbora, irin eta sendagai tonekin, merkataritza askea ahalbidetuz, bere dohain diplomatikoekin eta bere espioitza-sareekin.

## Kanpo estekak
Yazoo (musika taldea)

**Yazoo** (AEBetan **Yaz** izenarekin ezaguna) Basildon-en (Essex) sortutako synth-pop bikotea izan zen 1980ko hamarkadan, Vince Clarkek (teklatuak) eta Alison Moyetek (ahotsa) osatua.

## Ibilbidea 
Bikotea 1981aren amaieran sortu zen: Depeche Mode-tik zetorren Clarke eta musika aldizkari batean Moyetek jarritako iragarkiari erantzun zion. Hala ere, biek eskola egunetatik ezagutzen zuten elkar, eta Clarkek entzuna zuen Moyeten ahots indartsua eszena punk lokalean.

Hurrengo 18 hilabeteetan bikoteak bi disko kaleratu zituen, ''Upstairs at Eric's* and *You and Me Both'', kritikaren oniritzia jaso zuten, eta zenbait single arrakasta handia izan ziren.

1983an haserre bukatu zuten. Moyetek bakarkako karrera arrakastatsua izan zuen ondoren, eta Clarkek Erasure sortu zuen. 2008 eta 2011n agerpen bateratuak egin zituzten, aspaldiko haserreak gaindituta.

Euren musika ibilbidea laburra izan zen arren, eragina utzi zuten. Clarkeren sintetizatzaile doinuak Moyet-en ahotsaren blues eta soul- ukituekin nahastuta, geroago ohikoagoa bihurtu zen konbinazio berritzailea izan zen orduan.

Hainbat talderen inspirazio izan ziren, hala nola LCD Soundsystem, Hercules and Love Affair, La Roux, Shiny Toy Guns eta Blaqk Audio.

Clarkeren jotzeko estiloa, serio eta ia hieratiko teklatuen atzean, inspirazio izan zen beste batzuentzat, rolaren ezaugarri berezkia kasik (adibidez Chris Lowe teklatuetan Pet Shop Boys taldean).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyman raiona

**Limango raiona** () Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko Oblastean.

1018 km²-ko azalera du.

Hiriburua Lyman hiria da.

## Demografia 
2010eko kalkuluen arabera, guztira 24.974 biztanle zituen.

## Beste datu batzuk 
KOATUU kodea 1423000000 da, 84400 posta kodea eta +380 6261 telefonoaren aurrizkia.

## Erreferentziak 
* Ukrainako Estatistika Bulegoa . (ukraineraz)

## kanpo estekak
Manhusheko raiona

**Manhusheko raiona** () Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.

792 km²-ko azalera du.

Hiriburua Manhush hiria da.

## Demografia 
2010eko kalkuluen arabera, guztira 29.241 biztanle zituen.

## Beste datu batzuk 
KOATUU kodea 1423900000 da, 87400 posta kodea eta telefono aurrizkia +380 6297.

## Erreferentziak 
* Ukrainako Estatistika Bulegoa . (ukraineraz)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Hidrogeno kloruro

**Hidrogeno kloruroa** konposatu ez-organikoa da, HCl formula duena. Hortaz hidrogeno-haluroetako bat da. Giro-tenperaturan gas kolorgea da, baina atmosferako ur-lurrunekin harremanetan jartzean azido klorhidrikoa eratzen du. Bi biek, azidoak eta gasak, garrantzia handia dute industrian eta teknologian. Azidoari ere HCl formula esleitzen zaio.

## Erreakzioak 
Hidrogeno kloruroa molekula diatomikoa da non hidrogeno atomo bat (H) eta kloro atomo bat (Cl) lotura kobalente polarrez lotzen diren. Kloroa hidrogenoa baino askoz ere elektronegatiboagoa izateak bihurtzen du lotura polar. Ondorioz, molekula momentu dipolar handia du, karga partzial negatiboa kloroan kokaturik eta positiboa hidrogenoan. Horrek HCla uretan eta beste disolbatzaile polarretan oso disolbagarria egiten du.

Ura (H2O) HCla harremanetan jartzean konbinatu egiten dira hidronio katioia (H3O+) eta kloruro anioa (Cl-) sortuaz erreakzio itzulgarri bati jarraituz. Dena dela, HCla ia osorik ionizatzen da.

: HCl + H2O → H3O++ Cl−

Disoluzioa, zeinek azido klorhidriko izena hartzen duen, azido sendoa da.

Urik ez dagoenean ere hidrogeno kloruroak azido moduan jokatzen du. Adibidez, katalizatzaile azido moduan usatzen da ingurune anhidroa beharrezkoa den erreakzio kimikoetan.

: HCl + CH3OH → CH3O+H2+ Cl−

## Produkzioa 
Hidrogeno kloruro oso purua lortzeko kloroa eta hidrogenoa zuzenean erreakzionarazten dira.

: Cl2 + H2 →2 HCl

Erreakzioa oso exotermikoa da. Normalean sintetizatzen den gasa ur desionizatuan disoltzatzen da, oso purua den azido klorhidrikoa lortuaz.

Sintesi organiko askotan hidrogeno kloruroa albo-produktua izaten da, adibidez hidrokarburoen klorazioan.

: R−H + Cl2 → R−Cl + HCl
: Laborategian beste prozesu batzuk erabiltzen dira hala nola sodio kloruroaren eta azido sulfurikoaren arteko bi urratsetako erreakzioa.
: 1- NaCl + H2SO4 → NaHSO4+ HCl
: 2- NaCl + NaHSO4 → HCl + Na2SO4

Fosforo(V) kloruroak ur hotzez tratatzean HCla ematen du.

: PCl5 + H2O → POCl3+ 2 HCl

## Erabilera 
Hidrogeno kloruro gehiena azido klorhidrikoa lortzeko sintetizatzen da. Hala ere, erreaktibo inportantea da hainbat prozesu kimikotan:

* Kautxuaren hidroklorazioan
* binilo- eta alkilo-kloruroen ekoizpena

Erdieroaleen industrian erdieroaleen kristalak grabatzeko edo silizioa purutzeko erabiltzen da.

## Toxikotasuna 
Gorputzeko ehunen urarekin harremanetan hastean HClak azido klorhidriko bihurtzen da eta hau oso korrosiboa da. Lurrunak inhaltzeak sudurrari, eztarriari eta goiko arnas-aparatuari eragiten die eta eztula, hanturak eta edemak sor ditzake. Azalarekiko kontaktuak jartzea gorritasuna, mina eta erredura kimikoak eragiten ditu. Antzekoa begiak ukitzen baditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolskeko raiona

**Nikolskeko raiona** (), lehen **Volodarskeko raiona** () Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.

1200 km²-ko azalera du.

Hiriburua Nikolske hiria da.

## Demografia 
2010eko kalkuluen arabera, guztira 31.162 biztanle zituen.

## Beste datu batzuk 
KOATUU kodea 1421700000 da, 87000 posta kodea eta +380 6246 telefono aurrizkia.

## Erreferentziak 
* Ukrainako Estatistika Bulegoa. (ukraineraz)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Caterinovca komuna

**Caterinovca** (, , *Katerynivka* eta , *Katerinovka*) Transnistriako Camenca barrutiko komuna bat da. Bi herrik osatzen dute: Caterinovca eta Sadchi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camenca barrutia

**Camenca** (, , *Kamenka*, , *Kamianka* eta ) Transnistriako barruti bat da. Herrialdearen iparraldean kokatuta dago, Dniester ibaiaren eta Ukrainaren artean.

## Banaketa administratiboa 
Barrutia izen bereko Camenca hiriaz (hiriburua) eta 12 komunaz osatuta dago. Honako hauek dira barrutiko 12 komunak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapalgailu

[thumb|[Otxokiko parkea|Otxoki parkeko zilindro zapalgailua Donostian.]]thumb| Errepideetan egiteko diesel zapalgailua bibrazioak erabiltzen dituena.thumb| Zaldi batek arrastatutako zapalgailua. 1800. urte inguruan.
[thumb| Ruston markako lurrun-zapalgailua, 1920an eraikia eta gaur egun mNACTEC- en ikusgai, [Terrassan.]]

**Zapalgailu** edo **zilindro** bat, makina ibilgailua da, lurra, harritxo-geruza bat edo antzeko materialak zapaltzeko erabiltzen dena.

Zapalgailuak ezinbestekoak dira errepideak eraikitzeko. Lurra indartzeko hasierako fasean eta akabera fasean motordun ibilgailuen azken gainazal eratzailea osatzen duen legar eta mundrunezko nahasketa trinkotu eta leuntzeko. Era guztietako gainazalak berdintzeko eta trinkotzeko ere erabiltzen dira, eraikinak edo kiroldegiak eraikitzeko lanetan.

## Historia 
Zapalgailu autopropultsatuak baino lehen lautze- eta trinkotze-lanak abere-trakzio bideko arrabolekin egiten ziren. Arrabolak erabiltzearen ohiko adibide bat labore ebakiak eultzitzeko larrainak eraiki eta mantentzea zen. Lurrun-makinen etorrerarekin joan den mendeko 50eko hamarkadan oraindik ohikoak ziren.

Egungo zapalgailuek diesel motorra edukitzen dute. Batzuk grabitatearen bidez jokatzen dute, pisuaren eragin hutsarekin. Beste batzuek sistema bibratzaile bat erabiltzen dute zoruaren gaineko presioa handitzeko aukera ematen duena, makinaren pisua handitu beharrik izan gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beyond Blunderdome

***Beyond Blunderdome*** *Simpsondarrak* Ameriketako Estatu Batuetako *sitcom* animatuaren hamaikagarren denboraldiko lehen atala da. Hasieran Estatu Batuetako Fox sarean aireratu zen 1999ko irailaren 26an, eta 8,1 milioi etxe inguruk ikusi zuten estreinaldia. Simpsondarrei sarrera doan ematen zaie Mel Gibsonen film berriaren aurrestreinaldirako, *Mr. Smith Goes to Washington* filmearen *remake* bat ikusteko. Gibsonek bere paperak biolentziarik ez duela deitoratzen du eta norbaitek kritika egitea nahi du. Homer Simpsonek Gibson Margerekin hizketan ikusten duenean, kritika basati bat egiten dio, eta Gibsoni sinestarazten dio Homer dela iradokizunak egiteko ausardia duen gizon bakarra. Ondorioz, amaiera hobea sortzeko kontratatzen du. Hala ere, amaiera eztabaidagarriegia denean, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuan ordezkari guztiak eta presidenteak hiltzen dituelako, Gibsonek eta Homerrek ihes egiten dute estudioko exekutiboek filmarekin.

Atala Mike Scullyk idatzi zuen eta Steven Dean Moorek zuzendu zuen. Istorioa zinemaren industriaren parodia bat izan zen, proben gidoi eta film bortitzekin. Hainbat film aipatu zituen, baita beste hainbat kultura herrikoi ere. Gibson gonbidatuak bere burua antzeztu zuen, eta Jack Burnsek Edward Christian izeneko zinema estudioko exekutiboaren papera. 2002ko *The Simpsons Film Festival*en argitaratu zen, eta *The Simpsons - The Complete Eleventh Season* 2008an.

## Kanpo estekak
Hautes Études

***Hautes Études*** ("goi-ikaskertak" frantsesez) Frantziako goi mailako ikasketen erakundeen izendapena da. Gehienak XIX. mendeko erdialdean sortuak dira. Beste hauen artean hauek aipatuko ditugu.

* École pratique des hautes études (Eskola praktikoa), 1868an sortua.
* Institut des hautes études scientifiques (ikasketa zientifikoak)
* Hautes Études-Sorbonne-Arts et Métiers (Sorbona, Arte aplikatuak)
* École des Hautes Études Commerciales (ikasketa komertzialak, ciencias empresariales)
* Ecole de Hautes Études Commerciales du Nord
* Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskola (gizarte zientziak)
* Institut de hautes études internationales (nazioarteko ikasketak)
* Institut des hautes études cinématographiques (zinema ikasketak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proud Boys

**Proud Boys** () Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan indarkeria politikoa sustatzen duen eskuin muturreko erakunde politiko neofaxista da, gizonen kidetza bakarrik onartzen duena. 2016an sortu zen eskuin muturreko ''Taki's Magazine* aldizkariaren baitan, Gavin McInnes buru zuela. 2011ko Disneyren Aladdin musikalaren *Proud of Your Boy'' abestiaren izena hartu zuten erakundea izendatzeko. 2019az geroztik Henry "Enrique" Tarrio afro-kubatarra da Proud Boys taldearen burua.

## Kanpo estekak
Pako Pozueta

**Francisco "Pako" Pozueta Mate** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1938ko urriaren 4a - Logroño, Errioxa, 2021eko urtarrilaren 5a) gipuzkoar politikaria izan zen, Euzko Alderdi Jeltzalekoa. EAJren senataria izan zen 1982tik 1989ra.

Urretxu Zumarraga Ikastolaren sortzaileetako bat izan zen 1966an, garai hartan Lourdesko Ama Ikastola zeritzona.

Azken urteak Logroñon eman zituen lan arrazoiengatik. 2021eko urtarrilaren 5ean hil zen Logroñon 82 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Segurola Dorronsoro

**Maider Segurola** **Dorronsoro** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1982a) gipuzkoar kazetaria da, batez ere irratian lan egin duena. Euskadi Irratiko goizeko *Faktoria* magazina aurkezten du.

## Biografia 
Euskadi irratia sortu zen urte berekoa da Maider Segurola, 1982koa. Hala ere irratian egindako lanarengatik da ezaguna. 

2009an Gaztean hasi zen irrati esatari eta ondoren Euskadi Irratira egin zuen salto *Mezularia* saioarekin. 2013an *Hiri Gorrian* irratsaioaren gidaria izan zen, hasieran Xabi Larrazabalekin eta ondoren Lander Eizagirrerekin. Bost denboraldi egin zituen bertan, entzuleei lana egin bitartean, konpainia egiten. 2018an HAMAIKA ENTZUTEKO! IV. Irrati-piezen lehiaketako sari nagusia irabazi zuen Landerrekin batera, “Hiriko oihartzunak” lanagatik.

*Faktoria Magazine* eta *Baipasa* irratsaioetako kolaboratzailea izan da.  

Euskadi irratiak azken urteetan entzule datu onak dituela-eta, Maiderren zera esan du:

2022ko irailaren 12an alaia, baikorra eta jenioduna den Maider Egurrolak 2022-2023 denboraldiko *Faktoria* saioko gidaritza hartu zuen, astelehenetik ostiralera eta 10:00etatik 13:00etara. Goizeko saioa izatean agenda jarraitzen dute, zenbait gai lantzen dute eta gonbidatuak lehen lerroan dauden pertsonak izaten dira. 

Lantaldea anitza izatea (elkarrengandik ezberdinak, interes ezberdinekin eta adin ezberdinekoak) ona da ondokoengandik ikasteko, lan egiteko modu ezberdinak sortzeko eta magazin batek behar dituen ertz guztietara heltzeko. Hiru orduko saioa denez, bigarren orduan gaiak jorratzeko astia hartzen dute. 

Faktorian zuzenean musika entzuteko aukera ere izaten da.*Irratia hedabide bizia da, eta halakoak oso gustura hartzen ditugu. Teknikarien lana nabarmendu nahi nuke. Haien prestutasunari eta konplizitateari esker egin ditzakegu zuzeneko musika emanaldiak, toki aldrebesenetako konexioak eta gonbidatua lanean ari dela egindako elkarrizketak.*                                                                                                                                *Maider Segurola*

## Sariak 
* 2018an HAMAIKA ENTZUTEKO! lehiaketa irabazi zuen Lander Eizagirrerekin batera, Hiriko ohiartzunak lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Euskadi Irratiko hiru esatariren bizipenak, Ilaski Serranorekin: Maider Segurola, Maite Artola eta Arantza Iturbe
Fernando Cáceres

**Fernando Gabriel Cáceres** (San Isidro, Argentina, 1969ko otsailaren 7a) argentinar futbolari ohia da. Erdiko atzelari postuan jokatzen zuen.

Bere ibilbidean Argentinako eta Espainiako hainbat futbol-taldetan aritu zen: Argentinos Juniors, Boca Juniors, River Plate, Independiente de Avellaneda, Celta de Vigo, Valencia CF, Real Zaragoza eta Córdoba CF. Horrez gain, Argentinako futbol selekzio nazionalarekin partidak jokatu zituen.

2007an utzi zuen futbol profesionala. 2009ko azaroaren 1ean autoa lapurtu nahi zioten gaizkile batzuek tirokatu zuten. Tiroetako bat eskuineko begian eman zion eta eskuineko begiaren galera eta garezurraren oinaren haustura eragin zizkion. Gaur egun, oraindik ere aztarna larriak ditu.

## Kanpo estekak
Rudy Giuliani

**Rudolph William Louis Giuliani** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1944ko maiatzaren 28a), **Rudy Giuliani** izenez ere ezaguna, estatubatuar abokatua eta politikaria da. 1980az geroztik Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoko kide da.

New York hiriko historiako 107. alkatea izan zen, 1994tik 2001era alkatetzan jardunez. Horrez gain, Ameriketako Estatu Batuetako Hirugarren Fiskal Nagusia izan zen 1981 eta 1983 bitartean. Ondoren, 1983tik 1989ra New Yorkeko Hegoaldeko Barrutirako Ameriketako Estatu Batuetako Fiskala izan zen.

## Kanpo estekak
Peio Etxeleku

**Peio Etxeleku** (Donazaharre, Nafarroa Beherea, 1974ko ekainaren 13a) baxenabartar politikari jeltzalea da. 2020ko abenduaz geroztik Euzko Alderdi Jeltzaleko Ipar Buru Batzarreko lehendakaria da.

Parisko ESSEC Business Schoolen egin zituen ikasketak. 1999an egin zen jelkide. Gaur egun, Agour gaztandegia eta Geroari eraikuntza enpresak kudeatzen ditu.

2026an Kanboko alkatea bihurtu zen, herri honetako lehen alkalde jelkidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hitlerren egunerokoak

***Hitlerren egunerokoak*** () Konrad Kujauk idatzitako hirurogei liburuxka dira; Kujauk benetazko zirela esan zuen, hau da, Hitlerrek berak idatzitakoak nahiz eta jakin hau gezurra zela. Testuak 1983an *Stern* astekaria plazaratu zituen. 1985ean, Konrad Kujau eta Gerd Heidemann iruzurra zela eta, epaituak izan ondoren, 42 hilabeteko espetxe-zigorra jasan zuten.

## Gertaerak 
Gerd Heidermann kazetari alemana Alemaniako Errepublika Demokratikotik idazkun batzuk jaso zituela esan zuen. Dirudienez Fischer doktore batek lortutakoak ziren eta berak mugaren beste aldera igaro zituela esan zuen. Paperen jatorria 1945eko apirilean Dresdetik gertu dagoen Börnersdorf inguruan hegazkin istripu batean zegoen, bertan eskuratutakoak omen ziren.

1983ko apirilean, Stern aldizkari alemanarra dokumentuen laburpenak plazaratu zituen. Astekariak 10 miloi marko alemanak ordaindu zituen testuak eskuratzeko. Egunerokoetan 1932tik 1945 urteko informazioa biltzen zen, antza, Hitlerrek berak jasotakoak. Publikazioan bi emanaldi bereziak prestatu ziren, Rudolf Hessen hegaldia Erresuma Batura azaltzeko. Dena gezurra zen.

## Iruzurra 
Gerd Heidemannek Historia ikerlari desberdinei bidali zien haien benekotasuan ziurtatzeko. Horien artean Hugh Trevor-Roper, Eberhard Jäckel eta Gerhard Weinberg zeuden. Hiru hauek 1983ko apirilaren 25ean eman zuten prentsa aurrekoan benetazkoak zirela esan zuten. Hori esan zuten nahiz eta benetako azterketa zientifikoa egin gabe izan. Trevor-Roper hau esan zuen:

:"I am now satisfied that the documents are authentic; that the history of their wanderings since 1945 is true; and that the standard accounts of Hitler's writing habits, of his personality and, even, perhaps, of some public events, may in consequence have to be revised".

Une hartan Trevor-Roper *Times Newspapers*en zuzendaria zen eta susmoak sortu zituen zeren eta *The Sunday Times* egunkariak ordurako benetako dirutza ordaindua zuen Erresuma Batuan testuak argitaratzeko. Trevor-Roperrek bigarren horren ohiko kolaboratzailea zen.

Bi aste geroago forentseek egindako ikerketa baten paperen faltsukeria erakutsi zuen. Papera eta tinta modernoak ziren, Hitler hil ondoren egindakoak. Testuetan, gainera, gezurrezko datu asko biltzen ziren. Azkenean, egunerokoen testuak Hitlerrek emandako diskurtso batzuen kopiak ziren, guztiak egokituta egunerokoaren itxura emanez.

## Ondorioak 
1985ean, Konrad Kujau eta Gerd Heidemann iruzurra zela eta, epaituak izan ondoren, 42 hilabeteko espetxe-zigorra jasan zuten. *Stern* argitaratzaileak ziren Peter Koch-ek eta Felix Schmidt-ek dimisioa aurkeztu behar izan zuten. *The Sunday Times*en eta Trevor-Roperren prestigioa oso kaltetuta gelditu zen, bestetik.

Robert Harrisek iruzurraren historia liburu batean jaso zuen. Horretan oinarrituta, 1991an *Selling Hitler* telesaila egin zen. 1992an, Helmut Dietl zuzendariak gertaeretan oinarritutako *Schtonk!* filma plazaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ellipse

**The Ellipse** (batzuetan '''President's Park South''' deitua) Washington Hirian dagoen hiri parke bat da. 210.000 m²-ko azalera du. Hegoaldean Etxe Zuria, iparraldean Constitution Avenue eta National Mall ditu. Berez, elipsea parkeak inguratzen duen kilometro bateko zirkunferentzia da. Inguruko monumentuekin batera President's Park osatzen du.

Irudi:Eastern_roll_eggs_in_the_White_House_in_1929.jpg|Paskua-arrautzak bilatzen, 1929
Irudi:Sunday baseball game at Ellipse Park2.jpg|Beisbol partida, 1942
Irudi:CodePink_WDC_8_Mar_03_Dancing_on_the_Ellipse.jpg|Manifestaldia, 2003.

## Kanpo estekak
Pet Shop Boys

**Pet Shop Boys** Londresen sortutako pop elektroniko bikotea da, 1981ean, Neil Tennantek (ahotsa eta teklatuak) eta Chris Lowek (teklatuak) osatua.

Mundu osoan 100 milioi disko baino gehiago saldu dituzte. Hainbat abesti arrakastatsu moldatu dituzte, horietako lau- "*West End Girls*", "''It's a Sin*", "*Always on My Mind*" eta "*Heart*" - Erresuma Batuko zerrendaren lehenak izandakoak.

## Diskografia 
* *Please* (1986)
* *Actually* (1987)
* *Introspective* (1988)
* *Behaviour* (1990)
* *Very* (1993)
* *Bilingual* (1996)
* *Nightlife* (1999)
* *Release* (2002)
* *Fundamental* (2006)
* *Yes* (2009)
* *Elysium* (2012)
* *Electric* (2013)
* *Super* (2016)
* *Hotspot* (2020)
* *Nonetheless'' (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martinus J.G. Veltman

**Martinus Justinus Godefriedus "Tini" Veldman** (Waalwijk, 1931ko ekainaren 27a - Bilthoven, 2021eko urtarrilaren 4a) herbeheretar fisikaria izan zen. 1999an partikula azpiatomikoen eta horien arteko indarren ezaugarriei buruz egindako matematika lanarengatik Fisikako Nobel Saria jaso zuen Gerardus 't Hooftekin batera. Matematika eta fisika ikasi zituen Utrechteko Unibertsitatean eta irakasle izan zen 1966tik. 1961ean CERNeko sail teorikoan hasi zen lanean Genevan. 1981ean Utrechteko Unibertsitatea utzi eta Michigangoa hartu zuen, eta han hartu zuen erretiroa 1996an.

## Bibliografia 
* Veltman, M. "Perturbation Theory of Massive Yang-Mills Fields", Utrecht Rijksuniversiteit (Herbehereak). Instituut voor Theoretische Fysica. Paris Univ., Orsay (Frantzia). Laboratoire de Physique Théorique et Hautes Energies, (1968ko abuztua).
* Veltman, M. & J. Yellin. "Some Comments on the Decays of eta (550)", Brookhaven National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), 1966ko uztaila.
* Veltman, M. *Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics*, World Scientific Publishing, 2003. .

## Kanpo estekak
Bryan Sykes

**Bryan Clifford Sykes** (Eltham, Londres, 1947ko irailaren 9a - Edinburgh, Eskozia, 2020ko abenduaren 10a) genetista eta zientzia idazle britainiarra izan zen, Oxfordeko Unibertsitateko giza genetikako irakasle emeritua.  

Sykesek idatzi zuen antzinako DNA hezurretatik berreskuratzeari buruzko lehen txostena argitaratu zuen ( *Nature*, 1989). Antzinako DNArekin lotutako ikerketa askotan parte hartu zuen, tartean Ötzi *izotzetako gizonarenean*.

## *Evaren zazpi alabak* 
Sykes bereziki egin zen ezaguna ADN mitokondrialaren ikerketatik dibulgazio liburua idatzi zuelako. *The Seven Daughters of Eve (Evaren zazpi alabak, 2001)* DNA mitokondrialaren giza-haplotaldeen kontzeptua azaldu zion publiko orokorrari, nola gizaki moderno guztiak mtDNAk azaltzen duen Eva mitokondrialaren ondorengoak garela.

Hari horretatik tiraka, azaldu zuen halaber nola Europako biztanle gehienak zazpi haplotaldetan sailkatzen ahal direla: europarren artean bakoitzak, amarik amako oinordetza zuzenean, arbaso zehatz bat du zazpi emakume horien artean. Zazpi "super-amona" horiek "Eva alabak" direla esanez eta bakoitzari izena emanez, bakoitzaren jatorri historiko/etniko gutxi-gorabeherakoa azaldu zuen Sykesek. Hurbilpen bat da, zazpi alabak ez baitira zehatz historian koka daitezkeen pertsonaiak, baina badira benetan bizi izan ziren emakumeak, eta zientifikoki agerikoa da milioika lagunen arbaso zuzen direla. Alabei izena emateko orduan, haplotaldeak izendatzeko erabiltzen diren konbentzioei jarraitu zien Sykesek; adibidez, Xenia izena X haplotaldearen sortzailearentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
National Mall

**National Mall** () Washington Hirian dagoen hiri parke bat da, Parke Nazionalen Zerbitzuak kudeatua. Pierre Charles L'Enfantek proposatu zuen bere 1791ko planoetan baina XX. mendera arte ez zuten gauzatu. Hiriko turismo-gune nagusietako bat da eta baita hainbat manifestaldien jomuga.

## Eraikinak 
erdian|800px|thumb|National Mall osoa.

## Kanpo estekak
Pieces of a Woman

***Pieces of a Woman*** 2020ko Kornél Mundruczó hungariar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Vanessa Kirby, Shia LaBeouf, Molly Parker, Sarah Snook, Iliza Shlesinger, Benny Safdie, Jimmie Fails eta Ellen Burstyn aktoreek antzeztu zuten.

2020ko Veneziako Mostran estreinatu zen eta Emakumezko aktore onenaren Volpi Kopa (Vanessa Kirby) irabazi zuen.

## Argumentua 
Bikote zoriontsu bat gurasoak izatekotan dira. Emakumeak zorigaiztoko erditze batean haurra galtzeak lur jota uzten ditu.

## Aktoreak 
* Vanessa Kirby: Martha Weiss
* Shia LaBeouf: Sean Carson
* Ellen Burstyn: Elizabeth Weiss
* Molly Parker: Eva Woodward
* Sarah Snook: Suzanne
* Iliza Shlesinger: Anita Weiss
* Benny Safdie: Chris
* Jimmie Fails: Max
* Domenic Di Rosa: Dr. Ron

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ludwig Göransson

**Ludwig Emil Tomas Göransson** (Linköping, 1984ko irailaren 1a) suediar musikagilea, orkestra zuzendaria eta disko-ekoizlea da. Besteak beste, *Fruitvale Station*, *Creed* eta *Creed II*, *Venom* eta *Tenet* filmeen soinu bandak sortu ditu. *Black Panther* filmean egindako lanarengatik Soinu banda onenaren Oscar Saria eta Soinu banda onenaren Grammy Saria irabazi zituen. *Community*, *Happy Endings*, *New Girl* eta *The Mandalorian* telesailen soinu banda ere sortu du, azkenagatik Soinu banda onenaren Primetime Emmy Saria eskuratuz.

Ekoizle bezala, Childish Gambino artistarekin lan egin ohi izan du; bereziki, "This Is America" abestian egindako lanagatik Grabazio onenaren eta Abesti onenaren Grammy Sariak irabazi zituen.

2024an Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria irabazi zuen Oppenheimer filmaren soinu bandagatik.

## Kanpo estekak