open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tokioko Automobil Erakusketa

**Tokioko Automobil Erakusketa** urte bakoitietan ospatzen den automobil erakusketa da, Makuhari Messe-n, Chiba-n, Japonian. Japoniako markek sarritan aurkezten dituzte ekoizpen-eredu eta prototipo berriak hemen. Hala ere, Asiako erakusketarik garrantzitsuena izanik, Europako eta Estatu Batuetako markek ere berritasunak aurkezten dituzte. Azken urteotan, Tokioko Automobil Erakusketa pertsona ospetsuek erabili ohi dituzten autoz bete da, hala nola moloa eta propultsio alternatiboa erabiltzen duten beste hainbat ibilgailu.

## Kanpo estekak
Turingo Automobil Erakusketa

**Turingo Automobil Erakusketa** () urtero Turinen (Italia) antolatzen zen automobil erakusketa izan zen. 1900eko apirilaren 21 eta 24an antolatu zen lehen aldiz Valentinoko gazteluan, eta handik gero Turinera joan zen.

2006az geroztik, Boloniako Automobil Erakusketak Turingo erakusketa ordezkatu du Italiako nazioarteko erakusketaren erreferentzia gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mexikoko Nazioarteko Automobil Erakusketa,

**Mexikoko Nazioarteko Automobil Erakusketa**, **SIAM** gisa laburtua, antzina urtero egiten zen automobil erakusketa bat da, Mexiko Hiriko Hipodromo de las Américas-en ondoan dagoen Centro Banamex-en egiten zena. Lehen urte bakoitzeko abenduan ospatzen zen. Ekitaldi honek munduko automobil erakusketen bizitza ofizialik laburrena izango zuen, 2004tik 2006ra hiru ediziorekin, 2007an bertan behera gelditu zen, automobilgintzako fabrikatzaile gehienen eta antolatzailearen arteko desadostasunengatik. Hala ere, antolatzaile berri batekin 2008an ospatu zen berriro. SIAM irailaren 27tik urriaren 5era bitartean egin zen. Harrezkero, ez da berriro egin.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Buenos Airesko Automobil Erakusketa

**Buenos Airesko Automobil Erakusketa** ekainean Argentinako Buenos Airesen egiten zen automobil erakusketa zen.

Buenos Airesko erakusketaren lehen edizioa 1998an egin zen. Azken edizioan, 2015ean, ia milioi erdi bisitari izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso Beltzeko flotako Baldintzen eta Egoeren gaineko Zatiketa Ituna

**Itsaso Beltzeko flotako Baldintzen eta Egoeren gaineko Zatiketa Ituna** Errusiaren eta Ukrainaren artean 1997ko maiatzaren 28an sinatutako aldebiko hiru tratatu dira. Itun horien arabera, bi herrialdeek bi flota nazional independente, armamentu banatuak eta haien arteko oinarriak ezarri zituzten, eta Krimean Itsaso Beltzeko flota errusiarra oinarritzeko baldintzak ezarri zituzten. Errusiaren eta Ukrainaren arteko Adiskidetasun Itunaren xedapenekin osatu zen ituna, eta hiru egun geroago sinatu zen.

## Aurrekariak 
1990eko hamarkadan, Itsaso Beltzeko flota eta Krimeako ontzigintzako instalazioak kontrolatzeko borroka tentsio iturri izan ziren Errusiaren eta Ukrainaren artean. 1995eko ekainean behin-behineko akordioa sinatu zen, baina beste bi urte behar izan ziren ebazteko.

## Edukia 
Sinatutakoaren arabera:

* Itsaso Beltzeko sobietar flota, Krimea penintsulan egoitza zuena, bitan banatu zen: Errusia (%81,7) eta Ukraina (%18,3). Horren truke, Errusiak 526 milioi dolar ordaintzea onartu zuen, zatitutako ontzidiaren ordain gisa. Errusiak 97 milioi dolar ordainduko zizkion urtean Ukrainari Krimeako azpiegiturak errentan emateagatik. Ordainketa hori Ukrainari emandako eta fakturatutako gas errusiarraren kostutik kendu zen.  Tratatuari esker, Errusiak 25.000 soldadu, 24 artilleria-sistema, 132 ibilgailu blindatu eta 22 hegazkin militar izan zituen Krimea penintsulan. Estatuko Dumak aho batez onartu zuen Errusiaren eta Ukrainaren arteko akordio horien indargabetzea Parlamentuko 433 kidek 2014ko martxoaren 31n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartzelonako Automobil Erakusketa

**Bartzelonako Automobil Erakusketa** (**Automobile Barcelona**) maiatzean Bartzelonan, Espainian, ospatzen den automobil erakusketa da. 1919az geroztik egten da. 

Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundeak (OICA) aitortutako Kataluniako lehiaketa bakarra da.

Urte bakoitietan bi urtean behin egiten den ekitaldia profesionalei zein publiko orokorrari zuzenduta dago. Erakusketaren egoitza Bartzelonako Firako instalazioak dira, Montjuïc auzoan.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Errusiaren eta Ukrainaren arteko Adiskidetasun Ituna

**Ukrainaren eta Errusiako Federazioaren arteko adiskidetasun-, lankidetza- eta elkarlaguntza-ituna** Ukrainaren eta Errusiaren arteko akordioa izan zen, 1997an sinatua, eta honako hauek ezarri zituen: elkartze estrategikoaren printzipioa, dauden mugen bortxaezintasuna onartzea, lurralde-osotasuna errespetatzea eta beren lurraldea besteen segurtasuna kaltetzeko ez erabiltzeko konpromisoa. Tratatuak eragotzi egiten du Ukraina eta Errusia bestearen herrialdean sartzea, hurrenez hurren, eta gerra deklaratzea. Ukrainak 2018ko irailean ituna ez berritzeko asmoa iragarri zuen. Horrela, tratatua 2019ko martxoaren 31n amaitu zen.

2019 arte, ituna automatikoki berritu zen sinatu zeneko 10. urteurrenean, non eta alderdi batek besteari ez zion jakinarazi ituna berritzeko data baino sei hilabete lehenago amaitzeko asmoa.

Errusiaren eta Ukrainaren arteko harremanak okerrera egin zuen Krimea Errusian anexionatu zenetik (2014) eta Donbass eskualdeko gerran indar separatistei emandako errusiar laguntzaren ondotik. Erantzun gisa, Ukrainako lehendakari Petro Poroxenkok dekretu bat sinatu zuen ituna ez luzatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itsaso Beltzeko flotako Baldintzen eta Egoeren gaineko Zatiketa Ituna

## Kanpo estekak
Krimearen anexio errusiarra

2014ko otsailean eta martxoan, **Errusiak Krimea penintsula** inbaditu zuen eta gero Ukrainatik kendu eta **anexionatu** zuen. Gertaera hori Maidaneko Iraultzaren ondoren izan zen, eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerraren parte da. Gertakariek 2014ko Krimeako krisia piztu zuten.

2014ko otsailaren 22an eta 23an, Vladimir Putin Errusiako presidenteak gau osoko bilera deitu zuen segurtasun-zerbitzuetako buruekin, Viktor Janukovitx Ukrainako presidente karguaren erauzketa eztabaidatzeko. Bileraren amaieran, Putinek adierazi zuen "lanean hasi behar dugula Krimea Errusiara itzultzeko". Otsailaren 23an errusiarzaleen mobilizazioak izan ziren Sebastopol hirian. Otsailaren 27an, Krimeako Kontseilu Gorenaren (parlamentua) kontrola hartu zuten intsigniarik gabeko tropa errusiarrek, eta leku estrategikoak harrapatu zituzten penintsula osoan. Horren ondorioz, Aksionov errusiar sarjentua jarri zuten Krimean, Krimeako estatutuari buruzko erreferenduma egin zuten eta Krimearen independentzia-deklarazioa egin zen. Errusiak formalki sartu zuen Krimea bi gai federal errusiar gisa: Krimeako Errepublika eta Sebastopol hiri federala, 2014ko martxoaren 18an. Anexioaren ondoren, Errusiak penintsulan militarren presentzia areagotu zuen eta mehatxu nuklearrak aprobetxatu zituen lurraren gaineko *statu quo* berria finkatzeko.

Ukrainak eta beste herrialde askok gaitzetsi egin zuten anexioa, eta uste dute nazioarteko zuzenbidea eta Errusiak sinatutako akordioak hausten dela, Ukrainaren lurralde-osotasuna babesten baitute, barne direla Estatu Independenteen Erkidegoak 1991n egindako Belavezhako Akordioak, 1975eko Helsinkiko Akordioak, 1994ko Budapesteko Memoranduma eta 1997ko Errusia-Ukraina laguntasun, elkarkidetza eta kooperazio ituna. Hori dela eta, orduko G8ko gainerako kideek Errusia egotzi zuten taldetik, eta herrialdearen aurkako lehen zehapen-txanda jarri zuten. Nazio Batuen Batzar Nagusiak ere erreferenduma eta anexioa baztertu zituen, eta ebazpen bat eman zuen, "Ukrainaren lurralde-osotasuna nazioartean onartutako mugen barruan" baieztatuz. Nazio Batuen ebazpenak ere "azpimarratzen du erreferendumak ez duela baliorik, ezin dela izan [Krimea]-ren estatusa aldatzeko oinarria", eta nazioarteko estatu eta erakunde guztiei eskatu zien Errusiaren anexioa ez onartzeko edo errefusatzeko.

Errusiako gobernua "anexio" etiketaren aurka dago, Putin herrien autodeterminazio printzipioa betetzeko erreferenduma defendatzen ari delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artikulazio (musika)

[thumb|400px|center|'*Artikulazio adibideak, ezkerretik eskuinera:  *[staccato, staccatissimo, marcato, acento* eta *tenuto''.]]
**Artikulazioa**, interpretazioan, notari ekiteko eta hurrengo noten soinuekin lotzeko edo horietatik bereizteko moduetako bakoitza da. Artikulazioaren funtsa dira notari ekiteko moduen kontrola eta noten arteko isilune txikiak kudeatzea (artikulazio-isiluneak), musika-esaldiak argitasuna izan dezan. Antzinako musikan, artikulazioa espresio-bide nagusietakoa zen.

## Historia 
Soinua grabatzeko eta erreproduzitzeko sistemak asmatu aurreko aldi historikoetako artikulazioari buruz jakin dezakeguna tratatu teorikoen azterketatik etor daitekeenera eta garaiko partituretan idatzita gordetzen denera mugatzen da. Musika-notazioa gero eta esplizituagoa izan denez konpositorearen borondatea adierazteko, gero eta gehiago erabili da egileak eskatzen zuen artikulazioa fideltasun handiagoz adierazteko. Nolanahi ere, ezerk ez du pentsarazten alderdi hori idatziz jasotzen ez zen garaietan artikulazioarekiko sentikorra ez zenik.

Partituren gaineko artikulazioari buruzko lehen notazio-adibideak XV. mendekoak dira, eta ugaritasuna, zehaztasuna, ñabardurak eta ugaritasuna handitzen doaz ordutik XX. mendera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musika-inprobisazio

thumb|right|Inprobisazio-emanaldia Ipar Carolinan, 2014.
**Musika-inprobisazioa** aurretik idatzi ez den musika sortzeko eta exekutatzeko artea da, material batzuen bidez berez sortzen dena. Jazz musikan, inprobisazio-emanaldiei *jam session* diete. Gero, *jam session* horien ezaugarriak beste musika genero batzuetara egokitu ziren.

Terminoa zergatik sortu zen alde batera utzita, argi dago konposizioaren eta inprobisazioaren arteko bereizketa nahiko berria dela. Inprobisazio hitza, bere izen eta hitzezko forman, ez zen XIX. mendea baino lehen sortu, bitxia bada ere, inprobisazioaren praktika eszenikoa gainbehera hasi zenean. *In-pro-videre* hitz latinezkoek, «Aldez aurretik aintzat hartu gabeko» gisa itzultzen direnek, esan nahi dute modu horretan egindako musikak ez dakarrela inolako prestakuntza estilistiko edo estrukturalik exekuzio-unearen aurretik. Definizio garaikide batzuek erakusten dute terminoak bilakaera izan duela, bai edozein testuingurutan, bai edozein testuingurutatik kanpo; hala ere, hasierako inplikazioen oroitzapen esanguratsu batzuk gordetzen ditu. Are nabarmenago, terminoa idazketaren eta, oro har, prestaketaren ideiei kontrajartzen zaie.

## Kanpo estekak
Tarjei Bø

**Tarjei Bø** (Stryn, 1988ko uztailaren 29a) biatloian aritzen den kirolari norvegiarra da. Txapeldun olinpikoa izan da 2010eko eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Pekinen lau domina lortu zituen, horietatik bi urrezkoak. Johannes Thingnes Bø biatloilari olinpikoaren anaia nagusia da.

## Ibilbidea 
Mundu mailako aurreneko garaipena Gazte mailako munduko txapelketan izan zuen, Presque Islen (AEB) 12,5 km bakarkako proban. 2010eko Vancouverreko Olinpiar Jokoetan debuta egin zuen eta txapeldun olinpiko bihurtu zen erreleboen proban. 

2011een Khanty-Mansiysk hirian jokaturiko Munduko txapelketan bost domina eskuratu zituen, hiru urrezko eta bi brontzezko. Hortik aurrera sarritan izan da munduko txapelduna.

2014ko Sotxiko Jokoetan hartu zuen parte baina emaitza apalak lortu zituen oso. 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan ere ez zuen esperotako emaitzarik lortu baina zilarrezko domina bat kolkoratu zuen erreleboen proban.

Olinpiar Jokoetako emaitza onena 2022ko Pekingo Jokoetan lortu zuen. Johannes Thingnes anaia alboan zuela taldekako bi probetan txapelduna izan zen Norvegiako selekzioa eta horretaz gain zilarreko domina bat eta brontzezko beste bat eskuratu zituen.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madrilgo Nazioarteko Automobil Erakusketa

**Madrilgo Nazioarteko Automobil Erakusketa** (**Motortec**) apirila eta ekaina bitartean Madrilen, Espainian, ospatzen den automobil erakusketa da. IFEMAren erakustazoka eta kongresuetarako instalazioetan egiten da. 2010az geroztik, IFEMAk antolatu du ekitaldi hau Frankfurteko Erakustazokarekin elkarlanean. 

Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundeak ez du nazioarteko ikuskizun garrantzitsu gisa aitortzen, baina sarritan Europako automobilak aurkezteko lekua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mer de Glace

**Mer de Glace** () Alpeetako Mont Blanceko mendigunearen iparraldeko hegaletan dagoen glaziar bat da. 7 kilometro luze eta 200 metroko haren sakonerari esker, Frantziako glaziarrik luzeena da.

## Geografia 
2400 m-ko altueran sortu zen: hor, Mont Tacul mendiaren iparraldean Géanteko glaziarraren, Lechaud glaziarraren eta Talèfre ur-jauziaren elkarguneak elikatzen du eta 1400 metrora jaisten da. Ipar-ipar-mendebalderantz doa, ekialdean Aiguille du Moine eta mendebaldean Trélaporte artean. Grand Dru mendia ipar-ekialdean dago. Iraganean erraz ikusten zen Chamonixetik, baina murriztu egin da eta gaur egun ia ez da behetik ikusten.

Atrakzio turistiko prestatuak izan zituen Chamonixeko haraneko lehen tokia izan zen.

Mer de Glace, glaziar guztiak bezala, etengabe berritzen dute bi fenomenok: metaketak —nabarmen elurragatik—, eta ablazioak, funtsean, urtzeagatik. Mer de Glace etengabe dabil bere pisuaren eraginpean, lurrazalean arraildurak, *serac*ak edo urezko poltsak eratuz, lur motaren arabera.

Glaziarraren abiadura, begi hutsez ikusten ez bada ere, handia da, 120 metrotik gora urtean goiko aldean, eta 90 metro inguru urtean Montenvers eskualdean, hau da, zentimetro bat inguru orduko.

Tentsioak areagotu bezain laster, glaziarra deformatu egiten da eta pitzadurak agertzen dira (arraildurak). Horiek oso zeharkakoak dira. Arrailduren jarduera bizia dagoenean, pitzadura horiek glaziarra apurtzeak *serac* blokeak eratzen ditu.

Identifikatu gabeko objektuak, sakonera aldakorrekoak, kokapenaren arabera, 50 metrokoak izan daitezke. Beti leku berean sortzen dira, haran glaziarraren formagatik. Korrontean behera desagertuz, goian berritzen dira.

## Historia 
XVIII. eta XIX. mendeetan glaziarra bailararen barreneraino jaitsi zen, Les Bois herrixkaraino; beraz, garai haietan Les Boisko glaziarra esaten zioten: artean, Arveyron ibaia glaziarretik sortzen zen, haitzulo baten antzeko ganga baten azpian (''Grotte d'Arveyron''). Haitzuloak margolariak eta argazkilariak erakarri zituen, adibidez J.M.W. Turnerrek 1816an "Arveyrongo iturria Savoiako Chamounix haranean" margotu zuen. Aurreko muturraren kokapena aldatu egin da urteetan zehar, baina hedadurarik handiena XIX. mendearen erdialdera izan zuen.

## Elektrizitatea 
EDFk Mer de Glaceko ur subglazialak urtaroka erabiltzen ditu energia hidroelektrikoa ekoizteko. Glaziarraren azpian zulatutako tunelek glaziarraren oinarriko ura jaso eta haraneko energia hidroelektrikoko planta bateraino bideratzen dute. Ur hori Arveyron ibaian behera deskargatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*"Natura fugit" animaziozko pelikula (Jesus M Lazkano).
Frankfurteko Erakustazoka

**Frankfurteko Erakustazoka** (alemanez: *Messe Frankfurt*) munduko erakustazoka-esparrurik handienetako bat da. Frankfurt am Mainen dago, Alemanian. Europako tradizio handienetakoa da, XII. mendekoa da.

Ekitaldi ezagunak dira munduko liburu azokarik handiena den Liburu Azoka eta Europako erakustaldi garrantzitsuenetakoa den Automobil Erakusketa.

## Kanpo estekak
Dubaiko Automobil Erakusketa

**Dubaiko Automobil Erakusketa** (**Ekialde Hurbileko Nazioarteko Automobil Erakusketa**) Dubain, Arabiar Emirerri Batuetan, kokatutako automobil erakusketa da. 2005eko Dubaiko Automobil Erakusketari buruzko argazkiak:
Fitxategi:Lamborghini_Murciélago_and_Murciélago_Roadster_at_the_2005_Dubai_Motor_Show.jpg|Lamborghini -k 1,2 milioi Dirham balio du (3,6Dhs=1 US $)
Fitxategi:Porsche Boxster, 911 Carrera Cabrio and 911 GT3 at the Dubai Motor Show.jpg|Porsche Boxster eta Porsche Carrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São Pauloko Automobil Erakusketa

**São Pauloko Automobil Erakusketa** Brasilgo São Paulo hirian bi urtean behin egiten den automobil erakusketa da, automobilgintzan zer berri dagoen erakusteko helburuarekin. 1960tik 1969ra Parque do Ibirapueran ospatu zen eta 1970etik Parque Anhembin. Ekitaldia Latinoamerikako handiena eta garrantzitsuena da segmentu honetan. 2008ko edizioan 600 mila bisitari inguru izan ziren.

## Kanpo estekak
Jennifer Miller

thumb

**Jennifer Miller** (Ameriketako Estatu Batuak, 1961) zirkuko artista da, malabarista, su-irenslea, idazlea, irakaslea, enpresaria eta ekintzaile estatubatuarra. Bizarrarekin bizi izan da, hirtsutismoa duelako. New Yorkeko Circus Amok sortu zuen.

## Ibilbidea 
Bi irakasle kaeroren alaba gazteena da Jennifer Miller.' Connecticut eta Kalifornia artean hazi zen. Institutuan zegoenean arte eszenikoetan eta antzerkian hasi zen, eta New York hiriko erdialdeko dantza-eszenan parte hartu zuen 1980ko hamarkadaren hasieratik. 

Interprete gisa egindako 20 urte baino gehiagoko ibilbidean, emakume bizardun gisa aritu da hainbat zirko-konpainiatan, hala nola Bread and Puppet Theatre edo Outdoor Pageantry, eta Coney Island USA. Millerrek Sarah Schulmanekin eta koreografo eta dantzari askorekin ere lan egin du antzerki-lanetan. 

1989an New Yorken, Circus Amok zirku- eta antzerki-konpainia sortu zuen. Konpainia horretako zuzendaria da, eta gizarte-justiziako arazoak islatzen dituzten ikuskizunak egiten ditu, hala nola migrazioa, hezkuntza sexista, ingurumen-hondamendia edo arrazakeria; doan eta edonorentzat eskuragarri. Ikuskizun satiriko, lesbiko eta feministatzat hartzen da.

Tami Gold-en *Juggling Gender* dokumentalean ere lan egin zuen. Dokumental esperimental horretan androginia, generoaren sailkapena eta identifikazioa, feminismoa eta feminitatea azaltzen dira, bere historian zehar.

Miller oso ezaguna da bere lanengatik eta hainbat sari jaso ditu, besteak beste, Obie, Bessie, BAX 10 eta Ethyl Eichelberger saria. New Yorkeko Pratt Institute-n interpretazioa irakasten du, baita zenbait unibertsitatetan ere, hala nola UCLA, Cal Arts, Scripps College eta NYU. 2010ean, Millerrek Vaginal Davis-en *Hablando desde el diafragma (diafragmatik hiktz eginez)* piezaren koanfitrioi gisa jokatu zuen Performance Space122an.

New Yorken bizi da. 

## Bibliografia 
* 2009 - *Venus barbuda eta kate-maila galdua*, Pilar Pedraza. .
* 2016. - Emakume barbudoak: gorputz bereziak, María José Galé Moyanorenak. .

* 2019. - *Barne basatia eta emakume bizarduna*, Pilar Pedraza. .

## Ikus, gainera 
* Emakume bizardun
* Circus Amok

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Circus Amok-en webgune ofiziala.
* Jennifer Millerri elkarrizketa (2006).
Bride of Frankenstein

***Bride of Frankenstein*** () 1931ko James Whale ingeles zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1818ko Mary Shelley idazlearen *Frankenstein* eleberrian oinarritua, 1931ko *Frankenstein* filmaren jarraipena izan zen.

## Argumentua 
Ekaitz gau batean, Percy Bysshe Shelleyk eta Lord Byronek Mary Shelley zoriondu dute Frankenstein eta munstroaren istorioagatik. Idazleak gogorarazten die bere asmoa ikasgai moral bat sortzea zela, eta oraindik ez diela historia osoa kontatu. Maryk gainerako gertaerak entzutera gonbidatzen ditu, aurreko filmean kontatutakoen ondoren gertatzen direnak.

Errota erre ondoren, baserritarrek munstroaren heriotza ospatzen dute eta etxera itzultzen dira. Hala ere, Hansek, aurreko filmean itota hil zen neskatoaren aitak, bere begiekin ikusi nahi ditu haurraren gorpuzkiak. Errotaren sotora jaistean, munstroa bizirik dagoela ikusiko du. Haurrak Hans eta bere emaztea hiltzen ditu, eta Minnie izeneko baserritar bat ikaratzen du, handik ihes egitea lortzen duena. Bien bitartean, baserritar talde batek Henry Frankenstein doktorea eramango du Elizabeth emaztegaiarengana. Hasiera batean hilda zegoela uste izan bazuten ere, zientzialaria munstroarekin izandako liskarretik bizirik atera zela jakiten dute, eta, beraz, bere emaztegaiaren zaintzapean jartzen dute.

## Aktoreak 
* Boris Karloff: munstroa
* Colin Clive: Henry Frankenstein  
* Valerie Hobson: Elizabeth  
* Ernest Thesiger: Pretorius  
* Elsa Lanchester: Mary Shelley / emaztegaia
* Gavin Gordon: Lord Byron  
* Douglas Walton: Percy Bysshe Shelley  
* Una O'Connor: Minnie  
* E.E. Clive: burgumaisua
* Lucien Prival: maiordomoa
* O.P. Heggie: ermitaua
* Dwight Frye: Karl  
* Reginald Barlow:  Hans  
* Mary Gordon: Hansen emaztea
* Anne Darling: artzaina

## Kanpo estekak
André Franquin

**André Franquin** (Etterbeek, 1924ko urtarrilaren 3a - Saint-Laurent-du-Var, 1997ko urtarrilaren 5a) belgikar komikilaria izan zen.

Marrazkilari lanetan hasi zen ''Compagnie belge d 'actualités (CBA)''  estudioan. Han ezagutu zituen Morris, Peyo eta Eddy Paape lankideak.

Gaston eta Marsupilamiren sortzailea izan zen. Spirou eta Fantasio komikiak marrazteaz ere arduratu zen 1947tik 1969ra.

Bere estiloa Hergérenaren kontrakoa izan zen. Kolore anitzeko estetika, argi-iluna eta mugimenduaren zentzu indartsu bat erabili zituen.
Trianon Handia

**Trianon Handia** () edo **Marmolezko Trianon** () Frantziako château ospetsua da. Eraikina Luis XIV.a Frantziakoak altxatzea agindu zuen, 1687an. Arkitektoa Jules Hardouin-Mansart izan zen eta aukeratutako tokia Versallestik gertu zegoen, Versaillesko jauregiaren parkean. Eraikinaren kanpo aldea marmol arrosaz egina dago eta hortik dator «Marmolezko Trianon» izena; aurretik, leku berean, «Portzelanazko Trianon» zegoen.

## Jauregiaren elementuak 
Trianon Handia patio batek, jauregi batek eta lorategi eta urmael multzo batek osatzen dute: sarreran «cour d 'honneur» izeneko patio handi bat du, «Peristilo» izeneko zutabe-galeria batek lotzen dituen bi hegaletan banatutako eraikin batez inguratua. Eskuineko hegala «Trianon-sous-Bois» izeneko hegal perpendikular baten bidez luzatzen da. Eraikina lorategi frantses multzo batera eta urmaeletara irekitzen da.  

## Atseden lekua 
*1691-1703: Luis XIV.a Borboikoa.
*1703-1711: Luis Frantziakoa, Luis XIV.aren semea.
*1717: Petri I.a Errusiakoa.
*1740: Maria Leszczynska, Luis XV.a Borboikoaren emaztea.
*1810-1814: Maria Luisa Habsburgo-Lorenakoa, Napoleon Bonaparteren emaztea.
*1830-1848: Maria Amalia Borboikoa-Bi Sizilia erregina.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Trianon-Ttipia

## Kanpo estekak 
* :Trianon Handiaren webgune ofiziala.
* :Grand Trianon.
Balghis Badri

eskuinera|thumb|134x134px|Sudan, jaioterria
**Balghis Badri** (arabieraz: بلقيس بدرى; Sudan, 1948) Sudaneko aktibista feminista da. 1979. urtetik bereziki inplikatuta dago emakumeen genitalen mutilazioaren (EGM) aurka eta landa-eremuko emakumeen garapenaren alde. Gizarte-antropologiako irakaslea da emakumeentzako Ahfadeko Unibertsitatean .

## Bizitza 
Hezitzaile-familia batekoa da. Yusuf Badriren, 1966an emakumezkoentzako Khartum herriko Ahfad Unibertsitatearen (AUW) sortzailearen, alaba da eta Babiker Badri soldadu mahdistarraren biloba. 

Badrik Ingalaterrako Hull Unibertsitatean lortu zuen antropologia sozialean doktoretza, 1978an. 

### Lan ibilbidea 
1974tik 1997ra lanaldi partzialeko irakaslea izan zen Emakumeentzako Ahfad Unibertsitatean, eta lanaldi osokoa gero, antropologia sozialeko eskolak emateko. 2002an AUWko Emakumearen Ikasketen, Generoaren eta Garapenaren Institutua sortu ez ezik, hasierako zuzendaria ere izan zen. Badri Emakumeentzako Ahfad Unibertsitateko Genero, Aniztasun, Bake eta Eskubideen Eskualdeko Institutuko zuzendaria ere bada, Omdurman / Jartumen (Khartoum). 1979an, emakumearekin eta generoarekin lotutako ikasketak sartu zituen unibertsitateko ikasketa-planetan.

## Lanak 
* 2017. urteko otsailean, *Activismo de las mujeres en África* argitaratu zuen (Badrik eta Aili Mari Trippek koeditatua).  

## Eztabaida 
2018ko urtarrilean, Badriren neba, Gasim Badri, Ahfad para la Mujer Unibertsitateko presidentea, bideo batean ikasle bati heltzen grabatu zuten. Protestatzen ari zen ikasle horrek zapia buruan zuela, buruan behin baino gehiagotan jo zuen. Badrik bere ekintzak defendatu zituen, zera esanez: egiaren alde bakarra erakusten duela bideoak eta manifestari batzuek unibertsitatea hondatu eta suntsitzeko mehatxua egin zutela.

## Iruditegia 

Fitxategi:Wikigap Sudan2020 Khartoum.jpg|Wikigap Sudan 2020 Khartoum
Fitxategi:The Nile Khartoum Bahri.jpg|Nilo, Khartoum 
Fitxategi:Vegetable Market - Khartoum Bahri-Sudan.JPG|Barazki merkatua Khartoum-Barhi, Sudan
Fitxategi:Khartum north industrial.jpg|Iparraldeko Khartumeko industrialdea
Fitxategi:Asch-Schifa,Khartum2008.jpg|Al-Shifa fabrika farmazeutikoa, Jartum. 10 urte geroago
Fitxategi:Drought in Khartum.jpg|Lehortea Jartumen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poitiersko Unibertsitatea

**Poitiersko Unibertsitatea** () Poitiers-eko unibertsitatea da, Akitania, Frantzia. Gaur egun, Yves Jean irakasleak zuzentzen du. 2015az geroztik, Leonardo da Vinci Unibertsitate Konsolidatuko kidea da. Poitierseko Unibertsitatea Frantziako zaharrenetakoa da. 1431n sortu zen Karlos VII.a erregeak eskatuta. Poitou probintziak beti erakutsi duen leialtasunaren sari gisa.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Luc Montagnier, mikrobiologo frantziarra izan zen, birologia arloan nabarmendu zena
* Xabi Molia, baionatar eleberrigile eta zinema zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Université de Poitierseko webgunea
Medgaz

**Medgaz** gas naturaleko urpeko gasbidea da, Aljeria eta Espainia artekoa. Gasbidea Aljeriako Hassi R'mel zelaian hasten da eta hodiaren lehen zatia Beni Safeko porturaino iristen da. Urpeko tartea, beraz, Beni Saf-en hasten da eta lurra jotzen du Perdigaleko hondartzan, Almeriako kosta espainiarrean. Han, Almeria-Albacete gasbidearekin konektatzen da.

Aljeriako lurretatik igarotzen den sekzioa 547 kilometrokoa da, eta urpeko sekzioa 200 kilometro ingurukoa. Hodiaren hasierako diametroa 122 zentimetro da lehorrean, eta 61 zentimetro itsasoaren azpian. Urtean 8 bcm (miliar metro kubiko) gas natural izateko ahalmena du. Proiektuaren kostu osoa 900 milioi eurokoa izan zen, urpeko atalaren 630 milioiak barne.

Medgazen proiektua 2001ean hasi zen prestatzen, Medgaz enpresa sortu zenean. Bideragarritasun-azterketa 2002 eta 2003 artean egin zen. 2011ko martxoan jarri zen martxan, eta probetan lotu zen Espainiako gas-sistemarekin. Gaur egun gasbidearen % 51 Sonatrach enpresa aljeriar publikoarena da eta beste % 49 Naturgy espainiarrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Barulina

**Jelena Ivanovna Barulina** (errusieraz: Елена Ивановна Барулина; Saratov, Errusia, 1895eko uztailaren 25a – *ibidem*, 1957ko uztailaren 9a) errusiar botanikaria, genetista eta ikertzailea izan zen. Dilistak eta haren 'basa-senideak' aztertzen aitzindaria izan zen. 1930ean, nazioarteko banaketaren lehen mapa, 317 orrialdeko monografikoa, argitaratu zuen eta ikertzaileentzako erreferentzia estandarra bihurtu zen.

## Bizitza 
Barulina 1895ean jaio zen Saratoven, Volga ibaiko portu garrantzitsuan. Aita gerentea zen portuan.

### Lan ibilbidea 
1913an, zilarrezko domina batekin graduatu ondoren, Saratoveko Unibertsitateko Agronomia Fakultatean hasi zen lanean.

Irakasle batek, Nikolai Vavilov botanikari eta geografo errusiarrak, graduondoko lan baterako gomendatu zuen, eta gero San Petersburgora laguntzera gonbidatu zuen. Han, Botanika Aplikatuaren Bulegoko zuzendaria izan zen (gero, Lorategi Botanikoa eta Ikerketa Panrusoko Institutua, N.I. Vavílov izan zena). Han, institutuko hazien estazio esperimentaleko laguntzailea bihurtu zen. 1926an Vavilovekin ezkondu zen. 
[ezkerrera|thumb|195x195px|[Jelena Barulina aitzindaria dilistak eta haren 'basa-senideak' aztertzen ]]

Barulina zentroko dilisten aditua bihurtu zen, eta sei taldetan sailkatu zituen. Lehen laboreekin batera aurkitzen diren espezie basatietan oinarrituta, berak landutako dilista modernoak (*Lens culinaris*) Lens orientalis basa-espezie batetik sortu zirela postulatu zuen. 

1930ean, Barulinak 317 orrialdeko monografia, *SESBeko eta beste herrialde batzuetako dilistak* lana argitaratu  zuen, *Botanika Aplikatua* izeneko aldizkariaren gehigarri gisa. 1930eko lana erreferentzia estandarra izan zen dilistak aztertzen zituzten ikertzaileentzat. Dilista-espezie desberdinen nazioarteko banaketa mapatzen lehena izan zen.

Barulinak, geroago, 1937an, dilista-ikerketa laburtu egin zuen *Flore des Plantes cultivées*-en IV. liburukian.

Dilistei buruzko lan akademikoaz gain, Barulinak landareak biltzeko espedizio garrantzitsuak zuzendu zituen 1923an Krimean eta 1933an Georgian. Institutuko beste ikerketa batzuetan ere hartu zuen parte. Institutuko genetista garrantzitsuenetako bat izanda, Barulinaren ikerketa dilistekin egindako lanaz haratago hedatu zen. *Barulina* autorearen laburdura estandarra izen botanikoak aipatzen dituenean autore gisa adierazteko erabiltzen da. 

## Urte batzuk geroago 
Stalinek Trofim Lysenkoren teoria agronomikoen sinesmenarengatik 1941ean Vaviloven atxilotu eta espetxeratu zuen. Lysenko arduratu zen institutuaz. Barulina eta haren seme Yuri, 1928an jaioa, Saratovera itzuli ziren, eta han igaro zuten miseria gorrian Bigarren Mundu Gerra. Senarra Sarátoveko espetxe batera eraman zutela jakin gabe, Barulinak janari-paketeak bidali zizkion Moskura, inoiz iritsi ez zitzaizkion arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecilia Seghizzi

eskuinera|thumb|260px|musikagilea eta biolin-jolea
**Cecilia Seghizzi** (Gorizia, Italia, 1908ko irailaren 5a &ndash; Ibidem, 2019ko azaroaren 22a) italiar konpositore, biolinista eta pintorea izan zen.

## Bizitza 
Gorizian jaio zen, Italiako hiri txiki batean, Esloveniarekin mugan, Alpeen barrenean. Cesare Augusto Seghizzi (1873 &ndash; 1933) konpositore eta kapera-maisuaren alaba izan zen, Furhako herri-kantaren konpositore preziatuenetako bat. Wagna de Estiriako errefuxiatu-esparruan erbesteratu ondoren, Cecilia biolina ikasten hasi zen Alfredo Lucarini irakaslearekin, eta Milango Giuseppe Verdi kontserbatorioko ohoreekin graduatu zen. 

### Musika ibilbidea 
1930eko hamarkadan, kontzertuak bigarren hezkuntzako eta musikako institutuetako irakaskuntzarekin txandakatu zituen. Aldi berean, Triesteko Giuseppe Tartini kontserbatorioan hasi zen lanean, Vito Leviren zuzendaritzapean. 1950 hamarkadan Gorizia konplexu polifonikoa sortu eta zuzendu egin zuen, eta harekin lortu zuen lehen saria Bresciako lehiaketa polifoniko nazionalean. Ondoren, Italiako nahiz atzerriko postu garrantzitsuetarako kontzertu eta grabazio batzuk sortu ziren.

2018ko irailaren 5ean, 110 urte egin zituenean, Rodolfo Ziberna alkatearekin eta bi zinegotzirekin, eta, hala, Italiako "superehundar" bat bihurtu zen. 

2019ko azaroaren 22an hil zen, 111 urte zituela.

## Estiloa 
Goriziarraren egile-katalogoak 130 konposizio baino gehiago ditu, eta horien artean nabarmentzekoak dira kantu koralari buruzkoak. Bere estiloa, erabat kontserbadorea, une aurreratuenetan neoklasizismoari lotua dago, eta ez dago 1930eko hamarkadatik musikaren abangoardiak ekarritako nobedadeen aztarnarik.

## Lan nagusiak 
* *Oboe eta pianorako sonata* (1963)
* *Gauez* (flauta, soprano eta pianorako, 1979)
* *Kontzertinoa* (haizerako eta soketarako, 1981)
* *Dibertimentua* (biolin eta pianorako, 1982)
* *Valzerino* (flauta eta pianorako, 1984)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1950 hamarkadan sortu eta zuzendu zuen Gorizia konplexu polifonikoarekin lortu zuen lehen saria Bresciako lehiaketa polifoniko nazionalean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Associazione Seghizzi, a seghizzi.it.
* L'amore per la vita nei quadrio di Cecilia Seghizzi, a ilpiccolo.gelocal.it.
* Cecilia Seguizzi (105 anni): «La mia grande Guerra», a messageroveneto. gelocal.it.
Shanghaiko Automobil Erakusketa

**Shanghaiko Automobil Erakusketa** (txinera sinplifikatuan, 上海国际汽车展, ingelesez *Auto Shanghai* ) 1985ean sortu zen **Pekingo Automobil Erakusketarekin** txandakatzen den bi urtean behin egiten den automobil erakusketa da.  Shanghaiko Automobil Erakusketa Txinan UFIk onartutako lehenengo automobil erakusketa izan zen, 2004ko ekainean.

Bi urtean behin egiten da, denak bakoitiak, Pudong barrutian, Shanghain, Txinan .  9. aerakusketaz geroztik (2001), erakusketa Shanghaiko Nazioarteko Erakusketa Gune Berrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanka Khristova

**Ivanka Marinova Khristova** (; Osikovitsa, 1941eko azaroaren 19a -  2022ko otsailaren 24a) bulgariar pisu jaurtitzailea izan zen.

Brontzezko domina lortu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta olinpiar txapelduna izan zen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan. 

Munduko bi errekor lortu zituen proba honetan: 1976ko uztailaren 3an 21,87 metroko jaurtiketa egin zuen, eta 1976ko uztailaren 5ean 21,89 metroko jaurtziketa egin zuen.
Aljeria-Espainia harremanak

**Aljeria eta Espainia** Mediterraneoko Batasuneko eskubide osoko kideak dira.

Espainiak eta Marokok ez bezala, aljeriarren eta espainiarren arteko harremanak ez daude lurralde-gatazka zuzenaren pean; hala ere, desadostasunak egon dira Mendebaldeko Saharako gatazkaren ikuspegiari buruz.

## Historia 
### Aurrekariak 
Gaur egungo Espainiako eta Aljeriako lurralde gehienak Erromatar Inperioa edo Arabiar Kalifatoak bezalako unitate politikoen parte izan ziren.

XVI. mendean, Monarkia Hispanoak eta Otomandar Inperioak hegemonia aldarrikatu zuten Afrikako iparraldean, egungo Aljeria barne. Lehenengoak 1510ean Aljerko haitza konkistatu zuen eta denbora laburrean eutsi zion 1529an Hayreddin Barbarossak bota aurretik. Zayyanid erresumak Karlos V.aren babesa jaso zuen *parien* truke, eta bertako gobernaria boterean egon zen 1555ean Otomandarrek konkistatu arte.

Espainiako monarkiak Oranen (1509–1708; 1732–1792) eta aldameneko Mers El Kébir portuaren kontrola izan zuen garai modernoaren zati handi batean.

### Harreman modernoen historia 
Diktadura frankistak Aljeria estatu subirano gisa onartu zuen ofizialki 1962an, eta enbaxadore bat izendatu zuen. 
Espainiaren eta Aljeriako Errepublikaren arteko aldebiko harremanak ez ziren onak izan frankismoan, geroago krisia izango zuten 1977tik 1978ra bitartean, Aljeria —Mendebaldeko Saharako administrazioaren transferentziari buruzko 1975eko Madrilgo hiru alderdiko Akordioen ondorioz— laguntza instrumentala ematera iritsi zenean Kanariar Uharteetako Independentzia Mugimenduari, baita nazionalismo sahararrari ere. Beranduago, Espainiak eta Euskadi Ta Askatasunak elkarrizketak egin zituzten Aljerren.

Bi herrialdeek 2002ko urriaren 8an sinatu zuten adiskidetasun, auzotasun eta lankidetza hitzarmen bat Madrilen. Bi estatuak elkarlanean ari dira terrorismoaren aurkako gaietan. Aljeria, Maroko eta Espainiaren arteko oreka triangeluarrak eragina du Espainiak Mendebaldeko Sahararen gatazkan duen posizioan; Aljeria konprometituta dago autodeterminazioari buruzko erreferendum batekin, eta, aldi berean, Espainiaren konpromiso sendoagoa eskatzen du, azken horren "erantzukizun historikoa" oinarri hartuta. 

Bi herrialdeek beren loturak indartu zituzten 2013an. Aljeria eta Espainia bazkide garrantzitsu bihurtu ziren 2015. urtean, eta "harreman sendoekin" lotuta egon ziren 2017tik aurrera.

## Misio diplomatiko egoiliarrak 
* Aljeriaren enbaxada bat dago Madrilen eta kontsulta orokorra Alacanten eta Bartzelonan.
* Espainiak enbaxada bat du Arjelen eta kontsulatu orokor bat Oranen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Haribo

thumb|250px|Hariboko lantegiak Europan.
thumb|250px|Urrezko hartzatxoak.
**Haribo** mundu osoan ezaguna den gozokien lantegi alemaniarra da. Marka akronimo bat da, 1920ko abenduaren 13an sortzaileak asmatutakoa: Hans Riegel. *Ha* eta *Ri* , egilearen izen-abizenak eta *Bo* lehen lantegia jarri zuen hiriarena, Bonn. Lantegiaren produktu nagusia gomazko hartzatxoak dira.

## Historia 
Haribo sortu eta bi urtera, haren sortzaile Hans Riegelek gomazko hartzak sortu zituen, garai hartan *Tanzbären* (hartz dantzariak) deitzen zirenak. Haien formula ez da publikoa. Gaur egun, Haribok mota guztietako gozokiak egiten ditu, gomazko hartzez gain, hala nola gozokiak, erregaliza eta abar. Hans Riegel hil ondoren, enpresa Hans eta Paul semeen esku geratu zen eta Hans Riegel semeak zuzendu zuen negozioa. Paul Riegel, berriz, bilaketaz eta garapenaz arduratu zen eta ez zen inoiz jendaurrean agertzen.

## Enpresa 
Haribok 6.000 langile baino gehiago ditu, 5 lantegi Alemanian eta 13 gehiago Europako gainerako herrialdeetan. Enpresaren egoitza soziala Bonn da, sortu zenetik. 2003ko ekainean, Hariboko produktuak ehun herrialdetan baino gehiagotan saltzen ziren. 2003ko urrian, Hans Riegel semeak bere oinordeko Hans-Jürgen Riegel ilobaren izena eman zuen ezagutzera telebistaz.

Enpresaren eslogana, 1962. urteaz geroztik, *Haribo macht Kinder froh und Erwachsene ebenso* (Haribok zoriontsu egiten ditu haurrak eta baita helduak ere) da. Kabel telebista-katearen inkesta baten arabera, Alemaniako esloganik ezagunena da. Egileak 20 marko zahar (Reichsmark) kobratu zituen 1935ean sortutako eslogan honengatik, hizkuntza askotara itzuli dena. 

Eslogana herrialdez herrialde moldatua izan da. Gaztelaniaz, errima zaintzeko, "Haribo, dulces sabores / para pequeños y mayores" bihurtzen da; frantsesez, berriz, "Haribo, c 'est beau la vie/pour les grands et les petits" esloganera itzultzen da, eta italieraz, "Haribo è la bontà/ogetà ni gusta. Ingelesez "Kids and grown-ups love it so/the happy world of Haribo" da eta nederlanderaz "haribo maakt kinderen blij/volwassenen horen ook daarbij".

1991tik, Thomas Gottschalk telebistako aurkezlea da enpresaren irudi publizitarioa. 2006ko urtarrilean, publizitate-lankidetza luze hori Errekorren Guinness Liburuan sartu zen.

Haribo taldea sektoreko beste enpresa batzuen jabea ere bada, hala nola Maoam, BärenSchmidt eta Dulcia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gomazko hartzatxo

## Kanpo estekak 
* :Erreportaia *XL Semanal* aldizkarian.
* :Frantziako webgune ofiziala.
* :Espainiako webgune ofiziala.
Errusiako gerraontzi, joan zaitez pikutara!

[thumb|245x245px|"Русский военный корабль, [Mat|иди на хуй" esaldia, Bartzelonan inbasioaren aurka egindako manifestazio batean, 2022ko otsailaren 26an.]]
***Errusiako gerraontzi, joan zaitez pikutara!*** (errusieraz: "Русский военный корабль, иди на хуй"), 2022ko otsailaren 24an Errusiak Ukrainan Sugeen Uharteari egindako erasoan Sugeen Uhartean zeuden Ukrainako mugazainek gerraontzi errusiarrak errenditzeko egindako deialdiari emandako erantzuna da, Ukrainak okupatzaile errusiarren aurka egindako borrokaren sinboloetako bat bihurtu zena. Errusiako inbasioaren aurka dagoen jendartearen alderdia hain txundituta geratu zen esaldiarekin ezen hainbat gizarte-plataformatan biral bihurtu zen emandako erantzun hau.

Grabazioak Internet bidez zabaldu ziren, zalaparta handia sortuz. Erasoan hil zirela uste zen 13 mugazainak sare sozialetan omendu zituzten beren ausardiagatik, eta Volodymyr Zelensky-k, Ukrainako Presidenteak, "hil ondorengo" *Ukrainako Heroiaren Ordena* emango ziela iragarri zuen.

*The Week*ek XIX. mendeko Texasko Iraultzako "Gogoratu El Álamo" esaldiarekin alderatu zuen esaldia. Esaldia Zaporozhiar kosakoen erantzunarekin ere alderatu izan da, Mehmed IV.a Otomandar Inperioko sultanak Zaporozhiar kosakoen (egungo Erdialdeko Ukrainan bizi zirenak) errendizioa eskatu zuenean, uko egin ziotenari, irainez betetako gutun batekin erantzunez.

2022ko otsailaren 28an, Ukrainako Itsas Armadak bere Facebookeko orrian argitaratu zuen, ustez, uharteko mugazain guztiak bizirik zeudela eta Errusiako Itsas Armadak atxilotu zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Javier Uriz

**Francisco Javier Uriz Echeverría** (Zaragoza, 1932ko abenduaren 23a) Suedian bizi izan den itzultzaile eta irakasle espainiarra da.

## Ibilbidea 
Zuzenbide lizentziaduna, espainierazko irakaslea, poeta, antzerkigilea eta August Strindberg eta Eskandinaviatik kanpo hain ezagunak ez diren autoreen itzultzailea da. Alderdi Komunistaren militantea, hogeita hamar urtez Stockholmen bizi izan da. Tarazonako Itzultzailearen Etxearen sortzaileetako bat da; erakundearen zuzendaria da. 1996an itzulpengintzako Sari Nazionala jaso zuen *Antología de la poesía nordica* lanagatik, José Antonio Fernández Romerorekin batera itzulia.

2012an, Itzultzaile baten lanaren Sari Nazionala jaso zuen, bere ibilbide osoa saritzeko.

Itzulpenetatik kanpo, poesia eta memoriak idatzi ditu.

Bere emaztea, Marina Torres itzultzailea da baita ere.

## Itzuli dituen egileak 
Artur Lundkvist, Benny Andersen, Erik Lindegren, Jan Erik Vold, Klaus Rifbjerg, Lars Norén, Maria Wine Per Olov Enquist eta Torgny Lindgren.

## Bibliografia 
*  *Pasó lo que se recuerda*. Aragoiko Gobernua: Biblioteca Aragonesa de Cultura, 2006. Memorien liburua. ISBN 10: 848324232XISBN 13: 9788483242322. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusieraren transliterazioa

[thumb|[Abkhazia|Abkhaziako seinale honetako izen bakoitzean fijatu: goiko forma abkhaziera zirilikoz dago, erdikoa errusiera zirilikoz, eta behekoa errusierazkoaren ingelesezko transliterazioa da. Euskaraz *Gudauta / Gagra / Sotxi* lirateke.]]
**Errusiera zirilikoaren transliterazio** sistema oso aldakorra izan daiteke, segun eta errusierazko alfabeto zirilikoa zein hizkuntzatara egokitu nahi den, eta normalean hizkuntza bakoitzak bere arauak izaten ditu alfabeto zirilikoa egokitzeko. Horregatik, errusiar izen bat latindar alfabetoan transkribatuta geratzen da maiz, hizkuntza bakoitzaren arabera modu askotara. Esate baterako, honako hauek dira errusiar idazle ezagun baten izena hainbat hizkuntzatan emateko moduak: **Пушкин**, euskaraz, Puxkin (Aleksandr); *Puixkin* katalanez, *Puškin* txekieraz, *Puschkin* alemanez, *Pushkin* ingelesez eta gaztelaniaz, *Puŝkin* esperantoz, *Pouchkine* frantsesez, *Puszkin* polonieraz, eta abar.

## Transliterazio taula 
Euskaltzaindiak 156. arauan alfabeto zirilikoaz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema eman zuen, eta taula honetan jasoa dago errusierari dagokion informazioa.

|valign="top"|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukraineraren transliterazioa

thumb|Ukrainerazko alfabetoa, letra larriz.
thumb|Lviv hiriaren izena seinale batean, I letra zirilikoarekin (errusieraz ez dagoen hizkia)
**Ukrainera zirilikoaren transliterazio** sistema oso aldakorra izan daiteke, segun eta ukrainerazko alfabeto zirilikoa zein hizkuntzatara egokitu nahi den, eta normalean hizkuntza bakoitzak bere arauak izaten ditu alfabeto zirilikoa egokitzeko.

Errusieraren transliterazioaren antzekoa da letra gehienekin, baina bada ukraineraz errusieraz agertzen ez den letrarik, hala nola i latinoaren antza duten **i** eta **ï** letrak (**и** zirilikoaz gain, hau da gure **i** letraren hiru parekide).

## Transliterazio taula 
Euskaltzaindiak 156. arauan alfabeto zirilikoaz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema eman zuen, eta taula honetan jasoa dago ukrainierari dagokion informazioa. Berezitasun bat baimentzen du Euskaltzaindiaren sistemak: Ukrainerazko ж, х, ц, ч eta ш kontsonanteak bikoiztuta daudenean, bakundu egin daitezke transliterazioa erraztearren. Adibidez: Запоріжжя →Zaporizhia translitera daiteke.

| valign="top" |

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mingreliako printzerria

**Mingreliako printzerria** (), **Odishi** edo **Samegrelo** izenarekin ere zaguna, Georgiako estatu historiko bat izan zen, Dadiani dinastiaren agindupean. 

## Historia 
Printzerria erasorik ez egiteko itun batetik eta Konstantino II.a Kartlikoak, Alexander Kakhetiakoak eta Qvarqvare II.ak, Samtshkeko *atabag*ak, sinatutako hitzarmen batetik sortu zen, Georgia hiru erresumatan eta zenbait printzerritan banatu zuena. Mingrelia Printzerri independente gisa ezarri zen 1557an Levan I. Dadianirekin herentziazko *mtavari* (printze) gisa. Independentea izan zen Errusia Inperialaren meneko bihurtu zen arte 1803an. Hau Errusiar Inperioarekin babes-itun bat sinatu ondoren gertatu zen, Mingrelia, Imeretia eta Abkhaziako bizilagun boteretsuenen jazarpenaren aurkako errusiar babesaren truke egin zena. Printzerria amaitu zen Niko Dadiani printzea kargutik kendu zutenean, eta printzerria abolitu egin zuen Errusiak 1867an. Niko printzeak ofizialki uko egin zien tronurako eskubideei 1868an, eta estatua errusiar barruti bihurtu zen 1917ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgieraren transliterazioa

thumb|Georgierazko bide seinalea, erromanizatutako izenekin. Bi kasu hauetan, euskarazko forma horrelaxe da, ingelesezko ohikoa bezala.
**Georgieraren transliterazioa** beharrezkoa da georgierazko izenak euskaraz eta alfabeto latinoetan emateko oro har, georgiera berezko alfabeto batekin idazten baita.

Georgiko Geodesia eta Kartografiako Estatu Departamentuak, Georgiako Linguistika Institutuarekin batera, transliterazio-sistema nazional bat onartu zuen 2002an. Hala ere, beste bi sistema daude; ISO 9984 sistema, eta BGN/PCGN delakoa.

## Euskararako transliterazio taula 
Euskaltzaindiak euskararako *Georgieraren eta armenieraren alfabetoetan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistemak* izeneko arauan, sistema hauek proposatu zituen, Natela Sturua georgiar euskaltzain urgazlearen proposamena jarraituz:
* goi-mailako lan akademikoetan edo espezializatuetan, ISO 9984 sistema erabiltzea, eta
* komunikabideetan, literaturan, irakaskuntza ez-espezializatuan eta, oro har, dibulgazioan, transkripzio praktikoa proposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukrainar oligarka

thumb|Petro Poroshenko, Ukrainako presidente izandakoa, eta herrialdeko pertsonarik aberatsenetakoa.
**Ukrainar oligarkak** dira, Sobiet Batasunaren desegitearekin eta 1991ko Ukrainaren independentzia-erreferendumaren ondoren, Ukrainan izugarri aberatsak bilakatu diren enpresaburuen elitea. Errusiako 1990ko aldaketa ekonomikoetan bertako aberats berriei aplikatu zitzaien lehen aldiz oligarka terminoa, baina gainerako errepublika sobietar ohietan ere erabiltzen da, Ukrainan bereziki.

## Oligarka aberatsenak 
2021eko kalkuluen arabera, Ukrainako 10 enpresaburu aberatsenek 22.300 milioi dolar inguru kontrolatzen dituzte, Ukrainako BPGren %14 ia. Ehun aberatsenen kopurura hedatuz zerrenda, 44.500 milioi dolar dira, BPGren %27. Hamar aberatsenak hauexek lirateke:

Beste izen nabarmen batzuk: Serhi Tihipko, Mikola Jankovski, Serhi Taruta.

## Politika eta plutokrazia Ukrainan 
Hamar aberatsenen artean nabarmentzekoa da Petro Poroxenko presidentea ere agertzea. Ez da kasu bakarra plutokrata ukrainiarrek zuzenean politikan parte hartzen dutena: Julia Tymoxenko lehen ministro izandakoari *Gasaren Printzesa* esan izan diote Ukrainan: 1990eko hamarkadan orduko Pavlo Lazarenko lehen ministroak ahalbidetu zion aberastea, Ukrainako enpresen akzioen trukean gas errusiarra saltzen zuen enpresa bat sortuz. Halyna Hereha Kieveko agintari nagusi izan da, denda kate handienaren jabe izatearekin batera.

Ukrainako zatiketa politikoan, pro-errusiar eta nazionalista/mendebaldetar zatiketak gertatu izan dira oligarka ukrainarren artean, nork bere aldeko politikoak babestu izan dituelarik. Hala ere, 2022ko krisi eta gerraren kontestuan, Ukraina independentearen alde azaldu dira, horien artean Rinat Akhmetov (aberatsena).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusiar oligarka

## Kanpo estekak