Estrasburgoko katedrala

**Estrasburgoko Andre Maria katedrala** (; alsazieraz: ''Liebfrauimünschter z'Stroosburi*; ) estilo gotikoko  katedral katolikoa da, Estrasburgoko alde zaharrean dagoena, Frantziako Alsazia eskualdean.

1015ean hasi ziren eraikuntza lanak, Vosge mendietatik ekarritako hareharri gorria erabiliz, eta 1439an amaitu. 142 metroko dorrea urrundik ageri da Alsaziako lautadan, eta munduko eraikinik garaiena izan zen 1647-1874 bitartean. Gaur egun ere, munduko elizarik altuenetan seigarrena da. 1988an Gizateriaren ondare izendatutako Estrasburgo, Uharte Handia eta Neustadt-en parte da.

## Historia 
### Lehenbiziko templuak 
Gaur egun katedrala dagoen tokian, erromatarrek *Argentoratum* izeneko soldadu kokapena ezarri zuten K.a. 12. urtean. Hurrengo mendeetan merkataritza gune garrantzitsu bihurtu zen; hasieran ardoa eta aleak salerosten ziren, eta ondoren ehunak eta bitxiak ere bai. 313. urtean, Konstantino I.ak Milango Ediktua promulgatu zuen, Kristautasuna Inperioaren erlijio ofizial bihurtu zuena.

1015ean, Wermer apezpikuak berak ezarri zuen katedral berriaren aurreneko harria. Garai hartarako oso eraikin handia diseinatu zuten, egungoa baino 10 metro laburragoa besterik ez. Mendebaldean lau angeluko bi dorre zituen, hurrengo mendean eraiki ziren katedral gotikoen antzera. Hiru nabe zituen, erdikoa garaiagoa alboetakoak baino, 55 metroko transeptua, eta zirkuluerdi formako absidea. Ekialdean lau angeluko dorre bat zuen, eta bi kapera haren alboetan. Berriztatze lanak egin ziren arren, estilo erromanikoa atxiki zuen: horma sendoak, leiho txikiak eta zutabe handiak.

### Katedral erromaniko-gotikoa 
XII. mendearen amaieran, Heinrich I.a von Hasenburg apezpikuak katedral berria eraikitzea erabaki zuen, amaitu berria zen Basileakoa baino ederragoa izango zena. Kripta erromanikoa mantendurik, mendebalderantz eraiki zuten. Orduko Frantzia iparraldean sorturik zegoen estilo gotikoko elementuak gehitu zizkioten artean erromanikoa zen eraikuntzari; esate baterako, 1200-1228 bitartean gurutze ganga zorrotzak eraiki zituzten iparraldeko transeptuan, zutabeak nabarmen arinduz eta hormak ere asko mehetuz. 1240 eta 1274 bitartean, habearteen altuera 27 metro altxatu zuten eta hormen goialdean beirateak ezarri zituzten. Zutabe berrietarako Paris iparraldeko Saint-Denis basilika hartu zuten eredu. Hormabularrak eta horma bikoitzak erabili ziren, eta 122 metroko altuera izango zuten bi dorre proiektatu zituen Erwin von Steinbach arkitektuak. XIV. mendean zehar jaso ziren, eta ordukoa da arrosa leihoa ere. 

1439an amaitu zen iparraldeko dorrearen gaineko orratz oktogonala, Johannes Hültzen proiektuari jarraiki, eta 142 metroko garaiera erdietsi zuen. Stralsundeko Andre Maria elizaren dorrea altuagoa zen garai hartan (151 metro), baina 1647an suak hartu zuen. Geroztik, Estrasburgoko katedrala munduko eraikinik altuena izan zen, harik eta 1874. urtean Hanburgoko San Nikolas eliza eraiki zen arte. Hegoaldeko dorrea, berriz, bere hartan gelditu zen.

### Aro modernoko aldaketak 
1519an, Martin Luteroren tesiak ezarri ziren katedraleko atean, eta Erreforma protestantearen sinboloetako bat bihurtu zen. Joan Kalbino, Martin Bucer eta Jacob Sturm von Sturmeck hiriko protestantismoaren bultzatzaile izan ziren. 1524an, Estrasburgoko Hiri Kontseiluak ofizialki izendatu zuen katedral protestante; hasiera hartan, ikonoklasten erasoak pairatu zituen. Hans Hammerren proiektatutako bigarren dorrearen eraikuntza bertan behera geratu zen.

1681ean, Luis XIV.a Frantziakoak hiria anexionatu zuen eta, urriaren 23an emandako mezaren ondoren, katedrala Katolizismora itzuli zen. Kontrarreforma aintzat hartuta berdiseinatu zen barnealdea. 1252ko koroa ezabatu eta handiago bat eraiki zen, eta 1682an aldare nagusia ere eraitsi zen. 1744an, sakristia barroko txiki bat gehitu zitzaion ipar-ekialdeko transeptuan, eta 1772-1778 bitartean galeria neogotiko bat eraiki zen katedralaren inguruko merkatarien postuak antolatzeko.

1793. urtean, Frantziako Iraultzaren ondoren, *enragés* ("haserretuak") ezizeneko iraultzaileek katedralean sartu eta arpilatu zuten, bai eta 235 estatua suntsitu ere. Atarietako tinpanoetan zeuden eskultura ugari salbatu ziren "Liberté-Egalité-Fraternité" zeritzoten plantxak ezarri zituztelako haiek estaliz. Beste batzuk hiriko jardin botanikoan lurperatu zituzten ikonoklasten oldarretik babesteko. 1793ko udazkenean, "Arrazoiaren Tenplua" izendatu zuten katedrala.

1794ko apirilean, *enragés* taldea dorrea eraisteko antolatzen hasi zela ikusita, Estrasburgoko Hiriko Kontseiluak frigiar txano erraldoi batez estaltzea erabaki zuen. Frigiar txanoa zen *enragés*-en ikurra, eta horri esker lortu zuten dorrea errespetatzea.. Zazpi ezkila, ordea, dorretik jaitsi zituzten eta metala urtu kainoiak egiteko. 

1801eko uztailaren 15ean, Elizak berreskuratu zuen katedralaren kontrola. 1811 eta 1827 artean, estatuak beren tokietara itzuli zituzten, eta 1837-1880 bitartean lehengoratze lanak egin ziren, Gustave Klotz arkitektuak zuzendurik. Dorrearen zaharberritzea 2006an amaitu zen..

### Hegoaldeko horman Amabirjinaren atea 
1220. haamarkadan eraikitako atea da, erloju astronomikoaren garaikoa. Enperadorearen justizia dekretuak ate honen aurrean irakurtzen ziren. Atariaren gainean hiru eskultura agertzen dira, Amabirjina, San Petri eta San Lorentzo. Honen gainean zodiakoaren zeinuak dituen erloju koloretsu bat dago eta gainean gotiko flamigero estiloan eraikitako balaustrada eta bertan 1493ko eguzki erloju bat. Erlojuaren gainean bi errosetoi txiki ikusten dira. Hura hil zenean, 1419an, Johannes Hültzek hartu zuen ardura eta orratza gehitu zion. 1439an amaitu zituzten lanak.

Garaiko katedral gotikoen dorreak baino estuagoa da, hiru aldiz handiagoa baita altuera zabalera baino. Lau dorrek inguratzen dute eta eusten diote, eta kiribilezko eskailera du. Goiko lerroan 84 santuren irudiak daude.
* Hegoaldeko hormako beheko lerroan emakumezko santuak ageri dira, tartean Alsazia eta Estrasburgokoak ere bai.Diademak eta loreak dituzte ilean eta zuhaitz adarrak eta fruituak daramatzate. Gokio lerroan soldaduak, aita santuak, apezpikuak eta beste hainbat gizonezkoren irudiak daude.

Irudi:Sts Jean Baptiste et Évangéliste, vitrail roman, Cathédrale de Strasbourg.jpg|Joan bataiatzailea eta Joan Ebangelista
Irudi:Salomon et la reine de Saba, vitrail roman, Cathédrale de Strasbourg.jpg|Salomon eta Sabako erregina
Irudi:Strasbourg cath vitraux.JPG|Lau enperadore
Irudi:Straßburger Münster, Glasmalerei, III-2.jpg|Azken afaria

### Erloju astronomikoa 
230px|thumb|Erloju astronomikoa.
Katedralaren barnealdeko elementu ezagunena da. 1352-54 artean eraiki zen aurreneko erlojua eta 1500 arte iraun zuen. *Dreikönigsuhr'' ("hiru erregeen erlojua") izena eman zitzaion.

1547an erloju berri bat eraikitzen hasi zen Christian Herlin baina katedrala katoliko bihurtzean lanak gelditu egin behar izan zituzten. 1571an Conrad Dasypodius eta Habrecht anaiek erloju berri bat eraikitzeari ekin zioten eta figura mekaniko gehiago ezarri zituzten. Bigarren erloju honek 1788 artean iraun zuen. Gaur egungo erlojua Jean-Baptiste Schwilguẻ-k eraiki zuen 1837 eta 1842 artean eta kriptan (1998koa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estrasburgoko katedralaren webgunea