open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marika Rökk

**Marika Rökk** (1913ko azaroaren 3a, Kairo, Egipto - 2004ko maiatzaren 16a, Baden bei Wien, Austria) hungariar jatorriko abeslari, dantzari eta aktorea izan zen.

## Biografia 
Arkitekto hungariar baten alaba izan zen, eta haurtzaroa Budapesten igaro zuen. 1924an familia Parisera joan zen eta Moulin Rougen dantzatu zuen.

Estatu Batuetan eta Ingalaterran birak egin zituen non, bere, lehen filma filmatu zuen. Azkenean 1934an Alemanian finkatu zen, non erregimen naziko izar gogokoenetako bat bihurtu zen Zarah Leanderrekin eta Ilse Werner eta Brigitte Horney bezalako beste batzuekin batera.

Bere "*Frauen sind doch bessere Diplomaten*" (*Emakumeak diplomatiko onenak dira*) filma koloretako lehen film alemaniarra izan zen. Kolorearen errebelatzearekin kontaezinezko arazoak izan ondoren estreinatu zen, ekoizpenaren kostua handitu eta eszena asko berriz filmatzera behartu zutenak, 1941ean. "*Die Frau meiner Träume*" (*Nire ametsetako emakumea*) 1944an estreinatu zen, errebelatze-prozedura aurreratuagoekin, eta zenbait musika-zenbaki nabarmen ditu.

Georg Jacoby zinema zuzendariarekin ezkondu zen, eta Gaby alaba izan zuen (* 1944). Ondoren, 1968an, Fred Raul aktorearekin ezkondu zen.

2017ko otsailean, Alemaniako Bild egunkariak, Alemaniako Inteligentzia Zerbitzu Federaletik desklasifikatutako iturrietara joz, adierazi zuen Marika espioitza agente gisa kontratatu zuela KGB sobietarrak Bigarren Mundu Gerran.

## Filmografia 
* Why Sailors Leave Home (1930)
* Csókolj meg, édes! (1932)
* Kiss Me Sergeant (1932)
* Kísértetek vonata (1933)
* Leichte Kavallerie (1935)
* Heißes Blut (1936)
* Der Bettelstudent (1936)
* Und du mein Schatz fährst mit (1937)
* Karussell (1937)
* Gasparone (1937)
* Eine Nacht im Mai (1938)
* Tanzendes Herz (1939)
* Vadrózsa (1939)
* Es war eine rauschende Ballnacht (1939)
* Hallo Janine! (1939)
* Kora Terry (1940)
* Wunschkonzert (1940)
* Zirkusblut (1940)
* Tanz mit dem Kaiser (1941)
* Hab mich lieb (1942)
* Die Frau meiner Träume (1944)
* Frauen sind doch bessere Diplomaten (1941)
* Fregola (1949)
* Sensation in San Remo (1951)
* Kind der Donau (1950)
* Die Czardasfürstin (1951)
* Maske in Blau (1953)
* Die geschiedene Frau (1953)
* Nachts im grünen Kakadu (1957)
* Das gab's nur einmal (1958)
* Bühne frei für Marika (1958)
* Die Nacht vor der Premiere (1959)
* Mein Mann, das Wirtschaftswunder (1961)
* Heute gehn wir bummeln (1961)
* Hochzeitsnacht im Paradies (1962)
* Die Fledermaus (1962)
* Der letzte Walzer (1973)
* Schloß Königswald (1988)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Artikulu biografikoak
*
Nadežda Petrović

**Nadežda Petrović** (; Čačak, Serbiako Erresuma, 1873-Valjevo, Serbiako Erresuma, 1915) XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako serbiar margolari garrantzitsuentzat hartzen da. Serbiako fauvistarik ospetsuentzat ere hartzen da.

## Biografia 
1884an, bere familia Čačaketik Belgradora aldatu zen, non Nadeždak 1891n goi mailako hezkuntza amaitu zuen. 1892tik 1897ra marrazketa ikasi zuen eta 1898an artea ikasten hasi zen Munichen (Alemania), Anton Ažbe eskola pribatuan. Bere lehenengo bakarkako erakusketa 1900. urtean egin zuen, Belgradon. Bere ekarpenak funtsezkoak izan ziren Jugoslaviako I. Arte Erakusketa antolatzeko. 1901 eta 1912 bitartean Liubliana, Paris, Zagreb eta Erroman erakutsi zituen bere lanak. 1912an bere ikasketa estudio propioa ireki zuen eta Jugoslaviako IV. Arte Erakusketan parte hartu zuen. Bere estudioak iraupen laburra izan zuen, zeren eta, 1914an Lehen Mundu Gerrara borondatezko erizain bezala joan zen, non, beste soldadu asko bezala, 1915ean sukar tifoideaz hil zen.  Bere estudioaren bigarren aldian zehar, bere ikasleei elkartasun idealak eta bakearen aldeko borroka transmititzen saiatu zen.

Serbian bakarrik lan eginez, bere lana garaiko munduko artearen mailarik gorenera eraman zuen. Bere lana, Europako espresionismoarekin bat etorriz, bere lanean abstrakzioak sartzeagatik ere nabarmendu zen. Bere lanetan azalera handiak dira nagusi, eta kolore gogokoenak gorri beroa eta berdea izan zituen. Bere lana bere bizilekuaren araberako garaietan banatzen da: Municheko aroa (1898-1903), Serbiako aroa (1903-1910), Parisko aroa (1910-1912), eta gerraren garaia (1912-1915). Bere bizi-indarra eta kemena agerian geratzen dira bere obra askotan.

Bere aurpegia 200 dinar serbiarren billeteetan agertzen da, Serbian legezko billeteetan agertzen den lehen emakumea delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burtsitis subakromial

**Burtsitis subakromiala** sorbaldako burtsa subakromio subdeltoideoaren arazo inflamatorioa da.

## Anatomia eta biomekanika 
Burtsa subakromio subdeltoideoak muskulu-eskeletoaren zenbait egitura bereizten ditu: azpian, omoplatoaren arantza gaineko muskuluaren tendoiaren goiko azala gelditzen da; gainean, berriz, akromionaren arkua eta muskulu deltoidearen sakoneko azala. 

Burtsa subakromialak sorbaldeko muskulo errotatzaileek osatutako "mahuka" babesten du, besoa buruaren gainetik jasota indar egin behar izaten denean.

## Patologia 
Sorbaldako arazoen artean, errotatzaileen mahukarenak izaten dira arruntenak.

Burtsa subakromiala hainbat arrazoirengatik handitu daiteke: artritis erreumatoidea, hezueria, kaltzifikazioak, infekzioak...

Burtsa subakromialaren inguruko egiturek (batez ere arantza gaineko muskulua), mikrotraumen ondorioz, hantura prozesu bat abiatzen dute, non burtsaren zelula sinobialak ugaritu egiten diren, kolagenoaren sorrera eta burtsaren barruko likido-ekoizpena handituz, eta lubrifikazioaren kanpo-geruza murriztuz.

## Diagnostikoa 
Burtsitis subakromialaren sintomak, askotan, impingement sindromearenekin bat datoz: sorbaldaren aurreko eta alboko mina, ahultasuna eta zurruntasuna.Halere, askotan zaila da bereiztea mina burtsitisak edo errotatzaileen mahukak eragindakoa den, biek antzeko min mota ematen baitute.

Erresonantzia magnetikoak burtsaren likido-metaketa erakuts dezake, inguruko egituren egoera aztertzeko ere balio du.

Ekografian ere ikus daiteke burtsaren likido-metaketa hau, baita burtsaren kanpoko mintzaren lodiagotzea eta zelula sinobialen ugalketa ere.

Nolanahi ere, aurkikuntza patologiko hauen magnitudea eta sintomena ez dute zertan bat etorri.

Normalean tratamendu horiekin burtsitisak hobera egiten du. Horrela ez denean, kirurgia ere erabili izan da: burtsaren erauzketa artroskopikoa, hezur-izpiak kentzea, errotatzaileen mahukaren konponketak.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Joana Valoisekoa (1464-1505)

**Joana Valoisekoa** (Nogent-le-Roi, 1464ko apirilaren 23a - Bourges 1505eko otsailaren 4a) Frantziako printzesa eta erregina izan zen, Eliza katolikoak kanonizatua.

## Haurtzaroa eta nerabezaroa 
Frantziako Luis XI.a erregearen eta Karlota Saboiakoa erreginaren alaba izan zen. Erregea, bere aita, asko desilusionatu zen bere jaiotzarekin, bere oinordeko desiratuaren zain zegoelako. Istorio asko kontatu dira Joana itxuragabea zen ala ez buruz. Jaio zen egunean, Karlota erregina haur eder batez erditu zuela jakinarazi zioten, gero errakitismoa eta eskoliosia diagnostikatu zitzaizkion, bizkarrezurraren deformazioa, behealdeko gorputz-adarren eta pelbisaren garapen desberdina eta hezur ahulezia orokorra. Printzesa txikia bere amarekin bizi izan zen 5 urte bete arte Amboiseko gazteluan, gero Linieresko gaztelura eraman zuten, eta bere anaiek, Karlosek eta Anak, Amboisen jarraitzen zuten. 

Frantzisko Beaujeukoa Linieresko jaunak eta bere emazte Ana Culanekoak hazi zuten, Luis XI.a erregeak berak aukeratuak. Neskatoa asko maitemindu zen haiekin, eta giro maitekor eta erlijioso batez inguraturik hazi zen. Erlijio-irakaskuntzak oso eremu emankorra aurkitzen zuen neskato honengan.

## Ezkontza 
Erregeak, bere aitak, ez zuen berari buruz asko jakin nahi, baina hura estratega politiko handia zenez, Joana oraindik oso txikia zenean hasi zen ezkontza antolatzen. Bere lehengusu Luis, bere osabaren, Valoiseko Carlos dukearen eta Clevesko Maria printzesaren semea, printzesaren etorkizuneko senar gisa aukeratu zuten; 1476ko maiatzaren 19an Bloisen ezkontza-kontratua sinatu zen.

Etorkizuneko amaginarreba ezagutu zuenean, ia zorabiatu egin zen printzesa gaztea zein deformatua zegoen ikustean. Ezin zen ezer egin eta etorkizuneko Luis XII.a gazteak berarekin ezkondu behar izan zuen; 1476ko irailaren 8an, bi gazteak Montrichard gaztelura eraman zituzten eta ekitaldi pribatu batean elkartu ziren. Ezkontza honen gauza bitxia zera da, ezkontza bete zen ala ez adierazten ez dagoela, garai honetan ezkontza betetzeak zuen garrantzia ikusita.

Louis printzeak ez zuen bere emaztearen presentzia onartzen, eta etengabeko umiliazioa jasan zuen; Limieresen bizi zen gehienetan, gortetik isolatuta, eta senarrak nahitaez bisitatzen zuenean, emakumeak ehizatzen edo atzetik pasatzen zuen denbora. Luis XI.a erregeak batasun horren oinordekoak nahi zituen eta bere suhiari ezkontza betebeharra betetzea ezarri zion. Louis printzeak beti ukatuko zuen ezkontza hau bete izana.

## Familia 
## Kanpo estekak
Yvette Williams

**Yvette Corlett**, jaiotze izenez **Yvette Winifred Williams** (Dunedin, Zeelanda Berria, 1929ko apirilaren 25-Auckland, 2019ko apirilaren 13), Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen lehen zeelandaberritar emakumea izan zen ―Helsinki 1952, luzera-jauzia―; Froga berean, Gisbornen, 1954an eginiko munduko errekorragatik ere ezaguna da, 6,29 metroko marka eginik.

## Kirolari ibilbidea 
1950eko Commonwealth Jokoetan, Aucklanden, urrezko domina bat eta zilarrezko beste bat lortu zituen atleta moldakor bat izan zen, eta beste hiru urrezko domina lortu zituen 1954ko Vancouverreko Commonwealth Jokoetan. Nazio mailan, guztira 21 txapelketa irabazi zituen, bost diziplina ezberdinetan.

1956ko Melbourneko Joko Olinpikoen aurretik erretiratu zen. Hala ere, beti jarraitu zuen kirolaren inguruan eta gorputz hezkuntzako irakasle moduan lan egin zuen.

## Garaipen zerrenda 
* Helsinkiko Joko Olinpikoak 1952
** Urrezko domina luzera jauzian.
** Diploma olinpikoa (10. postua) disko-jaurtiketan.
** Diploma olinpikoa (6. sailkatua) pisu-jaurtiketan.
* 1950eko Commonwealth jokoak
** Urrezko domina luzera jauzian.
** Xabalina jaurtiketan urrezko domina.
* 1954ko Commonwealth jokoak
** Urrezko domina luzera jauzian.
** Urrezko domina disko jaurtiketan.
** Urrezko domina pisu jaurtiketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klara Hitler

**Klara Hitler** (Spital, Austria 1860ko abuztuaren 12a - Linz, 1907ko abenduaren 21a) Adolf Hitlerren ama izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa eta gaztaroa (1860-1885)

Klara Polzl 1860an jaio zen Spitalen, Austriako iparraldean dagoen herri txiki batean. Bere gurasoak Johann Baptist Pölzl nekazari txikia eta Johanna Hiedler ziren. Senar-emazteak hamaika seme-alaba izan zituzten, eta horietatik hiru baino ez ziren atera haurtzarotik: Klara, zaharrena, Johanna eta Theresia. Klararen amaren aldeko aitona Johann Nepomuk Hiedler zen (Hüttler, abizenak "landa-eremuko jabe txikia" esan nahi du, eta garaiko dokumentazioan hainbat grafia ditu), eta haren anaia, Johann Georg Hiedler, Maria Anna Schicklgruber-ekin ezkondu zen, Aloisi Hitlerren ama eta, beraz, Adolf Hitlerren beraren amona. 

Loisiren bataio erregistroan aitaren izena zuriz agertzen denez, ez dago argi hau Georg bera zenik, baizik eta Nepomuk, Maria Anna hil eta gutxira Aloisi bere etxaldera bizitzera eraman zuena. Nolanahi ere, Klara eta Aloisi estu ahaidetuta zeuden, eta aitona-amonetako baten nortasunari buruzko ziurtasunik ezak oinarririk gabeko espekulazioak eragin zituen Adolf Hitler juduen balizko jatorriari buruz. 

Klara Braunau am Inn-era joan zen 1876an, hamasei urte zituela, Aloisi lehengusuaren eta Anna Glassl lehen emaztearen etxean neskame gisa zerbitzatzera. Aloisik hogeita hemeretzi urte zituen orduan, eta aduana-funtzionario gisa lan egiten zuen. Handik gutxira, Franciska Matzelberger neskame gaztearekin hasi zen harremanetan, eta Annarekin 1880an banandu bezain laster hasi zen harekin bizitzen. Frantziskak Klarak etxea uzteko eskatu zuen, 1883an Aloisirekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten, baina 1884an tuberkulosiak jota hil zenean, Aloisik Klara Braunaura itzularazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Patton

**Paula Maxine Patton** (Los Angeles, Kalifornia, 1975eko abenduaren 5a) estatubatuar aktorea da, *Dejá vu, Precious, Mission impossible:*, *Ghost Protocol, 2 Guns eta Jumping the Broom* filmetan egindako lanagatik ezaguna.

## Biografia 
Patton Los Angelesen (Kalifornia) jaio eta hazi zen, eta Hamilton Arte Dramatikoen Institutuan ikasi zuen. Graduatu zenean, beste hiru errealizadorerekin batera aukeratu zuten PBS kateko "The Ride" dokumentalerako. Dokumental horrek lau zuzendari hasiberriri filmatzen zien, zuzendariek Estatu Batuetako gazteei buruzko dokumental bat filmatzen zuten bitartean.

Berkeleyko Unibertsitatean matrikulatu ondoren, ikasketak aldatu eta USCko Zinema Eskola ospetsuan jarraitzea erabaki zuen (Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatea), non cum laude bezala lizentziatu zen (ohoreekin). Produkzio-laguntzaile gisa lan egin zuen, Discovery Channelen "Medical Diaries" telesailaren produktore izan arte.

## Bizitza pertsonala 
Patton Robin Thicke musikari eta abeslaria bere bikotekidea da 14 urte zituenetik. 2005ean ezkondu ziren eta elkarrekin seme bat dute, Julian Fuego Thicke, 2010eko apirilaren 6an jaioa. Thicke eta Patton 2014ko otsailean banandu ziren.

2014ko urrian, Paula Pattonek dibortzio-demanda aurkeztu zuen Los Angelesko epaitegi batean, alde bateraezinak adierazi zituen, banatze-data 2015eko otsailaren 21a izanik.

## Filmografia 
**Zinema**

**Telebista**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Park Kyung-won

**Park Kyung-won** (Daegu, 1901eko ekainaren 24a – Hakone, 1933ko abuztuaren 7a), Kwon Ki-ok-ekin batera, Koreako lehen hegazkinlarietako bat izan zen. Oro har, onartzen da Kwon izan zela Koreako lehen hegazkinlaria, baina Parkek Koreako lehen pilotu zibil gisa aitortua izaten jarraitzen du. Kwonek Errepublikako Aireko Indarretan entrenatu zuen. 2005ean eztabaida egon zen, Jang Jin-young-ek *Blue Swallow* filmean bere papera egin zuenean.

## Biografia 
Daegu jaio zen Park, Gyeongsang probintzian, Koreako Inperioan. 1912tik 1916ra Daegiko Myeongsin Emakume Eskolan izan zen, estatubatuarrek sortutako presbiteriar eskola batean. Graduatu eta urtebetera, 1917ko irailaren 13an, jaioterritik Japoniara abiatu zen. Han, Minami-kun, Yokohaman, gelditu zen eta Kasaharako Industria Gaikuntzako Eskolan matrikulatu zen, bertan bi urte eta erdi igaroz. 1919tik, Park Yokohamako eliza korear batera joaten hasi zen, eta gero kristau bihurtu zen.

1920ko otsailean, Daegira itzuli zen erizaintza-eskola batean sartzeko; benetako helburua pilotu bihurtzea zen arren, pilotaje-klaseak ordaintzeko dirua irabazi behar zuen lehenbizi. Handik 42 minutura, Hakonetik (Kanagawa) hurbil, Kanagawatik erori zen, eta ekitaldian bertan hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene (Red Velvet)

**Bae Joo-hyun** (; Daegu, Hego Korea; 1991ko martxoaren 29a ), **Irene** izenez ezagututa, hegokorear abeslari, aktore eta aurkezlea da. 2014ko abuztuan SM Entertainment-en debuta egin zuen Red Velvet musika-taldeko kide izateagatik ezagutzen da. 2016an, debuta egin zuen aktore bezala Descendants of the Sun draman.

## Biografia 
### 1991-2014: Lehenengo urteak eta ibilbidearen hasiera 
1991ko martxoaren 29an jaio zen Daegun, Hego Korean. 2009an SM Entertainment-era sartu zen, eta bost urtez egon zen dantza, kantua eta rapa entrenatzen. 2013ko abenduan, SM Rookies taldeko kide gisa aurkeztu Lami eta Jaehyunekin (NCT) batera. Debuta egin baino lehen, hainbat bideoklip eta bideoetan parte hartu zuen.

2014ko abuztuaren 1ean, Irenek debuta egin zuen Red Velveteko kide gisa, eta taldeko lider bihurtu zen.

### 2014-gaur egun 
2015eko maiatzatik, 2016ko ekainara arte, Park Bo-Gum aktorearekin batera, Music Bank programaren aurkezle izan zen. 2016ko utzailan, aktore bezala egin zuen debuta, *Women at a Game Company* telesailean. 2016ko urriaren 14an, *Laundry Day,* OnStyleko moda-desfilearen aurkezle bihurtu zen. Urte berean, *Maxwell House* kafe markaren babesle bihurtu zen, eta 2017an, *Hyundai Auto Advantage* programaren babesle ofizialean. 2018ko maiatzaren 3an, *Lemona Vitamin C* bitamina marka ospetsuaren modelo bihurtu zen, eta «giza bitamina» titulua jaso zuen. Abuztuaren 9an, 2018ko udazken/negurako eta 2019ko udaberri/udarako Eiderren modelo esklusibo berri gisa iragarri zen. Abenduan, abeslaria *HiteJinro Chamisul Soju* markaren modelo berria izango zela iragarri zen. 2019ko otsailean, Irene *Damiani* luxuzko bitxien marka italiarraren musa berria bezala iragarri zen, marka musa gisa irudikatzen zuen lehen asiar musa bihurtuz. 2020ko apirilaren 20an, SMk baieztatu zuen Irenek, Seulgirekin batera, Red Velveten lehen azpiunitatea osatuko zuela, eta uztailaren 6an debuta egin zuten *Monster* abestiarekin. Uztailaren 21ean, abeslaria *Double Patty* pelikulako protagonista izango dela iragarri zen, Shin Seung-ho aktorearekin batera. Filma urte amaieran estreinatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Divine

**Harris Glenn Milstead** (Baltimore, 1945eko urriaren 19a - Los Angeles, 1988ko martxoaren 7a) **Divine** izen artistikoaz hobetu ezagututa, Amerikako Estatu Batuetako aktore, LGTB ikonoa eta karaktere aldakorreko abeslaria izan zen. 1972ko *Pink Flamingos* filmean drag queen egin zuen karakterizazioaz bereziki ezaguna. Zinema independenteak eta musika-giro alternatiboek arrakasta eta errekonozimendu handia eman zioten Divine pertsonaiari. John Waters zinema zuzendariaren filmetako agerpenek eman zioten fama handia. Hollywooden urrezko garaiaren azken urtetan debutatu zen.

## Biografia 
Jaiotakoan Harris Glenn izena jarri zioten semeari Bernard eta Diana Frantses Milstead gurasoek, gero mutikoak Divine Towson izeneko pertsonaia sortu zuen eta izen horrekin bihurtu zen ospetsu. Harris Glenn Milstead Marylanden 1945eko urriaren 19an jaio zen. 12 urterekin, familia Luthervillera aldatu zen, Baltimoreko konderriaren aldiria batera. Etxez aldatu eta gero, bere familiako erresidentzia, John Waters-en familiaren ondoan kokatu zen. John Waters hori geroago bere zinemako kidea izango zen, baina gaztetan Harrisen adineko beste gaztetxo bat besterik ez zen, Harris Glenn-en etxetik John Waters-en etxera distantzia oso txikia zegoen eta haurtzaroan egin omen ziren lagun John Waters eta geroago Divine izango zen umea.

## Kanpo estekak
Silva Kaputikian

**Silva Kaputikian** (; 1919ko urtarrilaren 20 - 2006ko abuztuaren 25) poeta eta ekintzaile politiko armeniarra izan zen.

## Biografia 
Erevanen jaio zen, Barunak Kaputikian alaba, editore ezaguna. Erevango Krupskaya bigarren hezkuntzako eskolan ikasi zuen. 13 urte zituela, bere lehen poema idatzi zuen, Pioneer Call-en argitaratua. Hovhannes Shiraz poeta ezagunarekin ezkondu zen, eta harekin seme bakarra izan zuen, Ara Shiraz eskultorea.

## Ibilbidea 
Kaputikiani Armeniako poetisa nagusia eta xx. mendeko idazle armeniar ezagunenetako bat dela diote.

Erevanen hil zen eta Komitas Pantheonen lurperatu zuten. Poetisaren etxeak museo gisa ireki zuen 2009an.

Kaputikianek asko idatzi zuen aberriaren patuari, armeniar hizkuntzari eta armeniar herriari buruz. Bere literatura-talentuak sobietar idazlearen irudi bihurtu zuen, urte haietan alderdiaren ideologiaren erantzukizun osoarekin. Kaputikianen lanak hizkuntza askotara itzuli dira. 2006an hil zen.

## Sariak eta ohoreak 
* USSR State Prize (1952)
* Armeniako Worker of Cultural SSR (1970)
* Honored Cultural Worker of Georgian SSR (1982)
* Armenian SSR State Prize (1988)
* "Nossieli" literatura italiarraren saria (1988)
* Urteko emakumea Cambridge International Geographical Institute-n (1998)
* Orden de San Mesrop Mashtots (1999), Robert Kocharian lehendakariak emana
* Olga printzesaren agindua (Ukraina, 1999), Leonid Kuchma presidenteak emana
* Armeniako Sobietar Errepublika Sozialistaren Kontseilu Goreneko kidea.
* Idazleen Batasuneko Kontseiluko kidea.
* Kultura Gaietarako Batzordeko kidea.
* Presum Espiritualeko kidea. Diasporako herrien unitatea.
* Armeniako Zientzia Akademia Nazionaleko kidea.
* Naturaren eta gizartearen Nazioarteko Akademiako kidea.
* Erevango Herritar Ospetsua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marja Leinonen

**Ulla Marja-Leena Leinonen** (Varkaus, 1946ko urtarrilaren 16a – Helsinki, 2019ko ekainaren 8a) finlandiar hizkuntzalari, itzultzaile eta irakaslea izan zen.  

Erretiroa hartu ondoren, hizkuntza baltikoak ikasi zituen eta letonierazko literatura itzuli zuen finlandierara. Helsinkiko Letoniako abesbatzan ere abestu zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jane Irwin Harrison

**Jane Harrison**, **Irwin** jaioa (Mercersburg, Pennsylvania, 1804ko uztailaren 23a – Cincinnati, c. 1846) AEBetako behin-behineko lehen dama izan zen 1841eko martxoaren 4tik apirilaren 4ra.

1824an William Henry Harrison Jr-rekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten. Senarra 1838an hil zen. 1840an bere aitaginarreba William Henry Harrison Estatu Batuetako presidente hautatu zuten.

Washingtonera joan zen presidente berriarekin, eta lehen damaren lanak egin zituen presidentearen emaztea noiz iritsiko zain zeuden bitartean. Hala ere, karguaren zina egin eta hogeita hamaika egunera hil zen lehendakaria.

Jane North Bendera itzuli eta Lewis Whiteman alargunarekin ezkondu zen, eta urte batzuk geroago hil zen tuberkulosiak jota.
Valentina Grizodubova

**Valentina Stepanovna Grizodubova** (Errusiaz: Валентина Степановна Гризодубова, ukranieraz: Валентина Степанівна Гризодубова, Kharkiv, 1909ko maiatzaren 10a - Mosku, 1993ko apirilaren 28a) Sobietar Batasuneko lehen emakume pilotuetako bat izan zen, eta Sobietar Batasuneko Heroia eta Lan Sozialistako Heroi aitorpenak irabazi zituen.

## Haurtzaroa 
Kharkiven jaio zen, Errusiar Inperioko (egungo Ukraina) Karkoven gobernazioan, Stepan Vasilitx Grizodubov hegazkin diseinatzaile aitzindariaren alaba zen. Hamalau urterekin, planeatzaile batean bakarrik hegan egin zuen. Pianoa jotzen zuen eta kontserbatorio batean eta Kharkiveko Institutu Politeknikoan graduatu zen. Hainbat hizkuntza hitz egiten zituen. 1929an, OSOAVIAJIM elkarte paramilitarraren Penza Hegaldi Klubean graduatu zen. Berak Járkov Hegaldi Eskolan ere entrenatu zuen. 1933an, Tulako hegaldi-eskola aurreratuan graduatu zen. Han, hegaldi-hezitzaile bihurtu zen, eta 86 gizonezko pilotu entrenatu zituen; horietako asko Sobietar Batasuneko heroi bihurtu ziren. 1934tik 1938ra, Maxim Gorky izeneko "Propaganda" eskuadroi batean hegan egin zuen.

Berak hegazkin-mota asko hegan egin zuen, eta munduko zazpi errekor ezarri zituen: bata, pilotu batek bi plazako hidrohegazkin batean lortutako altitude altuenerako; bestea, 3.267 metro, 1937ko urriaren 15ean; (FAI Record File Number 121.16), hiru abiadura-erregistro, eta beste bat, Mosku eta Itsas Bilaktubinsva arteko distantzia luzeko hegaldietarako (Kazakharian) Marina Raskovarekin batera. .

1938ko irailaren 24tik 25era, komandante gisa eta Marina Raskova eta Polina Osipenkorekin batera, Roddinaren 5.908,61 kilometroko hegaldia osatu zuen (Patriarentzat errusiarra) Túpolev ANT-37bis hegazkinean, eta urruneko hegaldi zuzen baterako emakumeen erregistro bat ezarri zuen (FAI Record File Number. 10444). Bere hegaldi historikoa baino lehen 5.000 orduko hegaldia egin zuen, eta bere eskifaiarekin batera .

## Sariak 
* 1938ko azaroaren 2an Sobietar Batasuneko heroi izendatu zuten lehen emakumeetako bat bihurtu zen, 25,000 errubloko saria ere jasoz..
ezkerrera|thumb|260x260px|V.Grizodubovaren irudia duen zigilu errusiarra, Ródina hegazkina hondoan duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasturba Makhanji

**Kasturba Makhanji** (1869ko apirilaren 11 - 1944ko otsailaren 22a), maitekiro **Ba** deitua, Mahatma Gandhiren emaztea izan zen.

## Biografia 
Negozio familia aberats batean jaio zen, Porbandarreko Makharhji Gokuladetan. 13 urte zituela ezkondu zen Gandhirekin, bere izena Kastürba Gandhiraino aldatuz. Senarra Londresera Zuzenbidea ikastera joan zenean (1888), bera Indian geratu zen bere umea jaio berri Harilal Gandhirekin batera, gainera, senar-emazteek hiru seme-alaba gehiago izan zituzten: Manilal (1892), Ramdas (1897) eta Devdas (1900).

1906an, senarrak brahmacharia edo zelibatua praktikatzen hasiko zela iragarri zuen, eta berarekin sexu-harremanak izateari utzi zion, nahiz eta Gandhik hori onartzea erraza ez izan. Kasturbak ere kastitatea hartu zuen eta ez zitzaion inoiz desleiala izan, bera bezala, uko egin zien kasta-sariei.

1944ko otsailaren 22an, 74 urte zituela hil zen Aga Khan Jauregian (Pune, India), bertan, bera eta Gandhi etxean atxilotuta zeuden. Senarrak onartu izan balu osasun laguntza jasotzea, salbatu egingo zen. Baina Gandhiren sinesmen naturistak zirela eta, antibiotikorik ez aplikatzea erabaki zuen.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Clásico RCN

**Clásico RCN** etapakako txirrindularitza lasterketa da, urtero ekainean Kolonbiako errepideetan jokatzen dena. 1961ean sortua, lehenbiziko irabazlea Rubén Darío Gómez izan zen.

Garaile gehienak kolonbiarrak izan dira. Rafael Antonio Niñok proba honen errekorra dauka, bost garaipenekin 1971 eta 1979 artean. Óscar Sevilla, lau garaipenekin, bigarrena da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Clásico RCN - *MemoireduCyclisme.eu*
* Clásico RCN - *SiteduCyclisme.net*
Óscar Sevilla

**Óscar Sevilla Rivera** (Ossa de Montiel, 1976ko irailaren 29a) txirrindulari espainiarra da, profesionala 1998tik.

Eskalatzaile bikaina, 2001ekoa izan zen kirol ibilbideko denboraldirik onena, Kelme taldean, Espainiako Vueltan bigarren amaituz eta Frantziako Tourreko gazteen sailkapeneko elastiko zuria eskuratu zuelarik. 2003ko Munduko txapelketan izandako istripu larriaren ondorioz, hainbat hilabete behar izan zuen guztiz sendatezko. 2005ean, denbora laburrez Phonak taldean egon eta gero, Sevilla T-Mobile Teamarekin fitxatu zen, Jan Ullrich>nowiki/>en laguntzaile lanetan aritzeko, azken honen Frantziako Tourreko garaipena eskuratzeko

2006ean, Sevillaren izena Puerto Operazioan azaldu bazen ere, ez zen zigortua izan. Hala ere, lau urte geroago 2010ean, dopin kontrol batean positibo eman ostean, bi urteko zigorra jaso zuen. 

2012etik Aurrera, kolonbiar herritartasuna dauka eta Hegoamerikako lasterketetan hainbat garaipen lortu du .

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Óscar Sevilla - *SitiodeCiclismo.net*
Tiffany Trump

**Tiffany Trump** (Miami, 1993ko urriaren 13a) *socialite* eta modelo estatubatuarra da, Donald Trump-en, Estatu Batuetako 45. presidentea, eta Marla Maples-en alaba. Gaur egun, Los Angeles hirian bizi da bere ama Marlarekin batera.

## Bizitza Pertsonala 
Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasten zuen bitartean, Ross Mechanic ikaslea ezagutu zuen, eta harekin harreman bat izan zuen 2015eko Urritik 2018ko Martxora bitartean.

2018ko udan, Grezian oporretan zegoela Lindsay Lohanekin, Michael Boulos ezagutu zuen, bilioidun libanoar estatubatuarra da, Boulos Enterprises eta SCOA Nigeria, Nigeriako enpresen jabeetako bat. Ordutik aurrera harreman bat mantentzen dute. 2021eko urtarrilean bere engaiamendua iragarri zuten. 2022ko azaroaren 12an ezkondu ziren bere aitaren etxean, Mar-a-Lagon, Floridan.

Trump-ek sarritan Instagramaren bitartez argazkiak argitaratzen ditu, non dagoeneko 1,4 milioi jarraitzaile zituen 2021eko Urtarrilean. Bere instagramak maiz izaten ditu bere argazkiak lagunekin batera, zeinak askotan famatuen ondorengoak diren, besteak beste: Kyra Kennedy, Gaïa Jacquet-Matisse, Reya Benitez, Ezra J. William, edo EJ Johnson. Bere lagun taldea "Instagrameko haur aberatsak" bezala izendatua izan da *The New York Post-*ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iofon

**Iofon** (grekeraz Ἰοφῶν, K. a. 460. urtearen inguruan, eta aita hil ostean haren azken antzezlana, ***Edipo Kolonon***, taularatu zuen bere iloba Sofoklesekin batera. 

## Bizitza
Sofokles eta haren emazte Nikostrateren semea izan zen, eta aita artean bizirik zela tragediak taularatu zituen. Lehiaketaren batean irabaztea ere lortu omen zuen (ἐνίκησε λαμπρῶς), zeinetan izan zen ez badakigu ere. K. a. 435. urtean lortu zuen lehenengo garaipena Hiriko Dionisiarretan. K. a. 428. urtean, Euripides tragiko handiak irabazi zuen urtean, Iofonek bigarren saria lortu omen zuen, Euripidesen *Hipolito* antzezlanaren antzinako argudioetako batek dioenez:

*Sofoklesen bizitza* obra anonimoak dioenez, aitak maiteago zituen Iofonen anaia Ariston eta bere loba Sofokles, eta hori dela eta Iofonek aita salatu zuen dementziagatik Sofoklesen zahartzaroan, aitaren ondasunak bere egin nahita. Sofoklesek, ordea, erraz arbuiatu zuen akusazio hura, idazten ari zen bere azken lana, Edipo Kolonon, irakurrita:

Badirudi Iofonen karrera oraindik ere bete-betean zegoela K. a. 405. urtean, Aristofanes komedia idazleak haren aipamena egiten baitu *Igelak* antzezlanean, haren aita Sofokles hil ostean bizirik geratzen den tragedia idazle on bakarra dela esanez. Antzezlan horretan, Dioniso jainkoa Hadesera jaisten da tragedia idazle on baten bila, ez delako bat ere bizirik geratzen Euripides eta Sofokles hil ostean. Iofonen aipamena egiten duen Dioniso pertsonaiak, ordea, zalantzan jartzen du aitaren heriotzaren ostean semeak arrakasta berbera izango ote duen, Iofonek arrakasta hein batean aitaren laguntzari zor ziola nolabait iradokiz: 

* *Akiles* (Ἀχιλλεύς).
* *Telefo* (Τήλεφος).
* *Akteon* (Ἀκταίων).
* *Ilionen arpilaketa* (Ἰλίου πέρσις).
* *Jasotzen duena* (Δεξαμενός).
* *Bakanteak* (Βάκχαι).
* *Penteo* (Πενθεύς).

Hauetaz gain, baliteke Iofon izatea *Aulos jotzaileak* (Αὐλῳδυί) izeneko drama satirikoaren egilea. Honela dio:

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alentejoko Itzulia

**Alentejoko Itzulia** (ofizialki ) etapakako txirrindularitza lasterketa da, Portugalgo Alentejo eskualdean jokatzen dena. 

1983an sortua, UCI Europe Tourra sortu zelarik 2005ean 2.1 mailan zegoen eta 2010ean 2.2 mailara jaitsi zen (lasterketa profesionalen azken maila). 2010ean bertan, CTT Correios de Portugal Sari Nagusia probarekin bat egin zuen eta 2012ean Crédito Agrícola de la Costa Azul Sari Nagusiarekin batu zen, oraingo izena hartuz.

Normalean Evora hirian amaitzen zen, baina 2011tik aurrera lekuz adatu da, horrela 2011ean Redondon amaitu zen eta 2012ean Grândolan. 

Normalean lau edo bost etapaz osatzen da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Alentejoko Itzulia - *SitiodeCiclismo.net*
* Alentejoko Itzulia - *Cqranking.com*
* Alentejoko Itzulia - *MemoireduCyclisme.net*
Ann Lowe

**Ann Cole Lowe** (Clayton, Alabama, 1898ko abenduaren 14a - Queens, New York, 1981eko otsailaren 25a) moda-diseinatzaile estatubatuarra izan zen, eta moda-diseinatzaile ospetsu bihurtu zen lehen afroamerikarra. Loweren diseinu bakarrak goi-gizarteko emaginen gogokoenak izan ziren 1920ko eta 1960ko hamarkaden artean. Ezagunagoa izan zen 1953an John F. Kennedyrekin ezkondu zenean Jacqueline Kennedyren emaztegaiaren soinekoa diseinatzeagatik.

## Haurtzaroa 
Alabamako Clayton herrian jaio zen 1898an. Emakume beltz esklabo baten eta Alabamako landaketa baten jabe zuriaren birbiloba zen. Ahizpa zaharrago bat izan zuen, Sallie. Modan, joskintzan eta diseinuan zuen interesa Janey amarena eta Georgia amonarena izan zen, Montgomeryko familia nagusientzat eta goi mailako gizarteko beste kide batzuentzat jostun gisa lan egin zutenak. Ama hamasei urte zituela hil zitzaion. Hil zenean, Loweren ama Elizabeth Kirkman O 'Neal Alabamako lehen damarentzat lau festa-soinekotan ari zen lanean. Amarengandik eta amonarengandik ikasitako trebetasunak erabiliz, Lowek soinekoak bukatu zituen.

1912an Lee Cohenekin ezkondu zen, eta seme bat izan zuen, Arthur Lee. Ezkondu ondoren, senarrak jostun gisa lan egiteari uztea nahi izan zuen. Denbora batez bete zuen, baina utzi egin zuen Floridako emakume batentzat andregai soineko bat diseinatzeko kontratatu ondoren. Bere irabazietatik 20.000 dolar aurreztuta, 1928an New Yorkera itzuli zen. Henri Bendel, Chez Sonia, Neiman Marcus eta Saks Fifth Avenue bezalako dendetan komisioan lan egin zuen. 1946an, Olivia de Havillandek Emakumezko Aktore Onenaren Akademiaren Saria onartzeko erabili zuen soinekoa diseinatu zuen, *La vida íntima de Julia Norrise* lanagatik, nahiz eta soinekoaren sinaduraren izena Sonia Rosenberg izan. Debutari jantzietan espezializatu zen, eta bezero atseginek berriro eskatzen zioten emaztegai jantzietarako. Bere diseinuak *Vogue, Vanity Fair* eta *Town and Country* argitalpenetan egiaztatu ziren 1950eko eta 1960ko hamarkadetan. Ondoren, The Saturday Evening Post-ek "gizartearen sekreturik onena" deitu zion Loweri. Auchinclossek lehenago ere aukeratu zuen Lowe bere emaztegai-soinekoa diseinatzeko, 1942an Hugh D. Auchinclossekin ezkondu zenean. Urte berean, eskuineko begia kendu zioten glaukoma baten ondorioz. Sendatzen ari zen bitartean, lagun anonimo batek Loweren zorrak ordaindu zituen, eta horrek berriro lanean hastea ahalbidetu zion. 1963an porrot egin zuen. Handik gutxira, begi-lausoa egin zuen ezkerreko begian; kirurgiak begia salbatu zion. 1972an erretiratu zen. Bere hileta San Markoseko Eliza Metodista Batuan egin zen martxoaren 3an. Beste diseinu batzuk moda beltzari buruzko erakusketa batean sartu ziren Manhattango Fashion Institute of Technology museoan 2016ko abenduan. 2017an haurrentzako liburu bat argitaratu zen, *Fancy Party Gowns: The Story of Ann Cole Lowe*, Deborah Blumenthalek idatzia. Piper Huguley idazleak Loweren bizitzari buruzko fikziozko eleberri historikoa idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
White Boy Rick

***White Boy Rick*** (euskaraz *Rick Mutil Zuria*), 2018ko Yann Demange frantziarrak zuzendutako biografia eta krimen drama film bat da. 1980ko hamarkadan FBIaren informatzailea izandako Richard Wershe Jr. hamalau urteko mutilaren bizitzan arinki oinarritua dago. Matthew McConaughey, Richie Merritt, Bel Powley, Jennifer Jason Leigh,  Brian Tyree Henry, Rory Cochrane, RJ Cyler, Jonathan Majors, Eddie Marsan, Bruce Dern eta Piper Laurie aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1984, Detroit, hiria crack drogaren epidemia eta droga-trafikatzaileen kale taldeen arteko borrokak jasaten ari den garaian, Rick Wersh (Matthew McConaughey) aita ezkongabea eta arma-trafikatzaileak bere bi seme-alaba Richard (Richie Merritt) eta Dawnen (Bel Powley) ongizatea besterik ez du nahiko, baina 15 urtetako Richard semea poliziak aita atxilotu ez dezan FBIarentzat droga-narkotrafikatzaileen munduan sartu eta informatzaile gisa jardun beharko du.

## Aktoreak 
* Matthew McConaughey: Richard Wershe Sr.
* Richie Merritt: Richard Wershe Jr.
* Bel Powley: Dawn Wershe
* Jennifer Jason Leigh: Alex Snyder, FBIko agentea
* Brian Tyree Henry: Mel “Roach” Jackson, Detroiteko poliziaren detektibea
* Rory Cochrane: Frank Byrd, FBIko agentea
* RJ Cyler: Rudell "Boo" Curry
* Jonathan Majors as Johnny "Lil Man" Curry
* Eddie Marsan: Art Derrick
* Taylour Paige: Cathy Volsan-Curry
* Bruce Dern: Aitona Roman "Ray" Wershe
* Piper Laurie: Amona Verna Wershe
* Kwon Haynes: Edwin "Nug" Crutcher
* IshDARR as Steven "Freaky Steve” Roussell
* James Howard: Hill inspektorea, Detroiteko poliziaren erailketa saileko burua
* YG: Leo "Big Man" Curry
* Danny Brown: Edward "Black Ed" Hanserd
* Nicholas Link: “Lil Tik” Curry Gang
* Kyanna Simone Simpson: Brenda Moore

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
La Seine Musicale

**La Seine Musicale**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen musika pabiloi eta arte jardueren zentro bat da, Sena ibaian dagoen Seguin uhartean, Parisko mendebaldeko auzuneak diren Boulogne-Billancourt eta Sèvres artean.

2017an inauguratu zen eta Shigeru Ban eta Jean de Gastines arkitektoek diseinatu eta eraikiarazia da.
Seguin uhartea

**Seguin uhartea**, Frantziako Sena ibaian dagoen uharte bat da, Parisko mendebaldeko Boulogne-Billancourt eta Sèvres uharteen artean. 

XX. mendearen zatirik handienean Renault automobilgintza markaren fabrika baten kokalekua izan zen, 1992an bertan azken Renault 5 Superbost autoa ekoitziz ekoizpena betiko eten zen eta 200ean fabrika bera erautsi zuten.

2017ko apirilean, bertan, La Seine Musicale musika pabilioia eta arte zentroa inauguratu zen.
Lilli Hornig

**Lilli Hornig, Schwenk** ezkongabean, txekieraz: *Lilli Schwenková* (Ústí nad Labem, Txekoslovakia, 1921eko martxoaren 22a - Providence, Rhode Island, 2017ko azaroaren 17a) Manhattan proiektuan lan egin zuen zientzialari txekiar estatubatuarra izan zen, aktibista feminista izateaz gain.

## Biografia 
### Prestakuntza 
Hornig Ústí nad Labem-en jaio zen 1921ean. Gurasoak Erwin Schwenk kimikari organikoa eta Rascha Shapiro pediatra zituen.

1929an bere familia Berlinera joan zen bizitzera. Lau urte geroago, bera eta bere ama Estatu Batuetara iritsi ziren, naziengandik ihes egitera joan zen aitaren atzetik. Bere aita judua zenez, kontzentrazio-esparru batean espetxeratzeko mehatxua zuen.

Geroago, lan hori arriskutsuegia zela emakumeentzat erabaki zen, eta, beraz, lente oso leherkorretan lan egin zuen. Los Alamosen zegoela, eskaera bat sinatu zuen, lehen bonba atomikoa jenderik gabeko uharte batean erabiltzeko eskatuz. eta Washingtongo Trinity Collegeko kimika saileko buru. Johnson presidenteak aukeratu zuen Koreako Errepublikara bidalitako misio bateko kide izateko. Misio horrek Koreako Zientzia eta Teknologia Institutua sortu zuen.

Hornig Woods Hole Erakunde Ozeanografikoko eta Wheeler Eskolako biziarteko aholkularia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2011. Lilli Hornigekin bideo-elkarrizketa Cynthia C. Kellyren eskutik  Manhattan Proiektuko Ahotsak.
* Ústí Nad Labemeko museoko historialariaren biografia (txekieraz)
*  IMDb-n
Polina Osipenko

**Polina Denisovna Osipenko** (errusieraz: Полина Денисовна Осипенко, ukrainiaraz: Поліна Денисівна Осипенко; 1907ko urriaren 8a - 1939ko maiatzaren 11) Sobietar Batasuneko pilotu militarra izan zen. Valentina Grizodubova eta Marina Raskovarekin batera, 1938ko irailaren 24tik 25era bitartean, geldialdirik gabeko hegaldia egin zuen Mosku eta Ojotsk Itsasoaren artean. Hala, emakumeek tripulatutako eskalarik gabeko hegaldietarako distantzia errekorra ezarri zuen.

## Lehen urteak 
Polina Dudnik izenez jaio zen Osipenko 1907an Novospasovkan, Yekaterinoslav (gaur egun Ukrainako Zaporizhia Oblast). Ukrainako nekazari familia bateko bederatzigarren alaba zen. Etxalde kolektibo batean lan egin zuen, 1930ean hegaldi-eskolara joan zen arte. 1930 eta 1933 bitartean, Osipenko Kazango Hegaldi Eskolan trebatu zen.
## Hegazkinlari ibilbidea 
Hegaldi-eskolan graduatu ondoren, ofizial militar bihurtu zen, hegazkin ehizaldi bat eginez. 1937an, munduko hiru errekor altitude ezarri zituen. 

1937ko urrian, Osipenkok eta Raskovak tripulaziodun hegaldi-distantziaren errekorra ezarri zuten, Moskutik Aktobera (1.444,722 kilometro (897,709 milia), eta 1938ko uztailean, Osipenkok, Vera Lomakok eta Raskovak errekor berri bat ezarri zuten Ángel Opoletik Arciberev-en.

Irailaren 24an, Grizodubovak, Osipenkok eta Raskovak Moskutik Amur ibaiaren Komsomolskera Tupolev ANT-37 batean geldialdirik gabeko hegaldia izango zela uste zena hasi zuten. Hala ere, baldintza klimatikoak txarrak zirenez, ezin izan zuten Komsomolskeko abiazio-eremua aurkitu, eta Ojotsk itsasoaren ertzera iritsi ziren erregairik gabe.Grizodubovak, hegazkinaren buru zen pilotuak, basoan lur hartzea erabaki zuen. Raskovak hegazkinetik paraxutean salto egiteko agindua jaso zuen, bere larrialdi-taldea ahaztuta; hegazkinaren hondakinak erreskate-taldeek aurkitu zituzten lurreratu eta zortzi egunera; Raskovak basoan zehar aurkitu zuen hegazkinerako bidea, istripua izan eta hamar egunera, erreskate taldeak zain zeudela. Grizodubova eta Osipenko hegazkinean egon ziren lurreratzean, eta bizirik atera ziren. Hegaldiko distantziaren emakumezkoen errekorra ezarri zuten eta Sobietar Batasuneko Heroi titulua jaso zuten 1938ko azaroaren 2an, Bigarren Mundu Gerra baino lehen titulua jaso zuten emakume bakarrak bihurtuz. 

## Heriotza 
Osipenko 1939an hil zen Anatoli Serovekin, ohiko hegaldi batean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Seseña

**Nathalie Denise Ronse Seseña** (Madril, 1967ko azaroaren 11) zinema, antzerki eta telebistako espainiar aktore bat da.

*La que se avecina* telesailean antzezteaz gain, *El día de la Bestia* (1995), *Maruja hiltzaileak* (2001), *Cásate conmigo, Maribel* (2002), *Todo menos la chica* (2002), *Lo mejor que le puede pasar a un cruasán* (2003) eta *El chocolate del loro* (2004) filmeetan ere agertu da.

## Zinema 
* *Alegre ma non troppo* (1990)
* *Dile a Laura que la quiero* (1994)
* *Palace* (1994) 
* *El día de la Bestia* (1995) 
* *La Celestina* (1996) 
* *La duquesa roja* (1995) 
* *Airbag* (1996)
* *Dame algo* (1996) 
* *Agujetas en el alma* (1997)
* *Atómica* (1997)
* *Matame mucho* (1997) 
* *Casate conmigo Maribel* (1998)
* *Shacky carmine* (1999)
* *Todos menos la chica* (1999)
* *Carne de gallina* (2000)
* *Canícula* (2000)
* *Maruja hiltzaileak* (2001)
* *Lo mejor que le puede pasar a un cruasán* (2003)
* *El chocolate del loro* (2004)
* *Herederos de la bestia* (2016)

## Antzerkia 
* *El retablillo de D. Cristóbal* (1997)
* *Comedia* (1988)
* *Locos de amor* (1991)
* *Fiesta barroca* (1992)
* *Don Juán último* (1992)
* *El innombrable* (1998) 
* *Los invasores del palacio*

## Telebista 
* *Las chicas de hoy en día* (1990)
* *Una gloria nacional* (1991)
* *Celia* (1992)
* *Farmacia de guardia* (1993)
* *Videos de primera* (1993) 
* *Que loca peluquería* (1994)
* *La consulta de la dra. delgado* (1995)
* *Confidencias* (1996)
* *Andalucia un siglo de fascinación* (1996)
* *Menudo es mi padre* (1997)
* *Jacinto durante* (1999) 
* *Ellas son así* (1999)
* *El club de la comedia* (1999)
* *¡Ala...Dina!* (2000)
* *Demoda* (2006)
* *La que se avecina* (2007–gaur egun)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa orakurgai
Paolo Garbisi

**Paolo Garbisi** (Venezia, 2000ko apirilaren 26a) italiar errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. Top 14ko Montpellier taldean jokatzen du 2021etik. 2020ko urriaren 24an egin zuen debuta Italiako selekzioan, Lansdowne Roaden, Irlandaren aurka.

## Palmaresa 
### Beneton Treviso 
* Pro14 Rainbow Cup
** irabazlea: 2021
### Montpellier HR 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Originals (telesaila)

***The Originals*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Julie Plecek The CWrako sortua eta *The Vampire Diaries* telesailean oinarrituta.

## Sinopsia 
Bere aurkako konplot bat sortzen ari den arrasto misteriotsu bati jarraituz, Klaus berak eta bere familiak eraikitzen lagundu zuten hirira joango da: New Orleansera. Klausen ikerketak Marcel bere antzinako babestuarekin berriz elkartzera garamatza, hiriko gizaki eta naturaz gaindiko biztanleen erabateko kontrola duen banpiroa. Bere anaiari erredentzioa aurkitzen laguntzera deliberaturik, Klausen bila doa Elijah, eta laster jakiten du Hayley ere Frantziar Auzora iritsi dela bere familiaren historiari buruzko arrastoen bila, eta Sophie izeneko sorgin boteretsu baten eskuetan erori dela, zeinak Klaus birplantearazten duen eta bere familia berriro bil dezakeen zerbait erakusten dien.

## Aktoreen zerrenda. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Winchesters

***The Winchesters*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Robbie Thompsonek The CWrako sortua eta *Supernatural* telesailean oinarrituta.

## Sinopsia 
1970eko hamarkadan girotua, Dean Winchesterrek nola gurasoek, John Winchesterrek eta Mary Campbellek, elkar ezagutu eta maitemindu zuten kontatzen du, elkarrekin munstroen aurka borrokatu eta desagertutako gurasoak bilatzen zituzten bitartean.

## Aktoreen zerrenda. 
* Meg Donnelly: Mary Campbell
* Drake Rodger: John Winchester
* Nida Khurshid: Latika "Lata" Desai
* Jojo Fleites: Carlos Cervantez
* Demetria McKinney: Ada Monroe
* Bianca Kajlich: Millie Winchester

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filthy Rich

***Filthy Rich*** estatubatuar soap opera da, Tate Taylorrek Fox Broadcasting Companyrako sortua eta izen bereko zeelandaberritar telesailean oinarrituta.

## Sinopsia 
Telesailaren ardatza hegoaldeko familia mega-aberats bat da, dirua kristau telebista-kate batekin irabazi zuena. Familia horren sortzailea bat-batean hil zen hegazkin-istripu batean, eta, horren ondorioz, familiako beste hiru kide atera ziren (testamentuan berak idatzi zituenak, hainbat emakumerekin abenturak izan zituztelako), inperioa oinordetzan hartuko zutenak beren arrazoiengatik.

## Aktoreen zerrenda. 
* Kim Cattrall : Margaret Monreaux
* Gerald McRaney : Eugene Monreaux
* Aubrey Dollar : Rose Monreaux
* Corey Cott : Eric Monreaux
* Benjamin Levy Aguilar: Antonio Rivera
* Mark L. Young: Jason Conley
* Melia Kreiling: Ginger Sweet
* Steve Harris: Franklin Lee
* Aaron Lazar: Paul Luke Thomas
* Olivia Macklin: Becky Monreaux

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madeha al-Ajroush

**Madeha al-Ajroush** (; 1955) saudiarabiar psikologo, argazkilaria eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2018ko maiatzean Saudi Arabiako agintariek atxilotu zuten Loujain al-Hathloul eta beste bost ekintzaileekin batera.

## Bizitza 
1990ean, saudiarabiar emakumeek gidatzeko debekuaren aurkako lehen protestetan parte hartu zuen. Horren ondorioz, atxilotu zuten eta lana eta pasaportea galdu zituen. Bere aktibismoaren zigor gehiago gisa, Saudi Arabiako agintariek Madawi al-Ajroushek 15 urtetan sortutako argazki-negatiboak erre zituzten.

2013an, al-Ajroushek The Telegraph aldizkariari egindako elkarrizketan esan zuen, «1990ean erabat beldurtuta nengoen. Eta ez zegoen sare sozialik egiten ari ginena nabarmendu eta gu babesteko».

2018ko maiatzaren 15etik 18ra, Saudi Arabiako agintariek atxilotu zuten, Loujain al-Hathloul, Iman al-Nafjan, Aziza al-Yousef, Aisha al-Mana eta emakumeen eskubideen aldeko kanpainan parte hartu zuten bi gizonekin batera. Human Rights Watch erakundeak atxiloketen helburua «printze oinordekoaren eskubideen agendari buruz eszeptizismoa adierazten duen edonor» berdurtzeko metodo gisa interpretatu zuen. Agintariek «atzerriko alderdiekin harreman susmagarriak» izatea, «atzerriko elementu etsaiei» diru-laguntza ematea eta gobernuko langileak kontratatzea leporatu zizkieten atxilotutako aktibistei.

Madeha al-Ajroush eta Aisha al-Mana aske utzi zituzten egun batzuen buruan, besteek atxilotuta jarraitzen zuten bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menina Izildinha

**Maria Izilda de Castro Ribeiro**, ***Menina Izildinha*** izenez ezagunagoa, (Povoa de Lanhoso, 1897ko ekainaren 17a – Guimarães, 1911ko maiatzaren 24a) 13 urterekin hil zen neska portugaldarra izan zen. Batzuek mirarigiletzat eta santutzat jotzen dute. Izildinharen gurtza batez ere Brasilen hedatu da. Erromatar Eliza Katolikoak ez du santutzat aitortzen.

## Bizitza 
Povoa de Lanhoson jaio zen 1897ko ekainaren 17an. Egun berean bataiatu zuten Donejakue elizan. Herri-ohituraren arabera, bere amabitxitzat Ama Birjina hartzen zen, eta Alfredo António Teixeira Ribeirok elizan ordezkatu zuen. 1904an, eskolan ikasten hasi zen. Urtebete geroago familia Fafera joan zen bizitzera. 1906ko maiatzean, Izildinhak lehenengo jaunartzea egin zuen.

Lepoan tumorea garatu zionean (ziurrenik linfoma edo leuzemiaren ondorioz), herri-erremedioekin tratatzen zuten. Hil aurretik, neskak aitonari esan zion, «Laster etorriko da Jesus nire bila». 1911ko maiatzaren 24an hil zen Guimarãesen eta Urgeres hilerrian lurperatu zuten.

Monte Alton elikagaiak prozesatzeko planta irekitzekotan zegoenean, Constantinok arrebaren gorpua hara eraman zuen. 1958ko martxoaren 8an, Izildinha bereziki eraikitako mausoleoan lurperatu zuten. 10.000 lagunek hartu zuten parte prozesioan, besteak beste, Izildinha izeneko neskak, zuriz jantzita. Monte Altoko portugaldar komunitateak Constantinori lurra eman zion bere negoziorako.

Izildinharen miresleek sufritzen duten haur eta nerabeen zaindaritzat dute.

## Kritika 
Maria Aparecida Junqueira Veiga Gaeta ikertzaileak Izildinharen gurta goiz hildako santu faltsuen beste gurtza askoren antzekoa dela dio: haurtzaroa edo gaztaroa betiko gisa aurkezten dira, «santuari» beti «mutil» edo «neska» deitzen zaio eta aingeruarekin alderatzen zaio.

## Iruditegia 

Fitxategi:Menina Izildinha 04.jpg|Maria Izilda de Castro Ribeiro, *Menina Izildinha*
Fitxategi:Mausoleu far.jpg|Menina Izildinharen santutegia (Monte Alto)
Fitxategi:Menina Izildinha Mausoleu.jpg|Izildinharen mausoleoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reginald Stewart

**Reginald Stewart** (Edinburgo, Eskozia, 1900eko apirilaren 20a - Kalifornia, 1984ko uztailaren 8a) eskoziar pianista, konpositore eta orkestra-zuzendaria izan zen, batez ere oroituta Baltimoreko Orkestra Sinfonikoaren zuzendaria izan zelako 1942 eta 1952 bitartean. Peabody Institutuko zuzendaria ere izan zen, Johns Hopkins Unibertsitatearen musika eskola eta kontserbatorioan, Baltimoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak