Gracia Morales

**Gracia Morales** (Motril, Granada probintzia, 1973) granadar antzerkigile eta poeta da. Antzerki-lanak egin zituen, besteak beste, *NN12, Un lugar estratégico, Como si fuera esta noche eta  La grieta, entre animales salvajes*. 2000. urtean Marqués de Bradomín saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Bere testu dramatikoak ingelesera, frantsesera, alemanera, portugesera, hungariarrera, italierara, kroaziera, errumaniarrera eta persiarrera itzuli dira, eta hamabost herrialdetan baino gehiagotan estreinatu dira.

Remiendo Teatro izeneko konpainia profesionalaren eta Remiendo Antzerki eta Bikoizketa Eskolaren fundatzaileetako bat da, Andaluziako erreferentziako prestakuntza eszenikoko zentroa.

Bere lan poetikoaren artean, Luis García Montero, Javier Egea eta Álvaro Salvadorrek sortutako 'La otra sentimentalidad' korronteari lotua dago.  Nabarmentzeko lanetako batzuk hauexek dira: *Del hogar y sus mudanzas, La voz en pie* edo *Manual de corte y confección*.

Arte-sorkuntza eta irakaskuntza uztartzen ditu Granadako Unibertsitatean. Filologia Hispanikoan doktorea da Granadako Unibertsitatean (Doktoretzako Sari Berezia), eta irakasle titularra da Filosofia eta Letretako Fakultateko Espainiako Filologia Sailean, unibertsitate horretan. Literatura hispanoamerikarreko eta antzerkiko eskolak ematen ditu. 

 

*Badakizu? Nire jendea basoan dauden zuhaitz batzuk bezalakoa da; hutsik daude, barrutik hutsak, azala baino ez zaie geratzen, azala, eta, hala ere, adarrak eta hostoak sortzen jarraitzen dute. Nik ez dut hori nahi.*

                                                                                                                                                             *Un lugar estratégico*

## Biografia 
Gracia Morales Motrilen jaio zen, Granada probintzian, 1973ko irailean. Granadako kostaldeko hiri horretan igaro zituen haurtzaroa eta nerabezaroa. Hispaniar Filologiako ikasketak egitekra, Granadara joan zen, eta harrezkero hantxe bizi da.

Nerabezaroan ikasle ona izanik, Filologia Hispanikoko lizentziatura egin zuen Granadako Unibertsitatean. Karrerako azken urtean Espainiako Literatura Sailarekin lankidetzan aritzeko beka jaso zuen, Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak emana.

Doktoregotzarako ere beka bat jaso zuen, eta doktore-tesia Jose María Arguedas eta Julio Cortázar autoreetan zentratu zuen, *Arguedas y Cortázar: dos búsquedas de una identidad latinoamericana* izenburupean, Granadako Unibertsitateak 2003an argitaratua. Lan horrengatik Doktoretzako Sari Berezia jaso zuen.

Ondoren, doktoratu ondoko beka bat lortu zuen, Milagros Ezquerro ikertzailearekin lan egiteko Montpellierreko Unibertsitatean.

2003tik 2009ra Jaengo Unibertsitatera joan zen. 2010ean, Granadako Unibertsitatera itzuli zen, irakaskuntza eta idazketa uztartuz beti.

Irakasle titularra da Granadako Unibertsitateko Filosofia eta Letretako Fakultateko Literatura Espainiarreko Sailean, eta bertan Literatura Hispanoamerikarreko eta Antzerkiko eskolak ematen ditu. 2015 eta 2021 bitartean, fakultate horretako ikasleen dekanordea izan zen.

Sormen dramatikoko ikastaroak ematen ditu, bai Espainiako erakundeetan, bai atzerriko erakundeetan.

## Prestakuntza 
Gracia Moralesek antzerkira egindako lehen hurbilketak Filologia Hispanikoko ikasketen esparru akademikotik egin zituen, hau da, hurbilketa teoriko batetik. Hala, haren lanak sendo eraikita daude, eta teoria dramatikoaren ezagutza sakonean oinarritzen dira. Teoria hori filologo eta antzerki-egitatearen aztertzaile gisa du.

Prestakuntza osagarri eta, hala ere, funtsezko gisa, dramaturgia-tailer askotan hartu du parte. 1998 eta 2002 bitartean Andaluziako Antzerki Zentroak antolatu zituen ikastaro eta topaketak bereziki garrantzitsuak izan ziren, bai Gracia Moralesentzat bai bere belaunaldiko beste dramaturgo batzuentzat. José Sanchis Sinisterra eta Sarah Kane, besteak beste, Espainiako dramaturgoen talde berri batekin esperientziak trukatzera gonbidatu zituzten.

José Sanchis Sinisterra Espainiako dramaturgoen belaunaldi oso baten "aita" edo "aholkulari" aipatzen da maiz. Nahiz eta horiek beren dramaturgian konkomitantzia estilistikoak erakusten ez dituzten, Sinisterrak sormen-helburuak lortzeko animatzaile eta bultzatzaile gisa izan duen eragina baloratzen dute. Horixe da, halaber, Gracia Moralesen kasua, Sinisterraren eragina onartzen baitu, autore horrekin batera prestakuntza filologikoa eta formarekiko kezka dituena.

### Kidetzak 
Gracia Morales maiz izaten da dramaturgoen nazioarteko topaketetan, Espainiako Antzerki Egileen Elkarteko zuzendaritza-batzordeko kide izan zen eta Andaluziako Antzerki Zentroko aholku-batzordeko kide ere izan zen.

## Lan ez-dramatikoa 
Gracia Morales, bere obra dramatikoak nabarmentzen du, baina dramatikoa ez den beste genero batzuk ere lantzen ditu, batez ere poesia.

### Testu ez-dramatikoak 
* *Apuntes para un diccionario/Hiztegi baterako apunteak* (2021). Renacimiento argitaletxeak argitaratua.
* *Del hogar y sus mudanzas/Etxetari buruz eta etxe-aldaketeei buruz* (2018). Esdrújula ediciones argitaletxeak argitaratua.
* *La voz en pie/Ahotsa zutik* (2014). Ediciones Daurok argitaratua.
* *¿Eres tú?/Zeu zara?* (2014). Cuadernos del Vigíak argitaratua. Andrés Neumanekin batera idatzia, haurrentzako liburu ilustratua.
* *De puertas para dentro/Barrurako ateak* (2004). Argitaratua, Granada Literaria bilduma.
* *Manual de corte y confección/Ebaketa eta jantzigintza eskuliburua* (2001). Argitaratua, Maillot Horia bilduma.
* *Ocho poemas para andar por casa/Zortzi poema* *etxetik ibiltzeko* (2000). Cuadernos del Vigíak argitaratua.

Era berean, *La grieta*, Juan A. Salvatierrarekin batera, websaila sortu zuen. 2013. urtean egin zen, Julio Fragaren zuzendaritzapean, eta nazioarteko jaialdi askotan hautatu dute.

## Lan dramatikoa 
### Estiloa 
Gracia Moralesek bere lanetan giro magikoa sortzen du. Poeta da, bederatzi urte zituenetik. Bere obra guztietan erabiltzen duen ukitu liriko horri uko ez egitea erabaki du, antzerkiak onartzen duen joko eszeniko zabalari lotuta.

Giro magiko horretan, errealitateak nahasten dira; fikziozko edo irudimenezko elementuak eta ohiturazkoak nahasten dira. Egunerokotasun hori inoiz hautsi gabe, maiz agertzen dira bi mundu espazio berean elkartuta: bizidunena orainaldian, hilda dauden pertsonaiekin batera, hala ere, hildako horiek oraindik gauza asko esateko daukate.

Oroimenaren iraunkortasuna, beraz, konstante bat da bere lan dramatikoan; iraganeko ahots horiek beren istorioak kontatu nahi dituzte eta irakurleak edo ikusleak haiek entzuteko ausarta izan behar du.

Bere lanean komedia-kutsua badu ere, bere lan gehienak ezaugarri bereizgarri batzuk dituzten dramak dira, literatura hispanoamerikarrak haren gainean duen eragin handiaren (batez ere narratiboaren) ondorio. Ezaugarri horien artean hauexek daude: bizien eta hildakoen arteko harremana, egiaren bilaketa, oroimena berreskuratzea eta egoera sozialen bat aldatzeko nahia, hura salatuz. Bere estiloan eragina izan duten izenen artean José María Arguedas, Julio Cortázar, Juan Rulfo eta José Sanchis Sinisterra daude 

Bere lanaren inspirazio-gai gisa botere-abusua nabarmentzen da; gizabanakoak gerraren, tratu txarren edo diktaduraren zorigaitzean sartzen dituen sistema. Emakumeak gizartearen dinamo gisa duen irudia ere nabarmentzen du, bere pertsonaia femeninoei istorio indartsuak emanez, dramak garatzeko erabakigarriak diren istorioak. Egungo gaiak eta gai zaharrak dira, eta lan horietan ezin dugu ikusi zer garaitan gertatzen diren gertaerak. Zoritxarrez, betiko gatazkak dira (oroimen historikoaren gaia, esaterako), bai hemen, bai munduko edozein bazterretan gerta daitezkeenak; eta ekiditen ez badugu, orain, duela hirurogeita zazpi urte edo mende bat barru gerta zitezkeenak. Adibidez, *Como si esta noche* lanak genero-indarkeriari buruzko hausnarketa egiten du.

Hala ere, Gracia Moralesek ez du mezu utopikorik igorri nahi, baina ikuslearen kezkaren bila dabil, ikusleak ondo digerituta zituela uste zuen alderdi eta galderak planteatzea nahi du, eta haietatik beste ikuspegi batzuk aurkitzen hasten da. Nahiz eta testuek itxaropena ematen duten, iragartzen dute hori posible izateko guk eraiki behar dugula, eta nahiz eta pertsonaiek sarritan lortzen dituzten beren gatazkak konpontzea, iragana ez da aldatzen; hildakoek jarraitzen dute eta gauza bera gertatzen da arrazoiekin.

Nahiz eta Gracia Moralesek Remiendo Teatrorako idatzi ohi duen, bakarkako eta taldeko lanak ere egin ditu bere konpainiatik kanpo, eta sormen-prozesua aberastu egin du beste autore batzuen indarrarekin; izan ere, beste autore horiek, irakasle gisa egiten duten lanarekin batera, heldutasun handiagoa dute eta dramaturgo-karrera gehiago garatzen dute.

### Testu dramatikoak 
* *José Guerrero: salir al color/José Guerrero: kolorera irten* (2020), soinu-fikziorako gidoia. Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Buenos chicos/Mutil onak* (2020). Remiendo Teatro konpainiak estreinatzeko zain.
* *Nadie duerme/Inork ez du lo egiten* (2020). *De los días sin abrazos. 25 obras de teatro en confinamiento*-n argitaratua. *25 antzezlan konfinamenduan*, Ediciones Invasoras.
* *Mal olor/Usain txarra* (2019). Argitaratzeko zain.
* *De la necesidad y la esperanza/Beharra eta itxaropena* (2019). Sillas en la frontera. Mujer, teatro y migraciones delakoan argitaratua, Almeriako Unibertsitatea.
* *Leones/Lehoiak* (2019). Alberto de Cassoren argitaratua (arg. ) *La patria de los parias. Trabajos esclavizantes en el siglo XXI* / *Lan* esklabotzaileak XXI. mendean, Invasoras argitalpena.
* *Paraíso appartment* (2019). CELCITek estreinatua, Buenos Aires (Argentina).
* *La primera noche de los niños-pájaro/Haur txorien lehen gaua* (2017). AATk argitaratua, Carrusel de ogritos bilduma (2. zenbakia). Antzerki Saria Union 2020an.
* *Hacia atrás/Atzerantz* (2017). Genero indarkeriaren aurkako berrogeita hamar ahotsetan argitaratua. Sherman (Texas, AEB), Estreinaldia, XLIII eta *Granada* liburuan ez da isiltzen. Indarkeria matxistaren aurkako testuen antologia, Esdrújula Ediciones.
* *Lavinia* (2017). Irakurketa dramatizatua Mirador aretoan (Madril). «Planeta Zaurgarria», Mugako Antzerki Berria proiektuko pieza.
* *Cortinas opacas/Gortina opakuak* (2017). Ana María Díaz Marcosen argitaratua (arg. ), krisi-egoerak: Espainiako dramaturgoak milurteko berrian, Benilde, Sevilla.
* *La grieta, entre animales salvajes/*Arraildura, animalia basatien artean, Juan Alberto Salvatierrarekin idatzia (2015). Egile Onenaren Andaluziako Antzokiko IV. Lorca Saria, 2016. urtean. Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Estar, llegar, quedarse. La distancia en diez movimientos/ Egon, iritsi, gelditu. Distantzia hamar mugimendutan* (2015). Pieza laburra, Los mares de Caronte liburuan argitaratua, Editorial Fundamentos, 2016.
* *Insomnio/Insomnioa* (hitzik gabeko ekitaldia) (2015). Pieza laburra, *La literatura no ha existido siempre* liburuan argitaratua. *Juan Carlos Rodríguezentzat*, Universidad de Granada argitaletxea.
* *Pies de bailarín/Dantzari-oinak* (2014). Juan Matarekin batera. Antzerkigintza konpainiaren ikuskizunetarako Da. Te Danza.
* Argi bat piztuta / atzeko musikarekin (2014). Pieza laburrak, Dramaturgas del siglo *XXI* liburuan argitaratuak, Cátedra, Madril.
* *El caso garay/Garay kasua* (2014). Murtziako Unibertsitateak argitaratua, ATE bilduma.
* *Bailes de salón/Aretoko dantzak* (2012). Irakurketa dramatizatua, Austin College (AEB). Estreinaldia aldizkarian argitaratua. Cuadernos de teatro español contemporánea, Volumen XXXVIII.
* *La hora del baño/Bainuaren ordua* (2010). Pieza labur bat, Sevillako Casa Romana hotelean estreinatua, Sevilla 2010 Antzerkiaren Nazioarteko Egunean.
* *De aventuras/Abenturazkoa* (2010). 2011ko Haur eta Gazteen Antzerki XII. SGAE Saria.
* *Entre puertas y paredes/Ate eta hormen artean* (2009). Testu hori Toulouseko Unibertsitateko FABREC -Fabrique Culturneoplasia proiektuaren zati da, eta *Les Anachroniques* konpainiak estreinatu zuen Tolosan 2010eko maiatzaren 20an.
* *En sombra/Itzalean* (2008). *Andaluziatik Samuel Beckett-i (Andaluziako Junta) omenaldia* liburuan argitaratutako lan laburra.
* *NN12* (2008). XVII. Antzerki SGAE Saria. Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Heridas/Zauriak* (2006-2008). Carmen Losa, Ana Martín Puigpelat, Rosa Molero eta Nidia Morosekin batera idatzia, Adolfo Simónen koordinaziopean.
* *A paso lento/Pausu motelean* (2007). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Y a ti, ¿qué te da miedo?/Eta zuri, zerk ematen dizu beldurra?* (2006). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *En una décima de segundo/Segundo-hamarren batean* (2006). Sevillako Arte Dramatikoko Goi Mailako Eskolarako minutu bateko pieza. *Minutu bateko 60 pieza* argitaratu dira liburuan, 60 egile dramatikorenak.
* *Madrid. Ciudad maldita/Madril. Hiri madarikatua* (2005eko abendua), Adolfo Simónek Hiesaren Nazioarteko Eguna zela eta zuzendutako proiektua, *“Dar vida”* bakarrizketarekin.
* *La orilla perra del mundo* (2005), beste bost dramaturgorekin batera, José Sanchis Sinisterrak koordinaturik. Sanchis Sinisterrak zuzendu zuen El Teatro del Común (estreinaldia Círculo de Bellas Artesen, Madril) egin zen muntaia.
* *Puertas cerradas /Ateak itxita* (2005). Antonio Hernández Centenorekin eta Juan A. Salvatierrarekin batera idatzia.
* *Un horizonte amarillo en los ojos/Horizonte horia begietan* (2003). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Un lugar estratégico/Leku estrategikoa* (2003). 
* *Como si fuera esta noche/Gaur gauean balitz bezala* (2002). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Buscando a Caperucita Roja/Txanogorritxoren bila* (2002).
* *9.15: Martínez Ruiz* (2001). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *¿Consigues dormir por las noches?/Gauez lo egitea lortzen duzu?* (2000). Pieza laburra. Irakurketa dramatizatua Teatro Centralen, Sevillan. Teatro breve actual, Castalia argitaletxea, 2013.
* *Quince peldaños/Hamabost maila* (2000). 
* *Prolegómenos/Aurrekoak* (2000). 
* *Artículos de ocasión/Aukerako artikuluak* (2000). 
* *Formulario quinientos veintidós/Bostehun eta hogeita bi inprimakia* (1999). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Vistas a la luna/Ilargirako ikuspegiak* (1999). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Interrupciones en el suministro eléctrico/Hornidura elektrikoa etetea* (1999). 
* *Papel/Papera* (1998). Remiendo Teatro konpainiak estreinatua.
* *Puestos en escena/Eszenako postuak* (1998). 
* *Reflejos/Erreflexuak* (1998). 

## Harrera 
Gracia Moralesek idatzitako lan asko Remiendo Teatro konpainiak berak sortu eta estreinatu ditu. Horrek ez du esan nahi Espainiako eta nazioarteko beste konpainia batzuek beren testuak aukeratzeko. Paradoxikoki, espainiar autore bat da, nazioartean, konpainia profesional gehien hurbildu dituena bere testuetara. Besteak beste, Mexiko, Costa Rica, Txile, Uruguai eta Estatu Batuetako antzokietan beren testuen emanaldiak ikusi dituzte.

Dramagileak Frantziarekin eta Argentinarekin duen harremana berezia da. Hainbat antzerki-proiektutan parte hartu du, bai sorkuntzan bai ikerketan, Toulouseko Unibertsitatean, Frantzia eta Europako unibertsitate zaharrenetako batean. Argentinan, Centro Latinoamericano de Creación e Investigación Teatral, CELCIT zentroaren lana nabarmentzen da. Zentro horretako zuzendari Carlos Ianni erabakigarria izan da Gracia Moralesen lan dramatikoa zabaltzeko.

Ezin dugu esan homogeneotasun bat dagoenik bere obren harreran, egiten den eremu geografikoaren eta irudikatu beharreko obraren araberakoa izaten baita. Haren oihartzun handiena izan duen lana, ezbairik gabe, *Como si fuera esta noche* da, ehun antzezpen baino gehiago izan baititu. Beste pieza batzuek, hala nola *Un horizonte amarillo en los ojos*, ez dute eragin bera izan ikusleen artean.

Antzerkiaren kritika askoz homogeneoagoa da dramaturgo gazte honen lana goraipatzeko orduan. Ez dute ulertzen zergatik bere lanak ez diren maizago irudikatzen Espainiako eszenan. Gainera, positiboki nabarmentzen dute testuek ikuslea garrantzi sozialez kontzientziatzea dutela helburu.

Hispanoamerikako ikusle eta kritikaren harrera aipatu behar dugu. Argentinako kritikak, baita herrialde horretako ikus-entzuleek ere, Gracia Moralesen lanak berotasun handiaz jasotzen ditu. Argentinako kritikak autore horren testuak 'gizaki gisa' azpititulatzen ditu, eta autore handi horren irudikapen gehiago ikusi nahi ditu.

## Lan dramatikoen sariak 
* 2020an III. Antzerki Saria Bilgunean, *La primera noche de los niños-pájaros* lanarekin.  
* Javier Egea Poesia Saria (2004), *De puertas para dentro* lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen orri pertsonala
* Antzerkiaren testuingurua
* CELCITen argitaratutako testuak
* Antzerkia Arraunean
* Arraunketa Antzerki eta Bikoizketa Eskola
* Espainiako Antzerki Egileen Elkartea