open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iosu Zapata

**Iosu Zapata Oses** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1981) artista plastikoa eta musikaria da. Bere lana abandonatutako espazioekin, periferiekin, bazterrekin, hiri-paisaiarekin eta naturarekin duten harremanarekin lotutako gaietan oinarritzen da. 

## Biografia 
1991 eta 2001 artean, Iruña Cormenzana pintura-tailerrean parte hartu zuen (Iruñea), eta 1996 eta 1999 bitartean, arte grafikoak ikasi zituen Iruñean. Marrazketa eta pintura ikasi zituen Iruñeko Arte Eskolan 2001-04 urteen artean. 

Pepe Albacetek eta Daniel Canogarrek zuzendutako Artelekuko serigrafia tailerrean (Donostia, 2007) eta Don Herbertek Artelekun (Donostia, 2009) egindako litografia tailerrean parte hartu zuen. 2015 Soma Mexico hezkuntza-programen tailerrean parte hartu zuen.

Hainbat sari eta aintzatespen jaso ditu (Topaketak edo Artista Gazteak) eta Iruñeko hainbat talde artistikori lotuta dago. 

## Lanak 
Paisaia, natura, kapitalismoa, instalazioa eta azpikultura gaiak definitzen dute bere lana. Sistemak baztertutako objektu eta lekuetan jartzen du fokua, eta pinturaren, instalazioaren, stop motionaren, soinuaren edo esku-hartzearen bidez gauzatzen dira. Naturarekin etengabeko elkarrizketan, kapitalismoari eta paisaiari buruzko hausnarketa kritikoa lantzen du gure gizarte garaikidean. Bizikidetzarako ideia estetiko berriak ematen saiatzen den artearen aldeko apustua egiten du. “Naturaren eta teknologiaren arteko harremana aztertu nahi dut” (Iosu Zapata).

### Erakustetak 
Bere lana Espainian, Filipinetan, Frantzian eta Mexikon erakutsi da. Azken horretan, hainbat urtez bizi izan da, eta hainbat proiektu garatu ditu, hala nola "La Chabola Nómada", Makalaren Museoan, Polyforum Siqueirosen, Espainiako Kultur Etxean edo Emakumearen Museoan ikusgai.
* 2019: Cochabamba nazioarteko egoitza (Bolivia. Huarte zentroa).
* 2021: "Malajierba" proiektu musikala Nafarroako museoak antolatutako "9 soles" proiektuaren 2º edizioan.
* 2022: "Cápsula del tiempo" 72ko topaketen 50. urteurrenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Iosu Zapata*. (s. f.). https://web.archive.org/web/20230228201407/http://www.iosuzapata.com/ (noiz kontsultatua: 2023-02-28)
* Nafarroako artxiboa: *Buscador - navarra.es*. (s. f.). http://www.navarra.es/home_es/Indices/Buscador/?q=iosu+zapata
* Elkarrizketa: Mendiri, R. (2021, 30 mayo). *Iosu Zapata: “San Jorge era un lugar inhóspito en los 80 y los 90”*. diariodenavarra.es. https://www.diariodenavarra.es/noticias/navarra/pamplona-comarca/2021/05/30/iosu-zapata-san-jorge-era-lugar-inhospito-los-los-728490-1002.html
Luffa

***Luffa*** *Kucurbitazeoen* familiako loredun landareen generoa da . Kalabaza luzanga moduko bat ematen duten landare igokariak dira. Loreak, oro har, horiak dira. Askotan Asiako eta Afrikako eremu tropikaletan barazki gisa hazten dira. *Luffa* generoko landareen hostoak dira lepidoptero batzuen beldarren janaririk gogokoena, *Hypercompe Hypercompe albicornis* adibidez .

## Erabilerak 
Fruitua samurra dagoenean barazki gisa jan daiteke. Kalabazinaren antzeko zaporea eta ehundura ditu, nahiz eta kanpoko azala latzagoa den. Fruta berdeen zukua medikuntza tradizionalean erabiltzen da ikteriziaren aurkako erremedio gisa. Fruitua heltzen uzten bada fruitu barruko zuntzak gogor bihurtzen dira. Forma honetan, fruitu lehorrak bainurako belaki begetal gisa erabil daitezke. Landare belakiak sarritan lixibarekin zurituta saltzen dira eta, ontziratuta, farmazietan saltzen dira. Belaki hauekin azala igurzteak odol-zirkulazioa sustatzen du.

## Galeria 

Fitxategi:Luffa aegyptica.jpg|Zuhaixkan hazten den belakia ( *Luffa aegyptiaca* ).
Fitxategi:Natural loofah luffa sponges on an organic farm in Israel.jpg|Baserri ekologiko batean lehortutako landare belakiak .
Fitxategi:Luffa acutangula seeds.jpg|*Luffa acutangula* ; gero
Fitxategi:Luffa aegyptiaca MHNT.BOT.2007.26.52.jpg|Landare belaki garbia eta zuritua
Fitxategi:Luffa sponge.png|Landare belaki garbia eta zuritua
Fitxategi:Spongegourd.jpg|Belaki begetalaren atala 100 aldiz handitua
Fitxategi:Luffa aegyptiaca MHNT.BOT.2011.3.94.jpg|Luffa aegyptiaca
Fitxategi:Luffa operculata MHNT.BOT.2011.3.93.jpg|Luffa operculata

## Bibliografia 
* David Bates, Richard Robinson, Charles Jeffrey, editors. Biology and Utilization of the Cucurbitaceae.  Cornell UP, 1990. . 

## Kanpo estekak 
* Informazio taxonomiko eleaniztuna Melbourneko Unibertsitatean
* Luffa aegyptiaca Floridatan
* Luffa informazioa
Malakate

**Malakatea** gailu mekaniko edo gizaki edo abereen indarrez mugitzen den tornu bertikala da. Dibidieta nautikoen antzerakoak dira. Espainiar asmakuntzatzat hartzen dute.

Malakateak etxola moduko eraikuntzetan sartuta erabili zituzten, besteak beste; Bilboko saneamendu-sarearen parte ziren. Mota horretako eraikin ugari daude oraindik Getxo aldean. Ikusi: Elorrietako punpatze etxea eta Getxoko malakateak.

## Deskribapena 
Arrabol birakari bat da, eta haren inguruan kable bat edo unama bat biltzen da, beste aldean lotutako kargaren mugimendua eraginez. Eskuzko malakateetan, zilindro birakariaren muturretan gurutzatutako barra batzuek beharrezko indarra aplikatzeko aukera ematen dute. Ekipamendu nautikoaren zati integrala dira, besteak beste. Ibilgailuen aurrealdean ere erabiltzen dira, ibilgailuaren motorretik independenteak izan ohi diren motor elektrikoek eraginda. Horiei esker, kako bat puntu solidoren batera ainguratzen da, ibilgailuari tira egin eta egoera zail batetik ateratzeko (lokatza, malda...).

Kablea altzairuzkoa edo material sintetikoa izan daiteke, kevlar bezala. Kevlarra arinagoa da, eta hobeto eusten die tiraldiei, baina ez du hain erresistentea marruskadurekiko arrastatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Zinemaren Irizar saria

**Euskal Zinemaren Irizar saria** Donostiako Nazioarteko Zinemaldiko sari bat da. 2011n sortu zuten, eta Euskal Herriko zinema ekoizpenak saritzea du helburu. Donostiako Zinemaldiak badu Euskal Herriko zinemari eskainitako sail bat 2009tik, Zinemira, baina Euskal Zinemaren Irizar sarirako hautagaiak ez dira sail horretako filmak, baizik eta zinemaldiko edozein sailetan mundu osorako estreinatutako Euskal Herriko ekoizpenak.

Euskal Zinemaren Irizar saria lortzeko lehian izateko, filmek, mundu mailako estreinaldiak izateaz gain, honako baldintza hauetakoren bat bete behar dute: gutxienez ekoizpenaren %20 Arabakoa, Bizkaikoa edo Gipuzkoakoa izatea; hizkuntza nagusia euskara izatea; edo euskal komunitatea gaitzat izatea.

## Euskal Zinemaren Irizar sariaren irabazleak 
Film hauek irabazi dute Euskal Zinemaren Irizar saria 2011z geroztik. Urte batzuetan, epaimahaiak aipamen berezi bat ere egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zinemaldiaren gune ofiziala, sansebastianfestival.com
Elizabeth Shippen Green

**Elizabeth Shippen Green** (1871ko irailaren 1a – 1954ko maiatzaren 29a) ilustratzaile estatubatuarra izan zen. Haurrentzako liburuak ilustratu zituen eta ''Ladies' Home Journal*, *The Saturday Evening Post* eta *Harper's Magazine* argitalpenetarako lan egin zuen.

## Hezkuntza 
Green 1887an sartu zen Pensilvaniako Arte Ederren Akademian, eta Thomas Pollock Anshutz, Thomas Eakins eta Robert Vonnoh margolariekin ikasi zuen. 1897an, Europan zehar ibili ondoren, Howard Pyle-rekin jarraitu zuen ikasten Drexel Unibertsitatean. Han ezagutu zituen Violet Oakley eta Jessie Willcox Smith.

## Ilustratzailea 
Green hemezortzi urterekin hasi zen argitaratzen, eta marrazkiak eta irudiak egiten zituen boligrafoz eta tintaz *St. Nicholas*, *Woman's Home Companion* eta *The Saturday Evening Post* aldizkari eta egunkarietarako. 1901ean, esklusibotasun-kontratua sinatu zuen *Harper's Monthlyrekin,'' eta argitalpenaren lehen emakume ilustratzailea izan zen. Liburuen, herri-erakundeentzako kartelen eta publizitateen ilustratzailea ere izan zen.
The Journey2.jpg|The Journey, Josephine Preston, 1903
Elizabeth Shippen Green, Miguela, kneeling still, put it to her lip, 1906.jpg |"Miguela" Harpers' Magazine, 1906
Giséle, by Elizabeth Shippen Green, 1908.jpg |Giséle, Harpers' Magazine, 1908
Elizabeth Shippen Green - Sep 1922 Harpers.jpg|Harpers' Magazine, 1922

## Sariak 
* 1905ean, Greenek Mary Smith saria irabazi zuen Pensilvaniako Arte Ederren Akademiaren urteko erakusketan. 
* 1994an, Ilustratzaileen Elkartearen Ospearen Aretoan sartzeko hautatu zuten, hil ondoren.

## Bizitza pertsonala 
[eskuinera|thumb|277x277px| Violet Oakley, Jessie Willcox Smith, Elizabeth Shippen Green eta [Henrietta Cozens, ca. 1901]]
Greenek Oakley eta Smithekiko adiskidetasun iraunkorra izan zuen. Elkarrekin bizi izan ziren, lehenik, Arrosa Gorriaren Ostatuan (horrek "Arrosa Gorriko neskak" goitizena eman zien, Pylek jarria), eta, gero, Cogslean, Filadelfiako Mount Airy auzoko etxean.

Green eta bere lagunak Emakume Berriaren idealaren adibide dira, XX. mendeko lehen hamarkadetan goraldian baitzegoen, eta emakume askori bide eman zien, besteak beste, ilustratzaile gisa karrera arrakastatsuak hasteko eta mantentzeko. *The Plastic Club*-eko kide izan zen Green. Estatu Batuetako emakume artistentzako elkarte zaharrenetako bat da, eta bere kideen lana eta lankidetza artistikoa sustatzeko sortu zen.

Gurasoak hil ondoren, 1911n, hogeita hemeretzi urte zituela, Green Huger Elliott artista eta hezitzailearekin ezkondu zen, eta Cogsleatik alde egin zuen. Hurrengo hamarkadetan lanean jarraitu zuen, 30 liburu eta aldizkari kontaezinetan lanak argitaratuz. 1951n senarra hil ondoren, Green lagunekin eta lankideekin bizi izan zen berriro. 1954ko maiatzean hil zen, minbiziaren aurkako borroka luze baten ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elly Schlein

**Elly Schlein**, jaiotzaz **Elena Ethel Schlein** (Lugano, Suitza, 1985eko maiatzaren 4a) ezkerreko politikari italiarra da, Italiako Errepublikako diputatua eta Alderdi Demokratikoko idazkari nagusia.

Europako Parlamentuko diputatua izan zen 2014 eta 2019 bitartean, eta Emilia-Romagna eskualdeko presidenteordea 2020 eta 2022 bitartean.

## Biografia 
1985eko maiatzaren 4an jaio zen Luganon (Suitza), eta ama italiarraren eta aita estatubatuarraren alaba da. Gaztetan Bolonian kokatu zen, eta hatxen ikasi zuen zuzenbidea.

## Politikari ibilbidea 
Estatu Batuetan boluntario gisa lan egin zuen Barack Obamaren 2008ko eta 2012ko lehendakaritza-kanpainetan, eta Italiako kanpainan parte hartu zuen. 2013ko legegintza-hauteskundeetarako Ondasun Komuna.

Emilia-Romañan 2020ko eskualde-hauteskundeetarako hautagai izan zen, *Emilia-Romagna Coraggioso* zerrendan (Erdialdeko Ezkerreko koalizioaren aldekoa). Erdialdeko eta ezkerreko koalizio nahasian ezker «puru»aren ordezkaritzat hartu zen, eta hauteskundeetan lehentasunezko boto gehien jaso zituen hautagaia izan zen, Emilia-Romagna Coraggestrak emaitza apalak izan arren (% 3,8 boto).

2023ko otsailaren 26ko lehen hauteskundeetan Alderdi Demokratikoko (PD) idazkari hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ken Owens

**Kenneth James Owens** (Carmarthen, 1987ko urtarrilaren 3a) galestar errugbilaria da, orpokatzaile postuan aritzen dena. 2006tik, Scarlets taldearekin jokatzen du United Rugby Championshipen. 2011ko Munduko Errugbi Kopan egin zuen debuta Galesko selekzioarekin, New Plymouthen, Namibiaren aurka. Selekzioko kapitaina izan zen 2023ko Sei Nazioen Txapelketan.

## Palmaresa 
### Scarlets 
* Pro 12/Pro 14
** irabazlea: 2017
** finalista: 2018

## Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa: 
** irabazlea: 2012, 2013, 2019, 2021
** Grand Slam: 2012, 2019
** Triple Crown: 2012, 2019, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziegler-Natta katalizatzaile

Polimeroen kimikan **Ziegler-Natta katalizatzaileak** koordinazio-polimerizazioan usatzen den katalizatzaile-klase berezi bat da. Karl Ziegler eta Giulio Nattaren omenez izendatzen dira horreta eta biek 1963ko Nobel saria jaso zuten katalizatzaile hauek garatzeagatik.

Etilenoa eta monomero binilikoak polimerizatzeko baliatzen dira eta beren abantailarik handiena da polimeroaren taktikotasuna oso ongi kontrola daitekeela.

Bi talde nagusitan banatzen dira:

* *Heterogeneoak*. Euskarri porotsu egoki batean dauden titanio-konposatuak izaten dira, organoaluminio konposatu bat kokatalizatzailea delarik. Industrian gehien erabiltzen direnak dira.
* H*omogeneoak*. Erreakzio-ingurunean disolbagarriak dira. Normalean 4 taldeko metalen konplexuetan oinarritzen dira: titanioa, zirkonioa edo hafnioa. Kokatalizatzaile gisa organoaluminio konposatuak usatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sol Panera

**Sol Panera** **Mendieta** (Bilbo, Bizkaia, 1946ko ekainaren 14a) bizkaitar galerista da. Bere jarduera Euskal Herrian garatu du batez ere, eta artista ugariren lanak erakutsi ditu, euskal artistenak ez ezik, Espainiako gainerako artistenak ere. 

## Biografia 
Pianoko goi-mailako karrera ikasi zuen Bilboko Musika Kontserbatorioan. Ondoren, Bilbon Manuel Balsarekin eta Parisen Ceballos maisuarekin egin zituen ikasketak.

## Ibilbide profesionala 
1973an, hiriaren erdian zegoen Aritza Galeria sortu eta zuzendu zuen Bilbon. 44 urteko lanbide jardueraren ondoren, bere azalpen lerroa garatuz, 2016. urtean bukatu zuen programazioa.

1973an hasi zen jarduera, hila den Manuel Millares kanariar artista abstraktoaren erakusketa batekin diktadura frankistaren azken urteetan. Bilboko arte-jarduera dinamizatzen lagundu zuen, hamabost egunean behin hainbat erakusketa antolatuz galerista-urteetan zehar, eta galerien panoraman funtsezko espazioa estaliz, ez bakarrik Euskal Herrian, baita Espainian ere.

Bere galeriako erakusketa-ildoa urteetan zehar lan egin duen artista-sorta zabal eta askotarikoa izan da. Artisten artelanak erakutsi ziren aretoetan, hainbat teknika tradizionalekin lan egiten zutenak, hala nola pintura, eskultura, grabatua, marrazkia, argazkia eta adierazpen artistikorako beste modu batzuk. Artista garaikideak erakusteaz gain (Arcadio Blasco, Rufo Criado, Marisa González, Paloma Navares, Javier Urquijo, besteak beste), abangoardia historikoetako artistei eta beren karrera hasten ari ziren gazteei ere eman zien lekua bere galerian. Galeria behin betiko itxita zegoela egindako elkarrizketan, Panerak zera deklaratu zuen: «Poliziak itxi egin zidan Agustin Ibarrolak bere semea aurkezten zuen erakusketa».

## Aintzatespenak 
* Bilboko Udalak 2005. urtean *Ilustre* izendatu zuen Aritza arte garaikideko galeria, Sol Panerak zuzendua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikos Jristodoulides

**Nikos Jristoulides** (; Geroskipou, 1973ko abenduaren 6a) zipretar diplomazialari eta politikaria da. Zipreko 8. presidentea da 203ko otsailaren 28tik.

1999an zerbitzu diplomatikoan sartu zen, eta han egon zen 2013ra arte, Zipreko Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten arte. 2022ko urtarrilean dimisioa eman zuen presidentetzarako hauteskundeetara aurkezteko, zentroko eta zentro-eskuineko alderdien babesarekin. Otsailaren 38an Zipreko presidente kargua hartu zuen.
Dalkey Hill

**Dalkey Hill**, , Irlandako ekialdeko kostaldeko Dublingo badiaren hegoaldean dauden bi muinoetako bat da, bestea Killiney Hill muinoa da, eta biek **Killiney Hill Parkea** osatzen dute. 140 metroko garaiera du.

Bertatik, egun argi ta eguzkitsuetan Irlandako itsasoaz haratagoko Galesko iparraldeko mendiak ikus daotezke, bestelako eguraldiaz, Dublingo ipar-mendebaldea, Bray lurmuturra eta Wicklow mendiak ere bai. Bestalde, Irlandako harkaitz-eskaladaren gune garrantzitsuenetakoa den Dalkey Quarry harrobia muino honen magalean dago.
Dataismo

thumb|**Dataismoa**
thumb
**Dataismoa** datu handien garrantzi emergenteak sortutako pentsamoldea edo filosofia deskribatzeko erabili den termino bat da.

David Brooksek erabili zuen lehenbizikoz *New York Timesen*, 2013an. Termino hori zabaldu egin da Yuval Noah Harari historialariaren *Homo Deus: A Brief History of Future* liburuan 2015az geroztik azaleratzen ari den ideologia edo erlijio-forma berri bat deskribatzeko, non "informazio-fluxua" "balio gorena" baita.

## Historia 
"Gaur egungo filosofian goranzko joera zein den esatea eskatzen badidazu, esango nuke Dataismoa dela", idatzi zuen David Brooksek The *New York Timesen*, 2013ko otsailean.

Yuval Noah Hararik 2016ko liburuan, *Homo Deus*: *A Brief History of Future*,  argudiatzen du lehiatzen diren egitura politiko edo sozial guztiak datuak prozesatzeko sistematzat har daitezkeela: "Dataismoak adierazten du unibertsoa datu-fluxuak direla, eta edozein fenomeno edo erakunderen balioa datuen prozesaketan egiten duen ekarpenaren araberakoa dela" eta horrekin "giza espezie osoa interpreta dezakegula". Harariren arabera, Dataista batek "datuak maximizatu nahi ditu bitarteko are gehiagorekin konektatuz". Hararik iragartzen du prozesu horren ondorio logikoa gisa, inoiz baino gehiago, gizakiek autoritatea emango dietela algoritmoei beren bizitzako erabaki garrantzitsuenak hartzeko, hala nola norekin ezkontzeko eta zer karrera egiteko. Harariren arabera, Aaron Swartzi Dataismoareen "lehen martiria" da.

## Kritikak 
Dataismoaren inguruko Harariren deskribapena aipatzean, Daniel Miessler segurtasun-analistak uste du Dataismoak ez diola desafiorik egiten Hararik aldarrikatzen duen humanismo liberalaren ideologiari, gizakiak gai izango baitira aldi berean beren eta datuen garrantzian sinesteko.

Hararik berak kritika batzuk planteatzen ditu, hala nola kontzientziaren arazoa, non dataismoak ez duen argibiderik ematen. Gizakiek organismoak algoritmoak ez direla jakin dezaketela iradokitzen du. Dataismoak esan nahi du datu guztiak publikoak direla, baita datu pertsonalak ere, sistemak osotasun gisa funtziona dezan, eta faktore hori jada erresistentzia bat dela gaur egun.

Beste analista batzuek, hala nola Terry Ortleibek, aztertu dute zenbateraino den dataismoa mehatxu distopikoa gizateriarentzat.

Facebook–Cambridge Analyticaren datuen eskandaluak erakutsi zuen buruzagi politikoek Facebookeko erabiltzaileen datuak manipulatzen zituztela sarea manipulatzen zuten berariazko profil psikologikoak eraikitzeko. Datu-analisten talde batek Cambridge Analyticak Facebookeko datuen inguruan garatutako adimen artifizialaren teknologia erreproduzitu zuen, eta arau hauek topatu zituen: 10 "gustuko dut" markak makina bati pertsona bat lankide gisa ezaugarritzeko aukera ematen du, 70 "gustuko dut" lagun gisa, 150 "gustuko dut" aita gisa, 300 "gustuko dut" maitale gisa, eta, gainera, pertsona bat hark bere burua baina hobeto ezagutzeko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dún Laoghaire-Rathdown

**Dún Laoghaire-Rathdown konderria** Irlandako Errepublikako konderri bat da. Lehengo Dublingo konderriaren zati batez osatuta dago. 1993ko Agiriaren ondoren 1994ko urtarrilaren 1etik aurrera konderri statusa bereganatu zuen. Dún Laoghaire-Rathdown konderria Dublin hiriaren hego-ekialdean kokatzen da eta bere hiriburua Dún Laoghaire da. 206.261 biztanle ditu (2011)

Konderri honetako armarrian irakur litekeen goiburua irlanderazko hau da: "Ó Chuan go Sliabh", bere esanahia euskaraz "Portutik Mendira".

## Herriak 
Dublin hiriaren hegoaldeko auzuneak dira. Biztanleria datuak 2006koak dira.
* Blackrock/An Charraig Dhubh (28.070 biztanle)
* Dún Laoghaire (23.857), hiriburua
* Stillorgan/Stigh Lorgan (19.840)
* Cabinteely/Cábán tSíle (12.698)
* Foxrock/Carraig an tSionnaigh (11.566)
* Clonskeagh/Cluain Sceach (11.273)
* Monkstown/Baile na Manach (6.369)

## Pertsona ezagunak 
* Lord Edward FitzGerald (1763-1798), irlandar aristokrata eta iraultzailea
* Ronnie Drew (1934-2008), abeslaria
* Bob Geldof (1951- ), abeslaria
* Liam Ó Maonlaí (1964- ), musikaria
* Colm Ó Maonlaí (1966- ), aktorea

## Iruditegia 

Irudi:Dun Laoghaire.jpg|Dún Laoghaire.
Irudi:Blackrock Park view to Howth.JPG|Blackrockeko hondartza.
Irudi:Monkstown Church, Dublin.JPG|Monkstowneko San Patrizio eliza.
Irudi:Stillorgan Obelisk Tower.jpg|Stillorganeko obeliskoa.

## Kanpo estekak 
* Dún Laoghaire-Rathdowneko Konderriko Kontseilua
* Dún Laoghaire-Rathdown Konderriko Enterpresa Batzarra
* Dún Laoghaire-Rathdowneko Turismoa
Dalkey Quarry

**Dalkey Quarry**, Irlandako ekialdeko Dalkey Hill muinoan dagoen XIX. mendeko harrobi bat da, Dublin hiriaren hego-ekialdeko Dalkey auzunean. XX. mendean Dalkey Hill Parkearen zati bilakatu zen.

Gaur egun Irlandako harkaitz-eskaladaren gune garrantzitsuenako bat bilakatu da, horregatik eskalatzaile asko bertaratu ohi dira.
Mesjenet

**Mesjenet**, Egiptoko mitologian, amatasunaren jainkosa zen, erditzearen eta haurtzaroaren babeslea; unibertsoaren zimenduak ere marraztu zituen.
thumb|336x336px|Mesjenet

## Ikonografia 
Emakume gisa irudikatzen da, buruan bi landare luze eta kurbatuekin, edo giza burua duen adreilu gisa. Uraeus-dun behi gisa irudikatzen zuten. Haren ikurra zekor utero bat zen.

## Mitologia 
Herishef-en emaztea zen. 

Unibertsoaren zimenduak eta *kolina* nagusia diseinatu zituen, baita eraikin sakratuen zimenduak ere. 

Amen zaindaria zen, haien sabelean haurraren Ka sortzen baitzuen, haien patua zehaztuz. *Bi Egien Aretoan* hildakoari laguntzen zion, jainkoen aurrean bere bizitza kontatuz, Osirisen Judizioan.

## Kultua 
Batez ere Menfisen eta Heracleópolis Magnan, Isisen moduan, gurtzen zuten.
thumb|250x250px|Hildakoen Liburuaren irudia: Mesjenet, giza burua duen *adreilu gisa* irudikatua (erdian, goian).

; Erreferentzia digitalak

* Rosa Thode, *Egiptoko panteoia*, Mesjenet Egipt.org

## Kanpo estekak 
* Elisa Castel: *Gran Diccionario de Mitología Egipcia*, en egiptologia.com
Bray lurmuturra

**Bray lurmuturra**, , Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen lurmutur eta muino bat da, Wicklow konderrian eta Bray eta Greystones udalerrien artean. 241 metroko garaiera du.

Irlandako itsasoaren ertzean dago. Txangozaleen artean ezaguna eta maiz bisitatua da eta gailurrean 1950ean eraikitako hormigoizko gurutze bat du. Urtero Ostiral Santuz bertako ehundaka biztanle prozesioan gurutzeraino igo ohi dira.
Entoloma conferendum

***Entoloma conferendum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa den susmoa dago.

Sinonimoak: *Agaricus postumus*, *Agaricus subpostumus*, *Agaricus dissidens*, *Nolanea staurospora*, *Agaricus staurospora*, *Nolanea dissidens*, *Nolanea conferenda*, *Nolanea postuma*, *Nolanea subpostuma*, *Latzinaea staurospora*, *Latzinaea dissidens*, *Latzinaea subpostuma*, *Latzinaea conferenda*, *Hyporrhodius conferendus*, *Hyporrhodius postumus*, *Hyporrhodius dissidens*, *Hyporrhodius staurosporus*, *Hyporrhodius subpostumus*, *Rhodophyllus staurosporus*, *Rhodophyllus staurosporus var. obscurior*, *Rhodophyllus staurosporus var. subrugosus*, *Rhodophyllus staurosporus var. typicus*, *Entoloma nothofagi*, *Entoloma botanicum*, *Entoloma staurosporum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik ganbilera doana eta azkenik, lau-ganbila, batzuetan, deprimitu-unbilikatua eta titi zabal eta kamutsarekin edo batere gabe. Ertz mehea, izurtsua, glabroa eta gardentasunez ildaskatua eta pixka bat inkurbatutik laura. Azal higrofanoa du, erdialdean ezkata finekin, leuna eta erradialki haritsu samarra; arre-grisaxka koloretik gris ilunera doana, okre zurbiletik okre-gorrixkara itzultzen da deshidratazioaren ondorioz.

**Orriak:** Zabal samar, sabeldunak, enmarginatuetatik libreetara eta tartean lamelulekin; helduaroan zurixkatik arrosakarara doan kolorekoak, eta ertzak irregularki sinuoso-krenulatuak eta kolore berekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 3 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,8 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, oinarria erraboildun samarrekoa eta goialdea pruinaduna; hondo arre-horixkatik okre-horixkara doana, luzetara fibriloso-ildaskatu-argenteoa eta oinarri zurixkarekin.

**Haragia:** Mehea, hauskorra eta zurixka; irin usaina du eta irin zaharraren zaporea.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Conferendum* epitetoa berriz latinetik dator, konparatu, beste gauza batekin konparatu, esan nahi duen "cónfero" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Toxikoa den susmoa dago.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma vernum* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean hazten da mendiko larreetan eta koniferoen eta hostozabalen baso heze eta belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Brasil, Europa, Errusia, Islandia, Japonia, Hego Korea, Taiwan, Australia, Papua Ginea Berria, Hegoafrika, Gabon, Madagaskar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Abad Azpilikueta

**Jose Abad Azpilikueta** (Martzilla, Nafarroa Garaia, 1930eko uztailaren 26a - Madril, Espainia, 1985) margolaria izan zen. Jaiotzaz nafarra, ia bizitza osoa Madrilen eman zuen. Akuarelatan aditua, haren obrak landa eremuetako paisaiak islatzen ditu. Estatu osoan XX. mendeko bigarren erdiko akuarelista garrantzitsuenetariko bat izan da.

## Bizitza 
Haurtzaroa jaioterrian bizi izan zuen, 1940. urtean bere familiarekin batera Madrilera lekualdatu zen arte. Bere lehen ikasketak Menéndez Pelayo eskolan abiarazi zituen, 1945ean Merkataritza Industrial Banketxera batuz finantzen munduan bere ibilbide profesionala hasiz.

Marrazkigintzan txikitatik bere abilezia frogaturik, ibilbide artistikoa 1954. urtean hasi zuen, Espainiako Akuarelista Elkartean arte ikasketak hasi zituenean.

1960ko hamarkadatik aurrera zentroko irakasle gisa aritu zen, eta artelan propioak egiteko estatuko zenbait leku bisitatzen zituen. Urte askotan dinamika horri eutsi zion, eta estatu osoko akuarelisten artean itzal handia izan zuen.

1985. urtean Madrilen hil zen.
# Paisaien elementuak islatzeko abilezia identifikatu daiteke, eremu osoaren ikuspegi argi eta zehatz bat eskainiz eta eremu bakoitzaren esentzia islaturik.
# Koloreei dagokionez kontrasteen eta tonu argien nagusitasuna agerikoa da, argitasuna ezinbesteko elementu bat izanik.

Haren obran zenbait gai nabarmentzen dira:

* Ibaiertzak
* Itsasertzak
* Basoak
* Herriak
* Izadi hilak
Bere obraren garapena bi fasetan eman zela aipatu ahal dezakegu. Lehen fasean, 1960-1970eko hamarkadetan, Sorolla margolari balentziarran nabarmen oinarritutako da, argitasunari eta honek objektuen gainean eragiten dituen efektuei erreparatuz. Produkzio artistikoaren ia gehiengoa paisaietara eta izadi hiletara bideratuko du, giza irudien presentziari garrantziarik eman gabe. Aurreko garaiarekin alderatuta zenbait aldaketa emanen dira, besteak-beste itsas paisaiei eta argi efektuei garrantzia gehiago emanez. 

## Iruditegia 

## Erreferentziak 
## Bibligrafia 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Akuarela

## Kanpo estekak 
* Muruzabal, Jose Maria. (2018). La pintura navarra en el tiempo de Pregón. *Pregón siglo* XXI. 44-49.
Roger Daltrey

**Roger Harry Daltrey** (Londres, 1944ko martxoaren 1a) ingeles musikari, abeslari eta aktorea, *The Who* rock taldeko kide sortzailea.

Eskolan ezagutu zituen Pete Townshend eta John Entwistle, eta haiekin eta Roger Moonekin The Who taldea sortu zuen 1964an. Taldeko abeslaria eta abesti arrakastatsu askoren egilea da. 1973tik aurrera, gainera, bakarkako ibilbide egiten du.

Gainera, aktorea eta zinema-ekoizlea da, eta filmetan, telebistan eta antzerkian aritu da.

## Diskografia 
**Bakarkakoa**
* *Daltrey* (1973)
* *Ride a Rock Horse* (1975)
* *One of the Boys* (1977)
* *McVicar* (1980)
* *Parting Should Be Painless* (1984)
* *Under a Raging Moon* (1985)
* ''Can't Wait to See the Movie* (1987)
* *Rocks in the Head* (1992)
* *As Long as I Have You* (2018)

**Beste artista batzuekiko kolaborazioak**
* *Going Back Home* (2014) (Wilko Johnsonekin)

**Beste grabazio batzuk**
* *Tommy* (1972) (LSO bertsioa)
* *Tommy* (1975) (soinu-banda)
* *Lisztomania'' (1975) (soinu-banda)

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Tanatoturismo

[thumb|300px|[Auschwitz kontzentrazio esparrua, Polonian.]]
**Tanatoturismoa**, **Turismo beltza**, iluna edo oinazezkoa (*black tourism*, *dark tourism* edo *grief tourism* anglizismoak) bidaiak heriotzarekin eta tragediarekin lotutako guneekin lotzen dituen turismo mota bat da. Tanatoturismo hitza antzinako grezieratik dator, *Tanatos*etik, heriotzaren pertsonifikazioa. Turismo ilunarekin lotuta dago, batez ere indarkeriazko heriotzarekin. Hala ere, leku horien garrantzia ez da beti heriotzarekin eta sufrimenduarekin lotutako elkarteengatik, baizik eta, batez ere, haien balio historikoagatik.

## Leku beltz batzuk 
Besteak beste, Eskoziako Culloden eta Errumaniako Bran eta Poenari gazteluak; hondamendi guneak, bai naturalak, bai gizakiak eragindakoak, hala nola Hiroshima Japonian, Txernobyl Ukrainan eta Ground Zero New Yorken; Auschwitz Polonian; orain jendearentzat irekita dauden espetxeak, hala nola Beaumaris, Galesen; eta horretarako eraikitako atrakzio turistikoak, hala nola Londresko London Dungeon. Gainera, giza ankerkeriak eta genozidioak gertatu ziren beste leku batzuk ere badaude, hala nola Txinako Nankingo Sarraskiaren Monumentua eta Kanputxeako Tuol Slengeko Krimen Genoziden Museoa.

## Ikerketak 
Turismo beltza ikerketa eremu bihurtu zen 1996an, Glasgowko Unibertsitate Eskoziarreko John Lennon eta Malcolm Foley irakasleek kontzeptua erabili zutenean. Aztertzaileek oraintsukoak aztertu dituzte, baita bisitariak erakartzen dituzten heriotzarekin lotutako antzinako guneak ere. Philip Stone doktorea, Central Lancashireko Unibertsitateko irakaslea, gai honen inguruan ikertzen ari den beste pertsona bat da. Hainbat argitalpen idatzi ditu eta aurkezpen ezberdinak eman ditu, turismo beltzaren ondorio moral eta sozialak zehazten saiatuz, pertsonek minarekin eta heriotzarekin lotutako leku hauek elkarrekin bisitatzea zergatik erabakitzen duten zehaztuz.

Kontzeptu honetan ere hilketak eta fenomeno paranormalak eman diren tokiak.

## Euskal Herrian 
Ospe handikoak ez badira ere Euskal Herrian badaude baita ere horrelako tokiak:
* Gurs, Frantziako kontzentrazio esparrua.
* Oroimen historikoarekin lotutako monumentuak eta hilobiak
* Hilerriak
* Gerra Zibilaren eszenatokiak
* Otxate
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Naroa Torralbaren erreportaia *Berria*n, 2023ko martxoaren 1a, 30-31. or.
Maria Arriaga

**Maria "Maritxu" Arriaga Olalde** (Berriz, Bizkaia, 1922ko martxoaren 20a &ndash; Ondarroa, Bizkaia, 2014ko martxoaren 11) erraketista profesionala izan zen. Salamanca, Bartzelona, Madril, Valentziako eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen. 
thumb|280x280px|Erraketistak

## Biografia 
Maritxu Arriaga Berrizen jaio zen, Zallobente auzoko Atxa (etxeko eran) edo Aretxaga baserrian. Aita Placido Arriaga izan zen eta ama Severiana Olalde. Eibarko frontoian ikasi zuen pilotan eta Salamancako Tormes frontoian egin zuen debuta. Estatuko hainbat frontoitan jokatu ondoren Mexikora joateko aukera izan zuen hango frontoian jokatzera.   

Martin Barinaga-Rementeriarekin ezkondu zen Mexikon eta alaba bat izan zuten, Maribi. Alaba jaio ondoren ere Maritxuk jokatzen jarraitu zuen, 7 bat urtez. Partidak irauten zuen bitartean alaba lagun erraketistek zaintzen zuten. 1961-1962 urtean itzuli zen Euskal Herrira eta erraketari agur esan zion.   

Purita Arriaga ahizpa gazteagoa ere erraketista profesionala izan zen; Bartzelona Madril, Valentzia eta Mexikon jokatu zuen.  

## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Slate uharteak

**Slate uharteak**, , Eskoziako Barruko Hebridetako uhartedi bat da. Firth of Lorn fiordoan daude, Jura uhartearen iparraldean eta Oban udalerriaren hego-mendebaldean.

## Uharte nagusiak 
Uharte nagusiak honakoak dira:
* Seil
* Easdale
* Luing
* Shuna
* Torsa eta Belnahua
* Scarba eta Kerrera

## Kanpo estekak
Dunstanburgh gaztelua

**Dunstanburgh gaztelua**, Ingalaterrako Northumberland konderrian dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Craster eta Embleton udalerrien artean.

1313-1322 artean Thomas Lancasterkoak eraikiarazi zuen.
Etive aintzira

**Etive aintzira**, , Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen aintzira bat da, Connel udalerrian itsasoarekin elkartzen da, Oban udalerritik 5 kilometro iparraldera, urak Firth of Lorn fiordoan isuriaz.

31,6 kilometro luze eta 1,2-1,6 kilometro zabal ditu.
Sween gaztelua

**Sween gaztelua**, , Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Sween aintziraren ekialdeko ertzean eta Knapdale herrian, Achnamara udalerritik hegoaldera. Eskoziako harrizko gaztelurik antzinakoena da.

XI. mendean Suibhne delakoak eraikiarazi zuen, Hugh Anrahan erregearen semea zena, azken hau Ulstergo erregea eta Irlandako errege nagusiaren anaia. MacSween klanaren gotorlekua izan zen, hortik bere izena.
Sween aintzira

**Sween aintzira**,  edo *Loch Suibhne*, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen aintzira bat da. 

Sween gaztelua aintziraren hegoaldeko ertzean dago.
Tioram gaztelua

**Tioram gaztelua**, , "Gaztelu Lehor", Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen gaztelu bat da, Acharacle udalerriaren mendebaldean eta Fort William udalerritik 80 kilometrora. 

Shiel aintziraren bokalearen zaintzarako eraiki zen eta Ranald klanaren gotorlekua izan zen.
Inhibitzaile (kimika)

**Inhibitzaile** esaten zaio kontzentrazio baxuan, erreakzio kimiko edo biokimiko bat moteltzen edo galarazten duen substantziari. Inhibitzaileek katalizatzaileen kontrako funtzioa dute. 

## Inhibitzaile-motak 
### Polimerizazio-inhibitzaileak 
Polimerazazio-inhibitzaileak monomeroak berez polimerizatzea ebitatzeko haiei nahasten zaizkien substantziak dira. Estirenoak eta binilo-konposatuek autopolimerizazioa paira dezakete eta, ondorioz, segurtasuna bermatzeko eta monomero puruak irauteko inhibitzaileak eransten zaizkie.

Orohar polimerizazioari ekin aurretik ingurunetik erraz ken daitezkeen inhibitzaileak usatzen dira. Hidroxi taldea duten konposatuak egokiak dira garbiketa alkalino baten bidez erraz ikuz daitezkeelako, adibidez: 4-tert-butilkatekola, hidrokinona edo 4-metoxifenola.
thumb|324x324px|Inhibizio konpetitiboa: substratua (S) eta inhibitzailea (I) lehian daude entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.

### Entzima-inhibitzailea 
Entzima-inhibitzailea da entzimarekin lotzen den molekula bat eta bere jarduera blokeatzen duena. Entzimek bizi ahal izateko beharrezkoak diren erreakzioak azkartzen dituzte, substratua beren toki aktibora lotuaz. Entzima-inhibitzaileak prozesua eten egiten dute bera lotzen zaiolako toki aktiboari edo entzimaren beste atal bati. Lehen kasuan, inhibizio konpetitiboa izango genuke eta, bigarrean, inhibizio ez-konpetitiboa.

Entzima-inhibitzaileak itzulgarriak edo itzulezinak izan daitezke. Itzulezinetan entzima eta inhibitzailearen artean lotura kimiko sendoa eratzen da. Itzulgarrietan lotura izaera ez-kobalentea izaten du erraz apurtzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Entzima-inhibitzaile

## Kanpo estekak
Luigi Vanvitelli

**Luigi Vanvitelli** (Napoli, 1700eko maiatzaren 12a - Caserta, 1773ko martxoaren 1a) italiar arkitekto eta margolaria izan zen.

Napolin jaio zen, emakume italiar baten eta Caspar van Wittel margolari herbeheretarraren semea. Erroman Nicola Salviren ikaslea izan zen eta berarekin lan egin zuen Fontana di Trevin. San Joan Laterangoaren basilikako eta Palazzo Poliko fatxadetako lehiaketetan lortutako arrakastaren ondoren, Klemente XII.a Aita Santuak hainbat proiektu enkargatu zizkion Marketan. 1732an Lazarettoa diseinatu zuen Anconan.

Erroman, San Petri basilikako kupula egonkortu zuen pitzadurak agertu zirenean, eta freskoak margotu zituen Santa Zezilia elizan.

1842an Joan V.a Portugalgoa erregearentzat San Joan Bataiatzailearen kapera diseinatu zuen Erroman. Kapera Erroman eraiki zen, 1747an desmuntatu zen eta itsasontziz Portugalera joan zen.

Karlos VII.a Napolikoa erregeak Casertako jauregia eraikitzeko enkargua eman zion. Napoliko Errege Jauregia eta Vanvitelliren akueduktua ere diseinatu zituen.

## Iruditegia 

Ancona Mole Vanvitelliana.JPG|Anconsko Lazarettoa (1733-1738)
Chiesa Gesù-Ancona.jpg|Gesù eliza (Ancona)
Reggia di Caserta4.jpg|Reggia de Caserta, fatxada
Reggia di Caserta.png|Lorategiaren fatxada
CarolingianAcqueduct.jpg|Vanvitelliren akueduktua
Der bourbonische Königspalast in Caserta.jpg|Reggia de Caserta
Caserta-reggia-15-4-05 106.jpg|Eskailera
Napoli Annunziata interno 1040525.JPG|Santissima Anunziazione Maggiore, Napoli
Napoli - ForoCarlino.jpg|Foro Carolino, Napoli
Statua Vanvitelli Caserta f01.jpg|thumb|*statua a Luigi Vanvitelli*, Caserta
Fontana-Civitavecchia.JPG|Fontana del Vanvitelli (Civitavecchia) (1740)

## Kanpo estekak
Marika

**María del Carmen Vila Migueloa**, **Marika** izenez ezagunagoa (Bartzelona, Katalunia, 1949ko uztailaren 16a), ilustratzailea eta komikigilea  da.

## Biografia 
Massana Eskolan Soziologia eta Marrazketa ikasi ondoren, kanpo-merkaturako ilustrazioak egiten hasi zen *Selección Ilustradas* agentziarako eta *Norma* Editorialean. 1973an, Miguel Fusterrek gomendatuta, komiki erromantikoak marrazten hasi zen.

1977az geroztik, autore-komikia lantzen du *Troya*, *Rambla*, *Butifarra*!, *El Papus* eta beste aldizkari batzuetan, eta haietan zuzendaritza-lanak ere egiten ditu.

80ko hamarkadaren erdialdeaz geroztik, argitalpen-teknikari gisa lan egin du Planeta-DeAgostinin, eta marrazki bizidunetako produkzioetan parte hartu du, besteak beste,  *Molfi el último koala*-n 

2000. urtean *Iconikas* proiektua zuzendu zuen, ilustrazioan oinarritua.2009an Humanitateetan lizentziatu zen (Pentsamendua, Gizarte eta Kultura Ikasketak eta Artea), eta 2017an doktore-tesia defendatu zuen: "El cos okupat: iconografies del cos femení com a espai de la transgressió maculina en el còmic". 2019an "Mata Hari" eleberri grafikoa argitaratu zuen. Erakusketa-komisarioa da (CCCB: FEMINISMES. El cos com a conflicte (2019)/ Museu del Cómic de Sabt Cugat: Amb veu propia: dones a cos (2020), eta irakaskuntzan, aktibismo feministan eta artikulu teoriko zabalkundean eta hitzaldiak ematen aritzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iconikas, egilearen webgunea
* Comic creator: Marika (Mari Carmen Vila Migueloa) Lambiak-en Comiclopedian
Maria Gugelberg von Moos

**Maria Barbara Flandrina von Gugelberg von Moos** (1836–1918) botanika, briologoa eta lore artista ezaguna izan zen. Salenegg Castillo inguratzen duen edertasun naturaleko eremu batean hazi zen, eta interes goiztiarra izan zuen historia naturalean, eta geroago botanikan. Botanika sakon aztertu zuen, bilketa sistematikoak egin zituen eta landareak aztertu zituen.

Bere lan gehienak goroldioei eta hepatikoei buruzkoak izan ziren; Graubünden eskualdean eta Suitzako beste kantoi batzuetan zientziarako berrogeita zazpi espezie berri aurkitu zituen. Georg Brügger botanikarekin ere lan egin zuen, bere hibridoen irudi zehatzak eginez. Bere ilustrazio batzuk, Prímula, Sempervivum eta Saxifraga barne, garrantzitsuak izan ziren garai hartan. Halaber, Gugelberg von Moos izan zen *Naturforschende Gesellschaft Graubündenseko* kide izendatu zuten lehen emakumea, botanikari egindako ekarpenengatik.

Salenegg Castlen hil zen 1918ko urriaren 29an, laurogeita bi urte zituela.

## Erreferentziak 
* «Maria Gugelberg von Moos». Índice Internacional de Nombres de las Plantas (IPNI). Real Jardín Botánico de Kew, Herbario de la Universidad de Harvard y Herbario nacional Australiano (eds.). 

## Kanpo estekak
Poliisobutileno

**Poliisobutilienoa** isobutilenoaren polimerizazioz sintetizatzen den polimeroa da. Solido gomakara kolorgeak dira, honako formula dutenak: Me3C[CH2CMe2]nX (Me = CH3, X = H, F).

## Sintesia 
Katioi-polimerizazioz sintezatzen da Lewisen azido sendo bat hasarazle gisa usatuz, boro trifluoruroa adibidez.

erdian|thumb|600px|Poliisobutilenoaren polimerizazioaren eskema. Muturreko taldearen izaeren proportzioa atzen polimeroan adierazten da

## Erabilera 
Poliisobutileniaren pisu molekularraren arabera izango da erabilera. 500 inguruko zenbaki-pisu molekularra duten oligomeroak plastifikatzaile gisa baliatzen dira. Aldiz, zenbaki-pisu molekularra 20.000 baino handiagoa dutenak itsasgarri gisa komertzializatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunstaffnage gaztelua

**Dunstaffnage gaztelua**, , Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen gaztelu bat da. Oban udalerritik 5 kilometro ipar-ekialdera dago. Harkaitzezko muino baten gainean dago, Dunbeg udalerrian eta Etive aintziraren sarbidean.

1220ko hamarkadan Duncan MacDougall Lornekoan eraikiarazi zuen.
NGC 2903

**NGC 2903** Leo konstelazioan dagoen galaxia espirala da, Alterfetik (λ Leonis) hegoaldera 1,5º-tara kokatua, Lurretik 20,5 milioi argi-urtera. Teleskopio txikiekin beha daitekeen itxurazko 9,7 magnitudeko galaxia distiratsua baita. Harrigarria bada ere Charles Messier- ek ahaztu egin zuen kbere atalogoa egiterakoan eta William Herschelek aurkitu zuen 1784an .

## Deskribapena 
NGC 2903 galaxia gisa Esne Bidearen nahiko antzekoa hainbat ezaugarritan. Bere tamaina gure galaxia baino apur bat txikiagoa da, 80.000 argi urte inguruko hedadurarekin, eta erdiko barra bat ere badu (infragorrian hartutako irudietan ondo ikusten da). Baina Esne Bideak ez bezala, izar-multzo gazte distiratsuak ditu, non eta Esne Bidean kumulu globular zahar tipikoak dauden. Izan ere, NGC 2903 barruko izar-hodei distiratsu batek katalogoko izen propioa lortzen du NGC 2905 gisa.

Galaxiaren erdialdeko eskualdea oso aktiboa da izar-sorkuntzari dagokionez: nukleoaren inguruko eraztun batean kontzentratzen da eskualde hori, 600 parsec-eko diametroa du.

Mota berantiarreko beste galaxia isolatu asko bezala, NGC 2903-ren hidrogeno neutroa galaxiaren eremu ikusgaia baino hiru aldiz gehiago hedatzen da. Horrez gain, gutxienez hiru galaxia satelite txiki ditu: horietako bat galaxia esferoidal nano bat, eta beste bat gutxienez bertatik 60 kiloparsec baino pixka bat gehiagora, zeina uste den materia ilun ugariz hornitua egon behar duena, Eguzkiarena baino 100 milioi aldiz masa handiagoa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prudencia Gorrotxategi

**Prudencia Gorrotxategi** (Arrankudiaga) erizaina, Emakume Abertzaleen Batzako kide eta mitinlaria, Saturrarango Emakumeen Kartzelan egon zen preso lau urtez.

## Biografia 
Prudencia Basurtoko gurutze gorriko erizaina zen eta gerra zibilaren testuinguruan hainbat zauritu artatu zituen. 1937ko ekainaren 19an Frankoren tropek Bilbo hartu zutenean hainbat emakume atxilotu zituzten, haien artean Prudencia "matxinadari laguntzea" leporatuta. Bizi osoko kartzela-zigorra ezarri eta Saturrarango Emakumeen Kartzelara eraman zuten, non bere bizitzako lau urte eman zituen, 17 urte zituenetik 21 urte bete zituen arte. 1941ko maiatzaren 11n argitaratutako BOE-an Justizia Ministro eta Presondegietako Zuzendari Orokorra zen Esteban Bilbao Eguiak bere baldintzapeko askatasuna sinatu zuen. Erabakiak 1940 eta 1941eko hainbat lege eta dekretu aipatzen ditu eta Ministroen Kontseiluko adostasuna duen Patronato Central para la Redención de las Penas por el Trabajo delakoaren proposamena dela dio:Bere Bikaintasunak, Jainkoak gordetzen duen Estatuburuak, ontzat izan du behin-behineko baldintzazko askatasuna ematea, erbesteratzea behin betiko askatuz, hurrengo zigortuei, Agindu hau argitaratzean lor dezaketelarik: (Su Excelencia el Jefe del Estado que Dios guarde, ha tenido a bien conceder la libertad condicional provisional con la liberación definitiva del destierro a los siguientes penados, que podrán obtenerla a la publicación de la presente Orden):Hainbat presondegietako presoen askatasuna aipatzen du, haien artean Saturrarangoak eta zehazki, Prudenciarena:Saturrarango espetxe zentraletik, Motriko (Gipuzkoa): Rafaela Gutiérrez Martínez, María Acha Sasias, Julia Méndez López, Pilar García Pérez, Prudencio Gorrochategui Bilbao, María Ruiz Goicoeehea (De la Prisión Central de Saturrarán, Motrico (Guipúzcoa): Rafaela Gutiérrez Martínez, María Acha Sasias, Julia Méndez López, Pilar García Pérez, Prudencia Gorrochategui Bilbao, María Ruiz Goicoeehea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Purificación Arriaga

**Purificación "Purita" Arriaga Olalde** (Berriz, Bizkaia, 1925eko? otsailaren 2a &ndash; Mexiko? ) erraketista profesionala izan zen. Bartzelona, Madril , Valentziako eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen.

## Biografia 
Purita Arriaga Berrizen jaio zen, Zallobente auzoko Atxa (etxeko eran) edo Aretxaga baserrian. Aita Placido Arriaga izan zen eta ama Severiana Olalde. Eibarko frontoian ikasi zuen pilotan eta Bartzelonako frontoian egin zuen debuta. Estatutako hainbat frontoitan jokatu ondoren Mexikora joateko aukera izan zuen hango frontoian jokatzera. Bertan jardun zuen harik eta erraketari agur esan arte. Pedro Arizmendi donostiarrarekin ezkondu zen ahalordez eta alaba bat izan zuten, María del Coro, zientzialaria.
thumb|280x280px|Erraketistak
Maritxu Arriaga ahizpa zaharragoa ere erraketista profesionala izan zen; Salamanca, Bartzelona Madril, Valentzia eta Mexikon jokatu zuen.

## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Cristina Martín Vega

**Cristina Martín Vega** (Madril, 1970) madrildar kazetaria da. 2016ko azarotik, *Diario de Ibiza* egunkariko zuzendaria da. 

## Ibilbidea 
Madrilen jaioa, baina Eivissari oso lotua txikitatik. Kazetaritzan lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitateko Informazio Zientzien Fakultatean. 1995ean *Diario de Ibiza* egunkarian hasi zen erredaktore-lanetan, eta hantxe egin du bere ibilbide profesional osoa. Bi urte geroago, 1997an, Tokiko Informazio Ataleko buru izendatu zuten eta 2000. urtean erredaktoreburu izan zen, 16 urtez lanean aritu ondoren. 2015ean, egunkariaren plataforma anitzeko koordinazioa ere bere gain hartu zuen. 2016ko azaroan, egunkariaren zuzendaritza hartu zuen, Joan Serra Tur ordezkatuz. Ehun urtetik gorako egunkari horren buru izan zen lehen emakumea izan zen, eta Espainiako egunkari bateko buru izan den emakume bakarretakoa. 2016. urtean, *El Mundo* egunkariko *Yo Dona* aldizkariak eragin handiena izan zuen Espainiako 500 emakumeetako bat izan zen.

## Emakumeak protagonista 
[thumb|[Cristina Martín Vega eta Carmen Castro Ibiza eta Formentera ikasgela feministetan]]
Diario de Ibizaren zuzendaritzatik, Cristina Martínek emakumeen presentzia bultzatu du egunkariaren iritzi-espazioetan: «*Erabakiak hartzeko lekuetan emakumerik ez egotea zama larria da, haien begirada eta ikuspegia falta direlako.* *Hedabideetan, erabakitzaileen begirada funtsezkoa da, baliabide urriak zein gairi eskaintzen dizkiozun eta nola tratatzen diren adierazten baitu. Kontua ez da gauzak egiteko edo agintzeko forma femeninoa egotea, sentsibilitateak ez duelako generoaz ulertzen, eta tamalez, ezta misoginia ere, emakumeen artean gizonen artean bezain hedatua dagoena».*Kazetariak uste du gaur egungo kazetaritzaren eginbeharretako bat dela emakumeek *gizartean* duten desberdintasuna salatzea, desberdintasun horren zergatiak aztertu eta ikusgai jarri behar baititu. Era berean, bereizkeria horretatik haratago, emakumeak gai eta eztabaida guztietan islatzea. “*Hedabideok jakin behar dugu zabaltzen dugun emakumearen irudiaz, estereotipoak eta aurreiritziak sendotzen lagun baitezake, edo, alderantziz, haiek akabatzen*”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artículos de opinión de Cristina Martín Vega
* El infierno de la prostitución estaba en Ibiza: esclavitud, ritos vudú y niñas menores. Cristina Martín Vega, 2022