Erromantizismoko literatura

[thumb|200px|[Johann Heinrich Wilhelm Tischbeinen *Goethe erromatar landan* (1799).]]
**Erromantizismoa** XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen lehen erdialdean garatu zen mugimendu artistiko eta kulturala izan zen, eta literaturan eragin handia izan zuen. Arrazionalismoaren eta Ilustrazioaren printzipioen aurrean, erromantizismoak sentimenduak, irudimena eta askatasun artistikoa lehenetsi zituen. Europan eta Ameriketan hainbat egileren eskutik garatu zen, eta hurrengo belaunaldietan eragin nabarmena izan zuen.

## Erromantizismoaren Ezaugarri Nagusiak 
Erromantizismo literarioak hainbat ezaugarri bereizgarri izan zituen, besteak beste:

# **Indibidualismoa eta subjektibotasuna:** Egileek beren barne sentimenduak, emozioak eta iritziak nabarmendu zituzten.
# **Naturarekiko lilura:** Natura gizakiaren sentimendu eta izaeraren isla bihurtu zen, maiz paisaia dramatiko eta basatien bidez adieraziz.
# **Irudimena eta fantasia:** Erromantizismoak irudimenaren eta mundu fantastikoen erabilera sustatu zuen.
# **Historiaren eta herri-kulturaren balorazioa:** Herri-literatura eta historia nazionala erromantikoen inspirazio iturri garrantzitsu bihurtu ziren.
# **Errebeldia eta askatasun bilaketa:** Konbentzio sozialak eta arauak baztertzeko joera nabarmena izan zen.

## Europako Erromantizismoa 
Erromantizismoa herrialde ezberdinetan modu desberdinetan garatu zen.

### Alemania 
Alemanian, erromantizismoak oinarri filosofiko sakonak izan zituen, eta pentsalari eta idazle nagusien artean hauek nabarmendu ziren:

* **Johann Wolfgang von Goethe** ("Fausto")
* **Friedrich Schiller** ("Wilhelm Tell")
* **Novalis** ("Hain zuzen gauaren kantak")

### Frantzia 
Frantzian, erromantizismoa literatura dramatiko eta poetikoan nagusitu zen. Idazle nagusiak:

* **Victor Hugo** ("Les Misérables", "Notre-Dame de Paris")
* **Alphonse de Lamartine** ("Méditations poétiques")
* **Alexandre Dumas** ("The Three Musketeers")

### Britainia Handia 
Britainia Handian, poesia erromantikoa bereziki garrantzitsua izan zen:

* **William Wordsworth** ("Lyrical Ballads")
* **Samuel Taylor Coleridge** ("The Rime of the Ancient Mariner")
* **Lord Byron** ("Childe Harold’s Pilgrimage")

## Erromantizismoa Espainian eta Latinoamerikan 
Espainian eta Latinoamerikan, erromantizismoak nazio-identitatea eta independentzia borrokak islatu zituen.

### Espainia 
* **José de Espronceda** ("Canción del Pirata")
* **Gustavo Adolfo Bécquer** ("Rimas y leyendas")
* **Mariano José de Larra** ("Artículos de costumbres")

### Latinoamerika 
* **Esteban Echeverría** ("El matadero")
* **Jorge Isaacs** ("María")
* **Domingo Faustino Sarmiento** ("Facundo")

thumb|Domingo Faustino Sarmiento

## Erromantizismoaren Ondarea 
Erromantizismoak modernismoan, sinbolismoan eta XX. mendeko literatura mugimenduetan eragin handia izan zuen. Bere ideiak gaur egungo literaturan ere ikus daitezke, batez ere pertsonaien sakontasuna eta barne gatazkak aztertzen dituzten obretan.

## Ondorioa 
Erromantizismoa literaturan funtsezko mugimendua izan zen, eta bere ideia nagusiek ondorengo belaunaldietan eragina izan zuten. Gaur egun ere, askatasun artistikoa, irudimena eta emozioen adierazpena literaturan garrantzi handiko elementuak dira.

## Kanpo estekak