open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ezporogi (herria)

**Ezporogi** Bizkaia ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean. Ezporogi udalerrian da.

XX. mendean despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ezporogiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ezporogitarrak* ziren.

## Izena 
Ezporogi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Ezprogui*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ezporogui* (1059)
* *Ezporoguy* (1268)
* *Esperegui* (1280)
* *Ezproguy* (1366)
* *Ezporogui* (1534)
* *Espioguy* (1587)
* *Ezporogui* (1669)
* *Ezprogui* (1802)
* *Ezporogi* (1974)
* *Ezporogi* (1990)

### Etimologia 
Patxi Salaberrirentzat izena guztiz iluna da. Hala ere, *ezper* + *-ogi* ("toki"-ren aldaera) identifikatu gabeko elementu batean deskonposatzera ausartzen da. Arturo Kanpionek euskaraz pentsatzen zuen *ezpel*, baina hitz hori -l-rekin agertzen da gainerako kasuetan.

## Geografia 
Ezporogi Bizkaia ibarran dago, Ezporogi udal-barrutian, Oibar ibarrean, Zangozerria eskualdean, Nafarroa Garaia herrialdearen ekialdean.

### Klima eta landaredia 
Ezporogiko klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.

Ezporogiko basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.

#### Estazio meteorologikoa 
Ezporogin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Oibar pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 556 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Dokumentazioan agertzen da jada, hala nola, *Ezporogui*, 1059 inguruan, Leireko monasterioari herriko errotaren laurdena eman ziotelako. Gutxienez XIV. mendetik aurrera, bertako bizilagun guztiak kapareak ziren.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ezporogi
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Viana do Castelo (barrutia)

**Viana do Casteloko barrutia** Portugalgo 18 barrutietako bat da, Iparraldeko eskualdean kokatutakoa.

2.255 km²-ko azalera dauka eta 2011ean 252.011 biztanle zituen. Hiriburua Viana do Castelo bera da.

## Mugakideak 
Mugakideak hauexek ditu: iparraldean Pontevedrako probintzia (Galizia), ekialdean Ourenseko probintzia (Galizia), hegoaldean Bragako barrutia eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa.

## Kontzejuak 
Ondorengo 10 kontzejuak (*concelhos* edo *municípios*) hartzen ditu barne:
* Arcos de Valdevez
* Caminha
* Melgaço
* Monção
* Paredes de Coura
* Ponte da Barca
* Ponte de Lima
* Valença
* **Viana do Castelo** (hiriburua)
* Vila Nova de Cerveira

## Iruditegia 

Irudi:Viana do Castelo.JPG|Viana do Casteloren ikuspegia.
Irudi:Templo SCJ Santa Luzia 1.JPG|Santa Luzia tenplua (Viana do Castelo).
Irudi:Viana do Castelo 2.JPG|Viana do Castelo.
Irudi:Valença - Rua C Lopes da Silva.jpg|Valença.
Irudi:Valença - Fortaleza.jpg|Valençako gotorlekua.
Irudi:Valença - Ponte Internacional.jpg|Nazioarteko zubi zaharra (Valença).
Irudi:RioVezArcosdeValdevez.jpg|Arcos de Valdevez.
Irudi:Castelo de Melgaço.jpg|Melgaçoko gaztelua.
Irudi:Torre do Relogio - Caminha.JPG|Caminhako erlojuaren dorrea.
Irudi:Panorâmica caniçada gerês.JPG|Peneda-Gerêsko Parke Nazionala.
Irudi:Valença do Minho - Portugal 02.JPG|Miño ibaia, Galiziarekiko muga.

## Kanpo estekak
Vila Real (barrutia)

**Vila Realgo barrutia** Portugalgo 18 barrutietako bat da, Iparraldeko eskualdean kokatutakoa.

4.328 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 223.731 biztanle zituen. Hiriburua Vila Real bera da.

## Mugakideak 
Mugakideak hauexek ditu: iparraldean Ourenseko probintzia (Galizia), ekialdean Bragançako barrutia, hegoaldean Viseuko barrutia eta mendebaldean eta Portoko barrutia eta Bragako barrutia.

## Kontzejuak 
* Alijó
* Boticas
* Chaves
* Mesão Frio
* Mondim de Basto
* Montalegre
* Murça
* Peso da Régua
* Ribeira de Pena
* Sabrosa
* Santa Marta de Penaguião
* Valpaços
* Vila Pouca de Aguiar
* **Vila Real** (hiriburua)

## Gizateriaren ondarea 
* Alto Douroko mahastiak

## Iruditegia 

Irudi:VilaRealSquare.jpg|Vila Real.
Irudi:Palau_de_Mateus.JPG|Mateus jauregia (Vila Real).
Irudi:Torre_de_Quintela.JPG|Quintela dorrea (Vila Real).
Irudi:Ponte Romana1.jpg|Trajanoren zubia (Chaves).
Irudi:Chaves-Igreja da Misericórdia.JPG|Miserikordia eliza (Chaves).
Irudi:Castelo montalegre.JPG|Montalegreko gaztelua.
Irudi:Anta da Fonte Coberta Cha 01.JPG|Alijóko Anta da Fonte Coberta trikuharria.
Irudi:Régua Douro 4.JPG|Alto Douroko mahastiak.
Irudi:Castelo de Aguiar 01.JPG|Vila Pouca de Aguiarko gazteluaren aztarnak.

## Kanpo estekak
Olatz

**Olatz** izen bereko toki asko izan daiteke:
# Olatz: Mutrikuko auzoa.
# Olatz Nagusia: Galar Zendeako kontzejua.
# Olatz Txipia: Eguesibarko kontzejua.
# Olatz: Ibargoitiko herri hustua.
# Olatzeko Andre Mariaren baseliza: Azpeitikoa.
Gorraitz

**Gorraitz** izen bereko toki asko izan daiteke:

# Gorraitz: Eguesibarko kontzejua.
# Gorraitz: Artzibarreko kontzejua.
Bragantza (barrutia)

**Bragantzako barrutia**  (,  ahoskatua; ) Portugalgo 18 barrutietako bat da, ipar-ekialdean kokatutakoa. Trás-os-Montes Garaia azpieskualdean dago, Iparraldeko eskualdean.

6608 km²-ko azalera du eta 2001ean 148.808 biztanle zituen. Hiriburua Bragantza bera da.

## Mugakideak 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Zamorako probintzia (Leongo Herria); ekialdean Salamancako probintzia (Leon Herria); hegoaldean Guarda (barrutia) eta Viseu (barrutia); eta mendebaldean Ourenseko probintzia (Galizia) eta Vila Real (barrutia).

## Kontzejuak 
Ondorengo 12 kontzejuak (*concelhos* edo *municípios*) hartzen ditu barne:
* Alfândega da Fé
* **Bragantza** (hiriburua)
* Carrazeda de Ansiães
* Freixo de Espada à Cinta
* Macedo de Cavaleiros
* Miranda do Douro
* Mirandela
* Mogadouro
* Torre de Moncorvo
* Vila Flor
* Bumioso
* Vinhais

## Hizkuntzak 
Portugesa da hizkuntza nagusia, baina Mirandesa gutxitua ere ofiziala da bertan. Mintzaira hau asturleonerarekin senidetuta dago, eta batik bat Vimioso eta Miranda do Douro kontzejuetan mintzatzen da.

## Gizateriaren Ondarea 
* Alto Douroko mahastiak

## Natura 
* Montesinho Natura Parkea
* Nazioarteko Douroren Natura Parkea

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:BragançaOberstadtMitTorre de Menagem.jpg|Bragantza.
Irudi:Domus Municipalis 4.jpg|Domus Municipalis (Bragantza).
Irudi:Mirandela 4.JPG|Mirandela.
Irudi:MDouro cathedral.jpg|Miranda do Douro.
Irudi:Vila Flor 2.JPG|Vila Flor.
Irudi:Douro (do Museu do Côa) 2 (4928227584) (3).jpg|Alto Douroko mahastiak.
Irudi:Montezinho 7.jpg|Montesinho Natura Parkea.
Irudi:International Douro view from Miranda.jpg|Nazioarteko Douroren Natura Parkea.
Irudi:Azibo 1.JPG|Azibo paisaia babestua.
Irudi:Serramogadouro.JPG|Mirandako Lurraldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Argiñano (Gesalatz)

**Argiñano** (Gesalazko hizkeraz: *Argiñau*) Gesalazko kontzeju bat da. 1857ko errolda arte, berezko udalerria izan zuen. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, herriak 43 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Iruditegia 

Fitxategi:Iglesia de Arguiñano (1).jpg|San Martin eliza.
Fitxategi:Argiñano 21-2-13.jpg|Armarria duen etxe bat.
Fitxategi:Argiñano 2021.jpg|Garbitegia.

## Kanpo estekak 
* Argiñano kontzejuaren ikuspegia Google Street Viewn.
Bidaurre

thumb|Bidaurre 21-2-13
thumb|Bidaurre 21-2-13
**Bidaurre** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 40 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Gesalatz

## Kanpo estekak 
* Bidaurreko Andremaria kalea Google Street View-n.

}
Arzotz

**Arzotz** Gesalazko herria da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 17 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* San Roman eliza.
* Parrokia-etxea, XVII. mendekoa.
* Arkudun etxea.
* Opakuako Andre Mariaren baseliza.
* San Gervasio baseliza.
* Gurutze Santuaren baseliza.

Fitxategi:Arzotz 21-2-4.jpg|Azulejuzko herri-seinalea arku-tunela duen etxean.
Fitxategi:Arzotz 2021.jpg|San Roman eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biguria

thumb|Biguria 21-2-4
thumb|Biguria 21-2-4
**Biguria** Gesalazko herrietako bat da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, herriak sei biztanle zituen, eta 2017an kopuru bera.

## Geografia 
Iparraldean Jaitz eta Genbe, hegoaldean Estenotz eta Arzotz, ekialdean Belaskoain eta mendebaldean Muetz herriak mugakide ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
Herriko arkitektura-ondare nagusia da Biguriako jauregia, XVII. mendean eraikitakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gesalatz

## Kanpo estekak
Garisoain

**Garisoain** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 28 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza.
* Pilareko Andre Mariaren baseliza.
* Iturri eta latsagia.

Fitxategi:Garisoain 21-2-5.jpg|Herriko eliza.
Fitxategi:Garisoain 2021.jpg|Herriko etxe bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estenotz

**Estenotz** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 27 biztanle ditu.

Allozko urtegia partzialki kontzejuaren lurretan dago.

## Ondarea 
San Martin eliza, 13. mendekoa jatorriz, aro horretakoa dorrea baizik ez delarik geratzen. San Migel baseliza ere bada kontzejuan.

Fitxategi:Estenotz 21-2-4.jpg|Herriko eliza.
Fitxategi:Estenotz 2021.jpg|Estenozko etxe bat.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estenotz kontzejuaren ikuspegia Google Street View-n.
Genbe

**Genbe** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 30 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* San Bartolome eliza.
* San Antonio baseliza.
* Iturri eta latsagia.

Fitxategi:Genbe 21-2-13.jpg|Genbeko etxeak.
Fitxategi:Genbe 2021.jpg|San Bartolome eliza.

## Erreferentziak
Izurtzu

**Izurtzu** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak hamazortzi biztanle ditu.

## Azpiegitura eta garraioak 
La Estellesa autobus konpainiaren Iruñea eta Lizarra arteko lineak, geltokia dauka Gesalazko hainbat kontzejutan. Lineak honako ibilbidea egiten dute:

* Iruñea - Orkoien - Etxauri - Izurtzu - Muez - Abartzuza - Bearin eta Lizarra

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* San Andres eliza.
* O-ko Andre Mariaren baseliza.

Fitxategi:Izurtzu 20-8-28.jpg|San Andres eliza.
Fitxategi:Izurtzu 2020.jpg|Izurtzuko etxe bat-
Fitxategi:Izurtzu 20.jpg|Izurtzuko etxe bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irurre

**Irurre** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 44 biztanle ditu.

Allozko urtegia partzialki kontzejuko lurretan dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* Jasokundearen eliza
* Santa Luzia basilika.
* San Gregorio baseliza.
* 16. mendeko guruztoki platereskoa.
* Irurreko markesaren jauregia.

Fitxategi:Irurre 21-2-10.jpg|Herriko eliza.
Fitxategi:Irurre 2021.jpg|Markesaren jauregia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irurreko webgunea
Muetz

thumb|Muetz 21-1-8
thumb|Muetz 21-1-8
**Muetz** Gesalazko udaletxea bertan daukan kontzejua da, herriburua beraz. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 48 biztanle zituen. 2014an, kopuru bera zeukan.

## Geografia 
Iparraldean Iruxo, hegoaldean Allozko urtegia, Hiriberri (Deierri) eta Estenotz, ekialdean Biguria eta mendebaldean Riezu ditu herri mugakideak.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
Santa Eulaliako eliza XIII. mendean eraiki zuten eta, bitxikeria moduan, erromatar garaiko hilarri bat dauka antzinako atearen ondoan. Hainbat erreforma egin zituzten tenplu honetan ondorengo mendeetan.

San Migelen baseliza ere aipatzekoa da. 920. urtean izandako Valdejunquerako gudua edo Muetzeko kanpaina lursail horretan gertatu zelarik.

## Ikus, gainera 
* Lizarrerria

## Kanpo estekak 
* Herriko datuak ("Gran Enciclopedia de Navarra").
* "Arte, Historia y curiosidades: Muez".
* Muetz kontzejuaren ikuspegia Google Street View-n.
Muniain (Gesalatz)

thumb|Muniain 21-2-4
thumb|Muniain 21-2-4
**Muniain** Gesalazko kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 18 biztanle zituen, eta 20 2014an.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean Urdotz eta Azantza, hegoaldean Izurtzu, ekialdean Ziritza, hego-mendebaldean Genbe eta ipar-mendebaldean Amunarritz herri mugakideak ditu.

### Ingurune naturala 
Ekialdean Sarbileko mendilerroa dauka, *"Tres Picos"* mendigunea. Ezaguna da hiru baselizen ibilbidea: Santa Kruz, Santa Luzia eta Virgen de la O-ko ermitak bat egiten dituena.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
Santa Katalinako eliza erromanikoa nabarmentzekoa da, XII eta XIII. mendeen artean eraikitakoa, osagarri modernoagoak ere badituena (XVI eta XVII. mendekoak). Herriko sarreran kokatuta dago, plazaren ondoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gesalatz

## Kanpo estekak
Muzki

thumb|Muzki 21-2-5
thumb|Muzki 21-2-5
**Muzki** Gesalazko herria da. 2007ko erroldaren arabera, herriak 12 biztanle ditu. Hizkuntza nagusia gaztelania da. Euskara XX. mendearen hasieran galdu zen. Aipagarri dira XII-XIII. mendeetako Madalenaren parrokia eliza (XVI. mendean berritua), San Joan eta San Pedro ermitak eta galtzada erromatarra.

Bertan aurkitu zen, 2012an, urde jainko baskoiari eskainitako aldarea, eta beste bat Jupiterri eskainia.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Gesalatz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orendain

thumb|alt=Orendain udalerriko herrigunearen ikuspegi orokorra.|Orendain udalerriko herrigunearen ikuspegi orokorra.
**Orendain** Gipuzkoako ekialdeko landa-udalerri euskaldun bat da, Tolosaldekoa. UEMA mankomunitateko kide da. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Etimologia 
Amaierako *-ain* horrek jabetza adierazten du, eta aurrekoa pertsona baten izena izango litzateke, ziurrenik *Aurentius*. Hau da, *Aurentiusen lurrak* esan nahiko luke *Orendain*ek.

## Geografia 
### Mugak 
### Auzoak 
Herrigunea eta Astizaldea auzo nagusiak dira, Baldanalde eta Egileor auzuneak ere aipagarriak dira.

### Ingurune naturala 
Ekialdean Amezketa eta mendebaldean Ibiur errekak muga naturalak dira.

## Historia 
1374an Tolosarekin lotuta egon zen, inguruko beste herri batzuen moduan, eta lotura hori 1615 arte mantendu zuten. Gutxi geroago "Aizpuruako Batasuna" osatu zuen Alegia eta Ikaztegietarekin batera hasieran, eta Altzorekin ere azkenean. Batasunak XIX. mendea arte iraun zen.

Azkenik, 1967an Baliarrain eta Ikaztegietarekin Iruerrieta udalerria sortu zuen, baina 1988an gaur egungo egitura hartu zuen.

## Azpiegiturak 
* Haur-eskola
* Liburutegia

## Demografia 
1967tik 1988ra ez zen udalerri independente izan. XX. mendeko lehen erdian populazioa mantendu bazuen ere, bigarren erdian etengabe galdu zituen biztanleak, garai haietan landa eremutik industriaguneetara gertatu zen migrazioen ondorioz. XXI. mendeko lehen hamarkadan buelta eman zitzaion egoerari eta biztanleak irabazten hasi zen. 2019an zituen 202 biztanleetatik, %17,33k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %9,41 ziren.

## Euskara 
[thumb|Orendaingo Juanita Garmendiaren testigantza, gerraurrean herriko eskola euskaraz zenekoa. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Orendainen hitz egiten den euskara gipuzkeraren aldaera bat da, erdiguneko gipuzkeran kokatzen den Tolosaldeko euskara hain zuzen. Datuen arabera, herrian euskalduna da biztanleriaren %87.88, eta euskararen erabilera %71.5 da.

Eustaten arabera, 2016an herritarren %88,66 euskalduna zen. Gorka Egia (EH Bildu) izendatu zuten berriro alkate.

### 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 83 boto lortu zituen.

### 2023ko udal hauteskundeak 
2023ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 105 boto lortu zituen. Beste alderdirik ez zuen botorik lortu.thumb|1940ko argazkia. Andra Mariaren eliza ikusten da.

### Alkateak 
Hauek izan dira Orendaingo azken alkateak:

a 1988. urtean Orendain, Baliarrain eta Ikaztegieta udalerri bihurtu ziren, aurreko Iruerrieta udalerriaren desegitearen ondorioz.

## Ondasun nabarmenak 
* Andra Mariren parrokia-eliza.
* San Sebastianen baseliza.
* Udaletxea (neoklasikoa).
* Eltxo-elkartea
thumb|Udaletxea

## Ikus, gainera 
* Orendain (Girgillao)
* Baliarrain
* Ikaztegieta
* Iruerrieta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Tolosaldeako Ataria*: Orendaingo eta eskualdeko albisteak.
Braga (barrutia)

**Bragako barrutia** Portugalgo 18 barrutietako bat da. Mugakideak hauexek ditu: iparraldean Viana do Casteloko barrutia eta Ourenseko probintzia (Galizia), ekialdean Vila Realgo barrutia, hegoaldean Portoko barrutia eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa.

2673 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 831.368 biztanle zituen. Hiriburua Braga bera da.

## Kontzejuak 
Ondorengo 14 kontzejuak (*concelhos* edo *municípios*) hartzen ditu barne:
* Amares
* Barcelos (urbe)
* Braga (cefurde){urbe}
* Cabeceiras de Basto
* Celorico de Basto
* Esposende (urbe)
* Fafe (urbe)
* Guimarães (urbe) (Gizateriaren Ondarea)
* Póvoa de Lanhoso
* Terras de Bouro
* Vieira do Minho
* Vila Nova de Famalicão (urbe)
* Vila Verde
* Vizela (urbe)

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Se Catedral de Braga.jpg|Bragako katedrala.
Irudi:Bom Jesus.jpg|Bom Jesus do Monte santutegia.
Irudi:Paço Episcopal Bracarense Barroco.jpg|Bragako artzapezpikuaren jauregia.
Irudi:Castelo de Guimarães - Muralhas (2).jpg|Guimarãesko gaztelua.
Irudi:Paço dos duques de Bragança 2.jpg|Braganzako dukeen jauregia.
Irudi:Praça da Oliveira 01.jpg|Oliveira enparantza (Guimarães).
Irudi:23.4.14 Povoa de Lanhoso 08 (14009365942).jpg|Póvoa de Lanhoso.
Irudi:BarcelosView.jpg|Barcelos.
Irudi:Coq barcelos.jpg|Barcelosko oilarra.
Irudi:Cavado ponte do bico.jpg|Cávado ibaia.

## Kanpo estekak
Gorritza

**Gorritza** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XIX. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Girgillaoko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *gorriztarrak* ziren.

## Izena 
Gorritza toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Gorriza*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Gorriça* (1268)
* *Gorriça* (1350)
* *Gorriça* (1366)
* *Gorriza* (1534)
* *Gorriza* (1673)
* *Gorriza* (1802)
* *Gorritza* (1995)

### Etimologia 
*Gorritza* izena *gorri* (kasu honetan, inguruko landarediaren koloreari baino gehiago, "soildu" bezala ulertzen dela uste da, hau da, zuhaitzik gabea) eta *-tza* (ugari den atzizkia) hitzak osatutako toponimoa dela dirudi, "lur gorri edo zurituak" esanahiarekin.

## Historia 
Beraskoaingo jaurerrikoa izan zen, 4 biztanle zituen 1858an, 15 1887an, 5 1920an eta 1930ean, 6 1940an, 8 1950ean eta bat bera ere ez 1960an. Nafarroako Baso Ondareari dagokio.

1857an Girgillaoren parte izan aurretik, Argiñaritz eta Gorritza udalerriaren parte izan zen, eta ordutik populazioa zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Girgillao
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Sorakoitz

**Sorakoitz** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XVIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Girgillaoko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *sorakoiztarrak* ziren.

## Izena 
Sorakoitz toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Soracóiz*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Soracoiz* (1131)
* *Soracoiz* (1264)
* *Soracoytz* (1268)
* *Soracoyz* (1350)
* *Soracoiz* (1366)
* *Saracoiz* (1534)
* *Soracaiz* (1829)
* *Sorakoitz* (1995)

## Historia 
1155ean, Antso VI.a Nafarroakoak bere bizilagunei agindu zien ez zirela enkarterriak izango, eta, beraz, ez zituela Koroaren ondarea besterenduko. Aurrerago, 1192 urtean, urteko bularra eguneratu zuen, 300 soldata gehi beste 100 izango zituela, afari gisa. Foru hau baieztatzean, Tibalt II.ak bere prestazio pertsonaletatik askatu zituen 1264an; Karlos II.a Nafarroakoak Fernando Gil Asiaingoa (1365), Beltrán Vélez de Guevara (1368), Joanikot Beorlegi (1377) eta Martin Gartzia Galdeao (1379); Karlos III.a Nafarroakoak Migel Lezaun (1388) eta Pedro Ibañez Arraztia (1401); eta Karlos IV.a Nafarroakoak Gartzea Deikaztelu (1445) eta, azkenik, Garesko kofradia (1448).

1350ean 23 su zituen, 1366an 11ra eta 1427an 6ra jaitsiz joan zirenak. 1448an despopulatu egin zen.

Berriro ere modernoki arduratu zen, eta, jaurerri jurisdikzionalak desagertu ondoren, Mañeruibarreko batzarraren bilgunea izan zen, hark administrazioari eutsi zion bitartean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Girgillao
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Etxarren (Arakil)

**Etxarren** Arakilgo kontzejua da. Arakil ibaiaren eskuinaldean dago. Ipar-mendebaldean, Egiarreta du; hego-mendebaldean, Ekai; hego-ekialdean, Urritzola; eta ekialdean, Etxeberri. 1857ko errolda baino lehen udal independentea zen. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 150 biztanle ditu.

Etxarrengo herrigunearen antolaketa bitxia da, kale bakar bat hartzen baitu ardatz, baina egungo errepidearekiko perpendikular, bide nagusiaren norantzari jarraitu gabe, eta beraz herri bitan zatiturik dago. Kale horren mutur batean eliza dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Batzarrea 
Batzarreko lehendakaria Migel Angel Irurtia Sario da.

## Azpiegitura eta garraioak 
La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:

* Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea
thumb|Etxarrengo eliza

## Artea 
San Bizente martiriaren eliza.
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza.jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza ataria (55597).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza ataria (45005).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza ataria (76931).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza ataria (41017).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) eliza ataria.jpg

## Etxarrendar ezagunak 
* Jose Javier Zabaleta, (1991- ), pilotaria. 

## Argazki galeria 

Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (71571).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (69369).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (67766).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (14084).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (35345).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa) (93345).jpg
Fitxategi:Etxarren (Nafarroa).jpg

## Ikus, gainera 
* Etxarren (Girgillao)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orendain (Girgillao)

**Orendain** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Girgillaoko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *orendaindarrak* ziren.

## Izena 
Orendain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Orendáin*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Orindain* (1027)
* *Orendain* (1136)
* *Orindain* (1196)
* *Orindoain* (1234)
* *Orendayn* (1257)
* *Horindiayn* (1268)
* *Orpidayn* (1350)
* *Orindain* (1366)
* *Lorindain* (1534)
* *Orandayn* (1701)
* *Orendain* (1802)
* *Orendain* (1945)
* *Orendain* (1996)

## Historia 
Antso III.a Gartzeitz erregeak 1007 inguruan Iruñeko katedralari elizbarrutiko berrantolaketa zela eta diploma gatazkatsu batean dokumentatua eman zion lekuen artean dago.

Mañeruibarraren zati izan zen jurisdikzio hori existitu zen bitartean. Gero, XIX. mendean, ziur aski 1835-1845eko erreformekin, Artazuri atxiki zitzaion eta, azkenik, Girgillaori. 1513an Nafarroako Petrik petxez gozatzen bazuen ere, eta 1543an Juan Vélaz de Medranoren jaurerria bazen ere, 1715ean Besollako markesaren lekua zen. 1802an jauregiko dorre bat kontserbatzen zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Girgillao
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Macao

thumb|Macau

**Macao** edo **Macau**

Macao Portugalgo Inperioak eta haren oinordekoek administratu zuten XVI. mendearen erdialdetik 1999aren bukaera arte, ordura arte izan baitzen Europako azken kolonia Asian. Portugalgo lehen merkatariak 1550eko hamarkadan iritsi ziren. 1999ko abenduaren 20an Txinak hartu zuen Macaoren gaineko subiranotasuna.

Txinerarekin (kantonera batez ere) batera portugesa ere hizkuntza ofiziala da. 

Ekonomia turismo eta jokoan oinarritzen da nagusiki. Kasino asko ditu, jokoa legalizatua duen Txinako toki bakarra baita. Horren harira, 1974an Jai-alai Palace frontoia ireki zen, baina 2017an itxi zuten, eta kasino batek ordezkatu. 

## Geografia 
Macau Hong Kongetik 60 kilometro hegoaldera eta Guangzhoutik 145 kilometrora dago, Perla ibaiaren delta gune metropolitarraren hegoaldean. Macau penintsulak eta Taipa eta Coloane uharteek hiria osatzen dute. Iparraldean, Zhuhai gune ekonomiko bereziarekin egiten du muga.

### Klima 
## Historia 
* 1557an sortua lehenagoko herrixka batean, Chi-Tsung enperadoreak portugaldarrei eskertuz euren laguntza piraten aurka. Hasierako izena *Santo Nome de Deus de Macau* izan zen.
* 1999ko abenduaren 20an, *Txinako Herri Errepublikako Administrazio Eskualde Berezia* izendatu zuten.

## Garraioa 
Komunikazio-azpiegitura handia du, errepidez zein ontziz, Hong Kongekin.

### Aireportuak 
## Zubiak 
Hong Kong-Zhuhai-Macau zubia izen bereko hiru hiriak lotzen ditu Perla ibaiaren deltan. Eraikuntza lanak 2009an hasi eta 2018an bukatu ziren. Munduko itsas zubirik luzeena zen data horretan, 55 kilometroko luzera du eta horietatik 30 itsasoa zeharkatzen dute gainetik. 

## Ikus, gainera 
* Lusofonia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Macaoko Gobernuaren webgunea
Erabilgarritasun

:*Artikulu hau produktu eta zerbitzuen ezaugarriari buruzkoa da; kontabilitatea gaitzat dutenak beste hau da: Erabilgarri (kontabilitatea).*

**Erabilgarritasuna** produktu edo zerbitzu batek erabiltzeko duen erraztasuna, azkartasuna eta erosotasuna neurtzen dituena da.

* **Enpirikoa** da, ez delako iritzietan oinarritzen, erabilgarritasun probetan baizik.
* **Erlatiboa** da, emaitza ez delako ez ona, eta ez txarra ere. Helburu batzuk betetzean edo antzeko sistema batzuekin alderatzean datza.

Erabilgarriasuna aplikazio informatiko batekin (software) edo tresna batekin (hardware) lotu daiteke.

## Kanpo estekak
Web Accessibility Initiative

**Web Accessibility Initiative** edo **WAI** Webean irisgarritasuna bultzatzeko W3Cren ekimena da.

## Jokabideak 
* **Web Content Accessibility Guidelines (WCAG)**: 1999an sortu zen. Edukiak irisgarriak egitean datza, gaigabezia dutenentzat batez ere, baina baita mugatuta dauden gailuei ere (mugikorrak, eta abar).
* **Authoring Tool Accessibility Guidelines (ATAG)**: 2000n sortu zen. Garatzaileek HTML editore irisgarriak sortzea du helburu. Alde batetik, editorearen erabiltzailearentzako irisgarria, eta bestalde, webgune irisgarriak sortzeko gai izatea.
* **User Agent Accessibility Guidelines (UAAG)**: 2002an sortu zen. Web nabigatzaileak bezalako erremintak irisgarriak izan daitezen du helburu.
* **XML Accessibility Guidelines (XAG)**: Irisgarritasuna hobetzeko XML fitxategietan ezaugarri berriak nola gehitu azaltzen du.

## Ikus, gainera 
* Web irisgarritasun

## Kanpo estekak 
*  WAI ekimenaren webgunea
Unified Modeling Language

frameless|eskuinera
**UML** edo **Unified Modeling Language** (Modelaketarako lengoaia bateratua) sistemak zehaztu, diseinatu eta eraikitzeko lengoaia da, printzipioz objektuei orientatutako programaziorako prestatuta dagoena.

UML aplikazio baten garapen fase guztiak modelatzeko lengoaia homogeneo bat definitzen saiatzen da, bezeroaren zehaztapenetatik hasita programatzailearen diseinu xehera arte.

Rationalen definizioaren arabera, programazioan oinarritutako sistema baten alde ezberdinak zehaztu, eraiki, bistaratu eta dokumentatzeko sortu zen. Ondoren, informatika esparrutik at, negozio bateko prozesuak definitzeko ere erabili izan da ekonomia alorrean. Lengoaia grafikoa eta ulerterraza izatea ditu abantaila nagusi.

## Diagramak 
UML 2.0 zehaztapenean 13 diagrama mota existitzen dira:
* **Egitura diagramak** (*Structure diagrams*):
** Klaseen diagrama (*Class diagram*)
** Osagaien diagrama (*Component diagram*)
** Objektuen diagrama (*Object diagram*)
** Egitura diagrama (*Composite structure diagram*)
** Zabaltze diagrama (*Deployment diagram*)
** Paketeen diagrama (*Package diagram*)
* **Funtzionamendu diagramak** (*Behavior diagrams*):
** Ekintza diagrama (*Activity diagram*)
** Erabilpen kasuen diagrama (*Use Case diagram*)
** Egoeren diagrama (*State Machine diagram*)
* **Interakzio diagramak** (*Interaction diagrams*):
** Sekuentzien diagrama (*Sequence diagram*)
** Kolaborazioa (*Collaboration*) (UML 1.x)/ Komunikazio diagrama (*Communication diagram*) (UML 2.0)
** Interakzio ikuspegien diagrama (*Interaction overview diagram*) (UML 2.0)
** Denboren diagrama (*Timing diagram*) (UML 2.0)

## Ikus, gainera 
* UML profilak

## Kanpo estekak 
*  UML Resource Page
*  UML Jokes
Ekin

**Ekin** hurrengoetako bat izan daiteke:

* Ekin argitaletxea, 1942an Buenos Airesen sortu argitaletxea.
* Ekin, 1950eko hamarkadako Euskal Herriko talde politiko abertzale klandestinoa.
* Ekin, ezker abertzaleko erakunde politikoa, 2011n desagertu zena.
* Ekin, euskal musika taldea.
* Ekin Emakumeak, Arrasateko elkartea.
Euskal Herriko Gazteriaren Kontseilua

**Euskal Herriko Gazteriaren Kontseilua (eHgk)** Euskal Herri osoko gazteez osatutako instituzioa da. 2006ko Maiatzaren 9an sortu zen bi urteko lanari jarraiki.

## Historia 
Gazte Bilguneak, 2004.urteko abenduan bere iharduera hasi zuenetik honako helburuei erantzungo zien prozesua abian jarri zuen:
·	Euskal Herriko gazteriaren eskubideen zerrendaketa egitea.
·	Euskal Herriko gazteriaren baitan inoiz egin den eztabaida prozesu zabal eta parte hartzaileena abian jartzea.
·	Gazteen hitza eta erabakia bideratzeko tresnak antolatzea.
·	Euskal Herriko gazteok sortu eta kudeatutako instituzioa abian jartzea.

Era horretan, honako emaitzak izan zituen prozesua abiatu zuen:
1.	Euskal Herriko Gazteriaren Eskubideen Karta adostu eta onartzea
2.	Euskal Herriko gazteriaren diagnostikoa (13 eremu barnebiltzen dituena eta bere osotasunean gazteok egina dena) burutzea
3.	Herriz-herri aurkezpenak (osotara ia 60 bat aurkezpen egin genituen lurralde guztietan)
4.	Euskal Herriko Gazteriaren Biltzarra antolatzea (2005.eko azaroaren 26an Barañainen 300dik gora gazte bildu zituena)
5.	Euskal Herriko Gazteriaren Kontseilua abiatzea (2006.eko maiatzaren 9an Donostian egin prentsaurrean aurkeztuko zena)

## Helburuak 
eHgk-ren helburu nagusia Euskal Herriko gazteriak osatzen duen kolektiboak dituen eskubideak aldarrikatu eta horien garapenan urratsak ematea da. Bide horretan, Euskal Herriko Gazteriaren Eskubideen Kartan jasotzen diren eskubideak ditu erreferentzia nagusi.
Gazteen hitza eta erabakia bideratzeko instituziotzat jotzen du bere burua eta gazteen partehartzea bultzatzea du ardatz.

## Funtzioak 
* Biltzarra antolatu, diagnostikoak eguneratu, eztabaida piztu
* Eskubide urraketak egunero eta urtero salatzea
* Gazteen hitza eta erabakia errespetatua izateko ekimenak
* Gazteriaren zerbitzurako bitartekoa
* Instituzio ezberdinekin harremana bideratu
* Euskal Herriko gazte plana kudeatu
* Informazioa zabaldu
* Nazioarteko Euskal Herriko gazteen diasporarekin eta gainontzeko herrietako gazteekin elkarlana bideratu eta harremanak izan

## Ikus, gainera 
* Euskadiko Gazteriaren Kontseilua

## Kanpo estekak
Propano

ezkerrera|thumb|250px|Propanoaren egitura. Berdez, karbono atomoak; grisez, hidrogeno atomoak.

**Propanoa** hiru karbono atomo dituen hidrokarburoa da. Petrolioaren eta gas naturalaren ustiakuntza prozesuetatik eratortzen den gas kolorgea da. Propanoak ez du usainik, eta erregai gisa erabili ohi da. Bere formula kimikoa C3H8 da.

Hidrokarburo aseen multzoko gaietako bat da. Gasa sukoia eta usainik gabekoa da; -45&nbsp;°C-tan isurkari bihurtzen da, eta -189,9&nbsp;°C-tan trinkotzen. Propanoaren irakite puntua dela eta, erraz bihurtzen da gas, eta, egoera horretan, botiletan sar daiteke. Su hartzen du -105&nbsp;°C-tan. Eterrean eta alkoholean disolbatzen da, eta uretan ere bai apur bat.

Gas itogarria da. Petroliotik eta gas naturaletik atera daiteke. Erabilera asko ditu, besteak beste: sintesi organikoetan, berogailuetako erregai gisa, industrian, etilenoa ekoizteko, disolbatzaile eta hoztaile gisa, gasak aberasteko, aerosolen bultzatzaile gisa.

## Ezaugarriak 
Hona hemen hainbat ezaugarri:

* Fusio puntua: -187,7&nbsp;°C
* Irakite puntua: -42,1&nbsp;°C
* Tenperatura kritkoa: 94&nbsp;°C
* Masa molekularra: 44 g/mol
* Dentsitatea: 0,585 g/ml
## Erreferentziak 
Beste erreferenzia batzuk:

## Kanpo estekak
Świętochłowice

**Świętochłowice** (; ) 60.000 biztanle dituen Poloniako hiria da. Hiria 5 auzotan banatuta dago:
* Chropaczów
* Piaśniki
* Zgoda
* Centrum
* Lipiny.

1999tik aurrera Silesiako Voivoderrian dago eta 1975tik 1998ra Katowiceko Voivoderrian kokatuta zegoen. 1943an Zgoda auzoan Alemaniarrek Auschwitzeko kontzentrazio esparrua ireki zuten.

Gaur egun Daniel Beger da hiriko alkatea eta bost hiri ezberdinekin anaikidetuta dago:
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Alenquer

**Alenquer** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da. 2006ko erroldaren arabera, herriak 44.791 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alenquerko udalaren webgunea.
Metanol

**Metanola** existitzen den alkoholik sinpleena da. **Alkohol metiliko** nahiz **alkohol monohidroxiliko** moduan ere ezagutzen da.

Bere formula kimikoa CH3OH da, baina bere benetako formula HC3-OH da.

## Propietateak 
Isurkaria da eta 64&nbsp;°C-tan irakiten du. Sukoia eta pozoitsua da, eta itsutasuna sortzen dio edaten duenari. IUPAC erakundearen arauen arabera izena *metanol* du. Egurraren lignina osatzen duten fenolen eter eran konbinatuta ageri da izadian. Ester eran klorofilan, pektinetan eta alkaloide batzuetan ere ageri da.

## Ekoizpena eta erabilera 
Garai batean zuraren destilazio lehorraren bidez lortzen zen. Horrela aurkitu zuen lehen aldiz Robert Boylek 1661ean. Hori zela eta, *zur alkohola* ere deitu izan da. Gaur egun bi metodo desberdinez prestatzen da: hidrogenoaren eta karbono monoxidoaren edo karbono dioxidoaren erreakzio katalitikoz, edo metanoaren edo beste hidrokarburo batzuen oxidazio katalitikoz. Sintesi organikoaren bidez formaldehidoa, lurrinak, koloregaiak etab. prestatzeko, autoetan uraren izoztea galarazteko, berniza, laka, erretxina etab. urtzeko, metalak garbitzeko etab. erabiltzen da. Tinta eta tinten disolbatzaile eta kanping-gas bonbonen erregai moduan ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amadora

**Amadora** Portugalgo hiririk populatuenetarikoa da, Lisboako barrutian dagoena. 2006ko erroldaren arabera, kontzejuak 174.411 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Alfornelos
* Alfragide
* Brandoa
* Buraca
* Damaia
* Falagueira
* Mina
* Reboleira
* São Brás
* Venda Nova
* Venteira

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Amadorako udalaren webgunea.
Loures

**Loures** Lisboako barrutian kokatuta dagoen hiria da, hiriburuaren iparraldean. 199.494 biztanlerekin (2011) Portugalgo laugarren hiri handiena da.

## Historia 
Hainbat castro zeltiar aurkitu dira Louresen. Erromatarren garaian mendialdea utzi eta azpiko lautada emankorrak populatu ziren. Louresko parrokiaren lehen aipamena 1118 urtekoa da. Nekazal jarduera zuen eremua zen, batez ere uhazak landatzen ziren, eta merkataritza txiki bat ere bazen.

1178 urtean mairuen taldeak antolatzen ari zirela ikusita Antso I.ak Loures konkistatu zuen zaldun tenplarioen laguntzarekin eta hauek bertan ezarri zuten egoitza. 1311an Tenpluko ordena deuseztua izan zen Portugalen eta Kristoren ordenaren esku gelditu zen Loures.

Lisboa 1599an izurriteak hartu zuenean familia aberatsek Louresera alde egin zuten aire osasuntsuagoaren bila. Amabirjinaren irudia ekarri zuten hiriburtik eta Nossa Senhora da Saúde (Osasunaren Andre Maria) eliza eraiki zuten. 1832 eta 1834 artean kolera izurritea izan zen eta honi aurre egiteko amabirjinaren irudiarekin prozesioak egin zituzten biztanleek.

Louresko udalerria Lisboatik banatu eta 1886an sortu zen.

## Banaketa administratiboa 
### Parrokiak 
# Apelação
# Bobadela
# Bucelas
# Camarate
# Fanhões
# Frielas
# Loures
# Lousa
# Moscavide
# Portela
# Prior Velho
# Sacavém
# Santa Iria de Azóia
# Santo Antão do Tojal
# Santo António dos Cavaleiros
# São João da Talha
# São Julião do Tojal
# Unhos

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Igreja Matriz de Loures
* Grandella-Montachique ospitalearen hondarrak

## Iruditegia 

Irudi:Camara municipal de Loures.jpg|Louresko udaletxea.
Irudi:Igreja Matriz de Loures 1.JPG|Igreja Matriz de Loures.
Irudi:Palácio da Justiça de Loures.jpg|Justizia jauregia.
Irudi:Jardim de Loures.JPG|Louresko lorategiak.
Irudi:Ruínas do Antigo Sanatório Grandella - Montachique (Loures) (516419241).jpg|Grandella-Montachique ospitalearen hondarrak.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  udalaren webgunea.
Lourinhã

**Lourinha** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Atalaia
* Lourinhã
* Marteleira
* Miragaia
* Moita dos Ferreiros
* Moledo
* Reguengo Grande
* Ribamar
* Santa Bárbara
* São Bartolomeu dos Galegos
* Vimieiro

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Odivelas

thumb|270px
**Odivelas** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da. 2008ko erroldaren arabera 153.584 pertsona bizi ziren 26,14 kilometro koadroko azaleran.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Caneças
* Famões
* Odivelas
* Olival Basto
* Pontinha
* Póvoa de Santo Adrião
* Ramada

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kontzejuaren webgunea.
Oeiras

**Oeiras** Portugalgo kontzejurik populatuenetarikoa da, Lisboako barrutian kokatuta dagoena.

thumb|250px|Oeiraseko itsas-pasealekua.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Algés
* Barcarena
* Carnaxide
* Caxias
* Cruz Quebrada - Dafundo
* Linda-a-Velha
* Oeiras e São Julião da Barra
* Paço de Arcos
* Porto Salvo
* Queijas

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Mafra

[300px|thumb|[Mafrako jauregi nazionalaren ikuspegia.]]

**Mafra** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da. 2011ko erroldaren arabera 76.685 biztanle bizi ziren 263.14 kilometro koadroko azaleran.

Mafrako jauregi nazionalarengatik ezagutzen da, jauregi barroko ikusgarria baita.

## Etimologia 
Mafra izenaren jatorria ez da batere zehatza, baina arabiarren *Mahfara* hitzetik etor liteke, zeinak "harrobia" esan nahi duen.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute Neolito garaian populatu zela Mafra ingurua, baina paleolito eta mesolito garaietako aztarna batzuk ere badaude, k.a. 7000 urtekoak.

K.o. I eta IV mendeen artean erromatarrak egon ziren bertan, Sintra eta Peniche arteko errepidean kokaturik baitzegoen. Nekazaritza eremu garrantzitsua bihurtu zen, batez ere ardoa, olioa eta barazkiak ekoizten ziren bertan. V mendean bisigodoak iritsi ziren eta 711 urtean mairuek konkistatu zuten. lau mendetan arabiarrak egon baziren ere, beren aztarna handirik ez da kontserbatzen.

1147an Afonso Henriquesek konkistatu zuen Mafra. 1189an Silveseko apezpikuaren menpe gelditu zen eta hiri gutuna jaso zuen. Dena dela herri txikia izaten jarraitu zuen, 1527ko erroldan 191 biztanle baino ez zituen. Manuel I.aren erregealdian hainbat eliza eraiki ziren eta herria pixka bat handitu zen.

1717an Joanes V.ak Mafrako jauregi nazionala eraikitzeari ekin zion izan ere bertan ezarri baitzuen erregearen ehiza eremua, *Tapada de Mafra* izenekoa. Mafrak biztanle gutxiko lurraldea izaten jarraitu zuen harik eta XIX mendean hiria jauregiaren inguruan eratzen hasi zen arte. Maria II.ak militar konpainiak ezarri zituen Mafrako komentuan eta 1859rako 4.000 soldadu baziren bertan. 1870an komentua *Real Colégio Militar* bihurtu zen.

1910ko iraultzaren ondoren Errepublika ezarri zen eta Manuel II.a erregeak bertan hartu zuen babesa. Hurrengo egunean Gibraltarrera egin zuen alde.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Mafrako jauregi nazionala
* Tapada de Mafra
* Hondartzak

## Iruditegia 

Irudi:Palácio Nacional de Mafra - Entrada principal.JPG|Mafrako jauregi nazionala.
Irudi:Palacio de Mafra.jpg|Mafrako jauregi nazionala.
Irudi:Portugal Mafra Jardim do Cerco (472819628).jpg|Jardim do Cerco.
Irudi:Tapada de Mafra.jpg|Tapada de Mafra.
Irudi:Praia da Baleia vista de sul - Ericeira (Portugal).jpg|Praia da Baleia.
Irudi:Praia da Calada.jpg|Praia da Calada.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mafra kontzejuko gobernuaren webgunea.
Vila Franca de Xira

**Vila Franca de Xira** Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Alhandra
* Alverca
* Cachoeiras
* Calhandriz
* Castanheira do Ribatejo
* Forte da Casa
* Póvoa de Santa Iria
* São João dos Montes
* Sobralinho
* Vialonga
* Vila Franca de Xira

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Gondomar

Gondomar izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
    
* **Gondomar**: Galizia Pontevedrako probintzian dagoen udalerria.
* **Gondomar**: Portugalgo udalerria.
* **Gondomar**: Guimarãesko herria.
Felgueiras

**Felgueiras** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da. 2006ko erroldaren arabera, herriak 58.922 biztanle ditu.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Felgueirasko udalaren webgunea.
Marco de Canaveses

**Marco de Canaveses** Portugalgo Portoko barrutian dagoen hiri bat da.

[250px|eskuinera|thumb|[Álvaro Siza Vieira|Alvaro Sizak diseinaturiko eliza berria.]]

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Maia (Portugal)

**Maia** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Águas Santas
* Barca
* Folgosa
* Gemunde
* Gondim
* Gueifães
* Maia
* Milheirós
* Moreira
* Nogueira
* Pedrouços
* Santa Maria de Avioso
* São Pedro de Avioso
* São Pedro Fins
* Silva Escura
* Vermoim
* Vila Nova da Telha

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Matosinhos

**Matosinhos** Portugalgo kontzejurik populatuenetarikoa da, Portoko barrutian kokatuta dagoena.

## Geografia 
Porto hiritik 8 kilometro mendebaldera dago, Ozeano Atlantikoaren ertzean. Bertan dagoen Leixões kaia Portugalgo itsas-porturik garrantzitsuenetako bat da. Hondartza luzea ere badu eta arrain eta mariskotan espezializaturiko jatetxe ugari ere bai.

## Historia 
XII mendean Portugal sortu zenerako dagoeneko bazen *Vila de Matesinum* izeneko herri bat bertan. 1258ko agiri batean *Matusiny* izenarekin agertzen da. 1514 Manuel I.ak foruak eman zizkion.

XVII eta XVIII mendeen artean Igreja de Bom Jesus (Jesusu onaren eliza) eraiki zen kostaldetik gertu zegoen lorategi batean.

1984an hiri estatusa lortu zuen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Custóias
* Guifões
* Lavra
* Leça do Balio
* Matosinhos
* Leça da Palmeira
* Perafita
* Santa Cruz do Bispo
* São Mamede de Infesta
* Senhora da Hora

## Iruditegia 

Irudi:Igreja de Matosinhos Portugal 02.jpg|Jesus onaren eliza.
Irudi:Mosteiro Leca Balio (Matosinhos).jpg|Leca Balio monasterioa.
Irudi:Porto - Matosinhos - Praça da Cidade de Salvador.jpg|"She Changes" eskultura (Janet Echelman).
Irudi:Voando sobre o Senhor (5025209997).jpg
Irudi:Porto leixoes 2.jpg|Leixões kaia.

## Kirolak 
Leixões SC taldeak Portugalgo futbol kopa irabazi zuen finalean FC Porto 2-0 emaitzaz garaituz.

## Demografia 
## Hiritar ezagunak 
* Álvaro Siza Vieira (1933- ), arkitektua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Paredes (Portugal)

**Paredes** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da. 2011ko erroldaren arabera 86.854 biztanle zituen.
250px|eskuinera|thumb|Ceteko eliza erromanikoa.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
Paredes honako fregesia edo auzok osatzen dute:

## Demografia 
## Ondarea 
### Ondare nazionala 
* San Pedro do Mosteiro de Cete eliza

### Bestelakoak 
* Nossa Senhora do Vale kapera
* Serra do Muro de Vandoma kastroa
* Adro da Nossa Senhora do Valeko gurutzadura
* Padrão dolmena
* Sao Tomé eliza

## Ikus, gainera 
* Porto (barrutia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Paços de Ferreira

**Paços de Ferreira** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da. 1993an eratu zen eta 2011 urtean 56.340 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Ekonomia 
"Altzarien hiriburua" ezizena du eta IKEA-k berak ere bertan du Portugal guztirako egoitza.

## Kirolak 
FC Paços de Ferreira futbol taldea lehen mailan ari da azken urteotan eta 2012-13 denboraldian hirugarren egin zuen. UEFA Europa League txapelketan ere aritu izan da hainbat aldiz.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Penafiel

**Penafiel** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da. 2001eko erroldaren arabera, 71.801 biztanle zituen eta 38 fregesiaz osatuta dago.

250px|eskuinera|thumb

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Peñafielgo udalaren webgunea.
Povoa de Varzim

**Póvoa de Varzim** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.

250px|eskuinera|thumb

## Banaketa administratiboak 
### Fregesiak 
* A Ver-o-Mar
* Aguçadoura
* Amorim
* Argivai
* Balasar
* Beiriz
* Estela
* Laundos
* Navais
* Póvoa de Varzim
* Rates
* Terroso

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Trofa

**Trofa** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Alvarelhos
* Covelas
* Guidões
* Muro
* São Mamede de Coronado (Coronado)
* São Martinho de Bougado (Trofa)
* São Romão do Coronado (Coronado)
* Santiago de Bougado (Trofa)

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Udalaren webgunea.
Valongo

**Valongo** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.

250px|eskuinera|thumb|Valongoko eliza.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Alfena (hiria)
* Campo
* Ermesinde (hiria)
* Sobrado
* Valongo (hiria)

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Vila do Conde

thumb|250px|eskuinera|Herriaren erdigunearen ikuspegia.
**Vila do Conde** Portugalgo Portoko barrutian dagoen kontzejua da.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Vila do Conde (Brasil)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.