Elia.eus

**elia.eus** web-aplikazioa itzultzaile neuronal eleanitz automatikoa da, webgune baten bidez edo mugikorreko app baten bidez erabil daiteke. Elhuyar Fundazioak 2019an plazaratu zuen bertsioak itzulpen automatiko neuronala erabiltzen du. 

2019an plazaratuta erabiltzaileen aldetik arrakasta handia lortu zuen. 2022ko hasierarako Eliak 30 miloi tik gora itzulpen-eskaera bideratuta zituen, eta eskaera horiei erantzuteko 715 miloi hitz eta 5.393 dokumentu itzuli behar izan zituen. Ordurako 10.000 baino gehiago ziren erregistratutako erabiltzaileak.

Gainera **Elia** itzultzaile neuronala euskarazko Wikipedian zuzenean erabiltzen ari da Content Translation web-zerbitzuan integratuta, artikuluak hainbat hizkuntzatatik euskarara itzultzeko.

## Historia 
Elhuyar fundazioak 2006tik eskaintzen du. 2019ko bertsioak ***itzultzailea.eus*** izena zuen, eta 2020ko urtean izugarrizko arrakasta lortu zuen: 1.776.767 bisita jaso eta 12.180.660 itzulpen-eskaera bideratu zituen. 2020ko datuak hobetu zituen 2021ean: bi milioi bisitatik gora izan zituen, ia 600.000 erabiltzaile eta guztira, 610 milioi hitz baino gehiago itzuli zituen sistemak. adibidez. Wikipediatik guztira 1.369.988 hitz itzuli zituen 2022 baino lehenago. 

Erabilera asko handitzen ari da, eta esate baterako 2022ko otsailean Wikipediarako 150.685 hitz itzuli zituen  gaztelaniatik euskarara, 40.652 ingelesetik euskarara, kopuru berdintsuan (40.677 hitz) ingelesetik katalanera), 28.264 hitz frantsesetik euskarara, edo 14.187 hitz katalanetik euskarara. Orurako Deepl itzultzaileak kalitatezko emaitzak ematen zituen 10 hizkuntzatan baina euskara ez zegoen horien artean. Bi urte geroago lehenengo emaitza bikainak lortuta, 2017an lehen demoa publikoki eskura zegoen. 2017an bertan, hainbat agente (Ixa Taldea, Elhuyar, Vicomtech, Ametzagaña, Mondragon Lingua...) batera, MODELA izeneko proiektua abiatu zen. Beste urtebeteko epean, 2018an MODELA itzultzailea plazaratu zen, Interneten publiko orokorrerako euskarazko itzulpen neuronala eskaintzen zuen lehen zerbitzua.

Abiada bizian mugitzen zen arlo honetan, geroago gutxienez beste hiru itzultzaile neuronal gehiago plazaratu ziren. Horien arteko diferentzia nagusia itzultzaile bakoitzak erabiltzen duen corpusa da (corpus = milioika esaldi bi hizkuntzatan), baita itzultzeko zerbitzuan onartzen duten hitz-kopuru maximoa ere (konputagailu ahaltsu eta garestiak erabili behar dira horretan). Hauek ziren 2020ko hasieran eskaintzen ziren euskararako itzultzaile neuronalak:

* Eusko Jaurlaritzaren Itzuli Itzultzaile neuronala: itzulpen neuronalaren teknologia erabilita, corpus-oinarria Eusko Jaurlaritzako itzulpen-memoriak erabili ziren IVAP-HAEEk 20 urtetan bildutakoa 10 milioi "esaldi" baino gehiago..

* batua.eus: Vicomtech-ek MODELA sisteman hobekuntzak egin zituzten (RNN teknologiatik Transformer teknologiara pasa ziren) eta corpusa handitu zuten.
* elia.eus (hasieran Itzultzailea.eus): Elhuyarrek ere antzeko hobekuntzak egin zituen bere aldetik. Eta itzulpenak egiteko hizkuntza berriak gehitu zituen (ingelesa, frantsesa, espainiera, galegoa, eta katalana)
* Translate Google: Googleren Translate zerbitzuak hobekuntzak lortu zituen eredu neuronala erabilita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* elia.eus webgunea
* Google Translate web orri ofiziala
* Teach You Backwards: An In-Depth Study of Google Translate for 103 Languages