Dominga Neculmán

**Dominga Neculmán Mariqueo** (Padre Las Casas,  Araucanía, 1937-2022) maistra zeramista maputxe edo *wizüfe* izan zen, eta Txileko Giza Altxor Bizi izendatu zuten 2011n, maputxeen buztingintzako teknika tradizionala menperatu eta zabaldu zuelako.

Arte horren kultore gisa egindako ibilbideari esker, nazioarteko erakusketetan parte hartu ahal izan zuen Txinan, Europan eta  Ameriketako Estatu Batuetan. 1986an Lorenzo Berg saria jaso zuen, nazioko eta nazioarteko artisautzako adierazlerik onenak saritzen dituena.

*Wizüfe* lanbidearen eta mapudungún hizkuntzaren dibulgatzaile gisa parte hartu zuen Txileko katedra, lantegi eta hainbat establezimendutan. *Futa Koyam* ere zuzendu zuen bere komunitateko helduentzat.

2022an Padre Las Casasen  izendatu zuten ofizialki.

## Biografia 
1937an jaio zen, Juan Mariqueo maputxeen komunitatean, Haritz Huacho herrian, Padre Las Casasen, IX. Araucania eskualdean. Amonarekin eta amarekin batera hazi zen. Wizüfe lanbidean eta buztinez egindako ontzi eta zeramiketan aritzen ziren.

Txikitatik, Neculmanek lanbide hori ikasteko interesa sentitu zuen, baina amak ez zion irakatsi lan oso sakrifikatua eta zikina zela esanez.

Maputxe teknika tradizionala menderatzeak, bere lanen diseinu- eta kalitate-aniztasunaz gain, ikertzaileen eta akademikoen arreta piztu zuen, eta nazioarte mailan zeramika maputxearen erreferente nagusi bihurtu zen.

2011n, Txileko Giza Altxor Bizia izendatu zuten. Urte horretan bertan, Temucoko Unibertsitate Katolikoko Arte Departamentuko (UC Temuco), Lorena Villegas, Juana Pérez eta Rodrigo Gallardo akademikoek *“Dominga Neculman*: *Arcilla tierra viv*a” ikerketa argitaratu zuten, Dominga artisauak bere bizitzan egindako lana eta teknika biltzen dituena.

Neculmanek bere lanbidea zabaltzeko lan egin zuen, UC Temucoko Cerámica Mapuche Katedran parte hartuz. Maputxeen hizkuntza zaintzen eta zabaltzen ere jardun zuen, eta ikasketa-etxe bereko Kultura Arteko Pedagogia Elebidunean mapudungun klaseak eman zituen.

2022ko martxoan, ofizialki izendatu zuten Padre Las Casasen alaba ospetsu, Paula Painén epewtufearekin batera (Txileko Giza Altxor Bizia, 2010).

## Antzinako maputxe-buztingintzako legatua 
Maputxeen herrian zeramista edo *wizüfe* lanbidea historikoki emakumeekin lotuta egon da. Teknika honen erregistroak Kristo ondorengo 500. urtekoak dira Txileko hegoaldeko erdialdeko haranetan eta gaur egun Argentina den lurraldearen zati batean.

Dominga Neculman-en lanak lehen erkidegoetako emakumeek garatutako teknikak betikotzen ditu. Emakume horiek ontziak edo *metaweak* sortu zituzten, eta hiru diseinu nagusiren artean sailka daitezke: *ketrumetawe* (edo pitxer ahatea), metawe (edo pitxer bakuna heldulekuarekin), eta *challa* (edo lepoa luzatuta eta bi helduleku dituen eltzekaria).
thumb|*Metawe Epu Alka*, Dominga Neculmanek egindako maputxe-buztingintzako pieza.
Pascual Coñaren kontakizunen arabera, maputxeen gizartean emakumeek *metawea* egiten zuten hainbat erabileratarako: likidoentzako ontzia, elikagaien edukiontzia, eta opariak gizarte-bileretan trukatzeko. Hileta-zeremonietan eta erritu-protokoloetan ere erabiltzen ziren.Antzinako zeramika maputxea irudikapen zoomorfoen bidez bereizten da.

Besteak beste, oiloa (edo *akhawala*), maputxeek hegaztia etxekotu zutelako historiaurreko garaietatik. Gaur egun ere, *metaweak* erabiltzen dituzte komunitate garaikideek Ngillatún eta antzeko zeremonietan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Txileko Giza Altxor Bizia (2011)
* Padre Las Casasen alaba ospetsua (2022)

## Lanak 
* Villegas, Lorena; Pérez, Juana; Gallardo, Rodrigo (2011). *Dominga Neculmán: Arcilla tierra viva*. Temuco, Chile.
* Gedda, Juan Carlos (1998), Documental *“Dominga Neculmán, alfarera mapuche”*, Serie televisión Al Sur del Mundo.

## Ikus, gainera 
* Maputxe herria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura eta Arteen Kontseilu Nazionala - Giza Altxor Biziak 2011: Dominga Neculman Mariqueo