Zapatamoko

**Zapatamokoa** (*Balaeniceps rex*) *Balaeniceps* generoko animalia da. Hegaztien barruko Balaenicipitidae familian sailkatua dago.

Zango luzedun hegazti ibiltari handia da. Izena moko erraldoiaren itxurak ematen dio. Antzina zikoina zelakoan *Ciconiiformes* ordenean sartu zen baina ikerketa genetikoek erakutsi dute pelikanoekin eta koartzekin ahaidetasun handiagoa duela, eta gaur egun *Pelecaniformes* ordenean sailkaturik dago. Helduak grisak izan ohi dira, gazteak marroiak. Afrika ekialde tropikaleko zingiratan aurkitzen da, Hego Sudanetik Zambiara.

## Taxonomia 
Pentsatzekoa da antzinako egiptiarrek ezagutuko zutela zapatamokoa, baina europarrek ez zuten sailkatu XIX. menderarte. John Gould ornitologo ingelesak Egiptotik eramandako ale batetatik azaleko deskribapen bat egin zuen 1850ean eta hurrengo urtean deskribapen sakonagoa egiteaz gain izen zientifikoa eman zion, *Balaeniceps rex*. Generoaren izena latinezko *balaena* (balea) eta *ceps* (burua) elkartzetik sortzen da, "balearen burua" esan nahiko luke. 

Zikoinen taldean sailkatu izan da tradzionalki baina 1957an Patricia Cottamek pelikanoen artena sartzea iradoki zuen. 1995ean Konstantin Mikhailovek arrautzen oskolaren analisi mikroskopikoa egin zuen eta oskol kristalinoaren gainean material mikroglobular lodia zuela ikusi zuen, pelikaniformeek dutenen antzera. 2003an zalantza berria agertu zen, ea pelikanoen taldekoa edo koartzen taldekoa ote zen. 2008an egindako DNA ikerketek pelikaniformeen aldeko hipotesia sendotu zuten.

Erregistro fosilean bi ale aurkitu dira zapatamokoaren arbasoak izan daitezkeenak; *Goliathia*, Egipton aurkituriko 30 milioi urte inguruko fosila eta *Palidavis*, berriagoa, Pakistanen eta Tunisian aurkiturikoa.

## Deskribapena 
### Itxura 
Hegazti altua da, normalean 110 eta 140 cm artean neurtzen du. 152 cm-ko altuerako alerik ere aurkitu da. Isatsetik mokoraino 100-140 cm neurtzen ditu eta 230-260 cm arteko hegal-zabalera du. Arrak 5,6 kg inguru pisatzen du eta emeak 4,9 kg inguru.

Zapatamokoaren ezaugarri nabarmenena moko lodi erraldoia da, arrosa kolorekoa eta ausazko marka grisak dituena. 18,8 eta 24 cm artean neurtzen du, hegaztuien mokoen artean hirugarren luzeena, eta pelikanoen mokoak besteko zirkunferentzia du. Haiek bezala, mokoaren goiko zatia kako itxurako puntan amaitzen da. Mokoa gogorra da, hezurrez eta keratinaz egina dago.

Hanka luze eta sendoak ditu. Tartsoak 21,7 eta 25,5 cm artean neurtzen du. Hatzak ere luzeak ditu, erdiko hatzak 16,8-18,5 cm neurtzen ditu. Hatz luze horiei esker ehizan ari dela ur azaleko landaretzan erraz mantentzen da.

### Ugalketa 
Hegazti bakartia izanik zapatamokoen talde baten ugalketa eremua oso zabala izaten da. Bikote bakoitzak 2 edo 4 km2-ko lurraldea gogor defendatzen du gainerako zapatamokoetatik. Sasoi euritsua amaitu berritan hasten dira habiak egiten, horrela arrautzetatik kumeak ater orduko hurrengo sasoi euritsuaren hasiera izango da. Habia ur azalean flotatzen jartzen dute eta 3 metro inguruko azalera hartzen du. Hainbesteko materiala du azpialdea uretan 3 metro ere murgil daitekeela.

Arrautza bat, bi edo hiru jartzen dituzte. Arrautza zuriak dira eta 80-90 mm luze eta 56-61 mm zabal dira eta 164 gramoko pisua dute. 30 egunetako inkubazioa izaten du eta guraso biak arduratzen dira zaintzeaz. Egun beroetan mokoa erabiliz ura isurtzen dute arrautzen gainean haiek gegiegi berotu ez daitezen.

Arrautza bat baino gehiago jarri arren kume bakarra hazten dute zapatamokoek, izan ere beranduago jaiotzen direnak ahulagoak baitira. Dena den zaharrena azkar hiltzen bada gazteenak ordezkatuko du. 105 egunetara ateratzen dira habiatik eta 112. egunerako hegalari trebeak dira. Helduak beste hilabete batez edo gehiagoz elikatuko dute gaztea.Hiru urte behar dituzte sexu heldutasuna eskuratzeko. eta 60 cm-ko luzerako sugeak ere bai. Arrain handiak irensteko aurrez hiru zatitan ebakitzen ditu eta patxadaz irensten ditu zati guztiak, 30 minutu ere erabiliz.

## Gizakiarekiko harremana 
Hegazti behatzaileentzako Afrikako bost espezie desiragarrienetakoa da. 

Zoologikoetan hegazti nahiko arrunta da. Kasu oso bakanetan soilik lortu da ugaltzea, Belgikako Pairi Daiza zooan eta Floridako Tampa's Lowry Park Zooan esate baterako.

Arrisku nagusiak habitataren suntsiketa, ehiza eta legez kanpoko harrapaketa dira. Abeltzantzarako eta nekazaritzarako eremu handiak erabiltzen direnez zingira habitatak desagertzen ari dira. Sudanen eta Hego Sudanen bsoei su ematen zaie larreak sortzeko, eta zingirak dreinatu egiten dira ubideak eraikitzeko. Komunitate indigenek zapatamokoen arrautzak eta txitak hartzen dituzte ez-legezko merkataritzarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names