open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cian Healy

**Cian Eoin James Healy** (Dublin, 1987ko urriaren 7a)  irlandar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. Ibilbide profesional osoa United Rugby Championshipeko Leinster taldean egin du. 2009ko azaroaren 15ean egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Croke Parken, Australiaren kontra.

## Palmaresa 
### Leinster 
* Pro 12/Pro 14/United Rugby Championship 
** irabazlea: 2008, 2013, 2014, 2018, 2019, 2020, 2021
** finalista: 2010, 2011, 2012, 2016
* Europako kopa
** irabazlea: 2009, 2011, 2012, 2018
** finalista: 2019, 2022, 2023 
* European Challege Cup
** irabazlea: 2013

### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2014, 2015, 2018, 2023, 2024
** Grand Slam: 2018, 2023
** Triple Crown: 2018, 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cian Healy, irishrugby.ie
Mercedes González Hormaizteguy

**María Mercedes González Hormaizteguy** (- Uruguai, 2018ko maiatzaren 21a)  botiken ikerketan eta garapenean espezializatutako kimikari eta irakasle uruguaitarra izan zen.

Errepublikako Unibertsitateko Zientzien Fakultateko Kimika Biologikoko Institutuko Kimika Organiko Sendagarriaren Laborategiko irakaslea non laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieratik Zientzien Fakultateko Kimika sendagarriaren ikerketa taldea zuzendu zuen  Hugo Cerecetto doktorearekin batera.  PEDECIBA Kimikako 5. mailako ikertzailea izan zen eta 2009tik Uruguaiko Ikertzaileen Sistema Nazionaleko ikertzailea. 

## Ibilbidea 
1988an Errepublikako Unibertsitateko Kimika Fakultatean Kimika Farmazeutikoan lizentziatu zen. 1992tik 1994ra Espainian ikasi zuen Iberoamerikako Lankidetzarako Espainiako Agentziaren beka batekin, Nafarroako Unibertsitatean. Farmazian doktoretza lortu zuen "Diseño, Síntesis y Evaluación Biológica de N, N'-Dióxido de Quinoxalina" ikerketarekin. 

Uruguaira itzuli zen, Kimika Fakultatean eta Zientzien Fakultatean irakasle laguntzaile eta laguntzaile gisa lan egin zuen, baita Errepublikako Unibertsitateko Irakaskuntza eta Ikerketa Batzorde Sektorialen jardueretan ere. 2009az geroztik, Uruguaiko Ikertzaileen Sistema Nazionaleko ikertzailea izan zen, dozenaka argitalpen zientifikoren egilea eta patentatutako hainbat prozesu eta produktu farmakologikoren sortzailea. 

## Sariak eta ohoreak 
2010eko azaroaren 10ean, L'ORÉAL-UNESCO Sari Nazionala "For Women in Science 2010" bere proiektuagatik "*Hacia el desarrollo de fármacos seguros, eficientes y económicos para el tratamiento de enfermedades olvidadas:* *Enfermedad de Chagas*". Bere lana, kimika sendagarriari lotuta, konposatu antichagasikoen diseinura eta sintesira bideratu zuen, *in vitro* eta *in vivo* azterketa farmakologikoak, xurgapena, metabolizazioa eta toxikotasunaren azterketak proposatuz, besteak beste.

2011n Scopus Uruguay 2011 Saria jaso zuen "SciVerse Scopus datu-baseko 18.000 tituluetan argitaratutako lan kopuru handiena duten Uruguaiko erakundeekin afiliatutako zientzialariak aitortzen dituen saria, h-indize altua, baita azken urteetan, jakintza arlo ezberdinetan, aipamen gehien jaso dituzten lanak dituzten zientzialariei ere”. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trapezioaren kumulua

**Trapezioaren kumulua** edo **Theta1 Orionis** izar kumulu irekia da, Orion konstelazioko izen bereko nebulosaren erdian dagoena. Galileo Galileik 1617ko otsailaren 4an aurkitu zuen. Galileok izarretako hiru marraztu zituen (A, C eta D), baina ez zuen inguruko nebulosari buruzko oharrik egin. Laugarren osagaia (B) zenbait behatzailek identifikatu zuten 1673an, eta beste osagai batzuk geroago aurkitu ziren, 1888an zortzi guztira. Ondoren, izar batzuk bitar bezala sailkatu zituzten. Behaketa-baldintza egokietan 5 hazbeteko (127 mm-ko irekiera) teleskopio amateur batekin sei izarrak ikus daitezke.

## Identifikazioa 
Oso erraza da identifikatzen, lau izarreko asterismo distiratsu samarra osatzen baitu. Laurak askotan A, B, C, D bezala identifikatzen dira, igoera zuzenaren goranzko ordenan. Lau izarretatik distiratsuena C da (Theta1 Orionis C), 5,13ko itxurazko magnitudearekin. A eta B izar bitar ekplisatzaile gisa identifikatu dira.

Trapezioaren irudi infragorriak izarrarteko hodeiak sartzeko gai dira, eta askoz ere izar-osagai gehiago aurkitu dira. Multzoaren barruko izarren erdiak, gutxi gorabehera, lurruntze-disko zirkumestelarrak dituztela ikusi dute (horrek planeta osatzeko hipotesi probablea adierazten du). Gainera, nano marroiak eta beste izar batzuk identifikatu dituzte.

A, B, C, D, E eta F izeneko kumuluko 6 izar nagusiak baldintza onenetan konpon daitezke, 60 mm-ko irekiera baino ez duten teleskopio amateur txikiekin. Kumuluko izar bakoitzaren itxurazko magnitudea hauxe da:
* A = +6,7 ~ +7,7 (bitar eklipsatzailea, 65,43 egunekoa)
* B = +7,9 ~ +8,6 (6,47 eguneko bitar eklipsatzailea)
* C = +5,1
* D = +6,7
* E = +10,3
* F = +11

Kumuluko izarren artean ageri diren distantzia angeluarrak, arku segundoetan, behetik eskuinerako grafikoan ikus daitezke.

Identifikaturiko izarrak    Distantzia angeluarrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Francesca Saperas

**Francesca Saperas i Miró** (Bartzelona, 1851ko otsailaren 12a – 1933ko abuztuaren 21a) militante anarkista eta anarkosindikalista izan zen. 

## Biografia 
1869an, Martí Borràs i Jover zapatari anarkistarekin ezkondu zen Francisca, *Tierra y Libertad* eta *La Justicia Humana* aldizkariko lehen zuzendaria eta Langileen Nazioarteko Elkarteko (AIT) Oinetagileen Batasuneko idazkari nagusia izan zenarekin. 1889an, Bartzelonako Katalunia plazan mitin bat antolatzen parte hartu zuen, baina azkenean ez zen egin, poliziak antolatzaileak atxilotu baitzituen. Borràs atxilotu egin zuten 1893ko irailean Paulino Pallásekin Arsenio Martínez Campos Kataluniako Gorteetako Bide Nagusian hiltzen saiatu zela leporatuta . Hori dela eta, Montjuiceko gazteluan espetxeratu zuten, eta bere buruaz beste egin zuen 1894an, emaztea gutun bidez agurtu ondoren.

Saperas eta Borrás eta haien bost alabak (Salud, Antonieta, Mercedes, María eta Estrella) anarkismoak garai hartan jasan zuen errepresioaren biktima izan ziren. Martínez Camposen aurkako atentatuaren ondorioz Francisca eta haurdun zegoen haren alaba Salud atxilotu egin zituzten, beste lankide batzuekin batera (Teresa Maymi, Asunción Vallvé, Teresa Claramunt).

Franciscak Bartzelonako Tallers kaleko bere etxea anartisten aterpe bihurtu zuen. Tomás Ascheri militante anarkistaren laguna izan zen, eta 1897an Montjuiceko Prozesuen ondoren Tomas heriotza zigorrera kondenatu eta exekutatu egin zuten, Corpusaren Prozesioaren atentatuaren arduraduna izatea leporatuta. Ondoren, Salud alabarekin atxilotu zuten berriro. Montjuiceko Prozesuak desegin zituen nazioarteko kanpainari esker, aske utzi zituzten, baina Frantziara erbesteratu zituzten, eta Marseillako hirian jarri ziren. Han, hainbat borroka-urtetan landutako harremanak izan zituzten. 1898an, Espainiara itzuli zen denbora batez.

Geroago, Francesc Callís Calderónekin bat egin zuen, Montjuiceko Prozesuetan torturatutako batekin. Senarrak bezala, bere buruaz beste egin zuenarekin. 1912tik 1914ra bitartean, Saperas Buenos Airesen (Argentina) bizi izan zen Josep Fontanillas suhiarekin. 1923an, 191919tik Mexikon bizi eta gero, Salud Borrás Saperas alaba han bizi baitzen, Espainiara itzuli zen behin betiko, eta Teresa Claramunt arkosindikatistarekin bizi izan zen. Haren osasunak paralisia jasan zuen, eta 1929an batzorde bat antolatu zen Franciscari laguntzeko.

Bartzelonan hil zen 1933an, laurogeita bi urte zituela.

Francisca Saperas Antònia Fontanillas Borràsen amona izan zen, anarkismo katalanaren beste irudi garrantzitsu bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izarrarteko hodei

[thumb|200px|[NGC 6357 igorpen-nebulosaren zati bat: gorri distiratsua H II eskualdearen ezaugarri nabarmena da. ]]
**Izarrarteko hodeia** izarrarteko hauts eta gasak sortutako hodeia da, nebulosa bat baino handiagoa.

Izarrarteko hodei bat, oro har, gas, plasma eta hauts metaketa da gure galaxian eta beste galaxia batzuetan. Beste era batera esanda, izarrarteko hodei bat izarrarteko ingurunearen batez bestekoa, galaxia bateko izar-sistemen arteko espazioan dagoen materia eta erradiazioa, baino dentsitate handiagoko eskualde bat da. Hodei jakin baten dentsitatearen, tamainaren eta tenperaturaren arabera, haren hidrogenoa neutrala izan daiteke, H I eskualde bat osatuz; ionizatua, edo plasma, H II eskualde bihurtuz; edo molekularra, molekula lainoak edo, batzuetan, hodei trinkoak bezala ezagutzen dena. Hodei neutral eta ionizatuei hodei lausoak ere esaten zaie batzuetan. Izarrarteko hodei bat erraldoi gorri baten gas eta hauts partikulek osatzen dute bere ondorengo bizitzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Antonio Agirregomezkorta

**José Antonio Aguirregomezcorta Galdós** (Mutriku, Gipuzkoa,  - ) gipuzkoar futbolaria izan zen, ezker atzlari lanetan aritzen zena. Bere anaiak Jose Luis eta Jesus Maria futbolariak izan ziren ere.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa BDFutbolen
Iker Aramendia

**Iker Aramendia Jiménez de Bikuña**, (Etxabarri, 1983ko urriaren 20a) nafar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2005**
* Nafarroako errepideko txapelketa
* Bidasoako Itzuliko etapa bat
* 2. Laukizko Udala Sarian
**2006**
* San Martin Proba 
**2007**
* Ega Pan Saria
* 3. Aiztondo Klasikoan
* 3. San Martin Proban
* 3. Goierriko Itzuliko etapa batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lanmaoa fragrans

***Lanmaoa fragrans*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da. Gida batzuetan, jateko ona dela agertzen da.

Sinonimoak: *Boletus fragrans* (Basionimoa), *Boletus xanthoporus*, *Versipellis fragrans*, *Suillus fragrans*, *Tubiporus fragrans*, *Xerocomus fragrans*, *Leccinum fragrans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Pulbinatua, errekurbatua,tomentu pixka batekin edo feltro itxura samarrekoa, gero glabroa, ertza beherantz biribilduta. Arre-sepia kolorekoa edo arre iluna.

**Tutuak:** Horiak, sinuado-libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Poroak:** Biribilak, horixkak, gero berdexkak; ukitzean urdinera jotzen dute pixka bat.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko lodierakoa. Sabelduna, sarritan fusiformea eta sustrai antzekoekin, horia eta arre-gorrixka oinarrirantz.

**Haragia:** Horia, batzuetan ukitzean pixka bat berde-urdin kolorea hartzen du. Usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Fragrans* epitetoa latinetik dator, usaintsua, lurrindua, esan nahi duen "fragrans" hitzetik. Usain atsegina duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus appendiculatus* delakoaren oinak ere sustrai antzekoak ditu, baina oin erretikulatua du eta ez du fruta usainik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, batez ere arteen basoetan. Taldekoia da, eta puntu beretik hainbat oin ateratzen dira.

### Banaketa eremua 
Europa, Aljeria, Mendebaldeko Ameriketako Estatu Batuak eta Kanada.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Blanca Renée Arrillaga

**Blanca Renée Arrillaga Oronoz de Maffei** (1917ko uztailaren 19a &ndash; 2011ko abenduaren 23a ) farmazia- kimikari, botanikari, irakasle eta agrostologo uruguaitarra izan zen.

Jatorriz Artigas departamendukoa, bertan egin zituen lehen ikasketak eta gero Montevideora joan zen eta bertan kimika-farmazian lizentziatu zen Kimika Fakultatean.

1951n, aipatutako fakultateko botanika katedran eta gero Agronomia Fakultateko irakasle izan zen. 1964 eta 1965 urteetan Humanitate eta Zientzien Fakultateko botanika katedra izan zuen. Irakaskuntzan ari den bitartean, Uruguaiko landareen azterketa histologiko eta histotaxonomikoan aritzen da; Bere espezialitatean lan ugari argitaratu ditu, horietako asko elkarlanean, herrialdean eta atzerrian (Argentina, Kanada).

Sarritan bidaiak egiten zituen herrialde barrualdera bere ikerketarako materiala biltzen eta Agronomia Fakultateko herbarioa aberasteko. Atzerrian, ikerketa lanak egin zituen New Yorkeko Lorategi Botanikoan eta Washingtongo Smithsonian Institution-en. Hainbat biltzar botanikotan (Buenos Aires, La Plata, Córdoba, Tucumán) parte hartu eta lanak aurkeztu zituen.

2011ko abenduaren 23an hil zen 93 urte zituela pneumoniak jota Montevideo hirian. 

## Argitalpen batzuk 
* 1969 . *Plantas medicinales* . 64 orr. sarean

### Liburuak 
* 1997 . *Plantas usadas en medicina natural*. Hemisferio Sur. 152 orr. ISBN 9974-580-03-X

* 1977 . *uía de plantas tóxicas del Uruguay* . Errepublikako Unibertsitatea, Argitalpen eta Edizio Saila. 52 orr. Aita Moynarekin

* 1973 . *Anacardiaceas de Uruguay*. 126. zenbakia. Errepublikako Unibertsitatea, Agronomia Fakultatea. 33 orr.

* 1972 . *El carácter lípido del endosperma central en especies de gramíneas*. 124. buletina. 43 orr.

* 1970 . *Análisis microscópico de raciones para animales de granja*. 111. buletina. 26 orr.

* 1970 . *Gramíneas uruguayas*. Colección Ciencias 5, Montevideo. 489 orr.

* 1968 . *Rafflesiáceae de Uruguay y de Entre Rios, Argentina*. Instituto de Botánica Darwiniana. 618 orr.

* 1964 . *Nuevas especies y sinopsis de Stipa en el Uruguay*. 72. buletina. 34 orr.

* 1959 . *Vaina entera en las gramineas Uruguayas*. 7. liburukia, Argentinako Elkarte Botanikoko Boletinaren 3-4 zk. 232 orr.

* 1958 . *Algunos caracteres morfológicos de las Gramíneas de ciclo invernal y estival del Uruguay*. 47 orr.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabeth Arrieta

**Elisabeth Arrieta** (Montevideo, 1960ko irailaren 10a &ndash; Portezuelo, Maldonado, 2019ko azaroaren 30a)  ingeniari zibil eta politikari uruguaitarra izan zen.

Alderdi Nazionalekoa, diputatu kargua izan zuen.  

## Heriotza 
2019ko azaroaren 30ean, berrogeita hemeretzi urte zituela hil zen, Solanaseko sarreratik bloke batzuetara Interbalnearia bideko 117. kilometroan trafiko istripu batean talka egin ostean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Sclavi

**Joel Sclavi** (Mar del Plata, 1994ko ekainaren 25a) argentinar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. 15 urterekin hasi zen errugbian, sorterriko Pueyrredon Rugby Cluben. 2015ean, Europara jauzi egin zuen, Gernika Rugby Taldera zehazki. Espainiako errugbi ligan arrunt maila onean aritu baitzen, hurrengo urtean Frantziako Top 14ko Section Paloisek kontratatu zuen. 2021etik Stade Rochelaisen jokatzen du. 2022ko uztailaren 3an egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, San Salvador de Jujuyn, Eskoziaren aurka.

## Palmaresa 
### Jaguares XV 
* Superliga Americana
** irabazlea: 2021

### Stade Rochelais 
* Frantziako errugbi txapelketa
** finalista: 2023
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Courtney

**Thomas William Courtney** (Newark, New Jersey, 1933ko abuztuaren 17a - Naples, Florida, 2023ko abuztuaren 22a) estatubatuar atleta izan zen.

Melbournen egindako 1956ko Udako Olinpiar  Jokoetan urrezko bi domina irabazi zituen. Lehen domina 800 metroko lasterketan lortu zuen, Derek Johnson britainiarrari 0,13 segundoko aldearekin irabazita. Bigarrena talde estatubatuarrarekin lorti zuen 4 X 400 metroko errelebo-lasterketan.
Callistosporium luteo-olivaceum

***Callistosporium luteo-olivaceum*** *Tricholomataceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da. Toxikoa ez bada ere, haragiaren kalitateak ez du kontsumitzera bultzatzen.

Sinonimoak: *Callistosporium xanthophyllum*, *Callistosporium graminicolor*, *Agaricus* *luteo-olivaceo*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, esferaerdi formakotik lau-ganbilera, ertza soberakinekin eta uhindua. Azal lehorra, matea, kolore ikusgarrikoa, arrea erdian eta horia ertzetara.

**Orriak:** Estuak, estu, hori-okre kolorekoak.

**Hanka:** Luzea, 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, bihurgunetsua edo zuzena, kapelaren kolorekoa, pruina zurixkaz estalia, mizelio zuriarekin oinarrian.

**Haragia:** Gutxi, horixka. Fruta usain arina eta zapore gozoa edo mikatz samarra. KOH erreaktiboarekin kapelak gorri-purpura kolorea hartzen du. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Callistosporium* terminoa grekotik dator, eder, ikusgarri, erakargarri, esan nahi duen "kállistos" hitzetik eta espora, hazi, esan nahi duen "sporá" hitzetik, espora ederrekin. *Luteo-olivaceum* epitetoa, horia esan nahi duen "luteus" hitzetik eta oliba kolorekoa esan nahi duen "oliva" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua 
*Hypholoma* generoko espezien antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Uztailetik urrira. Espezie oso urria. Hainbat basoetako deskonposatzen dauden egur saprofita (makala, pinua …). Soropildua hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Hawaii, Costa Rica, Puerto Rico, Kolonbia, Peru, Europa, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Borneo, Mozambike.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Igorpen-nebulosa

250px|thumb|Orion nebulosaren (M42) parte bat.
**Igorpen-nebulosa** izar oso bero batek edo gehiagok bere inguruko gasa estimulatzen dutenean eta erradiazio elektromagnetikotik jasotako energia zabaltzen dutenean sortzen den nebulosa da. Nebulosa horien artean H II eskualdeak (izar masibo eta gazteek kitzikatuak) edo nebulosa planetarioak (nano zuri bero baten inguruan) aipa daitezke.

Nebulosa horietako askoren kolore gorri bereizgarria hidrogenoaren H-alfa marrari zor zaio, hain zuzen ere. Igorpen-nebulosaren adibide bat Orion nebulosa (M42) ospetsua da, Eguzkitik 1300 argi-urtera dagoena, izar anizkun bat inguratzen duten gasez osatua (Trapezioa izenez ezagutzen den asterismoa) eta honen energiarekin kitzikatzen dena.

Igorpen-nebulosa asko islapen eta nebulosa ilunekin nahastuta agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Staphylococcus saprophyticus

**Staphylococcus saprophyticus** Staphylococcus generoko bakterioa da, gernu-infekzioak eragin ditzakeena. Mikrobio hau ez da patogeno hertsia, oportunista baizik .

Bere ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:

*katalasa (+)
*oxidasa (-)
*koagulasa (-)
*anaerobio fakultatiboa
*ureasa (+)
*ez da mugikorra

Estafilokoko hau gizakion larruazalean eta aparatu genito-urinarioaren mukosetan egon daiteke inongo gaitzik sortu gabe. Baginatik edo perineotik, harreman sexualen bidez, uretrara irits daiteke, gernu-infekzioak sortuz, bereziki emakumeengan . Harreman sexualak mantentzen dituzten emakume gazteengan Staphylococcus saprophyticus da gernu-infekzio gehien sortzen duen bakterioa, Escherichia coliren ondoren .

Koagulasa (-) diren beste estafilokokoetatik bereizteko (adibidez, Staphylococcus epidermis-etik) komeni da jakitea Staphylococcus saprophyticus erresistentea dela nobobiozina antibiotikoaren aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theuns Stofberg

**Martynus Theunis Steyn Stofberg** (Villiers, Orangeko Estatu Librea, 1955eko ekainaren 6a - 2023ko abuztuaren 23a) hegoafrikar errugbilaria izan zen, hirugarren lerroko erdiko postuan aritzen zena.

Bloemfonteingo eskolara joan zen, eta errugbian aritu zen Orangeko Estatu Libreko taldean, Estatu Libreko Unibertsitatean ikasten ari zela. Soldadutza Pretorian egin zuen eta Ipar Transvaalerako jokatzen hasi zen

1976kko abuztuaren 14an jokatu zuen bere lehen partida Hegoafrikako errugbi selekzioarekin [Zeelanda Berriaren aurka. 1984ra arte 21 partida jokatu zituen eta sei entsegu egin zituen. Lau partidotan kapitaina izan zen eta 1981eko Zeelanda Berrirako biran parte hartu zuen. 1982an [Western Province Rugby Unionen sartu zen eta 29 urterekin erretiratu zen belauneko lesio baten ondorioz.

Hiru talde ezberdinekin Currie Kopa irabazi duen historiako jokalari bakarra da (Estatu Libre (1976), Ipar Transvaal (1979 eta 1980) eta Western Province (1982 eta 1983)).

2023ko abuztuan hil zen trafiko-istripu batean.

## Erreferentziak
Kontraespioitza

, Errusiar Inperioko etsaien aurka kontraespioitza lanak egiten zituen erakundea. Irudian San Petersburgoko taldea, 1905ean]]
**Kontraespioitza** edo ** kontrainteligentzia** etsaiak informazio sekretua ez lortzeko tekniken multzoa da, hala nola, informazio sentikorra arretaz sailkatuz eta kontrolatuz eta desinformazioa sortuz. Bere helburua, herrialdeko inteligentzia-agentziak babestea da.

Kontraespioitza etsai baten espioitza-sistemaren aurka doa, adibidez, atzerriko inteligentzia-organoetan agenteak erreklutatuz.

Gobernu eta militar gehienek zeregin hori berariaz betetzen duten erakundeak dituzte. Metodoen artean ezkutuko agenteak daude, «legez akreditatutako diplomazialarien» portaera gainbegiratuz (batzuetan benetan espioiak edo espioiaren tratulariak diren), eta antzeko bitartekoak.

Espioi bat aurkitzean, kontraespioitzako agentziek, oro har, espioitzako susmagarriak atxilotzeko baimena ematen dute formalki, baina askotan emankorragoa izaten da haiek arretaz zaintzea, dakitena, nora doazen eta norekin hitz egiten duten ikusteko. Gainera, desinformazioa etsaien erakundeei (hala nola talde terroristei) edo herrialde etsaietako babesleei iruzur egiteko erabil daiteke, edo haien jarduerak bertan behera uzteko, informazioa fidagarria ez dela uste badute eta/edo haien sekretua arriskuan jarri badute. Espioitzaren eta kontraespioitzaren jarduerak ez dira soilik gobernuen artean gertatzen, industrien artean ere gertatzen dira, baita arlo kriminalean eta, lehen adierazitakoaren arabera, talde terroristen artean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Lavanini

**Tomás Lavanini** (Buenos Aires, 1993ko urtarrilaren 22a) argentinar errugbilaria da, bigarren lerroko postuan aritzen dena. 2012-2014 bitartean Argentinako Hindú Cluben jokatu ondoren, Europara aldatu zen, Top 14ko Racing 92k kontrataturik. Geroago, Jaguaresen (2016-2019), Leicester Tigersen (2019-2021) eta ASM Clermont Auvergnen ibili da. 2013ko apirilaren 27an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Montevideon, Uruguairen kontra, eta hala 2015eko nola 2019ko Munduko kopetan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Jaguares 
* Super Rugby
** finalista: 2019
### Leicester Tigers 
* European Challenge Cup
** finalista: 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcos Kremer

**Marcos Kremer** (Concordia, Entre Ríos, 1997ko uztailaren 30a) argentinar errugbilaria da, bigarren lerroko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen dena. 2016-2020 bitartean Jaguaresen jokatu ondoren, Top 14ko Stade Françaisek kontratatu zuen; 2023-2024 denboraldian, berriz, ASM Clermont Auvergnera aldatu zen. 2016ko irailaren 10ean egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Hamiltonen, Zeelanda Berriaren kontra. 2019ko Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Jaguares 
* Super Rugby
** finalista: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Francisco Oiarzabal

**Jose Francisco Oiarzabal Erro** *"Josetxo"* (Hernani 1951ko martxoaren 4a - 2023ko abuztuaren 18a) futbolari gipuzkoarra izan zen.

## Ibilbidea
Oiarzabal Real Sociedad Ban aritu zen 1969 eta 1971 artean. Errealaren lehen taldean jokatu zuen 4 denboraldiz eta 85 partida jokatu zituen guztira. 24 urterekin erretreta hartu behar izan zuen, lesio batengatik. Errealarekin klubaren lehen klasifikazio europearra lortu zuen.

## Kanpo estekak
* Real Sociedad: ''Doluminak Josetxo Oyarzabalen heriotzarengatik
*Josetxo Oiarzabal Bdfutbolen
Chihuahua hondartza

**Chihuahua hondartza** Uruguaiko Maldonado departamenduan dagoen Portezuelo badian dago. 2012az geroztik Maldonadoko Udalak nudismo naturista praktikatzeko ofizialki baimendutako lekua da eta urte berean ezarri ziren haren mugak,  1960ko hamarkadatik aurrera sektorean modu informalean egiten den jarduera aintzat hartuta.   

## Ezaugarriak 
ezkerrera|thumb| El Potrero errekaren bokalea Chihuahua hondartzan.
Hondartza hau El Potrero errekatik 2 km inguru ekialderantz doan kostaldeko zerrendan dago, ruta 10-ko 115,5 km-an, Rio de la Platako kostaldean (ibai honen estuarioa Punta del Esteko itsasargian amaitzen den bitartean), itsas korronteetatik ur gazia jasotzen duen arren eta bere hareak zuriak diren arren. Hondartza Punta del Este eta Piriápolis bezalako turismo gune garrantzitsuetatik eta Maldonado departamenduko hiriburutik minutu gutxira dago. 

Inguruak landaredi asko dauka non pinuak nagusi diren. Errekaren bokalean ere askotariko hegazti basatiak daude, non espezie ezberdinetako lepo beltza, lertxun, zikoina eta ahateen presentzia nabarmen daiteke. 

## Historia 
1960ko hamarkadatik hona nudismoa praktikatzen da inguru honetan, hondartzan Carlos Perciavalle eta Nicolás García Uriburu bezalako pertsonaiak ibiltzen ziren garaian. 

1985ean, Buenos Aireseko *La Razón* egunkarian Alejandrina Morelliren kronika batek —eta ondoren *Clarín* egunkarian beste ohar bat jaso zuen— hondartzan jarduera nudistak aurkezten zituen kronika batek iskanbila piztu zuen Argentinan eta Uruguain, sektorean kazetaritza jazarpenarekin. besteak beste, helikopteroen gaineko hegaldiak eta poliziaren patruilak.  2001ean, Marcela Medina eta Ricardo Rodal senar-emazteek hondartzatik gertu lurrak eskuratu zituzten "El Refugio" instalatzeko, herriko aukerako lehen nudismo hotela, 2001-2002 udako denboraldian ateak ireki zituena, eta horrek nudismoa eremuan normalizatzen lagundu zuen.    Turismoaren industria azkar garatu da eta 2022rako bederatzi hotel daude martxan udako denboraldian.  

## Inguruko lekuak 
alt=Punta Ballena, Maldonado, Uruguay|thumb| Punta Ballena
alt=Laguna del Sauce, Maldonado, Uruguay|thumb| Sauce aintzira

### Punta Ballena 
119,5 kilometroan ruta 10 bidetik sartzen den Punta Ballena penintsulak hondartza, itsaso, baso eta muinoen ikuskizun bikaina eskaintzen du. Portezueloko hondartzak, haizetik babestuta, ospetsuak dira, itsasoaren barearen ondoren, turistak puntualki etortzen diren ikuskizun bikaina eskaintzen duten ilunabarrengatik.

### Sauce aintzira 
Pan de Azúcar erreka Sauce aintzirara isurtzen da. Aintzira hau kostaldeko aintziretatik sakonena da eta bere ur gezak Platako itsasadarretik bereizten dira hondarpe handiko zerrenda batek, Potrero errekaren bidez isurtzen dituena. Azken hori uraren maila finkatzeko eta Capitán Curbelo Base Militarreko hidrohegazkinak ustiatzeko presa egin zuten. Punta del Este Nazioarteko Aireportua ere inguru horretan dago. Inguruko aire-sarrera nagusia dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uruguaiko Nudista Elkartea Naturista (AUNNA)
* Chihuahua hondartzaren historia
Santa Maria in Campitelli eliza (Erroma)

**Santa Maria in Campitelli eliza** XVII. mendeko eliza barroko txikia da, Erromako Sant'Angelon kokatua. Batzuetan, *Santa Maria in Portico* ere esaten zaio; izan ere, eraikitzean, izen horiek zituzten bi eliza txiki ordezkatu zituen.

Elizak 25 cm-ko altuera duen Ama Birjinaren ikono bat du, XI. mendean datatua. 

Elizak trabertinozko fatxada du, zutabe handi exentuekin (fatxadari lotu gabe, baina oso hurbil), eta horrek enfasi handia ematen die lerro bertikalei. Jatorrizko diseinuan inoiz egin ez ziren estatuak zeuden.

## Historia 
Aurretik leku hartan egon zen eliza XII. mendean aipatu zen lehen aldiz, Liber Censuum-ean.

Eliza XVII. mendean berreraiki zuen Carlo Rainaldi arkitektoak, Alexandro VII.a aita santuaren eskariz. Alexandro VII.ak 1656ko izurritearen amaiera ospatu nahi izan zuen. Eraikina 1667an amaitu zuten. 

## Bibliografia 
* Carlo Antonio Erra, ''Storia dell'Imagine, e Chiesa di Santa Maria in Portico di Campitelli*, Erroma 1750
* Maria Pedroli Bertoni, *Santa Maria in Campitelli*, Arg. Palombi 1987
* Davide Carbonaro, *Santa Maria in Portico'', San Paolo, Milano 1999
James Braid

**James Braid** (Portmoak, Eskozia, 1795eko ekainaren 19a - Manchester, 1860ko martxoaren 25a) neurozirujau eskoziarra izan zen, hipnotismoa modu zientifikoan lehenbizikoz ikertu zuena. "Hipnosi" hitza bera ere Braidek asmatu zuen, 1843an.

## Biografia 
Kirurgia ikasi zuen Edinburgoko Unibertsitatean eta bere titulua bertan lortu zuen 1815ean. Zirujau bezala, bere bizitza profesional ia osoa Manchester hirian burutu zuen, arrakasta handiz.

Baina Braid-i ospe handia eman ziona ez zen bere jarduera zirujau gisa, hipnosiari buruz egin zituen ikerketak baizik. Izan ere, Braid izan zen hipnosia modu zientifikoan ikertu zuen lehenengo ikerlaria, eta "hipnosi" hitza bera asmatu zuena. Braid baino lehenago, fenomeno hipnotikoak "*mesmerismo*" edo "*giza magnetismo*" izenekin ezagutzen ziren, eta kutsu magiko nabarmena zuten.

1841ean, Braid Charles Lafontaine magnetizatzailearen saio batera joan zen, eta bertan zuzenean ikusi zuen nola magnetizatzaile horrek gizabanako batzuk "*sonambulismo magnetiko*" batean sartzen zituen, lo sakonaren antzeko egoera batean . Ustezko "*magnetismo*" horretan sinisten ez zuenez, Braidek ikerketa sakonak egin zituen sonambulismoaren antzeko egoera horretaz. Ikerketa horien emaitza 1843ko liburu bat izan zen: *Neurypnology, or the Rationale of Nervous Sleep* . Bertan, hipnosi hitza erabili zuen estreinakoz, "*magnetismo*"aren ordez. Bere iritziz, fenomeno hipnotikoen jatorria ez zegoen ustezko "*giza magnetismo*" batean, nerbio-sistemaren egoera berezi batean baizik. Bera konturatu zen pertsona batek arreta osoa objektu distiratsu batean jartzen baldin bazuen, horrek begien nekea eta kontzientziaren nolabaiteko ahultze iragankor bat eragiten zuela. Bere hitzetan: "*Begiradaren finkapen iraunkorrak objektu batean begien nerbio-zentroak eta haien inguruko guneak geldiarazten ditu, nerbio-sistemaren oreka suntsituz, fenomenoa (egoera hipnotikoa) eragiten duena*" .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atzeko ate

thumb|Horiz markatua: administradore baten atzeko ateko pasahitza kodean ezkutatuta.
**Atzeko atea** () programa edo sistema baten edozein ahulgune da, zeinaren bidez baimenik gabeko pertsona batek haren segurtasun-murrizketak eta -neurriak saihestu ditzakeen eta hara sartzeko aukera izan dezakeen. Aplikazio baten hasierako diseinuan aurreikusitako mekanismo bat izan daiteke, haren mantentze-lanak egiteko pentsatua dagoena, edo aplikazioaren diseinatzaileek aurreikusi gabeko ahultasun ezezagun bat izan daiteke. Kasu batean zein bestean, hirugarren pertsonek aurkitutakoan legez kontrako helburuetarako erabil daitezke.

## Atzeko ate ezagunak 
Atzeko aterik ezagunenak Back Orifice eta NetBus dira, atzeko lehen ateetako bi, gaur egun ere indarrean daudenak, baina kopuru txikiagoan, antibirus gehienek detektatzen baitituzte. Oso ezaguna den beste bat SubSeven da, munduan milioika ordenagailutan ere sartu zena.

Netcat hackingerako eta sareak administratzeko tresnetako bat da, atzeko ateak irekitzeko eta horietatik babesteko erabil daitekeena. Hasiera batean Unix sistemetarako garatu bazen ere, gaur egun Microsoft Windowserako ere eskuragarri dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Botnet
* Malware
* Troiatar

## Kanpo estekak
Pablo Matera

**Pablo Matera** (Buenos Aires, 1993ko uztailaren 18a) argentinar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. 2022-2023 bitartean, Super Rugby txapelketan jokatu zuen Zeelanda Berriko Crusaders taldean. 2023tik aitzina, Japoniako Mie Honda Heaten jokatuko du. 2013ko maiatzaren 1ean egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Montevideon, Txileren kontra, eta hala 2015eko nola 2019ko Munduko kopetan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Jaguares 
* Super Rugby
** finalista: 2019
### Canterbury Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Cornelisse

**Michel Cornelisse** (Amsterdam, 1965eko abenduaren 24a) herbeheretar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1985**
* Circuit des Mineseko etapa 1
* 2. Omloop der Kempenen
* 3. Ronde van Drenthen
**1986**
* Lieja Itzuliko etapa bat 
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa 1
* 2. Ronde van Drenthen
**1987**
* Ster van Zwolle
**1988**
* Ardenetako Zirkuitua
* 2. Nationale Sluitingsprijsean
**1989**
* Luxemburgoko Tourra
**1991**
* Maiatzaren Lehena Sari Nagusia
* Stad Sint-Niklaas Sari Nagusia 
* 2. Flèche Hesbignonnen
**1992**
* Suediako Itzuliko etapa bat
* De Kustpijl Heist
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat
* 2. Nationale Sluitingsprijsean
* 3. Scheldeprijsean
**1993**
* Nokere Koerse
* Ster van Zwolle
* De Kustpijl Heist
* Gullegem Koerse
* 2. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**1994**
* 2. Nokere Koersen
* 2. Houtlandeko Zirkuituan
**1995**
* 3. Houtlandeko Zirkuituan
**1996**
* Austriako Itzuliko etapa bat 
* Gullegem Koerse
* Maiatzaren Lehena Sari Nagusia
* 2. Denaingo Sari Nagusian
* 3. Nokere Koersen
* 3. De Kustpijl Heisten
**1997**
* Teleflex Tourreko bi etapa
**1998**
* 3. Flèche Hesbignonnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Identitate-krisi

Psikologian, **identitate-krisia** nerabezaroan niaren identitatea lortzeko porrota da. Terminoa Erik Erikson psikologo alemaniarrak sortu zuen. 

Identitate-krisia gerta daitekeen garapen psikosozialaren etapari identitate-kohesioa versus rol-nahastea esaten zaio. Etapa horretan, nerabeek hazkunde fisikoari, sexu-heldutasunari eta beren buruari eta beste batzuek haiei buruz pentsatzen dutenari buruzko ideiak integratzeari egin behar diete aurre. Beraz, nerabeek beren irudi propioa osatzen dute eta niaren oinarrizko identitatearen krisia konpontzeko lana jasaten dute. Krisiaren konponbide arrakastatsua aurreko garapen-etapetako aurrerapenaren araberakoa da, konfiantza, autonomia eta ekimena bezalako gaietan zentratuz.

Eriksonek identitatearekiko zuen interesa haurtzaroan hasi zen. Erikson judu askenazi gisa jaio zen eta arrotz sentitu zen. Kaliforniako iparraldeko yuroken eta Hego Dakotako siouxen arteko bizitza kulturalari buruzko azken ikerketek lagundu zuten Eriksonen nortasunaren garapenari eta identitate-krisiari buruzko ideiak formalizatzen. Eriksonek identitate krisi bat bizi dutenak nahasmena erakutsiz bezala deskribatu zituen.

## Marciaren teoria 
Nerabeen identitate-egoerei buruzko James Marciaren ikerketa ere nerabeen identitate-krisien Erikson-en esparruan aplikatzen da.

Identitatearen hipoteka-betearazpena identitate-egoera bat da, eta, Marciaren arabera, gizabanako batek garatutako identitatea da, aukera askorik gabe. "Hipoteka-betearazpenaren egoera da alternatibak aztertu gabe konpromisoa hartzen denean. Askotan, konpromiso horiek gurasoen ideietan eta sinesmenetan oinarritzen dira, eta zalantzan jarri gabe onartzen dira". Identitatea baztertzeak identitate-krisiak eragin ditzake nerabeen artean, beren identitatearen "segurtasun-burusia" kentzen denean. "Enbargatutako gizabanako horiek, askotan, krisian sartzen dira, zer egin jakin gabe, ohituta dauden arau, arau eta egoeretan fidatu gabe". Horren adibide litzateke nekazari baten semea, bere aita lursail saltzen ari dela jakiten duena, eta bere nortasuna, lursail baten oinordeko gisa, eta nekazari baten bizimodua eta identitatea astindu dituena.

Identitatearen luzamendua, Marciaren teoriaren arabera, gizabanakoengan denbora gehien irauten duen egoera da, lurrunkorrena dena eta "alternatiben esplorazio aktibo" bezala hobeto deskriba daitekeena. Identitate-luzamendua jasaten duten pertsonak oso irekiak eta gogoetatsuak izan daitezke, baina baita beren identitateari buruzko krisian ere. Horren adibide bat litzateke unibertsitateko ikasle batek karrera hainbat aldiz aldatu ondoren ez duela bere etorkizunean uste sendorik, baina badirudi oraindik ezin duela bere pasioa aurkitu.

Identitatearen lorpena identitate-krisi askoren konponbidea da. Identitatearen lorpena nerabeak bere identitatearen alderdi garrantzitsuak aztertu eta haiekin konpromisoa hartu duenean gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Ministro-krisi

Politikan, **ministro-krisia** edo **gobernu-krisia** hauteskunderik gabeko gobernu baten barruko aldaketa-aldia da, bere akatsek edo herri iritziak behartuta. Ministro-krisitzat hartzen da, bai osoko bilkuran dagoen gobernuak (hau da, kide guztiek) dimisioa eman behar duenean, bai kabinetearen zati bati bakarrik eragiten dionean (orduan, ministro-krisi partziala izango litzateke).

Askotan, ordea, gobernu-aldaketaren edo birmoldaketaren sinonimo gisa erabiltzen dute. Azken hori gertatzen da aldaketak kanpoko zirkunstantziek behartzen ez dituztenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Lagutin

**Sergei Sergeievitx Lagutin** (; Fergana, Uzbekistango SES, 1981eko urtarrilaren 14a-) errusiar-uzbekistandar txirrindulari ohia da, 2004 eta 2018 artean profesionala izan zena.

## Palmaresa 
**2003**
* 20px 15px 23 urtez azpikoen Errepideko Munduko Txapelketa
**2004**
* Uzbekistango Erlojupeko Txapelduna 
**2005**
* Uzbekistango Erlojupeko Txapelduna
* Uzbekistango Txapelduna
**2006**
* Uzbekistango Txapelduna
* Beauce Tourreko etapa bat
* 3. Jef Scherens Sari Nagusian
**2007**
* Renania-Paladinoko etapa bat
* 2. Volta Limburg Classic-ean
**2008**
* Uzbekistango Txapelduna
* Korea-Japoniako Itzulia eta etapa bat
**2009**
* Uzbekistango Txapelduna
**2010**
* Uzbekistango Txapelduna 
**2011**
* Uzbekistango Txapelduna
**2012**
* Uzbekistango Txapelduna
* 5. Andaluziako Itzulian
**2014**
* Sochi Sari Nagusiko etapa bat
**2015**
* 3. 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Valoniako Tourrean
**2016**
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 3. 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Kanpo estekak
Tomás Cubelli

**Tomás Cubelli** (Buenos Aires, 1989ko ekainaren 12a) argentinar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. 2021ean, Biarritz Olympiquek kontratatu zuen; Lapurdiko taldean bi denboraldiz jokatu ondoren, 2023ean Miami Sharksekin sinatu zuen. 2010eko maiatzaren 21ean egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, Santiagon, Uruguairen aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adam Hansen

**Adam Hansen** (Gold Coast, 1981eko maiatzaren 11) australiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 2006 
Gran Prix Bradlo

### 2008 
Australiako Erlojupeko Txapelduna 

### 2009 
3. Australiako Erlojupeko Txapelketan 

### 2010 
Ster Elektrotoer eta etapa bat

### 2013 
Italiako Giroko etapa bat 

### 2014 
Espainiako Vueltako etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arboretum

[thumb| Udazkeneko koloreak [Westonbirt Arboretum|Westonbirt Arboretum-en, Gloucestershiren, Ingalaterran]]
**Arboretuma** edo **arboretoa** espezie ezberdinetako zuhaitzez soilik osatutako bilduma botaniko bat da. Jatorriz, batez ere, lorategi edo parke handiago bateko atal gisa sortua, gehienbat tokikoak ez diren espezieen aleentzako, arboretum moderno asko lorategi botanikoetan daude egur-landareen bilduma bizi gisa eta, neurri batean, gutxienez ikerketa zientifikoetarako daude pentsatuta.

Latinez, *arboretuma* zuhaitzez landatutako lekua da, ez nahitaez zentzu zehatz honetan, eta "arboretum" ingelesezko hitz gisa John Claudius Loudonek 1833an ''The Gardener's Magazine-*n erabili zuen lehen aldiz, baina kontzeptua jadanik aspaldi ezarrita zegoen ordurako. 
[thumb| [RHS Wisley-ko pinetum atala]]
Koniferoak hazten espezializatutako arboretuma **pinetum** izenez ezagutzen da. Beste arboretum espezializatu batzuk **saliceta** (sahatsak), **populeta** (makalak) eta **querceta** (haritzak) dira. Erlazionatutako bildumak dira **fruticetuma**, latinezko *frutex-etik*, *zuhaixka* esan nahi duena, eta **viticetuma** (latinez *vitis,'' mahatsondoa esan nahi duena). Palmondo-etxea palmondoentzako eta beste zuhaitz xamurrentzako berotegi handia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* ArbNet is an online, interactive community of arboreta that supports the common purposes and interests of tree-focused public gardens. ArbNet is sponsored and coordinated by The Morton Arboretum.
Telefono-entzuketa

txekiar polizia sekretuak 1960ko hamarkadan entzuketak egiteko erabiltzen zuena.]]
**Telefono-entzuketa** edo **telefono bidezko komunikazioetan esku sartzea** hirugarren pertsona batek, normalean ezkutuan, telefono bidezko elkarrizketa bat monitorizatzea da. Entzute terminoa sare informatikoen bidez informazioa trukatzera hedatzen da. Poliziak edo onartutako gobernuko beste indar batzuek telefonoz entzutea legezko telefono-entzuketatzat har daiteke, araudiaren arabera.

## Legezko estatusa 
Telefono-entzuketak zorrozki kontrolatzen dira herrialde askotan, norbanakoen pribatutasuna babesteko. Hala ere, Alemaniakoa bezalako jurisdikzio batzuetan, gorteek froga gisa onar ditzakete telefonoz grabatutako elkarrizketak, alderdien adostasunik gabe. Estatu Batuetan, Ameriketako Estatu Batuetako Atzerriko Inteligentzia Zaintzeko Auzitegiak agentzia federalak egoera jakin batzuetan entzuketak egitea baimendu daitezke, prozedura sekretuak dituen gorte bat. Mexikon ere, telefono bidezko esku-hartzea ohikoagoa baitzen, 2008tik badira legeak elkarrizketa pribatuen erabilera pribatutasunaren urraketatzat hartzen dutenak, tartean zeuden aldeek baimenik eman ez bazieten. Espainian, telefono bidezko komunikazioetan esku sartzea Telekomunikazioei buruzko maiatzaren 9ko 9/2014 Lege Orokorraren 39. artikuluan arautzen dute.

Erakunde eta enpresa askok telefono bidezko elkarrizketak grabatzen dituzte esandakoa probatu ahal izateko, langileak entrenatzeko edo haien errendimendua monitorizatzeko. Jarduera hori ez da telefono bidezko entzuketatzat hartzen batzuetan, baina ez jurisdikzio guztietan, telefono bidezko elkarrizketan parte hartzen duten alderdietako batek, gutxienez, ezagutzen duelako. Telefono bidezko elkarrizketak leku batzuetan grabatzea arautzen duten legeek eskatzen dute alderdietako batek bakarrik izatea grabazioaren berri, eta beste batzuek, berriz, biak jakinaren gainean egotea. Jardunbide egokitzat jotzen da dei baten hasieran elkarrizketa grabatzen ari dela iragartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sára Salkaházi

**Sára Salkaházi** (), jaiotzez **Sarolta Klotild Schalkház**, (Kassa, 1899ko maiatzaren 11a – Budapest, 1944ko abenduaren 27a) moja katoliko hungariarra izan zen, Bigarren Mundu Gerran gutxi gorabehera ehun judu salbatu zituena. Nazismoaren aldeko Gezi Gurutzea alderdiko kideek exekutatuta, dohatsu bilakatu zen 2006an.

## Bizitza 
Leopold eta Klotild Schalkházen alaba, Kassan jaio zen (gaur egun Košice, Eslovakia). Kassan ikasi zuen eta lehen hezkuntzako irakasle titulua lortu zuen, baina urte batez bakarrik irakatsi zuen eskolan. Gero kazetari bihurtu zen eta Txekoslovakiako Alderdi Nazional Kristau Sozialistaren egunkari ofiziala argitaratzen hasi zen. Moja bihurtu baino lehen, behin ezkon-hitza eman zuen, baina laster hautsi zuen.

Moja izatea erabaki zuenean, Gizarte Zerbitzuko Ahizpak onartu behar zuten ala ez zalantzan jarri ziren. 1929an sartu zen kongregazioan, eta 1930eko Mendekoste egunean egin zituen lehen botoak.

Ideologia naziaren aurka protesta egiteko, abizena Salkaházi-ra aldatu zuen. Budapesten, neska langileentzako hainbat etxe ireki eta ikastaroak antolatu zituen. Gainera, Margarita Hungariakoaren bizitzari buruzko antzezlana idatzi zuen.
thumb|left|Sára Salkaháziren beatifikazioa

Sára Salkaháziren energia mugagabea beste mojek gaizki ulertzen zuten bere buruari arreta erakartzeko saiakera gisa, eta nagusiek bere bokazioa zalantzan jartzen zuten eta uko egin zioten behin-behineko botoak berritzeari edo urtebetez abitua janzteari. Alde egiteaz ere pentsatu zuen.

Agintariei traizionatuta, babestutako juduak preso hartu zituzten Gezi Gurutzea alderdiko kideek. Salkaházi ez zegoen etxean atxiloketak gertatu zirenean eta ihes egin zezakeen, baina itzultzea aukeratu zuen. 1944ko abenduaren 27an, presoak Danubio ibaiaren ertzean lerrokatu eta fusilatu zituzten. Gorpuak Danubio ibaira erori eta ez ziren aurkitu.

1972an, Salkaháziren egintzak aitortu zituen Yad Vashem erakundeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rugosomyces chrysenteron

***Rugosomyces chrysenteron*** *Lyophyllaceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da. Ez du interes gastronomikorik.

Sinonimoak: *Agaricus chrysenteron*, *Gyrophila chrysentera*, *Lyophyllum chrysenteron*, *Calocybe chrysenteron*, *Tricholoma chrysenteron*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Lau-hondoratua, titiduna, kolore hori eder batekoa edo hori-okre antzekoa; hasieran ertza pixka bat beherantz biribildua.

**Orriak:** Nahiko estu, zabalak, hasieran emarginatuak, ondoren koska batez dekurrenteak, hori-urre kolorekoak, ertz krenulatua eta kapelaren kolorekoak.

**Orri dekurrenteak:** Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa. Zilindrikoa, oinarrirantz apur bat loditua, betea gero barnehutsa, horia, oinarrian feltro zuriarekin.

**Haragia:** Hori-berdexka kolorekoa, irinaren usainarekin edo pixka bat frutarenarekin; zaporea hasieran gozoa gero mikatza.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du. *Chrysenteron* epitetoa, urrea, esan nahi duen, grekozko "krysos" hitzetik eta barrua, esan nahi duen, grekozko "enteron" hitzetik dator. Bere haragi horiagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Alde guztietan kolore horia duelako ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Humusean aberatsak diren hostozabal eta koniferoen basoetan, pinu-orratzen eroritako tapizetan edo usteltzen ari diren hostoen artean; taldekoia. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kaukasia, Errusia, Kazakhstan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodophilus atropunctus

***Hodophilus atropunctus*** *Clavariaceae* familiako onddoa da. 

Sinonimoa: *Camarophyllopsis atropuncta*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero deprimitua, azkenean pitzatua, arre-oliba ilun kolorekoa.

**Orriak:** Okre-grisaxka kolorekoak ertz zuri batekin, oso dekurrenteak, oso zabal, lodiak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 cm inguruko garaierakoa eta 0,5 cm inguruko lodierakoa, zurbila, goiko aldea puntu beltzekin.

**Haragia:** Zurbila, irin-espermatiko usaina du eta zapore gozoa.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Sastrakadi belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Papua Ginea Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Agente bikoitz

**Agente bikoitza** kontrainteligentziako termino bat da. Hau espioitza-agentzia bateko kide bat da, ustez beste erakunde batentzat espioitza egiten duena (itxuraz, erakunde horren kontrolatzaile gisa jarduten du), baina, berez, lehen erakundearekiko leiala dena (edo izaten amaitzen duena).

Agente bikoitzak, funtsean, bi jatorrikoak izan daitezke:
* Beti erakunde objektiboari leial izan zitzaizkionak eta arerioarenera edo etsaiarenera sartzea lortzen dutenak.
* Hasieran beren erakundeari leial izan zitzaizkionak eta gero ideologikoki bihurtu zirenak edo bihurtze-prozesu bat jasan zutenak, batzuetan behartuta (adibidez, traizioz exekutatzeko mehatxutik abiatuta).

Agente bikoitzak eskuarki infiltratutako inteligentzia-erakundearen barruan desinformazioa transmititzeko, edo etsai-agentzia bateko agenteak identifikatzeko edo mozorroa kentzeko (kontrainteligentzia-eragiketen parte gisa) erabiltzen dituzte. Normalean, beren erakunde kontrolatzailearen konfiantza jasotzen dute, agentzia objektiboak benetako informazioa eman edo pasatuko baitie, nahiz eta alferrikakoa edo kalterik gabea izan.

## Agente bikoitz ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matías Alemanno

**Matías Alemanno** (Córdoba, 1991ko abenduaren 5a) argentinar errugbilaria da, bigarren lerroko postuan aritzen dena. 2016-2020 bitartean, Super Rugby txapelketan jokatu zuen  Jaguaresen frankiziarekin, eta 2020tik English Premiershipeko Gloucester Rugby klubeko jokalaria da. 2014ko maiatzaren 17an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Paysandún, Uruguairen kontra, eta hala 2015eko nola 2019ko Munduko kopetan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Pampas XV 
* Pacific Rugby Cup
** irabazlea: 2014, 2015
### Jaguares 
* Super Rugby
** finalista: 2019
### Argentina Jaguares 
* Americas Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Will Jordan

**William Thomas Jordan** (Christchurch, 1998ko otsailaren 24a) zeelandaberritar errugbilaria da, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2017tik, Tasman probintziarekin jokatzen du National Provincial Championshipen, eta 2019tik Crusaders frankiziarekin Super Rugby txapelketan. 2020ko azaroaren 7an egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, Brisbanen, Australiaren kontra.

## Ibilbidea 
* Tasman: 2017-
* Crusaders: 2019-

## Palmaresa 
### Tasman 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2019, 2020
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2019, 2022, 2023
* Super Rugby Aotearoa
** irabazlea: 2020, 2021
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak