Uztailaren 31

**Uztailaren 31**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamabigarren eguna da, 213.a bisurteetan. 153 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1895 &ndash; Sabin Aranak Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortzen du.
* 1941 &ndash; Jose Antonio Agirre lehendakariak Europatik ihes egitea lortu zuen.
* 1959 &ndash; Euskadi Ta Askatasuna sortu zen.
* 1975 &ndash; ETAk, Francisco Exposito Camio taxi gidaria erail zuen Usurbilen.

### Mundua 
* 432 &ndash; Sixto III.a Aita Santu aukeratu zen.
* 1724 &ndash; Hyderabat estatua sortu zen Indian, Muhammad Shah Mogolen enperadoreak Mir Qamar-ud-din Khan bazkidea saritzeko. Qamar-ud-din Hyderabadeko lehen Nizam izan zen. 220 urtez existitu zen estatua, baina Indiaren independentziarekin batera desagertu zen.
* 1909 &ndash; Bartzelonako istiluak amaitu ziren, 'Aste tragikoaren' azken egunetan.
* 1932 &ndash; Alemaniako hauteskundeetan Langile Alderdi Nazionalsozialistak *(Alderdi nazia)* hauteskunde irabazten ditu, baina gobernatzeko gehiengorik gabe.
* 1941 &ndash; Reinhard Heydrichek, SS-ko bigarren agintariak, T/179, Nº 461 dokumentua idatzi zuen, juduei buruzko Azken Soluzioa xehaztuz.
* 1958 &ndash; 77 preso palestinarrek Shattako espetxetik ihes egitea lortu zuten.
* 1972 &ndash; Motorman operazioa: Ipar Irlandan Britainiar Armadak Behin-behineko IRAren aurkako ekintza militar erraldoia gauzatu zuen.
* 1977 &ndash; Frantzian 60.000 lagun manifestatu ziren Nazioarteko Martxa Antinuklearrean eta Poliziak gazte bat hil zuen.
* 2010 &ndash; Pakistan iparraldean egondako uholdetan 1.000 pertsona baino gehiago hil ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1952 &ndash; *Ivanhoe* filma estreinatu zen, Richard Thorpek zuzendu eta Robert Taylor, Elizabeth Taylor, Joan Fontaine, George Sanders, Emlyn Williams, Felix Aylmer eta Finlay Currie aktoreek antzeztu zuten.
* 1987 &ndash; *The Lost Boys* ("Mutil Galduak") filma estreinatu zen, Joel Schumacherek zuzendu eta Jason Patric, Corey Haim, Kiefer Sutherland, Jami Gertz eta Corey Feldman aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2008 &ndash; NASA agentzia estatubatuarrak Marten ura aurkitu zuela iragarri zuen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2017ko Getxoko Zirkuitua: Carlos Barbero espainiarra garaile.
* 2018ko Getxoko Zirkuitua: Alex Aranburu gipuzkoarra garaile.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1620 &ndash; Juan Ignazio Karrera Iturgoien, espainiar militar eta politikaria eta Carrera sendiaren sortzailea Txilen, Alegian (h. 1682).
* 1761 &ndash; Bertrand Pelletier, lapurtar kimikari eta farmazialaria (h. 1797).
* 1865 &ndash; Ignacio Berriotxoa, bizkaitar hargina (h. 1949).
* 1883 &ndash; Concepcion Gangoiti, gerraurreko maistra eta irakaskuntza-ekintzailea.
* 1900 &ndash; Ignacio Artamendi, *Artamendi II.a*, bizkaitar pilotaria (h. 1953).
* 1903 &ndash; Juan Bautista Kortajarena, *Batista Ondartza*, gipuzkoar bertsolaria (h. 1992).
* 1918 &ndash; Jaime Kerexeta, euskal idazle eta itzultzailea (h. 1998).
* 1931 &ndash; Johañe Epherre, zuberoar euskaltzale eta elizgizona (h. 2004).
* 1933 &ndash; Iñaki Alkiza, euskal herritar futbolari, Errealako presidente eta politikari abertzalea (h. 2023).
* 1939 &ndash;
** Rafael Mendiluce, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (h. 2014).
** Ignacio Zoco, nafar futbolaria (h. 2015).
* 1942 &ndash;
** Juan Mari Arzak, gipuzkoar sukaldaria, mundu osoan garrantzitsu eta arrakastatsua.
** Iñaki Barrenetxea Espiga, Bizkaiko Txirrindularitza Federakundearen lehendakaria (h. 2020).
** Jaime Ignacio del Burgo, Nafarroako Gobernuko lehendakari ohia.
* 1946 &ndash; María Teresa Lozano, nafar matematikaria, topologian eta geometrian aditua.
* 1948 &ndash; Iñaki Pérez Beotegi, *Wilson*, arabar ETAkidea eta politikaria, Luis Carrero Blanco hil zuen Ogro operazioan parte hartu zuena (h. 2008).
* 1949 &ndash; José Ignacio Madariaga, bizkaitar futbolaria ohia.
* 1950 &ndash;
** Inaxio Kortabarria, Errealeko gipuzkoar futbolari ohia.
** Blanca Roncal, PSE-EEko nafar politikaria.
* 1953 &ndash; Iñaki Nuñez, arabar zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea.
* 1961 &ndash; Bittor Elizagoien, nafar bertsolaria.
* 1962 &ndash; Juan Antonio Ibáñez, nafar txirrindulari ohia.
* 1970 &ndash; Alejo Mancisidor, gipuzkoar tenislari ohia eta entrenatzailea.
* 1971 &ndash; Olatz Altuna Zumeta, gipuzkoar soziologo eta soziolinguista.
* 1973 &ndash; César Gálvez, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1977 &ndash; Alex Tello, gipuzkoar aktorea.
* 1983 &ndash; Ibon Díez, bizkaitar futbolaria.
* 1985 &ndash; Iñaki Larralde, nafar pilotari ohia.
* 1989 &ndash;
** Garikoitz Bravo, gipuzkoar txirrindularia.
** Laura Pardo, arabar saskibaloi jokalaria.
* 1990 &ndash; Alice Waddington, bizkaitar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1991 &ndash; Jon Gondán, nafar politikaria, Zizur Nagusiko alkatea.
* 1997 &ndash; Eriz Cerezo, bizkaitar aktorea, ekoizlea, komunikatzailea eta kazetaria.
* 2000 &ndash; Naiara Morales Barrocal, bizkaitar margolaria.
* 2007 &ndash; Laida Alzola Hierro, iurretar txirrindularia.

### Mundua 
* 1396 &ndash; Filipe III.a Borgoinakoa, Borgoinako dukea (h. 1467).
* 1527 &ndash; Maximiliano II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1576).
* 1754 &ndash; Bon Adrien Jeannot de Moncey, frantziar militar eta politikaria (h. 1842).
* 1766 &ndash; Rafael García Goyena, Guayaquilgo idazle, poeta eta jurista (h. 1823).
* 1773 &ndash; Teresa Cabarrús, *Madame Tallien*, Frantziako Iraultzako heroia (h. 1835).
* 1774 &ndash; Diodata Saluzzo Roero, italiar idazlea (h. 1840).
* 1800 &ndash; Friedrich Wöhler, alemaniar kimikaria (h. 1882).
* 1803 &ndash; John Ericsson, suediar ingeniari eta asmatzailea (h. 1889).
* 1816 &ndash; Maria Teresa Austriakoa, abadesa eta Bi Sizilietako erregina (h. 1867)
* 1818 &ndash; Joaquim Rubió i Ors, kataluniar olerkaria (h. 1899).
* 1831 &ndash; Helen Taylor, ingeles feminista, idazlea eta aktorea  (h. 1907).
* 1835 &ndash; Henri Brisson, Frantziako lehen ministroa (h. 1912).
* 1839 &ndash; Ignacio Andrade, Venezuelako presidentea (h. 1925).
* 1843 &ndash; Peter Rosegger, alemanezko austriar idazlea (h. 1918).
* 1844 &ndash; Léon Augustin Lhermitte, frantziar margolaria (h. 1925).
* 1854 &ndash;
** Arthur Barclay, Liberiako presidentea (h. 1938).
** José Canalejas, espainiar politikaria (h. 1912).
* 1857 &ndash; Ernest Chuard, Suitzako presidentea (h. 1942).
* 1873 &ndash; Domingos Oliveira, Portugalgo lehen ministroa (h. 1957).
* 1875 &ndash; Jacques Villon, frantziar margolaria (h. 1963).
* 1883 &ndash; 
** Lulu Rowena Becker, estatubatuar misiolari baptista, sango hizkuntzako itzultzailea eta kantugilea (h. 1963).
** Erich Heckel, alemaniar margolari eta grabatzailea (h. 1970).
* 1886 &ndash; Constant Permeke, belgikar margolari eta eskultorea (h. 1952).
* 1889 &ndash; Frans Masereel, flandriar margolari, artista grafiko eta eleberrigilea (h. 1972).
* 1890 &ndash; Víctor Casas, galiziar politikari, antzezle eta kazetaria (h. 1936).
* 1901 &ndash; Jean Dubuffet, frantziar margolaria, marrazkigilea eta idazlea (h. 1985).
* 1912 &ndash; Milton Friedman, estatubatuar ekonomialari eta intelektuala, 1976ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2006).
* 1914 &ndash; Louis de Funès, frantziar aktorea (h. 1983).
* 1918 &ndash;
** Paul D. Boyer, estatubatuar biokimikari eta kimika irakaslea, 1997ko Kimikako Nobel Saria (h. 2018).
** Hank Jones, estatubatuar jazz pianista eta musikagilea (h. 2010).
* 1919 &ndash; Primo Levi, italiar idazlea (h. 1987).
* 1921 &ndash;
** Julieta Pinto, Costa Ricako idazlea (h. 2022).
** Antunes da Silva, portugaldar kontakizun-idazle eta olerkigilea (h. 1997).
* 1923 &ndash;
** Stephanie Kwolek, poloniar-estatubatuar kimikaria, Kevlarraren asmatzailea (h. 2014).
** Ana Mariscal, espainiar aktore, zuzendari eta ekoizlea (h. 1995).
* 1924 &ndash;
** Geraldine Doyle, Bigarren Mundu Gerrako pertsonaia ikonikoa (h. 2010).
** Daniel Verstraete, belgikar-hegoafrikar elizgizona.
** Juana Francés, espainiar margolaria (h. 1990)
* 1926 &ndash; Hilary Putnam, estatubatuar filosofoa (h. 2016).
* 1927 &ndash; Cecilia Mangini, italiar zinemagile dokumentalista, gidoilaria eta argazkilaria (h. 2021).
* 1929 &ndash; Don Murray, estatubatuar aktorea (h. 2024).
* 1931 &ndash; Ivan Rebroff, alemaniar abeslaria, aparteko ahots tartean abesteko gai zena (h. 2008).
* 1932 &ndash; John Rogers Searle, estatubatuar filosofoa.
* 1933 &ndash; Cees Nooteboom, herbehereetar idazle eta itzultzailea (h. 2026).
* 1935 &ndash; Geoffrey Lewis, estatubatuar aktorea (h. 2015).
* 1936 &ndash;
** Boniface Alexandre, Haitiko presidentea (h. 2023).
** Jorge Sanjinés, boliviar zinema-zuzendaria.
* 1940 &ndash; Fleur Jaeggy, italierazko suitzar idazlea.
* 1942 &ndash; Modibo Keita, Maliko lehen ministroa (h. 2021).
* 1943 &ndash; Paquita Sauquillo Pérez del Arco, espainiar abokatua eta politikaria.
* 1944 &ndash;
** Eugenio Aguirre, euskal jatorriko mexikar idazlea.
** Geraldine Chaplin, britainiar aktorea.
** Robert C. Merton, estatubatuar ekonomilaria, 1997ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1945 &ndash; Germano Almeida, caboverdetar idazlea.
* 1947 &ndash; Richard Griffiths, ingeles aktorea (h. 2013).
* 1949 &ndash; Valeriu Muravschi, Moldaviako lehen ministroa (h. 2020).
* 1951 &ndash; Evonne Goolagong, australiar tenislari ohia.
* 1956 &ndash; Michael Biehn, estatubatuar aktorea.
* 1958 &ndash; José Luis Centella, espainiar politikaria, Espainiako Alderdi Komunistako presidente ohia.
* 1960 - Belén Garijo, espainiar medikua eta zuzendari exekutiboa.
* 1962 &ndash; Wesley Snipes, estatubatuar aktorea.
* 1964 &ndash; Jean-Paul Vonderburg, suediar futbolari ohia.
* 1965 &ndash;
** Pat Finn, estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea (h. 2025).
** J. K. Rowling, britainiar idazlea, *Harry Potter* seriearen egilea.
* 1966 &ndash; Yoshiyuki Matsuyama, japoniar futbolari ohia.
* 1967 &ndash;
** Nina Bouraoui, frantziar nobelagile eta konpositorea.
** Elizabeth Wurtzel, estatubatuar idazlea eta kazetaria (h. 2020).
* 1969 &ndash; Antonio Conte, italiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1971 &ndash; Elivélton, brasildar futbolari ohia.
* 1973 &ndash;
** Richart Báez, paraguaiar futbolari ohia.
** Henk Vogels, australiar txirrindulari ohia.
* 1974 &ndash;
** Emilia Fox, britainiar aktorea.
** Yuta Abe, japoniar futbolari ohia.
* 1976 &ndash;
** Shigenori Hagimura, japoniar futbolari ohia.
** Paulo Wanchope, costarricar futbolari ohia.
* 1982 &ndash; Anabel Medina Garrigues, espainiar tenislari ohia eta entrenatzailea.
* 1984 &ndash; Marie Cherrier, frantziar kantautore, abeslari eta musikaria.
* 1985 &ndash; Brimin Kipruto, kenyar atleta, 3.000 metroko hesi-lasterketan espezialista.
* 1986 &ndash;
** Alba Carrillo, espainiar modelo eta telebista aurkezlea.
** Nikola Vujadinović, serbiar futbolaria.
* 1989 &ndash;
** Viktoria Azarenka, bielorrusiar tenislaria.
** Loujain al-Hathloul, emakumeen eskubideen aldeko saudiarabiar aktibista.
** Zelda Williams, estatubatuar aktorea.
* 1990 &ndash;
** Besart Abdurahimi, mazedoniar futbolaria.
** Mirela, espainiar abeslaria eta aktorea.
* 1991 &ndash; Kiara Advani, indiar aktorea.
* 1997 &ndash; Juan Pedro López, espainiar txirrindularia.
* 2003 &ndash; Txell Alarcón, kataluniar saskibaloi jokalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1556 &ndash; Ignazio Loiolakoa, Jesusen Lagundiaren sortzailea (j.1491).
* 1624 &ndash; Antonio Nabarro Larreategi, Filipe III.a Espainiakoaren gipuzkoar idazkaria (j. 1554).
* 1916 &ndash; Mariano Mendigatxa, Bidankozeko nekazaria, Bonaparteren eta Azkueren berriemailea (j. 1832).
* 1936 &ndash; Prudentzio Gerekiz, *Prudencio de la Cruz*, bizkaitar apaiz trinitarioa, Andújarren fusilatua (j. 1883).
* 1967 &ndash; Ubaldo Uhalde, Izaba udalerriko Erronkariera euskalkiaren gizonezko azken hiztuna.
* 1975 &ndash; Francisco Expósito, gipuzkoar txirrindularia, ETAk eraila (j. 1921).
* 1982 &ndash; Severiano Goiburu, euskal herritar futbolari eta pilotaria (j. 1906).
* 1984 &ndash; Andoni Arrizabalaga, bizkaitar ETAkide historikoa, Mont Blancen (j. 1941).
* 1988 &ndash; André Navarra, lapurtar txelo jole eta irakaslea, mundu mailako ospea lortu zuena, Sienan (j. 1911).
* 2003 &ndash; Javier Garro, nafar dentista eta Osasunako presidentea (j. 1933).
* 2017 &ndash; Kepa del Hoyo, bizkaitar ETAkidea, bihotzekoak jota Badajozeko espetxean (j. 1970).
* 2018 &ndash; Philippe Dreyfus, frantziar informatika aitzindaria, Biarritzen (j. 1925).
* 2020 &ndash;
** André Darrieussecq, lapurtar errugbilaria (j. 1947).
** Joan Mari Torrealdai, euskal idazle, euskaltzain, kazetari eta soziologoa (j. 1942).
* 2023 &ndash; Jon Etxabe, gipuzkoar ETAkide, apaiz, politikari eta idazlea (j. 1933).

### Mundua 
* 1481 &ndash; Francesco Filelfo, Pizkundeko italiar humanista (j. 1398).
* 1527 &ndash; Anna Swenonis, suediar eskuizkribu argitzailea.
* 1564 &ndash; Luis de Velasco, espainiar noble eta politikaria, Nafarroako erregeordea (j. 1511).
* 1693 &ndash; Willem Kalf, herbeheretar margolaria (j. 1619).
* 1750 &ndash; Joanes V.a Portugalgoa, *eskuzabala*, Portugalgo erregea (j. 1689).
* 1762 &ndash; Luis Vicente de Velasco, Espainiako Itsas Armadako komandantea, errege ontzien kapitain bezala nabarmendua (j. 1711).
* 1784 &ndash; Denis Diderot, frantziar idazle eta filosofoa (j. 1713).
* 1849 &ndash; Sándor Petőfi, hungariar poeta (j. 1823).
* 1875 &ndash; Andrew Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako 17. Presidentea (j. 1808).
* 1886 &ndash; Franz Liszt, hungariar musikagilea (j.1811).
* 1914 &ndash; Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (j. 1859).
* 1917 &ndash; Marcelina Poncela, espainiar margolari eta irakaslea (j. 1864)
* 1929 &ndash; José de Castro, Portugalgo lehen ministroa (j. 1868).
* 1934 &ndash; Alina de Brito, brasildar irakaslea (j. 1863).
* 1942 &ndash; Francis Younghusband, britainiar militar, esploratzaile eta idazlea (j. 1863).
* 1944 &ndash; Antoine de Saint-Exupery, frantziar idazle eta hegazkinlaria (j. 1900).
* 1958 &ndash; Eino Kaila, finlandiar filosofo, kritiko eta irakaslea (j. 1890).
* 1959 &ndash; Germaine Richier, frantziar eskultorea (j. 1902).
* 1963 &ndash; Leopoldo Eijo, galiziar apezpiku eta idazlea, Gasteizko apezpiku izandakoa (j. 1878).
* 1967 &ndash; Margaret Kennedy, ingeles idazlea (j. 1896).
* 1972 &ndash;
** Alfons Gorbach, Austriako kantzilerra (j. 1898).
** Paul-Henri Spaak, Belgikako lehen ministroa (j. 1899).
* 1977 &ndash; Giuseppe Castellano, italiar jenerala (j. 1893).
* 1978 &ndash; Werner Finck, alemaniar aktore, kabareteko artista, eta idazlea (j. 1902).
* 1979 &ndash; Karl Bouda, alemaniar euskalaria (j. 1901).
* 1981 &ndash; Omar Torrijos, panamar militarra eta politikaria (j. 1929).
* 1984 &ndash; Paul Le Flem, frantziar musikagilea (j. 1881).
* 1986 &ndash; Chiune Sugihara, japoniar diplomazialaria (j. 1900).
* 1993 &ndash; Balduin I.a Belgikakoa, Belgikako erregea (j. 1930).
** Clarice Pignalberi de Hassan, argentinar limnologoa, biologoa, zientzialaria, ikertzailea eta irakaslea (j. 1831)
* 1998 &ndash; Serge Golovine, monakoar ballet-dantzaria (j. 1924).
* 2001 &ndash; Francisco da Costa Gomes, Portugalgo presidentea (j. 1914).
* 2003 &ndash; Guido Crepax, italiar komikigilea (j. 1933).
* 2004 &ndash;
** Laura Betti, italiar aktorea (j. 1927).
** Líber Seregni, uruguaitar militarra eta politikaria (j. 1916).
* 2005 &ndash; Wim Duisenberg, herbeheretar ekonomista eta politikaria, Europako Banku Zentralaren lehen lehendakaria (j. 1935).
* 2009 &ndash;
** Mary Carrillo, espainiar aktorea eta Hurtado ahizpen ama (j. 1919).
** Bobby Robson, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).
* 2012 &ndash; Gore Vidal, estatubatuar idazlea (j. 1925).
* 2016 &ndash;
** Gwynn ap Gwilym, galestar poeta, idazle eta argitaratzailea (j. 1955).
** Chiyonofuji Mitsugu, japoniar sumolari handia (j. 1955).
* 2017 &ndash; Jeanne Moreau, frantziar aktore, zuzendari eta abeslaria (j. 1928).
* 2020 &ndash;
** Alan Parker, ingeles zinema zuzendaria, ekoizlea, gidoigilea eta aktorea (j. 1944).
** Joaquim Veríssimo Serrão, portugaldar historialaria (j. 1925).
* 2022 &ndash;
** Mónica Domínguez Blanco, espainiar kazetaria, bidaietako-kazetari gisa nabarmendua (j. 1984).
** Fidel Ramos, Filipinetako presidentea (j. 1928).
** Bill Russell, NBAko estatubatuar saskibaloi-jokalaria, inoizko hoberenetarikoa (j. 1934).
** Aiman al-Zawahiri, egiptoar medikua eta Al Kaida erakunde terrorista islamistaren burua (j. 1951).
* 2023 &ndash; Surat Huseynov, Azerbaijango lehen ministroa (j. 1959).
* 2024 &ndash;
** Ismail Haniyeh, Hamas alderdiko buru nagusietakoa eta batzuentzat Palestinar Aginte Nazionaleko lehen ministroa (j. 1963).
** André Juillard, frantziar komikigilea (j. 1948).
* 2025 &ndash;
** Adriana Asti, italiar aktorea (j. 1931).
** Flaco Jiménez, estatubatuar kantari, musikagile eta soinu-jotzailea, *tex-mex* musikaren interprete ezaguna (j. 1939).
** Robert Wilson, estatubatuar antzerkilaria eta artista (j. 1941).

## Jaiak eta urteurrenak 
* : Kazetariaren Eguna.
* San Inazio eguna: Gipuzkoa eta Bizkaiko santu zaindaria.
* Sehaska egutegiko izendegia: Iñaki, Iñake, Inazio, Iñaxio eta Loiola.

## Kanpo estekak 
Uztailaren 30 | Urteko egutegi | Abuztuaren 1