open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loramendi Euskara Elkartea

**Loramendi Euskara Elkartea** Aretxabaletako (Gipuzkoa) euskara-elkartea da.

1996an sortu zen Aretxabaletan, euskararen inguruko mugimendua sortu eta euskara bultzatzeko helburua zuela. Hainbat kultura-ekitaldi antolatzen ditu urtean zehar; besteak beste, Euskara Eguna (maiatzean), festak, hitzaldiak, ikastaroak, ikuskizunak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Pacher

**Michael Pacher** austriar margolari eta eskultorea (Neustift, Tirol, 1435 inguru - Salzburgo, 1498ko abuztua). Germaniako molde gotikoen eta Paduako eta Veneziako Errenazimentuko eskolen eragina, Andrea Mantegnarena bereziki, nabari da bere lanetan. Obra nagusiak: Sankt Wolfgang elizako erretaula (1471-1481) eta *Elizako Gurasoen erretaula* (1483).

## Erreferentziak
Chaerephon plicatus

***Chaerephon plicatus*** Chaerephon generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Chaerephon plicatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Heinrich Quincke

**Heinrich Irenaeus Quincke** (Frankfurt an der Oder, 1842ko abuztuaren 26a - Frankfurt am Main, 1922ko maiatzaren 19a) alemaniar sendagilea izan zen. Odolaren zirkulazio-aparatuaren eritasunak eta hematologia aztertu zituen batez ere. Edema mota bat aurkitu zuen, haren izena duena (*Quinckeren eritasuna*, 1892), eta bizkarrezurreko muina ziztatu eta isurkaria atera zuen lehena izan zen.

## Erreferentziak
Tarahumara

thumb|Bi gizon tarahumara (Tuaripa, Chihuahua, 1892)

**Tarahumara** (**rarámuri** tarahumareraz) Mexikoko iparraldeko izen bereko indiar herriko kidea da. Egungo Chihuahuako estatuaren mendebalean eta Durangoko estatuaren ipar-mendebalean bizi ziren, Mendebaldeko Sierra Madre mendien magalean. Espainiarrak iritsi zirenean, mendietara erretiratu ziren eta hantxe bizi dira gaur egun. Transhumantzia praktikatzen dute oraindik.

2006an kalkulatzen zen 50.000-70.000 pertsona direla.

Beste uto-aztekar tribuekin batera peiote landarea gurtzen dute.

## Atletismoa 
thumb|Emakume tarahumarak Chihuahuan.

*Rarámuri* hitzak haien hizkuntzan "korrika azkar egiten dutenak" esan nahi du. Izan ere, tradizioz herri hori ezaguna da tarte luzeetan lasterka egiteko gaitasun handiagatik. Populazioa sakabanatuta dagoenez, ohitura egokia da euren arteko komunikazio eta garraiorako, baita ehizatzeko ere. Korrika oinutsik edo *huarache* sandalia moduko batzuk jantzita egiten dute.

Arnulfo Quimare eta Lorena Ramírez maratoilari ezagunak dira.

## Hizkuntza 
Tarahumarera bertako hizkuntza indigena da, uto-azteka multzokoa, Chihuahuako estatuan mintzatua nagusiki. Lehen Hezkuntzako eskoletan, erabiltzen da, bertako administrazio eta merkataritzan eta erlijio praktiketan. Alfabetatutako hiztunak bakarrik dira % 1 (% 20 gaztelaniaz). Guachochi udalerrian badago irrati emisora bat tarahumareraz.

## Bibliografia 
* Cynthia Gorney. 2008. *Tarahumara People*. National Geographic, November 2008.
* Kenneth Simon Hilton. *Diccionario Tarahumara*. Tucson, AZ: Instituto Lingüístico de Verano, 1993.
* Jose Luis Zamarrón eta Jane H. Hill. *Avances y balances de lenguas yutoaztecas*. Córdoba: Colección Científica, 2001.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amerindiarrak

## Kanpo estekak 
* "Lorena, la de pies ligeros" dokumentala (2019).
Giandomenico Tiepolo

**Giandomenico Tiepolo** (Venezia, Italia, 1727ko abuztuaren 30a - 1804ko martxoaren 3a) margolaria izan zen, Giambattista Tiepoloren semea. Margolaritzan eta grabatugintzan nabarmendu zen. Aitarekin ikasi zituen margolaritzaren teknikak, eta haren laguntzaile jardun zuen bizi guztian; baina bere kasa ere egin zituen zenbait lan, adibidez Veneziako San Paolo elizan 1748. urtean, Brescian 1749an eta familiaren Zianigoko etxean 1749an.

Aitarekin lankidetzan jardun zuen garaian Würzburga (1751-1753) eta Madrila (1761-1770) joan zen, besteak beste, eta Vicenzako Villa Valmanarako apainduretan ere parte hartu zuen (1757). Aita hil ondoren Veneziara itzuli zen eta Pintura Akademiako lehendakari izendatu zuten 1780an. 1783an Genovako dukearen jauregia apaindu zuen eta 1791n hasi zuen Zianigoko etxearen dekorazioa, bere maisulantzat hartzen dena.

Aitarekin batera egindako obretan, Giandomenicoren pintura aitarena baino urduriagoa, mugimendu biziagokoa dela ikus daiteke. Giandomenico Tiepoloren irudietan, bestalde, karikatura eta irudi groteskoak dira nagusi. Joera hori antzeman daiteke, besteak beste Valmaranako freskoetan, saltzaile ibiltarien eta herri-ospakizunei buruzko irudietan (Parisko Louvre museoan eta Bartzelonako museoan), eta batez ere Zianigoko etxeko freskoetan (satiroak eta abar), bere maisulanetako batean. Madrilgo Errege Jauregian jardun zuen. Veneziako giroa ageri zuten marrazkiak egin zituen.

Bere obretan aristokraziaren kritika eta satira garratza egin zuen, eta alde horretatik Goyaren eta Daumierren aitzindaritzat hartu izan da.

Grabatugintzari dagokionez, azkenik, aitaren obrak kopiatu eta bere obra propioak ere egin zituen. Azken horietan aipagarriena, Würzburgen 1753an egindako *Egiptoko ihesaldia* da.

## Erreferentziak
Karl Bühler

**Karl Bühler** (Meckesheim, 1879ko maiatzaren 27a - Los Angeles, 1963ko urriaren 24a) alemaniar psikologo eta filosofoa izan zen. Formaren psikologia (*gestalt*) deituaren eskolakoa zen eta Munichen, Dresdenen eta Vienan irakatsi zuen. Haren lan nagusia *Hizkuntzaren Teoria* da (1934); bertan gero Jakobsonek osatu zituen hizkuntzaren komunikazio-funtzioak azaldu zituen.

## Erreferentziak
Lucas Cranach Gaztea

**Lucas Cranach Gaztea** (Wittenberg, 1515ko urriaren 4a - Weimar, 1586ko urtarrilaren 25a) alemaniar margolaria izan zen. Lucas Cranach Zaharraren semea zen. Zaila da egin zituen obrak bere aitak ondu zituenetik bereiztea. Aitaren lantegian aritu zen lanean, eta arian-arian, gero eta lan lehorragoa eta berdinagoa sortu zuen. Obra nagusia: *Gaztetasunaren iturria* (1546).
## Erreferentziak
Lauchlin Currie

**Lauchlin Currie** (Eskozia Berria, Kanada, 1902ko urriaren 8a - Bogota, Kolonbia, 1993ko abenduaren 23a) ekonomialaria izan zen.

Franklin Delano Roosevelt Estatu Batuetako presidentearen aholkularia izan zen Kolonbiara jo aurretik (1949). Herrialde horren hazkunderako hainbat proiektu eratu zituen, eta Nazioarteko Garapen Elkartea saria (Sociedad de Desarrollo Internacional, SDI) jaso zuen *Garapena bizkortuz* (1964) liburuagatik.

## Erreferentziak
Gunder Hägg

**Gunder Hägg** (Sörbygden, Suedia,  - Malmö, Suedia, ) suediar atleta izan zen.

## Biografia 
Hainbat errekor gainditu zituen 1940ko hamarkadan: 1.500 metroetakoa (1941), milia batekoa (1942), 5.000 metroetakoa (1942), 1.500 metroetakoa berriro (1944-1945). Olinpiar Jokoetan parte hartzerik ez zuen izan sekula, korrika egiteagatik dirua kobratu omen zuelako.

## Erreferentziak
Rochdale

**Rochdale** ( ahoskatua) Ingalaterrako erdialdeko hiria eta barrutia (159&nbsp;km2), Manchesterko hiriaren ipar-ekialdean (Manchester Handia), Penino mendien ondoan, Spodden eta Roch ibaien bilgunean, Rochdaleko ubidearen ondoan. 206.400 biztanle. Industria (altzairugintza, ehungintza, papergintza, larrugintza) da ekonomia-jarduera nagusia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chaerephon pumilus

***Chaerephon pumilus*** Chaerephon generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Chaerephon pumilus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Frantzisko Iturzaeta

**Frantzisko Iturzaeta Agirre** (Azpeitia, 1872 - *ib.*, 1948) gipuzkoar bertsolaria izan zen. Bat-batean eta, batez ere, bertso jarrietan aritu zen, idazten ez zekien baina. Ezagunak dira Iturzaetak hango eta hemengo mixioei jarritako bertsoak. Antonio Zavalak 1969an *Iturzaeta bertsolaria* izeneko liburuan jaso zituen ezagutzen diren haren bertsoak.

## Erreferentziak
Arthur Harden

Sir **Arthur Harden** (Manchester, Ingalaterra, 1865eko urriaren 12a - Bourne End, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1940ko ekainaren 17a) britainiar kimikaria izan zen.

## Biografia 
Londresko Unibertsitateko Biokimikako irakaslea (1897). Zelula biziek azukrea nola erabiltzen duten aztertu zuen. Hartzidura, bitaminak eta entzimak ikertu zituen. 1929an Kimikako Nobel saria jaso zuen, H. von Euler-Chelpinekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Maria Vianney

**Joan Maria Vianney** (jaiotza izena: Jean-Marie Baptiste Vianney; Dardilly, Lyon, 1786ko maiatzaren 8a - Ars, 1859ko abuztuaren 4a), izengoitiz ***Arsko erretorea*** deitua, frantziar apaiz katolikoa izan zen. Arsko erretorea izan zen 41 urtez, 1817tik hil zen arte, eta santutzat hartzen zuten haren molde aszetak zirela eta. 1925ean egin zuen santu Pio XI.ak. 2009an, munduko apaiz guztien zaindari izendatu zuen Benedikto XVI.ak. Dotrina bat idatzi zuen (Luis Villasantek euskaratua). Jaieguna abuztuaren 4an ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* German Aldama
Jafet

**Jafet** (; ; ; ; ) Noeren hirugarren semea izan zen, Sem eta Kamen anaia. Genesi liburuaren arabera, zintzo jokatu zen aitarekin, eta bedeinkapena jaso zuen harengandik. Seme-alaba ugari izan zituen eta lurralde askotara zabaldu zen haren arraza.

## Herri eta hizkuntza jafetikoak 
Bibliako Hasiera edo Genesian agertzen den zerrenda etnikoari jarraiki, Europako herrien eta arrazen aita da Jafet.

19. mendean, zenbait hizkuntzalarik, hizkuntza indoeuropearrak izendatzeko erabili izan zuten 'hizkuntza jafetikoak' terminoa, hizkuntza semitikoen erabilpenarekin analogiaz, baina izenak ez zuen arrakasta handirik izan.

20. mendean, aldiz, Nikolai Marr hizkuntzalari georgiarrak beste hizkuntza multzokatze bat izendatzeko erabili zuen 'hizkuntza jafetikoak': Kaukasoko hizkuntzak, hizkuntza semito-kamitikoak (geroago Afro-asiar hizkuntzak izendatuak) eta euskara barne hartuko lituzke talde hipotetiko honek. Teoria honek ez zuen aldekotasun handirik jaso bere garaian, eta ez da ontzat ematen hizkuntzalaritza serioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justin de Menditte

**Justin de Menditte** (Mendikota, 1867ko ekainaren 12a - Atharratze, 1922ko uztailaren 26a) zuberotar idazle eta apaiza izan zen.

Eskualzaleen Biltzarreko kidea eta Euskaltzain urgazlea izan zen. Zubereraz idatziriko kristau dotrina bat egin zuen Atharratzeko apaiza zen Uhartekin batera. Harena da, halaber, *Uskaldunak Ibañetan* pastorala (Clement d'Andurainekin batera idatzia, 1906).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Munoa

**Rafael Munoa Roiz** (Donostia, 1930eko maiatzaren 8a - *ib.*, 2012ko maiatzaren 10a) gipuzkoar pintorea eta marrazkilaria izan zen.

## Biografia 
Madrilgo San Fernandoko Arte Ederretako Eskolan egin zituen Pintura ikasketak. *La Codorniz* aldizkarian aritu zen hogeita bost urtez. Sari ugari jaso zituen. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea eta Real Academia de la Historia Akademiako urgazlea izan zen 1989. urteaz gero.

## Erreferentziak
Alfred Jules Ayer

**Alfred Jules Ayer** (Londres, Ingalaterra, 1910eko urriaren 29a - 1989ko ekainaren 27a) britainiar filosofoa izan zen.

## Biografia 
Logika irakaslea izan zen Oxforden. Bere iritziz, behaketa logiko eta enpirikoak soilik du zentzurik; aitzitik, metafisikak, erlijioak eta etikak ez dute batere baliorik. *Language, Truth and Logic* (1946, "Hizkuntza, egia eta logika") izan zuen obrarik ezagunena.

## Erreferentziak
Pauline Bonaparte

**Pauline Bonaparte** (Ajaccio, Korsika, 1780ko urriaren 20a - Florentzia, Italia, 1825eko ekainaren 9a) Napoleon I.aren arreba izan zen. Charles Victoire Emmanuel Leclerc jeneralaren alarguna, Camilo Borghèse printzearekin ezkondu zen 1803an, baina berehala bereizi zen harengandik. Napoleonek Guastallako dukesa egin zuen 1806an. Anaia Napoleoni leial beti, harekin bizi izan zen Elba eta Santa Helena uharteetan.

## Erreferentziak
Charolais

thumb|Armarria
**Charolais** Frantzia erdialdeko lurraldea da, Burgundian. Charolaisko haragitarako behi-azienda oso ospetsua da.

## Historia 
1316. urtean sortu zen Charolaisko konderria, eta Armagnac, Burgundia eta Condé etxeen eskuetan egon ondoren, 1761ean gelditu zen Frantziako koroaren esku, Burgundiako lurraldearen barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptologia

**Egiptologia** Antzinako Egiptoko zibilizazioa ikertzen duen zientzia da. XVII. mendearen bukaeran sortu zen, Napoleon Bonapartek Egiptora egin zuen bidaldi militarrarekin joan ziren jakintsuek eginiko ikerketekin, batez ere Jean-François Champollionek Rosetta harria interpretatuz hieroglifoak irakurtzeko giltzarria topatu izanari esker.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Emmanuel

**Maurice Emmanuel** (Bar-sur-Aube, Frantzia, 1862ko maiatzaren 2a - Paris, Frantzia, 1938ko abenduaren 14a) musikagile eta musika-jotzaile frantsesa izan zen.

Parisko Musika Eskola Nazionaleko irakasle eta Santa Klotilde elizako kaperako maisua izan zen. Utzi dituen obra ugarien artean, aipagarriak dira *Salamine* opera (1929) eta *Histoire de la langue musicale* obra teorikoa (bi liburuki, 1911-1918).

## Erreferentziak
Chaerephon shortridgei

***Chaerephon shortridgei*** Chaerephon generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Chaerephon shortridgei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Kladodio

thumb|*Asparagus acutifolius*en kladodioak

**Kladodioa** hostoaren eginkizunak betetzeko gaitasuna duen zurtoina edo adarra. Landare batzuetan, hodi-egitura izaten du (zainzurietan); beste batzuetan, hosto mamitsu batena (indipikuan); eta, beste zenbaitetan, benetako hosto batena (erratz landarean). Azken horren kladodioei *filokladodio* edo *kladofilo* esaten zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kotka

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1879
| izena = Kotka
| kolorea = #0000FF
| berezko izena = Kotkan kaupunki
| armarria = Kotka.vaakuna.svg
| nongo = Kotkako
| kodea2 = FIN
| eskualdea = Kymenlaaksoko eskualdea
| barrutia = Kotka-Haminako azpieskualdea
| alkatea = Henry Lindelöf
| kokapena = Kotka.sijainti.suomi.2009.svg
| koordenatuak = {{Koord|60|28|02|{}|26|56|45|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 949,74 km² 
| ur-azalera = 678,45 km² (%71,4)
| biztanleria = 54.802 (2011.11.30) 
| dentsitatea = 202 bizt/km²
| urtea = (2010) 
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 93,1 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 1,0
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 5,9
| besterik3 = Webgune ofiziala
| besterik3balioa =  
}}
thumb|ezkerrera|Kotka
Finlandiako hegoaldeko hiria eta portua, Kymiko konderriko (12.846 km2 eta 350.000 biztanle) hiriburua, Kymijoki ibaiaren bokalean, Finlandiako golkoaren ertzean. 60.163 biztanle. Jarduera handiko portua eta garrantzi handiko industria-gunea: larrugintza, eraikuntza mekanikoak, ontzigintza eta kimika-industria.
## Erreferentziak
Antonio Iturriotz

**Antonio Iturriotz Urizar** (Eibar, 1900eko martxoaren 12a - Mexiko, 1983ko irailaren 20a) gipuzkoar idazlea izan zen. 

Eibarko Armeria Eskolan eta Moskuko Unibertsitatean (Politika Zientzia) ikasi zuen. 

UGTko eta PSOEko kidea izanik, Gerra zibila amaitzean erbestera ihes egin behar izan zuen, Frantziara lehenbizi, hortik 1940ean Dominikar Errepublikara eta azkenik 1942an Mexikora.

Artikulu ugari idatzi zituen erbesteko euskal agerkarietan batez ere: *Euzko Gogoa*, *Eibar*, *Egan*, *Euzko Deya* (Mexikokoa) eta *Tierra Vasca*-n (Buenos Aires). Pío Barojaren *Zalacain el Aventurero* eta *La leyenda de Jaun de Alzate* eleberriak itzuli zituen euskarara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Antonio Iturriozen *Egazkiñak*
Carlo Maderno

**Carlo Maderno** (Bissone, Capolago, 1556 &ndash; Erroma, 1629ko urtarrilaren 29a) italiar arkitektoa izan zen, barrokoaren aitzindaria. Berpizkundeko arkitekturatik barrokora bitartean manierismo erraza baztertuz, indar berria eman zion arkitekturari. 1603an bukatu zuen bere lan garrantzizkoena, *Il Gesù de Vignola y Della Porta*-n oinarritutako Santa Susanako aurrealdea.
## Erreferentziak
Helmuth Karl Bernhard von Moltke

**Helmuth Karl Bernhard von Moltke** baita ere **Moltke zaharra** moduan ezaguna prusiar militarra izan zen (Parchim, 1800eko urriaren 26a - Berlin, 1891ko apirilaren 24a). Armadako estatu nagusiko buru izan zen 1858tik 1888ra. Militarren antolakuntzari buruzko teoria berritzaileak jarri zituen indarrean. Danimarkaren (1864), Austriaren (1886), eta Frantziaren (1870) kontra garaipena lortu zuen armadako buru nagusia izan zen.

## Erreferentziak
Uaxactun

**Uaxactun** maien antzinako hiria da, Guatemalako ipar-ekialdean dagoena, Petengo departamentuan.

1926-1937 bitartean egin ziren indusketen arabera, K.a. 1500. urterako baziren biztanleak han. Aurkitu diren monumentu nagusiak harrizko hilarri handiak dira, K. o. 328-889 urteetako behe-erliebeek osatuak. Maien zeramika-hondakin ugari daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propeno

**Propenoa** edo **propileno** gas-hidrokarburo asegabea da (formula kimikoa: CH2=CH-CH3). Hidrokarburo etileniko edo alkenoen sailkapenean bigarren tokia du (etilenoa da lehena); edo hirugarrena, metilenoa aintzat hartuz gero. Argitze-gasean, eta karbono ugari duten gai organikoen destilazio lehorreko gaietan agertzen da.

Hidrokarburo etileniko hau kolorerik gabeko gasa da, alkoholetan eta eterrean urtzen da, eta uretan ere bai zertxobait. Irakite-puntua -47,7&nbsp;°C du. Petroliotik ateratzen da, *cracking* bidez, edota propanotik, deshidrogenazio bidez. Arriskutsua da, oso sukoia baita. Gainera, gas itogarria da. Propilenoa petrokimikako lehengai garrantzitsuenetakoa da; propilenoaren deribatuak dira isopropanola (azetona lortzeko erabiltzen da) eta propileno oxidoa (glizerina lortzeko erabiltzen da). Polipropilenoa lortzeko ere erabiltzen da; polimerizazio katalitiko bidez lortutako polipropilenoak dira, hain zuzen ere, detergente eta plastikoen industriaren oinarria. Akrilonitriloak, gasolina polimerikoak, azido akrilikoak eta zenbait erretxina binilikok ere propilenoa erabiltzen dute lehengai gisa. Propilenoaren konposatu ugari ezagutzen dira: propileno karbonatoa, propileno kloruroa, propilenoaren klorhidrina eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Baggio

**Roberto Baggio** (Caldogno, Vicenza, Italia, 1967 -) italiar futbolaria da.

## Biografia 
Fiorentina, Turingo Juventus eta ondoren Milango A.C. taldeetan aritu zen. 1993an, Urrezko baloia saria eman zioten, zeinak europar futbolari onena saritzen baitu. Italiako selekzioa finalera eraman zuen 1994ko Munduko Futbol Txapelketan. 1998ko Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Roberto Baggioren webgune ofiziala
José María Ibarbia

**José María Ibarbia Garmendia** (Abaltzisketa, Tolosaldea, 1928ko azaroaren 2a - Santander, 1985eko azaroaren 8a) gipuzkoar organo-jotzaile eta koru-zuzendaria izan zen. Frantziskotarra. Donostian Francisco Escuderoren zuzendaritzapean eta Madrilen Jesús Guridirekin egin zituen musika-ikasketak. Orfeón Olitense abesbatza osatu zuen 1957. urtean. Hainbat organo-emanaldi eman zituen Espainiako estatu guztian.

## Erreferentziak
Christine Arnothy

**Christine Arnothy** (Budapest, Hungaria, 1930eko azaroaren 20a - 2015eko urriaren 6a) frantsesezko idazlea izan zen. Jatorriz hungariarra, frantziar hiritartasuna hartu du. Bere eleberrietan, erakundeak begirada satirikoz erakusteaz gainera, zoriona eta justizia nahi eta ezina lantzen ditu: ''J'ai quinze ans et je ne veux pas mourir* (1952, *Hamabost urte ditut eta ez dut hil nahi*), *L'ami de la famille* (1984, *Familiaren laguna*).

## Idazlanak 
* *J'ai quinze ans et je ne veux pas mourir*, Fayard, 1955
* * Le Cardinal prisonnier*, Julliard, 1962
* *La Saison des Américains*, Cercle du Nouveau Livre, 1964
* *Aviva*, Flammarion, 1968
* *chiche!*, Flammarion, 1970
* *le cavalier mongol*, Flammarion, 1976
* *J'aime la vie* , Grasset, 1976
* *Le bonheur d'une manière ou d'une autre*, Grasset, 1978
* *Toutes les chances plus une*, Fayard, 1980
* *Vent Africain*, Grasset, 1989
* *Voyage de noces*, Plon, 1994
* *Une question de chance*, Omnibus, 1995
* *Malins plaisirs*, Omnibus, 1999
* *La piste Africaine*, Edition de Poche, 1999
* *Complot de femmes*, Fayard, 2000
* *Relations inquiétantes*, Fayard, 2005
* *Une valse à Vienne*, Fayard, 2009
* *La vie d'une manière ou d'une autre'', Flammarion, 2010

## Erreferentziak
Mihrab

thumb|alt=|Kairuango meskitako mihraba (Tunisia)

thumb|alt=|Zaragozako La Alfaeríako mihraba (Espainia)

***Mihrab***a meskita barnealdean hondoko paretan izaten den abside edo sartune txikia da, Meka zein aldetan dagoen adierazten duena eta, hortaz, otoitz egiteko zein aldetara begira jarri behar den (*qibla*). Era askotako mihrabak daude baina, oro har, apaindura handikoak izaten dira.

## Erreferentziak
Augusto Righi

**Augusto_Righi** Fisikari italiarra izan zen (Bolonia, 1850eko abuztuaren 27a - 1920ko ekainaren 8a). Palermoko eta Boloniako unibertsitateetako irakaslea. Zenbait ikerketa-gai landu zituen bereziki: elektrizitatearen hedapena gasen barruan, eta uhin elektromagnetikoen erreflexioa azal mekanikoen gainean. Marconiren irakasle izan zen Boloniako unibertsitatean.

## Erreferentziak
Ruda Śląska

**Ruda Śląska** Poloniako hego-erdialdeko hiria da, Silesia Garaian dagoena, Katowiceko voivoderrian, ikatz- eta burdina-arro garrantzitsu batean. 169.800 biztanle ditu.

## Ekonomia 
Mea-ustiakuntza (burdina- eta ikatz-hobi oparoak) eta industria (metalurgia, altzairugintza) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Han zabaldu zen Poloniako lehen ikatz-mea (1751).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chaerephon tomensis

***Chaerephon tomensis*** Chaerephon generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Chaerephon tomensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Anton Diabelli

**Anton** edo **Antonio Diabelli** (Mattsee, Salzburgo, gaur egungo Austria, 1781eko irailaren 5a - Viena, Austriar Inperioa, 1858ko apirilaren 7a) Austriako musikagilea izan zen.

## Biografia 
Haydnen ikaslea izan zen, ospe handiko pianista eta irakasle bihurtu aurretik. Balio pedagogiko handiko obrak ondu zituen pianorako. Bere garaiko musikagile ospetsuenen obrak eman zituen argitara (Haydn, Mozart, Cherubini eta Schubert).

## Erreferentziak
Fartet

**Farteta** edo **fartoneta** (*Aphanius iberus*) Cyprinodontidae familiako arrain hezurduna da.

Ur gezatan ibiltzen diren arrainetan txikienetakoa da; Europakoetan, 5 cm luze eskas da arra, eta kolorez urdina; emea handixeagoa da. Ur gazi eta beroetara ere oso erraz moldatzen da. Mediterraneo itsasoaren Espainia aldeko uretan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garigliano

**Garigliano** Italiako erdialdeko ibaia da, Lazio eta Campania arteko muga egiten duena.

## Historia 
1503. urtean Gonzalo Fernández de Córdobak frantsesen kontra garaipena lortu zuen bertan. 1944ko maiatzaren 11n frantsesek Juin jeneralaren agindupean lortu zuten garaipenak Erromarako bidea zabaldu zien aliatuei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonifacio Iraizotz

**Bonifacio Iraizotz Untziti** (Iruñea, 1883ko maiatzaren 14a - Iruñea, 1951ko martxoaren 7a) nafar organo-jotzaile eta musikagilea izan zen; Píoren aita. Bere jaioterrian egin zituen piano-, organo-, harmonia- eta konposizio-ikasketak. 1911. urtean Iruñeko San Saturnino parrokia elizako organo-jotzaile izendatu zuten. Moteteak, mezak, *Te Deum* bat eta bestelako eliz musikak egin ditu.

## Erreferentziak
Kanpur

**Kanpur** (hindieraz कानपुर, *Cawnpore* urduz کان پور), Indiako hiria da, Uttar Pradesh estatukoa, Ganges ibaiaren ertzean. 1.958.282 biztanle; aldiriak barne 2.111.284 (1991). Metalurgia, kimika- eta oihal-industria. Burdindibide-gunea.

Historiari dagokionez, 1857an zipaioak (indiar armada kolonialak) matxinatu ziren Kanpurren, eta hiriko britainiar guztiak hil zituzten.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizia

**Lizia** (lizieraz: 𐊗𐊕𐊐𐊎𐊆𐊖 *Trm̃mis*; ) Asia Txikiko antzinako eskualdea da, Frigiaren hegoaldean dagoena, Karia eta Panfiliako eskualdeen artean.

Zirok konkistatu zuen Persiako Inperiorako, baina ondoren Alexandro Handiaren mende geratu zen. Antzinako Greziaren eskupeko konfederazio izan zen, Klaudio enperadorearen garaian Antzinako Erromako herrialde egin zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garcia da Orta

**Garcia da Orta** (Castelo de Vide, Portugal, 1499 inguru - Goa, gaur egun India, 1568) naturalista eta sendagile portugaldarra izan zen. Portugalen, Alcalá de Henaresen eta Salamancan egin zituen Medikuntza ikasketak, eta 1534an Ekialdeko Indietara joan zen lanera. Asiako kolera aztertu zuen, eta botanikako liburuak idatzi zituen bere bidaietan egindako ikerketetan oinarrituta.

## Erreferentziak
Lucia Popp

**Lucia Popp**, jaiotzez **Lucia Poppová** (Uhorska Ves, Bratislava, - Viena, ) eslovakiar abeslaria izan zen, sopranoa. Vienako Operako eta Salzburgoko Musikaldietako kantari nagusietako bat izan zen 1963tik aurrera. Mozarten operek eman zioten nagusiki ospea: *Flauta Miragarria*, *Così Fan Tutte*, *Don Giovanni*. Orobat, lied abeslari bikaina izan zen.

## Erreferentziak
Salzgitter

**Salzgitter** —antzina **Watenstedt-Salzgitter**— Alemaniako ipar-mendebaldeko hiria da, Saxonia Beherean, Harzeko hiriaren iparraldean. Industria (altzairugintza, kimika-industria, ehungintza, tresneria mekanikoa) eta lurpeko aberastasunen (burdin eta potasa hobiak) ustiapena dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Geografia 
Hiria oso zabala da, izan zere iparraldetik hegoaldera 24 kilometro hartzen baititu eta ekialdetik mendebaldera 19. Barnean du 275 metrotako garaiera duen Hamberg muinoa.

## Historia 
XIV mendean sortu zen Verpstedtetik gertu zeuden gatz meategien inguruan. Meategi hauek Gitter herrixkaren lurretan zeudenez horrela izendatu zen handituz joan zen herria. Brunswick-Lüneburgeko hauteslerriak eskuratu zuen XVI mendean. 1803an Prusia jabetu zen inguruaz eta Napoleondar Gerren ondoren Hanoverko Erresumak hartu zuen, Prusiaren inguruan mantendu bazen ere.

1937an burdin harria ateratzen hasi ziren eta eremu guztia hobeto administratu ahal izateko 1942an 28 herri elkartu eta Watenstedt-Salzgitter udalerri erraldoia osatu zuten naziek. Hiru kontzentrazio-esparru ere ezarri ziren bertan. Guzti honegatik Bigarren Mundu Gerran oso bonbakatua izan zen.

1951 urtean hiriaren izena sinplifikatu zen **Salzgitter Hiria** deituz. 1974ean herri berriak irentsi eta 31 barruti ditu orain hiriak. 1982an itxi zen azken burdin meategia.

## Hiri senidetuak 
*  (1970)
*  (1975)
*  (1980)
*  (1987)
*  (1988)

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak
Cheiromeles torquatus

***Cheiromeles torquatus*** Cheiromeles generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Cheiromeles torquatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Bel canto

[thumb|200px|[Gioachino Rossiniren erretratua (Vincenzo Camuccini, 1815).]]

***Bel canto*** (italieratik: *kantu ederra*) musika lirikoa izendatzeko esapidea da. *Buon canto* izenarekin ezagutu izan zen musika mota hau hasieran eta maila gorena izan zuenean, XVII. eta XVIII. mendeetan. Italiako opera erromantikoak hartzen du normalean *bel canto* izena, Gioachino Rossini, Vincenzo Bellini, Gaetano Donizetti eta abarrek idatzitakoak, alegia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bistrița (Siret)

**Bistrița** (errumanieraz  ahoskatua; batzuetan **Bistrița Moldoveană** deitua) Errumaniako ipar-ekialdeko ibaia da (280 km). Karpato mendietan jaiotzen da, eta Moldaviako Piatra Neamț eta Bacău hiriak igaro ondoren Siret ibaian isurtzen du ura. Ibaiaren ibilbidean 12 zentral hidroelektriko daude. 6.400 km²-ko arroa du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemograma

[thumb|Ekorketazko mikroskopio elektronikoaren bidez egindako giza odolaren argazkia. [Globulu gorriak, globulu zuri mota batzuk (linfozitoak, monozito bat eta neutrofilo bat), eta disko-formako plaketa batzuk ageri dira.]]

**Hemograma** odoleko zelula-elementuen kopurua edota kontzentrazioa adierazten dituen analisia da. Hainbat hemograma-mota erabiltzen dira medikuntzan, baina gehien erabiltzen denak adierazten ditu odol mm3 batean dauden hemati-, leukozito- eta plaketa-kopuruak, globulu-balioa eta globuluen jalkiera-abiadura.

**Formula leukozitarioak** globulu zuri mota bakoitzaren portzentaia adierazten du eta baita adierazten du heldu gabeko edo normalak ez diren zelulen agerpena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Nekazarien Batasuna

**Euskal Nekazarien Batasuna (ENBA)** Hego Euskal Herriko nekazari eta abeltzainak biltzen dituen sindikatua, 1991. urtean sortua. Gipuzkoan eta Bizkaian dago gehienbat hedatua. EHNE sindikatuaren zatiketatik sortu zen orduko hartan ENBA, iritzi politiko desberdinak ere tartean zirela.

## Kanpo estekak 
* ENBAren webgunea
## Erreferentziak
Efedrina

**Efedrina** konposatu organiko aromatikoa da, C10H15NO formula duena feniletilamina ordezkatuen klasekoa. Pseudoefedrinaren diasteroisomeroa da. Solkido kristalino zuria da. Disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Efredinak, eta baita pseudoefedrinak ere, bina zentro kiral dituzte eta ondorioz bina enantiomero.
ezkerrera|thumb|314x314px|Bi enantiomero-bikote: efedrina goian eta pseudoefedrina barrenean
Efedrina eta pseudoefedrina produktu naturalak dira eta *Efedra sinic*a landarean aurkitzen dira. Landare horren erauzkina Eklialdeko medikuntza tradizionalean baliatu da.

Efedrina ezaugarri sinpatikomimetikoak eta nerbio-sistema zentralaren estimulatzaileak botika gisa baliatzen da asma, arnas-aparatuaren kongestioa eta belar onduaren sukarra tratatzeko eta anestesia-prozesuetan odol-presio baxua prebenitzeko. Espainian eta Frantzian botika generiko gisa merkaturatzen da.  Ahoz (pilula gisa), edo injekzioz (zainetan, muskuluan edo larruazal azpian)   hartzen da.

## Ekoizpena 
Arestian esan bezala efedrina, pseudoefedrinarekin batera *Efedra sinica* landarean aurkitzen da besteak beste. Dena dela, merkataritza-erabilerarako ekoizten den efedrina gehiena bentzaldehidoaren presentzian eginiko destrosaren hartziduratik lortzen da. Prozesu horretan, legamia-andui espezializatuak (normalean *Candida utilis* edo *Saccharomyces cerevisiae*) gehitzen zaizkie ura, destrosa eta pirubato deskarboxilasa entzima duten upel handiei. Legamia destrosa hartzitzen hasi ondoren, bentzaldehidoa gehitzen zaie upelei, eta ingurune horretan legamiak *levo*-fenilazetilkarbinola ekoizten du zein metilaminakin kondentsatzen den eta aluminioz erreduzitzen. Honela efedrina lortzen da.

## Albo-ondorioak 
Efedrinaren albo-ondorioak hauek dira, besteak beste: insomnioa, bihotz-maiztasun handia, presio arterialaren igoera, ezinegona, zorabioak, gernu-erretentzioa eta antsietatea. Munduko Dopingaren Aurkako Agentziaren debekatutako substantzien zerrenda dago.

### Drogen sintesian 
Efedrina anfetaminen klaseko berekoa denez, metanfetaminaren legez kanpoko sintesian usatzen da.

## Erreferentziak
Lupo Antso

**Lupo Antso** Lapurdiko bizkondea izan zen 1023-1059 urteetan. Antso III.a Nagusiak Iruñeko erregearen maiordomo eta lehengusua zen. Baionako apezpikutegiak hartzen zituen lurrak eduki zituen gobernupean Lapurdiko lehen bizkonde honek: Lapurdi, Nafarroa Garaiko ipar-mendebaleko alde bat, eta Gipuzkoako ipar-ekialdea Bidasoa ibaitik Urumea ibairaino.

Lapurdiko bizkondeaz agirietan agertzen den lehen aipamena 1059koa da: Raimundo Baionako apezpikuak Lupo Antso lehen bizkondeak Santa Maria eliza itzuli ziola aitortu zuenean. Lupok bizkonderria jaraunspenezko bilakatzea lortu zuen eta bere leinua ezarri zuen Baionako gaztelu-zaharrean.

## Erreferentziak
George Davis Snell

**George_Davis_Snell** Estatu Batuetako biologoa (Bradford, Massachusetts, 1903ko abenduaren 19a - Maine, 1996ko ekainaren 6a). Immunologia eta genetika aztertu zituen batez ere. Bere azterketen emaitza nagusia H-2 gene konplexuaren aurkikuntza izan zen. Lan horregatik Medikuntza eta Fisiologiako Nobel saria lortu zuen 1980an, Benacerraf eta Daussetekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Howard Martin Temin

**Howard Martin Temin** (Philadelphia, 1934ko abenduaren 10a - Madison, Wisconsin, 1994ko otsailaren 9a) Estatu Batuetako biologoa. Onkologiako irakaslea izan zen Wisconsingo unibertsitatean (1969). Azterketa garrantzitsuak egin zituen minbizia sortzen duten birusei buruz, eta haien entzima prozesuak ikertu zituen. 1975ean, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel saria irabazi zuen, David Baltimore eta Renato Dulbeccorekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michèle Morgan

**Michèle Morgan**, jaiotza-izenaz **Simone Renée Roussel** ( ahoskatua; Neuilly-sur-Seine, Frantzia,  - Meudon, Frantzia, ), zinema-aktore frantsesa izan zen.

## Biografia 
Marc Allégret eta Marcel Carné zuzendariek lehen mailara eraman zuten, Charles Boyerrekin eta Jean Gabinekin egindako lan bikainei esker; besteak beste, *Orage* (1938) eta *Le Quai des brumes* (1938) filmetako aktore izan zen. Oso ezaguna da Frantziako zinemagintzan.

## Filmografia hautatua 
* *Mademoiselle Mozart* (1935)
* *Gribouille* (1937)
* *Le Quai des brumes* (1938)
* *Orage* (1938)
* *Joan of Paris* (1942)
* *Higher and Higher* (1943)
* *Passage to Marseille* (1944)
* *La symphonie pastorale* (1946)
* *The Fallen Idol* (1948)
* *Fabiola* (1948)
* *La Minute de vérité* (1952)
* *Les Orgueilleux* (1953)
* *Napoléon* (1954)
* *Marie-Antoinette reine de France* (1955)
* *Méfiez-vous, mesdames!* (1963)
* *Lost Command* (1966)
* *Le Chat et la souris* (1975)
* *Stanno tutti bene* (1990)

## Erreferentziak
Charles-François Daubigny

**Charles-François Daubigny** (Paris, Frantzia, 1817ko otsailaren 15a - 1878ko otsailaren 19a) margolari eta marrazkigile frantsesa izan zen.

## Biografia 
Margolari familia baten semea zen eta Paul Delaroche margolariarekin eman zituen lehen urratsak. Inpresionismoaren aitzindari eta aldekoa izan zen. Parisko hainbat ikuspegi margotu zituen. Bere pinturak munduko hainbat museotan daude ikusgai.

## Erreferentziak
Cynomops greenhalli

***Cynomops greenhalli*** Cynomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Cynomops greenhalli'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Javier Erice

**Javier Erice Cano** (Iruñea, Nafarroa, 1928ko abuztuaren 21a – *ibidem*, 2024ko ekainaren 2a) nafar politikaria eta medikua izan zen. Iruñeko alkate izan zen 1975-1977 bitartean. 1977ko hauteskundeetan, UNAI (Unión Navarra de Izquierdas) taldeko zerrendaburu izan zen, baina boto batzuen aldeagatik ez zuen diputatutza eskuratu. Hego Euskal Herriaren batasunaren alde agertu zen beti. 2000. urtetik aurrera Nafarroako Alderdi Sozialistakoa izan zen.

## Erreferentziak
Paul Karrer

**Paul Karrer** (Mosku, 1889ko apirilaren 21a - Zürich, 1971ko ekainaren 18a) suitzar kimikaria izan zen. Europan egin zituen ikasketak eta Zurichen lortu zuen doktoretza. Karotenoideei eta A eta B bitaminei buruz egin zituen ikerketengatik da ezaguna. B2, A eta B bitaminen egitura eta sintesia aztertu zituen. 1937an Kimikako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Henry Perkin

**Sir William Henry Perkin** (East End, Londres,  - Sudbury, Harrow, Londres, ) ingeles kimikaria izan zen. Koloregai bat sintesi bidez lortu zuen lehena izan zen, 1856an. Besteak beste, alizarina eta kumarina lortu zituen sintesi bidez. Hofmannen laguntzailea izan zen Londresko Royal Collegen. Harrowen kolore-emaile sintetikoak egiteko lantegi bat eraiki zuen.
## Erreferentziak
Jan van der Heyden

**Jan van der Heyden** (Gorinchem, Herbehereak, 1637ko martxoaren 5a - Amsterdam, Herbehereak, 1712ko irailaren 28a) nederlandar pintorea eta grabatzailea izan zen.

## Biografia 
Amsterdamgo kaleetako ikuspegiak margotu zituen. Ñabardurak adierazten zehatza, konposizioan iaioa, eta argiak eta itzalak bereizten trebea izan zen.

Obra batzuk: "Amsterdamgo udaletxea", "Amsterdamgo Martelaars ubidea", "Düsseldorfeko eliza".

## Erreferentziak
Blastula

thumb|Blastulazioa: (1) morula; (2) blastula.

**Blastula** ernaldutako arrautzaren garapenaren egoeretako bat da, arrautza erabat zatikatuta azaltzen denekoa.

Arrautzaren zatiketa gertatzen den aldian, *morula* izenekoaren ondorengoa eta *gastrula*ren aurrekoa da blastula egoera. Blastodermoa (blastomerozko geruza) eta blastozelea (gunea) ditu osagai blastulak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tensift

**Tensift** (arabieraz: تانسيفت) Marokoko mendebaldeko uadia da. 270&nbsp;km. Goi Atlas mendien erdialdean du iturburua. *Uadi Rdat* izena ematen zaio sorlekuan, eta *Tensift* izena hartzen du Haouzko ordokian. Uadi horren haranak Marrakexko lurraldea eta Susko ordokia lotzen ditu. Ozeano Atlantikoan isurtzen du ura, Safi eta Essaouiraren artean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Broken Hill

thumb|Royal Exchange Hotela, Broken Hillen
**Broken Hill** Australiako hiria da, Hegoaldeko Gales Berrian, Hego Australiako mugatik hurbil. 26.650 biztanle (1985). Lurpeko aberastasunak oso handiak dira (zilarra, zinka eta beruna).

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camilo Castelo Branco

**Camilo Ferreira Botelho Castelo-Branco, Correia Botelhoko 1. bizkondea** (Lisboa, Portugal, 1825eko martxoaren 16a - São Miguel de Ceide, Portugal, 1890eko ekainaren 1a) portugaldar idazlea izan zen. Poesia landu bazuen ere, eleberrigile gisa nabarmendu zen.

## Obra nagusiak 
* *Amor de perdiçao* (1862, "Galbidezko amodioa")
* *A brasileira de Prazins* (1882, "Prazinsgo brasildarra")
* *Novelas do Minho* (1875, "Minhoko eleberriak")
* *Eusébio Macário*

## Erreferentziak
Domingo Gundisalvo

**Domingo Gundisalvo** (Segovia, c. 1110 &ndash; Toledo, c. 1181) espainiar filosofoa izan zen. Segoviako artxidiakonoa izan zen. Aristotelismo arabiarra Espainian eta Europan sartu zuenetako bat izan zen. Obra ugari itzuli zituen arabiarretik latinera Joan Avendehut juduaren laguntzarekin. Berak ere idatzi zituen obra batzuk, hala nola *De Unitate*, *De immortalitate animae*.

## Erreferentziak
Aaron ben Elijah

**Aaron ben Elijah** (; Nikomedia, 1328/1329 &ndash; Konstantinopla, 1369) teologo judua izan zen. Bere *Bizitzaren Zuhaitza* obran, aristotelismoa arbuiatu zuen, eta judu-erlijioaren antzinako ortodoxiari atxiki zitzaion. Gizakiaren borondatearen lehentasuna eta profeten garrantzia aldarrikatu zituen. Eragin handia izan zuen hala ekialdeko nola mendebaldeko juduen artean.

## Erreferentziak
Henri-Georges Clouzot

**Henri-Georges Clouzot** (Niort, 1907ko azaroaren 20a - Paris, 1977ko urtarrilaren 12a) frantses zinemagilea eta gidoi-egilea izan zen.

Polizia gaiak gogoko izan zituen zuzendari honek; ospe handia ekarri zioten bere lanetako giro ilunak, errealismo handiak eta tentsio dramatiko bikainak. Bere film nagusiak: *Belea *(1943), *Beldurraren ordainsaria* (1952), *Deabrudunak *(1954).

## Filmografia 
* 1931 : *La Terreur des Batignolles* (film laburra)
* 1942 : ''L'assassin habite au 21*
* 1943 : *Le Corbeau*
* 1947 : *Quai des Orfèvres*
* 1949 : *Manon*
* 1949 : *Retour à la vie* (*Le Retour de Jean* atala)
* 1950 : *Le Voyage en Brésil* (amaitu gabea)
* 1950 : *Miquette et sa mère*
* 1953 : *Le Salaire de la peur*
* 1955 : *Les Diaboliques*
* 1956 : *Le Mystère Picasso*
* 1957 : *Les Espions*
* 1960 : *La Vérité*
* 1964 : *L'Enfer* (amaitu gabea)
* 1967 : *Messa da Requiem von Giuseppe Verdi*
* 1968 : *La Prisonnière''

## Erreferentziak
Civitavecchia

**Civitavecchia** Italiako erdialdean dagoen Lazio eskualdeko herria da. Tirreniar itsasoaren ertzean dago, Erromatik 80&nbsp;km ipar-mendebaldera. 73,7&nbsp;km²ko eremua dauka eta 2015eko maiatzean 53.004 biztanle zituen.

Petrolio-portua da, eta Italia eta Sardinia arteko porturik garrantzitsuena. Apezpikutegia du.

## Mugakideak 
Civitavecchiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Historia 
Historiari dagokionez, Vatikanoa zaintzera joan ziren frantses armadek izan zuten euren mendean 1849tik 1870era bitartean.

## Klima 

## Bilakaera demografikoa 

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:55000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011

PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:9718
 bar:1881 from:0 till:11636
 bar:1901 from:0 till:15220
 bar:1911 from:0 till:17064
 bar:1921 from:0 till:20635
 bar:1931 from:0 till:29124
 bar:1936 from:0 till:27477
 bar:1951 from:0 till:32870
 bar:1961 from:0 till:38138
 bar:1971 from:0 till:44188
 bar:1981 from:0 till:49389
 bar:1991 from:0 till:51201
 bar:2001 from:0 till:50032
 bar:2011 from:0 till:51229

PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 9718 fontsize:S text:9.718 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 11636 fontsize:S text:11.636 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 15220 fontsize:S text:15.220 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 17064 fontsize:S text:17.064 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 20635 fontsize:S text:20.635 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 29124 fontsize:S text:29.124 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 27477 fontsize:S text:27.477 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 32870 fontsize:S text:32.870 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 38138 fontsize:S text:38.138 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 44188 fontsize:S text:44.188 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 49389 fontsize:S text:49.389 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 51201 fontsize:S text:51.201 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 50032 fontsize:S text:50.032 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 51229 fontsize:S text:51.229 shift:(-10,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Iturria ISTAT

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea comune.civitavecchia.rm.it
Cynomops planirostris

***Cynomops planirostris*** Cynomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Cynomops planirostris'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Panchatantra

thumb|*Panchatantra*: orrialde bat

**Panchatantra** (sanskritoz: पञ्चतन्त्र; euskaraz: *Bost liburuak*) Indiako ipuin- eta elezahar-bilduma da.

VI. mendekoa da ipuinik zaharrena; 70 dira denetara. Persierara itzuli ziren (VI. mendea) eta arabierara gero (VIII. mendea). **Bidpai** edo **Pilpay** izenaz iritsi ziren ipuin hauek Europara, edo *Kalila* eta *Dimna* izenaz; haietan oinarritu dira Europako elezahar eta ipuin zahar asko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelope

**Pelope** () Greziar mitologian, Peloponesoko heroia da, Tantaloren semea eta Zeusen biloba. Aitak, hil eta laurdenkatu ondoren, jainkoei eskaini zien jateko. Zeusek Pelope berpiztu zuen, eta bolizko beso bat jarri zion Demeterrek jandako besoaren ordez. Hipodamiarekin ezkondu zen eta Pisako errege izan zen. Olinpiar Jokoak hasi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Peloperi buruzko informazioa, Greek Mythology webgunean.
Olaus Petri

**Olaus Petri** —jaiotza-izena: **Olof Petersson**— (Orebro, Suedia, 1493ko urtarrilaren 6a - Stockholm, Suedia, 1552ko apirilaren 19a) elizgizon protestantea eta itzultzailea izan zen. Erreforma Protestantearen aitzindaria izan zen Suedian. Lars Anderssoni esker, Suedian protestantismoa onar zedin lortu zuen. Suedieraz idatzitako lehen liburu protestantea eta Testamentu Berriaren suedierarako itzulpena egin zituen.

## Erreferentziak
August von Wassermann

**August Paul von Wassermann** (Bamberg, Alemania, 1866ko otsailaren 21a - Berlin, Alemania, 1925eko martxoaren 16a) alemaniar bakteriologoa izan zen.

## Biografia 
Erlangen, Munich, Estrasburgo eta Vienako unibertsitateetan egin zituen ikasketak, eta Berlingo Koch institutuan eta Kaiser Wilhelm institutuan lan egin zuen. Sifiliaren diagnosia egiteko erreakzio bat deskribatu zuen, Bordeten odol-frogan oinarrituta.

## Erreferentziak
Denizli

thumb|Denizliko jatetxe bat

**Denizli** Turkiako hego-mendebaleko hiria, Denizli probintziako hiriburua, Gürüksuko ibaitik hurbil. 135.373 biztanle (1980). Merkataritza- eta nekazaritza-hiri garrantzitsua. Lurrikara bortitzak jasan zituen XVIII. eta XIX. mendeetan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Ehrlich

**Paul Ehrlich** (Strehlen, Silesia, Prusiako Erresuma, 1854ko martxoaren 14a - Bad Homburg, Hessen, Alemania, 1915eko abuztuaren 20a) alemaniar sendagilea izan zen. Gaur egungo Wroclawen ondoan jaio zen, eta Frankfurt am Mainetik gertu hil.

Mikrobioek eragindako antigorputzei buruzko ikerketak egin zituen, eta kimioterapia abiarazi zuen. Arsfenamina botika aurkitu zuen artsenikoaren deribatuekin lanean ari zela, sifiliaren kontrako sendagai gisa arrakasta handiz geroago aplikatu zena. Medikuntzako Nobel saria eman zioten 1908. urtean.

Oihartzun handia izan zuen bere 1968ko lana: *The Population Bomb*, non munduaren populazioaren problema aztertu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epona

thumb|alt=|250px|Eponaren erliebe bat, erromatar garaiko Mazedoniakoa
**Epona** Kristautasunaren aurreko jainkosa baten izena da. Harenganako gurtza oso zabaldua zen Europako mendebalean. Galian, Britanian eta Germanian jainkosa horren irudi ugari gorde da, zutik, eserita edo zaldi gainean. 

Epona zaldi-behor, poni, asto eta mandoen babeslea zen. Ugalkortasunaren jainkosa zen bereziki, horixe adierazten baitute bere atributuek: patera (kultuetan erabiltzen zen gopor edo platera), kornukopia, edota galburuak. Eta, zenbait eskulturetan, moxalak ondoan dituela agertzen da. Bera eta haren zaldiak, herio bidaian arimak lagunduko zituztela pentsatzen da, erlijio zeltikoetan zaldia heriotzarekin lotzen baita. Horrela izatekotan, Mabinogionen galestar kontakizun multzoan aipatzen den Rhiannonekin paraleloak izango lituzke. Eponaren gurtza, "azkenean Erroman maitatutako jainko edo jainkosa zelta bakarra", zalditeriaren zaindari gisa, Erromatar Inperioan hedatuta zegoen K.a. I. eta III. mendeetan; hori ez da ohikoa jainko edo jainkosa zelta batentzat, horietako gehienak herri zehatzekin lotuta baitzeuden.  

## Erromatar ikonografian eta inskripzioetan 
Epona izena Epos, zaldi/behor hitz zeltikotik dator. Lusitaniako Cabeço das Fraguas (Guarda, Portugal) aztarnategiko harkaitz batean idatzita aurkitu zuten inskripzioan  Iccona izena irakur daiteke. Iccona "argitsuari" behor bat eskaintzen diotela dio inskripzioak Bada, jainkosa hori, Eponarekin identifikatu izan da. 

Eponaren ezaugarri nagusiak erromatar garaiko eskultura eta ikonografian, antzinako sakrifizioetan erabiltzen zen patera bat -oso sakona ez den ontzi bat-, fruta edo artozko saskiak eta kornukopia -ugaritasunaren adarra- dira, eskuen artean dituenak. Azken hori, beharbada erromatar gehigarri bat da. 

Bere istorioa eraikitzea zail samarra izan daiteke, baina Rhiannon Erdi Aroko galestar pertsonaiarekin parekatu da. Hari bezala "Erregina" titulua ematen zaio Eponari; zaldiekin ere aurkezten baita, animaliaren eta jainkosaren arteko hurbiltasuna  agerikoa baita ikonografian. Galestar jainkosa, aldi berean, irlandar jatorriko Matxarekin nahasten da. Eponaren gurtza erromatar garaian Britania eta Europa ekialdetik, bereziki Borgoina eskualdetik, Afrika iparralderaino hedatu zen.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian, zaldizko irudi bat ageri da Markizko Santa Leokadia harpean. Zaldien jainkosatzat hartua izan dute batzuek. Besta batzuentzat, ordea, harpe horretako behe-erliebeak Goi Erdi Arokoak dira. Albaitako herriko Granado ermitan dagoen zaldun baten grabatua Epona gisa uler zitekeela uste izan da, baina hori ere zalantzazkoa da. Zelta erlijioetan  adituak direnen azken ikerketak esaten dute irudi horiek Erdi Arokoak direla eta beraz, Kristau kulturapean eginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eponae: à Épona  *Deo Mercurio*