open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teleaulki

[thumb|Teleaulkiak [Japonian.]]
**Teleaulki** noranzko bakarreko mugimendua duen teleferikoa, pertsonak gora eta behera garraiatzeko ibilgailu gisa aulkiak erabiltzen dituena. Normalean aulkiak bi pertsona edo gehiagorentzako dira. Eski-estazioetan daude makina hauek. Bi motakoak dira:
* matxarda finkoenak
* desenbrage-aulkiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esklerosi

**Esklerosia** (antzinako grezieraz: *sklerós* "gogor") organo edo ehun baten indurazio patologikoa, bertako ehun konektiboaren hipertrofia dela medio sortzen dena. Esklerosia da beraz, gaixotasun deribatu bat, eta ez da gaixotasun independente bat.

Gaixotasuna, normalean hantura bat edo askoren ondorioz, perfusio arazo edo zahartze-prozesuetan sortutako ehun kalte bategatik dator. Era berean, gaixotasun autoimmune batek ere esklerosi bat ekar dezake. Emaitza ehun konektibo hori gogortzea dakar, ekoizpena kontrolik gabe dagoelako. Eragindako organoak gogortzen dira eta elastikotasuna galtzen dute.

Hona hemen esklerosi mota batzuk:
* Alboko esklerosi amiotrofiko
* Arteroesklerosi
* Esklerosi anizkoitz
* Otosklerosi
* Eskleroderma
* Esklerosi tuberkuludun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xorieri mintzo zen

***Xorieri mintzo zen*** Mixel Labéguerie euskal kantautorearen abesti bat da. Beratik at, beharbada Erramun Martikorena abeslariak abestutako bertsioa zen ezagunena, harik eta 2025eko otsailean Izaro Andresek kantaren bertsio elektronikoa egin zuen arte.

## Hitzak 
Xoriei mintzo zen mintzo zen errekari

Oihaneko zuhaitzeri ta zeruko izarreri

mintzo zen haizeari xoro batentzat zaukaten

xorieri mintzo zen xoro batentzat zaukaten.

Ez zakien irakurtzen gizonen liburutan

bainan ongi bazakien zeruko seinaletan

zeruko seinaletan ta jenden bihotzetan.

Haurrek zuten harrikatzen zahar gaztek trufatzen

etxekoek berek ongi laneko baliatzen

laneko baliatzen eta gosez pagatzen.

Hil da xoroa bakarrik bakarrik da ehortzi

ez zen han krixtau bat ere salbu lau hilketari

salbu lau hilketari ta apeza kantari.

Hilobian ezartzean haizea zen gelditu

xoriak ziren ixildu zerua zen goibeldu

zerua zen goibeldu ta jendea orroitu.

## Kanpo estekak 
Kantaren bertsioak entzungai:
* Mixel Labeguerie
* Erramun Martikorena (1993)
* Huntza (2022)
* Izaro (2025)

## Erreferentziak
Sombrero galaxia

**Sombrero galaxia** (**Messier 104** edo **NGC 4594** bezala ere ezaguna) Virgo konstelazioko galaxia kiribil bat da, Lurretik 28 milioi argi urteko distantziara dagoena. Pierre Méchainek aurkitu zuen 1781ean.

Nukleo handi eta distiratsu bat du, ez ohiko erdiko irtengune bat, eta hautsezko zerrenda nabarmen bat disko galaktikoan. Lurretik ertzez ikusia da, kapela itxura ematen diona ilbetearen diametroaren bosten batean.

8. magnitudeko Sa edo Sb motako galaxia kiribil bat da. Ikusezina da begi hutsez, baina erraz ezagutu daiteke teleskopio txikiekin.

## Informazio orokorra 
Galaxia Virgo konstelazioan dago, Virgoko kumuluaren kidetzat hartzen ez den arren. Berriki eginiko ikerketa batek 10 megaparseceko erradio batean dagoen galaxiarik distiratsuena bihurtzen du, -22,8ko berezko magnitude absolutuarekin.

M104 galaxiaren diametroa 50.000 eta 140.000 argi urte bitartekoa da. Bere masa, gutxi gora-behera, 800.000 milioi eguzkirena da.

M104k kumulu globular sistema ugari ere badu, teleskopio handiekin horietako zenbait ehundaka ikusgarriak direlarik eta 2000 edo gehiagoko estimatutako populazioarekin, Esne Bidea orbitatzen dutenak baino askoz gehiago.

Berriki lortutako irudiek galaxia honek oso tamaina handiko halo galaktiko bat duela adierazten dute. Dirudienez, bere erdigunean, 109 eguzki masako masa duen zulo beltz erraldoi bat ere badu.

## Aurkikuntza 
XVIII. mendearen amaieran aurkitua izan zen, ziur asko Pierre Méchainek, galaxia honen aurkikuntza 1783ko maiatzak 6an adierazi zuena. Messier Katalogoaren hasierako argitalpenaren ondoren gehitutako lehen Messier objektua izan zen. Messierrek berak eskuz gehitu zuen bere kopia pertsonalean 1781eko maiatzak 11n "oso nebulosa ahula" bezala deskribatuz.

Modu independentean aurkitu zuen William Herschelek 1784ko maiatzak 9an.

1912an, Vesto Slipherrek M104 galaxiak gorrirako korrimendu handia zuela aurkitu zuen. Lurretik 1000 kilometro segundoko abiaduran aldentzen ari dela kalkulatu zen, abiadura handiegia Esne Bideko objektu batentzako. Hau izan zen M104 nebulosa bat ez zela pentsarazi zuten klabeetako bat, lehen pentsatu izan zen bezala, eta unibertsoa norantz orotan hedatzen ari dela.

## Kanpo estekak
Itsasoan urak haundi

**Itsasoan urak haundi** Xabier Lete euskal kantautore eta olerkariaren abesti bat da, Kantatzera noazu albumean argitaratua 1976an. Olerkia eta musika Julen Lekuonak egindakoa dira.

Fitxategi:Julen Lekuona.jpg|Julen Lekuona
Fitxategi:Norderney, Nordsee am Oststrand -- 2016 -- 4759.jpg|Itsasoan urak handi dira.
Fitxategi:Xabier Lete 1971 Guregipuzkoa.jpg|Xabier Lete

## Hitzak 
thumb|Auzolana
Auzolanerako eta aktibismorako deia egiten du kantuak ("...gure aitak lana egiten zuen alkate ez izan arren") zeregin komunitario handiak direnean ("itsasoan urak haundi dira murgildu nahi dutenentzat"). Eta zereginak handiak direnean herritarrak zatiturik badaude  orduan lan horiek handi izateaz gain astun eta gogor ere bihurtzen dira. Horrela hasten dira abestiaren hitzak:

:*Zazpi senideko famili batean*

:*arotza zen gure aita,*

:*gure herriko alkate ez izan arren*

:*lana egiten zuena.*

:*Itsasoan urak haundi dire*

:*murgildu nahi dutenentzat.*

:*Gure herriko lanak haundi dire,*

:*astun dire,*

:*gogor dire*

:*zatiturik daudenentzat.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Itsasoan urak haundi* abestia entzungai 
* *Itsasoan urak haundi* abestiaren hitzak irakurgai Badok.eus 
* *Itsasoan urak haundi* abestiaren hitzak irakurgai
1778 Alfvén

**1778 Alfvén** asteroide gerrikoan aurkitutako 1778. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 26an aurkitu zuten Tom Gehrels, Ingrid van Houten-Groeneveld eta Cornelis Johannes van Houtenek Palomar Behatokitik. Bere izena Hannes Olof Gösta Alfvéngatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1779 Paraná

**1779 Paraná** asteroide gerrikoan aurkitutako 1779. asteroidearen izena da. 1950eko ekainak 15ean aurkitu zuen Miguel Itzigsohnek La Platatik. Bere izena Brasil eta Argentinaren arteko muga eratzen duen Paraná ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1780 Kippes

**1780 Kippes** asteroide gerrikoan aurkitutako 1780. asteroidearen izena da. 1906ko irailak 12an aurkitu zuen August Kopffek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **A906 RA** zen. Bere izena Otto Kippesgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2010eko Andaluziako Itzulia

**2010eko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 56. edizioa izan zen. 2010eko otsailak 21 eta 25 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 676,2 kilometroko ibilbidea eginez Jaén eta Antequera artean.

UCI Zirkuitu Kontinentaletako UCI Europe Tourraren barnean egon zen, 2.1 mailan.

91 txirrindularik parte hartu zuten 7 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, proba 61ek amaitu zutelarik. Kontu nabarmengarri bezala, espainiar talde gehienek ez zuten parte hartu (soilik Andalucía-Caja Sur eta Caja Rural taldeek), lasterketarekin akordio ekonomiko batera ez baitziren iritsi, Murtziako Itzuliarekin gertatu zen bezala.

Garailea Michael Rogers izan zen. Berarekin batera podiumean Jurgen Van den Broeck eta Sergio Pardilla egon ziren, sailkapen nagusiko bigarren eta hirugarren bezala, hurrenez hurren.

Puntukako sailkapena Óscar Freirerentzat izan zen, mendikoa Brice Feillurentzat, tarteko helmugena Jesús Rosendorentzat, konbinatua Sergio Pardillarentzat, eta taldekakoa Saxo Bankentzat.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
Freire (Txile)

**Freire** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian dago. 2002ko erroldan, 25.514 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Freire** komuna [Araucanía eskualdea|Araucanía eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Freireko udalaren webgunea.
Pirinioetako Tourra

**Pirinioetako Tourra** (ofizialki **Tour des Pyrénées-Vuelta a los Pirineos**) franko-espainiar txirrindularitza proba bat da (Frantzian erregistratua), Frantziako Midi-Pyrénées eskualdean eta Espainiako Aragoi erkidegoan ospatzen dena abuztuan.

Bere ibilbidea erabat menditsua da, Pirinioetako bere igaroeran Frantziako Tourreko mendate ezagunetako asko igaroz.

Frantziar-espainiar proba bat den arren, proba honetan parte hartzen duten espainiar taldeak oso gutxi dira, urte garai berean Burgosko Itzulia eta Leongo Itzulia ospatzen baitira.

*Tour des Pyrénées Organisation* eta *Club Ciclista Ebro* dira antolatzaileak. 2011n proba desagertu zen eta bigarrenek amateur mailako beste lasterketa bat antolatu zuten ezaugarri berberekin.

## Historia 
Pirinioetako Itzulia edo Pirinioetako Tourra izeneko probak 1955etik existitu ziren, hau 1995ean sortua izan zen arren, nagusiki **Bigorreko Tourra** eta **Aragoi-Biarno**ren bateraketaren ondoren.

Hau, amateur mailako edizioak profesional mailakoekin tartekatuz joan zen, 2006an UCI Europe Tourreko Zirkuitu Profesionalaren zati bihurtu zen arte, 2.2 mailan (profesionalismoaren azken maila), eta, beraz, txirrindulari profesionalek (UCI ProTourrekoek izan ezik) amateurrekin batera parte har zezaketen. 2011n, frantziar aldeak ezin izan zituen behar ziren babes guztiak batu, eta espainiarra arduratu zen probaz, modu murritzagoan eta lasterketa amateur mailakoa zelarik, Aragoi-Biarno izena berreskuratuz.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Sergio Pardilla

**Sergio Pardilla Bellón** (Membrilla, 1984ko urtarrilak 16a) espainiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 2006tik 2019ra. Viña Magna-Copru taldearekin debutatu zuen profesionaletan 2005eko Circuito Montañéseko etapa garaipen bat lortu ondoren. Eskalatzaile bezala nabarmentzen zen.

2011n Team Movistar taldera pasa zen, Eusebio Unzué nafarrak zuzenduriko taldea.

2011n bere lehen Itzuli Handian debutatu zuen Italiako Giroan parte hartuz, bere taldeko liderra zen David Arroyorentzat lan eginez eta sailkapen nagusian 64. postuan amaituz.

## Palmaresa 
**2004**
* 8. Nafarroako Itzulian
**2005**
* 3. Circuito Montañésean eta etapa 1
**2006**
* Etorkizuneko Tourreko etapa 1 
* 9. Nafarroako Itzulian
**2007**
* Pirinioetako Tourra eta etapa 1
**2008**
* 2. Errioxako Itzulian eta etapa 1
* 3. Ordiziako Klasikan
**2009**
* Japoniako Itzulia eta etapa 1
* 3. Circuito Montañésean eta etapa 1
**2010**
* 3. Andaluziako Itzulian eta etapa 1
* Madrilgo Erkidegoko Itzulia eta etapa 1
* 2. Austriako Itzulian
**2012**
* 2. Aingo Tourrean
* 10. Kataluniako Voltan
**2013**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* 3. Langkawiko Tourrean
**2016**
* 3. Burgosko Itzulian eta etapa 1 
* 2. Asturiasko Itzulian
* 2. Volta Cova da Beiran
* 3. Udaberriko Klasikan

## Emaitzak Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
—: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Viña Magna/Burgos Monumental (2006-2008)
** *Viña Magna-Cropu* (2006-2007)
** *Burgos Monumental* (2008)
* Carmiooro (2009-2010)
** *Carmiooro-A Style* (2009)
** *Carmiooro-NGC* (2010)
* Movistar Team (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabine Bischoff

**Sabine Bischoff** (Koblentza, Baden-Württemberg, 1958ko maiatzaren 21a - Weikersheim, Baden-Württemberg, 2013ko martxoaren 6a) florete modalitateko alemaniar eskrimalaria izan zen.

## Kirol karrera 
Sabine Bischoffek Los Angelesko 1984ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako eta taldekako florete probetan parte hartu zuen. Olinpiar txapeldun bihurtu zen taldekako proban bere taldekide izan ziren Zita Funkenhauser, Christiane Weber, Cornelia Hanisch eta Ute Kircheis-Wesselekin, eta zazpigarren sailkatu zen banakako proban. 1985eko Munduko Eskrima Txapelketan zilarra lortu zuen banakako florete proban.
Ni Virginis

**Ni Virginis** edo **Nu Virginis** (ν Vir / 3 Virginis / HD 102212) Virgo konstelazioko +4,04 magnitudeko izar bat da. Gure Eguzki-sistematik 313 argi urtera dago.

Ni Virginis M1III espektro motako erraldoi gorri bat da, begi hutsez ikus daitekeen erraldoi gorri gutxietako bat. Bere azaleko tenperatura 3610º Kkoa da. Infragorrian igorritako erradiazioa kontutan hartuz gero, bere argitasuna 1075 eguzkirena da. Bere erradioa, bere tenperatura eta argitasunaren arabera kalkulatua, 0,39 unitate astronomiko edo 84 eguzki erradiokoa da, gutxi gora-behera Merkurio eta Eguzkiaren artean dagoen tartea. Alabaina, bere diametro angeluarraren neurketak (linboaren ilunketa kontutan hartuta), nabarmen txikiago den 63 eguzki erradioko balioa ematen du. Azken kasu honetan bere argitasuna txikiagoa izango litzateke, 600 eguzkirena.

Ez da ezagutzen bere eboluzioaren ze unetan dagoen Ni Virginis. Argitasunik txikiena kontutan hartuta, bere masa 1,25 eguzki masakoa izango litzateke, kasu honetan, bere dizdira handitzen ariko litzateke heliozko nukleo hil batekin, dizdira jeitsiz helioa karbonoan fusionatzen den bitartean edo bere dizdira handituz karbonozko nukleo batekin. Argitasunik handiena kontutan hartuz gero, Ni Virginis apur bat masiboagoa izango litzateke, 1,7 eguzki masakoa, bere dizdira karbonozko nukleo hil batekin handituz. Bere dizdiran duen 0,1 magnitudeko bariazio txiki batek bigarren aukera iradokitzen du, izar aldagarri erdierregular bezala katalogatua dagoelarik.

## Kanpo estekak
Tournesol auzia

**Tournesol auzia** (jatorrizko izenez ''L'affaire Tournesol'') Tintinen abenturatako 18. komikia da, Hergék marraztu eta idatzia, beste guztiak bezala. Lehenik Tintin aldizkarian agertu zen 1954ko abenduak 22 eta 1956ko otsailak 22 bitartean. Bilduman lehen edizioa 1956an argitaratu zen.

## Istorioa 
Istorioa Tintin eta Haddock kapitaina Moulinsartera itzultzen direnean hasten da, ekaitz batek eteten dituenean, jauregi guztiko pitxer eta ispilu guztiak hausten dituen ekaitz bitxi bat. Ekaitza zirudiena, izatez, Tournesol profesoreak garatutako ultrasoinu sortzaile baten probak ziren, profesorea, egun batzuk beranduago Suitzan hitzaldi batean desagertuz.

Tintin eta Haddock Ginebran biltzen dira profesorearen arrastoa jarraitzeko, eta justu borduriarrengandik askatzeko zorian zeudenean, Tournesol berriz bahitzen dute, oraingoan sildaviarrek. Alabaina, sildaviar espioiak ez dira Tournesol han mantentzeko gai, berriz borduriarrek bahitzen dutena, Szohôdera eramanez. Azkenean, Bianca Castafiore sopranoaren laguntzarekin Tournesol askatzea lortzen dute, honek, bere asmakizunaren planoak suntsitzea erabakitzen duelarik, arma bihurtzea ekiditeko.

Istorio honetan, berriz isladatzen da Syldavia eta Borduriaren artean dagoen tentsioa, garai hartan alde kapitalista eta alde komunistaren artean bizitako egoeraren isla bezala.

## Kanpo estekak
Lepolemo

***Lepolemo*** espainiar zalduntza liburu bat da, Alonso de Salazarrek idatzia eta lehen aldiz 1521ean *Libro del invencible caballero Lepolemo* izenburuarekin inprimatua. *El caballero de la cruz* bezala ere ezagutu zen, Cervantesek hala aipatzen baitu Kixotean, baina Salazarren lanari edo honen italiar jarraipena zen Leandro el Beli erreferentzia egiten zion zehaztu gabe, azken hau gaztelaniaz 1563an *Libro segundo del esforzado caballero de la Cruz* izenburuarekin argitaratu zelarik.

Itzulpen faltsuaren topikoa jarraituz, Lepolemo, jatorrian, protagonistaren garaikidea zen Xarton izeneko mairu batek arabieraz idatzia bezala aurkezten da. Lanaren orrialdeetan izen hori duen zaldunaren bizitza eta abenturak kontatzen dira. Alemaniako enperadoreen semea zen, haurtzaroan turkiar kortsario batzuk bahitu zutena, eta esklabu bezala saldu Tunisian, non bere lehen urteak igarotzen diren. Egiptoko sultanak zaldun izendatua, errege honen eta Turkiar Handiaren arteko gerra batean ausardiazko erakustaldiak egiten ditu, eta ondoren beste balentria batzuk egiten ditu, horien artean Morbon erraldoia hiltzea eta bere benetako gurasoak zirenak askatzea, erraldoiaren gatibu zirenak. Istorioa Lepolemo eta Frantziako Andriana printzesa ederraren arteko ezkontzarekin amaitzen da, bere nortasunaren sekretua argitu denean.

Lepolemo nahiko lan ezaguna izan zen, izan zituen berrinprimaketek eta beste hizkuntza batzuetara itzuli izanak frogatzen duten bezala. Bertan kontatzen den istorioa nahiko errealista eta sinesgarria da, eta elementu askotan zalduntza liburuetan ohikoa zenetik aldentzen da, lanean ez baita sorginkeria, torneo edo dontzeila ibiltaririk agertzen; agertzen den erraldoi bakarra Morbon da, eta Ipar Afrikako geografia eta ohituren deskribapena ere nahiko zehatza da, honen ondorioz, Pascual de Gayangos y Arce adituak egilea Aljerren edo Tunisian gatibu egon zela suposatu zuelarik.

## Kanpo estekak
1985eko Munduko Eskrima Txapelketa

**1985eko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 48. edizioa izan zen. 1985eko uztailak 11 eta 21 artean ospatu zen Bartzelonan Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Espainiako Eskrima Errege Federakuntzak antolatua.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
**Banakako floretea**
# Mauro Numa 
# Andrea Cipressa 
# Harald Hein Mendebaldeko 

**Taldekako floretea**
# 
# Mendebaldeko 
# 

**Banakako ezpata**
# Philippe Boisse 
# Jaroslav Jurka 
# Philippe Riboud 

**Taldekako ezpata**
# Mendebaldeko 
# 
# 

**Banakako sablea**
# György Nébald 
# Christo Etropolski 
# Vasil Etropolski 

**Taldekako sablea**
# 
# 
# 

### Emakumezkoak 
**Banakako floretea**
# Cornelia Hanisch Mendebaldeko 
# Sabine Bischoff Mendebaldeko 
# Pascale Hachin 

**Taldekako floretea**
# Mendebaldeko 
# 
# 

## Kanpo estekak
Tubal

**Tubal** (georgieraz: ტუბალი; hebreeraz: תובל edo תבל ), Hasiera liburuaren arabera, Jafeten semea eta Noeren biloba izan zen.

Flavio Josefo judu historialariari jarraitzen zioten aditu askok *Iber*- Iberiako kaukasiarren aitatzat jotzen zuten. Izan ere, Josefok zioenez, «Tubalek tiberiarrak sortu zituen, egun *iberiarrak* izena dutenak». Hori zela eta, Jeronimo Estridongoak, Isidoro Sibiliakoak eta Nennius galestar monjeak tribu italikoen eta iberiarren arbasotzat jo zuten Tubal.

Espainiako mitologian Isidoro Sibiliakoak beste urrats bat eman zuen Hispania bisigodo katolikoaren batasunari begira. Jatorrizko iberiarrak eta etorri berriak ziren bisigodoak, inbasoreak, ahaidetu egin zituen hauek Tubalen anai Magog-en ondorengo bihurtuz.

Kataluniako mitologiaren arabera, k. a. 2157an Tubal familiarekin Jaffatik atera eta Francolí ibaiko bokalera ailegatu zen, non Tarraho bere semearen izena zuen hiri bat —egungo Tarragona— eratu zuen. Handik Ebrora joan zen (haren bigarren semeak Iber izena omen zuen), non hainbat hiri eratu zituen, besteak beste Amposta. Tubal 155 urtez Iberiako erregea izan zen, eta Iberrek ordezkatu zuen. Kondaira Erdi Aroan ospetsu bilakatu zen, eta adibidez San Juan de la Peñako kronikak eta Alfontso X.a Gaztelakoak errepikatu zuten.

Euskal mitologian tubalismoaren ideia Ximenez Arradakoak hedatu zuen lehenengo, eta ondoren Esteban Garibaik anplifikatu zuen, euskal apologisten aitzindaria. Andres de Poza urduñarrak Tubal euskaldunen arbasoa zela adierazi zuen. Hiru mende geroago Agosti Xahok *Histoire primitive des Euskariens-Basques* bere liburuan Aitorren elezaharra asmatu zuen, Tubalen oinordekoa zela esanez. Kondaira horrek Euskal Herriko historiari buruzko sinesmen errotu bat osatu zuen, tubalismo izenekoa.

## Ikus gainera 
* Tubalismo
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapare

thumb|Kapare bat Espainiako kolonietan.
thumb|200px
**Kaparea** nahiz aitoren seme edo alaba izan ez, hainbat pribilegioren jabe zen pertsona librea izan zen.

Kaparetasuna errekonkistan jaio eta Iberiar Penintsulan baino ez zen existitzen. X. mendean "infantzoiak" sortu ziren zaldunen (orduko latinez *miles*) baliokidea izanik. XII. mendean maila sozial hau itxi eta errekonkistutako herrietan sorturiko zaldunak kapare bilakatu ziren eta baita izena (orduko gaztelaniaz: *fijodalgo* edo *fidalgo*) sortu ere.

Ondasun askorik ez zuten noble hauek ez zituzten zergak ordaintzen eta armak eramateko eskubidea zuten baina, ekonomikoki, petxerok beste diru zeukaten. Denboraren poderioz, gizarte klase honek Espainiako iparraldean gehiengoa osatu zuen (adibidez, 1740an Kantabrian biztanleriaren %90a baino gehiago osatzen zuten).

Hego Euskal Herrian, berriz, foruen arabera, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanle guztiak kapareak ziren, hots, libreak, soldadutza eta zergetatik askeak eta eskubide politikoen jabeak. Doktrina honek kaparetasun unibertsala izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cholchol

**Cholchol** edo **Chol Chol** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Araucanía eskualdeko Cautín probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 10.663 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Cholchol** komuna [Araucanía eskualdea|Araucanía eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Cholcholeko udalaren webgunea.
Oughterard

**Oughterard** (irlanderaz *Uachtar Ard*) Irlandako mendebaldeko Galway konderrian dagoen Connemara eskualdeko udalerri bat da. Corrib aintziraren mendebaldeko ertzean kokatua dago, N59 errepidea hartuz Galway hiritik 26 kilometro ipar-mendebaldera. 2006ko erroldaren arabera 3.862 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Aughnanure gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:OughterardBridge(js).jpg|Zubia.
Irudi:Kenny's Bar - geograph.org.uk - 566682.jpg|Kenny's taberna.
Irudi:Aughnanurecastle.jpg|Aughnanure gaztelua.

## Kanpo lotura 
* Oughterard udalerriko turismo bulegoa 

## Kanpo estekak
Mangladi

thumb|250px|Bangladeshko mangladi bat.
thumb|250px|Mangladien hedapena.
thumb|thumbtime=30|Mangladi baten bideoa.
**Mangladia** habitat mota bat da, batzuetan biomatzat hartzen dena. Habitat mota hau inguru tropikalean dago eta ibaien bokaleetan garatzen da gehien bat, baina baita kostalde eremuetan eta estuarioetan ere. Oso aniztasun biologiko handia garatzen da bertan: moluskuak, arrainak, hegaztiak....

## Konposizioa 
Mangladiak bere osotasunean mangle zuhaitzez osatua daude. Zuhaitz mota honen 54 espezie ezberdin ezagutzen dira 16 familia ezberdinetan sailkatuta. Beraien ezaugarri nagusiena gazitasun handiak eta aldakorrak jasateko eta oxigeno gutxiko uretan bizitzeko gaitasun handia da. Zuhaitz hauek mangladietan sortzen den lokatzean hazten dira.

Mangladietan zenbait eremu ezberdin ditzakegu:
* Manglez osatutako basoak.
* Mangladiaren eta lur finkoaren arteko eremua.
* Mangladiaren tartean urra garraiatzen duten ubideak
* Landare gabeko hondartzak, itsasgorarekin estaltzen direnak

## Fauna 
Mangladi eremuetan dauden itsasaldiak ohikoa baino askoz nabarmenagoak dira, beraz ura egunean zehar mangladiaren barnean asko sartzen da eta berriro marea jaisten denean joaten da beraz sortzen den aldaketaren poderioz uretako zein lurreko animaliak bizi dira. Hiru mota ezberdintzen dira:
* Uretako fauna: itsasgorarekin agertu ohi dira eta mangladietan sortzen diren ubideetan. Hauen adibideak tximeleta, itsas sugea, itsas zaldia edo lupia dira.
* Mangladietako fauna: lokatzetan, sustraietan edo enborretan bizi dira eta batez ere arrainez, barraskiloz, krustazeoz eta oskolez osatuta dago baina krokodiloak, eta anfibio mota ezberdin ugari ere topa ditzakegu.
* Lur lehorreko fauna: zuhaitz puntetan edo ura iristen ez den lekuetan bizi dira. Batez ere hegaztiak (loroa, lertxuna, usoa edo arrano arrantzalea), intsektuak eta ugaztunak (mangladietako hartza eta karraskari txikiak) aurkitu daitezke.

## Garrantzia 
Ekosistema hau materia organikoaren ekoizpen altuarengatik nabarmentzen da. Ikusi dugun bezala biodibertsitate handia sortzen dute beraz garrantzi ekologiko handia dute. Eta ekonomikoki duten garrantzia ere izugarria da. Izan ere, arrainei eta itsaskiei hazteko leku oso egokia eskaintzen die, eta ondorioz arrantza industria mantendu egiten dute. Bestalde, turismoarentzat gune erakargarritzat jo daiteke. Gainera, kostaldea urak eta haizeak sortzen duen higiduratik babesten du, eta sedimentuak atxikitzen ditu lur finkoaren hedadura handituz.

Mangladiek duten garrantzi handia jakinda ere, mangladien hedadura osoaren % 75 suntsitu egin da azken urteetan.

## Munduko mangladiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maam Cross

**Maam Cross** (irlanderaz *An Teach Dóite*, euskaraz ""Etxe Kiskalia" edo "Etxe Errea" esan nahi du) Irlandako mendebaldeko Galwayko konderrian dagoen Connemara eskualdeko bidegurutze bat da.

Maam Cross bidegurutzea Connemara eskualdearen erdi-erdian dago, eskualde honetan ohikoa den aintzira, mendi, zohikatztegi eta paisaia basti eta ederrez inguratua. Gaur egun bidegurutze honetan Peacockes hotela eta The Quiet Man filman ikus daitekeen baserriaren eredu bat ikusgai dago (filma hau 1952an inguru honetan filmatu zen). Gainera bertan ganadu azoka burutu ohi da.

Eskualde honetako atsotitz baten arabera, *Connemarako lau zirrizkuak topatzen diren lekua* omen da ("where the four quarters of Connemara meet").

## Iruditegia 

Irudi:Maumwee Mountain - geograph.org.uk - 582508.jpg|Maumwee mendia, Maam Crossetik ikusita.

## Kanpo estekak 
* Maam Crosseko ganadu azoka
Erregai fluido

Naturan erregai fluidoak erregai solidoak baino ez ohikoagoak direnez , gizakiak elementu hauek areagotu ditu, era industrializatu baten bidez. Bi eratako erregai fluidoak daude: likidoak (gasolioa, kerosenoa, gasolina...) eta gaseosoak (gas naturala, petrolio gas likidotuak...).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erregai solido

Erregai solidoetan ikatza, zura eta turba bezalakoak sartzen dira. Naturan aurkitutako elementuak dira eta ondorioz eraldaketa kimikorik jasan ez dutenak. Erregai edo elementu hauek naturarekin bat sortutakoak izateak ondorio bat dakar: bere erabilpena historian zehar . Erregai solidoak historiaurreko garaitik erabili izan dira, historian zehar gaur egun arte iraunduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Globo (argipena)

**Globo** hitzak forma esferikoa duen zerbait adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
* **globo** edo esfera, gorputz geometrikoa;
* **globo** edo puxika; gomazko jostailua;
* anatomian, begi-globoa,
* kartografian, mundu bola, Lurra irudikatzen duen objektu esferikoa;
* aeronautikan, globo aerostatikoa;
* **globo** hitza darabiltzen izenak dira gainera,
** Urrezko Globo Sariak,
** Rede Globo, Brasilgo telebista katea.
Baloi (argipena)

**Baloi** honakoa izan daiteke:
* Baloi edo pilota, hainbat kiroletan erabiltzen den bola.
* Aireontzi mota, gasez betea:
** Baloi gidatua
** Baloi aerostatikoa
Hocus Pocus (abestia)

**Hocus Pocus** Focus herbeheretar rock musika taldearen abesti bat da. Talde honetako Jan Akkerman eta Thijs van Leer musikariek idatzi eta konposatu zuten. 1971an *Moving Waves* diskoaren barnean kaleratu zuten.

Garaiko EEBBko abesti sailkapenetan 9. postura ailegatu zen, Erresuma Batuan 20. postura, gainera herrialde berberan diskoa 2. postura goratu zen.

## Kanpo estekak 
* *Hocus Pocus* abestia entzungai
1936ko Espainiako Itzulia

**1936ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 2. edizioa izan zen. 1936ko maiatzak 5 eta 31 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 4364 kilometroko ibilbidea eginez. Madrilen hasi eta amaitu zen.

53 txirrindularik hasi eta 26k amaitu zuten proba.

Gustaaf Deloorrek bere bigarren Espainiako Itzulia irabazi zuen, proba, bataz beste, 29,068 kilometro orduko abiaduran betez. Mesede handia egin zion belgikarrari bere arerio nagusia zen Mariano Cañardo 1. etapan erori izana. Belgikarra soilik 1. etapan ez zen lider izan. Vicente Carretero izan zen etapa gehien irabazi zituena, 5ekin.

## Etapak 
## Sailkapenak 
Hiru sailkapen jokatu ziren: nagusia, mendikoa eta taldekakoa. Honakoak izan ziren emaitzak:

|}

|}

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Pomeraniako aintziretako Parke Nazionala

**Mendebaldeko Pomeraniako aintziren Parke Nazionala** () Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federaleko Parke Nazionalik handiena da. Hainbat uharte hartzen ditu bere baitan, hala nola, Rügen, Hiddensee eta Ummanz, eta baita Darß penintsula ere.

Ur lasaiak dituen kostaldea da eta bertan elkartzen dira milaka antzar eta kurrilo

## Iruditegia 

Irudi:Pramort.JPG|Pramort
Irudi:Kleine Werder.jpg|Kleine Werder uharte multzoa
Irudi:Dranske, Hiddensee (2011-05-21).JPG|Dranske, Hiddensee
Irudi:Barhöft.JPG|Barhöft
Irudi:Zeesenboot FZ 50.jpg|Itsasontzia Barther Boddenen
Irudi:Hiddensee steilufer.jpg|Hiddenseeko kostaldea

## Kanpo estekak
Berotze-ahalmen

**Berotze-ahalmena** erregai mota ezberdinen kalitatea eta ahalmena neurtzeko erabiltzen den terminoa da. Ahalmen termikoaren bidez masa unitate batek aska dezakeen energia kopurua neurtzen da, oxidazioaren bidezko erreakzio kimiko baten ondorioz. Nazioarteko Unitate Sisteman (SI) ahalmen termikoa joule zati kilogramoetan neurtzen da (nahiz eta normalean jouleren tamaina txikia dela eta kilojoule zati kilogramo egiten den). Unitateen Sistema Teknikoan, ordea, kaloria kilogramorekiko neurtzen da, nahiz eta sistema hau zahartuta dagoen. Neurri-unitate anglosaxoietan, BTU librarekiko.

## Ikus, gainera 
* Bero-ahalmen
* Bero espezifiko

## Kanpo estekak
Periko Solabarria

**Periko Solabarria Bilbao** (Portugalete, Bizkaia,  – Bilbo, ) Euskal Herriko ezker abertzaleko politikaria izan zen, Erromatar Eliza Katolikoko apaiz izana. Militante nekaezina, 85 urte zituela ere, hil aurretxoan, kalean ibili zen protestetan parte hartzen.

## Bizitza 
Familia xume baten baitan jaioa, 1954. urtean apaiztu zen. Apaiz lanak Bizkaiko Meatzaldean egin zituen. Apaiz langile jardun zuen hainbat urtetan, eta langile-mugimenduan parte hartze nabarmena izan zuen frankismo garaian. Hori dela eta, hainbat aldiz espetxeratu zuten Zamoran. LAB erakundean sartu zen 1975ean, eta, Euskadiko Ezkerra alderdian egindako militantzia labur baten ondoren, Herri Batasunari atxiki zitzaion. Alderdi horrekin, Espainiako diputatu izan zen 1979an eta 1982an. Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide ere hautatua izan zen 1980an. 1983ko eta 1987ko foru hauteskundeetan Bizkaiko Foru Aldundiko batzarkide izendatu zuten.

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioko Bizkaiko zerrendan azken tokia izan zuen. 2013an Barakaldoko jaietako pregoilari izendatu zuten, baina Tontxu Rodriguez PSEko alkateak ukatu egin zion pregoia irakurtzea, PPren helegite bat aintzat hartuta. Herri Batasunekoa izateagatik egin zuen eskaera hori PPk.

Azken urteetan, mugimendu sozialen protestetan parte hartu zuen, batez ere behartsuen, langabeen, etxegabeen, euskal presoen eta borroka feministaren alde. 2015eko ekainaren 24an hil zen arte, militante nekaezina izan zen, eta bukaeraraino buruz ondo ibili zen, baina osasun arazoak izan zituen 2012ko irailaren 26az geroztik. Egun hartan, greba batean, aldakan jo zuen ertzain batek, eta min izan zuen harrezkero.

[thumb|left|225px|Periko Solabarriaren omenezko plaka [Portugaleteko Santa Maria kaleko bere jaiotetxean]]
thumb|left|225px|Perikoren hormairudia Arrontegiko zubiaren zutabe batean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Barberena Mondragon, Eneko (2015): *Periko gazteekin hizketan*, Txalaparta.
Tirúa

**Tirúa** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Biobío eskualdeko Arauco probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 9.664 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Tirúa** komuna [Biobío eskualdea|Biobío eskualdean.]]

## Toponimia 
Tirúa hitzak Mapudungunez *elkargunea* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Tirúako udalaren webgunea.
Campoamor antzokia

**Campoamor antzokia** (; ) Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen antzoki bat da. Mundu mailan Asturiasko Printzea Sariak bertan eman ohi direlako ezaguna da.

## Historia 
Antzoki hau eraikitzeko proiektua 1876an aurkeztu zuten, Leopoldo Alas "Clarín" idazlearen proposamenez. Santa Clara komentuaren lursailetan eraikitzen hasi eta 1892an inauguratua zuten. Izena Ramón de Campoamor idazlearen omenez darama. Lehenbiziko zaharberritzea 1916 jaso zuen. 1934ko Asturiasko Iraultzaren ondorioz antzokiaren aurrealdea izan ezik gainontzeko eraikinaren zatia suntsitua gelditu zen. Jada Espainiako Gerra Zibila ostean berreraikitze lanei ekin eta 1948an ateak berrireki zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Teatro Campoamor de Oviedo.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Ceremonia de entrega de los Premios Príncipe de Asturias 2010.jpg|Barnealdea Asturiasko Printzea Sarien ekitaldian.
Irudi:Premios Principe 2005.jpg|Gaita-jotzaileak 2005ko ekitaldian.

## Ikus gainera 
* Asturiasko Printzea Sariak

## Kanpo estekak 
* Campoamor antzokiaren webgunea
2007ko Italiako Giroa

**2007ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 90. edizioa izan zen. 2007ko maiatzak 12 eta ekainak 3 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 3442 kilometroko ibilbidea eginez Caprera eta Milan artean.

Edizio honek mendate tontorrean amaitu ziren lau etapa, Oropako santutegirako kronoigoera, banakako erlojupeko bat Veronan eta, 1. etapan, 24 kilometroko taldekako erlojupeko bat izan zituen. Maglia zuria ere berreskuratu zen 25 urtetik beherako hoberenarentzat.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%"|

|}

## Etapak 
## Garapen orokorra 
Italiako Giroaren edizio hau Sardinia uharteko Caprera herrian hasi zen 24 kilometroko taldekako erlojupeko batekin, sardiniar lurraldean igaroko diren beste bi etapaz gain. Lehen atseden egunak txirrindulariak botarantz eta lehen mendiko etaparantz eraman zituen, Montevergine di Mercoglianon amaitu zena, non Danilo di Lucak eta Damiano Cunegok jada garaipena lortu zuten. 6. etapan Terminillo igo zen. 10.ean Nostra Signora della Guardako santutegira igo zen, 9 kilometroko igoera zuna, azken 2,5 kilometroak %10,6ko maldarekin. 12. etapan itzulia Frantzian sartu zen, Briançonen, 2744 metroko garaierarekin edizio honetako Coppi tontorra izan zen Angellora eta Col d'Izoarderako igoerekin. Hurrengo egunean Oropako santutegirako kronoigoera ospatu zen, 13 kilometroko igoera zuena. Oropan une handiak bizi izan dira, 1999an Marco Pantani edo 1993an Miguel Indurain kasu, euren bigarren giroa irabazteko borrokatzen ari zirenak. 15. etapan San Pellegrino, Giau, Tre Croci eta etapa amaiera izan zen Tre Cime di Lavaredo igo ziren. Hurrengo egunean Austriako lurraldeetan sartu zen, Lienzen, eta 17. etapa izan zen eskalatzaileentzat azken aukera, Monte Zoncolanerako igoerarekin, aurretik Monte Croce eta Tualis igo zituzten arren. Azkenaurreko etapan, Veronan amaitu zen 42 kilometroko erlojupeko batek ohorezko postuak erabakiko zituen, eta azken egunean Milanera iritsi zen, non edizio honi agur esan zitzaion.

## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia, Maglia arrosa 
[thumb|130px|**[Danilo Di Luca** maglia arrosarekin.]]

### Puntukako sailkapena, Maglia ciclaminoa 
### Mendiko sailkapena, Maglia berdea 
### Gazteen sailkapena, Maglia zuria 
### Taldekako sailkapena 
### Intergiroaren sailkapena, maglia urdina 
## Dopinga 
Alessandro Petacchiren emaitza guztiak 2008ko maiatzak 6an baliogabetuak izan ziren 11. etapan salbutamolagatik eman zuen positiboaren ondorioz. Hasiera batean, bere federazioak errugabe jo zuen, baina Italiako Olinpiar Batzorde Nazionalak TASaren aurrean elegitea jarri zuen eta Petacchi zigortua izan zen. Gainera, 2007ko UCI Pro Tourreko sailkapenean lortutako puntuak kendu zizkioten eta bere aurretik geratu ziren txirrindulariei eman zizkieten, puntu horiek taldekako eta herrialdekako sailkapenetan eragina izan zutelarik.

Hasiera batean, Aketza Peña sailkapen guztietatik kendu zuten Trentinoko Giroan (Giroaren aurretik) emandako positibo baten ondorioz, baina ondoren absolbitua izan zen eta sailkapen guztietara itzuli zen, jakina, 17. etapa hasi aurretik gertatu zen bere kanporaketararte.

## Kanpo estekak
Condamine ibaia

**Condamine ibaia** Darling ibaiaren ibaiadarra den Australiako ibaia da. Ibai hau, Queenslanden kokatuta dago eta 657&nbsp;km-ko luzera dauka.

## Kanpo estekak
Ugaritasun natural

**Ugaritasun naturala** elementu kimiko baten isotopo kopurua da, atomoei dagokionena eta ehunekotan adierazia.

Isotopo bakoitzaren ugaritasun naturala erabiltzen da elementu bakoitzaren masa atomikoa jakiteko.

Edozein saiakera elementu bat isolatzeko hasi behar da ugaritasunaren ezagutzarekin, dela elementu baten kantitatea munduaren eskualde partikular batean. Lurrean dauden elementuen ugaritasuna eta edozein eskualdeetan geografiaren aurrerapen espezifikoaren emaitza da.

## Adibidea 
35Cl isotopoaren ugaritasun naturala %75,78 da. Hots, 100 gramo kloro atomo baditugu, 74,81 gramo 35Cl edukiko genituzke.

## Kanpo estekak
1777 Gehrels

**1777 Gehrels** asteroide gerrikoan aurkitutako 1777. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Tom Gehrels, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Cornelis Johannes van Houtenek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **4007 P-L** zen. Bere izena bere aurkitzaileetako bat izan zen Tom Gehrelsgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1781 Van Biesbroeck

**1781 Van Biesbroeck** astereide gerrikoan aurkitutako 1781. asteroidearen izena da. 1906ko urriak 17an aurkitu zuen August Kopffek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **A906 UB** zen. Bere izena George Van Biesbroeckgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1782 Schneller

**1782 Schneller** asteroide gerrikoan Ạ1782. asteroidearen izena da. 1931ko urriak 6an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1931 TL1** izan zen.

## Kanpo estekak
1783 Albitskij

**1783 Albitskij** asteroide gerrikoan aurkitutako 1783. asteroidearen izena da. 1935eko martxoak 24an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 FJ** zen. Bere izena Vladimir Aleksandrovitx Albitzkygatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1784 Benguella

**1784 Benguella** asteroide gerrikoan aurkitutako 1784. asteroidearen izena da. 1935eko ekainak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 MG** izan zen. Bere izena Angolako Benguela hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Garciari mezua

***Garciari mezua*** Elbert Hubbard estatubatuar idazleak 1899 urtean idatziriko entsegu bat da, gizabanakoaren ekimenaren aldeko aldarrikapena egiten duena, ustez sozialismoak dakarren axolagabekeria gaitzetsiz. Entsegua maiz erabili da enpresa kapitalista eta negozio-eskoletan, hierarkiatik emandako aginduak eta ezarritako helburuak betetzeko langileak ekimenez jokatu behar duela erakusteko. Entseguaren izenburuak Ameriketako Estatu Batuen eta Espainiaren arteko gerran izandako gertaera bat hartzen du oinarritzat, non Ameriketako Estatu Batuetako agintariek matxinatuei laguntza emateko asmoz, Calixto García matxinatuen buruzagiarekin harremanetan jarri nahi duten; horretarako gutun bat idatzi eta Andrew Rowan kapitainari gutuna Garcíari entregatzeko enkargua eman zitzaion, bestelako argibiderik gabe; Rowanek lortu zuen, azkenean, gutun hori entregatzea. Pasadizo hau harturik, bi filma egin ziren 1916 eta 1936 urteetan, hurrenik hurren.

## Kanpo estekak
Paimponteko basoa

**Paimponteko basoa** edo **Brocéliande basoa** (; ) Bretainiako Ille eta Vilaine departamenduko Paimpont udalerriaren lursailetan dagoen baso bat da. Hain zuzen ere, Rennes hiritik 30 kilometro ekialderantz dago. Basoak haritz eta pagoz beteriko 7.000 ha inguruko azalera du eta Paimpont udalerriaren inguruan hedatzen da.

## Mitologia 
Bertako kondairen arabera Arturiar Zikloarekin loturiko kokalekua da, hauen arabera Merlin eta druiden bizilekua omen zen, bai eta Artur erregearen gortearen kokalekua ere.

## Iruditegia 

Irudi:Tombeau Merlin Brocéliande195.JPG|Merlinen hilobia.
Irudi:Fontaine de jouvence.JPG|Gaztetasunaren iturria.
Irudi:Tombeau des Géants 02.jpg|Erraldoien hilobia.
Irudi:Miroir aux fees.JPG|Maitagarrien behatokia.

## Kanpo estekak 
* Brocéliande basoko etengabeko ekimen erroldaren webgunea
Snowpark

thumb|Snowpark.
**Snowpark** eski estazioetan edonolako jauziak (eskiekin edo taularekin) egiteko tokia da. Mota askotako jauziak ditu eta baita jauziak egiteko objetuak ere.

## Tresnak 
* Rails edo eskudelak: Plataforma batzuen gainean dauden errailak dira. Eskiatzailea haun gainetik mugitzen da.
* Kutxak: Wave, Snake, Step, Kicker eta Big Jump izenekoak badira, errailen antzekoak dira. Helburua berdina da, hauen gainean desplazatzea.
* Half-Pipe edo hodi erdia: U itxurako hodi baten antza duen instalazioa da, tamaina ezberdineko jauziak daude baina guztiek itxura bera dute.

## Kanpo estekak
Eskala geologiko

**Eskala geologikoa** geologian lurraren historia banatzeko erabiltzen diren unitateak dira.

# Paleontologoek periodo geologikoen inguruan baino animalien inguruan egin ohi dute bereizketa.
# Daten ziurtasuna ez da osoa, eta portzentajea batean mugitzen da, datazio erradiometrikoak egiten baitira eta hau ez da metodo guztiz zehatza. Hala ere hemen agertzen diren datak eta bere erroreak International Commission on Stratigraphy-ak onartu zituen 2004an. * bat duten datek "Urrezko Iltzea" dutela esan nahi ud, hau da, leku batean bi garaien arteko muga zehaztu dela (Global Boundary Stratotype Section and Point).
# Historikoki Zenozoikoa Koaternario eta Tertziarioan banatua izan da batzuetan eta beste batzuetan Neogeno eta Paleogeno moduan. Estratigrafiako Nazioarteko Komisioak erabakita koadroan agertzen den bezala da aurrerantzean.
# Ipar Amerikan Karboniferoa Mississippiarra eta Pennsilbaniarra Periodoetan banatzen da.
# Proterozoikoa, Archearra eta Hadearra Aurrekanbriarra izenarekin ezagutzen dira askotan eta beste batzuetan Kriptoziokoa izenarekin.
# Adin absolutua (Global Standard Stratigraphic Age).
# Hadearra ez da jada eon formal bat eta orain Eoarkearrean sartzen da. Hadearra batzuetan Priskoarra izendatzen da.
# Lau hauek Ilargiaren geologiatik hartutako izenak dira. Lurreko historia geologikoan erabiltzea ez da ofiziala.
# Holozenoaren hasiera data orain 11.430 ± 130 urtekoa da.

## Ikus, gainera 
* Geologia
* Lurraren historia egun bakar batean

## Kanpo estekak
2011ko Andaluziako Itzulia

**2011ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 57. edizioa izan zen. 2011ko otsailak 20 eta 24 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 680,6 kilometroko ibilbidea eginez. Benahavisen hasi eta Antequeran amaitu zen.

Garailea Markel Irizar izan zen. Berarekin batera podiumean Jurgen van den Broeck eta Levi Leipheimer egon ziren.

Puntukako sailkapena Óscar Freirerentzat izan zen, mendikoa Javier Ramírez Abejarentzat, tarteko helmugena Jan Bakelantsentzat, konbinatua Jurgen van den Broeckek eta taldekakoa Radioshackentzat. Lehen andaluziarra José Alberto Benítez izan zen.

## Taldeak 
* Euskaltel-Euskadi
* Team Movistar
* Saur-Sojasun
* Skil-Shimano
* Andalucía Caja Granada
* Geox-TMC
* Caja Rural
* Orbea Continental
* Leopard Trek
* Team Radioshack
* Katusha Team
* Sky Procycling
* Rabobank
* Omega Pharma-Lotto
* Vacansoleil-DCM Pro Cycling Team
* Team NetApp
* KTM-Murcia

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
Manuel Sanroma Memoriala

**Manuel Sanroma Memoriala** () Espainiako Gaztela Mantxa erkidegoan ospatzen zen txirrindularitza lasterketa profesional ez ofizial bat zen. Egoitza aldakorreko proba bat zen, eta, ondorioz, edizio bakoitzean Gaztela-Mantxako herri ezberdin batean ospatzen zen. 2006tik aurrera jokatzen da.

Proba hau 1999ko Kataluniako Voltan Bartzelonako probintziako Vilanova i la Geltrú herrian erorketa baten ondorioz hil zen Manuel Sanroma gaztela-mantxatar txirrindulariaren omenez egin zen.

Proba egun bakarrean ospatzen zen, ekainean.

Bere lehen garailea ere mantxarra izan zen, Óscar Sevilla, eta inork ez zituen bi garaipen edo gehiago inoiz lortu.

## Palmaresa 
Laranjaz: Kriteriuma (txapelketatik kanpoko proba).Horiz: amateurrentzako lasterketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raúl García de Mateos

**Raúl García de Mateos Rubio** (Manzanares, 1982ko uztailak 5) espainiar txirrindulari profesional ohia da, lehenik 2005 eta 2007 artean eta ondoren 2009tik aurrera.

2008an berriz amateur mailara pasa zen, urte bete beranduago Andorra-Grandvalira andorrar taldearekin korritu zuen, eta gaur egun berriz elite mailan parte hartzen du. Bere anaia txikia Vicentek ere 2009an profesionaletan korritu zuen Andorra-Grandvalira taldean.

## Palmaresa 
**2004**
* 3. Ronda al Maestrazgon
* 3. Castellongo Itzulian eta etapa bat
**2008**
* Cartagenako Itzulia eta etapa bat
* Galiziako Itzuliko etapa bat
* Toledoko Itzulia
* 2. Manuel Sanroma Memorialan
* 3. Tarragonako Itzulian
* 3. Zamorako Itzulian
**2010**
* Trofeo Olías Industrial
* Clásica de la Chuleta
* Galiziako Itzulia
* Avilako Itzuliko etapa bat
* 2. Iberdrola Sarian
* 2. Zamorako Itzulian eta etapa bat
**2011**
* 3. Clásica de Pascuan
* 3. Extremadurako Itzulian
* 3. Volta a Coruñan
* 3. Volta ás Comarcas de Lugon eta etapa bat
* 3. Zamorako Itzulian
**2012**
* 20px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (amateur elite mailan)
* Manuel Sanroma Memoriala
* 2. Ontur-ko Sari Nagusian
**2013**
* Iberdrola Saria
* Trofeo del Ausente
* 2. Trofeo Peña Ciclista Paloma
* 3. Volta a Coruñan
* 3. Volta ás Comarcas de Lugon
**2017**
* 3. Volta ao Ribeiron
**2018**
* Clásica de Pascua
* Salamancako Itzulia
**2019**
* Volta a Coruña eta etapa bat
* 3. Clásica de Pascuan
* 3. Galiziako Itzulian

## Taldeak 
* Relax-Fuenlabrada (2005)
* Relax-GAM (2006-2007)
* Andorra-Grandvalira (2009)
La máquina del cambiazo

***La máquina del cambiazo*** Francisco Ibáñezen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen bigarren abentura luzea da, jatorrian Gran Pulgarcito aldizkariaren 1969ko Udako Gehigarrian argitaratua, baita izen bereko makinaren izena ere, zenbait aldaerekin zenbaki gehiagotan ere agertuko zena.

## Argitalpen ibilbidea 
Jatorrian Gran Pulgarcito aldizkariaren 35 eta 41 zenbakien artean argitaratu zen, 1969ko apirilak 5 eta urte bereko uztailaren artean, eta, beranduago, aldizkari beraren Udako Gehigarrian. Súper Pulgarcitoren 2. eta 3. zenbakietan beste bi istorio laburrekin hartu zuen indarra, eta Mortadelo aldizkarian 4 orrialdeko beste bost atalekin osatu zen. Ondoren, Ases del Humor bildumako 9. zenbakian agertu zen 125 pezetako prezioan, Magos del Humorren 10.ean, Colección Oléren laugarren edizioaren 96. zenbakiari izenburua eman zion, bertan ere agertuz, baita Super Humor bilduman ere Valor y... ¡al toro!, Contra el "gang" del chicharrón, El caso del bacalao eta Los superpoderesekin batera.

Komiki honetan aristokraziaren erorketa erakusten da kondesa lodi bat Filemonen gainera nola erortzen den erakutsiz, honek jeikitzeko modurik ez zuelarik, zentsura frankistak baimendu zuena.

## Laburpena 
Bacterio profesoreak *aldaketaren makina* asmatu du. Makina honek jendea lekualdatzeko balio du. Pertsona bat makinan sartzen da, koordenatu batzuk aukeratzen dira eta makina barnean dagoen pertsona koordenatu horietan dagoen tokian agertuko da han zegoen pertsona ordeztuz. Azken hau makinan agertuko da hara nola iritsi den jakin gabe.

T.I.A.k asmakizun hau zenbait gaizkile atxilotzeko aprobetxatu nahi du. Mortadelo eta Filemon izango dira makinan sartuko direnak gaizkileekin lekualdatzeko.

## Makinaren beste agerpen batzuk 
Lekualdaketaren makina zenbait aldaketarekin honako abentura hauetan ere agertzen da:

* *La cámara busca fresquito* komiki laburra, 1976ko udako zenbaki berezian argitaratua. Makina toki freskoak aurkitzeko egokitua dago.
* *La cámara calorífera*' komiki laburra, 1977ko Gabonetako zenbaki berezian argitaratua. Makina toki beroak aurkitzeko egokitua dago.
* *El cacharro del tiempo* komiki laburra, 1991ko Súper Mortadeloren 81. zenbakian argitaratua, oraingoan, gainera, bertan sartzen direnak denboran zehar bidaia dezaten egokitua dago.
* El quinto centenario, makinak denboran zehar bidaiatzeko ahalmena erakusten du berriz.
* La maldita maquinita, jatorrizkoaren ezaugarri berekin, baina hobekuntzaren batekin, bere mugitzeko ahalmena kasu. Komiki hau Mortadelo eta Filemonen 0. urteurrenaren ondorioz egin zen.
* ¡Bajo el bramido del trueno!. Makina berak, berriz ere, denboran zehar bidaiatzeko ahalmena erakusten du. Capitán Truenoren etsaien kokapena bilatzeko erabiltzen dute.

Gainera, Ibáñezen pertsonaietan oinarritutako filmea den El armario del tiempon, filmeari izena ematen dion tresnak makinaren oso antzeko funtzionamendua du.

## Kanpo estekak
Madame I'm a Darling

'''Madame I'm a Darling'* (euskaraz *Anderea maitagarria naun*) Irlanda eta Eskoziako abesti herrikoi bat da. Abestia gizon gazte bat eta Chester hiriko neska gazte eder baten arteko istorioa baten ingurukoa da.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tara irlandar musika taldearen *Madame I'm a Darling* abestiaren bertsioa entzungai 
* Afterhours musika taldearen *Madame I'm a Darling* abestiaren bertsioa entzungai 
* Damien Dempsey irlandar abeslariaren *Madame I'm a Darling* abestiaren bertsioa entzungai 
* Gráda musika taldearen *Madame I'm a Darling'' abestiaren bertsioa entzungai