open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olga Leibar Mendarte

**Olga Leibar Mendarte** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1954ko irailaren 2a) irakaslea, aktibista politikoa, gizarte ekintzailea, solidarioa eta feminista da.
## Biografia 
Ixiar Mendarte Kasares eta Adolfo Leibar Axperen alaba da, zazpi senideren artean hirugarrena. Elizalde auzoan jaioa, Oiartzunen eman du bere bizitza osoa nahiz eta militantzi politikoan urte luzez Errenterian kokatuta ibili. Oiartzungo Iturburu haur-eskolako sorreran parte hartua da.

### Ikasketak 
* Administrari ikasketak

* Magisteritza (haur hezkuntza) Mondragon Unibertsitatean.

### Lanbideak 
Irakasle modura Lezoko Haur-eskolan 6 urtez aritu ondoren Berako Labiaga ikastolan eman ditu 35 urte, bertan jubilatu zen arte. Ikastolako proiektu berrien garapenean aritu izan zen lanean, hara nola, Zirika, Haurtxoa eta Mari Domingi bezalako proiektuetan. Bertan eman zion hasiera, geroago *Panpina Solidario* modura hedatuko zen ekimen pertsonalari.

### Konpromiso politikoa 
Gazte hasi zen talde politiko eta sindikaletan parte hartzen. Herri Gaztedin ibilitakoa da eta ondoren LCR-ETA VI, LKI, geroago ZUTIK izango zeneko militante iraunkorra izan da. Komite Internazionalistan jardundakoa. Alor sindikalean berriz, Langile Komisioak sindikatutik pasa ondoren LAB-eko kide da. Mugimendu ekologistan ere, modu aktiboan jarraitzen du eta konpromiso hauez gain, 2019ko legealdian Oiartzungo udaleko zinegotzi izan da, BILDU koaliziotik.

### Ekintzaile feminista 
Bere bizitzako kezketako bat izan da emakumearen duintasun eta berdintasunaren gaia. Oiartzunen sortutako lehen koadrila mistoko kide izatetik hasita, beti egon izan da mugimendu feministetan antolatua. Errenderiako Asanblada Feministan hasi zen militatzen, Oiartzungo Feministen Asanbladako partaide izatera pasa zen arte. 2019ko legealdian Udaletxeko Berdintasun zinegotzi kargua izan zuen.
[thumb|264x264px|[:Fitxategi:Olga Leibar.Palestinaren aldeko elkartasun manifestazioan. Donostia 2023.jpg|Palestinaren aldeko elkartasun manifestazioa. Donostia 2023ko urriaren 21a]]

### Solidaritatea 
Sahararren aldeko konpromisoan ere nabarmendu da Olga. Bera tarteko, sortu zuten *El Watan Sahararren aldeko Oiartzungo Elkartea* 2003an.  Partaide aktiboa eta iraunkorra da eta asko izan dira elkarte modura bultzatu, burutu edota koordinatu dituen proiektuak. Horien artean aipagarriak:

* "Oporrak bakean" ekimena:  Urteetan zehar, 12 haur saharar artatu izan dituzte bere etxean.
* Janari bilketa eta banaketa.
* Errefuxiatuen kanpalekuetara bidaiak. Zazpi urtetan zehar bertaratu izan da kanpanlekuetako hobekuntza proiektuak martxan jartzen laguntzera. Aipatzekoak: etxeetan eguzki plakak jartzea; udaletxe eta auzoetan megafonia sistemaz hornitzea; ur bidoien horniketa zabaltzea edota saharar kanpamenduko eskoletan ikuskizun kultural eta artistiko ezberdinak bideratzera, hara nola: antzerkiak, musika, edota txontxongiloak bezalako jarduera kulturalak. Lan guztia hauek dute jarraipena Oiartzungo ikastetxeetan egiten diren aurkezpen eta erakustaldietan.
* Trapuzko panpinak eta eskulanak, sahararren alde.

*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanariar borroka

eskuinera|thumb|270px|Lehiaketa.
**Kanariar borroka** () Kanariar Uharteetako borroka-kirol tradizionala da,  *grappling* edo heltze generokoa. Ezaugarri nagusiak hauek dira: borrokalariak borrokan kontrarioaren indarra aprobetxatzeko duen trebetasuna, eta arerioa zauritu gabe desorekatzeko asmoa, bere gorputzeko edozein atalekin lurra ukitzeraino (oin-solairuak izan ezik). Beste borroka-modalitate batzuetan gertatzen den bezala, ezin da lurrean borrokatu aurkaria ezegonkortzeko. Ez dago baimenduta inolako giltzarik. Kanariar borroka Kanarietako aborigenen garaian sortu zen, 1402ko gaztelar konkista baino lehen.

## Praktika 
Borroka  izeneko hareazko zirkulu baten barruan garatzen da, 15 eta 17 metroko diametroa duten bi zirkulu zentrokide dituena. Borrokaren hasieran, bi borrokalariak ren erdian daude eta eskuak estutzen dituzte. Keinu hori nobleziaren eta tradizioaren seinaletzat hartzen da, kanariar borrokaren berezko ezaugarritzat. Elkarri heltzen hasten dira, aurrez aurre jarrita, eta bakoitzak bere ezkerreko eskua sartzen du aurkariaren praken eskuineko geltokian. Gorputzak gerritik aurrerantz makurtzen dituzte, sorbaldak elkarren ondoan, altuera berean geratu arte. Eskuineko besoak lurrarekiko perpendikularrean jarrita, borrokalariek esku-ahurrak batu eta hareara hurbiltzen dituzte. Aipatzekoa da oraingoa baino lehenagoko araudietan derrigorrezkoa zela lurra hatz puntekin ukitzea. Arbitroak sekuentzia hori baliozkotu ondoren, borrokari hasiera ematen dion seinalea igortzen du, edo heltzen dio, txilibitua joz.

Ondoren, borrokalariak aurkaria desorekatzen saiatzen dira, lurra gorputzeko edozein atalekin ukitzeko, oinplanoa izan ezik. Borrokalariek  edo eskuetako eta oinetako teknikak erabiltzen dituzte, eta horietan kolpeak ematea debekatuta dago. Borroka laurogeita hamar segundo baino gutxiagoan gertatzen da.

Hainbat borroka-sistema daude: taldeka edo banakako borroketan. Taldekako modalitatean hiru heldulekutara egin daiteke borroka, borroka jarraitua, edo denak denen aurka. Bestalde, banakako liskarrak pisuen, kategorien edo erronken arabera ezar daitezke. Modurik ohikoena bi talderen artean egiten da, gehienetan hamabi borrokalari bikoteka. Taldekako modalitatean, norgehiagokaren amaieran borrokalari gehien mantentzen dituena irabazlea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naiomi Matthews

**Naiomi Anaiansi Matthews Martín** (-) bizkaitar borrokalaria da, Riders Fight Club Getxon eta Barakaldoko Munoan aritzen dena. Grappling modalitatetan— grappling, grapling gi, brasildar jiu-jitsu, borroka libre olinpiko— aditua, hainbat txapelketan parte hartu du, munduko txapelduna ere izanda.

## Palmaresa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aluche (kirola)

[eskuinera|thumb|270px|Borrokalariak [Valdáligan.]]
**Aluche** ipar-mendebaldeko Espainiako zenbait borroka-kirol modalitateen izen tradizionala da,  *grappling* edo heltze generokoak. Antzinarotik ezagunak, León, Kantabria, Asturias eta Palentzian duela gutxira arte egiten zuten. Egungo adibiderik nabarmena leondar borroka da, bere ligak ere dituena.

Kirolaren jatorria ez dago oso argi, eta erromatarren aurreko jatorriaren aukera asko daude, zeltiar kutsuko borroka ugariekin duten antzekotasuna dela eta. Erdi Aroko Kantabrian borroka dokumentatuta dago, eraikuntza erromanikoetan grabatutako eszenen bidez. Borrokalarien eszenak argi eta ziurtasun osoz ikus daitezke Castañedako Gurutze Santu, San Martín de Elines, Yermoko Santa Maria, Perrozoko Santa Maria kolejiaten erliebeetan.

Kantabrian duen presentzia aurretik oso dokumentatuta ez dagoen arren, Estrabonen hitzetan, penintsulako iparraldeko herrien ohitura zela armarik gabeko borroka-ariketak egitea tipikoa zen, eta I. mendeaz ari gara (herrialde gaelikoetan armarik gabeko borroken lehen aipamena- Irlandan- 600 urte lehenagokoa da). Benetako jatorria edozein dela ere, landa-lurraldeetako armarik gabeko borrokak antzinatik jaso eta ezagutzen dira, eta landa-ingurunearekin, artzainekin eta folklorearekin oso lotuta egon dira Leon, Palentzia, Asturias eta Kantabriako mendialdeetan.

Ez dakigu zein den gaur egungo *aluche*a behin betiko sortzen den une zehatza, baina onargarriena da praktikaren mendeetan zehar pixkanaka agertzea, borrokaren berezko bilakaeraren ondorioz. *Aluche* izen arrunta izan arren, araurik ez dagoenez, Kantabriako ibarretan, batez ere Liébanan, Paseko haranetan eta Campoon, araudi desberdinak eta aldaera desberdinak garatu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borroka-kirol

eskuinera|thumb|270px|Boxeoa mendebaldeko borroka-kirol tradizionala da.
**Borroka-kirola** kontaktu-kirol lehiakorra da, non modalitatearen arabera, harreman-arau jakin batzuk erabiliz, bi aurkarik elkarren aurka borrokatzen duten. Helburua lehiaketa irabaztea da, kirol bakoitzaren arauek baimentzen dituzten gorputz-atalak erabiliz. Hona hemen adibide batzuk: boxeoa, kickboxinga, muay thaia, MMA (arte martzial mistoak), borroka greko-erromatarra, borroka olinpikoa, etab.

Borroka-kiroletan erabiltzen diren teknikak eta taktikak kategoria edo enfasi desberdinetan sailka daitezke; ukabilak, belaunak, hankak eta ukondoak erabiliz. Arropa bereziarekin heltzea, edo kirol-arropa erabiltzea.

## Kanpo estekak
Santa Maria eliza (Yermo)

**Santa Maria eliza** () Cartesko Yermo herrian dagoen Erdi Aroko eliza garrantzitsua da.

Altxor Artistiko Nazionalaren Monumentu izendatu zuten 1930eko uztailaren 4ko Errege Aginduaren bidez (uztailaren 8ko Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratua). Geroago, Espainiako Ondare Historikoari buruzko ekainaren 25eko 16/1985 Legearen lehenengo xedapen gehigarriaren arabera, «Interes kulturaleko ondasuntzat» hartu zen. Interes Kulturaleko Ondasun honen babes-ingurunea abuztuaren 1eko 89/2002 Dekretuaren bidez deklaratu zuten.

Yermoko Santa Maria monasterio bat izan zen, IX. mendean jada existitzen zena eta Oviedoko Gotzaindegiaren mende zegoena. Gaur egun kontserbatzen den eliza XIII. mendekoa da. Oinplano angeluzuzeneko eliza da, habearte bakarrekoa, zirkuluerdi-formako absidean amaitzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leondar borroka

eskuinera|thumb|270px|Lehiaketa.
**Leondar borroka** () Leóngo probintziako borroka-kirol tradizionala da,  *grappling* edo heltze generokoa. Beste borroka-modalitate batzuetan gertatzen den bezala, ezin da lurrean borrokatu aurkaria ezegonkortzeko. Ez dago baimenduta inolako giltzarik.

## Praktika 
Bikoteka borrokatzen dute, sumo edo kanariar borrokaren antzera, eta borroka 17 metroko diametroa duen zirkulu baten barruan egiten dute.

Borrokalariek praka motzak eta kamiseta laburra jantzi behar dituzte. Ezin dute oinetakorik erabili eta galtzerdirik gabe borrokatzera behartzen dute. Ohikoa denez, 2 cm-ko zabalera duen larruzko gerrikoa daramate. Gerriko hori gerrian jartzen da, gerriko osoa inguratuz, aldakaren gainetik, arerioak erraz heldu ahal izateko moduan.

Helburua  izeneko zenbait teknikaren bidez aurkariari zorua bizkarreko edozein zatirekin ukitzea da, eta horrela erorketa bat lortuko dute. Lurra sabelarekin edo besoekin ukitzea lortzen bada, erdi erortzea lortzen da. Gerrikotik askatzeagatik ere eroriko bat ematen dio aurkariari. Bi eroriko oso lortzen dituen lehenengoak irabaziko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pterigoide-ahosabaietako hobi

thumb|Pterigoide ahosabaietako hobia

**Pterigoide-ahosabaietako hobia** sudur-barrunbe eta loki azpiko hobiaren sakontasunean kokatzen den espazio txikia da, erlazio asko beste zuloekin.

## Mugak 
* Aurreko muga: Masailezurraren tuberositatea.
* Atzeko muga: Esfenoide hezurraren pterigoide irtengunea.
* Erdialdeko muga: Sakonalderago sartuta dago eta hortaz muga hau ahosabai hezurarren xafla zutarekin kontaktuan egongo da.

## Edukia 
* Pterigoide-ahosabaietako gongoila
* Masail nerbioaren erroak V2
* Masail arteria bere adarrekin

## Patologia 
PTERIGOIDE-AHOSABAIETAKO HOBIKO SCHWNOMA 

Nerbio sistema periferikoan kokatzen diren Schwann zeluletatik eratorritako hazkuntza geldoko tumore neurogenikoak dira. Schwanomen %60 gara nerbioen neurileman sortzen dira. Gehienbat nerbio sentsorialak kaltetzen ditu. Tumore intrakranealen %8-10 hartzen dute. Buru eta lepoan agertzen dira gehienbat (organismoko guztiko schwannomen artean % 25-35), batez ere, V, IX, X, XII gara nerbioetan. Pterigoide-ahosabaietako hobian prebalentzia oso baxua da, eta, kasu honetan, Gasser gangoilaren edo trigeminoaren hiru adarretako baten sustraian sortuko da. 

Sintomatologiari dagokionez, lehendabizi entzumen galera gertatzen da; jarraia edo noizbehinkakoa izan daiteke. Ondoren, beste sintoma batzuk agertu daitezke: aurpegiko hipoestesia, aurpegiko paralisia edo irensteko zailtasuna.

Dena den, esan bezala, pteirigoide-ahosabai hobian sortutako tumoreek oso prebalentzia baxua daukate. Ohikoagoa da garezur barneko oinaldeko edo sudur sinuetako tumoreak hedatu eta pterigoide-ahosabai hobiraino iristea.

Eremu honetako tumoreak teknika kirurgiko ezberdinak erabiliz kentzen dira, besteak beste, rinotomia laterala, Weber-Ferguson teknika eta teknika endoskopikoa.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Guinart

**Lidia Guinart Moreno** (Santa Coloma de Gramanet, 1966ko abenduaren 30a) kazetari, idazle eta politikaria da, Kataluniako Sozialisten Alderdiko Diputatuen Kongresuko diputatua.

## Ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko (UAB) Informazio Zientzietako lizentziaduna da, Kataluniako Unibertsitate Irekiko kazetaritza digitaleko graduondokoa du eta UNEDeko zientzia politikoetako ikasketak ditu. Kazetari eta idazle lan egin du. 

PSC-PSOEko tokiko politikako idazkaria, Espainiako 2011ko udal-hauteskundeetan zinegotzi hautatu zuten Santa Coloma de Gramaneteko Udalean. 2011tik 2015era, Ekonomia, Ogasun, Plangintza eta Barne Zerbitzuetako bigarren alkateordea eta Genero Berdintasun, Berrikuntza eta Unibertsitate Politiketako zinegotzi delegatua izan zen.

Espainiako 2015eko hauteskunde orokorretan, PSCk diputatu hautatu zuen Bartzelonan, eta 2016ko ekainaren 26an, aulkia baliozkotu zuen.

Lidia Guinart izan zen Mariano Rajoyren bigarren inbestidura-saioan Espainiako Gobernuak 2016ko urriaren 29an egindako hamalaugarren legegintzaldirako 'ez' bozkatu zuen hamabost diputatuetako bat.

Kongresuan egin duen lanean, Genero Indarkeriaren arloko Estatu Ituna egiteko egin duen lanagatik nabarmentzen da. Itun hori, azkenean, 2017ko irailaren 28an onartu zen.

## Argitalpenak 
* *Soy mujer y pretendo trabajar* (2003)
* *Tú y yo...y nuestro hijo* (2005)
* *De madres a hijas* (2007)

## Iruditegia 

Fitxategi:Lidia Guinart.jpg|Lidia Guinart, 2017
Fitxategi:Jornada Igualdad en las radiotelevisiones públicas - Fot6.jpg|Berdintasunari buruzko jardunaldia irrati-telebista publikoetan: konpromisotik praktikara. Madril Diputatuen Kongresua. UGT RTVEk eta Berdintasun Mahaiak antolatua. Irudian, Almudena Fontecha, Lidia Guinart, Paloma Urgoiti, Manuel Ventero
Fitxategi:Lidia Guinart - Compromiso con la igualdad en las radiotelevisiones publicas.jpg|Berdintasunari buruzko jardunaldia irrati-telebista publikoetan: konpromisotik praktikara. Madril Diputatuen Kongresua. UGT RTVEk eta Berdintasun Mahaiak antolatua
Fitxategi:María Eizaguirre - Intervencion Igualdad en las RTVs publicas.jpg|Lidia Guinart, Maria Eizagirre, Berdintasunari buruzko jardunaldia irrati-telebista publikoetan: konpromisotik praktikara. Madril Diputatuen Kongresua. UGT RTVEk eta Berdintasun Mahaiak antolatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loki azpiko hobi

thumb|260px|Loki azpiko hobia

Esfenoide hezurraren loki azpiko gangarraren azpian eta masailezurraren tuberositatearen atzean kokatzen den espazioa da. Loki hobiarekin harremanetan egongo da.

## Mugak 
* Goiko muga: Loki hobiaren beheko mugako egitura berdinak, baina orain goi alboko eta erdialdeko mugak izango dira. 
* Aurreko muga: Masailezurraren tuberositatea (beheko irudian 17 zenbakiarekin).
* Alboaldeko muga: Barailezurraren adarra.
* Erdialdeko muga: Esfenoidesaren pterigoide irtengunearen alboko xafla. 
* Atzetik irekita egongo da. 

## Edukiak 
* Loki-giharraren beheko zatia
* Alboko eta erdialdeko pterigoide giharrak
* Baraila-nerbioaren V3 eta bere erroak
* Belarri-gongoila (Ganglion oticum)
* Masail-arteria bere adarrekin

## Patologia 
LOKI AZPIKO HOBIKO OSTEOKONDROMA 

Osteokondroma osagai oseo eta kartilaginosoz osaturiko tumore benignoa da. Tumore mota hau oso ohikoa da tumore oseoen artean. Normalean hezur luzeetan agertzen da (adibidez belaunaren inguruan), baina berez kartilagotik garatutako edozein hezurretan eman daiteke. Hala ere, garezurrean tumore hauek topatzea ez da oso ohikoa (kasuen %0,6 izaten da). Diagnostikorako tomografiak edota erresonantziak erabiltzen dira. Tumorearen ondorioz, barail nerbioa (trigeminoaren adarra) albo batera desplazatzen da. Honen ondorioz, gerta daiteke muskulu murtxikatzaileetan eragina izatea. Tratamendurako kirurgia erabiltzen da, modu honetan tumorea kenduz. Osteokondroma normalean ez da tumore maligno bihurtzen (soilik kasuen %1-2an gertatzen da), baina gomendagarria da aldizkako kontrolak egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
No volveremos atrás

***No volveremos atrás***, euskaraz "Ez dugu atzera egingo", Txileko abeslari eta talde batzuek 1973 hasieran plazaratutako albuma da. Helburua urte bereko Txileko Parlamenturako hauteskundeetan Unidad Popular koalizioaren alde egitea zen. 

Hauteskunde horietan UPk %43,4 botoen kopurua lortu zuen. Handik sei hilabeterata Pinochet zuzendutako estatu kolpea izan zen. Albuma Discoteca del Cantar Popular DICAP zigilua plazaratu zuen.

## Abestiak 
Abesti gehienetan Quilapayún taldearen parte hartzea baldin badago, haiekin batera Víctor Jara eta Isabel Parra agertu ziren. 
* «Este es mi lugar», Quilapayún. Musika: Quilapayún, Alfredo Pintor
*  «Por siempre muy juntos», Quilapayún. Musika: Quilapayún, Alfredo Pintor
*  «No vamos hoy a bailar», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún	
*  «Conchalí», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún	
*  «Cueca negra», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún	
*  «Nuestro amor», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún	
*  «¿Onofre? Sí Frei», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún
*  «Al centro de la injusticia» (2. bertsioa), Isabel Parra. Musika: Violeta Parra, Isabel Parra	
*  «El desabastecimiento», Víctor Jara. Musika: Víctor Jara	
*  «Frei ayúdame», Quilapayún, Inti-Illimani. Musika: Tony Ronald, Quilapayún	
*  «Cueca roja», Quilapayún. Musika: Sergio Ortega, Quilapayún

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Discogos webgunean.
Gen hizkuntza

**Gen** (baita ere Gɛ̃, Gɛn gbe, Gebe, Guin, Mina, Mina-Gen, eta Popo) Gbe hizkuntza bat da, Togoko hego-ekialdean eta Beninen hitz egiten dena. Beste Gbe hizkuntzak bezala, hizkuntza tonala da. Gen-Minaren hizkuntzaren historian bi migrazio daude, Accratik eta Elminatik Ghanan. Mina herriak Elminatik migratu zuen Denkyira gerren ondorioz, eta Gen herria Accratik etorri zen Akwamu gerran galdu ostean. Bi taldeak Ewe herriarekin elkartu ziren, eta hizkuntza horietako, Fantiko, Ga Dangmeko eta Europako hizkuntza batzuetako hitzak hartu zituzten. 

1991n 200.000 hiztun inguru zituen Togon eta 2006an 130.000 inguru Beninen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honest Thief

***Honest Thief*** (euskaraz *Lapur Zintzoa*), 2020ko Mark Williams estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller bat da. Liam Neeson, Kate Walsh, Jai Courtney, Jeffrey Donovan, Anthony Ramos and Robert Patrick aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Boston, Tom Dolan (Liam Neeson) banku lapurra Annie Wilkinsetaz maitemindu berri denez bere burua poliziak atxilotzeki eskeiniko du, honela bizimodu zintzo bati ekiteko asmoz. Baina FBIko agente batzuk bera baina ustelagoak direla jabetzean bere ospea garbitzeko asmoz bere marine ohi trikimailu guztiak erabili beharko ditu. 

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Tom Dolan lapurra
* Kate Walsh: Annie Wilkins
* Jai Courtney: John Nivens, FBIko agentea
* Jeffrey Donovan: Sean Meyers agentea
* Anthony Ramos: Ramon Hall, FBIko agente ustela eta Johnen lankidea
* Robert Patrick: Sam Baker agentea
* Jasmine Cephas Jones: Beth Hall

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1 Wall Street Court

**1 Wall Street Court** (**Beaver Building** eta **Cocoa Exchang**e izenez ere ezaguna) New Yorkeko Manhattango Finantza Barrutiko bizitegi-eraikina da. 15 solairuko eraikina, Clinton eta Russellek neopizkundeko estiloan diseinatua, 1904an osatu zen Wall, Pearl eta Beaver Streeteko elkargunean.

Eraikinak lisaburdin baten antzeko forma du, Pearl eta Beaver kaleen arteko loturak eratzen duen angelu zorrotz batean kokatuta dagoelako. 1 Wall Street Court-en artikulazioak hiru sekzio horizontal ditu, zutabe baten osagaien antzekoak, hau da, oinarri, ardatz eta kapitel bat. Oinarria harriaren aurrean dago, ardatzak topezko txandakako zerrendak eta adreilu beltzarandua ditu, eta kapitelak kolore anitzeko terrakotazko apaindura du, forma geometrikoak adierazten dituena. Kastoreen eskulturak daude sarrera nagusiaren gainean, Pearl eta Beaver kaleen aurrean (Beaver kastore da ingelesez), eraikinaren jatorrizko izena adierazten dutenak. Gainegitura altzairuzko markoaren eraikuntzakoa da.

Beaver eraikina 1903 eta 1904 artean eraiki zen espekulaziozko garapen gisa. Eraikina Munson Steamship linearen egoitza izan zen 1904tik 1921era bitartean, eta enpresak 1 Wall Street Courten jabetza izan zuen 1919tik 1937ra. Eraikina 1937an itxi zuten, eta jabetza geroago beste entitate batzuetara pasatu zen, Bowery Savings Bank barne. New Yorkeko kakao-burtsa beste maizter ezagun bat izan zen, 1931 eta 1972 bitartean eraikina okupatuz. Lurzoruaren mailako merkataritza-guneak eta barne-bulegoak asko aldatu ziren jatorrizko diseinuan, eta asko berritu ziren 1937an eta 1980ko erdialdean. 1 Wall Street Court etxebizitzetarako eraikin bihurtu zen 2006an.

New York hiriko Monumentu Historikoak Zaintzeko Batzordeak eraikina hiri-mugarri izendatu zuen 1995ean, eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalari gehitu zitzaion 2005ean. Wall Streeteko Barruti Historikoari (2007an sortutako NRHP barrutia) ere laguntzen dion jabetza da.

## Kanpo estekak
48 Wall Street

**48 Wall Street**, lehen **Bank of New York & Trust Company Building**, 32 solairuko etxe orratz bat da, 156 metroko altuerakoa, Wall Street eta William Streeten izkinan, New Yorkeko Manhattango Finantza Barrutian. Benjamin Wistar Morrisek diseinatu zuen, 1927-1929an, Errenazimentu Neogeorgiar eta kolonialeko estiloetan.

Gaur egungo egitura leku berean eraikitako hirugarrena da, New Yorkeko Bankuak 1797 eta 1858an eraikitakoen ondotik. Egitura Manhattan Beherean etxe orratz asko eraikitzen ari ziren garai batean eraiki zen. 48 Wall Street neogeorgiar estiloko xehetasun askorekin dago diseinatuta. Hiru solairurik baxuenak, goiko soto baten gainean eraikiak, banku gisa erabili ziren, eta bigarren solairuan leiho handiak dituzte, bai eta sarreran pedimentuak ere. Eraikinaren goiko aldean kupula bat dago, estilo federalean diseinatua eta arrano baten estatua batez koroatua.

New Yorkeko Bankua 1998an atera zen 48 Wall Street-etik, eta, ondoren, asko berritu zen. Amerikako Finantzen Museoa 2007tik 2018ra bitarteko banku-pabiloi zaharrean egon zen; Will & Wall-ek ordeztu zuen, erabilera anitzeko ekitaldietarako tokia baita. New York hiriko Monumentu Historikoak Zaintzeko Batzordeak eraikina mugarritzat jo zuen 1998an eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalari gehitu zitzaion 2003an. Wall Streeteko Barruti Historikoari (2007an sortutako NRHP barrutia) ere laguntzen dion jabetza da.

## Kanpo estekak
23 Wall Street

**23 Wall Street** (**J.P. Morgan & Co. eraikina** ere deitzen zaio) bulego-eraikina da Manhattango Finantza Barrutian, New Yorken, Wall Streeteko eta Broad Streeteko hego-ekialdeko izkinan. Trowbridge & Livingstonek estilo neoklasikoko lau solairuko eraikina diseinatu zuten. 1913 eta 1914 artean eraikia, J.P. Morgan & Co-ren egoitza izan zen jatorriz. 2000ko hamarkadaren bukaeratik, ez da erabiltzen.

Eraikinaren kanpoaldea astilarrezkoa da, eta kareharrizko horma lauak ditu, apaingarririk gabeko leihoetatik zulatuak, erliebe sakonetan. Amaitu ondoren, eraikina J.P. Morgan & Co-ren egoitza bezala ezagutu zen —Morgan-en etxea—, nahiz eta kanpoaldea ez zen inoiz Morgan izenarekin sinatu. Banku-aretoak ia beheko solairu osoa hartzen zuen, bulegoak zituen eta banku-transakzioetarako erabili zen. Espazio horrek kupula batez estalitako sabaia zuen, eta, ondoren, kristalezko kandelabro handi bat. Ekipo mekanikoak eta gangak sotoan zeuden, bulego exekutiboekin eta langileen instalazioekin goiko solairuetan.

23 Wall Streetek ordezkatu zuen Drexel eraikina, J.P. Morgan & Co.ren aurrekaria zen Drexel, Morgan & Co.-ren banku-egoitza zena. 1920an Wall Streeteko atentatuak kalte egin zion, baina J.P. Morgan & Cok ez zituen metraila-markak kendu. 1957an, eraikina Broad kaleko 15. zenbakiari lotuta zegoen, eta bi eraikinak J.P. Morgan & Co-ren egoitza izan ziren 1988 arte. 2000ko hamarkadan baziren planak 23 Wall Street eta 15 Broad Street elkarjabetza-konplexu bihurtzeko. 23 Wall Street 2008an saldu zen Sam Pa industrialari aberatsarekin lotutako interesetarako, baina, neurri handi batean, hutsik egon da ostean.

Hainbat sorkuntza lanetan irudikatuta, 23 Wall Streeten diseinu sinplea goretsi egin zen, neurri handi batean, osatu zenean. New York Hiriko Monumentuak Zaintzeko Batzordeak hiri-mugarri izendatu zuen 1966an, eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalari (NRHP) erantsi zion 1972an. Wall Streeteko Barruti Historikoari (2007an sortutako NRHP barrutia) laguntzen dion jabetza da.

## Kanpo estekak
Tonu

**Tonu** honakoa izan daiteke:
*Tonua, koloreen ezaugarri nagusia
*Tonua, hitz bat ahoskatzean, ahotsaren maiztasun-aldaketa
*Tonua, musikan
**Tonuerdi
*Tonu muskularra, egoera normalean giharrrek duten tentsioa.
Yanagi

thumb|250x250px|*Yanagi* ganibeta.
[[Fitxategi:Japanese_knife_blade_types_B.svg|eskuinera|thumb|250x250px|Yanagi batzuek [b] bi aldeetan dute angelua baina a) eta c) motakoek alde bakar batean dute: a) eskuin eskuz erabiltzekoa da eta c) ezkerti batek erabiltzekoa.]]
**Yanagi** aiztoa (柳刃包丁, ***Yanagi-ba-bōchō*** edo ***yanagi ba***) labana mehea da, Japoniako sukaldaritzan erabiltzen dena. Sashimi edo arrain gordina mozteko aproposa, *sashimi* eta *sushi* prestatzeko erabilia.

## Erabilpena 
*Sashimi* eta *sushia* prestatzean, helburua da arrainaren haragiaren gainazal ebakia izatea laua eta distiratsua, horrek zaporea maximizatzen duelakoan ere. *Yanagi* aiztoa helburu horretarako diseinatuta dago.

* Luzera: orri luzeari esker, erabiltzaileak kolpe bakar batean ebaki dezake haragi-bloke bat. Horrek sigi-saga bidezko ebaketa saihesten du, zeharkako sekzioa sortzen baitu.
* Argaltasuna: Orria oso mehea da ebakia egiteko aukera ematen duen ertzaren atzean, batez ere labanaren pisua erabiliz. Indar edo lodiera handiagoak haragian urradurak edo ubeldurak sortuko lituzke.
* Propietate ez-itsaskorrak: atzealdea (*urasuki*) ahurra da, ebakitzen dena eta metala elkarri itsatsi gabe erraz bereizteko.
* Altzairuzkoak dira yanagiak, ezpata japoniarraren teknikak erabiliz sortuak, gaur egungo baldintzetara egokituta. 
* Ebakitzeko norabidea: Mendebaldeko ia ganibet guztiak bultza eta ebaki eran erabiltzen diren arren, *yanagia* tira eta ebaki egiteko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midmar gaztelua

**Midmar gaztelua**, , Eskoziako Aberdeenshire konderrian dagoen gaztelu bat da, Westhill udalerritik 12 kilometro mendebaldera eta Ech udalerritik 3,5 kilometro mendebaldera.

1565-1575 artean George Gordon Midmar eta Abergeldiekoa jauntxoak eraikiarazi zuen.
Loki hobi

**Loki hobia** masailalbo arkuaren eta parietal hezurraren beheko loki lerroaren arteko espazioa da. 

## Mugak 
* Erdialdean: Loki hezurraren ezkata eta pareta hezurra
* Aurrealdean: Bekoki hezurrak masailalbo irtengune bat du eta masailalbo hezurrak, aldiz, bekoki irtengunea. Irtengune hauek bat egin eta loki hobiaren aurreko muga osatuko dute. 
* Behealdean: Hutsune bat dago (gezi urdina). Hutsune honen bidez loki hobia harremanetan egongo da loki azpiko hobiarekin. Hortaz, esan dezakegu muga bikoitza egongo dela: behe alboko muga eta behe erdialdeko muga izango ditu. 
** Behe alboko muga masailalbo arkuak eratuko du.
** Behe erdialdeko muga esfenoide hezurraren loki azpiko gangarrak (beheko eskuineko irudian 32. zenbakia) osatuko du (esfenoidesaren hegal nagusien kanpoaldean dagoen gangartxo batek).

## Edukia 
* Loki-giharra eta bere aponeurosia
* Loki arteria eta zainak
** Azaleko loki-arteria, kanpoko karotida arteriaren bukaera adarra dena
** Sakoneko loki-arteriak, masail-arteriaren adarrak direnak
* Loki-nerbioak:
** Aurreko, erdiko eta atzeko sakoneko loki-nerbioak (V3 baraila-nerbioaren adar eragileak)
** Belarri-lokietako nerbioa (V3 baraila-nerbioaren adar sentikorra)

## Patologia 
LOKI-HOBIKO RABDOMIOSARKOMA

Errabdomiosarkoma (rabdo-: ildaskatu; -mio-: muskulua; sarcoma: ehun konjuntiboaren tumore gaiztoa) muskulu ildaskatuko tumore gaiztoa da. Haurtzaroko ehun bigunen sarkomarik ohikoena da % 65eko intzidentziarekin. Gorputzeko edozein ataletan ager daiteke. Leku ohikoenak hauek dira: Gorputz adarrak (%20), retroperitoneoa (%13) eta burua eta lepoa (%11), azken honen barruan prebalenteenak Loki Hobian direlarik, Loki Muskuluari eraginez.

Ondorioz agertuko diren arazoak hauek dira: Min muskularra eta buruko mina, Odoljarioa eta murtxikatzeko zailtasunak. Diagnostikoa tumorearen biopsia eta ondorengo azterketa anatomo-patologikoaren bidez egiten da.

TTO: Rabdomiosarkoma mota histologiko eta kokalekuaren araberakoa izango da: Kirurgia + Kimioterapia + Radioterapia terapia konbinatua. Kirurgiaren barruan Loki Giharraren erresekzioa posibilitate bat litzateke.

Metastasi bidez zabaldu daiteke gorputzeko beste ataletara, batez ere gibel, garun eta biriketara. Errezidibak ere eragin ditzake, baita ere erremisio total baten ostean.[1] [2]

## Bibliografia 
# Libro virtual de formación en ORL [Internet]. Seorl.net. [citado el 4 de mayo de 2022]. Disponible en:https://seorl.net/PDF/Otologia/023%20-%20Tumores%20de%20la%20regi%C3%B3n%20temporal.%20Abordaje%20quir%C3%BArgico%20del%20agujero%20rasgado%20posterior%20%E2%80%93ARP-.%20Resecci%C3%B3n%20lateral%20y%20total%20del%20hue.pdf

## Kanpo estekak
Luberri (buletina)

***Luberri*** euskarazko aldizkaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren ostean Hego Euskal Herrian argitaratu zen lehenbizikoa. Nekazari eta ganaduzaleentzako buletin txikitxo bat zen. Hilabetekaria izateko asmoarekin sortu zen, baina bi ale besterik ez ziren argitaratu, 1954-1955eko RSVAPren buletinaren eranskin gisa. Sustatzaileak, besteak beste, honakoak izan ziren: Karlos Abaitua, Manu Oñatibia, Andoni Esparza, Joakin Olaizola eta Enrike Zurutuza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anaitasuna.
* Egan.
* Munibe.
* Zeruko argia.

## Kanpo estekak
1 Hanover Square

**1 Hanover Square** (**India House**, **Hanover Bank Building** eta **New York Cotton Exchange Building** izenez ere ezaguna) merkataritza-eraikina da Hanover plazaren hego-mendebaldeko ertzean, New Yorkeko Manhattan Behereko Finantza Barrutian. Estatu Batuetakokotoiaren geroko-trukeen lehen gunea izan zen, New York Cotton Exchange izenarekin.

1 Hanover Square jatorriz bananduta zeuden lau egiturek osatzen dute. Egitura nagusia hiru solairuko eraikina da, estilo errenazentista italiarrean diseinatua eta 1854an osatua. Harri marroiak eraikinaren sarrera nagusia biltzen du, Hanover plazaren parean. Harri arrearen ondoan adreiluzko hiru egitura daude Stone kalearen 60-64 zenbakietan. 1836koak dira eta denda komertzial gisa eraiki ziren. Adreiluzko eraikinek lau solairu dituzte, baina harri angeluarraren altuera bera dute. Barruan, Harry's Bar-ek, Ulysses Folk House-k eta India House klubak erabiltzen dituzten espazioak daude.

Eraikin marroia Hanover Bank-en egoitza izan zen hasieran, eta beste maizter komertzial batzuk adreiluzko eraikinak okupatu zituzten. 1870ean sortutako New York Cotton Exchange 1872tik 1885era bitarteko eraikina okupatu zuen. Eraikina W.R. Grace eta Companyren egoitza izan zen gero 1910eko hamarkadaren hasiera arte. 1914an, India Housek erosi zituen egiturak. Kanpoko merkataritzan aritzen diren zaleentzako klub pribatua da India House, eta eraikina okupatzen jarraitzen du. Urteetan zehar, zenbait arkitektok eraikina berritu dute, eta Stone Streeteko hiru dendak pixkanaka harri marroiko egiturarekin konbinatu ziren 1870 eta 1910 bitartean. Jatetxeek ere Hanoverko plaza baten hainbat zatitan hartu dute ostatu. 

1 Hanover Squareren diseinuak, batez ere ondoren India Houseko klub gisa erabiltzeari dagokionez, kritikaren txaloak jaso zituen. New York Hiriko Monumentuak Zaintzeko Batzordeak (LPC) izendatu zuen eraikina, 1965ean, eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalean (NRHP) sartu zuten 1972an. Eraikina ere mugarri historiko nazional bihurtu zen 1977an. Stone Streeteko Barruti Historikoari laguntzen dion jabetza da. 1996an izendatu zuten PELek eta 1999an NRHP delakoak. 1 Hanover Square ere antzeztu dute herri-kulturako obretan, baita 2001eko *Kate & Leopold* filma ere. 

## Kanpo estekak
Robert Lewis Taylor

**Robert Lewis Taylor** (Carbondale, Illinois, 1912ko irailaren 24a - Southbury, Connecticut, 1998ko irailaren 30a) estatubatuar kazetari eta idazlea izan zen.

1933an Illinoisko Unibertsitatean lizentziatu ondoren, artikuluak eta apunte biografikoak idatzi zituen zenbait aldizkarirentzat (*The New Yorker*, *The Saturday Evening Post*, ''Reader's Digest).

1942tik 1946ra Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan zerbitzatu zuen Bigarren Mundu Gerran. Gerra amaitu ondoren, eleberriak eta biografiak idazten jarraitu zuen.

1958an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen *The Travels of Jamie McPheeters* eleberriarekin. Bertan, hamalau urteko mutil baten eta bere aitaren istorioa kontatzen du, Kaliforniako urre sukarraren garaian.

## Lanak 
* *Adrift in a Boneyard* (1948)
* *Doctor, Lawyer, Merchant, Chief* (1948)
* *W. C. Fields: His Follies and Fortunes* (1949)
* *Professor Fodorski* (1950)
* *The Running Pianist* (1950)
* *Winston Churchill: An Informal Study of Greatness* (1952)
* *The Bright Sands* (1954)
* *The Travels of Jaimie McPheeters* (1958)
* *Center Ring* (1960)
* *A Journey to Matecumbe* (1961)
* *Two Roads to Guadalupe* (1964)
* *Vessel of Wrath: The Life and Times of Carry Nation* (1966)
* *A Roaring in the Wind* (1978)
* *Niagara* (1980)

## Kanpo estekak
Monsignor (filma)

***Monsignor*** (euskaraz *Monsinore*), 1982ko Frank Perry estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Jack-Alain Léger idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Christopher Reeve, Geneviève Bujold, Fernando Rey, Jason Miller, Joe Cortese, Adolfo Celi eta Tomas Milian aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra, Aita John Flaherty (Christopher Reeve) AEBetako Armadako kapilau gazteak Italiako lehorreratze aliatuan parte hartuko du. Gudulekua Vatikano Hirira lekualdatzean, Aita Flahertyren izaera nabarmentzen hasiko da, bertako gerraren ondorioz oso kaltetuak dauden erreserba ekonomikoak berrosatzeko betekizun zailaren ardura jasoko duelarik. Bere fedearen betebeharrak Vatikanoaren etorkizun ekonomikoarekin batuz Santoni kardinalaren (Fernando Rey) konfidantza bereganatuko du, honela Aita Flaherty apaiza Mafiarekin harremanak dituen Lodo Varese (Joseph Cortese) adiskidearen laguntzaz italiar merkatu beltzarekin kontaktuan jarriko da, hain zuzen ere, On Appolini (Jason Miller) mafiaburuarekin. 

## Aktoreak 
* Christopher Reeve: Aita Flaherty
* Geneviève Bujold: Clara
* Leonardo Cimino : Pio XII.a Aitasantua
* Fernando Rey: Santoni kardinala
* Adolfo Celi: Vinci kardinala
* Jason Miller: On Appolini
* Tomas Milian: Aita Francisco 
* Robert Prosky: Walkman apezkipua
* Joe Pantoliano: Musso kaporala
* Joseph Cortese: Ludovico 'Lodo' Varese
* Milena Vukotic:Aizpa Verna 
* Joe Spinell: Emaztegaiaren aita
* Ettore Mattia: Pietro
* Gregory Snegoff: Soldadua 
* Pamela Prati: Erromatar neska
* Darin Berry: Eliz mutila

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
56 Pine Street

**56 Pine Street** Lower Manhattaneko eraikina da, New Yorken (AEB). Hasieran, **Wallace Building** deitzen zioten James Wallace garatzailearen omenez, eta 56-58 Pine Streeten dago, Pearl eta William kaleen artean, Finantza Barrutian. 1893-94an eraiki zuten eta Oscar Wirzek diseinatu zuen estilo neorromanikoan.

Eraikinaren fatxada adreiluz, harriz eta terrakotaz osatuta dago, eta zutabeak, leiho guztiz landatuak eta irekidura arkeatu biribilduak ditu. Lore-panelak eta eraikina apaintzen duten buruek "New Yorkeko bizantziar taila onenetako batzuk" dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
116 John Street

**116 John Street** bulego-dorre historikoa da John Street eta Pearl Streeten hego-mendebaldeko izkinan, Manhattan Behereko Finantza Barrutian, New Yorken. 1931n eraiki zen, eta 35 solairuko adreiluzko eta terrakotazko eraikina da. Hiru pisuko oinarria du, 19 pisuko ardatza, eta beste 12 solairu gainean, gero eta estuago. Eraikinak Art Deco estiloko diseinuko elementuak ditu sarreran eta atondoan. Aseguru-etxeentzako bulego-eraikin espekulatibo gisa eraikia, eraikinaren barrualdea birgaitu egin zen 2013. urtean, eta etxebizitza batzuk apartamentu bihurtu ziren. 

Leku Historikoen Erregistro Nazionalean sartu zen, 2014. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg Michaelis

**Georg Michaelis** (Haynau, Prusiako Erresuma, 1857ko irailaren 8a - Bad Saarow, 1936ko uztailaren 24a) alemaniar politikaria izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 1917an.

Jurisprudentzia ikasi zuen Breslau, Frankfurt eta Würzburgeko unibertsitateetan. 1885etik 1889ra zuzenbide irakaslea izan zen Tokion eta itzulitakoan Prusiako administrazioan sartu zen.

1917ko uztailean Alemaniako kantziler eta Prusiako ministro-presidente izendatu zuten. Lehen kantziler burgesa izan zen, ez noblea. Bere lorpen nagusia klase buruzagiak Errusiarekin bake negoziazioak hastera animatzea izan zen. Azpiegituren garapena ere sustatu zuen, gerraostean lehengoratzea errazteko. Itsas armadako matxinadek bere gobernua ahuldu zuten abuztuan. Azaroaren 1ean dimititzera behartu zuten.
Tonu (kolorea)

[thumb|right|240px|Tonua [RGB kolore-ereduko HSB/HSL sisteman]]
[thumb|240px|[Zirkulu kromatiko honetako kolore guztieka distira eta asetasun bera dute, eta tonuak bakarrik desberdintzen ditu.]]
**Tonua** kolorearen ezaugarri nagusietako bat da (distira eta asetasunarekin batera) eta berak adierazten du kolore bat gorriz, laranjaz, horiz, berdez, urdinez edo morez deskribatutako estimuluen antzekoa edo desberdina den . Oro har, tonua zenbaki bakar baten bidez adieraz daiteke, zeina askotan puntu edo ardatz zentral edo neutral baten inguruko posizio angeluar bati baitagokio kolore-espazioaren koordenatu-diagrama batean (kromatikotasun-diagrama batean, adibidez) edo zirkulu kromatiko baten bidez, edo uhin-luzera nagusiaren edo kolore osagarriaren arabera.

Oro har, tonu bereko koloreak bereizteko, distirari eta asetasunari dagozkion adjektiboak erabiltzen dira: "urdin argia", "urdin bizia", "urdin kobaltoa". Salbuespenen artean dago marroia, laranja iluna baita .

## Uhin-luzera
Uhin-luzeraren eta tonuaren artean korrelazio handia dago, ostadarrean agertzen den bezala. Kolore horiek kolore espektralen multzokoak dira, uhin-luzera jakin batekin lotutakoak. Espektralak ez diren koloreak, aldiz, uhin-luzera jakin batekin lotuta ez daudenak izango lirateke. Bi argi monokromatiko edo gehiago nahastuta soilik lor daitezke.

## Ikus, gainera 
* Asetasun
* Distira
* Tindu
* Koloragarri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harm Ottenbros

**Harm Ottenbros** (Alkmaar, 1943ko ekainaren 27a - Strijen, 2022ko maiatzaren 4a) herbeheretar txirrindularia izan zen.

Kirol ibilbideko garaipenik nabarmenena 1969ko Munduko Txirrindularitza Txapelketa izan zen, Zolderren jokatu zena. Helmugara zentimetro batzuetako aldearekin iritsi zen Julien Stevens belgikarrarekiko.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Hudson sumendia

**Hudson sumendia** edo **Hudson mendia** (*ingelesez **Mount Hudson***) Txileko sumendia da, Ozeano Baretik 15 kilometrora eta Coyhaiquetik 137 kilometrora hegoaldera, Puerto Aysén-en hegoaldean eta Ipar Patagoniako izotz eremuaren iparraldean, Aysén eskualdean .

Itsas mailatik 1.905 metroko altuerara iristen den estratuen sumendi-galdara aktibo bat da, krater nagusiaren diametroa 500 metrokoa duena. 5 kilometroko oinarria du eta 3 kilometroko goi-ordoki batean amaitzen da. Francisco Hudson esploratzaile eta hidrografoaren izena du sumendiak.

Hudson sumendia izotzez estalitako goi-ordoki moduko bat da gaur egun, eta bertatik hainbat haran adarkatzen dira, batzuk ibai desberdinak sortzen dituzten glaziarrak dituztenak, hala nola Ibáñez, El Frío, Huemules, besteak beste.

1991ko Hudson sumendiaren erupzioa Txileko historia bolkanologikoko bortitzenetakoa izan zen. 2011ko urriaren 27an berriz ere aktibo jarri zen.

## Kanpo estekak
Les Amoureux des bancs publics

**"Les Amoureux des bancs publics"**, jatorriz "Bancs publics" (euskaraz "Aulki publikoen maitaleak", Georges Brassens frantziar kantariaren abesti bat da. 1953an idatzita, 1954. urtean *Le Vent* disko barnean jaso zuen.

## Gaia 
Abestia Jeanne Ramel-Calsen *Amours en province* eleberrian (1926) inspiratu zen; Brassensek “lorategi publikoak” eta “maitaleak bankuetan” buruzko pasarteak nabarmendu zituen. Koaderno batean zirriborratuko zuen abestia 1947. urtean. Mazurka honek antzekotasun erritmiko eta melodiko handiak ditu hiru urte geroago Puerto Ricon Cuarteto Puerto Ricok grabatu zuen "Mazurka Maria" abestiarekin.

## Bertsioak 
* 1986an, Franz Josef Degenhardtek "Junge Paare auf Bänken" izenburuarekin alemanez abestu zuen. 
* 2011n, Fubuki Koshijik japonieraz grabatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Les Amoureux des bancs publics* abestia entzungai eta hitzak.
* :Abestiaren hitzak frantsesez eta gaztelaniaz.
Anbulu zuri

**Asphodelus albus** Landare belarkara da, sustrai tuberkuluduna eta Mediterraneoko arroan eta Asian jatorria duena. Bere izen zientifikoa *Asphodelus albus* daeta bere izena antzinako Greziatik dator. Hildakoak ohoratzeko erabiltzen zen.

## Funtsezko ezaugarriak 
Asphodel Asphodelus generokoa da. Genero honetako beste espezie ezagunak dira Asphodelus aestivus, Asphodelus fistulosus, Asphodelus ramosus, Asphodelus albus, Asphodelus acaulis.

Normalean bere altuera 60 eta 70 cm artean dago. Loreak nahiko politak eta ikusgarriak dira. Kolore zuriak dira, nahiz eta batzuetan arrosa bihurtzen diren, eta lore-zurtoinaren amaieran multzoetan antolatuta agertzen dira. Loratze garaia udan izaten da.

### Laborantza egiteko ingurumen baldintzak 
Landare hau baldintza onetan hazteko lurrak nahiago du lehorra, ondo xukatua eta sakona izatea. Hobe hareatsuak edo harritsuak badira. Loraldia udan izaten denez, urtaro lehorragoak, eguzkitsuagoak eta epelagoak behar ditu.

### Asphodelus albus espezie inbaditzaile gisa 
Munduko leku askotan asfodela landare inbaditzailea da. Hori hazien ekoizpen handiaren ondorioz gertatzen da. Animaliek gorroto dute landare hau, beraz, belarjaleak ere ez dute jaten.

Moldagarritasun handia du. Maila horretara iritsi da Saharako basamortuan aurkitzera iritsi dira bertan prezipitazioak ez dira urtean 100 litrora iristen.

## Erabilera medikoak 
Landare honen inguruko guztia ez da txarra, izan ere, inbaditzailea den arren, sendagai onak ditu. hesteetako eta biriketako edozein eragozpen motari aurre egiteko.

Beste erabilera desberdin bat zauriak, tumoreak, ubeldurak eta kaloak ukendu gisa erabiltzea zen. Espainian, asfodelorik handiena ekzema tratatzeko erabiltzen da.
thumb|Asphodelus albus

## Beste erabile batzuk 
Landare honen sustraiak almidoi kopuru handia du. Antzina ogia fabrikatzeko eta karbohidratoen ekarpen gehigarrirako erabiltzen zen. Antzinakoen patata deitzen zitzaion. Zurtoinak erosketak egiteko edo uzta egiteko erabiltzen ziren saskiak egiteko erabiltzen ziren.

Animaliek gorroto duten landarea da. Hori dela eta, eltxoak etxeetatik urrun mantentzeko balio du. Antzina tuberkuluak kontsumitzen ziren. Hala ere, azken ikerketek aztertu dute landarean asfodelina egotea. Entzima hori toxikoa da gizakientzat, beraz jada ez zen kontsumitzen.

Ikus dezakezunez, asfodela landare oso bat da, historia handikoa eta oso erabilia antzinatik. Informazio honekin arazorik gabe lorategian eduki dezakezu.

## Kanpo estekak
Francisco Hudson

**Francisco Hudson Cárdenas** (Curaco de Vélez, Txile, 1826ko uztailaren 1a - 1859ko martxoa) Txileko itsas ofizial eta hidrografoa izan zen, Txileko hegoaldean eta Txileko Patagonian egindako esplorazioengatik ezaguna. Hainbat aldiz itsasoratu zen Perura eta Ekuadorra, baina ospea lortu zuen Maullín ibaian, Roca Remolinos eta Aysén eskualdeko itsasarteetan egindako esplorazio eta ikerketengatik. Eskualde horretan Chiloé uharteditik Magallanes itsasarteraino nabigazio-bide bat egon zitetekeela planteatu zuen, gero Ofqui istmoak ezinezkoa egiten zuela aurkitu zuen. Gazte hil zen arren, bere lan hidrografikoak Hans Steffenek XIX. mendearen amaieran Aysén eskualdea esploratzeko oinarriak ezarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Ruth Fry

**Anna Ruth Fry** edo **Ruth Fry** izenez ezagunagoa (Highgate, Erresuma Batua, 1878ko irailaren 4a &ndash; Notting Hill, Erresuma Batua, 1962ko apirilaren 26a) britainiar idazlea, kuakeroa, pazifista eta bakearen aldeko ekintzailea izan zen.

## Ibilbidea 
Ruth kuakero familia batean jaio zen (aita Sir *Edward Fry* izan zen, 1907an Hague Tribunaleko negoziatzaile gisa egindako lan bikainagatik mundu osoan ezaguna egin zen epaile eta abokatua), eta etxean hezi zen. 

Bakearen aldeko ekintzaile eta idazle gisa lan egin zuen, eta Boer Guda garaiko Boer Etxeko Industrien Batzordeko diruzain gisa, Gerraren Biktimei Laguntzeko Batzordeko Lagunen idazkari nagusi (Quakers britainiarrek antolatutako batzorde bat, errefuxiatuei eta Lehen Mundu Gerrako biktimei laguntza emateko) 1914tik 1924ra. 

Errusiako 1921-1922ko Goseteari Laguntzeko Funtsaren lehen presidentea 1921ean. 

Gerraren Prebentziorako Kontseilu Nazionaleko idazkari 1926-27ean. 

Gerrako erresistenteen Nazioarteko Londresko sukurtsaleko diruzain 1936-1937an. 

1962ko apirilaren 26an hil zen, 83 urte zituela.

## Literatura-lanak 
Lehen Mundu Gerran gerra-eremuak bisitatu zituen komisario ibiltari gisa, eta *Una aventura cuáquera* (1926) liburuan arintze-ahaleginei buruz idatzi zuen. Fellowship of Reconciliation aldizkariko argitalpen-kontseiluko kide izendatu zuten 1935ean adiskidetzeko. Bakezaletasunari eta jardunean indarkeriarik ezari buruzko panfleto eta liburuxka batzuk argitaratu zituen.

## Fikzioan 
2008ko Fram de Tony Harrisonen obran pertsonaia gisa agertzen da, Clare Lawrencek National Theatren estreinaldian interpretatua.

## Bibliografia 
* *The Times*, 1962ko apirilaren 28, larunbata; 12 or; Asunto 55377; col B: necrológica -señorita Ruth Fry Trabajo de Alivio y con los cuáqueros.
* Bellows, J. (1871). *The Track of the War Around Metz and the Fund for the Non-Combatant Sufferers.* London: Trubner.
* Fry, A. Ruth (1927). ''Quaker Adventure: the story of nine years' relief and reconstruction''. New York: Frank-Maurice.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruth Fryren paperak Swarthmore Unibertsitateko Bake Bilduman
* Victories without violence / compiled by A. Ruth Fry
Arte Ederretako Museoa (San Frantzisko)

**San Frantziskoko Arte Ederretako Museoa**, , AEBetako San Frantzisko hirian dagoen arte ederretako museo bat da.

Eraikin hauek barne hartzen ditu: Golden Gate parkeko De Young museoa eta Lincoln parkeko Ohorezko Legioaren Kaliforniako Jauregia. 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Frantzisko Asiskoa misioa (San Frantzisko)

**San Frantzisko Asiskoa musioa** edo **Dolores misioa**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen eliza katoliko bat da, Mission auzoan.

1776an Francisco Palóu eta Pedro Cambón espainiar frantziskotar musiolariek eraikiarazi zuten, eta gaur egun San Frantzisko hiriko eraikinik zaharrena da.
Painted ladies

**Painted ladies** (euskaraz *Andere margotuak*), AEBetako San Frantzisko hirian daude etxebizitza multzo bat da, Alamo Square auzoan.

Viktoriar Aroko estiloko etxeak dira, XIX. mendearen hirian bigarren erdialdean estilo honetako etxebizitza asko eraiki ziren baina 1906ko San Franciscoko lurrikararen ondorioz gehienak suntsituak izan ziren. Honakoak gaurdaino iritsi direnetako batzuk dira, 1960ko hamarkadaren hasieran zaharberrituak, kolore ezberdinez margotuak eta dotoretuak izan ziren.

## Telebista 
Etxebizitza hauek hiriaren argazki, irudi eta hedabideetan maiz agertu dira. Zineman 70 film ingurutan. Mundu mailan batez ere *Full House* (1987-1995) etxe hauetako batean girotua zegoela ospetsu egin ziren.
Cyclostomata

**Ziklostomatuak** (**Cyclostomata**) agnatuen superklasea da, gaur egungo lanproiak eta mixinak bere baitan hartzen dituena eta batzuetan Agnatha-ren ordezko izen gisa erabiltzen dena; talde honetako arrainek beren hezurrezko eskeletoa galdu dute eta ez dute hegal bikoitirik. 
Taxoi hau, sarri, Agnatha superklase parafiletikoaren barnean dago, honek, ostrakodermoak deritzon arrain armatu iraungien zenbait talde ere barne hartzen dituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pteraspidomorphi

**Pteraspidomorphi** barailarik gabeko arrainen klasea iraungitua da. Burua estaltzen zuen hezur-ezkutu bat zuten. Espezie batzuk ur gezetan bizi izan ziren. Heterostraci, Astraspida, Arandaspida eta Eriptychiida ordenak ditu.

## Filogenia
Hona hemen Mikko Haaramoren proposamena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak