open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Catalina de Mendoza y Zúñiga

[thumb|170x170px|[Granada (Espainia)|Granadako ikuspegia, 1563ko grabatu batean Katalina bizi izan zen hiria, hil eta sei urtera.]]
**Catalina de Mendoza y Zuñiga** (c. 1470-1557) espainiar dama izan zen, bere alderdi erlijiosoagatik ezaguna eta *markesa santua* bezala ezaguna.

## Bizitza 
Bere gurasoak Pedro González de Mendoza y Luna "el Gordo", Monteagudoko I. kondea, Almazango jauna (-1596/1510); eta bere emaztea, Isabel de Zúñiga Avellaneda izan ziren. Katalinak bi neba izan zituen gutxienez:

* Juan de Mendoza, Almazango jauna, gaztetan hila, aita baino lehen.

* Antonio de Mendoza y Zúñiga "el Galán", II. Monteagudo Mendozako kondea eta VIII. Almazángo jauna.

Bere aita familia garrantzitsu batekoa izan zen eta Enrike IV.a Gaztelako erregearen zaindari nagusia eta Granadako mugako azken kapitain jeneral izatera iritsi zen. Bere amaren aldetik Diego Lopez de Zuñigaren, Mirandako I. kondearen, biloba zen.

### Ezkontza 
1502an, Luis Hurtado de Mendozarekin ezkondu zen. Bere senarra Iñigo Lopez de Mendoza Quiñones, I. Mondéjarko markesa, Alhambrako alkaidea eta Granadako kapitain jeneralaren semea zen. 

### Ondorengoak 
Senar-emazteek gutxienez zortzi seme-alaba izan zituzten:

* Iñigo López de Mendoza eta Mendoza, aitaren titulu eta estatuetan ondorengoa. Iñigo Maria de Mendozarekin ezkondu zen, Iñigo Lopez de Mendoza eta Pimentel infantadoaren IV. dukearen alabarekin, eta ondorengoak izan zituzten. Gainera, ezkontzaz kanpoko alaba bat izan zuen, Katalina.
* Francisco Hurtado de Mendoza "El Moro", Santiagoren ordenako zalduna, La Herraduran hil zen.
* Pedro Gonzalez de Mendoza, haurtzaroan hila.
* Juan Hurtado de Mendoza, hau ere haurra zela hila.
* Francisca de Mendoza, Baltasar Ladron de la Maza noble valentziarrarekin ezkondua.
* Isabel de Mendoza.
* Ana
* Luisa.

Ezkondu zenetik, Katalina Granadako Alhambran bizi izan zen, aitaginarreba alkaide zuen lekuan. Bere senarrak aitaginarrebaren lekua hartu zuen bere karguetan, hau 1515ean hil zenean. Katalinak bizitza erlijioso bizia izan zuen, Luis de Sarria (frai Luis Granadakoa izan zena) gaztea, adoptatu zuen eta bere etxeko morroia izan zen, fraide domingotar bezala sartu zen arte.

Gainera, gaztetan kastitate botoa egin zuen bere alaba Mariarekin batera, Jesusen Lagundiaren babesle nabarmena izan zen. Era berean, bere izen bereko Catalina de Mendoza, bere seme Iñigoren ezkontzaz kanpoko alaba, hezteko ardura hartu zuen, 1600ean lehen emakume jesuita eta bakarra bihurtu zena. Babes horren ondorioz, Konpainiaren ikastetxe bat sortu zuen Mondéjar-en (Guadalajara).

### Heriotza 
1557an hil zen. Katalina Valladolideko San Frantzisko komentuan lurperatu zuten hasiera batean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
## Kanpo estekak
Elisabeth Vergés Costa

**Elisabeth Vergés Costa** (Bartzelona, 1939ko urtarrilaren 4a - ibidem, 2019ko irailaren 25a) eskaladan eta alpinismo espainiarrean aitzindaria izan zen, eta Europatik kanpora espedizioak egin zituen lehen alpinistetako bat.

## Biografia 
Bere kirol ibilbidea eskalada ugariz beteta dago hirurogeiko hamarkadan, eta asko historiara igaro dira emakume batek egiten zituen lehen igoerak zirelako, Agüeroko Peña Sola eta Riglosko Malloetan Puro tontorrak kasu. Josep Manuel Angladari buruzko biografia idatzi zuen. Berarekin ezkonduta egon zen eta espedizioak egin zituen hirurogei urtez.

Katalunian, Montserrat mendia, Cadi mendia, Riba mendia (Tarragona), Olianako horma handia eta Ordesako harana eskalatu zituen, baina Verges Europatik kanpoko espedizioetan parte hartu zuten lehen eskalatzaileetako bat ere izan zen, hala nola Hoggar (Aljeria), Kenya, Groenlandia eta Peruko Andeetan. 

Muntanyenc Barcelonès klubari eta Kataluniako Txangozale Zentroari lotuta egon zen. Vergések ohiko kordada osatu zuen Josep Manuel Anglada y Nieto, Jordi Pons Sanginés, Joan Cerdà edo Francisco Guillamon Nietorekin. Gainera, 1961ean, Alicia Masriera González Bartzelonako espeleologoarekin batera Cavall Bernat-era igo zen emakumezkoen lehen kordadan parte hartu zuen. Bertan, mendizaleen belaunaldi ezberdinek euren bizipenak eta mendiak igotzeko grina azaltzen dute, eta kirol honetan emakumeek duten paperaz ere hausnartzen da.

*Encordades* dokumentalak Mendiko Film Onenaren saria lortu zuen 2011ko Kendal Mountain Film Festivalean, Britainia Handiko mendiko zinemaldi garrantzitsuenetako batean.

## Alpinismoa eta eskaladak 
### Espedizioak 
* Aljeriako Ahaggar mendigunerako espedizioa (1967)
* Kenyako mendien espedizioa (1971)
* Groenlandiako espedizioa Alfred Wegener penintsulara (1973, 1976)
* Peruko Andeetarako espedizioa (1980)

### Igoerak 
* Emakumezkoen lehen igoera Peña Sola de Agüerora.
* Emakumezkoen lehen igoera Mallos de Agüero-ra.
* Emakumezkoen lehen igoera, Rigloseko Malloetako Puro-a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Eli Vergés
* Encordades dokumentala
Gaua (uhartea)

**Gaua** (aurrez *Santa Maria uhartea*) Vanuatu iparraldeko uharte bat da, Banks uhartediko handiena eta bigarren populatuena, Vanua Lavaren atzetik. 2009ko erroldaren arabera 2.491 biztanle daude eta herririk handiena Jolap da.

## Geografia 
Itxura borobil samarra du eta 330 km²-ko azalera du uharteak, 21 km-tako luzera eta 20 km-tako zabalera.

Uhartearen erdian Gharat sumendia dago (797 m), oraindik aktibo dagoena. Azkenengo erupzioa 2013an izan zuen. Letas aintzirak inguratzen du sumendia ekialdetik, 9 km-ko luzera du eta 6 km-ko zabalera. Sumendiaren ekialdeko maldan Siri ur-jauzia aurkitzen da, 120 metrotako altuera duena.

## Historia 
K.a. XII. mendean austronesiar nabigatzaileek kolonizatu zituzten Banks uharteak. Lapita kulturari dagokion obsidianak aurkitu dituzte arkeologoek.

1606an Pedro Fernandes de Queirós esploratzaile portugaldarra izan zen uhartea ikusi zuen lehen europarra. Santa María izenarekin kartografiatu zuen. Espiritu Santora jarraitu zuten ondoren, Vanuatuko uharte handiena, eta kolonia bat ezarri zuten han.

## Ekonomia 
Gauatarrek Melanesiako nekazaritzan eta arrantzan oinarritzen dute haien ekonomia. Kopra eta kakaoa dira esportazio gai nagusiak.

## Azpiegitura 
Gauak aireportua du uhartearen ipar-ekialdean.

## Iruditegia 

Irudi:Mount Gharat and Lake Letas.jpg|Gharat sumendia eta Letas aintzira.
Irudi:Siri Falls Gaua Vanuatu.jpg|Siri ur-jauzia.
Irudi:Mbaravit Beach.jpg|Baravit hondartza.
Irudi:Gaua People.jpg|Gauako biztanleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Gattilusio

**Maria Gattilusio** (Lesbos, XV. mendea – 1463aren ondoren) Trebisondako Inperioko enperatriz ezkontidea izan zen, Alejandro Comnenoren koenperadorearekin ezkondua.

## Bizitza 
Dorino I.a Gattilusioren alaba zen, Lesbosko genovar jauna (1428-1455), eta Domenico Gattilusio, Niccolò Gattilusio eta Francesco III Gattilusioren arreba; bere ahizpa Caterina Gattilusio 1441ean ezkondu zen Konstantino XI. Paleologo azken enperador  bizantziar eta Moreako despotarekin. 

### Ezkontza 
Maria 1437an Joan IV.a Trebisondakoaren anaia Alejandro Gran Comnenorekin ezkondu zen.  Ezkontza Alexandrok bere anaiaren kontrako borrokan aliatuak irabaz zitzan adostu zen. Bikoteak seme bat izan zuen, gero Alejo V.a enperadorea izan zena.

### Alargun 
Bere senarra 1451n anaiarekin batera koenperadore izendatu zutenean, bera ko-enperatriz bihurtu zen eta 1459an alargundu zen. Hurrengo urtean, 1460an, bere koinatu Joan IV.a hil zen, eta bere semea enperadore bezala tronuratu zuten sei urte zituenean. Semea osaba Davidek kargutik kendu zuen urte horretan bertan.

### Preso 
1461eko abuztuaren 15ean Trebisonda erori zenean, Otomandar Inperioak Trebisondako Inperio osoa konkistatu zuen eta antzinako familia inperial guztia Konstantinoplara eraman zuten preso. 1463ko azaroaren 1ean, familiako gizonezko guztiak exekutatu zituzten—David enperadore ohia, bere hiru semeak eta Mariaren semea, Alejo V. enperadore ohia— , eta Maria enperatriza eta Ana Komneno printzesa Otomango harem inperialean sartu zituzten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
## Kanpo estekak
Gaua (argipena)

**Gaua** hitzak esanahi zenbait ditu:

* Gau, iluntasunean dagoen egunaren zatia
* Gaua, filma.
* Gaua, Vanuatuko uhartea.
Gaspar Quintana Jorquera

**Gaspar Francisco Quintana Jorquera** (Santiago, 1936ko urriaren 5a – *ibidem*, 2025eko abenduaren 27a) txiletar elizgizon klaretarra izan zen. 2001etik 2014ra Copiapóko apezpikua izan zen.

## Bizitza 
Gaspar Francisco Quintana Jorquera 1936ko urriaren 5ean jaio zen Txileko Santiago hiriburuan, Francisco Quintana eta Elena Jorqueraren zazpi seme-alabetatik seigarrena. Gaztetatik apaizgorako bokazioa sentitu zuen, eta Mariaren Bihotz Garbiaren seme misiolarien kongregazioan sartu zen. 1954ko otsailaren 2an lehen botoak eman zituen eta 1958ko otsailaren 2an betiko botoak. Filosofia eta teologiaArgentinako Córdoban eta Txileko Santiagon ikasi zituen, eta 1964ko martxoaren 22an apaiztu zen. Teologiako lizentziatura eta doktoretza lortu zituen Erroman, mariologian espezializatuz. Horrez gain, Musika Hezkuntzan lizentziatu zen Txileko Unibertsitatean.

Apaiz gisa, hainbat kargu izan zituen: apaizgaien prestakuntzaren arduraduna, Curicókoeta Linaresko parrokoa, Andacolloko Santutegiko errektorea, eta irakasle eta eskolako zuzendaria. 1991 eta 1997 artean, bere kongregazioko idazkari nagusi gisa aritu zen Erroman.

2014ko uztailaren 25ean, Frantzisko aita santuak bere dimisioa onartu zuen, Celestino Aós kargu horretara izendatuz. Gaspar Quintana 2025eko abenduaren 27an hil zen Santiagoko Arsko Erretorearen zahar-egoitzan.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ay Yola

**Ay Yola** () baxkirerazko folk-pop musika taldea da, 2024an Ufa hirian sortu zena.

## Historia 
Aurrez existitzen ziren bi taldetako kideek osatu zuten Ay Yola musika taldea, Adel Shayhitdinova eta Ruslan Shayhitdinov 2024an elkartu zirenean "My Ufa" abestia sortzeko, Ufa hiriaren 450. urteurrenerako.

2025ean aurreneko singlea atera zuten, "Homay", eta birala bihurtu zen batez ere turkiar herrietan, hala nola, Kazakhstanen, Turkian, Uzbekistanen, Kirgizistanen eta Turkmenistanen. Errusian ere arrakasta handia izan zuen. Horri esker Intervision 2025 jaialdiko enbaxadore izendatu zuten taldea.

## Kideak 
* Adel Shayhitdinova
* Ruslan Shayhitdinov
* Rinat Ramazanov

## Diskografia 
* *Ural batyr* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea (Bulgariako abeslaria)

**Teodora Rumenova Andreeva** () (Sofia, 1987ko urtarrilaren 23a), ezagunagoa **Andrea** izen artistikoaz, bulgariar pop-folk abeslaria eta edertasun-modeloa da.

## Bizitza 
Teodora Rumenova Andreeva 1987ko urtarrilaren 23an jaio zen Sofiao 15 urterekin *Miss Sofia 2002* edertasun-titulua irabazi zuen. 2008an bere bakarkako lehenengo diskoa kaleratu zuen: *Ogan v kravta*.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Ogan v kravta* () (2008)
* *Men si tarsil* () (2009)
* *Andrea* () (2010)
* *Loxa* () (2012)

### Bildumak 
* ''Andrea's Best Balkan Hits* (2017)
* *Povetxe ot dumi'' (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andrearen webgune ofiziala
Kamelia (Bulgariako abeslaria)

**Kamelia Vladimirova Veskova** () (Txiprovtsi, Bulgaria, 1971ko urtarrilaren 10a), ezagunagoa **Kamelia** izen artistikoaz, bulgariar abeslaria, aktorea eta telebista aurkezlea da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Ogan momitxe* () (1998)
* *Zlatna ribka* () (1999)
* *Nexto gorexto* () (2002)
* *Ima liubov* () (2005)
* *Erotica* (2010)

### Bildumak 
* *Tseluvai me* () + Best Collection* (2006)
* *Project 13* (2010)
* *Zlatnite khitove na Painer 3 – Kamelia* () (2012)

### Singleak 
*"Kade si ti* () (2001)
*"Prezarezhdane'' () (2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kameliaren webgune ofiziala
Yonsei Unibertsitatea

**Yonsei Unibertsitatea** () unibertsitate pribatu kristaua da Seulen, Hego Koreako hiriburuan. Herrialdeko entzutetsuenetariko eta zaharrenetariko bat da. "SKY" unibertsitateen zati da, Hego Korean Seulgo, Koreako eta Yonsei unibertsitateei erreferentzia egiteko erabiltzen den akronimo historiko bat.

2013an, unibertsitateak 38.725 ikasle zituen: 26.731 graduaurrekoak eta 11.994 graduondokoak. 1957an ezarri zuten modu formalean, Yonhi College () eta Severance Union Medical College () elkartuz. Unibertsitatearen izena jatorrizko bi erakundeen lehen silabetatik eratorri zen: «Yon» (), Yonhi Collegetik, eta «Sei» (), Severance Union Medical Collegetik.

## Campusa 
Yonsei Unibertsitateak Seulen duen campusa Sinchongo campusak eta Songdoko (Incheon) nazioarteko campusak osatzen dute. 2011tik aurrera, Yonsei Unibertsitateak Egoitza Ikastetxeen Programa bat onartu zuen Yonsei Nazioarteko Campusean (YIC). Yonsei Unibertsitateko lehen urteko ikasle gehienek nazioarteko campuseko logela batean bizi behar dute eta RC programak osatu behar dituzte urtebetez. Horren ondoren, Sinchongo campusera joan ziren, Seulera, beren hezkuntza osatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Preslava

**Preslava Koleva Ivanova** (), jaiotzez **Petia Koleva Ivanova** (), (Tolbukhin, Bulgariako Herri Errepublika, 1984ko ekainaren 26a), ezagunagoa **Preslava** () izen artistikoaz, bulgariar abeslaria da. 2004an kantuan debuta egin zuenetik 60 sari baino gehiago irabazi ditu.

## Diskografia 
**Preslava* (2004)
**Diavolsko zhelanie* () (2005)
**Intriga* () (2006)
**Ne sam angel (Не съм ангел)* (2007)
**Pazi se ot priiatelki* () (2009)
**Kak ti stoi* () (2011)
**Da gori v liubov* () (2019)
**Ulitsata* () (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Preslavaren webgune ofiziala
Edith Padrón

**Edith Padrón Fernández** (Santa Cruz Tenerifekoa, 1963ko apirilaren 10a) espainiar matematikaria eta matematika dibulgatzailea da eta La Lagunako Unibertsitateko irakaslea.

## Biografia 
La Lagunako Unibertsitatean doktorea, Determinación de uno y varios gérmenes diferenciables 1991 tesiarekin. Juan Margalef Roigek zuzenduta. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko Emakumeak Batzordeko lehen presidentea izan zen 2005etik 2009ra.

Dibulgazio Matematikoko Sarearen sortzaileetako bat da, eta Espainiako matematikaren dibulgatzaileak batu nahi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boliviako Monetaren Etxea

**Boliviako Monetaren Etxe Nazionala** edo soilik **Mnetaren Etxea**,  edo *Casa de la Moneda*, Boliviako Potosí hirian dagoen museo eta artxibo historiko bat da. 

1940ko urriaren 5ean Goi Dekretuaren bidez sortua izan zen, 1575ean, Francisco de Toledo, Peruko erregeordeak sortutakoaren gain.
Céline Tran

**Céline Tran** (Lyon, 1979ko apirilaren 9a), **Katsuni** izen artistikoz ezaguna, frantziar aktore porno eta modelo erotikoa da. 2001ean egin zuen debuta zinema pornografikoan. Helduentzako zinema industrian egindako ibilbidean sari ugari jaso zituen, batez ere urteko atzerriko interpretearen AVN saria, hiru aldiz irabazi duena.

## Biografia 
Céline Tran 1979ko apirilaren 9an jaio zen Lyonen, Frantzian. Jatorri mestizokoa da, aita vietnamdarra, eta ama frantziarra ditu. 18 urte betetzean, Grenoblen- Sciences Po Grenoble eskolan- hasi zituen unibertsitateko ikasketak, irakasle izateko asmoz. Célinek striptease-dantzari gisa lan egiten du bertako diskoteka batean. Bertan, Penthouse aldizkariko argazkilari batek aurkitu eta aldizkarirako lan egitea proposatu zion. Argazki horiek berehala erakartzen dute zinema pornografikoaren industria.

2001ean film porno batean egin zuen debuta, Alain Payet zuzendari frantziarraren eskutik. Bere lehen lanak Colmax ekoizpen etxe frantsesak urtebeteko kontratua eskaintzeko balio izan zuen, geroago berrituko zena. Denbora horretan, Katsunik nagusiki Christophe Mourthé zuzendariaren agindupean filmatuko zuen. Katsunik bere lehen film pornografikoak kutsu erotikoko beste batzuekin tartekatzen ditu, Frantziako M6 telebista-katearentzat eginak. Doc Gynéco rapero frantziarrak interpretatutako "Funky Maxime" bideoklip musikalaren filmazioan ere parte hartu zuen.

2005ean, hogei film baino gehiago filmatu ondoren, Colmax konpainiarekin zuen kontratu-harremanari amaiera ematea erabaki zuen, bere ibilbidea nazioartean zabaltzeko. Horretarako, Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Bertan, arrazarteko sexuari buruzko film ugari filmatu zituen, eta industriako aktore ezagunekin egin zituen, hala nola Lexington Steele eta Mandingorekin. Urte berean, *Dans la Vie de Katsumi* (Katsumiren bizitzan) filmatu zuen, MCM Frantziako telebista-kateak estreinatuko zuen bost doku-realityko telesaila.

2006an Katsuni *Destricted* filmean agertzen da, Gaspar Noé zuzendari argentinarraren film labur bat, Sundanceko Zinemaldian eta Canneseko Zinemaldiko kritikaren astean aurkeztu zena. Urte bereko maiatzean, Katsunik bularrak handitzeko operazio bat egitea erabaki zuen, 34B taila izatetik 34D taila izatera pasatuz. Marc Dorcel produktorearen *French ConneXion* superprodukzio pornoa aukeratu zen bere ezaugarri berriak lehen aldiz erakusteko.

2007an, Katsunik esklusibotasun-kontratu berri bat sinatu zuen Digital Playground konpainiarekin; hala, AEBetako produkzio-etxearen izar nagusietako bat bihurtu zen.

Pornografiatik erretiratu zen 2013an, eta Frantziara itzuli zen entretenimenduko munduan karrera bat egitera bere benetako izenarekin. Tran *Les Kaïra* (2012) komedia frantziarrean eta *Kapéa Ŭkrĕdthâchôn* (2017) kanbodiar akziozko filmean agertu da. Autobiografia bat ere argitaratu zuen, *Ne dis pas que tu aimes ça*, 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Syed Nazrul Islam

**Syed Nazrul Islam** (Kishoreganj Sadar Upazila, 1925eko otsailaren 18a – Dhaka, 1975eko azaroaren 3a) Bangladeshko estatuburua izan zen 1971tik 1972ra.

Islam Zuzenbidean eta Historian graduatu zen Dhakako Unibertsitatean eta Liga Musulmanako ikasleen buruzagi politikoa izan zen. Bere ikastetxeko hockey eta kriket taldeetako kapitaina ere izan zen eta Pakistanen aldeko Mugimenduan parte hartu zuen.

1949an Pakistango gobernuko funtzionario sartu zen, baina 1951n dimisioa eman zuen historiako irakasle gisa lan egiteko.

Islam Awami Ligako eta Bengaliar Hizkuntzaren aldeko Mugimenduko kidea izan zen. 1970ean Pakistango parlamentuko diputatu hautatu zuten eta 1971n Bangladeshko independentzia aldarrikatu zutenetako bat izan zen. 1971tik 1972ra herrialdeko behin-behineko estatuburua izan zen, gerrilla independendistak koordinatu zituen eta Indiaren babesa lortu zuen.

1975eko abuztuan Sheikh Mujibur Rahmanen hilketaren ondoren, Islam ezkutatu egin zen beste politikari batzuekin batera. Azkenean atxilotu eta Dhakan espetxeratu zuten. Islam kartzelan hil zuten 1975eko azaroaren 3an, Tajuddin Ahmad, Muhammad Mansur Ali eta A. H. M. Qamaruzzamanekin batera.
Burdinazko Izpi

**Burdinazko Izpia**, hebreeraz  ברזל‎, *Keren Barzel*, ofizialki , "Laser-Domo" eta hebreeraz אור איתן, "Argizko Ezkutu", laserrean oinarritutako gidatutako energiazko hegazkinen aurkako defentsa sistema bat da.

2008an Rafael Advanced Defense Systems israeldar armagintza enpresak garatu eta 2010-2025 artean diseinatua izan zen. 2025eko abenduaren 28an zerbitzua ematen hasi zen.
Lower East Side

**Lower East Side**, , edo **LES**, AEBetako New York hiriko etemu bat da, Manhattan barruti eta uhartearen hego-ekialdean. Gutxi gorabehera Bowery auzoa eta East River ibaiaren artean dago, Canal kaletik hasi eta Houston kalera arte.

2020ean 49.149 biztanle zituen.

Usadioz, etorkinen eta langile klaseko jendearen bizilekua da, eta bereziki judu nahiz italiar komunitateena.

## Zinema 
*Once Upon a Time in America* (1984) filma auzo honetan girotua dago.
Clara Erskine Clement

**Clara Erskine Clement Waters** (Saint Louis, Missouri, AEB, 1834ko abuztuaren 28a – Brookline, Massachusetts, AEB, 1916ko otsailaren 29a) estatubatuar idazle eta bidaiaria izan zen.

## Bizitza 
Clara John eta Harriet Bethiah Erskineren alaba zen. Aita negozio gizona zuen. Tutore pribatuek hezi zuten etxean. 

### Ezkontzak 
1852. urtean, James Hazen Clement-ekin ezkondu zen, bere aita bezalako negozio-gizona. Massachusetts estatuko Newton herrira joan ziren. Lehen senarra hil ostean, 1882. urtean, Edwin Forbes Watersekin ezkondu zen berriz, *Boston Daily Avisiser* idazle eta jabearekin. Massachusetts estatuko Cambridg herrian bizi izan ziren.

### Lan ibilbidea 
#### Bidaiari 
Europan zehar bira zabalak egin zituen, Palestina eta Turkia bisitatu zituen 1868. urtean eta munduaren inguruan bidaiatu zuen 1883 eta 1884 urteen artean. Bizitza osoan jarraitu zuen bidaiak egiten.

## Lanak 
Lan hauexek idatzi zituen:
* *Simple Story of the Orient*, lehen liburua, (1869)
* *Legendary and Mythological Art* (Boston, 1871)
*  (1874; 9. edizioa, 1892)
* *Artists of the Nineteenth Century and their Works*, Laurence Huttonekin (1879)
* *Eleanor Maitland*, nobela (1881)
* *Life of Charlotte Cushman* (1882)
* *History of Egypt*
* *Hand-Books of Painting, Sculpture, and Architecture* (3 liburuki, 1883–86)
* *Christian Symbols and Stories of the Saints* (1886)
* *Stories of Art and Artists* (1886)
* *Women Artists in Europe and America* (1903)
* *Women in the fine arts, from the Seventh Century B.C. to the Twentieth Century A.D.* (1904)
* *Women in the Fine Arts* (1906)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Hainbat egile (1891, egun publiko dago). «*Clement, Clara Erskine*».   Wilson, James Grant; Fiske, John, eds., ed. Appletons' Cyclopædia of American Biography. 

## Kanpo estekak 
*
Bersaglieri

**Bersaglieriak**, singularrez **bersagliere** ( ahoskatua) Italiako Lurreko Armadako infanteriako tiratzaile-unitatea da. Alessandro La Marmora jeneralak Piemonteko Armadan zerbitzatzeko 1836an sortua, ondoren Italiako Errege Armadaren parte bihurtu zen. Bere ezaugarrietako bat normalean bizikletaz mugitzen zirela zen. Afrikako kanpainan motozikletak erabili zituzten.

 hitzak "tiratzaile zehatza" esan nahi du. Mugikortasun handiko infanteriako unitate bat izan dira beti, eta basoilarrezko lumekin apaindutako hegal zabaleko kapelarekin ezagut daitezke, nahiz eta gaur egun galako uniformean bakarrik erabiltzen den. Lumak borroka-kasko modernoetan ere erabiltzen dira.

## Jatorria eta historia 
Sardiniako Erresuma pobre samarrak ezin zuen zalditeria ugaririk izan, eta, beraz, infanteriako gorputz azkar bat behar izan zen. Tropa hauek trebatuak izan ziren gaitasun fisiko handia eta punteria handia izateko. Bere sorkuntza inspiratu zuten *chasseurs* frantsesek bezala, nolabaiteko independentzia eta ekimen maila bat sustatu zen prestakuntza irekietan jardun ahal izateko, non ez zen aginte eta kontrol zuzenik behar. Banaka tiro egiten zuten eta 60 kartutxo zeramatzaten, ohiko infanteriako 40 kartutxoen ordez. Lehenengo uniformea beltza izan zen, *vaira* izeneko hegal-kapelekin. Hauek burua sable-kolpetatik babesteko pentsatuta zeuden.

*Bersaglieri*en lehen agerpen publikoa 1836ko uztailaren 1eko desfile militar baten ondorioz izan zen. Lehen konpainia Turinen zehar joan zen, Bigarren Mundu Gerran oraindik ere *bersaglieri*ek erabiltzen zuten pauso azkar eta garaiarekin (130 pauso minutuko). Gaur egungo *bersaglieri*ek desfileetan eta zerbitzuan korritzen dute oraindik, eta hala egiten ez badute zigorrak ezartzen zaizkie. Gorputz berriak Karlos Alberto erregea hunkitu zuen, eta berehala Piemonteko Armada erregularraren parte bihurtu zituen.

XIX. mendean zehar, Alberto Ferrero La Marmoraren agindupean, *bersaglieri*ek borroka-soldaduen papera bete zuten, lineako eta zutabeko formazio motelen pantaila gisa, baina beharrezkoa izanez gero talka-indar gisa funtzionatuz. Jatorrian Alpeetako tropa gisa ere zerbitzatzekoak ziren; Jean Antoine Carrel eskalatzailea bersagliere bat izan zen. 1872an Alpini gorputza sortu zutenean, eliteko bi gorputzen arteko lehia gogorra hazi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Mijailovna Errusiakoa

**Isabel Mijailovna** **Errusiakoa** (errusieraz: Елизаве́та Миха́йловна; Mosku, Errusiar Inperioa, 1826ko maiatzaren 26a – Wiesbaden, 1845eko urtarrilaren 28a) Romanov dinastiako kidea izan zen. Eskubideak zituen jaiotzaz Errusiako dukesa handi titulua eta ezkontzaz Nassauko dukesa.

## Bizitza 
Isabelen gurasoak Miguel Pavlovich Errusiako duke handia eta Karlota Wurtembergeko printzesa izan ziren. Bikotearen bigarren alaba izan zen. Haren haziera eta heziketa hurbiletik jarraitu zituen amak. Duke handiak ez zuen semerik izan, baina desfile eta maniobra militarrak erakutsi zizkien alabei, haietako edozeinek zalditeriako errejimendu bat agintzeko gai izan zitekeela argudiatuz. Zaldizko eta oinezko arteak ere erakutsi zizkien. Familian, *Lili* deitzen zioten. 

### Ezkontza 
Ama Elena Pavlovna dukesa handiak —Karlotak izen hori hartu zuen Errusiako Eliza ortodoxora aldatu ostean— bi alaba zaharrenek lagunduta, Maria Mijailovna Errusiakoa eta Isabel bera, Europako gorteak bisitatu zituen, bi dukesentzat ezkontide posibleen bila. 

Isabel Adolfo Luxenburgoko Nassauko dukearekin ezkondu zen 1844ko urtarrilaren 31n, San Petersburgon, eta Nassauko dukesa ezkontidea bihurtu zen. Senarra, Isabel hil ostean, Luxenburgoko duke handia izan zen. Haren bigarren emaztea, Adelaida Maria de Anhalt-Dessauko printzesa, dukesa handi bihurtuz.

### Heriotza 
Isabel 1845. urteeko urtarrilaren 28an erditu zenean hil zen Wiesbadenen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Mijailovna Errusiakoa

**Maria Mijailovna** **Errusiako** (Mosku, Errusiar Inperioa, 1825eko martxoaren 9a – Viena, Austriar Inperioa, 1846ko azaroaren 19a), bere eskubidez, Errusiako dukesa handiaren titulua izan zuen.

## Bizitza 
### Familia 
Mariaren gurasoak Miguel Pavlovich Errusiako duke handia eta Karlota Wurtembergeko printzesa izan ziren. Alaba zaharrena izan zen. Haren haziera eta heziketa gertutik jarraitu zituen amak. Duke handiak ez zuen semerik izan, baina desfile eta maniobra militarrak erakutsi zizkien alabei, haietako edozein zalditeriako errejimendu bat agintzeko gai izan zitekeela argudiatuz. Zaldizko eta oinezko arteak ere erakutsi zizkien. 

1835-1838an, haurrentzako aldizkari bat kaleratu zen "Haur Liburutegia, Maria Mijáilovna Dukesa Handiak bere gorentasun inperialari eskainia" izenburupean (editorea: A. N. Ochkin).

Hiru ahizpen artean osasunik ahulena zuen eta hogei bat urte zituenean, Maria hilobira eraman zuen gaitzaren lehen zantzuak izan zituen. Baina inguruko jendeak ez zuen antzeman aintzat hartzeko moduko seinalerik txikiena ere.

### Heriotza 
Ama Elena Pavlovna dukesa handiak —Karlotak izen hori hartu zuen Errusiako Eliza ortodoxora aldatu ostean— bi alaba zaharrenak lagunduta, Maria eta Isabel, Europako gorteak bisitatu zituen, bi dukesentzat ezkontide posibleen bila.  

Maria Badengo Dukerri Handiko printze oinordekoarentzat (gero Luis II.a duke handia izan zenarentzat) emaztegai potentzialtzat hartu zuten. Europako hiriburu batzuetan hainbat egonaldi egin ostean, Elena Pavlovna eta alabak Vienara heldu ziren.  

Vienan bertan, Maria bere aitaren besoetan hil zen (aita aurretik heldua zen) tuberkulosi erpindua zuela, 1846ko azaroaren 19an. Heriotza goiztiar hori zirrara handia izan zen familiarentzat, batez ere Elena dukesa handiarentzat, Maria hil ostean lur jota geratu zen eta.

Gorpua San Petersburgora eraman zuten, eta San Pedro eta San Paulo Katedralean lurperatu zuten. Amak, oinazeak urraturik, ezin izan zuen alaba lagundu azken atsedenlekuan. Maria eta Isabel alaba nagusien oroimenez, (Isabel 1845eko urtarrilaren 28an erditu zenean hil zen Wiesbadenen), amak ospitale bat eta umezurztegi bat eraikitzeko agindua eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terence Fisher

**Terence Fisher** (1904ko otsailaren 23a, Maida Vale, Londres Erdialdea - 1980ko ekainaren 18a, Twickenham, Londres), ingeles zinema zuzendari bat izan zen, nagusiki Hammer Film ekoiztetxearen film ugari zuzentzeagatik ezaguna.

## Filmografia 
### Editatzailea
# *Tudor Rose* (1936), T.R. Fisher gisa
# ''Where There's a Will* (1936)
# *Jack of All Trades* (1936), Terry Fisher gisa
# *Windbag the Sailor* (1936)
# *Mr. Satan* (1938)
# *On the Night of the Fire* (1939) a.k.a. *The Fugitive* (US)
# *That's the Ticket* (1940)
# *Atlantic Ferry* (1941)
# *The Peterville Diamond* (1942)
# *Flying Fortress* (1942)
# *Tomorrow We Live* (1943) a.k.a. *At Dawn We Die* (US)
# *They Met in the Dark* (1943)
# *The Dark Tower* (1943)
# *Candlelight in Algeria* (1944)
# *One Exciting Night* (1944)
# *The Wicked Lady* (1945)
# *Master of Bankdam* (1947)

### Zuzendaria
# *A Song for Tomorrow* (1948)
# *Colonel Bogey* (1948)
# *To the Public Danger* (1948)
# *Portrait from Life* (1948) a.k.a. *Lost Daughter* (US)
# *Marry Me!* (1949)
# *The Astonished Heart* (1950), Antony Darnboroughekin batera zuzendua
# *So Long at the Fair* (1950), Antony Darnboroughekin batera zuzendua
# *Home to Danger* (1951)
# *The Last Page* (1952) a.k.a. *Man Bait* (US)
# *Wings of Danger* (1952) a.k.a. *Dead on Course* (US)
# *Stolen Face* (1952)
# *Distant Trumpet* (1952)
# *Mantrap* (1953), gidoigilea elkarlanean, a.k.a. *Man in Hiding* (US)
# *Four Sided Triangle* (1953) also as co-screenwriter
# *Spaceways* (1953)
# *Blood Orange* (1953) a.k.a. *Three Stops to Murder* (US)
# *Face the Music* (1954) a.k.a. *The Black Glove* (US)
# *Murder by Proxy* (1954) a.k.a. *Blackout* (US)
# *A Stranger Came Home* (1954) a.k.a. *The Unholy Four* (US)
# *Final Appointment* (1954) a.k.a. *The Last Appointment* (US)
# *Mask of Dust* (1954) a.k.a. *Race for Life* (US)
# *Children Galore* (1954)
# *Stolen Assignment* (1955)
# *The Flaw* (1955)
# *The Gelignite Gang* (1956) a.k.a. *The Dynamiters* (US)
# *The Last Man to Hang?* (1956)
# *The Curse of Frankenstein* (1957)
# *Kill Me Tomorrow* (1957)
# *Dracula* (1958) a.k.a. *Horror of Dracula* (US)
# *The Revenge of Frankenstein* (1958)
# *The Hound of the Baskervilles* (1959)
# *The Mummy* (1959)
# *The Man Who Could Cheat Death* (1959)
# *The Stranglers of Bombay* (1959)
# *The Two Faces of Dr. Jekyll* (1960) a.k.a. *Jekyll’s Inferno* / *House of Fright* (US)
# *The Brides of Dracula* (1960)
# *Sword of Sherwood Forest* (1960)
# *The Curse of the Werewolf* (1961)
# *The Phantom of the Opera* (1962)
# *Sherlock Holmes and the Deadly Necklace* (1962)
# *The Horror of It All* (1963)
# *The Gorgon* (1964)
# *The Earth Dies Screaming* (1964)
# *Dracula: Prince of Darkness* (1966)
# *Island of Terror* (1966)
# *Frankenstein Created Woman* (1967)
# *Night of the Big Heat* (1967) a.k.a. *Island of the Burning Damned* (US)
# *The Devil Rides Out* (1968) a.k.a. *The Devil's Bride* (US)
# *Frankenstein Must Be Destroyed* (1969)
# *Frankenstein and the Monster from Hell'' (1974)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Curse of the Werewolf

***The Curse of the Werewolf*** , 1961eko Terence Fisher britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Guy Endore estatubatuar udazlearen *The Werewolf of Paris* (1933) eleberrian oinarritua dago. Clifford Evans, Oliver Reed eta Yvonne Romain aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Espainiako Erresuma, bortxatua izan ondoren, neskame gazte eta gormutu bat itxuraz arrunta dirudien izaki bat erdibituko du. Baina haurra haziz doan heinean jokaera bitxi baten zantzuak erakusten hasiko da, ilargibeteko gauetan dituen erreakzio kontrolagaitzek metamorfosi izugarri baten iragarleak izango dira.

## Aktoreak 
* Clifford Evans: On Alfredo Corledo
* Oliver Reed: Leon Corledo
** Justin Walters: Leon Corledo gaztea
* Yvonne Romain: Neskame gaztea
** Loraine Carvana: Neskame gaztea
* Catherine Feller: Cristina Fernando
* Anthony Dawson: Siniestro markesa
* Josephine Llewelyn: Siniestro markesa
* Richard Wordsworth: Lapurra
* Hira Talfrey: Teresa
* John Gabriel: Apaiza
* Warren Mitchell: Pepe Valiente
* Anne Blake: Rosa Valiente
* George Woodbridge: Dominique 
* Michael Ripper as old soak
* Ewen Solon: On Fernando
* Peter Sallis: On Enrique 
* Martin Matthews: Jose Amadeo
* David Conville: Rico Gomez
* Denis Shaw: Espetxezaina
* Sheila Brennan: Vera
* Joy Webster: Isabel
* Renny Lister: Yvonne
* Charles Lamb: Markesaren sukaldaria
* Desmond Llewelyn: Markesaren morroia

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Anelia

**Anelia Georgieva Atanasova** —  — (Stara Zagora, Bulgariako Herri Errepublika, 1982ko uztailaren 1a), ezagunagoa **Anelia** —  — izen artistikoaz, bulgariar txalga-abeslaria da. 2002an argitaratu zuen bigarren singlearekin, *Pogledin me v otxite* (), egin zen ezaguna Bulgarian.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Pogledin me v otxite* —  — (2002)
* *Ne poglezhdai nazad* —  — (2004)
* *Vsitxko vodi kam teb* —  — (2005)
* *Pepel ot rozi* —  — (2006)
* *Edinstven ti* —  — (2008)
* *Dobrata, loxata* —  — (2010)
* *Igri za Naprednali* —  — (2011)
* *Fenomenalna* —  — (2014)
* *Dai mi oxte* —  — (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aneliaren webgune ofiziala
Paskoal (antipapa)

**Paskoal**, Teodororen aurkaria izan zen aita santu bezala Kononen lekua hartzeko, 687ko irailaren 21ean hil ondoren. Eliza katolikoak antipapatzat dauka.

Hauteskunde lehiatu aurretik, Paskoal artxidiakonoa zen. Paskoal eta Teodororen aldekoak Laterango jauregiaren zati ezberdinetan giltzapetu ziren eta basilika osoaren kontrolaren alde borrokatu ziren.

Bitartean, armadako ordezkariek eta klero eta hiritar gehienek Sergio I.a aita santua aukeratu eta indarrez eraman zuten Laterango jauregira.

Paskoalek mandatariak bidali zizkion Joan II.a Platino Ravennaren exarkari, eta urrea agindu zion laguntza militarraren truke. Exarkak San Petriren basilika arpilatu zuen eta Sergioren sagaratzearen ondoren alde egin zuen. Paskoal monasterio batean sartu zuten sorginkeria leporatuta.
Gergana

**Gergana Georgieva Katsarska** —  — (Dimitrovgrad, Bulgariako Herri Errepublika, 1984ko azaroaren 30a), ezagunagoa **Gergana** —  — izen artistikoaz, bulgariar txalga-abeslaria da. 2003an argitaratu zuen estreinako diskoarekin, *Gubia te babno* (), egin zen ezaguna Bulgarian.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Gubia te babno* —  — (2003)
* *Kakto nikoi drug* —  — (2004)
* *Sini otxi* —  — (2005)
* *Sladkata strana na nextata* —  — (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gerganaren webgune ofiziala
Sombras de sueño

***Sombras de sueño*** (Ametsaren itzalak), baita ere *Tulio Montalbán y Julio Macedo*, Migel Unamunok idatzitako antzezlana da. 1926ean idatzita, lehenendo aldiz 1930eko otsailaren 24an, Salamancako Liceo Antzokian taularatu zen, Cipriano Rivas Cherifen zuzendaritzapean. Arrakasta dezente ezagutu zuen.

## Argumentua 
Uharte galdu batean Elvira de Solorzano gaztea eta bere aita Juan Manuel bizi dira. Gaztea Tulio Montalban heroi nazionalaz maitemindu da platonikoki, eta haren biografia irakurri berri du. Egun batean, Julio Macedo izeneko pertsonaia bitxi batekin bat egiten du, eta horrek erakartzen du. Berak aitortzen dio Tulio ezagutu zuela eta hil egin behar izan zuela tirano bihur ez zedin. Elvirak uko egiten dio orduan, eta gizona penatuta doa. Agur esatera baino ez da itzuliko, ez aurretik aitortu gabe bera Tulio dela benetan, uhartean bakea eta lasaitasuna bilatzen zituela, eta ezin zuela Elvira onartu behin Juliok bere nortasunaren pean arbuiatu zuenean. Azkenean, tiro egin zion bere buruari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzezlanaren testu osoa.
* :Lanaren inguruko gogoetak.
Launeddas

**Launeddas** edo **Sardiniako klarinete hirukoitza** Sardinia uharteko musika tresna bat da, aerofonoen multzokoa. Zurezko haize-instrumentua da mihi bakunekoa eta hiru kanaberaz osaturik dago.

## Etimologia 
Ez da izenaren jatorri zehatzik ezagutzen eta hainbat hipotesia formulatu dira. Matteo Madau apaizak (1787) zioen "lehoi" hitzetik datorrela, garai batean animalia haren hezurra erabiltzen zela argudiatuz. XX. mendean Giulio Fara musikologoal esan zuen "lau" (ereinotz) izenetik zetorrela eta Pier Enea Guarniero hizkuntzalariak "launaxi" (heriotzorri) izenetik.

Giulio Paulis hizkuntzalariak dio latinezko "ligulella" izenetik datorrela, baina ez dago batere argi.

Tutu bakoitzak mihi bakuna du, *cabitzina* izena duena.

## Teknika 
280px|thumb|Launeddas musika tresnaren hiru tutuak.
Musika tresna polifonikoa da eta arnasketa zirkularraz jotzen da. Horri esker soinu jarraia eta etengabea eragin dakioke baita hamar minutuz ere.

Gaur egungo launeddas musika tresna Sardinian gutxienez XIII. mendetik ezagutzen da, eta gaur egun ere erabiltzen da erlijio ospakizunetan eta musika tradizionalean. XX. mendearen amaieran jazz musikan ere sartu zuten Dave Liebman saxofoilari estatubatuarrak (1989, *The blessing of the old. Long sound*) eta Evan Parker saxofoilari britainiarrak (1996, S*ynergetics--Phonomanie III*).

## Iruditegia 

Irudi:Launeddas4.jpg|Launeddas.
Irudi:Launeddas3.jpg|Hainbat launeddas.
Irudi:Launeddas llengüeta.JPG|Launeddas tutuen mihiak.
Irudi:Villasor - Costume tradizionale (04).jpg|Launeddas jotzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Beatriz Ramirez de Mendoza

**Beatriz Ramírez de Mendoza** (Madril, 1556ko martxoaren 6a -1626ko azaroaren 4a) Gaztelako noblea eta moja jeronimotarra, oinutsik ibiltzearen arauari lotutako zenbait komenturen sortzailea

## Jatorria eta ezkontza 
1556an Madrilen jaioa, *Garci Ramírez de Cárdenas* eta *Ana de Mendozaren* alaba, Coruñako kondeen adarreko kidea. *Francisco Ramirez* militarraren eta Isabel Katolikoaren irakaslea izan zen Beatriz Galindoren hereniloba zen. 

Bost urterekin gaixotasun larri bat gainditu zuen, antza denez erreuma-sukar batek eragindakoa, eta helduaroan maiz erreproduzitu zitzaion. Zazpi urte zituela Rivasen maiorazkoaren oinordeko zen bere aita hil zen eta amari depresioa sortu zitzaion.

*Alonso Ramirez*, haurtzarotik bizirik iraun zuen anai-arreba bakarra, ondorengorik gabe hil izanak Rivasko maiorazkoaren oinordeko bihurtu zuen Beatriz. Bere ondorengotza bermatzeko, 1585eko otsailean *Fernando Arias Saavedrarekin* ezkondu zen. Fernando Castellarreko IV. kondea Viso del Alcor-eko jauna eta Gaztelako alfaquike nagusia zen. Ezkontza-hitzarmenetan erabakitakoaren arabera, maiorazkoak ez nahasteko, amaren aldekoa bigarren semeari pasatuko zitzaion, eta ez balego, bilobei.

Ezkonduta egon zen hamar urteetan, lau alaba eta bi semeren ama izan zen, hauetatik bi bakarrik atera ziren bizirik: karmeldar oinutsen komentu batean lan egiten zuen Ana Maria, eta bere amaren bizileku eta azken bizileku izan zen Corpus Christi monasterioko priora izan zen Juana.

## Erlijio-fundazioak 
Sarritan joaten zen Erremedioetako Andre Mariaren elizara, mertzenario galtzadadadarretakoak baitziren, eta lagun eta zerbitzari talde batekin aritzen zen lanean, herriko eliza pobreetan liturgiarako arreoa egiten. Jada alargun, karmeldar oinutsen arau teresiarra jarraitu zuen eta bere ondasunak karitate eta ongintza eremuan erabili zituen.

## Heriotza 
Sukarrak jota, 1626ko azaroaren 4an hil zen. Komentu-elizaren bihotzean lurperatu zuten, eta bertan zintzilikatu zuten Ramirezen hil osteko erretratu bat. 1772an komentuan obrak egin zituzten eta Baltasar Ramirez de Saavedra bere semearen arabera gorputza usteldu gabe aurkitu eta elizaren bihotz altuan utzi zuten.

## Erreferentziak
Pitt uhartea

**Pitt** edo, maorieraz **Rangiauria** uhartea, Chatham uharteetako bigarren uharterik handiena da, hasieran Rekohu izenez ezagutzen zena. Lurralde aldetik, Rekohu Zeelanda Berriko zati bat da, mendebaldetik 800 kilometro ingurura dagoena. Uhartean Kahuitara puntua dago, hau da, egun berri bakoitzaren hasiera behatzeko lurraren gainean dagoen lehen leku populatua, bertako orduan oinarritua.

Uhartea Chatham irlatik hogei bat kilometro hego-mendebaldera dago. 62 km²-ko eremua hartzen du eta 45 biztanle inguru ditu, oso menditsua da eta punturik altuena Waihere Head (Waihere Burua) da, itsas mailatik 241 metro gorago dagoena.

Izena aldatu egin da urteetan zehar: maoriar natiboek Rangiaotea deitu zioten, 1791n iritsi ziren europarrek Pitt uhartea eman, eta handik 50 urtera, Pitt uhartea izenaz sinplifikatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La princesa doña Lambra

***La princesa doña Lambra*** (Lambra anderea printsesa) Migel Unamunok idatzitako antzezlana da. 1909an idatzita, 1913an argitaratu zen. Lehenendo aldiz 1964ko irailaren 22an, Bartzelonako Candilejas Antzokian taularatu zen, Ramiro Bascompteren zuzendaritzapean. Egilearen esanetan ekitaldi bakarreko  fartsa bat zen.

## Argumentua 
Elizpe gotiko batean Lambra andrea dago hilobiratuta, grina bizia bizi ondoren gazterik hil zen emakumea. Sinforosak 20 urte daramatza Eugenio senargaia Paraguaitik noiz itzuliko zain, nahiz eta bere anaiak, Fortunaro, bertako apaiza aldi berean, ahazteko konbentzitzen saiatu. Agertzen dena, ordea, beste Eugène bat da, poeta eta Lambra andrearen elezaharrak liluratua. Gauaren belztasunean, Sinforosak uste du bere senargaia dela azkenean itzuli dena, eta Eugène berriak uste du bera dela Lambra andrearen espiritu berpiztua. Fortunatok gaizki ulertua aprobetxatuko du eta leku berean biak ezkonduko ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Clifton Sorby

**Henry Clifton Sorby** (Woodbourne, Sheffield, Erresuma Batua, 1826ko maiatzaren 10a - Sheffield, Erresuma Batua, 1908ko martxoaren 9a) britainiar geologo eta mikrokopista izan zen. Arrokak eta mineralak argi polarizatuarekin mikroskopioz behatzeko teknikak garatu zituen, eta meteroritoak ikertzeko ere aplikatu zituen. 1857an Royal Society elkarteko kide izendatu zuten.

## Biografia 
Familia belaunaldi askotan Sheffieldeko burdin eta altzairu industriaren bultzatzailea izan zen eta ikatz eta hareharri harrobiak ere bazitzten.

Henry Clifton Sorbyk gaztetatik izan zuen natur zientziekiko zaletasuna, bereziki geologiaren esparruan. Alemaniera ere ikasi zuen eta Justus von Liebigen lanak irakurri ahal izan zituen. Lehenengo lana Yorkshireko indusketen ingruan osatu zuen. 1847an aita hil zenean aberastasunak eskuratu zituen eta berehala laborategi zientifikoa eta lantokia eraiki zituen.

Sorby arroka gogorren xerra finak erabiltzen hasi zen, zoologian egiten zen bezala, eta argi polarizatua erabiltzen hasi zen arroka geruza finak aztertzeko. Horrela argitaratu zuen "On the Microscopical Structure of Crystals" ("kristalen egitura mikroskopikoari buruz") liburua 1858an. Ondoren espektrografia bidezko analisi teknikak sartu zituen Ingalaterran eta herrialdean petrografiaren aurreratuetako bat izan zen, horregatik Wollaston Domina Saria eman zion 1869an Londresko Geologia Elkarteak, eta haren presidente ere bihurtu zen. Sorby ikerketa berezi bat egin zuen kareharrien eta arroka ez karetsuen egituren eta jatorrien inguruan 1879 eta 1880 artean. Arbelaren geruzen  foliazioa mikroskopio bidez aztertu zituen lehen zientzilaria ere izan zen.

Sorby lehenengotarikoa izan zen prozesu mikroskopikoen papera eta garrantzia ulertzen, deformazio materiala eta eskala handiko fenomenoak azaltzeko, hala nola, altxamendu tektonikoak eta orogeniak eragindako arroken zatiketa eta arroken tolestaketa.

Meteoritoen egitura mikroskopikoak ere ikertu zituen.

## Aintzatespenak 
* Wollaston Domina Saria (1869)
* Royal Society Elkarteko kidea
* Sorbyita minerala haren omenez izendatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Blackburne

**Anna Blackburne** (1726 , Orford - 1793 , Warrington) naturalista ingelesa izan zen.

*Jane Ashtonen* eta *John Blackburneren* alaba zen. Bere aita Cheshireko gatz-merkatari osasuntsua izan zen, historia naturala ikasi eta Thomas Pennantek miretsitako berotegi famatuak izan zituena. Aitarengan inspiratuta, historia naturala modu sistematikoan aztertzen tematu zen. Carlos Linneoren sistema hobeto ulertzeko, latina ikasi zuen. Linneorekin eta Johann Reinhold Forsterrekin korrespondentzia izan zuen, eta honek bere ohar entomologikoak argitaratzea eta Oxford Hall Museoan aurkeztea aholkatu zion. 

Bildumak intsektu gehikuntzekin aberastu zituen, bereziki Peter Simon Pallasek bidalitako espezimenei esker. Estat Batuetan bizi zen Ashton anaiak, Pennantek deskribatuko zizkion espezimen asko bidali zizkion, bereziki hegaztiak. Eta bere *Systema Naturae-n* deskribaturik ez zeuden txori eta intsektu espezimenak Linneoribidali zizkion.

## Ohoreak 
Linneoren ikaslea zen Johan Christian Fabriciusek,  *Geotrupes blackburnii* erlea eskaini zion 1781ean.

Philipp Ludwig Statius Müller zoologoak dekribatutako Setophaga fusca hegaztia, bere omenez ere izendatu zuten.

## Erreferentziak 
* Wystrach, V. P. Anna Blackburne (1726–1793) — a neglected patroness of natural history. *JSBNH* 8 (2): 148–168 (1977ko maiatza)

## Kanpo estekak 
* Ashton Blackburn and American Onithology
Kantabriako esne-gaina gazta

**Kantabriako esne-gaina gazta** (gaztelaniaz **queso nata de Cantabria**) frisiar arrazako behi esne osoarekin egindako gazta da, eta Kantabrian (Espainia) egiten da. Jatorri deitura babestua duen gazta da. Lehenago **queso de Cantabria (**Kantabriako gazta) bezala ezagutzen zen.

Gazta prentsatua da. Koipetsua da, gutxienez % 45eko koipea du estraktu lehorrean. Gutxienez zazpi egunez ontzen da.

Unitate bakoitzak 400 eta 2.800 gramo artean pisatzen du. Azala biguna eta hezur kolorekoa da. Pasta ere hezur kolorekoa da, normalean begirik gabe, eta ehundura sendo eta krematsua du.

Esnea animalien gatzagia edo Kontseilu Arautzaileak baimendutako beste koagulatzaile-entzima batzuk erabiliz koagulatzen da. Gatzagia "Pintas de Cantabria" behien txahal edoskitzaileetatik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Queso Nata de Cantabria DOPren deskribapena mapa.es-en
Peralzola gazta

**Peralzola gazta** Espainiako Asturiasko Printzerrian egiten den gazta mota da.

## Elaborazioa 
Ardi-esne pasteurizatuarekin egindako gazta urdina da. Prozesua La Peral gaztarentzat erabiltzen denaren antzekoa da. Egosi ondoren, gazta kobazulo batera eramaten da eta zulatu egiten da Penicillium onddoa haz dadin, eta horrek ematen dio, azken finean, bere zapore sendo bereizgarria.

## Ezaugarriak 
Hori kolorea du, intentsitate desberdineko zain urdin-berdeekin, ehundura leun eta hezea. Heltze-usain biziak lizunarekin konbinatuta. Ahoan, zapore bizi eta nahiko konplexuen nahasketa da, oro har, ore itxurakoa eta ondoren leuntzeko joera duena.

## Elaborazio eremua 
Illas udalerriko San Jorge de la Peral herriko gaztandegi txiki batean egiten da.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Xalón gazta

**Xalón gazta** Asturiasko Printzerrian egiten da.

## Elaborazioa 
Gazta hau esnetegiko beraren ahuntz-esnearekin egiten da.

## Elaborazio eremua 
Narcea, Degaña eta Ibiasen iturrietako parke naturalean dagoen Cangas del Narceako Xalón herrixkan ekoizten da María José Martínez gaztandegiak.

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna-n
Unibertsitate sail

[thumb|[Concepcióngo Unibertsitateako Filosofia Sailaren fatxada]]
**Unibertsitate sail** edo eskola bateko fakultate baten zatiketa da, diziplina akademiko jakin bati eskainia. Erresuma Batuan eta Commonwealtheko beste herrialde batzuetan, unibertsitateek fakultate terminoa erabiltzen dute; fakultateak normalean eskola edo departamentuetan banatzen dira, baina ez beti.

## Diziplinak 
Fakultateen antolaketa sailetan ez dago estandarizatuta, baina AEBetako unibertsitate gehienek gutxienez Historia, Ingelesa (hizkuntza eta literatura), Psikologia eta abar sailak izango dituzte. Batzuetan, zatiketak zakarragoak dira: zientziei garrantzia gutxiesten dien arte liberalen unibertsitate batek Zientzia sail bakarra izan dezake; ingeniaritza unibertsitate batek Hizkuntza eta Literatura sail bakarra izan dezake (hizkuntza guztietan). Batzuetan, zatiketak finagoak izan daitezke: adibidez, Harvard Unibertsitateak Biologia Organismiko eta Ebolutiboa, Biologia Molekularra eta Zelularra, eta Kimika eta Biologia Kimikoa sail bereiziak ditu. Diziplina batzuk erakunde ezberdinetako sail desberdinetan aurkitzen dira: biokimika biologian, kimikan edo bere sailean egon daiteke; informatika matematikan, matematika aplikatuan, ingeniaritza elektrikoan edo bere sailean egon daiteke (gaur egun ohikoa den kasua). Normalean, "Sailek diziplinak islatzen dituzte, diziplinek ikerketa eta jakintza arlo koherenteak ordezkatzen dituztela".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xalón

**Xalón** Xedré parrokiako bazter-Herria da, Cangas del Narcea udalerrian, 20 biztanle dituena (2024). Xedrétik 3,5 km-ra dago eta Xedré-tik pista batetik iristen da, egoera onean eta, Piedrafita eta bere kaperatik igarota, Xalón-en tokira iristen gara.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak