Rediet Abebe

**Rediet Abebe** (amharieraz : ረድኤት አበበ; 1991) algoritmoen eta adimen artifizialaren arloetan lan egiten duen informatikari etiopiarra da. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean informatikako irakaslea da. Aurretik, Harvard Unibertsitatean "*Society of Fellows"* taldeko kide izateko aukeratua izan zen. 

Desberdintasun soziala eta banatze-justizia aztertzeko eredu matematikoen eta konputazionalen garapenean ikertzen du Abebe-k. "*Black in AI*" eta  "*MD4SG"* (*Mechanism Design for Social Good*) diziplinarteko ikerketa-ekimenak sortu ditu, beste kide batzuekin batera.

## Bizitza eta hezkuntza 
Abebe Addis Abeban jaio eta hazi zen, Etiopian. Bertako ikasketa-plan nazionalean ikasi zuen Nazareth eskolan, eta bigarren hezkuntzako ikasketak *International Community School of Addis Ababa* nazioarteko eskolan egin zituen, merezimenduetan oinarritutako beka batekin.

Gerora, Harvard Unibertsitatean ikasi zuen. Bertanmatematikan lizentziatu zen 2013an eta matematika aplikatuan master bat egin zuen 2015ean. Graduko ikasle zenean, matematikari, fisikari eta osasun publikoari buruzko hainbat ikerketa-lan argitaratu zituen beste autore batzuekin batera . Harvard-en "*The Harvard Crimson"* ikasleen egunkarian idatzi zuen Cambridgeko eskola publikoko sistemari buruz (2009-2011).

Ondoren, Cambridge Unibertsitateko Pembroke College-en ikasi zuen "*Governor William Shirley Scholar*" izeneko bekarekin  . Han "*Part III of the Mathematical Tripos*" izenez ezagutzen diren ikasketak burutu zituen eta masterra lortu zuen matematika puru aurreratuen zientzian, Imre Leader-en zuzendaritzapean. Ikasketa horien izen ofiziala *"Master of Mathematics/Master of Advanced Study"* da eta master mailan munduko matematika-ikasketarik gogorrenetakoak eta intentsiboenetakoak dira.

Informatikan doktoretza egin zuen Abebe-k Cornell Unibertsitatean, Jon Kleinberg-en zuzendaritzapean. Bere tesiak ekarpen nabarmenak egin zituen informatikaren arlo askotan, eta horregatik, "*2020 ACM SIGKDD Dissertation Award*" tesi-saria eta "*ACM SIGecom Dissertation Award*" tesia-sarirako ohorezko aipamena jaso zituen. Unibertsitate horren historian, Informatikan Doktoretza egin duen lehen emakume beltza da.

## Ikerketa eta ibilbidea 
Abebek Adimen Artifizialean (AA) eta algoritmoetan ikertzen du, desberdintasuna eta banatze-justizia ardatz hartuta. Bere lanean, diskriminazioarekin eta desberdintasunarekin lotutako galderak aztertzeko ingurune algoritmiko berriak sortu ditu. "Informatikan, matematika aplikatuan edo halako esparruren batean lan eginez gero, datuetan oinarritutako problema matematiko oso interesgarrietan lan egiteaz gain, gizarteari zuzenean eragiten dioten arazoetan pentsa daitekeela konturatu nintzen”, esan zuen Abebek.Estatu Batuetan biomedikuntzan eta osasun publikoan ikerketzeko ardura duen gobernu-erakunde nagusia da NIH. Informatikan Doktoretza duen bigarren *Junior Fellow*-a da, eta lehen emakume informatikari beltza elkartearen historian.

Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn irakasle laguntzaile gisa lanean hasi zen, Ingeniaritza Elektrikoa eta Informatika Sailean, eta honako ikerketa-alorretan aritu da: adimen artifiziala, anformazioaren, datuen, sareen eta komunikazioaren zientziak eta teoria. Sailaren historian lehen emakume irakasle beltza da eta Ingeniaritza unibertsitate-eskolako bigarrena.

Abebe honako elkarte eta ikerketa-taldeetako kidea da: "Berkeley *Artificial Intelligence Research Lab (BAIR)*" ikerketa-taldea, "*Berkeley Institute for Data Science (BIDS)*", "*Center for Information Technology Research in the Interest of Society*" ikerketa-zentroa, Banatao Institutua (CITRIS) eta "*Center for the Theoretical Foundations of Learning, Inference, Information, Intelligence, Mathematics, and Microeconomics at Berkeley (CLIMB)*" zentroa. Gainera, "*Berkeley Equity and Access in Algorithms, Mechanisms, and Optimization research group (BEAAMO)*" ikerketa-taldea zuzentzen du.

### Ongizate sozialerako mekanismoen diseinua 
Abebe-k "*Mechanism Design for Social Good* *(MD4SG)"* ikerketa-ekimena sortu zuen 2016an Kira Goldner-ekin batera. Desberdintasunari aurre egiteko algoritmoak eta mekanismoen diseinua erabiltzen dituen diziplina anitzeko ikerketa-kolektiboa da. Geroztik, Irene Lo-rekin eta Ana-Andreea Stoica-rekin batera antolatu du ekimena. MD4SG ekimenean urtero tailerrak eta biltzarrak antolatzen dira, gizartearen ongizatea hobetzeko algoritmoak erabiltzen dituzten ikertzaileak elkartzeko eta haien lanari bultzada emateko. 2021ean, "*ACM Conference on Equity and Access in Algorithms, Mechanisms, and Optimization (EAAMO)*" biltzarra abian jarri zuen Abebek eta inaugurazio-programaren antolatzaile gisa aritu zen.

2019an "*MIT Technology Review*" aldizkariaren "*Innovators Under 35*" saria jasotzeko ohorea izan zuen, MD4SG ikerketa-ekimena sortzen egindako lanagatik, neurri batean.   Bere doktoretza-tesiarekin "*2020 ACM SIGKDD Dissertation Award*" tesi-saria eta "*ACM SIGecom Dissertation Award*" tesia-sarirako ohorezko aipamena jaso zituen, sortzen ari den ikerketa-alor berri horren oinarrietan egindako lanagatik.  

### Beltza AA-n 
2016an Abebek, Timnit Gebrurekin batera, "*Black in AI*" sortu zuen, adimen artifizialean lan egiten duten 1500 ikertzaile inguruk osatutako sarea  .

## Sariak eta ohoreak 
Hauek dira Abebek jasotako sari eta ohore batzuk:

* 2022: Class of Andrew Carnegie Fellows.
* 2020: ACM SIGKDD Dissertation Award.
* 2020: ACM SIGecom Dissertation Award (ohorezko aipamena).
* 2020: 100 Most Influential Young Africans, African Youth Awards.
* 2019: Harvard Society of Fellows, Junior Fellow.
* 2018: Bloomberg 50, One to Watch.
* 2018: Harvard-Cambridge Fellowship, Harvard.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rediet Abebe Google Scholar argitalpenen zerrenda
*  Can Algorithms Reduce Inequality? Rediet Abebe, TEDxLosGatos
*  Algoritmoak eta AA erabiltzen ditu desberdintasun sozioekonomikoari aurre egiteko MIT Technology Review, Pioneers