open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lurren Nekazari Bankua

**Lurren Nekazari Bankua** (errusieraz, Крестьянский поземельный банк) Errusiar Inperioko Finantza Ministerioak sortu zuen 1883an. Urte hartan errusiar nekazariei mailegu merkeak eman zizkien, lurrak erosteko eta nekazaritza metodoak hobetzeko.

1883tik 1915era bitartean milioi bat nekazari familiek 17,6 akre lur erosi zituzten, Lurren Nekazari Bankuak emandako maileguak erabiliz. 1917an Stolypinek nekazaritzan egindako birmoldaketaren ondoren, bankuaren ondasun guztiak nekazarien artean banatu ziren; eta, urte bereko azaroan, Lurren Nekazari Bankua bertan behera utzi zuen gobernu komunistak emandako dekretu batek.

## Kanpo estekak
O Pino

**O Pino** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Arzúako eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Arca (Santaia)
* Budiño (Santa María)
* Castrofeito (Santa María)
* Cebreiro (San Xiao)
* Cerceda (San Miguel)
* Ferreiros (San Breixo)
* Gonzar (Santa María)
* Lardeiros (San Xiao)
* Medín (Santo Estevo)
* Pastor (San Lourenzo)
* Pereira (San Miguel)
* O Pino (San Vicenzo)
* San Mamede de Ferreiros (San Mamede)

## Kanpo estekak 
* O Pinoko udalaren webgunea
Iñaki Aiarzaguena

**Iñaki Aiarzaguena Urkidi** (Zaldibar, 1969ko uztailaren 30a - ) bizkaitar txirrindulari ohia da, 1992 eta 1998 artean profesionala izan zena. 2 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1990**
* 6. Nafarroako Itzulian
**1991**
* Balentziaga Memoriala 
* 3. Laukizko Udala Sarian
* 3. Euskal Herriko Itzulia (lasterketa amateurra)n
**1996**
* Manuel Galera Memoriala
* Txitxarroko Igoera
* 4. Errioxako Itzulian
* 9. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
* 10. Narancoko Igoeran
**1998**
* 4. Narancoko Igoeran
* 9. Portugalgo Itzulian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Equipos 
* ONCE (1992-1995)
* Euskadi (1996-1997)
* Euskaltel-Euskadi (1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibon Ajuria (txirrindularia)

**Ibon Ajuria Gordón** (Izurtza, 1971ko abuztuaren 9a - ) euskal txirrindulari ohia da, 1994 eta 1999 artean profesionala izan zena.

Afizionatu mailan, Cafés Baqué taldean ibili zen eta 1990an laugarren izan zen Abekkanedan eta Galdakaoko El Corte Ingles sarian bigarren izan zen, 1993ean.

Hurrengo urtean, 1994. urtean, profesionaletan debuta egin zuen baina ez zuen inoiz garaipenik izan. Emaitzarik onena 1996ko Euskal Bizikletaren laugarren etapan izan zuen, Abadiñon amaiera zuena, non bigarren izan zen Alberto Elli italiarraren ondoren.

## Palmaresa
**1994**
* 2. Santikutz Klasikan
**1996**
* 6. Etorkizuneko Tourrean

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Euskadi (1994-1997)
* Euskaltel-Euskadi (1998-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe Alberdi

**Felipe "Katania" Alberdi Gorroño** (Zornotza, 1930eko abuztuaren 23a - ) euskal txirrindulari ohia da, 1952 eta 1961 artean profesionala izan zena. Guztira 18 garaipen lortu zituen.

## Ibilbidea 
Amateur moduan ondo moldatu bazuen ere, profesionalekin ez zuen hainbeste garaipenik izan. Ziklo-krossean, ostera, bigarrena izan zen Espainiako Txapelketan eta 1956an Munduko Txapelketan hartu zuen parte.

Espainiako Vueltan hirutan hartu zuen parte: 1956, 1958 eta 1960. Beti utzi zuen lasterketa baina azken urtean etapa bat lortu ez ezik liderraren maillota ere izan zuen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
(*) Ziklo-krossean

## Taldeak 
* Independente (1952-1955)
* Boxing Indautxu (1956)
* Cil-Indautxu (1957)
* Kas Boxing Club (1958)
* Independente (1959)
* Garsa (1960)
* Majestad (1961)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Citrobacter

***Citrobacter*** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, *Enterobacteriaceae* familian sailkatzen direnak. Anaerobio fakultatiboak dira eta glukosa ez ezik, laktosa ere hartzitzen dute. Ez dute esporarik sortzen eta mugikorrak dira.

Genero honen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:
* anaerobio fakultatiboak, Enterobakterio guztien antzera
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* glukosa hartzitzen dute, CO2 gasa sortuz
* laktosaren hartzidura (+)
* urearen hidrolisia (-)

*Citrobacter*ek, *Enterobacter*, *Klebsiella* eta *Escherichia*rekin batera bakterio koliformeen multzoa osatzen du. Koliformeak hestean bizi diren bakterioak dira, ezaugarri biokimiko amankomunak dituztenak eta garrantzi handikoak ingurugiro-mikrobiologian, kutsadura fekalaren adierazleak baitira.

Citrobacter giza zein animalien hesteetan bizi da, baina egoera librean ere aurki daiteke (uretan, lur-zoruan...) Espezie batzuk oportunistak dira, gaixotasunak sortuz immunitate-sistema ahula dutenengan. Gaitzak eragiten dituenean gernu-infekzioak eta meningitis dira ohikoenak.
The Fridays Crew

**The Fridays Crew** musika talde Azpeitiarra da.

## Ibilbidea 
2007. urtean hasi zen jotzen, hala ere taldekideak ez ziren hasi berriak, Apunta, Semeputiek eta Korrosion Zerebral bezalako taldeetan jo dute. Hasiera batean katxondeorako sorturiko taldea izan zela esaten zen baina denborak aurrera egin ahala proiektu serioa bihurtu zen. Hasierako taldean Motxo zen gitarrajolea baina honek 2008an taldea utzi eta bere tokian Agirre azkoitiarra sartu zen.

Lehenengo diska 2008an kaleratu zuten eta urte berean hainbat diska kolektibotan hartu zuten parte. Bigarren diska 2011n plazaratu ondoren atsedenaldi bat hartzea erabaki zuten. Taldeak hainbat aldaketa izan zituen eta 2015ean hirugarren diska atera zuten.

## Taldekideak 
* Ahotsa: Markesa
* Gitarra eta ahotsak: Iosu
* Gitarra eta ahotsak: Kusto
* Baxua eta ahotsak: Labaka
* Bateria: Harri

## Diskografia 
* *The Fridays Crew* (2008, Teletetxo Records)
* *Pentsatu Iratzarri Zure Kontzientzia* (2011)
* *Hemen gara* (2015, Mauka Musikagintza)
* *Harresien gainetik* (2017, Mauka Musikagintza)

## Kolaborazioak 
* *Azpeitia Desegin 2* (Azpeitiko punk rock taldeen bilduma)
* *Bardulia Sound* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orria
Tol Sirion

Tolkienen hil ondorengo lana den Silmarillionen, **Tol Sirion**, Sirion ibaia, Sirionen pasabidean, Ered Wethrin eta Echoriathen artean kokatua dagoena, bi besotan irekitzen denean eratzen den uharte bat da. Han eraiki zuen Finrodek Minas Tiritheko gotorlekua, pasabidea Melkorren armadetatik babesteko.

Noldorren domeinu hori, seguru mantendu zen Eguzkiaren Lehen Aroko 457. urteraino (Dagor Bragollach gudua gertatu eta bi urtera), Sauronek bereganatu zuenean otso-gizonek osatutako armada erraldoi batekin. Hurrengo hamarkadan, uharteak, Tol-in-Glaurhoth izena jaso zuen, "Otso-gizonen uhartea".

Bertako ziegetan giltzapetuak izan ziren Finrod eta Beren, Luthien eta Huan iritsi ziren arte. Biak askatzeko gertatu zen borrokan, Huanek, Sauronen ordezkaria zen Draugluin hil zuen, otso-gizonen jauna, eta Sauron bera garaitu zuen, bere forma otso-gizonera aldatu zuena. Zoritxarrez, Sauronek Finrod hil zuen. Huanen garaipenaren ondoren, botere gaiztoak uhartetik desagertu ziren, berriz ere Tol Sirion deitu zena. Finrod bertan lurperatua izan zen, eta uharteak, berdea eta lasaia izaten jarraitu zuen Eguzkiaren Lehen Aroa amaitu eta Beleriand suntsitua izan zen arte.

## Minas Tirith 
Minas Tirith, bere sindarinezko izena "Zaintzaren dorrea" bezala itzul daitekeena, Finrodek Tol Sirionen eraikitako gotorlekua da, Sirionen Pasabidea kontrolatzeko, pasabide hau, Melkorren orkoek sarri erabiltzen baitzuten Beleriand erasotzeko. Barad Eithelekin batera, hau iparralderago zegoelarik, Beleriand defendatzeko kontrol eta zaintza sistema estrategiko eta garrantzitsu bat zen.

Finrodek Nargothrond eraiki zuenean, gotorlekua, bere anai Orodrethen eskuetan utzi zuen. Dagor Bragollach guduaren ondoren, gotorlekua eta uharte osoa, Sauronen eskuetan erori ziren, handik, ia Mendebaldeko Beleriand osoa domeinatzea ahalbidetu ziona.

Huanek, Valarren zakurrak, Sauron garaitu ondoren, Minas Tirith, Luthien Tinuvielen botereen ondorioz suntsitua izan zen, "Botere kantu bat kantatu zuena eta dorrearen zimentuak erorarazi zituena".
Mugardos

**Mugardos** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ferrolgo eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Franza (Santiago)
* Meá (San Vicente)
* Mugardos (San Julián)
* Piñeiro (San Juan)

## Kanpo estekak 
Mugardosko udalaren webgunea
Diogenes Laerzio

**Diogenes Laerzio** (, *Diogenēs Laertios*; fl. c. III. mendea), filosofo grekoen biografoa eta doxografoa izan zen. Ezagutzen den bere lan bakarra *Filosofoen bizitzak* izeneko liburu sorta da, non filosofo grekoen bizitzak eta pentsaerak deskribatzen baititu. Epigrama bilduma baten egilea ere izan zen, *Filosofoen bizitzak* lanean aipatzen dituen bertso eta epigrama solte batzuek erakusten dutenez. Lanaren fidagarritasuna eta zorroztasuna historian zehar zalantzan jarri badira ere, filosofia grekoaren iturri garrantzitsua da. Bere pentsaerari buruz ez dago daturik, baina bere lanean oinarrituz epikurearra dela baieztatu da, liburua platonista den emakume bati opa egin bazion ere.

## Bizitza 
II. mendeko lehenengo erdian bizi izan zela uste da, *Filosofoen bizitzak* liburu sortako IX. liburukian II. mendean bizi zan ziren Sexto Enpiriko eta bere ikasle izan zen Saturnino Zitenas aipatzen baititu. Plotino (205-270), berriz, ez du aipatzen. Aldi berean, IV. mende hasierako Sopatro filosofoak Laerzioren lanetan oinarritu omen zen bere *Eglogak* osatzeko. Horrela, Diogenes Laerzio Alexandro Severoren enperadorearen agintearen inguruan (222–235) bizi izan zela baieztatu da.

Laerzio izenari buruz, Kariako Laerte edo Ziliziako Laerte (azken hau ziurtasun handiagoz) jaioterriari buruzko erreferentzia izan daiteke. Bitiniako Nizeakoa zela ere iritzi izan da. Izena Laertii familia erromatarraren patronimikoa dela edo besterik gabe Laerziades edo Laertesen semea, Ulises alegia, izena besterik ez duela adierazten..

## Oharrak eta erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Smith: *Enciclopedy of Greek and Roman Biography and Mythology*, "Diogenes Laertius" sarrera, I. bolumena, 1022. orrialdea.
Escatrón

**Escatrón** Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 1.154 biztanle zituen 94,6 kilometro koadroko azaleran. Ribera Baja del Ebro eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Bail Organa

**Bail Organa**, Star Wars film sagako pertsonaia bat da.

Alderaan planetaren ordezkaria da Senatu Galaktikoan. Padmé Amidala senatariaren laguna eta Inperio Galaktikoaren aurkako opositorea da.

Leia Skywalkerren aitatzakoa izan zen Padmé Amidala hil ondoren.

Yavineko gudua baino pixkat lehenago hil zen, Gerra Zibil Galaktikoan, Klon Gerrak amaitu eta hogei urtera, Heriotzaren Izarrak, bere jaiotza planeta suntsitu zuenean.

*Star Wars III. Atala: Sithen Mendekua* filmean, Jimmy Smits da Bail Organaren papera egiten duena.

## Kanpo estekak
Mediana de Aragón

**Mediana de Aragón** (aragoieraz ''Mediana d'Aragón'') Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 541 biztanle zituen 90,6 kilometro koadroko azaleran. Zaragozako eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Villafranca de Ebro

**Villafranca de Ebro** (aragoieraz ''Billafranca d'Ebro'') Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 750 biztanle zituen. Zaragozako eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Villanueva de Gállego

**Villanueva de Gállego** () Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 4.375 biztanle zituen 76 kilometro koadroko azaleran. Zaragozako eskualdean dago. Hiriburutik hurbil izanda, bilakaera demografiko handia izan du. San Jurgi Unibertsitatearen egoitza bertan dago.

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak
365 Corduba

**365 Corduba**, asteroide gerrikoan aurkitutako 365. asteroidearen izena da. 1893ko martxoak 21ean aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

Bere izena, Andaluziako Kordoba hiriak latinez zuen izenagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
367 Amicitia

**367 Amicitia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 367. asteroidearen izena da. 1893ko maiatzak 19an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik. Asteroide honen izen alternatiboa, **1893 AA** da.

19,13 kilometroko diametroa du.

## Kanpo estekak
369 Aeria

**369 Aeria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 369. asteroidearen izena da. 1893ko uztailak 4an aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik.

60 kilometroko diametroa du.

## Kanpo estekak
370 Modestia

**370 Modestia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 370. asteroidearen izena da. 1893ko uztailak 14an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik.

## Kanpo estekak
Xabier Erkizia

**Xabier Erkizia Martikorena** (Lesaka, Nafarroa, 1975eko urriaren 27a - ) musikagile, komunikatzaile eta dokumentalgile euskalduna da.

## Formakuntza eta kazetaritza 
Irrati-telebista ikasketak egin zituen Bilbon. Ordurako Xorroxin Irratian eta Bilboko Irola Irala Irratian musikari buruzko saioak egin zituen eta El Tubo edo Entzun bezalako idatzizko zenbait komunikabidetan zeregin berean jarraitu zuen. Horrez gain Napartheid komiki aldizkarian ere argitaratu zituen zenbait komiki.

Ikasketak amaituta, Ttipi-Ttapa Telebistan hasi zen lanean. Kazetaritzaren alorrean Euskadi Irratiako Arratsean saioan eta Berria egunkarian erregularki parte hartu du.

## Musika 
[thumb|250px|*Afoniak*, [Arantxa Iturbe eta Xabier Erkizia Club Aretoan, 2018]]
2002an musikari emanda bizitzea erabaki zuen. Ordutik, musika elektronikoa ezagutu du, nazioarteko musikariekin harremanak estutu ditu, ERTZ jaialdiaren sortzaile eta zuzendarietako bat da, Artelekuko Audiolab soinu laborategiko zuzendari izan zen (2002-2014) eta Euskal Herriko soinu-mapa osatzen ari da. Horrez gain zinemarako, dantzarako edo antzerkirako soinu bandak konposatu ditu. Aldiberean soinu-artearen alorrean hainbat egitasmo, erakusketa, instalazio eta bestelako emanaldi egin eta antolatu izan ditu munduko hainbat herrialdetan.

2006tik 2011ra *Ornitorrinkus* proiektua ondu zuen Judith Montero eta Maialen Lujanbiorekin. Musika esperimentala, hotsak eta hitzak bat eginez. "Ornitorrinkus" diska-liburua izan zen proiektuaren emaitzetako bat.

Lujanbio bertsolariarekin beste proiektu batzuk ere landu ditu, 2011an *"Txori Mugariak"* irrati *performancea* eta 2013eko udan, *"Hegi, Egia, Egiak*" proiektua.

2018an *Afoniak* aurkeztu zuen Literaktum jaialdian. Proiektu hau Arantxa Iturbe eta Luca Rullorekin batera egin zuen eta oinarrian Idazlezainek Wikipediarako grabatutako idazleen ahotsak ditu.

## Ikus-entzunezkoak
### Dokumentalak 
* *"Ferreyra"*. (2020). 19 minutu. 
* *"Aboios"* (2020-). Bideo laburren bilduma. 
* *"O Gemer*" (2021). 63 minutu. Dokumental esperimentala.

### Soinu-bandak
Hainbat film eta ikus-entzunezkoren soinu-bandetan ere lan egin du, zerrenda luzea da.

## Ikus, gainera
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabi Erkiziaren webgune nagusia.
* Elkarrizketa Xabi Erkiziari Argia astekarian.
* ERTZ elkartea
* SOINUMAPA, Euskal herriko soinuen mapa
* AUDIOLAB elkartea
372 Palma

**372 Palma**, asteroide gerrikoan aurkitutako 372. asteroidearen izena da. 1893ko abuztuak 19an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik.

Bere izena, uste denez, Palma de Mallorcagatik jasotzen du, Balear Uharteen hiriburua dena.

## Kanpo estekak
373 Melusina

**373 Melusina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 373. asteroidearen izena da. 1893ko irailak 15ean aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik.

Bere izena, greziar mitologiako Melusina izeneko sirenagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Akiyama Nobutomo

Takeda klanaren zerbitzura egon zen zerbitzari bat izan zen, klaneko buruzagiak, lehenik Takeda Shingen, eta, ondoren, Takeda Katsuyori izan zirenean.

Nobutomok, parte-hartze nabarmena izan zuen 1547an, Ina barrutiko guduan, Takeda Shingenen alde borrokatuz, eta, beraz, Ina barrutiaren iparraldeko zatia eman zioten sari bezala, gaur egun, Naganoko Kamiina barrutian kokatua dagoena. Bere lana, ia erabat, egitura militarren defentsan egin zuen, Takato gaztelua eta Iida gaztelua kasu. Takeda *no Mogyu* (japonieraz 武田の猛牛, literalki, "Takedatarren zezen haserretua") ezizena zuen. Diplomatiko bezala ere aritu zen 1568an, Oda Nobunagaren semea zen Oda Nobutada eta Takeda Shingenen alabaren arteko ezkontzara Shingenen ordezkari bezala bidalia izan zenean, Gifu gaztelura.

Iida gaztelua babestea eta Mino probintziako kanpaina enkargatu zitzaion ondoren, non, 1573an Iwamura gaztelua arrakastaz hartu zuen, Toyoma Kageto, gaztelua defendatzen zuena zena, bat batean hil zenean. Eta, beraz, Lady Toyamak, Kagetoren alarguna eta Nobunagaren izeba zenak, bake hitzarmen bat sinatu eta berarekin ezkondu zen. Une honetatik aurrera, Nobutomok, gaztelu honetan ezarri zituen Mino probintziaren aurkako bere defentsa nagusiak.

Shingen hil ondoren, Nobutomok, Katsuyori eta honen kanpainen alde egiten jarraitu zuen, baina, 1575ean Katsuyorik Nagashinoko guduan porrot egin ondoren, Nobutomo, aliaturik eta babesik gabe geratu zen. Oda Nobutadak gazteluari eginiko setio luzearen ondoren, Nobutomok, gazteluaren jabetza, azarora arte mantendu ahal izan zuen, Nobunagak bere armada nagusia bidali zuenean. Nobutomok, itun bat egin nahi izan zuen Nobunagarekin bere errendiziorako, baina Nobunagak ez zuen akordio hori bete, eta bere emaztearekin batera exekutarazi zuen, Nagara ibaian gurutziltzatuak izan zirelarik.
Mozota

**Mozota** Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 117 biztanle zituen 8,68 kilometro koadroko azaleran. Zaragozako eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Mianos

**Mianos** Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 48 biztanle zituen 14,8 kilometro koadroko azaleran. Jazetania eskualdean dago.

## Kanpo estekak 
*  Mianos udalerriari buruzko webgunea
Mino probintzia

Japoniako antzinako probintzia bat zen, gaur egungo Gifu prefekturaren hegoaldeko zati osoa hartzen zuena. Bere hiriburua Taruitik gertu zegoen arren, bere gaztelurik garrantzitsuena Gifun zegoen.

Wado aroaren seigarren urtean (713), probintzia hau eta Shinano probintzia zeharkatzen zituen bidea, handitua izan zen, bidaiarien igarotzea errazteko, hauen kopurua handitu egin baitzen. Sengoku aroan, Saitō Dōsanek kontrolatu zuen, eta, ondoren, Oda Nobunagak kontrolatutakoa izatera pasa zen lehenetako bat izan zen, eta honen oinordekoak, Nobunaga bera hil ondoren eta boterea Toyotomi Hideyoshik hartu ondoren ere kontrolatu zuten. Sekigaharako gudua, probintzia honen mendebaldeko mugan gertatu zen, mendietatik gertu, Chūbu Eskualdea eta Kinki Eskualdearen artean.

## Kanpo estekak
Saitō Dōsan

Japoniako historiako Sengoku aroan, boterera dramatikoki igo zen eta modu berean erori zen daimyo japoniar bat izan zen. Gainera,  bezala ezagutua izan zen bere taktika militarrengatik.

## Biografia 
Jatorrian, Yamashiro probintziako (gaur egun Kioto prefetura) merkatari garrantzitsu bat izan zen, eta bere boterea eta eragina, Mino probintziako Toki Yorinari daimyoaren basailu bihurtzeko erabili zituen. Dosanek, domeinu horretan, ezegonkortasun orokorra sorarazi zuen, eta, beraz, Yorinarik bere ohaidea eman zion, hala asetuko zelakoan. Halako batean, probintziako magistratu izendatua izatea lortu zuen, eta Gifuko gazteluan ezarri zen. Lortutako bere boterea eta aberastasuna erabiliz, Tokiren aurkako estatu kolpe baten buru izan zen 1542an, bere burua daimyo bezala aldarrikatuz. Toki Yorinari, Oda Nobuhiderekin aliatu zen, baina Kanōguchiko guduan garaituak izan ziren, 1547an, eta Dosanek ospea lortu zuen herrialde osoan. Oda Nobuhidek, berarekin bakeak egin zituen, eta bere seme Oda Nobunaga eta Dosanen alaba Nohimeren artean ezkontza bat adostu zuen, hala, etsaitasunak amaitzeko asmoz.

## Erorketa 
Saitō Yoshitatsuk, Dosanen adopziozko semea zena, Dosanen aurkako estatu kolpe baten buru izan zen 1556an. Berea baino armada handiago batekin, Nagaragawako guduan garaitua izan zen, bertan erahila izan zelarik 1556ko maiatzak 28an.

## Ezizenak 
Saito Dosan, ezizen ugari izateagatik eta etengabe izenez aldatzeagatik zen ospetsua. Bere bizitzan zehar erabili zituen izen batzuk, honako hauek dira: , , , , ,  eta .

## Kanpo estekak
Hanan Pacha

**Hanan Pacha**, inken mitologian, goiko mundua bezala definitzen zen, jainko eta jainkosa guztiak zeuden mundu zerutiarra, non, beste batzuen artean, Viracocha, Inti, Mama Quilla, Pachacamac, Mama Cocha eta Illapa jainkoak zeuden.

Mundua, hiru planotan osatua zegoen: Hanan Pacha (goiko mundua), Kay Pacha (hemengo mundua) eta Uku Pacha (beheko mundua, hildakoena, jaio gabeena eta lurrazpian zegoen guztiarena).

Ketxua hizkuntzez, *pacha* hitzak, aldi berean, denbora eta espazioa esan nahi du.

Hanan Pacharen animalizko irudikapena, kondorra zen.

## Kanpo estekak
Hezkuntza 2.0

**Hezkuntza 2.0** Web 2.0 lanabesak erabilita proposatzen den metodologia didaktikoa, non ikasleak protagonismorik handiena hartuko duten.

Metodologia kooperatibo eta parte hartzaileak gehi interneteko web 2.0 lanabesak ondo uztartzea da helburua.

## Ikus, gainera 
* Web 2.0

## Kanpo estekak 
*  Hezkuntza 2.0 metologiari buruzko bidea Youtube webgunean.
Seuserenra

**Seuserenra**, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1582tik K.a. 1570 arte gobernatu zuena.

Seuserenra izeneko gobernari hau, Beb-Ankhekin identifikatua da, eta, tradizionalki, Egiptoko XVII. dinastiaren barnean sartzen da.

1984an, Gebel Zaiten, Itsaso Gorriaren ondoan aurkitutako hilarri txatal batek, bi izenak lotzen ditu.

Turineko Errege Kanonak, bere 11.7 erregistroan, bere izena, **Seuserenra** adierazten du, baina erregealdiaren iraupena ez dago ulertzerik.

Seuserenrak, eraikuntza lanen zantzuak utzi zituen Medamudeko tenpluaren handitzean.
Arkelao Ktistes

**Arkelao Ktistes**, Kapadoziako azken erregea izan zen. K.a. 36 eta 17 bitartean gobernatu zuen. Ariarates X.a Eusebio Filadelfo erahila izan ondoren bihurtu zen Kapadozioako errege.

Marko Antonio triunbiroak jarri zuen errege bezala, baina Arkelaok hau traditu zuen Aktiumeko guduan, K.a. 31. urtean. Oktaviok, bere erresuma, Zilizia zati batekin eta Armenia Txikiarekin handituz saritu zuen.

Ez zen ospetsua izan bere mendekoen artean, hauek, bere aurkako salaketa bat ere eraman zutelarik Erromara, kasu honetan, denbora asko beranduago enperadore izango zen Tiberiok defendatu zuelarik. Baina Tiberio enperadore bihurtu zenean, konspirazio bat sortzeaz salatu zuen, eta Erroman baztertua hil zen. Kapadoziaren independentziaren amaiera izan zen, Erromatar Inperioaren probintzia bihurtu zena.
Ered Engrin

**Ered Engrin** edo **Burdinazko Mendiak**, Tolkienen legendarium ospetsuan, kurba bat eginez, Erdialdeko Lurraldearen iparraldeko muga osoan zehar hedatzen den mendilerro boteretsu ea hotz bat da.

Melkorrek altxa zuen mendilerro hau Lanparen Aroetan, mendilerro honen ekialdeko eskualdeetan zegoen Utumno gotorlekuari, babes hesi bat emateko. Angband ere defendatzen zuten, Iluntasunaren Aroetan eraiki zena eta mendebaldean zegoena, mendien erdian bertan. Hiru ahoko sumendia zen Thangorodrim, mendilerro honen magalean zegoen, Dorthonionetik Dod Daedelothen bidez banandua.

Eguzkiaren Lehen Aroaren amaieran, Ered Engrin mendilerroa, Haserrearen Gerran suntsitua izan zen, eta, Angband eta sumendiarekin batera, suntsitua izan zen eta itsasoan hondoratu zen.

## Etimologia 
Ered Engrin, sindarinezkoa izena da, eta Ered, *orot* hitzaren plurala dena eta "mendiak" esan nahi duena, eta *engrin*, *angren*en plurala eta "burdina" esan nahi duena, hitzez osatua dago.

## Kanpo estekak
Bilbao Knutsen

**Bilbao Knutsen** Sestaoko La Naval ontziolan 2004 eta 2006. urteen artean eraikitako gasontzia da. Guztira 284,4 metro luze ditu eta 138.000 metro kubikoko edukiera. Ontziaren eraikuntza Knutsen taldeko Knutsen O.A.S. Shipping AS enpresa norvegiarrak agindu zuen.

## Ikus, gainera 
* Sestao Knutsen
* Iñigo Tapias

## Kanpo estekak 
*  Bilbao Knutsen gasontziaren argazkiak.
Neda

**Neda** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ferrolgo eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Anca (San Pedro)
* Neda (San Nicolás)
* Santa María de Neda (Santa María)
* Viladonelle (San Andrés)

## Kanpo estekak 
* Nedako udalaren webgunea
Radamanto

Greziar mitologian, **Radamanto** (), Zeus eta Europaren seme bat eta Sarpedon eta Minosen anaia zen, azken hau, Kretako erregea. Asterionek hazi zuen. Gortis eta Eritro izeneko bi seme izan zituen.

Bertsio baten arabera, Radamantisek, Minosen aurretik gobernatu zuen Kreta, eta, uhartea, lege kode bikain batez hornitu zuen, ustez, espartarrek kopiatu zutena.

Kretatik bere anaia Minosek kanporatua, bere ospeagatik jeloskor zegoena, Beoziara ihes egin zuen, non Alkmenarekin ezkondu zen. Homerok, Zelai Eliseoetan bizitzen irudikatzen d.

Beranduagoko elezaharren arabera, bere osotasun trinkoaren ondorioz, Hadesen, hildakoen epaileetako bat izan zen, Eako eta Minosekin batera. Uste zenez, ekialdetarren arimak epaitzen zituen, Eakok, mendebaldetarrekin beste horrenbeste egiten zuen bitartean, boto erabakigarria Minosek zuelarik.

Sinesmen herrikoia da Dante Alighierik, Radamantis, zigortuen epaileetako bat egin zuela Jainkotiar komediaren Infernuaren zatian. Baina, izatez, Jainkotiar komedian, ez dago Radamantisi buruz hitzegiten duen zati bakar bat ere. Dantek, epaile bezala, soilik Minos jartzen du, Eako eta Radamantis baztertuta utziz.

Hala ere, Virgiliok, Radamantisek, ilunpeetako epaile bezala zituen funtzioen deskribapen labur bat egiten du bere Eneida lan ospetsuko 6. liburuan. "Radamanto kretarrak, hemen, inperio oso gogor bat erabiltzen du. Iruzurrak ikertu eta zigortzen ditu, eta, gizakiak, egindako gauza txar guztiak aitortzera behartzen zituen, hauek, gauza txar guzti horiek ezkutuan mantentzen saiatzen zirelarik, alferrik, bere barkatzea, heriotzaren une berantiarrarekin iritsiko zela ustez. Epaia esan bezain laster, Tisifone mendekatzaileak, zartailu batekin armatua, errudunak zartatu eta iraintzen ditu, eta, ezkerreko eskuarekin bere suge basatiak erakutsiz, bere ahizpa Erinien lur krudelera deitzen du.

## Bitxikeriak 
38083 Radamanto asteroideak, pertsonaia honen izena jasotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wakizaka Yasuharu

Japoniako historiako Sengoku aroaren amaierako Awaji uharteko daimyo bat izan zen.

Yasuharu, hasieran, Oda Nobunagaren basailu bat zen Akechi Mitsuhideren agindupean egon zen. 1581ean, Nobunagaren tropen buruetako bat izan zen Hijiyamako setioan. Hurrengo urtean, Mitsuhidek Nobunaga traditu zuen, Honnō-jiko gertakaria bezala ezagutu zen gertaera, eta, bi aste beranduago, Yamazakiko guduan garaitua izan zen.

Yasuharu, orduan, Toyotomi Hideyoshirekin elkartu zen, Nobunagaren agindupean pertsonarik nagusienetako bat bihurtu zena. 1583ko Shizugatakeko guduan, Shizugatakeko zazpi lantzetako bat bezala ezagutua izan zen, aipaturiko guduan izan zuen partehartze nabarmenagatik. Yasuharu, 1585ean, 30.000 kokuko balioa zuen Awaji uharteko han batekin saritua izan zen.

Hideyoshiren flotaren zati baten komandante bihurtu zen, eta, beraz, 1587ko Kyushuko kanpainetan, 1590eko Odawarako setioan eta Korearen japoniar inbasioetan parte hartu zuen.

Korearen desastrezko inbasioan, Yasuharuk, porrot ugari jasan zituen Yi Sun Sin almirantearen aurka, horietatik aipagarriena, Hansandoko gudua delarik, non flota osoa eta 10.000 soldadu inguru galdu zituen.

1600ean, Wakisaka, Tokugawa Ieyasuren ondoan borrokatzeko prest zegoen, baina Ishida Mitsunariren aldera batzera behartu zuten, honek, Yasuharuren armada handitu baitzuen Osakan egon zenean. Urriak 21ean, Sekigaharako guduan, Yasuharuk aldez aldatu zuen Kobayakawa Hideakirekin batera, eta Ōtani Yoshitsuguren armada garaitu zuten, Tokugawaren garaipenean lagunduz.

Gudu honen ondoren, Tokugawak. Yasuharuri, honen Awaji uharteko domeinua gobernatzen jarraitzen utzi zion. Hurrengo urteetan, bese han bat eman zioten, Ozun, Iyo probintzian, 53.000 kokuko balioa zuena.

Bere semeak, Wakisaka Yasumotok, bere aitaren domeinuak oinordetu zituen hau 1626an hil ondoren.

## Kanpo estekak
Ōtani Yoshitsugu

Japoniako historiako Sengoku aroko eta Azuchi-Momoyama aroko samurai bat izan zen.

Yoshitsugu, Toyotomi Hideyoshiren basailu bihurtu zen, eta, beraz, Kyushuren baketze kanpainan parte hartu zuen. Sekigaharako guduan, Yoshitsuguk Ishida Mitsunariren alde egin zuen, Tokugawa Ieyasuren aurkaria zena. Guduan zehar, Yoshitsuguk, Kobayakawa Hideakiren erasoa jaso zuen, nork, guduaren erdian, aldez aldatu eta Tokugawaren "Ekialdeko Armada"ren alde egitea erabaki zuen. Etsaien eskuetan erortzea eragozteko, Yoshitsuguk, bere zerbitzarietako bati, burua mozteko eskatu zion, eta burua, etsaiak garaikur bezala ez hartzeko moduan ezkuta zezala, eta bere zerbitzariak hala egin zuen.

Yoshitsugu, legenarra jasan zuelako ere ospetsua da. Gudu zelaira ere, palankin batean iritsi zen.

## Kanpo estekak
Kontrainsurjentziaren kronologia Euskal Herrian (1981)

= 1981 =

## Urtarrila 
* Urtarrilaren 24a : Bonba bat leherrarazi dute *Ganekoetxe* tabernan Berrizen (Bizkaia). Zazpi zauritu. Triple Ak eta BVEk hartu dute ekintza beren gain.

## Otsaila 
* Otsailaren 13a : Joxe Arregi Izagirre poliziek atxiloketan egindako torturez hil da Carabancheleko espetxe ospitalean, Madrilen.
* Otsailaren 23a : Tejero koronelak eta 200 guardia zibilek Madrilgo Diputatuen Kongresua hartu eta estatu kolpea aldarrikatu dute.
* Otsailaren 27a : Victor Fernandez Otxoa larri zauritu dute Hernanin. BVEk hartu du bere gain.

## Martxoa 
* Martxoaren 3a : Javier Ansa Zinkunegi gaztea hil dute Andoainen. BVEk hartu du hilketa bere gain.
* Martxoaren 4a : Espainiako poliziak Ignacio Iturbide, Ladislao Zabala eta beste lagun bat atxilotu ditu. Ezagunak dira inkontrolatu modura jardun izan direlako. BVEren hainbat ekintzekin lotu dituzte.
* Martxoaren 17a : Mikel Lujua eta bere familiaren autoaren azpian bonba bat jarrita aurkitu dute, Hendaian.
* Martxoaren 21a : Eugenio Etxebeste *Antxon* tirokatu dute Donibane Lohizuneko Monoprix supermerkatuaren aparkalekuan. Erasotzaileetako bat, Vladimir Vit, atxilotu dute. BVEk hartu du ekintza bere gain.

## Apirila 
* Apirilaren 23a : Xabier Agirre bergararra larri zauritu dute, tiroz, Parisen, bete etxean zegoela. BVEk hartu du ekintza bere gain.

## Maiatza 
* Maiatzaren 10a : Santanderreko Juan Mañas, Luis Montero eta Luis Cobos gazteak ETAkideak direlakoan atxilotu, torturatu, mutilatu, hil eta sua eman diete guardia zibilek Almeria (España) inguruan. Erailketa hauei Almeria afera deituko zioten beranduago.

## Ekaina 
* Ekainaren 1a : Maria Encarnacion Ayucar Garcia, 20 urteko gaztea tiroz hil du kalez jantzitako polizia batek Deustuko Garden diskotekan.

## Uztaila 
* Uztailaren 10a : Kalean ziren Ovidio Ferrera Martin tiroz hil eta Aurora Mujika Mujika zauritu ditu poliziak Bilboko Zazpi Kaleetan ETAko kide batzuen atzetik zihoazenean.

## Urria 
* Urriaren 21a : Angela Benito Martinez bihotzekoak jota hil da poliziak denbora tarte labur batean bere etxea laugarren aldiz miatzen ari zenean.

## Ikus, gainera 
* Gerra zikina
* Estatu terrorismoa
* GAL
* BVE

## Bibliografia 
* *AMEDO. El Estado contra ETA* Melchor Miralles - Ricardo Arques. Plaza&Janes/Cambio16, 1989 - 
* *EL GAL. El terrorismo de Estado en la Europa de las democracias* CEDRI. Txalaparta, 1990 - 
* *EUSKADI ETA ASKATASUNA. EUSKAL HERRIA Y LA LIBERTAD* Txalaparta, 1993 - 
* *QUE SE VAYAN* Javier Bordagaray Hordago, 1978 - 

## Kanpo estekak
Araka

[thumb|300px|2009ko ortoargazkia: behean, Gasteizko ipar-saihesbidearen iparraldean, base militarraren eraikinak; erdian, AMVISAren edateko uren araztegia, base militarraren lurrek inguratuta; goian, [Miñaoko Arabako Teknologia Parkea.]]

**Araka** Gasteizko Arangiz, Abetxuku eta Mendiguren herrien ondoan dagoen mendia da. Erabilera militarreko gunea da, bertan Espainiako Armadaren base militarra baitago, Euskal Autonomia Erkidegoko handiena (700 hektareako azalera). Gainera, AMVISAk, Gasteizko udalaren ur-hornitzaileak, biltegiak eta edateko uraren araztegiak ere baditu.

## Historia 
1025. urteko Donemiliagako goldean ***Hurriuari*** izeneko herri bat aipatzen da, Uribarri Araka, gaur egun herri hustua.
 
1964 arte nekazaritzarako erabiltzen ziren Arakako lurrak. Urte hartan lursailak desjabetu egin ziren base militarra egiteko. Bertako *Centro de Instrucción de Reclutas nº11* delakoan 4.000 soldadu aldi berean bizi izan dira.

## Arakaren berrerabilera 
Arakari beste erabilera bat emateko hainbat proiektu egon dira azken urteotan, besteak beste, parke tematiko bat eta auto-zirkuitu bat.

### Parke tematikoa egiteko proiektua 
Unidad Alavesa alderdiak *Biopolis* izeneko ingurumenaren parke tematiko bat sustatu nahi izan zuen 1998-1999an, José Antonio Pizarro ingurumen-zinegotzi eta alkateorde zenean. Proiektuak ez zuen finantzazio pribaturik lortu.

### Auto-zirkuitoa egiteko proiektua 
EAJ alderdiak sustatuta, Gasteizko hainbat enpresaburuk erabilera militarreko lur sail horien zati bat (300 hektarea) Espainiako Defentsa Ministerioari erosi nahi izan zizkioten Arakamendi erabilera anitzeko zirkuitua han eraikitzeko. Araka Miñaoko Arabako Teknologia Parketik, eta hortaz Epsilon Euskadiren automobilgintza zentrotik, gertu dago. Zirkuitua eraikiz, Gasteiz inguruko automobilgintzaren sektoreari bultzada bat eman eta Euskadiko ezaugarri horietako lehen zirkuitua eraiki nahi zen. Gasteizek, adibidez, automobilgintzarekin lotutako enpresa sendoak ditu, hala nola Mercedes-Benz autoen eta Michelin pneumatikoen lantegiak. Zirkuitua egiteko helburuen artean, nazioarteko txapelketak egiteko zirkuitu homologatua izatea, teknikariak eta pilotuak hezitzea, bide-segurtasun ikastaroak irakastea eta sektorearekin lotutako industria-gunea sustatzea zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iwamura gaztelua

thumb|Iwamura gazteluaren aireko ikuspegia
**Iwamura gaztelua** (japonieraz 岩村城, Iwamura-jō), Japoniako Mino probintziaren hegoekialdean, egungo Gifu prefekturan kokatutako gaztelu japoniar bat da.

XII. mendetik XVI. menderarte, Toyamatar daimyoen hanekoa izan zen. 1572an, Iwamurako setioaren ondoren, Takeda Shingenek, gaztelua, Toyotomi Hideyoshiren kargu utzi zuen, honek, aldi berean, beste bati eman ziolarik, eta Tamaru Tomatadaren kargu utzi zuen. 1600ean gertatu zen Sekigaharako guduaren ondoren, Tokugawa klanak okupatu zuen 1601etik 1638 arte, Niwa klanak 1638tik 1702 arte, eta, azkenik, Ishikawa klanak 1702tik Tokugawa shogunerria 1868an bere amaierara iritsi zen arte.

Gaztelua, 1873an, behin betiko utzia eta partzialki desegina izan zen, eta, 1881ean, gazteluaren zati handi batek sute bat jasan zuen.

Toki hau, publikoarentzat, 1972an ireki zen, eta 1990ean, elementuren batzuk, ate nagusia kasu, berreraiki egin ziren.

## Ikus, gainera 
* Tokugawa shogunerria

## Kanpo estekak
2004ko Udako Olinpiar Jokoak

**2004ko Udako Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXVIII. edizioa izan ziren. Greziako Atenas hirian ospatu ziren, 2004ko abuztuaren 13tik 29ra arte. Bigarren aldia izan zen jokoak Grezian (eta Atenasen bertan) ospatzen zirela eta 10.625 kirolarik 28 kirol ezberdinetan parte hartu zuten.

## Dominak 
## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Biltzar Olinpikoaren webgunea: Atenasko Jokoak
1996ko Udako Olinpiar Jokoak

**1996ko Udako Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXVI. edizioa izan ziren. Estatu Batuetako Atlanta hirian ospatu ziren, 1996ko uztailaren 19tik abuztuaren 4ra arte. Laugarren aldia izan zen jokoak Estatu Batuetan ospatzen zirela eta 10.320 kirolarik 26 kirol ezberdinetan parte hartu zuten.

## Egoitzak 
Atlantan kirol gehienen lehiaketak egin bazituzten ere, beste hirietan ere izan ziren:
* 1. Jonesboro, Georgia – hondartza boleibola.
* 2. Orlando, Florida - futbola.
* 3. Birmingham, Alabama - futbola.
* 4. Miami, Florida - futbola.
* 5. Washington Hiria - futbola.
* 6. Savannah, Georgia - bela.

## Dominak 
## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren webgunea: 1992ko Olinpiar Jokoak
2000ko Udako Olinpiar Jokoak

**2000ko Udako Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXVII. edizioa izan ziren. Australiako Sydney hirian ospatu ziren, 2000ko irailaren 15etik urriaren 1era arte. Bigarren aldia izan zen jokoak Australian ospatzen zirela eta 10.651 kirolarik 28 kirol ezberdinetan parte hartu zuten.

## Egoitzak 
Sydneyn kirol gehienen lehiaketak egin bazituzten ere, beste hirietan ere izan ziren:
* 1. Canberra: futbola.
* 2. Adelaide: futbola.
* 3. Melbourne: futbola.
* 4. Brisbane: futbola.

## Dominak 
## Kanpo estekak 
* Sydneyko Olinpiar Jokoei buruzko informazioa
Simon Stevin (ontzia)

**Simon Stevin** Sestaoko La Naval ontziolan 2008 eta 2010. urteen artean eraikitako ontzia da. Guztira 191 metro luze ditu eta 32.500 metro kubikoko edukiera. Ontziolako kaitik Bilboko itsasadarrerako itsasoratzea 2009ko martxoaren 13an egin zen. La Naval ontziolan eraikitako 333. ontzia da.

2010eko urtarrilaren hasieran, Bilbo utzi, eta Ferrolgo ontziolara eraman zuten, ontziari azken ukituak emateko.

## Ikus, gainera 
* La Naval ontziolan eraikitako ontziak
* Cristobal Colon
* Leiv Eiriksson

## Kanpo estekak 
*  Ontziaren fitxa La Naval ontziolaren webgunean.
Marin

**Marin** Eskoriatza udalerriko (Gipuzkoa) mendebaldeko auzo eta elizate bat da, Eskoriatzako zazpi elizateetako bat.

## Mugakideak 
Mugakide ditu ipar eta mendebaldean Arabako Aramaio udalerria; hegoaldean, Gipuzkoako Leintz Gatzaga udalerria: eta ekialdean Eskoriatzako Zarimutz auzoa.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Santa Maria Magdalena parrokia. Erretaula barrokoa duena.
* Santa Luzia ermita.
* Estilo neoklasikoko hilerri interesgarria.
* Baserriak: Isasi (beheko sua sukalde erdian dauka) eta Bidebeti-bekoa, besteak beste.

## Garraiobideak 
Eibar eta Gasteiz lotzen dituen AP-1 errepidearen zatiak auzoa zeharkatzen du, eta bertatik igarotzekoa da Euskal Y edo Abiadura Handiko Trena ere, Donostia-Gasteiz tartea zehazki.

## Kanpo estekak 
* Marin udal webgunean
Leiv Eiriksson

**Leiv Eiriksson** Sestaoko La Naval ontziolan 2008 eta 2010. urteen artean eraikiko den zurgapen draga da. Guztira 223 metro luze ditu eta 46.000 metro kubikoko edukiera. Jan de Nul enpresa luxenburgoarra da dragaren jabea, eta munduan eraikitako zurgapen dragarik handiena da. Ontziolako kaitik Bilboko itsasadarrerako itsasoratzea 2009ko irailaren 4ean egin zen.

La Naval ontziolan eraikitako 334. ontzia da eta Cristobal Colon dragaren bikia da.

## Ikus, gainera 
* La Naval ontziolan eraikitako ontziak
* Simon Stevin
* Cristobal Colon

## Kanpo estekak 
*  Ontzia eraikitzen La Naval ontziolan..
*  Itsasoratzearen bideoa Youtuben.
375 Ursula

**375 Ursula**, asteroide gerrikoan aurkitutako 375. asteroidearen izena da. 1893ko irailak 18an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik.

## Kanpo estekak
Guangzhou Baiyun nazioarteko aireportua

**Guangzhou Baiyun Nazioarteko Aireportua** (txinera sinplifikatuz: 广州白云国际机场; txinera tradizionalez: 廣州白雲國際機場; pinyineraz: Guǎngzhōu Báiyún Guójì Jīchǎng), (NAGE: CAN, NAZE: ZGGG), Guangzhou hiriko aireportu nagusia da, eta Huadu Barrutian dago.

## Ezaugarriak 
Guangzhouko aireportua probintziako garrantzitsuena da eta 2004ko abuztuaren 5ean zabaldu zen, 72 urtez zabalik egondako Baiyun aireportu zaharra ordezkatuz. Gaur egun, Baiyun aireportua itxita dago, eta gunea eraberritzen ari dira.

Aireportu berria eraikitzeko lanek 19.800 milioi yuaneko aurrekontua izan zuten, eta terminal berria Guangzhou hiriaren erdigunetik 28 kilometrora dago. Antzinako aireportua baino bost aldiz handiagoa da terminala.

2008an aireportuko laugarren pista eraikiko zela jakitera eman zuen hiriko gobernuak.

## Argazkiak 

Fitxategi:Guangzhou Baiyun International Airport - Departure Lounge.jpg|Aireportuko lehen terminala barrutik.
Fitxategi:Guangzhou Baiyun International Airport - Departure Lobby.jpg|Lehen terminaleko irteeren gunea.
Fitxategi:Baiyun airport counter.jpg|
Fitxategi:Electric transporting system of CAN.jpg

## Estatistikak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda
* Txinako Herri Errepublikako aireportuak bidaiarien arabera
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgune ofiziala.
380 Fiducia

**380 Fiducia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 380. asteroidearen izena da. 1894ko urtarrilak 8an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik. Fiducia, C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
Koliforme

[thumb|*[Escherichia coli*, koliforme ezagunena eta taldeari izena ematen diona]]

**Koliformeek** espezie desberdinetako bakterio-multzoa osatzen dute, antzeko ezaugarri biokimiko eta ekologikoak dituztenak. Multzo honek ez du kategoria taxonomikorik, baina bai baliagarritasun praktiko handia, oso erabiliak baitira ur eta janarien analisi mikrobiologikoetan.

Koliformeak kutsadura fekalaren adierazleak dira. Giza zein animalien hestean bizi direnez, bere agerpenak analizatutako ur edo janari batean kutsadura fekala adierazten du. Kutsadura fekalak, berez, ez du gaixotasun larririk sortzen, baina bakterio patogeno batzuen balizko agerpena (*Salmonella*, *Shigella*, *Vibrio*...) adieraz dezake. Gogoratu behar da gorozki-aho bidetik kutsatzen direla kolera, disenteria edo sukar tifoidea bezalako gaixotasunak. Hondar fekalek, beraz, arrisku horren berri ematen dute laginetan agertzen direnean.

Edateko uren analisietan mikrobiologoek ez dute bakterio patogenoak bilatzen, koliforme bezalako adierazleak baizik, praktikoagoa baita: koliformerik ez bada uretan azaltzen ez dago patogenorik ere, eta ura segurua da edateko. Koliformeak bilatzeko prozedurak ur edo janarietan estandarizatu dira munduko laborategi gehienetan: hazkuntza-inguru solidoak erabil daitezke (EMB, TTC, Mc Conkey agarra...) edo likidoak (EC hazkuntza-likidoa, laktosadun purpura hazkuntza-likidoa...). Ur analisietan lagina iragazi ohi da, eta mintz-iragazkia hazkuntza-inguru solido batera pasatu ohi da gero.

Lau genero sailkatzen dira koliforme taldean: *Escherichia*, *Citrobacter*, *Enterobacter* eta *Klebsiella*. Koliforme guztiak bakterio Gram negatiboak dira, hestean bizi direnak, oxidasa negatiboak eta laktosa hartzitzen dutenak 37&nbsp;°C-tan eta 48 ordutan, gasa sortuz.

## Kanpo estekak
Keiō Aroa

**Keiō Aroa** Japoniar aro bat izan zen, Genji Aroaren ondorengoa eta Meiji Aroaren aurrekoa, eta 1865eko apirilak 7tik 1868ko irailak 8 arte iraun zuen japoniar egutegian (gregoriar egutegian, 1865eko maiatzak 1etik 1868ko urriak 23 arte). Aro honetako enperadoreak, Kōmei Enperadorea eta Meiji Enperadorea izan ziren. Keiō Unibertsitateak, bere izena, aro honetatik hartzen du.

## Aro aldaketa 
Hamaguriko atean gertaturiko matxinadaren ondorioz, 1865eko maiatzak 1ean (Genji Aroko 2. urtea), aroa, Keiora aldatu zen (literalki, "erantzun algaratsua")

## Keiō Aroko gertaera garrantzitsuak 
* Keiō 2: Goryōkakua amaitzen da.

## Kanpo estekak
Kultura purua

**Kultura purua** espezie berdineko bakterioz osatutako kultura da. Kultura puruan bakterio guztiak berdinak direnez, ikerketa genetiko eta biokimikoak egiteko kultura purua oso erabilia da laborategian.

Kultura purua bakterio bakar batetik eratorria da, edo bakteriar kolonia batetik. Kultura purua lortzeko aukeratu nahi den bakterioa isolatu edo bakartu egin behar da. Hori segidako ereintzak egiten lortzen da, kultura purua eskuratu arte. Funtsezkoa da aukeratu nahi den bakterioaren eskakizun nutritiboak eta ekologikoak ezagutzea, eskakizun horiek asetzen dituzten hazkuntza-inguruak eta inkubatze-kondizioak laborategian erabiliz. Modu horretan bakterio hori haziko da eta gainontzeko guztiak ez.

Hazkuntza-inguru hautakorrak erabiliz (bakterio baten hazkuntza errazten dutenak, besteen hazkuntza eragotziz) kultura puruen lorpena eskuragarriagoa da.

## Kanpo estekak
Keiō Unibertsitatea

**Keiō Unibertsitatea** (japonieraz 慶應義塾大学, Keiō Gijuku Daigaku), 1858an sortu zuen Fukuzawa Yukichik mendebaldeko ikasketen eskola pribatu bezala, eta unibertsitate bihurtu zen hogeitamabi urte beranduago, 1890ean.

Kanpus nagusia, Minaton dago, Tokioko barrutietako bat dena. Beste campus batzuk, Hiyoshin, Shinanomachin, Shonan-Fujisawan eta Yagamin daude. Unibertsitate honek, goi irakaskuntzako institutu bat du AEBetako New York estatuko Purchase hirian.

## Kanpo estekak
Jose Eizagirre

**Jose Eizagirre** bi pertsona izan daitezke:

* **Jose Eizagirre Aiestaran**, idazlea.

* **Jose Eizagirre** Gipuzkoako ahaldun nagusi ohia.
Sobekemsaf II.a

**Sekhemra Shedtauy-Sobekemsaf** edo **Sobekemsaf II.a**, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1570ean gobernatu zuena, Egiptoko bigarren tarteko aroa bezala ezagutzen den garaian.

Sobekemsaf I.a faraoiaren eta honen emazte Nubemheten semea zen.

Egipto, garai honetan, zenbait errege garaikidek gobernatu zuten. Orain, Sekhemra Shedatauy Sobekemsaf, Intef VI.a eta Intef VII.aren aita izan zela onartzen da, Intef VII.aren erregealdian eraiki zen Gebel Intefeko tenplu baten hondakinetan aurkitutako ate baten harrizko ateburuan grabatutako idazkun batean oinarrituz. Baina, ateburuak, Sobekem... izeneko errege bat soilik aipatzen du Intefen aita bezala: *Intef, Sobekemen semea*.

## Sobekemsafen hilobiko lapurreta 
Abbott papiroak eta Leopold Ahmerst papiroak, Ramses IX.aren erregealdian datatuak daudenak, Sekhemra Shedtauy Sobekemsafen hilobia, hilobi lapurrek espoliatu eta suntsitu zutela diote. Hilobi hau arpilatzearen arduradun izan ziren gizonen aitortza eta frogak, azken papiroan xehatzen dira, Ramses IX.aren erregealdiko 16. urtean datatua dagoena, III Peret hilabeteko 22. egunean.

Dokumentu honek, Amon-Raren tenpluko hargin bat zen Anhernakhten seme Amenpnufer, hilobiak lapurtzeko ohituran erori zela dio (errege eta nobleenak mendebaldeko Tebasen, Hapiuer harginaren konpainian, baita eurek nola lapurtu zuten Sobekemsafen hilobia beste sei gaizkiderekin batera Ramses IX.aren erregealdiko 13. urtean ere.

Amenphuferrek, errege momietatik lapurtutako altxorrek, "urrezko 160 *deben*"eko balioa (14,5 kg) zutela dio. Dokumentuaren amaieran, lapurrei emandako epaia agertzen da (ziuraski heriotz zigorra), eta txosten ofizialaren kopia bat, Ramses IX.a faraoiari, Behe Egipton, bidali zitzaiola zioen ohar bat.

## Bere garaiko testigutzak 
Zenbait monumentu eta objektu daude Sobekemsaf II.aren erregealdian datatuak: Estatua bat, hilarri bat eta harkaitzean eginiko idazkun batzuk aurkitu dira Tebasen. Eskarabeo ugari dago. Baita bi obelisko ere, horietako bat Kairoko Egiptoar Museoan, eta, bestea, galdua, ziuraski, bildumagile pribatu baten eskuetan.
Marduk-apal-iddina II.a

**Marduk-apal-iddina II.a**, **Merodac-Baladan II.a** bezala ere ezaguna, Babiloniako XI. dinastiako errege bat izan zen, bi alditan gobernatu zuena, lehena K.a. 722tik K.a. 710 bitartean, eta bigarrena K.a. 703an.

## Lehen erregealdia 
Aramaikoa, Bit-Yakinen jaioa, Itsasoko Herrialdeko erregea zen, eta pertsonalki joan zen garailea gurtzera, Tiglath-Pileser III.a asiriarrak Nabu-mukin-zari babiloniarra K.a. 729an kargutik kendu zuenean. K.a. 722an, behin-behineko akordio bat sinatu zuen Sargon II.arekin, eta une larriak pasatzen ari zen barne matxinaden ondorioz. Baina, handik gutxira, Babilonian sartu zen, eta Elamen laguntzarekin, boterea lortu zuen.

K.a. 710ean, Sargon II.a, jada bere mugak ziurtatzea lortu zuena, Babilonia berreskuratzeko prestatu zen. Merodac-Baladanek, elamitarren laguntza jasotzea espero zuen, baina laguntza hau ez zen sekula iritsi, eta asiriar tropen aurrean atzera egitea beste erremediorik ez zitzaion geratu, eta Itsasoko Herrialdeko lurralde zingiratsuan babestu, tronua, beste behin, Babiloniatik Asiriara pasatuz.

## Bigarren erregealdia 
K.a. 703an, Merodac-Baladan berriz agertu zen Itsasoko Herrialdetik, eta Marduk-zakir-suma II.a errege babiloniarra bota zuen kargutik, honi buruz ezer ezagutzen ez delarik, tronua bigarren aldiz lortuz. Marduken Esagil tenpluko altxorrak izateari esker, Elameko Shutruk-Nahhunte II.a erregearen laguntza ziurtatu zuen, tropak bidali zizkiona. Baina, Senakerib errege asiriarrak, biak garaitu zituen, eta, Babilonian, Belibni jarri zuen, Asirian hezitako noble babiloniar bat. Berriz, Merodac-Baladanek, Itsasoko Herrialdean babestu behar izan zuen, non asiriar tropek ezin izan zuten harrapatu.

Senakerib Asiriara itzuli zen, harrapakin handi batekin, baina babiloniarra handik gutxira itzuli zen, Mesopotamia hegoaldean lan iraultzaile bat abiaraziz. Beste behin, Senakeribek erronkari erantzun zion, eta K.a. 700ean, tropak bidali zituen, oraingoan ere, Merodac-Baladan irristakorra harrapatzerik izan ez zutena, oraingoan Elamen babestu baitzen. Soilik honen anaiak eta zenbait errege printze harrapatu zituzten.