Pisu jaurtiketa

[thumb|[Ulf Timmermann 1980ko hamarkadan.]]

**Pisu jaurtiketa** atletismoaren proba modernoa da, altzairuzko bola astuna ahalik eta urrutien jaurtitzean datza.

Randy Barnes estatubatuarrak gizonezkoen munduko markarik onena ezarri zuen 1990ean (23,12 m) Atlantako Joko Olinpikoetan. Emakumezkoena Natalya Lisovskaya sobietarrarena da (22,63 m) 1987an.

## Historia 
Pisu-jaurtiketari buruzko lehenengo aipamena K. a. VII. mendeko testu grekoa da. Iliadan aipatu zen, XXIII kopla-sortako 826 eta 836. kopletan, Patrokloren omenez egindako Hilketa Jokoetan.

Jaurtiketa modernoa Irlandako eta Eskoziako lehiaketa tradizionaletan jaio zen indar erakustaldi gisa.XVIII. mendearen erdialdean proba hau estandarizatzeko saiakera bat egin zen: 16 librako (7.260 kg) kanoi bala inglesak jaurtitzen zituzten 7 oineko (2.125 m) aldea zuen karratu batetik. Neurri eta pisu hauek gaur egun mantentzen dira.

## Bala 
Balaren pisua 7,26 kg-koa da gizonezkoetan eta 4&nbsp;kg-koa emakumezkoetan. Pisu hori partaideen adinaren arabera alda daiteke; gizonezko jubenilen kategorian 6&nbsp;kg jaurtitzen dituzte eta emakumezko jubenilen kategorian 4&nbsp;kg; gizonezko juniorren kategorian 5&nbsp;kg jaurtitzen dituzte eta emakumezkoen senior mailan 3&nbsp;kg.

## Teknika 
Pisu- jaurtiketaren teknika zehatz mehatz azaltzeko beharrezkoa da ondorengo aldi hauek bereiztea eta banan banan aztertzea baita lantzea ere:

### Hasierako posizioa 
Jaurtilari guztiek ez dute erabiltzen, baina irudian ikusten duguna akademikoena da eta “T posizio” izenaz ezagutzen dugu.

* Atleta tente eta jaurtiketaren noranzkoari bizkarra emanez jartzen da, gorputzaren pisua eskuineko hankan duela, oina guztiz bermatua eta oin-punta metalezko uztaia ukituz.
* Ezkerreko hanka zertxobait tolestuta dago, oina eskuineko oinetik 30 bat cm atzeratuta eta 10 bat zentimetro alboratuta, orekari eusteko.
* Eskuineko hanka guztiz luzatuta eta gorputzaren pisua gainean.
* Oin-zola guztia lurrean ezarrita.
* Aldaka eta sorbalda lerroak jaurtiketa norabideari elkarzut daude.
* Eskuineko sorbaldak, erlaxatuta, tresnaren pisuari eusten dio
* Ezkerreko besoa sorbalda baino zertxobait altuago, erdi tolestuta eta aurrerantz proiektatua.
* Esku-ahurra kanporantz begira, guztiz erlaxatuta.
* Burua bizkar hezurraren jarraipena da, baina begirada lurrera orientatuta dago, oinetatik 2-3 metrora, jaurtiketaren kontrako noranzkoan.

### Pisuari heltzea 
Erdiko hiru atzamarrek helduko diote pisuari, izan ere, atzamar txikia eta erpurua orekatzaileak dira soilik. Behin pisua era egokian hartuta dugula, pisua masailaren eta lepoaren kontra jarri beharko dugu, gorputzarekin bat egiteko jarreran. Ukondoa pisuaren aurka, sorbaldaren eta enborraren alboaren arteko erdibidean.

### Desplazamendua 
Kukubiko posizioan enborra aurrerantz inklinatua egongo da eta ezkerreko hankaren belauna eskuineko hankaren zangosagarraren ondoan pasatuko da. Hortik, ezkerreko hankak(hanka kulunkari) estentsio horizontal aktiboa egingo du, euskailua bilatuz. Mugimendu honek pelbisa eta sistema osoa beherantz eta atzerantz tiratzen du.

Bitartean, eskuineko hanka(hanka irristagarria) grabitate zentroaren desplazamenduaren ondorioz, pisu Gabe egongo da, eta orporantz biratu ondoren, estentsio aktiboa egingo du ezkerreko hankaren mugimenduaz batuz.

Hanken parte-hartze azkarrari eta orpotik pasatzeari esker, bi hanken arteko angelua irekitzen da. Aldi berean, enborra jaurtigailuarekin Aurrera eramaten da, aldakak lurrarekiko paralelo mantenduz.

Beso librea gorputzaren aurrean mantentzen da, enborraren posizio itxia bermatuz eta sorbaldak aldakaren atzean, jaurtiketaren norabidearekiko perpendikularrak mantenduz.

Eskuineko hanka, flexio azkar baten bidez, zirkulu erdira iritsiko da, metatartsoarekin. Aldi berean, ezkerreko oina euskailu ondora iritsiko da, abiadura galerak saihestuz.

### Jaurtiketa bera edo tiroa 
Zirkulu erdira iristean, eskuineko hankak gorputzaren masa galgatzen du eta norabidearen aldaketaren ondorioz hanken giharrek lagapen txiki bat izango dute.

Hanken errotazio honek, aldaken aurrerapena laguntzen du, jaurtigailua lerro berean mantentzen den bitartean. Horrela, “alboko posizio” deritzogunera iritsiko gara. Alboko posizio hori denbora txiki batez mantendu eta hortik aurrera metatutako energía elastikoa askatu egiten da.

Aldakak eta sorbaldak jaurtiketaren norabidera begira dauden momentuan posizio frontalera iritsiko gara eta une horretan, ezkerreko sorbaldaren blokeoa sortuko da.

Gorputzaren estentsioa egin ondoren, beso jaurtilariaren estentsioa iritsiko da. Ukondoa sorbaldaren altueran kokatuta egono da, gorputz osoak jaurtigailuaren atzean jarraituko duela eta eskumuturraren alboko flexioa bermatuz.

### Amaiera eta ondorengo errekuperazioa 
Behin pisua eskutik irtenda zirkulutik irteera saihesteko eta oreka berreskuratzeko *kontramugimendua* egiten da. Hau da, eskuineko oina ezkerrekoa egon den tokira abiatuko da, eta ezkerrekoa, aldiz, atzerantz.

## Jaurtiketa eta erorketa 
Jaurtiketa eremua 2.137 m-ko (7 oin) diametroa duen zirkulu baten barruan dago, normalean zementuzkoa, eta aurrealdeko mugan egurrezko ertz bat izan ohi du. Pisua erortzen den eremuari Erorketa Gunea deritzo eta jaurtiketa gunearekin sortzen den angeluak 40º ditu.

1896ko eta 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan lurrean margotutako edo zintaz egindako plataforma laukizuzen batetik jaurti zuten pisua. Gaur egun erabiltzen den zirkulua mende amaieran hasi ziren erabiltzen, baina  1904ko Udako Olinpiar Jokoetara arte ez zen nazioarteko lehiaketetan erabili. San Luiseko Joko Olinpikoetatik aurrera, belar edo lur gainean (ez zementuan) kare zuriz margotzen zituzten marrak, eta egurrezko ertz batekin zementuzko jaurtiketa zirkulua inguratzen zuten. Beranduago eta 1952-53 denboraldira arte, errautsezko gainazal bat erabiltzen hasi ziren. 1952-53 denboraldian jaurtitzailearen mugimendua errazten duen egurrezko ertza duen zementuzko zirkulua erabiltzen hasi ziren.

Erorketa gunea hasiera batean 65º-koa zen. 1973an 45º-ra murriztu zen, 1979an 40º-ra eta 2004an 34,92º-ra, eta horixe da gaur egun erabiltzen den erorketa angelua. ===

Randy Matson 1968.jpg|Randy Matson
Bundesarchiv Bild 183-Z0810-022, Udo Beyer.jpg|Udo Beyer
1994-04 Randy Barnes.JPG|Randy Barnes

### Emakumezkoak 

Tamara Press, Galina Zybina 1964.jpg|Tamara Press eta Galina Zibina
Nadezhda Chizhova 1968.jpg|Nadezhda Chizhova
Bundesarchiv Bild 183-S0717-0007, Ilona Slupianek.jpg|Ilona Slupianek 

## Marka mundial onena duten atletak 
### Gizonezkoak 
*2024ko azaroan eguneratua.*

### Emakumezkoak 
*2019ko urrian eguneratua.*

## Txapeldun Olinpikoak 
### Gizonezkoak 
*Dominadunak ikusteko ondoko estekara jo:*.

* **RO**: rekord olinpikoa esan nahi du.

### Emakumezkoak 
* **RO**: rekord olinpikoa esan nahi du.

## Munduko txapeldunak 
* *Munduko Atletismo Txapelketako irabazleak*

### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Denboraldi bakoitzeko marka onenak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak: 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Disko jaurtiketa
* Mailu jaurtiketa
* Xabalina jaurtiketa

## Kanpo estekak 
* IAAF-ren webgune ofizizala
* EVALUACIÓN DE LA TÉCNICA DE LANZAMIENTO DE PESO BASADO EN ANÁLISIS BIOMECÁNICO CON FOTOGRAMETRÍA TRIDIMENSIONAL
* Mazzeo, Emilio eta Edgardo. (Gaztelaniaz) «Lanzamiento de la bala». *Atletismo para todos*. Stadium. . 2019ko maiatzaren 4an kontsultatua.
* Castro Bayliss, Luis Antonio. (Gaztelaniaz) «El uso de las habilidades metodológicas para la mejora de la actuación en un equipo de fuerzas básicas de atletismo en el área de lanzamientos». EFDeportes. 2019ko maiatzaren 4an kontsultatua.