Heste lodi

**Heste lodia** hestearen azkenengo zatia da, itsuak, kolonak, ondesteak eta uzki-kanalak osatzen dutena. Balbula ileozekalean edo ilealean hasi, eta uzkian bukatzen da. Heste meharra beheko eskuineko abdomenean lotzen zaio heste lodiari balbula ileozekalaren bidez. Gizaki helduengan 1,5 m luze da, gutxi gorabehera, eta 5 cm-ko diametroa du. Heste lodiaren lehen zatiari itsua deritzo. Heste lodiak elikagaietatik ura eta mantenugai mineralak xurgatzen jarraitzen du eta gorozkiak metatzeko gune gisa balio du.

Heste meharretik, aurrez digeritu ez diren mantenugai apurrak eta uraren zati bat igarotzen dira heste lodira janariak heste meharrera itzultzea galarazten duen muskulu-eraztun baten bidez (balbula iliozekala). Heste lodiak 10-12 ordu behar ditu gainerako prozesua amaitzeko. Fase honetan, elikagaiak ez dira prozesatzen; heste lodiak kolonean eta gainerako uretan bizi diren bakterioek sortutako bitaminak xurgatu besterik ez du egiten, gorozkiak trinkotzen ditu eta gorozki-materia zuzena biltegiratzen du uzkiak kanporatu arte.

Heste meharrarekin duen alde nabarmenena da zabalagoa dela eta luzetarako muskulu-geruza duela, 5 mm inguruko zabalerako uhal formako hiru egituratara murrizten dena. Egitura horiei, *taeniae coli* deritze, eta apendizearen oinaldean hasten dira, eta itsutik ondesteraino luzatzen dira. Haren hormako muki-geruza zutabe-epitelio sinplez osatuta dago, eta, heste meharreko biloak izan beharrean, heste lodiak heste-kriptak ditu.​ Bi hesteek kaliza formako zelulak dituzten arren, heste lodian ugariagoak dira. Kanpoko serosa ehun konektibo oso mehearen beste geruza bat da, eta peritoneo edo baresarearekin jarraitzen du fokalki.

Apendize edo heste sobrea heste lodiaren erdiko azalerari lotuta dago, eta ehun linfoideko masak ditu, tripa meheko Peyer-en plaken antzeko jarduera immunologikoarekin.​ Apendizitisa barrunbean infektatutako materiala harrapatzen duen blokeo baten emaitza da, baina heste sobrea, behar izanez gero, pazientearentzako inolako arriskurik eta ondoriorik gabe erauz daiteke, egitura hori aztarna bat baino ez baita (eboluzioaren hondar bat), eta, gaur egun, ez izateak ez du asko aldatzen digestio-funtzioa.

Heste lodiaren atalak hauek dira: itsua, goranzko kolona, zeharkako kolona, beheranzko kolona, sigmoidea eta ondestea. Digestio hodiaren amaieran, uzkia dago. Heste lodiak, heste meharrarekin alderatuta, motzagoa eta zabalagoa da; haustroak eta teniak ditu, eta barnealdea estaltzen duen mukosak ez du biloxkarik.

Heste meharra baino lodiagoa eta laburragoa da, eta digestio-hondakinak deshidratatzen doa, eta gorotz bihurtzen ditu.

## Egitura
thumb|Heste lodia abdomenean kokatzea
[thumb|[Heste sobre|Heste sobrea]]
thumb|Koloneko hormaren sekzioa. Mikroskopio optikoa. 40X. HE tindaketaz.
Heste lodia hodi huts eta luzanga da, gutxi gorabehera, metro eta erdiko luzera duena; muskulatura leunari esker, mugikortasun peristaltikoa du, eta itsuak, kolonak, ondesteak eta uzki-kanalak osatzen dute. Heste meharra eskuineko beheko abdomenari lotzen zaio heste lodiaren papila ilealaren bidez.

Kolonak lau atal ditu:
* Goranzko kolona. Lehenengo atala da, eta heste meharrarekin lotzen den eremuan hasten da. Goranzko kolona abdomenaren eskuinaldetik zabaltzen da gorantz, eta 12-15 cm inguruko luzera du.
* Zeharkako kolona. Bigarren atala da, eta abdomenean hedatzen da, eskuinaldetik ezkerraldera. Bere bi muturrek bi bihurgune osatzen dituzte, zeinaren izenak diren:
** Eskuineko koliko bihurgunea; goranzko kolonaren eta zeharkako kolonaren arteko lotura da.
** Ezkerreko koliko bihurgunea; zeharkako kolonaren eta beheranzko kolonaren arteko lotura da.
* Beheranzko kolona. Hirugarren atala da, eta beherantz jarraitzen du ezkerraldetik.
* Kolon sigmoideoa. Laugarren atala da, eta duen **S** formagatik hartzen du izena. Kolon sigmoideoa ondesteari lotzen zaio, eta ondestea uzki-kanalera isurtzen da.

Heste lodiak, enbriologikoki, bihurgune gutxien dituen heste-nansa primitiboaren zatitik hartzen du jatorria.​ Haurdunaldiko hamargarren astean, goialdeko mesenterio-arteriaen ardatzaren inguruan 270°-ko biraketa positiboa egiten denean (erloju-orratzen kontrakoa), heste lodiaren hasiera eskuineko hobi iliakoan kokatzen da behin betiko. Puntu finko bat dagoela kontuan hartuta, gerora ipurtzuloa sortuko duen kloaka primitiboa, heste primitiboak egiten duen ibilbideak ederki marrazten du helduaren etorkizuneko marko kolikoa. Marko kolikoak jeiunoaren eta ileonaren nansak enkoadratzen ditu, egoera inframesokolikoa dutenak.

## Garapena 
Heste lodia haurdunaldiaren hasierako fasean hasten da garatzen. Bere hazkunde-erritmoa nahiko lineala da. Haurdunaldiko hamabigarren astean, 5 cm-ko neurria lortzen du, 10 cm-koa hamalaugarrenean, 15 cm-koa hamazazpigarrenean eta 20 cm-koa hogeigarrenean, eta, jaiotzen den unean, 66 cm-ko batez besteko neurriraino hazten jarraitzen du. Une horretan, batez besteko zabalera 1,7 cm-koa da, itsuan eta 1 cm-koa gainerakoan.

## Anatomia 
Topografikoki, heste lodia itsuan hasten da, papila ilealean, hau da, eranskin primitiboan. Itsua baresare barrukoa da, baita eranskin bermiformea ere. Goranzko kolona atzeko hormari atxikitzen zaio, eta, bigarren mailan, atzera operitoneala egiten da. Gibelaren oinarrian, kolonak norabidea aldatzen du gibeleko angeluan, eta zeharkako kolon bihurtzen da, luzera aldakorrekoa, atzeko abdomen-hormari zeharkako mesokolonak lotuta. Angelu bikainean, norabidea aldatu, eta beheranzko kolon bihurtzen da.

## Histologia 
* Lau tunikaz osatuta dago: mukosa, submukosa, muskulua eta serosa.
*# *Mukosan* epitelio zilindrikoa dago, uraren xurgapenean parte hartzen duten zelula absortiboak ditu, eta eduki kolonikoaren igarotzea lubrifikatzen duen mukia jariatzeaz arduratzen diren kalizio-zelulak ditu.
*# Ez du bilorik, baina zelulen mikrobelositate batzuk ditu.
*# *Muskulu-tunika* muskulu leuneko geruza lodiagoek osatzen dute, eta teniak eratzen dituzte horrela.
*# *Serosa* erraietako peritoneokoa da.

## Enbriologia 
Enbriologikoki, flexura kopuru txikiena duen hesteetako hasierako heldulekuaren zatitik dator. Hesteak 270º-ko biraketa positiboa osatzen duenean (erlojuaren orratzen kontrakoa) goiko arteria mesenterikoaren ardatzaren inguruan, heste lodiaren hasiera eskuineko hilobi iliakoan dago. Puntu finko bat dagoela kontuan hartuta (gerora uzkia sortuko duen estolda primitiboa), heste primitiboak egiten duen ibilbideak ederki marrazten du helduaren etorkizuneko marko kolikoa. Marko kolikoak helduleku jeiunalak eta ilealak enkoadratzen ditu, zeinak egoera inframesokolikoa baitute

## Heste lodiaren irrigazioa 
Heste lodiaren eskuineko aldeak goiko arteria mesenterikoaren adarrak jasotzen ditu. Zeharkako kolonaren erditik aurrera, ezkerreko aldeak beheko arteria mesenterikoaren adarrak jasotzen ditu:
# Ezkerreko arteria kolikoa.
# Arteria sigmoideak.
# Adar terminala goiko ondeste-arteria da. 

Goiko eta beheko mesenterikoen adarrak anastomosatu egiten dira zeharkako kolonean. Zainek arterien antzeko bidea daramate, eta beheko zain mesenterikoan elkartzen dira, goiko zain bikain eta mesenterikoarekin batera, gibeleko porta-zaina osatzeko.

## Heste lodiaren inerbazioa 
Bikoitza da, sistema intrintsekoa eta estrintsekoa. Nerbio-sistema intrintsekoa: nerbio-sistema enterikoaren zati diren plexo enterico delakoaren zatiak ditu, eta honako hauek osatzen dute:

* Mukosaren azpiko plexua (Meissner-ena), mukosaren azpiko geruzan (sentsorea) kokatua.
* Plexo mienterikoak (Auerbach-ena) hesteetako peristaltismoa zuzentzen du; luzetarako muskulu-geruzaren eta muskulu-geruza zirkularraren (motorra) artean dago.
* Plexu subserosoa.

## Atalak eta atal bakoitzaren ezaugarriak 
thumb|139x139px|Heste itsua

### Heste itsua 
Itsua heste lodiaren hasierako zatia da, heste meharreko ileonarekin lotua eta bere hondoan apendizea duena; digestio-hodiaren zenbait lekutan agertzen den irekigune bakarreko egitura da. Zaku itxura du, eta, atzealdean, luzapena, apendize bermiformea (edo apendizea bakarrik), aurrekari belarjaleen eboluzio oroitzapena, eta horrek ez du digestio funtziorik.

### Kolona 
Kolona heste lodiaren zatirik handiena da, heste itsutik ondesteraino luzatzen dena. Kolona sabelaren behealdean kokatzen da, eta heste meharra arku-itxuran inguratzen du.  

Kolonak hondakinak desegiteko bakterioz osatutako flora du, eta bere funtzio nagusia ileonetik ura, gatzak, bitaminak, sodioa... xurgatzea da. Bestalde, haren eginkizun nagusia heste barneko gaia ondestera bultzatzea da, handik uzkian barrena kanpora iraitzia izateko.

Ondorengo lau atalez osatuta dago:

#### Goranzko kolona 
thumb|284x284px|Kolon zatiak:

# Goranzko kolona
# Zeharkako kolona
# Beheranzko kolona
# Kolon sigmoidea
Goranzko kolona eskuineko ilion-hobian hasi, eta eskuineko edo gibel-aldeko tolesean bukatzen da. Gutxi gorabehera, 15-25 cm neurtzen ditu. Peritoneo atzekoa izango da, hau da, peritoneoko kanpokoa; hortaz, ez du mugikortasun handirik izango. Kokapenari dagokionez, eskuineko giltzurrunaren aurrean eta gibelaren behealdean aurkitzen da. Gainera, gibelaren errai-aldean, aztarna bat uzten du.

#### Zeharkako kolona 
Zeharkako kolona heste lodiaren eskuineko tolesean hasi, eta ezkerreko toles arte heltzen da. Ezkerreko tolesa eskuinekoa baino gorago kokatuko da bertan gibelik ez dagoelako. Egiturari dagokionez, goranzko kolona baino luzeagoa da, 30-60 cm ditu, eta ez da hain zuzena izango, apur bat aurrealderantz egiten baitu.

#### Beheranzko kolona 
Beheranzko kolona ezkerreko tolesetik hasi eta sigmoide kolonera arte helduko da. Gutxi-gorabehera, 20-30 cm neurtzen ditu, eta peritoneo atzekoa izango da, hau da, peritoneo kanpoko egitura. Ondorioz, mugikortasun gutxi izango du. Beheranzko kolonak sigmoide kolonarekin egingo du bat  azken zatian.

#### Sigmoidea 
Kolon sigmoidea ezkerreko ilion-hobian dago, eta beheranzko kolonaren beheko muga da. Ondoren, ondestearekin egingo du bat.  Egiturari dagokionez, “S” itxura du, eta 20 cm inguru ditu. Peritoneo barrukoa da bere sigmoide-mesokolona izango duelako.

### Ondestea 
Ondestea heste lodiaren azken zatia da, kolonean hasi eta uzkian amaitzen dena. Gizakiarengan, 12 zentimetro inguru luze izaten da. Erdialdean, zabalgune bat du, eta, bertan, elikagaietatik geratzen diren hondakinak pilatzen dira uzkira iritsi aurretik.

## Funtzioak 
Elikagaien xurgapen gehiena, heste meharraren horman zehar gertatzen da. Xurgapen-azalera handitzeko eta prozesua errazteko, mukosak hesteetako biloak esaten zaien proiekzio txikiak ditu, eta horietako bakoitzak, aldi berean, mikrobilotasun izeneko tolestura txikiak ditu. Iletsu bakoitzak odol- eta linfa-hodiak ditu, eta, horien bidez, xurgatutako substantziak odolera eta linfara pasatzen dira, eta organismoaren beste zati batzuetara banatzen dira.

Heste lodiak, besteak beste, ura berriz xurgatzea du eginkizun, eta horrek hondakinak trinkotzea eragiten du libratze-prozesuan uzkitik kanporatzen diren gorozkiak sortzeko. Heste lodiaren barruan, bakterio onuragarri ugari daude, hesteetako mikrobiota izenez ezagutzen direnak, eta K bitamina eta B konplexuko bitamina 
* Babesa. A immunoglobulinaren bitartez, hesteko bakterioen kantitatea eta kalitatea erregulatzen da.

## Lotutako gaixotasunak 
Heste lodian hainbat gaixotasun mota daude, eta hainbat taldetan sailkatzen dira.

### Hesteetako hantura gaixotasunak 
Lehenengo kategoria *hesteetako hanturazko gaixotasunena* da, batez ere **Crohn-en gaixotasuna eta kolitis ultzeraduna**. Nahasmendu horiek hesteetan berez dauden mikroorganismoekiko gehiegizko erreakzio immunitarioak eragiten ditu (hesteetako flora). Ezaugarri, sintoma eta kokapen desberdinak izan arren, Crohn-en gaixotasunak eta kolitis ultzeradunak antz handia dute, eta zenbait zientzialarik uste dute benetan gaixotasun beraren bi forma direla (nahiz eta ez den teoria onartuena, ezta gutxiagorik ere). Denbora luzean pentsatu zen hesteetako hanturazko gaixotasunak disfuntzio immunitario idiopatiko baten ondorio zirela, baina, 2000. hamarkadatik hona, adostasuna da oraindik identifikatu gabeko patogeno bat edo gehiago direla kausa eta pertsona kutsakorrak infektatzean erantzun immunitarioa eragiten dutela eta, azkenean, erantzun hori betikotu egiten dela. Hona hemen hautagaietako batzuk: *Mycobacterium avis paratuberculosis* (behi-aziendari antzeko gaixotasuna eragiten diona), *escherichia coli*ren aldaera itsasgarri-inbaditzaile bat; *Listeria monocytogenes*; *Campylobacter jejuni*; *Yersinia enterocolitica*; *salmonella*, edo esunitos

#### Ultzeradun kolitisa eta Crohn gaitzaren arteko ezberdintasunak 
### Minbiziak 
*Heste lodiko minbiziei,* «**kolon eta ondesteko minbizia**» deritze, nahiz eta koloneko minbiziaren eta ondesteko minbiziaren artean desberdintasun batzuk egon. Izan ere, badirudi eskuineko koloneko minbizien eta ezkerreko koloneko minbizien artean ere desberdintasun esanguratsuak daudela, eta, berez, bi patologia desberdin direla diote hainbat ikertzailek. 

Kolon eta ondesteko minbizia da munduan jende gehien hiltzen duen hirugarren minbizia, biriketako minbiziaren eta bularreko minbiziaren ondoren. Horren arrazoia ez da hilkortasun erlatiboki moderatua izatea, baizik eta biztanlerian eragin handia izatea. Tumore hori, herrialde garatu gehienetan, ohikoenak diren hiruren artean dago, eta horrek eragiten du beste minbizi hilgarriago baina ez hain arruntek baino jende gehiago hiltzea.  

Kolon eta ondesteko minbiziak hainbeste jende hiltzea eragiten duen gauzetako bat da, askotan, gaixotasuna aurreratuta dagoenean diagnostikatzen dela. Beste minbizi asko gisa, ez du sintomarik ematen metastasia gertatu den arte, eta, kasu gehienetan, sendaezina da. Osasun-agintariek sentsibilizazio-kanpainak egin izan dituzte kolon eta ondesteko minbizia izateko arrisku handia duten biztanleen artean (45 urtetik gorakoek, familian minbizi horren aurrekariak dituztenek, mutazio genetiko jakin batzuk dituztenek eta duela urte askotik hesteetako hanturazko gaixotasunak dituzten pertsonek); edozein tumore barreiatu aurretik, detektatzeko aldizkako diagnostiko-probak egitearen garrantziari buruz ohartarazi dute. Sentsibilizazio-lan horren zati bat izan da jendeari sintomak izan arte ez dela itxaron behar ulertaraztea, orduan, askotan beranduegi izaten baita. Kolon eta ondesteko minbizia detektatzeko  gehien erabiltzen diren probak dira gorozkietan odola detektatzeko proba (merkeagoa eta egiteko errazagoa, baina ez hain eraginkorra) eta kolonoskopia, zeina tumore horren diagnostikoaren erreferentziazko estandarra baita.

#### Koloneko minbizia 
##### Arrisku-faktoreak 
* Dietetikoak.
* Gehiegizko koipe eta kaloriak, haragi gordina edo erdi-gordina, alkohola, zuntz- eta C bitamina eskasia).
* Poliposiaren eta/edo ultzeradun kolitisaren aurrekariak.

##### Klinikoa 
* Heste-patroia aldatzea.
* Odola gorozkietan: Anemia ferropenikoa.
* Anorexia: Pisua galtzea eta astenia.

##### Diagnostikoa 
* Baheketa: gorozkietan ezkutatutako odola.
* Baieztapena: Kolonoskopia.

### Apendizitisa 
#### Ezaugarri nagusiak 
Apendizitisa larrialdiko ebakuntza (apendizektomia) behar duen patologia da. Ebakuntza horretan, handituta dagoen apendizea erauzi egiten da. Ebakuntza egin ezean, kaltetutako apendizea apur daiteke peritonitis edo shock septikoa eraginez, ondorio oso larriak dakartzana (hilkortasun tasa handia).

Mundu osoan hedatuta dagoen patologia da, munduko biztanleen % 7 inguruk bere bizitzan zehar apendizektomia bat izango duelako.

#### Etiologia 
Apendizearen argiaren buxadurak sortzen du apendizitisa. Eragileen artean, hauek dira ohikoenak:

* Folikulu linfoideen hiperplasia, apendizitis gehienen atzean dagoena. Infekzio baten ondorioz folikulu linfoideak handitzen dira, eta apendizearen buxadura sortzen dute. Gogoratu folikulu linfoideak, besteak beste, apendizearen mukosetan daudela eta linfozito asko dituztela.

* Apendikolitoa, hots, hondar fekalek eragindako apendizearen buxadura.

* Parasitoak: Nematodo eta zestodo batzuek (*Enterobius vermicularis*, *Ascaris lumbricoides*, *Taenia*...) apendizearen argia oklui dezakete.

* Tumoreak: Kasu gutxi batzuetan besterik ez dute apendizitisa sortzen

thumb|1.Puntua: Mc Burney puntua

#### Sintomak 
* Mina: Zilbor inguruko mina, eskuineko zokogune edo hobi iliakoan, hasierako sintoma da. Mina, bereziki toki zehatz batean areagotzen da (Mc Burneyren puntuan), eta oso handia izan daiteke.
* Jangura eza.
* Goragaleak.
* Sukar baxua.

#### Diagnostikoa 
* Azterketa fisikoa.
* Odol-analisia (leukozito eta C proteina erreaktiboaren maila altua erakutsiko duena).
* Ekografia.
* Eskanerra erabiliko ditu.

### Heste-oklusioa 
Heste-oklusioa hesteen eten mekaniko edo funtzional bat da, digestioaren produktuen joan-etorri normala saihesten duena. Heste meharretik eta duodenoraino edo itsuaren bolbulu baten ondorioz gerta daiteke. Heste-oklusioaren kausa nagusia, kasuen % 75 eragiten duena, aldez aurretik abdomeneko kirurgia batekin lotutakoak dira.

Kasu batzuetan tratamendu inbaditzailerik behar ez bada ere, hesteetako buxadura bat larrialdi kirurgikotzat hartzen dute.

### Beste batzuk 
Heste lodiko beste gaixotasun batzuk:

* *Clostridium difficile* kolitis pseudo-membranosoa.
* Dibertikulosia.
* Dibertikulitisa.
* Idorreria
* Megakolon toxikoa
* Heste-zulaketa.
* Hirschsprungen gaixotasuna

Chilaiditiren sindromea kolonaren posizio-aldaera anatomiko arraro batek eragiten du, normalean, zeharkakoak, hau da, diafragmaren eta gibelaren artean tripa lodiko segmentu bat egoteak. Bere sintomatologiarik arruntena aldizkako sabeleko mina da, batzuetan disnearekin batera.

Kasu batzuetan, gaixotasunak laparoskopia baten bidez sendatu edo arindu daitezke. Beste batzuetan, berriz, kolektomia edo hemikolektomia bat egin behar da, interbentzio kirurgiko konplexuagoak edo kolon osoa edo erdia erauztea dakartenak, hurrenez hurren. Gizakiak kolonik gabe bizi daitezke, baina, askotan, estoma bat behar izaten dute, eta konplikazioak izaten dituzte, adibidez beherako kronikoa.

## Heste lodiaren miaketa 
Heste lodia honela esplora daiteke:

* Enema opakua.
* Endoskopia: Endoskopioa sartzen den sakontasunaren arabera, errektoskopia, errektosigmidoskopia edo sigmoidoskopia eta kolonoskopia egin daitezke, partziala izan daitekeena heste lodi osoa ikusten ez bada eta osoa  itsura iristen bada.
* Ordenagailu bidezko tomografia axiala.

## Argazki galeria 

Gray1223.png|Heste lodiaren marrazki klasikoa (Gray).
Intestine-diagram.svg|Heste lodiaren marrazkia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heste-flora

## Kanpo estekak