Lezoko Emakume Abertzale Batza

**Lezoko Emakume Abertzale Batza.** Bilboko Emakume Abertzale Batzaren helburuekin bat eginik, 1932ko irailaren 11n Lezon sortutako taldea. (87 orr.)

## Sorrera 
Emakume Abertzale Batzak Bilbon izan zuen bere sorrera. Euzko Gaztedi Batzako lehendakari zen Eli Gallastegik proposaturik 1922ko apirilean Ambrose Martin O’Daly irlandarra ekarri zuen hitzaldi bat ematera Bilbora. Irlandan zen *Cumman na mBan* (Emakumeen Liga) deituriko emakume abertzale hauek  beren herriaren askatasunaren alde egindako lanaren garrantziaz ihardun zuen bertan, hots, emakume irlandarrak gizonezkoen borroka armatuari laguntzeko egiten zuten lanaz mintzo zen, hau da, emakumea gizonezkoen borroka armatuaren laguntzailea zen baina ez mugimenduaren parte-hartzaile zuzen.

Beraz, emakume irlandarren eredu honi jarraiki han zeuden euskal emakumeak erabat liluratuta, lekukoa hartu eta 1922ko maiatzaren 7an jada, sortuko zuten emakume nazionalisten erakundea edota Emakume Abertzale Batza, elkarte honek aurrerantzean izango zuen zeregina eta egitasmoa azpimarratuz, baita, lehenengo lehendakari izango Karmele Errazti anderea izendatu ere.

Emakume hauen ardurak honokoak izango ziren: Gizonezkoa iristen ez zen tokietan propaganda abertzalearen zabalkundea egitea, ongizate edo benefizentzia lanak, eta, mugimendu abertzaleak emakume prestatuak nahi zituenez, emakume eta haurren hezkuntzaren ardura hartuko zuten.

Emakume Abertzale Batza edo EABko emakumeok beraien artean eta gizartearen aurrean “emakume” deituraz ezagutuko zuten elkar. Emakumez osaturiko elkarte honek arrakasta oso handia izan zuen sortze beretik. Antolakuntza honi bi aro emankor ezagutzen zaizkio. Bata,1922tik 1923ko irailera artekoa, hots, Miguel Primo de Riveraren diktadurak iraun zuen artean (1923-1931) honek debekatu egin baitzuen eta behin diktadura desagertuta, 1931tik 1936ko altxamendu faxista artekoa bestea. Bigarren aro honetan 20.000tik gora emakumek osatutako erakunde garrantzitsuenetakoa izatera iritsi zen. 

## Emakume Abertzale Batza  (EAB) Lezon 
Historian atzera begiratuz, Bigarren Errepublika garaia (1931-1939) aipatu beharko da euskal berpizkunde politiko eta kulturalaren garai nagusitzat, hots, ordura arteko Foruzaleak eta EAJ/PNVko jeltzaleak  bat egin eta ia gehienak jeltzale bilakatu ziren eta EAJ/PNVren urrezko garaian bilakatu zen. Horrela, EAJ/PNVk euskal kultura hedatu eta sustatzeari ekingo zion eta herri ia gehienetan, tamaina batetik gorakoetan batik bat, talde antolatu eta Uri Buru Batzarrak eta Batzokiak  sortzeari ekin zioten. 

Baina aurrez jada Lezoko EAJko emakumeak antolatzen hasiak ziren Bilboko Emakume Abertzale Batzaren helburuekin bat eginik eta hala, 1932ko irailaren 11ean sortu zuten EABren taldea Lezon. Emakumeen kolektibo horrek egindako lana eta borroka aipagarria da, batik bat Lezon ideia nazionalistak zabaltzen lagunduz Benita Garbizu Salaberria (1903-1983) Maria Egibar Sein (1900-1977), eta Miren Gezala Sagarzazu (1912-2003) bizitza-osoa-irakasteko-grinaz, besteak beste, mitinlari lanetan ihardun zutelarik hitzaldi eta propagandaren bidez, euskara eta euskal kulturaren erabilera eta ezagutzan sakonduz eta sustatuz. Ondorioz, egindako lan guzti horrek sekulako eragina izan zuen herriko gizarte-ongizatean, politikan, hezkuntzan eta euskal kulturan oro har. EABren ideiak zabaltzeko, kontzientzia sortu eta andreak plazaratzea animatzen zituztelako. Esate baterako, Polixene Trabudua (1912-2004) mitinlari bizkaitar ospetsua ere etorri zen Lezora hitzaldia ematera.

Euzko Alderdi Jeltzalearen babespean sorturiko elkarte honetako euskal emakumeak etxeko lanez eta haurrak hazteaz gain, herriko beste zeregin eta jardueretan ere parte hartzera bultzatu zituen euskara eta euskal kulturaren erabileran, bai jai eta mitinetan eta baita EABren sorrerako helburuak gogora arazteko hizlari gisa agertuz herrian jendartean, hala nola, lehenengo Ikastolaren sorreran eta andereño eta emakumeen sindikatuak bultzatuz. Une berean EABko militanteak alfabetatzeari ekin zioten, idazkari edota bulegari lanetarako prestatuz; joskintza edo brodatze lanetan beste batzuek, baita ere irakaskintzarako ikasketak irakatsiz, eta abar. Eta arestian aipaturikoez gain, antzerki eta haur eta gaztetxoen dantza eta taldeen sorrera erantsi beharko lirateke, hain garrantzi handikoak Lezon, euskal ohituren transmisiorako eta bere denboran, euskal abertzale irmoak sortzeko eta hezteko ezinbestekotzat bilakatuz.

Eta haur guztien izen-deiturak aipatzea ezinezkoa denez, gutxienez emakume dantzari gazte helduago batzuen izen-deiturak aipatu beharko lirateke:

Koldobike Gezala – Manuela Artola - Brijida Azkue – Maria Olasagasti Nieto – Katalina eta Amalia Cordero - Bonifazia Garbizu - Ixiar Jaka - Consuelo Izagirre – Irene Marin - Maddi Unzain – Elena Garmendia - Arantxa Bengoetxea - Maddi Arriaga – Lutxi Legorburu - Juanita Garmendia - Marixabel Pikabea Arbelaiz- Kontxita Intxaurrandieta - Margarita Legorburu - Nikaxia Treku -Arantxa Larreta -  Pikabea Zuloaga ahizpak (Frantxiska, Xixili, Manoli eta Maixabel) – Maria Jesus Garmendia-Sinforosa Ugalde - Gloria Ugarte -.....

### Antzerkia 
ezkerrera|thumb|256x256px|Lezoko antzerkilari gaztetxoak
XX mendeko bigarren hamarkadako antzerkilariak gizonezkoak ziren gehienak, denak ez esatearren eta are urriagoak antzerkia idazten zuten emakumeak. Beraz, Emakume Abertzale Batzaren sorrerarekin batera, emakumeak antolatzen hasi ziren heinean antzerkia idazten eta taularatzen hasi ziren. Emakumezko lehen antzerki idazlea Katariñe Eleizegi (1889-1963) donostiarra izan zen *Garbiñe* idazlanarekin. Ondoren etorriko zen Maria Dolores Agirre errezildarra, eta abar. 
ezkerrera|thumb|253x253px|Lezoko antzerkilariak Loiolan
Antzerkiarekin lortu nahi zen helburua garbia zen, kultur emanaldiak indartzearekin batera  EAJ/PNVren aldeko ideiak hedatu eta pertsona osoak hezteko baloreak sustatuz, hots, euskaldun eta abertzaleak sortzearekin batera, eguneroko bizitzako zereginetatik ateratako antzezlan komikoak zirela medio entzulearen dibertimendu edo olgetarako baliatzea. 

Beraz, helburu horiekin bat eginik, Lezoko Emakume Abertzale Batzaren partaideak *Euzko gogoa*  izeneko antzerki taldea sortu zuten. 

*A*ntzerki taldea gizon eta emakumeez osatua zen, nahiz eta batzuetan emakumeak soilik parte hartu eta beste zenbaitetan aldiz, gaztetxoen partaidetza ere izaten zutelarik beti ere antzerki lanaren arabera, eta beste batzuetan dantzari, koro eta txistulariez lagunduta ematen baitzuten. Lanik handiena udaberriko aste bukaeretan eta herriko jaietan izaten zuten, artean inguruko herrietako antzeztaldeekin ere trukaketak egiten zutelarik. 

Oraingo honetan, argazki batzuetan agertzen diren emakumeen izen batzuek besterik ez dira aipatuko, askoz gehiago zirela jakin arren.

#### Lezoko Emakume Abertzale Batzako emakume antzezlari batzuek 
Gezala Sagarzazu ahizpak (Irene - Luke - Elixabete - Miren eta Koldobike) - Seberiana Sagarzazu – Brijida Azkue – Ramona Azkue – Maria Olasagasti Nieto – Ines Arriaga – Maria Artola – Manolita Korta – Axuntzion Unzain – Maria Olasagasti – Karmen Berasarte – Frantxiska Azkue – Norberta Albizu - Juanita Salaberria – Arantxa Salaberria – Maria Jesus Garmendia ,...eta EABko gainontzeko partaide eta gaztetxoak aldian aldiko, beharrezko zirenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak