open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arrikibar plaza

**Arrikibar plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen plaza bat da, Indautxu auzoan. Bi kalek zeharkatzen dute: mendebalde-ekialde norantzan Urkixo zumarkaleak, eta iparralde-hegoalde norantzan Errekalde zumarkaleak. Aldamenean Bizkaia plaza du.

## Eraikin interesgarriak 
Plaza honen inguruan eraikin hauek daude:

* Arrikibar plazaren 2. zenbakiko eraikina
* Bilboko Alondegia
* Bizkaia Plaza eraikina
* Bilboko Osakidetzaren egoitza, Errekalde zumardian Moyua plazarako norantzan

Fitxategi:Al 4.jpg|Bilboko Alondegia
Fitxategi: Osakidetzaren eraikina. Bilbo, Euskal Herria.jpg|Bilboko Osakidetzaren egoitza.
Fitxategi:Bilbao - Edificio Plaza Bizkaia (Gobierno Vasco) 1.jpg|Bizkaia Plaza eraikina.

## Kanpo estekak
Leihatila (argipena)

**Leihatila** hitzak adiera zenbait ditu:
* **leihatila**, leiho txikia;
* **leihatila**, **txartel-leihatila** edo txarteldegia, tiketak eta txartelak banatzeko lekua.
Leizaran Mariezcurrena

**Leizarán Mariezcurrena Hnos.** (euskaraz *Leitzaran Mariezkurrena anaiak*) Nafarroako autobus enpresa da.

Jatorria Eratsun udalerrian du, Leitza-Tolosa eta Doneztebe-Leitza-Iruñea ibilbideak burutzeaz gain beste hainbat ibilbide eta zerbitzu ere eskeintzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Leizarán Mariezcurrena Hnos autobus enpresaren weebgunea
Gizalege

**Gizalegea** edo **gizabidea** gizartean bizitzeak ezartzen dituen jokabide arauen begirunea da.

Jendeak nola jokatzen duen eta gizartean nola bizi den gizalegearen adibidea da. Hurkoarekiko, ingurune naturalarekiko eta objektu publikoekiko errespetuan oinarritzen da; hezibide onean eta kortesian. Gizalege terminoaren erabilerak Frantziako Iraultzan izan zuen jatorria, noiz Iraultzak zekarren bizitzaren sekularizazioarekin lotuta agertu zen.

Gizalegearen arauak desberdinak dira herrialde bakoitzean, baina gehienek funtzio bera dute, hau da, elkar errespetatzea bizikidetza atsegina izateko. Adibidez, bizilagunek etengabe erabiltzen dituzte komunitatearen instalazioak eta zerbitzuak, eta denbora guztian elkar ikusten dute; horregatik, funtsezkoa da haien artean bizikidetza ona egotea (hau da, ongi hezia eta adeitsua izatea, gatazkarik egon ez dadin).

Batzuetan, hezkuntza aurrebaldintza gisa ikusten da, herritarrei beti erabaki onak hartzen eta iruzur egiten dieten demagogoei aurre egiten laguntzen diena. Roger Soderren arabera, demokrazia batean, non herritar onaren eskakizunak denei jartzen zaizkien, "eskola komunek bakarrik eman diezaiekete guztiei behar duten hezkuntza."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ortiz de Pinedo, Aitor (2019) "Edukazioa eta modu onak". *Elinberri*.
Idoia Etxeberria (argipena)

**Idoia Etxeberria** izenak pertsonaia zenbaiti egiten die erreferentzia:
* Idoia Etxeberria Elortza, oñatiar idazlea;
* Idoia Etxeberria Ikutza, harri-jasotzailea.
Estitxu Almandoz

**Estitxu Almandoz Maia** (Lesaka, Nafarroa, 1985 - ) harri-jasotzailea da. 2014ko Emakumezkoen Euskadiko Harrijasotze txapelketan bigarren izan zen, Idoia Etxeberria Ikutzaren atzetik.
Shanghaiko Elkarlan Erakundea

**Shanghaiko Elkarlan Erakundea** (; ), askotan ingelerazko **SCO** akronimoarekin ezaguna, Eurasiako erakunde politiko, ekonomiko eta militarra da. 2001ean sortu zuten Shanghain Txina, Kazakhstan, Kirgizistan, Errusia, Tajikistan eta Uzbekistaneko agintariek. Azken hau kenduta beste bostak **Shanghaiko Bostak** taldean ere bazeuden, 1996an sortua. Uzbekistanen sarrerarekin taldearen izena ere aldatu zen.

## Kanpo estekak
Psilorhynchus

***Psilorhynchus*** arrain zipriniformeen genero txikia da, hegoaldeko Asian bizi dena. **Psilorhynchidae** familia osatzen duen bakarra da, hau da, monotipikoa. Generoak honako espezieak ditu:
* *Psilorhynchus amplicephalus* Arunachalam, Muralidharan & Sivakumar, 2007
* *Psilorhynchus arunachalensis* (Nebeshwar, Bagra & D. N. Das, 2007)
* *Psilorhynchus balitora* (F. Hamilton, 1822)
* *Psilorhynchus brachyrhynchus* Conway & Britz, 2010
* *Psilorhynchus breviminor* Conway & Mayden, 2008
* *Psilorhynchus chakpiensis* Shangningam & Vishwanath, 2013
* *Psilorhynchus gokkyi* Conway & Britz, 2010
* *Psilorhynchus gracilis* Rainboth, 1983
* *Psilorhynchus hamiltoni* Conway, Dittmer, Jezisek & H. H. Ng, 2013
* *Psilorhynchus homaloptera* Hora & Mukerji, 1935
* *Psilorhynchus khopai* Lalramliana, Solo, Lalronunga & Lalnuntluanga, 2014
* *Psilorhynchus maculatus* Shangningam & Vishwanath, 2013
* *Psilorhynchus melissa* Conway & Kottelat, 2010
* *Psilorhynchus microphthalmus* Vishwanath & Manojkumar, 1995
* *Psilorhynchus nepalensis* Conway & Mayden, 2008
* *Psilorhynchus ngathanu* Shangningam & Vishwanath, 2014
* *Psilorhynchus pavimentatus* Conway & Kottelat, 2010
* *Psilorhynchus piperatus* Conway & Britz, 2010
* *Psilorhynchus pseudecheneis* Menon & A. K. Datta, 1964
* *Psilorhynchus rahmani* Conway & Mayden, 2008
* *Psilorhynchus robustus* Conway & Kottela, 2007
* *Psilorhynchus sucatio* (F. Hamilton, 1822)
* *Psilorhynchus tenura* Arunachalam & Muralidharan, 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chocolat (2000ko filma)

**Chocolat** (euskaraz *Txokolatea*) 2000ko Lasse Hallström suediar zinema zuzendariaren amodiozko drama filma bat da. Joanne Harris idazlearen izenburu berdineko *Chocolat* eleberrian oinarritua dago. Juliette Binoche, Johnny Depp, Judi Dench, Alfred Molina, Carrie-Anne Moss eta Lena Olin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Vianne Rocher (Juliette Binoche) bere alaba txikiarekin Frantziako landako herri lasai batera bizitzera joan den emakume bat da. Han, txokolate goxoa saltzeeko denda bat irekiko du. Dena den, herriko biztanleak harekiko mesfidatio xamarrak agertuko dira, herria usadio zaharrei atxikia baitago. Herriko alkatea Paul de Reynaud kondea (Alfred Molina) ere dendarekiko nahiko eszeptikoa izango da, herritarrak inoiz ikusi gabeko zerbait baita. Baina Vianne xarma berezia duen emakumea da, eta denbora gutxian herritarren nahiz alkate beraren estimua bereganatuko du.
## Aktoreak 
* Juliette Binoche : *Vianne Rocher*
* Johnny Depp : *Roux*
* Lena Olin : *Josephine Muscat*
* Judi Dench : *Armande Voizin*
* Alfred Molina : *Reynaud kondea*
* Carrie-Anne Moss : *Caroline Clairmont*
* Peter Stormare : *Serge Muscat*
* Leslie Caron : *Audel andrea*

## Sariak 
### Izendapenak 
* Oscar Sari: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Juliette Binoche), Film onenaren Oscar Saria, Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Rachel Portman), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Nelson Jacobs), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Judi Dench).
* 8 BAFTA Sari
* 4 Urrezko Globo Sari

## Kanpo estekak 
* *Chocolat* filmarn IMDBko fitxa irakurgai
Ramon de la Sotaren etxeak

**Ramón de la Sotaren etxeak**, **Sota etxeak** edota **Sota eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuko eraikin bat da.

## Kokalekua 
On Diego Lopez Haroko kale nagusiko 45. zenbakian dago, Bilboko zabalgunean, Diego Lopez Haroko kale nagusiaren 42-44. zenbakietako etxeen parean, eta Indautxu auzoaren bihotzean eta Moyua plazatik hurbil.

## Historia 
XX. mendearen hasieran bilbotar burgesiaren bizileku izateko eraikia izan zen, euskal estiloko arkitektura du. Bere aurrealde oparo apainduan, arku, aleroi eta leihoak nabarmentzen dira. Eraikinaren bultzatzaileak Ramón de la Sota euskal herritar enpresaburu abertzalea eta hiri honetako eraikin ugariren egilea den Manuel María Smith bilbotar arkitektoa izan ziren. Azken horrek eraikina 1918an proiektatu zuen eta 1920an eraikitzez amaitu zen.

Eraberritze sakon bat izan ondoren, gaur egun etxebizitza, bulego eta dendez osatutako eraikina da.

Irudi:Portal edificio Sota.jpg|Eraikinaren ataria.

## Ezaugarriak 
Landetxe bat da berez, Ingalaterrako ereduei jarraikiz egina, eta Bizkaian ez dago halako besterik. Etxea gorde samarra geratzen da egun; bulego batzuk atxiki dizkiotelako alde batean, baina, batik bat, etxe multzo bat eraiki dutelako aurreko aldean, lehen lorategi zenari zati bat kenduta.

Eraikin bakartua da, lorategiz inguratua. Sotoa, beheko solairua, solairu nagusia eta ganbara ditu. Oinplanoa ia angeluzuzena da, eta teilatua bi isurikoa du, aski zorrotza.

Alde nagusian, bi gorputz ageri dira ertzetan. Bao guztiak angeluzuzenak dira, itxura eta neurri askotakoak, eta mordo bat daude (horrek areagotu egiten du etxearen horizontaltasuna). Hormak igeltsuztatuak daude, eta zuriz margotuak, eta aski ongi ematen du zuri horrek leihoen gorriarekin eta ageria geratzen diren adreiluekin.

Ezkerreko eta eskuineko aldeek ere eskema eta apaindura berdin-berdinak dituzte. Ekialdeko eta Iparreko aldeetan terraza handi bat dauka.

Tximiniak ere azpimarratzeko modukoak dira (asko ditu, eta oso garaiak). Angeluzuzenak dira, eta barne-beteak, eta garrantzi berezia dute, orekatu egien baitute, nolabait, lerro horizontalen nagusitasuna.

## Kanpo estekak
Georg Simmel

**Georg Simmel** (Berlin, 1858ko martxoaren 1ean – Estrasburgo, 1918ko irailaren 28an) filosofo eta soziologo alemaniarra izan zen. Soziologo ezohiko eta heterodoxoa, diziplinen eta eskolen arteko mugak gainditu zituen eta diziplinartekotasun praktikara eraman zuen.

Simmel-ek filosofia eta historia ikasi zuen Berlingo Unibertsitatean eta 1881ean doktoretza eskuratu zuen. Nahiz eta unibertsitateko irakasle bilakatu, bigarren mailako postu bat baino ez zuen eskuratu, *privatdozent*. Egoera honetan zegoelarik, soldata eskubiderik gabeko irakurle bezala aritu zen eta mantenu bakarra ikasleen matrikulen bitartez jaso zuen. Hala ere, Simmel aurrera egin zuen hizlari bikaina zelako eta ikaslea andana erakartzen zuelako. Max Weber-en laguntza izan arren, ez zuen bere irakasle egoera egonkortuko 1901a arte. Max Weber eta Ferdinand Tönnies-ekin batera *Alemaniako Soziologia Elkartea* eratu zuen.

Simmel-en arabera, soziologia gizarte-elkarrekintzaren azterketan oinarritu behar da. Giza harremanetan gertatzen diren elkarrekintza arauak antzeman behar ditu. Bere heziketa Kantiarra dela eta, a priori soziologikoen bilaketan dihardu, eta horretarako, prozedura intuitiboak erabiliko ditu. Soziologo alemaniarren lehenengo belaunaldietako kide izanik, bere ikuskera neo-kantiarra antipositibismo soziologikoaren oinarri izan zen. Bere oinarrizko galdera zera zen: “Zer da gizartea?” (Kant-en “Zer da natura?” galderari zeharkako aipamena eginez). Hala, indibidualizazioa eta gizarte hausturaren inguruko lehen analisiak egin zituen. Simmel-en arabera, kultura honela definitzen zen: “ erakundeen bitartez historian zehar objektibatuak izan diren kanpoko formetan gizabanakoen sorkuntza”. “Eduki” eta “forma” terminoen arabera berezitu zituen fenomeno sozialak eta kulturalak; joan-etorriko eragina zuten biek: forma eduki bilakatzen da, eta alderantziz ere, egoeraren arabera.

Zenbait mintegi publiko eta pribatuetan eman zituen hitzaldietan oinarrituta, hainbat gairen inguruan idatzi zuen: dirua; moda; emakumeak; edergailua; artea; hiria; arrotza; pobreak; sekta; soziabilitatea; gizabanakoa; elkarrekintza; gizarte lotura... *Diruaren filosofia* (1900an argitaratua) bere maisulana kontsideratzen da.

Bere garaiko eta gaur egungo zenbait intelektualengan eragin zuzena izan du, hala-nola: Max Weber; Karl Mannheim; Alfred Schütz; Raymond Aron; Erving Goffman; Howard Becker; Anselm Strauss; Georg Lukacs; Zygmunt Bauman.

Simmel erreferentzia garrantzitsua izan zen Chicagoko Soziologia Eskolarentzat eta hiri-soziologiaren aitzindaritzat hartzen da . Eragin handia izan du ere Elkarrekintza Sinbolikoan, Etnometodologian eta orientazio kognitiboa duten beste soziologietan.

## Lan nagusienak 
* *Zur Psychologie der Frauen* (1890)
* *Über sociale Differenzierung* (1890)
* *Die Probleme der Geschichtsphilosophie* (1892)
* *Einleitung in die Moralwissenschaft* (1892/93)
* *Philosophie des Geldes* (1900)
* *Zur Psychologie der Scham* (1901)
* *Brücke und Tür*. (1903)
* *Die Religion* (1906)
* *Soziologie* (1908)
* *Grundfragen der Soziologie* (1917)
* *Der Konflikt der modernen Kultur* (1918) )
Espainiako Zerga Agentzia Administrazioren eraikina (Bilbo)

**Espainiako Zerga Agentziaren eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da.

## Kokalekua 
Indautxu auzoko Moyua plazaren 3. zenbakian dago, Carlton hotela eta La Aurora eraikinaren artean dagon. Espainiako Zerga Agentziaren egoitza da.

## Historia 
1943an Antonio Zobaran arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen.

## Armarri frankista 
Gaur egun eraikin honek bilbotar eta bizkaitarren artean nagusiki ezaguna baldin bada, Hego Euskal Herrian oraindik espainiar agintaritzak mantendu dituen frankismoaren ikurretako bat duelako da, hots, armarri frankista, ondorioz hura kendu ala ez inguruko eztabaida bizia egon delarik. 2017an, lau hilabete iraun zuten zaharberritze lanen ondoren, elementu frankistak (arranoa eta zerrendak) kendu zituzten, armarria, Herkulesen zutabeak eta koroa kontserbatuz.

Irudi:Plaza de Federico Moyúa, Bilbao, July 2010 (01).JPG|Urrutira.
Irudi:Francoren aginteraren garaiko armarria.JPG|Goialdea.
Irudi:Bilbao - Agencia Estatal de Administracion Tributaria 2.jpg|Eraikineko armarri frankista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Demis Roussos

**Artemios "Demis" Ventouris Roussos** ( (Alexandria, Egipto, 1946ko ekainaren 15a - Atenas, 2015eko urtarrilaren 25a), **Demis Roussos** izen artistikoaz ezaguna, Greziako abeslaria eta artista ezaguna izan zen.

## Biografia 
Egipton jaioa, bere familiaren kultura greziarra zen. Familia erbesteratu baten semea izanik, gurasoak bezala Alexandrian jaio zen. Gamal Abdel Nasserek aurrera eramandako politikaren ondorioz, familiak ondare guztiak galdu zituen eta Suezko krisialdiaren ondoren (1956-1957) Greziara itzuli ziren. Ama ere, Nelly Mazloum izenarekin, artista izan zen.

Musika munduan oso gazte hasi zen. 17 urterekin *The Idols* taldean hasi zen. Beste banda batzuk ezagutu ondoren 1968 ''Aphrodite's Child* (Afroditaren semea) taldearekin ezaguna egin zen; talde horren azken LPa, *666*, kultuko disko bihurtu zen. *Aphrodite's Child* desegin eta gero Vangelis taldekidearekin lanean jarraitu zuen. Elkarrekin 1970 *Sex Power* eta 1977 *Magic* albumak sortu zituzten. 1982an *Blade Runner* filmearen soinu bandan parte hartu zuen. Hortik aurrera bakarkako lanari ekin zion, arrakasta handia lortuz. Bere kanta ezagunenen artean hauek aipa daitezke: *Forever and Ever*, *My Friend the Wind*, *My Reason*, *Velvet Mornings*, *When I'm a kid*, *Goodbye, My love, Goodbye*, *Lovely Lady of Arcadia''...  

Gizentasunarekin arazo handiak izan zituen, ehun kilo baino gehiago pisatu ohi baitzuen, eta horren ondorioz, bolada depresiboak pairatu behar izan zituen. 1985an, ekainaren 14ean, bera hegan zihoan TWA konpainiaren hegazkina muturreko islamiar xihitek bahitu zuten. Bahitzaileek Israelen preso zeuden 700 lagunen askatasuna eskatzen zuten. Lau egun bahituta egon ondoren askatu zuten.

### Diskografia osoa 
### Aphrodite's Child taldean 
* End of the World (1968)
* It's Five O'Clock (1969)
* 666 (1972)

### Bakarka 
* Fire and ice - On the Greek side of my mind (1971)
* Forever and ever (1973)
* My only fascination (1974)
* Auf Wiedersehen (1974)
* Souvenirs (1975)
* Happy to be... (1976)
* Die Nacht und der Wein (1976)
* Kyrila (1977)
* The Demis Roussos magic (1977)
* Ainsi soit-il (1977)
* Los super 2 LP (1977)
* Demis Roussos(1978)
* Universum (1979)
* Man of the world (1980)
* Demis Roussos de 30 años (1980)
* Roussos live! (1980)
* Demis (1982)
* Attitudes (1982)
* Reflection (1984)
* Senza tempo(1985)
* Greater love (1986)
* The story of... (1987)
* Come all ye faithful (1987)
* Le grec (1988)
* Time (1988)
* Voice and vision (1989)
* Photo-Fixe (1991)(argitaratu gabea)
* Insight (1993)
* Demis Roussos in Holland (1995)
* Immortel (1995)
* Serenade (1996)
* Mon île (1997)
* Auf meinen Wegen (2000)
* Live in Brazil (2006)
* Demis (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : 
* : Demis Roussosen orrialde ezofiziala.
* : Demis Roussosen diskografia.
* : Demis Roussos eta Aphrodite's Child taldearen zaleen orria.
Protopterus

***Protopterus*** arrain lepidosireniformeen genero txikia da. **Protopteridae** familia osatzen duen bakarra da, hau da, monotipikoa.

Afrikan baino ez bizi den genero honek lau espezie ditu:
* *P. aethiopicus* Heckel, 1851
** *P. a. aethiopicus* Heckel, 1851
** *P. a. congicus* Poll, 1961
** *P. a. mesmaekersi* Poll, 1961
* *P. amphibius* (W. K. H. Peters, 1844)
* *P. annectens* (Owen, 1839)
** *P. a. annectens* (Owen, 1839)
** *P. a. brieni* Poll, 1961
* *P. dolloi* Boulenger, 1900

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lepidosireniformes

**Lepidosireniformes** dipnoi azpiklaseko ordena da. Bost espeziek, bi familiatan sailkaturik, osatzen dute:

* Lepidosirenidae (Hego Amerikako dipnoiak)
** *Lepidosiren* generoa Fitzinger, 1837
*** *Lepidosiren paradoxa* Fitzinger, 1837
* Protopteridae (Afrikako dipnoiak).
** *Protopterus* generoa Owen, 1839
*** *Protopterus aethiopicus* Heckel, 1851
*** *Protopterus amphibius* (Peters, 1844)
*** *Protopterus annectens* (Owen, 1839)
*** *Protopterus dolloi* Boulenger, 1900

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoceratodus forsteri

***Neoceratodus forsteri*** arrain birikaduna da. Arrainen barruko Sarcopterygii klasean sailkatzen da eta, egun, bere genero, familia eta ordenako kide bakarra da, hau da, monotipikoa. Fosil bizidun hau Australiako endemismoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Aurora eraikina

**La Aurora eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da.

## Kokalekua 
Indautxu auzoko Moyua plazaren 4. zenbakian dago. Txabarri jauregia eta Espainiako Zerga Agentzia Administrazioaren eraikinaren artean dago.

## Izena 
Izena La Aurora aseguruetxearen egoitza izateagatik zor dio.

300px|thumb|erdian|Ikuspegi orokorra.

## Historia 
1931an Manuel Ignacio Galindezek La Aurora aseguruetxerako egoitza izan zedin eta soilik bilbotar arkitektoentzako aurkeztu zuen lehiaketarako zenbait proposamen aurkeztu zituen. 1934ean bulego eta etxebizitza beharretarako programa baterako proiektua enkargatua izan zen, eraiki arte hainbat aldaketa izan zituen eta arkitektoaren aurreko lanen ezaugarriei jarraitzen die, tartean Arrikibar plazako etxea edota Madril Banco de Vizcaya eraikinak bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahmud Abbas

**Mahmud Abbas** (, ; Safed, Palestinako Britainiar Mandatua, ) Palestinako presidentea da, baita Palestinaren Askapenerako Erakundeko buru nagusietakoa ere.

**Abu Mazen** (, ) izenaz ere ezaguna, 2004an Yassir Arafat ordezkatu zuen. 2005ean Palestinar Aginte Nazionaleko lehendakari hautatu zuten. Agintaldia 2009rako amaitu behar izan zen baina alde bateko erabakia hartuz, luzatu zuen. Hamasek ez zuen luzapena onartu eta zalantzan jarri ditu bere boterea. Edonola ere, 2008ko azaroan PAEk Palestinar Estatuaren presidente hautatu zuen.

## Erreferentziak
Afronandus sheljuzhkoi

***Afronandus sheljuzhkoi*** *Afronandus* generoko animalia da. Arrainen barruko Nandidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Afronandus*
* Nandidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Alaitz Telletxea Tolosa

**Alaitz Telletxea Tolosa** (Oiartzun, 1976ko martxoaren 2a) gipuzkoar abeslari eta trikitilaria da.

## Biografia 
Alaitzek umetan garbi zuen zer izan nahi zuen, trikitilari. Familian ezagutua zuen trikiti tradizioa, bere bi ahizpek soinu handia jotzen baitzuten; osaba batek, panderoa; beste batek, kriskitinak; eta bi lehengusu soinu txikiarekin ere aritzen ziren, eta haien bidea jarraitu zuen. Familiako bazkariak soinu eta dantza festak izaten ziren.  

9 urte zituela hasi zen soinu txikia ikasten. 

14 urte zituenean Maider Zabalegi Galardirekin elkartu zen, Alaitz eta Maider izeneko bikotea osatuz. Alaitzek trikitia jo eta abestu egiten zuen. 16 urterekin berak sortutako 10 kantuz osaturiko maketa kaleratu zuen Maider Zabalegirekin batera. *Alaitz eta Maider* taldeak arrakasta handia lortu zuen 1990 hamarkadaren amaieran. Hiru disko kaleratu zituzten: Alaitz eta Maider (1997), Inshalla (1999) eta Auskalo (2002). 2004. urtean Alaitz eta Maider bikoteak bere ibilbideari amaiera eman zion eta beren azken kontzertua Oiartzunen egin zuten. 

2004ean Patxi Perez dantza erakuslearekin *Patxi eta Konpañia* taldeko partaidea izan zen eta 2006ean *Zubia* izeneko DVDa kaleratu zuten. Zenbait urtetan Euskal Herriko eta Europako festibaletan ibili zen talde honekin, Euskal Herriko eta munduko dantzak transmititzeko ekimenean. 

2007an berriz, hainbat taldetan aritutako musikariekin batera osatu zuen Lantz folk garaikideko taldea, Mikel Errazkin musikariarekin. 2007. urtean *Igaran gaiak* izeneko diskoa grabatu eta kaleratu zuen talde honekin. MIkel Errazkinen heriotza zela eta taldea bertan behera gelditu zen. 

Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko lehendakaria izan da hainbat urtetan.

2014.urtean Lazkaoko ikastolan hasi zen Haur Hezkuntzako irakasle moduan lanean eta gaur egun bertan jarraitzen du Musikako irakasle lanetan.

2019. urtean AMAK taldea sortu eta bertan dabil. AMAK taldeko partaideak beste hiru hauek osatzen dute: Maixa Lizarribar, Amaia Oreja eta Kristina Solano trikitilariak eta emanaldiak lau soinu, lau pandero eta lau ahotsekin osatzen dituzte. 2021.urtean beraien lehenengo disko kaleratu zuten, AMAK izenekoa. 

## Diskografia 
### Alaitz eta Maider 
* * Alaitz eta Maider* (1997, Elkar)
* *Inshala* (1999, Elkar)
* *Auskalo* (2002, Elkar)

### Lantz 
* *Igaran gaiak* (2007, Hirusta)

### AMAK 
* *AMAK* (2021, Baga-Biga)

## Herritar aitortza 
"Oiartzuar emakumeak udalekuetan" egitasmoaren barruan, bere izena eraman zuen haur talde batek 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benthobatis kreffti

***Benthobatis kreffti*** *Benthobatis* generoko animalia da. Arrainen barruko Narcinidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Benthobatis*
* Narcinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Adeitasun

[thumb|300px|[Bostekoa luzatzea **adeitasunezko** agurra izaten da.]]
**Kortesia**, **jendetasuna** edo **adeitasuna**, batzuetan **manerak** ere deitua, gizartean edo talde baten baitan bizi eta harremanak izateko begirunezko keinu eta jokamolde finak dira, maiz pertsona batekin harremanetan hasi eta hitz egiteko moduarekin, janzkera eta higiene pertsonalarekin eta otorduetan eta beste ekitaldi sozialetan izan beharreko jokaera loturik. Kultura eta talde sozial batetik bestera aldatzen dira: talde baten baitan adeitsua izan daitekeen agurra zakarra izan daiteke beste batean.

## Kanpo estekak
El Liberal (Bilbo)

**El Liberal** (euskaraz *Liberala*) 1901an aurretik Madrilen argitaratzen zen *El Liberal* egunkariaren Bilboko edizioa izan zen.

Gerora jada egunkari hartan erredaktore eta kazetaria zen Indalecio Prietok erosi eta enpresa independentea bilakatu zen. *El Liberal* egunkari errepublikarra izanik ideologia honen bozeramailea izan zen. 1916ean Horacio Etxebarrietak erosi zuen.

Prieto legebiltzarkide sozialistak *El Liberal* egunkarian idatzitako artikuluek Espainiako garaiko krisi politiko, moral eeta soziala islatzen dute. Marokoko Rifeko gerrari buruzko eguneroko artikuluak 1921eko iraila eta urriaren artean *Crónicas de Guerra* (*Gerra Kronikak*) izenburupean argitaratu ziren.

Indalecio Prietoz gain egunkari honetan Miguel Unamunok ere idatzi zuen.

Bilboko *El Liberal* egunkaria 1937. urtera arte kaleratzen jarraitu zen eta Euzkadi egunkariarekin batera Bizkaiko irakurriena zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "El Liberal" egunkariaren 1910-1937 urteen arteko ale guztiak liburukliken irakurgai
Crassinarke dormitor

***Crassinarke dormitor*** *Crassinarke* generoko animalia da. Arrainen barruko Narkidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Crassinarke*
* Narkidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Dom Pérignon

**Dom Pierre Pérignon** (1638ko abendua/1639ko urtarrila, Sainte-Menehould, Frantziako Erresuma &ndash; 1715eko irailaren 14a, Hautvillersko San Petriren abadia) frantziar beneditar fraide bat izan zen. Frantziako Champagne eskualdean jaio zen eta gaur egun oso ospetsua den xanpaina (irakindako ardo aparduna) ekoizteko metodoaren sortzailetzat jo ohi da.

Fraide honen izenarekin gaur egun aski ezaguna den Moët & Chandon etxeko Dom Pérignon xanpaina izendatu zen.

## Bizitza 
1657an Pierrek 19 urte zituela, Verdun udalerriko Saint-Vanne et Saint-Hydulphe beneditar kongregazioan fraide sartzea erabaki zuen. Ondoren eta 1668. urtean zehar Hautvillers udalerrian dagoen Hautvillersko San Petriren abadiara lekualdatu zen. Bertan hil arteraino bizi eta abadiako sotoaren ardura izan zuen (hain zuzen ere, ardo ekoizpena gorde ohi zen lekua). Bere administrazioaren pean abadiak aurrera egin eta bere ardo ekoizpena bikoiztu egin zuen. Bere ohorez eta bere familiari zioten begirunea zela eta, senideak hiltzean, Dom Pérignondarrak abadeentzat bakarrik gordeta zegoen komentuko lursail batean ehortzi zituzten.

## Kondairak 
Pierrek, beharbada nahi gabe,  metodoa sortzean eta sotoan gordeta zegoen botiletako ardoa dastatzean bere ingurukoei deituz honakoa erran omen zuen: Zatozte berehala, izarrak edaten ari naiz eta!, hain zuzen ere, ardoaren irakiteak sortutako burbuilei aipamen eginez.

## metodoa 
Historialariak Dom Pérignon  metodoaren topatzailea izan ote zen ala ez adosteko ez datoz bat, halere, gehienek Hautvilliers abadian sortu zela eta Pierren eskutik jada usadiozkoa den edari goxo honi hasiera eman zitzaiola ontzat jo ohi dute.

## Ikus gainera 
* Dom Pérignon (xanpaina)
* Moët & Chandon
Chronoplus

**Chronoplus**, Lapurdiko autobus sare zaharra bat da. Angelu, Baiona, Biarritz, Bidarte, Bokale, Hiriburu eta Tarnose udalerrien eremuari zerbitzu ematen dio.

Keolis frantziar garraioa konpainiaren Keolis Côte Basque-Adour (KCBA) konpainiak Euskal Hirigune Elkargoarentzat ustiatzen du.

## Ezaugarriak 
* 18 hiri linea
* Eskaera bidezko garraio zerbitzu 10
* Eskola garraioko ibilbideak

## Sarea 
## Irudiak 

Fitxategi:Chronoplus Ligne A2 05-16.JPG|A2 linearen autobusa Biarritzen
Fitxategi:Chronoplus ligne 5 Anglet La Barre 07 14.JPG|5. linearen autobusa Angelun
Irudi:Chronoplus ligne 6 Anglet La Barre 07 14.JPG|6. linearen autobusa Angelun
Irudi:Chronoplus ligne 7 Bayonne Mairie 07 14.JPG|7. linearen autobusa Baionan
Fitxategi:Chronoplus Ligne 9 16-17.jpg|9. lineaeren autobusa Bokalen
Fitxategi:Chronoplus Ligne 11 04-16.JPG|11. linearen autobusa Angelun
Irudi:Chronoplus ligne 12 Bidart Mairie.JPG|12. lineko autobus bat
Fitxategi:Chronoplus ligne 13.jpg|13. linearen autobusa Biarritzen
Fitxategi:Chronoplus Ligne P-Paseo 07-16.jpg|Paseo Biarritzen
Fitxategi:Chronoplus Ligne L-Littoral 07-16.jpg|Littoral Biarritzen

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* Hegobus
* Txik Txak - Autobusa

## Kanpo estekak 
* Chronoplus garraio zerbitzuaren webgunea
Antonio Maria Bucareli Urtsua

**Antonio Maria Bucareli Urtsua** (Sevilla, 1717ko urtarrilaren 21 &ndash; Mexiko Hiria, Espainia Berria, 1779ko apirilaren 9a), Vallehermosoko markesa eta Jerenako kondea, euskal jatorriko espainiar militarra eta kolonia administraria izan zen. 1771-1779 bitartean Espainia Berriko erregeordea izan zen. Espainia Berriak izan zuen gobernari hoberenetakotzat hartzen da.

## Biografia 
Sevillan jaio zen, 1717an, aita Luis de Bucareli y Henestrosa, Vallehermosoko markesa, eta ama Ana Urtsua, Gerenako kondesa, zirela. Azken hau, abizenak adierazten duen moduan, euskal jatorrikoa zen, Pedro Urtsua Arizmendiren iloba, hain zuzen ere

15 urte zituela armadan sartu zen, kadete gisa. Urtebete baino lehen lotinantorde maila zeukan. Italiako zenbait kanpainatan parte hartu ostean, 1740an kapitain eta 1744an koronel izendatu zuten. Ondoren, Milanerria, Piemonte eta Lombardian borrokatu zen, eta Nizako ebakuazioan (1745-1746) esku hartu zuen. Gerra amaitu zelarik, zalditeria eta dragoi erregimentuen ikuskari nagusi izendatu zuten, eta 1748an Logis mariskal (ostatulekuen arduradun).

1766-1771 bitartean Kubako gobernadorea izan zen. Urte horietan Morro, Atarés eta San Carlos de la Cabañako gotorlekuak bukatu ziren. Bucarelik administrari arduratsua eta oso zentzuzkoa zela erakutsi zuen, San Juan de Ulúa (Veracruz) eta Peroteko gotorlekuak eraikiz.

Kaliforniako misio frantziskotarrak lagundu zituen. Bera agintean egon zen urteetan San Antonio de Padua (1771) San Gabriel (1771), San Luis Obispo de Tolosa (1772), San Francisco (1776), San Juan Capsitrano (1776) eta Santa Clara de Asís (1777) sortu ziren. Horrezaz gain, Tubacetik Montereyrainoko bidaia arrakastaz egina zuen Juan Bautista Anzak, 1776an San Frantziskoko badiaraino iritsi eta izen bereko hiria sortu zuen.

Errusiarrak Ipar Amerikan egiten ari ziren aurrerabideak kezkaturik, Ipar Pazifikoko itsasaldea esploratzeko erabakia hartu zuen. Juan Pérez (1774) eta Bruno Hezeta (1775) buru zuten bi espedizio antolatu zituen; hauek iparralderantz abiatu eta Ipar Amerikako mendebaldeko itsasbazterra aztertu zuten, errusiarren arrastorik ere topatu gabe. 1779n, berriz, Ignacio Arteaga eta Juan Francisco de la Bodega y Cuadrak Alaskako itsasertza esploratu zuten.

Bucareli Mexiko Hirian hil zen, 1779ko apirilaren 9an, pleuresiak jota.

## Erreferentziak
Nematogenys inermis

***Nematogenys inermis*** *Nematogenys* generoko animalia da. Arrainen barruko Nematogenyidae familian sailkatzen da. Txileko ur gezatan endemismoa da eta 40,7 cm-ko luzera ere izan dezake. Egun bere genero eta familian dagoen espezie bakarra da, hau da, monotipikoa

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Avocettina acuticeps

***Avocettina acuticeps*** *Avocettina* generoko animalia da. Arrainen barruko Nemichthyidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Avocettina*
* Nemichthyidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Nematistius pectoralis

***Nematistius pectoralis *** *Nematistius* generoko animalia da. Arrainen barruko Nematistiidae familian sailkatzen da. Espezie hau monotipiko edo bakarra da bere genero eta familian. 1,6 metroko luzera ere izan dezake eta ekialdeko Ozeano Barean, Behe Kaliforniatik Peruraino, bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Nemipterus aurora

***Nemipterus aurora*** *Nemipterus* generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nemipterus*
* Nemipteridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Blasco de Garay

**Blasco de Garay** (1510?- c. 1552) Gaztelako Erresumako bizkaitar itsasgizona izan zen.

Itsas armadako ofiziala zen Karlos V.aren garaian. Lurrun itsasontziak egiten aitzindaria izan zen Karlos V.ak emandako diru laguntzei esker. 1540 eta 1542 bitartean egin zituen saioak Bartzelonako portuan *Trinidad* izeneko ontzia lurrunez ibilarazi zuen arte. Saio hori arrakasta osoz egin bazuen ere ez zuen diru laguntza gehiagorik jaso bere proiektua aurrera eramateko eta horrexegatik lurrun makinak ez ziren erabiltzen hasi 200 urte geroago Watt ingelesak Garayren jatorrizko makina hobetu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Ibarra

**Diego Ibarra** (Eibar, Gipuzkoa, 1520 &ndash; Bizkai Berria, Mexiko, 1576) konkistatzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Ameriketako Bizkai Berria lurraldea konkistatu zuen. 1548an, Zacatecas hiria sortu zuen, Joan Tolosarekin, Kristobal Oñaterekin eta Baltazar de Bañuelos Temiñorekin batera. Mexikoko erregeordea zen Luis de Velascoren alabarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak
Joan Tolosa

**Joan Tolosa** (Tolosa, Gipuzkoa, 1515 inguruan - Mexiko, 1594 baino lehen) konkistatzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Indietako Bizkai Berria lurraldea konkistatu zuen. Ondoren, Espainia Berriaren kolonizazioan parte hartu zuen. 1546an, zilar mea handiak aurkitu zituen; bi urte geroago, 1548an, mea horietatik hurbil Zacatecas hiria sortu zuen, Diego Ibarrarekin, Kristobal Oñaterekin eta Baltazar de Bañuelos Temiñorekin batera. Hernán Cortésen alaba naturala zen Leonor Cortés Moctezumarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak
Frantzisko Garai

**Frantzisko Garai** (Sopuerta, 1475- Mexiko, ) bizkaitar militar, esploratzaile, konkistatzaile eta esklabo-trafikatzailea izan zen.

## Bizitza 
1510ean Kristobal Kolonekin joan zen haren bigarren bidaian. Karibeak harrapau eta esklabu egiteko lehen armada antolatu zuen, azienda eta urre meategietan halabeharrez lan egin zezaten, haien esklabotza antropofagoak zirela argudiatuta egin zuen. Garaik Diego Kolon almiranteari 1511an bidalitako gutunean karibeak esklabo egin zituztela esaten zion:“*…visto questa rasón e justiçia avía para destruir los dichos caribes los mandamos dar por esclavos*” Hainbestekoa izan zen sarraskia espainiar enperadoreak baimena eman ziela irla esklabo egindako afrikarrekin birpopulatzeko.

Jamaikako gobernari izan zen Diego Kolonen agindupean. Aberastu ondoren, Mississippi ibaia aurkitu zuen espedizioa ordaindu zuen; Alonso Álvarez de Pineda izan zen espedizio buru (1519). Urtebete geroago Mexikorantz abiatu zen bertan kolonia bat sortzeko asmoz (Pánuco) baina Hernán Cortési aurre egin behar izan zion. 1523. urtean Cortések Pánuco hartu zuela jakin zuenean Frantziskok koloniara jo zuen segituan; bidean gizon asko galdu zituen ordea eta Cortésen agindupean jarri behar izan zuen ondoren. Cortések Mexikora bidali zuen Palmas ibaiaren inguruko lurraldeetara jendea bizitzera eraman zezan baina handik gutxira biriketako gaitzak jota hil zen Frantzisko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bañales, Goio, *Francisco de Garay*, enkarterrimuseoa.eus
Florence Wald

**Florence Wald** edo jaiotzez Florence Sophie Schorske (New York, 1917ko apirilaren 19a – Branford, Connecticut, 2008ko azaroaren 8a) erizain estatubatuarra izan zen, modu zabalduan "AEBetako hospizio mugimenduaren ama"-tzat hartua.

Haurtzaroan, hainbat hilabete igaro zuen ospitalean arnas gaixotasun batengatik. Horrek piztu zion interesa osasungintzan, eta erizaintza ikasketak amaitu zituen Mount Holyoke College-n 1938an eta Yale-n 1941ean. Urteak aurrera, bertako Erizaintza Eskolaren dekanoa bihurtu zen 1959an. Urte hartan bertan Henry Waldekin ezkondu zen.

1963an bere uniberstitatean entzun zuen Cicely Saunders ospetsuaren hitzaldi bat hospizioaren filosofiari buruzkoa, eta eragin handia izan zuen berarengan. Hiru urte gehiago dekanoaren lana utzi zuen eta buru-belarri jarri zen Saunders Ingalaterran egiten ari zena bere herrialdean aplikatzeko. Lan horren ondorioz, 1974an Connecticuteko Hospizioaren sortzaile nagusia izan zen, AEBetako lehenengoa.

Bere azken urteetan, Wald interesatu zen hospizio zainketak presondegietan emateko ideian. 91 urterekin hil zen, eta ordurako AEBetan 3.000 hospizio programa baino gehiago zeuden martxan, urtean 900.000 bat gaixori arreta eskainiz.

## Kanpo estekak 
* "Florence and Henry Wald Papers. 1955-2003" (Yale)
History

**History** (1995-2008 bitartean **The History Channel**) AEBtako kable eta satelite bidezko telebista kate bat da. Nagusiki Historiari buruzko katea da, nahiz eta batzuetan ufologia, misterioa, sasizientziak eta naturazgaindiko fenomenuak ere jorratu.

Nahiz eta jatorrizko katea ingelesez izan, nazioarteko katea denez, hizkuntza ugarietako saioen itzulpen edo bertsioak ditu.

## Saioak 
* American Pickers
* American Restoration
* Pawn Stars
* Swamp People
* Vikings
* Forged in Fire

## Kanpo estekak 
* *History* telebista katearen webgunea
Urtsua (argipena)

**Urtsua** izan daiteke:

## Lekua 
* Urtsua, Lapurdiko mendia.
* Urtsua, Arizkungo (Nafarroa Garaia) dorretxea.

## Balada 
* *Urtsua*, ahozko euskal literaturako balada zaharra. (Urtsuak zazpi leiho, zazpiak lerro-lerro...)

## Deitura 
* Pedro Urtsua Diez de Armendaritz (1520ko hamarkada-1561), nafar konkistatzaile eta esploratzailea.
* Martin Urtsua Arizmendi (1653-1715), nafar konkistatzaile eta kolonizatzailea.
* Francisco Bucareli Urtsua (1708-1780), euskal jatorriko espainiar militarra eta administraria.
* Antonio Maria Bucareli Urtsua (1717-1779), euskal jatorriko espainiar militarra eta kolonia administraria.
Protanguilla palau

***Protanguilla palau*** arrain angiliformeen espezie bat da, lehendabizikoz 2012an Palaun topatu zutena. Bere generoan eta familian kide bakarra da, hau da, monotipikoa da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Athletic 2014/2015

* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

#### Bajak 
#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2014/2015 
### Fitxaketa merkatua 2014/2015 
## Kanpo estekak
Nemipterus aurifilum

***Nemipterus aurifilum*** *Nemipterus* generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nemipterus*
* Nemipteridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Proscylliidae

**Proscylliidae** Carcharhiniformes ordenako ur gaziko marrazo-familia da. Familiak 6 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Ctenacis* Compagno, 1973
** *Ctenacis fehlmanni* (S. Springer, 1968)

* *Eridacnis* H. M. Smith, 1913
** *Eridacnis barbouri* (Bigelow & Schroeder, 1944)
** *Eridacnis radcliffei* H. M. Smith, 1913
** *Eridacnis sinuans* (J. L. B. Smith, 1957)

* *Proscyllium* Hilgendorf, 1904
** *Proscyllium habereri* Hilgendorf, 1904
** *Proscyllium magnificum* Last & Vongpanich, 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pristolepis

**Pristolepis** arrain pertziformeen generoa da. FishBaseren arabera, **Pristolepididae** familiako genero bakarra da, baina lehen Nandidae familian sailkatzen zuten. Generoaren kideak ur gezan bizi dira.

Hiru espezie ditu:
* *Pristolepis fasciata* (Bleeker, 1851)
* *Pristolepis grootii* (Bleeker, 1852)
* *Pristolepis marginata* (Jerdon, 1849)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prochilodontidae

**Prochilodontidae** Characiformes ordenako ur gezako arrain-familia da, hegoaldeko Paraguain eta iparraldeko Argentinan bizi dena. Familiak 21 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
** *Ichthyoelephas*
** *Ichthyoelephas humeralis*
** *Ichthyoelephas longirostris*
* *Prochilodus*
** *Prochilodus argenteus*
** *Prochilodus brevis*
** *Prochilodus britskii*
** *Prochilodus costatus*
** *Prochilodus hartii*
** *Prochilodus lacustris*
** *Prochilodus lineatus*
** *Prochilodus magdalenae*
** *Prochilodus mariae*
** *Prochilodus nigricans*
** *Prochilodus reticulatus*
** *Prochilodus rubrotaeniatus*
** *Prochilodus vimboides*
* *Semaprochilodus*
** *Semaprochilodus brama*
** *Semaprochilodus insignis*
** *Semaprochilodus kneri*
** *Semaprochilodus laticeps*
** *Semaprochilodus taeniurus*
** *Semaprochilodus varii*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoceratias spinifer

***Neoceratias spinifer*** *Neoceratias* generoko animalia da. Arrainen barruko Neoceratiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Neoceratias*
* Neoceratiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Profundulus

**Profundulus** arrain ziprinodontiformeen generoa da. FishBaseren arabera, **Profundulidae** familiako genero bakarra da. Generoaren kideak iparraldeko Ertamerikan bizi dira.

## Espezieak 
Egun, zazpi espezie ditu:
* *Profundulus candalarius* (C. L. Hubbs, 1924)
* *Profundulus guatemalensis* (Günther, 1866)
* *Profundulus hildebrandi* (R. R. Miller, 1950)
* *Profundulus kreiseri* (Matamoros, J. F. Schaefer, C. L. Hernández & Chakrabarty, 2012)
* *Profundulus labialis* (Günther, 1866)
* *Profundulus oaxacae* (Meek, 1902)
* *Profundulus portillorum* (Matamoros & J. F. Schaefer, 2010)
* *Profundulus punctatus* (Günther, 1866)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoscopelus microchir

***Neoscopelus microchir*** *Neoscopelus* generoko animalia da. Arrainen barruko Neoscopelidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Neoscopelus*
* Neoscopelidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Maxillicosta lopholepis

***Maxillicosta lopholepis*** *Maxillicosta* generoko animalia da. Arrainen barruko Neosebastidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Maxillicosta*
* Neosebastidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Pristigasteridae

**Pristigasteridae** Clupeiformes ordenako arrain-familia da. Bere sailkapen taxonomikoa oraindik zalantzazkoa da, lehen Clupeidae familiaren barnean baitzegoen. FishBasek familiak 38 espezie dituela dio, 9 generotan banaturik, baina ITISek 24 espezie, hiru generotan banaturik, proposatzen ditu:

* *Ilisha* generoa (Richardson, 1846)
** *Ilisha africana* (Bloch, 1795)
** *Ilisha amazonica* (Miranda Ribeiro, 1920)
** *Ilisha compressa* (Randall, 1994)
** *Ilisha elongata* (anónimo [Bennett], 1830)
** *Ilisha filigera* (Valenciennes, 1847)
** *Ilisha fuerthii* (Steindachner, 1875)
** *Ilisha kampeni* (Weber y de Beaufort, 1913)
** *Ilisha lunula* (Kailola, 1986)
** *Ilisha macrogaster* (Bleeker, 1866)
** *Ilisha megaloptera* (Swainson, 1839)
** *Ilisha melastoma* (Bloch y Schneider, 1801)
** *Ilisha novacula* (Valenciennes, 1847)
** *Ilisha obfuscata* (Wongratana, 1983)
** *Ilisha pristigastroides* (Bleeker, 1852)
** *Ilisha sirishai* (Seshagiri Rao, 1975)
** *Ilisha striatula* (Wongratana, 1983)
* *Pellona* generoa (Valenciennes in Cuvier and Valenciennes, 1847)
** *Pellona altamazonica* (Cope, 1872)
** *Pellona castelnaeana* (Valenciennes, 1847)
** *Pellona dayi* (Wongratana, 1983)
** *Pellona ditchela* (Valenciennes, 1847)
** *Pellona flavipinnis* (Valenciennes, 1837)
** *Pellona harroweri* (Fowler, 1917)
* *Pristigaster* generoa (Cuvier, 1816)
** *Pristigaster cayana* (Cuvier, 1829)
** *Pristigaster whiteheadi* (Menezes y de Pinna, 2000)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Facciolella castlei

***Facciolella castlei*** *Facciolella* generoko animalia da. Arrainen barruko Nettastomatidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Facciolella*
* Nettastomatidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Abu Ghraib

**Abu Ghraib** (, *Abū Ghurayb*) erdialdeko Irakeko hiria da, Anbar probintzian dagoena. 2003an 189.000 biztanle zituen. Bertan espetxe ospetsu bat dago, Saddam Husseinen garaian disidenteak exekutatzeko eta, gero, estatubatuar armadak Irakeko okupazio garaian torturatzeko erabili zutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pexmerga

[thumb|[Mahmud Barzanji xekea, Pexmergen lehenengo buruzagia]]
**Pexmerga** (,  ahoskatua, "heriotzari aurre egiten dutenak") kurduek bere borrokalariei ematen dieten izena da. Kurdistango pexmergak 1920ko hamarkadaren hasieran sortu ziren, Otomandar eta Qajar inperioaren aurkako independentzia mugimenduarekin batera.

Pexmerga gudarosteek emakumeak dituzte bere barnean. Eskualdeko gudarosterik eraginkorrenetariko bat izan dira, bere etnia eta erlijiokideak ez direnak ere babestuz. Irakeko Gerran Saddam Hussein atxilotzeko misioetan parte hartu zuten, baita Osama bin Ladenen mezularia zen Hassan Ghulen atxiloketan ere.

Irakeko Kurdistango Gobernuak pexmerga izendatu zituen bere indar armatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Arabiya

**Al Arabiya** (, '** edo **', euskaraz "arabiarra" esan nahi duena) arabieraz igortzen den satelite bidezko telebista-etxea da. 2003. urtean sortu zuen Saudi Arabiako errege familiak, hala ere, egoitza Dubain du. Arabiar munduko telebista igorle nagusienetariko bat da.

Abdulrahman al Rashed zuzendaria du eta berri-emailea da.

## Kanpo estekak
Al-Ahram

***Al-Ahram*** (; *Piramideak*), n sortutako egunkaria da, Egiptoko salduena dena.

*Al-Ahram* arabiera idazteko iturri eraginkorrena da. Askotan zentsuragatik kritikatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Al-Ahram* egunkariaren webgunea
Entzima-inhibitzaile

**Entzima-inhibitzaileak** entzimen jarduera murrizten duten molekulak dira. Molekula horiek naturalak ala artifizialak izan daitezke. Artifizialen artean, esaterako, botika asko daude: molekula hauek mikrobio patogenoen entzimei lotzen dira eta haien jarduera inhibitzen dute, patogenoaren heriotza dakarrena (entzimek ez badute zuzen funtzionatzen bide metaboliko batzuk ez baitira osatzen).

Inhibitzaileek entzimen jarduera aldatzen dute, betiko (inhibizio itzulezinaren kasuan) edo aldi baterako (inhibizio itzulgarriaren kasuan). Beraz, bi inhibizio motaz jardun daiteke:

1.- **inhibizio itzulgarria**: inhibitzaile eta entzimaren arteko lotura ahula denean, erraz banatzen direnean; banatu ostean, entzima guztiz funtzionala da berriz

Bi mota daude:

thumb|150px|eskuinera|Inhibizio lehiakorra: substratua (S) eta inhibitzailea (I) lehian daude entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.

* inhibizio konpetitiboa: inhibitzaileak itxuraz substratuaren antzeko molekulak dira (gune aktiboari lotzen zaion zatia, behintzat). Inhibitzailea entzimaren gune aktiboan finkatzen da eta substratuak ezin du toki horri atxiki. Lehiakorrak esan nahi du inhibitzailea eta substratua lehian daudela, entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.

Inhibizio lehiakorrean inhibitzailearen efektua substratuaren kontzentrazioa handituz neutralizatu daiteke. Izan ere, substratu asko dagoenean inhibitzailea entzimaren gune aktiboan lotzeko probabilitatea asko jaisten da.

* inhibizio ez-konpetitiboa: kasu honetan inhibitzaileak ez du antzik substratuarekin, eta ez da entzimaren gune aktiboan finkatzen. Entzimaren beste toki batean finkatzen da eta -horren ondorioz- gune aktiboaren konformazioa aldatu egiten du, ezinezkoa eginez substratuaren lotura entzimaren gune aktiboan. Hau gertatzen da batez ere entzima alosteriko izeneko entzimekin.

2.- **inhibizio itzulezina**: inhibitzailea eta entzimaren arteko lotura sendoa da, eta ez da desegiten. Ondorioz, inhibitzailea entzimaren gune aktiboan betiko elkartzen da, eta ez dio substratuari uzten toki horretan sartzen.

Inhibizio itzulezina eragiten duten molekulak artifizialak dira gehienak: pozoiak, botikak, intsektizidak, etab.

## Kanpo estekak
Al Gomhuria

***Al Gomhuria*** (; *Errepublika*), 1954an sortutako egunkaria da, Egiptoko bigarren salduena dena. Iraultza ondoren sortu zuten, erregimen berriaren ahotsa izateko, izan ere, Anuar as Sadat bere editorea ere izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Al Gomhuria* egunkariaren webgunea
Xoldokogainako urtegia

**Xoldokogainako urtegia** Lapurdiko Biriatu udalerrian dagoen urtegi bat da. Xoldokogaina mendiaren iparraldeko magalean dago, leku honetan Xoldokogaina mendi magaletik beheruntz datozteen errekatxoen urak pilatuz Untsin errekaren iturburua dago, bere urak Donibane Lohizuneko badian itsasoratzen direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Final Countdown (filma)

**The Final Countdown** (euskaraz *Amaierako Atzera Kontua*) 1980ko Don Taylor estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da. Kirk Douglas, Martin Sheen, Katharine Ross, James Farentino, Ron O'Neal eta Charles Durning aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980. urtea. USS Nimitz hegazkinontzia ohiko ibilbidea burutzeko Hawaiiko itsas-basetik atera da. Handik denbora gutxira, itxura bereziko trumoi-ekaitz batean sartuko dira (berez denboran barna bidaiatzeko zizare-zuloa). Behin ekaitz bitxi horretatik atera ostean, ontziko Yelland kapitaina (Kirk Douglas) eta bere eskifaia 1941eko abenduaren 6an daudela jabetuko dira, hain zuzen ere Pearl Harboreko erasoaren aurreko eguna. Orduan, kapitainari zalantza bat sortuko zaio (aitonaren paradoxa delakoa), Pearl Harboreko erasoan duten 1980eko armamentu eta hegazkin modernoekin japoniar hegazkinei eraso egitea eta AEBak Bigarren Mundu Gerran ez sartzea ahalbideratuz historiaren norabidea aldatzea edota gauzak bere hartan lagatzea.

[thumb|499px|erdian|[Kirk Douglas, ezkerratik laugarrena, filmaketa une batean.]]

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Matthew Yelland kapitaina
* Martin Sheen: Warren Lasky
* Katharine Ross: Laurel Scott
* James Farentino:Richard T. Owens komdandantea / Richard Tideman
* Ron O'Neal: Dan Thurman komodoroa
* Charles Durning: Samuel Chapman senataria
* Victor Mohica: Laino Beltz
* James Coleman (kredituetan James C. Lawrence): Perry tenientea
* Soon-Tek Oh (kredituetan Soon-Teck Oh): Simura
* Joe Lowry: Damon komodoroa
* Alvin Ing: Kajima tenientea
* Mark Thomas: Kullman marine kaporala
* Harold Bergman: kanpailaria
* Dan Fitzgerald: Navy doktorea
* Lloyd Kaufman: Kaufman teniente komodoroa

## Kanpo estekak 
* *The Final Countdown* filmaren IMDBko fitxa irakurgai