Jaya Prada

**Jaya Prada Nahata,** sortzez **Lalitha Rani Rao** (Rajahmundryn, Andhra Pradesh, India, 1962ko apirilaren 3a) aktore eta politikari indiarra da, batez ere telugu zineman eta hindi zineman egindako lanengatik ezaguna, baita 70eko hamarkadaren bukaeran, 80ko hamarkadan eta 90eko hamarkadaren hasieran egindako film tamileretan ere. Jayapradak hiru Filmfare Awards South irabazi ditu, eta Bollywoodeko telugu eta hindi film ugariren protagonista izan da, kanarera, tamil, malabarera, bengalera eta marathera filmekin batera. Zinema industria bere ibilbidearen gorenean utzi zuen, 1994. urtean Telugu Desam (TDP) Alderdiarekin bat egin eta politikan sartu zenean. Rampurreko (Uttar Pradesh) Parlamentuko (MP) kidea izan zen 2004. urtetik 2014. urtera.

Bere film aipagarri batzuen artean, *Anthuleni Katha* (1976), *Siri Siri Muvva* (1976), *Sita Kalyanam* (1976), *Adavi Ramudu* (1977), *Yamagola* (1977), *Sanaadi Appanna* (1977), *Huliya Haalina Mevu* (1979), *Sargam* (1979), *Ooriki Monagadu* (1981), *Kaamchor* (1982), *Kaviratna Kalidasa* (1983), *Sagara Sangamam* (1983), *Tohfa* (1984), *Sharaabi* (1984), *Maqsad* (1984), *Sanjog* (1985), *Aakhree Raasta* (1986), *Simhasanam* (1986), *Muddat* (1986), *Sindoor* (1987), *Samsaram* (1988), *Elaan-E-Jung* (1989), *Aaj Ka Arjun* (1990), *Thanedaar* (1990), *Maa* (1991), *Habba* (1999), Shabdavedhi (2000), *Devadoothan* (2000), *Pranayam* (2011), *Ee Bandhana* (2007) eta *Krantiveera Sangolli Rayanna* (2012) daude. Aktoresa onenaren Filmfare saria irabazi zuen – Telugu, *Sagara* Sangamam-en egindako emanaldiarengatik. Era berean, Filmfare Special Award saria jaso du, *Siri*n Siri Muvva eta *Anthuleni Katha* aktoreek egindako lanarengatik.

Askok Indiako zinema inoiz ohoratu duten aurpegirik ederrenetakotzat hartu dute, Satyajit Ray barne, "Indiako pantailaren aurpegirik ederrena" deitu ziona.

## Bizitza 
### Familia 
Jayaprada sortzez Lalitha Rani Rao da. Rajahmundryn, Andhra Pradeshen, jaio zen telugu familia batean. Aita, Krishna Rao, finantza gizon telugua zen eta ama, Neelavani, artisaua zuen. Lalitha Rajahmundry-ko telugu eskola ertain batera joan zen eta dantza eta musika klaseetan ere matrikulatu zen adin txikian.

### Zinema ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|250x250px|Jayaprada [Radhika aktorearekin 62nd Filmfare Awards South sarietan.]]
Nerabe zela, bere eskolako urteroko funtzioan dantzatu zuen. Zinema zuzendari batek audientzian hiru minutuko dantza saio bat eskaini zion telugu *Bhoomi Kosam* (1974) filmean. Zalantza izan zuen, baina familiak baietz esan zion. Pelikulan egindako lanarengatik 10 errupia baino ez zitzaizkion ordaindu, baina filmeko hiru minutu horietako proiekzioak telugu industria zinematografikoko figura nagusiei erakutsi zitzaizkien. Zinemagile handiek kalitatezko filmetan protagonista izateko paperak eskaini zizkioten, eta berak onartu egin zituen. Izar handi bihurtu zen 1976. urtean, arrakasta handiarekin. K. Balachander zuzendariaren *Anthuleni Katha* (1976) zuri-beltzeko filmak bere dohain dramatikoak erakutsi zituen; K. Viswanathen *Siri Siri Muvva* (1976) koloretako filmak, dantzarako trebezia bikainak zituen neska mutu bat interpretatuz erakusten zuen; eta bere paper nagusia aurrekontu handiko *Seetha* Kalanyha (1976) film mitologikoan Sita jainkosa izan zen, bere moldagarritasuna berretsi zuen. 1977. urtean, *Adavi Ramudu* izan zen protagonista, leihatilako errekorrak hautsi eta izar estatusa etengabe zimendatu zuena. "Aaresukoboyi Paresukunnanu" abestia, Pradak eta N.T. Rama Rao (NTR) arrakasta masiboa bihurtu zen. Zinema-zuzendari garrantzitsuak behin eta berriz aukeratu zuten hura. Vijay zinegileak *Sanaadi Appanna* 1977. urteko super-arrakastan aurkeztu zuen kannada zinemara, Dr. Rajkumar goizeko kannada idoloarekin batera. Ustad Bismillah Khanen shehnai bertsio bat aurkezten zuen film bakarra izateagatik ere ezaguna da filma. Gainera, Kannada idoloarekin jardun zuen *Kaviratna Kalidasa* (1983) eta *Shabdavedhi* (2000) bezalako abesti arrakastatsuetan.

1979. urtean, K. Balachanderrek *Ninaithale Inikkum* tamil filmean errepikatu zuen, Kamal Haasan eta Rajinikanthekin batera, non gaixo terminal baten papera egin zuen. 70eko eta 80ko hamarkadetan, Telugu kateko film gehiagotan parte hartzen jarraitu zuen, NTR, ANR, Krishna, Krishnam Raju eta Sobhan Babu aktoreekin. Krishnarekin aritu zen gehien, hala nola *Sri Rajeshwari vilas coffee club* (1976), *Bhale Krishnudu* (1980), *Ooruki Monagadu* (1981), *Mundadugu* (1983), *Prajarajyam* (1983) eta *Singhasan* (1986). K. Viswanath-ek *Siri Siri Muvva* (1976) berregin zuen *Sargam* lana hindieraz, 1979. urtean Jayaprada Bollywood filmeetan sartuz. Filmak arrakasta izan zuen eta  han ere izar bihurtu zen. Filmfare emakumezko aktore onenaren lehen izendapena lortu zuen, baina ezin izan zuen bere arrakasta kapitalizatu, ezin izan baitzuen hindieraz hitz egin.

1981ean, *47 Natkal* tamil film ospetsuaren protagonista izan zen eta aldi berean K. Balachander zinemagilearen telugu *47 Rojulu* filma egin zuen, non Chiranjeevi aktoreak bere senar bigamista bilaua interpretatu zuen. Hindiera klaseak hartu ostean, K. Vishwanath zuzendariak hindieraz egindako filmetan berrabiarazi zuen, *Kaamchor* filmarekin, non hindieraz hitz egiten zuen lehen aldiz. *Saagara Sangamam* K. Vishwanath-ek zuzendu zuen eta Kamal Haasan izan zen protagonista. Bere ibilbidean mugarri bat izan zela erakutsi zuen, bere laudorio ugariak irabaziz, aktore onenaren Filmfare Saria barne - Telugu, 1983. urtean. Orduan, hindi filmetan tinko lan egiteko gai zen, eta beste bi izendapen irabazi zituen Filmfare emakumezko aktore onenaren atalean, Amitabh Bachchan aktorearen andregai xarmangarriaren papera egiteagatik Prakash Mehraren *Sharaabin* (1984) eta *Sanjog* de K. Vishwanathen (1985) paper bikoitza izateagatik.

Jayapradak talde arrakastatsua egin zuen, ez bakarrik Amitabh Bachchan eta Jeetendra aktoreekin, baita Sridevi pantailako lehiakide hurbilarekin ere, eta dozena bat filmetan parte hartu zuen. Bere *Devatha* telugu (1982) pelikula, bata besteagatik sakrifizio handiak egin zituzten ahizpak interpretatzen zituena, Hindi *Tohfa* (1984) pelikula arrakastatsuan berregin zuten. Pelikula hauen ondorioz, Jayapradak filmen zaleen sail tradizional kontserbadorearekin bat egin zuen eta berak ere emakumezko jarraitzaile ugari pilatu zituen. Politikagintzan karrera hastean ondo balio izan zion irudia zen. 1985. urtean Joshiyk zuzendutako *Iniyum Kadha Thudarum* malayalam filmean aritu zen Mammootty, Baby Shalini eta Ambikarekin.
thumb|Jayaprada T P Aggarwal-en *Blockbuster* aldizkari komertziala merkaturatzean
Jayapradak heroi lanak egiten jarraitu zuen nagusiki Amitabh eta Jeetendraren aurrean 1990.eko hamarkadaren lehen urteetan. Kannadaren zenbait film garrantzitsutan ere izan zen heroia. 1994. urtetik aurrera, murriztu egin zen zinema-esleipenetan, eta karrera politikoan sartu zen gehiago, NTR izarkidea deiturikoan.

2000. urtean, Malabar *Devadoothan* filmean jardun zuen, Sibi Malayilek zuzendutako Mohanlal protagonista zuela. Pelikulak kritikoen kritika ikaragarri ezagunak jaso zituen, baina sarrera-leihatilan porrot egin zuen. Baina audientziaren estimu handia izan zuen Home Median kaleratu zenean eta telebistan eman zenean. Pelikulak kantu arrakastatsuak ekartzen zituen gogora. Azken aldiz ere protagonista izan zen, Dr. Rajkumar kannada superizarrarekin batera Shabdavedin. 2002. urtean, marathera zinemaren industrian sartu zen, *Aadhaar* filmean gonbidatu zutenean. Ordura arte, zortzi hizkuntzatan aritu zen eta 300 pelikula eginak zituen 30 urteko ibilbide zinematografikoan. 2004. urtean, *Ee Snehatheerathu-n* aritu zen, malabarez egindako filma, Kunchacko Boban-en ama paperean. Paper helduak interpretatzen hasi zen.

Chennaiko Jayaprada antzokiaren jabea ere bada.

2011. urten, Malayalam zinemara itzuli zen *Pranayamen* paper gogorra eginez, Mohanlal eta Anupam Kher-ekin batera. "Grace"-ren papera egin zuen film horretan, eta kritikaren txaloak eta hainbat sari irabazi zituen. Bere 2012ko Kannadera filmak, *Krantieera Sangolli Rayanna*, Kittur Chennamma ausartaren paper historikoa interpretatu zuen, 100 egun bete zituen leihatilan.

## Ibilbidea politikoa 
Jayaprada Telugu Desam Alderdiarekin (TDP) batu zen 1994. urtean, N. T. Rama Rao alderdiaren sortzaileak gonbidatuta, Asanbladarako hauteskundeen bezperan, eta azkar egin zuen gora. Momentu horretan espekulazioak izan ziren hauteskundeetara aurkeztuko zela, baina nahiago izan zuen bere debuta ez egin, nahiz eta Racok eserleku bat eskaini.

1994. urtean, hauteskunde-barruti batzuetan egin zuen kanpaina. 1994an Rao ministro nagusi bihurtu zenean, bere seme politikoetako bat izendatu zuen, Nara Chandrabu Naidu, Ogasun ministro. Lakshmi Parvati, NTRren emaztea, politikan sartzen hasi zenean, TDPko hainbat buruzagi NTRren aurka matxinatu ziren. TDPko buruzagi guztiak Viceroy hotelean bildu zirenean, NTR Lakshmi Parvatirekin batera konbentzitzera joan zen, eta azkenean Lakshmi Parvati eta NTRri pantufak jaurti zizkioten elkarri, ondoren No Confidence Motion NTR boteretik bota zuten. Legegile gehienak bere aldera pasa zirenez, ez zen desertzioaren aurkako Legea aplikatu eta Telugu Desam Alderdiaren etiketa Chandrababu Naiduren aldera pasatu zen. Aldi horretan, Prada Chandrabu Naidu alderdian sartu zen. 1996an, Andhra Pradesh ordezkatzen zuen Rajya Sabharako izendatu zuten. Telugu Mahila taldeko presidentea ere izan zen.

N. Chandrababu Naidu Alderdi Gorenarekiko desadostasunen ondoren, TDP utzi eta Samajwadi Alderdiarekin bat egin zuen. 2004. urteko hauteskunde orokorretara aurkeztu zen Rampur en UP barruti parlamentarioan, eta 85.000 boto baino gehiagoko aldearekin hautatu zuten. 2009ko Lok Sabhako hauteskundeetarako kanpainan, Hauteskunde Batzordeak abisu bat eman zion, Swar de Rampur herrian emakumeei bekokirako bindiak banatzean jokabide-kodea urratu zuelako. 2009ko maiatzaren 11n, Samajwadi Alderdiko buru Azam Khan bere argazkiak (biluzik) banatzen ari zela argudiatu zuen Jayapradak. 30.000 boto baino gehiagoko aldearekin berrautatu zuten.*

Amar Singh Samajwadi Alderdiko idazkari nagusi ohiari babesa adierazi ostean, Prada alderditik bota zuten 2010. urteko otsailaren 2an, ustez alderdiaren aurkako jardueretan parte hartzeagatik eta alderdiaren mendetako irudia kaltetzeagatik. Amar Singhek, Jayapradarekin batera, bere alderdi politiko propioa, Rashtriya Lok Manch, kaleratu zuen 2011. urtean, eta Uttar Pradesheko 403 eserlekuetatik 360tan hautagaiak aurkeztu zituen 2012. urteko batzarreko inkestetan. Hala ere, bere alderdiak ez zuen eserleku bakar bat ere lortu hauteskunde horietan. Geroago, berak, Amar Singhekin batera, RLDrekin bat egin zuen 2014. urteko martxoaren 10ean eta gero 2014ko hauteskunde orokorretan Bijnorren eserlekua lortzeko lehiatzeko txartela lortu zuen. Hala ere, hauteskundeak galdu egin zituen.

2019. urteko martxoaren 26an Indiako Alderdi Popularrarekin (Bharatiya Janata Alderdia) bat egin zuen Bhupender Yadav idazkari nagusi nazionalaren aurrean. 2025. urteko martxoan, Moradabadeko Auzitegiak fidantzarik ez emateko agindua eman zuen bere aurka, Azam Khan Samajwadi Alderdiko buruzagia tartean sartzen zuen kasu baten harira.

## Artea eta legatua 
[thumb|[Jaya Prada 2015ean]]
Jayaprada Indiako zinemako aktore handi eta ederrenetakotzat jotzen da. Satyajit Ray zuzendari indiarrak munduko emakumerik ederrenetakotzat deskribatu zuen. Bengalierazko filmetan jardun bada ere, ez du inoiz Rayrentzat lan egin. (Rayk berarekin pelikula bat egiteko asmoa zuela esan zuen, baina haren gaixotasunak eta ondorengo heriotzak kolaborazioa eragotzi zuten). 2022. urtean, *Outlook Indiako* "Bollywoodeko 75 aktore onenen" zerrendan sartu zuten. 80ko eta 90eko hamarkadetako emakumezko aktore ordainduenetako bat izan zen, bai hindi filmetan, bai telugu filmetan. Jayaprada *Box Office Indiako* "Top Actresses" zerrendan agertu zen 9 aldiz 1984tik 1992ra arte.

*Filmfare* aldizkarirako idazten ari zela, Devesh Sharmak bere garaiko "aktore komertzial onenetakotzat" jo zuen. Hindieran egindako debutean, honakoa gaineratu zuen: "Jaya Prada Sargam askatu eta egun batetik bestera sentsazio bihurtu zen. Bere edertasun klasikoa Ajantaren estatuekin eta zeruko ninfarekin konparatu zen. Hindi-zinemaren ikusleak liluratu zituen bere dantza klasikoarekin" *The Hindu*-ko Neeraja Murthyk adierazi zuen:"Lau hamarkada baino gehiagotan, Jaya Prada izan da izar glamuroso nagusia [sic] pantailan bihotzak mugimenduan jartzen." *News18*-ko Nibandh Vinod-ek hau adierazi zuen: "Jaya Pradak industria gobernatu zuen bere xarmaz, dantza-trebetasun goxoez eta jarduera-txantxa ñabarrez." Satyajit Ray zinemagileak Jayaprada "Indiako pantailaren aurpegirik ederrena" zela esan zuen. 2019ko NTR: Kathanayakudu film biografikoan Hansika Motwani aktoreak Jaya Pradaren papera egin zuen.

## Filmografia 
## Telebista 
## Bizitza pertsonala 
1986. urteko otsailaren 22an, Srikanth Nahata ekoizlearekin ezkondu zen; Senarra aurretik Chandrarekin ezkonduta egon zen, eta bi haur zituen. Ezkontzak eztabaida ugari sortu zituzten, batez ere Nahata ez zelako bere emaztearengandik dibortziatu eta Jayapradarekin ezkondu ostean ume bat izan zuelako bere lehen emaztearekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
### Nandi sariak 
* Aktore onena– *Anthuleni Katha* (1976)
* Aktore onena – *Meghasandesam* (1982)

### *Filmfare* Sariak South 
* Sari berezia – *Siri Siri Muvva* & *Anthuleni Katha* (1976)
* Aktore onena – Telugu – *Saagara Sangamam* (1983)
* Lifetime Achievement saria– South (2007)thumb|Jaya Pradak Filmfare Lifetime Achievement Award (South) saria jaso zuen 2007an.

### Filmfare sariak 
### Filmfare Awards South 
### Beste sari batzuk 
* Uttam Kumar Award
* ANR Achievement Award (2008)
* Venus of Indian Cinema Award from TSR TV9 Film Awards (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*