Iraia Etxebeste Madariaga

**Iraia Etxebeste Madariaga** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1981eko maiatzaren 18a) Irakaslea eta ibilbide luzeko euskaltzale eta kultur eragilea da. 

## Biografia 
Oiartzungo Urtiene etxean jaio zen, Ugaldetxo auzoan. Nikolas eta Ixiarren alaba zaharrena da eta Iratiren ahizpa. 

Eskola munduko lehen pausoak Iturburu udal haur-eskolan eman zituen, ondorengo ikasketak Haurtzaro ikastolan burutuz. Batxilergoa Oiartzo ikastolan, eta Euskal Herriko Unibertsitatean egin zituen goi mailako ikasketak:

* Magisteritza gradua haur hezkuntzako espezialitatean (2002)
* Psikomotrizitate praktikarako bi urteko ikastaroa UNED Bergara (2012)
* Bibliotekako laguntzailea, UNED (2023) 
* Arreta goiztiarreko masterra (2025)

### Jarduera profesionala 
[ezkerrera|thumb|228x228px|Irakasle/hezitzaile lanetan Urmendin[Fitxategi:GITARRA URMENDIN.jpg|ezkerrera|frameless|229x229px]]
2003an Oiartzungo Udal Ikastola Partzuergoan (gerora Urmendi izena hartuko zuena) hasi zen lanean, 0-3ko haurren irakasle-hezitzaile gisa. Lehen urteak Karrikako Iturburu haur-eskolan egin zituen eta geroztik Urmendiko beste hainbat egoitzetan. 

Bere ibilbide profesionalean zuzendaritzako ardurak izan ditu: 

* 2007an Urmendiko zuzendaritzan jardun zuen 2009 arte. 
* 2016tik Koordinatzailearen betebeharrak bereganatu zituen 2020 arte**.**  
* 2021tik berriro Zuzendariaren ardura hartu zuen. 

#### Ekarpenak 
Koordinatzaile pedagogikoa zen garaian txertatu zen Urmendi haur-eskolan hezkidetza plana, genero berdintasuna eta rol tradizionalak gainditzeko helburuarekin. 

Bere zuzendaritzapean jantokian eraldaketa hasi zen eta 2011-2012 ikasturtean elikagai ekologikoak txertatu ziren, Ekolapiko elkartearekin elkarlanean. Gaur egun, ekologikoaz harago, hurbileko ekoizleen produktuak erabiltzen dituzte menuetan, jasangarritasuna eta osasuna uztartuz.  

Urmendi Haur Eskola izan zen Gipuzkoan lehenetarikoa jantokian eredu osasuntsuago eta jasangarriagoa ezartzen. 

Koordinatzaile pedagogiko gisa, nahiz zuzendaritzako arduratik, Urmendi haur-eskolako pedagogiaz luze eta zabal mintzatzen da Haurtzaro ikastolako Txinpart aldizkariko idatzietan, irrati saioetan
ezkerrera|thumb|189x189px|Kantagiltza 2022. Gariren emanaldia aurkezten

### Euskaltzale eta kultur eragile ibilbidea 
Euskaltzale eta kultur eragile gisa ibilbide luzea egin du, hezkuntza, komunitate eta kultur ekimenetan parte hartuz.

* 1996an, 15 urterekin hasi zen EHE, Euskal Herrian Euskaraz-en militatzen. Garai horretako lanaren emaitzetako bat izan zen Ttut-ttur Euskaltzaleon Bilgunea sortzea, bera partaide izan zelarik. Urte luzez jardun zuen bertako talde eragilean lanean.
ezkerrera|thumb|188x188px|Kantagiltza 2023. Anje Duhalderen emanaldia aurkezten

* “Kantagiltza” elkarteko kide da sorreratik. “Kantagiltza saio musikatuak” zikloa 2019tik aurrera indarra hartu duen ekimen kulturala da. Oiartzunen euskal kantagintzaren transmisiorako eta hausnarketarako gune garrantzitsua bihurtu da.

* “Kanterri” euskarazko kantagintza hainbat ertzetatik aztertzeko jardunaldi/ikastaroetako antolatzailea da Ahotsenearekin batera. Lehenengo edizioa 2022an eratu zen. 

* “Hitzen lihoa” eta “Poesia Egunak”-eko partaide iraunkorra da. 
* “Zai, Zoi, Ele!”, 1545 argitaletxearekin batera musika eta literatura uztartzen dituen ekimenaren antolatzailea da. Kultur eragile gisa ere Landetxe Kulturguneko inaugurazioan parte hartu zuen ekitaldian bertan. 

### Ekarpen literarioak 
* Oarsoaldeko Hitzako zutabegile izan da 2024ean zehar.  
* Gotzon Barandiarenen Galbahea poema liburuaren edizio grabatuan parte hartu zuen 2025ean.
* Poema liburuaren harira sortu zen Azpeitiko Poesia errezitaldia, zuzeneko emanaldian parte hartu zuen. 

### Aldarrikapenak 
Min kronikoaren aurkako borrokan ahotsa altxatu duen emakumea da. Gai mediko soil batetik haratago, pentsamenduaren ikuspegi osoa baldintzatzen duen esperientzia existentzialetik hitz egiten du, eta berarentzat baliagarria izan den bidea azaldu izan du hainbat komunikabideetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Oiartzungo Urmendi Haur Eskolako jantoki proiektua
*Urmendi Haur-eskolako hezkidetza programa eta heziketa eredua
*Min kronikoaz hitz egiten