open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sara Cozar

**Sara Cozar Valbuena** (Ordizia, Gipuzkoa, 1980ko abuztuaren 12a) euskal aktorea da. "Goenkale" telesaio famatuan lanean ibili ondoren, "Emaztegaiaren semea", "Hil arte bizi", "Maitasunaren ostean maitasuna" edo *"Las mujeres de verdad tienen curvas"* antzezlanetan jardun izan du. Zineman, 10 filmetan parte hartu du aktore moduan, horien artean daude *20.000 especies de abejas* (2023), *Erlauntza* (2020), Hil Kanpaiak (2020), *eta  Agur Etxebesteǃ* (2019).

Donostiako 61. Zinemaldiaren inaugurazio-ekitaldian parte hartu zuen, eta Zinemaldiko Zinemira ataleko aurkezlea ere izan zen.

2014an Huhezinema film laburren jaialdiaren aurkezlea izan zen, eta hurrengo urtean, Arrigorriagako 2015eko Film Laburren Jaialdiko epaimahaikidea izan zen.

AEKko matrikula kanpainetan ere parte hartu du.

## Telebista 
* *Superra* (2026)
* *Romi* (2025)
* *Argi gorriak* (2025)
* *Maspalomas* (2025)
* *Desagertuta* (2025)
* *La caza: Irati* (2024)
* *Zeru ahoak* (2024)
* *Go!azen 11* (2024-2025)
* *Hondar ahoak* (2020)
* *Alardea* (2020)
* *Puntu Koma* (2019) (websaila)
* *Aitaren Etxea* (2015)
* *Kontrako eztarria* (2013-2014)
* *DBH* (2012)
* *Mugaldekoak* (2010)

* *Qué vida más triste* (2008-2010)
* *Euskolegas (2009)*
* *Mi querido Klikowsky*
* *Ero eta Bero* (2004)
* *Goenkale* (2001-2011) Mimi izeneko pertsonaia.

## Antzerkia 
* *De Gernika a Nueva York pasando por Berlín* (2020), zuzendari-laguntzailearen lana egin zuen Fernando Bernués zuzendariarekin.
* *Ergela* (2017)
* *El hijo de la novia* (2014)
* *Maitasunaren ostean maitasuna* (2014). Donostia Antzerki Saria irabazi zuen.
* *Emaztegaiaren semea* (2013)
* *Hil arte bizi* (2010-2013)
* *Arrainen bazka* (2010)
* *Mujeres en sus camas* ( 2009)
* *Ate joka* (2008)
* *Las mujeres de verdad tienen curvas* (2003-2006)
* *No Hay Ladrón Que Por Bien No Venga* (2003)
* *Hamelingo Txirularia* (2002)
* *Susie* (2002)
* *Emakumeen Batzarra* (2000)

## Zinema 
**Maspalomas* (2025)
**Ombuaren itzala* (2024)
* *20.000 especies de abejas* (2023).
* 2023: Berkingi zinemaldiko Urrezko hartza,  *20.000 especies de abejas filmagatik*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Cozar. Berria egunkarian (5 artikulu)

* 
* *20,000 Species of Bees* at Berlinale
* *20,000 Species of Bees* at Production Incia Films
* ««Silvio entzun, eta hunkitzen naiz; alaitu egiten naiz»»&#x20;(Urtzi Urkizu, Berria, 2023-09-09)&#x20;
* ««Entretenimendu hutsari kontra  egin behar diogu»»&#x20;(Sustrai Colina, Argia, 2012-09-23)&#x20;
Elena Irureta

[thumb|260px|*[Baleike* Zumaiako herri aldizkarian (1994)]]

**Elena Irureta Azanza** (Zumaia, Gipuzkoa, 1955eko uztailaren 30a – ) euskal aktorea da, euskaraz zein gaztelaniaz jarduten duena. Sari ugari jaso ditu, besteak beste, 2023ko urrian Euskal Zine Bilerak Begirada saria eman zion Ane Gabarainekin batera, ikus-entzunezkoen alorrean egindako ekarpenengatik eta 2024an Donostiako 72. Zinemaldiko Zinemira saria jaso zuen, bere ibilbidearen aitortza gisa.

Euskal Herrian gehienbat telebistan egindako lanei esker ezaguna bada ere, batez ere *Bi eta bat*, *Jaun ta Jabe* eta *Martin* telesailei esker, antzerkian eta zineman egindako lanak ere ugariak dira. Espainia mailan ere *Al salir de clase* eta *El comisario* telesailengatik da ezaguna, eta zineman Icíar Bollaínekin egindako lanengatik: *Hola, ¿estás sola?*, *Flores de otro mundo* eta *Te doy mis ojos*.

2026ko Goya sarietarako Bigarren mailako aktore onenaren izendapena jaso zuen, *Sorda* film luzean egindako lanarengatik.

## Bizitza 
Zinemako debuta Jose Maria Zabalaren *Axut* (1976) film luzean izan zen, parte-hartze kasuala izan zen, lagun-taldeak bultzatuta, baina inolako arte drama-zaletasunik bakoa. 80ko hamarkada hastearekin batera Eusko Jaurlaritzako Arte Dramatikorako Antzerti Eskolan izena eman zuen. Artean zehaztu barik zeukan zertan jardun, beraz Madrileko Arte Aplikatuen Eskola baten argazkigintza ikasten ibili eta denbora jakin baten ingelesa ikasten Londresen izan zen. Gero, zerbait berria frogatu nahi izan zuen. Lehen urtean dentista batzuen kontsultako lana bere ikasketekin txandakatu ostean arte dramatikora bere heziketa bete betean bideratzen lagundu zion beka bat lortu zuen. Eta eskolako garaian bertan, zinean, antzerkian eta telebistan lan egiten hasi zen.

### Aktore ibilbidea 
80ko hamarkadan zehar Bruno Carriereren *Txirula miresgarria* (1982), Alfonso Ungríaren *La conquista de Albania-Albaniaren konkista* (1983), José Ángel Rebolledoren *Fuego eterno* (1984), Xabier Elorriagaren *Zergatik panpox* (1985), Javier Aguirreren *La monja alférez* (1986) edo Antxon Ezeizaren *Ke arteko egunak* bezalako euskal zinearen filmetan gbigarren mailako paperak interpretatu zituen.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zineman 
### Telebistan 
## Film laburrak 
* *Adiós Toby, Adiós* (1995)
* *El vestido* (2000)
* *Eta Amama?* (2010-11)

## Antzerkia 
## Sariak 
* 2026ko Goya sarietarako Bigarren mailako aktore onenaren izendapena, *Sorda* film luzean egindako lanarengatik.
* 2024an Donostiako 72. Zinemaldiko Zinemira saria jaso zuen.
* 2023an Euskal Zine Bilerak Begirada saria eman zion Ane Gabarainekin batera.
* 2021ean Forque, MIM Series eta Feroz saria.

### Feroz sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nou Barris

**Nou Barris** (euskaraz "Bederatzi Auzoak") Kataluniako Bartzelona hiriaren iparraldean dagoen barruti bat da. Collserola mendilerroa eta Meridiana etorbidearen artean kokatzen da.

## Historia 
Nou Barris auzoa antzinako Horta udalerria (gaur egungo Horta-Guinardó barrutia) eta Sant Andreu de Palomar udalerriaren (gerora Bartzelona hirira gehitua) lursailetan kokatua dago. XX. mendean eta bereziki 1950eko, 1960ko eta 1970eko hamarkadatan zehar asko handitu zen.

1998an 168.837 biztanle zituen, azken zazpi urteeran 20.000 biztanle galdu zituelarik. Halere, 2000. urtetik aurrera eta azken urteetan inmigrazio ugari sartu da eta barrutiko etxebizitzan salneurri erlatiboki baxuek bertako konposaketa etnikoa eta denda ezberdinen eraldaketa ekarri du.

## Auzoak 

   Nou Barris barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (biz)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      44
      Vilapicina i la Torre Llobeta
      25.957
      56,7
      457,7
    
   
      45
      Porta
      23.993
      84,1
      285,3
    
   
      46
      El Turó de la Peira
      16.593
      35,4
      468,6
    
   
      47
      Can Peguera
      2.210
      12,0
      184,9
    
   
      48
      La Guineueta
      15.411
      61,1
      252,1
    
   
      49
      Canyelles
      7.359
      79,3
      92,9
    
   
      50
      Les Roquetes
      16.233
      64,2
      253,0
    
   
      51
      Verdum
      12.418
      23,7
      523,1
    
   
      52
      La Prosperitat
      26.848
      59,5
      451,4
    
   
      53
      La Trinitat Nova
      8.070
      56,0
      144,1
    
   
      54
      Torre Baró
      2.200
      176,8
      12,4
    
   
      55
      Ciutat Meridiana
      11.355
      35,5
      319,5
    
   
      56
      Vallbona
      1.314
      59,8
      22,0
    
   
      
      **Nou Barris**
      **169.961**
      **804,1**
      **211,4**
   

## Iruditegia 

Irudi:Districte de Nou Barris.svg|Nou Barris auzoko mapa.
Irudi:Noubarris buildings 2005 09.jpg|Pi i Molist pasealekua.
Irudi:Barcelona barris El Verdum, Trinitat, Quaranta Metros.jpg|El Verdum eta la Trinitat Nova auzoak.
Irudi:Noubarris districte.jpg|Nou Barris barrutiko agintaritzaren egoitza.

## Kanpo estekak 
*  Nou Barrisko barrutia
Hego

**Hegoa** edo **hegoaldea** lau puntu kardinaletariko bat da. Meridianoen norabidea eta Hego Poloranzko norantza daukana. Iparraren kontrako norantzan dago. Mendebaldeko gizartean eta zientzian onartuena hegoa mapen behealdean agertzea da.

Inolako tramankulurik gabe hegoa kokatzeko erarik oinarrizkoena, nahiz eta oso zehatza ez izan, ezkerreko besoa Eguzkia ateratzen den tokirantz (ekialderantz) luzatuz lortzen da.

*Benetako* hegoa Hego Poloan dagoena da eta ez hego magnetikoa. Mende askotan zehar gauza bera zirela uste izan den arren. Beraz, iparrorratzak markatutakoaren eta benetako hegoaren artean aldea dago.

Askotan erabiltzen da **Hegoa** edo **Hegoaldea** hitza Hego hemisferioko herrialde pobreak izendatzeko, iparreko herri aberatsagoekin alderatzen.

## Ikus, gainera 
* Hego haize

## Kanpo estekak
GNU Debugger

**GDB** edo **GNU Debugger** GNU proiektuaren araztailea da, hasieran Crako bakarrik idatzita egon arren, gaur egun C++, FORTRAN eta beste zenbait lengoaiarekin ere funtzionatzen du.
Richard Stallmanek 1988. urtean idatzi zuen komandoen bitartez erabiltzen den araztaile hau. Kontrolatzeko eraren arren sekulako potentzia daukan programa da, programen barne instrukzioak miatu daitezke eta barne aldagaiak exekutatzen den momentuan aldatu.
Azken urteotan zenbait leiho sistema agertu dira GDB erabiltzeko, DDD, KDBG...

## Kanpo estekak 
*  GDB proiektuaren webgunea
Andorrako bandera

**Andorrako bandera** 1866an erabaki zen. 8:9:8 proportzioko hiru zutabek (urdinak, horiak eta gorriak, hurrenez hurren) osatzen dute eta erdian Andorrako armarria du.
300px|erdian

## Kanpo estekak
Monakoko bandera

**Monakoko bandera** 1881an erabaki zen. Gorri eta zuri koloreko bi errenkadaz dago osatuta, biak ere neurri berekoak.

## Kanpo estekak
Espainiako bandera

**Espainiako bandera** Espainiako erresumaren bandera da, historian zehar hainbat diseinu aldaketa izan dituena.

## Diseinua 
Gaur indarrean dagoena 1981eko urriaren 5ean erabaki zen. Hiru errenkadak osatzen dute, bi gorrik eta horien neurri bikoitzekoa hori batek. Errenkada horiaren ezkerraldean Espainiako armarria darama.

## Beste datu batzuk 
Hego Euskal Herrian ***Piperpoto*** izen gaitzesgarria ematen zaio, Espainian garai batean merkaturatzen zen piper-marka bateko potoetako kolore gorri-horiak direla-eta.

## Bestelakoak 

Fitxategi:Spanish Presidential Flag.svg|Presidentearen bandera
Fitxategi:Bandera_de_yate.svg|Yateen bandera
Fitxategi:Bandera del Servicio de Vigilancia Aduanera.svg|Aduanen bandera
Fitxategi:Estandarte Real de España.svg|Errege familiaren estandartea

## Antzinakoak 

Fitxategi:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Fitxategi:Flag of the First Spanish Republic.svg|I. Errepublikakoa
Fitxategi:Flag of Spain(Second Republic 1931-1939)(3-5) v2.svg|link=|II. Errepublikakoa
Fitxategi:Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg|Frankismokoa (1938-1945)
Fitxategi:Flag of Spain 1945 1977.svg|Frankismokoa (1945-1977)
Fitxategi:Flag of Spain (1977 - 1981).svg|Trantsizio garaikoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Bigarren Errepublikako bandera

## Kanpo estekak
Ekialde

**Ekialdea** edo **sortaldea** lau puntu kardinaletariko bat da. Lurraren errotazioaren norabidea eta norantza daukana. Meridianoaren perpendikularrak sortutako norabideetako bat da. Hitzarmenez, gizartean eta zientzian onartuena ekialdea mapen eskumaldean agertzea da (irudiko iparrorratzean bezala).

Jakin beharra dago, mendebaldea bezala, ekialdea ez dela puntu zehatza; hau da, ez dago Mendebaldeko polorik. Gelditu gabe ekialderanzko higidura mantentzen bada leku berera ailegatuko da zirkunferentzia osoa egin ostean.

Izenak esaten duen bezala (sortaldea) Eguzkia altxatzen den horizonteko tokia da. Beraz, kokatzeko formarik errazena bertara begiratzea da; hegoa eskumatara geldituko da, iparra ezkerretara eta mendebaldea atzean.

## Munduaren ikuspegia 
Askotan, erabiltzen da ekialdea Asia izendatzeko. Hauek baitira antzinako Txina, Japonia eta bestelako kulturen oinordekoak eta Asia mapetan Europaren eskumaldean agertzen zenez horrela izendatu zen.

Beste batzuetan, **Ekialdeko herriak** erabiltzen da *bloke komunista* izendatzeko, hau da, Varsoviako itunaren sinatzaileak izendatzeko. Gaur egun, itun hori indarrean ez egon arren, erabiltzen jarraitzen da; batez ere Ekialdeko Europa esaterakoan. Azken termino hau Varsoviako itunaren zinatzaile Europarrei edo SESBren nolabaiteko eragina jasan zuten herriei esleitzen zaie (Alemania, Austria eta Italiaren ekialdean daudenak, Iparraldekoak kontatu gabe).

## Ikus, gainera 
* Ekialdeko haizeak

## Kanpo estekak
Alemaniako bandera

**Alemaniako bandera** 1949ko maiatzaren 23an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: beltza, gorria eta horia.

## Kanpo estekak
Armeniako bandera

**Armeniako bandera** 1991ko abuztuaren 24an erabakitakoa da. Hiru errenkadaz osatuta dago, gorria, urdina eta laranja.

## Kanpo estekak
Ekialde (argipena)

**Ekialde** eta **sortalde** hitzek Eguzkia sortzen den puntu kardinala adierazten dute eta, sinonimo-sinonimoak izan arren, batzuetan kontestu ezberdinetan erabiltzen dira:

### Ekialde 
Ekialdea: lau puntu kardinaletariko bat.
* Ekialdeko gizartea: antzinako Asiako kulturen gizartearen oinordekotzat hartzen diren lurraldeak: (batez ere Asia).
* Ekialde Hurbila, Ekialde Urruna: Asiako mendebaldeko lurraldeak, ikuspegi eurozentrikotik izendatuak.
* Ekialdeko Europa: Alemaniatik, Austriatik eta Italiatik ekialdera dauden Europako herrialdeak, Eskandinaviakoak eta Grezia kontuan hartu gabe.
** **Ekialdeko herrialdeak**: Varsoviako ituna sinatu zuten Ekialdeko Europako herrialdeak.

### Sortalde 
Sortaldea: lau puntu kardinaletariko bat.
* Sortalde (Ekialde Hurbila)
* Sortalde (Espainia)
Austriako bandera

**Austriako bandera** hiru errenkadaz osatuta dago, gorriak goikoa eta behekoa, eta zuria erdikoa. Munduko bandera nazionalik zaharrenetako bat da, 1230an lehen aldiz erregistratu baitzen, nahiz eta gaur egungo bertsioa 1945eko maiatzaren 1ean erabakitakoa den. Austriako hiru errenkadako bandera Babenberg dinastiaren armetan sortu zen. Habsburgotarren estandarte beltz eta horia ez bezala, bandera gorri-zuri-gorria laster lotu zen ez errege edo errege batekin, baizik eta herrialdearekin berarekin.

1230etik Austriako bandera gisan balio izateaz gain, itsas bandera gisan eta Toscanako Dukerri Handiaren eta Modena eta Reggioko Dukerriaren bandera gisan hartua izan zen XVIII. eta XIX. mendeetan, hurrenez hurren, biak, Habsburgotarren Etxeko adar txikiek gobernatzen zituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azerbaijango bandera

**Azerbaijango bandera** 1991ko otsailaren 5ean erabakitakoa da. Hiru errenkadaz osatuta dago, urdina, gorria eta berdea, eta erdian ilargi eta izar zuri bat ditu.

## Kanpo estekak
Ukrainako bandera

**Ukrainako bandera** 1992ko urtarrilaren 28an erabakitakoa da. Bi errenkadaz osatuta dago, neurri bereko urdina eta horia.

## Kanpo estekak
C (argipena)

**C** letrak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **C**: Latindar alfabetoko hirugarren letra, euskaraz **ze** izena duena.
# **C programazio lengoaia**.
# **C++ programazio lengoaia**.
# **C#** programazio lengoaia.
# **C,** Karbonoa adierazteko kimikako ikurra.
# **c,** Argiaren abiadura adierazteko erabiltzen da fisikan
D (argipena)

**D** letrak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **D**: Latindar alfabetoko laugarren letra.
# **D programazio lengoaia**.
Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa

thumb|Nazioarteko Alfabeto Fonetikoaren euskarazko itzulpena; 2021eko bertsioa.

**Nazioarteko Alfabeto Fonetiko**a (**NAF** edo **IPA**, *International Phonetic Alphabet*) hizkuntzalariek asmatutako transkripzio sistema bat da, adituek munduko hizkuntza guztien soinuak edo hotsak idatziz jasotzeko era bateratu bat eskuratzeko helburuarekin. Alfabeto fonetikorik erabiliena da munduan, Estatu Batuetako erakundeetan izan ezik. NAFa Parisen sortu zen 1886an Nazioarteko Fonetika Elkartearen eskutik, baina urteen joan-etorrian, aldaketak izan ditu, zehazki 1989, 1993 eta 1996. urteetan. Latindar alfabetoan oinarrituta dago nagusiki. 2005.ean, 107 letra eta 56 ikur diakritiko eta suprasegmental zituen.

## Historia 
NAFa 1886an sortu zuen Paul Passyk zuzentzen zuen frantses eta britainiar hizkuntza irakasle talde batek. Talde hori geroago Nazioarteko Fonetika Elkartea bilakatu zen. Hasieran, hizkuntza bakoitzerako alfabeto fonetikoa garatzea pentsatu zuten baina, azkenean, alfabeto fonetiko unibertsala egitea hobetsi. Lehena 1988an argitaratu zen; geroztik, aldaketa sakonak egin zaizkio.

## Deskripzioa 
thumb|2018ko NAFaren taula, ingelesez. Gorago agertzen den taularen sorburua da.

Ikurrak hautatzerakoan, ez zuten latindar alfabetotik asko aldendu nahi. Horregatik, ikur gehienak latindarrak edo greziarrak dira. Azken urteetan, ordea, beste alfabetoetatik letra gehiago onartu dira.Hainbat letra eta sinbolo diakritiko dituenez, NAFa transkripzio estua lortzeko oinarrizko lanabesa da.

## Erabilpena 
Transkripzioa, zehaztasunaren arabera, **estua** edo **zabala** da. **Estua** denean, hotsa edo forma ahal den bezain zehazki idazten da, bereizi nahi den hots bakoitzerako ikur bana erabiliz. NAFa horretarako asmatu zen, transkripzio estu edo zehatzak egiteko, hain zuzen; baina estua lortzeko, NAFa erabiltzen jakitea ez da nahikoa. Hizkuntza jakin batean transkripzio estu egokiak egiteko, "belarria ohitua" behar da. Izan ere, hizkuntza jakin batean ondo trebaturik ez dagoenak, aditua izanda ere, lanak izango bide ditu hotsak behar bezala bereizteko. 
**Transkripzio zabala**k, berriz, bereizketa gutxiago egiten ditu hotsen artean, hau da, dialektoen edo hizkera erregistroen hainbat tasun ñabardura handiegirik gabe islatzen ditu. Transkripzio zabalak egiten dira transkripzioaren helburua fonetika-kontuetatik urrun dagoenean. Esate baterako, ikerketa soziolinguistiko bateko transkripzio batean ñabardura fonetiko-fonologikoek, agian, ez dute zertan ardura berezia izan.

Hizkuntzalaritzari buruzko hainbat liburuk eta hiztegi askok alfabeto hori erabiltzen dute gaur egun, bereziki ingelesaren ahoskerari buruz argibideak emateko.

## Ikus, gainera 
* Euskararen hotsak
* Ahoskera
* Azentu
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* Kontsonante

## Kanpo estekak 
*  NAF-en webgune ofiziala
*  NAF-en taula
* Oroitz Jauregi Nazabal & Miren Lourdes Oñederra Olaizola, *Euskal fonetika-fonologiaren ikasketarako gaiak*. ISBN 978-84-9082-131-2 < (Testuaren amaieran, eranskinetan, IPA taula).
Mendebalde

**Mendebaldea**, **mendebala** edo **sartaldea** lau puntu kardinaletariko bat da. Lurraren errotazioaren norabidea eta kontrako noranzkoa daukana. Meridianoaren perpendikularrak sortutako norabideetako bat da. Hitzarmenez, gizartean eta zientzian onartuena mendebaldea mapen ezkerraldean agertzea da (irudiko iparrorratzean bezala).

Jakin beharra dago, ekialdea bezala, mendebaldea ez dela puntu zehatza; hau da, ez dago Mendebaldeko polorik. Gelditu gabe ekialderanzko higidura mantentzen bada leku berera ailegatuko da zirkunferentzia osoa egin ostean.

Izenak esaten duen bezala (sartaldea) Eguzkia sartzen den horizonteko tokia da. Beraz, kokatzeko formarik errazena bertara begiratzea da; iparra eskumatara geldituko da, hegoa ezkerretara eta ekialdea atzean.

Askotan, erabiltzen da mendebalde hitza Europa eta Amerika izendatzeko. Hauek baitira antzinako Europako kulturaren oinordekoak eta Europa mapetan Asiaren ezkerraldean agertzen zenez horrela izendatu zen.

Zineman, mendebalde urruna *western* filmetako kokalekua da. Ustez, egiazko lurraldea da. Ameriketako Estatu Batuak sortu berriak zirenean asko joan ziren mendebalderantz bizitza aurrera eramaten saiatzera. Film mota honek jende horren abenturak jorratzen ditu.

Mitologian mendebaldeak esanahi sakratua izan ohi du, eta heriotzarekin dauka harremana kultura askotan. Baliteke honen arrazoia izatea Eguzkia alde horretatik ezkutatzen dela egunero; alde horretatik «hiltzen» dela, alegia. Horren adibideak topatu dira budismoan, azteka mitologian, egiptoar mitologian, eta abarretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albaniako bandera

**Albaniako bandera** erdian bi burudun arrano beltza duen bandera gorria da. 1992ko apirilaren 7an erabaki zen.

## Kanpo estekak
Belgikako bandera

**Belgikako bandera** 1831ko urtarrilaren 23an erabakitakoa da. Hiru zutabez osatuta dago, beltza, horia eta gorria. Diseinua Frantziako banderan oinarrituta dago, eta koloreak Brabanteko dukerritik hartutakoak dira. Ezezaguna da 13:15 ezohiko proportzioa izatearen arrazoia.

## Kanpo estekak
Bosnia-Herzegovinako bandera

**Bosnia-Herzegovinako bandera** kolore urdinekoa da, gainean triangelu isoszele hori bat duelarik, erdian kokatuta bere katetoetako batek banderaren goiko ertzarekin bat egiten duelarik, eta bere hipotenusaren azpialdean izar zuriez osatutako lerro bat duelarik.

## Historia 
Hala ere, Bosnia-Herzegovinak bandera eta ikur desberdin ugari izan ditu, bere historia gatazkatsuaren erakusgarri direnak.

Irudi: Tvrtko.png|Tvrtkoen ikurra
Irudi: Flag of Independent Bosnia (1878).svg|1878ko matxinatuen bandera
Image:Flag of Bosnia (1908-1918).svg|Austriako anexioaren bandera (1908)
Irudi: Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|1945-1992 epeko bandera ofiziala
Irudi: Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|1992-1998 epeko bandera ofiziala
Irudi: Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|1998tik aurrerako bandera ofiziala

## Kanpo estekak
Bulgariako bandera

**Bulgariako bandera** 1879ko apirilaren 16an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: zuria, berdea eta gorria.

## Kanpo estekak
Bielorrusiako bandera

**Bielorrusiako bandera** 1995eko ekainaren 7an erabakitakoa da. Bi errenkadaz osatuta dago, altueraren bi heren hartzen dituen gorria, eta beste herena hartzen duen berdea. Horrez gain, ruxnik batez apaindutako zutabe bat du ezkerraldean, zabaleraren bederatziren bat dena.

## Kanpo estekak
Danimarkako bandera

**Danimarkako bandera** kolore gorriko atzealdeaz eta haren gaineko gurutze zuri batez osatuta dago. Suedia, Norvegia, Finlandia eta Islandiakoak hartan oinarrituta daude. Munduko bandera nazional ofizial zaharrena dela esaten da. Oinarrian Eskandinaviako gurutzea du.

Izena *Dannebrog* du. *Christiern Pedersen* (1520) idatzian esaten denez, 1219an Estonian kristautasuna zabaltzeko espedizio batean gerran zebiltzala, zerutik erori zen: borroka irabazi zutenez, daniarrek zorte onaren seinaletzat hartu zuten.

## Kanpo estekak
Errumaniako bandera

**Errumaniako bandera** 1992ko irailaren 10ean erabakitakoa da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: urdina, horia eta gorria.

## Kanpo estekak
Errusiako bandera

**Errusiako bandera** 1991ko abuztuaren 22an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: zuria, urdina eta gorria.

## Bandera historian zehar 
* **1914**: 
* **1918**: 
* **1922**: 
* **1991**: 
* **1993**: 

## Kanpo estekak
Eslovakiako bandera

**Eslovakiako bandera** neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: zuria, urdina eta gorria. Horrez gain, ezkerraldean Eslovakiako armarria du. 1939ko ekainaren 23an ofizialtzat hartu eta 1945 arte erabili zen; ondoren, ez zen berriz ofiziala izan, 1990eko martxoaren 1a arte, independentzia 1992 arte lortu zuten arren.

## Kanpo estekak
Erresuma Batuko bandera

Egypt 
**Erresuma Batuko bandera** (**Union Flag** edo **Union Jack** izenez ezagutzen dena) 1801ean sortua da. Ingalaterra, Eskozia eta Ipar Irlandako zaindarien gurutzeak bata bestearen gainean jarrita daude: San Jurgi ("Saint George", gainean), San Andres ("Saint Andrew", haren azpian) eta San Patri ("Saint Patrick", azpian).

Banderaren azken bertsioa 1801ekoa da, 1800go Batasun Agiriaren ondorioz Irlanda Britainia Handiarekin elkartu zenean. Lehenengo bertsioa, ordea, 1606koa da, Eskoziako errege Jakue VI.a aldi berean Ingalaterrako errege bilakatu zenean, *Jakue I.a* izenarekin. Hortik dator hain zuzen ere ***Union Jack*** izena.

## Kanpo estekak
Esloveniako bandera

**Esloveniako bandera** neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: zuria, urdina eta gorria. Goi-ezkerraldean, errenkada zuri eta urdinaren artean, Esloveniako armarria dauka.

1991ko ekainaren 24an bandera ofiziala deklaratu zen Esloveniako asanbladan, eta lehenengo aldiz Ljubljanan erabili zen, 1991ko ekainaren 26an, Esloveniako independentzia adierazi eta biharamunean.

Armarrian, Triglav mendiaren marrazki bat dago, Esloveniako gailurrik garaiena, zuriz, hondo urdinarekin; azpian, itsaso Adriatikoa eta Esloveniako ibaiak adierazten dituzten bi marra urdin ondulatu daude. Urre-koloreko sei puntako hiru izar ere ikus daitezke, alderantziz jarritako hiruki bat osatuz, XIV. eta XV. mendeetako dinastiako Celje-ko kondeen (Grofje Celjski) armarritik hartuak.

## Kanpo estekak
Finlandiako bandera

**Finlandiako bandera** (finlandieraz *Suomen lippu*, suedieraz *Finlands flagga*) atzealdea zuria eta gurutze urdin batez osatuta dago. Bere proportzioak honakoak dira: 11 garai eta 18 zabal.

Oinarrian Eskandinaviako gurutzea du.

## Historia 
Errusiako Itsas Armadaren bandera zuria zen eta "X" itxurako gurutze urdina zeukan. 1910 urtean Errusiak bandera hau inposatu zion Finlandiari baina herritarrek uko egin zioten hau ezartzeari eta *orjalippu* ("esklabuen bandera") ezizena hartu zuen.

1917an Finlandiak independentzia lortu zuenean lehiaketa bat egin zen eta Akseli Gallen-Kallelaren diseinuak irabazi zuen; bandera urdina eta gurutze zuria. Honek ere ez zuen arrakastarik izan Suediakoaren oso antzekoa zela iritzita eta azkenik koloreak trukatzea erabaki zuten Eero Snellman eta Bruno Tuukkanen artistek.

## Esanahia 
Zuriak zelai elurtuak adierazten ditu eta urdina Finlandiak dituen milaka aintziren irudikapena omen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako bandera

**Frantziako bandera** 1794ko otsailaren 15ean erabakitakoa da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: urdina, zuria eta gorria. Urdinak eta gorriak Parisko armarriaren koloreak adierazten dituzte, eta zuriak, ordea, monarkia.

## Antzinakoak 

Fitxategi:Flag of France (XIV-XVI).svg|Frantziako bandera  (1364-1638)
Fitxategi:Royal Standard of the King of France.svg|Frantziako bandera                                                                                    (1638-1790)
Fitxategi:Flag of France (1790–1794).svg|Frantziako bandera                                                                                                  (1790-1794)
Fitxategi:Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|Frantziako bandera                                                                                              (1794-1814, 1814-1815, 1830-gaur egun)
Fitxategi:Drapeau blanc du Royaume de France (1825) autre version.svg|Frantziako bandera                                                                                   (1814-1815, 1815-1830)       
Fitxategi:Flag of Free France (1940-1944).svg|Frantzia askearen bandera  (1940-1944)
Fitxategi:VichyFlag.svg|Vichyko gobernuaren bandera  (1940-1944)
Fitxategi:Flag of Colonial Annam.svg|Frantziar Batasunaren bandera  (1946-1958)

## Ikus, gainera 
* Marianne
* Frantses nazionalismo

## Kanpo estekak
Georgiako bandera

**Georgiako bandera** 2004ko urtarrilaren 14az geroztik ofiziala da, bostehun urtean erabili gabe egon ondoren.

Zuria da, erdian duen gurutze gorri batek lau zatitan banatuta. Zatiotako bakoitzean gurutze gorri txiki bat dauka. Horregatik, **Bost Gurutzeko bandera** izenaz ere ezaguna da.

## Kanpo estekak
Greziako bandera

**Greziako bandera** bederatzi errenkadaz osatuta dago, urdina eta zuria txandakatuz, lehena urdina delarik. Goi-ezkerraldeko ertzean barruan gurutze greziar zuri bat duen karratu urdina dauka.

## Kanpo estekak
Herbehereetako bandera

**Herbehereetako bandera** neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: gorria, zuria eta urdina.

## Kanpo estekak
Islandiako bandera

**Islandiako bandera** ofiziala da 1944ko ekainaren 17an independentzia lortu zuenetik. Atzealde urdina du eta gainean, ertz zuria duen gurutze gorria.

## Kanpo estekak
Italiako bandera

**Italiako bandera** neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: berdea, zuria eta gorria. Hiru kolore izateagatik, italieraz *La Tricolore* ezizena ematen zaio. Italiako Konstituzioaren 12. artikuluak definitzen du haren izaera, nola erakutsi eta irainetatik babesten du. Italiako banderaren eguna urtarrilaren 7an ospatzen da.

## Kanpo estekak
Irlandako bandera

**Irlandako bandera nazionala** (irlanderaz: *An Bhratach Náisiúnta*, euskaraz *Bandera nazionala*) Irlandako Errepublikako bandera da. Hiru lerro bertikalez osatuta dago eta hiru koloreok ditu: berdea (makilaren alboan), zuria eta laranja. Lerro berdeak Irlanda gaelikoa eta katolikoa ordezkatzen du; laranjak, Gilen III.a Orangekoaren aldeko protestanteak; eta erdiko lerro zuriak berdearen eta laranjaren arteko topagunea adierazten du.

1848an Thomas Francis Meagher irlandar nazionalistak diseinatu eta aurkeztu zuen. Waterford hiriko The Mall kaleko 33. zenbakiko Tone Confederate Club delakoan, izandako ekitaldi batean izan zen.

## Kanpo estekak
Kroaziako bandera

**Kroaziako bandera** 1990ko abenduaren 21etik dagoena da, independentzia lortu baino hamar hilabete lehenagokoa. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: urdina, zuria eta gorria. Erdian Kroaziako armarria dauka.

## Kanpo estekak
Letoniako bandera

**Letoniako bandera** 1990eko otsailaren 27an erabakitakoa da. Hiru errenkadaz osatuta dago: gorriluna, zuria eta gorriluna, hurrenez hurren, 2:1:2 neurri proportzioak betez.

## Kanpo estekak
Maltako bandera

[thumb|Maltako bandera [Marsaxlokk-en]]
**Maltako bandera** neurri bereko bi zutabez osatuta dago: zuria eta gorria. Goi-ezkerraldeko ertzean Georgeren gurutzea dauka.

## Kanpo estekak
Liechtensteingo bandera

**Liechtensteingo bandera** neurri bereko bi errenkadaz osatuta dago: urdina eta gorria. Horrez gain, goi-ezkerraldeko ertzean urrezko koroa bat dauka.

ezkerrera|250px|Proportzioak

## Kanpo estekak
Ipar Mazedoniako Errepublikako bandera

**Ipar Mazedoniako bandera** atzealde gorriaren gainean urrezko eguzki bat, eta horren inguruan kolore bereko zortzi tximistaz osatuta dago.

## Kanpo estekak
Montenegroko bandera

**Montenegroko bandera** 2004ko uztailaren 14an erabakitakoa da. Urrezko ertzak dituen bandera gorria da, erdian Montenegroko armarria daukana.

## Kanpo estekak
Moldaviako bandera

**Moldaviako bandera** 1990eko maiatzaren 12an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: urdina, horia eta gorria. Erdian Moldaviako armarria darama, Errumaniako banderatik bereizteko, bestela berdinak dira-eta.

## Kanpo estekak
Norvegiako bandera

**Norvegiako bandera** atzealde gorrikoa da, ertz zuria duen gurutze urdina gainean duena.

Oinarrian Eskandinaviako gurutzea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugalgo bandera

**Portugalgo bandera** bi zutabez osatuta dago: berdea (2/5) eta gorria (3/5). Koloreak bateratzen diren puntuan, altuera erdian, Portugalgo armarria dauka.

## Kanpo estekak
San Marinoko bandera

**San Marinoko bandera** 1862ko apirilaren 6an erabakitakoa da. Neurri bereko bi errenkadaz osatuta dago: zuria goikoa, eta urdin argia behekoa. San Marinoko armarria dauka erdian.

## Kanpo estekak
Serbiako bandera

**Serbiako bandera** hiru errenkadaz osatuta dago: gorria, urdina eta zuria. Ezkerraldean Serbiako armarria dauka.

Serbiako bandera Errusiakoa alderantzizkatua da. Serbiarak turkiaren aurka altxatu aurretik, Errusiara jo zuten, laguntza eske: jaso zutenez, hori eskertzeko beraien bandera erabiltzeko baimena eskatu zieten. Horren inguruan bi bertsio kontatzen dira: lehenak dio baimena eman zietela, baina koloreen ordena ahaztu zutela; eta bigarrenak, baimenak ez ziete eman dio, eta haiei eragozpenik ez sortzeko, koloreak lekuz aldatu zituztela.

## Kanpo estekak
Suediako bandera

**Suediako bandera** atzealde urdinduna da, gainean gurutze hori bat duelarik.

Oinarrian Eskandinaviako gurutzea du.

## Kanpo estekak
Suitzako bandera

**Suitzako bandera** kolore gorrikoa da, erdialdean greziar gurutze zuri bat daukana.

## Gurutze Gorria 
Gurutze Gorriaren ikurra edo bandera Suitzakoan oinarrituta dago, baina koloreak alderantzizkatuta, Henri Dunant sortzailearen omenez.
thumb|Gurutze Gorria|ezkerrera

## Kanpo estekak
Turkiako bandera

**Turkiako bandera** (**Ay Yıldız** izenaz ere ezagutzen dena, turkieraz *ilargia eta izarra*) kolore gorrikoa da, ilargi eta izar zuri baten irudia dituena.

## Kanpo estekak
Txekiako Errepublikako bandera

**Txekiako Errepublikako bandera** antzinako Txekoslovakiako bandera bera da. Txekoslovakia erdibanatu zenean, Txekiak bandera mantendu zuen eta Eslovakiak berria hautatu.

Bi errenkadaz osatuta dago: gorria eta zuria. Horren gainean, ezkerraldean, hiruki aldekide urdin bat dauka.

## Kanpo estekak
Vatikano Hiriko bandera

**Vatikano Hiriko bandera** bi zutabez osatuta dago: horia eta zuria. Zati zuriaren gainean giltza hori eta zuri bana ageri dira gurutzatuta eta soka urdin edo gorri batez lotuak. Giltzen gainean Aita Santuen tiara bat dauka.

## Kanpo estekak
Zipreko bandera

**Zipreko bandera** kolore zurikoa da, eta erdialdean Zipreko uhartea eta olibondoaren bi adar ditu.

## Kanpo estekak
Suedierazko literatura

**Suedierazko literatura** hizkuntza germaniko horretaz egindakoa da.

Suedieraz idatzi dituen egileen artean nabarmenduko genituzke August Strindberg, Esaias Tegnér eta Astrid Lindgren ("Pippi Långstrump"), bai eta Eyvind Johnson (1974), Harry Martinson (1974), Pär Fabian Lagerkvist (1951), Erik Axel Karlfeldt (1931), Verner von Heidenstam (1916) eta Selma Lagerlöf (1909) Nobel Saridunak ere.

## Idazleak 
### XVIII. mendean jaioak 
* Esaias Tegnér. Suedia. (1782-1846).

### XIX. mendean jaioak 
* August Strindberg. Suedia. (1849-1912).
* Selma Lagerlöf. Suedia. (1858-1940).
* Verner von Heidenstam. Suedia. (1859-1940).
* Erik Axel Karlfeldt. Suedia. (1864-1931).
* Pär Fabian Lagerkvist. Suedia. (1891-1974).
  
### XX. mendean jaioak 
* Eyvind Johnson. Suedia. (1900-1976).
* Harry Martinson. Suedia. (1904-1978).
* Astrid Lindgren. Suedia. (1907-2002).
* Henning Mankell. Suedia. (1948-).
* Stieg Larsson. Suedia. (1954-2004).

## Liburuak 
* "Gösta Berling-en saga" (*Gösta Berling-en saga*), Selma Lagerlöf (1891).
* "Nils Holgerson-en abentura zoragarriak" (*Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige*), Selma Lagerlöf (1906).
* "Pippi Långstrump", Astrid Lindgren (1942).

## Kanpo estekak
Gaspard-Gustave Coriolis

**Gaspard-Gustave Coriolis** (1792ko maiatzaren 21a - 1843ko irailaren 19a) frantziar ingeniari eta zientzialaria izan zen. Zenbait makinaren mugimenduaren dinamikan egindako ikerketek mugimenduaren ekuazio diferentzialak asmatzera eraman zuten, koordenatu sistema baten barruan kokatzen direnean eta sistema hori biratzen ari denean. Haren lanaren omenez, Coriolis efektuak bere izena darama. Batzuetan **Gustave Coriolis** izen-deiturez edo **Coriolis** deituraz ezagutzen da.
Germaniar hizkuntzak

**Germaniar hizkuntzak** indoeuropar hizkuntzen familiaren adarretako bat dira. Hiru azpitalde bereizten dira: ekialdeko, mendebaldeko eta iparraldeko hizkuntzak. Talde handi honen barruan dugu munduko hizkuntzarik erabilienetarikoa, ingelesa; bai eta beste hizkuntza hedatu batzuk ere, hala nola alemana eta nederlandera. Beraz, giza biztanleak dituzten lau kontinenteetan hitz egiten dira germaniar hizkuntzak: Europan eta Amerikan nagusiki, baina baita Afrikan eta Asian ere. Guztira, 560 milioi hiztun inguruk dituzte mintzaira hauek lehen hizkuntza gisa. Bestalde, hizkuntza multzo honetako hizkuntza gutxitu edo txikienen artean, islandiera, frisiera eta faroera daude.

Germaniar hizkuntzen arbasoa, aitzingermanikoa, berreraikitzen den hizkuntza bat da.

## Ekialdekoak 
Gaur egun azpitalde honetako mintzaira guztiak desagertu dira. VIII. mende arte existitu ziren.
240px|thumb|**Germaniar hizkuntzak Europan**:
* **Horiz**: Nederlandera
* **Berdez**: Alemanaren aldaerak (beherea, tartekoa eta garaia)
* **Laranjaz**: Anglikoak (ingelesa, eskoziera)
* **Arrosaz**: Frisierak
* **Urdin ilunez**: Ekialdeko eskandinaviarra
* **Urdin argiz**: Mendebaldeko eskandinaviarra
Marra gorriak iparraldeko eta mendebaldeko germaniar hizkuntzak bereizten ditu.

## Mendebaldekoak 
* Ingelesa: 300-400 milioi hiztun (lehen hizkuntza).
* Alemana: 100 milioi.
* Nederlandera: 22 milioi.
* Afrikaansa: 16 milioi.
* Yiddish: 3 milioi.
* Flandesera: 6.5 milioi.
* Eskoziera: 1.5 milioi.
* Frisiera: 500.000.

## Iparraldekoak 
* Suediera: 9.3 milioi hiztun.
* Daniera: 5.5 milioi.
* Norvegiera: 4.6 milioi.
* Islandiera: 300.000.
* Faroeera: 60.000-80.000.

## Erreferentziak 
* Richard Bethge, *Konjugation des Urgermanischen*, Ferdinand Dieter, *Laut- und Formenlehre der altgermanischen Dialekte*, Leipzig 1900, 361.
* Fausto Cercignani, *Early Umlaut Phenomena in the Germanic Languages*, *Language*, 56/1, 1980, 126-136.
* Wayne Harbert, *The Germanic Languages*, Cambridge 2007, .
* Claus Jürgen Hutterer, *Die germanischen Sprachen. Ihre Geschichte in Grundzügen*, Wiesbaden 2008.
* Ekkehard König und Johan van der Auwera (Hrsg.), *The Germanic Languages*, London / New York 1994.
* Orrin W. Robinson, *Old English and Its Closest Relatives. A Survey of the Earliest Germanic Languages*, Stanford (Calif) 1992.
* Stefan Schumacher, '''Langvokalische Perfekta' in indogermanischen Einzelsprachen und ihr grundsprachlicher Hintergrund*, Gerhard Meiser und Olav Hackstein, *Sprachkontakt und Sprachwandel'', Wiesbaden 2005, 603f.

## Kanpo estekak 
* Germaniar hizkuntzak Munduko Hizkuntzen Amaraunan
Stalinen Oharra

200px|thumb|Alemaniaren zatiketa lau zonatan

1952ko **Stalinen Oharra** (edo **Martxoko Oharra**) Alemaniaren batasuna proposatu zuen hau gertatu baino 40 urte lehenago. Stalinek 1952ko Martxoaren 10ean proposatu zuen ohar honetan Frantzia, Britania Handia, Estatu Batuak eta Sobietar Batasunak euren tropak kendu eta Alemania berbatu, neutral eta desmilitarizatu bat onartzea zen. Ohar honek **Oharren Gerra** hasi zuen, Mendebaldeko superpotentziek OTANaren sorrera negoziatzen ari ziren bitartean geratu baitzen eta Bonnen Alemaniako Errepublika Federalaren sorrera negoziatzen ari baitzen. Estatu Batuek ezetz esan zioten eta kontrobertsia handi sortu zuen.

## Kanpo estekak
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías** (Sabaneta, Barinas, 1954ko uztailaren 28a - Caracas, 2013ko martxoaren 5a) venezuelar militar eta politikaria izan zen. 1999ko otsailaren 2tik 2013ko martxoaren 5ean hil zen arte Venezuelako 53. presidentea izan zen.

Bere mugimendu politikoan, Simón Bolívar *El Libertador* (*Askatzailea*) heroi nazionalaren irudia erabiliz, sozialismo demokratikoa eta Hego Amerikaren integrazioa egin ditu bere programaren ardatz, horren ondorioz AEBen inperialismoaren, neoliberalismo ekonomikoaren eta globalizazioaren aurkako aurpegi ezaguna bihurtuz.

## Ibilbide politikoa 
Venezuelako armadako ofiziala zela, 1992an Carlos Andrés Pérez presidentearen kontrako estatu kolpean buruzagi izan zen Chávez. Estatu kolpeak ez zuen bere helburua lortu, eta kartzelatik igaro ondoren, Chávezek Bosgarren Errepublikaren Mugimendua (MVR, gaztelaniaz) ezkerreko alderdia sortu zuen. 1998ko hauteskundeak irabazi zituen bozen % 60 baino gehiagorekin, Venezuelako gehiengo pobrearen zerbitzuan lan eginen zuela aginduta.

Bere gobernua babesten zuten alderdi politikoek ordura arteko politikariak boteretik baztertzea lortu zuten. Konstituzio berri bat onartu zen eta Venezuelako Errepublika zena, Venezuelako Errepublika Bolibartarra bihurtu zen. *Bolivar Misioak* garatu zituen, Venezuelako auzune eta herrixka pobreetan osasun eta hezkuntza beharrak asetzeko helburuarekin. Nazioarteko Diru Funtsa eta Mundu Bankuaren politika neoliberalak gaitzetsi zituen eta Hego Amerikako nazioen integrazioan urratsak eman zituen, aldi berean Ameriketako Estatu Batuen atzerri politikaren kontra zuzen zuzenean joz.

Neurri horiek hautsak harrotu zituzten bai Venezuelan bai kanpoan. Chávezek kritika nahiz laudorio beroenak jaso zituen. Venezuela barnean, txiroei lagundu eta ekonomiaren hazkundea eragin zuen, nahiz eta kritikarien iritziz autokratikoa izan eta ekonomia galbidera eraman zuela esan. Atzerrian ere, hainbat gobernuk petrolioaren prezioren egonkortasunerako eta eskualdeko bakerako mehatxutzat jo zuen Chávez. Beste batzuek, aldiz, laguntza programei harrera beroa eman zieten.

Chávez 2013ko martxoaren 5ean hil zen, minbiziaren ondorioz, artean Venezuelako presidente zela. Nicolás Maduro presidenteordeak hartu zuen haren lekua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chavismo

## Kanpo estekak 
* Amagoia MUJIKA: Hugo Chavez: Utopiaren sortzaile Paperekoa.berria.info
* Herriak aldiro babestu duen agintari bat Paperekoa.berria.info
Finlandierazko literatura

**Finlandierazko literatura** uraldar hizkuntz hartaz egindakoa da. XIX. mendean hasi zen garatzen, mugimendu nazionalista kultural eta politikoaren ondorioz (*karelianismoa*). Ordu arte ez zen ofiziala izan.

Finlandierazko idazleen artean Frans Eemil Sillanpää Nobel Sariduna (1939) eta Mika Waltari ("Sinuhe egiptoarra") ezagunenak dira. Johan Ludvig Runeberg (1804-1877) eta Tove Jansson (1914-2001) suedierazko idazle finlandiarrik garrantzitsuenak dira.

## Historia 
* 1548 - Bibliako "Itun Berria" itzuli zuen Mikael Agricola-k finlandierara.
* 1835 - *Kalevala* liburua argitaratu zuten.
* 1870 - *Seitsemän veljestä* ("Zazpi anaia") liburua argitara eman zuten.
* 1897 - *Suomen Kirjailijaliitto* (Finlandierazko Idazleen Batasuna) elkartea sortu zuten.
* 1939 - Frans Eemil Sillanpääk literaturaren Nobel Saria jaso zuen.
* 1945 - *Sinuhe egyptiläinen* ("Sinuhe egiptoarra") liburua argitaratu zuten.

## Idazleak 
* Aleksis Kivi. Nurmijärvi (Finlandia). (1834—1872).
* Frans Eemil Sillanpää. Hämeenkyrö (Finlandia). (1888—1964).
* Mika Waltari. Helsinki. (1908—1979).
* Katja Kettu
* Sofi Oksanen
* Tapio Koivukari

## Liburuak 
* *Kalevala* (1835): Olerki epikoa, Finlandiako nazionalismoaren ikurra. 22.795 bertso ditu, 50 ataletan banatutakoak.
* *Seitsemän veljestä* / "Zazpi anaia" (1870). Aleksis Kivik idatzitakoa, finlandierazko lehen eleberritzat jotzen dute.
* *Sinuhe egyptiläinen* / "Sinuhe egiptoarra" (1945), Mika Waltarik egindakoa eta 1954an zinemaratutakoa.

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra.
* Literaturaren Nobel Saridun europarrak.

## Kanpo estekak 
* Finlandierazko Literaturaren Informazio Zentroa 
* Finlandierazko Idazleen Batasuna
* Modern Finnish Authors
Uraldar hizkuntzak

**Uraldar hizkuntzak** hiru bat dozena hizkuntza barne hartzen dituen hizkuntza familia bat da, gutxi gorabehera 25 milioi hiztun dituena. Estonia, Finlandia, Hungaria, Norvegia, Errumania, Errusia, Vojvodinako probintzia (Serbia) eta Suedia dira uraldar hizkuntzak gehien hitz egiten diren tokiak. Uraldar hizkuntza gehienak galdu egin dira edo oso hiztun gutxikoak dira.

Hizkuntza familia horren izenak, jatorriz, Ural mendiak ditu aipagai, mendilerro horretako bi aldeetan hitz egiten baitira gaur egun. Fino-ugriar hizkuntzak izena ere erabili izan da familia horretarako, nahiz eta izen horrek samoiedo hizkuntzak kanpoan uzten dituela jo ohi den. Gainera, fino-ugriar hizkuntzen adar bat ere egin izan da, uraldar hizkuntzen barruan, baina egun ez da halako sailkapenik egiten, halako adarrik egiteko arrazoirik ez dagoela ikusi baita, hizkuntza horiek beren artean oso aldenduta baitaude.

Morfologiari dagokionez, guztiak hizkuntza eranskariak dira.

## Sailkapena 
Uraldar hizkuntzak honela sailkatzen dira (letra etzanez, hizkuntza hilak; parentesi artean, hizkuntzaren dialektoak):
* Finikoak
** Estoniera (võroera)
** Finlandiera (savoniera, kvena, meänkielia)
** Ingriera
** Kareliera (livviera, ludiera)
** Livoniera
** Bepsaera
** Voteera
* Samierak
** *Akkalera*
** Hegoaldeko samiera
** Inariera
** Ipar samiera
** *Kemiera*
** Kildinera
** Luleera
** Pitera
** Skoltera
** Terrera
** Umeera
* Mordoviarrak
** Erziera
** Mokxera
* Mariera
** Larreetako mariera
** Mendietako mariera
* Permiarrak
** Komiera (ziriera, permera, jazvera)
** Udmurtera
* Ugriarrak
** Hungariera
** Khantiera
** Mansiera
* Samoiedoak
** Enetsera
** *Juratsera*
** Nenetsera (basoko nenetsera, tundrako nenetsera)
** Nganasanera
** *Kamasiera*
** *Matorrera*
** Selkupera
* Beste batzuk
** *Mextxeriera*
** *Meriera*
** *Muromiera*

## Uraldar hizkuntza mintzatuenak 
* Hungariera: 13-15 milioi hiztun.
* Finlandiera: 5 milioi hiztun.
* Estoniera: 1 milioi hiztun.
* Samiera: 20.000 hiztun.

## Kanpo estekak
Norvegiera

**Norvegiera** () germaniar hizkuntza da, Norvegiako ofiziala: mendebaleko eskandinaviarren azpitaldekoa da eta suedierarekin eta danierarekin antz handia du.

Bi idaztarau ditu: ''* («liburu hizkuntza») eta *nynorsk* («norvegiera berria»). Norvegiarrek bi idaztarauak ikasten dituzte, baina praktikan %&nbsp;85-90 inguruk lehenengoa erabiltzen du, batez ere hiriko inguruetan: 2000an testuen %&nbsp;92 *bokmål*ez argitaratu ziren.

## Dialektoak 
thumb|left|Norvegiera (emakume bat)
thumb|left|Norvegiera (gizon bat)
Herrialdearen eskualdeen artean eragozpen naturalak daudenez –mendi garaiak, adibidez–, hizkuntzaren dialektoen lexikoan, gramatikan eta joskeran ezberdintasun handiak hauteman daitezke.

Bost multzo nagusi daude: iparraldeko norvegiera (), Trøndelagekoa (), erdialdekoa (), mendebalekoa () eta ekialdekoa ().

## Historia 
Norvegiera Eskandinaviako hizkuntza bat da (germaniar hizkuntzen kidea), daniera, suediera, islandiera eta faroerarekin batera. Antzinako eskandinavieratik datoz gaur egun iparraldeko herrialde haietan hitz egiten diren hizkuntzak. Beren bidaietan bikingoek Europan zehar zabaldu zuten antzinako hizkuntza hura, baita Errusiaraino ere.

Danimarka eta Norvegiako Erresumako (1536-1814) garaian daniera ofiziala zen. Hiri inguruetan eta goi-mailako jendearen artean ohikoa zen danieraz hitz egitea, norvegierazko doinuaz eta bertako aldaerak erabiliz, bien arteko nahasketa eginik, alegia. Bi herrialdeak banatu zirenean, daniera-norvegiera eredu hori mintzaira ofizial moduan geratu zen eta apurka-apurka bilakatuz joan zen, bertako osagaiak harturik. Hizkuntza eredu hartaz baliaturik, Henrik Ibsenek, norvegiar idazlerik emankorrenak eta ospetsuenak, XIX. mendeko bigarren erdialdean bere lanik ezagunenak argitaratu zituen.

XX. mendearen hasieran idatzizko eredu propioa egiteko lan handia egin zen. Hastapenetan, daniera-norvegieraren ondorengoa *riksmål* izan zen, baina 1929tik aurrera eredu estandar ofiziala *bokmål* da. Garai hartan bertan, norvegierazko hiru idazlek Nobel Saria eskuratu zuten: Bjørnstjerne Bjørnsonek (1903), Knut Hamsunek (1920) eta Sigrid Undsetek (1928). 1933an *Norsk* *rikskringkasting* (NRK) sortu zuten, hau da, irrati eta telebista konpainia publikoa.

1951n Thor Heyerdahlen *Kon-Tiki*k hizkuntza horretan egindako film batek lehen aldiz irabazi zuen Oscar saria, dokumental onenaren kategorian.

Azkenik, Norvegieraren Kontseilua (*Norsk språkråd*) lanean jardun zen 1974tik 2005era. Urte hartan, Norvegiako Hizkuntzaren Kontseiluak ordezkatu zuen (*Språkrådet'').

## Ikus, gainera 
* Norvegierazko literatura

## Kanpo estekak 
* Norsk språkråd (Norvegierazko Kontseilua) , , , , , , , 
* Norvegiera-ingelesa hiztegia online
Franko suitzar

**Franko suitzarra** (txanpon kodea: CHF; alemanez: *Schweizer Franken*; frantsesez: *franc suisse*; italieraz: *franco svizzero*; erromantxeraz: *franc svizzer*) Suitzako eta Liechtensteingo diru ofiziala da. Campione d'Italia eta Büsingen am Hochrhein italiako eta alemaniako barrendegietan ere diru hau erabiltzen da, euroarekin batera. Suitzako Banku Nazionalak egiten ditu billeteak, eta Swissmintek egiten ditu txanponak.

100 zentimotan banatzen da (alemanez *Rappen*, frantsesez *centime*, italieraz *centesimo* eta erromantxez *rap*). ISO 4217 kodea **CHF** du, nahiz eta batzuetan *Fr.* ere erabiltzen den.

## Txanponak 

## Bileteak 

## Kanpo estekak 
*    Franko suitzarra - diru paper