Khmer Gorriak

**Khmer Gorriak** (, ) Kanputxeako erakunde politiko komunista bat izan zen, 1975eko apirilaren 17tik 1979ko urtarrilaren 9ra Asiako herrialde horren agintaritza izan zuena. Khmer Gorria terminoa, frantsesezko *Khmer Rouge*-tik datorrena, Norodom Sihanouk erregeak asmatu zuen. Erakundearen izen ofiziala **Kanbodiako Alderdi Komunista** zen, eta 1970eko hamarkadatik aurrera, **Kanputxeako Alderdi Demokratikoa** izena hartu zuen.

## Historia 
1951n sortu zen, Vietnamen, *Kanbodiako Herri Alderdi Iraultzailea*, geroago *Kanbodiako Alderdi Komunista* eta *Kanbodiako Alderdi Demokratikoa* deitua. Alderdiko buruzagi izan zirenetako askok Frantzian eginak zituzten ikasketak. 1960ko hamarkadan, Pol Potek hartu zuen alderdiaren gidaritza. Garai hartan Norodom Sihanuk printzea zen Kanbodiako agintaria. Khmer Gorriek gobernuaren kontra egin zuten, baina 1970ean, Lon Nolek estatu kolpea eman eta gero, Sihanuken indarrek bat egin zuten Khmer Gorriarekin.

thumb|right|260px|1978ko apirilean gertatutako Ba Chúc-eko sarraskiko biktimen garezurrak.
[thumb|right|220px|Ama eta haurra [Phnom Penhgo S-21 tortura zentroan, 1978ko maiatzean.]]
1970-1975 bitartean gerra zibil odoltsua izan zen Kanputxean. 1975ean, Khmer Gorriek Phnom Penh hartu zuten, eta beren gain hartu zuten herrialdearen gobernua. Konstituzio berriak alderdi komunista legeztatu zuen eta izen berri batez izendatu zuen herrialdea: Kanbodia. Sihanuk Txinara erbesteratu zen. 

1975etik 1979ra bitartean, indarkeriaren bidez, herrialdean erregimen maoista bat ezartzen saiatu ziren Khmer Gorriak, eta bidean bi milioi hildako eragin zituzten, populazioaren laurdena. Europan xurgatutako ideia komunistak muturrera eramanda, nekazaritzan oinarritutako iraultza egin asmo zuten. Kapitalista eta burges jotzen zituzten egitura guztiak eraitsi zituzten: besteak beste, erlijioa, jabetza pribatua, autoak eta dirua debekatu zituzten, eta biztanleria hirietatik landara eramanarazi zuten, arroz eta kotoi soroetan lan egitera, «hiriko kultura eta bizimodua» behin betiko desagertzeko. Kanbodia estatu hermetiko bilakatu zuten. Gainera, betaurrekoak zeramatzaten, atzerriko hizkuntza bat zekiten edo goi mailako ikasketaren bat zuten pertsonak berreziketa guneetara eraman zituzten. Disidentzia gogor erreprimitu zuten: S-21 tortura zentroan 15.000 eta 17.000 pertsona artean hil zituztela kalkulatzen da.

Lau urtean aritu ziren Khmer Gorriak sarraskiak egiten, 1979an Vietnamek Kanputxea okupatu zuen arte. Pol Pot eta Khmer Gorriak oihanean ezkutatu ziren eta, Txinarekin laguntzarekin, gerra egiten jarraitu zuten, Thailandiako muga inguruan. 1982an, Khmer Gorriak bat egin zuen komunista ez ziren baina vietnamdarren aurka zeuden beste khmer talde batzuekin. 1989an vietnamdarrak herrialdetik alde egin zutenetik aurrera, lau talde borrokatu ziren Kanbodiako kontrola eskuratzearren. Nazio Batuen ekimenez, lauek su-etena hitzartu zuten, eta 1993rako hauteskundeak deitzea erabaki. Khmer Gorriak boikota egin zuen. Norodom Ranariddh printzeak, Norodom Sihanuken semeak, irabazi zituen hauteskundeak, eta errege izendatu zuten. Kanbodiako Herri Alderdiko buru Hun Senek Ranariddh printzearekin aginpidea banatzea lortu zuen.

2011ko ekainean eseri ziren akusatuen aulkian Khieu Samphan presidente ohia, Nuon Chea erregimenaren bigarren burua, Ieng Sary Atzerri ministro ohia eta Ieng Thirith Gizarte Gaietako ministro ohia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kanbodiako historia

## Kanpo estekak 
* Ezkerra, Estibalitz, *Hondamendia hasi zen urtea*, *Berria*, 2020ko martxoak 8, berria.eus