open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Manasseina

**Maria Mikhailovna Manaseina**, **Marie de Manacéïne** izenez ere ezaguna (Korkunova, 1841eko martxoaren 18a - San Petersburgo, 1930eko martxoaren 17a) errusiar mediku eta neurozientzialaria izan zen.

Medikuntzan lizentziatua zen, eta Errusiako Inperioko lehen emakumeetako bat izan zen lizentziatzen.

Artikulu ugari argitaratu zituen frantsesez, errusieraz eta alemanez. Hala ere, ez zen arraroa gizonezko mediku gisa bere burua aurkeztea izan ere, ziurtagiri bat lortu zuen hori frogatzen zuena. Gaur egun kimika fisiologikoaren alorreko neurozientzialari aditu eta somnologian eta biokimikan aitzindari da.

## Bizitza pertsonala 
Oraindik ikasle zela, Manasseina, Poniatovskirekin ezkondu zen, bere ikaskide batekin.Biak batera Narodniki zirkulu iraultzailean parte hartu zuten batera .

1917ko Errusiako Iraultzan ere parte hartu zuten, Tzar Errusiako enperadoreak jarritako arauen aurka hain zuzen ere.

Horrez gain, publikoki leialtasuna adierazi zion gobernu tzaristari, eta horretarako diru kopuru eskuzabala jarri zuen. Poniatovsky, bere lehen senarra, atxilotu zuten eta erbestealdian hil zen. Urteak geroago, 1856an, Viatxeslav Avksentievitx Errusiako medikuntzan ospetsua zen gizonarekin ezkondu zen.

## Zientziari egindako ekarpenak 
### Neurozientzia 
Neurozientzien arloan Manasseinaren ekarpenik aipagarriena loaren gabeziari buruzko ikerketak izan ziren eta ikerketa hau  Ivan Romanovitx Tarkhanov irakaslearekin batera egin zuen.

Esperimentu honetarako, hamar txakurkume insomnio totalean eduki zituzten, hau da, lorik egin gabe. Kume horiek lehenago elikatuta eta primeran zainduta zeuden. Lo faltak 4-5 egun igaro ondoren larria izan zen, eta ondorioz, txakurkume guztiak hil ziren.

Kontrol neurri gisa, beste txakurkume batzuk gosez hil zituzten. Emaitza horiek argi eta garbi erakutsi zuten loak bizitzari eusteko duen garrantzia eta lo faltak elikagai faltak baino heriotza azkarragoa dakar.

Ikerketa horren ondorioz, Manasseinak ondorioztatu zuen loa garuneko zelulak birsortzeko elikadura bezain beharrezkoa dela.

Bere lanak eragin handia izan zuen komunitate zientifikoan eta zientzialari askok bere eredua errepikatu zuten:

1896an, George T. V. Patrick eta Allen Gilbert psikologo estatubatuarrek gizakiaren lehen loaren gabezia esperimentua egin zuten. Geroago, 1988an, Lamberto Daddi, Giulio Tarozzi eta Cesare Agostinit italiar ikerlariek Manasseinaren aurkikuntzak zabaldu zituzten, kumeen burmuinen analisi histopatologiko eta anatomiko zehatza eginez.

## Kanpo estekak
Regina Coeli

**Regina Caeli** edo **Regina Coeli** (euskeraz *Zeruko Erregina*) otoiz kristau katolikoa da Maria Birjinaren ohorez egiten dena, fededunek Berpiztuaren amari Jainkoaren aurrean euren alde egiteko eskatzen diena.

Izena latinezko testuaren lehenengo berba bitatik datorkio.

## Testua 
*Regina Caeli* edo Zeruko Erregina 1742tik kantatu edo errezitatzen da, '*Angelus*-en ordez, pazkoaldian (egun pazko igandetik pentekoste egunera arte), sarri besteren otoitz batekin:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Hamilton

**Alice Hamilton** mediku eta ikertzaile estatubatuarra izan zen, ezaguna lan osasunaren arloan egindako lanagatik eta industria toxikologian aitzindaria izan zelako. 1869ko otsailaren 27 jaio zen Manhattanen eta 1970eko irailaren 22an hil zen. Harvard Unibertsitateko Medikuntza Eskolan sartu zen lehen emakumea ere izan zen.

Bere lan zientifikoaz gain, Hamilton feminista, berritzaile soziala eta gizarte ongizatearen defendatzailea, bakearen aldeko ekintzailea eta boluntarioa izan zen Chicagoko Hull House-n. Sari eta ohore ugari eman zitzaizkion, eta ospetsuena Lasker Saria  izan zen zerbitzu publikoan egindako ekarpenengatik.

Osasun publikoan eta laneko segurtasunean karrera hasi zuen 1910ean, Charles S. Deneen Illinoisko gobernadoreak sortu berria zen Illinois Batzordeko Lan Gaixotasunen Batzorderako mediku berrikusle izendatu zuenean. Hamlitonek zuzendu zituen batzordearen ikerketak, hala nola beruna eta bestelako substantzia toxikoak bezalako pozoi industrialak.

Alice Hamiltonek berun bidezko pozoitzeari buruzko ikerketa egin zuen munizioen industrietan, besteak beste, eta frogatu zuen nitrogeno gasek, berunak eta izpi biskosaren fabrikazioak gaixotasunak ekar zitzaketela, hala nola ikusmen-galera, buru-alterazioak eta paralisia.

## Kanpo estekak
Elizabeth Langdon Williams

**Elizabeth Langdon Williams**, astronomoa izan zen. 1879ko otsailaren 8an jaio zen Putnamen. Elizabeth 1903an graduatu zen MIT (Massachusetts Institute of Technology) unibertsitatean, gorenezko mailarekin. Bertan ikasketak amaitu zituen lehen emakumea izan zen.  1905ean  Percival Lowellek Elizabehtei kontratatu zion Bostongo bere bulegoan lan egiteko.

## X planet proiektua 
X planetako proiektuan kontratatu zuten arte, Elizabeth Langdonei beraien proiektuan X planetaren ikerketan kalkuluak egiteko kontratatu zioten .

Williamsek Planet X proiektuan egin zuen eginkizuna gizakiaren ordenagailuaren burua zen, kalkulu matematikoak eginez Lowell-ek objektu ezezagun bat bilatu behar zuen eta tamaina Neptuno eta Urano orbitetan dauden desberdintasunetan oinarrituta. Bere kalkuluek planeta ezezagunaren kokapena aurreikustea ahalbidetu zuten, baina Lowell 1916an hil zen eta proiektua eten egin zen. Hala ere, 1920ko hamarkadaren amaieran, proiektua berriro hasi zen eta Clyde Tombaugh kontratatu zuten hura zuzentzeko. Tombaugh-ek Lowell-en iragarpenak (Williams kalkuluetan oinarrituta) erabili zituen 1930ean Pluton izeneko planeta berri gisa identifikatutako 1915ean ateratako zeruko eskualde batean irudia kokatzeko.

## Azken urteak 
1935ean, George Hall Hamilton hil zen eta Elizabeth Langdon Williams alarguna geratu zen, eta etxez aldatu behar izan zuen Lebanon New Hampshire herrira bere anai txikinarekin. 1981ean, 101 urte zituela hil zen.

## Kanpo estekak
Emmy Klienenberger-Nobel

**Emmy Klieneberger-Nobel** (Frankfurt am Main, 1892ko otsailaren 15a -  1985eko irailaren 11) Alemaniar mikrobiologoa izan zen. Mikoplasmen eta beste bakteria espezie batzuen arteko desberdintasunak aztertzen lehena izan zen eta 1930ean, Frankfurteko Unibertsitateko lehen emakumezko irakaslea izan zen Medikuntza Fakultateko irakasle titulua lortu zuenean.

## Alemania eta Ingalaterra 
Ingalaterran lanpostu bat lortu zuen Londresko Lister Institute of Preventive Medicine- n Klienenberger ikertzaileak. Bakterioen morfologiaren inguruan 80 argitapen idatzi zituen 1934an, Lister Institutuko Jenner Memorial Beka eman zioten 1935ean. 1922an, Emmy bakteriologo gisa kontratatu zuten Frankfurteko Unibertsitateko Higiene Institutuan. Max Neisser irakaslearen eskutik trebatu zen eta Alemaniako Higiene eta Bakteriologia Elkartearen kide bihurtu zen, aldizkari zientifikoen artikuluak argitaratuz bakteriologian gai ugariri buruz.

## Ikasketak 
Klieneberger-Nobel irakasleen unibertsitatera joan zen eta 1911an irakasle agiria jaso zuen. Gero, botanika, zoologia, matematika eta fisika ikasi zituen hainbat unibertsitateetan.

Lanbidea: Bere ibilbidean zehar, Klieneberger-Nobelek mikoplasma ikerkuntzan lagundu zuen nabarmen eta bere lanak mikroorganismo horiek gaixotasun infekziosoak nola eragiten dituzten jakiteko ta.ondorengo oinarriak.

## Sariak 
* 1976an, Mikoplasmologiarako Nazioarteko Erakundearen (IOM) ohorezko bizitzako lehen kidea bihurtu zen
* 1980an, OIMk bi urtean behin sortu zuen "Emmy Klieneberger-Nobel saria" mikoplasmologiaren gaieko ikerketetan izandako lorpen bikainagatik.
* 1967an 75 urte bete zituenean , Berlingo Robert Koch Institutuko ohorezko kide izendatu zuten .

## Kanpo estekak
Cristina Galbó

**Cristina Galbó Sánchez** (Madril, 1950eko urtarrilaren 17a) espainiar aktorea da.

## Biografia eta lana 
Zineman umea zela hasi zen: *El hincha* (1958) filmean. Handik urte gutxira egin zen ezaguna, hamairu urterekin, Manuel Summers zuzendariaren *Del rosa al amarillo* (1963) filmean.

Hurrengo urteetan, nerabe pertsonaia arketipikoak antzeztu zituen hainbat filmetan: pasio handiko pertsonaia tolesgabeak.

1967an spaghetti western batean parte hartu zuen: *La furia de Johnny Kidd*. Filmean lankide izan zuen Peter Lee Lawrence aktorea eta handik bi urtera ezkondu egin ziren eta seme bat izan zuten.

Ondoren, beldurrezko hainbat filmetan aritu zen lanean, bai Espainian bai Italian, besteak beste: Narciso Ibáñez Serrador zuzendariaren *La residencia* (1969); Massimo Dallamano zuzendariaren *Cosa avete fatto a Solange?* (1972); eta Jorge Grau zuzendariaren *No profanar el sueño de los muertos* (1974).

1970eko hamarkada bukaeran gero eta gutxiago lan egin zuen zinean eta 1980ko hamarkada bukaeran egin zuen azken filma: Manuel Summers zuzendariaren *Suéltate el pelo* (1988), Hombres G musika taldeko kideekin batera.

Urte haietan antzerkian hasi zen lanean adibidez, *Drácula* (1978) antzezlanean eta Santiago Moncadaren *Salvad a los delfines* (1979) antzezlanean, Amparo Rivelles aktorearekin.

Zinema guztiz utzi ondoren, flamenko dantzari eta dantza irakaslea izan da Kalifornian.

## Filmografia 
* *Suéltate el pelo* (1988)
* *El último guateque II* (1988)
* *Sufre mamón* (1987)
* *Sobrenatural* (1981)
* *La amante ingenua* (1980)
* *Las siete magníficas y audaces mujeres* (1979)
* *Yo... con mi experiencia* (laburmetraia) (1979)
* *El último guateque* (1978)
* *Hasta que el matrimonio nos separe* (1977)
* *La Corea* (1976)
* *Las adolescentes* (1975)
* *Olvida los tambores* (1975)
* ''L'Assassino è costretto ad uccidere ancora* (1975)
* *No profanar el sueño de los muertos* (1974)
* *Cárcel de mujeres* (1974)
* *Cosa avete fatto a Solange?* (1972)
* *Las cinco advertencias de Satanás* (1970)
* *Sangre en el ruedo* (1969)
* *Dos veces Judas* (1969)
* *La residencia* (1969)
* *Long-Play* (1968)
* *Días de viejo color* (1968)
* *Un día después de agosto* (1968)
* *Palabras de amor* (1968)
* *Los chicos del Preu* (1967)
* *La furia de Johnny Kidd* (1967)
* *Nuevo en esta plaza* (1966)
* *La ciudad no es para mí* (1966)
* *Aquella joven de blanco* (1965)
* *Del rosa al amarillo* (1963)
* *El hincha'' (1958)

## Kanpo estekak
Erregioselektibitate

Kimikan **erregioselektibitateak** adierazten du lotura kimiko batek noranzko batean apurtzeko duen joera, beste aukera posibleei muzin eginez. Erregioselektibitateak erregioisomeroak edo isomero konstituzionalak agertze dakar.

Adibide tipiko bat 2-propenilbentzenoaren sintesia da non bi isomero posibleen artean bat baita nagusi.
 frameless|348x348px
Produktu bat eratzeko lehentasuna dagoenez esaten zaioa erreakzioari selektibo eta erregioselektiboa da isomero konstituzionaletako bat delako nagusi erreakzio-produktuen artean.

Erregioselektibitatearen beste adibide bat da alkeno asimetriko baten gaineko hidrogeno bromuroaren adizio elektroizalea, zein Markovnikov-en arauari darraion.
Fitxategi:MarkovnikovRulePropeneHBr.svg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaitsev-en arau
* Markovnikov-en arau
* Hofmann-en arau
* Estereoselektibitate
* Enantioseleltiobitate

## Kanpo estekak
Mary McDonnell

**Mary Eileen McDonnell** (Wilkes-Barre, Pennsylvania, 1952ko apirilaren 28a) estatubatuar aktorea da. *Dances with Wolves* filmean egindako paperarekin egin zen ezagun, eta *Grand Canyon*, *Passion Fish*, *Independence Day*, *Donnie Darko* eta *Margin Call* filmetan paper garrantzitsuak izan zituen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Pedro Varela Olivera

**Pedro José Varela Olivera** (Florida, Uruguai, 1837ko otsailaren 22a - Montevideo, Uruguai, 1906) Uruguaiko politikaria izan zen. Errepublikako Presidentea izan zena 1868an eta 1875 eta 1876 artean.

## Kanpo estekak
Lorenzo Batlle y Grau

**Lorenzo Cristóbal Manuel Batlle y Grau** (Montevideo, Uruguai, 1810eko abuztuaren 10a - Montevideo, Uruguai, 1887ko maiatzaren 8a) uruguaitar militar eta politikaria izan zen, Errepublikako presidentea 1868 eta 1872 artean.

## Kanpo estekak
2020ko Paris-Roubaix

**2020ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 118. edizioa izan behar zuen, 2020ko apirilaren 12an jokatzekoa. Hala ere, bertan behera utzi behar izan zuten COVID-19 pandemiaren ondorioz.

## Taldeak 
Honako 25 talde hauek baieztatuta zuten partaidetza:

## Kanpo estekak
Lorategiko festa

***Lorategiko festa eta beste kontakizun batzuk*** () Katherine Mansfield (1888-1923) emakume idazleak 1922an plazaratutako ipuin bilduma da. Urte beteko geroago idazlea hil zen. Anton Garikanok euskaratu zuen. Mansfield izan zen XX. mende hasierako Ingalaterrako idazlerik puntakoenetakoa, eta garaiko emakumearen egoera ondoen jaso zuena. Burgesian zuen jatorria, baina ikuspegi kritiko batez behatzen dio bere klaseari eta haren konbentzionalismoari.

## Liburuan jasotako ipuinak 
Jatorrizko liburuan bezala, hamabost dira bildutako ipuinak:

* "Badian"
* "Lorategiko festa"
* "Koronel zenaren alabak"
* "Uso jaun-andreak"
* "Neska gaztea"
* "Ma Parkerren bizitza"
* "Ezkontza à la mode"
* "Bidaia"
* "Brill andereñoa"
* "Lehenbiziko dantzaldia"
* "Kantu lezioa"
* "Arrotza"
* "Jai eguna"
* "Familia ideal bat"
* "Etxekoandrearen neskamea"

## Gaiak 
Bilduman gai asko jorratzen dira: bizitza, heriotza, ezkontza, errealitate distortsionatua, damua, etsipena, betebeharra, generoa...
 
## Euskarazko bertsioa 
Anton Garikano plazaratuta bi edizio desberdinak ezagutu ditu. Lehenengoa "Klasiko Unibertsalak" bilduman argitaratu zen, 1998an. Hamalau urte geroago, bigarren edizio zuzendua "Urrezko Biblioteka"n agertu zen (Elkar, 2011, ISBN: 978-84-15337-16-4).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1994ko edizio osoa, Anton Garitanoren hitzaurrearekin.
* :Jatorrizko testua.
June Kintana

**June Kintana Larraza** (Bakaiku, 1995eko apirilaren 12a) nafar atleta da. Leonen bizi eta atletismoan aritzen da. Disko jaurkitetan hain zuzen ere.

Lehengo urtean Espainiako selekzioan hautatu zuten. Txapelketa batean parte hartu zuen selekzioarekin eta lehenengo postuan gelditu zen. June bere modalitateko kirolari nabarmena da Espainian.

*Baserria* programan atera zen eta *Herri Txiki Infernu Handi* telebista saioan ere bai. Eta bertan disko jaurtiketari buruz hitz egin zuen eta behin edo bitan jaurti egin zuen.

## Biografia 
Txikitatik animaliak gustatzen zitzaizkion eta horregatik Leonera joan zen albaitaritza ikastera. June Kintana pertsona lehiakorra da. Kirola egitea gustuko du, mendira joatea eta lagunekin egotea. June Kintana oso gogorra eta zorrotza da bere buruarekin.

## Kirol lorpenak 
Junek hainbat sari irabazi ditu eta honakoak dira:

* Espainiako txapelketan 1. postuan geratu zen. 2019an eta 2022an.
* 2022ko uztailaren 20an nafarroako disko jaurtiketako errekorra apurtu zuen 57,83 metrorekin.

Kirolaren barne menditik korrika egitea gustatzen zaio eta arrazoi horregatik atletismora apuntatu zen. Bere jaurtiketen artean marka luzeena egin zuena 57,83 metrokoa izan zen. Tokiora joateko 63,50 metro lortu behar zuen hango joko olinpikotara joateko.

## Erreferentziak
Estereoisomeria

Kimikan **estereoisomeria** deritzo molekula bateko atomoak espazioan posizio desberdinetan kokatzeagatik sortutako isomeria-motari. Atomoek antolamendu espazial desberdina dute, baina isomeroen artean ez dago bestelako alderik konektibitatean edo lotura-anizkoiztasunean. Estereoisomero deitze antolamendu espazial bakoitza osatzen duten entitateei.

Estereoisomeroen artean bi mota bereizten dira:

* *Isomero konformazionalak, konformeroak edo errotameroak*. Agertzen diren antolaketa espazial diferenteak molekularen lotura bakunen inguruko biraketaren ondorioa dira. Konformeroak ezin dira bereizi giro-tenperaturan,etengabe biratzen ari direnez, guztiz elkar bihurgarriak baitira.
* *Konfigurazio-isomero.* Hauen kasuan estereoisomero bat beste bat bihurtzea ez da gertatzen loturarekiko biraketaren bidez baizik eta loturaren bat etetearen bidez. Hauen artean bi klase bereizten dira:
** *Enantiomeroak*: bi formak ispilu-irudi gainjarrezinak dira, gizakion eskuak bezala alegia.
** Diastereoisomeroak. Karbono asimetriko asko dituzten konposatu organikoetan, konfigurazio esteriko desberdinek era dezaketen isomeroetako bakoitzari esaten zaio. Isomero optikoek ez bezala, diastereoisomeroek ezaugarri fisiko desberdinak dituzte eta ohiko analisi-teknikez bereiz daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isomero
* Enantiomero
* Estereoisomero
* Diastereroisomero
* Isomero konformazional

## Kanpo estekak
Tomás Villalba Albín

**Tomás Villalba Albín** (Dolores, gaur egun Soriano departamendua, 1805eko abenduaren 9a - Montevideo, 1886ko uztailaren 12a) Uruguaiko bitarteko lehendakaria izan zen 1865eko otsailean.

## Kanpo estekak
Estereoespezifitate

Kimikan erreakzio bat **estereoespezifikoa** dela esaten da estereoisomerian baino bereizten ez diren erreaktiboak erreakzionatzean lehenesten denean estereoisomerian bakarrik bereizten diren produktuak sortzea. Esan nahi baita, erreaktiboen estereoisomeriak baldintzatu egiten du produktuen estereokimika. Ezaugarriari **estereoespezifitate** deritzo.

Karbenoen alkenoekiko erreakzioa estereoespezifikoa da alkenoaren geometriari eusten diolako produktuak. Etsenplurako, dibromokarbenoak (:CBr2) *cis*-2-butenoarekin erreakzionatzen duenean *cis*-2,3-dimetil-1,1-dibromoziklopropanoa lortzen da, baina *trans* isomeroarekin erreakzionatzean *trans* ziklopropanoa lortzen da.
 415x415px

## Ikus, gainera 
- Estereoselektibitate

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korintoarrei Lehen Gutuna

**Korintoarrei Lehen Gutuna** (, **1 Ko**) edo, labur, **1 Korintoarrei** Bibliako Itun Berriko liburu bat da. Paulok Korintoko eliza-elkartearengana zuzendutako gutuna da, eta maitasunaren gaia xehe-xehe jorratzen du. Gutunak hamasei kapitulu dauzka, eta koinez idatzita dago.

## Testuinguru historikoa 
Gutuna 55 urtearen udaberrian idatzi zen, Efeson (). Horren ostean, Paulok Mazedoniara joateko eta, gero, Korintora itzultzeko asmotan zebilen.

Paulo gutun hau idaztea erabaki zuen eztabaidak baretzeko, lehenagoko adierazpenak argitzeko, iritzi okerrak artezteko eta ekintza txarrak ezabatzeko. Izan ere, Paulok Korintoko eliza-elkarteko berri izan zuen; litekeena da Apolok horri buruz lehenago jakinarazi izana (). Beste informazio-sorburu batzuk honako hauek izan ziren: eliza-elkarteak idatzitako gutunak (), "Kloeren jendearengandik jakin dut" () eta Esteban, Fortunato eta Akaikoren bisita ().

Ziur antzean, Tito eta izen ezezaguneko anaia bat gutunaren mezulari izan ziren ().

## Balizko tartekatzea 
Emakumeak elkartean hitz egitea debekatzeari buruzko 1 Korintoarrei-ko pasartea () benetan Paulok idatzia denetz eztabaidagarria da. Txatal haiek eskuidatzi guztietan agertzen badira ere, ez datoz bat arrazoibide osoarekin, eta Paulok emakumeek batzarretan otoitz egiteari eta profeziak egiteari buruz lehenago esan zuenarekin kontraesanean jausten ei da (). Itun Berrian aditu batzuen arabera, ez dago pasartea osteko tartekatzetzat jotzeko oinarri nahikorik, baina, beste batzuek geroago sartutakoa dela deritzote. Azken horien ustez, litekeena da txatal zalantzagarriak Pauloren izeneko gutunetako batzuk bildu zituen lagun batek erantsi izana, 100 urtearen inguruan. Paulo ezizenpeko kristau-idazle goiztiar batek eztabaidatutako hitzak are garratzago errepikatu zituen ().

## Edukia 
## Ikus, gainera 
* Biblia
* Itun Berria
* Paulo Tarsokoa

## Kanpo estekak 
* *Elizen Arteko Bibliako* Korintoarrei Lehen Gutuna 
* Joanes Leizarragaren Bibliaren Korintoarrei Lehen Gutuna
Estereoselektibitate

Erreakzio kimiko batean **estereoselektibitateak** estereoisomero zehatz bat besteak baino ugariago sortzea eramaten du. Estereoselektibitatea partziala izan daiteke estereoisomero bat besteak baino gehiago sortzen delako edo erabatekoa forma bat bakarra sortzen delako. Diastereoisomeroen kasuan *diastereoselektibitateaz* mintzatzen da eta enantiomeroen kasuan *enantioselektibitateaz.*

## Adibideak 
2-Iodobutanoaren deshidrohalogenazioa estereoselektibitate partzial baten adibidea da.
 Fitxategi:Stereoselectivedehalogenation.svg
Azido formikoaren eta norbornenoaren arteko erreakzioa estereoespezifikoa da exo isomeroa formatzen delako soilik endo isomeroaren kaltean.
 Fitxategi:Stereoselectiveadditiontonorbornene.svg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estereoespezifitate

## Kanpo estekak
De Gruyter

**De Gruyter** ( ahoskatua) edo **Walter de Gruyter GmbH** Alemaniako argitaletxea da, lan akademikoetan aditua. 1749an sorturiko Königliche Realschule argitaletxearen ondorengoa, Berlinen, Basilean, Bostonen, Munichen, Beijingen, Varsovian eta Vienan ditu egoitzak.

## Kanpo estekak
Axel Springer SE

**Axel Springer SE** Alemaniako argitaletxea da, Europako handiena dena. 15.000 langile baino gehiago eta *Bild*, *Die Welt* eta *Fakt* marken jabea da. Axel Springer kazetariak 1946an sortua, 2020tik aurrera KKR estatubatuar enpresaren eskuetan dago.

## Kanpo estekak
SO36

**SO36** ( ahoskatua) Berlingo klub bat da, Kreuzberg barrutiko Oranienstraße kalean dagoena. Hiriko *punk rock* mugimenduaren seaska, 1970eko hamarkadan Iggy Pop edota David Bowie bertatik askotan pasa ziren. 1979an punk, new wave eta arte bisualaren arteko nahasketa egitea proposatu zuen. Garai haietan bere areriorik ospetsuena New Yorkeko CBGB izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New wave

[thumb|ezkerrera|[Talking Heads Toronton 1978an]]
**New wave** () 1970eko hamarkadaren amaierako eta 1980ko hamarkadaren erdialdeko hainbat pop/rock estilotarako termino global bat da, punkarekin eta 1970eko hamarkadako rock genero batzuekin loturak dituena. Hasiera batean, ondorengo rock gotikoa bezala, *new wave*a afterpunkaren ia antzekoa izan zen, baina gero, genero gisan zatitu zen, musika elektronikoa, esperimentala, mod, discoa eta popa gehituz. Ondoren, azpigeneroak eta fusioak sortu zituen, *new romantic* eta rock gotikoa barne.

## Kanpo estekak
CBGB

**CBGB** New Yorkeko klub bat da, East Village auzoan dagoena. *CBGB* berez ***C**ountry*, ***B**lue**G**rass* eta ***B**lues* hitzen akronimoa, 1973an Hilly Kristalek sortu zuenean hiriko punk rock eta new wave banden, tartean Ramones, Television, Patti Smith Group, Blondie eta Talking Heads, seaska izan zen. 1980ko hamarkadatik aurrera, CBGB hardcore punkari esker ospetsuago bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jubiabá

***Jubiabá*** Jorge Amado idazle brasildarrak 1935ean plazaratu zuen eleberri ezaguna da. *Jubiabá* nobela da Amadok idatzitako lanen artean euskaratuta dagoen bakarra.

## Argumentua 
Eleberria Antonio Balduino "Balbo" gizon beltz txiro baten ikuspuntik kontatua da. Antonio Salvador da Bahia hiriaren kaleko umea izan zen grebalari bihurtu baino lehen. Haren begietatik hiriko jende xumearen bizimodua ezagutuko dugu. Balbo familia zuri aberats baten zerbitzura lan egitera doa. Han, bere nagusien alaba den Lindinalvarekin maiteminduko da. Ezinezko maitasuna dela uste du haien arteko arraza eta gizarte desberdintasunak direla eta. Baldok etxetik ihes egiten du eta Jubiabá izeneko azti eta gizon santu batekin adiskidetasuna lortzen du. Bitartean mila abentura biziko ditu kaleko haurra gisa lehendabizi, etxerik gabeko gizona, sambista, boxeolaria, tabako plantazio bateko langilea, zirkuko artista, portuko kaietako zamaketaria gisa, ondoren. Kaian langileen arteko elkartasunaren beharra ezagutuko du eta greba bat aurrera ateratzeko lan egingo du. Bitartean bere Lindinalvarekiko maitasuna hazten eta hazten joango da.
 
Liburu honekin Jorge Amadok langileen eta burgesiaren arteko aliantza baten beharra defenditu zuen, garaian komunistek defenditzen zuten tesia, alegia.

## Ezaugarriak 
Jubiabák Bahia estatuko kultura afro-brasildarra aztertzen du, candomblé eta macumbaren garrantzia azpimarratuz. Langile klasearen kontzientzia politikoa garatzeko plantemenduarekin jarraitzen du Amadorek, lehenago *Cacau* eta *Suor* eleberrietan bezala. Hauekin gertatzen den moduan, hala ere, tesi politikoa pobreak deskribatzeko modu sentimentalarekin nahasten da.
 
## Eleberria zineman 
1986an Nelson Pereira dos Santos zuzendariak liburua zinemara eraman zuen. Aktore nagusiak Betty Faria, Charles Balano, Françoise Goussard, Grande Otelo, Raymond Pellegrin eta Zaza Motta izan ziren.

## Euskarazko itzulpnea 
1997. urtean haren *Jubiabá* euskaraturik agertu zen Valentin Olaetxearen itzulpenaz ("Klasiko Unibertsalak" bilduma, Euba: Ibaizabal, 1997).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarazko itzulpen osoa, Valentin Olaetxearen hitzaurrearekin.
Tesalonikarrei Lehen Gutuna

**Tesalonikarrei Lehen Gutuna** edo, labur, **1 Tesalonikarrei** (**1 Ts**) Bibliako Itun Berriko liburu bat da. Gutunak bost kapitulu dauzka, eta koinez idatzita dago. Liburu honi Tesalonikarrei Bigarren Gutunak jarraitzen dio.

## Testuinguru historikoa 
Tesalonikarrei Lehen Gutuna, seguruenik, 50aren inguruan idatzi zen, eta, horren ondorioz, litekeena da gordetzen den Paulo Apostoluaren gutunik zaharrena izatea bai eta gorde den jatorrizko kristau-idazlanik zaharrena ere.

Paulok gutuna Timoteo Mazedoniara itzuli ostean idatzi zuen, eta bertan kokatutako Tesalonika hiriaren egoeraren berri eman zion (, ). Timoteoren berriak oro har bihotz-altxagarriak izan ziren, baina, horretaz gain, Paulok kristau-fedean, berak irakatsi zuen eran, aditu ezinak eta errakuntzak sortzen ari zirela ulertu zuen. Paulok gutun hau Tesalonikako eliza artezteko idatzi zuen, bizi garbi bat izan zezaten akuilatzeko eta Jainkoak haien bizitzak donestea nahi zuela gomutaratzeko.

## Hartzaileak 
Eginetan Pauloren bigarren misio-bidaia kontatzen da; Paulok eta Silasek egoitza Filipostik Tesalonikara aldatu zuten, beharbada, bertan sinagoga bat egoteagatik. Hiri hura Mazedoniako erromatar probintziako hiriburua izan zen. Paulo Berri Ona aditzera ematen hasi zen judu nahi jentilei. Hiru *Sabbatez* sinagogan Kristorenak izan ziren Itun Zaharreko atalak estali zituen.

## Liburuaren edukia 
Antza denez, kontraesana dago lehen gutunean adierazitako Jesus arin itzuliko zelako itxaropenaren eta bigarren gutuneko itzuliko zelako itxaropen puztuegien aurkako ohartarazpenaren artean. Interpretazio klasikoaren arabera, bigarren gutuna lehenarentzako erantzuna da, ezen, lehenak gehiegizko itxaropenak isiotu zituenez, bigarrena hura artezteko idatzi baitzuen. Kontraesan hark, jazarpena aitatu izanarekin batera, XIX. gizaldiaren erdiko teologo liberalak bigarren gutuna Paulok idatzi ez zuela ondorioztatzera eroan zituen, ezpada II. gizaldiaren lehenengo erdian idatzitakoa izango zatekeen.

## Antijudaismoa 
Gutunaren pasarte bat sarri aitatzen da, kristau-antijudaismoaren sorburu lez:

Dena dela, hori Paulo, jentilen edo paganoen –ez-juduen– apostolua, hebrear kristauen arteko gatazken testuinguruan kokatu beharra dago, ezen hebrearrek jentilei kristautzean euren ohiturak inposatu nahi baitzizkieten. Ohitura haietako batzuk erdainkuntza (*brit milah*) eta elikagai batzuk jateko debekuak (e. b. txerrikia) ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biblia
* Itun Berria
* Paulo Tarsokoa
* Oramendu

## Kanpo estekak 
* *Elizen Arteko Bibliako* Tesalonikarrei Lehen Gutuna 
* Joanes Leizarragaren Bibliaren Tesalonikarrei Lehen Gutuna
El Risitas

**Juan Joya Borja**, ezagunago ***El Risitas*** izengoitiarekin (Sevilla, Espainia,  - *ibidem*, ) espainiar umoregile eta aktorea izan zen, ezaguna Jesús Quinteroen saioetan agertzeagatik eta Santiago Seguraren *Torrente 3: El protector* filmean. Bere barre ezagunarengatik ospea jaso zuen, eta mundu osoan zehar meme bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Intxausti

**Manuel Maria Intxausti Moreno** (Manila, Filipinak, 1900 - Uztaritze, Euskal Herria, 1961) enpresaburua eta euskaltzale handia izan zen, estatubatuar herritartasuna zuena. Filipinetako Konpainiarekin XIX. mende hasieran Filipina Uharteetara deserriratutako intxaustitarren leinukoa izan zen, Ynchausti y Compañía enpresaren inguruan hazi eta aberastuak. Manueli XX. mendeko Anton Abadia deitu izan zaio. Ana Belen Larraurirekin ezkondu zen, eta bost seme-alaba hazi.

Espainian soldadutza egin ondoren, Jesus Maria Leizaola ezagutu zuen. Film kameraren zale amorratua zen, eta euskal dantzen lehen grabazioak egin zituen. 1923 eta 1928. urteen artean, Intxausti plazaz plaza ibili zen herritarrek eginiko dantzen filmatzen, dokumental etnografikoak egiteko. Donostiara joan zen aldamenean Leizaola zuela eta, hiria kolpisten eskuetan erori ondoren, Uztaritzera lekualdatu zen.

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean AEBra joan zen, Filipinetan denbora batez egon ondoren. Estatu Batuetan, Jose Antonio Agirre lehendakariaren erbesteko bidea kudeatu eta finantzatu zuen, baita haren Columbia Unibertsitateko irakasle postua ere.

2021ean, 189 film amateur argitaragabe aurkitu ziren. Dena digitalizatu dute, eta Euskadiko Filmategiak egin du, eta hainbat talde aritu dira inguruan: Gastibeltza Filmak, Euskal Herriko Unibertsitateko Nor ikerketa taldea, Kanaldude eta Eusko Jaurlaritza, Josu Martinez ikerketaren zuzendari zutela. Aurkitutako filmen artean, 24 ziren film komertzialak. Ondare hori digitalizatu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Ariztimuño
* Euskal Pizkundea
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak
Kenaiko penintsula

**Kenaiko penintsula** (dena'ina hizkuntzan: *Yaghenen*) Alaskako hegoaldeko kostaldean dagoen penintsula handi bat da. Kahtnuht'ana Dena'ina etnia toki honetan bizi izan da historikoki. Gerasim Izmailov izan zen lehen europarra eremu hau esploratzen eta ondoren mapa bat egiten, 1789. urtean.

Kenai mendiak glaziarrez estalita daude eta 2.100 m-ko altuerara iristen dira. Penintsularen hego-ekialdean kokatzen dira, Alaskako golkoko kostaldean zehar, eta mendikatearen zati handi bat Kenaiko Fiordoen Parke Nazionalean dago. Ipar-mendebaldeko kostaldea, Cook badiaren inguruan, lauagoa eta zingiratsua da, eta aintzira txiki ugari daude bertan sakabanatuta. Aintzira handiagoak penintsularen erdialdean daude, Skilak eta Tustumena aintzirak, esaterako.
ezkerrera|thumb|Kenai ibaia
Ibaien artean Kenai ibaia dago, izokin populazioagatik ezaguna, eta bere ibaiadarra, Errusiar ibaia, baita Kasilof eta Anchor ibaiak ere. Kachemak badia penintsularen hego-mendebaldean hedatzen da eta zati handi bat Kachemak Badiako Estatu Parkearen barruan dago.

Kenaiko penintsulak glaziar asko ditu ekialdean eta hegoaldean. Eremu hau Sargent eta Harding izotz-sailen sorlekua da, baita horietatik sortzen diren beste glaziar ugarirena ere.

## Herriak 
Kenaiko penintsulan Alaska hegoaldeko herririk jendetsuenak daude. Hauen artean Seward (Alaskako golkoko kostaldean), Soldotna, Kenai, Sterling eta Cooper Landing (Cook senadian), eta Homer (Kachemakeko badian) daude. Homertik Kachemakeko badiako urak gurutzatuz, penintsularen mendebaldeko muturrera heldu daiteke, non Seldovia, Nanwalek eta Port Graham herrixkak dauden.

## Garraioa 
thumb|Sterling errepidea
Homer herri ezaguna da Ipar Amerikako errepide zolatuen sistemaren bukaera izateagatik. Horrez gain, helmuga famatua da Estatu Batu Kontinentaletatik Alaskaraino gidatu duten bidaiarientzat. Seward Alaskako Burdinbidearen hegoaldeko azken geltokia da.

Kenai eta Homerren erregulartasunez programatutako hegaldiak dituzten aireportuak daude, baita aireportu txikiagoak, hegazkintza orokorrerako, Soldotna eta Sewarden.

Seward errepideak Seward Anchoragerekin lotzen du, eta Sterling errepidea Kenai penintsularen bizkarrezurra da, herri handienak Anchoragerekin lotzen baititu.

## Klima 
Penintsularen kostaldeko klima epel samarra da eta euri ugari egiten du. Alaska osoan nekazaritzarako toki apropos bakarrenetako bat da. Landatzeko garaia egokia da belar ondua eta beste uzta batzuk ekoizteko.

## Baliabide naturalak eta ekonomia 
Penintsulak gas naturala, petrolioa eta ikatz-metaketak ditu, baita merkataritzarako eta erabilera pertsonalerako arrantza-industria ugari ere. Turismoa industria garrantzitsua da, baita ehiztarientzako eta arrantzaleentzako gida eta tresneria zerbitzuak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urratu

thumb|Urratua pantian.
**Urratua** galtzerdi edo panti baten ehuna hondatzean azaltzen den hauste-marra da.

thumb|Urratuak saretzeko jostorratza xehetasunean. Jostorratzaren puntan kakoa eta kisketa ikus daiteke.
Urratua konpongarria da eta urratuak konpontzean datzan jarduerari errepasatzea deritzo. Horretarako errepasatzeko jostorratz berezia erabiltzen da, orratzaren puntan kako eta kisketa bana dituena. Errepasatzeko jostorratza albainutu ondoren, ehun finaren begiak berriro josten dira.

## Ikus, gainera 
* Errepasatze.

## Kanpo estekak
Edith González

**Edith González** (Mexiko Hiria, 1964ko abenduaren 10a - Huixquilucan, Mexiko 2019ko ekainaren 13a) Mexikoko aktore eta dantzaria izan zen. Televisa, TV Azteca eta Telemundo kateetan produzitu ziren Telenobeletan lan egiteagatik egin zen ospetsua.

Bere debuta 1970. urtean egin zuen haur-antzezle bezala Televisa kanalean, *Lucía Sombra* izeneko telesailetan jarraitu zuen agertzen 1970eko hamarkadan. 1974. urtean zinean debuta egin zuen *Canción de Navidad* izeneko pelikulan.Bere lehen paper garrantzitsua telesailaren barruan, *los ricos también lloran* telesailean izan zen. Bere agerpen garrantzitsuenak honetaz gain: *Soledad, Risa salvaje, Monte salvaje* eta *Mundo de fieras* izan ziren.

## Biografia 
Gonzalezek, Constanza izeneko alaba bat izan zuen (2004ko abuztuaren 17an jaioa). Hasiera batean ez zuen aitaren izena eman nahi izan eta 2008. urte arte bakarrik heztea erabaki zuen. Beranduago, alabaren aita Santiago Creel politikari mexikarra zela aitortu zuen. Christian Bach aktorearekin harreman handia zuen, sexu-eszenen aurka ere agertu zen bere ibilbidean zehar eta bere doble bat eskatzen zuen grabaketa horietarako.

## Gaitza eta heriotza 
2016. urtean obulutegiko minbizia atzeman zioten, ebakuntza bat egin ostean gaitza gainditu zuela uste izan zuen berak. 2019. urteko urtarrilean berrerortze bat izan zuelaren zurrumurrua irten zen baina berak hori egia zela ukatu zuen.

2019. urteko ekainaren 13an, Gonzalez gaitzaren ondorioz hil zen. Ekainaren 14an bere gorpua Jorge Negrete antzokira eraman zuten, non omenaldi bat eman zitzaion bere jarraitzaile, familiar eta lagunen artean. Omenaldiaren ostean, bere gorpua Parque Memorial Gayosson lurperatua izan zen.

## Kanpo estekak
Francesco Bartolomeo Rastrelli

**Francesco Bartolomeo Rastrelli** (; Paris, 1700 &ndash; San Petersburgo, 1771ko apirilaren 29a) italiar arkitektoa izan zen. Batez ere Errusian lan egin zuen. Estilo barroko berantiar, dotore eta maiestatetsuko eraikinak diseinatu zituen.

1716an San Petersburgora lagundu zuen bere aita, Carlo Bartolomeo Rastrelli. Han, Italiako tradizioa eta Moskuko barrokoa uztartu zituen. 1730ean gorteko arkitekto izendatu zuten, eta postu horretan jarraitu zuen Ana eta Elisabet tsarinen erregealdietan. Katalina II.a zarina estilo barrokoaz nekatu zen eta Rastrelli erretiratu egin zen.

## Rastrelliren hamar eraikin 
## Kanpo estekak
Lorenzo Latorre

**Lorenzo Roberto Inocencio Latorre Jampen** ( Montevideo , 1844ko abuztuaren 19a - Buenos Aires, 1916ko urtarrilaren 18a ) Uruguaiko militar eta politikaria izan zen, behin-behineko gobernadorea 1876 eta 1879 artean, eta presidente konstituzionala 1879 eta 1880 artean.

## Kanpo estekak
Francisco Antonino Vidal Silva

**Francisco Antonino Vidal Silva** (San Carlos, 1825eko maiatzaren 14a - Montevideo, 1889ko otsailaren 7a), Uruguaiko politikari eta medikua, Uruguaiko presidentea 1880 eta 1882 artean eta 1886ko martxoa eta maiatza artean.

## Kanpo estekak
Ticinoko Giroa

**Ticinoko Giroa** txirrindularitza lasterketa bat izan zen (italieraz *Giro del Ticino* eta frantsesez *Tour du Tessin*), Lugano inguruan (Suitzako Ticino kantonamenduan) jokatzen zena. 

20 edizio izan zituen 1949tik 1968ra, egun bakarreko lasterketaren formatuan. 1986tik aurrera, beste 6 edizio jokatu ziren, etapakako itzuli baten formatuan eta amateurrentzako. Azken ekitaldia 1998an izan zen.

Ferdinand Kübler da garaipen gehien lortu zuena, lau alditan gailendu zelarik.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Disciple

***The Disciple*** 2020ko Chaitanya Tamhane indiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sharad Nerulkarrek Indiako musika klasikoko abeslari izan nahi du, eta arretaz aztertzen ditu maisuen, guruaren eta aitaren tradizioak. Baina, urteak igaro ahala, Sharad bere buruari galdetzen hasi da ea bikaintasun hori lorgarria ote den.

## Aktoreak 
* Aditya Modak: Sharad Nerulkar
* Arun Dravid: Guruji
* Sumitra Bhave: Maairen ahotsa
* Deepika Bhide Bhagwat
* Kiran Yadnyopavit
* Abhishek Kale
* Neela Khedar
* Makarand Mukund
* Kristy Banerjee
* Prasad Canavese

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asmat

**Asmat** Indonesiako Papua probintzian bizi den talde etniko bat da. Ozeano Barean dagoen egur artisau tradiziorik ezagunenetako bat dute, eta euren artea mundu osoko biltzaileek bilatzen dute. Uhartearen hego-ekialdean bizi dira, 19.000 kilometro koadroko eskualde tropikal zingiratsu batean. Euren eskualdearen parte bat Lorentz Parke Nazionalean dago, Gizateriaren Ondarea dena.

Gutxi gora behera 70.000 kide direla kalkulatzen da. *Asmat* terminoa euren lurraldeari buruz hitz egiteko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Errepasatze

thumb| Errepasatzeko eskuzko jostorratza.
**Errepasatzea** edo **saretzea** galtzetin, galtzerdi, panti edota leotardo urratuak eskuz konpontzean datzan jarduera da. Horretarako orratzaren puntan kako eta kisketa bana dauzkan jostorratz berezia erabiltzen da. Jostorratza eskuzkoa zein elektrikoa izan daiteke.

Errepasatzailearen lanbidea oso hedatua zegoen Poloniako Herri Errepublikan, batez ere 1960ko, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan. Nylonezko jantziak Polonian garestiak zirenez, hango emakumeek galtzerdi eta panti urratuak konpontzera eramaten zituzten. Galtzetinak etxean saretu ohi ziren; ez, ordea, galtzerdiak eta pantiak. Nylonezko jantzien fintasunak errepasatzea lan nekeza bihurtzen du jostorratz bereziak behar izateagatik, baita tresna hauek erabiltzeko teknikaren ezagutzaren aldetik ere.

1990eko hamarkadatik aurrera errepasatzea errentagarria izateari utzi ahala, errapasatzailearen lanbidea galduz joan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urratu.

## Kanpo estekak
The Mauritanian

***The Mauritanian*** 2021eko Kevin Macdonald eskoziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Guantanamoko espetxean dagoen atxilotu batek hamar urte baino gehiago daramatza han. Itxaropena galdua du atxilotuak, baina, bat-batean, aliatuak aurkituko ditu.

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Nancy Hollander
* Tahar Rahim: Mohamedou Ould Slahi
* Shailene Woodley: Teri Duncan
* Benedict Cumberbatch: Lt. Colonel Stuart Couch
* Zachary Levi: Neil Buckland
* Saamer Usmani: Arjun
* Corey Johnson: Bill Seidel
* Denis Menochet: Emmanuel
* David Fynn: Kent

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-François Revel

**Jean-François Revel**, **Jean-François Ricard** jaioa; Marseilla, 1924ko urtarrilaren 19a - Le Kremlin-Bicêtre, 2006ko apirilaren 30a) frantziar kazetari, filosofo eta idazlea izan zen.

Frantziako erresistentziako kide izan zen Bigarren Mundu Gerran. Filosofia ikasi zuen eta irakasle izan zen Aljeria frantsesean, Italian eta Mexikon. Irakaskuntza 1963an utzi eta idazketari ekin zion. Bere lehen ideologia sozialista izan zen, eta François Mitterrandenganako hitzaldiak idatzi zituen.

1960ko hamarkadan, gerra hotzean, liberalismo klasikoaren intelektualetako bat bihurtu zen. 1970etik 1981era ''L'Express* aldizkariaren zuzendaria izan zen. 1997an Frantses Akademiako kide hautatu zuten.

## Lanak 
* *Histoire de Flore*, Julliard, 1957
* *Pourquoi des philosophes*, Julliard, 1957
* *Pour l'Italie*, Julliard, 1958
* *Le Style du général*, Julliard, 1959
* *Sur Proust*, Julliard, 1960
* *La Cabale des dévots*, Julliard, 1962
* *En France, la fin de l'opposition*, Julliard, 1965
* *Contrecensures*, Jean-Jacques Pauvert, 1966
* *Lettre ouverte à la droite*, Albin Michel, 1968
* *Ni Marx ni Jésus: de la seconde révolution américaine à la seconde révolution mondiale*, 1970
* *Idées de notre temps*, Robert Laffont, 1972
* *Descartes inutile et incertain*, 1976
* *La Tentation totalitaire*, Paris, Laffont, 1976
* *La Nouvelle Censure*, 1977
* *Un festin en paroles*, Jean-Jacques Pauvert, 1979
* *La Grâce de l'État*, 1981
* *Comment les démocraties finissent*, Grasset, 1983 
* *Le Rejet de l'État*, 1984
* *Une anthologie de la poésie française*, Robert Laffont, 1984
* *Le Terrorisme contre la démocratie*, Hachette, 1987
* *La Connaissance inutile*, 1988
* *L'Absolutisme inefficace, ou Contre le présidentialisme à la française*, 1992
* *Le Regain démocratique*, 1992
* *Histoire de la philosophie occidentale, de Thalès à Kant*, éditions Nil, 1994
* *Le Moine et le Philosophe*, 1997
* *Le Voleur dans la maison vide. Mémoires*, Plon, 1997 
* *L’Œil et la Connaissance, écrits sur l'art*, Plon, 1998
* *Fin du siècle des ombres*, 1999
* *La Grande Parade. Essai sur la survie de l'utopie socialiste*, 2000
* *Les Plats de saison. Journal de l'année 2000*, Plon / Editions du Seuil, 2001
* *L'Obsession anti-américaine*, 2002
* *Fin du siècle des ombres*, Pocket, 2002
* *Un festin en paroles : histoire littéraire de la sensibilité gastronomique de l'Antiquité à nos jours*, Tallandier, 2007
* *Mémoires, édition intégrale'', Robert Laffont, 2018 (hilondokoa)

## Kanpo estekak
Stath Lets Flats

***Stath Lets Flats*** britainiar telesaila da, Jamie Demetriouk Channel 4 katerako sortua.

## Sinopsia 
Etxebizitzen negozioan egiten du lan Stath greziarrak, Londresen kokaturiko familia enpresa batean. Aitak erretiroa hartuko du berehala, eta bera da proiektuari segida emateko pertsona seinalatua, baina ezdeusa da alokairu etxeak kudeatzeko garaian.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nobody (2021eko filma)

***Nobody*** 2021eko Ilya Naishuller errusiar zinema zuzendariaren akziozko thriller filma da.

## Sinopsia 
Gau batean, hainbat lapur Hutch Mansellaren etxera sartuko dira, eta Hutchen pertsonaiak uko egingo dio bera eta familiako gainerako kideak defendatzeari, arazoak saihestu nahian. Jarrera hori ulertu ezin, desengainatuta sentituko dira Blake eta Becca ama-semeak, eta aitarengandik urruntzen hasiko dira. Gertakari horrekin etsita, bere alderik ilunena azaleratzen hasiko da Hutch.

## Aktoreak 
* Bob Odenkirk: Hutch Mansell
* Connie Nielsen: Becca Mansell
* RZA: Hutchen anaia
* Aleksej Serebrjakov:
* Christopher Lloyd: Hutchen aita
* J. P. Manoux: Darren
* Gage Munroe: Blake Mansell
* Colin Salmon: Banion

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Yang (astronauta)

**Liu Yang** (; Zhengzhou, 1978ko urriaren 6a) hegazkinlari militar eta astronauta txinatarra da. 2012ko ekainaren 16an, espaziora joan zen lehen emakume txinatarra bilakatu zen, Shenzhou 9 misioko tripulazioko kide gisa.

## Biografia 
Liu Yang 1978ko urriaren 6an jaio zen, Zhengzhouko Unibertsitateko Ospitalean. Ez zuen anai-arrebarik izan eta Beijing-en bizi zen, gurasoekin. Henan eskualdeko langileak ziren. PLA Air Force Aviation Unibertsitatetik graduatu zen Changchunen.

1997an, Liu EPLko aireko armadan sartu zen, eta pilotu gisa kalifikatu egon zen hegaldi-unitate bateko buru izan aurretik, PLAAFko mailarik handiena okupatuz. 1.680 orduko esperientzia du hegan egiten eta esperientzia askoko emakumea da.

500 milioi emakume txinatarretatik, Liu Yang aukeratu zuten. Liu Shenzhou 9ko tripulaziorako hautatu zuten, Tiangong 1 espazio-estaziora tripulatutako lehen misiorako. Liu espaziora joaten lehen astronauta emauke txinatar bihurtu zen. Misioa 2012ko ekainaren 16an abiatu zen. Tripulatutako espazio-misio horretan, Liuk esperimentuak egin zituen kanpo espazio-medikuntzan.

## Emakumeak espazioan 
Valentina Terexkova espaziora bidaiatu zuen lehen emakumea izan zen. 1963ko ekainaren 16an bidali zuten Vostok 6 misioan 26 urterekin. Espaziora joan zen lehen estatubatuarra Sally Ride izan zen, 1983an, 32 urte zituela. Sobietar Batasunak espaziora bidali zuen 1963an lehen astronauta. Berrogeita bederatzi urte geroago, emakume txinatar batek antzeko bidaia bat egitea lortu zuen.

## Shenzhou 9 misioa 
Txinako Shenzhou programak antolatutako hegaldi espaziala izan zen, eta 2012ko ekainaren 16an jaurti zuten, 10:30etan (GMT). Misioaren helburua, Tiangong 1 espazio-estazioarekin akoplamendua egitea izan zen eta ibilaldi eta esperimentuak egitea, misioak irauten zuen 14 egunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Animalia jatorriko produktu

thumb| "Ahate, ahate, ahate" izeneko platera hiru zatiak ahate gorputz konplexutik datozelako: ahate arrautzak, ahate mermelada eta ahate bular errea.
thumb| Ahuntz gazta barietateak
**Animalia jatorriko produktua** animalia baten gorputzetik eratorritako edozein material da. Adibidez, koipeak, haragia, odola, esnea, arrautzak eta hain ezagunak ez diren beste produktu batzuk, esate baterako, arrain buztana eta gatzagia. 

Lurralde bakoitzean indarrean dagoen araudiaren arabera animalia produktu edo azpiproduktu gisa definitzen da. Adibidez, Estatu Batuetako Nekazaritza Sailarentzat (USDA) abereetatik ateratako edo fabrikatutako produktuak dira, gihar ehunak izan ezik, EBn jendeak kontsumitzen dituen edo ez kontuan hartuta, termino orokorragoetan definitzen dira. Beraz, gizakiak kontsumitzeko oilasko arrautzak animalia azpiproduktu gisa hartzen dira AEBetan, baina ez Frantzian, animaliak elikatzeko pentsatutako arrautzak bi herrialdeetan animalien azpiproduktu gisa sailkatzen dira. Horrek ez du berez produktuaren egoera, segurtasuna edo "osotasuna" islatzen.

Animalien azpiproduktuak hiltegietako, animalien aterpetxeetako, zoologikoetako eta albaitari-guneetako animalien gorpuzkiak, eta gizakion kontsumorako pentsatuta ez dauden animalia jatorriko produktuak, janari hondarrak barne. Gizakien eta ez gizakien kontsumorako elikagaiak, koipeak eta beste produktu komertzialak ekoizteko saldu daitezke, hala nola kosmetikoak, margoak, garbigarriak, distira-emaileak, kolak, xaboiak eta koloratzaileak. Animalia azpiproduktuen salmentak harakintzari landare proteina iturriak saltzen dituzten industriekin ekonomikoki lehiatzeko aukera ematen dio.

Orokorrean, fosilizatutako edo deskonposatutako animaliekin egindako produktuak (esate baterako, petrolioa, antzinako itsasoko animalien aztarnekin osatuta) ez dira animalia-produktuak kontsideratzen. Animalia-hondakinekin ongarritutako lurzoruan hazitako laboreak oso gutxitan dira animalia-produktuak.

Hainbat dietak debekatu egiten du animalia produktu batzuk sartzea, begetarianoak, kosherrak eta halalak barne. Bestelako dietek, esate baterako, beganismoak eta beganismo gordinak animalia jatorriko osagai guztiak baztertzen dituzte. 

## Hiltegiko hondakinak 
Prestatzen direnetik elikagai gisa erabiltzeko ebakitako animalien gorputzen atalak dira. Hondakin horiek hainbat iturritatik etor daitezke, hiltegietatik, jatetxeetatik, dendetatik eta baserrietatik. Erresuma Batuan hirugarren mailako arrisku gisa sailkatzen dira animalien azpiproduktuen araudietan, haragi konfiskatua izan ezik, bigarren mailakoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
National Archives and Records Administration

thumb|250px|NARAren lehen egoitza Washingtonen.
**National Archives and Records Administration** (), ingelesez **NARA** akronimoarekin ezaguna, Ameriketako Estatu Batuetako Gobernu Federalari atxikita dagoen erakundea da. Bere funtzioa gobernu erregistro eta dokumentu historikoak babestea eta antolatzea da. Halaber, dokumentu horiek publikoaren eskura jartzen saiatzen da, ikerketetan eta hauen ezagutzan laguntzeko.

## Eraikinak eta erakusketak 
* **Agiritegi Nazionalen eraikina** edo **Archives I**. National Mall iparraldean dago, Washington Hirian. Jatorrizko egoitza da, 1935ean irekita. Bertan Estatu Batuen historian garrantzitsuak izan diren dokumentuak erakusten dira, besteak beste, 1776ko uztailaren 4ko Estatu Batuen Independentzia Aldarrikapena edo 1787ko irailaren 17an onartutako Estatu Batuen Konstituzioa.

* **College Parkeko Agiritegi Nazionalak**. Espazio arazoak zirela eta, 1994an ireki zen, Marylandeko Unibertsitatean. Archives II izenez ere ezaguna da.

* **Lurraldetako agiritegiak**. Estatu Batuen osoan hamabi instalazio daude eta Saint Louisen (Missourin), National Personnel Records Center izeneko bi agiritegi handiak.

* **Presidentetza-liburutegiak**. NARAren menpe dago ere bai liburutegi horien administrazioa. Berez, liburutegi sare bat da non Herbert C. Hoover presidentearenarekin hasita, presidente guztien dokumentuak gordetzen eta erakusten diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
* :Libray of Congress.
* :NARAren bideo-artxiboak Googlen.