open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galestar eskupilota

**Galestar eskupìlota** (; ) Galesen jokatzen den usadiozko eskupilota jokoa da. Irlandar eskupilota eta Euskal eskupilotaren antzekoa da, eta baliteke Estatubatuar eskupilotaren aurrekaria izatea.

Erdi Arotik joko hau jokatu izanaren erregistroak badaude, eta Galesko kirol kulturaren ikur nabarmenetako bat da.

## Ikus, gainera 
* Irlandar eskupilota
* Euskal eskupilota
* Valentziar eskupilota
* Estatubatuar eskupilota

## Kanpo estekak
Estatubatuar eskupilota

[250px|right|thumb|Estatubatuar eskupilota jokalekua, [Kalifornia.]]
**Estatubatuar eskupilota**, ingelesez *American handball*, AEBetan *hanball* edo *wallball* izenez deitua, herrialde honetan usadioz jokatzen den eskupilota joko bat da.

Kautxuzko pilota bat eskuaz joz eta pareta baten aurka talka eginez jokatzen da. Gaur egun New York hirian eta Kalifornia estatuan hainbat estatubatuar eskupilota jokaleku badaude.

## Ikus, gainera 
* One-Wall
* Euskal pilota
* Irlandar pilota
* Gales pilota
* Valentziar pilota
Ourenseko udaletxea

**Ourenseko udaletxea** () , hiriko gobernuaren erdigunea da eta Plaza Nagusiaren buru da. Fatxada klasizistarekin altxatua, 1889an errematatua izan zen; hiriak izan zuen hirugarrena izan zen, handitzeak, eraisteak eta denboraren joanak aurrekoak, 1519koak eta 1698koak, desagerrarazi ondoren.

## Historia 
Udalak bere lehen udaletxea eraiki zuen 1516 eta 1519 urteen artean. Ordura arte, botere zibilaren ordezkaritza-kontseiluaren bilerak elizetako eta plazetako atrioetan egiten ziren, gertuko zumardian, esaterako. Laster eraikina handitu egin zen, harik eta 1698an eraikin berri bat eraiki zuten arte: Castro Canseco arkitektoak altxatutako lehenetariko bat izan zen.

1873an, erorketa baten ondorioz, hirugarren eraikin bat altxatu behar izan zen, eta proiektua Queralt arkitektoari esleitu zitzaion. Queraltek 1889an amaitu zuen, arkupedun baxua zuen fatxada klasizista batekin. Mende honetako 40ko hamarkadan estilo bereko luzapen batek zedarritu zen.

## Deskribapena 
Egungo fatxada Karlos II.aren armarria eta erloju batekin errematatuta dago. Hiriko armarriaren sinboloak (dorrea, zubia eta lehoia), berriz, lehen solairuko balkoietako barandetan daude, bai portadan, bai alboetan. Ate nagusiaren ezkerrean Institutu Geografiko Nazionalaren plaka bat dago, hiriak itsas mailarekiko duen altitudea (135 m), latitudea eta luzera gogorarazten dituena.

Barrualdea erdiko eskailera handi baten inguruan antolatuta dago. Eskailera horretatik Areto Noblera sartzen da, hiriaren armarria duen beirate handi bat buru duela.

## Udala 1979tik 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ourenseko Udaletxearen webgune ofiziala.
My Family's Slave

'''''My Family's Slave'''* () ez-fikziozko istorio biografikoa da, Pulitzer Saria irabazi zuen Alex Tizon kazetariarena. 2017ko ekaineko *The Atlantic* aldizkariaren azalean izan zen. Tizonek argitaratutako azken istorioa izan zen eta 2017ko martxoan hil ondoren inprimatu zen. Erredakzioko langileek artikulua aldizkariaren azalean agertuko zela erabaki zuten egunean hil zen, haien erabakiaren berri eman baino lehen.

## Iturria 
Eudocia Tomas Pulido filipinar emakumearen bizitza kontatzen du. Familian Lola (tagaloz: amona) deitzen zioten. Egilearen familiarekin bizi izan zen 64 urtez, denbora gehienean esklabo gisa, eta familiako hiru belaunaldi hazten lagundu zuen. Filipinarrek oro har Tizon goraipatu zuten, mendebaldeko iruzkintzaile askok kritikatu zuten bitartean. 

*Slate* aldizkari estatubatuarrak adierazi du «filipinar kultura, historia edo ekonomia ezagutzen ez duten pertsonengandik datorren epai zabala». Geroago idatzi zuenez, Filipinak garapen bidean dauden herrialde bat denez, «dirua dutenen eta dirurik gabekoen arteko desberdintasun handiak pobrezian jaiotako askorentzat, batez ere probintzietan, esklabutza-kultura aukera bideragarria bihurtzen du».

«Istorio zintzo eta hunkigarri» gisa goraipatu zuen artikulua *Chicago Tribune* aldizkariak*.* Kritikak ere jaso zituen. Randy Ribayk zalantzan jarri zuen Tizon kritikatu zutenen goi-maila morala haurren lana erabiliz eraikitako gailu mugikorren bidez. Randy Ribayk zalantzan jarri zuen haurren lana erabiliz eraikitako gailu mugikorrak erabiliz Tizon kritikatu zutenen goi mailako morala. Irakurle batzuek Tizon «filipinar etxeko laguntzaileen zapalkuntza sistemikoan errudun» bezala deskribatu zuten.

*Hoy* aldizkariaren arabera, *My Family's Slave'' munduko artikulu irakurriena izan zen 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oberea kostini

***Oberea kostini*** *Oberea* kakalardo generokoa da, *Cerambycidae* familiakoa. Danilevsky ikerlariak 1988an deskribatu zuen. Kazakhstanen eta Errusian aurkitzen da.

## Ezaugarriak 
13-16,5 mm arteko dituzte. Hegaldiaren garaia ekainan eta uztailan izaten da. Caprifoliaceae familiako landareekin elikatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Oberea kostini* Encyclopedia of Life.
* :*Oberea kostini* Catalogue of Life.
Oberea antennata

***Oberea antennata*** *Oberea* kakalardo generokoa da, *Cerambycidae* familiakoa. Franz ikerlariak 1972an deskribatu zuen. Indonesian, Sonda uharteetan aurkitzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Oberea antennata* Encyclopedia of Life.
* :*Oberea antennata* Global Biodiversity Information Facility (GBIF).
Hegal (itsasontziarena)

thumb|468x468px|Ababor-Istribor-Branka-Popa_Amulak eta Hegalak itsasontzi batean
**Hegala** itsasontzi baten zabalera da, bere zortzirenean popatik ikusia. Istriborrekoa eta ababorrekoa existitzen dira. Popa eratzeko estutzen hasten den itsasontziaren alboetako zatia da.

Fitxategi:Georgy Ushakov (3).JPG|Itsasontzia ababorreko bere hegaletik ikusita.
Fitxategi:Georgy Ushakov (2).JPG|Itsasontzia istriborreko bere hegaletik ikusita.

## Ikus, gainera 
* Ababor eta istribor 

## Kanpo estekak
Julen Monreal

**Julen Monreal Perales** (Iruña, Nafarroa Garaia, 1994ko martxoaren 4a) Euskal Herritar futbolaria da.

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Pamplona taldeko harrobian hezia, lehen talde iruñarrean, Peña Sporten eta Mutilveran jokatu zuen Euskal Herritik kanpo irten baino lehen. 2019ko udan Oviedorekin sinatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko, baina aste gutxi geroago talde asturiarrak bere kontratua bertan behera utzi zuen. Lehen Federazioan 4 denboraldi jokatu ondoren, 2024ko urtarrilean UD Logroñések fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. 2025eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Tudelanon jokatzera.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko Abuztuaren 13an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Dobro

**Dobro**, AEBetako gitarra durundatzaile mota bat da, Gibson etxearen jabetzakoa eta bere Epiphone musika tresna ekoizle atalak ekoitzia eta merkaturatua.

1925ean John Dopyera eslovakiar-estatubatuar asmatzaileak sortu zuen eta 1929an bere anaiekin batera musika tresna hau seriean ekoizten zuen Dopyera Brothers enpresa sortu zuen, laburbilduta Do.Bros. 

Hamarkada luzez zokoratua egon ondoren 1980ko hamarkadaren hasieran bere erabilpenaren bezpikundea jazo zen. 

Nagusiki, blues eta bluegrass generoetan joatzen da, eta country musikan ere nolabaiteko erabilpena badu. Gainera, hainbat musikari ezagunek, tartean Mark Knopfler eskoziarrak, rock musikan ere ezagutzera eman izan dute.

## Kanpo estekak
Drosofila malkodun

**Drosofila malkoduna** (*Lacrymaria lacrymabunda*) *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Itxura erakargarria ez badu ere, jan daiteke.

Sinonimoak: *Agaricus velutinus*, *Hypophyllum xerampelinum*, *Agaricus lacrymabundus*, *Coprinus velutinus*, *Agaricus purpureobrunneus*, *Hypholoma velutinum*, *Psathyra lacrymabunda*, *Hypholoma lacrymabundum*, *Geophila lacrymabunda*, *Lacrymaria velutina*, *Glyptospora velutina*, *Cortiniopsis lacrymabundus*, *Drosophila lacrymabunda*, *Lacrymaria lacrymabunda*, *Lacrymaria lacrymabunda f. gracillima*, *Psathyrella velutina*, *Psathyrella lacrymabunda*, *Drosophila velutina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta10 cm bitarteko diametrokoa, kolore aldakorrekoa, arre-buztin kolorekoa, arre-okrea edo okre-lehoi kolorekoa, esferikoa gaztetan eta gero ireki eta lautu egiten da, gutxi markatutako titi batekin. Azalean zuntzezko berezko estaldura bat du eta honek itxura iletsu eta belusatua ematen dio.

**Orriak:** Zabal, Itsatsiak, arrexka kolorekoak, esporak heltzean ilundu egiten diren tantatxo garden ugarirekin, hauek, orban sakabanatuak uzten dituzte. Bukaeran, ia beltzak, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 2 - 10 x 0,4 - 1 cm-koa, sendoa, trinkoa, barnehutsa, hauskorra, kolore zurbilekoa, gero marroi-okre zikin edo arrexka bihurtzen dena; azala oso fibriloso-pilosoa; gortina zuria, ugaria, hondarrak kapelaren ertzean uzten ditu eta oinean zuntzexkaz egindako eraztun iraunkor bat osatzen du, esporek belztuta.

**Haragia:** Irmoa, oso hauskorra, arrexka edo arre-lehoi kolorekoa, zehaztugabeko usaina du.

**Etimologia:** *Lacrymaria* terminoa "lacrima" hitzetik dator, hau da, orriei itsatsitako malko-tanten antzeko tantak dituzten onddoak. *Vellutina* epitetoa latinetik dator, azalera belusatua esan nahi duen "velutinus" hitzetik. 

## Jangarritasuna 
Jateko itxura onegirik ez badu ere, nahiko ona bezala kontsideratuta dago.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko *Psathyrella* bat dago: *Psathyrella pyrotricha*, espezie urria, kolore biziagoak ditu, gorri-lehoi kolorea. *Psathyrella xanthocystis* delakoak ere badu antza, honek kapela zimurtua du.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean, sortetan, basoetako lurrean, bide bazterretan, parkeetan etab.

### Banaketa eremua 
Amerika, Europa, Asiako iparraldea, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 1.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 2.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 3.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 4.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 5.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 6.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrimabunda 7.jpg
Fitxategi:Lacrymaria lacrymabunda 8.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egur-ziza ezkatatsu

**Egur-ziza ezkatatsua** (*Pholiota squarrosa*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Alkoholik edaten ez bada, gaztetan jan daiteke,  baina ez da jateko gozoa.

Sinonimoak: *Agaricus floccosus*, *Agaricus pilosus*, *Agaricus mammosus*, *Agaricus squamosus*, *Agaricus reflexus*, *Agaricus squarrosus var. reflexus*, *Lepiota squarrosa*, *Gymnopus reflexus*, *Agaricus verruculosus*, *Pholiota squarrosa var. verruculosa*, *Dryophila squarrosa*, *Naucoria squamosa*, *Pholiota reflexa*, *Hypodendrum floccosum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbil-kanpai itxurakoa eta gero zabaldu egiten da, titi zabal batekin eta ertzak luzaroan biribilduta. Lehorra da eta ez da ikusgarria, horrek bereizten du *aurivella* eta *adiposa* espezietatik. Hondoko kolorea hori-arrosa da, eta ezkata marroiak ditu azalaren gainean. Ezkatak ugariagoak dira ertzetan erdigunean baino. *Aurivella* eta *adiposa* espezietan kontrakoa gertatzen da.

**Orriak:** Itsatsiak, estu, meheak, hori argi kolorekoak eta gero marroiak.

**Hanka:** Luzea eta oinarrira mehetua, zuri-horixka kolorekoa, kapelak dituen antzeko ezkatekin eta goialdean eraztun bat du. Ez da likatsua, *adiposa* espeziea berriz bai.

**Haragia:** Zaila, zuri-horixka kapelan eta ilunagoa oinean, usain eta zapore desatseginekoa, errefauarena.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Squarrosa* epitetoa latinetik dator, ezkata nahasiak, esan nahi duen "squarrosa" hitzetik. Kapela eta oinean ezkatak dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako baliorik, astun samarra ere bada.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota subesquarrosa* delakoa, *squarrosa* espeziearen forma bat da, honek kapela horiagoa du, ezkata gutxiago eta argiagoak izaten ditu, eta koniferoen enborretan hazten da. *Armillaria ostoyae* perretxikoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean agertzen da, hostozabalen eta koniferoen zuhaitz bizietan edo hiletan, faszikuluak eratuz.

### Banaketa eremua 
Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna faltsu

**Galanperna faltsua** (*Leucoagaricus badhamii*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna zalantzazkoa da. Toxikoa den susmoa dago.

Sinonimoak: *Lepiota badhamii*, *Mastocephalus badhamii*, *Lepiota rufovelutina*, *Lepiotophyllum badhamii*, *Lepiota meleagroides*, *Leucocoprinus badhamii*, *Lepiota rufovelutina var. sanguinascens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 10 (20) cm bitarteko diametrokoa, sendoa, arre-purpura kolorekoa ezkatekin. Titidun kamutsa eta zanpatua. Hasieran zurixka da, baina, ukitzean, kolore horixka hartzen du, ondoren, kolore gorri-arrexkara edo more-purpurara pasatzen da.

**Orriak:** Zuriak edo krema kolorekoak, estu samar eta zabalak. Zahartzean arre-oliba kolorera pasatzen dira.

**Hanka:** Hasieran zuria, gero kapelaren tonu berak hartzen ditu. 10 cm inguruko luzerakoa, barnehutsa, erraboilduna, askotan beste ale batzuen oinekin bat eginda. Karpoforoaren gainerakoan gertatzen den bezala, igurtziz gero kolorez aldatzen da. Eraztuna du.

**Haragia:** Zuria; moztutakoan, kolore hori-azafraira pasatzen da, eta, ondoren, gorri-ardo kolorera. Amoniakoarekin kolore berdexka hartzen du.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat. *Badhamii* epitetoa, Charles Badhan (1806-1857) mikologo eta botaniko ingelesaren omenez da.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota meleagroides* oso gertu dago, honek hostozabalen basoetan  irteten du, meheagoa eta urriagoa da eta gorri ilunez koloreztatzen da ebakitzean. Ez nahastu galanperna jangarriarekin (*Macrolepiota procera*)

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hazten da, humus asko duten lurretan, lasto edo belar lehorraren hondarretan, baita zerrautsetan ere. Basoan enbor zaharretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Zeelanda Berria, Benin, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna hiltzaile

**Galanperna hiltzailea** (*Lepiota pseudolilacea*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso arriskutsua eta hilgarria.

Sinonimoa: *Lepiota pseudohelveola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero zabaldu egiten da, arre-grisaxka edo arre-arrosa kolorekoa, ilunagoa erdian, zahartzean argituz joaten da, ezkata zentrokide samarrekin apaindua, eta eraztun hondarrek apendikulatutako ertzarekin.

**Orriak:** Zurixkak, nahiko estu, 

**Hanka:** 3 - 7 x 0,2 - 0,6 cm-koa, eraztuna nahikoa osoa, lerro arrexka batez apaindua.

**Haragia:** Usain leunekoa.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik eta "oús" eta "otós ear"  hitzetatik dator, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Toxikotasuna 
Pozoitsua eta hilgarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota brunneolilacea* delakoarekin, mamitsuagoa eta dunetan hazten dena, eraztun arre-gorrixka du, ertz gris-berdexkarekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean hostozabalen azpian garatzen den espezie urria, 

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Kanariak, Maroko, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egur-ziza bidaiari

**Egur-ziza bidaiaria** (*Pholiota gummosa*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio.

Sinonimoak: *Flammula gummosa*, *Dryophila ochroleuca*, *Dryophila gummosa var. punctulata*, *Dryophila gummosa*, *Stropharia punctulata*, *Hypholoma punctulatum*, *Naucoria gummosa*, *Psalliota punctulata*, *Visculus gummosus*, *Flammula tricolor*, *Pholiota mucosa*, *Gymnopilus gummosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, ondoren ganbila, azkenean kamutsa edo zertxobait hondoratua; oso hori kolore argikoa, hori-lasto kolorekoa edo, hori-berdexka argikoa, zahartzean koloregabetzen joaten da, kolore okre antzeko bat hartuz. Azal likatsu samarra du gaztetan, gero lehorra, gutxi ikusten diren ezkata txikiz zikinduta eta zahartzean desagertu egiten dira.

**Orriak:** Estu, Itsatsiak, kolore hori oso argikoak, ondoren beix kolorekoak, eta azkenik, herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 3 - 6 x 0,5 - 0,8 cm-koa, zilindrikoa, zaila, zahartzean barnehutsa; zuri-horixka kolorekoa edo hori-berdexka argikoa, zahartzaroan marroixka oinarritik hasita, ile meheez estalia. Zuri-horixka koloreko eraztuna du.

**Haragia:** Mehea, kolore hori argikoa; usain ahula, baina ez desatsegina; errefau-zaporea.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Gummosa* epitetoa, elastikoa delako du.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea. Kalterik egiten ez duen espeziea.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota lenta* delakoarekin, kolore argikoa da hau ere, baina honek ez du tonu horixkarik, krema kolorekoak baizik, eta ez da soropildua sortzen. Bere itxura eta habitata kontuan hartzen badira, zaila da nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, sortaka zuhaitzen motzondoetan edo itxuraz lurrean basoko bideetan zehar, ibilgailuen arrastoen lokatzean. Oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Islandia, Australia, Zeelanda Berria, Tanzania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna piriniar

**Galanperna piriniarra** (*Phaeolepiota aurea*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da. Ondo eder bat da, batez ere garatuta dagoenean, txapela *Lepiota* gisan irekia duenean. Espezie urria, babestu beharrekoa, Pirinioetan oso leku lokalizatuetan agertzen da.

Sininimoa:*Pholiota aurea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ia globo itxurakoa eta gero pixka bat zabaldu egiten da, titiarekin, eta ertza barrurantz okertua luzaroan. Azala okre kolorekoa, edo hori-urrekara kolorekoa du, eta gaztetan pikor txikiz estalia dago eta gero ile finez.

**Orriak:** Itsatsiak edo eskotatuak, zabalak, okre zurbil kolorekoak, baina denbora luzez oso zurbilak.

Orri eskotatuak: Oionera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, gehienetan polaina gisa estaltzen duen armilla batekin, eta, azkenik zabalgune baten bukatzen da, eraztuna da, eta gaztetan kapelaren ertzei lotuta egoten da. Kapelaren kolore berekoa eta hau ere pikortsua. Eraztunetik gora, oina zurixka da.

**Haragia:** Lodia, hasieran zuria, gero horixka kapelan eta zertxobait arrosa oinean, usain zianikoa du, almendra mikatza gogorarazten duena, eta zapore gogorra eta ez oso atsegina.

**Etimologia:** *Aurea* epitetoa latinetik dator, urre kolorekoa esan nahi duen "aureus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Gymnopilus spectabilis* delakoarekin. antzeko kolorea du, zuntzak ditu kapelan eta ez da oso ezkatatsua, taldeka ateratzen da, hildako egurretan (ez lurrean)

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, batez ere leku goroldiotsuetan, bide bazterretan, asunetan, hostozabal eta koniferoen basoetan, baino gehiago koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Eurasia, Ozeania.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, galanperna piriniarra desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna zinabrio-kolore

**Galanperna zinabrio-kolorea** (*Cystoderma cinnabarinum* edo *Cystodermella cinnabarina*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da gomendatzen sukaldean erabiltzea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 (8) cm bitarteko diametrokoa, kanpai formakoa. Gorri bizi (zinabrio gorria) kolorekoa edo laranja-adreilu kolorekoa, ezkata  piramidal txikiez estalita.

**Orriak:** Zuriak edo krema-zuri kolorekoak, estu, eta estuak, hasieran itsatsi-biribilduak, ondoren oinetik bereizita.

**Hanka:** Zilindrikoa, erraboildun samarrekoa, 4 eta 6 cm bitarteko altuerakoa eta 0,4 eta 0,9 cm bitarteko lodierakoa. Oina bi zatitan banatzen duen eraztun zurixka eta furfurazeo bat du, goialdea zurbila eta behekoa kapelaren kolore berekoa. Egitura ezkatatsua eta haritsua du.

**Haragia:** Zurixka, zapore eta usain bereizgarririk gabea.

**Etimologia:** *Cystoderma* terminoak azala anpuluekin edo garatxoekin dituela esan nahi du. *Cinnabarinum* epitetoa latinetik dator, zinabrioaren kolore, esan nahi duen "cinnabarinus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da gomendagarria, baina ez toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Perretxiko eder bat da, bere kolore gorri-zinabrioagatik, zaila, beraz, nahastea. *Cystoderma granulosum* delakoak lehoi-gorri kolorea du. *Cystoderma carcharias* perretxikoarekin ere nahas daiteke.

## Sasoi eta lekua 
Udazkenean, pinudien goroldio artean. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Dominikar Errepublika, Europa, Errusia, Kazakhstan, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Coltrane

**Alice Coltrane**, ezkondu aurretik **Alice McLeod** (Detroit, 1937ko abuztuaren 27a &ndash; Los Angeles, 2007ko urtarrilaren 12a) konpositore, pianista, organo-jotzaile eta jazz harpa- jotzaile estatubatuarra izan zen.

Ezaguna da, besteak beste, jazz-bandetan harpa erabili zuten musikari entzutetsuetako bat zelako, bera baino lehen, Daphne Hellman (1916-2002), Betty Glamann (1923-1990), Dorothy Ashby (1932-1986), Corky Jale (1936) eta, geroago, Deborah Henson-Conant.

Piano klasikoko ikasketetan trebatua zen, zazpi urte zituenetik. Laster sartu zen Detroiteko jazz-esparruan, eta Yusef Lateef eta Lucky Thompson saxofoi-jotzaileekin edo Kenny Burell gitarristarekin jo zuen. Parisen egon ondoren, New Yorken jarri zen bizitzen eta Terry Gibbsen laukotean sartu zen. John Coltrane ezagutu zuenean bere taldearekin jo zuen.

John Coltranerekin ezkondu zen, eta musikaria hil zenetik bere ondarearen zaintzailea izan zen.

Coltrane hil ondoren, bere bizitza espiritualtasunera eta meditaziora bideratu zuen, Indiara bidaiatu eta hinduismoan hasi zen, 'Turiya Sangitananda' izena hartu zuen. Kaliforniara itzuli ondoren, gogoeta-musikan aritu zen.

John Coltraneren lana inspirazio-iturri garrantzitsua izan zen harentzat, baina Alicek bere musika-estilo propioa garatu zuen bere instrumentu nagusiekin, pianoarekin, organoarekin eta harparekin, baita bibrafonoarekin eta Indiako instrumentu batzuekin ere, besteak beste tanburarekin.

## Diskografia 
* John Coltrane: Infinity. John Coltraneren taldearen 1965 eta 1966ko grabazioak, gerora Alicek eta haren musikariek egindako aldaketekin: Charlie Haden, Joan Chapman eta Oran Coltrane, eta hari sekzio bat. Album hori Inpultsioa! 1972. urtea.
* Monastic Trio (*Bultzada*!, 1967).
* *Huntington Ashram* Monastery (*Bultzada*!, 1969).
* *Ptah*, the Daoud (*Bultzada*!, 1970).
* *Journey in Satchidananda* (Inpultsioa !, 1970).
* *Universal* Kontzientousness (1971).
* *World Galaxy* (*Bultzada*!, 1971).
* *Lord of Lores* (*Bultzada*!, 1973)
* Reflection non Creation and Space (a Five Year View) (1973).
* Illuminations (Alice Coltrane and Carlos Santanaren albuma)–Illuminations (*CBS*, 1974), Carlos Santanarekin.
* *Eternity* (*Warner*, 1975).
* RirakasleaRadha - *Krisna* *Nama Sankirtana* (*Warner*, 1976).
* Transzendence (*Warner*, 1977).
* *Transfiguration* (*Warner*, 1978).
* *Turiya Sings* (1982).
* *Divine Songs* (1987).
* Infinite *Chants* (1990).
* The Music of Alice Coltrane: Astral Meditations (1999). Bilduma.
* *Translinear Light* (Bultzada!, 2004).
* The *Bultzada* Story (2006). Bilduma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alice Coltraneren web ofiziala.
Mélanie Joly

**Mélanie Joly** (Montreal, Kanada, 1979ko urtarrilaren 16a) Kanadako abokatua, politikaria eta estatistikaria da. 2021eko urriaren 26an Kanadako Kanpo Arazoetako ministroa izendatu zuten.

## Ibilbidea 
### Abokatutza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Montrealgo Unibertsitatean, 2001ean. Eta 2003an Zuzenbide Konparatu eta Publikoko Magister Juris titulua lortu zuen Oxfordeko Unibertsitatean.

### Politika 
2013an, Quebeceko Aholku Batzordeko buru izendatu zuten Kanadako Alderdi Liberalaren hauteskunde-kanpainan, Justin Trudeauren agindupean. 2013an, *Vrai changement pour Montréal* alderdia sortu zuen, eta Montrealeko alkatetzarako hautagai aurkeztu zen. Azaroaren 3an botoen %26,50 lortu zuen, eta Denis Coderre irabazlearen aurrean galdu zen.

2015. urtean udal politika utzi eta Alderdi Liberalaren aldeko hauteskunde federaletara aurkezteko asmoa iragarri zuen, botoen %47,50 lortuta. Urte horretan bertan Kanadako Ondare ministro izendatu zuten. 2018ko abuztuaren 28an, Turismo, Hizkuntza Ofizial eta Frankofoniako ministro bihurtu zen. 2019ko azaroan, Garapen Ekonomikoko eta Hizkuntza Ofizialetako ministroa izan zen.

2021eko urriaren 26an Kanadako Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten, Mark Garneauren ordezko.

2022ko irailean Mahsa Amini emakumeen eskubideen aldeko ekintzailearen heriotzagatiko gaitzespena adierazi zuen Mélanie Jolyk. Moralaren Poliziak hijab, buruko ohiala, publikoan behar bezala ez erabiltzeagatik atxilotu eta torturatu egin zuten Mahsa Amini. 

## Lanak 
*Changing the Rules of the Game* lanaren egilea da, eta politika publikoari eta herritarren konpromisoari buruzko ikuspegia partekatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inbutu (onddoa)

**Inbutua** (*Clitocybe infundibuliformis*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Oina kenduta jangarria da, bakarrik gaztetan, kapela zabaltzen denean usaina eta zaporea mantentzen ditu, baina haragia dagoeneko larrukara da, sindrome muskarinikoa eragiteko arriskuarekin.

Sinonimoa: *Clitocybe gibba*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, oso inbutu itxurakoa eta titi apur batekin; ertz oxkarratua, belusduna eta beherantz biribildua. Kolore arre-txigortu argia edo arre-horixka, gamuzaren antzekoa.

**Orriak:** Estu, erabat dekurrenteak. Zuriak edo zurixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Liraina, haritsua, barrualdean harroa. Zurbila, zurixka, kapelaren koloreko erreflexuekin, oinarria ile zurixka batek estaltzen du.

**Haragia:** Zuria, zaila, mehea ertzean eta ugariago erdian. Usain ahula eta atsegina du.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua, esan nahi du, kapelaren formagatik. *Infundibuliformis* epitetoa latinetik dator, inbutu forman, esan nahi duen "infundibuliformis" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina pixka bat larrukara.

### Nahasketa arriskua 
*Clitocybe catinus* delakoak, haragi oso mehea du, eta kolore zurbilagoa. *Clitocybe vermicularis*, udaberriko espeziea da, adreilu kolorea du eta irin usaina. *Clitocybe squamulosa* espezieak, kapela fibriloso-ezkatatsua du eta kolore bereko oina du. Guztiak jangarriak dira.

## Sasoia eta lekua 
Oso arrunta udan eta udazkenean, bai koniferoen artean, bai hostogalkorren hosto hilen alfonbretan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Peru, Brasil, Himalaiako eremua, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Galeria 

Fitxategi:Clitocybe gibba 1.jpg|alt=
Fitxategi:Clitocybe gibba 3.jpg|alt=
Fitxategi:Clitocybe gibba 4.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna usaintsu

**Galanperna usaintsua** (*Lepiota cristata*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Bere usainak eta zaporeak ez dute gonbidatzen kontsumitzera. Tamainaz eta itxuraz antzeko *Lepiota* txiki asko daude, eta horietako asko hilgarriak dira. Beraz derrigorrezkoa da ez kontsumitzea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm arteko diametrokoa, lehenengo kanpai itxurakoa, ondoren ganbil-titiduna, mehea ez oso haragitsua, kolore zuri satinatukoa, erdian titi arre koloreko batekin, kapelaren gainazal osoa ezkata txiki arre-gorrixkaz estalia.

**Orriak:** Zuriak, oso estu, meheak, libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
thumb|Galanperna usaintsua goitik ikusita
**Hanka:** Liraina, mehea, hauskorra, zilindrikoa, barnehutsa, zetaduna. Zurixka, baina arre-arrosa koloreko tonuekin, batez ere oinarrian. Mintzezko eraztuna, nahiko markatua, baina iheskorra.

**Haragia:** Zuria, usain gogorra eta desatsegina, baratxuria gogorazten duena.
thumb|Galanperna usaintsua azpitik ikusita
**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. Cristata epitetoa berriz latinetik dator, gandorrarekin edo titiarekin esan nahi duen "cristatus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria da usain desatsegina duelako.

### Nahasketa arriskua 
Duen usain berezia eta, batez ere, alboetako ezproidun esporak kontuan hartzen baditugu, zaila da beste *lepiota* txiki batzuekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean talde txikietan hazten da, hostogalkorren eta koniferoen basoetan eta landetan, lorategietan, sastrakatan, eta baita loreontzietan ere.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan, baina batez ere Europan eta Ipar Amerikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crimson Peak

***Crimson Peak*** (euskaraz *Muino Gorrixka*), 2015eko Guillermo del Toro mexikarrak zuzendutako amodiozko film gotiko bat da. Mia Wasikowska, Jessica Chastain, Tom Hiddleston, Charlie Hunnam eta Jim Beaver aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1889, AEB, Buffalo udalerria, Carter Cushing (Jim Beaver) estatubatuar negoziogizon aberatsaren alaba den Edith Cushingek (Mia Wasikowska) hildako bere amaren mamuaren bisita jasoko du, ondorengoa esanez: "Kontuz Muino Gorrixkarekin!".

1901, Edith idazlea bilakatu eta familian jazotako tragedia baten ondorioz bere hautzaroko lagunmina den Alan Michael doktorea (Charlie Hunnam) eta Sir Thomas Sharpe (Tom Hiddleston) ingeles baroiaren arteko maitasunean aukeratzeko ez da gai izango. Bere iraganeko mamuetatik ihes egin ahal izateko, Ingalaterrako Cumbria konderrian dagoen Allerdale Hall etxaldera joango da, bertan eraikinak arnasa hartu, odola isuri eta oroitzeko gaitasuna duela jabetuko da. 

## Aktoreak 
* Mia Wasikowska: Edith Cushing
** Sofia Wells: Edith gaztea
* Jessica Chastain: Lucille Sharpe
* Tom Hiddleston: Thomas Sharpe
* Charlie Hunnam: Alan McMichael doktorea
* Jim Beaver: Carter Cushing
* Burn Gorman: Holly
* Leslie Hope: McMichael andrea, Alanen ama
* Jonathan Hyde: Ogilvie
* Emily Coutts: Eunice
* Doug Jones: Edithen ama eta Lady Sharpen mamuak
* Javier Botet: Enola Sciotti, Margaret McDermott eta Pamela Uptonen mamuak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Roxana Saberi

**Roxana Saberi**, persieraz **رکسانا صابری** (Belleville, Jersey Berria, AEB, 1977ko apirilaren 26a) estatubatuar kazetaria da. Iranen AEBrako zelatatzea leporatuta, 2009ko otsailean atxilotu zuten eta 2009ko maiatzean askatu.

## Biografia 
Aita, Reza Saberi, persiar jatorrikoa da, eta ama, Akiko Saberi, japoniarra. Bellevuen eta Fargon (Ipar Dakota) hazi zen. eta Minnesotan izan zen Konderriko Unibertsitatean. Northwestern Unibertsitatean eta Cambridgen egin zituen ikasketak. Edertasun-erregina izan zen, eta Miss Dakota del Norte ere izan zen, urte hartako 10 Ms. Amerikar onenen artean. 

### Iranen atxilotua 
2009ko apirilaren 8an, Persiako gobernuak 10 urtera kondenatu zuen espioitza-delituagatik. Besteak beste, zenbait gobernuren (bereziki AEB), eta haren ustezko senargaia Bahman Ghobadi zinemagile persiar saridunaren eta Shirin Ebadhi Bakearen Nobel saridunaren kexen ondoren askmatu zuten. Saberik bi astez egindako gose-greba bat egin zuen. Auzitegian ezarri zen bera ezin zela espioitzagatik kondenatu, Iran ez baitzegoen AEBrekin gerran. 2009ko maiatzean askatu zutenean, Errepublika islamiarrean hurrengo bost urteetan krimen bat eginez gero, kartzelara joateko zigorraren menpe gelditu zen. Askatu eta berehala alde egin zuen Iranetik. Isilean Vienara, Austriara joan zen. Estatu Batuetara irailaren 22an heldu zen. La Palman bizi da, Murcian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Roxana Saberi.com
* LiberarRoxana. net
* Roxana Saberi updates-en kasuaren aurrerapenak, kazetariak babesteko Batzordearen gunean
Makalhilkari

**Makalhilkaria** edo **egur-ziza hilkaria** (*Hemipholiota populnea*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Gogorra, mikatza, ez da sukalderako ona, baina gerraostean Gaztela-Leonen prestatu egiten zen *Agrocybe aegerita* delakoa lagun zuela. Zur biltegietan eta zerrategietan eraso dezake. Orduan, fungizidekin tratatu behar da.

Sinonimoa: *Pholiota destruens*, *Pholiota populnea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Haragitsua, 6 eta 20 cm bitarteko diametrokoa, horixka edo arre zurbil kolorekoa, ezkata zuriz estalita, gainazal osoan,  iletsuak eta listuak, baina ertzerantz nabarmenagoak. Hasieran hemisferikoa, ganbila, gero laua eta titi apur batekin.

**Orriak:** Estu, itsatsita, hasieran zurbilak, ondoren arre-tabako kolorekoak.

**Hanka:** Laburra, sendoa eta kurbatua, ezkataduna eta kapelaren kolore berekoa, oinaren oinarria izan ezik, erraboilduna eta herdoil kolorekoa baita. Errezel partzialak eraztun flokoso oso nabarmena osatzen du.

**Haragia:** Zuria, trinkoa, zaila, lodia; usain sendokoa; hasieran zapore gozoa du; ondoren mikatz samarra.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Destruens* epitetoa latinetik dator, suntsiketa esan nahi duen "destruo" hitzetik. Inbaditzen dituen landareetan eragiten dituen efektuengatik.

## Jangarritasuna 
Gogorra denez eta zapore mikatza duenez, ez du sukaldaritzarako baliorik.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da beste *Pholiota* batzuekin nahastea. Perretxiko hau parasitoa da, eta, mizelioa zabaltzen denean, inbaditu duen zuhaitza hil egiten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera moztutako enborretan, batez ere makalen enborretan. 

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imran Khan

**Imran Ahmed Khan Niazi** (; Lahore, 1952ko urriaren 5a) pakistandar kriket jokalari ohi eta politikaria da. Pakistango 22. lehen ministroa izan zen 2018tik 2022ra.

Paxtun etniakoa, 18 urterekin hasi zuen nazioarteko kriket jokalari ibilbidea., 1992ra arte iraun zuena. Selekzioko kapitaina izan zen tarteka eta 1992ko munduko txapelketa irabazi zuen.

1996an Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) alderdia sortu zuen eta 1998an hauteskundeak irabazi zituen. Koalizio-gobernuak ordainketa-balantzaren krisiari aurre egin zion, zergak handitu zituen eta energia berriztagarrietarako trantsizioari ekin zion. Ustelkeriari buruzko pertzepzioak gora egin zuen agintaldian.

Pakistan Txinara eta Errusiara hurbildu eta Estatu Batuetatik urrundu zen. Indiarekin muga egiten zuen borroka izan zuen eta talibanek Afganistanen 2021ean boterea hartzea ospatu zuen. 2022ko apirilean galdu zuen boterea zentsura-mozio baten ondorioz.
Detective Story (1951ko filma)

***Detective Story*** (euskaraz *Detektibe Istorioa*), 1951ko William Wyler estatubatuarrak zuzendutako zinema beltzeko drama film bat da. Sidney Kingsley estatubatuar antzerkigilearen *Detective Story* (1949) antzezlean oinarritua dago. Kirk Douglas, Eleanor Parker, William Bendix, Cathy O'Donnell, George Macready, Gladys George, Joseph Wiseman, Lee Grant eta Gerald Mohr aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako lau izendapen izan zituen: Zuzendari onenaren Oscar Saria (William Wyler), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Eleanor Parker), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Lee Grant) eta Egokitutako Gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Wyler eta Philip Yordan).

## Argumentua 
AEBetako New York hiriko Manhattan barrutian dagoen polizia komisaldegiko bateko eguneroko gorabeherak deskribatzen dira. Jim McLeod (Kirk Douglas) detektibeak krimenen bat burutzeaz susmagarriak diren edozeinengandik informazioa eskuratzeko metodo gupidagabeak erabiltzen dituen gizasemea da.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Jim McLeod detektibea
* Eleanor Parker: Mary McLeod
* William Bendix: Lou Brody detektibea
* Cathy O'Donnell: Susan Carmichael
* George Macready: Karl Schneider doktorea
* Horace McMahon: Monaghan tenientea
* Gladys George: Hatch andereinoa
* Joseph Wiseman: Charley Gennini, diruzorro lapurra
* Lee Grant: Shoplifter
* Gerald Mohr: Tami Giacoppetti
* Frank Faylen: Gallagher detektibea
* Craig Hill: Arthur Kindred
* Michael Strong: Lewis Abbott
* Luis Van Rooten: Joe Feinson
* Bert Freed: Dakis detektibea
* Warner Anderson: Endicott Sims, abokatua
* Grandon Rhodes: O'Brien detektibea
* William "Bill" Phillips: Pat Callahan detektibea
* Russell Evans: Steve Barnes, trafiko polizia
* Burt Mustin: Willy atezaina (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Patrizio eliza (San Frantzisko)

**San Patrizio Eliza Katolikoa**, ingelesez ''St. Patrick's Catholic Church'', AEBetako San Frantzisko hirian dagoen eliza katoliko bat da, Kalifornia estatuan. Mission Street kalearen 756. zenbakian dago, 3. eta 4. kaleen artean, Yerba Buena hiri-parkearen inguruan.

1851n inauguratu zen eta San Patriziori sagaratua dago.
Kiernan Shipka

**Kiernan Brennan Shipka** (Chicago, Illinois, AEB, 1999ko azaroaren 10a) estatubatuar zinema eta telebistako aktorea da. AMC *Mad Men* telesaileko Sally Draperren papera da aipagarriena, Nickelodeon-en *La leyenda de Korra* telesailean Jinoraren rola betetzen duen ahots-aktorea da; Sabrina Spellman  Netflix *Chilling Adventures of* Ianaren jatorrizko serieko protagonista da.

## Lehen urteak 
Chicagon jaio zen Shipka, Illinois, John Young Shipka higiezinen garatzaile baten eta Erin Ann-en alaba bakarra. Aretoko dantza-eskolak hartu zituen bost urte zituenetik. Familia Los Angelesera (Kalifornia) joan zen bizitzera, sei urte zituenean aktore-karrerari laguntzeko.

*Mad Men* telesaileko taldearen barruan, Screen Actors Guild Award bat irabazi zuen Interpretazio Hoberenarengatik, 2008an eta 2009an drama batean.

Kritika bikainak izan ditu Shipkak *Mad Men* filmean. Dale Roe kritikariak Emmy sarietarako hautagai idealtzat izendatu zuen, eta honako hauxe esan zuen: *"10 urteko aktore hau Sally Draper problematikoa bezain eraginkorra izan zen aurreko denboraldian, eta harrigarria dirudi pertsonaia erregularrera igo izana. Shipkaren lana Mad Men enpresan -gurasoen dibortzioaren borroka tarteko- 3. denboraldian bezain ikusgarria izaten jarraitzen badu, datorren urtean bete daiteke Emmy saria".* Hasieran, Shipka izar gonbidatua zen telesailean, baina laugarren denboraldian erregularra izan zen.

2014. urtean *Flowers in the* Attic-en agertu zen Catherine Leigh Dollanganger-en paperean.

2018tik 2020ra bitartean, Netflixen *Chilling Adventures of* Sabrinaren jatorrizko seriearen protagonista izan zen, Sabrina Spellmanen rolean.

## Bizitza pertsonala 
Shipkak inspirazio gisa Grace Kelly du. Berak Muay Thairen eskolak hartu ditu eta hamabi urte zituela gerriko beltza lortu zuen Taekwondon.

## Filmografia 
## Sariak eta izendapenak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an eta 2009an drama batean *Mad Men* telesaileko taldearen barruan, Screen Actors Guild Award bat irabazi zuen Interpretazio Hoberenarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio web oficial
*
San Francisco Marriott Marquis

**San Francisco Marriott Marquis**, AEBeta San Frantzisko hirian dagoen etxe orratz eta hotel bat da. 4. Kalearen 55. zenbakian dago eta 133 metroko garaiera du.

1989an inauguratu zen.
Florence Van de Walle

**Florence Van de Walle** Parisen lan egiten zuen jornalari belgikarra izan zen. 1871n Parisko Komunan parte hartu zuen, eta Tuileriak jauregiari su ematen lagundu omen zuen.

## Biografia 
Florence Van de Walle 1838ko edo 1848ko urriaren 28an jaio zen Berchemen
, Audenardetik gertu, Belgikan
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Barricade_rue_Royale_Commune_Paris_1871.jpg/220px-Barricade_rue_Royale_Commune_Paris_1871.jpg|thumb|Royale kaleko barrikada. Bertan, Van de Wallek *ambulancière* gisa jardun zuen.|295x295px
Florence Van de Wallek parte zuzena hartu zuen Parisko Komunan 1871n. Antoine Brunelek agindutako 107. batailoi federatuari atxikiturik egon zen *ambulancière* edo anbulantziako erizain gisa. Maiatzaren 22an, 8. barrutiko Royale eta Saint-Honoré kaleetako barrikadetan egon zen.:  «*Su eman diet Tuileriei, errege bat etor daiteke orain: errautsetan aurkituko du jauregia! Eta zer esan gaur gauean erreko den guztiaz!*». Lekuko batzuek adierazi zuten fusil bat bandoleran eta sable bat zeramatzala ikusi zutela. Ezaguna zen bere izaera politiko grinatsuagatik.

Maiatzaren 27an atxilotu eta Versailleseko Satory auzora eraman zuten. 1872an 4. Gerra Kontseiluaren aurrean aurkeztu behar izan zuen. Kontseiluak *pétroleusetzat* hartu zuen, errudun deklaratu, eta 1872ko apirilaren 16an bizitza osorako lan behartuetara kondenatu zuen.

1879ko amnistia-legearekin ez zuen izan inongo onurarik bere zigorrean, baina Haute-Marneko Auberiveko espetxeko medikuak bere aldeko txostena idatzi zuen, eta 1879ko azaroaren 15ean zigorra hamabost urtera murriztu zioten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* .
* .
* 
* 
* (Liburu honetan Florence Wandeval esaten zaio).

## Ikus gainera 
* Parisko Komuna
* Aste odoltsua
* Pétroleuse (Parisko Komunako su-emaileak)

## Kanpo estekak 
* Beloki Resa, Elena. (2021) *Parisko Komuna: emakumeen hitza eta ekintza argitara*. ERRIA (Erreportajeak).
* *150 urte Parisko komunaz: Mugarria historian eta ezkerraren erreferentea*. (2020) EITB podcastak. Erreportajeak.
* Kellner, Manuel (2021) *Hace 150 años. Las mujeres en la Comuna de París*. Rebelión. Feminismos,
Nandankanan

**Nandankanan** **Parke Zoologikoa** 437 hektareako zoologikoa eta lorategi botanikoa Bhubaneswar hitiaren aldirietan dagoena (Odisha, India). 1960an ezarri zen naturgune bezala, eta 1979an ireki zen zoo gisa jendearentzat. 2009an Zoo eta Akuarioen Munduko Elkartearekin (WAZA) bat egin zuen Indiako lehen zoologikoa izan zen. Lorategi botaniko bat ere badu, eta haren zati bat santutegi izendatu dute. Nandankanan hitzak *zeruko lorategia* esan nahi du bertako odia hizkuntzan. Bhubaneswar hiriburutik gertu dago, Chandakako basoaren inguruan, ondoan Kanjia lakua duelarik.

2000n hobekuntza handia egin zen, 1999ko superzikloiak Odishako kostan eragindako kaltearen ondoren. Urtean 2,6 milioi bisitari baino gehiago izaten ditu Nandankananek.

## Fauna 
166 espezie ordezkatzen dituzten 1.660 animalia inguru bizi dira zoologikoan, ugaztunen 67 espezie, 81 hegazti-espezie eta 18 narrasti-espezie barne. Animalien heriotza-tasa, 2008-2009 ekitaldian, Indiako apalenetako bat izan zen, % 3,1ekoa urteko batez besteko nazionalarekin alderatuta (% 10).

Animalien artean nabarmentzen dira Indiako krokodilo espezie indigenak (gabiala, zingira krokodiloa) putzu handietan (banatuta espezieak), orein asier txikien zenbait espezie (*Axis porcinus, muntiaka, Moschiola indica...)*, eta tigreak.

### Nandan tigrea 
21. mendearen lehen laurdeneko zooko biztanle ezagunena seguruenik Nandan tigre ar handia da. 2013an, inguruko basoetatik zoo barrura sartu zela ikusi zuten, eta baita irten zela. Barruko emeren batek erakarrita gertatuko zela pentsatu izan zuten, eta tigrea inguruan zelarik, hiri handi batetik (Bhubaneswar) gertu, zonalde populatuan, hura inguratu eta salbu harrapatzeko operazioa egin zen. Harrapatuta, erabaki beharra zegoen zer egin, eskualdea ez zen segurua tigre bakarti batentzat edo gizakientzat, eta aukerak ziren zooan hartzea edo tigre erreserba batera eramatea.

Hortaz, izena eman eta Nandankananen hartzea erabaki zuten agintariek. Bi urtez publikoa ikusi gabe egon zen, baina gero espazio zabal egokitu zitzaion, eta bertako eme batzuekin ere gurutzatu dute, tigrekume zenbaiten aita izan delarik 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2003ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2003ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 21.Edizioa izan zen. Azaroaren 7etik 30era ospatu zen Soreasu antzokian. Hala ere, herriko enparantza nagusian eta kaleetan zehar ere egin ziren zenbait antzezlan eta ekitaldi.

Edizio honetan Aktoreen eguna ospatu zen, euskal aktoreei omenaldia egiteko asmoz. Bertan, Goenkale telesailari aitortza berezia egin zitzaion eta Pako Aristik telesail honi buruz idatzitako liburuxka aurkeztu zen.

2003ko Ikusleen saria, zenbait urte eta gero berriro berreskuratua, Lakrikun Antzerki Taldearen *"Agorafogobiatuta"* lanak eta Puzkarri-ren "*Txirri, Mirri eta Txiribiton Jr eta pantera beltza"* lanek jaso zuten eta kartelaren egilea Oxel Arrieta izan zen, lehiaketa bidez.

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wanuri Kahiu

**Wanuri Kahiu** (Nairobi, Kenya, 1980ko ekainaren 21a) kenyar zinema-zuzendaria da. Hainbat sari eta izendapen jaso ditu bere filmengatik, besteak beste, Zuzendari Onena, Gidoi Onena eta Film Onena 2009ko Afrikako Akademiaren Zinema Sarietan. 2018an Cannesko zinemaldian antolatu zen *Soldata-berdintasunaren eta parekotasunaren alde-*ko adierazpenean parte hartu zuen. 

## Ibilbide profesionala 
Warwickeko Unibertsitatean 2001ean Kudeaketa Zientzietan graduatu ondoren, Los Angeles Kaliforniako Unibertsitateko Zinema eta Telebista Eskolako Arte Ederren Masterreko zuzendaritza-programa batean matrikulatu zen.

2009an Kahiuk zuzendutako *From a Whisper* filmak hamabi izendapen jaso zituen, eta bost sari irabazi zituen Afrikako Akademiaren 5. Zinema Sarietan.

## Sormenezko gaiak eta eraginak 
### Afrofuturismoa 
Kahiuren lana Afrofuturismoarekin lotuta dago, bai bere sorkuntza artistikoan, bai bere lanerako inspirazioetan, eta Afrikako kutsua du azpikulturara hurbiltzean. Afrikako mitologia, espiritualtasun eta naturalismoen sakontasunaren, indarraren eta istorioen bidez, Kahiuk esaten du Afrikako kulturak eta herriak duela mendeetatik pentsamendu afrofuturistan sartuta daudela. Funtsean, Kahiuk mundu espiritualetik oso hurbil kokatzen du Afrika, eta espiritualtasuna eta errealitatea bateratzea ahalbidetzen du, bai historian bai bizitako errealitatean. Kahiuren aburuz, Afrika berez futurista den espazioa da, eta inguruko teknologiari, naturari eta denbora linealari buruzko mendebaldeko binomioak desegiten ditu. Afrikaren futurismoa Mendebaldeari gertatu zaion edozer baino askoz zaharragoa, sakonagoa eta aberatsagoa da. Kahiuk Afrofuturismo bat identifikatu du, bere kronologia, narratiba eta espazioak berreskuratzetik pasatzen dena. Fenomeno hori *Pumzin* filman hauteman daiteke, non berrerabiltzea Afrikako berezko jarduera gisa agertzen den.

### Gobernuz kanpoko erakundeen kritika 
Kahiuk Gobernuz Kanpoko Erakundeek (GKE) Afrikari buruzko herri-irudimena nola kontrolatzen duten kritikatu du. Adierazi duenez:*Kenyan zinemagile izateko dirua lortzeko, GKEak une horretan finantzatzen ari direnari buruzko filmak egin behar dituzu -HIESari edo emakumeen mutilazio genitalari buruzkoak*.Irudi horiek, Kahiuk dioenez, Afrika "bestea" bezala eratzen dute berriro.

Kahiuk irudi horiei aurre egiteko Afrikari buruzko filmak egiten dituen zinemagile baten lana bezala kokatzen du bere lana. Bere filmak hurrengo belaunaldientzat direla dio: *“Haurrak hazten ari garelako eta hemen dagoeneko existitzen diren pertsonak daudelako (neure alaba oraintxe bertan badago), eta horiei historia kontatzen ari garelako: oso mezu argiak bidali behar ditugu.”*
thumb|600px|*Soldata-berdintasunaren eta parekotasunaren alde-*ko adierazpena (Wanuri Kahiu eskuinean, ia erdian), Cannesko zinemaldian antolatua, 2018
## Filmografia 
* **Zuzendaritza**
** 2009: *Pumzi*
** 2009: From a Whisper
** 2018: *Rafiki*
* **Gidoia**
** 2009: *Pumzi*
** 2009: From a Whisper (gidoia)
* **Ekoizpena**
** 2005: *Still Life*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wanuri Kahiu en Internet Movie Database (en inglés).  Internet Movie Databasean