Maria Esperanza Martinez Romero

**María Esperanza Martínez Romero** (Mexiko Hiria, 1957ko abuztuaren 25a) mexikar ikertzailea eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia Genomikoen Zentroko (CCG) Ekologia Genomikoaren Programaren burua da. Babarrunaren nitrogenoa eta artoaren eta babarrunaren endofitoen sinbiosi finkatzaileen azterketa molekularrean aitzindaria izan zen. Mexikoko landare eta intsektuen bakterio espezie berriak deskribatu zituen. Hainbat aintzatespen jaso zituen, horien artean Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO Saria 2020an.

## Ibilbidea 
Zientziak ikasteko inspirazioa gurasoengandik jaso zuen. Bere ama oinarrizko hezkuntzako eskola bateko zuzendaria izan zen eta beti bultzatu zuen bere ibilbide akademikoan. Aitak, bere aldetik, harekin partekatzen zituen zoologiako liburuak, eta horrek naturarekiko grina elikatu zion.

1973an, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia eta Humanitateen Elkargoan sartu zen, eta 1976an Ikerketa Biomedikoen Institutuan, Ikerketa Biomedikoko lizentziatura ikastera. Maistratza eta doktoregoa orduko Nitrogenoaren Finkatzeari buruzko Ikerketa Zentroan egin zituen, UNAMen bertan, Oinarrizko Ikerketa Biomedikoko programaren barruan. Graduatzean ohorezko aipamena lortu zuen. Doktoretza lortu ondoren, 1985ean, Frantziako Toulousera joan zen bizitzera, eta doktoretza ondoko egonaldia egin zuen Nekazaritza Ikerketarako Institutu Nazionalean, Jean Dénariéren gidaritzapean.

2005-2008 aldian *Applied and Enviornmental Mikrobiology* aldizkariko batzorde editorialeko kide izan zen. 2006az geroztik, *Molecular Plant-Microbiome Interactions* aldizkariaren editore ere bada. Gainera, 2001ean eta 2004an, *Microbios en Línea* aldizkari mexikarraren editorea izan zen. Aldizkari hori Mexikon mikrobiologia arloan egiten diren ikerketak sustatzeaz arduratzen da. Nazioarteko taxonomia batzorde bateko presidentea da eta Mexikoko Mikrobiologia Elkarteko presidentea ere bai. Azkenik, 2016tik 2022ra, *Microbiome Mx,* mikrobiomaren Mexikoko kongresuaren sorreran eta antolaketan parte hartu zuen.

## Ikerketa-ildoak eta ekarpen zientifikoak 
Mexikoko bertako landare eta animaliekin egindako bakterioen sinbiosi mutualistak aztertu zituen ikuspegi metagenomikoak eta genomika funtzionala erabilita. Nitrogenoaren finkapena ikertuz hasi zuen bere ibilbidea, ezagutza hori nekazaritzan aplikatzeko ideiarekin. Ekologian eta mikrobio-aniztasunean aditua da. Rhizobium-en zenbait espezie deskribatu ditu. Rhizobium bakterio-generoa da, eta nitrogeno-finkatzaile eta landare-sinbionte gisa ezagutzen da. 1991n, Esperanza Martinezek *Rizobium tropici* espeziea aurkitu zuen: babarrunaren sinbionte bat, inokulante gisa oso erabilia. Horrez gain, Mexikoko landare eta intsektuen bakterio espezie berriak deskribatu zituen. Rhizobium espezie bati bere izena jartzea proposatu zuten haren ikerlari-lagunek: Rhizobium esperanzae. Lortu zituen anduiak bakterio-bilduma ofizialetan daude gordeta eta horietako batzuk inokulante edo bioongarri gisa erabiltzen dira nekazaritzan.

Babarrunetan nitrogenoa finkatzeko noduluak osatzen zituzten errizobio-espezieen lehenengo karakterizazio molekularrak egin zituen, munduan gizakiek gehien kontsumitzen duten lekaduna baita. Artoaren nitrogenoa finkatzen duten zuhaitzen bakterioak aztertu zituen, eta, baita hainbat animaliarenak ere, hala nola dortoka galapago tamaulipekarena, galzorian dauden untxiena eta Mexikoko bertako hainbat intsekturena.

Mikrobiomaren ikerketen zale amorratua izan da, ezagutzaren arlo berri bat, eta Mexikon bultzatu nahi izan du, klaseak eta hitzaldiak emanez. Horrez gain, mikrobiomari buruzko biltzar nazionalak eta nazioartekoak ere antolatu izan ditu. Diziplina berri horiekin, landareen osasunean eragiteaz gain, gizakiengan ere eragiteko aukera egongo zen, bakterioak euren alde erabilita.

* 1996: Gazte Akademikoentzako Unibertsitate Nazionalaren Saria
* 1997: Mexikoko Zientzia Akademiaren Natur Zientzietako Ikerketa Saria 
* 2000: ISI-Liburutegien Zuzendaritza Nagusiak aintzatetsi egin zituen bi artikulu mexikar oso aipatuak
* 2003: UNAMen Juana Ramírez de Asbaje Aintzatespena
* 2005: Unibertsitate Nazionalaren Saria Natur Zientzietako Ikerkuntzagatik
* 2009: Mikrobiologiako Akademia Amerikarreko kide gisa onartua
* 2011: AgroBio Saria
* 2014: Estatu Merezimenduaren Aitorpena Ikerketa Ibilbideari
* 2017: Emiliano Zapata Salazar Domina Orokorra Ikerketa Argitalpenen kategorian
* 2019: Zientzialari mexikar aipatuena
* 2019: Zientzia Sari Nazionala
* 2020: Emakumezko Zientzialarien L’Oreal-UNESCO saria, laboreen errendimendua hobetzen egindako ibilbideagatik, ongarri kimikoen erabilera murriztuz, ingurunea errespetatzen duten bakterioak erabilita.

Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kidea da 1999tik.

* *Bacterial endophytes and their interactions with hosts*. M Rosenbluetooth, E Martínez-Romero. *Molecular plant-microbe interactions* 19 (8), 827-837.
* Rhizobium tropici, *a novel* *species nodulating Phaseolus vulgaris L. beans and Leucaena sp. trees*. E Martínez-Romero, L Segovia, FM Mercante, AA Franco, P Graham, et al. *International Journal of Systematic and Evolutionary Mikrobiology* 41.
* *A revision of Rhizobium Frank 1889, with an emended description of the genus, and the inclusion of all species of Agrobacterium Conn 1942 and Allorhizobium undicola de Lajudie*. JM Young, LD Kuykendall, E Martinez-Romero, A Kerr, H Sawada. *International Journal of Systematic and Evolutionary Mikrobiology* 51 (1), 89-103.
* *Reclassification of American Rhizobium leguminosarum biovar phaseoli type I strains as Rhizobium etli sp*. *nov.* L Segovia, JPW Young, E Martínez-Romero. *International Journal of Systematic and Evolutionary Mikrobiology* 43.
* *Mikrobially mediated plant functional traits*. ML Friesen, SS Porter, SC Stark, EJ von Wettberg, JL Sachs, et al. *Annual review of ecology, evolution, and systematics* 42, 23-46.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak