Ganbera-bitasun

thumb|378x378px|Bi ganberadun estatuak (urdinez)
**Ganbera-bitasuna**, **bi ganberako sistema, bikameralismo sistema** edo **ganbera biko sistema** bi ganbera legegile edukitzearen praktika da politika arloan Hori honela, *bi ganberako parlamentua* *behe ganbera* (normalean Kongresua) eta *goi ganbera* (normalean Senatua) batez osatzen da.

Bikameralismoa bi batzar, ganbera edo ganbera bereizitan banatzen den legegintzaldi mota bat da, bi ganberako legegintzaldi gisa ezagutzen dena. Bi ganberetan, kide guztiek talde bakar bat bezala eztabaidatu eta bozkatzen dute. 2022an, munduko legegintzaldi nazionalen % 40, gutxi gorabehera, bi ganberakoak dira; aldiz, ganbera bakarrekoak % 60 dira maila nazionalean, eta askoz gehiago maila azpinazionalean.

Askotan, bi ganberetako kideak metodo desberdinen bidez aukeratzen edo hautatzen dira, eta metodo horiek jurisdikziotik jurisdikziora aldatzen dira. Horren ondorioz, baliteke bi ganberek konposizio oso desberdina izatea.

Lehen mailako legeriaren promulgazioak gehiengo konkurrentea eskatzen du, botere legegilearen ganbera bakoitzeko kide gehienen onespena. Kasu honetan, legegintzaldia bi ganberako eredu perfektutzat har daiteke. Hala ere, sistema parlamentario eta erdipresidentzialista askotan, exekutiboa erantzule den ganberak (adibidez, Erresuma Batuko Komunen Ganbera eta Frantziako Nazio Biltzarra) beste ganbera baliogabetu dezake (adibidez, Erresuma Batuko Lorden Ganbera eta Frantziako Senatua) eta bikameralismo inperfektuaren adibidetzat har daiteke. Legebiltzar legegile batzuk bi jarrera horien artean daude, ganbera batek bestea baldintza jakin batzuetan bakarrik baliogabetu dezakeelako.

Hauek dira bi ganberako estatuetako batzuk: Alemania, Argentina, Australia, Austria, Bahamak, Barbados, Bahrain, Belgika, Belize, Bielorrusia, Bolivia, Bosnia-Herzegovina, Brasil, Burundi, Kanbodia, Kanada, Txile, Kolonbia, Eslovenia, Espainia, Ameriketako Estatu Batuak, Etiopia, Errusia, Filipinak, Frantzia, Grenada, Haiti, India, Indonesia, Irlanda, Marshall uharteak, Italia, Jamaika, Japonia, Jordania, Kazakhstan, Lesotho, Liberia, Madagaskar, Malaysia, Maroko, Mauritania, Mexiko, Namibia, Herbehereak, Pakistan, Palau, Paraguai, Peru, Polonia, Erresuma Batua, Txekiar Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Dominikar Errepublika, Nepal, Errumania, Errusia, Santa Luzia, Somalia, Hegoafrika, Suitza, Tailandia, Tajikistan, Trinidad eta Tobago, Europar Batasuna (nazioz gaindiko entitate gisa), Uruguai eta Zimbabwe.

## Ganbera-bitasunen historia eta teoria 
[thumb|[Westminster jauregia, Erresuma Batuko Legebiltzarraren egoitza, Londres.]]

### Historia 
Ganbera-bitasunaren historia britainiarraren jatorria 1341ean koka dezakegu, Komunak lehen aldiz nobleziatik eta klerotik bereizita bildu zirenean, Goi Ganbera bat eta Behe Ganbera bat sortuz, non zaldunak eta burgesak esertzen ziren. 1544tik aurrera, Goi Ganbera horrek Lorden Ganbera izena hartu zuen, eta Behe Ganberak, Komunen Ganbera, Parlamentuko Ganbera gisa ezagutzen direnak.

Parlamentuak dituzten nazio askok "hiru mailako" eredu britainiarra emulatu dute neurri batean. Europako eta Commonwealtheko herrialde gehienek antzeko moduan antolatutako parlamentuak dituzte, hein handi batean zeremoniala den estatuburu batekin, parlamentua formalki ireki eta ixten duena, aukeratutako behe-ganbera handi batekin eta (Britainia Handian ez bezala) goi-ganbera txikiago batekin.

Estatu Batuetako Aita fundatzaileak ere bi ganberako legegintzaldi baten aldekoak ziren. Asmoa zen Senatua aberatsagoa eta jakintsuagoa izatea. Hala ere, Benjamin Rushek horrela ikusi zuen eta "domeinu mota hau ia beti oparotasunarekin lotuta" dagoela adierazi zuen. Senatua indar egonkortzailea izateko sortu zen, ez hautesle gehienek hautatua, hots, estatuko legegileek hautatua baizik. Senatariek ezagutza gehiago izango zituzten eta deliberatzaileagoak izango ziren (noblezia errepublikano moduko bat) eta James Madisonek Ganberak xurgatu zezaketen "iraunkortasun eza eta pasioa" bezala ikusten zuenaren kontrapuntu bat.

Gainera, honako hau adierazi zuen: "Senatuaren erabilgarritasuna herri-boterea baino hoztasun, sistema eta jakinduria handiagoz jardutean datza". Madisonen argudioak Forjariek Senatuari kanpo-politikan prerrogatibak ematera eraman zituen, non irmotasuna, diskrezioa eta zuhurtzia bereziki garrantzitsutzat jotzen ziren. Estatuko legegileek Senatua aukeratzen zuten, eta senatariek jabetza garrantzitsuak eduki behar zituzten kargurako behar bezain duin eta zentzudun izateko. 1913an, 17. Zuzenketa onartu zen, senatariak bozketa bidez hautatzera behartzen zuena, estatuko legegintzaldietan aukeratu beharrean.

Konpromiso Handiaren zati gisa, Aita Fundatzaileek bi ganberarako oinarri berri bat asmatu zuten. Bertan, Senatuak estatu bakoitzeko ordezkari kopuru bera zuen, eta Ganberak ordezkari kopuru bera.

### Teoria 
Ganbera bikoitzaren jatorria Antzinako Grezia eta Erromatar Inperioaren garaira artekoa izan daitekeen arren, ganbera biko parlamentuak Erdi Aroko Europan agertu ziren, erresuma bateko estatu desberdinen irudikapenarekin lotu zenean.
[thumb|Estatu Batuetako bi ganberako legegintzaldia [Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioa|Kapitolioan dago, bi hegaleko eraikina. Iparraldeko hegalak (ezkerrekoa) Senatua hartzen du, eta hegoaldeko hegalak (eskuinekoa), berriz, Ordezkarien Ganbera.]]
Estatu Batuetako fundatzaileek baztertu egin zuten aristokrazia sozial batentzako ordezkaritza bereiziaren edozein nozio, baina onartu egin zuten bi ganberako ordezkaritza bat sortzea, zeinaren senatuan estatu guztiak ordezkatuta baitaude bi senatari bidalita, eta Ordezkarien Ganberan estatu bakoitzeko ordezkarien kopurua biztanleriarekiko proportzionala baita. Bi kamerek gehiengoaren boto-zenbaketa uninominala erabiltzen dute kideak aukeratzeko. Estatu Batuetako sortzaileek Kongresurako bi ganbera diseinatu zituzten, legegintza-adarraren boterea mugatzeko barne-kontrapisu gisa.
[thumb|Europar Batasuneko behe ganbera [Europako Parlamentua da, eta bertako kideak, eurodiputatuak, Batasuneko herritarrek bozkatzen eta aukeratzen dituzte Europako hauteskundeen bidez.]]
Aurrerantzean, estatu federalek bi ganberakoa izatea erabaki zuten, batez ere, eskualdeen arteko desberdintasunen arabera, herrialdearen zati bakoitza behar bezala ordezkatuta egotea behar denean. Hala ere, behe-ganbera bat izateko justifikazio zaharra legegintza-gaiei buruzko bigarren iritzi baterako aukera berri baten ideian mantendu zen.

Bi ganberen arteko harremanak aldatu egiten dira. Kasu batzuetan botere berdinak dituzte, eta beste batzuetan, berriz, ganbera bat argi eta garbi handiagoa da. Sistema federaletan eta presidentzialistetan ganberen berdintasuna agertzen da gehienbat. Ganbera baten nagusitasuna gobernu parlamentaristaren sistemetan agertzen da.
[thumb|[Europar Batasuneko Kontseilua, goi-ganbara.]]
Lehen mailako legeria aldarrikatzeko, sarritan, gehiengo konkurrentea behar da: legegintzaldiko ganbera bakoitzeko kide gehienen onespena. Kasu honetan, esan daiteke legegintzaldia bi ganberako eredu perfektua dela. Hala ere, Westminster sistemako parlamentu askotan, exekutiboak ardura duen ganberak beste ganbera baliogabetu dezake, eta bi ganberako eredu inperfektutzat har daiteke. Legegintzaldi batzuk bi posizio horien artean daude, eta ganbera bat bestea deuseztatzeko gauza da, zenbait zirkunstantziatan.

## Ganbera-bitasun formak 
### Federalismoa 
Zenbait herrialdek, hala nola Alemaniak, Argentinak, Australiak, Belgikak, Brasilek, Estatu Batuek, Indiak eta Mexikok, beren bi ganberako sistemak beren egitura politiko federalarekin lotzen dituzte.

Adibidez, Estatu Batuetan, Australian, Brasilen, Mexikon eta Argentinan, estatu edo probintzia bakoitzak eserleku kopuru jakin bat du goi-ganberan, biztanleria kontuan hartu gabe. Estatu txikiak jendetsuenek gainditu ez ditzaten egin zen hori. Beheko ganberan, eserlekuak estatu bakoitzeko biztanlerian soilik oinarrituta banatzen dira.

### Nazioz gainditze-forma 
Europar Batasuna, nahiz eta iure estatu subiranoa ez izan, bere ordenamendu konstituzionalak de facto bat bezala funtzionatzen du. Erkidegoko administrazioaren barruan, Europar Batasunaren bi ganberako de facto sistema osatzen duten bi erakunde daude, Europako Parlamentua (behe ganbera) eta Europar Batasuneko Kontseilua (Goi Ganbera). Bi ganbera horiek Europako Batzordeak ganbera horiei diseinatu, planteatu eta proposatzen dizkien lege-proiektuak onartzen edo baztertzen dituzte, baterako erabaki bidez (legegintza-prozedura eta legegintza-prozedura arrunta). Europako Parlamentua munduko legegilerik boteretsuenetako eta handienetako bat da, 720 eurodiputaturekin (751 Brexita baino lehen), Indiako Parlamentuak bakarrik gaindituta.

### Ganbera-bitasun aristokratikoa 
[thumb|[Lorden Ganbera, goi-ganbara aristokratikoa izan da betidanik.]]
Herrialde batzuetan, ganberatasunak elementu demokratikoak eta aristokratikoak elkarren ondoan jartzea dakartze. Adibide ezagunena Erresuma Batua da, non Lorden Ganberak Britainia Handiko politikan inoiz nagusitu zen sistema aristokratikoaren aztarna irudikatzen baitu. Era berean, parlamentari hautetsiek osatzen dute Parlamentu Komunen Ganbera.

### Berrikusteko modu bezala eta sistema asimetrikoa 
#### Berrikusteko modu bezala 
Bi ganberako sistema asko ez daude ez federalismoarekin ez aristokraziarekin konektatuta. Hego Amerikako, Japoniako, Frantziako, Filipinetako eta Irlandako herrialde batzuk estatu unitarioetako bi ganberako sistemen adibide dira. Horrelako herrialdeetan, goi-ganbera beheko ganberaren erabakiak fiskalizatzeko eta, salbuespenez, betatzeko baino ez da. Oro har, politikoki berdinak dira, aurrekontu nazionala egiterakoan izan ezik. Botere exekutiboak aurrekontu proiektua beheko ganberara bidali behar du, eta honek eztabaidatu eta onartu egiten du bere lehen izapidean, eta goi ganberara bidaltzen du berrikusi eta onar dezan.

#### Sistema asimetrikoa: Espainia 
[thumb|Espainiako behe-ganbara: [Diputatuen Kongresua.]]
Espainian, Senatuak, Diputatuen Kongresuarekin batera, Espainiako Parlamentua edo Gorte Nagusiak osatzen dute. Horrela, bi ganberatako parlamentu gisa osatzen da.
[thumb|Espainiako goi-ganbara: [Espainiako Senatua|Senatua]]
Bi ganberen ikuspegitik, **Diputatuen Kongresuak protagonismo nagusia du funtzio legegileari dagokionez**, **Senatuak bigarren irakurraldiko posizioa du.** Horrela, Gobernuaren lege-proiektuak –alde handiz gehienak- Beheko Ganberan aurkezten eta tramitatzen dira. Senatuak betoa jarri edo zuzendu ditzake, baina betoari eta zuzenketa horien gaineko azken hitza Kongresuak du. Gauza bera gertatzen da estatuaren aurrekontu orokorren urteko proiektuarekin ere.

Bestalde, Senatuak Gobernua galderen, interpelazioen eta agerraldien bidez kontrolatzen badu ere, Beheko Ganberarekin soilik du konfiantza-harremana: Beheko Ganberak izendatzen du Gobernuko presidentea legegintzaldiaren hasiera eta ganbera horrek berak kendu dezake kargutik zentsura-mozio bat onartuta edo konfiantza-arazo bat onartu gabe. Alabaina, Espainiako Gobernuko presidenteak Senatua desegin dezake, Diputatuen Kongresuarekin batera edo bereizita.

Bigarren Ganbera hori beti egon izan da Espainiako konstituzioaren historian, denbora-tarte labur batzuetan izan ezik. Gainera, bi ganberatako eredua biztanleria ertain edo altua duten ia demokrazia guztietan dago: herrialde baten ordezkaritza eraldatu behar da ikuspegi bikoitza kontuan hartuta, eta parlamentu nazional batek hartu beharreko erabaki garrantzitsuak hobeto aintzakotzat hartzea ziurtatzeko.

Espainiako Senatuak, 1978ko Konstituzioan konfiguratutako moduan, definizio bikoitz bati erantzuten dio. Bestalde, eta Diputatuen Kongresuak bezala, Espainiako herria ordezkatzen du. Zentzu horretan hausnarketa edo birpentsatzeko funtzioa garatzen du eta aztertzeko aukera eskaintzen du eta, hala balegokio, Behe Ganberak hartutako erabakiak ukatzeko edo aldatzeko aukera ere badute betoen edo zuzenketen bidez. Bestalde, lurraldea ordezkatzeko Ganbera da. Bigarren aspektu hori estatua autonomien estatu gisa osatuta izatearen ondorio zuzena da, hau da, estatua eskumen garrantzitsuak dituzten autonomia erkidegoetan antolatuta dago. Definizio horrekin parlamentu nagusian lurraldeetako erakundeei ahotsa eta euren interesak sartzen dira; horrela, integrazio eta koordinazio handiagoa lortzen da botere zentralaren eta autonomikoen artean. Jokabide horrek argi bereizten du Senatua iraganeko ganberatik edo Diputatuen Kongresutik.

Gaur egun, lurraldeen adierazpen nagusiak hauek dira:

* Senatarien zati bat autonomia-erkidegoek izendatzea.
* Autonomia Erkidegoen Batzorde Nagusi bat izatea, garrantzizko lurralde-eskuduntza oso zabalak dituena, bere deialdia presatu eta bere bileretan autonomia-erkidegoetako gobernu-batzordeek parte hartzeko. Aipatu batzordearen saioetan, gaztelaniarekin batera, erkidegoetako hizkuntza koofizialak erabil daitezke.
* Autonomia Estatuei buruzko eztabaidak aldizka egiten dira. Eztabaida horietan, senatariez gainera, Gobernuko presidenteak eta autonomia-erkidegoetako presidenteek parte hartzen dute.
* Lurralde integrazioko funtzioak gauzatzea, garrantzitsuenak Konstituzioaren 155.1. artikuluan aipatzen dira.

## Ganbera-bitasunaren eta bere kritikaren justifikazioa 
[thumb|Ameriketako Estatu Batuetako senatua, [Washington hirian. ]]
Arrazoi batzuk eman dira ganbera-bikoaren alde. Estatu federalek askotan onartu dute, eta konponbidea oraindik ere herrikoia da eskualdeen arteko desberdintasunek edo sentsibilitateek ordezkaritza esplizituagoa eskatzen dutenean, bigarren ganberarekin, estatu konstituziogileak ordezkatuz. Hala ere, bigarren ganberen antzinako justifikazioak – legeriari buruz hausnartzeko aukerak – bizirik iraun du. Konstituzioaren arabera, boterea talde berrietara transferitu dezaketen beste konponbide bat hartzen ari diren estatuentzat, gaur egun hegemonikoak diren taldeek bi ganberako sistema eska dezakete, bestela egiturazko edozein aldaketa saihestuko luketelako (adibidez, diktadura militarrak, aristokraziak). Ordezkaritza-nozioaren konplexutasunaren kontzientzia gero eta handiagoak eta legegintzaldi modernoen funtzio anitzeko izaerak oinarri berriak eman diezazkiekete bigarren ganberei, nahiz eta, oro har, bigarren ganbera horiek zalantzan jarritako erakundeak izaten jarraitzen duten, lehenengo ganberak ez diren moduan. Bigarren ganbera batekiko eztabaida politikoaren adibide bat izan da Kanadako Senatuaren botereei buruzko eztabaida edo Frantziako Senatuaren hautaketan. 

Bi ganberen arteko harremana aldatu egiten da: kasu batzuetan botere bera dute; beste batzuetan, berriz, ganbera bat nabarmen handiagoa da beren botereetan. Lehenengoa sistema federalen eta gobernu presidentzialak dituztenen kasua izan ohi da. Bigarrena parlamentu-sistema duten estatu bateratuetan gertatzen da. Bi pentsamendu-korronte daude: kritikoek uste dute bi ganbera-joeraren ondorioz zailagoa dela erreforma politiko esanguratsuak lortzea eta geldialdi-arriskua areagotzen dela, batez ere bi ganberek antzeko botereak dituztenean; defendatzaileek, berriz, ganberabiko ereduak ematen dituen kontrolen eta oreken merezimenduak argudiatzen dituzte, gaizki pentsatutako legeria prebenitzen laguntzen dutela uste baitute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ganbera bakarreko sistema

## Kanpo estekak