Charlotte Salomon

**Charlotte Salomon** (Berlin, Alemaniar Inperioa, 1917ko apirilaren 16a – Auschwitzeko kontzentrazio-esparrua, 1943ko urriaren 10a) jatorri judutarreko margolaria izan zen.

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta gaztaroa Berlinen 
Aita, Albert Salomon, mediku zirujaua eta unibertsitate irakasle ospetsua izan zen eta ama, Franziska Grunwalde, erizaina. Goi-burgesiakoak ziren, eta bizimodu erosoa zuten Berlingo Charlottenburg auzoan. Charlottek 9 urte zituenean, 1926 urteko otsailaren 22an, bere amak, bere buruaz beste egin zuen etxeko leiho batetik bere burua botata. Salomoni, amaren aldeko izebaren izena zuenari, hura ere 18 urterekin bere buruaz beste egin zuenaren izenekoari, zera esan zioten, bere ama hil egin zela gripe baten larriagotzearen ondorioz. Institutrizek hezi zuten, 4 urte beranduago bere aita Paula Salomon-Lindberg abeslari liriko ospetsuarekin ezkondu zen arte. Berak hasi zuen Salomon musikaren eta artearen edertasunean, Alemanian nazionalsozialismoa hazten ari zen bitartean.

### Hitlerren sasoia 
1933an Hitler boterera heldu zenean, bere familia “%100 judua” gisa katalogatua izan zen; beste familia judu asko bezala, egokitzen ahalegindu ziren eta bere aitak bere lanbidean jarraitu zuen. 1933aren bukaeran, bere amaren aldeko aitona-amonak, juduak hauxek ere, Italiara joan ziren eta, hurrengo urtean, Villefranche-sur-Mer-en kokatu ziren, Frantziako hegoaldean.

Giro antisemitismoaren biktima, Charlottek lizeoa utzi zuen arte-ikasketekin jarraitzeko, Arte Ederren Akademiako Eskola Nazionalean onartua izan zen ikasle “%100 judua” bakarra izan zelarik. Hantxe ikasi zituen teknika tradizional ofizialak, baina garai hartako bere lanek mirariz zaindutako lan modernoen eragina erakusten dute Akademiako liburutegian.

1938ko azaroaren 9an Kristal Hautsien Gaua izan zenean, Charlotte Salomon jada ez zegoen Akademian: irabazi berri zuen sari bat beste ikasle bati eman zioten, bere jatorri juduaz ohartarazteko beldurrez; egoera jasanezina bihurtzen ari zen, eta aita atxiloketa labur baten ostean, Charlotek Berlin utzi eta aitona-amonekin elkartu behar izan zuen, aita eta amaordea Holandara joan ziren bitartean.

### Erbestea aitona-amonekin Frantzian 
Gerra deklaratu zenean, 1939 urteko irailean, amonak bere buruaz beste egin berri zuela jakin zuen eta, aitona suspertzen ahalegintzen ari zen bitartean, honek familiako sekretu handia aitortu zion: ama ez zen gripe batek jota hil, bere buruaz beste egin zuen, 18 urteko izeba Charlottek bezala, eta beste izeba batek eta lehengusina batek ere bai: familiako emakumeek beren buruaz beste egiten zuten.

Egia hori kataklismo hutsa izan zen Charlotte gaztearentzat. Era berean, hori konjuratzeko, urgentziaz margotzeari ekin zion, “benetan zoroa eta berezia den zerbait sortzeko” erabakiarekin.

Charlotte eta bere aitona Gurseko kontzentrazio-esparruan egon ziren bolada batez, erregimen kolaborazionistaren ondorioz, baina aitonaren adina zela eta askatu egin zituzten.

1943an, naziek Frantzia hegoaldean juduen jazarpena areagotu zutenean, lagun batzuen esku utzi zuen bere lan artistikoa, gorde zezaten. 1943ko ekainean Charlotte beste errefuxiatu judu batekin ezkondu zen, Alexander Naglerrekin. 1943ko irailean Charlotte eta bere senarra etxetik atera eta trenez garraiatu zituzten Nizara, Drancyra, Paristik gertu, juduen "prozesamendu" zentro batera. Charlotte bost hilabeteko haurdun zegoen, eta urriaren 7an Auschwitzeko garraio batean sartu zuten, eta ziurrenik iritsi zen egun berean (urriaren 10ean) gaseztatu zuten. Senarra 1944ko urtarrilaren 2an hil zen.

### Margolari ibilbidea 
Bi urte baino gutxiagoan (1940 –1942) antzerkia, pintura eta musika nahasten zituen obra konplexua sortu zuen. Bide distiratsua, *1325 gouachekoa*, lehen iruditik, ezagutu ez zuen izebak 1913an bere buruaz beste egin zuenekoa eta izena zeramana, azkeneraino, non bere burua margotzen zuen 1940an bizitzea eta margolari bihurtzea aukeratu zuenean: bere burua itsasoaren aurrean margotuz irudikatu zuen, eta bere bizkarrean “” lanaren izena idatzi zuen: “*Leben? oder Theater?* (”Bizitza? edo Antzerkia?”).

Lanaren ardura horrek aukera eman zion oreka mentala lortzeko eta bere bizitza salbatzeko, denbora batez behintzat, gudaren eromenean hondoratutako mundu horretan.

#### *Bizitza?* *edo Antzerkia?* 
thumb|255x255px
*“Bizitza? edo Antzerkia?*” lanerako Charlottek 769 'aguada', hainbat testu eta musika pieza aukeratu zituen. Hiru zatitan banatuta dago: Hasiera, Alde Nagusia eta Amaiera. Hasierakoan Berlingo haurtzaroko eszena oso zehatzak erakusten ditu. Alde Nagusian, Alfred Wolfsohn-i eskainita dago, bere amaordearen kantu-irakasleari, seguru asko Charlotteren lehen amodioa izan zenari, arteaz eta arimaz zituen ideiak idazten zituen. Amaierakoak Kosta Urdinean zuen bizitza izan zuen ardatz.

Estiloa asko aldatzen da aldi batetik bestera. Lehen pinturak oso koloretsuak dira eta haurtzaroa eman zuen leku eta espazioen memoria bikaina erakusten dute. Gero, pintura gero eta abstraktuagoa bihurtzen da, gaiek oroitzapen material izateari utzi eta inpresio eta bizipen konplexuagoak bihurtzen diren heinean.

Amaren suizidioaren (imajinatua) eta amonarenarena (bizitua) pinturen arteko desberdintasuna neskato baten galera sentipenetik heldu zauritu batera aldatzen da. Lehena, delikatuki margotua, ederra da, gaia gorabehera; azkena, oinaze hutsa da.

2020an, Ámsterdamseko *Jewish Historical* Museum-ek 784 pinturetako batzuk erakutsi zituen.[ezkerrera|thumb|[Stolperstein|Stolpersteine]]
[thumb|[Oroitzapenezko plaka ]]

## Aintzatespenak 
* Stolpersteine (hitzez hitz, "estropezu egiteko harria"  galtzada-harri baten tamainako oroigarria da) Charlotte Salomon bizi izan zen etxetik gertu
* Oroitzapenezko plaka Charlotte Salomon bizi izan zen etxean.
* 1986an, Alemanian bere lanen erakusketa bat
* 2023an *Charlotte Salomonen bizitza*-ri buruzko filma egin zen Frantzian.

## Iruditegia 

Fitxategi:Charlotte_Salomon_painting_in_the_garden_about_1939.jpg|link=Archivo:Charlotte_Salomon_painting_in_the_garden_about_1939.jpg|alt=Fotografía en que Charlotte Salomon pintando el jardín se vuelve a la cámara|Charlotte Salomon lorategian margotzen, 1939 inguruan
Fitxategi:Charlotte_grandparents.jpg|link=Archivo:Charlotte_grandparents.jpg|alt=Fotografía con sus abuelos|Charlotte aitona-amonarekin
Fitxategi:Charlotte_Salomon_-_JHM_4175.jpg|link=Archivo:Charlotte_Salomon_-_JHM_4175.jpg|alt=Una madre con su hijo en una cama representada en una escena doble, sobre fondo azul unas figuras suben cortando en cuadro en dos a unirse con otras|Charlotte Salomon - JHM 4175
Fitxategi:Charlotte_Salomon_-_JHM_4351.jpg|link=Archivo:Charlotte_Salomon_-_JHM_4351.jpg|alt=Mujeres sentadas pintando en desorden y con un girasol en primer término|Charlotte Salomon - JHM 4351
Fitxategi:Charlotte_Salomon_-_JHM_4925.jpg|link=Archivo:Charlotte_Salomon_-_JHM_4925.jpg|alt=Una mujer de espaldas pintando el mar|Charlotte Salomon - JHM 4925
Fitxategi:Charlotte_Salomon_4350-Peralta.jpg|link=Archivo:Charlotte_Salomon_4350-Peralta.jpg|alt=Fondo de un escenario|*Charlotte Salomon*, ópera de Marc-André Dalbavieren opera, Salzburgoko Jaialdian (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Online galeria Amsterdamgo Museo Judua
* link=Archivo:Loudspeaker_rtl.svg|15x15px Vidas Contadas en RNE.
* Charlotte Salomon  artxibatua . Yad Vashem (ingelesez)