open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aerostatika

[thumb|Aire beroko [baloi aerostatiko bat, aerostatikaren printzipioei jarraituz egina.]]

**Aerostatikak** geldirik dauden gasak aztertzen ditu, eta hidrostatikaren azpieremu bat da. Higitzen ari diren gasak aztertzen dituen diziplina, berriz, aerodinamika da. Dentsitatearen esleipena aztertzen du aerostatikak, batez ere airean. Haren aplikazioetako bat formula barometrikoa da, zeinak adierazten baitu nola aldatzen diren airearen presioa eta dentsitatea altitudearen arabera.

Aerostatoak ―adibidez, baloi aerostatikoa eta zepelina aerostatoak dira― aerostatikaren printzipioak (flotagarritasuna, Arkimedesen bultzadaren bidez) baliatzen ditu airean flotatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borreman familia

**Borreman familia** (**Borman** edo **Borremans** gisa ere ezagutua) erretaula-gileen dinastia flandestar bat izan zen, Bruselan lantegia izan zuena, eta lan bikain asko ekoitzi zituena, asko esportaziorako.

## Historia 
Dinastiaren sortzailea, Jan zaharra, Lovainan hasi zen lanean, eta haren semea, Jan II.a izan zen Bruselan kokatu zena 1479an, hiriko artengintzan lantegia sendotu zuena. Gotiko berantiarreko estiloko lanak eginez, Jan II.ak tailerrari ospea eman zuen, Bruselako zurezko eskultorerik onena kontsideratua izan arte. Hala ere, erretaula batean bere izenpe pertsonala duen lan bakarra dago, Done Jurgiren erretaula.

Jan II.aren semeek ere jarraitu zuten lana, Passchier (Passier edo Pasquier ere) eta Jan III.a anaiek, 16. mendeko erretaula bikain asko zor zaizkielarik, haña nola Herentaleko San Krispinen erretaula, Güstrowko Santa Maria elizako Nekaldiarena. Eskandinaviara esporazio asko egin zituzten, eta bat bederen Euskal Herrira ere bai: Ama Birjinaren Koroatzearen erretaula, Errenteriako Jasokundearen elizan ikusgai dagoena. 

Oso ezohikoa garai hartako eskultura flandestarrean, Borremandarrek batzuetan beren lana sinatzen zuten (adibidez, *IAN* Jan II.aren izenpe gisa, eta *PASSIER* Passchier Borremanena).

Lantegia aktibo egon zen Bruselan zuten XVI. mendearen azken hamarkadara arte.

## Lanak 
Adibide aipagarri batzuk:

* Done Jurgiren erretaula (Jan Borreman, 1493)
* Herentalseko Santa Waltrudis elizako San Krispino eta San Krispinianoren erretaula (Passchier Borreman, 1520 inguru)
* Güstrowko Nekaldiaren erretaula (Jan Borreman III, 1522)
* Nekaldiaren eta San Dionisioren erretaula (Lieja, Jan Borreman III, 1522)
* Lombeekeko Ama Birjinaren elizako Mariaren erretaula (1525-1535 inguru)
* Ama Birjinaren Koroatzearen erretaula, Errenteria.

Fitxategi:Tallinn Niguliste Museum Holy Kinship Altarpiece.jpg|Familia Santuaren erretaula (Tallinn, Estonia)
Fitxategi:Villbergakyrka int04.jpg|Villbergako elizakoa, Suedia.
Fitxategi:Güstrow Marienkirche - Hochaltar Passionszyklus 1a Abendmahl.jpg|Güstrowkoa, detailea, azken afaria.
Fitxategi:Rentería - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, Retablo de las Ánimas 4.jpg|Errenteriakoa, detailea, azken afaria.
Fitxategi:Errenteria- Jasokundearen eliza - WikiBizi 16.jpg|Errenteriakoa, osorik.
Fitxategi:Retable of St. George2.JPG|Done Jurgirena (Brusela), detailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Braza

Braza luzera-unitatea da, 1,828 metro; 6 oin eta 2 yarden baliokidea. Uraren sakonera neurtzeko erabiltzen da batez ere. Neurri-unitate anglosaxoi eta AEBetako ohiturazko sistemetan erabiltzen da gehien bat. Braza ez da nazioarteko estandar (SI) neurri-unitate bat, ezta nazioartean onartutako ez-SI unitate bat ere. Historikoki, ingelesez hitz egiten den munduko sakoneraren itsas neurria izan da, baina, Estatu Batuetatik kanpo, grafikoek orain metroa erabiltzen dute.

Jatorrian, gizon baten beso luzatuen zabalera. Gaur egun arkaiko eta zehaztugabetzat jotzen da.

Karta nautiko moderno gehienek metrotan adierazten dute sakonera. Hala ere, AEBetako Bulego Hidrografikoak oinak eta brazak erabiltzen ditu. Karta nautiko batek beti adieraziko ditu esplizituki erabilitako sakontasun-unitateak.
Done Jurgiren erretaula (Brusela)

**Done Jurgiren erretaula** (neerlanderaz **Sint-Jorisretabel**) Bruselako Arte eta Historia Museoan dagoen erretaula flandestarra da, Borreman familiaren lantegian egindako maisulana, eta familia horretako bigarren belaunaldiko Jan II.aren izenpea daramana, urtearekin batera (1493).  2021ean zaharberritze sakon baten ondoren aurkeztu zen berriro museoan.

## Historia 
Zurezko lana da, margolanik gabea, eta 80 tailla baino gehiago ditu. Done Jurgi da protagonista, eta zazpi eszenek bereziki haren martirio latza deskribatzen dute. 
erdian|thumb|380x380px|Done Jurgiren martiritzaren une bat: sutan den zezen formako galdara batean sartu dute,

Lovainako Baleztarien Gremio Handiak enkargatu zuen bere kapera baterako, eta aukeratu zuten Done Jurgi izatea gaia, santu hori Maximiliano I.a Habsburgokoaren zaindaria zelako. Lovainako gizon nabarmenen elkartea zen Gremioa, ez zehatz soldadu baleztarien talde bat , eta keinu politikoa egin nahi izan zuten. Lovaina okerreko aldean kokatu zen Flandesko 15. mendeko azken hamarkadetako gatazketan, zeinean Maximilianok irabazi zuen azkenean, eskualdearen kontrola erdietsiz. Harekin ondo konpontzeko keinua izan zen horregatik erretaularen enkargua, lovainarren aldetik. Maximiliano zen halaber Bruselan *De Lelie* esaten zitzaion merkatarien ganberaren patroia, eta haren partaide zen erretailagilea, Jan Borreman. Lovaina zigorretatik libratu zen, eta hortaz erretaulak bete zuen bere funtzio politikoa, baina dirurik gabe ere geratu zen hiria, eta polikromia eta urreztatzea aplikatu gabe geratu zen zurezko lana. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galiar idazkunen bilduma

thumb|Idazkunen mapa digitala 2024an
**Recueil des inscriptions gauloises**  Galiar inskripzioen bilduma (**RIG** laburduraz) galiera hizkuntzaz idatzita dauden idazkunen bilduma orokorra da.

## Historia 
### Corpusaren jatorria 
1959an, Paul-Marie Duvalek galierazko idazkunen bilduma proiektua azaldu zuen Zelten Ikasketen Nazioarteko I. Kongresuan.

### Eguneraketa 
2020ko urtarrilaren 1ean hasi zen RIIG proiektuak, “Galiar idazkunen bilduma informatizatua”, aurreko edizioak eguneratu ditu, testuinguruarekin, analisi soziolinguistikoarekin eta bibliografiarekin osatuz. Coline Ruiz Darassek koordinatzen du.

Hai gaineko greziar alfabetoaz idatzitakoak (*RIG* I, G-1-tik G-275-ra) eta latindar alfabetoz idatzitakoak (*RIG* II.1, L-1-etik L-17-ra) argitaratzen dira, baita 1988tik aurrera osagarrien artikulu ezberdinetan argitaratutako galo-greziar inskripzioak ere. 

Oraindik ez dira argitaratu *instrumentum* gaineko idazkun galo-latinoak.

## Bolumen- zerrenda 
Hona hemen RIGen liburukien zerrenda:

* I liburukia: Michel Lejeune eta Paul-Marie Duval (zuz), Textes gallo-grecs, Paris, CNRS, «Gallia» bilduma (XLV zk. gehigarria), 1985, 459 or. ()
* IIliburukia, 1. faszikulua: Michel Lejeune eta Paul-Marie Duval (zuz.),  Textes gallo-étrusques, textes gallo-latins sur pierre, Paris, CNRS, «Gallia» bilduma ( XLV zk. gehigarria), 1988, 196 or. ()
* 2. liburukia, 2. faszikulua: Pierre-Yves Lambert (zuz.), *Textes latins sur instrumentum*, Paris, CNRS, «Gallia» bilduma (XLV zk. gehigarria), 2002, 428 or. ()
* Paul-Marie Duval eta Georges Pinault, ''Les calendriers : (Coligny, Villards d'Héria)*, Paris, CNRS, «Gallia» bilduma (XLV zk. gehigarria), 1986, 442 or.. (ISBN 978-2-222-03668-5)
* Jean-Baptiste Colbert de Beaulieu eta Brigitte Fischer, *Les légendes monétaires*, Paris, CNRS, «Gallia» bilduma (XLV zk. gehigarria), 1998, 564 or. (ISBN 978-2-271-05448-7)

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* *Idazkunen kokapen mapa digitala''
Charlotte Escudero

**Charlotte Escudero** (La Seyne-sur-Mer, 2000ko abenduaren 26a) frantziar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. Stade toulousain taldeko jokalaria da 2023tik. 2022ko irailaren 3an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Nizan, Italiaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atzapar (arkitektura)

thumb|Atzaparra
**Atzapar** bat, arkitekturan, zutabeen oinarrian aurkitzen den apaingarri bat da. 

Oinarria zokalo karratu baten gainean duen zutabe zirkular bat kontuan hartuz, atzaparrak zutabearen eta zokaloaren arteko lotura indartzea du helburu. Batez ere Erdi Aroko arkitekturan aurki daiteke, XV.  arte; zokalo karratua, berriz, zokalo ortogonal batek ordezkatzen du pixkanaka.

## Antzinako arkitektura erromatarra 
Hauetaz ari da, beharbada, Plinio *Porticus Octavia*-ko Jupiter eta Junoren tenpluetako zutabeen oinarrietan zizelkatutako muskerraz eta igelaz hitz egitean; ezagutzen den lehen adibidea Dioklezianoren jauregia da, Spliten dagoena.

Lan erromanikoan, adibiderik zaharrenak kriptan dauden oinarrietan daude, eta haietan hainbat forma konbentzional hartzen zituzten. Hala ere, begi-bistatik hurbil egonik, atzaparra laster garatu zen hostoen apaingarri landuan, eta, XIII. mendeko lan frantsesean eta ingelesaren hasieran edertasun handikoa dena; batzuetan, atzaparrak animalia zoragarri baten itxura hartzen du, grifo batena, adibidez.

## Galeria 

Fitxategi:Billom_Église_Saint-Cerneuf_Griffes_172.jpg|Saint-Cerneuf eliza, Bilhom-en
Fitxategi:Saint-Benoît-sur-Loire_Abbatiale_Saint-Benoît_Griffe_973.jpg|Fleury abadia
Fitxategi:Base.colonne.eglise.Vezelay.2.png|Vézelayko eliza

## Erreferentziak 
* Eugène Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle, Wikisource.

## Kanpo estekak
Couture (filma)

***Couture*** 2025eko Alice Winocour frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Modaren Parisko Astearen zalaparta betean, hiru emakumeren bizitzak gurutzatuko dira. Hirurak ere borrokan ari dira munduko tragediekin eta beren bizitzako kontuekin: Maxime zinema-zuzendari estatubatuarrari minbizia diagnostikatu diote; Ada modelo hegosudandar gazteak, markaturiko etorkizun batetik ihes egin, eta ingurune fribolo batean amaituko du; Angèle makillatzaile frantziarrak, azkenik, desfileen atzealdean lan egiten du eta beste bizimodu bat izan nahiko luke.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jemima Sumgong

**Jemima Jelagat Sumgong** (1984ko abenduaren 21ean jaioa) maratoi lasterketetan espezializatutako Kenyako distantzia luzeko korrikalaria da.

Londresko, Rotterdamgo eta Las Vegaseko maratoiak irabazi ditu, eta Bostongo, Chicagoko eta New Yorkeko maratoietan bigarren postua lortu du. Distantzian 2:20:48ko denbora pertsonala du. 2016ko Olinpiar Jokoetan, 31 urte zituela, maratoia baldintza beroetan irabazi zuen 2:24:04ko denborarekin, Kenyako lehen emakumezko irabazlea bihurtuz, emakumezkoen maratoia 1984an Olinpiar Jokoetan sartu zenetik.

Sumgong-ek 8 urteko debekua du (2027ra arte) kirol lehiaketetatik kanpo, debekatutako EPO substantziaren proban positiboa eman ondoren, bere historia klinikoa asmatu eta bere kokapenari buruz gezurra esan ostean.

## Ibilbidea 
Kenyako Nandi barrutitik etorrita, Sumgong 2004an hasi zen atzerrian lehiatzen. Bere lehen lasterketetako eliteko batean, bigarren postuan geratu zen Göteborg-eko Maratoi Erdian. 2005ean hasi zen korrikalari gisa finkatzen AEBko errepide zirkuituan. Urte hartan Ogden Newspapers Classic Maratoi Erdia eta Maggie Valley Moonlight Run irabazi zituen.

Sumgongen lehen maratoia 2006ko Las Vegaseko Maratoian izan zen, eta lehenengo saiakeran irabazi zuen emakumezkoen titulua 2:35:22ko denborarekin lortuz. Hurrengo urtean hirugarren postua lortu zuen Azalea Trail Run-en. Europako debuta 2007ko Frankfurteko Maratoian egin zuen, laugarren postua lortuz 2:29:41eko denbora hobetuarekin.

2009an Kenyako Indar Armatuetan lan egiteko izena eman zuen. Korrika egiteari utzi zion, eta Noah Talame maratoi korrikalari kenyarrarekin ezkondu zen. Bikoteak alaba bat izan zuen geroago 2011n. 2009ko denboraldia galdu ondoren, 2010ean itzuli zen eta San Blasko Maratoi Erdian txapeldunorde izan zen, Berlingo Maratoi Erdian bosgarren eta San Diegoko Maratoian bosgarren.

Alabaren jaiotzaren ondoren, Sumgong arrakastaz itzuli zen 2011ko abenduan Castellóko Maratoian, 2:28:32ko marka pertsonalarekin irabaziz.

2016ko apirilaren 24an, Londresko Maratoia irabazi zuen 2:22:58ko denborarekin. Proba aipagarria izan zen, korrika egitean erori baitzen, baina hala ere gainerakoen aurretik amaitzea lortu zuen. 2016ko abuztuaren 14an, urrezko domina irabazi zuen Rioko Olinpiar Jokoetan 2:24:04ko denborarekin. Sumgongen 2016ko Olinpiar Jokoetako urrezko domina Kenyarentzat emakumezkoen Olinpiar Maratoian lortutako lehen urrezko domina da.

Sumgong-ek bere titulua defendatu behar zuen 2017ko Londresko Maratoian, baina lasterketa baino bi aste lehenago, zigortu egin zuten Kenyan IAAF-ek egindako lehiaketaz kanpoko proba batean eritropoietina (EPO) positibo eman ondoren, Azkenean, 4 urtez zigortu zuten, baina dopineko debekua bikoiztu egin zitzaion azkenean, 8 urtera, eta 2019ko urtarrilean berriro hasi zen, gezurra esan eta bere historia klinikoak asmatu zituela erabaki ondoren, nazioarteko lehiaketetatik kanpo utziz 2027ra arte. Hau izan zen 5 urteko bigarren dopinagatiko debekua, 2012an ere positibo eman ostean.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Maspalomas (filma)

***Maspalomas*** 2025eko Jose Mari Goenaga eta Aitor Arregi gipuzkoar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bikotearekin hautsi ondoren, gustuko duen bizimodua darama Vicentek (76) Maspalomasen: eguzkia, parranda eta gozamena dira bere eguneroko jardunak. Baina istripu batek Donostiara itzultzera behartuko du eta han aspaldi abandonatu zuen alabarekin elkartu beharko du. Vicentek zahar-etxe batean bizi beharko du eta bertan armairura itzultzera bultzatua sentituko da, konpondutzat zuen bere buruaren alde bat ezkutatuz. Egoera berri horretan, galdera bat nagusituko da: garaiz al dago Vicente besteekin –eta bere buruarekin– bakeak egiteko?

## Aktoreak 
## Sariak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morgane Bourgeois

**Morgane Bourgeois,** (2003ko otsailaren 6a) frantziar errugbilaria da, atzelari postuan aritzen dena. Stade bordelais taldeko jokalaria da 2020tik. 2023ko apirilaren 1ean egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Corken, Irlandaren aurka.

## Palmaresa 
### Stade bordelais 
* Élite 1
** irabazlea:  2023, 2024, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Fence (filma)

***The Fence*** (, ) 2025eko Claire Denis frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Bernard-Marie Koltèsen 1976ko *La Nuit juste avant les Forêts* antzezlanean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Mendebaldeko Afrikako herri-lanen proiektu handia. Horn obraburuak eta Cal ingeniari gazteak ostatua partekatzen dute euren instalazioetako ate bikoitzaren atzean. Leonie –Hornen emazte berria– bi gizonekin elkartzera datorren gau berean, gizon bat agertuko da hesiaren ondoan. Alboury du izena. Iluntasunean agertutako mamuen antzera, egun horretan bertan obran hildako anaiaren gorputza erreklamatzen du. Gau osoan jazarriko ditu bi gizonak, hildakoa entregatu arte, Leoniek begien aurrean ikusten duen bitartean hondamena nola hazten den.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los domingos

***Los domingos*** 2025eko Alauda Ruiz de Azúa bizkaitar zinema zuzendarien film dramatikoa da. Filmak Donostiako 73. Zinemaldiko Urrezko Maskorra eskuratu zuen; baita Euskal Zinemaren Irizar saria ere.

## Sinopsia 
Ainarak 17 urte ditu, eta, ikastetxe erlijioso batean ikasteaz gain, egonaldiak egiten ditu bere lagunekin batera klausurako mojen komentu batean. Eskolako koruan ere abesten du, eta han parte hartzen duten mutil eta neskekin ateratzen da festara, edozein nerabe bezala. Baina Ainarak gero eta gertuago sentitzen du bere burua Jainkoarengandik, eta halako batean etxean esango du klausurako moja bilakatu nahi duela. Albiste horrek ustekabean harrapatuko ditu Iñaki aita eta batik bat Maite izeba, eta albisteari aurre egiten saiatuko dira: nolabaiteko onarpenean oinarrituko da bat, eta ilobaren erabakiari arrazoinamenduz erantzungo dio besteak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valenciako artxidiozesia (Venezuela)

**Valenciako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar artxidiozesia da. 1922ko urriaren 12an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1974ko azaroaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Valencian dago. Egun artzapezpikua Jesús González de Zárate da.

## Ordinarioak 
### Valenciako apezpikuak 
* Francisco Antonio Granadillo (1923-1927)
* Salvador Montes de Oca (1927-1934)
* Gregorio Adam Dalmau (1937-1961)
* José Alí Lebrún Moratinos (1962-1972)
* Luis Eduardo Henríquez Jiménez (1972-1974)

### Valenciako artzapezpikuak 
* Luis Eduardo Henríquez Jiménez (1974-1990)
* Jorge Liberato Urosa Savino (1990-2005)
* Reinaldo del Prette Lissot (2007-2022)
* Jesús González de Zárate (2024-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José Joaquín Troconis Montiel (1977-1986)
* Nelson Martínez Rust (1982-1992)
* Reinaldo del Prette Lissot (1993-1997)
* José Sótero Valero Ruz (1998-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maracayko elizbarrutia

**Maracayko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1958ko ekainaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Maracayn dago. Egun apezpikua Enrique José Parravano Marino da.

## Ordinarioak 
* José Alí Lebrún Moratinos (1958-1962)
* Feliciano González Ascanio (1962-1986)
* José Vicente Henríquez Andueza (1987​-2003)
* Reinaldo del Prette Lissot (2003-2007)
* Rafael Ramón Conde Alfonzo (2008​-2019)
* Enrique José Parravano Marino (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Reinaldo del Prette Lissot (1997-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Winocour

**Alice Winocour** (Paris, 1976ko urtarrilaren 13a) frantziar zinema zuzendari eta gidoilaria da.

## Biografia 
Alice Winocourrek zuzenbide ikasketak egin zituen eta geroago Frantziako Zinema Eskola Nazionalean matrikulatu zen, La Fémisen. Eskolan egon ondoren, hiru film labur zuzendu zituen. Lehena, *Kitchen*, Cannesko lehiaketa ofizialerako hautatu zuten 2005ean, eta Film Laburren Gras Savoy saria jaso zuen. Bere lehen film luzea egin aurretik, Alice Winocourrek Ursula Meierren (Critics 'Week, 2008) *Home* filmaren gidoian parte hartu zuen, eta, geroago, Vladimir Perišićen *Ordinary People* (2009) filmaren gidoia egin zuen, 2009ko Kritikaren Astean hautatua.

2014an, Deniz Gamze Ergüvenekin batera idatzi zuen *Mustang* filmaren gidoia, Cannesko 2015eko Zinemaldiko Errealizadoreen Hamabostaldian proiektatu zuena, eta Europa Cinemas Label saria irabazi zuena.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
#### Film luzeak 
* 2012 : *Augustine* 
* 2015 : *Maryland* 
* 2019 : *Proxima* 
* 2022 : *Revoir Paris*
* 2025 : *Couture*

#### Film laburrak 
*2005 : *Kitchen*
*2006 : *Magic Paris*
*2008 : *Pina Colada*
*2025 : *Sounds of Neurons* (dokumentala)

### Gidoigilea 
#### Film luzeak 
*2008 : *Home*, Ursula Meierrena (lankidetza)
*2009 : *Ordinary People*, Vladimir Perišićena
*2011 : *The Island*, Kamen Kalevena (lankidetza)
*2015 : *Mustang*, Deniz Gamze Ergüvenena
*2018 : *La Vallée*, Jean-Stéphane Bronena
*2018 : *Mignonnes*, Maïmouna Doucourérena (lankidetza)
*2023 : *Lost Country*, Vladimir Perišićen

#### Film laburrak 
*2003 : *Orphée*, Kamen Kalevena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Fémis

**La Fémis** ( bere antzinako izenaren akronimoa), egun **Irudi eta Soinuaren Ofizioen Goi Eskola Nazionala** () Frantziako zinema-eskola nazionala da. La Fémis Frantziako goi-mailako irakaskuntzako establezimendu publikoa da, PSL Research Universityren parte izanda. Eskolak ikus-entzunezko sektoreko eta zinemako profesionalak prestatzera bideratutako irakaskuntza tekniko eta artistikoa eskaintzen du: zuzendariak, gidoilariak, ekoizleak, editoreak, ekoizpen-zuzendariak, soinu-ingeniariak, dekoratzaileak, gidoi-gainbegiraleak, banaketa-kudeatzaileak eta ustiapen-zuzendariak.

Louis Lumière Eskolarekin batera, Frantziako bi zinema-eskola publiko handienetako bat da, eta mundu mailako izen handiko zinema-eskolen zirkulu itxiaren parte da, New Yorkeko Tisch Eskola, Los Angelesko USC, Londresko NFTS edo Pragako FAMUren maila berarekin. *The Hollywood Reporter* eta *Variety* aldizkariek La Fémis Europako lehen zinema eskolen artean sailkatu zuten, eta seigarrena mundu osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Carlosko elizbarrutia (Venezuela)

**San Carlosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1972ko maiatzaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Carlosen dago. Egun apezpikua Alexander Rivera Vielma da.

## Ordinarioak 
* Medardo Luis Luzardo Romero (1972-1979)
* Antonio Arellano Durán (1980-2002)
* Jesús Tomás Zárraga Colmenares (2002-2014)
* Polito Rodríguez Méndez (2016-2024)
* Alexander Rivera Vielma (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Athos Berriko monasterioa

**Athos Berriko monasterioa** (;  ; , *Novoafonskiy monastir’*) Athos Berria hiritik gertu, Gudauta barrutian dagoen monasterioa da. Abkhaziako Errepublikaren lurretan dago. Athos Berria monasterioak Garrantzi Nazionaleko Monumentu Kultural Higiezin estatusa jaso zuen Georgian 2006an. Monte Athos, oro har, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1988an.

## Historia 
1874an, otomandarrek Greziako Athos menditik botako zutelakoaren beldur, 1877-1878ko gerra errusiar-turkiarrak mehatxatzen zuen bitartean, Athos Berriaren monasterioa 1875ean sortu zuten Greziako San Pandaleimonos monasterioko monjeek. Izan ere, Athos mendia leku garrantzitsua da Eliza Ortodoxoarentzat 1054tik baina bertako monjeek utzi behar izan zuten, Abkhazia aldera joanez.

Amaitu gabeko monasterioa 1877-1878ko gerra errusiar-turkiarrean arpilatu zuten, eta monasterioa eraikitzeko lanek 1880ko hamarkadan jarraitu zuten; azkenean, egitura 1900. urtean osatu zen.

## Egitura 
Mendebaldeko eraikinaren erdian 50 metroko altuerako kanpandorrea eraiki zen. Kanpandorrearen behealdean jangela monastiko bat dago. Monasterio-konplexuaren erdian San Pantaleon eliza dago, bost kupulakoa, eta bere arkitekturan neobizantiar estiloaren ezaugarriak antzematen dira.

Elizaren barrualdea 1911 eta 1914 bitartean margotutako horma-irudiekin apainduta dago. San Pantaleon Abkhaziako katedralik handiena da.

Monasterioa 1924 eta 1994 artean itxita egon zen sobietarren jazarpen erlijiosoaren ondorioz. Ondoren, monasterioa Eliza Ortodoxora itzuli zen.

Gaur egun, Abkhaziako Metropoli Zismatikoak erabiltzen du monasterioa, baina Abkhaziako Eliza Ortodoxoak eta Georgiako Eliza Ortodoxoak ere aldarrikatzen dute.

## Iruditegia 

Fitxategi:2014 Nowy Aton, Widok ze szczytu Góry Iwerskiej (09).jpg
Fitxategi:2014_Nowy_Aton,_Monaster_Nowy_Athos_(07).jpg
Fitxategi:-_panoramio_(5253).jpg
Fitxategi:New_Athos_Monastery_(28937384010).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalia Rivera

**Nathalia Rivera Pascuali** **(Dominikar Errepublika)** ilustratzailea da.

## Bizitza 
Nathalia Rivera dominikar hegoaldeko herri txiki bateko ilustratzailea da. Santo Domingoko Unibertsitatean Sormena eta Publizitateko Gerentzia karrera ikasi zuen.

### Lan ibilbidea 
Ikasketak burutu ondoren, haur ilustrazioan eta argitalpenetan hasi zen lanean. Santo Domingon duen estudio txikitik, haurrentzako ipuinak, komikiak eta arte editorialak ilustratzen ditu. Bezeroentzako irudiak egiteaz gain, papergintzako produktuen marka propioa eta inprimatutako artea ere dauka, besteak beste. Marrazteko orduan, goauche eta akuarela teknikak ditu gustukoenak.

## Argitalpenak 
* *Maria eta Amlaren mundu harrigarria* liburua ilustratu zuen. (Amesgile 2021) Betzaida Urtazak idatzia (5 hizkuntzatan eskuragarri).
* *Ciudad Chulo "Crónicas urbanas"* lanaren egilekidea da.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gogoetak

***Gogoetak***, greziar koinez Τὰ εἰς ἑαυτόν, Ta eis heauton, literalki *Norberarentzako Pentsamenduak*, Marko Aurelio erromatar enperadore eta filosofoak bere buruarentzat egindako gogoeta saila da, haietako asko estoizismoan oinarrituak.

Jatorriz 170-180 artean grezieraz idatzia izan zen. Idazlanak 12 atal ditu. Enperadorearen bizitzako azken urteetako gogoetak ditu.
Katsura Tarōren bigarren gobernua

**Katsura Tarōren bigarren gobernua** (1908–1911) funtsezko garaia izan zen Japonia modernoaren historia politiko eta militarrean, barne tentsioek, inperioaren hedapenak eta gero eta parlamentarismo handiagoaren aurrean gobernuaren boterearen finkapenak markatu zutena.

## Bigarren gobenuaren testuingurua (1908ko uztailaren 14a - 1911ko abuztuaren 30a) 
Katsura Tarō lehen ministro kargura itzuli zen bere lehen agintaldiaren ondoren (1901–1906), zeinetan Japonia zuzendu zuen Errusia-Japonia Gerran. Bigarren agintaldi honetan, bere gobernuak honako hauetan jarri zuen arreta:

* Inperioaren irabaziak finkatzea.

* Parlamentuaren (Dieta) eskaeren aurrean gobernuaren agintea indartzea.

* Aurreko urteetako gastu militar handiak eragindako ekonomia kudeatzea.

## Kanpo politika eta inperialismoa 
* Korearen gaineko kontrola: Korearen erabateko anexiorako aurrerapausoak eman ziren. 1910ean, administrazio honen garaian, Japoniak Korea ofizialki anexionatu zuen, Koreako gobernu nagusia ezarriz, Japoniako administrazio kolonialaren pean. Katsuraren gobernuaren ekintzarik esanguratsuenetako bat izan zen hau.

* Japoniar Inperioaren hedapena: Kanpo politika aktiboa jarraitu zuen, Japoniaren presentzia Ekialdeko Asian indartuz.

* Mendebaldeko potentziekin harremanak: Japoniak harreman diplomatiko delikatuak mantendu zituen Estatu Batuekin eta Erresuma Batuarekin bezalako potentziekin, potentzia inperial berdin gisa aitortua izateko.

## Barne politika eta tentsioak 
* Dietarekin gatazkak: Katsurak militarren eta enperadorearen laguntzarekin gobernatu zuen, baina gero eta erresistentzia handiagoa izan zuen parlamentuaren aldetik (Dieta Inperiala), non Rikken Seiyūkai bezalako alderdiak indarra hartzen ari ziren.

* Bere estilo autoritarioa eta jatorri militarra (armadako jenerala zen) erreforma demokratikoen aldeko presio gero eta handiagoarekin talka egin zuten.

* Zentsura eta errepresioa: Bere gobernuak sozialismoaren eta ordena inperiala zalantzan jartzen zuten edo lan erreformak proposatzen zituzten beste mugimendu batzuen aurkako lege errepresiboak onartu zituen.

## Ekonomia 
* Japoniak oraindik Errusia-Japonia Gerraren zorraren ondorioak jasaten ari zen.

* Industria-hazkunde moderatua egon arren, gastu militarra altua izaten jarraitu zuen.

* Industrializazio eta modernizazio politika sustatu zen, gizarte-desberdintasunak gero eta handiagoak izan arren.

## Bigarren agintaldiaren amaiera 
* Oposizio politiko gero eta handiagoa, errepresioarekiko herri-desadostasuna eta Seiyūkai Alderdiaren presioak 1911ko abuztuan dimisioa eman zioten.

* Saionji Kinmochik ordezkatu zuen, ildo zibilago eta militarista gutxiagoko ordezkari batek.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Singapurko artxidiozesia

**Singapurko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren singapurtar artxidiozesi bakarra da. 1558ko otsailaren 4an ezarri zen Malakako elizbarruti gisa, 1841eko irailaren 10ean Malaka-Singapurko bikariotza apostoliko egin zen, 1888ko abuztuaren 10ean aurreko izena berreskuratu zuen, 1953ko irailaren 19an artxidiozesi mailara igo zen, 1955eko otsailaren 25ean Malaka-Singapurko artxidiozesia izena hartu zuen eta 1972ko abenduaren 18an gaur egungo izena. Egun artzapezpikua William Goh da.

## Ordinarioak 
### Malakako apezpikuak 
### Malaka-Singapurko bikario apostolikoak 
* Jean-Paul Courvezy (1841-1844)
* Jean-Baptiste Boucho (1845-1871)
* Michel-Esther Le Turdu (1871-1877)
* Edouard Gasnier (1878-1888)

### Malakako apezpikuak 
* Edouard Gasnier (1888-1896)
* René Michel Marie Fée (1896-1904)
* Émile Barillon (1904-1933)
* Adrien Devals (1934-1945)
* Michel Olzomendi (1947-1953)

### Malakako artzapezpikua 
* Michel Olzomendi (1953-1955)

### Malaka-Singapurko artzapezpikua 
* Michel Olzomendi (1955-1972)

### Singapurko artzapezpikuak 
* Michel Olzomendi (1972-1976)
* Gregory Yong (1977-2000)
* Nicholas Chia (2001-2013)
* William Goh (2013-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Paul Ambroise Bigandet (1846-1866)
* Michel-Esther Leturdu (1871)
* Pierre-Louis Perrichon (1920-1932)
* William Goh (2012-2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hideo Kodama

politikari eta Japoniako Inperioko gerra garaiko kabineteko ministroa izan zen. Errusia-Japonia Gerrako jeneral ospetsu Kodama Gentarōren seme zaharrena zen, eta bere emaztea Terauchi Masatake lehen ministroaren alaba zen.

## Biografia 
Kodama Yamaguchi prefekturan jaio zen. 1900ean Tokioko Unibertsitate Inperialeko Zuzenbide Eskolan graduatu ondoren, Finantza Ministerioan postu bat lortu zuen, urte berean bere karrerako funtzio publikoko azterketak gaindituz. Hainbat kargu burokratiko izan zituen. Errusia-Japonia Gerran, Inperioko Kuartel Nagusira bidali zuten eta Liaodong penintsulara (japoniarren okupazioaren pean), non Tokioko gobernu zibilaren eta Mantxuriako japoniar armada orokorren arteko lotura gisa aritu zen. Gerra ostean, Finantza Ministeriora itzuli zen gobernuaren Tabako Monopolioaren buru gisa. Geroago, Koreako Japoniako gobernu nagusian, Kontseilu Pribatuko idazkari gisa eta Pareen Ganberako kide gisa aritu zen. Aita 1906ko uztailaren 23an hil zenean, bizkonde titulua jaso zuen eta Pareen Ganberako eserlekua hartu zuen. Meiji enperadoreari eskaera egin ondoren, enperadoreak konde izendatu zuen 1907ko urriaren 2an, aitaren zerbitzuaren aitortza gisa. 1916tik 1918ra, Kabineteko Idazkari Nagusi gisa aritu zen. 1923ko irailaren 26tik 1927ko abenduaren 17ra, Kodama Kwantung Lurralde Alokatuaren gobernadorea izan zen. 1920ko hamarkadaren amaieran, Kodama Koreako administratzaile zibila izan zen.

1934ko urrian, Kodama Kolonia Ministro izendatu zuten Okada administrazioan. 1937ko otsailean, Komunikazio ministro bihurtu zen Hayashi administrazioan. 1940ko urtarriletik uztailera, Kodamak Barne Arazoetako ministro gisa jardun zuen Yonai administrazioan. 1942an, Japoniako Armada Inperialaren eskariz, Java bisitatu zuen aholkulari berezi gisa, japoniarrek okupatutako Ekialdeko Herbeheretar Indietan. 1944an, Kodamak zorrorik gabeko ministro gisa jardun zuen Koiso administrazioan, eta 1945eko otsailetik apirilera, Hezkuntza ministro gisa jardun zuen administrazio berean.

Japonia errenditu ondoren, Kodamak zerbitzu publikotik kendu zuen Aliatuen Indarren Komandante Gorenak. 1947an hil zen, eta bere hilobia Tama hilerrian dago, Tokioko Fuchū auzoan.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Port de Sóller

**Port de Sóller**, Espainiako Sóller udalerriko kostaldeko herri bat da, Balearretako Mallorca uhartean.

2022an 2.438 biztanle zituen.
Puerto Cabelloko elizbarrutia

**Puerto Cabelloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1994ko uztailaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Puerto Cabellon dago. Egun apezpikua José Antonio da Conceição Ferreira da.

## Ordinarioak 
* Ramón Antonio Linares Sandoval (1994-2002)
* Ramón José Viloria Pinzón (2003-2010)
* Saúl Figueroa Albornoz (2011-2024)
* José Antonio da Conceição Ferreira (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ludwig Forrer

**Ludwig Forrer** (Islikon, 1845eko otsailaren 9a – Berna, 1921eko irailaren 28a) suitzar politikaria izan zen, Suitzako Konfederazioko presidentea 1906an eta 1912an.

Zuzenbidea ikasi zuen Züricheko Unibertsitatean eta fiskala eta abokatua izan zen. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta Züricheko kantonamenduan hasi zuen bere ibilbide politikoa. Hogeita hamar urtez kontseiluko kide izan zen.

Estatu mailan, Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1875 eta 1900 artean, 1878tik 1881era bitarteko etenaldiarekin. 1902 eta 1917 artean Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen eta sei sail zuzendu zituen: Merkataritza, Barne saila, Militarra, Justizia eta Polizia, Posta eta Trenbideak.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen bi urte ezberdinetan, 1906 eta 1912.
Legal Eagles

***Legal Eagles***, 1986ko Ivan Reitman txekiar-estatubatuarrak zuzendutako amodio eta komedia thriller film bat da. Robert Redford, Debra Winger, Daryl Hannah, Brian Dennehy, Terence Stamp eta Steven Hill aktoreek antzeztu zuten. Elmer Bernsteinek musika banda konposatu zuen.

## Argumentua 
AEB, New York, Tom Logan (Robert Redford) abokatuari kargu garrantzitsuenerako proposatua izan da, Manhattan barrutiko fiskala izatea, baina aurrez Laura Kelly (Debra Winger) lankidearekin batera Chelsea Deardon (Daryl Hannah) bezero iragarriezina defendatu beharko du, duela hogei urte haren aita bere artelanekin batera sute batean hiltzen ikusi zuena. Chelseari sutean kiskaldu ez ziren margolan batzuk ohostu izana leporatzen zaio.

## Aktoreak 
* Robert Redford: Tom Logan 
* Debra Winger: Laura Kelly 
* Daryl Hannah: Chelsea Deardon 
* Brian Dennehy: C.J. Cavanaugh / Joseph Brock
* Terence Stamp: Victor Taft
* Steven Hill: Bower
* Christine Baranski: Carol Freeman
* Roscoe Lee Browne: Dawkins epailea
* David Clennon: Blanchard
* John McMartin: Robert Forrester
* Robert Curtis Brown: Roger
* Grant Heslov: Giltzaria
* Sara Botsford: Barbara
* Jennie Dundas: Jennifer Logan
* David Hart: Marchek
* William Atherton: Sebastian Dearden
* Gary Klar: Morroia
* Christian Clemenson: Atezaina
* Bruce French: Erreportaria
* Lynn Hamilton: Doreen
* Brian Doyle-Murray: Shaw
* Burke Byrnes: Bigarren polizia
* Liz Sheridan: Andere adindun txikia

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Terminus post quem

***Terminus post quem***, latinezko testu bat da, "muga horren ondoren" esa nahi duena, objektu edo gertakari bat noiz jarri behar den adierazteko erabiltzen da, aurretik edo garai berean gertatutako zerbait kontuan hartuta.  Ez da data zehatzak emateko baizik eta data jakin bat duen gertakari baten ondoren edo aldi berean kokatu behar dela. Arkeologian, filologian, historioan, geologian eta beste diziplinetan, objektu bati data eraltibo bat eman zaiola  adieraszteko erabiltzen da. 

Adibidez, *Consultatio veteris cuiusdam iurisconsulti* latinezko lan juridikoa (V. edo VI. mendean Europan hainbat figura juridiko klasikoren ikuspegi arrunta transmititzen zuen liburua) Teodosioren kodearen argitalpenaren (439. urtea *bere terminus post quem* izango zena) eta Lex romana wisigothorum-aren argitalpenaren (506. urtea *bere terminus ante quem* izango zena) artean kokatzen da. ***Terminus Post quem*** objektu edo fenomeno baten agerpenaren datarik antzinakoena edo urrunena da. ***Terminus Ante quem***, kontrara, objektu edo fenomeno baten agerpenaren datarik berriena edo hurbilena da.       

## Arkeologia eta Estratigrafia 
Estratigrafian ***terminus post quem*** eta ***terminus ante quem*** kontzeptuak erabiltzen dira.

Artefaktu edo ezaugarri batzuek arkeologoei lekuen (aztarnategien) hasiera edo amaiera data (noiz eraitsi edo atzera utzi zen) eman diezazkiekete. Data horietarako termino arkeologikoak *terminus post quem* eta *terminus ante quem* dira, kronologia erlatiboa adierazteko erabiltzen diren bi esamolde. *Terminus ante quem* hitzak "X gertatu aurretiko une" esan nahi du, besterik gabe, eta *terminus post quem* hitzak "X gertatu ondorengo une".

Objektu datagarri batek (txanponak eta inskripzioak, adibidez) edo datatu daitezkeen beste datu batzuek (geruza edo ezaugarri bateko erradiokarbono lagin batek, adibidez) geruza edo ezaugarria zein datatan utzi zen baino ez dute ematen. Adibidez, 1932ko data duen txanpon bat aurkitu bada AEBko gotorleku batean, txanponak  *terminus post quem* data bat eman dezake. Txanpona 1932an erori zitekeen lurrera, baina inolaz ere ez 1932a baino lehen.

## Erreferentziak
Lidia Șimon

**Lidia Slăvuțeanu-Șimon** (Târgu Cărbunești, 1973ko irailaren 4a) errumaniar distantzia luzeko korrikalaria da. Bost aldiz parte hartu zuen maratoi olinpikoan (1996–2012), eta zilarrezko domina irabazi zuen 2000ko Olinpiar Jokoetan. Munduko maratoi txapeldun ohia ere bada.

## Ibilbidea 
Maratoian lehiatuz, brontzezko dominak irabazi zituen 1997an eta 1999an Munduko Txapelketetan, eta azkenean urrezko domina irabazi zuen 2001ean Edmontonen. Brontzezko domina irabazi zuen 10.000 metroko lasterketan 1998ko Europako Txapelketan.

2000ko Sydneyko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen Naoko Takahashi japoniarraren atzetik, baina Joyce Chepchumba keniarraren aurretik. 2003 eta 2004 artean, korrika egiteari utzi zion bere haurtxoan kontzentratzeko. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzera itzuli zen, baina ez zuen lasterketa amaitu. 2008ko Olinpiar Jokoetako maratoia zortzigarren postuan amaitu zuen. 38 urte zituela, bere bosgarren Olinpiar maratoian parte hartu zuen Londresen (hori lortzen zuen lehen emakumea izanik), sailkapen orokorrean 45. postuan amaituz.

Oso arrakastatsua izan zen Osakako Emakumezkoen Maratoian, hiru aldiz jarraian irabaziz 1998tik 2000ra. Maratoian egindako markarik onena 2000. urtean lortutako garaipenean izan zen, 2:22:54ko denborarekin amaituz.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Joyce Chepchumba

**Joyce Chepchumba** (Kericho, 1970eko azaroaren 6a) Kenyako distantzia luzeko atleta da. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuena maratoian.

## Lorpenak 
* 1995: Tilburg Ten Miles irabazle, Parelloop 10K irabazle 
* 1997: Londresko Maratoiaren irabazle
* 1998: Chicagoko Maratoiaren irabazle
* 1999: Londresko Maratoiaren irabazle, Chicagoko Maratoiaren irabazle, Berlingo Maratoi Erdiaren irabazle, Great North Run irabazle
* 2000: Tokioko Nazioarteko Emakumeen Maratoiaren irabazle, Berlingo Maratoi Erdiaren irabazle, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako brontzezko domina
* 2001: Berlingo Maratoi Erdiaren irabazle
* 2002: New Yorkeko Maratoiaren irabazle
* 2004: Lisboako Maratoi Erdiaren irabazle, Berlingo Maratoi Erdiaren irabazle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strandir

**Strandir**, Islandiako ipar-mendebaldean dagoen kostaldeko eremu bat da, Vestfirðir eskualdearen ekialdean. 3.500 kilometro karratu inguruko azalera du, isolatua eta sarbide zaileko etemutzat jo ohi da.

800 biztanle inguru daude, eta herri guztietan populatuena Hólmavík da. Historikoki bertako biztanleak bizimodua artzaintza eta arrantza eginez lortu dute.
Largo Winch II

***Largo Winch II*** 2011ko Jérôme Salle frantziar zinema zuzendariak zuzendutako filma da, izen bereko komikian oinarrituta. *Largo Winch* filmaren jarraipena izan zen.

## Sinopsia 
Bere aitatzakoa hil ondoren enpresa multinazional baten buru bihurtuta, Largo Winch,, mundu guztiaren harridurarako, hura saltzea eta irabaziak anbizio handiko fundazio humanitario bat sortzeko erabiltzea erabakiko du. Baina egun horretan bertan, (lekuko misteriotsu batek) gizateriaren aurkako krimenak leporatuko dizkio. Bere errugabetasuna frogatzeko, Largok bere iraganeko bizitzako urratsetara itzuli beharko du, birmaniar oihanaren bihotzean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hellissandur

**Hellissandur**, Islandiako Snæfellsbær udalerrian dagoen herri bat da, Vesturland eskualdeko Snæfellsnes penintsulan.

2021ean 368 biztanle zituen.
Matt Crafton

265px|thumb|Craftonen **88** kamioneta, 2011n.
265px|thumb|Crafton 2019ko garaipena ospatzen.
**Matthew Justin Crafton** (Tulare, Kalifornia, AEB, 1976ko ekainaren 11) estatubatuar lasterketa-pilotua da, NASCAR kamioneten txapelketan aritzen dena. Historia guztian titulu gehien dituen bigarren pilotua da, besteak beste NASCAR Truck Series 2013an, 2014a eta 2019an irabazi zuen.

## Kirol ibilbidea 
Matt Crafton Tularen jaio zen eta zazpi urterekin kart lasterketak egiten hasi zen. 15 urte zituela midget-etara pasa zen.

Aita ere NASCAR pilotua zen. 1996ko *NASCAR Featherlite Southwest Series* txapelketan aita lesionatu egin zen eta semeak korritu zituen azken hiru lasterketak. Hurrengo urtetik aurrera lasterketa denak jokatu zituen eta 2000. urtean txapelduna izan zen. Autoekin aritu bazen ere ThorSport taldeak esanda azkenengo lasterketa **88** zenbakidun pickup kamionetan egin zuen eta ordutik aurrera bere zenbakia izango zen.

2001ean *NASCAR Truck Series* (kamioneten txapelketa) hasi zen korritzen. Lehenengo garaipena 2008an lortu zuen Charlotten. Craftonen 178. lasterketa zen. 2009an eta 2010ean hainbat pole eskuratu zituen baina ez zuen lasterketa berririk irabazi. Aipatzekoa da hala ere 2009an txapeldunordea izan zela. 2011n irabazi zuen bigarren lasterketa, orduan Iowan.

2013an *NASCAR Truck Series*-ko txapelduna izan zen lehen aldiz, lasterketa bakarra irabazita baina lasterketa guztietan hamar lehenengotan sailkatuta, eta 2014an bigarren aldiz izan zen txapelduna bi lasterketa irabazita. 2015erako faborito nagusia zen eta sei lasterketa irabazi zituen, baina beste batzuetan ez zuen lasterketa amaitzerik lortu eta titulu gabe gelditu zen.

2017an Daytonan istripu ikusgarria izan zuen, Ben Rhodesen kamionetaren aurka talka egin eta buleta osoa eman zuen airean.

2019an hirugarren aldiz izan zen *NASCAR Truck Series*-ko txapelduna, ordukoan lasterketa bakar bat irabazi gabe baina erregulartasun handia erakutsiz eta postu onak lortuz.

2025ean erretiratu egin zen.

## Palmaresa 
* *NASCAR Truck Series*:
** Txapelduna (3): 2013, 2014, 2019
** Bigarrena (2): 2009, 2016
** Hirugarrena (1): 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo esekak
Aukiko elizbarrutia

**Aukiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Salomon Uharteetako elizbarrutia da. 1982ko abenduaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Aukin dago. Egun apezpikua Jacob Aba da.

## Ordinarioak 
* Gerard Francis Loft (1983-2004)
* Christopher Cardone (2004-2016)
* Peter Houhou (2018-2023)
* Jacob Aba (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ava Ribagorzakoa

**Ava** Ribagorzakoa (c.942 – c.995) Gaztelako konderriko ezkontidea izan zen Gartzia Fernanditz kondearekin ezkontzean.  

## Bizitza 
Gurasoak Ramon II.a Ribagorzakoaren eta Garsenda Armañakekoa izan ziren. Aita bizi zela egin zuten ezkontza, eta, ziur aski, Iruñeko Tota Azearitz erreginaren eraginarengatik. 

Aita 960. urtean hil ostean, zelabaiteko krisia hasi zen konderrian, bere nebek ez baitzuten oinordeko legitimorik utzi, neba Isarnoren ezkontzaz kanpoko Gillermo izeneko semea izan ezik. Gillermo Gaztelara bidalia izan zen eta oinordekotza eskubideak zituen. Hhala ere, 1017. urtean Aran bailaran oinordekotza eskubidea aldarrikatzera joan ostean hil zen. Ekintza horrek konderria Iruñeko erresumarekin lotzea ekarri zuen.

Hil ostean, senarrarekin batera lurperatu zuten Burgosko San Pedro de Cardeña monasterioan.

### Ezkontza 
960. urtearen inguruan Gartzia Fernanditz kondearekin ezkondu zen. Gaztaroa gainditu zuten sei semeetatik seme bakarra bere senarraren konderriaren buru izan zen; alabetako bat, Elvira, Leongo erregina izan zen; beste bi, Toda eta Mayor, konde-duintasunez inbestitutako handikiekin ezkondu ziren; eta azkenik, Urraca eta Onecak erlijio-bizitza hartu zjuten, jatorri altuko monasterioetan.

### Ondorengoak 
* Antso Gartzeitz Gaztelakoa, Gaztelako kondea, Gomez Diazen alaba Urraca Gómezekin ezkondu zen.
* Gonzalo Gartzia, seguraski Salbatzaileen leinuaren eta Lara etxearen jatorria.
* Urraca Gartzia (1039. min). San Kosme eta San Damian de Covarrubiaseko kolegiatako lehen abadesa eta erlijiosoa.
* Toda Gartzia, Sancho Gomezekin ezkondua, Gomez Diaz kondearen semea.
* Elvira Gartzia (1017an hila), Leongo Bermudo II.arekin ezkondu zen.
* Mayor García, Pallars Jussá-ko Ramón III.a Pallars Jussákoarekin ezkondua. Bere senarrak gaitzetsita, beharbada ahaidetasun arrazoiengatik, bere konderriko alde batean mantendu zen, 1025 inguruan, Gaztelara itzultzera behartua izan zen arte, non San Migel Pedrosoko monasterioan abadesa-kondesa izan zen.
* Oneca Gartzia, Cillaperlatako San Juan monasterioko abadesa izan zen lehenengo, eta Oñako San Salvador monasterioko abadesa gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Menéndez Melandakoa

**Elvira Menéndez** **Melandakoa** (Galizia, 996 – 1022ko abenduaren 2a) noblea eta erregina ezkontidea izan zen Alfontso V.a Leongo erregearekin ezkontzean.

## Bizitza 
Portugaleko eta Galiziako goi nobleziako kidea, aita Menendo Gonzalez kondea izan zen eta ama Toda kondesaren (Tutadomna edo Tota izenez ere ezaguna). Bere aita, Gonzalo Menéndez Portugalgo dux magnus kondearen semea, Elvira Gartzía erregina erregeordearekin batera, Alfontso V.a Leongo erregearen erregeorde eta tutorea izan zen.

### Ezkontza eta ondorengoak 
1013an Alfontso V.a erregearekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten:

* Bermudo III.a Leongoa (1017-1037). [4] Bere aitaren ondorengoa izan zen tronuan.
* Santxa Leongoa (1016-1067). Fernando I.a Leon eta Gaztelako erregearekin ezkondu zen.

### Heriotza eta hilobia 
1022. urteko abenduaren 2an hil zen eta Leongo San Isidoroko erregeen panteoian lurperatu zuten.

Erreginaren gorpua utzi zuten harrizko hilobia gaur egun ere badago. Estalkian, inskripzio latindar hau dago zizelkatuta:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Arco y Garay, Ricardo del (1954). *Sepulcros de la Casa Real de Castilla. Madrid: Instituto Jerónimo Zurita*. Consejo Superior de Investigaciones Científicas. OCLC 11366237. 
*  Elorza, Juan C.; Vaquero, Lourdes; Castillo, Belén; Negro, Marta (1990). *Junta de Castilla y León. Consejería de Cultura y Bienestar Social, ed. El Panteón Real de las Huelgas de Burgos. Los enterramientos de los reyes de León y de Castilla* (2. edizioa). Valladolid: Editorial Evergráficas S.A. ISBN 84-241-9999-5. 
*  Fernández del Pozo, José María (1999). *Alfonso V (999) Vermudo III (1029-1037)*. Burgos: La Olmeda. ISBN 84-89915-07-5. 
*  Mattoso, José (1981). *A nobreza medieval portuguesa* (portugesez). Lisboa: Editorial Estampa. OCLC 8242615. 
*  Torres Sevilla-Quiñones de León, Margarita Cecilia (1999). *Linajes nobiliarios en León y Castilla (Siglos IX -XIII)*. Junta de Castilla y León, Consejería de Educación y Cultura. ISBN 84-7846-781-5. 
*  Viñayo González, Antonio (1998). *Real Colegiata de San Isidoro: Historia, Arte y Vida*. León: Edilesa. ISBN 84-8012-201-3. 
## Ikus, gainera 
* 
## Kanpo estekak
Gizoko elizbarrutia

**Gizoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Salomon Uharteetako elizbarrutia da. 1959ko uztailaren 11n ezarri zen Mendebaldeko Salomon Uharteetako bikariotza apostoliko gisa eta 1966ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Gizon dago. Egun apezpikua Peter Houhou da.

## Ordinarioak 
* Eusebius John Crawford (1960-1995)
* Bernard Cyril O'Grady (1995-2007)
* Luciano Capelli (2007-2023)
* Peter Houhou (2023-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Christopher Cardone (2001-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Xiqués Romagosa

**Manuela Xiqués** **Romagosa** (Habana, 1807 - Bartzelona, 1891ko urtarrilaren 1a)  esklabo bihurtutako pertsonen trafikoarekin lotutako dirutza baten oinordekoa izan zen. Kubako esklabutzaren abolizionismoaren aurka agertu zen. Bere aberastasunari esker, Katalunian eraikin desberdinak eduki eta eraikiarazi zituen.

## Bizitza 
Habanan jaio zen, oraindik Kubako kapitaintza nagusiaren eta, beraz, espainiar inperioaren parte zenean. Bere aita, Lorenzo Xiqués, jatorriz Canet de Mar-ekoa, besteak beste Atlantikoko esklabo merkataritzan aritzen zen gizona izan zen. Gainera, hainbat higiezinetan inbertitzen hasi zen, esklabotzak baino irabazi gutxiagoko negozioan.

Alabetako batek *La bisabuelita* izeneko biografian idatzi zuenez, Manuela Xiqués ez zen guztiz eroso sentitzen pertsonen merkataritza transatlantikoarekin, eta "izpiritu-alarmak" eragiten zizkiola esaten zuen. Bere alaba edo beste senideekin batera, hogei bat jabetza eskuratu zituen. Lehenak hirigune historikoan eta ondorengoak 1860ko hamarkadako Zabalgunearen hazkundea aprobetxatuz. Kale Nagusiaren eta Grácia pasealekuaren artean hiru orube erosi zituen, horietako bat Pablo Milà Fontanals idazleari. Beste bat, gaur Majestic hotela dagoen lekuan. 

Gainera, Bartzelonatik kanpo, Can Catà etxea nabarmentzen da, Collserola mendiko finka, oraindik ere bere ondorengoek mantentzen dutena, baita Casa Gertrudis Zorrilla ere, Escudellers eta Còdols kaleen arteko bidegurutzean.

1871n, Manuela Xiquések 250.000 peso gogor inbertitu zituen Bartzelonako ondasun higiezinetan.

### Ehorzketa 
Xiques 1891ko urtarrilaren 1ean hil zen eta bere gorpuzkiak Montserrateko Monasteriora eraman zituzten. Bere gorputza eta senarrarena San Benito kaperan daude, Abadiako Aldare Nagusitik gertu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Rodrigo Alharilla, Martín; Surwillo, Lisa (2025). *La bisabuelita. Género, esclavitud y finanzas entre la Habana y Barcelona*. Icaria. ISBN 978-84-10328-76-1. 
## Ikus, gainera 
* Esklabotza Kuban