open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glencore

**Glencore** Baarren egoitza duen enpresa multinazionala da. Glencore enpresak hainbat ekoizpen-instalazio ditu mundu osoan zehar, eta metalak, mineralak, petrolio gordina, petrolio-produktuak, ikatza, gas naturala eta nekazaritzako produktuak saltzen ditu automatizazio, elektrizitate, produktu siderurgiko eta elikadura-prozesuetako industrietan dituen nazioarteko bezeroei.

1994an Marc Rich eta Co AG enpresen fusioari esker sortua, zenbait burtsetako eta FTSE 100 indizetako kidea da. Daniel Maté donostiarra bere jabeetako bat da eta horri esker Euskal Herriko pertsonarik aberatsenetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Misioaren Kongregazioa

**Misioaren Kongregazioa** () bizitza apostolikoko elkarte katolikoa da, Bizente Paulek 1625ean Parisen sortu zuena. Kideei **lazarista, pauldar** edo **aita pauldar** esan ohi zaie. Erlijiozko hiru botoak egiten dituzte eta elkarrekin bizi dira. Batzar nagusiak eta Parisen bizi den apaizburuak dute aginpide gorena.

## Historia 
Bizente Paulek 1625ean sortu zuen Misioaren Kongregazioa, Parisen. 1632an, elkarte horretako lehenbiziko kideak San Lazaro priore-barrutira aldatu ziren, eta hortik datorkie lazarista izena. Lazaristek ebanjelioa predikatzen zieten behartsuei, apaizgaitegi batzuen ardura zuten, gogo jardunak antolatzen zituzten, misiolari joaten ziren kristau ez ziren lurraldeetara, eta karitatezko egintzak egiten zituzten. 1642tik aurrera, lazaristak mundu osoan zehar zabaldu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasaiako Portzelana Errege Lantegia

**Pasaiako Portzelana Errege Lantegia** gipuzkoar enpresa bat izan zen, toska ekoizten zuena. C. Baignolek sortu zuen 1851ko uztailaren 19an. Fabrika Bizkaia auzoko Arizabalo jauregian zegoen. Arazo ekonomikoak zirela eta, 1858an sozietate bat osatu zuen Modesto Lusonaritzek, Pedro Bollarekin eta Faustino Etxebarriarekin. Sozietate hori disolbatu egin zen 1878an, eta enpresaren ondasunak enkantean jarri zituzten. Ramón Llanosek eta Pedro Fussadek erosi zituzten ondasun horiek eta enpresa martxan jarri zuten berriro. 1915ean itxi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Mames (enpresa)

**San Mames** bizkaitar enpresa bat izan zen, toska ekoizten zuena. 1842an sortu zuen Jose Eusebio de Chirapozuk Busturiko fabrika, Gaspar Bulucuarekin eta Manuel Santosekin batera, eta 1867ra arte egon zen zabalik. Sargadelosko Errege-Fabrikan jada fabrikatuta zeuden galiziar ereduei jarraituz, "San Mames"ek bere ekoizpenaren zati batean *flown blue* izeneko teknika aplikatu zuen. Landare-dekorazio sakabanatu eta irregularra zen nagusi, hosto edo lore eta lore-adar estilizatuekin, urdinez koloreztatuko motiboak. Pieza ezagunenen artean, paisaiak edo ikuspegiak zituzten platerak eta eskribautegiak nabarmentzen ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La cerámica de Busturia
Aiztondo (harana)

**Aiztondo** Hernioko mendilerroaren eta Andatzako mendilerroaren artean dagoen harana da. Asteasu errekak zeharkatzen du. Honakoak dira bertan aurki daitezkeen udalerriak:

* Aduna
* Amasa-Villabona
* Asteasu
* Larraul
* Zizurkil

Urtero antolatzen duten Aiztondo Klasikak bailara zeharkatzen du.

## Kanpo estekak
Postaren Munduko Eguna

Urriaren 9an, Posta Batasun Unibertsala ( UPU ) 1874an sortu zen **egunean**, posta komunitateak berriro ere **Postaren Munduko Eguna** ospatzen du. Gutunaren Nazioarteko Astean kokatzen da, beti urriaren 9a barnean duenari dagokiona.

## Ospakizuna 
1969an Posta Batasun Unibertsalak urriaren 9a **Postaren Munduko Eguna** izendatu zuen. 

**Gazteentzako Gutunak Idazteko Nazioarteko Lehiaketako gaiak**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Familia bidalketen nazioarteko eguna (ekainak 16)
* Herri-administraziorako Nazio Batuen Eguna (ekainak 23)
* Munduko Itsas Eguna (irailak 24)
* Hegazkintza Zibilaren Nazioarteko Eguna (abenduak 7)

## Kanpo estekak 
* Sitio Oficial del Día Mundial del Correo
* Universal Postal Union ingelesez
* Nazio Batuen Posta Administrazioa
* Postal Development Report 2019 ingelesez
* Postal Economic Outlook 2019 ingelesez
Sandra Barneda

**Sandra Barneda Valls** (Bartzelona, Katalunia, 1975eko urriaren 4a) kataluniar telebista aurkezlea eta idazlea da. 2020an finalista izan zen Planeta sarian *Un océano para llegar a ti* eleberriarekin.

## Filmografia 
### Telebista saioak 
### Telesailak 
## Liburuak 
* *Reír al viento* (2013), 
* *La tierra de las mujeres* (2014), 
* *Cómo construir una superheroína* (2014), 
* *Hablarán de nosotras* (2016), 
* *Las hijas del agua* (2018), 
* *Un océano para llegar a ti* (2020), 

## Kanpo estekak
Kingfisher plc

**Kingfisher plc** Londresen egoitza duen txikizkari enpresa multinazionala da. Mundu osoan 1.300 denda baino gehiago ditu eta B&Q, Castorama, Brico Dépôt eta Screwfix marken jabea da.

1982an sortua, Londresko burtsako eta FTSE 100 indizetako kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Night Train to Lisbon (filma)

***Night Train to Lisbon*** (), 2013ko Bille August daniarrak zuzendutako film dramatikoa da. Pascal Mercier suitzarrak idatzitako *2004ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Jeremy Irons, Lena Olin, Jack Houston, Martina Gedeck, Nicolau Breyner, Bruno Ganz, Christopher Lee, Charlotte Rampling, Melanie Laurent, Tom Courtenay, August Diehl, Burghart Klaußner, Filipe Vargas eta Adriano Luz aktoreek antzeztu zuten.

2013ko Berlingo Zinemaldian estreinatu zen.

## Sinopsia 
Suitza, Berna hiriburua, Raimond Gregorius (Jeremy Irons) latin irakasleak Kirchenfield zubiam Aar ibaira jauzi eginez bere buruaz beste egitera doan portugaldar emakume gazte bat topatu eta azken unean besotik eutsiz bizia salbatuko dio. Harekin batera eraman, baina neska desagertu egingo da, arrasto bakar bezala bere xira eta Amadeu do Prado portugaldar idazlearen liburua lagaz. Raimonderi gertatutakoak jakinmina piztu eta duela urtetatik atsekabetzen duten gaiei buruzko liburu hura idatzi duen idazlea ezagutzeko asmoz Lisboara doan trena hartuko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maurice Prat

**Maurice Prat** (Lurda, 1928ko azaroaren 17a - *ibidem* 2016ko maiatzaren 15a) frantziar errugbilaria izan zen, Jean Praten anaia gazteena. Hainbat postutan jolastu zuen FC Lourdes taldean eta zortzi urtez erasoaren erdigunea Roger Martinerekin partekatu zuen. Sei Frantziako errugbi txapelketa, hiru Yves du Manoir errugbi txapelketa eta bi Frantziako Kopa irabazi zituen. 31 aldiz jolastu zuen Frantziako errugbi selekzioan eta sei entsegu eta bi drop sartu zituen.

## Palmaresa 
### FC Lourdesekin 
* Frantziako errugbi txapelketa:
1948, 1952, 1953, 1955, 1956, 1958
* Yves du Manoir errugbi txapelketa: 1953, 1954, 1956
### Frantziako selekzioarekin 
* Bost Nazioen Txapelketa: 1954, 1955

## Bibliografia 
* Jean Eskenazi, Alain Bernard eta Denis Lalanne: *Jean Borotra-Roger Courtois-Jean et Maurice Prat*, éditions Berger-Levrault, 1955
Hannon Zaharra

**Hannon Zaharra** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) Bigarren Gerra Punikoan Magon Barkaren menpeko zerbitzari nagusi kartagotarra izan zen. Batzuetan Hannon, Bomilkarren semearekin nahasten da.

## Biografia 
K.a. 206an Espainiara bidali zuen kartagotar senatuak Magon Barkarekin batera mertzenario espainiarrak kontratatzera. Zeltiberian armada bat bildu arren, Laro mitikoa barne, erromatarrek garaitu eta harrapatu zituzten Marko Junio Silano pretorren agindupean.

Gadesera iritsi eta gero, Magonek antzeko Hannon izeneko ordezkaria bidali zuen mertzenario gehiago biltzeko, Guadalquivirreko guduan ondorioztatu zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HUSS, Werner (1985):* Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)

## Ikus, gainera 
* Beste Hannon batzuk

## Kanpo estekak 
* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia
Hannon (K.a. 206)

**Hannon** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) Bigarren Gerra Punikoan Magon Barkaren zerbitzuko ofizial kartagotarra zen.

## Biografia 
Hasdrubal Giskon garaitua izan ondoren, K.a. 206an, eta Hannon Zaharrarekin eta Larorekin batera porrot pertsonala jasan eta gero Marko Junio Silanoren aurrean Zeltiberian, Magon jenerala Gadesen errefuxiatu zen eta Hannon bidali zuen Hispaniako tribuen artean mertzenarioak kontratatzera. Hannonek indar garrantzitsu bat kontratatu ahal izan zuen, baina bere burua antolatu aurretik Gaio Luzio Martzio Septimok eraso eta garaipena lortu zuen. Hannonek gudu zelaitik ihes egin ahal izan zuen tropa talde txiki batekin, baina, handik gutxira, mertzenarioek beraiek eman zioten erromatar jeneralari kudeaketa txarraren ondorioz. Tito Liviok horretaz hitz egiten du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HUSS, Werner (1985):* Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)

## Ikus, gainera 
* Beste Hannon batzuk

## Kanpo estekak 
* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia
La Yegros

**Mariana Yegros**, ***La Yegros*** izenarekin ezagunagoa (Morón, Buenos Aires) argentinar abeslaria eta kantautorea da.

## Bizitza pribatua 
Aníbal Yegros eta Pily Jararen alaba da Mariana. Oso gaztea zela deskubritu zuen musikarako zaletasuna.

Jatorriz Misioneskoa, Argentina iparraldekoa zen bere familiaren eragina jaso zuen. Haurtzaroan, aitak chamamé entzuten zuen bere familiaren etxea eraikitzen ari zela, eta amak cumbia, hala nola Los Wawancó eta Cuarteto Imperial . Batxilergoa amaitzean, Moróngo Alberto Ginastera musika kontserbatorioan sartu zen kantu lirikoa ikastera.

## Musikari ibilbidea 
Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, kontserbatorioko lagun baten bidez, jakin zuen De la Guarda talde argentinarra, Gaby Kerpel buru duen talde mitikoa, kantarien bila zebilela. Aurkeztu zen eta Casting baten bidez aukeratu egin zuten eta bere lehenengo kantaldia Belodromoan izan zen milaka lagunen aurrean.
## Bakarlari ibilbidea 
2013an *Viene de Mí* kaleratu zuen ZZK Records zigiluaren bidez. Gustavo Santaolalla, Gaby Kerpel, Gato Muñoz eta Miss Boliviaren lankidetzarekin. Nahasketa elektronikoa cumbia, chamamé, carnavalito eta milonga bezalako erritmo latinoamerikar tradizionalekin. Disko honetako ebakiak *Viene de Mí* eta *Trocitos de madera* dira. "Viene de Mi" abestia urteko munduko Pop abesti onena aukeratu zuten Alemanian (2013).

2015ean *Magnetismo* kaleratu zuen, Soundway Records zigiluaren bidez. Folk berrinterpretazio, chicha, cumbia, are rap, funk eta baxu tropikalen ildoan jarraitzen du. Diskoak Gustavo Santaolalla, Gaby Kerpel, Javier Casalla (Bajofondoko biolinista), Puerto Candelaria eta Sabina Sciubbaren kolaborazioak biltzen ditu. Disko honen ebakia *Chicha Roja* da, YouTube-n 6 milioi ikustaldi baino gehiago dituena.

2019an *Suelta* jarri zuen abian, Canta La Selva zigiluaren bidez, Gaby Kerpel eta Soom T. ditu kolaborazioetan. Disko honetako pistak "Alegría", "Sube La Presión" eta "Linda La Cumbia" eta "Tenemos voz" dira.

## Diskografia 
2013tik Montpellierren (Okzitanian) bizi da. 2020ko urrian Errenterian abestu zuen Ines Osinagarekin batera Atlantikaldia jaialdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Yegros. Twitter
* La Yegros. Facebook
* Elkarrizketa: Musika ez da hilko; topatuko ditugu formula berriak Berria, 2020.09.24
Nyarlathotep

**Nyarlathotep**, H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak sortutako fikziozko pertsonaia bat da. Idazle honek berak sortutako Cthulhuren Mitoen arabera jainko gaizto bat da, eta *Nyarlathotep* (1920) kontakizun laburrean lehenbizikoz agertu zen, ondoren beste hainbat kontakizun laburretan agertu edo aipatzen delarik.

Itxuraz, jatorriz masa polipotsu handi bat da, iraizketa gorri luze bat duena, baina nahieran itxura ugari har ditzake. Gainontzeko Cthulhuren Mitoetako jainko eta izakiekin alderatuz gero bere portaera bitxia da, gizakien antzekoa dela ere esan liteke. Gizakiei beharrezko zerbitzua eman lekioken bakarrenetakoa da, bere berezko helburuak dauzka eta horiek lortzeko gizakiak manipulatzen ditu. Gizakien itxura ere har dezake, baita gizakien hizkuntzetan mintzatu ere. Suntsiketa arrunta baino eromena eta sufrimendua lortzea nahiago du.

## Kanpo estekak
Mohamed Abdullahi Mohamed

**Mohamed Abdullahi Mohamed** (; Muqdisho, 1962ko martxoaren 11) somaliar politikaria da, 2017ko otsailaren 16az geroztik Somaliako presidente gisa dihardu.
Hanibal Monomako

**Hanibal** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋, ḤNBʿL), Polibiok **Hanibal Monomako** bezala bereizten zuen (grezieraz: Ἁννίβας Μονομάχος, *Hanníbas Monomákhos*), Hanibal Kartagoko jeneral handiaren lagun eta langile ofiziala zen. Bere epitetoak *Bakarrik borrokatzen duena* edo *Gladiadore* esan nahi du. Ospetsua da gaizki profetizatu zuelako Espainiatik Italiarako martxan kartagotarrek hornidurarik gabe geratuko zirela eta kanibalismora jo beharko zutela. Hanibal Barkak ezin izan zuen Monomakoren aholkuak jarraitu. Hanibal Monomakoren istorioa Polibioren *Historien* IX liburuan ematen da.

## Biografia 
Polibiok gizon gogor eta odol egarri gisa deskribatzen du, aurretik Hamilkar Barkari egotzitako krudelkeria askoren egilea, erromatar propaganda agian. Horien artean, aipatzen den bakarra da Hanibali gomendatu ziola bere tropei kanibalismoa praktikatzen irakasteko Alpeak ezezagunetan hornidurak gordetzeko. Testuaren arabera, Hanibalek proposamena burutsua zela aitortu zuen, baina ez berak eta ez bere agintariek ezin izan zuten praktikan jarri. Ezezaguna da zer ibilbide jarraitu zuen Hanibal Monomakok bere bizitzan zehar, nahiz eta Polibiok proposatu zuen Hanibalek Italian egin zituen ekintza krudelenetakoak beste Hanibal honen lana izan zirela, gutxienez borroka haietan parte hartu zuela adieraziz. Iturriek ez dute aipatzen Hanibalekin Alpeak zeharkatu zituen edo geroago Magon edo Bomilkar itsas ontzietakoekin iritsi zen.

## Interpretazio garaikideak 
Polibio Hanibal Monomakoari buruzko iturri historiko bakarra dela kontuan hartuta, Giovanni Brizzi historialari italiarrak liburu bat argitaratu zuen 2011n, non pertsona horren interpretazio berri bat proposatzen baitzuen. Bere ikuspegiaren arabera, Monomako ez zen inoiz existitu, baina Hanibalen alter ego moduko bat zen, Sosilo Lazedamoniakoa kronikariaren irudikapenak sortua, Italiako espedizioan zehar kartagotar jeneralarekin batera eta bere patroiaren nortasunarenaren *alde iluna* modu literarioan irudikatu nahi izan zuelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)

## Ikus, gainera 
* Beste Hanibal batzuk

## Kanpo estekak 
* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia
* Livius.org: Hannibal
René Felber

**René Felber** (Biel/Bienne, 1933ko martxoaren 14a - 2020ko urriaren 18a) Suitzako presidentea izan zen. Irakasle izan zen Boudevilliersen eta Loclen. Suitzako Alderdi Sozialistako kidea, Locleko alkatea eta Neuchâtelgo parlamentuko diputatua izan zen. 1987 eta 1993 bitartean Suitzako Estatu Kontseiluko kidea izan zen eta estatuburua 1992an. urterako. Suitza Europako Esparru Ekonomikoan sartzearen aldekoa izan zen, suitzarrek erreferendumean errefusatu zuten arren.

## Kanpo estekak
Mendi-oin

[thumb|[Gorobelgo mendilerroaren aurrean dauden Badio, Eskorieta, Peregaina eta gorbeo mendi-oinaldeak.]]
thumb|
**Mendi-oinak**,  **(mendi-)hegal**, **mendi-barren** **mendi-oinaldeak**, **mendipea** edo **kontrahormak**, geografian, sistema orografiko handiago batetik datorren mendi baten edo mendilerro nagusi baten adarkatze sekundarioa dira. Mendi-oin bat, geografia fisikoan, mendigune, mendikate edo mendilerro altu batean zehar zabaltzen den mendilerro txikiagoaren, muinoen edo mendien multzo bat da.

Lurraren mendikateek gutxi gorabehera definitutako zuhaitz-egitura dute, eta zenbait adarkadurek ardatz nagusi bat dute. Adarkatzeak kontrahormek irudikatzen dituzten mendilerroak dira, eta ardatza mendikate nagusia da.

## Adibideak 
Mendi-sistema gisa, Pirinioetako mendikatearen zati dira Pirinioaurreak, eta hortik sortzen dira kontrahormak.

Hego Amerikako geografian kontrahormen adibide nabarmenak Andeetako kontrahormak dira, edo, Katalunian, Alberako mendilerroa, Pirinioetako mendikatearen jarraipena.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Mendigunea, Mendilerroa, Mendikatea
* Mendia, Muinoa, Mendi-adarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2020ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa

**2020ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa** urte honetan ospatuko den txapelketa honen edizioa izango da.

## Parte-hartzaileak 
### Bertsolariak 
### Gai-jartzaileak 
### Epaileak 
= Aurreko fasea =
60 bertsolariak bi multzotan banatuko dira eta multzo bakoitzean 5 saio jokatuko dira. Multzo bakoitzeko saioak jokatu ondoren, multzo bakoitzean puntuazio altuena duten 13 bertsolariek eskuratuko dute irailean hasiko den Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartzeko txartela. 26 bertsolari horiei dagoeneko sailkatuta dauden 10 bertsolariak batuko zaizkie, Bizkaiko Bertsolari Txapelketa 2018an finalaurrekoetako fasean kantatu zutenak eta finalera heldu ez ziren 10 bertsolariak.

## Saioak 
#### Orozko eta Lekeitio 
2018ko Irailaren 16an Orozkon eta Lekeition lehen saioak jokatu ziren.

#### Getxo eta Busturia 
2018ko Irailaren 17an Getxon eta Busturian bigarren saioak jokatu ziren.

#### Markina-Xemein eta Berango 
2018ko Irailaren 18an Markina-Xemeinen eta Berangon hirugarren saioak jokatu ziren.

#### Muxika eta Berriz 
2018ko Irailaren 23an Muxikaen eta Berrizen laugarren saioak jokatu ziren.

#### Zalla eta Derio 
2018ko Irailaren 24an Zallan eta Derion bostgarren saioak jokatu ziren.

## Hurrengo fasera sailkatuak 
B MULTZOA

### Kanporaketak: Udazkeneko kanporaketak 
### Finalaurrekoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gailurreria

[thumb|[Mendi-adarrek eta mendilerroek askotan gailurreria nagusi bati jarraitzen diote.]]
thumb|
**Gailurreria**, **gandorra** edo **gailur-lerroa** geomorfologian erliebe menditsu bateko tontorren edo puntu garaien lerro bat da, kontrako bi mendi-hegal bereizten dituena.

Adibidez, mendi baten gailurra edo gailurren lerroa mendilerro batean, bere alde estuak askotan gailurretik behera urruntzen dira, lurraren malda zeharka gailurraren lerrora aldatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Mendigunea, Mendilerroa, Mendikatea
* Mendia, Muinoa, Mendi-oina, Mendi-adarra

## Kanpo estekak
Eskola-esnearen Munduko Eguna

**Eskola-esnearen Munduko Eguna** iraileko azken asteazkenean ospatzen da.

## 21. Eskola-esnearen Munduko Eguna | 2020ko irailaren 30a 
Lehenengo **Eskola-esnearen Munduko Eguna** 2000ko irailean ospatu zen eta munduko herrialde askotan ospatzen den urteroko ekitaldia bihurtu da. Ospakizunaren proposamena Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (Dairy Outlook) moderatutako posta elektroniko bidezko eztabaida foro batean egin zen eta geroztik urtero Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak sustatu dute. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esnearen Munduko Eguna

## Kanpo estekak 
* Eskola-esnearen Munduko Egunaren Gune Ofiziala
Martin Luis Etxeberria Iturralde

**Martin Luis Frantzisko Etxeberria Iturralde** (Berroeta, 1801eko irailaren 3a - Erreniega, 1838ko irailaren 19a) Lehen Karlistaldiko nafar brigadier karlista izan zen. Joan Nikolas Etxeberria apaiz eta euskal idazlearen anaia, eta Damaso Etxeberria euskal idazlearen aita izan zen.

## Bizitza 
Martin Luis Etxeberria Berroetan jaio zen, Etxeberria izeneko etxean, 1801eko irailaren 3an. Martin Miguel Etxeberria berroetarra izan zuen aita, eta Maria Petra Marciala Iturralde lekaroztarra ama. Elizondoko Datue jauregira ezkondu zen, bertako alaba Maria de los Angeles Iturralderekin.

1833ko irailean, Baztango alkate eta gerra-kapitaina zela, matxinada karlista prestatzen ari zen Juan Manuel Saratsarekin jarri zen harremanetan, eta hitz eman zion, agindu orduko, 300 boluntariorekin agertuko zela. Azaroaren hasieran, Tomas Zumalakarregi buruzagi karlistarekin bildu zen Gasteizen, eta hilaren 5ean, Aguilar Kodesen egindako batzarrean, Nafarroako lehenbiziko Junta Karlistaren kide hautatu zuten. Harrezkero, entzute handia lortuz joan zen militar gisa ere. 1836an, koronela zelarik, isabeldar zutabe bat azpiratu zuen Garraldan.

1836an, 5. batailoiaren buru izendatu zuen Sebastian Gabriel Borboikoak; baztandar boluntarioekin eratua zen batailoi hori 1833an. Peraltan, Azagran, Untzuen, Biurrunen, Lizarraldean eta Orbaitzetan borrokatu zen haien buruan. Horren ostean, brigadier maila eman zioten, eta ingeniarien komandante jeneral izendatu. 1838ko irailaren 19an hil zen, Isidro Alaixen osteen aurkako Erreniegako guduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxeberriatarrak, Baztango alkate “saga” karlista, baztangohaizegoa.wordpress.com
Suitzako Alderdi Sozialista

**Suitzako Alderdi Sozialista** (, ) edo **Suitzako Alderdi Sozialdemokrata** (, ) Suitzako alderdi politiko bat da.

1888ko urriaren 21ean sortua, gaur egun Suitzako lau alderdi nagusien artean bigarren handiena da. Suitzako Kontseilu Federalean ordezkaritza duen alderdi ezkertiar bakarra da. Izan ere, bi ordezkari ditu: Alain Berset eta Simonetta Sommaruga. Gainera, 2019ko irailetik, Suitzako Biltzar Federaleko bigarren alderdirik handiena da.

## Kanpo estekak
Gaixoen Munduko Eguna

1992ko maiatzaren 13an Joan Paulo II.a Aita Santuak **Gaixoen Munduko Eguna** ezarri zuen otsailaren 11n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gaixoen Munduko Eguna
* Gaixoen Munduko Eguneko mezuak
Maialen Arregi

**Maialen Arregi Ganboa** (Elorrio, Bizkaia, 1986ko apirilaren 27a) arkitektoa da. Arkitektura, hirigintza eta generoari lotutako prozesuen dinamizazio eta garapenean aritzen da. Diseinua du afizio eta kartelgile bezala hainbat sari jaso ditu.

## Biografia 
Elorrioko Herri ikastetxean egin zituen lehen ikasketak, eta batxilergoa Durangoko Institutuan. Arkitektua ikasketak Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoan burutu zituen.

## Lan ibilbidea 
Arkitektura ikasketak burututa lanerako esparru ezberdinak jorratu izan ditu, arkitektura esparruan hainbat hirigintza prozesu parte hartzailetan kolaboratu du *Hiritik At* kooperatiban lanean hasi aurretik. Herrigintzan eta herri mugimenduetan era aktiboan jardun du, ibilian ikasitakoa eta bere formazio akademikoa uztartuz. Herritarrak erdigunean izango dituen arkitektura eta hirigintza bat lantzean du jarrita fokua. Hiritik-at kooperatiban dihardu lanean.
## Sariak 
Arkitekturak badu ere estetika eta konposiziotik, horrela bada, diseinuak eta arte grafikoak beti deitu diote arreta. Kuriositate horri jarraikiz jaioterriko jaietarako kartel lehiaketara aurkeztu izan da behin baino gehiagotan, aurkeztutako lanen artean hainbat izan dira sarituak.

* 2013an *Jaiak kolorez margotu* izenburudun kartelarekin lehen saria jaso zuen.
* 2015ean azokako eta jaietako elementuak uztartuz *Uzta oparo*a kartela diseinatu zuen eta lehen saria eskuratu.
* 2017ko *Batu zeu be jaira* lemapean, Elorrioko jaiak, Ferixa Nausikoak iragarteko kartel lehiaketa irabazi zuen hirugarren aldiz.

## Bestelakoak 
* *Nolako hirigintza, halako gizartea* lana*.* Eztabaida gela (talde lanean) Berria egunkarian.
* *Euskal Herria pertsonentzat* manifestua prestatu zuen (talde lanean).

## Erreferentziak
Derbent

**Derbent** (, , , , ) hego-ekialdeko Errusiako hiria da. Dagestan Errepublikan dago, Kaspiar Itsasoaren ertzean, eta Errusiako hiririk hegoaldekoena da.

## Biztanleria 
## Klima 
## Hiri senidetuak 
*  Gəncə, Azerbaijan
*  Yakima (Washington), AEB
*  Hadera, Israel
*  Kronstadt (Errusia), Errusia
*  Pskov, Errusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Mesquida

**Joan Mesquida Ferrando** (Felanitx, Espainia, 1962ko abenduaren 6a - Palma Mallorcakoa, Espainia, 2020ko urriaren 19a) espainiar politikaria izan zen, Herritarrak alderdikoa. Aurretik, 2018. urtera arte, Balear Uharteetako Sozialisten Alderdiko kide izan zen.

Zientzia Politikoetan, Soziologian eta Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Arthur Andersen eta Garrigues Andersen enpresetan egin zuen lan. 2006ko irailaren 9tik 2008ko apirilaren 18ra Poliziaren eta Guardia Zibilaren zuzendari nagusia izan zen. Ondoren, 2008ko apirilaren 18a eta 2011ko abenduaren 30a bitartean Turismoko estatu-idazkaria.

2020ko urriaren 19an hil zen minbiziak jota.
Keiko Fujimori

**Keiko Sofía Fujimori Higuchi** (Lima, 1975eko maiatzaren 25a), Peruko administratzaile eta politikaria da, 1994tik 2000ra Peruko lehen dama eta Lima metropolitarreko kongresista izan zen 2006tik 2011ra. Alberto Fujimori presidente ohiaren alaba eta Susana Higuchi lehen dama ohia izan zen bezala, 2010etik Herri Indarra () alderdia zuzendu du. Fujimori politikariaren ordezkaria. Fujimori 2011 eta 2016ko hauteskundeetan presidente izatea lortu zuen arrakastarik gabe, eta bietan galdu zuen hauteskundeetako bigarren itzulian alde txikiarekin.
Victoria Barrera Ocerin

**María Victoria Barrera Ocerin** (?- Donostia, Gipuzkoa, 2020ko urriaren 11) Euskadiko Alderdi Popularreko arabar politikaria izan zen. Zuzenbidean lizentziaduna zen. 2019ko maiatzetik heriotza egunera arte Arabako batzarkidea izan zen.

Carlos Urkijo politikariarekin ezkondua, bi alaba izan zituen. 2020ko urriaren 11n hil zen gaixotasun luze baten ondorioz 53 urte zituela.

## Erreferentziak
Sadyr Zhaparov

**Sadyr Nurgozhoievitx Zhaparov** (; Keng-Suu, Issyk-Kul, Kirgiziako SES, Sobietar Batasuna, 1968ko abenduaren 6a) kirgizistandar politikaria da. Kirgizistango presidentea da 2021eko urtarrilaren 28tik.

## Ibilbide politikoa 
2005ean sartu zen politikagintzan, diputatu aukeratu zutenean. Ibilbidea, ordea, eten egin zuen 2013an, presidentearen jauregian indarrez sartu eta "istiluak" bultzatzeagatik espetxeratu zutenean. 2020ko urrian, parlamenturako bozen ostean, protestak lehertu ziren herrialdean. Manifestariek salatu zuten iruzurra egon zela, eta jende multzo batek Zhaparov espetxetik ateratzea lortu zuen. Hortik aurrera, azkarra izan zen haren igoera. Auzitegi Gorenak haren aurkako zigorra indargabetu ostean, lehen ministro izendatu zuten, eta, jarraian, presidente, Sooronbai Zheenbekovek kargua utzi eta gero. 

2020ko azaroan, dimisioa eman zuen, bozetara aurkeztu ahal izateko. 2021eko urtarrilaren 10ean egindako hauteskundeetan gailendu zen, botoen %&nbsp;79 eskuratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rajnath Singh

**Rajnath Singh** (1951ko uztailaren 10a) Indiako Defentsa Ministro gisa diharduen politikari indiarra da. Bharatiya Janata alderdiko presidente ohia da. Aurretik Uttar Pradesheko ministro nagusi eta Kabinete ministro gisa aritu da Vajpayee gobernuan. Barne ministroa izan zen Modi lehen ministerioan. BJPko presidente ere izan da birritan, hau da, 2005etik 2009ra eta 2013tik 2014ra.

## Lehen bizitza eta hezkuntza 
Singh Chandauli barrutiko Bhabhaura herrian jaio zen, Uttar Pradeshen. Aita Ram Badan Singh eta ama Gujarati Devi zituen. Rajput kastako nekazarien familia batean jaio zen. Lehen hezkuntza bere herriko bertako ikastetxe batetik jaso zuen eta fisikan masterra lortu zuen, Gorakhpur Unibertsitateko lehen mailako emaitzak eskuratuz. Txikitatik Rashtriya Swayamsevak Sangh-en ideologian inspiratu zen. Fisikako irakasle gisa lan egin zuen .

## Erreferentziak
Maurizio Micheli

**Maurizio Micheli** (Livorno, Toskana, Italia, 1947ko otsailaren 3a) aktorea da, zineman, telebistan eta antzerkian aritua. Barin hazi zen, eta Milango Piccolo Teatro antzerkian ikasi zuen.

1970eko hamarkadan hasi zuen bere ibilbidea aktore dramatiko gisa. Zineman Michelik Sergio Corbuccirekin eta Stenorekin lan egin zuen batez ere.

Michelik 1996an argitaratu zuen bere autobiografia, *Sciambagne!* izenburukoa. 2002an *Garibaldi amore mio* eleberria argitaratu zuen, Baldini Castoldi Calairen edizioekin.

Daniela Nobili aktorearekin ezkondu zen, eta harekin Guido semea izan zuen. 1996. urteaz geroztik Benedicta Boccoli aktore eta showgirlarekin du bikote harremana.

## Zinema 
* *Allegro Non Troppo* (1976)
* *La terrazza* (1980)
* *Café Express* (1980)
* *Mani di fata* (1982)
* *Testa o croce* (1982)
* *Sono un fenomeno paranormale* (1985)
* *Il commissario Lo Gatto* (1987)
* *Roba da ricchi* (1987)
* *Rimini Rimini* (1987)
* *Rimini Rimini - Un anno dopo* (1988)
* *Cucciolo* (1998)
* *Commediasexi* (2006)
* *Valzer* (2007)
* *The Cézanne Affair* (2009)
* *Pinocchio* (2012)
* *Women Drive Me Crazy* (2013)
* *Quo Vado?* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  «Maurizio Micheli», IMDb.
Iratxe Ansa

**Iratxe Ansa Santesteban** (Donostia, Gipuzkoa, 1976ko ekainaren 20a) gipuzkoar dantzaria eta koreografoa da. 2020an Espainiako Dantza Saria irabazi zuen interpretazioaren modalitatean.

## Biografia 
Donostiako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan graduatu zen. Ondoren Alemaniara joan zen Stuttgarteko John Cranko Eskolan ikasketak jarraitzera.

2020an Dantza Sari Nazionala eman zioten. Bere interpretazioagatik, epaimahaiak honako hau adierazi zuen:"Interprete gisa duen dimentsioa, bere lan fisiko hutsetik haratago distirarazten duena" eta "gorputza elikatzeko erabiltzen duen maisutasunagatik, teknika eboluzio konstante eta aldakor batean gainditzeko".Koreografo gisa, Lines Ballet Junior Company, Lyon Balleteko Opera eta beste gala batzuetarako  piezak sortu ditu.
* Dantzari onenaren saria, Solo Tanz Nazioarteko Antzerki Jaialdian.
* Solo Tanz Nazioarteko Antzerki Jaialdian emandako Publikoaren Saria.
* Gipuzkoako Dantza Profesionalen Elkarteako Ibilbide Artistikoaren Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iratxe Ansari elkarrizketa: *Dantzariok aktore fisikoak gara**Berria,* 2021.02.16
* *Al desnudo* (Biluzik) bideoa. Iratxe Ansa eta Igor Bacovich Dantzan 2021.02.17
*Iratxe Ansaren instagram oriia
Esnearen Munduko Eguna

Elikagaien eta Nekazaritzaren Nazio Batuen Erakundeak FAO) ekainaren 1ean **Esnearen Munduko Eguna** aldarrikatu zuen.  Esnea ugaztunen ugatz-guruinen zelulek sortutako jariakin nutritibo bat da. Ugaztunen artean monotremek ere jariatzen dute.

## Esnearen Munduko Eguna, 2020ko ekainaren 1a 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskola-esnearen Munduko Eguna

## Kanpo estekak 
* Esnearen Munduko Egunaren Gune Ofiziala
Editorial

**Editoriala** kazetaritzako generoari dagokio, eta argibide-argudiozko testu batek osatzen du, normalean sinatu gabe dagoena, garrantzi bereziko albiste bat azaldu, baloratu eta epaitzen duena. Iritzi kolektiboa da, hedabideen ildo ideologikoaren arabera formulatutako epaiketa instituzionala. Beste modu batera esanda, editoreak albisteei buruz ematen duen iritzia edo iruzkina da, eta editorearen edo editoreen esperientzien arabera idatzitakoa.

Egunkarien ohiko testua da eta normalean komunikabide bateko iritzi atalaren barruan leku nabarmen batean agertzen da. Editoriala sinatuta ez dagoen arren, iritzi kolektibo bat laburbiltzen duenez, badira kazetariak idazteaz arduratzen direnak, editoreak deiturikoak. Askotan, egunkariaren zuzendariak idazten du.

## Funtzioak 
Editorialak aldi berean hainbat funtzio bete ditzake. Editorialaren funtzioak gertaerak eta horien garrantzia azaltzea, aurrekariak ematea (testuinguru historikoa), etorkizuna aurreikustea, moral edo balio iritziak egitea eta ekintzarako deia egitea dira.

## Motak 
* **Argitzailea**: zerbait azaltzen da, ageriko iritzirik eman gabe.
* **Tesia edo iritzia**: zeinetan aldeko edo kontrako iritzia argi eta garbi adierazten den.

Funtzio sozialaren arabera:

* **Informatzailea**: ezagutzara edo pertzepziora zuzentzen da.
* **interpretaziozkoa**: besteak beste, kausak, ondorioak, etorkizuna, usteak aurkezten ditu.
* **Argudiozkoa**: erretorikoki antolatzen da, argudio eta kontraargudioeen bidez, irakurlearen burura iristen saiatzeko.
* '***Ekintzazkoa****: irakurlearen nahia mugitzeko baliabide guztiak martxan jartzen saiatzen da.

## Editorial baten egitura 
Editoriala egiteko erabil daitezkeen idazketa teknikak hedabidearen estiloaren, editorial-egilearen ezagutzaren eta talentuaren araberakoak izango dira. Hala ere, kazetaritza testu bat idazteko ezinbestekoak diren zenbait elementu har daitezke kontuan.

* **Izenburua:** Idazleak hitz garbi eta zehatzak erabili behar ditu garatu beharreko gaiari erreferentzia egiteko, izenburuak deigarria izan behar du irakuleen interesa pizteko. Editore batzuek galderaren teknika erabiltzen dute.
* **Sarrera:** hau bost lerro baino ez gehiagoko paragrafo batean idatzi behar da. Helburua irakurleei esaldi labur eta zehatzetan garatu beharreko gaia ezagutzera ematea da.
* **Gorputza:** Arrazoibidea gaiari buruzko editorearen ideiak eta iritziak lagundu ditzaketen datu edo informazioekin aurkezten da. Helburua da irakurleei editorialean adierazitakoa onartzeko edo baztertzeko aukera ematea eta iritzi matrizea sortzea.
* **Ondorioa:*' hau paragrafo labur batean idatzi behar da. Azaldutako gaiaren puntu garrantzitsuenak azpimarratzen dira, arrazoibide logikoa eta komunikabidearen iritzia aurkeztuz, modu honetan, irakurleek gaiaren ikuspegi argiagoa izan ditzake.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John McEwen

Sir **John McEwen** (Chiltern, Victoria, 1900eko martxoaren 29a - Toorak, Melbourne, 1980ko azaroaren 20a) Australiako 18. lehen ministroa izan zen. Zazpi urte zuenetik umezurtz, amonak hazi zuen. 1934an sartu zen lehen aldiz parlamentuan, eta bertan egon zen 36 urtez. Joseph Lyons lehen ministroak bere gobernuan sartu zuen 1937an, eta hurrengo 25 urteetan ministro izan zen (barneko, kanpo harremanetako, merkataritza eta industriako, abiazioko eta nekazaritzako ministroa). Nekazariaren Alderdiko burua izan zen 1958 eta 1971 bitartean. 1967an Harold Holt itsasoan desagertu ondoren, lehen ministro bihurtu zen eta hurrengo urtean John Gortonek ordezkatu zuen.
Antonella Lerca Duda

**Antonella Lerca Duda** (Iași, Errumania, 1990/91) erromanien eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile errumaniarra da. Lanbidez, Sexu langilea da. Sexu-langileen eskubideen alde egiten duen Sex Work Call erakundea sortu zuen.

2020an Bukaresteko 2. Sektoreko sektoreburua hautatzeko egingo diren hauteskundeetara bere burua aurkeztuko zuela iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julie Andrieu

**Julie Andrieu** (Paris, Frantzia, 1974ko otsailaren 27a) frantziar telebista aurkezlea eta gastronomia kritikaria da.

## Bizitza 
1974an jaio zen Parisen. Ama Nicole Courcel aktorea zuen.

1999an lehenengo sukaldaritza-liburua argitaratu zuen, *La Cuisine de Julie* izenburukoa.

## Liburuak 
* *All My Best Desserts*, Paris, Alain Ducasse Éditions, 2015
* *Les Carnets de Julie, la suite de son tour de France gourmand*, Paris, Alain Ducasse Éditions 2014
* *Les Carnets de Julie, Julie cuisine la France... chez vous !*, Paris, Alain Ducasse, 2013
* *All my best, Mes 300 meilleures recettes*, Paris, Alain Ducasse, 2012.
* *Mes Cocottes*, Paris, Les Éditions Culinaires, 2011
* *Julie cuisine le monde*, Paris, Alain Ducasse, 2011.
* *Comment briller aux fourneaux sans savoir faire cuire un œuf*, Paris, Agnès Viénot, 2010.
* *Carnet de correspondances. Mes accords de goûts*, Paris, Agnès Viénot, 2009.
* *Julie chez vous*, Paris, Marabout, 2008.
* *Confidences sucrées* (Pierre Hermérekin lankidetzan), Paris, Agnès Viénot, 2007.
* *Mes secrets pour garder la ligne... sans régime*, Paris, Robert Laffont, 2007.
* *Le B.A.-ba du chocolat*, Paris, Marabout, 2006.
* *Julie cuisine avec 3 fois rien*, Paris, Albin Michel, 2006.
* *Julie cuisine pour garder la ligne*, Paris, Albin Michel, 2006.
* *Julie cuisine en quelques minutes*, Paris, Albin Michel, 2005.
* ''Julie cuisine à l'avance*, Paris, Albin Michel, 2005.
* *Ma p'tite cuisine*, Paris, Marabout, 2005.
* *Les Cantines de Julie*, Paris, Parigramme, 2004.
* *Le Canard de Julie*, Paris, Marabout, 2003.
* *La Cuisine expliquée à ma mère*, Paris, Albin Michel, 2002.
* *Tout cru*, Paris, Albin Michel, 2001.
* *La Cuisine de Julie'', Paris, Albin Michel, 1999.
Johann Carolus

thumb|253x253px|1609ko *Relation-en* azala
**Johann Carolus** (Muhlbach-sur-Munster, Alsazia ; 1575eko martxoaren 26a - 1634ko abuztuaren 15a) historiako lehen egunkariaren editorea izan zen, *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien* (Berri ospetsu eta oroigarri guztien bilduma) deitua.

Alemanez argitaratutako egunkaria Estrasburgon argitaratu zen, Germaniako Erromatar Inperio Santuko hiri libre inperialaren estatusa zuena. Argitalpen hau Egunkarien Munduko Elkarteak aintzatesten du, baita autore askok ere, munduko lehen egunkaria bezala.

Carolus-en 1605eko eskaera bat, astekariaren 12. edizioa argitaratu ondoren aurkeztua, Estrasburgoko Udalean gordetzen da. Kontserbatzen diren egunkariaren alerik zaharrenak 1609. urtekoak dira.

## Erreferentziak 
* WAN - Prentsa: lau mendeko gazteria!
* Universität Heidelberg: *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien* - 1609. urteko faksimilea
* Mitchell Stephens: *History of Newspapers* - Collier's Encyclopedia
* Johannes Weber, *Straßburg 1605: Die Geburt der Zeitung* ("Estrasburgo 1605, egunkariaren jaiotza") (PDF)
* Jubiläum: Johannes Weber, *400 Jahre Zeitung* ("Egunkarien 400 urte"), eskariaren faksimile batekin (PDF)

## Ikus, gainera 
* Avisa Relation oder Zeitung

## Kanpo estekak
Porpora Marcasciano

**Porpora Marcasciano** soziologo, idazle eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile italiarra da. 2010 eta 2016 bitartean Movimento Identità Trans (euskaraz: Trans Nortasun Mugimendua) izeneko gizarte-onurako irabazi asmorik gabeko erakundearen presidentea izan zen.

## Liburuak 
* *Tra le rose e le viole. La storia e le storie di transessuali e travestiti* (2002, Manifestolibri)
* *Favolose narranti. Storie di transessuali* (2008, Manifestolibri)
* *AntoloGaia: Vivere sognando e non sognare di vivere: i miei anni Settanta* (2015, Alegre)
* *L’aurora delle Trans cattive: Storie, sguardi e vissuti della mia generazione transgender* (2018, Alegre).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BHP

**BHP**, lehen **BHP Billiton** deitua, Melbournen egoitza duen enpresa multinazionala da. Munduko metal eta meatze-enpresa handiena da eta burdina, kobrea, diamanteak, urrea eta uranioa ekoizten ditu. Enpresa 1860an sortu zuten Hagan eta inbertitzaileek bi hilabete geroago Bangka uhartean meategi konplexu bat ustiatzeko eskubideak lortu zituzten.

Zenbait burtsetako eta FTSE 100 indizetako kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hullera Vasco-Leonesa

**Sociedad Anónima Hullera Vasco-Leonesa** Madrilen egoitza duen meatze-enpresa izan zen. 1893an sortu zuten harrikatz bituminoso ekoizteko.

Sozietatea euskal enpresaburu talde batek Bilbon sortu zuen 1893ko urriaren 19an, eta bere lehen presidentea José Ametzola Viriga izan zen, sozietateko akziodun nagusia. Bere helburu nagusia Leon eta Asturiasko ikatz-arroak ustiatzea zen, bere hasierako jarduera Ciñera-Matallana arroan kontzentratuz. Bere lehen kontratu handia 1896an Norteko Konpainiarekin sinatu zuen, tren-enpresari erregai minerala emateko. 1942an, Emilio del Valle Egocheaga leondarrak enpresa erosi zuen. 2019an desegin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio Tinto Group

**Rio Tinto Group** Londresen eta Melbournen egoitzak dituen enpresa multinazionala da. Munduko bigarren metal eta meatze-enpresa handiena da, BHP enpresaren atzetik, eta burdina, kobrea, diamanteak, urrea eta uranioa ekoizten ditu. Enpresa 1873an sortu zuten, zenbait inbertitzaileek Huelvako Tinto ibaian meategi konplexu bat erosi zutenean.

Zenbait burtsetako eta FTSE 100 indizetako kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duro Felguera

**Duro Felguera SA** Gijónen egoitza duen enpresa-taldea da. 1858an Pedro Durok La Felguerako fabrika sortu zuen. Hasieran, siderurgian eta ikatz ustiapenetan aritzen zen, baina, orain, energia, industria eta oil & gas sektoreetarako *turnkey* proiektuak gauzatzen espezializatutako taldea da.

## Kanpo estekak
Carmen Climent

**Carmen Climent Roca** (Bilbo, Bizkaia, 1996ko otsailaren 13a) bizkaitar aktorea, abeslaria eta dantzaria da.

## Bizitza 
Ánima Eskolan ikasi zuen, arte dramatiko goi ikasketak egin zituen bertan Marina Ximanskajarekin.

Nerea Elizalde aktorearekin batera ikasi zuen Ánima Eskolan.
## Filmografia 
### Telebista 
### Filmak 
### Antzerkia 
* Verano de Cristal
* La tristeza del Caracol
* Luna, sobre ruedas
* Diálogos Imposibles, 2015, Zuz. Marina Ximanskaja.
* Uda-gau bateko ametsa, 2014, Zuz. David Valdelvira.

## Kanpo estekak
Compañía Minera Anglo-Hispana

**Compañía Minera Anglo-Hispana** Bilbon egoitza zuen meatze-enpresa izan zen. 1910ean sortu zuten harrikatz bituminosoa ekoizteko.

## Historia 
1890. urtean eratutako Sociedad Carbonífera de Matallanak 1901ean bere meatze-emakidak Sociedad Hullera del Toríori transferitu zizkion. Honek 1909an porrot egin zuelarik, Harry Mase ingeniari britainiarrak bere aktiboak enkante publikoan erosi zituen eta Bilbon Compañía Minera Anglo-Hispana eratu zuen, 750.000 pezetako kapitalarekin. Hauek 44 meatze kontzesio, 24 koke-labe, Humbold garbitoki bat eta aglomeratuen prentsa bat barne hartzen zituzten.

Urtean 73.404 tona ikatz ekoitzi zituen. Anglo-Hispanak meatze-trenbide bat eraiki zuen Valdesalinaseraino, non bere koke-labeak zeuden. 1925ean Norteko Konpainiarekin kontratu bat sinatu zuen, tren-enpresari erregai minerala emateko. 1930ean Enrique Benito Chavárri bilbotarrak bere aktiboak erosi zituen eta honek, 1943an, Hullera Vasco-Leonesari saldu zizkion.

## Kanpo estekak
Etxeontzi

[thumb|250px|eskuinera|Etxeontziak [Parisko Sena ibaian.]]
**Etxeontzia**, etxebizitza izateko diseinatua eta eraikia izan den ontzi mota bat da. Batzuk motordunak dira, lekualdatu egiten baidira, eta beste batzuk motorgabeak, leku finko ainguratuak batean baidaude.

Europan nagusiki Herbehereak (Amsterdam), Erresuma Batua (Londres), Frantzia (Paris), Alemania, Serbia eta Polonian ikus daitezke, eta munduan zehar oso hedatuak daude, batipat, Txina, Hong Kong, India, Laos, AEB, Kanada, Argentina, Venezuela, Australia eta Zeelanda Berria.
Jone Laspiur

**Jone Laspiur Gorosabel** (Intxaurrondo, Donostia, Gipuzkoa, 1995) aktorea, artista eta Nakar taldeko abeslaria da. 2021ean Emakumezko errebelazio aktore onenaren Goya Saria jaso zuen *Ane*n egindako lanagatik. 

## Biografia 
Arte Ederretako ikasketak egin zituen. Koban eta Nogen musika taldeetan aritu zen. Etxean asko sustatu zioten sorkuntza. Aita artista plastikoa du, eta ama, irakaslea. Amaraberri eskola modeloan ikasi zuen, eta askotariko diziplinak sustatu zizkioten.

### Aktore ibilbidea 
2020an estreinatu zen zinema eta telebista aktore, Donostiako Zinemaldian plazaratu ziren hiru lanetan: *Ane* eta *Akelarre* filmetan eta *Alardea* telesailean, hain zuzen ere. 

2021ean emakumezko aktore hasiberrien errebelazio sarirako izendatu ez ezik, irabazi ere egin zuen. Suitzako LXXVII. Locarno zinema jaialdian Epaimahaiaren Aipamen Berezia jaso zuen filmak.

## Filmografia 
### Telebista 
### Filmak 
## Musika 
2022tik aurrera, Nakar postpunk musika taldeko abeslaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Beldurra ematen dit alderdiren batetik herren geratzeak Berria, 2023.12.09
Judit Muñoz

**Judit Muñoz Matute** (Abadiño, Bizkaia, 1991ko urtarrilaren 13a) matematikaria eta ikertzailea da.

## Biografia 
Matematikako gradua egin zuen EHUn, eta jarraian Modelizazio eta Ikerkuntza Matematikoa, Estatistika eta Konputazioko masterra. BCAMen aritu da lanean, baita atzerriko zentroetan ere: Polonia, AEB, Txile, Australia eta Britainia Handian.

## Sariak eta merezimenduak 
* 2020an Vicent Caselles saria irabazi zuen
* Eusko Jaurlaritzaren beka bat jaso zuen, hiru urterako. Lehen urtean Euskal Herrian ikertu ondoren, 2021eko urtarrilean AEBra joan zen, urte birako, Texasko Unibertsitateko Austingo Oden Institute for Computational Engineering and Sciences institutura.
* ﻿*Espazio-denborako EFMaren eta lerroen metodo esplizituen arteko baliokidetasuna: egonkortasun-baldintza* (2019) Judit Muñoz Matute, Elisabete Alberdi Zelaia, David Pardo Zubiaur, Victor Manuel Calo
* *Algoritmo eraginkorren garrantzia problemak modelatzerakoan* (2018) Elisabete Alberdi Zelaia, Judit Muñoz Matute

### Hitzaldiak 
* *Adbekzio-difusio ekuazioaren errorearen adierazpena eta helburuetara orientatutako egokitzapena espazio-denboran Runge-Kutta esplizituak erabilita* (2018)
* *Denboraren eremuan helburuetara orientatutako egokitzapena errorearen ez-ohiko adierazpenak erabilita* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Matematikak bizi garen mundua azaltzen du: hizkuntza unibertsala da  Berria, 2024.03.29

* Judit Muñoz kontaktuak
Valzer (filma)

***Valzer*** () Salvatore Maira italiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko bat da, 2007koa. Film hau *Veneziako 64. Nazioarteko Zinemaldian* estreinatu zen.

## Argumentua 
Assuntak luxuzko hotel batean egiten du lan; Lucía lankideak urteak daramatza hotelean lana utzi nahi izan ikuskizunean lan egiten saiatzeko, bere aitari Argentinako espetxean dagoela jakinarazi gabe. Urteak daramatza Assuntak, Lucia gisa jokatuz, bere aitarekin harremanak mantentzen. Bi gutunek trukatzen dituzte gutun ugari, hotelera bere alabarekin topo egitera doan gizonaren itxaropenak bizirik mantentzen dituztenak eta jada gezurrik esan ezin dion Assunta aurkitzen dute. Bien arteko alderaketa oso gogorra da.

## Aktoreak 
* Maurizio Micheli: Luciaren aita
* Valeria Solarino: Assunta
* Marina Rocco: Lucia
* Graziano Piazza: Sukaldaria
* Eugenio Allegri: Irakaslea
* Zaira Berrazouga: Fatima
* Cristina Serafini: Zuzendari gaztea
* Giuseppe Moretti: Vittorio
* Francesco Feletti: Sukaldariaren laguntzailea
* Francesco Cordio: Entrenatzaile gaztea
* Benedicta Boccoli: Maria
* Rosaria Russo: Hammam andrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Valzer (2007)* filmaren IMDBko fitxa
101955 Bennu

**101955 Bennu**, izendapen probisionala , Lurretik hurbil dagoen asteroide bat da, 490 metroko diametroa eta 6× 1010 kg masa dauzkana. Bere eguzkirako gehienezko hurbiltzea (perihelio) Lurraren orbitaren barnean gelditu eta gehienezko urruntzea (afelioa) ia Marteren orbitara ailegatzen da.

1999ko irailaren 11an topatua izan zen. 2020ko urriaren 20an OSIRIS-REx zunda asteroidearen gainazalean ezarri zen.

## Ikus, gainera 
* Apolo asteroideak
* OSIRIS-REx
Paulo Muwanga

**Paulo Muwanga** (Uganda, c. 1921 edo 1924 edo 1925 &ndash; Kampala, 1991ko apirilaren 1a) Ugandako presidente eta lehen ministroa izan zen.

Administrazio kolonialean hasi zen lanean eta 1950ean sartu zen politikan. Parlamentuko kidea (1962-1964), enbaxadore Egipton (1964-1970) eta Frantzian (1970-1972) izan zen. Ingalaterran erberestatua 1972tik 1978ra Ugandara itzuli zen Uganda eta Tanzaniaren arteko Gerran borrokatzeko. Barne ministro izan zen Yusuf Lule eta Godfrey Binaisaren gobernuetan. 1980ko maiatzaren 12an armadak Binaisa kargutik kendu zuen eta Muwanga Presidentetza Batzorde bateko lehendakaria izendatu zuen. Batzordeak 1980ko abendura arte egin zituen estatuburuaren eginkizunak. 1980ko hauteskundeetan garaile izendatu zuen Milton Obote; Yoweri Musevenik ez zituen emaizak onartu eta gerrilla gerra hasi zen. 1980 eta 1985 bitartean Muwanga Oboteren presidenteordea eta Defentsa ministro izan zen eta baita lehen ministro ere, labur-labur 1985ean. 1986 eta 1988 bitartean atxilotu egon zen eta berriro 1989 eta 1990 bitartean.
OSIRIS-REx

**OSIRIS-REx**, **Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security, Regolith Explorer**, euskaraz *Jatorriak, Interpretazio Espektrala, Iturrien Identifikazioa, Segurtasuna, Erregolito Esploratzailea*, NASAren espazio zunda eta izen berdineko joan-etorriko esplorazio misio bat da. Bere helburua 101955 Bennu asteroidea arakatzea da.

2016ko irailaren 8an Cañaveral lurmuturretik jaurtia izan zen eta 2020ko urriaren 20an 101955 Bennu asteroidearen gainazalean ezarri zen.

## Ikus gainera 
* 101955 Bennu
Pikardiak

**Pikardiak**, emakumezkoen tirantedun kamiseta bat da, normalki eskoteduna, aldaketara iristen dena, oihal arinez egina (tula, gaza...), eta orokorrean emakumaren gorputza ikusgai utzi eta nabarmentzen duten gardentasun, parpail, lokarri eta brodatuez apaindua; maiz kolore beretxuko eta neurri eta formatu esberdinetako kulero, tanga eta galtzerdiekin batera erabiltzen da. Orokorrean, linjeria sexy piezatzat jotzen da.

1942 aldera Sylvia Pedlar estatubatuar linjeria diseinatzaileak sortzailetzat jotzen da, *Baby Doll* (1956) filmari esker mundu osoan ezagun egin zen.

## Kanpo estekak
Louis Réard

**Louis Réard** (1897 &ndash; Lausanne, Suitza, 1984ko irailaren 16a) frantziar automobilgintzako ingeniaria eta jantzi diseinatzaile bat izan zen.

1946ko uztailean bi piezatako bikinia merkaturatu eta hurrengo 40 urteetan bikini dendak ireki eta kudeatu zituen.