Belle Starr

eskuinera|thumb|452x452px|Belle Starr-en bizitza gehiegizkoa izan zen garai hartako egunkarietan; esate baterako, gaizkile bat.
**Myra Maybelle Shirley** (Carthage, Missouri, 1848ko otsailaren 5a – Eufaula, Oklahoma, 1889ko otsailaren 3a), **Belle Starr** izenez ezagunagoa, XIX. mendeko Estatu Batuetako mendebaldeko bidelapurra izan zen. Gaztetan heziketa ona izan zuen, eta gaizkileekin izan zituen harremanek bizitza kriminalean sartu zuten. Garai hartako egunkariek Robin Hood estiloko heroina bat bezala hartu eta puztu zuten, eta noizbait *The Bandit Queen* (*Erregina bidelapurra*) deitu zioten. 

## Haurtzaro eta gaztaroa 
Belle Starr Carthagetik gertu jaio zen, Missouritik, John Shirley eta Elizabeth Penningtonek osatutako bikotetik. Biak Jasper konderrian finkatu ziren, Missourin, 1839an, eta baserritarren bizitza eraman zuten. Johnen hirugarren ezkontza zen. Bertan jaio ziren John Allison Bud (1842), Myra (1848) eta hiru seme-alaba gehiago hurrengo urteetan. 1856an familia ondoko Cartaghe herrira aldatu zen eta ekonomikoki aurrera egin zuten ukuiluak, tabernak eta ostatuak administratzean.

## Ondorengo bizitza 
Scyenen egoitza horretan, Jim Reed aurkitu zuen berriro. Familiaren eta gaztaroko aspaldiko laguna zen Jim Reed, eta harekin harremanetan jarri zen. 1866an, biak ezkondu ziren, eta Scyenetik gertu jarri ziren bizitzen. Garai hartan, Jim Tom Starr izeneko gaizkile txeroki ezagun batekin adiskidetu zen, eta ganadua lapurtzen eta whiskya legez kanpo saltzen hasi zen. Familiak, ordea, estatu horretatik Kaliforniara ihes egin zuen 1869an, agintariek Jim bilatu zutenean, leporatzen zioten hilketa batengatik; 1871n, bikotearen bigarren semea jaio zen, James "Ed" Edwin.

1880. urtean Sam Starrekin ezkondu zen, Tom Starren semearekin. Bera 9 bat urte zaharragoa zen. *Younger´s Bend-*en bizi izan ziren, Starrek aipatutako taldearen balentrien omenez emandako izena. Arkansasen bizi izan ziren, Indiar lurraldean. Bere etxean Samek inguruko gaizkileei aterpea eman zien, baina Belle ez zegoen ados. 1882an legearekin arazoak izan zituzten, beste jabe batzuen zaldiak zituztelako. Isaac Parker epaileak, "The Hanging Judge" ("Urkamendiko epailea") izenez ezaguna, errudunak aurkitu zituen eta Detroit gotorlekuan giltzapetu zituen. Bederatzi hilabeteren buruan irten ziren handik.

John Middleton gaizkilearen ihesa erraztearren, Bellek berriro justiziari aurre egin zion 1886an, iheslariari eskainitako zaldi baten bere legezko jabeak bilatzen baitzuen. Bien bitartean, Sam Starr legetik ihesi zebilen, postaren lapurretagatik. Eraso batean emakume bat ikusi zuten beste gertaera nahasi batean eta Belle inkriminatu zuten horregatik. Agintarien aurrera eraman zuten Smith gotorlekuan, Arkansasen, baina fidantza baten truke libre geratu zen. Leku horretan Blue Duck hiltzera kondenatutako bidelapur baten ondoan jarri zen argazki batean. Izan ere, gaizkilearen abokatuak uste zuen bere bezeroaren irudiarentzat ona izango zela. Horren ondorioz Belle eta gaizkilearen arteko espekulazioak sortu ziren. Azkenean, Belle akusatu zuten bi epaiketetan, absolbitu egin zuten.
thumb|eskuinean|Belle Starr, Fort Smith, Arkansas, 1886
Pearlek bertso hau idatzi arazi zuen bere hilobian:Ez isuri beragatik malko mingotsa,

Ez eman bihotza alferrikako atsekabeari;

Hemen dagoen hilkutxak,

Duen harribitxiak dir-dir egiten du oraindik.*The Fort Smith Elevator* egunkariak, hil baino urtebete lehenago, Belleren hitz hauek argitaratu zituen: «Bizitzan asko ikusi duen emakumetzat dut neure burua».

## Belle komunikabideetan 
Garai hartako komunikabideek, *dime novels* eta filmek hil ondoren, lortu zuten ospea dela eta, Belle Starren bizitzan zaila izan da benetakoa eta fikziozkoa bereiztea bere biografia egiterakoan. Bereziki, *National Police Gazette-*k egoerak asko puztu zituen. Horien artean, James-Younger (Cole Younger) taldeko kide batekin harremanak izan izana esleitzen zaio; gurasoengandik ihesi ezkondu izana; eta ezkontza-zeremonia zaldi gainean egin izana, bidelapur batek zina irakurtzen zuen bitartean. Bota altuak, kapela lumaduna, menditar trajea eta pistolak jantzita ere irudikatzen da  Belle, airera frenetikoki tiro eginez eta sasoi horretako tabernak edo saloon-ak bisitatuz.

Jim Reed hil ondoren, Blue Duck gaizkilearekin harreman sentimentalak izatea leporatu zioten, biek elkar ezagutu baino askoz lehenago. Sam Starrekin ezkondu zenean, esan izan da legez kanpoko gertaeretan jardun zuela, hala nola, kuatrerismoan, zaldi-lapurretan eta likorea legez kanpo saltzean; Ed semearekin ere intzestu-harremanak izan zituela egotzi zioten.

Beste aipamen bat egiten zaio: agintariei eragin izana atxilotu zituzten lagunak askatzeko. Istorio horien arabera, eroskeriaren bidez eta legearen zerbitzarienganako sedukzioaren bidez egiten zuen, eta Isaac Parker epailea izan zela, gainera, bere jarraitzaile sutsua. *Bandit Queen* (*Erregina bidelapurra*) ezizena eman zitzaion eta Robin Hooden emakumezko bertsio gisa aurkeztu zuten. Gainera, mendebaldeko ikuskizun batean lan egin zuela esan zen, diligentzia baten lapurretaren itxura eginez. Aitortu egiten zaio, halaber, «Edozein gaizkile kementsu eta ausarten laguna naiz» esan izana.

### Belle Starrekin lotutako filmak: 
* *Belle Starr* (1941), Irving Cummingsen zuzendaritzapean.

### Komikiak: 
* *Belle Starr* (*Lucky Lukeren* atala), Rene Goscinnyk idatzia eta Morrisek marraztua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Calamity Jane
* Annie Oakley

## Kanpo estekak 
* Belle Starr*The handbook of Texas*
* Belle Starren biografia
* Belle Starr  Richard D. Arnott-en artikulua
* Belle Starr Find a Grave-n
* Belle Starr Internet Movie Database-n ()