open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Redwashing

[thumb|Gorria historikoki [Ezker politiko|ezkerreko korronte politiko desberdinekin lotutako kolorea izan da.]]

***Redwashing*** (ingeleratik *red*, gorri, eta *whitewash*, txuritu edo estali) da propaganda mota bat, non ezkerreko diskurtsoak modu engainagarrian erabiltzen diren erakunde, enpresa edo pertsona bat gizarte berdintasunarekiko konprometituta dagoenaren irudipena sustatzeko.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Hauff

**Wilhelm Hauff** (Stuttgart, 1802ko azaroaren 29a – *ibidem*, 1827ko azaroaren 18a) alemaniar eleberrigilea izan zen. Maitagarrien ipuinak eta eleberri historikoak idatzi zituen, eta Alemaniako agertokietan kokatutako gai fantastiko eta exotikoak nahastu zituen.

Friedrich Hauff Württemberg-eko Kanpo Arazoetako Ministerioko idazkariaren eta Hedwig Wilhelmine Elsaesser Hauff-en semea izan zen. Wilhelm aitarik gabe geratu zen hamabi urterekin, eta bere burua modu autodidaktikoan hezi zuen amaren aldeko amonaren liburutegian, Tübingenen. 1818an Blaubeurengo Klosterschulera  bidali zuten ikastera eta 1820an Tübingengo Unibertsitatean hasi zen ikasten. Lau urteren ondoren filosofia eta teologian graduatu zen.

Ikasketak amaitzean, Württembergeko Gerra ministroaren seme-alaben tutorea izan zen. 1826an argitaratu ziren maitagarrien ipuinak idatzi zituen haientzat, Alemanian oraindik irakurtzen direnak. Walter Scotten eleberrietan oinarrituta, Hauffek *Lichtenstein: Romantische Sage aus der wuerttembergischen Geschichte* eleberri historikoa idatzi zuen 1826an; eleberria irakurri ondoren, dukeak hondatuta zegoen gaztelua berreraiki zuen.

1827an Hauff *Stuttgart Morgenblatt* egunkariko editore bihurtu zen eta bere lehengusina Luise Hauffekin ezkondu zen. Tifusak jota hil zen hilabete batzuk geroago.

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Märchen als Almanach*, 1825
* *Die Karawane*, 1825
** *Die Geschichte vom Kalif Storch*
** *Die Geschichte von dem Gespensterschiff*
** *Die Geschichte von der abgehauenen Hand*
** *Die Errettung Fatmes*
** *Die Geschichte vom kleinen Muck*
** *Das Märchen vom falschen Prinzen*
* *Der Scheik von Alessandria und seine Sklaven (Rahmenerzählung)*, 1826
** *Der Zwerg Nase*
** *Abner, der Jude, der nichts gesehen hat*
** *Der Affe als Mensch (Der junge Engländer)*
** *Die Geschichte Almansors*
* *Das Wirtshaus im Spessart*, 1827
** *Die Sage vom Hirschgulden*
** *Das kalte Herz*
** *Saids Schicksale*
** *Die Höhle von Steenfoll - Eine schottländische Sage*

### Eleberria 
* *Lichtenstein* (1826)

### Eleberri laburrak 
* *Othello* (1826)
* *Die Sängerin* (1826)
* *Die Bettlerin von Pont des Arts* (1827)
* *Jud Süß* (1827)
* *Die letzten Ritter von Marienburg*
* *Das Bild des Kaisers*
* *Phantasien im Bremer Ratskeller, ein Herbstgeschenk für Freunde des Weines* (1827)
* *Die Bücher und die Lesewelt*
* *Freie Stunden am Fenster*
* *Der ästhetische Klub*
* *Ein Paar Reisestunden*

### Satirak 
* *Der Mann im Mond oder Der Zug des Herzens ist des Schicksals Stimme*, 1825
* *Mittheilungen aus den Memoiren des Satan*, 1825/1826
* *Controvers-Predigt über H. Clauren und den Mann im Mond, gehalten vor dem deutschen Publikum in der Herbstmesse*, 1827

## Iruditegia 

Wilhelm hauff family grave in stuttgart.jpg|Wilhelm Hauffen hilobia, Stuttgart
Castle Lichtenstein at Lichtenstein-Honau, Baden-Württemberg.jpg|Lichtensteingo gaztelua
Wilhelm-Hauff_Lichtenstein.jpg||Memoriala, Lichtenstein
Ipar-mendebaldeko Estatu Batuak

**Ipar-mendebaldeko Estatu Batuak**, , AEBetako ipar-mendebaldean dagoen eskualdea da. 

Eskualde honek estatu hauek barne hartzen ditu: Washington, Oregon, Montana, Idaho eta Wyoming, eta batzutan Alaska estatua ere bai.

Hiri nagusiak Seattle eta Portland dira, eta bestelako hiri nabarmenak, Tacoma, Spokane, Eugene, Boise, Nampa.

AEBetan maiz Pazifikoko ipar-mendebaldea izendapenaz Washington eta Oregon estatuak barne hartzen dituen eremua aipatzen da, batzutan baita Idaho, Montanako ipar-mendebaldea eta Kaliforniako iparraldea aipatzeko ere, baina nazioartean Kanadako hainbat eremu ere barne hartzen ditu.
Josh Ritter

**Joshua B. Ritter** (1976ko urriaren 21a, Moscow, Idaho), estatubatuar kantautore eta gitarra-jotzaile bat da. The Royal City Band taldearekin jo ohi du eta Americana musika estiloaz nabarmentzen da.

## Diskografia 
* *Josh Ritter* (1999)
* *Golden Age of Radio* (2002)
* *Hello Starling* (2003)
* *The Animal Years* (2006)
* *The Historical Conquests of Josh Ritter* (2007)
* *So Runs the World Away* (2010)
* *The Beast in Its Tracks* (2013)
* *Sermon on the Rocks* (2015)
* *Gathering* (2017)
* *Fever Breaks* (2019)
* *Spectral Lines* (2023)
* *Heaven, Or Someplace as Nice* (2024)
* *I Believe in You, My Honeydew* (2025)
Kapitalismo more

thumb|Feminismoaren aldeko esloganak dituzten kamisetak saltzea sarritan kritikatzen da, mundu mailako ehungintza-ekoizpenaren gehiengoa hego globaleko herrialdeetako emakumeek egiten dutelako lan-esplotazio baldintzetan.

**Kapitalismo morea**, **kapitalismo bioleta** edo **kapitalismo feminista** ikuspegi kritiko batetik erabiltzen den terminoa da, feminismo mugimenduaren zenbait postulatu kapitalismora eta merkatu-ekonomian txertatzea izendatzeko.

Kritikak, alde batetik, oinarritzen dira emakumeak lan-merkatuan integratzeak ez duelako ekarri ereduzko eredu sozioekonomikoaren paradigmaz aldaketa bat eredua horizontalago eta berdinzaleago baterantz; izan ere, oraindik ere soldata-desberdintasunak existitzen dira, eta zaintza-lanak ez dira behar bezala banatu eta emakumeek hartzen dituzte nagusiki.

Bestetik, zalantzan jartzen da nola instrumentalizatzen den feminismoa produktuak saltzeko (musika edo arropa, esaterako), bere zentzu politikoa galduz eta soilik modan bihurtuta, produktuak nola ekoitzi diren auzitan jarri gabe eta planetako biztanleriaren gehiengoa baztertuz.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kargil

**Kargil** edo **Kargyil** Indiak administratutako Ladakh-eko hiri bat da, Kaxmir eskualde eztabaidatuan.  Indiak administratutako Ladakh-eko batasun lurralde bat den hiriburu bateratua da. Kargil barrutiaren egoitza ere bada. Ladakheko bigarren hirigune handiena da, Leh-ren ondoren.  Kargil Srinagarretik (Jammu eta Kaxmirren) 204 km-ra ekialdean, eta Leh-tik 234 km-ra mendebaldean. Suru ibaiaren ertzean dago, Wakha Rong ibaiarekin bat egiten duen tokitik gertu, eta azken horrek eskaintzen du Leh-rako biderik eskuragarriena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ingelesez) Kargileko webgune ofiziala
Chaukhamba

**Chaukhamba** Garhwal Himalaiako Gangotri taldeko mendigunea da. Bere gailur nagusia, **Chaukhamba I** mendia, taldeko tontorrik altuena da. Gangotri glaziarraren buruan dago eta taldearen ekialdeko aingura osatzen du. Indiako iparraldeko Uttarakhand estatuan dago, Badrinath hiri santu hinduaren mendebaldean.

## Gailurrak 
Chaukhambak lau gailur ditu, ipar-ekialdetik hego-mendebaldera doan trending ridge batean zehar, eta 7.138 metrotik 6.854 m-ra bitarteko desnibela du, batez beste 7.014 m-ko desnibelarekin; gailur nagusia ipar-ekialdeko muturrean dago.

## Historia 
1938an eta 1939an arrakastarik izan ez zuten saiakeren ondoren, Chaukhamba I mendia 1952ko ekainaren 13an eskalatu zuten lehen aldiz, Lucien George-k eta Victor Russenberger-ek (frantziarra zen espedizio bateko kide suitzarrak) ipar-ekialdeko aurpegia igo zuten, Bhagirathi-Kharak glaziarretik. Espedizioko beste kide batzuk Marie-Louise Plovier Chapelle alpinista eta bidaiari frantsesa eta Edouard Frendo alpinista eta eskalatzaile frantziar ezaguna izan ziren.

Chaukhamba I tontor ultrairtena da, 1.500m-tik gorako goragunea duena. Mana Pass Chaukhamba I gailurraren funtsezko goragunea da.
Fitxategi:Chaukhamba_is_a_mountain_massif_in_the_Gangotri_Group_of_the_Garhwal_Himalaya.jpg|alt=Chaukhamba is a mountain massif in the Gangotri Group of the Garhwal Himalaya, India| Chaukhamba Indiako Himalaiako Garhwal mendikatean dagoen Gangotri Taldeko mendigune bat da.
Fitxategi:Mt_Mandani_and_Chaukhamba_with_reflection_at_Boodha_Madhyamaheshwar_3500m_Photo_by_Sumita_Roy.jpg|alt=Mt Mandani and Chaukhamba with reflection on semi frozen lake at Boodha Madhyamaheshwar| Mandani eta Chaukhamba Boodha Madhyamaheshwar-eko erdi izoztutako lakuaren islarekin
Fitxategi:Chaukhamba_from_Bedni_Bugyal.jpg|alt=Chaukhamba Massif from Bedni Bugyal| Bedni Bugyal-eko Chaukhamba Massif
Fitxategi:Chaukhamba_View_From_Kartik_Swami_Temple_Rudraprayag_(cropped).jpg|alt=Chaukhamba View| Chaukhamba Kartikswamy templutik Rudraprayag

## Argazkiak 

Fitxategi:Chaukhamba_from_Tungnath_Morning_vvnataraj.JPG|alt=Chaukhamba from Tungnath| Chaukhamba Tungnath-etik
Fitxategi:Chaukhamba_from_Tungnath_Early_Morning_vvnataraj.JPG|alt=Chaukhamba from Tungnath shortly after sunrise| Chaukhamba Tungnath-etik egunsentia igaro eta gutxira
Fitxategi:Chaukhamba_from_Madhyamaheshwar_(Old).jpg
Fitxategi:Chaukhamba_moonlit_from_Kartikswamy_temple.jpg|alt=Moonlit Chaukhamba from the Kartikswamy temple| Ilargi argiztatutako Chaukhamba Kartikswamy tenplutik
Fitxategi:Chowkhamba_mountain.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paige Greco

**Paige Greco** (Melbourne, 1997ko otsailaren 19a - Adelaida, 2025eko azaroaren 16a) Australiako txirrindulari paralinpikoa izan zen, eta urrezko dominak irabazi zituen 2020ko Tokioko  Paralinpiko Jokoetan eta 2019ko Pistako Munduko Txapelketan, C1-3 emakumeen jazarpenean. Munduko errekorra hautsi zuen 3000 m-ko banakako jazarpenean 52.283 m-ko berria ezarriz.
## Ibilbidea 
Grecok garun-paralisia zuen, batez ere bere gorputzaren eskuineko aldeari eragiten ziona. Hego Australiako Unibertsitatean Ariketaren Zientziako lizentziatura osatu zuen.

Greco C3 txirrindulari gisa sailkatu zen. Txirrindularitzan hasi aurretik, Greco etorkizun handiko pista eta zelaiko atleta izan zen. 2018an, Greco Victoria taldetik South Australian Sports Institute-ra joan zen, Loz Shaw-k entrena zezan.

2019ko UCIko Ibilbide Paraziklismoko Munduko Txapelketan, Emmenekn (Herbehereak) urrezko domina eskuratu zuen Emakumezkoen C3 erlojupekoan, eta bosgarrena Emakumezkoen C3 Ibilbide Lasterketan.

2020ko UCIko Pistako Paraziklismoko Munduko Txapelketan,  Ontarion, urrezko domina irabazi zuen C3 emakumezkoen banakako jazarpenean.

Grecok, Tokion egin zituen lehenengo Paralinpiar Jokoetan, emakumezkoen 3.000 metroko C1-3 banakako jazarpena irabazi zuen, urrezko domina lortzeko lasterketan 3:50.815eko munduko errekorra ezarriz.

## Heriotza 
Greco  2025eko azaroaren 16an, hil zen, 28 urte zituela, Adelaidan (Australiako hegoaldean) zuen etxean "bat-bateko osasun-episodio" bat izan ostean, familiak jakinarazi zuenez.

## Aintzatespena 
* 2019 - Urteko txirrindularia **Cycling Australiako** emakumezkoen pistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paralympics Australia Profile
Terapiako txakur

thumb|Pertsona autisteei laguntzeko txakur bat.

**Terapiako txakurra** edo **Zerbitzurako txakurra** desgaitasuna duen pertsona bati laguntzeko trebatutako animalia da. Elkarte edo erakunde espezializatuek entrenatzen dituzte, eta haien trebakuntzaren ziurtagiria izan behar dute. Publikoki txakurrei normalean ezartzen dituzten mugei dagokienez, ez dute inolako eragozpenik eremu publikoetan erabiltzeko (mendiak, hondartzak, etab.).

Oro har, laguntza-txakurtzat har daiteke ofizialki zentro espezializatuetan trebatua izan den animalia, horrela, desgaitasuna duten pertsonei laguntzeko eta gidatzeko gaitasunak lortu dituenak.

## Sailkapena 
Hauek dira ezagunenak:
* Itsu-txakur: Ikusmen-desgaitasuna edo gor-itsua duen pertsona bat gidatzeko trebatua.
* Gorrentzako seinale-txakur: Trebatuta daude entzumen-desgaitasuna duten pertsonei eguneroko soinuez ohartarazteko eta jatorrizko iturrira eramateko, edo alarma-hotsen kasuan ohartarazteko.
* Zerbitzu-txakur: Urritasun fisikoren bat duten pertsonei eguneroko bizitzako jardueretan laguntzeko trebatuak, bai ingurune pribatuan, bai kanpoko ingurunean.
* Erantzun medikoko txakur: Epilepsia, diabetesa... duten pertsonei alerta medikoa emateko trebatuak.
* Autismoan laguntzeko txakur: Espektro autistako nahasmendua duen pertsona baten osotasun fisikoa zaintzeko, gidatzeko eta jasan ditzakeen larrialdi-egoerak kontrolatzeko trebatuak.
* Animaliekin lagundutako terapiako txakur: Ospitaleetara, zentro geriatrikoetara, tutoretzapeko etxebizitzetara, desgaitasuna duten pertsonentzako zentroetara edo etxebizitza partikularretara bisitak egiteko, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuan Chang

**Yuan Chang** (txinera sinplifikatuan: 张远; txinera tradizionalean: 張遠; pinyinean: Zhāng Yun; Taiwan, 1959ko azaroaren 17a) taiwandar- estatubatuar birologo eta patologoa da. Kaposiren sarkomari lotutako herpesaren birusa (KSHV) eta Merkelen zelulen poliomabirusa (ezagutzen diren zazpi onkobirusetako bi) aurkitu zituen.

## Bizitza 
Chang Taiwanen jaio zen eta AEBetara joan zen bizitzera txikitan. Salt Lake Cityn (Utah) hazi zen, eta doktoretza lortu zuen Utahko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean. Chang neuropatologian trebatu zen Stanford Unibertsitatean Dikran Horoupian neuropatologo klinikoarekin, eta eosinofilia-mialgia sindromeari eta leukoentzefalopatia multifokal progresiboari buruzko ikerketak argitaratu zituen. Aldi horretan, Julie Parsonnet-ek zuzendutako ikerketetan parte hartu zuen, eta ikerketa horiek helicobacter pylori urdaileko minbiziaren kausa zela erakutsi zuten.

## Ibilbidea 
Chang Columbia Unibertsitatera joan zen, zientzialari kliniko gisa lehen izendapen akademikoa lortzeko. Hasiera batean, garuneko tumoreen jatorri genetikoak aztertzeko desberdintasun adierazgarrien analisia erabiltzeko interesa bazuen ere, teknika hori Kaposiren sarkomari aplikatu zion, eta, ondorioz, giza tumore-birus berri hori aurkitu zen. 1994an, KSHV aurkitu zuen, giza herpesa-8 izenez ere ezagutzen dena (HHV-8), Patrick S. Moore senarrarekin Columbiako Unibertsitatean lan eginez. Ondoren, Chang, Moore eta kolaboratzaileek birus hau Kaposiren sarkomaren eta isuri primarioko linfomaren agente etiologikoa zela frogatu zuten. Beste batzuek, berriz, Castleman gaixotasun multizentriko mota batzuen kausa zela frogatu zuten. Birusaren genomaren % 1 baino gutxiago ordezkatzen duten bi DNA zati txikietatik, KSHVren 165 kbase genoma osoa klonatu eta birusaren genoma guztiz sekuentziatu zuen hasierako aurkikuntzaren bi urteren buruan. Horren ondorioz, odol-analisiak egin ziren birus horrek eragindako infekzioa detektatzeko, ziurrenik minbizia eragiten duten proteina biralak aurkitu ziren, eta birusak eragindako kartzinogenesian ihes immuneak duen zeregina argitu zen.

Gaur egun, Chang Estatu Batuetako Minbiziaren Aurkako Elkarteko (*American Cancer Society*) Patologia Saileko irakaslea da, Pittsburgheko Unibertsitatekoa.
* Minbiziaren Ikerketan *Sloan-Kettering Paul Marks Saria*.
* *Zientzia eta Teknologiaren Bikaintasunaren New Yorkeko Alkatearen Saria.*
* Minbiziaren Ikerketan *Carns Charles Mott Sari Orokorra*.
* Minbiziaren Elkarteko *Ikerketa Katedra*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adivasi

**Adivasiak** ()  Indiako talde etniko edo tribu indigenen multzo heterogeneoaren izen orokorra da. Indiako tribuak ere esaten zaie, Indiako kastak ez bezala, zeren, hauek dalitak bezala, ez baitira kasta bat. Horrek berak azaltzen du sineskizun hinduen parte ez izatea, bakoitzak berea duela baizik.

Adivasi hitzak 1930eko hamarkadan asmatutako sanskritozko konstruktu bat da: "jatorrizko biztanleak" edo "bertakoak" esan nahi du, oso talde heterogeneoa baita, eta Indiako biztanleria aborigena osatzen dute, ariar migrazioen aurrekoa.

Gutxienez bi erakundek koordinatzen dituzte adivasiak India osoan: AICFAIP (All India Coordinating Forum for Adivasis and Indigenous Peoples) eta ICITP (Indian Confederation of Indigenous and Tribal Peoples). Biek New Delhin dute egoitza. Beste erakunde batzuk ere badaude, batez ere estatu bakoitzetan. Adibidiez, Gujarateko adivasiak herri txikietan antolatu nahi duen erakundea Association for Integrated Tribal Development (Adivasi Sarvangi Vikas Sangh) da.

Ofizialki 300 tribu-talde baino gehiago onartu dituzte 1950etik aurrera, eta herrialdeko biztanleria osoaren %8,6 inguru osatzen dute; horrek esan nahi du India dela munduko herri indigenen kontzentrazio handiena duen herrialdea. India osoan daude, iparraldean izan ezik. Odisha, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Rajastan, Gujarat, Maharashtra, Andhra Pradesh, Bihar, Jharkhand, Mendebaldeko Bengala, Mizoram, ipar-ekialdeko beste estatu batzuk eta Andaman eta Nikobar uharteetan daude nagusiki.

Bere jatorria Indus haraneko zibilizazioan aldarrikatzen duten tribu hauen hizkuntzei dagokionez, hizkuntza gehienak drabidikoak, austroasiarrak eta tibeto-birmaniarrak dira, kastak osatzen dituzten biztanle gehienen aldean, indo-ariar hizkuntzak erabiltzen dutenak. Tamilak, teluguak, kannadak eta malabarrak baino ez dira kastak osatzen dituzten herriak. Hauek Indiako hegoaldeko biztanle gehienak dira eta hizkuntza drabidikoak hitz egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Dole

**Mary Elizabeth Alexander Hanford Dole** (1936ko uztailaren 29a) estatubatuar Alderdi Errepublikanoko kide eta politikaria da. Estatu Batuetako Gobernuan bi administraziotan  bi postu desberdin bete zituen lehen emakumea izan zen; Ronald Reagan presidenteak Garraio idazkari izendatu zuen 1983an, eta George H. W. Bushek Lan idazkari 1989an. Ipar Carolinako estatuko lehen emakumezko senataria ere izan zen (2003-2009)**.**

Politikaria izan zen Bob Doleren alarguna da, Estatu Batuetako Senatuko buruzagi ohia, 1976an presidenteordetzarako hautagai errepublikanoa, Gerald Fordekin batera, eta 1996an presidentetzarako hautagai errepublikanoa.

## Lanak 
* *The Doles: Unlimited Partners* (1988) —egilekidea—
* *Hearts Touched by Fire: My 500 Most Inspirational Quotations* (2004)

## Aintzatespenak 
* Dolarrek S. Roger Horchow Award saria jaso zuen 1999an Herritar Pribatu baten Zerbitzu Publiko Onenagatik, Jefferson Awards Foundation-ek urtero ematen duen saria. 
* Indianako Wesleyan Unibertsitateko Munduko Aldatzaileen Elkartean sartu zuten Dole, zerbitzu publikoan egindako ahalegin humanitarioengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Videha

**Videha** antzinako Indo-Ariar leinu bat izan zen, Burdin Aroan Hegoaldeko Asiako ipar-ekialdean bizi zena. Videhako biztanleak, **Vaidehak**, monarkia batean bizi ziren hasiera batean, baina gero *gaṇasaṅgha* batean antolatu ziren, errepublika oligarkiko aristokratiko bat. Gaur egun **Videhako Errepublika** deitzen zaio garai horri. Videhako Errepublika Vajji Ligaren parte zen. Hiriburua Mithila zen.  

## Geografia 
Videharen mugak Sadānirā ibaiak ezartzen zituen mendebaldean, Kauśikī ibaiak mendebaldean, Gangesek hegoaldean eta Himalaiak iparraldean. Sadānirā ibaiaren beste aldean Kosalako Erresuma zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grisez margotutako ontzien kultura

**Grisez margotutako ontzien kultura** () Indiako azpikontinentean Burdin Aroan agertu zen kultura bat izan zen, K.a. 1200 eta 600 urteen artean gutxi gora behera.

Gangesen lautadan hedatu zen. H hilerrien kulturaren eta Ontzi beltz eta gorrien kulturaren oinordekoa kontsideratzen da eta Iparraldeko ontzi beltz leunduen kulturaren aurrekoa.

## Historia 
Garai vedikoaren erdialdean eta amaiera aldean kokatzen da, Indus haraneko zibilizazioaren gainbeheran sortu zen Kuru Erresuman. Hau izan zen Indiako lehenengo estatu handia.

Normalean K.a. 1200 eta 600 urteen artera mugatzen bada ere, Akinori Uesugi arkeologoak hiru periodo bereziten ditu Grisez margotutako ontzien kulturan:

* 1. periodoa (K.a. 1300-1000): Ganges eskualdearen iparraldean agertu zen, Ghaggar haranean.
* 2. periodoa (K.a. 1000-600): Ganges lautadaren mendebaldera zabaldu zen.
* 3. periodoa (K.a. 600-300): Ekialdearekin harremandu zen eta kultura lausotu egin zen.

## Zeramikaren ezaugarriak 
280px|thumb|Grisez margotutako ontzien apaingarri sorta.
Grisez margotutako zeramikazko pieza finak dira eta apaingarri geometriko beltzak izaten dituzte. Estandarizazio maila nahiko altua agertzen dute, izan ere oinarrizko bi forma baitituzte; erretilu zapala eta katilu sakonagoa, horma eta oinarriaren artean angelu zorrotza duena. Apaingarrien aniztasuna txikia da; bertikala, zeharra edo zigi-zaga itxurakoa, puntuen ilarak, espiralen kateak eta zirkulu kontzentrikoak dira itxura ohikoenak.

## Kulturaren ezaugarriak 
### Asentamenduak 
Kultura hau herrixka eta asentamenduei lotzen zaie. Zaldiak etxekotu ziren, boliaren artisautza zuten eta burdinaren metalurgia goiztiar bat ere bai. Ia guztiak nekazal herrixka txikiak dira eta dozena gutxi batzuk herri kontsidera daitezkeenak. Hauetariko handienak zanga edo lubakiek eta pilatutako lurrez eta zurezko palisadez egindako lubetek gotortuak zeuden, beti ere K.a. 600 urtetik haratago aurkitzen diren herriak baino sinpleagoak.

### Bizimodua 
Kultura honetan arroza, garia, artatxikia eta garagarra lantzen zen. Etxekotutako abereak behiak, ardiak, txerriak eta zaldiak ziren. Etxeak makilak edo kanaberak gurutzatuz eta buztinez beteta eraikitzen zituzten eta hierarkia nabarmena zuten, izan ere etxe handienek hainbat gela izaten baitzituzten. Hierarkia asentamenduen kokapenean ere nabari zen, erdigunean herri bat izaten zen eta inguruan asentamendu txiki. Urbanizazioaren lehen zantzuak ikusten dira, antolaketa soziala eta merkataritza, urrezko, kobrezko, bolizko eta harribitxizko apaingarriak agertzen dira, ale soberakinak gordetzeko ontziak, harrizko pisuak, zolatutako kaleak, ur-kanalak eta lubetak.

Goldea erabiltzen zuten. Populazioa handitu ahala gizartea konplexuagoa bihurtu zen. Artea eta artisautza agertu ziren eta terrakota, harri, faiantza eta beiratan gizakien eta animalien iruditxoak agertu ziren. Ertzetan motibo geometrikoak izaten zituzten, ziurrenik jainkoen sinboloak izango zirenak eta erritualetan erabiltzen zirenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varna (hinduismoa)

**Varna** (,  ahoskatua), hinduismoaren testuinguruan, gizarte hindu tradizional hierarkikoan klase sozial bat da. Varna kontzeptuaren atzean dagoen ideologia *Manusmriti* bezalako testuetan azaltzen da, lau varnak deskribatzen eta sailkatzen dituena, eta haien zereginak, eskakizunak eta betebeharrak edo *Dharma* agintzen dituena. Hauexek dira:

* Brahmanak: jakintsu vedikoak, apaizak edo irakasleak.
* Kshatriyak: gobernariak, administratzaileak edo gerlariak.
* Vaishyak: nekazariak, baserritarrak edo merkatariak.
* Shudrak: artisauak, langileak edo morroiak.

Banaketa laukoitz hau gizarte-estratifikazio modu bat da, *Jāti*en sistema ñabarragoaren oso bestelakoa, "kasta" terminoari dagokiona.

Varna-sistema hindu testuetan eztabaidatzen dute, eta giza-kalifikazio sistema idealizatu gisa ulertzen da. Kontzeptua Rigvedaren *Purusha Sukta* bertsoetan oinarritu ohi dute. Garai vedikoaren ondorengo aldian, varna-sistema *Mahabharata,* *Puranak* eta *Dharmashastraren literaturetan deskribatzen da.

*Manusmriti'' maiz aipatzen dute varna sistemari buruzko iruzkin moduan. Testu-sailkapen horien kontra, hindu testu eta doktrina askok zalantzan jartzen dute eta ez datoz bat varna gizarte-sailkapenaren sistemarekin.

Indian, lau varna edo klaseetako batekoak diren komunitateei savarna hinduak ditee. Dalitei eta tribuko kideei, ezein varnakoak ez direnei, avarna deitzen zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ritu Dalmia

**Ritu Dalmia** (Kalkuta, 1973) sukaldari eta jatetxe-jabe indiarra da eta LGBT eskubideen aktibista, *Ordine della Stella della Solidarietà Italiana-*ren ohorezko kondekorazioa jaso zuena.

## Ibilbidea 
Kalkutan jaio zen Marwaris enpresari familia batean. Familiak marmol-harriaren negozioa zuen eta bertan hasi zen lanean 16 urterekin. Bere lanak Italiara eraman zuen hornidura bila, non sukaldaritza italiarrarekiko gustua garatu zuen eta honi buruz gehiago ikasten hasi zen. 1993an, 22 urterekin, Dalmiak bere lehen jatetxea ireki zuen, 'MezzaLuna', Hauz Khas Villagen, Delhin, eta sukaldaritza mediterraneoan espezializatu zen.

1996an, Dalmia Londresera joan zen bizitzera, eta King 's Road-eko goi sukaldaritzako lehen jatetxe indiarra ireki zuen, Andy Verma bazkidearekin. 2000. urtean, Gita Bhallarekin elkartu zen Greater Kailash II jatetxean 'Diva' italiar jatetxea irekitzeko. Delhiko jatetxe ezagun bihurtu zen.

Italiako enbaxadak Chanakyapurin (Delhi) duen Kultur Zentroko kafetegiaz gain, Diva Café, Great Kailash I, Latitude 28, Alliance Francaise, Delhi eta Diva Piccola zuzentzen ditu Hauz Khas herrian. Dalmiak jatetxe-negozioa ere ezarri zuen.

2007an, *NDTV Good Times* kateko "Italian Khana" telesaileko aurkezle bihurtu zen. 2009an, izen bereko sukaldaritza-liburu bat argitaratu zuen. Saioak hiru denboraldi iraun zuen eta telebistako hainbat sari irabazi zituen  . Chef aholkularia izan da *Divattran*, Ashok Hoteleko spa jatetxean, Delhin.

2012an, *Travelling Diva: Recipes from around the World* argitaratu zuen, eta Europako, Asiako eta Ekialde Hurbileko sukaldaritzetako errezetarik gustukoenak biltzen ditu.

Konpainiaren beste jatetxe batzuk 'Latitude 28' eta 'Cafe Diva' dira. Telebistarako sukaldaritza programa bat aurkeztu zuen hiru denboralditan, 'Italian Khana', *NDTV Good Times*-entzat, eta 2009an izen bereko bere lehen sukaldaritza liburua argitaratu zuen. 2012ko otsailaren 2an hasi zen *Travelling Diva* aurkezten *NDTV Good Times*-en.

Dalmiak lesbiana zela adierazi zuen. LGBT eskubideen aktibista gisa, 2016ko ekainean, Dalmiak eta LGBT komunitateko beste bost kidek, Indiako Gorte Gorenean eskaera judiziala aurkeztu zuten Indiako Zigor Kodearen 377. artikulua inpugnatuz. Horren ondorioz, 2018ko epaia eman zen Navtej Singh Johar eta beste batzuen kasuan, Indiako Batasunaren aurka. Auzitegi Gorenak aho batez adierazi zuen lege hori konstituzioaren aurkakoa zela, "sexu bereko helduen artean onartutako sexu-jokabidea zigortzen duen heinean".

## Aintzatespenak 
2011ko abenduan, Italiako Gobernuak *Ordine della Stella della Solidarietà Italiana,* hau da, Italiako Elkartasunaren Izarraren Ordena eman zion.

## Obra 
* *Italian Khana*. Random House, India, 2009.  .
* Italian Khana: Dinner Party. Random House, India.  .
* Italian Khana: Desserts. Random House, India. : 81-8400-103-7.
* Italian Khana: Vegetarian. Random House, India. : 81-8400-101-3.
* Travelling Diva: Recipes from around the World, Hachette India 2012.  
* *DIVA Green*, Hachette India 2014.  

## Erreferentziak
Axun Arrazola

**Axun Arrazola** (Zestoa, Gipuzkoa, 1912 - Donostia, 1995) klausurako moja, historialaria, idazlea,ikertzailea, pedagogoa, irakaslea, sortzailea eta sustatzailea izan zen, Errenazimendu garaiaren ikerketan espezializaturiko artearen historialaria, *El Renacimiento en Guipuzcoa* doktore tesiaren egilea. Ekimen ugari aurrera eraman zituen emakumea izan zen, besteak beste, lehen turismo eskolaren sortzailea.

## Bizitza 
Axun Arrazola Zestoako Kale Okerrean jaio zen eta bere neba-arrebekin batera, botikan laguntzen pasa zituen bere gaztetako urteak, aita botikaria baitzuen, Oñatiko semea, eta ama, berriz, Elgoibarkoa. Gaztetan kanpora joan zen ikasketak egitera eta jaioterritik kanpo ibili zen urte askotan, baina hala ere, inoiz ez zuen ahaztu bere sorterria eta lagun handiak zituen herrian eta bailaran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belate Olabarria Astobiza

**Belate Olabarria Astobiza** (Orozko, Bizkaia, 1979) irakaslea eta bertso gai-jartzailea da eta 2020an Bizkaiko Bertsozale Elkarteko lehendakari lanetan hasi zen. 

## Bizitza 
Umetan bertso zaletu zen bere herriko bertsolari eta zaleei esker. Eskolan zegoela, Juanjo Respaldiza bertsolaria joaten zitzaien bertso eskolak ematera, eta hortxe hasi zen bertso mundua ezagutzen. Gero, bertso saioetara eramaten zituen Juanjok berak, eta zaletzen hasi zen. 

### Lan ibilbidea 
2014ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan hasi zen gai-jartzaile taldean, eta 2016 eta 2018ko txapelketetan ere horretan jardun zuen. 2017an Bizkaiko Bertsozale Elkarteko zuzendaritzan hasi zen. Covid-19 pandemia bete-betean, 2020ko uztailaren 14an, Gernika-Lumoko Astran egindako Batzar Orokorrean, aho batez, Bizkaiko Bertsozale Elkarteko lehendakari izendatu zuten Asier Ibaibarriaga Apoita gernikarra ordezkatzeko.

 

2020an *Aiaraldea* komunikabidean adierazpen hauexek egin zituen: «Bizkaiko bertsolaritza osasuntsu dagoela esango neuke. Horren seinale da eskualde gehienetan bertso eskolak egotea, hezkuntza arautuan 9.500 ikasle ingururi 200 ikastetxetan baino gehiagotan eskolak eskaintzea, eta 400 bertso saiotik gora antolatutea urtean.» «Bertsolari elkartearen helburu nagusia Plazak sortutea da, horrek emoten dautsolako zentzua Elkarteari.»  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bandidas

***Bandidas***, , 2006ko Joachim Rønning norvegiarrak zuzendutako western film bat da. Luc Besson frantziarrak ekoitzi eta idatzi zuen. Salma Hayek, Penélope Cruz, Steve Zahn, Sam Shepard, Dwight Yoakam eta Ismael 'East' Carlo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1880, Mexiko, Sara Sandoval (Salma Hayek) mexikar aristokrata eder eta harro bat da, Europan hezitua eta bizimodu erosoa eta lasaia duen pribilegioduna, ezeren faltarik gabe. Aldiz, maila sozialen bestaldean María Álvarez dago (Penélope Cruz), izaera sutsua eta errebeldea duen nekazari baten alaba ederra. Eskala sozial ezberdinetakoak izanik egoera arrunt batean beren bideak ez ziten inoiz elkar gurutzatuko.

Baina burdinbideko enpresari diruzale batzuentzat lan egiten duten soldatapeko pistolari batzuk bere familien lursailak ohostu, senideak erasotu eta erailtzean patuak bi emakumeak elkartu ditu. Gaizkile taldearen buruzagia Tyler Jackson (Dwight Yoakam) kapitain erosko eta ederra da. Beharrak bultzaturik, María eta Sarak gogo txarrez gaizkileez mendekatzeko asmoz bien arteko aliantza bat osatuko dute. Haiei aurre egitea erabakita, une berean Legeak atzetik jarraika dituen iheslariak eta banku lapurrak bilakatuko dira.

## Aktoreak 
* Salma Hayek: Sara Sandoval
* Penélope Cruz: María Álvarez 
* Steve Zahn: Quentin Cooke 
* Dwight Yoakam: Tyler Jackson
* Denis Arndt: Ashe
* Audra Blaser: Clarissa Ashe
* Sam Shepard: Bill Buck
* Ismael 'East' Carlo: Don Diego Sandoval
* Carlos Cervantes: Pedro
* Joseph D. Reitman: Erregulatzailea
* Jose Maria Negri: Padre Pablo
* Edgar Vivar: Bankuaren zuzendaria

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maritxu Loiola

**Maritxu Loiola Ugarteburu** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1948) itzultzailea eta irakaslea izan zen eta Aubixa baserria euskararen aterpe bihurtu zuen.

## Bizitza 
Maritxu Loiola Ugarteburu Idotorbe (San Pedro) auzoko Aubixa baserrian jaio zen 1948an. Ama bertakoa zen eta aita auzokoa, Usatorre baserrikoa. Auzoko eskolan ibili zen umetan. Hamaika urtera arte ez zen asko joan kalera. 20 urte zituenean, familia joan zien kalera bizitzera, aitaren osasun arazoengatik; aldaketa handia izan zen berarentzat. Andres Alberdik lagunduta, D eta B euskara tituluak atera zituen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED), Bergaran. Gero, bi urteko itzulpengintza ikastaro bat egin zuen Donostian. 

### Lan ibilbidea 
Bizitza osoa eman du Loiolak euskararen zerbitzura. Itzultzailea eta irakaslea izan zen, eta Aubixa baserria euskararen aterpe bihurtu zuen, haurrek aisialdian ere euskara erabiltzeko lekua izan zezaten.

Euskara irakasten hasi zen, hasieran ikastolaren lokaletan eta, geroago, udal langileei. Elgoibarko Udaleko lehenengo itzultzailea izan zen, nahiz eta hasieran itzulpen lanak baino gehiago kultura bultzatzeko lanak egin zituen, hala nola, azoka bultzatu, jaialdiak antolatu... Aitak Elgoibarko Izarrarekin sinatutako hitzarmenari esker, Aubixa baserria aterpetxe izateko moldatu zuten. Hasierako urteetan Elgoibarko ikastolako umeak joaten ziren uda pasatzera. 1989-1990 inguruan monumentu historiko izendatu zuten. Etxea eraberritu zuten eta euskal girotze barnetegi moduan hasi zen berriz 1992an. Handik aurrera Maritxuk hartu zuen etxearen ardura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Antonio Paduakoaren eliza (Manhattan)

**San Antonio Paduakoaren eliza**, , AEBetako New York hirian dagoen eliza katoliko bat da, Manhattan barrutiko SoHo auzoko Sullivan kalearen 155. zenbakian. San Antonio Paduakoari sagaratua dago.

1886-1888 artean Arthur Crooks arkitektoaren diseinuei jarraiki neogotiko estiloaz eraiki zen.
Kariatideen eraikina

**Kariatideen eraikina**, iraganean **Río de la Platako Espainiar Bankua** eta ondoren **Banku Zentrala**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen eraikin bat da, Alcalá kalearen 49. zenbakian.

1911-1918 artean Antonio Palacios eta Joaquín Otamendi arkitektoek eraiki arazi zuten, eta 1944-1953 artean zaharberritua eta handitua izan zen. 1918-2000 artean hainbat bankuen bulego eraikina izan zen, eta 2006 urteaz geroztik Cervantes Institutuaren egoitza nagusia da.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Daniel Acharuparambil

**Daniel Acharuparambil** (; Palliport, Kerala, 1939ko maiatzaren 12a – Kochi, 2009ko urriaren 26a) indiar elizgizon karmeldarra izan zen, 1996tik 2009ra Verapolyko artzapezpikua izan zena.

## Bizitza 
Daniel Acharuparambil 1939ko maiatzaren 12an jaio zen Palliporten (gaur egungo Pallippuramen), Keralan, Indian, Rocky eta Monica Acharuparambilen semea. Eskolako azken azterketa gainditu ondoren, Karmeldar Oinutsen Ordenan sartu zen 1956ko maiatzean, Ernakulam hirian. Filosofia eta teologia Alwayeko San Jose apaizgaitegian burutu zituen eta 1966ko martxoaren 14an apaiztu zen.

Ekonomiako lizentziatura, Filosofiako lizentziatura eta Indiako Filosofiako masterra lortu zituen Kerala Unibertsitatean, Puneko Pontifize Ateneoan eta Varanasiko Banaras Unibertsitate Hinduan, hurrenez hurren. Kerala Eskualdeko Latindar Kontseilu Katolikoko eta Keralako apezpiku katolikoen kontseiluko presidentea izan zen.

Kochiko Lourdes ospitalean hil zen

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Sarasketa

thumb|250px|Eusko Alderdi Abertzale Errepublikanoa antolatu zuen batzordea (1911ko urtarrila).
**Pedro Sarasketa Mujika** (Eibar, Gipuzkoa, ?-Bilbo, 1937) kazetari, idazle eta politikari gipuzkoarra. Euzkotar Erkal Abertzale Alderdiaren lehendakaria izan zen. Alderdi hau euskal nazionalismo aurrerakoi, errepublikarzale eta laikoa izan zen ezker abertzalearen arbasoa.

### Bizitza 
Eibarren jaiotako politiko errepublikano federalzalea izan zen. Foruen eta autonomisten sustrai sakonak zituen garai hartako Gipuzkoan, errepublikaren aldeko idei zehatz eta bereziak aurkeztu zituen. 1911ko urtarrilaren 1ean Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia sortu eta alderdiko lehendakaria hautatu zuten. Besteak beste, Azkatasuna, bere alderdiko egunkarian sarritan idatzi zuen.

1930-1931 aldian, euskal nazionalismoak laiko eta konfesionalaren arteko polemikan aktiboki parte hartu zuen. Eztabaidan EAEk eta EAJk hartu zuten parte eta Pedrok La Voz de Guipúzcoa egunkarian gaiari buruzko artikulu interesgarriak idatzi zituen. Gaskueren arabera, Saraskeetak errepublikanoak euskalduntzeko eta euskaldunak errepublikanizatzeko asmoa zuen. XX. mendearen lehen herenean artikulugile eta hainbat ipuin laburren egile izan zen. Vida Vascan, Euskal Errian, El Noticiero Bilbaínon eta beste hainbat aldizkaritan Eibarri buruzko artikuluen egile izan zen. "Pedro Keta" ezizenarekin 1930ean El Liberal egunkarian artikulu batzuk argitaratu zituen, non nazionalismo laiko, errepublikano eta autonomiko baten alde egiten zuen. 1931tik aurrera Unión Republicanan militatu eta Tierra Vascan (EAEko aldizkaria) idatziko du. Errepublika aldarrikatu zenean, euskal herritar guztien batasunaren alde egin zuen, bai errepublikanoen, bai bi adarretako abertzaleen batasunaren alde.

Honela idaztzi zuen 1931ko apirilaren 26an "La Voz de Guipuzcoan":

"Udalek, herriaren arima baitira, gogor eta ongi moldatuta lan egin behar dute Herriak Errepublikako Gobernuari aurkeztu behar dion Estatutua prestatzeko, horren arabera gobernatzea espero baitu. Gaur egungo Aldundietako Batzorde Kudeatzaileek lan hori babes dezakete, koordinazioa eta azkartasuna emanez. Gobernadore zibil jaunak, odolez eta ideologiaz euskaldunak, Herriaren eta Gobernuaren arteko bitartekari sutsuak izango dira" "Iritsi da garaia (Hego) Euskal Herria, estuki lotuta, Estatu Espainiarreko Estatu euskalduna eta federatua izan dadin".

1933aren amaieran EAE "Izquierda Vasca Republicana" deitu ahalko zen alderdi zabalago batean sartzera animatu zituen EAEko ekintzaileak. 1935ean "Los Vascos de antaño se adelantaron a Jenner" (Antzinako euskaldunak Jenner baino lehenago egin zuten) liburua argitaratu zuen. Bilbon hil zen 1937an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia
La Latina antzokia

**La Latina antzokia**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen antzoki bat da, Centro barrutiko La Latina auzoan. Cebada plazan dago.

1919an Pedro Muguruza eraiki arazi zuen eta 1984an zaharberritua izan zen. 927 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Villahermosa jauregia (Madril)

**Villahermosa jauregia**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen jauregi bat da, Prado pasealekua eta San Jerónimo ibilbidearen izkinan.

1805ean Antonio López Aguado arkitektoak eraiki arazi zuen eta gaur egun Thyssen-Bornemisza Museoaren egoitza da.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
San Jerónimo ibilbidea

**San Jerónimo ibilbidea**, , Espainiako Madril hiriburuan dagoen kale bat da, Centro barrutiko Cortes auzoan.

Puerta del Sol eta Gorteen plazaren artean hedatzen da, eta nagusiki Espainiako Gorteen jauregiaren kokalekua izateagatik ezaguna da.
Gorteen plaza (Madril)

**Gorteen plaza**, , Espainiako Madril hiriburuan dagoen plaza bat da, Centro barrutiko Cortes auzoan.

Bertan Espainiako Gorteen jauregia dago.
Maurizia. Biziminaren hotsa

***Maurizia. Biziminaren hotsa*** Maurizia Aldeiturriaga panderojolearen biografia ilustratua da. 2025ean Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Ikastolen Elkarteak argitaratu zuten. Garbiñe Ubedarena da gidoia, eta Ekaitz Agirrerenak marrazkiak  ("Garluk").

Harrigarria bada ere, Mauriziak musikari belaunaldi berriko gazteak ere liluratu zituen. Hertzainak taldeko Josu Zabala edo Kortatuko Fermin Muguruza eta abar luze batentzat, garaiko punki mugimenduarentzat alegia, Mauriziaren abesteko era askatua eredu bihurtu zen. Euskal Rockarentzat Maurizia beste garai bateko punkirik punkiena izan zen. Fermin Muguruza abeslaria ere miresle sutsua izan zen.

*Xabiroi* komiki-aldizkariak urtero album bat (noizbait bi) atera ohi du, normalean udazken partean, lehenago aldizkarian atalka ateratako istorioak biltzen dituztenak. 2025ekoa udaberrian atera zen. 2021ean Jazinto Rivas *Elgeta*ri buruzkoa atera zuen bezala (*Sasi artean Elgeta*), komiki hau ere trikitiaren munduko beste euskal pertsonaia bati buruzkoa da. Eta hura bezala, hau ere EHTE Euskal Herriko Trikitixa Elkartearekin batera argitaratu zuten.'*

Doinua adierazteko marrazkiak ez dira musika-notak; haizezko soinua baldin bada, haize moduko irudia marraztu dute; aldiz panderoa baldin bada, txintxin-aleak zabaltzen dira airetik.

thumb|Kopla bat komikian|380x380px

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fasio Arandia
* Leon Bilbao
* *Martxea albokagaz*
* *Sasi artean Elgeta*
* *Gerezi garaia*
## Kanpo estekak 
* "Maurizia. Biziminaren hotsa" komikia plazaratu dute Berria, 2025-05-30
* Xabiroi 76. Xabirioi aldizkariaren 76. zenbakia irakurtzeko moduan.
* Garluk Agirre Komikipedian
* Garbiñe Ubeda Komikipedian
* Maurizia_Biziminaren_hotsa Komikipedian
* Maurizia. Biziminaren hotsa. Tebeosfera.com
* Agurtzane Intxaurragari elkarrizketa: Nortasun handiko emakumea zen Maurizia EiTB. 2023.05.19

* Bideoak: Mauriziaren hainbat abesti

* Agurtzane Intxaurraga: *Maurizia Aldeiturriaga*, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2006 (Bidegileak bilduma, 44. zenbakia).
* Igor Estankona Bilbao: «Maurizia Aldeiturriaga Zabala», *Auñamendi Eusko Entziklopedia''.
* «Ahots bereziak: Maurizia Aldeiturriaga», Txorierri BHI ikastetxeko DBHko 3. mailako ikasleen musikako bloga.

* FASIO -KALEJIRA-(JACINTO RIVAS  ELGETA ) ERRENTERIA MUSIKAL AKORDEOI TALDEA (josanov, Youtube)
Diomidis Kyriakos

**Diomidis Kyriakos** () (Spetses, 1811 – Napoli, 1869ko ekainaren 20a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1863ko martxotik apirilera.

Missolonghiko setioan hildako Ioannis Kyriakos almiranteordearen anaia txikia izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Pisa eta Parisko unibertsitateetan, eta 1835ean lehen auzialdiko auzitegiko fiskal bihurtu zen. 1843an greziar konstituzioaren idazketan parte hartu zuen. 1851n zuzenbide konstituzionaleko irakasle izendatu zuten eta 1862an konstituzio berria idatzi zuen batzordeko kide izan zen. Hurrengo urtean Hezkuntza eta Erlijio ministro izendatu zuten eta 1863ko martxotik apirilera lehen ministro izan zen. Zuzenbide eta historia liburuak idatzi zituen eta Italian hil zen.
Venmani S. Selvanather

**Venmani S. Selvanather** (Tiruchengode, Tamil Nadu, 1913ko uztailaren 6a – 1993ko urriaren 14a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1949tik 1973ra Salemgo apezpikua izan zen eta 1973tik 1992ra Pondicherry eta Cuddaloreko artzapezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Venmani S. Selvanather artzapezpikuaren armarria.|209x209px
Selvanather Tiruchengoden jaio zen, Tamil Nadu estatuan. 1941eko urriaren 26a apaiztu zen, Salemgo elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 1992ko ekainaren 24an erretiratu zen eta 1993ko urriaren 14an hil zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
thumb|Selvanather artzapezpikuaren hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Benito Bikandi

**Jose Benito Bikandi Etxaniz** (Ondarroa, 1896ko apirilak 21 - Buenos Aires, 1958ko ekainak 8) euskal margolaria eta artista izan zen.
## Biografia 
Aita Berriatuakoa zuen, Manuel Bikandi Aldazabal. Ama, ostera, Amalloakoa, Dominga Etxaniz Plaza. Sei anaia izan ziren.

Arotz lanetan hasi bazen ere, Ignacio Zuloagak marrazten ikusi zuen Ondarroan, eta pinturan aritzera animatu zuen.

Bilboko Arte eta Ofizioen Eskolan ikasi zuen. 1921ean Bizkaiko Foru Aldundiak beka bat eman zion Madril, Erroma eta Parisen ikasketak osatzeko. Italian zeramika lantzen ikasi zuen. 1924an bere lanak ikusgai ipini zituen Pariseko Udazkeneko Aretoan. Urte berean, Independenteen Aretoko epaimahaikide ere izendatu zuten. Parisen zegoela, Picasso ezagutzeko aukera eduki zuen, eta baita Braque, Fujita edo Modigliani ere.

1926ean Argentinara joan zen Witcomb saloian erakusketa bat egiteko eta 22 urte egin zituen herrialde hartan. Hasieran Buenos Airesen egon zen, eta 1929an Rosariora joan zen bizitzera. Argentinara joan ziren euskal margolariak bultzatu zituen, besteak beste, 1943an Montevideon antolatu zuen erakusketarekin. 1931an lortu zuen argentinar naziotasuna.

Argentinan egindako lanen artean, aipagarria da Kordoba hiriko Santa Teresita Jesusena elizako dekorazioa.

## Erakusketa aipagarriak 
* 1926 - Madrileko Ateneoa
* 1928 - Argentinako Erakusketa Nazionala (eta baita 1929, 1931, 1932, 1940, 1941, 1950 eta 1951 urteetan ere)
* 1929 - Arte Ederren Erakusketa Nazionala, Madril
* 1951 - Hispanoamerikako I. Bienala

## Sari aipagarriak 
* 1936 - Kultura Batzordeko Lehen Saria, zeramika arloan (Buenos Aires)
* 1937 - Zeramikako Saria, Arte Ederretako Batzorde Nazionala
* 1937 - Lehenengo Urrezko domina, Pariseko nazioarteko erakusketan
* 1946 - Bigarren domina Udazkeneko Udal Aretoan (Buenos Aires)
* 1954 - Bigarren saria Buenos Aireseko Arte Sakro Modernoaren Erakusketan

## Bibliografia 
* Rosana Goikoetxea (1999), *José Benito Bikandi, el color en movimiento (1894-1958)*, Bizkaiko Gaiak

## Erreferentziak
Gulzarilal Nanda

**Gulzarilal Nanda** (Sialkot, Britainiar Raj, 1898ko uztailaren 4a – Ahmedabad, 1998ko urtarrilaren 15a) indiar politikari eta ekonomialaria izan zen. Indiako behin-behineko lehen ministro izan zen hamahiru eguneko bi alditan. Lehena 1964an, Jawaharlal Nehru hil ondoren, eta bigarrena 1966an, Lal Bahadur Shastri hil ondoren.

Nanda familia hindu batean jaio zen, Punjaben (Britainiar Raj). Indiako partizioa ondoren, bere jaioterria Pakistanen barruan geratu zen. Nanda Lahore, Amritsar, Agra eta Allahabaden hezi zen.

1920tik 1921era Allahabadeko Unibertsitatean lan arloko ikertzaile aritu zen eta 1921ean Ekonomia irakasle izendatu zuten Bombayko National Collegen. Urte horretan Mahatma Gandhi ezagutu zuen eta britainiarren aurkako Lankidetza Ezaren Mugimenduarekin bat egin zuen. 1922an Ahmedabadeko ehungintzako langileen sindikatuko idazkari izendatu zuten eta bertan lan egin zuen 1946ra arte. 1932an espetxeratu egin zuten Satyagraha mugimenduan parte hartzeagatik, eta kartzelan egon zen 1942tik 1944ra.

Lakshmirekin ezkondu zen eta bi seme eta alaba bat izan zituzten.

1957ko hauteskundeetan, Lok Sabhako kide hautatu zuten, eta Lan, Enplegu eta Plangintza ministro izendatu zuten, eta, geroago, Plangintza Batzordeko presidenteorde. 1959an Alemania Federala, Jugoslavia eta Austria bisitatu zituen.

1962an berriz hautatu zuten, eta 1962an ekin zion Ekintza Sozialistarako Foroari. Lan eta Enplegu ministro izan zen 1962tik 1963ra, eta Barne Arazoetako ministro 1963tik 1966ra.

1967an eta 1971n Lok Sabhako kide hautatu zuten berriro.

Barne Arazoetako ministro kargua zuenez, Nanda behin-behineko lehen ministro izan zen 1964an, Nehru hil ondoren, eta 1966an, Shastri hil ondoren.

"Bharat Ratna" kondekorazioa jaso zuen 1997an, eta 1998ko urtarrilean hil zen, ehun urte bete baino sei hilabete lehenago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aniztasun sexual

**Aniztasun sexuala** sexu, sexu-joera eta genero-identitate guztien aniztasuna biltzen duen termino inklusiboa da, eta ez du beharrezkoa egiten pluralitate hori osatzen duten identitate, jokabide eta ezaugarri bakoitza zehaztea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* LGBTI

## Kanpo estekak
George Antonysamy

**George Antonysamy** (Tiruchirappalli, Madras estatua, 1952ko otsailaren 15a) indiar elizgizon katolikoa da, 2012tik aurrera Madras eta Mylaporeko artzapezpikua dena. Aurretik Egoitza Santuaren zerbitzu diplomatikoan aritu zen.

## Bizitza 
Antonysamy 1952ko otsailaren 15ean jaio zen Tiruchirappallin, Madras estatuan (gaur egungo Tamil Nadun). Lehen hezkuntza jaioterrian burutu ondoren, San Agustin apaizgaitegi txikian sartu zen. Filosofiako lizentziatura eta Teologiako masterra Erromako Urbaniana unibertsitatean egin zituen.

1980ko azaroaren 19an apaiztu zen.

2008ko irailaren 8an Martin Krebsek ordezkatu zuen Gineako nuntzio apostoliko gisa.

2012ko azaroaren 21ean, Benedikto XVI.a aita santuak Madras eta Mylaporeko artzapezpiku izendatu zuen.

2018ko maiatzean, kobre lantegi baten hedapenaren aurka zeuden manifestari katolikoak sustatu zuen, poliziaren basakeriaren aurka agertuz. Bere esanetan, protestak Frantzisko aita santuaren *Laudato si* entziklikan inspiratuta zeuden, zeinaren arabera «elizak pobre eta baztertuei laguntzeko misiora itzuli beharko luke».

2018an, Indiako apezpiku-konferentzia katolikoak Gazteriari, Fedeari eta Bokazio Bereizkerari buruzko Apezpikuen Kontzilioan parte hartzeko hautatutako lau ordezkarietako bat izan zen.

2019ko urtarrilaren 12an, Indiako apezpiku-konferentziako presidenteorde hautatu zuten.

Antonysamyk hainbat hizkuntza menderatu ditu, besteak beste, tamilera, ingelesa, italiera, frantsesa, alemana, gaztelania, portugesa eta indonesiera.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulrich von Zatzikhoven

**Ulrich von Zatzikhoven** *Lanzelet*, Artur erregearen zalduntza liburuaren egilea izan zen. Bere izena eta jatorria (Zezikon Suitzan) liburuak berak bakarrik ezagutzen ditu. Hala ere, eskuarki onartzen da Ulrich **Uolricus de Cecinchoven** apaiz laikoaren (*"Leutpriester"*) pertsona bera dela, Lommisekoa, Turgoviako kantoian. Uolricus hau Toggenbourgeko kondeek Sankt Peterzell monasterioaren alde emandako 1214ko martxoaren 29ko eskritura baten lekuko izan zen.

*Lanzelet* da Ulrichen lan ezagun bakarra eta antzinako frantsesez idatzitako lan ezezagun baten imitazioa da. Lana Goi Erdi Aroko alemanez idatzita dago. Obrako heroia Lantzelot Aintzirakoa da, eta ez dator bat Chrétien de Troyesen obretako Lantzelotekin. Ulrichek berak dio *Galesko Lantzelot liburuan* (*daz welsche buoch von Lanzelete*) oinarritu zela.

Ulrich ez zen Hartmann Von Aue eta Wolfram von Eschenbach garaikideak bezain ezaguna. Hala ere, Heinrich von dem Türlinek Lanzelet liburuko materiala gehitu zuen *Diu Crône* eleberrian, eta Rudolf von Emsek Ulrich laudatu zuen *Willehalm* eta *Alexanderroman* lanetan.