María Arias Delgado

**María Arias Delgado** (Madril, 1936ko urtarrilaren 25a – Ibidem, 2023ko martxoaren 5a) zientzialaria, farmazialaria, unibertsitateko irakaslea eta nematologiako ikertzailea da. Parasitologiako irakasle laguntzailea izan zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Farmazia Fakultatean, eta oposizio bidez sartu zen Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) Entomologiako Espainiako Institutuan. Institutu horretako zuzendariordea izan zen 1980tik 1985era, eta ikertzaile zientifiko lan egin zuen bertan, 2001ean erretiroa hartu zuen arte. Bere prestakuntza akademikoa osatzeko, CSICek egonaldi programatuak egin zituen nematologian espezializatutako Europako zenbait ikerketa-zentrotan: Wageningen Unibertsitateko Agronomia Fakultateko Nematologia Laborategia (Holanda), zenbait ikastaro Bariko Nekazaritza Nematologiako Laborategian (Italia), Coimbrako  Unibertsitateko Oieras Nekazaritza Estazio Esperimentala (Portugal), eta egiaztapenak egin zituen Moskuko Estatu Unibertsitateko (Errusia) Animalien Eboluzio eta Ekologiako Institutuan eta Parasitologiako Institutuan, eta Frantziako Historia Naturaleko Museo Nazionalean.

## Lan ibilbidea 
### Ikerketa 
Bere bizitza profesional osoa  eman du ikerketa nematologikoan, irakaskuntza akademikoan eta nekazaritza enpresetara teknologia transferitzen. Espainiako lurzoruetan egin zituen ikerketen emaitza dira: lurzoruetako nematoda fitoparasitoen katalogazioa; zerealen, patataren, erremolatxaren, tomatearen, zitrikoen, fruta-arbolen, mahastien eta baso-espezieen nematoda fitoparasitoen (landare-parasitoak) karakterizatu zituen; *Longidoroidea* eta *Trichodoridae* landareen parasito eta birus-igorle gisa identifikatu ditu; mahastietan birusak transmititzen dituzten nematoden eta entrenudo laburren birusaren arteko korrelazioa aztertu zuen; Iberiar penintsulako Criconematoida familia berrikusi zuen, nematoda espezieak identifikatzeko prozedura informatiko bat garatu zuen eta biofumigazioaren erabilgarritasuna adierazi zuen sintetizatutako nematiziden erabileraren ordezko prozedura biologiko gisa. Lurzoruko nematodei buruzko azterketa taxonomikoek, Nekazaritza Zientzien Institutuko (CSIC) taldeko beste kide batzuekin batera, interes fitosanitarioa duen nematologiaren oinarriak finkatzeko balio izan zuten Espainian: zientziarako genero berria aurkitu zuen: Paratrophurus loofi Arias,  1970; hamar espezie berri: *Aorolaimus capsici, Criconemoides hispalensis, C. montserrati, Longidorus belloi, L.* *carpetanensis, L.* *Pini, L.* *unedoi, Paratrichodorus hispanus, Pratylenchus gadeai eta Trichodorus castellanensis*; eta hirurogei espezie baino gehiago deskribatu zituen Espainian lehen erregistro gisa. Taxon delako horiek, Espainiako lurzoruaren neurketetan lortutako aleen bilduma apartekoarekin batera, Madrilgo Natura Zientzien Museoak zuen nematoden bilduman sartu ziren.

### Irakaskuntza 
CSICek, Valentziako Unibertsitate Politeknikoak eta Nekazaritza Ministerioak unibertsitateko graduondokoentzat antolatutako nematologiako ikastaro ugaritako irakaslea izan zen, eta gutxienez 6 doktore-tesi zuzendu ditu Madrilgo Unibertsitate Autonomoan, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Extremadurako Unibertsitatean.

### Erakunde zientifikoetan parte hartzea 
1981ean Espainiako Fitopatologia Elkartearen (SEF) sorreran parte hartu zuen, eta 1980. urtetik 1984. urtera idazkaria izan zen. Lurzoruaren Zientziaren Espainiako Elkarteko eta European Society of Nematologists (ESN) erakundeko kidea izan zen. Elkarte horretako presidentea izan zen 2000. urtetik 2002. urtera, eta bost urtez parte hartu zuen European Survey of Plant Parasitic Nematodes batzordean, European Science Founcientistific Boemation-en eta, lau urtez, European Societat Society-en.

## Agitalpenak 
Bere ikerketen emaitzak gutxienez 4 liburu, 21 liburu-kapitulu eta interes zientifikoko aldizkarietan argitaratutako 74 artikuluren bidez eman dira, baita estatuko eta nazioarteko biltzarretan emandako 100 txosten baino gehiagoren bidez ere.

### Argitalpen hautatuak: 
* Arias M, Jimenez Millan F, Bello A, Lopez Pedregal JM. Espainiako zitrikoen zenbait infekzioguneren Tylenchulus semipenetrans Cobb-en (Nematoda) azterketa bioestatistikoa. Revista Ibérica de Parasitología, 24:91-104. 1964.
* Arias M. Paratrophurus loofi. Nematologikoa. Liburukia 16:47-50. 1970.
* Arias M, Navacerrada G. Geographical distribution of Xiphinema Cobb in Spanish vineyards. Nematola. medit. 1: 28-35. 1973.
* Arias M. Longidorus generoaren banaketa (Micoletzky, 1922) Filipjev, 1934 (Nematoda: Dorylaimida) Espainian. Nematola. medit. 5: 45-50. 1977.
* Andrés MF, Arias M, Navas A. Longidorus carpetanensis sp.n. and L. sp.n. ale (Nematoda: Longidoridae) from Spain. Revue Nematol. 9. liburukia: 101-106. 1986.
* Arias M, Roca F. Spain-eko new Paratrichodorus species (Nematoda: Trichodoridae). Nematola. medit. 14: 181-185. 1986.
* Alphey RJW, Arias M, Taylor CE, et al. European Atlas of the Longidoridae and Trichodoridae. European Science Foundation. SCRI. Eskozia. 1986.
* 3. Andrés MF, Arias M. Longidorus espezieko espezie berri batzuk (Nematoda: Longidoridae) baso eta baso soilekin lotzen dira. congoensis Aboul-Eid and L. intermedius Kozlowska et Seinhorst new record for Spain. Nematologikoa. Vol 33: 386-392. 1987.
* Andrés MF, Arias M, Rey JM. A computer method for identifying nematod espezieak. I. Genus Longidorus (Nematoda: Longidoridae). Revue Nematol. 11. liburukia: 127-133. 1988.
* 3. Andrés MF, Arias M. 4. Longidorus belloi sp. n. (Nematoda: Longidoridae) from Spain. Revue Nematol. 11. liburukia: 415-421. 1988.
* Arias M, Escuer M. Description of Paralongidorus monegrensis sp.n. and P. iberis sp.n. from Spain and a revied polytomous key of the genus. Funtsezkoa and Applied Nematology 20, 1-14. 1997.
* Arias M, Bello A, Gonzalez ja, Rodriguez-Kábana R. Alternatives to MethylBromide in the southern European Countries. EU-DG-XI, CSIC, La Lagunako Unibertsitatea. 1998.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Arias Delgado. Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko ikertzailea, Ingurumen Zientzien Zentroko Agroekologia Sailaren barruan
* María Arias Delgado Iberfaunan
* María Arias Delgado en *Semantic Scholar* ()