Valie Export

**Waltraud Lehner**, **Valie Export** izenaz ezaguna (askotan letra larriz idatzia: **VALIE EXPORT;** Linz, Austria, 1940ko maiatzaren 17a) austriar artista da.

Artista konprometitua, performanceak, bideoak eta argazki kontzeptualak egiten ditu aldi berean. Arte mediatikoaren aitzindaria izan zen. Valie Export Vienan eta Kolonian bizi da, eta han lan egiten du.

## Biografia 
### Familia eta prestakuntza 
Valie Export, Waltraud Lehner izenarekin Erregistro Zibilean, 1940ko maiatzaren 17an jaio zen Linzen, Austria iparraldean, Bigarren Mundu Gerra piztu eta hilabete gutxira.

Aita 1942an hil zen, Afrikan. Amak bakarrik hezi zituen hiru alabak. Lehenik, eskola erlijioso batean ikasi zuen, eta, ondoren, Linzeko Arte eta Lanbide Eskolan jarraitu zuen.

### Ibilbide artistikoa 
1955 eta 1958 artean, artean ikasle zela, bere lehen autoerretratuak egin zituen. 1960tik 1964ra, Vienako Ehungintza Industriarako Goi Mailako eta Esperimentazio Hezkuntzako Institutu Federalean () ikasi zuen, diseinu-atalean, eta bertara joan zen bizitzera. Vienan bizitzen jarri zenean, belaunaldi gazteen arteko korronte artistikoek erakarri zuten, bereziki errealismo fantastikoak. Zinemagile esperimentalekin harremanak izan zituen, batez ere Kurt Krenekin, baita Vienako akzionistekin ere —mugimendu artistiko erradikala—.

1965etik 1968ra, zinemaren industrian lan egin zuen Vienako Ciné-Filmentzat. 1967an, bere izena aldatzea erabaki zuen, "Valie Export" bihurtzeko: 1966-1968an, Expanded Cinemaren testuinguruan hasi zen lanean, ordura arte ohiko zinemagintzara mugatutako filma aurkezteko modua zalantzan jarri eta eraldatu nahian (areto iluna, ikusle eseria eta a priori pasiboa, pantaila + proiekzioa...).

Bere ikerketetatik *Cutting*, *Abstract film n°1* edo 1968an *Ping Pong* bezalako filmak sortu ziren, non ikusleak kontsumitzaile soila izateari eta, beraz, pasiboa izateari uzten dion: Valie Exportek mahai-teniseko erraketa bat eta pantailako puntuak apuntatzeko moduko pilota bat ematen zizkion. *Ping* *Pong* film politikoenaren Maraisiade sariarekin saritu zuten, Vienako Maraisiade Junger Film 2nd-an.

Zinema jaialdi hartan ere, bere *Tapp und Tastkino/Touch Cinema* film esperimentala aurkeztu zuen, non bere hizketa feminista eta hizketa akzionista batzen zituen: ekintza hartan, artistak bere bular biluzian kartoizko kutxa bat, mini zinema bat zeraman: paseatu egiten zen, eta jendeari titiak haztatzea proposatzen. Performatzaile gisa, ekintza hartan, Valie Exportek emakumeak zineman duen papera zalantzan jarri nahi izan zuen, eta, aldi berean, ikuslearren ukimena eskatu.

## Obraren azterketa 
Bere obrak diskurtso feminista bat islatzen du, baina ez hori bakarrik, ikerketa bat ere bada, adierazpen moduen berritzeari buruzko esperientzia multzo bat, eta abangoardia artistiko feministarekin lotzen dute.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1990: City of Vienna Prize for Visual Arts
* 1992: Austrian Prize for video and media art
* 1995: Eskultura Saria Generali Fundazioan
* 1997: Gabriele Münter Prize
* 2000: Oskar Kokoschka Prize
* 2000: Alfred Kubin Prize Big Price culture of Upper Austria
* 2003: Gold Medal for services to the City of Vienna
* 2005: Austrian Decoration for Science and Art
* 2009: Honorary Doctorate of the University of Arts and Industrial Design Linz
* 2010: Grand Gold Decoration for Services to the Republic of Austria
* 2019: Valie Exportek Roswitha Haftmann Prize saria jaso zuen

## Lanak 
Valie Exporten obren zerrenda (bideoak, instalazioak, ekintzak eta askotariko lanak) :

; 1969

* *Tonfilm* ("soinu-filma"), anplifikadore fotoelektriko bat glotisean ezartzen den esperientzia bioteknikoa
* *Genital Panic*, performancea
* *Aktionshose:* *Genitalpanik*, posterrak

; 1970

* *Split – Reality* Londresen proiektatzen da. Bideo bat da, non artista ikusten den daraman kaskoan entzuten duen abestia mikrofono batean abesten, baina ikusleak artistaren ahotsaren soinua baino ez du entzuten. Lan honen kontzeptua 1967koa da, orduan *Bideopoema* izena zuen
* *Touching. Body Poem"*, bideo instalazioa
* *Body Sign Action*, Frankfurten
* *Zeitgedicht/ 24 Stunden 24 mal fotografiert* ("24 orduko denborazko poema / 24 orduko argazkiak 24 aldiz"), argazki kontzeptualak

; 1971

* *Eros/ion*, Electric Cineman aurkeztua, Amsterdamen, besteak beste
* *Kinderzeichnungen* ("haur marrazkiak")

; 1971-1972

* *Interrupted Line*, espazioari eta denborari buruzko filma

; 1972

* *Women’s Art*. A Manifesto, Valie Exportek hainbat emakume artistarekin batera erakusketa kolektibo baten harira idatzitako testua eta *Neues* Forum-en argitaratua, Viena, 1973.
* *Identitäts Transfer* ("Identitateen transferentzia"), argazki-zikloa

; 1972-1976

* Irudiak, marrazkiak, filmak sortzea egoera mentalen irudikapenari buruz (besteak beste, *Zwangsvorstellung*)
* *Körperkonfigurationen. Extremitäten des Verhaltens – sichtbare Externalisierungen innerer Zustände durch Konfigurationen des Körpers mit seiner Umgebung, in der Architektur und in der Natur/Body Configurations. Extremities of Behaviour –  Visible Externalisations of Inner States by Configurating the Body with its Environment, Architecture and Nature* (Ingurumena, Arkitektura eta Natura) Konfigurazioaren bidez
* "Body actions", "Raumsehen und Hören", "Schnitte", 1975eko Parisko Bienalean aurkeztuak

; 1973

* *Remote*... *Remote*..., filma
* *Man & Woman & Animal*, filma
* *Asemie or the Inability of Expressing Oneself Through Facial Expressions*, performancea
* Expanded Cinemako ekintzak *Adjunct Dislocations*; oraingo honetan, Valie Exportek bi kamera finkatu ditu bere gorputzean, bat bizkarrez sabel gainean, eta mugimendu koreografikoekin hainbat ingurutan ibili da
* *Schriftzug Wien - Venedig*, argazkilaritza/literatura

; 1975

* *MAGNA. Feminism: Art and Creativity. An overview of the female sexuality, imagination, projection and problems, suggested by a tableau of objects, images, lectures, discussions, films, videos and actions*, Valie Exportek Vienako Nächst St. Stephan galerian diseinatu eta antolatutako erakusketa bat, objektu, irudi, irakurketa, eztabaida, film, bideo eta ekintzen taula baten bidez. Gai horri buruzko lehen solasaldia, International Art Talks-en 21. edizioan

; 1976

* *Unsichtbare Gegner*, Valie Exportek zuzendutako lehen filma, Peter Weibelekin lankidetzan. 1977an estreinatu zen Berlingo Nazioarteko Zinemaldian

; 1977

* Valie Exportek Casseleko Documenta 6n parte hartu zuen

; 1978

* *I (beat (it))*, performancea

; 1979

* *Menschenfrauen*, Valie Exportek zuzendutako bigarren filma, 1980an estreinatu zen Berlingo Nazioarteko Zinemaldian

; 1980ko hamarkada

* Valie Exportek Austria ordezkatuko du Veneziako Biurtekoan
* Valie Export irakaslea da hainbat unibertsitatetan :
* 1983-91 Wisconsin-Milwaukeeko Unibertsitatea
* 1987-88 San Francisco Art Institute, San Francisco State
* 1979 Brunswicken
* 1983/84 Munichen

; 1982

* Valie Exportek 42. Veneziako Biurtekoan parte hartu zuen

; 1983

* *Syntagma*

; 1984

* *Die Praxis der Liebe*, Valie Exporten hirugarren filma, thriller politikoa, 1985eko Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian lehiaketa ofizialean aurkeztua.
* *Kunst mit Eigen-Sinn*. Aktuelle Kunst von Frauen ("Art with A Sense of Its Own. Contemporary Artworks from Female Artists", Valie Exportek antolatutako erakusketa Silvia Eiblmayr, Catrin Pichler, Monika Prischle-Maier, Museum of Modern Art, Stiftung Ludwig, Museum of the 20th Century, Vienan

; 1987

* VALIE EXPORTen Londreseko film guztien eta abangoardien atzera begirakoa

## Erakusketak (hautaketa) 
* 1997 *Split Reality*: Valie Export. Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig, 20er Haus, Viena
* 2002tik hainbat erakusketa Charim Galeriarekin Vienan eta Berlinen
* 2004 *Valie Export*, Camden Arts Centre, Londres
* 2004 *Valie Export*, MAMCO, Geneva
* 2007 *Valie Export*. Georges-Pompidou Zentroa, Paris
* 2010 *Time and Countertime*. Belvedere jauregia, Viena, eta Museion, Bolzano
* 2012 *Valie Export Archiv*. Kunsthaus Bregenz, Brégence
* 2014 *Valie Export*. Kunsthaus Weiz, Weiz
* 2019: *Expanded Arts*, 2019-010-23tik 2020-01-12ra, Herri Pabiloia, Montpellier

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Caroline Bourgeois, Régis Michel, Juan Vicente Aliaga, Élisabeth Lebovici, *VALIE EXPORT*, ed. "L'Yeux", Paris, 2003

## Kanpo estekak