Jon Andoni Irazusta

**Jon Andoni Irazusta** (Tolosa, Gipuzkoa, 1884ko ekainaren 9a - Lima, Peru, 1952ko martxoaren 9a) politikaria, idazlea, abokatua eta apaiz katolikoa izan zen. Euskal kulturaren eta abertzaletasunaren alorrean nabarmendutako pertsonaia.

Tolosan jaio zen familia handi batean, bost senidetan zaharrena izanik: Maria, Jose Mari, Santos Jesus eta Rosario izan zituen anai-arrebak. Lehen ikasketak herriko Eskolapioetan egin zituen, eta ondoren Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko eta Madrilgo unibertsitateetan.

1910etik aurrera abokatu lanetan jardun zuen, bereziki baserritarren eta nekazaritzako gaien defentsan. Enpresari familiakoa izan arren, langileen aldeko jarrera nabarmena erakutsi zuen, eta ELA sindikatuan afiliatuta egon zen.

Gaztetatik nabarmendu zen kultura handiko gizon gisa, euskaltzalea eta hizlari bikaina, bai euskaraz bai gazteleraz. Idazle gisa ere jardun zuen, El Día egunkarian artikuluak plazaratuz “Jon Andoni” izengoitia erabiliz. 1932an, Antonio Maria Labaien eta Ixaka Lopez-Mendizabalekin batera, Antzerti aldizkaria sortu zuen.

Militante eta buruzagi gisa, EAJ alderdiko kide izan zen, eta Gipuzkoako diputatu hautatu zuten Madrilgo Gorteetan 1933 eta 1936 artean, II. Errepublikaren garaian. 1936ko Gerra Zibilak Tolosan harrapatu zuen, eta bere bizia arriskuan zegoela ikusita ihes egin behar izan zuen: Donostiara joan zen lehenik, handik Donibane Lohizunera, eta ondoren Iparraldean eta Bartzelonan bizi izan zen.

Erbesteko bideak Ameriketara eraman zuen. Anaiarekin batera Panamara eta Bogotara joan zen, eta ondoren Puerto Rikon kokatu zen, Kolonbiako ohorezko kontsul lanetan. Han elkartu zen bere ama eta arreba Rosariorekin, eta bertan amaitu zuen bere lehen eleberria, *Joañixio*. Geroago Buenos Airesera joan zen, eta aldi batez Kordoban ere bizi izan zen, Perura abiatu aurretik.

Idazle gisa, gerraondoko euskal literaturan funtsezko figura bihurtu zen. 1946an Buenos Airesen argitaratu zuen *Joañixio* eleberria, Ixaka Lopez-Mendizabalen Ekin argitaletxean. Obrak arrakasta handia izan zuen. Bere amari eskainitako lan hunkigarria da.

1950ean argitaratu zuen bere bigarren eleberria, *Bizia garratza da*, Buenos Airesen bertan. Lehen lanaren antzeko estilo eta egitura du, eta bere bizipen eta ideietan oinarritzen da, euskararen defentsa ardatz nagusietako bat izanik.

Bizitzaren azken urteetan erlijio-bokazioak bultzatuta, apaiz eta misiolari izateko erabakia hartu zuen Argentinan. 1950ean Perura iritsi zen, eta Limako San Isidroko pasiotarren etxean bizi izan zen hasieran. Martin Elorza elgetarrarekin harreman estua izan zuen; honek Moyobambako Prelaturan lan egiteko aukera eman zion. Han hainbat ardura hartu zituen, besteak beste Círculo Católico de Estudios izeneko ekimena sortzea eta gidatzea, eta Redención aldizkarian artikulu ugari idaztea, “Desde Moyobamba” goiburupean.

1951ko irailaren 9an apaiztu zen Liman, aurretik Teologia ikasketak egiteko baimen berezia lortu ondoren. Bere lehen meza San Isidro elizan eman zuen, eta ondoren Tarapotora bidali zuten, bertako parrokian lan egitera.

thumb|Jon Andoni Irazustaren omenezko plaka Gipuzkoako Tolosan

Hala ere, gaixotu egin zen eta Limara eraman zuten sendatzeko asmoz, baina handik gutxira hil zen, 1952ko martxoaren 9an.

Jon Andoni Irazustaren bizitza konpromiso politiko, sozial eta kulturalaren adibide da, baita fedeak gidatutako azken erabaki pertsonalen isla ere. Bere obra literarioak eta jarduera intelektualak euskal kulturaren historian leku nabarmena eman diote.

## Lanak 
### Nobela 
* *Joanixio* (1946, *Ekin*)
* *Bizia garratza da...* (1950, *Ekin*)

## Kanpo estekak 
*  Jon Andoni Irazusta literaturaren zubitegian
* https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/sociedad/2014/06/09/jon-andoni-irazusta-kronikari-eta-4222099.html