open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vadoluengo

**Vadoluengo** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XIII. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Zangozako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *vadoluengoarrak* ziren.

## Izena 
Vadoluengo toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Vadoluengo* ("badoluéngo" ahoskatua)
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Vadoluengo* ("badoluéngo" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Vadolongo* (1129)
* *San Adrian* (1608)
* *San Adrian* (1738)
* *Vadoluengo* (1802)
* *Vadoluengo* (1998)
* *San Adrian* (1998)

## Historia 
Antso III.a Gartzeitz erregeak 1035ean bere seme Ramirori eman zizkion errenten lurralde-masaren mendebaldeko muga gisa aipatzen da jada. Iruñeko errege Gartzia V.a Ramiritz eta Aragoiko Erresumako Ramiro II.aren arteko akordio-saiakeraren eszenatokia izan zen urtarrilean, 1135ean. Bere jauregia eta San Adrian eliza 1134an utzi zizkion Fortun Gartzeitz Gaxalek Leireko monasterioari, baina emailearen emaztea hil ondoren, 1145ean biak Clunyko abadiari eman zizkion. Udalerria, jada hutsik zegoena, Gongorako jaunena zen 1802an.

## Ondasun nabarmenak 
* San Adrian baseliza, XII. mendean eraikitako kristiau baseliza, erromaniko estiloan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Añozeko gaztelua

**Añozeko gaztelua** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Añoze herri hustuan kokatutako gaztelu bat da. Jatorriz Aragoiko Erresumakoa izan zen, izen bereko herriaren defentsa gisa balio izan zuelarik, nahiz eta XVI. menderako jendez hustuta egon. Gaztela-Aragoik Nafarroa konkistatu zuenean, bere funtzioak galdu zituen. Gaur egun Zangoza udalerrian dago.

## Historia 
Añozeri buruzko berriak daude IX. mendetik, Leireko monasterioaren jabetzak Gartzia Enekoitz Iruñeko erregearen dohaintzaz kontatzen zirenetik. 1098an berriz agertu zen *Anivessem* edo *Anoisse* izenarekin, Leireko monasterioaren sagaratzea zela-eta Raimundo abadeari emandako ondasunen zerrenda berretsian. 1136an, Aragoiko Erresuman, gotortze-lanak egin ziren, Nafarroako inbasioak aurreikusita. Leireko monasterioko jaurerrian egon zen 1305. urtera arte, non monjeek Jakue II.a Aragoikoaren alde uko egin zuten, O Reyal elizaren zaindaritzaren truke.Joan II.a Aragoikoak 1473an eman zion jaurerrian Juan Ortizi, Nafarroako gerra zibilean emandako laguntzagatik eskerrak emateko, baina garrantzia galduz joan zen eta jenderik gabe geratu zen XV. mendean. Bere azken jauntxoak Añozek izan ziren Desamortizaziora arte, eta 1840an Bonafonte familiak erosi zuen, bere jabetzan jarraitzen duelarik.

## Deskribapena 
Añozeko gaztelua Chaparral mendiaren itzalean dagoen lur-eremu txiki baten gainean eraikitako gotorlekua da, eta horrek pentsarazten du ondoko Nafarroa zaintzeko postu bat zela. Dorre karratu bat da, 4 metroko harlanduzkoa, almenekin errematatua eta hormetan gezileihoak dituena. Barrualdea terrazara sartzeko eskailera kiribil bat baino ez da. Sarrerako atea erdi-puntuko arku bat da eta atxikita zuen eliza erromanikoarekin lotzen zen. Eliza horrek zirkuluerdi-formako absidea eta nabe angeluzuzena ditu, 18 bider 6 metrokoa. Gaur egun, San Pedrori eskainitako elizak teilatua galdu du, baina gangaren abiaburua mantentzen du. Ganga hori kanoi zorrotzezkoa izan behar zen, eta hiru arku fajoik indartu behar zuten.

## Erreferentziak 
* Maruri Orrantia, David (1997). «Añués: noticias histórico-genealógicas». *Zangotzarra* **1** (1): 11-112. ISSN 1138-7572.

## Ikus, gainera 
* Añoze
* Zangoza
* Aragoiko Erresuma

## Kanpo estekak
Añoze

**Añoze** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Jatorriz eta historian zehar udalerri propioa izan zen, baina gaur egun Nafarroako Zangoza eta Aragoiko Sause artean dago.

Bertako biztanleak *añoztarrak* ziren.

## Historia 
«Sakonki erromanizatutako eremu batean dago, erromatar kokaleku garrantzitsuetatik oso gertu», Cæsaraugustatik Pompaelora iristen zen galtzada erromatarretik gertu.

Leireko monasterioari lotuta egon zen mende askotan, Iruñeko Erresumaren eta Aragoiko Erresumaren artean. Antzinako idazkietan *Anuissem* (880) eta *Aniosso* (1305) izenak agertzen dira.

Dokumentazioaren arabera, XVII. mendean jenderik gabe zegoen. Desamortizazioarekin lurrak hainbat eskuetara pasatzen dira 1887an Uxueko bizilagun batek, Angel Bonafonte Lafitak, 1943an hil zenean bere seme-alaben artean banatzen zen etxaldea erosi zuen arte.

## Ondasun nabarmenak 
* Añozeko gaztelua, Erdi Aroko gaztelua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Sause
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Kastor Fantoba

**Kastor Fantoba** (Zangoza, Nafarroa Garaia, 1966 - ) ingeniari tekniko aeronautikoa da, Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Ingeniaritza Tekniko Aeronautikoko Unibertsitate Eskolan. Boeing 737, 757 eta 767ko komandantea da. Gainera, nekazaritza- eta basogintza-pilotua eta pilotu akrobatikoa da. Aireko hainbat lanetan esperientzia du, hala nola kartela arrastatzean, kearekin idaztean, fumigatzean eta, azkenik, suteak itzaltzean. 

Hegaldi akrobatikoko instruktorea da eta Hegaldi Akrobatikoko Talde Nazionaleko kide da 1999az geroztik. Espainiako lehen txapelketa irabazi zuen 1997an, erdiko kategorian, baina 2002an irabazi zuen lehen aldiz Espainiako txapeldun absolutua. 2011tik aurrera, hegaldi akrobatikoko Brildo 3 taldearen sortzaileetako bat da.

2014ko Europako txapelduna, CIVA, 2019ko Munduko txapeldunordea, Freestyle; brontzezko hiru domina 2017 Munduko Txapelketan, brontzezko domina bikoitza 2015 Munduko Txapelketan, brontzezko domina Klasikoan eta Freestyleko domina Europako 2016 Txapelketan, 11 aldiz Espainiako txapeldun absolutua, Klasikoa, 6 aldiz Espainiako txapelduna. Kirol Kontseilu Gorenak 2005. urtetik Goi Mailako Kirolari (DAN) izendatu du ofizialki, eta 50 domina baino gehiago lortu ditu kirol-ibilbidean. Horietako seik goi-mailako lehiaketa bakar batean irabazi zuen (EAC 2014). 30 FAI domina lortu ditu, eta horien artean sei urre nabarmentzen dira.

Fantobak Repsol, Delta Cafés, Fortis Watches, Marc VDS Racing Team, Grupo Albión eta Angry Fish energia-konpainiaren babesa du. Repsolek Kastor Fantoba babestu du Brildo 3rekin 2011. urtetik. Denboraldi horretan, pilotuak kirol-arrakastarik onenak lortu ditu.

## Kirol-ibilbidea 
Freestyleko Mundu Absolutuko txapeldunordea 2021ean, hamaika aldiz Espainiako Txapeldun Absolutua Klasikoan (2002, 2009, 2011, 2012, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021), sei aldiz Espainiako Txapelduna Freestylen eta bi aldiz Espainiako Openeko Mugagabeko Txapelduna.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Zangoza

## Kanpo estekak
Joseph Laniel

**Joseph Laniel** (Vimoutiers, 1889ko urriaren 12a - Paris, 1975eko apirilaren 8) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1953tik 1954ra.

Calvados departamenduko diputatua izan zen 1932tik 1958ra. Bigarren Mundu Gerran Erresistentziaren Kontseilu Nazionalaren sorreran parte hartu zuen. Askatadunaren Alderdi Errepublikanoa eta Independente eta Nekazarien Zentro Nazionala alderdien sortzaileetako bat izan zen. 1953ko ekainean lehen ministro izendatu zuten eta 1954ko ekainean dimisioa eman zuen, Frantziak Dien Bien Phuko guduan porrot egin ondoren. René Cotyk irabazi zituen 1954ko hauteskunde presidentzialetan hautagai izan zen.
Ariake Arena

**Ariake Arena** ( japonieraz : 有明アリーナ) Japoniako Ariake auzoan dagoen kirol anitzeko estadioa da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako eraiki zen, non gizonezkoen eta emakumezkoen boleibol txapelketak antolatu ziren. Gainera, gurpil-aulkiko saskibaloia hartuko du Paralinpiar Jokoetan. Behin Jokoak amaituta, kirol eta kultur ekitaldietarako erabiliko da estadioa.

## Historia 
Ariake Arena estadioa Olinpiar Jokoak eta Paralinpiar Jokoak antolatzeko Ariake auzoan eraikiko ziren sei instalazio iraunkorretako bat izan zen. Bere eraikuntza 2016ko martxoan hasi, eta 2019ko abenduaren 9an amaitu zen.

Ariake Arenaren inaugurazio ofiziala 2020ko otsailaren 2an egin zen Yuriko Koike Tokioko gobernadoreak, Seiko Hashimoto Joko Olinpiko eta Paralinpikoetako ministroak eta Yasuhiro Yamashita Japoniako Batzorde Olinpikoko presidenteak parte hartu zuten ekitaldian.

## Xehetasunak 
Proiektuaren kostu osoa 37.000 milioi yen (340 milioi dolar inguru) izan zen. Estadioak 15.000 ikusleentzako lekua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariake Gimnasia Zentroa

**Ariake Gimnasia Zentroa** Japoniako Tokioko Ariake Koto-ku auzoan dagoen behin-behineko kirol-zelaia da. 2019ko urrian ireki zen, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako gimnasia, gimnasia erritmiko, ohe elastiko ekitaldiak  eta 2020ko Udako Paralinpiarretako petanka ekitaldiak antolatzeko eraiki zen.

2019ko urriaren 25ean amaitu zen (Reiwako lehen urtean) eta 29an atera zen prentsara. Antolakuntza Batzordeak eta beste batzuek 20.500 milioi yen inguru gastatu zituzten. Instalazioak lur gaineko hiru solairu ditu, 21.261 metro koadroko eraikuntza-azalera eta 39.194 metro koadroko azalera osoa [6]. Tokioko Olinpiar Jokoei lotutako kirol instalazioetarako egurra erabiltzen duen eraikinik handiena da, eta 2.300 metro kubiko inguru alertze, sugi eta abar erabili ziren [6]. Ikusleentzako, 12.000 eserleku inguru ditu, gurpil-aulkientzako 135 barne, eta azaroaren 28tik aurrera ospatu zen Munduko Ohe-elastiko Txapelketa.

BCSren 62. saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guimon Klinika

**Guimon Klinika** Bilboko klinika pribatua da, Manuel Allende kalean dagoena. Hainbat espezialitate ditu, kirurgia ere eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indautxu Klinika

**Indautxu Klinika** Bilboko klinika pribatua da, Gordoniz kalean dagoena. 1954an Usparitxa Klinika izenpean sortua, 1980an egungo izena hartu zuen. 2000 m2-ko azalera du, bost solairutan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutze Gorriko ospitalea (Bilbo)

**Gurutze Gorriko ospitalea** Bilboko klinika pribatua da, Urkixo zumarkalean dagoena. Espainiako Gurutze Gorriak kudeatzen du eta 2.400 m2-ko azalera du lau solairutan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hospital Intermutual de Euskadi

**Hospital Intermutual de Euskadi** Bilboko klinika pribatua da, Fontetxa eta Salazar Kalean dagoena. 1995. urtean, ospitale azpiegitura propioa izateko asmoz, garai hartako Gizarte Segurantzaren Lan Istripuen eta Laneko Gaixotasunen Mutualitateek (Fraternidad-Muprespa, Fremap, Asepeyo, MC Mutual eta Mutua Universal) mutualitate arteko Elkarte bat osatu zuten eta egungo ospitalea sortu ahal izan zen. 1996. urtean hasi zuen bere osasun jarduera ospitaleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertzilla Klinika

**Ertzilla Klinika** Bilboko klinika pribatua da, Ertzilla kalean dagoena. Mutualiak kudeatzen du. Traumatologia arloan lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IMQ Virgen Blanca

**IMQ Virgen Blanca** Bilboko klinika pribatua da, Maestro Mendiri kalean dagoena. Igualatorio Médico Quirúrgico taldeak kudeatuta, 2024an desagertuko da, izan ere, bere zerbitzuak IMQ Zorrotzaurren egingo dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uminomori Ur-ibilbidea

**Uminomori Ur-ibilbidea** japonieraz 海の森水上競技場,  Uminomori Parkeko izkinan dagoen arraun estadioa da Uminomori 3-chome, Koto-ku, Tokio, eta arraun eta piraguismorako eta 2020ko Tokioko Paralinpiadetarako (txalupa, piraguismoa) estadio gisa garatu zen; Japoniako Tokio badian dago Kōtō, Ōta hirian.

## Historia 
Lekua 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako eta Paralinpiar Jokoetarako eraiki zen. 2016an hasi ziren eraikitzen eta 2019ko ekainean inauguratu zuten.Tokioko Gobernu Metropolitarrak eraiki zuen itsasertzeko gunean, eta nazioarteko estandarrak betetzen dituen Japoniako arraun gune bakarra da.

Hemen ospatu zen lehen nazioarteko ekitaldia 2019ko Munduko Junior mailako Arraun Txapelketa izan zen 

Arraun Olinpiko probak 2021eko uztailaren 23tik 30era egingo dira. Japan Rowing Association elkarteak Olinpiar Jokoen ostean mantentzen jarraitu ahal izatea espero du.

2021eko urtarrilean, ostrak aretoko olatuak kentzeko erabiltzen diren fotagailuetara itsasten ari zirela jakinarazi zuten, eta, ondorioz, 140 milioi yeneko (1,3 milioi dolar) kostuak izan ziren haiek kentzeko. Beste uhartea Reiwajima da, Ōta barruti berezikoa. Tokyo Port Seaside Road Reiwajimako lau erreietako autobidea da, eta Tokyo Gate Bridge errepide honek Tokio badia zeharkatzen du. Tokyo Gate Bridge hasieratik helmugara begira arraun-ibilbidearen atzealdea ematen du

Ibilbidea Tokioko badiatik ibilguaren mutur bakoitzean presak bereizten dituzte, ura 6 m inguruko (20 oin) sakonera konstantean eusten baitute. Ibilbidea  luze eta  zabala da, eta errei bakoitzak  zabal. Zortzi errei daude Instalazioak 2.000 eserlekuko tribuna iraunkorra du, baita olinpiar ekitaldietarako 14.000 ikusle gehiagorentzako behin-behineko tribuna baterako tokia ere.

Hasierako pontoiak Chubo-Ohashi zubiaren ondoan eta ipar-ekialdean kokatzen dira. , Umi no mori Ohashi zubia ibilbidea zehar doa Hanedako aireportua hemendik hegoaldera dago, eta hegazkinak Uminomori Ur-ibilbidearen gainetik baxu pasatzen dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanatorio Bilbaíno

**Sanatorio Bilbaíno** Bilboko klinika pribatua da, Gordoniz kalean dagoena. Jesusen Karitateko Zerbitzarien Erakundeak kudeatuta, Areiltza Doktoreak 1898an sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariake Koliseoa

"Ariake Tenis baso parke" eremuan kokatutako estadioa da, Tokioko Portu Metropolitarreko Agintaritzaren jurisdikziopean, Ariake 2-chome, Koto-ku, Tokion, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan tenisa jaso zuen.
## Ekipamenduaren eskema 
Diseinua: Tokyo Metropolitan Port Authority Building Mode Research Institute

Ikusleen eserlekuak: 10.000 eserleku

1. solairua: 3.892 eserleku

2. solairua: 3.824 eserleku

3. solairua: 1.936 eserleku

Gonbidatuen eserlekuak: 220 

Kazetariaren eserlekuak: 128 

Aretoa: eguraldi guztietako tenis pista (kantxa erdi-gogor bat, 1.153,1 m2)

## Historia 
Nazioarteko txapelketak joka daitezkeen tenis-zelaia da, Denen Coliseum (Ota-ku, Tokio) zaharkitutako instalazioak kontuan hartuta, Showa garaiko japoniar tenis aretoa omen zena, eta bizitegi-lurzoruaren garapen eta birmoldaketaren ondorioak kontuan hartuta egindakoa. Denen Coliseum inguruan.Teniseko pista berria egin behar zen, eta 1987an, kanpoko estadio gisa ireki zen egungo tokian.

1991n teilatu finkoa zuela, teilatu tolesgarria zuen Japoniako lehen estadioa bihurtu zen. Kokeraotoshi Tokioko Kome Kome Club "ANTI SHARISHARISM" taldearen kontzertu leku da, eta, aurten, Yutaka Ozaki-k kontzertu bat eman zuen hemen eta 20.000 lagun mobilizatu zituen bi egunetan.

Arena erdiko kantxa gisa erabiltzen da Ariake Tennis Forest Parkean ospatzen diren Japoniako Open eta Pan Pacific Openerako.

Leku honek Road FC 24 ere hartuko du, Ryogoku Kokugikan-en ordez.

Aretoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako tenis ekitaldiak ere antolatu zituen.

1995ean, Fuji TV-ren *Iron Chef* sukaldaritza saio arrakastatsuak 1995eko Mundu Kopa ospatu zuen bertan, kantxa Kitchen Stadium-en bertsioan bihurtu zen. Rokusaburo Michiba Iron Chef japoniarrak munduko sukaldari onena zehazteko lau laguneko kanporaketa bakarreko txapelketa irabazi zuen, beste parte-hartzaileak Pierre Gagnaire, Gianfranco Vissani eta Xu Cheng izan zirelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massouda Kohistani

**Massouda Kohistani** (Afganistan, 1982) abokatu eta aholkularia.

## Biografia 
1988an, 17 urteko nerabea zelarik Pakistanera ihes egin zuen talibanetatik, bertan  sei urte zegon ziren, alfonbrak josten, inglesa ikasi zuen ere. Afganistanera itzuli eta aholkulari gisa lan egin zuen zenbait GKErentzat, batez ere emakumeen eskubideen alde egindako jardueragatik pertsonaia publiko eta ezaguna zen herrialdean eta bere lana *Afgan Woman Network* bezalako elkarteen babesa izan du. Ashraf Ghani presidenteak talibanekin duen aliantza salatu du. 2021eko abuztuaren 20an kaletik erasotu eta mehatxatu zuten, hurrengo egunean, abuztuaren 21ean Afganistanetik alde egin zuen, talibanetatik ihesi, eta Espainian dago errefuxiatu. Ciudadanos alderdiak bidio bat egin du emakumearen erreibindikazioak zabaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Massouda Kohistani eta Khadija Amin (Ciudadanos, 2021)
Diamantezko disko

**Diamantezko diskoa** artista bati ematen zaion disko-sari bat da, *single*, *musika-bideo*, *estudioko disko* edo *estudioko disko single* batengatik, bere disko-karreran lortutako salmenta eta arrakasta handiengatik. Kasu gehienetan  diamantezko disko ematen da, estudioko disko batek salmenta kopuru jakin bat gainditzean (herrialde bakoitzaren arabera). RIAA (Estatu Batuetan) da gehienez, 10 milioi salmentarekin. Besteak beste, Britney Spears, Queen, Elvis Presley, Madonna, Eminem edo Janis Joplin artistak aintzatetsi dituzte.

## Saldutako ale kopurua Diamantezko disko bat lortzeko herrialdearen arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una (ibaia)

**Una** Kroazia eta Bosnia eta Herzegovinako mendebaldea zeharkatzen duen ibaia da. Sava ibaiaren zuzeneko adarra da, eta honek Danubiorekin bat egiten du gero. Ibaiaren arroak 10.400 km ditu eta milioi bat lagun bizi dira eskualdean.

Una Stražbenica mendiaren ipar-ekialdeko muinoetan jaiotzen da, eta igarotzen da herri hauetatik: Martinbrod, Kulen Vakuf, Ripac, Bihac, Bosanska Krupa, Bosanska Otoka, Novi Grad (lehen Bosanski Novi), Bosanska Kostajnica eta Dubica. Sava ibaira iristen da, Jasenovac-etik gertu, Kroazian. 

Unara bertara ematen duten ibaiak dira Unac, Sana, Klokot eta Kruνnica dira.

Ibaiaren ibarretan 170 sendabelar mota hazten dira. Horietako bat *Campanula unensis* da, espezie endemikoa. 28 arrain-mota bizi dira, eta handiena Danubioko izokina da (Hucho hucho).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesusen Karitateko Zerbitzariak

**Jesusen Karitateko Zerbitzarien Institutua** () zuzenbide pontifizioko emakume kongregazio erlijioso katolikoa da, 1871n Maria Josefa Santxok Bilbon sortua. Gaixoei laguntza ematea, bai etxean, bai ospitaletan, eta agureei, umeei eta babesgabeei babes ematea ziren ordenaren helburuak. Ordena hazi zen eta Maria Josefa hil zenerako, 1912an, 43 etxe eta mila moja zituen. 2015ean 16 herrialdeetara hedatuta zegoen eta 92 etxe zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IMQ Zorrotzaurre

**IMQ Zorrotzaurre** Bilboko klinika pribatua da, Ballets Olaeta kalean dagoena. Igualatorio Médico Quirúrgico taldeak kudeatzen du.

2012an eraikia, guztira 40.000 m2 ditu, sei solairutan, Euskal Autonomia Erkidegoko klinikarik handiena izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uraniozko disko

Hispavox diskoetxeak disko baten berrogeita hamar milioi ale baino gehiago saldu zituzten musika-artistak aitortzeko emandako saria izan zen **Uraniozko Diskoa**.  Raphael abeslari espainiarra izan zen lortzen lehena 1982ko *Raphael, ayer, hoy y siempre* LP album biltzailearekin.  Dagoeneko urrezko eta platinozko ziurtagiriak zituenez, hedabideek baieztatzen dute kategoria bere disko biltzailearen salmenten lorpenaren ondorioz sortu zela, eta horrela ziurtagiri berezi bat duen lehen artista hispanoa bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zangozako udaletxea

**Zangozako udaletxea** Zangoza nafar udalerriko udaletxea da.

Zangozako Udalaren egoitza da eta Karrika Nagusian kokatuta da, Alde Zaharreko Zangoza Berrian.

## Eraikina 
Udaletxea XVI. mende amaierako harri eta adreiluzko eraikina da. Behealdean, atari zabala eta arkudun egitura dauka. Eraikina Oibarko Domingo Aiak diseinatu zuen eta Zangozako Kale Nagusian dago. Atzealdeko fatxada Gazteluko armen plazara begira dago eta, horrekin batera, multzo arkitektonikoa osatzen du. Urte askotan, udaletxeak Vianako printzearen jauregian (XII. mendeko eraikina) izan zuen egoitza. 1929ko Bartzelonako erakusketa unibertsalean, Zangozako udaletxearen kopia bat eraiki zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zangoza

## Kanpo estekak
Helena Lopes da Silva

**Helena Lopes da Silva** (Cabo Verde, 1949ko urtarrilaren 30a &ndash; Lisboa, 2018ko irailaren 8a) zirujaua, Portugalgo kolonia ohien askapenaren aldeko borrokalaria, aktibista feminista, Ezkerreko Blokearen sortzailea eta Portugalgo hauteskundeak zuzendu zituen lehen emakume beltza izan zen. 

## Ibilbidea 
Cabo Verden jaioa. 1967an, Portugalera joan zen unibertsitatera sartzeko. Porton, ikasleen mugimenduan aritu zen, talde trotskista batean eta Portugalgo kolonien askapen borrokan hazi zen, Cabo Verdeko nazio askapenaren borrokan trebatuz.

Porton bi urte eman ondoren, Lisboara joan zen, Ginea eta Cabo Verderen Independentziarako Alderdi Afrikarrean (PAIGC) sartu zen, erakunde klandestinoa Estatu Berrian. Liga Komunista Internazionalistako eta Alderdi Sozialista Iraultzaileko (PSR) kide izan zen eta, bietan, Lopesek kausa feministen aldeko borrokan jarraitu zuen. Emakumeen eskubideen eta abortuaren eskubidearen aktibista izan zen, eta Abortuaren eta Kontrazepzioaren Kanpaina Nazionalaren (CNAC) sorreran parte hartu zuen, "Ser Mujer" taldean, Abortuaren despenalizazioaren aldeko Baiezko Mugimenduan eta Médico pela Escolha mugimenduan.

1994an, PSRren hautagaitzaren buru izan zen Europako hauteskundeetan, eta horrek zerrendako lehen lider beltza bihurtu zuen Portugalgo hauteskundeetan. Portugalen eta Europan arrazismoaren eta xenofobiaren arazoak agerian utzi zituen kanpainak. Handik bost urtera, 1999an, Ezkerreko Blokea sortu zuen eta alderdiaren fundazio-aitorpena sinatu zuten 248 pertsonetako bat izan zen.

Cabo Verdeko Estatu Kontseiluaren parte izan zen, Jorge Carlos Fonseca presidenteak gonbidatuta sartu zen. Bere ibilbide politikoarekin batera, Medikuntzan lizentziatu zen 1975ean Lisboako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean, eta kirurgia orokorreko esku-hartzeak egin zituen 1981 eta 1987 artean. Horrez gain, Lisboako Unibertsitate Berriko Osasun Publikoko Eskola Nazionalean Osasun Kudeaketako Masterra ikasi zuen. Ordem dos Médicos de Portugal-eko Espezialitate Kirurgikoen Elkargoko kidea izan zen 1993az geroztik,  eta kolaborazioa eta harreman iraunkorra izan zuen Cabo Verdeko Medikuen Elkargoarekin eta herrialdeko osasun sistemarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julienne Baseke Nzabandora

**Julienne Baseke Nzabandora** (Kongo, Kinshasa, 1979)  *Association des Femmes des Médias* - AFEM elkarteko koordinatzaile eta Mama Radio irratiko zuzendaria da.

## Biografia 
Bukavun hazi zen Hego Kivuko hiriburuan, poesia idatzi du, baita antzerkia ere beti ere emakumeen egoera eta bakea gaia izanik. Soziologian lizentziatua, Bukavuko Unibertsitate Publikoko irakaslea da.

Kongoko Errepublika Demokratikoko ekialdean 1996tik 2003ra bitartean bizitako gerran indarkeria sexuala gerrako arma gisa erabili da emakumeen kontra. Julienne Basekek indarkeria kasuen testigantzak dokumentatzen eta hedatzen jardun da Afem Emakume Kazetarien Elkartearekin batera.  Kasuok bereziki gordinak izan dira Hego Kivun, Ipar Kivun eta Ituri eskualdean are gordinagoa izan da egoera, mineralen legez kanpoko ustiaketak eta horiekin loturiko talde militarren presentzia, segurtasun eza, emakume eta haurren aurkako indarkeria sexuala, GIB-aren hazkundea eta herritarren barne migrazioa eragin ditu besteak beste. Indarkeria kasuen ondoriozko haurdunaldiei aurre egiteko abortu klandestinoetan hildakoen emakumeen kopurua ere asko igo da, Maputoko protokoloak indarkeriazko protokoloak baimentzen baditu ere mediku ugarik ez ditu emakumeak artatzen.

## Argitalpenak 
##### Beste batzuekin batera 
* La participation des femmes dans les processus de paix et la prise de décision politique en République Démocratique du Congo (EASSI, 2012)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maputoko Protokoloa

## Kanpo estekak 
* Bortxaren bortxaz lekualdatuak, Kongoko Errepublika Demokratikoa (Berria TB, 2022)
Iñaki Uriarte Palacios

**Iñaki Uriarte Palacios** (Bartzelona, 1946) bizkaitar arkitektoa da, ondare arkitektonikoaren defendatzaile sutsua. 

## Bizitza eta formakuntza 
Aita barakaldarra zuen, Francok bizkaitzik egotzitakoa, Bartzelonan ama ezagutu zuen, bilbotarra bera, eta bertan jaio zen Iñaki. Han arkitektura ikasi zuen. 

1979an, kultura katalanari buruzko bilkura batean entzun <uen kultura ondarea, arkitektura bereziki, herri baten identitate zeinu nagusia zela, hizkuntzaz beste, eta horrek kezka handia eragin zion. Ideia horiekin iritsi zen Bilbora 1986an eta ondarearen arloan zeregin ugari zela iruditu zitzaion, berehala hasi zen artikulu kritikoak idazten, Europarekiko eta Kataluniarekiko atzerapena sumatu zuen orduan.

## Arkitekto ikertzailea 
Bereziki Bilboko Portuko eta itsasadarraren inguruetako ondarea sakon ikertu du. Turistei kontatzen zaien bertsio ofizial azaleko eta onberaren oso bestelako kontaera kritikoa osatu du, azken 24 urteotan, itsasadarrean behera egiten dituen ibilbide gidatuetan transmititzen duena.

Bartzelonatik Bilbora mugitu zenean Arkitektoen Kolegioan ondarearen inguruko ekitaldiak antolatzen hasi zen. Gatazka gogorrak izan zituen orduan: Plaza Barriko estalkia kentzeko borroka, Excelsior hotela ez eraistekoa, bertan Bizkaiko Batzar Nagusiak egiteko kristalezko eraikina egin nahi baitzuten, Gordailu Frankoarena, Alondegia… 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maider Uriarte
* Itziar Idiazabal

## Kanpo estekak
Iñaki Uriarte Cantolla

**Iñaki Uriarte Cantolla** (New York, 1946) kazetaria, kritikari literarioa eta idazlea da eta bere egunkari pertsonalengatik da ezaguna. Bere lehen libururengatik, *Diarios (1999-2003)*, gaztelaniazko Euskadi Saiakera Saria irabazi zuen 2011n; urte berean Tigre Juan Saria irabazi zuen. New Yorken jaio bazen ere, bere blogean, *Pepitas de calabaza*, donostiarra dela eta Bilbon bizi dela adierazten du.

Uriarte El Correo Bizkaiko egunkariko kritikari literarioa da eta bertan literaturari buruzko iritzi-artikuluak argitaratzen ditu.

Antonio Muñoz Molinaren arabera, Uriarterengan hainbat egile frantziarren eragina antzeman daiteke, bereziki Proustena, Montaignena eta Pascalena.

## Lanak 
* *Diarios (1999-2003)*. Logroño. 2010.
* *Diarios (2004-2007)*. Logroño. 2011.
* *Diarios (2008-2010)*. Logroño. 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pepitas de calabaza
Yumenoshima Parkea

**Yumenoshima Parkea**, japonieraz 夢の島公園, Japoniako Yumenoshimako Kōtō Ward-eko kirol-parkea da. Yumenoshima izeneko zabortegi bat hobetuz egin zen, 1957tik 1967ra arte zaborrak botatzeko azken gunea izan baitzen.
## Instalazioak 
* Yumenoshima estadioak kirol instalazioak ditu, hala nola pista eta zelai eremua
* Barbakoa gunea
* Tokioko Kirol Kultura Zentroa (BumB ezizena duena)
* Yumenoshima Tropical Greenhouse Dome, lorategi botanikoa
* Tokyo Metropolitan Daigo Fukuryū Maru Erakusketa Aretoa
## Sarrera kuota 
Parkerako sarrera doakoa da, baina Tropical Greenhouse Dome eta kirol instalazioek kuota behar dute.
## Ordutegiak eta jaiegunak 
Parkea urte osoan dago zabalik. Hala ere, barbakoa gunea itxita dago Urteberriko jaiegunetan, eta Tropical Greenhouse Dome eta Daigo Fukuryū Maru erakusketa aretoa itxita daude Urteberriko jaiegunetan eta astelehenetan.
## Jaialdia 
Akahata Matsuri (赤旗まつり) (literalki, Bandera Gorriaren Jaialdia) batzuetan parkean ospatzen da. Japoniako Alderdi Komunistak antolatuta, lau urtean behin egiten da, eta 2 edo 3 egun inguru irauten du. Azkena 2014ko azaroan izan zen.
## 2020ko Olinpiar Jokoak 
Yumenoshima parkea 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan arkularitzako ekitaldien egoitza izango da.  2020ko Paralinpiar Jokoetan ere, arkularitza hartuko du. Kalifikazio-eremua 2019ko otsailean osatu zen. 2019ko uztailean, Olinpiar eta Paralinpiar Jokoetako arkularitza proba bat egin zen.

## Galeria 

Fitxategi: Yumenoshima Tropical Greenhouse Dome.jpg|Yumenoshimako berotegi-kupula tropikala
Fitxategi: Daigo Fukuryū Maru 02.JPG|Daigo Fukuryū Maru Erakusketa Aretoa
Fitxategi: Kouto Yumenosima feeld.JPG|Parkeko harmailetatik zelaiari begira
Fitxategi: Akahata Matsuri 03.jpg|2010eko Akahata Jaialdian parkerako mendebaldeko sarrera
Fitxategi:Yumenoshima park koto tokyo summer 2014.jpg|Parkearen barruan, 2014

## Sarbidea 
* Shin-Kiba geltokitik bi minutura oinez Tokioko Metroaren Yūrakuchō Linean, Keiyō Linean eta Rinkai Linean.
* Hiru hiri-autobus (Toei Bus) parkean gelditzen dira.
* Bi aparkaleku ere badaude; hegoaldean dagoen batek 352 ibilgailurentzako lekua du, eta iparraldeko beste batek 103 eduki ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.tokyo-park.or.jp/park/format/index042.html
* http://www.yumenoshima.jp/index.html
Laura García Hoppe

**Laura García Hoppe** (Malaga, 1853ko abuztuaren 21a &ndash; New York, 1946) Irakaskuntza Erakunde Librearekin lotutako margolaria izan zen.  Cristobal Ferrriz paisajistaren eta Joaquín Sorollaren ikaslea, Hermenegildo Giner de los Ríosen emaztea izan zen eta Gloria Giner de los Ríos García eta Bernardo Giner de los Ríosen ama.

Laureano García Fiel-en eta Josefa Hoppe Rute-n alaba, eta Giner de los Ríos familiaren ahaidea zen. Bere jaioterrian hasi zen pinturan, Ferrriz eta Lorenzo Casanova pintore alcoytarrarekin. Bere jaioterriko erakusketa nazionaletan bi bigarren domina lortu zituen, horietako bat *La niña de las cerezas* (1894) delakoagatik, 1895eko Bartzelonako Erakusketan ere ohorezko aipamena jaso zuena. Idazle gisa, *La samaritana* ("Diamante bilduma" ezagunean, eta geroago *Correio da Noite* egunkari portugesean agertu zen foileto gisa) eta *El hogar el trato socia*l (Bartzelona, 1907) eleberriak argitaratu zituen, joera feministako lan pedagogikoa. [2] Malagan ez ezik, Bartzelonan, Madrilen eta Granadan ere bizi izan zen (hiri horietan, senarra, Batxilergoko zenbait institututan irakasle egon baitzen), eta erbestean hil zen, New Yorken, GloriaGiner de los Ríos-Garcia alabaren etxean, Fernando de los Ríos ministro errepublikanoaren emaztearen etxean. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Francisco Giner de los Ríos (1856).JPG|Osaba, Francisco Giner de los Ríos (1856), pedagogoa,filosofoa eta Eskola Askearen sortzailea
Fitxategi:Hermenegildo Giner de los Ríos.png|Senarra, Hermenegildo Giner de los Ríos, politikaria
Fitxategi:Gloria Giner de los Ríos García.jpg|Alaba, Gloria Giner de los Ríos García, Eskola Normal Nagusiko eta Irakaskuntza Erakunde Libreko irakaslea  
Fitxategi:Fernando de los Ríos (cropped).jpg|Suhia (Gloriaren senarra), Fernando de los Ríos, diplomatiko errepublikanoa
Fitxategi:Laura de los Ríos Giner.JPG|Biloba, Laura de los Ríos Giner, irakaslea
Fitxategi:Los hermanos Federico García Lorca y Francisco García Lorca.jpg|Laura bilobaren senarra senarra(eskuinean) Francisco García Lorca eta Federico poeta (ezkerrean)
Fitxategi:(Bernardo Giner de los Ríos) Gobfrlargcabsept1936 (cropped).jpg|Biloba, Bernardo Giner de los Ríos,arkitektoa eta politikaria

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jiménez-Landi, Antonio (1996).  Universidad Complutense, La Institución Libre de Enseñanza y su ambiente argitaletxea (4 liburuki). Madrid. ISBN 84-89365-57-1. 1997an Historia Sari nazionala jaso zuen Jimenez-Landik. 

## Kanpo estekak
Ziberespazioaren Independentziaren Aldarrikapena

[thumb|[John Perry Barlow, (2006).]]
"**Ziberespazioaren Independentziaren Aldarrikapena**" azkar hazten ari zen Interneten gobernuek duten aplikagarritasunari (edo aplikagarritasunik ezari) buruzko manifestu goiztiar bat da. Interneteko *24 Hours in Cyberspace* proiektu aitzindariak eskatua, John Perry Barlowk idatzi zuen, Frontier Fundazio Elektronikoaren sortzaileak, eta 1996ko otsailaren 8an argitaratu zen *on line*, Davosetik (Suitza). Estatu Batuetako 1996ko Telekomunikazioen Legeari erantzuteko idatzi zen batez ere. 2014. urtean, Erregistroen Departamentuak Barlow-en audio eta bideo edukia erregistratu eta argitaratu zuen Adierazpena irakurriz.

## Edukia 
Deklarazioak, hamasei paragrafo laburretan, kanpoko edozein indarrek, bereziki Estatu Batuek, Interneten gobernua ezartzea ukatzen du. Dioenez, Estatu Batuek ez zuten gobernatuen baimenik legeak Interneten aplikatzeko, eta Internet edozein herrialdetako mugetatik kanpo zegoen. Internet, aldiz, bere kontratu sozialak garatzen ari zen, bere arazoak nola erabili zehazteko, urrezko arauan oinarrituta. Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Deklarazioaren antza du, bereziki bere azkeneko paragrafoetan. Dokumentuak Telekomunikazioen Legea aipatzen duen arren, Txina, Alemania, Frantzia, Errusia, Singapur eta Italiari ere leporatzen die Internet itotzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrei Mordvitxev

**Andrei Nikolaievitx Mordvitxev** (errusieraz: Андрей Николаевич Мордвичев) (Sobietar Batasuna; 1976ko urtarrilak 14 –) teniente jeneral errusiar bat izan da –bi izarreko maila, NATOk deskribaturik–, Hegoaldeko Barruti Militarreko 8. Armada Orokorra gidatzen duena.

## Bizitza 
2022an zabaldu zuten Ukrainan, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean. Ukrainako iturrien arabera, bertan hil zuten; hala, inbasioan hildako bosgarren jeneral errusiarra izango litzateke, bai eta orain arteko maila altuenekoa ere. Ukrainako iturriek esan zutenez, Mordvitxev aerodromo baten aurkako aire-eraso batean hil zen, Txornobayivkan. Gainera, martxoaren 28an, Errusiako telebistak, Ramzan Kadyrov erakusten zuten ustezko irudiak igorri zituen, Mordvitxevekin Mariupolen bilduta zegoela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inspector Clouseau (filma)

***Inspector Clouseau*** (euskaraz *Clouseau Inspektorea*), 1968ko Bud Yorkin estatubatuarrak zuzendutako koemdia film bat da. *The Pink Panther* saileko film bat da. Alan Arkin, Frank Finlay, Delia Boccardo, Barry Foster, Patrick Cargill, Beryl Reid eta Clive Francis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Frantzia, Paris, frantziar poliziaren madarikazioa da: axolagabea, arduragabea eta xaloa, Clouseau inspektorea (Alan Arkin) itzuli berri da. Honakoan, Scotland Yardek hamabi suitzar banku aldi berean ohostu dituzten lapur talde buruargi bat atzemateko laguntza eskatuko dio. Kasu honetako gauzarik txundigarriena lapurrek lapurretak egiteko Clouseau beraren aurpegia duten mozorroak erabiltzen dituztela da.

## Aktoreak 
* Alan Arkin: Jacques Clouseau inspektorea
* Frank Finlay: Weaver superintendentea
* Patrick Cargill: Sir Charles Braithwaite komisaria
* Beryl Reid: Weaver andrea
* Barry Foster: Addison Steele
* Clive Francis: Clyde Hargreaves
* Delia Boccardo: Lisa Morell
* Richard Pearson: Shockley
* Michael Ripper: Stevie Frey
* Susan Engel: Carmichael
* Wallas Eaton: Hoeffler
* Tutte Lemkow: "Frenchie" LeBec
* Katya Wyeth: Meg
* Tracey Crisp: Julie
* John Bindon: "Bull" Parker
* Geoffrey Bayldon: Gutch
* Eric Pohlmann: Bergesch
* George Pravda: Wulf
* Anthony Ainley: "Bomber" LeBec

## Kanpo estekak
Musashino Basoko Kirol Aretoa

**Musashino Basoko Kirol Aretoa** Japoniako Chōfu hirian dagoen kirol anitzeko gunea da. Badminton, esgrima Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan eta gurpil-aulkiko saskibaloia Tokioko 2020ko Paraolinpiadetako lehiaketen lekua da.

## Historia 
Tokio 2020rako osatu zen lehen egoitza berria izan zen. Eraikuntzak hiru urte eta erdi behar izan zituen, eta 300 milioi dolar baino gehiago kostatu zen. Aretoan, 2018ko urrian, Japoniako Tenis Ireki Txapelketa antolatu zen Ariake Coliseum tenis olinpikoko ekitaldietarako berritzen ari baitziren.

## Deskribapena 
Areto nagusiak 10.000 eserleku baino gehiagoko edukiera du. Horrez gain, erabilera publikorako, igerilekua, gimnasioa, erabilera anitzeko kirol gune bat eta bi fitness-estudio ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enoshima Yate Kaia

**Enoshima Yate Kaia**, japonieraz 江の島ヨットハーバー, Japonia ekialdeko belaontzi kai handienetako bat da, Fujisawa hirian, Kanagawa prefekturan .

## Ikuspegi orokorra 
Yate portu hau "Enoshima" uhartean dago Fujisawa hiriko (Kanagawa prefektura) kostaldearen aurrean. Yate portua 1964an amaitu zen 1961etik aurrera Enoshimako ipar-ekialdeko kostaldeko eremu harritsua berreskuratuz, 1964ko urrian ospatutako Tokioko Olinpiar Jokoetako belaontzien lehiaketarako egoitza gisa erabiltzeko.

Instalazioari dagokionez, gutxi gora-behera, berreskuratutako 3.300 metro koadroko lurzoruan, belaontzien amarratze-instalazioak, hiru solairuko klub-etxe sendo bat eraikiko dira, 500 kotxe inguru aparkatu ditzaketen aparkalekua barne. Horretarako, guztira 115 m-ko luzera izango duen kaia eraiki, eta, 2000 t mailako belaontziak iritsi eta irten ahal izateko, lekua 7 m-ko sakoneran induskatu zen.

Inaugurazio-ekitaldia 1964ko abuztuaren 18an goizeko 10:00etan egin zen, Olinpiar funtzionarioak eta Kanagawa Prefekturako gobernadoreak gonbidatuz. Olinpiar Jokoen ostean, publikoak, orokorren, erabil dezakeen instalazio gisa ireki zen.

Kluba 2015ean berritu zen.

2020rako antolatutako Tokioko Olinpiar Jokoetarako, 2015eko ekainean, NBOren Batzorde Exekutiboak bela-lehiaketaren egoitza gisa izendatu zuen.

2021ean, Tokio 2020ko Olinpiar Bela Lehiaketa bertan ospatu zen.

## Instalazioen zehaztapenak 
* Eraikuntzak 2.400 milioi yen inguru kostatu zen (garai hartan)
* Zabortegiaren azalera 117.300 m 2
* Gutxi gorabehera 96 amarra-ontzi

## Erlazionatutako elementua 
* Shonan Portua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phragmatobia fuliginosa

***Phragmatobia fuliginosa*** Erebidae familiako gaueko tximeleta bat da. Paleartikoko eremuetan bizi da. Zenbait subespezie ezagun daude: Maltako *P. f. melitensis* eta Eskoziako *P. f. borealis* kasu.

## Deskribapena 
Haren hegal-tamaina 35-45 mm-ra irits daiteke. Aurreko hegoak kanela-marroiak dira, eta erdian orban beltza dute; sabelak eta atzeko hegalek, berriz, kolore gorri deigarria dute, orban beltzekin. Kolore horrek harrapariei ohartarazten die toxikoak direla.

## Azpiespezieak 
* *Phragmatobia fuliginosa borealis* (Staudinger, 1871) (Eurasiako iparraldeko eskualdeak)
* *Phragmatobia fuliginosa melitensis* (O. Bang-Haas, 1927) (Malta)
* *Phragmatobia fuliginosa paghmani* (Lének, 1966) (Transcaucasia: Azerbayan; Iráqeko iparraldea; Afganistan; Erdialdeko Asia; Kazakhstango hegoaldea; Txina: Xinjiang-eko mendebaldea)
* Phragmatobia fuliginosa *pulverulenta* (Alphéraky, 1889) (Txina: Xinjiang-eko ekialdea, Qinghai, Mongoliako hegoaldea; bereziki, Kazakhstango hego-ekialdea)
* *Phragmatobia fuliginosa rubricosa* (Harris, 1841) (Ipar Amerika)
* *Phragmatobia fuliginosa taurica* (Daniel, 1970) (Ekialde Hurbila: Turkiako hegoaldetik Palestinara)

## Biologia 
Tximeletak maiatzetik abuztura egiten du hegan, eremuen arabera. Arrautzak gris gorrixkak dira. Larba gris argitik ilunera bitartekoa da, burua marroi iluna duena. Gorputza ilez estalia dago erabat. Belarra zenbait landare belarkarez elikatzen da: *Rubus fruticosus*, *Prunus spinosa*, *Filipendula ulmaria*, *Plantago **lanceolata*, *Senecio jacobaea*, *Taraxacum officinale*. Krisalida beltza da, eta abdomena horiz markatuta du.

## Galeria 

Fitxategi:Phragmatobia fuliginosa02.jpg|Beldarra
Fitxategi:Phragmatobia fuliginosa1.jpg||

## Kanpo estekak
A Shot in the Dark (1964ko filma)

***A Shot in the Dark*** (euskaraz *Tiroa Iluntasunean*), 1964ko Blake Edwards estatubatuarrak uzendutako komedia film bat da. *The Pink Panther* saileko film bat da, eta Marcel Achardren ''L'Idiote* (1960, *Ergela*) eta Harry Kurnitzen *A Shot in the Dark* (1961, *Tiroa Iluntasunean'') antzezlanetan oinarritua dago. Peter Sellers, Elke Sommer, George Sanders eta Herbert Lom aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Frantzia, Jacques Clouseau (Peter Sellers) inspektore axolagabeak Miguel Ostos maitalea hiltzea errudun egin duten Maria Gambrelli (Elke Sommer) neska gaztearen kasua argitzeko ardura jaso du.

## Aktoreak 
* Peter Sellers: Jacques Clouseau inspektorea
* Elke Sommer: Maria Gambrelli
* George Sanders: Benjamin Ballon
* Herbert Lom: Charles Dreyfus
* Tracy Reed: Dominique Ballon
* Graham Stark: Hercule Lajoy
* Moira Redmo: Simone andrea
* Vanda Godsell: LaFarge andrea
* Maurice Kaufmann: Pierre
* Ann Lynn: Dudu
* David Lodge: Georges
* André Maranne: François
* Martin Benson: Maurice
* Burt Kwouk: Cato
* Reginald Beckwith: Harreragilea
* Douglas Wilmer: Henri LaFarge
* Bryan Forbes: Kanpalekuko laguntzailea (kredituetan Turk Thrust)
* André Charrise: Joko zaindaria (kredituetan André Charise)
* Howard Greene: Jendarmea
* John Herrington: Doktorea
* Jack Melford: Psikoanalista
* Victor Baring: Taxi gidaria
* Victor Beaumont: Jendarmea
* Tutte Lemkow: Dantzari kosakoa (kredituetan "Dantzari kazakoa")
* Hurtado De Cordoba Balleta: Flamenko dantzariak eta gitarra-jotzailea
* Fred Hugh: Bezeroa
* Rose Hill: Sopranoa
* Tahitian Dantza Taldea: Tahitiar Dantza Taldea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zhytomyrreko erasoak

[thumb|302x302px|[Zhytomyrreko Nazioarteko Aireportua|Zhytomyrreko Aireportuko erasoa, otsailaren 27an.]]
**Zhytomyrreko erasoak** –edo, hasiera batetan, singularrean, **Zhytomyrreko eraso** edo **Zhytomyrreko Aireportuko eraso** modura ezaguna– Zhytomyr aireportu zibilaren aurkako eraso bat da, 2022ko otsailaren 27an hasitakoa Kieveko erasoaldiaren barruan –Ukrainako inbasioaren testuinguruan–. Aireportua Ukrainako hiriburutik, Kievetik, 150 kilometrora dago, Zhytomyr hiritik gertu, Zhytomyr Oblastean. Errusiako Indar Armatuek Bielorrusian zeuden 9K720 Iskander misil-sistemak erabili zituztela jakinarazi zen. Hiria bera, Zhytomyr, erasotzen jarraitu zuten martxoan.

## Zhytomyr hiriko erasoak 
2022ko martxoaren 1ean, arratsaldeko azken orduetaan, tropa errusiarrek hiriko bizitegi-sektore bati eraso zioten, Xukhevytx kalean, hamar bat eraikin eta hiriko ospitalea kaltetuz. Bonba batzuk jaurti zituzten ere, hirira; ondorioz, gutxienez bi zibil ukrainar hil eta beste hiru zauritu ziren.

Martxoaren 2an, jaurtigaiak eskualdeko zentro perinatalera eta etxe partikular batzuetara iritsi ziren.

Martxoaren 4an, misilak Zhytomyrreko 25. Eskolara iritsi ziren, eskola erdia suntsituz. Gauean, "Ozerne eta Zhytomyrreko Instalazio Blindatua" eraso zuten, beste bi pertsona zaurituz.

Martxoaren 8an, aire-eraso batean, misiletako bat logela batera iritsi eta, beste batek, Isovat fabrika kaltetu zuten.

Martxoaren 9an, hiriaren kanpoaldean –zehazki, Ozerne Barrutian– erasoak izan ziren.

## Erreferentziak
The Return of the Pink Panther

***The Return of the Pink Panther*** (euskaraz *Pantera Arrosaren Itzulera*), 1975eko Blake Edwards estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. *The Pink Panther* saileko film bat da. Peter Sellers, Christopher Plummer, Catherine Schell eta Herbert Lom aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Henry Mancinik konposatu zuen.

## Argumentua 
"Pantera Arrosa" deritzon diamante baliotsu bat lapurtu berri izan da eta aztarna bakar bat dago: eskularru zuri bat, "Mamua" (Christopher Plummer) deritzon lapur ospetsuaren sinadura. Denek erretiratua zegoela uste arren, Clouseau inspektorearentzat (Peter Sellers) lapurretaren susmagarri nagusia da. Bere ospea garbitzea erabaki duenez, "Mamuak" benetako lapurra bilatzeari ekin eta Clouseau inspektorea hainbat aztarna faltsuz nahastuko du.

## Aktoreak 
* Peter Sellers: Jacques Clouseau inspektorea
* Christopher Plummer: Sir Charles Litton
* Catherine Schell: Lady Claudine Litton
* Herbert Lom: Charles Dreyfus inspektore burua
* Burt Kwouk: Cato Fong
* Peter Arne: Sharki kolonela
* Peter Jeffrey: Wadafi jenerala
* Grégoire Aslan: Lugash polizia burua
* David Lodge: Mac
* Graham Stark: Pepi
* Eric Pohlmann: Potzoloa
* André Maranne: François
* Victor Spinetti: Hoteleko atezaina
* John Bluthal: Lapur itsua
* Mike Grady: Hoteleko morroia
* Peter Jones: Psikiatra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Timarcha

***Timarcha*** Chrysomelidae familiako koleopteroen generoa da. Ez dute hegorik eta ez dute hegan egiten. Rubiaceae, Plumbaginaceae, Rosaceae eta Ericaceae familien landareez elikatzen dira. 

Ehun espezie baino gehiago ditu, hiru azpigenerotan banatuak. Europako espezie ezagun eta hedatuenetako bat *Timarcha tenebricosa* da. Batzuetan, "sudur odoltsuko kakalardo" deitzen zaio, zeren eta, gogaitzen zaionean, likido gorri bat jariatzen baitu ahotik eta hanketako artikulazioetatik. Generoa Samouellek deskribatu zuen 1819an.
## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Pink Panther Strikes Again

***The Pink Panther Strikes Again*** (euskaraz *Pantera Arrosak Berriz Erasotzen du*), 1976ko Blake Edwards estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. *The Pink Panther* saileko film bat da. Peter Sellers, Herbert Lom, Colin Blakely, Leonard Rossiter eta Lesley-Anne Down aktoreek antzeztu zuten. Henry Mancinik soinu banda konposatu zuen.

## Argumentua 
Clouseau inspektore (Peter Sellers) baldarraren nagusia den Charles Dreyfus (Herbert Lom) inspektore burua bere agindupekoaren axolagabekeriaren ondorioz jasandako nerbio krisialdiaz osatzen dagoen bitartean, Clouseauk bere nagusia ospitalera bisitatzera joatea erabakiko du. Dreyfusek Clouseau bere gelan ikustean, eromena jasan eta gelditzen zaion bizialdi osoan haren aurka mendekatzeko helburuz jardungo duela zin egingo du.

## Aktoreak 
* Peter Sellers: Jacques Clouseau inspektorea
* Herbert Lom: Charles Dreyfus inspektore burua
* Leonard Rossiter: Quinlan superintendentea
* Lesley-Anne Down: Olga Bariosova
* Colin Blakely: Alec Drummond inspektorea
* Burt Kwouk: Cato Fong
* André Maranne: François 
* Michael Robbins: Ainsley Jarvis
* Richard Vernon: Hugo Fassbender irakaslea
* Briony McRoberts: Margo Fassbender
* Dick Crockett: AEBetako presidentea (Gerald Ford)
* Byron Kane: AEBetako Estatu Idazkaria (Henry Kissinger)
* Paul Maxwell: CIAko zuzendaria
* Gordon Rollings: Presoa
* Dudley Sutton: Mclaren inspektorea
* John Clive: Chuck
* Damaris Hayman: Fiona
* Deep Roy: Hiltzaile nanoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Night of the Generals

***Night of the Generals*** (euskaraz *Jeneralen Gaua*), 1967ko Anatole Litvak errusiar-estatubatuarrak zuzendutako misterio eta gerra film bat da. Hans Hellmut Kirst alemaniarraren *Die Nacht der Generale* (1942, *Jeneralen Gaua*) eta James Hadley Chase ingelesaren *The Wary Transgressor* (1952) eleberrietan oinarritua dago. Peter O'Toole, Omar Sharif, Tom Courtenay, Donald Pleasence, Joanna Pettet eta Philippe Noiret aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1942, Bigarren Mundu Gerra, Varsovia, alemaniar okupazio garaian, emagaldu bat basatiki eraila agertu berri da. Lekuko baten arabera hiltzailea aurpegirik ez baina uniformea ikusi ahal izan dion alemaniar jeneral bat omen da. Grau maiorrari (Omar Sharif) kasua argitzeko ardura emango zaio, eraildako emakumea alemanentzat lan egiten zuen agente bat baitzen, horretarako koartadarik ez duten hiru alemaniar jeneral ikertzeari ekingo dio. 

## Aktoreak 
* Peter O'Toole: Wilhelm Tanz jenerala
* Omar Sharif: Grau maiorra
* Tom Courtenay: Kurt Hartmann kaporala
* Donald Pleasence: Klaus Kahlenberge jenerala
* Joanna Pettet: Ulrike von Seidlitz-Gabler
* Philippe Noiret: Morand inspektorea
* Charles Gray: Herbert von Seidlitz-Gabler jenerala
* Coral Browne: Eleonore von Seidlitz-Gabler
* John Gregson: Sandauer kolonela
* Nigel Stock: Otto Köpke sarjentua
* Christopher Plummer: Erwin Rommel jenerala
* Juliette Gréco: Juliette
* Yves Brainville: Liesowski
* Sacha Pitoëff: Doktorea
* Charles Millot: Wionczek
* Raymond Gerome: Gerra gelako kolonela
* Véronique Vendell: Monique
* Pierre Mondy: Kopatski
* Eléonore Hirt: Melanie
* Nicole Courcel: Raymonde
* Jenny Orleans: Ottoren emaztea
* Gérard Buhr: Claus von Stauffenberg kolonela
* Michael Goodliffe as Hauser
* Gordon Jackson: Gottfried Engel kapitaina
* Patrick Allen: Mannheim kolonela
* Harry Andrews: Karl-Heinrich von Stülpnagel jenerala (krediturik gabe)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai