Albertina Carri

**Albertina Carri** (Buenos Aires, 1973ko apirilaren 7a) argentinar gidoilaria, zinegile eta idazlea da, eta Argentinako Zinema Berriaren korrontearen parte izan zen. Bere lan zinematografikoak Cannes, Berlin, Toronto, Buenos Aires, Locarno, Donostia eta Rotterdameko jaialdietan erakutsi dira, besteak beste.

Polizial beltza zein dokumentala –fikzioarekin duen mugan–, pornografia edo familia drama arakatu ditu, scratchingetik fikziora doazen teknikak erabiliz, *found footage*-tik, animaziotik, behaketarako dokumentaletik eta erotikatik igaroz.

Asterisco Argentinako LGBTIQ Nazioarteko Zinema Jaialdiaren zuzendari artistikoa izan zen lehen hiru edizioetan. Bere ibilbidean zehar hainbat film labur, telefilm, telebista serie, bideoinstalazio eta zazpi film luze egin zituen: *No quiero volver a casa* (Ez dut etxera itzuli nahi), *Los rubios* (Ilehoriak), *Géminis*, *La rabia* (Amorrua), *Cuatreros* (Abere-lapurrak), *Las hijas del fuego* (Suaren alabak) *eta* *¡Caigan las rosas blancas!* (Eror daitezela arrosa zuriak). Horrez gain, *Los rubios: cartografia de una película* (Ilehoriak: filma baten kartografia) liburua, *Retratos ciegos* (Erretratu itsuak) poema-liburua (Juliana Laffitterekin), *Lo que aprendií de las bestias* (Piztiengandik ikasi nuena) eleberria eta *Las* *posesas* (Deabruak hartuak) saiakera epistolarra (Esther Díazekin batera) idatzi ditu.

## Bizitza 
Albertina Carriren gurasoak Ana Maria Caruso, Buenos Aireseko Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultateko Letretako irakaslea, eta Roberto Carri soziologo eta saiogile argentinarra eta "Katedra nazionalen" sortzailea dira, biak Montoneros erakundean militatzen zutenak. 1977ko otsailaren 24an, Albertinak 3 urte zituela, Villa Teseinen, Moronen, bere gurasoak bahitu zituen Argentinako azken diktadura zibiko-militarrak (1976-1983) eta ondoren Estatu terrorismoak desagertarazi zituen. 

Bahiketaren ondoren, eta urte hartan zehar, Albertinak eta bere bi ahizpa nagusiek gutunak trukatu zituzten gatibualdian zeuden gurasoekin, harremana galdu zuten arte. 1978-1979ko udan, hirurak osaba-izebengana joan ziren bizitzera, landagunera, Maiatzaren Hogeita bost gunera, Buenos Aireseko probintzian. Urte batzuk geroago, Buenos Aires hiriko beste senide batzuen tutoretzapean jarri zuten. 16 urte zituela, Alcira Argumedoren ardurapean finkatu zen. Alcira bere gurasoen militantziako kidea zen, Katedra Nazionaletako kidea, soziologo ospetsua eta Argentinako herri-nazionalismoaren figura politikoa. Carri berak dioenez, berak bultzatu zuen Zinemaren Unibertsitatea (FUC) Fundazioan Gidoigintza karrera hastera, 1991n.

2005eko abuztuan, Albertina Carrik Marta Dillon kazetari eta aktibista ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen, eta, bien laguna zen Alejandro Ros diseinatzaile grafikoaren laguntzarekin, seme bat izan zuen: Furio Carri Dillon Ros. Haur hori izan zen Argentinan hiru filiaziorekin inskribatu zuten lehena: bere aita Alejandro Ros eta bi ama, Albertina Carri eta Marta Dillon. Marta Dillonekin 2015era arte egon zen ezkonduta. Auzipetuak 2019an zigortu zituzten.

## Ibilbide profesionala 
17 urterekin, Gidoigintza ikasten hasi zen. Zenbait urtez hainbat zuzendariren kamera-laguntzaile izan zen, besteak beste, María Luisa Bemberg, Lita Stantic eta Martín Rejtman-ena. 1998an hasi zen lanean bere opera priman, *No quiero volver a casa* izenekoan. 2000n estreinatu zen, eta Rotterdam, Londres eta Vienako jaialdietan erakusteko hautatua izan zen, besteak beste.

Animazio tekniketan murgildu zen, eta horren emaitza izan ziren *Aurora* (2001) eta *Barbie puede eStar triste* (2001) film laburrak. Azken fikzio hori pornografikoa da, eta New York Mix Festival jaialdian atzerriko film onenaren saria jaso zuen.

2001ean, Argentinako *Historias de Argentina en vivo* jaialdiak osatuko zuen film laburren hautaketan parte hartzera gonbidatu zuten, Argentinako Kultura Idazkaritzak antolatutako hainbat errezitaldi askatasunez islatzeko hainbat zuzendariri dei egiten zien proiektuan.

*Los rubios* (2003) bere bigarren film luzeak bere belaunaldiko zuzendari onenen artean nabarmendu zuen. Estatu Batuetan eta Espainian estreinatu zen komertzialki, Locarno, Toronto, Gijon, Rotterdam eta Goteborg-eko jaialdietan ibili ondoren, eta Publikoaren Saria eta *Argentinako Film* Onenaren Saria (BAFICIn), *Zuzendari Berri* Onenaren Saria (Las Palmas – Kanarietan) eta *Film* Onenaren Saria (L’alternative – Bartzelona) jaso zituen. Hiru Clarin sari ere jaso zituen: Emakumezko Aktore Onena, Dokumental Onena eta Musika Onena. Zuzendariak bere gurasoei buruz idatzi dituen oroitzapenei buruzko filma da, eta pasarteak, fantasiak, oroitzapenak, argazkiak eta Playmobil panpinak ere erabiltzen ditu, iragana ardatz duen eta orainean proiektatzen den kontakizun batean. Filmazio-talde bat, une batzuetan kameraz agertzen dena, eta aktore bat unibertso apurtuaren eraikuntza osatzen dutenak. Unibertso horretan, protagonistak behin eta berriz aurkitzen du memoriaren ezintasuna.

*Fama* (2003) film laburrak Dolores Fonzi aktorea du protagonista, eta Argentinako telebistan Telefe kanalak estreinatutako *Mujeres en rojo* telesailean parte hartu zuen.

*Geminis* (2005), bere hirugarren film luzea, Canneseko Zinemaldiko *Errealizadoreen Hamabostaldian* aurkeztu zen, eta Argentinan eta nazioartean estreinatu zen komertzialki. Drama horren argumentua Buenos Aireseko familia burges baten gatazketan zentratzen da, seme zaharraren ezkontzatik aurrera agerian geratzen direnak eta bi anaiaren arteko harreman sexoafektiboan, intzestuaren tabuari zuzenean helduz. *Clarín* egunkariko Diego Lerer-ek ondorioztatu zuenez, Carri “estereotipo errealistatik aldentzen da drama estilizatuan trebatzeko, pultsioen intentsitatean sartuz, baina beti distantzia, nahi bada, akademiko batetik”. Urte hartan bertan, *0800 no llames* zuzendu zuen, Telefe kanalak emandako Numeral 15 miniserieko atal bat.

2007an, Argentinako Telebista Publikoaren (une hartan, Canal 7) “200 urte” zikloaren baitan, Carri Cristina Banegas aktoreak deitu zuen *Urgente* telefilma gidatzeko, haurren sexu abusua, genero indarkeria eta abortua jorratzen dituen drama. Zinema eta Ikus-entzunezko Arteen Institutu Nazionalak eta Encuentro kanalak ekoiztutako *Fronteras* *argentinas* dokumental-sortan ere parte hartu zuen, *Tracción a Sangre* atalean. Urte berean, *Los rubios: cartografia de una película* liburua aurkeztu zuen Buenos Aireseko Nazioarteko Zinemaldiaren esparruan. Bertan, izen bereko filmaren aurre-produkzio, filmaketa, postprodukzio eta merkaturatze prozesua kontatzen du, zuzendariaren oharrak zituen gidoiaren bertsio bat, kendutako eszenak, lekukoei egindako elkarrizketak eta filmean jasotako artxiboko materiala, bere guraso Ana María Carusok eta Roberto Carrik haien familiei bidalitako eskutitzak ―atxilo zirela idatziak― barne. Liburua 2023an berrargitaratu zen, filmaren estreinaldiaren 20. urteurrenean.

*La rabia* (2008), Buenos Aires probintziako paraje batean gertatzen den drama, bere film luzeak, sexualitatea, indarkeria, gizarte dinamikak eta naturarekin landa harremana bezalako gaiak jorratzen dituena, bi *FIPRESCI* sari jaso zituen, Habana eta Transilvanian; Habanako Zinemaldian Zuzendari Onenaren saria eta Emakumezko Aktore Onenaren Saria.

2009an, Cinema Jove jaialdiko Luna de Valencia ibilbidearen saria irabazi zuen, izen bereko hirian egindakoa.

#### 2010etik 2020ra 
alt=Albertina Carri durante el rodaje de la serie 23 pares (2012)|thumb|Albertina Carri *23 pares* telesailaren filmazioan (2012)
2010ean, Marta Dillonekin batera, Torta produkzio-etxea sortu zuen, eta *La Bella Tarea* izeneko lau dokumental ekoitzi zituzten, emakumeek erditzean dituzten eskubideei buruz, erditze modu desberdinei buruz eta prozesu fisiologiko horren korporazio medikoa bereganatzeari buruz. 2012ko irailaren 28tik aurrera, Canal 9k eman zuen telesaila.

2010ean ere, Argentinako Kultura Idazkaritzak bultzatutako proiektu baten karietara –25 miradas, 200 minutos izenekoa, 25 zuzendari deitu zituen 8 minutuko 25 film labur ekoizteko, Argentinako Nazioaren bigarren mendeurrena ospatzeko jardueren parte gisa–, *Residuos* film laburra zuzendu zuen. Fikzioaren eta dokumentalaren arteko beste saiakera bat izan zen, eta bere herrialdeko azken diktadura zibiko-militarrak zentsuratu eta suntsitutako memoria, iruditeria eta zinema militantea arakatzen ditu.

2011n, Liburu eta Hizkuntza Museorako bideo-instalazio bat egin zuen Carrik. Bertan, ama-hizkuntza konkistaren hizkuntza dela eta Argentinako lurraldeak jatorrizko hizkuntzen, ahozko tradizioaren eta idatzizko tradizioaren aurrean dituen arazoei buruz hausnartzen du.

2012an, Tortak *Visibles* programa egin zuen, eta Tierra del Fuegoko telebista probintzia horretako gobernuak babestu zuen. Sei ordu inguru irauten du, bereizmen handian eginak, gonbidatu ugarirekin ―Mauro Cabral, Fito Páez, Liniers, Mariela Muñoz, Fabi Tron eta beste batzuk― eta animazio-film laburrekin kapitulu bakoitzerako, baita glosario animatu bat eta kazetaritza-txostenak ere. Gidaritzan Diego Trerotola eta Lisa Kerner aritu ziren, eta ekoizpenean, Carri, Marlene Wayar, Ariel Di Paola eta beste.

Urte berean, Carrik *23 pares* minisail arrakastatsua zuzendu zuen, 13 kapitulukoa (2012ko irailetik abendura bitartean emititua), familia, filiazioa eta identitatea bezalako gaiak jorratzen dituena Argentinako historia hurbilean, Erica Rivas eta Maria Onetto protagonista dituen trama polizial baten bidez.

2014 eta 2016 urteen artean, Buenos Aires Hirian astebetez egiten den Asterisco nazioarteko LGBTIQ zinemaldiaren zuzendari artistikoa izan zen.

2015ean, Carrik *Operación fracaso y el sonido recobrado* erakusketa muntatu zuen, Buenos Aireseko Oroimenaren Parkean.Bost bideoinstalazio izan zituen, hainbat formatutan: soinudunak, eskultorikoak eta proiektatuak. Oroimenari eta oroimenaren inbokatua izateko modu ugariei buruzko corpus gogoetatsu eta intimista osatzen zuten. Obra oroimenari buruzko ikus-entzunezko esperientzia bat zen, eta estatu-terrorismoaren biktimek jasandako esperientzia traumatikoen memoriak esperientzia sentikor bihurtzea zuen helburu.

2017an estreinatu zen *Cuatreros*, bere bosgarren filma. Entsegu-film gisa definitua, fikziozko elementuak dituen dokumentala da, *found footage* teknikatik (aurkitutako film-artxiboak) abiatuta egina, bere aitak, Roberto Carrik, idatzitako *Isidro Velázquez. Formas prerrevolucionarias de la violencia* (1968) izeneko ikerketa soziologikoan inspiratua, abere-lapurretari buruzkoa, eta Pablo Szirrek ―1976an desagertu zen atxilo eraman zuten zinema-zuzendaria― eta Lita Stanticek 1971 eta 1972 bitartean filmatu zuten *Los Velázquez*  filmean, galdu zena. Berlinaleko Gazte Zinema Forumean aurkeztu zen, eta, ondoren, Argentinako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiaren Sur Saria eta Argentinako Kronista Zinematografikoen Elkartearen Zilarrezko Condor Saria jaso zituen, biak dokumental onenaren atalean.

Urte hartan, *Animales* *puros* bideo-instalazioa ―zinema eta pornografiari buruzkoa― ere aurkeztu zuen Buenos Aireseko BP.17 Performance Bienalean. Hurrengo urtean, *Las hijas del fuego* (2018) film luzea estreinatu zuen. Porno feminista road-movie bat da, eta protagonistek bidaia bati ekiten diote “munduaren amaieratik” ―Ushuaia, Tierra del Fuego―, lotura erotiko eta erromantikoak zeharkatuz beren artean eta beren ibilbidearekin bat egiten duten pertsonaia batzuekin, trama adarkatuz. Argentinako Konpetentziako Film Onenaren saria eman zioten BAFICIren hogeigarren edizioan.Kritika hainbat modutan kokatu zen filmaren estreinaren aurrean. Luciana Calcagnok eta Griselda Sorianok harrera haren gorabeherak laburbildu dituzte:pelikula erabat politikoa da, eta militantea ere esan genezake, zinemaren historiako generorik mespretxatuena, pornografia, erabat biltzen duena. Agian, hor hasten dira zailtasunak: filma pornotzat hartzen da, erreparorik eta lotsarik gabe, eta generoarekin jolasten da, eta birformulatu egiten du, baina ez dio ukorik egiten; horregatik, generotik bereizten saiatzen diren laudorioak eta ‘hori ez da zinema’ behin eta berriz aipatzen duten erasoak berdin-berdin txertatzen dira.

#### 2020tik gaur arte 
COVID-19aren pandemiaren garaian Argentinan ezarritako isolamendu sozial prebentibo eta derrigorrezkoan, *Bitácoras* serierako film labur bat zuzentzera gonbidatu zuten, Cont.ar plataformaren ekoizpen bat. Testuinguru horretan, 2021ean *2020*: *La delgada capa de la tierra* estreinatu zen gizakiaren osteko Panpako eremu baten irudiak eta soinuak ikertzen dituen saiakera dokumentala. 

2021ean, *Retratos Ciegos* lana argitaratu zuen lehenik (Mansalva argitaletxea). Liburua ere COVID-19aren pandemiak eragindako isolamenduan idatzi zen, eta Carriren poemen eta Juliana Laffitte-ren marrazkien arteko elkarrizketak dira; Mondongo talde artistikoko kideetako bat da Laffitte, eta harekin adiskidetasun harremana du. Urte hartan bertan, bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Lo que aprendií de las bestias*, gero Txilen argitaratu zena 2023an eta Kolonbian 2024an

2022an, 'Cine puro' erakusketa egin zuen Berlinen. Erakusketa Alemaniako Truke Akademikorako Zerbitzuak (DAAD) antolatu zuen, eta Argentinako Errepublikako Kanpo Harremanetarako Ministerioaren, Alemaniako Argentinako Errepublikaren Enbaxadaren eta Goethe Institutuaren laguntza izan zuen. Erakusketako liburuxkarako testuak ekarri zituzten Jens Andermann eta Roger Koza kritikariek. Horren harira, Silvia Fehrmann DAADeko zuzendariak hauxe idatzi zuen: “Carrik zinemaren materialtasuna eszenaratzen du, 7000 metro zeluloide eraldatuz, ustezko aurrerapen baten mesedetan baztertutako proiektoreak, film laburrak, soinu-lanak eta dokumentu autobiografikoak narrazio-dispositibo esperimental bihurtuz”.

Urte berean argitaratu zuen *Las* *posesas*, Esther Diaz filosofoarekin batera egindako saiakera epistolarren liburua.

2023an, Carrik *Palabras ajenas* estreinatu zuen, 2021 eta 2022 artean egindako film ertaina, Leon Ferrari artista argentinarraren izen bereko lana omentzen duena —1965 eta 1967 artean Vietnamgo gerraren testuinguruan egindako collage literario bat—, COVID-19aren pandemian ekoitzitako ikus-entzunezko artxiboen muntaia batekin.

Urte berean estreinatu zen *Luis Camnitzer: Arte, estado y no he estado* (2023) film laburra, New Yorkeko Instituto de Estudios en Arte Latinoamericano (Institute for Studies on Latin American Art - ISLAA) erakundeak ekoiztutako *270* seriearen parte gisa. Film labur horretan, zuzendariak Luis Camnitzer artista uruguaitarrari jarraitzen dio bere etxean zehar, berak artearen, hezkuntzaren eta etorkizunaren arteko harremana aztertzen duen bitartean.

2024an, Ikus-entzunezko Ibilbidearen DAC Saria jaso zuen, Zuzendari Argentinar Zinematografikoen eskutik.

2025ean estreinatu zuen *¡Caigan las rosas blancas!* film luzea, Rotterdameko Nazioarteko Zinema Jaialdian, Big screen competition atalean. Filmak eman zion hasiera 2025eko Valdiviako Nazioarteko Zinemaldiari.

## Filmografia 
### Film luzeak 
### Film laburrak eta ertainak 
### Telesailak eta telefilmak 
## Argitaratutako idatziak 
### Liburuak 
* 2007: *Los Rubios: cartografía de una película*. 2024an berragitaratua
* 2021: *Retratos Ciegos.* (Poesia) Juliana Laffitte egilekide
* 2021: *Lo que aprendí de las bestias*. (Eleberria) 
* 2022: *Las posesas*. (Saiakera) Esther Díaz egilekide

### Artikuluak 
* 2013: “Cuestión de imagen”, *Revue Cinémas d’Amérique latine*, anuario de la Asociación *Rencontres Cinémas D’amérique Latine de Toulouse* (ARCALT), 21. zenbakia: Cinéma et politique.
* 2015: "Investigación del cuatrerismo", *Roberto Carri: Obras completas*.
* 2016: “El sonido recobrado”, Bernhard Chappuzeau eta Chistian von Tschilschke (eds): *Cine argentino contemporáneo: visiones y discursos*.
* 2019: “Finland Albertina!”, *Senses of Cinema* #98. 
* 2023: “¡Abundancia de zombies y precarización de las imágenes!”, *Fundido a negro. Cine y censura a 40 años del retorno de la democracia*. 
* 2024: “Cámara Ernemann”, 50x50ean. *50 objetos/50 miradas*.

## Aitorpenak eta eragina 
Carriren lan zinematografikoa hainbat herrialdetako arlo akademiko eta artistikoetan aztertu izan da, bere esperimentazio narratibo zein estetikoak eta bere irudi tematikoen eduki disruptiboa kontuan hartuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Kamera ere idazketa-modu bat da", 2022ko martxoaren 16ko Argia, Danele Sarriugarte Mochales
* "Bestelako harreman-moldeak bilatuz borroka-zelaia zabaltzen da" 2025eko maiatzeko Pikara Magazine, Danele Sarriugarte Mochales