open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cebus cuscinus

***Cebus cuscinus*** Bolivian eta Perun bizi den tximino kaputxino espezie bat da. Lehenago *Cebus albifrons* espeziearen azpiespezie gisa sailkatzen zen, baina 2013an Mittermeierrek eta Rylandsek espeziera igo zuten, Alfarok zein Boublik eta euren taldeek 2010ean eta 2012an egindako ikerketa genetikoan oinarrituta.

Urtaroen arabera uholdeak jasaten dituzten baso baxuetan bizi dira, Amazonas ibaiaren arroan, eta Andeetan, 1.800 metroko altueraraino. Arrek 40 zentimetroko luzera dute eta 44 zentimetroko isatsa. Emeek 39 eta 46 zentimetro arteko tamaina eta 39 eta 47,5 zentimetro arteko isatsa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ürrats kolektiboak

[thumb|[Patrick Keheille.]]

'''*Ürrats kolektiboak* pastorala''' zazpi egilek idatzitako antzezlana da, 2025eko uztailaren 27an, abuztuaren 2an eta abuztuaren 10ean, Barkoxe herriko lagunek taularatua. Pastoral berezia da, hainbat idazlek osatu baitzuten. Zazpi egilez gain, hiru errejent eta bi sujet ditu.

Pastoralak beti dira kolektiboak baina kasu honetan idazketa prozesua ere kolektiboa izan zen, zazpi idazleren artean banatu baitzituzten jelkaldiak eta kantuak. Bizkarrezurra eta koherentzia orokorra Patrick Keheille Kanpok bermatu zituen, baina beste sei barkoxtarrek ere parte hartu zuten idazketan: Otxanda Keheillek, Joanes Etxebarriak, Petti Galant Sühitek, Xaxi Hobiagak, Jon Gamioxipik eta Laurie Pinquek. Gehienek lehen aldiz idazten zuten, eta ariketa berezia izan zuten. Antzezpena arrakasta handia izan zuen. 

Herriko Etxahun elkartean hasi ziren aipatzen gaiaren hautaketa. Patrick Queheillek gogoan du gazte andana bat sartu zela elkartean, eta elkarrekin gogoetatzen hasi zirela. «Atzematen zuten pastoraletako gaiak beti urrun zirela beren garaitik, eta garai hurbileko historia ezagutu nahi zuten.  

Ments bat bazen, ez baitzuten ezagutzen 1970eko hamarkadatik 2000. urtera arteko historia», esplikatu du Patrick Queheillek. Taldean aipaturik, nahiago izan zuten ez sujet bakarra izatea. «Hiru urte iraun du» gogoeta lanak, eta «bizkarrezur» bat prestatu zuen Queheillek. Gogoetatu ahala, elkarteak idazketa kolektiboa begi onez ikusten zuela sentitu zuen. «Gaia jin zen lehenik, eta kolektiboki idaztearen xedea gero». 

Enbata mugimendu politikoaren sorrerarekin hasten da pastorala, 1963an. «Gaullismoa eta Elizaren pisua ikusirik garaian, ez ziren ohartu zer-nolako indarra ukanen zuen mugimendu horrek», adierazi du Patrick Queheillek. Ondotik, gizarteak berak eraiki dituen egiturak eta mugimenduak izanen dituzte aipagai: ikastolak, gau eskolak, Euskal Irratiak, Euskal Herria Zuzenean festibala, euskal moneta, kooperatibak, ELB laborari sindikatua, Bake Bidea elkartea eta ETA erakundearen armagabetzea. «Zortzi gunetan itzuli zituzten armak, eta horietarik bat Barkoxen izan zen. Barkoxtarren historia ere bada».

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Pastoral

## Kanpo estekak 
* Pastoralaren kartela.
* Pastoralaren prestaketa bideo batean.
* [Pastoralari buruzko erreportaia Xiberoko Botza(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xiberoko_Botza)n.]
* Joseba Aurkenerena: "Barkoxeko pastorala, gogoeta-iturri eta mugarri", Kazeta.eus, 2025/08/01.
Audofleda

**Audofleda** ( – Ravenna, c.511), Ostrogodoen erregina, Teodoriko Handiarekin ezkonduta.

Txilderiko I.aren eta Basina Turingiakoaren alaba zen eta Klovis I.a errege franko merobingiarraren arreba zen.

Teodoriko *Handia* Ostrogodoen erregearekin ezkondu zen 493. urtean (ez dakigu data zehatza).  Teodorikok enbaxada bat bidali zion Klovisi ezkontza eskatzeko, hitzarmen politikoa egin asmoz frankoekin. Bi alaba inguruko erregeekin ezkondu zituen: Ostrogoto Ariadna burgundiarren erregearekin eta Teogoto bisigodoekin; eta Teodorikoren arreba vandaloen erregearekin, Mendebaldeko Europako erresuma barbaro nagusiekin aliantza eginez. Bestalde, Amalasunta alaba gazteena ostrogodoen erregina izatera iritsi zen 526 eta 534 artean.

Audofleda paganoa zen eta ezkontzaren unean kristautasunean bataiatua izan zen apezpiku arriano baten bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karel Havlíček Borovský

**Karel Havlíček Borovský** (Borová, 1821eko urriaren 31 – Praga, 1856ko uztailaren 29a) txekiar idazle, olerkari, kritikari, politikari, kazetari eta argitaratzailea izan zen.

1838an Pragara joan zen Pragako Unibertsitate Karolinoan ikastera, eta 1848ko Iraultzen ondorengo garaiko giroan idazle abertzalea izatea erabaki zuen. Txekiera eta literatura ikasi zituen eta Teologia hasi zuen.

Bohemian irakasle lanik lortu ez zuenez, Moskura joan zen familia batean tutore lan egitera. Han errusiar aldeko eta paneslaviar bihurtu zen.

1844an Bohemiara itzuli zen. Ideologia liberaleko eta eragin handiko egunkarien editorea izan zen. Eslaviar Kongresua prestatzeko lanetan parte hartu zuen Pragan, eta 1848ko uztailean Austriar Inperioaren Batzar Konstituziogileko kide aukeratu zuten Pragan. 1848ko abenduan uko egin zion eserlekuari kazetaritzan aritzeko. 1849an Bohemiako iraultzak porrot egin ondoren, Borivskýren aldizkariak zentsuratu egin ziren eta 1851ko abuztuan argitaratzeari utzi zion. 1851ko abenduan Borovský Hego Tirolera deportatu zuten. Han argitaratu zituen bere lanik onenak.

1855ean Pragara itzuli ahal izan zen eta han jaso zuen bere emaztearen heriotzaren berri, tuberkulosiaren ondorioz. Borovskýk ere tuberkulosia izan zuen eta hurrengo urtean hil zen.

## Lan nagusiak 
* *Epištoly kutnohorské* (Kuttenbergeko epistolak)
* *Obrazy z Rus* (Errusiako eszenak)
* *Tyrolské elegie* (Tirolgo elegiak)
* *Král Lávra* (Lavra erregea)
* *Křest svatého Vladimíra* (San Bladimiroren bataioa)
Hernán Echavarría Hoyos

**Hernán Echavarría Hoyos** (Medellín, 1939 - Medellín, 2013) enpresari, burtsa-artekari eta ekonomialari kolonbiarra izan zen.

Hernán Echavarria 1939an jaio zen. Echavarria familiako kidea zen. Medellinen trebatu zen enpresari gisa, 1975ean. Antiokiako Edertasun Korporazioko zuzendaritza batzordeko zuzendaria izan zen eta 1986an [eskatutako hitzordua] Indeporteseko zuzendaria izan zen eta geroago Club Unión de Medellineko bazkidea izan zen.

2013ko otsailaren 7an, Interbolsako eskandaluaren iruzurra zela eta, Echavarria Hoyosek bere buruaz beste egin zuen Medellinen.

Azkenean, Laura Sofia Echavarria izeneko neskato bat utzi zuen, Medellinen bizi ez dena, Guatemalan baizik. Nork bere identitatea babesteko bere abizena arruntenei aldatu zien. (Aitaren izenari ohore eginez)   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teogoto

**Teogoto**, **Teodegonda**, **Tiudigoto** edo **Teodegoda** (V. mendea – 502 aurretik) erregina bisigodoa izan zen.

## Bizitza 
Teodoriko Handiaren alaba zen.

Alariko II.a bisigodoen erregearekin ezkondu zuten, bisigodo eta ostrogodoen hitzarmena lotu asmoz, nahiz ez dakigun data zehatza eta itunaren helburua (agian frankoen kontra aritzea), historialari batzuen arabera, Alariko II.a 493an errege bihurtu eta bereahala izan zen.  Bien semea Amalariko izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
Biografia Geni orrian.
Tolosako erraldoi eta buruhandien konpartsa

Tolosako erraldoi eta buruhandien konpartsa 6 erraldoik eta 9 buruhandik osatzen dute.

## Jardun nagusia 
Tolosako egun berezietan desfilatzen du Tolosako kaleetan, hala nola Tolosako inauterietan, San Joanetan, Gabonetan eta Babarrun Festan besteak beste.
thumb|Pello ziri ziri, Bordondantzari eta Domenjón de Andía

## Erraldoiak 
Pello eta Isabelita, Domenjón González de Andía eta Doña Catalina de Tapia eta Bordon dantzari eta Neskatilla.

## Buruhandiak 
Ostegun-gizen, Ostiral-Mehe, Txantxo, Txilaba, Kaldereroa, Sorgiña, Akerra, Popeye, Juanito Lope eta Ero-Etxe.

## Ikus, gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak

## Erreferentziak
Dracula: A Love Tale

***Dracula: A Love Tale***, , 2025eko Luc Besson frantziarrak zuzendutako erromantizismo eta beldurrezko film bat da. Bram Stoker irlandar idazlearen *Drakula* eleberrian oinarritua dago. Caleb Landry Jones, Christoph Waltz, Zoë Bleu, Matilda De Angelis, Ewens Abid, David Shields eta Guillaume de Tonquédec aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XV. mendea, Transilvania, bere emazte Elisabetaren (Zoë Bleu) heriotzaren ondoren, Drakula (Caleb Landry Jones) printzea banpiro batean bilakatuko da. Mende batzuk geroago, XIX. mendearen amaierako Londres hirian Drakula kondeak Elisabetaren antza duen Mina Harker ingeles emakume gaztea ikusi eta jarraituko du, honela bere patua gauzatuz

## Aktoreak 
* Caleb Landry Jones: Drakula kondea
* Christoph Waltz: Apaiza
* Zoë Bleu: Elisabeta / Mina Harker
* Matilda De Angelis: Maria 
* Ewens Abid
* David Shields: Henry Spencer
* Guillaume de Tonquédec
* Salomon Passariello: Errumaniar zalduna
* Haymon Maria Buttinger: Kardinala Cardinal

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Puebloko elizbarrutia

**Puebloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1941eko azaroaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pueblon dago. Egun apezpikua Stephen Jay Berg da.

## Ordinarioak 
* Joseph Clement Willging (1941-1959)
* Charles Albert Buswell (1959-1979)
* Arthur Tafoya (1980-2009)
* Fernando Isern (2009-2013)
* Stephen Jay Berg (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ostrogoto Ariadna

**Ostrogoto Ariadna** ( 480 – 516 aurretik) printsesa ostrogodoa eta Burgundiako erregina izan zen.

Badirudi, Ostrogoto Konstantinoplan bataiatua izan zela *Ariadna* edo *Ariagne* izenarekin, Elia Ariadna enperatrizaren omenez, Zenon I.a enperadorean emaztea. Enperatrizarengandik bereizteko *Ostrogoto* izena ere eman zioten, eta ezizen moduan hasi zena, izen nagusia bihurtu zen.

## Bizitza
Teodoriko Handiaren alaba zen. Ez da bere amaren izena esaten: Jordanesen arabera konkubina bat zen eta, aldiz, Anonymus Valesianusen arabera, Teodorikoren emazte Audofleda zen. Jordanesek Teodogoto ahizpa ere aipatzen du. Bi egileen arabera, 489 baino lehen jaio zen Ostrogoto, Teodoriko Moesian zegoen bitartean.

Ostrogotok eta bere ahizpak Teodriko lagundu zuten Konstantinoplatik Italiara egin zuen bidaia eta kanpainan. Odoakroren kontra borrokan ari zen bitartean, Ticinumen (Pavia) utzi zuen Teodorikok Ostrogoto. 494an, Teodorikok ostrogodoen erresuma bereganatu ostean, Ostrogoto Sigismundo Burgundiakoakoarekin ezkontzeko hitzarmena egin zuen, Burgundiako errege Gundobado erregearen semearekin. Seme-alabak izan zituzten: Sigeriko eta Suavegota, aurrerago frankoen errege Teodoriko I.a Austrasiakoarekin. Sigismundo Ostrogotoz alargundu zenean, berriro ezkondu zen eta bigarren emazteak sinestarazi zion Sigeriko semea bere aurka ari zela eta erail egin zuten.

## Erreferentziak
## Bibliografia
* Castritius, Helmut (2003): Ostrogotho. In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA)*. 2. ed. Band 22, Walter de Gruyter, Berlin / New York, , S. 350. or.

* Felix Dahn, Felix (1887): Ostrogotho. In: *Allgemeine Deutsche Biographie (ADB)*. Band 24, Duncker & Humblot, Leipzig, 528. or.

* Nagl, Maria Assunta (1942): Ostrogotho. In: *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE)*. Band XVIII, 2, Stuttgart, Sp. 1687 f.
Madalen Etxegarai Zelaia

**Madalen Etxegarai Zelaia** (Oñati, Gipuzkoa, 2005) esku huskako euskal pilotaria da, aurrelaria.

## Bizitza 
### Pilota ibilbidea 
2019an lortu zuen emakumezkoen pilota txapelketako promozio txapela Uxue Oses Egaña oñatiarrarekin batera.

2022ko martxoaren 3an, Madalen Etxegarai eta Olatz Ruiz de Larramendi pilotariek, Adosen Binakako Txapelketa irabazi ostean, ETB1 kateko *Biba zuek*  telebista saioan parte hartu zuten. 

2022ko abuztuaren 27an Emakume Master Cup txapelketan parte hartu zuen Enara Gaminde bikote zuela, azpitxapeldunak izan ziren finalean Amaia Aldai eta Andrea Capellánen aurka 7-22 galdu baitzuten Zumaiako (Gipuzkoa) Aitzuri pilotalekuan. Txapelketa horretan parte hartu zuten beste bi bikoteak Olatz Arrizabalaga–Uxue Oses, eta Leire Garai–Itxaso Erasun Gorostidi izan ziren.

Eusko Label pilota txapelketa irabazi zuen Olatz Ruiz de Larramendirekin bikotea osatuz.

2024ko martxoan jokatu zuen Arrasaten Binakako Laboral Kutxa Masterreko txapel morea, Enara Gaminde bikote zuela, eta azpitxapelduna izan zen, Olatz Arrizabalaga aurrelari gernikarraren eta Itxaso Erasun zizurkildarraren aurka 22-16 galdu baitzuen Uarkape frontoian jokatutako finalean, ia goraino bete zena 950 ikuslerekin.

2024an emakumezkoen udako banakako txapelketan parte hartu zuen Ibarrola, Larrarte eta Arrillagarekin batera Bilbon.

2024ko irailean, Madalen Etxegarai eta Enara Gaminde Laukizkoa Udako Torneoko txapeldunak izan ziren, Olatz Arrizabalaga gernikarra eta Arrate Bergara Igartua tuterarra gainditu zuten Donostiako Atano III.a pilotalekuko finalean (12-22), 1098 ikusleren aurrean.

2024ko azaroan Master Cupeko Lau eta Erdiko Txapelketako finalerdiak Erasun–Zabaleta bikoteak Arrillaga–Aldai bikoteari irabazi eta finalean txapela jantzi zuten 22-16 irabazita Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminderi. Uarkape pilotalekua lepo bete zen emakumeen finala gertutik jarraitzeko.

#### Euskal selekzioa 
2024an Itxaso Erasun atzelaria izan zuen euskal selekzioko bikote. 2025ean Lehenbiziko aldiz Lau eta Erdiko txapelketa egongo da Nazioen Ligan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Madalen Etxegarai: Gaztea izan arren nire maila erakusten saiatzen naiz. ETB 1, *Biba zuek* saioa. 2022.03.04
Detroiteko artxidiozesia

**Detroiteko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1833ko martxoaren 8an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1937ko maiatzaren 22an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Detroiten dago. Egun artzapezpikua Edward Weisenburger da.

## Ordinarioak 
### Detroiteko apezpikuak 
* Frederick Rese (1833-1871)
* Caspar Henry Borgess (1871-1887)
* John Samuel Foley (1888-1918)
* Michael Gallagher (1918-1937)

### Detroiteko artzapezpikuak 
* Edward Aloysius Mooney (1937-1958)
* John Dearden (1958-1980)
* Edmund Szoka (1981-1990)
* Adam Maida (1990-2009)
* Allen Vigneron (2009-2025)
* Edward Weisenburger (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Caspar Henry Borgess (1870-1871)
* Peter Paul Lefevere (1841-1869)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Edward D. Kelly (1910-1919)
* Joseph C. Plagens (1924-1935)
* Stephen Stanislaus Woznicki (1937-1950)
* Allen James Babcock (1947-1954)
* Alexander M. Zaleski (1950-1964)
* John Anthony Donovan (1954-1967)
* Henry Edmund Donnelly (1954-1967)
* Joseph M. Breitenbeck (1965-1969)
* Walter Joseph Schoenherr (1968-1995)
* Thomas Gumbleton (1968-2006)
* Joseph Leopold Imesch (1973-1979)
* Arthur Henry Krawczak (1973-1982)
* Dale Joseph Melczek (1982-1995)
* Patrick R. Cooney (1982-1989)
* Moses Anderson (1982-2003)
* Bernard Joseph Harrington (1993-1998)
* Kevin Michael Britt (1993-2002)
* John Clayton Nienstedt (1996-2001)
* Allen Henry Vigneron (1996-2003)
* Leonard Paul Blair (1999-2003)
* Earl Boyea (2002-2008)
* Walter A. Hurley (2003-2005)
* John M. Quinn (2003)
* Francis R. Reiss (2003)
* Daniel E. Flores (2006-2009)
* Michael J. Byrnes (2011-2016)
* Donald Hanchon (2011)
* Arturo Cepeda (2011-2025)
* Gerard William Battersby (2016-2023)
* Robert Joseph Fisher (2016-)
* Jeffrey M. Monforton (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Concello de Mugardos Bandera

**Concello de Mugardos Bandera** Galiziako traineru-estropada bat da, Mugardosen jokatzen dena, Coruñako probintzian. Club de Mar Mugardos taldeak antolatzen du eta Galiziako Traineruen Ligako estropada da. 

## Historia 
2011 eta 2017 artean gizonezkoen Reganosa Bandera antolatu zen Mugardosen. 2015ean eta 2017an bigarren estropada bat antolatu zen, Concello de Mugardosek babesturikoa.

2018tik aurrera gizonezkoen bandera Concello de Mugardos izan da eta Reganosa Bandera emakumezkoen estropada izan da.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Reganosa Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.eus webguneko informazioa
Kontzejupe Azkoitiko erraldoi eta buruhandien konpartsa

Kontzejupe deitzen da Azkoitian erraldoi eta buruhandien inguruko kultura sustatzeaz arduratzen den konpartsa.

## Erraldoiak 
- 1977an Zaragozako Arafi tailerrean sortutako indio bikotea, 2004an arropak berriztu zitzaizkiena.

- 2002an sortutako aittitte eta amama

- 2004an sortutako erraldoi pelotari urdinak eta pelotari gorria 

### Iruditan: 

Fitxategi:Azkoitiko pilotaria (gorria) erraldoia.jpg|Azkoitiko erraldoien irudiak
Fitxategi:Azkoitiko pilotaria (urdina) erraldoia.jpg
Fitxategi:Azkoitiko amama erraldoia.jpg
Fitxategi:Azkoitiko aittitte erraldoia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Mercero Santos

**Antonio Mercero Santos** (1969, Madril) idazle eta gidoilari espainiarra da, Carmen Mola izengoitiaren barruan dagoena.

Hospital Central  Espainiako telesailaren sortzaileetako bat da. Antonio Mercero zinemagilearen semea eta Ignacio Mercero telesailen zuzendariaren anaia da.

## Obra 
### Telebistan 
* MIR (2007-2008) (Telesaileko gidoilari nagusia)
* Atropello (2006) (Telefilma)
* *7* días al desnudo (gidoilaria)
* Dos vidas (2006) TV atala

:::

* Lobos telesaila (gidoilaria)
** La vuelta a casa (2005) Atala
** La deuda de Lucía (2005) Atala
** Tratua (2005) Kapitulu Telebista
** Animales de compañía (2005) Atala

:::

* *Paradisuaren barruan* (2005) Telefilma.
* Hospital Central telesaila (sortzaileetako bat eta gidoien koordinatzailea, hamabost kapituluren egilea)

* *Guardiako farmazia* (1991) Telebistako seriea (gidoilaria)

### Literarioa 
* *La cuarta muerte. 2012. Espasa.*
* *La vida desatenta. 2014. DeBolsillo.*
* *El final del hombre. 2017. Alfaguara.* 
* *El caso de las japonesas muertas. 2018. Alfaguara.*
* *Pleamar. 2021. Alfaguara.*

## Erreferentziak
Jorge Díaz

**Jorge Díaz Cortés** (Alacant, 1962) espainiar idazle eta telebistako gidoilaria da, Carmen Mola izengoitiaren barruan dagoena.

## Obra 
### Telebista 
* *La noche prohibida* (1996-1997), programaren zuzendaria
* Hermanas (1998), telesaileko gidoilaria
* Hospital Central (2000-2012), telesaileko gidoien koordinatzailea
* Siete días al desnudo (2006), telesaileko gidoilaria
* MIR (2007-2008), telesaileko gidoilaria
* La Caza (2019 eta 2021), telesailaren gidoilaria
* La novia gitana (2022), telesailaren gidoilaria

### Literarioa 
* *Los números del elefante, novela, Planeta, 2009 ISBN 978-84-08-08455-6*
* *La justicia de los errantes, novela, Plaza & Janés, 2012*
* *Cartas a palacio, novela, Plaza & Janés, 2014*
* *Tengo en mí todos los sueños del mundo, novela. Plaza & Janés, 2016*

## Erreferentziak
Víctor María Concas

**Víctor María Concas y Palau** espainiar soldadu, itsasgizon, idazle, politikari, Itsas Armada ministro eta Espainiako Estatuko senataria izan zen.

## Biografia 
1845eko azaroaren 12an Bartzelonan jaioa, 1860ko uztailaren 12an sartu zen Itsas Eskolan. Oraindik guardiamarina zela, Kresalaren Gerran parte hartu zuen Méndez Núñezen Flotaren parte gisa, non Valparaísoko bonbardaketan parte hartu zuen 1866an eta Covadonga goletan preso hartu zuten Papudoko itsas guduan, ekintzan zauritu zuten.

Geroago, Kubako matxinatuen aurkako hainbat lehorreratzetan parte hartu zuen. *Santa Lucía* korbetaren bigarren komandante gisa, Txinako itsasoan hondoratu zen 1874an.

Joló kanpainan parte hartu zuen eta Filipinetako Maidung gotorlekuaren aurkako erasoan parte hartu zuen, eta horregatik itsas infanteriako komandante maila jaso zuen. Espainiako Itsas Armadaren entrenamendu-ontzia zen Nautilus korbeta komandatu zuen.

Nao Santa Maríaren erreplika batekin, eskoltarik gabe eta belaontziz nabigatuz, New Yorkera joan zen 1893ko Itsas Aldizkari handirako.

Espainia-Estatu Batuak Gerra ziurtasunez iragarri aurretik, Estatu Batuei buruzko hitzaldi bat eman zuen Madrilgo Ateneoan, eta horrek eztabaida handia sortu zuen eta Estatu Batuetako gobernuaren kexa bat eragin zuen, eta Espainiako Itsas Armadak Isaac Peralen itsaspekoa onartzearen aurka agertu zen.

Cervera almirantearen Estatu Nagusiko Buru eta *Infanta María Teresa* gurutzontziaren agintean, Santiago de Cubako itsas guduan parte hartu zuen, obus-hondakinek eragindako kontusioa jasoz. Eskuadroiko komandante guztiekin batera, gerra-kontseilu baten aurrean epaitu zuten, eta bertan, guztiak bezala, errugabetu egin zuten.

"*Cervera almirantearen eskuadroia*" liburua argitaratzeak beste gerra-kontseilu bat eman zion, garai hartako politikarien eraginkortasun ezaren aurkako kritika gogorragatik.

Bere ibilbide politikoan, Tarragonako probintziako senatari hautatu zuten 1905-1907 legegintzaldian eta Balear Uharteetako senatari 1907-1908 legegintzaldian, eta bizitza osorako senatari izendatu zuten 1908-1909 legegintzaldian.

Itsas Armada ministro izan zen 1905eko abenduaren 4tik 1906ko uztailaren 6ra eta 1909ko urriaren 21etik 1910eko otsailaren 9ra, eta Estatuko kontseilari ere bai. Ameriketako Estatu Batuen eta Panamaren arteko Panamako kanalaren auzian arbitro nagusi ere izendatu zuten.

Irailaren 26an hil zen Baños de Montemayorren, Cáceresko probintzian, eta 1927ko uztailaren 11n lurperatu zuten Cádizko San Fernando herriko Itsasgizon Ospetsuen Panteoian.

## Lanak 
* *El combate naval del Papudo. Madrid: Imprenta del Ministerio de Marina*. 1896.
* *Causa instruida por la destrucción de la escuadra de Filipinas y entrega del arsenal de Cavite*. 1899.
* *La escuadra del Almirante Cervera*. 1901.
* *Colón y su obra*. 1914.
* *La nao histórica Santa María en la celebración del IV centenario del descubrimiento de América*. 1893.
* *El proyecto de escuadra: Al Senado*. 1914.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Gaylordeko elizbarrutia

**Gaylordeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1970eko abenduaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gaylorden dago. Egun apezpikua Jeffrey Walsh da.

## Ordinarioak 
* Edmund Szoka (1971-1981)
* Robert John Rose (1981-1989)
* Patrick R. Cooney (1989-2009)
* Bernard Hebda (2009-2013)
* Steven J. Raica (2014-2020)
* Jeffrey Walsh (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín Martínez (idazlea)

**Agustin Martinez** (Lorca, Murtzia, 1975) nobela beltzeko gidoilari eta idazle espainiarra da, Carmen Mola izengoitiaren kidea.

## Biografia 
Lorcan (Murtzia) jaio zen. Irudi eta Soinu ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta publizitatearen munduan aritu zen hastapenetan, idazten hasi aurretik. Film laburren eta irratiaren gidoilari gisa lan egin du. 

Planeta 2021 Saria jaso du, "La Bestia" eleberriarekin, Carmen Mola izengoiti kolektiboaren pean, Jorge Diazek eta Antonio Mercero Santosek osatua gainera.

## Eleberriak 
* *Monteperdido* (2015)
* La mala hierba (2017)
* El esplendor (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Superman (2025eko filma)

***Superman***, 2025eko James Gunn estatubatuarrak zuzendutako superheroi film bat da. DC Comics argitaletxearen Superman superheroiaren komikietan oinarrituta dago. David Corenswet, Rachel Brosnahan, Nicholas Hoult, Edi Gathegi, Anthony Carrigan, Nathan Fillion eta Isabela Merced aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Zintzotasunean fedea galdu duen mundu ziniko batean, Supermanek (David Corenswet) bere kryptoniar jatorria eta Smalville herrian Clark Kent gisa jasotako giza heziketa bategiten saiatuko da. Gizateria babesten duen artean, egia, justizia eta estatubatuar bizimodu estiloa gorpuztuko ditu, balore hauek modaz pasatutzat jotzen dituen garai bati aurre eginez. 

## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antiguako Andre Mariaren erretaula (Lekeitio)

**Antiguako Andre Mariarena** erretaula barrokoa da, Lekeitioko Jasokundeko Andre Mariaren Basilikan dagoena. Antiguako Amaren 12. mendeko irudia du ohikoan erdigunean, idulki baten gainean.

## Egiletza 
Erretaula Andres Lekunberri elgoibartarrak egina da, baina beste artista batzuen ekarpenak ere baditu. Margoztatzea Nikolas Oxinagakoa pintore-urreztatzaileak egin zuen, Lekeitioko bizilaguna bera. 1683ko irailaren 17an, lana berrikusteko agindu zuten elizako patroiek. Eskulturetan Miguel de Brevilla ondarroar pintore-urreztatzaileak egin zuen urreztatze lana.

## Deskribapena 
Egiturak bankua, gorputza eta atikoa ditu, hiru kaletan banatuta. Kaleok euskarri salomonikoak dituzte, eta errematean mahatsondo-adarrak dauzkate. Euskarrien aurrerapenaren eta kaleen atzerakadaren bidez mugimendu itxura ematen du erretaulak. Eskultura hauek daude txertatuta: San Joakin, Antiguako Ama Birjina, Santa Ana eta hauen gainean San Jose Jesus haurra eskutik duela. Sagrarioa ageri da erretaulan, oinplano karratua duena, eta bi solairuko pieza izatez, bankuan txertatua. Atea marko baten barruan dago eta ez dauka apaingarririk. 

Dekorazioa estilizatua ageri da pitxerrekin, alboko hegatsekin (landare-markodun ispilu-errematearekin), eta zurtoinak eta simetrikoki kiribildutako hostoak ere badaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
German Arce

**Germán Arce Zapata** (Cali, Valle del Cauca, 1972ko apirilaren 2a) kolonbiar ekonomialari, politikari eta zutabegilea da. Meatze eta Energia ministro izan zen 2016ko apirilaren 20tik 2018ko abuztuaren 7ra.

## Biografia 
Germán Arce Bugan jaio zen eta ekonomia ikasketak egin zituen Valleko Unibertsitatean. Erresuma Batuko Reading Unibertsitateko International Securities, Investment and Banking konpainiako magisterra da. 2014 eta 2016 artean Fondo Adaptacióneko gerente gisa lan egiten zuen, meategietako ministro izendatu zuten arte.

Egokitzapen Funtsean izan zen bitartean, Gramalote berreraikitzen hasi zen, 2010eko neguko olatuak kaltetutakoentzako etxebizitzen eraikuntza dinamizatu zuen, eta Jarillón de Cali makroproiektua ere bai. Besteak beste, Hidrokarburoen Agentzia Nazionaleko presidente izan zen, eta UPME Meatzaritza Energetikorako Plangintza Unitateko eta Kolonbiako Geologia Zerbitzuko zuzendaritza-kontseiluetako kide.

Halaber, Ogasuneko ministrorde eta Kreditu Publikoko zuzendari nagusi gisa aritu zen, eta, aldi horretan, ISAren eta haren filial XMren (ISAGEN, Meatzaritzako Agentzia Nazionala) zuzendaritza-batzordeetako kide izan zen, bai eta Finantza Energetiko Nazionalaren Zuzendaritza Batzordeko presidente ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Meatze eta Energia ministro berriaren erronkak.» *Eguraldia*
Patricia Evangelista

**Patricia Evangelista** (Manila, Filipinak, XX. mendea) kazetari, ikertzaile eta dokumentalgilea da. Gatazka armatuen, hondamendi naturalen eta giza eskubideen aldeko borrokaren testuinguruan biztanleriak bizi dituen bizipen traumatikoetan zentratzen du bere lana.

## Lan ibilbidea 
Zazpi urtez Rappler albiste-agentziako erreportaria izan zen. Maria Ressa kazetari filipinarrak sortutako Rappler albiste-agentzia independentekoa da, eta Rodrigo Duterte filipinar presidenteak bultzatutako drogen aurkako gerrari buruzko multimedia-erreportajeak eta *Impunidad* seriea egin eta ekoitzi zituen. Giza Eskubideen Prentsa Saria, Asiako Editoreen Elkartearen hiru sari eta Kazetaritzako Osborn Elliott Sariaren finalista izan zen serie hau. Horrez gain, Kate Webb saria jaso zuen, arrisku-egoeran dagoen kazetaritza bikainaren saria, eta ASU Future Security, Civitella Ranieri Foundation, Dart Center for Journalism and Trauma eta lo Logan Nonfiction programa erakundeen beken onuraduna izan da.

*Some People Need Killing: A Memoir of Murder in My Country* (Random House, 2023) liburuak xehetasunez kontatzen du 2016 eta 2022 urteen artean Duterteren agindupean egin ziren epaiketaz kanpoko hilketei buruz egindako ikerketa. Comanegra argitaletxeak saiakera horren katalanezko itzulpena argitaratu zuen *Algú els ha de matar* (euskaraz: Norbaitek hil behar ditu) izenburuarekin 2025 urteko maiatzaren 14an.

## Lanak 
* *Some People Need Killing: A Memoir of Murder in My Country* (Random House, 2023)

## Sariak eta aintzatespenak 
* Kate Webb saria, arrisku-egoeran dagoen kazetaritza bikainaren saria, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Fantastic Four: First Steps

***The Fantastic Four: First Steps***, , 2025eko Matt Shakman estatubatuarrak zuzendutako superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen eta Jack Kirby eta Stan Leek sortutako Lau Izugarriak superheroi laukotearen komikietan oinarritua dago. Pedro Pascal, Vanessa Kirby, Ebon Moss-Bachrach, Joseph Quinn, Julia Garner, Sarah Niles, Mark Gatiss, Natasha Lyonne, Paul Walter Hauser eta Ralph Ineson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Pedro Pascal: Reed Richards / Jaun Harrigarria
* Vanessa Kirby: Susan « Sue » Storm / Emakume Ikustezina
* Joseph Quinn: Johnny Storm / Giza Suziria
* Ebon Moss-Bachrach: Ben Grimm / Gauza
* Ralph Ineson: Galactus
* Julia Garner: Shalla-Bal / Zilarrezko Surflaria
* Paul Walter Hauser: Harvey Elder / Sator Gizona
* Natasha Lyonne: Rachel Rozman
* Sarah Niles: Lynne Nichols, Etorkizunaren Fundazioko gabinete burua
* Mark Gatiss: Ted Gilbert, telebista animatzailea
* Matthew Wood: H.E.R.B.I.E. (ahotsa)
* Ada Scott: Franklin Richards
* Alex Hyde-White: ABCko aurkezlea (kameoa)
* Rebecca Staab: Channel Nine kateko aurkezlea(kameoa)
* Jay Underwood: Zentral-elektrikoaren langilea(kameoa)
* Michael Bailey Smith: Zentral-elektrikoaren langilea(kameoa)
* Robert Downey Jr.: Victor von Doom / Doom doktorea (kameoa)
* John Malkovich: Ivan Kragoff / Mamu Gorria (kameoa)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mariana Muñoz

**Mariana Muñoz** (Medellín, Antioquia, Kolonbia, 2003ko urtarrilaren 2a) futbolaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Kolonbiako Emakumezkoen Liga Profesionaleko Amerika de Calin.

Bere debuta Kolonbiako Emakumezkoen Ligan izan zen, Atletico Nacional taldearekin, 2020 urteko urriaren 17an.

## Selekzio nazionala 
Kolonbiako 20 urtez azpiko selekzioaren parte izan zen, eta berak egin zuen 2022ko Costa Ricako 20 urtez azpiko Munduko Kopan Alemaniari 1-0 irabazita lortu zuen gola.

### Hego Amerikako Txapelketetako partaidetzak 
### Munduko txapelketetan parte hartzea 
## Taldeak 
## Palmaresa 
### Titulu nazionalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sheila Fox-en desagerpena

**Sheila Fox** (Farnworth, Lancashire, Ingalaterra, 1938 – 1944ko abuztuaren 18an desagertua) neska ingelesa zen. Sei urte zituela desagertu zen jaioterrrian, eta Bigarren Mundu Gerrako misteriorik "aztoragarrienetakotzat" jo izan da. Prentsak "**Green Mac-eko neska**" deitu zion Foxi.

## Inguruabarrak 
Sheila 1944ko abuztuaren 18an ikusi zuten azkeneko aldiz, Farnworth-en, 4:00etan, bere eskolatik irteten, itxuraz, etxerako bidean, baina inoiz ez zen hara heldu. Sheilaren lagunek esan zuten gizon batekin ikusi zutela okindegi bateko atean, non batzuek esaten zuten bikotea elkarrekin zihoala oinez, eta beste batzuek bizikleta beltz baten langan eserita zegoela. Sheilarekin ikusitako gizona, ondo jantzitako, bizarra moztutako eta gorpuzkera argaleko gizona bezala deskribatua izan zen, 25 eta 30 urte bitartekoa.

Sheilaren gurasoek adierazi zutenez, litekeena da haurra Londresen lagunekin elkartzen saiatu izana. Familiako kideak oso hunkituta zeuden gertaerarekin, eta bizirik jarraitzea espero zuten, poliziak ezin izan baitzuen haren gorpua aurkitu. Fox familiaren bizilagunek adierazi zuten euren itxaropenak beranduago desagertu zirela, neskatoa hil egin zutela dioten espekulazioak sortu zirenean.

## Ikerketa eta ondorioak 
Kasua desagertutako pertsonaren kasutzat hartu izan da beti, ez baita inoiz hilketaren behin betiko frogarik aurkitu, ezta gorpurik ere.

Desagertu zen gauean eta hurrengo egunetan bilaketa asko egin zituzten inguruan poliziako kideek zein boluntarioek. Ahaleginak ahalegin, poliziak ezin izan zuen aurkitu ez gizona ez Sheila bera nondik joan zen frogarik, ez soinean zeraman arropa. Egunkariak historiaz arduratu ziren, Bigarren Mundu Gerrako gertaerek laster itzala egin bazioten ere.

Sheilaren bilaketa 2001 urtean "zabaldu" zen, pertsona batek poliziari ohartarazi zionean bere herrian bizi zen gizon bat ikusi zuela esanez, 20 urte ingurukoa, neskatoa desagertu zen orduaren inguruan, gaueko azken orduetan, eta arinagotik susmatzen zuen delitu bat ezkutatzen ari zela. Abisu horren ondorioz, ikertzaileek kasua berriz zabaldu zuten. Lekua neskatoa bizi zen lekutik nahiko hurbil zegoen. Bertakoek zalantzak adierazi zituzten zerbait aurkituko ote zuten, izan ere, hiriko hainbat estolda eraiki zituzten inguruan, eta ez zen arrastorik atera lurpetik. 2001 urteko ekainaren 5ean hasi eta egun gutxi batzuk iraun zuen prozedurak ez zuen arrakastarik izan, ez baitzen froga balioa zuen ezer aurkitu. Ikertutako pertsonaren semeak adierazi zuen ez zuela poliziaren bilaketa eskatzen zuen inolako inguruabarren berri.

Batzuek Jack Quentin Smithen hilketarekin lotu dute kasua, 11 urtekoa, Farnworthen hil baitzuten 1948ko apirilean, Sheila desagertu eta lau urtera. Antzeko beste kasu aipagarri batzuk  1945ean eta 1948an Sheilaren adin bereko ikasleei egindako bi eraso dira. Labana bat zeraman gizon bat zen, baina ez zetorren bat Sheila Fox desagertzea eragin zuten gertakariekin, eta egilea ez zuten inoiz atxilotu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Disappearance of Sheila Fox* en historicbolton.com
* BBC contemporánea Sheila Fox-en gorputzak 2001ean Farnworth-en jabetza bat bilatzeari buruzko artikulua.
Kate Webb

**Catherine Merrial Webb,** ezagunagoa **Kate Webb** izenez (Christchurch, Zeelanda Berria, 1943ko martxoaren 24a –  Sydney, Australia, 2007ko maiatzaren 13a) idazkari, filosofo, korrespontsal eta gerra kazetari aitzindaria izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak auto istripu batean hil ziren berak 18 urte zituela. Filosofia ikasketak Melbourneko Unibertsitatean egin zituen. 

### Lan ibilbidea 
*The Sydney Daily Mirror* egunkarirako idazkari eta UPI agentzietako Asiako herrialdeetako korrespontsal lanetan aritu zen, eta France Presse Agentziako (AFP) zuzendari ondokoa izan zen Jakartan 1985 urtetik 2001 urtera. Gerrako korrespontsal izan zen emakume aitzindarietako bat izan zen.

2007 urteko maiatzaren 13an hil zen, 64 urte zituela, ondesteko minbiziaren ondorioz. Omenaldi gisa, Kate Webb Saria sortu zen. 3.000 euro inguru ematen dira arriskutsuetan edo egoera zailetan korrespontsal lanak egiten dituenarentzat.

## Aintzatespenak 
* Kate Webb Saria sortu zen, arrisku edo egoera zailetan korrespontsal lanak egiten dituen kazetarientzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vibe coding

[thumb|[ChatGPT|ChatGPTrentzat galdera, karta multzo bat nahasteko eskatzen diona programatzeko Javascript funtzio gisa.]]
***Vibe coding*** adimen artifiziala (AA) darabilen programazio-teknika bat da. Pertsona batek esaldi gutxi batzuetan arazo bat deskribatzen dio Hizkuntza Eredu Handi batean oinarritutako txat sustema bati, eta eredu edo AA horrek iturburu-kodea eskaintzen dizu.

## Deskribapena 
Vibe coding-aren aldekoek diotenez, programatzaile amateurrek ere *softwarea* sortzeko aukera ematen du, eta hauen artean optimisten terminoa 2025eko otsailean sortu zuena, Andrej Karpathy dago. Terminoaren zabalkundea arrakasta berehalakoa izan du, ingelesezko Merriam-Webster Hiztegian hurrengo hilabetean zerrendatu zuten jada, eta uztailera bitartean, 25 orri sortuak zeuden Wikipediako hizkuntza desberdinetan. 

Andrej Karpathyk elkarrizketa gisa deskribatu zuen bere ikuspegia, ahots komandoak erabiliz AAk kode erreala sortzen duen bitartean. 

Karpathyren ekarpena irakurri ondoren, terminoa zabaltzen ari zela igarrita, *The New York Times* egunkariko Kevin Roose kazetariak, programatzaile profesionala izan gabe, vibe coding-arekin esperimentatu zuen eskala txikian hainbat aplikazio sortzeko. «Norberarentzako software» gisa deskribatu zituen, AAk sortutako eta banakako behar espezifikoei aurre egiteko diseinatutako tresna pertsonalizatuak aipatuz, hala nola LunchBox Buddy izeneko aplikazio bat, bere hozkailuaren edukia aztertzen zuena eramateko hamaiketakorako artikuluak iradokitzeko. Roosek adierazi zuenez, *vibe* coding-ak programatzaileak ez direnei *software* funtzionala sortzeko aukera ematen badie ere, emaitzak mugatuak izaten dira eta akatsak egiteko joera izaten dute. Kasu batean, AAk sortutako kodeak merkataritza elektronikoko gune baterako erreseina faltsuak fabrikatu zituen. Iradoki zuen *vibe coding-a* egokiagoa dela denbora-pasako proiektuetarako, funtsezko zereginetarako baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Red Púrpura

***La Red Púrpura*** () Carmen Molak (Jorge Diaz, Antonio Mercero eta Agustin Martinez telebista gidoilarien ezizen kolektiboa) idatzi eta 2019ko apirilaren 4an argitaratutako eleberria da. *Elena Blanco* inspektorearen serieko bigarren liburua da, eta haren aurretik *La Novia Gitana* (2018) eta atzetik *La Nena* (2020), Las Madres (2022) eta El Clan (2024) datozte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans-Rudolf Merz

**Hans-Rudolf Merz** (Herisau, 1942ko azaroaren 10a) suitzar ekonomialari eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2009an.

1971n Ekonomian doktoratu zen Sankt Gallengo Unibertsitatean. Hainbat banketxetan lan egin zuen, eta politikan sartu aurretik, gorbntz datozen merkatuei buruzko aholkulari gisa.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kidea da. 1997an, Suitzako Estatuen Kontseiluko kide hautatu zuten, eta Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 2004tik 2010era, eta Finantza saila zuzendu zuen. Suitzako banku-sekretua, Ameriketako Estatu Batuekiko zergen inguruko eztabaida eta Libiarekiko krisia, Muammar al Kadafiren seme bat Suitzan atxilotu ondoren, kudeatu behar izan zituen, 

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2009an.
Marcelo Núñez de Cepeda

**Marcelo Núñez de Cepeda Ortega** (Toro, 1879ko urtarrilaren 16a - Iruñea, 1972ko uztailaren 22a) espainiar apaiz katoliko eta artxibozaina izan zen.

## Biografia 
Zamorako Seminarioan hezi zen, non apaiz ordenatuko zen. Geroago, Filosofia eta Letretako ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean (1911).

Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Kidego Fakultatiboko kide izanik, Arabako Ogasun Ordezkaritzako, Gasteizko Liburutegi Publikoko eta Nafarroako Estatuko Artxiboetako (Ogasuneko Ordezkaritzakoa zein Iruñeko Lurralde Auzitegikoa) Artxiboko buru eta Iruñeko elizbarrutiko artxibozain izendatu zuten. 

Artxibozain lanetan aritzearekin batera, irakasle laguntzailea izan zen Gasteizko zein Iruñeko bigarren hezkuntzako institutuetan, eta katedraduna Iruñeko Elizbarrutiko Seminarioan.

Hainbat argitalpenekin kolaboratu zuen, hala nola *El Correo de Zamora*, *El Pensamiento Alavés*, *El Pensamiento Navarro*, *Doce de Octubre* edota *La Avalancha*.

## Lanak 
* *Archivo del Hospicio de la Ciudad de Vitoria*. 1926. Gasteiz.
* *Hospitales Vitorianos*. 1931. El Escorial.
* *La Beneficencia en Navarra a través de los siglos*. 1940. Escuelas Profesionales Salesianas, Iruñea.
* *Los votos seculares de la ciudad de Pamplona*. 1942. Iruñea.
* *Elementos de Archivología, Paleografía y Diplomática*. 1943. Iruñea.
* *Manual teórico-práctico del archivero*. 1947. Gráficas Gurrea, Iruñea.
* *Guía completa del País Navarro: geografía, historia, cultura, arte, religiosidad y vida social de Navarra, itinerarios completos por ferrocarril y carretera*. 1947. Gráficas Gurrea, Iruñea.
* *Los antiguos gremios y cofradías de Pamplona*. 1948, Imprenta Diocesana, Iruñea.
* *Monografía histórica sobre las imágenes de Ntra. Sra. La Virgen Blanca*. 1955. Arabako Foru Aldundia, Gasteiz. 
* *El ayer y el hoy de Vizcaya*. 1956. Gasteiz. 
* *Biografía del general don Emeterio Celedonio Iturmendi y Barbarin*. 1960. Editorial Gómez, Iruñea. 
* *Biografía del General don Torcuato Mendiry y Corera*. 1961. Editorial Gómez, Iruñea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anemonoides nemorosa

thumb|Lorea

***Anemonoides nemorosa*** (sinonimoa *Anemone nemorosa),* basoko anemona, udaberriaren hasieran loratzen den Ranunculaceae familiakoa landarea da, jatorriz Europakoa.  Landare belarkara iraunkorra da, 5 eta 15 cm bitarteko altuera hartzen duena.

## Deskribapena 
Landare iraunkorra, 2-6 mm-ko diametroko errizoma zilindriko horizontal batetik hazten dena, arre kolorekoa, eta ertzetik ondo ateratzen da 1 - 2 palmatisekta hostoa, 3 - 5 segmentu oso irregularrekin, edo 35 cm-ko altuerainoko zurtoin bat, lore batez errematatzen duena eta basalen antzeko 3 hosto dituen bertilizioekin.

Lorea, aktinomorfoa, zuria edo arrosa da; periantoa 6 pieza petaloidez osatuta dago, 15 - 22 x 7 - 11 mm-koak, eliptikoak eta mamitsuak. Androzeoa antera horiko estamine ugariz osatuta dago. Ginezeoak karpelo aske ugari ditu, iletsuak, estilo kurbatuarekin.
thumb|Landarea
Fruitua poliakenio esferoidal bat da, estiloa mantentzen duten 15-25 akenio iletsuekin.

Otsailetik maiatzera loratzen da.

## Antzeko espezieak 
*Anemonoides ranunculoides* txikixeagoa da, lore horiak ditu eta normalean  hosto basalik gabe. 

*Oxalis acetosella* antzeko leku itzaltsuetan hazten dena, erraz bereiz daiteke hiru zatitan banatutako hostoengatik (hirustaren antzekoak) eta lore txikiengatik (petalo zuriak eta 5 sepalo besterik ez).  

## Habitata eta ekologia 
Azidofilo samarrak diren zuhaitzen oihanpean hazten da, hala nola urkiak, haritzak, pagoak, lurzoru freskoetan, eta baita piornal, txilardi eta larre natural hezeetan ere, itsasoaren mailatik 2000 metrora.

## Banaketa 
thumb
*Anemonoides nemorosa*-ren jatorrizko banaketa-eremua Europatik mendebaldeko Asiaraino hedatzen da, eta Turkiako Kaukasoraino iristen da. Zeelanda Berrian eta beste hainbat lekutan sartua izan da.  

## Ekologia 
Loreak intsektuek polinizatzen dituzte, bereziki sirbidoek.  Haziak akenioak dira. 

## Etimologia 
**Anemone** generoaren izena “amona” (errotik) grekoko hitzetik dator.

**nemorosa** epiteto espezifikoa ere grekotik dator, “nemos” hitzetik, basoa esan nahi du.

## Galeria 

Fitxategi:Anemonoides nemorosa bat.jpg
Fitxategi:Anemonoides nemorosa bi.jpg
Fitxategi:Anemonoides nemorosa lau.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Shirreffs,	DA 1985. *Anemone	nemorosa*	L. *Journal	of Ecology*	73: 1005-1020.
* Felipe,	C. (2008). *Buscador	de plantas 2008-2009*	. Dorling Kindersley. .
* Vida	vegetal - Anémona de los bosques Archivado	el 8 de marzo de 2021 en Wayback	Machine.

## Kanpo estekak
Freshta Kohistani

**Freshta kohistani** (1991-2020) 29 urte zituela hil zuten emakume afganiar eta demokraziaren defendatzaile sutsua izan zen.

## Biografia 
Kohistanik maiz antolatu zituen ekitaldiak hiriburuan, Kabulen, Afganistango emakumeen eskubideak defendatuz.Sare sozialak erabiltzen zituen bere mezua zabaltzeko plataforma gisa, eta jarraitzaile ugari izan zituen.

2020ko abenduan, 29 urte zituela, Afganistango Kapisa probintziako Hesa Awal Kohistan barrutian, motozikleta batean armatutako gizon batzuek hil zuten, etxetik gertu. Bere neba ere erasoan hil zen. Pistoleroek ihes egin zuten. 

Erasoa jasan aurretik, Kohistanik babesa eskatu zien agintariei, mehatxuak jaso ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Domingo Mintegi

**Jose Domingo Prudentzio Joakin Mintegi Claudio** (Donostia, 1756ko apirilaren 29a &ndash; Madril, 1843ko apirilaren 5a) gipuzkoar legelari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Merkatari aberatsen familia batean hazi zen. Ikasketetan aurreratuta, hamaika urte zituenerako hainbat hizkuntzatan hitz egiten zekien. Zuzenbide Zibila ikasi zuen Granadan eta Zuzenbide Kanonikoa Salamancan. Salamancako unibertsitateko San Bartolome ikastetxe nagusiko beka bati oposizioa egin zion. Bertan hainbat katedra izango zituen eta errektore izatera iritsiko zen. Gaztelako Kontseiluan plaza bat eskaini zitzaion, baina uko egin zion.

Irakaskuntzatik erretiratua, politikan sartu zen. 1813ko Espainiako hauteskunde orokorretan, Salamancako barrutian Gorteetarako diputatu hautatu zuten, eta 1814an errepikatu egin zuen. Azterlanen Zuzendaritza Nagusiko kide gisa, haren sinadura, besteak beste, «Instrukzio Publikoaren Lege Proiektuan» agertu zen, zeina 1814ko martxoaren 7an aurkeztu baitzen Gorteetan. 1820ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten, oraingoan Gipuzkoan, baina ez zen ganberan aritu, ordezko geratu baitzen.

Hainbat lan idatzi zituen, baina bat baino ez zen argitaratu, «*Compilación de falsas decretales y cánones de fe dudosa*» izenekoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Jose Maria Eguren

**Jose Maria Eguren Santiago** (Bergara, XIX. mendea &ndash; Madril, 1878ko azaroaren 17a) gipuzkoar kazetari eta historialaria izan zen.

## Biografia 
Kazetari gisa, *La España*ko erredaktore eta *Semanario Pintoresco Español* eta beste aldizkari batzuetako kolaboratzaile lanetan aritu zen. *Memoria descriptiva de los códices notables conservados en los archivos eclesiásticos de España* liburuaren egilea izan zen, Liburutegi Nazionalak 1859an antolatutako bibliografia lehiaketa publikoan saritua eta gobernuaren kontura inprimatua, eta baita *Historia del Colégio imperial de jesuitas de Madrid* ere, baita gorteko arte eta monumentuei buruzko hainbat liburuxka ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazanin Afshin-Jam

**Nazanin Afshin-Jam** (Teheran, Iran, 1979ko apirilaren 11) giza eskubideen aldeko ekintzaile irandar-kanadarra da.

## Biografia 
### Gaztaroa eta prestakuntza 
1981ean, Nazanin Afshin-Jamen familiak Irango iraultzatik ihes egin eta Kanadako Vancouver hirira joan zen bizitzera. Nazaninek Cadets del Aire taldean sartu zen. Maila gorenera igota, hamasei urterekin lortu zuen pilotu-lizentzia. Afshin-Jam Columbia Britainiarreko Unibertsitatean ikasi zuen, non Nazioarteko Harremanetako eta Zientzia Politikoko graduak lortu zituen. Urrutiko eskolak hartu zituen, eta diplomaziako master's degree bat lortu zuen, Norwicheko Unibertsitatean.

### Edertasun-lehiaketa 
2003an, Nazanin Afshin-Jamek Miss World Canada edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Miss World lehiaketan bigarren izan zen.

### Giza eskubideen aldeko ekintzailea 
Afshin-Jam Gurutze Gorrirako hezitzaile gisa ari zen lanean Nazanin Fatehiren patuaren berri izan zuenean. Kanpaina egin zuen hamazazpi urteko neska irandar horren alde; izan ere, hiltzera kondenatu zuten, bera eta iloba bortxatzen saiatzen ari ziren gizonetako bat hiltzeagatik. Afshin-Jamek bere aldeko eskaera bat egin zuen, eta munduan 300.000 sinadura bildu zituen. 2007ko urtarrilean askatu zuten Nazanin Fatehi. Ondoren, ekintzaileari antzeko kasuez interesatu zen, eta, horren ondorioz, Peter MacKay ezagutu zuen, garai hartan Kanadako Kanpo Arazoetako ministroa zena. 2012an politikariarekin ezkondu zen.

Afshin-Jam irabazi-asmorik gabeko Stop Child Exections erakundearen sortzaileetako bat da, eta berak zuzentzen du. Giza Eskubideen aldeko Gazteak nazioarteko elkarteak (''*) * izendatu zuen.

### Beste jarduera batzuk 
Afshin-Jam taldeak *Someday* izeneko diskoa grabatu zuen, 2007an kaleratua. Nazanin Fatehi askatzeko antolatutako kanpaina kontatu zuen, Susan McClelland kazetariarekin batera idatzitako *The Tale of Two Nazanins* liburuan. Fondation canadienne des relations raciales (Harremanetarako Kanadako Fundazioa) Kandadko Gobernuko agentziako administrazio kontseiluan dago.

## Bizitza pribatua eta familia 
Nazanin Afshin-Jamen ama katolizismora bihurtu zen, familiaren liburutegian aurkitutako Bibliaren ale bat irakurri ondoren. Bere aitak Teherango Sheraton hotela zuzentzen zuen. Islamiar Iraultzaren Zaindariek espetxeratu zuten baina bere familiarekin ihes egitea lortu zuen Iran-Irak gerra piztu baino lehen. Ondoren Kanadan finkatu ziren.

Nazanin Afshin-Jam ingelesez, frantsesez eta persieraz mintzatzen da. 2012an Peter MacKay politikari kanadarrarekin ezkondu zen.

## Obra 
* (en) The Tale of Two Nazanins : A Teenager on Death Row in Iran and the Canadian Who Vowed to Save Her (en collaboration avec Susan McClelland), HarperCollins, 2012, 289 p. (ISBN 978-1-55468-972-9)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Rapidseko elizbarrutia

**Grand Rapidseko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1882ko maiatzaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Grand Rapidsen dago. Egun apezpikua David John Walkowiak da.

## Ordinarioak 
* Henry Richter (1883-1916)
* Michael Gallagher (1916-1918)
* Edward D. Kelly (1919-1926)
* Joseph G. Pinten (1926-1940)
* Joseph C. Plagens (1941-1943)
* Francis J. Haas (1943-1953)
* Allen James Babcock (1954-1969)
* Joseph M. Breitenbeck (1969-1989)
* Robert John Rose (1989-2003)
* Kevin Michael Britt (2003-2004)
* Walter A. Hurley (2005-2013)
* David John Walkowiak (2013-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Michael Gallagher (1915-1916)
* Kevin Michael Britt (2002-2003)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph Schrembs (1911)
* Charles Salatka (1962-1968)
* Joseph Crescent McKinney (1968-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalamazooko elizbarrutia

**Kalamazooko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1970eko abenduaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kalamazoon dago. Egun apezpikua Edward M. Lohse da.

## Ordinarioak 
* Paul Vincent Donovan (1971-1994)
* Alfred John Markiewicz (1995-1997)
* James Albert Murray (1998-2009)
* Paul J. Bradley (2009-2023)
* Edward M. Lohse (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak