Abegi oneko teserak

[thumb|Erromako Foro Boario-n (egungo San Omobono) aurkitutako [etruskoz idatzitako "*tessera hospitalis*" bat. K.a. IV. mendekoa. Inskripzioa atzealdean dago.]]
**Abegi oneko teserak** Erromatarren garaian Hispanian erabili ziren objektuak dira. Pasahitza, ohorezko bereizgarri, abegi onaren seinale, itun baten froga edo zirkulazio libreko baimen izateko eginak zeuden.

Gehienetan idatzita dauden arren, anepigrafikoak (testurik gabekoak) diren batzuk ere aurkitu izan dira.

Tesera esaten bazaie ere, erromatarrek hainbat zerbitzu sal-erosteko erabiltzen zituzten tesserae-kin zerikusi gutxi daukate.

## Formak 
thumb|200x200px|Abegi oneko ituna idatzita duen tesera, Soriako Burgo de Osman, Uxama Argaela hiria zegoen aztarnategian aurkitua. 5'5 cm. luze, 4'5 garai eta 1'5 cm lodi.
Nagusiki brontzez fabrikatutako objektua zen, baina baita zilarrez eta, seguruenik, kuartzoz ere. Hainbat formatakoak daude, eta normalean erditik zatituta daude. Formari dagokionez, tesera antropomorfoak aurkitu izan dira: buruak, eta gizaki baten gorputz zatiak dutenak: "*hermes*" (burua eta bularra bakarrik dituen eskultura bat) itxura dutenak edo esku gurutzatuen formakoak. Gehienak, dena den, animali forma dute: hegazti, zaldi buru edo zaldi protomoa (animaliaren burua gehi bularra), aharia, basurdea, aketza, otsoa, sugea, txakurra, arraina, kiribildutako sugea, etab.; landare itxurakoak ere badira, estilizatu bikonikoak eta anana- edo lore-kusku formakoak. Azkenik, itxura geometrikoa edo abstraktuak dutenak ere badira: bikonikoa, kubikoak, helikoidala eta paralelepipedoa.

Zuloak eginda izaten dituzte maiz, agian, lepotik zintzilika eramateko edo euskarri batean eskegitzeko iltzeen edo gakoen bidez.

## Hedapena eta ezaugarriak 
thumb|Santanderreko museoan ikusgai dagoen abegi oneko tesera, hartz baten larrua zabalduta irudikatzen duena. Testua atzealdean dauka.
Abegitasun-teserak eta Iberiar Penintsulako kultura indoeuroparren artean aurkitu izan dira.

Tesera horietan, hiri bat aipatu ohi da eta aipatutako hiriak eta teserak aurkitu direneko lekuak bat egiten dute oro har, zeltiberiarren eta ondoko hedapen eskualdean, beroiak, turmodigoak, bakzeoak eta astureak barne. Bi daude, eremu geografiko honetatik kanpo, Caceresen aurkitutako bat (betoien lurraldean) eta Lora del Ríon (Sevillan).

Zeltiberoz idatzitako teseratan aurkitzen ditugun hiriei buruzko erreferentzia kopuru handiak erakusten du teserek kontsignatzen dituzten itunetan duten zeregin garrantzitsua, baita izaera ofiziala ere. Latinez idatzitakoetan, ordea, norbanakoen arteko akordioak nagusi dira. Zeltiberiarren artean bi inskripzio besterik ez ditugu, pertsona bati edo familia talde bati buruzkoak soilik, eta ez dago bi banakoren arteko akordioa jasotzen duen aldebiko formulariorik

Itunen baten adierazpidea direnez, itunkideen eskutan egongo ziren, euren arteko adostasuna egiaztatzeko bitarteko gisa.

Itun bakoitzak bi tesera sortuko lituzke, formarik bereizgarrienean —brontzezko pieza txikiak, aurrealde erliebedunak eta atzealde laua dituztenak, ez berdinak, simetrikoak baizik—, irudikatzen duten irudiaren bolumen osoa berreraiki zezaten, aurpegi lauetatik elkartuta. Aldebiko formulario gehienek gizabanakoaren eta hiri-komunitatearen arteko akordioak jasotzen dituzte.

## Garrantzia dokumentu bezala 
Hispania errepublikanoko dokumentu-multzo interesgarrienetako bat dira. Idazkietan, hitzarmena non non egin zen adierazten da, eta batzuetan, hitzarmenean parte hartu dutenak izendatzen dira.]]

## Hospitium-aren ohitura 
thumb|Lugon aurkitutako *tesera hospitalis* edo hobe esanda, t*abula hospitalis*
Abegikortasun-teserak, zeltiberiar hizkuntzan "car" izena zutenak, herri zeltiarren artean "*hospitium*"-ak zuen garrantzia frogatzen dute. Abegikortasun paktuak oso ohikoak ziren indoeuropar kulturetan eta Iberiar penintsula barruko populazio zeltikoen artean ere oso zabaldua zegoen. Erromatarrek "*hospitium*" izena ematen zioten ohitura horren bidez, norbanakoek edo hiriek publikoki kanpotar bat edo beste hiriko herritarrei harrera ona egitea ziurtatzen zen. Indigenen praktika hori, zenbait alderditan, Greziako "*proxeniaren*" antzekoa zena, hiriei eta gizabanakoei oro har eragiten zien akordioetan gauzatzen zen, eta, seguru asko, tokiko herritartasuna lortzea ekartzen zuen kasu askotan. Akordio horiek brontzezko pieza txikietan idatziz islatzearen ohitura, erromatarren edo punikoen eraginez sortu zela uste da, latinoek "*hospitium tessera*"-ak baitzituzten.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian ere zenbait agertu dira, ezagunenak La Custodiako seiak izanik. Fiteron, Cintruénigon  eta Cascanten tesera bana topatu dira.

- Namato-ren (K.a. II. mendekoa g.g.b., 2006n baino lehen Fiteron aurkitua).. Nafarroako Ezkabarteko Arre kontzejuan batzuk agertu ziren:

*Nerone Claudio Caesare
*Aug(usto) Ger(manico) II
*[L(ucio)] Caesio Martiale co(n)s(ulibus) VIII
*Idus Decembris(!) civitas Pom
*pe[l]onensis hospitum renova
*vit cum L(ucio) Pompeio [L(uci)] f(ilio) Ani(iensi)
*Primianio
*liberis posterisq(ue) eius
*egerunt leg(ati) Sex(tus)
*Pompeius Nepos [---]
*Sergius Cres
*cens

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak