open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irati (argipena)

**Irati** hitzak zenbait adiera ditu, gehienak Euskal Herriko Pirinioetan dagoen basoaren izenetik eratorriak. Frantseserako sortutako grafia *Iraty* da.

Toponimo moduan,

* Iratiko oihana, Nafarroa Behereko, Zuberoako eta Nafarroa Garaiko basoa.
* Baso hartan jaio den ibaia; ez nahasteko *Iratiko erreka* izenaz ezagutzen denarekin, Urbeltza ibaiarekin bat egiten baitu.
* Iratiko eski estazioa, Zuberoako eski gunea;
* Iratiko trena, Zangoza-Agoitz-Iruñea trenbideari ematen zitzaion herri-izena, izen bereko ibaiagatik,
* Irati industrialdea, Biarrizko industria gunea, Zerikusi zuzenik gabe, baina oihanaren omenez hala izendatuta.
* Irati Erakustazoka, industrialde haren ondoan dagoelako horrela izendatua.

Irati, pertsona-izena, pertsonaia hauek dutena:

* Irati Anda (1982 -), eskalatzailea;
* Irati Elorrieta (1979 -), euskal idazlea;
* Irati Goikoetxea (1984 -), euskal idazlea;
* Irati Jimenez (1977 -), euskal idazlea.

Brasilen,

* Irati (Paraná): Paranáko hiria;
** Iraty Sport Club: hiriko futbol taldea;
* Iratiko Baso Nazionala, 1968an izendatutako parke naturala;
* Irati (Santa Catarina): Santa Catarinako hiria.

Beste erabilera zenbait ere baditu,

* Aussau-Irati (oc-eu; fr: *Ossau-Iraty*): Ipar Euskal Herriko eta Bearnoko gazta.
* Irati (filma) 2022ko euskal filma.
The Trooper

**The Trooper** Iron Maiden ingeles heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1983an *Piece of Mind* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *The Trooper* abestia entzungai
Fear of The Dark (abestia)

**Fear of The Dark** (euskaraz *Iluntasunaren Beldur*) Iron Maiden ingeles heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1993an *A Real Live Dead One* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Fear of the Dark* abestia entzungai
Mike Tyson

'*Michael *Mike* Gerard Tyson**, baita **Malik Abdul Aziz*' izenez ere ezaguna (1966ko ekainaren 30a, Brooklyn, New York) estatubatuar boxeolari ohia da. 1980ko hamarkadan birritan munduko pisu astunen txapelketa irabazi zuen; gainera, lehenbiziko aldian titulu hori irabazi zuen boxeolaririk gazteena izan zen. Askoren iritziz, garai guztietako boxeolari handienen artean sailkatuta dago.

## Biografia 
Hogei urte zituela, munduko txapelketa irabazi zuen, eta 1980ko hamarraldiaren bukaeran boxeoko izarra izan zen. 1986an, hogeita zortzigarren garaipena lortu zuen Las Vegasen, Trevor Berbick kanadarra KO utzi zuenean. Munduko pisu astuneko txapeldun gazteena bihurtu zen horrela. 1987an Tony Tucker estatubatuarra garaitu zuenean, munduko boxeoa zuzentzen zuten hiru erakundeek, WBA, WBC, IBFk alegia, txapeldun zela onartu zuten.

1988an Larry Holmes garaitu zuen, besteak beste, eta bazirudien Tysonek ez zuela kontrakorik. Baina, 1990ean, ez zen oso ondo prestatu Tokion aritzeko, eta James Buster Douglasek KO utzi zuen Tyson. Hala, galdu egin zituen bere tituluak. 1992an emakume bat bortxatu nahi izan zuelako salaketa egin zioten; epaitu, eta sei urteko espetxe-zigorra eman zioten. 1995ean jokabide zintzoa izateagatik libre utzi zuten. Islamari lotu zitzaion, eta helburu bakar bat zuen buruan: pisu astuneko titulua berreskuratzea.

1996an WBCk munduko txapelduntzat hartu zuen Frank Bruno britainiarra garaitu zuenean. Urte horretan bertan, Evander Holyfielden kontra borrokatu zen, eta Holyfieldek garaitu zuen. Handik urtebetera mendekua hartzeko aukera izan zuen; Tysonek Holyfieldi belarrian ausiki egin zionez, deskalifikatu egin zuten. Urte eta erdiz ezin izan zen borrokatu, 1999 arte, baina urte hartan bertan, espetxera bidali zuten bigarrenez, auto-istripu bat eragin zuen borroka batengatik. Handik sei hilabetera kaleratu zuten.

Mike Tyson behin baino gehiagotan saiatu zen gerora munduko txapeldun izaten, baina espetxetik irten zenetik ez zuen garaipenik lortu. 2003an, bere karreran zehar 300 milioi dolar inguru irabazi ondoren, sosik gabe zegoela onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mike Tyson boxeolariaren webgunea
Magners

[thumb|150px|Magners [sagardo botila.]]

**Magners** Irlandako gas edo apardun sagardo marka bat da. C&C Group enpresak Tipperaryko konderrian ekoiztu ohi du. Berez Irlandan **Bulmers Original Vintage Cider** izenez saldu ohi da, baina Erresuma Batuan saldu ohi den H. P. Bulmer sagardotik bereizteko asmoz, Irlandatik kanpora **Magners Original Irish Cider** izenez saldu ohi da.

1935ean William Magner sagardogileak Tipperary konderriko Clonmel udalerrian ekoizten hasi zen.

## Errugbia 
Errugbian Magners League delakoaren babesle ofiziala da.

## Kanpo estekak 
* Magners sagardoaren webgunea (eleanitza) (Irlandatik kanpora)
* Bulmers sagardoaren webgunea (Irlandako Errepublikan)
Cordia gerascanthus

***Cordia gerascanthus***, ***Cordia alliodora*** edo **baria** borraiaren familia (*Boraginaceae*) bereko zuhaixka da.

## Ezaugarriak 
8 m-rainoko luzera har dezake. Zurtoin lodia du eta hosto handi zakarrak. Loreak zuriak dira eta intsektu ugari erakartzen dituzte, erleak batik bat. Landare horrek isurkari berezia izaten du azalean, azukrea zuritzeko erabiltzen dena. Zura gogorra izaten du, gaztain kolorekoa.

## Erreferentziak
Alan Cox

**Alan Cox** (Solihull, 1968ko uztailaren 22a) britainiar programatzailea da.

Linuxen garapenean inplikatuta egon da 1991 urteaz geroztik. Galesko Unibertsitatean lanean zegoen bitartean, Swansean, unibertsitateko makina batzuetan instalatu zuen Linuxeko programa bat (lehenengotariko bat). Instalazio hau leku handi batean instalatutako lehen linux programa izan zen eta honi esker akats asko aurkitu ziren. Alan Coxek akats hauetako asko konpondu zituen eta beste asko berridatzi. Guzti honi esker linuxen nukleoan sartu zen. Nukleoaren adar zahar bat mantendu du (2.2.x) eta bere adarraren bertsio bat (2.4.x). Bertsio honek egonkortasun handia dauka eta horregatik linuxen hobekuntza ikaragarria izan zen. Red Hat-en 10 urtez lan egin ondoren enpresa uztea erabaki du bere ustez interesgarriagoak diren gauzetan zentratzeko. Urtarrilean bukatuko da bere kontratua.
Hockenheim

**Hockenheim** Alemaniako Baden-Württemberg estatuko hiri bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 21.118 biztanle zituen. Hiri hau Heidelberg eta Walldorf hirietatik hurbil dago. Bestalde, Formula 1eko Alemaniako Sari Nagusiaren egoitza ere bada, hau hiri honen inguruetan dagoen Hockenheimring zirkuituan ospatu ohi da.

[thumb|700px|erdian|[Hockenheimring zirkuituaren ikuspegi panoramikoa.]]

## Iruditegia 

Irudi:Hockenheim evangelische Kirche 20110602.jpg|Eliza protestantea.
Irudi:Hockenheim katholische Kirche 20110602.jpg|Eliza katolikoa.
Irudi:Pforzheim 2.jpg|Enz ibaia Rossbruecke zubitik ikusita.
Irudi:20110116Bahnhof Hockenheim.jpg|Tren geltokia.

## Hiri senidetuak 
*  Commercy, Frantzia, 1970
*  Hohenstein-Ernstthal, Saxonia, Alemania, 1990
*  Mooresville, Ipar Carolina, Estatu Batuak, 2002.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Hockenheimgo Udal webgunea
Tábor

**Tábor** () Txekiar Errepublikako hegoaldean, Hego Bohemia eskualdean, kokaturik dagoen hiria da. Lužnice ibaiaren ertzean dago, Praga hiriburutik 90&nbsp;km hegoaldera. 2013an 35.586 biztanle zituen, hortaz, České Budějovice hiriaren ondoren eskualdeko bigarren hiririk populatuena da. Hustar gerretan paper garrantzitsua izateagatik ezaguna da. Hiriak ondare historiko garrantzitsua du eta, gaur egun arte, alde zahar bikaina gorde izan du.

## Iruditegia 

Irudi:Tabor,Czech Republic.jpg|Žižka enparantza eta udaletxe zaharra.
Irudi:Tábor centrum 2.JPG|Erdigunearen aireko ikuspegia.
Irudi:Tabor CZ School of Agriculture.jpg|Nekazaritza eskola.
Irudi:Tabor Old Town Hall.jpg|Udaletxe zaharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tábor hiriko udal webgunea
Kontrakultura

**Kontrakultura** 1968 urtean Theodore Roszak historialariak sortutako kontzeptua da, munduan nagusitzen ari zen teknokraziaren aurkako ikuspuntu kulturala izendatzeko. Gerora, ordea, kultura eredu nagusi eta menderatzaileen aurkako azpikultura eta mugimenduak izendatzeko erabili da. Eskuin nahiz ezkerreko politika ikuspuntuetatik at 1960ko hamarkadan sortutako gizarte mugimenduetan du jatorri, 1968ko maiatza adierazgarri nagusia izanik. Terminoa kritikatu izan da, mugimendu kontrakulturalak ere kulturalak baitira eta **protesta-kultura** eta antzekoak proposatu dira aukera gisa.

## Kanpo estekak 
* Kontrakulturak, Gizapedian.
*  Cultura y contracultura: observaciones periféricas, Bernal Herrera, Universidad de Costa Rica.
Evander Holyfield

**Evander Holyfield** (Atmore, Alabama, 1962ko urriaren 19a -) estatubatuar pisu astuneko boxeolari profesionala da, hainbat alditan munduko pisu astunetako boxeo txapelduna izan dena. Pisu astunetan munduko txapeldun hiru aldiz izandako bigarren boxeolaria da; Muhammad Ali izan zen lehena.

## Biografia 
Profesional gisa 1984an hasi zen. 1990ean, James Buster Douglas mendean hartuta, munduko txapeldun geratu zen. Titulua hiru aldiz defendatu ondoren, Riddick Bowek kendu zion, 1992an. Hurrengo urtean berreskuratu zuen atzera, kendu zionari berari irabazita. Berriro galdu zuen 1994an, Michael Moorerren aurkako borrokaldian.

Hogeita hamalau urterekin, berriro ekin zion pisu astunetako titulua lortzeko prestatze-lanari. Orduko txapelduna, zaletuen gogokoena, Mike Tyson zen. Denen harridurarako, Holyfieldek seigarren borrokaldian menderatu zuen Tyson. Holyfield eta Tyson berriro jarri ziren aurrez aurre 1997ko ekainean; borrokaldietako batean, baina, Tysonek hozka egin zion Holyfieldi belarrian (aurretik Holyfieldek Tysoni buruarekin hainbat alditan kolpatu zuen), eta, borroka galtzeaz gainera, boxeatzeko baimena kendu zioten Tysoni denboraldi baterako. Tysonek Holyfieldi barkamena eskatu zion eta azkenik handik urte batzuetara Holyfieldek Tysoni barkatzen ziola iragarri zuen.

Bere ibilbidean zehar maila bikaineko boxeolariekin lehiatu izan da, horien artean Lennox Lewis, Chris Byrd, Sultan Ibragimov, Nikolay Valuev, Francois Botha eta Mike Tyson.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Evander Holyfield boxeolariaren webgunea
Sexu iraultza

[thumb|300px|**Sexu iraultzak** iraganean gaitzetsi eta debekatu egiten ziren jarrera eta moldeak, elkarri espazio publiko batean [musu ematea esaterako, hautsi zituen.]]

**Sexu iraultza** 1960ko hamarkadatik Mendebaldean sexu moralari dagokionean gizartearen jarrera aldaketa da, bereziki antisorgailuen erabilerari eta sexu berdintasunari buruz eta giza sexualitatea ugalketarako ez ezik, norberaren eta bestearen plazererako ere badirela baieztatuz eta sexualitate bizitza menderatzen zuten ordurarteko moldeak hautsiz.

Mugimendu honen eragile nagusietariko bat 1950 hamarkadan Kinsey eta Masters eta Johnsonen txostenen argitalpena izango da. Liburu horiek une hartaraino tabu zen sexuari buruzko eztabaida zabaldu egin zuen, besteak beste, erotismoaren garrantziaz, monogamiaren aukerez, homosexualitateari normaltasunaren bidea irekitzeaz, gorputzaren erreibindikazioaz, familia mota berriez...

Prozesu horretan antisorgailuen popularizazioa eta berrien aurkikuntza, bereziki pilula antisorgailuarena, ezinbesteko faktorea izan zen. Beste ikuspuntu batetik, abortuaren eskubidea. Aldi berean, penizilinak sexuarekin lotuta zeuden gaixotasunen kontrola ahalbideratu zuen, modu batez, sexuaren aurrean beste lasaitasuna eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wheels of Fire (Manowar)

**Wheels of Fire** (euskaraz *Suzko Gurpilak*) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988. urtean *Kings Of Metal* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Wheels of Fire* abestia entzungai
Garajonayko parke nazionala

**Garajonayko parke nazionala** () Kanarietako mendebaldean, Gomera uhartearen erdigune eta iparraldean dagoen parke nazionala da. Uharte horren %&nbsp;10 hartzen du, eta Santa Cruz Tenerifekoko probintziari dagokio.

1981ean egun duen hedaduraraino (3.948 hektarea) zabaldu zuten eremu babestua, eta 1986an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen: munduko eremu berezienetako bat da, existitzen den ereinotz- edo erramu-baso nagusia, bertan dagoelako. Ereinotz-basoak Tertziarioko basoak dira berez, eta mundu osoan Kuaternarioko glaziazioek ia denak suntsitu zituzten arren, hemengoa osorik gorde da, bakartasunari eta klimari esker, eta baita maldak handiegiak izateagatik ere, horrek gizakia kokatzea eta ondorioz basoa suntsitzea galarazi baitzuen.

Erliebea sumendizko goi-lautadez dago osaturik; sakan sakonez irekita dago, eta *roque* edo *neck* deritzen iltze bolkanikoak ditu, garai bateko tximinia bolkanikoak alegia. Orografiaren antolamendua dela-eta, alisioek ekarritako hodeiak bertan harrapaturik geratzen dira, eta horrek mikroklima epel eta hezea eragiten du, hau da, ereinotz baso subtropikalak behar dituen laino eta euriteak (% 75-90 hezetasun erlatiboa). Parkeko landarerik adierazgarrienak ereinotza, hagina, intsusa, ezkia, gurbitza eta txilarra dira besteak beste, eta baita zenbait landare endemiko ere. Faunari dagokionez, ia animalia bakarrak ornogabeak eta hegaztiak dira (usoa, gabiraia, belatza, hontza, zozoa, kanariar zapelatza eta erregetxoa). Parkearen ertzetan triku edo muskerren bat ere aurki daiteke.

Parkeari izena 1.487 metroko altuera duen Garajonay menditik datorkio. Gomerako printzesa "Gara" eta Tenerifeko printze "Jonay"-ren izenetatik eratorria da, kondairaren arabera bertan ezkutatu omen baitziren bi maitaleak. Azkenaldian gertaturiko suteek arriskuan jarri dute botanikaren altxortzat hartzen den baso hau.

File:Alone in the dark - WLE Spain 2015.jpg|Roque Ojila
File:WIKI 569 MmoramoraleS.JPG|Garajonayko parke nazionala
File:Roque de La Zarcita - WLE Spain 2015.jpg|Roque de La Zarcita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Trantsizio (argipena)

**Trantsizio** terminoak egoera batetik bestera igarotzeko aldaketa adierazten du. Terminoak erabilera zenbait ditu:
* historian,
** Espainiako Trantsizio Demokratikoa, Espainian Francisco Francoren diktaduraren ondoren zabaldu zen aro politikoa,
** Trantsiziozko Kontseilu Nazionala, 2011ko Libia gerra zibilaren aldeetako bat;
* kimikan, trantsizio-metala, elementu kimiko mota bat,
* fisika,
** trantsizio hiperfin,
** trantsizio-denbora, elektronikako kontzeptu bat
* probabilitate-teorian, trantsizio-matrizea, Markoven kate bat irudikatzen duen matrize, egoera batetik bestera igarotzeko probabilitateak azaltzen dituena;
* demografian, trantsizio demografikoa;
* ekonomian, trantsizio energetikoa.
* genero-ikasketetan, genero trantsizioa.
Defender (Manowar)

**Defender** (euskaraz *Defendatzailea*) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1987. urtean *Fighting the World* diskoaren barnean kaleratu zuten.

Abesti hau musika talde honen abesti ospetsuenetako bat da, bertan taldeko abeslariaz gain Orson Welles zinema zuzendari ospetsuak bere ahots sakonez aipatutako hitzaurrea ere badagoelarik.

## Kanpo estekak 
* *Defender* abestia entzungai
Kronika (argipena)

**Kronika** terminoak esanahi zenbait ditu:

* Historiografian, kronika gertaera historikoen idatzizko bilduma da, era kronologikoan, bereziki Erdi Aroan egiten zena;
* Kazetaritzan, kronika, kazetaritza generoa. Gertakizun batzuen narrazioa, ez beti era kronologikoan egina. Kronikaren generoak onartzen ditu gertakizunen narrazioarekin batera egilearen iritzi eta balorazioak.
Kronika (egunkaria), Urumeako bailaran argitaratzen den euskara hutseko tokiko egunkaria.

## Ikus, gainera 
* Erreportajea

## Kanpo estekak
Saizar (sagardoa)

[thumb|250px|eskuinera|Saizar eta [Gurutzeta (sagardoa)|Gurutzeta sagardo botilak.]]

**Saizar** Euskal Herriko sagardo marka eta enpresa sagardogile bat da. Bere egoitza Gipuzkoako Usurbil udalerrian du. Berez, Euskal Herriko enpresa sagardogile handienetako bat da.

## Kanpo estekak 
* Saizar sagardoaren webgunea
Gurutzeta (sagardoa)

[thumb|250px|eskuinera|[Saizar (sagardoa)|Saizar eta Gurutzeta sagardo botilak.]]

**Gurutzeta** Euskal Herriko sagardoa eta enpresa sagardogile bat da. Bere egoitza Gipuzkoako Astigarraga udalerrian du.

## Kanpo estekak 
* Gurutzeta sagardoaren webgunea
Rezola (sagardoa)

thumb|250px|Bi Rezola sagardo botila.

**Rezola** Euskal Herriko sagardo marka, sagardotegi eta sagardogile enpresa bat da. Egoitza Gipuzkoako Astigarraga udalerrian du.

## Kanpo estekak 
* Rezola sagardotegiaren webgunea
Carla Bruni

**Carla Gilberta Bruni Tedeschi** (Turin, 1967ko abenduaren 23a) italiar egile-abeslaria eta modelo ohia da, frantziar herritartasuna duena. 2008ko otsailaren 2an Frantziako presidente Nicolas Sarkozyrekin ezkondu eta, beraz, Frantziako lehen dama bilakatu zen.

## Diskografia 
* ''Quelqu'un m'a dit* (2002)
* *No Promises* (2007)
* *Comme si de rien n'était* (2008)
* *Little French Songs'' (2013)

## Kanpo estekak 
*    Webgune ofiziala, carlabruni.com
Zoe Bray

**Zoe Bray** (Paris, 1974 -) Euskal Herriko antropologo eta margolaria da.

## Biografia 
Aita Nicholas Bray kazetari ingelesa duela, Josette Dacosta amaren ama Ahatsan jaioa zen; hiru neba-arreba dira eta Zoe Parisen jaio bazen ere, neba Londresen eta ahizpa Erroman jaio ziren eta familiako hizkuntzak frantsesa eta ingelesa dira. Lan kontuengatik familia Europako hainbat lekutan bizi izan da; Euskal Herriarekiko lotura betidanik gorde izan du eta euskara (bere bosgarren hizkuntza) ikasi zuen. 1995etik Euskal Herrian denboraldi luzeak pasatu ditu eta egun Reno (Nevada, AEB) eta Euskal Herriaren artean bizi da.

Eusko Ikaskuntzako eta Itzal Aktiboa elkarteko kidea da.

## Ikerketa lanak 
Antropologia sozialaren arloan ikasketak (Edinburgon) eta ikerketa lanak egin ditu; bere tesiak Euskal Herriko egoerari buruz egin zituen. Ortzaizen bizi izan zen tesietakoa egiteko eta Bidasoko mugari buruzko «Living boundaries: frontiers and identity in the Basque Country» lana argitaratu zuen 2004an.

Artikulu ugari idatzi du eta hainbat hitzaldi eman izan ditu.

## Artelanak 
**Brayk** azken urteetan ekin dio margotzeari; batez ere erretratuak margotzen ditu. Ipar Euskal Herriko 22 bertsolarirenak egin ditu eta kale borrokaren eszenak ere margotu ditu. 2007ko martxoan zabaldu zen Euskaltzaindiaren Baionako egoitza berrirako Jean Haritxelhar euskaltzainburu-ohiaren potreta egin zuen.

Zenbait erakusketa kolektibotan esku hartzeaz gain, *Lekuko jendea* izeneko erakusketa eskaini zaio Biarrizko Museo Historikoan (2011ko ekaina-abuztua).

## Sariak 
* 2022an *Nekatoeneako* literatura sorkuntza egonaldia irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bere web orria.
*  *Zoe Bray News* bloga.
*  Egunero marrazki bat egiten du **Brayk** blog honetan.
*  *Bizitza margotzeko lohitu egin behar duzu*, Itziar Madinak eginiko elkarrizketa, Argia, 2297. zkia., 2011ko azaroaren 6a.
*  Bray Center for Basque Studiesen web orrian.
Melba

**Melba** (*Auxis thazard*) Scombridae familiako ur gaziko arraina da.

## Ezaugarriak 
Berdelaren familiako arraina da, gorputz itxuraz eta kolorez haren oso antzekoa, 60 cm inguru luzea. Bizkarraldea urdin iluna du eta sabelaldea berriz zurixka. Oso iparraldeko eta hegoaldeko itsasoetan izan ezik beste guztietan bizi da. Jateko ona da.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Bray (argipena)

**Bray** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimian 
### Frantzian 
* Bray: Eureko udalerria.
* Bray: Saona eta Loirako udalerria.
* Bray-en-Val: Loireteko udalerria.
* Bray-et-Lû: Val-d'Oiseko udalerria.
* Bray-lès-Mareuil edo Bra-lès-Mareu (pikardieraz): Sommeko udalerria.
* Bray-Saint-Christophe: Aisneko udalerria.
* Bray-sur-Seine: Sena eta Marneko udalerria.
* Bray-sur-Somme edo Bray-su-Sonme (pikardieraz): Sommeko udalerria.

### Westhoeken 
* Bray-Dunes edo Brayduinen: frantses estatuko alde nederlanderaduneko udalerria.

### Irlandan 
* Bray edo Bré: Wicklowko konderriko hiria.
** Bray Wanderers A.F.C.: hiriko futbol taldea.

## Deitura 
* Salomon de Bray (1597 -1664: arkitekto eta margolari herbeheretarra.
* Zoe Bray (1974 -): euskal herritar margolari eta antropologoa.
České Budějovice

**České Budějovice**, sarritan *Budějice* edo *Budějce* laburduraz deitua (txekieraz  ahoskatua; ; ; ), Txekiar Errepublikako Hego Bohemia eskualde administratiboaren hiriburua da. Vltava eta Malse ibaien bilgunean dago. 2013an 93.467 biztanle zituen.

Errepide eta burdinbide gurutze garrantzitsua da. Arkupez inguraturiko plaza ikusgarria dago hiriaren erdian (*Náměstí Přemysla Otakara II*). Ekonomian mekanika industria, garagardogintza eta portzelanagintza nabarmentzen dira. Mundu mailan Budějovický Budvar garagardo marka ospetsuaren sorlekua izateagatik ezaguna da. Apezpikutegia dauka.

## Klima 
## Iruditegia 

Irudi:České Budějovice Square.jpg|Plaza nagusia (Náměstí Přemysla Otakara II).
Irudi:Ceske-Budejovice-town-hall.jpg|Udaletxea.
Irudi:České Budějovice - Catedral.jpg|San Nikolas katedrala.
Irudi:Budweis 050.JPG|Hegoaldeko Bohemiako museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    České Budějovice hiriko udal webgunea
* Virtual show
Menorcako zaldi

**Menorcako zaldia**, katalanez "Cavall menorquí", Menorca uharteko bertako zaldi arraza bat da.

Aspaldiko arraza bat da, mendetan mantendu dena eta Mallorcako zaldiarekin senideturik dago. Baita Iberiar zaldiekin zein egun desagerturik dagoen Kataluniako zaldiarekin ere.

Menorcako zaldia bere tamaina zein ezaugarriengatik zaldi tamainako arrazen sailkapenean kokatzen da.

Nekazal lanetarako zein zela zalditzat erabilia izan da.

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
Bandiera Rossa

**Bandiera Rossa**, sarritan **Avanti Popolo** deitua (euskaraz *Bandera Gorria* edota *Aurrera Herria*) italiar ezkerra edo langileri mugimenduaren ereserkia edo abesti bat da. Bertan bandera gorria, sozialismoa eta komunismoa goraipatzen dira (bertsioaren arabera).

1908an Carlo Tuzzik hitzak idatzi zituen, doinua aldiz, Lonbardiako bi folk abestien elkartze bat omen da.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* Bella ciao

## Kanpo estekak 
* *Avanti il popolo* ereserkia entzungai (1. bertsioa) 
* *Avanti il popolo* ereserkia entzungai (2. bertsioa)
Jetsondarrak

**Jetsondarrak** (ingelesezko jatorrizko izenburua: *The Jetsons*) Hanna-Barberak ekoiztutako animazio telesaila da. Estatu Batuetako telebista kateek 75 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak. *Harriketarrak* bezalako telesaila izan zen baina espazio-aroan oinarrituta.

## Kanpo estekak
Kalimero

**Kalimero** (japonierazko jatorrizko izenburua: カリメロ *Karimero*) Toei Animationek ekoiztutako animazio telesaila da. Japoniako NET telebista kateak 47 atal igorri zituen, Euskal Herrian ETB 1en gero ikusgai izan zirenak. Pertsonaia 1961ean Nino eta Toni Pagot italiarrek sortu zuten bere telebistaren iragarki batentzat.

## Kanpo estekak
Lazkao Txiki (telesaila)

**Lazkao Txiki** gipuzkoar bertsolariaren istorioetan oinarritutako animazio telesaila da. ETB 1ek 1997an bere 76 atal igorri zituen.

Juanba Berasategik egin zituen marrazkiak. Ataletan agertzen ziren pertsonaien ahotsak bertsolari ospetsuek egin zituzten.

## Atalak 

# *Oinez
# *Galtza motxak
# *Funikularra
# *Eskaxa ez
# *Arrautzarik handiena
# *Bertsolariak
# *Dantza lotuan
# *Eskean
# *Zakur handia
# *Gerra
# *Fusilatua
# *Irinaren usaina
# *Eraztuna
# *Igeltsero
# *Bataioa
# *Biharamuna
# *Soldadutza
# *Afrikara
# *Arabieraz
# *Ohorea
# *Maitasun gutunak
# *Bertsolaririk onenak
# *Monjak
# *Jeneralaren zain
# *Jenerala
# *Txapela
# *Gurasoen kezkak
# *Fundizioan
# *1960ko txapelketa
# *Magnetofoia
# *Pentsuketari
# *Xalbadorrekin
# *Bidaia
# *Ama hilda
# *Ehiztaria
# *Merkatuan
# *Etxe berrira
# *Andaluzian
# *Harrapatzen
# *Bertsolariaren liburua
# *Euskaraz ikasten
# *Zimaurra kentzeko
# *Diskoa
# *Mundua ez dabil ongi
# *Galtzak bustita
# *Jota
# *Astoa
# *Isuna
# *Txibatoa
# *Txakurra
# *Txindokin
# *Hizkuntza
# *Eguraldia
# *Emaztea
# *Harriaren deabrua
# *Euskal Herriko kukusoa
# *Kinto bazkaria
# *Oilaskoa
# *Arantzazuko fraile
# *Bidegurutzean
# *Alkoholemia
# *Apaiz arraioa
# *Amorratua
# *Euskaraz irakasten
# *Komunistak
# *Itsuaren bista
# *Esposatuta
# *Emazte bila
# *Bi bertsolari handi
# *Mitxelenaren oinazeak
# *Manta
# *Txahala
# *Nongotarra
# *Beleak inguruan
# *Milioiko bat
# *Lurra besterik ez

## Kanpo estekak
Plauen

**Plauen** (sorabieraz *Plawno*, txekieraz *Plavno*) Alemaniako Saxonia estatuko hiri bat da. Baviera estatua eta Txekiar Errepublikakaren mugatik hurbil dago. 2010eko erroldaren arabera 66.098 biztanle zituen.

## Historia 
Plauen XII mende aldera sortu zuten eslaviarrek. Bohemiak eskuratu zuen 1327an eta ondoren Saxoniak 1466an. Ordutik Saxoien menpe egon izan da. XIX mendearen azken aldera ehungintza nagusitu zen hirian. Honek herriaren garapen lasterra ekarri zuen, 1912rako 128.000 biztanle izatera pasa zelarik.

Bigarren Mundu gerraren ondoren sovietarren okupazio eremuan gelditu zenez Ekialdeko Alemania osatu zuen. Armada Gorriaren egoitza handia izan zuen bertan 1990an Alemania biek bat egin zuten arte. 2008an hiri aske izateari utzi eta Vogtlandkreis barrutiaren barnean gelditu zen Plauen.

## Ondasun nabarmenak 
Bereziki aipagarriak dira hirian dauden bi zubi:
* **Elstertalbrücke:** Munduan dagoen adreiluzko bigarren zubi handiena.
* **Friedensbrücke:** Munduan dagoen arkodun harrizko zubi handiena.

## Iruditegia 

Irudi:Plauen Altes Rathaus.jpg|Udaletxe zaharra.
Irudi:Markuskirche.jpg|San Markoren eliza.
Irudi:Rathausturmblick.jpg|Erdigunea.
Irudi:Elstertalbruecke bei jocketa um 1900.jpg|Elstertalbrücke zubia.

## Hiri senidetuak 
Plauen ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Plauen hiriko udal webgunea
Charlotte Marguerite Montmorencykoa

**Charlotte Marguerite Montmorencykoa** (Pézenas, 1594ko maiatzaren 11a - Chatillon-sur-Loing, 1650eko abenduaren 2a) Montmorencyko andrea eta, Henrike II.a Borboi-Condékoarekin ezkondu ondoren, Condéko printzesa izan zen. Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoaren maitalea zen, baina ezteien ostean senarrak Bruselara ihesi eraman zuen.

## Biografia 
Henrike I.a Montmorencykoaren eta Louise de Budosen alaba zen. 1608an Frantziako erregina Maria Mediciren zerbitzuan hasi zen. Laster Henrike IV.a erregea Charlotte Margueriteren edertasunaz liluratu eta hartaz gutiziatu zen. 15 urteko neskatxa François de Bassompierreren andregaia zenez, erregeak ezkon-hitza hautsiarazi eta Henrike II.a Borboi-Condékoarekin ezkontarazi zuen. Senargai berriak emakumezkoak baino gizonezkoak gogokoago izaten zituenez gero, Henrike IV.ak uste zuen ez zuela eragozpenik izango Charlotte bere maitalea izan zedin. Ezkontza 1609ko maiatzaren 17an Chantillyn ospatu zen.

Baina erregeri kukuak oker jo zion. Izan ere, Henrike II.a Borboi-Condékoa emazteaz maitemindu zen eta gortetik ihesi joan zen berarekin. Azkenik, Charlotte, haren gogoz kontra, Bruselara eraman zuen eta Espainiaren babespean jarri zen. Espainia Frantziaren etsairik handiena zenez gero, maitasun kontua arazo diplomatiko eta politiko bilakatu zen. Garai hartan Clèves eta Juliersko ondorengotza zela eta, Henrike IV.a Espainiaren aurkako gerra prestatzen ari zen, baina 1610eko maiatzaren 14an eraila izan zen

Charlotte eta bere senarra Parisera itzuli ahal izan ziren. Baina 1616an, gorteko azpijokoetan nahasirik zegoela eta, Maria Medici erreginordeak Henrike Borboi-Condékoa espetxeratzeko agindu zuen. 1617an Charlottek senarrarekin espetxean elkartzeko baimena eskatu zuen. 1619ko abuztuan, Vincenneseko gazteluan preso zeudela jaio zen Ana Genoveva, alaba zaharrena. Urte bereko urrian Henrike aske atera zen.

1632an Henrike II.a Montmorencykoa, Charlotte Margueriteren anaia, heriotzera zigortua izan zen. Charlottek Luis XIII.a erregeari errukia eskatu bazion ere, urriaren 30ean Montmorencykoa exekutatua izan zen. Gertakari honen ondoren Charlottek gortea utzi zuen eta ez zen itzuli Luis XIII.a hil arte.

1648an, Fronda izeneko gerra zibila lehertu zenean, bere seme-alabek parte hartze garrantzitsua izan zuten. Charlotte, berriz, Ana Austriakoa erreginordeari leial izan zitzaion. 1650eko abenduaren 2an hil zen, seme-alabak berriz ikusi izan gabe.

## Seme-alabak 
* Ana Genoveva Borboi-Condékoa (1619-1679)
* Luis II.a Borboi-Condékoa Condéko printzea (1621-1686)
* Armando Borboi-Contikoa, Contiko printzea (1629-1666)
 
## Erreferentziak
Hiru tximino jakintsuak

[thumb|250px|Hiru tximino jakintsuak: Tximino gorra, tximino mutua eta tximino itsua. [Toshoguko santutegia, Japonia.]]

**Hiru tximinoak** (japonieraz *san saru*), baita **hiru tximino jakintsuak** edo **hiru tximino mistikoak** izenez deituak ere, Hidari Jingorō (1594-1634) japoniar eskulturgilearen egurrezko eskultura batean irudikatuak dauden hiru tximino dira, eskultura hau Toshoguko santutegiko (1636) ikuilu sakratuetan kokatzen da, santutegi hau Tokio hiriburaren iparraldean dago eta Tokugawa Ieyasuren ohorez eraiki zen.

Hiru tximinoen japonierazko izenak Mizaru, Kikazaru eta Iwazaru dira, hots, euskaraz "ez ikusi", "ez entzun" eta "ez mintzatu", betiere tximinoak zer ez duten ikusi, entzun edo aipatu zehaztu gabe. Esaera honen jatorria txinatar santaian oinarritzen da, hau ikusgai dagoen munduaren hausnarketa eta ikuskapenean oinarritzen den filosofia bat delarik. Gerora moral kode hau hiru tximinoei lotu zitzaien; lotura honen ardura Denkyō Daishiri (767-822) eman ohi zaio (Saichō gisa ere ezagutua), hau Heian aroan (794-1185) Tintai Eskola Budistaren Tendaishū japoniar afarraren sortzailea izan zelarik. Lotura hau kode moralean hiru aldiz agertu ohi den zaru delakoa (japonieraz ukazio kasua) eta tximinoa izendatzeko japonierazko saru hizaren arteko nahasketa da, azken hitz hori sarritan zaru hitzan ere bilakatzen delarik. Kamakura aroan (1185-1392) hiru tximinoen irudia oso ospetsua bilakatu zen.

Hiru tximinoen gaia oso konplexua eta anitza da; bai filosofia kodea eta santai moralaren jakitun zen intelektual elitearentzat nahiz herri xehearentzat, hiru tximinoek "sistemaren aurrean errenditzearen" esanahi zuten, jokamolde kode honek injustizia ez entzun ez eta ikusi, eta bakoitzaren atsekabea ez aipatzeko zuhurtzian oinarritzen zen, eta gaur egun arte esanahi berberarekin iruan izan du. Beste bertsio edo interpretazio baten arabera, tximinoak jainkoek gizonen ekintza txarrez ohartzeko bidalitako espioiak lirateke; tximino itsua, gorra eta mutuaren irudikapena aipatutako espioitza horren aurkako defentsa magiko modura sortu omen zen. Antzinako Vadjra japoniar jaikoaren hiru aurpegien errepresentazioa izango ote zen ere aipatu izan da.

Denborarekin japoniar kondaira hau angloxaoi mundura hedatu zen, eta handik europar edo mendebaldeko kulturara zabaldu zen.

## Kanpo estekak
Taunus

**Taunus** basoz estalitako mendilerroa da, Hessen estatuan dagoena, Alemania hego-mendebaldean. Eskualdea ia laukizuzena da, 27 km luze eta 100 km zabal (2.700 km2). Wiesbaden, Frankfurt eta Bad Homburg hiriak barne hartzen ditu.

Tontor handienak Hochtaunuskreis barrutian daude eta honako hauek dira:
* Großer Feldberg (878 m)
* Kleiner Feldberg (825m)
* Altkönig (798m)

## Historia 
Limes erromatarrak Taunus mendilerroa zeharkatzen duen. Oraindik Saalburg gotorleku erromatar berriztua ikus daiteke Bad Homburgen. K.a. 259/260 urte aldera Limesa erori zenean alamanek jendeztatu zuten, baina Tolbiaceko borroka galdu zuten 496an, eta frankoak jabetu ziren inguruaz.

## Iruditegia 

Image:Grosser-feldberg-taunus015.jpg|Großer Feldberg mendia
Image:Taunus_von_Karben-i.jpg|Grosser Feldberg, Karbenetik ikusita
Image:Taunusblick002.jpg|Altkönig eta Grosser Feldberg mendiak
Image:Skyline-sued-ffm001.jpg|Frankfurt, Taunus mendiak atzean dituela

## Kanpo estekak
Karmele Saint-Martin

**María del Carmen Nabatz**, izenordez **Karmele Saint-Martin** (Iruñea, 1895eko abenduaren 18a - Donostia, 1989ko martxoaren 24a), nafar idazlea izan zen, bereziki literatura beltza idatzi zuena. Haren izena darama Donostiako Berio auzoko kale batek.

## Bizitza 
María del Carmen Nabatz Iruñean jaio zen, 1895eko abenduaren 18an. Haren ama Maria Ana Sanz pedagogoa zen. Rufino San Martinekin ezkondu ondoren, Madrilera aldatu zen lehenik, eta Donostiara geroago. 1950eko hamarkadan hasi zen idazten, senarra hil eta gero. Kontaera bilduma bat eman zuen argitara 1959an, *Ligeramente negro* izenburuarekin. 

Bestalde, hainbat artikulu idatzi zuen *Blanco y Negro*, *Ya*, *La Estafeta Literaria*, *Cuadernos Hispanoamericanos*, *Mundo Hispánico*, *Triunfo*, *La Gaceta Literaria*, *Hogar* eta *La Voz de España* agerkarietan. Azken liburuetan, euskal kultura eta folkloreari lotutako gaiak landu zituen: *Las seroras vascas*,   *Nosotras, las brujas vascas*.

Donostian hil zen, 1989ko martxoaren 24an.

## Lanak 
* *Ligeramente negro*, 1959
* *Animalitos de Dios*, 1967
* *Con suave horror*, 1968
* *Señoras de piso*, 1968, bi argitalpen
* *El servicio*, 1969
* *El perro milord*, 1971
* *Nosotras las brujas vascas*, 1975
* *Las seroras vascas*, 1976
* *Los rayos paralelos*, 1977
* *Nosotros los vascos*, 1978
* *Ene, doña Benigna!*, 1979

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Vieille itsasargia

**La Vieille itsasargia** (bretainieraz ''Tour-tan ar Wrac'h Vras* eta frantsesez *Phare de la Vieille*) Bretainiako Plogoff udalerrian kokatzen den itsasargi bat da. Hain zuzen ere, Raz de Sein itsasartean kokatzen da, Raz lurmuturraren aurrealdean. Berez harkaitz txiki baten gaineran eraikia dago.

1882-1887 bitartean eraiki zen. 1925-1926 bitartean itsasargi hau ezbehar larri baten lekuko izan zen: itsas enbata bortitz baten ondorioz itsasargia olatu izugarrien menpe jarri eta bertan zeuden bi gizon isolaturik gelditu ziren, bienbitartean itsasargia argirik gabe gelditu zenez *La Surprise'' itsasontziak hondoa jo eta bere eskifai guztia hil zen, halere Plogoff udalerriko itsasontzi bat nola edo hala itsasargira inguratu eta bertako bi gizonak kable baten bidez erreskatatzea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Lo Barnechea

**Lo Barnechea**, sarritan **Barnechea** bakarrik deitua, Txileko hiri bat da. Santiago Hirigunearen ipar-ekialdeko eremuan kokatzen da.

1862. urtean Pueblo Lo Barnechea izenez euskal jatorriko Francisco de Paula Barrenetxeak lurjabe eta politikariak sortu zuen, hortik datorkio udalerriari bere izendapena. Aurretik, 1771an José Antonio Bonetxeak bertako lursaila erosia zuen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Lo Barnechea** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Iruditegia 

Irudi:Calle Lo Barnechea.jpg|Lo Barnecheako kalea.

## Kanpo estekak 
* Lo Barnecheako udal webgunea
Raz

**Raz** (bretainieraz *Beg ar Raz* eta frantsesez *Pointe du Raz*) Bretainiako Finistère departamenduko mendebaldeko muturrean kokatuta dagoen punta bat da. Bro Kernev eskualde historikoa eta Plogoff udalerrian dago. Punta hau eta bere aurrealdean dagoen Île-de-Sein uhartearen artean Raz de Sein deritzon itsasartea kokatzen da, bertan La Vieille itsasargia dagoelarik. Eremu hau itsasontzien nabigaziorako arrisku handiako da, bertan enbaten ondorioz olatu izugarriak sortu ohi baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raz de Sein

**Raz de Sein** Bretainiako Finistère departamenduko mendebaldeko muturrean, Plogoff udalerrian, kokatzen den itsasartea da. Raz lurmuturra eta Île de Sein uhartearen artean kokatzen da.

thumb|600px|erdian|Raz de Sein itsasartearen mapa.

## Kanpo estekak
Ar-Men itsasargia

**Ar-Men itsasargia** (bretainieraz *Tour-tan ar Maen* eta frantsesez ''Phare d'Ar-Men*, bretainiera *Ar Men'', "Harkaitz" esan nahi du) Bretainiako mendebaldeko Raz lurmuturraren aurrean dagoen Raz de Sein itsasartean kokatzen den itsasargi bat da. Hain zuzen ere, Île de Sein uhartean dago.

1867-1881 bitartean eraiki zen. 1990ko apirilaren 10ean itsasargia 250 watteko lanpara halogeno batez elektrifikatu eta automatizatu egin zen

## Kanpo estekak
Bidarte (argipena)

**Bidarte** izenak zenbait adiera ditu, bai toponimian bai antroponimian. Alboko erdaretan, *Bidart*, *Vidarte* eta *Vidart* idazkerak ere erabiltzen dira.

## Toponimian 
* Bidarte: Lapurdiko herria.
* Bidarte: Bilboko merkataritza-gunea.

## Arkitekturan 
* Bidarte jauregia: Bilboko jauregia.

## Deitura 
### Euskal herritarrak 
* Laurent Bidart (1930 -): errugbi jokalaria.
* Pierre Bidart (1947 -): antropologoa.
* Filipe Bidart (1953 -): Iparretarrak taldeko kidea.
* Juan Ignacio Bidarte: Guggenheim Bilbao Museoko zuzendaria.

### Beste leku batzuetakoak 
* Luis Vidart Schuch (1833 - 1899): espainiar idazlea.
* Juan Simeón Vidarte (1902 - 1976): espainiar politikaria.
* Beba Bidart (1924 - 1994): argentinar kantari eta aktorea.
* Walter Vidarte (1931 - 2011): uruguaitar aktorea.
* Frank Bidart (1939 -): estatubatuar idazlea.
* Paco Vidarte (1970 - 2008): espainiar filosofoa, gizonezko homosexualen eskubideen aldeko militantea.
Pierre Bidart

**Pierre Bidart** (Baigorri, 1947ko abuztuaren 22 &ndash; Sofia, 2010eko irailaren 16) Euskal Herriko antropologoa izan zen. Ikerketa lan ugariren egile, politikaren alorrean euskal departamenduaren eta abertzaletasunaren kontrako jarrera erakutsi zuen eta aldi berean Ipar Euskal Herriari buruzko hainbat ikerketa egin edota bultzatu zituen.

## Biografia 
Paris-X Unibertsitatean Estatuko Doktorea zen Giza Letra eta Zientzietan. Paue eta Aturriko Herrietako Unibertsitatean Antropologia irakaslea izan eta gero Bordeleko Unibertsitatean (Bordele II Unibertsitatean hain zuzen) irakasteari ekin zion. Antropologiaren alorrean Unibertsitateetarako Ministerioaren menpean dagoen Goi Mailako Irakaskuntzaren Zuzendaritzako aditua zen. 2006tik Udako Antropologia Unibertsitatea antolatu zuen Irisarrin.

2010ean hil zenean Sofian (Bulgaria) zegoen, bi urterako hara bidali baitzuten Frantziako enbaxadak agindutako lan bat egitera.

Politika mailan PSren hautagaia izan zen zenbait aldiz: 1988an Baigorriko kantonamenduan Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorrerako eta 1993an Frantziako Biltzar Nazionalerako, departamenduko 4. hautesbarrutian.

Kulturaren alorrean *Comité Izpegi* taldearen sortzaile eta presidentea izan zen; taldeak *Éditions Izpegi* argitaletxea eta bestelako ekimenak bultzatu egin ditu.

## Lanak 
Ekialdeko Europako zein Euskal Herriko gizarteen aztertzailea izateaz gain eskualdeko arkitekturaz ere ikerketa lanak egin zituen. Lan aipagarrien zerrenda:
* *Le Pouvoir politique à Baigorri, village basque* (Baiona, 1977).
* *La singularité basque: généalogie et usages* (Paris, 2001).
* *Défendre la société* (Éditions Atlantica, 2008).

Hil zenean *Le Sanglier de feu. Les formes sensibles du politique* Ipar Euskal Herriko abertzaletasunari buruzko lana prestatzen ari zen.

### Beste batzuekin eginak 
* *Récits et contes populaires du Pays basque. En Basse-Navarre* (Paris, 1978).
* *Récits et contes populaires du Pays basque. Dans le Labourd* (Paris, 1979)
* *La Nouvelle société basque: ruptures et changements* (Paris, 1980)
* ''Les pays Aquitains. Corpus d'architecture rurale française* (Paris, 1985).
* *Société, politique, culture en pays basque* (Baiona, 1986).
* *Régions, nations, États* (Paris, 1991).
* *Amikuze: le pays de Mixe* (Baigorri, 1992).
* *Le pouvoir de protéger: approches, acteurs, enjeux du patrimoine en Aquitaine* (Talença, 1992).
* *Le Pays de Soule* (Baigorri, 1994).
* *Architectes et architectures des Pays basques, XIXe-XXe siècles* (1Baigorri, 1997).

## Bere omenez 
2011ko irailean Paue eta Aturriko Herrietako Unibertsitateak Angeluko Montaury auzoan duen campusean zabaldutako ikasleentzako etxebizitza eraikinari "Pierre Bidart" izena eman zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Pierre Bidart antropologoa hil da*, Berria, 2010eko irailaren 20a.
*  Comité Izpegik Bidarten omenez eginiko biografia.
*  Bidart Auñamendi Entziklopedian.
*  *L'anthropologue Pierre Bidart est mort'', Le Journal du Pays Basque, 2010eko irailaren 21a.
Carrara

**Carrara** Italiako Toskana eskualdeko Massa-Carrarako probintziaren mendebaldeko kostaldean dagoen hiria da.

Antzinatik bertako meatzetatik atera ohi den Carrarako marmol zuriak mundu mailan ospe handia du, *Carrarako marmola* izenez ezaguna delarik.

XV. eta XIX. mendearen artean Massa hiriarekin batera Massa eta Carrarako dukerria osatu zuten.
 
## Iruditegia 

Irudi:Carrara-panorama dalla strada per Colonnata3.jpg|Carrara hiriaren ikuspegia.
Carrara,_duomo,_esterno_02.jpg|Katedrala
Irudi:Marina-di-Carrara-beach-6406.jpg|Carrarako hondartza.
Irudi:Carrara Marmorbrueche 2004 It-Toskana 1.jpg|Carrarako marmol zuriaren meatza bat.

## Hiritar ezagunak 
* Gianluigi Buffon (1978), futbol atezaina.

## Herri eta hiri senidetuak 
Carrara ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

*  - **Erevan** (Armenia) (1973)
*  - **Grasse** (Frantzia)
*  - **Ingolstadt** (Alemania)
*  - **Novelda** (Espainia)
*  - **Opole** (Polonia)

*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Carrara hiriko udal webgunea
Ninja Dortokak

***Ninja Dortokak*** (ingelesezko jatorrizko izenburua: *Teenage Mutant Ninja Turtles*) Murakami-Wolf-Swensonek ekoitzitako animazio telesaila da. Estatu Batuetako telebista kateek 193 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zirenak.

## Pertsonaiak 
* Leonardo (katanak)
* Donatello (bō)
* Raphael (saiak)
* Michaelangelo (nuntxaku)
* Splinter
* April O'Neil
* Irma
* Burne Thompson
* Vernon Fenwick
* Shredder
* Krang
* Bebop eta Rocksteady
* Rat King
* Leatherhead
* Big Louie
* PinkyMcFingers
* Lord Dregg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Snorkak

***Snorkak*** (ingelesezko jatorrizko izenburua: *Snorks*) Hanna-Barberak ekoiztutako animazio telesaila da. Estatu Batuetako telebista kateek 65 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak. *Pottokiak* bezalako telesaila izan zen baina ur azpian oinarrituta.

## Kanpo estekak
Txirrita (telesaila)

**Txirrita** gipuzkoar bertsolariaren istorioetan oinarritutako animazio telesaila da. ETB 1ek 1999an bere 52 atal igorri zituen.

Juanba Berasategiren taldeak egin zituen marrazkiak. Ataletan agertzen ziren pertsonaien ahotsak bertsolari ospetsuek egin zituzten.

## Atalak 

# *Nolako Trapua
# *Txirrita
# *Anaiaren Heriotza
# *Goizuetako andregaia
# *Deabrukeriak
# *Pasaian
# *Canovas
# *Inozentien Tartian
# *Alperra
# *Doan
# *Karga Jasotzen
# *Kaltzetinak
# *Kriminala
# *Pedro Mari Otaño
# *Barearena
# *Gezurraren Indarra
# *Ezkurra
# *Lanetik Ezin Bota
# *Ezkon Eskean
# *Pello Errotaren Txerrimuinak
# *Hiltzaile bat
# *Erlojero
# *Kantabriako Galerna
# *Aurreak Erakusten du...
# *Fermin Imazekin Haserre
# *Mutiltzar
# *Kendu beharrak
# *Altzako erretore berria
# *Alperraren Argitasuna
# *Otañoren Liburua
# *Estropadetan
# *Portuko Huelga
# *Aitzol
# *Pedro Mariren Heriotza
# *Paulino
# *Neurri Kaskarra
# *Beti Ezin da Irabazi
#
# *Txiki Onaren Bizia
# *Txirritaren Testamentua
# *Zuretzat ere Izango da
# *Norteko Trenbidea
# *Errepublika
# *Batzuek Merezi Dutena
# * Errenderiako Onena
# *Bertsolariya
# *Kantabriyako Kontuak

## Kanpo estekak 
* txirrita telesaila ETB3, marrazki bizidunak (2017-04-30)
* Txirrita Bertsozale elkarteko BDB datu-basean.
Itsaso Pradera

**Itsaso Pradera Olaso** (Mallabia, Bizkaia, 1986ko irailaren 1a-) Euskal Herriko pilotaria da, paletan munduko txapelketak irabazi dituena.

## Biografia 
Familia pilota girokoa du, aita entrenatzailea eta neba bi pilotari dituela; berau Mallabiko frontoiko arduraduna da. Herrian hasi eta gero Abadiñora jo zuen paletan aritzera.

Euskal Herria ordezkatuz Munduko Pilota Batzarrak antolatutako Munduko Euskal Pilota Txapelketa batzuetan arrakastaz parte hartu du:
* Paletan, gomazko pilotaz eta ezker paretan: munduko txapelduna 2007, 2009 eta 2010ean.
* Paleta argentinarrean, trinketean: txapeldun ordea 2008 eta 2010ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Gaztezulo aldizkarian, 120. zkia., 2011ko uztaila.
* Itsaso Pradera. Facebook
Paramount Pictures

**Paramount Pictures Corporation** zinemako estatubatuar ekoiztetxe eta banatzaile enpresa bat da, bere egoitza Kaliforniako Hollywood udalerrian dagoelarik. Ibilbide luzeena eta antzinakoena duen estudioa bilakatu da, eta gaur egun Viacom enpresaren jabetzan dago. Bere jatorria 1910eko hamarkadan dago, enpresa hau zinemagintzako ekoiztetxe erraldoien artean sailkatu ohi da, horien artean Universal Pictures, Fox Film Corporation, gerora 20th Century Fox ekoiztetxean bilakatuak, United Artists, Warner Bros, Metro-Goldwyn-Mayer, Columbia Pictures eta RKO daudelarik.

1930eko hamarkadan estatubatuar zinemaren nagusitasunarekin batera ekoiztetxeak berebiziko garrantzia bereganatuko du. Paramount enpresak Cecil B. DeMille zinema zuzendariaren historiaren inguruko superekoizpen erraldoien alde apostu garbia egingo du.

## Logoa 
Mundu gustian ezaguna eta ekoiztetxearen ikurra den "Majestic Mountain" ("Mendi Maiestatukoa") delakoa burutzeko lehenbiziko eredua Utah estatuko Ben Lomond (2.961 m.) mendia izan zen. Baina 1953tik aurrera logo berriaren eredua Andeetako Artesonraju (6.025 m.) mendia izatera igaro zen.

## Kanpo estekak 
* Paramount ekoiztetxearen webgunea
Sweet Child O' Mine

'''Sweet Child O' Mine'* (euskaraz *Ene Haur Laztana'') Ameriketako Estatu Batuetako Guns N' Roses musika taldearen abesti bat da. 1987ko *Appetite for Destruction* diskoan agertu zen.

## Kanpo estekak 
* ''Sweet Child O' Mine'' abestia entzungai
Kingdom Come

**Kingdom Come** (euskaraz *Erresuma Badator*) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988ko *Kings of Metal* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Kingdom Come* abestia entzungai
Hail to England (abestia)

**Hail England** (euskaraz *Agur Ingalaterrari*) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1984ko Heil to England diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Heil to England* abestia entzungai
Hanna-Barbera

**Hanna-Barbera Productions, Inc.** estatubatuar animazio estudioa izan zen. 1957an Metro-Goldwyn-Mayerren zuzendariak ziren William Hannak eta Joseph Barberak sortu zuten. Telesaila asko sortu zituzten baita ezagunak ere, adibidez *Harriketarrak*, *Jetsondarrak*, *Huckleberry Hound*, *Yogi Hartza*, *Jonny Quest* edo *Scooby-Doo*.

1991n Turner Broadcastingek erosi eta Cartoon Networken barnean sartu zuten. 1997an, Time Warnerrek Cahuenga Boulevardeko bere estudioa itxi eta langileak Warner Bros.era eraman zituzten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Joseph Barbera

**Joseph Roland Barbera** (New York, 1911ko martxoaren 24a&nbsp;– Los Angeles, 2006ko abenduaren 18a) estatubatuar animatzaile, zuzendari eta ekoizlea izan zen.

1937an Metro-Goldwyn-Mayerrerako lan egiten ari zela, Barberak William Hannarekin bat egin eta *Tom eta Jerry* ekoiztu zuten. 1957an Hanna-Barbera estudioa sortu zuen, *Harriketarrak*, *Huckleberry Hound*, *Jetsondarrak*, *Scooby-Doo*, *Pottokiak* edota *Yogi Hartza* bezalako telesailak sortu zituena. Nahiz eta 1967an Taft Broadcastingari estudioa saldu, 1991ra arte zuzendaria izateari ekin zion.

Hannak eta Barberak zazpi Oscar eta zortzi Emmy irabazi zituzten.
Olazabal (argipena)

**Olazabal** izenak hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
* Olazabal, Dimako auzoa (Bizkaia).
* Olazabal (Atxondo), Atxondoko auzoa (Bizkaia).

## Abizenak 
* Tirso Olazabal (1842-1921), politikari irundarra.
* Juan Olazabal (1860-1937), politikari irundarra.
* Mikel Olazabal, Euskal Telebistako kirol kazetaria.
* Jose Maria Olazabal (1966 -), golf-jokalari hondarribiarra.
* Mikel Olazabal (1986 -), pilota-jokalari aresoarra.

## Bertsoak 
* Apellidua Olazabal det, Txirritaren bertso sorta.
Olympus Mons

**Olinpo mendia** (Nazioarteko Astronomia Elkarteak ofizialki latinez *Olympus Mons* deitua) Marte planetako hego-hemisferioan kokatua dagoen mendi erraldoi bat da, hain zuzen ere 18º N, 133º W koordenatuetan dago.

Marte planetako sumendi berriena da, Marteko Amazoniar Aroan sortu baitzen. Gailurra lautadatik 22 edo 23 kilometro inguruko garaieran dago (Everest mendia adina hiru bider), hortaz gaur egun arte Esne Bidean topatu ahal izan den mendirik garaiena da.

## Iruditegia 

Irudi:Olympus Mons.jpeg|Olinpo mendia.
Irudi:Olympus Mons - topography map.png|Mapa topografikoa.
Irudi:Olympus Mons topography.jpeg|Erreprodukzio tridimentsionala.

## Kanpo estekak 
* Olinpo mendiaren mendebaldeko malda