Fisikalismo

Filosofian, **fisikalismoak** baieztatzen du "dena fisikoa dela", ez dagoela "ezer fisikoaren gainetik", edo dena fisikoaren mende dagoela . Fisikalismoa monismo ontologikoaren forma bat da, errealitatearen izaeraren ikuspegi bat, "substantzia bakar" batean oinarritua, adimen-gorputz dualismoaren (bi substantzia) edo pluralismoaren (substantzia asko) ikuspegiaren aurka. "Fisiko"aren definizioa eta fisikalismoaren beraren esanahia eztabaidagai izan dira.

Fisikalismoak lotura estua du materialismoarekin, eta hortik abiatuta eboluzionatu du, zientzia fisikoek behatutako fenomenoen azalpenean egindako aurrerapenei esker. Nahiz eta "fisikalismo" eta "materialismo" terminoak askotan bereizi gabe erabiltzen diren, euren inplikazio filosofikoen arabera bereiz daitezke. Fisikalismoak materia hartzen du, baina baita energia, lege fisikoak, espazioa, denbora, egitura, prozesu fisikoak, informazioa, egoera eta indarrak ere, fisikak eta beste zientzia batzuek zentzu monistan deskribatzen dituzten bezala. Ikuspegi fisikalista batetik, matematika, morala, kontzientzia, intentzionalitatea eta esanahia bezalako kontzeptu abstraktuak ere entitate fisikotzat hartzen dira, objektu ontologiko handi bat eta kausalki konplexua den egitura bat izan daitezkeen arren. . Hala ere, oraindik ere joera horren aurkako jarrera nabarmena dago. Neuroplastikotasuna ikuspegi ez-fisikalistaren aldeko argudio gisa erabili  izan da . Zonbi filosofikoaren argumentua  fisikalismoari aurre egiteko beste saiakera bat da.

Filosofiatik kanpo, fisikalismoak ere lehentasuna ematen dio fisikari, mundua edo errealitateari buruzko egia azaltzeko modurik onena eta bakarra dela uste baitu ). Testuinguru honetan "propietate fisikoa" terminoaren zentzu arruntean fisikoak diren propietateen konbinazio metafisiko edo logikoa izan daiteke. Testuinguru horretan, "propietateen konbinazio metafisiko edo logikoaren" ideia adierazten da "superbenientziaren" nozioa erabiliz. Esaten da A propietate bat B propietate baten gainetik dagoela baldin eta A propietatearen edozein aldaketak nahitaez B propietatearen aldaketa badakar . Propietate-konbinazio baten edozein aldaketak gutxienez osagaietako propietate batean aldaketa izan behar duenez, konbinazioak propietate indibidualak gainditzen dituela ikusten dugu. Hedadura horren helburua zera da, fisikalistek, eskuarki, kontzeptu abstraktu batzuen existentzia suposatzen dutela, hitzaren zentzu arruntean fisikoak ez direnak; beraz, fisikalismoa ezin da definitu abstrakzio horien existentzia ukatzeko moduan. Gainera, fisikalismoa "superbenientzia"-terminoetan definitzeak ez du esan nahi mundu errealeko propietate guztiak propietate fisikoen (mota berekoak) mota berekoak direnik. Beraz, bateragarria da multierrealizazioarekin .

"Superbenientziaren" noziotik abiatuta, ikus dezakegu, propietate mental, sozial eta biologikoak propietate fisikoetatik gainditzen direla suposatuz, bi mundu hipotetiko ezin direla berdinak izan beren propietate fisikoetan, baina diferenteak direla beren propietate mental, sozial edo biologikoetan.

### "Superbenientzian" oinarritutako fisikalismoaren definizioak 
Superbibentzian oinarritutako fisikalismoaren kontu bat hartuz gero, fisikalismoaren definizioa  "propietate guztiak fisikoak dira" izanda, honetara erreduzitu daiteke:

(1) Fisikalismoa egiazkoa da w mundu posible batean, baldin eta bakarrik baldin w-ren bikoizketa fisikoa den edozein mundu ere berez w-ren bikoiztua bada .

Mundu errealera (gure mundura) aplikatuta, (1) egungo munduan fisikalismoa egiazkoa dela baieztatzea da, baldin eta bakarrik baldin gaur egungo munduaren propietate fisikoak eta legeak ezartzen diren mundu posible bakoitzean egungo munduaren propietate ez-fisikoak (hitzaren zentzu arruntean) instantziatzen badira. Saul Kripkeren metafora bat erabiltzeko, gaur egungo munduan fisikalismoaren egiak esan nahi du Jainkoak gure munduaren propietate fisikoak eta legeak "ezarri" ondoren, Jainkoaren lana amaitu dela; gainerakoa "automatikoki" dator.

Baina (1) ez du lortzen beharrezko baldintza bat ere atzematea w mundu batean fisikalismoa egiazkoa izan dadin. Hau ikusteko, imajina ezazu propietate fisikoak bakarrik dituen mundu bat; fisikalismoa egiazkoa bada munduren batean, egiazkoa da mundu honetan. Hala ere, batek pentsa ditzake halako munduaren bikoizketa fisikoak, non ez baitira berez bikoiztuak ere: gure mundu imajinatuaren propietate fisiko berberak dituzten munduak, baina propietate edo propietate gehigarriren bat dutenak. Mundu batek "ektoplasma epifenomenikoa" eduki lezake, esperientzia huts gehigarriren bat, munduko osagai fisikoekin elkarreragiten ez duena eta haiek behar ez dutena.   Ektoplasma epifenomenikoaren arazoari heltzeko, (1) aldatu egin daiteke "hori dena da" edo "osotasuna" klausula bat sartzeko  edo propietate "positiboetara" mugatu ". Lehen iradokizuna hemen hartuta, honela birformulatu dezakegu (1):

2) Fisikalismoa egiazkoa da w mundu posible batean, baldin eta bakarrik baldin w -ren gutxieneko bikoizketa fisikoa den edozein mundu w-ren kopia bat bada bere baitan .

Modu berean aplikatuta, (2) baieztapen hau da: fisikalismoa egiazkoa da w mundu posible batean, baldin eta bakarrik baldin w-ren kopia fisikoa den edozein mundu (inolako aldaketa gehigarririk gabe) kalifikaziorik gabeko w-ren kopia bada bakarrik. Honek ahalbidetzen du propietate fisikoak bakarrik existitzen diren mundu bat fisikalismoa egiazkoa den mundu bat bezala kontsideratzea, zerbait extra duten munduak ez baitira mundu horren bikoizketa fisiko "minimoak", ezta fisikotasunak metafisikoki behar dituen propietate ez-fisiko batzuk dituzten munduen bikoizketa fisiko minimoak ere.

Baina (2) beste zerbait dagoen munduen arazoa ebazten duen bitartean (batzuetan "ektoplasma epifenomenikoaren arazoa" deitua ), beste erronka bati egiten dio aurre: "blokeatzaileen arazoa".  Imajina ezazu w1 mundu bat non mundu honetako propietate fisikoen eta ez-fisikoen arteko erlazioa apur bat ahulagoa den behar metafisikoa baino, halako moldez non kontu-hartzaile ez-fisiko jakin batek, "blokeatzaile" batek, w1ean existituko balitz, w1ean propietate ez-fisikoak w1ean instantziatuz instantziatzea ekidin lezakeen. Izan ere, (2) w1en bikoizketa fisikoak diren munduak baztertzen ditu, baita interbentore ez-fisikoak dituztenak ere, minimaltasun-klausularen ondorioz, edo "hori da dena" ren ondorioz, (2) ez da (ustez) zuzena fisikalismoa egiazkoa dela w1en (hau izanda ateratako ondorioa). Arazo horri erantzuteko, aukera bat da alde batera utzi behar dela (2) lehen aipatutako aukera, superbibentzian oinarritutako fisikalismoaren formulazioak David Chalmersek "propietate positiboak" deitzen duenera mugatzen baitira. Propietate positibo bat da "W mundu batean instantziatzen badira, W zati egoki gisa duten mundu guztietan instalatuko dira,dagokion gizabanakoak eginda".  Iradokizun horri jarraituz, fisikalismoa honela formulatu dezakegu:

(3) Fisikalismoa egiazkoa da w mundu posible batean, baldin eta bakarrik baldin w-ren kopia fisikoa den edozein mundu w-ren kopia positiboa bada .

(3) badirudi gai dela bai ektoplasma epifenomenikoaren arazoari bai blokeatzaileen arazoari heltzeko. Lehenengoari dagokionez, (3) emaitza zuzena ematen du: mundu fisiko hutsa fisikalismoa egiazkoa den mundu bat da, beste zerbait duten munduak mundu fisiko huts baten bikoizketa positiboak baitira. Bigarrenari dagokionez, (3) badirudi blokeatzaileak dituzten munduak w1en propietate ez-fisiko positiboak falta diren munduak direla, beraz, w1 ez da kontatuko fisikalismoa egiazkoa den mundu gisa.  Daniel Stoljarrek blokeatzaileen arazoari emandako erantzunaren aurka egiten du, w1en propietate ez-fisikoak blokeatzaile bat dagoen mundu batean instantziatzen ez direnez, ez direla propietate positiboak Chalmersen zentzuan, eta, beraz, (3) w1 kontatuko du fisikalismoa azken finean egiazkoa den mundu gisa. 

Superbibentzian oinarritutako fisikalismoaren formulazioen arazo gehigarri bat "beharrezko izakien arazoa" da.  Testuinguru honetan beharrezkoa den izaki bat mundu posible guztietan existitzen den izaki ez-fisiko bat da (adibidez, teistek Jainkoa deitzen dutena). Izaki beharrezko bat bateragarria da emandako definizio guztiekin, batez ere gainditzen duelako; hala ere, oro har, dena fisikoa dela dioen nozioaren kontra doala kontsideratzen da. Beraz, superbibentzian oinarritutako fisikalismoaren edozein formulaziok, kasurik onenean, beharrezko baldintza bat ezarriko du, baina ez nahikoa fisikalismorako. 

Superbibentziaren fisikalismorako emandako aurreko definizioez gain, beste objekzio batzuk ere planteatu dira: amonio (edo propietate fisiko) molekula bakar baten presentziagatik bakarrik desberdintzen den mundu alternatibo bat imajina liteke, eta, hala ere, (1) arabera, mundu hori erabat desberdina izan liteke propietate mentalen banaketari dagokionez.  Gainera, fisikalismoaren estatus modalari buruzko eztabaidak daude: beharrezko egia den ala zenbait baldintzetara (hau da, fisikalismoarenetara) egokitzen den mundu batean bakarrik den egia. .

### Token fisikalismoa 
Token fisikalismoa honako proposizio hau da: " partikular bakoitzarentzat (objektua, gertaera edo prozesua) x, partikular fisiko y bat dago, eta horren arabera x = y".  Beste erredukzionismo-bertsio bat teoria bat (mentala edo fisikoa) logikoki bigarren batetik eratorria izateko betekizunean oinarritzen da. 

Erredukzionismoaren eta fisikalismoaren konbinazioari fisikalismo erreduktiboa esaten zaio gogoaren filosofian. Kontrako ikuspegia fisikalismo ez-erreduktiboa da. Fisikalismo erreduktiboak dio egoera mentalak ez direla ezer egoera fisikoez gain, eta egoera fisikoetara murriztu daitezkeela. Fisikalismo erreduktiboaren bertsio bat mota fisikalismoa da, edo gogo-gorputz identitatearen teoria. Mota fisikalismoaren arabera, "gaur egun instantziatu den F propietate bakoitzerako, G propietate fisikoren bat dago, beraz F = G propietatea".  Kasu honetan, termino psikologiko bat itzultzen duten termino neurologikoek instantziei buruzko disjuntzioak izan behar dute, eta argudiatzen da ezein lege fisikok ezin dituela disjuntzio horiek termino gisa erabili. 

### Emergentismoa 
Emergentismoaren bi bertsio daude, bertsio indartsua eta ahula. "Superbenientziaren" fisikalismoa emergentismoaren bertsio sendotzat hartu izan da, non subjektuaren esperientzia psikologikoa benetan berritzailetzat jotzen den.  panpsikismoa dakar, edo behintzat mikropsikismoa.    Strawsonek argudiatzen duenez, "askok, agian gehienek, beren buruari fisikalista edo materialista deitzen diotenek [oker daude], konpromisoa hartzen dute tesi honekin: materia fisikoa, bere baitan, bere funtsezko izaeran, guztiz eta erabat esperientziala ez den zerbait da... Eddingtonekin batera onartzeko prest daudenean ere, materia fisikoak, bere baitan, 'jarduera mental gisa agertzeko gai den natura bat' duela, hau da, esperientzia edo kontzientzia gisa".  Ustez, fenomeno esperientzialak ezin direnez sortu fenomeno ez-esperimentaletatik, filosofoak substantziaren dualismora eramaten dira, propietateen dualismora, materialismo ezabatzailera eta "sahiakera zoro guztietara erredukzio mentaletik ez-mentalera"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak