Germinal (eleberria)

eskuinera|thumb| *Germinal*, Émile Zola. I. zatia - 1. kapitulua. LibriVox por Françoise erregistroa.
***Germinal*** 1885ean argitaratutako Emile Zolaren eleberria da. 1884ko apiriletik 1885eko urtarrilera bitarteko idatzia, *Rougon-Macquart*-en serieko hamahirugarren eleberria da, 1884ko azarotik 1885eko otsailera bitartean agertzen da nobela, zatika, Gil Blas egunkarian; egileak bere garaiko errealitate politikoak eskaintzen zioen eredu bati jarraiki idatzi zuen,   1884ko martxoaren 2an hasitako Anzineko meatzarien greba handia izan zen eleberri honen erreferentzia nagusia, Nord-Pas-de-Calaisko Meatzaritzaren Arroaren historiako garai gogorrak. Eleberria 1885eko martxoan lehen aldiz kaleratu ondoren, nobela hainbat hizkuntzatan 100 estatuetan baino gehiagotan argitaratu zen. Hurrengo mendeetan, eleberriaren ospea handitu besterik ez zen egin eta, antzezlan bihurtu zuten eta zinemarako eta telebistarako egokitzapenak egin ziren.

Eleberriak meatzari batzuen eta meatzarien inguruko batzuen bizitza kontatzen du meatzarien greba baten testuinguruan.

## Laburpena 
Gervaise Macquarten eta haren maitale Auguste Lantierren semea, Étienne Lantier gazteak bere lana utzi behar izan du bere enplegatzaileari belarrondoko bat emateagatik, Frantziako iparraldeko trenbideetan. Langabezian, lan berri baten bila doa. Montsouko ikatz-meategietan kontratatzen dute, eta han topatuko dituen lan baldintzak ikaragarriak izango dira.

Meatzarien familia batean hartuko du ostatu, Maheu deiturako familian, eta neska zaharrenarekin, Catherine gaztearekin, maiteminduko da. Hau langile basati baten neska da, Chaval izeneko langilearen neska, eta Étienne Lantierrekin ez ikusiaren egiten ez badu ere, uko egiten dio Chaval uzteari.

Meatzarien Konpainiak, krisi ekonomikoa argudiatuz, nolabaiteko soldata-murrizketa bat iragarriko du, eta Lantierrek grebara bultzatuko ditu meatzariak. Meatzarien etsipena gainditzea lortuko du, eta gizarte bidezkoago eta berdintasunezkoago baten ametsa besteei helaraztea.
thumb|*Gil Blas* egunkariko irudia.
Grebak eztanda egiten duenean, Meatzarien Konpainiak oso jarrera gogorra hartuko du eta negoziazio guztiak baztertu ditu. Borroka-aste batzuen ostean, gosetuta, meatzariek beren mugimenduari gogortu eutsiko diote. Soldaduek ordena berrezartzen dute, baina grebak jarraitu egiten du. Matxinada kolpe atean, meatzari askok desafio egiten diete soldaduei eta hauek manifestarien aurka tiro egiten dute: Maheu, Étienne-ri ostatu eman dion familiako aitak tiro bat jasoko du eta...

Meatzariek lanari berriro ekitea erabakiko dute. Orduan, Souvarine-k, langile anarkista batek, putzua saboteatuko du. Meatzari asko hilko dira galerien kolapsoan eta uholdean. Étienne, Catherine eta Chaval meategian blokeatuta geratuko dira. Chavalek, orduan, Étienne gogor zirikatuko du, eta honek Chaval hil egingo du. Azkenik, Catherine-ren maitale bihurtuko da, eta neska bere besoetan hilko da salbatzaileak iritsi baino lehen. Étienne bizirik aterako da infernu horretatik.

Étienne-k Parisera alde egingo du, eta Parisen langileen antolakuntza sindikal eta politikoan ahaleginduko da bere egoera eta bere klasekoen egoera hobetzeko. Étienne sinetsita dago langileek gogor borrokatuz gero justizia irabaziko dutela. Lanera ezer lortu gabe itzuli arren, langileak ere ohartzen dira egoera bidegabea dela eta hurrengo batean garaipena lortuko duela.

## Analisia 
### Istorioa eta historia. Eleberria eta garaiko errealitatea 
[thumb|Renard hobia [Emile Zolak ezagutu zuen bere eleberrian islatu zuen antzeko meategia.]]
Nobelan, Lilleko ikatz-kapitalismoaren historia laburra dago, eta meatzarien beren eskubideen aldeko ekintzen gorakada kontatzen du. Meatzaritzaren mundua ahalik eta modu errealistenean deskribatzeko, Émile Zola Nord-Pas-de-Calais meatzari-arroan bertatik bertara dokumentatzen da, 1884ko otsailaren 23tik martxoaren 2ra, Anzineko meatzarien greba handia hasi zenean. Zortzi egunez, Anzin eta Bruay inguruetan ibiliko da. Denaingo Anzineko Meatzarien Konpainiako Renard hobira jaitsi zen.

Eleberrigileak meatzariak, langileburuak, kontramaisuak eta ingeniariak itaundu ditu eguneroko bizitzari buruz, eta grebaren buru den Emile Baslyrekin elkartuko da bereziki. Zola Parisera itzuli zenean, prentsako gertaerei adi-adi jarraituko die eta dokumentazio hori *Anzini buruzko* *ene oharrak* lanean jasoko du.

Michel Rondet meatzari sindikalistarekin ere harremanetan ibili zen Zola, Loira ibaiaren arroan. 1881eko abenduan,  azken hau Loirako meatzarien sindikatuko idazkari nagusi hautatu zuten, eta meategietako lan-baldintzak hobetzeko lanean luze ibili zen (''Fraternelle des mineurs 'meatzarien hermanadea'*  sortzailea izan zen Rondet).

Nobelako tiroketa Aubin eta La Ricamarie-ren benetan gertatu ziren tiroketan inspiratu zen. Nobelako eta errealitateko balantzeak ia berdin-berdinak izan ziren: 14 hildako, tartean bi haur eta emakume bat, eta 22 zauritu (horietako 3 zauriengatik hilko dira) Aubinen; 14 hildako eta zauritu asko La Ricamarie-n, eta horien artean bi haur (Lydie eta Bébert).

### Izenburuaren azalpena 
thumb|1885eko jatorrizko edizioaren izenburuaren orri pare bat.
Eleberriaren azken esaldiak iradokitzen duenez, langileen ahalegin kolektiboek, eta haien bizitza miserableari uko egiteak, etorkizuneko matxinaden germena da:"Oraindik ere, gero eta garbiago, lurrera hurbildu balira bezala, burkideak joka ari ziren. Astro-izpi sutsuetan, gaztetako goiz hartan, kanpaina handia zela zurrumurrua zebilen. Gizonak hazten ari ziren, armada beltz mendekuzalea, ildoetan astiro ernetzen ari zena, etorkizuneko uztarako hazten ari zena, zeinaren *ernamuinak* laster leherraraziko baitzuen lurra ".

— Émile Zola. *Germinal*, Zazpigarren atala - 6. kapitulua.

Zolak meatzariak lurretik atera eta ernetzen diren landareekin konparatzen ditu. Udaberriko ernetzea, beraz, langile-matxinadaren metafora da. Azken esaldi horrek oihartzuna du eleberriaren izenburuarekin.

Gainera, Germinal egutegi errepublikanoaren hilabetea da; udaberriaren hasiera eta naturaren berpizkundea dira. Zolak paralelismoa ezarri zuen garai hartako langile-kontzientziaren esnatzearen eta Frantziako Iraultzaren artean.

### Estiloa 
Émile Zola *Germinal*en eleberriaren azalpenak eta intzidentziak zabalkunde bat osatzen dute: pertsonaia bera bakarrik ibiltzen da bide beretik. Lehen orrialdean, gau hotzean akabatuta iritsi da meatzaritzara: «Ideia bakar batek okupatzen zuen lanik eta aterperik gabeko langile buru hutsa, eguna argitu ondoren hotza hain bizia izango ez zen esperantza. eta, azkenekoan, Montsou utzi zuen, baina eguzkitan eta itxaropentsu: «Eta, esperantza hori barneratuta, Etiennek bere martxa mantsotu zuen, begiak ezker-eskuin galduta, denboraldi berriko alaitasun horretan. »

## Pertsonaia nagusiak 
[thumb|Lehen edizioaren azala. [1885.]]

* **Étienne Lantier**: eleberriko pertsonaia nagusia; hogeita bat urte. Herscheur, gero Voreux-eko lubakigilea, grebaren buru bihurtu zen. Chavalen aurkaria, Catherinez maiteminduta dago, baina ez du onartzen. Putzuaren porrotaren eta uholdearen ondoren, meategia utzi eta Parisera joan zen.
* **Toussaint Maheu**: Bonnemort zaharraren semea, Maheudaren senarra; berrogeita bi urte. Langilea da, ausarta eta zentzuduna. Meategia defendatzera etorritako soldaduek hilko dute.
* **La Maheude**: Toussaint Maheuren emaztea; hogeita hemeretzi urte. Senarra bezala, langilea, ausarta eta zentzuduna da. Greban ez erortzeko amorratua. Senarra eta Alzire, Katalina eta Zakarias seme-alabak hil ondoren, meategira jaitsiko da berriro, geratzen zaizkion lau seme-alabei jaten emateko.
* ***Bonnemort***: bere benetako izenaz, **Vincent Maheu**, Toussaint Maheuren aita; berrogeita hemezortzi urte. Ehiztari ohia, berrogeita hamar urtetan meategiko lan guztiak egin zituen eta Voreux-eko fosako azken gurdizain bihurtu zen. Bronkitis kronikoa du, eta, horren ondorioz, ikatz-lohi bat botatzen du (gerora silikosia esaten zaion gaixotasuna). "*Bonnemort*" ("Heriotz oneko") ezizena irri egiteko eman zioten, hiru aldiz hiltzekotan egon baitzen meategian (lehen partea, lehen kapitulua: “Hiru aldiz atera ninduten handik zatika, behin ile gorriarekin, beste batean geiserreraino lurrarekin, hirugarren batean sabela igel baten antzera urez puztuta zuela Orduan, ikusi zutenean ez nuela hil nahi, Bonnemort deitu zidaten irri egiteko. »).
* **Zakarias Maheu**: Maheutarren seme zaharrena; hogeita bat urte. Filomeno Levakoren maitale eta gero senarra. Grisu eztanda batean hilko da, bere arreba eta Etienneren erreskatean lanean ari zela.
* **Catherine Maheu**: Maheutarren bigarren semea; hamabost urte. **Chaval**en maitale bihurtu zen, Étienne Lantier maite zuen bitartean.
* **Jeanlin Maheu**: maheutaren hirugarren semea; hamaika urte, biziotsua eta gaizkilea. Herren geratu meategian erori ondoren. Bi "lagun" ditu, Lidia eta Bebert, menperatu eta tratu txarrak ematen dizkienak: Lidia "bere emazte txikia" bezala hartzen du, baina haiek "kapitain" bezala hartzen dute. Lurpeko gordelekua Stephenekin partekatuko du, azken hori jendarmeek jazarrita ezkutatu behar duenean. Hil egingo du Jules soldadutxoa, terrilako zaindaria, "gogoa duelako". Itzuliko da meategira amarekin lan egitera grebaren ondoren.
* **Alzire Maheu**: Maheutarren laugarren umea, bederatzi urteko konkordun txikia. Hotzez eta gosez hiltzen da greban zehar, sukar larrian.
* **Lenore Maheu**: Maheutarren bosgarren semea; sei urte.
* **Henri Maheu:** Maheutarren seigarren semea; lau urte.
* **Estelle Maheu**: Maheutarren zazpigarren semea; hiru hilabete eleberriaren hasieran.
* **Nikolas Maheu**: Toussaint Maheuren aitona
* **Guillaume Maheu**: Toussaint Maheuren birraitona.
* **Chaval**: Catherinen maitalea eta Etienneren arerioa. Langile zakarra da, harroa, eta askotan borroka egingo du Etiennerekin, porrot umiliagarriak besterik jaso gabe. Chavalek greba hautsiko du, eta gero meatzariek umiliatuko dute. Meategiaren uholdean hilko da, **Étienne**ek probokatu ondoren hilko du.
* **Levaque**: Maheutarren auzokidea, ezkondua, Filomena eta Beberten aita. Zakarra da, eta ez da gizon argia. **Levaque** emaztea ere ez.
* **Philippe Hennebeau**: Montsouko Meatze Konpainiako zuzendaria; Paul Negrel-en osaba. Emaztea Negrelen maitalea dela jakin du. Berak emaztea desiratzen du eta ez du bere bizitza maite. Meatzarien erreboltarekin ez da gai egoera aztertzeko eta erabakiak hartzeko.
* **Hennebeau anderea**: Hennebeau jaunarekin ezkonduta dago, aparte egiten du lo, ez du senarra maite, askotan engainatzen du eta Negrelekin oheratzen da. Oso burges mesprezagarria da, eta bere buruaz baino ez da kezkatzen.
* **Paul Negrel**: Hennebeau jaunaren iloba. Konpainiako meatze-ingeniaria; **Cécile Gregoire**ri hitzemana. Hennebeau andrearen maitalea. Anbiziotsua da, eta ausarta.
* **Dansaert**: konpainiako langileburua. Nobelaren amaieran kaleratzen dute. La Pierronneren maitalea.
* **Souvarine**, errusiar errefuxiatu nihilista eta anarkista (j. Hark egingo du atentatua Zurrunbiloan. Greba «ergelkeriatzat» jo du, eta «dena moztea eta berreraikitzea» aldarrikatu du.
* **Polonia**: Rasseneur-en untxia, Souvarinek benetako atxikimendua erakusten dion bakarra. Greban zehar jaten da.
* **Les Grégoire** : meatzearen jabe zen konpainiaren akziodun burges aberatsak. Dirudunak baina karitatetsuak dira, eta ongi jokatzeko uste osoa dute, langileei eta munduaren martxari buruzko aurreiritzietan ainguraturik. Alaba bat dute, Cécile, eta Bonnemortek itoko du eromenezko oldar batean.
* **Pierron**: Pierroneren senar adarduna eta Lidiaren aita. Langile menderatua da, eta beldurra dio Konpainiari.
* **La Pierronne**. Emakume ederra. **Pierronen** bigarren emaztea eta Dansaert-en maitalea.
* **Bouteloup**:  Levaque andrearen maitalea.
* ***La Brûlé*** (Erreta dagoena): Pierronearen ama. Haserre dago Konpainiarekin, senarrak meategian heriotza aurkitu duelako.
* **Maigrat**: greban istripuz hiltzen den dendaria.
* **Desio alarguna**: kabaretari eusten dio.
* **Mouque**: Mouquet-en aita eta Mouquette-ren aita. Meategiko zaldiekin egiten du lan.
* **La Mouquett**e: Aita Mouque-ren alaba; hamazortzi urte. Meatzari ugarirekin joan da, eta Étienne Lantier gonbidatu du, IV. zatian bere maitale bihurtuko dena. Meatzea zaintzen ari ziren soldaduen balek hil egingo dute.
* **Deneulin**: meatzarien greba famatua baino bi urte lehenago berreraiki eta berrekipatu zuten Jean-Barteko meategiaren jabea. Burgesen artean bakarrik dago meatzarien zailtasunen kontzientzia duena, baina, aldi berean, gupidagabea da haiekin. Jabe kapitalista txikien arketipoa, beren langileengandik gertu daudenak, baina, haiek ere, konpainia handiek zapaltzen dituztenak. Porrot egin zuen, bere meategia Konpainiari saldu zion eta honek dibisio-ingeniari gisa kontratatu zuen. Bi alaba ditu, ama oso gazte galdu zutenak:
** Jeanne: hemezortzi urte, ilehoria, pinturaz erotuta.
** Lucie: hogeita bi urte, beltzarana, antzokietan abestu nahi duena.
* *Soldadu txikia*: **Jules** izenekoa, Bretainiako Plogoffekoa, Jeanlinek hil egingo du.
* **Pluchart**: antzinako mekanikaria, sozialismoaren aldekoa. Langileen Nazioarteko Elkartean afiliatuta dago. Langileen miseriatik elikatzen jakin duen tribunoa da, baina bere arrakastengatik hanpatzen dena eta, dirudienez, bere anbizio propioen zerbitzura amaitzen duena.
* **Rasseneur**: behargin ohia, garai batean meatzarien aldarrikapenak ordezkatzeagatik kaleratua izan baitzen Konpainiak. Gero kabaret bat du, langileek beren haserrea isurtzeko topagune bihurtzen dena. Bere negozioa aurrera doa. Sozialista baino gehiago erreformista da.
* **Joire abadea**: Montsouko parrokoa. Gizon koipetsua, biguna eta «neutrala», ez du inor haserrarazi nahi, ez langileak, ez nagusiak. Baina burgesekin adeitsu samarra da. Greban martxan dagoela, gauez egiten ditu erosketak, meatzarien erdian ez konprometitzeko. Mailaz igotzea lortu zuen eta gero apaiz berriak, Ranvier abadeak, ordezkatuko du.
* **Ranvier abadea**: Joire abadearen ondorengoa da, Montsouko erretore gisa. Abade argal bat da, txingar gorrizko begiekin. Lehen kristauen idealetik hurbil, bortizki erasotzen dio burgesiari eta grebalariak justifikatzen ditu, eta hori biziki deitoratzen dute bere diskurtsoetan «sozialismorik okerrena» ikusten duten burgesek. Gotzainak azkenean lekuz aldatuko du, burgesen presiopean.
* **Bataille**: Zaldien dekanoa, meategian azken hamar urteetan, zuria.
* **Honorine**: Gregoiretarren neskamea.
* **Tronpeta**: hiru urteko zaldia, meategiaren hondoraino jaitsia, Batailleren laguna. Meategiaren hondoan zuen bizitza berriari ezin men egin.
* **Les Borains,** belgikar meatzari eta eskulangileak. Langileen legezko greba hausteko errekrutatu dituzte. Baina, Souvarinen atentatuak eragindako kalteen garrantzia ikusita, kontratazio hori porrota izango da.

## Egokitzapenak 
### Antzerkian 
ezkerrera|thumb|Antzezlaneko hormairudia.1885ean, Zolak eta William Busnachek eleberrian oinarritutako bost ekitaldiko drama baten gidoia garatu zuten. Baina zentsurarekin talka egiten zuten, eta 1888ra arte itxaron behar izan zuten antzezlana antzeztu ahal izateko. Estreinaldia, gainera, porrota izan zen. Busnachek gidoiari errepasoa egin zion, eta gerora antzezlanak arrakasta handia izan zuen, Parisko aldirietan lehenik, eta Belgikan eta Parisen ondoren. Beste moldaketa batzuk ere egin izan dituzte berrikiago, batez ere Yaak Karsunkek eta Rainer Werner Fassbinderrek (1974).

### Zineman 
thumb|*Germinal*en 1993ko egokitzapena, neurri batean, Wallerseko Anzin meategietako Arenberg hobian egin zen.

* 1903 - *Germinal*. Ferdinand Zecca, *La Grève*-ren egilearena. 15 minutuko filma.
* 1905: Ferdinand Zeccaren *Au Pays noir* filma, 13 minutukoa.
* 1905 : *Au Pays noir*, Lucien Nonguetena.
* 1912: Victorin Jasseten *Au Pays des ténèbres.*
* 1913: Albert Capellaniren *Germinal.*
* 1963 - *Germinal*, Yves Allégret-ek, zuzendua. Aktoreak: Jean Sorel, Berthe Granval, Claude Brasseur eta Bernard Blierrekin batera.
* 1993 – *Germinal*, Claude Berri zuzendariean bertsioa Aktoreak:  Renaud, Miou-Miou, Gerard Depardieu, Judith Henry eta Jean Carmetekin batera.

### Telebistan 
* 2021 – *Germinal* teleseriea estreinatu zen, David Hourréguek zuzendu eta Louis Peres, Thierry Godard, Alix Poisson, Guillaume de Tonquedec, Natacha Lindinger aktoreek antzeztu zutelarik.

### Komikietan 
*Germinal* (2 liburuki): Philippe Chanoinaten gidoia eta Jean-Michel Arroyoren marrazkiak, Glénat, “Les inesables de la literatura en BD” bilduma, 2010.

## Pasadizoak 
1902an, Émile Zolaren hiletan, Denaingo meatzarien ordezkaritza batek segizioa lagundu zuen, "Germinal! Germinal! » oihukatzen.

Zola 1861eko urriaren 11n Bessègeseko Lalle meategien hondamendia eleberri honetarako inspiratu zen. Hondamendi berak inspiratu zuen Hector Malot ere *Sans famille* eleberria.

2021aren amaieran, antzerki-egokitzapenaren eskuizkribua enkantean jarri zuen saltzaile pribatu batek. Salmentak erreakzio biziak sortu zituen klase politikoan. Azkenean, Frantziako Liburutegi Nazionalak eskuratu zuen eta bilduma nazionaletan sartu zen.

## Oharrak eta erreferentziak 
### Erreferentziak 
; 

## Ikus, baita 
 

### Bibliografia 
* Pierre Aubery, *Quelques Sources du thème de l'action directe dans Germinal*,, Siracusa, Siracusa University.
* Henri Mitterand, *Index des personnages principaux*.
* Guy Dubois et Jean-Marie Minot, *Histoire des Mines du Nord et du Pas-de-Calais : Des origines à 1939-45,* t. I, 1991, 176 p., p. 22. 
* Bernard Plessis et Louis Challet, *La vie quotidienne des mineurs au temps de Germinal*, France Loisirs, 1993. 
* Diana Cooper-Richet, *Le Peuple de la nuit : mines et mineurs en France'', Paris, Ed Perrin - Terre d'histoire, 2002, 441 p. (ISBN 2-262-01328-4).
* Jean-Pierre Davoine, «Animalien metaforak ‘‘Germinal’’-en», Études françaises, vol. 4, Nº 4, 1968, 383-392 or. (Linean irakurri). 

### Erlazionatutako artikuluak 
* Klase-borroka
* Industria eleberri
* Grisua
* Etienne Lantier
* Meategiak
* Naturalismoa (literatura)

### Kanpo estekak 
*  Article de Henri Mitterand dans le dossier *Le Travail dans les fictions littéraires*, revue Travailler no 7 2002/1.
*  Article de Sandy Petrey in Littérature, no 22, 1976. .
* *Germinal* Rougon-Macquart familiaren kideaz.
*