open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banakortasun

thumb|Laukizuzenekin banakortasuna erakusten duen irudia. Bi laukizuzenean batura bere azaleren batura bezala ere banatu daiteke.
Matematikan, **banakortasuna** edo **propietate banakorra** A multzo baten gainean definitutuako bi eragiketa bitarri buruzko propietate matematiko bat da. Zehatzago, bi eragiketak \circ eta \star izanik:
* \circ eragiketa **ezkerretik banakorra** da \star eragiketari buruz, A multzoko *a*, *b* eta *c* edozein hiru elementutarako, ondokoa betetzen bada:
::a \circ (b * c) = (a \circ b) * (a \circ c)

* \circ eragiketa **eskubitik banakorra da** \star eragiketari buruz, A multzoko *a*, *b* eta *c* edozein hiru elementutarako, ondokoa betetzen bada:
::(b * c) \circ a  = (b \circ a) * (c \circ a)

* \circ **banakorra** da \star eragiketari buruz, ezkerretik zein eskubitik banakorra bada.

## Adibideak zenbaki errealekin 
Honako adibideetan, banakortasun legea \R zenbaki errealekin erakusten da. Biderketa aipatzen denean oinarrizko matematikan, normalki biderketa mota honi egiten zaio erreferentzia. Aljebraren ikuspuntutik,  zenbaki errealek eremu bat osatzen dute, banakortasun legearen baliagarritasuna bermatzen dutenak. 

### Lehen adibidea: biderketa mentala eta idatzizkoa 
Aritmetika mentalarekin, banakortasuna normalki ez da konszienteki egiten:
6 \cdot 16 = 6 \cdot (10 + 6) = 6\cdot 10 + 6 \cdot 6 = 60 + 36 = 96

Honela, 6 \cdot 16 kalkulatzeko norberaren buruan, normalki lehenengo 6 \cdot 10 biderkatzen da eta, ondoren 6 \cdot 6 gehitzen zaio emaitzari. Idatzizko biderketak ere banakortasun legearekin egiten dira. 
}}

### Bigarren adibidea: aldagaiekin 
3 a^2 b \cdot (4 a - 5 b) = 3 a^2 b \cdot 4a - 3 a^2 b \cdot 5 b = 12 a^3 b - 15 a^2 b^2

### Hirugarren adibidea: bi batuketekin 
\begin{align}
(a + b) \cdot (a - b) & = a \cdot (a - b) + b \cdot (a - b) = a^2 - ab + ba - b^2 = a^2 - b^2 \\
                      & = (a + b) \cdot a - (a + b) \cdot b = a^2 + ba - ab - b^2 = a^2 - b^2 \\
\end{align}

Hemen banakortasun legea bi aldiz erabiltzen da, eta berdin dio zein den lehenago biderkatzen den parentesi artekoa. 

### Laugarren adibidea 
Hemen banakortasun legea aplikatzen da aurreko adibideekin. Kontuan hartu
12 a^3 b^2 - 30 a^4 b c + 18 a^2 b^3 c^2 \,.

6 a^2 b faktorea gehiketako eremu guztietan agertzen denez, faktorizatu daiteke. Hau da, banakortasun legearen ondorioz, honakoa eskuratzen dugu:

12 a^3 b^2 - 30 a^4 b c + 18 a^2 b^3 c^2 = 6 a^2 b \left(2 a b - 5 a^2 c + 3 b^2 c^2\right).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elkarkortasun

## Kanpo estekak
Tikvah Alper

**Tikvah Alper** (Hegoafrika, 1909ko urtarrilaren 22a - Sarisbury, Erresuma Batua, 1995eko otsailaren 2a) fisikaria eta erradiobiologoa izan zen eta entzefalopatia espongiformearen transmisio mekanismoak aurkitu zituen.

## Biografia 
Hegoafrikan jaio zen. Bere familia etorkin judu behartsua zen eta berak lau arreben artean txikiena zen. Durbango goiko eskola femeninora joan zen. 1929an, Lurmutur Hiriko Unibertsitatean Fisikan graduatu zen. 1930 eta 1932 bitartean, Berlinen lan egin zuen Lise Meitner fisika nuklearraren aginduetara, eta urte bat geroago, 1933an, delta izpien eta alfa partikulen inguruan artikulu bat idatzi zuen.

1932an, Hegoafrikara bueltatu zen eta Max Sterne bakteriologoarekin ezkondu zen, abereentzako antrax txertoaren asmatzailea. Ezkondutako emakumeak ezin zutenez unibertsitatean lan egin, etxean laborategi bat sortu zuten non bera eta bere senarra batera egiten zuten lan. 1935 eta 1936an bi ume izan zituen, Jonathan eta Michael izena zutenak. 1937 aurrerantzean, gorrentzat irakaslea zen, bere seme handiena gor sakona zelako eta bere fisikako jakintasuna aprobetxatu zuen hizkeraren artikulazioaren soinuaren osaketan ume gorrentzat ikertzeko. 1948an. Hegoafrikako Fisikako Laborategi Nazionalaren arduraduna bihurtu zen.

Gero eta fama handiagoa lortzen ari bazen ere zientzialari bezala, 1951n Max Sterne eta Tikvah Alper Hegoafrikatik joatera behartuta ikusi ziren, apartheidaren kontrako jarrera irekia baitzuten. Tikvah ikertzeko lan bat aurkitu zuen (ordainketarik gabekoa) MRC-a Hammersmith Londreseko Ospitaleko Erradiobiologia Laborategietan, Hal Grayek zuzenduta, aurreko bisitetan ezagutu zuena. Bere lana zentratu zen biologia zelularraren ikerketan, erradiazioaren efektuaren konplexutasuna zelula mota desberdinetan, eta bere ininterakzioa beste prozesu kimiko eta fisiologikoak. Erradiobiologiaren unitatearen zuzendaria izan zen 1962tik jubilatu zen arte, 1974an. Bere ikerketekin frogatu zuen dardara bezala ezagututako gaixotasun kutsakor neuroendekapenezkoan -ardiei eta ahuntzei eragiten diela- edo «scrapie-an» agente infekziosoak azido nukleikorik ez daukala. Aurkikuntza garrantzitsu honek baimendu zuen mekanismoak entzefalopatia espongiforme transmitigarriko era guztiak -pertsonei ere eragiten diete- hobeto ulertzea.

Bere bizitza profesionalarekin jarraitu zuen 1979an *Radiobiologia zelularra* argitaratuz eta 83 urte zituela Dallasen konferentzia bat eman zuen Erradiazio Ikerketa Sozietatearen aurrean. Sabisburyn, Hampshiren hil zen, 1995ean.
Heers

**Heers** Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 7.103 biztanle zituen. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Batsheers, Opheers, Veulen, Gutschoven, Mettekoven, Mechelen-Bovelingen, Rukkelingen-Loon, Heks, Horpmaal, Vechmaal eta Klein-Gelmen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Piogeniko

Mikrobiologian eta medikuntzan, **piogeniko** (edo **piogeno**) zornea eragiten duen eragileari deritzo. Eragile piogeniko ohikoenak bakterioak dira.

Piogeniko hitza grezieratik dator (*pyon*: zornea, eta *geno*: sortzailea). Zorne-jarioa sortzeaz gain, mikrobio piogeniko gehienek hantura ere eragiten dute.

Luzea da bakterio piogenikoen zerrenda. Derragun, soilik, ohikoenen artean Streptococcus pyogenes eta Staphylococcus aureus daudela.

## Kanpo estekak
Horseshoe ogitartekoa

***Horseshoe*** (euskaraz *ferra* eta literalki *zaldi oinetakoa*) Illinoiseko Springfield hirian 1928an sortutako ogitarte irekia da. Behealdean ogi txigortua du (texas motakoa normalean), eta horren gainean hanburgesa, patata frijituak eta gazta saltsa jartzen dira. Nahiz eta hanburgesa ohikoena eta jatorrizkoa izan, urdaiazpiko egosia, txerri-solomo birrineztatua, oilasko-bularkia edota arrain frijituarekin ordezkatu daiteke.

## Historia 
1920. hamarkada amaieran Leland Hoteleko Joseph Schweska sukaldaria zenari aitortzen zaio ogitartekoaren asmakuntza, nahiz eta beste batzuek ere asmatzaileak direla aldarrikatu. Istorioak dio bazkarirako plater berri baten bila zebiltzala, Elizabeth bere emazteak untzi galestar saltsa (ingelesez *Welsh rarebit* edo *Welsh rabbit*) bereizgarri zuen ogitarteko bat iradoki zion. Lehen Horseshoe sandwichak, urdaiazpikoak hezurretik mozterakoan hartu zuen ferra itxura dela eta hartu zuen izen hori. Ingelesez *horseshoe* hitzak *ferra* esan nahi du, literalki "zaldi oinetakoa". Gainera, jatorrizko errezetan azazkal antza zuten patata ziriak jartzen ziren, ez patata frijituak. Leland Hotelean lan egindako Steve Tomkok eman zuen ogitartekoa ezagutaraztera.

1960. hamarkadara arte horseshoea plater elegante bat zen. Springfieldeko Red Lion Room jatetxe dotoreenean egiten zen, Springfieldeko Leland hotel dotoreenean. Horseshoe arruntak etxeko bi xerra ogi zituen, ez oso lodiak, eta urdaiazpikoa mehe mozten zen hezurretik, ferra itxura emanez, eta etxeko patata ziriak zituen. Baina 1970. hamarkadan horseshoe ogitartekoa Springfieldeko jatetxe askotan ohiko plater bat bilakatua zen jada. Ogi zuria, hanburgesa, patata frijituak eta gazta saltsa horia egin ziren nagusi lehen baino askoz handiagoa zen plater honetan.

## Osagaiak 
Nahiz eta sukaldari bakoitzak gazta saltsa bere erara prestatzen duen, untzi galestar saltsa (ingelesez *Welsh rarebit* edo *Welsh rabbit*) erabiltzen da abiapuntu. Osagai arruntenak arrautza, garagardoa, gurina, gazta, mustarda, perrins saltsa, gatza eta piperbeltza dira.

Ogitartekoa egiteko:

    2 xerra ogi-txigortu
    2 hanburgesa
    Patata frijituak

Untzi galestar saltsa egiteko:

    2 koilarakada gurin
    1/2 baso garagardo
    2 arrautz gorringo
    225 gr cheddar gazta birrindua
    1 perrins saltsa koilaratxoa 
    1/4 mustarda lehor koilaratxoa
    gatza

Gosaltzeko horseshoea, haragia eta patata-frijituak beharrean, arrautza eta hash brownsekin egiten da.

Anoak txikiagoak direnean, ogi-xerra bakarra eta hanburgesa bakarra dagoenean, adibidez, "pony shoe" deitzen zaio ogitartekoari, "ponia" (ingelesez *pony*) zaldi txiki bat baita.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banatzaile (argipena)

**Banatzaile** hitzak adiera zenbait ditu:
* enpresan, banatzailea, produktuak handizka merkaturatzen dituen enpresa, kasu batzuetan pertsona partikularrei ere saltzen badie ere;
* teknologian, banatzailea, motorretako gailu bat;
* hizkuntzalaritzan, banatzaileak, zenbatzaile mota bat-
Vikidia

**Vikidia** Frantzian sortutako wiki entziklopedia-proiektu bat da, 8 eta 13 urte bitarteko umeentzat pentsatua, baina ez bakarrik irakurle edo erabiltzaileak izateko, baita parte hartzaile eta artikulugileak izateko ere. Webgune hau ez dago Wikipedia bultzatzen duen Wikimedia Fundazioarekin loturik. Jatorrizko **Vikidia** proiektua 2006ko azaroan jarri zen martxan.

:*Euskarazko Vikidiaren bertsioa, Txikipediaren oinarria izan zen.

### Sorrera 
Vikidia proiektua *Wikipedia Junior* izeneko wiki entziklopedia bat sortzeko asmoan du jatorria. Frantsesezko *Wikipedia Junior* horretan, Wikipediako artikulu bilduma bat hartu eta umeentzako CD-ROM batean argitaratu nahi zen. Azkar ikusi zen, ordea, artikuluak adin-tarte horretarako egokiak eta baliagarriak izango baziren, moldaketa dezentekoak egin beharko zirela, bai artikuluen luze-laburrari dagokionez, baita erabilitako hizkuntza-mailari dagokionez ere. Gainera, bultzatzaileek garbi zuten umeen beraien partaidetza ere interesgarria izango zela; hau da, umeek aukera izan behar zutela artikuluak egiteko ere, ez bakarrik irakurtzeko. Hori, irakasleen laguntzarekin errazagoa izango zela pentsatu zen, eskolako lan edo jarduera osagarri modura. Horregatik guztiagatik, aparteko wiki bat egitea erabaki zen.

Garai hartan Wikipedia Fundazioaren barruan hori egitea posible ez zenez gero, Mathias Damour (Astirmays) izeneko wikizale batek zabaldu zuen Vikidia 2006ko azaroaren 17an, aurreko proiektuari buruzko eztabaidetan parte hartu zuten beste wikizaleen laguntzaz.

### Norentzat da Vikidia? 
Vikidia umeentzat da eta umeek ere idatz dezaketen entziklopedia bat da. Wikipediak duen funtzionamendu berbera du, arau berberak eta antolaketa berbera.

Artikuluak idatzi nahi dituztenek argi eduki behar dute 8 eta 13 urte bitarteko umeen euskara eta ulermen mailara egokitutako testuak nahi ditugula. Horrek ez du esan nahi beste edonork erabili ezin duenik Vikidia gai bati buruzko azalpen sinple bat eskuratzeko. Vikidiako artikulu bat oso lagungarria izan daiteke, euskarazko wikipediako artikulua luzeegia edo zailegia bada.

### Nork egiten du Vikidia? 
Nornahik har dezake parte Vikidia eraikitzeko lanetan, baina arauak errespetatuz beti ere. Horretarako, beharrezkoa da kontua irekitzea. Hasieratik bertatik, bultzatzaileek asmo garbia erakutsi dute eskola-komunitatearen partaidetza bilatzeko, eta, horregatik, gure eskoletako ikasle eta irakasleei dei egiten diegu proiektu hau handitzen eta hobetzen laguntzeko, artikuluak idatziz, osatuz, zuzenduz eta, beti ere, hobetuz. Izan ere, Vikidian ez dago kontu desberdinik partaideen adinaren arabera: kontua irekitzean, adina ez da eskatu ere egiten!

Frantsesezko Vikidia bultzatu dutenak Wikipediako kolaboratzaileak ziren lehendik ere, baina, orain, izena emanda dauden gehienak eskola-ume gazteak dira.

## Ikus, gainera 
* Txikipedia.

## Kanpo estekak 
* Vikidia
Palaeoloxodon falconeri

***Palaeoloxodon falconeri*** (hizkera arruntean **elefante nano** deitua) egungo asiar elefantearekin loturiko espezie iraungitua da, Sizilian eta Maltan bizi zena.
Litekeena da bere arbasoak Mediterraneoko uharteetara Izotz Aroan izan eta bertan eboluzionatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar-paralaxia

thumb|Izar-paralaxia Lurraren urteko mugimenduaren arabera.
**Izar-paralaxia** urruneko izarrekiko edo objektuekiko hurbileko izarren mugimenduari deritzo. Lurraren orbitaren kokapen aldaketarengatik antzematen da. Aldaketa oso txikia da eta sei hilabete igaro direnean ondoen nabaritzen da, Lurra Eguzkiarekiko aurkako kokapenera heltzen denean.
Stadsholmen

thumb|300px|1885eko planoa, eskuman dagoen uharte handia da.
**Stadsholmen** Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Riddarholmen eta Helgeandsholmen uharte txikiagoekin batera Gamla Stan alde zaharra osatzen duena. 33 hektareatako azalera dauka.

## Izena 
*Stadsholmen* izenak "Hiriaren uhartea" esan nahi du, bertan fundatu baitzen Stockholm bera.

## Historia 
Suediako aurreko hiriburua Sigtuna izan zen baina sarritan erasotzen zuten eta erregeak hiriburu berri bat sortzea erabaki zuen. Kondairak dioenez enbor bat hustu eta barruan altxor guztiak ezarri zituzten eta uretan jitoan joan zen harik eta uharte batetara irtitsi zen arte. Stockholm izena eman zioten uharte hari, "egurraren uhartea".

## Ondasun nabarmenak 
Hiriaren eraiki garrantzitsuenak bertan daude, Stockholmgo Errege Jauregia, San Nikolas katedrala eta Stortorget enparantza besteak beste.

## Iruditegia 

Irudi:Old Town Stockholm March 2015 13.jpg|Stortorget enparantzako merkatarien etxeak.
Irudi:Slottet September 2014 01.jpg|Errege Jauregia eta patioa.
Irudi:Storkyrkan 19 juni 2010.jpg|San Nikolas katedrala.
Irudi:Hogsta domstolen Stockholm.jpg|Bonde jauregia.
Irudi:Riddarhuset november 2010.jpg|Riddarhuset, Nobleziaren etxea.
Irudi:Tessinisches palais stockholm.jpg|Tessin jauregia.
Irudi:Katarina kyrka utsikt Gamla stan 2012a.jpg|Skeppsbron kalea.

## Kanpo estekak
Brassempouyko venusa

**Brassempouyko venusa** edo **Brassempouyko andrea** ( eta okzitanieraz, **Dauna deu Capulet** edo **Dauna de Brassempoi** ) boliz egindako emakumezko estatua antropomorfo baten zati bat da. 1894an, Landetako Brassempouy herritik gertu dagoen paleolitoko aztarnategi batean topatu zuen Édouard Piette izeneko frantziar arkeologoak.

Paleolitoko Venus hori 3,65 cm luze da, 2,2 cm zabal eta 1,9 cm lodi. Nahiz eta venusik xehatuenetako bat izan, haren proportzio anatomikoak ez dira zehatzak eta ez du ahorik.

Gainean zuen geruzaren arabera, gravettiar arokoa (Goi Paleolitoa, duela 29.000 eta 22.000 urte artekoa) da; beraz, historiaurreko beste venusen (besteak beste, Laussel, Lespugue, Willendorf edo Dolní Věstonice) garaikidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Egizabal

**Beatriz Egizabal Ollokiegi** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1971ko abenduaren 14a) ipuin-kontalaria, narratzailea, pailazoa eta aktore feminista da.

## Ibilbidea 
Txikitatik ipuinzalea izanik, 1998an laborategiko lana utzi eta ipuin‑kontalari gisa hasi zen lanean. Kontalari-lana janzteko, magisteritza ikasten hasi zen, eta beste hainbat lanetan ibili zen Oihulari Klown tartean sartu zen arte, 2005. urtea geroztik dabil oholtza gainean, clown eta kontalari, besteak beste, Kontukantoi taldean, Cesar Marcos kidearekin eta liburutegi, ikastetxe, ludoteka, kultur-etxe, zahar-etxe, taberna, jardunaldi eta abarretan barrena ibiltzen da adintsu, heldu, haur eta gazteei ipuin kontatzen.Haur eta gazte literaturari buruzko ikastaroak ere ematen ditu, batik bat ikastetxeetan, hezitzaile nahiz gurasoentzat, eta baita ahozko narrazio tailerrak ere, noizean behin.

Irakasle ikasketak egin zituen, eta Oihulari Klown taldeko kide izan zen. Eta 2005 urtetik KontuKantoi taldeko partaide da, Cesar Marcos marrazkilariarekin batera. Biek elkarrekin hitza eta irudia nahasten dituzte: ipuin bakoitzeko marrazki bat, marrazki bakoitzeko ipuin bat.

2017tik geroztik, Ane Labaka bertsolariarekin batera, *Erradikalak ginen&gara* emanaldiak prestatu eta hainbat herritan eskaini dute ikuskizuna. Bertan, neska gazte promesa etiketaz, zahartzeaz, gorputzaren aldaketez, sexualitateaz, merkatu patriarkalaz, intersekzionalitateaz, beldurraz, biolentziaz eta beste hainbat gaiez kantatu eta kontatu egiten dute bakarrizketak eta bertsoen bitartez. Feminismoa zeharlerrotzat hartuta eta umorez.

## Ekintzaile feminista 
Egizabelek ipuinak emakumeen ikuspuntutik kontatu ohi ditu, feminismotik, eguneratzeko beharra dutela iruditzen zaizkion estereotipoak aldatzeko ahaleginetan. Oihulari Klownen, Virginia Imazekin landu zuen feminismoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beatriz Egizabal 100 ipuin (Naiz, 2014)
* Elkarrizketa: Umorea tresna indartsua da Berria, 2022.04.05
Hechtel-Eksel

**Hechtel-Eksel** Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 11.940 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wolfsschanze

**Wolfsschanze** (euskaraz *Otsoaren Gordelekua*, polonieraz *Wilczy Szaniec*) Bigarren Mundu Gerran zehar Adolf Hitlerren Ekialdeko Fronteko egoitza militar nagusia izan zen. Eraikin multzoa Europa okupatu guztian hedatua zegoen Führerraren Egoitza Nagusietako garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Kokalekua 
Eraiki zen unean Ekialdeko Prusiako Masuria eskualdeko basoez jositako eremu batean zegoen, gaur egungo Poloniako Kętrzyn (Rastenburg) hiritik 8 kilometrora.

## Multzoa 
Kamuflatutako 80 eraikin inguru zituen, haietako 50 bunkerrak ziren. Minez eta txarrantxez inguratua zegoen, eta baso sakonean gordea. Bere zentral elektrikoa zuen eta bere aire-basearen bidez ornigaiak airez jasotzen zituen.

## Kanpo estekak
Riddarholmen

thumb|300px|1885eko planoa, ezkerrean dagoen uharte txikia da.
thumb|300px|Uhartearen ikuspegia.
**Riddarholmen** Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Stadsholmen eta Helgeandsholmen uharteekin batera Gamla Stan alde zaharra osatzen duena.

## Izenaren historia 
Hasiera batean *Kidaskär* izena izan zuen eta honek ahuntzak hazteko erabiltzen zela adierazten du. 1270an Frantziskotarren (monje grisen) monasterio bat eraiki zen eta *Gråbrödraholm* izena hartu zuen, "monje grisen uhartea". Erreforma protestantearen eraginez monasterioa itxi egin zen. Orduan *Riddarholmen* izena hartu zuen, "Zaldunen uhartea".

## Ondasun nabarmenak 
Uhartean dagoen eraikin nabarmenena Riddarholmen eliza, Suediako errege erreginak bertan hobiraturik baitaude. Uharte txikiaren erdigunea Birger Jarls torg enparantza da eta inguruan hainbat jauregi daude, aipagarriena Wrangel jauregia.

## Iruditegia 

Irudi:Rhkyrkan fr staden.jpg|Riddarholmen eliza.
Irudi:Birger-Jarls-torg.jpg|Birger Jarls torg enparantza.
Irudi:Stockholm - Riddarholmen, Wrangelska Palatset.jpg|Wrangel jauregia.

## Kanpo estekak
Erloju mekaniko

**Erlojuaren mekanikoa** denboraren iragatea neurtzeko prozedura mekanikoa erabiltzen duen erloju mota bat da. Erloju mota honetan multzo ezberdinak daude: fenomeno natural baten neurketa kontuan hartuz denbora neurtzen duten erlojuak (eguzki erlojuak, ur erlojuak) eta kuartzoaren oszilazioan oinarritutako elojuak, azken hauek gainera osagai elektronikoak izan ditzakete.

Teknikoki mintzatuz, erloju hauen barnean dagoen makinariari *kalibre* deitzen zaio, eta erlojugintzako diseinuzko produktua da. Kanpoaldea eta apaingarriak (*kaxa* deritzona) bitxigintzaren produktuak dira, horregatik zenbait erloju markek kanpoaldea diseinatu eta barnean beste markek edo etxeek eginiriko kalibreak muntatzen dituzte.

[thumb|upright=2.3|erdian|[Sakelako erloju baten barne osagaiak.]]

## Historia 
Lehen erloju mekanikoak txinatarrek asmatu zituzten XI. mendean, funtzionamendu iraukorrerako ihes-mekanismo batez horniturik. Erdi Aroan Europan ere hasi ziren egiten lehenengo erloju mekanikoak. Richard de Wallingfordek (1292-1336), horrelako bat eraiki zuen 1330. urte inguruan, planetario astronomiko modura erabiltzeko. Geroago, Pizkundetik aurrera, Galileo-k (1564-1642) eta, bereziki, Huygens-ek (1629-1695) aurrerapen handiak egin zituzten, *pendulu-erlojua* asmatuz eta hobetuz, denboraren neurketa zehatzagoak egin ahal izateko.

Oro har, erloju mekanikoak higidura oszilakorretan oinarriturik daude. Higidura hori iraunkortzeko, energiaz hornitu behar dira erlojuak modu era kontrolatu desberdinetan, hala nola grabitatez, pendulu batez, malgukien bidez, elektrizitatez… Izatez, erlojuen neurketa higidura edo oszilazioen kopurua zenbatuz egiten da.

## Kanpo estekak
Beata Poźniak

**Beata Poźniak Daniels** (Gdańsk, Polonia, 1960ko apirilaren 30a) aktorea, zinema zuzendaria, ekintzailea, feminista, margolaria eta modeloa da. Łódź hiriko Zinema Eskola Nazionalean ikasi zuen, eta 22 urterekin graduatu zen.

Oliver Stoneren *JFK* filmean antzezle lanetan jardun zuen, Marina Oswalden rolean. *The Young Indiana Jones Chronicles* eta *Mad About You* telesailetan ere antzezle aritu da.

## Filmak eta telesailak 
* 2014 *People on the Bridge*
* 2010 ''The officer's wife*
* 2010 *Ojciec Mateuzs*
* 2009 *On Profiles in Courage*
* 2007 *Zlotopolscy*
* 2006 *Miriam*
* 2006 *Cyxork 7*
* 2004 *Freedom from Despair*
* 2002 *The Drew Carey Story*
* 2002 *Philly*
* 2002 *Mnemosyne*
* 2001 *Family Law*
* 2001 *Mixed Signals*
* 1999 *Enemy Action*
* 1999 *Klasa na obcasach*
* 1998 *Women's day: The Making of a Bill*
* 1997 *Pensacola: Wings of Gold*
* 1997 *Babylon 5*
* 1997 *Cielo negro*
* 1997 *JAG*
* 1995 *War & Love* aka *Heaven's Tears*
* 1995 *A Mother's Gift*
* 1994 *Psychic Detective*
* 1993 *Melrose Place*
* 1993 *Wild Palms''
Hywel Dda

**Hywel Dda** (euskaraz literalki *Hywel Ona*, hots, *Hywell Zintzoa*) edo **Hywel ap Cadell** (880 inguru - 950) Galesko lurraldearen zatirik handienean nagusi izan zen Deheubarth erresumako erregea izan zen, Powys eta Gwynedd erresumak ere bereganatu baitzituen.
PEF

thumb|Ohiko PET botilak ordezkatu ahalko zituen.
**Furandikarboxyleta polietilenoa** (**PEF**) biomasa eta CO2-a erabiliz sortzen den plastiko mota bat da. Biomasa landare ez-jangarrietatik edo nekazarien hondakinetatik atera ahal da. Proiektu hau oraindik ezin da eskala handian egin, prozesu honek energia ez-berriztagarri asko kontsumitzen baitu. Standford-eko unibertsitatean, Estatu Batuak, garatzen ari da plastiko mota hau.

Plastiko mota honek ohiko plastikoa (PET) baino oxigeno zigilatzaile hobeagoa da, beraz,botilaratzeko egokiagoak izan daiteke, elikagaien oxidazioa gehiago mantentzen baitu.

PEF-a polietilenoaren (CH2-CH2)n-ren bariazio bat da,PET-a bezala.

## Jatorriak 
"Coca-cola" marka hasi zuen mota honetako proiektu hau lehen aldiz. Proiektu horren emaitza %30-an biomasaz osatutako plastiko bat izan zen, PlantBottle izenekoa.Ideia hau Standfordeko unibertsitateak garatu duenaren antzekoa da. Garapen honetan Coca Cola, Danone eta ALPLA enpresa garapen honetan parte hartu dute. Baina Standfordeko Unibertsitatea lortu zuen plastiko honen sintesia. PlantBottle-a PET bezala kontsideratzen da, bere landare osaketaren portzentaia ez baita oso altua.

## Kanpo Loturak 
* Berria Computerhoy aldizkarian
* Standford-en egindako erreportaia
* PlantBottle atera zenean egindako erreportaia

## Kanpo estekak
Malcolm Holcombe

**Malcolm Holcombe** (Weaverville, Ipar Carolina, 1955eko irailaren 2a – Asheville, Ipar Carolina,  2024ko martxoaren 9a) estatubatuar egile abeslaria izan zen.

## Diskografia 
* *Trademark* (1985, LP)
* *A Far Cry From Here* (1994)
* *A Hundred Lies* (1996)
* *Jelly Roll Johnson and a Few Close Friends* (1999)
* *Another Wisdom* (2003)
* *I Never Heard You Knockin’* (2005)
* *Not Forgotten* (2006)
* *Wager* (2007)
* *Gamblin’ House* (2008)
* *For the Mission Baby* (2009)
* *To Drink the Rain* (2011)
* *Down the River* (2012)
* *Brewery Lane Theatre* (2014)
* *Pitiful Blues* (2014)
* *The RCA Sessions* (2015)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alan Jackson

**Alan Eugene Jackson** (Newnan, Georgia, 1958ko urriaren 17a) estatubatuar egile abeslaria da, country estilokoa.

## Diskografia 
* *Here in the Real World* (1989)
* ''Don't Rock the Jukebox* (1991)
* *A Lot About Livin' (And a Little 'Bout Love)* (1992)
* *Honky Tonk Christmas* (1993)
* *Who I Am* (1994)
* *Everything I Love* (1996)
* *High Mileage* (1998)
* *Under the Influence* (1999)
* *When Somebody Loves You* (2000)
* *Drive* (2002)
* *Let it be Christmas* (2002)
* *What I Do* (2004)
* *Precious Memories* (2006)
* *Like Red On A Rose* (2006)
* *Live at Texas Stadium* (2007)
* *Good Time* (2008)
* *Freight Train* (2010)
* *Thirty Miles West* (2012)
* *Precious Memories* *Volume II* (2013)
* *Angels and Alcohol'' (2015)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Vergesko Heriotzaren Dantza

thumb|Vergesko Heriotzaren Dantza.

**Vergesko Heriotzaren Dantza** (katalanez *Dansa de la Mort de Verges*) Kataluniako Gironako probintziako Verges udalerrian burutu ohi den usadiozko ospakizuna da. Urtero, Ostegun Santuan ospatzen da. Jatorria, Erdi Aron lekua askotan ospatu ohi zen Heriotzaren Dantza izeneko ekitaldian du. Usadiozko Interes Nazionaleko Festa gisa izendatua dago.

## Kanpo estekak 
* Vergesko Heriotzaren Dantza
* Ospakizuna TV3ren webgunean.
* Vergesko prozesioa - Heriotzaren Dantza
Sogndal

**Sogndal** Norvegiako mendebaldeko Sogn og Fjordane konderrian dagoen udalerri bat da. Sognefjord fiordoaren bihotzean dago, haren iparraldeko kostaldean.

Irudi:Sogndal_frå_Åberge.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Kaupanger_stave_church.jpg|Kaupangerko egurrezko eliza.
Irudi:Sogndalsfjora_200712.jpg|Elurpean.
Irudi:Loftesnesbrua_01.jpg|Zubia.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Elgorriaga (argipena)

**Elgorriaga** izenak esanahi zenbait ditu:
* Elgorriaga, Nafarroako udalerria;
* Elgorriaga, Debako auzoa;
* Elgorriaga, txokolate-enpresa, Irunen sortua.
Euskal abizena ere bada Ellgorriaga, adibidez Wikipedia honetan dauden pertsona hauena:

* Julen Elgorriaga
* Edurne Elgorriaga Astondoa
Masaje

thumb|300px|Masaje bat.

**Masaje** helburu terapeutikoaz, estetikoaz... gorputzeko parte jakin batzuk —giharrak, batez ere— igurztean, estutzean edota erregularki jotzean datzan operazioa da. Hitza frantsesezko tik dator (euskaraz, *igurtzaldi*, *igurzketa*).

Tratamendua egitean, pazientea mahaitxo, aulki, ohe edo, besterik gabe, lurrean etzanda egoten da. Hainbat teknika ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pape leizea

**Pape leizea** () Landetako Brassempouy udalerrian dagoen haitzulo bat da, Chalosse eskualdean. Goi Paleolitoko aztarnategia da, non Brassempouyko venusa aurkitu zuten. Pouy errekak karst eremua zulatu eta leizea sortu zuen.

## Historia 
Lehendabizikoz 1880an Pierre-Eudoxe Dubalen arkeologoak induskatu zuen. 1894an, Édouard Piette arkeologoak bertan topatu zuen Brassempouyko venusa. 1980an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duruthy leizea

**Duruthy leizea** () Landetako Sorde-l'Abbaye udalerrian dagoen haitzulo bat da, Pays d'Orthe eskualdean, Euskal Herritik gertu dagoena. Goi Paleolitoko aztarnategia da, non magdaleniar garaiko pieza asko topatu dituzten.

Larroque izeneko historiaurreko  gertu du eta Ibañetarako bidearen ondoan dago. 1962ko apirilaren 13an monumentu historiko izendatu zuten.

(Toulouse) Dent d'ours percée - Grotte Duruthy - Musée de Toulouse MHNT.PRE2010.0.13.1.jpg|Lehoi hortz zulatua - Muséum de Toulouse
(Toulouse) Dent de lion percée - Grotte Duruthy - Musée de Toulouse MHNT.PRE2010.0.13.3.jpg|thumb|Lehoi hortz zulatua - Muséum de Toulouse

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alison Krauss

**Alison Maria Krauss** (Decatur, Illinois, 1971ko uztailaren 23a) estatubatuar abeslaria eta biolin-jotzailea da, country estilokoa. Grammy sari gehien irabazi dituen emakumea da (27, 2016 arte).

## Diskografia 
* 1985: *Different Strokes*
* 1987: *Too Late to Cry*
* 1989: *Two Highways* (Union Station-ekin)
* 1990: ''I've Got That Old Feeling*
* 1992: *Every Time You Say Goodbye* (Union Station-ekin)
* 1994: *I Know Who Holds Tomorrow* (The Cox Family-rekin)
* 1995: *Now That I've Found You: A Collection*
* 1997: *So Long So Wrong* (Union Station-ekin)
* 1999: *Forget About It*
* 2001: *New Favorite* (Union Station-ekin)
* 2002: *Live* (Union Station-ekin)
* 2004: *Lonely Runs Both Ways* (Union Station-ekin)
* 2007: *A Hundred Miles or More: A Collection*
* 2007: *Raising Sand* (Robert Plant-ekin)
* 2009: *Essential Alison Krauss*
* 2011: *Paper Airplane'' (Union Station-ekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, alisonkrauss.com
Mlecchita Vikalpa

**Mlecchita Vikalpa** Vatsyayanaren *Kama Sutra* liburuan agertzen den 64 arteetako bat da.

## Testuingurua 
K. a. 240. eta 550. urteen artean, Indian, Vatsyayana idazle eta lekaideak *Kama Sutra* edo *Sexualitateari buruzko aforismoak* idatzi zuen. Lana ezagun egin duten sexu jarrerez gain, Kama Sutrak beste gai batzuk jorratzen ditu; esaterako, emaztea aukeratzeko irizpideak eta emaztearen betebeharrak eta pribilegioak.

Hala, liburuaren hirugarren atalean emazte perfektuak menperatu beharreko 64 arte zerrendatzen dira: janaria prestatzea, janzkera, masajeak, lurrinak nahastea, xakea, konjuruak egitea, zurgintza, koadernaketa... Horien artean, zerrendako 45. tokian, *Mlecchita Vikalpa* edo idazketa eta komunikazio sekretuaren artea dago. Horrenbestez, Kama Sutran jasotakoa kriptografiaren aipamen zaharrenetakoa da.

## Edukia 
Jatorrizko bertsioan enkriptatzeko metodoaren xehetasunik ematen ez den arren, liburuari geroago erantsi zitzaizkion iruzkinetan, esaterako, Yasodharak gehitutako *Jayamangala* iruzkinean –X. eta XIII. mendeen artean– sistema zehatzak proposatzen dira. Horien arabera, testuak enkriptatzeko ordezkapen kode monoalfabetiko soilak erabili ohi zituzten. Alfabetoa bi zatitan banatu, letrak ausaz nahastu, bikoteak osatu eta letra bat besteaz ordezkatu besterik ez zen egin behar. Ordezkapenezko sistema horri *Kama Sutra kodea* edo *Vatsyayana kodea* esaten zaio eta gaur egun erraz deszifra daiteke frekuentzien analisia eginda. Julio Zesarrek Galiako gerran ordezkapen hutsezko enkriptatze sistema erabili baitzuen.

Kama Sutrak proposatzen duen erabilerak gerrarako baino bakeari eusteko asmoa du. Kriptografiak emakumeei beren harremanen xehetasunak gordetzeko balio behar die eta, hala, senarra hobeto zerbitzatuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santander Bankuaren eraikina (Bilbo)

**Santander Bankuaren eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da.

Gaur egun Santander Bankuaren egoitza da, antzinako Hispaniar-Armerikar Bankuarena zen.

## Kokalekua 
Abando auzoko On Diego Lopez Haroko kale nagusiaren 4. zenbakian dago, etorbide hori eta Berastegi kalearen arteko izkinan, bai eta Plaza Biribila eta El Corte Inglés merkataritza-gunearen artean ere.

Irudi:Bilbao - Banco de Santander.jpg|Aurrealdeko eskultura alegorikoa

## Historia 
1950ean Manuel Ignacio Galindez arkitektoaren joera monumentalistaren eredu bat da.

## Eraikina 
Hiru fatxada dituen eraikina da eta arkitektura espazioen eta elementuen artikulazioan sentsibilitate handia nabaritzen da. Izkinako alakari eskultura alegoriko batekin ematen zaio amaiera. Bilboko zabalgunean XX. mendearen erdialdean jarri ziren beste banku batzuen egoitzak bezala, Kale Nagusiko lehenengo zenbakietako baten egon zen

## Kanpo estekak 
* Santander Bankuaren eraikina. Bilboko Turismo Bulegoa
Espainiako Bankuaren eraikina (Bilbo)

**Espainiako Bankuaren eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da. Hiri honetako Espainiako Bankuaren egoitza da.

## Kokalekua 
Abando auzoko On Diego Lopez Haroko kale nagusiaren 10. zenbakian dago, BBVAren eraikina eta El Corte Inglés merkataritza-gunearen parean, eta Kale Nagusia eta Mazarredo zumarkalearen arteko izkinan.

Irudi:Bilbao (Vizcaya)-Banco de España-Gran Vía de Don Diego, esquina con Mazarredo.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Bilbao - Banco de España 3.jpg|Xehetasuna.
Irudi:Bilbao - Banco de España 10.jpg|Ataria.

## Historia 
1923an Julian Apraiz arkitektoak proiektatu zuen.

## Eraikina 
Estilo klasizista duen eraikina da.

## Kanpo estekak 
* Espainiako Bankuaren eraikina. Bilbaoarquitectura.com
Elgorriagako bainuetxea

**Elgorriagako balneario edo bainuetxea** Nafarroako Malerreka eskualdeko Elgorriaga udalerrian dagoen bainuetxe eta hotel bat da. Bertako urek litro bakoitzeko 310 gramo gatz dute, Itsaso Hilean baino gehiago.

## Kokalekua 
Elgorriaga Ituren arteko NA-170 errepidea eta Ezkurra ibaiaren alboan dago, Elgorriagako herrigunetik 500 metrora.

## Historia 
2009ko urrian ireki zen berriro, garai bateko balnearioa zegoen lekuan berria egiteko 10,2 milioi euroko inbertsioa egin ondoren 6.000 metro koadroko eremuan.

Bere distira termala joan den mendearen hasieran izan zen, Elgorriagako bainuetxea pertsonaia ospetsuek bisitatzen zutenean, horien artean Alfontso XIII.aren senideak zeudelarik.

## Ezaugarriak 
Bertan dagoen ur mineraletako iturburuan Europako ur gazienak dira, 14º eta 16º C bitarteko tenperaturan azaleratzen dira. Iturburuaren analisien arabera, ur mineralak klorurado-sodio hotzak, broma-yoduratuak eta bakterostatikoak dira, eta lur sedimentarioetan dute jatorria. Horiei esker, urek munduko mineralizaziorik handiena dute: "333 gramoko gazitasun-indizea du ur litro bakoitzeko, eta manipulatzen ez den ur naturala da, iragazita, eta berotua erabiltzen dena bainuetxean.

Mineralizazio handia dutenez, ur klorudatu, sodiko eta ferruginoso horiek erreumatismo kroniko degeneratibo eta inflamatorioetarako, tendoien degenerazio-lesioetarako, neuralgietarako eta traumatismoen ondorioetarako gomendatzen dira. Baita katarro, errinitis eta sinusitis kronikoentzat ere, eta onuragarriak dira azalarentzat, ekzema kronikoak edo psoriasia duten pertsonentzat. Zirkulazio-aparatuari dagokionez, hasierako arazo aldakor eta angioneuropatietarako gomendatzen dira, baita estreserako eta nekerako ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elgorriagako bainuetxearen webgunea (euskaraz ez du orrialderik)
Espainiako Bankuaren eraikina

**Espainiako Bankuaren eraikina** hau izan daiteke:

# Espainiako Bankuaren eraikina (Bilbo), Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikina.
# Espainiako Bankuaren eraikina (Iruñea), Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikina.
# Espainiako Bankuaren erakina (Madril): Espainiako Madril hiriburuan dagoen egoitza nagusia da.
Helgeandsholmen

thumb|300px|1885eko planoa, goian dagoen uharte txikia da.
thumb|300px|Uhartearen ikuspegia.
**Helgeandsholmen** Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Stadsholmen eta Riddarholmen uharteekin batera Gamla Stan alde zaharra osatzen duena. Suediako Legebiltzarraren jauregia (*Riksdag*) dago bertan, uhartearen azalera ia osoa hartzen duelarik.

## Izena 
Uhartearen izena *Helige andens holme*-ren bilakaera da, "Izpiritu Santuaren uhartea" esan nahi du, karitatezko instituzioak izan baitziren aintzina bertan.

## Historia 
Gaur egun uharte bakarra den arren aintzina hainbat uharte txikik osatu zuten. XIII mendean *Helgeandshuset* instituzioa ezarri zen. Suak erre zuen 1410an baina berreraiki egin zuten. Eraikina nolakoa zen ezagutzen ez den arren eliza, hilerria eta ospitalea izango zirela pentsatzen da.

XV mendearen hasieran *Norreport* (iparraldeko kaia) eraiki zen uhartean eta uhartea harresitu egin zen. 1531 urtean Gustavo I.a Vasa erregeak *Helgeandshuset* instituzioa Riddarholmen uhartera eraman zuen eta ospitalea zegoen tokian Errege Ikuiluak ezarri zituen. 1680 urtean Nicodemus Tessin Zaharra arkitektoak zalditerietarako eraikina altxatu zuen baina 1696an suak erre zuen eta Nicodemus Tessin Gazteak berria eraiki zuen XX mendearen hasierararte iraun zuena.

1870 hamarkadan Riddarholmen uhartean zegoen Legebiltzarraren jauregia txiki eta zaharkitua gelditu zen eta Helgeandsholmen-en berria eraikitzea erabaki zen. Horretarako lehiaketa antolatu zuten Legebiltzarra ezezik Banku Nazionala ere eraikitzeko. Helgo Zettervall arkitektoak irabazi zuen lehiaketa eta 1897 eta 1906 artean eraiki zen. 1976an Banketxea berriz ere lekuz mugitu zuten eta Legebiltzarrak berarentzat hartu zuen eraikina.

## Zubiak 
Hiru zubik lotzen dute Helgeandsholmen inguruko uharteekin, Riksbron, Stallbron eta Norrbro.

## Ondasun nabarmenak 
* Suediako Legebiltzarraren jauregia
* Erdi Aroko Stockholmgo museoa
* Strömparterren parkea

## Iruditegia 

Irudi:Riksdagshuset Stockholm 2011.jpg|Suediako Legebiltzarraren jauregia.
Irudi:Riksdagshuset i Stockholm.jpg|Suediako Legebiltzarraren jauregia.
Irudi:Inngang til Drotninggatan - Stockholm - October 2015 - Holmstad.JPG|Legebiltarrerako sarrerako atea.
Irudi:Medeltidsmuseet 2010.jpg|Erdi Aroko Stockholmgo museoa.
Irudi:Norrbro Stockholm July 2006.jpg|Norrbro zubia.
Irudi:Strömparterren 1962.jpg|Strömparterren parkea.

## Kanpo estekak
Espainiako Bankuaren eraikina (Iruñea)

**Banco de España eraikina** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da. Hiri honetako Espainiako Bankuaren egoitza da.

## Kokalekua 
Iruñeko Lehen Zabalgunean dago, Sarasate pasealekuaren 1. zbk eta San Ignazio etorbidearen arteko izkinan, Nafarroako jauregia eta Foruen monumentuaren alboan. Izenak ongi adierazten duen gisa, Banco de Españaren egoitza da.

Irudi:Pamplona, Banco de España 68-3(3v).jpg|Aurrealdea.

## Historia 
1925-1927 artean eraiki zen eta Jose Astiz eta Jose Yarnoz Larrosaren lana da.

## Eraikina 
Erakunde ofizialen bultzadaz burututako eraikina zenez estilo klasikoa (1920eko hamarkadan teoria novecentistak nagusi zirenez erakundeek heuren eraikin eta egoitzetan hura erabili ohi zuten) eta proportzio orekatuak ditu, Nafarroako jauregiaren neoklasiko estiloaren isladaz. Zati noblea pasealekura begira dagoen frontiseko lau zutabe eta pilastrez nabarmentzen da. Diputazioaren jauregiaren doriar ordena erabili beharrean multzo honek joniar ordena erabiltzen duenez, jauregia baina itxura arinagoa du. Arbelezko mansardak frantziar burgesiaren arkitekturarekin lotzen du.

## Kanpo estekak
Julian Apraiz

**Julian Apraiz** izan daiteke:
* Julian Apraiz Saenz de Elburgo (1848-1910), irakaslea.
* Julian Apraiz Arias (1876-1962), arkitektoa.
Kastellholmen

[thumb|300px|1870eko mapan [Skeppsholmen (handia) eta Kastellholmen (txikia) uharteak.]]
thumb|300px|Uhartearen ikuspegia.
'*Kastellholmen* Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Skeppsholmen uhartearik zubiz lotuta eta Gamla Stan (alde zaharra) eta Djurgården uharteen artean. 31.000 m²-ko azalera dauka.

Izenak "Gotorlekuaren uhartea" esan nahi du, XVII mendetik gotorlekua egon baita bertan. Gaur egungoa Fredrik Blom arkitektoak eraiki zuen 1848an.

## Iruditegia 

Irudi:Kastellet April 2014 02.jpg|Gotorlekua.

## Kanpo estekak
Aphoenops loubensi

***Aphoenops loubensi*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. Rene Jeannelek deskribatu zuen 1953an, Marcel Loubens espeleologoaren omenez izendatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djurgården

thumb|300px|1866ko Djurgården uhartearen mapa.
[thumb|300px|Djurgården lehen planoan, aurrerago [Skeppsholmen eta atzean Gamla Stan alde zaharra.]]
**Djurgården** edo ofizialki *Kungliga Djurgården* Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Gamla Stan alde zaharretik ekialdera. Vasa Museo ezaguna dago bertan.

## Izena 
*Kungliga Djurgården* izenak "Errege Jolas Parkea" esan nahi du.

## Historia 
XVI menderarte *Valmundsö* izena izan zuen baina 1579an Joanes III.a Suediakoak orainak eta elur-oreinak sartu zituen ehiza egiteko eta izena aldatu zion uharteari.

XVIII mendean aisialdi eremua bihurtu zen eta 1801ean *Djurgårsdteatern* antzokia iraki zuten. XIX mendean zehar Gröna Lund jolas-parkea (1883) eta Skansen aire-libreko museoa (1891) eta zoologikoa eraiki zituzten. Ordurako eremu erresidentziala bihurtua zen eta 1891ean bertan sortu zen Djurgårdens IF futbol taldea. 1897an Stockholmgo Erakusketa Unibertsala ospatu zen bertan.

## Ondasun nabarmenak 
* Museoak:
** Vasa Museoa
** Skansen aire-libreko museoa eta zoologikoa
** ABBA museoa
** Nordiska museet
** Museo biologikoa
** Thielska arte galeria
* Gröna Lund jolas-parkea
* Rosendal jauregia
* Isbladskärret aintzira

## Iruditegia 

Irudi:Vasamuseet 2008.jpg|Vasa Museoa.
Irudi:Stockholm photochrom2.jpg|1897ko Erakusketa Unibertsala.
Irudi:Skansen Entré 2015.jpg|Skansen aire-libreko museoa.
Irudi:Nordiska museet sett från Skansen 2005-07-29.jpg|Nordiska museet.
Irudi:ABBA-museet under byggnation.jpg|ABBA museoa.
Irudi:Biologiska museet January 2013.jpg|Museo biologikoa.
Irudi:Gröna Lund 2012.JPG|Gröna Lund.
Irudi:Rosendals palace May 2012.jpg|Rosendal jauregia.
Irudi:Isbladskärret 11 070607.JPG|Isbladskärret aintzira.
Irudi:Kaknästornet Rosenhill (Isbladskärret Blockhusudden) Stockholm Sweden 20050812.JPG|Uhartearen ikuspegia.

## Kanpo estekak
Robert Plant

**Robert Anthony Plant** (West Bromwich, 1948ko abuztuaren 20a) britainiar abeslari eta kantautorea da. 1968-1980 bitartean, Led Zeppelin taldeko bokalista eta abesti gehienen egilea izan zen. Rock musikaren historiako abeslari onenetakotzat hartua da, eta musikari askorengan eragin nabaria izan du, hala nola David Lee Roth, Freddie Mercury, Tori Amos eta Axl Roserengan.

## Diskografia 
### Led Zeppelinekin 
#### Estudioko lanak 
* 1969: *Led Zeppelin*
* 1969: *Led Zeppelin II*
* 1970: *Led Zeppelin III*
* 1971: *Led Zeppelin IV*
* 1973: *Houses of the Holy*
* 1975: *Physical Graffiti*
* 1976: *Presence*
* 1979: *In Through the Out Door*
* 1982: *Coda*

#### Zuzenean 
* 1976: *The Song Remains the Same*
* 1997: *BBC Sessions*
* 2003: *How the West Was Won*
* 2012: *Celebration Day*

### Bakarlari 
#### Estudioko lanak 
* 1982: *Pictures at Eleven*
* 1983: *The Principle of Moments*
* 1985: ''Shaken 'n' Stirred*
* 1988: *Now and Zen*
* 1990: *Manic Nirvana*
* 1993: *Fate of Nations*
* 2002: *Dreamland*
* 2005: *Mighty ReArranger*
* 2010: *Band of Joy*
* 2014: *Lullaby and… The Ceaseless Roar*

#### Bildumak 
* 2003: *Sixty Six to Timbuktu*
* 2006: *Nine Lives* (9 album + DVD bat)

### Elkarlanean 
* 1968: *A New Generation of Blues* (Alexis Korner-ekin); 2 kantu: *Operator* eta *Steal Away*
* 1984: *The Honeydrippers: Volume One* (The Honeydrippers, Jimmy Page, Jeff Beck eta Brian Setzer-ekin)
* 1994: *No Quarter: Jimmy Page and Robert Plant Unledded* (Jimmy Page-rekin)
* 1998: *Walking into Clarksdale* (Jimmy Page-rekin)
* 2007: *Raising Sand'' (Alison Kraussekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala, robertplant.com
Skeppsholmen

[thumb|300px|1870eko Skeppsholmen uhartearen mapa, hego-ekialdean [Kastellholmen uharte txikia du.]]
thumb|300px|Skeppsholmen uhartearen aire-ikuspegia.
'*Skeppsholmen* Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Gamla Stan (alde zaharra) eta Djurgården uharteen artean.

Itsaso Baltikotik Stockholmerako sarreran kokaturik dagoenez historikoki eraikin militar ugari izan dira bertan. Gaur egun militarren presentzia asko jeitsi da eta hainbat museo ezarri dituzte uhartean, aipagarriena Moderna Museet, Arte Moderno eta Garaikidearen museoa.

Uda partean Stockholmgo Jazz Jaialdia antolatzen da bertan.

XIX mendeko *af Chapman* belauntzia gaur egun ostatu gisa erabiltzen da.

## Ondasun nabarmenak 
* Moderna Museet
* *af Chapman* belauntzia
* Teater Galeasen antzokia
* Eric Ericson Hall

## Iruditegia 

Irudi:Moderna Museet 2005.jpg|Moderna Museet.
Irudi:20130603 Sailing Boat Stockholm 7648.jpg|*af Chapman* belauntzia.
Irudi:Skeppsholmskyrkan (Eric Ericsonhallen).JPG|Eric Ericson Hall.
Irudi:Amiralitetshuset Stockholm.jpg|Amiralitetshuset.

## Kanpo estekak
Aphoenops ochsi

***Aphoenops ochsi*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. L. Gaudin bioespeleologoak deskribatu zuen 1925ean.

Santa Graziko La Verna leizean, *Aphoenops loubensi*rekin batera, espezie arruntena da.

Lau azpiespezie ditu:
* *Aphoenops ochsi aezcoensis*
* *Aphoenops ochsi cabidochei*
* *Aphoenops ochsi ochsi*
* *Aphoenops ochsi orbaraensis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aphoenops eskualduna

***Aphoenops eskualduna*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da. Coiffaitek deskribatu zuen 1959an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hydraphaenops vasconicus

***Hydraphaenops vasconicus*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie troglobioa da.

Hiru azpiespezie ditu:
* *Hydraphaenops vasconicus delicatulus*, Coiffait, 1962
* *Hydraphaenops vasconicus ginraudi*, J. Ochs, 1938
* *Hydraphaenops vasconicus vasconicus*, Jeannel, 1913

Rene Jeannel bioespeleologoak deskribatu zuen 1913an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aphoenops jeanneli

***Aphoenops jeanneli*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie bat da.

Abeille de Perrin bioespeleologoak deskribatu zuen 1905ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Södermalm

thumb|300px|1750ko planoa. Södermalm hegoaldeko uharte handia da.
thumb|300px|Södermalm uhartearen ibaiertza.
**Södermalm** Suediako Stockholm hiriburuan dagoen uharteetako bat da, Gamla Stan alde zaharretik gertu, hegoaldean.

## Geografia 
*Södermalm* izenak "Hegoaldeko muinoa" esan nahi du, izan ere altuera dezentea hartzen duten labar eta muinoak baititu eta uharte izaera ere zalantzazkoa baita, izan ere hegoaldeko kanala artifiziala da eta. Eskandinavian dentsitate handiena duen uharteetako bat da. 2014ko erroldaren arabera 126.736 biztanle ditu.

## Historia 
Uhartea 1288ko agiri batean aipatzen da lehen aldiz, *Suthraemalm* izenarekin. XVII menderarte nekazal eremua izan zen baina orduan auzo desberdinak planifikatzen hasi ziren, hala langile etxeak nola aberatsen udako jauregiak.

XX mendean uharte guztia urbanizatu zen eta Stockholmeko suburbio bat bihurtu arren bere izaera propioa du eta kultura alternatiboa nabarmen garatu da.

## Ondasun nabarmenak 
* Katarina eliza
* Sofia eliza
* Högalid eliza
* San Erik katedrala
* Stockholmgo meskita
* Göta Lejon antzokia

## Iruditegia 

Irudi:Katarina kyrka January 2013 02.jpg|Katarina eliza.
Irudi:Sofia kyrka September 2012b.jpg|Sofia eliza.
Irudi:Högalidskyrkan December 2012.jpg|Högalid eliza.
Irudi:Katolska Domkyrkan Stockholm.JPG|San Erik katedral katolikoa.
Irudi:Stockholms moské (gabbe).jpg|Stockholmgo meskita.
Irudi:Katarinahissen-DSC 0124w.jpg|Katarina igogailua.
Irudi:Skatteskrapan, Stockholm, 2007-07-17.jpg|Skatteskrapan.
Irudi:Sodertornet at night.jpg|Söder Torn dorrea.
Irudi:Mariatorget 2012b.jpg|Mariatorget parkea.

## Kanpo estekak
Hydraphaenops galani

***Hydraphaenops galani*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie bat da.

Francesc Español i Collek deskribatu zuen 1968an Usurbilgo Guardetxe leizean topaturiko espezimen bati esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aphoenops alberti

***Aphoenops alberti*** Trechinae subfamiliako kakalardo espezie bat da.

Jeannelek deskribatu zuen 1939an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aphoenops

***Aphoenops*** Trechinae subfamiliako kakalardo genero bat da. Espezie guztiak trogloditak dira, normalean leize batean endemikoak. Ez dute pigmentaziorik, ezta begirik ere. Gutxi batzuk Euskal Herrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Aphoenops abodiensis* Dupre, 1988
* *Aphoenops alberti* Jeannel, 1939
* *Aphoenops bessoni* Cabidoche, 1962
* *Aphoenops bonneti* Foures, 1948
* *Aphoenops bouilloni* Coiffait, 1955
* *Aphoenops bourdeaui* Coiffait, 1976
* *Aphoenops bucephalus* Dieck, 1869
* *Aphoenops carrerei* Coiffait, 1953
* *Aphoenops catalonicus* Escola et Cancio, 1983
* *Aphoenops cerberus* Dieck, 1869
* *Aphoenops chappuisi* Coiffait, 1955
* *Aphoenops cissauguensis* Faille & Bourdeau, 2008
* *Aphoenops coiffaitianus* A. Gaudin, 1947
* *Aphoenops crypticola* Linder, 1859
* *Aphoenops delbreili* Genest, 1983
* *Aphoenops eskualduna* Coiffait, 1959
* *Aphoenops fresnedai* Faille & Bourdeau, 2011
* *Aphoenops hidalgoi* Espanol et Camas, 1985
* *Aphoenops hustachei* Jeannel, 1917
* *Aphoenops jauzioni* Faille, Deliot & Queinnec, 2007
* *Aphoenops jeanneli* Abeille da Perris, 1905
* *Aphoenops laurenti* Genest, 1983
* *Aphoenops leschenaulti* Bonvouloir, 1862
* *Aphoenops linderi* Jeannel, 1938
* *Aphoenops loubensi* Jeannel, 1953
* *Aphoenops ludovici* A. Gaudin, 1935
* *Aphoenops mariaerosae* Genest, 1983
* *Aphoenops mensioni* Mascaró, 1976
* *Aphoenops michaeli* Foures, 1954
* *Aphoenops ochsi* L. Gaudin, 1925
* *Aphoenops orionis* Fagniez, 1913
* *Aphoenops parallelus* Coiffait, 1955
* *Aphoenops parvulus* Faille, Bourdeau & Fresneda, 2010
* *Aphoenops pluto* Dieck, 1869
* *Aphoenops queffelici* Cabidoche, 1966
* *Aphoenops rebereti* A. Gaudin, 1947
* *Aphoenops rhadamanthus* Linden, 1860
* *Aphoenops sioberae* Foures, 1954
* *Aphoenops tiresias* Piochard de la Brulerie, 1872
* *Aphoenops valleti* Casale et Genest, 1986
* *Aphoenops vandeli* Foures, 1954

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak