Amy Beach

**Amy Marcy Cheney Beach** (1867ko irailak 5 – 1944ko abenduak 27) musikagile eta piano-jole amerikarra zen. Musika klasikoan, eskala handian, arrakasta eduki zuen lehen emakumezko musikagile estatubatuarra izan zen. Berak konposatutako “Gaelic” sinfonia, Boston Symphony Orchestrak 1896an estreinatua, emakume amerikar batek konposatu eta argitaratu zuen lehen sinfonia izan zen. Europako prestakuntzarik gabe arrakasta izan zuen lehen konpositore amerikarretako bat izan zen eta bere garaiko Amerikako musikagile errespetatu eta txalotuenetako bat izan zen. Piano-jole moduan, Estatu Batuetan eta Alemanian eman zituen kontzertuengatik ospe asko izan zuen. Bere musika jo ohi zuen kontzertu hauetan.

## Biografia 
### Lehen urteak eta musika hezkuntza 
Amy Marcy Cheney Hennikerren, New Hampshire, jaio zen 1867ko irailaren 5ean, Amyk haur mirari baten seinale guztiak erakutsi zituen: Urte batekin berrogei kantu zehatz kantatzeko gai izan zen, bi urterekin kontramelodiak inprobisatzeko ahalmena zuen, eta hiru urterekin irakurtzen berak bakarrik ikasi zuen. Lau urterekin, pianoarentzako hiru vals konposatu zituen West Henniker, NH-ko bere aitonen baserrian uda pasatzen ari zela. Honen ondorioz, bere izena kontzertuen programetan eta argitaratutako konposizioetan "Madame H. H. A. Beach" bezala argitaratua izan zen. Amyren borondatea *"bere egoeraren arabera bizitzea zen, hau da, gizarte eta arte mezenas gisa jokatzea. Pianoa inoiz ez irakastea adostu zuen, emakumearekiko lotura zabala zuen jarduera" eta "poltsiko-dirua" ematen zuena"*

### Protagonismoaren lorpena 
ezkerrera|thumb|Amy Beachen *"Golden Gates"* lana
Bere konposizio baten arrakasta handia bere “Mass in E-flat major” piezarekin iritsi zen, zeina 1892an, Handel eta Haydn Society orkestrak jo zuen. 1815ean sortu zenetik orkestra honek ez zuen inoiz emakume baten pieza bat jo. Musika egunkarietako kritikoek Meza honi eman zioten erantzuna itzela izan zen: Beach Amerikako konpositore nagusienetako bat deklaratu zuten. Hala ere, *"sinfoniaren merezimendu edo akatsak zirenak zirela, kritikoak hauek konpositorearen sexuarekin erlazionatzeko saiakera izugarria egin zuten"*. Kritikaren arabera, pieza honek Beachek bere ama eta senarraren aurkako borrokak iradokitzen ditu, hauek bere bizitza musikala kontrolatzeko egiten zuten esfortzuen aurka.. Bere idazkera, batez ere, hizkuntza erromantiko batean dago, askotan Brahms edo Rachmaninoffenarekin alderatuta. Geroago egindako lanetan esperimentatu zuen, tonalitatetik urruntzen, tonu eskala osoak eta harmonia eta teknika exotikoagoak erabiliz.

Beachen konposizioen barnean atal bateko opera bat, *Cabildo*

## Idazkiak 
Beach musika intelektual bat izan zen eta aldizkari, egunkari eta beste argitalpenetarako idatzi zuen. Aholkuak eman zizkien musikari eta konpositore gazteei - batez ere emakume konpositoreei. Gai ezberdinen inguruan jardunez, Beachek bere iritziak eman zituen hainbat artikuluetan, esate baterako, *"Idatzi nahi duen neskarentzako"*, eta *"Emozioa inteligentziaren aurka musikan"*. 1915ean *Konposatzaile gazteentzako hamar mandamenduak* izeneko obra bat idatzi zuen, non bere auto-irakaskuntzaren printzipio ugari adierazi zituen.

## Erreferentziak