open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carolina Amaya

**Carolina Amaya** (El Salvador) El Salvadorreko kazetaria da, eta MalaYerba komunikabide digitalaren sortzaile eta zuzendaria.

## Bizitza 
Kazetari gisa graduatu zen El Salvadorko Unibertsitatean, eta ingurumena kudeatzeko ikasketak egin zituen. Connectas, International Women´s Media Foundation (IWMF), Ciclos CAP  eta Heinrich Böll Stiftung Fundazioan bekaduna izan zen. Hamar urtez www.elsalvador.com komunikabidean lan egin zuen eta, ondoren, GatoEncerrado aldizkari digitalerako ikertu zuen. Gainera, Factum eta El Saltorentzat idatzi du. El Salvadorreko Ingurumen Ikertzaileen Sareko (REDIA) kidea da eta MalaYerba izeneko hedabidearen zuzendari nagusia. Kazetari honek Santa Ana departamenduan dagoen Coatepequeko aintziraren suntsipenari buruzko erreportai desberdinetan Nayib Bukele presidentearen amaginarrebarekin lotutako *Desarrollo Agua Caliente* izeneko enpresaren erantzukizuna adierazi zuen, eta enpresak kazetariaren aurkako salaketa jarri zuen.

Kazetariak jakinarazi zuenez, Afate izeneko mendixkan, Santa Ana sumendiaren eta Coatepeque aintziraren artean, luxuzko etxebizitzak eraikitzearen ondorioz, lakuko karramarroaren habitata suntsitu da, Morako zuhaitzak moztu dira —desagertzear dagoen espeziea—, eta lekuari izena ematen dioten ur termalak kaltetu dira (aguas calientes). Gainera, legez kanpoko eraikuntzak izango lirateke; izan ere, eraikitzeko baimena 2008an eman bazuten ere, hamaika urte geroago hasi ziren eraikitzen, lizentzia jada iraungita zegoela.

Kazetariaren aurkako jazarpen kanpainaren parte gisa, 2023ko otsailaren 28an, Benjamin Amaya, Carolina Amayaren aita den nekazarien buruzagia, La Esperanza Zigor Zentroan (San Salvadorreko Mariona Zentroa bezala ezagutzen dena) atxilotu zuten, El Salvadorren 2022ko martxotik indarrean dagoen salbuespen erregimenaren pean. El Salvadorreko Kazetarien Elkarteak (APES) kazetariaren lanarekin lotu zuen atxiloketa hori eta desagertze behartu gisa katalogatu zuen, auzitegi batek baldintzapeko askatasuna eman ostean Medikuntzako Institutu Legalak presoa aurkitzen ez zuela esan zuelako. Gertaera hauek Giza Eskubideen Defentsarako Prokuradoretzan salatu ziren:Kasualitatez, gaur egungo Salvadorreko Gobernuaren enpresa-sektoreei eragiten dieten kazetaritza-argitalpenak egin eta aste batzuetara gertatu da harrapaketa.Egun, Espainian dago, Galicia Abriga proiektuaren babespean, aktibista gisa egiten duen lana dela eta arriskuan dauden Giza Eskubideen emakume defendatzaileentzako aldi baterako harrera programa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Salvadorreko bi kazetarik Bukelerekin izandako egoera azaldu dute, RTVEko 24 orduko albistegia, 2024ko uztailaren 11
Sara González Lolo

**Sara González Lolo** (Gijón, Asturias, 1992ko martxoaren 17a) patin-hockeyko jokalari asturiarra da, defentsa postuan jokatzen du. 

## Ibilbidea 
Sara Lolok hasi zen klubean jokatzen jarraitzen du, CP Gijon Solimarren. 2002an hasi zen hockeyan jokatzen, Atalía ikastetxean, 10 urte besterik ez zituenean. María Fernández  izan zuen "Pulgui" entrenatzaile eta gerora lankide. 2004an, 12 urterekin, CP Gijón Solimar-eko talde federatuetara egin zuen jauzia, eta 2007an lehen taldean sartu zen, sasoi hartan Biesca Gijón zeritzona, gero Telecable Hockey Club.

2015-2016 denboraldian taldeko kapitain rola hartu zuen.

2017an, urteko kirolari asturiar onenaren saria jaso zuen.

Sara Lolo, Natasha Lee asturiarrarekin batera, OK Ligako edizio guztietan gola sartu duen jokalari bakarra da.

2022an Udal Kirol Patronatuak ekitaldi berezi batekin ospatu zuen bere 40. urteurrena, Jovellanos Antzokian. Sara González Lolok  'Komunikazioa eta Irudi Korporatiboa' saria jaso zuen SER Gijónek emana, Laura Fuertes boxeolariarekin eta Pablo Carreño tenislariarekin batera.

## Taldeak 
## Palmaresa 
### Palmares nazionala 
* 4 OK Liga (2008-2009, 2016-2017, 2017-2018, 2022-2023)
* 4 Erreginaren Kopa (2012, 2013, 2016 eta 2019)

### Nazioarteko palmaresa 
* 4 Kluben Europako Kopa (2009, 2010, 2012 eta 2018)
* 19 urtez azpikoen Europako Txapelketa 1 (2009)
* 20 urtez azpikoen Europako Txapelketa 1 (2010)
* 4 Europako Txapelketa (2011, 2013, 2015 eta 2018)
* 3 Munduko Txapelketa (2016, 2017 eta 2019)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an, urteko kirolari asturiar onenaren saria jaso zuen.
* 2022an 'Komunikazioa eta Irudi Korporatiboa' saria jaso zuen SER Gijónek emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Patinaje Federazioa
* Asturiasko Printzerriko Patinaje Federazioa
* Telecable H orri ofiziala. K.
* Enciclopèdia de l’esport à
* O mundo do hoquei
* Palmaresa
* EntreBibliosen argitaratutako elkarrizketa
Helburu orokorreko programazio-lengoaia

**Helburu orokorreko programazio-lengoaia**, informatikan, askotariko aplikazio-eremuetan softwarea idazteko diseinatutako programazio-lengoaia da. Domeinu espezifikoko programazioko lengoaiak ez bezala, horietan sektore jakin batera egokitutako ezaugarri bereziak daude: zientifikoa, artistikoa, jokoak...

Hona hemen xede orokorreko programazio-lengoaia batzuk:

* Ada (programazio-lengoaia)
* ALGOL
* Azken hizkuntza
* BASIC
* Boo
* C
* C++
* C#
* Clojure
* COBOLA
* Crystal
* D
* Dart
* Elixir
* Erlang
* F#
* Fortran
* Go
* Haskell
* Idris
* Java
* JavaScript
* Julia
* Lisp
* Lua
* Modula-2
* NPL
* Oberon
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PHP
* Pike
* PL/I
* Python
* Ring
* RPG
* Ruby
* Rust
* Scala
* Simulatu
* Swift
* Tcl

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Programazio-lengoaia

* Zerrenda:Programazio-lengoaiak
* Programazio-lengoaien arteko konparazioa

## Kanpo estekak 
* Mihiztadura-lengoaia eta goimailako lengoaiak: noiz eta zergatik; Zientzia.net atarian
* Programazio-lengoaia gehienen bilakaera grafiko batean
*  Programazio-lengoaia gehienen bilakaera
Halfpenny Yellow

**Halfpenny Yellow** Maltako Kolonian argitaratutako lehenengo posta-zigilua izan zen. Viktoria Erresuma Batukoa agertzen da irudian, eta soilik posta lokalerako baliogarria zen. 1860ko abenduaren 1ean argitaratu zen lehenengoz. Bi hamarkada eta erdiz Maltan egindako posta-zigilu bakarra izan zen, hainbat aldiz inprimatu zen, kolore eta tonalitate ezberdinekin, baita zulaketa sistema batekin baino gehiagorekin. Maltako postaren kontrola 1885ko urtarrilaren 1ean gobernu kolonialaren esku jarri zenean, posta-zigilua ekoizteari utzi zitzaion, eta behin-behiko zigiluak egin ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plagionotus detritus

***Plagionotus detritus*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Batesiar mimetismoaren adibide garbia da, kakalardoa den arren liztorraren antza hartzen baitu. Itxura soilik ez, mugitzen denean liztorrak ateratzen duen burrunba imitatzen du. *Plagionotus arcuatus* espeziearen antzekoa da, baina hura beltzagoa da.

Kakalardoak 10-20 mm artean neurtzen du eta oinarrian beltza da. Buruaren aurrealdea hori kolorekoa du eta pronoto beltzean marra hori bi ditu. Elitroen aurrealdea beltza da, hau ere bi marra horirekin, eta atzealdean marra hori sendoagoak ditu. Elitroen muturrak moztuta daude. Hankak eta antenak gorriak dira, elitroen arrealdea ere gorrixka du.

## Habitata 
Baso hostozabal argietako enborretan aurkitzen da, hariztietan, pagadietan eta gaztainadietan, besteak beste.

## Iruditegia 

Irudi:Plagionotus detritus up1.JPG
Irudi:Plagionotus detritus side2.jpg
Irudi:6514 Plagionotus detritus.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
This Town (telesaila)

***This Town*** britainiar telesaila da, Steven Knightek BBC One rako sortua.

## Sinopsia 
Istorioa hiru pertsonaia nagusien begietatik azalduta dago. Batetik, Dante izeneko ikasle gaztea; manifestazio batean Poliziarekin istiluak izan ondoren, musikan murgiltzea erabakiko du. Poesia maite du, eta bere bizipen pertsonaletan inspiratutako letrak idatziko ditu. Bestetik, haren anaia, Virgil; Belfasten bizi da, eta Britainia Handiko armadarentzat ari da lanean. Eta, azkenik, Bardon; Danteren lagunik onena da —eta lehengusua—, eta Coventry hirian bizi da. Haren aita IRA erakundean sartua dago, eta ama auzotik erbesteratu duten emakume alkoholiko bat da. Errealitate gordin horretatik ihes egiteko, Bardonek eta Dantek musikan murgiltzea erabakiko dute, Jeannie teklista gaztearen eta Fionaren laguntzarekin. Azken hori disko denda baten jabea da, eta taldeko manager moduko bat izango da.

## Aktoreak 
* Levi Brown: Dante Williams
* Jordan Bolger: Gregory Williams
* Ben Rose: Bardon Quinn
* Eve Austin: Jeannie Keefe
* Michelle Dockery: Estella 
* Nicholas Pinnock: Deuce Williams
* David Dawson: Robbie Carmen
* Geraldine James: Marie
* Séainín Brennan: Mrs Porter
* Peter McDonald: Eamonn
* Freya Parks: Fiona 
* Shyvonne Ahmmad: Matty
* John Heffernan: Commander Bentley
* Stefan Asante-Boateng
* George Somner: Tyro
* Brendan Gibson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
As (txanpona)

[thumb|Erromatar As bat. K.a. 240-225 ingurukoa. Aurkian [Jano|Janus jainkoa irudikatu da.]]
thumb|Neronen As bat.

**As** (pl.: ***assēs***) izenarekin (*eis* hitz grekotik, "bat" esan nahi duena, edo latinezko *aes* hitzetik, "brontze" esan nahi duena) ezagutzen dira erromatarren jatorrizko txanponak eta geroago ere, brontzez egin ziren moneta batzuk, unitate bateko balioa zutenak.

Erregeen garaian, erromatarrek ez zuten beste txanpon propiorik izan, *as*-a eta horren zatitzaileak izan ezik, denak ere trakets eginak, eta ez zeuden estanpatuak, metala urtuz ekoiztuak baizik. Zaharrenek ez zuten inolako marka edo seinalerik, eta numismatikoek eta historialariek *aes rude* (as latza edo zakarra) izenez ezagutzen dituzte. Askoz geroago, beste as pieza batzuk egiten eta erabiltzen hasi ziren, adaxka lehor moduko marka bat zutenak, *aes signatum* (zeinudun *aes*-a) izenekin. Baina batzuk eta besteak forma, pisu eta magnitude aldakorrekoak ziren, eta merkataritzan ondo doitzeko, balantza erabiltzea eskatzen zuten, harik eta Servio Tulio erregeak K.a. VI.  mendearen erdialdean (edo mende bat beranduago Errepublikaren lege baten bidez, beste batzuen arabera) benetako diru-sistema bat ezarri zuen arte, *libra* oinarri hartuta (273 gramoko libra erromatar baten pisua), eta *aes* astuna esaten zaio.

Badirudi erromatarrek beren as-a etruskoengandik kopiatu zutela, baina etruskoen as hori erromatarrenak baino erliebe gutxiago eta forma sinpleagoak zituzten. K.a. 286 urte inguruan, as-a eta, horrekin batera, sistema osoa pisuaren erdira murriztu zen. K.a. 268an, zilarrezko txanponen lehen jaulkipenarekin batera, as-a seiren baten pisura murriztu zen. Gutxitzeak aurrera egin zuen Errepublikaren garaian, Inperioa hastean, pieza mota hau desagertu zen arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* As astuna (*Aes grave*)
* *Semis*
* *Aureus*
* *Sestertzio*

## Kanpo estekak 
*  Clua, Maria (2023) *IV Curs d’iniciació a la moneda antiga*
*  Università Cattolica del Sacro cuore. *Monetaoro*
Gimena Llamedo

[thumb|275x275px|Asturiaseko Gobernua, 2023ko abuztua. [Gimena Llamedo erdian, ezkerretik 5.a]]
**Gimena Llamedo González** (Arriondas, Asturias, 1981eko uztailaren 14a) asturiar psikologoa eta politikaria da. 2023an Printzerriko Gobernuko presidenteorde lanetan hasi zen. 2019an Asturiasko Printzerriko Batzar Nagusiko diputatua, eta Asturiasko Federazio Sozialistako Antolakuntza Idazkaritzako buru izan zen 2017tik 2023ra.

## Bizitza 
Gimena Llamedok Psikologiako lizentziatura ikasi zuen Salamancako Unibertsitate Pontifizioan. Gainera, Psikologia Klinikoko Masterra du Llamedok bere curriculumean. Ikerketa Zientifikoko Arkimedes Unibertsitate Lehiaketako finalista izan zen. Arlo profesionalean, 'Deva' Kabinete Psikologikoaren eta landa turismoko enpresa baten bazkide sortzailea izan zen.

## Ibilbide politikoa 
Bere jarduera politikoan, Berdintasun, Kirol eta Osasun zinegotzia izan zen Parres Udalean, eta osoko bilkuran talde sozialistaren bozeramaile lanak egin zituen. Asturiasko Emakume Gazteen Federazioko presidentea izan zen eta mundu hobe baten aldeko Emakume espainiar eta afrikarren Sareko Koordinazio Batzordeko kidea, Europako Emakumeen lobbyaren Espainiako Koordinakundeko kidea, Emakumeak Fundazioko patroia, Asturiasko Printzerriko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluko (EGAB) kontseilaria.

2012 eta 2017 artean FSA-PSOEko Berdintasun Idazkaritza egon zen buru. 2017an, FSA-PSOEren 32. Kongresuan, antolakuntza idazkari aukeratu zuten, Federazioaren garrantziagatik bigarren kargua, Adrian Barbon idazkari nagusi zela. Gimena Llamedo Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren, PSOEren Batzorde Federaleko kide ere bada, PSOEren 39. Kongresutik.

2014 eta 2018 artean, Asturiasko Printzerriko Gobernuko Lankidetzarako Asturiasko Agentziako zuzendaria izan zen. Gero, 2018ko ekainaren eta 2019ko martxoaren artean, Gobernuak Asturiasko Printzerrian duen Ordezkaritzako Kabineteburua izan zen.

2019ko ekainaren 15etik, Asturiasko Printzerriko Batzar Nagusiko diputatua da, 2019ko hauteskunde autonomikoetan Asturiasko ekialdeko barrutian sozialisten zerrendaburu gisa aurkeztu ondoren. 2023ko maiatzaren 28ko hauteskunde autonomikoetan ere hautagai izan zen, eta XII. Legegintzaldian diputatu aukeratu zuten. Adrian Barbon presidenteak izendatu zuen Llamedo Asturiasko Printzerriko gobernuko presidenteorde eta Presidentetza, Erronka Demografiko, Berdintasun eta Turismo kontseilari Barboiko Bigarren Gobernuan. Rita Camblorrek ordezkatu zuen antolakuntza idazkari gisa.

2023an Printzerriko Gobernuko presidenteorde lanetan hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kriseiluaren parabola

[thumb|250px|[Hans Stiegler: *Martin Lutero eta kriseiluaren parabola*, XVIII. mendeko ilustrazioa.]]

**Kriseiluaren parabola** Jesus Nazaretekoaren parabola bat da, hiru Ebanjelio sinoptikoetan kontatua: Mateo, Marko eta Lukas. Tomas ebanjelio apokrifoan ere laburpen jaso zen. 

## Testua 
Lukasen Ebanjelioak horrela dio:

## Azalpena 
Mateo-n parabola hau gatzari eta argiari buruzko diskurtsoaren jarraipena da, Jesusen mezu honekin hasten baita:

Parabolaren ideia nagusia da "Argia errebelatzeko da, ez du ezkutatzen". Argia hemen Jesusi, bere mezuari edo sinestunak mezu horri emandako erantzunari egindako erreferentzia bezala interpretatu da. Argiaren eta gatzaren irudiak zoriontasuna bizi duenaren egoeraren isla dira, eta obra onen garrantzia adierazten dute. Pertsona bakoitzak bere santutasun pertsonalaren alde borrokatu behar du, baita besteenaren alde ere. Jesusek bi irudi adierazkor hauekin erakusten du: Gatzak ustelkeriatik babesten ditu elikagaiak. Argia beharrezkoa da ibiltzeko, bizitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tyrese Haliburton

**John Haliburton** (2000ko otsailaren 29a) saskibaloi jokalari profesional estatubatuarra da, Saskibaloi Elkarte Nazionaleko (NBA) Indiana Pacers taldean jokatzen duena. Saskibaloi unibertsitarioa jokatu zuen Iowa estatuko zikloiean eta Sacramento Kings-ek 12. aukeratu  oro har, NBA 2020ren "draft-ean".

## Kirol lorpenak
Derrick White

**Derrick Richard White** (1994ko uztailaren 2a) AEBetako saskibaloi jokalari profesionala da Bostongo Celtics taldean,  Saskibaloi Elkarte Nazionalean (NBA). "**Bufaloa**" ezizenez ezaguna, Whitek unibertsitateko saskibaloian hiru urte jokatu zituen II. Mailan Coloradoko Mendi Otsoentzat, I. Mailako Coloradoko bufaloetara pasa aurretik, azken urtean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Smak svobody

***Smak svobody*** (, ) ukrainar filma da, Oleksandr Berezanek zuzendutakoa. Kieven eta Lviven filmatu zen 2021ean, eta 2024ko martxoaren 7an estreinatu zen.

## Argumentua 
Varia sukaldari gazteak errepideko kafetegi batean lan egiten du, goi mailako sukaldaritza inork behar ez duen lekuan. Errealizazio bila, etxetik ahalik eta urrunen doa, baina ustekabean Olha Frankoren sukaldaritzako liburu bat aurkitzen du Lviven, eta bere bizitza betiko aldatzen da.

## Aktoreak 
* Iryna Kudaxova: Varvara (Varia) Rudyk
* Tetiana Malkova: Lesia
* Tomasz Sobczak: Mykolai Dombrovski
* Kostiantyn Temliak: Taras
* Irma Vitovska: Olha Franko
* Rymma Ziubina: Variaren ama
* Viktor Storozhenko: Saxko
* Dmytro Surzhykov: jatetxearen jabea
* Pavlo Li: Fil
* Vitali Hordienko: zerbitzaria
* Jamala: bere burua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Embiid

**Joel Hans Embiid** (1994ko martxoaren 16a) Ameriketako Kamerungo jatorria duen saskibaloi jokalari profesionala da. Saskibaloi Elkarte Nazionaleko (NBA) 76ers taldean jokatzen du. Unibertsitatean Kansas Jayhawksekin urtebetez saskibaloia jokatu ondoren, hirugarren haukeratu zuten, oro har, 76errek, NBA 2014ko "draft-ean".  2,13m-ko altuera du. Embiid zazpi aldiz NBAko All-Star izan da, All-NBA Teameko bost aldiz taldekide, All-Defensive Teameko hiru aldiz taldekide, eta NBAko bi aldiz puntuazio txapeldun. NBAko (MVP) jokalaririk baliotsuena izendatu zuten 2023an. Embiidek ere urrezko domina bat irabazi zuen 2024ko olinpiar taldean.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
3-Amino-1,2,4-triazol

**3-Amino-1,2,4-triazola** edo **amitrola** konposatu organiko heteroziklikoa da, C2H4N4 formula duena, triazolen klasekoa. Solido zuria da. Uretan eta alkoholetan disolbagarria da, baina ez ohiko disolbatzaile organikoetan.

Herbizida ez selektibo gisa baliatzen da belar gaiztoak, sastrakak eta zuhaizkak ezabatzeko. Alabaina, elikagai-sailetan usatzea debekatuta dago, animalietan kartzinogenoa dela ikusi delako.

527x527px|3-Amino-1,2,4-triazole synthesis01

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminoguanidina

**Aminoguadinina** edo **pimagedina** konposatu organikoa da, CH6N4 formula duena guanidinen klasekoa. Solido zuria da. Uretan eta alkoholetan disolbagarria da.

Diabetesak eragindako giltzurrun-gutxiegitasuna tratatzeko botika esperimental gisa erabili da.

## Sintesia 
Aminoguadinina sintetizatzeko zianamida hidrazinarekin erreakzionarazten da ur-disoluzio batean.

Aminoguanidine synthesis01|526x526px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Cánovas del Castilloren bigarren gobernua

**Antonio Cánovas del Castilloren bigarren gobernua**, 1875eko abendutik 1879ko martxora arte, garai erabakigarria izan zen Espainiako historian. Denbora horretan, Canovás del Castillok Borboien Berrezarkuntzaren sistema sendotu zuen, herrialdea egonkortzea bilatzen zuena, urteetako ezegonkortasun politikoaren ondoren. Bere gobernua bi alderdiko sistema bat sortzean zentratu zen, Alderdi Kontserbadorearen eta Alderdi Liberalaren arteko boterea txandakatuz, "txanda baketsua" bezala ezagutu zena.

Bere gidaritzapean, 1876ko Konstituzioa onartu zen, lege-esparru iraunkor bat ezarri zuena eta erregeari botere zabalak eman zizkiona. Gainera, 1876an Hirugarren Karlistaldiari amaiera eman zitzaion, herrialdearen bakegintza ahalbidetuz. Kubak 1878an Zanjongo Bakearekin zuen gatazka ere aldi baterako konpontzea lortu zen

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Mehdi Aidet

**Mehdi Aidet** (1953ko azaroaren 3a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Souad Aït Salem

**Souad Aït Salem** (Mécheria, 1979ko urtarrilaren 6a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merkatu plaza

**Merkatu plaza** edo **azoka plaza** oinarrizko gaiak, gehienetan elikagaiak, saltzen diren esparru eta merkatu bat da, eraikin estalia normalean. Merkatu plaza bateko saltoiak banakako postuak izan ohi dira osatzen dituzte, eta produktu freskoak nagusi diren askotariko produktuak eskaintzen dituzte: haragia, frutak, barazkiak, arraina eta abar.

## Ezaugarriak 
Auzoen edo herrien erdigunean egon izan dira, eta 19. eta 20. mendeetako eraikin espezifiko eta berezituak izan dira. Udalek edo administrazioek oro har sortutako eraikin eta instituzioak izan dira. Saltoki finkoez gain, zeinetan harategi eta arrandegiak nabarmendu daitezkeen, norbanako ekoizleek erakusmahaiak izan ohi dituzte batzuetan, produktu freskoetarako.

Hain zuzen ere, elikagai freskoen salerosketarako erreferentziazko gune esanguratsu eta sinbolikoa izan ziren 19.eya 20. mendean zehar, ekoizle eta kontsumitzaileen arteko topagune, jendartearen aktibitate sozialarentzako espazio publikoak, baita kultura gastronomikoaren epizentroak, esperientzia gastronomikoak partekatzen zko tokiak eta, ildo horretatik, 21, mendean zabaldutako kontzeptu batzuen aitzindariak, hala nola kilometro zero produktuak, behin-behinekotasuna eta elikagaigintzaren jasangarritasuna.

21. mendean, eraldatu egin dira merkatu plaza horietako asko, eta aldi berean, banakako saltokien tokia integratu izan da beste era bateko merkatalguneen parte gisa. Euskal Herrikoetan, itxi ez direnetan, saltokiz gutxitzen joan dira asko, eta turismo atrakzio bihurtu ere bai kasu batzuetan.

### Iruditegia 

Fitxategi:Bilbao - Ribera.jpg|Erriberako merkatua, Bilbo.
Fitxategi:Mercat de Zarautz DSCN2160.jpg|Zarauzko merkatuan saltoki finkoak eta banakako ekoizleentzako salmenta mahaiak.
Fitxategi:Market of Santo Domingo, Pamplona 02.jpg|Santo Domingoko merkatua, Iruñea.
Fitxategi:Mercato centrale di san lorenzo 01.jpg|Florentziako merkatu zentrala.
Fitxategi:Great Market Hall in Budapest.jpg|Budapesteko merkatu plaza.
Fitxategi:Kuopio Market Hall - interior.jpg|Kuopioko merkatua, Finlandia.

Merkatu plazen eboluzioa: Donostiako Bretxako merkatuaren eraikin originala, 21. mendean merkatalgune bat; baina merkatu plaza bizi da, beste espazio batean, lurrazpiko esparru batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espektro gorri

thumb|Espektro gorri baten kolorezko irudia, aerontzi batetik hartua.
thumb|Atmosferan ager daitezkeen hainbat fenoneno elektrikoen eskema ikusgai.
**Espektro gorri** edo **sprite** delakoa, atmosferaren mesosfera deritzon geruzan gertatzen diren ekaitz bortitzetan laino edo kumuluninboen gain sortutako deskarga elektrikoa da. Behetik 30 kilometro luze izatera iris daitekeen filamentu modukoa du, eta bere goialdeak distira gorri-laranja.

Multzoka edo bakarka ager daiteke, 50-90 kilometro arteko altueran. Horizontalki 50 kilometro zabal izatera ailegatu daiteke. Bere azaleraren distira apala dela eta, gauez bakarrik ikus daiteke, nagusiki sentsibilitate handiko kamerez bidez.
Mikey Madison

**Mikaela Madison Rosberg** (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1999ko martxoaren 25a) estatubatuar aktorea da. FX *Better Things* telesailean Max Foxen paper protagonista antzeztean egin zen ezaguna, eta Quentin Tarantinoren *Once Upon a Time in Hollywood* filmean (2019) Susan «Sadie» Atkins Mansonfamiliaren jarraitzailearen rola.

## Bizitza pertsonala 
Mikey Madison 1999ko martxoaren 25ean jaio zen Los Angelesen, Kalifornian. Neba bikiaz gain, beste hiru haurride ditu. Ahizpa zinema gidoilari batekin ezkondu ostean, zaldi ibilaldi lehiakorretan jokatzeari utzi zion, antzezpen munduan ahalegintzeko, eta 2013an lortu zuen lehen rola. Madison judua da.

### Aktore ibilbidea 
Madisonek film labur ugaritan agertuz hasi zen aktore ibilbidean, tartean *Retirement* (2013), ''Pani's Box* (2013) eta *Bound for Greatness* (2014) filmetan. 2014an, 15 urte zituela, Madison bere lehen film luzearen protagonista izan zen, *Liza, Liza, Skies are Grey*. Filma ez zen 2017ra arte estreinatu. 2016an, Max Fox, paper protagonista bat egin zuen FX telebistako *Better Things* telesailean.

2017tik 2018ra, Bravo telebistako komedia beltzeko *Imposters* telesaileko izar gonbidatua izan zen. 2018an, *Monster* eta *Nostalgia* film dramatikoetan agertu zen. Quentin Tarantinoren *Once Upon a Time in Hollywood* (2019) komedia dramatikoko filmean Susan «Sadie» Atkinsen paperarengatik lortu zuen aitortza nabarmena. Candi la Barista pertsonaiari ahotsa jarri zion 2019ko urrian estreinatu zen *The Addams Family* komedia beltzeko film animatuan.

2020ko irailean, Matt Bettinelli-Olpinek eta Tyler Gillettek zuzendu zuten *Scream'' 5 sagako bosgarren emanaldian Amber Freeman intepretatzeko aukeratua izan zen. 2022ko urtarrilaren 14an kaleratu zen filma.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Inocybe acuta

***Inocybe acuta*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,5 cm arteko diametrokoa, koniko-puntadun formakoa, gero zabalduagoa baina beti erdiko titi puntazorrotz nabariarekin, baina batzuetan ez oso nabarmena, ertz inbolutuarekin edo apendikulatua gortina zurixka iragankor batekin, galkor eta glabroarekin, gainazala zuntz fin-finekin, hasieran leuna edo distiratsua eguraldi lehorrean, bazterrean azpi-rimosa bihurtzeko joerarekin, ale helduetan bakarrik, okre-marroi kolorekoa, uniformea edo ez hain bizia ertz inguruan.

**Orriak:** Normalean estuak, pixka bat sabeldunak, itsatsiak; zurixkatik beix argi, kanela kolorera doazenak, ertza koska fin-finekin eta gainerakoa baino argiagoarekin.

**Hanka:** 6 cm inguruko garaierarekin eta 0,6 cm inguruko diametroarekin, goitik behera apur bat konikoa, oinarria berdina edo apur bat loditua, gainazala fibrila fin-finekin, beix zurbiletik kapelaren kolorera doana.

**Haragia:** Kapelan eta oinaren barrualdean zurixka, gainerakoan gainazalaren kolorekoa. Usain espermatikoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen"is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Acuta* epitetoa kapelaren formagatik du.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren erdian titi bat duen kapelaren formagatik ezagutzen den *Inocybe* bat da. Ezaugarria.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. *Picea* basoetan, zati heze eta goroldiotsuetan. Urri samarra.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Butters

**Julia Butters** (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 2009ko apirilaren 15a) estatubatuar aktorea da. Kritikaren laudorioak jaso zituen Trudi Fraser pertsonaiaren rolarengatik Quentin Tarantinoren *Once Upon a Time in Hollywood* filmean. 2016 eta 2020 artean Anna-Kat Otto pertsonaia antzeztu zuen ABC *American Housewife* komedian.

## Bizitza 
Julia Butters Los Angelesen jaio zen, Kalifornian. Aita Darrin da, *Frozen* eta *Ralph Breaks the Internet* filmetan lan egin duen Disneyko animatzailea, Nebraskako Kearneyn jaioa; ama Kaliforniako Los Angeleseko Lorelei Butters (etxekoandrea). 2016an, Buttersek Amazon Prime Videoren *Transparent* telesailean egin zuen Ella pertsonaiaren rol errepikaria, zortzi ataletan. Urte horretan, ABC *American* *Housewife*   komedian parte hartzen hasi zen Anna-kat Otto protagonista interpretatuta.

Quentin Tarantino *Once Upon a Time in Hollywood* bere bederatzigarren filmaren gidoia idazten ari zenean, Butters ikusi zuen telebistan, eta Trudi Fraser haur aktore goiztiarra antzezteko aukeratu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inosperma cervicolor

***Inosperma cervicolor*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus cervicolor* (Basionimoa), *Gymnopus cervicolor*, *Agaricus lanuginosus var. b cervicolor*, *Inocybe cervicolor*, *Inocybe bongardii var. cervicolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo erdi-esferikoa, gero koniko-kanpai itxurakoa, titi txiki eta zorrotz bat mantenduz; ertza biribildua, soberakinekin, flokosoa errezelaren hondakinekin, batzuetan pitzatuta. Kapelaren azala lehorra, fibrilosoa, iletsua, arre-horixka koloretik arre-gorrixkara.

**Orriak:** Zabal, zabalak, sabeldunak, lamelulekin, libreak, hasieran zurbilak, gero arre kolorekoak ertz zurixkarekin.

**Hanka:** Garaia, zilindrikoa, zuntzezkoa, arrexka kolorekoa, zurixka kapelarekin bat egiten duen eremuan.

**Haragia:** Mehea, zuntzezkoa, zurixka, lur hezearen usainarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Cervicolor* epitetoa latinetik dator, oreina, esan nahi duen “cervus” hitzetik. Oreinaren larruaren antzeko kolorea duelako.

## Toxikotasuna 
Toxikoa, muskarina du. Inkubazio laburreko pozoia du.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe bongardii* delakoak badu antza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
72 erradikala

**72 erradikala** edo **eguzki erradikala** (日部) "Eguzkia" edo "egun" esanahiarekin, 4 marradun 34 Kangxi erradikaletako bat da, guztira dauden 214 erradikaletako bat. Kangxi Hiztegian 453 txinatar karaktere daude (guztira jasotako 49.030 karakteretik) erradikal honen pean.

日 *Txinatar Karaktereen Osagaiak Indexatzek Taula*n agertzen den 75. osagaia da. Txinera sinplifikatuan erabiltzen da, 曰 eta eta ⺜ karaktere osagarriarekin.

## Eboluzioa

File:日-oracle.svg|Orakulu hezur krakterea
File:日-bronze.svg|Txinatar brontzezko inskripzioko karakterea
File:日-bigseal.svg|Zigilu handiko idazkerako karakterea
File:日-seal.svg|Zigilu txikiko idazkerako karakterea

## Karaktere deribatuak 
## Kanpo estekak
Manuel Pinto da Fonseca

Fra' **Manuel Pinto da Fonseca** (Lamego, 1681eko maiatzaren 24a – Valletta, 1773ko urtarrilaren 23a) Maltako Ordenako 68. Printze eta Maisu Handia izan zen 1741etik hil zen arte.

Maisu Handia aukeratu aurretik, Portugalgo hizkuntzaren zaldun izan zen. Hautaketaren ondoren gorte bat izan zuen, garaiko europar printzeak imitatuz. 1749an esklabo musulmanen matxinada bat ezabatu zuen bizkartzain baten informazioari esker.

Donazioak egin zizkion San Joanen kokatedralari, eta Gaztelako aterpetxea berreraiki zuen, bustoarekin eta armarriarekin apainduta. Era berean, hemeretzi biltegi eta Maltako lehen inprimategia eraiki zituen. Gastu horiek guztiek Ordenaren altxorraren porrota eragin zuten hil eta urte batzuetara. 1764an Ordenaren adar protestantearekin batasuna negoziatu zuen, baina Aita Santua aurka agertu zen.

1759an, Napoliko Erresumaren presioak jaso zituen jesuitak Maltako uhartetik kanporatzeko. Klemente XIII.a aita santuarekin kontsultatu ondoren, Pintok kanporatze dekretua sinatu zuen 1768ko apirilaren 22an. Konfiskatutako diruarekin Maltako Unibertsitatea sortu zuen 1769an.

## Iruditegia 

Emmanuel Pinto - Antoine Favray.png|Antoine de Favrayk egindako erretratua
Malta 250915 Auberge de Castille 01.jpg|(1741–45), Gaztelako aterpetxea, Pintoren busto eta armarria
Pinto 30 Tari 131246.jpg|30 tarìko moneta, 1757
Castellania facade malta.png|Castellania (1757–60)
Mistra Gate.jpeg|Mistra Atea (1760),  Pintoren armarria
Malta - Mellieha - Triq il-Mistra - Mistra Coastal Battery 09 ies.jpg|Mistrako bateria circa 1761
Pinto Arch.jpg|Pintoren Loggia, Qormi (1772)
Chapel of the Langue Castile, Leon and Portugal.jpg|Gaztelako aterpeko kapera, San Joanen kokatedrala, Pintoren hileta-monumentua ezkerrean
Kakistokrazia

**Kakistokrazia**, antzinako grezieratik, κάκιστος (kàkistos; *okerrena*) eta κράτος (kratos; *gobernua*) zientzia politikoan erabiltzen den termino bat da, gaitasun gutxien duten pertsonen edo zinikoenen gobernua izendatzeko. Terminoa XVII. mendean erabili zen lehen aldiz, eta maiz agertu zen XIX. mendean zehar. Hala ere, XXI. mendearen hasieran berriro hartu du indarra, hainbat komunikabidetan agertu eta gero.

Gaur egun erabili da munduko hainbat gobernu kritikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honda S2000

**Honda S2000**, Honda markaren kirol-automobil bat da. 1999-2009 artean ekoitzi zen.

1999ko apirilaren 15ean konpainiaren 100. urteurrena ospatzeko merkaturatua izan zen eta Honda S800 modeloaren ondorengoa da.
Montmelóko gudua

**Montmelóko gudua** 1642an izan zen, Segalarien Gerra barruan. 

## Aurrekariak 
Corpus de Sangk ekarri zuen matxinadaren ondoren, Filipe IV.a Espainiakoaren armadak Tortosa eta Tarragona okupatu zituen, eta 1641eko urtarrilaren 17an, Gaztelako armadaren sartze ikaragarriaren aurrean, Pau Clarisek, Kataluniako Generalitatearen buru zela, Errepublika Katalana aldarrikatu zuen, Frantziarekin aliantza politiko eta militar bat adostuz, Katalunia Luis XIII.a Frantziakoaren obedientziaren pean jarriz. Handik egun gutxira, Frantziako armadaren laguntzarekin, Generalitateak garaipen militar garrantzitsua lortu zuen Montjuiceko guduan, 1641eko urtarrilaren 26an, eta Gaztelako tropak Tarragonara erretiratzen ari ziren.

1641eko maiatzaren 4an, Frantziako Henri d'Escoubleau de Sourdisen taldea Tarragonaren aurrean agertu zen eta Philippe de La Mothe-Houdancourten lurreko tropekin hiria blokeatzeari ekin zion. Maiatzean eta ekainean, Tarragona inguruan borrokatu zen; Salouko gotorlekua frantsesen esku geratu zen maiatzaren 9an, eta Constantíko gudua maiatzaren 13an gertatu zen. 1641eko ekainaren 30etik uztailaren 4ra Tarragonako lehen batailan garaituak izan ondoren, espainiarrek García Álvarez de Toledo y Mendoza buru zuen talde berri bat antolatu zuten, hiriari hornidurak ematea lortu zuena eta frantziar armada Rosellóra ihes eginarazi zuena.

Felipe IV.ak 4500 gizon bidali zituen, orduan, Gerolamo Maria Caracciolo Torrecusoko markesak zuzenduta. Zutabe hau Tarragonatik abiatu zen 1642ko martxoaren 23an, iparraldean isolatuta geratu zen Perpinyàri laguntzeko.

## Gudua 
Philippe de La Mothe-Houdancourten aginduz, Roselló aldera zihoazen tropak Montmelón geldiarazi zituen martxoaren 28an Bartzelonatik irten zen zalditeria frantsesak, eta espainiarren artean nahiko hildakoak eraginez.

Bizirik atera zirenak Tarragonarantz erretiratu ziren, Philippe de La Mothe-Houdancourten tropek jazarriak izan zirelarik, eta azkenean martxoaren 31n, errefortzu faltak Cotlliure, Perpinyàn eta Salses eroraraztea eragin zuena, errenditu ziren Granadako guduaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedita Rodrigues

**Benedita Rodrigues da Silva** (São Paulo, 1911ko otsailaren 1a – *ibidem*, 1984ko martxoaren 12a) brasildar aktorea izan zen, batez ere 1952ko *Sítio do Picapau Amarelo* telesailean izeba Nastácia antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
Monteiro Lobato idazlearen amaginarrebaren neskamea zen Gabrielaren alaba zen. Nerabea zela, ama hil zitzaion, eta Benedita Lobatoren etxera joan zen sukaldari gisa lan egitera. 1937an ezkondu zen eta hurrengo urtean Aparecida alaba izan zuen, Europako konpainia batean aritu zen lehen dantzari afro-brasildarra. Hala, Benedita Rodrigues sukaldari izatetik aktore izatera pasa zen eta 1952tik 1963ra pertsonaia hori antzeztu zuen. Bitartean, *Grande Teatro Infantil Gardano* eta *Teatro da Juventude Tupi* saioetan ere antzeztu zuen. Orduan Brasilgo telebistan aktore beltzentzako paper gutxi zeudenez, 60 urte baino gehiago zituela postetxean lan egiten hasi zen, eta han geratu zen hil arte.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renault 7

**Renault 7**, Renault frantziar enpresaren automobil modelo bat da. 1984-1984 artean Espainiako Valladolid hiriko lantokiak esklusiboki ekoitzi zen eta Frantzian ez zuen parekiderik izan.

Renault 8aren ondorengoa izan eta Renault 9ak ordezkatu zuen. Renault 5arekin antzekotasunak zituen.
Renault 12

**Renault 12** edo **R12a**, Hego Euskal Herrian **Erredozea**,  Renault frantziar enpresaren automobil modelo bat da. Frantzian 1969-1980 artean ekoitzi zen, halere beste herrialdeetan luzaroagoan ere ekoitzi zen, Turkian azkena 2000 arte.

Renault 8 eta Renault 10aren ondorengoa izan eta Renault 18ak ordezkatu zuen.
Renault 21

**Renault 21**, Renault frantziar enpresaren D segmentu automobil modelo bat da.

Renault 18aren ondorengoa izan eta Renault Lagunak ordezkatu zuen.
Renault 25

**Renault 25**, Renault frantziar enpresaren E segmentu automobil modelo bat da. 1983-1992 artean ekoitzi eta merkaturatu zen garaian Renault etxearen modelo garestiena izan zen.

Renault 20/30aren ondorengoa izan eta Renault Safranek ordezkatu zuen.
Kiliki Frexko

thumb|Kiliki Frexko

**Beñat Rodrigo García**, musika arloan **Kiliki Frexko** goitizenez ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1999) abeslaria da. Chill Mafiako kantari eta sortzaileetako bat. *Ztanda* telebistako saioko epaimahaiko kidea.

## Diskografia 
* *Iltze 1* (2025)

## Erreferentziak
Prey (2022ko filma)

**Prey** (euskaraz *Harrapakin*), 2022ko Dan Trachtenberg estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Amber Midthunder, Dakota Beavers, Dane DiLiegro, Michelle Thrush, Stormee Kipp, Julian Black Antelope eta Bennett Taylor aktoreek antzeztu zuten.

Predator frankiziaren filmeetako bat da.

## Argumentua 
1719, Ipar Amerikako Ordoki Handiak, Naru (Amber Midthunder) komantxe herriko neska gazte gerlari, adoretsu eta bizirauten trebea da, eremu honetako ehiztari onenen altzoan hazi zen. Arriskuak haren tribuaren akabpalekua mehatxupean egotean, bere herrikideak babesteko prestatuko da. Ehizatu eta aurre egin beharko dion Harrapakina (Dane DiLiegro) artsenal teknikoki aurreratua duen estralurtar Harrapakari izaki garatu bat izango da, ondorioz bi arerioen arteko lehia anker eta beldurgarri bat jazoko da.

## Aktoreak 
* Amber Midthunder: Naru
* Dakota Beavers: Taabe
* Dane DiLiegro: Harrapakari / Predator
* Michelle Thrush: Aruka
* Stormee Kipp: Wasape
* Julian Black Antelope: Kehetu buruzagia
* Bennett Taylor: Raphael Adolini kapitaina, frantziarren italiar itzultzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sítio do Picapau Amarelo (1952ko telesaila)

***Sítio do Picapau Amarelo*** Brasilgo haur eta gazteentzako telesaila da, Rede Tupik ekoitzitakoa eta Monteiro Lobatoren izen bereko liburu sailean oinarritua. 1952ko urtarrilaren 10etik 1963ko martxoaren 6ra estreinatu zen eta 360 atal ditu.

## Ekoizpena 
Telesaila zuzenean emititzen zen ostiralero, 19:30ean, orduan telebistarako bideoak grabatzeko metodorik oraindik ez baitzegoen. Eszena gehienak agertoki finko bakarrean gertatzen ziren, etxeko berandan. Beste lekuetako eszenak, basokoak edo sukaldekoak adibidez, egun zehatz batzuetan muntatzen ziren eta pertsonaiak hara bat-batean mugitzen ziren.

1961eko azaroaren 22an, *País da Gramática* atal berezia estreinatu zen.

1963an, Rede Tupik proiektua itxi zuen, baina Lúcia Lambertinik bertsio berri bat sortu zuen TV Cultura katerako.
thumb|Telesaileko pertsonaia nagusiak: Emília, Narizinho eta Pedrinho

## Argumentua 
Benta andrea hiri handietatik urrun bizi da, Okil Horiaren landetxean, Lúcia (*Narizinho*) eta Pedrinho bilobekin eta Nastácia sukaldariarekin. Narizinhok panpina gogokoena du, Emília, izeba Nastáciak oparitutakoa. Egun batean, panpina benetako neska bat bihurtzen da, beti arazoak jartzen dituena.

## Aktoreak 
## Rio de Janeiroko bertsioa 
1955-1956 urteetan, jatorrizko telesaila São Paulon bakarrik emititzen zenez, TV Tupik beste bertsio bat ekoitzi zuen Rio de Janeiron emititzeko. Aktore guztietatik, Lúcia Lambertini bakarrik geratu zen paper berean, eta astero bidaiatzen zuen bi bertsioetan antzezteko. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sítio do Picapau Amarelo (1964ko telesaila)

***Sítio do Picapau Amarelo*** Brasilgo haur eta gazteentzako telesaila da, TV Culturak ekoitzitakoa eta Monteiro Lobatoren izen bereko liburu sailean oinarritua. Lúcia Lambertinik sortu zuen, lehen bertsioan Emília panpina antzeztu zuena. 1963an, 12 denboraldiren ostean, Rede Tupik inposatutako amaierarekin pozik ez zegoenez, Lambertinik TV Culturara eraman zuen telesaila, aurreko aktore gehienekin. 1964ko maiatzaren 6tik 1965eko martxoaren 17ra estreinatu zen eta 36 atalez osatutako denboraldi bat baino ez du.

## Ekoizpena 
1963an, Rede Tupik *Sítio do Picapau Amarelo* telesailaren lehen bertsioa emititzeari utzi zion 12 denboraldiren ostean. Emanaldi osoan Emília antzeztu zuen Lúcia Lambertini ez zen gustura geratu eta TV Culturari bertsio berri bat egiteko proposamena egin zion, berak egokitu eta zuzenduko zuena.

## Aktoreak 
* Leonor Lambertini: Benta andrea
* Zeni Pereira: izeba Nastácia
* Lúcia Lambertini: Emília
* Edy Cerri: Narizinho
* Haylton Faria: Pedrinho
* Roberto Orosco: Sabugosako bizkondea
* Ricardo Gouveia: Rabicóko markesa
* Paulo Basco: Barraskilo doktorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sítio do Picapau Amarelo (argipena)

***Sítio do Picapau Amarelo*** izenburuak hainbat adiera ditu:

* *Sítio do Picapau Amarelo*, Monteiro Lobato brasildar idazlearen liburu saila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 1952ko telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 1964ko telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 1967ko telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 1977ko telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 2001eko telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, 2012ko marrazki bizidun telesaila.
* *Sítio do Picapau Amarelo*, Gilberto Gilen abestia.
Duma Boko

**Duma Gideon Boko** (1969ko abenduaren 31) Botswanako politikaria eta abokatua da 2024ko azaroaz geroztik Botswanako presidente gisa eta 2012tik Aldaketa Demokratikorako Aterkiko buruzagi gisa. 2014tik 2019ra Asanblea Nazionaleko oposizioko buru izan zen. Boko Botswanako Alderdi Demokratikokoa ez den lehen presidentea da.
Mazda MX-5

**Mazda MX-5**, **Mazda Miata** edo **Eunos Roadster**, Mazda markaren s segmentuko kirol-automobil bat da. 1989tik ekoizten da.
Globuluen jalkiera-abiadura

thumb|right|Gatzatu gabeko odolaren jalkiera

**Globuluen jalkiera-abiadura** (**GJA**) laborategi klinikoetan burutzen den proba medikoa da, hantura prozesuak, besteak beste,  diagnostikatu ahal izateko erabiltzen dena . Probak eritrozitoen jalkiera-abiadura neurtzen du gatzatu edo koagulatu gabeko odolean. Edmund Biernacki sendagile poloniarrak erabili zuen estreinakoz 1897an prozedura hori, gaixotasun batzuen diagnostikoan informazio baliotsua ematen ziolako.

Analisia egiteko prozedura odol-lagina hartzean hasten da. Odolaren gatzapena ekiditeko, antikoagulatzailea bota behar zaio (zitrato sodikoaren disoluzioa, eskuarki). Gatzatu gabeko odol-lagina milimetroetan graduatutako saio-hodi batean sartzen da, eta eritrozitoek hauspeatzeko behar duten denbora neurtzen da, beren hauspeatzeko abiadura mm/orduko unitaeetan adieraziz. Emaitzak mm/orduko ordu batean eta, batzuetan, bi orduetan ere adierazten da.

Eritrozitoen jalkiera-abiadura normala 15 mm/orduko baino gutxiagokoa da emakumezkoen kasuan, eta 20 baino gutxiagokoa gizonezkoentzat. Umeek balore bajuagoak dituzte helduek baino.

Hainbat gaitzetan  GJA handituta dago: hantura dutenetan (hainbat gaixotasun autoimmunetan, esaterako), infekzioetan, anemia kasuetan, hainbat minbizitan...Parametro hau beste parametro batzuekin batera analizatu behar da beti gaixotasun bat diagnostikatu ahal izateko, modu isolatuan ez baitu informazio asko ematen .

Hantura dagoenean eritrozitoek ohi baino azkarrago hauspeatzen dute, hantura kasuetan agertzen diren proteinek (fibrinogenoak, C proteina erreaktiboak...) globulu gorriak erorarazten dituztelako. Beste hainbeste gertatzen da hainbat gaixotasun autoimmunen kasuan, zeinetan Immunoglobulina batzuen maila altuek efektu bera sortzen dute eritrozitoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salvatore Adamo

**Salvatore Adamo** (Comiso, 1943ko azaroaren 1a) italiar-belgikar abeslari eta abesti egilea da.

Sizilian jaio zen eta lau urte zituenetik Belgikan bizi izan zen. Bertan, bere aitak meatzari gisa lan egiteko emigratu zuen.

Balada erromantikoak abesteagatik ezaguna, Victor Hugo eta Jacques Préverten poesiak, Georges Brassensen musikak eta canzonnette italiarrak izan zuten eragina. Ehun milioi disko baino gehiago saldu ditu eta hainbat hizkuntzatan kontatu ditu, frantsesaz gain.

## Diskografia 
* 1962 : *Sans Toi Ma mie* (Pathé-Marconi Records – Frantzia)
* 1963 : *Chansons non-commerciales* (Belgium)
* 1964 : *Tombe la neige*
* 1964 : *Vous Permettez Monsieur* (Canada)
* 1964 : *Mes 21 ans* (Kanada)
* 1965 : *La Nuit*, vol. 2
* 1967 : *Notre roman* (Kanada)
* 1967 : *Ton nom* (Kanada)
* 1968 : ''J'ai tant de rêves dans mes bagages*
* 1968 : *Chansons pour l'été* (Kanada)
* 1969 : *Petit Bonheur*
* 1971 : *Chansons de mes seize ans* (Rerelease Emidisc)
* 1972 : *Quand tu reviendras*
* 1973 : *A ceux qui rêvent encore*
* 1975 : *Mademoiselle attendez* (Kanada)
* 1975 : *Jusqu'à l'amour*
* 1976 : *Voyage jusqu'à toi*
* 1977 : *Et on chantait*
* 1979 : *Pauvre Liberté*
* 1981 : " Printemps sous la neige" (Japonia)
* 1982 : *Puzzle*
* 1986 : *Autre chose*
* 1987 : *Avec des si*
* 1989 : *Sur la route des étoiles*
* 1992 : *Rêveur de fond*
* 1995 : *La Vie comme elle passe*
* 1997 : *Regards*
* 2001 : *Par les temps qui courent*
* 2003 : *Zanzibar*
* 2007 : *La Part de l'ange*
* 2008 : *Le Bal des gens bien*
* 2010 : *De toi à moi*
* 2012 : *La grande roue*
* 2014 : *Adamo chante Bécaud*
* 2016 : *L'Amour n'a jamais tort*
* 2018 : *Si vous saviez...*
* 2023 : *In French Please!''

## Kanpo estekak
1356ko Basileako lurrikara

**1356ko Basileako lurrikara** historia dokumentatuan erdialdeko Europan gertatutako gertaera sismologikorik esanguratsuena izan zen. 1356ko urriaren 18ko gauean gertatu zen, eta Basilea hiria suntsitu zuen, Suitzako Rhin Goreneko lautadaren hegoaldeko muturretik gertu. Gainera, Frantziaraino eta Alemaniaraino hedatzen den eskualde zabal batean ere suntsipen handia eragin zuen. Lurrikara handiak ohikoak dira Turkian, Grezian eta Italian, plaka tektonikoen ertz sismikoki aktiboetan, baina plaken barnealdeko lurrikarak oso gertaera arraroak dira erdialdeko Europan: Suitzako sismologia zerbitzuaren arabera, aurreko 800 urtean Suitzan 10.000 lurrikara baino gehiago izan ziren, eta horietako dozena erdi baino ez dira izan 6.0 baino gehiago Richter eskalan. 

Epizentroa Alemanian egon zen, Goi Rhineko ibarrean, Waldkirch eta St. Peter artean.

Lurrikara Zürichen, Konstantzan eta baita Île-de-Francen ere sentitu zuten. MSK eskalan erregistratutako intentsitate sismiko handiena IX – X.koa izan zen, mapa makroseismikoa eskualdeko 30-40 gazteluetan kontatutako kalteen oinarriaren gainean ezarri zutelarik. Datu makroseimiko horietatik, lurrikararen magnitudea 6,2 eta 6,5 Mw artean kalkulatzen dute, baina beste iturri batzuek diote sismoa 7,1 gradu Mw artekoa izan zitekeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Signum

thumb|Legio XIV Gemina Martia Victrix legioaren estandartearen erreplika Austriako Petronell erromatar museoa.
'''*Signum-*a'* (pl. *signa*) Antzinako Erromako armaden ikur mota bat da. Funtzio praktikoa zuen, puntu batean armadako hainbat unitate biltzeko balio baitzuen, funtzio sinbolikoa, irudikatutako elementuen araberakoa, eta funtzio erlijiosoa. Beste intsigniak, *Aquila legionis-a* (Legioaren arranoa) eta *vixillum-a ziren.*

Lehen aldiz K.a. II. mendean hitz egiten da sinbolo horri buruz, baina badirudi lehenago ere bazela, erromatarren inguruko hainbat herritan ere ohikoa izango zela formatu xumeagoan, eta, azkenean, elementu desberdinez osatutako *signum*-era bideratu eta eboluzionatu zutela.

*Aquila legionis* balio sinbolikoa zuen nagusiki, eta *vexillum*-a, berriz, nagusiki funtzionala; *signum*-a, berriz, bi alderdi horiek entseina bakar baten azpian batzen dituen estandartea da., palma edo koroak hosto mota ezberdinekin.

*Signuma* zeraman soldaduak, *signiferrak*, soldata arruntaren bikoitza irabazten zuen arrisku handiagoan zegoelako. 

Zentzu zabalean, *signum* hitza, askotan,  erromatar armadaren edozein "bandera" edo "intsignia" izendatzeko erabiltzen da, hau da, legioek ibiltzen zuten arranoa, signum-a bera, eta kohorteek eramaten zuten *vexillum*-a.
[erdian|thumb|Erromatar legio bateko soldatu talde bat bere estandartea eta bere arranoa eramaten dutenen (*signifer* eta *aquilifer*) atzetik kanpamendutik ateratzen.  Estandarteen ondoan [Ehuntari|zenturioia dago,  eta atzean, tronpa jolea (*cornicem'') Pram, Austria Garaia. Legio XV birsorkuntza.]]

thumb|Hainbat erromatar estandarte edo intsignia.|erdian

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khoudir Aggoune

**Khoudir Aggoune** (1981eko urtarrilaren 5a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak