open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blanka Vlašić

**Blanka Vlašić** (kroazierazko ahoskera , 1983ko azaroaren 8an jaioa) altuera jauzian espezializatutako kroaziar atleta da. Bi aldiz munduko txapelduna eta Olinpiar domina bikoitza du, eta emakumezkoetan historiako bigarren altuera jauzilari onena da, 2.08m-ko marka pertsonalarekin. Kroaziako errekorraren jabea da, eta pista estaliko munduko txapeldun izandakoa.

Joško Vlašić Kroaziako dekatloi errekorraren jabearen alaba da Blanca, talentu handiko atleta junior mailan eta hamasei urte zituela Sydneyko lehen olinpiar jokoetara joan zen 2000. urtean. 2000. urtean eta 2002an Atletismoko Junior mailako Munduko Txapelketa irabazi zuen. Vlašić-ek Kroaziako errekor nazionala hautsi zuen 2004an eta, gainera, senior mailako lehen munduko domina irabazi zuen urte hartan Munduko Pista Estaliko Txapelketan . Hipertiroideak Atenasen bigarren agerraldi olinpikoa egitea eragotzi zion eta 2005eko denboraldia ezin izan zuen egin ebakuntzaren ondorioz.

2006an itzuli zen, pista estaliko munduko txapelketan zilarra lortuta. 2007ko denboraldian sasoi ona izan zuen: 2007ko Munduko Txapelketan irabazi zuen, Pista Estaliko munduko txapeldun bihurtu zen 2008an eta garaipen bolada amaitu zen Pekingo Olinpiar Jokoetan galdu zuenean, zilarra eskuratu zuen. Bigarren aldiz munduko txapeldun izan zen 2009an. Bere sariak, besteak beste, 2010eko urteko IAAF munduko atleta eta urteko atleta europarraren garaikurra (2007, 2010).

2021eko otsailaren 19an kirol profesionaletik erretiratu zen.
thumb|213x213px| 2.08m saltatzeko bidean Zagreben.

## Estatistikak 
### Marka Pertsonalak 
## Palmaresa 
### Nazioartekoa 
ezkerrera|thumb|270x270px| Vlašić azkar bihurtu zen Kroaziako emakumezkoen altuera jauziko atleta nagusia.
### Nazionala 
* 4x txapeldun absolutua aire librean, altuera jauzian (2000, 2001, 2002, 2005)
* 3x txapeldun nazionala pista estalian, altuera jauzian (2001, 2002, 2004)

## Kanpo estekak
Heduarrak

**Heduarrak** edo Eduarrak  ( edo Aedui, galieraz: *Aiduoi, 'sutsuak ?'; Antzinako grezieraz: Aἴδουοι), erromatarren aurreko Galiako herri zelta boterretsu bat izan ziren, Saona ibaiaren haranean kokatzen zirenak, Bibrakte bere hirigune nagusiaren inguruan, gaur eguneko Saona eta Loira departamenduetan. Sekuaniarren, etsaitasun tradizionala zuten haiekin, eta mendebaldeko arvernien auzokideak ziren.

Sufragio bidezko buruzagitza tribal sistema baten bidez gobernatuak, Bergobreto deitua, erromatarrekin aliantza bat adostu zuten, *Errepublikako anai* izendatuak izan zirelarik. Aliantza honen izenean, erromatarren laguntza eskatu zuten helveziarrekin zuten borrokan, eta jatorrizko tropez hornitu zituzten Julio Zesarren indarrak, odolezko anaiatzat hartzen zituenak, K. a. 57an Galiako Gerran. Hala ere, gainontzeko nazio galiarrekin bat egitea erabaki zuten, Vercingetorixen alde eginez K. a. 52an.

Erromaren menpe egon ondoren, bere lurraldea Galia Lugdunensis probintzian inskribatua izan zen, *Augustodunum* (egungo Autun) hiribilduan hiriburua zelarik.

Klaudio enperadoreak, erromatar hiritartasuna eman zien 48an, *taula klaudiar*retan gordetako hitzaldi batean.
thumb|Heduarren txanpona
erdian|thumb|Bibracteko aztarnategi-museoan egindako heduar gerlari baten berreraikitzea

## Erreferentziak 
## Heduar ezagunak 
Heduar izen batzuk iritsi zaizkigu Zesarren obraren bidez edo Bibraktarren gunean aurkitutako objektuetatik:

* Convictolitavis heduarren magistratu gorena (bergrobeto) da, Zesarren erabakiz, Kotos arerioa indultatuz. Heduarren eta erromatar okupazioaren aurkako koalizio arteko elkartzearen buru nagusitzat hartzen da.
* Dumnorix heduarren buruzagi bat izan zen Galietako gerran eta Julio Zesarren etsairik bortitzenetako bat izan zen.
* Diviziako bere existentzia historikoki frogatua duen antzinateko druida bakarra da.
* Litaviko heduarren arteko zelta nabarmen bat da, familia eraginkor batekoa.
* Suros, Julio Zesarren aipamen batengatik ezaguna, Erromatarren aurka borrokatu zen azken heduarra izan zela uste da. 51. urtean hil zen.

## Kanpo estekak
Pete Schoening

**Peter Kittilsby Schoening** (1927ko uztailaren 30a - 2004ko irailaren 22a) mendizale estatubatuarra izan zen. Schoening 1958an lehen aldiz Gasherbrum I tontorra arrakastaz igo zuten bi estatubatuarretako bat izan zen, eta 1966an Antartikako Vinson mendiaren gailurrera iritsi zen lehenetarikoa izan zen.
Giambattista della Porta

**Giambattista della Porta**, **Giovanni Battista Della Porta** bezala ere ezaguna (Vico Equense, Napoliko Erresuma, 1535eko azaroaren 1a - Napoli, 1615eko otsailaren 4a) italiar polimata eta antzerkigilea izan zen. Napolin bizi izan zen Iraultza zientifikoa eta Erreforma protestantearen garaia. Bere lanik ospetsuena *Magia Naturalis* izan zen, 1558an argitaratua. Liburu honetan bere ikerketa objektuei buruz aritu zen: okultismo, alkimia, matematika, meteorologia eta naturaren filosofia. "Sekretuen irakaslea" ere deitu zioten. 1563ko *De Furtivis Literarum Notis* liburuan kriptografiari buruz hitz egin zuen. Bere *Phytogmononica* liburuan bere landare exotikoen bildumaz aritu zen. *Academia Secretorum Naturae*-ren sortzailea izan zen, eta bere kideak *Otiosi* (*alferrak*) bezala ezagutuak izan ziren. Akademia agintari erlijiosoek desegin zuten, baina Dalla Porta katoliko eta jesuita laikoa izan zen. Bere lanek nekazaritza, zientzia militarra, hidraulikoa eta farmakologia bultzatu zituzten. Gainera, kamera iluna hobetu zuen. Gainera, 20 antzezlan baino gehiago idatzi zituen.

## Lanak 
* *Magia naturalis* (1558)
* *De furtivis Literarum Notis* (1563)
* *Villa* (1583–92)
* *De refractione optices* (1589)
* *Elementorum curvilineorum libri duo* (1601)
* *Coelestis Physiogranonia* (1603)
* *De occultis literarum notis* (1606).
* *De aeris transmutanionbus* (1609)
* *De Miracoli & Maravigliosi Effetti dalla Natura prodotti* (1665)
* *Magiae naturalis sive de miraculis rerum naturalium* (1584)
* *De humana physiognomonia* (1586)
* *Phytognomonica* (1589)
* *Pneumaticorum libri tres* (1601)
* *De distillatione* (1608)
* *Della chirofiscommedie* (1677)
* *Le commedie* 1 (1910)
* *Le commedie* 2 (1911)
* *Humana Physiognomonia* / ''Della Fisionomia dell'uomo libri sei* (2011/2013)
* *Ars reminiscendi* (1996)
* *Taumatologia e Criptologia* (2013)
* *De munitione libri tres* (2010)
* *Claudii Ptolomaei Magnae Constructionis Liber primus'* (2000)
* *Il Teatro* (2000/2003)
* *Coelestis Physiognomonia* e, in appendice, *Della Celeste Fisonomia* (1996)
* *De aeris transmutationibus* (2000)
* *Villae libri XII* (2010/2013)
* *Elementorum Curvilineorum Libri tres* (2005)
* *Pneumaticorum libri tres* (2008)
* *De ea naturalis Physiognomoniae parte quae ad manum lineas spectat libri duo'' (2003)

## Kanpo estekak
Marcus Schmuck

**Marcus Schmuck** (1925eko apirilaren 18a - 2005eko abuztuaren 21a) austriar alpinista izan zen. 1957an, Hermann Buhlekin batera, espedizioa antolatu zuen, hasiera batean Buhlek aurreikusi eta hasi zuena, munduko hamabigarren mendirik garaiena igotzeko, Broad Peak (8.047 metro) Pakistango Karakorumen. Espedizioko beste kideak Fritz Wintersteller eta Kurt Diemberger izan ziren. Bere bizitzan 74 espedizio antolatu eta zuzendu zituen mundu osoko mendi garaietara.

## Lehen igoerak 
* 1946 Nördlicher Mandlkopf, Southwest face, V
* 1948 Wildalmkirchl, Hego trabesia, V +
* 1949 Fleischbank, Ekialdeko tximinia zuzena ("Schmuckkamin"), VI
* Sommerstein, Mendebaldeko aurpegia, 1. neguko igoera
* 1953 Birnhorn, South face, 1. neguko igoera
* 1955 Snökuppelen, North face, IV
* Falkenstein, Hego-ekialdeko gailurra, III
* Westbyfijell, Hego aurpegia, III eta Hego-ekialdeko gailurra, II
* 1956 Petit Dru, Mendebaldeko aurpegia, denbora errekorra 1,5 egun
* Bischofsmütze zuzeneko Ipar aurpegia, VI +
* 1957ko Broad Peak 8047m ekainaren 9an
* Skil Brum 7420m ekainaren 19an
* 1959an Hoggar Denachnet 2690m, ekialdeko gailurra
* 1963 Koh i Sayoz 6920m
* Koh i Shogordok 6855m
* 1965 Darban Zom 7220m
* Wildalmkirchl, Hego trabesia
* 1982 Muztagh Ata 7546m, 3. igoera, ibilbide berria

### Liburuak 
Marcus Schmuck-ek honako liburua idatzi zuen:

* *Broad Peak 8047m* Meine Bergfahrten mit Hermann Buhl, 1958.

## Kanpo estekak 
* Austriako OEAV Karakoram espedizioko taldekidea 1957an
* Skil Brum Summitpost.org webgunean
Fritz Wintersteller

**Fritz Wintersteller** (1927ko urriaren 21a - 2018ko irailaren 15a) 1957an Broad Peaken lehen igoera egin zuen alpinista austriar bat izan zen, Hermann Buhl, Kurt Diemberger eta Marcus Schmuckekin batera.

Eskalatzaile profesional bat izan ez zen arren, Alpeetako 4000 metroko ia mendi guztiak igo zituen, Hochkogel (ipar aurpegia) eta Wiesspitze mendien lehen igoerak barne. Itxuraz, berak, 4000 metrotik gorako beste hiru "bigarren mailako" mendiak ez zirela "behar bezain ederrak" eskalatuak izateko esan zuen.

Bere azken urteetan, hainbat bidaia egin zituen Alaskara eski ibilaldi luzeak egiteko eta hainbat ibaitan raftinga egiteko. 2010ean Salzburgon bizi zen, Austrian. Aldaka-arazoak zirela eta, bizikletaz mugitu ohi zen.

## Lehen igoerak 
* 1943
** Kleines Fieberhorn, Hego-ekialdeko dorrea, V. aldaera
** Grosses Fieberhorn, Hego trabesia, V-
** Bratschenkopf, Hego aurpegi zuzena, V.
* 1944
** Zahringkogel, Mendebaldeko aurpegi zuzena, V +
** Watzmannfrau, Ipar-mendebaldea, ezkerreko trabesia, V +
* 1945
** Hochkogel, Northwest face tower, V
* 1946
** Grosswand, Hego gandorra, 1. jaitsiera eskietan
* 1948an
** Wiesspitze, Mendebaldeko aurpegi zuzena, V +
** Lehender Kopf, Mendebaldeko aurpegi zuzena, V
* 1955
** Falkenstein, Hego-ekialdeko gailurra, III
** Westbyfijell, Hego aurpegia, III eta Hego-ekialdeko gailurra, II
** Snökuppelen, North face, IV
* 1957
** Broad Peak 8030m, Forepeak maiatzaren 29an
** Broad Peak 8047m ekainaren 9an
** Skil Brum 7420m ekainaren 19an 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Christophe Péraud

**Jean-Christophe Péraud** (Tolosa, 1977ko maiatzaren 22a), frantziar txirrindulari ohia da. Mendiko bizikletan eta errepidean aritu zen eta bietan lorpen aipagarriak lortu zituen. 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen Mendiko bizikletan. Modalitate horretan, Europako txapelduna izan zen urte horretan eta baita 2005ean ere. Errepidean, berriz, Frantziako Tourrean bigarren postuan amaitu zuen.

## Taldeak 
### Mendi Bizikleta 
* Team Lapierre (1998-2005).
* Orbea (2006-2008).
* Massi (2009).

### Errepidea 
* Omega Pharma-Lotto (2010).
* Ag2r La Mondiale (2011-2016).

## Palmaresa 
### Mendi Bizikleta 
### Errepidea 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko Txapelketetan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Blue Monday (abestia)

**"Blue Monday"** ingelesezko dantza eta pop abestia da. New Order musika taldearena. 12 hazbeteko single gisa kaleratu zen 1983ko martxoaren 7an Factory Recordsen bidez.

Taldearen estudioko bigarren albumaren *(Power, Corruption & Lies*) kasete eta CD bertsio batzuetan agertu izan da, eta ondorengo berragerpen ugari egin ditu, eraldaketekin eta bildumetam. Kantuaren egiletza taldeko orduko lau kideena da: Gillian Gilbert, Peter Hook, Stephen Morris eta Bernard Sumner.

## Ezaugarriak 
"Blue Monday" ereserki synth-pop da, dantza esezna alternatiboko abesti kutuna da, beste artista askoren inspirazioak jaso zituena. Jatorrizko singleak arrakasta komertziala izan zuen eta herrialde askotan top 10 bilakatu zen. Garai guztietako maxisingle salduena da. Erresuma Batuan 1,16 milioi ale saldu ditu formatu guztietan, 1988 eta 1995eko berrargitalpenak barne.

Hook baxujoleak esan izan du abestia funtsean "lapurtu" egin zutela Donna Summer "Our Love" abestitik *(Bad Girls* albumekoa). Hooken beraren abestiko ekarpen nagusia, baxuaren erritmo-lerroa, Ennio Morricone soinu bandatik eratorria da, argiki entzun daiteke *Per qualche dollaro in più* filmean duela jatorria. Bernard Sumnerrek aipaturiko beste influentzia eta ekarpen batzuk: Klein + MBO eta Sylvester.

1983ko edizioaren disko azalak diseinu berezia izan zuen: 5 hazbeteko diskete bat agertzen zen, kolorezko kode batekin ertz batean zeinean kodetuta zegoen "FAC 73 BLUE MONDAY AND THE BEACH NEW ORDER", taldearen izena eta A eta B aldeetako kantuak izendatuz (B aldean joan zen *The Beach*).

## Erreferentziak 
## Ikus halaber 
* *Astelehen urdin batean*, Itoizen abestia.

## Kanpo estekak
KEiiNO

**KEiiNO** norvegiar musika-talde bat da, 2018an sortua. Taldea Fred Buljo raperoak eta Alexandra Rotan eta Tom Hugo abeslariek osatzen dute.

## Kontestua eta ibilbidea 
Taldea 2018ko uda amaieran sortu zen, Tom Hugo eta bere senarra, Alex Olsson, "Spirit in the sky" kanta konposatzen hasi zirenean. Proiektua osatzeko, Alexandra Rotan abeslaria eta Fred Buljo rapero eta Joikariarekin batu ziren, KEiiNO ofizialki hirukote bat bezala osatuz. Taldearen izenak Fred Buljoren jaioterritik hartzen du inspirazioa, Kautokeino, hain zuzen ere. Herriaren izena Samieraz *Guovdageaidnu* da, eta azkeneko -*geaidnu* zatia "bidea" bezala itzuli daiteke. Fred Buljoren hitzetan, KEiiNOk hirukotea batzera eraman duen bide edo istorioari egiten dio erreferentzia. Taldearen izena, baina, samierazko esanahia Kven dialektoko ahoskatzearekin bateratzeagatik dator, Fred Buljoren arbaso batzuk talde honetakoak baitziren.

Taldea, baina, ez da abeslarien lehen proiektu artistikoa, izan ere, Alexandra Rotanek dioen bezala, "bakoitzak bere karrera zeukan musika-munduan, baina KEiiNO izan da benetan arrakasta erakutsi diena".

KEiiNO "Spirit in the sky" kanta abesteko eratu zen, Norvegiako Melodi Grand Prix leihaketan parte hartuko zuena 2019an. Leihaketa Eurovision Abesti Lehiaketarako Norvegiaren ordezkaria aukeratzeko erabili ohi da, eta KEiiNOk irabazi ondoren, leihaketan parte hartzeko eskubidea bereganatu zuen. Kantak hirukotearen kideek musika munduan aurrera egiteko zailtasunen kontra nola borrokatu duten islatzen zuen: Fred Buljo etnia gutxiengo bateko kide izanda, Tom Hugo gizon homosexuala bezala eta Alexandra Rotan industrian emakumeei ezartzen zaien presioaren kontra. Leihaketan, kanta finalera pasa zen eta bertan 6. postuan geratu zen 331 punturekin, horietako 291 telebotoarenak. Izan ere, Norvegiak telebotoa irabazi zuen.

2020eko maiatzean, taldeak haien lehen diska atera zuen, OKTA izenekoa. Bertan, musika elektronikoa poparekin, joikarekin edota inuiten eztarri-kantekin konbinatzen dituzte. Diskan haien Eurovisioneko kanta ere agertzen da. Aipatzekoa da ere diskan Electric Fields australiar taldearekin egindako elkarlana, hauek haien herrialdea 2019an Eurovisionen ordezkatzen saiatu zirelarik. OKTA Norvegiako zerrendetan agertu zen, 30. postua lortuz.

2021eko urtarrilaren 11an, taldeak Melodi Grand Prixean berriz ere parte hartuko zuela argitaratu zen, "Monument" kantarekin.

## Diskografia 
* "Spirit in the sky" (2019)
* "Shallow" (2019)
* "Praying" (2019)
* "Vill ha dig" (2019)
* OKTA (2020)
* "I wanna dance with somebody" (2020)
* "Transarctic lover" (2020)
* "A winter's night" (2020)
* "Monument" (2021)

## Kanpo estekak
Valentzia–Joaquin Sorolla geltokia

**Valentzia–Joaquin Sorolla** Valentziar Herrialdeko Valentziako eskualdeko tren geltoki bat da, Valentzia udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 397,6 kilometro-puntua

## Historia 
Valentziako hiriburuaren erdialdean kokatua, Iparraldeko geltokitik 800 metro hegoaldera, 2008 eta 2010 artean eraiki zen, XXI. mende hasierako hiriaren hirigintza aldaketak aprobetxatuz, trenbide hondartzatik gertu dagoen orube zabal batean kokatzeko.

## Geltokia 
Eraikinak oinplano angeluzuzena du eta argi eta garbi bereizitako bi gune ditu: hangar handia, oinplano angeluzuzenekoa, eta bidaiarientzako eraikina bera, u formako oinplanokoa eta hangarraren egiturarekiko zutabe independenteak dituena.

Fatxadak erritmikoki garatuta daude kristalezko polikarbonatozko moduluen arabera, hau bezalako behin-behineko eta behin betiko egitura bati dagokiona. Obraren proiektua eta zuzendaritza Luis Almeida Duarte eta Elvira Puchades Gimeno arkitektoek egin dute, eta proiektuaren kudeaketa Jorge Bernabeu Larena eta Elvira Puchades Gimeno ACXT/Idom enpresaren esku geratu da.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Kari Alberdi

**Kari Alberdi** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1996) komunikazio zientifikoko aditugaia da.

## Biografia 
Kimika ikasi ondoren, komunikazio zientifikoko aditua izateko ikasketak egiten dihardu, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Nafarroako Unibertsitate Publikoaren artekoa, eta horren barruan sare sozialak ikasgaia du. Karik sare sozialekin lotura estua duen irakasgai baterako proiektu berezi bat abiatu du. Zientziaren kontzeptuak euskal musikariek egindako abestien bidez hasi da azaltzen Twitterren eta Instagramen. Euskal kantuetako letrak oinarrian hartuta, zientzia azaltzeko ariketa abiatu du twitter sare sozialean.

*Gozamenaren paradisua eta plazeraren infernua* obraren egilea ere bada Xabier Barquerorekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Euskadi Irratiko faktoria saioan zientzia azaltzeko sortu dituen ariketak azaltzen. 2021
Edward Babiuch

**Edward Mikołaj Babiuch** (Grabocin, 1927ko abenduaren 28a - 2021eko otsailaren 1a) poloniar politikaria izan zen. Politburoko kidea eta Poloniako Langileen Alderdi Bateratuko idazkari nagusia izan zen. 1980ko otsailaren 18an, krisi ekonomikoa austeritate politika baten bidez konpontzeko lehen ministro izendatu zuten. Solidarność sindikatuak 1980ko abuztuan antolatutako grebek behartu zuten abuztuaren 24an dimisioa ematea eta Józef Pińkowskik ordezkatzea.

## Kanpo estekak
Carlos Landi Sorondo

**Carlos Silvestre Landi Sorondo** (Tolosa, 1896ko maiatzaren 1a - Donostia, 1974ko urriaren 8a) paisaia-egilea, kartel-egilea, grabatzailea, dekoratzailea eta ilustratzailea izan zen.

## Biografia 
San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian eta Pariseko Grande Chaumière akademia librean egin zituen ikasketak. Donostian Artista Hasiberrien Lehiaketan hainbat sari irabazi zituen 1920-25 urteetan. Kartel ugari egin zituen Tolosako Laborde y Labayen arte grafikoen lantegirako. Gu artista elkarteko kidea izan zen. Italia, Paris, Gante, Mallorca, Andaluzia, Madril eta beste hainbat tokitan bizitu zen, dekorazio lanak egiten askotan.

## Erreferentziak
Abiadura-lasterketa

[thumb|[Tyson Gay 100 metroko lasterketa batean]]
Atletismoan, **abiadura-lasterketa**, pistetan 60, 100, 200 eta 400 metroko distantzia duen oinezko lasterketa da. Ohikoa da, halaber, 300 metroko lasterketak egitea, eta, salbuespen gisa, beste distantzia batzuen gaineko lasterketak egiten dira beste neurketa-sistema batzuekin, adibidez, yardekin. Abiadura lasterketako atleta abiadura-lasterkari deitzen da.

Mota honetako lasterketetan, atleta, irteeran, erdi agonduta dago, pistan jarritako euskarri batzuetan, takoak deituak, hala, korrikalariek, oinak, irteerako takoen aurka bultzatuz trakzioa egiten dute, irteera lerroaren atzean jarritako korridoreari eusteko bereziki diseinatuak. Irteerako epailearen tiroa entzun ondoren, atletak pistara jo eta abiadurarik handienean korrika egiten du helmugara, eta funtsezkoa da irteera azkar bat egitea.

Normalean estalitako edo kanpoko pista batean egin ohi diren lasterketak dira.

Olinpiar Jokoetan egiten dira 4 urtean behin.

## Distantzia estandarrak 
Goi mailako lehiaketa ofizialetan egiten diren distantziak honako hauek dira:

* 60 metro (pista estalian)
* 100 metro
* 200 metro
* 400 metro

## Kanpo estekak
60 metroko lasterketa

thumb|60 metroko lasterketa
**60 metroko lasterketa** gaur egungo atletismo lehiaketako kategoria da estalitako txapelketetan ohikoa dena, baina ezohikoa kanpoko lasterketetan. Normalean, 100 metroko korrikalariak izaten dira lasterketan, ezaugarriengatik irteera bikaina egiteko gai direnak.

60 metroak 1900 eta 1904ko Olinpiar Jokoetan egin ziren ofizialki.

## Olinpiar medaila irabazleak 
## Kanpo estekak
Takahiro Shiraishi

japoniar serie-hiltzaile eta bortxatzailea izan zen. "Twitterreko Hiltzailea" ezizenez ezaguna ere, bere biktimak sare sozial horren bidez aukeratzen baitzituen.

2017ko abuztua eta urriaren artean Zama jaioterrian bederatzi pertsona erail zituen, nagusiki neska gazteak, tartean institutuko neska ikasleak.

2020an heriotza-zigorra ezarri zioten, eta 2025eko ekainaren 27an urkamendian exekutatu zuten.

## Kanpo estekak
Zugastieta (Muxika)

**Zugastieta** Muxikako auzunea da lehen Gorozikako elizatearen parte zena, 1966ko egungo Muxikaren bateratzea izan arte. 

Oka ibaiak auzoa zeharkatzen du. Zugastieta-Muxika geltokia bertan dago. Zenbait etxe eta baserri ditu auzuneak, eta Baldena edo Etxezarreta etxea nabarmentzen da horien artean, jauregi barroko itxurakoa.

## Erreferentziak
Robert Paparemborde

**Robert Paparemborde** (Inhasi, Bearno, 1948ko uztailaren 5a - Paris, 2001eko apirilaren 19a) frantziar errugbilaria izan zen, harroin postuan aritzen zena. 1966 eta 1983 bitartean Section paloise taldean jokatu zuen. Bere ibilbideko azken urtean Racing Parisen jokatu zuen eta lehen mailara igotzea lortu zuen. Frantziako errugbi selekzioan 54 aldiz jokatu zuen, horietatik bost kapitain gisa eta zazpi entsegu sartu zituen. Frantziaren hiru Bost Nazioen Txapelketa irabazi zituen (1977, 1981 eta 1983). Erretiratu ondoren Racing 92 taldeko entrenatzailea eta presidentea izan zen.

## Bibliografia 
* Gaston, Pierre., On l'appelait Patou : Robert Paparemborde, Orthez, Éditions Gascogne, 2019

## Ikus, gainera 
* Frantziako errugbi selekzioa 1977ko Bost Nazioen Txapelketan
Shariputra

**Shariputra** (palieraz Sāriputta, eta japonieraz Sharihotsu) Siddhartha Gautamaren hamar dizipulu nagusiren bat izan zen. Śāri Putrak ‘Śāriren semea’ esan nahi du. Beste izenekin ere ezagutzen zaio: Upatisya, Upatishia edo Pal Upatissa.

## Biografia 
Sariputra brahman familia baten altzoan jaio zen, Rajagriha inguruan, antzinako Magadha erresuma hinduaren hiriburuan. Haurtzarotik Maudgalyayanaren laguna izan zen eta elkarrekin Sanjaya Belattipputtaren dizipuluak bihurtu ziren. Azken hau aszeta bat zen, ez-budistak ziren sei maisuetariko bat. Sakyamuni goiargitu izan ondoren, Shariputrak Rajagrihan Asvajit aurkitu zuen. Asvajit Sakyamuniren dizipulua zen. Asvajit karmari buruz hitz egin zion. Sariputra, liluratuta, Sakyamuniren jarraitzailea izan nahi zuen. Maudgalyayana berarekin joan zen eta haiekin Sanjayaren 250 dizipulu eraman zituzten Budismora.

Sariputra Maudgalyayanarekin batera haien predikuei esker gailendu ziren Sakyamuniren jarraitzaileen artean. Baina budisten artean haustura bat gertatu zen: Devadattak eragin zuen zisma, herekin 500 monje eramanez. Sariputra eta Maudgalyayana izan ziren Devadattari erantzun ziotenak eta, azkenik, 500 monje Sakyamunirengana itzuli ziren.

Sakyamunik Sariputra asko estimatzen zuen eta bere ondorengo gisa onartzen zuen. Hau ez zen gertatu, zoritxarrez, Sariputra gaixotu baitzen eta Sakyamuni baino lehenago hil baitzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Siddhartha Gautama

## Kanpo estekak 
* :BudismoNichiren.net
Alvin Christian Kraenzlein

**Alvin Christian "Al" Kraenzlein** (1876ko abenduaren 12a - 1928ko urtarrilaren 6a) atleta estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Milwaukee-n (Wisconsin) jaio zen eta Wisconsin-Madison-eko Unibertsitatean eta Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasi zuen. 1897an irabazi zuen titulua, Amateur Athletic Union-eko (AAU) 220 yardako hesi-lasterketa. AAU-ko 5 titulu eta Intercollegiate Association of Amateur Athletes of America-ko 8 titulu irabazi zituen. Parisko 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan lau lasterketa irabazi zituen, 60 metroko lasterketa, 110 metroko hesi-lasterketa, 200 metroko hesi-lasterketa eta luzera-jauzia. 1900eko hamarkadaren amaieran erretiratu zen, munduko 6 errekor zituela.

Joko olinpikoen edizio berean lau olinpiar titulu irabazi zituen lehen atleta izan zen. Horrez gain, atletismoan banakako lasterketetan hori egin duen atleta bakarra da.

## Kanpo estekak
The Penthouse: War in Life

***The Penthouse: War in Life*** () Lee Ji-ah, Kim So-yeon, Eugene, Um Ki-joon, Park Eun-seok eta Yoon Jong-hoon aktoreek antzezten duten Hego Koreako telesaila da. SBSen estreinatu zen 2020ko urriaren 26an.

## Pertsonaiak 
* Lee Ji-ah: Shim Su-ryeon
* Kim So-yeon: Cheon Seo-jin
* Eugene: Oh Yoon-hee
* Um Ki-joon: Joo Dan-tae
* Park Eun-seok: Gu Ho-dong/Logan Lee
* Yoon Jong-hoon: Ha Yoon-cheol

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkortasun

[link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:LA_LEY_DE_MURPHY.jpg|thumb|[Murphyren legea, ezkortasunaren adibide bat da.]]
**Ezkortasuna** edo **pesimismoa** (latinezko *pessimum* hitzetik, "Okerrena") aldarte eta doktrina filosofiko bat da, mundu posibleetan okerrenean bizi garela, *oinazea betierekoa den mundu batean* (Schopenhauer) eta inoiz izango ez duguna lortzen saiatzea dela gure patua. Ezkortasunak zibilizazioaren eta giza izaeraren aurrerabidea ukatzen du. Ikuspegi psikologikotik zein psikiatrikotik, depresio gisa ezagutzen den gaixotasunaren ezaugarri edo sintoma nabarmenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baikortasun

## Kanpo estekak
Zikiratzaile-txilibitu

**Zikiratzaile-txilibitua** Euskal Herrian ere tradizioa duen musika tresna da, Panen flauta antzekoa. Tradizionalki, baserriz baserri joaten ziren zikiratzaileek erabiltzen zituzten, eta labanak eta bestelako tresnak zorrozten zituzten txorroskileroen berbera da. Ez da oso ohikoa izan herri musikan, baina badu tradizioa Galizian, bereziki Ourensen.

## Egitura 
Sasi trapezoidala den ezpelezko taulatxoa da. Goialdeko ertzean luzera ezberdinetako eta bertikalki egindako zuloak ditu. Behealdeko muturra txoriburu itxurarekin erremataturik izan ohi du.

## Jotzeko era 
Esku batekin hartzen da. Ezpainak goialdeko ertzaren kontra jarrita haizea botatzen da zuloen ertzen kontra.

## Erabilera herri musikan 
Gaur egun, euskal herri-musikan ez da erabiltzen Pan flauta motako tresnarik, baina garbi dago antzina, XX. mendearen hasiera arte erabili izan dutela euskal ahuntzain eta zikiratzaileek.

Galiziako zorrotzaileek, beraien etorrera adierazteko erabiltzen dituztenen oso antzekoak dira tresna hauek, eta Euskal Herrian ere ofizioaren adierazgarritzat erabili ohi ziren. Galiziako tresnaren grabazioak Alan Lomax folkloristak grabatu zituen, eta famatu egin ziren, beranduago, Miles Davisek *Sketches of Spain* diskoan horren bertsioa egin zuelako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Visconti (txirrindularia)

**Giovanni Visconti** (Turin, 1983ko urtarrilaren 13a), txirrindulari italiar ohia da, profesionala 2005etik 2022ra. Italiako txapelduna izan da hirutan.

## Taldeak 
* Domina Vacance (2005).
* Milram (2006).
* Quick-Step (2007-2008).
* Movistar (2012-2016).
* Bahrain Merida (2017-2018).
* Neri Sottoli/Vini Zabù (2019-2020).
* Bardiani (2021).

## Palmaresa 
**2004**
* 3. Giro delle Regionin
**2006**
* Sabatini Kopa.
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
**2007**
* Sabatini Kopa.
* Brixia Tourreko etapa bat.
* 15px 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
**2008**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat.
* Fourmiesko Sari Nagusia.
* 2. Valoniako Sari Nagusian
**2009**
* Agostoni Kopa.
* Esloveniako Itzuliko etapa bat.
* Melinda Saria.
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
**2010**
* 15px 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Olbia-Pantogia Klasikoa.
* Luxenburgo Itzuliko etapa bat.
* 20px Turkiako Itzulia
* 2. Camaioreko Sari Nagusian.
* 2. Esloveniako Itzulian.
**2011**
* 15px 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa bat.
* Settimana Lombardako etapa bat.
* 2.  Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 3. Omango Tourrean
**2012**
* Udaberriko Klasikoa.
* Getxoko Zirkuitua.
**2013**
* Italiako Giroko bi etapa.
**2015**
* Italiako Giroko mendiko sailkapena.
**2016**
* Udaberriko Klasikoa.
* 3. Toskanako Giroan eta etapa bat.
* 3. Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusian
* 4. Miguel Indurain Sari Nagusian
**2017**
* Emiliako Giroa.
* 2. Esloveniako Itzulian
**2018**
* Austriako Itzuliko hiru etapa.
**2019**
* Toscanako Giroa.
* Trittico Lombardo
* 2. Esloveniako Itzulian eta etapa bat.
* Austriako Itzuliko etapa bat
* 2. Tre Valli Varesinen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauro Gianetti

**Mauro Gianetti** (Isone, 1964ko martxoaren 16a), suitzar txirrindulari ohia da. Bi monumentu, eta gurean, Udaberriko Klasikoa irabazi zituen.

## Taldeak 
* Festina-Lotus (1992-1993).
* Mapei (1994).
* Team Polti (1995-1996).
* La Française de Jeux (1997-1998).
* Vini Caldirola (1999-2000).
* Team Coast (2001-2002).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
100 metroko hesi-lasterketa

**100 metroko hesi-lasterketa** edo **100 m hesiak** egungo atletismoaren lasterketa bat da, emakumezkoen modalitatean bakarrik lehiatzen dena, gizonezkoak 110 metroko hesi-lasterketan lehiatzen baitira.

Hesien altuera 84 zentimetrokoa da, lehenengoa hasieratik 13 metrora eta gainontzeko bederatziak 8,5 metroko tartetan, 10,5 metro geratzen dira azkenaren eta helmugaren artean.

## Historia 
100 metroko hesi-lasterketa aro modernoko Olinpiar Jokoetako atletismo programaren barruan dago 1972an Munichen egin zen edizioaz geroztik, 1932ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetatik ordura arte egin zen 80 metroko hesi-lasterketa ordezkatu zuenetik.

## Kanpo estekak
Tony Trabert

**Marion Anthony "Tony" Trabert** (Cincinnati, 1930eko abuztuaren 16a - Ponte Vedra Beach, Florida, 2021eko otsailaren 3a) estatubatuar tenislaria izan zen. 1945 eta 1955 artean jokalari amateurra izan zen eta 1955 eta 1963 artean jokalari profesionala. Grand Slameko bost txapelketa irabazi zituen bi aldiz Roland Garros (1954 eta 1955), behin Wimbledon (1955) eta bi aldiz AEBetako Irekia (1953 eta 1955). Bost titulu ere lortu zituen binakako kategoria (Roland Garros: 1950, 1954 eta 1955, AEBetako Irekia: 1954 eta Australiako Irekia: 1955). 1950eko garaikurra lortu zuen Bill Talbertekin eta besteak Vic Seixasekin. Estatu Batuetako taldearekin Davis Kopa irabazi zuen 1954an.

## Kanpo estekak
The Dig (2021eko filma)

***The Dig*** 2021eko Simon Stone australiar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da, John Preston idazlearen izen bereko eleberrian oinarritua, Sutton Hooko 1939ko ikerketa arkeologikoa berrimajinatzen duena. Carey Mulligan, Ralph Fiennes, Lily James, Johnny Flynn, Ben Chaplin, Ken Stott, Archie Barnes eta Monica Dolan aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1930eko hamarkadaren azken urteetan, Edith Pretty alargun aberatsa Suffolkeko lursail handi batean bizi da. Basil Brown hondeatzailea eta arkeologo amateurra kontratatzen du bere lurretan indusketak burutzeko. Ehorztoki bat eta hil-itsasontzi bat aurkitzen ditu. Altxor historikoki garrantzitsu honen aurkikuntzak hainbaten nahikaria pizten du, hauen artean British Museum, altxorra bere esku hartu nahi duena.

## Aktoreak 
* Carey Mulligan: Edith Pretty
* Ralph Fiennes: Basil Brown
* Lily James: Peggy Piggott
* Johnny Flynn: Rory Lomax
* Ben Chaplin: Stuart Piggott
* Ken Stott: Charles Phillips
* Archie Barnes: Robert Pretty
* Monica Dolan: May Brown

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joris-Karl Huysmans

**Charles-Marie-Georges Huysmans**, ezagunagoa **Joris-Karl Huysmans** izengoitiaz (Paris, 1848ko otsailaren 5a - *ibidem*, 1907ko maiatzaren 12a) frantziar eleberrigile eta arte kritikaria izan zen. Aita holandarra zen eta ama frantsesa. Funtzionario izan zen 32 urtez, literaturatik bizi ahal izan zen arte. Frantsesaren erabilera idiosinkrasikoa, hiztegi zabala, deskribapenak, satira eta erudizioa ditu ezaugarri. 1884ko *À rebours* eleberriak dekadentismoarekin lotu zuen eta 1898ko *La cathédrale* eleberriak ospea eman zion. Hasierako ezkortasunetik katolizismora bihurtu zen.

## Lanak 
* *Le drageoir aux épices* (1874)
* *Marthe* (1876)
* *Les Soeurs Vatard* (1879)
* *Sac au dos* (1880)
* *Croquis Parisiens* (1880)
* *En ménage* (1881)
* *Pierrot sceptique* (Léon Henniquerekin)
* ''À vau-l'eau* (1882)
* *L'art moderne* (1883)
* *À rebours* (1884)
* *En rade* (1887)
* *Un Dilemme* (1887)
* *Certains* (1889)
* *La bièvre* (1890)
* *Là-bas* (1891)
* *En route* (1895)
* *La cathédrale (eleberria)* (1898)
* *La Bièvre et Saint-Séverin* (1898)
* *La magie en Poitou. Gilles de Rais.* (1899)
* *La Bièvre; Les Gobelins; Saint-Séverin* (1901)
* *Sainte Lydwine de Schiedam* (1901)
* *De Tout* (1902)
* *Esquisse biographique sur Don Bosco* (1902)
* *L'Oblat* (1903)
* *Trois Primitifs* (1905)
* *Le Quartier Notre-Dame* (1905)
* *Les foules de Lourdes* (1906)
* *Trois Églises et trois Primitifs* (1908)

** Egungo argitaraldiak :**
* *Écrits sur l’art (1867-1905)*, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions Bartillat, 2006.
* *À Paris*, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions Bartillat, 2005.
* *Les Églises de Paris*, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions de Paris, 2005.
* *Le Drageoir aux épices'', Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Honoré Champion, 2003.
Nikolai Jezhov

**Nikolai Ivanovitx Jezhov** (; San Petersburg, 1895eko maiatzaren 1agreg./apirilaren 19ajul. - Mosku, 1940ko otsailaren 4a) errusiar polizia sekretu sobietarreko ofiziala izan zen. 1917ko maiatzean boltxebikeekin bat egin zuen eta Armada Gorriarekin borrokatu zen Errusiako Gerra Zibilean. Erregimenean hainbat postu bete ondoren, 1934an Alderdi Komunistaren Batzorde Zentraleko kide izendatu zuten. Stalinek 1934an enkargatu zion lehen Purga Handia eta arrakastaren ondoren, NKVDko zuzendari izendatu zuten. Stalinen ikuspuntutik, Jezhovek gehiegi ikusi zuen eta botere gehiegi zuen, beraz, Laurenti Beriari eskatu zion likidatzeko. 1940ko otsailaren 4an fusilatu zuten eta purga handiaren beste biktima bat bihurtu zen.

## Kanpo estekak
110 metroko hesi-lasterketa

**110 metroko hesi-lasterketa** edo **110 m hesiak** egungo atletismoaren lasterketa bat da, gizonezkoen modalitatean bakarrik lehiatzen dena, emakumezkoak 100 metroko hesi-lasterketan lehiatzen baitira.

## Historia 
Lasterketa honen jatorria 1830ean dago, Oxfordeko Unibertsitateko ikasleek 140 yardako lasterketa bat antolatu zutenean, non 10 hesi gainditu behar zituzten. Geroago, 1864an, egin beharreko distantzia 120 yarda (109,72 metro) eta hesien altuera 3,5 oinetan (1,0667 metro) finkatu zen, lehenengoa irteeratik 15 yardara (13,72 metro) eta gainerako bederatziak 10 yardako (9,14 metro) tarteetan kokatuz.

1888an, Frantziak distantzia egokitu zuen azken hesia eta helmugaren artean 28 zentimetro gehituz, eta horrela, behin betiko, lasterketaren funtsezko ezaugarriak ezarri ziren.

## Kanpo estekak
Kendra Harrison

**Kendra "Keni" Harrison** (Tennessee, Ameriketako Estatu Batuak; 1992ko irailaren 18a) atleta estatubatuarra da, hesi-lasterketetan espezializatua. Estatu Batuak ordezkatu zituen 2015eko Munduko Atletismo Txapelketan eta 2016ko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan. 100 metroko hesi-lasterketako munduko errekorra du 2016ko uztailaren 22az geroztik 12,20 segundoko denborarekin, Yordanka Donkova atleta bulgariarrak 28 urte lehenago ezarritako 12,21eko errekorra gaindituz.

Kentuckyko Unibertsitatean, Wildcats taldearekin lehiatu zen, eta 2015eko NCAA txapelketa irabazi zuen bai kanpoan eta bai barrualdean. Kanpoko txapeldunorde nazionala izan zen 2015ean; 2016an seigarren postuan geratu zen Trials Olinpikoetan, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako sailkapena lortu gabe. 2017an laugarren postuan amaitu zuen 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan.

## Kanpo estekak
Kelly Loeffler

**Kelly Loeffler** (Bloomington (Illinois), 1970eko azaroaren 27a) Ameriketako Estatu Batuetako enpresaburua eta politikaria da.

2021ean Georgia estatuko Senaturako hauteskundeen bigarren itzulian errepublikanoen hautagaia zela Jon Ossoff hautagai demokrataren aurka galdu zuen , eta, ondorioz, Joe Biden presidente hautatuaren alderdiak Ameriketako Estatu Batuetako Goi Ganberaren kontrola lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kelly Loeffler berria egunkarian
* Kelly Loeffler Euskal Telebistan
Lukrezia (Lucas Cranach Zaharra)

***Lukrezia*** Lucas Cranach Zaharra margolari alemaniarrak 1534an margotutako margolana da. Olioa pago-oholean egina neurri hauek ditu: 50.5 x 36.2 zm. Egun Bilboko Arte Ederren Museoan ikus daiteke.

## Historia 
Lukrezia  () elezaharretako erromatar emakumea izan zen. Tito Livioren narrazio klasikoaren arabera, Sexto Tarkinio Erromako erregearen semeetako batek Lukreziarekin maitemindu eta hura seduzitzen saiatu zen, baina, ez zuenez lortu, bahitu eta bortxatu egin zuen. Lukreziak bere aitari eta senarrari aitortu zien desohore hura, eta mendekua hartuko zutela zin eginarazi zien, euren aurrean bere burua hil baino lehen. Sexto Tarkinioren jokaera gaizkina, erromatar herriaren atsekabearen puntu gailena izan zen, eta erromatar monarkiaren amaierarekin eta Erromatar Errepublikaren sorrerarekin amaitu ziren matxinada batzuk sortu zituen.

## Ezaugarriak 
Horrela deskribitzen da lana Bilboko Arte Ederren Museoan: "Atzealde ilunaren gainean, Lukreziaren figura erdi biluzia nabarmentzen da. Neska gazte birtuosoa da, Luzio Tarkinio Harroa erregearen senidea den noble erromatar batekin ezkondutakoa. Paisaiarik gabe eta urregintzako apaingarri aberatsak beste elementu edergarririk gabe, arreta osoa Lukreziaren anatomia finean pilatzen da, argi indartsu batek nabarmenduta. Elementu horien ukimenezko ezaugarriez gain, aipatzeko modukoak dira larruzko mantua, belus granatea, ilea eta belo fin tolesduna; azken horrek biluziaren sentsualtasuna nabarmentzen du, eta, aldi berean, besoak eta eskuak kokatzeko balio du. Konposizioaren erritmo uhintsuak animatu egiten gaitu margolana begiradarekin zeharkatzera, hiltzeardagoen emakume heroiaren aurpegiko edertasun ameslarian pausatu arte."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bilboko Arte Ederren Museoaren webguneko komentarioa.
Ya (egunkaria)

***Ya*** espainiar egunkaria izan zen, Madrilen 1935 eta 1996 artean argitaratua.

Espainiako Bigarren Errepublikan Editorial Católicak sortua, trantsizioan krisialdi sakona jasan zuen. Antena 3 TVk, Ediciones del Surrek eta Diario de Ávilak erosi zuten baina ezin izan zituzten salmentak hobetu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Informaciones

***Informaciones*** espainiar egunkaria izan zen, Madrilen 1922 eta 1983 artean argitaratua. Bere historian zehar egunkariak hainbat argitaratze-ideologia izan zituen eta, egoera jakin batzuetan, hedapen zabala izan zuen.

Espainiako Bigarren Errepublikan, Hirugarren Reichak diruz lagundutako egunkaria antisemita eta filonazia izan zen. Juan March jabea ere izan zuen eta, frankismoaren amaieran, zenbait disidenteen ahotsa izan zen. Urte horietan, kazetaritza modelo arin eta modernoa izan zuen, ondorengo trantsizioaren aitzindaria izan zena. Hala ere, azken urte zailak izan zituen. Egunkaria 1983an utzi zitzaion inprimatzeari, jarduera eten eta itxiera-espediente baten ondoren. Desagertu arte, Madrilen arratsaldeko prentsaren egunkari aitzindarietako bat zen, non Pueblo egunkariarekin lehiatzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Pullin

**John Vivian Pullin** (Aust, Gloucestershire, 1941eko azaroaren 1a - Bristol, 2021eko otsailaren 5a) ingeles errugbilaria izan zen, orpokatzaile moduan aritzen zena. 1966tik 1976ra Bristol Rugby taldean jokatu zuen. Ingalaterrako errugbi selekzioan 42 aldiz jokatu zuen eta selekzioko kapitaina izan zen. 1971n Zeelanda Berrira eta 1974an Hegoafrikara egindako biretan British and Irish Lions taldearekin jokatu zuen. All Blacks garaitu zuen hiru talde ezberdinekin (Ingalaterra, British and Irish Lions) eta Barbarians, eta Zeelanda Berria, Australia eta Hegoafrika mendean hartu dituzten lau kapitain ingelesetan lehena izan da. Lanbidez nekazaria izan zen.

## Erreferentziak
Jon Ossoff

**Jon Ossoff** (Atlanta, 1987ko otsailaren 16a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema-ekoizlea, ikerketa kazetaria eta senataria da.

2021ean Georgia estatuko Senaturako hauteskundeen bigarren itzulian demokraten hautagaia zela Kelly Loeffler hautagai errepublikanoari irabazi zion, eta, ondorioz, Joe Biden presidente hautatuaren alderdiak Ameriketako Estatu Batuetako Goi Ganberaren kontrola lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Ossoff berria egunkarian
*  Euskal Telebistan
80 metroko hesi-lasterketa

**80 metroko hesi-lasterketa** edo **80 m hesiak** atletismo lasterketa da, 1932ko Los Angeleseko eta 1972ko Municheko Olinpiar Jokoen artean olinpiar lasterketa izan zena. 100 metroko hesi-lasterketak ordezkatu zuen. Gaur egun, beterano eta prestakuntza kategorietako lasterketa da.

## Joko Olinpikoetako domina irabazleak 
## Kanpo estekak
Fritz Moravec

thumb|Hilarria
**Fritz Moravec** (1922ko apirilaren 27a - 1997ko martxoaren 17a) austriar alpinista eta idazlea izan zen. Karakorum mendikatean egindako espedizio ugariengatik da ezaguna, non Gasherbrum IIaren lehen igoeran parte hartu zuen (8.034 m). Moravec Glockner-Kaprun mendizale eskolaren sortzailea izan zen.

## Libruak 
* *Weiße Berge: schwarze Menschen*, 1958
* *Dhaulagiri: Berg ohne Gnade*, 1960
* *Gefahren und Gefährten*, 1961

## Sariak 
* Karl Renner saria, 1956ko abenduaren 13an emana

## Kanpo estekak 
* Hochgebirgsschule
Evelyne Hall

**Evelyne Ruth Hall** (Minneapolis, 1909ko irailaren 10a - Oceanside, Kalifornia, 1993ko apirilaren 20a) atleta estatubatuarra izan zen, espezialista 80 metroko hesi-lasterketan, non 1932an olinpiar txapeldunordea izatera iritsi zen.

## Kirol-karrera 
Los Angeles 1932ko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina irabazi zuen 80 metroko hesi-lasterketan, 11,7 segundoko denborarekin, helmugara Babe Didrikson herrikidearen atzetik (urrea 11,7 segundorekin ere) eta Marjorie Clark hegoafrikarraren aurretik (brontzea 11,8 segundorekin).

## Kanpo estekak
Saint-Étienne abadia (Dijon)

**Saint-Étienne abadia** Dijongo erdigune babestutako eraikin historikoa da. Hasieran kolegiata zen eta XI. mendearen hasieran abadetxea bihurtu zen. Langres elizbarrutia, Dijon elizbarrutia sortuz, banatu zenean, denbora gutxiz, katedraleko kapituluaren egoitza bihurtu zen, Saint-Bénigne katedralaren aurretik. 2015etik Unescoren Gizateriaren Ondarearen izendapena du. 1611an, Paulo V.ak berriro ere kolegiata mailara eraman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auto-Tune

**Auto-Tune** (edo **autotune**) Antares Audio Technologiesek 1997an sortutako audio prozesadore bat da. Zehaztasun faltak eta akatsak ezkutatzeko erabiltzen dute, beraz, artista askori afinazio zehatzagoko grabazioak egiteko aukera eman die. Auto-Tune, efektu eta soinu interesgarriak lortzeko baliabide artistiko bezala ere erabiltzen dute.

1998an Cher abeslariak «Believe» abestian distortsio efektua sortzeko erabili zuen. «Believe» software hori helburu horrekin erabili zuen lehen grabazio komertziala izan zen. Abesti honen arrakastaren ondoren, "Cher efektua" ere deitu zioten. Auto-Tuneak grabazioen eta zuzeneko emanaldien arteko aldea jar dezake, batzuetan nabarmena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcoscypha

***Sarcoscypha*** Pezizomycetes klaseko onddo genero bat da. Europan, Ipar Amerikan eta Asiako ingurune tropikaletan aurki daitezke. Apotezioak kopa itxura du eta, askotan, kolore distiratsuak dituzte.

Forma anamorfikoei *Molliardiomyces* genero izena ematen zitzaien, baina onddoen nomenklatura izen sinpleekin izena aldatu eta genero sinonimoak direla kontsideratzen da.

## Etimologia 
Izena antzinako grezieratik dator, σαρκο- (sarco-), «haragia», eta σκύφος (skyphos), literalki «edalontzia».

## Espezieak 
28 espezie ezagutzen dira, euren artean honakoak:
* *S. austriaca*
* *S. chudei*
* *S. coccinea*
* *S. dudleyi*
* *S. emarginata*
* *S. excelsa*
* *S. hosoyae*
* *S. humberiana*
* *S. javensis*
* *S. jurana*
* *S. knixoniana*
* *S. korfiana*
* *S. lilliputiana*
* *S. macaronesica*
* *S. mesocyatha*
* *S. occidentalis*
* *S. serrata*
* *S. shennongjiana*
* *S. vassiljevae*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrey Amador

**Andrey Amador** (San Jose, 1986ko abuztuaren 29a), Kosta Rikako txirrindularia da. Bere herrialdeko lehen txirrindularia da Itzuli Handietako lider maillota jazten eta, baita, etapa irabazten ere. Hau guztia, Italiako Giroan lortu du, eta baita, lehenengo hamarretan sailkatzea, bi aldiz. Gainera Joko Olinpikoetan parte hartu zuen.

Profesionala izan baino lehen, Bidasoko Itzulia, Gorlako Igoera, Euskaldun Txapelketa eta Nafarroako Itzuliko etapa bat irabazi zuen, Euskal Herrian.

## Taldeak 
* Viña Magna (2006).
* Movistar (2009-2019).
* INEOS (2020-2021).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: Ez zuen parte hartua 
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Alfredo Galán

**Alfredo Galán Sotillo** (1978ko apirilaren 5a, Puertollano, Ciudad Realgo probintzia), espainiar serie-hiltzaile eta militar ohi bat da, *Barajaren Hiltzailea* (gaztelaniaz *El Asesino de la Baraja*) ezizenez ezaguna.

Bere biktimak Espainiako Armadan militar zela Bosnian egon zeneko Tokarev TT-33 pistolaz erail zituen. Ezizenaz bere hilketak baraja-kartez adierazten zituelako jaso zuen. Espainiar hedabideek ezizen hori jaso eta ospetsu egiteak hiltzaileari bere hilketak egin eta adierazle hori erabiltzeko gehiago kemendu zuten.

2003an zehar Madrilgo Erkidegoan sei pertsona erail eta beste hiru hiltzen saiatzeagatik 140 urte eta hiru hilabeteko espetxe zigorra jaso zuen.
Irving Saladino

**Irving Jahir Saladino Aranda** (Ciudad de Colón; 1983ko urtarrilaren 23a ) Panamako olinpiar atleta ohia da, luzerako jauzian espezializatua. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen. Domina olinpikoa irabazi zuen bigarren panamarra da, Lloyd LaBeach-ek 1948ko Londresko Olinpiar Jokoetan egin zuenetik hirurogei urtera. Urrezko domina irabazi zuen Erdialdeko Amerikako lehen gizonezko atleta ere bada.

## Marka pertsonalak 
## Txapelketak 
## Kanpo estekak 
* IAAF profila
Peter Kürten

**Peter Kürten**, ezizenez **Düsseldorfeko Banpiroa** (1883ko maiatzaren 16a, Kolonia &ndash; 1931ko uztailaren 2a, Kolonia), alemaniar serie-hiltzaile eta sexu-erasotzaile bat izan zen.

Bere hilketa eta sexu-erasoak 1929ko otsaila eta azaroaren artean Düsseldorf hirian burutu zituen, hortik bere ezizena. Mundu mailan ospea bereganatu eta Alemaniako garai guztietako serie-hiltzaile handienetako bat bilakatu zen. Denera, gutxienez 9 pertsona erail, tartean haurrak, eta beste 31 hiltzen saiatu zen.

Atxilotua, epaitua eta heriotzera zigortua izan zen, gillotinatua izanik.
Urs Zimmermann

**Urs Zimmermann** (Muhledorf, 1959ko azaroaren 29a), Suitzako txirrindulari ohia da, profesionala 1983tik 1992ra.

1983ko Frantziako Tourrean hirugarren postua lortu zuen, Greg Lemond eta Bernard Hinaulten atzetik. 1984an Suitzako Itzulia irabazi zuen, 1986an Dauphiné Libéré eta 1988an Trentinoko Giroa.

Peio Ruiz Cabestanyk "*Historias de un ciclista*" liburuan, berari buruz hitz egin zuen. Urs elikadura baliatuz bakarrik lasterka egiten zuen txirrindulari bakarra zela esan zuen, inbolako bitamina eta komplementurik gabe.

## Taldeak 
* Cilo-Aufina (1983-1984).
* Carrera (1985-1989).
* Motorola (1990).

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcoscyphaceae

**Sarcoscyphaceae** Pezizales ordeneko onddo familia bat da. Guztiek dute kopa itxura. Mundu osoan zehar aurki daiteke, ingurune tropikaletan zein epeletan.

## Generoak 
13 genero eta 102 espezie ezagutzen dira:
* *Aurophora* Rifai 1968
* *Cookeina* Kuntze 1891
* *Geodina* Denison 1965
* *Kompsoscypha* Pfister 1989
* *Microstoma (fungus)* Bernstein 1852
* *Nanoscypha* Denison 1972
* *Phillipsia* Berk. 1881
* *Pithya* Fuckel 1870
* *Pseudopithyella* Seaver 1928
* *Sarcoscypha* (Fr.) Boud. 1885
* *Thindia* Korf & Waraitch 1971
* *Wynnea* Berk. & M.A. Curtis 1867

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unión Deportiva Mutilvera 2020-2021

Entrenatzailea:  Andoni Alonso (2017-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa.

#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2021 
### Udako merkatua 2020 
## Kanpo estekak
Raunkjaerren sailkapena

[thumb|400px|eskuinera|**Raunkjaerren forma biologikoak:**
1. [Fanerofitoa
2-3. Kamefitoa 
4. Hemikriptofitoa 
5-6. Geofito edo kriptofitoa
7. Helofitoa 
8-9. Hidrofitoa 
(terofitoa eta epifitoa ez dira agertzen)]]
**Raunkjaerren sailkapena** landareak sailkatzeko sistema bat da, urtaro desfaboragarria iragateko duten modua kontuan hartzen duena. Christen C. Raunkjaer daniar botanikariak 1904an proposatu zuen, eta 1934an osatu. Sailkapen horren arabera, zortzi forma biologiko bereizten dira:
* Fanerofitoa
* Kamefitoa
* Hemikriptofitoa
* Geofito edo kriptofitoa
* Helofitoa
* Hidrofitoa
* Terofitoa
* Epifitoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak