Mohamed Xukri

**Mohamed Xukri** (, ; 1935eko uztailaren 15a - 2003ko azaroaren 15a) Rif aldeko idazle eta nobelagilea izan zen. Nazioartean ezaguna da bere autobiografia *den Ogi Hutsa* *(al-Khubz* *For* *al-Hafi*) liburua dela-eta, Tennessee Williams dramaturgo estatubatuarrak "gizakiaren etsipenaren egiazko dokumentu" gisa deskribatu zuena.

Xukri 1935ean jaio zen, Ayt Chiker herrian (horregatik bere hartutako abizena: **Xukri)**, herri txiki bat Rif mendietan, Nador probintziaren barruan, Marokon. Oso familia pobrean hazi zen, eta aita tiraniko bat zuenez ihes egin zuen, eta etxerik gabeko haurra izan zen Tangerren, miseria, prostituzio, indarkeria eta drogez inguratuta. 20 urte zituela irakurtzen eta idazten ikastea erabaki zuen, eta geroago eskolako irakasle bihurtu zen.

1960ko hamarkadan Tanger kosmopolitan Paul Bowles, Jean Genet eta Tennessee Williams ezagutu zituen. **Xukriren** lehen idazlana *Al-adab* aldizkarian (Beiruteko hilabetekari bat) argitaratu zen 1966an, "Al-Unf ala al-shati" ("Indarkeria hondartzan") izenburuarekin. Nazioarteko arrakasta Paul Bowles-en *Al-khoubz Al-Hafi* (*Ogi hutsa*, euskaraz) liburuaren ingelesezko itzulpenarekin lortu zuen 1973an (*For Bread Alone*, Telegram Books). Liburua Tahar Ben Jelloun-ek frantsesera itzuli zuen 1980an (Éditions Maspero), 1982an arabieraz argitaratua eta Marokon zentsuratu zen 1983tik 2000ra. Liburua gero beste 30 hizkuntzara itzuli zen. Euskarara Arantzazu Royok ekarri zuen Igela argitaletxean.

Bere lan nagusiak trilogia autobiografikokoak dira, non *Ogi hutsa* lehen liburua den eta *Hutsegiteen garaia* bigarrena. Isuri naturalez marginaziora bultzatzen zuen gizarteari aurre eginez heldu beharko dio bide latzari, berak izan nahi zuena izatera iristeko: gizaki libre eta idazle.

1960ko eta 1970eko hamarkadetan ipuin bildumak ere idatzi zituen.

**Mohamed Xukri** minbiziaz hil zen 2003ko azaroaren 15ean, Rabateko ospitale militarrean. Azaroaren 17an lurperatu zuten Tangerreko Marshan hilerrian. Bertan izan ziren Kultura sailburua, gobernuko hainbat funtzionariok, pertsonalitate asko eta Marokoko erregearen bozeramailea. Hil baino lehen, Xukri-k fundazio bat sortu zuen, Mohamed Xukri izenekoa, bere egile eskubideen, eskuizkribuen eta idazki pertsonalen jabe izan zedin.

## Lehen urteak 
Bere ama hizkuntza Riffiera zen (amazigeraren dialektoa). Pobrezia zela eta, bere familiak Tetuanera jo zuen, eta gero Tangerrera. Umea zela, Xukrik bizirik iraun ahal izan zuen hainbat lani esker: zerbitzari Frantziako familia batean Aljeriako Rif aldean, edo gida Tangerrera iristen ziren marinelekin. Bertan gaztelania ere ikasi zuen. Prostitutak, lapurrak, kontrabandistak eta, batez ere, bere aita tiraniko eta bortitza gako izan ziren bere haurtzaroan. Familiako liskar baten ondorioz, 11 urte zituela utzi zuen familia Tangerren bizitzera joateko. Han, etxerik gabeko haurra zela, lapurreta txikitan, noizbehinkako kontrabandoan eta prostituzioan murgildu zen. 20 urte zituela, bizitza aldatu zion norbait ezagutu zuen.

## Irakurtzen eta idazten ikastea 
Pertsona horrek Arabiera estandarra irakurtzen eta idazten lagundu zion, ordura arte berarentzat hizkuntza arrotza zena, desberdina Marokoko arabiera eta amazigerarekin alderatuta. Ez zen bide erraza. Ez zuen aise aurkitu hogei urte beteak izanik bera baino askoz umeagoak zirenekin batera ikasteko aukera emango zion maisurik, haiek baino askoz atzeratuagoa baitzebilen eskolan –ez kalean– ikasten diren ikasgaietan.

## Lanak 
* *Mohamed Choukri, 1935-2003*, Oussama Zekri, (frantsesez)
* "Le pain nu de Mohamed Choukri: une lecture plurielle", Salah NATIJ-ren webgunean, Ma'duba / Invitation à l'adab (frantsesez)
* *Le pain nu de Mohamed Choukri eta aventureraren itzulpena*, Salah NATIJren webgunean, Ma'duba / Invitation à l’adab (frantsesez)
* Hassan Daoud, ''L'homme qui savait ce qu'écrire veut dire*, (frantsesez)
* *Le poète aux pieds nus*, Hanan Kassab-Hassan, (frantsesa)
* *L'enfant terrible de la littérature arabe et écrivain maudit*, Hicham Raji, (frantsesez)
* *Mohamed* Choukri Kenneth Lisenbeeren biografia (ingelesez)
* *Obituary, Mohamed Choukri, Madman of the roses'', 2003ko azaroa, (ingelesez)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak