Carmen Maura

**María del Carmen García eta Maura,** ezagunagoa **Carmen Maura** izenez, ezizenez ''''''Almodóvar neska''''*  (Madril, ) madrildar antzezlea da. Bere karrera bere jaioterrian, Frantzian eta Mexikon egin du, eta arrakasta handia izan du hiruretan. Hala, lau Goya sari jaso ditu –Verónica Forquek baino ez du berdindu errekorra–, eta Frantziako zinemako César saria, baita Cannesko zinemaldi entzutetsuko aktore onenaren saria ere. Urteetan, Europako Zinema Akademiak (1988 eta 1990) sari gehien jasotako aktorea izan zen. Gaur egun, Isabelle Huppert, Juliette Binoche, Sandra Hüller eta Charlotte Rampling aktoreekin partekatzen du ohorea.

Hona hemen parte hartu duen film garrantzitsuenetako batzuk: *¿Qué he hecho yo para merecer esto?, Mujeres al borde de un ataque de nervios, ¡Ay, Carmela!, Sé infiel y no mires con quién, La comunidad, 800 balas, Volver, Las chicas de la sexta planta* edo *Las brujas de Zugarramurdi.*

Ezaguna da, halaber, Pedro Almodóvar zinema-zuzendari famatuarekin profesionalki lotutako lehen aktorea delako, eta "Almodóvar neska" goitizena jaso zuen lehena izan zelako. Bere lan gogoangarriei eta ibilbide luzeari esker, komunikabideek eta kritikak Europako aktore handienetakotzat hartzen dute.

Maura dinastiako kidea da Carmen Maura. Bartolomé Maura Montanerren biloba da, bere garaiko grabatzaile ezaguna eta Antonio Maura eta Montaner politikariaren anaia (beraz, Jorge Semprunen hirugarren iloba).

25 urte zituela antzezle izateko erabakia hartu zuen. *Los Goliardos* abangoardiako antzerki-taldean hasi zen lanbide horretan. 1970eko hamarraldian zehar jardun zuen talde hartan, Madrilgo kontrakulturaren mugimenduaren barruan, eta orduan ezagutu zuen Pedro Almodóvar zuzendari espainiarra, zeinarekin grabatu baititu hainbat film, adibidez *Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón* (1980), *Entre tinieblas* (1983), *¿Qué he hecho yo para merecer esto?* (1984), *La ley del deseo* (1986) eta *Mujeres al borde de un ataque de nervios* (1988), 1987an atzerriko filmik onenaren Oscar sarirako hautagai izendatua.

Almodóvarrekin egindako film horiei esker azken urteetako espainiar antzezle ezagunenetakoa bihurtu da Carmen Maura, eta atzerrian hainbat lan egiteko aukera izan du, Frantzian batez ere, arrakasta handiaz gainera. Carlos Saura zuzendari ezagunarekin ere lan egin zuen *¡Ay, Carmela!* (1990) filmean.

Carmen Mauraren beste film aipagarri batzuk dira *Tigres de papel* (1977), *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?* (1978), *Gary Cooper que estás en los cielos* (1980), *Sé infiel y no mires con quién* (1985), *Matador* (1986), *Sombras en una batalla* (1993), *El palomo cojo* (1995), *La comunidad* (2000), *El palo* (2001), *Reinas* (2005), *Volver* (2006), *Tetro* (2009).

Sari asko jaso ditu bere karreran, besteak beste, antzezle onenaren bi Goya sari.

2013an  Donostiako Zinemaldian  *Donostia Saria* jaso zuen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
thumb|ezkerrera|209x209px|Carmen Maura, 3 urterekin
Carmen Maura 1945eko irailaren 15ean jaio zen goizaldeko 6:00etan. Madrilgo Chamberí auzoan, Salvador García Santa Cruz mediku oftalmologoaren eta María del Carmen Maura Arenzanaren alaba, Fuente Nueva de Arenzana kondeen zein Bartolomé Maura eta Montaner-en biloba. Familiako lau neba-ahizpen arteko bigarrena izan zen. Lehen urteetan, Edgar Neville dramaturgo eta idazlea eta Conchita Montes aktorea zituen auzokide Rafael Calvo kaleko etxean. Madrilgo San José de Cluny ikastetxean hasi zituen lehen ikasketak, eta, ondoren, graduatu egin zen, aldi berean frantseseko interprete-tituluarekin eta Parisko Institutu Katolikoan (Madrilen du egoitza) Letra Frantsesen tituluarekin. Filosofia eta literatura ikasketak egin zituen Parisko Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean.

1966an Francisco Forteza Pujol abokatuarekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen: María del Carmen (1967) eta Pablo (1970). Denbora horretan, senarrak Galeria Da Vinci izeneko arte-galeria jarri zuen, eta beheko solairuan, abokatu-bulegoa. 1970ean dibortziatu ziren. Fortezak haurrak eduki zituen eta hamabi urtez Maurarekin kontakturik izatea eragotzi zuen, borroka judiziala tarteko. Garai hartan, bere lanak zoramenetik salbatu zuela esan zuen: "Une txarrenetan, larritasuna hain handia den eta hil nahi duzun horretan, nire funtzioak ziren zoriontsu egiten ninduen munduko gauza bakarra".

Alfredo Marquerie antzerki-kritikariak interpretazioan buru-belarri aritzea gomendatu zion arte hasi zen Teatro Español Universitaria amateur gisa.

## Antzezle ibilbidea 
Familiaren laguntzarik ez izan arren, atsedenean lan egin zuen, telebistan paper txikiak egin zituen eta oihartzun gutxiko konpainia independenteetan antzerki-birak egin zituen. Lehen paper garrantzitsua lortu zuen Amparo Pamplona ordezkatu zuenean *Hay una luz sobre la cama* (1969) lanean, eta bigarren mailako pertsonaietan agertzen hasi zen zineman:  Javier Aguirreren *El asesinato está entre los 13*; Jaime de Armiñánen *Un casto varón español*; Pilar Miróren *La petición*, etab.

Zinemako lehen paper protagonistak *Tigres de papel* (1977) eta *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?* (1978), biak Fernando Colomorenak. 

1977an, Artelanen *Las manos sucias* antzezlanaren protagonista izan zen Paul Sartre, José Luis Pellicena eta Enrique Diosdadorekin batera, eta paper txiki bat egin zuen Pedro Almodóvar ezagutu zuen. Adiskidetasun zein ulermen profesional handia sortu zen bion artean eta fruituak ematen zituen hurrengo hamarkadan. Lehenik, film laburretan, mediometrajeetan eta garrantzi gutxiko lankidetzetan (*Folle, folle, fólleme Tim*), eta ondoren Almodóvarrek zuzendu zuen  *Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón* izeneko lehen filmaren protagonista izan zen Maura. Filmazioak urtebete baino gehiago iraun zuen zailtasun tekniko eta ekonomikoengatik, baina, azkenean, areto komertzialetan estreinatu zen , kritikak eta gorespenak jasoz.

Madrilgo mugidaren ikusleak identifikatuta sentitu ziren eta 80ko hamarkadako gizarte-mugimenduaren ikur bihurtu zen filma, eta Donostiako Nazioarteko Zinemaldian aurkeztu zen. Ikuslegoak Pedro Almodóvar miretsi eta kritikaren zati handi batek errezeloz begiratzen zuen arren, Pedrok bere lehen arrakasta izan zuen bere jendearekin, filmean parte hartu zutenekin, batzuk mobida delakotik oso gertu zeudenak, hala nola Alaska abeslariarekin. Drogak edo sexua bezalako gai konprometituak erakusteko orduan zituen askatasunak zailtasun handiak ekarri zizkioten zineman serio hartzen hasteko.

2015. urtean publikoki onartu zuen hogeita hamar urte zituela sexu-eraso baten biktima izan zela, «soldadu batek bortxatu zuen, eta emakumearen aurkako tratu txar orokorra deskribatu zuen; poliziak, berriz, matxismo beldurgarri baten garaia ekarri zuen gogora, non emakume bat ia agintariek bortxatu ondoren erruduntzat hartzen baitzuten, edo seme-alabak galdu egin behar zituen bere bokazioa betetzeko.» Bortxatzaileak bere etxetik alde egin ondoren, lagun min bati deitu zion, zer gertatu zen kontatu zion, eta esan zion: "*nik ez dut sexu-traumatizaziorik izan nahi nire gainerako bizitzan; beraz, zatoz eta larru joko dugu, oso leun, indarkeria-zantzurik gabea, maitekorra*".

## Filmografia 
## Telebista 
## Antzerkia 
## Sariak eta izendapenak 
### Urteko Sariak 
; César Sariak

; Goya Sariak

; Europako Zinema Sariak

; Zilarrezko Fotogramak

; Antzezle Elkartearen Sariak 

; Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak​​

; Sant Jordi Zinema Sariak

; Zilarrezko Condor Sariak

; Ondas Sariak

; Urrezko TP Sariak

; Mestre Mateo Sariak

### Jaialdiak 
; Canneseko Nazioarteko Zinema Jaialdia

; Donostiako Nazioarteko Zinema Jaialdia

; Veneziako Nazioarteko Zinema Jaialdia

; Locarnoko Nazioarteko Zinema Jaialdia

; Valladolideko Nazioarteko Zinema Jaialdia

; Malagako Espainiako Zinemaldia

; Coruñako Zinema Jaialdia

; Montecarlo Telebista Jaialdia

; Islantilla Zinema Jaialdia

## Beste aintzatespen batzuk 
* 2022 Zinema Iberoamerikarreko Ohorezko Platino Saria.
* Ohorezko saria, Europako Zinemaren Akademiak (2018) emandako ibilbide oso bati.
* Febiofest-eko zinemaldiko Kristián saria, 2016ko munduko zinemagintzara egindako ekarpena eskertzeko.
* Alfontso X.a Jakitunaren Ordena Zibileko Gurutze Nagusiarekin kondekoratua.
* 2013ko Argencine zinema-zikloaren omenaldia.
* Madrileko Komunitateko 2011ko Kultura Saria Arte Zinematografikoei eta Ikus-entzunezkoei.
* 2011n, Jean Reno aktorearekin batera, Adiskidetasun Hispaniarraren Elkartearen VIII. Prix-a (*Saria'') jaso zuen, Frantziak eta Espainiak kultura- eta zinema-arloan dituzten harremanei egindako ekarpena eskertzeko.
* Madrilgo Fama pasealekuko izarra (2011).
* Grande Medaille de Vermeil de la Ville de Paris (2011n emana).
* Zinema Akademiaren Urrezko Domina (2009an emana).
* Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina (1999an emana).
* Frantziako Arte eta Letren Ordenako zalduna (1996an emandako kondekorazioa).
* Zinematografiako Sari Nazionala (1988).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak