Christine Delphy

**Christine Delphy** (Paris, Frantzia, 1941) frantziar soziologo, idazle eta teorialaria  da. Emakumeen Askapenerako Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen 1970ean, baita *Questions féministes* (1977-80, *Auzi feministak*) eta, Simone de Beauvoir-ekin batera, *Nouvelles* *Questions féministes* (1980tik aurrera, *Auzi feminista berriak*) aldizkarien sortzaileetako bat ere.

Delphy ikerlari eta militante feminista da, Frantziako mugimendu feministaren bigarren olatuaren aitzindaria eta genero desberdintasunei buruzko azterketa garrantzitsuen egilea. Pentsamendu feminista garaikidearen arkitekto nagusietako bat izan da, feminismo materialistaren korronte teorikoaren sortzailea.

Sexismoak, klasismoak eta arrazakeriak eragindako desberdintasunen artikulazioari buruzko analisietan aitzindaria izan da Frantzian, eta bere ekarpenak ikerketa post-kolonialen antzekoak izan dira; elkarrekintza sinbolikotik ere hurbil daude. Aktibismo feministari eusten zion, eta gerrari, belo islamikoari eta musulmanen egoerari buruz zituen iritziek eztabaida sortzen zuten Frantzian.

## Bizitza 
Parisen jaio zen. Gurasoek farmazia bat zeukaten. *Je ne suis pas feministe, mais...* dokumentalean bere kontzientzia feminista goiztiarra deskribatzen zuen Delphyk, gurasoei erreparatuz: biek farmazian egiten zuten lan, baina etxera itzultzean aitak hankak goian jartzen zituen atseden hartzeko eta egunkaria irakurtzeko, amak eguerdiko bazkaria egiten zuen bitartean, eta ondoren biak itzultzen ziren farmaziara.

Soziologian doktorea da Quebec-eko Unibertsitatean (1998) eta 1966az geroztik Pariseko CNRS-n (Ikerketa Zientifikoaren Zentro Nazionala) lan egiten zuen. 

Bere ikerketa lanarekin, Christine Delphyk ikasketa feministak garatzen lagundu zuen. 1977an, lau ikertzailerekin eta Simone de Beauvoir-ekin batera, *Questions féministes* aldizkaria sortu zuen, Frantzian mota horretako lehen aldizkaria eta Europan lehenengotakoa. 1981ean, argitalpena *Nouvelles* *Questions féministes* izenez birsortu zen, eta ospe handia du nazioartean. Simone De Beauvoir hil ondoren, Christine Delphyk hartu zuen argitalpenaren zuzendaritza, eta erredakzio-batzordeko zuzendaria ere izan zen. 2022ra arte Patricia Rouxekin, Lausanako Unibertsitateko genero-ikasketen irakaslearekin, partekatu zuen kargu hori. 

Publikoki lesbiana dela aitortu zuen eta Gouines rouges-etako (bollera gorriak) kide aktibista izan zen.

2015ean *Je ne suis feministe, mais...* dokumentala estreinatu zen, soziologoaren bizitza bere garaiko feminismo frantsesaren historiarekin uztartzen zuena.

### Feminismo materialista 
Bere lanaren originaltasuna eta interesa patriarkatuaren azterketa sozioekonomikoan datza, lan-merkatuan emakume eta gizonen arteko ezberdintasun iraunkorrak emakumeen etxeko lanaren esplotazioan oinarritzen direla frogatuz, nagusiki *L’Ennemi principal. Economie politique du patriarcat* (1998) liburuan jasotzen duen tesia. .

Landa-soziologia eta ondarearen transmisioari buruzko azterketak oinarri hartuta, Christine Delphyk familiaren soziologiarantz jo zuen. Egilearentzat, familia egitura ekonomikoa da, ez bakarrik transmisioari dagokionez –herentzia eta oinordetza-, baita ekoizpenari dagokionez ere. Etxeko ekoizpen moduaren kontzeptua landu zuen, dozenaka artikulu eta liburu ugariren bidez argudiatu izan zen berrikuntza teorikoa, geroago familiaren soziologian maiz erabiltzen den kontzeptua. 

*L’Ennemi principal. Penser le genre (2001)* argitalpenean jasotako beste ekarpen zientifiko garrantzitsu bat generoaren kontzeptuaren azterketa izan zen. 1980ko hamarkadaren hasieratik argudiatzen zuen “generoa sexuaren aurretik” doala, hau da, hierarkia eta botere-harremanak direla gizartearen sexu-zatiketara bultzatzen dutenak, eta ez alderantziz. 

Christine Delphyren lanak korronte soziologiko konstruktibisten barruan kokatzen dira, eta beraz, diferentziaren feminismoaren teoriei kontrajartzen zaizkie. Delphyk generoa gizarte-egituretan txertatutako gizarte-eraikuntza gisa teorizatzen zuen, eta, hala, gizarte-funtzionamendua sistemaren terminoetan ulertzen zuen, queer teoriaren testuingurua diren korronte postestrukturalistetatik aldenduz; izan ere, generoa bere alderdi performatibo eta diskurtsibotik abiatuta azaltzen zuen funtsean.

## Lana 
1970eko hamarkadaren amaieratik bere lana Erresuma Batuan, Estatu Batuetan eta Frantzian zabaldu zen eta hainbat hizkuntzatara itzuli izan dira: ingelesa, espainiera, grekoa, turkiera, japoniera, italiera eta alemana.

Bere lehen lau liburuak ingelesez eta espainolez argitaratu ziren: *“The main enemy”* (Londres) (1977); *“Por un feminismo materialista. El enemigo principal y otros textos”* (La Sal-Cuadernos Inacabables 2-3, Bartzelona) (1982); *“Close to home”* (University of Massachusetts) (1984); *“Familiar Exploitation: A new analysis of marriage in contemporary western societies”* (Oxford Polity Press) (1992).

Horrez gain, Delphyk hirurogeita hamar artikulu baino gehiago idatzi zituen aldizkari zientifikoetan eta liburu kolektiboetan, eta aldizkari eta egunkari politikoetan, hala nola *Politis* edo *Le Monde Diplomatique*. Parte hartu zuen argitalpen kolektibo ugarien artean, *“Mujeres: ciencia y práctica política”* (1985) nabarmendu behar da, Celia Amorós, Lourdes Benería, Hilary Rose eta Verena Stolcke-rekin.

1999an *“Bigarren sexuaren berrogeita hamargarren urteurrena”* nazioarteko kongresua antolatu zuen Parisen, feminismoaren bigarren olatua sortu zuen liburu horren argitalpena ospatzeko. 37 herrialdetako emakumezko ikertzaile eta unibertsitario feminista bildu ziren, eta ekitaldi horren ondorioz, film bat (*Des fleurs pour Simone De Beauvoir*, 2007, Carole Roussopoulos eta Arlène Shalek zuzendua) eta liburu bat (*Le Cinquantenaire du Deuxième sexe*) argitaratu ziren, Sylvie Chaperon historialariarekin koordinatuta.

Bere liburua, *Classer, dominer. Qui sont les “autres”?*, 2008ko urrian argitaratua, hamar urtez aurkeztutako artikulu, txosten eta esku-hartzeen antologia bat da, non modu gupidagabean salatzen den arrazakeria eta islamofobiaren areagotzea, beste bidegabekeria batzuen artean, "Afganistango emakumeak askatzeko gerra" ren inpostura edo gazte musulmanak Frantziako hezkuntza-sistematik baztertzea agerian utziz. 

## Aktibismoa 
Delphyk 1968an Emakumearen Askapenerako Mugimenduaren sortzaileetako talde baten eraketan parte hartu zuen, *FMA -* Femeninoa, Maskulinoa, Etorkizuna - taldea, 1969an Emmanuele de Lesseps, Anne Zelensky eta Jacqueline Feldman-Hogasenekin *Feminismoa, Marxismoa, Ekintza* izena hartu zuena.

Talde hori beste batzuekin bildu zen 1970eko abuztuan MLF osatzeko (Gille eta Monique Wittig, Christiane Rochefort, Micha Garrigue, Margaret Stephenson-ek parte-hartzen zutenak); urte bereko irailean, pertsona berberek MLFren azpitalde bat sortu zuten: *Feminista Iraultzaileak*, 1977ra arte existitu zena eten luzeekin.

1970eko azaroan, Anne Zelensky eta beste feminista batzuekin sortu zuen MLA  (Abortuaren Askatasunaren Aldeko Mugimendua), MLACen aitzindaria izango zena. Zelenskyrekin *343en Manifestua* antolatu zuen, non hainbat emakumeek abortatu zutela adierazten zuten. Kanpaina luze baten hasiera izan zen, Valery Giscard d'Estaing-en gobernuak Veil Legea onartu zuenean amaitu zena, abortua legeztatuz.

1971n Monique Wittig-ekin (eta beste batzuekin) Gouines rouges (bollera gorriak) delakoa sortu zuten, lesbianentzako eztabaida taldeak oinarri hartuta.

1976an, bortxaketaren aurkako kanpainan parte hartu zuen.

1977an, emakumearen gaineko ikerketen Frantziako lehen aldizkariaren sorreran parte hartu zuen: *Cuestions Feministes*(QF). 1980an berriro sortu zen, *Nouvelles Questions féministes* (NQF) izenarekin, eta oraindik argitaratzen da. Feminismo materialistari eta genero kontzeptuari buruzko gaien sarrera ahalbidetu zuen aldizkariak, besteak beste. Bi aldizkariak Simone de Beauvoir-en laguntza aktiboarekin sortu ziren, hil arte erredaktore-buru izan zena.

1998an, Sylvie Chaperonekin batera, Simone de Beauvoirren obrari buruzko lehen sinposio zientifikoa antolatu zuen. Parisen egin zen 1999ko urtarrilean, izenburu honekin: *Bigarren sexuaren berrogeita hamargarren urteurrena*. Haren eztabaidak 2001ean argitaratu ziren, izen bereko liburu batean.

2001ean, Koperniko Fundazioaren presidentekidea zen bitartean, Estatu Batuek Afganistanen egindako esku-hartzea salatzea planteatu zen, eta erakundearen ezezkoari aurre eginez, Willy Pelletierrekin (Kopernikoren koordinatzailea) eta ezkerreko beste kide batzuekin (besteak beste, Catalina Levy, Daniel Bensaid, Jacques Bidet,  Annie Bidet, Nils Anderson, Henri Maler eta Dominique Lévy) *Coalition internationale contre la guerre* delakoa sortu zuen. 2002ko martxoan, Le Monde Diplomatique-en *"Gerra bat Afganistango emakumeentzat?"* artikulua argitaratu zuen. Berak neokolonialtzat zeukan gerra bat justifikatzeko feminismoa aitzakia gisa erabili izana salatuz. 2002ko apirilaren 6an, Guantanamoko atxilotze zentroaren sorrerari buruzko bilera antolatu zuen. 2007an, Françoise Causse kazetariak, Afghanistango politikari buruzko liburu kritiko baten egileak, Delphik  afganistango emakumeen gainean egindako oharretan "zorroztasun falta" eta analisiaren azalkeria salatu zituen "*Delphyren tesi arriskutsuak"* izeneko artikuluan. Afganistango burkari eta emakumeei buruz egindako iruzkinek beste erreakzio batzuk piztu zituzten, eta "konparazio sinplistak" egin izana aurpegiratu zioten

Feminismoaren instrumentalizazio bera gertatzen dela uste zuen Delphyk eskolan belo islamiarraren debekuari buruzko eztabaidan. Legearen aurkako bi eskaera sinatu zituen 2003an; eta, 2004an Collectif Une École pour Toutes et Tous (CEPT) kolektiboan parte hartu zuen, eta, ondoren, Collectif des Féministes pour l’Égalité (CFPE). Kolektibo horretako lehen lehendakaria izan zen. Luze idatzi zuen gai horri buruz  hiru testu nabarmenduz: «l'intervention contre une loi d'exclusió», «Race, caste et gènere» eta «Antisexisme ou antiracisme: un faux dilemme» (Bazterkeria-lege baten aurkako esku-hartzea, Arraza, kasta eta generoa eta Antisexismoa edo antiarrazismoa: dilema faltsua).

Christine Delphyrentzat, islamofobiarekin lotutako belo islamiarrari buruzko eztabaidak sustrai zaharrak ditu: "Populazio arabiar-musulmana aspalditik dago helburutzat markatuta ... Arbuio hori ez da atzokoa. Mendebaldeak munduaren gainerakoarekiko duen harrokeriaz elikatzen da. Lehenik eta behin, frantsesek Afrika iparraldea kolonizatu zuten. Gero Ekialde Hurbila frantsesek eta ingelesek ... Ondoren, Golkoko lehen gerra deklaratu zen (1991), Afganistango gerra (2001) eta Golkoko bigarren gerra Iraken aurka ( 2003). Herrialde nagusien maniobra inperialista klasiko horiek guztiak, beti, estereotipo arrazistak barne hartzen dituen ideologian oinarritu dira."

2004-2005ean, errepublika "arrazista eta koloniala" salatzeko *Parti des indigènes de la République* (Errepublikako Indigenen) mugimenduaren sorreran parte hartu zuen.

2011n, "Charlie Hebdoren aurkako babesa" adierazten zuen manifestu baten sinatzaileetako bat izan zen, eta erradikalen helburu izateagatik egunkarian piztutako sute baten eta beste eraso kriminal batzuetan izandako isiltasunaren arteko tratu politiko eta mediatikoaren desberdintasuna salatu zuen, esate baterako, ijito etniako pertsonek okupatutako eraikin batean gertatutako heriotza baten kasua.

2015eko azaroaren 30ean, Parisko atentatuen ondoren agindutako salbuespen-egoeran manifestatzeko askatasuna defendatzeko *58en* *Deialdia* sinatu zutenen artean zegoen.

## Argitalpenak 
### Banakako lanak 
* *The Main Enemy*, W.R.R.C.P., London, 1977
* *Por un feminismo materialista*, La Sal, Bartzelona, 1982
* *Close to Home*, Biblio. & index, London, Hutchinson, & The University of Massachusetts Press, 1984
* *Familiar Exploitation: A New Analysis of Marriage in Contemporary Western Societies,* Diana Leonard-ekin, Oxford, Polity Press, 1992
* ''L'Ennemi principal* (Tom 1): *économie politique du patriarcat*, Paris, Syllepse, 1998. (2009an berrargitaratu zuen Syllepsek)  
* *L'Ennemi principal* (Tom 2): *penser le genre*, Paris, Syllepse, Paris, 2001. (2009an Syllepsek berrargitaratua)  
* *Classer, dominer : qui sont les autres*, Paris, La Fabrique, 2008, ISBN2-913372-82-5
* *Un Universalisme si particular, Féminisme et exception française*, Paris, Syllepse, 2010,  
* *Pour une théorie générale de l'exploitation. Des différentes formes d'extorsion de travail aujourd'hui,* Paris*,* Editions Syllepse & M. Editeur, 2015, ISBN : 978-2-924327-24-1 
* *Separate and Dominate: Feminism and Racism after the War on Terror*, Verso, 2015.
* *L'exploitation domestique*, Paris, Syllepse, 2019. ISBN **:** 978-2-84950-738-4-PAP
* *Por un feminismo materialista,* Verso argitaletxea, 2023, ISBN: 978-84-12571-54-7

### Lan kolektiboak 
* *Cinquantenaire du Deuxième sexe* (zuz. Sylvie Chaperonekin), Paris, Syllepse, 2001.
* *Le Foulard islamique en questions*, Paris, Reditions Amsterdam 2004.
* Un *Troussage de domestique* (zuz. ), Paris, Syllepse, 2011, Syllepse,  2-84950-328-7

### Artikuluak 
* "*Género, raza y racismo: la prohibición del velo islámico (hijab) en Francia"*, "Zuzenbidea, Generoa eta Berdintasuna. Aldaketak egitura juridiko androzentrikoetan" I. Nazioarteko Kongresuaren argitalpenean.  (Daniela Heimek eta Encarna Bodelónek koordinatua, 2010). https://web.archive.org/web/20110906034336/http://158.109.129.18/centreantigona/docs/VOL1.pdf

* "*Los desafíos actuales del feminismo*" Le Monde Diplomatique, 2004ko maiatza.
* "*Parité, discrimination positive et universalisme à la française*. *Réflexions sur les moyens politiques d'imposer enfin l'égalité hommes-femmes"* (2005)
* "*Antisexisme ou antirracisme?* *Un faux dilemme"* (2009).
* "*Une Guerre juste pour les femmes afghanes?*"

## Filmografia 
* *Je ne suis pas féministe mais*... (2015) Florence Tissot eta Sylvie Tissot. 52 minututan Christine Delfpy-ren bizitza kontatzen du. "Ni ez naiz feminista, baina..." esamoldea Christine Delphyk erabil zuen 1995ean Simone de Beauvoir-ekin egindako emisio batean. Emakume askok behin edo behin esan duten esaldi errituala da, estigmatizatutako hitz bat erabiltzeko beldurrez, baina berdintasun-nahia adieraztean beren burua baimentzeko. 1970ean MLF sortu zuen militante feminista horren elkarrizketa filmatuak eta artxiboko irudiak nahasten ditu filmak.

## Bibliografia 
1996an, SAGE nazioarteko argitaletxeak C. Delphyri buruzko lan bat eskatu zuen, Ingalaterran genero-ikasketetan gehien irakatsi diren egileei buruzko ikerketa bat eginez. “Christine Delphy” izenburupean, Stevi Jackon University of Yorkeko Soziologia irakasleak sarrera hori idatzi zuen esplotazio patriarkalari, klaseari, generoari eta feminismoaren instituzionalizazioari buruzko bere ideiei gainekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Debout! Une histoire du Mouvement de Libération des Femmes. 1970-1980. "Frantziako Emakumeen Askapenerako Mugimenduari buruzko dokumentala, Carole Roussopoulosena. Bideoa. Frantsesez
* Delphyk "S. De Beauvoirren Bigarren Sexuaren 50. urteurrena" Kongresuan aurkeztutako txostena, 1999 Les Comadres tertulia feminista (Gijon).
* Jerôme Host-en *Un racisme à peine voilé* (2004), Frantziako eskola publikoan *hijab-a* debekatzeari eta gazte musulmanak irakaskuntza-sistema publikotik kanporatzeari buruzko dokumentala. Bideoa (frantsesez)
* C. Delphyren mintzaldia *Le Monde Diplomatique'' egunkariaren berrogeita hamargarren urteurreneko ekitaldian. Bideoa (frantsesez)