open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
New Orleans Saints

**New Orleans Saints** (euskaraz: *New Orleansko Santuak*) National Football Leaguen jokatzen duen amerikar futboleko taldea da. Louisianako New Orleans hiriko taldea da. 1966an sortua izan zen eta Louisiana Superdome futbol-zelaian jokatzen dute. 2010ean irabazi zuten lehendabiziko aldiz Super Bowla.

## Historia 
### 2005eko Katrina urakana 
2005eko Katrina urakanak gogor astindu zituen Louisianako eta Mississippiko estatuak hondamendi izugarri bat sortuz. Horrek, New Orleans Saints taldeari aldi baterako kokaleku berri bat bilatzera behartu zuen, New Orleans hiria txikiturik baitzegoen. Azkenean, San Antonion, Texasen, kokatu ziren nahiz eta partidu batzuk Baton Rougen, Louisianako hiriburuan, jokatu zituzten. Denboraldi horretan 3 partidu irabazi eta 13 galdu zituzten.

Tom Benson taldearen jabeak New Orlean Saints taldea Los Angelesera betirako eramateko zorian egon zen, baina NFLk galarazi zuen.

### XLIV. Super Bowla 
2010ean Super Bowl izeneko National Football Leagueren txapelketaren finala jokatu zuten Miamin, Floridan, Indianapolis Colts taldearen aurka eta 31-17 irabazi zuten, taldearen lehenengo txapelketa lortuz.

## Palmaresa 
- **Super Bowl**: **1**
* 2009 (XLIV)

- **Konferentziako Txapeldunak: 5**
* **NFC:** 2009

- **Dibisioko Txapeldunak: 17**
* **NFC Mendebaldea:** 1991, 2000
* **NFC Hegoaldea:** 2006, 2009, 2011, 2017, 2018

## Iruditegia 

Irudi:The Dome New Orleans Man Trip.jpg|Mercedes-Benz Superdome.
Irudi:Drew Brees Saints 2008.jpg|Drew Brees.
Irudi:Reggie Bush in 2009.jpg|Reggie Bush.
Irudi:Deuce McAllister.jpg|Deuce McAllister.
Irudi:Willie Roaf at Camp Basra 2-3-09.JPG|Willie Roaf.
Irudi: Alvin Kamara 2019.png|Alvin Kamara.

## Kanpo estekak 
* New Orleans Saints taldearen webgune ofiziala
Sorbalda

**Sorbalda**, **besaburua**, **besagaina**, **soingaina** edo **soinburua** goiko gorputz-adarren zatia eta giltzadura da, besoa eta toraxa lotzen dituena.

## Giharrak 
Deltoidea eta trapezioa muskulu nagusiak izan arren, beste asko ere sorbalda aldean lotzen dira.

## Hezurrak 
Eskapulak, lepauztaiak eta humeroaren goiko muturrak besaburua osatzen dute.

## Ikus, gainera 
* Aldaka

## Kanpo estekak
Columbiformes

**Columbiformes** *Aves* klaseko ordena da. Ordenaren familiarik ezagunena usoarena da.

## Taxonomia 
Guztira munduan 313 Procellariiformes ordenako espezie daude. Ordenak barnean familia bi ditu: edo Ciconiiformes ordenen barruan sartzen da.

## Ikus, gainera 
* Columbiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Kuku mottodun

thumb|*Clamator glandarius* + *Corvus cornix*
**Kuku mottoduna** (*Clamator glandarius*), cuculidae familiako hegazti espeziea da. Uda Hegoaldeko Europan edo Ekialde Hurbilean, tartean baita Euskal Herrian ere, pasa ondoren, neguan Afrikan bizi da.

Hegazti honek, ordenakidea den kukuak bezala arrautzak beste hegazti txikiagoen kabietan jartzen ditu (hala nola arabazozo edo mikak). Kuku arruntak ez bezala ez ditu kabian dauden beste espeziearen arrautzak kabitik botatzen (ezta kuku kume jaioberriak ere) Bere arrautza beste arrautzen tartean erruten du, denak batera haziak izan daitezen (kolorez eta tamainaz, hautatzen dituen espezieetakoen antzerakoak). Mika kumeak, ordea, gosez hiltzen dira maiz, nahiko janari iristen ez zaielako kuku kumearen konpetentziaren eraginez. Kuku mottodunaren arrauntza duten kabiek izaten dute,hala ere, abantaila bat kumaldi guztiarentzat: txita jaio berriak harrapakari asko uxatuko dituen usain txarra jarioten du, kumaldi guztia babestuz. Hegazti txikiek berea bezala erruten eta elikatzek dute kuku mottodun txita. Kuku mottoduna kukua baino handiagoa da, 35-39 cm luzera izanik.

Ez du azpiespezierik.

## Erreferentziak
Michael Gomez

**Michael Gomez** (benetako jaiotze izena **Michael Armstrong**, 1977ko ekainaren 21a), "The Irish Mexican" edo "The Predator" ezizenez ere ezagutzen den boxeolari irlandarra da. Irlandako Errepublikako Longfordeko konderrian dagoen Longford hiriko Ijito Irlandar edo Irish Traveller delakoen familia batean jaio zen, bere bizitzako lehen urteak Dublin hiriburuan igaro ondoren 9 urteko adinaz bere familiarekin batera Ingalaterrako Manchester hirira joan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Allan Stevenson - Gomez (3).JPG
Irudi:Allan Stevenson - Gomez (2).JPG
Irudi:Allan Stevenson - Gomez (1).JPG
Irudi:Allan Stevenson - Gomez (6).JPG

## Kanpo estekak 
* Michael Gomezen webgune ofiziala
* Michael Gomezen inguruko filmaren webgune ofiziala
Coraciiformes

**Coraciiformes** *Aves* klaseko ordena da. Barnean dituen 218 espezieak nahiko koloretsuak dira, gehienak Mundu Zaharrean bizi direnak.

## Taxonomia 
### Sailkapen tradizionala 
Clementsen arabera, coraciiformes ordenaren barruan familia hauek daude:
* Todidae
* Momotidae
* Alcedinidae
* Meropidae
* Coraciidae
* Brachypteraciidae
* Leptosomatidae
* Upupidae
* Phoeniculidae
* Bucerotidae

### Sailkapen berria 
Adituek zenbait familia kendu dituzte kladotik, tartean Bucerotidae, Bucorvidae, Upupidae eta Phoeniculidae. Hauek Bucerotiformes izeneko ordena berria sortu dute. Hona hemen sailkapen berria:

**Kladogramaren iturria**: Hackett *et al* (2008).

## Ikus, gainera 
* Coraciiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Santxotena Museoa

**Santxotena** Nafarroako Baztan eskualdean dagoen Arizkun herriko Bozate auzoan kokatzen den museoa da.

Santxotena Museoa berez bi zatitan banatuta dago: Lehenbizikoa aire libreko parkea da. Bertan Bozateko semea den Xabier Santxotena artistaren artelanak aire libreko museo batean ikusteko aukera ederra eskeintzen da. Eremu honetan Euskal Mitologiak egurraren bidez protagonismoa beregantzen du. Santxotenak Euskal Mitologiako hainbat pertsonai tailatu ditu, hauek denak inguruan berde kolore tonu guztietan hedatzen den paisaia eta landarekin bat egiten dute.

Bigarren zatia Gorrienea etxeak osatzen du, Santxotenaren familiaren bizilekuan etnografia museoa dago. Atea zeharkatzean euskaldun baserriaren antzinako ohituretan nahiz mendeetan zehar Bozaten diskriminaturik bizi izan ziren agoteen talde etniko misteriotsuaren bizimoduan murgilduko gara.

## Kanpo estekak 
* Santxotena museoaren webgune ofiziala
* Santxotena Museoa Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunean
Pibgorn

eskuinera|thumb|256px|Gafin Morgan musikaria plastikozko pibgorn bat joaz.
**Pibgorn** Galesko haizezko musikatresna bat da (aipatzeakoa da Euskal Herriko albokarekin duen antza). Izena "pipe-horn" ("Adar-gaita") hitzen itzulpen zuzena da. Historikoki "Cornicyll" izenez ezagutua izan da.

## Ikus gainera 
* Alboka
* Erkencho

## Kanpo estekak
Q (eleberria)

***Q*** Luther Blissettek idatzitako eleberria da, jatorriz italieraz idatzita dagoena eta jada hainbat hizkuntzatara itzuli dena, tartean euskara. Nobela, XVI. mendeko Europan dago kokaturik eta mugimendu erreformista protestanteak ditu ardatz.

"Luther Blissett" lau autore italiarrek erabilitako izengoitia da: Roberto Bui, Giovanni Cattabriga, Federico Guglielmi eta Luca di Meo, zeinak "Luther Blissett proiektuko" kideak ziren. Orain, Wu Ming izena erabiltzen dute idazteko.

## Argumentua 
Liburuak anabaptista erradikal baten ibilbidea jarraitzen du Europan zehar, XVI.mendeko lehen erdian, erreforma protestanteen ondorio diren zenbait mugimendu eta matxinadarekin bat egiten duelarik. 30 urtetan zehar kontatzen du istorioa protagonistak, 'Q' izeneko espioia atzetik duen bitartean, azken honek, eliza katolikoko kardenala den Giovanni Pietro Carafarentzat egiten du lan. Izenez zenbaitetan aldatzen duen pertsonaia nagusiak, Thomas Müntzerren ondoan borrokatzen da Nekazarien gudan, ondoren Münsterreko matxinadan eta zenbait urte geroago, Venezian.

## Pertsonaia eta gertaerak 
Nekazarien Guda
* Thomas Müntzer – Erreforma protestanteko apaiz eta Anabaptista;
* Martin Bucer – erreformatzailea alemana;
* Wolfgang Fabricius Capito – erreformatzaile alemana;
* 1525eko maiatzak 15 - Frankenhausen-eko bataila

Münsterreko matxinada
* Leidengo jan – Münsterreko matxinadako anabaptista buru eta erregea.
* Jan Matthys – lider anabaptista eta profeta
* Melchior Hoffman – profeta anabaptista
* Bernhard Rothmann – teologo anabaptista
* Franz von Waldeck – Münsterreko gotzain-printzea eta setioko indarren buruzagia.
* Bernhard Knipperdolling –
* Bernhard Krechting – Münsterreko udaleko burua eta buru anabaptista

Anberes
* Jan van Batenburg – anabaptista iraultzailea;
* Anton Fugger – bankaria
* Eloi Pruystinck – lider erreformatzailea

Venezia
* João Miquez – merkataria
* Spirituali
* Giovanni Pietro Carafa – kardenala, geroago, Paulo IVa Aita Santua
* Reginald Pole – kardenala

## Kanpo estekak 
*  Deskargatu liburua euskaraz
*  Deskargatu liburua hainbat hizkuntzatan
Bakoitzak berea. II

**Bakoitzak Berea II**. Fernando Artola *"Bordari"*-k 1982an idatzitako narrazio-liburua da. Poesiaz ornituta dagoena: Ene baitan, Olaxta, Izadi kanta, Goraintzi, Eraskiñak, Ama , Iparragirre, So!, Banatorkizue, Tori Arantzazu, Alegiak.

## Kanpo estekak
Luhanskeko oblasta

**Luhanskeko oblasta** (; ) Ukrainako ekialdeko oblast bat da. Hiriburua Luhansk da. Mugakide ditu Errusiako Belgorod eta Voronezheko oblastak iparraldean, Errusiako Rostoveko oblasta eki eta hegoaldean, eta Ukrainako Kharkiv and Donetskeko oblastak mendebaldean. Donbasseko gerra zibilaren ondorioz, eskualdeak aldaketa demografiko eta ekonomiko sakonak jasan ditu.

2014ko apirilaren 6an piztu zen Donbasseko gerra, errusiazaleen eta ukrainazaleen artean. 2014ko maiatzaren 11n errusiazaleek sustaturik egindako erreferendumaren ondorioz, Luhanskeko oblasta estatu independente bilakatu zen. Errusiazale independentistek hiriburua eta hegoaldea bereganatu zituzten; Ukrainako Gobernuak, aldiz, iparraldea bere kontrolpean mantendu zuen. 2022ko otsailaz geroztik, Errusiaren Ukrainako inbasioarekin, errusiazaleek Luhanskeko oblasta ia osorik bereganatu zuten, eta ipar-mendebaldeko zati txiki bat besterik ez da geratu Ukrainako Gobernuaren kontrolpean. 2022ko irailaren 30ean, errusiazaleen kontrolpeko eremua Errusiako Federaziora batu zen.

## Hiri nagusiak 
Hauek dira Luhanskeko oblasteko hiri nagusiak (2010ean ustez izango duten populazioa)
* Luhansk, hiriburua, 445,004 biztanle.
* Alchevsk, 115,484 biztanle.
* Syeverodonetsk, 113,273 biztanle.
* Lysychansk, 108,131 biztanle.
* Krasnyi Luch, 84,549 biztanle.
* Stakhanov, 78,638 biztanle.
* Sverdlovsk, 67,164 biztanle.
* Rubizhne, 61,825 biztanle.
* Antratsyt, 58,889 biztanle.
* Rovenky, 49,998 biztanle.
* Brianka, 49,269 biztanle.
* Krasnodon, 45,749 biztanle.

## Ikus, gainera 
* 2014ko Krimeako krisia
* 2014ko Ukraina ekialdeko gatazka armatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz beraren adarrak

***Aritz Beraren Adarrak*** Fernando Artola *"Bordari"*k 1982an idatzitako narrazio-liburua da. Bere anaia Rafaelekin batera idatzi zuen. Oroitzapen liburu bat da eta 1977an Hondarribiko Eleberri labur Saria irabazi zuen.

## Ikus, Gainera 
* Fernando Artola

## Kanpo estekak 
*  Fernando Artola literaturaren zubitegian.
Goraintzi (Giza-alargunaren eskeintza)

**Goraintzi (Giza-alargunaren eskeintza)** Fernando Artola *"Bordari"* -k 1968an idatzitako olerki liburua da. Bere emaztea Henriette Cornu Duclos hil zenean idatzitakoa. Hogeitalau olerkiz osaturiko liburua da.

## Kanpo estekak
Patrick Keheille

**Patrick Keheille** —ofizialki frantsesez **Queheille**— (Oloroe-Donamaria, Bearno, 1964ko azaroaren 6a) zuberotar idazlea da; zehazki, barkoxtarra da, jaiotzez baizik ez baita oloroetarra. ***Kanpo*** ezizenaz ere ezaguna da (familiaren etxearen izena da) eta pastoralak idazteagatik nabaritu da.

## Biografia 
Barkoxeko Kanpo etxean bizi da familiarekin. Hiru alaba ditu: Otxanda, Kleina eta Margita.

Kultura ekimenak bultzatzen dituen Barkoxeko Etxahun elkarteko zein Sohütako Eperra ikastolako guraso elkarteko lehendakaria da.

Dantza munduan gaztetandik murgilduta, Zuberoako herrietako dantza eskolak koordinatzen dituen Aitzindariak elkartearen sorreran parte hartu zuen 1989an.

## Lanak 
Kobla idazle trebea da Davanten arabera; 1999an *Etxahun-Iruri* lehiaketa irabazi zuen. Ürrüstoitarrak bere antologian *Xibero bat, bi Etxahun* saritua biltzen du.

Pastoralak idaztea izan du lehentasuna. Bi hauek ditu idatzita, biak Barkoxe bere herriarentzat:
* *Herriko semeak*, 1998an emana. Hiru barkoxtarren gainekoa da: Beñat Mardo, Pierre Topet eta Léon Uthurburu. Davantek pastoral honetako *Azken perediküa* jasotzen du.
* *Xahakoa*, 2010ean taularatutakoa. Alexis Etxekopar *Attuli* herrikideari eskainia.

Ohikoa den bezala, pastorala egin aurreko urtean maskarada antolatu zuten 2009an barkoxtarrek eta bertan ere ibili zen **Keheille** parte hartzen.

Betiere herri-antzerkiaren munduan, molde berriko obra bat egin zuen 2002an: *Lau bürü*. Hau ere Barkoxen, udan eta bi emanalditan taularatua. Euskal kulturaren historiaren bilakaera zein balizko etorkizunaren ironiazko ikuspegia ematen du.

2006an bere beste gai kutuna den dantza jorratu zuen *Aitzina Pika* ikuskizunarekin. Maulen (1300 ikusle) urriaren 28an eman eta gero Arrasate, Getxo, Biarritz eta Amurrio bisitatu zituen, berez ohikoa ez den moduan.

## Erreferentziak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 151. eta 163-165.or.

## Kanpo estekak 
* Miel Anjel ELUSTONDO: «Patrick Queheille, "Kanpo": "Hegoaldekoek uste dute paradisu batera etortzen direla Zuberoara"», *Argia*, 2053. zenbakia, 2006-09-10.
Anseriformes

**Anseriformes** *Aves* klaseko ordena da, 150 espezie baino gehiago dituena. Horietatik 36 bizi dira Euskal Herrian.

## Taxonomia 
Anseriformes eta Galliformes hegaztien ordenarik zaharrenetarikoak dira. Sailkapena, hala ere, ez dago guztiz finkatuta. Hona hemen:
* Anhimidae familia
* Anseranatidae familia
* Anatidae familia
** Dendrocygninae subfamilia
** Thalassorninae subfamilia
** Anserinae subfamilia
** Stictonettinae subfamilia
** Plectropterinae subfamilia
** Tadorninae subfamilia
** Anatinae subfamilia
** Aythyinae subfamilia
** Merginae subfamilia
** Oxyurinae subfamilia
* Dromornithidae familia (galduta)
* Presbyornithidae familia (galduta)

Gastornithidae familia galduta batzuetan ordenaren barruan kokatua izan da. Era berean badaude zenbait fosil hemen sailkatuak izan direnak.

## Ikus, gainera 
* Anseriformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Canal Extremadura Televisión

**Canal Extremadura Televisión** Extremadurako Corporación Extremeña de Medios Audiovisuales (CEXMA) korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2001eko irailean sortu zen.

Telebista kate hau generalista da. Bere aurrekontu xumeengatik FORTAko kide ez den erkidegoko telebista kate publiko bakarra da.

## Ikus, gainera 
* Corporación Extremeña de Medios Audiovisuales

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Betta splendens

**Borrokalaria** edo '''*Betta* arraina'* (*Betta splendens'') Asia hego-ekialdean jatorria duen arraina da, etxekotzat estimatua.

Oso erraza da animalia hau etxean edukitzea berarentzat espezialki egindako janariak eta iragazkiak daudelako eta oso animalia bizia delako. Ezin dira bi ar batera eduki elkar akabatzen baitute. Hala ere beste arrainekin oso ondo konpontzen da.

Jatorrizko herrialdean ura beti 25,5&nbsp;°C eta 28ºcren artean egoten da ura eta horregatik etxean edukitzeko berogailua behar da.

Heldua denean 5cm luze dira emeak eta arrak berriz 7cm asko jota. Txikia denez, 8-10 litroko ontzian bizi daiteke, baina hobe da 15-20 litro izatea, eta gehiago ahal bada are hobeto.
La 8

**La 8** Gaztela eta Leongo Castilla y León Televisión korporazio publikoaren bigarren telebista katea da. Katea 2009ko martxoan sortu zen, kate nahiko berria dugu.

Kate honetan deskonexioak egiten dira probintzien arabera eta programazioa probintziaren arabera egokitzen da, albistegiak tokikoak izanik. Emititzen diren saioen artean ETB 2ko *Date el bote* dugu.

## Ikus, gainera 
* La 7

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Apodiformes

**Apodiformes** *Aves* klaseko ordena da, 438 espezie dituena.

## Taxonomia 
Hona hemen ordenaren barruan dauden familiak:
* Aegialornithidae (fosil)
* Jungornithidae (fosil)
* Trochilidae
* Apodidae
* Hemiprocnidae

Sibley-Ahlquist taxonomian Trochilidae familiarenak ez daude ordena honen barnean, aldiz, bere orden dute: Trochiliformes izenekoa. Hala ere, sailkapen hori ez da guztiok onartua.

## Ikus, gainera 
* Apodiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
TPA 2

**Televisión del Principado de Asturias 2** edo **TPA 2** Asturiasko Printzerriko Radiotelevisión del Principado de Asturias korporazio publikoaren bigarren telebista katea da. Katea 2005eko abenduan jarri zen martxan, baina oraindik bere programazioa ez dago definituta.

Telebista kate honek TPAren eduki berdinak emititzen ditu, baina ordu bateko atzerapenarekin. LTDaren itzalaldira arte behintzat, ez dago programaziorik zehaztuta.

## Ikus, gainera 
* Televisión del Principado de Asturias

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aingeruen Andre Maria monasterioa

**Aingeruen Andre Maria monasterioa** klaratarren ordenako komentu barrokoa da, Arizkunen dagoena, Nafarroa Garaiko Baztan bailaran. Nafarroako Ondare Historiko gisa izendatua eta sailkatua dago.

## Kokalekua 
Arizkungo herriguneko Txuputo karrikan dago, San Joan Bataiatzailearen elizatik hurbil.

## Historia 
Juan Bautista Iturraldek, Murillo el Cuendeko markesak, eta haren emazte Manuela Munarrizek sortu zuten klaratarren komentu hau. Iturraldek 30.000 dukadu baino gehiago bidali zituen Madrildik bere jaioterrira komentuaren eraikuntza ordaintzeko. Eraikuntza lanak 1731eko ekainaren 19an hasi ziren, Fausto Manso madrildar maisuaren diseinuari jarraituz, Erriberriko Juan Aldariaga frantziskotarraren eta Burgosko Francisco de Luis Gómezen laguntzarekin. Ezkurra anaiak, sortzez Donibane Lohizunekoak, arduratu ziren lana egiteaz. Monasterioa 1737an amaitu zen.

## Eraikina 
Eraikin honen elementu aipagarriena Arizkungo kaletik bertara sartzeko duen atari ikusgarria da, apainduri eta irudiz ongi horniturik dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arizkungo Aingeruen Andre Mariaren komentuari buruzko orrialdea, arizkun-baztan.blogspot.com
Aragón TV

**Aragón TV** edo **Aragon Televisión** Aragoiko Corporación Aragonesa de Radio y Televisión korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2006ko apirilean jarri zen martxan.

2005eko abenduan proba-fasean hasi zen emititzen. 2006ko otsailaren 25ean bere lehen emisioa eman zuen, Real Zaragoza-FC Barcelona partidua hain zuzen. Partidua amaitzean, proba-fasera itzuli zen berriro, apirilaren 21ean ofizialki eta jarraitasunez emititzen hasi zen arte.

## Ikus, gainera 
* Corporación Aragonesa de Radio y Televisión

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
La 7 (Murtziako Eskualdea)

**La 7** Murtziako Eskualdeko Radiotelevisión de la Región de Murcia korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2006eko udaberrian sortu zen.

[ezkerrera|300px|thumb|7RM-ren unitate mugikorra [Lorcan.]]

## Ikus, gainera 
* FORTA

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
IB3

**IB3 Televisió** Balear Uharteetako Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2005eko martxoan jarri zen martxan.

Kate hau Balearrera (Katalan) hutsean emitizen da. 2009tik telebista kate hau Kataluniako lau probintzietan ere ikusgai dago Lurreko Telebista Digitalaren bitartez.

## Ikus, gainera 
* FORTA

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Canal Nou

**Canal Nou** Valentziako Erkidegoko Radiotelevisió Valenciana korporazio publikoaren telebista kate nagusia izan zen. Katea 1989eko urrian jarri zen martxan, Valentziako Autonomia Erkidegoko Estatutua onetsi ondoren. 2013ko azaroaren 29an emititzeari utzi zion, Valentziako Generalitateak itxi ondoren.

FORTAra afiliatuta zegoen, kate autonomiko gehienak bezalaxe. Katea valentzieraz eta gaztelaniaz emititzen zuen, bien artean txandakatuz.

## Ikus, gainera 
* Radiotelevisión Valenciana
* Canal Nou 24

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zubiria jauregia (Arraioz)

**Zubiria jauregia** Nafarroako Baztan eskualdean dagoen Arraioz herriko dorretxe edo jauregia da. Arraioz herrigunean sartu eta Baztan ibaia zeharkatzen duen zubiaren aldamenean dago. Bertatik Jauregizarrea dorretxea ere ikus liteke.

## Historia 
Erdi Aroko Nafarroako Erresumako antzinako leinu familia baten leinu-etxea da.

## Eraikina 
Kubo sendo handi baten itxurako eraikina da. Lau haizetako teilatua du eta gainaldean aldamenean duen Jauregizarrea dorretxeak duen usategiaren antzekoa du. Gaur egun zaharberritua eta egoera oso onean dago.

Baztan ibaira begira dagoen egurrezko balkoikada bat ere badu.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zubiria Jauregia Arraioz 02.jpg|Ibaitik ikusia
Fitxategi:Zubiria Jauregia Arraioz 01.jpg|Mendebaldetik ikusia

## Kanpo estekak 
* Arraioz eta Zubiria jauregiaren inguruko Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea
Procellariiformes

**Procellariiformes** *Aves* klaseko ordena da. Itsaso aldeko hegazti ordena honek lehen **Tubinares** zuen izena. Ordena honetako kiderik ezagunena albatros da.

## Taxonomia 
Guztira munduan 125 Procellariiformes ordenako espezie daude, lau familietan banatzen direnak. Bazegoen orain galduta dagoen beste familia. Hona hemen familiak:
* †Diomedeoididae (Miozenoren hasieran galduta)
* Procellariidae
* Diomedeidae
* Hydrobatidae
* Pelecanoididae

Batzuen ustez, Hydrobatidaek barnean dituen bi azpifamiliek, Oceanitinae eta Hydrobatinae izenekoak, bi familia ezberdinak osatzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Procellariiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Charadriiformes

**Charadriiformes** *Aves* klaseko ordena da, 351 espezie dituena. Gehienak itsasotik hurbil bizi badira ere, badaude basamortu edo basoetan bizi diren espezieak.

## Taxonomia 
Hona hemen ordenaren barruan dauden suborden eta familiak:
* **Scolopaci subordena**
** Scolopacidae
* **Thinocori**
** Rostratulidae
** Jacanidae:
** Thinocoridae
** Pedionomidae
* **Lari subordena**
** Laridae
** Rhynchopidae
** Sternidae
** Alcidae
** Stercorariidae
** Glareolidae
** Dromadidae
* **Turnici subordena**
** Turnicidae
* **Chionidi subordena**
** Burhinidae
** Chionididae
** Pluvianellidae
* **Charadrii subordena**
** Ibidorhynchidae
** Recurvirostridae
** Haematopodidae
** Charadriidae

## Ikus, gainera 
* Charadriiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Ciconiiformes

**Ciconiiformes** *Aves* klaseko ordena da, 116 espezie dituena.

## Taxonomia 
Ordena honen taxonomia eztabaidatsua da oso. Clementsen esanetan:
* Ciconiidae
* Cathartidae
* Falconidae
* Accipitridae
* Burhinidae
* Chionidae
* Haematopodidae
* Dromadidae
* Ibidorhynchidae
* Recurvirostridae
* Charadriidae
* Rostratulidae
* Jacanidae
* Pedionomidae
* Thinocoridae
* Scolopacidae
* Glareolidae
* Laridae
* Stercorariidae
* Alcidae
* Pteroclididae

## Ikus, gainera 
* Ciconiiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
La casa de Bernarda Alba

***La casa de Bernarda Alba*** ("Bernarda Albaren etxea") hiru ekitalditan banatutako antzezlana da, Federico García Lorcak idatzitakoa, antza denez 1936an, eta 1945ean estreinatutakoa Buenos Airesen.

Antzezlan honek Bernarda Albaren istorioa kontatzen du, 60 urterekin bigarren aldiz alargundu ostean hurrengo 8 urteetan goitik-behera doluz jantzita bizitzea erabakitzen duena. Pertsonaiaren ezaugarririk nabarmenena haren erlijio-fanatismoa izan daiteke. Berarekin batera bost alaba bizi dira, Angustias, Magdalena, Amelia, Martirio eta Adela. Emakumeen abizena sinbolikoa da eta sexu-garbitasuna adierazten du. Bestela, lan osoan zehar gizonezko pertsonaiarik ez da agertzen eszenatokian.

Funtsean lan honetan bi ideologia ezberdinen arteko borroka gertatzen da: Bata, autoritarioa, Bernardaren partez egina. Bestea, askatasunarena, Adela, Martirio eta Maria Josefaren partez egina.

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura

## Kanpo estekak 
* Antzezlan osoa "on-line"
Farewell to Ireland

**Farewell to Ireland** (euskaraz *Agur Irlandari*) irlandar doinu edo reel herrikoi zaharra da. Ohikoena tin whistle ("letoizko txistua") jotzea da, halere bertsio ugari dituenez hainbat musika tresnekin jotzea ere ohiko bilakatu da: biolina, gaita, banjoa... Doinu hau musika talde ugarik jo ohi dute, bai Irlandakoak nahiz zeltiar musika jo ohi duten musika talde atzerritarrek ere.

## Kanpo estekak 
* Farewell to Ireland taberna edo pub bateko bapateko zuzeneko musika emanaldi batean jota
* Farewell to Ireland abestia Samhain taldeak joa
* Farewell to Ireland abestia The Dubliners taldeak joa
* Farewell to Ireland abestia banjoarekin joa
* Farewell to Ireland abestia bibolinarekin joa

## Kanpo estekak
Hit the Road Jack

**Hit the Road Jack** (euskaraz literalki *Hartzak errepidea Jack*, halere benetako esanahia gutxi gorabehera *Gal Hadi Jack* edo *Joan Hadi Hortik Jack*) Ray Charles musikariaren abesti itsaskor eta ezaguna da. Musika talde ugarik jo izan dute, Hollywoodeko filma askotako soinu bandetan ere agertu izan ohi delarik.

Behin eta berriz errepikatzen den bere ingelesezko lelo nagusiak honela dio: ''Hit the road Jack/and don't you come back no more/no more/no more* (euskaraz *Gal hadi Jack/eta ez hadi itzuli inoiz gehiago/inoiz gehiago/inoiz gehiago).

## Kanpo estekak 
* jatorrizko Ray Charlesen bertsioa entzungai 
* Eric Claptonen bertsioa entzungai 
* The Stampeders taldearen bertsioa entzungai
Omega-3

thumb|*Chia* (*Salvia hispanica*) landarearen haziek Omega 3 kopuru handia dute.
**Omega 3** gantz-azido mota da, kate luzekoa, eta asegabea (insaturatua). Omega 3 izenarekin hainbat gantz-azido daude (esaterako, azido alfa-linolenikoa -18 karbono dituena- edo azido eikopentaenoikoa -20 karbono dituena-). Mota honetako gantz-azidoak poliasegabeak dira.

Omega 3 taldeko gantz azidoei esentzialak deritze, gure gorputza ez baita gai sintetizatzeko, eta dietaren bitartez hartu behar direkako (aminoazido esentzialen antzera) . Omega 3 asko duten janarien artean honako hauek aipa daitezke: arrain urdinak (izokina, hegaluzea, antxoak, sardinak...), intxaurrak, lihoa eta Salvia hispanica landareen garauak eta soja.

Omega 3 gantz azidoek funtsezko zeregina dute zelula mintzaren sortze prozesuan. Horretaz gain, iturri energetikoa dira eta immunitate-sistema zein nerbio-sistemaren funtzionamendu zuzenerako ezinbestekoak dira.

## Osasun-onurak 
Ugariak dira:   

* odoleko triglizeridoen eta kolesterol txarraren (LDL) maila jaisten dute
* kolesterol onaren (HDL) odol-maila igotzen dute
* bihotzeko osasuna zaintzen dute
* arteriosklerosia prebenitzen dute
* hanturaren aurkako ezaugarriak dituzte
* nerbio-sistemaren asaldura batzuk prebenitzen laguntzen dute (depresioa, Alzheimer...)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominika Rekalt

**Dominika Rekalt** (Altzabeheti, Zuberoa 1959 - ) idazle eta kazetari zuberotarra da. **Ttittika** izenez ere ezaguna da.

## Biografia 
Altzabehetikoa, Jean-Pierra Rekalt pastoral errejentaren anaia da.

Lanbidez irrati esataria da Xiberoko Botzan eta hor ahoz ere duen hizkuntza-aberastasuna erakusten du.

Antzezle lanetan ere ikusi ahal izan dugu, *Isiltasunarekin solasean* eta beste obra batzuetan *Tokia* antzerki-taldeko kide gisa. Zinemarako, *Gartxot* film laburra eta *Xora* film luzea egin ditu.

## Lanak 
Herri-antzerkian kokatzen diren bi lanen egilea da momentuz:
* *Oiherkoren trajeria* pastoralarekiko berritzailea den eta esperimentaltzat jo zen lana, 2006an Ahüzkin taularatua eta beranduago Izarran (Araba) ere emana. Hebentik elkarteak antolatu zuen.
* *Belagileak* edo *Bel(h)agileen trajeria* pastorala, 2009an Basabürüako Aloze-Ziboze-Onizegaineko herritarrek emana. Pierre de Lancre inkisidorea eta "sorginen" ehizari buruzkoa da, 1609ko epaiketa soantuaren mendeurrena dela medio. Beraz, Lapurdi protagonista da pastoral honetan. Honetan ere elementu berritzaileak sartu zituen.
* *Etxebarre 007* ikuskizuna izen bereko herrian 2007n eman zenaren testua ere Rekalti zor zaio. Besteak beste Joseba Sarrionandia idazleak eta Gonzalo Etxebarria artistak kolaboratu zuten.

Davantek bere erreferentziazko antologian lehen bi lanetako zati batzuk jaso zituen.

## Iturriak 
* 
[erdian|thumb|540x540px|[Dominika Rekalt|Titika Rekalt, Jean Mixel Bedaxagar eta Juan Mari Beltran]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xiberoko Botza
* Etxebarre

## Kanpo estekak 
*  Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
*  Elkarrizketa Kazeta.infon.
*  *Tokia* antzerki-taldea EKEren webgunean.
*  Zenbait ipuin **Rekaltek** kontatua Ikasen eskutik.
*  Elkarrizketa Argia astekarian (2013)
*  Joseba Aurkenerena: Belagileak, Ttittika Rekalten bigarren pastorala - 1 https://web.archive.org/web/20090925183513/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/ttittika-rekalten-bigarren-pastorala-i
*  Joseba Aurkenerena: Belagileak, Ttittika Rekalten biagarren pastorala - 2 https://web.archive.org/web/20090925001155/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/belagileak-ttittika-rekalten-bigarren-pastorala-eta-ii
John Dalton

**John Dalton** (1766ko irailaren 6a – 1844ko uztailaren 27a) Ingalaterrako kimikaria, fisikaria eta meteorologoa izan zen. Manchesterko unibertsitatean fisika eta kimika irakatsi zuen urte askotan. Ikusmenean bazuen akats bat, diskromatopsia edo koloreak bereiz ezina. Berak deskribatu eta aztertu zuen *daltonismo* izen arruntez ezagunago den arazo hori. Fisikan gasei buruzko ikerketak sakondu zituen, meteorologiatik abiatuz. Bere izena daraman legea finkatu zuen. *New System of Chemical Philosophy* (1808) liburuan atomoaren teoriaren oinarriak finkatu zituen, gaur egun ezagutzen diren bezala.

## Bizitza 
Ehule apal baten semea, Cumberlanden jaio zen, Ingalaterran. Bere herrixkako eskolan hasi zen eta hainbeste aurreratu zuen denbora gutxian, ezen, hamabi urterako eskolako maisu bihurtu baitzen. Handik zazpi urtera eskolako zuzendari egin zuten. 1793an, Manchesterrera joan zen bizitzera eta han bizi izan du zen geroztik. Matematika, fisika eta kimika irakasten zituen ikastetxe batean. Hala ere, obligazio horiek bere azterketa zientifikoak egiteko eragozpen zirela iritzi zionean, postua bertan behera utzi eta ikasleei matematika eta kimika irakasten hasi zen klase pribatuen bitartez bere gastuei aurre egin ahal izateko.

Ez zen ezkondu eta modu xume eta apalean bizi izan du zen beti, baita ospea izan zuenean ere. Lehen azterketa zientifikoak meteorologiaren alorrean garatu zituen eta bizi guztian izan zuen zaletasun hori: egunero jasotzen zituen tenperatura, presio barometriko edo plubiometria datuak. John Dalton izan zen koloreetarako itsutasuna deskribatu zuen lehenengoa, berak ere jasan baitzuen. Kuakero konbentzitua, Daltonek beti arropa xume eta ilunak janzten zituen. Horregatik, bere lagunak harriturik geratu ziren, 1832an, Gilen IV.a aurkeztu behar ziotela eta, janzkera eskarlataz azaldu zenean. Daltoni, ordea, gris iluna iruditu zitzaion eta kezka handirik gabe joan zen erregea ikustera.

## Ekarpen nagusiak 
### Daltonen legea 
Gas nahasketa batek eragiten duen presioa eta gas horietako bakoitzak bere aldetik, nahasketaren bolumen bera harturik, eragingo lukeen presioen batuketa berdinak direla dioen kimikako legea da. Beraz, gas nahasketa batean presio bateratua eta osagai bakoitzaren banakako presioen batuketa berdinak dira.

### Atomoen teoria 
1803an formulatu zen teoria.  Gai osatuak, elementu desberdinen atomoen konbinazioz eratzen direla, zenbaki txiki osoek definitutako proportzioetan, baina ez zuen metodo fidagarririk atomoen konbinazio erlazioak zehaztu ahal izateko. Egoera horretan, uste izan zuen, bi elementuz –A eta B– osatutako konposatu batean, gai osatuaren formulak ahalik eta bakunena izan behar zuela: AB. Horretan oinarriturik, eta euren artean konbinatzen ziren zenbait elementuren masa atomikoak kontuan hartuta, lehenengo masa atomiko erlatiboak kalkulatzeko gai izan zen. Hala ere, gai osatuen formulei buruzko haren usteak ez ziren beti zuzenak izan. Adibidez, uste zuen uraren formula HO zela eta beraz, bere taulako zenbait masa atomiko gaizki kalkulatuak zeuden.

## Erreferentziak
Pb

**Pb** siglekin gauza ezberdinak ezagutzen dira:

* Berunaren ikur kimikoa.
* Petabita, 1015 biteko balioa duen informazio unitatea.

Eta **PB** siglekin:
* Petabytea, 1015 byteko balioa duen informazio unitatea.
Edmond Halley

**Edmond Halley** (Londres, Ingalaterra, 1656ko azaroaren 8a – 1742ko urtarrilaren 14a) astronomoa, geofisikaria, matematikaria, meteorologoa eta fisikaria izan zen.

Gaztetik izan zuen interesa astronomiaren gainean. Santa Helena uhartera joan zen hego hemisferioko zerua aztertzera. Lan horren ondorioak *Catalogus stellarun australium* argitaratu zuen Londresen 1679an.

Isaac Newtonen laguna, Halley berak bultzatu zuen *Principia Mathematica* idaztera, eta probak zuzentzeko ardura hartu zuen.

Royal Society delakoan sartu zen Santa Helenatik itzulita. Newtonen grabitazioaren teorian oinarrituta, kometa baten orbita kalkulatu zuen lehen aldiz (1682), eta iragarri zuen 1758an berriro zela itzultzekoa. Haren omenez *Halley* izena jarri zitzaion kometari.

1720an Greenwicheko Errege Behatokiko buru izendatu zuten.

## Kanpo estekak 
* Halley, Edmond Zientzia.net (1995)
* Bisita Cambridgeko irakasleari Zientzia.net (2009)
Terry Woods

**Terry Woods** (Dublin, 1947ko abenduaren 4a) irlandar folk musikaria da, mandolina eta zitara jotzen nabarmendu izan da. Folk-rock talde ezagunen ohiko kide izan da: The Pogues, Steeleye Span, Sweeney's Men eta, denbora gutxiagoz, Dr. Strangely Strange. Steeleye Span taldeko kide sortzailea, Gay bere emaztearekin batera musikari bikote gisa bezala ere jardun dute. Gaur egun bere berezko taldea ere badu, The Woods Band.

Woods musikaria The Pogues taldearekin batera beren berragerpen emanaldietan jo izan du.

## Ikus gainera 
* The Pogues

## Kanpo loturak 
* Gay eta Terry Woodsen historia Gay Woodsen webgunean
Viva la Quinta Brigada (abestia)

**Viva la Quinta Brigada** (euskaraz *Gora Bosgarren Brigada*) Christy Moore abeslari irlandarrak sortutako abestia da. Bere gaia 1936ko Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuten irlandarren nondik-norakoak dira: bai Espainiako Bigarren Errepublikaren alde (Frank Ryan eta Irlandar Bosgarren Brigada) nahiz Francisco Franco diktadorearen alde (Eoin O'Duffy eta Ator Urdinak) borrokatu ziren irlandarrak aipatzen dira, nahiz eta abestia bera Errepublikarren aldekoa zen Irlandar Bosgarren Brigadaren aldeko gorazarre garbia den. Abestia bera Espainiar Gerra Zibilean zehar Connolly Column gudarostean parte hartu zuen Michael O'Riordan beteranoaren bizipenetan oinarrituta dago.

Abestian zehar errepikatzen den lelo nagusiak honela dio:

## Kanpo estekak 
* Christy Moorren "Viva la Quinta Brigada" abestiaren bertsioaren bideoklipa ikusi eta entzun 
* The Dubliners taldeko Ronnie Drewren "Vilva la Quinta Brigada" abestiaren bertsioa entzungai 
* "Viva la Quinta Brigada" abestiaren hitzak irakurgai
Tributu

**Tributuak** administrazio publikoak alde bakarrez eta derrigorrez ezartzen dituen diruzko prestazioak dira. Gastu publikoak sostengatzeko beharrezkoak diren diru-sarrerak dira ogasun publikoarentzat

Tributuak pertsona fisiko eta juridikoei ezartzerako orduan printzipio ezberdinak hartzen dira aintzat:

* **progresibotasuna**, hau da, zenbat eta erosteko ahalmen handiago izan, orduan eta portzentaia handiago ordaindu behar izatea;
* **iruzurra saihestea**, aitortzaile beraz gain enpresak eta bitartekarien jarduera ekonomikoa ogasunak kontrolatzen du (baliabide informatikoekin batik bat)
* **egoera pertsonalak** kontuan hartzea, banakoak edo familiak ezbeharrak edo zailtasunak pairatzean, zerga murriztea ahalbidetzea alegia.

Iruzurrari buruz, eragile askoren arteko autokontrola ezinbestekoa da alor honetan, hots, zergadun bati ekintza bat aitortzea komeni ez zaionean, harremana duen besteri komenigarria izatea bihurtzea. Adibidez, etxebizitza alogera baten ordaintzean, alokatzaileari diru-sarrera aitortzea komeni ez badakioke ere, maizterrari komenigarria suerta dakioke, zerga murrizketa bat lor dezakeelako. Iruzurra ekiditea zail samarra denean, isun eta zehapen ugari definitzen dituzte arautegiek, non iruzurra egitearen ondoriozko zerga aurreztea, isuna bera baino baxuagoa izan ohi den.

## Tributu motak 
Estatuetako zerga-sistema gehienetan hiru tributu-mota bereizten dira: zergak, tasak eta kontribuzio bereziak.

### Zergak 
thumb|thumbtime=25|start=0|PFEZa ulertzeko bideoa.
Administrazio Publikoak zerbitzu bat prestatzea edo jarduera bat garatzea ez da beharrezkoa tributu bat zerga bat bezala definitzeko. Hau da, ez du inolako kontraprestaziorik edo eskubiderik ematen.Zergetako zerga egitatea, negozio, ekintza edo gertaerak zehazten du, zeinak zergadunaren kontribuzio-gaitasuna agerian uzten duen.

Tributu guztietatik garrantzitsuenak dira, izan ere, diru-bilketa publikoaren portzentaje handiena suposatzen dute. Hauen artean besteak beste, PFEZ, BEZ, Sozietate Zerga, Ondare Zerga, Dohaintza eta oinordetza zerga, Zerga bereziak (erregai, tabako eta alkoholaren gainean besteak beste)… ditugu eta hauek, aldi berean Zerga Zuzen eta Zeharkakoen artean bereizten dira.

### Tasak 
Orokorrean, hurrengo gertaerengatik gauzatzen dira tasak eta prezio publikoak:

* jabego publikoaren aprobetxamendu berezia edo erabilera pribatiboarengatik;
* zerbitzu publikoen prestazioengatik,
* zuzenbide publikoko jarduerak burutzeagatik.

Adibide gisa, Hizkuntza Eskola Ofizialetako eta Administrazio Publikoetako argitalpenen prezio publikoak, edo estolderia, lizentzia eta tituluak lortzeko tasak daude.

### Kontribuzio bereziak 
Obra publiko edo zerbitzu publikoak zabaltzeagatik, norbanako baten ondarearen balio handitzea edo etekina sortzen denean.

## Kanpo estekak
Galliformes

**Galliformes** gorputz sendoa duten lurreko hegazti orden bat da, gutxi gorabehera 290 espezie biltzen dituena. Bost familia daude, Phasianidae (oilo, eper, faisai, indioilo, pauma, lagopodoak), Odontophoridae, Numididae, Cracidae eta Megapodiidae. Galliformes eta Anseriformes hegazti erdi-urtarrak etxe-hegaztien taldea dira.

Hegazti galliformeak ingurune gehienetara egokitu dira, basamorturik lehorrenetara eta etengabe izoztuta dauden eskualdeetara izan ezik, eta kontinente guztietan bizi dira, Antartikan izan ezik. Garrantzitsuak dira beren ekosistemetan, hazien sakabanatzaile eta intsektuak zein zizareak jaten dituztelako, eta asko dira harrapariengandik hegan egin beharrean korrika ihes egiten duten espezieak. Sexualki dimorfikoak dira, eta espezie gehienetako arrak emeak baino koloretsuagoak dira. Askotan, gorteiatze-portaera landuak izaten dituzte, besteak beste, oilartzea, isatseko edo buruko lumak harrotzea eta ahots-soinuak ateratzea. Gehienak ez dira migratzaileak.

'Galliformes' izena *Gallus* generotik dator, latinez oilarraren izena. Galliforme espezie batzuk, eta nabarmen *Gallus gallus* espezie basatia, etxekotu ditugu, eta etxeko hegazti egin ditugu haragi eta arrautzak lortzeko. Espezie basati batzuk ehizatzen dira.

## Sistematika eta eboluzioa 
Hegazti galliforme biziak antzina zazpi familiatan edo gehiagotan banatzen ziren. Itxura bereizgarria izan arren, litekeena da basoilar eta indioilarrek ez justifikatzea familia ezberdinetan bananduta egotea, duela gutxi eperrak edo faisaiak bezalako hegaztietatik sortu direlako. Indioilarrak handitu egin ziren beren arbasoek Ipar Amerikako eremu epel eta subtropikalak kolonizatu ondoren, non ez zegoen faisaien tamainako lehiakiderik. Hala ere, uroiloen arbasoak klima zorrotzetara egokitu ziren eta eskualde subartikoak kolonizatu ahal izan zituzten. Ondorioz, Phasianidae familia zabaldu egin da gaur egungo taxonomian, antzinako Tetraoninae eta Meleagridinae subfamilia gisa sartzeko.

Anseriformeek (uretako hegaztiak) eta Galliformeek batera Galloanserae osatzen dute. Basalak dira hegazti neognata bizien artean, eta, normalean, Paleognathaeren ondoan sailkatzen dira. Erregistro fosila ez da osoa.

## Taxonomia 
Clementsen sailkapenaren arabera hona hemen ordenaren taxonomia:

* Megapodiidae familia
* Cracidae familia
* Phasianidae familia
** Phasianinae subfamilia
** Tetraoninae subfamilia
** Meleagridinae subfamilia
** Numidinae subfamilia
* Odontophoridae familia

## Filogenia 
Hona hemen ordenaren kladograma

## Ikus, gainera 
* Galliformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaviiformes

**Gaviiformes** *Aves* klaseko ordena da, 5 espezie dituena.

## Taxonomia 
Egun, barruan Gaviidae familia bakarra baino ez du (eta honen barruan Gavia generoa besterik ez). Izen arrunta aliota dute. Filogenetikoki, lau espezieek osatutakoa da:

* Aliota txikia (*Gavia stellata*)
* Aliota artikoa (*Gavia arctica*)
* Aliota handia (*Gavia immer*)
* Aliota mokozuria (*Gavia adamsii*)

Aliota artikoak Ozeano Barean azpiespezie bat du: *Gavia arctica pacifica*. Batzuen ustez *gavia pacifica* besterik ez da eta beste espeziea osatzen du.

Hiru aliota espezie Euskal Herrian bizi dira.

## Ikus, gainera 
* Gaviiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Berriozábal

**Berriozábal** Mexikoko Chiapas estatuan dagoen hiria da. Izen bereko udalerriko herriburua da, Tuxtla Gutiérrez, San Fernando, Ocozocuautla eta Jiquipilas udalerriekin muga egiten duena. Chiapasko hiriburua den Tuxtla Gutiérrezetik 10 minutu eskasera dago.

## Kanpo estekak
Monoiko

[thumb|250px|eskuinera|[Haltza landare monoiko da: Gerba arrak eskuinean, gerba eme helduak ezkerrean]] **Monoikoa** (botanikan) oin berean lore unisexual ar eta emeak dituen landarea da.
## Landare monoiko batzuk 
* Artoa
* Gaztainondoa
* Haltza
* Intxaurrondoa
* Koniferoak (Hagina eta Ginkgoa salbu)
* Kuia (cucurbitales)
* Pagoa
* Quercus: Ametza, Haritza, Artea etab

## Kanpo estekak 
*  Plant sexuality and political correctness, vol. 4(4) (Winter 1996) at Wayne's Word.
* Images of sexual systems in flowering plants at bioimages.vanderbilt.edu
Dioiko

[200px|eskuinera|thumb|[Gorostia (*Ilex aquifolium*) landare dioikoa da: (goian) oin bateko lore arrak; ( behean) Beste oin bateko lore emeak]]
**Dioikoa** (botanikan), lore arrak eta emeak oin desberdinetan banaturik dituen landarea da. Dioiko (*di* *oikos*) hitzak grezieraz *bi etxe* esan nahi du.

## Landare dioiko batzuk 
* **Lupulua** *(Humulus lupulus* L.)
* **Asuna** *(Urtica dioica* L.)
* **Gorostia** *(Ilex aquifolium* L. )
* **Pistatxoa** *(Pistacia sp.* L.)
* **Kiwia**, *(Actinidia chinensis* Planch. )
* **Kalamua**, *(Cannabis sativa* L.)

## Kanpo estekak
Lupulu

**Lupulua** (*Humulus lupulus*) Cannabaceae familiako landare belarkara, igokari, bizikor eta dioikoa da. Hosto aurkako, lobulatu eta horzdunak ditu, lore arrak panikulatan daude eta emeak kono oboidetan biltzen dira. Bere zurtoina zazpi metro edukitzera irits daiteke. XV. mendetik erabiltzen da garagardoari usain emateko.

## Kanpo estekak 
Lupulua Euskal Herrian. Argia astekariko artikulua..
Zuntz

**Zuntz** hitzak esanahi ugari izan ditzake:

* **Zuntz begetala** - landareen ehunak osatzen dituzten egitura luze eta meheetako bakoitza.
* **Gihar-zuntza**
* **Zuntz optiko** - material dielektrikoz eginiko haria, espektro elektromagnetikoaren uhin ikusgai edo infragorriak eroateko gai dena.
* **Zuntz polimero** - material polimerikoekin.
* **Karbono-zuntz** - karbono-atomoak kristal.
* **Zuntz akriliko** - zuntz artifizial edo sintetikoa.
* **Zuntz neutro** - deformaziorik gabeko zuntzen lerroa.
Pelecaniformes

**Pelecaniformes** *Aves* klaseko ordena da.

## Taxonomia 
Hona hemen egun dauden familiak
* Threskiornithidae (34 espezie)
* Ardeidae (67 espezie)
* Fregatidae (5 espezie)
* Scopidae (1 espezie)
* Balaenicipitidae (1 espezie)
* Pelecanidae (8 espezie)
* Sulidae (10 espezie)
* Phalacrocoracidae (36 espezie)
* Anhingidae (4 espezie)

## Ikus, gainera 
* Pelecaniformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Podicipediformes

**Podicipediformes** *Aves* klaseko ordena da.

## Taxonomia 
Ordenak familia bakarra (Podicipedidae izenekoa), sei genero eta 20 espezie ditu. Hona hemen:

## Ikus, gainera 
* Podicipediformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Brigida

**Santa Brigida** bi udalerri ezberdinen izena da:

* Brigita Suediakoa, Suediako santua eta Europako patroietako bat.
* Santa Brígida, Las Palmas, Kanariar Uharteak, Espainia
* Santa Brigida (Bergamo), Bergamoko probintzia, Italia
Ander Mirambell

**Ander Mirambell Viñas** (Bartzelona, 1983ko otsailaren 17a) skeleton lasterkari kataluniarra da.

Mirambellek hainbat alditan hartu du parte FIBT Munduko Txapelketan eta bere markarik onena gizonezkoen kategorian 27. postuan amaitzea izan da, 2008an eta 2009an lortu zuela.

Vancouverren ospatuko den 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte sailkatu ondoren.

## Bizitza 
Ander Mirambell Viñas skeleton izeneko kirolean aritzen den profesionala da. Espainiar gazteak 37 urte ditu orain, 1983ko otsailaren 17an jaio zen Bartzelonan eta 2005etik aritu da lehian skeletonean. Bere debuta neguko Olinpiar Jokoetan egin zuen 27 urte bete berri zituela eta skeleton modalitatean Espainia ordezkatu zuen lehen kirolaria izan zen.

Ander kirolaria izateko jaio dela argi dago. Futbolari gisa hasi zen txikitatik eta RCD Espanyoleko jubenilen B taldera iritsi zen. Futbola alde batera utzi ondoren, atletismoan hasi zen. Atletismoan hainbat sari iribazi zituen, esate baterako, 2005eko Kataluniako txapelketako Heptatloi proban lehen eta bigarren postuak, eta 2001 eta 2002ko Europako klub juniorren txapelketetan 2. postuak. Rennes eta Moskuko kluben Europako bi kopatan ere parte hartu zuen. Horretaz gain, gaur egun, bere aisialdiaren zati handi bat ere kirolak hartzen du. Haren hobby nagusia kirol-ekitaldietara joatea da, batez ere, RCD Espanyol taldearen partidetara. Jokatzen duten lekuan jokatzen dutela Anderrek beti aurkituko du tarte libre bat haientzat.

Bartzelonarrak historia egin du kirol olinpiko hori gure herrialdera inportatzean, zeren, lehenago aipatu bezala, modalitate horretan aritzen den lehen espainiarra da. Mirambell zirkuituko gazteenen artean dago, baina oraindik kilometro asko ditu leraren gainean hobetzeko, kirolean heldutasuna ez baita 34 urte arte lortzen. Anderrek 2010, 2014 eta 2018ko neguko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, ezinezkoa posible dela erakutsiz. Horretaz gain, haren garaipenik handiena Amerikako kopa izan zen (2016an) eta aurten, 2020an, berriz ere lehenengo postuan geratzea lortu du. Garaipen harekin batera, Europan garaipen hura bi aldiz irabazi duen bakarra da.

Oraindik hainbat kirol-amets lortzeko dituela aitortu du Anderrek, baina bidaia honen hasieratik argi izan du bere leloa: “Erortzeko baimena badago, NAHITAEZ altxatu behar da”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piciformes

**Piziforme** (**Piciformes**) hegaztien klaseko izen bereko ordenako txoriez esaten da. Sei familia biltzen dira piziformen baitan: galbulidoak, bukonidoak, kapitonidoak, indikatoridoak, ranfastidoak eta pizidoak. 370 hegazti mota sartzen dira ordena honen baitan. Ezagunenak okila eta Ameriketako tropiko aldeko lurraldeetan bizi diren jakamarak eta tukanak dira. Madagaskar-en eta Ozeaniako uharte gehienetan izan ezik, munduko lurralde bero eta epel guztietan daude hedatuak piziformeak. Badira piziformeetan elkarren antz handirik ez duten familiak; galbulidoen familiako txori txiki moko-zorrotzak eta ranfastidoetako hegazti handi moko eskergakoak esate baterako, baina zangoetako giharrak eta atzaparrak egitura berekoak dituzte denek: hegazti igokariak dira, eta zuhaitz enborretan ibiltzeko eta haiei erpeak oratzean indar gehiago egiteko egokituak dituzte gihar horiek; hanketako behatzak erdiko biak aurrera zuzenduak eta alboetako beste biak atzera itzuliak dituzte. Ez dute migratzen. Elikatzeko eraz fruitujaleak edo intsektujaleak dira. Laboreetan kalte handia egiten duten intsektuak jaten dituztenez, hegazti onuragarriak dira laborantzarako.

## Taxonomia 
* **Galbulae subordena**
** Galbulidae familia
** Bucconidae familia
* **Pici subordena**
** Familia izengabekoa (fosil)
*** *Rupelramphastoides* generoa
*** *Capitonides* generoa
*** *Pici* generoa
** Lybiidae familia
** Megalaimidae familia
** Ramphastidae familia
** Semnornithidae familia
** Capitonidae familia
** Miopiconidae familia (fosil)
** Picidae familia
** Indicatoridae familia

## Ikus, gainera 
* Piciformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak
Gaelera (argipena)

**Gaelera** terminoak hizkuntza hauei egin dieke erreferentzia:

* **Irlandako gaelera** edo **irlandera**, Irlandako Errepublikan ofiziala den zelta hizkuntza.
* **Eskoziako gaelera**, Eskoziako ipar-mendebaldean hitz egiten den zelta hizkuntza.
* **Manxera**, Man uhartean mintzatzen den zelta hizkuntza.
* **Hizkuntza goidelikoak** edo gaelera hizkuntzak.

## Ikus, gainera 
* Zelta hizkuntzak