Las Eretas museoa eta aztarnategi arkeologikoa

**Las Eretas museoa eta aztarnategi arkeologikoa**  Berbintzanan (Argako Erribera, Nafarroa Garaia) dagoen gune musealizatu bat da, Burdin Aroko herrixka gotortu baten aztarnategiak eta museo batek osatua.

Las Eretasko herrixka gotortua K.a. VII. mendean sortu zen, eta egungo  Berbintzana herriaren lurretan dago, Arga ibaiaren ertzean. K.a. VI. eta IV. menden bitarteko okupazioa izan zuen. Aztarnategia musealizatuta dagoenez, bisitagarria da. Musealizatzean, etxe bat, labe batzuk eta beste zenbait egitura txiki eta objektu berreraiki dituzte, bai eta garai haietako harresiaren zati bat eta dorre handi bat ere.

Museoan kontserbatzen eta erakusten dira indusketa arkeologikoan berreskuratutako ostilamenduak eta hondakin materialak; eta, hainbat komunikazio-baliabideren laguntzaz, objektuak ikus, ibil eta ezagut daitezke. Nafarroa Garaiko beste aztarnategi batzuetan aurkitutako artefaktu batzuk ere museo honetan ikus daitezke, hala nola antzinako euskal izena zuen Errensa jainkosari eskainitako aldarea.

## Herrixkaren itxura fisikoa 
Herri honen planoa erdizirkularra izan zen. Hirigunearen hiri-antolamendua erdiko kale batek eta plaza txiki batek antolatu zuten. Haren ondoan etxeak eraiki ziren, oinplano angeluzuzena zuten familia bakarreko etxebizitzaren eredu zeltikoari erantzuten diotenak, Alto de la Cruz de la Cortes herrixkaren berdin-berdinak; denak tamaina eta aberastasun maila berekoak dira, eta badirudi ez zegoela alderik herrian bizi izan ziren familien artean. Lur trinkotuzko zoruak dituzte, horma entokatuak, kareztatuak, eta hiru gela izan ohi dituzte: atarte bat, labea  izan zezakeena; areto nagusi bat, erdian beheko sua zuena; eta, ondoren, jakitokia, hormen bankuekin.

## Aztarnategiaren kronologia eta ezaugarriak 
K.a. VII. mendean sortutako herria da, eta bertatik ezagutu daiteke nola bizi ziren baskoiak Burdin Aroan. Aztarnategiak K. a. VI. eta IV. mendeetako herri gotortu baten aztarnak erakusten ditu. Halaber, harresiaren zati bat, dorre bat eta garai hartako etxebizitza bat birsortu dira.

Aztarnategi hau, interes kulturaleko ondasuna babestua izendapena du eta Ebroko arroaren goialdean aurkitutako aurrekaririk zaharrenetako bat da. Honen morfologia aldaketa handirik gabe iraun zuen Behe Erdi Arora arte.

## Ondare izendapena 
Kultura-multzo hau interes kulturaleko ondasun deklaratu zen, Hezkuntza eta Kultura sailburuaren 1999ko maiatzaren 7ko 125/1999 Foru Aginduaren bidez, eta prebentziozko idatzoharra egin zen Arte Eder eta Ondare Historikoaren Zuzendaritza Nagusia-Vianako Kultura Ministerioa-Ondare Higigarrien Zuzendaritza Nagusian.

## Iruditegia 

Fitxategi:Las Eretas aztarnategiko etxearen oinarriak.jpg|Aztarnategiaren ikuspegi orokorra. Etxe baten oinarriak lehen planoan eta berreraikitako etxea atzean.
Fitxategi:Dorreko oholesia.jpg|Berreriakitako dorrreko oholhesia. Atzean, Berbintzanako etxeak ikusten dira.
Fitxategi:Adobezko hormako barruak.jpg|Harresiaren kanpoaldeko paramentoetako (hormetako) harri landuak ilara erregularrak osatzen jartzen zituzten, baina barnean harriak ez ziren jartzen ilarak osatzen. Horrela sendotasun handiagoa lortzen zuten. Zati hau dorre batekoa da.
Fitxategi:Adobezko harresia 4.jpg|Harresiko zati bat
Fitxategi:Berreraikitako etxea barrutik.jpg|Berreraikitako etxea barrutik.
Fitxategi:Berreraikitako etxe barruko pinturak.jpg|Berreraikitako etxean margotu diren irudiak.
Fitxategi:Las Eretas aztarnategiko bi labe komun.jpg|Berreraikitako labeak
Fitxategi:Berreraikitako etxe barruko apala.jpg|Berreraikitako etxeko apala.
Fitxategi:Berreraikitako etxe barruko espartinak.jpg|Berreraikitako etxeko espartinak edo alpargatak.
Fitxategi:Berreraikitako etxe barruko despentsa.jpg|Berreraikitako etxeko jaki-tokia.
Fitxategi:Aztarnategian-aurkitutako-zeramika.jpg|Aztarnategian aurkitutako zeramikak, janaria edo bestelako lehengaiak gordetzeko edota kontsumitzekoa.
Fitxategi:Aztarnategian aurkitutako artefaktuak 12.jpg|Aztarnategian aurkitutako piezak eta museoan erakusten direnak.
Fitxategi:Aztarnategian aurkitutako artefaktuak 10.jpg|Burdin Aroko zeramikak, hildakoaren errautsak lurperatzeko erabiltzen zirenak.
Fitxategi:Aztarnategian aurkitutako artefaktuak 9.jpg|Burdin Aroko zeramikak, hildakoaren errautsak lurperatzeko erabiltzen zirenak. Barruan errautsak simulatzen duten materiala gorde da. Aldamenena, hildakoarekin ehorzten ziren objektuak.
Fitxategi:Aztarnategian-aurkitutako-artefaktuak 3.jpg|Aztarnategian aurkitutako objektuak.
Fitxategi:Aztarnategian aurkitutako artefaktuak 6.jpg|Burdin Aroko hainbat objektu.
Fitxategi:Aztarnategian aurkitutako artefaktuak 11.jpg|Aztarnategian aurkitutako jaioberriaren hezurdura. Etxe baten azpian lurperatuta aurkitu zuten.
Fitxategi:Errensari-eskainitako-aldarea-2.jpg|Larragan aurkitutako Errensa jainkosari eskainitako aldarea.

## Ikus, gainera 
* Kara aztarnategia
* Santakrizko aztarnategia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Armendáriz Martija, Javier: "Las Eretas (Berbinzana, Navarra) 1991-1992", Trabajos de arqueología Navarra,  ISSN 0211-5174, 11. zk., 1993-1994, 297-302 orr.
* Armendáriz Martija, Javier: Poblado de las Eretas (Berbinzana): Campañas de 1994, 1995 y 1996, *Trabajos de arqueología Navarra*,  ISSN 0211-5174, 12. zk., 1995-96, 298-303 orr.
* Armendáriz Martija, Javier: "Las Eretas: arquitectura doméstica y defensiva de un poblado del Hierro antiguo en el Alto Ebro". *Revista de arqueología*,  ISSN 0212-0062, 19. urtea zk., 210 zk., 1998, 28-35 orr.
* Armendáriz Martija, Javier eta De Miguel-Ibáñez, María Paz: "Los enterramientos infantiles del poblado de Las Eretas (Berbinzana): estudio paleoantropológico", *Trabajos de arqueología Navarra*,  ISSN 0211-5174, 19. zk., 2006, 5-44 orr.
* Armendáriz Martija, Javier (2019):  "Valoración patrimonial de un poblado de la Edad del Hierro en Navarra: Museo y Yacimiento arqueológico de "Las Eretas", IN:  Munilla Cabrillana, Gloria (koord.): *Musealizando la protohistoria peninsular*. , 143-160 orr.

## Kanpo estekak 
* "Las Eretas" Museo eta Aztarnategi Arkeologikoa