Yon de Luisa Saseta

**Yon de Luisa Saseta** (Donibane Lohizune, 1937 &ndash; Mexiko DF, 2012ko otsailaren 24a) Mexikoko euskal diasporako kide nabarmena izan zen.

## Familia 
De Luisa Lapurdin sortu zen, Espainiako Gerra Zibilean bertan errefuxiatutako familia gipuzkoar batean. Aita Jesus Luisa Esnaola zen, Euzko Gudarosteko ofiziala eta dantzaria; ama berriz, Irune Saseta Etxeberria, Emakume Abertzale Batzako kidea eta Candido Saseta komandanteburuaren arreba. Gerrak iraun zuen bitartean, aita Eresoinka kultura enbaxadaren partaide izan zen, zuzendaritza koreografikoa eramanez. 1941ean, familia Mexikora erbesteratu zen.

Irune Sasetak eta Jesus Luisak hiru haur izan zituzten: Yon (Donibane Lohizune, 1937), Unai (Bidarte, 1938) eta Mari Paz (jada Mexikon jaioa).

2009 urtean, Celaya udalerriak (Guanajuato estatuan) Garapen Ekonomikoko Zuzendari Nagusia izendatu zuen. Azken urteetan Celayako El Bajío eskualdean bizi izan zen. Euskal enpresa eta ekimen industrial eta ekonomiko ugari biltzen duen lekua da Celaya, eta horiekiko harremana lantzen eta bideratzen lan egin zuen Yon de Luisak, EmpreBask México ekimenean.

1950eko hamarkada amaieran, Euskal Etxean biltzen ziren gazteak Euskal Herrian gertatzen ari ziren gauzak komentatzen hasi ziren: Hegoaldeko gazteen protestak, ezkerreko mugimenduen gorakada, ikurrinaren aldarrikapena, kooperatibak, apaizen mugimenduak, ETAren sorrera, euskal kantagintza berria, argitalpenak, euskara batua... berriemale nagusiak Euskal Herritik etorritako pilotariak zituzten; EAJren egiturek edo prentsa ofizialak ez baitzuen informazio hori ematen. Garai horretan Yon de Luisa ardurak hartzen hasi zen: 1958ko Aberri Eguneko antolaketan adibidez, Jesus Galindez desagertu berria oroitzeko ekitaldiak barne. Denborarekin euskal errealitatearen informazioa zabaltzeko EAJtik aparteko talde bat eratu zen, bai Mexikoko euskal komunitatera begira, baita mexikar herritar guztien artera ere. Honenbestez euskal komunitatea zatitu zen, horren erakusgarri 1960-1975 artean ospatu ziren bi Aberri Egun ezberdinak; gero nolabaiteko batasuna lortu zen berriro ere. Yon de Luisa dinamika guzti hauen partaide izan zen. Bere esanetan, gazteen norabide berrian gehien eragin zuen pertsonetako bat Jose Manuel Agirre izan zen, ETAko sortzaileetako bat. Jose Antonio Ardanza lehendakariaren agintaldian (1985-1999) EAJren Mexikoko egiturako kide izan zen, baita Eusko Jaurlaritzak herrialdean zuen Ordezkaritzako diruzaina ere; denbora horretan Jon Azuarekin harreman handia izan zuen. Anai Artea elkartera hurbildu zen gero, alderditik urrunduz.

## Candido Sasetaren gorpuzkinak 
2008 urtean, Euzko Gudarosteko komandanteburu Candido Sasetaren gorpuzkinak lurretik atera eta Asturiasetik Hondarribiko kanposantura eraman ziren. Ekimena Sasetaren ilobek abiatu zuten, eta egun horretarako Mexikotik propio etorri ziren Yon eta bere anaia Unai. eta Hondarribiko kanposantuan senideek Udal korporazioko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkariak, Gipuzkoako Foru Aldundikoak, alderdi abertzaleetakoak, eta hainbat elkarteko kideak lagun izan zituzten.

## Azken urteak 
Bihotzeko arazoak zituen, aitak bezala, eta 2010an jada motibo horrengatik ingresatua izan zen. 2012an hil zen Yon de Luisa Saseta, 75 urterekin, bihotzekoak jota.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak