open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KV54

**KV54** Egiptoko Erregeen Harana nekropolian dagoen hilobi bat da. Edward Ayrtonek aurkitu eta industu zuen Theodore M. Davisentzat lanean ari zela.

Izatez, ez da hilobi bat, baizik eta putzu txiki bat, Seti I.a faraoiaren hilobitik gertu dagoena itxitako hamabi bilketa pitxer izan zituena. Pitxer hauen barnean, kontu handiz batuak, zenbait objektu aurkitu ziren: zeramika, platerak, natroia zuten poltsak, animali hezurrak, lore itxurako paparreko apaingarriak eta lihoa, garai horretan oraindik askorik ezagutzen ez zen Tutankamon faraoiaren erregealdiko azken urteetan datatutako idazkunekin.

1909an, Davisek sei pitxerretako edukia Egiptotik atera eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Art museoari eman zizkion, oraindik bertan jarraitzen dutelarik. Davisek, prentsari, Tutankamonen hilobia aurkitu zuela adierazi zion, eta 1912an bere ikerketak *The Tombs of Harmhabi and Touatankhamanou* (Horemheb eta Tutankamonen hilobiak) izeneko liburu baten argitaratu zituen.

KV54ko aurkikuntzetako bat lihozko oihal bat zen. Oihal honek idazkera hieratikoa zuen, eta honako hau zioen: "Jainko onari, bi Lurren Jauna, Nebjeperura (nb ḫpru rˁ, Tutankamonen Nesut-Bity izena, Agerpenen Jauna Ra da), Minen maitea. 6. urteko lihoa", KV54a Tutankamonen hilobia ez zela frogatzen zuena, eta oraindik aurkitu ez zen hilobi baten existentzia adierazten zuen. Howard Carter, Tutankamonen benetako hilobia den KV62a 1922an aurkitu zuena, Metropolitan Museoko Herbert Winlockekin bat zetorren iritzi honetan.

1923an, Winlockek, tebastar nekropoli honetako beranduagoko beste indusketa batzuetan antzeko hobiak aurkitu zituena, KV54a ez zuen errege hilobi bezala identifikatu, baltsamatze putzu bezala baizik, faraoiaren momifikazioan erabilitako gaien hondarrak gordetzen zituena, bere hilobia baino gehiago. Jakiak eta hauekin lotutako beste artikulu batzuk, ziuraski, faraoiaren hiletan ospatutako oturuntza batetik datoz. Winlockek, hil segizioarekin batera joan ziren zortzi negarlari ofizial egon zirela uste du.

Carterrek Tutankamonen hilobia 1922an aurkitu zuenean, antzeko objektuak aurkitu ziren sarrerako korridorean, eta uste denez, berau arpilatzeko lehen saiakeraren ondoren, putzuko baltsamatze gaiak KV54 hobira eraman ziren, eta pasabidea hondakinez bete zen beste arpilaketarik eragozteko.

## Galeria 

Irudi:KV54-FloralCollar_MetropolitanMuseum.png|KV54an aurkitutako lore itxurako paparreko apaingarria, New Yorkeko Metropolitan Museumean erakusten dena.
Irudi:KV54-Linen01 MetropolitanMuseum.png|Lihozko oihala, New Yorkeko Metropolitan Museum of Art.
Irudi:KV54-Linen02-WithHieraticWriting_MetropolitanMuseum.png|KV54ko lihozko oihala Tutankamonen erregealdiako 6. urtean datatutako idazkun batekin. New Yorkeko Metropolitan Museumean erakutsia.

Irudi:KV54-LongNeckedBottleFromEmbalmingCache_MetropolitanMuseum.png|Lepo luzeko pitxerra lore apaindurekin. New Yorkeko Metropolitan Museum.
Irudi:KV54-Pottery-Dishes-OtherItems_MetropolitanMuseum.png|Zeramikazko zenbait objektu. New Yorkeko Metropolitan Museum.

## Kanpo estekak
Ebroko harana

**Ebroko harana** edo **Ebroko beheragunea** Iberiar penintsulako ipar-ekialdean dagoen eskualde luzea da, Ebro ibaiak zeharkatua. Ebrok Kantauriar mendikatean iturburua eta Mediterraneo itsasoan ahoa ditu. Ebro haraneko iparraldeko muga Pirinioek eta hegoaldekoa Iberiar sistemak osatzen dute.

Guztira 40.000 km²-ko azalera eta 840 km-ko luzera ditu. Mendebaldetik ekialderantz Kantabria, Burgos, Soria, Araba, Errioxa, Nafarroa, Aragoi, Katalunia eta Castelló zeharkatzen ditu. Bataz beste 200 metroko altuera du. Inguruko mendietan kontinente eta itsas-konglomeratuak eta erdialdean hareharriak, tupak, igeltsuak eta kareharriak ditu. Iberiar penintsula eta europar kontinentea banatzen dituen faila baten gainean dago, aintzira bilakaturiko antzinako itsaso baten gainean.

## Kanpo estekak
Humión gaina

**Humión** edo **Umión** gaina Burgosko probintzian dagoen mendia da, Obarenenes mendietan hain zuzen ere. 1.435 metro dituen mendi hau Obarenes mendiak-San Zadornil parke naturalean dago.

Askotan parapentez ibiltzen dira mendi honetan, leku aproposa delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean informazioa.
Model espetxea

**Bartzelonako Gizonezkoen Presondegi Zentrua** edo **Model espetxea** (katalanez *Presó Model*, ''Centre Penitenciari d'Homes de Barcelona* edo *la Model*, eta gaztelaniaz *Cárcel Modelo*, *Centro Penitenciario de Hombres de Barcelona* edo *La Modelo'') Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen La Nova Esquerra de l'Eixample barrutiko espetxea da, Rosselló, Provença, Nicaragua eta Entença kaleek mugatuta. Panoptiko ereduari jarraituta diseinatu zen espetxea da.

Salvador Vinyals eta Josep Domènech i Estapà arkitektoek proiektatu eta 1904ko ekainaren 9an inauguratu eta 113 urtez martxan egon da Errestaurazio garaian, Primo de Riveraren diktaduran, Bigarren Errepublikan, Gerra Zibilean, Frankismoan eta demokrazian, 2017an itxi zuten arte. Frankismo garaian bertan ihesalbi masibo bat burutu zen. 1984an Juan José Moreno Cuenca *"El Vaquilla"* bartzelonatar preso ospetsuak bertatik hanka egin zuen.

Gaur egun bisitatu daiteke.

## Galeria 

Modelo - acceso.jpg|Espetxearen atari nagusia
Modelo - celda.jpg|Ziega bat
Modelo - comedor.jpg|Jantokia
Modelo - galería 4.jpg|4.galeria
Modelo - patio.jpg|Patioa
Modelo - Companys.jpg|Lluís Companysen ziega
Modelo - Puig Antich.jpg|Salvador Puig Antichen ziega

## Kanpo estekak
Hegoafrikar zuriak

thumb|300px|Hegoafrikar zurien kokaleku nagusiak, herrialde hartan.

**Hegoafrikar zuriak**, europar jatorria duten hegoafrikarrak dira. Kultura, historia eta maila linguistikoari dagokionez bi taldetan banatzen dira: afrikaansez mintzatzen direnak (gehienbat nederlandar, alemaniar eta frantses jatorria dutenak) eta Ingelesez mintzatzen diren anglo-afrikarrak (gehienbat britainiar eta irlandar jatorria dutenak). Hegoafrikako biztanle zurien hiru bostenak (gutxi gorabehera %60) afrikaans hiztunak dira, eta gainerako bi bostenak (%40) ingeles hiztunak. Biztanle zurien %1 portugesez mintzatzen da.

Hegoafrikar zuriak beste afrikar talde zuri batzuetatik bereizten dira ez bakarrik biztanleria osoaren barruan duten ehuneko handiarengatik, baizik eta nazio bat eratzen dutelako. Afrikanerren kasuan, hizkuntza, kultura eta eliza propioa garatu dute Afrikan. Afrikaner nazioaren historia Afrikako zurien lehen kokapenean du hastapena, Jan van Riebeeck nederlandarra 1652an heldu zenean hain zuzen ere. Hori dela eta, beste zuri taldeak baino lehenagotik errotu ziren Afrikan.

Hegoafrikako zuriak Afrikako tamaina handiko azken zuri taldea da, beste herrialde batzuetan zeuden zuri taldeak ia desagertu direlako. Hegoafrikako zuriek ekonomian eta politikan oraindik botere handia dute, beste herrialde batzuetan —Zimbabwen, adibidez— ez bezala. Gutxi gorabehera 4,5 milioi zuri aurki bizi dira Hegoafrikan, biztanleen %9. Proportzio hori asko jaitsi da 1994an apartheida bukatu zenetik, milioi bat zurik herrialdea utzi dutela kalkulatu baita.

## Kanpo estekak
Askatasuneko Frontea Plus

**Askatasunerako Frontea Plus** (, VF+) Afrikanerren autodeterminazioa defendatzen duen Hegoafrikako alderdi politikoa da. Lurmutur Iparraldea probintzian Volkstaat bat (Afrikanerren aberria izango den estatu independentea) sortzea proposatzen dute.
Askatasunerako Fronteak 4 eserleku ditu parlamentu nazionalean eta botoen %1a. Alderdiko presidentea Pieter Groenewald da.

## Kanpo estekak
San Valentin eguneko sarraskia

**San Valentin egunerko sarraskia** () Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian 1929ko otsailaren 14an, San Valentin egunez, Al Capone italiar jatorrizko gangsterrak bere aurkariak ziren Moran izeneko irlandar jatorriko gangster taldeko zazpi kideen aurka burututako soldatapeko sarraski edo ekintza armatu bat izan zen.

## Aurrekariak 
Nahiz eta oraindik gaur egun sarraskiaren nondik norakoak nola izan ziren eztabaidatu izan, eta krimen horren ardurarengatik inor prozesatua eta epaitua ez izan, hilketak Al Capone eta bere taldeko kideei egotzi ohi zaizkie, bereziki Al Caponeren agindupean zegoen Jack 'Machine Gun' McGurn hiltzaile profesional ospetsua arduradun nagusitzat jo ohi da, uste denez bera izan baitzen tiroketa hartan parte hartu zuenetako bat. Sarraski hura prestatzerako garaian, Caponek bere etsai nagusia zen Bugs Moran irlandar jatorrizko gangster buruzagia erditik kentzeko ideiaz burutu zuen, halere aurretik ilea mozten egon zenez arratsalde hartako hitzordura berandu ailegatu eta bere burua salbatzea lortu zuen.

## Amarrua 
Krimen hura gauzatu behar zuten gangsterrak poliziaz mozorroturik zihoazen, honela euren etsaien taldea atxilotzeko itxura eginez inongo erresistentziarik ez zuten topatu. Behin aurkariak hormaren aurka jarri, armak kendu eta bilurrak jartzeko bizkarra emanda zain zeudela, bat-batean atzetik tirokatuak eta erailak izan ziren. Lehenbiziko tiroketari bizirautea lortu zutenak, lurrean zeudela eta odol hotzean erailak izan ziren.

## Erailak 
* Peter Gusenberg: Moranen erakundeko buruzagietako bat.
* Frank Gusenberg: Peterren anaia eta buruzagietako bat ere. Polizia krimenaren eszenatokira iritsi zenean oraindik bizirik zegoen, gorputzean hamalau bala zituela berri eman zen. Poliziak nork tirokatu zuen galdekatu zuenean, berak *"inork ez nau tirokatu"* erantzun zuen. Handik hiru egunetara zendu zen.
* Albert Kachellek (ezizenez "James Clark"): Moranen erakundek buruzagiorde nagusia, garai hartan jada *lanbide* hartatik erretiratua zegoen, jada hil zuten unean ez zen gangsterra.
* Adam Heyer: Moranen erakundeko diruzain eta kontalaria.
* Reinhardt Schwimmer: zaldi lasterketa apustuak laga (irabazi eskasak lortzeagatik) eta Moranen erakundera iragan zen optikaria.
* Albert Weinshank: Moranentzako garbiketa eta hainbat betebehar arrunt burutu ohi zituen. Leku hartan Moranen etorreraren zaion zegoen.
* John May: noizbehinka Moranen erakundeko autoen mekanikoa, bere ere erakundeko kidea zen. Aurretik lan ilegalak burutzeagatik birritan atxilotua egon zen. Halere, ezkondua, zazpi seme-alaben aita zenez eta diru beharrean zegoenez, Moranen erakunderako mekanikoa izatea onartu zuen.

## Kanpo estekak 
* San Valentin eguneko sarraskiari buruzko artikulua irakurgai. Chicagomag.com
Sloboda Ukraina

**Sloboda Ukraina** () ekialdeko Europako eskualde historikoa da,  XVII. eta XVIII. mendeetan Errusiar Tsarerriaren hego-mendebaldeko mugan garatu zena.

## Historia 
XVI. mendearen hasieran, Severiaren hegoaldean hedatzen diren estepak oso lurralde bakartiak ziren. Horretaz baliatzen ziren Krimeako eta Nogaiko tartariarrak errusiar lurraldeetan urteroko erasoaldiak egiteko. Errusia eta Krimearen arteko gerra ugariren ondoren, errusiar monarkek kosakoen kokapena sustatu zuten eskualde honetan, mugazain moduan joka zezaten tatariar oldarraldien aurka. Kosakoez gain, ukrainiar nekazariak ere lurralde honetan kokatu ziren. *Sloboda Ukraina* izena *sloboda* deitutako jendegune motatik dator. Tsarraren mesedez, sloboda batera bizitzera joaten zirenak zergak ordaintzetik salbuetsirik egoten ziren aldi batez. XVIII. mendearen amaieran, Sloboda Ukrainan 523 *slobody* zeuden.

Katalina II.a Errusiakoak, 1765eko uztailaren 28ko aginduaren bidez, errejimentu kosakoak deuseztatu eta pribilejioak indargabetu zituen. Ordura arte lurralde autonomoa zen Sloboda Ukraina probintzia bilakatu zen (hiriburua Kharkiv). Probintzia 1835an deuseztatu zen eta handik aurrera zenbait berrantolaketa izan zituen. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna eratu zelarik, iparraldea Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barnean gelditu zen eta hegoaldea Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barnean.

Gaur egun, Ukrainako zatiak Kharkiveko oblasta osoa eta Sumi, Donetsk eta Luhanskeko oblasten parte batzuk hartzen ditu. Errusiako zatia, berriz, Belgorod, Kursk eta Voronezh oblasten artean banaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Slobodskaya Ukraine, sloboda-ua.livejournal.com
Chonchi

**Chonchi** Txileko Chiloé uhartean kokatua dagoen komuna eta herri bat da. 1982 urtera arte Chiloe probintziako (Los Lagos eskualdea) hiriburua izan zen. 2002ko erroldaren arabera 12.572 biztanle ditu. 1767ko abuztuaren 3an sortu zuten San Carlos de Chonchi izenarekin .

## Kanpo estekak 
*  Chonchiko udalaren webgunea.
* Chonchi.
* Mapa.
Scandinavium

**Scandinavium** Suediako Göteborg hiriko erabilera anitzeko pabilioi bat da. 1971n inauguratu zen Göteborg hiriaren 350. urteurrena ospatzeko. 12.000 ikuslerentzako tokia du (musika kontzertuetan 14.000ra handitu daitekeena), hala, Suedia osoan eduki gehien duen bigarren pabilioia delarik.

Bere historian zehar kirol lehiaketa, feria, erakusketa, ikuskizun artistiko eta musika kontzertu ugari hartu ditu.

Neguko denboraldian bertako izotz hockeyko taldea den Frölunda Indians taldeak etxeko partidak jokatzen dituen egoitza da. Gainera, bere instalakuntzetan Göteborg Horse Show ekitaldi hipiko ospetsua, eta, zenbait alditan, Melodifestivalen izena duen Suediako Kantu Jaialdiaren finalerdiak eta finala ospatu dira.

## Ekitaldi artistikorik garrantzitsuenak 
* 1985: 1985eko Eurovision Abesti Lehiaketa

## Kirol ekitaldirik garrantzitsuenak 
* 1971: 1971ko Munduko Izotz Gaineko Abiadura Irristaketa Txapelketa
* 1972: 1972ko Europako Irristaketa Artistikoko Txapelketa
* 1973: 1973ko Munduko Esgrima Txapelketa
* 1976: 1976ko Munduko Irristaketa Artistikoko Txapelketa
* 1977: 1977ko Munduko Borroka Txapelketa
* 1980: 1980ko Europako Irristaketa Artistikoko Txapelketa
* 1981: 1981eko Gizonezkoen Munduko Izotz Hockey Txapelketa
* 1984: 1984ko Munduko Izotz Gaineko Abiadura Irristaketa Txapelketa, 1984ko Davis Kopako finala.
* 1985: 1985eko Europako Irristaketa Artistikoko Txapelketa
* 1989: 1989ko Gizonezkoen Munduko Izotz Hockey Txapelketa, 1989ko Munduko Boleibol Txapelketa
* 1993: 1993ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa
* 1994: 1994ko Munduko Izotz Gaineko Abiadura Irristaketa Txapelketa
* 1995: 1995eko Gizonezkoen Munduko Izotz Hockey Txapelketa
* 1997: 1997ko Munduko Igerileku Motzeko Igeriketa Txapelketa
* 2002: 2002ko Gizonezkoen Munduko Izotz Hockey Txapelketa, 2002ko Gizonezkoen Europako Eskubaloi txapelketa
* 2003: 2003ko Munduko Izotz Gaineko Abiadura Irristaketa Txapelketa, 2003ko Gizonezkoen Europako Saskibaloi Txapelketa
* 2008: 2008ko Munduko Irristaketa Artistikoko Txapelketa
* 2011: 2011ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa
* 2013: 2013ko Europako Indoor Atletismo Txapelketa

## Bertan jo duten musikari eta taldeak 
* Queen
* Iron Maiden
* Marilyn Manson
* Bob Marley
* Justin Timberlake
* Elton John

## Galeria 

Irudi:Scandinavium at night.jpg|
Irudi:Scandinavium Gbg by night.jpg|
Irudi:Scandinavium2008WFSC.jpg|

## Kanpo estekak 
* Scandinaviumen webgune ofiziala
Irlandar erregosi

**Irlandar erregosia** (; ) Irlandako plater bat da, ziurrenik mundu mailan irlandar gastronomiako plater ospetsuena izango da. Arkumeki edo bildoskizko erregosia da, honi lursagarrak, tipula, azenarioa eta perrexila gehitzen zaizkiolarik.

## Errezeta 
Gaur egungo errezeta familia edota lekuaren arabera osagai ezberdinak izan ditzake, bereziki barazkiei dagokienez, baina funtsean honako hau da:

### Osagaiak 
* 1,5 kg arkume/bildots txuleta
* 4 tipula
* 4 lursagar
* Azenarioak ere gehitu hala nahi izanez gero

### Prestaketa 
# Arkume edo bildotsa ez da garbitzen, honela berarekin bat dakarren koipeak azken erregosia koipezteko.
# Lursagar eta tipula osoak jarri eta eltzea hauekin osatutako geruza batez bete.
# Arkume/Bildotsa aurreko geruzaren gainean jarri eta piperra, ezkaia eta gatza gehitu.
# Arkume/Bildotsaren gainean lursagar eta tipulez osatutako beste geruza bat ipini.
# Gasdun ura gehitu, azken tipula eta lursagarrez osatutako geruza estali arte.
# Haragia samurtu arte 5 orduz irakiten utzi.

## Kanpo estekak 
* Irlandar erregosiaren errezeta
Azzurro

**Azzurro** (euskaraz "Urdina", zehazkiago "Urdin argia") Paolo Conte eta Michele Virano musikariek konposatutako italiar pop abesti bat da. 1968an Adriano Celentano abeslariak argitaratutako bertsioa Italia nahiz mundu mailan oso ospetsu bilakatu zen.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Adriano Celentano abeslariaren "Azzurro" abestia entzungai 
* Italiako futbol selekzio nazionaleko futbolariak "Azzurro" abestia abestuz entzungai
Tu vuò fà l’americano

'''Tu vuo' fa' l'americano'* (euskaraz *Amerikar bilakatu nahi duk*) Renato Carosone italiar abeslariaren umorezko abesti bat da. 1956an argitaratu zen, napolieraz abestu ohi da.

Bitxikeri gisa 2000. urtean Tonino Carotone iruindar abeslariak abestu zuen, bere bertsioa Euskal Herrian nahi Italian ezaguna egin zelarik.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *Tu vuo' fa' l'americano* abestia 1958ko telebistako zuzeneko emanaldi batean entzungai (napolieraz)
* *Tu vuo' fa' l'americano'' abestiaren estudioko bertsioa entzungai (napolieraz)
1905eko Frantziako Tourra

**1905eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 3. edizioa izan zen. 1905eko uztailak 9 eta 30 artean ospatu zen, 11 etapatan banatutako 2994 kilometroko ibilbidea eginez. Lasterketan zehar gertatu ziren jazoeren ondorioz, etapen zati batzuk aldatuak izan ziren herrietan sartzea eragozteko. Edizio honetan, beste inoiz baino frantziar txirrindulari gehiagok parte hartu zuten, atzerritarrak soilik bi izan baitziren, Aloïs Catteau eta Julien Lootens belgikarrak, sailkapen nagusian, hurrenez hurren, hamaikagarren eta hogeigarren postuan amaitu zutelarik. Jazoera batzuk izan ziren: Pelotoia pasa behar zen tokitik iltzeak jaurti ziren. Kaltetuenetako bat 1907 eta 1908ko edizioen garailea izan zen Lucien Petit-Breton izan zen, garai horretan inongo laguntzarik ez zegoenez Parisera trenez itzuli behar izan zuena. Louis Trousselier izan zen garailea, eta proba, batez beste, 27,107 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Aurreko bi edizioetan ez bezala, non sailkapen nagusia denboraren arabera egin zen, oraingoan sailkapen nagusia puntuen arabera egin zen. Lehen mendate esanguratsuak igo ziren, Ballon d'Alsace esaterako. René Pottier izan zen mendate honetako lehen irabazlea.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Uranio-235

**Uranio-235** edo **235****U,** uranioaren isotopoetako bat da. Uranio natural guztitik %0.72 baino ez da uranio-235, gainerako guztia uranio-238 da batez ere.

Isotopo hau Arthur Jeffrey Dempsterrek aurkitu zuen 1935ean.

Uranio-235a ohiko fisio-erreaktoreetan erregai gisa erabiltzen den uranio-isotopoa da, uranio-238ak baino askoz errazago fisionatzen baita, eta baldintza jakin batzuetan erraz lortzen du kate-erreakzioa. Uranio nukleo batek neutroi bat xurgatzen duenean, bi nukleo arinagoetan banatzen da eta honi fisio nuklearra deritzo. Uranio nukleo bat haustean bi edo hiru neutroi askatzen ditu; inguruan uranio gehiago baldin badago, neutroi horiek inguruko uranio-235 nukleoak jo eta hautsiko dituzte, nukleo horiek ere neutroi gehiago jaurtiz, kate-erreakzioa sortuz. Erreaktore nuklearretan, kate-erreakzioa mantsotu eta kontrolatzen da neutroiak xurgatzen dituzten elementuak erabiliz.

Erreaktore nuklear arruntetan uranio aberastua erabiltzen da erregai gisa. Normalean uranio-235 erregaiaren %3 eta %6 arteko kontzentrazioan izan arte aberasten da, erreaktibitatea handitzeko eta erreakzioak denbora gehiagoz irauteko erregaia aldatu beharrik gabe. CANDU motako erreaktoreetan uranio ez aberastua erabiltzen da, baina ohiko erreaktoreek ez bezala ur astuna erabiltzen dute moderatzaile gisa. Halere, kontzentrazio handiagoan ere erabiltzen da, adibidez itsaspeko nuklearretan; itsaspeko nuklearrek uranio-235aren %60-70eko kontzentrazioa izaten dute. Bonba nuklearretan, aldiz, %90eko kontzentrazioan erabiltzen da.

Erregai gisa uranio-235 darabilen erreaktore nuklear batean uranio-235 atomo batek 200 MeV = 3,2 × 10-11 J askatzen ditu bataz beste, hau da, 18 TJ/mol = 77 TJ/kg.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nukleido taula
* Uranio-235
* ATSDR en Español - ToxFAQs™: Uranioa
* ATSDR en Español - Resumen de Salud Pública: Uranioa
* http://www.epa.gov/radiation/radionuclides/uranium.html
Angel ur-jauzia

**Angel ur-jauzia** Venezuelako ur-jauzi bat da. Etenik gabeko munduko ur jauzirik altuena da, 979 metrorekin, eta 807 metroko jauziarekin. Canaimako parke nazionalean dago, Bolívar estatuan.

Naturagune hori 1962ko ekainaren 12an parke nazional bihurtu zen, eta 1994an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen. Gaur egun ezaguna den izena Venezuelako lagun batek jarri zion, Jimmy Angel estatubatuarren omenez. Izan ere, Jimmy Angelek bere hegazkinetik ikusi eta ondoren gailurrean lur hartu zuen.

## Aurkikuntza 
Ur-jauzi hau aspalditik zuten ezaguna bertako indigenek, baina Mendebaldeko kulturarako aurkikuntza nork eta noiz egin zuen eztabaidagai da gaur egun ere. Historialari batzuek diote Fernando de Berrio espainol esploratzaile eta agintaria izan zela, egotzi egiten diote XVI. edo XVII. mendean. Beste batzuek, ordea, Ernesto Sanchez esploratzaileari egozten diote aurkikuntza, 1912an.

Dena dela, Jimmy Angel estatubatuar hegazkinlariak ezagutarazi zuen ur-jauzia munduan. Zenbait bidaiaren ondoren, 1937eko maiatzaren 21ean, aurrez ur-jauziak bisitatu eta hartaz artikuluak eta mapak eginak zituen Cardonak lagundu zuen Jimmy Angel, ur-jauziaren gainetik hegan egitera. Urte bereko irailean Jimmy Angelek istripu bat izan zuen Auyantepuyren goialdean, baina zorionez ez zen hilik izan. Istripu haren ondorioz da ezaguna ur-jauzia Angel izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okapi

**Okapi**a (*Okapia johnstoni*) *Okapia* generoko ugaztuna da, Artiodaktiloen barruko *Giraffidae* familian sailkatua. Fosil biziduntzat jotzen da, Miozenon agertutako lehenengo girafidoen antza handia duelako. Kongoko Errepublika Demokratikoko iparraldeko oihanetan bizi da. Haren generoko kide bakarra da.

## Morfologia 
Jirafaren antza du, baina hankak eta lepoa motzagoak ditu. Ilaje gorrixka du gorputz osoan, hanketan eta ipurdialdean izan ezik. Atzeko aldetik, ipurdia eta hankak zuri-beltzak ditu, zebrenen antzekoak.

20-30 cm-ko luzerako mihi urdinxka du, zuhaitzetako eta zuhaixketako hostoak jateko: hain luzea du, ezen belarrien barrualdea garbi dezakeen puntaz. Okapiek 1,90 - 2,15 m-ko luzera izaten dute helduaroan, 1,50-1,70 m-ko altuera eta 250-300 kg-ko pisua. Jirafek bezala, okapi arrek bi osikono dituzte buruan, ilez estalita.

Nahiko animalia bakartiak dira: araldian edo kumeak zaintzen dituztenean baino ez dira elkartzen. Emeak kume bakarraz erditzen dira 435 eta 445 egunen arteko ernaldiaren ondoren, 15 hilabete gutxi gorabehera.

Kumea emea bada, bi urterekin garatuko da; arra bada, ordea, lau urterekin. Kumeak oso gazteak direnean, ezin dute ama beste emeengandik bereizi, eta ama hil bazaio, beste okapi batek adopta lezake. 30-35 urte bitarteko bizi-itxaropena dute.

Garatuen duten zentzumena usaimena da. Kumeek hainbat hots desberdin egiten dituzte amarekin komunikatzeko. Helduak, berriz, ia mutuak dira, hotsak ernaltzeko bakarrik egiten dituzte.

Belarjaleak dira: ehun landare espezietako hostoak eta zurtoinak jaten dituzte. Espezie horietako batzuk pozoitsuak dira gizakientzat.

## Populazioaren egoera 
Kongoko Errepublika Demokratikoko Aruwimiko oihanetan bizi dira. Mundu osoan 10.000-20.000 okapi geratzen direla jotzen da. UICNk dioenez, espezie kaltebera da, baina hori bakarrik estimazioa da, ez dagoelako nahiko daturik. Segurua da haien bizilekua gerra zibilen erasoa pairatzen ari dela eta, beraz, habitata suntsitzen ari zaiela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giraffidae

## Kanpo estekak 
* :johnstoni'ri buruzko informazioa *National Geograhic* aldizkarian.
Magallanes y la Antártica Chilena eskualdea

**Magallanes y la Antártica Chilena** edo **Magallanes eta Txileko Antartika** (gaztelaniaz: *XII Región de Magallanes y de la Antártica Chilena*) Txileko hamabost eskualdeetako bat da. Hegoaldeko muturrean kokatzen da eta herrialdeko eskualderik handiena da. 132.033 km²ko eremua du eta 2014an 163.748 biztanle zituen. Hiriburua Punta Arenas da.

## Geografia 
Antartika aldeaz gainera beste bi gune bereizten dira:
* Ekialdean Patagoniako mendikatea dago (Andeak), glaziarren eraginez oso higatua eta 1.000 metrotik gora izotzak estalia. Argentinako mugan 3.000 m baino gehiagoko gailurrak daude (Fitz Roy, 3.340 m eta Murallon, 3.600 m).

* Mendebaldean, Ozeano Barearen aurrean, itsasoak hartutako gunea da zabalena, itsasarteek eta estuguneek banatutako uharte ugarik osatua. Aipagarriak dira Hornos lurmuturra, Mesier, Concepcion, Ancho, Beagle eta Magallaes itsasarteak eta Wellington, Hannover, Clarence, Hoste, Navarino eta Suaren Lurraldea uharteak.

Klima hotz hezea da beti (urtearen batez bestekoa 6&nbsp;°C da eta 2.000-3.000 mm ur hegoaldean).

## Banaketa administratiboa 
Magallanes y la Antártica Chilena eskualdea lau probintziatan banaturik dago:
* La Antártica Chilena probintzia (hiriburua Puerto Williams du)
* Magallanes probintzia (hiriburua Punta Arenas du)
* Tierra del Fuego probintzia (hiriburua Porvenir du)
* Última Esperanza probintzia (hiriburua Puerto Natales)

## Ekonomia 
Historian zehar urre meategiek garrantzi handia izan dute, baina gaur egun ekonomia jarduera nagusiak abeltzaintza (ardia) eta basogintza dira, petrolio hobiekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eskualdeko gobernuaren webgune ofiziala Goremagallanes.cl
Estatistika ofizial

**Estatistika ofiziala** gobernuek estatuei buruzko datuak eta informazio estatistikoa modu egokian bildu eta hedatzeko burutzen dituzten jardueren multzoa. Horretarako, estatistika erakunde eta ajentzia ofizialak eratzen dira, udalek eta beste gobernu erakundeek ere euren eremuari dagozkien datuak jaso eta plazaratzen dituzten arren.

## Kanpo estekak
Juanan Urkijo

**Juan Antonio Urkijo Azkarate** (Laudio, 1959ko apirilaren 24a) espainierazko idazle arabarra da.

## Biografia 
1959an jaio zen Laudion; zazpi neba-arrebaren artean nagusia da. Txema Urkijo abokatuaren anaia eta Carlos de Urquijo politikariaren lehengusua da. KEMeko eta Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundeko kidea izan da; soldadutzaren kontrako ekintzetan parte hartzeagatik bi hilabetez kartzelaratu zuten. Goi mailako ikasketen alorrean Psikologia Klinikoa egin zuen Deustuko Unibertsitatean eta Sexologia Madrilen.

Lanbidez umeen psikologo eta bikote terapeuta aritu eta gero, egun Laudioko Udalean Ongizate arloburua da. Bi alabaren aita da eta Gasteizen bizi da.

## Lanak 
Nerabezaroan Laudioko Ipuin Lehiaketaren estreinako hiru edizioetan (1971, 1972, 1973) lehen saria eman zioten. Hurrengo urteetan zenbait aldizkaritan idatzi zuen: Laudioko *Mazorca* (1976) edota Deustuko Unibertsitateko *Apuntes* (1978-1979) agerkarietan besteak beste.

1980ko hamarkadan argitaratu gabe dauden *Tragaluz* olerki liburuska, ipuin batzuk (*La última pared*, *El barón de los carmines*, *Gastón Delacroix*) eta *El alambique* epigrama bilduma idatzi zituen. 1993an Bilboko *El Sitio* elkartearen Eleberri Sarian *Cuando reinan los zafiros* lanarekin finalista geratu zen, irabazle Ray Loriga suertatu zelarik. Hortik aurrera ren *Bake Hitzak*, *Euskararen Berripaperak* eta beste agerkari batzuetan kolaboratu izan du. 2006tik *El alféizar de Dédalus* bloga idazten du; Stephen Dedalus James Joycek *Artistaren gaztetako portreta* eta *Ulysses* lanetarako sortu zuen pertsonaia da, dublindarraren alter egoa dena. **Urkijok** batzuetan *Dédalus* ezizentzat erabili izan du.

Bubok.comen bitartez bi liburu argitaratuak ditu:
* *El sabor de los días* (2009). . *Cuando reinan los zafiros* eleberriaren berrikuspena.
* *El alféizar* (2007). . Blogean bildutako ekarpenetan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ulises (eleberria)
* Artistaren gaztetako portreta

## Kanpo loturak 
* *El alféizar de Dédalus*, idazlearen bloga.
* Kolonbiako *Equinoxio* blogean egindako elkarrizketa.
Renato Dulbecco

**Renato Dulbecco** (Catanzaro, 1914ko otsailaren 22a – La Jolla, Kalifornia, 2012ko otsailaren 19a) italiar jatorriko estatubatuar sendagile eta mikrobiologo bat izan zen, ezaguna minbiziaren ikerketan egindako lanagatik. 1975 urtean, Medikuntzako Nobel Saria eman zitzaion alderantzizko transkriptasa izeneko entzimari buruz egindako lanagatik.
1693 Hertzsprung

**1693 Hertzsprung** asteroide gerrikoan aurkitutako 1693. asteroidearen izena da. 1935eko maiatzak 5ean aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 LA** zen. Bere izena Ejnar Hertzsprunggatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1694 Kaiser

**1694 Kaiser** asteroide gerrikoan aurkitutako 1694. asteroidearen izena da. 1934ko irailak 29an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 SB** zen. Bere izena Frederik Kaisergatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Txema Vitoria

**Txema Vitoria Kormenzana** (Bilbo, 1943ko otsailaren 25a) euskal pailazoa eta matematika irakasle ohia da. Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazo hirukoteko bat da, hain zuzen ere **Txiribiton** pailazo mutuaren papera antzeztu ohi du. Taldeko beste bi pailazoak **Txirri** (Xabier Otaegi) eta **Mirri** (Jose Ignazio Ansorena) dira.

Lanbidez pailazoaz gain, Larramendi ikastetxean matematika irakaslea izan da. Gaur egun jubilatua dago. Bilbon jaio bazen ere, Donostian bizi da, eta Debako amona eta udaldiak han iragaten zituenez, udalerri horri bihotzez lotua ere badago. Vitoria abizena izateaz gain, soldadutza Iruñean egin zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Txirri, Mirri eta Txiribiton
* Xabier Otaegi
* Jose Ignazio Ansorena

## Kanpo estekak 
* Txema Vitoriari eginiriko elkarrizketa. 2012ko urtarrilaren Diariovasco.com
*  Txema Vitoriaren biografia. Euskomedia.org
1696 Nurmela

**1696 Nurmela** asteroide gerrikoan aurkitutako 1696. asteroidearen izena da. 1939ko martxoak 18an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 FF** zen.

## Kanpo estekak
1695 Walbeck

**1695 Wallbeck** asteroide gerrikoan aurkitutako 1695. asteroidearen izena da. 1941eko urriak 15ean aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 UO** zen. Bere izena Henrik Johan Walbeckgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1989ko Andaluziako Itzulia

**1989ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 35. edizioa izan zen. 1989ko otsailak 7 eta 12 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 5 etapatan banatutako 928,70 kilometroko ibilbidea eginez. Malagan hasi eta Granadan amaitu zen.

Garailea izan zen Fabio Bordonalik proba, batez beste, 36,941 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Paolo Rosolarentzat izan zen, mendikoa Peter Hilserentzat, tarteko helmugena Sabino Angoitiarentzat, eta taldekakoa Zahorrentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Hot dog

***Hot dog*** (euskaraz *txakur beroa*) Ameriketako Estatu Batuetan egosita eta ogitarteko batean sartuta jan ohi den hestebetea da. Sarritan ziapea, ketchupa, tipula edo maionesa gehitu ohi zaizkio.

XX. mendearen hasieratik mundu osoan zehar eta oso bereziki AEBetan hedatu den jakia da, herrialde honetan edozein kale izkinetan topatu ahal litekeelarik. Usadioz, estatubatuar kultura herrikoia eta kale saltzaileekin ohi den estatubatuar jakia herrikoia da.

## Historia 
Jatorria Europako erdialdeko herrialdeetan omen du. Dirudienez, alemaniar emigranteek AEBetara heurekin eraman eta berehala kale jakia bilakatu zen. XIX. mendearen lehenbiziko hamarkadan europar harakinei esker asko hedatu zen. Dirudienez, 1867an New York hiriko Coney Island eremuan kalez-kale gurditxo batekin hot dogak saltzen hasi zen lehenbiziko saltzailea Charles Feltman alemaniar harakina izan zen.

## Iruditegia 

Natedog.jpg|*Txakur bero* bat umorezko irudikapena.
NYC Hotdog cart.jpg|Ohiko New York hiriko gurditxodun hot dog estatubatuar kale saltzailea.
HotDog.jpg|Hot dog bat.

## Kanpo estekak 
* Hot Dog eta Saltxitxa Kontseilu Nazionala webgunea
Henrik Johan Walbeck

**Henrik Johan Walbeck** (Åbo, 1793ko urriak 11-1822ko urriak 23) finlandiar astronomo eta geodesialari bat izan zen. Lurraren irudia aztertu zuen gradu neurketa bidez. 1817an Suediako Zientzien Errege Akademiako kide bihurtu zen.
Kursk

**Kursk** () Errusiako hiria da, Kursk oblastaren hiriburua. Herrialdearen mendebaldean dago, Desnaren arroko Seim ibaiaren ertzean, Moskutik 450 km inguru hegoaldera. 2010ean 415.159 biztanle zituen.

## Historia 
Errusiako hiririk zaharrenetako bat da. Lehen aipamena 1032koa da. 1237an Batu Khanrek erabat suntsitu zuen. 1508an Moskoviako hiri bihurtu zen. Garrantzi handia izan zuen artoaren merkataritzan.

Sobietar aginteak hego-mendebaldeko Errusiako burdinbide-gune garrantzitsuenetako bat bilakatu zuen. Bigarren Mundu Gerrako Kurskeko gudua, 1943ko uztaila eta abuztuan hiriaren inguruetan gertatu zena, historiako tanke borrokarik handiena izan zen.

## Biztanleria 
## Ekonomia 
Lanabes, kimika, oihal, beira eta elikadura industriak ditu.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgunea.
Azov

**Azov** (errusieraz: Азов), aspaldiko denboretan **Tanais** eta **Tana** (antzinako grekoaz: Τάναϊς) deitua, Errusiako hego-mendebaldean dagoen Rostov oblasteko hiria da. Donen ezkerreko ertzean dago, ibai hau hiriari izena ematen dion Azoveko itsasora isuri baino 16 km gorago. 2010ean 82.937 biztanle zituen.

## Klima 
Azovek klima kontinental hezea du, *Dfa* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Brujas-De Panne Klasikoa

**Brujas-De Panne Klasikoa** (ofizialki **Classic Brugge-De Panne**) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da,  Belgikan, Mendebaldeko Flandria probintziako De Panne hiriaren inguruan jokatzen dena.1977tik etenik gabe ospatu da urtero, Flandriako Tourra baino lehen.

## Historia
Lehenago **De Panneko Hiru Egunak** izenarekin ezaguna zen eta etapakako lasterketako formatua zeukan, hiru egunetan banatutako lau etapaz osatua bait zegoen. Lasterketaren azken egunean, goizetik iraupen proba bat egiten zen, eta jarraian, gutxi gora-behera hamar kilometro inguruko erlojupeko bat. 2018tik aurrera, berriz, egun bakarreko formatua dauka.

Eric Vanderaerden da proba honetan garaipen gehien lortu dituena, bost aldiz irabaziz, horietako lau jarraian. Ez dira euskaldunik izan podiumean. 1998.urtean, Iñaki Barrenetxea bizkaitarra lasterketan izan zen eta 2014ean Caja Rural taldeak parte hartu zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1986ko Italiako Giroa

**1986ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 69. edizioa izan zen. 1986ko maiatzak 12 eta ekainak 2 artean ospatu zen, sarrerako 1 eta 22 etapatan banatutako 3858 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Roberto Visentinik, batez beste, 37,615 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Erabat italiarra izan zen podium batekin amaitu zen Giro oso berdindu bat izan zen: Roberto Visentini izan zen garailea, Giuseppe Saronni bigarren eta Francesco Moser hirugarren.

Maiatzak 28an Emilio Ravasio hil zen Palermon 17. etapan. Urte bete baino ez zeraman profesionaletan. Giroaren historian, itzulia ospatzen ari zen bitartean hirugarren hildakoa izan zen.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Obarenes mendiak-San Zadornil parke naturala

**Obarenes mendiak-San Zadornil parke naturala** (gaztelaniaz: *parque natural de Montes Obarenes-San Zadornil*) Burgosko probintzian, Arabako mugaren ondoan, dagoen naturagune babestua da. 2006an izendatu zuten.

## Kokapena 
Parkea Kantauriar mendikatea eta Pirinioak batzen dituen giltzarri estrukturalean dago eta interes geologiko eta geomorfologiko handia du: sinklinalak, antiformeak, ibai-arroilak, haitzarteak eta meandroak dituelako. Gainera, aniztasun botaniko handia ere badu: atlantiar espezieak (pagoak edo haritzak) mediterranear espezieez (arteak, erkametzak, txaparroak, ipar-ipuruak, ametzak, miterrak, pinuak, artelatzak eta abar), inguratuak.

Arriskuan edo egoera ahulean dauden animalia batzuk ere baditu: ur-ipurtatsek, ibai-karramarro arruntek edo aztore-arranoek urte osoa ematen dute bertan, ur-hegaztiek edo pagausoek, ostera, negupasa egiten dute parkean. Hori zela eta, Gaztela eta Leongo gobernuak 1999an Batasunaren Garrantzizko Leku eta Europar Batasunak 2000an Hegaztien Babesgune Berezi izendatu zuten.

Parkeak Obarenes mendietako mendebaldeko zatia betetzen du, Kantauriar mendikatearen azken mendi-adarra izanik. Humión gaina parkearen eta mendien lekurik altuena da. Hala ere, Oña, La Llana, Pancorbo eta Arcena mendizerrak ere bere barnean ditu. Valderejoko natura parkearen nolabaiteko zabalpena den parke honek hegoaldean Bureba eskualdea du.

Ondasun kultural ere baditu: Oña hiribilduak San Salvador monasterioa eta Fríasek bere gaztelua, etxe esekiak eta erromatar zubia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Salvador monasterioa (Oña)

**San Salvador monasterioa** () Burgosko Oña hiribilduan dagoen monasterio bat da. Bertan izan zen abade San Eneko Oñakoa, eta bertan dago hilobiratuta, besteak beste, Antso III.a Nagusia errege nafarra.

## Historia 
1011n Antso Gartzia I.a Gaztelako kondeak eratu zuen Tigridia bere alabarentzat. Monasterio bikia izan zen: San Juan de Cillaperlatatik etorritako mojak eta San Salvador de Loberuelatik etorritako fraideak bizi ziren bertan.

1033ko ekainaren 30ean Antso III.a Nagusiak eta Munia Gaztelakoak clunytarrei eman zieten. Ordutik aurrera garapen eta eragin handia izan zituen, bere jurisdikziopean Burgosko probintzia, Kantabria eta Palentziako Pisuerga ibaiaren haraneko hainbat monasterio izanik.

1506ean Valladolideko beneditarren eskuetan geratu zen. Frantziar inbasioaren eta desamortizazioaren ondorioz, 1835ean bere eliza herriko parrokia bilakatu zen. 1880an jesuitek okupatua izan zen, 1968ra arte. Ordutik aurrera Burgosko Aldundiarena da eta urtetan ospitale psikiatriko bat eraiki zuten bertan. 

Gaur egun ospitalea itxita dago eta eraikina erabat utzita. Parapsikologiaren zaleen artean leku erakargarria da.

## Erregeen hilobia 
Bertan hainbat errege eta noble lurperatuta daude:

- Ebanjelioren ondoan, baldakin baten behean:

* Antso II.a Gaztelakoa (1038-1072)
* Antso III.a Nafarroakoa (990/992-1035)
* Munia Gaztelakoa erregina (990/995-1066)
* Gartzia Gaztela eta Bartzelonakoa infantea (1142-1146)

- Epistolaren ondoan, baldakin baten behean:

* Antso Gartzia I.a († 1017)
* Urraka Gomez (?-?)
* Gartzia II.a Gaztelakoa (1009-1028)
* Filipe Gaztela eta Molinakoa infantea (1292-1327)
* Henrike Gaztela eta Molinakoa infantea (1288-1299)

## Kanpo estekak
1904ko Frantziako Tourra

**1904ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 2. edizioa izan zen. 1904ko uztailak 2 eta 24 artean ospatu zen, 6 etapatan banatutako 2429 kilometroko ibilbidea eginez. Ibilbidea lehen edizioko berbera izan zen, eta Maurice Garinek bigarren aldiz irabazi zuen Tourra, Lucien Pothierrekiko abantaila txiki batekin. Hippolyte Aucoutourierrek lau etapa irabazi zituen.

Alabaina, edizio hau iskanbilaz betea egon zen.

Itzulian zehar, bederatzi txirrindulari, beste arrazoi batzuen artean, autoak edo trenak legez kanpo erabiltzeagatik kanporatuak izan ziren. Frantziako Txirrindularitza Batasuneko ikerketa batzordeak hamarnaka txirrindulari eta lekukoren adierazpenak entzun zituen, eta, 1904ko abenduan (arauak ez betetzeagatik) etapa garaile guztiak eta sailkapen nagusiko lehen lau txirrindulariak (Maurice Garin, Lucien Pothier, Cesar Garin eta Hippolyte Aucoutourier) kanporatu zituen. Bosgarren sailkatua, une horretan 20 urte baino ez zituen Henri Cornet, Tourraren garailerik gazteena bihurtu zen. Kanporatuetatik 10 urte betez zigortuak izan ziren, Maurice Garin bi urterekin, eta beste biak bizi guztirako.

## Etapak 
Abenduak 2ko kanporaketen ondoren, etapa garaileak izan ziren Maurice Garin, Hippolyte Aucoutourier eta Rene Pothier sailkapenetatik desagertu ziren.

## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Fríasko gaztelua

**Fríasko gaztelua**, ofizialki **Fríasko dukeen gaztelua** (gaztelaniaz: *Castillo de los Duques de Frías*) edo **Velascotarren gaztelua** Burgosko probintziako Frías (Espainia) herrian kokaturiko gaztelua da. Gaztelua La Muela muinoaren tontorrean eraikia dago eta haren inguruan herrixka garatu zen. Bertatik Tobalina harana eta Ebroko pasabidea kontrolatzen zituzten, Iberiar goi-lautada eta Bizkaiko Golkoaren erlaitza lotzen dituen bide nagusia bertatik pasa delako.

Lanak XII. mendean hasi arren, XIII., XV. eta XVI. mendeetan zaharberritu zuten. Harri-hormak oso sendoak dira eta ondo mantenduta daude, inguruan San Vicente eliza izanik. Hala ere, 1830ean zati handi bat etxe batzuen gainean erori zen, 30 pertsona hilda utziz.

1949ko apirilaren 22ko dekretu batek eraikina babestu zuen.

## Kanpo estekak
Empedrat

thumb|*Empedrat*aren aldaera bat.
**Empedrat** izenekoa Kataluniako gastronomiako platerik ezagunenetako bat da.

## Osaketa 
Entsalada hotz bat da. Bere osagairik nabarmengarrienak bakailaoa eta babak dira. Hauek tomatea, piper berde eta gorria, tipula, olibak eta arraultza egosia gehitzen zaizkie. Oliba olio, ozpin eta gatzez ontzen da. Behin prestatu ondoren hozkailuan 45 minutuz gordetzea gomendatzen da behar adina hoz dadin.

* Entsalada honek aldaketa txikiak ditu jaten edo prestatzen den tokiaren arabera, adibidez, jaki gazituak gehituz edo baben ordez garbantzu edo dilistak erabiliz, udan jateko ere plater egokia delarik.

## Lotutako beste plater batzuk 
* Bakailaozko esqueixada, bakailao entsalada eskalivadarekin
* Esgarraet
* Pericana
* Xató, bakailao entsalada eskarola eta romesko saltsarekin
* Malagar entsalada, andaluziar entsalada bakailao eta laranjarekin.

## Ikus, gainera 
* Bakailao gatzartu

## Kanpo estekak
Schlager

**Schlager** bezala musika herrikoi mota bat ezagutzen da. Bere jatorria Alemanian du 1950eko hamarkadan, eta oso ohikoa da Europako toki askotan, nagusi bereziki iparraldean, Eskandinavian, Alemanian eta Baltikoko herrialdeetan delarik, eta entzute txikiagoarekin Frantzian eta Herbehereetan. Kantuak balada goxoak izan daitezke, melodia sinple eta itsaskordunak. Kantuen gaietan maitasuna, sentimenduak eta malenkonia dira nagusi. Iparraldeko aldaerak, batez ere Finlandian eskandinaviar eta eslabiar folkaren elementuak gehitzen ditu.

Schlagerrak indarra Eurovision jaialdian jaialdi hau 1956an sortu zenetik hartu zuen, askotan popago ziren beste estilo batzuengatik aldatua izan zen arren. Gaur egun, Suediak schlager musika adibideak daramatza Eurovision Abesti Lehiaketara, baina bere esentziatik urruntzen duten dance soinuen aldaerekin, honen ondorioz musika estilo honen puristek aldaera berria schlagertzat hartzen ez dutelarik. Eurovision irabazi zuen azken schlagerra 1999ko Eurovision Abesti Lehiaketan izan zen, Charlotte Perrellik kantatu zuen "Tusen Och en Natt" ("Take Me to Your Heaven" ingelesezko moldaeran).

1990eko hamarkadan berriz indarra hartu zuen Alemanian arrakasta handia izan zuten eta oraindik duten kantu ugarirekin. Hamburgon ere 1970eko hamarkadako estetika ere falta ez den schlager jaialdi bat ospatzen da urtero.

Egungo schlagerra sarritan volksmusikarekin nahasten da.

## Schlager artista batzuk 
* Bernhard Brink
* Chris Wolff
* Elisabeth Andreassen
* Esther Ofarim
* Helen Sjöholm
* Helene Fischer
* Kikki Danielsson
* Lotta Engberg
* Lys Assia
* Michael Holm
* Roger Whittaker
* Roland Kaiser
* Roy Black
* Udo Jürgens
* Anastasia Prijodko
* Carola Häggkvist
* Charlotte Perrelli

## Kanpo estekak
Eric Vanderaerden

**Eric Vanderaerden** (Herk-de-Stad, 1962ko otsailak 11) belgiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1983 eta 1996 artean. 

Bere ibilbideko lorpenik nabarmenenenak, alde batetik Flandriako Tourra eta Paris-Roubaix lasterketa klasikoetan lortu zuen eta bestetik Itzuli handietan Frantziako Tourreko bost etapa eta Espainiako Vueltako hiru etapa irabazi zituen.

## Palmaresa 
## Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Nel blu dipinto di blu (Volare)

[thumb|250px|[Domenico Modugno abeslaria, 1958ko Eurovision lehiaketan *Nel blu dipinto di blu* abestuz.]]

**Nel blu dipinto di blu** (euskaraz "Urdinean, urdinez margotua"), maiz **Volare** ("Hegan egin") soilik deitua, Domenico Modugno italiar abeslariaren abestirik ospetsuena da.

1958ko Sanremoko kantu jaialdian abestia aurkeztu eta lehiaketa hura irabazi zuen; ondoren, urte bereko Eurovision Abesti Lehiaketan ere aurkeztu eta hirugarren postuan geratu zen. Nazioartean sekulako arrakasta lortu zuen.

Gerora, abeslari eta musika talde ospetsu hauek haren bertsio ugari abestu dituzte: Dean Martinek, Frank Sinatrak, Gipsy Kingsek, Barry Whitek, Paul McCartneyk eta Luciano Pavarottik, besteak beste.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Domenico Modugno abeslaria 1958ko Eurovision lehiaketan *Nel blu dipinto di blu* abestia abestuz entzungai eta ikusgai. 
* Domenico Modugno abeslariaren *Nel blu dipinto di blu* abestiaren estudioko bertsio klasikoa entzungai.
Ostalari (biologia)

Biologian, **ostalaria** bizkarroia hartzen duen biziduna da. Hitzaren esanahia nahasia da, hizkuntza arruntean ostalaria ostatu hartzen duena baita, ez ostatu ematen duena. Nahasmen hori hitzaren jatorrian dago, latinez *hospes* hitzak bi esanahi kontraesankorrak baititu: ostatu eman zein ostatu hartzen duena.

Parasitismoan ez ezik, komentsalismoan ere ostalari bat dago. Bi espezien arteko azken harreman honetan ostalariaren gain bizi da komentsala, harreman horretatik onura gehien ateratzen dituena; komentsalismoan, baina, ostalariak ez du kalterik jasotzen harreman horretatik.

Parasitismoan, aldiz, bizkarroia ostalariaren gainean bizitzeaz gain kalte eragiten dio ostatu ematen dionari.

Ostalariaren adibide batzuk aipa daitezke:

* zelula bat birus baten ostalaria izan daiteke (harreman parasitarioa)

* lekale bat nitrogenoa finkatzen duen bakterio baten ostalaria izan daiteke (harreman sinbiotikoa)

* gizakia hesteetako flora mikrobiarraren ostalaria izan daiteke (komentsalismoa)

* belaki bat krustazeo txikien ostalaria izan daiteke (komentsalismoa)

* gizakia tenia platelmitoaren ostalaria izan daiteke (parasitismoa)

## Kanpo estekak
L'italiano

'''L'italiano'* (euskaraz "Italiarra") Toto Cutugno italiar abeslariaren abesti bat da. 1983ko Sanremoko kantu jaialdian aurkeztu eta bosgarren postuan gelditu zen. Abesti hau nazioartean ospetsu bilakatu zen eta Italiari buruzko telebista iragarki askotan jo izan da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *L'italiano'' abestia entzungai
Artralgia

**Artralgia** (grezierazko - *arthro*-, "*artikulazioa*", eta  -*algos*, "*mina*", hots artikulazioetako mina) lesio, hantura eta erreumatikoak bezalako gaixotasunen (bereziki artritisa eta artrosia) edo botikei izan dakiekeen alergiaren sintoma bat da.

Medical Subject Headingsen arabera, "artralgia" hitza soilik hanturazkoa ez den prozesu baten ondorio bada erabili behar da, eta artritis hitza hanturazkoa denean.

## Diagnostikoa eta kausak 
Diagnostikorako medikuak gaixoarekin duen elkarrizketa eta miaketa fisiko bat egiten da. Artralgien kausa ezartzen saiatzerakoan, garrantzia elkarrizketa prozesuko klinikan jarri behar da. Gaixoari balizko kausetan sakontzea ahalbidetuko duten galderak egingo zaizkio.

Artralgien kausak oso ezberdinak dira mailari dagokionez, endekatze eta suntsitze prozesuetatik hasi (osteoartritia kasu) eta artikulazioa inguratzen duten ehunen hantura eragin dezaketen kirol lesioetaraino (burtsitisa kasu). Hauek beste arrazoi batzuengatik ere ager daitezke, infekzio edo txertoen ondorioz esaterako.

## Tratamendua 
Tratamendua jatorrizko kausa zehatzaren araberakoa izango da. Kalte handiak daudenerako artikulazioa aldatzeko kirurgia, disfuntzio immunoeskasia eragiten duten botikak immunologikoa egonez gero, antibiotikoak kausa infekziosoa bada eta tratamenduetarako medikazioen tartekatzea alergiaren bat agertuz gero izan daitezke. Tratamendu kiropraktikoak ere onurak izan ditzake sintomak leuntzeko.

Jatorrizko kausa tratatzen denean, mina maneiatzen jakitea oraindik garrantzitsua izan daiteke tratamenduan, eta bere intentsitatea aldatu egingo da artralgiaren kausa zehatzaren arabera. Luzaketa ariketak, salmenta libreko edo medikatutako analgesikoak eta sintoma horiek hobetzeko egokitzat jotzen diren beste tratamendu gehigarri batzuk ere gehi daitezke.

## Kanpo estekak
Quinchao

**Quinchao** Txileko Quinchao uhartean, Los Lagos eskualdeko Chiloe probintzian, kokatua dagoen komuna bat da. 2002ko erroldaren arabera 8.976 biztanle ditu.
## Kanpo estekak 
*  Quinchaoko udalaren webgunea.