open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enol aintzira

**Enol aintzira** edo **Enol lakua** Covadongako aintzirak bezala ezagutzen diren bi antziretako bat da, Espainiako Asturias erkidegoan kokatzen da. Bi antziretatik handiena da, Covadongatik 10 kilometro eta Cangues d'Onís udalerritik 25 kilometro ingurura dago.

1.070 metroko garaieran kokatua dago, Cornión mendigunearen erdialdean, 25 metroko sakonera, gehienezko 750 metroko luzera eta 400 metroko zabalera du.

Parke Natural honetako turismoguneetatik gertu eta akanpalekutik oso hurbil, aintzira honek ustiaketa turistikoaren presioa jasaten du, eremu honetako turismo erakargune garrantzitsuenetakoa delarik, bertan bainu bat nahiz submarinismoan jardun daitekelarik (betiere urpeko lohia mugitu ez dadin, honek ikuspena murrizten baitu).

## Bitxikeriak 
Enol aintziraren urpean Covadongako Ama Birjinaren irudi bat dago, urtero irailaren 8an ospatzen den prozesiorako urgainera igo ohi delarik. Usadioaren arabera *Enol* izena duten seme guztiak Enol aintzirako uren eraginak sortutako zoriona eta zorte ona izan ohi dute.

## Geologia 
Aintzira glaziar fronte baten atzeraldiaren ondorioz sortu zen, bertan itxigune gisa morrenaren frontea gelditu zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Lagoenol.jpg|Enol aintzira elurpean.
Irudi:Enol.jpg|Enol aintziraren hegoaldeko zatiaren ikuspegia.

## Ikus gainera 
* Ercina aintzira

## Kanpo estekak 
* Enol lakua 
* Enol aintzira izoztuta 
* Europako mendiak eta aintzirak
Gartzia Santxitz Gaztelakoa

**Gartzia Santxitz** (; ?-1029) Gaztelako azken konde burujabea izan zen 1017-1029 bitartean. Gurasoak Antso Gartzia I.a eta Urraka izan zituen, umea zela konde bihurtu zen.

Gaztaroan Urraka izeko izan zuen erregeordea, Antso Nagusiaren babespean.

1028an adin-nagusitasuna lortu eta hurrengo urtean Leónen hil zuten Rodrigo eta Eneko Beilaitz. Bertan Alfontso V.a Leongoaren alaba zen Antsa ezagutzera joan zen.

Konderria Fernando ilobak jarauntsi zuen, Munia Gaztelakoaren eta Antso III.a Gartzeitzen semeak.

## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako errege-erreginen zerrenda

## Kanpo estekak
Jorge Garcia

**Jorge Garcia Meza** (Omaha, Nebraska, Estatu Batuak, 1973ko apirilak 28) aktore estatubatuarra da. *Lost* telesailean ari izan zen lanean ospe eman dion Hugo Reyes "Hurley"ren paperarekin.

Jorge Garciaren aita txiletar jatorriko medikua da eta ama kubatar jatorriko irakaslea. Biak Estatu Batuetan ezagutu ziren eta Omahan jaio zen Jorge, ondoren Kalifornia hegoaldean hazi zen.

Orain arteko bere paper garrantzitsuena *Lost* telesailean duena da. Hasieran batean "Sawyer"en papera lortzeko aurkeztu bazen ere telesailaren probara, gidoilariei hainbeste gustatu zitzaien aktorea "Hurley"ren papera sortu zutela beretzat.

## Filmografia 
* Raven's Ridge (1997)
* Tomorrow by Midnight (1999)
* King of the Open Mic's (2000)
* Spin City (2001) (Kapitulu 1)
* The Slow and the Cautious (2002)
* Rock Me Baby (2003) (Kapitulu 1)
* Becker (2003-2004) (10 kapitulu)
* Curb Your Enthusiasm
* Columbo: Columbo Likes the Nightlife (2003)
* Curb Your Enthusiasm (2004) (Kapitulu 1)
* Happily Ever After (2004)
* Tales From The Crapper (2004)
* Hitman: Blood Money (2005)
* Little Athens (2005)
* The Good Humor Man (2005)
* Deck the Halls (2006)
* Sweetzer (2006)
* Lost (2004-2010)

## Kanpo estekak 
* Dispatches from the Island, Jorge Garcíaren bloga.
Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa

thumb|eskuinera|Fernado eta Antsa bere emaztea
**Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa** —— (1017 – 1065eko ekainaren 24a) edo '*Fernando I.a *Handia'''* (gaztelaniaz: *El Magno*), Gaztelako kondea izan zen. Gurasoak Antso III.a Nagusia eta Munia Gaztelakoa izan zituen. 1037an bere koinatua hil eta Leongo errege bihurtu zen, hori zela eta 1056an *Imperator totius Hispaniae'' titulua aldarrikatu zuen.

Galizia eta iparraldeko Portugal bereganatu zituen bere erresumarentzat. Hiltzean bere hiru semeak erregeak izan ziren: Antsok Gaztelako Erresuma, Alfontsok Leongo Erresuma eta Gartziak Galiziako Erresuma lortu zituzten. Alabak, berriz, hiri bana jarauntsi zituzten: Elvira, Toro eta Urraka, Zamora.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Donibane linea (Iruñeko bidegorria)

**Donibane linea** izango da Iruñeko Pio XII. etorbidea eta Armadaren etorbidea bat egiten duten puntutik Ermitagaña auzorainoko ibilbidea egiten duen bidegorria.

## Ezaugarri orokorrak 
Bizikleta bide hau Baionako etorbidean zehar ibiliko da Belateko Monasterioa kalearekin topo egin arte. Gero, Olibako Monasterioa kalea jarraituz, Nafarroako etorbidean Sanduzelai linearekin egingo du topo eta, hortik aurrera, azken etorbide hau jarraituko du Arcadio Mª Larraona kalean bukatu arte.

Beste aldetik, bidegorri hau ez da jarraia izango, etenak izango ditu eta. Honek esan nahi du ibilbidearen zatiren batean kalea edo errepidea konpartitu beharko dituela oinezko edo autoekin.

## Proiektua 
Bidegorri linea hau ez dago guztiz bukatua. Iruñeko Udalak aurkeztu duen proiektuaren araberakoa dira datu hauek. Proiektu hau, **Iruñeko Ziklabilitate Plana**, Donibaneko linea ez ezik beste batzuk hartzen ditu bere baitan.

Hauek dira linea guztiak:

Ibilgu orokorrak:
* Ipar konexioa
* Done Jakue bidea konexioa
* Hego konexioa
* Mendebalde konexioa
Barne-lineak:
* Donibane linea
* Txantrea linea
* Mendillorri linea
* Soto linea
* Zabalgune linea
* Arrosadia linea
* Iturrama linea
* Unibertsitate linea
* Yamaguchi-Ospitaleak linea
* Mendebaldea-Etxabakoitz linea
* Sanduzelai-Landaben linea
* Buztintxuri linea
* Errotxapea linea
* Bus-Txirrindu linea

Espero da proiektua 2013. urtean bukatzea.

## Kanpo estekak
Ercina aintzira

**Ercina aintzira** edo **Ercina lakua** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Cangues d'Onís udalerrian dagoen aintzira da, eta Enol aintzirarekin batera Covadongako aintzirak osatzen duten bi aintziretako bat.

Enol aintzirarekin parekatu ezkero, aintzira hau txikiagoa da, eta edukiera kubikoa ere murritzagoa du. Ercina aintzira 1.108 metroko garaieran dago, eta haren gehienezko sakonera 3 metro da.

Enol aintzirarekin dituen antzeko ezaugarriak beren jatorriari lotuta daude (biek glaziar jatorria baitute), bai eta, noski, euren kokapen geografikoarengatik ere, bi aintzirak Porra del Enol izeneko lursailak banatzen baititu: aintzira horien arteko distantzia 40 metro besterik ez da.

## Iruditegia 

Irudi:Lagoercina2.jpg|Ercina aintzira negualdean eta izoztuta

## Ikus gainera 
* Enol aintzira

## Kanpo estekak 
*  Ercina aintziraren gida
25D/Neujmin

**25D/Neujmin** izenekoa gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Grigory Neujminek aurkitu zuen 1916ko otsailak 24an Simeizetik.

Urte bereko martxoak 1ean berretsi zuten aurkikuntza Yerkes behatokiko George van Biesbroeckek eta Greenwich behatokiko Frank Watson Dysonek.

Greenwich behatokiko Andrew Crommelinen iragarpena 1921erako ez zen mesedegarritzat hartu eta kometa hau ez zen ikusi. 1927rako hurrengo iragarpena 1920an ikusi zen izen gabeko objektu bat izan zen baina ikertu zen arren, ez zen ikusi.

Ondorioz, 1927an kometa galdutzat hartua izan zen.

## Kanpo estekak
Almaty

**Almaty** (, ) Kazakhstango hiririk handiena da, 2 milioi biztanle ingururekin. 1854 eta 1921 artean *Viernyi* izena izan zuen; eta 1921 eta 1993 bitartean **Alma-Ata**

* Kazakhstandar: 51.06%
* Errusiar: 33.02%
* Uigur: 5.73%
* Korear: 1.9%
* Tatariar: 1.82%
* Ukrainiar: 1.24%
* Beste: 5.23%

1989ko SESBko zentsuaren arabera, Almatyk 1.071.900 biztanle zituen; 1999ko Kazakhstango zentsuaren arabera, 1.129.400 biztanle.

## Ekonomia 
Almatyk Kazakhstango BPGren %20a inguru ekoizten du (36.000 milioi dolar 2010ean). Erdialdeko Asiako finantza gune garrantzitsuenetakoa da eta 2012an Hiri globala (*Global City*) izendatu zuen GaWCren ikerketa batek.

Almatyko industria handienetako finantzak dira eta bertako finantza esportazioei esker Kazakhstango ordainketa balantzari ekarpen nabarmena egiten zaio. BTA bankuaren egoitza Almatyn dago, Erdialdeko Asiako bankurik handiena. Kazkommertsbank eta beste zenbait bankuk ere egoitza bertan dute. Kazakhstango burtsa ere Almatyn dago.

## Kirola 
Medeo kirol estadioa da hiriko garrantzitsuena. Hiritik kanpora dago mendietara igotzen duen bailara batean. Dimitri Fofonov txirrrindularia bertan jaio zen.

## Iruditegia 

Fitxategi: Almaty landsat.jpg| Landsat salitearen Almatyko argazkia.
Fitxategi:cofeideliaintcafe.jpg|WiFi kafea – "Coffeedelia".
Fitxategi: seifullinstreet.jpg|Hiriko erdigunea.
Fitxategi:Snow in Almaty.jpeg|Almaty elurretan.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Almaty hiriaren webgune ofiziala
Kristalezko 7 bolak

**Kristalezko 7 bolak** () Hergé belgikar komikilariak idatzi eta marraztutako Tintinen abentura bat da. Istorioa 1943 eta 1944an Le Soir egunkarian argitaratu zen, baina 1948an ikusi zuen argia, Hergéren lana ezeztatu baitzen.

## Istorioa 
Sanders-Hardmuth espedizioko arkeologoak Europara itzulti dira, bi urte Peru eta Bolivian eman eta bertan Rascar Capac errege inkaren hilobia aurkitu ondoren. Laster, lozorro sakonean murgildu dituen gaixotasun arraro batek jo ditu: guztiak egunero ordu berean esnatzen dira, ikara biziaz, torturatuko balituzte bezala, eta segidan berriz lo sakonean erortzen dira. Guztiak Rascar Capacen hilobian iragarritako zigorra dela adierazten du. Gaixo guztien ondoan, pozoiren bat zeukaten kristalezko anpoila esferiko batzuen hondarrak daude.

Tintinek, Haddock kapitainak eta Silvestre Tornasol irakasleak espedizioko kideetako bat bisitatu dute: Hipolito Bergamotte. Gaixotzen denean eta Tornasol irakaslea bahitua denean, Tintinek eta Haddock kapitainak euren lagunaren arrastoari Peruraino jarraitu diote: han, *Eguzkiaren* *Tenplua* abentura hasi da.

Gaixoen zerrenda, ordena kronologikoan:

* Clairmont
* Sanders-Hardmuth
* Laubépin
* Cantoneau
* Marc Charlet
* Hornet
* Hipolito Bergamotte

## Bitxikeriak 
* Hergé Bergamotteren etxaldea egiteko "eredu" gisan erabili zuen etxera joan zen. Handik joan zenean, SSak bertatik pasa ziren: oso gutxi falta izan zen eraikinaren krokisak hartzen harrapa zezaten.

* Istorioaren puntu barregharri bat Haddock kapitainak ura ardo bihurtzeko bere grina erakusten duenean da, Palace Music-halleko eskujokari Brunok bezala. Hain zuzen ere, ikuskizun horretan Alkazar jenerala ageri da, jada *Belarri hautsia* izeneko komikian ezagutu ahal izan zena eta orain laban jaurtitzailea dena. Bianca Castafiore "Milaneko urretxindorra" ere ageri da.

### Rascar Capac, momia inka 
Rascar Capac, "zeruko sua askatzen duena", Sanders-Hardmuth espedizioak arpilatu eta berarekin eraman zuen errege inka bat zen. Horregatik espedizioko zazpi kideengan madarikazio bat erori da. Haren irudia Bruselako arte eta historia museoan dagoen benetako momia perutar batean oinarrituta dago. Ohikoa da Hergérengan benetako xehetasunetan oinarritzea bere lana aberasteko, *Belarri hautsia* komikian ikus daitekeen bezala, esate baterako. Gauza bera egiten du historiarekin, errege baten hilobia arpilatu dutenengan erori den madarikazioak Tutankamonen istorioa gogora ekartzen baitu.

## Kanpo estekak
Buruzagien burruka

***Buruzagien burruka*** ( Asterix galiarraren abenturak kontatzen dituen zazpigarren komikia da. 1966an argitaratu zen liburu eran frantsesez.

## Istorioa 
Prorromanixek, erromatarren aldeko den galiar buruzagiak Abrarakurzix buruzagien borrokara desafiatzen du. Garailea garaituaren herrixkako buruzagi bihurtuko da. Panoramixek, Obelixen menhirkada baten ondoren oroimena galtzen du eta ez daki bere herrixkako jendeari gizaz haraindiko indarra ematen dien edabe magikoa prestatzen. Baina halako batean oroimena berreskuratzen du, eta horrek Abrarakurzix indarberritu egiten du, azkenik Prorromanix garaituz.

## Kanpo estekak
Gartzia Fernanditz

**Gartzia Fernanditz** edo **Gartzia I.a Gaztelakoa** (, ; Burgos, 938 &ndash; Kordoba, 995eko ekainaren 29a), ezizenez *Esku Zurietakoa*, Gaztelako bigarren konde burujabea izan zen 970-995 bitartean.

## Bizitza 
Ama Antsa Iruñekoa eta aita Fernando Gontzalitz kondea izan zituen, nahiz eta *de iure* Leongo Erresumapean izan *de facto* autonomoa izan zen. Kordobako kaliferria erasotuz bere lurrak handitu zituen. Horretarako estruktura-soziala ere aldatu zuen, 974an Castrojerizeko bilauei zaldizko bat armatzearen ordez nobleteria estatusa proposatu zielako.

## Ezkontza eta seme-alabak 
960an Raimundo II.a Ribagortzakoaren alaba Ava Ribagortzakoarekin ezkondu zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Maior, Raimundo III.a Pallars-Jussàkoarekin ezkondu zena.
* Antso, Gaztelako kondea.
* Urraka
* Ontzalu, 979an hila.
* Albira, Bermudo III.a Leongoarekin ezkondu zena.
* Tota, Antso Gomitz Saldañakoarekin ezkondu zena.
* Oneka, Almanzorrekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako errege-erreginen zerrenda

## Kanpo estekak
Le Soir

[thumb|Le Soir [Logotipo]]

**Le Soir** ("arratsaldea" euskaraz) berlindar formatuan eginiko belgiar egunkari bat da. Le Soir 1887an fundatu zuen Emile Rosselek. Belgikako frantsesez idatzitako egunkaririk ospetsuena da. La Libre Belgique bezalako bere lehiakide kontserbadore-katolikoekin alderatuta, Le Soir sozialki aurrerakoia bezala ikusia da, eta nabarmenki federalista arlo politikoan.

## Gatazka Googlekin 
Egunkari honak nolabaiteko ospea hartu zuen Googlen aurka copyright urratzeagatik izan zuen auziaren ondorioz. Auzia Googlek egunkariko web orrialdeko berri zatiak Google Newsen bidez erakutsi izanean oinarritu zen, baita egunkariko web orrialdetik ezabatuak izan ondoren ere. Auzitegi belgiar batek Belgikako legediarekin bat ez zetorrela erabaki zuen eta Googlei bere web orrialdeetatik "copyright urratze" guztiak kentzeko agindu zion. Googlek epaiak esan bezala egin zuen, bere bilaketa indexetik belgiar aldizkari guztietarako loturak kenduz.

## Kanpo estekak
Andrew Crommelin

**Andrew Claude de la Cherois Crommelin** (Cherois, Frantzia, 1865eko otsailak 6-1939ko irailak 20) Greenwicheko Errege Behatokian lan egin zuen eta eguzki eklipseak ikusteko zenbait espedizio egin zituen astronomo frantziar bat izan zen.

## Biografia 
Crommelin 1865eko otsailak 6an jaio zen Cherois herrian, Frantziako Xanpaina-Ardena eskualdean. Ingalaterran Marlborough Collegean eta Cambridgeko Trinity Collegen ikasi zuen.

Crommelin kometetan aditua zen eta Forbes 1928 III, Coggia Winecke 1873 VI, eta Pons 1818 II kometen orbitei buruzko 1929ko bere kalkuluek, aipaturiko guztiak aldikako kometa bera zirela adierazi zuten. Kometa honek, orduan, Pons-Coggia-Winnecke-Forbes Kometa" izena jaso zuen. 1948an kometa batek 27P/Crommelin izena jaso zuen astronomoaren omenez.

Maria Henrietta de la Cherois Crommelin idazlea bere lehengusina zen.

## Eponimoak 
* 27P/Crommelin kometa
* Crommelin Ilargiko kraterra
* Crommelin Marteko kraterra
* 1899 Crommelin asteroidea
ISO 3166-2:GB

**ISO 3166-2:GB** geografia kodeak definitzen dituen estandarra da: Erresuma Batuari dagokion ISO 3166 estandarraren atala da.

Kodeak honela banatzen dira:
* Ingalaterra
** 34 ez metropolitar konderri
** Londresko 32 auzo
** 34 metropolitar barruti
** 47 autoritate unitario
** Hiri korporazio 1 (City of London)
* Ipar Irlanda: 26 barruti
* Gales: 26 autoritate unitario
* Eskozia: 36 kontseilu gune

## Kodeak 
### Herrialdeak eta probintziak 
## Nazioak 
## Bigarren mailako azpibanaketak 
## Ikus, gainera 
* ISO 3166
* ISO 3166-2
* Erresuma Batuaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Coatlicue

**Coatlicue** mexika mitologiako jainkosa bat da, Huitzilopochtliren ama. Bere izenak nahuatlez "Sugezko gonaduna" esan nahi du. Bizitza eta heriotzaren jainkosa lurtarra. Tonantzin, (to) gure, (tzin) gurtua, nan (ama) eta Teteoinan, (teteo) jainkoen, (nan) ama izenak ere jasotzen zituen.

Sugezko gona bat eta sakrifizioetan biktimei erauzitako bihotzezko lepoko bat zeramatzan emakume bezala irudikatua zen. Herpe zorrotzak zituen esku eta hanketan. Coatlicue giza sakrifizioen egarri zen jainkosa zen. Bere senarra Mixcoatl zen, hodeietako sugea eta jazarpenaren jainkoa. Birjina Quetzalcoatl eta Xolotl erditu zituen.

Dualtasun unibertsalaren alde femeninoa da: Quetzalcoatl/Cihuacoatl edo emakume sugea.

Lurraren eta ugalkortasunaren jainkosa, alde ilunago bat ere erakusten du, zenbait irudikapenetan bere aurpegiaren erdia emakume batena da eta bestea harargirik gabeko burezur batena, lehenik lurra emankor bihurtzen duen deskonposaketa eta endekapenean pentsatuz. Coatlicue, jainkosa ama, dirudienez kolonaurreko kultura oinarritzen den dualtasunaren adibide argi bat da, bizitza eta heriotza harreman banaezina, kontzeptu beraren bi aurpegi.

Coatlicueren irudikapenik ezagunena Mexiko Hiriko Antropologia eta Historia museoan dago, eta eskuineko argazkietan, bere bereizgarria den suge gonarekin erakusten da. Hala ere, sugeak monumentu guztian ikus daitezke eta anatomiaren zatiak ordezkatuz. Burua elkar topo egiten duten bi sugegatik ordezkatua da, sortzean unibertso osoari hasiera eman zion dualtasunaren ikurra. Beste erreferentzia bat abagune mozorrotuak (aurpegiekin) izango lirateke. Oinarrian, bisitarien ikusmenetik kanpora Tlaloc jainkoa dago, bi burezur eusten jainkosaren orpoen oinarrian.

Coatlicue Huitzilopochtli jainkoaren ama zen. Huitzilopochtli erditu zuen erratzarekin garbitzen ari zenean luma bat sabelean sartu zitzaionean. Haurdunaldi misteriotsu horrek bere gainontzeko larehun semeak (Centzon Huitznahuacak) iraindu zituen, Coyolxauhquik bultzatuak euren desohoratutako ama hiltzea erabaki zutenak.

Hala egin zuten, baina Huitzilopochtli bere amaren sabeletik erabat armatua irten zen eta bere anai-arreba izarrekin amaitu zuen. Huitzilopochtlik bere arreba Coyolxauhquiren burua moztu eta zerura jaurti zuen non Ilargia bihurtu zen.

Beste elezahar batzuk Huitzilopochtliren aita Mixcoatl zela diote.

## Kanpo estekak
Centzon Huitznahuac

[thumb|Centzon Huitznahuacen porrota Huitzilopochtliren esku, [Espainia Berriko gauzen historia orokorra|Florentziar kodexa]]
**Centzon Huitznahuacak** (nahuatlez *Larehun edo Kontaezinbeste Hegoaldetarrak*) azteka mitologian Hegoaldeko izarren jainkoak ziren. Coatlicueren seme-alabak eta gobernatzen zituen Coyolxauhqui jainkosaren neba-arrebak ziren.

Coatlicue alarguna luma batek haurdun utzi ondoren, bere alaba Coyolxauhquik eta bere semeek, Centzon Huitznahuacek desohoretsu eta nardagarritzat hartu zuten. Ilargiaren jainkosak, orduan, Coatepeceko muinora eraman zituen, Coatlicue zegoen tokia, berau hiltzeko.

Baina horietako bat, Quauitlicac izenekoa, Coatlicueren oraindik jaio gabeko semea zen Huitzilopochtliren alde jarri zen, eta izar-jainko gaizto hauek euren ama hiltzera zetozela esan zion. Plana, izar jainkoak Coatepecera iristean Huitzilopochtli, jada heldua, armatua eta borrokarako prest (greziar mitologiako Atenea bezala) jaio zenean zapuztua geratu zen, eta bere arrebari burua moztu zion eta Centzon Huitznahuac ia guztiak hil zituen.

Hegoaldeko izar jainko hauek iparraldeko izar jainkoak diren Centzon Mimixcoaren aurkakoak dira.

## Kanpo estekak
Hiru Antsoen Guda

**Hiru Antsoen Guda** () 1065 eta 1067 artean izandako Iberiar Penintsularen hiru erresumen arteko gatazka militar laburra izan zen. Erresumak lehengusuak ziren hiru erregeek zuzenduak ziren: Antso Indartsua, Gaztelako erregea; Antso IV.a Gartzia, Iruñeko erregea; eta Antso Ramirez, Aragoiko erregea. Egun gerra honi buruzko geratzen den iturririk zaharrena XIII. mendeko *Estoria de España* kronika da.

 1035ean Antso III.a Nagusiak bere jaraunspena banatu zuenean hasi zen. Orduan Iruñeko Erresumak beste lurren nagusitasuna lortu zuen, Gaztela eta Aragoi () besterik ez izanik. Hala ere 1065. urterako egoera erabat aldatu zen eta Iruñeko Erresuma Gaztelako Erresumaren basailua besterik ez zen. Urte hartan Fernando Nagusia hil eta Erresuma bere semeen artean banatu zuen. Antso nagusiak Gaztela jarauntsi zuen. Antsok Bureba eta Errioxa berreskuratu nahi zituen, Kordobako kaliferriaren aurka laguntzeagatik Antsoren aitak Iruñeari emandakoak zirenak.

Hasieran erasoaldi batzuk mugetan baino ez ziren. Horiek zirela eta, Antso IV.a Nafarroakoak Antso Aragoikoari aliantza bat osatzea eskaini zion. Gudu gehienak egungo Burgosko probintzian eta Errioxan gertatu ziren. Gaztelako Erresumak martxan zuen errekonkistak ere eragina zuen gerran, 1065an erresuma banatuta zegoela kontuan izanik. Antso II.a Gaztelakoak Zaragozako taifan eragina izatea saiatu zuen, *parias* zor ziolakoan. XII. mendeko *Chronica Naierensis*en arabera, kanpaina honetan Rodrigo Díaz de Vivar izeneko alferez gaztelarrak Ximeno Gartzia nafarren kapitaina mendean hartu zuen eta bere *campi doctor* edo ezizena lortu zuen: *Campeador*.

1067ko abuztu eta irailean Antso Ramirezek Gaztelako Erresumaren aurkako kontraerasoa zuzendu zuen. Iturriak ez dute ondo zehazten nor izan zen garailea: Aragoiko San Juan de la Peñako kronikak Vianan nafar eta aragoiarren erabateko garaipena lortu zutela esaten du; Gaztelako *Estoria de España*, ostera, Antso II.a Gaztelakoa garaile atera zela esaten du. Ramón Menéndez Pidal eta Bernard Reillyk gaztelarren bertsioa hobesten dute. Reillyk 1167ko abenduan Oñako monasterioari *Flaino Oriolez dominator Tetelie*, Ebro haranean dagoen Trespaderneko barrutiko jaunak egindako dohaintza du oinarria. Nafarroako mugan zegoen noble gaztelarrak Antso II.a Gaztelakoak zehaztutako Ocako elizbarrutiari (Gaztelako Erresumako elizbarrutia bakarra) bere posizioaren indarra azaltzen du. *San Juan de la Peñako kronika*k dio Antso II.a Gaztelakoak Vianako setiotik zaldiz ihes egin behar izan zuela, Huescako erregea zen Abd ar-Rahman musulmanari Aragoiko Erresumaren aurka borrokatzera sinesterrazi ziola eta, edonola ere, Antso Ramirezek berarekin bake-ituna sinatu zuela dio.

Gaztelako Erresumak Araba, Montes de Oca eta Pancorbo ez ezik, Bureba eta Errioxa ere berreskuratu zituen. Hala eta guztiz ere 1067an Antsa Leongoa, Fernandoren alarguna, hil eta bere semeen arteko guda piztu zen. Honek ekialdeko mugan gatazkak bukatu eta Antso II.a Gaztelakoak mendebaldean Alfontso bere anaiak zituen lurrak konkistatzeari lotu zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferratoki

thumb|Ibarruriko ferratokia, 1960ko hamarkadakoa, 2003an berriztua.
[thumb|Ferratze estira Avilako probintziako [Villar de Cornejan]]
**Ferratoki** edo **ferratze estira** zaldiak, astoak edo baita behiak ere, animali hauek ferratzen edo sendatzen diren bitartean eusteko balio duen egitura bat da.

## Ferratokiaren osagaiak 
Ferratokiak osagai hauek izaten ditu:
* ferratokiaren atzeko hankaleku: atzealdean ferratzeko astoa daraman zura, aberearen hanka edo belauna biltzeko erabiltzen dena.. 1970eko hamarkadara arte landa paisaiako elementu ohikoak ziren. 

Bat gordetzen da egoera onean Ibarruri-Elexalden (Muxika, Bizkaia), eta nahiko modernoa da izatez 1960eko hamarkada amaierakoa baita: gertu Zugastietan lan egiten zuen ferratzailea Bilbora joan zen lanera, eta Mendatako ferratzailearen lana errazteko, Ibarrurin ferratokia eraikitzea erabaki zuten. Erabilpenik gabe geratu zen ondoren, baina 2003an berritu zuten.

## Munduan 
Espainiako herri landatar askotan ikus daitezke halakoak, harrizko lau zutoin bertikalez osatuak. Avilako probintzian eta Salamancako probintzian halako ugari daude oso kontserbazio egoera onean, baina jada erabiltzen ez direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso Beltzeko eta Kubaneko Sobietar Errepublika

**Itsaso Beltzeko eta Kubaneko Sobietar Errepublika** (1918ko maiatzak 30 eta uztailak 6 bitartean iraun zuena) Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren zati zen eta Krasnodar zuen hiriburu bezala.

Itsaso Beltzeko Sobietar Errepublika eta Kubaneko Sobietar Errepublika bateratuz sortu zen, eta, ondoren, Iparraldeko Kaukasoko Sobietar Errepublika Sozialista konbinatuz.

## Kanpo estekak
Japoniako Zientzia Museo Nazionala

Tokioko Ueno parkearen ipar-ekialdeko izkinan dago. 1871n irekia eta berriki birmoldatua, bertako bisitariei, japoniarrei zein atzerritarrei erakusketa eta esperientzia zientifiko ezberdin ugari eskeintzen dizkie.

Museoak, Japoniako Meiji aroaren aurreko gauza zientifikoak ere erakusten ditu.

## Galeria 

Fitxategi:First_Japanese_treatise_on_Western_anatomy.jpg|1774an argitaratu zen mendebaldetar anatomiari buruzko lehen tratatu japoniarra.
Fitxategi:TanakaPerpertualWatch.JPG|Tanaka Hisashigeren etengabeko erlojua.
Fitxategi:Zero Fighter Plane Model 21.jpg|Mitsubishi A6M2 "Zero" 21 eredua.
Fitxategi:TeaAutomatAndMechanism.jpg|Karakuri edo XIX. mendeko te zerbitzari automata bat.
Fitxategi:Elekiter replica.jpg|Lehen sortzaile elektrostatiko japoniarra (1776).
Fitxategi:RangakuMedecine.jpg|Mendebaldetar medikuntza liburua, japonierara itzulia eta 1808an argitaratua.
Fitxategi:RangakuElectricityManual.JPG|1811n argitaratutako fenomeno elektrikoari buruzko lehen gidaliburu japoniarra.

## Kanpo estekak
Karakuri

thumb|Karakuri japoniarra
**Karakuria** bere garairik oparoena XVIII. eta XIX. mendeko Japonian izan zuen automata mota bat da. Garrantzi berezia duten euren konplexutasunaren ondorioz. *Karakuri* deituak ziren (hau da, «pertsona bat harritzeko aparatu mekanikoak»). Hiru mota zeuden:

* Butai karakuriak: antzerkian erabiltzen zirenak
* Zashiki karakuriak: txikiagoak eta geletan jolasteko erabiltzen zirenak
* Dashi karakuriak: jai erlijiosoetan erabiltzen zirenak.

Bere eginkizun nagusia mito eta elezahar tradizionalak antzeztea zen mota orotakoak zeuden arren, tea zerbitzatzen zutenak edo arku batekin geziak jaurtitzen zituztenak, adibidez.

Ez dute inongo adimenik, zur zatiekin eginak baitaude. Soilik eraikiak izan diren mugimenduak errepikatzen dituzte.

Gaur egun, horietako askoren artean, 160 urteko antzinatasuna duen karakuri bat kontserbatzen da, Toyotaren sortzaileak egina. Karakuri hau lau karaktere ezberdin idazteko gai da.

## Ikus, gainera 
* Adimen artifiziala
* Robot
* Japonia

## Kanpo estekak
Chalmun

**Chalmun** Star Warseko unibertsoko pertsonaia bat da.

Chalmun gris eta beix koloreko ilajedun wookiee bat zen, Mos Eisleyko tabernaren jabea. Ord Mantelleko bisitarien aurka jokatuz lortutako diruarekin erosi zuen aipaturiko taberna.

## Ikus, gainera 
* Star Wars

## Kanpo estekak
Bule

**Bule**a (grezieraz Βουλή), Antzinako Greziako hirietan biltzen zen batzarra zen, hiriko gaiak jorratzeko arduradun ziren hiritarrentzako bakarrik zena. Maiz, "kontseilu" gisa itzuli izan da, bestetan "senatu" gisa.

## Ikus, gainera 
* Buleuterion

## Kanpo estekak
Furong Barrutia

**Furong Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 芙蓉区; pinyineraz: Fúrúng Qū), Changsha osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera, 350.000 biztanle bizi ziren 42,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Changsharen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Furong barrutiko gobernuaren webgunea.
Xuanwu Barrutia (Nanjing)

**Xuanwu Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 玄武区; pinyineraz: Xuánwǔ Qū), Nanjing osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera, 460.000 biztanle bizi ziren 73,87 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Nanjingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xuanwu barrutiko gobernuaren webgunea.
Cucayo

**Cucayo** Kantabriako Vega de Liébana udalerriko Dobres herriaren auzo bat da. CA-894 errepidetik iristen den azken toki populatua da, udalerriko hiriburua den La Vegatik datorren eta hemen amaitzen den errepidea. Cucayo Dobresetik 800 metrora dago.

Herrian, Río Frio ibaiak bustia eta Multzo Historiko Landatar izendatua ingurune naturalaren eta bere bizimodu tradizionalaren kontserbazioagatik, landatar arkitekturaren adibide batzuk ikus daitezke, zurezko ferratze estira bat barne. Ermita txiki bat ere badago.

Hotel bat du (La Posada de Cucayo) eta landetxe multzo bat (Viviendas Vacacionales El Cantón). Cucayotik abiatuta, Pinedako Mendateetara igo daiteke, udan abereak bazkatzera eramaten ziren tokia.

## Kanpo estekak
Enki

**Enki** edo **Ea** () mesopotamiar jainko bereizgarrienetako bat da, Nanna eta Enlilekin batera. Jakituriaren jainkoa da, ubide, dike, eraikuntza, eta goldeko arduraduntzat hartzen zena. Hasieran, Eridu hiriko jainkoa izan bazen ere, laster eskualde osora zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
762 Pulcova

**762 Pulcova** asteroide gerrikoan aurkitutako 762. asteroidearen izena da. 1913ko irailak 3an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 SQ** zen. Bere izena San Petersburgotik gertu dagoen Pulkovo Behatokiagatik jasotzen du. C motako asteroide bat da, karbonoz osatua dagoena eta beraz azal ilunekoa. 2000n bere inguruan 800 kilometroko distantziara birako ilargi bat aurkitu zitzaion, aurkitutako lehen asteroide ilargi bat izan zelarik.

## Kanpo estekak
763 Cupido

**763 Cupido** asteroide gerrikoan aurkitutako 763. asteroidearen izena da. 1913ko irailak 25ean aurkitu zuen Franz Kaiser astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 ST** zen. Bere izena erromatar mitologian maitasunaren jainkoa zen Kupidogatik jasotzen du. Flora familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak
Enlil

**Enlil** () Mesopotamiako jainkoa izan zen. Antzinako mesopotamiarren ustez, unibertsoa sortu zuen eta lurra eta ura banatu zituen. Jainko honek, uzta, abeltzaintza eta laborantzako lanabesak zaintzen zituen eta zibilizazioa aurrera joateaz arduratzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfontso VI.a Gaztelakoa

'*Alfontso VI.a Gaztelakoa *Ausarta'''* (1040ko ekaina baino lehen-Toledo, 1109ko uztailaren 1a), Gaztela (1072 &ndash; 1109), Galizia (*de facto*, 1072 &ndash; 1109) eta Leongo erregea (1065 &ndash; 1109) eta *Imperator totius Hispaniae* izan zen.

Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa eta Antsa Leongoa zituzten gurasoak. Bost aldiz ezkontzeaz gain, maitale bi eta emaztegi bat izan zituen. Aitaren partetik Leongo Erresuma jarauntsi zuen.

1072an Antso anaiak bere lurrak konkistatu eta ihes egin behar zuen. Hau eraila izan zenez, Alfontso itzuli eta bere lurrak berreskuratu ez ezik anaiarenak ere lortu zituen. Hori zela eta, *Imperator totius Hispaniae* titulua aldarrikatu zuen. Bere bizitzaren pasadizoak *Cantar del Mio Cid'' liburuan agertzen dira.

Errekonkistari lotu bazion ere, almorabideen erasoaldiak aurre eginez, musulmanak babestu zituen bere erreginaldian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
766 Moguntia

**766 Moguntia** asteroide gerrikoan aurkitutako 766. asteroidearen izena da. 1913ko irailak 29an aurkitu zuen Franz Kaiser astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 SW** zen. Bere izena Alemaniako Mainz herriaren izen latindarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Dama-joko

thumb|Fitxen hasierako kokapena 8x8 gelaskako **dama-joko** batean.

**Dama-joko**a taula baten gainean eta fitxekin jokatzen den bi jokalariren arteko taula-jokoa da. Aldaera anitz dituen jokoa da, besteak beste 8x8, 10x10 (poloniar dama-jokoa) eta 12x12 tauletan ere jokatzen delako. 8x8 taulako jokoak, berriz, hainbat aldaera ditu toki batetik bestera, arau ezberdinekin. Txinatar dama-jokoan, berriz, taula sei puntetako izarra da eta 2-6 jokalarik joka dezakete. Antzinatik jokatzen den jokoa da, arabiarrek Europara ekarria eta bere 8x8 bertsio arruntenean 2007 urtean *Chinook* izeneko ordenagailuak ebatzia: jokalariek huts egiten ez badute, jokoa berdinketaz amaitzen da.

## Historia 
Dama-jokoaren antzeko jokoen aztarnak aurkitu dira Mesopotamiako Ur hirian. Ekialde Hurbilean ere sortu zen dama jokoaren aitzindaria izan zen alkerke jokoa, 5x5 taula batean jokatzen dena. Erdi Aroan arabiarrek Iberiar penintsulara eraman eta hortik Okzitaniara heldu zen: bertan xake jokoaren eraginez, 8x8 taula bat jokatzen hasi zen.

## Arau orokorrak 
eskuinera|thumb|Dama-joko bat 10x10 aldaeran.
* Bi lagunen artean jokatzen da, bakoitzak kolore bateko piezak hartuz
* Kolore bereko hamabi piezak (edo hogei, 10x10 aldaeran) taularen alde bakoitzeko lehenengo hiru lerro beltzetan (edo lau lerrotan, 10x10 aldaeran) kokatzen dira.
* Piezak diagonalean eta aurrera, ezkerrera edo eskubira, mugitzen dira, hutsik dagoen ondoko gelaxka batera aldatuz (10x10 aldaeran atzera ere harrapa daiteke).
* Aurkariaren pieza bat harrapatzeko, haren gainetik jauzi egin behar da, eta diagonalean hutsik dagoen hurrengo gelaxkan utzi.
* Aurkariaren pieza bat baino gehiago harrapa daiteke txanda batean, behin eta berriz jauzi eginez aurkariaren piezen artean.
* Jokalariaren pieza bat azken lerrora heltzen denean, *dama* bihurtzen da. Dama kolore bereko bi pieza bata bestearen gainean ezarriz adierazten da, eta atzera eta aurrera mugi daiteke, jauzi batez gelaxka bat baino gehiago zeharkatuz.
* Jokalari batek aurkariaren pieza bat harrapatzeko aukera badu, beharturik da hori egitera. Ez da behartua ahal bezain beste pieza harrapatzera, eta hautua duelarik, jokalariak nahi duena harrapa dezake (arau hori ezberdina izan daiteke aldaeraren arabera).
* Piezarik gabe edo piezak mugitu ezinik geratzen denak galtzen du. Partida berdinketaz amai daiteke, jokalariek horrela adostu, piezen kokapen bat hiru aldiz errepikatu eta aurreikusitako mugimendu kopuru bat gainditzen denean.

## Euskarazko esamoldeak 
Ondoko esamoldeak erabiltzen dira, euskaraz jokatzean:

## Aldaerak 
Egipton eta Txinan dama-jokoaren aldaerak jokatzen dira (dama egiptoarrak eta dama txinatarrak).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xake
* Jokoenea

## Kanpo estekak 
* Dama -jokoa Jokoenea
767 Bondia

**767 Bondia** asteroide gerrikoan aurkitutako 767. asteroidearen izena da. 1913ko irailak 23an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Winchester herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 SX** zen.

## Kanpo estekak
768 Struveana

**768 Struveana** asteroide gerrikoan aurkitutako 768. asteroidearen izena da. 1913ko urriak 4an aurkitu zuen Grigory Neujmin astronomoak Simeizeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 SZ** zen. Bere izena Friedrich George Wilhelm von Struve, Otto Wilhelm von Struve eta Karl Hermann Struvegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
770 Bali

**770 Bali** asteroide gerrikoan aurkitutako 770. asteroidearen izena da. 1913ko urriak 31n aurkitu zuen A. Massinger astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 TE** zen. Bere izena Indonesiako Bali uharteagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
26P/Grigg-Skjellerup

**26P/Grigg-Skjellerup** izenekoa gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1902an aurkitu zuen John Griggek Zeelanda Berriatik, eta 1922an itzuli zenean berraurkitu zuen John Francis Skjellerupek, hogei urtez Hego Afrikan lanean eta bizitzen egon zena, non Hego Afrikako Elkarte Astronomikoaren sortzaileetako bat izan zen.

1987an modu berantiarrean aurkitu zuen L'ubor Kresak astronomoak, 1808n Jean-Louis Pons astronomo frantziarrak ikusi zuen kometa bezala.

Kometak Jupiter planetaren grabitate eragin nabarmena jasaten du, bere orbita nabarmenki aldatzen duena. Adibidez, bere perihelioa 0,77 unitate astronomikotik 1725ean 0,89 unitate astronomikora pasa zen 1922an, 0,99ra 1977an eta 1,12ra 1999an

1972an, kometa honek Pi Puppida izeneko ozar izarrak eragin zituen.

Bere 2002ko itzulera (2002ko urriak 8rako zegoen iragarrita perihelioa) ez zen aldekoa izan eta ez zen kometa ikusi ahal izan.

## Kanpo estekak
Otto Wilhelm von Struve

**Otto Wilhelm von Struve** (1819ko maiatzak 7 (apirilak 25 juliar egutegiaren arabera), Durpat, Estonia-1905eko apirilak 14, Karlsruhe, Alemania) alemaniar jatorriko astronomo errusiar bat izan zen. Bere izena errusieraz ohi Otto Vasil'evich Struve (Отто Васильевич Струве) idazten da.

Astronomo dinastia ospetsu baten zati da. Friedrich George Wilhelm von Struveren semea eta Otto von Struveren aitona da. Bi seme iza zituen: Ludwig Struve (1858ko azaroak 1-1920ko azaroak 4) Otto Struveren aita izan zena, eta Hermann Struve (1854ko urriak 3-1920ko abuztuak 12).

Bere aitaren laguntzaile bezala lan egin zuen, eta Pulkovo Behatokian bere oinordekoa izan zen 1889 arte. 1885ean, behatokian 75 zentimetroko diametroa zuen teleskopio errefraktore bat jarri zen, garai hartan munduko handiena izan zena. Bere aitaren lanarekin jarraitu zuen, eta izar bikoitzak bilatzen jarraitu zuen. Urano eta Neptunoren ilargiak behatu eta Saturnoren eraztunak neurtu zituen.

Royal Astronomical Societyko urrezko domina lortu zuen 1850ean.

768 Struveana asteroideak bere familiaren omenez jasotzen du izena.
Izar bikoitz

[eskuinera|190px|thumb|β Cygni ([Albireo) izar bikoitza (gainera izar bitarra ere bada).]]
Astronomian **izar bikoitz** Lurretik ikusita elkarrengandik oso gertu diruditen bi izarri deritze. Bi izar bikoitz mota daude:

* Izar bitar bisualak: izarrak espazioan elkarrengandik oso gertu daudenean eta grabitatearen bidez lotuta daudenean.
* Izar bikoitz optikoak: izarrak elkarrengandik hurbil ez daudenean eta beraz euren artean grabitate loturarik ez dagoenean.

Bitar bisual adibide bat Gamma Delphini da, non bi izarrak, elkarrengandik 9,6 arku segundoz bananduak, elkarrengandik 40 eta 600 unitate astronomikoko distantziara dauden, orbita bat 3249 urtetik behin betez. Bikoitz optikoaren adibide bat Anser eta 8 Vupeculae izango lirateke; bisualki bitar zabal bat, baina elkarrengandik 200 argi urteko distantziaz bananduak daude.

## Kanpo estekak
Izar bikoitz optiko

Astronomian **izar bikoitz optiko** edo **izar bitar optiko**, Lurretik ikusiak elkarrengandik oso gertu daudela diruditen arren, benetan elkarrengandik oso urruti dauden eta grabitate bidezko elkarren loturarik ez duten bi izarri deritze. Zentzu honetan, berezko izar bitarren ezberdinak dira, non bi izarrak elkarrengandik oso gertu dauden eta amankomuneko masa zentro baten inguruan biratzen duten.

Izar bikoitz optikoak izar bitarretatik denbora epe luze batean eginiko behaketen bidez ezberdintzen dira, ohi urteak. Mugimendu erlatiboak lineala badirudi, ziur esan daiteke mugimendua soilik izarren mugimendu propioaren ondorio dela eta izar bikoitz optikoak osatzen dituztela. Benetako izar bitar baten kasuan, posizio angelua pixkanaka aldatzen da, eta bi izarren arteko distantzia gehiengo eta gutxiengo baten artean aldatzen da.

## Adibide batzuk 
## Ikus, gainera 
* Izar bikoitz

## Kanpo estekak
Alfontso VII.a Gaztelakoa

'*Alfontso VII.a Gaztelakoa *Enperadorea'''* (Caldas de Reis, 1105eko martxoaren 1a -Sierra Morena, 1157ko abuztuaren 21a) Galizia (1111 &ndash; 1157) Gaztela eta Leongo erregea (1126 &ndash; 1157) eta *Imperator totius Hispaniae* (1135-1157) izan zen.

## Biografia 
Urraka Gaztelakoa eta Erramun Borgoinakoa zituen gurasoak, lehendabiziko Borgoinako leinuko erregea Hispanian izanik.

Bere erreinaldiaren helburu nagusia inguruko Erresumetan bere hegemonia finkatzea izan zen. Hala ere, ez zuen bete:
* Portugal 1128an *de facto* eta 1143an *de jure'' independente bihurtu zen;
* 1134 arte, Alfontso I.a Aragoi eta Nafarroako erregea izan zen, hiltzean saiatu zuen erresuma biak menderatzea. Hala ere, azkenean utzi eta Tudejengo ituna sinatu behar zuen.
* Almohadeen erasoaldien aurka egin behar zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1128an Erramun Berenguer III.a Bartzelonakoaren alaba Berenguelarekin ezkondu zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten:
# Antso III.a Gaztelakoa (1134-1158)
# Erramun, umea zela hilda.
# Fernando II.a Leongoa (1137-1188)
# Konstanza (1138-1160), Luis VII.a Frantziakoarekin ezkondu zena.
# Antsa (1139-1179), Antso VI.a Nafarroakoarekin ezkondu zena.
# Gartzia (1142-1145/6)
# Alfontso (1144-1149)

1152an, Ladislao II.a Poloniakoaren alaba zen Rikilda ezkondu zuen. Semea eta alab izan zituzten:
# Fernando, (1153-1157)
# Antsa (1155-1208), Alfontso II.a Aragoikoarekin ezkondu zena.

Gainera maitale bi izan zituen:
* Guntroda Pérez. Alaba bat izan zuten: Urraka (1132-1164), Gartzia V.a Nafarroakoaren emaztea izan zena
* Urraka Fernández, agian Gartzia III.a Santxezen leinukoa. Alaba bat izan zuten, Estefania izenekoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Sarabanda

en sarabanda binarioa ]]
**Sarabanda** () konpas hirutarrean idatzitako dantza motel bat da, eta bigarren eta hirugarren mugimenduak sarri lotuta joateagatik bereizten da, alternatiboki beltz eta zurizko erritmo bereizgarri bat emanez. Zuriak, dantzako pauso tarrasatuak dira.

Zarabandaren lehen ebidentziak Erdialdeko Amerikan daude: 1539an *zarabanda* izeneko dantza bat Panaman Fernando Guzman Mexiak idatzitako olerki batean aipatzen da. Dirudienez dantza hau espainiar kolonietan ospetsu egin zen, Ozeano Atlantikoa zeharkatu eta Espainiara iritsi aurretik. 1583an bere lizunkeriagatik debekatu zen arren, sarri aipatu zen garai hartako literaturan (Miguel de Cervantes eta Felix Lope de Vegaren lanetan esate baterako).

Ondoren, barroko garaian suiteko mugimendu tradizional bihurtu zen. Zarabanda barrokoa, jatorrizko espainiarra baino motelagoa izaten da dantza latindarren europar gortetar interpretazioa jarraituz. Zarabanda XX. mendean berpiztu zuten Claude Debussy eta Erik Satie bezalako konposatzaileek eta, beste estilo batekin, Vaughan Williamsek (*Job*en) eta Benjamin Brittenek (*Simple Symphony*n).

Beharbada zarabandarik ezagunena egile ezezagunekoa den Folia da, honen melodia zenbait konposatzaileren lanetan agertzen delarik Claudio Monteverdi eta Arcangelo Corelliren garaitik egundaino.

Stanley Kubrickek Georg Friedrich Handelen zarabanda bat erabili zuen Barry Lyndon izeneko bere filmaren soinu bandan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabukodonosor II.a

**Nabukodonosor II.a** (babilonieraz: Nabû-kudurri-uṣur, « Nabu, babestu nire seme nagusia! »,  ‎;  *Nəḇūḵaḏneṣṣar*;  *Naboukhodonósôr*;  *nibūḫaḏniṣṣar*) (K.a. 634 &ndash; K.a. 562) Babiloniar Inperioko erregea izan zen K.a. 634-K.a. 562 bitartean. Neobabiloniar Inperioko errege boteretsuena izan zen eta Babilonia hiria edertu egin zuen, Lorategi Esekiak eta beste lan batzuk eginez.

## Bizitza 
Nabopolassarren semea zen. Aitak utzitako erresuma zabaltzen eta sendotzen eman zuen erregetzaren parterik handiena. Aitarengandik hartu zuen erresumari Damasko eta aramearren herrialdeak erantsi zizkion aurrena. Hala ere, juduen aurka luze aritu zen gerran. Jerusalem bi bider hartu behar izan zuen, K.a. 598 eta K.a. 587 urteetan. Bigarrengoan Jerusalemeko Tenplua suntsitu eta milaka judu eraman zituen atxiloturik Babiloniara. Siria, aitak utzia zuen arren, berriro konkistatu behar izan zuen. K.a. 573an Tiron sartu zen, eta K.a. 568an Egipton. Irandarrengandik babesteko, Babiloniako hiri zaharraren eta berriaren inguruan, hurrenez-hurren 6,50 eta 3,75 m zabaleko harresiak egin zituen. Horiez gainera, beste harresi bat eraiki zuen Babiloniatik 40 km-ra, eta tenpluak eta ubideak ere egin zituen. Idazlariek eta astronomialariek ere lan handiak egin zituzten Nabukodonosor errege zela, idatzi sakratuak berritzen eta argizagi behaketan, batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antso III.a Gaztelakoa

'*Antso III.a Gaztelakoa *Desiratua''''' (Toledo, 1134 -Toledo, 1158ko abuztuaren 31) Gaztelako erregea (1157 &ndash; 1158) izan zen.

Errekonkistan parte hartu zuen Calatravako ordena eratuz. Alfontso VII.a Gaztelakoa eta Berenguela Bartzelonakoaren seme nagusia izan zen. Bere aitaren erreinaldian 1149an "Naiarako erregea" zuen titulua. Aita hiltzean bere erresuma bitan zatitua izan zen: Antsok Gaztelako Erresuma eta Toledo jarauntsi zituen, eta Fernando anaiak, berriz, Leongo Erresuma. Biek sinatu berria zuten aliantza 1158an Toledon hil zenean.

1151ko urtarrilaren 30ean Gartzia Remiritzen alaba Zuriarekin ezkondu zen. Seme bi izan zituzten: Alfontso oinordekoa eta Gartzia infantea, umea zela 1156an hilda (erregina ere hil omen zen erditzean). Litekeena da beste seme bat izatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda
Beltz (musika)

thumb|320px|Hiru ikur dituen pentagrama: bi nota beltz eta beltz isiltaun bat (Z baten antzekoa)
**Beltza** denbora bateko iraupena duen soinu bat adierazteko erabiltzen den musika irudi bat da. Biribilaren laurdena da. Beltza, obalo ilun bat da (hortik bere izena) nondik plika deritzon lerro zuzen bertikal bat irteten den, inongo gehigarririk gabe. Bere isiltasun baliokidea **beltz isiltasuna** da, denbora batez soinurik ez dagoela adierazten duena.

Irudiak bi beltz eta beltz isiltasun bat erakusten ditu. Plikaren norantza notaren posizioaren araberakoa da. Pentagramako hirugarren lerrotik hasita eta gorantz, beltza plika beherantz eta buruaren ezkerretik irteten irudikatzen da. Hirugarren lerrotik beherako beltzentzat, plika gorantz jartzen da, buruaren eskuinaldetik irteten. Arau hau, baina, ez da absolutua, notak lotzerakoan edo ahots bat baino gehiago dagoenean alda daitekeelarik.

Erritmoari dagokionez, biribila da konpasaren iraupena adierazteko eredua. "Lauko" konpasek (hiru bider lau, bi bider lau, lau bider lau) konpaseko hiru beltz, bi eta lau daudela esan nahi dute, hurrenez hurren.

Bere erdia irauten duen musika irudiaren izena kortxea da.

## Kanpo estekak
Biribil (musika)

eskuinera|thumb|320px|Biribila eta bere isiltasun baliokidea
**Biribila** lau beltzen denbora irauten duen musika-figura bat da. Beltz denbora luze = 60 kontutan hartuta, bere iraupena lau segundokoa da. 4/4ko metrika batean, irudi honek konpas oso bat irauten du. Obalo zuri bat bezala irudikatzen da, zuria bezala baina barra bertikalik barik. Konpas bitar batean (2/4, 3/4, 4/4) biribilak lau denbora irauten du. Gainontzeko nota gehienak biribiletik abiatzen dira, zuriak biribil baten erdia irauten du, beltzak laurden bat etab... Nota karratu batek biribil baten bikoitza irauten du. Bere isiltasun baliokidea, pentagramako laugarren lerrotik zintzilik dagoen barra horizontal bat da.

Irudi hau pedal harmonikoentzako orkestrazioetan erabiltzen ohi da.

Bere erdia irauten duena zuria da.

{
  \new Staff
  {
    \override Staff.TimeSignature.stencil=##f
    \override Staff.Clef.stencil=##f
    \override Staff.BarLine.stencil=##f
    a'1 a'2 a'4 a'8 a'16a'32 a'64
  }
  \addlyrics { "1" "1/2" "1/4" "1/8" "1/16" "1/32" "1/64"}
  \addlyrics { " biribila " "  zuria  " "   beltza   " " kortxea  " "kortxeaerdia" "    fusa    " "fusaerdia" }
}

## Kanpo estekak
Vienako Sezesioa

thumb|200px|Vienako Sezesio eraikina
[thumb|200px|Fatxadako xehetasuna: *Hiru [hontzak*]]
**Vienako Sezesio**a (*Austriar Artisten Batasuna*, alemanez *Vereiningung Bildender Künstler Österreichs*), gaur egun Art Nouveau izenaz ezagutzen den mugimendu askotarikoaren parte izan zen. 1897an sortu zuten Austriar Artisten Elkartea utzi zuten hemeretzi artista vienarrek. Mugimendu horrek margolariak, eskultoreak eta arkitektoak biltzen zituen. Sezesioaren lehen presidentea Gustav Klimt izan zen.

## Ikus, gainera 
* Art Nouveau

## Kanpo estekak
Oxidazio/hartzidura proba

**Oxidazio/hartzidura proba** (O/H) laborategian bakterioak identifikatzeko erabiltzen den teknikaren bat da.

## Oinarria 
Proba honek mikroorganismoek azukreak katabolizatzeko dauden bi bideetatik zein jarraitzen duten argitzen du: bide oxidatiboa, atmosferako oxigenoa erabiltzen duena, ala hartziduraren bidea, oxigenorik gabekoa.

Proba burutzeko bi saiodi prestatzen dira: bietako batean oxigenoaren sarrera oztopatzen da, giro anaerobioa sortzeko. Horrela, mikrobio aerobioak oxigenoa duen saiodian haziko dira, eta hartzitzaileak bi saiodietan edo oxigenorik gabeko saiodian, oxigenoarekiko duten tolerantziaren arabera. Inongo saioditan hazten ez diren bakterioek ez dituzte azukreak katabolizatzen.

Gluzidoak katabolizatzerakoan (bide oxidatibo ala hartzidurakoaren bidez) ingurua azidotzen da. Azidotasuna hazkuntza-inguruak duen pH-aren adierazle batek agerian jartzen du, kolorez aldatuz (urdin koloretik horira pasatuz). Bakterioak ez baditu gluzidoak degradatzen hazkuntza- inguruak urdin dirau.

## Prozedura 
Ereite-euskarri batekin agarrean hazitako kolonia baten inokulua hartu, identifikatu nahi den bakterioa duena.

Ziztadaz egindako ereitea egin O/H-ren hazkuntza-ingurua (Hugh-Leifson hazkuntza-ingurua, alegia) duten bi saiodietan. Saiodi bati baselina botatzen zaio gero, oxigenoaren sarrera eragozteko eta ingurugiro anaerobio bat sortzeko, hartzidura errazten duena.

Bi saiodiak inkubatu 48 orduz 37º C-tan, eta emaitzak aztertu.

Mikrobio hartzitzaileek bi saiodietan edo baselina duen saiodian sortzen dituzte azidoak, pH-aren adierazlea urdin koloretik horira aldatuz. Oxidazioa burutzen dutenek, aldiz, baselinarik gabeko saiodia besterik ez dute azidotzen, baselinako saiodiak urdin jarraituz.

Emaitza posibleak honako hauek dira:

* O/H: +/- : mikrobioa aerobio hertsia da (oxidazioa burutzen du, ez du hartzitzen)

* O/H: +/+ : mikrobio fakultatiboa (oxidazioa eta hartzidura burutzen ditu)

* O/H: -/+ : mikrobio anaerobio hertsia (hartzidura besterik ez du burutzen)

* O/H: -/- : mikrobioak ez ditu gluzidoak katabolizatzen.

## Kanpo estekak