open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Negrilla ziza horikor

**Negrilla ziza horikorra** (*Tricholoma scalpturatum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da titi batekin, arre-grisaxka kolorekoa, zuntzak ditu azalean, ezkata txiki arre kolorekoz estalia, erdian ilunagoak.

**Orriak:** Nahiko estu, eskotatuak, hasieran zuriak, zahartzean horiz zikintzen dira.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko luzerakoa eta 0,6 eta 1 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, zuria, errezel himenialaren hondar iheskorrekin.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuria, irinaren usain eta zaporea du.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Scalpturatum* epitetoa latinetik dator, puskatua esan nahi duen "scalpturatum" hitzetik. Areoletan hautsitako kapelagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma terreum* delakoarekin, baina honek ez du irin usainik, ez zaporerik, eta bere orriak ez dira horiz zikintzen zahartzean. *Tricholoma pardinum* toxikoa, mamitsuagoa da eta tamaina handiagora iristen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Israel, Maroko, Aljeria, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma scalpturatum 1.jpg
Fitxategi:Tricholoma scalpturatum 2.jpg
Fitxategi:Tricholoma sacalpturatum 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galaxien sailkapen morfologiko

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/HubbleTuningFork.jpg/220px-HubbleTuningFork.jpg|thumb| Hubble sekuentziaren uning-fork estiloko diagrama.
**Galaxien sailkapen morfologikoa** astronomoek galaxiak taldetan banatzeko erabiltzen duten sistema da, haien ikusmen itxuraren arabera. Hainbat eskema erabiltzen dira galaxiak beren morfologien arabera sailkatzeko: ospetsuena, Edwin Hubblek asmatua, eta, gero, Gérard de Vaucouleurs eta Allan Sandage-k zabaldutako Hubble sekuentzia da.

## Hubble sekuentzia 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/UGC12591_Hubble_4000.jpg/220px-UGC12591_Hubble_4000.jpg|thumb| UGC 12591 galaxia espirala, S0/Sa galaxia gisa sailkatuta.
Hubbleren sekuentzia Edwin Hubblek 1926an asmatutako galaxien sailkapen morfologikoko eskema da. Sarritan, «Hubbleren diapasoia» deitzen zaio tradizionalki irudikatzen den moduagatik. Hubbleren eskemak hiru klase zabaletan banatzen ditu galaxiak, haien ikusmen itxuraren arabera (jatorriz argazki-plaketan):

* **Galaxia eliptikoek** argi banaketa leun eta ezaugarririk gabekoa dute, eta, irudietan, elipse gisa agertzen dira. "E" letraz adierazten dira ondoren "n" zenbaki oso bat duelarik, zeinak zeruan duten eliptikotasun-maila adierazten duen.
* **Galaxia espiralak** disko berdindu batez osatuta daude egitura osatzen duten izarrekin (normalean bi besotakoak) eta erraboil galaktikoa izenez ezagutzen den izar-kontzentrazio zentral batekin, galaxia eliptiko baten antzekoa dena, itxuraz. "S" ikurra ematen zaie. Espiral guztien erdia, gutxi gorabehera, barra baten antzeko egiturarekin ere ikusten dira, erdiko protuberantziatik hedatzen dena. Espiral barra horiei "SB" ikurra ematen zaie.
* **Galaxia lentikularrak** (S0 izendatua) erdiko erraboil distiratsu batez osatuta eta disko-itxurako egitura hedatu batez inguratuta daude, baina, galaxia espiralek ez bezala, galaxia lentikularren diskoek ez dute ikusten den espiral egiturarik, eta ez dira izar aktiboki eratzen ari inolako kantitate adierazgarritan.

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/The_Hubble_Sequence_throughout_the_Universe%27s_history.jpg/300px-The_Hubble_Sequence_throughout_the_Universe%27s_history.jpg|thumb|300x300px| Hubbleren sekuentzia unibertsoaren historian zehar.
Klase zabal horiek  itxuraren bereizketa finagoak ahalbidetzeko eta beste galaxia mota batzuk barne hartzeko heda daitezke, hala nola galaxia irregularrak, egitura erregular nabaririk ez dutenak (ez disko-formakoetan, ez eta elipsoidaletan).

Hubbleren sekuentzia, sarritan, bi adardun sardexka baten moduan irudikatzen da, eliptikoak ezkerrean (eliptikotasun-maila handituz ezkerretik eskuinera) eta espiral barradunak eta barra gabeak sardexkaren bi adar paraleloak osatzen. Galaxia lentikularrak galaxia eliptikoen eta espiralen artean kokatzen dira bi puntuek *heldulekua*rekin bat egiten duten puntuan.

Gaur egun arte, Hubbleren sekuentzia galaxiak sailkatzeko gehien erabiltzen den sistema da, bai astronomia-ikerketa profesionalean, bai astronomia amateurrean ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ziza ezkatabeltz

**Ziza ezkatabeltza** (*Tricholoma atrosquamosum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Piperbeltz usaina izan arren, nahiko ona da jateko.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila, titi zabal batekin eta ertz biribilkatuekin. Hondoa krema kolorekoa, ezkatatxo ilunekin, arrexka samarrekin eta ertz iletsu eta haritsuarekin.

**Orriak:** Eskotatuak, estu, zurixka-grisaxka kolorekoak eta ertza batzuetan beltzaxka edo puntutxo beltzekin. 

**Hanka:** Zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, fibrilosoa, hondo zurixka-krema kolorekoa du, kapelaren antzekoa.

**Haragia:** Dentsoa, zuria, azalaren azpian grisaxka kolorekoa bihurtzen da. Usain mina du eta zapore fungiko gozoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, naiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Atrosquamosum* epitetoa berriz latinetik dator, iluna esan nahi duen "ater" hitzetik eta ezkatatsua esan nahi duen "scamosus" hitzetik. Bere dekorazioagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko oso ona, baina oro har oso urria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma squarrulosum* delakoarekin, hau ezkata beltzaxkekin oso apaindua egoten da, azala gris-arre kolorekoa du eta irinaren usaina du. *Tricholoma triste* espeziearekin, honek ezkata erabat beltzak ditu. *Tricholoma tigrinum* pozoitsuekin, honek kapelan ezkata gutxi izaten ditu, baina handiagoak. *Tricholoma terreum* jangarriarekin, honek neurri txikiagoa du, gris iluna da eta ez du usainik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran, pagoen basoetan bizi da batez ere, baina koniferoen azpian ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza-ilun lilakor

**Ziza-ilun lilakorra** (*Tricholoma orirubens*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko nahiko ona, zapore onekoa.

Sinonimoak: *Agaricus orirubens*, *Agaricus terreus var. orirubens*, *Gyrophila orirubens*, *Agaricus terreus subsp. orirubens*, *Tricholoma terreum var. orirubens*, *Tricholoma horribile*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, kamutsa, ezkataz estalia edo xerlo arre ilun kolorekoekin edo ia beltzekin, ertzerantz sakabanatuaz, hondo zurixka edo gorrixka agerian utziz; erdia uniforme belusatua mantentzen da.

**Orriak:** Nahiko zabal eta lodiak, zuriak edo grisez tindatuak, ertzak gorritzeko joera dute, gainera, orban gris-beltzaxkak ager daitezke.

**Hanka:** Nahiko laburra hasieran behintzat, sarritan pixka bat loditua oinarrirantz. Zuria eta biluzia eredu-forman, baina forma batzuetan, beheko aldean, zuntzexka finak edo metxa arreak izaten ditu. Mizelio horitik edo sufre zurbil kolorekotik sortzen da, eta oinarria, askotan, urdinez edo berde-urdinez tindatuta egoten da, non gorritasun nahiko nabarmena baitu.

**Haragia:** Zuria, gorritzeko joerarekin, lodia eta hauskorra. Ebakia eginez gero, ordubete edo bi ordu igaro ondoren, zain urdin batzuk ikusten dira, eta, ondoren, oinean gorritu egiten da, amaieran kolore arrosa-purpura bizia hartzen du. Usain eta zapore bereziki irintsuak ditu.

**Etimologia:** T*richoloma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Orirubens* epitetoa berriz latinetik dator, gorritu egiten da, esan nahi duen "rubens" hitzetik. Orriek eta haragiak hartzen duten koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko nahiko ona, eskualde batzuetan estimatua, mamitsua eta zapore onekoa delako.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma pardinum* edo *Tricholoma tigrinum* pozoitsuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean; ez da oso arraroa hostogalkorren baso ilun eta hezeetan ikustea, batez ere mendiko pagoen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza hori-marroi

**Ziza hori-marroia** (*Tricholoma fulvum* edo *Tricholoma flavobrunneum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Mikatza, kalitate gastronomiko eskasekoa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, arre-gorrixka kolorekoa, batzuetan titi apur batekin, gaztetan likatsua, zuntzezko ezkata txikiekin.

**Orriak:** Hori argiak hasieran, zahartzean, kolore gorrixka hartzen dute. Estu, desberdinak, eskotatuak.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa eta lodixeagoa oinarrirantz. 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Estaltzen duten zuntz arre-gorrixken azpian horia, oinarrirantz arreagoa.

**Haragia:** Oinean kolore horixkakoa, irin usain leunekoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Flavobrunneum* epitetoa latinetik dator, horia, esan nahi duen "flavus" hitzetik eta arre, esan nahi duen "brunneus" hitzetik. Kapelaren eta orrien koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, zapore mikatzagatik.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma nictitans* delakoarekin, honek koniferoen azpian irteten du eta orriak horiz koloreztatuta ditu, baina tonu apalagoekin. 

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean, urkien (*Betula pendula*) azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Islandia, Kaukasia, Errusia, Japonia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaldun-ziza orrizuri

**Zaldun-ziza orrizuria** (*Tricholoma joachimii*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. *Tricholoma equestre* delakoaren antzekoa denez, toxikoa den aztertzen jarraitzen dute.

Sinonimoak: *Tricholoma maluvium*, *Tricholoma fucatum*, *Tricholoma flavovirens*, *Tricholoma singeri*, *Tricholoma kuthanii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 11 cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, hasieran ganbila titi antzeko batekin, gero lautu egiten da, eta, azkenik, pixka bat hondoratuta gera daiteke. Ertza hasieran pixka bat biribilduta, gero zabaldu eta izurtu egiten da. Azala pixka bat likatsua du, gutxitan leuna, ertzerantz fibriloso samarra, eta garbi pikardatua, nabarra edo ia ezkatatsua erdirantz. Kolore ilun samarra du: bistre-berdexka edo oliba kolorekoa, batzuetan beltzaran-berdexka zurbil kolorekoa, baina ezkata ilunagoek belztua.

**Orriak**: Zurixkak, eskotatuak, nahiko estu, orritxoekin.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Motz samarra, betea, solidoa, nabarra edo ezkata fibrilosoekin, oso estu, marroi-oliba kolorekoak eta hauek kapelaren antzeko kolorea ematen diote. Goiko aldea leuna eta zurbilagoa du.

**Haragia:** Kapelarena zurixka du eta oinarena pixka bat beltzaranduta. Usain ahulekoa eta irin zapore leunekoa, ez mikatza.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
Tonalitate hori-berdexka-arrea duten beste *Tricholoma* batzuekin, hala nola: *Tricholoma arvernense*, *Tricholoma flavovirens*, *Tricholoma auratum*, *Tricholoma coryphaeum*, *Tricholoma fucatum*, *Tricholoma lutescens* eta *Tricholoma maluvium*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen basoetan, batez ere pinuen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drømmebyggerne

**Drømmebyggerne** (Danieraz, amets-eraikitzaileak) Kim Hagen Jensenek zuzendutako fantasiazko filma da, 2020an egina, Søren Grinderslev Hansenen gidoi batetik abiatuta. Animazioko filma, haur edo gaztetxoentzakoa, Danimarkan ekoitzia.

## Sinopsia 
Mina izeneko neska gazte batek deskubrituko du botere berezi bat duela beste pertsonen ametsak kontrolatu eta zuzentzeko. Minak ahizpaorde bat du, eta ez da ondo konpontzen berarekin, eta orduan haren ametsekin jolastea erabakiko du; baina akaso ez da ideia ona suertatuko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza behigorri

**Ziza behigorria** (*Tricholoma vaccinum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi latza, ia kalitaterik gabea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua, lehorra, titi pixka batekin eta ertz biribilkatuarekin, batez ere gaztetan. Ertzak luzatzen direnean, ildaskatu egiten dira eta ertza iletsua da. Azal marroia du, ezkata erradial zabal ilunagoekin.

**Orriak:** Zabal samar, zurixkak, baina gorriz zikintzen dira.

**Hanka:** Luzanga eta barnehutsa, beheko aldean kapelaren antzeko kolorea duten zuntzexkak ditu eta goiko aldean, pruinaduna ezkatatxo arrosekin.

**Haragia:** Zuria, zahartzaroan aireak ukitzen dionean berehala gorritzen da. Irin usaia du eta zaporea ere bai, baina zertxobait mikatza.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma imbricatum* delakoarekin, hau handiagoa da, azal leunagoa du (ez da hain ezkatatsua eta iletsua), ez da hain gorrixka eta oin klabiformea du, ez lodituta.

## Sasoia eta lekua 
Udan koniferoen azpian, batez ere izeietan, baina batzuetan hostozabalen basoetan ere aurkitzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guadalupe, Europa, Errusia, Kaukaso, India, Japonia eta Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma vaccinum 2.jpg
Fitxategi:Tricholoma vaccinum bat.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1997ko erdialdeko Europako uholdea

**1997ko erdialdeko Europako uholdea** edo **1997ko Oderreko uholdea** Oder eta Morava ibaien arroetan izandako uraldi hondagarria izan zen, 1997ko uztailean gertatutakoa, erdialdeko Europako zenbait herrialde kaltetu zituztenak. Ez-ohiko euriteen ondorio izan ziren, eta 114 hildako eta 4.500 milioi euroko kalte materialak eragin zituzten Txekian, Alemanian, eta Polonian. Uholdeak Txekiar Errepublikan hasi eta ondoren Polonia eta Alemaniara hedatu ziren. Polonian, herrialde horretako historiako uholderik tamalgarrienetako bat izan zena, **Milurtekoko Uholdea** () deitu zuten. Terminoa Alemanian ere erabili zen (). Uholdeari **1997ko Uholde Handia** ere deitu izan zaio.

## Arrazoiak 
Poloniako hego-mendebaldean eta Txekiar Errepublikako iparraldean bi eurite handi izan ziren, lehena uztailaren 3tik 10era bitartean eta bigarrena uztailaren 17tik 22ra bitartean.

Prezipitazioak oso handiak izan ziren, 300 eta 600 milimetro artekoak, eta egun gutxi batzuetan zenbait hilabeteko beste egin zuen. Ur-mailak 2-3 metrora igo ziren aurretik erregistratutako batez bestekoen gainetik, eta hain altuak izan ziren, ezen ura lehendik zeuden neurketa-zutoinetatik isurtzea eragin baitzuten. Munduko historian izandako euriterik handienetako bat izan zen. Milurteko Uholdea deitu zitzaion, urte jakin batean mota horretako uholde bat gertatzeko probabilitatea % 0,1ekoa izan zela kalkulatu zelako. 

## Uholdea 
Uztailaren 5ean hasi ziren uholdeak Txekiar Errepublikan, eta uztailaren 6an hedatu ziren Poloniara. eta uztailaren 7an Włodzimierz Cimoszewicz Poloniako lehen ministroak bisitatu zituen.

## Ondorioak 
Uholdeak 114 pertsona hil zituen (56 Polonian, 58 Txekiar Errepublikan) eta 4.500 milioi dolarreko kalte materialak eragin zituen (3.800 milioi euro Txekiar Errepublikan eta Polonian eta 330 milioi euro Alemanian).

Herritarrek Txekiar Errepublikako eta Poloniako gobernuen erantzunak kritikatu zituzten. Uholdeak hainbat gabezia agerian utzi zituen erabakiak hartzerakoan eta azpiegituran, nahiz eta batzuek uste izan zuten hondamendiaren aurrekaririk gabeko tamaina faktore aringarria zela. Ongintzako erakunde ugarik kaltetutakoei laguntza eman zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare D.D.T. usain

**Sare D.D.T. usaina** (*Cortinarius hinnuleus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da toxikoa, baina toxikoak diren beste *Cortinarius* batzuen antza du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 9 cm bitarteko diametrokoa; okre-lehoi kolorekotik herdoil-lehoi kolorera doana denbora hezean, denbora lehorrean argitu egiten da eta okre-horia, okre-kanela edo okre-arrosa kolorekoa izatera pasatzen da. Zetadun azala, azkar desagertzen den errezel zuri batez estalita dago. Zahartzean, zuntz txiki erradial marroi gorrixka ilunez markatuta dago.

**Orriak:** Oro har, lodiak eta zabal, batez ere helduaroan; adnatuak hasieran, gero eskotatuak.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo oinarrian lodixeagoa, okre-arrosakara, fibrilosoa errezel zuriagatik, eraztun zuriarekin, zeiharra, mintzezkoa eta iraunkorra.

**Haragia:** Mehea, baina zurruna, krema-okre kolorekoa edo arrosa-lehoi kolorekoa kapelan, eta marroi gorrixka oinaren oinarrian. Batzuetan lizundutako lurraren usain desatsegina izaten du.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriengatik. *Hinnuleus* epitetoa latinetik dator, oreinkume, esan nahi duen "*Hinnuleus"* hitzetik. Kolore arre-lehoi kolorea edo oreinkumearen azalaren antzekoa duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da kaltegarria, baina ez du sukaldaritzarako baliorik.

### Nahasketa arriskua 
*Telamonia* sub-generoko beste *Cortinarius* batzuekin.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean, hostogalkorren basoetan, batez ere haritzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare kanela kolore

**Sare kanela kolorea** (*Cortinarius cinnamomeus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome orellanikoa. Orellanina, pozoi arriskutsua, inkubazio motela du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ez oso mamitsua, hasieran koniko-globo itxurakoa eta ondoren zabaldu egiten da titi zabal batekin eta ertz inkurbatuekin. Hori-biolazeo kolorekoa eta gorrixka-lehoi kolorekoa.

**Orriak:** Itsatsiak, lodiak eta zabal, hori-oliba kolorekoak eta gero kanela kolorekoak.

**Hanka:** Liraina, zilindrikoa, oinarrian zertxobait zabalagoa, hori-oliba kolorekoa eta gero okre-kanela kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, hori-berdexka, errefau usaina du eta zapore nabarmenik gabea. 

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Cinnamomeus* epitetoa grekotik dator, kanela, esan nahi duen "kinnamon" hitzetik. Kapelaren kanela koloreagatik.

## Toxikotasuna 
Gaur egun pozoitsu hilgarria izan daitekeela uste da.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius* eta *Dermocybe* kolore distiratsu eta bizikoak (gorritik berdera) baztertu egin behar dira. Adibideak: *Cortinarius cinnamomeoluteus*, *Cortinarius semisanguineus*, *Cortinarius orellanus* hilgarria, *Dermocybe crocea*.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian agertzen da, baina batez ere udazkenean , pagadi eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Svalbard, Europa, Errusia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare lila luze

**Sare lila luzea** (*Cortinarius largus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumi liteke, baina kalitate gastronomiko eskasa du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua, batez ere erdian; hasieran erdiesferikoa, gero ganbila eta, geroago, ertz oso hiribilduekin zabaldua. Azal leuna du, hezetasunarekin likatsu samarra eta kolore gris-lilakoa, erdialdean ilunxeagoa; ertza, berriz, ia zurixka. Zahartzean, kolore orokorra gris-gamuza edo okre samarrekoa bihurtzen da.

**Orriak:** Itsatsi-dekurrenteak, estu eta nahiko zabalak, lila kolorekoak gaztetan, gero kanela kolorekoak bihurtzen dira, eta azkenean oso ilunak. Ertza zertxobait koskaduna dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Luzanga, betea, sendoa, eta erraboildun samarra oinarrian. Kolore zurixka du eta gortina zurixka bat darama.

**Haragia:** Trinkoa, zuria edo zertxobait grisaxka, gaztaroan tonu lilekin. Amoniakoarekin kolore horia ematen du, baina ez bizia, *variecolor* espeziean gertatzen den bezala. Usain nabarmenik gabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriengatik. *Largus* epitetoa latinetik dator, handia, luzea, esan nahi duen "largus" hitzetik. Perretxikoaren neurriengatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius variecolor* delakoarekin nahas daiteke, hau handiagoa da eta lur usaina du, baita *Cortinarius varius* espeziearekin ere, honek oina oso klabiformea du eta kapela okre antzeko kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere pagoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukaso, Hego Korea, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius largus 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare marragorri

**Sare marragorria** (*Cortinarius armillatus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Orellanina dauka, baina dosi hilgarrietara iritsi gabe. Ehun-tindagaietan erabilia.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbil-kanpai itxurakoa, eta gero lau-ganbila. Haritsua eta higrofano samarra da eta marroi-gaztaina kolorekoa edo marroi-gorrixka, ilunagoa erdian.

**Orriak:** Eskotatu-itsatsiak, nahiko zabal, hasieran zurbilak edo krema-gorrixkak eta gero kanela kolorekoak.

Orri Eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Luzanga, zilindrikoa, oinarrian zabaltxoagoa, lehoi-okre kolorekoa goialdean eta argiagoa behean. Oso fibrilosoa da, eta hiru edo lau besoko zeihar gorri-su kolorekoak darama, errezel orokorraren hondarrak.

**Haragia:** Okre-zurixka kolorekoa, usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriengatik. *Armillatus* epitetoa latinetik dator, besokoa, eraztuna, esan nahi duen "armilla" hitzetik. Oinean dituen dekorazioengatik.

## Jangarritasuna 
Pozoitsua dela uste da.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius bolaris* eta *Cortinarius rubellus* delakoekin, hauek ez dute besokorik oinean eta pozoitsuak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, taldeak osatuz, mendiko urkien basoetan, leku hezetsuetan, hala nola zohikaztegietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Japonia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien Simon

**Lucien Joseph Simon** (Paris, 1861eko uztailaren 18a - Combrit, 1945eko urriaren 13a) frantziar  margolaria izan zen.

Julian Akademian ikasi ondoren, 1891n hasi zen erakusketak egiten. 1891n, Jeanne Dauchez margolari bretoiarekin ezkondu zen, eta paisaiak eta nekazari bretoiak margotzen zaletu zen.

1895ean Charles Cottet ezagutu zuen eta La Bande Noire (edo "Nubiarrak") taldeko kide egin zen. Taldeko beste kideek bezala, André Dauchez, René-Xavier Prinet, Edmond Aman-Jean eta Émile-René Ménard, inpresionismoaren printzipioak erabili zituen, baina tonu ilunagoetan.

Grande Chaumière Akademiaren irakasle sortzaileetako bat izan zen eta École Nationale des Beaux-Arts ikastetxean ere irakatsi zuen eta Arte Ederren Akademiako kide izan zen.

1937an Parisko Erakusketa Unibertsaleko lehen saria irabazi zuen Luxenburgoko Pabiloian egindako lanagatik.

## Iruditegia 

Lucien Simon, 1901 - Fin de repas à Kergaït.jpg|*Fin de repas à Kergaït* (1901)
Lucien Simon, 1904 - Soirée à l'Atelier.jpg|''Soirée à l'Atelier* (1904)
Lucien Simon, 1908 - Autoportrait.jpg|Autoerretratua (1908)
Lucien Simon, 1924c - Le Ramassage du goémon.jpg|*Le Ramassage du goémon'' (1924)
'A Gust of Wind' by Lucien Simon, Pushkin Museum.JPG|*Haize-bolada bat*, Pushkin Museoa
Lucien Simon - Procession au pardon de Sainte-Anne-la-Palud.jpg|*Procession au pardon de Sainte-Anne-la-Palud*
Bañistas - Lucien Simon.jpg|*Bainulariak*

## Kanpo estekak
Sare purpura hiltzaile

**Sare purpura hiltzailea** (*Cortinarius purpureus* edo *Cortinarius phoeniceus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome orellanikoa, sortzeko arriskua du. Tindagaiak egiteko balio du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai-itxurakoa, titidun konikoa, ondoren ganbila erdian titi batekin, eta, azkenean, zabaldu egiten da, batzuetan erdian hondoratua. Lehorra eta fibrilosoa da eta gorri-lehoi kolorekoa da edo marroi-gorrixka.

**Orriak:** Eskotatu-itsatsiak, estu samar, gorri-odol kolorekoak, gero okre-herdoil kolorekoak bihurtzen dira.

Orri Eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Motz samarra da, hori kolorekoa apur bat urre kolorekoa goiko aldean eta gorrixka behealdean. Fibrila gorrixkak eraztun itxuran darama, geroago marroi bihurtzen dira. Purpura koloreko gortina dute ale gazteek.

**Haragia:** Mehea, lehoi-purpura kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, grekotik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Phoeniceus* epitetoa latinetik dator, purpura kolorekoa, esan nahi duen, "phoeniceus" hitzetik.

## Toxikotasuna 
Gaur egun, pozoitsu hilgarritzat hartzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Dermocybe semisanguinea* delakoarekin, honek arre-oliba koloreko kapela du. *Dermocybe sanguinea* espeziearekin, honek kolore gorri iluna du. *Dermocybe cinnabarina* perretxikoarekin ere bai, hau ere gorria da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, nagusiki urkien azpian egoten da, baina hostozabalen eta koniferoen baso nahasietan ere agertzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Builliard sare

**Builliard sare**, **sareki** edo **sare zola gorria**  (*Cortinarius bulliardii*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, toxikoa den susmoa dago.

Sinonimoak: *Agaricus araneosus var. cinnabarinus*, *Inoloma bulliardii*, *Dermocybe bulliardii*, *Gomphos bulliardii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila titi puntazorrotzarekin, gero kapela eta titia zabaldu egiten dira. Marroi-gorrixka kolorekoa da, higrofanoa denez, hezetasunarekin ilundu egiten da eta lehortearekin argitu, ertzak beti argiago mantenduz.

**Orriak:** Eskotatu-itsatsiak, zabalak, biolazeo kolorekoak edo gorrixkak hasieran, eta, ondoren, marroi gorrixkak edo kanela kolorekoaK, ertz zurbilagoarekin.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, oinarri lodiagoarekin, kolore gorri-laranjatua edo bermiloia behealdean eta zurixka goialdean. Batzuetan, oinaren kolore gorri bereizgarria galdu egiten du.

**Haragia:** Itxia, zurixka lila kolorekoa edo zurixka arrosa, oro har, eta gorria erraboilean. Ez du ez usain eta ez zapore nabarmenik.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Bulliardi* epitetoa, Pierre Bulliardi mikologo frantsesaren omenez da.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Ezaugarri morfologikoengatik nahastezina den espeziea.

## Sasoia eta lekua 
Uda bukaeran eta udazkenean, hostozabalen baso hezeetan. Batez ere, pagadi eta artadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare zuriubel

**Sare zuriubela** (*Cortinarius alboviolaceus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ia *Cortinarius* guztiak bezala, sukaldaritzan balio eskasa du.

Sinonimoak: *Agaricus glaucopus*, *Inoloma alboviolaceum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, ganbila, luze konkorduna, kamutsa, morexka kolorekoa edo lila-zurixka, zurbiltzeko joerarekin, zetaduna, berezko fibrilekin; distira gutxirekin eguraldi lehorrean.

**Orriak:** Hasieran gris-lila kolorekoak, gero okre-lehoi kolorekoak, ebaketa zurixka heteroformoa. Ia zabal, sinuado-itsatsiak, pixka bet koskadunak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, goialdean mehetua, iletsu ezkatatsua, ia zingulatua erdialdean eta sarritan galtzamotzez jantziak, gainaldetik eraztun moduko batean amaitua, morexka-zurixka kolorekoa, barrubetea, hodixkekin; gortina zuri-grisaxka kolorekoa.

**Haragia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Biguna, zuri-lila antzeko kolorekoa, zurbila, zaporegabea eta usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, gortinaren  errezel bereizgarriak direla eta. *Alboviolaceus* epitetoa latinetik dator, zuria, esan nahi duen "albus" hitzetik eta morexka-lila kolorekoa, esan nahi duen, " violaceus" hitzetik. Kapelaren lila-zurixka koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius traganus* delakoak antzeko kolorea du, baina koniferoetan ateratzen da eta usain handia du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, baita uda hezeen amaieran ere. Hostozabalen basoetan. Penintsulako iparraldeko pagadietan eta hariztietan batez ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius alboviolaceus 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius alboviolaceus 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius alboviolaceus 3.jpg
Fitxategi:Cortinarius alboviolaceus 4.jpg
Fitxategi:Cortinarius alboviolaceus 5.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarehori hiltzaile

**Sarehori hiltzailea** (*Cortinarius splendens*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Azken ikerketen arabera uste zen baino toxikotasun txikiagoa du, baina ez kontsumitzea gomendatzen da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, txikia *Cortinarius* bat izateko, ganbila eta likatsua, gero zabaldu egiten da eta lehorra da, hori-urre bizi kolorekoa, erdian metxa marroi purpurak ditu eta ilunagoa da.

**Orriak:** Itsatsi-dekurrenteak, estu eta kolore hori bizikoak, gero zerbait hori-laranja kolorekoak eta azkenean kanela kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Erraboila erabat alboan, hori-urre kolorekoa, eta, ondoren, laranja-lehoi kolorekoa gortina iheskor hori zurbil batekin, eta, gero, esporei eusten dienean, zuntz txiki okre kolorekoak uzten ditu oinean.

**Haragia:** Lodia, hori bizi kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea, baina desatsegin samarrekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Gaur egun pozoitsu hilgarritzat jotzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius elegantissimus* delakoarekin nahas daiteke, honek orri hori-berdexka kolorekoak ditu eta gero okre kolorekoagokoak oliba koloreko ñabardurekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, zenbait hostozabalen basoetan, hala nola pagoetan eta arteetan, lautadan eta mendietan berdin.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarehori polit

**Sarehori polita** (*Cortinarius calochrous*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Toxikoa izan daitekeela uste da.

Sinonimoak: *Myxacium calochrous*, *Phlegmacium calochroum*, *Gomphos calochrous*, *Cortinarius aureoluteus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso tamaina aldakorrekoa, 2 eta 8 cm bitarteko diametroarekin. Hasieran ganbila eta gero zabaldu egiten da, azal oso likatsua du, hori-limoi kolorekoa edo lehoi kolore bizikoa; gaztaroko orriekin kontraste ederra egiten du.

**Orriak:** Eskotatuak, nahiko estu, lila edo arrosa-lila kolorekoak eta gero marroi bihurtzen dira.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Laburra, fibrilosoa eta ildaskatua, zuri-horixka kolorekoa, tindu lilekin eta erraboil oso baztertuarekin, burletak darama, gortinaren hondakinak dira.

**Haragia:** Lodia, zuria, usain eta zapore seinalaturik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Calochrous* epitetoa grekotik dator, ederra, esan nahi duen "calus" hitzetik eta azala esan nahi duen "chrus" hitzetik. Beraz, "kolore eder batekin".

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius purpurascens* espeziearekin nahas daiteke, baina hau handiagoa da (5-15), azala arre-gorrixka kolorekoa edo gris-more kolorekoa du eta oina urdindu egiten zaio ebakitzean. *Cortinarius ionochlorus* delakoarekin ere bai, honek piperbeltz usaina du eta arteen azpian ateratzen da. Baita *Cortinarius Largentii* perretxikoarekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere pagoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare orriberunkara

**Sare orriberunkara** (*Cortinarius infractus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan gabe ere, bere zapore mikatzak eta itxura fuliginosoak (kedartuak, beltzaxkak) ez dute atsegina egiten.

Sinonimoak: *Agaricus infractus* (Basionimoa), *Pholiota infracta*, *Phlegmacium infractum*, *Hydrocybe infractus*, *Cortinarius accedens*, *Gomphos infractus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan ganbila, gero zabaldu egiten da; hasieran arre-oliba iluna; ondoren, oliba-marroi zikina, eta, bukaeran, oliba-gris kolorekoa. Eguraldi hezean azal likatsua, batzuetan orban ilunagoz zipriztinduta.

**Orriak:** Nahiko estu, adnatu-eskotatuak, batzuetan bihurriak; kolore ilunekoak, batez ere zahartzean, oliba-arre koloretik arre-herdoil-oliba kolorera doazenak.

**Hanka:** 4 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, baina sarritan oinarrian lodiagoa; lehenengo betea, baina gero barnehutsa; marroi-oliba kolorekoa goialdea morez tindatuta. Gainazala fibrilosoa, gortina grisa edo gris-oliba kolorekoa.

**Haragia:** Zuria edo arrosakara, kapelarena guztiz oliba kolorez tindatua, morea oinaren goialdea eta okre antzekoa erraboilean; zertxobait elastikoa, zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Infractus* epitetoa latinetik dator, hautsita, ebakia esan nahi duen "Infractus" hitzetik. Kapelaren azalak har dezakeen itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da toxikoa, baina mingostasunak eta itxura arre-fuliginosoak, ez jasotzea gomendatzen dute.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau, nahiz eta forma anitzekoa izan, erraz bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean oso ohikoa, pinuen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Siria, Turkia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius infractus 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius infractus 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius infractus 3.jpg
Fitxategi:Cortinarius infractus 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sasiboilur arrosa

**Sasiboilur arrosa** (*Rhizopogon roseolus*) *Rhizopogonaceae* familiako onddo espezie bat da.  Zaporegabea eta pixka bat desatsegina. Gaztela eta Leonen boilurraren ordezko kaskar gisa oso gaztetan kontsumitu izan da.  Oso ohikoa izaten zen, arroza oilaskoarekin eta boilurrekin, nekazaritzako langileei inausketa garaian, janari hotz gisa ematen zitzaiena.

Sinonimoak: *Rhizopogon roseolus*, *Rhizopogon hymenogastroporus*, *Lycoperdon aestivum*, *Splanchnomyces virens*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Patata txiki baten antzekoa, oblongo-tuberiformea, 2 eta 5 cm bitarteko luzerakoa. 

**Peridioa:** Lehenik zuria, ondoren zuri-horixka eta azkenik, arre-oliba koloretik arrosa-gorri kolorera doana, behealdean mizelioaren kordoi finak izaten ditu, oso nabarmenak; mehea (0,5 mm) eta glebari itsatsita.

**Gleba:** Hasieran zuri-horixka argi kolorekoa, ondoren arre-oliba kolorekoa, nerbiazio argi ugarirekin, azkenik delikueszentea. Helduaroan baratxuri usaina izaten du.

**Etimologia:** *Roseolus* epitetoa, bere koloreagatik da.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Rhizopogon virens* delakoarekin, oso antzekoa, Peridio lodiarekin, ia *Sleroderma* baten antzekoa. Batzuetan boilurrekin nahasten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, pinuen basoetan. Erdi lurperatuta.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kanariak, Ipar Amerika, Afganistan, Israel, Aljeria, Japonia, Himalaiako eremua, Zeelanda Berria, Australia, Txile, Brasil, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza erraldoi

**Ziza erraldoia** (*Tricholoma colossus*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Gaztetan kontsumi daiteke (kapela hemisferikoa, orri zuriak), izan ere, minutu batzuk egosi ondoren, joan egiten zaio mingostasuna eta haragi gorrien hornigai gisa erabiltzen da.

## Deskribapena 
**Kapela:** *Tricholoma* handi bat da, normalean kapelak, 5 eta 20 cm bitartean neurtzen dute, baina ale batzuk 35 cm-ko diametroa izatera iritsi dira. Mamitsua da, eta ertzak oso biribilduak izaten ditu gaztetan. Azal likatsua du eta gorrixka-lehoi kolorekoa, erdian ilunagoa eta ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Meheak, dekurrenteak, zurixkak, tonu gorrixkekin zikintzen dira.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:**  Burlet antzeko batek baztertutako erraboil bat du, eta eraztun baten antza ematen dio eta horrela hartzen duen itxurak *Biannularia imperialis* delakoaren antza ematen dio. Sendoa da eta kapelaren antzeko kolorekoa, goiko aldean izan ezik, zurixka da.

**Haragia:** Itxia eta zuria, aireak ukitzen dionean tindu gorrixkak hartzen ditu. Usain atsegina du, baina ez irinarena eta zapore ona, baina mikatz samarra.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Colossus* epitetoa latinetik dator, koloso, esan nahi duen "colossus" hitzetik. Bere tamainagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma pessundatum* delakoarekin, hau txikiagoa da eta desberdintasun mikroskopikoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazken amaieran agertzen da, pinuen azpian taldeak osatuz.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, Ziza erraldoia desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa eta Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sasiboilur hori

**Sasiboilur horia** (*Rhizopogon luteolus*) *Rhizopogonaceae* familiako onddo espezie bat da.    Oso gaztetan kontsumitu behar da, bere kolore horira heldu aurretik. Antzinatik entsaladetan, plantxan eta haragi gorrien hornigai gisa erabiltzen da. Gaztela-Leonen arrozari gehitzen diote edo oliotan kontserbatu.

Sinonimoak: *Tuber obtextum*, *Tuber luteolum*, *Splanchnomyces rabenhorstii*, *Rhizopogon obtextus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurakoa, giltzurrun formakoa edo patata baten antzekoa. Zurixka kolorekoa hasieran, gero hori zikina eta bukaeran oliba-marroi kolorekoa. Gainazala garatxoduna da gaztetan, zahartzean gutxiago ditu eta errezeptakuluaren oinarrian mizelio kordoi lodi batzuk ditu. 

**Gleba:** Gaztetan zuria da, gero oliba ilun koloreko hauts bihurtzen da.

**Etimologia:** *Luteolus* epitetoa latinetik dator, horixka, esan nahi duen "luteolus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Espezie hau heldu gabe dagoenean jan daiteke, baina ez da oso preziatua.

### Nahasketa arriskua 
*Rhizopogon roseolus* eta *Rhizopogon vulgaris* delakoekin. Mikroskopioa behar da bereizteko.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, pinuen basoetako leku hareatsuetan lurperatuta edo erdi lurperatuta.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kanariak, Ameriketako Estatu Batuak, Jamaika, Himalaiako eremua, Zeelanda Berria, Australia, Txile, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorgin hankaezkatatsu

**Sorgin hankaezkatatsua** (*Leratiomyces squamosus*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Haragi gutxi du.

Sinonimoa: *Stropharia squamosa*

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo lau-ganbila, hori-okre kolorekoa eta ezkata zentrokide bereizgarriekin.

**Orriak:** Itsatsiak, zabalak, ez oso estu, hasieran horixkak eta gero arrosa-purpura kolorekoak, bukaeran arre-beltzaxkak bihurtzen dira.

**Hanka:** Luzanga, zilindrikoa, baina bihurri samarra eta eraztun ildaskatu bat du, nahiko behean egoten da, eta bi zatitan banatzen ditu, zati zurixka goialdean eta krema koloreko luzera handiagoko beste bat behealdean. ezkatatsua da.

**Haragia:** Zurixka, oinaren oinarrian arrosaz tindatzen da. Ez du usain eta zapore nabarmenik.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa, neskatoak bularra estutzeko erabiltzen zuten "estrofio" hitzetik dator, onddo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. *Squamosa* epitetoa latinetik dator, ezkatatsua esan nahi duen "squamosus" hitzetik. Bere oinaren dekorazioagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahastezina, bere itxurarengatik eta eraztunaren kokapenagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Motzondo, enbor eta zur lurperatuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza belzkor

**Ziza belzkorra** (*Lyophyllum infumatum*) *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso kaskarra.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Lehenengo ganbila, gero zabaldu egiten da, gutxi nabarmentzen den titi batekin, gris kolorekoa edo gris-arrexka kolorekoa, argitxoagoa edo iluntxoagoa. Eguraldi hezean azal lubrifikatua, lehorra eta distiratsua, zuntz txiki erradialekin eguraldi lehorrean..

**Orriak:** Ez oso estu, tartekatutako orritxo ugarirekin, itsatsiak edo pixka bat eskotatuak, zuri-grisaxka kolorekoak, igurtziz gero urdinez zikintzen dira eta azkenean beltzera pasatzen dira. 

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko luzerakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, betea, zuntzezkoa eta grisaxka kolorekoa.

**Haragia:** Itxia, elastikoa, zurixka, igurtziz belzten dena. Irinaren usaina eta zaporea ditu, baina ez oso nabarmena.

**Etimologia:** *Infumatum* epitetoa latinetik dator, ke kolorearekin, esan nahi duen "Infumatus" hitzetik. Haragiak zikintzeko duen joeragatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Igurztean belzten diren beste *Lyophyllum* batzuekin. Azterketa mikroskopikoak argitu ditzake zalantzak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean nahiko arrunta, koniferoen eta hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia eta Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza orrilila

**Ziza orrilila** (*Tricholosporum goniospermum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Estimatua sukaldean, nahiz eta haragia ebakitzean, ilundu egiten den.

Sinonimoa: *Tricholoma goniospermum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Kolorea hasieran zurixka edo gris lila du, gero hori-okre kolorekoa, azkenean lehoi kolorekoa eta erdian ilunagoa. Hemisferikoa, mamitsua, ondoren ganbila eta azkenean lobulatua. Azala zuntz finekin eta ertza biribildua.

**Orriak:** Libreak, eskote txiki bat osatuz, meheak, estu, desberdinak eta orritxo ugarirekin. Gazteek kolore zuri-lila dute, batez ere oinaren ondoan eta ondoren okre-horixka zurbilak, erreflexu biolazeoekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Gehienetan laburra, lodia, oinarrian loditua, haritsua, pixka bat ezkatatsua; gaztetan goian bioleta kolorea izaten du, gero zuri-okrea.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zurixka edo pixka bat horixka, usain ahula du eta zapore garratz samarra, baina atsegina.

**Etimologia:***Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Goniospermun* epitetoa ere grekotik dator, angelu, esan nahi duen "gonios" hitzetik eta semen esan nahi duen "esperma" hitzetik. Bere espora angelutsuengatik.

## Jangarritasuna 
Haragia ebakitzean ilundu egiten den arren, jateko bikaina da.

### Nahasketa arriskua 
*Lepista personata* delakoarekin nahas daiteke, honek oinean kolore lila zurbilagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzaren hasieran korro handiak osatuz mendiko larreetan edo basoen ertzetan hazten da. 700 metrotik 1000 metrora.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Austria, Kroatia, Espainia, Frantzia, Italia, Hungaria, Errumania, Ukraina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza usaintsu

thumb|Ziza usaintsuak.

**Ziza usaintsua** (*Lepista irina*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko ona, baina agian gehiegi perfumatua.

Sinonimoa: *Tricholoma irinum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa da, eta, batzuetan, pixka bat kamutsa, haztean lautu eta erdian hondoratu egiten da. Ertz mehea eta barrurantz biribildua. Okre kolorekoa hezea dagoenean eta argiagoa lehor dagoenean.

**Orriak:** Estu, desberdinak, estuak, libreak edo apur bat dekurrenteak, ertza, oxkarratua, kapelaren kolore berekoa. Haragitik erraz bereizteko modukoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5-10 cm garai eta 1-2 cm lodi. Zilindrikoa, oinarrian lodixeagoa. Kapelaren kolore berekoa, baina zertxobait argiagoa goialdean. Gaztetan lodia, zahartzean harroa.

**Haragia:** Zurixka, zapore gozokoa eta lirioaren usain handiarekin.
thumb|Ziza usaintsuak goitik eta azpitik ikusita
**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du, apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Irinum* epitetoa berriz latinetik dator, gladiolo esan nahi duen "Iris" hitzetik. Bere lirio usainagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko ona, baina lurrin usain larregirekin.

### Nahasketa arriskua 
*Lepista glaucocana* delakoarekin, hau urdin-zeru kolorekoa da eta ez du hain lurrin usain handia. *Lepista nuda* espeziearekin ere bai, koloregabetuta dagoenean.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean batez ere, hainbat aleren multzoetan (maitagarrien eraztunetan), belardietan edo pagoen azpian agertzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Pakistan, Kirgizistan, Japonia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak