open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksei Kaledin

**Aleksei Maximovitx Kaledin** (; 1861eko urriaren 24agreg./urriaren 12ajul. – 1918ko otsailaren 11greg./urtarrilaren 29ajul.) errusiar militarra izan zen, Don ibaiaren arroko eskualdeko kosakoa.

## Biografia 
### Hastapenak 
Gaztetatik Errusiar Armadan karrera militarra egin zuen, zalditerian batik bat. Lehen Mundu Gerran postu garrantzitsuak izan zituen, bai Zalditeria Inperialean zein Armada arruntean. Berea izan zen gerra horretan errusiar tropek lortu zuten garaipen eskasenetako bat, 1916ko maiatzean austriar tropak 70 milia atzera egitera behartu zituenean. Otsaileko iraultza ez zuen onartu eta Errusiako Behin-behineko Gobernuaren aurka konspiratzen zuen tsarismoa berriz boterean ezartzeko asmoz.

### Kosakoen buru 
Maiatzean Aleksei Brusilov jeneralak bere kargutik kendu zuen, “Armadaren demokratizatzearen kontrakoa” zelako. 1917ko ekainean, Dongo kosakoen ataman (buru) izendatua izan zen eta Donen “Gobernu Militar Kosakoa” aldarrikatu zuen. Abuztuan, Moskuko Estatu-Konferentzian, iraultza zanpatzeko programa bat aurkeztu zuen, eta aldi berean hitzaldi horretan Errusia “errepublika” gisa aldarrikatzea eskatu zuen. Kontrairaultzaile amorratu gisa, Kornilov aferan, estatu-kolpearen laguntzaile izan zen, halere, estatu-kolpe horrek porrot itxura zuenean, “Dongo Gobernu kosakoak” alde batera egitea lortu zuen. Kolpeak porrot egin ostean Gobernuan bere postutik kentzeko eta atxilotzeko asmoa erakutsi zuen, baina “Dongo Gobernu kosakoak” atxilotzeari uko egin eta berriz postu horretara itzultzea eskatu zuen.

1917ko Urriko Iraultzaren aurreko egunetan, Kerenskik Kaledin bisitatu zuen, kosakoek boltxebikeen aurka egin zezaten, trukean Kaledin errugabetzeko eta Armadaren buru ezartzeko hitza emanez. 1917ko Errusiar Iraultza Sozialista Proletarioarekin batera, Kaledinek Dongo lurraldean Gobernu kontrairaultzaile bat ezarri zuen, eta Errusiako Behin-Behineko Gobernuko kideak Novotxerkassk hirira gonbidatu zituen, botere-gune antiboltxebike bat sortzeko asmoz.

### Armada Zurian parte hartzea 
Bere kosakoak Armada Zuriaren nukleo bat sortzeko erabili zituen (jarraitu zioten kosakoak, kosakorik pobreenak boltxebikeen alde, edo behintzat borrokatik at egon nahian zeuden eta). Kaledin, Mikhail Alekseiev eta Lavr Kornilovekin batera, praktikoki Armada Zuriaren lehen nukleoaren sortzailea izan zen. 1918ko urtarrilean, frontean izandako porroten ondorioz, zuriek Rostov hiria galtzear zeudenean, bere buruaz beste egin zuen. Bere buruaz beste egiteko oharrean, “kosakoek beren atamana gudan jarraitu ez zutela” eman zuen arrazoitzat.

## Erreferentziak
Aitzin-hizkuntza

**Aitzin-hizkuntza** edo **protohizkuntza** zenbait hizkuntzak elkarrekin osatzen duten hizkuntza-familiari hasiera eman zion hizkuntza da, eskuarki hizkuntza hipotetiko, berreraiki eta lekukotugabe bat.

Adiera hertsian, aitzin-hizkuntza familia bat osatzen duten hizkuntzen arbaso komun berriena da, guztien *ama*, delako familia hori ezagunak diren hizkuntza alabetan banatu baino justu lehenagokoa. Adibidez, aitzinindoeuropera, gerora indoeuropar hizkuntzak eman bide dituen hizkuntza berreraikia. Era berean, badira hurbileko beste zenbait adibide argi: latina (hizkuntza erromanikoen arbaso), aitzingermanikoa (germaniar hizkuntzen arbaso), aitzineuskara (euskararen arbaso), eta abar.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lehmann, Winfred P. (1993), Theoretical Bases of Indo-European Linguistics, London, New York: Taylor & Francis Group (Routledge)
* Pulgram, Ernst (1959), "Proto-Indo-European Reality and Reconstruction", Language, 35 (Jul.–Sept.): 421–426, doi:10.2307/411229
* Pokorny, Julius (1953), Allgemeine und Vergleichende Sprachwissenschaft – Indogermanistik [General and Comparative Linguistics - Indo-European Studies], 2, Bern: A. Francke AG Verlag, 79–80

## Kanpo estekak
José Alberto Costa

**José Alberto Barroso Machado e Costa** (1953ko urriaren 31 - ) Portugalgo futbolaria zen.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo estekak
* National Football Teams
*
Boško Gjurovski

**Boško Gjurovski** (; 1961eko abenduaren 28a - ) Ipar Mazedoniako futbolaria zen. Milko Gjurovskiren anaia eta Mario Gjurovskiren osaba da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Sigfried Held

**Sigfried "Siggi" Held** (Freudenthal, Sudeteak, 1942ko abuztuaren 7a - ) Alemaniako futbolaria zen.

## Selekzio nazionala 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Friedrich Koncilia

**Friedrich Koncilia** (1948ko otsailaren 25a - ) Austriako futbolaria zen.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Wim Jansen

**Wilhelmus Marinus Anthonius "Wim" Jansen** (Rotterdam, 1946ko urriaren 28a - Hendrik-Ido-Ambacht 2022ko urtarrilaren 25a) Herbehereetako futbolari eta entrenatzailea izan zen.

## Selekzio nazionala 
## Palmaresa 
**Feyenoord**
* Herbehereetako futbol liga: 1964-65, 1968-69, 1970-71, 1973-74
* Herbehereetako futbol kopa: 1968–69
* Europako Kopa: 1969-70
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1970
* UEFA Kopa: 1973-74

**Ajax**
* Herbehereetako futbol liga: 1981-82

**Herbehereak**
* 1974ko Munduko Futbol Txapelketa: Txapeldunordea
* 1978ko Munduko Futbol Txapelketa: Txapeldunordea
* 1976ko Europako Futbol Txapelketa: Brontzezko domina

## Kanpo estekak 
* National Football Teams
*
Jean Pierre Goytino

**Jean Pierre Goytino** (Ainhoa, 1860ko uztailaren 22a -Los Angeles, 1920ko apirilaren 14a) euskal diasporako kazetaria zen. 1893an ''California'ko Eskual Herria'' astekaria sortu zuen, 1898ra arte iraun zuena. Lehenengo zenbakia 1893ko uztailaren 15ean argitaratu zuen. Bere egunkariak banatzaileak izan zituen San Frantzisko, San Diego eta Mexiko hirietan.

## Erreferentziak
Martin Biscailuz

**Martin Vincent Biscailuz** (Los Angeles, Kalifornia, 1861eko irailaren 9a - *ib.*, 1899ko ekainaren 22a) baxenafar gurasodun estatubatuar letradu eta kazetari euskalduna zen. 1885eko abenduaren 24an *Escualdun gazeta* euskarazko astekaria argitaratu zuen Ameriketako Estatu Batuetan.

Eugene Biscailuz sheriffaren aita izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pecos (ibaia)

**Pecos** (; ) Estatu Batuetako hego-mendebaldeko ibaia da, Rio Granderen adarra, Mexiko Berria eta Texas estatuak zeharkatzen dituena. 1.490 kilometro luze da, eta 115.001 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

## Geografia 
Sangre de Cristo mendietan du iturburua. Mexiko Berriko ekialdea eta Texasko mendebaldea alderik alde igaro ondoren, Rio Grande ibaian isurtzen du ura, Del Riotik 60 kilometro ipar-mendebaldera.

## Hidrometria 
Pecos ibaiaren emaria 1939-2009 bitartean neurtu zen Girvindik hurbil, Texasko Pecos konderrian. Ibaiak 96.532 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren %84. Batez besteko emaria 1,86 m³/s da. Emari handiena urrian du (4,92 m³/s), eta txikiena abuztuan (0,95 m³/s).

**Pecos ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Girvindik hurbil neurtuak (Pecos konderria)****Datuak: 1939-2009 bitartean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 1.67
  bar:Fév from:0 till: 1.44
  bar:Mar from:0 till: 1.22
  bar:Avr from:0 till: 0.96
  bar:Mai from:0 till: 1.19
  bar:Jun from:0 till: 2.52
  bar:Jul from:0 till: 1.22
  bar:Aoû from:0 till: 0.95
  bar:Sep from:0 till: 1.69
  bar:Oct from:0 till: 4.92
  bar:Nov from:0 till: 2.05
  bar:Déc from:0 till: 1.46
  

PlotData=
  bar:Jan at: 1.67 fontsize:S text: 1,67 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 1.44 fontsize:S text: 1,44 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 1.22 fontsize:S text: 1,22 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 0.96 fontsize:S text: 0,96 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 1.19 fontsize:S text: 1,19 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 2.52 fontsize:S text: 2,52 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 1.22 fontsize:S text: 1,22 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 0.95 fontsize:S text: 0,95 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1.69 fontsize:S text: 1,69 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 4.92 fontsize:S text: 4,92 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 2.05 fontsize:S text: 2,05 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 1.46 fontsize:S text: 1,46 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hargintza

[thumb|[Pieter Brueghel Zaharraren *Babelgo dorrea* margolanean, 1563an, hargintzaren lana ondo erakutsi zuen (Kunsthistorisches Museum).]]
**Hargintza** eraikuntzan erabiltzeko harria lantzeko lanbidea da. Artisau hauek harginak edo harri-lantzaileak dira. Gaur egun hargintza lana asko mekanizatu da eta, ondorioz, harginak desagertzen ari dira baina mendeetan oso lanbide garrantzitsua izan da. Ezagutzen diren eraikuntza historiko gehienen atzean harginak egon dira.

## Lehengaia 
Hargintzaren lehengaia harria da. Harri horien ezaugarrien arabera teknikak eta lanabesak aldatzen eta moldatzen dira: gogorragoa eta arinagoa, hauskortansua, konposizioa...

## Egiteko prozesua 
Lau fase bereizi daiteke; bakoitzean artisau desberdinek parte hartzen dute:
* lehegaia harrobitik ateratzea;
* harri-blokeak moztea;
* harrien formak osatzea;
* amaiera, askotan apaingarriak jarriz.

## Hargin markak 
Antzinako artisauek haien lanak hargintzaren markekin seinalatzen zituzten. Sinbolo horiek haien artean ezagunak ziren eta tresnak eta lanabesak ere marka horiekin bereizi egiten ziren. Marka horiek oso sinpleak dira ete askotan elementu desberdinen konbinaketak dira: marrak, puntuak, gurutzeak, letrak... Horrelako markak batez ere Erdi Aroan erabili ziren eta garai horietako eraikuntzetan oso ohikoak dira.
thumb|Harginaren marka.

## Tresnak eta lanabesak 
thumb|Harginak bere tresnak erakusten 2009ko "European Heritage Days" erakusketan.
Harria lantzeko tresna eta lanabes asko erabiltzen dira, besteak beste:
* neurtzeko lanabesak: metro, konpasak eta eskuairak;
* kolpekatze tresnak: ziriak, mailutzarrak, pikotxak, harri mailuak, mutxardak, eskodak, hargin mailuak, hotzeko zizelak, e.a.;
* mozteko tresnak: Zerrak eta trontzak;
* amairea emateko tresnak: zizelak, zulakaiak, segurtagailuak, trintxa, zur zizelak, abujardadorak eta zundak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txirrita
* Gregorio Urkaregi Otxandiano

## Kanpo estekak 
* :Harginen lana.
Dürüm

**Dürüma** (turkieraz  ahoskatua; eusk.: 'biribilki') dönerrren osagaiez beteriko ogi zapala da, turkiar gastronomian ohikoa dena. Ogi zapala bi motakoa izan daiteke: yufka edo lavash. Turkiar diasporan normalean yufka erabiltzen dute, Turkian berriz lavash ohikoagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erga

**Erga** Irurtzungo mendi bat da, Bi Haizpeak ezagunaren ekialdean dagoena. 1094 metro ditu itsas mailatik eta inguruan, haitz baten gainean, Ergako Trinitatearen beseliza dago, urtero erromeria bat jasotzen duena.

## Kanpo estekak 
* Erga (1094 m). *Mendikat*
* Erga. *Mendiak*
Miss International Queen

**Miss International Queen** nazioarteko emakume transgeneroentzako edertasun-lehiaketa da. Thailandiako Pattaya hirian egiten da 2004tik urtero. 2008an, 2016an eta 2021ean, ordea, ez zen lehiaketarik egin. 2008an herrialdeko ezegonkortasun politikoagatik lehiaketa ez egitea erabaki zuten. 2016an, aldiz, Bhumibol Adulyadej Thailandiako erregea hil berritan, dolu seinale moduan, lehiaketa bertan behera utzi zuten. 2021ekoa COVID-19 pandemiaren bilakaeragatik bertan behera utzi zuten.

Ameriketako Estatu Batuetako Midori Monet modeloa da 2025eko irailaren 20tik egungo Miss International Queen.

## Tituluak 
### Tituluak herrialdeka 
## Saridunak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Eotetrapodiformes

**Eotetrapodiformes** Sarcopterygii arrainen klado bat da, barnean tetrapodoak eta bere arbaso komunak biltzen dituena, Tristichopteridae eta Elpistostegalia izeneko sustraiko tetrapodoak. Eotetrapodiformes Tetrapodomorpharen parte ba, baina Osteolepiforma kanpoan dagoelarik.

## Kladograma 
2012an Swartzek proposatutako kladograma
{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
         |1={{clade
            |1=Megalichthyiformes 70 px
            |label2=Eotetrapodiformes
            |2={{clade
               |1=*Tinirau*
               |2={{clade
                  |1=*Platycephalichthys*
                  |label2=Elpistostegalia
                  |2= }} }} }} }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neurgailu

[thumb|300px|[Balantza pisuak eta masak neurtzeko tresna bat da.]]
**Neurgailua** neurketa-prozesu baten bidez magnitude fisikoak alderatzeko erabiltzen den tresna da. Neurrien unitate bezala, aldez aurretik ezarritako objektuak eta gertaerak arau edo eredu gisa erabiltzen dira, eta neurketaren emaitza aztertutako objektuaren eta erreferentzia unitatearen arteko erlazioa adierazten duen zenbaki bat da. Neurgailuak bihurketa logiko hori egiten duten bitartekoak dira.

## Ezaugarri nagusiak 
Neurgailuen ezaugarri garrantzitsuak honako hauek dira:
* Doitasuna: tresnaren gaitasuna da baldintza berberetan eginiko neurketa desberdinetan emaitza bera emateko 

* Zehaztasuna: tresna baten gaitasuna da balio zehatza neurtzeko errorerik gabe

* Hautematea: neurgailu batean hautemangarria den neurririk txikiena da

* Sentikortasuna: neurketa adierazlearen eta benetako neurketaren arteko desplazamendu-erlazioa da

## Kanpo estekak
Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah

**Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah** (; Kuwait hiria, 1929ko ekainaren 16a - Rochester, Minnesota, 2020ko irailaren 29a) Kuwaiteko emirra izan zen 2006tik 2020ra. 2003-2006 bitartean, lehen ministroa izan zen.Ahmad Al-Jaber Al-Sabah emirraren laugarren semea zen. Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabahren abdikazioaren ondoren emir bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Július Bielik

**Július Bielik** (1962ko martxoaren 8a - ) Eslovakiako futbolaria zen.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
Euskal prentsa

start=0|thumbtime=49|thumb|**Euskarazko prentsaren** ibilbidea azaltzen duen bideoa.
**Euskal prentsa** euskaraz argitaratzen den prentsa da, paperezkoa zein ez. Euskal prentsa gehiena Euskal Herrian argitaratzen da (horren adibide nagusiak *Berria* eta *Argia* izanik), baina badira Euskal Herritik kanpora argitaratzen diren edo argitaratu diren euskal agerkariak ere, hala nola *Euzko-Gogoa*, Jokin Zaitegik 1950ean, Guatemalan, sortutako iritzi eta literatura aldizkaria.

Hala ere, bada euskal prentsa definitzeko beste modu sotilago bat, hots soilik hizkuntzari erreparatzen ez dion modu bat. Modu horren arabera, euskal prentsa euskaraz idatzita dagoena ez ezik "Gu gara euskal prentsa" izenez 1976an abiatutako mugimenduari lotuta datorrena da. Mugimendu hori Jakin, Anaitasuna, Zeruko Argia eta Goiz Argi aldizkariek jarri zuten martxan. Mugimendu horren ezaugarri bakarra ez zen euskara izan, baizik Euskal Herriaren izaera nazionala ere bai. Gauzak horrela bereizi beharra dago euskarazko prentsa eta euskal prentsa: euskarazko prentsa euskaraz argitaratutako guztia da, eta euskal prentsa aipatutako mugimendu hartatik eratorritakoa, harekin fidel jarraitzen duena hain justu.

## Euskal prentsa 
thumb|kioskoa|alt=|350x350px
Euskaraz argitaratzen den prentsa idatzian hainbat proiektu dabiltza batera. Guztiek Creative Commons lizentziak hautatu izan dituzte. Horra osatu beharreko zerrenda:
* Alea
* Argia 
* Baleike
* Berria
* Goiena
* Goierriko hitza
* Hiruka
* Tolosaldeko Ataria
* Uztarria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko prentsa

## Kanpo estekak
Jia Xiuquan

**Jia Xiuquan** (; 1963ko azaroaren 9a - ) Txinako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Yoseba Peña

**Yoseba Peña Landaburu** (Sodupe, Bizkaia, 1977ko ekainaren 13a) informatikaria, antropologoa eta filosofoa da ikasketaz, irakaslea ogibidez eta idazlea zaletasunez. 2012an argitaratu zuen bere lehenengo eleberria, eta geroztik beste hainbat liburu idatzi ditu, gehientsuenak gazteei zuzendutako nobelak direlarik. Horrez gain, eta literaturaren alorrean, *Beste hitzak* programan parte hartu zuen 2016an, Irlandan sorkuntza-egonaldi bat eginez, 2014tik *Literaturia* jaialdiko antolatzaileetako bat da eta Zarauzko *Motxian* bertso-eskolan gai-jartzaile lanetan eta *Kopla Txapelketa*ren antolaketa-lanetan ere ibilia da.

## Lanak 
### Narrazioa 
Heldu-literatura:
* *Hodeien adorea* (2012, *Susa*)
* *Hariak* (2018, *Susa*)

Haur- eta gazte-literatura (7 urtetik aurrera):
* *Baloiak arboletan* (2016, *Ibaizabal*)

Haur- eta gazte-literatura (12 urtetik aurrera):
* *Kilimanjaroko diamantea* (2013, *Ibaizabal*)
* *Xirei* (2016, *Ibaizabal*)

Haur- eta gazte-literatura (14 urtetik aurrera):
* *Kaosaren ederra* (2016, *Gaumin, L.G.*)

## Sariak 
* *Idazle Eskolako beka*, poesia arloan (2010): *Uberak uretan*
* *Julene Azpeitia saria* (Zumaia, 2011): *Pantera elurretan bezala*
* *Zilarrezko Euskadi Saria* (2019): *Hariak*

## Kanpo estekak 
*  Yoseba Peña Artefaktua saioan https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/artefaktua/osoa/6379551/yoseba-pena-idazlea-maiatzaren-4ko-artefaktua-saioan-literatura-eitbn/
*  Albistea eitb-n https://www.eitb.eus/eu/kultura/literatura/osoa/6329515/2019ko-euskadi-zilarrezko-sariak-yoseba-pena-eta-katharina-winklerrentzat/
*  Albistea Berria egunkarian https://web.archive.org/web/20190518145124/https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2019-04-11/zilarrezko-euskadi-saria-irabazi-du-yoseba-peak-hariak-lanagatik.htm
*  Albistea DVn http://www.diariovasco.com/culturas/201610/05/yoseba-pena-aukeratu-dute-20161005180123.html
*  El Correoko elkarrizketa http://www.elcorreo.com/zurekin/berezkoa-dugu-ordenari-20170926180619-nt.html
*  Literaturaren Zubitegia http://zubitegia.armiarma.eus/?i=878
*  EIEko weborria https://web.archive.org/web/20171201040603/http://www.idazleak.eus/euskara/idazleak/yoseba-pena-landaburu?h=P
Tomasz Frankowski

**Tomasz Frankowski** (Białystok, 1974ko abuztuaren 16a - ) Poloniako futbolari ohi eta politikaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Gao Zhunyi

**Gao Zhunyi** (; 1995eko abuztuaren 21a - ) korear jatorriko Txinako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Stefano Lilipaly

**Stefano Jantje Lilipaly** (1990eko urtarrilaren 10a - ) Indonesiako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Chanathip Songkrasin

**Chanathip Songkrasin** (,  ahoskatua; 1993ko urriaren 5a - ) Thailandiako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Miloš Degenek

**Miloš Degenek** (; Knin, Krajinako Serbiar Errepublika, 1994ko apirilaren 28a - ) serbiar jatorriko Australiako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Weverson Leandro Oliveira Moura

**Weverson Leandro Oliveira Moura**, ***Leandro*** izenarekin ezaguna (1993ko maiatzaren 12a - ) Brasilgo futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo estekak 
* National Football Teams
*
Nomi Ruiz

**Nomi Ruiz** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1986a) puertorricar jatorriko estatubatuar abeslari eta ekoizlea da.

## Diskografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kate Chopin

**Kate Chopin**, jaiotzez '''Katherine O'Flaherty'* (Saint Louis, Missouri, 1850eko otsailaren 8a – *ib.*, 1904ko abuztuaren 22a), Louisianan bizi izan zen idazle estatubatuarra izan zen.

## Bizitza 
Aita irlandarra zuen eta ama jatorri frantsesezkoa. Chopinek kultura frantses eta ingelesa jaso zituen heziketan txikitandik. Emakumez inguratua hazi zen, aita eta neba guztiak gazte galdu baitzituen. Emakumezko horietako bat bere birramona izan zen, zeina Saint Louis-en legalki dibortziatu zen lehenbiziko emakumea izan zen, eta gerora aita ezezagun bateko haur baten ama izan zen, eta negozio bat hasirik, magnate bihurtu zen. 

20 urterekin ezkondu zen New Orleans-eko (Louisiana) familia kriollo bateko Oscar Chopin izenekoarekin eta haren izena hartu zuen. 28 urte zituenerako, 6 seme-alaben ama zen, eta 32 egiterako, alargundua zegoen, eta zorpetua. Louisiana atzean utzita, Saint Louis-era itzuli zen haurrekin amarengana, baina ama gutxira hil zitzaion, eta depresioak jota zegoela, lagun baten aholkuz, idazten hasi zen.

## Idazle jarduna 
Batez ere ipuinak idatzi izan zituen, 200 inguru, zeinetan bi gutxienez euskaratuta dauden *Désiréeren umetxoa*, biak Xerezaderen Artxiboa literatur podcastean. Bere garai eta herrialdeko aldizkari inportanteetan argitaratu izan ziren ipuin horietarik asko.

Louisianako kriolloen ohitura eta hizkerak adierazten zituenez bere lanetan, idazle kostunbristatzat hartu zuten askok; baina bazegoen beste alde bat bere kontakizunetan, emakumezkoen esperientzia angelu berrietatik agerraraztekoa, independentziarako grina eta desira sexuala duten emakumezkoak dira sarri . *The Awakening'' eleberriarekin, hain zuzen, halako emakume ezkondu baten gogo independentea azalduz, eskandalua piztu zuen, eta kritika latzengatik idazleari ere utzi zion tarte batean Chopinek. 50 urtez ostrazismoan argitaratu gabe egon zen lan hori, baina 20. mendeko kritika feministak berreskuratu egin zuen gero Chopinen lana.

## Eleberriak 
* "At Fault" (1890)
* "The Awakening" (1899)

## Ipuin ezagunak 
* "Bayou Folk"
* "A Night in Acadie"
* "At the Cadian Ball" (1892)
* "Désirée’s Baby" (1895)
* "The Story of an Hour" (1896)
* "Emancipation: A Life Fable"
* "The Storm" (1898)
* "A Pair of Silk Stockings"
* "The Locket"
* "Athenaise"
* "Lilacs"
* "A Respectable Woman"
* "The Unexpected"
* "The Kiss"
* "Beyond the Bayou"
* "An No-Account Creole"
* "Fedora"
* "Regret"
* "Madame Célestin's Divorce"

## Euskaraz 
* *Ordubeteko istorioa.* itzul.: Maite Urzaa. berbaratza.wordpress.com, 2014
* *Ordubetean* .itzul. Garazi Ugalde. Elearazi, 2014
* *Désiréeren umetxoa.* itzul.: Ana I. Morales. armiarma.eus, 2013.
* *Ekaitza eta beste 34 ipuin*. Txalaparta. Itzultzailea: Joxe Mari Berasategi Zurutuza. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdeljalil Hadda

**Abdeljalil Hadda** (; Meknes, 1972ko martxoaren 21a - ) Marokoko futbolaria zen.

## Selekzio nazionala 
## Kanpo loturak 
* National Football Teams
*
Altimetro

thumb|Altimetroa
**Altimetroa** neurtzeko tresna bat da, kokatuta dagoen puntua eta erreferentzia-puntuaren arteko altitude diferentzia adierazten duena; normalean puntu bateko itsas mailaren gaineko altuera ezagutzeko erabiltzen da.

Erabilera handiena aeronautikan egiten da, segurtasuneko elementu gisa, hegazkineko hegaldi-tresna garrantzitsuenetako bat izanik. 

Mendizaletasuna, trekking, txirrindularitza, eskia, eskalada, parakaidismoa, mendi-lasterketa, eta abar bezalako kirol edo jardueretan gainditzen ari diren altuerak ezagutzeko erabiltzen da. Bitxikeria gisa, bizikletako abiadura-neurgailu modernoenek altimetro bat dute eta eguneko profilak sor ditzakete ordenagailu baten laguntzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buia meteorologiko

thumb|Buia meteorologikoa
**Buia meteorologikoak** (edo **meteorologia-buia**) mundu osoko ozeanoetan eguraldiaren eta ozeanoko datuak biltzen dituzten tresnak dira, baita isurketa kimikoei, prozedura judizialei eta ingeniaritzari buruzko larrialdi-egoeretan laguntzea ere. Buia amarratuak 1951. urteaz geroztik erabili dira, jitoan dabiltzatenak berriz 1979. urtetik. Buia amarratuak ozeano hondoarekin konektatzen dira, kateak, nylona edo polipropileno flotagarria erabiliz. Meteorologia itsasontzien gainbeherarekin, 1970. urteaz geroztik, itsaso irekietako baldintza berriak neurtzeko zeregin nagusia izan dute. 80ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadan, El Niño-Hegoaldeko Oszilazioa aztertzen lagundu zuten Ozeano Bareko erdiko eta ekialdeko tropikaleko buien sareak. Amarratutako buiek 1,5 eta 12 metro arteko diametroa dute. Jitoan dabiltzatenak txikiagoak dira, 30 eta 40 zentimetro arteko diametrokoak. Jitoan dabiltzaten buiak askoz gehiago dira, 1.250 kopuruarekin munduan zehar sakabanatuta. Buietako haize-datuek itsasontzietakoek baino errore txikiagoak dituzte. Itsasoko gainazaleko tenperaturen neurketen balioak ere badira desberdinak bi plataformen artean, erlazionatuta neurriaren sakontasunarekin eta kantitatea neurtzen duen itsasontziak berotzen duen ala ez.

## Kanpo estekak
Nikolai Avksentiev

**Nikolai Dimitrievitx Avksentiev** (; Penza, 1878ko azaroaren 16a – New York, 1943ko martxoaren 4a) errusiar eseristen buruetako bat izan zen.

## Biografia 
### Alderdi Eseristan 
Gaztetan atzerrira jan zen ikastera, Heidelberg hirira, eta han beste ikasle errusiar batzuekin batera intelektual eseristen zirkulu bat osatu zuen. 1905an, San Petersburgoko Sobietaren lehendakariorde izan zen, baina iraultza honek porrot egin zuenean, erbestera joan behar izan zuen. 1907an, Alderdi Eseristaren Komite Zentraleko kide aukeratu zuten. Avksentiev Alderdi Eseristaren eskuineko adarrean kokatu zen: Duman parte hartzearen aldekoa izan zen, eta 1914an, Lehen Mundu Gerra hastearekin bat, Errusiak gerra horretan parte hartzearen alde egin zuen.

1917ko apirilean, Errusiara itzuli zen, eta Alderdi Eseristaren pertsonarik garrantzitsuenen artean egon zen, alderdiaren eskuineko adar “ofizialista” babestuz (gerran jarraitzearen aldekoa eta koalizio-Gobernuaren aldekoa), Aleksandr Kerenskiren laguntzaile garrantzitsua izan zen. 1917ko maiatzean, Errusia Osoko Nekazarien Sobieteko lehendakari izan zen; postu horretatik iraultza oztopatzen saiatu zen. 1917ko uztail bukaeran, Kerenskiren Errusiako Behin-behineko Gobernuan, Barne ministro izendatu zuten, Irakli Tsereteli mentxebikearen ordez, iraila arte egon zen postu horretan, eta bertatik nekazarien lur okupazioak erreprimitu zituen, are desjabetzetan inplikatutako Nekazal Komiteetako kideak atxilotzeko agindua eman zuen (Barne Ministro izatez gain, Baserritarren Sobieten lehendakari zenean eman zituen agindu hauek).

### Urriko Iraultzaren aurka 
1917ko urrian, Errepublikaren Kontseiluko (Aurre-parlamentuko) lehendakari izendatu zuten. Urriko Iraultza Sozialistaren ondoren, antiiraultzaile amorratu bilakatu zen; Asanblada Konstituziogilearen izenean iraultzaren aurkako matxinada zuriak zuzendu zituen, esaterako Junkerren matxinada edo Kerenski-Krasnov matxinada. 1917an oraindik eskuineko eseristen alderdiak eta euren lider Txernovek matxinadara joatea zalantzaz ikusten zutenean, Avksentievek matxinada hauekin bat egin zuen eta horregatik, azaroaren 17an atxilotu zuten. 1918an, Omsk hiriko Gobernu pro-kapitalista batean hartu zuen parte: Errusia Osoko Behin-Behineko Gobernuan. Gobernu hau beste Goberna zuri batek, Koltxak jeneralaren Gobernuak estatu-kolpez ordeztu zuenean, Avksentiev egun batzuez atxilotu zuten. Presoalditik askatzean, erbestera joan zen, Parisera lehenbizi, eta 1940an, naziek Frantzia inbaditzerakoan, AEBra. Han hil zen 1943an.

## Erreferentziak
Moroso (Valderredible)

**Moroso** gaur egun hustua dagoen Valderredible araneko herria da, Kantabrian (Espainia). 1.065 metrotan dago, erkidegoko garaienetariko bat izanik.

## Deskribapena 
Moroso Costumbría errekaren ondoan eta aran txiki batean zegoen herria zen. Egun bertara ailegatzea ez da erraza; bide egokienak Valdeprado del Río edo Candenosatik ateratzen dira. Beste aukera San Cristóbal del Montetik da baina bidexkak ia desagertuak daude. Herrian hondakin batzuk besterik ez dira gelditzen, batez ere XV. mendeko San Lukas elizaren zimenduak. Garai bateko soroak eta larreak gaur egun basoak dira. Badago, bestetik, "Herri ustuen ibilbidea" (PR S34) Morosotik pasatzen dena.

## Historia 
Moroso nekazari herria zen, Oraindik XIX. mendean zazpi etxe eta 20 biztanle zituen. Herriko ekoizpen nagusiak garia, zekale, lekaleak eta patata ziren. Halaber, abeltzaintzak bere garrantzia bazuen: behiak, ahuntzak, zerriak, ehiza...

Morosok Valldefrente aran osoak pairatu zuen fenomeno bera ezagutu zuen, migrazioarena alegia. Fenomenoak XX. mendeko 60 eta 70 hamarkadetan larritu zen, batez ere goiko aldeetan eta, ondorioz, komunikazio okerragoak zeuzkaten herrietan. Morso antzeko prozesua Candenosa, Rasgada, Arantiones, Coroneles edo Cejancas herrietan eman zen. Antza, 1988an oraindik herriaren aztarnak ikus zitzakeen baina handik aurrera harri eta harlandu gehienak beste eraikuntzetan erabili omen ziren. 2001an ia ez zen hormarik gelditzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :http://www.valderredible.es/situacion.asp(https://web.archive.org/web/20100918084019/http://valderredible.es/situacion.asp)
* :Ibilbidea Morosotik.
Lynn Conway

**Lynn Ann Conway** (White Plains, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1938ko urtarrilaren 2a – Jackson, Michigan, 2024ko ekainaren 9a) estatubatuar informatikari, ingeniari elektriko, asmatzaile eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea izan zen.

Conway bere ekarpen aitzindariengatik ezaguna da. Besteak beste, Meaden eta Conwayren iraultza oso eskala handiko integrazio diseinu elektronikoan, sortzen ari zen automatizatutako diseinu elektronikoaren industriari lagundu ziona. Conwayk IBMn egin zuen lan 1960ko hamarkadan eta "instrukzio dinamikoen tratamendu orokortua" () asmatu zuen, ordenaz kanpoko exekuzioaren paradigmarako garrantzitsua dena, eta ordenagailuen prozesagailu moderno gehienek errendimendua hobetzeko darabiltena.

## Kanpo estekak
Ivanka Trump

**Ivanka Trump**, jaiotza-izenaz **Ivana Marie Trump** (New York, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko urriaren 30a) estatubatuar enpresaburu, socialité eta modeloa da. Ivana Trump txekiar modeloaren eta Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako 45. presidentearen alaba da.
Ashlee Simpson

**Ashlee Nicolle Ross**, **Ashlee Nicolle Simpson** jaiotza-izenaz eta **Ashlee Simpson** izen artistikoaz ezaguna, (Waco, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1984ko urriaren 3a) estatubatuar abeslari eta aktorea da. Jessica Simpson abeslari eta aktorearen ahizpa da.

## Diskografia 
* *Autobiography* (2004)
* *I Am Me* (2005)
* *Bittersweet World* (2008)

## Filmografia 
### Filmak
Anna Faris

**Anna Kay Faris** (Baltimore, Maryland, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko azaroaren 29a) estatubatuar aktore eta abeslaria da.

*Mom* telesailaren protagonista da.

## Filmografia 
### Filmak
Katie Holmes

**Kate Noelle Holmes**, ezagunagoa **Katie Holmes** izenaz, (Toledo, Ohio, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko abenduaren 18a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia
Joan Rivers

**Joan Rivers**, jaiotza-izenaz **Joan Alexandra Molinsky**, (New York, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko ekainaren 8a - 2014ko irailaren 4a) estatubatuar komediante, aktore, telebista aurkezle, gidoilari eta idazlea izan zen.

## Liburuak 
* *Having a Baby Can Be a Scream*, 1974, J.P. Tarcher argitaletxea. (Autolaguntza / Umorezkoa)
* *The Life and Hard Times of Heidi Abromowitz*, 1984, Doubleday argitaletxea,  (Umorezkoa)
* *Enter Talking*, 1986, Dell Publishing Co argitaletxea,  (Autobiografia)
* *Still Talking*, 1991, Random House argitaletxea,  (Autobiografia)
* *Jewelry by Joan Rivers*, 1995, Abbeville Press argitaletxea,  (Ez-fikzioa)
* ''Bouncing Back: I've Survived Everything ... and I Mean Everything ... and You Can Too!*, 1997,HarperTorch argitaletxea,  (Autolaguntza / Umorezkoa)
* *From Mother to Daughter: Thoughts and Advice on Life, Love and Marriage*, 1998, Birch Lane Pr argitaletxea,  (Autolaguntza)
* *Don't Count the Candles: Just Keep the Fire Lit!*, 1999, HarperCollins argitaletxea,  (Autolaguntza)
* *Murder at the Academy Awards (R): A Red Carpet Murder Mystery*, 2009, Pocket argitaletxea,  (Fikzioa)
* *Men Are Stupid...And They Like Big Boobs: A Woman's Guide to Beauty Through Plastic Surgery (with Valerie Frankel)*, 2009,  (Ez-fikzioa)
* *I Hate Everyone...Starting with Me*, 2012, Berkley Trade argitaletxea,  (Umorezkoa
* *Diary of a Mad Diva'', 2014, Berkley Publishing Group argitaletxea,  (Umorezkoa)
Queen Latifah

**Dana Elaine Owens**, **Queen Latifah** izen artistikoaz ezaguna, (Newark, New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1970eko martxoaren 18a) estatubatuar rapeatzaile, abeslari eta aktorea da.

## Diskografia 
* *All Hail the Queen* (1989)
* *Nature of a Sista* (1991)
* *Black Reign* (1993)
* *Order in the Court* (1998)
* *The Dana Owens Album* (2004)
* ''Trav'lin' Light* (2007)
* *Persona'' (2009)

## Filmografia 
### Filmak
Kate Bush

**Catherine "Kate" Bush** (Bexleyheath, Kent, Ingalaterra, 1958ko uztailaren 30a) ingeles abeslari, musikari eta musika-ekoizlea da.

## Diskografia 
* *The Kick Inside* (1978)
* *Lionheart* (1978)
* *Never for Ever* (1980)
* *The Dreaming* (1982)
* *Hounds of Love* (1985)
* *The Sensual World* (1989)
* *The Red Shoes* (1993)
* *Aerial* (2005)
* ''Director's Cut* (2011)
* *50 Words for Snow'' (2011)
M.I.A.

**Mathangi "Maya" Arulpragasam**, ezagunagoa **M.I.A.** izen artistikoaz, (Hounslow, Londres, Ingalaterra, 1975eko uztailaren 18a) ingeles rapeatzaile, abeslari, musika-ekoizle eta ekintzailea da. Sri Lankako Tamil jatorrikoa da. Bere izen artistikoa ingelesezko "Missing in Action" (borrokan desagertua) esaldiaren laburdura da. Bere musika eloktronikoa, rock alternatibo edo hip hop-a dela esan dezakegu.

M.I.Ak 2000. urtean hasi zuen bere karrera artista bisual, zinema-zuzendari eta diseinatzaile bezala.

## Biografia 
1975eko Uztailaren 18an M.I.A, Manthangi "Maya" Arulpragasam izenaz jaio zen. Bere ama jostuna zen eta bere aita ingeniaria, idazlea eta aktibista zen. 6 hilabete zituenean bere familiarekin batera Sri Lankara joan ziren bizi izatera, Jaffna herrira bereziki. Herri hura tamil-a zen. Bertan, bere aita ekintzaile politiko eta EROS-aren (Eelam Revolutionary Organisation of Students) fundatzaile bihurtu zen, talde politiko tamil bat. Mayaren bizitzaren lehen 11 urteak mugimenduz beteak egon ziren bere aitak Sri Lankako gerra zibilean zuen eraginagatik. Bere familia poliziatik ihesian zebilen eta bere aita oso gutxitan ikusteko aukera izan zuen. Gerra zibilean, «jazarpen esplotatzaile» gisa deskribatu zuen nola soldaduek armak leihoetan jartzen zituzten zuloen bidez, eta nola tiro egiten zuten eskolan. Ikaskideak mahai azpian arrastaka ibiltzeko edo eskola ingelesetara korrika joateko entrenatuta zeuden.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Arular* (2005)
* *Kala* (2007)
* *Maya* (2010)
* *Matangi* (2013)
* *AIM* (2016)

### Mixtapeak 
* *Piracy Funds Terrorism* (2004)
* *Vicki Leekx (2010)*

### EPak 
* *How Many Votes Fix Mix* (2008)
* *Homeland Security Remixes* (2008)

## Kanpo estekak
Victoria Beckham

**Victoria Caroline Beckham**, jaiotza-izenaz **Victoria Caroline Adams**, (Harlow, Essex, Ingalaterra, 1974ko apirilaren 17a) ingeles abeslari, modelo, moda-diseinatzaile eta enpresaburua da. 1990eko hamarkadan Spice Girls musika taldean abesteagatik ezaguna bihurtu zen. Spice Girls taldea utzi ondoren, disko bakarra grabatu zuen.

## Diskografia 
### Bakarkako lanak 
#### Estudioko diskoak 
* *Victoria Beckham* (2001)

### Spice Girls taldearekin 
#### Estudioko diskoak 
* *Spice* (1996)
* *Spiceworld* (1997)
* *Forever* (2000)

## Kanpo estekak
Natalie Cole

**Natalie Marie Cole** (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1950eko otsailaren 6a - 2015eko abenduaren 31) estatubatuar abeslari eta aktorea zen.

## Diskografia 
* 1975: *Inseparable*
* 1976: *Natalie*
* 1977: *Unpredictable*
* 1977: *Thankful*
* 1979: *I Love You So*
* 1980: ''Don't Look Back*
* 1981: *Happy Love*
* 1983: *I'm Ready*
* 1985: *Dangerous*
* 1987: *Everlasting*
* 1989: *Good to Be Back*
* 1991: *Unforgettable... with Love*
* 1991: *Yakety Yak, Take it Back*
* 1992: *Trash Talk*
* 1993: *Take a Look*
* 1994: *Holly & Ivy*
* 1996: *Stardust*
* 1996: *A Celebration Of Christmas (José Carreras eta Plácido Domingorekin)*
* 1999: *Snowfall on the Sahara*
* 2002: *Ask a Woman Who Knows*
* 2006: *Leavin'*
* 2008: *Still Unforgettable*
* 2008: *Caroling, Caroling: Christmas with Natalie Cole*
* 2010: *The Most Wonderful Time of the Year*
* 2013: *Natalie Cole en Español''

## Kanpo estekak
Amy Lee

**Amy Lynn Hartzler**, **Amy Lynn Lee** jaiotza-izenaz eta ezagunagoa **Amy Lee** izen artistikoaz, (Riverside, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko abenduaren 13a) estatubatuar abeslari eta musikaria da. Evanescence musika taldearen sortzailetako bat izateaz gain, taldeko abeslaria da.

## Diskografia 
### Bakarkako lanak 
* *Aftermath* (2014, Dave Eggarrekin)
* *Dream Too Much* (2016)
Kate Hudson

**Kate Garry Hudson** (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko apirilaren 19a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Lily Allen

**Lily Rose Beatrice Cooper**, **Lily Rose Beatrice Allen** jaiotza-izenaz eta ezaguna **Lily Allen** izen artistikoaz, (Londres, Ingalaterra, 1985eko maiatzaren 2a) ingeles abeslari, abestigile, aktore eta telebista aurkezlea da. Keith Allen aktorearen eta Alison Owen film-ekoizlearen alaba da.

Berak kantatu arren, ''It's Not Me, It's You* bere disko arrakastatsuan, Greg Kurstin aritu zen abesti ezagunenen musikagile.

## Diskografia 
* *Alright, Still* (2006)
* *It's Not Me, It's You* (2009)
* *Sheezus'' (2014)
Fergie

**Fergie Duhamel**, jaiotza-izenaz **Stacy Ann Ferguson**, (Whittier, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko martxoaren 27a) estatubatuar abeslari, abestigile eta aktorea da. 2002tik The Black Eyed Peas musika taldean abesten du.

## Diskografia 
### Bakarkako lanak 
* *The Dutchess* (2006)
* *Double Dutchess* (2017)

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Tila Tequila

**Thien Thanh Thi Nguyen**, ezagunagoa **Tila Tequila** izen artistikoaz, (Singapur, 1981eko urriaren 24a) estatubatuar abeslari, aktore eta modeloa da. Singapurren jaioa, Houstonen hazi zen.

## Diskografia 
* *Sex* (2007)
* *Welcome to the Dark Side* (2010)

## Filmografia 
### Filmak
Doitasun (teknologia)

Ingeniaritzan, zientzietan, industrian eta estatistikan, **doitasuna** neurgailuaren gaitasuna da, baldintza beretan egindako neurketa desberdinetan emaitza bera lortzeko edo zehaztasunez emaitza emateko. Kualitate hori ebaluatu behar da epe laburrean. Ez da zehaztasunarekin edo berregingarritasunarekin nahastu behar. 

Doitasuna metodo batek hainbat saiotan sortutako emaitzen arteko sakabanatzearen neurria da. Emaitzak zenbateraino datozen bat adierazten du, eta ez da zehaztasunarekin nahastu behar, hori emaitzen egiazkotasunari baitagokio, alegia, zenbateraino diren benetako balioarekiko hurbilak.

Parametro garrantzitsua da, batez ere fenomeno fisikoen ikerketarako, eremua non emaitzak zenbaki batekin adierazten diren gehi magnituderako balioztatutako gehienezko errorearen oharpenarekin. Hau da, magnitudearen benetako balioa barne hartzen duen tarte bat adierazten da.

Informatikan, doitasuna ere deitzen zaio balioa irudikatzeko erabiltzen diren bit-en kopuruari.

## Kanpo estekak
Zehaztasun (teknologia)

Ingeniaritzan, zientzietan, industrian eta estatistikan, magnitudearen benetako baliora hurbiltzeko neurgailuak duen gaitasunari **zehaztasuna** deitzen zaio. Zehaztasuna doitasunetik ezberdina da.

Beraz, zehaztasuna metodo baten emaitzen batezbestekoak benetako balioarekiko duen aldea da. Ez da doitasunarekin nahastu behar, hura emaitzen errepikagarritasunari baitagokio (metodoak hainbat saiotan sortutako emaitzak zenbateraino bat datozen, hau da, zein den emaitzen arteko sakabanatzea).

## Kanpo estekak
Beauséjour (Marne)

**Beauséjour** Frantziako herrixka bat izan zen, batzutan etxalde moduan azaldua, Lehen Mundu Gerran deseginda gelditu zena. Herri hau Minaucourt-le-Mesnil-lès-Hurlus (Marne) komunitatearen barruan zegoen. Txikizioa aurretik herria hustu egin zen.

## Historia 
1820an sortua, 1914an eta 1915ean alemaniarren, frantsesen eta ingelesen arteko konfrontazioen eszenatokia izan zen. Gerraren ondoren ez zen berreraikia. Gaur egun leku historikotzat jotzen da eta oroimenerako espazioa bezala zaindua. Azken urtetan prentsan berriro ere agertu da, Frantziako gizon zaharrena, Maurice Floquet, bertan borroka egin zuelako eta bizirik iraun zuelako 111 urte izan arte; 2006an hil zen gizona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Beauséjour etxaldearen oroigarriak.
* :Beauséjourren historia.
Amy Poehler

**Amy Meredith Poehler** (Newton, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko irailaren 16a) estatubatuar aktore, komediante eta idazlea da.

## Filmografia 
### Filmak 
## Liburuak 
* *Yes Please*, 2014, Dey Street Books argitaletxea. .
Emily Blunt

**Emily Olivia Laura Blunt** (Wandsworth, Londres, Ingalaterra, 1983ko otsailaren 23a) ingeles aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Glifosato

**Glifosatoa** konposatu organikoa da C3H8NO5P formula duena, organofosforoen familiakoa. Azido karboxilikoa ere bada. Solido zuri usaingabea da.

Herbizida gisa usatzen da.

## Sintesia 
Bi molde nagusi daude industrian glifosatoa sintetizatzeko. Lehenengoan azido iminodiazetikoa eta formaldehidoa azido fosforikoarekin erreakzionarazten dira. Azido iminodiazetikoa *in situ* prestatzen da.

Glyphosate synthesis from iminodiacetic acid

Bigarren moldean glizina baliatzen da azido imidodiazetikoaren ordez 1950eko hamarkadan sintetizatu zen lehengo aldiz Suitzan, baina 1970ekora arte ez zuen herbizida modura merkaturatu Monsanto etxeak, *Roundup* izen komertzialarekin. 2000n agortu zitzaion patentea Monsantori, eta geroztik konpainia askok erabiltzen dute konposatua beren herbiziden osagai nagusi modura

Nekazaritzan erruz erabiltzen da glifosatoa, batez ere Monsantok *Roundup Ready* izeneko labore transgenikoak komertzializatu zituenetik. Labore horiek, artoa, soja eta kotoia batez ere, glifosatoa erresistitzeko diseinaturik daude, eta harekin batera saltzen dira, “nekazaritzarako pakete teknologiko” modura. Era horretan, landatutako eremuetan bota daiteke glifosatoa belar txarrak akabatzeko, laboreak kaltetu gabe. 2017an, 1.300.000 sinadura aurkeztu ziren Europako Batzordean glifosatoa debekatzeko eskatuz, baina Europako Batzordeak 2023. urtearen amaierara arte luzatu zuen herbizidaren baimena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Glifosatoaren debekua*, argia.eus
* Lasa Etura, Iñaki, *Anfibioen hiltzaile isila*, berria.eus
Melissa Joan Hart

**Melissa Joan Hart** (Westport, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko apirilaren 18a) estatubatuar aktore, bikoizlari, abeslari, moda-diseinatzaile eta enpresaburua da. *Clarissa Explains It All* (1991–1994), *Sabrina the Teenage Witch* (1996–2003) eta *Melissa & Joey* (2010–2015) telesailetan agertzeagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak
Dido (abeslaria)

'''Dido Florian Cloud de Bounevialle O'Malley Armstrong**, ezagunagoa **Dido'* izen artistikoaz, (Kensington, Londres, Ingalaterra, 1971ko abenduaren 25a) ingeles abeslaria da.

## Diskografia 
* *No Angel* (1999)
* *Life for Rent* (2003)
* *Safe Trip Home* (2008)
* *Girl Who Got Away'' (2013)
Hermokrates

**Hermokrates** (/hɜːrˈmɒkrəˌtiːz/; Grekeraz: Ἑρμοκράτης, c. K.a. V. mendea – K.a. 407) Sirakusako jeneral bat zen atenastarrek Sizilian egindako espedizioan, Peloponesoko gerren erdian. Hura aipatua da Platonen *Timeo eta Kritias* hitzaldietan.

## Bizitza 
Lehenengo Hermokratesen aipamena Tuzididesek egin zuen, Gelako kongresuan agertu zenean eskatuz Siziliako greziarren arteko iskanbilak bukatzea K.a. 415ean, proposatu zuen Atenasen kontrako koalizio bat eratzea, eta horretan greziar ez ziren hiriek parte hartuko zuten, hala nola, Kartago.
Sirakusan estratega aukeratu zuten Herakleidesekin eta Sikanusekin batera, baina laster kendu zioten agintea guduetan arrakasta eskasarengatik. Honen ondoren, Gilipo espartar jeneralaren aholkulari nagusiren bat izan zen eta horri esker, Sirakusako setioan atenastarrak garaituak izan ziren.
K.a. 412an, almirante kargua hartu zuen Zizikoko guduan.  Gudu horretan, atenastarrek espartarrak eta euren aliatuak garaitu zituzten, horregatik *in absentia* Hermokrates zigortuta izan zen. K.a. 408 arte ezin zuen Siziliara itzuli.
Baina itzultzean, Hermokratesek K.a. 408tik eraso egiten zituen kartagotar eskualdeak Selinustik. Horren ondorioz, Kartagok armada bat bidali zuen Siziliara, Hanibal Magon eta Himilkon II.a, magoniden esanetara. Hurrengo urtean, Hermokrates Sirakusan hil zen kaleko borroka baten ondorioz.

## Beste agerpen batzuk literatutan 
Hermokrates, beste batzuen artean, Platonen *Timeo *eta *Kritias *elkarrizketetan agertzen da. Litekeena da Platonek, *Hermokrates* izeneko beste elkarrizketa bat antolatzea, baina azkenean ez zuen egin. F. M. Cornford-ek idazten du:
*Elkarrizketa hau inoiz idatzi ez zenez, guk horretaz bakarrik igerri dezakegu zergatik Platonek aukeratu zuen hau. Oso bitxia da ikustea, "Kritias" elkarrizketan aurrehistoriako Atenasek, 9.000 urte lehenago, Atlantis inbasioa atzera bota zuela eta Mediterraneoko herriak esklabotzatik salbatu zituela. *Hermokratesen* elkarrizketan, berriz, pertsonaia hau gogoratuta izango zen Atenasen ahalegin inperialistak ezabatzeagatik*.
Beste egile batzuk, Hermokrates aipatzen dute, hala nola Xenofonte, Plutarko, Polieno.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* WESTLAKE, H. D.(1958):*Hermocrates the Sirakusan*, Bulletin of the John RylandsLibrary. 41:239-68
* CORNFORD, F. M. (1937): ''Plato's Cosmolog*y. London: Lund Hunphries, 
* MERCHANT, E. C. (1933): *The Speech of Hermocrates''The Classical Rewiev, CAndbridge University Press (2):65-66 JSTOR 701642. doi:10.1017.s0009840x00061540.

## Kanpo loturak 
* Livius.org:Hermokrates
Ri Chun-hee

**Ri Chun-hee** (; Tongchon konderria, Ipar Korea, 1943a) iparkorear telebista aurkezlea da. Ipar Koreako estatuko Koreako Telebista Zentraleko (KCTV) albistegietako aurkezle nagusia da.
Sasha Grey

**Sasha Grey**, jaiotza-izenaz **Marina Ann Hantzis** (North Highlands, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1988ko martxoaren 14a) estatubatuar aktore, modelo, musikaria da, baita aktore pornografiko ohia ere.
Ashley Judd

**Ashley Judd**, jaiotza-izenaz **Ashley Tyler Ciminella**, (Los Angeles, Kalifornia, 1968ko apirilaren 19a) estatubatuar aktore eta ekintzaile politikoa da. Naomi Judden alaba eta Wynonna Judden ahizpa da, biak country-abeslariak.

## Filmografia 
### Filmak
Edward Adrian Wilson

**Edward Adrian Wilson, **"Uncle Bill" ezizenekoa, Bill Osaba (Cheltenham, Ingalaterra, 1872ko uztailaren 23a - Ross izotz hesia, Antartika, 1912ko martxoaren 29a) ingeles polar esploratzailea, medikua, naturalista eta ornitologoa izan zen.
Victor Campbell

**Victor Lindsay Arbuthnot Campbell, **OBE, DSO (1875eko abuztuaren 20a - 1956ko azaroaren 19a) marinel eta esploratzaile britainiarra izan zen. Brighton-en jaioa, Hugh Campbell eta Lucy Eleanor Archerren semea zen.

1910. urtean Robert Falcon Scott Terra Nova espedizioko Iparralde taldeko buru izan zen Antartikan. Bi urte geroago, Evans lurmuturreraino itzuli zen, eta itsaso izoztuaren 370&nbsp;km-ko bidaia egin ondoren, Scott eta bere gizonen gorpuak aurkitu zituen.

1956ko azaroaren 19an hil egin zen Corner Brook-en Ternua eta Labrador probintzian (orduan Ternuako Eremua deitua).
Slobodan Praljak

**Slobodan Praljak** (1945eko urtarrilaren 2a - 2017ko azaroaren 29a) Bosnia-Herzegovinako kroaziar bat zen, gerra-kriminala, politikaria, idazlea eta zinema zuzendaria. Herzeg-Bosniako Kroaziar Errepublikan eta Kroaziako Armadan jenerala izan zen. 2013an beste bost bosniar-kroatar politikarirekin batera Yugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegi Kriminalak Kroaziar-Bosniar gerran egindako gerra-krimenengatik zigortu zuen, 20 urteko kartzelara. 2017an apelazioa entzuten ari zela, zigorraren berrespena eman zen, pozoia edan eta handik minutu batzuetara hil zen.

## Zinema 
Honako filmak zuzendu ditu:
* 1990 *Duhan*
* 1990 *Zandzak*
* 1989 *Povratak Katarine Kozul*
* 1979 *Jegulje putuju u Sargasko more*

## Erreferentziak