open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pinotxa-kanpaitxo

**Pinotxa-kanpaitxoa** (*Mycena seynesii*) *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. *Mycena* genero guztia, ez da jangarria.

Sinonimoa: *Mycena seynii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm arteko diametrokoa, konikoa, kanpai itxurakoa, amaieran zabaldua titi batekin, ertz ildaskatua, arrosa-lila kolorekoa edo marroi-grisaxka, argiagoa ertzean.

**Orriak**: Gutxi, zabal, libreak, arrosa argi kolorekoak, ertz ilunagoarekin, marroi-gorrixka.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 - 8 cm-koa, mehea, makurra, hauskorra, arrosa-lila zurbil kolorekoa edo arrosa-grisaxka; erraboil luzanga eta ilelatza.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, lila zurbila edo zurixka; fruta usainekoa eta arbiaren zaporekoa.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin luze mehe eta malguari egiten dio erreferentzia.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Espezie nahastezina da bere bizileku eta tamainagatik. *Mycena strobilicula* espezieak izeien pinaburuetan udaberrian ateratzen da. 

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Oso ohikoa da itsas pinutik (*Pinus pinaster*) eroritako pinaburuetan, baita pinu arruntaren *(Pinus radiata*) pinaburuetan ere.

### Banaketa eremua 
Portugal, Espainia, Frantzia, Italia, Luxenburgo, Belgika, Herbehereak, Kanariak, Alemania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingemar Johansson

**Ingemar "Ingo" Johansson** (Göteborg, Suedia, 1932ko irailaren 22a &ndash; 2009ko urtarrilaren 30a,  Kungsbacka, Suedia) suediar boxeolari profesionala izan zen.

## Biografia 
Pisu astunen kategorian munduko txapelduna izan zen 1959tik 1960ra. Floyd Patterson boxeolari estatubatuarrarekin izandako hiru borrokengatik oroitua.

## Sariak 
1958an eta 1959an Ring aldizkariaren Urteko Boxeolari izendatu zuten. 2002tik Nazioarteko Boxeoaren Ospearen Aretoko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ingemar Johanssonen garaipen-zerrenda.
Lactarius rubrocinctus

***Lactarius rubrocinctus*** *Russulaceae* familiako onddo bat da. Sukaldaritzarako interesik gabea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm arteko diametrokoa, lau-ganbiletik, zabaldu malgura, azkenik hondoratua. Ertza mehea, lobulatu-uhindua eta kiribildua edo kurbatua. Azala bereizezina, apur bat likatsua, baina berehala lehor, zimur kizkurra erdian; kolore okre-laranjakoa edo gorri-lehoi kolorekoa, ilunagoa erdian eta okre herdoil edo okre-gorrixka koloreko orbanekin, zabalagoak erdialderantz.

**Orriak:** Estu, meheak, batzuk urkilatuak, itsatsi-dekurrenteak, tartekatutako orritxoekin, krema edo krema-arrosa kolorekoak edo krema-laranja koloretik okre-laranjara doazen kolorekoak, zaurietan ilundu egiten dira, eta ertz leunekoak, zorrotzekoak, eta lila zurbiletik gorrixkara doazenak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 - 7 x 1 - 1,8 cm-koa, zilindrikoa, zertxobait mehetua oinarrian, kolore zuriko feltro moduko bat du, betea, gero barnehutsa, ileduna, leuna, kapelaren kolorekoa edo iluntxoagoa, eta orban arreak ditu oinarrian, orriekin bat egiten duen lekuan, tonu gorrizta ardo koloreko eremu bat du eraztun baten antzera.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, okre zurbil kolorekoa, ebakitzean, ilundu egiten da,  astaputzen usainaren antzekoa botatzen du eta zaporea garratza du. kolorez aldatzen ez den latex zuri bat jariatzen du, zapore gozokoa hasieran, baina gero mingotsa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac", "lactis", esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Rubrocinctus* epitetoa latinetik dator, gorria esan nahi duen "ruber" hitzetik eta zinta esan nahi duen "cinctus" hitzetik. Oina apaindu dezakeen goiko gerrikoagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius boletus* eta *Lactarius fulvissimus* espezieekin nahas daiteke, baina hauek ez dute eraztunaren antzekoa den eremu koloreztatutakorik oinaren goialdean.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostozabal basoetan  agertzen da, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena galopus

***Mycena galopus*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria den arren, baztertu egin behar da kalitate gastronomiko gutxiko haragiagatik, baita urria eta hauskorra izateagatik ere.

## Deskribapena 
**kapela:** 0,5 - 2 (2,5) cm-ko diametrokoa, koniko-kanpai itxuratik ganbil-kanpai itxurakora, eta titi lodi kamuts batekin. Ertza mehea, fin-fin krenulatua, argiagoa, makurretik lau-makurrera, eta batzuetan uzkurtua, orrien ertza agerian utziz. Azala matea eta leuna, baina erradialki ildaskatua gardentasunagatik; kolore zurixkatik gris-errauts kolorera, marroi-krema edo marroi-krema argia eta beti tonu ilunagoekin titi inguruan eta argiagoekin ertzerantz.

**Orriak:** Zabal samar, zabalak, goranzkoak, adnatetatik subsinuatuetara, eta tartekatuta orritxoekin, zurixkatik grisaxkara kolorekoak, ertzak flokonosoak eta zurbilagoak.

**Hanka:** 5 - 8 (9) x 0,1 - 0,2 (0,3) cm-koa, fistulosoa, hauskorra, ilegabea, zilindrikoa, zuzena edo apur bat okertua, oinarria subbulboso-radikantea, eta errizoide zurixkaz estalia, gris-arrexka koloretik okre-grisaxkara doan kolorekoa, argiagoa goian eta ilunagoa oinarrian, ebakitzean latex zuri bat jariatzen du.

**Haragia:** Hauskorra, mehea, eta zurixka; errefau usainarekin eta zapore melekarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu esan nahi du. Oin luze mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Galopus* epitetoa grekotik dator, esnea esan nahi duen "gala" hitzetik eta oin esan nahi duen "paus" hitzetik. Jariatzen duen latexetik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena leucogala* delakoarekin, honek kapela, marroi ilun koloretik beltzaxkara doana du, oin belutinoa, iletsua eta kapelaren kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Espezie saprofita hau orbelaren eta deskonposatzen ari diren adaxken artean hazten da, koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Txitxardin zuri

**Txitxardin zuria** (*Clavaria fragilis*) onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Nahiko ohikoa Euskal Herrian. Autore batzuen ustez, *Clavaria fragilis*, *Clavaria vermicularis* espeziaren aldaera bat da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Erabat zuri kolorekoa,  zahartuaz soilik puntak horitzen dira apur bat, isolatuta agertzen da, edo estu kimu soilen taldeetan, 10 cm-ko altuerara iritziz. Argala da, liraina, hauskorra, sinplea, adartsua ez*, Ramaria* generokoekin gertatzen den bezala eta baita *Clavulina* batzuekin ere, *cristata, cinerea* etab., kimuak 5 mm-ko diametrokoak dira eta barnehutsak edo fistulosoak.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik.  *Fragilis* epitetoa latinetik dator eta fruituen gorputz hauskorrei egiten die erreferentzia.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

#### Nahasketa arriskua 
*Clavaria fumosa* delakoa antzekoa da, baina gris kolorekoa da. *Clavaria acuta* ere antzekoa da, baina esporengatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, belardi eta larreetan; beti leku ireki eta belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Asiako iparraldea, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Garnier

**Jean-Louis Charles Garnier** (Paris, 1825ko azaroaren 6a - *ibidem*, 1898ko abuztuaren 3a) frantziar arkitektoa izan zen.

Parisko Arte Ederretako Errege Eskolan ikasi zuen eta 1848an Erromako Sari Nagusia irabazi zuen eta Italiako hirian ikasi eta Grezian zehar bidaiatu ahal izan zuen. 1874an Frantziako Institutuko kide izendatu zuten.

1861etik 1875era Opéra Garnier egin zuen, bere lanik ospetsuena.

## Iruditegia 

Image:
Paris Opéra Garnier Fassade 1.jpg|Opéra Garnier
Panorama Marigny 1886 Architektonische Rundschau - Comment 1999 p67.jpg|Marigny, Paris.
Cercle de la Librairie.JPG|Cercle de la Librairie, Paris
Ateliers Berthier 1.JPG|Ateliers Berthier, Paris
Coupole Bischoffsheim.jpg|Nizako behatokia
Casino Monaco.jpg|Monte-Carloko kasinoa
Monte Carlo Casino perspective view of the theatre facade - Croquis d'architecture 1879 - Bonillo 2004 p115.png|Monte-Carloko kasinoa
Monte Carlo Casino theatre interior 1878-79 - Leniaud 2003 p78.jpg|Monte-Carloko Opera
Monte Carlo Casino elevation of the Trente-Quarante Gaming Room c1880 - Bonillo 2004 p132.jpg|Monte-Carloko kasinoa
Casino de Vittel - postal card from akpool 266040.jpg|Vittelgo kasinoa
La Capelle (Aisne) 002.jpg|La Capelleko eliza
Bordighera-chiesa dell'Immacolata Concezione o di Terrasanta (adjusted detail).jpg|Terrasanta eliza, Bordighera
Bordighera-municipio3.jpg|Bordigherako udal etxea
Villa Garnier Bordighera - Bonillo 2004 p88.png|Villa Garnier, Bordighera

## Kanpo estekak
Munduari bira eman zion ontzia

**"Munduari bira eman zion ontzia"** ipuin ilustratua da, Joseba Sarrionandiak 2022an Pamiela-rekin argitaratu zuen Kubako Ares marrazkilari ospetsuaren ilustrazioekin. Liburuak jarrera kritikoz begiratzen dio Juan Sebastian Elkanoren bidaiaren kontakizunari, eta mundu globalizatuko botere harremanen inguruko hausnarketa proposatzen du. 'Ontzia' euskal hitzaren esanahi bikoitzarekin jolastuz (itsasontzia zein edukiontzia izan daiteke), liburua oroimenerako eta izpiritu kritikorako edukiontzia ere bada. Getariako itsasgizonak egindako bidaiaren saiakera da honakoa, «bainaz» betea, kontatu zaigun errelatoari interpelazioa.

2023an katalanez (*Una volta al món*), gaztelaniaz (*Una vuelta al mundo*) eta galizierazko (Unha volta ao mondo) bertsioak argitaratu zituzten Kalandraka argitaletxearekin.
[thumb|[Joseba Sarrionandia eta Aristides Hernandez 'Ares' (erdian), Habanan, besteak beste, Bernardo Atxaga eta Pello Elzabururekin.]]

## Narrazioaren haria 
Amona historia irakaslea izan arren, neskatoari ipuin umekoiak kontatzen dizkio beti, Neskatoak benetako istorio bat kontatzeko eskatzen dionean amonak XVI. mendean munduari emandako lehenengo bira esplikatzen dio, Magallaesen eta Elkanoren itsasaldi entzutetsua. Tarteka neskatoak galdera zailak egingo ditu, eta horrela antzinako itsas bidaia izan zitekeena, beste hainbat historiarekin tartekatuko da eta horrela bizi garen planeta arraro honi buruzko gogoeta-elkarrizketa bihurtuko da, umore puntu batekin ere bai.
[thumb|Ontzien zura jaten duen [Broma (bibalbioa)|broma moluskua (zizare barrenaria).]]
Esate baterako, tartekatutako historien artean hauek daude: Jemmy Button (Santi Botoi) Patagoniako yagan aborigena,  Patagoniako patagoi aborigen handiak, Magallaesen esklabo gaztea (Enriquillo), itsasontzietako broma, Lapulapu eta Rajah Humaboben erregeak, truke ekonomiko desorekatua, arrazismoa, Australiako aborigenak eta lurraren propietaterako Terra nullius lege kristau lapurra, "ontziak" harrikoan garbitzeko garrantzia, globalizazioa, kolonialismoa, auzoaren eta herriaren garrantzia.
Fitxategi:Jemmy Button.jpg|Jemmy Button (Santi Botoi)
Fitxategi:The Three Fuegians brought to England by Captn. Fitz-Roy, 1831.jpg|Fitz-Roy-k jasotako hiru mutikoak.
Fitxategi:Pueblos indígenas de la Patagonia Austral.svg|Hego-Patagoniako herriak.
Fitxategi:Familia Yagán en canoa.jpg|Yagan familia bat kanoa barruan

[erdian|thumb|780x780px|[Fernando Magallaes|Magallaes-Elkanoren ibilbidea (1519-1522)]]
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak
Ziza mordoskatu

**Ziza mordoskatua** (*Lepista caespitosa*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria da.

Sinonimoak: *Clitocybe fasciculata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero lau samarra, eta, azkenik, hondoratua erdialdean. Ertza mehea, kiribildutik lau-kakotura, bihurgunetsu-uhindu samarra eta apur bat ildaskatua. Azala itsatsia, lehorra, matea, kolore zurixkatik krema-marfil kolorera doana, erdialdea ilunagoa du, eta, azkenik, zahartzean arrexkara iluntzen da.

**Orriak:** Oso estu, banangarriak, meheak, okertuak, subadnata-dekurrenteak eta tartekatuta orritxoekin; kapelaren koloretik argiagoetara eta arrosa zikinak zahartzean.

**Hanka:** 4 - 10 x 1 - 1,5 (2) cm-koa, zilindrikoa, oinarria lodituta, luzetara fibrilosoa, kurbatua eta goia pruinaduna, orrien edo kapelaren kolorekoa. 

**Haragia:** Mehea, hauskorra eta zurixka; usain desatsegina du, igurtziz gero, areagotu egiten dena eta zaporea leunetik mikatzera.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Caespitosa* epitetoa berriz latinetik dator, "caespitosus" hitzetik, eta soropildua esan nahi du. Bere hazteko moduagatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie nahastezina da, bere usainagatik, soropildua hazten delako belarretan eta kapela batzuk deformatu egiten direlako konpresioagatik.

## Sasoia eta lekua 
Larreetan eta hostoerorkorren basoetako ertzetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klitozibe ezpaingorri

**Klitozibe ezpaingorria** (*Paralepista flaccida*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Zaporegabea, baratxuriekin frijitu behar da edo beste espezie batzuekin nahastu. Mendebaldeko Europako herrialde batzuetan duela mende batzuk kontsumitzen da.

Sinonimoa: *Lepista inversa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Ez da higrofanoa, 3 eta 7 cm arteko diametrokoa. Lehenik ganbila eta oso hondoratua, gero inbutu itxuran, ertza denbora luzea bilduta, azala okre-gorrixka kolorekoa edo lehoi kolorekoa du.

**Orriak:** Oso dekurrenteak, estu eta erraz bereiz daitezkeenak, hasieran krema kolorekoak dira, eta azkenean gorritzeko joera dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 - 7 x 1 - 1'5 cm-koa, haritsua, zilindrikoa, batzuetan apur bat okertua, hasieran betea, gero barnehutsa eta ile zuriz estalia oinarrian. Kolorea orrien antzekoa du, zuri zikin batetik gorrixkara doa.

**Haragia:** Trinkoa, larrukara, zurixka edo krema kolorekoa, usaina ia ez da nabaritzen, zaporea apur bat astringentea.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Inversa* epitetoa, berriz latinetik dator, "inverso" hitzetik, alderantzizkoa, nahasia, esan nahi du. Kapelaren ertza, beherantz biribilkatua duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Clitocybe gibba* delakoarekin, hau jangarria da eta kapela argiagoa du. *Clitocybe flaccida* espeziearekin, honek hostozabaletan irteten du. Eta *Lepista gilva* perretxikoarekin, urria da eta konifera basoetan ateratzen da eta kolore hori zurbila du.

## Sasoia eta lekua 
Oso ohikoa udazkenean, konifera basoetan eta hostoerorkorretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Panama, Kolonbia, Bolivia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Kirgizistan, Japonia, Txina, Taiwan, Australia eta Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Paralepista flaccida 2.jpg
Fitxategi:Paralepista flaccida 3.jpg
Fitxategi:Paralepista flaccida 4.jpg
Fitxategi:Paralepista flaccida 5.jpg
Fitxategi:Paralepista flaccida 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza mingots

**Ziza mingotsa** (*Tricholoma acerbum*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Zenbaiten ustez, mingotsa delako (ez da desagertzen , ezta luzaroan egosita ere) eta babestu beharreko espeziea delako, ez da kontsumorako egokia. Beste batzuek diote kontsumitu daitekeela, nahiz eta kalitate eskasekoa izan, soilik garnizio gisa dela gomendagarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 12 cm arteko diametrokoa, haragitsua, hasieran ganbil-biribildua, trinkoa, irmoa, okre zurbila edo zuri-horixka, ilunagoa erdian, ertza mehea, hasieran oso bildua, gero zabaldua eta ildaskatua.

**Orriak:** Estu, itsatsiak edo apur bat eskotatuak, zurixkak, zuri-kremak edo zuri-horixka kolorekoak, lehoi-herdoil kolorez zikintzen dira ukitzean.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Betea, zilindrikoa, motza eta lodia, zurixka edo zuri-okrea, goialdean maluta txiki zurixkak ditu, pixkanaka horirantz biratzen direnak.

**Haragia:** Zuria, sendoa edo urtsua, ia usaingabea eta zapore mingotsekoa, 

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino  ez dituzten iledun kapelak. *Acerbum* epitetoa bere haragiaren zaporeagatik da.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria, egosi eta egositako ura bota ondoren.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren ertz ildaskatuagatik, oinaren goialdean dituen maluta zurixkengatik eta haragiaren zapore mingots bereziagatik, espezie hau erraz ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkeneko espeziea, hostozabal basoetan irteten du.

### Banaketa eremua 
Ingalaterra Berria, Mendebaldeko Europa eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza hankaurdin

**Ziza hankaurdin** edo **oin-urdina** (*Lepista nuda*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Zenbait urdailentzat astuna izan liteke, kapela bakarrik prestatzen da, haragitsua eta zapore atseginekoa, egosi ondoren tortilla frantsesetan, oso gozoak, bere egitura bereziagatik. Barazki pasteletan ere bai.

## Deskribapena 
thumb|Ziza hankaurdina goitik eta azpitik ikusita.
thumb|Ziza hankairdinak.
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa. Haragitsua, ganbila, gero ia laua, hezea, gaztetan urdin-biolazeo kolorekoa, erdian pixka bat marroixka bihurtzen da, azala oso fina du, likatsua denbora hezearekin, eta bereizteko oso zaila.

**Orriak:** Oso estu, bihurriak eta eskotatuak edo pixka bat dekurrenteak. Hasieran more argi kolorea dute eta gero bioleta-marroixka.

Orri Eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Betea, zuntzuna, elastikoa, orrien kolore berekoa edo apur bat argiagoa. Zilindrikoa, baina pixka bat lodituta oinarrian, bertan mizelio hondarrak ikus daitezke.

**Haragia:** Zuri-biolazeoa, samurra, hauskorra eta lurrin usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Nuda* epitetoa latinetik dator, biluzik esan nahi duen "nudus" hitzetik. Bere geruza leunarengatik.

## Jangarritasuna 
Kalitate onekoa, nahiz eta likatsu samarra izan. Biskositatea gustuko ez dutenentzat, olio bero askorekin osorik frijitzea gomendatzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Liliaceae* aldaerarekin, hau haragi gutxiko jangarria da. *Lepista sordida* delakoarekin, hau ez da hain sendoa eta *Lepista nuda* espezieak baino kolore motelagokoak ditu. *Lepista glaucocana* perretxikoak, *Lepista nuda*-k dituen forma berberak ditu, baina zeru-urdin argi kolorea du. Ohikoena *Cortinarius variecolor* delakoarekin nahastea da, hau jangarri kaskarra da.

## Sasoia eta lekua 
Gehien udazkenaren amaieran agertzen da, belarra eta txilarra dagoen zelaietan, eta koniferoen eta hostoerorkorren basoetan. Neguan eta udaberrian ere aurki daiteke. Belardietan landatu ere egiten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Brasil, Uruguai, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Israel, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Kenya, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Nigeria.

## Galeria 

Fitxategi:Lepista nuda 1.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 2.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 4.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 5.jpg
Fitxategi:Edible fungi in basket 2022 G5.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 6.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 7.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 8.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 9.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 12.jpg
Fitxategi:Lepista nuda 13.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza hankamore

**Ziza hankamorea** edo **oin-morea** (*Lepista personata*) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Ezin hobea haragi gorrien hornigai gisa. Usain eta zapore biziak dituenez, kozinatu aurretik eltze batean su motelean sartzea gomendatzen da, ura aska dezan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Gaztetan ganbila, sendoa, lodia, haragitsua, trinkoa eta ertza biribildua izaten du. Kolore arrea du, baina batzuetan tindu moreak hartzen ditu. Azala leuna eta distiratsua du.

**Orriak:** Zurixkak, itsatsi edo eskotatuak, estu, bihurgunetsuak. Ale zaharretan dekurrente samarrak itzul daitezke.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Kolore urdin-more argikoa, hortik datorkio "hanka more" izena. Lodia, sendoa, motza, zilindrikoa eta oinarrian erraboil antzeko batekin.

**Haragia:** Zurixka edo grisaxka, zenbait ñabardura moreekin. Usain atsegina du.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Personata* epitetoa, teatroko mozorrotik dator, faltsifikatua esan nahi duen "pērsona" hitzetik. Aldez aurretik beste zerbaitekin nahastua.

## Jangarritasuna 
Kalitate onekoa, baina batzuentzat *Lepista nuda* (oin-urdina) baino kaskartxoagoa. Izotza ondo jasaten duen perretxiko bakarretako bat da hau, eta, beraz, ez du sukaldaritzaren balioa galtzen.

### Nahasketa arriskua 
*Lepista nuda* delakoarekin, baina honek kolore urdina du denean, kapelan, orrietan eta oinean. *Lepista personata* espeziean ordea, oinak bakarrik du urdin-more edo more zurbil kolorea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran eta neguan, zelaietan eta larreetan. 400 eta 800 metro bitarteko altueran da ugariena.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Argentina, Europa, Errusia, Uzbekistan.

## Galeria 

Fitxategi:Lepista personata 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza zuri-urdin

**Ziza zuri-urdina** (*Lepista glaucocana*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina *Lepista nuda* eta *Lepista nebularis* baino kalitate txikiagokoa.

Sinonimoak: *Gyrophila nuda var. glaucocana*, *Gyrophila glaucocana*, *Tricholoma nudum var. glaucocanum*, *Rhodopaxillus nudus var. glaucocanus*, *Rhodopaxillus glaucocanus*, *Clitocybe glaucocana*, *Lepista nuda var. glaucocana*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenik hemisferikoa, gero ganbila eta, azkenean laua titi zabal batekin. Zuri-lila kolorekoa, zahartuaz lila kolorea galtzen joaten da, eta krema-okre kolorea hartzen du, *Lepista Irina* delakoak duen antzekoa. Azal leuna du eta ertz biribilkatua.

**Orriak:** Estu, oinaren ondoan biribilduta, lila zurbil kolorekoak, esporak heltzean pixka bat arrosa kolorea hartzen dute.

**Hanka:** 4 - 10 x 0,5 - 3 cm-koa, sendoa, zuntzezkoa, oinarrian lodituta, lila zurbil koloretakoa, kapela bezala, zahartzean zurbildu egiten da.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, kolore zurixkakoa, tonalitate lila arinekin, fruta eta garratz usain berezia du aldi berean; zapore garratz samarra.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. *Glaucocana* epitetoa bere kolore urdin argiagatik da.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina *Lepista nuda* baino gutxiago estimatua.

### Nahasketa arriskua 
Espezie honek *Lepista nuda* delakoaren forma oso antzekoa du, baina tonu askoz argiagoak ditu, urdin oso zurbilak, zeru urdinaren antzekoak. *Lepista irina* espeziearekin ere bai, honek okre kolorea du, bai oinean eta bai kapelan.

## Sasoia eta lekua 
Udazkeneko espeziea da, hostozabalen basoetan irteten du, batez ere pagadietan eta hariztietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Txina.

## Galeria 

Fitxategi:Lepista glaucocana 1.jpg
Fitxategi:Lepista glaucocana 2.jpg
Fitxategi:Lepista glaucocana 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soong ahizpak

**Soon ahizpak** (txineraz: 宋家姐妹, hanyu pinyin: Sòngjiā Jiěmèi, o 宋氏三姐妹) Hainango hiru emakume txinatar garrantzitsuak izan ziren. Haien senarrekin batera garaiko Txinako politikari garrantzitsuak izan ziren eta XX. mende hasieran herrialdearen etorkizuna baldintzatu zuten. Nolabait, haien senarrek zeukaten boterea eta eragina erabiliz, Txinako historia aldatu zuten.

## Hiru ahizpak 
## Historia 
thumb|250px|Soong ahizpak emakume soldadu nazionalistak bisitatzen.
Haien aita Charlie Soong zen, Estatu Batuetan hezitako ministro metodista bat, bankari eta inprimatzaile gisa dirutza egin zuena. Bere ama Ni Kwei-tseng zen, bere ama Lady Xu Ming dinastiako Xu Guangqi matematikariaren ondorengoa zen. Hiru ahizpak Wesleyan Collegen ikasi zuten, Maconen, Georgia, Estatu Batuetan. Beren hiru nebak, bestetik, Txinako Errepublikako gobernuko goi mailako ofizialak ziren, horietako bat T. V. Soong zen.

Ahizpak bere bizitzan zehar, bakoitzak bere joera jarraitu zuen Kuomintang (KMT) edo Txinako Alderdi Komunista babesteko. 1930eko hamarkadan, Soong Ai-ling eta bere ahizpa Mei-ling Txinako bi emakume aberatsenak ziren. Biek nazionalisten alde egiten zuten.

1937an, Bigarren Txina-Japonia Gerra hasi zenean, hirurak 10 urteren ondoren elkartu ziren, eta KMT eta PCC Japoniako Armada Inperialaren aurka biltzeko ahalegin bateratua egitea adostu zuten. Soong Ai-ling pertsonalki aritu zen gizarte-lanean soldadu zaurituak, errefuxiatuak eta umezurtzak artatzen. Bost anbulantzia eta 37 kamioi eman zizkien armadari eta aireko indarrari Shanghain, larruzko 500 uniformerekin batera.

Japoniarrek Nanjing eta Wuhan okupatu zituztenean, hiru ahizpak Hong Kongera joan ziren bizitzera. 1940an, Chongqingera itzuli ziren eta Txinako Industria Kooperatibak sortu zituzten, lanpostu asko eskaini zituztenak. Askotan, ahizpek bisitak egiten zituzten eskoletara, ospitaleetara, umezurtz-etxeetara eta babeslekuetara, eta laguntza ematen zieten gerraren ondorioz sufritzen ari ziren komunitateei.

## Maoisten esaera 
Maoren jarraitzaileek horrela definitu zuten esaldi bakar batean hiru ahizpen ibilbidea: "Batek dirua maite zuen, batek boterea maite zuen, batek bere aberria maite zuen".
(txinera:一個愛錢、一個愛權、一個愛國, Hanyu pinyin: Yīgè ài qián, yīgè ài quán, yīgè àiguó) Ai-ling, May-ling, eta Ching-lingiri erreferentzia eginez hurrenez hurren.

## Soong ahizpak zineman 
* *The Soong Sisters*  (1997). Hiru ahizpen historia azaltzen du. Zuzendaria: Mabel Cheung.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako Errepublika (1912–1949)
* Kuomintang
* Chiang Kai-shek
* Soong Ai-ling
* Soong Ching-ling
* Soong May-ling

## Kanpo estekak
Lou Gehrig

**Henry Louis Gehrig** (**Heinrich Ludwig Gehrig** jaioa, 1903ko ekainaren 19a &ndash; 1941eko ekainaren 2a) beisbol profesionaleko lehen base estatubatuarra izan zen, 17 denboraldi jokatu zituen Major League Baseball-en (MLB) New York Yankees taldean (1923 -1939). Gehrig bere bateatzaile trebetasunagatik eta bere iraunkortasunagatik ezaguna zen, **Burdinazko Zaldia** ezizena lortuz. Zazpi aldiz jarraian All-Star izan zen, Hiruko Koroa irabazi zuen behin, Amerika Ligako (AL) bitan MVP-a, eta Munduko Saileko sei talde txapeldunetako kide. 1939an, Beisbolaren Ospearen Aretorako aukeratu zuten eta talde batek bere uniforme zenbakia, 4, erretiratu zuen MLBko lehen jokalaria izan zen.

## Biografia 
Gehrig guraso etorkin alemaniar xumeen semea zen. Biak gaixotasunak jota zeuden, aita epilepsiak eta ama birikak ahulduta.

Amaren irmotasunak bere semearentzat beka bat lortzera eraman zuen 1921ean, arkitektura ikasteko eta Columbiako Unibertsitatean futbol amerikarra jokatzeko. Hala ere, beisbolean jokatzen ari zen Lou Gehring-ek bere abileziaren distirak eman zituenean, jotzaile gisa zenbaki garrantzitsuak lortuz.

New Yorkekoa jaiotzez eta Columbia Unibertsitateko ikaslea, Gehrig-ek yankiekin sinatu zuen 1923an. Liga Handietako hainbat errekor ezarri zituen bere ibilbidean, besteak beste, Grand Slam gehien (23) ( Alex Rodríguezek hautsi zuenetik) eta jarraian jokatutako partida gehien (2.130), 56 urtez mantendu izan zen errekorra, 1995ean Cal Ripken Jr.-k gainditu zuen arte. Gehrig-en jarraian jokatutako partiden bolada 1939ko maiatzaren 2an amaitu zen, jokalari-zerrendatik borondatez erretiratu zenean, jokalariak eta zaleak harritu ondoren. Zelaian bere jarduna diagnostikatu gabeko gaitz batek oztopatu ondoren, gero baieztatu zen alboko esklerosi amiotrofikoa zela, gaixotasun neuromuskular sendaezina.. Gaur egun Estatu Batuetan "Lou Gehrig-en gaixotasuna" bezala ezagutzen da.

Gaixotasunak 36 urterekin erretiroa hartzera behartu zuen eta bi urte geroago bere bizitza erreklamatu zuen. Beisboletik eginiko agurraren hunkigarriena Yankee Stadium-en 1939ko "Luckiest Man on the Face of the Face" (Lurraren gaineko gizonik zoriontsuena) hitzaldi enblematikoan amaitu zen. 1969an, Gehrig-ek garai guztietako lehen base handiena izendatu zuen Ameriketako Baseball Writers Association-ek eta zaleek aukeratutako MLB All-Century taldeko hautesle nagusia izan zen 1999an. Gehrig-en omenezko monumentua, 1941ean yankiek eskainitakoa, gaur egun Yankee Stadiumeko Monument Park-en dago. Lou Gehrig Memorial Saria urtero ematen zaio Gehrig-en osotasuna eta izaera hobekien erakusten duen MLBko jokalariari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Lou Gehrig-en orrialdea Baseball Hall of Fame webgunean  
* Liga Handietako estatistikak 
* Gehrig eta Ruth-en argazkia lehenaren omenaldiaren egunean
LZ 127 Graf Zeppelin

'*LZ 127 *Graf Zeppelin'''* (*Deutsches Luftschiff Zeppelin 127*) bidaiari-garraiorako zepelin bat izan zen, Alemanian egina, hidrogenoz betea, 1928tik 1937ra hegan egin zuena. Bidaiarien hegaldi transatlantikoko lehen merkataritza-zerbitzua eskaini zuen. Alemaniako nobleziako konde (Graf) zen Ferdinand von Zeppelin zuzendariaren izena jarri zioten; eta Luftschiffbau Zeppelin konpainiako presidente Hugo Eckener doktoreak sortu eta operatu zuen.

*Graf Zeppelin*ek 590 hegaldi egin zituen ia 1,7 milioi kilometrorekin. 36 pertsonako tripulazio batek operatzen zuen eta 24 bidaiari eraman zitzakeen. Munduko globo gidaturik luzeena eta handiena zen eraiki zenean. Munduari bira egin zion lehen globo gidatua izan zen, etaeskalarik gabe airez Ozeano Bareko lehen zeharkaldia egin zuena. Autonomia handitu zioten, erregai gisa Blau gasa erabiliz. Harpidetza publikoaren bidez eta Alemaniako gobernuak bildutako funtsekin fabrikatu zuten, eta haren ustiapen kostuak honako hauekin konpentsatu ziren: bildumagileentzako posta-zigilu berezien salmentarekin, William Randolph Hearst prentsako handikiaren laguntzarekin, eta karga eta bidaiariengatiko diru-sarrerekin.

1928 eta 1932 bitartean hainbat hegaldi luze egin ondoren —besteak beste, Artikora—, *Graf Zeppelin''ek bidaiari- eta posta-zerbitzu komertziala eskaini zuen Alemania eta Brasil artean, bost urtez. Alderdi Naziaren hastapenetan, propagandarako tresnatzat erabili zuten. Hindenburgen hondamendiaren ondoren zerbitzutik kendu zuten 1937an, eta hegazkin militarrak ekoizteko birziklatu zuten 1940an.

## Kanpo estekak
Ziza ahul-hankaurdin

**Ziza ahul-hankaurdina** (*Lepista sordida*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. *Lepista nuda* delakoa baino txikiagoa, ezkatak, eta kalitate gastronomiko txikiagokoa. Pertsona sentsibleetan, efektu libragarri arin bat eragin dezake. 

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, ganbil-kanpai itxurakoa, gero gutxi asko lau-hondoratua, titi zabal eta kamuts batekin. Ertz biribilkatua, izurtua eta ahul ildaskatua gardentasunagatik, azala bereizgarria, leuna, higrofanoa, hezea, zetaduna eta matea; gris-moretik arre-haragira doan kolorekoa eta lehortzen denean zurbiltzeko joerarekin.

**Orriak:** Estu, banangarriak, goranzkoak, adnata-sinuatutik subdekurrenteetara, eta tartekatuta orritxoekin, kapelaren kolorekoak edo zurbilagoak eta heltzean biolazeo-arrexka zikinak.

**Hanka:** 3 - 6 x 0,4 - 1 cm, zilindrikoa, askotan kurbatu-uhindua, luzetara fibrilosoa eta muturrean pruinarekin; kapelaren kolorekoa, eta oinarrian feltro zurixka bat du.

**Haragia:** Lodia, hauskorra kapelarena, zuntzuna oinekoa eta zuri-haragi zurbil kolorekoa, erreflexu arrosekin edo moreekin;  zapore gozo-gatzila eta usain ahuletik lurrarenera.

**Etimologia:** *Lepista* hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, eta soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa.   *Sordida* epitetoa berriz latinetik dator, zikin kolorekoa esan nahi duen "sordidus" hitzetik. Bere orbanengatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Lepista nuda* delakoarekin nahas daiteke, baina hau sendoagoa da. Baita *Lepista personata* espeziearekin ere, honek oin more bizi kolorekoa du. *Cortinarius purpurascens* perretxikoarekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Basoetako soilguneetako belarren artean hazten da, eta animalien jatorriko materia organikoarekin ongarritutako belardietan eta zuzenean konpostean ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Ekuador, Brasil, Europa, Errusia, Uzbekistan, Pakistan, Kirgizistan, India, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Thailandia, Australia, Ekialdeko Afrika, Benin, Togo eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Smetanin

**Sergei Smetanin** (1973ko urriaren 6a), errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1996**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa 1
* 2. Getxoko Zirkuituan

**1997**
* Alcobendasko Klasika
* Setmana Catalanako etapa 1 
* Asturiasko Itzuliko etapa 1 
* Errioxako Itzuliko etapa 1 
* 3. Getxoko Zirkuituan

**1998**
* Laudioko Sari Nagusia
* Aragoiko Itzuliko etapa
* Galiziako Itzuliko etapa
* Errioxako Itzuliko bi etapa

**1999**
* Mitsubishi MR Cortez Sari Nagusia
* Burgosko Itzuliko etapa 1 
* Errioxako Itzuliko etapa 1 

**2000**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1 
* Settimana Lombardiako etapa 1
* Mitsubishi MR Cortez Sari Nagusiko etapa 1

**2001**
* Setmana Catalanako etapa 1 

**2002**
* Espainiako Vueltako etapa 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rene Andrle

**René Andrle** (Litomerice, 1974ko apirilaren 4a) txekiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2000**
* Eslovakiako Itzulia eta etapa bat
**2002**
* Murtziako Itzuliko etapa
**2006**
* 2. Eslovakiako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Inness

**George Inness** (Newburgh, New York, 1825eko maiatzaren 1a - Bridge of Allan, Eskozia, 1894ko abuztuaren 3a) estatubatuar paisaien margolaria izan zen.

New Yorken margotzen ikasi zuen Régis François Gignoux paisaien margolari frantsesarekin. Halaber, Diseinuko Eskola Nazionalean klaseetara joan zen eta Hudson Ibaiaren Eskolako artisten lanak ikasi zituen. 1848an estudio bat ireki zuen New Yorken.

Antzinako maisuen, Hudson Ibairen Eskolaren, Barbizongo eskolaren eta Emmanuel Swedenborgen filosofiaren eragina jaso zuen. Barbizongo eskola amerikarreko kide izan zen.

## Iruditegia 

George Inness - In the Berkshires.jpg|In the Berkshires, 1850
George Inness, The Lackawanna Valley, c. 1856, NGA 30776.jpg|The Lackawanna Valley, c. 1856
George Inness - Milton, New York (c.1856).jpg|*Milton, New York*, c. 1856
Lake Nemi by George Inness.jpeg|*Lake Nemi*, 1857
In the Adirondacks by George Inness.jpeg|*In the Adirondacks*, c. 1862
George Inness - Lake Albano - Google Art Project.jpg|*Lake Albano*, 1869
George Inness - In the Roman Campagna.jpg|*In the Roman Campagna*, 1873
Etretat George Inness 1875.jpeg|*Étretat*, 1875
Inness, George - The Rainbow - Google Art Project.jpg|*The Rainbow*, c. 1878
Two Sisters in the Garden by George Inness 1882.jpg|*Two Sisters in the Garden*, 1882
Frosty Morning, Montclair by George Inness.jpg|*Frosty Morning, Montclair*, 1885.
Moonrise by George Inness 1887.jpeg|*Moonrise*, 1887
George Inness - The Mill Stream, Montclair, New Jersey - 2000.236 - Minneapolis Institute of Arts.jpg|*The Mill Stream, Montclair, New Jersey*, c. 1888
Inness - Sunset on the Passaic, oil on canvas, 1891.jpg|*Sunset on the Passaic*, 1891
Edge of the Forest by George Inness 1891.jpeg|*Edge of the Forest*, 1891
Spring Blossoms, Montclair, New Jersey MET DT98.jpg|*Spring Blossoms, Montclair, New Jersey*, c.1891
Inness George Early Morning Tarpon Springs.jpg|*Early Morning, Tarpon Springs*, 1892
George Inness - The Home of the Heron - Google Art Project.jpg|* The Home of the Heron*, 1893
George Inness 002.jpg|*Summer Landscape*, 1894
Pool in the Woods (George Inness).jpg|*Pool in the Woods*
Brooklyn Museum - June - George Inness - overall.jpg|*June*
Brooklyn Museum - Sunrise - George Inness - overall - 2.jpg|*Sunrise*
WLA brooklynmuseum George Inness -On the Delaware River.jpg|*On the Delaware River*
Brooklyn Museum - Sunset over the Sea - George Inness - overall.jpg|*Sunset over the Sea*
Evening at Medfield, Massachusetts MET DT11918.jpg|*Evening at Medfield, Massachusetts*, 1875
The Storm George Inness 1885.jpeg|*The Storm*, 1885

## Kanpo estekak
Aleksandr Jefimkin

**Aleksandr Jefimkin** (1981eko abenduaren 2a) Errusiako txirrindulari ohia da. Vladimir Jefimkinen anaia bikia da.

## Palmaresa 
**2006**
* 2. 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Alentejoko Itzulian
**2007**
* Settimana Lombarda eta etapa 1
* Capo Giroa eta etapa bat
**2008**
* 10. Paris-Nizan
**2009**
* 3. Paris-Camemberten
**2011**
* 20px Turkiako Itzulia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Jefimkin

**Vladimir Jefimkin** (1981eko abenduaren 2a) errusiar txirrindulari ohia da. Aleksandr Jefimkin bere anaia bikia da.

## Palmaresa 
**2005**
* Aragoiko Itzuliko etapa 1
* Portugalgo Itzulia eta etapa bat
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan eta etapa bat
**2006**
* 3. Errioxako Itzulian
**2007**
* Euskal Bizikletako etapa 1
* 6. Espainiako Vueltan eta etapa 1
* 3. Mediterraneoko Tourrean
* 6. Suitzako Itzulian
**2008**
* 10. Frantziako Tourrean eta etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Arrea (jatetxea)

**Arrea** Kanpezuko Santikurutze Kanpezu herrian dagoen jatetxea da. Bertoko sukaldariburua Edorta Lamo da.

Hamalau urte Donostiako *A Fuego Negro* jatetxean lanean aritu ostean, itxi egin behar izan zuen, pandemiak eraginda. Erabaki zail hori hartu izanak bere jaioterrira itzultzera bultzatu zuen, eta, horrela, Arrea jatetxea sortu zuen Kanpezun. Jatetxe honen bereizgarri nagusia da beraiek espresuki bildutako produktu freskoekin kozinatzen dutela. Eguneko menuak 20 euro balio ditu, eta bestelako menuak, berriz, 40 euro.

## Sariak 
Arrea jatetxeak, hainbat sari jaso ditu, Repsol Gida-ak bi Eguzki eman dizkio eta 2022-an Michelin gidak banatzen dituen, MICHELIN izar bat eta MICHELIN izar berde bat lortu ditu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1979ko Euskal Autonomiari buruzko erreferenduma

1979ko urriaren 25ean, osteguna, **Euskal Autonomia Estatutua onartzeari buruzko erreferenduma** egin zen Euskal Autonomia Erkidegoan. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako lurralde historikoak Espainiako autonomia-erkidego batean antolatzen zituen Euskadiko Autonomia Estatutuaren lege-proiektua berretsi ote zuten nahi galdetu zitzaien boto-emaileei. Lege-proiektuaren azken zirriborroa 1978ko abenduaren 29an onartu zuen Euskadiko Parlamentuko Batzarrak, baina erreferendum loteslearen bidez berretsi eta Espainiako Gorte Nagusiek onartu behar zuten, 1978ko Espainiako Konstituzioaren 151. artikuluak ezartzen duenez.

Galdera hau zen: "Euskalerriarentzako autonomia-estatutuaren egitamua onartzen al duzu?". Erreferendumaren ondorioz, lege-proiektuaren aldeko boto baliodunen %94,6 izan zen, %58,9ko partaidetzarekin. Onartu ondoren, proiektua Gorte Nagusiek aztertu zuten, eta azaroaren 29an (Diputatuen Kongresuan) eta abenduaren 12an (Espainiako Senatuan) onartu zuten. Erregearen Irizpena abenduaren 18an jaso zen eta Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu zen 1979ko abenduaren 22an.

## Emaitzak 
### Emaitzak probintziaka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jauregibarria (jatetxea)

**Jauregibarria** Zornotzan dagoen jatetxea da. Bertoko sukaldariburua Beñat Ormaetxea da.

Bertan, Euskal *avant-garde* sukaldaritza deiturikoa egiten dute, hau da, betiko platerei ukitu modernoa ematen diete zenbait teknika erabiliz. Haiek ere bertako produktu freskoak erabiltzen dituzte sukaldean. Janari ederra eskaintzeaz gain, inguru paregabean dago jatetxea. Bere izen bereko parke botanikoak inguratzen du, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ezko gibelgorri

**Ezko gibelgorria** (*Hygrocybe intermedia*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina kalitate gutxikoa.

Sinonimoak: *Godfrinia intermedia*, *Pseudohygrocybe intermedia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm arteko diametrokoa, koniko-ganbila, gero koniko-kanpai itxurakoa, azkenik ia laua eta titi kamuts edo pixka bat zorrotzarekin. Ertza soberakinekin, ia laua, irregularra, uhindu-pitzatua. Azal lehorra, matea, erradialki fibrilosoa eta bilotsu-eskuamulosoa; kolore hori-laranjatik gorri-laranjara doana, eta askotan esfumatura horixkak izateko joerarekin

**Orriak:** Argizari itxurakoak, lodiak,  estu samar, goranzkoak, zabalak, sabeldunak, subadnatetatik sublibreetara, tarteka orritxoekin eta ertz irregularrekin.

**Hanka:** 6 eta 10 (12) cm arteko garaierakoa, lehorra, fusiforme-zilindrikoa, mehetu egiten da goian eta oinarrian, luzetara fibrilosoa eta batzuetan zapaldua eta ildaskatua; hori-laranja kolorekoa, baina zuntz gorrixkekin eta oinarri zuria edo zurixka-horixkarekin.

**Haragia:** Hauskorra, zurixka-horixka eta laranja azalaren azpian eta oineko kortexaren azpian. Usain ahulekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin esan nahi du. *Intermedia* epitetoa latinetik dator, "intermedius" hitzetik, hau da, tartekotik. Espezie arruntenen artean dituzten ezaugarriengatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe obrussea* delakoarekin nahastu daiteke, honek zuntz horixkak ditu. *Hygrocybe punicea* espeziearekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Belardietako belarretan edo mendiko larreetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Galeria 

Fitxategi:Hygrocybe intermedia bat.jpg
Fitxategi:Hygrocybe intermedia bi.jpg
Fitxategi:Hygrocybe intermedia hiru.jpg
Fitxategi:Hygrocybe intermedia lau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txakoli Simon

**Txakoli Simon** Bilbon dagoen erretegia da. Bertoko sukaldariburua Oscar Garcia da.

Janari tradizionala eskaintzen dute, eta Galiziako ganadutegi batetik hartzen duten txuleta da haien plater izarra. Bilboko onenetakotzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juri Surkov

**Juri Surkov** (Almaty, 1970eko azaroaren 4a) Errusiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1991**
* 3. Circuit de Lorrainen
**1992**
* Txileko Itzulia
**1993**
* Joaquim Agostinho Garaikurreko bi etapa
**1998**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
**1997**
* 6. Nafarroako Itzulian
**1999**
* 2. Mitsubishi Sari Nagusin eta 2 etapa
**2000**
* Joaquim Agostinho Garaikurra
* 2. Mitsubishi Sari Nagusin
* 2. Alentejoko Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Frontball

***Frontball*** 2008an sortutako kirola da, amerikar pilota () eta euskal pilota arteko hibridotzat hartzen dena. Amerikar pilotaren modalitaterik gertukoena One Wall deiturikoa da.

2015ean Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntzak aintzat hartu zuen baina harrezkero ez du inolako txapelketa ofizialik antolatu. Izena Jean-Michel Idiartek, Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntzako kideak, proposatu zuen. Jokatzeko 45 gramoko pilotak erabiltzen dituzte (valentziar pilotaren antzekoak), normalean material sintetikoez eginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Makarov (izotz-hockeya)

**Sergei Mikhailovitx Makarov** (1958ko ekainaren 19a) errusiar izotz hockey jokalaria eta bi aldiz txapeldun olinpikoa da (urrezko domina). Nazioarteko Izotz Hockey Federazioaren "Centenary All-Star Team"rako izendatutako sei jokalarietako bat izan zen 16 herrialdetako 56 adituz osatutako talde baten artean egindako inkesta batean. 

## Karrera 
Makarov Sobietar Batasunean trebatu zen erabat. Junior mailako bi Munduko Txapelketa irabazi zituen eta 1978an lortu zuen bigarren garaipenan jokalari onena izendatu zuten. Makarov 1978, 1979, 1981, 1982, 1983, 1986, 1989 eta 1990ean eta Kanadako Kopan 1981ean urrea lortu zuen izotz hockey selekzio nazionalean ere egon zen. Neguko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen 1984 eta 1988an eta zilarrezko domina 1980an SESBeko taldekide gisa. Sobietar Batasunean, Makarov-ek 11 txapelketa-denboraldi jokatu zituen Moskuko CSKArekin (Armada Gorria), hiru aldiz irabazi zuen Urteko Jokalari Sobietar Saria (Sobietar MVP), Sobietar Ligako All-Star Taldeko hamar aldiz izendatu zuten eta ligako liderra puntuetan bederatzi aldiz eta hiru goletan.   Igor Larionov eta Vladimir Krutov-ekin batera, *KLM line* deiturikoa eratu zuten, hockeyko lerrorik talentudunenetako eta beldurgarrienetako bat. 

1989an, Sobietar Batasunak Makarov Hockey Liga Nazionalean eta Calgaryko Las Llamas taldean sartzeko baimena eman zion. Calder Memorial Trophy irabazi zuen urteko rookie gisa 31 urterekin (ondorioz, arauak aldatu ziren eta orain 26 urtetik beherako jokalariak bakarrik sailkatzen dira saria lortzeko: Makarov araua). % 25,9 batekin, bere jaurtiketa-portzentajea izan zen NHLko edozein jokalariren artean altuena. Makarov San Jose Sharks taldean ere jokatu zuen 1993tik 1995era. 1995-96 denboraldian, Makarov Sharks taldetik kendu zuten eta ez zuen jokatu eta Errusiako selekzioko entrenatzaile laguntzaile izan zen Munduko Kopan.

1996-97 denboraldian, Makarovek bi itzulera saiakera egin zituen, lehenik Dallas Stars-ekin, eta lau partida jokatu zituen azaroaren 15etik 29ra bitartean, eta gero HC Fribourg-Gottéron taldean jokatu zuen Suitzako Nationalliga A-n, Vyacheslav Bykov eta Andrei Khomutov taldekide ohiekin.

2001ean, Makarov IIHF Ospearen Aretoan sartu zen Alemaniako Izotz Hockeyko Munduko Txapelketan. 2016ko ekainaren 27an, 2016ko azaroaren 14an Eric Lindros, Rogie Vachon eta Pat Quinnekin (hilondoan) batera Hockey Aretoan sartuko zela iragarri zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frontball Planet

***Frontball Planet*** 2023ko, Gammera Nest ekoiztetxearen laguntzarekin, Relevo Videogames bilbotar estudioak garatutako bideo-joko bat da.

*Frontball*-a ez da kirol berria: 2008. urtean sortu zen. Daniel Sanchez Play Station Talents eta Frontball Planet programaren koordinatzailea da, eta Gammera Nest estudioaren zuzendaria. Azaldu du urteak daramatzatela bideo-jokoa mamitzen, 2017an hasi zirela Nazioarteko Euskal Pilota Federazioarekin eta Play Station Espainiarekin lanean, kirolaren ohitura osasungarriak eta *gamming* arduratsua sustatzeko.

Planet hitzarekin mundu osoko zazpi kokapeni erreferentzia egin nahi izan diote, zazpi pilotalekuri: Bilbo, Dubai, Madril, Miami, Mexiko Hiria, New York eta Tokio. Horretaz gain, bi agertoki berezi izango dituzte: barneko kantxa bat entrenamenduetarako eta espazioko estazio bat.

Play Stationek produktua ahalik eta jokalari gehienengana iristea nahi du. Horregatik, bideo-jokoa PlayStation 4 eta 5 kontsoletan eta PCetan lehenetsiko da, baina, ondoren, beste edozein kontsolatara eta sakelakoetara eraman nahi dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dariusz Baranowski

**Dariusz Baranowski** (Walbrzych, 1972ko ekainaren 22a), Poloniako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1991**
* Poloniako Itzulia eta etapa bat
* 2. Bakearen Lasterketan eta etapa bat 
**1992**
* Poloniako Itzulia eta etapa bat 
**1993**
* Poloniako Itzulia
**1995**
* Saxonia Behereko Itzuliko etapa bat 
* 2. Bakearen Lasterketan
* 3. Poloniako Itzulian
**1996**
* Francois-Faber Saria
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian
**1997**
* 20px 15px  Poloniako errepideko txapelketa 
* 20px 15px  Poloniako erlojupeko txapelketa 
* 5. Midi Libren
**1998**
* 3. Eddy Merckx Sari Nagusian (Viatcheslav Ekimovekin)
* 3. Britainia Handiko Itzulian
* 4. Dauphiné Libérén
**2002**
* Mitsubishi Sari Nagusia eta bi etapa
**2008**
* Pomorsky Klasikoa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
―: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*