open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuel María Uriarte

**Manuel María Uriarte Zulueta** (Bilbo,  - Gasteiz, ) arabar abokatu eta politikaria izan zen.

Zuzenbidea ikasi ondoren, estatu-abokatu gisa hasi zen lanean. Zentro Demokratikoaren Batasuna (UCD), Alderdi Demokrata Popularra (PDP) eta Alderdi Popularrari lotua, hainbat kargu izan zituen, tartean Bizkaiko gobernadore zibila (1977) eta senataria (1996-2004). Politikatik kanpo, Banco de Crédito Local, Telefónica edota Almacenes y Depósitos Aduaneros, S.A. enpresen batzordean izan zen.

## Erreferentziak
Teresa Aldamiz

**Teresa Aldamiz Mendiguren** (Manila, Filipinak, 1928ko irailaren 8a - Bilbo, Bizkaia, 2012ko otsailaren 26a) poeta, kazetaria eta itzultzailea izan zen. Ezker Abertzaleko kide ere izan zen. Konpromisoa eta erbestea ezagutu zituen Santi Brouard bere senarrarekin batera.

## Bizitza 
Teresa Aldamiz Manilan jaio zen eta bertan bizi izan zen haurtzaroan eta gaztaroan. Ikasketak ingelesez egin zituen, Filosofia eta Letretan graduatu zen San Tomas Unibertsitatean eta Kazetaritzan lizentziatu zen Far Eastern University of the Philippines unibertsitatean. Ibarrangelukoak (Bizkaia) zituen guraso biak, eta haien ametsa bete zuen: bere sustraietara itzultzea. Izan ere, 1951n Bilboratu zen.

## Ibilbidea 
Manilatik Bilbora heldutakoan, ez zuen kazetaritzan lan egiteko aukeratik izan: hori zela eta, ingeles eskolak eman zituen eta itzultzaile lanetan ere jardun. Ondoren, Euskal Herriko hainbat aldizkaritan argitaratu zituen bere artikulu eta poemak. Adibidez, hainbat urtez *Punto y Hora de Euskal Herria* aldizkarian kolaboratu zuen

### Poeta 
Poesia zale izanik, 1975etik Asociación Artística Vizcainako partaidea izan zen eta honako antologia poetikoetan parte hartu zuen:

* Veintitrés voces para un Poema,

* Entre Amigos

* Páginas de Interior

### Argitalpenak 
* 1986an *Poemas para vivir* liburua argitaratu zuen, 1984an atentatuan hildako Santi Brouard bere senarrari eskainia (Txalaparta argitaletxea / 978-84-398-6227-7).
* 1999an *El raro Sortilegio de las Sombras.* Beta III Milenio ediciones / 978-84-88890-51-1.
* 2001ean *The Blending Line* (La linde donde todo se funde) Beta III Milenio ediciones / 978-84-88890-78-8.

## Bizitza pertsonala 
Santi Brouardekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten: Edurne, Santi eta Teresa. Konpromisoa eta erbestea ezagutu zituen Santirekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Azaroaren 20an heriotza bere osotasunean aurkezten zait* Argia, 1992.11.20
Kaliforniako genozidioa

**Kaliforniako genozidioa** Estatu Batuetako gobernuko agenteek eta herritar batzuk XIX. mendean egindako ekintzak izan ziren, Kaliforniako (Mexiko) konkista estatubatuarraren ondoren, Kaliforniako populazio indigenaren beherakada dramatikoa eragin zuena. 1849 eta 1870 bitartean, Estatu Batuetako kolonoek Kaliforniako 9.500 biztanle inguru hil zituztela uste da modu kontserbadorean, eta esklabotza, bahiketa, bortxaketa, haurren banantzea eta lekualdatze ekintzak orokortu, bultzatu, gauzatu eta onartu egin zituzten estatuko agintariek eta miliziek.

1925eko "Handbook of the Indians of California" liburuak Kaliforniako indigenen populazioa 1848an 150.000 pertsonatik 1870ean 30.000 pertsonara jaitsi zela kalkulatu zuen, eta 1900ean 16.000 pertsonara jaitsi zela. Gaixotasunek, goseak eta sarraskiek eragin zuten murrizketa. Kaliforniako amerikarrak, batez ere urrearen sukarraren garaian, hilketen jomuga izan ziren. Kolonoek 24.000 eta 27.000 amerikar artean ere hartu zituzten lan behartuetarako. Kaliforniako estatuak bere erakundeak erabili zituen kolono zurien alde egiteko, eta bertakoen gonozidioaren arduraduna izan zen.

2000ko hamarkadatik hona, Ameriketako Estatu Batuetako hainbat erakunde akademiko eta aktibistak AEBek Kalifornia konkistatu ondorengo garaia lurraldean bizi ziren amerikarren aurkako genozidio gisa definitu dute, estatu mailako gobernuek eta gobernu federalak egindakoa. 2019an, Gavin Newsom Kaliforniako gobernadoreak barkamena eskatu zuen genozidioagatik, eta ikerketa talde bat osatzea eskatu zuen, gaia hobeto ulertzeko eta etorkizuneko belaunaldiei informazioa emateko.

## Aurrekariak 
### Herri indigenak 
Espainiarrak iritsi baino lehen, Kalifornia 300.000 indigenen bizilekua zela kalkulatzen da. Talderik handiena Chumash herria izan zen, 10.000 biztanle inguru zituena. Eskualdea oso anitza zen eta hizkuntza ezberdin asko hitz egiten ziren. Eremu honetan aniztasun handia egon zen arren, aurkikuntza arkeologikoek tribuen arteko gatazken ebidentzia gutxi erakusten dute.

Taldeak eremu eta lurralde partikularretara egokituta zeuden. Kaliforniako habitatek eta klimak bizitza basati ugari sostengatu zuten, untxiak, oreinak, arrain barietateak, frutak, sustraiak eta ezkurrak barne. Bertakoek, neurri handi batean, ehiztari-biltzaile bizimodua jarraitzen zuten, euren lurraldean zehar, urtaroetan zehar mugitzen zirelarik, elikagai mota ezberdinen bila.thumb|331x331px| Kaliforniako talde etniko eta linguistiko indigenak europarrak iritsi aurretik.

### Lenengo harremanak 
## Kaliforniako estatua eta genozidioa 
### Dokumentatutako sarraskien zerrenda 
### Biztanleriaren beherakada 
eskuinera|thumb| Kaliforniako jatorrizko biztanleriaren kalkulua *Handbook of the Indians of California* (1925) oinarritzat hartuta (Cook 1978)

## Legatua 
### Auzitegietarako deia 
### Barkamena Kaliforniako gobernadorearen eskutik 
## Kanpo estekak
Casa de las Américas

[thumb|250px|[Haydée Santamaría, erakundearen lehen zuzendaria.]]
**Casa de las Américas**, **CASA**, () Habanan, Kuban, 1959ko apirilaren 28an sortutako kultura erakundea da. Kubako Kultura Ministerioarekin lotura du baina, berez, erakunde autonomoa da. Izen bereko literatura sari garrantzitsuak banatzen ditu.

## Lehen buruak 
Hauek izan dira erakundearen zuzendariak:
* 1959-1980: Haydée Santamaría
* 1980-1986: Mariano Rodríguez
* 1986-2019: Roberto Fernández Retamar

## Erakundearen helburuak 
Casa de las Américas erakundearen helburu nagusia Latinoamerika eta Karibeko herrien arteko kultura loturak garatzea eta indartzea da. Halaber, kultura hauek kuban zein Amerika osoan zabaltzea bilatzen du. Horretarako kultura ekoizpenak eta ikerketak bultzatzen ditu. Zabalkudearen ikuspuntutik mota askotako ekintzak antolatzen ditu: jaialdiak, lehiaketak, erakusketak, kontzertuak, batzarrak, e.a. Lan ildo horiekin batera argitalpen ugari plazaratzen ditu.

## Argitalpenak 
Argitalpen desberdinak bultzatu eta bultzatzen ditu:
* *Casa de las Américas*, 1960tik plazaratuta.
* *Conjunto* Latinoamerikako antzerkiari eskainitako argitalpena, 1964tik.
* *Boletín música*, 1970etik 1990era eta 1995etik gaur egun arte.
* *Anales del Caribe*, 1981etik. Aldizkari honek hizkuntza desberdinetako testuak biltzen ditu.

## Casa de las Américas sariak 
Casa de las Américas literatura saria urtero ematen da. Hasieran, 1960an, Concurso Literario Hispanoamericano zen. Ondoren, 1964an, Concurso Literario Latinoamericano izena hartu zuen. 1965an egungo izena eman zioten.

Kategoria desberdinetan ematen da, 1960tik:
* Poesia
* Ipuin
* Eleberri
* Antzerki
* Saiakera

Urteekin beste kategoriak sortu ziren:
* 1970tik Lekukotasun
* 1975tik Haur literatura
* 1975tik Ingelesez idatzitako Karibeko literatura
* 1979tik Frantsesez idatzitako Karibeko literatura
* 1980tik Brasilgo literatura
* 1994tik herri indigenen literatura

Hauekin batera badira ere beste sari batzuk:
* *El Gallo de la Habana saria* 1966tik, antzeki aktibitateei eskainita
* *Musikologia saria* 1979tik
* *Argazkigintzaren saria* 1981tik
* *La Joven Estampa saria* 1987tik, irartzeari eskainita

## Ohorezko sariak 
Gaur egungo literatura klasikoei eskainitako hiru sari ematen ditu:
* José Lezama Lima poesia saria
* José María Arguedas narratiba saria
* Ezequiel Martínez Estrada saiakera saria

Hirurek, José Lezama Lima, José María Arguedas eta Ezequiel Martínez Estrada, lotura handia izan zuten erakunde honekin. Sari hauek garrantzi handia izan duten liburuei ematen zaie. 2002 urtetik urtero ematen dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cantón Navarro, José; Duarte Hurtado, Martín. *42 años de revolución: cronología histórica*. Habana: Ciencias Sociales argitaletxea, 2006. .

## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
* :CASAren webgune informatiboa.
* :Casa de las Américas artikulua Ecured webgunean.
Buke Levu mendia

**Buke Levu mendia** Kadavu uhartearen mendi altuena da, Fiji uhartetan. 838 metro ditu.

## Kanpo estekak 
* :'Peakbagger.com webguneko informazioa.
Djebel Khcham El Kalb

**Djebel Khcham El Kalb** (), edo **Khcham El Kalb mendia** Kasserine herritik gertu dagoen Tunisiako mendia da. Herrialdearen erdi-mendebaldean dago. 1303 metro ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Izarra

**Juan José Izarra del Corral** (Alcalá de Henares, ) espainiar abokatu eta politikari ohia da.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, lan-ikuskatzaile gisa hasi zen lanean. Zentro Demokratikoaren Batasunari lotua, Castelló, Murtzia eta Bizkaiko gobernadore zibila izan zen. Mundo Obrero egunkariak 'Hendayais' tabernaren atentatuarekin lotu zuen.

## Erreferentziak
Real Sociedad 2021-2022

Entrenatzailea:  Imanol Alguacil (17-18, 18-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Sanse taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2022 
### Udako merkatua 2021 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 36*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Ikus, gainera 
* Errealaren ibilbidea Europan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Petxarroman

**Alexander Petxarroman Eizagirre** (Donostia, Gipuzkoa, 1997ko otsailaren 6a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin edo erdiko atzelari moduan aritzen da. Batzutan erdilari defendatzaile moduan jokatu du ere. Bere anaiak, nagusia Alain eta gaztea Lander futbolariak dira ere. Antiguokon eta Errealan hezia, 2021etik Athleticera joan zen. Ez zuen talde zurigorrian lekurik lortu eta Bigarren mailako Andorrara joan zen jokatzera. 2024ko udan Deporrek fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Bambú Producciones

**Bambú Producciones** Espainiako telebistako ekoiztetxea da. 2007an sortu zen Ramón Campos eta Teresa Fernández-Valdés gidoigileen eskutik, kalitate tekniko eta artistikoagatik nabarmentzen diren zinerako eta telebistarako fikziozko proiektuak garatu eta ekoizteko helburuarekin.

2012an, Ramón Camposek eta Teresa Fernández-Valdések erronka berri bat hartu zuten beren gain, hau da, fikziozko zigilua emango zion enpresa sortzea: *BLOW*. Estetika bisual ezberdina eta edukien ikuspegitik arriskutsuagoa den ikus-entzunezko produkzio mota bat sortzeko asmoarekin sortu zuten.

Ekoiztetxearen lehen proiektua Guante Blanco izan zen 2008an, TVErentzako egindako polizia-telesaila. Hirugarren kapituluaren harrera txarraren ondoren bertan behera uztea erabaki zuten, eta gainerako atalak RTVEren webgunean ematea. Lehen porrot horren ondoren, bi urte geroago, Bambuk lehen arrakasta handia izango zuen, berriro ere kate publikorako (TVE) ekoiztutako *Gran Reserva* izeneko telesailarekin.

2011an, Bambú ekoiztetxeak Antena3 izeneko telebista katean lekua aurkitu eta arrakasta handiko garaiko telesailak ekoizten hasi zituen bertan. Besteak beste, *Hispania*, *Velvet* eta azkenik bere telesail enblematikoenetariko bat, *Gran Hotel**.* Garaiko drama bat polizia-generoarekin nahasten duen telesaila. Talde artistiko ezagun batekin lan egin zuten, besteak beste, Amaia Salamanca, Yon Gonzalez, Concha Velasco eta Lluis Homar. Telesailak harrera handia izan zuen Espainian baita nazioartean ere, Frantzian, Erresuma Batuan edo Mexikon eman zuten.

2017ko apirilean, *Las chicas del cable* Netflix plataformak eta Bambú ekoiztetxeak ko-produkzioan ekoitzitako lehenengo telesail espainiarra da.

Bambú ekoiztetxeak, 2020ko udan estreinatutako *El verano que vivimos* filma ekoiztu zuen, Carlos Sedes galiziar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa. Blanca Suárez eta Javier Rey aktoreak antzeztuta. Ekoiztetxearen azken film luzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Andreas Barclay de Tolly

**Michael Andreas Barclay de Tolly Printzea** (, ; Pomautsch, 1761eko abenduaren 27Greg./abenduaren 16aJul. - Insterburg, 1818ko maiatzaren 26aGreg./maiatzaren 14aJul.) errusiar mariskala izan zen.

Livonian jaio zen, germano-baltikoko noblezia familia batean. Familia Eskoziako Barclay klaneko kidea zen eta alemanez hitz egiten zuten.

Michael 1776an sartu zen Errusiar Armada Inperialean. 1788an Otxakov hiria otomandarrei konkistatzen parte hartu zuen. 1778-80ko Suediaren aurkako gerran eta 1794an Kościuszkoren matxinadaren zapalketan ere parte hartu zuen. Vilnius harrapatzeagatik kondekoratua izan zen.

Napoleondar gerretan, Pułtuskeko guduan parte hartu zuen 1806an, eta Eylauko guduan zauritu zuten 1807an. Hurrengo urtean Finlandiako Gerran parte hartu zuen Suediaren aurka. Gerran izan zuen arrakastagatik sari bezala, Finlandiako Dukerri Handiko gobernadore nagusi izendatu zuen. 1810eko urtarriletik 1812ko irailera, Errusiar Inperioko Defentsa ministro izan zen.

Errusiako frantziar inbasioaren hasieran, Barclay de Tollyk Mendebaldeko Lehen Armada zuzentzen zuen. Armadako buru izendatu zuten eta lur errearen estrategia bat gauzatu zuen. Smolenskeko guduaren porrotaren ondoren, Alexandro I.a Errusiakoa tsarrak Mikhail Kutuzov armadako buru izendatu zuen, baina Barclayk Lehen Armadaren agindupean jarraitu zuen eta Kutuzovek estrategia berarekin jarraitu zuen. Borodinoko guduan, Barclayk Errusiako armadaren eskuinaldea eta erdialdea zuzendu zituen.

Napoleonek Errusia erretiratu ondoren, errusiarrek Barclay heroitzat jo zuten. Kutuzov hil ondoren, armadako buru izendatu zuten berriro. 1814an Paris hartu zuen eta mariskal izendatu zuten.

Prusiara egindako bisita batean hil zen, 1818an.
Gabriela Tagliavini

**Gabriela Tagliavini** (Buenos Aires, Argentina, 1968ko abenduaren 29a) zineman aritzen den idazlea, zuzendaria eta gidoigilea da. 1993tik Ameriketako Estatu Batuetan bizi eta lan egiten du.

Nerabezaroan literatura-tailerrak egin zituen Argentinan eta Estatu Batuetan. Bere herrialdean, zinema-zuzendaritza ikasi zuen *Zinematografiako Goi Eskolan*, eta Leonardo Favioren *Gatica, el Mono*, pelikulan lan egin zuen; ondoren, gidoigintzako master bat egin zuen Estatu Batuetako *American Film Institute*-n. 1993az geroztik CNN telebista-katerako film- eta telesail-gidoiak idazten ditu eta Kaliforniako Unibertsitatean (UCLA) irakasle gisa jarduten du.

Film labur eta luze batzuk zuzendu ditu, *La mujer que todo hombre quiere* (2001), ''Ladie's Night* (2002) -2004ko Bogotáko Zinemaldian izendatu zuten Círculo Precolombino de Oro saria jasotzeko film onenaren kategorian 2006an, gidoi onenaren CIFF saria irabazi zuen, Chipreko Nazioarteko Zinemaldian. Hiru MTV sari Irabazi ditu eta beste hiru sarietarako izendatu dute.

2005ean, Berlingo Zinemaldiko film laburretarako epaimahaia osatu zuen, eta 2006an ABC-DGAren (American Broadcasting Company) eta Estatu Batuetako Zuzendarien Sindikatuaren (AEB) zuzendaritza-beka errentaduna irabazi zuen; horren ondorioz, 36 astetan tutoria errotatiboak jaso zituen DGAko zuzendari ospetsuen eskutik. Bertan, hainbat ikuspuntu eta estilo artistiko eman zituzten telebistarako, eta han Disney Channel-ren ikuskizunetan lan egin zuen, hala nola *Hannah Montana* eta *Desperate Housewives* *.* Gainera, Tagliavinik zuzenean zuzendu zuen ikuskizuna, Comedy Rehab, Comedy Centralerako.

2012an, Federico Andahaziren *El anatomista* best seller eleberria egokitu zuen HBOrentzat, eta *Cantinflas* dokumental biografikoaren gidoia egin zuen. 2011n, ¿*Y dónde están los hombres?* filma zuzendu zuen, James Cañón kolonbiarraren *La aldea de las viudas* eleberrian oinarritua dagoena. 2012an, bosgarren film luzea zuzendu zuen, *La frontera del crimen (Border Run),* Sharon Stone eta Billy Zanekoren emanaldiekin.

2019ko martxoaren 16an Netflix plataforman estrenaitutako *A pesar de todo'' filma zuzendu zuen, Bambú Producciones ekoiztetxearekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krikor Bedros XX.a Gabroyan

**Krikor Bedros XX.a Gabroyan** () edo **Gregorio Petri XX.a Gabroyan** (Aleppo, 1934ko azaroaren 14a - Beirut, 2021eko maiatzaren 25a) Ziliziako Patriarka Katoliko eta Eliza Armeniar Katolikoko Patriarka izan zen.

Libanon erlijio-ikasketak egin eta Italian zabaldu zituen. Filosofia eta teologia ikasi zituen Gregoriotar Pontifize-Unibertsitatean. Ikasketak amaitu ondoren, Libanora itzuli zen eta 1959an apaiztu zen. 1977an Frantziako armeniar katolikoen gotzain arduradun izendatu zuten. 2015ean Patriarka aukeratu zuten, Nerses Bedros XIX.a Tarmouni hil ondoren. Lau hilabete geroago, Raphael Bedros XXI Minassian hautatu zuten haren oinordeko.

Eliza Armeniar Katolikoa Ekialdeko Eliza katolikoetako bat da.

## Kanpo estekak
Goierriko Itzulia

**Goierriko Itzulia** urtero martxoan Urretxu inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. 23 urtetik beherako txirrindularientzat da eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

1960tik 1962ra hiru edizio lehiatu ziren eta 20 urte baino gehiagoko etenaldiaren ondoren, proba berriro egin zen 1984an.
Hasieran etapakako formatuan egiten zen, baina 2009ko etenaldiaren ondoren, 2010ean egun bakar bateko lasterketaren formatuan agertu da berriro.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breguet XIX

**Breguet 19** (**Breguet XIX**, eta/edo **Br.19** edo **Bre.19** laburtua) bonbaketari arina eta azterketa-hegazkina izan zen, Breguet Aviation konpainia frantsesak 1920. urtearen hasieran eraikia. Espainian 1920ko eta 1930eko hamarkadetan egon zen lanean, eta Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen, bai errepublikanoekin bai matxinatutako indarrekin.

## Espainiako operazioak 
1923an, Aeronautika Militarrak prototipo bat eta hura fabrikatzeko lizentzia erosi zituen. Ondoren, CASA lantegian hasi zen produkzioa, A2 eta B2 ereduen aldaera batzuekin. Breguet 14ren ondorengo jaio zen, eta arrakasta handia izan zuen bonbaketari arin gisa egindako misioetan. Gailu biplano eta biplaza bat da, eta egitura duraluminio eta oihalez osatua zuen. 1. 19 TR bertsioak 3700 l-ko tanga bat eta 4.000 litro erregai eramateko depositu gehigarri batzuk zituen.

«19GR» eredua —Raid Handia— ED baino geroagoko aldaketa ofizial bat izan zen, distantzia luzeko hegaldietarako, 5.000 litroko tanga zuena, Espainiatik Kubarako hegaldia Cuatro Viento izenarekin egin zuena. Lau haizetako hegaldia

Lehenengo 19 aparatuak Frantziatik inportatu ziren eta hurrengo 26ak pieza frantsesekin osatu ziren. Azkenean, 177 hegazkin inguru manufakturatu ziren (horietatik 50 Hispano-Suitza motorrarekin eta gainerakoak Lorraine-Dietrich 12Eb motorrarekin).

## Kanpo estekak
Filiberto Díaz

**Filiberto Abelardo Díaz Donderis** (Valentzia,  - Madril, ) espainiar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Jaioterrian zuzenbidea ikasi ondoren, zenbait egunkaritan lan egin zuen. Alderdi Moderatua, Unión Liberal eta Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea, Burgos, Bilbo, Balearrak, Granada, Pontevedra, Coruña eta Alacanteko gobernadore zibila izan zen. 1937ko ekainaren 13an kargua utzi eta Coruñakoa izendatu zuten.

## Lanak 
* *Historia de la canonizacion de los mártires japoneses y del Beato Miguel de los Santos*, 1862
* *Guía novísima de Valencia*, 1867.
* *A la paz: oda*, 1877

## Erreferentziak
José María Arellano

**José María Arellano Igea** (Corella,  - Madril, ) nafar legelari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Oviedon eta Salamancan zuzenbidea ikasi ondoren, Juan de la Ciervaren bulegoan lan egin zuen. Bilbon San Antonio ikastetxearen irakaslea eta *Luz y Taquígrafos* astekariaren zuzendaria izan zen.

1931n Huelvako gobernadore zibil izendatu zuten. Errepublikaren aurkakoa, epaitegietan Falange Española defendatu zuen. 1936ko urriaren 3a Bizkaiko eta Gipuzkoako gobernadore zibil bilakatu zen. 1937ko ekainaren 13an kargua utzi eta Coruñakoa izendatu zuten.

## Lanak 
* *Legislación del Registro Civil*, 1939.
* *Fundamentos legales para una demanda*, 1946.
* *Las obligaciones, los contratos y la prescripción en el Derecho navarro*, 1946.

## Erreferentziak
Eusko-estatubatuarrak Kalifornian

Euskaldunen presentzia lau mende ingurukoa da Kalifornian. Euskal esploratzaileak XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran iritsi ziren Kaliforniara. Euskal-amerikarren presentzia handia da Bakersfieldeko eremuan. Bakersfieldeko jatetxe zaharrenetako eta historikoenetako asko euskaldunak dira, horien artean Woolgrowers, Noriega's, Pyrenees, Benji's eta Narducci's. Erorien Eguneko asteburuan Kern konderriko Euskal Jaialdia ospatzen da, Kern konderriko Euskal Klubak babestua. Hiru eguneko jaialdi honek janari, musika, dantza eta pilota jokoak eskaintzen ditu. Juan Bautista de Anza esploratzailea euskal jatorrikoa zen.

## Ikus, gainera
* Euskal estatubatuarrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Witold Pilecki

**Witold Pilecki** (Olonets, Errusiar Inperioa, 1901eko maiatzaren 13a - Varsovia, 1948ko maiatzaren 25a) poloniar zalditeriako ofiziala, inteligentzia agentea eta erresistentziaren burua izan zen. Poloniako Armada Sekretuaren sortzaileetako bat izan zen Bigarren Mundu Gerraren hasieran.

Karelian jaio zen, 1863an Urtarrileko Matxinadan parte hartu ondoren bere arbasoak bertara erbesteratuak izan zirelarik. 1910ean, ama eta anai-arrebekin Vilniusera joan zen bizitzera.

Armada Gorriaren aurka eta Polonia-Sobietar Batasuna Gerran gerran borrokatu zuen.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran alemaniarrei aurre egin zien Poloniaren inbasioan. Poloniako Armada Sekretuaren sorreran parte hartu zuen. Bere burua eskaini zuen alemaniarrek harrapatzeko eta Auschwitzeko kontzentrazio-esparrura bidaltzeko. Barruan erresistentzia antolatu zuen eta txostenak egin zituen aliatuei bidaltzeko. Auschwitzetik ihes egin ondoren, Varsoviako matxinadan parte hartu zuen 1944an, eta alemaniarrek harrapatu zuten.

Gerra amaitu ondoren, Poloniako Gobernua Erbesteanekiko leiala izan zen. 1947an Poloniako erregimen komunistako polizia sekretuak atxilotu zuen. Torturatu eta exekutatu egin zuten 1948an.
Cayo Vea-Murguía

**Cayo Vea-Murguía Escalante** (Cartagena,  - Donostia, ) espainiar politikari progresista izan zen.

1843an Milizia Nazionalean sartu eta Móra d'Ebren erbesteratu zuten. Pascual Madozen idazkaria, 1860ko hamarkadan Gipuzkoara joan eta zenbait kargu izan zituen, tartean ahaldun nagusi, diputatu eta Bizkaiko gobernadore zibila.
Tarcisio Burgnich

**Tarcisio Burgnich** (Ruda, 1939ko apirilaren 25a - Forte dei Marmi, 2021eko maiatzaren 26a) italiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Italiako bost taldetan jokatu zuen eta horietako hirurekin garaikurrak lortu zituen. Udinesen hasi zuen ibilbidea eta Juventus, Palermo, Inter Milan eta Napoli taldeetan jokatu zuen.

Italiako selekzio nazionalean 66 aldiz jokatu zuen eta bi gol sartu zituen. Hiru munduko txapelketetan parte hartu zuen: 1966, 1970 eta 1974.

Atzelari aldakorra izan zen. Erretiratu ondoren, entrenatzaile izan zen hogei urtez.

## Palmaresa 
### Taldeak 
**Inter**
* Serie A: 1962–63,;1964–65, 1965–66, 1970–71
* Europako Kopa: 1964, 1965
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1964, 1965

**Napoli**
* Anglo-Italiar Kopa: 1976
* Italiako futbol kopa: 1975–76

**Juventus**
* Serie A: 1960–61

### Selekzioa 
**Italia**
* Europako Futbol Txapelketa: 1968
* Munduko Futbol Txapelketa Txapeldunordea: 1970

## Kanpo estekak
Bilboko Athletic Club 2021-2022

Entrenatzailea:  Marcelino García Toral (2021-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko baja.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Bilbao Athletic taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte.

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2022 
### Udako merkatua 2021 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 28*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2020-21
* Athletic 2022-23
Sebastián Rolandi

**Sebastián Rolandi Barragán** XIX. mendeko espainiar industrialari eta politikari progresista izan zen. Cartagenako familia burges baten kidea izan zen.

Joan Primen aldekoa, honek Zaragoza, Cádiz, Sevilla eta Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuen.

## Erreferentziak
Californio

thumb|Mexikoren lurralde-bilakaera 1821etik.

**Californio**, monarkia hispanikoaren garaian eta Mexikoko lehen 38 urteetan herrialde independente bezala, Alta Californiako biztanleak eta Kaliforniako penintsulako biztanleak identifikatzeko erabiltzen den termino bat da, 1848tik AEBren mende dagoen lurralde bat Estatu Batuetako Esku-hartze Gerraren ondoren. Okupazio gerra honen ondoren, terminoa, Kalifornia Behereko penintsulako biztanleen jentilizio bezala erabiltzen jarraitzen da, mexikar izaten jarraitu zuena.

Calofornioen artean nekazaritza kolonoen ondorengoak eta hauen laguntzaileak zeuden. Gehienak jatorri mistokoak ziren, gehienetan mestizoak (europarrak eta jatorrizko amerikarrak), Ameriketako Estatu Batuetako filmeek eta bestelako liburuek ematen zuten irudiaren aurka, Zorroa kasu. Gutxi ziren espainiar "puruak", penintsulakoak edo kreoleak izan. Espainiarrek, eta geroago, mexikar funtzionarioek, Mexiko iparraldeko eta mendebaldeko probintzietako jendea animatu zuten, baita Hispanoamerikako beste toki batzuetako jendea ere, bereziki Peru eta Txilekoa, Kalifornian kokatzeko, beranduago, mexikar hiritartasuna emango zietela aginduz.

## Kanpo estekak
John Perkins (ekonomialaria)

**John Perkins** (Hanover, New Hampshire, 1945eko urtarrilaren 28a) estatubatuar idazlea da. Bere libururik ezagunena *"Confessions of an economic hit man"* (2004) da, non Perkinsek Hirugarren Munduko herrialdeen kolonizazio ekonomikoan paper bat jokatu zuela baieztatzen duen, berak korporazio, banku eta Estatu Batuetako gobernuaren konspirazio bezala deskribatzen duenaren izenean. The New York Times egunkariko kazetari batek zaila aurkitu zuen Perkinsen baieztapen fantasiatsuenetako bat frogatzea, baina bere ibilbidea zehaztasunez deskribatzen zela esan zuen. Perkinsek kultura indigenen alderdi mistikoei buruz ere idatzi du, chamanismoa barne.

## Kanpo estekak
Larruazaleko flora

miniatura|250px|eskuinera|thumb|Larruazalean dauden bakterio nagusiak eta haien kokapena

**Larruazaleko flora** edo **larruazaleko mikrobiota** larruazalean bizi den mikroorganismoen multzoari deritzo. Mikrobio horiek harreman sinbiotiko edo komentsalista mantendu ohi dute ostalariarekin. Bakterioak, onddoak eta akaro batzuk bizi dira larruazalean .

Orokorrean, larruazaleko flora aldakorra da gorputzeko tokiaren arabera. Ugariagoa da izerdi-guruinak dituzten eremuetan (besapeetan, genitaletan, ilean...); sebo- eta izerdi-guruinek mikrobioek behar dituzten hezetasun eta elikagaiak sortzen dituzte (gatzak, lipidoak, aminoazidoak, azido organikoak...). Besazpiko usaina, hain zuzen, bakterio-metabolismoaren ondorioa da, eta izerdi-guruinek jariatzen dituzten substantziak bakterioek eraldatzen dituztenean agertu ohi da (jariakin horiek berez usainik gabekoak dira, baina bakterioen jarduerak usain gogorreko metabolitoak sortzen ditu ).

Izerdiak azidotasun puntu bat duenez (pH=4-6), larruazalean bizi diren mikroorganismoak azidofiloak izan ohi dira.

Larruazaleko zentimetro karratu batean mikrobio asko daude: 10.000 inguru larruazaleko toki lehorretan, eta milioi bat inguru toki hezeetan .

Larruazaleko mikrobiotak onura oso garrantzitsu bat dakarkigu: mikrobio patogeno askoren hazkuntza saihesten du. Larruazalean mikrobiotarik ez balego, askoz infekzio gehiago pairatuko genituzke bertan . Larruazaleko mikrobio onuragarriek gantz-azidoak ekoizten dituzte, esaterako, mikrobio patogenoen hazkuntza inhibitzen dutenak.

Onura hori ekartzeaz gain, ordea, larruazaleko mikrobio batzuek ere komentsal edo sinbionte modura ez ezik, patogeno modura ere jardun dezakete. Adibidez, *Pseudomonas aeruginosa*. Larruazalean dagoen bakterio honek pertsona immunogutxituengan noiz-behinkako infekzioak sor ditzake.

## Larruazaleko mikrobioak 
### Bakterioak 
Bakterio hauek daude larruazaleko gizabanako gehienengan:

* *Staphylococcus* (*S. aureus*, *S. epidermis* eta *S. warneri*)
* *Corynebacterium*
* *Streptococcus* (*S. pyogenes* eta *S. mitis*)
* *Acinetobacter*
* *Propionibacterium*
* *Pseudomonas aeruginosa*
* *Micrococcus*

Larruazalean dauden bakterio gehienak Gram positiboak dira, hauek hobeto moldatzen direlako larruazaleko lehortasunera Gram negatiboak baino 

### Onddoak 
Onddoen artean *Candida albicans*, *Pytirosporum ovale*, *Turolopsis*, *Trichophyton rubrum* eta *Trichosporum cutaneum* dira aipagarrienak. Orpoak eta azazkalek onddo asko dituzte 

### Akaroak 
*Demodex folliculorum* ugaria da aurpegian, sebo-guruinen eta ile-folikuluen inguruan. Komentsal ez-kaltegarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Alessandri

**Jorge Alessandri Rodríguez** (Santiago, 1896ko maiatzaren 19a - 1986ko abuztuaren 31) Txileko ingeniaria, politikaria eta enpresaria izan zen, Arturo Alessandri Palmaren semea.

Ogasun ministroa izan zen 1947 eta 1950 artean eta errepublikako presidente 1958 eta 1964 artean. 1970eko presidentetzarako hauteskundeetan lehiatu zen, baina Salvador Allenderen aurka galdu zuen, demokratikoki aukeratutako munduko lehen buruzagi marxista izan zena.

## Kanpo estekak
Makal-ziza

thumb|Makal-ziza.

**Makal-ziza** (*Cyclocybe cylindracea*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Bere esporokarpoa jangarria da eta uste da Antzinako Erroman jada erabiltzen zela. Makal, haltz, zumar, sahats, gaztainondo, pikondo eta alboen enborretan hazten dira, borobiletan. Hiriguneetan aurki daitekeen ziza mota bat da.

Nahiko jangarri preziatua da, baina ale gazteak bakarrik jan behar dira, zahartzean toxikoak izan baitaitezke. Leku batzuetan, onddo bilatuenetako eta ezagunenetako bat da. Usain garratz samarra duenez, erraz identifika daiteke. Espezie hau landatu egiten da saltzeko, baina saiatu ziren lehenak erromatarrak izan ziren. Diuretiko gisa ere erabiltzen da.

Sinonimoak: *Pholiota cylindracea*, *Agrocybe cylindracea*, *Cyclocybe aegerita*, *Agrocybe aegerita*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 14 cm. arteko diametrokoa. Hasieran marroi iluneko hemisferikoa, gero laua eta kolore zurbilagokoa. Gainazala pitzatuta egoten da askotan, eta ertza uhindua edo oxkarratua.

**Orriak:** Itsatsiak, estu, kolore zurixkatik okrera igarotzen dira esporak heltzean.

**Hanka:** Luzea eta liraina, meheagoa behe aldera, betea, sendoa, gogorra, haritsua, zuria edo arre samarra. Eraztun zuria, mintzezkoa, zabala eta iraunkorra du.

**Haragia:** Trinkoa, gogorra, zuria edo arre samarra; usain eta zapore atseginekoa.
thumb|Makal-ziza azpitik ikusita
**Etimologia:** *Agrocybe* hitza, grekotik datorren hitz konposatua da, landa eta burua, zelai burua esan nahi du. *Aegerita* epitetoa berriz, grezierazko “alegeras”-etik, makala esan nahi du. Bere bizilekuagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, batez ere gaztetan. Ale zaharrak baztertzea gomendatzen da.

## Nahasketa arriskua 
*Agrocybe dura*-rekin, hau txikiagoa da eta kolore argiagoa du.

Hasiberriak *Agrocybe aegerita,* *Hypholoma fasciculare* eta *Hypholoma sublateritium* toxikoekin nahastu ohi dute, baina hauek zuhaitz mota guztietako motzondo zaharren gainean irteten dira, eta aldea oso nabarmena da orrien kolorean.

## Sasoia eta lekua 
Euriteen ondoren urteko sasoi gehienetan ateratzen da, baina batez ere udaberrian eta udan, makalen motzondo zaharretan eta makal bizien gainean, batez ere makal zaharretan eta gaixoetan.

Zumarretan, lizarretan eta abarretan ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanadan, Mexikon, Estatu batuetan, Errusian, Kaukasian, Txilen, Azoreak, Japonian, Korean eta Italian landatu eta merkaturatu egiten da. Eskualde Mediterraneoan perretxiko honen laborantza oso aspaldikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Athletic 2021/2022

Entrenatzailea:  Patxi Salinas (2021-Egun, 17.jardunalditik)  Imanol De la Sota (2021, 16.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  23 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Baskonia taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 23-erako zenbakiak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 24 zenbakia eraman beharko du

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2022 
### Udako merkatua 2021 
### Estatistikak 
*3okalariak guztira: 31*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosilizazio (hizkuntza)

**Fosilizazioa** hizkuntzalaritzan, hitz egiten den hizkuntza batean antzinako (edo orain dela ez hainbesteko) esakerak, esaldiak edo esamoldeak mantentzen direnean esaten da. Esakera hauek, bitxiak edo lekuz kanpokoak izan daitezke egoera formaletan edo beste eskualde batean.

## Hitanoaren adibideak 
Lagunarteko euskaran eta agureen artean bereziki, Bizkaiko kostaldean badaude hitanozko fosil batzuk nahiz eta euskara mota hori eskualde hauetan desagertua egon. Lekeitioko adibideakː

"Ekarrik hori", "hartuik hori", "emoixonak hori".
José Antonio Ubierna

**José Antonio Ubierna Eusa** (Argecilla,  - Madril, ) espainiar legelari eta politikaria izan zen.

1918 eta 1923 artean senataria, 1927an diputatu bilakatu zen. Espainiako Auzitegi Goreneko fiskala, Bizkaiko gobernadore zibila ere izan zen.
Deportivo Alavés 2021-2022

Entrenatzailea:  Julio Velázquez (2022-Egun,31.jardunalditik)  Jose Luis Mendilibar (2021-22,19-30 jardunaldiak)  Javi Calleja (2021,18.jardunaldirarte)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa izan du denboraldian zehar.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Mini Glorias taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2022 
### Udako merkatua 2021 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 35*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madame de Montespan

**Françoise-Athenaïs de Rochechouart, Montespango Markesa**, **Madame de Montespan** bezala ezagunagoa (Lussac-les-Châteaux, 1640ko urriaren 5a - Bourbon-l'Archambault, 1707ko maiatzaren 27a) Luis XIV.a Frantziakoa erregearen maitale ofiziala () izan zen.

Nobleziako familia batean jaio zen. Gabriel de Rochechouart, Mortemarteko dukea eta Tonnay-Charenteko printzearen alaba izan zen. 1663an Louis Henri de Pardaillan de Gondrin, Montespango markesarekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten.

1667an Luis erregearen maitale bihurtu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten. 1674an senarrarengandik banandu zen.

Gortean izan zuen eraginak hamarkada bat iraun zuen, harik eta Pozoien aferak inplikatu zuen arte. Des Fontanges dukesa Montespanen aurkari bihurtu zen eta bat-batean hil zen. Hainbat pertsona hil zituzten sorginkeriagatik eta hilketagatik.

1691n komentu batera erretiratu zen.
thumb|Madame de Montespan eta lau seme-alaba: *Mademoiselle de Nantes*; Vexingo kontea; *Mademoiselle de Tours*; Maineko dukea

## Kanpo estekak
Amina Hussein

**Amina Hussein** (Qamishli, Rojava, 1986) kazetari eta itzultzaile kurdua da.

## Biografia 
Siriako hego-ekialdean dagoen Qamixli hiri kurdu-siriarrean jaio zen, baina kazetari gisa Bartzelonan trebatu zen. Bere herrialdean unibertsitatera joateko ezintasunaren aurrean, Bartzelonan finkatu zen 2006an errefuxiatu politiko gisa. 11 urteren ondoren, 2017an Kazetaritzan lizentziatu zen Pompeu Fabra Unibertsitatean.

### Kazetari ibilbidea 
Kataluniako hainbat hedabidetan eta Kurdistangoetan lan egin du. 2017an, Carles Puigdemont presidentea elkarrizketatu zuen Kataluniaren independentziari buruzko erreferendumaren bezperan. Pikara Magazine aldizkari feministan ere zenbait ekarpen egin izan ditu.

Herri kurduaren askatasunaren eta subiranotasunaren defendatzailea da, eta ahots kritikoa da errefuxiatuen krisian dauden Europako politikekin.

Tarteka Kurdistanera itzultzen da Amina Hussein, hango istorioak jaso eta zabaltzeko. Bartzelonan bizi da, eta etxetik kilometro askora egon arren, herria eta familia beti presente ditu. Hitzaldi, hedabide eta sare sozialen bidez, Estatu Islamikoak (EI) hango herritarrei eta batez ere emakume kurdu-yazidiei egiten dieten jazarpena salatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Andreak iraultzaren protagonistak dira* Berria, 2021.05.27
* Amina Hussein. Twitter
* Amina Hussein. Facebook
* Amina Hussein. Linkedin
Andrés Pico

**Andrés Pico** (1810eko azaroaren 18a - 1876ko otsailaren 14a) rantxero arrakastatsu californio bat izan zen, komandante militar bezala aritu zena Ameriketako Estatu Batuek Mexikon esku hartu zutenean. Estatu batzarrerako eta senatari izateko aukeratua izan zen Kalifornia estatu bihurtu zenean. Aldi berean, brigadier jeneral bezala komisionatua izan zen estatuko milizian.

## Bizitzako lehen urteak 
Andrés Pico San Diegon jaio zen, Espainia Berriko Las Californias eskualdean, 1810ean. Gurasoak José María Pico eta María Eustaquia López izan zituen, jatorriz amerikarrak, espainiarrak eta afrikarrak. Andrés Pico Pío Picoren anaia izan zen, Kalifornia Garaiko gobernari bezala lan egin zuena.

## Kanpo estekak
Joaquín Murieta

**Joaquín Murieta** (edo Murrieta) (1829-1853), **El Doradoko Robin Hood** ere deitua, mexikar pertsonaia mitiko bat izan zen. Bere istorioa Kalifornian kokatzen da 1850eko hamarkadako urrearen sukarraren garaian. Era batera edo bestera, aktibista politiko batzuentzat bere izenak Latinoamerikako erresistentzia sinbolizatu du, anglohiztunek Kaliforniako lurretan zuten nagusitasun ekonomiko eta kulturalaren aurrean.

## Kanpo estekak
Die Brücke (taldea)

**Die Brücke taldea** 1905. urtean Dresde hirian (Alemania) Ernst Ludwing artistaren eskutik sortzen den talde espresionista da. XX. mendeko lehen erdialdeko zatian.

Talde alemaniar honek espresionismoari atea zabaldu zion, postinpresionismoaren eta zine zein argazkigintzaren esparruan gertatu ziren aurrerapenen ondoren sortzen diren abangoardia artistikoen artean garrantzitsuenetarikoa izan zen bati hain zuzen.

## Sortzaileak 
Sortzaileak, artista alemaniar espresionistak dira, denak Dresdeko hirian arte ikasketak burutu zituztenak.

* Ernst Ludwing Kirchner (1880-1938)
* Erich Heckel (1883-1970)
* Fritz Bleyl (1880-1966)
* Karl Schmidt -Rottluff (1884-1976)

1906. urtean beste bi artista gehituko dira taldera Max Hermann Pechstein (1881 - 1955) eta Emil Nolde (1867 - 1956). 1910. urtean Otto Müller (1874 - 1930).

## Izenaren jatorria 
Die Brücke izenak *zubia* esan nahi du. Kideak Friedrich Nietzsche filosofoaren ideia honetan oinarritu ziren taldea izendatzerako orduan: "gizadiarentzat helburua ez da izatez bizitza bera bizitzea, baizik eta zubiak eraikitzea etorkizun hobe baterantz".

## Ezaugarriak 
Margolaritza eta grabatu-teknika landu zuen talde honek garaiko akademizismo burgesarekin apurtu nahi izan zuen; "hauen ustetan arte berri bat sortu beharra zegoen gizarte berri batentzat". Talde honek, aurrerago espresionista guztiek egingo zuten bezala, pentsamolde eta bizimolde burgesak kritikatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serbiako Eliza Ortodoxoa

**Serbiako Eliza Ortodoxoa** () Eliza Ortodoxoko hamabost eliza autozefaloetako bat da. 16 milioi fededun biltzen ditu, gehienak, Serbia, Montenegro, Bosnia-Herzegovina, Ipar Mazedonia eta Kroazian bizi direnak.

Eslaviar eliza kristaurik antzinakoenetako bat da: tradizioaren arabera, bere jatorria, 1219an du, Sava Serbiakoak sortua izan zelarik.

## Kanpo estekak
Joseph Gallieni

**Joseph Simon Gallieni** (Saint-Béat, 1849ko apirilaren 24a - Versailles, 1916ko maiatzaren 27a) frantziar militarra izan zen.

Jatorri korsikar eta italiarreko familia batean jaio zen eta akademia militarretan ikasi zuen. 1870ean Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen. Sedango guduan borrokatu zuen eta Bazeillesko guduan harrapatua izan zen.

1876an Frantziako armada kolonialean hasi zuen ibilbidea Senegalen eta Niger Garaira egindako espedizio bateko buru izan zen. Reunionen eta Martinikan ere izan zen. 1886an Sudan Frantseseko gobernadore izendatu zuten eta Mahmadu Lamineren matxinada zanpatu zuen.

1892tik 1896ra Frantziako Indotxinan egon zen koronel. Han arrakastaz borrokatu zen nazionalisten aurka.

1896tik 1905era Madagaskarreko gobernadore frantsesa izan zen. 1897an monarkia ezabatu eta Ranavalona III.a erregina erbestera bidali zuen.

1905ean Frantziara itzuli zen Lyongo gobernadore militarraren postura. Bosgarren Armada zuzendu zuen 1914an erretiratu zen arte.

Lehen Mundu Gerra hasi ondoren, erretirotik itzuli eta Parisko gobernadore militar izendatu zuten. Hiriko taxiak konfiskatu eta soldaduak bidali zituen Marneko gudura. 1915eko urrian Gerrako ministro izendatu zuten eta 1916ko maiatzean hil zen. 1921ean mariskal mailara igo zuten.

## Lanak 
* «''Mission d'exploration du Haut-Niger en 1879-81*»;
* «*Deux campagnes au Soudan français en 1886-1888*»;
* «*Trois colonnes au Tonkin*»;
* «*La pacification de Madagascar''».

## Ikus, gainera 
* Gallieni (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
Suez (enpresa)

**Suez** frantziar, ur, elektrizitate eta gas natural ekoizle, hornitzaile eta banatzailea izan zen. 1997an sortu zuten Compagnie de Suez eta Lyonnaise des Eaux batuz. Munduko beste herrialdeetan lan egin zuen 2008an Gaz de France bat egin zuen arte. Biek GDF Suez sortu zuten, egun Engie dena.

## Kanpo estekak
Hamahiru ate

***Hamahiru ate. Umore beltzaren antologia*** 1985ean Joseba Sarrionandia eta Mitxel Sarasketak plazaratu zuten ipuin bilduman baten itzulpena da. Garaian arrakasta izan zuen. Antologian oso autore desberdinak biltzen dira. Lan honekin itzultzaileek nolabait Jon Miranderen tradizioa aldarrikatzen zuten: "Euskarazko literaturan, eta gure umore beltzaren eskasian, Jon Mirandek eman izan ditu ipuinik politenak". Sarasketa eta Sarrionandia presondegian ondu zuten itzulpena. Lehenengo edizioak *Hamairu ate* izenburua zekarren.

## Bildutako ipuinak 
Bilduma hitzaurre batekin eta Sarrionandiaren 2018an idatzitako epilogo batekin. Ipuinak, bestetik, oso desberdinak dira haien artean: batzuk aforismoak diren bitartean, beste batzuk ipuin laburrak dira.

* Ambrose Bierce: Ipuin labur batzuk.
* Hector Hugh Munro "Saki": "Gonbidatuak".
* Francis Picabia: Ipuin labur eta aforismoak.
* Franz Kafka: "Zubia".
* Sakutaro Hagiwara: "Hil ez zen olagarroa".
* Anibal Machado: "Biaduktoko suizida".
* Max Aub: "Hilketa mexikanoak".
* Leonora Carrington: "Debutantea".
* Virgilio Piñera: "": Hiru ipuin labur.
* Kostas Axelos: Bost ipuin labur.
* Gabriel García Márquez: "Zerbait izugarri gertatu behar da herri honetan".
* Pere Calders: Ipuin laburrak.
* Gonzalo Suárez: Hiru ipuin labur.

## Bibliografia 
* *Hamahiru ate. Umore beltzaren antologia*. Elkar, Donostia, 1985. Mitxel Sarasketarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburua armiarma.eus gordailuan.
Eduardo Alquinta

**Eduardo Fernando Alquinta Espinoza** (1945eko urtarrilaren 22a - 2003ko urtarrilaren 15a), bere lagunek eta jarraitzaileek **"Gato" Alquinta** izenarekin ezagutzen dutena, Txileko Los Jaivas folk/rock progresibo taldeko gitarrista eta ahotsa izan zen, Txileko talde zaharrena. Bihotzekoak jota hil zen Coquimbon, Txilen, oporretan zegoela.

## Kanpo estekak
Gaz de France

**Gaz de France** frantses estatuko gas natural ekoizle, hornitzaile eta banatzaile bat da. Sozietate anonimo gisa eratu zuten 1946an Électricité de Francerekin batera. Europako beste herrialdeetan lan egin zuen 2008an Suezekin bat egin zuen arte. Biek GDF Suez sortu zuten, egun Engie dena.

## Presidenteen zerrenda 
* Robert Hirsch : 1970-1975
* Pierre Alby : 1979-1986
* Jacques Fournier : 1986-1988
* Françis Gutmann : 1988-1993
* Loïk Le Floch-Prigent : 1993-1996
* Pierre Gadonneix : 1996-2004
* Jean-François Cirelli : 2004-2008

## Kanpo estekak
Ospitalekoak

***Ospitalekoak*** 2010ean Mikel Antzak (Mikel Albisuren izengoitia) plazaratutako lehen eleberria da. Liburuan oroimen pertsonalak eta bizipenak jasotzen ditu preso baten inguruko eleberrian. Frantziako Fresnes espetxean (Fresnes (Val-de-Marne)) idatzi zuen; lan horretan hiru urtez aritu zen. Liburuaren zuzenketak baita preso dagoen Soledad Iparragirrek egin zituen, Mikel Antzaren neskalaguna.

## Argumentua 
Preso bat bere neskalagunari idazten dio kartzela-ospitaletik, egoera horretara nola iritsi den azaltzen, argumentuak aurrera egin ahala gertakari estrainio eta ezustekoen kate bat bihurtzeraino. Oroitzapen eta sentiera barnekoiz bustitako eleberria da, gatibutasunari buruzko kronika zorrotza, ihes eta libertate desiraren aldarria bezain beste.

Horrela laburtu zuen argumentua Gorka Bereziartuak: "Mikel izeneko euskal preso politikoa da nobelako protagonista eta narratzailea ere. Kartzelako ospitalera eraman dute, puskatutako atzamarra birgaitzeko. Baina ospitalean dena okertuko da, eta gurpildun aulkian bukatuko du; ezinduta idazteaz aparteko zeregin guztietarako. Hori nola gertatu den jakin bitartean, beste istorio batzuk harilkatzen joango dira: arrebaren mutil-laguna hiltzeagatik kartzelan sartu duten Dimitrirena; 1936ko Gerran gudari ibilitako Xabierrena; eta, batez ere, Mikelen beraren iragana. Narratzailearen pentsamenduek ematen diete lotura istorio guztiei".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Liburuaren aurkezpena Josu Landa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Josu_Landa)ren eskutik, 2010eko ekainaren 5ean, Larrabetzun, Literaturia 1011 jardunaldietan.]
Miguel Enríquez

**Miguel Humberto Enríquez Espinosa** (Talcahuano, 1944ko martxoaren 27a. Santiago, 1974ko urriaren 5a) medikua, politikoa, iraultzailea eta Ezker Iraultzailearen Mugimenduaren (MIR) sortzailea izan zen 1965ean. Erakunde horren buru izan zen 1967tik, DINAKO agenteek 1974an burututako operazio batean hil zuten arte.

Miguel Enríquezek konstituzio-biltzarrean parte hartu zuen tesi militarra azaltzen. Tesi horren egileak ziren: Miguel Enríquez («Viriato»), Marco Antonio anaia («Bravo») eta Marcello Ferrada de Noli («Atacama»). Tesiaren izenburua *La conquista del poder por la vía insurreccional* da, eta fundazioaren kongresuan onartu zen. Miguel Enríquez MIR-eko lehen zuzendaritza nazionaleko kide izendatu zuten, Batzorde Nagusiko kide.
### Estatu-kolpea eta hilketa 
1973ko irailean Kolpe Militarraren ondoren, Miguel Enríquezek eta MIR-eko beste kide batzuek atzerriko enbaxadetako asilo politikoaren ideia baztertzen dute. Augusto Pinocheten diktaduraren aurkako ezkutuko jarduerak antolatzen hasi ziren. Kolpearen ondoren, agintariek gehien bilatzen dutenetako bat da Enríquez. Haren jazarpena 1974ko urriaren 5ean amaitu zen erahil zutenean . 

2019an, Miguel Krassnoff, Teresa Osorio eta Rodolfo Concha DINAko agenteak zigortu zituzten Enriquezen hilketagatik.  

Pablo Milanés kantautore kubatarraren *Yo pisaré las calles nuevamente* abestia Miguel Enriquezi egindako omenaldia da, askok Salvador Allenderentzat konposatu zela uste badute ere. Musikari berak hala esan zuen, gaia 1974ko urriaren 5ean idatzi zuela, hilketaren berri izan eta "*hogei minutu geroago".*
Stefan Wyszyński

**Stefan Wyszyński** (Zuzela, Batzarreko Polonia, Errusiar Inperioa, 1901ko abuztuaren 3a - Varsovia, 1981eko maiatzaren 28a) poloniar kardinala izan zen.

Włocławekeko apaiztegian ikasi zuen eta bere 23. urtebetetzean apaiztu zen. Zuzenbide Kanonikoa eta Gizarte Zientziak ikasi zituen Lublingo Unibertsitate Katolikoan eta ikasketak zabaldu zituen Europan. Włocławekeko apaiztegian irakasle izan zen eta alemaniarren inbasioaren ondoren postua utzi zuen naziek bilatu zutenean. Matxinatuen kapilaua izan zen Varsoviako matxinadan. Judu batzuk ere babestu zituen.

1945ean bere apaiztegia berreraikitzera itzuli zen. 1946an Lublingo gotzain izendatu zuten eta 1948an Gniezno eta Varsoviako artzapezpiku. 1953ko urtarrilean, Pio XII.a aita santuak kardinal eta Poloniakoa primatu izendatu zuen.

1953an Poloniako agintari komunistek atxilotu zuten eta 1956ko Poloniako Urriaren ondoren askatu zuten. 1966an Polonian ospatu zuen kristautasunaren milagarren mendeurrena, baina ez zioten utzi herrialdetik kanpo bidaiatzen.

1978an, Karol Wojtyła bere laguna aita santu aukeratu zuten eta 1979an Polonian hartu zuen.

2021eko irailaren 12an beatifikatu zuten.