Iruñeko Topaketak

**Iruñeko 72ko topaketak** Iruñean 1972ko ekainaren 26tik uztailaren 3ra ospatu ziren arte topaketa internazionalak dira. Topaketa hauek abangoardia eta tradizioaren arteko tentsioa erakutsi zuten.

Fernando Huici kritikoak horrela definitu zituen: "sortzaileen arteko mugak eta tradizio kulturalak indargabetzeko irekia egon den mestizaje bat". Topaketa hauek Iruñea artearen munduaren erdigunean jarri zuten Spoletoko jaialdia, Kasselen Dokumenta 5 eta Beneziako bienalaren XXXVI. edizioaren moduko arte topaketekin batera.

## Historia 
### Testuingurua 
1970eko hamarkada, frankismoaren azkenengo urteak, urte gatazkatsuak dira langile mugimenduaren indar hartzearen ondorioz, mugimendu independentista eta talde armatuak direla eta besteak beste. Urte horien bueltako gertakari adierazgarrien artean hurrengoek istilu giroaren ideia bat ematen dute: Borboi-Parmaren kanporaketa 1968ko abenduan, 1969ko urtarrilleko salbuespen egoera, ETAko militanteen kontrako burgoseko auzia 1970ean, 1972an Erandion kutsaduraren kontra egindako manifestazioan egondako 3 hildakoak, militante, ikasle eta intelektualen kontrako epaiketak Ordena Publikoko Auzitegiaren eskutik eta arteak politizazioruntz hartu zuen norabidea.
thumb|Ezkerretik eskuinera, Rafael Ruiz Balerdi, Remigio Mendiburu, Jorge Oteiza, Roberto Puig, Eduardo Chillida, Nestor Basterretxea eta Jose Antonio Sistiaga.  Irun (1966), Oteizaren estudioa.
Bestalde, euskal esfera artistikoa proeiktu kultural euskaldun baten sorrerarekin lotu behar dugu urte hauetan. 60ko hamarkadatik bazegoen abstrakzioan oinarritutako estetika baten bidez "euskal arte berri" bat eraiki nahi zuen eszena artistiko bat. Honetan hainbat artisten batasunak eragin handia izan zuen. Honen adibide dira, Nafarroako *Danok* taldea, Bizkaiaiako *Emen* taldea, Gipuzkoako *Gaur* taldea eta Arabako *Orain* taldea. 

1966tik Iruñeako Topaketak arte arte euskaldunaren 3 erakusketa garrantzitsu egin ziren. Alde batetik, 1966ean Donostiako Baradiaran Galerian, eta Gasteiz eta Bilboko Museoetan aipatu ditugun Gaur, Emen eta Orain taldeak aurkeztu ziren; ez ordea Nafarroako Danok taldea. Bestalde, garrantzitsuak izan ziren ere Mexikoko Erakusketa (1970), Barakaldoko Arte Euskaldunaren Erakusketa (1971-1972).

Panorama artistikoan teknika eta testuingurutik haratago doazen beste aldaketa batzuk ere ematen ari ziren. Honekin lotuta garrantzitsua da aipatzea "publikoa" eta "pribatua" denaren arteko eztabaida. Momentu honetan arlo pribatua espazio publikoarengatik baldintzatua zegolaren kontzepzioa sortzen hasten da eta honekin, arteak eguneroko bizitzari garrantzia ematen hasten dio "arte-bizitza" tendentzien eskutik. Topaketetan partehartzaile izan zen Smithsonek zioen arte publikoa sortu zela paisaia guztiak (artifizial zein naturalak) goitik beherako eta behetik gorako eraikuntza prozesu baten ondorio bezala ikusten hasi zirenean. Espazioaren eraikuntza prozesu kolektibo horrek mentalitate aldaketa bat suposatu zuen. Horretaz gain, merkatutik eta artearen instituzioetatik at zeuden erabakiak hartzea ahalbidetu zuen

Iruñeako Udaletxeko zinegotzia izan zen baita Nafarroako Foru Aldundiako presidenteordea 1964tik 1971ra. Horretaz gain Nafarroako Kutxako zuzendaria ere izan zen. Konkretuki 16 toki ezberdinetan eraman ziren aurrera topeketak. Haien artean 3 Erregeen Hotela, Gobernu militarraren aurrean jarri zuten karpan, Zitadelan, Nafarroako Kutxako Kultura aretoan, Sarasate pasealekuan eta Nafarroako Museoan.  

Formula hau jarraituz publikoak garrantzia handia hartzen du izan ere publiko eta obraren arteko harremana erdigunean dago. Honen adibiderik argiena Equipo Cronicaren Espectador de Espectadores artelana daukagu. Honetan, artistek, brigada politiko sozialeko agente sekretu bat irudikatzen zuten ehundaka eskultura ikusleen artean Iruñeako espazio ezberdinetan kokatu zituzten, publikoaren eta obraren arteko mugak apurtuz eta hauen arteko interakzioa sustatuz.
## Polemikak 
Aspektu askotan Topaketa hauek frankismo berantiarraren barruan pentsamendu askatasunerako espazio izan ziren arren, ez zen zentsuraz, gatazkaz eta polemikaz salbu egon.

Polemika ez zen Topaketen egunetara mugatu izan ere aurretik, apirilaren 17an ospatutako artista euskaldunen Asanbladan, hurrengoa esan zen topaketen inguruan: "arazo nazionalik gabeko nazioarteko prestigiozko politika ustiatzeko balioko lukete, euskarari muzin eginez eta Euskal Herriaren adierazpen kulturalari eusten zaion atzerapena proiektatuz". Gainera, ikusle eta obraren arteko harremana zuzena izan zen eta hauetako eskultura ugari apurtuak edo lapurtuak izan ziren.

Azkenik, ezin dugu ahaztu parte hartu zuten 350 artistetaik 5 zirela nafarroakoak, tokiko artistei eman zitzaien babes eskasa erakusten duena.

## Oihartzunak 
Aspektu komunikatiboari begira, Topaketen antolaketaren hasieratik berebiziko garrantzia eman zitzaien aspektu eta proiekzio mediatikoari. Prentsa gabinetea Juan Manuel Bonet eta Carlo Alcolearen esku egon ziren eta prentsa internazionalaren ardura Josephine Markovitzen ardurapean. Bestalde TVEko Galeria programarako bi kapitulo grabatu ziren, nahiz eta NODOak, berriemaile ofizialak, ez zuen Iruñeako Topaketen informaziorik eman 

Artearen eszenari dagokionez, topaketa hauek pintura informalista eta abstraktoaren etaparen amaiera suposatu zuten, ordura arte erregimenaren politika kultural ofizialaren ezaugarri zena 1972ko topaketen antzera, XXI. mendeko ikuspegitik Iruñeko 72-22 Topaketek elkarrizketa eta gogoeta intelktual eta kulturalen izaerari eutsi nahi zioten.

Ramón Andrés saiakeragile, pentsalari eta poetaren eskutik antolatu zen programazioa eta topaketek ia ehun pentsalari eta artista hartu zituzten.
### Sofia Erregina Museoa 
1997an Sofia Erregina Museoak topaketa hauek birgogoratzen zituen exposizio bat antolatu zuen: "Los encuentros de Pamplona 25 años después".

2009ko urriaren 28tik 2010eko otsailaren 22ra aldiz "Encuentros de Pamplona 1972: Fin de Fiesta del arte experimental" antolatu zuten. Honetan Eduardo Txillidaren, Jorge Oteizaren, Nacho Criadoren, Francesc Torresen obrak ikusgai egon ziren.

Erakusketa hau Topaketen inguruko lan akademiko batekin batera antolatu zen eta Nafarroako Museoan (2010eko martxoaren 25etik 2010eko ekainaren 13ra) zein Zitadelan (2010eko martxoaren 25etik 2010eko ekainaren 3ra) ikusgai egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Los Encuentros de Pamplona