open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Police Academy 6: City Under Siege

**Police Academy 6: City Under Siege** (euskaraz *Polizia Akademia 6: Hiria Setiopean*) 1989ko Peter Bonerz estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Bubba Smith, Michael Winslow, David Graf, Marion Ramsey, Leslie Easterbrook, Lance Kinsey, Bruce Mahler, Kenneth Mars, Matt McCoy, G. W. Bailey eta George Gaynes aktoreek antzeztu zuten.

Police Academy frankiziaren seigarren filma da, bai eta 1980ko hamarkadan burututako sail honetako azken filma ere. Hurrengo jarraipenak bost urte itxaron behar izan zituen, *Police Academy: Mission to Moscow* (1994), nagusiki jada urtez-urte zinemaratzen ziren sail honetako filmeek iraganeko filmek bezainbesteko arrakastarik lortzen ez zutelako.

## Argumentua 
Lassard sarjentua (Matt McCoy) eta bere polizia talde xelebreari hiria izutua duten eta bertako banketxeak eta bitxitegiak lapurtzen ari diren lapur talde bat atzemateko ardura eman zaie. Lapur talde hau hiru gaizkilek osatzen dute, baina beren arrakasta handia heuren adimen eskasaren parekoa da, Harris kapitainaren (G. W. Bailey) amesgaiztoa ere bilakatu dira, azken honek Lassard sarjentuarekin batera, lapurren buru den "Buru Nagusia" (Kenneth Mars) deritzon kide misteriotsua atzeman arte ez dute atsedenik izango.

## Aktoreak 
### Poliziak 
* Matt McCoy: Nick Lassard sarjentua
* Michael Winslow: Larvell Jones sarjentua
* David Graf: Sgt Eugene Tackleberry sarjentua
* Bubba Smith: Moses Hightower tenientea
* Marion Ramsey: Laverne Hooks sarjentua
* Leslie Easterbrook: Debbie Callahan tenientea
* George Gaynes: Eric Lassard komandantea
* G. W. Bailey: Thaddeus Harris kapitaina
* Lance Kinsey: Proctor tenientea
* George R. Robertson: Henry Hurst komisionatua
* Bruce Mahler: Douglas Fackler sarjentua

### Bestelakoak 
* Kenneth Mars: Alkatea / "Buru Nagusia"
* Gerrit Graham: Ace
* Brian Seeman: Flash
* Darwyn Swalve: Ox
* Sippy Whiddon: M.G.
* Allison Mack: Neskatoa
* Arthur Batanides: Kirkland jauna
* Dean Norris: Polizia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irula

**IRULA** 1980ko hamarkadan Mundakan sorturiko rock taldea izan zen.

## Historia 
IRULA rock musika taldea Mundaka herrian sortu zen, 80. hamarkada erdian eta gehienbat gaztelaniaz abesten zuen nahiz eta kantaren bat euskaraz ere abestu. Euskal Rock Erradikalaren barruan, bere kantu gehienak garai horietan ohikoak ziren protesta abestiak egiten zituzten nahiz eta bere abesti ezagunenaren gaia horrelakoa ez izan.

Piruk gidatzen zuen banda, aurretik, The Pretty Horses edota Saldiak taldeetan ibilitako kitarrajolea. Maketatxo bat ekoiztu ondoren, Piru eta Jon Ander bikotea Bermeo herriko Crater heavy taldeko bi kiderekin elkartu ziren, Joni (bateria) eta Jose (baxua), Irula Express taldea eratzeko.

1986. urteko otsailaren 2an, Bilbo hiriko Garage aretoan jo zuten lehen aldiz jendeaurrean. Ondoren, Irula Express taldean aldaketa batzuk izan ziren eta IRULA bezala soilik jarraitu zuten aurrera. 1987. urtean, Gernika 37/87 jaialdiko lehen egunean jo zuten, Joni Guarrotxena (bateria), Asier Gusmano  (baxua) eta Jose M. Aspiunza "Piru" (abeslaria eta gitarra) osatzen zuten IRULA taldea. .

1989. urtean, Irula taldekoek "Las bragas", bere lehen diskolana, kaleratu zuten Basati Diskak zigiluari esker. Tsunami (Donostia) estudioetan ekoiztu zuten ia urtebete lehenago. 13 kantu biziak ziren, punk ikutuekin ("Mundaka city"), The Ramones edota Rolling Stones ("Tell me") bidean. Edorta Jimenez euskal idazleak "Alkohol" kanta idatzi zien. 1996. urtean, Irula taldekoek bere bigarren diskoa kaleratu zen, "Sakarra", DDT Banaketak zigilupean. Batiz kitarrajoleak, besteak beste, lagundu zien lan horretan. 2012. urtean, Casus Belli rock taldekoek Irula taldearen "Gaztetxea" kantaren bertsio bat moldatu zuten.

Bere kantarik ezagunena "Las Bragas" izan zen eta youtuben emanaldi ezberdinetan ikusgai dago.

## Partaideak 
Partaideak zuzenekoetanː

* Jose M. Aspiunza  (abotsa, gitarra)
* Jon A. Monasterio (gitarra, baxua)
* Joni Guarrotxena (bateria)
* Asier Gusmano  (baxua)
* Kapi Guarrotxena (gitarra)
* Dani Rementeria (gitarra)
* Iñaki Agirre (bateria)
* Fernando Navarro (baxua)
* Jon Fresko (bateria)
* Igor Arzanegi (baxua)
* Jose Krater (baxua)
* Imanol Monasterio (saxofoia)
* Danel Garay (gitarra)
* Casus Belli Taldea (bateria, baxua, gitarra)

Beste partaideak: (grabaketetan bakarrik)

Ernesto Alava (bateria)

Jabi Bahia (bajo)

Rufo Urbina (ritmokutxa)

Jose Mono (bajo)

Alberto Batiz (gitarra)

## Diskografia 
* *Las Bragas* (1989)
* *Sakarra* (1996)

Lehen diska honen abestiak beheko hauek dira, horietako batzuk youtuben ikusgai daudeː

1.- Las Bragas

2.- Mundaka City

3.- Alkohol

4.- Chicos y Chicas

5.- Años de Caña

6.- Tu Matx

7.- Tortura

8.- Recuerdo

9.- Kojón

10.- Gaztetxea

11.- Kristin

12.- Las Ballenas

13.- Hilak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoxin

[thumb|[Alhambrako (Granada) antoxina, XIV.. mendekoa.]]
**Antoxin** edo **situla**, ura hartzeko eta edateko erabili izan den metalezko ontzi kirtenduna.  Situla hitza latinetik dator, *situla*. Putzuetatik edo beste ontzietatik ura ateratzeko objektua zen eta eliza katolikoan, ur bedeinkatua eramateko erabiltzen da oraindik; beraz, erlijio funtzioa handia izan du beti. Metalezkoa zein bolizkoa izaten zen.

## Historia 
Historikoki Burdin Arotik Erdi Aroaino erabili izan da. Plutarco eta beste iturri idatzien arabera Isisen sinboloa zen: jainkosa Nilo ibaitik hartutako urez betetako ontzi bat eramaten irudikatzen zen. Ontzi horrek itxura borobila izaten zuen, batzuetan beheko aldean titiburu itxurako elementu batekin, emetasunaren ikurra, alegia. Tenpluetara urez edo esnez beteta eramaten zen, botozko gauzaki moduan.

Beste aldaera anitz baditu euskalki ezberdinetan:  antuxun, antuxin,   antoitxin,  andosin, antuxan...

## Metal esmaltatuzko ontzi heldulekuduna 
Zarautz aldeko euskaran, antoxin edo antuxun bat ura hartzeko eta edateko erabiltzen den metalezko edota metal esmaltatuzko ontzi heldulekuduna da. 

Garai batean aski erabilia izan ohi zen edari hotzak zein beroak edateko egokia zelako, eta sutan berotzen ere jar zitekeelako. Gosari txikia egiteko, kafea hutsik edo likoreren batekin goizean goiz hartzeko edota su txikian berotutako zerbait hartzeko sarri erabiltzen zen. Jatorri edo iturburu onetik emaitza ona datorrela adierazteko esan ohi da:*Antoxin onak ardo ona*.

thumb|Isis jainkosaren emakume-apaiz bat antoxin batez.
erdian|thumb|Metalezko katilu esmaltatua edo antxolina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Txebotariov

**Nikolai Grigorovitx Txebotariov** (; , *Mikola Gryhorovich Chobotariov*; 1894ko ekainaren 15agreg./ekainaren 3ajul. - 1947ko uztailaren 2a) matematikari sobietarra izan zen, Kamianets-Podilskyn (Ukraina) jaio eta Moskun hil zena. Bere ekarpen ezagunena Txebotarioven Dentsitate Teorema da.

## Biografia 
1912an, Kieveko Unibertsitatean sartu zen, non Dmitri Grave Ukrainako matematikari garrantzitsuenaren ikaslea izan zen. 1916an, lizentziatu zen, eta 1918an, maisutza lortu zuen. 1922an, Dentsitate Teorema frogatu zuen, Frobeniusek susmatua berrogeita hamar urte lehenago. Teorema horrek Dirichlet-en zenbaki lehenei buruzkoa orokortzen du progresio aritmetiko batean.

Ukrainako Zientzien Akademiako doktoretza jaso zuen 1922ko emaitzetan oinarritutako tesia defendatuz, eta 1928an, Kazango Unibertsitateko irakasle izatera iritsi zen, non gainerako bizitza eman zuen. Bertan, 1934an sortu zuen gaur egun bere izena duen Matematika eta Mekanika Institutua. SESB-ko Zientzien Akademiako kide izan zen. 1948an, Sobietar Batasuneko Estatuko Saria jaso zuen, eta Leninen Ordena ere jaso zuen merezimendu zientifikoengatik.

## Ekarpenak 
Lehen aipatutako dentsitatearen teoremaz gain, Txebotariovek polinomioen aljebran ere egin zuen lan. Galoisen teoriari zenbait lan eskaini zituen, gaiari buruz bi liburukiko liburu bat idatziz "Galoisen Oinarrizko Teoria" (1934, 1937), eta Galoisen lanen itzulpena errusierara bultzatuz. Era berean, Lie taldeetan lan egin zuen, eta 1940an idatzi zuen gaiari buruzko errusierazko lehenengo testua, "Teoriya grupp Li" (Lie Taldeen teoria).

## Argitaratutako liburuak 
* Teorii Galua Osnovi, Ch. I (1934, 2004an berrargitaratua)
* Teorii Galua Osnovi, Ch. II (1937, 2004an berrargitaratu)
* *Grupp Li Teoriya.*  (1940, 2003an berrargitaratu)
* *Teoriyu v algebr Vvedenie.* (1949)

## Kanpo estekak 
* O'Connor, Robertson John J. ;, Edmund F., Nikolái Chebotariov ingelesez « » (), Mactutor Historyek of Mathematics agiritegian gorde dezan, Saint Andrews Unibertsitatea, http:  .
* N G Txebotariov Matematika eta Mekanika Institutua, Kazango Unibertsitatea
Police Academy: Mission to Moscow

**Police Academy: Mission to Moscow** (euskaraz *Polizia Akademia: Misioa Moskun*) 1994ko Alan Metter estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. George Gaynes, Michael Winslow, David Graf, Leslie Easterbrook, Claire Forlani, Ron Perlman, Christopher Lee, Charlie Schlatter eta G. W. Bailey aktoreek antzeztu zuten.

Police Academy frankiziaren zazpigarren eta azken filma da. Gerra Hotzaren ondorengo Errusian girotua dago.

## Argumentua 
Oraingoan, Polizia Akademiako kide xelebreak Moskura joan eta errusiar poliziarekin elkarlanean arituko dira. Beren helburua Konali (Ron Perlman) deritzon gaizkilea atzematea da, mundu osoko segurtasun sistema sofistikatu guztiak kontrolatzeko gai den programa bat sortu eta edonon lapurretak burutzen ari baita.

## Aktoreak 
### Moskura doazen estatubatuar poliziak 
* Michael Winslow: Larvell Jones sarjentua
* David Graf: Eugene Tackleberry sarjentua
* Leslie Easterbrook: Debbie Callahan kapitaina
* George Gaynes: Eric Lassard komandantea
* G. W. Bailey: Thaddeus Harris kapitaina
* Charlie Schlatter: Kyle Connors kadetea

### Errusiarrak 
* Christopher Lee: Aleksandr Nikolaevich Rakov
* Ron Perlman: Konstantin Konali
* Claire Forlani: Katrina
* Gregg Berger: Talinsky tenientea
* Alexander Skorokhod: Boris Yeltsin
* Vladimir Dolinsky: Mandatu-mutila
* Maria Vinogradova: Gorky Parkeko emakume adindu poltsaduna
* Nikolai Pastukhov: Familia burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Falazia naturalista

Etika filosofikoaren arabera, **falazia naturalista** G. E. Moore britainiarrak 1903an proposaturiko falazia da. Moorek erredukzionismo bat kritikatzen du:

ezaugarri naturalak dituen zerbait 'ona' dela proposatzen duena.

Falaziak David Humeren izan-behar izan arazoaren antzekoa da baina Moorek ez du errealismo moraleko kategoriak erabiltzen. Falazia naturalistaren erabilera nagusiak honakoak dira: "hau naturala da; beraz, moralki onargarria da" edo "ezaugarri hau ez da naturala; beraz, ez da desiragarria." Inferentzia hauek ohikoak dira homosexualitatea, ekologismoa edo beganismoa aipatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natxo Etxebarrieta

**Natxo "Abitxuela" Etxebarrieta Jiménez** (Gasteiz, 1964 - 1996ko urtarrilaren 5a) Cicatriz punk taldeko gitarra-jotzaile eta abeslaria izan zen.

## Biografia 
ETAko ekintzaile historikoa zen Txabi Etxebarrieta eta José Antonio Etxebarrieta abokatuaren loba ere bai. Aldi berean, Natxoren taldea bertsionatu zuen Zarpazo! a cicatriz musika taldeko Gaizka Etxebarrieta abeslaria du anaia.
Heroinarekin izandako arazoen ondorioz Gasteizko Las Nieves desintoxikazio-zentroan sartu zen. Hasiera batean 'Cicatriz en la matriz' izeneko banda bat sortzea erabaki zuen, Poti neska-lagunarekin eta zentroko lankideekin batera. Garaiko beste talde batzuekin batera, Euskal Rock Erradikala deiturikoaren partaide izan zen.

Natxo zentrotik atera zenean, Potik taldea utzi zuen, eta, aldi berean, Natxo drogara itzuli zen. Urte batzuk geroago, Holandatik *Polvorilla* anaiaren hiletara etortzean, Barajasko aireportuan mihatu eta *speed* aurkitu zioten. Horregatik, 4 urte, 2 hilabete eta egun bateko espetxe zigorra ezarri zioten. Espetxean ia hiru hilabete eman ondoren, fidantzapean atera zen. Aldi hau *La 204* abestirako inspirazioa izango litzateke, kartzelan egindako egonaldian oinarrituta.

Urte horretan bertan, 1988ko abuztuan, moto-istripu bat izan zuen, bera paketean zihoala. Hasieran, Donostiara eraman zuten, eta handik Nafarroako Unibertsitatea Klinikara, bizkarrezurreko ebakuntza bat egiteko. Iruñean ez zuten onartu nahi izan, arazo burokratikoak argudiatuta, baina familiak dio Natxok hepatitisa izan zuela esan zuelako izan zela. Azkenik, Valentziako ospitale batera eraman zuten, eta han beranduegi zen ebakuntza behar bezala egiteko. Ondorioz, Natxok mugikortasunaren zati bat galdu eta makulu bat eraman behar izan zuen. Harrezkero Natxo  bere kontzertuen grabazio askotan hura eramaten ikusten zen, eta zeraman makulu horiek, aldi berean, Cicatrizen sinbolo bihurtu ziren. Horregatik, bere logoa burezur batek eta gurutzatutako bi makuluk osatzen dute, piratek ontzidien mastetako banderetan zeramaten sinboloaren kopia moduko batek. HIESaren ondorioz hil zen 1996an.

## Diskografia 
* Maketa.
* Kortatu, Kontuz Hi! eta Jotakierekin elkarbanatutako diskoa.
* *Inadaptados*.
* *4 años, 2 meses y 1 día*.
* *Colgado por ti*.
* *En Directo*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposizio-falazia

**Konposizio-falazia** zatiarentzat zuzena den zerbait osoarentzat ere zuzena dela ondorioztatzen duen falazia da. Zatiketa-falazia bere alderantzizkoa da. Hona hemen falazia honen adibide bat: atomoak ez daude bizirik beraz atomoz egindako zerbait ezin da bizirik egon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Falazia genetiko

**Falazia genetikoa** bere jatorria aipatuz zerbait gaitzesten duen falazia da. *Ignoratio elenchi* edo hutsaltasun falaziaren mota bat da. 1934an proposatu

zuten Morris Raphael Cohenek eta Ernest Nagelek *Logic and Scientific Method* bere liburuan. Adibidez, ezkontza-eraztunak erabiltzea jatorrian emakumeen kateak irudikatzen dituztela kritikatzeak falazia genetiko bat suposatzen du, izan ere, hainbat arrazoi daude ezkontza-eraztunak erabiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zatiketa-falazia

**Zatiketa-falazia** osoarentzat zuzena den zerbait zatientzat ere zuzena dela ondorioztatzen duen falazia da. Konposizio-falazia bere alderantzizkoa da. Hona hemen falazia honen adibide bat: ura gardena da, beraz, bere molekulak ere gardenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akosmismo

**Akosmismoa** norbanakoaren pentsamendutik aparte, mundurik ez dagoela baieztatzen duen filosofia sistema da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikhailo Kravtxuk

**Mikhailo Pilipovitx Kravtxuk** (Ukraineraz: Михайло Пилипович Кравчук) (1892ko irailaren 27a - 1942ko martxoaren 9a) matematikari sobietar ukrainarra izan zen, nahiz eta heriotza goiztiarra izan, 180 artikulu inguru idatzi zituena matematikari buruz.
Kornelia (Zesarren emaztea)

**Kornelia Zinila** (K.a. 96-K.a. 69 edo K.a. 68, Luzio Kornelio Zinaren alaba zen, Gaio Marioren alderdiko aitzindari nagusietarikorena, alegia. K.a. 83an Julio Zesarrrekin ezkondu zen. Neskak hamahiru urte zituen eta Zesarrek hamazazpi ezkondu ziren. Berarekin alaba bat izan zuen, Julia, gero Zesarrek Ponpeiorekin ezkondu zuena, K.a. 59an. 27 edo 28 urte zituelarik, hil zen eta Zesarrek haren hiletako gorazarre esan zuen. Hau, hain emakume gaztea izanez, ez zen oso ohikoa eta Erromako herriak keinu horretan maitasun keinu bat ikusi zuen. Beste komentaristen ustez, haren ideiak azaltzeko aukeratutako oso ekintza kalkulatua izan zen.

## Erreferentziak
Judy Chicago

**Judy Chicago** (jaiotza izena, **Judith Sylvia Cohen**, 1939ko uztailaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako artista feminista eta idazlea da. Bere arte instalazio kolaboratibo handiengatik da ezaguna, batez ere emakumeak historian eta kulturan izan duen papera aztertzen dutenak.

## Ibilbidea 
1970eko hamarkadan Chicagok "arte feminista" terminoa sortu zuen, eta AEBko lehenengo arte feminista programa eratu zuen. Chicagoren lanak emakumeen gaitasun artistiko estereotipikoak hartzen ditu, adibidez brodatzea, eta gizonen gaitasun estereotipoekin parekatzen ditu, hala nola piroteknia.

Bere lanik ezagunena *The Dinner Party* da, Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Arten erakusgai dagoena, Brooklyneko museoan. *The Dinner Party* obrak emakumeak historian izan dituen lorpenak ospatzen ditu, eta lehenengo artelan epiko feministatzat hartzen da. Instalazioa triangelu erako mahaia da. Bertan 39 toki daude, eta mendebaldeko zibilizazioaren eraikuntzan garrantzia izan duten 39 emakume irudikatzen dute. Mahai azpian, 999 emakume historikoen izenak ere idatzita daude. Beste lan nabarmen batzuk dira *International Honor Quilt*, *The Birth Project*, *Powerplay* eta *The Holocaust Project*.
 "Emakumeak historiatik sistematikoki ezabatuak izan direla jabetu nintzenean, gezur horren aurrean nola ez dut ba desobedituko?" *Judy Chicago* 

## Judy Chicago Euskal Herrian 
2015ean Bilboko Azkuna Zentroan, 'Zergatik ez Judy Chicago?' ('Why not Judy Chicago?') lelopean erakusketa bat aurkeztu zen margolari, eskultore, hezitzaile eta idazle feminista honen 50 urtetik gorako ekoizpeneko lanak eta dokumentuak aukeratuz. Azkuna Zentroaren eta Bordeleko CAPC Arte Garaikideko Museoaren arteko produkzioa da, Penn State unibertsitatearen, San Frantziskoko Arte Modernoko Museoaren (SFMOMA), Albuquerque Museumaren eta ARTdivas Inc. erakundearen lankidetzare arteko ekoizpena izan zen. Xabier Arakistain komisarioak Lourdes Méndez antropologo feministarekin antolatu zuen eta bertan Judy Chicagoz gain, Amelia Jones, Andrew Perchuk, Jane Gerhard eta Edward Lucie-Smith-ek parte hartu zuten. Erakusketarekin batera, Judy Chicagori berari eskainitako "Ikuspegi feministak ekoizpen artistikoetan eta artearen teorietan" ikastaroaren IV. edizioa egin zen, bertan artista berak parte hartu zuelarik.  

## Irudi galeria 

Fitxategi:Judy Chicago Car Hoods.jpg
Fitxategi:Judy Chicago with flight hood.jpg
Fitxategi:Judy Chicago The Dinner Party.jpg
Fitxategi:Judy Chicago The Dinner Party detail.jpg
Fitxategi:Judy Chicago Domes 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Berrian: «Museoetan, emakumeok sotoan jarraitzen dugu» (2015)
Dmitri Grave

**Dmitri Aleksandrovitx Grave** (Errusieraz: Дмитрий Александрович Граве) (1863ko irailak 6 - 1939ko abenduaren 19a) Sobietar garaiko matematikari errusiarra izan zen. Naum Akhiezer, Nikolai Txebotariov, Mikhailo Kravtxuk eta Boris Delone matematikariak haren ikasleak izan ziren.

## Bizitza 
Dmitri Grave San Petersburgoko Estatu Unibertsitatean matrikulatu zen. Txebixev-en matematikari famatuaren eta Aleksandr Korkin, Jegor Zolotarev eta Andrei Markov haren dizipuluen ikaslea izan zen. Grave matematikan ikertzen hasi zen ikasle garaian, 1896an doktoretza lortu zuen eta 1889. urteaz geroztik irakaskuntzan ere aritu zen San Petersburgoko Unibertsitatean.
Euskal Herriko musika Erdi Aroan

[thumb|400px|Notazio musikala [Leodegundiaren eztei-kantan, Nafarroa, 9. mendea.]]
**Erdi Aroan Euskal Herrian** egin zen **musikaren** arrastoak urriak dira, baina ez horregatik garrantzirik gabeak. Bereziki, Iruñeko gortearen inguruan izandako notazio musikalaren inguruko aurkikuntza batzuk esanguratsuak dira Europako Mendebaldeko garaiko kontestuan. Era berean, Erdi Aro berantiarreko euskal kantagintzaren aztarnak gordetzen dira, batzuk doinuz ere iritsi izan zaizkigunak.

## Iruñeko eta Nafarroako erresumak 
Jose Antonio Arana Martija musikologo eta euskaltzainaren iritziz, Erdi Aroan Iruñean egon zen Euskal Herriko musikaren bihotza. 9. mendetik, artean Iruñeko Erresuma esaten zitzaiolarik entitate hari, gorde izan da Leodegundia erreginaren eztei-kantua, zeinak garaiko notazio musikal baten lehen aztarnetako bat daukan. Era berean, garai hartan eta Nafarroan zuen jatorria Kalam izeneko emakumezko abeslariak, zeinak, Al-Makari historiagilearen arabera, razzia batean harrapatu zuten musulmanek eta Abderraman II.aren mirabe izan zen. Al-Makarik zioen abeslari fina zela.

14. mendean polifonia eskola bat sortu zen Iruñean, eta han asmatu zen *nota minima* kontzeptua (gaur egungo kortxea).

Esteban Garibai historialari arrasatearrak esana da, Arrasaten 1443an "danbolina, albokak eta panderoak" erabili izan zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etnomedikuntza

[thumb|300px|Botiken kale merkatua [Antananarivon, Madagaskarren.]]
**Etnomedikuntza** talde etniko desberdinek, batez ere herri indigenek, garatu duten medikuntzen konparaketa eta ikerketa da. Etnomedikuntza **herri medikuntzaren** sinonimo moduan erabili izan da.

## Ezaugarriak 
Ikerketa etnomedikua jakintza adarren artekoa da. Herrietan betidanik erabili izan diren metodoen ikerketan zentratzen da, bereziki etnobotanikan edo sendabelarren ikerketan. Normalean, medikuntza hau ahozko tradizioaren bidez gorde da eta medikuntza ofizialean eragin gutxi izan du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ayurveda
* Etnobiologia
* Etnobotanika
* Sendabelar
* Farmakognosia
* Xamanismo

## Kanpo loturak 
* *Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine*
* The Institute for Ethnomedicine
* Ethnomedicine Practitioners Association of South Africa
Jehan Alain

**Jehan Ariste Alain** (Saint-Germain-en-Laye, 1911ko otsailaren 3a - Saumur, 1940ko ekainaren 20a) Frantziako konpositore eta organista. Marie-Claire Alain organista ospetsuaren neba izan zen, biak Alain familiako kideak.

## Biografia 
1911ko otsailaren 3an jaio zen Saint-Germain-en-Laye-n musikarien familia batean, Albert Alain aita maisons-laffitteko organista eta instrumentu horretako inprobisatzaile bikaina izan zen. Albertek bere semeari irakatsi zion organoa txikitan. Behin Pariseko Goi Mailako Kontserbatorio Nazionalean egonez gero, Caussade, Dukas, Roger-Ducasse eta Marcel Dupré-en ikaslea izan zen, besteak beste.

1929tik 1939ra arte organorako lan oso pertsonalak konposatu zituen, eta pianorako, mezetarako eta moteterako orrialdeak ere. Bere lan ospetsuenetakoak *Litanies* (1937) eta *Trois Danses* (1940) dira.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran mobilizatua, Saumurretik hurbil gerra ekintza batean hil zen 29 urte zituela.

## Bibliografia 
* Helga Schauerte-Maubouet, *Jehan Alain. Mourir à trente ans*, Sampzon, Delatour France, 2020; traduction anglaise par Carolyn Shuster Fournier et Connie Glessner: Jehan Alain. *Understanding His Musical Genius*, Sampzon, Delatour France, 2022.
NAU (musika taldea)

**NAU** 2015ean Donostian sortutako rock taldea da.

## Taldea 
Miztura eta Tusura Mishuri taldeetan aritutako musikariek osaturiko tadea da.

## Diskografia 
* *NAU* (2017, autoekoizpena) - maketa
* *Involución* (2018, autoekoizpena) - 6 abestitako EP-a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plebe

**Plebe** () Antzinako Erroman, herritar xehea izan zen. Plebea erromatarrek menderatutako Lazioko herritarrek eta Erromara joandako atzerritarrek osatua zen hasieran; lur-jabe txikiak, merkatariak edo eskulangileak ziren **plebeio** () gehienak. 

Erromatar historiografia klasikoak erabilitako terminologiaren arabera, gens-ik ez zutenek osatzen zuten, hau da, jatorria Romulorekin Erroma mitikoki sortu zuten eta patrizio (*patreak*, *patriciī*) deitzen ziren lehen familietan ez zutenek; eta, hasieran behintzat, ez ziren *Populus Romanus* edo bertako tribu edo kurietako baten parte. Ez zuten "ordo" (ordena) bat osatzen.  

Hiritar libreak ziren legez, baina errepublikaren garaian ez zuten ordezkaririk ez senatuan ez eta beste funtzionario karguetan ere, epaitegi militarrean izan ezik; K.a. 445. urtea arte debekatua izan zuten patrizioen taldeko kideekin ezkontzea. Plebeak borroka handia egin zuen eskubideak lortzearren; patrizioengandik bereizi eta beren legeak eta erakundeak antolatu zituzten, eta Erromako hiritik alde egitea eta handik hurbil beste hiri bat sortzea erabaki zutenean, patrizioek amore eman behar izan zuten. Plebeioek patrizioekiko berdintasuna lortu zuten pixkanaka; K.a. 300. urtetik aurrera gero eta txikiagoa izan zen bi taldeen arteko bereizketa eta erabat desagertu zen bateko zein besteko aberatsek *nobilitas* klasea osatu zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Police Academy (marrazki bizidun telesaila)

**Police Academy: The Series** edota **Police Academy: The Animated Series**, Police Academy frankizia ospetsuaren filmetan oinarritutako estatubatuar marrazki bizidun telesail bat da. Ruby-Spears Enterprises marrazki bizidun ekoiztetxeak Warner Bros. Television ekoiztetxearentzat ekoitzi zuen. 65 atal eta 2 denboraldiz osatua dago, eta denera 65 atal ditu. Atal bakoitzak 22 minutu irauten ditu.

Jatorriz eta estreinekoz, 1988ko irailaren 10etik 1989ko irailaren 2ra CBS telebista katean aireratu zen.

## Pertsonaiak 
* Carey Mahoney
* Larvell Jones
* Zed
* Sweetchuck
* Moses Hightower
* Laverne Hooks
* Thomas 'House' Conklin
* Eugene Tackleberry
* Debbie Callahan
* Thaddeus Harris kapitaina
* Proctor sarjentua
* Eric Lassard komandantea
* Irakaslea

## Ahots bikoiztaileak 
### Nagusiak 
* Ron Rubin: Carey Mahoney
* Dan Hennessey: Zed McGlunk, Eugene "Tack" Tackleberry
* Howard Morris: Carl Sweetchuck, Professor, bikoizketa zuzendaria
* Greg Morton: Larvell Jones, Moses Hightower
* Len Carlson: Thaddeus Harris kapitaina
* Don Francks: Thomas "House" Conklin, Carl Proctor sarjentua
* Denise Pidgeon: Debbie Callahan, Laverne Hooks komandantea
* Tedd Dillon: Eric Lassard

### Bestelakoak 
* Rex Hagon: Mauser
* Noam Zylberman: Bobby, Bill
* Suzette Myers: Anchor
* Frank Welker
* Anthony Correa
* R. Nelson Brown: Elwin Bixby
* Dorian Joe Clark
* Charles W. Gray
* Gary Crawford
* Greg Swanson
* Elizabeth Hanna
* Catherine Gallant

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tifanny Abreu

**Tiffany Pereira de Abreu** (Goiás, Brasil, 1984) brasildar emakumezko boleibol jokalari transgeneroa da. Inoiz Brasilgo Emakumezkoen Boleibol Superligan jokatu duen lehenengo emakume transgeneroa da.

## Bizitza 
Tiffany Brasilen sortu zen. Rodrigo Pereira de Abreu jaiotza izenaz, gizon jaio bazen ere bere burua emakumetzat dauka.

Emakumerako trantsizioa egin aurretik Indonesia, Portugal, Espainia, Frantzia, Herbehereak eta Belgikan aritu zen boleibal jokalari. Ondoren sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2017ko urtearen hasieran Nazioarteko Boleibol Federazioak Tiffanyri oniritzia eman zion emakumezkoen ligetan parte hartzeko Nazioarteko Batzorde Olinpikoak emakumeei ezartzen dien testosterona kopuru muga baino gutxiago zuela egiaztatu ondoren. Italiako emakumezko boleibol bigarren mailako Golem Palmi taldean jokatu zuen. Ondoren, Brasilera itzuli zen Associação Vôlei Bauru taldean jokatzeko.

## Taldeak
Produktu industrial

**Produktu industrialak** beste ekoizpen prozesu bati gehitzeko erosten diren produktuak dira, hau da, horien erosketaren helburua beste produktu, zerbitzu edo merkatari batek birsaltzeko da. Produktu industrialak material fluxu desberdineko eraldaketaren emaitzak dira. Produktu horiek enpresa eroslearen ekoizpen prozesuan produktua sartzen den moduaren arabera sailkatzen dira eta ez kontsumitzaileen erosketa ohituren arabera.

## Motak 
* Materialak eta atalak: Produktu mota honi dagokionez, kontsumitzaileari emango zaion azken produktua sortu baino lehen enpresak behar dituen material edota piezak dira. Hiru motatan banatzen dira baina bi mota hauek ere euren artean bi multzotan sailkatzen dira, izan ere, alde batetik lehengaiak daude, inolako aldaketarik jasan ez duten material mota, eta ondoren materialak eta atal manufakturatuak, multzo berdinean sartzen direla hauek jada eraldatuak izan direnak.

* Lehengaiak: mota honen barnean ere bereizketa bat egiten da nekazal produktu eta produktu naturalen artean, izan ere, ez dira berdin merkaturatzen. Nekazal produktuen adibide gisa, abereak, fruituak, barazkiak, etab. ditugu eta produktu naturalen adibide burdina eta egurra izan daitezke.

* Materialak edo osagaiak: produktu mota hau, lehen esan bezala, jada eraldatua izan da, baina oraindik bere prozesu industriala ez da amaitu aldaketa gehiago jasan beharko dituelako azken kontsumitzailera heldu baino lehen edo honen parte izateko. Produktu mota honen adibide bi zementua eta altzairua dira,

* Atal manufakturatuak edo pieza osagaiak: azken honek, ez du eraldaketarik behar azken kontsumitzailera heldu arte, soilik muntaketa behar du bukaerako produktua osatzeko, adibidez, kotxeen bateriak.

* Kapital ondasunak: Enpresa batek merkaturatzen dituen produktuak ekoizteko beharrezkoak diren ondasunak dira eta enpresaren kapitalaren eta produktu bukatuaren parte bihurtzen direnak. Ondasuna hauek bi taldetan banatzen dira:
** Instalazioak, ekipo ondasunak eta eraikinak: Enpresa batek bere ekoizpena aurrera eramateko prezio altuan eta negoziazio luze baten ondoren erosi behar dituen ondasun garrantzitsuak dira. Hauen kasuan amortizazioa teknikoa luzeagoa da. Adibidez, lantegi edo industria-nabeak.
** Ekipo laguntzailea: Enpresa batek bere ekoizpena aurrera eramateko kostu txikiagoan erosten dituen ondasunak dira. Haien amortizazioa azkarragoa da. Adibidez, josteko makina, ordenagailuak, eskuko lanabesak… etab.

* Hornidurak eta merkataritza zerbitzuak: hornidurei dagokienez ez dira bukatutako produktuaren osagai, lagungarri gisa aritzen dira. Prezio baxu eta iraupen txikia dira haren ezaugarri nagusienak, beraz komentziazko produktu kontsideratzen da. Papera eta ikatza horniduren adibide izango lirateke. Zerbitzuei dagokienez, bi mota ezberdin aurkitzen dira, alde batetik mantentze laneko zerbitzuak eta konponketazkoak hala nola garbiketa edota makinen konponketak. Bestetik, aholkularitza zerbitzuak eta hauen egitekoa kontabilitatea eramatea, marketin planak burutzea izango lirateke. Zerbitzu hauek industri produktu ukiezinak dira, aldiz, lehen aipatutako hornidurak ukigarriak.

## Kanpo estekak
Plebearen tribuno

[thumb|[Gaio Grako|Gaio Grakoren eriotza, Valenciennes, musée des Beaux-Arts, circa 1830. Grako anaiak izan ziren Plebearen tribuno entzutetsuak.]]
**Plebearen tribunoa** () Antzinako Erromako magistratu zibila izan zen. Tribuno zibilak K.a. V. mendean sortu ziren eta antzina Erromako garrantzizko kargua izan zen. K.a. 470. urte inguruan herriak hautatzen zituen biltzar baten bitartez. Haien egiteko nagusia pertsonak magistratuen eta estatuaren epai eta ekintzetatik babestea zen. Hasieran bi hautatzen ziren, baina geroago hamar izatera iritsi ziren. Errepublikaren indar politiko nagusia izan ziren. Silak haien ahalmenak eta eskubideak murriztu zituen.

### Garrantzi historikoa 
Plebearen tribunatua Erromatar Errepublikaren funtzionamenduaren funtsezko piezetako bat izan zen. Erakunde hori figura iraultzaile gisa sortu zen, eta aristokraziarenn eskuetan arma bihurtu zen, estatuaren gaineko kontrola ziurtatzeko. Izan ere, herri xehearen (plebearen) tribunoek historialari eta filologoen lehentasunezko arreta jaso dute, magistratura berezi hoi aztertzeko. Magistraturak izaera sakratua zen eta Erromako esparru publikoan gertatzen zen edozein lege, bozketa edo erabaki erabat geldiarazteko gaitasuna barne hartzen zituen.

Plebearen tribunoaren magistratura sortu aurretik magistratu  guztiak aristokratikoak ziren, eta horragatik hain zuzen, ezarriko dira. Plebearen interesak defendatzeko sortu zen, eta *sakartasuna* eman beahr izan zioten,  tribunoa hiltzea debeku erlijiosoa izan zedin; bestela aristokraziak Plebearen tribunoak hiltzera joko baitzuten. *ius auxiliandi* (laguntzeko jurisdikzioa) zuten, etas horri esker plebeioek lagundu eta magsitratu beten botere zigortzailetik errekatatu zezaketen.

*Comitia tributak* (Tribuen batzarrak) aukeratzen zituen; magistratuek zerbait proposatzean plebearentzako ona zen ala ez erabakitzea zen haien ardura eta ohiko magsitratura mota bata zen. Urtebetekoa izaten zen. *Parresia* edo "askatasunez hitz egiteko aukera" magistratuek ibakarrik izaten zuten eta horri esker, plebeioek bere ordezkari bat zuten asanbladetan. Patrizioak plebearen tribunoa kontrolatzeko filiazioa (patrizio izaterari utzi eta pelebeio izaera hartu) aldatuko dute plebearen tribunoaren gorena hartu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salutadore

**Salutadore** izena familia bateko zazpigarren semeari esaten zitzaion. Orain gutxi arte mutil horrek dohain bereziak zituen, batez ere gaitzak sendatzeko. Aurreko senide guztiak mutilak izanez gero, dohain hori handiagoa bihurtzen zen. Herriaren ustez, salutadore horiek mingainaren erdian markaturik gurutzetxo bat zeramaten. Salutadore onena Gabon-gaueko hamabietan jaiotakoa izaten zen.

## Lanbide 
Zenbait herritan, herri-medikuntzan, profesionaltasuna aitortzen zitzaien eta diruz ordaintzen zitzaien. Juan Garmendia Larrañagak Elduain (Gipuzkoa) herria, XVIII. mendean, aipatzen du adibide gisa. Bere beharren artean zakur amorratuak edo beste ganadu batek sorturiko gaitz osatzea zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zazpigarren semearen zazpigarren semea

## Kanpo estekak
Merlyn Sopjan

**Merlyn Sopjan** (Kediri, Ekialdeko Java, Indonesia, 1973ko otsailaren 16a) transgeneroen eskubideen aldeko indonesiar ekintzailea da. 2006an Miss Indonesia Transexual edertasun lehiaketa irabazi zuen.

Malangeko Teknologia Institutu Nazionalean ikasi zuen.

## Liburuak 
* *Jangan Lihat Kelaminku!* (2005, )
* *Perempuan Tanpa V* (2006, )
* *Wo(W)man: Tuhan Tidak Membuat Rencana yang Tak Sempurna* (2016)
Dena Rachman

**Dena Rachman** (Jakarta, Indonesia, 1987ko abuztuaren 30a) indonesiar emakumezko aktore eta abeslari transgeneroa da.

## Filmografia 
### Filmak 
* *Flight 555* (2018)

### Telesailak 
* *Misteri Gunung Merapi*
* *Mahabharata*
* *Wali Songo*
* *Jin dan Jun*

## Telebista saioak 
* *Krucil* (1997-1999)

## Diskografia 
* *Ole-Ole*
* *Rukun dan Damai*
Katilinaren konspirazioa

**Katilinaren konspirazioa** Luzio Sergio Katilinak antolaturiko plana izan zen, zenbait aristokrata eta Silaren armadako beteranoen laguntzarekin boterea lortzea helburua zuena. K.a. 63an garatu zen antzinako Erroman eta Zizeronek, informatzaile bati esker inplikatuen mugimenduen gainean zegoela, senatuaren aurrean saioa salatu eta eragotzi zuen. Katilinak Erromatik ihes egitea lortu zuen eta Etrurian, non babes handia zuen, armada matxino bat antolatu zuen. Hala ere, K.a. 62ko urtarrilean Pistoiatik gertu egindako gudu batean hil zen. Bere aldekoek amore eman baino hiltzea erabaki zuten. Gaio Antonio Hibrida kontsulak, ziur asko parte-hartzaileen artean zegoena, gaixo zegoela argudiatuz, ez zuen guduan parte hartu.

Gertaera Salustiorena *Katilinaren konspirazioa* lanari esker ezagutzen dugu, lehen mailako iturria dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tribuno militar

thumb|Inperio garaiko tribuno militar baten berregitea
**Tribuno militarra** () Antzinako Erromako ofizial militarra izan zen. Tribuno militarrak, kontsulek izendatzen zituzten armadako buruzagiak izaten ziren. Legio bakoitzak sei izaten zituen. K.a. 27. urtearen ondoren, tribunotza militarra senatari izateko lehen urrats bihurtu zen.

Jatorrian, erromatar armadako tribu-talde bateko komandantea izan zen. Geroago, legio bakoitzean sei tribuno zeuden, ofizial izateko izendatuak. Ekiteek gizarte taldekoak izan behar zuten, gutxienez bost urteko esperientzia militarrekoak, eta bi tribunok txandaka zuzentzen zuten legioa. Julio Zesarren garaian eta garai inoperialean, tribunoen garrantziak behera egin zuen, eta legioak legatuek zuzentzen zituzten. Garai hartan, legio bakoitzeko sei tribunoetako bat senatari baten semea izan ohi zen. Printzealdian (Goi Inperiooan) bi tribuno militar mota izan ziren, bata senatarien familiakoa (laticlavus) eta bestea ekiteen familiako (angusticlavii), legio bakoitzean. Laticlavusa kuestore magistratu izatera iritsi nahi zuen gazte bat zen,  *Tribunus angusticlavius* funtzioa bettetzea ekiteen ibilbide politiko-administratiboan (*Cursus honorumean**)* ohiko egin batizen. Behe Inperioan tribunoarena titulu orokorragoa bihurtu zen komandante militar batentzat.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troiar (astronomia)

*Artikulu hau troiar izeneko asteroideei buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Troiatar (argipena)*[thumb|273x273px|Jupiterren troiarren kokapena, bertan, [asteroide gerrikoa ere erakusten da. ]]
**Troiarrak** edo **troiatarrak** astronomian, orbita planeta batekin partekatzen duten asteroideak dira, betiere, L4 eta L5 izeneko Lagrangeren puntu egonkorren inguruan. Puntu hauek planetaren orbitatik 60° aurrera eta 60° atzera kokatuta daude. Troiarrak puntu hauen inguruko bi gune luzanga eta kurbatuetan banaturik daude, Jupiterren kasuan, 5,2 UAko ardatzerdi handi bat dutela. Gure Lur planetak ere badu troiar bat bere inguruan, Eguzkiari bira emateko bidean berarekin batera joaten baita. Asteroide honek 300 metroko diametroa du eta 2010 TK7 izenarekin ezagutzen da.

Normalean termino hau Jupiterren troiarrei buruz hitz egiteko erabiltzen dugu, egia esan, gehiengoa mota honetakoak dira, baina hala ere, ezin dugu ahaztu Marte eta Neptunoren orbitetan ere aurkitu direla zenbait. 2010ko apirilean, 4000 troiarretik gora ezagutzen ziren, harrigarria badirudi ere, 10 izan ezik, denak Jupiterrenak ziren.

Lehenengo troiarra Max Wolf astronomoak aurkitu zuen 1906an, 588 Achilles izena jarri zitzaion. Gorputz haueri *troiar* deitzearen arrazoia beraien izenean dago, izan ere, mota honetako gorputz bakoitzak Troiako Gerrako forma mitologiko baten izena jaso zuen. Uste da, kilometro bat baino handiagoak diren Jupiterren troiarren kopuruak milioi bateko zifra gainditzen duela, aipatzekoa da, asteroide gerrikoan dauden gorputzen kopurua ere antzekoa dela. Asteroide gerrikoko gorputzek bezala, troiarrek ere asteroide-familiak osatzen dituzte.

Troiarrak gorputz ilun batzuk dira, beraien igorpen espektroa apur bat gorrizta dute eta bertan ez da inolako berezitasunik agertzen. Gaur egun, ez da froga sendorik aurkeztu gorputz hauek beren barnean ura edo material organikoa eduki dezaketela egiaztatzeko. Gorputz hauen dentsitatea 0,8 eta 2,5g/cm³ artekoa da. Gaur egun, gorputz hauen sorrerari buruzko hipotesi nagusiak azpimarratzen du, eguzki-sistemaren sorreraren hasierako uneetan, zehazki, gasezko erraldoiek migratu zutenean, izan zirela harrapatuak eta orain duten kokapenean ezarriak.

## Ikus, gainera 
* Talka handiaren hipotesia
* Asteroide gerrikoa
* Zentauroak
* Max Wolf

## Kanpo estekak 
* Troiarrei buruzko informazio gehiago. *(Gazteleraz)*
* Troiarrei buruzko informazioa eta zerrendak Minor Planet Centerren (MPC) webgunean. *(Ingelesez)*
* Troiarrei buruzko artikulua Scott Shepparden webgunean. *(Ingelesez)*
Sergei Akhromeiev

**Sergei Fiodorovitx Akhromeiev** (; 1923ko maiatzaren 5a - 1991ko abuztuaren 24a) sobietar militar eta politikari bat izan zen, Sobietar Batasuneko Heroia (1982) eta Sobietar Batasuneko mariskala (1983).

## Bizitza 
Nekazari familiako semea zen. 1940an Armada Gorrian sartu, eta ofizial izatera iritsi zen. Alderdi komunistako kide egin zen 1943an, eta 1952an Moskuko akademia militarrean graduatu zen. 1974 eta 1979 bitartean Defentsa ministerioko administrazioburu izan zen, eta Sobiet Goreneko diputatu izan zen. 1983an mariskal kargua lortu zuen, sobietar armadako mailarik gorena, eta alderdi komunistako batzorde nagusian sartu zen. Gorbatxovek laguntzaile izan zuen perestroika bultzatzeko, baina pixkanaka politika berritzaile hartatik urruntzen hasi zen, batez ere presidenteak baliabide eta aurrekontu militarra murriztea erabaki zuenean. 1991n Gorbatxoven aurkako estatu kolpean parte hartu zuen, baina porrot egin zuen, eta atxilotu eta auzipetu egin zuten. Egun gutxitara bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak
Hiru Beltz

**Hiru Beltz** 1995ean sortu zen metal talde bizkaitarra dugu, Su Ta Gar eta Latzen bezalako taldeen musikari jarraiki.

Disko bakarra kaleratu zuten "Zuzen" izenburupean, 1998an. Disko horretan zegoen "Dragoi Bola" telesailaren sarrerako abestiaren metal bertsioa, agian oihartzun gehien eman ziena.

1999an desegin zen taldea.

## Diskografia 
* Zuzen (1998)
## Erreferentziak 
* https://www.spirit-of-metal.com/es/band/Hiru_Beltz
* http://www.entzun.com/direktorioa/taldeak/hiru-beltz

## Kanpo estekak
Et les mistrals gagnants

***Et les mistrals gagnants*** 2017ko Anne-Dauphine Julliand frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, ume gaixoei buruzkoa.

## Sinopsia 
Ambre, Camille, Charles, Imad eta Tugdual 6 eta 9 urte arteko haurrak dira. Gaixorik daude denak aspaldi, eta, bakoitzak bere gaitzarekin, unea bizitzen dute. Umore, indar eta baikortasunarekin egiten diote aurre bizitzari, hasiera zaila izan duten arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arizkungo harpa

thumb|Arizkungo harpa.
**Arizkungo harpa** soinu tresna kordofonoa da, kantu eta dantzei laguntzeko, asotsa ateratzeko eta txantxa giroan Arizkungo inautean jotzen dena.

Makila luze bat da tresna honen ardatza; haren bi muturretan metalezko hari bat tenkatzen da, eta beheko aldean, hariaren eta makilaren artean, latontzi bat jartzen da. Latontzi honek zulo bat dauka aurreko aldean, hots kutxa gisa funtziona dezan. Makilaren goiko muturrean, berriz, latorrizko zati batzuk paratzen dira, panderoaren txinden antzera. 

Jotzeko bertikalki hartzen da, esku batekin, eta lurraren kontra kolpekatzen da, erritmoa markatuz. Beste eskuarekin zurezko karraskagailu luze bat harturik, metalezko haria igurtzi eta jo egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerberos (satelitea)

**Kerberos** edo **Zerbero** (bere behin-behineko izena **S/2011 P 1** izan zen eta modu informalean **P4** bezala ere ezagutzen da) Plutonen satelite natural txiki bat da. Hubble espazio-teleskopioak aurkitu zuen 2011ko ekainaren 28an eta urte horretako uztailaren 3 eta 18an argazkiak atera zizkion berriz, horrela, 2011ko uztailaren 20an Plutonen satelitea zela egiaztatu ahal izan zen. 13 eta 34 km arteko diametroa du gutxi gorabehera, beraz, Styxen ondoren, Plutonen sateliterik txikiena dela esan dezakegu, satelite nano honen diametroa 10 eta 25km artekoa dela pentsatzen baita. Kerberosek 59 000 km-ko orbita biribil eta ekuatorial bat du. Satelitea Nix eta Hidraren artean dabil orbitan eta 31 egun lurtar behar ditu Plutonen inguruan bira oso bat emateko.

Lehenagotik, 2005ean, sateliteari nahigabe argazkiak atera zitzaizkion arren, bere itxurazko magnitude txikiak (+26,1) eraginda ezin izan zen ikusi, honek astronomoak kamera indartsuago bat erabiltzera behartu zituen, izan ere, Hubbleren kamera boteretsuena erabili zuten (faint objects) satelitea argazki batean era txukunean islatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pluton eta haren geologia
* Hubble espazio-teleskopioa
* Transneptunotar objektuak
* Eguzki-sistema

## Kanpo estekak
Juan Garizurieta

**Juan Garizurieta Gorroño** (Erandio,  - Getxo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Klubak
Adolfo Osta

**Adolfo Osta Pérez** (Iruñea, ) nafar kantautorea da, folk musika egiten duena.

## Diskografia 
* ''Lonja, paraula d'amar (De la joglaresca tradicional)* (Tecnosaga, 1992)
* *Pase el agoa* (Tecnosaga, 1993)
* *Amor, ei* (Tecnosaga, 1997)
* *Te mandaré mi corazón caliente* (Ventilador Music, 1999)
* *Alba que no tiene tarde* (Ventilador Music, 2000)
* *Avedivare* (Ventilador Music, 2002)
* *Perque vull i altres cançons* (Ventilador Music, 2005)
* *Maravia - Cançons de mariners, pelegrins i mercaders* (Ventilador Music, 2008)
* *La vida, anar tirant'' (Ventilador Music, 2013)
Eduardo Sanz Escartín

**Eduardo Sanz Escartín** (Iruñea, - Donostia, ) nafar soziologoa eta politikaria izan zen. Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea, 1921ean Lan Ministro izendatu zuten.
Jesús Rubio

**Jesús Rubio García-Mina** (Iruñea, - Madril, ) nafar legelaria eta politikari falangista izan zen. Madrilgo Unibertsitatean irakaslea, 1956 eta 1962 artean ministro izan zen.
The Bad and the Beautiful

***The Bad and the Beautiful*** () 1952ko filma da, "zinea zinearen barruan" azpigenerokoa, 
Vincente Minnellik zuzendu zuena. Lana Turner, Kirk Douglas, Walter Pidgeon, Dick Powell, Barry Sullivan eta Gloria Grahame izan ziren antzezle nagusiak. 

Film klasikoa da, Hollywoodeko garai baten erretratua, ez bereziki errealista, baina bai indartsua. Aktore talde zoragarria bildu zuen Minnelli jaunak; protagonista nagusia anbizio handiko ekoizle bat da, Kirk Douglasek bikain gorpuztua. Era berean, errealizazio ezin hobea gehitu zion Minnelli jaunak, berez oso txukun egituraturiko gidoi nabarmenari. Bost Oscar irabazi zituen: taldeko emakumezko aktore onena (Gloria Grahame), egokitutako gidoi onena, zuzendaritza artistiko onena, argazkigintza onena eta jantzi-diseinu onena.

Euskarazko azpidatziak daude filmarentzako.

## Aktoreak 
* Lana Turner: Georgia Lorrison
* Kirk Douglas: Jonathan Shields
* Dick Powell: James Lee Bartlow
* Walter Pidgeon: Harry Pebbel
* Barry Sullivan: Fred Amiel
* Gloria Grahame: Rosemary Bartlow
* Gilbert Roland: Victor "Gaucho" Ribera
* Paul Stewart: Syd
* Ivan Triesault: Von Ellstein
* Leo G. Carroll: Henry Whitfield
* Sammy White: Gus
* Elaine Stewart: Lila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarazko azpidatziak.
Sonakay

**Sonakay** Donostiako musika taldea da, flamenkoa euskaraz egiten duena. Ijitoak eta euskaldunak direnez euskal abestiak flamenko estiloan kantatzen dituzte. *Sonakay* izenak "urrea" esan nahi du kalo hizkuntzan.

## Ibilbidea 
Donostian lokala duten arren inguruko herrietakoak dira, Hernani, Errenteria, Irun eta Donostia bertakoak. 2006an elkartu ziren lehen aldiz baina etenaldi luze baten ondoren 2015 urtean berriz elkartu eta proiektuari sendotasuna ematea erabaki zuten. Kontzertuak ematen hasi ziren eta 2018an Espainiako Telecinco telebista kateko *Got Talent* saioan aurkeztu ziren *Txoria txori* abestiarekin eta arrakasta handia izan zuten. Finaleraino iritsi ziren.

Internet bidez zabaldu dituzte beraien abestiak; "Txoria txori", "Loretxoa"... Euskarazko abestien bertsioak egiteaz gain abesti berriak ere sortzen dituzte. 2018an aurreneko diska argitaratu zuten, *Sonakay denontzat* izenekoa.

Bigarren diskoa 2020an plazaratu zuen taldeak. 11 abestiren artean, Sonakayren propioez gain Urkoren "Agur Euskal Herriari" eta Xabier Leteren "Xalbadorren heriotzean" abestien bertsioak egin zituen besteak beste.

2022an hirugarren diskoa atera zuen, Suerte izenekoa. Lehenengo singlea David Bowieren "Heroiak" abestiaren bertsioa izan zen, Harkaitz Canok euskaratu zuena.

## Diskografia 
* *Sonakay denontzat* (2018, NO-CD Rekords)
* *Sonakay guztiekin* (2020, NO-CD Rekords)
* *Suerte* (2022, NO-CD Rekords)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Muñecas

**Jesús Muñecas Aguilar** () espainiar polizia eta torturatzaile ohia da, Guardia Zibileko kapitaina izandakoa.

## Biografia 
1959an Guardia Zibilean sartu eta Hego Euskal Herrira bidali zuten. 1960 eta 1970eko hamarkadan hainbat antifrankista torturatu zituen. Maria Servini argentinar epaileak 1968an Zarautzen Andoni Arrizabalaga torturatzeagatik salatu zuen.

1981an Valdemoroko komandantzian zegoen, eta urte hartako estatu-kolpean parte hartu zuen. Bost urteko espetxe-zigorra jasan eta 1984an kalera atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troiatar (argipena)

**Troiatar** edo **troiar** terminoak hainbat esanahi ditu:
* Troiatarra, konputagailu-sareen arloan, malware mota bat.
* Troiarra, astronomian, asteroide mota bat.
* Troiako Zaldia, hainbat testuetan agertzen den egurrezko zaldi erraldoia.
* Troiatarrak, grand opera bat.
## Kanpo estekak
1001 prozesua

Ordena Publikoaren Auzitegiaren **1001 prozesua** edo **1972/1001 prozesua** frankismoan izandako auzi judiziala izan zen, 1972an hasi arren, bertan 1973an Langile Komisioen zuzendaritza osoa espetxeratu zuten.

## Historia 
1972ko ekainaren 24an, Langile Komisioen zuzendaritza, garai haietan sindikatu ilegala eta diktaduraren aurkako aurkari nagusienetariko bat zena, Pozuelo de Alarcóngo Oblatuen komentuan bildu eta atxilotu zuten.

Bere kideak epaiketa egin arte, kartzelan izan zituzten, hau da, urtebete baino gehiago. Epaiketa 1973ko azaroaren 20an (ETAk Luis Carrero Blanco hil zuen eguna eta ordu batzuetako epaiketaren atzeratzea suposatu zuena), 21ean eta 22an egin zuten. Akusatuak Langile Komisioak zuzentzeagatik salatu zuten, hau Espainiako Alderdi Komunistarekin lotuta zegoenez zilegia ez zen elkarte baten kideak ziren. Zuzendaritzaren hamar kideek, Carabanchelgo hamarrak deituak, espetxe-zigorra jasan zuten. Hona hemen zigorrak: Marcelino Camacho, 20 urteko espetxe-zigorra; Nicolás Sartorius, 19; Miguel Ángel Zamora Antón, 12; Pedro Santiesteban, 12; Eduardo Saborido, 20; Francisco García Salve (laneko apaiza), 19; Luis Fernández, 12; Francisco Acosta, 12; Juan Muñiz Zapico *Juanín*, 18; eta Fernando Soto Martín, 17.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Iurrita

**Mariano Iurrita Llorente** (Altza,  - Donostia, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Klubak 
## Kanpo estekak
José García Vayas

**José García Vayas** (Lizarra, - Albi, ) nafar militarra izan zen. Infanterian sartu eta 1918an Kantabriara bidali zuten. Gerra Zibilean Errepublikaren alde egin eta Santanderko guduan parte hartu zuen. Gerra ondoren, erbesteratu zen.