open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Viandier

***Le Viandier*** Guillaume Tirel "Taillevent"ek (1326 - 1395) idatzitako sukaldaritza liburua da. Batzutan ere *Le viandier de Taillevent* esaten zaio. Liburuaren konposizioaren data zehatza ezezaguna da; 1340 - 1390 inguruan (XIV. mendea) kokatzen da. Guregana iritsi den bertsiorik zaharrena XV. mendekoa da. *Llibre de Sent Soví* eta *Ménagier de Paris* liburuekin batera Erdi Aroko gastronomia ezagutzeko iturri nagusia da. 

## Liburua 
Gastronomiari buruzko liburu garrantzitsua da. Idatzi zen garaian Europako gastronomia Erromako iturrietatik urruntzen ari zen. Taillevent baino lehen sukaldariek ia ez zituzten haien lana egiteko gidak; ia iturri bakarra Marko Gavio Apizioren *De re coquinaria* liburuaren kopiak ziren. Mende bat pasa ondoren, inprentari esker, *Le Viandier* liburuak zabalpen handia ezagutu zuen. Honekin 
sukaldaritzak zientzia izan nahi du, bere arau eta legeekin.

Tailleventen liburua aberastasun handia erakusten du. Kondimentoen deskribapenak eta janariak prestatzeko azalpenekin batera, narrazioak eta Zalduntza liburuekin nahasten dira. Kapitulu batzuk ardoa eta verjus egiteko aholkuak eskaintzen dira.

Liburuaren lau bertsio nagusi daude, bakoitza desberdina, baina antzekotasunekin, haien jatorriari buruzko pistak ematen dituztenak. Zaharrena Parisko Liburutegi Nazionalak argitaratu zuen, 1395ean. 
Geroago, Vatikanon dagoen eskuizkribu bat jarraituz itzulpen batean hedatu zen, gaur egun ezagunena dena; bertsio hori Jérôme Pichonek eta Georges Vicairek berrinprimatu zuten 1892an. Eskuizkribuaren aldatutako kopia bat dago Parisko Mazarino Liburutegian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Vatikanon dagoen Marburgko Unibertsitatearen eskuizkribuaren kopia.
* :Jérôme Pichon eta  Georges Vicairek egindako bertsioa Frantziako Liburutegi Nazionalean dagoen alea, Gallica webgunean. 
* :Frantziako Liburutegi Nazionalean dagoen jatorrizko eskuizkribua, antzinako frantsesez idatzitakoa.
Tarraco-Oiasso galtzada

**Tarraco-Oiasso galtzada** Antzinako Erromak eraikitako erromatar galtzada bat izan zen, Mediterraneoko Tarraco hiria (gaur egungo Tarragona) eta Oiasso (gaur egungo Irun) lotzen zituena. Bere ibilbidea guztiz argia ez badago ere, Ilerda (gaur egungo Lleida), Osca (gaur egungo Huesca), Pompaelo (gaur egungo Iruñea) lotzen zituen bide garrantzitsua izan zen, Erromatar Errepublikaren garaitik, 2.400 estadioko luzera emanez (444 kilometro):

Bidearen nondik-norakoak ez dira ziurrak, zati gehienetan galdu direlako, edo bideek alternatibak dituztelako. Caesaraugusta (Zaragoza) sortu aurretik eraiki zenez, Iaca (Jaka) bezalako inguru erromanizatuetatik igarotzen zen. Tarracotik aterata, Ilerdarako bidea egiten zuen, eta hortik Tolous, Pertusa eta Osca lotuko lituzke. Canal de Berdúnetik Esa ingurura joango litzateke, edo agian Zangoza aldera, gaur egungo Nafarroa Garaian sartzeko, eta beste aukera batek Zaragoza ingurutik Ebro ibaian gora egingo luke eta Iruñera hegoaldetik joan, baina azken ikerketek aukera hori baztertu dute, Erromatar Errepublikan bide horrek ez zuelako herririk lotuko.

Ezkabarten erromatar garaiko aurkikuntza gutxi batzuk egin dira, baina ez nabarmenak. Bideak Arretik Ultzamako ezkerraldetik jarraituko luke Eltzarrain ibaiarekin aurkitu arte, eta hortik Olague eta Arraitz-Orkin aldera joko luke, lehenengoa Anue udalerrian, bigarrena Ultzaman. Tarte horretan ez da bidearen zatirik aurkitu, baina ikerlariek proposatu dute Arre, Sorauren, Ostitz eta Olague "kale-herri" direla, hau da, bide oso zahar batean zehar eraikitako herriak.]]
Arraitzetik Doneztebera portu bat igarotzen zuen bideak, eta hoberen kontserbatutako eremua da, mendi-bidea izan arren. Bideak gutxitan gainditzen zuen %4,3ko pendiza, eta 7-10 metroko zabalera zuen, pixka bat gehiago bihurguneetan. Gertuko biderik gabe, zaila izango litzateke arroka horiek ustiatzea eta garraiatzea.

Doneztebetik Irunerako bidearen lehen zatia Bidasoaren eskuma aldetik egingo luke, nahiz eta ondoren eraikitako errepideek ez duten baimentzen ia inon bidea jarraitzea, Sunbillan eta Igantzi eta Etxalar arteko bidean dauden zati txiki batzuetan izan ezik. Sunbillako Berroaranen dagoen Bustiolarango Erreka kanalizatu zuten eta bere gainean zubi bat eraiki. Baina gune horretan dauden paretak ere moldatu behar izan zituzten, eta ehunka metroko lubakia eraiki zuten, pikotxa erabilita, gaur egungo errepidearen alboan geratzen dena. Hurrengo herri garrantzitsua Bera zen, meatzaritza-gune izan dena eta hainbat txanpon erromatarren aurkikuntza eman dituen. Berak Ibardinetik lotura zuen Akitaniarekin, eta Sarralla, Montoia, Endara edo Eskolamendi izeneko meatzeak ustiatzen ziren erromatarren garaian. Azken zatia, Beratik Oiassora, ibaiaren ezkerreko aldetik egingo litzateke, edo, bestela, ura bera probestuz garraiorako.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bidearen inguruko azalpenak eta irudiak, Isaac Moreno Galloren bideoan
2025eko Tirreno-Adriatiko

**2025eko Tirreno-Adriatiko** Tirreno-Adriatiko lasterketaren 60. edizioa martxoaren 10a eta martxoaren 16a bitartean jokatu zen. Lido di Camaiore eta San Benedetto del Tronto lotu zituen, guztira 1.130,9 km eginez zazpi etapatan. UCI World Tour 2025eko lasterketa bat izan zen.

Garailea, UAE Team Emirates taldeko Juan Ayuso espainiarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UCI World Tour 2025

**UCI World Tour 2025** UCI World Tour txapelketaren 15. edizioa izan zen, ProTour sorreraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten zuena. Hogeita hamasei lasterketa bilduz (bat gehiago, 2024an baino), gizonezkoen txirrindularitzan garrantzitsuenak. Horietatik 30 Europan jokatu ziren, bi Asian, bi Ozeanian eta beste bi Ipar Amerikan.

Lasterketen artean, hogeitabi egun bakarrekoak izan ziren eta beste hamalauak etapakoak. Lehenengoa 2025eko urtarrilaren 21ean izan zen eta, azkena, 2024ko urriaren 19an.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Kanpo estekak 
* World Tour 2025
Bruno Manser

**Bruno Manser** (Basilea, 1954ko abuztuaren 25a - Borneo, Malaysia, 2000ko maiatza) Suitzako ekintzaile ekologista zen. Desagertua, 2005eko martxoaren 10ean hildakotzat eman zitzaion. 

## Desagerpena 
2005eko martxoaren 10ean, Bruno Manser ekintzaile ekologista suitzarra hiltzat jo zuten. Artzaina ogibidez, 1984an Borneoko oihanetan barneratu zen Penan tribuko nomadekin. Bertan, munduko ekosistemarik zaharrenetako baten suntsiketaren lekuko izan zen eta deforestazio tropikala salatzeko munduko kanpainan buru belarri sartu zen, baita jatorrizko Penan herriaren defentsan ere. Hala, Penan herriaren aurka, zuraren industriaren interesak defendatzen dituen Malaysiako Gobernuaren etsai bilakatu zen. 2000. urtean galdu zen bere arrastoa Malaysiako oihanean.

## Bibliografia 
* Ruedi Suter: *Rainforest Hero. The Life and Death of Bruno Manser* (Schwabe AG, Bergli Books).
* Isabelle Ricq et Christian Tochtermann: *Lettre à Bruno Manser* (Sturm&Drang, 270 p.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chang Chia-gwe

**Chang Chia-gwe** (1915eko maiatzaren 23a) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chang Chunfeng

**Chang Chunfeng** (1988ko maiatzaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinto Zezilio Metelo Pio

**Kinto Zezilio Metelo Pio** (; c. K.a. 128- K.a. 63) erromatar jeneral eta politikaria izan zen, Zezilio Meteloen familia plebeioko kidea, erromatar kontsula K.a. 80an eta *pontifex maximus* K.a. 81etik 63ra bitarte. Bere familiako beste kideen bezala, *optimates*en liderra izan zen, *populares*en aurkaria zen fakzio kontserbadorea Erromtar Errepublikaren azken mendean. Bere aita Metelo Numidiko zen, Erromatik deserriratu zutena Gaio Marioren eta populareen azpilanaren ondorioz. Bere aita deserritik ekartzeko etengabeko lana egin zuenez, *Pio* goitizena eman zioten. 

Gerra sozialean hartu zuen parte eta italiar leinu matxinoen aurkako garaipenak eskuratu zituen K.a. 89 eta 88 artean. Erromatar Errepublikako lehen gerra zibilak eztanda egin zuenean, Kinto Zeziliok Erromako Senatua babestu zuen marianoen aurka, baina beranduago akordioa erdietsi zuen eta Afrikara joan zen K.a. 87an. Gerra zibilaren garapenean, K.a. 83-82 artean, Luzio Kornelio Sila senidea eta gainontzeko optimateak babestu zituen, eta marianoen aurkako garaipen batzuk lortu zituen Italiako iparraldean eta Galia Zisalpinan. Diktadore berriak *pontifex maximus* izendatu zuen eta ondoren kontsul izendatu zuten K.a. 80an.

K.a. 79an, prokontsul gisa, Metelo Pio Kinto Sertorioren aurkako gerra-komandante bilakatu zen, Hispanian gertatzen ari zen Sertorioren gerran. Sertorioren osteek gerrilla taktikak zituzten, eta ez zuen lortu garaipen nabarmenik, beraz Senatuak kendu eta Gneo Ponpeio Magno jarri zuten komandante. K.a. 75ean Metelok Luzio Hirtuleio sertoriar aliatuaren armada garaitu zuen Italikako guduan, eta Sertorioren aurka irabazi zuen, ondoren, Segontian. Hortik aurrera sertoriarrek kontrolpean zuten eremua gutxitzen joan zen, eta Sertorio bere ondokoek traizionatu eta erail zuten. Metelok eta Pompeiok garaipena lortu zuten K.a. 72an. Garaipen horren ondorioz triunfo bat eskaini zioten.

K.a. 71ean Erromara itzuli zen, eta zortzi urte eman zituen gobernuan. K.a. 63an hil zen eta Julio Zesarrek hartu zuen bere lekua *pontifex maximus* gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingos Leite Pereira

**Domingos Leite Pereira** (Braga, 1880ko irailaren 19a – Porto, 1956ko urriaren 27a) portugaldar politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1919ko martxotik ekainera, 1920ko urtarriletik martxora eta 1925eko abuztutik adendura.

Teologia eta Literatura ikasi zituen Coimbrako Unibertsitatean. Portugalgo Alderdi Demokratako kide izan zen, eta diputatua, parlamentuko presidentea, Hezkuntza ministroa eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen. Hiru aldiz izan zen lehen ministro, eta Portugalgo errepublikaren eta eliza katolikoaren arteko harremanak hobetu zituen.

1926an diktadura ezarri ondoren, politika utzi zuen.
Chen Ding

**Chen Ding** (Baoshan, 1992ko abuztuaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Jiamin

**Chen Jiamin** (1996ko maiatzaren 1a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fantasia ilun

[thumb|*Argosy* aldizkariaren azala. Frances Stevensen ([Gertrude Barrows Bennett|Gertrude Barrows) kontakizun bat iragartzen du.]]
[thumb|Euskal mitologiako [Gaueko. ]]
**Fantasia iluna** fikzio fantastikoaren azpigeneroa da, fantasia eta beldurrezko elementuekin uztartzen duten literaturako, zinemako eta arte arloko lanak biltzen ditu; giro ilun edo itzaltsuetan garatzen diren kontakizunak dira. Kontzeptuak ikararen sentsazioa transmititzen duten fantasiazko lanei erreferentzia egiteko erabil daiteke. Gertrude Barrows Bennett (1883 – 1948) idazleari «fantasia iluna asmatu zuen emakumea» deitu izan zaio.

Charles L. Grant eta Karl Edward Wagner autoreei fantasia ilun hitza sortu izana egozten zaie, nahiz eta egile horietako bakoitzak fikzio mota desberdin bat deskribatu.

Fantasia ilunaren ordezkari nagusiak hauek dira, besteak beste: AEBetako H. P. Lovecraft, haren lagun Clark Ashton Smith kaliforniarra, eta bizitzako zatirik handiena Filadelfian igaro zuen Abraham Merritt. Azpigenero horretako autore gehienek pulp estiloko liburuxketan abiatu zuten beren literatur ibilbidea. 

## Egile garrantzitsuak 

;Aurrekariak:
*J. R. R. Tolkien
*Robert E. Howard
*H. P. Lovecraft
*Clark Ashton Smith
*Gertrude Barrows Bennett

;1960-70. hamarkadak:
*Karl Edward Wagner 
*Michael Moorcock 
*Ursula K. Le Guin
*Michael Ende

;1980. hamarkada: 
*Glen Cook
*Stephen King
*Terry Pratchett

;1990etik aurrera:
*George R. R. Martin
*Guillermo del Toro
*Neil Gaiman
*Kentaro Miura
*Andrzej Sapkowski
*Felipe Montes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muriel Zürcher

**Muriel Zürcher** (1971eko apirilaren 20a) frantziar gazte literaturako idazlea da, literatur sarien irabazlea, eta ezaguna fikziozko lanengatik nahiz dokumentalengatik, maiz atzerriko hizkuntzetara itzuliak. 

## Biografia 
2011n ekin zion gazte-literaturako idazle ibilbideari, bere trilogia distopikoaren lehen liburukia argitaratzearekin: *Le tourneur de page*.

Ordutik, fikziozko lanak (eleberriak, komikiak, albumak) eta dokumentalak argitaratu ditu. Bere liburuak atzerriko hizkuntzetara itzuli dira, eta literatur sariak irabazi dituzte. 

2016an argitaratu zuen *Robin* *des Graffs* eleberria, eta, urtebete geroago, Gazte Literaturako Sari Franko-alemaniarra irabazi zuen. 

2020an argitaratu zuen *Des bleus au cartable* junior eleberria, eta, besteak beste, 2022ko Incorruptibles Saria irabazi zuen. 

2022an, *Les Histoires des autres* Vendredi Sarirako hautatu zuten. Michel Abescatek "Télérama"-n egindako iritzi kritikoaren arabera, «umorea eta fantasia nagusi diren borobil horretan sartzen gara, eta, aurreikuspen guztien kontra, azkar eramaten gaitu eromen gozoak. Eta funtzionatzen du: nobela beltzak, azkenean, bat egiten du maitagarrien ipuin honetan».

Literatur topaketak eta idazketa tailerrak bultzatzen ditu. Savoia departamenduan bizi da.

## Lan nagusiak 
### Nerabe eta gazte helduentzako eleberriak 
### Haur eleberriak eta fikzioak 
### Komikiak 
### Gazte-albumak 
### Dokumentalak 
## Antzerki-egokitzapenak 
* *Des bleus au cartable* egokitu zuen 2023an Noctambule Konpainiak

## Literatur sariak eta goraipamenak 
* 2017ko Gazte Literaturako Sari Franko-Alemana *Robin des graffs* lanagatik
* 2018ko Ado-Lisant Saria, *Robin des graffs* lanagatik.
* 2021eko PEEParen irakurle gazteen Saria, *#sauverLou* lanagatik
* 2021eko Gayant Lecture Saria, *Des bleus au cartable* lanagatik
* Les Incorruptibles Saria, LH5 eta 6, 2022 Saria, *Des bleus au cartable* lanagatik
* 2022ko Dévoreurs de Livres Saria *Des bleus au cartable* lanagatik
* Marguerite-Audoux Saria, Collégiens du Cher 2022 Saria, *#sauverLou* lanagatik
* Chronos Saria, LH4 eta 5, 2024, *Vacances au chalet maudit* lanagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturrotz

**Iturrotz** honakoa izan daiteke:
* Iturrotz (aztarnategia), Nafarroa Garaiko aztarnategia, Brontze Arokoa eta erromatarren garaikoa.
* Iturrotz (elkartea), txirrindularitza elkartea.
Charles Kingsford Smith

**Charles Edward Kingsford Smith** (Hamilton, 1897ko otsailaren 9a – Andamango itsasoa, 1935ko azaroaren 8a) australiar hegazkinlari aitzindaria izan zen.

Ingeniaritza elektrikoko ikasketak egin zituen Australiako Indar Armatuetan sartu aurretik. Lau kideko tripulazio baten buruan, hegaldi transatlantiko bat egin zuen lehen hegazkinlaria izan zen. 1928an Oaklandetik Brisbanera joan zen, Hawaiin eta Fijin bi geldialdi eginez. Australiako lehen zeharkaldia eta Australia eta Zeelanda Berria arteko lehen hegaldia ere egin zituen. 1930eko urrian abiadura-errekorra ezarri zuen Ingalaterra eta Australia arteko hegaldi batean.

Kingsford Smith 1935eko azaroaren 8an desagertu zen Andaman itsasoan, Prayagraj eta Singapur arteko gaueko hegaldi batean.

Sydneyko aireportuak Kingsford Smith izena du bere omenez.
Mosaprida

**Mosaprida** **konposatu organiko** aromatikoa da C21H25ClFN3O3 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solidoa da.

Mosaprida botika antiemetikoa da. Hainbat arazo tratatzeko usatzen da, hala nola, dispepsia, goragalea eta arazo gastroesofagikoen sintomak. Espainian generiko moduan merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da.

Albo-ondorioen artean beherakoa aipa daiteke.

## Erreferentziak
Prukaloprida

**Prukaloprida** konposatu organiko aromatikoa da C18H26ClN3O3 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solidoa da. Narritagarria da.

Prukaloprida botika gisa idorreri kronikoa tratatzeko usatzen da. Espainian eta Frantzian *Resolor* makarekin merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da.

Albo-ondorioen artean beherakoa, buruko mina, apetitua galtzea, zorabioak, dispepsia eta nekea aipa daitezke.

## Erreferentziak
Azaprida

**Azaprida** konposatu organiko aromatikoa da C20H22ClN5O2 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa.

Azaprida dopamina-antagonista itzulezina da.

## Erreferentziak
Kofia bretoi

**Kofia bretoia** edo **Bretainiako kofia** Bretainiako jantzi tradizionala da, emakumezkoen burukoa, kofia ohikoan zuria (baina ez beti) eta brodatua, hainbat forma lokaletan garatu dena. Bigoudène esaten zaion forma bertikal eta garaia da ezagunena, baina inondik ere ez bakarra. Gai desberdinez egon daiteke egina, adibidez lihoa, kotoia, gaza edo tula.

Antzinako jatorria du kofia honek, erlijiozko erabileretan bereziki, Europako beste batzuek bezalaxe, baina 19. mendearen erdialdetik zabalkunde handia izan zuten Bretainian. 19. mendean eta 20. mendean, emakumezko bretoi gehienen eguneroko jantzi bilakatu ziren, eta aldaera lokalak biderkatu ziren. Eskualde txiki batean ere estilo bat baino gehiago aurkitu daiteke, eta tradizionalki, ezkongabe, ezkondu edo alargunen aldaerak izan dira, eta baita dolua adieraztekoak (kasu honetan zuria da doluaren kolorea).

21. mendearen hasieran apenas geratzen den egunerokan kofiarik daraman andrazko bretoirik, baina Kenleur kultura bretoiaren erakundeak antolatzen dituen bilkura eta jaialdietan ohikoa da emakumezkoak, gazte zein nagusi, kofiaz janztea.

## Iruditegia 

Fitxategi:Jour de Pardon à La-Chapelle-des-Marais.jpg|1900. urteko prozesio bat, emakumezko askok kofia desberdinak daramatzate.
Fitxategi:Festival de Cornouaille 2015 - Défilé en fête - 75.jpg|Jaialdi bat 2005. urtean.
Fitxategi:FIL 2012 - Cercle d'Outre-Ille groupe.JPG|Rennesko kofiak, *catiole* deituak, tximeleten hegalak bezala zabal-zabalak.
Fitxategi:FIL 2009 - Coiffes bretonnes - bigoudènes - cercle ar vro vigoudenn.JPG|Bigoudène burukoak.
Fitxategi:FIL 2011 - 0002.JPG|Txano formako kofiak.
Fitxategi:FIL 2012 - coiffe 4 face.JPG|Rozig eskualdeko kofia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Hélias,&nbsp;Pierre-Jakez. (1986).&nbsp;*Coiffes et costumes de Bretagne.* Éd. d'Art Jos Le Doaré&nbsp;ISBN 978-2-85543-009-6.&nbsp;

## Kanpo estekak
Amisulprida

**Amisulprida** konposatu organiko aromatikoa da C17H27N3O4S formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solido narritagarria da. Disolbaezina da ohiko disolbatzaileetan.

Amisulprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipskotiko gisa usatzen da eskizofrenia, depresioa eta antsietatea tratatzeko. Espainian botika generiko moduan merkaturatzen eta Frantzian *Solian* markarekin. Pilula gisa hartzen da.

Albo-ondorioen artean okadak, insomnioa eta botagura aipa daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pate (uhartea)

**Pate (Paté)** (swahiliz  ahoskatua) Kenya estatuan barne eta Somaliatik gertu dagoen uharte bat da, Lamu uhartediaren parte dena. Uhartediko uharterik handiena da.

VII. mendetik aurrera, Pate uhartea arabiarren kolonizazioan okupatutako lehen tokietako bat izan zen.

Garraio publikoaz zenbait minibus - matatu deituak- arduratzen dira. Uharteko administrazio-zentroa, polizia-geltokiaren ondoan, Fazan dago.

Txinatarrek uharte hauetan komertziatzen ibili ziren XV. mendearen inguruan. Ondorioz zenbait aztarna aurkitu da: portzelana antzeko objtuak, hilerri bat, herri baten aztarnak. Dena dela, deigarriena pertsona askoren itxura txinatarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Anton Astigarribia

**Juan Anton Astigarribia** (Mutriku, - ?) gipuzkoar merkatari eta esklabo trafikatzailea izan zen. «La Trinidad» izeneko 300 tonako ontzi batean nabigatzen zuen. Bidaia asko egin zituen eta "dukat asko irabazi zituen"

Laster merkataritzan eta ekoizkinen itsas garraioan aritu zen Atlantikoko eta Mediterraneoko eremuen artean, Espainiako Koroaren hedapen ekonomiko handiaren garaian. Euskal burdinaren manufakturak, fruitu lehorrak, arrain gatzuna eta zerealak saltzen zituen.

Garai hartako marinel askoren ohiko ibilbideak jarraitzen zituen, garraioan eta merkataritzan aritzen ziren euskaldun askorentzat: iparraldeko Europako kostaldetik ia Mediterraneo hondoraino, Ingalaterran, Flandesen, Herbehereetan, Frantzian, Espainian, Portugalen, Italian eta Grezian porturatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hernando Ugarte

**Hernando Ugarte la Concha** (Hondarribia, ?- ?) gipuzkoar funtzionarioa izan zen, 1649 eta 1653 artean Mexiko Berriko gobernadorea izandakoa.

## Biografia 
Hernando Hondarribian jaio zen, Juan Ugarte eta Juana de Angiziaren semea zelarik. Martin Zabalak 1626an Nuevo León eskualdea bereganatu ondoren, Ugarte Monterrey sortu berriaren kapitain bihurtu zen.

Ugarte Mexiko Berriko gobernadore izendatu zuen Matias Peraltakoak, 1649tik 1653ra Espainia Berriko Auzitegiko dekanoa zena. 1650ean, Santa Fetik espedizio bat bidali zuen, Diego del Castillo kapitainak zuzendua, gaur egun Texasko erdialdea dena esploratzeko. Espedizioa hasinai amerindiarren lurraldera iritsi zen, eta Concho ibaian perlak aurkitu zituztela jakinarazi zuten. Diego de Guadalajara espedizioa 1654an abiatu zen Castilloren aurkikuntzen jarraipena egiteko.

1650ean, Ugartek matxinada bat antolatu zuen jemez amerindiarren artean, navajoen eta tigua tribuaren herri batzuen aliatzan. Horrek esan nahi zuen matxinada pueblo guztiak barne hartzen zituela, denak batu ez baziren ere. Jemez tribuko bederatzi amerindiar traidore gisa urkatu zituzten, eta beste batzuk esklabo gisa saldu. Ugarteren agintaldiari jarraiki, Mexiko Berriko pueblo herria gero eta urduriago zegoen, espainiarrek haiek menderatzeko eta kristautasunera bihurtzeko egiten zituzten ahaleginak gaitzetsiz, eta azkenean, 1680an, Espainiatik askatu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Ilerda

**Ilerda** ilergeteen hiriburua izan zen Antzinako Erromatarren garaian, iberiar leinu horrek, gainbeheran zegoena, *Atanagrum* (Molí d'Espígoleko iberiar herria) herria utzi zuenetik. Ilerdaren lehen izenak **Iltiŕta** edo **Ildiŕda** izan ziren (), eta beranduago erromatarrek *Ilerda* deitu zuten. Hiria gaur egungo Lleidako Turó de la Seu Vellan zegoen, Segre ibaiaren magalean. 

## Historia 
Bigarren Gerra Punikoaren testuinguruan K.a. 215. urtea erabakigarria izan zen. Ebro ibaiko gudua gertatu zen, non Hasdrubal, Hanibalen anaia eta kartagotar armadako komandantea, erromatarren aurka galdu zuen. Bere aliatu Indibil eta Mandonio, azkenean, K.a. 206. urtean menperatu zituzten.

K.a. 195. urtean, ilergetar, iakatar eta ausetanoen tribuen matxinada berri eta garrantzitsu bat ekarri zuen, Marko Porzio Katon kontsulak zapaldu zuena eta Indibil eta Mandonio buruzagi ilergetarren heriotza ekarri zuena.

Ponpeio, Luzio Afranio eta Marko Petreioren legatuek aukeratu zuten Hispaniaren defentsarako oinarri gisa K.a. 49an; legatuek bost legio zituzten Ilerdan.

Ilerda Julio Zesarrek setiatu zuen, bere lanetan pertsonalki kontatu zuen setioa. Bere narrazioa historia militarreko dokumentu garrantzitsu bat da, Ilerdako gudua, hiria errenditu zenean; Afranio eta Petreio aske geratu ziren Zesarren eskuzabaltasunaren ondorioz. Inperioaren domeinupean *civitas* izan zen lehenengo eta *municipium* ondoren, moneta fabrikatzera iritsiz. Segre gaineko zubi erromatar batetik oraindik oinarriak kontserbatzen dira.

## Erreferentziak
Zoia Jakovleva

**Zoia Julianovna Jakovleva**, jaiotzez **Rustxits** (; 1862 – 1908ko abenduaren 14agreg./abenduaren 1ajul.) errusiar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Zoia Rustxits 1862an jaio zen, eta oraindik gaztea zela, literatura arloan hasi zen. Idazle izateaz gain, antzerki talde afizionatuetan aritu zen urte askotan. 

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Balza

**Julio Balza Maldonado** kazetari venezuelarra Caraota Digital albiste atarian aritu da lanean, eta Maria Corina Machado oposizioko liderraren prentsa taldeko kide gisa. 2025eko urtarrilaren 9an, oposizioak Caracasen deitutako manifestazioaren berri eman ondoren, Balza atxilotu zuten Inteligentzia Zerbitzu Bolivarianoko (SEBIN) agenteek, Chacao udalerrian bere ibilgailuaren bila zihoala. Egun horretarako, manifestazioetan parte hartu eta 16 pertsona atxilotu zituztela jakinarazi zuen Foro Penal GKEak. Prentsako Langileen Sindikatu Nazionalak atxiloketa salatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Przesmyk (telesaila)

***Przesmyk*** () poloniar thrillerra da, Jan P. Matuszyńskik Maxerako sortua.

## Sinopsia 
NATOren ekialdeko mugan maniobra militar errusiarrak egiten ari dira estrategikoki kritikoa den puntu batean. Ewa Oginiecek, drama pertsonal baten ondoren, zerbitzu sekretua utzi eta berriro hasi nahi du. Gauzak okertu egiten dira bere laguna, agente sekretua bera ere, errusiar agenteek aurkitu eta misteriotsu desagertzen denean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilwa (argipena)

**Kilwa** izan daiteke:

## Tanzania 
* Kilwa Kisiwani, swahili hiri-estatu historikoa;
* Kilwa Masoko, hiri-portua;
* Kilwa barrutia, Lindi eskualdeko barrutia
* Kilwako Sultanerria, swahili sultanerria

## Beste herrialdetan 
* Kilwa (Kongoko Errepublika Demokratikoa), herria
* Kilwa uhartea, Zambia
Frida Schanz

**Frida Schanz**, ezkondu ondorengo abizenez **Soyaux**, (Dresden, 1859ko maiatzaren 16a – Warmbrunn/Schlesien, 1944ko ekainaren 17a) alemaniar idazle, irakasle, argitaratzaile eta itzultzailea izan zen, Alemanian oso ezagunak ziren poema, ipuin eta abesti ugari sortu zituena. Herrialdeko haur eta gazteentzako liburuen egile arrakastatsuenetakoa izan zen Lehen Mundu Gerraren aurretik.

## Bizitza 
Frida Schanz Julius eta Pauline Schanz idazleen alaba izan zen. Bere aitak poesia, sagak eta maitagarri-ipuinak landu zituen, eta amak gazteentzako liburuak idatzi zituen. Nesken ikastetxe batean graduatu ondoren, Frida Schanzek eskola pedagokikoan ikasi zuen eta gero Bohemiara joan zen irakasle. Garai horretan idazteko gogoa piztu zitzaion.

1891az geroztik, senar-emazteak Berlinen bizi izan ziren. 1895ean, Frida Schanz eta Clementine Helm *Junge Mädchen* almanaka argitaratzen hasi ziren. Helm hurrengo urtean hil zenez, Schantzek bakarrik jarraitu zuen proiektua 1904ra arte. 30 urte baino gehiagoz, 1895etik 1926ra, *Kinderlust* urtekaria argitaratu zuen. 1905ean alargundu ondoren, *Daheim* aldizkaria zuzendu zuen eta Velhagen & Klasing argitaletxean lan egin zuen.

Guztira, haur eta gazteentzako 60 lan baino gehiago idatzi zituen, eta garaiko izpirituarekin bat zetorren, abertzaletasuna azpimarratuz eta irakurleei irakasle moduan zuzenduz. Idazle polifazetikoa zen eta haur literatura, neska gazteentzako liburuak, ipuin laburrak, alegiak, baladak, maitagarri-ipuinak, eleberri laburrak, oroitzapenak eta bidaldi-liburuak landu zituen. 1920ko hamarkadaren amaieran, Walther Günther Schreckenbachek *Frida-Schanz-Bücher* liburu saila argitaratu zituen, orduan oso ezaguna egin zena.

Idazle izateaz gain, ingelesezko, frantsesezko, italierazko eta gaztelaniazko literatura alemanierara itzuli zuen.

## Lanak 
thumb|*Sterne der Heimat* liburuaren azala (1889).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilwako Sultanerria

**Kilwako Sultanerria**  (, ) 957 eta 1513 artean izen bereko uhartean zegoen estatu afrikarra izan zen. Bere autoritatea, une gorenean, Swahili kostalde osoan zehar hedatzen zen. Elezaharraren arabera, Ali ibn al-Hassan Shirazik, Xirazko persiar printzeak, X. mendean sortu zuen. Bere familiak sultanerria gobernatu zuen 1277. urtera arte, Abu Moaheb familia arabiarrak ordezkatu zuenean. Hauek 1505era arte mantendu zuten gobernua, portugaldarren inbasio batek boteretik kendu zituzten arte. 1513an, sultanerria jada zatituta zegoen estatu txikiagoetan, horietako asko, Omango Imamerriaren txotxongilo bihurtu zirelarik.

Swahili kulturako sultanerri garrantzitsuena izan zen. Mendebaldean, bere historia batez ere 1520ko Kilwako Kronikaren bigarren bertsioari esker ezaguna da, João de Barrosek 1552ko bere lanean argitaratua. Azken honengatik, bere subiranoen zerrenda bat ezagutzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal sukaldaritza praktikoa

***Euskal sukaldaritza praktikoa*** Iker Markinez Munduate sukaldariak 2016an plazaratu zuen euskaraz idatzitako sukaldaritza liburua da.

Liburu honetan bildu du Iker Markinez, Ormaiztegiko Kuko jatetxeko sukaldariak urtetako esperientzia. Sukaldaritzaren bidez, euskal sustraietara bidaia saporetsua proposatu du lan honetan. Euskal sukaldaritzaren oinarria diren lehengaiak erabiliz, osagaiak ondo zaindu eta aukeratuz eta garaian garaikoari erreparatuz, errezeta sorta zabala eta praktikoa aukeratu eta liburu honetan jaso zuen.

Ttartaloren eskutik plazaratu zuen.

## Liburuaren fitxa 
* Izenburua: *Euskal sukaldaritza praktikoa*
* Egilea: Iker Markinez Munduate
* ISBN: 978-84-9843-725-6
* EAN: 9788498437256
* Argitaletxea: TTARTTALO
* Bilduma: SUKALDEA
* Hizkuntza: Euskara
* Urtea: 2016
* Orrialdeak: 132
* Tamainua: 240x170x10
* Itzulpena gaztelaniaz: *Cocina práctica vasca*, urte berekoa, Miren Arratibel Munduatek itzulita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuaren inguruko elkarrizketa Euskadi Irratian.
Dicyrtoma

thumb|*Dicyrtoma fusca*.

***Dicyrtoma*** Collembolako generoa da, Dicyrtomidae familian. Gutxienez 30 espezie deskribatu dira *Dicyrtoma* barruan.

## Espezieak

* *Dicyrtoma atra* (Linnaeus, 1758)
* *Dicyrtoma aurata* (Mills, 1934)
* *Dicyrtoma bellingeri* Snider, 1990
* *Dicyrtoma beta* Christiansen and Bellinger, 1981
* *Dicyrtoma brevifibra* Snider, 1990
* *Dicyrtoma californica* Christiansen and Bellinger, 1981
* *Dicyrtoma delongi* Christiansen and Bellinger, 1981
* *Dicyrtoma dubia* (Folsom, 1932)
* *Dicyrtoma flammea* Maynard, 1951
* *Dicyrtoma fusca* (Lubbock, 1873)
* *Dicyrtoma fuscus* (Lubbock, 1873)
* *Dicyrtoma hageni* (Folsom, 1896)
* *Dicyrtoma hawaiiensis* (Snider, 1990)
* *Dicyrtoma kauaiensis* (Snider, 1990)
* *Dicyrtoma longidigita* Snider, 1990
* *Dicyrtoma maculosa* (Schott, 1891)
* *Dicyrtoma madestris* Snider, 1990
* *Dicyrtoma marmorata* (Packard, 1873)
* *Dicyrtoma microdentata* Snider, 1990
* *Dicyrtoma mithra* Wray, 1949
* *Dicyrtoma opalina* (Folsom, 1896)
* *Dicyrtoma palmata* (Folsom, 1902)
* *Dicyrtoma pineolae* (Wray, 1946)
* *Dicyrtoma quadrangularis* Mills, 1934
* *Dicyrtoma rossi* (Wray, 1952)
* *Dicyrtoma serrata* (Snider, 1990)
* *Dicyrtoma sylvestratilis* Snider, 1990
* *Dicyrtoma tesselata* Snider, 1990
* *Dicyrtoma texensis* (Packard, 1873)
* *Dicyrtoma vittata* (Folsom, 1896)}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Dicyrtoma* ITIS webgunean.
Planografia

[thumb|Bi irudi, harri [Litografia|litografiko negatiboa eta inprimaketa positiboa erakusten dutenak, Municheko mapa zahar batekin. 2006.]]
**Planografia** edo **inprimaketa planografikoa** termino genetiko bat da, eta irudi bat gainazal lau batean (normalean, paperean) klonatzeko edo estanpatzeko metodoak definitzeko erabiltzen da; hala, ez du gainazalean erlieberik uzten.

## Deskribapena 
Irudi planografikoaren konfigurazio-prozesuen ezaugarria da gantz-material bat duen marrazki batetik abiatuta irudia definitzea. Material hori gainazal lauarekin kontaktuan jartzean, gehienetan harriarekin edo zinkarekin (litografia), modu gutxi-asko iraunkorrean finkatzen da. Marraztutako irudia finkatzeko eta transferitzeko, marraztutako gainazala azido-bainu baten eraginpean jartzen da. Azidoek handitu egiten dute marraztutako eremuaren gantz hartzeko ahalmena, eta ura atxiki egiten dute marraztu gabeko eremuetan. 

Inprimaketa-prozesuan, gainazala heze mantentzen da, eta behin eta berriz pasatzen da arrabolean gantz-tinta, marrazkian finkatzen dena. Urak tinta koipetsua baztertzen du, eremuak zuri mantenduz.

Azkenik, irudia paperera transferitzen da, gainazala ukitzen duen paperean presio erregularra egiten duen prentsa baten bidez.

## Kanpo estekak
Lotofagoak

bere gizonak lotofagoengandik aldentzen]]
thumb|Odisearen gizonak lotofagoen lurran
Greziar mitologian **Lotofagoak** edo **Lotojaleak** () loto zuhaitzetako fruituez elikatzen diren herria dira. Lotoak eragin narkotikoa luke eta Homerok bere *Odisea*n kontatzen duenez Ulisesi kosta egingo zaio lotoa jan duen bere eskifaia atzera bildu eta lotofagoen lurretatik irtetea.

Loto fruituak eta loreak ziren uharteko elikagai nagusia, eta narkotiko bat ziren, eta, horren ondorioz, jendeak apatia baketsu batean egiten zuen lo. Lotoa jan ondoren, ahaztu egiten zituzten beren etxea eta maite zituztenak, eta loto-jangelekin bakarrik geratu nahi izaten zuten. Azkenean, Odiseok indarrez lortu zuen tripulazioa ontzietara itzultzea Itakara joateko.

## Lotoaren landarea 
Lotofagoen lotoa egiteko erabili diren landareak honako hauek dira:

• Loto zuria (Nymphaea lotus), urdina (Nymphaea caerulea) edo loto izartua (Nymphaea nouchali) izan daitekeen nenufarra. Loto urdina, greziarrek jada horrela deitzen dutena, lo-eragile gisa erabil daiteke, prestakin psikotropikoetarako erabil daiteke eta ohikoa da Antzinako Egiptoko irudietan. Izartutako lotoa Indiako azpikontinentekoa da jatorriz, baina antzinako garaietan ere zabaldu zen.
thumb|Loto lore zuria

• Jujubel (Ziziphus lotus, Rhamnus zizyphus), edo genero bereko beste landare bat. Landare horrekin lotu izan da gehien lotoa, lotofagoen herrialdea omen zegoen Libia aldean ugari aurkitu baitute lotoa.

• Niloko loto sakratua edo arrosa (Nelumbo nucifera), Ozeanian, Asian eta Errusia hegoaldean jatorria duen landarea, izartutako lotoa bezala, antzinatik leku askotan sartua izan dena.

• Trifolium generoko hirustaren bat, usaineko hirustaren bat (Melilotus), Trigonella generoko landareren bat, amabirjinaren zapatikoak (Lotus corniculatus) edo eliz hirusta (Medicago arborea  izeneko landarearen fruitua izatea, kakia landatzeko txertaka gisa erabiltzen dena.

## Lokalizazioa 
Zenbait autoreren ustez lotofagoen lurraldea irudimenezko tokia besterik ez zen arren, Antzinarotik lotofagoen herrialdea Libiako kostaldean kokatzen saiatu ziren, gaur egun Tunisiakoa den Yerba izeneko uhartean edo kontinenteko eremuan, Gabesko golkoaren inguruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wiki untxi-zulo

thumb|Wiki untxi-zulo baten ilustrazioa kamiseta baterako
**Wiki untxi-zuloa** irakurle batek Wikipedian (artikuluetako hiperesteken bidez) eta beste wiki batzuetan nabigatzen duen bitartean gaitik gaira nabigatuz egiten duen ikasketa bidea da. Untxi-zuloaren metafora Lewis Carrollen 1865eko *Alizia herrialde miresgarrian* eleberritik dator, non Aliziak abentura bat hasten duen Untxi Zuriari bere untxi-zulora jarraituz. 

Wikipediatik kanpo zerbait jakin edo ikasi ondoren, jende askok online entziklopediara jotzen du gai berari buruz gehiago jakiteko, eta ondoren, hasitako lekutik gero eta urrun eta sakonago dauden gaiei ekiten diete, etenik gabeko bidean. Pertsona eta gertaera historikoetan  oinarritutako filmak abiapuntu ezagunak izaten dira Wikipediako untxi-zuloak esploratzeko.

Wikipediako artikuluen arteko erlazioak erakusten dituzten datuen bistaratzeek irakurleek gaitik gaira nabigatzeko har ditzaketen bideak erakusten dituzte, ildo horretan Wikimedia fundazioak ikerketa bat argitaratu zuen, irakurleak untxi-zuloetan nola murgiltzen diren jakiteko. Untxi-zulo nabigazioaren portaera hizkuntza askotako Wikipediatan gertatzen da.

Wikipediako erabiltzaileek untxi-zuloen esperientziak partekatu izan dituzte Wikipediako ospakizunen baitan, zein sare sozialetan. Pertsona batzuk Wikipediara joaten dira, untxi-zulo bat bilatzera jolas moduan. Untxi-zuloa esploratzea wikiracing-aren parte izan daiteke.

Untxi-zuloetan murgiltzearen esperientzia, nabigazio irakurketetan ohikoa bada ere, wikilarien edizio lanetan ere gertatzen da, baita Euskarazko Wikipedian ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauline Schanz

**Pauline Schanz**, jaiotzez **Leich**, (Leipzig, 1828ko irailaren 10a – Berlin, 1913ko apirilaren 18a) alemaniar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Pauline Leich 1828ko irailaren 10ean jaio zen Leipzig hirian, Johann Friedrich Leich liburu-saltzaile ospetsu eta aberatsaren familian. Umetatik liburu ugariz inguratuta egon zen, eta horrek idazle izateko gogoa piztu zion. Oraindik nerabea zela, bere aitak porrot egin zuen. Maistra moduan trebatzea erabaki zuen, eta horretarako Chemnitzera joan zen. Aita hil ondoren, Dresdenera joan zen amarekin bizitzera, eta 1853an Julius Schantz idazlearekin ezkondu zen. Ezkontza horretan hiru seme-alaba izan zituen, Frida Schanz idazlea tartean.

1848an, Julius Schantz atxilotu zuten eta bost urteko espetxe-zigorra ezarri zioten gobernuaren aurkako jarduerengatik. Denbora horretan guztian, Paulinek bakarrik irabazten zuen familia osoarentzako dirua. Senarraz dibortziatu ondoren, Pauline Schanz Berlinera joan zen bizitzera bere hiru seme-alabekin. Berriro ezkontzeari uko egin zion seme-alabengandik ez banantzeko. 

Lehen idazlana, *Liande* ipuina, 1855ean argitaratu zuen. Batez ere haur eta gazte literatura landu zuen. Horrez gain, frantsesezko, italierazko, gaztelaniazko, ingelesezko, suedierazko eta danierazko idazlanak alemanera itzuli zituen.

## Lanak 
### Idazle gisa 
### Editore gisa 
* *Das Rosenmärchen* (1856)
* *Deutsche Sagen* (1872)

### Itzultzaile gisa 
* Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre. *Paul und Virginie* (1873)
* Louisa May Alcott. *Kleine Frauen* (1876)
* Fernán Caballero. *Spanische Novellen* (bi liburukitan, 1878)
* Juan Valera. *Pepita Jiménez. Ein andalusischer Roman* (1882)
* Esaias Tegner. *Die Frithjofs-Sage* (1883)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1993ko Bishopsgateko atentatua

**1993ko Bishopsgateko atentatua**, 1993ko apirilaren 24ean, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren finantza barrutian Behin-behineko IRAk burututako kamio-bonba atentatu bat izan zen, Londres Hiriko Bishopsgate eremuan.

Hiri berdinean zuela urte bete Behin-behineko IRAk finantza barrutian burutitako Baltic Exchangeko atentatuaren ondoren gertatu zen, hortaz Britainiar Gobernuak halakorik berriz jazo ez zedin finantza eremua segirtasun gerriko berezi baten bidez inguratu zuen.

## Atentatua 
1993ko martxoan Newcastle-under-Lyme (Staffordshire) udalerrian Iveco kamioi bat ebatsi zuten.

Irlandan, IRAren Hego Armagheko Brigadaren kideek ANFO lehergaidun tona bateko bonba eraiki eta estraperloz Ingalaterran sartu zuten, kamioia zuten tokira eraman eta hari gehituz.

Apirilaren 24an, goizeko 9:00ak aldera, Behin-behineko IRAren unitate bateko 2 kidek kamioia bonbarekin Londresko Bishopsgate eremuraino gidatu eta 99 Bishopsgate eraikinaren parean aparkatu zuten.

10:27ak aldera kamioi bonbak eztanda egin eta ondorioz pertsona 1 hil eta 44 zauritu ziren, 350 libratako diru kalteak eraginez. Ordu bat aurretik, Armagh konderriko Forkhill udalerritik hainbat bonba-abisu dei egin ziren, eremua jendez hustu zedin. Larunbata zenez eremuan bulegozain eta segurtasun zaindari batzuk besterik ez zeuden, aste eguna izanez gero langilez lepo ta kalte pertsonal askoz ere larriagoak egongo bailirateke.

IRAk atentatu honekin Londresko bihotzean finantza eremuan ahal bezainbesteko diru kalte handiena eragin eta garai hartan msrtxan zen Ipar Irlandako bake prozesuaren negoziaketan Britainiar Gobernua presionatzea izan zen. Lehen helburua lortu zuen, baina bigarrena ez, Britainiar Gobernuak bere jarrera gogortu egin baitzuen.

## Kanpo estekak
Efe Korkut

**Efe Korkut Martín** (Donostia, Gipuzkoa, 2006ko ekainaren 23a) futbolari profesionala da. Erdilari aritzen da. Gaur egun, Bilbao Athletic taldearekin dihardu.

## Bizitza 
Tayfun Korkut du aita, Realeko futbolari ohia; eta ama gipuzkoarra du. Euskal herritar eta turkiar jatorrikoa, jaio ondoren bi urtez bizi izan zen Donostian, bere eta amaren jaioterrian; nahikoa, Athleticeko filosofian sartzeko. Gero, Alemaniara joan zen gurasoekin. Aitaren turkiar nazionalitatea hartuta, Turkiako selekzioaren beheko kategoriako taldeekin jokatu du.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Fitxa
Carmen Navarro Aranda

**Carmen Navarro Aranda** (1950) botanikaria eta ikerlaria  da.

## Ibilbidea 
Farmazian lizentziaduna eta doktorea da, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta unibertsitate bereko irakasle titularra, Landare Biologia II Sailean, 1982tik**.**

1993az geroztik, “*Flora iberica*” proiektuan parte hartzen du. Bertan, genero hauen egileetako bat da: *Fagopyrum* eta Fallopia (*v*. 2) Paeonia, Ulmus, Celtis, Halimium (v. 3) Dryas, Fragaria, Duchesnea, Sibbaldia, Sanguisorba, Eriobotrya, Cyaanchmalus, Pyantha. Familia hauek editatu ditu: Cistaceae eta Ulmaceae (3. ber.) eta Rosaceae (6. ber.); eta v. 9 eta liburuki horretako hainbat generoren egilea edo egilekidea, horien artean *Erodium* generoarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Man Called Otto

***A Man Called Otto***, euskaraz *Otto Deituriko Gizona*, 2023ko Marc Forster alemaniar-suitzar zuzendutako drama eta komedia film bat da. Tom Hanks, Mariana Treviño, Rachel Keller, Manuel Garcia-Rulfo, Truman Hanks eta Mike Birbiglia aktoreek antzeztu zuten.

*En man som heter Ove* (2012) suediar filmaren jarraipena da, biak ere *2012ko izenburu berdineko eleberrian* oinarrituak daude.

## Argumentua 
AEB, Pittsburg, Otto Anderson (Tom Hanks) duela 6 hilabete bere emazte Sonyaz alargundu eta lanetik erretiroa hartu berri duen 63 urteko gizona da, ondorioz izaera kaskartu eta egoskortu zaio. Bere aldameneko etxebizitzara estatubatuar-mexikar familia jator bat alokairuan bizitzen jartzean, Ottok familia hartako izaera bixiko Marisol (Mariana Treviño) emazte haurduna ezagutu eta harekin duen adiskidetasunak Ottoren mundua hankaz gora jarriko du.

## Aktoreak 
* Tom Hanks: Otto Anderson
** Truman Hanks: Otto gaztea
* Mariana Treviño: Marisol
* Rachel Keller: Sonya
* Manuel Garcia-Rulfo: Tommy
* Mike Birbiglia: Dye & Merikako agentea
* Cameron Britton: Jimmy
* Mack Bayda: Malcolm
* Juanita Jennings: Anita
* Peter Lawson Jones: Reuben
* Kelly Lamor Wilson: Shari Kenzie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Chen Jing

**Chen Jing** atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Jiapeng

**Chen Jiapeng** (2002ko uztailaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Jingwen

**Chen Jingwen** (Guangzhou, 1990eko otsailaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Kingkwan

**Chen Kingkwan** (1913ko urtarrilaren 3a - 2000ko maiatzaren 1a) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Wenzhong

**Chen Wenzhong** (1970eko abuztuaren 29a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Shaoguo

**Chen Shaoguo** (1971ko urtarrilaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen Yang

**Chen Yang** (Hebei, 1991ko uztailaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cong Yuzhen

**Cong Yuzhen** (1963ko urtarrilaren 22a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senjūrō Hayashi

thumb
**Senjūrō Hayashi** (林 銑十郎, Hayashi Senjūrō, 1876ko otsailaren 23a - 1943ko otsailaren 4a) japoniar politikari eta jenerala izan zen. Japoniako Koreako Armadako Japoniako Armada Inperialaren Komandante gisa aritu zen Mukdeneko Gertaeraren eta Mantxuriaren inbasioan. 1937an Japoniako lehen ministro izan zen.

## Kanpo estekak
Cheng Wen

**Cheng Wen** (Bincheng barrutia, 1989ko apirilaren 6a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foratako urtegia

**Foratako urtegia** Yátova udalerrian dago, Valentziako probintzian Valentziako Erkidegoa, Espainia). Jucarreko arro hidrografikoko kidea da.

1969 urtean eraiki zen Magro ibaiaren ibilguan, 231 hektareako azaleran eta 37 hm³-ko edukierarekin. Grabitate-presa bat du.

## Historia 
Bere ahalmenaren % 14,16ra baino ez zegoenez, 2024ko tanta hotzaren eragina nolabait indargetu ahal izan zuen. Foratako urtegiak funtsezkoa izan zen, orduan Magroren arroan jausi ziren prezipitazio gehienak edukiz. Urtegiaren edukiera ez gainditzeko ura partzualki hustu behar izan bazen ere, askatu zen emaria (1000 m³/s) urtegian sartu zen ura baino txikiagoa izan zen (2000 m³/s). Zoritxarrez, horrek ez zion uholdeari ibaian behera itzuri, euriteen indarra zela eta, baina hondamendi handiagoa saihestu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Royaume des fées

***Le Royaume des fées*** Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1903. urtekoa. Bleuette Bernon eta Georges Méliès aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Bleuette Bernon
* Georges Méliès

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Life of an American Fireman

***Life of an American Fireman*** Edwin S. Porter zinemagilearen film mutua da, 1903. urtekoa. Arthur White eta Vivian Vaughan aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Arthur White
* Vivian Vaughan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Vie et Passion du Christ

***Vie et Passion du Christ*** Lucien Nonguet eta Ferdinand Zecca zinemagilearen film mutua da, 1903. urtekoa. Madame Moreau eta Monsieur Moreau aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Madame Moreau: Mary
* Monsieur Moreau: Joseph

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
What Happened in the Tunnel

***What Happened in the Tunnel*** Edwin S. Porter zinemagilearen film mutua da, 1903. urtekoa. Bertha Regustus eta Gilbert M. Anderson aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Bertha Regustus
* Gilbert M. Anderson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Júcarreko Konfederazio Hidrografikoa

**Jucarreko Konfederazio Hidrografikoa** Jucar ibai nagusia duen demarkazioaren sare hidrologikoetan egiten diren ekintzak arautzen dituen erakundea da.

Funtzio nagusiak:

* Demarkazioaren egitasmo hidrologikoa landu, baita haren jarraipena eta berrikuspena ere.
* Jabari publiko hidraulikoaren administrazioa eta kontrola.
* Uraren kudeaketa hobetzeko behar diren obrak proiektatu, eraiki eta erabilera.
* Bere eskumenen barruan, planak, programak eta ekintzak egin, eskaerak behar bezala kudeatzeko eta uraren erabileraren aurrezpena eta eraginkortasun ekonomikoa eta ingurumenekoa sustatzeko.
* Lehorteen kudeaketa.
* Uholde-arriskuen kudeaketa.
* Bere helburu espezifikoak betetzearekin zerikusia duten zerbitzu teknikoak eman, bai eta aholkularitza ere, hala eskatuz gero, beste administrazio, erakunde pribatu eta partikular batzuei.

Maiatzaren 8ko 650/1987 Real Dekretuak konfederazio honen mugak zehazten ditu, hau da, urak Mediterraneo itsasora isurtzen dituzten arro hidrografiko guztien lurraldeari, Segura eta Cenia ibaien bokaleen artean, azken hori eta Pozohondo (Albacete) arro endorreikoa barne. Arro horiek Alacant, Albacete, Castelló, Cuenca, Murtzia, Teruel, Tarragona eta Valentziako probintzietako lurraldeak hartzen dituzte.

CHJk bost bulego ditu Valentzian (egoitza nagusia), Albaceten, Alacanten, Cuencan eta Teruelen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2024ko Espainiako tanta hotza
* Foratako urtegia
* Turia ibaia
* Magro ibaia

## Kanpo estekak 
* Jucarreko Konfederazio Hidrografikoaren webgunea
* Jucarreko Konfederazio Hidrografikoaren YouTube kanala
* Jucarreko Konfederazio Hidrografikoaren twitter kontu ofiziala
* Jucarreko Konfederazio Hidrografikoaren bistaratzaile kartografikoa
* Jardueren memoriak