Nemesio Etxaniz

**Nemesio Agapito Etxaniz Aranbarri** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1899ko abenduaren 19a - Donostia, Gipuzkoa, 1982ko urtarrilaren 27a) idazlea eta apaiz katolikoa izan zen. Euskal Herriarekiko eta euskararekiko konpromisozko jarreragatik nabarmendu zen. Besteak beste, *Anttoni ta Antton* kantuko eta *Gernika* kantatako letraren egilea izan zen.

## Bizitza 
### Lehenbiziko urteak 
Nemesio Etxaniz Azkoitian jaio zen, 1899ko abenduaren 19an, Jose Luis Etxaniz merkataria eta Maria Antonia Aranbarri etxekoandrea, azkoitiarrak biak, guraso zituela.
Gurasoak oso elizkoiak ziren, aita integrismo aldera lerratua, eta hamaika anai-arrebetatik bost erlijio-bizitzari lotu zitzaizkion. Nemesiok sorterriko *Miserikordia* eta *La Salle Anaiak* ikastetxeetan egin zituen lehenbiziko ikasketak eta, Lekarozko ikastetxean bi urte igaro ostean, Comillasko apaizgaitegian sartu zen 1912an; 12 urte pasatu zituen bertan. Seminarioko hizkuntza-aldaketak eraginda euskaltzaletasuna sortu zitzaion. Aitzol ikaskide eta lagunak zerikusi handia izan zuen eraldaketa horretan. *Arraldea* elezaharra, aitari entzundako istorioa, argitaratu zion *Argia*-k 1923an.

1924ko ekainean apaiztu zen, Santanderren; aita minbiziak joa zuen eta, hil aurretik apaizturik ikusi nahi baitzuen, ordenazioa aurreratu zuen.

Francisco Javier Lauzurika gotzainarekin eztabaida latza izan zuen horren ostean, eta Erromara jo zuen laguntza eske,]]
1950ean Debatik Azkoitira aldatu zen. Bere sorterrian erdara nagusitua zela ikusteak biziki mindu zuen, eta euskal giroa berpiztearen premiaz ohartu zen. 1958an, haren zenbait lan eman ziren argitara *Euskal Antzerkiak kontu-kontari* izenburuarekin. Beharrak horrela eraginda, eta bizitzea egokitu zitzaion garaia zela-eta, era askotako lanak egin zituen hamarkada hartan: Arrate, Segura eta Loiola irratientzako gidoiak idatzi, Ez Dok Amairu taldearen lehenbiziko bilkuretan parte hartu, ikastoletako umeentzako abestiak ondu, *Zeruko Argia*-ko testuak sortu eta itzuli...

### Gizalegearen alde konprometitua 
1948an, agintari zibil frankistei gutunak bidaltzen hasi zitzaien, euskaldunen eskubideak urratzen zirela adieraziz. Hasieran, euskararen eta euskal kulturaren aldeko lanetan paratzen zizkioten eragozpenak salatzen zituen. 1961ean, atxilotuen oinarrizko eskubideak modu sistematikoan urratzea eta tortura erabiltzea salatu zuen Gipuzkoako gobernadore zibilari bidalitako gutun batean. Hori zela-eta, 1962ko otsailean auziperatua izan zen.

Hala ere, ez zuen etsi, eta erregimen frankistaren bidegabekerien aurkako borrokan segitu zuen. 1968 hasieratik, erregimenaren errepresio ekintzak egin zituenean, gogor salatu zituen agertzen ari ziren tortura kasu larriak, haietako batzuk Meliton Manzanas torturatzaile ezagunak eragindakoak. Bere kristau sinesmenean oinarritua, gutunak helarazi zizkion Gipuzkoako gobernadore zibilari, poliziak eragindako giza eskubideen urraketen eta agintarien utzikeriaren berri emanez. Gutun horietako batean, hauxe jakinarazi zion gobernadoreari: "*Inoiz eskutitz hauek argitaratzen badira, ez da izanen nik ospea irabazi nahi dudalako, baizik eta euskal herriak jakin dezan apaizak ez garela mututurik egon botere publikoaren bidegabekerien aurrean*".

### Azken urteak 
Azkuezale eta gipuzkera osotuaren aldeko azaltzen zen, eta ez zuen uste euskal ikastolak indartu arte euskararen batasuna ezartzea komeni zenik.

Kezka horrek akuilatuta, kantagintza berritzeko beharra aldarrikatu zuen Etxanizek. Hura hasi zen zenbait tango, runba, pasodoble eta modako beste doinu batzuk moldatzen eta euskaratzen. Haren ekarpenak segida izan zuen; izan ere, handik gutxira dantza talde batzuk -Azkoitiko Kontrapuntoak eta Bilboko Soroak, besteak beste- hasi ziren kantu zaharrak modu berrian ematen. Eta horien atzetik etorri ziren besteak, egoera irauli zutenak. Tunelaren ilunean argia ikusten hasi zen. Nemesio Etxanizi zor zaio Euskal Kantagintza Berriaren aitatasuna (espirituala, bederen).
* *Kristau-ikasbidea bertsotan* (1953, *Ordorika irarkun-lantegiak*)
* *Arantzazuko Amari poz-jarioak* (1954, *Itxaropena*)
* ''Itziar'ko Andre Maria'ren goramenak: Itziar'ko zaindaria, itxas gizona'ren laguntzallea* (1959, *Valverde*)
* *Olatz'ko Andre Maria'ren goramenak* (1967, *Gama*)
* *Arritokieta'ko Andre Maria'ren goramenak* (1967, *Gama*)

### Gramatika 
* *Nola idatzi euskeraz?* (1950, *Itxaropena*)

### Itzulpenak 
* Victor Ruiz Añibarroren *Ito... edo ezkondu* antzezlana, Zarautz: Auñamendi bilduma, 1968.
* Carlos A. Cornejoren *Aladiño* haurrentzako komikia, Etor, 1975. 

## Bibliografia 
* Azurmendi, Joxe (1998): *Oraingo gazte eroak*, Enbolike.
* Lekuona, Juan Mari: "Nemesio Etxanizen olerkigintza. Bere poemarik onentxoenak gogoan". - Egan, 2000-1/2, 107-119
* Sudupe, Pako (1996): *Nemesio Etxanizen biografia eta ideologia*, BBK Fundazioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Kantagintza Berria

## Kanpo estekak 
* Miren Izagirre Etxebeste eta Bernardo Estornés Lasa: *Nemesio Agapito Echániz Arambarri*, Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* *Nemesio Etxaniz*, Literaturaren Zubitegia.
* Sudupe, Pako *Nemesio Etxaniz'', Bidegileak, euskara.euskadi.net