open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Félicie Albert

**Félicie Albert** (Frantzia, XX. mendea) frantziar-estatubatuar zientzialaria, fisikaria da, optikan aditua. Laser plasma azeleragailuetan lan egiten du. 

## Bizitza 
### Lehen urteak 
2003 urtean Ingeniaritzan lizentziatu zen, Physique de Marseilleko Ecole Nationale Supérieure eskolan (gero, Marseillako Eskola Zentrala). 2004 urtean optikan maistratza lortu zuen Florida Centraleko Unibertsitatean eta 2007an doktoretza lortu zuen Ecole Polytechniquen, 2008an LLNL doktoretza osteko bekadun gisa batu baino lehen. 

### Lan ibilbidea 
Bere esperientzia nagusia da "elektroi-iturri berriak, X izpiak eta gamma izpiak sortzea eta aplikatzea laser-plasma, azelerazioa laserraren eta estela-eremuaren arteko interakzioaren eta Compton sakabanatzearen bidez".

Lawrence Livermore Laborategi Nazionaleko Energia Dentsitate Handiko Zientzien Zentroko zuzendariorde eta Fotoi Zientzien eta Ignizio Instalazioen Zuzendaritza Nazionaleko eta Energia Dentsitate Handiko Zientzien Erakunde Bateratuko langileen zientzialari lanetan jardun du.

## Sariak eta ohoreak 
* 2017an, Katherine E saria, Fisikako Estatu Batuetako Elkartearen Weimer saria jaso zuen.
* 2019an, Zientzia eta Ingeniarientzako Lasterketa Goiztiarreko Presidentetza Saria.
* 2019an, Fisikako Elkarte Estatubatuarreko kide izendatu zuten, APSko Plasmaren Fisikako Dibisioko izendapen baten ostean, "energia-dentsitate handiko materiak zundatzeko norabidezko X izpien sortak garatzeko ekarpen original askorengatik".
* 2023an, Optikako kide izendatu zuten, "laser-esna-zelaiaren azelerazioak bultzatutako X izpien iturrien garapenari eta aplikazioei buruzko ikerketa aitzindariarengatik eta LaserNetUS ekimeneko lidergoarengatik".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janet Louise Smith

**Janet Louise Smith** (Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1951) estatubatuar zientzialaria, biologoa, ikertzailea eta irakaslea da. Kimika Biologikoko eta biofisikako irakaslea da, Michigango Unibertsitateko Biologia Estrukturaleko Zentroko zuzendaria. Advanced Photon Source argi iturri sinkrotroiko Minbiziaren Institutuetako eta Medikuntza Zientzia Orokorretako biologia estrukturaleko instalazioetako zuzendari zientifiko kargua ere betetzen du.

## Bizitza 
Smith Pennsylvania estatuan jaio zen eta Kimika ikasi zuen Pennsylvaniako Indiana Unibertsitatean. 1973 urtean graduatu ostean, graduondoko ikasketak egin zituen Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean. Doktoretza 1978an lortu zuen. Doktoretza ondoko lanpostu bat lortu zuen Itsas Bilaketa Laborategian, eta bertan Wayne Hendricksonekin lan egin zuen.

### Lan ibilbidea 
Bere ibilbidearen hasieratik, Smithen ikerketa-lanaren helburua proteinek molekulen mailan duten funtzioa ulertzea izan zen, proteinen egitura aztertuz. Bere laborategian proteinen egitura argitzeko erabiltzen den teknika esperimental nagusia X izpien kristalografia da. Smithen lana ere egiturak zehazteko metodoetara bideratu da, eta Dispertsio Anomalo Anizkoitza (MAD) garatzen lagundu du.2007 urtetik Zientzia Aurreratzeko Amerikako Elkarteko kidea da.

Bere taldearen lorpenen artean, Zika birusak ekoiztutako proteina baten ikerketa nabarmentzen da, birusaren ugalketan inplikatuta egon daitekeena, eta ostalariaren sistema immunitarioarekin duen interakzioa.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Osasun Institutu Nazionalen MERIT Saria (1998-2008).

* Zientziaren Aurrerapenerako Amerikako Elkarteko kidea (2007)

* Mildred Cohn Award in Biological Chemistry (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
António Granjo

**António Joaquim Granjo** (Chaves, 1881eko abenduaren 27a – Lisboa, 1921eko urriaren 19a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1920an eta 1921ean.

Gaztetatik errepublikaren aldekoa izan zen, eta 1911ko maiatzean Batzar Konstituziogileko kide hautatu zuten, aurreko urtean Portugalgo Errepublika aldarrikatu ondoren. Lehen Mundu Gerran Portugalgo armadara biltzeko politika utzi eta bere borroka esperientziei buruzko liburu bat idatzi zuen.

Sidónio Pais presidentearen hilketaren ondoren, Granjok Iparraldeko Monarkiaren aurka borrokatu zuen, eta 1919an Portugalgo iparraldeko erregimen monarkikoa berrezartzeko saiakeraren aurka. 1919ko otsailetik uztailera Chavesko alkate izan zen eta urte horretan bertan Diputatuen Ganberako kide hautatu zuten. Alderdi Errepublikar Liberala sortu zuen eta Justizia ministroa izan zen Domingos Leite Pereiraren koalizio gobernuan.

Bi aldiz izan zen lehen ministro, lehena 1920ko uztailetik azarora eta bigarrena 1921eko abuztutik urrira. 1921eko urriaren 19an hil zuten, Gau odoltsuan, beste politikari batzuekin batera. Hiltzaileen ideologia politikoa ez dago argi.
Ruthvengo kuartela

**Ruthvengo kuartela**, , Eskoziako Ruthven herritik hurbileko muino batean dagoen antzinako kuartel militar baten eraikina da, Highland eskualdeko Badenoch barrutian.

## Historia 
1229an eraikia izan zen, ziur aski Comyn klaneko kideek. XIII. mendean Comyn klaneko buruak ziren Badenocheko jaunen gotorlekua izan zen.

XVIII. mendean Britainiar Armadaren kuartel militarra eta gotorlekua zen, baina Cullodengo guduaren porrotaren ondorengo atzerakadan jakobitek suntsitu egin zuten.
Jean Chamberlain Froese

**Jean Chamberlain Froese** (Saint Thomas, Ontario, Kanada, 1965eko martxoaren 27a) zientzialaria, biokimikaria, medikua eta obstetra da.

## Bizitza 
### Hezkuntza eta lehen urteak 
1965ean jaio zen Ontario probintziako Saint Thomas udalerrian, Kanadan. Scarboroughen hazi zen eta klase ertaineko familia bateko lau seme-alabetatik hirugarrena izan zen. 1984 urtean Peoples Christian Academyn graduatu zen eta Torontoko Unibertsitatean matrikulatu zen biokimikan lizentziatura titulua lortzeko.

Nazioarteko ikasketak egin ostean, McMaster Unibertsitateko Obstetrizia eta Ginekologia Saileko irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean 1996 urtean. 2005 eta 2017 urteen artean, Chamberlain Froesek eta bere familiak Uganda eta Kanada artean banatu zuten denbora. McMaster Unibertsitateko irakasle laguntzaile gisa, *Save the Mothers* nazioarteko erakundea sortu zuen emakume afrikarrei haurdunaldian laguntzeko eta erditzean konplikazioak ekiditeko. Irabazi-asmo bako erakundeak *Mother* *Baby Friendly* Hospital ekimena ere martxan jarri zuen, erditze-gelen segurtasuna, ekipamendua eta arretaren kalitatea hobetzeko. 2009 urtean, Teasdale-Corti sari humanitarioa jaso zuen, Kanadako mediku gisa, «eguneroko praktikaren muga normalak gainditzen dituena, altruismoaren, osotasunaren, balioaren eta giza sufrimendua arintzeko iraunkortasunaren adibide gisa».

2014an, «Ugandan oinarritutako eta amatasun segurua sustatzen duen programa akademiko bat sortuz, nabarmen, amaren osasunean aurrera egiteko» egindako ahaleginei esker, Chamberlain Froesek Kanadako Ordenaren Merituaren Domina jaso zuen. Gero, 2017an, MacGLOBASekin bat egin zuen, Ugandako osasun-hornitzaileekin eta erakundeekin kolaborazioak egiten laguntzeko.

## Bizitza pertsonala 
Chamberlain Froesek gero bere senarra izan zena, Thomas Froese kazetaria, 2000. urtean ezagutu zuen Victoria egunean, Over-30 Unclaimed Precious Jewels Club-en. 2001 urteko uztailaren 29an ezkondu ziren, eta hiru seme-alaba izan zituzten. Chamberlain Froese kristaua da.

## Hautatutako argitalpenak 
* *Game Changers*
* *Where Have All the Mothers Gone*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2009an, Teasdale-Corti sari humanitarioa.
* 2014an, Chamberlain Froesek Kanadako Ordenaren Merituaren Domina 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jael

**Jael** ( *Jāʿēl*) israeldar andre heroia da, Sisera Kanaango armadako buruzagia hil zuena. 

## Bibliako kontakizuna 
Bibliako *Epaileen Liburua*-ren arabera, israeldarrak gerran zeuden Kanaango Hazor hiriko Jabin erregearekin. Sisera kanaandar buruzagiak burdinazko 900 guda-gurdi zituen, eta hogei urtez gogor zanpatu zituen israeldarrak. 

Israel gobernatzen zuen Debora profetesak Barak deitu eta Israelen Jainkoaren agindu hau eman zion: "zoaz eta bil itzazu zeurekin Tabor mendian Neftali eta Zabulonen leinuetako hamar mila gizon. Nik Kixon errekara ekarriko dizut Sisera, Jabinen gudarostearen buruzagia, bere guda-gurdi eta gudari-taldearekin, eta eskura emango". 

Barac-ek agindutakoa egin, eta Jezreelgo haraneko guduan azpiratu zuen Kanaango gudarostea. Sisera Heber kendarraren oihal-etxolaraino joan zen ihesi, abegi ona eginen zioten itxaropenez, bakean baitziren Jabin eta Heber kendarra. Heberren emazte Jael bidera atera zitzaion Siserari eta esan zion: "Zatoz, ene jauna, zatozkit; ez izan beldurrik!". Emakumeak esnea eman zion edateko, eta Sisera, leher eginik, lokartu zen.  

Orduan, Jaelek oihal-etxolari eusteko ziri bat eta mailua eskuan hartu, Siserarengana isilean hurbildu eta buruan sartu zion alderik alde, lurrari josiz. Horrela hil zuen Kanaango armadako buruzagia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Hoyos de Rossi

**Rita Hoyos de Rossi** (Laborde, Córdoba, Argentina, 1943ko apirilaren 15a) zientzialaria, biokimikaria eta ikertzailea da, prozesu fisiko-kimikoetan espezializatua. Conicet-eko goi-mailako ikertzailea izan zen, eta Kordobako Unibertsitate Nazionaleko (UNC) Kimika Zientzien Fakultateko irakasle emeritua da Biokimika arloan. Bere ikerketa prozesu fisiko-kimikoetan zentratu zen: sistema organikoetako erreakzio mekanismoen zehaztapena, fotokimika eta kimika supramolekularra, erreakzioak ingurune antolatuetan, sintesia eta kimika berdea. Azpimarratzekoa da bere diziplinarekin lotutako gaiak hedatzeko lanetan egin zuen lana: lubrifikatzaileentzako gehigarriak garatzen eta disolbatzaileen kalitate-kontrola egiten, besteak beste. 1993an jaso zuen Connected saria.

## Bizitza 
### Hezkuntza 
Biokimika ikasi zuen eta lizentziatura lortu. Horren ostean Biokimikako doktoretza osatu zuen, Héctor E. irakaslearen gidaritzapean Cordobako Unibertsitate Nazionalak (UNC). Gero, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen graduondoko ikasketak egitera, eta kimikako Research Fellow bat lortu zuen Kaliforniako Unibertsitatean, Santa Cruzen, U.S.A. (1970-1972) Joseph Bunnett irakaslearen eta geroago Claude Bernasconi irakaslearen gainbegiradapean.

## Ibilbidea 
### Ekarpen zientifikoak 
Hoyos de Rossik  130 argitalpen baino gehiagotan kolaboratu zuen fisikokimikako aldizkarietan. Horrez gain, *Aromatic substitution by the SRNI Mechanism* (1983) liburuaren edizioan parte hartu zuen, *Química verde en Latinoamérica, green chemistry series 11* (euskaraz: Kimika berdea Latinoamerikan, green chemistry series 11) (2004) liburukoa.

### Kudeaketa-jarduerak 
Kordobako Ikerketa Fisikokimikoen Institutuko (INFIQC) zuzendariordea ere izan zen. Kimika Organikoko Ikerketarako Argentinako Elkarteko (SAIQO) presidentea (2001-2003) eta presidenteordea (1999-2001) izan zen. Elkarte horretako kidea da 1984 urtean sortu zenetik.

Gainera, Argentinako Ikerkuntza Fisiko-kimikoko Elkarteko kidea 1986 urtetik eta American Chemical Society-ko kidea izan zen (1972-2002) .

## Sariak eta aintzatespenak 
* Kimika Organikoko Ikertzaileen Argentinako Elkartearen Kimika Organikoko Ibilbideari Saria
* 1993an, Connect Saria: Fisika-kimika eta Kimika Ez-organikoa
* Argentinako Ikerkuntza Fisika-kimikako Elkarteko kidea 1986tik
* Zientzien Akademia Nazionaleko kidea 2004tik eta Akademiko Emeritua 2024tik
* American Chemical Societyko kidea (1972-2002)
* *Las pioneras. Mujeres en la química*. Lehen film laburra., non besteak beste, Rita Hoyos de Rossi aintzesten duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pärnu (hiri-udalerria)

**Pärnu** (estonieraz "*Pärnu linn*)") Estoniako hiri-udalerria da, Pärnuko konderrian dagoena. Pärnu herria eta Audru, Paikuse eta Tõstamaako antzinako parrokien kokalekuak hartzen ditu.

## Likidazioak 
; Hiria

* Pärnu

; Barrutiak

* Audru, Tõstamaa, Paikuse eta Lavassaare

; Herrixkak

Ahaste, Alu. Aruvälja, Eassalu, Ermistu, Jõõpre, Kabriste, Kastna, Kavaru, Kihlepa, Kiraste, Kõima, Kõpu, Kärbu, Lao, Lemmetsa, Liiva, Lindi, Liu, Lõuka, Malda, Manija, Marksa, Männikuste, Oara, Papsaare, Peerni, Pootsi, Põhara, Põldeotsa, Põlendmaa, Päraküla, Rammuka, Ranniku, Ridalepa, Ridalepa, Saari, Saulepa, Seliste, Seljametsa, Silla, Soeva, Soomra, Tammuru, Tuuraste, Tõhela, Tõlli, Valgeranna, Vaskrääma, Värati.

## Administrazioa 
Tokiko administrazioa udalak eta hiriko gobernuak osatzen dute. Udal hauteskundeak lau urtean behin izaten dira.  Zinegotzi kopurua herritarren araberakoa da. Gaur egungo zinegotziak 39 dira.

## Senidetzeak 
Pärnu ondorengo herriekin dago senidetuta:

* Gran, Norvegia
* Helsingborg, Suedia

* Jelgava, Letonia
* Ocean City, Estatu Batuak
* Oskarshamn, Suedia
* Portsmouth, Estatu Batuak
* Šiauliai, Lituania
* Siófok, Hungary
* Södertälje, Suedia
* Vaasa, Finlandia

## Ohorezko herritarrak 
* 1886 Konstantin Possiet
* 1901 Friedrich Fromhold Martens
* 1934 Konstantin Päts
* 2007 Neeme Järvi
* 2008 Valter Ojakäär
* 2009 Jüri Jaanson

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Paternina (Araba)

**Paternina **edo **Paterniana** egungo Agurain eta Erdoña artean, Arabako ipar-ekialdean, egon zen herria bat izan zen, herri hustua gaur egun. Paternina egungo Aguraingo udaleko lurraldearen iparraldean egon zen, Aguraindik Erdoñako bide erdi inguruan. 

## Historia 
Donemiliagako goldean, 1025. urtekoa, ***Paterniana*** toponimoa agertzen da. Esan izan da herria erromatar inperioaren garaian sortu zela eta noiz hustu zen argitzeko dago. Dokumentatuta dago Paterninako dorretxea Petri (edo Peru) Lopitz Aiarakoa jaunaren aginduz eraitsi zutela XV. mendean.

## Kokapena 
Paternina herrixka geoEuskadiko bisorean ikus daiteke. Baita OpenStreetMapen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcos Goñi

**Marcos Goñi Merino** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2006ko urriaren 7a) Euskal Herriko futbolaria da

## Biografia 
Aurrelari erasotzaile moduan aritzen da. Antsoaingo Gazte Berriak Futbol Kluban hasi zen jokatzen, geroago Oberenara pasatzeko. Bertatik fitxatu zuen Osasunak eta 2022ko azaroan Athleticen harrobira batu zen. Baskonian 5 gol lortu zituen neurketa bakarrean. 2025eko apirilean, denboraldi bakarrean talde basauritarraren goletzailerik onena bilakatu zen, Athleticeko harrobiko taldea bihurtu zenetik 1997an. Baskoniarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2024/25 denboraldian.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Padura (Araba)

**Padura** izeneko herri bat egon zen gaur egun Donemiliaga den udalerriko lurraldean, Arabako ipar-ekialdean.

## Historia 
Donemiliagako goldean aipatu zen, Okariz eta Opakuarekin batera, 1.025 urtean, eta XVII. mendean hustuta zegoen dagoeneko.

## Kokapena 
Becerro Galicanoko edizio digitaleko kartografia egin zutenek ez zuten Okariz, Munain, Bikuña, Opakua eta inguruetan inolako *Padura* izeneko parajerik topatu, baina bai *Madura*. Agian gaztelaniazko etimologia herrikoi batek aitzineko *Padura* egungo Madura emango zuela pentsatu da. Badaude Madura toponimoak inguruan: **Alaitzamadura**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Variospora flavescens

***Variospora flavescens*** liken krustazeo bat da, hori kolorekoa. Hedapen handia du, Afrikan, Asian, Europan eta Makaronesian aurkitzen da.

## Taxonomia 
William Hudson botanikari ingelesak deskribatu zuen Zientziarako *Flora anglica* liburuan 1762. urtean eta *Lichen flavescens* izena eman zion. Espeziearen *flavescens* izenak "horaila bihurtzen dena" esan nahi du. eta 2013an Ulf Arup, Patrik Frödén eta Ulrik Søchtingek *Variospora* generoa sartu eta bertan kokatu zuten.

## Deskribapena 
Talo plakodioidea du, hau da, erdigunean aureola bat du eta handik irradiatuz doa likena 10 cm inguruko diametroa hartu arte. Laua da eta ehundura matea du, eta kolore aniztasuna azaltzen du, hori apaletik laranja biziraino.

Erdigunean pigmentatu gabeko orbainak erakusten ditu, baina 1,5 mm-ko apotezio laranjaz josita daude.

## Habitata 
Harri karetsuen gainean hazten da, kareharrian, morteroan eta zementuan. Ez da ohikoa zuhaitzen enborretan ikustea, hori soilik gertatzen da harrobietako hautsa duten zuhaitzen azalean. Aire kutsadura dagoen tokietan ez da agertzen.

## Iruditegia 

Irudi:Variospora flavescens 232784.jpg
Irudi:Caloplaca flavenscens.jpg
Irudi:Variospora flavescens 177163361.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Princesa Oliveros

**Princesa Oliveros** (1975eko abuztuaren 10a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angie Orjuela

**Angie Orjuela** (Bogota, 1989ko maiatzaren 9a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bardauri

**Bardauri** gaur egun Miranda Ebroko auzo bat da. Bere garaian, Miranda Ebro sortu baino lehenago, Bardahuri izena dokumentatu zen Donemiliaga Kukulako Becerro Galicano kodexean, 1.025ko Donemiliagako goldean horrelaxe aipatu baitzen: ***Bardahuri***.

Egun Miranda Ebroko erdigunetik pare bat kilometrora dagoen auzoa da.

## Etimologia 
Toponimoa euskaratik ulertu daitekeela idatzi da: barda + huri (hiri)

Toponimoaren jatorria ulertzeko beste hipotesi zabaldu batek proposatzen du ***barda-*** horrek barduliarrei  egiten diela erreferentzia.

## Eraikin garrantzitsuak 
thumb
thumb
* Iglesia de Santa Marina de Bardauri.
## Irudiak 

Fitxategi:Bardauri.jpg
Fitxategi:Bardauri 01.jpg
Fitxategi:Bardauri 12.jpg
Fitxategi:Bardauri 02.jpg
Fitxategi:Bardauri 04.jpg
Fitxategi:Bardauri 07.jpg
Fitxategi:Bardauri 13.jpg
Fitxategi:Bardauri - Iglesia de Santa Marina 06.jpg|Santa Marina eliza
Fitxategi:Bardauri - Iglesia de Santa Marina 02.jpg
Fitxategi:SantaMarinaBardauri03.jpg
Fitxategi:Bardauri - Iglesia de Santa Marina 6.jpg
Fitxategi:Bardauri - Iglesia de Santa Marina 3.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda
* Miranda Ebroko kontzentrazio-esparrua

## Kanpo estekak 
*  Miranda Ebroko Udalaren webgunea
Roy Clark

**Roy Linwood Clark** (1933ko apirilaren 15a, Meherrin, Virginia - 2018ko azaroaren 18a, Tulsa, Oklahoma), estatubatuar country musikari eta telebista aurkezle bat izan zen. Musika-tresna ugari jotzeko trebezia zuen, tartean gitarra, biolina eta banjoa.

Estatu Batuetan, nagusiki, *Hee Haw* (1969-1997) country musika saioa Buck Owens musikariarekin aurkezteagatik ezaguna egin zen.

Plazagizon bikaina, musika ekitaldietan entzuleen harreta erakartzeko hitzjarioa, umorea eta txantxak egin ohi zituen, herrialde guztian country musika hedatu eta ezagutarazteko bizi osoz lan eskerga burutuz.
María Elorza

**María Elorza Deias** (Gasteiz, Araba, 1988) zinema-zuzendaria eta idazlea da, eta nazioarteko hainbat jaialditan izan da ezaguna, besteak beste, Seattleko Nazioarteko Zinema Jaialdian eta Zinebin.

## Bizitza 
Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Pompeu Fabra Unibertsitatean, eta Arteko Ikerketa eta Sorkuntza Masterra Euskal Herriko Unibertsitatean. 2011n *freelance* errealizadorea bihurtu zen eta urte horretatik aurrera hainbat proiektu dokumentaletan hartu du parte. Urte horretan bertan Zinebi jaialdiko *Zinergentziak* programan parte hartu zuen, *Errautsak* dokumental kolektiboa eginez. Ikus-entzunezko tailerrak eman ditu Tabakaleran eta Donostia Kulturan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013an, Euskal Gidoi Onenaren Saria irabazi zuen Zinebin, *Irudi* *mintzatuen hiztegi poetikoa* filmarekin.
* 2021ean María Elorzak eta Koldo Almandozek Film Labur Dokumental Onenaren Epaimahaiaren Sari Berezia jaso zuten Seattleko Nazioarteko Zinema Jaialdian *Quebrantos* (‘Breaches’) filmarekin. Film labur honek CIMA Saria ere jaso zuen Benditan, Argentinan eta Bartzelonako La Mida no Importan Jaialdian. Film horrekin, *Porto Post Doc*-en ere aintzatetsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Timoci Bavadra

**Timoci Bavadra** (Lautoka, 1934ko irailaren 22a – *ibidem*, 1989ko azaroaren 3a) fijiar sendagile eta politikaria izan zen. Fijiko lehen ministroa izan zen 1987ko apirilaren 13tik maiatzaren 14ra.

Alderdi Laboristako kide izan zen eta 1987ko hauteskundeetarako koalizio bat osatu zuen gehiengo etniko indofijiarra duen Federazio Nazionaleko Alderdiarekin. Hauteskundeak irabazi eta Kamisese Mararen 20 urteko gobernuari amaiera eman zion. Fijiar etniako biztanleentzat onartezina izan zen indofijiar etniako kideen gehiengoa zuen gobernu bat. Gainera, Bavadrak Ozeano Bareko entsegu nuklearren aurka egin zuen, Estatu Batuen aurka.

1987ko maiatzaren 13an, Sitiveni Rabuka teniente koronelak estatu-kolpea eman eta Bavadra kargutik kendu zuen. Bavadrak bira bat hasi zuen Commonwealtheko herrialdeetan laguntza bila, baina ez zuen arrakastarik izan.
Juhan Parts

**Juhan Parts** (Tallinn, 1966ko abuztuaren 27a) estoniar abokatu eta politikaria da. Estoniako lehen ministroa izan zen 2003tik 2005era.

Tartuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Justizia ministerioan sartu zen eta 1998an auditore nagusi izendatu zuten.

Res Publica alderdi kontserbadorearen sortzaileetako bat izan zen, geroago Isamaa bihurtu zena, eta 2003an lehen ministro aukeratu zuten hauteskundeak irabazi ondoren. 2005ean bere agintaldia amaitu zuen zentsura-mozioa galdu ondoren.

2007tik 2014ra Andrus Ansipen gobernuan Ekonomia ministro izan zen. 2017tik 2022ra Europako Kontu Auzitegiko kide izan zen.
Itiquira ur-jauzia

**Itiquira ur-jauzia** () Brasilen dagoen ur-jauzi bat da. Goiás estatuan dago ur-jauzia, Formosa hiriaren ondoan.

Brasilgo bigarren ur-jauzi garaiena da eta irisgarritasun handiena duena, Brasilia hiriburutik 115 kilometrora baitago errepide onean.

## Deskribapena 
Itiquira ibaiak 168 metrotako jauzia egiten du eta ondoren Paraná ibaira isurtzen ditu urak. Ur garbia da, batere kutsadurarik gabea. Egun eguzkitsuetan ortzadar ikusgarria ateratzen da.

Inguru honetan bi urte sasoi izaten dira, urtaro euritsua urritik martxora eta urtaro lehorra apirila eta iraila artean, eta ur-jauziaren ur kopurua sasoiaren araberakoa izaten da.

## Iruditegia 

Irudi:Cachoeira salto do Itiquira.jpg
Irudi:Brasil - Goiás - Formosa - Salto do Itiquira (2869714696).jpg
Irudi:Salto do Itiquira by Diego Baravelli.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stefan Küng

**Stefan Küng** (Wilen (Turgovia), 1993ko azaroaren 16a-) Suitzako txirrindularia da. Suitzako eta Europako erlojupeko txapelduna izan da

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Vladimir Andreiev (atleta)

**Vladimir Vasilievitx Andreiev** (; Jamantxurini, Txuvaxia, 1966ko irailaren 7a – Txeboksary, 2024ko apirilaren 16a) ibilketa atletikoan espezializatutako atleta errusiarra izan zen.

1992, 2000 eta 2004ko Udako OlinpiarJokoetan 20 km ibilketako proban parte hartu zuen. Sydneyn jokatutako Jokoetan brontzezko domina lortu zuen Robert Korzeniowski poloniarraren eta Noé Hernández mexikarraren atzetik.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Abauntza

**Abauntza** gaur egun Erentxun ondoan egon zitekeen herri hustuarekin lotu da.

Beste hipotesi bat, Gerardo López de Gereñuk aipatzen ez duena, zera da: Erentxun ondoan dagoen eta gaur egun *Agonza* bezala ezagutzen den auzoaren izena, 1025eko *Habaunza* haren bilakaera dela pentsatzea: Agonza < Habaunza.

Dena den, Gerardo López de Gereñuk, eta honi jarraiki Alberto Garatek, ez zuten *Agonza < Habaunza* hipotesia aipatu eta Abauntza izeneko herri hustu baten beharra ikusi zuten.

## Historia 
Donemiliagako goldean, 1.025. urtean aipatzen da: ***Habaunza***. Geroago, 1.089. urtean, berriro ere aipatuko da Donemiliaga Kukulako Becerro Galicano kodexean, antropomimo batean: *Garcia Monnioz de Havaunzia*.

## Kokapena 
Gaur egun Erentxun herriaren iparraldean dagoen zonalde bati Abauntza esaten zaio. Donemiliagako goldearen edizio digitalaren kartografia prestatu zutenek Abauntza herri hustua gaurko Erentxungo  iparraldean kokatzen dute eta *Habaunza* etiketa ezartzen diote, (ikus 97. zk. etiketa).

*Abauntza herrixka eta Andra Maria Jasokundearen tenplua* ikus daiteke geoEuskadin. (Lat: 42.82075871, Lon: -2.52147701).

Baina goragoko hipotesiari jarraiki, Abauntza hau, herri hustu bat baino, gaur egungo Erentxungo iparraldeko **Agonza** auzoa izango litzateke.

## Oharra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Rocha García

**Juan José Rocha García** politikari eta abokatu espainiarra izan zen.

## Biografia 
Cartagena herri murtziarran jaio zen 1877ko ekainaren 15ean. Zuzenbide ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitatean, eta espezialitate horretan lizentziatu zen. 1905ean Bartzelonara joan zen, abokatu gisa.

Konde-hirian hasi zuen bere jarduera politikoa. Alderdi Errepublikar Erradikaleko buruzagietako bat bihurtu zen, eta Alejandro Lerroux alderdiko buruzagia idazkari partikularra izan zen 1906tik 1909ra. 1916an Bartzelonako Udaleko zinegotzi hautatu zuten eta urtebete geroago alkate kargua hartu zuen. Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, kargu garrantzitsuak izan zituen: Espainiak Portugalen zuen enbaxadorea, 1931 eta 1933 bitartean, edo Estatu Kontseiluko presidentea.

1933ko iraila eta urria bitartean, Lerroux buru izan zuen gobernuan Gerra ministerioa hartu zuen. Hilabete batzuk geroago, hauteskunde orokorretan parte hartu zuen Murtziako barrutian, eta diputatu-akta lortu zuen.

1933ko abenduan Itsas Armadako ministro izendatu zuten, eta kargu horri eutsi zion kabineteetan, Lerroux eta Ricardo Samper buru zituela. Kargu horri Estatu ministro kargua gehitu zitzaion, 1934ko maiatza eta abuztua bitartean bitarteko kargua hartu baitzuen. Urte hartako azaroan, berriz ere bitarteko karguaz jabetu zen; 1935eko urtarriletik aurrera, Itsas Armada utzi eta Estatu ministro kargua hartu zuen formalki.

1935eko iraila eta urria bitartean Joaquin Chapaprieta buru zuen kabinetean Instrukzio Publiko eta Arte Ederretako ministro izan zen. Kargua utzi ondoren, ez zuen berriro kargu publiko garrantzitsurik hartuko.

Bartzelonan hil zen 1938ko uztailean.

## Kanpo estekak
The Other Guys

***The Other Guys***, , Adam McKay estatubatuarrak zuzendutako Buddy cop komedia film bat da. Will Ferrell and Mark Wahlberg with Eva Mendes, Michael Keaton, Steve Coogan, Ray Stevenson, Samuel L. Jackson eta Dwayne Johnson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Allen Gamble (Will Ferrell) eta Terry Hoitz (Mark Wahlberg) beren Hiriko Polizia Saileko heroietatik urruti bizi diren bi polizia dira, Christopher Danson (Dwayne Johnson) eta P.K. Highsmith (Samuel L. Jackson). Baina hirian gauzak okertzen direnean, polizia bikote xelebreak beren komisaldegia utzi eta akzioan sartzera derrigortuak egongo dira. 

## Aktoreak 
* Will Ferrell: Allen "Gator" Gamble detektibea
* Mark Wahlberg: Terry Hoitz detektibea
* Eva Mendes:Sheila Ramos Gamble doktorea
* Michael Keaton: Gene Mauch kapitaina
* Steve Coogan: Sir David Ershon
* Ray Stevenson: Roger Wesley
* Samuel L. Jackson: P.K. Highsmith detektibea
* Dwayne Johnson: Christopher Danson detektibea
* Lindsay Sloane: Francine
* Natalie Zea: Christinith
* Rob Riggle: Evan Martin detektibea
* Damon Wayans, Jr.: Fosse detektibea

;Kameoak
* Brooke Shields: Bere burua antzeztuz
* Rosie Perez: Bere burua antzeztuz
* Derek Jeter: Bere burua antzeztuz
* Ice-T: Narratzailea (krediturik gabe)
* Anne Heche: Pamela Boardman
* Josef Sommer: D.A. Louis Radford
* Tracy Morgan: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mariano Ordóñez García

**Mariano Ordóñez García** abokatu eta politikari espainiarra izan zen, Grazia eta Justizia ministroa, Ogasun ministroa eta Itsas Armada ministroa Alfontso XIII.aren erregealdian.

## Biografia 
[alt= |thumb|1902an Mariano Ordoñez ezkondu zen Paquita Romerorekin, [Francisco Romero Robledoren alabarekin. ]]
1902an Francisca Romerorekin ezkondu zen, Francisco Romero Robledo politikariaren alabetako batekin. Alderdi Kontserbadoreko kidea zen, eta 1903ko hauteskundeetan hasi zuen bere ibilbide politikoa. Hauteskunde horietan, Tuy barrutian (Pontevedra) Kongresurako diputatu hautatu zuten, eta 1923ra arte (Primo de Riveraren diktaduraren hasiera) egin ziren hauteskundeetan berriro lortu zuen eserlekua.

Grazia eta Justizia ministroa izan zen bi aldiz: 1920ko irailaren 1etik 1921eko martxoaren 13ra bitartean Eduardo Dato buru izan zuen gobernuan, eta 1922ko apirilaren 1etik abenduaren 4ra bitartean Sánchez Guerra buru zuen kabinete batean.

Ogasun ministro ere izan zen 1921eko uztailaren 7tik abuztuaren 14ra bitartean, Allendesalazar gobernu batean, eta Itsas Armada ministro ere izan zen 1922ko martxoaren 8tik apirilaren 1era bitartean, lehen aipatutako Sánchez Guerra gobernuan.

## Kanpo estekak
Rafael Guerra del Río

**Rafael Guerra del Rio** politikari eta abokatu espainiarra izan zen.

## Biografia 
1885eko apirilaren 27an jaio zen Kanaria Handiko Las Palmasen, familia burges aberats batean. Domingo Guerra y Rodriguezen semea zen, lanbidez magistratua eta Lugoko gobernadore zibila, eta Cuencako eta Remedios del Rioko semea zen. Domingo Guerra del Rioren anaia izan zen, baita politikaria eta Las Palmas Kanaria Handiko lehen alkatea ere II. Errepublikan. Bartzelonan ikasi zuen, eta han *La Rebeldia*-ko erredaktore izan zen; gainera, *Revolución* sortu eta zuzendu zuen. 1915ean ''Camp de l'Arpa*-ko Gazteria Erradikalaren buru izan zen. Postu horretatik Lerrouxeko Alderdi Errepublikar Erradikaleko Gazteen buru bihurtu zen. Gertakari iraultzaile eta sindikalistetan inplikatutako erradikalak defendatuko ditu. Bartzelonako diputatu probintzial hautatu zuten 1911n, eta zinegotzi 1917an.

1919an Gizarte Erreformen Tokiko Batzordeko buru izan zen eta Kanadiarren grebaren gatazkan bitartekari lanak egin zituen. Lehen Mundu Gerran espainiar neutraltasunagatik protesta egiteagatik auzipetu zuten, eta, ondorioz, Bartzelonatik erbesteratu zuten.

1920 eta 1923ko hauteskundeetan Kanariar Uharteetako barrutian Gorteetarako diputatua izan ondoren, II. Errepublika aldarrikatu zenean, 1931, 1933 eta 1936ko hauteskundeetan parlamentari hautatu zuten berriro Las Palmas barrutian.

Las Palmasen Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenean izan zuen funtsezko papera nabarmendu behar da.

*Partido Repúblicano Radical''-aren talde parlamentarioaren bozeramailea izan zen Gorte Konstituziogileetan. Errepublika berrirako konstituzio-proiektu osoaren eztabaidan esku hartu zuen, eta esan zuen bere alderdiak Konstituzio Batzordeak aurkeztutako proiektua babesten zuela oro har, baina ez zetorrela bat zenbait puntu garrantzitsurekin, hala nola Gorteak ganbera bakarrekoak izatea ("gutxiengo erradikalak eusten dio bi ganberako sistemari"), erlijio-ordenak desegitea (aginduak lege berezi baten mende jarri behar ziren) edo jabetzaren "sozializazioa" (Estatuaren edozein desjabetze kalte-ordainaren bidez egin beharko litzateke beti). Honela amaitu zuen hitzaldia:

Alderdi Errepublikar Erradikaleko kide, Herri Lanetako ministro izan zen 1933ko irailaren 12tik 1934ko urriaren 4ra bitartean Lerroux, Martínez Barrio eta Ricardo Samper buru izan zituzten gobernuetan. 1935eko apirilaren 3a eta maiatzaren 6a bitartean, Lerrouxen kabinetean Herri Lanetako kartera hartu zuen berriro.

1936ko otsailaren 16ko hauteskundeetan, diputatu akta lortu zuten lau erradikaletako bat izan zen. Gerra zibilean Errepublikarekiko leiala izan zen eta Gorteetako bilkuretara joan zen.

Frantzian erbesteratuta bizi izan zen 1939tik 1946ra. Urte horretan Espainiara itzuli zen, baina jarduera politiko guztiak utzi eta abokatutzan jardun zuen.

## Kanpo estekak
Häädemeeste (landa-udalerria)

**Häädemeeste** () Estoniako Pärnu konderrian dagoen udalerria da. Häädmeestek, literalki, "(gizon onen lekua)" esan nahi du estonieraz.

Nigulako Natura Erreserba, zati batean, Häädemeeste parrokian dago. Parrokiako ibairik handiena Rannametsa da.

Udalerriko Tahkuranna herria Konstantin Päts Estoniako lehen presidentearen jaioterria bezala ezagutzen da, eta haren jaiotetxean hari eskainitako monumentu bat dago.

## Likidazioak 
; Barruti txikiak
:

Häädemeeste, Võiste.

; Herriak
:

Arumetsa, Ikla, Jaagupi, Kabli, Krundiküla, Majaka, Massiaru, Metsapoole, Nepste, Orajõe, Papisilla, Penu, Pulgoja, Rannametsa, Reiu, Sooküla, Soometsa, Tahkuranna, Treimani, Urissaare, Uuemaa, Võidu.

## Erlijioa 
## Hezkuntza eta kultura 
Udalerriko ikastetxerik handiena Häädemeeste Bigarren Hezkuntzako ikastetxea da. Parrokiak udal museo bat du, Häädemeesten kokatua. Udalerrian hainbat liburutegi daude. 

Uda partean, udalak udatiar asko erakartzen ditu itsas bazterrari esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco de Paula Pavía y Pavía

**Francisco de Paula Pavía y Pavía** politikari espainiarra izan zen, Borboien Berrezarpeneko zenbait gobernu-kabinetetan Itsas ministroa.

## Biografia 
Cádizen jaio zen 1812ko uztailaren 18an, eta hamaika urte besterik ez zituela sartu zen Itsas Armadan. Karrera bikain baten ondoren, brigadier izatera bultzatu zuten 1852an, eskuadra buru izatera 1863an eta almiranteorde izatera 1869an. Hainbat alditan Penintsulako Departamenduak eta Itsasoz Haraindiko Apustulariak agindu zituen.

1877ko irailetik 1879ko abendura Itsas Armadako ministro izan zen, lehenik Canovas del Castillo eta Martínez Camposen gobernu kontserbadoreekin, 1881ean Sagastaren gobernu liberalarekin egiteko. Garai hartan, Alfontso XII.a erregearekin batera joan zen eskuadran Galiziako kostaldetik, Ferrolen Nafarroako gurutzadura eta Paz kanoi-ontzia uretaratzera. 1882an Cartagenako portuko Colónen monumentua enkargatu zuen, Juan Sanmartín y Senrak egina.

1877ko apiriletik bizi arteko senataria izan zen, 1876an hautapenezkoa izan ondoren.

Madrilen hil zen 1890eko azaroaren 7ko goizaldean. Hil zenean, Gerra eta Itsas Kontseilu Goreneko presidenteorde eta Senatuko presidenteorde zen. San Justo sakramentuan lurperatu zuten.

## Ohoreak 
Kondekorazio hauek zituen:

* Karlos III .aren Ordenako gurutze handiko zalduna.

* Isabel Katolikoaren Ordenako gurutze handiko zalduna.

* San Hermenegildo ordenako gurutze handiko zalduna.

* Villaviciosako Andre Mariaren ordenako gurutze handiko zalduna.

* Maurizio eta Lazaro Santuen Ordenako gurutze handiko zalduna, Italiakoa.

* Austriako Leopoldoren Ordenako gurutze handiko zalduna.

* Greziako Salbatore Deunaren Ordenako gurutze handiko zalduna.

* Annam Inperioko Dragoi Bolantearen urrezko domina.

* Itsas merezimenduaren gurutze handia.

* San Fernandoko gurutze laureatua, bigarren mailakoa.

* Errege Diademako Gurutzea.

* Irungo domina eta baita Bilboko Hirugarren Setiokoa ere.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
O'Brienen dorrea

'''O'Brienen dorrea''', , Irlandako mendebaldeko kostaldeko Moherko itsaslabarran dagoen dorre bat da, Ozeano Atlantikoaz gain eta Clare konderrian, eta Doolin eta Liscannor herrien artean.

1835ean Cornelius O'Brien politikaria eta lurjabeak itsaslabarra ikustera bertaratitako turistentzako behatoki gisa eraikiarazi zuen.

## Ikus, gainera 
* Moherko itsaslabarra
* Hag's Head
* Moherko dorrea

## Kanpo estekak
Moherko itsaslabarra

thumb|Moherreko Amildegiak
**Moherko Amildegiak** (; , literalki "hondamendiaren amildegiak"), Irlandako mendebaldeko kostaldean Ozeano Atlantikoaz gain dauden itsaslabar batzuk dira, Clareko konderriaren mendebaldean, eta Liscannor, Doolin eta Lahinch udalerrietatik hurbil.

The Burren eskualdearen hego-mendebaldeko mugan daude.

## Amildegiak 
Amildegiak, Hag's Head deritzon tokian, Ozeano Atlantikoaren gainetik 120 metrora altxatzen dira eta zortzi kilometro luzez hedatzen dira, 214 metroko altuerara iritsi arte.

Amildegiak, atrakzio turistiko azpimarragarriak dira, horren ondorioz, bertan bisitagunea eta geltokigunea daude. Amildegiak kostaldean barna eta euren luzera osoan zeharkatzen dituen bidezidor bat ere badago.

## O'Brienen dorrea 
O'Brienen dorrea (''O'Briens Tower''), gutxi gora-behera, amildegien erdian dagoen harrizko dorre zirkular bat da. 1835ean Sir Cornellius O'Brienek eraiki zuen, garai hartan ere, toki hartara joaten ziren ehundaka turistentzako behatoki izan zedin. Talaiaren tontorretik itsasorantz so eginda, Aran Uharteak eta Galway badia daude, eta egun garbiz, atzean, Connemara eskualdea eta Maumturk mendiak ere ikus daitezke.

## Zinema 
1987ko *The Princess Bride* (*Printzesa Emaztegaia*) filmean "Erokeriaren Amildegiak" (*Cliffs of Insanity*) izenez agertzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:O'Brien's Tower.jpg|O'Brienen dorrea.
Fitxategi:MoherView1.jpg|200 metroko amildegia.
Fitxategi:Moher01(js).jpg|Amildegiak itsasotik ikusita
Fitxategi:Moher11(js).jpg|Eskualdeko arrazako Bilberry akerrak.
Fitxategi:Branaunmore-Moher-2012.JPG|*Branaunmore* itsas harkaitza
|Moherreko itsaslabarrak hegoalderuntz begiratuta
Fitxategi:Cliffs_of_moher_33mp.jpg|O'Brienen dorreaz gain dagoen ikuspegi panoramikoa.

## Ikus gainera 
* O'Brienen dorrea
* Hag's Head
* Moherko dorrea

## Kanpo estekak 
* Moherreko Amildegien webgunea
Ánxeles Cuña

**Ánxeles Cuña Bóveda** (Pontevedra, Galizia, 1957ko otsailaren 16a) antzerkigilea eta politikaria da.

## Bizitza 
Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta Bartzelonako Adierazpen Eskolan ere diplomatura eskuratu zuen. 

Besteak beste, Marco Antonio de la Parra, Eugenio Barba, A. Boadella, Augusto Fernandes, Giselè Barret, Henri Bossu, Antonio Fava, Sergi Belbelengandik… jaso zuen prestakuntza.

#### Politikari 
2016ko abuztuan, En Mareako primarioetan lehen postua lortu zuen Ourenseko probintzian, Galiziako Parlamentuko diputatua hautatzeko, eta 2016ko Galiziako Parlamenturako hauteskundeetan diputatu hautatu zuten.

## Beste jarduera batzuk 
Kontalaria Santiago de Compostela, Lugo, A Coruña, Vigo eta Ourenseko unibertsitateetan. Aldizkari espezializatuetan artikulu ugari argitaratu ditu. Dokumentalista izan zen Anton Reixaren "O lapis do carpinteiro" filmean (Manuel Rivasen izen bereko narrazioan oinarritua).
           
* 1990, *Madame de Sade*, Mishimarena.
* 1992, *As sillas!!*, Eugéne Ionescorena.
* 1993, *Xacobe e o seu amo*, Milan Kunderarena.
* 1994, *Cama dous por dous para dous*, Sergi Belbelena.
* 1996, *A Esmorga*, Eduardo Blanco Amorrena (egokitzapena: Couceiro-Muñoz).
* 1997, *Afección*, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñozena.
* 1998, *Tics*, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñozena.
* 1999, *Os soños de Caín*, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñozena.
* 1999, *Romance de Micomicón e Adhelala,* E. B. Amorrena.
* 2000, *O lápis do carpinteiro*, Manuel Rivasena (egokitzapena: Cuña-Muñoz-Calleja).
* 2001, *Sexismunda*, Pedro Calderón de la Barcarena. (Adap. Cuña-Muñoz-Calleja).
* 2001, *A illa amarela*, Paloma Pedrerorena. (egokitzapena: Ánxeles Cuña).
* 2002, *A conxura dos necios*, John Kennedy Toole. (egokitzapena: Ánxeles Cuña).
* 2003, *Así que pasen 5 años*, Federico García Lorcarena. (egokitzapena: Ánxeles Cuña).
* 2004, *A Rolda de caricias*, Sergi Belbel, Arthur Schnizlerren oinarritua.
* 2004, *A gata con botas*, Ánxeles Cuña Bóvedarena.
* 2005, *O heroe*, Manuel Rivasena.
* 2006, *Rebentado*, Sarah Kanerena (egokitzapen eta irakurketa dramatizataren zuzendaritza).

* 2007. Margar no pazo do tempo, A. Cuña Bóvedarena.
* 2008. Dáme veleno eu tamén soñar,  A. Cuña Bóvedarena
* 2008. Cósima de Cris Baldwin
* 2009. A Esmorga de Blanco Amor (Dramaturgoa: Begoña Muñoz eta Carlos Couceiro)
* 2010. Konrad de Chistrine Nöstlinger (Dramaturgoa: A. Cuña Bóveda)
* 2010. O incerto Señor Don Hamlet de Cunqueiro
* 2011. Tango de Slawomir Mrózek
* 2012. A viaxe a ningunha parte de F. Fernán Gómez (Dramaturgoa: A. Cuña Bóveda)
* 2013. A idade da pavía de Arístides Vargas
* 2014. Pequenas certezas de Bárbara Colio
* 2015. Ensaio sobre a cegueira de José Saramago (Dramaturgoa: Cuña Bóveda)

## Sariak eta aintzatespenak 
* Celestina saria (Madrilgo kritikaren eskutik) *Micomicón* y Adhelalaren Romance lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ánxeles Cuña-ren fitxa
* Egilearen fitxa Artxibatua  . muestrateatro.com. ()
* Fitxa Galiziako Parlamentuan  artxibatua .
Juan Bautista Topete

**Juan Bautista Topete y Carballo** espainiar itsasgizon, militar eta politikari ospetsua izan zen, 1868ko Iraultzan eta Ozeano Bareko Gerran egindako lanagatik ezaguna. Kargu politiko batzuk arduratu zuen eta Ministroen Konsteiluko presidentea izan zen aldi oso labur batzuetan.

## Biografia 
San Andres Tuxtlan (gaur egungo Mexiko) jaio zen 1821eko maiatzaren 24an eta 15 urte zituela batu zen Espainiako Itsas Armadara. Bere ibilbidean zehar, hainbat espediziotan parte hartu zuen, besteak beste, Erroman esku hartu zuen 1849an eta Marokoren aurkako gerra 1859an. 1868an, Cadizeko itsas altxamenduaren buru izan zen, Isabel II.a erregina, "Loriatsua" bezala ezagutzen zena, boteretik kendu zuena. Ondoren, Itsas Armadako ministro izan zen. Prim jenerala erail eta gero 1870eko abenduaren 27a, Serrano Topeteri bitarteko Ministroen Kontseiluko presidentea izendatu zuen, Amadeo Savoiakoren etorrera arte. Bere zintzotasun eta leialtasunagatik aitortua, almiranteorde eta biziarteko senatari izendatu zuten. Madrilen hil zen 1885 urriaren 27an.

## Kanpo estekak
Demetrio Bilbatúa Zubeldia

**Demetrio Tomás Bilbatúa Zubeldia**, 1896ko abenduaren 21ean Soraluzen (Gipuzkoa) jaio egin eta 1936ko abuztuaren 27an Vigon hil zena, euskal-galiziar argazkilari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Tomas Bilbatua Urien eta Luisa Zubeldia Oraaren semea, Antonio eta Luis Bilbatua Zubeldiaren anaia izan zen. Maisu nazionala eta Vigoko Alderdi Sozialistako presidentea. 1936ko apirilean, Fronte Popularraren Pontevedrako hautagaitzako konpromisario hautatu zuten, Errepublikako presidentea hautatzeko.
1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearekin atxilotu, Vigon traizioagatik epaitu eta heriotza zigorrera kondenatu zuten. Bere anaia Antoniorekin hil zuten Pereiroko hilerrian, 1936ko abuztuaren 27an. Bitartean, bere ama eta arreba Margarita (Jaenen jaioa 1901ean) New Yorkera joan ziren, Estatu Batuetan, 1939ko ekainean Boulogne-sur-Mer-etik, *Statama *itsasontziian. Demetrio Bilbatuaren aita izan zen.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Demetrio Bilbatúa

**Demetrio Bilbatúa Rodríguez** (Vigo, Espainia, 1935eko urtarrilaren 17a), **Demetrio Bilbatúa** izenez ezaguna, argazki-zuzendaria eta dokumentalen zuzendari hispano-mexikarra da. Ibilbide profesional ia osoa Mexikon egin zuen, eta 1970ean nazionalizatu zen, Gustavo Diaz Ordaz Mexikoko presidentearekin batera Guatemalako mugan izandako istilu baten ostean.

## Biografia 
Familia sozialista batean jaio zen, eta Espainako Gerra Zibilaren hasieran bere aita, Demetrio, Vigoko PSOEko militantea eta 1936ko maiatzean Errepublikako presidentea aukeratzeko konpromisarioa zena, eta bi osaba, Antonio, Pontevedrako diputatu sozialista, eta Luis, Vigon fusilatu zituzten matxinatuek (lehenengo biak abuztuaren 27an eta bestea irailaren 14an). Bere izebak, Margaritak, ihes egin eta Frantzian erbesteratu ahal izan zuen, eta ondoren Mexikon.

Demetrioren amak Coruñan bizi ziren senide batzuekin eraman zituen haurra eta haren anaia Angel eta arreba Maria Luisa; han igaro zituen bizitzako lehen urteak, eta Concepción Arenal eskolan ikasi zuen irakurtzen eta idazten. Bederatzi urte zituela, Mexikora erbesteratu zen familiarekin, eta lotura estua izan zuen zinemagintzarekin. 1954an Mexikoko zineman hasi zen bere anaia Angelekin batera eta aurrerago Agustín Barrios Gómezekin elkartu eta Producciones Barrios Gómez Bilbatúa enpresa sortu zuen. 1960ko hamarkadan Telesistema Mexicano-rentzat (Emilio Azcárragarena, ondorengo Televisa-ren enbrioia) hasi zen lanean.

Argazki zuzendaria, dokumentalista, zuzendaria eta ekoizlea, Demetrio Bilbatuak ikus-entzunezko hainbat proiektutan parte hartu zuen, askotan Mexikoko gobernuaren zerbitzura. Mexikoko eta nazioarteko hainbat sari jaso ditu 50 urte baino gehiagoko ibilbide profesionalean. Bere zinema-ondarea ikaragarria da, 35 mm-tan filmatutako 1000 dokumental baino gehiagorekin.

## Aintzatespenak 
Arte eta Zientzia Zinematografikoen Mexikoko Akademiako ohorezko kidea da. 2005eko azaroaren 12tik 19ra ospatu zen Off Cine Orenseko X. Zinema Independentearen Zine-festibalak omenaldia egin zien Bilbatua anaiei. 2022an, honoris causa doktoretza jaso zuen Mendebaldeko Unibertsitatearen (Sinaloa) eskutik, Sylvia Paz Díaz Camacho errektorearen eskutik.

## Obra 
### Filmografia 
Demetrio Bilbatuaren filmografia oso zabala da. Kopuru zehatza ezezaguna den arren, iturri ugarik "milatik gora" direla aipatzen dute. Zinemagileak berak aipatzen du 1,060 dokumentalen kopurua. Filmografia zehatz baterako, ikus *Demetrio Bilabtúa. Testigo de México*, 589 zinta biltzen dituena, bere izenburu, deskribapen eta errealizazio urtearekin. Hona hemen bere film labur dokumentaletako batzuk: 

### Liburuak 
* *Galicia-México. Imaxe máxica*, 2006, ISBN 978-84-8288-883-5.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Demetrio Bilbatuaren zirriborro biografikoa Mexikoko Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiaren webgunean
* 
* Demetrio Bilbatuaren biografia Galaxia argitaletxearen webgunean (galegoz).
Luis Bilbatúa Zubeldia

[thumb| *«1936ko irailaren 15eko egunsentian errepidearen bi aldeetako leku honetan faxistek eraildako pertsona hauen gorpuzkiak agertu ziren:* *Marcial Araujo Conde* *Eugenio Arbones Castellanzuelo* *Luis Bilbatua Zubeldia* [Segundo Echegaray García|Segundo *Echegaray García* *Adolfo Morgade Pazos* *Abraham Muñoz Arconada* *Inocencio Taboada Montoto .* 

*Herriak ez du ahazten* .*&nbsp;2007ko irailaren 15a.».* ]]
**Luis Calo Bilbatúa Zubeldia**, 1898ko urriaren 2an Soraluzen (Gipuzkoa) jaio egin eta 1936ko irailaren 15ean Vigon hil zena, politikari galiziarra izan zen.

Fillo de Tomás Bilbatúa Urien e Luisa Zubeldia Oraa, foi irmán de Antonio e Demetrio Bilbatúa Zubeldia. Traballou de telegrafista en Vigo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido no Frontón e asasinado polos falanxistas en Cabral o 15 de setembro con Eugenio Arbones Castellanzuelo, Segundo Echegaray García, Adolfo Morgade Pazos, Inocencio Taboada Montoto, Abraham Muñoz Arconada e Marcial Araujo Conde.

## Biografia 
Tomás Bilbatúa Urien eta Luisa Zubeldia Oraaren semea, Antonio eta Demetrio Bilbatúa Zubeldiaren anaia zen. Vigon telegrafista gisa lan egin zuen . 1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearekin Frontoian atxilotu eta falangistek Cabralen hil zuten irailaren 15ean Eugenio Arbones Castellanzuelo, Segundo Echegaray García, Adolfo Morgade Pazos, Inocencio Taboada Montoto, Abraham Muñoz Arconada eta Marcial Araujo Conadarekin . 

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Antonio Bilbatúa Zubeldia

**Antonio Bilbatúa Zubeldía** (Sarria, 1894ko maiatzaren 23a - Vigo, 1936ko abuztuaren 27a) politikari eta buruzagi sozialista espainiarra izan zen.

## Biografia 
Telegrafoetako ofizial gisa lan egin zuen eta Galiziako PSOEn militatu zuen. Fronte Popularreko diputatu hautatu zuten Pontevedrako probintzian, 1936ko otsaileko hauteskunde orokorretan. Espainiako gerra zibila ekarri zuen altxamendu militarra lehertu zenean, Vigon atxilotu zuten hiriko ezkerreko beste buruzagi batzuekin.

Traizio delituagatik heriotza-zigorra ezarri ostean, abuztuaren 20an, Pereiró hilerrian (Vigo) Vigoko Fronte Popularreko Batzordeko gainerako kideekin batera fusilatu zuten; bere anaia Demetrio, aktibista sozialista eta 1936ko maiatzean Errepublikako presidentea aukeratzeko delegatua ; Vigoko alkatea, Emilio Martínez Garrido ; José Antela Conde Lavadoresko alkatea ; eta Enrique Heraclio Botana Pérez eta Ignacio Seoane Fernández diputatu sozialistak 1936ko abuztuaren 27an 

Gaur egun, Barreiros udalerriko kale batek bere izena dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vigoko ospetsuen fusilamendua 1936ko abuztuan
* [Diputatuen Kongresuko fitxa](http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/SDocum/ArchCon/SDHistoDipu/SDIndHistDip?_piref73_1340024_73_1340023_1340023.next_page=/wc/servidorCGI&CMD=VERLST&BASE=DIPH&FMT=DIPHXD1S.fmt&DOCS=1-1&DOCORDER=FIFO&OPDEF=Y&NUM1=&DES1=&QUERY=(15310).NDIP.)