Smita Patil

**Smita Patil** (Pune, 1955eko urriaren 17a - Bombay 1986ko abenduaren 13a) indiar aktorea izan zen, batez ere hindi eta marati filmetan lan egin zuena. Indiako zinemaren historiako emakumezko aktore handienen eta onenen artean zegoen, eta emakume indartsu eta independenteen antzezpen ez-konbentzionalagatik zen ezaguna. Patilek 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen, hamarkada bat baino gehiago iraun zuen ibilbidean, eta bi National Film Awards, *Filmfare* sari bat, *Maharashtra State Film Award* bat eta bi *Filmfare Awards Marathi* jaso zituen. 1985ean, Patilek *Padma Shri* jaso zuen, Indiako laugarren ohore zibilik altuena.

Patilek Shyam Benegalen *Charandas Chor* (1975) filmarekin egin zuen debuta zineman. Zinema paraleloko aktore nagusietako bat bihurtu zen, Indiako zineman olatu berriko mugimendua, nahiz eta zenbait film konbentzionaletan ere agertu zen bere ibilbidean zehar. Bere interpretazioak oso txalotuak izan ziren, eta bere paper aipagarrienak *Manthan* (1976)

Patil RajBabbar aktorearekin ezkonduta zegoen eta seme bat izan zuten, Prateik Smita Patil aktorea. 1986ko abenduaren 13an hil zen, 31 urte zituela, erditzean izandako konplikazioen ondorioz. Bere hamar film baino gehiago hil ondoren estreinatu ziren.

## Lehen urteak 
[thumb|274x274px|Patil [Pune|Punen jaio eta hazi zen]]
Smita Patil 1955eko urriaren 17an jaio zen, Punen, Maharashtra familia hindu-marati batean, aita politiko maharashtriarra, Shivajirao Girdhar Patil eta ama gizarte langilea Vidyatai Patil, Shirpur hirikoa, Khandesh probintzian, Maharashtra. Bi ahizpa ditu, Anita Patil Deshmukh, neonatologoa eta Manya Patil Seth, jantzien diseinatzailea.

Txikitan, Patilek drametan parte hartzen zuen. Patilek literatura ikasi zuen Mumbaiko Unibertsitatean,eta Puneko tokiko antzerki-taldeetako kide izan zen. Denbora gehiena *Film and Television Institute of India* (FTII) campusean eman zuen, eta, ondorioz, ikasle ohi bat zelakoan nahastu zuten askok. Bere familiak aukeratu zuen kabineteko ministro izateko.

## Ibilbidea 
### Debuta eta lehen arrakastak (1974–1980) 
Patilek 1970eko hamarkadaren hasieran ekin zion bere ibilbideari, *Mumbai Doordarshan* Indiako gobernuko irratian, telebistarako albiste aurkezle gisa. Arun Khopkarren *Teevra Madhyam* Patilen lehen paper garrantzitsua bere beste filmean izan zen, *Manthan*, non esne kooperatibaren erreboltaren buru den emakume *harijan* baten papera egin zuen.

Patilek emakumezko aktore onenaren lehen *National Film Award* saria eta emakumezko aktore onenaren *Filmfare Award* sarietarako lehen izendapena irabazi zituen *Bhumika* hindiar filmean egindako lanagatik, debutatu eta hiru urte eskasera. Patil Cannesko Zinemaldian izan zen 1976an Shabana Azmi eta Shyam Benegalekin *Nishant* filmerako. Patilek *Marathi*-aktore onenaren *Filmfare* saria irabazi zuen 1977an New Yorken egindako lanagatik.

### Zinema paralelo eta izar laudorioa  (1981–1987) 
1970eko hamarkadako zinema politiko erradikalaren parte izan zen Patil, Shabana Azmi eta Deepti Naval bezalako aktoreak barne. Besteak beste, Shyam Benegal, G. Aravindan (*Chidambaram*, 1985) eta Mrinal Sen zinema paraleloko zuzendariekin egindako filmak eta Mumbaiko hindi zinemaren industria komertzialenean egindako sartu-irtenak biltzen ditu bere lanak.

Patilek kritikaren goraipamen zabala jaso zuen *Chakran* (1981) egindako emanaldiengatik; horri esker, bigarren Zinemako Sari Nazionala irabazi zuen emakumezko aktore onenarentzat, eta bere lehen *Filmfare* saria, emakumezko aktore onenarentzat. Favela bateko biztanlearen papera prestatzeko, Patil Bombayko tugurio auzoetara joaten zen *Chakra*-ren fabrikazioan.

Patil *Bazaar* (1982) eta *Aaj Ki Awaaz* (1984) filmen protagonista izan zen, eta bi izendapen jaso zituen emakumezko aktore onenaren *Filmfare* sarirako. *Mandi-*rentzat (1983), antzeztaldeko emakumezko aktore onenaren *Filmfare* sarirako izendapena irabazi zuen. Patilek *Arth* (1982) senar-emazteen draman izandako jarduna oso estimatua izan zen. Shabana Aznirekin batera antzezten ari zen "La otra mujer" antzezlanagatik, bigarren izendapena lortu zuen antzeztaldeko emakumezko aktore onenaren *Filmfare* sarietan. Denbora horretan, *Umbartha* (1982) pelikula *marati* pelikuletako protagonista nabarmenetakoa ere izan zen, bere bigarren saria irabaziz *Filmfare* aktoresa onenari, Marathi-  pelikuletan egindako emanaldiagatik.

Patil pixkanaka zinema komertzialagora joan zen. Elkarrizketa batean honela zioen: "Zinema txikiarekin konprometituta egon nintzen bost bat urtez... Eskaintza komertzial guztiak baztertu nituen. 1977 – 78 inguruan, zinema txikiaren mugimendua indarra hartzen hasi zen eta izenak behar zituzten. Zeremoniarik gabe atera ninduten proiektu pare batetik. Hau oso sotila izan zen, baina asko hunkitu ninduen. Neure buruari esan nion hemen nagoela eta ez naiz dirua irabazteaz arduratu. Eskaintza komertzial handiei uko egin diet zinema txikiarekin dudan konpromisoagatik, eta zer lortu dut trukean? Izenak nahi badituzte, izen bat egingo dut niretzat. Beraz, hasi eta nire bidea hartu nuen.           Denborarekin, Rajah Khosla, Ramesh Sippy eta B.R. Choprak bezalako zinemagile komertzialak bere paperak eskaini zizkioten, "bikaina" zela esanez. Bere jarraitzaileak ere bere izar berriarekin hazi ziren. Zinema "serioan" zein industria zinematografiko hindiaren "zinema hindi" masalean jardun daitekeela erakutsi zuen. Hala ere, Manya Patil Seth arrebak zera esan zuen: "Smita ez zen inoiz eroso sentitu aurrekontu handiko filmetan. Bihotza hautsi zitzaion Bachchan jaunarekin *Namak* *Halaal*-en euriaren dantza egin ondoren, eta ez zela zuzen ari sentitu zuen" 1984an, Montrealgo Nazioarteko Zinemaldiko epaimahaikide izan zen. Patilek Rajekin jardun zuen *Bheegi Palkein*, *Tajurba*, *Aaj Ki Awaaz*, *Awam* eta *Hum Do Hamare Do* filmetan, besteak beste, eta geroago maitemindu egin zen. Film honen arrakastaren ondoren, *Patil* eta *Khanna Aakhir Kyon?*, *Anokha Rishta*, *Angaarey*, Nazrana eta *Amrit* film arrakastatsuetan parekatu ziren. *Aakhir Kyon?-en* askapenarekin bere ospea eta Khannarekin zuen lotura bere gorenean zeuden. "Dushman Na Kare Dost Ne Woh" eta "Ek Andhera Lakh Sitare" abestiak, *Aakhir Kyon?* arrakasta zerrendak ziren. Pelikula horietako bakoitza desberdina zen eta gai sozial ezberdinak jorratzen zituzten. Kritikak txalotu egin zituen bere interpretazioak. 1986an, Mohan Kumarrek zuzendutako *Amrit* filma urteko bosgarren film arrakastatsuena bilakatu zen. *Nazrana*, Sridevi protagonista zuena, hil ondoren estreinatu zen eta arrakasta handia izan zuen leihatilan eta 1987ko 10 film onenen artean egon zen. "Patil aktore handia izan zen. Bere interpretazio handietako asko, gauza batzuetan fokuratutako laserra bezalakoak dira. Arth, adibidez, zaurgarritasunari eta desioari buruzkoa zen. Jait Re Jait erresistentziari eta sinesmenari buruzkoa zen. Mirch Masalak bere emanaldiko obra guztia estaltzen du. Lehen fotogramen tonu baxutik hasi eta filmaren azken etapetako goiko erregistro osoetaraino: Eraldaketa ikaragarria da." (*Forbes India, Patilen* *Mirch Masalako* emanaldiari buruzkoa). (1987).Hala ere, Patilek zinema artistikoarekin zuen lotura indartsu mantendu zen. Bere paperik handiena (eta zoritxarrez azkena) Patil Ketan Mehtarekin elkartu zenean heldu zen, 1987an hil ondoren estreinatu zen *Mirch* *Masalaren* Sonbai sutsu eta oldarkorraren papera egiteko. Pelikula honetan ofizial lizun txiki bati aurre egiten dion espezia-fabrikako langile bizidun gisa Patilen jarduna oso goraipatua izan zen, eta ''Bengal Film Journalists' Association Award* saria eman zioten (hindi) aktore onenari. *The Washington Post* egunkariak "enigmatikoki feisty" deitu zion bere lanari.

### Hil osteko filmak (1987–1990) 
Patil hil ondorengo azken lan eta jaurtiketetako batzuk, hauek dira: *Debshishu* pelikula bengalarra, non ordainik gabe lan egin zuen, *Hum Farishte Nahin*, *Dance Dance*, *Insaniyat Ke Dushman*, Thikana, *Oonch Neech Beech* eta Waaris dira. Patil haurdun zegoen *Thikana* filmatzen ari ziren bitartean. *Waarisekin*, Patilek txalo zaparrada handia jaso zuen. 1990eko *Galiyon Ka Badshah* filmak markatu zuen bere azken agerpen zinematografikoa. Waarisentzat, Patilek bere azken saria irabazi zuen, emakumezko aktore onenaren *Lux Award* saria.

## Bizitza pertsonala 
Patil feminista aktiboa zen, eta Mumbaiko *Women's Centre*-ko kidea. Emakumeen arazoak erretratatzen saiatu zen bere film ezberdinen bidez. Ongintzako jardueretan ere parte hartu zuen, bere lehen sari nazionalaren irabaziak ongintzako erakundeei emanez.

Patil erromantikoki Raj Babbar aktorearekin inplikatu zenean, jarraitzaileen eta hedabideen kritika zorrotzak jaso zituen, bere bizitza pertsonala lausotuz eta ekaitz mediatiko bati begira jarriz. Rajek Nadira Babbar emaztea utzi zuen Patilekin ezkontzeko. 1982ko *Bheegi Palkein* filmaren setean ezagutu zuten elkar Babbarrek eta Patilek.

## Heriotza 
Patil erditzean izandako konplikazioen ondorioz hil zen (sepsi puerperala) 1986ko abenduaren 13an, Ia bi hamarkada geroago, Mrinal Sen zinema-zuzendari ospetsuak argudiatu zuen Patil "zabarkeria mediko larri" baten ondorioz hil zela. Patil hil ondoren, bere semea gurasoek hezi zuten Mumbain. Komunikabideen arabera, idolo bat bezala hil zen, bere hilobiaz haraindi doan kultuzko figura. Hil zenean, Kaifi Azmi poetak karitate ekitaldi bateko inaugurazio hitzaldian esan zuen: "Smita Patil ez dago hilda. Bere semeak gure artean jarraitzen du".

## Irudi publikoa 
Patil Indiako zinemako aktore handienetakoa eta kontsumituenetakoa da. 2022an, *Outlook Indiako* Bollywoodeko 75 aktore onenen zerrendan sartu zuten. Patil bosgarren postuan dago URL0ko *Best Bollywood Debut Ever* zerrendan, *Charandas* *Chor* eta *Manthan* filmengatik. Patil bere edertasun eta modagatik ezaguna izan zen 70eko eta 80ko hamarkadetan. Hedabideetan, hainbat argitalpen dituen estilo-ikono gisa aipatzen dute, *Hindustan Timesen*, esaterako, eta Bollywoodeko sexu-sinbolo altuenen artean sartzen dute. *Yahoo*! "Zinema hindiarraren hamar emakume ederrenak" zerrendan bosgarren tokian jarri zuen Patil, eta *Times of Indiak* "50 aurpegi eder" izeneko zerrendan. 2023an, Rajeev Masandek Patil izendatu zuen zinema hindiarraren inoizko aktorerik onenetarikoa.

Patil oso estimatua da aktore gisa duen mailagatik, edertasunagatik eta estiloagatik. Suresh Kohli *Deccan Heraldek*oak honakoa esan zuen: "Smita Patil, agian, zinema indiarrean gehien kontsumitzen den aktorea izan zen. Bere lana bikaina da, ia erretratu guztiak errendimendu errealista baten indarrarekin alderantzikatuz." Patilen lanean inspiratu dira hainbat aktore. Deepika Padukone aktoreak esan zuen: "Smita Patil asko miresten dudan norbait da." Bhumi Pednekarrek aktoresa akreditatu zuen "pantailan heroinentzako aldaketa sartzeagatik". Katrina Kaifek esan zuen: "Smita Patilen paperak inspirazio iturri izan ziren eta milioika emakumeren bizitzan eragina izan zuten. Berak erakutsi zigun zerua ere ez dela muga" Somy Alik esan zuen Patilek inspiratu zuela aktore bihurtzeko, Patili ere deitu zion, bere "kuttuna". Bera edo beste edonor baino "aktore askoz hobea" deitu zion Rekhak Patili.

Patilez ari zela, Om Puri bere ko-aktoreak esan zuen: "Smitak maitasunaren ulermena zuen, zintzotasun eta goxotasun asko etorri zen bere emanaldien bidez. Bohemia zen. Ez zuen klase-kontzientziarik, aitzitik, oso burbuilatsua zen, bizitzaz betea. Sekula ez zuen ezerk deprimitu. Oso liberatua eta aurrerakoia bere pentsamenduetan eta lanean." Andrew Robinsonek idatzi zuen *Satyajit Ray: The Inner Eye* liburuan, Rayk behin esan zuena: "Ez dago inor Smita Patil ordezka dezakeenik". Aruna Vasudevek Patil Indiako zinemako aktorerik "bizienetakotzat" jo zuen. Sumita S. Chakravartyk adierazi zuenez, "1960-1970eko hamarkadetan, "zinema berria" sortu zen, eta Patil prosexiten aktore nagusietako bat bihurtu zen. Mahesh Bhatt zinemagileak honakoa gaineratu zuen: "Zerbait oso berezia zegoen bertan hasieratik. *Arth* egitea erabaki nuenean, bi aktore boteretsurekin egin nahi nuen, emaztea eta beste emakumea bezala. Atzera begira, harro nago esateaz Smita Patil-ek [Shabana Azmi-rekin] egin zuela *Arth* zena." Nawazuddin Siddiqui aktoreak Patilen edertasuna goraipatu eta esan zuen: "Smita Patil ohiko neska indiarra bezala agertuko litzateke. Baina kameraren aurrean jarri orduko, inork ez zirudien ederragoa. Gaur hemen balego, nazioarteko zinemagileen gogokoena izango litzateke. Westerrak erakarri egin zuen".

## Harrera eta legatua 
Patil ezaguna da zinema indiarreko aktore handienen artean. Patilen karrera zinematografiko arrakastatsuari buruz, Rachit Guptak, *Filmfare*-koak, honakoa adierazi zuen: "Bere itxura ilun eta ezohikoa, bere paperen aukeraketa eta bere ibilbide soziopolitiko aktiboa onuragarriak gertatu zitzaizkion. Smita Patilek karrera zinematografiko inbidiagarria egin zuen. Pakistango *Dawn* egunkariko Mamun M. Adil-ek zera adierazi zuen: "Patil bere lehen 20 urteetan zegoen, bere begi hipnotikoen atzean agertzen zen talentuagatik hitz egiten duten biraketa ikaragarriak egin zituenean." *Hindustan Times* -eko Santanu Dasek honakoa gaineratu zuen: "Oso gutxitan heldu da aktore bat Patil bezalako zinema indiarrera; hain gorputzez betea emanaldiaren artearen bere ikuspegian." Shyam Benegal zinemagileak aktorea goraipatu eta esan zuen: "Smita Patil kameleoia zen. Bera istorioaren parte izan zitekeen, zuk pentsatu gabe. Senezkoa zen. Kamerak maite zuen. Kamerak begiratu egiten zion, beste guztietatik bereizten zuen. Hori zen bere ezaugarria. *News18 Indiak* "bere lanagatik eta eraginagatik gogoratutako" aktoretzat izendatu zuen eta honakoa adierazi zuen: "Smita Patil ezaguna zen bere paper serioengatik, begi adierazkorrengatik eta jardun bikainagatik."

### Jarduera-estiloa eta irudia pantailan 
Aktore onenetakotzat jotzen dute Patil. Arte eta zinema paraleloko zinemako aktore nabarmenetako bat bezala ezarri zen, eta "Zinema paraleloaren eta *New Wave* mugimenduaren erregina" bezala ezaguna izan zen. Pelikula nagusietan egindako lanagatik ere ezaguna zen Patil. *The Indian* *Express*eko Gargi Nandwanak esan zuen: "Smita Patilen filmek esploratu gabeko eremua zeharkatu zuten ausarkeriaz emakumeen esperientziaren berezko ñabardura, konplexutasun, indargune eta ahulezietan nabigatuz. Erabateko anatema bat garai hartako Bollywoodeko aktore batentzat, karrera ospetsu baterako prestatua".

Patil ezaguna zen bere paper aitzindariengatik eta pantailan emakumeen irudikapena aldatu zuen moralki konplexuak ziren pertsonaiekin. *Forbesek* *Mirch* Masalaren "Indiako zinemaren 25 emanaldi onenen" zerrendan sartu zuen bere emanaldia. NDTVk *Bhumikako* Usha pertsonaia gehitu zuen "Trailblazing Women of Bollywood" zerrendan.

Zinema komertzialean lan egiten ez zuenez, Patilek esan zuen: "Espero dut ez nautela bultzatuko film komertzialak egitera, hori izango baita, benetan, Smita Patilen amaiera" Pantailan izandako presentzia eta Patilen lana goraipatuz, *The Hindu* filmeko S. Shivakumarrek "zineman salbuespen arraro eta freskagarria" deitu zion eta esan zuen: "Zine paraleloaren eta mainstreamaren arteko lerroak lausotu egin daitezke baina bietan egiten dituen emanaldiak baliorik gabekoak dira" Raja Sen *Rediff.com*-ekoak adierazi zuen: "Txanponaren alderik deigarriena Smita Patil izan zen, ahalduntzea eta sentiberatasuna irudikatzen zituen presentzia oso adimentsua zuena.

## Aintzatespenak 
### Sari zibilak 
### Zinema-sariak 
## Ohoreak 
*Priyadarshni Academyk* emakumezko aktore onenaren "Smita Patil Memorial Award" saria sortu zuen 1986an, emakumezko aktore beteranoari egindako omenaldi gisa. Bi urtetik behin aktore bati ematen zaio Indiako zinemari egindako ekarpenagatik. 2012an hasi zen *Smita Patil International Film Festival Documentaries and Shorts* bere omenez. 2015ean, Maithili Rao zine kritikariak Patilen biografia argitaratu zuen: "Smita Patil: Goritasun labur bat". Urte horretan bertan, Arte Eszenikoen Zentro Nazionalak eta Indiako Zinemaren Artxibo Nazionalak "Smita aktore handi baten atzera begirako txikia"  izeneko atzera begirako bat antolatu zuten. 1989an, Meera Dewanek hari buruzko dokumental bat egin zuen, "*Searching for Smita*" izenekoa.

Indiako zinemaren 100 urteak direla eta, 2013ko maiatzaren 3an *India Post*-ek bere omenez posta-zigilu bat jaulki zuen. Patilen aitak, Shivajirao Giridhar Patilek, *Smita Patil Charitable Trust* sortu zuen 1996an, bere oroimenez. Landa-eremuetako ikasleei hezkuntza bateratua emateko misioarekin hasi zen. Urte berean, "Smita Patil" izeneko eskola publikoa inauguratu zen Dhulen, Maharashtra. 2010ean, *Indo-American Arts Council* erakundeak aktore zenaren hamaika filmen atzera begirako erakusketa antolatu zuen New Yorken. *Polish Film Institute*-k eta Indiak Varsovian duen enbaxadak "Smita Patil Retrospect" antolatu zuten, Polonian, bere oroimenez. Beraz, atzerrian atzera begirako batekin ohoratua izan zen lehen emakumezko aktore indiarra bihurtu zen. 2023an, Prateik Babbar semeak izena aldatu eta Prateik Patil Babbar izenarekin aldatuz, ama zenari egindako omenaldi zintzo gisa. Esan zuen: "Nire izena filmen kredituetan edo beste edozein tokitan agertzen denean, nire buruarentzat, jendearentzat eta publikoarentzat oroigarria izan dadin nahi dut, haien ondare bikainaren oroigarria, haien handitasunaren eta distiraren oroigarria."

## Herri kulturan 
### Zineman 
* 2012an, *India* Times-ek *Arth* (1982) filma sartu zuen "Bollywoodeko 25 film inperdibles" zerrendan.
* Bitartean, Richa Chadhak Patili oroigarri bat eman zion bere itxura birsortuz argazki saio baterako. Madhuri Pawar aktoreak omenaldia egin zion Jait Re Jait filmean bere look-a birsortuz.      
* 2024an, 1976ko *Manthan'' filmaren bertsio zaharberritua Cannesko Zinemaldian estreinatzeko hautatua izan zen.

### Biografia 
* 2015ean, Maithili Rao zinema kritikak, Patilen biografia idatzi zuen, Smita Patil: A Brief Incandescence izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak