open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Induljentzia

[thumb|250px|Induljentziak eskaintzen dituen plaka [Cittadella (Gozo)|Cittadellan, Gozo uhartean (Malta).]]
[thumb|250px|XVIII. mendeko induljentzia, [Klemente XIII.a aita santuak emana.]]

**Induljentzia**, hau da, barkamena, (latinezko "indulgentia"tik: 'ontasuna, onginahia, grazia, erremisioa, faborea') teologia katolikoaren kontzeptua da, bekatu, penitentzia, erremisio eta purgatorioaren kontzeptuei hertsiki lotua. Bere formulazio arruntean, bekatuaren zenbait ondorio, hala nola bekatuaren aldi baterako zigorra, baldintza jakin batzuetan, Elizaren ordezkari jakin batzuek haren erremisio  eman dezakete; bekatuaren penitentzia bertan behera uztea da.

Kontzeptu hau antzinako kristautasunetik dator eta bere praktika eta formulazioa denboran zehar garatu dira. Induljentzia ez da bekatu egiteko baimena, ezta etorkizuneko bekatuentzako barkamena ere.

Doktrina protestanteak ez du onartzen zeren eta ez baitu oinarri biblikorik. Horregatik, Erreformatik aurrera, eliza katolikoaren eremuan bakarrik garatu zen. Induljentzia ez da penitentzia bezalako sakramentua. Doktrina katolikoan, induljentziak, penitentziaren sakramentuak ez bezala, ez du bekatua bere baitan barkatzen, baizik eta fededunek bekatuaren ondorioak garbitu beharko lituzketen aldi baterako zigorretatik salbuesten du, dela bizitza lurtarrean zehar, dela purgatorioan hil ondoren.

Aita santuak, apezpikuek eta kardinalek eman diezaiekete, adibidez, otoitz jakin bat egiten dutenei, santutegi jakin bat bisitatzen dutenei, kultu-objektu jakin batzuk erabiltzen dituztenei, erromesaldi jakin batzuk egiten dituztenei edo beste erritu espezifiko batzuk betetzen dituztenei. Nolabait, ekintza horiek saritzeko modua da.

Bigarren mailako kontzeptu teologikoa bada ere, induljentziek kristautasunaren historian funtsezko garrantzia izan zuten bere garaian. XVI. mendean, hauen inguruko abusuak eta trafiko ekonomikoa izan ziren Martin Luterok eliza katolikoari aurre egiteko arrazoietako bat.

## Erreferenteziak 
## Kanpo estekak 
* "Induljentia" kontzeptua Gizapedia webgunean.
Selina Solomons

**Selina Solomons** (AEB, 1862–1942) Kaliforniako sufragista, idazlea, espiritualista eta astrologoa aktiboa izan zen 1911ko kanpainan, 4. Proposizioaren onarpena ekarri zuena. Solomons-ek mugimenduaren lehen eskuko kontakizuna idatzi zuen, "Nola irabazi genuen bozketa Kalifornian" izenburupean.

## Kaliforniako mugimendu sufragistarekin parte hartzea 
Kaliforniako sufragista ezagun askorekin lan egin zuen Solomonsek, besteak beste, Maud Younger eta Lillian Coffin Harrisekin. Batzorde hori Estatu osoan aktibo dauden sufragio-talde ugariren koalizioa izango zatekeen. Horri heltzeko, Emakumeen Aldeko Botoren Kluba ireki zuen Union Square-tik gertu, San Frantzisko-n. 1910erako, kluba publizitatea jasotzen ari zen tokiko egunkarietan. Hasieran, neskatoei eta enplegatuei dei egin nahi zitzaien. Sufragioaren mugimenduari buruzko irakurketa materialak eskuragarri zeuden klub-ean. 1910ean onartu zen Mann Legea. 1912an, Solomons-ek Kaliforniako Sufragio Berdintasuneko Elkartearen Konbentzioan parte hartu zuen, Emakumeen Aldeko Botoen Klubeko presidente gisa. 1911ko urriaren 10aren irabazteaz jarraituz, Solomons idazten hasi zen eta halan kanpainaren historioa biltzen. 1912an,  *How We Won the Vote in California: The True Story of the Campaign of 1911* (Nola irabazi genuen botoa Kalifornian: 1911ko kanpainaren benetako historia) argitaratu zuen*.* Kaliforniako Sufragisten bai emakumeen bai gizonen, San Francisco, Oakland, Stockton, Alameda, Bakersfield, eta Los Angeles-etik (batzuk aipatzearren) antolaketa lanen profil osatuena izaten jarraitu zuen.   

## Bizitza pertsonala 
Solomons 1862an jaio zen Estatu Batuetan sustrai sakonak zituen familia judu sefardi batean, haren jatorrikoak Espainian eta Ingalaterran izan ziren. Bera Seixas eta Hannah Marks Solomons-en alaba zen. Hondo xumea izan arren, klase ertaina izana zen bera, Kaliforniako estatuan lehen tenplu judua *Temple Emanu-El*  San Francisko-n. bat sortu zuen aitak. Selina Solomons 1942an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prince Johnson

**Prince Yormie Johnson** (Tapeta, Nimba, 1952ko uztailaren 6a – Montserrado, 2024ko azaroaren 28a) liberiar gerrako jauna eta politikaria izan zen.

1971n Liberiako Guardia Nazionalean sartu zen, Samuel Doeren estatu-kolpearen ondoren Liberiako Indar Armatu bihurtua. Thomas Quiwonkpa jeneralaren landa-laguntzailea izan zen, eta erbestera lagundu zion, Doeren aurkako estatu-kolpea prestatu izana leporatuta.

Geroago, Charles Taylorrekin aliatu zen Liberiako Fronte Patriotiko Nazionalean. 1989an Liberian sartu zen Doe presidentea boteretik kentzeko eta Liberiako Lehen Gerra Zibilari hasiera eman zion. Taylorengandik banandu ondoren, Liberiako Fronte Patriotiko Nazionala Independentea sortu zuen.

1990ean Monroviara iritsi zen bere armadarekin eta Samuel Doe atxilotu, torturatu eta hil zuen kameren aurrean. 1992an Nigeriara erbesteratu zen Taylorrek harrapatu ez zezan.

2004an Liberiara itzuli zen, eta senatari izan zen 2006tik hil zen arte.
Violante Bivar e Velasco

**Violante Atabalipa Ximenes de Bivar e Velasco** (Salvador da Bahia, 1817ko abenduaren 1a – Rio de Janeiro, 1875eko maiatzaren 25a) brasildar idazle, kazetari eta argitaratzaile feminista izan zen.

## Bizitza 
1817ko abenduaren 1ean jaio zen Salvador da Bahian. Umea zela, amarekin eta aitonarekin bizi izan zen aita Rio de Janeiron zegoen bitartean, eta hezkuntza ona jaso zuen. 1845ean, João Antonio Boaventura tenientearekin ezkondu zen, baina urte batzuk geroago alargundu zen. Brasilen goi-mailako hezkuntzatik emakumeak baztertzearen aurka zegoen. *Jornal das Senhoras*ek emakumeen ezaugarri positiboak sentsibilizatu, emakumezkoen hezkuntza defendatu eta emakumeen intereseko beste gai batzuk jorratu zituen. Aldizkaria 1855eko abendura arte argitaratu zen, Brasilgo emakumeen eskubideak defendatu eta eztabaidatu zituena.

Brasilgo Inperioko Kontseiluko kide eta Rio de Janeiroko Kontserbatorio Dramatikoaren sortzaile eta zuzendaria izan zen.

1875eko maiatzaren 25ean hil zen Rio de Janeiron.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masnedsundeko zubia

**Masnedsundeko zubia** () Danimarkan dagoen zubi baskulagarri bat da. Seelandia uhartearen hegoaldea eta Masnedø uharte txikia lotzen ditu Masnedsund itsasartea zeharkatuz. Storstrøm zubiarekin batera Seelandia eta Falster uharte handiak lotzen dira.

## Egitura 
Trenbidea, autoentzako errepidea eta oinezko eta txirrindularientzako pasabidea da. 201 metrotako luzera du eta 8,8 metrotako zabalera guztira. Bost zutabek eusten dute zubia eta erdiko zutabeak zubiaren zati bat altxatzeko makinaria guztia du. Horri esker itsasontziek zeharka dezakete Masnedsund itsasartea, baina 2016ko uztailetik ez da berriz altxatu.

## Historia 
1884an eraikitako trenbide zubi zaharra eta ferry garraioa ordezkatzeko eraiki zen Masnedsundeko zubia. 1933an hasi zituzten eraikitze lanak eta 1937ko abuztuaren 6an ireki zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dona Ana zubia

**Dona Ana zubia** () Mozanbiken dagoen trenbide zubi bat da. Zambezi ibaia zeharkatzen du eta horrela Mutarara eta Vila de Sena herriak lotzen ditu.

## Egitura 
Burdinez eraikita dago. 3,67 kilometrotako luzera du eta 40 zutabek eusten dute. Modulu bakoitzean arku itxura duen egitura bat du gainaldean, ertz bietan. 33 zubibegik 80 metrotako tartea dute eta gainerako zazpiek 50 metrotako tartea.

Trena igarotzen da gainetik eta 2017an oinezkoentzako pasabidea ere eraiki zen. Gaur egun 3.000 oinezkok erabiltzen dute zubia egunero.

## Historia 
Mozanbike Portugalen menpeko kolonia zen garaian portugesek eraiki zuten 1934an, Moatize eta Malawiko meatzetan erauzitako ikatza Beirako itsasportura trenez eramateko helburuaz. 

1980. hamarkadan izan zen Mozanbikeko Gerra Zibilean suntsitu egin zuten. USAID erakundearen laguntzarekin berriztu egin zuten eta autoentzako linea bakarreko errepidea gehitu zioten. 2006an errepidea itxi egin zuten eta berriz ere trenarentzako zubia bihurtu zen soilik. 2009 artean Afrikako trenbide zubi luzeena izan zen, Mozanbiken bertan Armando Emilio Guebuza zubia eraiki zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Urra

**Jesus Luis Urra Bidaurre** (Artatza, Nafarroa Garaia, 1948ko urtarrilaren 13a - Iruñea, 2024ko azaroaren 27a) Nafarroa Garaiko politikari historikoa, Batzarre mugimenduko sortzaile eta partaidea izan zen. Nafarroako eragile politiko nabarmena izan da.

## Biografia 
1948an Artatzan jaioa, Iruñeko Seminarioan Giza Zientziak ikasi ondoren, soziologia ikasi zuen Parisen. Nafarroa Garaira itzuli ondoren, ETA Berri, UNAI, Auzolan eta EMK taldeetan militatu zuen. Azken alderdi horretatik Batzarre sortu zuenetatik bat izan zen, «ezker euskaltzaletzat» jotzen zen alderdia, eta ezker abertzaletik gero eta urrunago zeuden jarrerak hartu zituen. Zentzu horretan ezaguna egin zen Batzarrek onartutako dokumentu bat «ETArekiko izan genuen jarrera onetsiari buruzko autokritika» egiten zena. Batzarreko kide gisa, Euskal Herritarrok eta Nafarroa Bai koalizioetan parte hartu zuen. Affna 36 elkarte memorialistaren bultzatzaileetako bat ere izan zen, 1936ko Nafarroako errepresio faxistaren errealitatea ezagutarazteko eta belaunaldi berriei transmititzeko lan egin duena. Nafarroako fusilatuen omenez Parlamentuak 2003ko martxoaren 10ean onartu zuen adierazpen historikoaren kontalaria izan zen. 2020an bigarren plano batera pasa zen.

Politikaren esparrutik kanpo, Super Ser lantegian lan egin zuen, eta bertan Langile Komisioak sindikatuaren sorrera bultzatu zuen. Bere pasioak mendia eta irakurketa izan ziren.

Hedabide desberdinen kolaboratzailea izan zen, tartean Hikan eta Diario de Noticiasen. 76 urterekin hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Heriotzaren berri Kerman Garralda Zubimendiren eskutik *Berria*n, 2024/11/28.
* :Jesus Urraren heriotzaren berri eta Batzarrek plazaratutako komunikatua.
Chiswell

**Chiswell**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldeko herri bat da, Dorset konderrian. Portland uhartea penintsulan dago.
Fortuneswell

**Fortuneswell**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldeko udalerri bat da, Dorset konderrian. Portland uhartea penintsulan dago.
Arapuniko zubi esekia

**Arapuniko zubi esekia** () Zeelanda Berriko iparraldeko uhartean dagoen Arapuni herrixkako zubi eseki ezaguna da. Herrialde hartako oinezkoentzako zubi eseki luzeena da. Oinezkoez gain txirrindulariak ere igarotzen dira bertatik.

Gaur egun turismogune ezaguna da eta Waikato ibaiaren inguruko ibilbide ugari bertatik igarotzen dira.

## Egitura 
Altzairuz eginda dago. 152,4 metrotako luzera du eta azpitik igarotzen den Waikato ibaiarekiko 54 metrotako altuera. 

## Historia 
1925ean hasi zituzten eraikuntza lanak eta 1926an ireki zuten. 1994ko apirilaren 21ean Zeelanda Berriko bigarren mailako ondare izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cees Bal

**Cornelius «Cees» Bal** (Kwadendamme, 1951ko azaroaren 21a) txirrindulari nederlandar ohia da, profesionala 1972tik 1979ra.

## Kirol ibilbidea 
1,80 metro eta 72 kiloko atleta honen lorpenik aipagarriena, 1974ko Flandriako Tourra lasterketa klasikoa izan zen. Baalek 19 segundoko aldea atera zion 28 txirrindulariz osatutako tropelari, Frans Verbeeck, Walter Godefroot eta Eddy Merckx txapeldun belgikarren aurretik.

Cees Priem txirrindulari profesional ohiaren koinatua da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
EQ Nicholson

**Elsie Queen Nicholson** (ezkon aurretik **Myers**) (Londres, 1908ko azaroaren 4a – Londres, 1992ko irailaren 7a) margolari eta oihal diseinatzaile britainiarra izan zen.

## Biografia 
Elsie Queen Myers Londresen jaio zen 1908ko azaroak 4an. Gurasoak izan ziren Leo Myers eleberrigilea eta Elsie Mellen Palmer (Ameriketan jaioa zena) eta 1910ean, beste alaba bat izan zuten: Eveleen. Aitaren aldetik aiton-amonak Frederic W. H. Myers idazlea eta Eveleen Tennant Myers argazkilaria izan zituen eta amaren aldetik, aiton-amonak ziren William Jackson Palmer generala (Delawareekoa) eta Mary "Queen" Palmer (ezkon aurretik Mellen), zeinengandik jaso zuen bigarren izena.

Aita idazle eta artisten zirkulu ugaritan ibiltzen zen, Bloomsbury Group taldeko kide ziren: Frank Dobson eskultorearekin eta Cedric Morris margolariarekin.  Leo Myers-ek bere buruaz beste egin zuen 1944ko apirilaren 7an barbituriko gaindosia hartuta.

1931n, EQ Myers Christopher "Kit" Nicholson arkitektuarekin ezkondu zen  (William Nicholson eta Mabel Pryde margolarien seme gazteena zena, anaia Ben Nicholson zen eta arreba Nancy Nicholson) eta EQ Nicholson bihurtu zen. 

Bigarren Mundu Gerran EQ Nicholson eta bere umeak hasieran Yew Cottage-n (Cranborne Chase, Dorset) bizi izan ziren, eta 1941tik 1947ra, Alderholt Mill House etxean (Fordingbridge, Hampshire). 

Kit Nicholson 1948ko uztailak 28an hil zen, hegazkin planeatzaile baten istripuan jasotako zauriengaitk Italian.

## Lana 
EQ Nicholson Slade School of Fine Arts eskolan izan zen denbora labur batez, Henry Tonksen esku. Alfonbrak ere diseinatu zituen. Bere diseinu ezagunenetako bat *Runner Bean* (‘Leka’) zen, 1950 urte ingurukoa, eta Hugh Cassonek HMY Britannia errege itsasontzian erabili zuen eta baita Cole & Sonek eskuz inprimatutako horma paperetan. Diseinu haietako batzuk oraindik saltzeko produzitzen dira.

1941etik hasita 15 urte inguruz, EQ Nicholsonek margolari gisa lan egin zuen, *gouache*, argizari-arkatz eta *collage* teknikak erabiltzen zituen, miresten zuen Georges Braqueren estilora. 1950ean, erakusketa egin zuen, Peter Rose Pulhamekin (1910–1956) eta Keith Vaughanekin (1912–1977) batera, Hanover Gallery galerian. Cambridge-eko New Hall-eko Arte Bilduman eta Londresko National Portrait Galleryn (‘Erretratuen Galeria Nazionalean’). Beste diseinatzaile eta artistekin konparatua izan zen, esate baterako, Edward Bawden (1903–1989) eta Eric Ravilious (1903–1942).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Louisa Creed. *Memories of EQ and Eve*, with a memoir by Michael Gryspeerdt. York: [Quacks the Booklet Printer], [1994].
* Richard Morphet. *E. Q. Nicholson, designer & painter*. London: Cygnet Press, 1990.
* Richard Morphet. ''In memory of E. Q. Nicholson: service taken by the Reverend Peter Elvy, Chelsea Old Church, London November 4th 1992, E.Q.'s birthday''. [London?: the Nicholson Family?], 1992.

## Kanpo estekak
*Erretratua Londresko Erretratuen Galeria Nazionalean
*Colorado Collegeko Tutt liburutegian gordetako gutun pertsonalak
*Artxibategi Nazionala
*British Library-ko Soinu Artxiboa
Erdialdeko eta Ekialdeko Europa

**Erdialdeko eta Ekialdeko Europa** Europako eskualde handi bat da, Erdialdeko Europa, Herrialde baltikoak, Ekialdeko Europa eta Hego-ekialdeko Europa (Balkanak) hartzen dituena Herrialde hauek Europako Ekialdeko blokean (Varsoviako Ituna) sartu ziren. Historialariek maiz *CEE* () edo *CEEC* () laburdurak erabiltzen dituzte termino honetarako. Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA), *CEEC* () terminoa ere erabiltzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herrialde Baltikoak
* Erdialdeko Europa
* Europar Batasuna
* Ekialdeko Europa
* Hego-ekialdeko Europa

## Kanpo estekak
Pedro Cáceres

**Pedro Cáceres** (1960ko maiatzaren 2a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrés Calonge

**Andrés Calonge** (1945eko apirilaren 2a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Manuel Cano

**Juan Manuel Cano** (San Miguel de Tucumán, 1987ko abenduaren 12a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Capotosto

**Beatriz Capotosto** (Buenos Aires, 1962ko maiatzaren 16a - 2018ko abenduaren 20a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Carriqueo

**Javier Carriqueo** (San Martín de los Andes, 1979ko maiatzaren 29a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohenbuehelia mastrucata

***Hohenbuehelia mastrucata*** *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus echinatus*, *Agaricus horridus*, *Agaricus valesiacus*, *Phyllotus mastrucatus*, *Calathinus mastrucatus*, *Pleurotus valesiacus*, *Dendrosarcus echinatus*, *Hohenbuehelia valesiaca*, *Geopetalum mastrucatum*, *Nematoctonus hamatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oskol-formakoa, erdizirkularra edo giltzurrun-formakoa, beste batzuekin gainjarriak, 2 eta 10 cm bitarteko diametrokoak, ertza biribildua, arantzadun ezkata koniko eta zurrun tentez estalia. Kapelaren azala elastikoa eta gelatinakara da, erraz bereizten dena, lodia, 2 eta 3 mm bitartekoa, ertzerantz trinkoagoak, erdia leuna edo ia leuna, kolorea grisetik beltzaxkara, arre-beltzaxka ilunera, batzuetan denborarekin zurixka.

**Orriak:** Bat egin arte dekurrenteak, lamelula ugariekin, estu, ugari, zuritik grisaxkara doan kolorekoak ale zaharretan.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Ez du.

**Haragia:** Trinkoa, gogor samarra, zuria, definitu ezinezko usaina du, pepinoarena edo irinarena eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Mastrucata* epitetoa latinetik dator, txamarra esan nahi du. Estaldura gelatinakara duelako?

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, neguan eta udaberri euritsuetan. Urria. Taldeak osatuz, hildako egurretan inbrikatuta, makal egurretan (*Populus nigra*), batzuetan baita arteen egurretan  (*Quercus rotundifolia*) ere.

### Banaketa eremua 
Tamaina txiki samarra du bere antzeko espezieen artean eta egurretan hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohenbuehelia tremula

***Hohenbuehelia tremula*** *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Pleuropus tremulus*, *Pleurotus tremulus*, *Dendrosarcus tremulus*, *Scytinotopsis tremula*, *Pleurotellus tremulus*, *Leptotus tremulus*, *Geopetalum rickenii*, *Hohenbuehelia rickenii*, *Leptoglossum tremulum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 12 cm bitarteko diametroarekin, abaniko-formakoa, espatula zabala edo petalo oso irregularra. Ertza konbolututik inkurbatura eta uhindua. Kapelaren azala arre-grisaxka edo ia beltza, leuna eta distiratsua, erraz bereizten den estaldura gelatinakara batekin eta pruina zurixka batez estalia.

**Orriak:** Estuak, estu, desberdinak, oso dekurrenteak, hasieran zuriak, heldutasunean krema kolorekoak, ertz irregularrarekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1 eta 3,5 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, motza kapelaren diametroarekin alderatuta, itxura oso aldakorrekoa, edo kapelaren luzapen bat bezala, alboan eta sendoa, zuri zurbil kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, irmoa, zurixka. Usain atseginekoa, irinaren antzekoa. Irinaren zapore arin batekin.

**Etimologia:** *Rickenii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Hohenbuehelia geogenia*-rekin nahasten den espeziea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. *Pinus,* *Pinea*-en basoetan, lurperatutako egurretan edo zuzenean motzondoen alboetan. Bakarka edo inbrikatutako taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guyana Frantsesa, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Fuchs

**Josef «Sepp» Fuchs**, (Unteriberg, Schwyz kantonamendua, 1948ko uztailaren 24a) txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1972tik 1981era.

Itzuli handietan bereziki nabarmendu zen eta hiruretan amaitu zen sailkapen orokorreko lehenengo hamarren artean. Lorpenik aipagarriena ibilbideko azken urtean izan zen, 1981eko Lieja-Bastogne-Lieja klasikoa irabazi baitzuen. 

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1966**
* 3. Suitzako errepideko txapelketan (junior)
**1969**
* Züricheko txapelketa (amateur)
* Etorkizuneko Tourreko etapa 1
* 3. 15px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan
**1970**
* Lau Kantoietako Tourra
**1971**
* Giro del Mendrisiotto
* Etorkizuneko Tourreko etapa 1
* 3. Milk Racen eta etapa 1
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa pistan 
**1970**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa
**1971**
* 2. 15px Munduko Jazarpen txapelketan
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Leire Alberdi Arriola

**Leire Alberdi Arriola** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1976ko maiatzaren 13a) euskara irakaslea eta herri mugimenduetako kidea da gaztetatik, hainbat erakunderekin elkarlanean aritu da euskararen erabilera eta zabalkundea sustatzeko. Eibarko Udaleko zinegotzia da Euskal Herria Bilduren ordezkari. 

2023-2027 agintaldian sartu zen Eibarko Udalbatzan. Bokala da: Erakunde, Lurralde eta Lege-gaietarako Lan Batzordea, Euskara Batzorde Aholkularia, Ego Ibarra Batzorde Aholkularia, ENBA Batzorde Aholkularia.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Arte Ederretan Lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV-EHU), Proiektuen Gidaritza eta Barne Diseinua Goi mailako ziklo bat ere badu (Escola Massanan, Bartzelona).
* 2017, El Casco, Elgeta. Lean sistemaren ezarpena industria-prozesuan. Lean Manufacturing Ikastaroari loturiko lan-praktikak (Lea Artibai ikastetxea).
* 2016, BARREN proiektu komunikatiboa, Elgoibar. Elgoibar eta Mendaroko lan jardueraren datu basea sortu “Gida 2017” kaleratzeko.
* 2015-2016, BARREN proiektu komunikatiboa, Elgoibar. Elgoibarko Izarra Euskaltzaleon Topagunea elkarteko komertzial eta publizista lana.
* 2009-2015, Ongi Iturgintza, Elgoibar. Dendari lana, zahar-berritze eta dekorazio proiektu desberdinen garapena eta koordinazio lana. Hornitzaile zein bezeroekin zuzeneko harremana.
* 2002-2009, Leonardo Azpiri S.A. Eibar. Bainugelen diseinu-proiektuen garapena eta produktuen salmenta.
* 2002, Torinoko Udaletxea, Italia. Udal-Arkitektura departamenduan (Edilizia Scolastica) praktikak, Leonardo beka-programa.
* 2000-2002, CM² Disseny, Bartzelona, Interiorismo estudioa. Proiektu desberdinen garapena eta jarraipena.
* 2000, Guggenheim Bilbao Museoa, Arkitektura eta erakusketen inguruko bisita gidatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haritz Azurmendi Arrue

**Haritz Azurmendi Arrue** (Albiztur, Gipuzkoa, 1991ko ekainaren 26a)  Filosofian lizentziaduna  eta Gizarte Zientzietan doktorea da (UPV/EHU). UEUko Filosofia sailburua izandakoa, Galtzaundi Tolosaldeko Euskara Taldeko eta Jakineko kidea da, baita Joxe Azurmendi Katedraren bultzatzaileetako bat ere.

## Ikerketa 
Gizarte Zientzietan doktorea da 2019tik (UPV/EHU). *Joxe Azurmendiren nazioa Nazionalismo Ikerketen argitan. Abertzaletasun kulturalaren defentsa Euskal Herri garaikidean* izenburupean Joxe Azurmendiren nazio ideia aztertu zuen, hura nazionalismo-ikerketetako teoriekin elkarrizketan jarriz. Gerora euskal pentsamenduan sakontzen jarraitu du eta euskararen historia soziala ere ikertu du.

Horretaz gain, euskararen historia soziala ikertu du Galtzaundi Euskara Taldearen eskutik.

## Dibulgazioa 
UEUk ikertzaile gazteen ikusgarritasuna areagotzeko eta dibulgaziora begira sortu duen *Ikerl(h)ari* bideopodcastean parte hartu du.

## UEUkidea 
thumb|Haritz Azurmendi Arrue UEUren 47. udako Ikastaroetan Baionan, "W. von Humboldt gurean: hizkuntza, kultura, herria" ikastaroaren harira
UEUko Filosofia sailburua (2017-2021) eta Irakaskuntza Masterreko irakaslea izan da. Filosofia sailburu dela, ikastaroak ere antolatu izan ditu. Besteak beste, 2019ko "W. von Humboldt gurean: hizkuntza, kultura, herria" izenekoa Baionan. Irakasle ere izan da hainbat jardunaldi edo ikastarotan. 

2024an *Euskal pentsamenduaren garabideak*  (UEU)  liburua argitaratu zuen Alba Garmendia Castañosekin eta Jon Mentxakatorre Odriozolarekin batera. Liburu horren jatorrian UEUren Filosofia Sailaren bi egitasmo jakin daude. 2023ko uztailean, UEUren Udako Ikastaroen barnean egin zen "Filosofo Euskaldunen I. Bilkura" eta urte horretan zehar antolatutako "Euskal pentsalariak Bigarren Hezkuntzako curriculum berrian" hitzaldi-zikloa.

## Jakin 
2022tik Jakineko erredakzioko kidea eta proiektu-arduraduna da. Kontseilu editorialeko kidea ere bada.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haritz Azurmendi Arrue Artizarra sare sozial profesionalean
* Haritz Azurmendi Arrue Inguma datu-base akademikoan
Silvia Pinal

**Silvia Pinal Hidalgo** (Mexiko Hiria, 1931ko irailaren 16a - Ibidem, 2024ko azaroaren 28a) Mexikoko emakume aktore, ekoizle eta aurkezle ospetsua izan zen, zinema mexikarraren urrezko aroaren azken diva. Sari ugari irabazi zuen.

## Ibilbidea 
1949an egin zuen debuta Pinalek, *El pecado de Laura* (Julian Soler) filmean eta hurrengo hamarkadan, interpretazio mundua aktore maskulinoen neurrira eraikitako garai batean, bere izena eta beste egiteko modu batzuk entzunarazi izanak egin zuen ezagun. *Un rincón en el cielo* (1952, Rogelio González) filma izan zen mugarri bide horretan, baina, batik bat, Luis Buñuelekin egindako lanek eman zioten atzera bueltarik gabeko bultzada haren ibilbideari. Haren «musa» izan zela irakur daiteke gaur agerkari ugaritan, eta Pinalek berak ere bere egin ohi zuen izendapen hori.

Buñuelekin egin zituen hiru lanen artean, 1961eko *Viridiana*k eman zuen zeresan handiena, zeinetan monjagai baten rola jokatu zuen Pinalek. Espainia frankista hertsiaren eta haren nazionalkatolizismoaren aurka jo zuen filmak, eta zalaparta handia eragin zuen Cannesko Zinemaldian erakutsi zenean —Urrezko Palma irabazi zuen—; Vatikanoak «blasfematzat» jo zuen eta zinta erretzeko eskatu zuten. Pinalek Mexikora ezkutuan eramandako kopien bitartez salbatu zen, hein handian, filma. *El ángel exterminador* (1962) eta *Simón del desierto* (1964) izan ziren Buñuelekin egindako beste bi lanak.

Zinemaz harago, politikagintzara ere egin zuen jauzi Pinalek —PRI Alderdi Iraultzaile Instituzionaleko diputatu izan zen—, eta telebistarako jardunean murgildu zen ondoren. Audientzia oso altuko telenobeletan egin zuen lan, baita aurkezle gisa ere. 2024ko azaroaren 28an hil zen, 93 urte zituela.

## Filmografia 
## Obra idatzia 
* Pinal, Silvia (2015) *Esta soy yo*, Mexiko, Porrúa, ISBN 9786070921087.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesc Massip

**Francesc Massip Llop** (Santa Coloma de Gramenet, 1926ko abuztuaren 8a - ibídem, 2015eko irailaren 25a)  txirrindulari kataluniarra izan zen, profesionala 1948tik 1960ra.

Garaipenik nabarmenenak 1953ko Espainako errepideko txapelketa eta 1955eko Levanteko Itzulia izan ziren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
X: Ez zen jokatu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Harald II.a Norvegiakoa

**Harald II.a Norvegiakoa** edo **Harald Larru Grisekoa** (; c. 935 – c. 970) Norvegiako erregea izan zen 961etik hil zen arte.

Erik I.a eta Gunnhilden (Harald Blåtanden arreba) semea eta Harald I.aren biloba izan zen.

Erik hil ondoren, Harald anaiekin eta osaba Harald Blåtandekin aliatu zen Haakon I.aren aurka.

Bere boterea sendotu zuen tokiko hainbat agintari hilez eta merkataritzaren kontrola lortu zuen Norvegiako kostaldean. Errusiatik iparralderako espedizio bikingoa ere egin zuen. Horrela Harald Blåtandenganako menpekotasunetik libratzea lortu zuen.

970ean Danimarkan hil zen Haakon Jarl Harald Blåtanden aliatuak antolatutako segada batean.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Eromenaren laudorioa

***Eromenaren laudorioa*** Erasmo Rotterdamgoaren obra da, jatorriz latinez idatzia, 1511n lehen aldiz argitaratua. *Ergelkeriaren laudorioa* bezala ere itzul zitekeen. Inprimatutako saiakera da. Faustino Perisauli italiarraren *De triumpho stultitiae* lanean inspiratuta dago. Perisauli Tredoziokoa zen. 

Euskarazko itzulpenean «Erokeriaren laudorioa» agertzen da; «moria» (grekoz) «ergelkeria», «zentzugabekeria» edo «erokeria» delako.

Erasmok berak esandakoaren arabera, astebetean idatzi ondoren, Tomas Moro adiskideak Bucklersburyn zuen etxean egin zuen lana; idatzi, berrikusi eta garatu egin zuen. Izenburua, obran ohikoa den zentzu bikoitzean, "Tomas Mororen goraipamena" bezala ere uler liteke.

"Eromenaren laudorioa" mendebaldeko literaturan eragin handiena duen entseiuetako bat da, eta erreforma protestantearen katalizatzaileetako bat izan dela esan ohi da.

Obra hau, Erasmoren beste batzuekin erkatuz gero txikia den arren, autorearen helduaroko obra da. Bere ironia kutsua gorabehera, helburu hezitzaileak dituen obra da. Autore greko eta latindar ugariren aipuz hornitua dago, egilearen erudizioaren erakusgarri. Barrenean liburuak dei etiko-erlijioso bat egin nahi du, Unibertsitatea eta Eliza katolikoaren ohitura txarrak kritikatzen dituen bitartean, ironia kultu eta ikasiaren ildotik, irreberetzia apur batekin, bere garaikideek hain gustuko zutenez. Obrak bere konposizioan zailtasun batekin topo egiten du: eromena eta arrazoiaren arteko antitesi luzatuan irakurlea erne edukitzearekin, eta txairoki gainditzen du eragozpena graziaz beteriko pasarteei esker.
[thumb|left|*Eromenaren laudorioa* liburuko orri baten bazterrean topatutako marrazkia. Erasmok berak zeukan*Eromenaren Laudorioa* liburuaren lehen edizioan ale batean topatutako marrazkia. Marrazkia 1515. urtekoa-edo. Egilea [Hans Holbein Gaztea edo Hans Holbein Zaharra izango dela uste da.]]

## Erreferentziak
Tokiko administrazio unitate

**Tokiko administrazio-unitatea** (edo UAL) Europako administrazio-tokietako bat ofizialki aipatzeko izena da, Europar Batasunak finkatu dituena. Indarrean dagoen egungo NUTS nomenklatura hori (Estatistikako Lurralde Unitateen Nomenklatura) 2003ko uztailaren 11n onartu zen, eta Europar Batasuneko lurralde ekonomikoaren tokiko azpizatiketa guztiak ofizialki izendatzeko erabiltzen da

Bi UAL maila zehaztu dira.

* UAL maila gorena –UAL 1 maila, antzinako NUTS 4–  herrialde hauetan baino ez dago: Finlandia, Grezia, Irlanda, Luxenburgo, Portugal eta Britainia Handia.
* Bigarren UAL mailak –UAL 2 maila, lehengo NUTS 5 maila– EBko 15 estatu kideetako 98.433 udalerri edo unitate baliokide ditu (1991ko egoera).

## UAL 1 eta UAL 2 mailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eurostat Local Administrative Units (herrialde bakoitzeko kodeak)
Demokraziaren indize

alt=|thumb|*The Economist Intelligence Unit*-ek 2022an argitaratutako demokrazia indizearen mapa: herrialdea zenbat eta berdeagoa izan, orduan eta demokratikoagotzat jotzen da.
----
|450x450px
**Demokrazia indizea** () The Economist Group Erresuma Batuko prentsa taldeak sortutako munduko estatuen demokrazia mailaren urteko ebaluazioa da. 2006an argitaratu zen lehen aldiz ikerketa hau, eta 165 herrialderen eta bi lurralderen egoera aztertu zuen.

## Demokraziaren indizea erregimen motaren arabera 
Ondorengo koadroak kategoria bakoitzean dauden nazioen kopurua erakusten du, 2022ko txostenaren arabera.

## Demokraziaren indizea herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Autoritarismo
* Demokrazia liberal

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Erich Maechler

**Erich Maechler**, (Hochdorf, Luzerna kantonamendua, 1960ko irailaren 24a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1982tik 1994ra.

Garaipenik nabarmenenak 1984ko Suitzako errepideko txapelketa, 1987ko Milan-San Remo klasikoa eta 1988ko Valentziako Erkidegoko Itzulia eta Tirreno-Adriatiko izan ziren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Nora Aída Bicet

**Nora Aída Bicet Juan** (Palma Soriano, 1977ko urriaren 29a) xabalina jaurtiketan aditua den atleta kubatarra da.. Barakaldon bizi da duela urte batzuk.

## Kirol ibilbidea 
Bere kirol ibilbidea Kuban hasi zuen 2004an bere erregistrorik onena lortuz, 63,32 metroko markarekin. Urte horretan lortu zuen bere arrakastarik handiena, 7. izatean2004ko Atenasko Joko Olinpikoetan 62.51 metroko markarekin.

2011ko azaroan Espainiako nazionalitatea lortu zuen eta urtebete geroago Espainiako ordezkari izan zen 2012ko Londreseko Olinpiar Jokoetan 17. postua lortuz, 57,77 metroko markarekin, finalean sartzeko aukerarik eman ez ziona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Wood Swift

**Mary Wood Swift** (New York, AEB, 1841eko irailaren 12a – Berkeley, Kalifornia, AEB, 1927ko apirilaren 8a) estatubatuar sufragista eta Klub-emakumea  izan zen, Estatu Batuetako Emakumeen Kontseilu Nazionaleko presidentea 1903tik 1909ra.

## Bizitza 
Mary Angeline Wood New York-en jaio zen, William Graham Wood eta Emily Morrell Wood-en alaba.

## Ibilbidea 
Swift AEBko Emakumearen Kontseilu Nazionaleko presidentea izan zen 1903tik 1909ra. Eginkizun horretan, nazio-bilerak zuzendu zituen, eta Emakumearen Nazioarteko Kontseiluaren bileretan parte hartu zuen, besteak beste, 1904an Dresdenen egindako bilera exekutiboan, Berlin-go biltzarraren osoko bileran, Ida Husted Harperrekin batera, eta 1909an Toronton.

Swift *Century* Klubeko presidentea izan zen San Frantziskon. Era berean, aktiboki parte hartu zuen Emakumearen Laguntzarako Kidegoan, Kaliforniako Emakumeen Sufragiorako Elkartean, Amerikako Kolonietako Dametan, Mayflower Elkartean eta Amerikako Iraultzaren Alaba Nazionaletan. "Amerikako Iraultzaren Alaben Gizarteak ez luke arbasoak gurtzen eta historia zaintzen jardun behar", esan zion erakundeari 1906ko diskurtso batean, "baina bere indarrak bikoiztu beharko lituzke historia egiten eta ondorengoentzat baldintza hobeak sortzen ere". Hitzaldi berean, Ameriketako Estatu Batuetan immigrazioaren aurka zegoela adierazi zuen, eta amerikanizazio eta alfabetatze programen alde zegoela.

## Bizitza pertsonala 
Franklin Swift diplomatiko estatubatuarrarekin ezkondu zen. San Frantziskon bizi ziren, baina sarritan atzerrian zeuden Swift-en lanagatik, 1891n Tokion hil zen arte. Alargun geratu zen, dirutza handi batekin. 1906ko San Frantzisko-ko lurrikararen ondoren, Berkeleyra (Kalifornia) joan zen bizitzera. 1927an hil zen, Berkeleyn, 86 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Mary Wood Swift at Find a Grave* (Hilarri bat aurkitu)
Gorka Palacios

**Gorka Palacios Aldai** (Barakaldo, 1974ko urriaren 17a) Euskadi Ta Askatasuna (ETA) erakundeko kidea izan zen, eta erakunde horretako buru militarra izan zen Ibon Fernandez Iradirekin batera.

Espainiako Poliziak ETAko *Larrano Komandoko* kidetzat jo zuen, 1996ko udan Malagan, Almuñecarren, Granadan eta Jaenen hainbat bonba jarri zituena. 1997an Barakaldotik ihes egin zuen eta Donosti Komandoko eta Madril Komandoko kide izan zen, 2000ko urtarrilaren 21ean Pedro Antonio Blanco teniente koronela hil zuen atentatuan parte hartuz, ETAk Jose Maria Aznarren Espainiako Gobernuarekin zuen su-etena hautsi zuena.

2003an atxilotu zuten Frantzian, eta 2009ko azaroan 18 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Ibon Fernandez Iradirekin batera, ETAko buruzagi militar gisa. 2010eko martxoan Espainiara eraman zuten behin-behinean, epaitua izan zedin ebazteke zituen kasu ugarietako batean. 2010eko irailean 83 urteko kartzela-zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak, hilketa terrorista, hondamen terroristak, lau lesio terrorista delitu eta 16 lesio falta egotzita, 2001eko uztailean Madril Komandoak Aitor Garcia Aliagarekin eta Ana Belen Egues Gurrutxagarekin batera egindako atentatuan polizia bat hil zutenean. 2010eko su-etenaren ostean zigortutako ETAko lehen kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Angeles Ziganda Goñi

**Maria Angeles Ziganda Goñi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1927 – 2020) mendizale aitzindaria izan zen. 

## Bizitza 
Maria Angeles Ziganda mendizale aitzindaria izan bazen ere, berak ez zien inoiz etxekoei esan alpinista izan zenik. Ohikoa isilean gordetze hori emakumezkoen artean, baina Maria Angeles hil zenean, kaxa batean argazki bat aurkitu zuten. Argazkian Gran Facha mendiaren lepoan, 1950ean: Maria Angeles Ziganda eta Maritxu Sorabilla ageri dira eta 2024an antolatu zen *Gailurretan izan gaitun* erakusketako kartelerako erabili zen argazkia.*Errepublika garaian, berriz, han eta hemen mendi taldeak sortzen hasi zirenean, emakume langile asko sartu zen haietan, erdi ezkutuan. Frankismoaren hasierako garai haietan, emakumeak gonak jantzita sartzen ziren autobusean, eta azpitik eramaten zituzten prakak. Horrelako trikimailuak baliatu behar zituzten. Garai hartan, askatasunerako ihesbidea zen mendia. Gizonekin bat eginda askatasunaren bila joaten ziren emakumeak gailurretara. Ana Diaz de Ure* (historialaria)

## Aintzatespenak 
* 2024ko urtarrilean *Gailurretan izan gaitun* erakusketa ibiltaria zabaldu zuten Iruñeko Planetarioan 1924tik bidea urratu zuten Euskal Herriko emakume alpinista eta eskalatzaile aitzindariei buruzkoa. Euskal Herriko Mendi Federazioaren mendeurreneko lehen ekitaldia izan zen. Erakusketaren azaleko argazki berezi eta esanahi handikoan, Maritxu Sorabillarekin batera, agertzen den Maria Angeles Zigandaren senitartekoak ere inagurazio ekitaldian izan ziren. Ugaon (martxoaren 11tik apirilaren 1era), Donostian (apirilaren 4tik maiatzaren 10era) eta Elgetan (maiatzaren 13tik 31ra), besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Maritxu Sorabilla eta María Angeles Ciganda,1950an Gran Facha mendiaren lepoan
Carmen Iza "Txitxia"

**Carmen Iza "Txitxia"** (Eibar, Gipuzkoa, ) mendizale aitzindaria izan zen. Eibarko lehenengotako emakume mendizalea izan zen.

## Bizitza 
1924an sortu zen Euskal Herriko Mendi Federazioa eta gizonak ez ezik, emakumeak ere mendira joaten hasi ziren. Izan ere, 1920ko hamarkadara arte, mendi taldeak sortu arte, familia aberatsetako emakumeak baino ez ziren joaten mendira.*Errepublika garaian, berriz, han eta hemen mendi taldeak sortzen hasi zirenean, emakume langile asko sartu zen haietan, erdi ezkutuan. Frankismoaren hasierako garai haietan, emakumeak gonak jantzita sartzen ziren autobusean, eta azpitik eramaten zituzten prakak. Horrelako trikimailuak baliatu behar zituzten. Garai hartan, askatasunerako ihesbidea zen mendia. Gizonekin bat eginda askatasunaren bila joaten ziren emakumeak gailurretara.* 

Ana Diaz de Ure (historialaria)

## Aintzatespènak 
* 2024ko urtarrilean *Gailurretan izan gaitun* erakusketa ibiltaria zabaldu zuten Iruñeko Planetarioan 1924tik bidea urratu duten Euskal Herriko emakume alpinista eta eskalatzaile aitzindariei buruzkoa. Euskal Herriko Mendi Federazioaren mendeurreneko lehen ekitaldia izan zen. Irudietan zegoen Carmen Iza "Txitxia"  eibartar mendizalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetuango gudua (Fortuny)

***Tetuango gudua*** Mariano Fortuny margolariak 1862 eta 1864 artean egindako lan monumentala da. Bartzelonako Diputazio Probintzialak egin zion enkargua izan zen. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean erakusten da.

## Historia 
Koadroan,  Afrikako Gerran barruan izan zen Tetuango guduaren gertaerak islatzen dira. Diputazioak margolana Diputazioko Jauregiaren *Saló de Consells* aretoan erakutsi nahi zuen. Diputazioak Pariserako bidaia ordaindu zion Fortunyri, 1843 inguruan, Horace Verneteko *Prise de la smalah d Abd-El-Kader a Taguin 16 mai 1843* margotutako koadroan inspirazioa hartzeko, gutxi gorabehera . Oihala Erroman margotu zen eta bakarrik egilea hil ondoren heldu zen Kataluniara.

## Ezaugarriak 
Oso lan handia da: 972 zm × 300 zm.

Historia-pintura da, ez oso ortodoxoa eta nahiko eztabaidagarria: generoaren egiturei eta konbentzioei ez zien men egiten; horrek lan berezi eta apartekoa egin zuen. Hala eta guztiz ere, amaitu gabeko lana da, eta egilearen desengainua eragin zuena, azken buruan konpondu gabeko erronka izan baitzen.

Lana XIX. mendearen bigarren erdialdeko sorkuntza garrantzitsuenetakotzat eta historiako konposizio interesgarri eta esanguratsuenetakotzat har daiteke.

## Iruditegia 
800px|erdian|thumb|Fortunyren *Tetuango gudua*.
800px|erdian|thumb|Horace Verneten *Prise de la smalah d Abd-El-Kader a Taguin 16 mai 1843*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa teknikoa Kataluniako Arte Museo Nazionalean.
Paleobiology Database

**Paleobiology Database** () -**PBDB**- gobernuz kanpoko eta irabazi asmorik gabeko online katalogoa da, animalia, landareen eta mikroorganismoen  fosilen banaketari eta sailkapenari buruzko informazioa emateko.

Paleobiologiako ikertzaileen nazioarteko diziplina eta instituzio anitzeko talde batek antolatu zuen eta gaur kudeatzen du. Bere helburua adin geologiko guztietako organismoentzako agerraldi eta datu taxonomiko globalak eskaintzea da. Datu-zerbitzuak ere eskaintzen ditu, datuetara erraz sartzeko tresna analitikoak, bistaratze-softwareak eta mota guztietako aplikazioak garatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Erabiltzailearen gida deskargagarria
Plawniowitz jauregia

**Plawniowitz jauregia** () Poloniako Pławniowice udalerrian dagoen jauregia eta parke batez osatutako multzoa da, Silesia eskualdean.

1882-1885 artean Franz von Ballestrem alemaniar enpresaburuaten aginduz. Jauregiaz gain, Ama Birjina Sorkundekoari sagaratutako lapera bat ere badago.

## Kanpo estekak
Naomi Anderson

**Naomi Bowman Talbert Anderson** (Michigan City, Indiana, AEB, 1843ko martxoaren 1a &#x2013; 1899ko ekainaren 9a) afro-amerikar poeta, irakaslea, politikaria eta sufragista izan zen, tenperantziaren liderra, eskubide zibilen aktibista eta 1870eko hamarkadan genero eta arraza guztien eskubide berdintasunaren alde egin zuen idazlea. Bowmans-ak Michigan hiriko bi familia beltzetako bat izan ziren, non Anderson Indianako eskola publiko segregatuetatik kanpo utzi zuten. Amak tutore pribatu bat kontratatu zuen, eta idazteko trebetasunak garatu zituen. Michigan hiriko komunitate zuria poesian zuen talentuaz jabetu zenean, eskola, lehen, guztiz zurientzako batean onartu zuten, 12 urterekin. Laster hasi zen emakumeen sufragioaz hitz egiten, 1869an Emakumearen Eskubideen lehen Konbentzioan hasita. 1869an hitzaldi bira bat egin zuen hego Illinois, Indiana eta Ohion. 1869tik 1870eko hamarkadara arte, emakumeei, kristautasunari eta neurritasunari buruzko artikuluak idatzi zituen egunkarietarako, *Chicago Tribune* eta *Dayton Journal* barne. Ameriketako Estatu Batuetako Mendeurrenerako poema bat idatzi zuen 1876an. Lan horrek bere fede kristaua, esklabotzaren abolizioaren buru izan ziren buruzagiei esker ona, eta afroamerikarrek euren nazioa zerbitzatuko zuten, hezkuntza aukerak jarraitu eta aprobetxatu zituzten eta "euren talentu latenteak gizateriaren mailara ekarriko zituzten itxaropena" islatu zituen.

Bigarren senarrarekin Wichitara bizitzera joan zenean, "irakasle, poetisa eta emakumeen eskubideen defendatzaile ezaguna zen". Halaber, haur-etxe bat antolatu zuten emakume zuriek ez zutelako kolorezko (beltz) seme-alabarik onartzen, eta, beraz, Anderson-ek kolorezko emakumeen kontseilu bat bildu eta "etxe propioa" antolatu zuen.

Anderson 1890eko hamarkadan San Frantziskon bizi izan zenean, sufragista zuriekin batera lan egin zuen erreferendumak jasaten zituen herrialdeko lehen emakume estatalaren aldeko kanpaina egiteko. Susan B. Anthony eta Elizabeth Cady Stanton ekintzaileek mugimenduari egindako ekarpenak goraipatu zituzten. Andersonen erretorikak aurrez esklabo bihurtutako gizonekin hitz egin zuen, eta eskatu zien onar zezatela emakume afroamerikarrek esklabo izaten jarraitzea boto eskubidea jaso arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Citadella (Gozo)

**Zitadela** (), **Castello** () ere deitua, Maltako Victòria hirian altxatutako multzo gotortu eta monumentala da. 

## Historia 
Eremua Brontze Arotik okupatua izan da, eta uste da inguru horretan *Gaulos* edo *Glauconis Civitas* hiriko akropoli publiko-erromatarra egon zela. Erdi Aroan, akropolia gaztelu bihurtu zuten, eta Gozo uhartearen herriaren babesleku izan zen. XV. mendetik aurrera, harresiz kanpoko auzo bat garatu zen, gaur egun Victòriako hirigune historikoa osatzen duena. Gotorlekuaren defentsak zaharkitu egin ziren XVI. mendean, eta, ondorioz, Otomandar Inperioak Gozo inbaditu zuen 1551n, eta Ziudadela arpilatu zuen.

Ziudadelako harresien berreraikuntza handi bat 1599 eta 1622 artean egin zen. Iparraldeko harresiak, aldiz, bere horretan mantendu ziren eta oraindik orain Erdi Aroko egitura erakusten dute. Gotorleku berriak kritikatuak izan ziren ondorengo mendeetan, eta XVII. eta XVIII. mendeetan gotorleku osoa eraisteko hainbat saiakera izan ziren; azkenean ez ziren bota.

Frantziaren Maltako inbasioan eta 1798ko altxamenduan, gotorlekua zailtasun handirik gabe errenditu zen. Instalazio militarrak gordetzen jarraitu zuen 1868ko apirilaren 1ean Britainiar Inperioak desegin zuen arte.

Ziudadela barruan elizak eta beste eraikin historiko batzuk daude, hala nola aurreko tenplu bat ordezkatu zuen Jasokundearen katedrala, 1697 eta 1711 artean eraikia.

1998tik Maltako Unescoren Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartzeko proposatua dago. Citadella barruan ia inor ez da bizi, uhartearen leku lasaienetariko bat izanik.

## Iruditegia 

"The Bastions", Citadel, Gozo-Photo by Gino Galea.jpg|Citadella arratsean.
Ciudadela, Victoria, isla de Gozo, Malta, 2021-08-22, DD 17.jpg|Sarrera nagusiaren horma.
Ciudadela, Victoria, isla de Gozo, Malta, 2021-08-22, DD 18.jpg|Baluartea.
Law Courts.jpg|Multzoaren eraikinak: Gobernadorearen jauregia eta, ezkerrean, antzinako espetxea.
Ciudadela, Victoria, isla de Gozo, Malta, 2021-08-22, DD 21.jpg|Kale bat.
Ciudadela, Victoria, isla de Gozo, Malta, 2021-08-22, DD 23-29 PAN.jpg|Ikuspegi panoramikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa Youtuben.
Tuti uharteko zubia

**Tuti uharteko zubia** () Sudanen dagoen trenbide zubi bat da. Nilo Urdina ibaia zeharkatzen du, Khartum hiriburua eta Tuti uhartea lotuz.

## Historia 
2008ko otsailean eraiki zen eta 2009ko martxoaren 21ean inauguratu. Sudanen eraikitako lehenengo zubi esekia izan zen, Afrikako lehenengotakoa ere bai. Diseinau Alfatih Ahmedek proposatu ondoren A&A Engineers konpainiak burutu zuen. 

Tuti uharteko zubiarekin batera Khartum hiria Omdurman eta Bahri (Ipar Khartum) hiriekin lotzen dituzten zubiak eraiki ziren hiriburuaren inguruko trafikoa arintzeko helburuarekin.

Era berean, zubiari esker aurrez isolaturik zegoen Tuti uhartea azkar hasi da garatzen, izan ere ordurarte ferry bidezko garraio soil bat baino ez zegoen uhartea eta hiriburuaren artean.

## Egitura 
Altzairuz eta hormigoiz eraikita dagoen zubi eseki bat da. 210 metrotako luzera du eta 20 metrotako zabalera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevhenia Jaroxynska

**Jevhenia Ivanivna Jaroxynska** (; Txunkiv, 1868ko urriaren 18a – Txernivtsi, 1904ko urriaren 21a) ukrainar idazle, irakasle, aktibista, itzultzaile, etnografo eta folklorista izan zen.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|400x400px|Ukrainar idazleen biltzarreko partaideak [Lviven, Kotliarevskyk  *Eneida* argitaratu zueneko 100. urteurrenean. Lehen ilaran: Mykhailo Pavlyk, Jevhenia Jaroxynska, Natalia Kobrynska, Olha Kobylianska, Sylvestr Lepky, Andri Txaikovsky, Kost Pankivsky. Bigarren ilaran: Ivan Kopatx, Volodymyr Hnatiuk, Osyp Makovei, Mykhailo Hruxevsky, Ivan Franko, Oleksandr Kolessa, Bohdan Lepky. Hirugarren ilaran: Ivan Petruxevytx, Filaret Kolessa, Josyp Kyxakevytx, Ivan Trux, Denys Lukianovytx, Mykola Ivasiuk.]]
Mendebaldeko Ukrainako Bukovina eskualdean jaio zen (orduan Austria-Hungariako parte zena). Garai hartan alemana hizkuntza ofiziala zenez, lehen idazlanak alemanez idatzi zituen. 1886an lehen ipuina argitaratu zuen. Bere eskualdean ukrainerazko aldizkari bat sortu zenean, ukrainar idazleen lanak irakurtzen eta bertako folklorea aztertzen hasi zen. Bukoviniako 450 abesti herrikoien letrak bildu zituen. 1888an, Ukrainako kulturari buruzko artikuluak idazten hasi zen ukrainetazko, alemanezko eta txekierazko aldizkarietarako. Bi urte geroago, ukrainerazko ipuinak idazten eta beste egileen lanak itzultzen hasi zen. 1896an irakasle titulua lortu zuen. Natalia Kobrynskak zuzendutako *Naxa dolia* almanaka editatu zuen. Emakumeen eskubideen alde ere borrokatu zen.

Ehungintzako ikastaroak egin zituen eta gero lanbide hori irakatsi zien emakume nekazariei, euren familiei diru-sarrera gehiago ekar ziezaieten. Irakurketa klubak ere antolatu zituen, non nekazariei aldizkariak irakurtzen zizkien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak