open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Confess (filma)

***I Confess*** () 1953ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren suspensezko drama film bat da. Paul Anthelme antzerkigilearen *Nos deux consciences* antzezlanean oinarritua dago. Montgomery Clift, Anne Baxter, Karl Malden, Brian Aherne eta O. E. Hasse aktoreek antzeztu zuten.

1953ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palmaren izendapena jaso zuen. Film honetan Hitchcockek bere kameo ospetsuetako bat ere egiten du, hain zuzen ere, eskailera batzuk igarotzen agertzen da. Irlandan filma denbora luzez zentsuratua egon zen, apaiz bat eta emakume baten arteko harremana agertzen baita, nahiz eta harreman hori protagonista apaiztu aurretik gertatu izan.

Filmak errudun faltsu baten istorioa kontatzen du, Hitchcock-en filmografian behin baino gehiagotan agertzen den gaia. Montgomery Clift aukeratua izan zen apaiz atsekabetuaren papera egiteko, eta bere karreraren lan onenetariko bat burutu zuen. Antzezle femeninoari dagokionez, Anita Björk aukeratua izan zen hasieran, baina gero Anne Baxter-ek ordezkatu zuen.

Aita Michael Logan-ek (Montgomery Clift) dilema latz bati aurre egin behar dio: hiltzaile bat salatu aitorpen sekretua hautsiz, edo bere gain hartu hilketa horren zama astuna. Apaizak tinko mantentzen du aitorpen sekretua, nahiz eta horrek bera hilketaren errudun nagusia bihurtu polizi-buruaren aurrean (Karl Malden).

## Argumentua 
Otto Kellar-ek (O.E. Hasse) elizain gisa lan egiten du Quebec-eko parrokia batean. Abokatu ospetsu baten etxean lapurtzen ari zela, jabeak harrapatzen du, eta Kaller-ek hil egiten du. Elizara itzultzerakoan, lotsaturik, aita Logan-i (Montgomery Clift) egindakoa aitortzen dio.

Hilketaren susmo guztiak Logan aitarengana zuzentzen dira, hiltzaileak sotana bat eramaten zuelako eta apaizak alibi bat ematen ezin duelako. Horretaz gain, polizia jabetzen da hildakoak apaizari xantaia egiten ziola, apaiza izan aurretik amodio kontu bat izan zuelako.

Akusatua izan arren, Logan-ek -bere botoak mantenduz- ezin du aitormen sekretuaren araua hautsi, eta ez du hiltzailea salatzen. Nahiz eta jatorrizko antzezlanean Logan aita epaitua eta hiltzera zigortua izan, filmaren amaiera moldatu zen, eta bukaeran hiltzaile gaiztoa -Otto Kaller- hil egiten da.

## Aktoreak 
* Montgomery Clift: Aita Michael William Logan
* Anne Baxter: Ruth Grandfort
* Karl Malden: Larrue inspektorea
* Brian Aherne: Willy Robertson
* O.E. Hasse: Otto Keller
* Roger Dann: Pierre Grandfort
* Dolly Haas: Alma Keller
* Charles Andre: Aita Millars
* O.E. Hasse: Otto Keller
* Donat Lauzier: polizia ofiziala

## Iruditegia 

Irudi:Montgomery Clift in I Confess trailer.jpg|Aita Michael William Logan (Montgomery Clift)
Irudi:Anne Baxter in I Confess trailer.jpg|Ruth Grandfort (Anne Baxter)
Irudi:Karl Malden in I Confess trailer.jpg|Larrue inspektorea (Karl Malden)
Irudi:Brian Aherne in I Confess trailer.jpg|Willy Robertson (Brian Aherne)

## Kanpo estekak 
* *I Confess* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Txikia (argipena)

**Txikia** hitzak adiera zenbait ditu:
* txikia, tamaina, neurri edo kopuru egokira heltzen ez dena;
* **Txikia**, Eustakio Mendizabalen etakidearen ezizena,
** Txikia, haren omenezko abestia.

## Ikus, gainera 
* Txiki (argipena)
Kostaldeko Donejakue bidea

[thumb|800px|Euskal Herriko Kostaldeko Donejakue bidea mapa, [Baionako katedralatik Pobeñara.]]
**Kostaldeko Donejakue bidea** Bizkaiko golkoa edo Kantauri itsasoaren kostaldea zeharkatzen duen Donejakue bidearen adar edo ibilbidea da. Antzina Ipar Europatik itsasoz portuetara iristen ziren erromesek burutzen zuten ibilbidea zen. Berez, Frantziako mendebaldeko lurraldeak igarotzen dituen Soulac ibilbidearen jarraipena da, Euskal Herrian Baionatik sartu, Hendaia eta Irunen Bidasoa ibaia zeharkatu eta kostaldeari jarraituz Compostelara zuzentzen da. Jada Galizian, Arzúa udalerrira iristean Done Jakue bidearen ibilbide nagusiarekin bat egiten du.

## Ibilbidea 
### Ibilbide nagusia 
### Errenteriko aldaera 
### Astigarragako aldaera 
### Mioñoko aldaera 
### El Astilleroko aldaera 
### Toquesko aldaera 
### A Veigako aldaera 
Eo itsasadarra txalupaz igaro nahiz ez zutenek erabiltzen zuten aldaera aldaera zen, Los Santos zubia eraikitzean erabiltzetik laga zen. Tol herritik A Veiga udalerrira doa. Santiago de Abres herrian ibaia igaro eta jada Trabada udalerrian (Lugo) Vilanova de Lourenzá herriruntz doa. Egoki seinalizatua dago eta tarteko aterpetxe bat izateke.

## Ikus, gainera 
* Donejakue bidea Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Motoyama-ji

, Japoniako Mitoyo (Kagawa) hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Batō Kannon da. Erromesbideko 70. tenplua da.

## Historia 
Kūkai monjeak sortu zuen 807 urtean Kōyasan Shingon-shū sektako tenplu hau. Gaur egun dakusagun eraikin nagusia berriz 1.300 urtean berreraikitakoa da.

## Eraikin aipagarriak 
* Eraikin nagusia, 1300 urtean berreraikia, Altxor nazionala.
* Sanmon atea, 1147 urtekoa, Kultur ondarea.
* Bost solairutako pagoda, 1913 urtekoa.
* Daishidō.
* Chinjudō, 1547 urtekoa.

## Iruditegia 

Irudi:MotoyamaJi,Kagawa-Hondou.jpg|Eraikin nagusia.
Irudi:MotoyamaJi,Kagawa-Nioumon.jpg|Sanmon atea.
Irudi:MotoyamaJi,Kagawa-Gojyunotou.jpg|Pagoda.
Irudi:MotoyamaJi,Kagawa-Taishidou.jpg|Daishidō.
Irudi:Motoyamaji-Chinjyudou.jpg|Chinjudō.

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
Zentsū-ji

**Zentsū-ji** edo ofizialki , Japoniako izen bereko hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Yakushi Nyorai da. Erromesbideko 75. tenplua da.

Bereziki ezaguna da Kūkai monje japoniar budista bertan jaio zelako.

## Historia 
Zentsū Saeki monjeak, Kūkai handiaren aitak, sortu zuen 813. urtean. Ekialdean *Tō-in* akademia, eta mendebaldean *Sai-in* akademia, Kūkai jaio zen lekuan.

## Eraikin aipagarriak 
### Tō-in 
* Bost solairuko pagoda, 1884an berreraikia, Kultur ondare izendatua.
* Urrezko eraikina (Hondō), 1700an berreraikia, Kultur ondare izendatua.
* Shakadō, 1673-1681 artean berreraikia.
* Kanpaidorrea.
* Nandaimon atea.
* Chūmon atea.

### Sai-in 
* Goeidō, 1831ean berreraikia.
* Nio atea, 1889an berreraikia.
* Gomadō, 1889an berreraikia.
* Henjōkaku

## Iruditegia 

Irudi:Zentsu-ji in Zentsu-ji City Kagawa pref46n4350.jpg|Urrezko eraikina (Hondō).
Irudi:Zentsu-ji Temple Five-storied Pagoda 001.jpg|Pagoda.
Irudi:Two Niō who stand in the left (Ungyō) and right (Agyō) of the sanmon gate at Zentsū-ji in Zentsū-ji City Kagawa pref.jpg|Nio atea.
Irudi:Zentsu-ji in Zentsu-ji City Kagawa pref26s5s4050.jpg|Goeidō.
Irudi:Zentsu-ji in Zentsu-ji City Kagawa pref35n4140.jpg|Henjōkaku.

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak 
*  Japan Travel Guide
Sanuki Kokubun-ji

, Japoniako Takamatsu hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Senjū Kannon da. Erromesbideko 80. tenplua da.

## Historia 
Gyōki monjeak sortu zuen 741 urtean. Eremu historiko berezia izendaturik dago. 1983 eta 1991 artean indusketak izan ziren eta Chūmon atea eta Kon-dō eta Kōdō eraikinen oinarriak azaldu ziren.

## Eraikin aipagarriak 
1275 eta 1332 artean eraikitako Hondō eraikina da denetan aipagarriena. Barnean Senjū Kannon irudiaren egurrezko estatua dago, Kultur ondare izendaturikoa. Aipatzekoak dira kanpaia eta Manirintō harria ere.

## Iruditegia 

Irudi:Sanuki Kokubunji 05.JPG
Irudi:Sanuki Kokubunji 07.JPG
Irudi:Sanuki-kokubunji hondou.JPG
Irudi:Sanuki Kokubunji 11.JPG
Irudi:Sanuki Kokubunji 04.JPG

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak 
*  Takamatsuko udaleko informazioa
Ōkubo-ji

, Japoniako Sanuki (Kagawa) hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbideari amaiera ematen diona. Tenpluan gurtzen den irudia Yakushi Nyorai da.

Erromesek bidea amaitu eta beren *kongō-zue* makila bertan uzten dute.

Japoniako ingurumen ministerioak tenpluko kanpaiak Japoniako 100 paisaia musikalen zerrendan sarturik dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Okuboji 04.JPG
Irudi:Okuboji 06.JPG
Irudi:Ookuboji88-02.jpg
Irudi:Ookuboji88-01.jpg
Irudi:Okuboji 09.JPG|*Kongō-zue* makilak.

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
Hirosaki (Aomori)

Japoniako Honshu uharteko Tōhoku eskualdeko hiri bat da, Aomori prefeturako hirugarrena. 2014ko erroldaren arabera 178.358 biztanle ditu.

## Historia 
Iparraldeko Fujiwara leinuaren lurraldea izan zen harik eta 1189an Minamoto Yoritomok garaitu eta Nambu leinuaren eskiutan utzi zuen arte. 1571ean Ōura Tamenobuk lurraldea askatu eta gazteluar eraiki zituen. Toyotomi Hideyoshiren alde borrokatyu zenez bere agintea konfirmatu eta izena aldatu zuen, Tsuruga bihurtuz. Tsuruga leinuak agindu zuen bertan orduz geroztik.

Gaztelua 1611ean eraiki zen Takaoka izenarekin eta 1808an izena aldatu zioten Hirosaki gaztelua bihurtuz. 1871ean Meiji berrezarkuntzari jarraiki domeinua bukatu eta Hirosaki prefetura ezarri zen, baina administrazioak Aomori hiriaren alde egin eta Aomoriko prefetura eratu zen. 1898an Japoniako armadaren IJA 8. dibisioa ezarri zen bertan, Errusiaren aurkako gerran nabarmendu zena.

## Geografia 
Aomori prefeturako hego-mendebaldean kokaturik dagoen hiria da, Tsugaru penintsularen hegoaldeko lautadan, Akita prefeturarekin mugan.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Hirosaki-castle Aomori with Sakura blossoms.jpg|Hirosaki gaztelua.
Irudi:Hirosaki castle.jpg|Hirosaki gaztelua.
Irudi:Mt. Iwakisan from Hirosaki Castel 2008.jpg|Iwaki mendia.
Irudi:岩木山神社中門.JPG|Iwakiyama santutegia.
Irudi:Ōgi Neputa 2.jpg|Hirosaki Neputa jaialdia.

## Hiri senidetuak 
*  (1993)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hachinohe (Aomori)

Japoniako Honshu uharteko Tōhoku eskualdeko hiri bat da, Aomori prefeturako bigarrena. 2014ko erroldaren arabera 232.971 biztanle ditu.

## Historia 
Aurrehistoriatik populatua izan den eremuan dago Hachinohe.

Heian Aroan iparraldeko Fujiwara leinuak gobernatu zuen baina Kamakura Aroan Minamoto Yoritomok garaitu zituen eta Nanbu leinuak hartu zuen eremuaren agintea. Hainbat zalditegi ezarri zituzten eta asentamendu gotortuak ere bai.

Edo Aroa Morioka domeinuaren barnean hasi zuen baina 1664 urtean Tokugawa shogunerriak banatu egin zuen, bere domeinu propioa eratuz. Hachinohe gazteluaren inguruan sortu zen hiria eta bvertako kaiak harremanak eratu zituen Hokkaido uhartearekin.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren garrantzia galdu zuen Aomoriren mesedetan. 1889an eratu zen Hachinohe udalerria. Bigarren Mundu Gerraren ondoren estatubatuarrek kanpaleku bat ezarri zuten eta bertatik Koreako Gerrarako tropak bidali izan ziren.

2011 urteko tsunamiak jo zuen hiria eta kai ingurua erabat suntsitu zuen.

## Geografia 
Aomoriko prefeturaren ekialdeko ertzean kokaturik dago, Ozeano Barea aurrean duela. Iwate prefeturarekin muga egiten du. Sanriku Fukkō Parke Nazionalaren iparraldean dago.

## Ekonomia 
Hiri industriala bada ere arrantza da jarduera ekonomiko nagusia.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Kabushima02.jpg|Kabushima santutegia.
Irudi:おがみ神社.jpg|Horeizan Ogami santutegia.
Irudi:Tanesashi Beach 02.jpg|Tanesashi kostaldea.
Irudi:Kitanihonzosen1.JPG|Hachinoheko kaia.
Irudi:Hachinohe Sansha Taisai Festival, 2 August 2014-002.JPG|Hachinohe Sansha Taisai‎ jaialdia.

## Hiri senidetuak 
*  (1993)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kastrexana

**Kastrexana** Bilboko auzoa da. Bilboko zortzigarren barrutian dago, Basurtu-Zorrotzako distrituan alegia. Zorrotzarekin, Barakaldorekin, Alonsotegirekin eta Ibaizabal errekarekin mugak ditu.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
* Kastrexanako geltokia
* Santa Agedako geltokia
* Kastrexanako zubia

## Kanpo estekak
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

**Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** (**PUC-MG**) Belo Horizonteko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Belo Horizonten kokatuta dago, Minas Gerais estatuan. Belo Horizonte hirian sortu zuten 1958ean. 2012an bere ikasle kopurua 63.528koa zen.
## Ikus, gainera 
* Minas Gerais
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Iosu Goñi

**Iosu Goñi Leoz** (Iruñea,  -) nafar eskubaloi jokalaria da, egun Frantziako Pays d’Aix UC taldean aritzen dena. 1,97 metroko altuera du.

## Taldeak 
* Club Balonmano Ademar León (2009-2013)
* Al Quiyada (2013)
* Pays d’Aix UC (2013-)
Niko Mindegia

**Niko Mindegia Elizaga** (Doneztebe, ) nafar eskubaloi jokalaria da, egun Danimarkako KIF Kolding taldean aritzen dena. 1,84 metroko altuera du.

## Taldeak 
* Portland San Antonio (2005-2011)
* Naturhouse La Rioja (2011-2013)
* SC Pick Szeged (2013-2016)
* KIF Kolding (2016-2017)
* Chambéry Savoie Mont Blanc Handball (2017-2019)
* Orlen Wisła Płock

## Palmaresa 
### Pick Szeged 
* EHF European Cup (2013)

### Chambéry Savoie 
* Frantziako Eskubaloi Kopa (2019)

### Espainiako selekzioa 
* Zilarrezko domina gizonezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Agirrezabalaga

**Alberto Agirrezabalaga García** (Zarautz, Gipuzkoa, ) eskubaloi jokalaria da. Ezker hegalekotzat jokatzen du Hungariako Csurgói KK taldean. 1,85 metro luze da, eta Mikel Agirrezabalaga du anaia.

## Taldeak 
* Reale Ademar León (2005-2006)
* Balonmano Ciudad Real (2006-2007)
* Naturhause La Rioja (2007-2009)
* SDC San Antonio (2009-2012)
* RK Trimo Trebnje (2012-2013)
* Csurgói KK (2013-)
Naiara Egozkue

**Naiara Egozkue Extremado** (Iruñea, ) nafar eskubaloi jokalaria da, 2016-17 denboraldian Barakaldoko Zuazo taldean aritu zena. Itxako taldearekin lau aldiz irabazi zuen Espainiako liga, hiru aldiz Erregina Kopa eta behin EHF Kopa. Espainiako talde nazionalarekin zilarrezko domina irabazi zuen Hungaria eta Kroaziako Europako Txapelketan (2014)

## Lortutako sariak 
### Klubekin 
* Espainiako liga 4 aldiz, 2009, 2010, 2011 eta 2012an, Itxakorekin.
* Erregina Kopa 3 aldiz, 2010, 2011 eta 2012an.
* Espainiako Superkopa 3 aldiz, 2010, 2011 eta 2012an.
* EHF Kopa behin, 2009an. 2008an txapeldunordea izan zen.

### Espainiako talde nazionalarekin 
* Zilarrezko domina Hungaria eta Kroaziako Europako Txapelketan (2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* EHFko fitxa, eurohandball.com
Maite (izena)

**Maite** euskarazko emakumezko izena da. Mundu osoan zartzuelari esker ezaguna da. Arrunt korapilatsua izan da izen honen bilakaera: berez maitea, maitatua adjektibotik dator, baina euskal izenak debekaturik egon ziren garaian usaiakoa zen haurrari Maria Teresa paratzea, gero Maite deitzeko.

## Maite izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q1885936 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maite (Euskaltzaindia)
Abbeydorney

**Abbeydorney** (irlanderaz **Mainistir Ó dTorna**, "Torna klanaren monasterioa" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Tralee udalerritik 9 kilometro iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Ardfert

**Ardfert** (irlanderaz **Ard Fhearta**, "Mirarien Muinoa" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Historikoki erlijiogunea izan da, ekonomikoki neekazaritzak garrantzia da, bestalde oheleku herria da, Tralee udalerritik 8 kilometrotara besterik ez baitago. 2006an 729 biztanle zituen.

## Eraikinak 
* Ardfert katedrala

## Kanpo estekak
Nerea

**Nerea** euskarazko emakumezko izena da. Diktadura garaian, euskal izenak debekaturik baitzeuden, erdarazko Nereo-ren femeninoa zela esaten zen, egiazki euskaraz duen adieragatik erabiltzen bazen ere.

Euskal Herrian 10 izen kuttunenen artean zegoen 2006ko umeen artean. Espainian eta Argentinan ere erabiltzen dute.

## Nerea izeneko pertsonak 
* Nerea Alias
* Nerea Antia
* Nerea Camacho
* Nerea Elustondo
* Nerea Gabirondo
* Nerea Gálvez
* Nerea Garmendia
* Nerea Pena
* Nerea Perez
* Nerea Riesco
* Nerea Sancho
* Nerea Txapartegi
* Nerea Uriagereka

## Nerea izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q9049553 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nerea (Euskaltzaindia)
Ballyduff (Kerry konderria)

**Ballyduff** (irlanderaz **An Baile Dubh**, "Herri Beltza" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. R551 errepideak zeharkatzen du eta Ballyheigue eta Ballybunion udalerrien artean dago, Cashen badian, Feale ibaiak urak Shannon ibaian isurtzen dituen lekuan .

## Kanpo estekak
Ballyheigue

**Ballyheigue**, ofizialki **Ballyheige** (irlanderaz ** Baile Uí Thaidhg)**, "Tadhg-en Herria" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen kostaldeko udalerri bat da. R551 errepideak zeharkatzen du eta Tralee udalerritik 18 kilometro inguru iparraldera dago.

## Kanpo estekak 
* Ballyheigue udalerriaren webgunea
Ballylongford

**Ballylongford**, (historikoki *Bealalongford*, irlanderaz **Béal Átha Longfoirt**, "Ainguratzeko bokalea" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Ballylongford badiaren muinoan dago, Shannongo estuarioan, Carrigafoyle uhartetik hurbil eta Tarbert eta Ballybunion udalerrien artean dagoen kostaldeko errepidean.

## Leku interesgarriak 
* Carrigafoyle gaztelua: 1490eko hamarkadan eraikitako O'Connor klanaren egoitza.

## Kanpo estekak
Hesperia Zubialde hotela

**Hesperia Zubialde** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen hotel bat da. Olabeaga auzoko Ventosa bidearen 34. zenbakian dago eta Hesperia kateko hotela da. San Mames estadioa eta Erruki etxearen artean dago.

Bestalde, Bilbon bertan Uribarri barrutiko Gazteleku auzoan Hesperia Bilbao hotela ere badago.

thumb|erdian|300px|Hesperia Zubialde hotela.

## Kanpo estekak 
* Hesperia Zubialde hotelaren webgunea
Baikal zaldi

**Baikal zaldia**, (errusieraz: *Zabaykalskaya*), Errusiako bertako zaldi arraza edo mota bat da. Hedapen gunea Baikal lakuaren bazterretan dauka, Mongoliako mugatik gertu. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Baikal zaldia arraza zehatza baino, eskualde guztian hedatutako poni mota bat da. Antza Baikal ponien jatorrian mongoliar zaldi arraza dago.

## Ezaugarriak 
thumb|350 px|ezkerrera

## Kanpo estekak 
*  arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian

## Erreferentziak
Dombateko trikuharria

**Dombateko trikuharria** () Espainiako Galizia autonomia erkidegoko A Coruñako probintzian dagoen Cabana de Bergantiños udalerriko Borneiro parrokiako Dombate izeneko lekuan kokatutako trikuharri bat da. K.a. IV. mendearen erdialdera eraiki zen eta ganberak berriz milurteko horren amaiera aldera. Garai ezberdinetan zehar eraikia izan zen, K.a. 3.800 - 2.700 artean, azken urte honetan monumentua itxi zen. Galizia osoko multzo garrantzitsuenetakoa da.

## Iruditegia 

Irudi:Dombate perfil 2013.jpg|Alboko ikuspegia.
Irudi:Dolmen_de_dombate_1.jpg|2006ean.
Irudi:Dombate vista traseira 2013.jpg|2013an.
Irudi:Dolmen de Dombate - Cabana de Bergantiños - A Coruña (excavacións 2009).jpg|Indusketak 2009an.

## Kanpo estekak 
* Dombateko trikuharriari buruzko orrialdea Cabana de Bergantiñosko udal webgunean
Hypoptychidae

**Hypoptychidae** arrain gasterosteiformeen familia da, ipar-mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 2 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Aulichthys*
** *Aulichthys japonicus* (Brevoort, 1862)
* *Hypoptychus*
** *Hypoptychus dybowskii* (Steindachner, 1880)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chincoteague poni

**Chinkoteague ponia**, edo **Assateague zaldia**, (ingelesez:*Chincoteague horse*), Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Chincoteague poniak basazaldiak dira. Virginiako Assateague uhartean libre larretzen direnak. Ale basatiez gain, zenbait abelburu inguruetako jabe partikularren lurretan hedatzen dira.

## Arrazaren historia 
thumb|350 px|Chincoteague poniak ikuskizun batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko arikuloa "The equinest" entziklopedian
### Bideoak
Hypopomidae

**Hypopomidae** arrain gimnotiformeen familia da, Panama eta Hego Amerikako ur gezatan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 29 espezie ditu, 8 generotan banaturik:
* *Akawaio*
* *Brachyhypopomus*
* *Hypopomus*
* *Hypopygus*
* *Microsternarchus*
* *Procerusternarchus*
* *Racenisia*
* *Steatogenys*
* *Stegostenopos*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akawaio penak

***Akawaio penak*** *Akawaio* generoko animalia da. Arrainen barruko Hypopomidae familian sailkatzen da. Guianako Mazaruni ibaian bakarrik bizi da eta bere genero monotipikoaren kide bakarra da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Akawaio*
* Hypopomidae

## Kanpo estekak
Howellidae

**Howellidae** arrain pertziformeen familia da, ur sakonetan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
ITISen arabera, monotipikoa da, *Howella* generoak soilik osatuta. FishBaseren arabera, berriz, familiak 9 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Bathysphyraenops* generoa (ITISen arabera *Percichthyidae* familiaren barnean)
** *Bathysphyraenops declivifrons* Fedoryako, 1976
** *Bathysphyraenops simplex* Parr, 1933
* *Howella* generoa
** *Howella brodiei* Ogilby, 1899
** *Howella pammelas* (Heller & Snodgrass, 1903)
** *Howella parini* Fedoryako, 1976
** *Howella sherborni* (Norman, 1930)
** *Howella zina* Fedoryako, 1976
* *Pseudohowella* generoa (ITISen arabera *Acropomatidae* familiaren barnean)
** *Pseudohowella intermedia* Fedoryako, 1976

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoplichthyidae

**Hoplichthyidae** arrain eskorpeniformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 14 espezie ditu, 2 generotan banaturik. Gehienak *Hoplichthys* generoan daude eta bigarren generoa, *Monhoplichthys* oraindik zalantzazkoa da
* *Hoplichthys* Cuvier, 1829
** *Hoplichthys acanthopleurus* Regan, 1908
** *Hoplichthys citrinus* Gilbert, 1905
** *Hoplichthys fasciatus* Matsubara, 1937
** *Hoplichthys filamentosus* Matsubara & Ochiai, 1950
** *Hoplichthys gilberti* Jordan & Richardson, 1908
** *Hoplichthys haswelli* McCulloch, 1907
** *Hoplichthys imamurai* Nagano et al., 2013
** *Hoplichthys langsdorfii* Cuvier, 1829
** *Hoplichthys mimaseanus* Nagano et al., 2013
** *Hoplichthys ogilbyi* McCulloch, 1914
** *Hoplichthys pectoralis* (Fowler, 1943)
** *Hoplichthys platophrys* Gilbert, 1905
** *Hoplichthys regani* Jordan, 1908
* *Monhoplichthys*
** *Monhoplichthys prosemion* Fowler, 1938

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiodon

***Hiodon*** arrain hiodontiformeen generoa da, Ipar Amerikako ur gezatan bizi dena. **Hiodontidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

Aditu batzuen ustetan, bere ordenan -*Hiodontiformes* izenekoa- sailkatzen dituzte, besteek, berriz, *Osteoglossiformes* ordenan.

## Espezieak 
* *Hiodon alosoides*
* *Hiodon tergisus*
* †*Hiodon consteniorum*
* †*Hiodon rosei*
* †*Hiodon woodruffi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holocentridae

**Holocentridae** arrain beriziformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Azpifamilia eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 83 espezie ditu, 8 generotan banaturik. Hona hemen generoak:

Holocentrinae subfamilia
* *Holocentrus*
* *Neoniphon*
* *Sargocentron*
Myripristinae subfamilia
* *Corniger*
* *Myripristis*
* *Ostichthys*
* *Plectrypops*
* *Pristilepis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick Reines

**Frederick Reines** (Paterson, New Jersey,  - Los Angeles, Kalifornia, ) estatubatuar fisikaria izan zen. Fisikako Nobel saria, neutrino partikula azpiatomikoaren existentzia berresteagatik.

New Yorkeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak (1944). Gero Manhattan proiektuan lan egin zuen, Los Alamosen, Mexiko Berrian, bonba atomikoa prestatzen. 1959an Ohiora joan zen, eta 1966an Kaliforniako Unibertsitatera, Irvinera. Neutrinoen lehenengo deskribapena Wolfgang Paulik egin zuen 1930ean. Erradioaktibitateari buruzko bere lanetan, Paulik garrantzi handiko aurkikuntza egin zuen: nukleo atomiko erradioaktiboen desintegrazioan igortzen diren elektroien energia eta prozesuan neurtutako energia galera osoa ez zetozela bat. Beraz, partikula azpiatomiko bat "asmatu" zuen, kargarik gabea, eta nukleoaren desintegrazio prozesuan igorriko zena. Arrazoibide hori fisikaren funtsezko legeetako batean oinarritzen zen: energiaren kontserbazioaren legean, alegia. Lege horren arabera Unibertsoko energia kopurua berdina da beti, ezin da sortu eta ezin da suntsitu. Reines lege hori atomo mailan eta maila azpiatomikoan ere berdin beteko zelakoan zegoen. 1950eko hamarraldian, Clyde Cowan fisikariarekin batera, esperimentu bat prestatu zuen partikula azpiatomikoen talkak uretan aztertzeko. Urtebete geroago, nahiko froga bildu zuen neutrinoak partikula libre gisa existitzen zirela iragartzeko. Paulik sumatzen zuen bezala, neutrinoak elektroiekin batera igortzen ziren desintegrazio erradioaktiboetan. 1995ean Fisikako Nobel saria jaso zuen, Martin L. Perlekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Himantolophus

***Himantolophus*** arrain lofiformeen generoa da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Himantolophidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Himantolophus albinares* Maul, 1961
* *Himantolophus appelii* F. E. Clarke, 1878
* *Himantolophus azurlucens* Beebe & Crane, 1947
* *Himantolophus borealis* Kharin, 1984
* *Himantolophus brevirostris* Regan, 1925
* *Himantolophus compressus* Osório, 1912
* *Himantolophus cornifer* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus crinitus* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus danae* Regan & Trewavas, 1932
* *Himantolophus groenlandicus* J. C. H. Reinhardt, 1837
* *Himantolophus litoceras* A. L. Stewart & Pietsch, 2010
* *Himantolophus macroceras* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus macroceratoides* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus mauli* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus melanolophus* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus multifurcatus* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus nigricornis* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus paucifilosus* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus pseudalbinares* Bertelsen & G. Krefft, 1988
* *Himantolophus sagamius* S. Tanaka (I), 1918
* *Himantolophus stewarti* Pietsch & Kenaley, 2011

File:Himantolophus groenlandicus by OpenCage.jpg
File:Hal - Himantolophus groenlandicus 2.jpg
File:Faroese stamp 539 atlantic footballfish.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garda (arraina)

**Garda** (**Hexanchidae**) marrazo hexantxiformeen familiaren izen arrunta da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak 4 espezie ditu, 3 generotan banaturik. Hala ere, hona hemen sailkapen hedatua antzinako espezieak kontuan harturik:
* †*Gladioserratus* Underwood, Goswami, Prasad, Verma & Flynn, 2011
** †*Gladioserratus aptiensis* Pictet, 1864
** †*Gladioserratus dentatus* Guinot, Cappetta & Adnet, 2014
** †*Gladioserratus magnus* Underwood, Goswami, Prasad, Verma & Flynn, 2011
* *Heptranchias* Rafinesque, 1810
** *Heptranchias perlo* (Bonnaterre, 1788) (garda zazpizakatza)
** †*Heptranchias ezoensis* Applegate & Uyeno, 1968
** †*Heptranchias howellii* Reed, 1946
** †*Heptranchias karagalensis* Kozlov in Zhelezko & Kozlov, 1999
** †*Heptranchias tenuidens* Leriche, 1938
* *Hexanchus* Rafinesque, 1810
** *Hexanchus griseus* (Bonnaterre, 1788) (garda seizakatza)
** *Hexanchus nakamurai* Teng, 1962
** †*Hexanchus agassizi* Cappetta, 1976
** †*Hexanchus andersoni* Jordan, 1907
** †*Hexanchus casieri* Kozlov, 1999
** †*Hexanchus collinsonae* Ward, 1979
** †*Hexanchus gracilis* Davis, 1887
** †*Hexanchus hookeri* Ward, 1979
** †*Hexanchus microdon* Agassiz, 1843
** †*Hexanchus tusbairicus* Kozlov in Zhelezko & Kozlov, 1999
* †*Notidanodon* Cappetta, 1975
** †*Notidanodon brotzeni* Siverson, 1995
** †*Notidanodon dentatus* Woodward, 1886
** †*Notidanodon lanceolatus* Woodward, 1886
** †*Notidanodon loozi* Vincent, 1876
** †*Notidanodon pectinatus* Agassiz, 1843
* *Notorynchus* Ayres, 1855
** *Notorynchus cepedianus* (Péron, 1807)
** †*Notorynchus borealus* Jordan & Hannibal, 1923
** †*Notorynchus kempi* Ward, 1979
** †*Notorynchus lawleyi* Cigala Fulgosi, 1983
** †*Notorynchus primigenius* Agassiz, 1843
** †*Notorynchus serratissimus* Agassiz, 1843
** †*Notorynchus subrecurvus* Oppenheimer, 1907
* †*Pachyhexanchus* Cappetta, 1990
** †*Pachyhexanchus pockrandti* Ward & Thies, 1987
* †*Paraheptranchias* Pfeil, 1981
** †*Paraheptranchias repens* Probst, 1879
* †*Pseudonotidanus* Underwood & Ward, 2004
** †*Pseudonotidanus semirugosus* Underwood & Ward, 2004
* †*Welcommia* Cappetta, 1990
** †*Welcommia bodeuri* Cappetta, 1990
** †*Welcommia cappettai* Klug & Kriwet, 2010
* †*Weltonia* Ward, 1979
** †*Weltonia ancistrodon* Arambourg, 1952
** †*Weltonia burnhamensis* Ward, 1979

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scraggane

**Scraggane**, (irlanderaz *An Scragán*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da. Dingle penintsulan dago, Maharees tonboloan dagoeen arrantzale herria da, Castlegregory udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Tarmon

**Tarmon** (irlanderaz *An Tearmann*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da, Tarbert udalerri eta Limerick konderriaren mugatik hurbil. Bestalde, Shannon estuarioaren hegoaldeko ertzean dago, bestaldean Clare konderriko Knock udalerria parez-pare duelarik.

## Kanpo estekak
Tarbert (Kerry konderria)

**Tarbert ** (irlanderaz **Tairbeart**, Antzinako eskandinavierazko "draw-boat" hitzetik eratorria, "Ontzi Portua" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Shannon estuarioaren hegoaldeko ertzean dago. Limerick hiria eta Listowel udalerriaren artean doan N69 kostaldeko errepideak zeharkatzen du.

Udalerri honetan Shannon estuarioko Kerry eta Clare konderria elkarlotzen dituen ferrya dago, hain zuzen, udalerri hau eta Kilrush udalerriaren arteko ibilbidea burutzen du.

Bertan 640MWeko potentzia duen planta elektriko bat ere badago, 2009an Endesa espainiar elektrizitate konpainiak erosi eta 2012an gas turbina bat bolakatzeko asmoa zutela adierazi zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Killimer-to-Tarbert Ferry - View towards Tarbert - geograph.org.uk - 1639780.jpg|Tarbert eta Killimer arteko ferrya.
Irudi:Tarbert Power Station - geograph.org.uk - 12632.jpg|Planta elektrikoa.
Irudi:Tarbert House - geograph.org.uk - 1391879.jpg|Etxea.
Irudi:Harbour wall, Tarbert - geograph.org.uk - 293684.jpg|Kaia.

## Kanpo estekak 
* Tarbert udalerriko webgunea
Tuosist

**Scraggane**, (irlanderaz *Tuath Ó Siosta*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren hegoaldean dagoen udalerri bat da, Beara penintsulan dago.

## Kanpo estekak
Ernetze

[thumb|right|250px|[Ekiloreen haziak **ernetzearen** 3. egunean]]
**Ernetzea** edo **hozitzea** hazi bat garatu eta landare bihurtzen duen prozesuari deritzo. Prozesu hori burutu ahal izateko, haziak baldintza egokiak behar ditu.

Ernetzeak hazia sor egoeratik ateratzen du. Haziak ez ezik, esporak ere (onddoenak, esaterako) ernamuindu daitezke.

Landare espermatofitoetan (gimnospermo eta angiospermoetan), ernalkuntzaren ondoren, obulua eraldatu eta hazi bihurtzen da. Hazia landare enbrionario txikia da, enbrioi bat bere barnean duena (baldintza egokietan landare berri bat sortuko duena). Horretaz gain, haziek ere janari erreserba bat pilatzen dute (gluzido, lipido eta proteinak) eta estalki edo tegumento bat dute, egitura osoa babesten duena.

Ernetzea ongi burutu ahal izateko, hazia toki egoki batera eramanda izan behar da, ohiko eragile barreiatzaileen bidez. Ingurune egoki batean, hazia ernamuindu egingo da.

Ingurune horrek tenperatura, ura, oxigenoa eta argi egokiak izan behar ditu.

* Tenperatura: hazi bakoitzak tenperatura zehatz bat behar du, baina orokorrean muturreko tenperaturek (hotz edo bero handia) ernetzea oztopatzen dute.
* Ura: beharrezkoa da. Ura hazian sartu eta enbrioira iristen da, sor egoeran guztiz lehortuta dagoena. Urak entzima batzuk aktibatzen ditu eta metatutako erreserbak metabolizatu daitezkeen substantziak bihurtzen ditu.
* Argia: beharrezkoa da hazi batzuentzat, baina beste batzuentzat ez.

Ernamuintzeko gaitasuna oso aldakorra da hazien artean. Batzuek sor egoeran urte luzeetan egon daitezke eta ernamuintzeko ahalmenari eusten diote. Hein handi batean metatutako erreserba edo janariekin lotuta dago ahalmen hori. Oso ohikoa ez bada ere, hainbat kasutan Egipto zaharreko hilobietan zeuden haziak ernamuindu dira ingurugiro egoki batean jarri direnean.

Bi ernetze mota daude: epigeoa eta hipogeoa. Lehenengoan kotiledoiak lurzoru gainetik hazten dira (tipula, uraza, babarruna...), eta bigarrenean kotiledoiak lurpean geratzen dira (ilarrak, zerealak, etab)

## Kanpo estekak
Templenoe

**Templenoe** (irlanderaz *An Teampall Nua*, "Tenplu Berria" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da, Iveragh penintsulan. Kenmare udalerritik lau milatara dago, Sneem udalerrira doan N70 errepidean, hots, konderria eta herrialde osoan aski ezaguna den Ring of Kerry ibilbide turistikoan.

Udalerrian Ring of Kerry golf kluba dago. Futbol gaeliko taldea ere badu, kaia, posta bulegoa eta Kenmare parrokiaren ardurapean dagoen kapera katolikoa ere bai. Dromore gaztelua herri honetatik hurbil dago.

Spillane anaien jaioterria da, Pat Spillane, Mick Spillane eta Tom Spillane, Kerry GAA taldeko jokalariak. Pat Spillan gaur egun herriko Pat Spillane's tabernaren jabea da.

## Kanpo estekak 
* Templenoe herriari buruzko webgunea
Gneeveguilla

**Gneeveguilla**, ofizialki **Gneevgullia** (irlanderaz *Gníomh go Leith*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren ekialdean dagoen udalerri bat da. Killarney udalerritik 19 kilometro ekialdera dago, Kerry konderria eta Cork konderriaren mugatik hurbil.

## Kanpo estekak
Fossa (Kerry konderria)

**Fossa**, (irlanderaz *An Fosadh*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren erdialdean dagoen udalerri bat da. Killarneyko aintziren iparraldean dago.

Fossa parrokia honako herriek osatzen dute:
* Aghadoe
* Ards
* Coolgarriv
* Dromin
* Gortacollopa
* Gortroe
* Killalee
* Lackabane
* Maulagh

## Kanpo estekak
Kilderry

**Kilderry** (irlanderaz *Cill Doire*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren ekialdean dagoen udalerri bat da. Miltown udalerritik 2,6 kilometro eta Killorglin udalerritik 4,8 kilometrora.

## Kanpo estekak
Kilflynn

**Kilflynn**, ofizialki **Kilflyn** eta historikoki **Kilflin** (irlanderaz *Cill Flainn*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Tralee eta Listowel udalerrien arteko N69 errepidean dago.

Horatio Kitchener, Kitchenerreko 1. kondeak bere haurtzaroko zati bat herri honetako Crotta etxean igaro zuen.

## Kanpo estekak
Kilgarvan

**Kilgarvan** (irlanderaz *Cill Garbháin*, "San Garbhan-en eliza") Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren hegoaldean dagoen udalerri bat da. Bere urak Kenmare badian isurtzen dituen Roughty ibaiaren paduran dago. Autoz, Kenmare udalerritik gutxi gorabehera 10 minutu eta Killarney udalerritik 30 minutura dago.

Parrokiaren lursailetan haize-sorgailu ugari altxatu dira. Bestalde, bertan Ardtully etxearen hondakinak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Kilgarvan Mural - geograph.org.uk - 650570.jpg|Horma irudia.
Irudi:Kilgarvan (2) - geograph.org.uk - 650600.jpg|Kalea.
Irudi:Ardtully Castle - geograph.org.uk - 820142.jpg|Ardtully etxea.
Irudi:Kilgarvan ruined church.jpg|Elizaren hondakinak.
Irudi:Farmland View - geograph.org.uk - 456548.jpg|Landa paisaia.

 
## Kanpo estekak 
* kilgarvan.info
Kilmoyley

**Kilmoyley**, ofizialki **Kilmoyly** (irlanderaz *Cill Mhaoile*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren iparraldean dagoen herri bat da. Ballyheigue udalerritik 6 kilometro hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Knightstown (Kerry konderria)

**Knightstown** (irlanderaz *Baile an Ridire*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da, Iveragh penintsulan. Valentia uharteko herri populatuena da. 2006an 156 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Knightstown, Church of the Immaculate Conception 2.jpg|Eliza katolikoa.

## Kanpo estekak
Mons Meg

thumb|Mons Meg kanoia
thumb|Burdineko hodia
**Mons Meg** Erdi Aroko kanoi bat da, Edinburgheko gazteluan (Eskozia) dagoena.

## Historia 
### Izenaren jatorria eta kanoia egitearen arrazoia 
1449ko ekainean, Filipe III.a Burgundiakoak kainoi erraldoi bat eraikitzeko agindua eman zuen, ingelesek eskoziarren aurka abiatu zuten gerran haiek izutu eta mendean hartzeko asmoz. Edo horixe dio behintzat arma itzelaren jatorriari buruzko teoria onartuenak. Garai hartan ez zioten izen berezirik eman, baina VII. mendetik aurrera *Mons Meg* izenez egin zen ezagun. “Mons” kanoia probatu zuten kokaguneetako baten izena da, eta “Meg” Danimarkako Margareten omenez jarri omen zioten.

### Kanoiaren ezaugarriak 
Kanoia osatzeko hiru urte eta erditik gora eta 1.536 libera –garai hartan, dirutza– behar izan zituzten. Arma 4,6 metro da luze eta ia zazpi tona pisatzen du. 519 milimetroko kalibrea izanda, 183 kiloko balak ehunka metrotara jaurtitzeko ahalmena zuen. Burgundiako dukearen asmoa tiro bakarraz edozein harresi suntsitu eta etsaia mendean hartzea zen. Eta tiro gutxi eginda horretarako gai zela erakutsi zuen, Nigel Tranterren arabera: historialari eskoziarrak Threave gazteluko zulo ikaragarriak kanoiak eragin zituela uste zuen. Tiro egin ondoren kanoiak ordubete baino gehiago behar baitzuen hoztu eta berriro tiro egiteko prest egoteko. Baina *Mons Meg* osatzerako gerra amaitua zen.

### Kanoiaren arazoak 
Horrez gain, garaiko arma suntsigarriena pisutsuegia zen praktikan. Gutxienez 50 pertsona behar ziren hura muntatu eta erabiltzeko, eta hogeitik gora mando batetik bestera mugitzeko; beti ere, distantziak oso luzeak ez baziren. Horrenbestez, zortzi urte baino ez zituen eman zerbitzuan eta gutxitan erabili zuten, kostu izugarriari etekinik ia atera gabe.

### Ondorengo erabilera 
ezkerrera|thumb|250px|Mons Meg Edinburgo Gazteluan 1680ko hamarkadan, bere egitura modu argian azalduta
Hala Burgundiako dukeak kanoitzarra Eskoziako James II.a erregeari eman zion opari. Handik aurrera, Edinburgoko gazteluko zeremonietan soilik erabili zuten, azkenekoz 1680an, Albany eta Yorkeko dukeari ongi etorria egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Didelphis

***Didelphis*** generoko martsupial animalia da. Didelphimorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Didelphinae subfamilia eta Didelphidae familian sailkatuta dago.

## Espezieak 
* *Didelphis albiventris*
* *Didelphis aurita*
* *Didelphis imperfecta*
* *Didelphis marsupialis*
* *Didelphis pernigra*
* *Didelphis virginiana*

## Kanpo estekak
Hexagrammidae

**Hexagrammidae** arrain eskorpeniformeen familia da, iparraldeko Ozeano Bareko itsaso epel eta azpitropikaletan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 12 espezie ditu, 5 generotan banaturik. Gehienak *Hoplichthys* generoan daude eta bigarren generoa, *Monhoplichthys* oraindik zalantzazkoa da
* *Hexagrammos* Tilesius, 1810
* *Ophiodon* Girard, 1854
* *Oxylebius* Gill, 1862
* *Pleurogrammus* Gill, 1861
* *Zaniolepis* Girard, 1858

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heteropneustes

***Heteropneustes*** arrain siluriformeen generoa da, hegoaldeko Asiako ur gezatan bizi dena. **Heteropneustidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Heteropneustes fossilis* (Bloch, 1794)
* *Heteropneustes kemratensis* (Fowler, 1937)
* *Heteropneustes nani* Hossain, Sarker, Sharifuzzaman & Chowdhury, 2013
* *Heteropneustes longipectoralis* Rema Devi & Raghunathan, 1999
* *Heteropneustes microps* (Günther, 1864)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiako geografia

[thumb|250px|[Indiaren sateliteko irudia]]
thumb|300px|Mapa fisikoa.
thumb|300px|Mapa klimatologikoa.
thumb|250px|Indiako mendikateen mapa.
thumb|250px|Indiako ibai nagusien mapa.
thumb|250px|Indiako batez besteko tenperatuta (ºC).
thumb|250px|Eskualde geologikoak.
**Indiako geografia** munduko anitzenetakoa da.

## Orografia 
Lau zatitan dago banatua India: Himalaia mendiak, Omango golkotik Bengalakora iristen den alubioi lurraldea, Dekkan goi-ordokia, eta mendebaleko basamortua.

Himalaia munduko mendikate garaiena da, 2.400 km luze da. Himalaian 6.000 m-tik gorako gailur asko daude. Gailur horietan urte osoan dago elurra, eta Indiako ibai garrantzitsuenak bertan eratzen dira. Gailur garrantzitsuenak: Kangchenjunga (8.598 m), Nanda Devi (7817 m), Kamet (7755 m) eta Kangto (7089 m).

Himalaiaren hegoaldean eta Dekkan goi-ordokiaren iparraldean alubioi lurraldea dago; Ganges, Indo eta Brahmaputra ibaien arroek osatzen dutena. Lautada honetan biztanleriaren gehiena bizi da, bertako lurrak emankorrak baitira; lurralde horretan eurite ugari izaten da.

Fajasthan estatuaren erdia basamortuak betetzen du. Lurralde hori ere laua da; lehorra da oso, ez du ia euririk egiten. Dekkango goi-ordokiaren iparraldean Vindhya mendiak daude eta hegoaldean Komorin lurmuturra. Dekkanen mendebalean mendebaleko Ghatesmendiak daude, eta ekialdean, ekialdeko Gathes mendiak. Mendi horietan gelditzen da montzoiek emandako ur gehiena, horregatik Dekkango barnealdea lehorra da.

## Hidrografia 
Indiako ibai nagusiak Indo, Ganges eta Brahmaputra dira; horietaik Ganges da garrantzitsuena. Ibai horietara Himalaiako mendietako elurra joaten da. Gangesen eta Brahmaputraren deltak munduko handienak dira. Dekkan lurraldean sortzen diren ibai gehienak Bengalako golkoan isurtzen dira (Godavari, Krishna, Mahanadi). Ibai horiek lautadako ibaiak dira.

## Klima 
Tropikala da klima. Negu lehorraren ondoren bero lehorreko urtaroa dator, martxotik maiatzerakoa. Baina aldaketak handiak izante dira: urte lehor baten ondoren eurite handiko urtea izan daiteke. Euriaren urtaroa ekainitik irailera izaten da. Itsasbazterreko lurraldeetan eta mendialdean euri asko egiten du: mendebaleko Dekkanen, Bengalan, Assamen eta Himalaiako hegoaldeko mendietan. Dekkango ekialdeko itsasbazterretan urritik abendurarte zikloi tropikalak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heterenchelyidae

**Heterenchelyidae** arrain angiliformeen familia da, Atlantikoko eta ekialdeko Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 8 espezie ditu, 2 generotan banaturik.
* *Panturichthys* generoa
** *Panturichthys fowleri* (Ben-Tuvia, 1953)
** *Panturichthys isognathus* Poll, 1953
** *Panturichthys longus* (Ehrenbaum, 1915)
** *Panturichthys mauritanicus* Pellegrin, 1913
* *Pythonichthys* generoa
** *Pythonichthys asodes* Rosenblatt & Rubinoff, 1972
** *Pythonichthys macrurus* (Regan, 1912)
** *Pythonichthys microphthalmus* (Regan, 1912)
** *Pythonichthys sanguineus* Poey, 1868

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heptapteridae

**Heptapteridae** arrain siluriformeen familia da, Mexiko eta Hego Amerika arteko ur gezatan bizi dena.

## Taxonomia 
Heptapteridae familiako kideak lehen Rhamdiinae subfamilian, Pimelodidae familian zegoen subfamilia batean, sailkatzen zituzten.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 209 espezie ditu, 24 generotan banaturik:
* *Acentronichthys*
* *Brachyglanis*
* *Brachyrhamdia*
* *Cetopsorhamdia*
* *Chasmocranus*
* *Gladioglanis*
* *Goeldiella*
* *Heptapterus*
* *Horiomyzon*
* *Imparfinis*
* *Leptorhamdia*
* *Mastiglanis*
* *Myoglanis*
* *Nannoglanis*
* *Nemuroglanis*
* *Pariolius*
* *Phenacorhamdia*
* *Phreatobius*
* *Pimelodella*
* *Rhamdella*
* *Rhamdia*
* *Rhamdioglanis*
* *Rhamdiopsis*
* *Taunayia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hepsetus

***Hepsetus*** arrain karaziformeen generoa da, Afrikako ur gezatan bizi dena. **Hepsetidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Hepsetus cuvieri* (F. L. Castelnau, 1861)
* *Hepsetus kingsleyae* Vreven, Decru & Snoeks, 2013
* *Hepsetus lineata* (Pellegrin, 1926)
* *Hepsetus odoe* (Bloch, 1794)
* *Hepsetus occidentalis* Decru, Snoeks & Vreven, 2013

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipnopidae

**Ipnopidae** arrain aulopiformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 28 espezie ditu, 4 generotan banaturik:
* *Bathymicrops* generoa (Hjort eta Koefoed, Murray eta Hjort, 1912)
** *Bathymicrops belyaninae* (Nielsen eta Merrett, 1992)
** *Bathymicrops brevianalis* (Nielsen, 1966)
** *Bathymicrops multispinis* (Nielsen eta Merrett, 1992)
** *Bathymicrops regis* (Hjort eta Koefoed, 1912)

* *Bathypterois* generoa (Günther, 1878)
** *Bathypterois andriashevi* (Sulak eta Shcherbachev, 1988)
** *Bathypterois atricolor* (Alcock, 1896)
** *Bathypterois bigelowi* (Mead, 1958)
** *Bathypterois dubius* (Vaillant, 1888)
** *Bathypterois filiferus* (Gilchrist, 1906)
** *Bathypterois grallator* (Goode eta Bean, 1886)
** *Bathypterois guentheri* (Alcock, 1889)
** *Bathypterois insularum* (Alcock, 1892)
** *Bathypterois longicauda* (Günther, 1878)
** *Bathypterois longifilis* (Günther, 1878)
** *Bathypterois longipes* (Günther, 1878)
** *Bathypterois oddi* (Sulak, 1977)
** *Bathypterois parini* (Shcherbachev eta Sulak, 1988)
** *Bathypterois pectinatus* (Mead, 1959)
** *Bathypterois perceptor* (Sulak, 1977)
** *Bathypterois phenax* (Parr, 1928)
** *Bathypterois quadrifilis* (Günther, 1878)
** *Bathypterois ventralis* (Garman, 1899)
** *Bathypterois viridensis* (Roule, 1916)

* *Bathytyphlops* generoa (Nybelin, 1957)
** *Bathytyphlops marionae* (Mead, 1958)
** *Bathytyphlops sewelli* (Norman, 1939)

* *Ipnops* generoa (Günther, 1878)
** *Ipnops agassizii* (Garman, 1899)
** *Ipnops meadi* (Nielsen, 1966)
** *Ipnops murrayi* (Günther, 1878)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemiscylliidae

**Hemiscylliidae** marrazo orektolobiformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko itsaso tropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
### *Chiloscyllium* 
* *Chiloscyllium arabicum* Gubanov, 1980
* *Chiloscyllium burmensis* Dingerkus & DeFino, 1983
* *Chiloscyllium griseum* J. P. Müller & Henle, 1838
* *Chiloscyllium hasseltii* Bleeker, 1852
* *Chiloscyllium indicum* (J. F. Gmelin, 1789)
* *Chiloscyllium plagiosum* (Anonimo, Bennettek aipatua, 1830)
* *Chiloscyllium punctatum* J. P. Müller & Henle, 1838

### *Hemiscyllium* 
* *Hemiscyllium freycineti* (Quoy & Gaimard, 1824)
* *Hemiscyllium galei* G. R. Allen & Erdmann, 2008
* *Hemiscyllium hallstromi* Whitley, 1967
* *Hemiscyllium halmahera* G. R. Allen, Erdmann & Dudgeon, 2013
* *Hemiscyllium henryi* G. R. Allen & Erdmann, 2008
* *Hemiscyllium ocellatum* (Bonnaterre, 1788)
* *Hemiscyllium strahani* Whitley, 1967
* *Hemiscyllium trispeculare* J. Richardson, 1843
* *Hemiscyllium sp.* Deskribatu gabe

### Fosilak 
* †*Acanthoscyllium sahelalmae* (Pictet & Humbert, 1866)
* †*Almascyllium cheikeliasi* (Signeaux, 1949)
* †*Chiloscyllium broenirnani* Casier, 1958
* †*Hemiscyllium bruxelliensis* Herman, 1977
* †*Mesiteia daimeriesi* (Herman, 1973)
* †*Pseudospinax heterodon* Underwood & Mitchell, 1999

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kōriyama (Fukushima)

Japoniako Tōhoku eskualdean dagoen Fukushima prefeturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 328.698 biztanle ditu.

## Historia 
Edo Aroan posta hiria izan zen Asaka (安積) izena zuelarik. Meiji berrezarkuntzaren ondoren gobernuaren samuraiek eskatu zuten lurra eta haun agintean nakazaritza asko garatu eta populazioak nabarmen egin zuen gora.

Kōriyama udalerria 1924an eratu zen eta 1997an hiri bihurtu zen. 2011ean Fukushimako istripu nuklearrak astindu zuen lurraldea, zentral nuklearretik 55 kilometro eskasera baitago eta jende ugari ebakuatu behar izan zen.

## Geografia 
Fukushima prefeturaren barnealdean dago. Inawashiro aintzira dauka mendebaldean eta Abukuma ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Ekonomia 
Fukushima prefeturako merkatalgunea da.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Koriyama city.jpg|Hiriaren ikuspegia.
Irudi:Main approach to Unakorowake-jinja 2.JPG|Unakorowake santutegia.
Irudi:Lake Inawashiro 2.JPG|Inawashiro aintzira.
Irudi:Frozen Lake Isuzu in Kaiseizan Park.jpg|Kaiseizan parkea.

## Hiri senidetuak 
*  (1971)
*  (1975)
*  (1988)
*  (2005)

## Kanpo estekak 
*  Kōriyama hiriko webgune ofiziala