open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oskar Estanga Ezkurdia

**Oskar Estanga Ezkurdia** (Gaintza (Araitz), Nafarroa Garaia, 1978ko azaroaren 26a) bertsolaria, dantzaria eta DJ da. Nafarroako Bertsolari Txapelketako hainbat finaletan egon da. Euskal Herriko Kontakt Inprobisazio Elkartearen (EHKIE) sortzaileetako bat da.

## Biografia 
Gaztetan hasi zen bertsolaritzan eta Nafarroako Eskolartekoa 1995ean irabazi ondoren 1996an eta 1997an Nafarroako helduen txapelketako finalean izan zen. 2010. hamarkadan ere hainbat final jokatu zituen eta laugarrena izan zen 2015ean. 

Dantza librean eta kontakt inprobisazioan sartu zen. EHKIE elkartea sortu zuen beste hainbat kiderekin batera eta elkarteko presidentea ere izan da. 

Musikan ere hainbat lan egin ditu Pirritx eta Porrotxekin eta Irrien Lagunak klubarekin, eta DJ lanetan ere aritzen da.

## Bertsolaritza 
* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 1995
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Laugarren (1): 2015
** Bosgarren (1): 2010
** Seigarren (1): 1996
** Zazpigarren (2): 1997, 2013
** Zortzigarren (1): 2011
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Parte hartze (1): 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekainaren 14ko Mugimendu Iraultzailea

**Ekainaren 14ko Mugimendu Iraultzailea** Dominikar Errepublikako mugimendu ezkertiarra izan zen. Minerva Mirabal eta Manolo Távarez Justo ekintzaile politikoen zuzendaritzapean, Rafael Leónidas Trujillo diktadorea eraistea zuen helburu.

## Aurrekariak 
1959ko ekainaren 14an eta ekainaren 20an *Constanza, Maimón eta Estero Hondoko balentria* inspirazio hartuta, ekintza horren data izan zen mugimenduaren izena. Fidel Castroren babesa izan zuen matxinada eta 198 bat pertsona mugiarazi ziren.

## Alderdi politikoa 
1960an, ekainaren 14ko Mugimendu Iraultzailea izeneko erakunde iraultzailea sortu zen, *Constanza, Maimón eta Estero Hondoko balentriaren*  "Gutxieneko Programa" onartuz.

Ekimenaren jarraitzaile ugari atxilotua eta torturatua izan zen, haien artean, Mirabal ahizpak. Ahizpen erailketak Trujilloren diktaduraren gainbehera areagotu zuen.

1960ko uztailaren 30ean Mugimenduaren Batzar Eratzailea antolatu zen, herrialde osoko ordezkariekin.

Alderdia hirugarren indar politikoa izatera heldu zen, baita erakunde antiinperialista nagusiena ere. Távarezi esker, Juan Bosch lehendakari berriak bere aurkako estatu-kolpearen berri izan zuen eliza, burgesia, militar eta AEBko enbaxadaren babesa zuena.

## Gerrilla 
1963ko irailaren 25eko Emilio de los Santos buru zuen kolpearen ondoren, “ekainaren 14ko Mugimendu Iraultzaileak matxinada hasi zuen, 6 gerrilla-talderekin. Helburua 1963ko Konstituzioa berrezartzea zelarik.

Prestakuntza fisiko zein militar ahul eta eskasa, eskuina nagusi zen ingurune politiko nazionala eta gizarte-erresistentzia urri eta ez-eraginkorraren ondorioz, matxinatu ugari atxilotu era erahil zituzten, gutxienez 29. Nahiz eta Távarez bizirik hartu zuten, ondoren, tiro eman zioten.Tavárezen erailketa Santos presidentearen ukoa eragin zuen.

### 1965ko apirilaren gerra 
Dominikar Alderdi Iraultzaileak, José Franciso Peña Gómezen zuzendaritzapean, antolatu eta zuzendutako 1965eko apirilaren Gerran parte hartu zuen Ekainaren 14ko Mugimendu Iraultzaileak.

Dominikar Alderdi Iraultzailea (PRD), Alderdi Sozialista Popularra (PSP) eta Dominikar Herri Mugimenduarekin (MPD) batera, Duarte Zubiaren batailan, Santo Domigoko iparraldea garbitzeko operazioan zein Nazio Jauregia hartzeko ekimenetan parte hartu zuen. Azken honetan, Ferández Domínguez, Juan Miguel Román eta Euclides Morillo erail zituzten.

## Desegitea 
1965eko apirileko altxamendua bukatuta, mugimenduaren krisia areagotu egin zen, haren eginkizuna bukatuta zegoelakoan. Azkenik, 1968an erakunde politiko gisa desegin zen.

## Bibliografia 
* Espinal, Flavio Darío "Constitucionalismo y procesos políticos en la República Dominicano" Pontificia Universidad Católica Madre y Maestra. República Dominicana 2003
* Bermúdez, Marcel "La Guerrilla que Señalo un Horizonte". A 40 años de un sueño. Diario de la Guerrilla de Manaclas.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Loring

**Lisa Loring**, jaiotzez **Lisa Ann DeCinces**, (Kwajalein, Marshall Uharteak, 1958ko otsailaren 16a - Burbank, Kalifornia, 2023ko urtarrilaren 28a) estatubatuar aktore bat izan zen. 1964 eta 1966 bitartean *The Addams Family* telesailean Wednesday Addams pertsonaiarena egiteagatik egin zen ezaguna.

1981etik 1983ra *As the World Turns* telenobelan antzeztu zuen.

2023ko urtarrilaren 28an hil zen Burbanken  64 urte zituela.

## Kanpo estekak
Kyle Smaine

**Kyle Smaine** (Apple Valley, Kalifornia, 1991ko ekainaren 27a - Otari, Japonia, 2023ko urtarrilaren 29a) estatubatuar akrobaziazko eskiatzailea izan zen. 2015eko Nazioarteko Eski Federazioaren Munduko Akrobaziazko Eski eta Snowboard Txapelketan urrezko domina irabazi zuen *halfpipe* lehiaketan.

2023ko urtarrilaren 29an hil zen Hida mendietako Hakuba Norikura Onsen eski estazioan elur-jausi batek harrapatuta 31 urte zituela. Ezbehar berean austriar eskiatzaile bat ere hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba Gutiérrez

**Alba Fernández Gutiérrez**, **Alba Gutiérrez** (Madril, 1994ko otsailaren 18a) madrildar aktorea, dantzaria, zinema-zuzendaria eta gidoilaria da. Lucía Alvaradok Acacias 38 telenobelan duen papera interpretatzen du. Blanca Li koreografo eta dantzariaren iloba da eta Tao Gutiérrez konpositorearen iloba.

## Lan ibilbidea 
Alba Gutiérrez txikitatik aritu da lanean. Protagonista izan zen *Poniente* (2002), *El Calo*r (2005) eta *Retorno a Hansala* (2008) filmetan. Guztiak bere ama Chus Gutierrezek zuzendu zituen. 2013. urtean *Cinema Verité Verité* filma egin zuen, Elena Manriquek zuzendua.

Hainbat film laburretan ere parte hartu du, eta 2016. urtean Madrilgo RESADen (*Arte Dramatikoko Errege Eskola* Nagusia) lizentziatu zen. Halaber, Víctor Ullate Roche eskolan dantza klasikoko eta garaikideko ikastaroak hartu ditu.

Antzerki-lan ugaritan ere parte hartu du, besteak beste, *La Vendimia De Los Sensors* (2014), *Maldita Lisiasa* (2014), *La Familia a la Moda* (2015), *Las Noches de Madrid* (2016), *Achaques* (2016), *Love Room 102* (2017), *Sueño de una Noche de Verano* (2017), *Barcelona 92* (2018), *Tsunami*, eta *Recuersos Inhumanos* (2018).

2018tik 2019ra Acacias 38 telenobelaren protagonista izan zen, eta Lucía Alvaradoren papera, Telmo Martínez apaizaz (Dani Tatayk interpretatua) maitemindu zen oinordeko gaztearena, interpretatu zuen.

2019an eta 2020an *Amar es para siempre* telenobelaren protagonista izan zen Marina Crespo Solanoren paperean, eta, ondoren, 2021ean, baita #*Luimelia* spin-offean ere, Paula Usero eta Carol Rovirarekin batera.

2020an, *Rol & Rol*-en agertu zen, emakumearen ahalduntzeari buruzko dokumental batean, Chus Gutiérrez amak zuzendua.

2021ean, Paula Usero aktorea protagonista duen *XSmall* lehen film laburra idatzi eta zuzendu zuen. Film laburrak sei sari irabazi zituen.

2022an, *Sin ti no puedo*, bere ama Chus Gutiérrezek zuzendutako filmaren protagonista izan zen. *Madres* lanaren laugarren denboraldiko zerrendan ere badago. *Amor y vida* (Mediaset Españaren telesaila eta Prime Video Españan banatua) eta Parisen filmatutako bi serie frantsesetan *Marion* eta *Cuisine interne*.

2023an, Mediaset Españaren *Escándalo. Relato de una obsesión* telesaileko protagonista izan zen eta *Entre tierra,* Espainiako La esposa lanaren bertsioa.

## Filmografia 
### Aktore 
#### Zinema 
#### Telebista 
#### Web TB 
#### Film laburrak 
#### Dokumentalak 
#### Bideoklipak 
### Zuzendaria 
#### Film laburrak 
### Gidoilaria 
#### Film laburrak 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marsha Blackburn

**Marsha Blackburn**, jaiotzaz **Marsha** **Wedgeworth** (Laurel, Mississippi, AEB 1952ko ekainaren 6a) estatubatuar politikaria, enpresaburua eta aktibista da, eta Tennesseeko Estatu Batuetako senadore ari da 2019az geroztik.    

Alderdi Errepublikanoko kide izan zen 2019az geroztik. Aurretik Ordezkarien Ganberan izan zen, 2003ko Tennessee-ko 7. kongresuan eta 2019an. 2018ko azaroaren 6an, AEBetako Senatuan Tennessee ordezkatzeko hautatu zuten lehen emakumea izan zen.   

Blackburn Estatuko senatari nagusia bihurtu zen 2021eko urtarrilean, Lamar Alexander Senatutik erretiratu zenean,  senatuko senatari senior errepublikano gazteena zela. Blackburn errepublikanoa Tea Partykoa da, eta kontserbadore peto deskribatu dute.

## Biografia 
Marsha Wedgeworth Laurelen jaio zen, Mississippi, Mary Jo (Morgan) eta Hilman Wedgeworth. Gurasoek salmentan eta kudeaketan lan egiten zuten.  Bigarren Hezkuntzako edertasun-lehiaketa batean, laugarren lekuan jarri zen.

Blackburn Mississippiko Estatuko Unibertsitatera joan zen 4 H-ko beka bateakin, eta lizentziatura lortu zuen 1974an etxeko Ekonomiako  Zientzietan.  1992an, Kongresurako postulatu zen Tennesseeko Kongresuko 6. barrutian, Bart Gordonek postua galduz, eta Errepublikaren 1992ko Konbentzio Nazionalean delegatu izendatu zuten.

Blackburn Tennesseeko Senatuko kidea zen 1998tik 2003ra, eta legealdian alderdiaren diziplina  bermatzailea. n 2000, errentaren gaineko estatu-zerga bat ez onartzeko ahaleginean parte hartu zuen. eta, batzuetan, eskuin muturreko taldeen funtzioetara joan da eta horietako liderrekin bildu da. Berak bere buruari deitu dio "nukleo gogorra, Tennesseek daraman txartel-kontserbadorea. 2004an, 2005ean, 2007an eta 2009an,, Amerikako Batasun Kontserbadoreko Biltzarreko kalifikazioen %100 lortu zuen, eta Robert Track-ek 2019 legerako Senatuko kide ideologikoki kontserbadoreentzat lan egin zuen.

## Urtarrilaren 6a Estatu Batuetako kapitolioari eraso 
2021ean, Blackburn-ek ez zuen botorik eman urtarrilaren 6ko batzordearen sorrerari buruz. 

## Bizitza pertsonala 
Blackburn Chuck Blackburnekin ezkonduta dago.

Blackburn The C Street Family taldeko kidea da, Kongresuko kideak dituen otoitz-taldea. Smithsonianeko Liburutegien Aholku Batzordeko kide ohia da. 

Blackburn da *Emakume kontserbadore baten adimena: Familiarentzat eta herriarentzat onena bilatzen* lanaren egilea. Liburua 2020ko irailaren 1ean argitaratu zuen Dignos Books-ek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Guy-Stéphan

**Marie Guy-Stéphan**, edo ***madame Guy-Stéphan***, edo **Guy** hutsean, jaiotzaz **Marie-Antoinette Guy-Stéphan**, (Paris, Frantzia, 1818ko azaroaren 18a - ib., 1873ko abuztuaren 20a) frantziar dantzaria izan zen. 1851tik 1851ra Espainiako antzokietan arrakasta izan zuen. Madrilgo Zirkuko Antzokian arrakasta apoteosikoak lortu zituen, eta Espainiako Isabel II.a erreginak edo Salamanca markesak oso txalotu zuten.

## Biografia 
Parisko Operako koruetan egin zuen debuta, eta, ondoren, Bordeleko Antzoki Handiko baletean. 1843an iritsi zen Madrilera, 25 urterekin, Zirkoko Antzokian.

Bere hasierako urratsak balet klasikokoak izan ziren, *El lago de las hadas* bezalako lanen egokitzapenetan. Baina Espainian Espainiako dantzez arduratu zen, eta bola-eskolako dantza-pausoak eta kriskitinak jotzen ikasi zuen. Andaluziako dantzari onenak berdintzen zuen maisutza lortu zuen.

## Erretratuak 
Marie Guy-Stéphan dantzan irudikatzen duten litografia eta grabatu ugari daude. Adibidez, britainiar kromolitografia bat, 1842ko irailean datatua, krakoviar pauso bat markatzen duena.

Madrilgo La Ilustración aldizkarian, 1850eko martxoaren 23an, "*Madama Guy Stephan* en el baile "La Aurora" grabatu bat argitaratu zen, eskuineko oinaren puntaren gainean oreka-egoeran. Testuan hauxe esaten zen: *"... lamina bat, Guy Stephan dantzari dotoreari eskainia, Zirkuko agertokia berriro zapaldu duena, hainbestetan eta hainbestet arrakasta izan zuen oholtzan."*

Kriskitinak dituen dantzari baten dagerrotipoaren erretratu bikaina ere badago, 1850. urtearen inguruan, eta Marie Guy-Stéphani dagokiona, seguruenik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Marie Guy-Stephan 1842.png|Marie Guy-Stephan "Inauterietako gau bat"-eko "Krakovia" dantzatzen, Londres 1842
Fitxategi:Guy-Stephan by Lynch.jpg|Guy "Las Boleras de Cádiz" (Los callejones de Cádiz) lanean, Londresko Su Majestad antzokian, 1843
Fitxategi:Théâtre Lyrique. Mme Guy Stephan, rôle de Katty, dans Le lutin de la vallée (NYPL b12148612-5242521).jpg|Guy dantzan, Luzera osoa, eskuinean, eskuineko oina aurrerantz, ezkerreko besoa altxatuta, eskuak kriskitinei eutsita.1853
Fitxategi:Daguerrotipo de una bailarina de la escuela bolera, hacia 1850, SB-0001 P.jpg|Bola-dantzari baten dagerrotipoaren erretratua, kriskitinekin, 1850 inguruan. *Guy* izan zitekeen (**Marie Guy-Stéphan**), Madrilgo Circo antzokian. IPCEren fototeka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heckler & Koch G36

**Heckler & Koch G36 (Gewehr 36)** 5,56 × 45 mm-ko eraso fusil bat da, 1990eko hamarkadaren hasieran Heckler & Koch arma fabrikatzaile alemaniarrek diseinatutako 7,62 × 51 mm-ko G3 gudu-fusilaren ordezko gisa. 1997an onartu zen *Bundeswehr*-ekin zerbitzuan, G3 ordezkatuz. Harrezkero, esportazio ezaguna ere izan da, eta G36k zerbitzu aktiboa izan du hainbat herrialdetako militar eta polizia unitateetan, Alemania, Espainia eta Erresuma Batua barne. G36 gasarekin funtzionatzen du eta 30 biribildutako kutxa desmuntagarriko aldizkari batetik edo 100 biribileko C-Mag danbor aldizkaritik elikatzen da.

2012an, G36-k zehaztasun arazo larriak zituela aurkitu zen arma gehiegi berotu zenean, eta horrek ordezko baten bilaketa bultzatu zuen. 2017an, *Bundeswehr*-*k Sistema Sturmgewehr Bundeswehr* jarri zuen martxan, G36-ren ordezko bat aurkitzeko programa. Jarritako armak Heckler & Koch HK416, Heckler & Koch HK433 eta Haenel MK 556 izan ziren. HK416A8 irabazle gisa hautatu zuten 2022an zerbitzu-fusil berria izateko.

## Kanpo estekak
Henrike Mecklenburg-Schweringoa

**Henrike Mecklenburg-Schweringoa** (; ; Schwerin, 1876ko apirilaren 19a – Kneuterdijk jauregia, Haga, 1934ko uztailaren 3a) Herbehereetako printze ezkontidea izan zen 1901tik hil zen arte.

Frederiko Frantzisko II.a Mecklenburg-Schweringo duke handiaren eta Maria Schwarzburg-Rudolstadtekoa printzesaren seme gazteena izan zen. 

1901eko otsailean Gilemina I.a Herbehereetakoa erreginarekin ezkondu zen eta Herbehereetako printze titulua jaso zuen. Biek alaba bakarra izan zuten, Juliana I.a erregina. Henrikek hainbat harreman izan zituen ezkontzaz kanpo, eta Pim Lier izeneko seme bat izan zuen, eskuin muturreko politikaria.

1928ko Udako Olinpiar Jokoak inauguratu zituen Amsterdamen.
Dolors Comas

'''Maria Dolors Comas d'Argemir i Zendra''' (Bartzelona, 1951ko abuztuaren 10a) kataluniar politikaria eta antropologoa da, Kataluniako Parlamentuko diputatua VI. eta VII. legegintzaldietan. Irakasle jardun du Rovira i Virgili Unibertsitatean.

## Biografia 
Filosofia eta letretako lizentziaduna eta gizarte-antropologiako doktorea Bartzelonako Unibertsitatean. Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolan (EHESS) eta Parisko Gizarte Antropologiako Laborategian ikasi du. Rovira i Virgili Unibertsitateko gizarte eta kultur antropologiako katedraduna da, Tarragonako Udaleko zinegotzia (1995-2003) eta Iniciativas per Catalunya - Verds-en diputatua 1999tik 2007ra. Diputatu gisa, Síndic de Greugesko Batzordeko buru izan da, Gizarte Politikarako Batzordearen eta Ràdio i Televisión-eko Kataluniako Korporazioaren Kontrol Batzordearen bozeramailea izan da. Immigrazio Batzordean ere parte hartu du, eta Kataluniako Estatutaren (2006) idazketa-ponentziako kide izan da. 2006 eta 2012 bitartean, Consell de l'Audiovisual de Catalunyako kidea izan da. 2014az geroztik, Nous Horitzons Fundazioko lehendakaria da.

## Lanak 
* *Trabajo, género y cultura(Icaria, 1995) *
* *Antropología económica* (Anagrama, 1998)
* *Los límites de la globalización* (Anagrama, 2002)
* *Andorra, una economía de frontera* (Pagès, 2002)
* *Dones, les altres polítiques* (Fundació Nous Horitzons, 2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Zaintzan, produktibitatea handitzea arretaren kalitatearen aurka doa Berria, 2022.04.17

* Rovira i Virgili Unibertsitatearen orria
* Kolaborazioak egunerokoan
* Dialnet-eko orria
Baipasa

alt=Olaia Urtiaga|thumb|Olaia Urtiaga
***Baipasa*** Euskadi Irratian ematen den irratsaio bat da. Olaia Urtiagak zuzentzen du saio hau 16:00etatik 19:00etara, astelehenetik ostiralera. Arratsaldero munduko aktualitatea jarraitzeko bidea ematen du irratsaioak,entretenimendutik informaziorako by-passa eginez. 2020ko urtarrilaren 7an eman zen lehen aldiz.

## *Izenaren jatorria* 
*Irratsaioaren izena Bypass* hitzetik dator, berria da; 2019an onartu zuen Euskaltzaindiak. Euskaraz idaztea pentsatu zuten baina, nolabait, «bai, pasa gure saiora» esateko. 

## Aurkezleak
*Olaia Urtiaga
*Lierni Ibargutxi

## Taldekideak 
Hauek izan ziren hasierako taldeko partaideak: Maider Segurola, Tere Beloki, Juanjo Sanmiguel, Xiker Esnal eta Unai Iradi kazetariak eta Xabier Iraola eta Xanti Gurrutxaga soinu teknikariak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskadi Irratia
* Eitb
* Irrati-telebista publiko
* Bypass (filma)

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Powwow

thumb|Pow-Wow Wendake, Kanada
**Powwow**, **pow wow** edo **pow-wow** bat Ipar Amerikako herri indigenen bilera da. "Lider espirituala" esan nahi duen narragansett *powwaw* ahotsetik dator terminoa. Powwow modernoa berariazko ekitaldi bat da, non bertako amerikarrak beren kultura abesteko, dantzatzeko, sozializatzeko eta ohoratzeko biltzen diren. Oro har, dantza-lehiaketa bat izaten da, eta sari ekonomiko garrantzitsuak ematen ditu. Powwowek 6 ordutik 3 egunera bitarteko iraupena dute. Kasu berezietan, powwowek astebete iraun dezakete.

Amerikako tribuen edozein bilera deskribatzeko ere erabili izan da terminoa, eta maiz entzun daiteke western filmetan. Ofizialen kontseilu militarrez hitz egiteko ere erabiltzen da, baina zenbaitek uste du ez dela errespetatzen bertako kultura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ida McKinley

**Ida Saxton McKinley** (Canton, Ohio, 1847ko ekainaren 8a - *ibidem*, 1907ko maiatzaren 26a) William McKinley, Estatu Batuetako presidentearen emaztea izan zen, 1897 eta 1901 bitartean Lehen Dama izanik.

Ida Saxton William McKinleyrekin ezkondu zen 1871n. Bi alaben heriotzatik ez zen osatu neskatoak zirenean, eta osasun ahula izan zuen bizitza osoan. 1901ean bere senarra hil ondoren, hilobia bisitatu zuen egunero.
Amaia Ezpeldoi

**Amaia Ezpeldoi** Itxaro Bordak sortutako fikziozko pertsonaia bat da, detektibe bat. Pertsonaia lehen aldiz 1994. urtean argiratutako *Bakean utzi arte* liburuan agertu zen, eta harrezkero hiru hamarkadatan, Bordaren sei eleberritan eta hamar bat ipuinetan agertu izan da. 2021eko *Euri zitalari esker* nobela, pertsonaiaren azkena izango zela adierazi zuen egileak.

Iratxe Retolaza kritikariaren iritziz, "Ezpeldoiren eleberriek hainbat azpi-genero literarioren parodia egiten dute, azpi-genero horiek gobernatzen dituzten kodeak urratu". Detektibe-kide gizonezko askoren joera eta jarrera oso antzerakoak baditu ere (edatea atsegin du, bakarrik eta lotura afektiborik gabe bizi da, maitaleei ez die fideltasunik gordetzen), bere izaera emakumezko eta lesbianak urraketa hori iradokitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Carbonell Martikorena

**Alejandro Carbonell Martikorena** (Zumarraga, Gipuzkoa, 2001eko martxoaren 13a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin atzelari moduan jokatzen du. Errealaren harrobian hezia 2013tik, seniorretan Berion eta Sansen jokatu zuen. 2024ko udan Lehen Federazioan jokatuko zuen Amorebietak fitxatu zuen. Maila galdu eta gero, talde zornotzarrak ez zuen bere kontratua berritu.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aqua (musika taldea)

**Aqua** Danimarkako Euro-Pop musika taldea da, 1997ko hit bategatik ezaguna batez ere: "Barbie Girl" zeinak sekulako arrakasta lortu zuen urte hartan.

Taldea 1989an sortu zen Joyspeed izenarekin, eta lortu zuen nazioarteko arrakasta 1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000ko hasieran. Taldeak hiru album kaleratu zituen: *Aquarium* 1997an, *Aquarius* 2000n eta *Megalomania* 2011n. Taldeak 33 milioi album eta single saldu zituen 2020an bitartean, eta horrek ordura arteko musika-talde daniar arrakastatsuena bihurtzen du.

Taldeko kideak René Dif eta Lene Nystrøm, kantariak dira, Søren Rasted teklatuekin eta Claus Norreen gitarrista. Banatzean, Nystrøm-ek, Dif-ek eta Rasted-ek arrakasta lortu zuten bakarlari gisa. Nystrømena da ahotsa Barbie Girl ezagunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Barbie Girl*, taldearen hit nagusiaren bideoa.
Migas à la Alentejana

thumb

**Migas à la Alentejana** Portugalgo gastronomian Alentejo eskualdeko plater ezagunenetako bat da Açorda errezetarekin batera. Plater honen oinarria ogia da, Alentejo eskualdea  zereal produktorea izana da eta bertako errezeta ugarik ogia dute oinarri. Ogiarekin batera txerri haragia da bere osagai nagusietakoa.  Plater kaloriko da eta Udazken neguko platera dela  esaten da. Extremadurako ogi mamien antzekoa da.
Eusko Ikaskuntza-Donibane Lohizuneko Musika Saria

**Eusko Ikaskuntza-Donibane Lohizuneko Musika Saria** musika lan bat obratu duenari ematen zaio. Eusko Ikaskuntzak eta Donibane Lohizuneko hiriak ematen dute.

Urtero bi sari esleitzen dira: 

* **Ohorezko saria**: helburua bere ibilbidean zehar musika eta kultura ezagutzen eta defendatzen lagundu duen pertsonalitate edo pertsona talde baten ibilbide eredugarria saritzea da.
* **Gazte saria**: pertsona edo talde gazte baten ibilbidea baloratzea du helburu, eta musikaren inguruan egiten dituzten edo duen lanekin jarraitzeko aukera ematea.

## Sarituak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Lekuona saria
* Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria
* ENE saria (Euskararen Nazioarteko Eguna)
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria
* Txiotesia lehiaketa
* Ikergazte

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Juana la Macarrona

**Juana la Macarrona**, jaiotzaz **Juana Vargas de las Heras** (Jerez de la Frontera, Cádiz, 1870ko maiatzaren 5a—Sevilla, 1947ko apirilaren 13a) cadiztar flamenko-dantzari ijitoa izan zen, Tío Juan Macarrónen eta Tío Vicente Macarrón-en ondorengoa.

## Biografia 
Gurasoak Ramona de las Heras flamenko-kantaria eta Juan de Vargas gitarra-jolea ziren. 

## Dantzari ibilbidea 
Zortzi urte eskas zituela, Sevillako *La Escalerilla* kafetegian lan egiteko kontratatu zuten; hantxe aurkitu zuen, Fernando Ortegak (el Cone) eta kontratu bat lortu zion Café de las Siete Revueltas malagarrean. Bi urte eman zituen han Bartzelonara lanera joan aurretik. Sevillara 16 urterekin itzuli zen, eta Silverio kafetegian kontratatu zuten, eta gero Burrero-n, Fernanda Antúnez eta La Mejoranarekin batera. Arrakasta horiei esker Madrilen, Rius Lizeoan eta Atotxako kaleko Romero Kafean kontratatu zuten. Sevillako Burrero-ra itzuli zen, baina orduan ezaguna zen Espainia osoan, baita kanpoan ere, besteak beste  Frantzian eta Alemanian. *Fernando el de Trianak hauxe esan zuen berari buruz*: *"Hori da orain dela urte asko flamenko-dantzan nagusi izan zena, Jainkoak behar adina eman baitzion hala izan zedin: ijito-aurpegia, eskultura-irudia, gorputzaren malgutasuna, grazia mugimenduetan eta inguruketetan, imitatu ezin direnak. Manilako mantoiarekin eta isatsa bezalakao mantarekin dantzan ateratzen denean eta gira-bira batzuen ondoren geldialdi irmoa egiten duenean, bere bataren isatsa atzean geratzen da lerro zuzen matematikoan; Eta falseta horren urratsetan bira azkar bat eman behar duenean, geldialdi irmoarekin, hankak mantalaren isatsean gelditzen dira leunki, idulki finaren gainean jarritako eskultura eder baten antzera.Mundu osoan ezagun egin zen, eta flamenkoaren erregina handienetakotzat hartu zen, eta bereziki ezaguna besoen mugimendu delikatuagatik."*  1926an, hirurogei urte zituela, honelaxe gogoratzen zuen bere bizitza kafetegietan:*"...Izan ere, brontzezkoak izan diren hanka hauek alanbrezkoak dira. Astebete parranda egiten, dantzan, kantatzen eta edaten ematen zuen Makarrona hura historiara pasatu zen. Tamalgarria, seme!".*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1946an, hil baino urtebete lehenago, ongintzako omenaldia egin zioten Sevillako San Fernando antzokian.
* Bere oroimeneko omenaldien artean, Fernando Higueras arkitekto ospetsuaren "La Macarrona" etxea aipatu behar da, XIX. mendearen amaierako dantzari honen besoen grazia gogorarazten duten hegalkin ikusgarriengatik ezaguna.
* Rocio Juradoren errepertorioko "*Alegrías de la Macarrona*" ere omenaldi gisa har daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa
* Flamenko-aldizkarietako eskaintza
Ander Astralaga

**Ander Astralaga Aranguren** (Berango, Bizkaia, 2004ko martxoaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Bere arreba gaztea Eunate Astralaga futbola atezaina da ere. Athleticen harrobian 4 denboraldi jokatu zituen, baina 2018an Lezama utzi eta Barçara joan zen. 2025eko udan talde bartzelonarrak Granadara bidali zuen lagatua Bigarren mailan jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Erika Martínez

**Erika Martínez** (Jaén, 1979) Granadan bizi den poeta da. Filologia Hispanikoan doktorea da eta Literaturaren Teorian lizentziaduna Granadako Unibertsitatean.

Bere lehen poema liburuak, *Color carne* (Arg. Pre-Textos, 2009), Espainiako Irrati Nazional Gazte Poesia Saria jaso zuen. Bere bigarren poema-liburua, *El falso techo* (Pre-Textos, 2013), Quimera sarian finalista izan zen eta *El Culturaleko* kritikariek urteko bost poema-liburu onenen artean aukeratu zuten. *Lenguaraz* (Arg. Pre-Textos, 2011). Bere azken poema liburua *Chocar con algo* (Ed. Pre-Textos, 2017) Meléndez Valdés II. Poesia Sari Nazionaleko sei finalisten artean egon zen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Color carne* (Valentzia, Arg. Aurretestuak, 2009). https://web.archive.org/web/20110129011413/http://www.pre-textos.com/detalle.asp?id=1181 72 orrialde ISBN ά8191-956-1
* *Lenguaraz* (Valentzia, Arg. Aurretestuak, 2011). 84 orrialde ISBN ά15297-16-1
* *El falso techo* (Valentzia, Ed. Aurretestuak, 2013). 68 orrialde. ISBN ά15576-71-6
* *Chocar con algo* (Valentzia, Ed. Aurretestuak, 2017). 88 orrialde, ISBN ά16906-36-9

### Antologietan 
* *Pensar por lo breve. Aforística española de entresiglos.(1980-2012)*, José Ramón Gonzálezena (Trea, 2013). 344 orrialde, ISBN ά9704-711-1
* ''L'aforisma in Spagna. Tredici scrittori di aforismi contemporanei* Fabrizio Caramagnarena (Turin: Genesi Editrice, 2014). 128 orrialde, ISBN ί88-7414-427-3
* *El canon abierto. Última poesía en español (* (1970-1985), Remedios Sánchez García eta Anthony L. Geist (Madril: Visor, 2015). 498 orrialde, ISBN ά9895-908-6
* *Todo es poesía en Granada. Panorama poético* *(2000-2015).* José Martín de Vayas (antologoa). Granada: Esdrújula Ediciones, 2015. ISBN ά16485-14-7.
* *Bajo el signo de Atenea: diez aforistas de hoy'', Manuel Neilarena (Sevilla: Renacimiento, 2017). 248 orrialde, ISBN ά1698-148-9

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erika Martínezen webgunea
Kaxmir (margolana)

***Kaxmir*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da. Mihise gaineko olioz egina, 1908 inguruan bukatu zuen. Bilduma pribatu batean dago. 

## Deskribapena 
Margolanak Reine Ormond Sargenten iloba erakusten du, kaxmirrezko mantoi exotiko batean bilduta, zazpi pose ezberdinetan aldi berean. Reinek 11 urte inguru zituen. Sargentek Italiako Alpeetan oporretan margotu zuen. Estiloa nahiko desberdina den arren, mugimendu baten ondoz ondoko uneen irudikapenak Marcel Duchampen *Nu descendant un escalier n° 2* obraren antza du. 1912ko lan horretan Duchampek emakume bat eskailera bat jaisten une desberdinetan erakusten du.

Margolanaren neurriak 71,1 x 109,2 zentimetro dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakume egiptoarra belarritakoekin

***Emakume egiptoarra belarritakoekin*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XIX. mende amaierako margolana da. Mihise gaineko olioz egina, lanak emakume egiptoar baten erretratua jasotzen du. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

Sargentek 1890ean bidaia bat egin zuen Egipto, Grezia eta Turkiara, artearen bidez mendebaldeko erlijioaren jatorria aztertzeko proiektu baten barruan. Koadro hau eta bere parekoa ere, *Egiptoko emakumea*, bilduma berean daude, eta biak bidaian egindakoen artekoan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vietnamgo Beteranoen Memoriala

**Vietnamgo Beteranoen Memoriala**, ingelesez ***Vietnam Veterans Memorial***, Vietnamgo Gerran borrokatu ziren soldadu estatubatuarren omenezko monumentua da. Washington D.C.ko National Mall delakoan dago, Washington Monumentuaren eta Lincolnen Memorialaren artean kokatua.

## Ezaugarriak eta historia 
Granito beltzeko horma bat da funtsean, Vietnamgo Gerran hildako 57.939 soldaduren izenak dituena. Monumentua 1982ko urriaren amaieran osatu zen eta 1982ko azaroan inauguratu.

Maya Lin diseinatzaileak proiektatu zuen monumentua da. 1981ean, 21 urte zituela eta oraindik ere graduatu aurreko ikaslea zela, Linek diseinu publikoko lehiaketa handia irabazi zuen Vietnamgo Beteranoen Monumentua diseinatzeko (1.422 lan aurkeztu ziren).

Diseinu irabazlea eztabaidagarria izan zen hasieran, zenbait arrazoirengatik: diseinu minimalista, esperientzia profesionalik eza eta egilea jatorriz asiar etnia batekoa zela ere leporatu zitzaion. Idazle baten arabera. Kritika batzuk bizirik atera ziren beteranoen izenak baztertzearen aurka agertu ziren; beste batzuk, berriz, granitoaren itxura ilunaz kexatu ziren, Vietnamgo gerrarekiko jarrera negatiboa adierazten zuela argudiatuz. Lin-ek bere diseinua defendatu zuen AEBko Kongresuaren aurrean, eta konpromiso bat erdietsi zen geroago: *Hiru soldaduak* izeneko soldadu-talde baten brontzezko irudikapena eta bandera estatubatuar bat gehitu ziren Linen diseinuaren ondoan jartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frango piri-piri

**Frango piri-piri** Portugalgo oilasko errezeta ezaguna da. Oilaskoa  piri-piri saltsa minarekin erretzen da. Patata frijitu eta entsaladarekien zerbitzatu ohi da, naiz eta Portugalgo iparraldean arrozarekin ere zerbitzatzen duten. Portugaldarrak Mozanbiketik  piri-piri pipermina ekarri zuten eta  piper honen izena duen saltsa prestatzen hasi ziren. Gaur egun saltsa hau oso ezaguna da Portugal osoan eta bere kolonia izan diren herrialdeetan ere.
Padre Sebastiano

***Padre Sebastiano*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da. Mihise gaineko olioz egina, 1904-1906 artean bukatu zuen. Bilduma pribatu batean dago. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

## Deskribapena 
Margolanak Aita Sebastiano irudikatzen du, artistak Giomein, Italiako Alpeetako herri batean, ezagutu zuen apaiz italiarra. Protagonistak interes handia zuen botanikan, hortik ikusten diren mendiko loreak.

Margolanaren neurriak 56.5 x 71.1  zentimetro dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meia-desfeita de grão

thumb
**Meia-desfeita de grão**, Portugalgo gastronomian ezaguna den txitxirio eta bakailao entsalada da.

Bakailao eta garbantzu entsalada hau tipula, baratxuria, olioa, perrexila eta ozpinarekin ontzen da. Arrautza eta patata egosiak ere eraman ditzake.
Oso azkar prestatzen den entsalada da,  Lisboako platera kontsideratzen da naiz eta Portugalgo  iparraldean eta Beiras inguruan oso ezaguna den.

## Kanpo estekak
Tirolgo etxe baten barruan

***Tirolgo etxe baten barruan*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da. Mihise gaineko olioz egina, 1915ean bukatu zuen. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

## Deskribapena 
Ziurrenik Tiroleko Sankt Lorenzen margotu zen baserri bihurtutako gaztelu zahar batean. Nekazari familia bat irudikatzen du, eguerdiko bazkarian, erlijio-objektuz betetako hondo baten aurrean. Nolabait familia erlijioaren menpe erakusten zaigu.

Margolanaren neurriak 71.4 x 56 zentimetro dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ;Margolanaren fitxa Metropolitan Museum of Arten webgunean.
Virgil Earp

**Virgil Walter Earp** (Hartford, Kentucky, 1843ko uztailaren 18a - Goldfield, Nevada, 1905eko urriaren 19a) Mendebalde Urruneko estatubatuar marshalla izan zen.

1881ean Tombstoneko marshalla zen eta Wyatt eta Morgan bere anaia txikiek eta Doc Holliday osatutako taldea zuzendu zuen, O.K. Corraleko tiroketan. Ike Clantonek hilketa leporatu zien Earpetarrei, baina absolbitu egin zituzten.

Urte hartako abenduan Virgilek hiru tiro jaso zituen bizkarretik eta ezkerreko besoa txikituta geratu zen. Detektibe pribatua, Coltongo sheriffa eta meatzaria ere izan zen.
MIRA (eraikina)

**MIRA** (jatorriz **Folsom** **Bay Tower** izendatua) 129 metro garai den etxeorratza da, 39 solairukoa, Spear Streeten eraikia, San Frantziskon (Kalifornia). Etxebizitzetarako eraiki zen.  

Jeanne Gang arkitektoak eta Studio Gang bere bulegoak egin zuten etxeorratzaren diseinu ondulatua.

2019ko abenduan, Curbed aldizkariak aurreko hamarkadako San Frantziskoko badiako eskualdeko 10 eraikin garrantzitsuenen zerrenda batean sartu zuen.

2018ko urrian, eraikinean salgai jarritako 392 etxebizitzetako lehen 32ak saldu ziren milioi bat dolar inguruko prezioetan. Goiko solairutekoak 3 milioiraino iritsi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakume arabiarra (akuarela)

***Emakume arabiarra*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da, 1905-1906 artean egina. Akuarelaz egina, lanak emakume arabiar baten erretratua jasotzen du. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

## Historia 
John Singer Sargent margolari estatubatuar ospetsuak  bere bizitzan zehar Ekialde Hurbilera bi bidaia nabarmen egin zituen; lehenengo bidaia Greziara, Egiptora eta Turkiara izan zen 1890ean; bigarrena, berriz, Siria eta Palestinako otomandar probintzietara 1905ean egin zuen. Bidaia hauek Sargenti hainbat artelan sortzera bultzatu zioten.

## Deskribapena 
Arab Woman Sargentek ekoiztu zuen Ekialde Hurbilean egindako bidaietako batean. Irudiak, akuarelaz eta gouachez egina, ehundutako paper zurian. Emakume musulman estali bat irudikatzen du niqāb zuria jantzita. Sargentek koadroan utzitako inskripzio baten arabera, obra osatu gabe dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feijoada à transmontana

Portugalgo gastronomiako ohiko errezeta da. Plater honen osagai nagusiak babarrunak (gorriak edo pintoak), aza eta txerrikiak ( saiheski, lukainka, urdaiazpiko, hirugihar, urdai, odolki..) dira. Hauetaz aparte, tipula, baratxuria, azenarioa eta ontzeko kuminoa, piperbeltza, iltzea, piper gorri lehorra...besteak beste erabiltzen dira.Portugalgo iparraldeko Candedo, Vihais eta Trás-os-Montes inguruetan du jatorria. *Domingo Gordo* (ihauterien aurreko igandea) jaiarekin batera jateko ohitura duten platera da. Normalean arroz zuria izaten du hornigai.

## Kanpo estekak
Ermitaua (margolana)

***Ermitaua*** (), baita *Il Solitario* ere, John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da, 1908an egina. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

## Historia 
John Singer Sargent margolari estatubatuar ospetsuak Italiako Alpeetan, Aosta Haranean oporretan margotu zuen. 

## Deskribapena 
Eguzkiaren argia islatzeko pintzelkada lodiak erabiltzen ditu, hostotzak, ermitauak eta bi oreinek bahetutako basoan eroriz.

Basamortuan San Jeronimoren irudikapen tradizionalekin antzekotasuna izan arren, Sargentek Metropolitanoko zuzendariari zera idatzi zion: "Nahiko nuke beste hitz sinple bat egotea, ermitaua ez dena, berarekin oso kristau loturarik ekarriko ez lukeena, eta lasaitasuna eta panteismoa iradokiko lituzkeena".

Margolanaren neurriak 95.9 x 96.5 zentimetro dira. Singerrek olio mihise gaineko teknika erabili zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Ramon Elortza

**Jose Ramon Elortza Beitia** (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1963ko azaroaren 18a) gipuzkoar bertsolaria da.

## Ibilbidea 
1980. hamarkadan hasi zen bertsotan eta 1988an Osinalde saria irabazi zuen. 1989an eta 1993an Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte eta 1995ean Gipuzkoako Txapelketako finalean sartu zen. Zortzigarren egin zuen.

## Bertsolari txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** parte hartzeak (2): 1989, 1993
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** finalista (1): 1995
* Sariak:
** Osinalde saria (1): 1988

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Xabier Zeberio Zubeldia

**Xabier Zeberio Zubeldia**, ezizenez **"Zeberio I.a"** (Itsasondo, Gipuzkoa, 1949) gipuzkoar bertsolari ohia da.

## Ibilbidea 
Hogei urte ingurukin hasi en bertsotan taberna giroan. Lehenengo plaza Itsasondon bertan izan zuen 17 bertsolariren artean eta bigarren saria jaso zuen. 1970. hamarkadan bertso sari bi irabazi zituen, Osinalde saria eta Orixe saria. Garai berriko aurreneko Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte.

## Bertsolari txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** parte hartzeak (3): 1980, 1982, 1986
* Sariak:
** Osinalde saria (1): 1974
** Orixe saria (1): 1975

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Yabar

**Maider Yabar** (Donostia, Gipuzkoa, 1977ko ekainaren 6a - ) euskal trapezista  zinema eta telebistako aktorea da, eta zeinu hizkuntza interpretea ere bai.

## Biografia 
1998an *Sí, quiero...* filmean egin zuen debuta eta ondoren Antzerkian aritu zen batez ere. 2003an Martin telesaileko atal batean agertu zen.

Bere bizimodua ordea zirkuan zentraturik dauka, trapezista lanean hain zuzen ere. 2010ean *Buruz Behera* zirku eta antzerki konpainia sortu zuen eta aurrez *Azulkillas* kale antzerki konpainiaren sorreran ere hartu zuen parte.

## Filmografia 
### Zineman 
* *Sí, quiero...* (1998)
### Telebistan 
* *Martin* (2003) - atal bakarra

## Antzerkia 
Hauek dira Maider Yabarrek zirku antzerkian egindako lanak:
* *Aitarekin jolasean* (1998, Ttanttaka)
* *Sinvergüenzas* (2000-2002, Vaivén)
* *Sketch teatral Gaztetxulo* (2001, Tentazioa)
* *Encubando la luna* (2005, Azulkillas)
* *Historias de un baúl* (2007, Azulkillas)
* *Tacones al aire* (2010, Buruz Behera)
* *Garabato* (2011, Buluka)
* *Las dos caras de la Luna* (2011, Hika)
* *Soy ellas / Haiek naiz* (, Rojo Telón)
Sariak:

* 2000: *Sinvergüenzas* lanagatik Euskal Aktoreen Elkartearen izendapena 
* 2001: *Sinvergüenzas* lanagatik Donostia saria
* 2005: *Encubando la luna* lanagatik Leioako Off jaialdian
* 2006: Golfes Circ de la Fira de Circ de Trapezi jaialdiko lehen saria (Vilanova i la Geltru)
* 2007: *Historias de un baúl* lanagatik Muestra de Teatro de Calle de Palencia jaialdian lehen saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maider Yabarren webgune ofiziala
Igerileku alpetarra

***Igerileku alpetarra*** (), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da. Mihise gaineko olioz egina, 1907an bukatu zuen. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

## Deskribapena 
Sargentek Ipar Italiako Aostako Haranaren Purtud herrixka txikian ostatu hartuta egin zuen Alpetar erreka txiki baten paisaia da lana. Margolan honetan, artista harkaitz eta hosto ertz baten artean zegoen eguzki argiaren eragina hurbiletik jasotzen saiatu zen.

Margolanaren neurriak 69.9 x 96.5 zentimetro dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ;Margolanaren fitxa Metropolitan Museum of Arten webgunean.
Bolskan

[thumb|Zilarrezko [Denario|denarioa, Bolskanen egina.]]
[thumb|Zilarrezko [Denario|denarioa, Oscanen egina.]]
**Bolskan** Iberiar Penintsulako *suessetanien* lurraldeko hiri bat zen, eta haien hiriburua ikerlari batzuen aburuz, Ebro ibaitik 65 km iparraldera, eta Iberiar Penintsulako Huesca hiri modernoaren gainean dagoena.

Terentius Varro C. *pretore* erromatarrak suntsitu zuen Vescetani herriaren lurraldea K.a. 179. urtean, eta iberiar hiria berriz eraiki zuen Osca izen berriarekin.

Bolskan ezaguna da bere txanpon ugari zaharrengatik.  Alde ganbilean gizon bizardun baten burua ageri dai, eskuinera begiratzen, eta alde ahurrean, zaldun bat lantzarekin eta  hiriaren izena.
erdian|thumb|120x120px|*BON* testua, txanponaren aurkian dago.  
erdian|thumb|*Bolskan* legenda ifrentzuan dago.

Aurrealdean BON hizkiak ageri dira. Aurrealdeko *BON* testu hau, baskoien lurraldeetatik kanpo, suessetanien bi txanpon-etxeetan aurki daiteke, Bolskan eta Sessars-eko txanpon-etxeen denarioetan, alegia. Numantziako setioa egon zen aztarnen artean hiriaren txanpon asko aurkitu dira, bertakoak erromatarren alde Numantziaren aurka borrokatu zirelako seinale.

Esan ohi zen hiria, Estrabon edo Ptolomeo bezalako autore zaharren arabera, Iberiar Penintsulako ilergeteen herrikoa zela. Azken urteetan, ordea, indarra hartu du tesiak, Plinio Zaharra autore klasikoaren testuetatik eta testigantza arkeologiko eta numismatikoetatik abiatuta, suessetanien herriarekin lotzen duena. Haiek hitz egiten zuten hizkuntza ez zen indoeuroparra, baizik eta iberiarra ikertzaile batzue ustez eta antzinako euskal hizkuntza bat —akitaniera edo baskoien hizkuntzaren familiakoa-—, latinetik oso desberdina zena. Ppenintsulako barnealdeko zelta edo zeltak bezala, latina indoeuropar hizkuntzen familiakoa zen. Erromatarren aurreko hizkuntza hartatik dator, seguruenik, hiriko ibaiaren izen Isuela.

Bolskanen txanponak K.a. 37tik aurrera aldatu ziren, hiria Osca gisa birfundatu zenean. Une horretatik aitzinera, aurkian edo aurrealdean, OSCA inskripzio latinoa erakusten du eta ifrentzu edo atzealdeaan, DOM. COS ITER. IMP.  Bolskan eta Osca hirien txanponak Britainiar Museoko iberiar txanpon-bildumen barruan daude

## Gaur egun 
*Revista de arqueología del Instituto de Estudios Altoaragoneses, arkeologiari buruzko* aldizkari akademikoak Bolskan izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elektroi-hodei

**Elektroi-hodei** erabiltzen da atomoen nukleoaren inguruan elektroiak ibilbide jakineko orbita zehatzetan ez baizik espazioan probabilitate-funtzio baten arabera 'hedaturik' daudela adierazteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Orbital atomiko

## Kanpo estekak
Kate-polimerizazio

**Kate-polimerizazio** esaten zaie adizio-erreakzio baten bidezko erreakziobidea duten polimerizazioei. Erreakzioa lotura bikoitz batean gertatzen da. Lehen urratsean lotura bikoitza apurtu egiten da hasarazlearen, erradiazio baten edo beroaren eraginez. Segidan, zabalik dagoen lotura bikoitz horrek beste monomero baten loturari eraso egingo dio, eta horrela sortutako espezieak beste monomero bati,... Kate baten antzera 'begiak' eransten jarraituko du gero luzeagoa eginez. . Azkenik kateak hazteari utziko dio.

Kate-polimerizazioetan hiru erreakzio-mota jazotzen dira aldi berean:

* Hastea. Espezie aktiboa eratzen da hasarazlearen eraginez.
* Hedatzea. Mutur aktiboak monomeroa eransteari ekiten dio polimeroa osatuz
* Amaitzea. Mutur aktiboa desaktibatu egiten da, normalean hazten ari diren bi	polimeroen elkarrekiko erreakzioaz, hedatzea eta katea luzatzea amaitzen delarik.

Polimero arrunt asko sintetizatzen dira kate-polimerizazioari jarraituz, esaterako, polietilenoa, polipropilenoa, poli(binil kloruro)a, poli(metil metakrilato)a, poli(binil azetato)a eta poliakrilonitriloa.

## Polimerizazio-motak 
Gorago esan bezala, polimerizazioa monomeroaren lotura bikoitza apurtzearekin hasten da. Lotura hau homolitikoki edo heterolitikoki apur daiteke. Homolitikoki apurtzen bada, mutur aktiboa erradikal bat izango da. Heterolitikoki apurtzen bada, mutur aktiboa ioia izango da, anioia zein katioia. Lehenengoan erradikal-polimerizazioa izango dugu, eta bigarrenean ionikoa, hau anionikoa eta kationikoa izan daitekeelarik. Horrela, erradikal-polimerizazioak eta ioi-polimerizazioak izango ditugu.

Kate-transferentzia gertatzeko beste aukera bat ere badago. Kasu horretan transferentzia beste polimero batekin gertatzen da eta ondorioa kate adarkatuak izaten dira.

## Etapa-polimerizazioa *vs* kate-polimerizazioa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Polimerizazio
* Ioi-polimerizazio
* Anioi-poliomerizazio
* Katioi-polimerizazio
* Erradikal-polimerizazio
* Koordinazio-polimerizazio
* Polimerizazio bizidun

## Kanpo estekak
Landare itsutasun

[250px|thumb|Argazki honetan [Monarka tximeleta erraz identifikatzen da, baina lorea zein den ez dakigu.]]
**Landare itsutasuna** modu informalean proposatutako isuri kognitibo bat da, eta bere esanahirik zabalenean gizakiak landare-espezieak alde batera uzteko joera da. Honek barne hartzen ditu inguruan ditugun landareak ez antzematea, landareen jarduerak biosfera osoan eta gizakien aferetan duen garrantzia ez aitortzea, landareak animaliekiko gutxiesten direneko ikuspegi filosofikoa edota landareen ezaugarri edo estetika bereziak balioesteko ezintasuna.

## Historia eta ikerketak 
Landare itsutasunaren kontzeptua James Wandersee eta Elisabeth Schussler botanikari eta hezitzaileek azaleratu zuten 1999an, *Preventing Plant Blindness* izeneko argitalpenean. Beren ikerlanean ikusi zuten Estatu Batuetako gazteek gero eta gutxiago zekitela landaren munduari buruz eta ondorioz gero eta gutxiago hartzen zituztela haintzat. Animalien mundua aldiz gustukoago zuten. Louisvilleko Unibertsitateko (Kentucky, AEB) biologoek ‘sintomen’ taula bat egin zuten, landareekiko itsutasuna detektatzen laguntzeko.

## Arrazoiak 
Zientzialari batzuek iradoki dute pertsona batzuek landareak ez antzemateko arrazoia landareak geldi egotea dela. Hainbat ikerketek erakusti dute primateek ere haien antzeko jokabidea duten organismoekiko atxikimendu handiagoa dutela.

Arrazoi kulturalak ere izan daitezke. Gizakia hiritartu den heinean landareekiko interesa galdu egin du. Beste muturrean oihaneko komunitate indigenak daude, haien gizartean landareek balio izugarria dute dela erlijio ikuspegitik, medikuntza aldetik edota mitologia esparruan.

Christine Ro BBCko kazetariaren arabera landare itsutasuna "natura gabeziaren nahastea"-rekin lotuta egon daiteke. Haren ustez botanika lantzeko klaseak eta finantzaketa murrizteak eragin zuzena du horretan.

Bestalde zientzien ikerketan eta hezkuntzan landareen defizita handitu egin da. Botanikarekiko interesa gutxitu egin da eta landare-biologiako ikaskasketek ere jaitsiera nabarmena izan dute azken urteotan. Sendabelarren ekoizpenean eta nekazaritzaren aurrerapenetan nabaritu da etorkizunean.

## Kontzeptuaren inguruko eztabaida 
Hainbat zientzilarik landare itsutasunaren kontzeptuak zabalagoa izan behar duela deritzo, izan ere bizkarrezurrik eta gizakien antzeko begirik ez diuten animaliak ere antzerako itsutasuna pairatzen baitute. Ikusi da intsektuen eta gainerako ornogabeen inguruko ikasketak ere asko gutxitu direla hezkuntza mailan eta multimedia edukietan.

Badira itsutasuna negatiboki erabiltzearekin ados ez dauden adituak ere eta haiek *Plant Awareness Disparity* (Landareekiko Kontzientzia Gabezia) hobesten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
QSound

**QSound**, QSound Labs-en hiru dimentsioko (3D) soinua prozesatzeko algoritmo baten jatorrizko izena da. Algoritmo horrek hainbat iturri monofonikotako 3Dko audio-efektuak sortzen ditu, eta irteerak batzen ditu bi kanaletara eramanaz, ohiko bozgorailu estereotan erreproduzitzeko.

QSoundi, geroago, *Q1* izena eman zioten, entzungailuetarako 3D posizio-algoritmo bat, *Q2*, jokoan sartu ondoren. Zenbait bozgorailuren sistema inguratzailearen euskarria geroago gehitu zitzaionean 3D posizio-prozesuari, QSounden 3Dko audio-prozesua *Q3D* bezala ezaguna egin zen.

Larry Ryckman (zuzendari nagusia), Danny Lowe eta John Leesek sortu zuten. Jimmy Iovine-ek musikako presidenteorde nagusi bezala jorratu zuen eta Shelly Yakusek, berriz, audio ingeniaritzako presidenteorde gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak