Juana Fernández Alonso

**Juana Fernández Alonso** (Meneses de Campos, Palentzia, 1887ko martxoaren 21a – Madril, 1963ko abenduaren 4a) zientzialaria izan zen, Eskola Normaleko irakasle numerarioa izan zen, Zientzia Fisiko-Kimiko eta Naturalen irakaskuntza aktiboko metodoen inplementazioan eta hedapenean aitzindaria. Ikasketa eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordeak (JAE) antolatutako espezializazio-ikastaroetan parte hartu zuen, ospe handiko irakasleek emandakoak, eta biltzar eta topaketa askotan parte hartu zuen. 

## Bizitza 
### Prestakuntza akademikoa 
Juana Fernández Alonso Palentziako Meneses de Campos herrian jaio zen 1887an eta Madrilen hil zen 1963an. Bere gurasoak, Constantino Fernández eta Atanasia Alonso –Meneses de Campos herrikoa–, Madrilen bizi ziren, eta bertako Eskola Normal Zentralean jarraitu zituen Oinarrizko Lehen Hezkuntzako Maistra (1902-1904) eta Goi Mailako Lehen Hezkuntzako maistra (1904-1906) ikasketak, 1907 urteko apirilaren 19an Goi Mailako Irakaskuntzako Maistra titulua jaso zuelarik. Ikasketa horiek Madrilgo Ateneoak 1900 eta 1904 bitartean antolatutako Takigrafia eta Mekanografia ikastaroekin uztartu zituen. 1909 urteko apirilaren 28an, Villarejo de Fuentesen (Cuenca) maistra izateko lehen mailako oposaketak egin ostean, maistra izendatu zuten.

Ikasketak sakondu gura zituenez, Irakasleen Goi Mailako Eskolan sartzeko azterketak egin zituen, eta haietan 16. postua lortu zuen Zientzia Sailean, 1909ko urrian. Lizentzia ofiziala eskatu zuen eta ordezko maistra postua eman zitzaion 1913an ikasketak bukatu arte. Orduan, maistra arruntaren titulua lortu zuen, eta horrek Lehen Hezkuntzako inspektore edo Maistren Eskola Normaleko irakasle lanetan aritzeko gaitasuna eman zion.

Irakasleen Goi Eskolako urteetan, bere espezialitateko prestakuntza-jarduera ugarirekin uztartu zituen ikasketak. Ikasketa eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordeak (JAE) antolatutako ikastaroetara joan zen. Ikastaro horiek honako hauek eman zituzten:

* Antonio de Zulueta Escolano, Zientzietan doktorea eta Natur Zientzien Museo Nazionaleko kontserbatzailea, Biologiako ariketa praktikoak (1911-1913) eta protozooei buruzko azterketak «bere kabuz prestakuntza anatomiko ugari eta mikrografiko batzuk egin ostean», ziurtagirian agertzen den bezala.

* José Rioja Martín, Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Zientzia Fakultateko katedraduna eta Santanderreko Itsas Biologiako Estazioko zuzendaria. Biologia ikasketak eman zituen: parte teorikoa Madrilgo Natur Zientzien Museoan (1913ko urtarrila-ekaina) eta lan praktikoak Santanderreko Itsas Biologiako Estazioan. Lan praktiko horietarako, Juana Fernández Alonsok JAEri pentsio bat eskatu zion, uztail, abuztu eta irailerako eta 1913ko ekainaren 26a eman egin zitzaion, eta «bere lana maiztasun eta aprobetxamendu osoz» egin zuen. Ikastaroan parte hartu zuen emakume bakarra izan zen.

* Francisco Beltrán Bigorrak, Valentziako Unibertsitateko Zientzia Fakultateko Mineralogia eta Botanikako katedradunak, botanikari buruzko ikastaro praktiko bat eman zuen 1913 urtean, Juana Fernández Alonsok «benetako aprobetxamenduarekin» osatu zuena.

* Era berean, Edmundo Lozano irakasleak Museo Pedagogiko Nazionalean 1912-1913 ikasturtean emandako kimikako eskola praktikoetan parte hartu zuen. Gero, Juana Fernández Alonsok haren Fisika, Kimika eta Zientzia Fisiko-Kimikoen eta Naturalen Irakaskuntzari buruzko liburuak gomendatu zizkien bere ikasleei.

Atzerrian ikasketak egiteko JAEren deialdiak jarraitu zituen. 1912 urtean, Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolan 2. kurtsoa eginez, eta «Eskola Koloniei eta Aire Zabaleko Eskolei zegokienez, eta horien barruan Natur Zientzien metodologiari zegokionez, ikasketak sei hilabetez burutzeko pentsio bat eskatu zion JAEri, Frantzian eta Belgikan. Eskaeran, bisitatu beharreko eskolen eta udalekuen azalpen zehatza egin zuen, baita «ikasketak etekin handiz egiteko» zuen prestakuntzarena ere. Bi lan erantsi zituen, hala nola *Hojas antropometricas en la escuela* (1909 urteko oporretan Cuencako Lehen Irakaskuntzako Batzorde Probintzialari aurkeztu zitzaion memoria, bikain notarekin kalifikatu zena) eta Aire Zabaleko Eskolei eta Eskola Udalekuei buruzko beste lan bat, JAEren onarpenerako aurkeztu zena. Gaia ezagutzen zuen, irakasle izana baitzen Museo Pedagogiko Nazionalak 1909, 1910 eta 1911ko abuztuan antolatutako eskola-oporretako udalekuetan. Ez zioten eman. 1914 urtean antzeko eskaera egin zion JAEri, ordukoan Suitzako eta Alemaniako Maisu-Maistren Prestakuntza zentroetan Natur Zientzietako ikasketak egiteko, adieraziz «probetxuz» egiteko ezagutzak zituela, frantsesa eta alemana jakiteaz gain. Kasu horretan ere ez zitzaion eman, beste irakasle eskatzaile askori bezala, plazak mugatuak ziren eta. Hala ere, bere interesa zela eta, bere kabuz Frantzia eta Portugaleko eskolak eta herrialde horietako Goi Mailako Irakaskuntza Zentroak bisitatu zituen.

1911ko apirilaren 5ean, 24 urte zituela, eta artean, Irakasleen Goi Eskolako ikaslea zela, Historia Naturaleko Espainiako Errege Elkartean bazkide numerario gisa onartu zuen, eta 54 urtez jardun zuen bertan, hil zen arte. Institutuko Historia Naturaleko katedradun Emilio Ribera irakasleak aurkeztu zuen, Natur Zientzien Didaktikan oso interesatua. Eskola Normaleko emakume-irakasle bakarra zen, eta bazkide aipagarrien artean ageri zen emakume gutxi horietako bat.

## Lan profesionala 
Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolako irakasle arrunten arteko lehiaketan, Lehen Hezkuntzako Zuzendaritza Nagusiak deitua, Juana Fernández Alonso irakasle-laguntzaile izendatua izan zen Jaengo Maistren Eskola Normaleko Zientzien Atalean, eta 1913ko urriaren 30ean hartu zuen kargua. Bi hilabete geroago, Eskola bereko Idazkari izendatu zuten. Lehen ikasturte horretan, Jaengo hainbat ikastetxerekin jardun zuen elkarlanean, besteak beste, hirian zabaldu berri zen Akademia Teresiarrarekin. Gerora, Instituzio Teresiarraren Kooperatzaile Teknikoen Elkarteko kidea izan zen. Jaengo Langileen Zentro Katolikoko ikasketa-zuzendaria izan zen 1913 urtetik 1914 urtera. Hiriko Ateneoan kolaboratu zuen, baita beste talde batzuekin ere, hala nola Esploradoreekin. 

1913-1914 ikasturtearen bukaeran, Jaengo Maistren Goi Eskola Normaleko irakasle postu guztiak osatuta zeudenez, ez zuen bere ardurapean Eskola Teknikoan ikasitako irakasgairik, Laguntzailea izateagatik, eta Irakaskuntza Publiko eta Arte Ederren Ministerioari eskatu zion, 1914 urteko abuztuaren 22an, Madrilgo Natur Zientzien Institutuan ikasketak zabaltzen jarraitzea, Ignacio Bolívar eta Antonio Zuluetaren zuzendaritzapean.

### Zientzia eta Letretako plazak Eskola Arruntei esleitzeko bidezko araudia eskatzea, eta Zientzia Ataleko emakume-ikasleak defendatzea. 
Bere egoerak, inolako irakasgairik ez baitzuen bere ardurapean, *R.D. de Reforma de las Escuelas Normales del 30 de agosto de 1914* izeneko dokumentua argitaratzeko Hezkuntza Publikoko eta Arte Ederretako ministroari egin zion eskaera bideratu zuen ziurrenik. Txostena irakurtzeak, bere egoerari buruzko gogoetarekin eta Matematika Institutuko Zientzia Ataleko destinoaren zain dauden emakume-ikasleen egoerarekin batera, bultzatu zuen bere saileko emakume-kideen izenean eta bere izenean gutun bat idaztera. Gutun horretan, Erreformarako Dekretuan honako hau adierazi zuen:«... ez da kontuan hartu Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolatik datozen eta destinoaren zain dauden [Zientzietako] emakume ikasleei parte hartzeko eskubidea. Errege Dekretuak xedatzen duenez, Letretako eta Pedagogiako lanpostu berriak jardunean dauden emakume-irakasle numerarioen arteko lekualdatze lehiaketa bidez beteko dira. Letretako plazetara talde honetakoak baino ezin daitezkeenez aurkeztu lehiaketara, eta Pedagogiakoetara ere Zientzia eta Zereginen plazez gain joan daitezkeenez, gerta daiteke, Jaun txit gorena, lehiaketan iragarritako lanpostu hauek letretako emakume-irakasleekin betetzea, eta hori horrela bada, zer gertatuko zaio Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolako Zientzietako emakume-ikasleen soberakinari? Izan ere, itxaropen osoa zuten hain erreforma garrantzitsuaren alde, orain duten kopuru bera geldituko baitira destinoaren zain, eta 30era iritsiko dira; horietatik 21 1913ko promoziokoak dira, eta gainerako 9ak ekainean amaitu zen ikasturte honetakoak?».

Gutun hori bazterrean idatzita dago, eta onarpen hauxe du:«Lehen Irakaskuntzako Zuzendaritza Nagusia- Eskola Normalak»

«Jakitun eta kontuan hartuta egindako eskaera barne har dezaketen xedapen orokorrak ematen direnerako. Madril 1914ko irailaren 12a Zuzendari Nagusia- Sinadura irakurtezina» (Eloy Bullón).»

Segur aski, eskaera hori kontuan hartu zen Coruñako Maistren Eskolako Pedagogia eta bere Historia, Zuzenbide Hastapenak eta Eskola Legeria irakasle numerario izendatu zutenean, 1915eko martxoan, EESMtik zetozen maistra arrunten arteko lehiaketaren ondorioz.

Coruñan lanean ari zela, zientzia eta pedagogia arloko ikastaroak antolatzen parte hartu zuen. Hala, Galiziako Maisu Katolikoen Elkartearen Aste Pedagogikoa prestatzeko Batzordean, 1917 urteko abuztuan, Galiziako Ikasketen Lehen Kongresuan, 1919 urtean, «*viveiroak* sortzea proposatu zuen, ezagutza bioloxikoak zabaltzeko eta arrantzaleentzako ikastaroak emateko». 1920 urteko uztailetik irailera JAEk antolatutako Itsas Biologia ikastaroan ere irakaslea izan zen, Galiziar Ikasketen Institutuak halaxe eskatuta.

1916 urtean, Hezkuntza Publikoko eta Arte Ederretako Ministerioak Ozako (Coruña) Itsas Erietxera joaten ziren haurren irakasle izendatu zuen. Jarduera horrek erakusten du zailtasundun haurtzaroarekiko gizarte-sentiberatasuna, curriculuma egokitu nahian bizitzan zehar agertu zen ikasleen aniztasunera, biltzarretan eta argitalpenetan jaso den bezala. Ohiz kanpoko metodoen eta irakaskuntzen ikastaroko irakaslea izan zen Coruñako Eskola Normalean, ikastetxe horretan eman zituen urteetan, eta R.O. Lehen Hezkuntzako Zuzendaritza Nagusiaren izendapen ofiziala eman zion, 1919ko urtarrilaren 1etik aurrera. Coruñako Udalak 1918tik 1921era sortutako Lanbide eta Musika Eskolak eta Lehen Hezkuntzako Eskolak antolatzeko ponentziaren presidentea.

Jaengo Maistren Eskola Normalera lekualdatzea eskatu zuen eta 1921 urteko martxoan Matematikako irakasle numerario lanean hasi zen. Gero, Fisika, Kimika eta Historia Naturala eta Matematikako Katedra izan zuen. Urte bereko uztailean, Madrilgo Maistren Eskola Normal Zentraleko Matematikako irakasle plaza eta Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolako Natur Historiako Katedrarako sarbidea eskatu zuen oposizio bidez. Ez  zioten eman ez bata ez bestea.

1924ko otsailean, Matematikako irakasle numerario izendatu zuten, eta, gero, Zientzia Fisiko-kimikoetako irakasle, Santanderreko Maistren Eskola Normalean. Hantxe egon zen 1939 urtera arte. Eskolako Idazkaria, Klaustroak urte horretako irailean proposatuta, Zuzendari izendatu zuten arte. 1925 urteko irailaren 28an hartu zuen kargua, eta kargu horretan jarraitu zuen 1928 urteko azaroaren 28ra arte, uko egin ziolako kargua utzi zuen arte. Natur Zientzien Metodologia, Fisiologia eta Nekazaritza irakasgaiari lotuta egon zen 1931tik. Urte horretan, bi hilabete egin zituen behin-behineko zuzendari lanetan. Eskolako zuzendariordea 1935eko apirilaren 10ean, Errepublikako Gobernuak kargutik kendu zuen arte. 1939 urtean Madrilgo 2 zenbakiko Magisteritzako Eskola Normalera aldatu zen. 

Natur zientzien arloan egin zuen lana eta bere metodologia bereziki esanguratsua izan zen Santanderren eman zuen irakaskuntza sasoian. Hala ere, ezagutza berriak eskuratzeko, ikertzeko eta ondorioak kaleratzeko zuen interesak bultzatuta, Zientzia Esperimentalekin eta haien irakaskuntzarekin lotutako Kongresuetan parte hartzera eraman zuen ikasle sasoitik, hala nola Asociación Española para el Progreso de las Ciencias (AEPC) 1913 urtean (Madril), 1915 urtean (Valladolid), 1917 (Sevilla), 1919 (Bilbo), 1927 (Cadiz) eta 1938 (Santander); horietan, bere ezagutza-arloekin lotutako ekarpenekin egindako komunikazioak aurkeztu zituen. 

Normaleko idazkari hasi zenetik eta, gero, zuzendari gisa, ikasleekin egindako jardueren berri eman zien komunikabideei, baita neska gazteek ikasteak zuen garrantziaren berri ere.

Normaleko irakasle lanean aritu zen hirietan, hiriko eta probintziako kultura-bizitzan aktiboki parte hartu zuen, baita hainbat gizarte-talderen sustapenean ere. Santanderren, hamabost urteetan zehar, bere jarduera esanguratsua izan zen.

### Irakaskuntza aktiboko ikastaroa Julia Deganden eskutik 1932 
Irakasleen prestakuntza berritzeak, zeinetan Bigarren Errepublika hain interesatua zegoen, kultura-trukeak suposatzen zituzten proiektuak martxan jartzea erraztu zuen, nahiz eta Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolatik zetozen irakasleak zituzten Eskoletan prozesua martxan zegoen.

Santanderreko Eskola Normaleko klaustroko 1931 urteko saioetako akta batean, Fernández Alonso irakasleak irakaskuntzari buruz zuen ikuspegi berritzailea –ez beti ulertua- azaldu zuen:«Fernández Alonso irakasleak jakinarazi du liburu asko kontsultatzen direla ikasgelan, irakaskuntzak batez ere praktikoak izateko joera dutelako, eta lanak zuzentzeko eguneroko gaiari ondoen erantzuten dioten liburuetatik hartzen dituztela ikasleek*.*»''*

Jarduera-ildo horretan kokatzen da Irakaskuntza aktiboko ikastaroa, Juana Fernández Alonsok eskatuta Julia Degand irakasle belgikarrak, Decroly-ren ikasleak, egina, horretarako deitutako Klaustro Bereziaren aktan jasotzen den bezala:«Juana Fernández Alonso andreak (…) azaldu du Santullano jaunaren bitartez jarri dela harremanetan Ikasketak Zabaltzeko Batzordearekin, Santanderren Mme. Julia Degandek “Irakaskuntza aktiboa”ri buruzko ikastaro bat egin zuen maistra eta ikasle normalistentzat (…) ematea nahi duen “menditar anonimo” baten ideia praktikan jartzeko modurik ba ote zegoen ikusteko.Irakasle horri idatzi zion Nizara, eta esan zion prest zegoela emateko, eta programaren aurrerakin bat bidali zuen. Horren guztiaren berri eman dio Normalari, hark ikastaroaren zuzendaritza eraman dezan eta Lehen Hezkuntzako Ikuskaritzari eta Probintzia Kontseiluari lagun diezaien, proiektatutako ikastaroak arrakasta izan dezan*.*»**Klaustroak proposamena onartu zuen, eta erabaki zuen hura antolatzeko eratuko zen batzordean Juana Fernández Alonso Eskola ordezka zezala.

Ikastaroa 1932 urteko irailetik abendura izan zen Santanderreko Eskola Normalean eta probintziako hainbat ikastetxetan. Juana Fernándezek Reinosa, Torrelavega, Santoña, Ampuero, Comillas eta Castro Urdialeseko eskoletan emandako hitzaldietara lagundu zion Julia Degandi. Inguruko herrietako maisu eta maistra ugari bertaratu ziren, batzuetan ehundik gora, eta prentsak horien berri eman zuen. Horietako batzuetan, Mlle Deganden hitzaldiaren ostean, Juanak zientzia fisiko-naturalen metodologiari buruzko hitzaldia eman zuen.

Santanderren egindako egonaldian, Julia Degandek Decroly metodoari buruzko hitzaldi batzuk Madrilen emateko aukera aztertu zuen. Horiek Andereñoen Egoitzan egin ziren, «Eskola aktiboa eta Decroly doktorearen interesguneen metodoa» gaiari buruzko sei ikasgaitan.

Fernández Alonso irakasleak bere irakaskuntzak «nagusiki praktikoak» izan zitezen zuen interesa honako hauetan islatu zen : zentroan eta ikasgelatik kanpo egiten ziren prestakuntza-jardueretan», industria- edo zientzia-erakundeetara egiten ziren bisitetan, eta eskualdeko instalazioetan egiten ziren ikastaroetan. Interesdunek ere parte har zezaketen ikastaro horietan. Eskola Normaleko klaustroko bilkura batean eskatu zuen «ur- eta gas-zerbitzuak Natur Zientzietako klaserako gelan (…) ke- eta gas-irteerarako kanpai bat, erreakzio kimikoen zenbait lur-jausien ondorioak saihesteko (…) negutegi gisa erabil daitekeen tiradera-kaxa bat eraikitzea zenbait landare estudiatzeko (…) lorategiaren zati bat eremu esperimentalean lantzeko».

Besteak beste, Reocineko meategiak (Kantabria), Montañesa Esne Fabrika, Bilboko Labe Garaiak eta Pedrosako Sendategia (Kantabria) bisitatu zituzten, ikasturteko irakaskuntza-praktiken programan jasota daude eta. Azken horretan, erradiografia egiteko gelara sartu ziren. Bertako aparatuak, Maria Ivanovna andreak eskatuta zelan erabili ikusteko aukera izan zuten. Zientzietako irakaslea, funtzionatzen ikusi zuten. Natur Zientzietako Katedrako ikasleek Santoñako kontserba-fabrikak bisitatu zituzten, «Juana Fernández Alonso irakasleak lagunduta; egiten ari ziren ikasketa praktikoen plan hori osatu behar zuten xehetasun garrantzitsuak jasotzeko ardura handiz egin zen». 1934ko ekainean Madrilera ikasketa-txangoa egin zuten.

Mendialdeko nekazaritzaren eta abeltzaintzaren prestakuntza beharrak artatu zituzten. Hala erakutsi zuten «ikasleekin *Nekazaritza Esparruan* egindako lanak», Campogirko Abere Estazioko Gaztagintza eta Gurgintza Eskola Iraunkorrean Nekazaritzako ikasleekin egindako ikasketa praktikoek *eta* Revilla de Camargon 1935 urtean egindako Erlezaintza eta Mutualista Ikastaroak.

Txango zientifikoetan landareak, fosilak eta abar biltzen zituzten. Juana Madrilgo Natur Zientzien Museo Nazionaleko Paleontologia Bildumako emaileen artean dago 1930 eta 1936 artean. Aldi horretan zenbatutako diru-sarrerak ehun lagunek egin zituzten, laurogeita hamasei gizonezkok eta lau emakumezkok, horietatik bi Eskola Normaletako irakasleak, Tarragonako Eskola Normaleko Josefa Pérez Solsona eta bederatzi landare fosilekin lagundu zuen Juana Fernández Alonso.

### Santanderreko Ateneoko Bazkide eta Presidentea 
Santanderren, 1927 urteko urriaren 17an Ateneoko sekzio ezberdinetako mahaiak eratu zirenean, Zientzia Positiboen Ataleko Bokal izendatu zuten. Halaber, Carmen de la Vega Montenegro Literatura Saileko bigarren presidenteorde izendatua izan zen. Irakasle hori Eskola Normaleko kidea zen eta biak Instituzio Teresiarreko Kooperatzaile Teknikoen Elkarteko kideak ziren.

Bere programetan parte hartu zuen eta 1935 urtean Ateneoko Emakume Sekzioa sortu zenean, Sekzio horretako Presidente hautatu zuten. Bertan proposatu zuen «Batzorde Pedagogiko bat eratzea, egiten ziren jarduerak praktikan eta zientifikoki garatzeko. Horien artean, astero gai literario, zientifiko edo artistikoei buruzko hitzaldiak». 1936 urtera arte izan zen presidente, eta 1937 urtean Ateneoaren jarduera berrezarri zenean, batzordekide aukeratu zuten. 1939 urteko urtarrilaren 8an berriro hautatu zuten presidente, eta urte bereko urriaren 7ra arte egon zen bertan, gero Madrilera joan zen eta.

Ateneoan egiten zuen lanaz gain, Eskola Normalaren parte hartzea bultzatu zuen ospakizun, omenaldi eta bestelako ekitaldi akademikoetan, nazio zein herri mailan deituak. Luis Belloren omenaldi nazionalean, Eskola Normal eta emakume bakarraren zuzendari gisa, Santanderren eratu zen Batzordeko kidea zen. 1928ko Liburuaren Jaian, Eskola Normalak omenaldi bat antolatu zion Frantzisko Goyari, haren heriotzaren mendeurrenean, eta «margolariaren eragin tekniko, kultural eta pedagogikoari» buruzko Goyaren lerro batzuk irakurri ziren. Jose Maria de Pereda idazlea jaio zeneko mendeurrenean, 1933an, Normalaren ordezkaria izan zen, beste irakasle batekin batera, Galiziako Etxeak antolatutako gaualdian. Santanderren Haurren eta Herri Hezkuntzaren Lagunen Elkartea eratu zenez, Eskolaren izenean joan zen ikastetxeak ordezkaria izendatu zuen arte.

### Madrilgo Eskola Normalean 
thumb
1939 urteko maiatzaren 5eko Aginduaren bidez, Madrilera lekualdatzea eman zitzaion, eta urte horretako ekainean Escuela Normal 2 delakoan sartu zen Natur Zientzietako irakasle lanetan eta 1957an erretiroa hartu arte bertan egon zen.

Urte horietan Zientzia Esperimentalen irakaskuntzan egindako jarduera zientifiko eta didaktikoaren emaitza izan zen prestakin mikroskopikoak zituen kutxa, “Juana Fernández Alonso andreak María Díaz Jiménez Irakasle Eskolako Natur Zientzien Katedrari dohaintzan emandakoa, gero Manuel Bartolomé Cossío Hezkuntzaren Historiako Museoan/Laborategian dago, Madrilgo Hezkuntza Fakultatean.

Historia Naturaleko Espainiako Errege Elkartearekin harremanetan jarraitu zuen, eta 1947 urtean, Domingo Sánchez Sánchez doktorea hil zenean, artikulu bat idatzi zuen, Santiago Ramón y Cajalen kolaboratzaile ospetsuaren omenez, ornogabeen nerbio-sistemaren egitura mikroskopikoaren azterketan egindako ekarpenak azpimarratuta. Artikulu hori Elkarte horren Aldizkarian argitaratu zen.

1949 urtean Luis de Hoyos Sáinz antropologoaren omenaldi-liburua antolatu zuen Batzordean parte hartu zuten emakume gutxi batzuen artean zegoen Juana Fernández Alonso, Eskola Normaleko irakasle gisa, María Quintana Lehen Hezkuntzako ikuskariarekin, Concha Espina idazlearekin eta Madrilgo Teellanayo Eskola Taldeetako bi zuzendarirekin batera África Ramírez de Arellano, Menéndez Pelayo Eskola Taldeko zuzendaria; Teodosia del Río, Ruiz Jiménez Eskola Taldeko zuzendaria.

Luis de Hoyos Fisiologia eta Eskola Higieneko katedraduna izan zen Irakasleen Goi Eskolan, eta bertan ikasi zuen Juanak. AEPCk Santanderren 1938 urtean egin zuen Kongresuan ere berarekin bat egin zuen eta biak Historia Naturaleko Espainiako Elkarteko kideak ziren. Hedabide politikoen artean, Santanderreko Eskola Normalaren sorreraren sustatzailea izan zen, bere familia probintzia horretakoa baitzen jatorriz.

## Argitalpenak 
Hauexek dira nabarmentzekoak:

* «Pedagogia», *La Escuela Moderna*, 1910eko apirila, or. 286-290. 
* *Razas actuales* (euskaraz: Gaur egungo arrazak). (1911). 1911ko maiatzaren 7an Irakasleen Goi Eskolako Ikasle Ohien Elkartean emandako hitzaldia.
* *Las vegetaciones adenoideas y su influencia en el desarrollo mental del niño* (euskaraz: Landare adenoideak eta horiek haurraren garapen mentalean duten eragina). AEPPC Madrilgo Kongresua. (1913) VI. liburukia. 5. atala. Alemaniako inprimategia, 249-263 or.
* *El trabajo de la mujer en el hogar* (euskaraz: Emakumearen lana etxean). (1914). 7 artikulu. *BAT* (Akademia Teresiarren Aldizkaria), 35, 37, 39, 42, 44, 47 eta 48zenbakiak.
* *Pedagogia pixka bat*. (1915). *BAT*, 71 zk.
* *Algo de metodología botánica* (euskaraz: Metodologia botaniko pixka bat). (1915). *BAT*, 89. eta 90 zk.
* *La vista en los niños de las escuelas primarias*. (euskaraz: Ikusmena lehen hezkuntzako eskoletako haurrengan). AEPPC Valladolideko Biltzarra (1915). VII. liburukia, 5. atala. Madril, Fontanet-en inprimategia: 87-100.
* *El retardo escolar* (euskaraz: Eskola-atzerapena). (1917). *BAT*, 12 zk.
* *El crecimiento en los niños durante las Colonias escolares* (euskaraz: Haurren hazkundea eskola-udalekuetan). AEPPC, Sevillako Biltzarra (1917). VII. liburukia, 5. atala. Madril, Espainiako Inprimategi Klasikoa, 39-44. or.
* *La mentira en los niños* (euskaraz: Gezurra haurrengan). (1918) *BAT*, 44 zk.
* *Algunas observaciones sobre el modo de estudiar y la fatiga en las alumnas de la Escuela Normal de Maestras de La Coruña* (euskaraz: Coruñako Maistren Eskola Normaleko ikasleen ikasteko moduari eta nekeari buruzko ohar batzuk). AEPPC, Bilboko Kongresua (1919). VII. liburukia, 5. atala. Madril, José Molina Impresor, 39-46 or.
* *La manera de estudiar las alumnas y los recuerdos de la infancia* (euskaraz: Ikasleen ikasteko modua eta haurtzaroko oroitzapenak). AEPPC, Cádizko Kongresua (1927).
* *Nota sobre algunos libros que tratan la botánica del nuevo mundo, existentes en la Biblioteca Menéndez y Pelayo, y que cita en sus obras D. Marcelino Menéndez Pelayo.* (euskaraz: Oharra, Menéndez y Pelayo Liburutegian dauden eta bere lanetan aipatzen dituen mundu berriaren botanikari buruzko liburu batzuei buruzkoa. Marcelino Menendez Pelayo). AEPPC AEPPCren XV. Kongresuko ekitaldien programa eta kongresukideen zerrenda. Santander 1938ko abuztuaren 19-25, 17. or.
* *El Doctor Don Domingo Sánchez Sánchez* (euskaraz: Domingo Sánchez Sánchez doktorea). Natur Historiako Espainiako Errege Elkartearen Aldizkaria, XLV (1947), 173-84.
* *El Padre Poveda* (euskaraz: Aita Poveda). (1940). Espainiako Liburutegi Nazionala. VC/1395/4 signatura. Barra kodea 1423810-1001.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ballarín Domingo, Pilar (2015). Traslaciones de las maestras españolas de entre siglos XIX y XX (I). En Saletti-Cuesta, Lorena (coord.) *Traslaciones en los estudios feministas*.Perséfone Ediciones Electrónicas de la AEHM/UMA. [* Cano Lavín, Juan Carlos (2021). https://revistas.usal.es/index.php/0212-0267/article/view/25857 *La trayectoria de la Escuela Normal de Magisterio de Santander, 1844-1977*. Librucos.  

* Herreros Ara, Aida, *et al.* (2019). *Damas ilustres y mujeres dignas. Algunas historias extraordinarias del siglo XX en Cantabria*. Gobierno de Cantabria. Dirección General de la Mujer. Depósito legal: SA-126-2019.
* Llano Díaz, Ángel (2016). *La educación Primaria en Cantabria. Dictadura de Primo de Rivera y Segunda República (1923-1936)*. Gobierno de Cantabria. Conserjería de Educación, Cultura y Deporte,  
* Magallón Portolés, Carmen (2004). *Pioneras españolas en las Ciencias. Las mujeres del Instituto Nacional de Física y Química*. CSIC. 84-00-07773-3.

* Quesada Molina, María Teresa (2016). *La formación de Maestras en las Academias Teresianas de Jaén**.* Instituto de Estudios Jienenses. Jaengo Diputazioa. 
* Sancho Rodríguez, Mª Isabel et al. (2014). *La Escuela Normal de Maestras de Jaén: Un Centro para la formación de las mujeres 1913-2013*. Universidad de Jaén. 
* Santisteban, Andrea (2020). Juana Fernández Alonso: memoria y vida de una educadora científica en el siglo XX. Ponencia en *Educadoras científicas del siglo XX en Madrid*. ExpErakusketa birtuala eta mahai ingurua. 2020ko azaroaren 10a.
* Santisteban, Andrea (2021). Científica, Mujer y Educadora en el siglo XX: Historia de vida de un modelo de referencia. En Elena Bandrés Goldáraz (Cood.) *Estudios de Género en tiempos de amenaza.* Dykinson S.L., or. 669-686*.*    

## Kanpo estekak 
* Zientzien Aurrerapenerako Espainiako Elkartearen V. Biltzarreko ekitaldien programa eta kongresukideen zerrenda. Juana Fernández Alonsok parte hartu zuen. Egitaraua:

* *Las vegetaciones adenoideas y su influencia en el desarrollo mental del niño'' (euskaraz: Begetazio adenoideak eta horiek haurraren garapen mentalean duten eragina). Juana Fernández Alonso, Jaéngo Maistren Eskola Normaleko Zientzietako irakasle laguntzailea. Irudia.

* Gaceta de Madrid, 1919ko ekainaren 10ekoa (161. zk.), Juana Fernández Alonsok egindako argitalpenak zerrendatzen dituena. 877. orrialdea. Dokumentua
* https://educacion.ucm.es/noticias/42239