Arrosa leiho

[250px|thumb|[Chartresko katedrala: transeptuaren hegoaldeko arrosa leihoa]]
**Arrosa leihoa** leiho zirkular handia da, maiz beirateduna, trazeria modu erradialean jarria ohi duena. Erdi Aroko arkitekturaren ezaugarri bereizgarrienetako bat da, batez ere gotikoarena.

## Historia 
Erromatar okulua hartzen da arrosa leihoaren aurrekaritzat. Kupularen goialdean kokatutako hutsarte borobila izaten zen, eguzkia sinbolizatzen zuena. Erromako Panteoikoa dugu ezagunena. Eliza paleokristauetakoa ere apaindurarik gabeko leiho borobil txikia zen; frontoian egoten zen, sarrerako atearen gainean. Bizantziar eliza batzuetan, berriz, leihoetan zizelkatutako harrizko trazeriak daude. Bizantziar Inperiotik kanpo, antzeko leiho apainduak agertzen dira erromanikoaren aurreko Asturiar artean, bereziki San Miguel de Lillo elizan. 

[thumb|260px|Arrosa leiho erromanikoa: [Santo Domingo eliza (Soria)|Santo Domingo eliza, Soria]] 
Arkitektura erromanikoan, okulua leiho bihurtu zen, eta haren neurria handitu. 

[250px|thumb|[Parisko Notre-Dame katedrala|Parisko Notre-Dame: transeptuaren iparraldeko arrosa leihoa]]
Eliza gotikoetan heldu zen goren aldira. Batetik, XIII. mendearen erdialdean erdietsi zuen gehieneko neurria: habeartearen zabalera osoa. Bestetik, gero eta apaindura konplexuagokoak egin ziren, harrizko filigrana sinestezinetara iritsiz. Eredurik ederrenetako batzuk Frantzian daude, Île-de-Francen eta aldameneko eskualdeetan (Pikardian eta Champagnen). 

[thumb|260px|Arrosa leiho [gotiko flamigeroa: Parisko Sainte-Chapelle]]
Era erradialean ezarritako pieza batzuek osatzen zuten XIII. mendeko arrosa leihoen trazeria. Zirkuluaren kanpoaldean, arku zorrotz batek errematatzen zuen pieza horietako bakoitza. Erdialdean, harrizko zirkulu zulatu batek elkartzen zituen atalak. Horrelakoak dira Reims, Amiens eta Parisko Notre-Damekoak. Baina XIV. mendearen amaieratik aitzina garatu zen gotiko flamigeroak erabat aldatu zuen Frantziako arrosa leihoen itxura. Sare korapilatsu bat eratzen duten S formako kurbak dira estilo horren ezaugarri nagusia. Beauvaisko katedralean eta Parisko Sainte-Chapellen daude adibide xarmantak.

Frantzian sortu bazen ere, arrosa leihoa laster zabaldu zen Europa osora. Aipagarriak dira, besteak beste, Veronako San Zenon basilikakoa eta Carrarako katedralekoa Italian; Palmako, Mondoñedoko eta Burgosko katedraletakoak Espainian; eta Lincolneko katedralekoa eta Westminster abadiakoa Ingalaterran. Bilboko eta Gasteizko katedraletakoak eta Orreagako Andre Maria elizakoa eraiki ziren.

## Funtzioa 
Eginkizun bikoitza du: alde batetik, tenpluaren barrualdea argiztatzea, eta, bestetik, aldarean giro misteriotsua sortzea, beirateetatik igarotzean koloreztatutako argi izpien bitartez.

## Sinbolismoa 
Apaingarria eta argi-sarrera izateaz gain, arrosa leihoak sinbologia bikoitza zuen. Alde batetik, arrosa lorearen antza zuenez, Maria Birjinaren irudikapena zen. Izan ere, Maria arrosa mistiko gisa agertzen zen. Bestalde, arrosa leihotik sartu eta tenplu osoa zeharkatzen zuen argiak Jainkoa iradokitzen zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* de Campos, Roque E., Schéma géométrique du vitraux de Chartres, chartresdotblog.wordpress.com