Camille Lepage

**Camille Lepage** (Angers, Maine eta Loira, 1988ko urtarrilaren 28a - Afrika Erdiko Errepublika, 2014ko maiatzaren 12a) gerra-argazkilari eta kazetari frantziarra zen.

## Biografia 
Camille Lepage Angersen sortu zen; haren aita paisajista da bertan, eta ama giza baliabideen zuzendaria. Ikasketak Saint-Martin lizeoan egin zituen (egun, Saint-Benoît ikastetxea). Zientzia Politikoetarako sarrera-lehiaketan huts egin ondoren, nerabezarotik fotokazetaritzaren zale amorratua izaki, Ingalaterrako Southampton Solent-eko Unibertsitatean hasi zen kazetaritza ikasten, Herbeheretako Hogeschool Utrecht-en Erasmus urte bat eta *Rue89*n erredaktore-ikastaro bat egin zituen. Jonathan Pedneault lagunak trufa egin zion afektuz, esanaz ez zuela inoiz lortuko “gose diren beltztxo horien argazkiak” zabaltzerik. Lepagek *Hans Lucas* estudiora bidali zuen motibazio-gutunean zioenez, bere nahia zen “munduko zati txiki bat hondotik hobeto ulertzeko bidea ematea, gune abandonatu horien berri ematea, eta eskualde ezezagunen edo are ahaztuen irudi berriak zabaltzea”. Ikuspegi original horri esker irabazi zuen bertako biztanleen eta tokiko informazio-iturrien konfiantza, eta lortu zuen ospe handiko komunikabide nagusi askotan egindako argitalpenekin saritua izatea.

### Nubas mendien gatazka 
Juban, Hego Sudan estatu berriaren hiriburuan, lan bat aurkitu zuen herrialde berri horretako egunkaririk handienean: The Citizen (en), oihalezko etxola bat alokatu zuen hotel bateko kanpinean, eta argazkiak *Agence France Press*i (AFP) saldu zizkion, hirian bulegorik ez duena. Ondoren, elektrizitaterik gabeko etxe bat partekatzea lortu zuen Andreea Câmpeanu argazkilari errumaniarrarekin, eta moto zahar bat erosi zuen.

Nuba mendietako gatazkaren berri izan zuenean, abenduan Hego Kordofanera joatea erabaki zuen, nahiz eta Sudango Gobernuak lurralde horretara joatea debekatu zien hedabideei. Tarte bat hartu zuen, baina, Frantziara itzuli bat egiteko, azken Gabonak izango zirenak familiarekin igarotzera. Egonaldi horretan, egunkari frantses bati bere haserrea adierazi zion komunikabide bakar batek ere ez zuelako ematen Nuba mendietako bonbardaketen berri.

Camille Lepagek, ondoren, lana aurkitu zuen Ugandako egunkari batean, eta, horri esker, Nuba mendien muga oinez gurutzatu ahal izan zuen. Han, herritarrak gosez hiltzen ari ziren kobazuloetan, eta bera ere bertan babestu behar izan zen, Sudango hiriburuko etnia batek egindako bonbardaketa militarrak zirela eta. Izan ere, Hego Sudango Estatua zela eta, petrolioa eskuratu zuten.

2013ko irailean, Hego Sudan utzi eta Afrika Erdian instalatu zen, lehertu berri zen gerra zibilaren berri emateko. Komunikabideek ez zuten horren inguruko interesik oraindik. Iritsi berritan, *Petapixel* gune espezializatuak elkarrizketatu zuen, zeinak “ausardia” eta “intuiziozko begirada” nabaritu zizkion Hego Sudango Nuba mendien berri emateko moduan., *Sunday Times*, *The Washington Post*, *La Croix*. 

Amnistia Internazionalak eta Mugarik Gabeko Medikuek ere lana ematen zioten, balen kontrako txaleko bat eman zioten. Terrenoaren gainean, Afrika Erdiko Prentsa Agentziako lankideak ohartu ziren zein garrantzitsua den epe luzerako aski konprometitua dagoen profesional bat izatea haien herrialdean "Nuba mendietako gatazken izugarrikeria guztia biltzeko", tokiko errealitateak entzutera jartzen dena, “kontaktuaren bila” doana, eta, batez ere, “Sangari frantsesen lehorreratzearekin herrialdeko krisiaren mediatizazioa baino askoz lehenago” iristen dena. esleitu zion Frantziari, eta Frantziako iritzi publikoak ongi hartu zuen, nahiz eta harrera on hori Afrika Erdiko testuinguru konplexuago batean gertatu eta ulertzeko Malikoa baino zailagoa izan, non militar frantsesek borrokatutako talde islamistak errazago identifikatzen baitziren. Handik gutxira, Nazioarteko Zigor Auzitegiak misio bat bidali zuen, Seleka matxinada ohiak (gehiengo musulmana zuen, eta 2013ko martxotik 2014ko urtarrilera bitartean boterean egon zen) egindako abusuak ikertzeko.

Nazioarteko esku-hartzeak bat egin zuen kazetarien aurkako mehatxuekin eta eragozpenekin; Camille Lepage horiez kezkatu zen abenduan Mugarik Gabeko Kazetariekin izandako elkarrizketen karietara, iritsi eta bi hilabetera soilik. Militar frantziarrek nahiko azkar jakinarazi zioten bere erreportajeek “arriskuak hartzera” bultzatzen zutela, baina, une berean, Pictures of the Year Internationalen bigarren saria jaso zuen.

Urtarrilean, Banguiko prokuradore Ghislain Gresenguet-ek *Le Démocrate* egunkaria ixtea eskatu zuen, eta Ferdinand Samba zuzendariaren aurkako urte eta erdiko espetxealdia eskatu, Sylvain Doutingairen aurkako difamazioa leporatuta (Finantzen Estatu ministroa eta Michel Djototodia Estatu buruaren lehengusua). Urtarrilean, gobernua bota egin zuten, baina jazarpenek jarraitu zuten. Herio-mehatxupean, Ferdinand Sambak herrialdetik ihes egin zuen. Apirilean, Regulis Zouiri eta Patrick Stéphane Akibata, *Palmarès* eta *Le Peuple* egunkarietako zuzendariak, hurrenez hurren, Banguin hainbat egunez atxilotu zituzten, Catherine Samba-Panza trantsizioko presidentearen aurka idatzitako artikuluak difamaziozkoak zirela iritzita.

Apirilaren 29ko gauean, banda armatuek Afrika Erdiko beste bi kazetarien bizilekuei eraso egin zieten. Désiré Sayenga, *Le Démocrate* egunkariko erredaktorea, toraxean joa, biharamunean hil zen. René Padouk, *Voix de la Grâce* irrati protestantekoak, maiatzaren 5era arte bakarrik biziraun zuen, eta anaia zaharrena ere hil egin zioten, polizia-iturrien arabera. Bi hilketa horien aurka protesta egiteko martxaren arratsean, Radio Ndeke Lukako kazetarien kontrako herio-mehatxuak zabaldu ziren. Camille Lepage, erredaktoreburuekin elkartzeko New Yorken astebetez izan ondoren, oihanera itzuli zen, eta lau egun geroago hil zuten. Mugarik Gabeko Kazetariek, une berean, egiaztatu zuen kazetari askok "ezkutatu edo herrialdea utzi behar izan zutela heriotza-mehatxuak jasan ondoren", eta "Afrika Erdiko kazetari gehienek ez zutela jada jarduten, eta horretara ausartzen zirenak mehatxatuak zirela". elkartu ziren. Maiatzaren 3an, Camille Lepagek azken horren taldeari lagundu zion egun baterako Naora, eta, gero, bost egunez haiekin joatea erabaki zuen, baina Jonathan Banguira itzuli behar zen. Bien lagun zen Katarinak dei bat jaso zuen maiatzaren 10ean, 20:00ak aldera, itzuli baino bi egun lehenago: “Camillek informazioa zuen pasatzeko testu-mezuz”, azaldu zuen Jonathanek *Paris Matchen*. Baina testu-mezua ez zen inoiz iritsi. Biharamunean erail zuten, balen kontrako txalekorik gabe Ngambongo herrixka zeharkatu berri zuenean, Kamerungo mugatik gertu, John Miladék dioenez, Lepage eskoltatzen ari ziren anti-balaka militanteen talde txiki baten arduraduna bera. Goizean goiz, leporaino armatutako Selekako mertzenario ohiek anti-balakak bizi diren herrixka baten aurka egindako erasoak filmatu eta argazkiak atera zituen. Motoak Gbambia herrira zihoazen, Gbititik gertu, Kamerungo auzo-herria, Camille Lepagek beste erreportaje bat egiteko.

Lehen motorrak igarota, Seleka ohiek konboiaren atzeko aldeari tiro egin zioten, eta kazetaria hil zuten, bala batek buruan jota. Tiroak entzunda, konboiaren aurreko aldeak buelta erdia eman eta erantzun egin zuen. Bitartean, Hassan Fawaz erahil zutela jakin ondoren Jonathan Pedneaultek, bertako bere kideari deitu zion, eta jakin zuen gorpuak itzuli egingo zituztela. Sangari Indarren bozeramaileari galdetuta, esan zion ez zekiela ezer.

Segada gertatu eta bi egunera, bost gorpuak militar frantsesei eman zitzaizkien. Bouarrera eramateko proiektua ez zen gauzatu. Sangari operazioko Yannick laguntzaileak, orduan Gallo-Bouyau aldera patruilatzen ari zela, testigantza hau eman zuen:Handik gutxira, Frantziako Errepublikako Lehendakaritzak bere heriotzaren berri eman zuen, eta “bere hiltzaileak zigorgabe ez geratzea” eskatu zuen. Camille Lepage 25 urtean lanean hildako hogeigarren kazetari frantziarra izan zen. Horietako bost Saharaz hegoaldeko Afrikan hil zituzten, besteak beste, Ghislaine Dupont eta Claude Verlon (RFI) Kidaletik (Mali) gertu erailak 2013ko udazkenean, eta Jean Hélène eta Guy-Costa Boli Kostan, 2004an.

2016ko irailaren 10ean, François Hollandek omenaldia egin zion Camille Lepageri, hitz hauekin: 

### Haren erailketaren ikerketa 
Lepage hil eta egun batzuetara, aurre-ikerketa hasi zen. Hurrengo etapa informazio judiziala irekitzea izan zen, prentsak maiatzaren 28an jakinarazia. Autopsia txostenaren arabera, ikerketako iturri hurbil baten arabera, kazetaria bala batek buruan jota hil zen. Parisko Lehen Auzialdiko Auzitegiko instrukzioko bi epaile izendatu zituzten: Raphaëlle Agenie Fécamp eta Virginie Van Geyte. Pertsonen aurkako Indarkeriaren Aurkako Errepresiorako Bulego Nagusiko ikertzaileek Afrika Erdiko eta Kamerungo mugan dagoen lursaila bisitatzeko asmoa agertu zuten, armada frantziarraren laguntzarekin.
Hilabete geroago, haren erailketaren nondik norakoak zehazteko ezinean zebilen ikerketa. Ekainaren 19an, Frantziak bere ikertzaileak Afrika Erdiko Errepublikara bidali zituen, ikerketekin jarraitzeko.

2016ko maiatzean oraindik ez zegoen argituta ikerketa. Camille Lepageren amak honela zioen: “Bi urte geroago, oraindik ez dakigu nor diren erasotzaileak”.

2018an, RSFk bildutako informazioaren arabera, Lepage familiako abokatuak esan zuen Camille Lepage kasuari buruzko instrukzio-espedientea desagertu egin zela, eta, ondorioz, magistratuek atzeratu egin behar izan zuten 2018aren hasieran egin behar ziren entzunaldien epaiketa.

### Hilketaren aurkako erreakzioak 
Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak prentsa-askatasunean oinarritutako adierazpen batean kondenatu zuen erailketa. Adierazpen horretan, Afrika Erdiko Errepublikako trantsizio-gobernuari eskatu zion gertaera hori berehala ikertzeko eta errudunak epaitzeko. 

Estatu Batuetako komunikabide nagusiek, arduradun politikoen aurrean eragina dutenek, berehala azaldu zuten arazoa. Associated Press-ek planteatu zuen, hilketaren berri eman zutenetik, zenbat okertu diren “oso trebea” zen erreportari horren heriotzak oso eskualde ezegonkorretan komunikabideek dituzten lan-baldintzak. Washington Post egunkariak gogorarazi zuen Lepagek bi urteko igaro zituela ahaztutako edo baztertutako herriak entzuten, indarkeriak Afrika Erdiko biztanleen laurdena lekuz aldarazten zuen unean.

Batez ere Afrikako prentsan egin zuen gora haserreak. Afrika Erdiko Prentsa Agentzia kezkatuta agertu zen epe luzera “gatazken izugarrikeria guztia atzemateko” aski konprometituta zegoen profesional bat desagertzeagatik, gai izan zena “bertakoekin harremantzeko” eta Frantziako Sangariak lehorreratu eta “herrialdeko krisia mediatizatu baino askoz lehenago” iristeko. Boli Kostako Kazetarien Sindikatuak hiru “erailketak” gaitzetsi zituen, Afrika Erdian prentsa «isilarazteko» ahalegina ikusita, eta krisia konponbidean parte hartu zuten alderdi guztiei dei egin zien «herritarren segurtasun handiagoa bermatzeko, kazetariak eta komunikabideetako profesionalak barne». Gineako prentsaren iritziz, erailketa horrek planteatu zuen “lekukotasun-betebeharraren” arazoa “eremu arriskutsuenetan”, eta Gineako Lurralde Administrazioko ministro Aristide Sokambik “herrialdera bakea itzultzea nahi ez zutenek, indarkeriaren sokei tiraka jarraitzen zutenek trantsizioari emandako kolpe gogor bat" bezala ikusi zuen. 1981ean sortutako Comité pour la Protection de Journalistes irabazi-asmorik gabeko elkarteak segadaren nondik norakoak jakitea galdatu zuen.

Lepage hil ondoren, erreportari batzuek ohartarazi zuten hura bezalako argazkilariek egindako konpromiso handia hobeto aitortu zezaketela hedabideek, zeinek argazkirik onenak aukeratu nahi baitituzte soilik, eskaerarik egin gabe. Sistema hori gero eta kritikatuagoa da, arriskuak hartzeari nolabaiteko presioa eragiten baitio. Oro har, gerra-erreportariak (erredaktoreak eta telebistako erreportariak barne) hobeto ordainduta daude: horien erdiak urtean gutxienez 40.000 euroko diru-sarrera du. aldizkariaren eta Reuters agentziaren arabera, munduko fotokazetaritza-lehiaketarik zaharren (1944koa) eta ezagunenetako bat (World Press Photo of the Year eta Pulitzer sariarekin batera).
* A.N.I.ren (Ikonografoen Elkarte Nazionala) “bihotz kolpea”, Visa pour l'Image jaialdian, 2013an 
* 2014ko Talent#57 burtsan finalista photographie.com, Afrika Erdian egindako *On est ensemble* erreportajerako. *Erreportajeen* kategorian
* 2013ko uztailaren 15eko argazkia, *The New York Timesen* 
* Erreportari-talentuaren burtsa 2014 - Argazkilaritzako Sari Berezia, 2014ko ekaina
* Manuel Rivera-Ortiz Fundazioaren saria

## Omenaldiak 
* 2019ko maiatzaren 3an, Ghislaine-Dupont-Claude Verlon-Camille-Lepage plaza inauguratu zen Parisko 2. barrutian, hildako hiru kazetarien omenez.
* Loira Atlantikoko Loireauxenceko Loireauxence ikastetxe publikoak, 2021eko ikasturte hasieran inauguratuak, Camille Lepageren izena jaso zuen ofizialki 2022ko ekainaren 23an.
* 2022ko azaroaren 25etik, Angerseko Saint-Benoît eskolako anfiteatro berriak Camille Lepage izena du, eskolako eta lizeoko ikasle ohia.

## Zinemako biografia 
* 2019: *Camille*, Boris Lojkinek zuzendutako filma. Camille Lepagerek, erail zuten arte, Afrikan egindako ibilbidera itzuli zen. Nina Meurisse aktoreak interpretatzen du pertsonaia nagusia.

## Erakusketak 
* *Camille Lepage, photojournaliste*, Grand Théâtre d'Angers, (2014ko azaroa-abendua).
* Camille Lepageren lana ikusgai dago Frantziako Liburutegi Nazionalean (BeF), Talentu Burtsaren 2014ko edizioan (2014ko abendua 2015eko otsaila).

## Camille Lepage saria 
Camille Lepage sariak, “Camille Lepage – On est ensemble” elkarteak sortuak, fotokazetarien lana sustatu nahi du. Urtero banatzen da Visa pou l'Image fotokazetaritzako nazioarteko jaialdian, Perpinyàn .

## Argitalpenak 
* République Centrafricaine : *On est ensemble*[72], Paris, Collection des photographes - CDP Éditions, 2015, 64 p. ().
* *Pure colère*, Paris, éditions de la Martinière, 24 août 2017, 160 p. (ISBN 978-2-7324-8211-8).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Camille Lepageri buruzko prentsa-artikulua, hil aurretik: « Le monde caché du Soudan du Sud, interview de Camille Lepage » Petapixelen, fotorreportajean espezializatutako AEBko gune batean, 2013ko urriaren 22an
* Camille Lepage elkartea - On est ensemble