Abuztuaren 18

**Abuztuaren 18**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita hamargarren eguna da, 231.a bisurteetan. 135 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1834 – Arantzazuko baselizari su eman zioten, eta erabat suntsitu zuten.
* 1979 – ETAk Jose Manuel Boix erail zuen Madrilen.

### Mundua 
* 1201 – Riga hiria fundatu zen.
* 1812 – Britainia Handiak lur estatubatuarrak inbaditu zituen. James Madison presidenteak Etxe Zuritik alde egin zuen.
* 1823 – Guyanako Demerara kolonian 10.000 esklabo altxa ziren jabeen aurka.
* 1890 – Tornado batek Dreux inguruko eremua kaltetu zuen.
* 1936 &#x2013; Federico García Lorca olerkari granadarra fusilatu zuten militar frankistek, homosexuala eta errepublikanoa izateagatik.
* 1944 &#x2013; Sheila Fox-en desagerpena, 1944ko Ingalaterran desagertutako haur baten kasua. (j. 1938)
* 1947 – Espainiako Itsas Armadaren lehergailu biltegi batek eztanda egin zuen Cádizen, 150 hildako eta 5.000 zauritutik gora eraginez.
* 2006 – HIESaren aurkako nazioarteko konferentzia ospatu zen Toronton (Kanada).
* 2010 – Bolivia larrialdi egoeran zegoen, kontrolez kanpo zeuden ehunka suteengatik. Guztira 15.000 kilometro karratu erre ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1985 &ndash; Tijuana in Blue taldeak bere lehen kontzertua eman zuen Tafallan, Nafarroa Garaian. Poliziarekin istiluak izan ziren eta taldekideek lurrean botata jotzen jarraitu zuten.

### Mundua 
* 1969 – *Take the Money and Run* ("Har Ezak dirua eta Ospa") filma estreinatu zen, Woody Allenek zuzendu eta berak, Janet Margolin eta Louise Lasser aktoreek antzeztu zuten.
* 1993 – *Manhattan Murder Mystery* ("Manhattango Hilketa Misteriotsuak") filma estreinatu zen, Woody Allenek zuzendu eta berak, Diane Keaton, Anjelica Huston eta Alan Alda aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1858 – Europa eta Amerikaren arteko lehenengo urpeko kable bidezko komunikazioa lortu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2008 – Leire Olaberria txirrindulari ikaztegietarrak brontzezko domina lortu zuen Beijingo Olinpiar Jokoetako pistako puntuaketa proban.
* 2013 – Emakumezkoen Traineru Ligako 2013ko denboraldia: Zumaia izan zen txapelduna, bigarren urtez jarraian.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1738 – Ignazio Luis Agirre, arabar legelari eta antzerkigilea (h. 1797).
* 1879 – Manuel Artze, nafar kardinala (h. 1948).
* 1904 – Maria Magunazelaia, *Maoma*, euskal txirrindularia (h. 2000).
* 1930 – Agustin Ibarrola, euskal herritar margolari eta eskultorea (h. 2023).
* 1934 – Jacques Rollet, lapurtar errugbilari ohia.
* 1937 – José María Corella, nafar idazlea.
* 1938 – Michel Sainte-Marie, lapurtar politikaria, Frantziako Alderdi Sozialistaren kidea (h. 2019).
* 1942 – Paulo Agirrebaltzategi, gipuzkoar frantziskotar fraidea, kultura ekintzailea, idazlea eta ohorezko euskaltzaina.
* 1945 – Pierre Camou, lapurtar errugbilaria eta bankaria, Frantziako Errugbi Federazioaren presidentea (h. 2018).
* 1946 – Jean-Claude Larronde, lapurtar historialaria eta ikertzailea, euskal nazionalismoaren inguruko gaietan espezializatua.
* 1951 – Xabier Altzibar, bizkaitar euskaltzale, irakasle, idazle eta euskaltzain urgazlea.
* 1967 – Mabi Revuelta, bizkaitar artista plastikoa.
* 1968 – Asun Fernandez de Garaialde, Aralarreko nafar politikaria, Altsasuko alkatea.
* 1975 –
** Mireia Elkoroiribe, bizkaitar politikari eta enpresaburua.
** Igor Elortza, bizkaitar bertsolaria.
** Alaitz Guridi Agirrezabala, gipuzkoar musikaria.
** Aitor Lopez Rekarte, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1976 – Bernardo Atorrasagastegi, gipuzkoar ETAkidea.
* 1977 – Bakartxo Ruiz, nafar politikari eta irakaslea.
* 1981 – Iñaki Garmendia Larrea, arabar futbolaria.
* 1984 – Eneritz Zeberio Artetxe, bizkaitar dantzari, koreografo eta irakaslea
* 1985 – Julen Goikoetxea, bizkaitar txirrindulari amateurra (h. 2006).
* 1999 – Ander Rovira, bizkaitar aktorea.
* 2003 - Martin Pedroarena, nafar futbolaria.
* 2004 - Ander Cepas, gipuzkoar mahai-tenislari paralinpikoa.

### Mundua 
* 1564 – Federico Borromeo, italiar kardinala eta Milango artzapezpikua (h. 1631).
* 1606 – Maria Ana Espainiakoa, Espainiako infanta, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatziza eta Hungariako eta Bohemiako Erregina (h. 1646).
* 1685 – Brook Taylor, britainiar matematikaria (h. 1731).
* 1750 – Antonio Salieri, italiar musikagile, orkestra-zuzendaria eta irakaslea (h. 1825).
* 1770 – Dorothea Schlözer, alemaniar filosofoa, Alemanian filosofiako doktorego gradua jaso zuen lehen emakumea (h. 1825).
* 1774 – Meriwether Lewis, estatubatuar esploratzaile, soldadu, biltzaile botaniko eta administrari publikoa (h. 1809).
* 1792 – John Russell (Russelleko I. kondea), Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 1878).
* 1799 – Paulin Talabot, frantziar burdinbide eta kanal ingeniaria (h. 1885).
* 1824 – André Léo, frantziar eleberrigile eta kazetaria (h. 1900).
* 1830 – Frantzisko Josef I.a Austriakoa, Austriako enperadorea eta Hungariako erregea (h. 1916).
* 1835 – Telemaco Signorini, italiar margolaria (h. 1901).
* 1859 – Anna Ancher, daniar margolaria (h. 1935).
* 1867 – Percy Fawcett, britainiar geografo, artilleriako ofizial, kartografo, arkeologo eta Hego Amerikako esploratzailea (1925ean desagertua).
* 1869 – Clémentine Hélène Dufau, frantziar margolaria (h. 1937).
* 1877 – René de Saint-Périer, frantziar arkeologoa, Goi Paleolitoan aditua (h. 1950).
* 1886 – Joséphine Pencalet, bretainiar langilea, Udal kontseilu baterako hautatu zuten lehen emakume bretainiarra (h. 1972).
* 1890 – Walther Funk, alemaniar ekonomialari eta politikari nazia (h. 1960).
* 1900 – Vijaya Lakshmi Pandit, Indiako politikaria (h. 1990).
* 1901 – Jean Guitton, frantziar filosofo, idazle eta pentsalaria (h. 1999).
* 1902 – Adamson-Eric, estoniar artista (h. 1968).
* 1903 – Abebe Aregai, Etiopiako lehen ministroa (h. 1960).
* 1906 –
** Marcel Carné, frantziar zinemagilea (h. 1996).
** Ladislao Vajda, hungariar jatorriko espainiar zinemagilea (h. 1965).
* 1908 – Edgar Faure, frantziar politikaria eta idazlea, Frantziako lehen ministroa (h. 1988).
* 1909 - Miliza Korjus, Varsovian jaiotako estatubatuar sopranoa (h. 1980)
* 1911 - Klara Dan von Neumann, hungariar zientzialaria, programazioan aitzindaria (h. 1963).
* 1915 – Joseph Arthur Ankrah, Ghanako presidentea (h. 1992).
* 1918 – Elsa Morante, italiar idazlea (h. 1985).
* 1920 –
** Idea Vilariño, uruguaitar poeta, saiakera eta literatur kritikaria, itzultzailea, musikagilea eta irakaslea (h. 2009).
** Shelley Winters, estatubatuar aktorea (h. 2006).
* 1921 – Fernanda Sparre Smith, norvegiar dantzari eta koreografoa.
* 1922 – Alain Robbe-Grillet, frantziar idazlea eta zinema-zuzendaria, *Nouveau roman* literatura-mugimenduaren aitzindari eta teorilari nagusia (h. 2008).
* 1925 – Brian Aldiss, ingeles zientzia-fikziozko idazlea (h. 2017).
* 1927 –
** Rosalynn Carter, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (h. 2023).
** Marvin Harris, estatubatuar antropologo, idazle eta unibertsitateko irakaslea (h. 2001).
* 1931 – 
** Éva Keleti, hungariar argazkilaria (h. 2026).
** Maria Helena Mira Mateus, portugaldar hizkuntzalaria (h. 2020).
** Hans Tietmeyer, alemaniar ekonomialaria, nazioarteko finantzetako pertsonalitaterik garrantzitsuenetakoa (h. 2016).
* 1932 – Luc Montagnier, frantziar mikrobiologoa, birologia arloan nabarmendua, 2008ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2022).
* 1933 –
** Just Fontaine, frantziar futbolaria (h. 2023).
** Roman Polański, frantziar-poloniar film zuzendari eta aktorea.
* 1935 – 
** Rafer Johnson, dekatloian espezializatutako estatubatuar atleta (h. 2020).
** Gitana Leontenko, sobietar-errusiar zirku-artista (h. 2026).
* 1936 – Robert Redford, estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria (h. 2025).
* 1937 – Purita Campos, kataluniar komikigile, marrazkilari eta margolaria (h. 2019).
* 1938 – Aissata Kane, emakumeen eskubideen aldeko militante politiko mauritaniarra (h. 2019).
* 1940 – Jesús Quintero, kazetaria, zuzendaria eta Espainiako irrati eta telebistako programen aurkezlea (h. 2022).
* 1943 –
** Norma Pons, argentinar vedette eta aktorea (h. 2014).
** Gianni Rivera, italiar futbolari ohia eta politikaria.
** Roberto Rosato, italiar futbolaria (h. 2010).
* 1947 – Suzette Robichon, frantziar editore, saiogile, ekintzaile feminista eta lesbiana.
* 1952 – Patrick Swayze, estatubatuar aktore, dantzari, abeslari, musikagile eta telebistako ekoizlea (h. 2009).
* 1955 – Stefano Tamburini, italiar irudi artista, komikigilea eta aldizkari publizista (h. 1986).
* 1957 – Carole Bouquet, frantziar aktorea.
* 1958 –
** Madeleine Stowe, estatubatuar aktorea.
** Olga Viza, kataluniar kirol kazetaria.
* 1959 – Nirmala Sitharaman, indiar politikaria.
* 1962 – 
** Felipe Calderón, Mexikoko presidente ohia.
** Sandra Farmer, jamaikar jatorriko AEBko atleta ohia
* 1966 – Jevgeni Zinitxev, errusiar politikaria eta ofizial militarra (h. 2021).
** Laetitia Masson, frantziar aktorea.
* 1967 – 
** Pepa Pedroche, espainiar aktorea eta irakaslea.
** Beate Koch, alemaniar atleta ohia, xabalina jaurtitzailea.
* 1969 –
** Edward Norton, estatubatuar aktore eta zine zuzendaria.
** Christian Slater, estatubatuar aktorea.
* 1971 – Aphex Twin, irlandar musika elektroniko konposatzailea.
* 1972 – Julio de la Rosa, espainiar abeslaria, musikaria eta pop rock sortzailea.
* 1976 – Amaya Valdemoro, espainiar saskibaloi-jokalari ohia.
* 1980 – Mariaca Semprún, venezuelar aktorea eta kantautorea.
* 1981 – Kazuki Hiramoto, japoniar futbolari ohia.
* 1982 – Aracely Quispe Neira, Peruko ingeniari astronautikoa.
* 1983 –
** Tamara Alves, portugaldar ikusizko artista, muralista, ilustratzailea eta tatuatzailea.
** Mika (abeslaria), libanoar-britainiar egile abeslaria.
* 1985 – Beatrice Borromeo, italiar modeloa, kazetaria eta Borromeo Etxeko aristokrata.
* 1987 – Lara Martorell, espainiar aktorea.
* 1988 – Natsumi Hara, japoniar futbolaria.
* 1991 – Brisa Fenoy, espainiar musikaria, musikagilea, modeloa, DJ eta ekoizlea.
* 1993 – Riki Harakawa, japoniar futbolaria.
* 2006 - Summer McIntosh, kanadar igerilaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1743 – Janbattitt Duhalde, lapurtar josulaguna, Txina Europan ezagutarazi zuena, Parisen (j. 1674).
* 1787 – Vicente Azkuenaga, bizkaitar enpresaburu eta politikaria, Buenos Airesen (j. 1706).
* 1845 – Joan Inazio Iztueta, gipuzkoar idazlea (j. 1767).
* 1905 – Morrochco Harriaga-Saint-Martin, lapurtar politikaria, Parisen (j. 1849).
* 1924 – Angel Olarte Arnaiz, arabar margolaria (j. 1897).
* 1936 –
** Atanasio Bidaurreta, nafar klaretar fraidea, Barbastron fusilatua (j. 1911).
** Simona Calleja Aguado, nafarra, Espaniako Gerra Zibilean fusilatua (j. 1918)
* 1937 – Arturo Kanpion, iruindar idazle, hizkuntzalari eta politikaria (j.1854).
* 1956 – Manuel Maria Smith Ibarra, bizkaitar arkitektoa (j. 1879).
* 1978 – Gregorio Hombrados, gipuzkoar margolaria (j. 1902).
* 1983 – José Ignacio Alkorta, bizkaitar apaiza eta filosofoa, Bartzelonan (j. 1910).
* 1995 – Julio Caro Baroja, euskal jatorriko antropologo, historialari eta hizkuntzalaria (j. 1914).
* 2018 – Mari Jose Molina Guerrero, gipuzkoar irakaslea eta militante feminista (j. 1951).
* 2019 – Juan Lasa, Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailburua eta Beasaingo alkatea (j. 1939).
* 2023 – Joseba Intxausti, ''Iturriotz'tar Iñaki'', gipuzkoar idazlea eta Euskaltzain urgazlea (j. 1936).

### Mundua 
* 353 – Dezentzio, Mendebaldeko Erromatar Inperioko zesarra 
* 440 – Sixto III.a, aita santua.
* 1095 – Olaf I.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (j. c. 1050).
* 1227 – Gengis Khan, Mongolen Inperioaren sortzailea.
* 1258 – Teodoro II.a Laskaris, Bizantziar Inperioko enperadorea (j. c. 1222).
* 1276 – Adrian V.a, aita santua.
* 1357 – Tomas II.a Saluzzokoa, Saluzzoko markesa (j. 1304).
* 1503 – Alexandro VI.a, aita santua (j. 1431).
* 1557 – Claude de la Sengle, Maltako Ordenako 48. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1494).
* 1559 – Paulo IV.a, aita santua (j. 1476).
* 1563 – Étienne de La Boétie, frantziar epaile, humanista eta idazlea (j. 1530).
* 1642 – Guido Reni, italiar margolaria, dekoratzailea eta marrazkilaria (j. 1575).
* 1648 – Ibrahim I.a, sultan otomanoa (j. 1615).
* 1765 – Frantzisko I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1708).
* 1781 – Frantzisko Josef I.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (j. 1726).
* 1810 – Charles Pierre Claret de Fleurieu, frantziar itsasgizon eta politikaria (j. 1738).
* 1823 – André-Jacques Garnerin, baloi aerostatikoen pilotu eta paraxutista frantsesa (j. 1769).
* 1850 – Honoré de Balzac frantziar eleberrigilea eta antzerkigilea (j. 1799).
* 1865 – Alexandros Mavrokordatos, Greziako estatuburua (j. 1791).
* 1888 – Josefina Pelliza de Sagasta, argentinar poeta, eleberrigile eta kazetaria (j. 1848).
* 1905 – Albert Edelfelt, finlandiar margolaria (j. 1854).
* 1914 - Anna Jesipova, errusiar piano-jotzaile bertutetsua, konpositorea eta irakaslea (j. 1851).
* 1922 – Ernest Lavisse, frantziar historialaria eta historia positibistaren fundatzailea (j. 1842).
* 1936 –
** Juana Capdevielle, espainiar pedagogoa, liburuzaina eta artxibozaina (j. 1905).
** Federico García Lorca, espainiar idazlea, fusilatuta (j. 1898).
* 1942 – Marianne Baum, nazismoaren aurka jardun zuen erresistente alemaniarra, Baum erresistentzia taldearen sortzailea, gillotinatua (j. 1912).
* 1944 –
** Ernst Thälmann, alemaniar politikaria (j. 1886).
** Jacques Roumain, haitiar saiakeragilea, poeta eta kontakizun-idazlea (j. 1907).
* 1945 – Subhas Chandra Bose, Indiako bengalar politikaria (j. 1897).
* 1958 – Fritz Arno Wagner, alemaniar zinema-argazkilaria (j. 1889).
* 1961 – Leonhard Frank, alemaniar eleberrigilea (j. 1882).
* 1970 – Soledad Miranda, espainiar aktorea eta abeslaria (j. 1943).
* 1973 – Tina Gascó, espainiar aktorea (j. 1914).
* 1974 – Laura Dreyfus Barney, Bahá'í fedearen irakasle eta filantropo nabaria (j. 1879).
* 1981 – Anita Loos, estatubatuar aktore, eleberrigile, antzerkigile eta gidoilaria (j. 1888).
* 1983 – Nikolaus Pevsner, britainiar arte eta arkitekturaren historialaria (j. 1902).
* 1987 – Shichirō Fukazawa, japoniar idazlea eta musikaria (j. 1914).
* 1990 –
** Burrhus Frederic Skinner, estatubatuar psikologo, filosofo eta autorea (j. 1904).
** Mary Shaw Shorb, estatubatuar biokimikaria (j. 1907)
* 1992 – John Sturges, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1910).
* 1994 –
** Martin Cahill, Dublin hiriko irlandar kriminal nabarmena (j. 1949).
** Richard Laurence Millington Synge, britainiar kimikaria, 1952ko Kimikako Nobel Saria (j. 1914).
* 1996 – Isabel Morgan, estatubatuar birologo eta bakteriologoa (j. 1911).
* 2001 – Philip Crosby, estatubatuar enpresari eta egilea, *zero akats* kontzeptuaren garatzaileetako bat (j. 1926).
* 2004 – Elmer Bernstein, estatubatuar konposatzailea (j. 1922).
* 2007 – Yolanda Retter, estatubatuar historialaria, liburuzaina, artxibozaina, idazlea eta ekintzaile lesbiana (j. 1948)
* 2008 – James Chiona, malawiar elizgizona (j. 1924).
* 2009 –
** Kim Dae-jung, Hego Koreako presidentea (j. 1925).
** Hugo Loetscher, suitzar idazlea (j. 1929).
* 2010 – Karlos Hugo Borboi-Parmakoa, Parmako duke eta erregegai karlista (j. 1930).
* 2017 – Vicente Iturat, espainiar txirrindularia (j. 1928).
* 2018 – Kofi Annan, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia eta 2001eko Bakearen Nobel Saria (j. 1938).
* 2020 – Ben Cross, ingeles antzerki, telebista eta zinemako aktorea (j. 1947).
* 2021 – Maria Magdalena Domínguez, galiziar poeta (j. 1922).
* 2022 – John Powell, estatubatuar disko-jaurtitzailea (j. 1947).
* 2023 – Angélique Adrianna Govy, *govy*, frantziar artista (j. 1981).
* 2024 – Alain Delon, frantziar aktorea (j. 1935).
** Elly Cordiviola, argentinar zientzialaria, zoologoa eta iktiologo aitzindaria (j. 1940)
* 2025 – Abraham Than, myanmartar apezpiku katolikoa (j. 1927).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Santu kristauak: Agapeto eta Serapio.
* Sehaska egutegiko izendegia: Elene/Helene eta Haritzeder/Haritzaga.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 17 | Urteko egutegi | Abuztuaren 19