open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirinda Carfrae

**Mirinda Carfrae** (Brisbane, 1981eko martxoaren 26a) australiar triatleta da. Munduko Ironman triatloiko txapelduna lau aldiz izan da, haietako bat **Ironman 70.3** (Ironman erdia) lasterketan.

## Kirol ibilbidea 
19 urte zituela egin zuen lehenengo triatloi lasterketa. 2003an Australiako selekzioa ordezkatuz 23 urtez azpiko lasterketan zilarrezko domina eskuratu zuen. 2005ean Distantzia Luzeko triatloian bigarren egin zuen. 2007an Munduko Ironman 70.3 txapelduna izan zen eta orduko errekorra ezarri zuen, 4:07:25. Ironman baten distantzia erdia du lasterketa honek.

Lehenengo Ironman lasterketa 2009ko Munduko txapelketa izan zuen eta bigarren amaitu zuen. Hurrengo urtean txapelduna izan zen. 2016 artean urtero podiumean egon zen, 2015ean ezik, eta guztira hiru aldiz izan zen txapelduna. 2013an gainera probako errekorra ezarri zuen, 8:52:14.

Mirinda Carfrae taekwondo kirolean ere aritzen da eta gerriko beltza lortu du.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mathew Barzal

**Mathew Barzal** (Coquitlam, Columbia Britainiarra, 1997ko maiatzaren 26a) Kanadako izotz hockey jokalari profesionala da. Calder Memorial Trophy saria irabazi zuen 2017-18 denboraldian.

## Kirol bilbidea 
### Taldeak 
2010ean Quebeceko Nazioarteko gazte mailako txapelketan hartu zuen parte eta 2012an, 15 urte zituela, Seattle Thunderbirds taldeak fitxatu zuen. 2015eko draftean 16. postua eskuratu zuen. Draftean New York Islanders taldeak fitxatu zuen baina Thunderbirds-era itzuli zen utzita. 2017an Mendebaldeko Liga irabazi zuen eta play-offetako MVP izendatu zuten.

2017-18 denboralditik aurrera New York Islanders taldean jokatu du National Hockey Leaguen. Urte hartan Ligako rookie onena izendatu zuten eta Calder Memorial Trophy saria jaso zuen.

### Kanadako selekzioa 
18 urtez azpiko selekzioarekin Hlinka Gretzky Kopa irabazi zuen eta Munduko txapelketan brontzezko dominak eskuratu zituen 2014ko eta 2015eko Munduko txapelketatan. 

20 urtez azpiko Munduko txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen 2017an eta Maila absolutuan beste zilarrezko domina bat 2022an.

## Palmaresa 
* New York Islanders taldearekin
** Calder Memorial Trophy (1): 2018.
** NHL All-Star Game (3): 2019, 2020, 2024
*  Kanadako selekzioarekin:
** 18 urtez azpikoa:
*** Munduko kopa: hirugarren 2014, 2015
*** Hlinka Gretzky Kopa (1): 2014
** 20 Urtez azpikoarekin:
*** Munduko Txapelketa: bigarren 2018an
** Absolutuarekin:
*** Munduko Txapelketa: bigarren 2022an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Antonio Jainaga

**José Antonio Jainaga** (Bilbo, 1954) itzal handiko enpresaria da euskal industrian. Altzairuaren jauna ezizena jaso du. 2025ean, Auzitegi Nazionalak Jainaga euskal enpresaburu nagusietako bat izendatu zuen Israeli armak saltzeari buruzko ikerketa batean. Israeli armamenturako altzairua saltzea leporatzen zion, Espainiako Gobernuari baimenik eskatu gabe eta erregistratu gabe.

## Biografia 
Jainaga 1954an, Bilbon jaio zen. Taxi gidari baten semea da, eta ikasle bikaina izan zen Bilboko ingeniaritza eskolan. Itzal handiko enpresaria izan da euskal industrian. *El Mundo* agerkariak 2024an argitaratu zuenez, laurehun milioi euroko ondarea zuen urte horretan, eta EAEko aberatsenen artean hamargarrena zen. Eusko Jaurlaritzarekin oso harreman ona izan zuen beti; horren erakusgarri, 2025ean Joxe Mari Korta saria jaso izana eta Mikel Jauregi Industria sailburuengandik, Imanol Pradales lehendakariengandik eta EAJrengandik jasotako laudorioak. Talgo operazioak, bestalde, erakutsi zuen Espainiako Gobernuarekin ere harreman oparoa zuela. 

Jainagak Sener ingeniaritzan hasi zuen ibilbide profesionala, eta hogei urtez Michelinek Frantzian dituen instalazioetan lan egin ondoren, Sabino Arrietaren eskutik iritsi zen Basauriko altzairutegira 1990eko hamarkadaren amaieran. Gerdau multinazional brasildarrak Sidenor erosi zuenean, Jainaga mantendu zuen buruan, eta 2016an berak erosi zuen enpresa, Mirai Investments funtsaren bitartez. Hartaz geroztik, Sidenor hazi baino ez da egin, baita Mirai funtsa ere.

## Iritzi polemikoak 
Hedabideetan gutxi agertu arren, mikrofono bat parean jartzen diotenean Jainagak ez da isiltzen. Pandemiaren ostean Iberdrola kritikatu zuen argindarraren kostuarengatik. 2019an CAF enpresa publikoki xaxatu zuen altzairua ez ziolako Sidenorri erosten. Ordurako argi zuen trengintza bezero oso ona izan zitekeela Sidenorrentzat.

Jainagari buruzko ikerketak Talgo operazioaren azken fasean eragin zuen. Tren-fabrikatzailearen bankuen finantziazioa ixten zenean gertatu zen hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria de Fátima Monteiro Jardim

**Maria de Fátima Monteiro Jardim** angolar politikari eta diplomazialaria da.

## Bizitza 
Angolako Arrantza ministroa izan zen 1992tik 1996ra, José Eduardo dos Santosen gobernuan, eta ondoren Arrantza eta Ingurumen ministroa 1996tik 2002ra. Geroago Batzar Nazionaleko kidea izan zen 2002tik 2008ra.

2008tik 2017ra Ingurumen ministroa izan zen. 2015ean 2015eko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzian parte hartu zuen, Parisko Hitzarmenera eraman zuten negoziazioetan garapen-bidean dauden herrialdeak ordezkatuz.

Angolako enbaxadorea izan zen Italian 2019 eta 2025 artean. Gainera, 2021etik Maltan aritu zen enbaxadore gisa eta 2023tik Albanian ere bai.

2025ean Portugesezko Herrialdeen Komunitateko idazkari exekutibo izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor McEvoy (albuma)

[thumb|[Eleanor McEvoy (2014)]]
***Eleanor McEvoy*** albuma Eleanor McEvoyren 1993ko debuta da estudioko albumetan , Geffen Records diskoetxean argitaratua. Nazioartean lortutako irrati-arrakastaren ondorioz bi single  plazaratu zituzten "A Woman's Heart" eta "Apologize". Lehen abesti hori lehenago plazaratu zuen Mary Blackekin batera  beste grabazio batean, ''A Woman's Heart* ("*Emakume baten bihotza*"), Irlandan Irlandako talde baten album salduena izan zena.

McEvoyk bira bat egin zuen Ameriketako Estatu Batuetan, Europan eta Ekialde Urrunean diskoarekin, eta 250.000 kopia baino gehiago saldu zituen nazioartean. Hot Press, Irlandako musika aldizkari garrantzitsuena, 1992an bere bakarkako interprete onena eta 1993an kantautore onena izendatu zuen eta albuma urte horretako lehen debuten artean kokatu zuen.

2003ko ekainean, Eleanor McEvoyk jarraipena eman zion bere laugarren album sarituaren argitalpenari, *Yola'', bere lehen albuma berrabiaraziz. Birmasterizatutako diskoa Eleanor McEvoy 'Special Edition' izenburupean agertzen da Market Square Records-en (MSMCD127). Itxura berri batekin lau abesti gehiago aurkeztu zituen, horietako bi, grabaketa garai berekoak izan arren, inoiz estreinatu ez direnak. Albumak "Only A Woman's Heart" abestiaren ingelesezko zein gaztelaniazko bertsioak ditu Hala ere, birmasterizatutako albumeko "Only A Woman's Heart" abestiaren ingelesezko bertsioa ez da  Geffen jatorrizko argitalpeneko bera.

## Harrera kritikoa 
[thumb|[Eleanor McEvoy (2008)]]
Albuma The *New York Times* egunkarian goraipatua izan zuen Jon Pareles kritikariak, "McEvoy andreak lehen mailako kantautore baten trebetasunak ditu eta ahots azkar eta abegikor batekin abesten du, hasi nahiko tonu baxutik hasita eta mezzo-soprano argi bateraino"

## Abestien zerrenda 
  
Kantu guztiak dire Eleanor McEvoyk sortuak

## Singleak 
* Apologise
* Only A Woman's Heart
* It's Mine

## Musikariak 
* Eleanor McEvoy: Ahotsa, gitarra akustiko eta elektrikoak, biolina, pianoa, organoa, harmoniuma
* Bill Shanley: Gitarra akustiko eta elektrikoak, dobroa, harmonika, organoa
* Jim Tate: Baxua
* Noel Eccles: Bateria, perkusioa, danborren programazioa

### Beste musikariak 
* Declan Masterson: Gaiteroak 8. eta 13. pistetan
* David James: Biolontxeloa 5, 6 eta 12 pistetan
* Eleanor McEvoyren soka-moldaketak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour CIBC

**Tour CIBC** Montrealgo bosgarren etxe orratz altuena da. 187 metro ditu eta 45 solairu. Bere eraikuntza 1962an amaitu zen. Ezaugarri berezi bat arbel berdea da, kanpoko azala apaintzen duena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (frantsesez)
Tour Bell Média

**Tour Bell Média** Montrealgo etxe orratza da, Kanadako Quebec probintziako hiririk handiena. McGill College Avenue 1800. urtean kokatua, Montreal Trust Company-rentzat eraiki zen eta Place Montreal Trust izena partekatu zuen ondoko merkataritza-gunearekin. 125 m ditu eta 30 solairu. Hasiera batean Cadillac Fairview-rena zen, baina orain Ivanhoe Cambridge-rena da. Okupatzaile nagusia Astral Media zen, zeinak eraikinean zuen egoitza korporatiboa, frantsesez mintzatzen ziren zenbait telebista-estaziorekin batera. 2013an, Bellek Astral Media erosi zuen, izena aldatuz Bell Mediaren eskualdeko bulegoak bihurtu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emporis.com: Maison Astral
* Skyscraperpage.com: Maison Astral
Élise Foniyama Thiombiano Ilboudo

**Élise Foniyama Thiombiano Ilboudo** (Fada N'Gourma, 1965eko apirilaren 20a) burkinafasoar arkeologo eta politikaria da. 2020ko urtarriletik 2021eko abendura bitartean, Kultura, Arte eta Turismo ministroa izan zen Christophe Dabiréren gobernuan, Roch Marc Christian Kaboréren bigarren agintaldian.

## Bizitza 
Élise Foniyama Thiombiano Ilboudo arkeologiako irakaslea da Uagaduguko Joseph Ki-Zerbo unibertsitateko Giza Zientzien Prestakuntza eta Ikerketa Sailean. 2010eko martxoan doktoregoa lortu zuen.

Arkeologia eta Teknologiaren Historia Laborategiako burua da. 2014ko martxoan, Uagaduguko Unibertsitateko Historia eta Arkeologia Saileko buru bihurtu zen. Bi urte geroago, Oubritenga eta Sanmatengako aztarnategi metalurgikoetan ikerketa eta indusketa lanak egin zituen, Suitzako Friburgoko Unibertsitateko Geofisika Laborategiarekin elkarlanean. *Traditional Management Systems at World Heritage Sites in Africa* liburuaren editorekidea ere bada.

Aurrerapenerako Herri Mugimenduaren alderdiko kide gisa, parlamenturako hautatu zuten 7. eta 8. legegintzaldietan, eta Burkina Fasoko Batzar Nazionaleko 4. presidenteorde ere izan zen 7. legegintzaldian.

2020ko urtarrilean Kultura, Arte eta Turismo ministro izendatu zuten. 2021eko abenduaren 8an Christophe Dabiré lehen ministroak dimisioa eman zuenean, Ilboudoren ordez Ousséni Tambourak lortu zuen kargu hori, Lassina Zerbo lehen ministro berriaren gobernuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Port-Royal

**Le Port-Royal** (**Port-Royal Apartments** bezala ere ezaguna) Sherbrooke Streeteko apartamentu eraikina da, Montrealgo Golden Square Mile barrutian, Kanadako Quebec probintziako hiri handienean. 33 solairu ditu eta 122 metroko altuera.  

## Deskribapena 
1964an amaitua, Torontoko ekialdean dagoen Kanadako egoitza-eraikinik altuena izan zen 2013an Altitude Montreal amaitu zen arte. Estilo arrazionalistan eraiki zen, hormigoi eta beirazko fatxada batekin. Le Port-Royal 1455 Sherbrooke Street West-en dago, Mackay Street-en parean eta San Andres eta San Paulo elizaren ondoan. Eraikinak luxuzko apartamentuak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine ǁHoebes

**Christine ǁHoebes** (Okombahe, 1968ko otsailaren 2a) namibiar politikaria da. 2025eko maiatzaz geroztik, Namibiako Presidentetzako aholkulari nagusia da.

## Bizitza 
ǁHoebes Okombahen jaio eta Witvlein hazi zen. Witvlein, Gobabisen eta Windhoeken ikasi zuen, eta 2001ean Oinarrizko Hezkuntzako irakasle titulua lortu zuen Windhoekeko Hezkuntza Fakultatean. 2020an, distantziako ikasketak egitn zituen Hegoafrikako Unibertsitatean eta Namibiako Unibertsitatean.

23 urterekin hasi zen politikan, Witvlei-ko zinegotzi bihurtu zenean. Herriko kontseiluko presidente hautatu zuten, eta garai hartan Namibiako alkate gazteena zen. 2018ko otsailean egindako kabinete berrantolaketa baten ondoren, Atzerri ministroorde bihurtu zen. 2020ko martxoaren 21etik 2025eko martxoaren 21era Presidentetza Gaietarako ministroa izan zen. 2025eko maiatzean, Namibiako Presidentetzako aholkulari nagusi izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hydro-Quebec eraikina

**Hydro-Quebec eraikina** () Kanadako Quebec probintziako hiri handiena den Montrealgo etxe orratza da. 110 metro altu da eta 27 solairu ditu. 

## Deskribapena 
1962an amaitua, Hydro-Quebeceko egoitza eta Quebeceko lehen ministroaren Montrealgo bulegoak daude bertan. ̈

Eraikina René-Lévesque bulebarrean dago, René Lévesque lehen ministro ohiaren omenez horrela deitua. Lévesquek Quebeceko enpresa hidroelektrikoak nazionalizatu zituen 1963an, Jean Lesageren gobernuan Baliabide Hidroelektrikoen eta Herri Lanen ministro gisa ari zen bitartean. Lévesqueren busto bat 2001eko abuztuaren 24an aurkitu zuten eraikinaren parean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hydro-Quebec
Jane Frances Kuka

**Jane Frances Kuka** (jaiotzez **Yasiwa**; Sipi, Kapchorwa, 1952 edo 1953 – 2025eko irailaren 22a) ugandar irakaslea, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako aktibista eta politikaria izan zen. Genero eta Garapenerako ministroa izan zen 1996tik 1998ra, Ugandako parlamentuko kidea 1996tik 2001era, Hondamendietarako Prestaketarako ministroa 1999an, eta Kapchorwa barrutiko komisario egoiliarra 2007az geroztik.

## Bizitza 
Miriam Chelangaten alaba, Jane Frances Yasiwa Sipin (Kapchorwa) jaio zen 1950eko hamarkadan. Gamutui lehen hezkuntzako eskolan ikasi zuen, eta 1966an Mbaleko Nyondo irakasleen eskolan matrikulatu zen. 1969an irakasle titulua lortu zuen. Ggaba irakasleen eskolan jarraitu zituen ikasketak eta hirugarren mailako irakasle bihurtu zen.

1969an Gamutui lehen hezkuntzako eskolan musika irakasten hasi zen. 1988an, Kapchorwako irakasleen eskolako zuzendari izendatu zuten. Parlamentuko kide izateaz gain, Genero eta Komunitate Garapenerako Estatu ministroa izan zen 1996tik 1998ra. 1999an, Hondamendietarako Prestaketa eta Errefuxiatuen Estatu ministro izendatu zuten. «Emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako borrokaren heroina» ezizena eman zioten, eta gaiari buruz nazioarteko hainbat plataformatan hitz egin zuen.

1972an, Steven Kukarekin ezkondu zen.

## Sariak 
* 2012: Niloren Ordena Nabarmena (IV. klasea)
* 2013: Tumaini saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Garcia de la Torre

**Eva Garcia de la Torre** (Sevilla, 1962 - Vigo, 2022ko urtarrilaren 27a) PSG-PSOEko abokatu eta politikari galiziarra izan zen. 2025eko urriaren 16an, Espainiako Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko (MPT) Ministerioak Emakumea Babesteko Patronatuaren biktima ofizial gisa aitortu zuen. Aitortu zuten lehen biktima izan zen.

## Ibilbidea 
Gaztaroan hainbat erlijio-erakundetan jasan zituen zigorrak Eva Garcia de la Torrek, lehenik Adingabeen Tutoretza Auzitegiaren aginduz eta gero Emakumea Babesteko Patronatuaren aginduz. Lau hilabeteko umea zelarik sartu zen sisteman, Sevillako Sehaska Etxera sartu zutenean, 1968ko abuztuan. Haurtzaro osoa hainbat erlijio-erakundetan eman zuen, eta 9 urte zituenetik, bere bizitza otoitz eta lan gogorreko erregimenera mugatu zen, diziplina-ezaren aitzakian etengabeko mojen tratu txarrak jasota.

Abokatu lanetan aritu zen Porriñon. 2011ko udal hauteskundeetan PSG-PSOEk Porriñoko zinegotzi aukeratu zuen, Ivan Vaquero Grandin buru zuen hautagaitzaren 2. izan zelako. 2011ko hauteskunde orokorretan, PSOEren Kongresurako laugarren hautagaia izan zen Pontevedrako probintzian, baina ez zen hautesle izan. 2015eko udal-hauteskundeetan, PSG-PSOEren hautagaitzaren buru izan zen, eta *Unión Democràcia da Louriña* (UDDL), BNG eta *Eu Son Porriño*ren babesarekin aukeratu zuten alkate, UDDLrekin koalizioan gobernatu zuen, 2019ko otsailean kanporatu zuten arte. 2019ko hauteskundeetan emaitzak errepikatu egin ziren, Alderdi Popularraren garaipena ez zen nahikoa izan, eta gobernua osatzeko gainerako alderdi guztien gobernu-akordioa lortu zen; beraz, García de la Torrek alkate izaten jarraitu zuen, oraingoan BNGrekin gobernua osatuz.

2021aren amaieran, Porriñoko egoera politikoak okerrera egin zuen. EU-Sonen inbestidurarako kideen konfiantza galtzeak eta ezkerreko indarrek eta kontserbadoreek zentsura-mozioa aurkeztu izanaren zurrumurruek bultzatuta, Garcia de la Torrek dimisioa aurkeztu zuen azaroan. Bihotzekoak jota hil zen bi hilabete geroago.

## Emakumea Babesteko Patronatua 
Alkate gisa etengabe jazartzeko arrazoietako bat bere sexu-joera izan zen.

2025eko urrian, Espainiako Gobernuak bere aldeko Aitorpen eta Erreparazio Pertsonaleko Adierazpena egin zuen, Emakumea Babesteko Patronatuak sexu-orientazioaren ondorioz jasan zuen jazarpen politikoa eta errepresioa aitortzeko. Gainera, legez kanpokotzat jo zituen bai auzitegia bai erakunde frankista horretan sartzea agindu zuten ebazpena, “homosexualitate susmoaren” pean.

Bere alargunak, Silvia Fernandez Quinteirok, biktima izaera egiaztatzen zuen ziurtagiria jaso zuen Vigon, Angel Victor Torres Lurralde Politika eta Memoria Demokratikoko ministroaren eskutik, modu honetan Espainian Emakumearen Babeserako Patronatuak errepresaliatutako emakume bati ematen zion lehena bihurtuz.

## Erreferentziak
Tour de la Banque Nationale

**Tour de la Banque Nationale** Quebec probintziako (Kanada) Montreal hiriko etxe orratza da. 1983an eraiki zuten, 128 metroko altuera eta 28 solairu ditu. Dorrea Sylvia Gottwald-Thapar arkitekto estatubatuarrak egin zuen.

## Deskribapena 
Eraikina, 600 rue de la Gauchetière Ouest helbidean kokatua, itxuraz eta altueraz berdin-berdina den eraikinarekin lotuta dago, eta eraikuntzaz ia bikia denarekin, arkitekto berak diseinatutako 700 700 de La Gauchetière-rekin. Eraikin honi Complexe Maisonneuve ere deitzen zaio. Eraikinak Kanadako Banku Nazionalaren eta Raymond Chabot Grant Thornton-en egoitzak ditu.

Tour Scotiaren altuera bera du, eta, gainera, solairu kopuru bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Château Champlain

**Montreal Marriott Château Champlain Hotela**, **Château Champlain** izenez ezaguna, Montrealen (Quebec, Kanada) dagoen hotel historikoa da, Place du Canada-ra begira, 1050 Gauchetière kalean dagoena.

## Historia 
1967ko urtarrilaren 11n inauguratua, CP Hotels-ek Château Champlain eraiki zuen Expo 67 bisitatzen zuten jendetzari lekua egiteko. Une horretan Kanadako hotelik altuena zen. Buck Crump Canadian Pacific Railwayseko presidenteak hotela izendatzea proposatu zuen, Samuel de Champlain Quebec hiriko eta Frantzia Berriko esploratzaile eta sortzailearen omenez. Canadian Pacificek 1995ean saldu zuen hotela eta Marriott hotel katearekin bat egin zuen. 2018an, Tidan Hospitality and Real Estate Group enpresak erosi zuen hotela, 65 milioi dolarren truke.

Hotelak 139 metroko altuera eta 40 solairu ditu, eta Quebeceko Roger D'Astous eta Jean-Paul Pothier arkitektoek diseinatu zuten. Arku formako leihoak diseinatzaileek diseinatu zituzten hurbil dagoen Windsor Estazioko arku neoromanikoak osatzeko, Canadian Pacific-en beste jabetza bat. D'Astous Frank Lloyd Wrighten ikaslea izan zen, eta Château Champlain-eko arkuak ere Wright-eko azken komisioan, Marin County Civic Center-en, erabilitakoen antzekotzat aipatu izan dira. Hala ere, zulo okertuen ondorioz, batzuek "gazta-birringailu" izena jarri diote eraikinari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Marriott ofiziala setioa
Tour Scotia

**Tour Scotia** ( ) 1990ean Montrealgo (Quebec, Kanada) erdigunean eraikitako etxe orratza da.

## Diseinua 
Eraikinak 27 solairu eta 127,64 metroko altuera du. WZMH Architects estudioek diseinatu zuten eta 1985 eta 1990 bitartean eraiki zen. Estilo arkitektoniko postmodernoan eraikita dago, granitozko eta beirazko fatxadekin, eta Sherbrooke Street West-eko 1002. zenbakian dago, McTavish Street-en parean. Montrealgo metroarekin lotzen da, Peel izeneko geltokiarekin, hain zuzen ere.

## Scotiabank, nazioarteko bankua 
Montrealgo Scotia dorrea Scotiabank taldekoa da, Kanadako bost bankurik handienetako bat, Latinoamerikan liderra eta Errusian eta Asiako herrialdeetan interesak dituena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MONIT - 1002 Sherbrooke O.
I Gusti Ayu Bintang Darmawati

**I Gusti Ayu Bintang Darmawati** (Denpasar, 1968ko azaroaren 24a), **Bintang Puspayoga** ezkondu ondorengo izenez ere ezaguna, indonesiar politikaria da. 2019tik 2024ra, Indonesiako 41. Kabineteko Emakumeen Ahalduntze eta Haurren Babeserako 10. ministroa izan zen. 

## Bizitza 
I Gusti Ayu Bintang Darmawati Penatihen (Denpasar, Bali) jaio zen, Gusti Ngurah Gde Sutedja irakaslearen eta Ni Jero Samiarsa etxekoandrearen alaba. Penatihko lehen hezkuntzako 1. eskola publikoan, Dwijendra bigarren hezkuntzako Eskolan eta Denpasarreko bigarren hezkuntzako 3. eskola publikoan ikasi zuen. Ondoren, ekonomian lizentziatu zen Denpasarreko Ngurah Rai unibertsitatean eta kultura-ikasketetako masterra lortu zuen Denpasarreko Udayana unibertsitatean.

Bere ibilbide profesionala 1994ko martxoaren 1ean hasi zuen, Indonesiako Hezkuntza eta Kultura ministroak funtzionario izendatu zuenean. 2008ko abenduaren 30ean, Denpasar Hiriko Ikuskaritzan III. Eskualdeko Ikuskatzaile Laguntzaile izendatu zuten. Ondoren, 2013ko martxoaren 19an, Komunitate eta Giza Baliabideetako Aditu gisa aritu zen Denpasarreko Udalean. Gainera, 2014ko abenduaren 5ean, Denpasarreko Udaleko Langile, Hezkuntza eta Prestakuntza Agentzian hasi zen lanean. 2019ko maiatzaren 29an, Denpasar Hiriko Eskualdeko Idazkaritzako Ekonomia eta Garapenerako bigarren laguntzaile izendatu zuen.

Anak Agung Gede Ngurah Puspayoga baliar politikariarekin ezkonduta dago, Kooperatiben ministro, Baliko gobernadoreorde eta Denpasarreko alkate ohiarekin. Darmawatiren neba, I Gusti Ngurah Jaya Negara, Denpasarreko alkate hautatu zuten 2021ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cardener

**Cardener** Kataluniako ibaia da, Solsonès eta Bages eskualdeak zeharkatu ondoren Llobregat ibaiarekin bat egiten duena.

## Deskribapena 
Llobregat ibaiaren eskuinaldko ibaiadarra da Cardener eta izena igrotzen duen Cardona herriak ematen dio. 

Fonts del Cardener izeneko tokian jaiotzen da, 1.049 metrotako altitudean, La Coma i la Pedra udalerrian, Lleidako probintzian. 1.400 km²-ko arroa osatzen du eta 87 kilometrotako luzera du. Manresa igaro ondoren Castellgalí herrian isurtzen ditu urak Llobregat ibaira, 161 metrotako altitudean.

Cardener ibaiaren emaria 6,3 m³/s-koa da.

## Ibilbidea 
* La Coma i la Pedra
* Olius
* Cardona
* El Palà de Torroella
* Colònia Valls
* Súria
* Callús
* Sant Joan de Vilatorrada
* Manresa
* Castellgalí

## Iruditegia 

Irudi:FONTS DEL CARDENER - IB-313.jpg|Fonts de Cardener.
Irudi:PONT DE LA FARGA - OLIUS - IB-960.JPG|Ibaia Olius parean.
Irudi:Pont del Diable (Cardona) - 1.jpg|Deabruaren zubia, Cardonan.
Irudi:Cardener river in Manresa (2).jpg|Manresa parean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
700 de La Gauchetière

**700 De La Gauchetière** (jatorriz **Tour Bell** deitua) Montrealgo bulego etxe orratza da. 1983an eraiki zuten, 128 metroko altuera du eta 28 solairu ditu. Sylvia Gottwald-Thapar arkitekto estatubatuarraren lana da. 

## Deskribapena 
De la Gauchetière kaleko 700. zenbakian dago. Kanadako Banku Nazionalaren dorrearekin lotuta dago. Estetikari eta altuerari dagokienez, eraikin oso antzekoa da, eta ia bikia da (ez da hain zabala). Arkitekto berak diseinatu du, eta 600. zenbakian dago. Konplexe Maisonneuve du izena multzoak.

Bell Canada telekomunikazio taldearen egoitza zegoen bertan. Gaur egun, bere maizter nagusia Aon Corporation da. 

Bere altuera Tour Scotia eraikinaren berdina da, horrek solairu kopuru berdina du, beraz 15. postuan berdinduta dago bere altueragatik.

Bere material nagusia altzairua da eta bere estiloa modernotzat kalifikatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Complexe Maisonneuve

**Complexe Maisonneuve** Quebec-eko hiriburua den Montreal hiriko bulego-eraikin multzo bat da. De la Gauchetière kalean dago, University eta Beaver Hall Hill kaleen artean. Victoria plazaren parean dago, Nazioarteko Barrutian, Montrealeko erdigunean, eta Montrealgo lurpeko geltokiarekin eta Montrealeko metroko Square-Victoria geltokiarekin lotuta dago. Gainera, Montrealgo Notre-Dame Basilika ezagunetik kale gutxira dago. Multzoak bi eraikin ditu, Tour de la Banque Nationale eta 700 de La Gauchetière. 1983an eraiki zuten, eta bi dorreek sei pisuko sakonera duen lurrazpiko oinarria partekatzen dute. Multzoa Sylvia Gottwald-Thapar arkitekto estatubatuarrak diseinatu zuen estilo arkitektoniko modernistan eta hirurogeiko hamarkadatik Montrealen eraikitako altzairuzko egitura bakarra da.

## Tour de la Banque Nationale 
**Tour de la Banque Nationale** eraikinak 28 solairu eta 128 metro ditu. De la Gauchetière kaleko 600. zenbakian dago, hiriko finantza barrutian. Eraikina Kanadako Banku Nazionalaren egoitza da, eta Raymond Chabot Grant Thornton konpainiaren bulegoak ere hartzen ditu.

## 700 De la Gauchetière 
ezkerrera|thumb|700 De la Gauchetière
**700 De la Gauchetière** etxe orratza, bere kalearen izena eta zenbakia erabiltzen dituena, Vue Bell Canada izenez ezagutzen zen lehen. 28 solairu ere ditu eta aurrekoaren altuera berdina, 128 metroko altuera. Gaur egun, hainbat konpainia aktuarialen egoitza da dorrea, baita Agence Métropolitaine de Transport erakundearen egoitza ere. 2001era arte Bell Canadaren egoitza izan zena, Aon Corporation konpainiaren egoitza ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1000 De La Gauchetière

**1000 De La Gauchetière** Montrealgo (Kanada) etxe orratz altuena da. 205 metroko altuera du eta 51 solairu. 1992an amaitu ziren eraikitzen.

## Ezaugarriak 
Beheko solairuan, denda eta jatetxeek inguratutako izotz pista bat dago.

Eraikin hau lur azpiko Montrealera lotuta dago.
Fitxategi:Montréal_-_1000_de_La_Gauchetière_-_20050310.jpg|link=Archivo:Montréal_-_1000_de_La_Gauchetière_-_20050310.jpg|1000 De La Gauchetière, neguko gau batean
Fitxategi:1000_de_la_Gauchetière_5.jpg|link=Archivo:1000_de_la_Gauchetière_5.jpg|1000 De La Gauchetière iraikina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1000 De La Gauchetière webgune ofiziala .
* Mapa Google-n. 
* 1000 De La Gauchetière eraikina IMTL.org (Montrealgo eraikinak) .
Julius Babatunde Adelakun

**Julius Babatunde Adelakun** (Oniganbari, 1934ko azaroaren 4a – 2025eko urriaren 24a) nigeriar elizgizon katolikoa izan zen. 1972tik 1973ra Oyoko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1973tik 2009ra elizbarruti bereko ordinarioa.

## Bizitza 
Julius Babatunde Adelakun familia poligamo pobre batean jaio zen. 1943tik 1951ra Oyoko San Jose lehen hezkuntzako eskolan ikasi zuen, 1952tik 1957ra Ibadango Oke-Areko bigarren hezkuntzako eskolan, eta 1957tik 1965era Ibadango Bodijako San Petri eta San Paulo apaizgaitegian. 1965eko ekainaren 27an apaiztu zen, Oyoko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. Honen ondoren, bere ama islametik katolizismora konbertitu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mina Mangal

**Mina Mangal** (baita Mena **Mangal** transliteratua ere) (1992 - Kabul, Afganistan, 2019ko maiatzaren 11n) Afganistango kazetari, aholkulari politiko eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile nabarmena izan zen.

## Bizitza eta ibilbidea 
Mangal sei neba-arrebetatik (5 ahizpa, neba 1) zaharrena jaio zen Afganistan-en. Kazetaritza-karrera baino lehen, emagin gisa trebatu zen, eta zuzenbidea ikasi zuen, poesiaz eta idazketaz interesatuz. Kazetaritza ikasi zuen Kabulgo (Afganistan) Mashal Unibertsitatean.

Mangal hainbat lanetan ibili zen bere seme-alaben hezkuntza finantziatzeko. Mangal-ek Telebista saioak aurkeztuz: Tolo TV, Shamshad TV, Lemar TV,

Bere senarrak eta bere familiak Mangal-en lana eta emakumeen arazoekiko zaletasuna beren ohorerako mehatxu gisa ikusten zuten, eta bere lehen lana utzi behar izan zuen, bere senarrak Mangalekin indarkeriaz jokatu ondoren. Bikotea 10 urtez egon zen ezkonduta, baina formalki dibortziatu ziren Giza Eskubideen Batzordean helegite luze baten ondoren, Mangaren bizitza bere senararekin arriskuan zegoela oinarri hartuta.Hala ere, senar ohiak eta bere familiak Mangal jazartzen jarraitu zuten, berriro ezkontzeko eskatuz. Mangal-en familiak senarrak Mangal drogatu eta indarrez eraman zuen Paktiya probintziara, non torturatu eta jipoitu egin zuten.

Hil aurretik, Herriko Etxeko kultura-komisarioa izan zen, Batzar Nazionaleko beheko etxea.

## Heriotza 
Barne Ministerioko bozeramaile baten arabera, Mangal egun argiz hil zuten tiroz 2019ko maiatzaren 11ko goizean, Kabul hego-ekialdean. Bozeramailearen esanetan, erasotzaile batek edo gehiagok ihes egin zuen eszenatik. Ez dakigu hilketa atentatu terrorista izan zen edo ustezko ohorezko hilketa;

Hala ere, Poliziak eta agintariek ez zioten babesik eskaini. Bere heriotzaren inguruabarrak Afganistan-go emakumeen eskubideen aldeko aktibistek kritikatu zituzten, hala nola Wazhma Frogh, eta esan zuen"Emakume honek jada partekatu zuen bere bizitza arriskuan zegoela; zergatik ez zen ezer gertatu?" ", eta gaineratu: "Zergatik da hain erraza gizarte honetan [gizonentzat] ados ez dauden emakumeak hiltzen jarraitzea?". Justin Trudeau Kanada-ko lehen ministroak «tragedia onartezintzat» jo zuen hilketa, eta AEBek Kabulen duten enbaxadak ere doluminak adierazi zituen. The Coalition For Women In Journalism The Coalición Por Mujeres En Periodismo  [Kazetaritzan emakumeen aldeko koalizioa] Mina 2019an hildako bost emakume kazetarietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Mina Mangal: zergatik eragiten du hainbeste zirrara kazetari honen hilketak Afganistanen BBC-ko nazioarteko berria 2019ko maiatzaren13a (gaztelaniaz)
*Mina Mangal: Afganistanen hildako kazetariaren senar ohia atxilotzeko agindua eman dute La Vanguardia-ko berria  2019ko maiatzaren13a (gaztelaniaz)
Charles Martin Wamika

**Charles Martin Wamika** (Budaka barrutia, 1953ko abuztuaren 12a – Kampala, 2025eko urriaren 22a) ugandar elizgizon katolikoa izan zen. 1993tik 2010era Tororoko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2010etik 2025era Jinjako apezpikua.

## Bizitza 
Wamika 1953ko abuztuaren 12an jaio zen, gaur egungo Budaka barrutian, Ugandako Protektoratuko ekialdean. San Petri Claverren ikastetxean ikasi zuen, eta gero, 1964an, Nagongerako San Pio X.a apaizgaitegi txikira joan zen. Filosofia Guluko Alokolumgo Ugandako Martirien apaizgaitegi nagusian ikasi zun, eta gero teologia Kampalako Ggabako apaizgaitegi nagusian.

1979ko irailaren 22an apaiztu zen, Tororoko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 1993ko urriaren 18an, Joan Paulo II.a aita santuak Tororoko apezpiku laguntzaile eta Tacapaeko apezpiku titular izendatu zuen. 1994ko otsailaren 19an jaso zuen apezpiku-ordinazioa Tororoko Ugandako Martirien katedralean, James Odongoren eskutik. Kargu horretan Joseph Willigers ordezkatu zuen. 2025eko urriaren 22an hil zen Kampalako Lubaga muinoko Ugandako Martirien ospitalean, 72 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Laurence Dunbar

**Paul Laurence Dunbar** (1872ko ekainaren 27a, Dayton, Ohio - 1906ko otsailaren 9a, Dayton, Ohio), estatubatuar poeta, eleberrigile eta idazle bat izan zen. 

AEBetako Gerra Zibila aurretik Kentuckyn esklaboak izandako gurasoen semea izan zen. 

## Bibliografia 
;Poesia bildumak
* *Oak and Ivy* (1892)
* *Majors and Minors* (1896)
* *Lyrics of Lowly Life* (1896)
* *Lyrics of the Hearthside* (1899)
* *Poems of Cabin and Field* (1899)
* ''Candle-lightin' Time* (1901)
* *Lyrics of Love and Laughter* (1903)
* *When Malindy Sings* (1903)
* *Li'l' Gal* (1904)
* *Howdy, Honey, Howdy* (1905) 
* *Lyrics of Sunshine and Shadow* (1905)
* *Joggin' Erlong* (1906)
;Kontakizun laburrak eta eleberriak
* *Folks From Dixie* (1898), kontakizun labur bilduma
* *The Uncalled* (1898), eleberria
* *The Strength of Gideon and Other Stories* (1900)
* *The Love of Landry*
* *The Fanatics*, eleberria
* *The Sport of the Gods* (1902), eleberria
* *In Old Plantation Days* (1903), kontakizun labur bilduma
* *The Heart of Happy Hollow: A Collection of Stories* (1904)
;Artikuluak
* "Representative American Negroes", in *The Negro Problem'', by Booker T. Washington, et al.

## Kanpo estekak
Gerardo López de Gereñu Iholdi

**Gerardo López de Guereñu Iholdi** (Gasteiz, 1928-1989), Arabako etnografiaren ikertzaile eta dibulgatzailea izan zen, euskal etnografiaren aitzindari Gerardo López de Guereñu Galarraga aitaren lanaren jarraitzaile.

Etnografiako Arabako Mintegiko kidea izan zen, bai eta *Ohitura* aldizkariaren lehen zuzendaria ere 1980ko hamarkadan. Bertan, Arabako landa arkitekturari, ohiturei eta artisautzari buruzko artikulu ugari argitaratu zituen. 1948an, Manuel Iradier Elkartea sortu zuen.
 
Pirinioetan eta Europako Mendietako mendizale eta eskalatzaile ere ibili zen, eta 1957an Espainiako Mendizale Federazioaren merezimenduzko domina jaso zuen, aldizkarietan egindako dibulgazio lanagatik, *Pyrenaica* aldizkarian esaterako. 1980ko hamarkadaren amaieran, Arabako Eusko Ikaskuntzako lehendakariorde izendatu zuten.
 
Bere seme-alabek, Zuriñek eta Xabierrek, "López de Guereñu Iholdi" bilduma dohaintzan eman zioten Arabako Artxiboari. 50.000 bat argazki eta negatibo. Bertan natura-, landa- eta hiri-paisaiak agertzen dira. XX. mendearen bigarren erdian kalitate handiko argazkietan, egilearen trebetasun teknikoa dela eta, argazki lehiaketetan sari ugari eman baitzizkion. Balio handiko argazki multzoa da honako hauen azterketa historiko eta etnografikorako: naturaguneak, monumentu eta eraikinak (jauregiak, baserriak, elizak, baselizak, zubiak, etab.), arkitektura elementu txikiak (bolatokiak, garbitokiak, iturriak, gurutzadurak, etab.), hondakin arkeologikoak, etab.
 
"López de Gereñu Iholdi" bildumak bere aita Gerardo López de Gereñu Galarragaren bilduma jarraitzen eta osatzen du; bilduma hori ere Photo-Araban kontsulta daiteke.

## Bibliografia 
Batzuetan zalantzak egon dira egile honen eta bere aitaren arteko artikuluak bereizterakoan, biek izen-deitura berberak izanik. Etniker taldekoek egile honen bibliografia zerrendatu dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerardo López de Gereñu Galarraga

## Kanpoko estekak 
* Gerardo López de Gereñu Iholdi argazkigilearen bilduma, Photo Araban.
Esther Uria

**María Esther Uria Iriarte** (Errenteria, Gipuzkoa, 1970eko maiatzaren 26a - Donostia, Gipuzkoa,  2025eko urriaren 23a) aktorea eta irakaslea izan zen. Antzerti eskolan Arte Dramatikoan lizentziatu zen.  Antzerkia, hezkuntza eta bizikidetza barneratzen zituen nazioarteko tesia garatzeko beka lortu zuen, doktore-aurreko ikertzaile gisa. Ikerketa-testuinguru horretan, egonaldi bat egin zuen Kanadako Victoria Unibertsitatean. Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle izan zen, Hezkuntza Ikerketarako Metodoak eta Diagnosia Sailaren barruan. 2017az geroztik, Sormen Prozesuaren Parte Izan hezkuntza proiektua koordinatzen aritu zen; Euskal Aktoreen Batasunak sustatutako eta Gipuzkoako nahiz Bizkaiko foru aldundiek diruz lagundutako proiektua da. Orobat, Unibertsitateko Eszena Arteak Elkarteko lehendakaria zen.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Euskolegas* (ETB)
* *Pilotari* (ETB)
* *Amistades peligrosas* (Cuatro)
* *El doctor Mateo* (Antena 3)
* *Cuéntame cómo pasó* (TVE)
* *Hospital Central* (Telecinco)

## Antzerkia 
* *La cacatúa verde* (Mario Gas)
* *Ernesto deitzearen garrantzia*
* *Como agua para chocolate*

## Erreferentziak
Sister Act 2: Back in the Habit

***Sister Act 2: Back in the Habit***, 1993ko Bill Duke estatubatuarrak zuzendutako komedia musikal film bat da. Whoopi Goldberg, Kathy Najimy, James Coburn eta Maggie Smith aktoreek antzeztu zuten.

*Sister Act* (1992) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Deloris Van Cartierrek (Whoopi Goldberg) oraingoan ere Ahizpa Mary Clarence izateko moja habitua berriz jantziko du. Bere San Frantzisko hiriko moja lagunek eta Ahizpa Nagusiak (Maggie Smith) Saint Francis eskola parrokiala itxi ez dezaten haren laguntza beharko baidute. Bere eta gainontzeko mojek elkarkanean jardunez, eskola katolikoko neska eta mutil ikasle abeslarien abesbatza osatu eta eskola abesbatzen lehiaketa batean parte hartuko dute.

## Aktoreak 
* Whoopi Goldberg – Deloris Wilson-Van Cartier / Ahizpa Mary Clarence eta Vaneesia
* Kathy Najimy – Ahizpa Mary Patrick
* Barnard Hughes – Aita Maurice
* Mary Wickes – Ahizpa Mary Lazarus
* James Coburn – Crisp jauna
* Michael Jeter – Aita Ignatius
* Wendy Makkena – Sister Mary Robert
* Sheryl Lee Ralph – Florence Watson
* Robert Pastorelli – Joey Bustamente
* Thomas Gottschalk – Aita Wolfgang
* Maggie Smith – Ahizpa Nagusia
* Lauryn Hill – Rita Louise Watson
* Brad Sullivan – Aita Thomas
* Alanna Ubach – Maria
* Ryan Toby – Wesley Glen "Ahmal M'jomo Jamaael" James
* Ron Johnson – Richard "Sketch" Pincham
* Jennifer "Love" Hewitt – Margaret
* Devin Kamin – Frankie
* Christian Fitzharris – Tyler Chase
* Tanya Blount – Tanya
* Mehran Marcos Sedghi – Marcos
* Erica Atkins – Abesbatza lehiakidea
* Deondray Gossett – Ikasgelako mutila
* Monica Calhoun – Ikasgelako mutila
* Deedee Magno Hall – Ikasgelako mutila
* David Kater – Ikasgelako mutila
* Valeria Andrews – Ikasgelako mutila
* Riley Weston – Ikasgelako mutila
* Pat Crawford Brown – Koruko moja
* Alexandrea Martin – Ikasgelako mutila

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rachel Lascar

**Rachel Lascar** Frantziako aktore bat da, Bretainian 1969an

Nagusiki bere rolentzat Netflixen Respira (2024), Berlin (2023) (Marie Lavelle Komisarioa), edo Élite (2021) (Estefanía von Triesenberg) telesailetan. RTVE-ren El Ministerio del Tiempo telesailan ere Maria I.a Ingalaterrakoa antzeztu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Bartel

**Jimmy Bartel** (Geelong, Victoria (Australia), 1983ko abenduaren 4a) Australiar futbol jokalari ohia da, kirol horretan izan den arrakastatsuenetakoa. Hiru aldiz izendatu zuten Ligako jokalari onena eta Australiar futboleko Famaren aretoan sartu zuten 2023an.

## Kirol bilbidea 
Australia hego-ekialdeko Geelong hirian jaio zen. Geelong Cats taldearekin egin zuen debuta 2002an eta 2016an erretiroa hartu zuen arte talde berean jokatu zuen.

2001eko draftean zortzigarren postuan gelditu zen eta Geelongek fitxatu zuen. Lehenengo urtean oso ongi aritu zen, 22 partidatatik 11 jokatuz, eta jokalari berri onenerako izendapena jaso zuen. 2003an eta 2005ean ordea oso gutxi jokatu zuen.

2007an Geelongek Liga irabazi zuen eta Bartelen lana ezinbestekoa izan zen. Finaleko jokalari izendatu zuten, All-Australian Team taldean sartu zuten eta Brownlow domina ere eman zioten, fase erregularreko jokalari onenari ematen zion domina da, Australiar futbolean jaso daitekeen bakarkako sari handiena da.

2009ko Ligan 150. partida jokatu zuen Adelaide taldearen aurka eta partida bera 100. garaipena izan zuen. Geelongek Liga irabazi zuen urte hartan, Bartelen bigarrena.

2011n irugarren liga irabazi zuen eta Norm Smith domina eman zioten, finaleko jokalari onenari ematen zaiona.

2012an hankako lesio batekin jokatu zuen denboraldi osoa. Hurrengo urteetan Geelong taldea maila apalagoan ibili zen. 

## Palmaresa 
* Taldeko garaipenak, denak Geelong Cats taldearekin:
** Australiar futbol Liga (3): 2007, 2009, 2011
** McClelland Saria (2): 2007, 2008
** NAB Kopa (2): 2006, 2009
** VFL Premiership (2. maila) (1): 2002
* Bakarkako sariak:
** Brownlow domina (1) 2007
** All-Australian Team (2): 2007, 2008
** NOrm Smith domina (1): 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Respira (telesaila)

***Respira*** Carlos Monterok Netflix-entzat sortutako drama medikoari buruzko Espainiako telesail bat da. *El Desorden Crea* ekoiztetxeak ekoitzi du, eta Najwa Nimri, Aitana Sanchez-Gijon, Blanca Suarez, Manu Rios, Borja Luna eta Alfonso Bassave ditu protagonista. 2024ko abuztuaren 30ean estreinatu zen Netflixen.

2024ko ekainaren 19an, Netflix-ek iragarri zuen Respira bigarren denboraldi baterako berritu zuela, 2024ko abenduaren 11n Netflix-ek ofizialki baieztatu zuen Respira-ren bigarren denboraldia, jada grabatzen ari zena.

## Aktoreak 
* Najwa Nimri : Patricia Segura
* Aitana Sánchez-Gijón : Pilar Amaro
* Blanca Suárez : Jésica Donoso
* Manu Ríos : Biel de Felipe
* Borja Luna : Néstor Moa
* Ana Rayo : Leonor "Leo" Santapau
* Alfonso Bassave : Lluís Jornet
* Xoán Fórneas : Enrique « Quique » Román
* Macarena de Rueda : Rocío Fuster
* Marwa Bakhat : May
* Abril Zamora : Neus
* Blanca Martínez Rodrigo : Blanca
* Víctor Sáinz : Rodrigo "Rodri" Donoso
* Javier Ballesteros : Emilio Alto
* Rafa Verdugo :  Óscar Amaro
*Rachel Lascar: Sophie Lafont

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minami Itahashi

(Takarazuka, Hyōgo, 2000ko urtarrilaren 28a) tranpolin jauzilari japoniarra da, 10 metrotako tranpolinean espezializaturik dagoena. Bi Olinpiar Jokotan hartu du parte eta 2023ko Munduko txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Takarazukan jaio zen eta lehen hezkuntzako lehen mailan hasi zen igeriketa egiten. 13 urte zituela Japoniako gazte mailako txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen 10 metrotako tranpolinean eta 2014an Japoniako txapelduna izan zen 10 metrotako eta 3 metrotako tranpolinean.

2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan 10 metrotako finalean sartu zen eta 8. postuan amaitu zuen. Urte berean Asiako txapelketan hirugarren egin zuen.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan 10 metrotako jauzi sinkronizatuko finalean sartu zen eta seigarren egin zuen Matsuri Arai jauzilariarekin batera. Bikote berak Asiako Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen 2022an. 

2023an Munduko txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen 10 metrotako sinkronizatu mistoan Hiroki Itorekin batera.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascal Chaigneau

**Pascal Chaigneau**, 1956an jaioa, unibertsitateko irakaslea eta abokatua da, nazioarteko harremanetan espezializatua.

## Biografia 
Unibertsitateko irakaslea eta Paris Cité Unibertsitateko Zientzia Politikoen Saileko burua, 2014an klase berezian eta 2021ean klase emerituran onartu zuten.

HEC Pariseko Ekonomia Saileko irakasle atxikia, HEC Geopolitika Zentroko zuzendaria da, HEC-UMVIP Ikasketa Emergenteen Geopolitika eta Geoekonomia Masterreko Programaren zuzendari zientifikoa eta Sciences Po-rekin duen gradu bikoitzekoa.

1990ean onartu zuten Parisko Abokatuen Elkargoan, nazioarteko zuzenbidean espezializatuta, eta 2010etik Szpiner abokatu bulegoko aholkulari juridikoa da.

Frantziako Itsas Armadako nazioarteko harremanetako aditua, 64 urte bete arte erreserba operatiboan aritu zen, kapitain mailarekin.

Nazio Batuen Erakundearekin kontsulta-egoera duen Ikasketa Diplomatiko eta Estrategikoen Zentroaren sortzailea (1986), Kanpo Merkataritzako aholkularia (1996-2006) eta Radio France Internationaleko zuzendaria (2002-2012) izan zen.

Mugarik Gabeko Akademikoen sortzailekidea (2012), Estatu Batuetan, Txinan eta hainbat Afrikako unibertsitatetan irakatsi du.

Abu Dhabin dagoen Paris-Sorbonne Unibertsitateko irakasle bisitaria da.

Guerra Eskolako mintegien zuzendaria izan zen (1998tik 2012ra) eta, 2013az geroztik, Jendarmeriako Ofizialen Akademiako (EOGN) Geopolitika Katedraren zuzendaria da.

## Liburuak eta aldizkariak 
2003tik, "*Enjeux diplomatiques et stratégique*" urteko argitalpena editatu du (Économica argitaletxeak argitaratua 2003tik 2014ra, eta Les Points sur les I argitaletxeak 2015etik aurrera).

2016tik, *HEC Center for Geopolitics - Policy Center for the New South*-ek argitaratutako "*Strategic Dialogues*" seihileko argitalpena koordinatu du (Policy Center-ek antolatutako argitalpen inprimatua eta bertsio digitala).

## Argitalpenak 
* *La Politique militaire de la France en Afrique*, Centre des hautes études sur l'Afrique et l'Asie modernes, 1984.
* *Rivalités politiques et socialisme à Madagascar*, La Documentation française, 1985.
* *Europe, la nouvelle donne stratégique*, Berger-Levrault, 1993.
* *Les Grands Enjeux du monde contemporain*, Ellipses, Hors collection, 1996.
* *Dictionnaire des relations internationales*, Economica, Diplomatie, 1998.
* *Gestion des risques internationaux*, Economica, 2001.
* *La Criminalité financière*, Editions d'Organisation, 2002.
* *Blanchiment et financement du terrorisme*, Ellipses, 2004.
* *Risques et management international*, L'Harmattan, 2004-2005.
* *Dictionnaire biographique des relations internationales depuis 1945*, Economica, Autres livres, 2007.
* ''La déclaration universelle des droits de l'Homme, fondement d'une nouvelle justice mondiale'', Paris, L'Harmattan, 2010.
* *Conflictualités et politiques de sécurité et de défense en Afrique*, Paris, L'Harmattan, 2012.
* ''Agir dans l'incertitude*, Paris, Cahiers de la revue de défense nationale, Actes du colloque HEC - École de guerre - ENA, 2012.
* *Dictionnaire de l'Europe*, Paris, PUF, 2013.
* *La sécurité Euro-Méditerranéenne'', Paris, L'Harmattan, 2013.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kazushige Kuboki

(Ishikawa, Fukushima, 1989ko urtarrilaren 28a) pistako txirrindulari japoniarra da. Bi Olinpiar Jokotan hartu du parte eta 2024an Munduko skratx txapelduna izan zen.

## Kirol ibilbidea 
2011ko Asiako txapelketan hiru brontzezko domina irabazi zituen eta 2013an zilarrezkoa eta brontzezkoa. 

2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte baina ez zuen emaitza aipagarririk lortu.

2020an Asiako txapelduna izan zen taldekako jazarpenean. Hurrego urteetan Asiako txapeldun 10 aldiz izan da  eta 2022an Asiako Jokoetan txapelduna izan zen Omniumean eta talde jazarpenean. 

2024ean Munduko txapelduna izan zen skratxean

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edoardo Menichelli

**Edoardo Menichelli** (San Severino Marche, 1939ko urriaren 14a – *ibidem*, 2025eko urriaren 20) italiar kardinala izan zen.

San Severino Marche eta Fanoren apaiztegietan hezi zen eta 1965ean apaiztu zen. 1968tik 1991ra Erromako Kuriako kide izan zen, eta 1992tik 1994ra Ekialdeko Elizetarako Kongregazioko kide. Han ezagutu zuen Achille Silvestrini kardinala eta haren idazkari bihurtu zen.

1994an Joan Paulo II.ak Chieti-Vastoko artzapezpiku izendatu zuen eta 2004an Ancona-Osimoko artzapezpiku.

Frantzisko aita santuak sortu zuen kardinal 2015ean. Menichellik ez zuen 2025eko konklabean parte hartu, laurogei urte baino gehiago baitzituen.
Idazkera karolino

, idazkera honekin egindako kodexa, **-fol. IIIv-** (agiriaren arabera 934. urtekoa, baina adituen ustez beranduagokoa), (17. lerroan **Ipuzcua** eta **Alaua** irakur daiteke).]]
. Idazkera karolinoaz egindako kodexa. **-fol. IIIv-** (14-18. lerroak). 16. lerroan ***bizcahia*** irakur daiteke, 17. lerroan ***ipuzcua*** eta ''**alaua**'.]]
thumb|Europako letra xeheen idazkara batzuk; eskuz egindako idazkeraren bilakaera erakusten duten lerro batzuk.
**Idazkera karolino**a, **idazkera galikano**a edo **idazkera karolingiar**ra VIII. mendearen amaiera aldera Karlomagnok frankoen erresuma mendebaldeko Europan zehar hedatu zuen eta inperioaren hedapenarekin batera idazkera uniformea sustatu zen. Letra xehez idatzitako idazkera zen, forma biribila, marra argi eta irakurgarria, batez ere erlijio eta administrazio dokumentuetan erabilia, XIII. mendera arte oso erabilia izan zen, gero idazkera gotikoak ordezkatu zuen hein handi batean.

## Iberiar penintsuntsulan  
Idazkera karolinoa berandu eta modu irregularrean sartu zen Iberiar penintsulan, penintsula ez baitzen Karolingiar Inperioaren parte. Idazkera honen ezarpena VIII. mendearen amaieran hasi zen Hispaniako Markaren ipar-ekialdeko muturrean, Karolingiar Inperioaren muga militarra penintsulako ipar-ekialdeko lurraldeetan IX. eta X. mendeetan zehar. XI. eta XII. mendeen artean, kristau idazkera hau erresumetara hedatu zen —hala nola Gaztela, Leon, Aragoi, Nafarroa eta Portugalera—, eragin frankoa bultzatu zuten hainbat faktoreri esker, hala nola Gregorio VII.ak bultzatutako erreforma erlijiosoa, Compostelako Donejakuerako erromesaldiak eta Pirinioetako iparraldetik iritsitako biztanle berriak. Gainera, karolingiar idazkera elementu gotikoekin nahasita iritsi zen, eta horregatik esan ohi da “karolingiar gotizatua” dela

## Ikus, gainera 
* Donemiliaga Kukulako behi-larruzko kodex galikanoa
* Letra erregular.
* Letra etzan.
* Letra lodi.
* Idazkera gotikoa.
* Letra-tipoen zerrenda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Erausogaña

**Erausogaña** Ezkaba mendilerroko mendi txiki bat da, itsas mailaren gaineko 581 m altuerara iristen dena. Ezkabarte udalerriko Eusa kontzejuan dago.

Tontorrean, Burdin Aroko herri harresitu baten aztarnak aurkitu dira, mendiaren izen bera eman zaiona, eta, antza, Sertorio eta Ponpeioren gerretan parte hartu zuena.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* “ERAUSOGAINA desde Eusa / Ruta 920” *Wikiloc*