open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flash mob

eskuinera|frame|Flash mob-ak, esaterako, argazkiko burukoen gerra flas moba Torontoko erdialdean (2005), bertatik pasatzen direnengan harridura  sortzeko eginak daude.
eskuinera|thumb|Flash mobak oso azkar hedatu dira AEB kanpoko beste herrialdeetara. Irudian "sydmob", Sydneyn egindako lehen flashmoba.
**Flash mob** (edo **flashmob**)  ingelesetik hartutako terminoa da eta jende multzo bat toki publiko eta momentu jakinetan bat batean egiten duen topaketa izendatzeko erabiltzen da, denbora labur batez ezusteko performantza bat egiteko eta berehala berriro sakabanatzeko. Honen asmoa ondo pasatzea, satira egitea edo adierazpen artistikoari bidea ematea da. Flash mobak telekomunikazioen, gizarte sareen edo email biralen bitartez antolatzen dira. .

Terminoa 2003an asmatu zen eta ez da aplikatzen helburua politikoak, publizitarioak, edo ordainpeko diren tankerako ekitaldientzat. 

Euskal Herrira ere hedatu den gertakaria da. Horrela, aipatzekoa da, beste batzuen artean, 2011n Erraustegiaren aurka Zubietan egin zen flash moba eta ia 2.000 pertsona bildu zituena.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Civivox Arrosadia

**Civivox Arrosadia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kultur-etxe eta liburutegi publiko bat da. Civivox kultur-etxe eta liburutegi publikoen sarearen barnean dago.

## Kokalekua 
Arrosadia auzoan dago, Taxoare kalearen 14A zenbakian, eta Arrasadiako kiroldegia eta Arrasadiako futbol zelaiaren alboan.

## Historia 
2011ko martxoaren 19an inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Irailaren 1etik ekainaren 30era: Astelehenetik larunbatera, 09:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara.
* Igande eta jaiegunak: Itxia.
* Uda: Uztailaren 1etik 31ra: Itxia.
* Abuztua: Astelehenetik ostiralera, 09:00etatik 14:00etara.

## Zerbitzuak 
Interneterako sarrera, wifi-gunea, tailer-gela, erabilera anitzeko gela, informatika gela, erakusketa gunea eta bilera gela. Hirian jarduten duten elkarte, kolektibo eta erakundeei biltokia mailegatzea.

## Jarduerak 
Kultur ekintzak programatu eta burutzea: ikastaroak, gai ezberdinei buruzko tailer eta mintegiak burutzea (historia, artea, musika, ingurumena, etab.), antzerkia, musika, dantza, zinema, arte plastikoak, mendi eta kultur irteerak, lehiaketak, erakusketak, ikusentzuneko proiekzioak, etab.

## Kanpo estekak 
* Civivox Arrosadia. Iruñeko Udal webgunea
Sei orbaneko gaitun-tximeleta

**Sei orbaneko gaitun-tximeleta** (*Zygaena filipendulae*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da.

## Azpiespezieak 
* *Z. f. altapyrenaica* Le Charles, 1950
* *Z. f. arctica* Schneider, 1880
* *Z. f. balcanirosea* Holik, 1943
* *Z. f. campaniae* Rebel, 1901
* *Z. f. duponcheli* Verity, 1921
* *Z. f. filipendulae*
* *Z. f. gemella* Marten, 1956
* *Z. f. gemina* Burgeff, 1914
* *Z. f. gigantea* Rocci, 1913
* *Z. f. himmighofeni* Burgeff, 1926
* *Z. f. liguris* Rocci, 1925
* *Z. f. maior* Esper, 1794
* *Z. f. mannii* Herrich-Schaffer, 1852 
* *Z. f. noacki* Reiss, 1962
* *Z. f. oberthueriana* Burgeff, 1926
* *Z. f. polygalae* (Esper, 1783)
* *Z. f. praeochsenheimeri* Verity, 1939
* *Z. f. pulcherrima* Verity, 1921
* *Z. f. pulcherrimastoechadis* Verity, 1921
* *Z. f. pyrenes* Verity, 1921
* *Z. f. seeboldi* Oberthur, 1910
* *Z. f. siciliensis* Verity, 1917
* *Z. f. stephensi* Dupont, 1900
* *Z. f. stoechadis* (Borkhausen, 1793)
* *Z. f. zarana* Burgeff, 1926

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibarguen-Cachopin kronika

thumb|Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan

***Ibarguen-Cachopin kronika*** kronika eskuizkribatua da, García Fernández de Cachopín Laredoko kronikagilearen semeak Juan Iñigez Ibarguen bizkaitar eskribauaren eta besteren laguntzarekin 1558-1610 bitartean idatzitakoa.

Egiazko izena *Crónica General Española y Sumaria de la Casa de Vizcaya, y su antigua fundación y Nobleza* da. Eskuizkribu ezagun bakarra, denborak, hezetasunak eta bestek aski hondatua, bi artxibotan sakabanaturik dago. Jatorriz 184 koaderno eta hiru liburutan banatuta zegoen, baina egun 70 koaderno baino ez dira ezagutzen, 65 Bizkaiko Foru Agiritegian gordeak eta beste bostak Madrilgo Liburutegi Nazionalean. Guztira 1.794 folio dira, gehienak alde bietatik idatziak.

## Euskarazko edukia 
Gaztelaniaz idatzia izan arren, euskarazko eta euskarari buruzko hainbat eduki biltzen ditu:
### Kantuak 
*Leloren kantua*, baladak edo balada zatiak (*Arrasateko erreketaren kantuak*, *Errodrigo Zaratekoaren kantua*, etab.), *Juan Diaz Harokoaren eresia*, *Salinasko kondearen kantua*, *Marti Juanes Labierukoaren hilartitza*, *Andramendiko idazkiak*.
### Hizkuntza 
Hainbat esaera, esaldi eta beste, gehi bi hiztegi labur.

### Izen eta deiturak 
Euskarazko izen-deiturak eta horien gaztelaniazko formak biltzen ditu:
:- **Anso** eta **Saonch** (< Sanoitz): "*Anso Saonch*, que en castellano quyere dezir *Sancho Saez*".
:- **Eneco** eta **Enecoch** (< Enekoitz): "*Eneco* Pagoetantayco bere arma gueçi barriacas / *Iñigo* de Pagoetantai con su lança y dardo", "*Eneco* Saonch, que quiere dezir en romançe *Iñigo * Saez"; "Juan *Iñiguez* de Ibargüen y por sobrenonbre de alçima le dixieron Polibro *Enecoch*", "Maria *Iñiguez*, por sobrenonbre *Henecocha*".
:- **Herrandoch**: "Ansso *Herrandoch*, que quiere tanto dezir en bascuençe como en castellano bulgar Sancho *Hernandez* o *Fernandez*".
:- **Onsalu** eta **Onsaluch** (< *Onsaluitz): "Ochoa *Onsaluch* burua dala, aren urrengo anage lastanac: Anso, Joane, *Onsalu* / Ochoa *Gonçales*, siendo cabeça de todos los demás de su linage, y despues dél muy çercanos sus hermanos queridos y amados Sancho y Juan y *Gonçalo*","Gomez *Honsaluch* Gogorra, que quiere dezir en castellano Gomez *Gonzalez* el Fuerte".
:- **Semero** eta **Semeroch**: "¿Como, don *Ximeno*, agora que es menester el ardimiento e bulliçio, desmallais e falleçe para contra los moros, e para contra nos, ca somos unos, hos mostrais furioso? Con razon hos llamara buestro padre don *Semero*, pues tal hazeis", "Iñigo *Semeroch* de Mecaur de Morga".
:- **Adamich**, **Joanech** eta **Perich**.

## Edizioa 
Mendeetan argitaragabe egon ondoren, salbu eta tarteka plazaratu ziren euskal zatiak, 2006an Julen Arriolabengoak lehendabiziko edizioa atondu zuen bere doktore-tesian, kronikaren eta batez ere euskarazko pasarteen azterketa egiteaz gainera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arriolabengoa, Julen, 2006, *Ibarguen-Cachopín kronika. Edizioa eta azterketa*.
*  Arriolabengoa, Julen, 1996, *Erdi Aroko kanta ezezagunak Ibarguen-Cachopin kronikan (1570-1620)*.
Leloren kantua

thumb|Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan

**Leloren kantua** edo **Kantabriarren kantua** Ibarguen-Cachopin kronikaren (1558-1610) 71. koadernoan bildutako kantu apokrifoa da. Faltsifikazio bat da, Erromatarren garaiko kantabriar (hots, euskaldun) eta erromatarren arteko guduen berri ematen duen kantu epikoa, ustezko euskara arkaiko baten gordea. Baina zantzu guztien arabera, XVI. mendeko sorkuntza da, ez 1.500 urte lehenagokoa.

## Ustezko kantuaren zatiak 
Gehienetan bat balira bezala aipatzen badira ere, egiazki bi zatiz osatuta dago. Alde batetik, *Leloren kantua*, zentzurik edo esanahirik gabeko lelo edo errepika zahar bat, benetan ahozko tradiziotik jasoa, kronikagileak interpretazio historiko fantastiko bat eman ziona, nonbait Agamemnonen mito greziarrean oinarritua, Lelo edo Lelori izeneko ustezko antzinako euskal kapitain eta ahaide nagusiaren heriotza dohakabearen oroigarria zelakoan. Bestetik, *Kantabriarren kantua*, Lekobide delako buruzagi kantabriarraren (hots, euskaldunaren) eta Augusto Erromako enperadorearen arteko lehiaren lekukotasun gisa faltsututakoa.

## Kantuaren harrera 
Juan Antonio Mogelek erakutsita, Humboldtek argitaratu zuen lehendabizikoz, 1812an *Königsberger* aldizkarian, eta gero ezagunago den *Berichtigungen und Zusätze* liburuan (1817:83-93) iruzkindu zuen. Humboldtek berak hasieran zalantzak adierazi zituen, Bizkaiaren izena agertzen baita kantuan anakronikoki, baina gero iritziz aldatu zen. Hala bada, harrezkero hainbat euskalarik faltsutzea salatu arren (haien artean Julio de Urquijok), luzaro ezagutu dira egiazkotzat jo dutenak edo gutxienez zalantza adierazi dutenak. Mitxelenaren hizkuntz azterketak behin betiko ezarri du kantuaren apokrifotasuna.

Historiaren aldetik faltsutze bat izan arren, XVI. mendeko hizkuntzaren (eta, jakina, sinesteen) lekukotasun baliotsua da, antzinako erak eta hizkuntza asmatu beharrez tarteka ulergaitza bada ere. Kronikaren originalaren egoera eskasagatik pasarte batzuk irakurtezinak ere badira.

## Faltsutzearen egilea 
Tradizionalki, Juan Carlos Guerraz geroztik Anton Bedia arratiar kronikagileari egotzi zaio, baina Julen Arriolabengoaren iritziz, García Fernández de Cachopín (kronikaren egile nagusiaren aita) izan liteke egilea.

## Edukia 
### *Leloren kantuaren* lehen bertsioa 
*Lelori lelo*

*Lelori lelo*

*leloa sara*

*yl leloa*

### *Leloren kantuaren* bigarren bertsioa 
*Lelori*

*Lelori*

*Sara*

*yl Lelori*

### *Kantabriarren kantua* 
(Julen Arriolabengoaren transkripzioa)

## "Lelori lelo" benetako abestietan 
Kantu faltsutuaren hasiera, "lelori lelo" delakoa, bada, ordea, bere garaiko euskal lirikako formula bat, zenbait kanturen lelo gisa agertzen dena.

Hain zuzen ere, Ibarguen-Cachopin kronikan bertan agertzen den Salinasko kondearen kantuan aurki daiteke, eta baita ere Bernat Etxepareren *Sautrelan*, *Linguae Vasconum Primitiae* liburuko kanta ezagunean. Bilbotik Garazira, mendebaldetik ekialdera hedatzen dira beraz lekukotasun horiek.
[thumb|500px|center|Etxepareren [Sautrela (abestia)|Sautrela abesti eta olerkian.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Overpelt

**Overpelt** Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 14.400 biztanle zituen. Udalerriaren barruan auzo hauek daude: Erdigunea, Holheide, Overpelt-Fabriek, eta Lindelhoeven.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Civivox Mendillorri

**Civivox Mendillorri** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kultur-etxe eta liburutegi publiko bat da. Iruñeko Udalaren jabetzakoa da. Civivox kultur-etxe eta liburutegi publikoen sarearen barnean dago.

## Kokalekua 
Mendillorri auzoan dago, Sarrigurengo kontzejuaren kalearen 3. zenbakian, Mendillorriko parkea eta Mendillorriko aintziraren alboan.

## Historia 
2006an inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Negua: dIrailaren 1etik ekainaren 30era. Astelehenetik larunbatera, 09:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara. Igandetan itxita.
* Uda: Uztailaren 1etik era: 9.00etatik 14.00etara. Uztailaren 15a: 9.00etatik 14.00etara. Uztailaren 16etatik 31etara aztelehenetik ostiralera, 09:00etatik 14:00etara. Abuztuan astelehenetik ostiralera, 09:00etatik 14:00etara.

## Zerbitzuak 
* Liburutegia
* 240 eserleku dituen aretoa
* Dantza aretoa
* 2 tailer-gela
* Zibergela
* 5 gela arrunt
* Erakusketa eta informazio eremua
* Administrazio gunea

## Kanpo estekak
Lincoln Park (Chicago)

**Lincoln Park**'', AEBetako Chicago hirian dagoen auzo bat da, Illinois estatuan. 

2020ean 70.492 biztanle zituen.
Li Ning

**Li Ning** (; Laibin, Guangxi, ) txinatar gimnasta artistiko ohia da. Hamar urte zituela, eskola arteko lehiaketa batean txapeldun ordea izan zen bere herrialdean, eta ordutik aurrera, Txinako talde nazionalean hasi zen lehiatzen. 1982an urrezko bost domina irabazi zituen Zagrebeko Munduko Txapelketan. Los Angelesko Olinpiar Jokoetan Txinaren lehen urrezko domina irabazi zuen. 1998an utzi zion lehiatzeari. Gaur egun Pekinen bizi da, eta gimnastikako eskolak ematen ditu bertako unibertsitatean.

## Erreferentziak
Nipigon

**Nipigon** (;  ahoskatua; ; ) Kanadako aintzira da, Ontarioko probintzian dagoena. 4.843 km2. Nipigon ibaiak lotzen du Superior aintzirarekin.

Amerikako Aintzira Handietan seigarrentzat hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golden Gate Park

**Golden Gate Park** AEBtako Kalifornia estatuko San Frantzisko hirian dagoen hiri parke bat da. 4,12 km²-ko azalera du.

New York hiriko Central Parken antzera oinplano laukizuzena du, baina hura baina %20 inguru handiagoa da, horregatik maiz bi parkeak parekatu egin ohi dira. Urte osoz bataz-besteko 13 milioi bisitari izaten ditu, ondorioz herrialde osoko hirugarren hiri parkerik bisitatuena da, Central Park bera eta Chicago hiriko Lincoln Parken atzetik.

Irudi:Golden Gate Park air 2.jpg|Parkearen aireko ikuspegia.
Irudi:Jap3.jpg|Japoniar lorategia.
Irudi:Junípero Serra (Statue).JPG|Junípero Serra, hiriaren frantziskotar misiolari sortzailearen estatua.
Irudi:San_Francisco_Stow_Lake_Strawberry_Hill_pagoda.jpg|Stow Lake

## Kanpo estekak 
* San Francisco Recreation & Parks Department
* Golden Gate Park
* San Francisco Parks Alliance
Ojibwa (hizkuntza)

**Ojibwa** (*Anishinaabemowin*, ᐊᓂᔑᓈᐯᒧᐎᓐ,  ahoskatua) ojibwa herriaren jatorrizko mintzaira da, algonkin hizkuntzetako bat. 93.000 hiztun inguru ditu, Kanadan (Quebecen, Ontarion, Manitoban, Saskatchewanen, baita zenbait talde Albertan eta Britainiar Columbian ere) eta Estatu Batuetan (Michiganen, Wisconsinen, Minnesotan, Ipar Dakotan eta Montanan) halaber. Tokian tokiko hainbat aldaera ditu, izen ezberdinak dituztenak.

## Adibidea 
Adibide hau chippewa edo hego-mendebaldeko ojibazko aldaeraz dago eta, egileak hala baimenduta, *Niizh Ikwewag* (Bi emakume), Earl Nyholmen ipuinaren lehendabiziko lau lerroak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Civivox Arrotxapea

**Civivox Arrotxapea** (gaztelaniaz *Civivox Jus la Rocha*) Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kultur-etxe eta liburutegi publiko bat da. Iruñeko Udalaren jabetzakoa da. Civivox kultur-etxe eta liburutegi publikoen sarearen barnean dago.

## Kokalekua 
Arrotxapea auzoan dago, Maiteminduen pasealekuaren 37. zenbakian.

## Historia 
Berez Civivox kultur-etxea izan aurretik, 1985ean auzoko kultur-etxe arrunt gisa inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Irailaren 1etik ekainaren 30era: Astelehenetik larunbatera, 09:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara. Igande eta jaiegunak: Itxia
* Uda. Uztailaren 1etik 30era: Itxia. Abuztua: Astelehenetik ostiralera 09:00etatik 14:00etara.

## Jarduerak 
Kultur ekintzak programatu eta burutzea: ikastaroak, gai ezberdinei buruzko tailer eta mintegiak burutzea (historia, artea, musika, ingurumena, etab.), antzerkia, musika, dantza, zinema, arte plastikoak, mendi eta kultur irteerak, lehiaketak, erakusketak, ikusentzuneko proiekzioak, etab.

## Instalakuntzak 
* Behe solairua: ekitaldi aretoa, erabilera anitzeko aretoa, dantza-aretoa, erakusketa aretoa, disziplina anitzeko gela, arte plastikoen gela eta informatika-gela.
* Lehen solairua: disziplina anitzeko hiru gela.
* Wifi-gunea.

## Kanpo estekak
Marshall Warren Nirenberg

**Marshall Warren Nirenberg** (New York,  - *ibidem*, ) estatubar biokimikaria izan zen. Zoologiako ikasketak egin zituen Floridako Unibertsitatean, eta biokimikakoak Michigangoan. 1968an Medikuntza eta Fisiologiako Nobel saria jaso zuen, R. W. Halley eta H. G. Khoronarekin batera, kode genetikoa interpretatzeagatik eta proteinen sintesian duen zeregina azaltzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nirmala Joshi

**Nirmala Joshi** (Syanja, Nepal,  - Kolkata, ), **Ahizpa Nirmala** izenaz ezaguna, indiar moja katolikoa izan zen. Brahman izeneko kasta hindu tradizionalaren sendi batean jaio zen, baina gazte zelarik katolizismora bihurtu zen. Abokatu lana utzi eta Ama Teresaren taldean sartzea erabaki zuen, txiroei laguntzeko. Ama Teresak, osasun-arazoak zituela eta, Karitateko Misiolarien buruzagitza utzi zuenean, Nirmala Ahizpa haren lekuan jartzeko aukeratu zuten.

## Erreferentziak
Txantreako liburutegi publikoa

**Txantreako liburutegi publikoa**, eraikinean bertan ofizialki **Herri Liburutegia** jartzen du, Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen liburutegi publiko bat da.

## Kokalekua 
Txantrea auzoan dago, Arriurdiñeta plazaren 4. zenbakian, eta Atarrabia etorbidearen alboan.

## Historia 
2005an orduantxe eraikitzez amaitutako eraikin berri batean inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Astelehenetik ostiralera 15:00etatik 21:00etara.
* Udan (ekainaren 15etik irailaren 14ra): Astelehenetik ostiralera 08:30etatik 14:30etara.

## Zerbitzuak 
* Erabilera anitzeko bi areto, proiekzio eta hitzaldietarako aretoa eta bileretarako beste areto bat.
* Haurrentzako gunea.
* Irakurkera eta kontsulta aretoa, internet zerbitzua, ikasgela eta abar.
* Wifi eta interneterako sarrera.

## Kanpo estekak
Adrian Noble

**Adrian Keith Noble** (Chichester, Sussex, ) britainiar antzerki zuzendaria. Bristolgo Unibertsitatean ikasi zuen. London Drama Center eskolan hainbat urtez ikasi ondoren, Bristolgo Old Vic antzokiko zuzendari izendatu zuten. Denboraldi horretan antzerki testu klasiko nahiz modernoak landu zituen. John Websterren Malfiko dukesa (1614) obra zuzendu zuen, adibidez, Manchesterko Royal Exchange-rentzat (1980). Urte berean Royal Shakespeare Companyn sartu zen, eta bertako zuzendari artistikoa izan zen. Shakespeareren, Txekhoven eta hainbat idazle handiren lanak eszenaratu zituen, horien artean Hiru ahizpak (1901) eta Gereziondoen lorategia (1904).

## Erreferentziak
Glaziarren Parke Nazionala (AEB)

**Glaziarren Parke Nazionala** (ingelesez *Glacier National Park*) AEBtako Montana estatuaren iparraldean dgoen parke nazional bat da, AEB eta Kanadako mugan. Kanadako aldean izen bereko Glaziarren Parke Nazionala dago.

## Iruditegia 

GlacierNationalPark.jpg|Going-to-the-Sun errepidea McDonald haranetik ikusia.
Mountain_Goat_USFWS.jpg|Parkeko ikurra den ahuntz zuria.
Map_of_Glacier_National_Park.PNG|Parkearen mapa.
Grizzlybears_ChrisServheenUSFWS.jpg|Grizzly hartzak.
Swiftcurrent_Lake_and_Mount_Wilbur.jpg|Swiftcurrent aintzira eta Wilbur mendia.

## Kanpo estekak 
* Glaziarren Parke Naturalaren webgune ofiziala
Lonbardierazko Wikipedia

**Lonbardierazko Wikipedia** Wikipediaren lonbardiera (lumbaart beraien hizkuntzan) hizkuntzako edizioa da. 2015ko martxoaren hasieran 33.033 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 92.a zen.

## Kanpo estekak 
* Lonbardierazko Wikipedia
Oscar Nitzchke

**Oscar Nitzchke** (Altona, Hanburgo,  - Ivry-sur-Seine, ) alemaniar arkitektoa izan zen. Arkitektura ikasketak Genevan eta Parisen egin zituen. 1923an arkitekturako lantegi bat ireki zuen beste gazte berritzaile batzuekin batera. Bere garaiko teknikak ikasi ondoren, eraikin metalikoen lehiaketa bat irabazi zuen Estrasburgon (1929). 1936an New Yorkeko Rockefeller Center-eko Wallace K. Harrison arkitektoarekin lan egin zuen. 1940an Bronxeko zoorako eraikinak sortu zituen, eta 1947an Nazio Batuen egoitzarako etxe-orratzak diseinatu zituen. 1949 eta 1953. urteen bitartean egin zuen bere lanik garrantzitsuena: Alcoaren egoitzako (Pittsburgh) sarrera, fatxada eta eraikuntza elementu guztiak diseinatzea. Bere lana ezaguna izaten hasi zen Frantzian eta Estatu Batuetan, batez ere Cooper Unionek New Yorken egin zuen erakusketaren ondorioz (1985)..

## Erreferentziak
Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserba

**Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserba** () AEBtako Alaska estatuaren hegoaldean dagoen parke nazional bat da. 13.287 km²-ko azalera du eta badietan itsasoratzen diren glaziar ugari eta ikusgarriez osatua dago.

## Iruditegia 

Morse_Muir_Glaciers_1994.jpg|Morse eta Muis glaziarren aireko ikuspegia 1994an.
A_flock_of_black-legged_kittiwakes_on_an_iceberg.jpg|Antxeta hankabeltzak.
Glacier_Bay_National_Park_official_park_brochure_map.jpg|Parkearen mapa.
McBride_Glacier_camping.jpg|McBride glaziarra.
Glacier_bay_(3733729870).jpg|Orkak.

## Kanpo estekak 
* Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserbaren webgune ofiziala
Gilen Nogaretekoa

**Gilen Nogaretekoa** (; ; Saint-Félix de Caraman,  - Paris, ) frantses legegizon eta politikaria izan zen. Zuzenbide irakaslea izan zen Montpellierren eta epaile Beaucairen; 1292ean Filipe IV.a Ederraren gortean sartu zen; 1295ean erregearen aholkulari izendatu zuten eta 1302tik aurrera erregearen politikaren ardura hartu zuen. Liskarrak izan zituen Bonifazio VIII.a aita santuarekin, eta hark Anagnin (1303) jasan zuen atentatuaren eragile nagusitzat hartua izan zen. 1307an tenplarioen aurkako manifestu bat plazaratu zuen; harekin abiatu zen haien aurkako jazarpena.

## Erreferentziak
Joseph Nogaret

**Joseph Nogaret** (?, 1862 &ndash; Baiona, 1934) lapurtar historialaria izan zen. Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne elkarteko lehendakariorde izan zen eta hiri bereko Euskal Museoa sortzen lagundu zuen. Eusko Ikaskuntzako kide izan zen.

Obra nagusiak:

* *Petite Histoire du Pays Basque francais* (1923)
* *Saint-Jean-de-Luz, des origines à nos jours* (1926)
* *L´abbaye d´Artous* (1930) eta
* *Châteaux historiques du Pays Basque Français. Pays de Labourd. Basse Navarre* (1930-1934)

## Erreferentziak
Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne

**Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne** (SSLA) erakunde zientifiko-kulturala da. «Hego-mendebaldeko Frantzian zientziak, letrak, arteak eta tokiko ikerketak, batez ere eskualdeko historia, arkeologia, geografia eta soziologiakoak» bultzatzeko asmotan sortu zuten. Horretarako hiru hilean behin, buletin bat argitaratzen du. Euskal Museoaren sorrera bultzatu zuen.

Baionako zientzen eta arteen elkartea 1873an sortu zen, Baiona eta bere inguruak aztertzeko, bere historia, arteak eta letrak, eta zientziak. 1910an Baionako zientzia, letra eta arteen elkartea bilakatu da. Hastapenetatik elkartea Baiona eta inguruetako adituen bilgunea da, eta urrezko aro bat bizi du bi gerlen arteko garaian, Louis Colas, Georges Hérelle, Henri Gavel, Julien Vinson, Marien eta Boissel komandanteen (hauek biak 1924an Baionako Euskal museoa sortzean parte hartu zutela) bultzadari esker. 

Gaur egun elkarteak irauten du, unibertsitario eta zale andana batek animaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elakrtearen webgune ofiziala
Aldana

**Aldana** Zornotzako (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzo bat da. Bizkargi mendiaren magalean dago, Larrabetzuko udalaren mugatik gertu.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Jean Antoine Nollet

**Jean Antoine Nollet** (Pimprez,  - Paris, ) frantses fisikari eta elizgizona izan zen.

Fisika esperimentala irakatsi zuen lehena izan zen. Soinu uhinak uretan hedatzen direla frogatu zuen (1743).

## Erreferentziak
Civivox Kondestablea

**Civivox Kondestablea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kultur-etxe eta liburutegi publiko bat da. Iruñeko Udalaren jabetzakoa da. Civivox kultur-etxe eta liburutegi publikoen sarearen barnean dago.

## Kokalekua 
Alde Zaharran dago, Kondestablearen jauregiaren eraikinean, eta Kale Nagusiaren 2. zenbakian.

## Historia 
2009ko apirilaren 22an inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Irailaren 1etik ekainaren 30era: Astelehenetik larunbatera, 09:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara. Igande eta jaiegunetan: Itzia.
* Uda. (Uztailaren 1etik abuztuaren 31ra). Uztailaren 1etik 3ra eta 15etik 31ra eta abuztua: 09:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara.

## Jarduerak 
Kultur ekintzak programatu eta egitea: ikastaroak, hainbat gairi buruzko tailer eta mintegiak egitea (historia, artea, musika, ingurumena, etab.), antzerkia, musika, dantza, zinema, arte plastikoak, mendi eta kultur irteerak, lehiaketak, erakusketak, ikusentzuneko proiekzioak, etab.

## Instalazioak 
Erakusketa aretoak, Sarasate Museoa, ekitaldi aretoa, erabilera anitzeko aretoa, haurrentzako gunea, informatika-gela, interneterako sarrera, sukaldaritza gela eta erakusketa eta ekitaldietarako patio nagusia.

## Kanpo estekak
Arkeozoologia

[thumb| px 280|Txakur [momia egipziarrak]]
**Arkeozoologia** inguru arkeologikoetan agertzen diren animalien aztarnak ikertzen dituen zientzia da. Arkeozoologiak gizakiak animaliekin harremanetan egon diren historiako garai guztiak ikertzen ditu. Zientzia hau arkeologiaren laguntzailea da eta **paleoetnozoologia**, **osteoarkeologia**, edo **zooarkeologia** deitzen da ere. Arkeozoologiaren kontzeptua duela hogei-hogeitamar urte hasi zen erabiltzen eta bereziki arkeologia aztarnategietan topatutako animalien aztarneen ikerketari zuzenduta dago.

Harremanek zer ikusirik izan dezakete animaliak elikagagai bezala erabiltzearekin edo animalien gorputz hainbat atalen erabilerarekin tresnak egiteko. Hezurrak, adarrak, maskorrak... Animalien etxekotzea lan aberere zein maskota gisa. Baita animali espezie ezberdinen esanahi erligioso edota sinbolikoa.

## Arkeozoologiarekin lotuta dauden beste zientziak 
Arkeozoologia jakintza-alorrarteko zientzia da beste hainbat alorrekin lotuta:

* Antropologia
* Arkeologia
* Biologia
* Ekologia
* Etnografia
* Geologia
* Etnobiologia
* Paleontologia
* Paleozoologia
* Zoologia
* Mitologia

## Bibliografia 
*  Chaix, L., Méniel, P. (2005). Manual de arqueozoología. Editorial Ariel.
*  Davis, S. (1989). La arqueología de los animales. Ediciones Bellaterra.

## Erreferentzien zerrenda 
## Kanpo estekak
Beremundo Iratxekoa

**Beremundo** edo **Bermudo Iratxekoa** (Arellano edo Villatuerta,  - Iratxeko monasterioa, 1092ko martxoaren 8a) nafar monje beneditarra izan zen, XI. mendean Iratxeko abadea izandakoa.

## Biografia 
Batzuen ustez Arellanon eta, besteen ustez, Villatuertan jaio zen. Hamabi urte zituela, 1032 inguru, Iratxen onartu zuten, non Munio bere osaba bertoko abadea zen. Mariarenganako jaieraduna, fraideek Birjinaren irudiarekin hitz egiten zuela zioten. Munio hil zenean, 1052 inguru, abade hautatu zuten.

Donejakue bideari esker, bere agintaldian, monasterioa urrezko aro bat bizi zen: Antso IV.a Gartzeitzek hiru eliz, hamabi monasterio eta sei hiribildu eman zizkion eta Antso Ramirezek gehiago. Honek 1087an pribilegio berri bat eman zien: moje guztien hitza epaiketa batean frogatzat hartu behar izan zen. Beremundo antzinako mozarabiar errituaren aldekoa izan zen eta liburu bi bidali zituen Erromara: otoitzena (*Liber orationum*) eta antifonarioa (*Liber antiphonarum*). Alexandro II.ak, abadearen ospea ezagutzen zuena, biak onartu zituen.

Monasteriotik gertu, Lizarra izeneko herrixkan, Beremundok Puyeko irudia topatu zuen 1080an. Antso Ramirezek hiri berria sortu zuen Jakako forua emanez. Izendapena monasterioaren kalterako izan zen, erregearen dohaintzak hiri berriarentzat izan baitziren.

Jada 1099an abade berri bat zuten Iratxen. Hori dela eta, adituek 1092ko martxoaren 8an hil zela diote.

## Gurtza 
Iratxen lurperatu zuten. Alexandro III.ak 1163an aldarera goratu zuen. Bere bizitzari buruzko iturriak (*Becerro de Irache* eta *Leccionario de Irache* hain zuzen ere) 1547koak, beraz, berantiarrak dira baina bere mirarietako asko (profeziak, sendaketak, exorzismoak eta abar) azaltzen dituzte.

1583an Antonio Comonteskoak egindako promes baten ondorioz, sakristian kokatu zuen kutxa batera eraman zituzten bere aztarnak. Paulo V.ak 1614an gurtza onartu zuen, 1646an Inozentzio X.ak berretsia. 1657an, aztarnak zilarrezko kutxa batean jarri zituzten.

1835eko desamortizazioan, erlikiak Aiegiko San Martin elizara eraman zituzten eta, handik, Arellano eta Villatuertara. Jaioterria ezezaguna izan arren, biek erlikia-ontzia partekatzea erabaki zuten: bost urtero irailaren 3an lekualdatzea egiten dute, Iratxen eta Deikaztelun geldialdiak eginez.

Nafarroako Donejakue bidearen zaindaria, atsotitz batek honela dio: .

## Erreferentziak
Alodio

**Alodio** (Erdi Aroko ) jabetza osoa (bai zuzena eta baita erabilera ere) zuten lurren jabetza-sistema izan zen. Lur alodialen titularrak subiranoak dira eta beste Printze batzuen berdinak dira, erabilitako titulua edozein dela ere. Hau da Jurist Grotius-en definizioa. 

Nafarroako Erresuman, jaurerri jakin batzuk landa, lurrak alodioak ziren. Alodio baten kontrakoa, jabetza feudala izan zen, non basailuak erabilera besterik ez zuen, zama baten truke. Alodioa herentziaz lortzen zuten eta erabat libre zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alodia eta Nunilo

**Alodia eta Nunilo** (Adahuesca, ? - Alquézar, ) aragoiar martiri kristauak izan ziren.

Alodia eta Nunilo neskato bikiek aita musulman eta ama kristaua zituzten. Aita laster hil eta amak kristautasunean heziak, hau hiltzean senide batek, ondasunak bereganatzeko asmotan, neskatoak salatu zituen. Islamiar zuzenbidearen arabera, aita musulman baten seme-alabak musulmanak izan behar dira. Baina fede kristaua aitortu zutenez, burua moztu zieten.

*Translatio sanctarum Nunilonis et Alodiae* eskuizkribuaren arabera, Oneka Beraskoitz erreginak 860an Leirera eraman zituzten bere aztarnak. 1835eko desamortizazioan, erlikiak jaioterrira itzuli zituzten.

## Erreferentziak
Alectoris

***Alectoris*** Galliformes ordenako eta Phasianidae familiako generoa da, eper izen herrikoi duten espezie batzuk barnean dituena. Bere kideak hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan, Arabian eta Asian zehar -Tibet eta mendebaldeko Txinaraino- bizi dira.

## Espezieak 
* Eper burubeltz (*Alectoris melanocephala*)
* *Alectoris magna*
* Greziar eper (*Alectoris graeca*)
* Turkiar eper (*Alectoris chukar*)
* *Alectoris philbyi*
* Afrikar eper (*Alectoris barbara*)
* Eper gorri (*Alectoris rufa*)

Txinan *A. peii* espezie prehistorikoaren aztarnak topatu zituzten. El-Ubeidiyan, Jordan ibaiaren haranean, *A. baryosefi* Pleistozeno goiztiarren espeziearen aztarnak topatu zituzten.

## Kanpo estekak
Perdix

***Perdix*** Galliformes ordenako eta Phasianidae familiako genero bat da, Europa eta Asiako eskualde epeletan bizi dena. Eper izen herrikoia duten espezie bi ditu barnean.

## Espeziea 
* Eper gris (*Perdix perdix*) (Linnaeus, 1758)
* eper bizarduna (*Perdix dauurica*) (Pallas, 1811)
* *Perdix hodgsoniae* (Hodgson, 1857)

Hegoaldeko Europan, Pleistozenon, *Perdix palaeoperdix* izeneko espeziea bizi zen, orain galdurik dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glaziarren Parke Nazionala (Kanada)

**Glaziarren Parke Nazionala** (ingelesez *Glacier National Park* eta frantsesez *Parc national du Canada des Glaciers*) Kanadako Britainiar Kolunbia probintzian dagoen parke nazional bat da. 1.349&nbsp;km²-ko azalera du eta 1886an ezarri zuten.

## Iruditegia 

Entering Galcier National Park.jpg|Sarrerako kartela.
Columbian_Ground_Squirrel_Roger's_Pass.jpg|Kolunbiar lur kattagorria.
Glacier National Park valley.jpg|Ikuspegia.
Rogers_Pass_and_Hermit_Range.jpg|Rogers mendatea
IllGlacier2.JPG|Illecillewaet glaziarra.

## Kanpo estekak 
* Glaziarren Parke Naturalaren webgune ofiziala 
* «Rocky Mountainseko aintzirak»&#x20;Fito Rodriguez. naiz.eus, 2024
FC Grenoble

thumb|250px
**FC Grenoble** (izen osoa *Football Club de Grenoble Rugby*) Frantziako Grenoble hiriko errugbi taldea da. Rugby Pro D2 ligan jokatzen du.

## Historia 
Taldea 1892an sortu zen Grenoble eta Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko talde onenek bat egin zutenean. Lehenengo titulua Liga txapelketa izan zuen, finalean US Cognac 5-3 gaindituta. 1963an Europako FIRA txapelketaren finala jokatu zuen baina gatzaile atera zen.

1986an Kopako finala jokatu zuen eta 1987an irabazle atera zen SU Agen 26-7 gaindituta. 1993an Liga irabaztear izan zen berriz baina bigarren amaitu zuen. 2005ean maila galdu zuen baina 2013an berriz lortu zuen Top 14-ra igotzea. Ordutik aurrera gora eta behera ibili da.

## Palmaresa 
* Top 14 Liga
** irabazlea (1): 1954
** bigarrena (2): 1918, 1993
*Bigarren maila
** irabazlea: (2): 1951, 2012
** bigarrena (4): 2002, 2018, 2023, 2024
* Yves du Manoir Kopa/Frantziako Errugbi Kopa
** Txapelduna (1): 1987
** Finalista (3): 1969, 1986, 1990

## Kanpo estekak 
*  FC Grenoble taldearen webgunea
Opglabbeek

**Opglabbeek**  Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 10.162 biztanle zituen. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Opglabbeek bera, Nieuwe Kempen, eta Louwel.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Baso Petrifikatuaren Parke Nazionala

**Baso Petrifikatuaren Parke Nazionala** (ingelesez *Petrified Forest National Park*) AEBtako Arizona estatuan dagoen parke nazional bat da. Izena bertan dagoen egur petrifikatu kontzetrazio handiari zor dio, honek lurraldeari kolore bereziak ematen dizkio, Basamortu margotua delakoa sortuz.

## Zinema 
1936an Leslie Howard, Bette Davis eta Humphrey Bogartek antzeztutako *The Petrified Forest* filma eremu honetan filmatu eta girotu zen.

## Iruditegia 

Painted_Desert_badlands_Tawa_Point.jpg|Basamortu margotua.
PEFO_park_map_2006_large.png|Parkearen mapa.
Route_66_car_petrified_forest.jpg|Abandonatutako auto zaharra.
Coyote_arizona.jpg|Koiotea.

## Kanpo estekak 
* Baso Petrifikatuaren Parke Nazionalaren webgune ofiziala
Media Luna kalea (Iruñea)

**Media Luna kalea ** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena alboan duen Medialuna parkeari zor dio..

## Kokapena 
Emilio Arrieta kalean hasi, eta ipar-hegoalderanzko norantzan Nafarroa Behereko etorbidea zeharkatuz, Eguesibar kalean amaitzen da, Bihotz Sakratua ikastetxearen eta Mojardín Lizeoaren parean.

Bere ibilbidean zehar honako kale hauek batzen zaizkio: Leire kalea, San Fermin kalea, Nafarroa Behereko etorbidea, Felipe Gorriti kalea, Baztan Harana kalea, Aralar zeharkalea, Amaiurko Gaztelua kalea, Deierri kalea, Iturralde Suit kalea, Arakil Ibarra kalea, Julio Ruiz de Alda kalea, Pascual Madoz kalea, Zaraitzu Ibarra kalea eta Cipriano Olaso kalea.

Bestalde, Aralar kalea eta Erronkari Ibarra kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
* Medialuna parkea
* Telefonicako telekomunikazio antena (Mojardin kalea, Iruñea)

Fitxategi:Parque_Media_Luna,_Pamplona_Spain.JPG|Medialuna parkea.
Fitxategi:Pamplona-architecture-baltasar-11.jpg|Telefonicako telekomunikazio antena (Mojardin kalea, Iruñea).

## Kanpo estekak
Nafarroako Gorteen kalea (Iruñea)

**Nafarroako Gorteen kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Kokapena 
Iruñeko zezen plazaren parean hasten da, iruindarrek Telefonicako bihurgunea gisa ezagutzen duten gunean, Estafeta kalea, Amaia kalea, Ahumadako dukea kales, Joanes Albretekoa kalea eta Labriteko jaitsierak bat egiten duten lekuan, eta San Ignazio eliza eta Saide Karlos III zinemak aretoaren parean maiatzen da, San Ignazio etorbidea, Lizarra kalea eta García Castañón kalearen arteko elkargunean.

Honako kaleek zeharkatzen dute edota batzen zaizkio: Karlos III.aren etorbidea eta Paulino Caballero kalea.

Bestalde, Orreaga kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
Kale honen inguruan honako eraikin edo leku nabarmenak daude:

* Iruñeko zezen plaza
* Gaiarre antzokia
* San Ignazio eliza
* Saide Karlos III zinemak (2016an itxia)
* San Ignazio Loiolakoaren monumentua

Fitxategi:Plaza_de_Toros_de_Pamplona.JPG|Iruñeko zezen plaza.
Fitxategi:Teatro-Gayarre-17-2-4v.jpg|Gaiarre antzokia.
Fitxategi:Pamplona_-_Iglesia_de_San_Ignacio_(PP_Redentoristas)_01.jpg|San Ignazio eliza.
Fitxategi:San_Ignacio._Pamplona.JPG|San Ignazio Loiolakoaren monumentua.

## Kanpo estekak
Navarro Villoslada kalea (Iruñea)

**Navarro Villoslada kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena Francisco Navarro Villoslada (1818-1895), vianar idazlaren omenez darama.

## Kokapena 
Merindadeen plazan hasi, eta Gurutz plaza zeharkatuz, Zaragoza etorbidea, Uharte doktorea kalea eta Plazaola kalearen arteko elkargunean amaitzen da.

Honako kaleek zeharkatzen dute edota batzen zaizkio: Paulino Caballero kalea, Francisco Bergamín kalea, Zangoza kalea eta Aita Calatayud kalea.

Bestalde, Leire kalea eta San Fermin kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
Kale honen inguruan honako eraikin edo leku nabarmenak daude:

* Merindadeen plaza
* Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza Nafarroan
* Gurutz plaza
* San Migel eliza
* Gurutz Plaza BHI

Fitxategi:Pamplona-Merindades-unaipascual-01.jpg|Merindadeen plaza.
Fitxategi:Delegación_del_Gobierno_en_Navarra.JPG|Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza Nafarroan.
Fitxategi:Pamplona_-_Iglesia_de_San_Miguel_07.jpg|San Migel eliza.

## Kanpo estekak
Irakite-puntuaren handitze

[eskuinera|thumb|250px|Uraren [fase-diagrama]]

**Irakite-puntuaren handitzea** edota **irakite-puntuaren areagotzea** disolbatzaile puru bat disolbagarri batekin nahastu eta disoluzio bat sortzean jasaten duen irakite-puntuaren handitze edo areagotzea da. Adibidez, gatzarekin nahastutako urak gatzarik gabeko uraren aldean irakite-puntua altuagoa duenez beranduago irakiten du. Irakite-puntuaren handitzearen magnitudea, \Delta\mathit{T}_b \ , disoluzioaren irakite-tenperatura eta disolbatzailearen irakite-tenperaturaren arteko diferentzia kalkulatuz jakitzen da, hots, \mathit{T}_b\  y \mathit{T}_b^* \ .

## Kanpo estekak
Masa-zentro

thumb|400px|**Masa-zentro** baten inguruan orbita eliptikoetan biratzen diren bi objekturen irudia.

Sistema diskretu edo jarraitu baten **masa-zentroa** edo **barizentroa** portaera dinamikoaren aldetik beregan sistematik kanpoko indarren erresultantea aplikatuta balego bezala jokatzen duen puntu geometrikoa da. Analogikoki, esan daiteke masa-zentroan bildutako masa guztiak osatzen duen sistema jatorrizkoaren parekidea dela. Normalean, **m.z.** hizkiez laburbiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Grabitate-zentro

## Kanpo estekak
Petri Albretekoa

**Petri Albretekoa** (baita **Petri Labritekoa** edo **Petri Nafarroakoa** ere; Lizarra, -1567ko abuztuaren 28a) nafar elizgizon eta diplomatikoa izan zen, Commingesko apezpikua izandakoa.

## Biografia 
Joanes III.a Nafarroakoa errege ezkontidearen eta Maria Ganuza lizartarraren seme naturala izan zen.

1531n Valladoliden beneditar bilakatu zen. San Pedro de Cardeña eta Sahagúngo monasterioetan ikasi zuen.

1540 eta 1545 artean Valladoliden, Karlos Habsburgokoaren Gortean zegoela, Hernán Cortésen Akademian parte hartu zuen, Izendapen horri esker, Trentoko Kontzilioaren azken bileretara joan zen. Bere azken urteak Lizarran eman zituen.

## Lanak 
Eskuizkribuak:
* *Comentarios del cristianísimo rey de Francia Henrico 2o deste nombre, dictados por el reberendísimo en [christ]o padre don Pedro de Labrit y Navarra*
* *Diálogos de los grados de perfeción que a de tener el cortessano ecclesiástico que pretende ser Cardenal, e de la ynstitución e obligaciones de esta dignidad e de las buenas partes q[ue] ha de aber el que a ella fuere elegido, e de la perfeción e partes a que se obliga el Cardenal que aspira a la monarchía ecclesiástica. Dictados por el muy il[us]tre señor don Pedro Labrit de Nauarra...*
* *Diálogos del origen, autores e causas de las eregías de Francia e de la diversidad de sus herores, e de las guerras, muertes, pestilencia, hambre e açotes con que Dios los ha visitado*
* *Commentarios de Phelippe Segundo, rey de España*
Argitaratuak:
* *Diálogos de la differencia del hablar al escreuir*. Tolosa: Iacobo Colomerio.
* *Diálogos de la eternidad del ánima. Tolosa: Iacobo Colomerio.*
* *Diálogos de barios asumtos* Tolosa 1560
* *Diálogos muy subtiles y notables* Zaragoza: Juan Millán, 1567
Galduak:
* *Las cenas sorianas*
* *Trium foeminarum *

## Erreferentziak
Okzitanierazko literatura

[thumb|[Gilen IX.a Akitaniakoa, ezagutzen den lehen koblakaria]]
**Okzitanierazko literatura** edo **Probentzako literatura** okzitanieraz idatzitako literatur lanen multzoa da.

XI eta XII. mendeetako poesiarekin jaio zen, eta trobadoreen lanaren garapen eta hedapenarekin. Zerikusi handia izan zuen, beraz, Europako Erdi Aroan hizkuntza "arruntak" literaturan erabili zitezen, orduan Europako mendebaldeko kultur hizkuntza zen latinaren nagusitasunaren aurrean. Errenazimentuaz geroz okzitanieraren erabilera ofiziala beheraka joan bazen ere, frantsesaren eraginez, literaturan ez zen sekula eten. Hain da honela non lehen berpizkunde bat izan baitzuen XVI eta XVIII. mendeen artean. XIX. mendearen erdialdean Proventzako zazpi poetak Félibrige sortu zuten, okzitaniera babestu eta lantzeko helburua zuen literatur elkartea, bigarren pizkunde bati hasiera emanik; horietako bat, Frédéric Mistral, Literatura Nobel saria jaso zuen, okzitanieraren eta Okzitaniaren izena eta omena berriz nazioartera jasoz.

## Kanpo estekak
Extremadurako Biltzarra

**Extremadurako Biltzarra** (gaztelaniaz *Asamblea de Extremadura*) Extremadurako autonomia erkidegoko lurralde parlamentua da. Biltzarreko parlamentariak lau urteko eperako hautatzen dira sufragio unibertsalez. Badajozko probintziako herritarrek 36 diputatu hautatzen dituzte eta Cáceresko probintziakoek 29 diputatu.

Extremadurako Biltzarraren egoitza, Méridako San Juan de Dios ospitale zaharraren eraikinean kokatzen da.

## Osaketa 
Extremadurako Biltzarrak 65 diputatu ditu. Honela banatzen dira:
​ 29 diputatu
​ 18 diputatu
​ 11 diputatu
​ 7 diputatu

## Presidenteak 
## Kanpo estekak 
* Extremadurako Biltzarraren webgune ofiziala
Xenungulata

**Xenungulata** Meridiungulata goiordenako ordena iraungitua da, Brasil, Argentina eta Kolonbian bizi zena. Ordena enigmatiko honen generorik ezagunena *Carodnia* da, tapir itxurako kideak zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinta itsasgarri

thumb|300px
**Zinta itsasgarri** edo **zinta itsaskorra** kaxak eta beste objektuak zigilatu, itxi eta konpontzeko erabiltzen den xingola bat da, gehienetan biribilkatua merkaturatzen dena, alde batetik (batzuetan, bietatik) substantzia itsasgarria duena.

## Kanpo estekak
Garro

thumb|300px
**Garroa** edo **tentakulua** hainbat animaliaren organo edo atal luzea da, maiz bilkorra ere badena. Animaliengan, ornogabeen burutik edo horren ingurutik luzatzen dira maiz, eta ukimena, oratzea zein lokomozioa izaten dira haren funtzioak. Landare batzuen morfologia aztertzean ere erabiltzen den terminoa da.

## Kanpo estekak
Izotz-kandela

thumb|300px
**Izotz-kandela**, **izotz-burruntzi**, **garranga**, **kandalu** edo **karronkadela** forma koniko alderantzikatuzko izotzezko zati bat da, azalera batetik ura, elur edo izotz urtua tantaz tanta isuri eta isurtzean berriz ere izozten denean. Bereziki teilatu-hegal eta bertikaltasun handiko lekuetan sortzen dira.

## Kanpo estekak
Meridiungulata

**Meridiungulata** Hego Amerikako ungulatuen goiordena iraungitua da, barnean Pyrotheria (agian baita Xenungulata ere), Astrapotheria, Notoungulata eta Litopterna ordenak zituena.

## Sailkapena 
Hona hemen Rosek 2006an proposaturiko sailkapena:
* †**Meridiungulata**
:* *Didolodus* (*incertae sedis*)
:* *Amilnedwardsia* (Notopterna?)
:* †Notoungulata ordena
::* †Notioprogonia subordena
:::::* †Henricosborniidae
:::::* †Notostylopidae
::* †Toxodontia subordena
:::::* †Isotemnidae
:::::* †Notohippidae
:::::* †Leontiniidae
:::::* †Toxodontidae
:::::* †Homalodotheriidae
::* Typotheria subordena
:::::* †Oldfieldthomasiidae
:::::* †Interatheriidae
:::::* †Archaeopithecidae
:::::* †Mesotheriidae
:::::* †Campanorcidae
::* Hegetotheria subordena (Typotheria?)
:::::* †Archaeohyracidae
:::::* †Hegetotheriidae
:* †Litopterna ordena (Panameriungulata)
:::::* †Protolipternidae
:::::* †Notonychopidae (Notopterna?)
:::::* †Macraucheniidae
:::::* †Adianthidae
:::::* †Proterotheriidae
:* †Astrapotheria ordena
:::::* †Eoastrapostylopidae
:::::* †Trigonostylopidae (Trigonostylopoidae?)
:::::* †Astrapotheriidae
:* †Pyrotheria ordena
:::::* †Colombitheriidae
:::::* †Pyrotheriidae
:* †Xenungulata ordena
:::::* †Carodniidae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muga-efektu

Ekonomian, **muga-efektuak** herrialde bateko eskualdeek herrialde horretako eskualdeekin beste herrialde bateko mugako eskualdeekin baino merkataritza-harreman gehiago izateari deritzo. Fenomenoa beste herrialdeetan izaten diren araudi ezberdinek zein identitate- eta kultura-faktoreek egiten dute. Muga-efektuak aukera ekonomikoak galarazi eta eraginkortasunerako oztopoa da; horren aurka ekiteko, integrazio ekonomikoa planteatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eranskailu

thumb|300px
**Eranskailu** edo **pegatina** azalera batean itsasgarri den paper edo plastikozko dokumentu bat da. Maiz, mezu politikoak zabaltzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notoungulata

**Notoungulata** Meridiungulata goiordenako ordena iraungitua da, Hego Amerikan Paleozenon eta Pleistozenon bizi zirenak.

## Taxonomia 
Hona hemen Billetek proposaturiko kladograma:

{{Clade
|label1=**Notoungulata**
|1=
}}

## Ordena eta familiak 
* Notoungulata ordena
** Notioprogonia subordena
*** Henricosborniidae familia
*** Notostylopidae familia
** Toxodonta subordena
*** Isotemnidae familia
*** Leontiniidae familia
*** Notohippidae familia
*** Toxodontidae familia
*** Homalodotheriidae familia
** Typotheria subordena
*** Archaeopithecidae familia
*** Oldfieldthomasiidae familia
*** Interatheriidae familia
*** Campanorcidae familia
*** Mesotheriidae familia
** Hegetotheria subordena
*** Archaeohyracidae familia
*** Hegetotheriidae familia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whippomorpha

**Whippomorpha** zetazeoak (baleak, izurdeak, eta abar.) eta bere senide hurbilenak, hipopotamoak, barnean dituen kladoa da.

Whippomorpha izena ingelesezko (*wh*[*ale*]* = balea + hippo*[*potamus*] = hipopotamo) eta grezierazko (μορφή, *morphe* = forma) hitzen lotunea da. **Cetancodonta** berrizendatzea saiatu arren Whippomorpha aurretik zegoen hautatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akadia Parke Nazionala

**Akadia Parke Nazionala** (ingelesez *Acadia National Park*) AEBtako Maine estatuan dagoen parke nazional bat da. Mount Desert uhartearen zatirik handiena eta inguruko Ozeano Atlantikoan dauden uharte txikiagoak barne hartzen ditu. 1919an **Lafayette PArke Nazionala** izenaz sortu zen, 1929an gaur egungo izena jasoz.

AEBetan Mississippi ibaiaren ekialdean dagoen parke nazional zaharrena da. Aldiz, Kanadako ekialdean parke hau baino zaharragoak diren bi parke nazional badaude: Ontarioko Mila Uharteen Parke Nazionala (1904) eta Point Pelee Parke Nazionala (1918).

## Iruditegia 

CADILLAC_MOUNTAIN.jpg|[Cadillas mendia Great Hill muinotik.
Acadia_national_park_map.png|Parkearen kokapenmapa.
National_park_acadia_2.jpg|[Itsaslabarrak.
CHAMPLAIN_MOUNTAIN.jpg|Champlain mendia.

## Kanpo estekak 
* Akadia Parke Nazionalaren webgune ofiziala
Oliveto kondearen etorbidea (Iruñea)

**Oliveto kondearen etorbidea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen etorbide bat da.

## Izena 
Izena Pedro Nafarraren omenez darama.

## Kokapena 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Vianako Printzearen plazan hasi eta Bakearen plazan amaitzen da. Tutera kaleak zeharkatzen du.

Bestalde, Gartzea Semenez kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
Kale honen inguruan honako eraikin edo leku nabarmenak daude:

* Vianako Printzearen plaza
* Iruñeko autobus geltoki zaharra
* Nafarroako Rural Kutxa eraikina
* Bakearen monumentua
* Bakearen plaza
* Yanguas Miranda kalea
* Iruñeko autobus geltokia

Irudi:Pamplona - Caja Rural de Navarra.jpg|Nafarroako Rural Kutxa eraikina Bakearen plazatik ikusita.
Irudi:Pamplona - Plaza de la Paz 4.jpg|Bakearen monumentua, Rafael Bartolozzi (1987), Bakearen plaza.
Irudi:Interior_Estación_de_autobuses_de_Pamplona.jpg|Iruñeko autobus geltokia.

## Kanpo estekak
Eschrichtiidae

**Eschrichtiidae** baleen familia bat da. Egun kide bakarra du, balea gris (*Eschrichtius robustus*) hain zuzen ere; baina beste hiru genero iraungituak ditu: *Archaeschrichtius*, *Eschrichtioides* eta *Gricetoides* hurrenez hurren. Egun bizirik dagoen generoaren eta familiaren izenak Daniel Eschricht daniar zoologoaren omenezkoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phocoenidae

**Fozenido** (**Phocoenidae**) zetazeoen ordenako itsas ugaztun batzuez esaten da. Tamainaz txiki samarrak izaten dira. Burua kono itxurakoa dute, eta mutur-motzak dira gehienak. Arrainak janez elikatzen dira.

## Taxonomia 
Phocoenidae familia, egun, 3 generotan banaturik dago, barnean sei espezie dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetruminantia

**Whippomorpha** Cetacodontamorpha (edo Whippomorpha) eta bere senide hurbilenak, hausnarkariak, osaturiko klado bat da.

## Sailkapena 
* Artiodactyla ordena
**Tylopoda
**Artiofabula
*****Cetruminantia** 
*****Antilocapridae familia
*****Bovidae familia
*****Cervidae familia
*****Giraffidae familia
*****Moschidae familia
*****Tragulidae familia
**** Whippomorpha subordena
***** Acodonta infraordena
******Hippopotamidae familia
***** Cetacea infraordena
******Mysticeti
*******Balaenidae familia
*******Balaenopteridae familia
*******Eschrichtiidae familia
*******Neobalaenidae familia
******Odontoceti
******* Delphinoidea goifamilia
********Delphinidae familia
********Monodontidae familia
********Phocoenidae familia
******* Physeteroidea goifamilia
********Kogiidae familia
********Physeteridae familia
******* Ziphoidea goifamilia
********Ziphidae familia
******* Platanistoidea goifamilia
********Iniidae familia
********Lipotidae familia
********Platanistidae familia
********Pontoporiidae familia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kogiidae

**Kogiidae** zetazeoen familia da, egun bi espezie besterik ez zituena. Hala ere beste genero iraungituak ditu:
* *Kogia*
** Kaxalote pigmeo (*Kogia breviceps*)
** *Kogia sima*
** *Kogia pusilla* †
* *Aprixokogia* †
* *Kogiopsis* †
* *Praekogia* †
* *Scaphokogia* †
* *Thalassocetus* †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak