open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Distantzia

**Distantzia** bi objektu bata bestetik zer gertu edo zer urrun dauden jakinarazten duen zenbakizko adierazpena da. Metroetan adierazten da Nazioarteko Unitate Sisteman.

Matematikan, euklidear espazioko bi puntuen arteko distantzia haiek lotzen duen zuzenaren segmentuaren luzera da, zenbakiz adierazita. Espazio konplexuagoetan, ez-euklidear geometrian definitutakoak, esaterako, bi puntuen arteko «biderik laburrena» kurba-segmentu bat da.

Formalki, distantzia **X** multzo ez-huts batean definitzen den edozein **d (a,b)** funtzio ez-negatibo bitar da, **X2**-tik **R**-ra, baldintza hauek betetzen duena:

* d (a,b) = 0 ⇔ a = b.
* d (a,b) = d (b,a) (simetria).
* d (a,b) ≤ d (a,c) + d (c,b) (desberdintza triangeluarra).

Fisikan, distantzia magnitude eskalar bat da, luzera unitatetan edo denboran adierazten dena.

## Distantziaren kalkulu geometrikoa 
Bi punturen arteko euklidear distantzia neurtzeko A(x_1, y_1) y B(x_2, y_2 ) A eta B puntuen artean dagoen zuzenkiaren tamaina da. Matematikoki honela adierazten da.:

:d=\sqrt{(x_2-x_1)^2+(y_2-y_1)^2}

P puntuaren eta R zuzenaren arteko distantzia R:  Ax + By + C = 0  zuzenarekiko elkarzut den eta P(x_1, y_1) puntuarekin lotuta dagoen zuzen-segmentuaren luzera da. Honela kalkula daiteke:

:d=\frac{\sqrt{A^2+B^2}}

non |·| balio absolutua den.

Bi zuzen paraleloren arteko distantzia bi zuzenekiko elkarzut den zuzen-segmentuaren luzera da.

P puntu baten eta L plano baten arteko distantzia L : Ax + By + Cz + D = 0 planoarekiko elkarzut den eta P(x_1,y_1,z_1) puntuarekin lotuta dagoen zuzen-segmentuaren luzera da. Honela kalkula daiteke:

:d=\frac{\sqrt{A^2+B^2+C^2}}

## Kanpo estekak
Melledes

**Melledes** Arabako mendebaldeko herri bat da. Añanako kuadrillan dago, Erriberabeitiko udalerrian.

## Historia 
Herriaren izena aipatuta agertzen da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: ***Melietes***.

Herri hau ezaguna da herri hustu bat izan zelako eta geroago, Julia Chávarri Otero arduradun nagusi izanik, eta Bartolomé Jiménezek, azken hau ijitoen elkarteko presidentea, herri hustua erosi zuten bertan langabezian zeuden ijito gazteentzako lantegiak antolatzeko. herri honen lurraldeak erosi eta bertan langabezian zeuden ijito gazteentzako lantegiak antolatu zituztelako. Halaber, drogomenpekotasunak pairatzen zituzten gazteentzako birgaitze terapia taldea ere sortu zuten ere.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Joan eliza

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintanilla Erriberabeitia

**Quintanilla Erriberabeitia** (izen ofiziala: *Quintanilla de la Ribera*) Arabako mendebaldeko herri bat da. Añanako kuadrillan dago, Erriberabeitiko udalerrian.

## Izena 
Herriaren izena lehendabizikoz *Donemiliagako goldea*n aipatzen da, 1025ean: *Quintaniella*. Eta, geroago, toponimian eta abizenetan: *Gonçaluo Quintaniella* (1203; Fortun Semenez de Quintaniella, (1212, 1206); *Pascual de Quintaniella* (1231); Quintaniela, (1257); *Quintanielia* (1350); *Quintainieilla* (1366); *Quintanylla* (1414); *Quintanilla* (1551; XVIII. mendea; 1802; 1849). 

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Eztebe eliza (XVI. mendekoa)
* Telegrafo optikoaren dorrea, 1845 ingurukoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Ribabellosa (Araba)

**Ribabellosa** Arabako mendebaldeko herri bat da. Añanako kuadrillan dago, Erriberabeitiko udalerrian.

## Mugakideak 
Ipar-ekialdean Armiñon, hego-ekialdean Berantevilla eta hego-mendebaldean Miranda de Ebro (Burgos) mugakide ditu.

## Historia 
Ribabellosaren lehen aipamena Donemiliagako goldean egiten da, ***Ripa Bellosa*** izenarekin. Dokumentatuta dago 1463an bertan Arabako ermandadeak bildu zirela.

1860an Sir Warren de la Rue ingeles astronomoak uztailaren 18ko eguzki eklipsea bertatik ikusi zuen eta baita eguzki eklipse baten lehendabiziko argazkiak atera ere.

## Demografia 
Miranda Ebrotik oso hurbil egonik eta industrialde berriak bertan kokatu direnetik, Ribabellosako populazioaren handitzea gertatu da XXI. mendearen hasieran.

## Administrazio Batzarra 
Hauek dira Ribabellosako Administrazio Batzarraren presidente guztiak 1920ko hamarkadatik aurrera:
* 1922-1930: Valeriano Larrañaga
* 1930-1931: Victor Solorzano
* 1931-1938: Daniel Sáenz de Pobes
* 1938-1945: Jaime Cerrilo
* 1945-1949: Máximo Ruiz de Austri
* 1949-1952: Julián Fariñas
* 1952: Alfio Ruiz de Austri eta José Luis Angulo
* 1953: Alfio Ruiz de Austri
* 1953-1955: Ricardo Bardeci de Pablo
* 1955-1958: Ángel Fernández de Gobeo
* 1958-1968: Eustasio Orive Salazár
* 1968-1970: Luis María Angúlo López
* 1970-1973: Felfín Eguiluz Susaeta
* 1973-1978: Marcos Fernández de Gobeo
* 1978-1988: Martín López Orive
* 1988-1989: José María Santamaría Fernández
* 1989-1993: Ángel Fernández de Gobeo Garay
* 1993-1997: Antonio Cerrilo Orive
* 1997-1998: Ángel Salazar Ocio
* 1998-2001: Pablo Cerrillo Orive
* 2001-2005: Miguel Ángel Salazar Budia
* 2005-: Pedro María Bodega Sáez de Pobes

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Errosarioko Andre Mariaren eliza
* Santa Madalena edo San Joan baseliza
* Saenz de Santamaria jauregia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Ribabellosako Administrazio Batzarraren webgunea
Billoda

**Billoda** (azentua lehen silaban; ) Arabako erdialdeko herri bat da, Añanako kuadrillako Iruña Oka udalerrikoa. 1976 arte, Iruña udalerri zaharrean egon zen, Billodaren auzoa den Garaborekin batera. 

Dokumentatuta dago, 1025. urteko Donemiliagako goldean, ***Billodas*** aldaera.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Iruña-Veleia aztarnetegi arkeologikoa.
* Billodako zubia. XIV-XV. mendeetakoa (beraz, Erdi Aroaren bukaerakoa, Antzinako Erromaren garaia baino askoz geroagokoa), baina jendartean ezaguna da *erromatar zubia* izenaz ere.
* Badaiako Santa Katalinaren monasterioa, XIV. mendekoa, 1999an Santa Katalinako lorategi botanikoa bilakatuta.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Víllodas 05.jpg
Fitxategi:Puente de Villodas 02.jpg
Fitxategi:Víllodas - Iglesia de San Cristóbal 02.jpg|San Kristobal eliza
Fitxategi:Billoda (Araba).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manzanos

**Manzanos** Arabako mendebaldeko herri bat da, Añanako kuadrillako Erriberabeitiko udalerrikoa. Zadorra ibaiaren ertzean dago, antzinako postaren errege bidean, itsas mailatik 519 metro gorago.

## Historia 
1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean aipatzen da: ***Mazanos***.

Becerro Galicanoren edizio digitala egin zutenek, antzinako *Mazanos* hori, mapan kokatzerakoan, *Ribota Manzanos* kokagunea hautatu zuten, herri hustu bat iradokiz, Manzanos herritik pixka bat iparraldera, Leziñana Okatik hurbil.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Salazar jauregia
* San Joan eliza

Fitxategi:Manzanos (Araba).jpg|Salazar Jauregia
Fitxategi:Palacio de los Salazar (Manzanos) 3.jpg|Salazar Jauregia
Fitxategi:Manzanos (Ribera Baja) - Iglesia de San Juan Bautista 02.jpg|San Joan eliza
Fitxategi:Manzanos (Ribera Baja) - Fuente-memorial de Joaquín de Eguía y Aguirre, III marqués de Narros 1.jpg
Fitxategi:Manzanos (Ribera Baja) - Estación de tren 08.jpg|Tren geltokia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Mandaita

**Mandaita** (gaztelaniaz *Montevite*) Añanako Kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko herrietako bat da. 1976 arte Langraiz Oka udalerri zaharraren barruan egon zen.

## Izena 
Toponimoa dokumentatuta dago, 1025. urteko Donemiliagako goldean; ***Mandaita***, bere horretan.
XIII mendeko agiri batean *Mantouit* izenarekin agertzen da. Geroago *Montevite/Montubite* aldaerak nagusitu ziren.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* San Joan Bataiatzailearen eliza

Fitxategi:San Juan eliza, Mandaita, Araba.jpg|San Juan eliza
Fitxategi:San Juan eliza, Mandaita, Araba 2.jpg|San Juan eliza
Fitxategi:Bolatokia, Mandaita, Araba.jpg|Bolatokia

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Olabarri

**Olabarri** (azentua bigarren silaban; ) Arabako Añanako kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko herrietako bat da. 1976 arte, Langraiz Oka udalerri zaharraren barruan egon zen.

Olabarri toponimoa 1025. urteko Donemilagako goldean agertzen da lehen aldiz dokumentatua: ***Olhavarri***.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Monumentuak 
* Olabarriko dorrea
* San Esteban Protomartiri eliza gotortua

Fitxategi:San Esteban eliza, Olabarri, Araba 2.jpg|San Esteban eliza eta dorrea
Fitxategi:San Esteban eliza, Olabarri, Araba.jpg|San Esteban eliza

## Kanpo estekak
Escanzana

**Escanzana** edo **Eskarantza** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokalekua 
Escanzana herria Ihuda ibaiaren ertzean dago, eta A-4156 errepideak herria zeharkatzen du. Berantevillako udalerriaren erdigunea Escanzanatik kilometro batera dago.

## Demografia 
## Ondarea 
San Vizente omentzen duen eliza, erdi puntuko arkudun aurrealdea duen eraikuntza lakarra da.

## Jaiak eta ospakizunak 
Escanzanako patroia San Bizente da, eta herriko jaiak urtarrilaren 22tik hurbilen dagoen asteburuan ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lacervilla

**Lacervilla** edo **Lizeizuri** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Herria Berantevillako udalerriaren erdigunetik lau kilometrora dago. Iparraldean Estabelu herria dago eta hegoaldean Escanzana herria.

## Demografia 
## Ondarea 
Lacervillako eliza, herriaren gaineko muino batean dago. Eraikuntzak portikoa, sakristia eta dorrea dauzka.
Fitxategi:Lacervilla, Araba - eliza.jpg
Fitxategi:Lacervilla, Araba - eliza 2.jpg
Fitxategi:Iglesia de San Clemente (Lacervilla) 5.jpg
Fitxategi:Iglesia de San Clemente (Lacervilla) 9.jpg

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak uztaileko lehen asteburuan ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tresponde

**Tresponde** (gaztelaniaz *Trespuentes*) Añanako Kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko kontzejuetako bat da. 1976 arte Iruña udalerri zaharreko herriburua izan zen. Bertan dago, Iruña-Veleia aztarnategi ezaguna.

Dokumentatuta dago, 1025. urteko Donemiliagako goldean, *Transponte* aldaera.

## Historia 
Hasiera batean, Tresponde Iruña-Veleia hiri erromatarreko harresiz kanpoko auzo gisa jaio zela uste da. Zadorra ibaiak banatzen zituen Iruña-Veleia eta Tresponde, eta gaur egun oraindik mantentzen den zubi erromatarrak lotzen zituen biak. Jatorrian  *Transpontem* zuen izena (zubiaren atzean), eta gero eboluzioa egon zen euskaratik eta gaztelaniatik. Gaztelaniaz *trans*- hori *tres* (hiru) bilakatu zen.

Lehen aipamen idatzia 1025ekoa da, Donemilagako goldean, eta ***Trasponte*** gisa aipatzen da.

1813an, Trespondeko zubia oso garrantzitsua izan zen Gasteizko batailan; izan ere, bertako baserritar batek gidatuta ingelesek zubi hau zeharkatu zutenean, Frantziako atzeguardiaren gainera erori ziren eta balantza euren alde desorekatu zuten.

XIX. mendean Tresponde Langraitz udalerriko hiriburu izan zen. 1976an Iruña Okako udalerrian sartu zen, Iruña eta Langraiz Okakoek bat egin zutenean.

## Demografia 
## Herri hustuak 
Kontzejuaren barruan, herri hustu pare bat dago:

*Adana.
*Arrieta.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
Santa Katalina komentuaren hondakinak ikusgarriak dira. Han monje jeronimoak bizi izan ziren, eta XIX. mendean, gerla karlistetan, babesleku eta gotorleku gisa erabili zuten. 
Santiago Apostoluaren parrokia-eliza XV. eta XVI. mendeetakoa da. Komentua eta inguruak lorategi botaniko bihurtu dituzte.      
* Trespondeko zubia: tradizioak dioenez erromatar jatorrikoa den 13 begiko zubia.
* Santa Katalinako lorategi botanikoa, 2003tik irekia.
* Santa Katalina komentua.
thumb|300px|Trespondeko eliza, zubia eta Zadorra ibaia

## Argazki galeria 

Fitxategi:Trespuentes - Iglesia de Santiago Apóstol 04.jpg|Santiago eliza.
Fitxategi:Trespuentes - Iglesia de Santiago Apóstol 08.jpg|Santiago eliza.
Fitxategi:Convento Santa Catalina Trespuentes 07.jpg|Santa Katalina komentua.
Fitxategi:Convento Santa Catalina Trespuentes 10.jpg|Santa Katalina komentua eta lorategi botanikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbigano

**Arbigano** (azentua bigarren silaban, mendebaldeko euskalkietan ohi den bezala) Arabako Erriberagoitia udalerria osatzen duten herrietako bat da. Izen ofizialean tilet bat agertzen da, gaztelaniaz ohi bezala: *Arbígano*.

Gasteiztik 30 kilometrotara dago, Miranda de Ebrotik dagoen distantzia berdinera. Baia ibaiaren ondoan dago, eta urtero, uztailean, jaia ospatzen den eliza bat dauka.

## Historia 
Herriaren izenaren lehen lekukotasuna 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean topatu da: ***Arbigano***.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren Ikustaldiaren eliza.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erriberagoitia
* Santa Isabel eliza

## Kanpo estekak
Subilla Morillas

**Subilla Morillas** edo **Subilla** (ofizialki *Subijana-Morillas*) Arabako mendebaldeko herri bat da, Erriberagoitia udalerrikoa. Baiasen bi ibarretan kokatutako bi auzo dira, ezkerrean Subilla eta eskuinean Morillas; hortik datorkio izen bikoitza.

## Historia 
Donemiliagako goldean aipatu zen lehen aldiz herri hau, 1025ean, ***Suuillana*** izenarekin.

Antzina Subilla udalerria izan zen, harik eta 1920ko hamarkadan Erriberagoitian sarrarazi zuten arte.

2012ko maiatzean herriko saihesbide berria inauguratu zuten.
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 9.jpg
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 3.jpg
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 4.jpg

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

Fitxategi:San Pedro eliza, Subilla-Morillas, Araba.jpg|San Pedro eliza
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 7.jpg|Zubia
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 6.jpg
Fitxategi:Subilla-Morillas, Araba 5.jpg
Fitxategi:Jasokundearen eliza, Subilla-Morillas, Araba 3.jpg|Jasokundearen eliza
Fitxategi:Jasokundearen eliza, Subilla-Morillas, Araba.jpg|Jasokundearen eliza
Fitxategi:Jasokundearen eliza, Subilla-Morillas, Araba 5.jpg|Jasokundearen eliza

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Subilla Morillasko jauregia

## Kanpo estekak
Mijancas

**Mijancas** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
A-3214 errepideak herria zeharkatzen du iparraldetik hegoalderako norabidean. Hegoaldean Santurderekin egiten du muga, eta iparraldean Gaztela-Leonekin.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondarea 
thumb|260px|Eliza eta hilerria.

Jasokundearen Ama Birjina gurtzen den eliza, nabe bakarra eta alboko bi kaperek osatutako eraikina da. Dorreari atxikitako zilindroerdi itxurako egituran, kanpaidorrera igotzeko eskailera dago. Elizaren alde banatan hilerria zein frontoia daude.

## Jaiak eta ospakizunak 
Mijancasko jaiak abuztuaren 15ean ospatzen dira Ama Birjinaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tobera (Berantevilla)

**Tobera** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Herria Berantevillako udalerriaren hegoaldean dago, Santurdeko herritik gertu. A-4147 errepideak herria zeharkatzen du.

## Demografia 
## Eliza 
**Andre Mariaren eliza** erromanikoa ikustekoa da.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jaiak eta ospakizunak 
Urriaren 12an, Pilareko Andre Mariaren eguna ospatzen da.

## Kanpo estekak
Bergantzu

**Bergantzu** (ofizialki *Berganzo*) Añanako Kuadrillan dagoen Zanbrana udalerriko herrietako bat da.

## Udalerri izana 
1920ko hamarkadan Zanbranara pasa arte berezko udalerria izan zuen, Zabalate ere barnean hartzen zuena.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zanbrana

## Kanpo estekak
Ozio

**Ozio** Añanako Kuadrillan dagoen Zanbrana udalerriko herrietako bat da. 1920ko hamarkadan Zanbranako udalerriaren zati bihurtu zuten arte, berezko udalerria izan zuen.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Lanosko gaztelua
thumb|erdian|500px|Lanosko gazteluaren ikuspegia, Oziotik.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Ozio, Araba 4.jpg
Fitxategi:Ozio, Araba 3.jpg
Fitxategi:Ozio, Araba 2.jpg
Fitxategi:Ozio, Araba.jpg
Fitxategi:Bolatokia - Ozio, Araba.jpg|Bolatokia
Fitxategi:OCIO IMG 1917 QUINTAS (23538620564).jpg|Ikuspegi orokorra eta gaztelua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ozioko gazteluaz, *Hiru.com* webgunean.
Santurde

**Santurde** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Herria, A-3214 eta A-4147 errepideek bat egiten duten tokian dago. Hegoaldean Toberarekin egiten du muga eta ipar-mendebaldan Mijankarekin.

## Demografia 
## Ondarea 
thumb|300px|Santurdeko eliza.
San Jorge elizak, erdi puntuko gangez estalitako parrokia da. Eraikuntzak osagai Arkitektura erromanikoak ditu aurrealdeko sarbidean. Elizaren aurrean, kontzeju etxea dago, antzina herriko eskolak bertan egon ziren.

Elizaren aurrealdeak prisma itxurako elementuak dauzka.

## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jaiak eta ospakizunak 
Santurdeko jaiak urriko lehen asteburuan ospatzen dira Errosarioko Ama Birjinaren omenez.

## Kanpo estekak
Gobela (ibaia)

**Gobela** Barrikan jaio eta Leioan Ibaizabaleko itsasadarrari urak ematen dizkion ibaia da. Guztira 9&nbsp;km.ko ibilbidea du.

Ibaia Barrikan dagoen Ganes mendian jaiotzen da. Bertan **Genabarri erreka** izena hartzen du. Sopelan dagoela Lemosas erreka eta Saitu errekako urak hartzen ditu.

Getxon Martiartu erreka eta Bolue erreka jasotzen ditu. Azkeneko hau jasotzen duen lekuan Bolueko fadura sortzen da.

Azkenik Leioan Udondo erreka jasotzen du eta ondoren Ibaizabaleko itsasadarrean bukatzen da.

Kutsadura handiko erreka da, hainbat industria dituelako inguruan eta biztanleria handiko guneak zeharkatzen dituelako.

## Historia 
Lehen, Areetan, Portugalete parean isurtzen zen Ibaizabalera. Hori dela eta, area banku bat osatzen zuen justu Abraren ahoan, itsasontzi handien nabigazioa asko zailduz. Arazoak ekiditeko, XIX. mendean Lamiakoko areatzako lurren jabe zen Maximo Agirrek ibaibidea aldatzeko lanak diruz lagundu zituen. Hortik aurrera, ibaia Ibaizabalera isuri baino lehen, ibai honen paraleloan doa hegoalderantz eta Udondo errekarekin bat egin ostean, Leioa eta Erandio udalerrien arteko mugan isurtzen da Ibaizabalera.

2008ko ekainaren 1ean, Gobela ibaiak gainezka egin zuen Getxon eta Berangon eta uholdeak gertatu ziren. Kalteak ugariak izan ziren etxebizitzetan, garajetan eta autoetan.

## Izen zaharra 
Gobela ibaia, garai batean **Kresaltsu** izenarekin ere ezagutu zela dokumentatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2008ko ekaineko Bizkaiko uholdeak.
* 1983ko uholdeak.
* 2009ko urtarrileko Bizkaiko uholdeak.
* Uholde historikoak Euskal Herrian.

## Kanpo estekak 
*  Bizkaiko ibaien inguruko informazioa
Ganes mendi

**Ganes mendia** Sopela eta Barrika artean dagoen 186 metroko mendia da. Bertan jaiotzen da Gobela ibaia.

Gobela ibaia jaiotzen den guneari Ganebarri deritzo.

## Ikus, gainera 
* Gobela ibaia
* Sopela

## Kanpo estekak
Lemosas erreka

**Lemosas erreka** Sopelan jaio eta hiltzen den erreka da. Gobela ibaiaren ur-emailea da.

## Kanpo estekak
Saitu erreka

**Saitu erreka** Sopelan jaio eta hiltzen den erreka da. Gobela ibaiaren ur-emailea da.

## Ikus, gainera 
* Gobela ibaia

## Kanpo estekak
Bolue erreka

**Bolue erreka** Getxo eta Berango arteko mendietan jaiotzen den erreka da. Bere urak Gobela ibaira isurtzen ditu eta bertan Bolueko fadura sortzen du.

Bertan hainbat hegazti eta arrain espezie bizi dira. Azken urteetan, dortoka eta bisoien erasoak direla eta, kalte handiak jasan ditu bertako berezko faunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentro Demokratikoaren Batasuna

**Zentro Demokratikoaren Batasuna (UCD)** (gaztelaniaz, *Unión de Centro Democrático*) Espainiako alderdi politikoa izan zen, 1977 - 1983 urteen bitartean.

Eskuindar moderatuen koalizio gisa aurkeztu zen 1977ko hauteskundeetan eta irabazi egin zituen. Adolfo Suárez gobernuburua hautatu zuten presidente (1978).

1979ko hauteskundeak ere irabazi egin zituen, baina alderdia 1983an desegin zen.

## Historia 
thumb|ezkerrera|200px|1977ko bozka-papera.

1977an kontserbadoreek, demokristauek, liberalek eta sozialdemokratek sortu zuten *Centro Democrático* koalizioan oinarri hartuta ezkerraren eta erreformismo frankistaren alternatiba gisa eratu zena.

1976az gero Espainiako gobernuko lehendakari zen Adolfo Suárezen zuzendaritzapean 1977ko eta 1979ko hauteskundeak irabazi zituen.

Garaile atera bazen ere, alderdi barneko tirabirek eta, besteak beste, 1980ean Euskal Herriko eta Kataluniako Legebiltzarretarako hauteskundeetan izan zituen emaitza kaskarrek alderdia zatitu zuten.

1981ean Suárezek gobernuko eta alderdiko lehendakaritzak utzi zituen eta, otsaileko estatu kolpe saioaren ondoren, Calvo Sotelok hartu zuen gobernukoa.

UCDko barneko zatiketa alderdi berriak sortzean gauzatu zen (Suárezek *Centro Democrático y Social* sortu zuen 1982an). Horrenbestez, 1982ko hauteskundeetan botoen % 7,14 baino ez zuen irabazi, eta 1983an desegin zen.

## Ikus, gainera 
* Zentro Demokratiko eta Soziala
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buruzagitzaren Konfederazio Frantsesa - Buruzagien Konfederazio Orokorra

**Buruzagitzaren Konfederazio Frantsesa - Buruzagien Konfederazio Orokorra (CFE-CGC)** () Frantziako erakunde sindikala, 1944an sortua. Enpresetako buruzagiak, agintedunak eta merkatari-ordezkariak elkartzen ditu.

## Kanpo estekak
Zabalate

**Zabalate** (ofizialki *Portilla / Zabalate*) Añanako kuadrillan (Araba) dagoen Zanbrana udalerriko herrietako bat da. 1920ko hamarkadan Zanbranara igaro zuten arte, Bergantzu udalerrikoa zen.

## Toponimoa 
*Portella, Portiella, Portellam, Portiellam, Portilla* eta antzeko beste aldaera batzuk dokumentatu dira X. mendetik aurrera.

Euskal ordaina XX. mendean dokumentatzen da. Esate baterako Micaela Portillak *Leocadia Zabalate* ezizena erabili zuen prentsa artikulu batzuetan. 1986. urteko "Euskal Herriko Autonomi Elkarteko herrien izenak" dokumentuan Zabalate euskal ordaina aipatzen da.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
thumb|right|Zabalateko eliza 1956an.
* Zabalateko gazteluaren aztarnak: Nafarroako Erresumaren gaztelu horrek historia luzea izan zuen.
* Zabalateko santutxoa: pizkundetar santutxoa, XVI. mendekoa. Bide Zaharrean dago. Babes ertaineko kultura ondasun sailkatua da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zanbrana

## Kanpo estekak 
* «Zabalate», *Hiru.eus*. Zabalateko gazteluari buruz dihardu.
Frantziako Herriaren Batasuna

**Frantziako Herriaren Batasuna** ( edo *RPF*) Frantziako alderdi politikoa, De Gaulle jeneralak 1947an sortua. IV. Errepublikaren garaian garrantzi handia izan zuen. 1955ean desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A

**A** euskal alfabetoko lehen hizkia eta lehen bokala da, munduko beste alfabeto askotan erabilia, latindar alfabetoaren parte. **A** (larriz) eta **a** (xehez) idazten da. Antzinako Greziako alfa hizkiaren antzekoa da forman, hortik baitator. Hizkia larria (***A***) hiruki batean gorantz doazen bi lerroek eta, erdian, mozten duen lerro horizontal bat da. Hizkia xehea, aldiz, bi motara idatzi daiteke, bi solairu dituen **a** eta solairu bakarra duen **ɑ**. Bigarren hau ohikoagoa da eskuz idazterakoan, edo eskuzko formak irudikatzen dituzten tipografietan, bereziki umeentzat bideratuta baldin bada. Tipografia batzuetan, kurtsibak ere forma hori hartzen du.

## Historia 
A hizkia idi (lit. alef) buruaren piktograma moduan sortu zen egiptoar hieroglifoetan edo brontze aroko alfabetoan.

## Euskaraz 
"A" garrantzi handiko hizkia da euskaraz, mugatzaile nagusia delako.

Hitz batzuek eta zenbait izen berezik, "a itsasia" dute, hau da, berezkoa dute amaierako "a" eta ez da mugatzailea. Hitz batek a itsatsia duen ala ez jakiteko, hiztegian begiratu behar da. Horien artean daude labana (*labana bat*) eta Donostia (*Donostiara noa*).

## Adierazteko beste aukera batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
B

**B** edo **be** euskal alfabetoko bigarren hizkia da. **B** (larriz) eta **b** (xehez) idazten da. Hizkuntza gehienetan biezpainkari herskari ahostuna da, adibidez euskaraz. Beste batzuetan beste kontsonante biezpainkari bat adierazteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Santa Cruz del Fierro

**Santa Cruz del Fierro** Berantevilla udalerriko herri bat da, Arabako hegoaldean kokatua.

## Geografia 
[thumb|500px|Santa Cruz del Fierro herria ezkerrean, [Txulato mendiaren magalean; erdian, Ozioko gaztelua ageri da.]]
Herria Zanbranatik gertu dago, A-3126 errepidearen ertzean.

## Demografia 
## Ondarea 
thumb|right|300px|Santa Cruz del Fierroko ohiko harrizko etxeak
San Andresen omenezko elizak, laukizuzen itxurako oinarria eta aurrealde zuzena dauzka. Nabeari atxikita sakristia, aurrealdea, eta portiko eta dorrea daude hegoalderi begira.

## Jaiak 
Jaiak irailaren 23aren inguruan ospatzen dira, hilabeteko hirugarren asteburuan. Jaien egun nagusia irailaren 23an ospatzen da, San Andres patroiaren egunean.

## Ikus, gainera 
* Añanako kuadrilla

## Kanpo estekak
D

**D** edo **de** euskal alfabetoko laugarren hizkia da. **D** (larriz) eta **d** (xehez) idazten da.

## Adierak 
* Erromatar zenbakeran, D letrak 500 zenbakiaren balioa du.
* Aurrizki bezala **d** (dezi) 10-1 kopurua adierazten du..
* Kimikan, Deuterioaren ikurra da.
* Fisikan, Debyeren ikurra da.
* D programazio lengoaia.
* Musikan, notazio anglosaxoniarrean D letra re nota musikalari dagokio.

## Errepresentazio alternatiboak 
* NATO alfabeto fonetikoan **Delta** deritzo.

## Ikus, gainera 
* D quark

## Kanpo estekak
E

**E** euskal alfabetoko bosgarren hizkia eta bigarren bokala da. **E** (larriz) eta **e** (xehez) idazten da. Hizkia oso erabilia da munduko hizkuntza askotan, eta ohikoena da ingelesa, frantsesa edo gaztelania bezalako hizkuntzatan. 

## Historia 
Latinezko 'E' letra grezierako epsilon 'Ε' letraren oso antzekoa da. Grezierazkoa feniziar alfabetoko *hê* letratik dator, ustez, pertsona bati deitzeko edo aipatzeko erabiltzen zen letra gisa jaio zena. Egiptoko hieroglifoetan erabiltzen zen ikur baten antzekoa zen, baina ahoskera ezberdina zuen.

## Euskal *E* grafia 
[thumb|[Euzkadi (egunkaria)|Euzkadi egunkariaren azala, 𐌴 gotiko batekin.]]
1913an Euzkadi egunkaria sortu zenean, hasieran alfabeto gotikoan idatzitako 𐌴 bat zegoen. Letra hau Javier Gortazarrek sortu zuen, Euzko Pizkundia taldeko lehendakaria Ondoren, 1936an Ertzaña sortu zenean, 𐌴 hori erabili zen euren jantzietan, baina Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzak bere elementu guztietarako erabiltzea proposatu zuen. Eusko Jaurlaritzaren lehenengo medikuek E hori erabili zuten Gurutze Gorriaren logotipoaren gainean, 1936an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
F

**F** edo **efe** euskal alfabetoko seigarren hizkia da. **F** (larriz) eta **f** (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak
Lacorzanilla

**Lacorzanilla** Añanako Kuadrillan dagoen Berantevilla udalerriko herrietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Herria N-124 errepidea eta A-3122 herri bideak bat egiten duten tokian dago, Ihuda eta Zadorra ibaien elkargunetik gertu. Lacorzanilla Berantevillako udalerriaren herrigunetik bi kilometro ingurura dago.

## Demografia 
## Ondarea 
* San Antonio eliza: Hiru nabez osatuta dago, eta harlankaitz eta harlanduz eraiki zen XVII. mendean. Elizan Lacorzanillako Ama Birjina gurtzen da.

## Jaiak eta ospakizunak 
Irailaren 24tik hurbilen dagoen egunean erromeria antolatzen da. Irailaren 24ean Mesedeen eguna ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
I

**I** euskal alfabetoko bederatzigarren hizkia eta hirugarren bokala da. **I** (larriz) eta **i** (xehez) idazten da.

Erromatar zenbakeran, I hizkiak 1 zenbakiaren balioa du.

i unitate irudikaria adierazteko erabiltzen da, \sqrt{-1} da. Zenbaki irudikari oinarrizkoena, minus bat zenbakiaren erro karratua adierazteko, i erabiltzen da.

## Kanpo estekak
J

**J** edo **jota** euskal alfabetoko hamargarren hizkia da. **J** (larriz) eta **j** (xehez) idazten da. Hizkia horrek, oro har, ahoskera sabaikaria du euskara batuko ahoskera zainduan (eta, gipuzkeran izan ezik, euskalki gehienetan). Hala ere, hitz jakin batzuetan, ahoskera igurzkari belarra du —gaztelaniaz bezala—, adibidez: *aje*, *bejondeizula*, *gajo*, *garaje, ijito, jota* (dantza mota).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* J/ψ partikula

## Kanpo estekak
K

**K** edo **ka** euskal alfabetoko hamaikagarren hizkia da. **K** (larriz) eta **k** (xehez) idazten da.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*K* hizkia gaur egun euskaraz ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Euskarazko lehen testuetan soinu hori adierazteko , , ,  eta  erabiltzen baziren ere, 1783. urtean Martin Duhalde  eta  sistematikoki idazten hasi zen, rekin batera beste kasuetarako. Handik urte batzuetara, 1827.ean, Darrigolek soinu hori beti  idaztea erabaki zuen beste letren ordez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L

**L** edo **ele** euskal alfabetoko hamabigarren hizkia da. **L** (larriz) eta **l** (xehez) idazten da.

Ele hizkia larriak 50 zenbakiaren balioa du erromatar zenbakeran. Ele hizkia xehea, berriz, litroaren sinbolotzat erabiltzen da.

## Kanpo estekak
N

**N** edo **ene** euskal alfabetoko hamalaugarren hizkia da. **N** (larriz) eta **n** (xehez) idazten da.

Fonemari dagokionez, bi aldaera daude: bat ahula eta aldakorra (*arrain > arrai*) eta bestea indartsua eta iraunkorra (*anaia*).

## N-ren esanahiak 
* Nitrogenoa
* Newton indar unitatea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ene (argipena)

## Kanpo estekak
P

**P** edo **pe** euskal alfabetoko hamazazpigarren hizkia da. **P** (larriz) eta **p** (xehez) idazten da.

Hainbat adiera ditu:
* Latineko *post* preposizioaren laburdura, *post data (p.d.), post meridiem (p.m.)* eta gisako esapideen laburduretan erabiltzen dena.
* Biologian, hizkia larriz, aitaren belaunaldia adierazten du: P1, aitaren belaunaldia; P2 aitonen belaunaldia, eta abar.
* Fisikan, potentziaren sinboloa da.
* Pisuaren laburdura.
* Kimikan, letra larriz, fosforoaren sinboloa da.
* Kimika nuklearrean, protoiaren sinboloa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Q

**Q** edo **ku** euskal alfabetoko hemezortzigarren hizkia da. **Q** (larriz) eta **q** (xehez) idazten da. Ohiko euskal hitzak idazteko erabiltzen ez den arren, kanpotar izenak transkribatzeko beharrezko delarik, euskal alfabetoan sartu zuen Euskaltzaindiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
S

**S** edo **ese** euskal alfabetoko hogeigarren hizkia da. **S** (larriz) eta **s** (xehez) idazten da.

## Ikus, gainera 
* S quark

## Kanpo estekak
T

**T** edo **te** euskal alfabetoko hogeita batgarren hizkia da. **T** (larriz) eta **t** (xehez) idazten da.

## Ikus, gainera 
* T quark

## Kanpo estekak
U

**U** euskal alfabetoko hogeita bigarren hizkia eta bosgarren bokala da. **U** (larriz) eta **u** (xehez) idazten da.

## Ikus, gainera 
* U quark

## Kanpo estekak
V

**V** edo **uve** euskal alfabetoko hogeita hirugarren hizkia da. **V** (larriz) eta **v** (xehez) idazten da. Ohiko euskal hitzak idazteko erabiltzen ez den arren, kanpotar izenak transkribatzeko beharrezko dela eta, euskal alfabetoan sartu zuen Euskaltzaindiak.

Erromatar zenbakeran, V hizkiak 5 zenbakiaren balioa du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* V (telesaila)

## Kanpo estekak
X

**X** edo **ixa** euskal alfabetoko hogeita bosgarren hizkia da. **X** (larriz) eta **x** (xehez) idazten da.

Erromatar zenbakeran, *X* hizkiak 10 zenbakiaren balioa du. Matematikan x erabiltzen da ezezaguna den ekuazio bateko zatia adierazteko. Hedapenez, X erabili izan da ezezagun hori adierazteko, adibidez X izpi edo X-Men.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*X* hizkia gaur egun euskaraz ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Euskarazko lehen testuetan, adibidez 1545. urteko Bernart Etxepareren Linguae vasconum primitiae, jadanik agertzen da gaurko soinu bera adierazteko: *gaixtoa*, *gaixoa*, *merexi*, *ixil*, *xahu*. Hala ere, historian zehar soinu hau adierazteko Euskal Herriko iparraldean  ere idatzi izan da eta hegoaldean ,  eta .

Euskal ortografian, igurzkari sabai-hobikari (edo hobiosteko) ahoskabe bat adierazten du. Hots hau Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan [ʃ] ikurrarekin adierazia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Z

**Z** edo **zeta** euskal alfabetoko hogeita zazpigarren eta azken hizkia da. **Z** (larriz) eta **z** (xehez) idazten da.

Kimikan eta fisikan, atomo zenbakiaren ikurra da.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*Z* hizkia gaur egun euskaraz ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Euskarazko lehen testuetan soinu hori adierazteko ,  eta  erabiltzen baziren ere, 1783. urtean Martin Duhalderen liburuetan jadanik ,  eta  agertzen dira gaurko soinu bera adierazteko. Baina orduan  eta  idazten zuen, harik eta 1827. urtean Darrigolek soinu hori beste hizkien ordez beti  idaztea erabaki zuen arte.

### Errusia 
"Z" Ukrainako Errusiaren inbasioan Errusian agintariek eta indar militarrek zabaldu zuten sinbolo bat da, 2022tik hara. Alde horretatik, guztiz gaitzetsia izan da inbasioaren kontra agertu herrialdeetan, batzuetan debekatua. Txekiak nazien sinboloarekin parekatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jota

**Jota** zenbait gauza izan daiteke:

# **J**: Latindar alfabetoko hamargarren letra.
# **Jota**: Dantza eta musika-doinu bat.
H

**H**, **hatxe**,  **mutua** (edo **hasperena**), euskal alfabetoko zortzigarren hizkia da. **H** (larriz) eta **h** (xehez) idazten da. Euskara batuaren ahoskera zainduan, *h* letra bi eratara ahoska daiteke: hasperendua (ekialdeko euskalkietan egiten den eran) edo soinurik gabe (mendebaldeko euskalkietan mutua baita).

Bokalen arteko edo bokalen aurreko hasperena ahoskatzen den tokietan pseudo-igurzkari glotal bezala ahoskatzen da. Baina Euskal Herriko leku gehienetan hasperen hori galdu eta mututu egin da. Eki-ekialdeko zenbait tokitan, ordea, herskari hasperendun batzuk oraindik ere bereizi egiten dira: / ph /, / th /, * / kh /. Grafikoki tradizioan ,  eta  kontsonante taldeez idatzi dira.

H larria hidrogeno elementu kimikoa adierazteko erabiltzen da; aldiz, h xehea orduaren ikurra da Nazioarteko Unitate Sisteman.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
[thumb|320px|Non ahoskatzen den [Hasperen (fonetika)|hasperena eta non bihurtu den mutu, 3 isoglosa.]]
*H* letra gaur egun euskaraz Euskal Herriko iparraldean ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Euskarazko lehen testuetan, adibidez 1545. urteko Bernart Etxepareren Linguae vasconum primitiae, jadanik agertzen da.

Mende batzuk lehenago Donemiliagako goldean, 1.025 urteko dokumentuan, ikus daiteke hegoaldeko toponimo askotan H hori agertzen zela eta ahoskatzen zela pentsatzeko arrazoiak badaude. 

*H* letrari dagokion soinuari hasperen deitu izan zaio. Soinu hori fonema da gaur egungo ekialdeko euskalki batzuetan eta badaude nahiko zantzu uste dute hasperena oso zabaldua egon zela euskararen eremuetan, baina gaur egun, ipar-ekialdeko euskalkietan bakarrik egiten da hasperena eta hego-mendebaldeko euskalki gehienetan hasperena mutu bihurtu da.

1968. urtean, euskara batuaren ortografia bateratzerako prozesuan, erabakirik polemikoena izan zen hasperen hori idatzi edo ez idatzi. Herskariei lotutako hasperenak ez idaztea erabaki zen, Koldo Mitxelenaren proposamenari jarraiki, eta bakarrik idaztea bokal aurreko eta bokalen arteko hasperenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hatxearen eztabaida.
* Hidrogenoa.
* Ordua.

## Kanpo estekak
Te (argipena)

**Te** izan daiteke.

* **Te**, euskal alfabetoko hogeita batgarren letra da.
* **Te**, kimikan, telurioren ikurra.
* **Te**, edaria, *Camellia sinensis* landaretik ateratzen dutena;
* **Te** landarea edo *Camellia sinensis*.
* **Te**, telugu hizkuntzaren ISO 639-1 kodea
R

**R** edo **erre** euskal alfabetoko hemeretzigarren hizkia da. **R** (larriz) eta **r** (xehez) idazten da.

Sabin Aranaren ortografian, *ŕ* kontsonante dardarkari hobikaria izan zen. Egun, ortografia hori zaharkiturik dago eta euskal alfabetoan, silabaren amaieran *r* eta bokalen artean *rr* erabiltzen dugu.

## Irudiak 

Fitxategi:Ongi-etorri-r-igeldo.jpg|Ongi etorri, **Ongi etoŕi** idatzia 21. mendean, Igeldoko jolas-parkean, Donostian.
R - 576502094.jpg
Eerste Nederlandse restaurant langs een autosnelweg Arnhem-Utrecht (A12) bij Bu…, Bestanddeelnr 910-2684.jpg|Jatetxe bat dagoela adierazteko seinalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ku (argipena)

**Ku** hitzak adiera zenbait ditu:
* **ku**, Q letraren ahoskera;
* Ku, Donostiako diskoteka;
* Ku, Ibizako diskoteka;
* Ku, proteina mota bat.
Erre (argipena)

**Erre** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* R letra;
* erre (errekuntza), zerbait suaren bitartez hondatu;
* errekia, janariak prestatzeko modu bat;
* Erre, Frantziako herria.

## Ikus, gainera
*Erredura, azalean eragindakoa
*Erretura, soroetan-eta egindakoa

## Kanpo estekak
Matisyahu

**Matisyahu** (1979ko ekainaren 30-) Matthew Paul Miller-en izen hebrearra da, zein judu hasidiko izateaz gain, reggae abeslaria bilakatu da.

New York-en jaioa, 2001 inguruan judu ortodoxo bihurtu zen, eta Torah ikasten ari zela lehen diskoa prestatu zuen. Bob Marley, Phish, eta Shlomo Carlebach rabinoa dira haren musikaren oinarriak. Haren hitzetan, bere kanta guztiek Torah ikasketen eragina daukate, musikak esanahia izan behar duelako, jendea ukitu eta pentsarazi behar duelako.

## Diskografia 
* *Shake Off the Dust...Arise* - 2004ko azaroan.
* ''Live at Stubb's* (zuzenean) - 2005eko apirilean.
* *Youth* - 2006ko martxoan.
* *Youth Dub'' - 2006ko martxoan.
Katowice

**Katowice** (polonieraz  ahoskatua; ; ; , egun ofiziaki **Miasto Katowice** eta 1953tik 1956ra *Stalinogród*) Poloniako hegoaldeko hiria eta Silesiako voivoderriko hiriburua da. Kłodnica eta Rawa ibaien artean kokaturik dago, Silesiako Beskideetatik 50&nbsp;km iparraldera eta Sudeteetatik 100&nbsp;km inguru hego-ekialdera.

Katowice Europako industriagune garrantzitsuenetako bat da eta Silesia Garaiko industria-eskualdeko hiri handiena. 1999tik Silesiako voivoderriko hiriburua da (1999ko urtarrilaren 1ean Katowice, Częstochowa eta Bielsko-Biała izeneko barruti zaharrak batu egin ziren Silesiako barrutian). 2010ean hiriak 306.826 biztanle zituen. Metropoli eremuak, berriz, 2.505.000 eta 3.488.000 biztanle artean ditu, iturrien ezberdinen arabera.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Portal.katowice.pl
Pe

**Pe** izan daiteke:
* P, euskal alfabetoko hamazazpigarren letra.
* Pe (hizki zirilikoa) (П) alfabeto zirilikoaren hizkia.
* Pe (hizkia) (פ, ف...) semitar alfabetoen hizkia.
* Pécleten zenbakiaren laburdura
* Pe, Buto osatu zuten bi hirietako bat.
* .pe, Peruren goi mailako domeinua.
* Polietilenoren laburdura.
* Penélope Cruz espainiar aktorea.
Eme (argipena)

**Eme** zenbait gauza izan daiteke:

# M: Latindar alfabetoko hamairugarren letra.
# Eme: Sexuaren bidez ugaltzen diren izaki bizidunen sexuetako bat.
# eMe: Usurbilgo musika taldea.
# Eme: Eskozian osaba.
# Eme tenplua: Indiako tenplua.
Ikus, halaber:

* Emea (argipena).
*M (argipena)
Philippe Pétain

**Philippe Pétain** (Cauchy-a-la-Tour, Pas-de-Calais, 1856ko apirilaren 24a - Port-Joinville, L'Île-d'Yeu, Vendée, 1951ko uztailaren 23a) politikari eta Frantziako mariskal izan zen.

Lehen Mundu Gerran irabazi zuen Verdungo bataila (1916-17), komandante buru izan zen (1917) eta Frantziako mariskal izendatu zuten (1918). Rifeko altxamendua zapaldu ondoren (1925), armadarako ministro izan zen (1934). Madrilen enbaxadore izan zen.

## Bigarren Mundu Gerra eta ondoren 
Bigarren Mundu Gerran, Gobernu-kontseiluko buru izendatu zuten (1940) eta Afrikan gerran ez segitzea erabaki zuen. Alemania eta Italiarekin armistizioa sinatu zuen. Vichyko gobernuan Frantziako estatuburu izendatu zuten eta Alemania naziarekin adiskidetasun-politika egin zuen. Alemaniarrek preso hartu eta lehenik Belfortera eta gero Sigmaringenera eraman zuten (1944). Suitzara ihes egitea lortu zuen eta Frantziara abiatu zen bere epailearen aurrera (1945). Heriotza-zigorra ezarri bazioten ere, gero aldatu eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten.

## Kanpo estekak
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** Vosgeak departamenduko hiriburua da, Ekialde Handia eskualdean kokatua.
thumb|ezkerrera|250 px|Katedrala

## Ondasun nabarmenak 
* Kalostrape gotikoa
* Zeltak castellum-a
* Katedrala
* Saint Martin eliza
* Saint Rochus kapera
* Pierre-Noël museoa
* Victor-Hugo liburutegia
* Claude & Duval fabrika (1948-1951), Le Corbusier arkitektoaren industria eraikin bakarra.
* Askatasun-dorrea (fr. *Tour de la Liberté*) (1989)

## Historia 
thumb|ezkerrera|100px|*Cosmographiae Introductio*

1507: Martin Waldseemüller alemaniar kartografoa.
* *Cosmographiae Introductio* liburu historikoa
* *Universalis Cosmographia* mapa historikoa

## Unibertsitatea 
Unibertsitate institutu teknologikoa (fr. *Institut universitaire de technologie*) :
* Ingeniaritza elektrikoa
* Elektronika
* Informatika
* Komunikazioak

## Kanpo estekak 
* Saint-Dié-des-Vosges, webgune ofiziala
* Institut universitaire de technologie
Loiola (Azpeitia)

**Loiola** Azpeitiko (Gipuzkoa) auzoa da. Bertan Loiolako santutegia dago eta San Inazio Loiolakoa bertan jaio zen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Jesusen Konpainia
* Loiola (Donostia): Donostia udalerriko auzoa.

## Kanpo estekak
Goiena Telebista

**Goiena Telebista** edo **GoiTB** Goienak egina, Debagoienean (Gipuzkoa) euskaraz emititzen duen telebista katea da. 2000ko maiatzaren 22an hasi zen emititzen, Arrasate Telebista oinarri nagusi izan zuelarik.

## Historia 
Arrasate Telebista (ATB) eta Atxabalta Telebistaren egoitza eta tresneria bat egin eta 2000ko maiatzaren 22an ekin zion emititzeari.

## Kanpo estekak 
*  GoiTB
Arrasate Telebista

**Arrasate Telebista** 1990eko otsailaren 13an hasi, eta 2000ko maiatza bitarte, Arrasateko telebista katea izan zen. Euskara hutsean emititzen zuen lehen herri telebista izan zen, AED elkarteak sortuta.

2000. urtean Debagoieneko beste kateekin bat egin eta Goiena Telebista sortu zen.

## Kanpo estekak
Loiola (argipena)

**Loiola** izenak adiera hauek ditu:
* Loiola auzoa: Azpeitiko auzoa (Gipuzkoa).
* Loiolako Santutegia: San Ignazio Loiolakoaren omenez eraikitako santutegia, Azpeitiko Loiola auzoan.
* San Ignazio Loiolakoa: Jesusen Konpainiaren sortzailea
* Loiola auzoa: Donostiako auzoa (Gipuzkoa).
* Loiola auzoa: Arratzuko auzoa (Bizkaia).

## Ikus, gainera 
* 3589 Loyola asteroidea: izena San Ignazio Loiolakoaren jaiotze auzoaren omenez hartu duen asteroidea.
Nabarra

thumb|Nabarra aldizkariaren azken zenbakiaren (125) azala, 2011ko azaroan argitaratua

***Nabarra*** Euskal Herriko kultura eta gizartea jorratzen zituen hilabetekaria izan zen. 2001 urtean Iruñean sortu bazen ere, diru arazoak zirela kausa,

2010ean Bilbora aldatu zen, 110. zenbakiaz gero. Iruñean Ion Orzaiz kazetaria zen zuzendaria, eta Bilbon Irati Jimenezek hartu zuen ardura hori.

Hamar urteren ondoren (2011an), Nabarrak Kultur Elkarteak Nabarra aldizkaria argitaratzeari utzi egin zion. Diru arazoak izan ziren honen arrazoia. "Ezin izan dugu Bizkaian jarraitu Nafarroan sortu zen aldizkariarekin, egoera ekonomikoak eta diru laguntzen kudeaketa sistemak itota", azaldu zuen elkarteak. Azken prentsaurrekoan Irati Jimenez eta Esteban Montorio, arte zuzendaria egon ziren.

Aldizkarian idazten zutenen artean euskal letretako izen garrantzitsuak aurkitzen ziren, hala nola Edorta Jimenez eta Iban Zaldua.

2009an formatua aldatu zuten, *DIN A-4*a baino pixkat txikiagoa eginez.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *Nabarra* aldizkaria
* http://www.argia.eus/argia-astekaria/1803/nabarra-nafarren-euskal-hilabetekari-berria
Poitou-Charentes

**Poitou-Charentes** Frantziako mendebaldeko eskualdea zen, Ozeano Atlantikoaren kostaldean dagoena. Charente (16), Itsas Charente (17), Deux-Sèvres (79) eta Vienne (86) departamenduek osatzen dute. Hiri nagusiena Poitiers da. 2016 urtetik Akitania Berria eskualdeko zati da.

Bertako biztanle asko Paris aldera lanera joan diren arren, XX. mendean zehar demografikoki hazi egin da etengabean. Laboreak, koñak ekoizpena eta esnekiak dira ekonomia jarduera nagusiak. Industriagune nagusia Poitiers ingurua da.

## Geografia 
Eskualde mugakideak hauek ditu: Ipar-mendebaldean Loirerria, ipar-ekialdean Centre, ekialdean Limousin eta hego-ekialdean Akitania.

Departamenduei dagokienez, ipar-mendebaldean Vendée, iparraldean Maine eta Loira eta Indre eta Loira, ekialdean Indre, Vienne Garaia eta Dordoina eta hegoaldean Gironda ditu.

Bizkaiko golkoa du mendebalean, Armorikako mendiak ipar-mendebalean eta Massif Centrala hego-ekialdean.

## Hiri nagusiak 
# Poitiers (Vienne): 127.845 biztanle (2007)
# Arroxela (Itsas Charente): 127.025 biz.
# Angulema (Charente): 107.821 biz.
# Niort (Deux-Sèvres): 71.046 biz.
# Châtellerault (Vienne): 40.725 biz.
# Rochefort (Itsas Charente): 38.886 biz.
# Royan (Itsas Charente): 34.915 biz.
# Saintes (Itsas Charente): 29.740 biz.
# Cognac (Charente): 26.446 biz.
# Bressuire (Deux-Sèvres): 18.615 biz.

## Turismoa 
Kostaldean, erakargarriak izaten dira Ré uhartea, Olérongoa eta Île-d'Aix. Halaber, balnearioak daude Royan, Fouras eta Châtelaillon-Plagen. Baina udalerri guztien artean, bisitatuena La Rochelle dugu, kultura ondarea eta bestelako zerbitzuak direla-eta.
 
Barnealdean, hainbat monumentu eta interesgune daude (gazteluak, eliza erromanikoak, museoak eta abar), baita geografikoki nabarmenak direnak (Charenteko harana, Marais poitevin, Angoumoiseko kobazuloak etab.). Poitiers, Rochefort, Saintes, Cognac edo Angoulême aipagarriak dira ondare historikoagatik eta azpiegiturengatik, eta bertan antolatzen dira hainbat kultura ekitaldi eta jaialdi, esate baterako Angulemako Komiki Azoka famatua edo Futuroscope parkea.
 
## Hezkuntza 
Eskualdeak 2 unibertsitate ditu Poitiers eta Arroxelan, uniberstitate lau gune deszentralizatu (Angulema, Niort, Royan eta Châtellerault), merkataritza 2 goi-eskola, ingeniaritza 7 eskola eta ikerkuntza eta teknologia hainbat gune.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Poitou-Charentes-eko webgune ofiziala
Bertsolari (aldizkaria)

**Bertsolari aldizkaria** bertsolaritzari buruzko euskarazko hedabidea da, tematikoa, espezializatua eta nazionala. Paperean argitaratzen dituen aldizkari, liburu eta komikiez gain proiektu oso bat dauka webguneari begira: podcastak, blogariak, albisteak...

## Historia 
thumb|Bertsolari aldizkariaren logoa
Joxean Agirrek 1991ko udaberrian sortu zuen Bertsolari aldizkaria eta lau ale argitaratzen dira urtero. Aldizkariaren lehen alea 1991eko maiatzean kaleratu zen. Urte horretan bertan Argia Saria lortu zuen.

Komikigintzak geroz eta garrantzia gehiago hartu du aldizkarian:  

# NORK. 2015. Xabi Paya eta Patxi Gallego.
# Arditutakoak. 2017. Adur Larrea eta Mikel Begoña
# NORI. 2019. Xabi Paya eta Patxi Gallego
# [thumb|[Bidea da borroka|Bidea da Borroka]]Bidea da Borroka. 2021. Beñat eta Unai Gaztelumendi.
# Azken Afaria. 2025 negua. Beñat eta Unai Gaztelumendi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BERTSOLARI
* Bertsolari aldizkariak 30 urte, Hitzetik Hortzeran
* Bertsolari aldizkaria, 30 urtean bertsoari jositako 17.000 orrialde. Gaur8