Iruñerriko Taxi Zerbitzua

**Taxi Iruñerria** edo **Iruñerriko Taxi Zerbitzua** Iruñerrian taxi zerbitzu da, 400 000 pertsona ingururi zerbitzatzen.

Taxi Iruñerria Iruñerrian lan egiten duen taxi zerbitzu bakarra da, Iruñerriko Mankomunitateak zuzentzen eta koordinatzen du eta Teletaxi San Fermin enpresak jarduten du.

Iruñerriko Taxi Zerbitzuari 10etik 6,8ko puntuazioa eman diote inguruko udalek, eta, ondorioz, inguruko onenetakoa da.

Taxiak zuriak dira, zerrenda hori eta berdeekin, eta horiek dira Iruñerriko Mankomunitatearen koloreak.

## Sarearen aurkezpena 
Iruñerriko Taxi Zerbitzua 394,44 km2-ko eremuan lan egiten duten 310 taxik eta Iruñerriko 27 udalerrik osatzen dute. Guztira, 40 geraleku daude, guztiak Eskualdeko Hiri Garraioaren antzeko zutoinen bidez seinaleztatuta.

Antzeko beste hiri batzuekin alderatuta, banderaren jaitsiera (2,15 €) beste hiri batzuetan baino pixka bat garestiagoa da (Logroño: 1,50 €, Sanandere: 1,41 €), baina beste batzuetan baino merkeagoa (Donostia: 3,91 €, Gasteiz: 2,96 €). Oro har, tarifa ezberdin gehiago daude (5) Taxi Iruñerrian beste hiri batzuetan baino (Donostia: 4, Logroño eta Gasteiz: 3) eta hartzen duen gune nabarmen handiagoa da antzeko tamaina duten beste hiriak baino (Logroño: 80 km2, Sanandere: 36 km2 edo Donostia: 60 km2).

## Historia 
### Aurrekariak 
XX. mendearen hasieran, zalgurdiak alokatzeko hainbat konpainia zeuden, gaur egungo AIGen antzeko zerbait, honako konpainia hauek:

Tarifak 1,50 pezeta (gehienez bi pertsona) eta 2,50 pezeta (gehienez lau pertsona) artekoak ziren, betiere Iruñean. Gaztelu plazatik Iparraldeko geltokirainoko lasterketa 2 edo 3 pezeta ingurukoa izango litzateke, eta gauean 3-4 pezeta bitartekoa.

### Taxi Iruñea: lehen lizentziak 
#### Hasiera 
Iruñeko Udala 1923an hasi zen lehen taxi lizentziak ematen. Hain zuzen ere, lehen taxilariak Felipe Liras zuen izena, eta Clement-Bayard bat gidatzen zuen. Taxiak zuriak ziren, zerrenda berde batekin eta hiriko armarriarekin.

1929an jada 24 taxi zenbatzen ziren, eta, beraz, udalak geldialdi bat egin zuen Gazteluko plazan, zehazki Karlos III etorbidean, orduko Crédito Navarroren aurrean, gaur egungo Banco Santander.

#### Bilakaera 
Urteak aurrera joan ahala, lizentzien kopuruak gora egin zuen, eta langabe gehiago sortu ziren. Hauek izan ziren: Tutera kalea, Merindadeen plaza, Zitadela, Gurutze plaza, Rodezno Kontea plaza, Blanca Nafarroakoako plaza, Txantrea eta RENFE. Udalari beste udalerri batzuk gehitu zitzaizkion lizentziak emateko. Taxi haiek zerrenda gorri bat zuten, berdea izan beharrean, eta Nafarroako armarria.

Urte batzuk geroago, bere lehiakide nagusia izango zena bereganatuko zuen, Radio Taxi, gaur egun eskualdeko lizentzien % 99rekin geratuz.

#### Handipena 
2006an, 1999an Eskualdeko Hiri Garraioaren kudeaketa bere gain hartu ondoren, Iruñerriko Mankomunitateak Iruñerriko taxiekin lotutako jardueren gaineko kontrola jaso zuen, 19 udalerriren lizentziak jaso zituen, eta eta eremuak sortu ziren.

Hurrengo urteetan, udalerri gehiago sartu ziren taxia batera emateko lurralde-eremuan, eta azkenak 2020an izan ziren (Elo, Legarda, Tebas-Muru Artederreta, Odieta, Uterga, Muruzabal eta Ultzama).

Gainera, izeneko tarifa bereziak ezarri ziren Iruñeko geltokietarako eta Iruña-Noaingo aireporturako.

Bestalde, eskariaren araberako garraiorako bi ibilbide sortu ziren, bata Iruñeko espetxera eta bestea Iruña-Noain aireportura, azken hori Eskualdeko Hiri Garraioaren linearen ordez.

2018ko abuztuan, Euskal Herriko beste taxi-zerbitzu batzuekin batera, Iruñerriko taxilariek greba egin zuten taxi bakoitzeko gehieneko ratioa (1 AIG = 30 taxi) betetzea eskatzeko. Greba bideratzeko hartutako neurrien artean, 2019ko otsailaren 21etik Iruñerriko taxi guztiek matrikula urdin bat (eta ez zuria, gainerako ibilgailuek bezala) erabiltzea ahalbidetu zuena nabarmendu behar da. Gainera, urte bereko abenduaren 24tik aurrera, bizikletak taxietan garraiatzea baimentzen da, baina Eskualdeko Hiri Garraioko autobusetan oraindik ez da posible.

## Sarea 
### Guneak 
Lau eremu bereizi behar dira: , , eta estrarradioa (ER). Horietako azkena ez dator bat baterako zerbitzurako lurralde-eremuarekin, eta ez da eremu bat, beraz, Iruñerriko taxiek ez dute jarduteko lizentziarik. Horrek ez du esan nahi helmuga arrotik kanpo izan ezin dutenik, baizik eta ezin dutela bidaiaririk bildu han. Beste hirurak baterako zerbitzurako lurralde-eremuan sartzen dira. tarifa bereziak dituzten helmuga jakin batzuetarako baino ez da aplikatzen; eta guneek, berriz, bitan banatzen dute eremua.

### Geralekuak 
Taxi Iruñerria 40 geralekuk osatzen dute, gehienak gunean sakabanatuta, eta izen bera dute: kokatuta dauden kalea, batzuetan hurbilen dagoen atariaren zenbakiarekin batera, hala nola `Tolosako Navas kalea, 25.` Distantzia onargarrira ez badago, aurrez aurreko ataria hartuko da erreferentziatzat, eta "parea" adieraziko da, `San Kristobal kalea (36aren parean)`. Geralekua ez badago inolako eraikinetatik gertu, kale hurbilena izendatzen da, eta harekin tartekatzen da, adibidez, `Teobaldoen kalea (Bexe Nafarroa etorbidea)`.

Zutoin adierazleen estiloa, Eskualdeko Hiri Garraioaren antzekoa, 2,5 metro inguruko metalezko egitura batean datza, bi zatitan banatuta. Aurrealdean, lauki formako goialdean, Taxi Iruñerriaren logotipoa (frameless|20x20px) ageri da, eta ondoren, geralekuaren izena eta dagokion zenbakia, dena tinta beltzez, hondo hori ilun baten gainean. Aurrealdearen behealdea zuria da. Kartelean "ez ezazu tiketa ahatz!" Irakur daiteke. Atzealdean, goialdean, hau ere hondo horia eta letra beltzak dituena, Taxi Iruñerriaren logotipoa agertzen da, eta ondoren, geralekuaren izena eta dagokion zenbakia. Alde bereko behealdeak, hondo zuri baten gainean, tarifak adierazten ditu, baita zonakatzea eta taxien oinarrizko arau batzuk ere.

### Zerbitzu bereziak 
#### Iruña ↔ Espetxea 
Nafarroako Gobernuak, Iruñerriko Mankomunitatearekin elkarlanean, taxi zerbitzua prestatu du Iruñeko espetxera joateko, bidaiariek hala eskatuta.

Prezioa 0,70 eurokoa izango da ibilbide bakoitzeko. Herritar txartelarekin ordaindutako billabesazko bidaia baten prezio bera da. 5 urtetik beherakoek doan bidaiatzen dute. Ordainketa eskudirutan bakarrik egin ahal izango da.

|-
| valign=top |

| valign=top |

|}

#### Iruña ↔ Aireportua 
2019ko abuztuaren 1etik aurrera, Iruñerriko Mankomunitateak joan-etorriko garraio-zerbitzu publikoa jarriko du abian Sarasate pasealekutik Iruñeko aireporturaino. Taxi bidez emango da, ordutegi finkoa izango du eta erreserba egin beharko da aurretik.

Prezioa 0,70 eurokoa izango da ibilbide bakoitzeko. Herritar txartelarekin ordaindutako billabesazko bidaia baten prezio bera da. 5 urtetik beherakoek doan bidaiatzen dute. Ordainketa eskudirutan bakarrik egin ahal izango da.

|-
| valign=top |

| valign=top |

|}

## Ustiapena 
### Ordutegiak 
Ordutegiaren arabera, bi aldi bereizten dira: egunekoa eta gauekoa. Lehenengoa 7: 00etatik 22: 00etara egiten da, eta bigarrena, berriz, gainerako orduei dagokie. Hala ere, asteburuetan eta jaiegunetan, egunez 8: 00etatik 24: 00etara eta gauez gainerako orduetan.

### Bidaiarientzako informazioa 
Taxi guztiek GPS bilagailu bat dute, une oro atzerapenen, aurrerapenen edo bestelako arazoen berri ematen diena. Informazio hori datu-zentral batera ere bidaltzen da, eta hark plataforma desberdinetan banatzen ditu. Honako hauek dira:

* '''*PideTaxi* appa:** aplikazioan, geraleku bakoitzean espero diren taxiak kontsulta daitezke, baita mugikorretik bat eskatu ere
* **Telefonogunea:** Teletaxi San Ferminen koordinatzaileak uneoro kontrola dezake flota

### Tarifak 
5 tarifa daude, eguneko unearen, ibilitako guneen eta abarren arabera:

### Taxi eskaera 
Iruñerrian taxi bat eskatzeko lau modu daude:

* **Telefonoz:** bi telefono-kanal daude taxi bat erreserbatzeko, aldez aurretik edo gabe, Teletaxi San Fermin zerbitzuaren bidez
* ***PideTaxi* appa:** app honek taxi bat aldez aurretik erreserbatzeko aukera ematen du
* **Geralekuetan:** taxien iritsiera-ordena errespetatuz, taxi bat eska dakioke gidariari berari
* **Bide publikoan:''' zirkulatzen ari den taxi baten aurrean eskua altxatuz, betiere libre badago (argi berdea piztuta) eta taxi-geltoki batetik 200 metro baino gutxiagora ez badago

## Etorkizuna 
Iruñerriko Mankomunitateak uraren edo garraioaren arloko eskumenak dituenez eskualde osoan, aurreikus daiteke taxia batera emateko lurralde-eremua Iruñerri osora zabalduko dela, edo, gutxienez, beste udalerri batzuetara, Beraskoaingo alkateak eskatzen duen bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñerriko Mankomunitatea
* Eskualdeko Hiri Garraioa
* Iruñeko Bidegorrien sarea
* Teletaxi San Fermin
* Nafarroako Hiriarteko Garraioa

## Kanpo estekak 
*  Taxi Iruñerriaren web gune ofiziala
*  Iruñerriko Mankomunitatearen web gune ofiziala