open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Omdurman

**Omdurman** (arabieraz *Umm Durmān* أم درمان) Sudango hiri bat da. Nilo ibaiaren mendebaldeko ertzean dago, Khartum hiriburuaren aurrean.

2008an 2.395.159 biztanle zituen. Sudango hiri nagusia da, Khartum hiriburua baino handiagoa baita, nahiz eta, Khartumgo area metropolitarraren barnean dagoenez, batzuetan Khartumen auzotzat jo izan den. Sudango merkataritza-gune nagusia da, baita kulturaren eta industriaren gune nagusia ere.

## Historia 
XIX. mendean, Muhammad Ahmad ibn Abd Allah buruzagi politiko eta erlijiosoak, *«Mahdi»* deituak, bere gotorlekua eraikiarazi zuen Omdurmanen. 1989an, britainiarrek, Lord Kitchener buru, Madhiren armada garaitu zuten Omdurmango guduan, eta, horren ondorioz, Sudan menderatzea lortu zuten.

## Klima 

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariner 10

thumb|250px|*Mariner 10*
[thumb|250px|[Merkurio (planeta)|Merkurioren mapa, *Mariner 10* zundak lortutako datuekin egina. Zerrenda zuria daturik hartu gabe gelditu zen zatiari dagokio.]]

***Mariner 10*** zunda NASAren Mariner programaren azken zunda izan zen. 1973ko azaroaren 3an espazioratu zen Cañaveral lurmuturretik Atlas suziri baten bidez, *Mariner 9* zunda baino 2 urte geroago. Zundak 526 kg-ko pisua zuen, eta haren eginkizun nagusiak ziren X bandako transmisore esperimental probatzea eta Artizarraren eta Merkurioren atmosfera, gainazala eta ezaugarri fisikoak aztertzea.

Artizarrean, planetaren atmosferaren argazkia egin zuen espektro ultramorean.

Merkuriora hiru aldiz hurbildu zen: 1974ko martxoaren 29an eta irailaren 21ean, eta 1975eko martxoaren 16an. Planetaren % 45 inguru kartografiatu zuen, Eguzkiak argitutako aldetik bakarrik.
Esperimentuetan, besteak beste, erradiometria infragorria eta espektroskopia ultramorea erabili ziren, eta lehen aldiz baliatu zen espazio-ontzi batean X bandako transmisore bat, goi-maiztasunekoa.

Espazio-zundak erregai guztia erabili zuen, eta dagoeneko ezin du norabidea zuzendu antena Lurrari begira jartzeko. Ondorioz, galdu egin da harekiko lotura, eta nora ezean gelditu da, Eguzkia orbitatzen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vyborg

**Vyborg** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Errusiako hiri bat da, Kareliako istmoan kokatua, San Petersburgotik 138 km ipar-mendebaldera eta Finlandiako mugatik 38 kilometrora. Administratiboki, Leningrad oblastari dagokio.

Mundu eslaviarrak eta mundu eskandinaviarrak bat egiten duten tokian dago, eta batetik bestera aldatu da zenbait aldiz historian zehar. Azkena Bigarren Mundu Gerran izan zen: Sobietar Batasunak Finlandiari kendu zion.

Jarduera ekonomiko nagusia papergintza da. Bestalde, zerbitzu-hiria ere bada, batez ere finlandiar askok Vyborgera jotzen dutelako erosketak egitera (edari alkoholdunak, besteak beste).

Monumentu nagusia gaztelua da, Suediak XIII. mendean eraikia eta Errusiak 1891-1894 bitartean berreraikia.

Liburutegia Alvar Aalto finlandiar arkitektoak egin zuen, eta arkitektura modernoaren erreferente garrantzitsuetako bat da.

## Historia 
Populazioaren lehen kokagune ezagunak XII. mendekoak dira, Vuoksi ibaiaren ertzean kareliarrak kokatu zirenekoak. 1293an, Suediak Karelia bereganatu ondoren, Torgils Knutsson-ek gotorleku bat eraiki zuen eta, harekin batera, hiria sortu.

1710ean, Petri I.a Errusiakoak gotorlekua bereganatu zuen, eta Vyborg Errusiaren mende geratu zen. Errusiak Finlandia bereganatu zuenean 1808-1809an, Viborg Finlandiako Dukerri Handiaren mende geratu zen, baina Errusiako Inperioan.

1918an, Finlandiak independentzia lortu zuen, eta hiriak, ofizialki, Viipuri izena hartu zuen 22 urtez, 1940an Errusiak berriro ere bereganatu zuen arte. Eta hala geratu zen gerra ondoren ere. Ordu arte, Viipuri Finlandiako bigarren hiririk handiena zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vyborgeko webgune ofiziala
* Vyborgeko webcama
* Vyborg birtuala
* Alvar Aaltoren liburutegia
Ivan Aivazovski

**Ivan Konstantinovitx Aivazovski** (, ; Feodosia, 1817ko uztailaren 29agreg./uztailaren 17ajul. - 1900eko maiatzaren 2greg./apirilaren 19ajul.) pintore errusiarra, jatorri armeniarra, famatua bere itsas pinturengatik.

## Biografia 
1833an San Petersburgoko Arteen Akademian sartu zen, eta bi urte geroago zilarrezko dominarekin graduatu zen.

1841ean bost urteko bidaia hasi zuen, Italia, Portugal, Espainia, Frantzia, Erresuma Batua eta Herbehereak ezagutu zituen, beste batzuen arte.

1842an Turner paisaia-pintorea ezagutu zuen. Errusiara itzuli zenean, 1844an, San Petersburgoko Arteen Akademiako kide izendatu zuten, eta bi urte geroago, bertako irakaslea izan zen.

1845ean, Aivazovskik Istanbulera joan zen Abdulmezid I.ak gonbidatuta, eta 1845–1890 urteen bitartean errepikatu zuen bidaia. Bidaia horietakoak dira hainbat sultanek eskatutako margolanak.

1848an egin zuen bere lehenengo erakusketa Moskun. 1853an Feodosiako arkeologia-indusketetan parte hartu zuen, eta handik ateratako artelan ugari Hermitage museoko bilduman daude gaur egun.

1857an, Parisen egin zuen erakusketa bikain baten ondoren, Aivazovskiri Ohorezko Legioa intsignia eman zioten. 1869an Egipto bisitatu zuen.

Aivazovskyrengan eragin handia izan zuen Asia Txikiko armeniar sarraskiak (1895), hori dela eta, hainbat koadro margotu zituen gai horren inguruan, *Mercury bi itsasontzi turkiarrek erasotua* esate baterako.

Bere azken egunak Feodosian igaro zituen, non arte-eskola bat eta historia museo bat ireki zituen. Feodosian hil zen 1900. urtean.

## Galeria 

Image:Aivazovsky, Brig Mercury Attacked by Two Turkish Ships 1892.jpg|*Mercury bi itsasontzi turkiarrek erasotua*, 1892
Image:Ivan_Aivazovsky_-_Storm.jpg|*Ekaitza*, 1854
Image:Aivazovsky,_Ivan_-_The_Ninth_Wave.jpg|*Bederatzigarren olatua*
Image:Aivasovsky Ivan Constantinovich The Caucasus.jpg|*Kaukasia*
Image:Chesmabattle.jpg|*Çeşmeko gudua*
Image:Aivazovsky_-_Reval_1845.jpg|*Tallinneko ikuspegia*

## Ikus, gainera 
* Joseph Mallord William Turner

## Kanpo estekak 
*  Ivan Aivazovskiren margoak
*  Ivan Aivazovskiren margoak eta Biografia
Nahumen liburua

[thumb|Nahum profeta, [James Tissot-ek margotua]]

**Nahumen liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburuetako bat da, profeten liburuen sailekoa. Nahum Galileako profeta bat zen, eta K.a. 642-606 artean idatzi zituen bere profeziak.

Nahum profetaren liburuak Ninive Asiriako hiriburuaren hondamendia iragartzen du. Asiria zen K.a. VII. mendean Ekialde Hurbil osoan jaun eta jabe; bere morroi zuen Judako erreinua ere. K.a. 663tik 612ra bitartean kokatzen bide da Nahumen profetagintza –hau da, 663an Tebas, Egiptoko hiriburua, asiriarrek hartu eta gero, baina 612an Ninive babiloniar eta mediarren esku erori baino lehen–. Hala ere, aditu guztiak ez datoz bat datazio horretan.

Nahumen poemek abertzale baten pentsamendua islatzen dute, pentsatzen duena Jainkoak gobernatzen dituela herrien historia.

## Ezaugarriak 
Nahumen liburuak hiru atal ditu:

Lehenengoak (1,2-8), sarrera orokor gisa, mundu osoaren nagusia Jauna dela aitortzen du eta ezin diola hari inork aurre egin.

Bigarrenak (1,9–2,3) garaiko egoera politikoan Jainkoaren ahalmena nola agertuko den erakusten du: Ninive hondatuz eta Juda erreinuko biztanleak askatuz.

Hirugarrenak (2,4–3,19) Niniveren eta haren ahalmenaren suntsipena ospatzen ditu.

Nahumen mezua ez da Niniveren hondamendi-iragarpen soila; esaten du, halaber, hondamendi hori Jainkoaren epaiaren ondorioa dela. Beraz, Jaunaren ahalmena eta justizia azaltzen dizkie Nahumek bere garaikideei: maitasuna eta eroapena dauzka berarengan babesten den herriarentzat, baina epairik zorrotz eta beldurgarriena bere herriaren etsaientzat.

Ninive hiri harro, kriminal eta galdua Jainkoaren kontrako giza ahalmen guztien irudia denez, hura bezalako ahalmen oro ere suntsipenera doa: hori islatzen da Nahumen liburuan.

Hauek dira liburuaren azpiatalak

* Jauna Jainko beldurgarri eta on (1,2-8)

* Ninive eta Judarentzat mezuak (1,9-2,3)
   
- Judako buruzagiei (1,9-10)

- Niniveri (1,11-11)

- Judari (1,12-13)

- Niniveko erregeari (1,14-14)

- Judari (2,1-1)

- Niniveri (2,2-2)

- Judari (2,3-3)

* Ninive eroriko (2,4-11)

* Ninive, lehoi menderatua (2,12-14)

* Ninive hondatua (3,1-3)

* Ninive emagaldua lotsagarri (3,4-7)

* Ninive Tebas bezala hondatua (3,8-11)

* Ninivek zer eginik ez (3,12-14)

* Erremediorik gabeko hondamendia (3,15-19)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bistrița

**Bistrița** (; , antzina *Nösen*; ) Bistriţa-Năsăud konderriko hiriburua da, Transilvanian, Errumania. Bistriţa ibaian kokatua dago. Hiriak 70.000 biztanle inguru ditu eta se herri ditu bere barnean: Ghinda, Sărata, Sigmir, Slătiniţa, Unirea eta Viişoara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surgut

**Surgut** () erdialdeko Errusian, Siberiako mendebaldean, dagoen Khanty-Mansi barruti autonomoko hiria da. Khanty-Mansiko hiri handiena da, eta Tiumen oblastako bigarrena. 2010ean 306.675 biztanle zituen.

## Historia 
Surgut Siberiako hiririk zaharrenetarikoa da, Teodoro I.a Errusiako tsarrak 1594. urtean sortua.

Hiria berriki eraldatuta dago: 1960. urtetik hona, gas- eta petrolio-gune bihurtuta dago, eta 1965. urtean hiri-izaera eman zioten Surguten sortuz joan zen aglomerazioari.

Surguteko zubia aipatzekoa da, tiranteduna, dorre bakarreko luzeena munduan.

## Demografia 
## Ekonomia 
Petrolio-ekoizpena eta gas naturalaren prozesamendua dira hiriko ekonomia-jarduera nagusiak. Enpresa ezagunenak Surgutneftegaz ("Surgut" izenez ere ezaguna) eta Surgutgazprom (Gazprom handiaren filiala) dira. Zentral elektrikoak ere garrantzitsuak dira.

## Garraioak 
Hirian, besteak beste, aireportua eta trenbide-geltokia daude. Errepidez ere, ondo lotuta dago.

## Klima 
thumb|250px|Surgut neguan
Surgutek klima azpiartikoa du, *Dfc* Köppen klima sailkapenaren arabera. Neguan oso hotz handia egiten du, eta udak ere laburrak eta hotzak dira. Hil hezeenak uztaila eta abuztua dira. Urtean 154 egunetan elurrez zurituta egon izan da, eta martxoan 40 cm inguruko elurteak arruntak dira.

Jaso diren mugako datu batzuk:
* Elur-geruzaren altuera handiena: 142 cm
* Tenperatura hotzena: -55,2&nbsp;°C (1918ko otsailean)
* Tenperatura beroena: 33,8&nbsp;°C (1969ko uztaila)
* Urtean batezbeste elurrez zurituta: 112 egun
* Euri-egunak urtean: 74
* Ekaitz-egunak urtean: 24
* Elur-ekaitzeko egunak urtean: 13

## Senidetutako hiriak 
* Katerini (Grezia)
* Sioux Falls (Estatu Batuak)
* Zalaegerszeg (Hungaria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udaleko webgunea
* Surgut WikiMapian
* Unibertsitatearen webgunea
* Web kamera
* Historia
* Hainbat informazio
Walter Houser Brattain

**Walter Houser Brattain** (Xiamen, Fujian, Txina, 1902ko otsailaren 10a - Seattle, Washington, 1987ko urriaren 13a) transistorea asmatu zuen fisikarietako bat.

*National Institute of Standards and Technology*ko irrati-sailean hasi zen lanean fisikari gisa, 1923an Bell telefono-konpainiara joan zen. Bertan igaro zuen garaian, William Shockley eta John Bardeen fisikari estatubatuarrekin gailu elektroniko txiki bat asmatu zuen, trantsistore izenekoa. 1948an eman bazen asmakizunaren berri lehenengo aldiz, ez zen 1952ra arte amaitu. Asmakizun honengatik 1956. urtean Fisikako Nobel Saria jaso zuen William Shockley eta John Bardeenekin batera.

## Ikus, gainera 
* Transistore

## Kanpo estekak 
*  Walter Houser Brattaini buruzko informazioa
*  Nobel Institutuaren webgunea, 1956ko Fisikako Nobel Saria
Owen Chamberlain

**Owen Chamberlain** (San Frantzisko, AEB, 1920ko uztailaren 10a - Berkeley, AEB, 2006ko otsailaren 28a) fisikaria izan zen. 1959ko Fisikako Nobel Saria (bere lankide Emilio Segrèrekin batera) antiprotoi funtsezko partikularen aurkikuntzarengatik.

## Bizitza 
San Frantziskon jaioa, Chamberlainek fisika ikasi zuen *Dartmouth College*n (non *Theta Chi* anaiarteko kide izan zen), eta baita Kaliforniako Unibertsitatean ere (Berkeley bezala ere ezaguna; *University of California, Berkeley*).
Unibertsitatean egon zen Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen arte. Gerora, Manhattan Proiektuan parte hartu zuen (1942), non Emilio G. Segrèrekin batera Berkeleyn eta Los Alamosen (Mexiko Berria) egin zuen lana. Beatrice Babette Copperrekin ezkondu zen 1943 urtean, eta lau seme-alaba izan zituzten.

1946an, gerraren ondoren, Chamberlainek doktoregoarekin jarraitu zuen Chicagoko Unibertsitatean, non Enrico Fermi (fisikari famatua) ezagutu zuen eta honek bideratu zuen fisika esperimentalera. Chamberlain 1949an doktoratu zen Chicagoko Unibertsitatean. 1948an, Chamberlain Berkeleyra itzuli zen fisikako irakasle bezala, non Emilio G. Segrè eta beste fisikari batzuekin protoia ikertu zuen.

1955ean, antiprotoia aurkitu zuten, protoiaren berdina den partikula subatomikoa, karga negatibo bat izan ezik. Chamberlainen hurrengo ikerlanen artean aipagarria da *Time projection chamber* (TPC) partikula-detektagailua, eta *Stanford Linear Accelerator Center*rean (SLAC) egindakoa. Chamberlain politikan aktiboa izan zen, justizia sozialak eta bakeak arduratzen zuten, eta Vietnamgo Gerraren aurka agertu zen.

1985ean a Chamberlaini Parkinsonen gaixotasuna diagnostikatu zitzaion, eta irakaskuntzatik 1989an erretiratu zen. Parkinsonen gaixotasunaren ondorioz, 85 urterekin hil zen (2006ko otsailaren 28an).

## Kanpo estekak 
*  Owen Chamberlain
*  1959ko Fisikako Nobel Saria
*  Chamberlaini buruzko biografia
*  New York Times-eko nekrologikak
Basahatearen kumulua

**Basahatearen kumulua** (edo **Messier 11**, edo **M11** edo **NGC 6705**) Scutum konstelazioko kumulu ireki bat da. Haren itxurazko magnitudea V bandan 6,32 da (iragazki urdina). Gottfried Kirchek aurkitu zuen 1681ean, eta Charles Messierrek bere katalogoan sartu zuen 1764an.

Kumulu ireki ezagun trinkoenetako eta aberatsenetako bat da: 2.900 izar inguru ditu. Uste da 220 milioi urte inguru dituela. Izar bero urdin eta zuriz osatuta dago, baina baditu horixkak eta laranjak ere.

29,49 km/s-ko abiadura erradiala du; beraz, Lurretik urruntzen ari da 160 km/h-ko abiaduran. Abiadura hori Esne Bidearen gunearen inguruan duen higidura orbitalaren eta Eguzkiaren eta Lurraren berezko abiaduren konbinazioaren ondorioz gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Messier 11 - SEDS Messier (ingelesez)
* Astronomy Picture of the Day (ingelesez)
* M11ren datu astronomikoak eta bibliografia
* 
* Behaketa datuak
Boeing B-52 Stratofortress

**Boeing B-52 Stratofortress** erreakzio-hegazkin bonbaketari subsoniko estrategiko bat da, irismen luzekoa, AEBko Boeing konpainiak diseinatua eta fabrikatua. AEBko aire-armadak erabiltzen du 1955etik. 32.000 kg-ko karga (bonbak) eraman dezake.

Arma atomikoak eramateko diseinatu zen Gerra Hotzaren garaian, baina ez da inoiz erabili gerran bonba atomikoak jaurtitzeko. Bestela, bai: 1956ko maiatzaren 21ean, B-52B hegazkin batek hidrogeno-bonba bat jaurti zuen Bikini atoloiaren gainean.
thumb|350px|Boeing B-52 Stratofortress hegazkina Vietnam bonbardatzen

Bonbaketari astuna da, irismen luzekoa, misio-mota askotan erabil daitekeena. Gezi-formako hegoak ditu, 35º-ko angeluan, eta 8 erreakzio-motor ditu binaka ezarriak lau euskarritan. Lurreratzeko trenak 8 gurpil ditu, eta bi gurpil gehigarri hegoen azpian. Lurreratze-trena 20º-raino bira daiteke hegazkinaren lerro zentralarekiko, segurtasuna handitzeko zeharkako haizearekin egindako lurreratzeetan. 15 km-rainoko altueran egin dezake hegan, eta 14.000 km-ko autonomia du.

Sortu zenetik, aldaera eta hobekuntza ugari izan ditu. Vietnamgo gerran garrantzi handia izan B52 hegazkinak (B52F eta B52D modeloak). 1965tik aurrera milioika bonba-tona jaurti zituzten Vietnamen B52 hegazkinek.

## Kanpo estekak
Alderney

**Alderney** (frantsesez *Aurigny*, aurignieraz ''Aoeur'gny'') Kanaleko uharteetako bat da, Britainiar Koroaren menpekoa, Guerneseyko Bailegokoa. 5&nbsp;km luze da eta 3&nbsp;km zabal; beraz, azalerari dagokionez, Kanaleko hirugarren handiena. Frantziatik zein Ingalaterratik hurbilen dagoen uharteada. Uhartearen eta Haga lurmuturraren artean Alderneyko itsaslaster arriskutsua igarotzen da, "La Raz".

2.400 biztanle daude, eta hiri nagusi eta hiriburua Saint Anne da. Han daude eliza, harri-zolazko kale nagusia, lehen eta bigarren mailako hezkuntzako eskolak, postetxea, hotelak, jatetxeak, banketxeak eta dendak. Biztanleriaren batez besteko adina altua da; izan ere, erretiroa hartutakoan bizilekutzat hartzen dute askok.

Toponimoari dagokionez, latineko izena "Riduna" zen, baina eztabaida dago egungo "Alderney" formaren jatorriaz.

## Historia 
Kanaleko beste uharteen antzera, lurraldea Neolitoan bihurtu zen uharte, Mantxako kanaleko urek gora egin zutenean.

1204. urtean Frantziatik askatu ziren, eta britainiar erregeari leialtasun-zina egin zioten, Normandiako duke zen aldetik. Harrezkero ez zuten harreman handirik izan inguruko herriekin eta munduarekin. Gobernu britainiarrak XIX. mendean irlak gotortzeko lanei ekin zienean, langile ingeles eta irlandarrak eta britainiarren garnizioa uhartean kokatu ziren, eta laster ingelesdundu zen uharte osoa. Hala ere, portua amaitzeke geratu zen, baina orduko olatu-horma ikustekoa da.

Bigarren Mundu Gerran alemaniar armadak uhartea hartu behar zuelakoan, 1940. urtean biztanle guztiak erbesteratu egin zituzten; bost urtez egon ziren alemaniarrak bertan, 1945. urteko maiatzaren 16ra arte: sarraski-esparru bat, bunkerrak eta bestelako eraikinak egin zituzten irlan. Biztanleak abenduan itzuli ahal izan ziren Alderneyra.

Gerra osteko hurrengo bi urteetan uharteko bizimodua etxalde komunal baten moduan antolatu zen, baina biztanleak ez zeuden denak pozik, eta "Alderneyko Gobernuaren Legea" eman zuen Erresuma Batuak: Guerneseyren menpe geratu ziren zenbait administrazio- eta zerbitzu-funtzio.

Bizimodua asko aldatu zen XX. mendean: aireportua egin zuten; aurigniera egiten zuten azken hiztunak hil egin ziren, eta ekonomia ere aldatu egin da: finantza-zerbitzuak eta turismoa hazi egin dira, eta nekazaritza urritu.

## Geografia 
Kanaleko beste uharteen antzerakoa da Alderney: mendi malkartsuen inguruan hondartzak eta dunak daude. Klima epela dago, itsasoak leunduta, eta udan ere beroagoa da Britainiar uharteak baino. Uhartearen inguruan uharte txikiak daude, itsasontzietarako arriskutsuak, ur-lasterrek eramanda talka egin eta hondora joateko arriskua dagoelako.

Aireportua dago, trenbidea, eta itsasontziz ere lotuta dago inguruekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alderneyko webgune ofiziala
* Alderneyra hegazkinez
* Alderneyko hizkuntza
* Alderneyko gotorlekua
Isparta

**Isparta**, Turkiako mendebaldeko hiria eta izen bereko probintziako hiriburua da. 2010ean 222.556 biztanle zeuden. "Arrosen Hiria" esaten zaio. Faila baten ondoan kokatuta dago, eta lurrikarak izateko arrisku handia dago inguruan.

## Historia 
Bizantziar Inperioan, hiriak "Baris" izena zeukan. "Isparta" izena eman zioten Seljuk dinastiako printzeek hiria egoitza eta bizilekutzat hartu zutenean. XIV. mendearen amaieran, Otomandar Inperioaren menpe geratu zen.

## Klima 

## Isparta gaur egun 
thumb|250px|Gülcü auzoa
Arrosa-ura ekoizten da hirian batik bat, eta eskuzko alfonbragintza ere jarduera garrantzitsua da. Azken urteotan, turismoa ere indarra hartzen ari da, bai barnekoa bai nazioartekoa, gehienbat erromesaldiengatik. Suleiman Demirel Unibertsitatean, milaka gaztek ikasi dute azken urteetan. Hiriak badauka futbol taldea ere, Ispartaspor.

XIX. mendeko eraikin historikoak badaude oraindik hirian, baina gutxi, eraikuntza modernoekin alderatuz. Meskita ezagunak dira Hizir Bey (1325 ingurukoa), Kutlubey edo Ulu (1429koa, XIX. mendean berriztua), Haci Abdi (1569koa) eta Firdevs Pasa (XVI. mendekoa) beste batzuen artean. Greziako ortodoxoen eliza batzuen hondakinak ere badaude hirian, baita seljuktarren gotorleku batenak ere.

Turkiako beste gune batzuekin ondo lotuta dago Isparta, bai bidez bai trenbidez. Aireportua ere badago. Antalya 130&nbsp;km ingurura dago, hegoalderantz, eta Eskişehir 350&nbsp;km iparralderantz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Isparta Iwasinturkey.com
Helen Clark

**Helen Elizabeth Clark** (Hamilton, 1950eko otsailaren 26a) Zeelanda Berriko politikaria da. 1999tik 2008ra lehen ministroa izan zen, eta 2009tik Nazio Batuetako Garapen Programaren administraria da.

## Biografia 
Zeelanda Berriko lehen ministro kargua hartu zuen bigarren emakumea izan zen. Lehenengoa, eta Helen Clarken aurrekoa, Jenny Shipley izan zen. Hiru hauteskunde irabazi zituen jarrian. Irakeko inbasioaren aurkakoa izan zen. Haren agintaldian Afganistanera tropak bidali zituen berreraikitze-lanetan laguntzeko. Zeelanda Berriko azken hogei urteetako politika antinuklearra sostengatu zuen.

2008an hauteskundeak galdu zituen, eta 2009ko apirilean Nazio Batuetako Garapen Programaren administrari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vittorio De Sica

**Vittorio Domenico Stanislao Gaetano Sorano De Sica** (Sora, 1901eko uztailaren 7a – Neuilly-sur-Seine, 1974ko azaroaren 13a) zinema-zuzendari eta aktorea, lau Oscar Sariren irabazlea.

Soran jaio zen, Terra di Lavoro probintzian, Campania eskualdean (gaur egun, Frosinoneko probintzia, Lazio).
Erromara joan zen, eta aktore gisa trebatzen hasi zen. 1923an Tatiana Pavlovaren antzerki-konpainian sartu zen, eta 1930eko hamarkadan, bere emaztearen eta Sergio Tofanoren laguntzarekin, bere antzerki-konpainia izatea lortu zuen. Bere antzerki-konpainian, batez ere, komedia arinak antzezten ziren, eta Luchino Visconti bezalako zuzendari famatuekin ere lan egin zuten.

Bere lehenengo emazteaz dibortziatu ondoren, Maria Mercader Fordada aktore katalanarekin ezkondu zen, eta bi seme izan zituzten: Christian de Sica aktorea, eta Manuel de Sica musikaria.

Cesare Zavattini ezagutu zuen, eta harreman honen ondorioz, Neoerrealismo italiarra bezala ezagutzen den zine-mugimenduko bi film garrantzitsu egin zituzten: *Sciuscià* eta *Ladri di biciclette*.

Parisen hil zen, 1974ko azaroaren 13an.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo estekak 
*  Vittorio De Sica Internet Movie Database webgunean
*  Vittorio De Sica TCM Movie Database webgunean
Mahinda Rajapaksa

**Percy Mahendra “Mahinda” Rajapaksa** (1945eko azaroaren 18a, Weeraketiwa, Hambantota barrutia) Sri Lankako Errepublika Sozialista Demokratikoko presidentea.
 
Bere aita, D.A. Rajapaksa Sri Lankako parlamentuko kide izan zen. Rajapaksak Richmondeko Unibertsitatean (Virginia, AEB) ikasi zuen. 1970ean Sri Lankako Askatasunaren Alderdian (SLAA) sartu zen. 1994 urtean, Enplegu-ministroa izendatu zuten, eta kargua gauzatu zuen 1997ra arte.

Rajapaksa Sri Lankako Lehen ministro ere izan zen 2004ko apirilaren 6tik 2005eko azaroaren 21a arte.

Shiranthi Rajapaksarekin ezkonduta dago, eta hiru seme-alaba dituzte.

2005eko azaroaren 19an, Mahinda Rajapaksak Sri Lankako lehendakaritza onartu zuen, eta Ratnasiri Wickremanayake izendatu zuen Sri Lankako Lehen ministro.

## Kanpo estekak 
*  Sri Lankako Presidentearen webgune ofiziala
*  Mahinda Rajapaksaren webgune ofiziala
*  Sri Lankako Askatasunaren Alderdiaren webgune ofiziala
*  "Mahinda 4 Sri Lanka": Mahinda Rajapaksaren biografia, argazkiak, berriak eta kritikak jasotzen dituen webgunea
John Herschel

**Sir John Frederick William Herschel** (1792ko martxoaren 7a - 1871ko maiatzaren 11) matematikari, astronomo eta kimikari ingelesa izan zen, William Herschel astronomoaren semea.

Berak popularizatu zuen Juliotar data erabiltzea astronomian eta zianotopia asmatu zuen. Fotografia, negatibo eta positibo terminoak sortu zituen eta sodio tiosulfatoaren erabilpena sukitu zuen, zilar gatzen finkatzaile gisa. Louis Daguerreri aipatu zion sosa hiposulfatoarekin berak asmatutako argazkiak betirako finka ahal zituela.

Astronomian Urano eta Saturnoren hainbat sateliteren izenak proposatu zituen. Hego Afrikan ikerketa egiten zegoela Beagle itsasontzian zetozen Robert FitzRoy eta Charles Darwinen bisita izan zuen. Honek aipatutako denboraren inguruko pentsamenduak asko eragin zuen Darwinen eboluzioaren teoria garatzerako orduan.
Elbasan

**Elbasan** (albanieraz, Elbasan edo Elbasani), Albaniako erdialdeko hiria, izen bereko barrutiko eta konderriko hiriburua. Shkumbin ibaiaren ertzean dago, Tiranatik 33&nbsp;km hego-ekialderantz. Albaniako hirugarren hiri handiena da.

## Historia 
Elbasanek Erromatarren Inperioaren sasoian hartu zuen garrantzia; hiriaren orduko izena "Masio Scampa" zen. Erromatarrek 300 m²-ko gotorleku handi bat eraiki zuten, dorrez hornitua. III. eta IV. mendeetan, "Hiskampis" izena zuen artean, merkataritza- eta garraio-gune garrantzitsu bihurtu zen, harik eta eslaviarrek VI. mendean lurraldea hartu zuten arte, haiek hiria hustu egin zutelako. XV. mendean otomandarrek ere euren gotorlekua eraiki zuten lehengoaren lekuan, eta Albaniako otomandarren hirigune garrantzitsu bihurtu zen: XVII. mendearen amaieran 2.000 lagun inguru bizi ziren hirian.

Bigarren Mundu Gerraren sasoian, 15.000 biztanle inguru zeuden Elbasanen.

Industriaren garapena tabakoaren eta edari alkoholdunen industriarekin batera hasi zen. 1974an altzairugintzari ekin zioten, eta bestelako industrien garapenak inguruak erabat kutsatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Elbasan; idazkera
Joan Damaskokoa

**Joan Damaskoarra** ( Yūhannā al-Dimašqī; ; ), benetako izena **Mansur ibn Sarjun Al-Taghlibi** (), (Damasko, Siria, 675 &ndash; 749ko abenduaren 4a), siriako idazle eta teologoa izan zen, Elizako doktoreetako bat.

Familia aberats batean jaio zen: bere aitona Bizantziar Inperioaren zerbitzuan funtzionarioa izan zen, eta musulmanek Siria konkistatu ostean dominatzaile berrien mesedetan egon zen. Bere aita Omeiatar Kaliferriaren funtzionario izan zen, baita bera ere. Hala ere laster aldendu zen bizitza honetatik, bere jabetza guztia pobreei eman zien eta San Sabaseko monasterioan sartu zen, Jerusalemdik gertu. Bertan pasa zuen bere bizitzaren zatirik handiena, ikasten eta idazten. Kristau dogma guztia idatzi nahi izan zuen, eta ez bakarrik gai zehatz batzuk. Bere pentsaera eta lana eskolastikaren barruko espresio perfektuenen artean kokatzen da. Konstantinoplako enperadoreak irudiei kultua egitea debekatu zuenean, ikonoklastak jarraituz, Joan Damaskokoa irudiak beneratzearen alde agertu zen. Bere ustez irakurtzen zekitenentzat liburu bat zena, irudi bat zen analfabetoentzat. Hitzez belarrira esan daitekeena, irudiz esan dakioke begiari. Horregatik irakurtzen ez zekitenentzat katezismoa irudiekin erakustearen alde zegoen.

Kondaira batek dio eskua galdu zuela ikonoklastikoekin izandako liskar batean, baina Ama Birjinak berriro jarrio ziola. Bere garaian "Urrezko Hizlaria" izendatu zuten, ondo hitz egiten zuelako. Ekialdeko Elizak profeta handitzat du.

## Erreferentziak
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** (bulgarieraz, Велико Търново; hitzez hitz, "Tarnovo Handia") Bulgariako hiria, iparraldeko kultura-gunea. Sofia hiriburutik gutxi gorabehera 250 km-ra dago. Jantra ibaiaren ertzean dago.

Traziarrek sortu zuten hiria. Goi Erdi Aroan, Bulgariako Inperioa goieneko aldian zegoenean, Veliko Tarnovo hiriburua izan zen. 1908. urteko urriaren 5ean Fernando I.a Bulgariakoak Veliko Tarnovon aldarrikatu zuen bulgariar lurralde guztien independentzia.

Hiriko jardunbide ekonomiko nagusiak turismoa eta ehungintza-industria dira.

## Turismoa 
Hiriko monumentu erakargarri batzuk:

* Tximinoaren Etxea (1849an eraikia); aurrealdean tximino baten estatua dauka
* Kiril eta Metodio Santuen eliza (1860an eraikia)
* Sveti Nikola eliza
* Samovodska Txarxija bazarra
* Asenid monumentua (1985ean eraikia, 1185. urtean Bulgariako Erresuma sortu zela ospatzeko)
* Sarfkina etxea (XIX. mendekoa)
* Veliko Tarnovoko Museo Arkeologikoa
* Nazioaren piztueraren eta Batzar Konstituziogilearen Museoa
* Historia Modernoaren Museoa
* Tsarevets
* Berrogei Martirien eliza
* Lokartzearen eliza
* Petûr i Pavel Santuen eliza
* Sveti Georgi eliza
* Sveti Dimitûr eliza
* Baldwinen Dorrea

### Asenova auzoa 
Tsarevets gotorlekuaren ondoan, Asenova auzoa zegoen; han bizi ziren artisauak eta apaizak. 1913. urtean, auzoaren zati handi bat apurtu zuen lurrikara baten ondoren, auzoa hutsik geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
* Veliko Tarnovoko bideo bat
* Hotelen mapa
* Leku interesgarriak
Palembang

**Palembang** (; jawiz: ) Indonesiako hiria da, Hego Sumatra probintziako hiriburua. 2010ean 1.455.284 biztanle zituen. Sumatra uharteko bigarren hiririk handiena da, Medanen ondotik, eta Indonesia osoko zazpigarrena. *Ekialdeko Venezia* deitzen zaio.

## Geografia 
Palembang hegoaldeko Sumatrako ordokian dago, Musi ibaiak zeharkatua. Ibaitik iparraldera Seberang Ilir izeneko aldea dago, eta bertan daude hiriko gune ekonomiko eta kultural nagusiak; ibaitik hegoaldera, berriz, Ulu Seberang dago, eta bertan dago gune politikoa. Ikusgarria da Musi ibaiaren gaineko Ampera zubia, hiriko ikonoa.

### Klima 
Palembangek klima ekuatoriala du (*Af*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
Idatziz, VII. mendeko agirietan aipatu zuten lehenengoz. Indonesiako hiririk zaharrena da, eta historia aberatsa dauka, luzaro Srivijaya itsas erresumako hiriburua izan zenez: antzinako Sumatra irla (gaurko Indonesia) berena zen, eta Asiako hego-ekialdean eragin handia izan zuten, Indonesia eta Malaysia inguruetan batez ere. Budismoa zen beren erlijioa.

1825. urtean, herbeheretarrek menpean hartu zuten lurraldea, eta arkitektura-ondare aberatsa utzi zuten. Bigarren Mundu Gerran Palembangeko itsas gudua gertatu zen, 1942. urteko otsailaren 13tik 15era, Japoniak hiriko petrolio-findegiak bereganatu nahi izan baitzituen. 1950ean Indonesiako Errepublikaren barnean sartu zen.

## Banaketa administratiboa 
Palembang 16 barruti eta 107 azpibarrutitan banatuta dago. Barrutiak hauek dira:
* Ilir Timur I
* Ilir Timur II
* Ilir Barat I
* Ilir Barat II
* Ulu Seberang I
* Ulu Seberang II
* Sukarame
* Sako
* Bukit Kecil
* Kemuning
* Kertapati
* Plaju
* Gandus
* Kalidoni
* Alang-Alang Lebar
* Sematang Borang

## Gizartea 
erdian|thumb|1062x1062px|Hiriaren ikuspegia
Malaysiera da Palembangeko hizkuntza nagusia, musi dialektoa bereziki. Erlijio ugari batzen dira hirian: islama da nagusia, baina kristauak, budistak, hinduistak eta konfuzianistak ere daude.

## Ekonomia 
Ehungintza-industria eta petrolio-finketa dira hiriko gaur egungo ekonomiaren gune nagusiak. Musi ibaiaren bokalean portua dago.

## Garraioak 
Garraio publiko nagusia minibus-sareak eratzen du. Ibaia zeharkatzeko, ontziak erabiltzen dira, bai betikoak (Ketek), bai txalupa azkarrak ere. Nazioarteko aireportua dago. Hiru portu nagusi daude hirian; Boom Barú da garrantzitsuena.

## Hezkuntza eta kultura 
Hamar unibertsitatetik gora daude Palembangen; bi aipatzearren: Sriwijayako Unibertsitatea eta Sriwijaya Palembang Politeknikoa. Komunikabideetan ere nabari da hiriaren garrantzia: telebista nazional guztiek dituzte egoitzak Palembangen, eta hainbat irrati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justus von Liebig

**Justus Freiherr von Liebig** baroia (Darmstadt, 1803ko maiatzaren 12a - Munich, 1873ko apirilaren 18a) kimikari alemana, kimika organikoaren kontzeptuaren sortzailetzat hartu izan zen.

## Biografia 
Von Liebigen bokazio profesionala nerabezarotik dator; *Gymnasium*etik (bigarren hezkuntzako institutua) bota zuten aitaren negoziotik lortutako erreaktibodun lehergai bat lehertzeagatik. Geroago, Heppenheimen farmazialari-ikastuna izan zen.

Von Liebigek Bonneko unibertsitatean ikasi zuen Karl Wilhelm Gottlob Kastnerrekin, eta Kastnerrekin jarraitu zuen Erlangengo unibertsitatean bertan doktoratzeko (1822). Ondoren, Hessengo gobernuaren beka bat jaso zuen Parisen ikasteko. Alexander von Humboldten eraginari esker, Louis Joseph Gay-Lussacen laborategi pribatuan lan egin ahal izan zuen.

1824an, irakasle izan zen Giessengo unibertsitatean. Copley Domina irabazi zuen 1840an, eta baroi titulua jaso zuen 1845an. Municheko Unibertsitatean ere irakatsi zuen (1852-1873). 1865ean haragi-aterakineko "Liebeg konpainia" (*Liebig Extract of Meat Company*) sortu zuen Uruguaien, non haragi-aterakinak prestatzeko bere asmakizun bateko prozedura erabiltzen zuen.

Liebigek analisi organikoa hobetu zuen, eta konturatu zen landareak elikatzen direla nitrogenoari eta karbono dioxidoari esker mikrobio batzuen laguntzarekin. Prozesu honetan lurreko mineralek ere parte hartzen dutela erreparatu
zuen.

Bere lorpen garrantzitsuenetako bat nitrogenoan oinarritutako ongarria asmatu zuela da. Minimoaren legea ere formulatu zuen, gaur egungo laborantzako ongarrien erabileran oraindik eragina duena. Lehenengotarikoa izan zen laborategiari antolaketa modernoa eman ziona. "Liebeg kondentsadorea" sortu zuen, bere lanerako diseinatu zuen lurrun-kondentsadore gailua.
Friedrich Wöhler kimikari alemanarekin batera, azido urikoa eta almendra mikatzen olioari buruzko ikerkuntza garrantzitsuak egin zituen.

Giessengo unibertsitatea ofizialki *Justus-Liebig-Universität-Giessen* du izena bere omenez.

## Erreferentziak
Tychy

**Tychy** ( ahoskatua; ; ) Poloniako hiria, Silesia eskualdekoa, Katowicetik 20&nbsp;km inguru hegoalderantz. Gostinia ibaiak (Vistula ibaiaren adarra) hiria zeharkatzen du.

1999. urtetik hona Silesiako voivoderriko hiria da; eskualdean denera 71 erregio-hiri eta hiri daude. Silesia Garaiaren Batasun Metropolitanoaren sortzaileetako bat izan zen Tychy hiria: batasun ekonomikoa eta politikoa sortu zen, Silesiako eremu ezagunenak administrazio-erakunde bakar batean batzekotan.

XVII. mendetik datorren garagardo-industriagatik da ezaguna hiria. 1950. urtetik hona, hiria nabarmen hazi da.

## Barrutiak 
* Cielmice (Tychy) (hegoaldean)
* Czułów (Tychy) (iparraldean)
* Glinka (Tychy) (mendebaldean)
* Jaroszowice (Tychy) (ipar-ekialdean)
* Mąkołowiec (ipar-mendebaldean)
* Paprocany (hegoaldean)
* Śródmieście (Tychy) (hiriaren erdialde inguruan)
* Stare Tychy (erdialdean)
* Suble (Tychy) (mendebaldean)
* Urbanowice (Tychy) (ekialdean)
* Wartogłowiec (iparraldean)
* Wilkowyje (ipar-mendebaldean)
* Wygorzele (Tychy) (iparraldean)
* Zawiść (Tychy) (ipar-ekialdean)
* Zwierzyniec (Tychy) (iparraldean)
* Żwaków (mendebaldean)
* "A(nna)" w Tychach osiedle-a

## Historia 
800px

### Etimologia 
"Tychy" izena, dirudienez, polonierazko "cichy" hitzetik eratorritakoa da: "lasaitasuna", "soila" esan gura du.

### Sorrera eta garapena 
Jatorriz, Oswiecim eta Mikolow arteko merkataritza-bidean kokatutako nekazari-herri txikia zen. Agirietako lehen aipamena 1467. urtekoa da. 1629. urterako garagardogintzaren berri jaso zuten agirietan, Książęcy garagardotegiaren jarduna zela eta (gaur egun, Poloniako garagardogile famatuenak dira).

1526. urtetik aurrera, Tychyko lurrak Austriako habsburgotarren mende egon ziren; 1742. urtean, Prusiak bereganatu zuen lurraldea, eta 1871-1918 bitartean Alemaniar Inperiokoa izan zen. 1919-1921ko Silesiako jaikialdi armatuen ostean, Poloniako Bigarren Errepublikan sartu zen; orduan hasi zen herria handitzen, hainbat zerbitzurekin: ospitalea, suhiltzaileak, postetxea, eskola, igerilekua eta hainbat denda eta aisialdi-zerbitzu. Biztanle gehien ere Lehen eta Bigarren Mundu Gerren arteko aldian egon ziren, 11.000 lagun inguru.

### 1939-1945: Inbasioa eta okupazioa 
Silesia Garaiko beste industriaguneen moduan, naziek Tychy hartu zuten, eta Hirugarren Reich-ak hiria bereganatu egin zuen. Sarraskietan hil ez eta erbestera joan ez zirenek alemaniar nazionalitatea eskuratu behar izan zuten.

### Tychy Berria 
"Hiri Berria" Poloniako gobernuak izendatu zuen 1950. urtean: Poloniako "hiri planifikatuak" deritzenetan handiena da Tychy. 1950-1985 bitartean eraiki zuten, Silesia Garaiko industria-eskualdea hiri moduan ere zabaltzeko. 2006. urterako, 132.500 biztanle zeuden bertan.

Fiat Groupek lantegi handia dauka Tychyn: esate baterako, 2008. urtean 500.000 automobil inguru ekoiztu ziren, eta bertan egiten dira Fiat zein Lancia modelo batzuk.

## Hiri eta herri senidetuak 
* Cassino, Italia
* Marzahn-Hellersdorf (Berlin), Alemania
* Oberhausen, Alemania

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sosnowiec

**Sosnowiec**, Poloniako hegoaldeko industria-hiria, Katowicetik gertu.

## Historia 
Silesiako voivoderrian dago, 1999an voivoderri hori sortu zenetik. Lehenago, 1945etik, Katowiceko voivoderriaren parte izan zen, eta, Bigarren Mundu Gerra baino lehen, Kielceko voivoderriaren barnean egon zen. Sosnowiec herria Germaniako Erromatar Inperio Santuaren mende egon zen Prusiak 1742. urtean eskuratu zuen arte.

Napoleonen garaian, errusiarren armadak bertatik igaro ziren, eta kalteak eragin zituzten hirian. Lehen Mundu Gerran hiria suntsituta geratu zen. Bigarren Mundu Gerran, ostera, 1939. urtean naziek hartu zuten hiria, eta juduek sarraski larria jasan behar izan zuten. Orduan, biztanle guztietatik 28.000 inguru ziren juduak, % 22.

## Biztanleria 
Gaur egun, Poloniako hamalaugarren hiri handiena da, eta Silesiako bigarrena.

Industriagune garrantzitsua da. Altzairugintzak eta beste mineral batzuen inguruko industriak eta askotariko bestelako lantegiek sustatzen dute hiriaren garapen ekonomikoa.

## Monumentuak 
Aipatzekoa da XVII. mendeko Zamek Sielecki gaztelua.

## Senidetutako hiriak 
* Casablanca (Maroko)
* Komarom (Hungaria)
* Les Mureaux (Frantzia)
* Roubaix (Frantzia)
* Suceava (Errumania)

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Konstantin Novoselov

Sir **Konstantin Sergeievitx Novoselov** (; Nizhni Tagil, Sobietar Batasuna, 1974ko abuztuaren 23a) fisikari errusiar-britainiarra, Fisikako Nobel Sariduna grafenoaren inguruan egindako lanengatik.

Novosiolovek 60 ikerlan baino gehiago argitaratu ditu supereroankortasuna (Hall efektua), Geko-zinta eta grafenoa bezalako gaiei buruz.

Gaur egun, Novosiolov Manchesterreko unibertsitateko fisika mesoskopikoko ikerkuntza-taldean ari da lanean.

## Sariak 
* Nicholas Kurti saria (2007)
* Europako Fisika Elkartearen saria (2008)
* Fisikako Nobel Saria (2010), Andre Geimekin batera grafenoaren inguruan egindako lanengatik.

## Kanpo estekak 
*  ScienceWatch-en elkarrizketa
*  Konstantin Novosiolovi eta Andre Geimi buruzko artikulua Nobel Saria irabazi zutenean
*  Elkarrizketa
*  Manchesterreko unibertsitateko webgune pertsonala
Chiba

Japoniako hiria, izen bereko prefeturako hiriburua. 2012ko erroldaren arabera 962.624 biztanle ditu.

Kantō eskualdeko porturik garrantzitsuenetarikoa dago Chiban. Gehienbat bizileku-hiria den arren, badaude fabrika, lantegi eta industria-establezimenduak ere kostan zehar.

## Etimologia 
Chibaren idazkerari erreparatuz kanji karaktereek "mila hosto" esan nahi du.

## Geografia 
Tokiotik hego-ekialdera dago, Tokioko Badian. Tokio eta Chiba lotzeko hiru bide nagusi daude, Sobu, Keiyo eta Keisei Chiba.

## Historia 
Chiba hiriaren lehenengo aipamena XI mendekoa da, Taira Tsuneshige gerlariaren emigrazioan aipatzen da. Lurraldearen buru bihurtu zenean *Chiba Tsuneshige* (千葉常胤) izena hartu zuen. Chiba gaztelu-hiria bihurtu zuen eta Chiba leinuari hasiera eman zion.

XVI mendean Chibatarren zerbitzariak ziren Hara leinukoek boterea eskuratu zuten. Hurrengo urteetan leinuen arteko borrokak izan ziren eta hainbat eskutatik pasa ondoren Toyotomi Hideyoshik konkistatu eta Chiba eta Sakai leinuko kideak anikilatyu zituen.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren trena Chibara iritsi zen eta inguruko herri handiena bihurtu zen. 1921ean prefetura ezarri zenean Chiba izena eman zitzaion. XX mendearen hasieran inguruko herri txiki ugari barneratu zituen eta 1945etik aurrera Tokioko Badiari kendutako lur ugari eskuratu zituen.

## Banaketa administratiboa 
Chiban sei auzo nagusi (*ku*) daude:

* Chūō-ku
* Hanamigawa-ku
* Inage-ku
* Midori-ku
* Mihama-ku
* Wakaba-ku

## Klima 

## Kirolak 
JEF United Ichihara Chiba futbol taldea bertakoa da eta *Furukawa Electric* izenarekin Asiako Txapeldunen Liga irabazi zuen 1986an. Chiba Lotte Marines beisbol taldea lau aldiz izan da Japoniako txapelduna.

## Ondasun nabarmenak 
* Chibako folk museoa.
* Chibako kaiko dorrea
* Makuhari Messe konbentzio zentroa.
* Chibako Zientzia eta Industria museoa

## Bitxikeriak 
**X Japan** rock taldeak euren hasierako kontzertuetako bat Chiban eskaini zuen. William Gibsonen Neuromante zientzia-fikziozko nobelaren lehen partean ere hiria aipatzen da izenburuan, "Chiba Cityko Bluesak" (I. eta II. kapituluak); nobela hori hartzen dute mugimendu ziberpunkaren aitzindaritzat.

## Iruditegia 

Irudi:View from Chiba Port-Tower East.jpg|Chiba.
Irudi:Chiba Port Tower 20111211.jpg|Chibako kaiko dorrea.
Irudi:Makuhari Messe, North hall 2.jpg|Makuhari Messe
Irudi:Chiba Museum of Science and Industry.jpg|Chibako Zientzia eta Industria museoa.

## Senidetutako hiriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Plymouth (Montserrat)

**Plymouth** Montserrateko *de jure* hiriburua da. Montserrat uhartea Erresuma Batuaren itsasoz haraindiko lurraldea da, eta Antilletan dago.

1995. urtean Soufrière Hills sumendiak erupzioa han izan zuen, eta hiria suntsitu zuen; ondorioz, biztanle guztiek alde egin zuten. 4.000 biztanle inguru zituen erupzioa gertatu zenean. Administrazioa ere Bradesen dago harrezkero. Gaur egun, beraz, Plymouth hiri mamua da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rostov Veliki

**Rostov** (,  ahoskatua), mendebaldeko Errusian dagoen Jaroslavl oblasteko hiria da. Nero aintziraren ertzean dago, Moskutik 202&nbsp;km ipar-ekialdera. Errusiako hiririk zaharrenetako bat, eta Urrezko Eraztuna deritzon inguruko turismo-guneko garrantzitsuenetako bat da. 2010ean 31.792 biztanle zituen.

## Izena 
Hiriaren izen ofiziala Rostov da, baina errusiarrek **Rostov Veliki** () esaten diote, Rostov Don hiriarekin ez nahasteko. Dena den, Rostov Don, gaur egun, Rostov Veliki baino askoz handiagoa da. Hiriko geltokiaren izena, edonola ere, *Rostov Jaroslavski* da, probintziaren izena hartuta.

## Historia 
Hiriaren lehen aipamena 862. urtekoa da. Herri garrantzitsua izan zen, XIII. mendera arte errusiar erresuma garrantzitsuenetariko bateko hiriburua izan baitzen. 1474. urtean, Moskuko Printzerrian sartu zuten. 1777an, hiri-izaera eman zioten.

Erlijio-gune garrantzisua ere izan da historikoki. 988. urtetik aurera apezpiku-hiria izan zen; XIV. mendean Rostoveko apezpikuak artzapezpiku kargua hartu zuen; XVI. mendean, metropoliko apezpiku. Apezpiku horietako batek, Jona Sisoievitxek, sustatu zuen hiriko Kremlin ospetsua eraikitzea. XVIII. mendearen amaieran, metropoliko egoitza Jaroslavlera aldatu zuten.

## Ondarea 
Kremlinaz gain, monumentu erlijioso garrantzitsuak daude: XVI. mendeko Jasokundearen katedrala (XII. mendeko eraikinaren gainean eraikia), Errusiako kanpai handi eta famatuenak dituena (kanpai handienak, 1688koak, 32.000&nbsp;kg inguru ditu); Salbatzailearen eliza, San Gregoriorena, San Joanena, Piztuerarena; eta aipatzekoa da, halaber, Jona Sisoievitxek eraikiarazi zuen egoitza ikusgarria (jauregiak, dorreak, eliza...).

Rostov inguruan monasterio famatu bi daude; bata, Abrahamena, XI. mendekoa, Errusiako zaharrenetarikoa da; eta bestea Done Jakue Salbatzailearena, XVIII-XIX. mendeko eraikin neoklasikoa.

Bestalde, hiriko esmalteak oso ospetsuak dira.

## Hiri senidetuak 
*  Jämsä, Finlandia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kremlinaren webgune ofiziala
* Hiriko argazkiak
Emil Boc

**Emil Boc** (Răchiţele, 1966ko irailaren 6a) politikari errumaniarra da, Errumaniako lehen ministroa 2008ko abenduaren 22tik 2012ko otsailaren 6a arte. Cluj-Napocako alkatea ere izan zen 2004ko uztailaren 12tik 2009ko urtarrilaren 5a arte.

2009ko urriaren 13an bere gobernuaren aurkako zentsura-mozio baten ondorioz agintea galdu zuen. Gobernu berria aukeratzen zen bitartean, Boc lehen ministro karguan egon zen.

2004. urtean, Errumaniako zuzeneko telebista-saio batean, mundu osoan ezaguna egin zuen istripua izan zuen, 3 metroko garaieratik erosi zen-eta.

2009. urtean, Traian Băsescu Errumaniako presidenteak Boc berrautatu zuen lehen ministro gisa.

## Biografia 
1966ko irailaren 6an jaio zen Mărgăun, Cluj konderrian, Errumania oraindik errepublika sozialista zenean.

Babeş-Bolyaiko unibertsitatean ikasi zituen (Cluj-Napoca). Historian eta Filosofian graduatu zen 1991ean, eta Zuzenbidean 1995ean.

1996an Clujeko abokatuen elkargoan sartu zen. Gaur egun, unibertsitateko irakaslea da.

1994an Oana Bocekin ezkondu zen, eta bi alaba izan dituzte (Cezara eta Patricia).

## Kanpo estekak 
*  CIDOB Fundazioaren Emil Bocen biografia
*  Emil Bocen webgunea
Balkh

**Balkh** (paxtueraz eta ; , *Báktra*; , *Bakhlo*) Afganistango hiri bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Tajikistango muga inguruan eta izen bereko probintzian.

Beharbada, Afganistango hiririk antzinakoena da, antzinako Bhakri (Alexandro Handiaren konkistan Persiar Inperioaren ekialdeko hirietako bat eta Baktriana satraperriari izena eman ziona) hiriaren gainean baitago; testu klasikoetan Zariaspa ere diote.

## Kanpo estekak
Kislovodsk

**Kislovodsk** () hego-mendebaldeko Errusian dagoen Stavropol kraiko bainu hiria da. Ipar Kaukason dago, Podkumok ibaiaren ertzean, Piatigorsken hego-mendebaldean. 2010ean 128.553 biztanle zituen.

## Historia 
Errusieraz, toponimoak «ur azidoa edo garratza» esan nahi du, inguruetan ur mineral medizinala isurtzen duten iturburu ugari dagoelako. Hori zela eta, Kislovodsk 1803an fundatua izan zen, bainu hiri gisa. XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran pertsonaia ezagunak bizi izan ziren hirian, bai musikariak, artistak, aristokratak eta jakintsuak; beste batzuen artean Vasili Safonov konpositore eta orkestra-zuzendaria.

Arthur Adamov (1908-1970) eta Literaturako Nobel Saria jasotako Aleksandr Solzhenitsyn (1918-2008) idazleak Kislovodsken jaio ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala Kislovodsk-kurort.org
* Turismorako gida Kislovodsk.org
Leon Cooper

**Leon Neil Cooper** (New York, AEB, 1930eko otsailaren 28a – Providence, Rhode Island, 2024ko urriaren 23a) estatubatuar fisikaria eta unibertsitateko irakasle estatubatuarra izn zen, Nobel Sariduna (1972).

## Biografia 
Cooper New Yorken jaio zen 1930eko otsailaren 28an. Fisikan lizentziatu zen Columbiako Unibertsitatean. Brown Unibertsitateko irakaslea izan zen (Providence), eta irakasle gonbidatua Norvegia, Italia eta Frantziako hainbat unibertsitateetan.

## Ikerkuntza zientifikoa 
Egoera solidoaren fisikan interesatua, 1957an John Bardeen eta John Robert Schriefferekin batera supereroankortasunaren BCS teoria garatu zuen.

Alfred P. Sloanen lankidea izan zen 1959 eta 1966 urteen artea.

Ondoren, Princetoneko Institute for Advanced Study aritu zen, eta baita Ikerketa Nuklearretarako Europako Kontseiluan (CERN) ere.

1972an Fisikako Nobel Saria jaso zuen John Bardeen eta John Robert Schriefferekin batera supereroankortasunaren BCS teoriagatik.

Nobel Sariaz gain, jaso zituen Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalaen Comstock saria (John Robert Schriefferekin batera), Award of Excellence saria eta Descartes domina Parisko René Descartes Unibertsitatean, besteak beste.

## Kanpo estekak 
*  1972ko Fisikako Nobel Saria Nobel Institutuaren webgunean
*  Brown Unibertsitateko Cooperren webgunea
Giumri

**Giumri** () Armeniako bigarren hiririk handiena eta Xirak probintziako hiriburua da. Armeniako ipar-mendebaldean dago, Erevan hiriburutik 126 km iparraldera. Akhurian ibaia hiriaren mendebaldeko auzoetan barrena igarotzen da.

## Historia 
Armeniako hiririk zaharrenetako bat da, eta zenbait izen izan ditu historian zehar. Hasieran **Kumairi** izan zen, eta gero **Giumri**; gero, **Alexandropol** (; ), 1837-1924 bitartean; gero **Leninakan** (errusieraz: Ленинакан; armeniera: Լենինական), 1924-1990 bitartean; eta, azkenik, **Giumri** berriro.

Hiri honetan sinatu zen 1920an Armeniaren eta Turkiaren arteko ituna (Alexandropolgo Ituna), bi estatuen arteko gerrari amaia eman ziona eta Sévresko Itunak ezarri nahi izan zuen Armenia Handiaren ametsari ere amaia eman ziona.

1988ko abenduaren 7an, lurrikara bortitz batek astindu zuen eskualdea: hiriko eraikinen erdiak eraitsi zituen, eta 15.000 pertsonatik gora hil ziren.

## Klima 
Klima kontinentala du. Neguak hotzak dira, -15&nbsp;°C-rainoko tenperaturekin, eta udak beroak, 40&nbsp;°C-rainoko tenperaturekin. Prezipitazioei dagokienez, urteko batez bestekoa 700 mm da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea.