Maria Felipa de Oliveira

**Maria Filipa de Oliveira** (Itaparica uhartea, Brasil, XIX. mendea – Bahia, Brasil, 1873ko uztailaren 4a) itsakilaria eta borrokalaria izan zen, afrobrasildar jatorrikoa, Bahia estatuan Brasilgo Independentzia Gerran Itaparica uhartearen independentziaren alde borrokatu zuena,. Portugaldarren aurkako independentziaren aldeko borrokak urtebete baino gehixeago iraun zuen eta gudu asko izan ziren uharte horretan. Oliveira 1823. urtean Bahiako independentziaren aldeko borrokan parte hartu zuten hiru emakume handietako bat izan zen, besteak Maria Quitéria de Jesus eta sor Joana Angélica izan ziren.

## Bizitza 
Maria Filiparen bizitza gaizki dokumentatuta dago. Itaparica uhartean jaio zen, data ezezagunean. Itsaskilaria eta eskuzko langilea zen. Emakume librea zen, eta segur aski Sudango jatorria zuen esklabo-familia baten alaba; ahozko tradizioaren arabera, capoeira praktikatzen zuen. 

### Independentziaren aldeko borroka 
Itaparicako guduan, 1823. urteko urtarrilaren 7tik 9ra, 200 bat laguneko talde bat zuzendu zuen, batez ere emakume afrobrasildar eta indiar tupinambak eta tapuiak. Bahiako behin-behineko gobernuak uharteko egoiliarrak ebakuatzea gomendatu zuen, baina Oliveira eta bere taldea, segur aski, *mata-marotos* izenez ezagutzen den gatazkaren ondorioz, portugaldarren eta Badiako gutxiengo etnikoen artean geratu ziren.

Talde horrek uhartea gotortu zuen bere hondartzetan lubakiak eraikiz, Recôncavo barnealdeko eskualdera hornidurak bidali zituen eta kostaldea zaindu zuen tropa portugaldarren lehorreratzea ekiditeko. Ubaldo Osório Pimentelek idatzi zuen Maria Filiparen erresistentzia taldeak su eman ziela irlaren inguruan ainguratutako ontzi portugaldarrei, Salvador hiria inbaditzeko. Jakina da taldeak su eman ziola *Canhoneira Dez de Fevereirori* 1822. urteko urriaren 1ean Manguinhos hondartzan eta Constituiçãori 1822, urteko urriaren 12an Praia do Conventon. Portugaldarren kontra ere lehorrean jardun zuten borrokan. *Peixeira* delakoa erabiltzen zuten, arrandegian erabiltzen zen labana; eta *cansanção* adarrak, azalerako oso kaltegarria den landare espezie autoktonoa.

Itsasontzien bi zaintzaile, Araújo Mendes eta Guimarães das Uvas, Maria Filiparen lagunek limurtu zituzten; biluzik eta mozkortuta zeudenean, hil egin zituzten. Taktika hau Saubaran ere erabili zen, gertu zegoen Santo Amaro barne hirian. Emakumeak  maskarekin eta maindireekin ere agertu ziren hildakoen arimak simulatuz. Estrategia horri esker, portugaldarrek ihes egin zutenean, barrualdeko urruneko eremuetan ezkutatzen ziren tropa brasildarrei hornigaiak eman ahal izan zizkieten.thumb|Eny Kleyde Vasconcelos Farias  eta Rejane Mira ikertzaileen testigantzetatik abiatuta sortutako Maria Feliparen irudia, "*The Lost Faces*" proiekturako|263x263px
## Gorpuzkiak 
Oliveiraren gorpuzkiak San Lorentzo Elizan daudelakoan daude. Bere heriotza eta ehorzketa lekua gaizki dokumentatuta dago, baina jakina da *Povoação de Ponta das Baleiasen* dagoela, gaur egun Itaparicako gune historikoa dena.
ezkerrera|thumb|200px|Maria Feliparen irudia duen erakusketa Barruti Federaleko (Brasil) CCBBn.
## Sariak eta aintzatespenak 
* "*The Lost Faces*" proiektuko irudietako bat izan zen, Eny Kleyde Vasconcelos Farias  eta Rejane Mira ikertzaileen testigantzetatik abiatuta sortua

   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ubaldo Osorio Pimentel. *Itaparicako Ilhari*, 1942.
* Xavier Marques, O Sargento Pedro.

## Ikus, gainera 
* María Remedios del Valle
* Juana Azurduy
* Manuela Saenz
* Maria Quitéria de Jesus

## Kanpo estekak