Berdeak (Montenegro)

[thumb|[Krsto Popović, Berdeetako aginte ezagunena]]
**Berdeak** (serbokroazieraz: *Зеленаши*, *Zelenaši*) Nikolas Montenegroko erregearen aldeko talde leialak ziren. Benetako Alderdi Popularreko kideengandik sortu ziren eta 1919ko Gabonetako Altxamendua bultzatu zutelako nabarmendu ziren. Matxinada Petrović-Njegoš dinastiaren tronutik kentzea eta ondoren Montenegro Jugoslaviako Erresuman integratzea ekiditeko asmoz antolatu zen. Berdeak Petrović-Njegoš dinastiaren aldekoak ziren, eta behin Lehen Mundu Gerraren ostean etxea tronutik kenduta, berdeak Jugoslaviako erreinuaren barnean Montenegro probintzia gisa ezartzearen alde borrokatzera bultzatu zituen. Gabonetako Matxinadan porrotaren ostean, Berdeek gerrilla gerran jarraitu zuten 1929ra arte. Mugimenduaren leloa "Montenegroko Eskubide, Ohore eta Askatasunaren Alde" zen.

Bigarren Mundu Gerran, berdeak berriro aktibatu ziren Krsto Popović-en gidaritzapean, Montenegroko Erresuma Ardatzaren bezero estatu gisa berrezartzeko asmoz.

## Ezaugarriak 
Berdeen (*Zelenaši*) mugimendua jatorriz 1918an sortu zen Montenegron, Montenegro Serbiako Erresumarekin bateratzearen eta Jugoslaviako Erresuman sortu berrian integratzearen aurkariek, Montenegroko Petrović-Njegoš dinastia babestu zutenean Karađorđević dinastiaren gainean. Gabonetako Matxinada bezala ezagutzen den matxinada armatuaren porrotaren ostean, berdeek gerrillan jarraitu zuten 1929ra arte, eta haien jarduera politikoa Hego Eslaviarren batasuna gauzatzeko moduaren eta moduaren aurkakotasunean oinarritzen zen bitartean, Montenegroren desagerpena eragin zuen politiko gisa. Ivo Banac akademiko kroaziar-amerikarren arabera, bere burua serbiar deklaratu zuten. AEB eta britainiar misio bateratuko kide gisa, Earl John de Salis diplomazialari britainiarrak txosten zehatza idatzi zuen. Kondeak esan zuen inork ez zuela ukatu Montenegro Serbiarekin eta Jugoslaviako estatu hasiberriarekin bat egin behar zuela. Dena den, kontua zen «Montenegro gisa batu ahal izatea, eta ez Serbiako prefektura gisa, montenegroar aske gisa, beren herrialdeko tradizioaren eta iraganaren arabera, eta ez Belgradeko gizon gisa, berdintasunean elkartzeko. Esloveniarrak, kroaziarrak eta serbiarrak beraiek”, hau da, Montenegroren berdintasun eta nortasuna zaintzeko baldintzetan.

Berdeek Lur Altuen tribuetatik (Moračani, Piperi eta Rovci), Katun tribuetarik (Bjelice, Cetiña, Čevo eta Cuce) eta Herzegovina tribuetatik (Nikšići, Rudinjani eta Drobnjaci) hartu zituzten. Berdeen buruzagi aipagarrien artean Krsto Zrnov Popović, Jovan S. Plamenac eta Novica Radović ziren.

Berdeetako batzuk Bigarren Mundu Gerran elkartu ziren, Krsto Zrnov Popović Italia faxistaren kolaboratzailearen agindupean. Lovćen Brigada izeneko unitate militar batean antolatu ziren Montenegron piztu zen gerra zibil kaotikoan parte hartu zuten lau brigadekin eta haien jarduera militarra, batez ere, alderdi komunisten aurka zuzenduta zegoen. Porrot militarraren ostean, bizirik zeuden kide berde gehienak Partisanoekin bat egin zuten, batzuk Ustašekin bat egin zuten eta gutxiengo bat txetnik-ekin bat egin zuten. Berdeetako beste kide batzuk alderdikide edo txetnikekin bat egin zuten Ardatzaren Jugoslaviaren inbasioaren hasieratik.

## Izena 
Berdeen izena 1918an Podgoricako Batzarrean Serbiarekin bateratzearen aurkariek erabilitako boto-txartel berdeetatik dator.
[thumb|Berdeek [Gaetan erbestean erabilitako Montenegroko Erresumako banderak]]

## Historia 
### Gabonetako Matxinada 
Berdeek Karađorđević dinastiaren menpe Montenegroko Erresumarekin Serbiako Erresuma batzearen aurka agertu ziren. Italiaren laguntzarekin, berdeek matxinada bat antolatu zuten 1919an, Petrović-Njegoš dinastia Montenegroko tronura itzultzeko helburuarekin. Matxinadak porrot egin zuen eta matxinoek Italiara ihes egin zuten. Krsto Zrnov Popović, Jovan Plamenac eta Novica Radović-ek gidatu zuten matxinada, Savo Čelebić komandantearekin eta Đuro Drašković kapitainarekin batera.

### Gerrarteko garaia 
Altxamendu porrotaren ostean, berdeak Montenegrora itzuli ziren, gerrilla gerra hasiz. Matxinadaren muina 1922-1923an gelditu zen, baina behe-mailako gerrillak mendietan eta goi-lurretan jarraitu zuen hainbat urtez. 1922an, Berdeen hainbat buruzagik Montenegroko Alderdi Federalista sortu zuten, antolatutako erresistentzia armatutik borroka politikora igaroz.

1926rako, geratzen ziren erresistentzia armatu gehienak amaitu ziren. Hala ere, talde batzuek liskarretan parte hartzen jarraitu zuten 1929ra arte.

### Bigarren Mundu Gerra: berreskuraketa eta disoluzioa 
Bigarren Mundu Gerran, berdeak berriro antolatu ziren Montenegron, Italia faxistaren agindupean. Sekula Drljević-ek boterea hartu eta Montenegro independentea berrezartzea aldarrikatu zuen, baina berehala irauli zuten uztailaren 13ko tokiko partisanoen eta txetniken altxamenduak. Montenegroko federalisten artean, Krsto Zrnov Popović Italiako erbestetik itzuli zen Berdeak gidatzen saiatzeko. Berdeen indarrak Lovćen Brigada deitzen ziren. Handik gutxira, desordenatu egin ziren eta Berdeen talde bat Partisanoekin bat egin zen, beste bat Kroaziako Ustašarekin bat egin zuen eta batzuk txetnik-ekin bat egin zuten.

1945eko garaipen partidistaren ostean, buruzagi berde asko hil ziren italiar okupazioaren kolaboratzaile gisa: Popović bera hil zuten 1947an. Aldi berean, komunistak balizko aurkari asko hiltzen ari ziren Jugoslavia osoan. Honek Berdeen amaiera eman zuen.
thumb|Askapenaren Ohorea

## Montenegroko Askanpenaren Ohorea 
Montenegroko Askatasunaren Agindua erbesteraturiko Nikolas erregeak eman zuen 1919ko urtarrilean. Agindu hau berdeei eskainia zegoen batez ere.

## Kanpo estekak