Margarita Maza

**Margarita Eustaquia Maza Parada**, ezkontzaz **Emilia P. Resendiz de Juárez** (Oaxaca, Mexiko, 1826ko martxoaren 29a – Mexiko Hiria, Mexiko, 1871ko urtarrilaren 2a), Benito Juárez presidentearen emaztea eta 1858 eta 1871 urteen artean Mexikoko lehen dama izan zen.

## Bizitza 
Margarita Eustaquia Maza Parada Oaxacan jaio zen 1826an. Antonio Maza nekazari genovarrak eta Petra Parada Sigüenza mexikarrak adoptatu zuten. Familia arrakastatsua eta gizartean gailena zen hirian, eta heziketa fina jaso zuen.

Urte horietan ohikoa zenez, familiak *zapoteka* gazteak kontratatzen zituen etxeko langile gisa etxean lan egiteko. Baserri giroko herri txikietatik etortzeko joera zuten. Margarita jaio baino urte batzuk lehenago, Josefa Juárez Garcíak denboraldi batez neskame eta sukaldari gisa lan egin zuen Maza-Parada goi-klaseko etxean. Josefa eta haurrideak umezurtz geratu ziren bai gurasoak bai aitona-amonak hiltzean. Benito Juárez, neba gazteetako bat, San Pablo Guelatao jaioterria utzi zuen 1818an eta 12 urterekin iritsi zen Oaxaca hirira, lan egin eta heziketa jasotzeko. Josefak Maza-Parada familiarekin lanpostu bat lortzen lagundu zion, eta harreman estua garatu zuen haiekin. Gaur egun, Maza-Parada familiaren etxe zaharra *Juárezen Etxea* izenez ezagutzen da eta bere omenez museo bezala funtzionatzen du.

Bere adimena eta ikasteko gogoa aitortu zuen frantziskotar laiko baten laguntzaz, Juárez mintegi batean sartu zen. Apaizgora deitua zela sentituz, unibertsitatean zuzenbidea ikastea erabaki zuen, eta hantxe hasi zen politikoki aktiboa izaten. Oaxacako udal kontseiluko kide hautatu zuten. Zuzenbidean titulua lortu zuen, urte batzuk eman zituen abokatu lanetan, eta 1841ean epaile izendatu zuten. Hirian hezitako klase profesionalean sartua zen.

### Ezkontza eta familia 
Urte horietan, Margarita Maza hezia izaten ari zen eta feminitatera hurbiltzen. Juárezen proposamena onartu eta berarekin ezkondu zen 1843ko urriaren 31n, Oaxaca hiriko San Felipe Neri elizan. Juárezek 37 urte zituen eta Margaritak 17. 12 seme-alaba izan zituzten elkarrekin, eta horietako zazpi helduarora arte bizi izan ziren: mutiko bat eta sei neskato.

Gainera, Susana Chagoya adoptatu zuten, Juárezen alaba, Juana Rosa Chagoyarekin izandako harremanetik jaioa, ama haurrak hiru urte zituenean hil zen eta. Margaritak bazekien Juárezek seme zaharrago bat ere bazuela, Tereso Ortiz,  beranduago ezagutu zuen 17 urteko María de la Cruz Ortizekin tehuar indigenarekin izandako harremanetik jaioa.

Garai hartan, etnia mistoko ezkontza ezohikoa zen, baina ez da ohiko biografian aipatzen. Enrique Krauze historialariak honakoa adierazi zuen:  "Kasu arraro honetan, emakume zuri bat indiar batek konkistatu zuen, ez emakume indigena bat espainiar batek" Margaritak oso miresten zuen senarra, zeren bien arteko adinean (hogei urteko aldea), gizarte-posizioan eta jatorri ezberdinetan alde handia egon arren, beti lagundu eta bultzatu baitzuen baldintza barik, nahiz eta bere ideia iraultzaileak ez zetozen bat bizi zen garaiarekin.

### Une latzak 
Margaritak une latzak bizi izan zituen Juárezen ondoan, horietako bat, Antonio López de Santa Anna jeneral eta diktadoreari babesa ukatzeagatik bere senarra herrialdetik erbesteratu zutenean. Sei seme-alabekin bakarrik eta beste bi bidean zituela geratu zen, eta, gainera, jazarri egin zuten. Arrazoi horregatik, babesa bilatu behar izan zuen hurrengo etxaldeetan, hurrenez hurren: Miguel Castroterrey, Santa Anita, Llalinas, Los Naranjos eta Santa Gertrudis. Hala ere, diru pixka bat bereganatzea lortu zuen, eta diru hori senarrari laguntza bidaltzeko erabili zuen. Senarra Habanan (Kuba) bizitzen egon zen denboraldi batean, eta gero New Orleansera (AEB) joan zen bizitzera.

Juárez Mexikora heldu eta Juan Álvarez Hurtado jeneralarekin batera lortutako garaipenak senarra berriz ikusteko aukera eman zion Margaritari. Elkartu ostean, Oaxaca hirira itzuli zenean, denda txiki bat jarri zuen Etlan, baina arazoak ez ziren orduan bukatu, zeren Erreforma Legeak kaleratu eta denbora gutxira, non Juárezek Erromatar Eliza Katolikoaren boterea mugatzen zuen, bere jabetzak konfiskatuz (besteak beste, asiloak eta ospitaleak), mojak eta erlijiosoak kaleratuz, eta gobernutik aldenduz, kleroak Europako potentziei laguntza eskatzea erabaki baitzuen. Frantziak bigarren aldiz inbaditu zuen Mexiko, eta frantziarren inbasio horretan Margarita berriro banandu zen Juárezengandik, baina ez zuen utzi. Sasoi horretan, Margaritak eta alabek bilerak, lanak eta beste ekitaldi txiki batzuk antolatu zituzten, dirua biltzeko eta Juárezen kausari laguntzeko, gerrak eragindako familiei eta pertsonei eta gerra-ospitaleei lagunduta. Zoritxarrez, Maximilianoren gobernu inperialistak aurkitu zuen, eta Ameriketako Estatu Batuetarako norabidean ihes egin zuen, hasieran New Yorken babestuz, baina azkenean azaroan heldu zen Washington Hirira eta bertan ezkutatu zen. Margarita AEBn egon zen bitartean, hiru semeetako bi hil ziren, Jose eta Antonio, eta hori kolpe latza izan zen berarentzat; gainera, senarra ikusteak etsipena eman zion. Gero, bere burua gainjarri zuen eta senarrari ahal zuen laguntza guztia ematen ahalegindu zen, eskutitzen bidez komunikatzen zen eta. Errepublika Inperialisten gainetik gailendu zenean, Margarita Mexikora itzuli zen senarrarekin elkartzera, AEBko presidenteak bere eta berarekin batera joan ziren familia eta lagunen esku jarri zuen gerraontzi batean.

## Familiako galerak 
Juárez-Maza senar-emazteek hamabi seme-alabetako bosten heriotza gainditu behar izan zuten. 1850. urtean, Juárez gobernadore zela, Oaxacan hil zen Maria Guadalupe, jaio eta urtebetera. Hiru urte beranduago, Santa Annak emandako kanporatze-dekretuak eragindako ezkontza horren lehen banantzean, Amada hil zen bi urte zituela. Mexiko Hirian, 1862. urtean hil zen alaba Jeronima Frantziska, hiru urte lehenago Veracruzen jaio zena Erreforma Gerran.* 1864. urtean, Margarita eta bere seme-alabak New Yorken zeuden bitartean, seme Jose Maria hil zen, zortzi urte zituela. Heriotza horrek eragin zion, beharbada, min handiena Juárezi, eta Matías Romerori eskutitza bidalita, hauxe esan ziion: “… ez naiz gehiago luzatuko, gehien maite nuen semearen heriotzarengatik nire bihotza hunkitzen duen atsekabe sakonaren eraginpean ia ezin izan baititut aurreko lerroak idatzi…”. Hurrengo urtean, Estatu Batuetako hiri berean, urtebete besterik ez zuen seme Antonio hil zen.*

## Juáreztarrek Margarita galdu zuten 
1870. urtean, Benito Juárezek, gauerdira arte lan egiten zuenak, 18:00etan aldatu zuen irteteko ordua, eta egun osoa emaztearekin eta familiarekin eman zuen. Margarita aspaldi hasia zen medikuek larria izan zitekeela uste zuten gaixotasun baten arrastoak izaten. Margarita eta Juárez Bucareli pasealekuan paseatzen ari ziren seme-alabekin. Sasoi hartan, Bucareli egungo Arcos de Belén bukatzen zen,  gizarte-bilgunea zen, non klase sozial guztietako jendea ibiltzen zen. Herritarrek zuzenean eskura zezaketen presidentea. Juáreztarrek etxe bat zuten hiriaren mugan, San Kosme Tenpluaren ondoan, Zubi Altxagarri kaleko 4. zenbakian. Juárezek bost alaba zituen: Manuela (etxean *Nela* ezizenez deitzen zuten) Pedro Santaciliarekin ezkondua; Felicitas; Maria de Jesús espainiar jatorriko Pedro Contrerasekin ezkondua; Margarita; Soledad eta Josefa. Gainera, seme txikiena Benito zen, 13 urte ingurukoa. Susana, Juárezen alaba zaharrena, zeinaren ama Benitoren lehen bikotea izan zen, Margaritak adoptatu zuen, Juárez Maza familiako kide integrala izanik, ez zen inoiz ezkondu. 1870. urteko abuztuan Margaritaren gaixotasuna progresiboa eta hilgarria zela esan zioten medikuek Juárezi. Minbizia izan zitekeela uste da. Juárez goiz irteten zen bulegotik eta arratsaldeko 6:30ak aldera heltzen zen etxera.*

### Heriotza 
1871ko urtarrilaren 2an Margaritak San Kosme tenpluko apaizaren olio santuak jaso zituen. Familia osoa batu zen egun horretan, Susana ere barne. Juárez egun horretan bere etxean egon zen goizeko 10:30etatik arratsaldeko 15:00ak arte. Margaritak Juárezi eskatu zion Susana eta alaba ezkongabeak zaintzeko. Margaritak alabek elizatik ezkontzeko zuten nahia betetzeko eskatu zion Juárezi. Arratsaldeko 16:00etan hil zen Margarita. Juárezek ez zuen eskelarik bidali nahi izan eta lagunei ere eskatu zien ez egiteko, emaztearen heriotza era diskretuan maneiatzeko. Baina Sebastián Lerdo de Tejadak esan zuen ezin zela hori egin Margarita oso emakume maitea zelako, hortaz, egunkari guztiek kaleratu zuten albistea. Herrialdea lutoan sartu zen: motots beltzak eraikin askotan, antzezlanak bertan behera eta bestelako manifestazioak. Ehundaka lagun elkartu ziren San Fernando hilerrian gorpua ehorzketara bidean laguntzeko, ehunka auto eta ehunka lagun oinez. Juárezek instrukzioa egin zuen, lagunak eta gertuko senideak soilik ziren politikariak hurbil ziezazkioten. Hauteskunde sasoiak zetozen eta Juárezek ez zuen nahi gertakari hori politikarekin nahasterik.*

Guillermo Prietok hiletan zera esan zuen: "Litekeena da gehien maite ditugun pertsonak hiltzea, zeren baliteke nire ahotsa bakarrik dardarka geratzea heriotzaren itzal gisa erortzeko, nire andrearentzat ahal den bezala urte eta urtetarako debozioaren objektu, haren heriotza ikustea... seinalatzeko modukoa den bezala... bere etxe xumeko bitxi zuria, bertutearen urrezko besoekin eta fortuna batekin laztandutako emakumea". Juárez zurbildu egin zen hilkutxa jaitsi zenean. Luzaroan hitz egin zen hileta-zeremonia hartaz. Juárez ez zen lanera joan astebetean. Juárezek Margaritarenganako zuen maitasuna aipatu zen jarraitu beharreko adibide gisa. Margarita Maza de Juárez 1871ko urtarrilaren 2an hil zen bere landetxean, San Cosmen, herrialdeko hiriburuan, eta hil baino lehen, urte batzuk lehenago hildako seme-alaben errautsekin ehortzia izatea eskatu zuen; gaur egun, bere gorpuzkiak San Fernandoko panteoian daude.

## Ondorengotza 
Margarita Mazak eta Benito Juárezek 12 seme-alaba izan zituzten:

## Ohoreak 
* Mexikoko Estatu Batuetako Kongresuak, Margarita Maza de Juárezen izena, 1966ko abenduaren 28an, Batasunaren Kongresuko Diputatuen Ganberako Bilkura Aretoan urrezko letrekin inskribatzea erabaki zuen.

*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Benito Juárez

## Kanpo estekak 
* Margarita Maza de Juárez