Alia Trabucco

**Alia Trabucco Zerán** (Santiago, Txile, 1983ko abuztuaren 26a) txiletar idazle, saiakeragile eta abokatua da.

## Bizitza 
Faride Zerán kazetaria eta Sergio Trabucco zinemagilearen alaba da. Alia Trabucco Zeránek Txileko Unibertsitatean ikasi zuen, eta abokatu titulua jaso zuen 2008. urtean. Gainera, New Yorkeko Unibertsitatean  sormenezko idazketa masterra egin zuen, eta  University College Londonen Latinoamerikako Ikasketetan doktoretza bat. Ikasle garaian, *Talión* kultura-aldizkaria zuzendu zuen, eta aktibista gisa parte hartu zuen; Zuzenbide Fakultateko Giza Eskubideen Zentroan lan egin zuen, eta Laguntza Judizialeko Korporazioaren Giza Eskubideen Bulegoan praktikak egin zituen.

Literaturara erabat murgildu aurretik, Alia Trabucco Zeranek giza eskubideen eta sexu aniztasunaren inguruko hainbat ikerketatan lan egin zuen. Paula Ettelbrickekin batera, *The Impact of the Yogyakarta Principles on International Human Rights Law Development* liburuaren egileetako bat izan zen, eta *Derechos humanos hoy. Balance internacional* liburuaren editorea, Txileko Unibertsitateko Giza Eskubideen Zentroak argitaratua, 2008an. Gerora, idazle gisa, giza eskubideekiko eta feminismoarekiko interes hori garatzen jarraitu zuen  «Imaginar. Un ensayo sobre feminismo y lenguaje» (2018); edo «Contra el derecho» (2020), Txileko prozesu konstituziogileari buruzko saiakeretan.  

Bere praktika profesionalaren ondoren, Alia Trabuccok Fulbright beka bat lortu zuen sormenezko idazketa masterra egiteko New Yorkeko Unibertsitatean. Ondoren, Txileko gobernuaren beka jaso zuen Ikerketa Zientifiko eta Teknologikoko Batzorde Nazionalaren bitartez, Londresko University College Londonen latinoamerikar literaturako doktoregoa egiteko. 

### Idazlea eta editorea 
«Txikitatik idatzi eta idatzi nahi izan nuen beti», zioen 2018ko maiatzean Alia Trabuccok, nahiz eta, gaineratzen zuenez, abokatu izateko nahia ere familia-historia baten barnean sortu zitzaion, non giza eskubideen gaia oso garrantzitsua izan baitzen.

Txilen eta atzerrian hainbat antologiatan agertutako kontakizunen egile, Trabuccok *La resta* liburuarekin egin zuen debuta eleberrigintzan, eta liburu horrek, oraindik argitaratu gabe zegoela, 2014ko Literatur Lan Onenen saria lortu zuen, herrialdeko Liburu eta Irakurketaren Kontseiluak emana. Lehenengo Espainian argitaratu zen, Demipage argitaletxean, Madrilen, 2015ean; eta gero, urte berean, Tajamarren, Santiagon atera zen; 2018an, berriz, ingelesez, *The Remainder* tituluarekin Sophie Hughesek itzuli zuen, PEN/Heim beka bat irabazi zuen horrekin eta 2019ko Man Booker International Sarian finalista izan zen. Ingelesera ez ezik, frantsesera, italierara, portugesera, turkierara, alemanera eta arabierara era itzuli dute. 

Bere eraginen artean, Trabuccok Txileko tradizioaren indar handia aitortzen du, batez ere Maria Luisa Bombal, Carlos Droguett edo Vicente Huidobro bezalako egileenak, eta atzerriko idazleen artean Herta Müller eta William Faulkner-enak.

2019an *Las homicias* saiakera argitaratu zuen, emakume hiltzaileen kasu deigarriak jorratzen dituen liburua (protagonisten artean, María Teresa Alfaro, bere nagusien hiru seme-alabak pozoitutako biberoiekin hil zituena; Rosa Faúndez, bere senarra zatikatu zuena; María Carolina Geel, Crillón hotel entzutetsuan bere senarra pistola batekin hil zuen idazlea; Corina Rojas, senarra hiltzeko hiltzaile bat kontratatu zuena, eta Txilen heriotza-zigorra jaso zuen lehen emakumea izan zen, nahiz eta gero indultatu zuten. Liburu horren ingelesezko itzulpena, berriz ere Sophie Hughesek egin zuen, 2022an argitaratu zuten Coffee House Press (Estatu Batuak) eta And Other Stories (Erresuma Batua) argitaletxeek. 

Brutas Editoras argitaletxean, 2013 eta 2017 artean, *Lenguas cruzadas* bilduma zuzendu zuen, nobela laburren edizio elebidunak ingelesez eta espainolez argitaratzeko. Bilduma horri heldu zion berriro Banda Propia argitaletxeak, eta Brutas Editoresen argitaratutako liburuak berrargitaratu zituen. 

Literatura Lan Onenen sari nazionala eskuratu zuen *La resta* eleberriarekin, *El País* egunkari espainiarrak 2015ean egindako lehen hamar eleberri onenen zerrendaren buru izan zen, eta Man Booker International Sariaren finalista ere bai. 2019an *Las Homicidas* (Lumen) saiakera liburua argitaratu zuen, 2022an Elkar Ulertzeko Akademia Britainiarraren Saria irabazi zuena. *Limpia* (2022, Lumen) eleberriak 2021ean Literatur Lan Onenen saria jaso zuen, eta 2024an atzerriko eleberriaren Femina saria.

#### *La resta* 
Eleberri hau, besteak beste, Alejandra Costamagna, Carlos Fonseca, Lina Meruane, Edmundo Paz Soldán, Alejandro Zambra idazleek goraipatu zuten. Gainera, kritika onak izan zituen Espainian (bai *Babelia* eta El Cultural gehigarri kulturaletan, bai egunkari nagusietan) eta Txilen (El *Merkurio*, *La Tercera*), lehenengo argitaratu zen herrialdeetan, Demipage eta Tajamar argitaletxeen eskutik, besteak beste; bestalde, liburuaren bertsio ingelesak ere jaso zituen kritika onak *The Irish Times*, *The Spectator*, eta *Bigissuen*. Eleberria arabierara, turkierara, frantsesera, portugesera, italierara eta alemanera ere itzuli zuten. Lan horrekin Trabucco Zerán bere herrialdean *Seme-alaben literatura* deiturikoaren gakotzat hartua izatera pasa zen.     

*La resta-*n, Txileko Santiago errautsez estalita esnatu da Ingrid Aguirre erbesteratuaren gorpua iritsi zen egunean. Hori dela eta, hegazkina desbideratu egingo dute eta hilkutxa Mendozako aireportuan, ondoko herrialdean, utziko dute, eta bere alaba, Paloma, beste hegaldi batean bidaiatu zuena bere amak aberrian ehortzia izateko zuen nahia betetzeko, gorpuaren bila abiatuko da Ingriden kide ohien semeekin batera. Alberto Gordok *El Culturalen* zioen moduan, «bidaia hori oroimenaren biurguneetan egindako bilaketa ere izango da: norbanakotik, noski, baina baita Pinocheten diktadura kriminalean gertatutakoa 'digeritzen amaitu ez duen herrialde baten memoria kolektibotik' ere».

#### *Las homicidas* 
Lumen argitaletxeak 2019an argitaratua, *Las homicias* lanak feminitate-agindua bortizki hautsi zuten lau emakume txiletarren kasuak kontatzen ditu, baita hilketekiko erreakzio mediatiko eta judiziala ere. BBCn bere liburua sustatzean egindako elkarrizketa batean, Trabuccok hau aipatu zuen: «Hiltzea keinu okerra da, argi eta garbi. Baina, aldi berean, botere-ariketa bat islatzen du, eta oso disruptiboa da emakume batek botere-ekintza erradikal hori gauzatzea».

Liburuak kritika onak izan zituen Espainian (Babelian, Marta Sanz idazleak aipatua) eta Txilen. Bere ingelesezko itzulpena 2022an argitaratu zen eta British Academy Book Prize for Global Cultural Understanding saria eskuratu zuen Erresuma Batuan, Estatu Batuetako Kritikoen Zirkuluaren Sarian finalista izateaz gain. 

#### *Limpia* 
Lumen argitaletxeak 2022an argitaratua, Estelaren istorioa kontatzen du, ama hegoaldean utzita, Txileko Santiagon familia baten etxean lan egitera joan zen eta bertan geratu zen hurrengo zazpi urtetan. Han, antsietateak jazarritako neskato bat hezten dihardu, haren heriotza eleberriaren hasieran ematen delarik ezagutzera.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Fulbright Magister programarako hautatua (2010)
* 2014ko Literatur Lan Onenaren Saria, nobela argitaragabeen kategorian, *La resta* (Consejo del Libro y la Lectura) lanagatik
* *La resta* 2015eko 10 liburu onenen artean hautatua, La Tercera-k egindako inkestan
* PEN / Heim Itzulpen Funtsaren diru-laguntzak (2017)
* Alan MacDonald Endowmentek *The Remainder* sustatzeko emandako beka
* 2019ko Man Booker International Sariaren finalista, Sophie Hughesek ingelesera *The Remainder* gisa itzulitako *La Resta eleberriagatik.*
* Liburuaren eta Irakurketaren Kontseilu Nazionalaren 2021eko Saria, *Limpia* eleberriagatik, lan argitaragabeen kategorian
* Anna Seghers saria 2022.
* British Academy Book Prize for Global Cultural Understanding 2022 saria.
* Atzerriko Eleberriaren Femina Saria

## Erreferentziak 
#### Oharrak 
*Seme-alaben literaturan* sartzen diren beste idazle batzuk hauek dira: Álvaro Bisama, Alejandra Costamagna (*En voz baja*), Nona Fernández (*Chilean Electric*, *Fuenzalida*), Rafael Gumucio, Patricio Jara, Marcelo Leonar, Lina Meruane, Leonardo Sanhueza, Alejandro Zambra (hain zuzen ere, *Seme-alaben literatura* deituriko adierazpena *Formas de volver a casa-ren* atal bat da), Diego Zuñiga (*La camanchaca*).

## Kanpo estekak 
* *Talión* aldizkariko material batzuk: artikuluak; zuzendariaren 4. zenbakiko sarrera-testua, 2005/11/09 eta azalak   . ; sarbidea: 20.01.2015