open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pragako arratoi txakur

**Pragako** **arratoi-txakurra** (txekieraz, *Pražský krysařík*, Pragako arratoi-txakurra) Txekiar Errepublikan jatorria duen txakur-arraza txiki bat da, herrialde hartatik kanpo gutxi ezagutzen dena.

## Ezaugarriak 
Nazioarteko Federazio Zinologikoaren estandarrei dagokienez, munduko txakur-arraza txikiena da, baimendutako sorbalda-gurutzearen altuera maximoa dela eta; izan ere, chihuahuak pisuaren arabera neurtzen dira, ez altueraren arabera. Onartzen den gehieneko altuera Pinscher miniaturazkoaen gutxieneko altuera baino 20 cm txikiagoa da. Altuera ideala 20 eta 23 cm artekoa da, eta pisua 1,5 eta 3,5 kg bitartekoa, nahiz eta, eskuarki, 2,6 kg inguru pisatzen duten.NFZk 9. taldean du sailkatua arraza, konpainia-txakurrekin.

Txakur horren ilajeak oso ile labur eta distiratsua du, eta kolore arruntena beltza eta brontzea da, jatorrizko koloreak. Ondoren, beste kolore batzuk onartu dira: marroia eta brontzea, urdina eta brontzea, lila eta hori, gorria eta merlé. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drentheko eper txakur

**Drentheko eper-txakurra** (nederlanderaz, **Drentsche Patrijshond)** spaniel motako ehiza-txakur moldakorra da, jatorriz Herbeheretako Drenthe probintziakoa.  "Drent" ere esaten zaio txakur arraza honi, eta 5.000 ale inguru daude munduan.

Drentheko eper txakurra spaniel eta setter motako txakurrekin parekatzen da. Txakur erakusle eta kobratzaile bikaina da, sarritan hegaztiak ehizatzeko erabiltzen da, zelaira eta lur zingiratsuetara ongi egokitua dagoelarik. NFZren sailkapenean, txakur erakusleen 7. taldean dago sartua.

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Gabriel_Metsu_003.jpg/200px-Gabriel_Metsu_003.jpg|thumb|373x373px|[Gabriel Metsu, *Oilo saltzailea*, 1662. Hortxe, eper txakur holandar hau.|erdian]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Arenaza

**Miren Arenaza Azkoaga** (Arrasate, Gipuzkoa, 1915ko uztailaren 2a &ndash; 2003ko martxoaren 9a) erraketista profesionala izan zen. *Vasquita II* goitizenaz kantxaratu zen. 

## Biografia 
Felix Arenaza aretxabaletarraren eta Martina Azkoaga arrasatearraren alaba izan zen Miren. Ahizpa bi izan zituen, Justi, hura ere erraketista eta Kontxita, hamazortzi urterekin 1935ean Madrilen hil zena.

Arrasateko erraketisten harrobiko kirolaria izan zen Miren, haren ahizpa Justi edo Juanita eta Margarita Arenaza Velasco lehengusinak bezala.

Madrilgo, Bartzelonako, Valentziako eta Sevillako, frontoietan jokatu zuen
thumb|280x280px|Erraketistak
## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

## Erraketari agur 
Mirenek 1945an esan zion agur erraketari, Enrique Stegmeier-ekin ezkondu zenean.

## Heriotza 
2003. urtean hil zen. bera eta bere ahizpa Justi, Vasquita I, izan ziren familiaren sostengua Madrilen.

## Omenaldiak 
* 2018an Arrasateko Udal Kirol Sailak, “ArraSasoi: Hamabi hile, Hamaika gai” ekimenaren barruan Emakume Erraketistei buruzko hainbat ekitaldi antolatu zituen; Erakusketa, Dokumental emanaldia eta erakustaldi partidak.Kirol honetan protagonista izan ziren lau arrasatear gogoan. Justi Arenaza, Miren Arenaza, Juanita Arenaza eta Margarita Arenaza.
* Arrasateko emakume erraketistak omendu zituzten Uarkape frontoian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrasateko emakume erraketistei omenaldia Bideoa.
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Pomona

**Pomona** fruituen jainkosa italiar-erromatarra, batez ere zuhaitzen laborantzan hazitakoak (sagarrak, etab.)  Haren flamena garrantzi gutxienekoa zen denen artean, itxuraz bere jarduera-eremua arrantzi txikikoa zelako edo. Leku sakratua zuen, *Pomonal* izenez ezaguna, Erromatik 20 Km.tara zegoena, *Ostiensis* bidean.

Pomona ez da jainkosa nagusietakoa, eta ikerle batzuek "ninfa" edo "hamadriade" bat dela esaten dute.

## Vertumnus eta Pomona 
Ovidiok bere Metamorfosiak idazlanean, Vertumno eta Pomona arteko sedukziozko istorioa kontatu zuen. 

Gai hori, hainbat eskultura, koadro eta tapizetan irudikatu da, besteak beste Peter Paaul Rubensen "Vertumno eta Pomona" izeneko taula, Prado Museoan gordetzen dena,, artista beraren mihisea edo izan bereko Francesco Melziren mihisea, edota Luca Giordanorenfresko batean. Camille Cludelek eta ere eskultura bat egin zuen gai honekin. Parke eta lorategietan Ponomaren irudiak jarri izan dira sarritan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khosrovidukht

**Khosrovidukht**  (armenieraz Խոսրովիդուխտ, VIII. mendearen hasiera) himnografo eta poeta armeniar bat izan zen, VIII. mendearen hasieran bizi izan zena. Bere garaikidearen ondoren, Sahakdukht, apur bat lehenagokoa, armeniar literatura eta musikako lehen emakume ezaguna da, eta musikaren historiako lehen konpositoreetako bat. Goghtneko erregearen alaba, Khosrov Goghtnatsi, bere aita hil ondoren, Ani-Kamakheko (Kemah) gotorleku batean espetxeratu zuten hogei urtez. Anaia espetxeratu eta hil egin zuten; Khosrovidukhtetik bizirik atera zen lan bakarra, «Zarmanali e Ints» *šarakana*, berari eskaini zion. Batzuetan zalantzan jarri da bere benetakotasuna, eta aditu batzuek Sahakdukht-i egozten diote. Obra ez zen Šarakan liturgiaren errepertorio orokorrean sartu, baina azkenean Armeniako Elizak onartu zuen erabilera erlijiosorako.

## Bizitza 
Oso gutxi dakigu Khosrovidukht-i buruz, Xosroviduxt bezala ere idatzia. VIII. mendean aktibo egonik, errege-familiako kide gisa erregistratu zen. Bere izena ezezaguna da; Xosroviduxten 'dukht'/'duxt' hitzak 'alaba' esan nahi du. Beste izen batzuk Khosrovidukht Goghnatsi (Goghtnen Khosrovidukht)

708an, Khosrov Nakhjavaneko gatazketan hil zen. Bere heriotza 731 Khosrovidukht-en pieza ez zen Šarakans ofizialen bilduman sartu; hala ere, bere izaera laikoa izan arren, "Zarmanali e Ints" azkenean Armeniako Elizak onartu zuen zerbitzuetan erabiltzeko. Ondorengo iturrien arabera, obra nebari eskainita dago, hil ondoren. Aditu batzuek, Ghevont Alishan, Malachia Ormanian eta Grigor Hakobian barne, Sahakdukhti egozten diote lana.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arzruni, Şahan (1995). *Xosroviduxt [Khosrovidukht] (fl. early 8th century). Armenian hymnographer and poet*.  En Sadie, Julie Anne; Samuel, Rhian, eds. The Norton/Grove Dictionary of Women Composers. New York: W. W. Norton & Company. . 
* Hacikyan, Agop Jack (2000). *The Heritage of Armenian Literature: From the sixth to the eighteenth century*. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-3023-4. 
* Hovanessian; Margossian, eds. (1978). *Anthology of Armenian Poetry* *(Hovanessian, trads.)*. New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-04565-0. 
* Rowe, Victoria (2003). ''A History of Armenian Women's Writing, 1880-1922''. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-904303-23-7. 

## Kanpo estekak
Xoloitzcuintle

**Xoloitzcuintle** edo **xoloitzcuintli** txakurrra, ingelesez **xolo** eta gaztelaniaz **xoloescuincle** izenez ezaguna, ia ilerik gabeko txakur-arraza da. Jatorriz Mexikokoa da, non txakur azteka eta *perro pelón* (ilegabea) ere esaten dioten. Herrialde horretan duen endemismoagatik eta Mexikoko kulturarekin duen harreman estuagatik da ezaguna. 2016an, Mexiko Hiriko Gobernuak «kultur ondare eta sinbolo» izendatu zuen xoloitzcuintle txakurra Mexiko Hirian.

*Xoloitzcuintle* hitzak batzen ditu itzcuintli = txakurra nahuatl terminoa eta azteken Xolotl bizitzaren eta heriotzaren jainkoa.

## Ezaugarriak 
Hiru tamainatan du definitua estandarra, *jostailuzko* tamaina, *estandarra* eta *ertaina*. Hortaz, pisuan 4-20 kg arteko esparru zabal batean daiude. 12-14 urte bitarteko bizitza du. Ile gabeak ezagunagoak diren arren ilea duen barietatea badago.

Nazioarteko Federazio Zinologikoak 5. taldean du sailkatua bere arraza-izendapen ofiziala, spitz, podenko eta primitiboekin. 
## Iruditegia 

Fitxategi:Xolos_con_pelo_sin_pelo.jpg|Iledunak eta ilerik gabeak izan daitezke txakur hauek.
Fitxategi:Behold The Xoloitzcuintle..jpg|Xoloitzcuintlearen burua.
Fitxategi:Xolobebe.jpg|Txakurkume jaioberria.
Fitxategi:Diego_Rivera_with_a_xoloitzcuintle_dog_in_the_Blue_House,_Coyoacan_-_Google_Art_Project.jpg|Diego Rivera bere xoloitzcuintlearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Géza Gárdonyi

**Géza Gárdonyi**, **Géza Ziegler** jaioa (Agárdpuszta, 1863ko abuztuaren 3a - Eger, 1922ko urriaren 30a) hungariar idazlea izan zen.

Irakasleentzako ikastetxe batean graduatu zen eta irakasle eta kantore katoliko gisa lan egin zuen. 1880ko hamarkadan aldizkari eta egunkarietarako idazten hasi zen. Bere lehen arrakastak *Göre Gábor* izeneko landa-bizitzari buruzko gutun satiriko batzuk izan ziren.

Mende aldaketarekin batera eleberri historikoak idazten hasi zen. 1899an Eger hiriko otomandarren setioari 1552an buruzko *Egri csillagok* (*Egerren izarrak*) eleberria argitaratu zuen. 2005ean, Hungariaren eleberri ezagunenak aukeratu zuen telebista-saio batean. 1901eko *A láthatatlan ember* (*Gizon Ikusezina*) eleberria hunoen garaian girotuta dago.

## Lanak 
* *Egri csillagok* (Egerren izarrak)
**A láthatatlan ember* (Gizon ikusezina)
**Isten rabjai* (Jainkoaren gatibuak)
**A lámpás* (Lanpara)
**A bor* (Ardoa)
**Ida regénye* (Idaren eleberria)
**Hosszúhajú veszedelem* (Ile luzeko mehatxua)
**Az én falum* (Nire herria)
**Az égre néző lélek* (Espiritua, zerura begira)
**Állatmesék* (Animalien ipuinak)

## Kanpo estekak
Seijin no Hi

japoniarrek adin nagusitasuna ospatzen duten eguna da.

Aurreko urteko apirilaren 2tik aurtengo apirilaren 1era bitartean 20 urte betetzen dituzten gazteak zeremonia batera deitzen dira, eta bertan alkateak zein diren beren bizitzan zehar helduei aurre egin beharko dieten erantzukizunak jakinarazten die. Ondoren, hiri inguruko tenpluetan otoitz egiten dute. Horretarako, kimonorik onenak eta jantzi tradizionalak janzten dituzte.

Seijin no Hi 1948tik ofiziala da. Ordutik 1999ra arte urtarrilaren 15ean ospatzen zuten. 2000. urteaz geroztik, "Happy Monday" izeneko legea eman zutenez, urtarrilaren bigarren astelehenean egiten da: urtearen arabera, urtarrilaren 8tik 14ra bitartean izango da.

2022an ospakizun berezia izan zen. 2018an legea aldatu eta adin nagusitasuna 20 urtetatik 18 urtera pasa zen- Hori zela eta, bereziki, 18, 19 eta 20 urte betetakoek hartu zuten parte.

## Kanpo estekak
Patrizia Vitelli

**Patrizia Vitelli**, jaiotzez Patrizia Varela, (Arrasate, 1990) sukaldaritzan aditua den blogaria, influencerra eta telebista aurkezlea da.

## Ibilbidea 
Zuzenbide ikasketak egitera Bilbora joan zen eta han hasi zen sukaldatzen. "The Cook Rocker" izeneko sukaldaritza bloga sortu zuen eta 2014 arte edukiak igo zituen. Orduan hartu zuen *Patrizia Vitelli* izen artistikoa, *The Godfather* filmeko Apolonia Vitelli pertsonaian inspiratua.

Zuzenbide ikasketak utzi eta Lidergo eta Ekintzailetza gradua egin zuen.

2022-23 denboraldian Zigor Iturrietarekin batera Txoriene sukaldaritza telesaioko aurkezlea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Foodiario* webgunea
Enperadorearen urtebetetzea

japoniar egutegiaren jaiegun nazionala da. Gaur egungo enperadore japoniarra, Naruhito, 1960ko otsailaren 23an jaio zen, eta, beraz, urtero ospatzen dute egun horretan.

## Historia
Bigarren Mundu Gerraren aurretik, jaialdia  izena zuen, baina Japoniaren porrotaren ondoren, 1948an, gaur egungo izena hartu zuen. Aipatzekoa da Shōwa enperadorearen erregealdian (1926 – 1989), jaia apirilaren 29an ospatzen zutela. Enperadorea hil ondoren, apirilaren 29ko jaieguna mantendu egin zen, 1989an Midori no hi bezala berrizendatuz eta 2007tik Shōwa no hi bezala.

2020tik aurrera, otsailaren 23an, zeremonia publiko bat egiten dute Tokioko Jauregi Inperialean, non, oro har, urteko gainerako egunetan jendearentzako sarbidea mugatua izaten den. Enperadorea, Masako enperatrizarekin eta Familia Inperialeko beste kide batzuekin batera, jauregiko balkoi batean agertzen da eta Japoniako banderak dituzten bertaratutakoen zorionak jasotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golden Week

japoniar egutegiaren aste bat da, noiz hurrengo jaialdiak ospatzen dituzten:
* Apirilaren 29an
** Enperadorearen urtebetetzea (天長節, Tenchō Setsu), 1927–1948
** Enperadorearen urtebetetzea (天皇誕生日, Tennō Tanjōbi), 1949–1988
** Midori no Hi (みどりの日, Midori no Hi), 1989-2006
** Shōwa no hi (昭和の日, Shōwa no Hi), 2007tik aurrera

* Maiatzaren 3a - Konstituzioaren eguna (憲法記念日, Kenpō Kinenbi), 1947tik aurrera

* Maiatzaren 4a
** Jaialdi nazionala (国民の休日, Kokumin no Kyūjitsu), 1985-2006	
** Midori no Hi (みどりの日, Midori no Hi), 2007tik aurrera

* Maiatzaren 5a - Mutikoen eguna (こどもの日, Kodomo no hi)
::Oharrak:
** Neskatoen eguna (Hinamatsuri), martxoaren 3an egiten dute baina ez da jaiegun nazionala.
** Maiatzaren Lehena, berez, ez da jaiegun nazionala ere. Hala ere, enpresa asko itxi eta jaieguntzat hartzen dute.

## Historia 
Japoniako Gobernuak 1948ko uztailean Bederatzi Egun Santuen legea aldarrikatu ondoren, konpainia askok, zeinen zerbitzuak aisialdian oinarritzen baitziren, urte osoko diru-sarrerarik handienak izan zituzten garai honetan; horregatik, Daiei Film zinematografia-konpainiaren zuzendariak "Golden Week" terminoa asmatu zuen, "Golden Time"- irratian entzule gehien izaten dituen denborari erreferentzia egiten diona- irrati japoniarraren jerga batean oinarrituta. Terminoak biztanleriaren erabateko onarpena izan zuen, eta, azkenean, ia Japonia osoan erabili zen.

Garai hartan, apirilaren 29a Shōwa enperadorearen urtebetetzearen omenezko festa nazionala zen, baina 1989an hil ondoren, egun horretan "Berdetasunaren Eguna" edo Midori no Hi izena hartu zuen Golden Week kontserbatzeko.

2007an, Berdetasunaren Eguna maiatzaren 4ra pasa zen, eta, horren ordez, "Shōwa Eguna" edo Shōwa no hi ospatzen dute apirilaren 29an.

Japoniar askok ospakizun horien arteko lanegunak libre dituzte, eta konpainia askok erabat ixten dituzte beren langileei opor-egun batzuk emateko. Golden Week urteko oporraldirik luzeena da, eta bidaiatzeko egun oso ezagunak dira. Hegazkinak, trenak eta hotelak beteta egon ohi dira, nahiz eta garai honetan prezioak garestiagoak izan. Japoniar turistek garai honetan atzerriko helmuga batzuk ere aukeratzen dituzte (Asia kontinentaleko herrialdeak, Guam, Saipan, Hawaii, eta Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldeko hiriak, hala nola Los Angeles, Seattle eta San Frantzisko).

## Kanpo estekak
Japoniako Gobernua

Japonian botere exekutiboa duen konstituzio-organoa da. Japonia monarkia parlamentario bat denez, Enperadorearen boterea mugatua dago eta nagusiki zeremoniazko betebeharretara baztertua da. Beste herrialde batzuetan bezala, Estatua hiru boteretan banatuta dago: botere betearazlea, botere legegilea eta botere judiziala.

Gobernuak, 1946an onartutako Japoniako Konstituzioak ezarritako markoaren pean funtzionatzen du. Estatu unitario bat da, berrogeita zazpi banaketa administratibo dituena, enperadorea bere estatuburu delarik. Aldiz, Kabinetea da, Estatuko ministroek eta lehen ministroak osatua, gobernua zuzentzen eta kontrolatzen duena. Kabinetea botere exekutiboaren botere-iturria da, eta lehen ministroak osatzen du, Gobernuko buruak. Dieta Nazionalak aukeratzen du eta enperadoreak formalki izendatzen du kargurako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midori no hi

japoniar egutegiaren jaiegun nazionala da, Golden Weeken parte dena. 
Urte bakoitzeko maiatzaren 4an ospatzen da eta egunaren helburua natura kontenplatzea da.

2006ra arte, ospakizuna apirilaren 29an egiten zuten, baina 2007tik Shōwa Eguna izatera pasa zen, 62 urtez eta bereziki Bigarren Mundu Gerran Japonian gobernatu zuen enperadorearen omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniar urteberri-egun

japoniar egutegiko ospakizun garrantzitsuena da. Zentzu zabalagoan, urte bakoitzeko lehen hilabete osoari dagokio. Antzinako garaietan, data hori txinatar egutegiarekin bat zetorren, udaberriaren hasieran; baina 1873tik, data hori egutegi gregorianori egokitu zitzaion eta, ondorioz, urtarrilaren 1arekin bat zetorren.

Ospakizunak hiru egunetan egiten dituzte, noiz lan beharrezkoenak bakarrik egiten diren eta jendeak denbora gehiena bere familiari eskaintzen dion. Tradizioa jolas tradizionaletan jolastea eta ospakizunetarako bereziki prestatutako platerak jatea da. Etxeen garbiketa sakona ere antolatzen da; ondoren, *kadomatsu*z apaintzen dira, hau da, bizitza luzea irudikatzen duten pinu apaingarriz.

Tradizioz, kadomatsu delakoa abenduaren 14an jarri behar dute, data horren ondoren mendietara pinuak moztera joatea debekatuta baitago. Dekorazio zuhaitz hau urtarrilaren 14ra arte mantentzen dute.

Ospakizunean zehar, seiboak ematen dira, urtean zehar laguntza jaso zuten pertsonentzat aukeratutako opariak, eta urtarrilaren lehenean, postetxean gorde ziren urte berriko agurren gutun guztiak entregatzen dira, urtero bidalketa berezi batean banatzeko.

Halaber, zorrak urtea amaitu baino lehen kitatzea oso garrantzitsua da.

## Ikus, gainera
**Mochi*

## Kanpo estekak
Shōwa no hi

japoniar egutegiaren jaiegun nazionala da, Golden Weeken parte dena. 2007tik aurrera, urte bakoitzeko apirilaren 29an ospatzen dute, Midori no hi jaialdia ordezkatuz..

Shōwa no Hik esanahi sakona du: Shōwa Aroak izan zuen helburua definitzea. Aztoramendu garai bat izan zen, non Japoniak gatazka beliko asko izan zituen, tartean AEBen aurka galdu zuen gerra. Baina, Aro horretan, japoniarren borondate eta indarrari esker mirariz indarberritu ahal izan zen. Horri esker «mirari japoniarra» gauzatu zen. Beraz, Shōwa no Hi-k herritar guztiei aro horretan igarotako penak eta pozak gogorarazteko eta belaunaldi berriei helarazteko helburua du, etorkizun oparoa eta berria sortzeko.

Jaiegun hori Hirohito enperadorearen urtebetetzea zen. 1985etik, bere omenez jaiegun bilakatu zen. Baina Hirohito enperadorea 1989ko urtarrilaren 7an hil zenean, izena eta arrazoia Midori no hi jarri zizkioten, 1989tik 2006ra mantendu zena, eta 2007tik aurrera Shōwa no Hi izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txomin Catalogne

**Txomin Catalogne** (Bunuze, 1988) Nafarroa Behereko musikaria da. "Baserriko musika" egiten duela dio.

## Ibilbidea 
Toastibarre, Gadafiste Brothers & Sisters eta Doctor Mephisto taldeetan kantari eta musikaria izan zen.

2022an bakarkako diskoa atera zuen, dena dela 15 laguntzaile inguru izan ditu, beste batzuen artean Elorri Lambert, Joanes eta Pette Etxebarria, Beñadin Lohiaga, Yannick Trevois, Gilen Bousquet, Titika Rekalt, Amaia Arbeletxe eta Itziar Torres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Lorenzoko katedrala

**San Lorenzoko katedrala** Paraguaiko Errepublikako San Lorenzo hirian dagoen estilo neogotikoko katedral katolikoa da. Eraikitze-lanak 1919an hasi eta 1968an amaitu ziren.

Hiriko erdigunean dago, hainbat plazaz, plazatxoz eta oinezkoentzako kale batez inguratuta. Katedralak eta plazatxoek etxadi bat hartzen dute, Gaspar Rodriguez de Francia, San Lorenzo eta Coronel Romero kaleek eta Defensores del Chaco hiribideak inguratuta.

## Kanpo estekak
Encarnacióngo katedrala

**Gizakundearen katedrala** () edo **Encarnacióngo katedrala** () Paraguaiko Errepublikako Encarnación hiriko erdigunean dagoen katedral katolikoa da.

Katedrala Encarnacióngo elizbarrutiaren () egoitza da.

## Kanpo estekak
Villarricako katedrala

**Santa Klara katedrala** () edo **Villarricako katedrala** () Paraguaiko Errepublikako Villarrica hirian dagoen katedral katolikoa da.

Katedrala 1929an Pio XI.ak sortu zuen Villarrica del Espíritu Santoko elizbarrutiaren () egoitza da.

1683raino atzera eginez, frantziskotarrek otoizleku bat eraiki zuten berean. Gaur egungo katedralaren egitura 1891n eraiki zen. Katedralaren dorreak erloju bat eta hiru ezkila ditu, ezkilarik zaharrena 1781eko izanik.

## Kanpo estekak
Txinako Gobernua

**Txinako Herri Errepublikako Gobernua** () Txinako Herri Errepublikako estatu-agintaritza da, Txinako Alderdi Komunistaren zuzendaritza politiko esklusiboaren pean. Botere legegileak, betearazleak, militarrak, ikuskaritzakoak, judizialak eta fiskalak osatzen dute.

Txinako Herri Batzar Nazionala (HBN) estatuko organo gorena da, eta konstituzioaren eta oinarrizko legeen gaineko kontrola du, baita gobernuko beste organo batzuetako funtzionarioen hautaketaren eta ikuskapenaren gainekoa ere. Kongresua urtero biltzen da bi astez, martxoan, orientazio politiko berri nagusiak, legeak, aurrekontua eta langile-aldaketa nagusiak aztertzeko eta onartzeko. HBNren Batzorde Iraunkorra da legedi nazionalaren zatirik handiena hartzen duen, konstituzioa eta legeak interpretatzen dituen eta konstituzio-berrikuspenak egiten dituen legegintza-organo iraunkorra. Presidenteak estatuburu gisa jarduten du HBN-ak hartutako erabakiak betez, baina botere independentea erabiltzen du lehen ministroa izendatzeko. HBN-ak bereizita hautatua, lehendakariordeak ez du bere kabuz botererik, baina presidenteari laguntzen dio.

Estatu Kontseilua, Herri Gobernu Zentrala ere deitua, Txinako organo betearazlea da, Lehen Ministroa buru duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg Heym

**Georg Theodor Franz Artur Heym** (Hirschberg, 1887ko urriaren 30a - Gatow, 1912ko urtarrilaren 16a) alemaniar olerkari espresionista izan zen.

Gaztetatik errebeldea izan zen konbentzio sozialen aurrean. Familia 1900ean aldatu zen Silesia Beheretik Berlinera eta Georg hainbat ikastetxetan egon zen egokitzerik lortu ez zuelako. Orduan, arrakastaren bat lortzeko, olerkigintza idazten hasi zen. Graduatu ondoren Würzburgera joan zen zuzenbidea ikastera eta antzezlan batzuk idatzi zituen.

1910ean Der Neue Club sortu berrian sartu zen. Kurt Hiller, Jakob van Hoddis, Else Lasker-Schüler, Gottfried Benn eta Karl Kraus ziren Clubeko beste kide batzuk. Guztiek errebolta zentzua zuten kultura garaikidearen aurrean, eta aldaketa politiko eta estetikoak nahi zituzten. 1911ko urtarrilean argitaratu zen Heym-en lehen poesia liburua.

1912ko urtarrilaren 16an, Heym bere lagun Ernst Balkerekin Havel ibai izoztuan patinatzera joan zen, eta ez ziren inoiz itzuli. Haren gorpuak aurkitu zituzten zenbait egun geroago. Ernst ibai izoztura erori zen eta Georg ere erori zen bere laguna erreskatatzen saiatzean.

## Lanak 
### Olerkigintza 
* *Der Baum*
* *Der Gott der Stadt* (1910)
* *Der Krieg* (1911)
* *Der ewige Tag* (1911)
* *Umbra vitae* (1912)
* *Marathon* (1914)
* *Die Stadt* (1911)

### Prosa 
* *Der Dieb. Ein Novellenbuch* (1913)

### Drama 
* *Der Athener Ausfahrt* (1907)

### Beste batzuk 
* *Versuch einer neuen Religion* (1909)

## Kanpo estekak
Artzain txakur bohemiar

**Artzain txakur bohemiarra** (txekieraz, *Chodský Pes*, Chodskoko txakurra) Txekiar Errepublikako txakur-arraza bat da. 2019tik, nazioarteko onarpena dauka, NFZren sailkapeneko lehen taldean dagoelarik, artzain txakurren taldean.

## Ezaugarriak 
Artzain-txakur arraza zaharra da. Bohemiako hego-mendebaldean ohikoa, Chodsko eskualdean, Domažlice hiriaren inguruan, etxaldeak zaintzen ohikoa.

Tamaina eta pisu ertaina du (49-55 cm-ko altuera eta 18-25 kg inguruko pisua). Ilajea luzea eta trinkoa da, klima gogorra jasaten laguntzen diona. Silueta angeluzuzen harmoniatsua du: trinkoa eta ondo proportzionatua, Belarri txiki eta puntazorrotzak tente izaten ditu; mutur beltza dauka. Trosta arinekoa da, eta presarik gabea, eta hori da arraza honen ezaugarri tipikoetako bat.

Arraza honetako txakurrak aktiboak dira, eta prestasun ona dute obedientzia bidez trebatzeko. Zaintzaile onak dira, etxe inguruak zaintzeko gauza eguraldi txarra denean ere. Pertsona arrotzak kontuz tratatzen behar ditu, babes-sena handia dutelako; beraz, oso gaztetatik sozializatu behar dira, ingurunearekin harreman ona izan dezaten. Erraz entrenatzen dira, eta, aldarte egonkorra dutenez, ondo konpontzen dira haurrekin eta beste maskotekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
École centrale de Lyon

**École centrale de Lyon** Lyonko unibertsitate publikoa da. 1857an sortua, herrialdeko elitezko unibertsitateetako (''*) bat da. TIME (*Top International Managers in Engineering'') taldeko kidea da. Batez ere ingeniarien prestakuntzagatik da ezaguna, ikasle eta ikasle ohiei "centraliens" deitzen zaie.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Paul-Émile Victor, frantses esploratzailea eta etnologoa izan zen, lurburuetan espezialista

## Kanpo estekak
Rumbo (musika taldea)

**Rumbo** 2020an Paul Urtiagak sortutako rock taldea da. Flamenkoa, jazza, rapa eta bossanova estiloak ere uztartzen ditu.

## Diskografia 
* *Barnera begira* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius decipiens

***Lactarius decipiens*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso zapore mikatza du. Esteetako gaitz larriak eragin ditzake.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 cm-ra arteko diametrokoa, sarritan erdian papila batekin. Ertza biribildua, gero inkurbatua, batzuetan pixka bat ildaskatua. Azala itsatsia, higrofanoa, matea, pruinaduna, pikortsua, zopatuta dagoenean kolore arre-gorrixkakoa, lehortzean okre-arrosakara.

**Orriak:** Estu, desberdinak, oso gutxitan urkilatuak, koska batez dekurrenteak, krema koloretik okre arrosakara doazenak, kaltetutako lekuetan arre gorrixkaz zikinduta. Kolore bereko ertz osoa. Zuri-krema koloreko espora jalkina.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa eta 1,5 cm arteko lodierakoa, zilindriko samarra, konprimitua, konkorduna, laster barnehutsa, goialdean orrien gainbeherak eragindako zainekin, kapelaren kolore berekoa, goialdean arrosa koloreko pruinaz estalita. Azkotan beste ale batzuekin bat eginda.

**Haragia:** Es oso lodia, krema-arrexka kolorekoa, ilunagoa oinean, pelagornio usaina (geranioa), eta akre zaporekoa eta mikatz samarra. Esne gutxi du, serosa, zuria, krema horixka kolorekoa orrien gainean lehortzean, baina isolatuta sufre kolore horira pasatzen da bi minutu baino gutxiagoan.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Decipiens* epitetoa latinetik dator, engainagarria, enbusteroa esan nahi duen "decipiens" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius chrysorrheus* delakoarekin, honen latexak orrietan dagoenean hori-urre kolorera jotzen du, handiagoa da eta zapore mingotsa du. *Lactarius quietus* espeziearekin ere bai, honek zimitzaren usain desatsegina du eta latexa airearekin gorritu egiten da. Antzeko beste *Lactarius* batzuk: *hepaticus*, *lacunarum*.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen azpian eta baso mistoen azpian.

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius subdulcis

***Lactarius subdulcis*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Jan liteke, baina zapore mikatz samarra du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero zabaldu egiten da eta ondoren erdian hondoratua, eta hor titi txiki bat izaten du. Ertza inkurbatua, mehea, izurtua eta, batzuetan, ildaskatua. Kolore arre-gorrixka du azalak, gibelaren kolorearen antzekoa. Ez du eremu zirkularrik, baina zain erradial batzuk egon daitezke tiriaren inguruan.

**Orriak:** Dekurrenteak, meheak eta estu, krema kolorea dute eta gero okre-laranja, orban marroiekin hautsitako eremuetan.

Horri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Mehea, estuagoa eta kurbatuagoa beheko aldean, kapelaren kolore berekoa, baina krema kolore gehiagorekin goialdean eta oinarrian tomentu zurixka batez estalia, azpiko tonua ilunagoa du.

**Haragia:** Kapelaren diskoan baino ez du lodia eta kotoiaren antzekoa oinean. Zuria da eta gero arrosa bihurtzen da. Zimitz usaina du eta zapore gozoa, baina erregistro mikatzarekin. Kolorez aldatzen ez den esnea du, lehenbizi gozoa eta gero oso mikatza.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Subdulcis* epitetoa latinetik dator, pixka bat, esan nahi duen "sub" hitzetik eta gozo, esan nahi duen "dulcis" hitzetik. Latexaren zaporeagatik.

## Jangarritasuna 
Baliorik gabeko jangarria, hobe ez jasotzea.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius quietus* delakoarekin, hau marroi argia edo matea da. *Lactarius blennius* espeziearekin, hau grisaxkagoa da. *Lactarius hepaticus*, honek koniferoetan irteten du. *Lactarius decipiens*, honen latexa zuria da eta hamar minutura hori bihurtzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere pagoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Estatu Batuak, Mexiko, Jamaika, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japon, Australia, Zeelanda Berria, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Claudín

**Carmen Claudin** (Mexiko, 1949) CIDOB Nazioarteko Gaien Bartzelonako Zentroko ikerlaria da.

## Biografia 
Espainiako gerrak eragindako erbestearen alaba da. Espainiako Alderdi Komunistako buruzagi Fernando Claudin zuen aita, eta, Mexikon jaio zen arren, berehala Moskura joan ziren bizitzera. Han igaro zuen haurtzaroa, SESB Sobietar Batasuneko hiriburuan. Sorbona Unibertsitatean egin zituen ikasketak, Parisen, eta SESBen eta Errusiaren historian espezializatu zen. Orduz geroztik, hamaika artikulu idatzi eta kaleratu ditu SESBekin eta hura desegin ondoren sortutako espazioarekin lotuta dauden gaiez. Aditua da Ukrainaren eta Errusiaren barne eta kanpo politikan. Gerrak, «zoritxarrez», jarraitu egingo duela uste du. Hori bai, Errusia «urduri» ikusten du. «Errusiarrentzat, irabazten ez aritzea galtzen aritzea da».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Sobietar Batasunaren garaitik bada NATOren ikuspegi desitxuratu bat  Berria, 2022.10.30

* Carmen Claudín ikertzaileak eskainitako hitzaldia, 2022an Gasteizen egindako "Kazetaritza bertatik bertara" izeneko jardunaldietan. Youtube
Shar Pei

thumb|10 aste dituzten Shar Pei kumeak, beren zimur tipikoekin.

**Shar Pei** txakurra jatorriz Txinako hegoaldetik datorren txakur-arraza da. Txakurkume direnean larruazalean dituzten zimurrengatik da ezaguna beren estetika.

## Historia 
Historian 206. urteko lekukotzak dira txakur hau deskribatzen dutenak. Han dinastiaren sinboloa ere izan zen animalia.

Hasieran, hilobien zaindari gisa erabili zuten; ondoren, defentsa-txakur gisa , txakur-borroketan, eta, azkenik, maskota gisa. 1960ko hamarkadan, desagertzear egon zen, Txinako Herri Errepublikako gobernuak konpainiako animaliak burgesiaren ikurtzat jo ondoren. 

## Ezaugarriak 
Kumeak direnean, zimur asko izaten dituzte, baina hazi ahala, zimur horiek gutxitu egiten dira, azala luzatzen eta leuntzen joaten baita. Hala, ohikoena eta kanonikoentzat jotzen dena da buruan eta lepoan zimurrak izatea, eta bizkar isatseraki norabidean, larruan zimur gutxiago izatea, ia desagertu arte.

Ehizatzeko eta zaintzeko txakurra, molosoideen artekoa da, eta NFZk bere 2. taldean du sailkatua.

Oso lagunkoia izan ohi da eta etxeko zaindari ona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Saxoniakoa

**Antonio** (; Dresden, 1755eko abenduaren 27a - *ibidem*, 1836ko ekainaren 6a) Saxoniako erregea izan zen 1827tik hil zen arte. Ezaguna izan zen *Anton der Gütige* (*Antonio Atsegina*).

Frederiko Christian Saxoniakoa hauteslearen eta Maria Antonia Bavariakoaren semea izan zen. 1781ean Maria Karolina Savoiakoa printzesarekin ezkondu zen, hurrengo urtean hil zena, eta 1787an Maria Teresa Austriakoarekin ezkondu zen.

1827an bere anaia zaharrena hil zen, Frederiko Augusto I.a Saxoniako erregea, eta Antonio bihurtu zen errege berria. 71 urterekin eta inolako esperientziarik gabe igo zen tronura.

1830eko Uztaileko iraultzaren ondoren istiluak hasi ziren Saxonian. 1831n konstituzio berri bat onartu eta monarkia konstituzional bat ezarri zen. Gainera, Antoniok bere iloba Frederiko Augusto izendatu zuen elkargobernari.

Bere seme-alabetako inork ez zuenez Antonio bizirik atera, Frederiko Augusto II.a iloba errege berri izendatu zuten Antonio hil ondoren.
Plater bakarraren eguna

**«Plater bakarraren eguna»** (gaztelaniaz: *Día del plato único*) Espainia frankistan 1936tik 1942ra bitartean burutzen zen propaganda-ekintza izan zen.

## Historia 
Sevillan 1936ko urriaren 30ean iragarri, eta azaroaren 15ean jarri zen martxan. 1936ko azaroaren 3ko dekretuaren arabera, ekintza hilabetean bitan egin behar zen epe mugagabean. Horrez gain, 1937ko uztailean kanpaina zabaldu eta astelehenetan izaten zen «Postrerik gabeko eguna» ezarri zen. Hasieran, asteroko «Plater bakarraren eguna» ostiraletan egiten zen, 1938ko urtarrilaren 13tik ostegunetan eta 1940ko apirilaren 18tik astelehenetan. Espainiaz gain, Portugalen egiten zen, Lisboako eta Portoko Espainar Etxeetan. 

«Plater bakarraren eguna»ren iturria «Eintopfsonntag» Alemania nazian egindako ekintza izan zen. Honek arazo bat sortu zuen Francoren alde egiten zuten katolikoentzat, ekintza honen jatorri nazia baztertu zutenak. Propagandak tradizio katolikoa zela aldarrikatu zuen. Jatetxeetako bezeroek bazkari osoa ordaindu behar izan zuten. Erakunde onuradunek «Plater bakarraren egun» eta «Postrerik gabeko egun»-etan aurreztutako dirua biltzen zuten hil bakoitzaren 2an eta 16an, eta 25ean Espainiako Bankuari ordaintzen zioten.

Bilketak ongintzako jantokien, haurreskolen eta umezurztegien jarduerak laguntzea izan zuen helburu.

1940an jatetxe eta hoteletara mugatu zen zerbitzua. «Plater bakarraren eguna» 1942ra arte egin zen. Urte horretan, anoa-txartelak agertu ziren Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chow-chow

**Chow-chow** txakur-arraza txinatarra da. Chow-chow arraza jatorrizkotzat jotzen da, XIX. mendean arraza modernoak agertu aurrekoa. Spitz txakur motan sailkatutako txakurra da, NFZk bere 5. taldean du kokatua izendapena. 

## Historia 
Txinako historian txakur hau bezalakoak 2.000 urtean ezagutu izan dira, eta uste da Asia iparraldean, eskualde artikoetan, duela jatorria. Handik zabaldu zen lehenbizi Mongoliara eta gero Txinara. Elikagai gisa erabiltzen zuten antzinako txinatarrek, baita zaintzaile-txakur gisa ere.

## Ezaugarriak 
Garezur zabal eta laua, belarri txikiak, puntetan zertxobait biribilduak, bular zabal eta sakona, isats altua, bizkarraldearen gainean kurbatua eraman ohi duena. Bere mihi iluna, kolorez beltza edo morea, bereizgarria da oso.

* **Kolorea**: beltza, gorria/sua, urdinska, beixa eta krema.
* **Ilajea**: Latza izan daiteke (ugaria, lodia eta zakarra, eta isats kiribildua), edo leuna (lodia oro har).
* **Altuera**: Arrak 48-56 cm, emeak 46-51 cm
* **Pisua**: 20-32 kg

Bere nagusiari leiala izan ohi da, independentea, urduria eta sentibera. Chow-chowa gozotasunez eta sendotasunez tratatu behar da aldi berean. Ariketa gutxi gustatzen zaio eta jatuna da ordea. Maitekorra eta leiala da familiarekin, baina arrotzekin tratuan zakarra izan ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albo-produktu

**Albo-produktu** esaten zaie erreakzio kimiko batean, lortu nahi den produktuaz gain eratzen diren beste produktuei.

Adibidez, azido selenikoaren sintesian kloroa usatuz azido kloridrikoa da albo-produktua.

Se + 4 H2O + 3 Cl2 -> H2SeO4 + 6 HCl

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azpiproduktu
Elikadura-bolo

**Elikadura-boloa** ahoan sartzen dugun janaria murtxikatu edo mastikatu eta listuarekin nahastu ondoren hestegorrian zehar urdailera garraiatzen den ore edo masa modukoa da.

Urdailetik igaro eta heste meharrera iristen denean, kimo izena ematen zaio.
Carius metodo

**Carius metodoa** konposatu kimikoen sufrea eta halogenoak  kuantitatiboki neurtzeko usatzen da kimika analitikoan.  Georg Ludwig Carius kimikari alemanak asmatu zuen.

Halogenoak detektatzeko konposatu organiko baten masa jakin bat azido nitrikotan berotzen da zilar nitratoaren aurrean ziligatutako beira gogorreko hodi batean; hots, Carius-en hodian. Konposatuaren karbono eta hidrogenoa hurrenez hurren karbono dioxido eta ur bihurtzen dira oxidazioz. Halogenoek dagokien zilar-haluroa eratzen dute. Nahastea iragazi ikuzi eta lehortu ondoren pisatuz jakiten da zenbat halogeno zegoen laginean.

(C,H,X) + AgNO3 + O2 ->[HNO3] CO2 + H2O + AgX v

Sufrearekin ere berdintsu egin daiteke, baina zilar nitrato erantsi gabe. Sufreak azido nitrikoarekin erreakzionatzean azido sulfurikoa eratzen du zeinak bario sulfato disolbaezina eratzen duen bario kloruroa eranstean.

(C,H,S) + BaCl2 + O2 ->[HNO3] CO2 + H2O + BaSO4 v

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hotel Guaraní

**Hotel Guaraní** Paraguaiko Errepublikako Asuncion hiriburuan dagoen hotela da. Eraikinak arkitektura-estilo arrazionalista du. Asunciongo Udalak hiriko 7 kultura ondare material bat-tzat ezagutzen du.

1961ean eraikia, hotelak 13 soilaru eta 19 logela ditu solairu bakoitzeko, guztiak aurrealderako bistekin. Asuncion hiriko erdialdean kokatua, eraikinak etxadi oso bat hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Club Náutico de Navarra

**Club Náutico de Navarra** Iruñeko arraun taldea da, 1968. urtean sortu zena.

## Historia 
Arga ibaiaren ertzean du egoitza, Gasaren eskortak dauden inguruan. Hasieratik yolatan eta arraun olinpikoan aritu izan da. Espainiako hainbat txapelketa irabazi ditu yola modalitatean. Harrobiko lana egiten badu ere gaur egun beteranoen mailan aritzen da.

2017an Santa Engraziako zubiaren parean zegoen urtegia hautsi zenetik Lodosara joan beharra daukate kirolariek entrenatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shanghaiko gudua

edo **Songhuko gudua**  (txinera tradizionalaz, 淞滬會戰; txinera sinplifikatuaz,: 淞沪会战; pinyinez, *Sōnghù Huìzhàn*) Txinako Armada Nazional Iraultzailearen eta Japoniako indar inperialen arteko lehen gudu garrantzitsua izan zen. 1937ko Txinak japoniar aurrerapena geldiarazteko egin zuen lehen ahalegin serioa izan zen, Marco Polo zubiko istiluaz geroztik geldiezina zirudiena.

Txinak Japoniak bere lurraldea pixkanaka nola gehitzen zuen ikusi ondoren, Chiang Kai-shek jeneralak bere indarrak Txina barrurantz modu antolatuan erretiratzeari ekin zion. Denbora irabazteko eta bere tropen moral eskasa altxatzeko ahaleginean, Chiang Kai-shek bere troparik onenak Shanghaira bidali zituen, industria asko beste eskualde batzuetara ebakuatzea ahalbidetuz. Hurrengo hiru hilabeteetan, Shanghaiko erdigunea, bere aldiriak eta Jiangsu kostaldea XX. mendeko gudu bortitzenetako baten eszenatoki bilakatu ziren.

Aireko eta artilleriako laguntza gutxirekin, Txinako Armada nazionalistak troparik onenak galdu zituen hor, nazioarteko laguntzarik lortu gabe. Bestalde, japoniar tropek ezusteko harridura izan zuten ustekabeko erresistentzia txinatarrarekin topo egitean, Shanghai astebete baino gutxiagoan eroriko zela aurreikusi baitzuten. Borroka hori japoniar espantsionismoak Txinan aurkitu zuen erresistentzia setatsuaren hasiera izan zen eta, besteak beste, japoniar militarrak Asia hego-ekialdeko europar koloniak okupatzera eraman zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de Remo Lodosa

**Club de Remo Lodosa** Lodosako arraun taldea da.

## Kluba 
Ebro ibaiaren ertzean Medianil inguruan dago egoitza eta bertan entrenatzen dute arraunlari lodosarrek. Hainbat Espainiako txapelketa irabazi ditu yola modalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azuchi-Momoyama aroa

Japoniako historiaren aroa da, 1568tik 1603 arte hedatzen dena.

Azuchi-Momoyama aroa, Sengoku aroa amaitzean hasi zen, eta Tokugawa shogunerriaren bateratze politikak aurrera eraman eta Edo aroa hasten zenean amaitu zen. Garai hau 1568tik 1603ra arte luzatu zen, gutxi gorabehera, Oda Nobunagaren eta bere oinordeko Toyotomi Hideyoshiren agintaldiarekin batera. Garaiak Nobunagaren gaztelutik- Azuchi gaztelua- eta Hideyoshiren gaztelutik- Fushimi-Momoyama gaztelua- hartu zuen bere izena.

Azuchi-Momoyama aroa, Nobunaga 1568an Kyoton sartu zenean hasi zen, bere armada, hiriburu inperialera eraman zuenean. Ashikaga Yoshiaki, Ashikaga shogunerriko hamabosgarren eta azken shoguna, txotxongilo bat izan zen Tokugawa Ieyasu boterera iritsi zen arte, 1600. urtean Sekigaharako guduan Toyotomi klanaren laguntzarekin irabazi ondoren. Kanpo politikan, aroko gertakari nabarmenena Koreako inbasioa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behi esferiko

thumb|Amerikako Astronomia Elkartearen 1996ko bileran egindako behi esferikoaren irudia.
**Behi esferikoa** errealitatearen eredu zientifikoen gehiegizko sinplifikazioaren metafora da. 

## Historia 
### Txantxa zientifikoa 
Zientzialarien txantxatik dator termino hau. Beste edozein txantxa zientifiko bezala, aldaera ugari ditu.

**Fisikariei buruzko aldaera:**

Baserri batean esne-ekoizpena hain zen baxua, non jabeak bertako unibertsitatera jo zuen laguntza akademikoa eskatzeko. Unibertsitateak diziplina arteko irakasle talde bat bildu zuen, fisikari teoriko batek zuzenduta, eta bi aste eman zituzten landa ikerketa intentsiboan. Unibertsitatera itzuli zirenean, haien ordenagailuak datuz beteta zeuden, eta txostena idazteko lana taldeburuaren esku utzi zuten. Handik gutxira, baserritarrak hasitako txostena jaso zuen: «Nik badut irtenbidea, baina hutsean dauden behi esferikoentzat bakarrik balio du».

**Matematikariei buruzko aldaera:**
thumb|166x166px|Behi esferikoaren GIF irudia
Nekazari bati behiak gaixotu zitzaizkion. Analisia eskatu zuen matematikari talde bati. Ikertzaileek behin lana bukatutakoan txostena bat eman zioten nekazariari. Txosten hori honela hasten zen: «Demagun R erradio duen behi bat…»

### Beste animaliei buruzko antzeko txantxak 
Batzuetan, behiaren ordez beste animaliak aipatzen dira, adibidez zaldia edo txita.

Alan Turingek, 1952ko *The Chemical Basis of Morphogenesis* artikuluan, hau baieztatzen zuen: «Simetria esferikoa duen eta bere egoera aldatzen ari den erreakzio kimikoen eta difusioen ondorioz... ezin da simetria esferikorik ez duen zaldia bezalako organismorik sortu».

Badago txantxa bat, non fisikari batek hutsean dagoen zaldi esferiko batek lasterketan irabazteko eredua eraiki zuen. Aharon Katzir biofisikari israeldarrari egozten zaio.

## Aipamenak 
Spherical Cow (Behi esferikoa)  aukeratu zen 18. Fedora Linux banaketarako kode-izen gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daring Club Motema Pembe

**Daring Club Motema Pembe** Kongoko Errepublika Demokratikoko futbol talde bat da, Kinshasa hiriburukoa. Herrialdeko talderik arrakastatsuenetakoa da.

## Palmaresa 
### Kongoko Errepublika Demokratikokoan: 28 
* Kongoko Err. Dem. Liga (12): 1963, 1964, 1974, 1978, 1989, 1994, 1996, 1998, 1999, 2004, 2005, 2008.
* Kongoko Err. Dem. Kopa (14): 1964, 1974, 1978, 1984, 1985, 1990, 1991, 1993, 1994, 2003, 2006, 2009, 2010, 2021.
* Kongoko Err. Dem. Superkopa: (2): 2003, 2005.

### Nazioartean: 1 
* Afrikako Errekopa (1): 1994.

## Kanpo estekak
Genpei Gerra

, antzinako Japonian, 1180 eta 1185 artean (Heian Aroaren amaiera), eta Taira eta Minamoto klanen arteko gatazka zibil batzuen izena da. Gerra zibil honen ondorio zuzena, Minamoto klanaren garaipena eta honen ondorioz Taira erori izana izan zen. Samuraiek Japoniaren aginte politiko eta militarra eskuratu zuten, eta japoniar historian lehen shogunerria-Kamakura shogunerria - ezartzea ahalbidetu zuen, Minamoto no Yoritomo buru zuena.

Genpei Gerra, klaneko buruzagi zen Minamoto no Yorimasak, Tairatarrena ez zen beste hautagai bat tronurako babestu zuenean hasi zen. Ujiko gudua, Kyotoko kanpoaldean gertatua, bost urteko gerra baten hasiera izan zen. Gerra, berez, hiru etapatan zehar garatu zen: lehen etapa (1180ko ekaina), Yorimasak armetara deitzean zentratua egon zen, Mochihitorentzat, Taira no Kiyomoriren biloba zen Antokuren esku geratu zen tronua berreskuratzeko. Matxinada hau berehala itzali zuten Tairatarrek egun batzuk geroago. Bigarren etapan (1180ko iraila), behin Yorimasa hila, bere oinordekoa zen Minamoto no Yoritomo izan zen protagonista, eta 1181eko erdialdera arte luzatu zen, herrialde osoan bi urte irauten zuen gosete batek behartutako su-etena aldarrikatu zen arte. Hirugarren eta azken etapa, 1183ko hasieran hasi zen, eta Minamoto klanak 1185eko Dan-no-urako itsas guduan lortutako garaipenarekin amaitu zen, Heian Aroaren amaiera eta Kamakura Aroaren hasiera adierazten duena, Japoniako garai klasikotik feudal garairako trantsizioa suposatu zuena.

## Kanpo estekak
Jon Urkiza

**Jon Urkiza Txabarri** (Barakaldo, Bizkaia ) bizkaitar futbolaria da, Arenaseko harrobian hezia. Puntaerdi moduan aritzen da.

## Ibilbidea 
*2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Aitor Villar

**Aitor Villar Ruiz** (Barakaldo, Bizkaia, 1991ko urtarrilaren 26a) bizkaitar futbolari ohi, entrenatzaile eta kirol koordinatzailea da.

## Biografia 
Futbolari bezala aurrelari lanetan aritzen zen. Athleticen harrobira batu zen 2002an Santurtzitik. Bere kirol ibilbidea Club Portugaleten bukatu zuen 2025ean.

IVEF Lizentziatura ikasi zuen (2009-2014). Ondoren futbolerako prestakuntza fisikoan masterra egin zuen (2014-2015). 2016tik irakasle eta kirol koordinatzailea da Asti Leku Ikastolan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 23an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Tesem

**Tesem** txakurra  Antzinako Egiptoko ikonografian sarri agertzen den ehiza-txakurraren izen generikoa da. Belarriak puntan eta isatsa kurbatua zerabilten txakurrak ziren, tankeran gaurko Mediterraneo aldeko podenkoen antzekoa (eta haien arbaso, agian); bereziki Maltako faraoi txakurra eta Siziliako Cirneco dell'Etna delakoa aipatu izan dira tesemen ondorengo gisa.

## Antzinako Egiptoko txakurrak 
Antzinako Egipton zituzten txakurren artean, erbi txakurrak bazirela uste da ikonografiatik, batzuk Saluki eta Sloughi arrazen antzekoak ziren xarlango modukoak, eta besteak tesem hauek. .

Tesemak monumentuetan eta horma-pinturetan nabarmen ageri ziren; haien gorputz mehea belarri punta-zorrotzekin apaindua identifikagarria da oso. Kolorezko margoetan azal gris horixka zutela ikusten da, hanka luzeak eta bekoki zabal irtena. Haren eskeletoaren egitura gertuago zegoen terrier modernoetatik, xarlango modernoarenatik baino. Egipotar mitologian Abutiu txakurrak eta Anubis jainkoak zuten itxura ere tesem txakurrei lotua dago.

## Konparaketa egungo arrazekin 
Antzinako txakur haiek gaur egungo podenkoekin duten antza ikusteko...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casimir Perier

**Casimir-Pierre Perier** (Grenoble, 1777ko urriaren 11 &ndash; 1832ko maiatzaren 16a) frantziar bankari eta politikaria izan zen.

Banku baten jabea izan zen Parisen, baita meategiena ere Nord departamentuan. Bien bitartez, Frantziaren garapen ekonomikoari lagundu zion industrializazioaren lehen etapetan.

Politikan, Diputatuen Ganberako buruzagi liberala izan zen Borboien berrezarkuntzan eta Ganberako presidentea izan zen Uztaileko Iraultzaren garaian. Erresistentziaren Alderdiko buruzagia izan zen, ideario liberal-kontserbadorekoa eta Luis Fliperen monarkia konstituzionalren aldekoa.

1831ko martxoan Ministroen Kontseiluko presidente eta Barne ministro izendatu zuten. Agintaldi laburrean bakea lortu zuen barruan eta kanpoan. Varsovian iraultzaileen alde esku hartzeari uko egin zion, baina belgikarren babesle bihurtu zen herbeheretarren aurrean.

1832ko maiatzean hil zen Koleraren bigarren epidemiaren ondorioz. Bere biloba Jean Casimir-Perier Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea izan zen.