Hedabide sozialak

**Hedabide sozialak** edo **komunikabide sozialak** deritze edukia erabiltzaileek berek sortzen duten lineako komunikazio-plataformei. Hedabide sozial, zehazki, Euskaltermen jasotzen da eta honela definitzen du:

**Komunikabide sozialak** Interneten eta Web 2.0 teknologien bitartez erabiltzen diren komunikazio-plataformetako bakoitza dira. Plataforma horietan erabiltzaileek edukiak sortu, editatu, argitaratu eta trukatu egin ditzakete, elkarren artean komunikatzeko.

Komunikabide sozialtzat hartzeko, ezaugarri hauek izan behar ditu:

# Komunikabide sozialak Interneten eta Web 2.0 teknologietan oinarritutako aplikazioak dira.
# Erabiltzaileek sortutako edukia (*User Generated Content*) erakundearen mamia da.
# Komunikabide sozialek online gizarte-sareen garapena errazten dute, erabiltzaile baten profila beste pertsona edo pertsona taldeekin konektatzean.

## Sare sozialen historia
### Konputazio goiztiarra
PLATO edo *Programmed Logic Automated Teaching Operations* sistema 1960an merkaturatu zen Illinoisko Unibertsitatean garatu eta, ondoren, Control Data Corporationek merkaturatuta. Sare sozialetako funtzioen forma goiztiarrak eskaini zituen 1973ko garaiko berrikuntzekin, besteak beste: Notes, PLATO mezu-foroaren aplikazioa; TERM-talk, berehalako mezularitza-funtzioa; Talkomatic, lineako lehen txat-gela, agian; News Report, lankidetza irekiko lineako egunkaria; blogak eta sarbide-zerrendak; nota-artxibo baten edo beste aplikazio baten jabeari erabiltzaile-multzo jakin baterako sarbidea mugatzeko aukera ematen diona, adibidez, lagunentzako, ikaskideentzako edo lankideentzako.

ARPANET 1967an jarri zen abian lehen aldiz, eta, 1970eko hamarkadaren amaieran, gobernuz kanpoko/enpresetako ideien eta komunikazioen truke kultural aberatsa garatu zuen, MITeko adimen artifizialeko laborategiko konputazioari buruzko 1982ko eskuliburu batean deskribatutako sarearen etiketak (edo *netiketa*) erakusten duen bezala. ARPANET Internet bihurtu arte garatu zen, 1974an Vint Cerf, Yogen Dalal eta Carl Sunshine enpresek idatzitako Transmisio Kontroleko Protokoloaren (TCP) RFC 675en (Interneteko transmisioa kontrolatzeko programaren zehaztapena) lehen espezifikazioa argitaratu ondoren. Hori Tom Truscottek eta Jim Ellisek, 1979an, Ipar Carolinako Chapel Hilleko Unibertsitatean eta Dukeko Unibertsitatean sortutako Useneten base bihurtu zen, eta 1980an ezarri zen.

Iragarki-taula sistemaren aitzindari bat, Community Memory izenekoa, 1973an agertu zen. Benetako BBS elektronikoak Chicagoko Computer Bulletin Board System-ekin iritsi ziren, eta 1978ko otsailaren 16an jarri zen martxan lehen aldiz. Denbora gutxian, hiri garrantzitsu gehienek BBS bat baino gehiago zituzten TRS-80, Apple II, Atari, IBM PC, Commodore 64, Sinclair eta antzeko ordenagailu pertsonaletan. IBMren PCa 1981ean sartu zen, eta ondorengo Mac eta PC ordenagailuen ereduak 1980ko hamarkadan erabili ziren. Modem ugarik, telekomunikazioetako hardware espezializatuak jarraituta, erabiltzaile asko aldi berean linean egotea ahalbidetu zuten. Compuserve, Prodigy eta AOL BBSko enpresa handienetako hiru izan ziren, eta, 1990eko hamarkadan, Internetera migratzen lehenak izan ziren. 1980ko hamarkadaren erdialdetik 1990eko hamarkadaren erdialdera, BBSak hamarnaka mila ziren Ipar Amerikan. Mezuen foroak (sare sozialen egitura espezifiko bat) 1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadaren hasieran sortu ziren BBS fenomenoarekin batera. World Wide Web (WWW, edo 'webgunea') 1990eko hamarkadaren erdialdera Internetera gehitu zenean, mezuen foroak webgunera migratu ziren, eta Interneteko foro bihurtu ziren, batez ere sarbide pertsonalerako merkeagoak zirelako, baita telekomunikazioetako modem bankuak baino pertsona gehiago aldi berean maneiatzeko gaitasuna zutelako ere.

Irudi digitalen eta erdieroaleen irudi-sentsoreen teknologiak sare sozialen garapena eta gorakada erraztu zituen. Metal-oxido-erdieroaleen (MOS) gailu erdieroaleen fabrikazioan egindako aurrerapenak, mikra eta submikra maila txikiagoak lortuz 1980 eta 1990eko hamarkadan pixel aktiboen (APS) NMOSen (n motako MOS) sentsoreak garatzera eraman zituen Olympusen 1985an, eta ondoren, 1993an, NASAren Jet Propultsio Laborategian (JPL) MOS (CMOS) sentsore aktibo osagarriak (CMOS) pixel sentsoreak (CMOS) kamera digitalen eta kamera-telefonoen ugaritzea ahalbidetu zuen, eta horrek sare sozialen gorakada indartu zuen

Giza interakzio naturalak imitatzeko programatuta daude txatbotak eta gizarte-botak, hala nola gustua, iruzkinak eta jarraipena sare sozialetan. Enpresek merkatu-kuota handiagoak eta entzule gehiago lortu nahi dituzten neurrian, Interneteko botak ere garatu dira, gizarte-sareak errazago merkaturatzeko. Gizarte-botak eta txatbotak daudenez, marketin-industriak ere krisi analitiko bati egin dio aurre, bot horiek zaildu egiten baitute gizakien arteko elkarreraginak eta bot-en elkarrekintza automatizatuak bereiztea. Adibidez, zenbait bot-ek eragin negatiboa izan dute marketin-datuetan, eta "kanibalismo digitala" sortu dute sare sozialen marketinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak