open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ida Pfeiffer

**Ida Laura Pfeiffer** (Viena, Austria, 1797eko urriaren 14a - *ib.*, 1858ko urriaren 27a) austriar exploratzailea eta bidaia liburuen idazlea izan zen. Aurreneko emakumezko esploratzaileen artean dago eta bere liburuak zazpi hizkuntzetara itzuli ziren. Berlin eta Parisko Geografia Elkarteen partaidea izan zen, ez ordea Londreskoa, emakume izateagatik.

## Biografia 
Vienan jaio zen Reyer izeneko merkatari aberats baten familian. Txikitatik anaien hezkuntza bera jaso zuen eta lehenengo bidaia luzea Palestinara eta Egiptora egin zuen bost urte baino ez zituela. Bederatzi urte zituela aita hil zitzaion eta amak ez zuen onartu bera mutil gisa hezitzea eta mutilen jantziak erabiltzea debekatu zion.

1809an Napoleonen tropek Viena hartu zutenean hainbat soldaduk Reyertarren etxea hartu zuten egoitza gisa. Berari ez zitzaion batere gustatu eta Schönbrunn jauregiko desfilean okupazioaren aurkako protesta egin zuen Napoleon berari atzealdea erakutsiz. Hamabi urte baino ez zituen.

1820ko maiatzaren 1ean Mark Anton Pfeiffer abokatuarekin ezkondu zen, India, Persia, Ekialde Hurbila, Grezia eta 1848an itzuli zen Vienara. 1850ean *Eine Frau fährt um die Welt* ("Emakume baten bidaia munduari bira emanez") liburua atera zuen.

### Munduari bigarren itzulia (1851-1854) 
1851ean Ingalaterrara joan zen eta handik itsasontzia hartu zuen Hegoafrikara. Bertatik Afrika barrualdera sartu nahi izan zuen baina ezinezkoa zela ikusita Uhartedi Malaiora (gaur egungo Indonesia eta Malaysia) jo zuen. Sonda uharteetan hemezortzi hilabete egin zituen. Uhartedi hartako Dayak etnia eta Batak herria bisitatu eta beraien ohitura eta jokaerez idazten aurreneko pertsonetako bat izan zen. Uhartediko himenopteroen (intsektu ordena zabalena) bilduma eta deskribapen zehatzak ere egin zituen.

Ondoren Australiara jo zuen eta handik Ameriketara. Iparraldetik hegoalderantz egin zuen, Kalifornia, Oregon, Peru, Ekuador, Granada Berria (gaur egun Kolonbia), eta berriz ere iparralderantz, Aintzira Handien eskualdera. 1854an itzuli zen etxera. 1856an *Meine zweite Weltreise* ("Nire bigarren Munduari bira") liburua atera zuen.

### Madagaskar (1857) 
1857an Madagaskar uhartera iritsi zen eta Ranavalona I.ak adeitsu hartu zuen arren, nahigabe gobernua behera botatzeko saiakera batean nahastua izan zen eta Madagaskarko europar ugari uhartetik bidaliak izan ziren. Antananarivoko kaiean irtetzeko zain zegoela malaria hartu zuen. Ez zen erabat sendatu eta 1858an hil zen Vienan. 1861 urtean *Reise nach Madagaskar* ("Madagaskarrera bidaia") liburua argitaratu zuen Oskar Pfeiffer semeak.

## Erreferentziak
Vita Sackville-West

**Victoria Mary Sackville-West** edo **Vita** (Sevenoaks-eko Knole House-en, Kent, 1892ko martxoaren 9a &ndash; Sissinghursteko gaztelua, Kent, 1962ko ekainaren 2an), **Vita Sackville-West** izenekoa, Ingeles idazlea eta lorategi diseinatzailea izan zen, ijito jatorriduna. *Bloomsbury-ko Taldearen* kidea. *The Observer-en idazten zuen.* 

## Biografia 
Sackvilleko hirugarren baroiaren eta bere emazte eta lehengusinaren alaba, Victoria. Hogeitabat urte zituela, Harold George Nicolson, idazle, politikariarekin ezkondu zen, diplomatiko lanak egiten zituena Konstantinoplan. Bi seme izan zituzten eta bikote irekia izan zirela jakina da, Victoriak maitale ezagunak izan zituen, adibide gisa Rosamund Grosvenor, Violet Trefusis, Hilda Matheson, Olive Rinder eta Virginia Woolf, eleberrigile ospetsuaren *Orlando* inspiratu zuen*.*

The earth-ek (*Lurra*), haren poema narratibo luzeari esket Hawthornden Saria irabazi zuen 1927an. 1933. urtean berriro irabazi zuen *Collected Poems*-ekin (Bildutako olerkiak), eta orain arte saria bi aldiz irabazi duen bakarra da. Sissinghurst-en, Kent-en, bere lorategia sortu zuen, Sissinghursteko gazteluari atze-oihala eskaintzen diona.

## Obra 
Emakume ezagunen biografiak idatzi zituen, hala nola, Aphra Behn eta Teresa Ávilakoa-ren biografia. Bere amonari, Málagako dantzaria zena, Josefa Durán (1830-1871), liburu bat eskaini zion, *Pepita*.

### Biografiak 
* Pepita (1937)
* Joana Arc-ekoa (1936)
* The Eagle and the Dove (1943), 

### Eleberriak 
* The Edwardians (1930)
* All Passion Spent (1931)

### Poemak 
* The earth
* *Collected Poems*

## Sariak eta Aitortzak 
* 1927an, Hawthornden Saria.
* 1933an, Hawthornden Saria.
* Ohorezko Lagunen Ordenaren kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Virginia Woolf-eri idatziako maitasun gutunak
Sally Floyd

**Sally Floyd** zientzialari informatikari bat izan da, estatubatuarra. 2009. urtean erretiroa hartu zuen, Berkeley-ko International Computer Science Institute-n (Kalfornia) ikelaria zela.  Ezaguna da batez ere bere Interneten kongestio-kontrolari buruzko lanengatik. 2007. urtean, Informatikako lan zientifikoetan gehien aipatzen diren 10 ikerlarien artean zegoen. 

## Biografia 
1971. urtean lortu zuen bere Soziologiako titulazio unibertsitarioa University of California-Berkeley-n (BA titulua). 1984. urtean Computer Science master titulazioa lortu zuen, eta 1987.ean doktorea bilakatu zen, arlo berean, eta biak UC-Berkeley unibertsitatean ere.

 Sally Floyd ezaguna da kongestio-kontrola lantzeagatik. Berak asmatu zuen RED estrategia (Random Early Detection), eta, Van Jacobson-ekin batera, hasiera eman zion AQM esparruari (Active Queue Management) sareen munduan. Egungo Interneteko bideratzaile gehienek egikaritzen dute RED edo bere aldaeraren bat kongestioak kudeatzeko. Sally Floyd-ek asmatu zuen atzerapenaren aldakortasuna (delay jitter) gehitzea denboragailuei, sinkronizazioa ekiditeko.

1997. urtean, Sally Floyd-ek, Vern Paxson-ekin batera, ezarri zuen sareko topologia ez ezagutzea zela oztoporik handiena Interneten funtzionamendua ulertzeko. Bere lan horregatik irabazi zuen, 2001. urteko IEEE Communication Society's William R. Bennett Prize Paper Award saria.

Bere beste ekarpen esanguratsu batzuk, beste ikerlariekin batera, honako tekniken estandarizazioak dira: TCP Selective acknowledgement (SACK), Explicit Congestion Notification (ECN), Datagram Congestion Control Protocol (DCCP) and TCP Friendly Rate Control (TFRC).Internet Advisory Board delakoan parte hartu du.

## Sariak 
* 2007 - SIGCOMM Award from the ACM Special Interest Group on Data Communications. Recognized as most prestigious award to a scientist in computer networking.
* IEEE Communication Society's William R. Bennett Prize Paper Award for "Difficulties in Simulating the Internet", by Floyd and Vern Paxson
* 2005- IEEE Internet Award

## Beren artikulurik onenak 
* S Floyd & V Jacobson, "Random Early Detection Gateways for Congestion Avoidance", IEEE/ACM Transactions on Networking (1993) 
* S Floyd & K Fall, "Promoting the Use of End-to-End Congestion Control in the Internet", IEEE/ACM Transactions on Networking (1993) 
* V Paxson & S Floyd, "Wide Area Traffic: The Failure of Poisson Modeling", IEEE/ACM Transactions on Networking (1995) 
* M Mathis, J Mahdavi, S Floyd, A Romanow, "TCP Selective Acknowledgement Options" (1996) 
* S. Floyd & V. Paxson, "Why We Don't Know How to Simulate the Internet", Dec. 1997, Proceedings of the 1997 Winter Simulation Conference. Re-written as "Difficulties in Simulating the Internet", IEEE/ACM Transactions on Networking, v.9, n.4 (August 2001). Winner of the Communications Society William R. Bennett Prize Paper Award, 2001.

## Erreferentziak
Tout le monde debout

***Tout le monde debout*** 2018ko Franck Dubosc frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Sinopsia 
Jocelyn gizon aberatsa, ederra eta sasoitsua da. Baina aspertu egiten da, eta pertsonaiak asmatzen ditu emakumezkoak inguratzeko. Egun batean, aulki gurpildun batean jarriko du bere burua auzoko emakume gazte bat konkistatzeko. Baina, hara non, emakumeak ahizpa aurkeztuko dio. Hura bai, benetako elbarria da.

## Aktoreak 
* Franck Dubosc : Jocelyn
* Alexandra Lamy : Florence
* Elsa Zylberstein : Marie
* Gérard Darmon : Max
* François-Xavier Demaison : Lurdako apaiza
* Claude Brasseur : Jocelynen aita
* Caroline Anglade : Julie
* Laurent Bateau : Lucien

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aretafila Zirenekoa

**Aretafila Zirenekoa** (, ; Zirene, Antzinako Grezia, K. a. 50. urtera aldera) zirenetar aitoren alaba izan zen, Plutarko biografoak *De mulierum virtutes* () idatzian jaso zuenaren arabera, Nikokrates tiranoa agintetik kendu zuena.

Nikokratesek Fedimo () Aretafilaren senarra hil ondoren, Aretafila berarekin ezkontzera behartu zuen. Nikokratesen tiranialdian, zirenetarrak zanpatu zituzten, ondasunak atzeman zizkieten eta haien etxeak suntsitu zituzten. Aretafilak bere herrikideak agintari ankerrarengandik askatzeko eta hura pozoitzeko erabakia hartua zuen. Hala ere, Kalbia Nikokratesen amak Aretafilari buruzko susmoak zituenez, semea konbentzitu zuen hura torturatzeko agin zezan.

Aretafila Nikokratesekin ezkontzera behartu zuten eta alaba bat izan zuen. Aretafilak alaba Leandro izeneko aitaren anaiarekin seduzitzera animatu zuen, bere aita tiranoa agintetik ken zezan ahaleginez. Aretafila Leandro konbentzitzeko gai izan zen honek Nikokrates hiltzeko.  Leandro, alabaina, bere anaia bezain tiranoa atera zitzaien. Ondorioz, Aretafilak beste plan bat pentsatu behar izan zuen bere herria atzerritar tiranoetatik askatzeko. Aretafilak Libiako Anabus printzea erosi zuen Leandro atxilotzeko. Zirenetarrek Aretafila goraipatu zuten eta gobernu berrian postu bat eskaini zioten, baina uko egin zion eskaintzari. Idatzien arabera, harrezkero bizitza bere etxeko emakumeentzako gelan igaro zuen. Historialariek luze eztabaidatu dute Aretafilaren rolari buruz bere garaiko emakumeen ikurtzat.

## Erreferentziak
Razzia (2017ko filma)

***Razzia*** 2017ko Nabil Ayouch franko-marokoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Casablanca hiria, Marokon. Fikzioa eta errealitatea nahasten dira bost pertsonaiaren bizitzetan: eskualde bereber batean arabiera irakastera beharturiko irakasle bat; aitak bazterturiko homosexual bat; erlijioa eta maitasuna uztartzeko arazoak dituen enpresaburu judu bat; eta senar tradizionala duen emakume moderno bat.

## Aktoreak 
* Maryam Touzani : Salima
* Arieh Worthalter : Joe
* Amine Ennaji : Abdallah
* Abdelilah Rachid : Hakim
* Dounia Binebine : Inès
* Abdellah Didane : Ilyas
* Kamal El Amri : Hamza
* Lyna Bennani : Ghita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dachser

**DACHSER** **Group SE & Co. KG** Alemaniako logistika enpresa bat da, Thomas Dachserrek 1930ean sortua, eta bere egoitza nagusia Kemptenen du, Allgäu eskualdean. 2005eko urtarrilean, Thomas Dachserren biloba Bernhard Simon Zuzendaritza Batzordeko presidente lanetan hasi zen. DACHSERek parte hartzen du Europako Logistika, Aire eta Itsaso Logistika eta Elikagaien Logistika negozio segmentuetan. Kontratu logistikan, taldeak garraioa, biltegiratzea eta balio erantsiko zerbitzuak eskaintzen ditu eta, gainera, DACHSER liderra da munduko merkatuan sistema logistikan.

## Sarea 
thumb|Dachserren finkapen bat
DACHSERek 437 finkapen ditu mundu osoan. Europako sarea eguneroko linea zuzen, plataforma eta konexio-guneen bitartez jarduten duten adarrek osatzen dute. Europako konexio-guneak (*Eurohubs*) Überherrn, Bratislava eta Clermont-Ferranden kokatzen dira. Nazioarteko konexioak DACHSERen Aire eta Itsas Logistikako aire eta itsas garraio sarearen bitartez egiten dira, eta 200 ezarpen eta tokiko bazkide ditu.

Euskal Herrian, egun, adarrak eta finkapenak ditu Iruñean, Zubietan (Lasarte-Oriako mugan), Bilbon, Zornotzan (Transportes Azkar SAn) eta Derion (Loiuko Aireportuan). Artean, ez du finkapenik edo bazkiderik Ipar Euskal Herriko lurraldean.

## Erantzukizuna 
DACHSER SE familia baten jabetzako konpainia da %100 eta, artean ere, familia kide bat du bertako buru: Bernhard Simon, Thomas Dachser sortzailearen biloba. Akziodunek 2007an sinatutako hitzarmen baten arabera, familiaz kanpoko adituen gehiengoa duen ikuskatze batzorde batek segurtatu egiten du ikuskatzailetza eta gardentasuna korporazioan gobernu onerako, bere webguneak adierazten duenez.
Hainbat urtez, Bernhard Simon haurren aldeko gobernuz kanpoko elkarte batean parte hartu du: Terre des Hommes.

## Estatistikak 
2014an, DACHSERek 24,988 langile baliatzen zituen 437 toki desberdinetan, 5,3 mila milioi euroko diru-sarrerak sortu zituen, baita 73,7 milioi bidalketa kudeatu ere, guztira 35,4 milioi tona metrikokoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guipuzcoana
* DHL

## Kanpo estekak
Sofia Perovskaia

**Sofia Lvovna Perovskaia** (; 1853ko irailaren 13agreg./irailaren 1ajul. - 1881eko apirilaren 15agreg./apirilaren 3ajul.) iraultzaile errusiarra izan zen eta Narodnaia Volia erakunde iraultzaile sozialistako kidea izan zen. Alexandro II.a Errusiakoaren hilketa arrakastatsua antolatu zuen, horregatik hil zuten urkamenduz.

## Biografia 
Perovskaya San Petersburgon jaio zen, familia aristokratiko batean. Bere aita, Lev Perovsky, San Petersburgoko gobernadore militarra zen. Bere aitona, Nikolai, Tauridako gobernadorea zen.
Perovskaya txikitan krimean bizi zen, eta nahiz eta ez zuen ikasteko aukera izan, bere kabuz irakurtzen hasi zen. Ondoren bere familia San Petesburgora joan zen, eta han Perovskaya, Alarchinsky emakumezko Ikastolan sartu zen.
Han neska asko ezagutu zituen eta mugimendu erradikalaren interesa izan zuten. Hamasei urterekin zituenean etxetik alde egin zuen eta Tchaikovskyren zirkuluan sartu zen. . 1872etatik 1877etara, Samara, Tver eta Simbirsk probintzietan lan egin zuen. Garai horretan, irakasle eta mediku laguntzaile gisa diploma jaso zituen.

1879ko azaroaan Perovskayak Errusiako Alexander II.aren hilketa saiakera parte hartu zuen, azkenean 1891ean, hilketa lortu zuten. Bere lagunmina Andrei Zhelyabovekin eskondu zen. Andrei, Narodnaya Volia-ko batzorde exekutiboko kidea izan zen. Perovskaya 1881eko martxoaren 10ean atxilotu zuten. Eta Errusiako lehen emakumea heriotzara zigortua izan zen.

## Ondarea 
Heriotzaren ondoren hiru hamarkadatan, Perovskaya, Kanno Sugako japoniar feministaren inspirazio bihurtu zen. Sugako Japoniako enperadorearen aurkako hilketa saiakera batean hil zen eta Zintzilik ere exekutatu zuten.
2018an New York Times egunkariak ezezagunaren iritzia argitaratu zuen 

## Erreferentziak
Probako merkatu

**Probako merkatua** produktu berri bat esparru mugatu batean eta kantitate txikietan probatzeko erabiltzen den eremu geografiko edo demografiko bat da. Produktuak merkatuan orokorren izango duen harrera probatzeko erabiltzen da.

Zenbait abantaila baina baita ere desabantaila dituzte probako merkatuek. Lehenik, abantailei dagokienez, produktuaren harrera nolakoa izango den ikus daiteke, produktuak akatsen bat daukan egiazta daiteke, etorkizunean izango dituen salmentak ondoriozta daitezke eta marketin politika ezberdinen eragina ikuskatzea ahalbidetzen du.

Desabantailei dagokienez, normalean, probak garestiak dira, eta horrez gain, hautatu den laginak populazio osoaren errealitatea ez islatzea gerta liteke eta emaitza faltsuak eman. AUrrekoaz gain, produktua gutxi erosten bada, denbora mugatua denez, lehenengo erosketa aztertu daiteke baina ez ondorengoak. Gainera, probaren bidez askotan ezin dira merkataritza estrategia guztiak aztertu eta lehiakideek ohartarazi daitezke enpresaren asmoez, berrikuntzaren abantaila galduz.

## Kanpo estekak
Saint-Vincent-de-Pauleko haritza

**Saint-Vincent-de-Pauleko haritza** () Akitaniako Landetako Saint-Vincent-de-Paul herrixkan dagoen 700-800 urte dituen haritz kandudun (*Quercus robur*) historikoa da.

## Ezaugarriak 
* Enborrak 12,50 m. ditu.
* Datazioa: 700-800 urte.
Zuhaitzaren barruan zementozko bloke batean Ama Birjinaren estatua ikus daiteke. 1987ko abenduan zuhaitzaren egoera hobetzeko lan batzuk aurrera eraman ziren.​

## Izendapena 
1925eko martxoaren 24an «site d'intérêt artistique» bezala izendatua izan zen.
thumb|Haritza 1838ko grabatu batean.
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Nitokris Babiloniakoa

**Nitokris Babiloniakoa** (K.a. 550 aldera bizirik) babiloniar erregina izan zen, Herodoto greziar historialariak *Historiak* idazlanean deskribatu ezean, ezezaguna izango zatekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendazako Hiru Hanka artea

**Hiru Hanka artea** Nafarroako Mendaza herrian dagoen Europako zuhaitz zaharrenetariko bat da. Nafarroako natura monumentua da. Artadi batean kokatuta, Berrotza haranean dago, La Laguna izeneko inguruan. Inguruan badira beste arte zaharrak, batzuk 500 urtekoak.

## Deskribapena 
Zuhaitza, *Quercus Ilex* edo artea, 1.200 urte inguru dituela uste da, sekula aurkitutako arterik zaharrenetakoa; dena dela, Nafarroako katalogoan 800 urte baino gehiago onartzen zaizkio. Bere barrualdea hutsik dago, eta hiru oinarriren gainean eusten da; hortik bere izena.
* Périmetroa : 7,70 metro
* Garaiera: 15,50 metro
* Adaburu : 19,20 metro
* Barruko zulo: 1,40 metro
Zuhaitzaren kontserbazio egoera oso ona da nahiz eta dituen urteak. Izenak aipatzen dituen hiru hanka lehen lur azpian zeuden baina hegiaren mugimendu batek bistan utzi zituen. Irekitzeko joera saihesteko xingola metalikoekin helduta dago.

## Izendapenak 
* 1991tik Natura Monumentuaren izendapena jaso zuen.
* 2007an Espainiako Ingurumenaren Ministerioak "Urteko Zuhaitz eta Basoa saria" eman zion, zuhaitz zaharrena izateagatik.
* 2018an "Urteko Zuhaitza" izateko aukeratua izan da.

## Galeria 

Fitxategi:Mendaza, Navarra Spanien-Steineiche.jpg|alt=
Fitxategi:2020 The Three-Legged Spanish Oak ES.jpg|alt=
Fitxategi:Steineiche.Mendaza.01.jpg|alt=
Fitxategi:Tres Patas.Mendaza4.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hiku Hanketako artea Nafarroako katalogoan.
* :2018ko Urteko Zuhaitza izateko kandidatura.
Elsa Zylberstein

**Elsa Florence Zylberstein** (Boulogne-Billancourt,  - ) frantziar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. *Van Gogh* filmari esker ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia
Marie Bashkirtseff

**Maria Kostiantynivna Baxkyrtseva** () edo **Maria Konstantinovna Baxkirtseva** () (Gavrontsi, Errusiar Inperioa, 1858ko azaroaren 24agreg./azaroaren 12ajul. - Paris, Frantzia, 1884ko urriaren 31greg./urriaren 19ajul.
), ezagunagoa **Marie Bashkirtseff** izenez,​ errusiar idazlea, margolaria eta eskultorea izan zen.
## Bizitza 
Hamalau urterekin aurkitu zuen bere bokazio artistikoa Florentziara egindako bisita batean. Bere amak (Maria Babanina) bere aita (Konstantín Bashkírtsev aristokrata) abandonatu zuen eta 1870etik aurrera Europa osoan zehar bidaiatu zuen.. Poliglota, ukrainera, frantsesa, ingelesa, italiera eta errusiera menderatzen zituen, greziar-latindar klasikoen ezagutza zabalaz gain. Hamabi urte zituenetik, egunkari pertsonal bat idazten zuen frantsesez. Parisko Julian Akademian sartu zen, emakumeei sartzen uzten zien bakarrenetakoa. Bizitza laburra izan bazuen ere, oso lan esanguratsuak utzi zituen, hainbat arlo artistikoetan, batez ere margolari eta idazle gisa.
Bere egunerokoak argitaratu zituen sendiak. Bertan heriotzara eramango zuen gaixotasunaren berri eta bizipenak islatu zituen. Hogeita bost urte besterik ez zituela, zendu zen tuberkulosiak jota.

## Lanak 
Ospe eta aintza lortzeko helburuak ez zituen izkutatzen, bere buruarekin beti oso zorrotz jokatzen bazuen ere.
Bere egunerokoek ospea eman zioten 1891 ezagutaraztean, nahiz eta bertsio laburtuak baino ez ziren argitaratu XIX eta XX mendeetan.
Ezaguna da ere Guy de Maupassant idazlearekin izandako gutuneria.
Margolaritzari dagokionez, lan batzuk Orsay Museoak gordetzen ditu. ''L'Académie Julian'' lan ezaguna Dniproko Arte Ederretako museoan dago. Azkenik, Bigarren Mundu Gerran, nazien etorreraren aurrean Ukraina ebakuatu zutenean, pintura asko desagertu ziren.

## Erreferentziak
Lurrustel

300px|eskuinera|thumb|Lurrustelez beteriko loreontzia
**Lurrustela** materia organiko ustel asko duen lur mota da, batez ere baratzerako eta loreontzietarako erabilia.

Ingurune natural edo landa lurretan, lurrustela humus asko duen lur beltza da. Dendetan saltzen den lurrustela aldiz, hainbat jatorridun nahasketa izaten da, batzuetan *substratu* izena hartzen duena.

## Saltokietako lurrustela 
Lurrustela landare motaren araberakoa izan behar da, honen beharrei egokitua:
* landare berde, geranioak, loreontzi aldaketa, unibertsala: osagaiak oso antzekoak izaki, desberdintasuna arrazoi komertzialetatik datorkio, landaketatik baino.
* ereiteko lurrustela: fina, arina eta iragarkorra.
* bereziak (landare berezien araberakoa): arrosak, orkideak, kaktusak, garrazkiak...
Enpresa batzuek lurrustel berezituak ere ekoizten dituzte, profesionalei (nekazari eta enpresei) zuzenduak:
* biderkatze lurrustela: ereiteko, aldaxkatzeko edo belauntzeko, adar-altxatzeko...
* mintegi lurrustela: bereziki zuhaitz eta zuhaixka ontzietako ekoizpenari zuzendua
* berdegune lurrustela: herrietako berdeguneak egin edo berritzeko erabilia
* soropil lurrustela: arina, baina hondar kopuru handia duena, konpaktatua izan ez dadin

Substratuaren ezaugarri fisikoak garrantzisuak dira, bereziki uraren (atxikipen gaitasuna, drainatzea, ber-bustitze gaitasuna...) eta airearen arabera (porositatea, aireztatzea).
Bestalde, lurrustelari elementuak gehitzen dira, bere pH-a zuzentzeko (azidotasun pixka bat gehiago landare gehienentzat) eta oinarrizko ongarriekin hasieran, edo gehiagorekin beharren arabera.

### Osagaiak 
Dendetan saltzen den lurrustela honako osagaiak izan ohi ditu, nahiz eta helburuaren arabera gai eta kopuruak aldatu:
# zohikatz hori eta beltzak osagaien %60-80 izan ohi dira
# pinu-azal zatiak eta egur-zuntz konpostatuak, arintzeko eta irazkortasuna ahalbidetzeko
# koko-zuntza, helburu berekoa
# bermikulita eta perlita, drainatzea hobetzeko
# buztina
# gai bustigarriak edo/eta hidatratatzailak
# ongarriak
# magnesio oxidoa (magnesia)
# kare dolomitikoa, landareek nahitaez behar duten kaltzioa duena

### Araudia 
thumb|200px|Orkideentzako lurrustela
Frantzian, substratu guztiek NF U 44-551 araua bete behar dute. Arauak 6 izendapen definitzen ditu, hiru faktoreen arabera:
* azidotasuna (pH)
* materia organiko kopurua
* materia organiko / nitrogeno proportzioa (MO/N).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Produktu karteraren osaketa

Produktu karteraren osaketa enpresak bere produktu lerroaren sakontasuna handitzeko duen modu bat da. Artikulu gehiago gehitzean datza artikulu berri hauek eta zaharrak maila berdinean egonda. Lerroa osotzeko oinarrizko bost arrazoi daude:

1.     Enpresaren nahia mozkin gehiago lortzeko.

2.     Batzuetan banatzaileak kexatzen dira lerroan artikulu gutxi daudela eta salmenta horiek ez galtzeko.

3.     Enpresaren salmentak gutxitzen direnean maila bereko produktu bat baino gehiago izateak enpresari salmentak ziurtatzen dizkio.

4.     Enpresak modu honetan liderra eta lerro osoa izaten saiatuko da, adibidez hamar produktu izatean probabilitate handiagoa egongo da liderra izateko, bi produktu izatean baino.

5.     Honen bidez, enpresak, lehiakideak urrun mantentzea bilatuko du.

Dena den, lerroaren gehiegizko handitzeak eragin dezake lehenik zeuden produktu batzuen salmentak jaistea.
Southern Kings

**Southern Kings** Hegoafrikako errugbi talde profesionala izan zen, Port Elizabeth hirian egoitza zuena. Pro 14 Ligan jokatu zuen baina 2020an taldea desegin zen.

## Historia 
2009 urtean sortu zen eta 2013an Super Rugby ligara sartu zen urte bakarrerako. 2016an itzuli zen. 2017-18 denboralditik aurrera Pro 14 Ligan aritu izan zen 2020an taldea desegin zen arte.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** hamaikagarrena 2017an.
* Pro 14 Liga:
** zazpigarrena (B multzoan), 2019an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Amanita irintsu

**Amanita irintsua** edo **lanperna irintsua** (*Amanita boudieri*) *Amanitaceae* familiako perretxiko da. Jangarria da baina gutxi estimatua. Aurkitu daitekeen onddorik ederrenetako bat da

Sinonimoak: *Agaricus moulinsii*, *Lepiota moulinsii*, *Amanita lusitanica*, *Amanita baccata var. boudieri*, *Amanita solitaria var. boudieri*, *Amanita pulverulenta*, *Lepidella boudieri*, *Aspidella pulverulenta*, *Aspidella boudieri*, *Amanita baccata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 15 cm. arteko diametrokoa. Lehenik ganbila, gero laua eta azkenean hondoratua erdian eta ertza makur eta soberakinarekin. Azala zurixka eta gero krema kolorekoa; errezel zuri batez estalita dago eta garatxo piramidal txikitan apurtzen da, diskoaren gainean ugariagoak dira eta atxikiak denbora lehorrean. Ez du ertz ildaskaturik.

**Orriak:** Libreak, estu, zuri-krema kolorekoak eta erreflexu arrosekin.

Orri libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Batzuetan altuagoa eta beste batzuetan ez hainbeste, lurperatzen denaren arabera. Zuria da, felpa itxurakoa  eta erraboil arbi-formako okre kolorekoa du, goiko aldean hortz bereziak ditu.

Eraztuna itsatsita eta orri iheskor bat bezala, oinaren gainean zorro ildaskatu bat bezala geratzen dena.

Bolba zuria eta apurkorra da, oinaren oinarrian bi edo hiru burlet bigun eta iheskor dituena, zatitan apurtzen direnak eta ale zaharretan desagertu egiten direnak , erraboil okrea agerian utziz.

**Haragia:** Haragi zuria eta aldatzen ez dena espezie tipoan. Usain leun eta atsegina du, kobazuloko txanpiñoia gogorarazten duena, baina zaporegabe xamarra.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Solitaria berriz latinetik dator, solitarius = bakartia. Isolatuta hazten delako eta ez taldeka.

## Jangarritasuna 
Jangarria da, baina gutxi estimatua, eta, gainera, Amanita verna edo Amanita virosa pozoitsuekin nahas liteke.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita boudieri var. beillei* barietateak arrosa kolore tonuko orriak eta haragia ditu, oina pikor askorekin eta erraboil apainduagoa. Batzuentzat, lehortasunak eta eguzkiak eragindako *boudieri* mota bat da, itsasotik hurbilago bizi dena. Beauseigneur mikologo frantsesak koniferoen azpian Landetan aurkitutako espezie arraroa da, haritzen azpian ere ateratzen da.
thumb|Amanita solitaria
*Amanita echinocephala*-rekin nahas daiteke baina honek orri zuri-berdexkak ditu eta mintzezko eraztuna. *Amanita ovoidea* berriz, batez ere, bolba sendo eta mintzezkoagatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, hariztietako eta artadietako lurzoru hareatsuetan agertzen da, baita itsas pinuetan eta bertako pista ertzetan. Espezie nahiko arraroa.

### Banaketa eremua 
Europan, Mediterraneoko eskualdetik Herbehereetaraino eta Ingalaterraraino hazten da, eta agian, iparralderago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amanita boudieri* Mycobank-en
US Colomiers Rugby

**US Colomiers Rugby** (izen osoa, *Union Sportive Colomiers Rugby*) Frantziako Garona Garaia departamenduko Colomiers hiriko errugbi taldea da. Heineken Kopako finalista izan zen.

## Historia 
1915 urtean sortu bazen ere urterik onenak 1998 eta 2000 artean izan zituen Frantziako Ligako eta Heineken Kopako txapeldunorde bihurtzean. Gaur egun Rugby Pro D2 Ligan ari da.

## Lorpenak 
* Europako Txapeldunen Kopa (Heineken Kopa):
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1999.
* European Challenge Cup:
** Txapelduna (1): 1998.
* Top 14 Liga:
** Txapelduna (0)
** Bigarrena (1): 2000.

## Kanpo estekak 
* US Colomiers taldearen webgunea
Errublo (argipena)

**Errublo** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Errublo, dibisa mota.
* Bigarren errublo bielorrusiarra, Bielorrusian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Bigarren errublo errusiarra, Errusian zirkulazioan dagoen dibisa.
* Bigarren errublo sobietarra, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboan, zirkulazioan zegoen dibisa.
* Bostgarren errublo sobietarra, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Errublo letoniarra, Letonian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Errublo tajikistandarra, Tajikistanen zirkulazioan zegoen dibisa.
* Errublo transnistriarra, Transnistrian zirkulazioan dagoen dibisa.

* Hirugarren errublo bielorrusiarra, Bielorrusian zirkulazioan dagoen dibisa.
* Hirugarren errublo sobietarra, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Laugarren errublo sobietarra, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Lehen errublo bielorrusiarra, Bielorrusian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Lehen errublo errusiarra, Errusian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Lehen errublo sobietarra, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboan, zirkulazioan zegoen dibisa.
* Seigarren errublo sobietarra, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Zazpigarren errublo sobietarra, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean zirkulazioan zegoen dibisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Hennebutte

**Amaia Hennebutte-Millard** (Biarritz, Lapurdi, 1972ko abuztuaren 14a) lapurtar idazlea da. Arte ederrak ikasi zituen Parisen.

2018ko maiatzetik, Galtzagorri Elkarteko lehendakaria da.

## Obrak 
### Haur literatura 
* *Panso* (2000, Gatuzain, )
* *Otso gosetua* (2009, Ikas euskal pedagogia zerbitzua, )
* *Hiru xerri ttipi* (2009, Ikas euskal pedagogia zerbitzua, )
* *Otsoa, axeria eta ahuntzak* (2009, Ikas euskal pedagogia zerbitzua, )
* *Himalayajavakaputadiziburrina* (2012, ZTK, )
* *Altxalili* (2013, ZTK, )
* *Lapiñu* (2014, ZTK, )
* *Lili* (2017, ZTK, )

### Liburu-diskak 
* *Lodikroko* (2007, Ikas euskal pedagogia zerbitzua, )
* *Begi Blue* (2012, ZTK )

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko idazleak

## Kanpo estekak 
*  Amaia Hennebutte-en fitxa eke.eus gunean
* Amaia Hennebutte-en elkarrizketa eke.eus webgunean
* "'Harreman' hitza hautatu genuen, horixe falta baitzaie", 2024ko ekainaren 6ko Berria
* "Euskal kulturan ez da oino arras kontuan hartzen haur eta gazte literatura", 2024ko urriaren 11ko Berria
Amber Case

**Amber Case** (Portland, Oregon, 1987) ziborg antropologoa da. Gizakien eta teknologiaren arteko interakzioak ikertzen ditu.

## Bizitza profesionala 
Amber Casek soziologia ikasketak burutu zituen Portland-go Lewis & Clark Unibertsitatean, gradu bukaerako lana sakelako telefonoei buruzkoa egin zuelarik. 2008an, CyborgCamp-en sortzailekide izan zen, gizakien eta teknologiaren etorkizunari buruzko (ez)mintegia. MIT Civic Center Mediako ikertzaile bisitaria da eta Harvard Unibertsitateko Berkman Klein Center for Internet and Society-ko kide da.

## Pentsamendua 
Casek Homo Sapiens izatetik Homo Connectus izatera pasatzan ari garela dio.   Bere burua ziborg-tzat dauka, guztiok teknologia erabiltzen dugun heinean ziborgak garela aldarrikatzen du. Teknologiaren garapenak jendearenzat ekarri ahal dituen onurekin edota kalteeekin erne ibiltzeko beharra defendatzen du.  Casek teknologiak pertsonen parean lanean aritzea proposatzen du, ez haien kontra ezta haien gainetik ere; teknologia kulturan eta jendartearen eraikuntzan noraino integratu jendearen erabakia izatea.

Teknologiaren esklabu bizi garela salatzen du  eta *Teknologia Lasaiak* (Calm Technologies) aldarrikatzen ditu: gurekin etengabe harremanetan egonda ere, jendearen arreta haien menpe jarri eta gure bizitzaren erdigune bihurtzen ez diren teknologiak. Jendeari gizateria hobetzen, zoriontsuago bizitzen eta ingurunea hobeki ulertzen laguntzen duen teknologia.

## Argitalpenak 
* *An Illustrated Dictionary of Cyborg Anthropology* (CreateSpace, January 2014)
* *Calm Technology: Principles and Patterns for Non-Intrusive Design* (O’Reilly Books, October 2015)

* *Designing with Sound: Principles and Patterns for Mixed Environments* (O’Reilly Books, October 2015) Aaron Dayrekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Ahora todos somos ciborgs. TED Talk bideoa
* Amber Case ponencia, Fundación Telefonica
* Amber Case, Codemotion e IndieMad Zoom net, RTVE
* Amber Case, Calm technology bideoa
Finlandiaren Independentzia Aldarrikapena

**Finlandiaren Independentzia Aldarrikapena** (; ; ) onartu zen Eduskunta edo Finlandiako Paramentuan 1917ko abenduaren 6an. Finlandia nazio-estatu independente gisa definitu zuen aldarrikapena, errepublika formarekin, ordura arte Errusiaren barruan zeukan autonomia, Finlandiako Dukerria Handia, amaitutzat joz.

1917. urtea arte, mende bat baino gehiagoz, Errusiaren mendean izan zen Finlandian (eta lehenago, Suediaren mendean). Egoera aldatu zuena, Errusiako 1917ko iraultza izan zen funtsean. 1917 hartan, Otsaileko Iraultza izan zen eta jarraian Nikolas II.a tsarrak martxoan abdikatu zuen. Horrekin, Finlandiako Dukerri Handiaren izaera juridikoa, batasun pertsonalaren kontzeptuan oinarritua, etena geratu zen Errusiaren eta Finlandian artean, edo behintzat ikuspegi hori zuten finlandiar independentistek Helsinkin.

2017an zehar negoziazioak izan ziren finlandiarren eta Errusiako Behin-Behineko Gobernuaren artean, baina ez zen erdietsi akordio definitinorik.

Azaroan (orduko egutegi ortodoxoa, urrian, hau da, Urriko Iraultzan), Boltxebikeek hartu zuten boterea Errusian, eta autodeterminazio eskubidea aldarrikatu zuren Errusiako herrientzat, sezesio eskubidea barne. Horren ondotik, Finlandiako Parlamentuak botere subiranoa aldarrikatu zuen beretzat, Finlandiako herriaren izenean.  Era berean Parlamentuak gobernu finlandiar berri bat izendatu zuen (Senatua, eman zitzaion izena).

Senatu horrek berehala idatzi zuen independentzia aldarrikapen bat, eta senatuko presidente edo lehen ministro efektiboak, Pehr Evind Svinhufvud-ek irakurri zuen Parlamentauan abenduaren 4an. Adierazpena bi egun beranduago onartu zen formalki.

Errusia sobietarrak (oraindik Sobietar Batasuna eratu gabe) abenduaren 22an onartu zuen Finlandiaren independentzia, Sobieten Komite Exekutibo Zentralaren ebazpen baten bidez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alcalá Mecoko espetxea

**Alcalá Mecoko espetxea** () edo **Centro Penitenciario Madrid II**, Madrilgo Erkidegoaren Alcalá de Henares herrian dagoen presondegia da, Mecotik gertu.

## Ezaugarriak 
Arkitektonikoki Espainian oso presondegi berezia da. 1981ean eraiki zen segurtasun handiko Suitzako espetxeen eredua jarraituz. Eredu hori Alcalá Mecon bakarrik erabili zen. Gaur egun nahiko espetxe zaharkitua da eta, horren ondorioz, neurri handi batean Audientzia Nazionalaren menpe dauden prebentzio egoerako presoekin edo ingurukoak direnekin erabiltzen da.

1.000 preso inguru ditu bi zonalde independentetan banatuta (emakumeak zein gizonak). Zerbitzu amankomunak gutxi dira: bulegoak, sarbideak, sukaldea eta polirikoldegia. Urte batzutan bertako gizonezko futbol taldeak erregional mailan jokatu du.

Espetxearen kostea garaiko 1.300 milioi pezetakoa izan zen. Eraikitako zabalera 62.478,00 m2koa da. Lur eremu osoa 231.581,00 m2koa da. 522 ziega ditu eta beste 118 osagarriak.

## Ihesaldi ospetsua 
Maila handiko segurtasun espetxea izan arren, 1984ko apirilean hiru preso arruntek ihes egitea lortu zuten. Horretarako xaboia eta tinta erabiliz, pistolak antzekoak egin zituzten. Presoak oso talde biolentoa zen, Rafael Bueno Latorreren taldea. Ihes egindako hiruetatik bi, Antonio Álvarez Gallego eta Antonio Retuerto González, berriro ere harrapatuak izan ziren baina taldeko burua, Rafael Bueno, oraindik libre dago.

## Beste preso ospetsuak 
Presondegi honetan, besteak beste, pertsonaia hauek egon ziren entzerratuta:
* José María Ruiz-Mateos,
* Mario Conde,
* Mariano Rubio,
* Julián Sancristóbal.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Espetxearen informazioa.
Crusaders (errugbi taldea)

thumb|270px
**Crusaders** (aurrez, *Canterbury Crusaders*) Zeelanda Berrikoko errugbi talde profesionala da, Christchurch hirian egoitza duena. Zeelanda Berriaren hegoaldeko uhartearen iparraldeko zatia ordezkatzen du. Super Rugby txapelketa nagusian garaipen gehien lortu dituen taldea da.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (13): 1998, 1999, 2000, 2002, 2005, 2006, 2008, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2025
** Txapeldunorde (4): 2003, 2004, 2011, 2014
* Zeelanda Berriko konferentzia (5): 2011, 2014, 2017, 2018, 2029

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Blues (errugbi taldea)

**Blues** Zeelanda Berrikoko errugbi talde profesionala da, Auckland hirian egoitza duena. Super Rugby txapelketa nagusian hiru garaipen lortu ditu.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (4): 1996, 1997, 2003, 2024
** Txapeldunorde (2): 1998, 2022
* Super Rugby Trans-Tasman: 
** Txapeldun: 2021

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bulls (errugbi taldea)

**Bulls** Hegoafrikako errugbi talde profesionala da, Pretoria hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatu izan zuen eta Hegoafrikako taldeen artean garaipena lortu duen bakarra da. 

2021an United Rugby Championship Ligan hasi zen jokatzen irlandarrekin, galesekin, eskoziarrekin eta italiarrekin batera. Birritan jokatu du finala baina ez du titulurik eskuratu.

## Palmaresa 
* Super Rugby (3): 2007, 2009, 2010
* Gauteng Rugby Cup (1): 2013
* United Rugby Championship (0): finalista 2022an eta 2024an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Brumbies

**Brumbies** Australiako errugbi talde profesionala da, Canberra hiriburuan egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (2): 2001, 2004
** Txapeldun orde (4): 1997, 2000, 2002, 2013
* Australiako Konferentzia (3): 2013, 2016, 2017

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Chiefs (errugbi taldea)

**Chiefs** Zeelanda Berriko errugbi talde profesionala da, Hamilton hirian egoitza duena. Super Rugby txapelketa nagusian jokatzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (2): 2012, 2013
** Txapeldunorde (4): 2009, 2023, 2024, 2025
* Zeelanda Berriko Konferentzia (2): 2012, 2013
* BNZ kopa (2): 2013, 2014

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nomada digital

**Nomada digitala** bulego finko batetik kanpo teknologia berriak erabiltzen dituen profesionala da. Pertsona hauek oso leku desberdinetatik betetzen duten haien lan profesionala: etxetik, kafetegietatik, liburutegietatik...; espazio fisiko horiek aldatzen doan heinean nomada kontzeptua beteko da. Azken urtetan fenomeno hau handitzen doa.

## Lan-perfil batzuk 
Asko dira modu honetan egin daitezkeen lanak. Orokorrean:
* Ikasleak
* Etxetik lan egiten duten langileak
* Enpresariak
* Komertzialak
Baina gero eta gehiago dira aukerak.

## Lan-tresnak 
Nomada berri hauek batez ere Interneten bidez lan egiten dute. Halaber, aplikazioak edo software zehatzak erabiltzen dituzte. Lan-tresna nagusiak ordenador eramangarriak, telefono adimentsuak eta tabletak dira. Sarritan ere argazkilaritza eta bideo-ekipoak.

Normalean *coworking* espazio, kafe, liburutegi publiko eta *home office*etatik egiten dute lan. Internetera konexio ona duten lekuetatik.

## Ikus, baita ere 
* Freelance
* Autoenplegu
* Telelan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Paradigma aldaketa.
* :Kontzeptu honetan oinarritutako 30 lan.
Yuan (argipena)

**Yuan** izenak hainbat adiera ditu:
## Dirua 
* Yuana, antzinako eta egungo Txinako eta Taiwango oinarrizko diru unitatea:
** Renminbia, Txinan gaur egun erabiltzen den dirua; haren oinarrizko unitatea da yuana.
** Taiwango dolar berria, Taiwanen gaur egun erabiltzen den dirua; haren oinarrizko unitateari *yuán* deritzo mandarinez.
** Mantxukuoko yuana, Japoniaren estatu txotxongiloa zen Mantxukuon erabiltzen zen diru unitatea.

## Gobernu organoa 
* «Auzitegia», erakunde mota baten izena, Txinako Errepublikako gobernuan.

## Dinastiak 
* Yuan dinastia (元朝), Mongol dinastia ere deitua, Txinakoa.
** Iparraldeko Yuan dinastia, Yuan dinastiaren ondorengoa, Mongolian.

## Pertsonak eta hizkuntzak 
* Yuan (abizena), Txinako hainbat abizenen transliterazioa (adibidez, 袁, 元, 苑, 原, 源, 爰):
** Yuan Haowen (元好問), txinatar poeta.
** Yuan Tseh Lee (李遠哲), Estatu Batuetako kimikaria, jaiotzez txinatarra.
* Thai yuan, Thailandia iparraldeko jendea.
** Yuan hizkuntza, *iparraldeko thai hizkuntza* izenaz ezagunagoa; thai yuan jendearen hizkuntza da.

## Tokiak 
* Yu'an barrutia, Anhuin, Txinan.
* Yuan ibaia (沅江 or 沅水), Hunango lau ibai handienetako bat, Ibai Urdinaren adarra.

## Budismoa 
* Yuanfen (缘分), Chinese or Buddhist concept that means the predetermined principle that dictates a person's relationships and encounters

## Urpekoak 
* Type 041 urpekoa, PLAN Yuan klaseko urpekoak

## Txinako medikuntza tradizionala 
* Yuan Qi (TCM) Txinako medikuntza tradizionala.

## Ikus, gainera 
* Yena, Japoniako dirua.
* Koreako wona, Koreako dirua.
Fernando Jauregi

**Fernando Jauregi Sora** (Iruñea, Nafarroa, 1964a) nafar astrofisikaria da.

## Bizitza 
1987tik Zientzia Fisikoetako lizentziaduna da Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Nafarroako Astronomia Elkarteko kidea da 1988an sortu zenetik. 1992tik Iruñeko planetarioan egiten du lan.

## Erreferentziak
Marielle Franco

**Marielle Francisco da Silva** (Rio de Janeiro, 1979ko uztailaren 27a - 2018ko martxoaren 14a), ezagunagoa **Marielle Franco** izenez, brasildar soziologoa, feminista, politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Franco Sozialismoa eta Askatasuna Alderdiko (PSOL) zinegotzia zen Rio de Janeiron.

## Bizitza 
Rio de Janeiroko Maré favela txiroan jaio zen. Gizarte Zientzietan graduatu zen Rio de Janeiroko Pontifize Unibertsitate Katolikoan.

Brasilgo Gobernuak Rio de Janeiron izandako esku hartze militarra gogor salatzen eta ikertzen aritu zen, Rio de Janeiroko toki askotan 2016ko Olinpiar Jokoez geroztik sorturiko protesten ondorioz herritarren gainera gogor erori baitzen poliziak eta antzeko taldeen biolentzia.  

Feminista, beltza, lesbiana eta antikapitalista, giza eskubideen alde, LGBT hiritarren eta emakume beltzen eskubide zibilen alde borrokatu zuen. 2018ko martxoaren 14an hil zuten tiroz Rio de Janeiron, Marielle Franco zihoan autoa tirokatu ondoren. Erasoan auto gidaria ere hil zuten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bere Twitter kontua.
Bridget Bevan

**Bridget Bevan** (**Vaughan** ezkondu aurretik ) (1698ko urriaren 30ean bataiatua - 1779ko abenduaren 11n), **Madame Bevan** bezala ere ezaguna, galestar hezitzailea eta ongile publikoa izan zen. Griffith Jones apaiz anglikano ebanjelikoaren hezkuntza lanaren eta hark fundatu zuen eskola ibiltari sistemaren defendatzaile nagusia izan zen.
Bruriah

**Bruria** edo **Beruria** () Talmudean jakintsutzat katalogatutako emakume gutxietako bat da. Meir errabinoaren emaztea eta Hanina ben Teradion errabinoaren alaba izan zen.

## Kanpo estekak
New South Wales Waratahs

**New South Wales Waratahs** Australiako errugbi talde profesionala da, Sydney hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (1): 2014
** Txapeldun orde (2): 2005, 2008
* Australiako Konferentzia (3): 2014, 2015, 2018

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Queensland Reds

**Queensland Reds** Australiako errugbi talde profesionala da, Brisbane hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby (1): 2011
* Super 6 (1): 1992
* Super 10 (2): 1994, 1995

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hurricanes (errugbi taldea)

**Hurricanes** (aurrez *Wellington Hurricanes*) Zeelanda Berrikoko errugbi talde profesionala da, Wellington hiriburuan egoitza duena. Super Rugby txapelketan jokatzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** Txapeldun (1): 2016
** Txapeldunorde (2): 2006, 2015
* Zeelanda Berriko konferentzia (2): 2015, 2016

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Zinane

**Zinane** (, k.a. 323an hil zen), Alexandro Handiaren arrebaordea eta Filipo II.a Mazedoniakoaren eta Audataren, Iliriako printzesaren alaba izan zen.

Audatak bere alaba iliriarren tradizioan hezi zuen eta zaldian ibiltzen, ehizatzen eta borrokatzen irakatsi zion. Amintas lehengusuarekin ezkondu zuen bere aitak. Alargun gelditu zen k.a. 336an bere senarra hil zenean. Hurrengo urtean, Alexandrok bere eskua eman zion Langarori, Agriarren erregeari, bere zerbitzuen sari gisa, baina senargaia gaixotu eta hil egin zen.

Zinanek ezkondu gabe jarraitu zuen eta bere alabaren, Adea edo Euridize, hezkuntzari eskaintzen zion bere denbora. Arte martzialetan entrenatu zuen, Zinaneren amak harekin egin bezala. Bere anaiorde Filipo III.a Mazedoniakoa errege aukeratua izan zenean k.a. 323. urtean, Zinanek Euridize berarekin ezkontzea erabaki zuen eta Asia osoa zeharkatu zuen horretarako.

Bere eragina nahiko handia zen, eta bere proiektuek Perdikas eta Antipater asaldatu zituzten. Horregatik, Perdikasek bere anai Alzetas Zinane hiltzera bidali zuen. Alzetasek onartu zuen nahiz eta bere tropek bere kontrakotasuna agertu zuten eta Zinane ohorez hil zen. Euridizeren ezkontza ospatzera iritsi zen, baina bera eta bere senar Filipo handik gutxira hil zituen Olimpiak. K.a. 317. urtean Kasandrok, Olimpia garaitu ostean, Euridice, Arrideo eta Zinane Egaseko errege hilerrian lurperatu zituen.

Polienok idazten du: "Zinane, Filiporen alaba, arte militarretan zuen ezagutzagatik zen ospetsua: armadak gidatzen zituen, eta guda zelaian bera zen lehena borrokara joaten, bere soldaduak gidatuz. Ilirioekin izandako borroka batean, Zeria erregina bere esku hutsekin hil zuen eta Iliriako armada garaitu zuen hilketa handi batekin."

## Erreferentziak
Winchester (filma)

***Winchester*** edo ***Winchester: The House that Ghosts Built*** 2018ko Michael eta Peter Spierig australiar zinema zuzendarien beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Kaliforniako herri batean, Winchester errifleen sortzailearen alabak victoriar estiloko etxe handi bat eraiki du. 160 logela baino gehiago ditu etxe horrek, eta jabea sinistuta dago espirituak haren atzetik dabiltzala. Irekitzen diren ateen atzean ezusteko beldurgarriak daude.

## Aktoreak 
* Helen Mirren: Sarah Winchester
* Jason Clarke: Eric Price
* Sarah Snook: Marian Marriott
* Finn Scicluna-O'Prey: Henry Marriott
* Angus Sampson: John Hansen
* Laura Brent: Ruby Price
* Tyler Coppin: Arthur Gates
* Eamon Farren: Benjamin Block

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penthelia

**Penthelia** antzinako egiptoar emakume apaiza eta musikaria izan zen, Antzinako Egipto Menfisko tenpluan Ptah jainko sortzailea zerbitzatzen zuena.

## Erreferentziak
Parisko Kontserbatorioa

**Parisko Goi Mailako Musika eta Dantza-Kontserbatorio Nazionala** ( edo ,  ahoskatua) 1795ean Parisen sorturiko kontserbatorioa da, egun PSL Research Universityren barnean dagoena. Frantziako Kultura Ministerioak kudeatzen du eta munduko kontserbatoriorik nagusienetariko bat da.

## Ikasle ospetsuak 
## Kanpo estekak
Metrodora

**Metrodora** Antzinako Greziako medikua izan zen, Egipton II. eta IV. mendeen artean bizi izan zena. Emakumezko batek idatzitako textu mediku zaharrenaren egilea da, *Emakumezkoen gaixotasun eta zainketen ingurukoa* (Περὶ τῶν Γυναικείων παθῶν τῆς μἠτρας) izena duena.

Metrodoraren biografiari dagokionez izena baino ez da ezagutzen.

## Lana 
Metrodoraren lanak medikuntzaren inguruko eremu ugari hartzen ditu barnean eta 63 atal ditu. Hipokratesen eragin handia nabari da. Sintomatologia eta etiologiaren inguruko gaietan ekarpen handiak egin zituen.

Latinezko aurreneko itzulpenak III eta V mendeen artean agertu ziren, sarritan Kleopatraren izena erabiliz. Ezagutzen den eskuizkribu zaharrena Florentzian aurkitzen da. Aintzinako Grezia eta Erromako medikuez gain Erdi Aroko Europar anitzek ere erreferentziatu izan zuten.

Metrodorak praktika klinikoan oinarritu zituen bere idatziak, modu digitalean (eskuaren bidez) zein speculuma erabiliz izandako esperientzietan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* The Dinner Party
* Ginekologia
Sara de Sancto Aegidio

**Sara de Sancto Aegidio** (*Sara St. Gillesekoa* edo *Sara de Saint Gilles* bezala ere ezaguna) XIV. mendeko medikua izan zen.

Sara de Sancto Aegidio Marseillan bizi zen, Frantzian. Davinen alaba eta Avraham izeneko medikuaren alarguna zen. Bere praktika eta ezagutza medikoa Salon-de-Provence-ko Salvetus de Burgonoro bere ikaslearekin 1326ko abuztuaren 28an sinatu zuen kontratatuagatik ezagutzen da. Kontratuak dio Sara de Sancto Aegidiok zazpi hilabetez medikuntza irakatsi behar ziola, baita ostatua eta arropa ere eman beharko ziola. Sara de Sancto Aegidioren ikasleak, berriz, bere ikasketetan jasotako diru-sarrerak emango zizkion. Dokumentu hau irakasle-ikasleen kontratu mota honen adibiderik zaharrena eta ezagunena da.