Kalkuta

**Kalkuta** 2011n, 4,5 milioi biztanle zituen hiriak; hiria eta haren ingurua kontuan hartuta, berriz, biztanleen kopurua 14,1 milioi zen: Indiako hirugarren metropoli populatuena. Era berean, munduko eskualde metropolitar handienen artean zortzigarrena da. Kalkutako metropoliaren ekonomiaren azkeneko kalkuluen arabera, 60.000 eta 150.000 milioi dolar tartekoa (BPGa erosahalmenaren parekotasunari doitua) dela diote, Indiako hirugarren metropoli produktiboena bilakatuz, Mumbai eta Delhiren ondoren.

XVII. mendearen bukaeran, Kalkutaren aurrekari ziren hiru herriak Bengalako Nawabek gobernatzen zituen Mogolen menpean. Nawabek Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiari 1690ean merkataritza lizentzia bat eman ostean, konpainiak zonaldea garatu zuen merkataritza gune gero eta gotortuago bat bihurtuz. Siraj ud-Daulah Nawabak Kalkuta okupatu zuen 1756an, eta Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak hurrengo urtean berrartu zuen. 1793an, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak indar nahikoa zuen eta Nizamat (tokiko araua) indargabetu zuen, eskualdeko subiranotasun osoa hartuz.

Konpainiaren agintepean hasieran, eta Britainiar Rajarenean gero, Kalkuta Britainia Handiak Indian zituen lurraldeen hiriburua izan zen 1911. urtera arte. Hautemandako desabantaila geografikoak eta Bengalako nazionalismoaren hazkundea izan ziren hiriburua New Delhira aldatzeko arrazoiak. Kalkuta Indiako independentzia mugimenduaren zentroa zen; eta gaur egungo politikaren gune garrantzitsua izaten jarraitzen du. 1947an Indiak independentzia lortu ostean, Kalkutak, behinola Indiako hezkuntza modernoaren, zientzien, kulturaren eta politikaren erdigunea izan zenak, geldialdi ekonomikoko hamarkada asko jasan zituen.

XIX. eta XX. mendeko Bengalako Pizkundearen zentroa eta erlijio eta etnia aniztasun askoko kultura nukleoa izanik, Kalkutak tokiko tradizioak ditu draman, artean, zinean, antzerkian eta literaturan. Kalkutako jende askok, tartean direla hainbat Nobel saridun, ekarpenak egin dituzte arte, zientzia eta beste arlo batzuetan. Kalkutako kulturak auzo itxiak (*paras*) eta estilo libreko truke intelektualak (*adda*) barnebiltzen ditu modu baketsuan.Argitu behar Mendebaldeko Bengalak hirian du bertako zinemaren erdigunea, eta garrantzi nazionaleko kultura erakunde garrantzitsuak ditu baita ere: Arte Ederretako Akademia, Victoria Memoriala, Asiar Elkartea, Indiar Museoa eta Indiako Liburutegi Nazionala. Kalkutan cricket kiroleko hainbat frankizia daude eta, kirol horretako ospakizun nagusi batzuk hor egiten badira ere, futbol eta beste kirolei garrantzia ematen dielako desberdintzen da beste hiri indiarretatik.

## Etimologia 
Kalkuta hitza *Kôlikata* () bengalerako hitzetik dator eta britainiarren etorrera aurretik zonaldean zeuden hiru herrietako baten izena da. Beste bi herriak Sutanuti eta Govindapur ziren.

Izen honen etimologiari buruzko azalpen ugari daude.

* Kolikata terminoa *Kalikkhetrô* () hitzaren aldakuntza dela uste da, "Kali [jainkosaren] eremua" esanahia duena. Era berean, *Kalikshetra* (Sanskritoz: कालीक्षेत्र, literaki "Kali Jainkosaren eremua") terminoaren aldakuntza izan daiteke.
* Beste teoria baten arabera izena Kalighat herritik dator.
* Bestalde, baliteke izena *kilkila* () bengalerako hitzetik etortzea, "eremu laua" esanahia duena.
* Izenak bere jatorria *khal* () eta *kaṭa* (), hitzetan izan dezake baita ere, “kanal” eta "zulatu" esan nahi dutenak hurrenez hurren.
* Beste teoria baten arabera, zonaldea kare (*koli chun* ()) eta koko zuntzaren (*kata* () produkzioan espezializatu zen, eta ondorioz Kolikata deitu zitzaion (). Kontuan izan behar da "*Calcutt*" Ingalaterrako hainbat lekutan aurkitzen den toponimia dela, nahiz eta etimologikoki zerikusirik ez izan.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|[Fort Willian (India)|Fort William, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren egoitza]]
Chandraketugarh gune arkeologikoaren aurkikuntza eta ikerketari esker, Kalkutatik ipar ekialderantz 35 kilometrotara dagoena, hiria dagoen zonaldea 2000 urtez baino gehiagoz populatua izan dela frogatu da.

Kalkutaren historia idatzia 1690. urtean hasi zen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia bertara iritsi zenean, Bengalan bere negozio komertziala sendotzeko lanetan. Job Charnock, konpainiarentzat lan egin zuen administrari bat, hiriaren sortzailetzat hartua izan da. Eskaera publiko bati erantzunez, Kalkutako Auzitegiak 2003an erabaki zuen hiriak ez zuela sortzailerik. Gaur egungo hiriak okupatzen duen eremuan hiru herrixka zeuden: Kalikata, Gobindapur eta Sutanuti. Kalikata arrantzan oinarritutako herrixka zen; Sutanuti ibaiertzeko ehungintzan oinarritutako herrixka zen. Mogol enperadorearena zen estatu baten parte ziren. Herrien Jagirdari (errege batek bere nobleei emandako lurrak) zerga eskubideak Sabarna Roy Choudhury zamindar familiarenak ziren. Eskubide horiek Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak eskuratu zituen 1698an.

[thumb|[Chowringhee etorbidea eta Tipu Sultan meskita erdialdeko Kalkutan, 1945ean]]
Urte haietan, hirian beste komunitate kristau bat ere bazegoen, armeniarrena.

1712. urtean britainiarrek Fort Williamen eraikuntza burutu zuten, Hooghly ibaiaren ekialdeko bankuan, haien merkataritza-fabrika babesteko. Frantziarrekin maiz zituzten liskarrei aurre egiteko, britainiarrak 1756an haien gotorlekuak hobetzen hasi ziren. Bengalako Nawabak, Siraj ud-Daulahk, konpainiaren militarizazioa eta zerga ebasioa salatu zituen. Bere salaketa ez zen kontuan hartu, eta eraso egin zuen. Fort William harrapatu eta Ekialdeko Indietako Britainiar konpainiako hainbat funtzionarioen hilketak eman ziren Kalkutako Zulo Beltzean. Lehendakaritza hiria izendatu ostean, Kalkuta Britainiar konpainiaren egoitza bihurtu zen 1773. urtean. 1793an, Nawaben boterea abolitu egin zen eta Ekialdeko Indietako Britainiar konpainiak hiria eta probintziaren kontrol osoa eskuratu zuen. XIX. mendearen hasieran, hiriaren inguruko padurak xukatu egin ziren eta gobernuaren eremua Hooghly ibaiaren ertzean kokatu zen. Richard Wellesley, Fort Williamseko Gobernadore Nagusia 1797 eta 1805 tartean, izan zen nagusiki hiriaren eta bere arkitektura publikoaren garapenaren arduraduna. XVIII. mendearen bukaeratik XIX. mendera arte, hiria Ekialdetako Indietako Konpainiaren opio merkataritzaren erdigunea izan zen.

1850. urterako, Kalkutak bi eremu zituen: White Town, nagusiki britainiarra eta Chowringhee eta Dalhousie plazan zentratua; eta Black Town, batez ere indiarra eta Iparraldeko Kalkutan zentratua. Hiriak hazkunde industrial azkar bat jasan zuen 1850eko hamarkadaren hasieran, batez ere ehungintzan eta jute industrian. Honek Britainia Handiko konpainiak azpiegitura proiektuetan inbertsio handiak egitera animatu zituen, telegrafo konexioak eta Howrah tren geltokia barne. Britainiar eta indiar kulturaren elkartzeak hiriko indiar *babu* klase berri baten sorrera ekarri zuen, zeinaren partaideak askotan burokratak, profesionalak, egunkari irakurleak eta anglofiloak ziren. Goi-kastako hindu komunitateen parte izan ohi ziren. XIX. mendean Bengalako Pizkundeak hiriko biztanleen artean sofistikazio soziokultural handiagoa ekarri zuen. 1883. urtean, Kalkutan Indiako Elkarte Nazionalaren lehen konferentzia ospatu zen, Indian onartu zen lehen erakunde nazionalista.

thumb|Bengalerazko kartelak Harrison Kalean. Kalkuta Britainia Handiko Indiako merkataritza gunerik handiena izan zen.|eskuinera
thumb|ezkerrera|Kalkutako mapa, 1914. urte inguruan
1905. urtean Bengala erlijioaren arabera banatzeak masa-protestak eragin zituzten, Kalkuta britainiarrentzat leku ez hain atsegin bihurtuz. Hiriburua New Delhira eraman zuten 1911an. Gerrarekin bat, milioika gosez hil ziren 1943an, Bengalako gosetearen ondorioz. Faktore militar, administratibo eta naturalen konbinaketagatik gertatu zen. Estatu musulman bat sortzeko eskaerek 1946an 4.000 lagun baino gehiago hildako eragin zituen indarkeri komunitarioaren gertaera bat ekarri zuten. Indiaren banaketak liskar gehiago eta aldaketa demografikoak eragin zituen. Musulman asko Ekialdeko Pakistanera (gaur egungo Bangladesh) joan ziren eta ehun milaka hindu hirira joan ziren bitartean.

1960ko eta 1970eko hamarkadetan, indar mozketek, grebek eta biolentzia erabiltzen zuten mugimendu marxista-maoistek (Naxalita deituak) hiriko azpiegitura gehienak kaltetu zituzten eta geldialdi ekonomikoa eragin zuten. 80ko hamarkadaren erdialdean, Mumbaik (garaian Bombay deitua) Kalkuta ordezkatu zuen Indiako hiririk populatuena bezala. 1985ean, Rajiv Gandhi lehen ministroak Kalkuta "hiltzen ari den hiri" izendatu zuen bere arazo sozio-politikoen ondorioz. 1977-2011 aldian, Ekialdeko Bengala Kalkutatik gobernatzen zuen Ezkerreko Fronteak, zeinaren barnean Indiako Alderdi Komunistak nagusi zen. Munduan demokratikoki hautatutako gobernu komunista luzeena izan zen. Garai honetan, Kalkuta komunismo indiarrarentzat oinarrizko giltzarria izan zen. Ekialdeko Bengalako Legebiltzarrerako 2011ko hauteskundeetan Fronte Ezkerra Trinamool Kongresuak garaitu zuen. Hiriaren berreskurapen ekonomikoa 1990eko hamarkadaren ondoren azkartzen hasi zen, India merkatuaren aldeko erreformak bultzatzen hasi zenean. 2000. urteaz geroztik, informazioaren teknologiaren (IT) zerbitzu sektoreak Kalkutaren ekonomiaren hazkundea biziberritu du. Fabrikazioa oinarritzat duten hiriko enpresak hazkunde nabaria izaten ari dira baita ere.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|upright=1.35|Kalkuta Howrah auzotik
[thumb|eskuinera|upright=1.35|[Hoogly zubiaren aireko ikuspegia]]
Kalkuta Hooghly ibaiaren ekialdeko ertzean ipar eta hegoalderantz hedatzen da nagusiki. Indiako ekialdean dagoen Gangesen Deltaren behealdean dago eta itsas mailatik 1.5-9 metroko altueran. Hiriaren zati handi bat jatorriz hezegune bat izan zen, hamarkadetan zehar berreskuratzen joan dena biztanleriaren hazkundeari erantzuteko. Garatu gabeko gainerako eremuak, Ekialdeko Kalkutako Hezeguneak izenaz ezagunak, 1975eko Ramsarko hitzarmenean "nazioarteko garrantzia duten hezegune" izendatu zituzten. Indus-Gangesetako lautada gehienean bezala, lurzorua eta ura nagusiki alubialak dira jatorriz. Kalkuta "Bengalako arroa"ren gainean dago. Bengalako arroa egiturazko hiru unitatek osatzen dute: apala edo plataforma mendebaldean; erdiko bisagra edo apal/malda jaitsiera; eta ekialdeko eta hego-ekialdeko zati basal sakona. Kalkuta bisagra gunearen mendebaldearen gainean kokatzen da, 45.000 metroko sakoneran 25 kilometroko zabalera duena. Indiako Estandar bulegoaren arabera, Itik Vra doan eskalan (zenbat eta altuagoa, orduan eta lurrikarak jasotzeko arrisku handiagoa), hiria III. eremu sismikoan dago.
### Hiri-egitura 
[thumb|[Howrah zubia Gangesen mendebaldeko ertzetik ikusia|ezkerrera]]
Kalkutako metropoli eremuak 1.886,67 km2-ko azalera dauka eta 3 udal korporazio (Kalkuta Udal Korporazioa barne), 39 udalerri eta 24 panchayat samitis barnehartzen ditu. Hiri aglomerazioak 72 hiri eta 527 herri eta herrixka zituen 2006. urtean. Kalkuta metropoliaren inguruko lurralde eremuek honako eskualde hauen zatiak hartzen dituzte: Iparraldeko 24 Parganas, Hegoaldeko 24 Parganas, Howrah, Hooghly eta Nadia. Kalkutak 185 km2-ko azalera du. Ipar-hego distantzia handiagoa da, eta ardatz hau erabiltzen da hirian Iparralde, Erdialde eta Hegoalde zonaldeetan banatzeko. Ekialdeko Kalkuta ere zonalde bat da.

* Ipar Kalkuta hiriaren zatirik zaharrena da. Bere ezaugarriak XIX. mendeko arkitektura, hondatutako eraikinak, populazioz gainezka dauden auzoak, jendez gainezka dauden bazarrak eta kale estuak dira.
* Erdialdeko Kalkuta negozio auzoa nagusia da. Hainbat gobernu eraikin ere bertan daude: Mendebaldeko Bengalako Idazkaritza, Posta Bulego Nagusia, Indiako Banku Erreserba eta Auzitegi Nagusia besteak beste. Bertan dago baita ere Maidan, "Kalkutaren birikak” deitu izan den berdegune zabala. Kirol ekintzak eta bilkura publikoak egin ohi dira bertan.
* Ekialdeko Kalkuta eremu berri eta auzoek osatzen dute. Zonalde honetan ere Bidhannagar eta Rajarhat hiriak daude.
* Hego Kalkuta Indiak 1947an independentzia lortu ondoren hasi zen garatzen. Bertan dago Fort William; gaur egun Indiako Armadaren egoitza da.

Fitxategi:Kolka.jpg|Kalkuta Chowringhee auzotik
Fitxategi:Kolkata skyline at night.jpg|Kalkuta gauez
Fitxategi:Vidyasagar Setu - River Hooghly 2014-01-01 1889.JPG|Vidyasagar Setu zubia Hooghly ibaiaren gainean
Fitxategi:Kolkata Maidan, Kolkata, India.jpg|alt=Maidan berdegunea|Maidan berdegunea
Fitxategi:Main Entrance - Fort William - Kolkata 2013-12-02 1069.JPG|alt=Fort Williamerako sarrera gaur egun|Fort Williamerako sarrera gaur egun

### Klima 
Kalkutak Köppen klima sailkapenaren arabera Aw klima heze eta lehor tropikal bat dauka. Nazio Batuen Garapenerako Programaren txosten baten arabera, haize eta zikloi-zona izateagatik "kalte arrisku oso handia" dauka. Neguan eguraldia leuna eta erosoa da. Askotan, apirilean eta ekainean, euriteak edota hauts ekaitzak izaten dira hirian, trumoi ekaitzez jarraituak. Honek hiriko hezetasunari hoztasuna ematen dio.. Ekaitz hauek izaera konbektibokoak dira, eta bengalieraz *kal bôishakhi* (কালবৈশাখী) bezala ezagutzen dira.

#### Prezipitazioa 
Hego-ekialdeko montzoiaren Bengalako badiako adarrak ekartzen dituen euriteak Kalkuta gogor kolpatzen dute ekain eta irailaren artean. Kalkutak urtean jasotzen dituen 1,850 mmetako prezipitazio gehienak garai honetan izaten dira. Hileko batez besteko prezipitazio handienak uztailean eta abuztuan gertatzen dira. Hilabete hauetan etengabeko euriak izaten dira. Hiriak urtean 2.528 orduz jasotzen du eguzki argia, martxoan delarik hilabeterik eguzkitsuena. Kalkutan hainbat zikloi izan dira du, horien tartean 1737. eta 1864. urteetan gertatu zirenak, milaka hildako utzi zituztenak.

#### Kutsadura 
Kutsadurak kezka handia sortzen du Kalkutan. 2008an, sufre dioxidoaren eta nitrogeno dioxidoaren urteko kontzentrazioa Indiako airearen kalitatearen nazio mailako estandarretan zeuden, baina aireko partikulak altuak izan ziren eta bost urtez jarraian kontzentrazioak gora egin zuen. Honek behe-lainoa eta smoga eragin zuen. Hiriko airearen kutsadura larriak kutsadurarekin erlazionatutako arnas gaixotasunen gorakada eragin du, hala nola, biriketako minbizia.

## Ekonomia 
thumb|V. sektorea, IKT konpainien gunea
[thumb|ezkerrera|South City [merkataritza-gunea, Ekialdeko Indiako handienetako bat]]
Kalkuta, Ekialdeko eta Ipar-ekialdeko Indiako merkataritza eta finantza zentro nagusia da, Merkataritza eta militar erabilerako portu garrantzitsua da, eta Ekialdeko Indiako hiri bakarra da, Bhubaneswar hiriaz gain, nazioarteko aireportua duena. Behinola Indiako hiri nagusia, Kalkutak Indiak independentzia lortu osteko hamarkadetan beherakada ekonomiko egonkorra jasan zuen. 1960ko hamarkadatik 1990eko hamarkadaren bukaerara, hainbat fabrika itxi eta hainbat negozio lekualdatu ziren. Hiriko aberastasuna Indian 90eko hamarkadan ekonomia liberalizatu ondoren hobetu zen, Mendebaldeko Bengalako gobernuak ekonomia-politiken aldaketak onartzearekin batera. 2001. urtean, lehen sektorean (nekazaritza, basogintza, meatzaritza, eta abar) hiriko langileen %0,81 inguruak lan egin zuten; %15,49 bigarren sektorean (industria) eta %83,69 hirugarren sektorean (zerbitzu-industriak). Estimazio baten arabera, biztanleriaren ia laurden batek 27 errupia (50 zentimo) baino gutxiagorekin bizi ziren egunean.

Indiako beste hainbat hirietan bezala, informazioaren teknologiak hazkunde handiko sektorea bihurtu zen 1990eko hamarkadaren amaieratik aurrera, Kalkutan IKT sektorea urtero %a70 hazi zen, Indiako tasa nazionala bikoiztuz. 2010ean, Kalkuta, zeinaren barne produktu gordinaren (BPG) estimazioa 150 milioi dolarrekoa zen, Hego Asiako hirien artean hirugarrena zen, Mumbai eta Delhiren ondoren. Kalkutako BPGa 2014an 1,84 bilioi errupiakoa izan zen, hainbat unibertsitatek lankidetzan egindako ebaluazio baten arabera.

Kalkutak sektore publiko eta pribatuko industria askoren egoitza da. Sektore garrantzitsuenak honako hauek dira: altzairua, ingeniaritza, meatzaritza, mineralak, zementua, farmazia, nekazaritza, elektronika, ehunak eta jutea. Indiako gobernuak azken urteetan onartutako Ekialdera begiratu politika; Sikkimen Nathu La mendi pasabidea nazioarteko merkataritzara irekitzea, India eta Txinaren arteko mugan kokatua dagoena, eta Hego-ekialdeko Asiako herrialdeek Indiako merkatuetan zabaltzeko interesak Kalkutan onura eragin dezaketen faktoreak dira.

## Demografia 
Kalkutako biztanleei kalkutar edo kolkatar deitzen zaie. Honek % 1,88ko beherakada suposatzen du 2001-11ko hamarkadan zehar. 899 emakumezko daude 1000 gizonezko bakoitzetik, batez besteko nazionala baino gutxiago. Inguruko landa eremuetako langileen, Mendebaldeko Bengalako gainontzeko zonaldeetakoen, eraginagatik da ratioa horren baxua, gizon horiek normalean haien familia gabe joaten baitira. Kalkutako alfabetatze tasa % 87,14koa da, baino 13 puntu altuagoa. Hirigune osoak 14.112.536 biztanle zituen 2011. urtean.

|}

Bengali hinduek Kalkutako biztanleriaren gehiengoa osatzen dute; Marwariek, Bihariek eta musulmanek gutxiengo handiak osatzen dituzte. Kalkutako beste komunitate txikien artean, txinatarrak, tamilak, nepaldarrak, odiarrak, teluguarrak, assamdarrak, gujaratak, anglo-indiarrak, armeniarrak, greziarrak, tibetarrak, maratharrak, konkaniak, malabarrak, punjabiak eta parsiak daude. Armeniar, greziarr, judu eta atzerritar jatorriko beste talde batzuk XX. mendean gutxituz joan dira. Kalkutako juduak 5.000 izan ziren Bigarren Mundu Gerran, baina Indiako independentziaren eta Israelen ezarpenaren ondoren gutxituz joan ziren; 2013. urtean, 25 judu bizi ziren hirian. Indiako Chinatown bakarra Kalkutako ekialdean dago. Txinako komunitateak tokiko ontzigintza industrian eta jatetxe txinatarretan lan egiten zuen.

Bengalera, estatuko hizkuntza ofiziala, Kalkutako hizkuntza nagusia da. 2011ko erroldaren arabera, biztanleen %76,51 hindua da, %20,60 musulmana, %0,88 kristaua eta %0,47 jainista. Hauez gain sikhak, budistak eta beste erlijio batzuk dituzten pertsonak badaude, biztanleen %0,45a osatuz. %1,09k ez zuen erlijioa adierazi. Kalkutako polizia distrituak 15.510 Indiako Zigor Kodeko kasu erregistratu zituen 2010ean, herrialdeko 8. altuena. 2010ean, krimen tasa 100.000tik 117,3koa zen, 187,6ko tasa nazionalaren azpitik. Indiako hiri handienen artean txikiena izan zen.

2003. urtean, biztanleen herena, edo 1.5 milioi pertsona inguru, txabola auzoetan bizi ziren, horietako 3.500 erregistratu gabeak eta okupatuak eta 2.011 erregistratuak. Baimendutako txabola auzoak (oinarrizko zerbitzuekin: ura, komunak edota Kalkutako Udal Korporazioaren zabor bilketa) bi taldetan banatzen dira: bustoak, non bertako biztanleek nolabaiteko epe luzerako akordioa duten lurjabeekin; eta udbastu koloniak, gaur egungo Bangladesheko errefuxiatuentzako gobernuak alokatutako bizilekuak.

## Garraioa 
[thumb|ezkerrera|upright=0.9|Kalkutako [tranbia Asiako tranbia martxan dagoen elektriko zaharrena da]]
[thumb|upright=0.9|Kalkutako errepide bat. Bertan [autobusak, taxiak, rickshawak eta beste garraio motak ikus daitezke]]
[ezkerrera|thumb|upright=0.9|[Netaji Subhas Chandra Bose Nazioarteko Aireportuaren terminala]]
[thumb|upright=0.9|[Kalkutako Metroa Indiako metro zaharrena da]]

Garraio publikoa *Kalkuta Suburban Railway*n, Kalkutako metroan, tranbietan, rickshawetan eta autobusetan oinarritzen da. Aldiriko trenbide sarea hiriko auzo urrunetara iristen da.

### Metroa eta trena 
Garraio Publikoaren Nazioarteko Elkarteak 2013an egindako inkesta baten arabera, Kalkutako garraio publikoa inkestan parte hartu zuten Indiako hirien artean 6 hoberenen artean dago kokatuta. Kalkutako Metroa, 1984az geroztik martxan dagoena, Indiako lurpeko masa-garraio sistema zaharrena da. Hiriaren ipar-hegoaldeko luzeran zehar dago eraikia eta 25,1 kilometroko distantzia du. 2009an, bost metro linea eraikitzen ari ziren. Kalkutak distantzia luzeko lau tren geltoki ditu: Howrah (Indiako trenbide-konplexurik handiena), Sealdah, Chitpur eta Shalimar. Kalkuta Mendebaldeko Bengalako hiri gehienekin eta Indiako beste hiri garrantzitsu batzuekin konektatzen dute. Hiria Indian Railwaysek dituen 17 trenbide zonaldeetako hiruren egoitza da: Kalkuta Metro Railways, Ekialdeko Trenbidea eta Hego-ekialdeko Trenbidea. Kalkuta Bangladesheko hiriburu den Dhakarekin tren eta errepidez lotua dago.

### Autobusak eta errepideak 
Autobusa, gehien erabiltzen den garraio modua, gobernu-agentziek eta operadore pribatuek kudeatzen dute. Kalkuta tranbia sarea duen Indiako hiri bakarra da. Calcutta Tranways Company enpresak kudeatzen du. Nahiko geldoa den tranbia honen zerbitzuak hiriko zenbait tokitara mugatzen dira. Uholdeek, udako montzoian zehar erortzen diren euriteek eragindakoak, garraio-sareak eten ditzakete. Kontratatzen diren garraio publikoen barnean autorickshawak, sarritan ibilbide zehatzak egiten dituztenak, eta kolore horiko taxiak daude. Kalkutako taxi gehienak Hindustan Ambassador zaharkituak dira, nahiz eta aire girotua duten taxi berriak ere badiren. Hiriko zati batzuetan, bizikletaz eta eskuz gidatutako rickshawak erabiltzen ditu jendeak bidai motzetarako.

Garraio publikoa ugaria eta anitza denez, Kalkutan ibilgailu pribatuak ez dira hain ohikoak Indiako beste hiri handiekin alderatuta. Hiriko erregistratutako ibilgailuen kopuruak igoera jarraitu bat izan du azken urteetan; 2002ko datuek %44ko gehikuntza erakusten zuten zazpi urteko epean. 2004an, populazioaren dentsitatearen arabera egokitu ondoren, hiriko "errepide-espazioa" %6koa besterik ez zen, Delhikoa %23koa eta Mumbaikoa %17koa izanik. Kalkutako Metroak trafiko pilaketak murriztu ditu, baita errepide eta gaineko pasabide berriek ere. Distantzia luzeko autobus zerbitzuen operadore agentziak honako hauek dira: Calcutta State Transport Corporation, South Bengal State Transport Corporation, North Bengal State Transport Corporation eta hainbat operadore pribatu. Hiriko autobus terminal nagusiak Esplanade eta Babughat dira. Urrezko Laukiaren Kalkuta-Delhi eta Kalkuta-Chennai lerroak eta 34. Autobide Nazionala hirian hasten dira.

### Aireportua 
Netaji Subhas Chandra Bose Nazioarteko Aireportua, Dum Dumen dago kokatuta. Hiriko erdigunetik 16 kilometrotara dago, ipar-ekialdean. Nazioarteko eta tokiko hegaldiak kudeatzen ditu. 2013an, aireportua handitu egin zen aireko trafikoaren handitzea kudeatzeko.

### Portua 
Kalkutako portua, 1870ean sortua, Indiako zaharrena eta ibai portu handi bakarra da. Kalkuta Port Trust enpresak Kalkuta eta Haldiako kaiak kudeatzen ditu. Howra hiriarekin konektatzen duten ferry zerbitzuak; Port Blairrera, Andaman eta Nikobar Uharteetako hiriburura, doazen bidaiari zerbitzuak, Indiako eta munduko beste portuetara doazen merkantzia zerbitzuak daude portuan.

## Osasuna 
[thumb|ezkerrera|[Calcutta Medical College, 1835. urtean sortua, Asiako lehen erakundea izan zen medikuntza modernoa irakasten]]
[thumb|[IPGMER eta SSKM Ospitalea, Mendebaldeko Bengalako ospitale handiena da, baita Kalkutako zaharrenetakoa ere.]]

2011. urtean, Kalkutako osasun-sistemak 48 ospitale publiko ditu, gehienak Mendebaldeko Bengalako Osasun eta Familiako Ongizate Sailaren eskuetan, eta 366 osasun etxe pribatu. Osasun etxe horiek 27.687 ospitale ohe eskaintzen dituzte, eta beraz 10.000 pertsona bakoitzeko, 61.7 ospitale-ohe daude. Hamar medikuntza eta odontologia fakultate daude Kalkutako metropoli eremuan, espezializazio ospitale gisa funtzionatzen dutenak. Calcutta Medical College, 1835. urtean sortua, Asiako lehen erakundea izan zen medikuntza modernoa irakasten. Hala ere, instalazio hauek ez dira nahikoak hiriko osasun-premiei erantzuteko. Kalkutako biztanleen %78k baino gehiagok sektore pribatua nahiago du publikoa baino, honako arrazoiengatik: zaintzaren kalitate eskasa, hurbileko instalazioen falta eta sektore publikoko itxaron zerrenda luzeegiengatik. Kalkuta HIESa duten pertsonen kopuru handia duen Indiako eskualdeetako bat da; arrisku handiko eskualdea izendatu dutelarik.

2014. urtean, airearen kutsadura geroz eta handiagoaren eraginez, hirian jaiotako pertsonen bizi itxaropena auzoetan jaiotakoena baino lau urte gutxiagokoa da.

## Hezkuntza 
[thumb|[Kalkutako Unibertsitatea]]
Kalkutako ikastetxeak gobernuek edo erakunde pribatuek zuzentzen dituzte, hauetako asko erlijiosoak izanik. Bengalera eta ingelesa irakaskuntzan gehien erabiltzen diren hizkuntzak dira, nahiz eta urdua eta hindia ere erabiltzen dira, batez ere Kalkutako erdigunean. Kalkutako ikastetxeek "10 + 2 + 3" plana jarraitzen dute. Bigarren hezkuntzako ikasketak egin ondoren, normalean maila altuagoko bigarren mailako instalazio bat duten ikastetxeetan matrikulatzen dira, eta Mendebaldeko Bengalako Bigarren Hezkuntzako Goi Mailako Kontseiluaren (*West Bengal Council of Higher Secondary Education* edo ICSE) partaide direnak. Arteetan, ekonomian edo zientzietan espezializatzea aukeratu ohi dute. Lanbide heziketako programak ere eskuragarri daude. Fakultateak Kalkutako edo Indiako beste nonbaiteko unibertsitate edo erakunde batekin lotuta daude. 1779. urtean sortu zen Aliah Unibertsitatea *Mohammedan College of Calcutta* izenarekin, eta hiriko goi mailako hezkuntzako erakunde zaharrena da. Kalkutako Unibertsitatea, 1857an sortua, Asiako hegoaldeko lehen unibertsitatea da.

Kalkutan jaio, lan egin edo ikasi zuten zientzialari nabarmenen artean Satyendra Nath Bose, Meghnad Saha eta Jagadish Chandra Bose fisikariak; Prafulla Chandra Roy kimikaria; eta Rabindranath Tagore, Chandrasekhara Raman Nobel saridunak daude.

## Kultura 
[thumb|[Victoria memoriala]]
Kalkuta bere ondare literario, artistiko eta iraultzaileagatik ezaguna da. Indiako hiriburu ohia zenez, Indiako literatura eta artea modernoaren jaioterria izan zen. Kalkutari "Energia frenetiko eta sortzailearen hiria" eta “Indiako hiriburu kulturala (edo literarioa)" deitu izan zaio. *Paren*, komunitateko zentzu indartsua duten auzoen, presentzia hiriaren ezaugarria da. Normalean, *para* bakoitzak bere komunitateko kluba du eta, kasu batzuetan, jolas-eremu bat. Bertako biztanleek *adda* edo elkarrizketa lasaiak egiten dituzte bertan, askotan gai libreko elkarrizketa intelektualaren forma hartzen dutenak. Graffiti politikoa ohikoa da hirian, forma anitz hartuz: kritika izugarrietatik txantxa burutsuetara, karikaturak eta propaganda barne.

### Arkitektura 
[ezkerrera|thumb|[Durga jainkoaren irudi bat]]
Kalkutak eraikin asko ditu arkitektura indo-islamiko eta indo-sarrazeno motiboekin apaindua. Garai kolonialetako eraikin nagusietako asko oso ongi mantentzen dira eta "ondare-egitura” gisa aitortuak izan dira; besteak desintegrazio fase desberdinetan daude. 1814. urtean ezarria, Indiako Museoa herrialdeko museo zaharrena da eta Indiako historia naturala eta artea erakusten duten bilduma handiak ditu. Marble Palace hiriko eraikuntza europarraren adibide klasikoa da. Victoria Memorialak, Kalkutako interes guneetako batek, hiriaren historia dokumentatzen duen museoa du. Indiako Liburutegi Nazionala herrialdeko liburutegi publiko garrantzitsuena da eta *Science City* Indiako azpikontinenteko zientzia zentro nagusia da.

### Arteak 
Hiriko antzoki komertzialen ospeak 1980ko hamarkadatik behera egin du. Kalkutako talde antzokiak 1940ko hamarkadan hasi zen kultur mugimendua da, garaian ospetsuak ziren antzoki komertzialetatik aldenduta. Ez dira profesionalak ezta komertzialak, eta gaian, edukian eta produkzioan esperimentu desberdinak egiten dituzten zentroak dira. Talde hauek antzokiak erabiltzen dituzte gizarte-mezu garrantzitsuak zabaltzeko. Chitpur zonaldeak jatra estiloko hainbat produkzio konpainia ditu. Jatra Bengalako landa eremuetan ospetsua den folk drama tradizionala da. Kalkutan dago kokatuta Bengalako zinema-industria, "Tollywood" izenekoa. Izen hau zinema estudio gehienak Tollygunj auzoan kokatzen direlako ematen zaio.
[thumb|[Indiako Museoa (Kalkuta)|Indiako Museoa, Indiako museo zaharrena]]
XIX. eta XX. mendeetan zehar, Bengalako literatura modernizatu egin zen, besteak beste Ishwar Chandra Vidyasagar, Bankim Chandra Chattopadhyay, Michael Madhusudan Dutt, Rabindranath Tagore, Kazi Nazrul Islam eta Sarat Chandra Chattopadhyay autoreen lanari esker. Ram Mohan Roy, Swami Vivekananda eta beste batzuek zuzendutako erreforma sozialekin batera, Bengalako Pizkundearen zati garrantzitsu bat izan zen. XX. mendearen erdialde eta azkeneko zatiak postmodernismoaren etorrera ikusi zuten, baita mugimendu literarioena ere: esate baterako, Kallol mugimendua, Gose generazioa eta aldizkari txikiak. Hiriko argitaletxe gehienak College kalearen inguruan daude, liburu berriak eta erabiliak saltzen dituzte.

Kalighat margolanak XIX. mendean Kalkutan sortu ziren mitologia eta eguneroko bizitzako hainbat gai islatzen zituen estilo lokal gisa. 1864. urtean sortutako Artearen eta Artisauen Eskola Abanindranath Tagore, Jamini Roy eta Nandalal Bose bezalako artista ospetsuen sorleku eta lantokia izan da. Arte fakultatea Bengalako arte eskolaren sorlekua izan zen baita ere, XX. mendearen hasieran nagusi ziren arte estilo akademiko nagusien aurka erreakzionatu zuen abangoardia eta mugimendu nazionalista gisa. Arte Ederren Akademiak eta beste arte galeriek erakusketa erregularrak egiten dituzte. Hirian ospetsuak dira Rabindra sangeet estiloa, Rabindranath Tagorek idatzitako abestiak, eta Indiako musika klasikoa. Kontzertu eta errezitaldi garrantzitsuak antolatzen dira, esaterako, Dover Lane Music Conference, urte osoan zehar ospatzen dena. Bengalako herri musika, besteak beste, baul folk baladak, kirtanak eta Gajan musika jaialdia barnebiltzen dituena; eta musika modernoa, bengalerazko adhunik abestiak barne, famatuak dira baita ere. 1990eko hamarkadaren hasieratik, genero berriak sortu dira, bengalerazko folk-rock talde alternatiboak barne. *Rasgulla*, *sandesh* eta *mishti dohi* izenez ezagutzen den jogurt gozoa bezalako postreekin jan daiteke. Itsaskiekin egindako plateren errepertorio zabala dauka Bengalak, eta haien artean ilish arrainarekin egindako prestaketa ezberdinak daude, Kalkutarren artean gogokoa den arrain bat. Kaleko janaria ere ospetsua da. Besteak beste, beguni (xerratan moztutako berenjena frijitua), kati roll (barazki, oilasko, bildots edo arrautza betegarria duten biribilkiak), panipuri (tamarindoarekin egindako krep oso frijitua) eta Chinatowneko indiar-txinatar sukaldaritza ezagunak dira.

### Ospakizunak 
Tradizionalki Bengalako emakumeek saria janzten duten arren, shalwar kameez eta mendebaldeko jantzi estiloak emakumezko gazteagoen artean geroz eta ohikoagoak dira. Mendebaldeko arropa estiloak gizonezkoen onarpen handiagoa du, dhoti eta kurta tradizionalak jaietan zehar ikusten diren arren. Durga Puja, irailean eta urrian ospatzen dena, Kalkutako jaialdirik garrantzitsuena eta handiena da. Bengalako Urteberria, Pahela Baishakh izenarekin ezagutzen dena, eta Poush Parbongo uzta-jaialdia hiriko beste jaialdi ospetsu batzuk dira. Era berean, Kali Puja, Diwali, Holi, Jagaddhatri Puja, Saraswati Puja, Ratha-Yatra, Krishna Janmashtami, Maha Shivaratri, Vishwakarma Puja, Lakshmi Puja, Ganesh Chaturthi, Makar Sankranti, Gajan, Kalpataru Day, Bhai Phonta, Maghotsab, Eid al-Fitr, Muharram, Eguberria, Budaren urtebetetzea eta Mahavir Jayanti ere ospatzen dira. Kultur ekitaldiak famatuenak honako hauek dira: Rabindra Jayanti, Independentzia Eguna (abuztuak 15a), Errepublika Eguna (urtarrilaren 26a), Kalkutako Liburu Azoka, Kalkutako Zinema Jaialdia, Nandikar Antzerki Jaialdi Nazionala, Statesman Vintage eta Classic Car Rally eta Gandhi Jayant.

File:Dance with Rabindra Sangeet - Kolkata 2011-11-05 6669.JPG|alt=Lau emakume, saria jantzita, dantza figura desberdinak eginez|Rabindra Sangeet musikaz lagunduriko dantza, Rabindranath Tagorek hasitako musika estiloa
File:Sandesh_-_Oberoi_Grand_-_Kolkata_2013-05-23_8046.JPG|alt=Sandesh motak|*Sandesh*, Bengalako gozo mota bat
File:Durga Puja DS.jpg|alt=|*Murti* bat, Durga jainkosaren errepresentazio bat, Durga Puja jaialdian
File:BagbazarDurga.jpg|Durgaren irudi bat, Kalkutako lehenengo puja publikoan. 2018. urtean 100 urte beteko ditu

## Kirola 
[alt=Indiako lehen ministroa ohorezko sake bat egiten.|thumb|Kalkutan [futbola oso famatua da. Irudian, Indiako lehen ministroa ohorezko sake bat egiten.]]
Kalkutako kirol nagusiak futbola eta kriketa dira. Indiako zonalde gehienetan ez bezala, biztanleek futbol zaletasun handia dute. Hiriak nazional mailako futbol talde nagusiak ditu, hala nola Mohun Bagan A.C., East Bengal F.C., United S.C. eta Mohammedan Sporting Club. Calcutta Football League (1898an hasitakoa) Asiako futbol ligarik zaharrena da. Mohun Bagan A.C., Asiako futbol talde zaharrenetariko bat, "Indiako Klub Nazionala" izendapena duen erakunde bakarra da. Mohun Bagan eta East Bengal taldeen arteko futbol partidek, Kalkutako derbia izenez ezagunak, ikusle asko biltzen dituzte. Kalkutan Indian Premier Leagueko Kolkata Knight Riders frankiziak jokatzen du. Cricket Association of Bengal, Mendebaldeko Bengalan kriketa arautzen duen erakundeak hirian dauka egoitza. Kalkutak Indian Super Leagueko Atlético de Kolkata frankizia ere badu. Txapelketak, batez ere, kriket, futbol, badminton eta carrom kiroletakoak, herrien arteko edo kluben arteko mailan antolatu ohi dira.

Eden Gardens estadioan, 2017an 68.000 ikusleentzako tokia zuenak, 1987ko Munduko Kriket Txapelketaren amaierako partida jokatu zen. Bengalako kriket taldearen eta Kolkata Knight Riders taldearen estadioa da.
[alt=Kriket partida baten unea|ezkerrera|thumb|[Kriketak jarraitzaile asko ditu Kalkutan. Maidan parkean zein kalean jokatu ohi da.]]
Erabilera anitz dituen Salt Lake Stadium, Yuva Bharati Krirangan bezala ere ezaguna, eserleku gehien dituen Indiako estadioa da. 2017ko FIFA U-17 Munduko Kopako partida gehienak bertan jokatu ziren, finalerdiak eta finaleko partidak barne. Kalkutako herritarrak Munduko Kopa honen asistentzia osoaren % 45a izan ziren, batez besteko 55.345 ikusleekin. Calcutta Cricket and Football Club munduko bigarren kriket klub zaharrena da.
[thumb|[Eden Gardens estadioa]]
Kalkutako Netaji Indoor Stadiumean 1981eko Asiako Saskibaloi Txapelketa jokatu zen. Indiako saskibaloi selekzioak bosgarren bukatu zuen, Asiako saskibaloi talde hoberenen gainetik. Hiriak 18 zuloko 3 golf zelai ditu. Zaharrena Royal Calcutta Golf Clubean dago, Erresuma Batutik kanpo eraikitako lehenengo golf kluba. Beste biak Tollygunge Club]ean eta Fort Williamen daude. Royal Calcutta Turf Clubean zaldi lasterketak eta polo partidak jokatzen dira. Calcutta Polo Cluba oraindik martxan dagoen munduko polo klub zaharrena da. Calcutta Racket Club Kalkutako squash eta erraketa kluba da. 1793. urtean sortu zen, munduko erraketa klub zaharrenetako bat eta Indiako azpikontinenteko lehena izanik. Calcutta South Clubean teniseko nazio eta nazioarteko txapelketak egiten dira; bertan belar gaineko lehenengo txapelketa nazionala ospatu zen 1946ean. 2005-2007 urteetan, Sunfeast Open jokatu zen Netaji Indoor Stadiumean, Women’s Tennis Association elkarteko txapelketa bat. Ordutik aurrera eten egin da.

Calcutta Rowing Clubak arraunketa txapelketak eta entrenamenduak antolatzen ditu. Kalkutak, hamabosteko errugbian Indiako gune garrantzitsuena denak, izena ematen dio errugbiko nazioarteko txapelketa zaharrenari: Calcutta Cup. Ekialdeko Indiako Automobil Elkarteak, 1904an sortua, eta Bengal Motor Sports Clubak, Kalkuta eta Mendebaldeko Bengalako motor kirolak eta rallyak sustatzea dute helburu. Beighton Cup, Bengalako Hockey Elkarteak antolatutako ekitaldia, lehen aldiz 1895ean jokatu zen eta Indiako belar hockey txapelketa zaharrena da. Kalkutako kirolari ezagunenak Sourav Ganguly eta Pankaj Roy, Indiako kriket selekzioaren kapitan ohiak; Leander Paes, Olinpiar jokoetan brontzezko domina lortu zuen tenislaria; Arjun Atwal golflaria eta Sailen Manna, Chuni Goswami, P.K. Banerjee eta Subrata Bhattacharya futbolari ohiak dira.

## Kalkutar ezagunak 
* Ama Teresa, Mazedonian jaiotako moja
* Sri Aurobindo, politikaria
* Gayatri Spivak, idazlea
* Jaya Bachchan, aktoresa
* Leander Paes, tenislaria
* Rabindranath Tagore, poeta eta filosofoa

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendebaldeko Bengala
* Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia
* Ama Teresa Kalkutakoa

## Kanpo estekak 
* Kalkutako Udalaren webgunea