open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Ba-ul

**An Ba-ul** (; Seul, 1994ko martxoaren 25a) hegokorear judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 2016. eta 2024. urteen artean, eta hiru domina lortu zituen: zilarrezkoa Rio de Janeiron, 2016an, eta brontzezko bana Tokion, 2020an, eta Parisen, 2024an. Asiako Jokoetan bi domina lortu zituen, 2018. eta 2022. urteetan.

Munduko Judo Txapelketan hiru domina irabazi zituen 2015-2022 urteen artean, eta Asiako Judo Txapelketan  hiru domina 2015-2021 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  An Ba-ul International Judo Federation
Daniel Cargnin (judoka)

**Daniel Borges Cargnin** (Porto Alegre, Rio Grande do Sul (Brasil), 1997ko abenduaren 20a) judo borrokalari brasildarra da.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (An Ba-Ul hegokorearrarekin partekaturik) ≤66 kg-ko gizonezkoen kategorian, Hifumi Abe japoniarrarekin (urrezkoa) eta Vazha Margvelashvili georgiarrarekin (zilarrezkoa) galduz.

Brontzezko domina lortu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan taldekako proba mistoan.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
An Changrim

**An Changrim**, koreeraz 안 창림, (Kioto (Japonia), 1994ko martxoaren 2a) Japonian sortutako judo borrokalari hegokorearra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (Tsend-Ochiryn Tsogtbaatar mongoliarrarekin partekaturik) ≤73 kg-ko gizonezkoen kategorian, Shohei Ono japoniarrarekin (urrezkoa) eta Lasha Shavdatuashvili georgiarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
James Rothman

**James Edward Rothman** (Haverhill, Massachusetts, 1950eko azaroaren 3a) estatubatuar biokimikaria da. 2013ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen  Randy Schekman eta Thomas Südhofekin batera besikulako zirkulazioa erregulatzen duen makinerian eginiko aurkikuntzak. Gure zeluletan oinarrizko garraio sistema da makineria hori.

Fisika ikasi zuen Yaleko Unibertsitatean eta biokimika Harvardeko Unibertsitatean.
2003an Memorial Sloan-Kettering Cancer Centerreko biokimika zelularreko saila sortu zuen New Yorken. Irakasle da Yaleko Unibertsitatean, Columbiako Unibertsitatean eta University College Londonen.
Jeldos Smetov

**Jeldos Bakhtybaevitx Smetov**, kazakhstandarreraz Елдос Бахтыбаевич Сметов, (Taraz, Zhambyl (Kazakhstan), 1992ko irailaren 9a) judo borrokalari kazakhstandarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina eskuratu zuen ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Beslan Mudranov errusiarraren (urrezkoa) atzetik eta Naohisa Takato japoniarraren eta Diyorbek Urozboyev uzbekistandarraren (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa lortu zuen (Luka Mkheidze frantziarrarekin brontzezkoa partekaturik) ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Naohisa Takato japoniarraren (urrezkoa) eta Yang Yung-Wei taiwandarraren atzetik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Laxa Xavdatuaxvili

**Laxa Xavdatuaxvili** (georgieraz ლაშა შავდათუაშვილი,; Gori (Georgia), 1992ko urtarrilaren 31a) judo borrokalari georgiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), urrezko domina lortu zuen ≤66 kg-ko gizonezkoen kategorian, Miklós Ungvári hungariarra (zilarrezkoa) eta Masashi Ebinuma japoniarra eta Jo Jun-Ho japoniarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa eskuratu zuen (Dirk Van Tichelt belgikarrarekin partekaturik) ≤73 kg-ko gizonezkoen kategorian, Shohei Ono japoniarra (urrezkoa) eta Rüstəm Orucov azerbaijandarraren (zilarrezkoa) atzetik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa irabazi zuen ≤73 kg-ko gizonezkoen kategorian, Shohei Ono japoniarra (urrezkoa) eta An Chang-Rim hegokorearra eta Tsend-Ochiryn Tsogtbaatar mongoliarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Zallako frutagintza estazioa

**Zallako frutagintza estazioa**  Eusko Jaurlaritzaren mende dagoen erakundea da baina, historikoki, Bizkaiko Foru Aldundiak sortu zuen, 1903an, Zallaren Mimetiz auzoan. Gaur egun lantegi horretan sagarrondoen eta madariondoen bildumak jaso dira, ikertzeko eta barietateak babesteko. Zuhaitz horiekin batera beste landareekin esperimentatzen dute: kiwiondoak, mahastiak... Estazio barruan Upategi esperimental ekimena jarri da martxan baita ere.

## Historia 
1903an Bizkaiko Foru Aldundia Zallan lur batzuk erosi zituen nekazariei informazio praktikoa eskaintzeko eta, bestetik, hainbat nekazaritza esperientzia eta saiakuntza burutzeko. 1968an proiektua handitu zen, 6 hektarea hartuz.  

2005ean EM-p patroia jarraituz, sagarrondoak hezteko 53 multzo antolatu zituzten. Helburua, mahai-sagarra sortzea zen baina ez edozein motatakoak: bereziki garrantzitsutzat jotzen zen bertako barietateak gordetzea, kanpoloekin batera. Barietate bakoitzatik bi sagarrondo daude. 

Gaur egun estazioaren funtzio nagusia azpisektoreko elkarte eta erakunde desberdinei (hala nola, frutagintzako elkartea (Bialka), txakolin egileen elkartea (Bialtxa), sagardo natural egileen elkartea (Bizkaiko Sagardogileak) eta Bizkaiko Txakolina eta Euskal Sagardoa jatorri deiturak) teknologikoki lagundu eta aholkatzean datza. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Estazioaren lan lerroak, 2017.
Urrobi (industrialdea)

**Urrobi** Erroibar udalerriko industrialde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

44 084 metro koadroko azalera du, gertuen dagoen hiritik, Aurizperritik, 2,4 kilometrora dago, eta Iruñetik, 43 kilometrora. Itsas mailatik 874 metrora dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erroibar

## Kanpo estekak
Matthias Casse

**Matthias Casse** (Mortsel (Belgika), 1997ko otsailaren 19a) judo borrokalari belgikarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (Shamil Bortxaxvili belgikarrarekin partekaturik) ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Takanori Nagase japoniarrarekin (urrezkoa) eta Saeid Mollaei mongoliarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Saeid Mollaei

**Saeid Mollaei** (Teheran (Iran), 1992ko urtarrilaren 5a) Iranen sortutako judo-borrokalari mongoliarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Takanori Nagase japoniarraren (urrezkoa) atzetik eta Shamil Bortxaxvili austriarra eta Matthias Casse belgikarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
María Bravo

**María Jesús Bravo Gutiérrez-Barkin** (Portugalete, Bizkaia, 1952) sopranoa eta kantu irakaslea da. Errepertorio zabala izan du, eta Europako hainbat antzokitan izan da, hala nola Genova, Milan edo Parisen.

## Biografia 
Merkataritzako peritua karrera egiten hasi zen, baina bere familian bizi zen giro musikalak lirikarantz bideratu zuen. 1981ean, beka batekin joan zen Milanera, Rosseta Noli zentro autonomo lirikoan teknika hobetzera, Adriana Lazzarini, Rosetta Noli eta Vittorino Pelligrinirekin.

Eszenatokietan 1984an egin zuen debuta, Genova hirian, Verdiren Simón Bocanegra operan, Ameliaren paperean. Prima donna izan zen, Milaren paperarekin, Alberto Franchettiren La figlia de Iorioren (1906) lehen antzezpen modernoan, Vittoriale degli italiani antzokian, 1988an. Funtzioa gorde egin zuten eta Gabriele D’Annunziok idatzitako liburuan oinarritutako opera honen grabazio bakarra bihurtu da.

Bere errepertorioan aipagarriak Guridi, Bizet, Catalani, Offenbach, Puccini, Salieri eta Verdiren lanak, nahiz eta musika arina eta folklorikoa ere kantatu duen.

Besteak beste, Santander, Bilbo, Milan eta Genovako opera-jaialdietan izan da. Europako hainbat opera-antzokitan ere parte hartu du: Arena, Filarmonikoa eta Veronako Nuovo, Mantuako Sociale, Bilboko Arriaga, Parisko Carnavalet, Milango Giuseppe Verdi kontserbatorioa edo Santanderko Plaza Porticadan. Europan kantatzeaz gain, New Yorken, Erroman edo Hong Kongen ere egin du lan, A. Kraus, E. Lloris, G. Scano, C. Zardo edo K. Ansson bezalako kantariekin batera. Lan horiei Espainiako eta Italiako hainbat kontserbatoriotan egindako hezkuntza-lana gehitu behar zaie, bai prestakuntzari dagokionez, bai hobekuntzari dagokionez nabarmentzekoa da Bilboko Nazioarteko Kantu Lehiaketan epaimahaikide gisa egindako lana, 2004tik 2011ra.

## Sariak eta aintzatespenak 
Hainbat kantu-sari jaso ditu, hala nola;

* Lecceren "Tito Schipa" Kantu Lehiaketa Nazionaleko brontzezko domina. (1984), 
* Vercelliren V. Viotti (1984). 
* Luciano Pavarotti zirkulu lirikoaren urrezko domina (1995).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La figlia di Iorio 1988an grabatutako zatiak
Hernia diafragmatiko

**Hernia diafragmatikoa** edo **diafragma-hernia** sabeleko organoren bat toraxean sartzen denean gertatzen den hernia da. 

## Ezaugarriak 
Protrusio hau diafragma muskuluak dituen ahulguneetan gertatzen da, jaiotzeko malformazio baten eraginez, edo traumatismo baten ondorioz. 

## Hernia diafragmatiko motak 
Herniatutako erraiak, normalean, urdaila edo kolonaren atalen bat izaten dira. Hernia diafragmatiko motak:

* Hiato esofagikoarenak: urdailaren zati batek hestegorriak diafragma zeharkatzeko erabiltzen duen pasabidean gora egiten du. Sintoma ohikoenak bihotzerrea eta mina izaten dira.
* Jaiotzetikoak: diafragmaren atze aldean (Bochdalek-en hernia) edo aurre aldean (Morgagni-ren hernia) gerta daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zilborreko hernia

**Zilborreko hernia** zilbor-eraztunaren puntu ahul baten bidez, abdomeneko hormaren itxituran akats bat dagoelako, abdomeneko barrunbearen edukiaren protrusio bat da. Abdomen barruko presioa areagotzen duen edozein egoera edo gaixotasunek hernia eragin dezake. Hernia oso ohikoa da haur eta helduengan, batez ere gizenengan eta emakumeengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maskuriko trigono

**Maskuriko trigonoa** edo **maskuriko hirukia** maskuriaren atze-beheko paretan, albo banatako ureterren zuloen eta uretraren barneko zuloaren artean definitzen den area triangeluarra da. Gune horretan, muskulu-zuntzak eta mukosa estu-estu lotuta izan ohi dira. Enbriologiaren ikuspegitik, maskuriko trigonoa Wolffen hodien mutur kaudaletik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Fonseca

**Jorge Ivayr Rodrigues da Fonseca** (São Tomé eta Príncipe, 1992ko urriaren 30a) São Tomé eta Príncipe-n sortutako judo borrokalari portugaldarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (Niyaz Ilyasov errusiarrarekin partekaturik) ≤100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Aaron Wolf japoniarrarekin (urrezkoa) eta Cho Gu-ham hegokorearrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Iztai-triangelu

**Iztai-triangelua** edo **Hesselbachen triangelua** abdomenaren aurreko horman dago, iztai-hobi medialean, hain zuzen ere. Iztai-lotailuak bere oinarria, abdomeneko muskulu zuzenaren alboko ertzak bere erdialdea, eta beheko arteria epigastrikoek bere alboa osatzen dute.

Eskualde anatomiko horrek ahultasun handia du, ez baitu sabeleko muskulurik, soilik zeharkako faszia eta abdomeneko muskuluen txertatze-aponeurosia. Horregatik, elkarrengandik aldentzeko eta iztaiko hernia zuzenak sortzeko joera handiagoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niaz Iliasov

**Niaz Anvarovitx Iliasov**, errusieraz Нияз Анварович Ильясов, (Mesker-Yurt, Txetxenia (Errusia) 1995eko abuztuaren 10a) judo borrokalari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen ROC ordezkatzen, (Niyaz Ilyasov errusiarrarekin partekaturik) ≤100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Aaron Wolf japoniarrarekin (urrezkoa) eta Cho Gu-ham hegokorearrarekin (zilarrezkoa) galduz. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, kirolari errusiarrek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean	lehiatu zirela.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Iztai-lotailu

**Iztai-lotailua**, **iztai-arkua** edo **arku krurala** aurre-goiko arantza iliakotik pubiseko arantza edo tuberkulura doan zuntzezko banda da. Bere anatomia inportantea da oso herniak dituzten gaixoak operatzeko. Bere ibilbidean, gizonek kordoi espermatikoa dauka, eta emakumeek umetokiko lotailu biribila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umetokiko lotailu biribil

**Umetokiko lotailu biribila** edo **uteroko lotailu biribila** aldakaren eta izterrezurraren arteko giltzadurako zuntzezko zinta. Umetokiaren albo-ertzetatik Venusen mendira hedatzen diren konektibozko eta muskuluzko bi kordoiak dira.

Lotailu biribilaren lodiera oso aldakorra da: batez beste 5 edo 6 milimetro neurtzen ditu. Zuntz muskular lauz osatuta daude, eta umetokiarekin jarraitzen dute. Umetokia atzeraka mugitzea saihestuko dute. Bere probabilitate guztiaz duen garrantzia handiagoa da haurdunaldian, garai horretan hipertrofia handia izaten baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pat Martino

**Pat Martino** (Filadelfia, 1944ko abuztuaren 25a - Ibidem, 2021eko azaroaren 1a)  estatubatuar jazz-gitarrista izan zen. Jazz tradizionalean egindako zenbait saioz gain, bere estiloa hard bopetik soul jazzera doa.

## Biografia 
15 urterekin hasi zen profesionalki jotzen. Handik gutxira taldeetan lan egin zuen, hala nola Willis "Gator" Jackson, Red Holloway eta organo-jotzaile batzuen eskutik, hala nola Don Patterson, Jimmy Smith, Jack McDuff, Richard "Groove" Holmes eta Jimmy McGriff. John Handyrekin (1966) jo ondoren, bere talde propioak zuzentzen hasi zen Prestige, Muse eta Warner Bros-en saioetan, jazz abangoardiako, rock, pop eta *munduko musika* deritzonarekiko interesa erakutsiz, horiek bere hard bop estiloa barneratuz. 

1980an, burmuineko ebakuntza bat egin zioten, aneurisma bat zuzentzeko, eta, horren ondorioz, oroimena eta jotzeko edozein gaitasun galdu zituen. 1984an hasi zen berriro jotzen bere diskoak entzuten baina itzulera 1987an gertatuko zen, *The Return-ekin* . Ebakuntzaren aurretik baino jarduera gutxiago izan arren, Martinok bere forma berreskuratzea lortu zuen, *Muse* eta *Evidencerako* berriro grabatuz; bere azken diskoetxea Blue Note izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cho Gu-ham

**Cho Gu-ham**, koreeraz 조 구함, (Chuncheon, Gangwon (Hego Korea), 1992ko uztailaren 30a) judo borrokalari hegokorearra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen ≤100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Aaron Wolf japoniarrarekin (urrezkoa) galduz eta Jorge Fonseca portugaldarra eta Niyaz Ilyasov errusiarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Umetokiko lotailu zabal

**Umetokiko lotailu zabala** edo **uteroko lotailu zabala** zeharkako toles peritoneala da, umetokiaren alboko ertza pelbiseko paretarekin lotzen duena. Aurretik atzera lotailu biribila, tronpa eta umetoki-obulutegiko lotailua bildu eta estaltzen ditu.

Umetokiko lotailu zabalak Falopioren tronpetarako, umetokirako eta obarioetarako mesenterio gisa balio du. Umetokia bere posizioan mantentzen laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hard bop

**Hard bop** 1950eko hamarkadaren erdialdetik 1960ko hamarkadaren erdialdera arte garatu zen jazz estilo bat da; kronologikoki, cool jazza jarraitzen du eta jazzaren abangoardiaren (zehazki, free jazz eta jazz modala) aurretik doa. Garai hartan *East Coast jazz* izena ere jaso zuen, West Coast jazzaren aurka. 

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guram Tuxixvili

**Guram Tuxixvili**, georgieraz გურამ თუშიშვილი, (Kojori (Georgia) 1995eko otsailaren 5a) judo borrokalari georgiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, >100 kg-ko kategorian, urrezko domina irabazi zuen, Lukáš Krpálek txekiarrarekin (urrezkoa) galduz eta Teddy Riner frantziarra eta Tamerlan Bashayev errusiarra (brontzezkoa elkarbanaturik) garaituz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Blue Note Records

**Blue Note Records** jazz diskoetxe bat da, 1939an Alfred Lion-i eta Francis Wolff-i esker jaioa.  Izena bluesaren eta jazzaren blue note ("Nota urdina") ezaugarritik datorkio. Gaur egun Universal Music Group taldekoa da.

Historikoki, diskoetxe hori hard bop jazz estiloarekin lotu izan da, baina baita bluesarekin, soularekin eta gospelarekin ere. Harekin grabatu duten artista nabarinenen artean honako hauek daude: Norah Jones, Horace Silver, Jimmy Smith, Freddie Hubbard, Lee Morgan, Thelonious Monk, Art Blakey eta Miles Davis.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pháo

**Nguyễn Diệu Huyền** (Tuyên Quang probintzia, Vietnam, 2003ko martxoaren 28a), ezagunagoa **Pháo** izen artistikoaz, vietnamdar rap abeslaria eta ekoizlea da. Tuyên Quang probintzian hazia, 2021az geroztik Hanoin bizi da.

Pháo 2018an hasi zen rapeatzen. Masew vietnamdar DJarekin argitaratu zuen *2 Phút Hơn* izeneko abestiari esker egin zen ezaguna.

## Kanpo estekak
Tamerlan Baxaiev

**Tamerlan Tausovitx Baxaiev**, errusieraz Тамерлан Таусович Башаев, (Mosku (Errusia) 1996ko apirilaren 26a) judo borrokalari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen ROC ordezkatzen (Teddy Riner frantziarrarekin partekaturik), >100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Lukáš Krpálek txekiarrarekin (urrezkoa) eta Guram Tuxixvili georgiarrarekin (zilarrezkoa) galduz. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, kirolari errusiarrek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Patera (Antzinako Erroma)

thumb|Georgian aurkitutako patera bat, 2. mendekoa seguruenik, Fortuna jainkosa du erdian seguruenik.

**Patera** terminoa latinetik dator, eta plater zabala, txikia eta sakonera txikikoa adierazten du. Edaria bertan jartzeko erabiltzen zen, batez ere errituen testuinguruan, hala nola libazioa egitean. Baina etxeko hatuetan ere erabiltzen ziren, plater moduan. Antzinako Erroman, testuinguru erritualetan edo gune aberatsetan erabiltzen ziren paterak metalezkoak izaten ziren (zilarra edo urrea) maiz, baina zeramikazkoak ohikoagoak izan ziren oro har.

Greziar zeramikan eta metalgintza tresna berdina erabiltzen zuten, baina kasu horretan, grekozko phiale izena erabiltzen da. [thumb|[Somerset|Somerseten aurkitutako patera]]
Patera batzuek, heldulekua izana dezakete albo batean eta sakontasun handiagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patera (kraterra)

[thumb|Tupan Patera, [Io satelitean.]]
[thumb|Orcus Patera, [Marte|Marten.]]
[thumb|Sachs Patera, [Artizarra|Artizarrean.]]
**Patera**, planeten nomenklaturan, krater irregularra da, edo krater konplexua, uhin formako ertzekin. Paterek jatorri desberdinak izan ditzakete (bolkanikoa, talka bidezkoa edo beste batzuk), nahiz eta gehienak bulkanismoak sortuak izan. Terminoa latinetik dator, Antzinako Erroman erabilitako patera plateretatik dator.

Terminoa astronomiako nazioarteko izenen parte izan ohi da, izen propioaren ondoren, hala nola Io satelitearen gainazalean izendatu den Ekhi Patera delakoa, euskal izena duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekhi Patera

**Ekhi Patera** Jupiterren orbitako Io sateliteko gainazaleko egitura geologikoa da, patera edo krater bat. 

Izen euskalduna du, eguzkiarekin eta suarekin lotura duten mitologia izenen sorta batekin izendatu baitzituzten bere garaian Ioko hainbat patera .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soyo (Paraguaiko gastronomia)

**Soyoa** matrailuan xehatutako haragiarekin egiten den salda edo zopa meharra da, hainbat espeziaz eta barazkiz ondua. Behiala pobreen janaritzat edukia, Paraguaiko gizarte-maila guztietara hedatu da.

## Izenaren jatorria 
*Soyo* terminoa guaranierazko ''so'ó josopy* hitzen apokopea da. *So'ó* hitzak haragia esan nahi du guaranieraz; *josopy* hitzak, berriz, *josopyré* hitzetik eratorria, zapaldutakoa esan nahi du. Hortaz, zapaldutako haragia esan nahi du hitzez hitz. Hala ere, haragi xehatua egosi ordez, haragia puskatxotan egosten denean *so'ó josopy ita'y'' deritzo.

## Prestaketa 
Soyoaren errezeta tradizionalak honako osagaiak ditu: haragi xehatua (ahal bada isatsondoa edo haragi beltza), ur hotza, arroza, olioa edo koipea, tipula, piperra, tomatea, tipuleta, irina (kopuru txikian eta neurrian), gatza, oreganoa eta perrexila.

Lehenik eta behin haragia eta arroza matrailuan zapaltzen dira, edo hainbat aldiz ehogailutik pasatzen dira, ore bat lortu arte. Ondoren orea ur hotza duen ontzi batean jartzen da eta irabiatzen da erabat nahasi arte. Jarraian olioa edo koipea berotzen da eta bertan tipula gorritzen da. Behin gorrituta, tomatea, piperra eta tipuleta puska txiki-txikiak gehitzen zaizkio.

Ondoren irina gehitzen eta irabiatzen da. Saltsa bat sortzen denean, haragia, arroza eta ura duen nahasketa gehitzen zaio. Etengabe irabiatzen da saltsa irakiten hasten den arte. Amaitzeko gatza, oreganoa eta perrexila txiki-txiki eginak gehitzen dira. Behin zopa prestatuta, Jankidearen nahierara, irabiagailutik pasa daiteke berriro, salda lodiagotzeko.

Prestaketan zehar, zurezko espatula erabiltzen da salda irabiatzeko.

## Kanpo estekak
Tony Abbott

**Anthony John "Tony" Abbott** (Londres, 1957ko azaroaren 4a) australiar politikaria da. Australiako lehen ministroa izan zen 2013tik 2015era.

Londresen jaio zen, aita britainiarra eta ama australiarra zituen, eta Australian bizi izan zen bi urte zituenetik. Ekonomia eta zuzenbidea ikasi zituen Sydneyko Unibertsitatean eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Apaiztegi katoliko batean egonaldi labur bat egin ondoren, kazetari eta aholkulari politiko lanetan aritu zen.

Alderdi Liberaleko kidea eta monarkiaren aldekoa, diputatu hautatu zuten 1994an. Enplegu ministroa eta Osasun ministroa izan zen John Howarden gobernuetan.

2009an Alderdi Liberaleko buru bihurtu zen eta 2013ko hauteskundeak irabazi ondoren lehen ministro izendatu zuten. Defizit fiskala kontrolatzen saiatu zen eta merkataritza askeko akordioak sinatu zituen. Australiaren inplikazio militarrari eutsi zion Ekialde Hurbilean eta Errusiari aurre egin zion Errusiak Ukrainan hegazkin bat bota zuelako. Australiako Konstituzioan aborigenen eskubideak aitortzearen alde agertu zen.

2015ean, Malcolm Turnbullek garaitu egin zuen Alderdi Liberaleko buruzagitzarako bozketa batean, eta Abbottek lehen ministro kargua utzi behar izan zuen.

## Lanak 
* Abbott, Tony (1995). *The Minimal Monarchy: and why it still makes sense for Australia*. Kent Town South Australia: Wakefield Press. .
* Abbott, Tony (1997). *How to Win the Constitutional War: and give both sides what they want*. Kent Town South Australia: Wakefield Press. .
* Abbott, Tony (2009). *Battlelines*. Carlton Victoria Australia: Melbourne University Press. .
* Abbott, Tony (2012). *A Strong Australia*. Liberal Party of Australia. .

## Kanpo estekak
Krisztián Tóth

**Krisztián Tóth** (Darmstadt, Hessen (Alemania), 1994ko maiatzaren 1a) Alemanian sortutako judo borrokalari hungariarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (Davlat Bobonov hungariarrarekin partekaturik) ≤90 kg-ko gizonezkoen kategorian, Lasha Bekauri georgiarrarekin (urrezkoa) eta Eduard Trippel alemaniarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Funa Tonaki

**Funa Tonaki** (Kanagawa prefektura (Japonia) 1995eko abuztuaren 1a) judo borrokalari japoniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen Japonia ordezkatzen, ≤48 kg-ko emakumezkoen kategorian, Distria Krasniqi kosovotarrarekin (urrezkoa) galduz eta Daria Bilodid ukrainiarrari eta (Mönkhbatyn Urantsetseg mongoliarrari gailenduz (brontzezkoa partekaturik).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Traian Băsescu

**Traian Băsescu** (Basarabi, 1951ko azaroaren 4a) errumaniar politikaria da. Errumaniako presidentea izan zen 2004tik 2014ra.

Konstantzako Itsas Institutuan graduatu zen eta merkataritzako marinel gisa lan egin zuen. Itsasontziko kapitain mailara igo zen eta 1981ean bere petrolio-ontziak su hartu zuen Rouenen eta Sena ibaia kutsatu zuen.

1989 baino lehen, Errumaniako Alderdi Komunistako kide izan zen, eta Errumaniako Iraultzaren ondoren, Salbazio Nazionalerako Frontean afiliatu zen. 1991n Garraio ministro izendatu zuten. Diputatua (1992-2000), senataria (2016-2019) eta Bukaresteko alkatea (2000-2004) izan zen.

Errumaniako presidente izan zen bi agintalditan, 2004tik 2014ra. Aldi horretan Errumania Europar Batasunean sartu zen. Parlamentua bi aldiz saiatu zen kargutik kentzen epaiketa politiko baten bidez.

2019tik eurodiputatua da.
Pozueta (argipena)

**Pozueta** izenak hainbat adiera du:

* **Pozueta**, Lemoako auzoa, Bizkaian.
* **Pozueta**, Muxikako auzoa, Bizkaian.

Deitura gisa:

* Bel Pozueta, nafar soziologo eta politikaria.
* Pako Pozueta, EAJ senatari izandakoa.
Mönkhbatin Urantsetseg

**Mönkhbatin Urantsetseg**, mongolieraz Мөнхбатын Уранцэцэг,
(Bayan-Ovoo (Mongolia) 1994ko martxoaren 14a) judo borrokalari mongoliarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen Mongolia ordezkatzen (Daria Bilodid ukrainiarrarekin partekaturik), ≤48 kg-ko emakumezkoen kategorian, Distria Krasniqi kosovotarrarekin (urrezkoa) eta Funa Tonaki japoniarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Odette Giuffrida

**Odette Giuffrida** (Erroma (Italia) 1994ko urriaren 12a) judo borrokalari italiarra da.
## Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina eskuratu zuen Italia ordezkatzen, ≤52 kg-ko emakumezkoen kategorian, Majlinda Kelmendi kosovarrarekin (urrezkoa) galduz eta Misato Nakamura japoniarra eta Nataliya Kuzyutina errusiarra (brontzezkoa partekaturik) garaituz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen Italia ordezkatzen (Chelsie Giles britainiarrarekin partekaturik), ≤52 kg-ko emakumezkoen kategorian, Uta Abe japoniarrarekin (urrezkoa) eta Amandine Buchard frantziarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak
Marcus Daniell

**Marcus Daniell** (1989ko azaroaren 9a) Zelanda Berriko tenislari profesionala da. 2018ko urtarrilaren 29an munduko 34. postua lortu zuen ATP binakako sailkapenean, Australiako Irekiko final-laurdenetara iritsi ostean. Gizonezkoen binakako brontzezko domina irabazi zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Michael Venusekin batera.

Daniell filantropoa eta altruismo eraginkorraren defendatzailea da High Impact Athletes-en sortzaile gisa eta Giving What We Can-eko kide gisa egindako lanaren bidez.

## Ibilbide profesionala 
### Olinpiar Jokoetako emaitzak 
#### Binakakoa: 1 (brontzezko domina 1) 
### ATP karrerako finalak 
#### Binakakoa: 15 (5 titulu, 10 txapeldunorde) 
|

|

|}

### Estatistikak 
#### Binakakoa 
*Gaur egungo 2021eko AEBetako Irekiera amaierara arte.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Klimkait

**Jessica Klimkait** (Whitby, Ontario (Kanada), 1996ko abenduaren 31) judo borrokalari kanadarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen, Tsukasa Yoshida japoniarrarekin elkarbanatuz, ≤57 kg-ko emakumezkoen kategorian, Nora Giakova kosovotarraren (urrezkoa) eta Sarah-Léonie Cysique frantziarraren atzetik (zilarrezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Maria Centracchio

**Maria Centracchio** (Isernia (Italia), 1994ko irailaren 28) judo borrokalari italiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen, Catherine Beauchemin-Pinard kanadarrarekin elkarbanatuz, ≤63 kg-ko emakumezkoen kategorian, Clarisse Agbegnenou frantziarraren (urrezkoa) eta Tina Trstenjak esloveniarraren atzetik (zilarrezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Michael Venus (tenislaria)

**Michael Venus** (1987ko urriaren 16a) Zelanda Berriko tenislari profesionala da. Binakako munduko 8. postua lortu zuen 2019ko abuztuan Hallen irabazi ostean. 2017ko Frantziako Irekia irabazi zuen Ryan Harrison bikotearekin, eta urte berean txapeldunorde izan zen AEBetako Irekian Chan Hao-ching bikotekide modura txapelketa mistoan. Venus eta Harrison urte amaierako ATP Finals txapelketetarako sailkatu ziren, non jokatutako hiru partidak irabazi zituzten baina finalerdietan galdu zuten Lukasz Kubot eta Marcelo Meloren aurka. .

2018an Venusek gizonezkoen binakako finala egin zuen Wimbledonen Raven Klaasenekin, Mike Bryan eta Jack Socken aurka galduz, eta binakako mistoan ere finalaurrekoan izan zen, Katarina Srebotnikekin. Klaasenekin ATP Finaletarako sailkatu zen, baina partida bakarra irabazi zuten. 2019an ere sailkatu ziren, txapeldunorde geratuz. Bitartean Venus eta Chan Hao-ching berriz ere txapeldunorde geratu ziren AEBetako Irekiko binakako mistoen txapelketan. Venus eta John Peers 2020ko ATP Finaletarako sailkatu ziren, baina norgehiagoka oso estuak galdu zituzten euren hiru partidatan.

Venusek brontzezko domina irabazi zuen gizonezkoen binakakoan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Marcus Daniellekin batera.

## Final esanguratsuak 
### Grand Slam finalak 
#### Binakakoa: 2 (titulu 1, txapeldunorde 1) 
#### Bikote mistoa: 2 (2 txapeldunorde) 
### Olinpiar Jokoetako finalak 
#### Binakakoa: 1 (brontzezko domina 1) 
### Urte amaierako txapelketak 
#### Binakakoa: 1 (txapeldunorde 1) 
### Masters 1000 finalak 
#### Binakakoa: 2 (2 txapeldunorde) 
## ATP finalak 
### Binakakoa: 30 (15 titulu, 15 txapeldunorde) 
|

|

|}

## Estatistikak 
### Binakakoa 
*2021eko Erste Bank Openaren ostean.*

### Binakako mistoa 
*AEBetako eta Frantziako Irekiak 2020an egin baziren ere, binakako mistoak ez ziren bi ekitaldietan sartu COVID-19 koronabirusaren ondorioz.*

## Kanpo estekak
Tina Trstenjak

**Tina Trstenjak** (Celje (Eslovenia), 1990eko abuztuaren 24a) judo borrokalari esloveniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen ≤63 kg-ko emakumezkoen kategorian, Clarisse Agbegnenou frantziarra (zilarrezkoa) eta Yarden Gerbi israeldarra eta Anicka van Emden herbeheretarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa lortu zuen ≤63 kg-ko emakumezkoen kategorian, Clarisse Agbegnenou frantziarrarekin (urrezkoa) galduz eta Maria Centracchio italiarra eta Catherine Beauchemin-Pinard kanadarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Artistaren kaka

***Artistaren kaka*** () Piero Manzoni artista kontzeptual polemikoaren lan baten izenburua da. 1961eko abuztuaren 12an, Albissola Marinako Galleria Pescetton jarri zuen lehen aldiz ikusgai.

Artearen merkatuaren kritika zorrotza da, non izen handiko artista baten sinadura soilak obraren kotizazioan igoera irrazionalak eragiten dituen; abangoardiako artearen *épater le bourgeois*aren adierazpen bat da. Bost zentimetroko altuera eta sei zentimetro eta erdiko diametroa duten metalezko 90 lata zilindriko dira, egileak sinatutako "Artistaren kaka" etiketaren arabera. Eduki garbia: 30 gramo. Naturalean kontserbatua. 1961eko maiatzean ekoiztu eta ontziratua. Testu hau bakoitzaren alboetan dago idatzita, hainbat hizkuntzatan (, , , eta ). Guztiak, gainera, zenbakituta eta sinatuta daude goiko aldean.

Garai hartan hogeita hamar gramo urre zuten balio berean jarri ziren salgai, eta gaur egun lau eta bost digituko zifrak dituzte eurotan, horietakoren bat salgai edo enkantean jartzen den aldi bakanetan, eta Milango enkante bateko zifrarik altuenera iristen dira, 275.000 eurorekin.

Egilea hil zenetik hogeita hamar urte baino gehiago igaro ondoren, haren lagun Agostino Bonalumik agerian utzi zuen latek igeltsua baino ez dutela, Italiako *Il Corriere della Sera* egunkariak argitaratutako artikulu batean. Hala ere, badirudi bat bera ere ez dutela ireki, balioa larriki murriztuko litzatekeelako, eta, beraz, haren edukiari buruz espekulatzen jarraitzen dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dietrich von Choltitz

**Dietrich Hugo Hermann von Choltitz** (Gräflich Wiese, 1894ko azaroaren 9a - Baden Baden, 1966ko azaroaren 5a) alemaniar militarra izan zen.

Familia aristokrata prusiar batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen mendebaldeko frontean eta gerren arteko garaian Alemaniako armada berreraikitzen lagundu zuen.

Bigarren Mundu Gerran Poloniako, Herbehereetako eta Sobietar Batasuneko inbasioetan parte hartu zuen. 1944ko abuztuaren 7an Parisko gobernadore militar izendatu zuten. Adolf Hitlerrek hiria suntsitzeko emandako aginduak ez zituen bete eta abuztuaren 25ean amore eman zuen. eta Frantzia Askearen alde errenditu zen abuztuaren 25ean. Errendizioaren ondoren gatibu egon zen 1947ra arte.
Madina Taimazova

**Madina Andreievna Taimazova**, errusieraz Мадина Андреевна Таймазова, (Sunzha, (Ipar Osetia-Alania) (Errusia), 1999ko ekainaren 30) judo borrokalari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen ROC ordezkatuz, Sanne van Dijke herbeheretarrarekin elkarbanatuz, ≤70 kg-ko emakumezkoen kategorian, Chizuru Arai japoniarraren (urrezkoa) eta Michaela Polleres austriarraren atzetik (zilarrezkoa).Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, kirolari errusiarrek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean	lehiatu zirela.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Sanne van Dijke

**Sanne Van Dijke** (Heeswijk-Dinther, Ipar Brabante (Herbehereak), 1995eko uztailaren 21) judo borrokalari herbeheretarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen Herbehereak ordezkatuz, Madina Taimazova errusiarrarekin elkarbanatuz, ≤70 kg-ko emakumezkoen kategorian, Chizuru Arai japoniarraren (urrezkoa) eta Michaela Polleres austriarraren atzetik (zilarrezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Hegazkintzako erregai

[thumb|[Zisterna-kamioi|Zisterna-kamioia hegazkintzako erregaia garraiatzen]]
**Hegazkintzako erregaia** edo **abiazioko erregaia** petroliotik eratorritako erregai berezia da, aireontzien motorrak elikatzeko erabiltzen dena. Oro har, kalitate hobekoa da hain kritikoak ez diren aplikazioetan erabiltzen diren erregaiak baino, hala nola berokuntzan edo errepideko garraioan, eta, askotan, tenperatura altuengatik izozte edo leherketa arriskua murrizten duten gehigarriak izaten ditu, besteak beste. Airelinea komertzial eta aireontzi militar gehienek erreaktoreetarako erregaia erabiltzen dute, ahalik eta eraginkortasun handiena lortzeko, ahalik eta kosturik txikienean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michaela Polleres

**Michaela Polleres** (Austria), 1997eko uztailaren 15) judo borrokalari austriarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen Austria ordezkatuz, ≤70 kg-ko emakumezkoen kategorian, Chizuru Arai japoniarrarekin galduz (urrezkoa) eta Sanne van Dijke herbeheretarra eta Madina Taimazova errusiarra garaituz (brontzezkoa elkarbanatua).

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen bakarkako proban.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Mayra Aguiar

**Mayra Aguiar** (Porto Alegre, Rio Grande do Sul (Brasil), 1991ko abuztuaren 3a) judo borrokalari brasildarra da.
## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzezko domina lortu zuen Brasil ordezkatuz, (Audrey Tcheuméo frantziarrarekin elkarbanatuz) ≤78 kg-ko emakumezkoen kategorian, Kayla Harrison estatubatuarraren (urrezkoa) eta Gemma Gibbons britainiarraren atzetik.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), berriro brontzezkoa lortu zuen Brasil ordezkatuz, (Ana Velenšek esloveniarrarekin elkarbanatuz) ≤78 kg-ko emakumezkoen kategorian, Kayla Harrison estatubatuarraren (urrezkoa) eta Audrey Tcheuméo frantziarraren atzetik.
 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hirugarrenez, brontzezko domina lortu zuen, (Anna-Maria Wagner alemaniarrarekin elkarbanatuz) ≤78 kg-ko emakumezkoen kategorian, Shori Hamada japoniarraren (urrezkoa) eta Madeleine Malonga frantziarraren atzetik.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
José Llanos

,
**José Llanos Aranburu** (Tolosa, 1948ko abuztuaren 10a - Estepona, Málaga 2020ko ekainaren 30a) Tolosako artista plastikoa izan zen. 

## Bizitza 
Tolosan hezi zen guraso eta beste bi anaiekin batera. Tolosako Eskolapiotan ikasketak amaitzean Bartzelonara joan zen Arte Ederrak ikastera.

Ikasketak amaitu ondoren, Euskal Herrira itzuli zen Bixente Ameztoi eta Andres Nagel artistekin harreman handia mantenduz.

Azkeneko etapa Malagan eman zuen, han, hainbeste eskertzen zuen natura, isiltasuna eta lasaitasuna topatu baitzituen, ospe handiko koadro eta muralgile bilakatuz.

Bere lanean garrantzi handia dauka atzerrian eginiko bidai eta egonaldiek, hala nola, Egipto, Irak, Aljeria, Maroko eta Turkian. Herrialde horietako eskultura, pintura nahiz arkitekturak bere lanetan ukitu handia utzi zuten.

## Ibilbide artistikoa 
*1975. Taldeko erakusketa Donostiako El pez galerian, Bixente Ameztoi, Andres Nagel, Ramon Zuriarrain, Marta Cardenas eta Carlos Sainzekin batera.
*1976. Banakako erakusketa Donostiako El pez Galerian.
*1977. Hondarribiko Txan Txan Gorry galerian erakusketa Bixente Ameztoirekin batera.
*1978-79. Ramon Zuriarrainekin batera erakusketa Bilboko Lozano galerian / Alemaniako Wiesbadeneko Vot galerian erakusketa.
*1985-86. Hainbat mural eta erretratu margotu zituen Madrilen.
*1987. Taldeko erakusketa Belgikako Senoresael galerian.
*1988. Erakusketa Madrilgo Iguanzo galerian.
*1990. Erakusketa Sephira galerian. Madril.
*1991: Hainbat mural burutu zituen Turkian.
*1993-94. Marbellako Correa galerian erakusketa / Donostiako 16 galerian erakusketa.
*1995. Ederti galerian erakusketa. Bilbo.
*1996. Mural bat burutzen du Helsinkin. Finlandia.
*1999. Donostiako 16 galerian erakusketa.
*2003. Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean erakusketa eta  "Bera da. Mutiko tolosar baten istorioa" bideoaren edizioa.
*2007. Donostiako Arteko galerian erakusketa.
*2011. Arteko Galerian erakusketa Pepa Ugarterekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dibertikulitis

**Dibertikulitisa** koloneko dibertikuluen hantura edo infekzioa da. Dibertikulitisak sabeleko mina sortu ohi du (batez ere, ezkerreko aldean); halaber, sukarra, goragalea, gorakoa, arranpak, hotzikarak eta idorreria sor ditzake.

## Epidemiologia 
Adineko pertsonei eragiten die gehienbat, baina paziente gazteei ere eragin diezaieke. Mendebaldeko herrialdeetan, dibertikultisa ohikoagoa da kolonaren ezkerraldean (pazienteen %95), eta Asian eta Afrikan eskuinean ohikoagoa da. Gaixotasun dibertikularraren prebalentzia 1920ko hamarkadako % 10etik % 35era eta % 50era igo da 1960ko hamarkadaren amaieran. 85 urtetik gorako pertsonen % 5ek kolonean gaixotasun dibertikularren bat izatea espero da. 40 urtetik beherakoen %5ek baino gutxiagok du gaixotasun hori. Dibertikulosia duten pazienteen %10ek eta %25ek dibertikulitisa garatuko dute bizitzako etaparen batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonoskopia

**Kolonoskopia** uzkian zehar sartzen den hodi malgu bat erabiliz heste lodi osoa eta, behar izanez gero, baita heste mehearen azken zatia ere (ileon terminala) zuzenean ikuskatzeko modua ematen duen proba da. Kolonoskopiak kolona bere osotasunean aztertzeko aukera ematen du; sigmoidoskopiak azkeneko herena soilik. Proba diagnostiko gisa erabiltzen dute, biopsiak erauzteko eta terapeutika endoskopikoa egiteko aukera ematen du. Azterketa hori polipoak aterata egiteak koloneko minbiziaren ondoriozko hilkortasuna nabarmen murrizten duela egiaztatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigmoidoskopia

**Sigmoidoskopia** prozedura mediko inbaditzailea da. Ondestearen eta kolon sigmoidearen barrualdea aztertzea ahalbidetzen du, hau da, ondestetik hurbilen dagoen heste lodiaren zatia. Prozedura hori proba diagnostiko gisa erabili ohi da, eta, ikusizko azterketaz gain, biopsiak erauzteko aukera ematen du, terapeutika endoskopikoa egitea ere ahalbidetzen duen arren. Prozedura hori egiteko sigmoidoskopio bat erabiltzen da (endoskopio motz bat), eta horren muturra (hodi mehe bat) pazientearen uzkitik sartzen dute.

Kasu batzuetan, sigmoidoskopia kolonoskopiaren alternatiba bat da, adibidez kolon eta ondesteko minbizia izateko arriskua duten biztanleen baheketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txantxapota

**Txantxapota** edo **Venusen zilborra** (*Umbilicus rupestris*) Crassulaceae familiako espezie baten izen arrunta da, hegoaldeko eta mendebaldeko Europan jatorria duena. Landare zukutsu, bizikorra, 9-60 cm-ko garaierakoa, glabroa, zurtoin tentekoa, gehienetan sinplea eta oso gutxitan adarkatua da. Oso arrunta da harkaitzetako arrailduretan, hormetan eta abarretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yawunik

***Yawunik*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Kanadan dagoen Burgess Shale aztarnategian aurkitu zen eta duela 508 milioi urte bizi izan zela estimatzen da. *Yawunik kootenayi* da ezagutzen den espezie bakarra. 

## Izena 
Kutenai leinuaren  mitologian jatorrizko itsasoko munstro baten izena da *Yawunik*. Espeziearen izena aldiz Kootenay Parke Nazionalaren barnean aurkitu izanagatik ezarri zitzaion.

## Aurkikuntza 
Kanadako Marble Canyon herrian aurkituriko 42 fosiletatik abiatuta osatu da *Yawunik*-aren morfologia. Cédric Ariaren taldeak 2015. urtean deskribatu zuen espeziea.

## Deskribapena 
Gorputz eta hanka artikulatuak zituen. Gorputzak 12 segmendu eta karena zituen. Telsona ere bazuen eta ertzean arantza txiki ugari zituen. Aurreko luzakin pareak hortz ugari zituen, horrek erakusten du harraparia zela. Luzakin horiek ile asko zituzten, zentzumen funtzioa izango zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerbio pudendo

**Nerbio pudendoa** pelbisean dagoen nerbio bat da, bi sexuen kanpoko genitalak inbaditzen dituena, baita puxika eta uzkiko kanpoko esfinter muskuluak ere.

Ikuspegi fisiologikotik garrantzitsua da, bi sexuen genitalen egitura sentsitibo guztiak (zakila, klitorisa, muskulu bulboesponjoso eta iskiokabernosoa, eta eskrotoaren eremuak, ezpainak, perineoa eta uzkia) gordetzen dituelako, eta bi sexuetan orgasmoaren erantzule diren sentsazio atsegin ia guztiak transmititzeko ardura duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pubiseko sinfisi

**Pubiseko sinfisia** gorputzaren erdiko planoan bi pubis hezurren baturak aurrealdean sortzen duen artikulazio kartilaginosoa da, ez oso mugikorra. Emakumearen kasuan, pubiseko sinfisia Venusen mendia izeneko ehun adiposoz estalita dago. Puxikaren aurretik eta kanpoko genitalen gainetik dago. Emakumeetan bulbaren gainean dago eta gizonetan zakilaren gainean. Gizonengan, zakilaren lotailu suspentsorea pubiseko sinfisiari lotuta dago. Emakumeen kasuan, pubiseko sinfisia klitoritik oso hurbil dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danuta Kozák

**Danuta Kozák** (Budapest (Hungaria), 1987ko urtarrilaren 11) piraguismoan lehiatzen den kirolari hungariarra da.

## Olinpiar Jokoak 
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), zilarrezko domina lortu zuen Hungariako taldearekin, K-4 500 m modalitatean, 1.32,971ko denboraz, Alemaniakoaren atzetik (urrezkoa) eta Australiako taldearen aurretik (brontzezkoa). Hauek osatzen zuten Hungariako taldea: Katalin Kovács, Gabriella Szabó, Danuta Kozák eta Natasa Janics-ek.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), urrezkoa eskuratu zuen K-1 500 m modalitatean, 1.51,456ko denboraz, Inna Osypenko-Radomska ukrainiarraren (zilarrezkoa) eta Bridgitte Hartley hegoafrikarraren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.
Urrezkoa lortu zuen Hungariako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.30,827ko denboraz, Alemaniako (zilarrezkoa) eta Bielorrusiako taldearen (brontzezkoa) aurretik. Hauek osatzen zuten Hungariako taldea: Gabriella Szabó, Danuta Kozák, Katalin Kovács eta Krisztina Fazekas Zur-ek.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa eskuratu zuen K-1 500 m modalitatean, 1.52,494ko denboraz, Emma Jørgensen danimarkarraren (zilarrezkoa) eta Lisa Carrington zeelandaberritarraren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.
Urrezkoa lortu zuen K-2 500 m modalitatean ere, 1.43,687ko denboraz, Gabriella Szabórekin batera, Alemaniako (urrezkoa) eta Poloniako (brontzezkoa) bikoteen aurretik.
Urrezkoa lortu zuen Hungariako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.31,482ko denboraz, Alemaniako (zilarrezkoa) eta Bielorrusiako taldearen (brontzezkoa) aurretik. Hauek osatzen zuten Hungariako taldea: Gabriella Szabó, Danuta Kozák, Tamara Csipes eta Krisztina Fazekas Zur-ek.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa irabazi zuen K-2 500 m modalitatean, 1.36,687ko denboraz, Dóra Bodonyirekin batera, Zeelanda Berriko (urrezkoa) eta Poloniako (brontzezkoa) bikoteen atzetik.
Urrezkoa lortu zuen Hungariako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.35,463ko denboraz, Bielorrusiako (zilarrezkoa) eta Poloniako taldearen (brontzezkoa) aurretik. Hauek osatzen zuten Hungariako taldea: Anna Kárász, Danuta Kozák, Tamara Csipes eta Dóra Bodonyi-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurizko hizkera

**Aurizko hizkera** (*Ahuritzeko izkere*) hegoaldeko goi-nafarrera euskalkiaren hizkera bat da, Nafarroa Garaiko Auritz (*Ahuritze*) eta Orreaga (*Orriaga*) udalerrietako berezko euskara. Sortaldeko azpieuskalkia barruan dago.

Ez dago kontabilitate ofizialik, baina uste da 2007an apenas geratzen zela hizkera hori mintzatzen duen jenderik. Horregatik, hizkera hori iraungitzat jotzen da, kontrakoa adierazten duen frogarik ezean.

Herriko hizkeraren aztarna anitz dago Orreagako lautadako toponimian, esaera zaharretan eta eguneroko hainbat hitzetan.

## Historia 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Auritz eta Orreaga sailkatu zituen hegoaldeko goi-nafarrera euskalkiko erroibarrera azpieuskalkian. Pedro Irizarren kalkuluen arabera, 1860 eta 1870 artean 308 euskaldun inguru egongo ziren Auritzen, eta 92 Orreagan (guztira: 400), guztiak Aurizko hizkera hiztunak.

1904an, Iruñeko gotzaindegiko datuen arabera, Aurizko hizkera hitz egiten zen Orreagako lautadako herri guztietan, Auritzen eta Orreagan.

Luze Irigarairen 1935eko datuek, biztanleriaren datuekin konbinatuta, adierazten dute urte horretan Auritzeko eta Orreagako 240 euskaldun izango zirela, guztiak ere Aurizko hizkera hiztunak.

1930eko hamarkadan, Aurizko azpieuskalkiak bere nagusitasuna galdu zuen gaztelaniaren mesedetan, asmo politikoko (Frankismoa) eta izaera ekonomikoko hainbat inguruabar sozialengatik, gaztelaniaren aurrerabidea errazten zutenak. Borondatezko berezko hizkuntzaren galera hori euskaraz hitz egiteko debekuarekin batera gertatu zen. Hala, 1937an erabat debekatu zen bide publikoan euskaraz hitz egitea. Hurrengo urtean, euskara erregistroetatik kanpo uzten da, eta horren atzetik daude auzitegiak, saltokiak, eskritura publikoak, aldizkariak, eskolak, irratiak... Horrela, herri landatarrenetan, edo batzuetan ezta hori ere, euskara familiartera bakarrik baztertuta geratu zen.

Ondorioz, 1970ean beste ikerlan bat egin zen, Aurizko eta Orreagako 56 euskaldun Aurizko hizkera mintzo zirela zenbatu zen.

* Joakin Zilbeti arostegi (Auritz, 1910-?)

## Konparaketa 
Aita Damaso Intzak, XX. mendearen hasieran, Aurizko hizkerazko euskararen aditz forma batzuk bildu zituen. Horiek bat datoz, alderdi fonetiko txikiren bat izan ezik, Koldo Artolak urte batzuk geroago bildutakoekin. Hemen Erroibarko hizkera, Artzibarko hizkera eta Aezkoako hizkera pareko azpieuskalkiekin batera aurkezten dira, bertan Aurizko hizkera sartu baitzen hasiera batean.

## Erreferentziak 
* Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Aurizko hizkera.

## Ikus, gainera 
* Auritz - Orreaga
* Nafarrera
* Hegoaldeko goi-nafarrera
* Sortaldeko nafarrera

## Kanpo estekak