open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2016ko Kataluniako Volta

**2016ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 96. edizioa izan zen. Martxoaren 21 eta martxoaren 27 bitartean jokatu zuten. Calella eta Bartzelona lotu zituen, guztira 1.219,6 km eginez zazpi etapatan. 2016ko UCI WorldToureko bostarren ekitaldia izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak
Arturo de Córdova

**Arturo García Rodríguez**, ezagunagoa **Arturo de Córdova** izenaz, (Mérida, Yucatán,  - Mexiko Hiria, ) mexikar aktorea izan zen. *Urrezko Mexikar Zinemaren* garaiko aktorea izan zen, Hollywood eta Europako filma ugaritan ere parte hartu zuelarik.

## Filmografia hautatua
Ignacio López Tarso

**Ignacio López López**, ezagunagoa **Ignacio López Tarso** izenaz, (Mexiko Hiria,  - *ibidem*, 2023ko martxoaren 11) mexikar aktorea izan zen. *Urrezko Mexikar Zinemaren* garaiko aktorea izan zen.

## Filmografia
Pathfinder (1987ko filma)

***Pathfinder***, samieraz ***Ofelaš*** eta norvegieraz ***Veiviseren***, 1987ko Nils Gaup norvegiar-sami zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Mikkel Gaup, Nils Utsi, Helgi Skúlason eta Sara Harit Gaup aktoreek antzeztu zuten.

Laponiako sami herriaren kondaira batean oinarritua dago.

1988ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
1000. urte ingurua, Finnmark. Aigin (Mikkel Gaup) sami gaztea bere herria beste tribu baten erasotik salbatzeko borrokatuko da.

## Aktoreak 
* Mikkel Gaup:Aigin
* ara Marit Gaup: Sahve
* Nils Utsi: Raste
* Anna Maria Blind: Varia
* Ingvald Guttorm: Aiginen aita
* Ellen Anne Bulj: Aiginen ama
* Inger Utsi: Aiginen arreba
* Henrik H. Buljo: Dorakas
* Nils-Aslak Valkeapää: Siida-Isit
* Helgi Skúlason: Tchude with scar
* Svein Scharffenberg: Tchude chief
* Knut Walle: Tchude itzultzailea
* John Sigurd Kristensen: Tchude Strongman
* Svein Birger Olsen: Diemis
* Sverre Porsanger: Sierge
* Amund Johnskareng: Heina
* Ailo Gaup: Orbes

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Oscar (1991ko filma)

***Oscar***, 1991ko John Landis estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. *1967ko izenburu berdineko frantziar filmaren* berregokitzapena da. Sylvester Stallone, Marisa Tomei, Ornella Muti, Tim Curry eta Chazz Palminteri aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1930eko hamarkada, New York. Angelo "Snaps" Provolone (Sylvester Stallone) gangsterrak hiltzorian dagoen Eduardo (Kirk Douglas) aitari gizon zintzoa bilakatu eta familiaren ohorea berreskuratuko duela hitzemango dio. Baina noski, zintzotasunerako bidea luze egingo zaio, senide, lagun eta etsaiei aurre egin beharko baidie.

## Aktoreak 
* Sylvester Stallone: Angelo "Snaps" Provolone
* Ornella Muti: Sofia Provolone
* Don Ameche: Aita Clemente
* Peter Riegert: Aldo
* Tim Curry: Thornton Poole doktorea
* Vincent Spano: Anthony Rossano
* Marisa Tomei: Lisa Provolone
* Eddie Bracken: Five-Spot Charlie
* Linda Gray: Roxanne
* Chazz Palminteri: Connie
* Kurtwood Smith: Toomey tenientea
* Art LaFleur: Quinn ofiziala
* Robert Lesser: Keough ofiziala
* Yvonne De Carlo: Izeba Rosa
* Martin Ferrero: Luigi Finucci
* Harry Shearer: Guido Finucci
* Richard Romanus: Vendetti
* Arleen Sorkin: Vendettiren manikuragilea
* Joey Travolta: Ace
* Jim Mulholland: Oscar
* Kirk Douglas: Eduardo Provolone
* Elizabeth Barondes: Theresa
* Joycelyn O'Brien: Nora

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Roberto Gavaldón

**Roberto Gavaldón** (Jiménez, Chihuahua,  - Mexiko Hiria, ) mexikar zinema zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Jimenezen jaio zen 1909an, eta estra, aktore, zuzendari-laguntzaile eta gidoilari lanetan hasi zen zinemaren munduan. Zuzendarikide moduan ere egin zituen lan batzuk, eta 1945ean zuzendu zuen bere lehen bakarkako lana: *La barraca*, Vicente Blasco Ibañezen izen bereko nobelaren egokitzapena. Espainiako gerraren ondoren Mexikora erbesteratu ziren Espainiako zenbait teknikari aritu ziren filmaren errealizazio-taldean.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak
Ojos verdes

**«Ojos verdes»** (Begi berdeak) Manuel Quiroga espainiar musikagileak moldatu eta Rafael de León eta Salvador Valverdek idatzi zuten kanta da, andaluziar kopla generoaren ikur bilakatu zena.

Abestia 1931n sortu zen Rafael de León, Federico García Lorca eta Miguel de Molina Bartzelonako La Granja Oriente kafetegian bildu zirenean. 1937an estreinatu zuen Quintero, León y Quiroga hirukoteak Madrilgo Infanta Isabel antzokian. Frankismo garaian zentsuratu zuten, nahiz eta Francisco Francoren gogoenetariko bat izan. Gainera, homosexualitatearekin lotura historiko bat izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuller Building

**Fuller Building**, Manhattango 150 metroko eta 42 solairuko bulego-eraikina da, Madison etorbideako eta ekialdeko 57. kaleko kantoian. Flatiron Building-etik aldatu ondoren, Fuller Construction Companyk eraiki zuen 1929an. Eraikina Walker & Gillette estudioak proiektatu zuen, Art déco estiloan, baina kontserbatzaile samarra. Eraikinaren fatxadak Elie Nadelmanen arkitektura-eskulturak ditu, eta barrualdean, hallak marmolez estalitako hormekin, brontzezko akaberekin eta mosaikoak dituzten zoruekin apainduta daude.

## Kanpo estekak
Mitxel Lakuntza

**Mitxel Lakuntza Vicario** (Iruñea, Nafarroa, 1976ko maiatzaren 10a) nafar sindikalista eta elektronika teknikaria da, 2004az geroztik ELA sindikatuaren Nafarroako koordinatzaile nagusia. Ordutik ELAren Batzorde Eragileko kidea ere bada, eta 2018ko abenduan Adolfo Muñozen ordezko gisa proposatu zuen sindikatuaren Nazio Batzordeak. 2019ko apirilaren 5ean egindako ezohiko kongresuan ELAko idazkari nagusi izendatua izan zen.

## Bizitza 
Bere aita elektrikaria zen, eta hortik iritsi zitzaion Elektronika Industriala ikasteko bokazioa. Gamesa enpresan hasi zen lanean, eta 1999an egin zen ELA sindikatuko kide. Enpresa horretako ELAren ordezkaria izan zen, eta 2001an sindikatuaren egituran sartu zen, hasiera batean Sakanan liberatu gisa eta gerora Hainbat federazioko arduradun gisa.

2004an Nafarroako ELAren koordinatzailea bilakatu zen, Jose Mari Otaegi ordezkatuz, 28 urte zituela. Haren gidaritzapean ELA Nafarroako hirugarren indar sindikala bilakatu zen. 2018ko abenduan ELAren Nazio Batzordeak Adolfo Muñoz idazkari nagusia ordezkatzeko proposatu zuen, eta 2019ko apirilaren 5ean Donostiako Kursaalean egin zen ezohiko kongresuan onartu zuten afiliatuek kargurako.

## Erreferentziak
Scott Walker (musikaria)

**Noel Scott Engel** (Hamilton, Ohio,  - Londres, ), **Scott Walker** izen artistikoz ezaguna, britainiar kantautorea izan zen.

## Biografia 
18 urterekin John Maus ezagutu zuen, eta, hainbat proiektutan elkarrekin aritu ostean, 1965ean Gary Leeds ezagutu, eta The Walker Brothers sortu zuten. Ez ziren senideak, baina John, Gary eta Scott Walker izango ziren aurrerantzean. Urte haietan Londres pop musikaren epizentroa zenez, hara jo zuten, eta berehala bilakatuko ziren garai hartako talde inportanteenetako bat. Bacharach-David konpositore bikotearen *Make It Easy On Yourself* grabatu zuten, eta, jarraian, ''My Ship is Comin' In'', taldearen musika melodramatiko eta atormentatua definitu zuen balada. 1967ra bitartean, hiru LP grabatu zituzten, eta hirurek arrakasta izugarria lortu zuten.

## Erreferentziak
Elie Nadelman

**Elie Nadelman** (Varsovia, 1882ko otsailaren 20a - 1946ko abenduaren 28a)  poloniar eskultore estatubatuar nazionalizatua izan zen. Munichen eta Parisen lan egin zuen eta Estatu Batuetan finkatu zen. Bere eragin manierista eta giza gorputzaren bolumenaren eta irudiaren esperimentazioa nabarmentzen dira.
Madison Square Park Tower

**Madison Square Park Tower** (lehen, 45 East 22nd Street) 237 metroko eta 64 solairuko etxe orratza da, Madison Square-n, Manhattan-en, New Yorken. Eraikina Kohn Pedersen Fox arkitektoak egin du eta Ian Bruce Eichnerren Continuum Companyk sustatu du. Manhattango Midtown eta Financial District arteko eraikinik altuena da. Eraikinak 83 etxebizitza apartamentu izango ditu.

## Kanpo estekak
Amalur Alvarez

**Amalur Alvarez Ortiz** (Donostia, Gipuzkoa, 1988) zientzia juridiko eta politikoen arloko ikerlaria da, baita abokatua ere. 2019ko martxoaren 31z geroztik Gure Esku Dago erabakitzeko eskubidearen aldeko plataformaren bozeramailea da, Angel Oiarbide eta Zelai Nikolas ordezkatuz, Josu Etxabururekin batera.

## Bizitza 
Zuzenbidea ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta abokatu lanetan hasi ondoren Gipuzkoako Abokatuen Elkargoko Euskara Batzordeko kide egitea erabaki zuen, arlo juridikoan euskararen presentzia bultzatzeko beharra ikusi baitzuen. Honetaz gain, Eusko Ikaskuntzako kidea eta Gazteak Together erabakitze eskubidearen aldeko taldeko kide ere bada bada.

Alor teorikoari dagokionez zientzia juridiko eta politikoen arloko ikerlaria da, eta erabakitzeko eskubideari buruzko doktorego tesia lantzen dabil. Nazioarteko adibide batzuk aztertu ditu bertan, lurralde gatazka bat bideratzeko eredurik egokiena gisa Eskoziaren adibidea hartuta.

## Gure Esku Dago 
Hasieratik Gure Esku Dago plataformako kidea da, eta azken urteetan zuzendaritzako kidea ere izan da. Zelai Nikolas eta Angel Oiarbidek bozeramaile kargua utzi zutenean bera izan zen lan horretan jarraitzeko hautatua, Josu Etxabururekin batera. 2019ko martxoaren 31n Bilboko Euskalduna Jauregian egindako ekitaldian hasi zen bozeramaile lanetan.

## Kanpo Loturak 
* Amalur Alvarezen lanak Inguma datu-basean.

## Erreferentziak
Parvancorina

230px|eskuinera|thumb|*Parvancorina sagitta*.
230px|eskuinera|thumb|*Parvancorina*-ren interpretazio artistikoa.
230px|eskuinera|thumb|*Parvancorina minchami*.
***Parvancorina*** Ediacararra garaian bizi izan ziren fosilen genero bat da. Kanbriar garaiko trilobiteen antza duen arren ez zaio erlazio filogenetikorik aurkitu. Duela 565 ta 540 milioi urteen artean bizi izan zen.

## Etimologia 
*Parvancorina* izena latinezko *parva* ("txikia") eta *ancora* ("aingura") hitzen elkarketatik dator, aingura txiki baten itxura baitauka animaliak. Bi espezie ezagutzen dira, *Parvancorina minchami* (Mr. H. Mincham aurkitzailearen omenez) eta *Parvancorina sagitta*, latinez *sagitta* hitzak "gezia esan nahi du.

## Aurkikuntza 
1957 urtean Mr. H. Mincham fosil biltzaile pribatuak hainbat ale aurkeztu zituen Hego Australiako Museoan. Martin Glaessnerrek 1958 urtean deskribatu eta izendatu zuen. Errusiako Itsaso Zuriaren ertzean ere aurkitu zen beranduago, Ust’ Pinega formazioan.

2004 urtean bigarren espezie bat aurkitu zen Errusian. Andrey Ivantsov-ek deskribatu eta izendatu zuen *Parvancorina sagitta.

## Deskribapena 
Fosiletan ondo nabaritzen da erdialdeko luzakina eta aurrealdeko zirkulu erdia, "geziaren" antza hartuz. Puntan hortzak izango zituela uste da. Altxaturiko zatien artean eremu zapal ondulatu bat agertzen da, triangelu itxurakoa. Fosilen tamaina zentimetro batekoa da luzera eta zabaleran, ale batzuetan 2 cm-ko zabaleradunak ere aurkitu dira.

## Bizimodua 
*Parvancorinak'' burualdea korrontearen kontra jarriko zuela pentsatzen da. Horrela uretan suspentsioan zeuden partikuletaz elikatuko zen. Gaur egun oraindik ere ez da erabaki finkorik hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.ediacaran.org
Kiss the Girls (1997ko filma)

***Kiss the Girls*** (euskaraz *Musukatu Neskak*), 1997ko Gary Fleder estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako neo-noir thriller psikologiko film bat da. David Klass idazlearen *1995eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Morgan Freeman, Ashley Judd, Cary Elwes, Tony Goldwyn eta Jay O. Sanders aktoreek antzeztu zuen.

*Along Came a Spider* (2001) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Axel Cross (Morgan Freeman) doktorea poliziaren detektibea, psikologo forensea eta krimen eleberrien idazle arrakastatsu bat da. Zazpi neska gazte desagertu berri dira, haietako bien gorpuak agertuz. Azken gorpuaren alboan *"Casanova"* delako norbaitek sinatutako ohart bat agertu da. Hasiera batez aurka egon arren, Crossek kasua ikertzeko Kate McTiernan (Ashley Judd) doktore gaztearen laguntza izango du, hiltzailearengandik bizirik ihes egitea lortu eta '"Casanova"' identifikatu dezakeen pertsona bakarra. Bi ikertzaileek hiltzaileak bahitu duen Crossen Janelle (Tatyana Ali) hiloba topatu eta haren desargetzearen atzean dagoen egi beldurgarria jakiteko erlojuaren aurkako ikerketa bati ekingo diote

## Aktoreak 
* Morgan Freeman: Alex Cross doktore/detektibea
* Ashley Judd: Kate McTiernan doktorea
* Cary Elwes: Nick Ruskin detektibea
* Alex McArthur: Davey Sikes detektibea
* Bill Nunn: John Sampson detektibea
* Jeremy Piven: Henry Castillo detektibea
* Brian Cox: Hatfield, polizia kapitaina
* Jay O. Sanders: Kyle Craig, FBIko agentea
* Tony Goldwyn: William Rudolph doktorea
* William Converse-Roberts: Wick Sachs doktorea
* Roma Maffia: Ruocco doktorea
* Richard T. Jones: Seth Samuel
* Gina Ravera: Naomi Cross
* Heidi Schanz: Megan Murphy
* Tatyana Ali: Janelle Cross
* Anna Maria Horsford: Vicki Cross andrea
* Helen Martin: Nana Cross

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Along Came a Spider (filma)

***Along Came a Spider***, 2001eko Lee Tamahori zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako neo-noir thriller psikologiko film bat da. James Patterson idazlearen *1993ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Morgan Freeman, Monica Potter, Michael Wincott, Penelope Ann Miller eta Michael Moriarty aktoreek antzeztu zuten.

*Kiss the Girls* (1997) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Gary Soneji (Michael Wincott) inongo eskrupulurik gabeko psikopata buruargiak Washington Hiriko ikastetxe pribatu eta elitista batean irakasle lanpostua lortu du. Bere bahiketa ezagutza zabalak erabiliz, Megan Rose (Mika Boorem) neska gaztea bahitu berri du, AEBetako senatari baten alaba. Kasua ikertu eta konpontzeko ardura Alex Cross (Morgan Freeman) detektibe forense eta idazleari emango zaio.

## Aktoreak 
* Morgan Freeman: Alex Cross
* Monica Potter: Jezzie Flannigan
* Michael Wincott: Gary Soneji/Armiarma
* Dylan Baker: Ollie McArthur
* Mika Boorem: Megan Rose
* Billy Burke: Ben Devine
* Anton Yelchin: Dimitri Starodubov
* Jay O. Sanders: Kyle Craig
* Michael Moriarty: Hank Rose senataria
* Penelope Ann Miller: Elizabeth Rose
* Anna Maria Horsford: Vickie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa ikusgai
Mimic

***Mimic***, 1997ko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Donald A. Wollheim idazlearen izenburu berdineko kontakizun labur batean oinarritua dago. Mira Sorvino, Jeremy Northam, Josh Brolin, Charles S. Dutton, Giancarlo Giannini eta F. Murray Abraham aktoreek antzeztu zuten.

*Mimic 2* (2001) eta *Mimic 3: Sentinel* (2003) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
New York hiria, labezomorro izurri batek haurretan gaixotasun izugarri bat eragingo du. Susan Tyler (Mira Sorvino) entomologoak labezomorro horien harrapakaria izateko genetikoki eraldatutako intsektu bat sortuko du, izurria desagertuz. Baina hiru urte geroago, Tylerrek berak sortutako intsektuak zein bilakaera laborategian sortutako jatorrizkoaren mugetatik haratago joan dela ohartuko da, biziraupen luzea izan, Metroko tunelak bizilekutzat hartu eta bere harrapakiak diren gizakiekin mimetizatzeko trebezia ikaragarria bereganatuz.

## Aktoreak 
* Mira Sorvino: Susan Tyler doktorea
* Jeremy Northam: Peter Mann doktorea
* Josh Brolin: Josh Maslow
* Charles S. Dutton: Leonard Norton ofiziala
* Giancarlo Giannini: Manny Gavoila
* F. Murray Abraham: Gates doktorea
* Norman Reedus: Jeremy
* Julian Richings: Langilea
* Doug Jones: Long John
* Alexander Goodwin: Chuy Gavoila
* Alix Koromzay: Remy Panos
* James Costa: Ricky
* Javon Barnwell: Davis

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hellboy (2004ko filma)

***Hellboy***, 2004ko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako superheroi film bat da. Mike Mignola komikigilearen *Hellboy: Seed of Destruction* eleberri grafikoan oinarritua dago. Ron Perlman, Selma Blair, Jeffrey Tambor, Karel Roden, Rupert Evans eta John Hurt aktoreek antzeztu zuten.

*Hellboy II: The Golden Army* (2008) jarraipena eta *2019ko izenburu berdineko berregokitzapena* izan ditu.

## Argumentua 
1944, naziek magia beltzaren bidez Hellboy (Ron Perlman) deabruari dei egin diote. Bigarren Mundu Gerra amaitzean Hellboy aliatuen artean hazi eta AEBetako Defentsa eta Naturazgaindiko Ikerketa Saileko agente gisa lan egingo du.

## Aktoreak 
* Ron Perlman: Hellboy
* John Hurt: Trevor Bruttenholm
:* Kevin Trainor: Trevor Bruttenholm gaztea
* Selma Blair: Liz Sherman
:* Millie Wilkie: Liz Sherman gaztea
* Rupert Evans: John Myers
* Karel Roden: Grigori Rasputin
* Jeffrey Tambor: Tom Manning
* Doug Jones: Abe Sapien
:* David Hyde Pierce: Abe Sapienen ahotsa (krediturik gabe)
* Brian Steele: Sammael
* Ladislav Beran: Karl Ruprecht Kroenen
* Bridget Hodson: Ilsa Haupstein
* Corey Johnson: Clay agentea
* Brian Caspe: Lime agentea
* James Babson: Moss agentea
* Stephen Fisher: Quarry agentea
* William Hoyland: Klaus Von Krupt
* Angus MacInnes: Whitman sarjentua
* Jim Howick: Matlin kaporala
* Guillermo del Toro: Ivan Klimatovichen ahotsa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Namacalathus

[260px|eskuinera|thumb|*Namacalathus* eta *[Cloudina* fosilak.]]
***Namacalathus*** Ediacararra garaian bizi izan zen animalia genero bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Namacalathus hermanastes*. Duela 549 eta 542 milioi urteen artean bizi izan zen.

## Aurkikuntza 
Namibia hegoaldeko Nama aztarnategian aurkitu zen 2000 urtean (Grotzinger et al.). Munduan zortzi tokitan bakarrik aurkitu da (Namibia, Kanada, Oman, Siberia eta Paraguai) eta beti ere *Cloudina*-rekin batera, arroka berean, *Namapoikia* eta *Cloudina*-rekin batera, iristear zegoen Kanbriar garaiko animalietan ohikoa zena. Oinak 1-2 mm-ko diametroa ziuen eta 30 mm-ko luzera. Oinaren goikaldean egitura esferikoa zuen sei-zazpi zulo zituena. Tamaina anitzeko esferak aurkitu dira, batazbeste 6,1 mm dutenak, baina 25 mm-ko diametrodunak ere agertu dira. Esferaren gainekaldean zuloa zeukan. Fosiletan esfera zabalik eta itxita aurkitu izan da, hexagono, heptagono, bihotz edo ilargi-erdi itxura agertuz.

Gorputza magnesiotan aberatsa den kaltzitaz estalirik zeukan.

## Taxonomia 
Ez da sailkatzeko fosil erraza. Cnidaria filumean sailkatu izan da polipo eta marmokekin batera, gemazioz ugaltzen zela frogatu baita. 2015eko ikerketa batek lofoforoen taldean sartu zuen eskeletoaren itxura eta egitura behatu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Bacon

**Anne Bacon** (Bataio izena: **Cooke**) (1527 edo 1528-1610ko abuztuaren 27a) andre ingeles bat izan zen. Ingelesezko literatura erlijiosoari ekarpen iraunkorra egin zion John Jewel-ren 1564-an idatzitako *Apologie of the Anglican Church* (euskaraz: Eliza Anglikanoaren apologia) liburuaren itzulpena eginez. Francis Bacon filosofoaren ama izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Francis Bacon
* Anglikanismo

## Kanpo estekak
Richard Wallace (zuzendaria)

**Richard Wallace** (Sacramento, 1894ko abuztuaren 26a-Los Angeles, 1951ko azaroaren 3a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria eta gidoilaria izan zen.

## Biografia 
Richard Wallacek 1925tik Mack Sennett estudioetan errealizadore moduan lan egin zuen. Besteak beste, Laurel eta Hardyrekin lan egin zuen. Ondoren beste estudioetan ere lan egin zuen: Paramount, Columbia edo RKO. Bere film ezagunenak *Sinbad the Sailor* (1947), Douglas Fairbanks Jr. eta Maureen O'Hararekin, eta *Taïkoun* John Wayne eta Laraine Dayrekin. Shirley Templerekin hiru filma egin zituen. Katharine Hepburnekin bat, *The Little Minister* (1934). Loretta Youngekin, 1943an, *A Night to Remember* egin zuen. Directors Guild of America elkartearen sortzaile bat izan zen.  Bihotzekoak jota hil zen 1951an.

Hollywood Boulevardeko Hollywoodeko ospearen pasealekuan izar bat dauka.

## Filmografia 
[thumb|300px|[Douglas Fairbanks Jr. eta Maureen O'Hara, *Sinbad the Sailor* filman (1947).]]

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Richar Wallace IMDben.
* :All Movien webgunean.
Olgi (hiria)

**Olgi** (, *Ölgii*, "sehaska"; ) mendebaldeko Mongoliako hiria da, Bayan-Ölgii probintziako hiriburua dena. 1.710 metroko altueran dago eta 2008an 28.496 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ne me quitte pas

**«Ne me quitte pas»** (Ez nazazu utzi) Jacques Brel belgikar kantautoreak moldatu, idatzi eta abestu zuen kanta da, ***chanson*** generoaren ikur bilakatu zena. 1959an argitaratu zuen Warner-Chappellek eta Brel eta Zizou arteko banaketaren ostean sortu zuen (nahiz eta egitan Brelek berak utzi zuen Zizou).

1959ko irailaren 11n agertu zen *La Valse à mille temps* albumean. 1961en Brelek nederlanderazko bertsio bat (*Laat me niet alleen*) grabatu zuen eta harrezkero hainbat hizkuntzetara itzuli dute. Euskaraz Imanolek edo Mikel Laboak egin zuten «Ez nazazu utzi» izenpean. Hona hemen bertsioak egin dituzten abeslariak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CBS eraikina

**CBS eraikina** , **Black Rock** gisa ere ezaguna, New Yorkeko etxe orratz bat da, CBS kateko egoitza nagusia . 52. kaleko 51. zenbakian dago, Seigarren Etorbideko edo Ameriketako Etorbideko kantoian. Eero Saarinen arkitekto finlandiarrak diseinatu zuen eta 1965ean inauguratu zen. 38 solairu eta 150 metro ditu. 81.000 metro karratu ditu.

## Kanpo estekak
Sainxand

**Sainxand** (; ) hego-ekialdeko Mongoliako hiria da, Dornogovi probintziako hiriburua dena. 961 metroko altueran dago eta 2017an 24.772 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nama taldea

[300px|thumb|Namibia hegoaldeko [Fish ibaiaren arroila|Fish ibaiaren arroilean aurkitu dira fosilak.]]
**Nama taldea** Namibia hegoaldeko Nama haranean aurkitzen den aztarnategi bat da.

## Geologia 
Namibiako Fish ibaiaren arroilean kokaturik dago, Hegoafrikarekiko mugatik gertu. 125.000 km2-ko azalera hartzen du eta Ediacararreko biotari dagozkion fosilak aurkitu dira bertan. Ekaitz eta luiziek gaizenarritako sedimentuez osaturiko hareharrietan agertu dira fosilak.

## Historia 
1933 urtean Georg Gürich geologo alemaniarrak Kanbriarraurrekoak ziruditen hainbat fosil aurkitu zituen, baina garai hartan uste zen aurreneko izaki zelulanitzak Kanbriar garaikoak zirela eta Gürichen aurkikuntzek ez zuten onarpenik ez eta zabalkuntzarik izan. 1946 urtean Reg Sprigg australiarrak Ediacara aztarnategian Kanbriarraurreko fosil berriak aurkitzean hasi ziren Namibian ere bilaketa berriak egiten.

## Garrantzia 
Bi garai geologikoen artean kokaturik dagoen aztarnategia da. Arroketako zirkoien gainean egindako ikerketek duela 547 eta 538 milioi urte arteko tartea finkatu dute, Ediacararra eta Kanbriarraren arteko muga alegia.

## Iruditegia 
### Fosilak 

Irudi:Tuscarora Formation Diplocraterion.jpg|*Diplocraterion*.
Irudi:Namacalathus and Cloudina, Canada, in 545 million year old limestone - Redpath Museum - McGill University - Montreal, Canada - DSC07920.jpg|*Namacalathus* eta *Cloudina*.
Irudi:Nereites irregularis.jpg|*Nereites*.
Irudi:Pteridinium simplex Namibia.JPG|*Pteridinium*.

### Marrazkiak 

Irudi:Ausia fenestra.jpg|*Ausia*.
Irudi:Cloudina.svg|*Cloudina*.
Irudi:Namacalathus.svg|*Namacalathus*.
Irudi:Swartpuntiagermsi.png|*Swartpuntia*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tubular compression fossils from the Ediacaran Nama Group, Namibia.
Hovd

**Hovd** (, ) mendebaldeko Mongoliako hiria da, izen bereko probintziako hiriburua dena. 1.395 metroko altueran dago eta 2017an 29.800 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uliastai

**Uliastai** (; ) mendebaldeko Mongoliako hiria da, Zavkhan probintziako hiriburua dena. 1.753 metroko altueran dago eta 2017an 16.265 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moron (Mongolia)

**Moron** (, *Mörön*, 'ibai' ) iparraldeko Mongoliako hiria da, Khövsgöl probintziako hiriburu administratiboa dena. 1.710 metroko altueran dago eta 2017an 39.404 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Klima 
## Galeria 

Gelenhuu.jpg
MörönHauptplatz.jpg
MörönMuseum.jpg
MörönTownHall.jpg
MörönPostOffice.jpg
MörönMonastery.jpg
MörönStatue.jpg
MörönStadium.jpg
MörönMemorial.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Condamine

**La Condamine** (; monakoeraz *A Cundamina*; ) Monakoko printzerriko auzo edo *quartier* ezaguna da. Bertan Port Hercule eta Rainier III.a itsas-estadioa daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulaangom

**Ulaangom** (, 'Haran Gorri') mendebaldeko Mongoliako hiria da, Uvs probintziako hiriburua dena. 939 metroko altueran dago eta 2016an 30.688 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko kontakizunak

***Ekialdeko kontakizunak*** (frantsesez *"Nouvelles orientales"*) Marguerite Yourcenar idazle frantziarrak idatziriko ipuin bilduma da.

*Nouvelles orientales-eko* kontakizunak, 1928-1937 urteetan argitaratu ziren gehienak lehenengo aldiz, aldizkarietan, eta 1938an kaleratu ziren liburuan bildurik. Egileak berak zertxobait moldaturik, 1963an argitaratu ziren berriro, Gallimard etxearen eskutik.

Bertsio horretatik egin zuen itzulpena euskarara Imanol Zurutuzak eta 1996an argitaratu zuen Ibaizabal argitaletxeak.

Hamaika kontakizun jasotzen ditu liburuak:

* Nola Wang-Fo salbatu zen
* Markoren irribarrea
* Heriotzaren esnea
* Genji printzearen azken amodioa
* Nereidak maite izan zituen gizona
* Enaren Andre Maria
* Afrodisia alarguna
* Kali lepamoztua
* Marko Kralievitxen heriotza
* Cornelius Bergen tristura
* Azken hitzak

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Cronos (filma)

***Cronos*** edota '***La invención de Cronos*** eta ***Cronos, la invención del tiempo*** (euskaraz *Cronosen asmakuntza* eta *Cronos, denboraren asmakuntza*), 1993ko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako beldurrezko drama film bat da. Federico Luppi, Ron Perlman, Claudio Brook, Margarita Isabel eta Tamara Shanath aktoreek antzeztu zuten.

Gaur egun aski ezaguna den Guillermo del Toro zuzendariak zuzendutako estreineko film luzea izan zen.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sarirako Mexiko ordezkatzeko hautatua izan zen baina ez zuen izendapenik bereganatu.

## Argumentua 
1536, Veracruzeko alkimista batek (Mario Iván Martínez) *Cronos* deritzon gailua asmatu du, bere barnean odolez elikatu eta gailuaren jabeari betiko gaztetasuna eskeintzeko gaitasuna duen intsektu bat txertatu du.

1997, Jesús Gris (Federico Luppi) zaharkin bildumatzailea gailua topatu du. Gailua ikuskatzen ari dela, kosk egin eta larruazalean zehaztu gabeko likido bat txertatuko dio. Jesúsek gailuak odola zurrupatu baina trukean osasuna eta bizkortasuna ematen dituela ohartu da, gainera, Jesúsek odol egarria garatuko du. Hasiera baztez, guzti honek Jesúsi nazka emango dio, baina azkenean gailua biktimekin frogatzeko tentazioak menperatuko du.

## Aktoreak 
* Federico Luppi: Jesús Gris
* Ron Perlman: Angel de la Guardia
* Claudio Brook: Dieter de la Guardia
* Tamara Shanath: Aurora Gris
* Margarita Isabel:Mercedes Gris
* Daniel Giménez Cacho: Tito koronela
* Mario Iván Martínez: Alkimista
* Farnesio de Bernal: Manuelito
* Jorge Martínez de Hoyos: Narratzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mediolanum Forum

**Mediolanum Forum** erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Assagon- Milandik gertu- dagoena. Pabiloiak 12.700 ikuslerentzako tokia du saskibaloi, tenis edo izotz hockey partidetarako.

Bertan jokatzen ditu bere etxeko partidak Pallacanestro Olimpia Milano taldeak. 1990eko urriaren 26an inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Menora Mivtachim Arena

**Menora Mivtachim Arena** () erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Tel Aviven dagoena. Pabiloiak 10,383 ikuslerentzako tokia du musika emanaldiak edota saskibaloi edo tenis partidetarako.

Bertan jokatzen ditu bere etxeko partidak Maccabi Tel Aviv Basketball Club taldeak. 1963ko irailaren 17an inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Erremateko tiroa

***Erremateko tiroa*** () Marguerite Yourcenarrek idatziriko eleberri labur bat da.
Sorrenton idatzi zuen Yourcenarrek, 1938an, baina 1939an argitaratu zuen Gallimard argitaletxeak.

## Edukia 
Lehen Mundu Gerra bukatzear eta Sobiet Batasuneko iraultza hasi berri zenean kokatzen da istorioa. Hiru gazteren arteko harreman botere erlazioari buruzko lana da. Yourcenar berak hitzaurrean dioenez, benetako gertakizun batean oinarritua dago. Patuak elkartutako hiru gazteak, Sophie de Réval, haren anaia Conrad, eta Eric von Lohmond, haien betiko adiskidea dira, eta aurreneko orrialdetik iragartzen zaio irakurleari gertatu behar duen tragedia.

Liburua Josu Zabaletak itzuli zuen euskarara, eta Alberdania argitaletxeak argitaratu zuen 2007an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fontvieille (Monako)

**Fontvieille** (; ) Monakoko printzerriko auzo edo *quartier* ezaguna da. Manfredi Nicoletti italiar arkitektoak garatu zuen 1970 eta 1990eko hamarkadetan zehar. Luis II.a estadioa bertan dago.

File:Monaco – Heliport vor dem Cirque de Monte-Carlo - panoramio.jpg|Heliportua
File:Monaco005.jpg|Estadioaren ikuspegia
File:Port de Fontvieille Monaco IMG 1190.jpg |Fontvieilleko portua
File:Monaco Monaco Museumsgebäude.JPG|Automobilgintzaren museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Utriako gudua

**Utriako gudua** () 1919ko urtarrilaren 17tik 20ra iraun zuen gatazka bat izan zen Udria hondartzen (Estonia). Estoniako independentzia gerraren parte izan zen. Gudu honetan Estoniar armada, gehiena Finlandiako boluntarioekin osatua, Udriako kostaldean lehorreratu zen.

## Aurrekariak 
### Estoniar indarrak 
Itsas armadako lan taldea Johan Pitka almirantearen agindupean zegoen; Martin Ekström suediar itsas ofizialaren eta Aleksander Paulus eta Anto Nestori kapitainen laguntza izan zuten. Inbasioa aurrera eraman behar zuen armada 1900 gizon osatzen zuten, Martin Ëkstromen azpian.

### Sobietar indarrek 
Utriako kostaldea defendatzeko, Narvatik hurbil, Nikolai Ivanovren 6. Rifledun dibisioa zegoen. Sobietar armada 2700 gizonez osatuta zegoen.

## Ondorioa 
Estoniar armadaren lehorrera arrakasta erraldoi bat izan zen eta 1919ko urtarrilaren 19an Narva hiria askatzeko balio izan zuen, boltxebikeen okupazioa amaituz.

## Erreferentziak 
* Jyri Kork (Ed.), *Estonian War of Independence 1918–1920*, Esto, Baltimore, 1988 (Reprint from *Estonian War of Independence 1918–1920*. Historical Committee for the War of Independence, Tallinn, 1938)

## Kanpo estekak
Ülker Kiroldegia

**Fenerbahçeren Nazioarteko Kirol-Aretoa Ülker Kiroldegia** () erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Istanbulgo Ataşehir barrutian dagoena. Pabiloiak 13,059 ikuslerentzako tokia du saskibaloi edo boleibol partidetarako.

Bertan jokatzen ditu bere etxeko partidak Fenerbahçe Ülker taldeak. 2012ko urtarrilaren 25ean inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eltzarruzeko mendilerroa

**Eltzarruzeko mendilerroa** Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Eltzarruze mendia da, 421 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Eltzarruze mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Eltzarruze, 421 m 
# Atxapuru, 409 m 
# Lerdatze, 390 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Garateko mendilerroa

**Garateko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Garate mendia da, 281 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Garate mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Garate, 281 m 
# Urgullmendi, 226 m 
# Artiaga, 209 m 
# Otolako Gaña, 194 m 
# San Anton, 113 m 
# Talaia, 138 m 
# Zumaiagaña, 133 m 
# Gorostiaga, 101 m 
# Aizmendi, 100 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Coppieters Fundazioa

**Coppieters Fundazioa** think tank modura jarduten duen erakundea da, besteak beste Europako aniztasun linguistiko eta kulturalean, eskubide kolektibo eta indibidualetan, bakean, deszentralizazioan eta Herrien autodeterminazio eskubidean arreta jartzen duena. Maurits Coppieters politikari abertzale flandriarraren omenez hartu zuen izena, 2007an sortu zen eta Bruselan du egoitza.

Europako Parlamentuak aitortua, bere kideen eta Europako Parlamentuaren diru-ekarpenez finantziatzen da. Europako Aliantza Askearekin harreman estuak mantentzen ditu .

Hamalau Europako estaturik gabeko nazio daude ordezkatuta Coppieters Fundazioan. Besteak beste, Euskal Herria, Katalunia, Galiza, Gales, Bretainia, Kurdistan, Korsika, Okzitania, etab. . Euskal Herriari dagokionez, Alkartasuna Fundazioa (Eusko Alkartasunarena),  Ezkerraberri Fundazioa (Aralarrena) eta Enbata aldizkaria daude ordezkatuta.

## Egitura 
Batzar nagusia da Coppietersen organo gorena. Honek, zuzendaritza-taldea (**Bureau**) aukeratzen du 3 urteko agintaldia duena erakundearen lana goberntzeko. Zuzendaritza 2023ko batzar nagusian berritu zen. Ordurarte, Xabier Macias galiziarra izan zen Fundazioaren lehendakaria, Antonia Luciani kortsikarrak ordeztu duelarik. Xabier Macias lehendakariordea da gaur egun.

Bestalde, Aholku Batzorde Zientifikoak fundazioak egiten dituen lanen kalitatea ebaluatzeaz eta zaintzeaz arduratzen da.

## Izaera eta helburuak 
Coppieters Fundazioa Europako gaiei buruzko hausnarketa-taldea da. Ideia berriak garatzen ditu eta hainbat gairi buruzko jakintza sortzen du: kultura- eta hizkuntza-aniztasunaren kudeaketa, gutxiengoen eskubide kolektiboak, demokrazioaren kalitatea, maila anitzeko gobernantza, deszentralizazioa, estatuen eta konstituzioaren erreforma, estatuak sortzeko prozesuak, autodeterminazio-eskubidea, migrazioa, bake-prozesuak eta giza eskubideen babesa.

Coppietersen helburuak ondorengo puntuetan laburlbitzen dire:

# Fundazioarentzat eta bere kideentzat interes berezia duten gaiak aztertzea, ikertzea eta poposamenak egitea.
# Europako politika publikoari buruzko gaiak eztabaidatzen laguntzea, aniztasunaren ikuspegitik.
# Zientzia politikoaren, ekonomiaren, soziologiaren, filosofiaren eta historiaren arloetako ezagutza zientifikoa politikoki egokiak eta erabilgarriak diren kontzeptu eta ideia bihurtzea, bai erakundeen eremuan, bai Europako erakundeetatik kanpo.
# Europako kultura-, eskualde- eta nazio-mugimendu guztien funtzionamenduari eta historiari buruzko informazioa biltzea eta kudeatzea, eta emaitzak jendearen eskura jartzea.
# Akademiaren, hausnarketa-taldeen, fundazio politikoen, gizarte zibilaren eta Europako erakundeen arteko elkarrizketarako plataforma izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Coppieters Fundazioaren webgunea
O.A.C.A. Areto Olinpikoa

**O.A.C.A. Areto Olinpikoa** erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Atenasen dagoena. Pabiloiak 20.300 ikuslerentzako tokia du saskibaloi partida edo gimnastika txapelketarako.

Bertan jokatzen dituzte euren etxeko partidak Panathinaikos BC eta AEK Atenas B.C. taldeek. 1995ean inauguratu zuten eta harrezkero Enrique Iglesias, Depeche Mode, Jennifer Lopez, Björk, Beyoncé, Roger Waters, Aloha from Hell, Tokio Hotel, Helena Paparizou, Sakis Rouvas edo Anna Vissi bertan aritu dira.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Banbu-basoko zazpi jakintsuak

[thumb|350px|Zazpi jakintsuak Pekingo [Uda Jauregia|Udako Jauregiko margolan batean.]]
thumb|350px|Zazpi Jakintsuak XIX. mendeko banbuan egindako lan batean.
**Banbu-basoko zazpi jakintsuak** () taoismotik gertu zegoen qingtan joerako filosofo, olerkari eta musikari talde bat izan zen. Jin dinastiaren garaiaren hasieran (265-420) bizi ziren, III. mendean. Aipatzen diren pertsonak benetan izan ziren baina ez dago oso garbi taldea benetakoa edo zerbait asmatutakoa izan ote zen. Talde honek Txinako kulturan, artean eta literaturan eragin handia izan du.

## Taldekideak 
Hauek ziren:
* Xi Kang (223-262)
* Liu Ling (221-300)
* Ruan Ji (210-263)
* Ruan Xian (230-281)
* Xiang Xiu (228-281)
* Wang Rong (234-305)
* Shan Tao (205-283)

Batzutan ere Rong Qiqi () elkartean sartzen da, nahiz eta zaharragoa izan. Harreman hori margolan apokrifo batean IV. mendean agertu zen, Nanjing inguruko hilobi batean.

## Kondaira 
Taldekideek taoismoren eragina ezagutu zuten; gehienen lanak eta bizitzak Cao Wei enperadorearekin zeuden lotuta. Jin dinastiak boterea lortu zuen, hauek Konfuzianismoarekin lotuta, haien bizitzak arriskuan ikusi zuten. Kondairaren arabera taldea Gorteko giro itogarritik ihes egin nahi zuen, Hiru Erresumen garaiko ustelkeriatik eta intrigetatik. Intelektual eta artista hauek Shanyangen (egungo Henan probintzian), Xi Kang etxetik gertu zegoen banbu-baso batean biltzen zen. Han askatasunaz, izadiaz, bizitza xumeaz eta laguntasunez disfrutatzen zuten. Esaten da haien arteko komunikazio maila handia zenez, hitz egin gabe, irribarrez, elkar ulertzeko gauza zirela. Bereziki Xi Kang eta Ruan Ji arteko harremana oso estua izan omen zen. Jakintsu baten emazteak, kondairak dio, ezkutuan espiatu zituen eta harrituta gelditu zen Ruan Ji eta Xi Kangen sexu-potentzia ikusterakoan.

## Pentsamendua 
Zazpi Jakintsuek bizi osoaren iturria den Taoren harmonia bilatzen zuten. Bilaketa horretan gizakien berezko izaera jarraitzen zuten, hirien eraginetatik kanpo. Ez zeuden ados Konfuzioren ideiekin eta haren lanaren eta norberaren filosofiaren planteamenduekin. Dena dela, guztiek ez zuten ikuspegi politiko bera. Batzuek bere ideietan tinko mantendu ziren baina bestetzuk negoziatuz azkenean enperadoreak onartu zituen, esaterako Wang Rongen kasuan. Xi Kangek, ordea, Gortearen bizimoduaren aurka mantenduz zen eta, azkenean, hil egin zuten.

Jakintsu hauek poemak eta taoismoari buruzko eskuliburuak idatzi zituzten; baita ere gortearen aurkako poemak idatzi zituzten. Mistizismoa eta alkimia landu zuten ere bai.

## Eragina 
Zazpi Jakintsuek azaldutako bideak jarraitzaile asko izan zuen. Artista askok bakardadeko inspirazioa bilatu zuten. Mitoa handitu joan zen eta belaunaldi gutxitan oso modu desberdinetan irudikatu zituzten:batzuetann jakintsuen bilera bukolikoak badira ere, bestetan, benetako orgietan irudikatzen dituzte, biluzik eta mozkortuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
* :Zazpi Jakintsuak.
Sleuth (1972ko filma)

***Sleuth***, 1972ko Joseph L. Mankiewicz estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. Anthony Shaffer antzerkigilearen *1970eko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Laurence Olivier eta Michael Caine aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Michael Caine eta Laurence Olivier), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Joseph L. Mankiewicz) eta Soinu banda onenaren Oscar Saria (John Addison).

*Izenburu berdineko berregokitzapena* (2007) izan zuen.

## Argumentua 
Andrew Wyke (Laurence Olivier) hilketei buruzko eleberri idazle arrakastatsua da, adimen joko eta asmakizunen zalea, ondorioz bere jauretxea joko eta gailu xelebren bildumaleku bilakatu du.

Arratsalde batez, Andres bere etxera Milo Tindle (Michael Caine) gonbidatuko du, hain zuzen ere, Andrewren emazte Margueriten (Eve Channing) maitalea eta ileapaindegi kate bateko jabea dena. Milok Margueritekin ezkondu nahi du, baina Wyken ez dio emazteari dibortzio ondorengo pentsiorik ordaindu nahi.

Wykek Tindleri haren etxea harribitxi lapurreta bat simulatu dezala proposatuko dio, honela aseguruetxeak ordaindutako indemnizazioaren diruaz, Wykek emazteari ordainduko dio. Tindlek ez du halako gauzarik egin nahi, baina azkenean, Wykek konbentzitzea lortuko du. Orduan arazoak eta ustekabeak sortzen hasi eta dena korapilatzen joango da.

## Aktoreak 
* Laurence Olivier: Andrew Wyke
* Michael Caine: Milo Tindle
* Alec Cawthorne: Doppler inspektorea
* John Matthews: Tarrant detektibe sarjentua
* Eve Channing: Marguerite Wyke
* Teddy Martin: Higgs polizia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Midtown Manhattan

thumb|293x293px| Empire State eraikina inguruko eraikinik garrantzitsuena da.
**Midtown** Manhattango eremu bat da, izen bereko uhartearen erdian kokatua, New York hirian, Estatu Batuetan .

## Mugatze geografikoa 
ezkerrera|thumb|220x220px| Hego Midtown
[thumb|296x296px| [GE Building|GE Eraikina ]]
Midtown-ek 14 eraikin original biltzen ditu, 5 hektarea betetzen dituztenak Bosgarren Etorbidea eta Seigarren Etorbidearen artean, Mendebaldeko 48. kalearen eta Mendebaldeko 51. kalearen artean.

Midtown, Uptown-ekin eta Downtown-ekin batera Manhattan-eko hiru zatiketa handiak osatzen dute, Midtown 14th Street eta 59th Street artean egonda, Hudson ibaitik East ibaira arte. Midtown-en bihotzak 31. kaleteik eta 59. kalera barne hartzen du, 3. eta 9. Etorbideen artean.

Midtown osatzen dute auzo ugarik, besteak beste, Hell's Kitchen eta Chelsea West Side-n, eta Murray Hill, Kips Bay, Turtle Bay eta Gramercy East Side-n. Batzuetan, "Midtown East", "Midtown West" eta "Midtown South" artean ere bereizten da.

Hiriko etxe orratz gehienak, hotel eta apartamentu dorre asko barne, Midtown-en daude. 700.000 pertsona baino gehiagok bulegoetan, hoteletan eta establezimenduetan lan egiten dute. Bertan gehitu behar dira turistak, egoiliarrak eta ikasleak. Zenbait tokitan, esaterako, Times Square eta 5. Etorbideak denden kopuru izugarria dute. Times Square , irlako antzerkiaren erdigunea, Broadway eta 7. Etorbideko elkargunean.

Bere eraikin ospetsuenen artean, Rockefeller Center eraikinak bederatzi hektarea hartzen du; *RCA Building* eraikina; Radio City Music Hall, Seigarren Etorbidearen eta Ekialdeko 50. kalearen artean. Munduko zinemarik handiena da eta 6.000 pertsonentzako leku du. Trump dorrea ere badago, 202 metroko altuera duen eraikina, 58 solairu dituena, 1983an eraikia. San Patrizioren katedral ospetsua, New Yorkeko artxidiozesiaren egoitza, irailaren 17an irlandar desfilearen ardatza izango da San Patrizio egunean. 42. kalean, Chrysler eraikina, Grand Central Terminal eta harrizko lehoi ospetsuak buru dituen New York Public Library liburutegi bikaina daude. Kalearen amaieran Nazio Batuen egoitza eta 2001ean eraikitako Trump World Tower dorrea daude. 34. kalean Empire State eraikina dago eta 33.ean Madison Square Garden, boxeo borrokengatik ezaguna dena, eta *New York Knickerbockerseko* jokalekua da eta 20.000 ikusleentzako ahalmena du.

## Midtowngo kale nabarmenak 
* Madison etorbidea
* Bosgarren Etorbidea
* Broadway
* Park Avenue
* 42. kalea

[erdian|thumb|800x800px| Midtown Manhattango skylinearen panoramika, [Brooklyn, Lower Manhattan eta Jersey City urrunetik ikusita. ]]

## Ikus, gainera 
* East Side (Manhattan)
* West Side (Manhattan)

## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commons-ek **Midtown Manhattan-en** inguruko multimedia kategoria du.
* New Yorkeko gida
* Midtown ibilbidea eta inguruko argazkiak
Udmurt

**Udmurtak** (udmurteraz: Удмуртъёс, *Udmurt’jos*; ) Errusiako mendebaldean bizi den talde etnikoa da. Beren hizkuntza, udmurtera, uraldar familiakoa da.

Gehienak Udmurtian bizi dira, baina Perm kraian, Tatarstanen eta Baxkortostanen multzo txiki batzuk daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kazakhen Khanerria

**Kazakhen Khanerria** (, '''', ) XV. mendean osatutako khanerria izan zen, Urrezko Horda ordezkatu zuena. Egungo Kazakhstanen kokaturik, bere urrezko aroan ekialdeko Kumaniatik egungo Uzbekistan, Karakalpakstan eta Sir Daria ibaiko arroan zehar eta Astrakhan eta Khorasaneraino zabaldu zen. Oirat eta dzungariar herrien inbasioek eta erasoaldiek khanerria ahuldu zuten. Honen khanerriaren gainbehera eragin zuen eta hiru jüzetan banatu zen, gero Errusiar Inperioaren agindupean amaituko direnak.

## Khanen zerrenda 
* Buryndyq Khan (1480-1511)
* Kasym Khan (1511-1518)
* Mamash Khan (1518-1523)
* Taiyr Khan (1523-1529)
* Buidash Khan (1529-1533)
* Togym Khan (1533-1538)
* Khak-Nazar Khan (1537-1580)
* Shygai Khan (1580-1582)
* Tauekel Khan (1586-1598)
* Esim Khan (1598-1628)
* Salqam-Jangir Khan (1629-1680)
* Tauke Khan (1680-1718)
* Ablai Khan (1771-1781)
* Kenesary Khan (1841-1847)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zingales

**Zingales**ak (sinhalaz: සිංහල ජාතිය *Sinhala Jathiya*) Sri Lankan bizi den talde etnikoa da. Beren hizkuntza, sinhala, indo-ariar familiakoa da: horreak, herentzia historikoak eta erlijioak beren izaera nazionala eraiki dute.

Mahavamsa poema epikoaren eta Dipavamsa idazlanaren arabera, zingalesak K.a. 543a Sinhapurako kolonoek eta bertakoen ondorengoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hellboy II: The Golden Army

***Hellboy II: The Golden Army*** (euskaraz *Hellboy II: Urrezko Armada*), 2008ko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako superheroi film bat da. Mike Mignola komikigilearen *Hellboy: Seed of Destruction* eleberri grafikoan oinarritua dago. Ron Perlman, Selma Blair, Doug Jones, Jeffrey Tambor eta John Hurt aktoreek antzeztu zuten.

*Hellboy* (2004) aurrekaria izan zuen eta *2019ko izenburu berdineko berregokitzapena*.

Makillaje onenaren Oscar Sariaren (Mike Elizalde eta Thom Floutz) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Gizateria eta zenbait botere ikustezinen milaka urtetako akordioa hautsi ostean, Lurra Infernua bilakatzeko zorian da. Izaki magikoen porrot ugariren ondoren, iratxo errementarien buruzagiak Balor erregeari (Roy Dotrice) urrezko automata suntsiezunez osatutako armada bat eskeiniko dio. Armada hori garaitu dezakeen heroi bakarra Hellboy da (Ron Perlman), honek Naturazgaindiko Ikerketa eta Defentsa Sailaren laguntzaz, bi munduetara bidaiatuko du, fantasiazko mundu bateko izakiak borrokatuz. Hellboy bi muduetako izakia denez, ezagutzen duen bizimodua eta deika duen patu ezagunaren artean erabaki beharko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Megasport Sport Palace

**Megasport Sport Palace** (, translit.: *Dvorets sporta Megasport*; lehen **Khodynka Arena** edo **Khodynka zelaiko izotz-kiroletako aretoa** deitua) erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Moskun dagoena. Pabiloiak 13.926 ikuslerentzako tokia du saskibaloi edo izotz hockey partidetarako.

Bertan jokatzen dituzten euren etxeko nazioarteko partidak CSKA Mosku taldeak. 2006ko abenduaren 15ean inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hellboy (2019ko filma)

***Hellboy***, 2019ko Neil Marshall ingeles zinema zuzendariak zuzendutako naturazgaindiko superheroi film bat da. Mike Mignola komikigilearen *Darkness Calls*, *The Wild Hunt* eta *The Storm and the Fury* eleberri grafikoetan oinarritua dago. David Harbour, Milla Jovovich, Ian McShane, Sasha Lane, Daniel Dae Kim eta Thomas Haden Church aktoreek antzeztu zuten.

*2004ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da, eta *Hellboy II: The Golden Army* (2008) aurrekaria ere badu.

## Argumentua 
Naturazgaindiko Ikerketa eta Defentsa sailak Hellboyri (David Harbour) antzinako espiritu bat garaitzeko ardura eman dio: Nimue (Milla Jovovich), "Odolaren Erregina" ezizenez ezaguna. Arturo erregearen agintaldian Nimue erregina Merlin (Brian Gleeson) aztiaren maitalea izan zen, harengandik sorgin boteretsuenetako bat bilakatu zuten sorginkeriak ikasi zituen, baina erregina erotu eta aztia betiko preso egin. Duela mende asko erregina garaitzea lortu zuten, sakon lurperatuz, baina bere sorginkeria beltzarekin gizateria suntsitzeko asmoz hildakoen artetik itzuli da.

## Aktoreak 
* David Harbour: Hellboy
* Ian McShane: Trevor Bruttenholm
* Milla Jovovich: Nimue
* Sasha Lane: Alice Monaghan
* Penelope Mitchell: Ganeida
* Daniel Dae Kim: Ben Daimio
* Sophie Okonedo: Lady Hatton
* Alistair Petrie: Lord Adam Glaren
* Brian Gleeson: Merlin

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa ikusgai
Abaza

**Abazak** (abazera eta ; ; ; ; ) iparraldeko Kaukasian bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, abazera, ibero-kaukasoar familiakoa da.

Egungo Abkhaziako mendebaldean dagoen Sadzen eskualdean dute jatorria. Handik, XIV. eta XV. mendeetan zehar, Abaziniara migratu ziren eta XVIII. eta XIX. mendeetan zehar Otomandar Inperioaren beste eskualdetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abkhaz

**Abkhazak** (, *Apswa*; ,  ahoskatua) iparraldeko Kaukasian bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, abkhaziera, ibero-kaukasoar familiakoa da.

Gehiengoa Abkhazian bizi dira, Itsaso Beltzaren kostaldean dagoen eskualde disputatu bat dena. Hala ere, diaspora zabala dago Turkian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak