Martin Larralde

**Martin Larralde Iturbide**, ezizenez ***Bordaxuri*** (Hazparne, 1782ko urtarrilaren 7a - Rochefort, Frantzia, 1821eko abenduaren 19a) lapurtar baserritarra eta bertsolaria izan zen, ***Galerianoa*** ezizenez ere ezaguna.

## Bizitza 
Martin Larralde Hazparnen jaio zen, Elizaberri auzoko Plumagainea baserrian, 1782ko urtarrilaren 7an. Aita Gilen Larralde zuen eta ama Marie Iturbide. Aita Bordaxuria baserriko semea zen eta ezkondua zen  Plumagainera, emaztearen baserrira. *Bordaxuri* izengoitiaz ezagutzen zuten eta semea ere ezizen horrekin iritsi zaigu. Hiru seme-alaben artean, Martin zen premua, eta bizibidez zapatagina izan zen. Ama 1809an hil zitzaion, eta orduan ama zenaren baserriaren zati bat eskatu zion aitari. Aitak ez zion inolaz ere onartu, eta orduz geroztik biziki harreman txarra izan zuen semearekin. Zazpi epaile agertu ziren deliberoaren alde eta bost, berriz, aurka. Epaiketan hainbat lekuko izan ziren, denak euskaldunak, frantsesez tutik ere ez zekitenak, eta zuberotar batek itzultzaile lanak egin behar izan zituen baita frantsesezko agiri guztiak idatzi ere. 

1816ko agorrilaren 5ean, Rochefort hiriko galeretara eraman zuten, hogeita hamabost urte zituela, eta lan behartu horietan ari izan zen, 1821eko abenduaren 19an, Rocheforteko itsasgizonen eritegian hil zen arte. Zendu zelarik 39 urte zituen.

## Galerianoaren kantua 
Pauen preso zegoela *Galerianoaren kantua* izeneko bertso sorta idatzi zuen gertatu zitzaiona kontatuz eta aitaren aurkako erra azalduz. Osora hamaika bertso.

## Martin Larralde, mitoa 
Bordaxuriren inguruan nolabaiteko mitoa sortu zen. Piarres Larzabal apaizak *Bordaxuri* antzezlana idatzi zuen 1952an. Antzerki horretan fikzioak presentzia handia dauka, besteak beste semea aita hiltzen saiatzen baita, baina Martin Larralderen izena haizatu zuen ezker-eskuin. Bestalde, Pantxoa eta Peiok *Galerianoaren kantua* abesti bihurtu zuten. Halaber, Joseba Sarrionandia bizkaitar poetak berari eskaini zion *Martin Larralde* olerki ezaguna, *Hnuy illa nyha majah yahoo* liburuan argitaratu zena. Urte batzuk beranduago Ruper Ordorikak musikatu zuen, *Dabilen harria* lanaren baitan:

*Larre berdeak, etxe zuri teila gorriak*

*jendarme auto bat*

*bidean bildots artean pasatzen*

(...)

*Martin Larralde honelako egun batez hil zen*

*galeretan,*

*begiak zabalik etzanda, agian zerua*

*itsaso zikin bat dela esanez.*

## Bibliografia 
* Jean Haritxelhar: *M. Larralde "Bordaxuri" le poète galérien*, 1962.
* *Bertsolari* aldizkariaren 81. eta 83. zenbakietan (2011koak) Adurrek egindako Martin Larralderi buruzko komikia plazaratu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beñat Larralde
* Jan Battitt Larralde
* Manez Etxeto
* Martin Larralde (Ruper Ordorikaren eta Joseba Sarrionandiaren abestia)

## Kanpo estekak 
* Martin Larralde literaturaren zubitegian
* "Martin Larralde" abestiaz *Aho bete kanta* webgunean
*  Bordaxuriren epaiketa
* "Mila zortziehun ta hamabortzgarrena" poema on-line
* "Andereño bat ikusi nuen igane goizño batez" poema on-line
* Bordaxuri Hazparneko karrikei buruzko webgunean.
* Iñakito Garay. "Euskal gaizkileak: Martin Larralde". *Zuzeu.eus*. 2017-08-30
* Joseba Aurkenerena. "Bordaxuriren penak eta bertsoak". "Kazeta.eus"