Xabier Mendiguren Bereziartu

**Xabier Mendiguren Bereziartu** (Ezkio, Gipuzkoa, 1945eko uztailaren 13a - Donostia, 2023ko urriaren 2a) euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.  Euskaltzaindiak *Ohorezko Euskaltzain* izendatu zuen 2021ean eta Euskalgintzaren Kontseiluaren idazkari nagusia izan zen 1998tik 2010era bitarte. Iñaki Mendiguren itzultzailearen anaia zen.

Euskaraz traduktologiaren inguruan jardun duen egilerik oparoenetakoa izan da. Euskaltzalea eta ekintzaile nekaezina. XX. mende bukaeran eta XXI. hasieran lortu den Euskal Herriko itzulpen jarduna modernizatzearen eragilerik indartsuenetako bat izan da, eta nabarmentzekoa da itzulpenen maila jasotzeko eta itzulpenaren inguruan hausnartzeko egin duen ekarpena.  Martuteneko Itzultzaile Eskola, EIZIE (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea), eta *Senez* aldizkaria sortzeko eragile nagusietako bat izan zen.

Filosofia eta Letretako lizentziako ikasketak Deustuko Unibertsitatean amaitu ostean, Euskara eta Euskal Literatura irakatsi zituen. Geroago, hainbat ikastola sortu ziren garaian, planifikazio didaktiko eta pedagogikoan parte hartu zuen.

Testuliburuak ontzen nahiz euskaratzen lan eskerga egin zuen; hain zuzen ere, IKER taldearen sortzaile izan zen 1974an, zeinak *Saioka* euskarazko lehen ikasliburuak sortu baitzituen. 

Geroago, Martuteneko Itzultzaile Eskolaren sorkuntzan parte hartu zuen, eta hango irakasle eta zuzendari lanetan aritu zen 1990a arte. Eskola horretatik atera ziren 1987an EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea eta *Senez* aldizkaria, Mendigurenen parte hartzearekin, jakina.

*Pentsamenduaren Klasikoak* bildumaren zuzendari teknikoa izan zen. 

Haur literaturako hainbat lan itzuli zituen, batez ere ingelesetik eta alemanetik.

Elhuyar Hiztegiaren zuzendaria izan zen, Miren Azkaraterekin eta Xabier Kintanarekin batera. Lehen edizioa 1996ean argitaratu zen eta harrezkero bere erabilera guztiz orokorra da Euskal Herri osoan, bai paperean, bai gailu elektronikoetan. 2021ean plazaratu zuten 4. edizioa.

Euskaralgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia izan zen sorreratik 2010era bitarte. ]]1974an IKER taldearen sortzaile izan zen orduan hasitako ikastoletarako testuliburuak ondu nahiz euskaratzeko.]]

## Euskaltzain urgazlea (1975tik) eta ohorezkoa (2021) 
Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1975eko ekainaren 27an. Batzorde hauetan aritu zen: Gramatika (1976), Alfabetatzea (1979), Elebitasuna (1979), Irakaslegoa (1978-1983), Hiztegigintza (1987-1989), Exonomastika (1993-1997), *Jagon* saila (1995-1999) eta Corpusa (1999-2021).

2021ean *Ohorezko euskaltzain* izendatu zuen Euskaltzaindiak.

## Itzultzaile, testuak era ulergarrian idazteko joera berriak (1983tik) 
[thumb|[Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea|EIZIEren sortzaileetako bat]]
Traduktologiari eta itzulpengintzaren historiari buruzko funtsezko saiakera batzuk idatzi ditu, besteak beste hauek:

* *Itzulpen teoriazko ezagupenak* (Lazkao, Pax, 1983),
* *Itzulpengintza, historia eta teoria* (Donostia, Elkar, 1995),
* *Euskal Itzulpengintzaren Historia Laburra* (Donostia, Elkar, 1996).

*Senez, Riev* eta *Jakin* aldizkarietan artikulu andana argitaratu zituen. Euskaraz idazten trebakuntza lortzeko hainbat ikastaro eman zituen, Jose Ramon Etxebarria eta Xabier Kintanarekin hainbatetan.

Belaunaldi horrek itzulpenak egiteko modu berriak ekarri zituen. Itzulpen literala ez zen sustatzen. Helburu nagusia testu ulergarriak lortzea zen, testuaren egitura apur bat aldatu behar bazen ere.

## Elhuyar Hiztegiaren zuzendaritzako kidea (1996-2021) 
[ezkerrera|thumb|170x170px|[Elhuyar Hiztegia|Elhuyar Hiztegiaren lehen edizioa (1996).]]
Elhuyar Hiztegiaren zuzendaria izan zen, Miren Azkaraterekin eta Xabier Kintanarekin batera.

*Elhuyar Hiztegia* 1996an sortutako euskara-gaztelania hiztegi elebiduna da. Gailu elektronikoetarako bertsioak ere badira: Android, Appleren IOS edo Kindle sistema darabilten gailuetarako, hain zuzen.

Hiztegiaren erabilera guztiz orokorra da Euskal Herri osoan. 2021ean 1.854.019 erabiltzaile izan ziren, eta 56.122 gailu mugikorretan zegoen instalatuta. Hiztegia etengabe eguneratzen dute: 2021ean, 1.200 hitz berri sartu zituzten, eta lehenagotik zeuden beste 800 hiztegi-sarrera eguneratu.

2000n argitaratu zen 2. edizioa, 2006an hirugarrena, eta laugarrena 2013an. Laugarren edizioa Euskaltzaindiak *Hiztegi Batua*n 2013an eginiko aldaketekin eguneratu eta osatu zen. Edizio horrek guztira 91.000 sarrera ditu, 23.000 azpisarrera eta 153.000 adiera. Adibideak 100.000 dira. Lexiko arrunta eta teknikoa, esapideak eta gramatika-egiturak ere batu zituen; eta, Onomastikaren aldetik, pertsona-izenak, leku-izenak eta erakunde-izenak.

## Euskalgintzaren Kontseiluko Idazkari Nagusia (1997-2010) 
1998tik 2010era bitarte Euskaralgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia izan zen.

### Narrazioa 
* *Bi istorio* (1997, Elkar).

### Saiakera 
* *Europako ezker berria* (1972, Mensajero).
* *Itzulpen teoriazko ezagupenak. Itzulpen teoria eta praktikarako textuak* (1983, Itzultzaile Eskola).
* *Itzulpengintza: historia eta teoria* (1992, Elkar).
[alt=|thumb|[Elhuyar Hiztegia|Elhuyar hiztegiaren kontsulta sarean.|300x300px]]

### Biografia 
* *Iparragirre* (1981, Elkar).

### Historia 
* *Euskal historian zehar* (1980, Ikastolen Elkartea).

### Hiztegiak 
* *Elhuyar Hiztegia: euskara-gaztelania, castellano-vasco.* (1996, ISNB14-87114--06-7, Elhuyar) Zuzendariak Miren Azkarate, Xabier Kintana eta Xabier Mendiguren  euskaltzainak izan ziren, eta Antton Gurrutxaga eta Iñaki Azkune Mendia, zuzendari teknikoak
* 1989: Literatur itzulpenik onenaren Euskadi Saria jaso zuen, *Xiberotar bat Nevadan* liburuarengatik (jatorrizko izenburua, ingelesez: *Sweet promised land*, Robert Laxalt).
* 2010: Kontseiluaren ohorezko idazkari nagusi izendatu zuten. 1998ko martxoan Idazkaritza Nagusia osatu zenetik, Kontseiluko idazkari nagusia izan zen.
* 2021: Ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak.
* 2024: Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, omenaldia egin zioten erakundeko lehen idazkari nagusia izen zenari, itzultzaile fina gogoratu zuten, «ekintzaile» argia, lemazain «ausarta».

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galizieraren Normalizazio Linguistikoaren Aldeko Mahaia
* Igartubeiti

## Kanpo estekak 
* «Xabier Mendiguren Bereziartu», *Literaturaren Zubitegia*.
* Elkarrizketa, *Argia* astekarian (2008-01-27).
* Xabier Mendiguren Bereziartu, Egunkariaren hemeroteka 1990-2003, 138 albiste
* «Mendiguren Bereziartu, Xabier», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

* Kontseiluaren webgune ofiziala
* Kontseiluaren xedea eta lan ildoak