open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zealoctenus

***Zealoctenus*** armiarma *Araneomorphae* generoa da, *Miturgidae* familiakoa. Zeelanda Berrian aurkitzen da. *Zealoctenus* taxon monotipikoren elementu bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ION.
* :Nomenclator Zoologicus.
Caileigh Filmer

**Caileigh Filrmer** (Victoria, 1996ko abenduaren 18an jaioa) kanadar emakume arraunlaria da. Bi Udako Olinpiar Jokotan, esku hartu zuen: Rio 2016an (Rio de Janeiro) 5. postua lortu zuen zortzikoan, eta Tokio 2020an (Tokio) brontzezko domina lortu zuen skull bikoitzean Hillary Janssens lagun zuela.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bigarren Federazioa

**Bigarren Federazioa** () Espainiako futbol liga txapelketaren laugarren maila da, bigarren B maila desagertu eta 2021-22 denboraldian abiatu zena; oraindik ere **bigarren B maila** edo **2. B maila** deitzen zaio maiz. Sorreran, **RFEF Bigarren Maila** () zuen izena.

## Sorrera 
2019-2020 denboraldian 2. B mailako 28. jardunaldia jokatu ondoren COVID-19 pandemiaren erruz txapelketa etenda gelditu zen. Igoera promozioak jokatu ziren eta ez zen jaitsierarik izan. 100 talde bildu zirenez 2020-21 denboraldian bi fasetan jokatu zen eta 100 talde horietatik lauk bigarren mailara igotzea lortu zuten. Hurrengo 36 taldeek eta bigarren mailatik jaitsitako laurek maila berria osatu zuten 2021-22 denboraldirako, Lehen maila RFEF hain zuzen ere. Gainerako taldeek eta Hirugarren mailatik igotako 54 taldeek RFEF bigarren maila osatu zuten, Espainiako futbol sistemako laugarren maila, Federazioaren ardurapeko bigarrena.

## Lehia sistema 
Sailkaturiko 90 taldeak 18 taldetako bost multzotan banatu ziren, gertutasun geografikoaren arabera. Liga amaitzerakoan talde bakoitzeko txapelduna zuzen igoko da Lehen maila RFEF-ra eta multzo bakoitzean 2. eta 5. postuen artean geldituko direnek play-offak jokatu eta beste bost talde igoko dira.

Hirugarren mailara jaitsiko dira multzo bakoitzeko azken bost taldeak eta azkenetik seigarrenek jaitsiera play-offak jokatuko dituzte.

## Palmaresa 
## Bigarren Federazioko II. multzoa 
* 10px igoera lortu zutenak
* 10px play-offak jokatu ondoren mailari eutsi ziotenak
* 10px maila galdu zutenak

## Euskal taldeak 
### Euskal taldeak 2025-26 denboraldian 
Euskal taldeak II. multzoan kokatu dituzte Errioxako eta Aragoiko hainbat talderekin batera.

### Euskal taldeen partehartzeak Bigarren Federazioan 
2025-26 denboraldia barne.

## Kanpo estekak
Llanganates Parke Nazionala

**Llanganates Parke Nazionala (PNLl)** Ekuadorreko babestutako gunea da, Cotopaxi, Tungurahua, Pastaza eta Napo probintzien artean dagoena. Bere izena, **"Llanganates"**, **"Mendi Ederra"** esan nahi duen kitxua hitzetik dator. Parkearen barruan dago **Cerro Hermoso** izen bereko goragunerik altuena. Parkea "Llanganatiseko altxorra" delakoarengatik da famatua.

Parkera hainbat norabidetatik sar daiteke, baina bisitariek normalean Salcedo, Patate, Píllaro, Baños eta Río Verde bezalako herrietatik sartzen dira.

## Ezaugarri biologikoak 
Parkea bi eremu ekologikotan banatuta dago, mendebaldea eta ekialdea.

**Mendebaldeko eremua** Andeetako paramoan dago, ekialdeko eremuaren gainetik. Hemen, bisitariek mendi tontorrak eta haran altuak dituzten basamortuko paisaia aurkitzen dute. Ingurua Hego Amerikako kamelidoek osatzen dute, hala nola bikuñak, llamak eta alpakak .

**Ekialdeko eremua** Andeen ekialdeko alpeetan dago. Hemen bisitariak landare eta animalien biodibertsitate aberatsa aurkitzen du Amazoniako goialdeko baso bihurrituen artean. Eremu hau oso eskuraezina da, eta normalean oinez bakarrik egiten da. Andeetatik ateratzen diren ibai kopuru handiak ere zailtzen du eremu hori zeharkatzea.

### Landaredia 
Parkearen ezaugarri geologikoek espezie floristikoak ugaritzea ahalbidetu dute, hau Ekuadorreko Andeetako maila biologikoan garrantzitsuenetako bat izanik.  Ekuador kontinentaleko landarediaren sailkapen sistemaren arabera, parke nazionala Ekialdeko mendikatearen iparraldeko azpieskualdean dago, eta, era berean, hainbat landaredi motatan banatzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.birdlife.org / Lista de las aves en el parque nacional Llanganates 
* Lugares de interés de los Llanganates
Vitalina Batsaraxkina

**Vitalina Batsaraxkina** (, Omsk, 1996ko urriaren 1a), Errusiako kirol-tiratzailea da. 2020koko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen eta aurrez 2016ko Olinpiar Jokoetan ere bazuen domina bat irabazia. Errusiako Kirolaren merituaren domina ere lortu du.

## Kirol ibilbidea 
Txikitatik izan zuen kirolerako joera. 6 urterekin arrantzan hasi zen, 10ekin tiroa praktikatzen hasi zen eta bere errifle propioa zuen, eta 12rekin UAZ autoak gidatzen zituen.

2014ko Europako Gazte mailako tiro txapelketan hirugarren egin zuen 10 m aire pistola proban eta hurrengo urtean munduko txapelduna izan zen. 2016ko Rioko Jokoetan finalean sartu zen eta zilarrezko domina lortu zuen.

2018ko Munduko txapelketan urrezko domina (10 m aire pistola), zilarrezkoa (25m aire pistola) eta brontzezkoa (10m taldekakoa) eskuratu zituen. Tokioko Olinpiar Jokoetan 10m eta 25 m pistolako probak irabazi zituen proba 10 metroko puntuaziotan errekor olinpikoa hautsiz.  Hirugarren domina bat ere kolkoratu zuen, 10m pistola mixtoan bigarrena izan baitzen Artem Chernousovekin bikotea osatuz.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Ignacio Moreno Cuñat

***Nacho Moreno*** **José Ignacio Moreno Cuñat** egilearen izengoitia da (Gasteiz, 1957-Puerto de Santa María, 2021eko abuztuaren 16a) marrazkilari, idazle eta sukaldari ospetsua izan zen. Goomer komikien pertsonaia sortu zuen Ricardo Martínez Ortegarekin batera. **Falsarius Chef** izenarekin sukaldaritza liburu batzuk plazaratu zituen. 

## Biografia 
Gasteizen jaioa, hasieran Zuzenbidea ikasi zuen, ondoren uzteko eta Soziologia ikasteko. Irrati munduan aritu zen eta eleberri beltz bat idatzi zuen; orduan beren benetako bokazioa ezagutu zuen: komikien gidoilaria. Haurtzaroko lagunmin batekin, Ricardo Martínez, Goomer pertsonai arrakastatsua sortu zuen 70. hamarkadan. Hasiera batean bere pertsonai kutsuna *Mundo Obrero* aldizkarian agertu zen. Honen ondoren beste proiektuak etorri ziren, gehienetan gizartearekiko kezkekin lotuta.  

2988an Morenok eta Martínezek Goomer berreskuratu zuten, orduan *El País* egunkariaren *El Pequeño País* gehigarrian plazaratzeko. Madrilgo egunkari horretatik beste batera eman zuen saltoa ondoren, *El Mundo* egunkarian alegia. Azkenean, *El Jueves* aldizkari satirikoan agertu zen. Pertsonaiarekin ere film bat egin zen (*Goomer*,
José Luis Feito eta Carlos Varela, 1999).

1990etik 2002 arte Moreno eta Martínez *El Mundo* egunkarian aritu ziren, haien biñetetan gai politikoak jorratuz. 2002an Moreno Puerto de Santa María (Cádiz) herrira bizitzera joan zen. Han, bere emaztearekin batera, argitaletxe bat sortu zuten:  Compañía Oriental de la Tinta. Urte horietan ere Falsarius Chef alter egoa landu zuen, sukaldaritza errezetak egiteko baina beste ikuspuntu alaiago batetik lantzeko. Haren errezeten elementu garrantzitsua kontserba ontzien erabilera zen.

Puerto hil zen egilea 2021ean, 64 urterekin, gaixotasun azkar batek jota.

## Liburuak 
* *Grandes éxitos de la cocina para impostores*, 2012. Plaza & Janés, 978-84-01-34789-4
* *Cocina sin humos*. Compañía Oriental de la Tinta, ISBN: 978-84-937405-3-5.
* *Fabada a muerte en cocina & fusión*. Compañía Oriental de la Tinta, ISBN: 978-84-937405-6-6.
* *Cocina para impostores*. Compañía Oriental de la Tinta, ISBN:978-84-936053-0-8.
* *Cocina para impostores 2*. Compañía Oriental de la Tinta, ISBN:978-84-936053-7-7.
* *El libro de postres de Falsarius Chef*. Compañía Oriental de la Tinta, ISBN: 978-84-937405-0-4.
* *El rey de las latas*, 2016. Plaza & Janés, 978-84-01-01704-9.
* *Recetas de verano*, 2021. ISBN:979-8500030658.
* *Fabada mortal*, 2021.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Falsarius Chefen bloga.
* :Compañia Oriental de la Tinta.
Llanganatiseko altxorra

**Llanganatiseko altxorra**, Rumiñahui jeneral inkak Ekuadorko Llanganates mendikatearen sakonean ezkutatutako urre landuaren eta beste altxor batzuen kopuru handi bati erreferentzia egiten dio.

## Kondaira eta oinarri historikoak 
1532an, Francisco Pizarrok San Miguel de Piura hiria sortu zuen eta Inken Inperioaren konkista hasi zuen. Geroago, urte berean, Atahualpa Inka atxilotu zuen Cajamarcan.

Atahualpak, espainiarrek urrea estimatzen zutela ororen gainetik, erreskate gela izenarekin ezagutzen den urrez beteko zuela esan zuen bere askatasunaren truke. Pizarrok onartu zuen hori, nahiz eta ziurrenik ez zuen Atahualpa askatzeko asmorik izan. Gela urrez bete baino lehen, Pizarro ez zen Atahualpaz fidatzen, eta gainerako gerlari inken gainean zuen eraginaz, eta horregatik 1533ko uztailaren 26an Inka garrotez exekutatzera kondenatu zuen.

Kondairaren bertsio batek dio Rumiñahui jeneral inka Cajamarca-ra zihoala erreskaterako estimatutako 750 tona urre landuarekin, Atahualpa hil zutela jakin zuenean.

Kondairak dio Quitora itzuli zela (garai hartan lurraldearen izena zen, gaur egun Ekuador deitzen dena), altxorra **Llanganatis mendikateraino** garraiatuz eta laku batera botaz. Rumiñahuik orduan espainiarren aurka borrokatu zuen eta, azkenean, harrapatu eta torturatu zuten arren, ez zuen inoiz altxorraren kokalekua ezagutzera eman.

## Madarikazioan sinestea 
Jendeak azken bostehun urteotan altxorra bilatu du eta askok txarto bukatu dira, eta hori madarikazioa dela uste dute.

## Kondaira ingelesez hitz egiten duen mundura hedatzea 
Kondaira ezaguna egin zen mundu anglofonoan, Richard Spruce botanikariak Valverde ibilbidea eta Ekuadorreko batek Don Atanasio Guzmanen izenean marraztutako mapa aurkitu zituenean, informazio hori Royal Geographic Society aldizkari ofizialean argitaratuko zen 1860an. 1933-1934 urteetan Luciano Andrade Marín ekuadortar geografo eta historialariak Tullio Boschetti eta Umberto Ré italiarrek espedizioa egin zuten Llanganatietara; handik Andrade Marín-ek liburua argitaratu zuen: "Bidaia Llanganatiko mendi misteriotsuetara", italia-ekuadorko espedizio, inguruko flora, fauna eta geografiaren azterketa eta, era berean, espedizio zoragarri baten kontakizuna Liburu horretan dokumentatu zen lehen aldia, Quitoko Liburutegi Nazionalean kontsulta daitekeena; Ekuadorreko Kultur Ondare izendatu duten liburua.

## Altxorra dagoeneko kokatuta dagoenaren ustea 
Askoren ustez, altxorra XVIII. mendearen amaieran Antonio Pastorrek eta Marín de Segurak aurkitu eta bota zuten.

## Erreferentziak 
* Llanganates Parke Nazionala: Inken Altxorraren Ibilbidea
* "La Hora" egunkaria: Los Llanganates
* “Hoy” egunkaria: Los Llanganates
* Bisitatu Ekuador: Llanganateseko petroglifoen kondaira
* Lucas, Kintto: Atahualpako altxorra eta sorgindutako aintzira
* Vázquez, Miguel A. - Larrea, Mario: Sarrera laburra Llanganates-era

## Kanpo estekak 
* Picasso, Fabio: Urrezko ametsak
* http://www.elcomercio.com/tendencia/cultura/luciano-andrade-marin-preseno-libro.html(http://www.elcomercio.com/tendencias/cultura/luciano-andrade-marin-preseno-libro.html)
* https://www.youtube.com/watch?v=wEUnSvaemAQ
Mohammad Reza Geraei

**Mohammad Reza Geraei** (persieraz محمدرضا گرایی, Shiraz, Iran, 1996ko uztailaren 25a) borroka greko-erromatarreko kirolari irandarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen 67 kilogramotako kategorian.

## Kirol ibilbidea 
2018an hasi zen nazioarte mailan emaitza aipagarriak lortzen, Asiako Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuenean. 2019an Asiako txapelduna eta Munduko 23 urtez azpiko txapelduna izan zen.

Tokioko Olinpiar Jokoetan 67 kilogramotako kategorian lehiatu zen eta urrezko domina eskuratu zuen finalean Parviz Nasibov ukrainarrari 9-1 irabazita.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salcedo kantonamendua

**Salcedo** Ekuadorreko Cotopaxi probintziako kantonamendu bat da. 2014an 70.000 biztanle zituen. Kantonamenduko hiriburua San Miguel de Salcedo da.

Salcedo ospetsua da bere izozkiagatik. Salecdok 6 parrokia ditu: Cusubamba, Santa Lucia, Mulalillo, Mulliquindil, Panzaleo, eta parrokia nagusia San Miguel da. Kantonamenduak 484 kilometro koadro ditu.

## Demografia 
Etniak 2010eko Ekuadorreko erroldaren arabera 

* Mestizoak % 68,6
* Indigenak % 27,9
* Zuriak % 2,0
* Afro-Ekuadorrekoak  % 1,1
* Montubio % 0,4
* Beste batzuk % 0,0

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cotopaxi probintziaren mapa
* www.ame.gov.ec
Kasia Gruchalla-Wesierski

**Kasia Gruchalla-Wesierski** (Montreal, 1991ko martxoaren 31) kanadar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta urrezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea honako hauek osatzen zuten: Kasia Gruchalla-Wesierskik berak, Susanne Graingerrek, Madison Maileyk, Sydney Paynek, Andrea Proskek, Lisa Romanek, Christine Roperrek, Avalon Wasteneysek eta Kristen Kitek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
San Miguel de Salcedo

**San Miguel, San Miguel de Salcedo** izenaz ere ezaguna, Ekuadorreko hiria da; Salcedo kantonamenduko burua, baita Cotopaxi probintziako hirugarren hiririk handiena eta jendetsuena ere. Ekuadorreko Andeen arteko Eskualdearen erdialdean dago, Patate ibaiaren arroan, Cutuchi ibaiaren ezkerraldean, itsas mailatik 2.683 metroko altueran eta Andeetako klima 14° C-koa, batez beste.

Hiri honetan bakarrik egiten diren izozki tradizionalengatik da ezaguna, "Puerta del Oriente" izenarekin ere ezagutzen da, kokapen geografikoagatik. 2010eko zentsuan 12.488 biztanle zituen, eta herrialdeko hirurogeita hemezortzigarren hiririk populatuena zen. Latacungako metropoli-eremuko zati bat da, bere jarduera ekonomikoa, soziala eta komertziala Latacungarekin oso lotuta baitago, egunero "lurrez" hiri horretara joaten diren milaka langilerentzako "logela hiria" baita. Konglomeratuan 298.440 biztanle bizi dira.

1573ko irailaren 29an sortu zuen Antonio Clavijok; Baina XX. mendearen hasieran, Andeen arteko Trenbidea iritsi zenean, hazkunde demografiko bizkorra aurkezten du hiria sortu arte; gerora probintziako hirigune nagusietako bat izango zena. Cotopaxiko administrazio, ekonomia, finantza eta merkataritza gune garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera ekonomiko nagusiak hauek dira: nekazaritza, lore ekoizpena, abeltzaintza eta garraioa.

## Toponimoa 
Sortu zenetik, 1919ra arte, *San Miguel* izenarekin ezagutzen zen herria, baina kantonizatu ondoren Salcedoren izena ezaguna egin zen. Bere izena Manuel Antonio Salcedo y Legorburú apaiza hizlariaren omenez da.

## Kanpo estekak
Calamopus

***Calamopus*** armiarma *Araneomorphae* generoa da, *Miturgidae* familiakoa. Indonesian eta Thailandian aurkitzen da.

## Espezieak 
The World Spider Catalog 12.0ren arabera:
* *Calamopus phyllicola* Deeleman-Reinhold, 2001
* *Calamopus tenebrarum* Deeleman-Reinhold, 2001

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ION.
* :Nomenclator Zoologicus.
Pacificana

***Pacificana*** armiarma *Araneomorphae* generoa da, *Miturgidae* familiakoa. *Pacificana* taxon monotipikoren elementu bakarra da. Zeelanda Berrian aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ION.
* :Nomenclator Zoologicus.
Beltzunegi

**Beltzunegi** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1980an jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Esteribarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *beltzunegitarrak* ziren.

## Izena 
*Beltzunegi* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Belçunegui* (1268)
* *Belçunel* (1311)
* *Belçuneguy* (1366)
* *Velçuneguy* (1366)
* *Belçuna* (1366)
* *Becuneguy* (1587)
* *Belzunegui* (1770)
* *Velzunegui* (1829)
* *Belzunegui* (1836)
* *Belzunegi* (1966)
* *Beltzunegi* (1996)

## Historia 
XIII. mendearen hasieratik ageri da abizen lokatibo gisa, baita 1268ko Rediezmoaren Liburuan sartutako leku eta elizen artean ere.

XIX. mendearen hasiera arte ibarreko diputatuak eta bertako etxeen artean txandaka izendatutako herriko erregidore batek gobernatzen zuten. 1850ean, haurrak Irozeko eskolara joaten ziren, eta irakasle bakoitzak gari zati bat ordaintzen zion, irakasten zaizkien aztarnen arabera. Bideak ferra eta joan-etorri neketsukoak baino ez ziren. Jendea nekazaritzan aritzen zen, egurra mozten eta ikatza egiten, eta Iruñean saltzen zuten.

1366an hiru su kapare zituen; 1553an bi eta 1646an hiru. 32 biztanle zituen 1786an; 24 1858an; 22 1887an; 7 1920an eta 1930ean; bat ere ez 1940an eta 1950ean; eta 13 1970ean. Ez da agertzen 1981eko Izendegian.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Trebiñuko Eskualdeko Garraioa

**Eskualdeko Garraioak Trebiñuko kuadrillan** 2 linea ditu, guztira 101 kilometro luze eta 51 geltoki.

2019ko uztailaren 1ean inauguratu zen, sareko linea gehienekin batera.

## Historia 
Eskualdeko Garraioko eta lineak 2019ko uztailaren 1ean inauguratu zen, Aiaraldea, Añana, Errioxa, Gorbeialdea eta Mendialdea kuadrillen lineetarekin.

## Lineak 
;linea

;linea

## Tarifak 
### Txartelak 
Hiru tarifa mota daude:

* **Noizbehinkako txartela:** bidaiari guztientzat da, jatorria, helmuga, adina edo beste baldintza batzuk kontuan hartu gabe. Ez dago ez betekizunik, ez debekurik, sarearen araudia betetzeaz gain.
* **BAT txartela:** Arabako garraio-txartela dutenek sareko autobus guztietan ordain dezakete beren txartelarekin. Kasu horretan, noizbehinkako txartelaren prezioa baino % 20 merkeagoa izango da. BARIK eta MUGI txartelek ere badute tarifa hori eskuratzeko aukera.
* **BAT Berezi:** Arabako garraio-txartelaren sistemako "berezi" tarifak eskuragarri dituzten pertsonek tarifa are murritzagoa dute. Noizbehinkako txartel batekin alderatuta, % 40ko murrizketa da. BARIK eta MUGI sistemaren baliokideek ere badute tarifa hori eskuratzeko aukera.

### Prezioak 
Prezioak Eskualdeko Garraioa sarekoak dira. Bidaiaren prezioa 2,50 €-koa da, baina BAT txartela dutenek 1,70 € ordaintzen dituzte, eta BAT Berezi dutenek 1,30 € besterik ez. Gainera, familia ugariek % 20ko edo % 50eko deskontua dute txartelaren prezioan. Bestalde, 6 urtetik beherako haurrak eta ikusmen-, adimen-, zentzumen- edo adimen-desgaitasuna edo mugikortasun murriztua duten pertsonen laguntzaileak doan sar daitezke sarean, baldin eta baldintza horiek betetzen dituztela egiaztatzen badute.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Eskualdeko Garraioa

## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Garraioa sareko webgune ofiziala
Logroñoko autobus geltokia

**Logroño** Espainiako Errioxako Autonomia Erkidegoko autobus geltoki bat da, Logroño udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1958ko azaroaren 9an ireki zen.

## Egoera 
Geltokia Espainia hiribidean dago, hiriaren erdialdean.

Geltokiak Errioxako Autonomia Erkidegoko herri garrantzitsuenen eta tarteko herrien arteko errepide-komunikazio guztiak kapitalizatzen ditu, bai eta Logroñoren eta haren ingurunetik hurbilago dauden beste erkidego batzuetako hiriburuen artekoak edo bidaiarien beharretarako garrantzitsuenak direnak ere.

Araba Bus sarean, sareko geltoki nagusi bat da, eta 20 lineetatik 6 elkartzen dira bertan.

## Sarbideak 
*  Espainia hiribidea, 1

### Irisgarritasuna 
## Historia 
Logroñoko autobus geltokiaren aurrekontua 4 452 458 pezeta gehi 6 734 733 pezeta izan zen, bloke osoa osatzen duten etxebizitzen balioari zegokiona. Eraikin berezia Esteban Ortega enpresak eraiki zuen, eta izen hau du: *Viviendas Teniente General Joaquín González Gallarza* (euskaraz: *Joaquín González Gallarza Teniente Jeneralaren Etxebizitzak*), militar hori izan baitzen eraikinaren sustatzailea.

1991n egindako lanek izugarri modernizatu zituzten instalazio guztiak. "Amaren monumentua" duen plaza erakargarri batek Errioxako hiriburura lehen aldiz hurbilduko den bisitariarentzako oso irudi erakargarria zehazten du.

2007an, Espainia hiribidean lurpeko aparkaleku handi bat eraikitzeari esker, espaloien azalera handitu ahal izan da kalearen bi aldeetan, eta zabalgune horrek zabalera handiagoa eman dio autobus geltokiko plazatxoari. Plaza hori birmoldatu egin da berriro, eta aisialdi zabalagoa geratu da, farola, banku eta lorontzi berriekin. Amaren omenezko monumentuaren atzean, lore-zentro alai eta ikusgarri bat eta, ondoren, bi altzifredun eta granadadun beste bat jartzeak zehazten du plaza atsegin honen azken obaloa.

## Geltokia 
Eraikin independentea da, eta alboetako alboak ezkerretara Pio XII kalerantz eta eskuinetara Espainia hiribiderantz zabaltzen dira, Belchite kalearekin topo egin arte eta aurrean triangelu-formako zabalgune bat, erpin obalatuarekin. Gonzalez eta Carceller arkitektoek aurkeztutako proiektuaren arabera eraiki zen.

### Nasak 
Geltokian 15 nasa daude.

### Eragileak 
## Zerbitzuak 
### Araba Bus 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba Bus

## Kanpo estekak 
* Logroñoko autobus geltokiaren webgune ofiziala
Lisa Roman

**Lisa Roman** (Surrey, 1989ko irailaren 17a) kanadar emakume arraunlaria da. Bi Udako Olinpiar Jokotan, esku hartu zuen: Rio 2016an (Rio de Janeiro) 5. postua lortu zuen zortzikoan, eta Tokio 2020an (Tokio), berriz,  urrezkoa. Taldea honako hauek osatzen zuten: Lisa Romanek berak, Susanne Graingerrek, Kasia Gruchalla-Wesierskik, Madison Maileyk, Sydney Paynek, Andrea Proskek,  Christine Roperrek, Avalon Wasteneysek eta Kristen Kitek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Herateko Meskita Nagusia

**Herateko Meskita Nagusia** () Herat hirian dagoen meskita bat da, Afganistango ipar-mendebaldean. Ghiyath al-Din Muhammad guridar sultan ospetsuren agindupean, bere zimenduak 1200. urtean eraiki zituzten, eta, ondoren, zenbait gobernarik handitu zuten: timurtarrek, safavidek, mogolek eta uzbekoek, guztiek meskitaren alde egin zutenak. Nahiz eta ondorengo aldietan azulejo asko ordezkatuak izan ziren, XV. mendeko azken urteetan meskitak bere egungo forma hartu zuen.

thumb

Eguneroko otoitzetarako auzoetako meskita txikiez gain, mundu islamiarreko komunitate gehienek meskita nagusi bat zuten, ostiraleko zerbitzuetarako meskita kongregazional bat sermoi batekin. Meskita Nagusia ez da beti Herateko meskitarik handiena izan; hiriaren iparraldean, konplexu handiago bat baitzegoen: timurtarrek ere eraiki zuten Gawharshadeko Mezkita eta Madrasa. Hala ere, 1885ean monumentu hauek, Indiako Britainiar Armadako ofizialek dinamizatu zituzten, errusiar armadak, Afganistan inbaditzen saiatuko balitz, gotorleku bezala erabiltzea eragozteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hazrat Ali Mazar

**Hazrat Ali Mazar** () Mazar-i-Xarif hirian dagoen meskita bat da, Afganistango iparraldean. Tradizio suniaren arabera, Hazrat Ali ibn Abi Taliben hilobia da. Ali azken ondo gidatutako kalifa izan zen eta urtero hara joaten dira erromes.

Erromes askok urtero Noruz ospatzen duten tokia ere bada. Urteroko "Jahenda Bala" ekitaldian bandera sakratu bat altxatzen dute Hazrat Aliren omenez. Jendeak bandera ukitzen du Urte Berrian zorte ona izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aifric Keogh

**Aifric Keogh** (Na Forbacha, Irlanda, 1992ko uztailaren 9a) irlandar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen lemazain gabeko laukoan. Taldea honako hauek osatzen zuten: Aifric Keoghek berak, Eimear Lambek, Fiona Murtaghek eta Emily Hegartyk.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ai-Khanoum

**Ai-Khanoum** () Greko-Baktriar Erresumako hiri nagusienetariko bat da. Alexandro Handiak sortu omen zuen k.a. 327an eta **Alexandria Oxuskoa** () izena eman zion. Bere aztarnak Afganistango Takhar probintzian daude, Panj eta Kokcha ibaien lotunean (biak Amu Dariaren- grezieraz *Oxus*- ibaiadarrak dira)

Ai-Khanoum hiria ekialdeko helenismoaren gune fokaletako bat zen. Greziar eta persiar estiloak konbinatuz, Errege Jauregia akemenestar estiloan eraiki zuten. Greziar eragin argia ere nabaria da, anfiteatro handia eta zenbait tenplu heleniar ere aurkitu zirelarik. Ia bi mendetan zehar, Ai-Khanoum Baktriako hiri nagusia izan zen, Bhakrirekin batera, k.a. 145 inguruan nomada inbaditzaileek suntsitu zuten arte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darul Aman Jauregia

**Darul Aman Jauregia** (; ) Kabul erdigunetik hamasei kilometrotara dagoen jauregi modernoa da.

## Historia 
Darul Aman jauregia 1920ko hamarkadan eraiki zuten Amanullah Khan erregearen modernizazio kanpaina erreformistaren barruan. Eraikin neoklasiko ikaragarria da, lautada batek inguratzen duen muino batean.

Kabulgo kanpoaldean etorkizuneko parlamenturako egoitza gisatzat hartu zuten. Eraikina erabilerarik gabe egon zen urte askoan zehar, kontserbadore erlijiosoek Amanullah boterea uztera behartu eta bere erreformak gelditu ondoren.

1969an, sute batek kaltetu zuen. Kabulgo Museoaren egoitza izateko zaharberritu zuten, eta, beranduago, Defentsa Ministerioarena 1970 eta 1980 hamarkadetan. 1978ko apirilak 27an, Saurreko Iraultzaren garaian, eraso zuten.

1990eko hamarkadaren hasieran Kabulen kontrola lortzeko borrokan ari ziren fakzio mujahidinek berriro suntsitu zuten. 2019an jauregia zaharberritzeko eta berreraikitzeko lanak amaitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Haitiko lurrikara

**2021eko Haitiko lurrikara** 7,2 magnitudeko seismoa izan zen, 2021eko abuztuaren 14an Haitiko Tiburon penintsulan gertatu zena. Epizentroa, berriz, Saint-Louis du Sud herritik hurbil kokatu zuten, Port-au-Prince hiriburutik 150 kilometro mendebaldera, hamar kilometroko sakoneran. Tsunami arriskuaz ere ohartarazi zuten hasieran, baina azkenean bertan behera utzi zuten alerta. Iturri ofizialek abuztuaren 19an emandako datuen arabera, hildakoak 2.189 pertsona ziren, desagertuak 332, zaurituak 12.268, eta laguntza behar zutenak 600.000. Gainera, Grace ekaitz tropikalak bilaketa lanak zaildu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentina Rodini

**Valentina Rodini** (Cremona, 1995eko urtarrilaren 28a) italiar emakume arraunlaria da. Bi Udako Olinpiar Jokotan, esku hartu zuen: Rio 2016an (Rio de Janeiro) eta Tokio 2020an (Tokio). Tokion, urrezko domina lortu zuen skull arin bikoitzean Federica Cesarini lagun zuela.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kristen Kit

**Kristen Kit** (St. Catharines, 1988ko abuztuaren 18) kanadar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta urrezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea honako hauek osatzen zuten: Kristen Kitek berak, Kasia Gruchalla-Wesierskik, Susanne Graingerrek, Madison Maileyk, Sydney Paynek, Andrea Proskek, Lisa Romanek, Christine Roperrek eta Avalon Wasteneysek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Federica Cesarini

**Federica Cesarini** (Cittiglio, 1996ko abuztuaren 2a) italiar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta urrezko domina lortu zuen skull arin bikoitzean Valentina Rodinirekin batera.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Herateko zitadela

**Herateko zitadela** (, , bertan **Qala Iktyaruddin** () deitua, Herat hiriko erdigunean dago. K.a. 330ean eraiki zuten, noiz Alexandro Handia Gaugamelaren guduaren ondoren hirian babestu zen. Hurrengo inperio askok erabili zuten eta hainbat aldiz eraiki eta zaharberritu zuten.

1950eko hamarkadan Gotorleku historiko hau eraispenetik salbatu zuten eta UNESCOk 1976 eta 1979 artean industu eta zaharberritu zuen. Gerren eta abandonuaren hamarkaden ondoren, gotorlekua erortzen hasi zen, baina azken urteetan nazioarteko zenbait erakundek erabat berreraikitzea erabaki zuten. Herateko Museo Nazionala gotorlekuaren barruan dago, Afganistango Informazio eta Kultura Ministerioa esparru osoaren arduraduna den bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Tarantola

**Laura Tarantola** (Annemasse, 1994ko ekainaren 8a) frantziar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta zilarrezko domina lortu zuen skull arin bikoitzean Claire Bové lagun zuela.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Luis Palao Berastain

**Luis Enrique Graciano Palao Berastain** (Arequipa, Peru, 1943) Peruko margolaria da. Marrazketa eta pintura errealistan espezializatu da, batez ere ikatzarekin eta akuarelarekin lan egin du.

## Biografia 
Mariano Palao Villegas (1905–1989) zirujau ospetsuaren eta Rosa Berastain Berastainen semea. Liese Ricketts Borchardt-ekin ezkondu zen 1973an, eta harekin bi seme ditu, Sebastián eta Francisco. 1994an bere alaba Cristina jaio zen Gabriela Lambarrirekin izandako harremanaren ondorioz.

Oso gaztetatik erakutsi zuen arteekiko sentsibilitate berezia. Bere jaioterriko Colegio La Sallen ikastetxean ikasi zuen. Bere egonezinak Argentinara eraman zuen eta La Platako Unibertsitate Nazionalean lau urtez arkitektura ikasi zuen, baina arte plastikoetara dedikatzeko karrerari utzi zion. Han herrialde horretako artista entzutetsuekin harremana izan zuen, eta hainbat erakusketa egin zituen, non kritika aitortza lortu zuen. Bere lehen erakusketa Saltako udalerrian inauguratu zen, 1965eko maiatzaren 25ean. Jujuyra joan zen bizitzera, bertako paisaiak erakarrita, eta handik aurrera bere artearen gai nagusia bihurtu zen.

Urte batzuen ondoren Perura itzuli zen (1966) eta Chinchero barrutira joan zen bizitzera, Urubamba probintziara, Cuzco eskualdera, eta han paisaiarekin eta Peru sakoneko jendearekin mimetizatu egin zuen. Andeetan zehar nekaezin bidaiatu zuen landa inguruko jende xumearen bizitza eta ingurunea birsortzen Teodoro eta Alejandro Núñez Ureta anaiek inspiratutako estilo errealistarekin eta Andrew Wyeth-en errealismo amerikarraren zenbait oroitzapenekin. Luis Palao maisuaren obrak marrazkiaren menpe dago eta itzalak orekatzeko eta gauzatzeko oso estilo berezia du, bere argi ilun sendoa eta pintzelkada espontaneoak eta ziurrak izanik.

Bere meritua da errealismo oso pertsonala baina erabatekoa sortu izana egungo akademikoetan eta ukaezina den estilo unibertsala erabili izana bere herrialdeko jendearen bizitza birsortzeko, horrela jarraituz eta Jorge Vinatea Reinoso eta Teodoro Núñezen arteari bizitza berria emanez, horregatik, hainbat nazio eta nazioarteko bereizketa eta sari eman dizkiote edukietan duen balio plastiko eta humanistikoagatik. Bereizketa horiek "Pintura Sari Nazionala"-tik hasi eta Peruko estatuaren Peruko artearen historiarako egindako ibilbideagatik eta ondareagatik aitortzera arte dira.

Palao adierazpen modu berrien betiko bilatzailea da, ez du inoiz errepikatzen. Jende xumeekiko maitasunak, batez ere indigena hutsekiko, bere herriaren borrokaren parte izatera eramaten du lurrera itzulera naturalaren amets utopikoan:

Duela urte batzuk arte Inken Haran Sakratuan, bizi izan zen, Calcan, artista eta gizon gisa bere herriaren errealitatearekiko elkartasunez lan egiten jarraituz. Osasun arazoengatik bere jaioterriko Arequipara joan behar izan zuen eta bere anaiengandik gertuago egonteko.

## Kanpo estekak
Calca

**Calca** Peruko hiria da.  **Villa de Zamora** deitzen zaio koloniako dokumentu ofizialen arabera.  1898ko irailaren 19an hiri kategoriara igo zuten.   Calca barrutia eta Calca probintziako hiriburua ere bada Cusco eskualdean.

8.132 biztanle ditu 1993an. Itsas mailatik 2.925 metroko altueran dago.

## Calcako klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio web de la Municipalidad Provincial Calca
Allies Refuge operazioa

**Allies Refuge operazioa** (euskaraz: '''Aliatuak Errefuxiatu' operazioa'') abian den Ameriketako Estatu Batuetako operazio militar bat da, arrisku egoeran dauden afganiar zibilen –bereziki itzultzaileak–, Estatu Batuetako enbaxadako langileak eta Immigrazio Bisatu Berezien beste balizko eskatzaile batzuk aire-garraiorako, Afganistandik. Operazio honetako soldaduek NATOri eta eskualdeko aliatuei ere lagundu zieten, Kabuleko Nazioarteko Aeroportuan ebakuatzeko egiten zituzten ahaleginetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheiracanthium erraticum

***Cheiracanthium erraticun*** armiarma *Araneomorphae* generoa da, *Cheiracanthiidae* familiakoa. Paleartikoan aurkitzen da, Irlandatik Asiaraino.

## Ezaugarriak 
Arrak 6 mm. ditu; emea zetxobait handiagoa da, 8mm. arte.  Larretan bizi dira, altura gutxiko landare eta graminietan. Opistosoma edo abdomen gris kolorekoa du, hori eta gorri ilun den zerrenda batekin. Prosoma edo cefalotorax marroi eta gris da. Gorputz indartsua du eta haren hoskada mingarria zein arriskutsua da. Pozoin nekrosantea du.

Arrek emeak ezagutzeko haien babestokietan kolpeka aritzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amrullah Saleh

**Amrullah Saleh** (darieraz eta paxtuneraz: امرالله صالح) (Panjshir, 1972ko urriaren 15a) Afganistango *de iure* presidentea da 2021eko abuztuaren 17tik, Afganistango Konstituzioaren arabera. Aurretik, Afganistango presidenteordea izan zen 2020tik, bai eta eta Afganistango barne-ministro 2018-2019 urteen artean. Segurtasun Zuzendaritza Nazionaleko (NDS) buru izan zen ere 2004tik, 2010ean dimisioa eman zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madison Mailey

**Madison Mailey** (Vancouver, 1996ko urriaren 22a) kanadar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta urrezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea honako hauek osatzen zuten: Madison Maileyk berak, Kasia Gruchalla-Wesierskik, Susanne Graingerrek,  Sydney Paynek, Andrea Proskek, Lisa Romanek, Christine Roperrek, Avalon Wasteneysek eta Kristen Kitek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Teodoro Núñez Ureta

**Teodoro Núñez Ureta** (Arequipa, 1912 &ndash; Lima, 1988) Peruko margolari autodidakta izan zen, Limako Arte Ederretako Eskola Nazionaleko zuzendari izan zen 1973 eta 1976 artean.

## Biografia 
Teodoro Núñez Ureta Arequipan jaio zen 1912ko apirilaren 1ean. Bere trebakuntza autodidakta izan zen berak eta bere belaunaldiko lagunen eta anaia gazteenen testigantzek, tartean Carmela Núñez Ureta poetak esandakoaren arabera. Haurtzaroan zelaira joatea gustatzen zitzaion bakarrik edo bere familiaren konpainiarekin eta Enrique Masías irakaslearekin batera, arte plastikoetara dedikatzera bultzatu zuen bere nerabezaroan erretratuetarako eta paisaiarako zuen gaitasun bikaina ikusi zuenean. pintura akuarela landu zuen zelaian bere anaia Alejandro Núñez Uretarekin batera, anaia gazte hau, urte batzuk geroago, Luis Palao Berastain margolariaren laguna, adizkidea eta landa irakaslea izanik.

"La Abuela" artikulu kostunbristarekin, 1943ko Kazetaritza Sari Nazionala eman zioten. Guggenheim Fundazioaren babespean, Estatu Batuetara bidaiatu zuen (1943-1944). "Academismo y Arte Moderno" liburua idatzi zuen (1945). Liman kokatuta, 1950az geroztik, 1959an, Ignacio Merino Kulturako Sari Nazionala irabazi zuen 1954an Ekonomia, Ogasun eta Merkataritza Ministerioan egin zuen horma-irudiari esker, "Peru eraikitzen" izenarekin, freskoa pintatzeko teknikan. (6.00m x 16.00m), muralgile gisa egindako lanetan margolariaren lanik garrantzitsuenetakoa da.

Limako Arte Ederretako Eskola Nazionaleko zuzendaria (1973-1976) eta Idazle eta Artisten Elkarte Nazionaleko presidentea (1978-1980) izan zen. Liman, Arequipan, Txilen, Venezuelan, Panaman, Mexikon, Kanadan, Estatu Batuetan, Errusian, Suedian eta Bulgarian erakutsi zituen bere lanak.

## Kanpo estekak 
* Núñez Ureta familiaren arte eskolak
* Teodoro Núñez Ureta Museo Birtuala
Maria Andrejczyk

**Maria Magdalena Andrejczyk** (Suwałki, Polonia, 1996ko martxoaren 9a) poloniar xabalina jaurtitzailea da.

2015ean Europako Junior Txapelketa irabazi zuen. 2016an bere lehendabiziko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 2016ko Rio de Jainerokoak. 2021ean 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huntington udare

**Huntington** udarea Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, New Rochellen (New York, Estatu Batuetako ipar-ekialdean) jaiotakoa. Jatorrizko zuhaitza James P. Huntingtonek aurkitu zuen basoan oraindik txikia zela, eta bere patiora aldatu zuen, hiriko erdialdean.

Urte haietan, New Rochelle ezaguna zen zuhaitzaken eta zuhaixken hedapenagatik. Higanotak bereziki trebeak ziren fruituak eta loreak garatzen. 'Churchland' eta 'Parsonage' udare barietateak ere bertan sortuak dira, baita Lawton masusta ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Emilio Goyburu Baca

**Emilio Goyburu** (Pacasmayo, 1897 &ndash; Lima, 1962) Peruko margolaria izan zen XX. mende hasierako nazioarteko abangoardiekin eta geroago 1950eko hamarkadako abstrakzio geometrikoarekin lotua.

## Biografia 
Pacasmayon jaio zen 1897an. Limako Arte Ederren Eskolako ikaslea izan zen Daniel Hernandezen eskutik. Gero, ikastetxe bereko eta San Markos Unibertsitate Nagusiko irakaslea izan zen. 

1953an Peruko São Paulo II Biurtekorako Peruko bidalketako parte izan zen beste 13 artistarekin batera. 

Liman hil zen 65 urte zituela 1962an.

## Lan plastikoa 
1920ko hamarkadan, nazioarteko abangoardiekin bat egin zuen eta Limara iritsi zen indigenismotik aldendu eta José Sabogalen inguruan Arte Ederretako Eskolan biltzen hasi zen. 1925ean Carlos Oquendo de Amat-en 5 metro poema bildumako azala eta Amauta (1926-30) eta Jarana (1927) aldizkarietarako ilustrazioak egin zituen.  Garai hartakoa da, baita ere, San Markos Arte Museoko *Bañista* margolana eta Limako Arte Museoan izenik gabeko marrazkia. Hurrengo hamarkadetan Goyburuk figurazio natibistan txertatu zuen bere burua, baina bere estiloa gero eta sintetikoagoa izan zen 1950eko hamarkadan abstrakzio geometrikora iritsi arte, Peruko joera horren aitzindaria izan zen arte. 

Aprista alderdiko beste artista batzuekin batera*, Plástica* aldizkarian parte hartu zuen eta bertan abstrakzioaren postulatuak eta artearen modernitate aurreratuena zabaltzeko testuak garatu zituen. 

## Jendearentzako eskuragarri dauden bildumetako lanen zerrenda 
* *Bañista (Bainularia),* 1926, olioa mihisean. San Markos Unibertsitateko Arte Museoa .
* *Sin título (Izenik gabea),* ca. 1920-1925, ikatza eta pastela paperean. Limako Arte Museoa .
* *Mujer bañandose (Emakumea bainatzen),* ca. 1950, olioa mihisean. Limako Arte Museoa.
* *Sin título (Izenik gabea),* 1951, olioa mihisean. Limako Arte Museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Conte udare

**Le Conte** udarea Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da. Mamia Asiako udarearena bezalatsukoa da.

John Eatton Le Contek jendaurrean aurkeztu zuen 1856an lehendabiziko aldiz, Georgian, eta haren izenarekin ezagutzen da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Passe-Crassane udare

**Passe-Crassane** udarea Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, neguko barietate bat dena. 

Louis Boisbunel mintegizainak (1783-1856) Rouenen lortu zuen 1845ean, 'Doyenné d'Hiver' gurasoetako bat zela. 1855ean jaso ziren lehendabiziko fruituak. Kultibarra asko zabaldu zen, garai batean Frantziako neguko udarerik hedatuena baitzen. Egun, ordea, Passe-Crassane galzorian dago, su-gorrinak erraz egiten diolako kalte. Hori dela eta, 1994z geroztik, debekatuta dago zuhaitz mota hau landatu eta ugaltzea Frantzian, baina haizu da dauden zuhaitzetatik bildutako fruituak saltzea.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alejandro Alayza Mujica

**Alejandro Alayza Mujica** (Lima, 1946) margolari eta grabatzaile peruarra da.

## Biografia 
Gurasoak Ernesto Alayza Grundy abokatu eta politikaria eta Herminia Mujica Álvarez-Calderón limatarrak zituen. Peruko Unibertsitate Katolikoko Arte Plastikoen Eskolan ikasi zuen, Adolfo Winternitzen zuzendaritzapean, pintura espezialitatean. Graduatu eta bi urtera, 1974an, Arte Plastikoen Eskolan hasi zen irakasten, 1984tik Unibertsitate Katolikoko Arte Fakultatera  eta bertan irakasle titular izendatu zuten 1997an.

Alayzak 1975ean *Grabados peruanos (Peruko grabatuak)* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen Limako Italiako Arte Museoan eta 1979an *Grabados (Grabatuak)*, Lima-San Isidro, Industria, Merkataritza eta Barne Turismo Ministerioaren galerian.  1979az geroztik Alayzak aldizka banakakoak, biurtekoak edo erakusketa kolektiboak egin ditu, , Perun eta atzerrian, eta bere lana nazioko eta atzerriko bildumetako parte da.

2001ean Arte Fakultateko dekanotza hartu zuen aldi baterako, Anna Maccagno aurreko dekanoa hil ondoren. Fakultate bereko dekano hautatu zuten 2001ean eta 2005ean. 

Irakaskuntza eta jarduera artistikoarekin batera, Alayzak ondare piktorikoa zaharberritzen lan egin du eta unibertsitateko eta gizarte zibileko jarduera ugari garatu ditu.

## Kritika eta aitorpenak 
Nanda Leonardiniren arabera, Alayzaren lana "arte abstraktuan eta gero arte figuratiboan ibiltzen da gizakiei eta naturari begira", izan ere, artistaren arabera, "lana bizitza maitatzean datza". 

Alayzak hainbat sari jaso ditu, horien artean Gabriela Mistral saria, Amerikako Estatuen Erakundeak 1997an eman ziona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Peru kulturala
Alberto Dávila Zavala

**Alberto Dávila Zavala** (Trujillo, 1912ko apirilaren 14a &ndash; Lima, 1988ko irailaren 14a) Peruko margolaria izan zen.

## Biografia 
Arte Ederretako Eskola Nazionalean ikasi zuen 1949 eta 1953 artean, Juan Manuel Ugarte Eléspuru, Alejandro González Trujillo, Ricardo Grau, Sabino Springett eta Jacques Maes belgikarrak bezalako artistekin batera lan eginez. Bere *alma materrean* pintura ikastaroaren irakasle nagusia izan zen 1956tik aurrera, irakaskuntza luze eta eragilea egiten, gero 1979tik 1980ra zuzendaritza gauzatzeko 

Pintura akademia zuzendu zuen Colegio San Pablo ikastetxean, Limako kanpoaldeko barnetegi britainiarrean, Juan Pardo Heerenek sortua. Alfredo Bryce Echeniquek barnetegi horretan ikasi zuen, eta gerora *No me esperen en abril* eleberrian *aipatuko zuen Amapola Ávila* izenarekin.

1953az geroztik, nazioko eta nazioarteko erakusketetan parte hartu zuen eta 1950eko hamarkadan zehar irudikapen folklorikoa zuen margolari figuratibo gisa hasi zen. Abstrakzioa Perun arte modurik garrantzitsuena bihurtu zen 1958an, eta Europako Informalismoarekin eta Ipar Amerikako Espresionismo Abstraktuarekin lotura estua izan zuen. Dávilari ikuspegi kubista edo "pintura laua" deitzen zuena interesatzen zitzaion. 1960ko hamarkadan Pop Art eta Action Painting estiloetan margotu *zuen, Sao Pauloko VII Biurtekoan* aurkeztu zuen estiloa, azkenean bere burua espresionismo abstraktu baterantz definituz. 

Peruko abstrakzioa nazioarteko baliokideetatik bereizteko modu gisa, artistek Kolon aurreko aurreko arteari buruzko hainbat erreferentzia mota erabili zituzten. Artista abstraktu horien artean Dávila zegoen, hispaniar aurreko kulturak gogora ekartzen zituzten hitzekin izenburuak jartzen hasi zen.

## Garrantzia 
Bere espresionismo abstraktua beti da ezaugarri beltz eta sendokoa, eskuzabaltasunez oparo emanda eta bere pintura indartzen duten zuri ahulez hornitua. Geroago, bere paleta blues eta berde gama guztiekin beteko da, kolore aparteko ukitu kontrastatu txikiekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Tauro del Pino, Alberto: *Enciclopedia Ilustrada del Perú.* Hirugarren edizioa. 6. liburukia. D'AC / FER. Lima, PEISA, 2001. 
* Tord, Luis Enrique: *Historia de las artes plásticas del Perú*. "Historia del Perú, Tomo IX. Procesos e instituciones”. Lima, Mejía Baca Editoriala, 1980.
* Villacorta Paredes, Juan: *Pintores peruanos de la República*. Lima, STUDIUM liburu denda, 1972.

## Kanpo estekak
Viktor Axelsen

**Viktor Axelsen** (Odense, 1994ko urtarrilaren 4a), badmintonen lehiatzen den daniarra da. Bi Udako Olinpiar Jokotan, esku hartu zuen: Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina eskuratu zuen, eta Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, biak bakarkako proban. 2024an Udako Olinpiar Jokoetako gizonezkoen bakarkako proba irabazi zuen bigarrenez.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Parsonage udare

**Parsonage** udarea Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, jatorria duena New Rochellen (New York, Estatu Batuetako ipar-ekialdean). Jatorrizko zuhaitza R. U. Morgan erretorearen apez-etxean (*parsonage*, ingelesez) zegoen eta fruitu asko eta zaporetsuak ematen zituen. 1857an, Stephen P. Carpenter-ek ezagutzera eman zuen.

Urte haietan, New Rochelle ezaguna zen zuhaitzaken eta zuhaixken hedapenagatik. Higanotak bereziki trebeak ziren fruituak eta loreak garatzen. 'Churchland' eta 'Huntington' udare barietateak ere bertan sortuak dira, baita Lawton masusta ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Charikar

**Charikar** (persieraz: چاریکار‎) Koh Daman bailarako hiri nagusia da, bai eta Afganistan iparraldeko Parwan probintziako hiriburua ere. 171,200 biztanle inguruko populazioa dauka, tajik-nagusitasunarekin.

Afganistango NH01 autobidearen parean dago kokaturik, Kabuletik 69 kilometrora, iparraldeko probintzietarako bidean; hala, bidaiariak Charikarretik igaroko dira Mazar-i-Xarif, Kunduz edo Puli Khumri-ra doazenean. Kabuletik gertu egon arren, hiri-area osatzen duen lursailaren erdia baino zertxobait gehiago ez dago eraikita. Eraikitako lursailetatik, ia erdia bizitegikoa da (%37), eta beste erdia partzela hutsak (%32), eraikitako azaleraren %19a hartzen duen errepide-sare batekin. Charikar Panjshir haranaren atarian dago, non Shamaliko lautadek Hindu Kush mendi-adarrekin topo egiten duten. Charikar bere zeramika eta kalitate handiko mahatsengatik da ezaguna.

Charikar hiribarruak 96,039 biztanle zituen 2015ean, 4 polizia-barrutitan banaturikoak (*Nahia*k). 3,025 hektareako azalera osoarekin, 10,671 etxebizitza daude guztira Charikarren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bartolome Sari Nagusia

**San Bartolome Sari Nagusia** txirridularitza lasterketa da, urtero abuztuaren 24an Gernikan jokatzen dena. Proba hau, 23 urtez azpiko txirrindularientzat da eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Palmaresa 2000tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calca probintzia

**Calca probintzia** Peruko Cusco barrutia osatzen duten hamahiru probintzietako bat da. Iparraldean La Convencion probintziarekin mugatzen da, ekialdean Paucartambo probintziarekin, hegoaldean Quispicanchi probintziarekin eta Cuzco probintziarekin eta mendebaldean Urubamba probintziarekin.

## Zatiketa administratiboa 
Probintziak 4.414,49 kilometro koadroko azalera du eta zortzi barrutitan banatuta dago:

* Calca
* Coya
* Lamay
* Lares
* Pisac
* San Salvador
* Taray
* Yanatile

## Biztanleria 
Probintziak 62.774 biztanle ditu.

## Hiriburua 
Probintzia honetako hiriburua **Calca** barrutia da.

## Kanpo estekak 
* Sitio oficial de la Municipalidad Provincial de Calca
Neeraj Chopra

**Neeraj Chopra** (Panipat, 1997ko abenduaren 24a) xabalina jaurtitzaile indiarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen eta 2024ko Jokoetan zilarrezkoa.

## Kirol ibilbidea 
Indian ohikoa den bezala gaztetan kriketean jokatzen hasi zen Neeraj Chopra. Gizena zegoela eta, osabak Panipat barrutiko Kirol bulegoan eman zuen haren izena eta xabalina jaurtiketan espezializatu zen. 2012an Indiako gazte mailako txapelduna izan zen eta 2014an eta 2015ean gazte mailako Indiako errekorrak hautsi zituen.

2016an Asia hegoaldeko txapelketa irabazi zuen eta gazte mailako munduko txapelketan urrea eta Asiakoan zilarra eskuratu zituen. Ez zuen ordea Rioko Olinpiar Jokoetarako gutxieneko marka lortu. Ordutik aurrera garaipen garrantzitsuak lortu zituen, 2017an Asiako txapelketa eta 2018an Asiako Jokoetan eta Commonwealth Jokoetan urrezko dominak lortu zituen. 

Tokioko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen. Olinpiar Jokoetako atletismo proba batean Indiarentzako aurreneko urrezko domina lortu zuen kirolaria izan zen, eta orokorrean lorturiko bigarren urrezko domina.

2023an Munduko txapelduna izan zen eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen Arshad Nadeem pakistandarraren atzetik.:
* Xabalina jaurtiketa: 88.07 m (Patiala, 2021)
* Xabalina jaurtiketa (700g): 76.50 m (Vijayawada, 2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salang mendatea

[thumb|291x291px|[Afganistan|Afganistango mendateak, non Salang mendatea (*erdialdean*) ikus daitekeen]]
**Salang mendatea** (darieraz: كتل سالنگ) Hindu Kush mendikatean, Parwan eta Baghlan probintzien arteko mugan, eta 3,878 metrotako altuerara dagoen Afganistan iparraldeko mendate nagusia da gaur egun, Parwan probintzia Kabul probintziarekin –Afganistan hegoaldearekin, beraz– zein Pakistango Khyber Pakhtunkhwa probintziarekin lotzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anaba barrutia

**Anaba barrutia** Panjshir probintziako (Afganistan) barruti bat da. 2019ko estimazioen arabera, 19,978 biztanle bizi ziren bertan.

## Instalazioak 
### Mediku-instalazioak 
2021eko abuzturako, *Emergency* izeneko italiar GKEk Gerraren Biktimentzako Kirurgia-Zentro bat zuen bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak