Armintxe

**Armintxe** Lekeition (Bizkaia) dagoen haitzulo bat da, labar-artea duena. **Arbintze** edo **Arbiatx** izenez ere ezaguna da.

## Aurkikuntza 
Leizea bera Larrotegi eta Letraukua auzoak dauden eremuaren azpian dago. Gaur egun zementuz eta bide batekin estalita dago sarrera, baina herriko pertsona nagusiek gogoratzen dute bertan sarrera bat zegoela eta kobazulo handia, leize batekin.

Datu hauek ikusita Gernika-Lumoko ADES Espeleologia Elkarteak bilaketari ekin zion, eskolara doan bide baten azpian geratzen den kareharri multzo baten gainean arreta jarriz, herriko informatzaile batek esan zienez. eta, ohiko prozedura jarraituz, Bizkaiko Foru Aldundia jakinarazi zuten, babes-neurriak hartzeko eskatuz. Urgondar fazies gisa ezagutzen den eremua da hau, errudista eta koral ugarirekin. Nabarniz-Murelaga antiklinalaren ipar-ekialdeko aldean daude.

Grabatu multzoak 14.000 urte inguru izan dezake, nahiz eta 12.500 esatea zuhurragoa izan daitekeen.

Beste berrikuntza bat lerro eta zirkulu erdiko ikurrak dira, Madeleine aldiko arte abstraktoa. Hauek *klabiforme pirenaiko* izena hartzen dute eta Frantzian aurkitutako beste batzuen berdinak dira, kulturen arteko harremana iradokitzen dutena.

Orain urte batzuk arte Bizkaian Venta de La Perra, Santimamiñe eta Arenaza bakarrik ezagutzen ziren. Aurkikuntza honekin 16 dira jada labar-artea duten Bizkaiko kobazuloak: El Rincón, El Polvorín, Antoliña, Askondo, Bolinkoba, Lumentxa, Morgota, Ondaro, Abittaga, Goikolau, Atxurra eta Armintxe.

# Ikurren kodea: labar-artearen egileek urtaroa zati nagusi bitan banatuko zuketen, iraupen desberdinekoak: batetik negua, eta bestetik "uda handia" (udaberria, uda eta udazkena). Oro har zaldiak negua irudikatuko luke; bisonteak, berriz, uda (nahiz eta animali-ikurretan aldaerak dauden, oreinak eta haien adarren zikloak ere oso erabiliak direlarik). Gezuragaren teorian, ikur hauen itxurak (osorik, gorputz atalen baten falta, ilajea...) urtaroaren aurreratze-faseei buruzko informazioa emango luke; eta aldaera guzti hauek ilargi faseekin eta eguzkiaren posizioarekin (iltze formako zeinuak) lotuta zeudekeen.
# Mugikortasuna: labar-artearen ezaugarrien arabera, Aturri ibai inguruko giza-talde batzuk urteroko ziklo bat burutuko zuketen. Negua kostatik hurbil pasatuko zuketen, itsasoaren klima leunean; udaberriarekin, ibaiean gora mugituko ziratekeen, uda Pirinioko lur urtsu eta ehizaz betean igarotzeko; udazkenarekin, ibaiean behera nabigatuko zuketen, neguko babeslekuetara itzuliz.

## Kontserbazioa 
alt=Armintxeko topografia, 2016ko esplorazioaren amaieran|thumb|Armintxeko topografia, 2016ko esplorazioaren amaieran
Kobazuloak uholdeekin arazo larria du. Urteetan zehar inguruan egin diren urbanizazio lanen ondorioz lurpean hondakinak pilatu dira, eta honek:

* Ibaiaren ubidea oztopatu da, gutxienez 8 puntutan. Honen eraginez, Armintxeko galeria nagusia urtean 3-4 aldiz urez betetzen da, gutxienez itsas mailatik 17,10 metrotara arte, grabatuen zati handi bat azpian hartuz. Kontuan hartu behar da euririk ez dagoenean, uraren altuera itsas mailatik 5 bat metrotakoa izaten dela.
* Obra-materialez gain, pilatutako hondakinetatik asko kanpotik sartutako zaborra da, uholde bakoitzean flotean geratzen dena, grabatuak kaltetuz.

Uraren arazoari zein irtenbide eman aztertzeko, Bizkaiko Foru Aldundiak CRN enpresa kontratatu zuen; baina ADES Espeleologia Elkarteak, ikerketa honetan zenbait gabezia seinalatu zituen. Izan ere, ostean eginiko zenbait interbentzio ere kritikatu dira, arazoa konpontzeko balio izan ez dutelakoan. Espeleologoen arabera, arazoari behar bezala heltzeko ezinbestekoa da gutxienez kobazuloaren esplorazio espeleologikoa amaitzea eta muino osoaren portaera hidrogeologikoa aztertzea, oraindik osorik egin gabe dauden lanak.

2019an Bizkaiko Batzar Nagusietako Talde Mixtoak salatu zuenez, aurkikuntzatik 3 urtera, Armintxeko kobazuloak oraindik ez zuen kultura ondasun aitortzarik edo beste inolako lege-babesik.

## Biologia 
ADESen esplorazio lanek iraun zuten bitartean hartutako laginen arabera, gutxienez *Quaestus* generoko intsektuak eta zizare txiki batzuk aurkitu dira bertan. Halere, fauna troglobioa eta estigobioa sistematiki ikertu gabe dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ADES espeleologia elkartearen aurkikuntzaren kronika