open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uzbekistango bandera

thumb|**Banderaren neurriak**: 1:2|200px
**Uzbekistango bandera nazionala**, 1991ko azaroak 18an hartu zen.

12 izarrek, herrialdeko 12 banaketa administratiboak (viloyat) irudikatzen dituzte. Marra urdina, esaten denez, zerua irudikatzeko da, zuria, justizia irudikatzeko, eta, berdea, abegikortasuna irudikatzeko, bi marra gorri estuek, indarra irudikatzen dutelarik. Ilgora, esaten denez, Sobietar Batasunean denbora luzez desagertua egon ondoren, herrialdearen berrikuntza edo birsortzea irudikatzeko edo herrialdeko biztanleriaren gehiengoaren oinarri islamiko tradizionala da.

Banderaren bigarren azalpen batek, 12 izarrek, 12 hilabeteak edo zodiakoko 12 zeinuak irudikatzen dituztela, marra zuriak, herrialdeko landatze garrantzitsuena den kotoia eta ilgorak Islama irudikatzen duela dio.

Hirugarren azalpen batek, urdinak ura, zuriak bakea eta berdeak natura irudikatzen dutela dio, bizi indarraren lerro gorriek, atal bakoitza beste batekin lotzen dutelarik.

## Ikus, gainera 
* Uzbekistango armarria

## Kanpo estekak
Shah Jahan

**Mirza Shahabuddin Baig Muhammad Khan Shah Jahan** (*Sha Jahan* edo *Shajehan* ere deitua, 1592ko urtarrilak 5-1666ko urtarrilak 22), mogoldar inperioaren gobernaria izan zen Indian 1628 eta 1658 bitartean. Sha Jahan izena, persieratik dator, , "munduko erregea" esan nahi duena, eta bereziki Taj Mahala eraiki zuelako da ezaguna, bere bigarren emaztea izan zen Arjumand Bano Begumentzako, Mumtaz Mahal (Jauregiko Bitxia) bezala ezaguna, monumentua zena, honekin, 1612ko maiatzean ezkondu zelarik, 20 urte zituenean.

Hainbat eraikinen bultzatzailea izan zen, hauetariko batzuk gaur egun Gizateriaren Ondare izendatu dituelarik UNESCOk:
* Taj Mahal, (Agran)
* Moti Masjid (perlazko meskita), (Agran)
* Moti Masjid (perlazko meskita), (Lahoren)
* Gotorleku Gorria, (Delhin)
* Jama Masjid meskita, (Delhin)
* Shah Jahan meskita, (Thattan)

## Ikus, gainera 
* Orchha
Eskola eleatikoa

thumb|300px|Antzinako **Elea** hiriko aztarnak.

Filosofian, **eskola eleatikoa** Magna Graeciako Elea hirian  bildutako zenbait filosofo presokratikok osatu zuten. K. a. V. mendean aritu zen talde honek pentsaera amankomuna osatu zuen batik bat ontologia eta logikaren inguruan. Eskola eleatikoko kideak izan ziren Parmenides, eskolako abiarazlea eta kide adierazgarriena, Zenon Eleakoa eta Melisos Samoskoa. Xenofanes ere taldekidea, eta areago, eskolaren sortzailea izan zela adierazi bada ere, segurtasunez baiezta daiteke Xenofanes ez dela eskola eleatikoan barneratu ere egin behar
.

## Pentsamendua 
Miletoko eskolak ez bezala, zeinak errealitatearen aniztasuna baieztatu eta horren ezagutza behaketaz azaltzen baitu, eskola eleatikoa monista da eta logikaz eta abstrakzioz heldu nahi du errealitatearen muinera. Pentsamendu eleatikoaren abiapuntua Parmenidesek ezarri zuen: izatearen batasuna, era absolutu, zehazgabe eta abstrakto batean, *biribilduriko esfera baten masa baten antzera* . Zenon Eleakoak Parmenidesen pentsaera bereganatu eta logikaz eta dialektikaz, *aporia* delakoari esker, defendatu zuen. Ezagunak dira mugimendua (eta beraz, aldaketa) ukatu eta izatearen batasuna baieztatzeko Zenonek asmatu zituen paradoxak. Eskola eleatikoaren azken ordezkaria den Melisos Samoskoarengandik idazki anitz gaurdaino heldu bada ere, pentsalari moduan garrantzi txikiagoa eman ohi zaio eta batik bat Parmenidesen pentsamenduaren biltzaile izan zela baieztatu da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguirre, Javier eta Juaristi, Felipe (2004): "Sarrera" in *Filosofo presokratikoak*, Bilbo, Klasikoak. 
* Aguirre, Javier (2008): "Filosofiaren sorrera: Presokratikoak" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Iturriotz, Ander (2004): "Helendarren Filosofia (I): Presokratikoak" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako Gida*, Bilbo, UEU. 
* Iturriotz, Ander (2007): *Lehen filosofia Heladen*, Donostia, Jakin. 

## Kanpo estekak 
* *Filosofo presokratikoak* EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.
Sergei Vinogradski

**Sergei Nikolaievitx Vinogradski** (, ; Kiev, Errusiar Inperioa, 1856ko irailaren 13agreg./irailaren 1ajul. - Brie-Comte-Robert, Frantzia, 1953ko otsailaren 24a) mikrobiologian nabarmendutako zientzialaria izan zen. Errusiarra zen, gaur egungo Ukrainan jaioa. Funtsezko ekarpenak egin zituen XIX. eta XX. mende bitarteko urteetan, batik bat bakterioen fisiologiaren arloan. Pasteurrek mikrobiologia medikoaren esparruan egindako ekarpenen modukoak dira bakterioen fisiologian Winogradskyk egindakoak.

San Petersburgoko unibertsitatean kimika eta botanika ikasi zuen, eta bertan hasi zen mikrobiologiako lanak burutzen. Suitzara joan ondoren, 1922. urtean Frantziara abiatu zen, Pasteur Institutuan lan egiteko. Han bizi izan zen hil arteraino (1953).

Lurreko bakterioak ikertzen Vinograskik bakterio nitrifikatzaileekin egin zuen topo (*Nitrosomonas*, *Nitrobacter*...). Bakterio horiek nitrifikazioa (nitrogeno amoniakoa nitrato bihurtzea) egiten zutela frogatu zuen.

Bakterio nitrifikatzaileak eta sufrea oxidatzen duten bakterioak ikertuz, kimiolitotrofoaren kontzeptua asmatu zuen, behar duten energia materia inorganikoa oxidatuz lortzen duten bakterioak izendatzeko. Eta baita autotrofo kontzeptua ere, atmosferako CO2 eskuratzen duten mikrobioei dagokiena. Bi kontzeptu hauek definitzen lehena izan zen Vinagrodski, sekulako ekarpena eginez mikrobiologiari.

Horretaz gain, zientzialari ukrainarra lehenengo bakterio nitrogeno-finkatzailea isolatu zuen (*Clostridium pasteurianum* anaerobioa), eta nitrogenoaren finkapena bakterioen jardunaren ondorioa zela ezarri zuen. Horra hor Vinagrodskik mikrobiologiaren historian jarritako beste mugarri bat.
Balkan probintzia

**Balkan probintzia** (turkmenieraz Balkan welaýaty, errusieraz Балканский велаят), Turkmenistaneko welayatlar edo probintzietako bat da. Herrialdeko mendebaldeko muturrean kokatua dago, Uzbekistan, Kazakhstan, Kaspiar Itsasoa eta Iranekin muga eginez. Balkanabat da bere hiriburua, lehen, Nebit Dag bezala ezaguna. 138.000 kilometro karratuko azalera eta 424.700 biztanle inguruko biztanleria ditu. Bere 3,3 biztanle kilometro karratuko dentsitatea, Turkmenistaneko baxuena da.

Beste hiri garrantzitsu batzuk Türkmenbaşy , Gumdag, Serdar, Hazar, Etrek eta Esenguly dira.

Probintziak, energia erreserba garrantzitsuak ditu, Turkmenistaneko gas naturalaren ekoizpenaren %94a, eta petrolio ekoizpenaren %12a suposatzen dutenak. Elektraindarraren %18a ere ekoizten du. Ur hornikuntza baxua dela eta, nekazaritzak ez du garrantzi handirik.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Bereket barrutia (antzina *Gazanjyk*)
* Esenguly barrutia
* Etrek barrutia (antzina *Gyzyletrek*)
* Magtymguly barrutia (antzina *Garrygala*)
* Serdar barrutia (antzina *Gyzylarbat*)
* Türkmenbaşy barrutia

### Hiriak 
* Balkanabat
* Bereket (Gazanjyk)
* Garabogaz (formerly Bekdaş)
* Gumdag
* Hazar (antzina *Çeleken*)
* Serdar Hiria (antzina *Kyzyl-Arvat* edo *Gyzylarbat*)

## Kanpo estekak
Kimiolitotrofo

**Kimiolitotrofoak** (**kimioautotrofoak** ere deituak) haien energia materia inorganikoa oxidatuz lortzen duten organismoak dira. Bizidunen artean, bakterio batzuek besterik ez dute materia inorganikoa oxidatzeko ahalmena. Bakterio hauek materiaren ziklo biogeokimikoetan parte hartzen dute (karbonoarena, nitrogenoarena zein sufrearen zikloetan).

Bizidun kimiolitotrofo gehienak autotrofoak dira, hots, haien karbono-iturria atmosferako CO2 da. Landare eta algen antzera, CO2 hori Calvin zikloaren bidez finkatzen dute.

Kimiolitotrofoek oxidatzen dituzten molekula inorganiko ohikoenak hauek dira: NH3, NO2-, H2 eta sufrearen molekula erreduzituak (H2S eta S).

Bakterio kimiolitotrofo garrantzitsuenen artean hauek aipa daitezke:

* sufrearen bakterio koloregabekoak: H2S eta sufrea (S) oxidatzen dute, sulfatoak (SO4-2) sortuz. Sufrearen zikloan funtsezko zeregina betetzen dute, materia organikoaren deskonposizioan agertzen den H2S-a landareek asimila dezaketen SO4-2 bihurtzen baitute. Beggiatoa eta Thiobacillus dira talde honetako bakterioak.

* nitrogenoaren bakterioak: talde honetan nitrogenozko konposatu erreduzituak (NH3, NO2-) oxidatzen dituzten bakterioak daude (Nitrosomonas, Nitrobacter...). Oxidatzen duten NH3 sarritan materia organikoaren deskonposizioaren ondorioz (ustelketa prozesuan) sortzen da.

* burdinaren bakterioak: burdin konposatuak oxidatzen dituzte

* hidrogenoaren bakterioak: mikroorganismo hauek hidrogeno molekularra (H2) oxidatzeko gai dira, hidrogenasa izeneko entzimari esker:

::**H2 + ½O2 → H2O + 57 kcal/mol**

## Ikus, gainera 
* Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala
Cristina Petite

**María Cristina Petite León** (Barakaldo, Bizkaia, 1972ko maiatzaren 10a - ) euskal atleta ohia da, 3.000 eta 5.000 metroko distantzia luzeetan espezializatutakoa. 1999an Espainiako txapelduna izan zen  3.000 metrotan pista estalian, eta 1996an Olinpiar Jokoetan.

## Biografia 
Cristina Petite 1972ko maiatzaren 10ean jaio zen Barakaldon. Familiarekin batera Traña-Matienan bizi izan zen, Abadiñoko auzo hiritarrean, eta gero Garaiko herri txikira pasatu zen. Durangon hasi zen korrika, eta pista estalia krosarekin konbinatu zuen.

## Ibilbidea 
1999an, Espainiako Txapelketako 3.000 metroko proba irabazi zuen, eta Euskadiko 1.500 eta 3.000 metroko tituluak lortu zituen, Kroseko probintzia- eta autonomia-mailez gain. Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketara joan zen, eta 3.000 metroko proban zazpigarren postua lortu zuen.2002an Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketan hamargarren postua lortu zuen.

Krosean mundialista izan zen bost aldiz (Marrakex, Belfast, Vilamoura, Ostende eta Lausanne), eta bederatzi aldiz izan zen Euskadiko kros-txapelduna. Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 1996an 5.000 metroko proban, eta gutxigatik ezin izan zen 2000. urtean Sidneyko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatu.

Cristina Petite ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Krosaren espezialitateak Euskadiko txapeldun izaten jarraitu zuen 2010eko otsailean, Zornotzan egindako proban.

## Marka pertsonal onenak 
### Pista estali gabea 
* 1.500 metro 4:15.05 Barakaldo 1996/06/19
* 3.000 metro 8:59.38 Sevilla 1998/05/30
* 5.000 metro 15:23.23 Heusden-Zolder (Belgika) 2001/07/14
* 10.000 metro 33:32.5 Gijon 2000/08/12

### Pista estalia 
* 1.500 metro 4:17.48 Sevilla 2001/02/03
* 3.000 metro 8:52.85 Maebashi (Japonia) 1999/03/07

## Txapelketa nagusiak 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa nagusietan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IAAF María Cristina Petiteren markak 
* 3000 M.L. Emakumezkoen Munduko KP txapelketa.' Lisboa 2001 2. finalaurrekoa, Cristina Petiteren bideoa
Luis Carlos Santiago

**Luis Carlos Santiago Zabaleta** (Errenteria, 1946ko irailaren 5a - ) 1960 eta 1970eko hamarkadetako Euskal saskibaloi jokalaria izan zen.

1968an Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin aritu zuen non 7.a izan zen.

## Taldeak 
* 1965: Don Bosco

## Erreferentziak
Paso del Fuego

***Paso del Fuego*** (euskaraz *"Suaren igarotzea"*) San Joan gauean Soriako probintziako San Pedro Manrique hirian ospatzen den jai bat da. Gauerdian, sanpedrotarrek, hiru turuta hots jarraituz, oinutsik eta erre gabe, tapiz eran jarritako txingar gorizko bidexka bat zeharkatzen dute. Tradizioak agintzen duenez, bertatik igarotzen diren lehen hiru gazteek, jaietako hiru *mondidak* gainean eraman behar dituzte. *Paso del Fuego*, Nazioarteko Interes turistikoko jai izendatua izan zen 2008an.

## Kanpo estekak
Barro

**Barro** Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Pontevedrako eskualdean eskualdeko udalerria da.

## Parrokiak 
* Agudelo (San Martiño)
* Barro (San Breixo)
* Curro (Santa María)
* Perdecanai (Santa María)
* Portela (San Mamede)
* Valiñas (Santo André)

## Herritar ezagunak 
* Ángel Amor Ruibal, pentsalaria (1869-1930)
* Adolfo Caamaño, idazlea (1959)

## Kanpo estekak 
*   Barroko udal webgunea
Krimeako tatariar

thumb|Krimeako tatariarren ikurrina

**Krimeako tatariarrak** (*qırımtatar*, baita *qırım*, *qırımlı* eta *qırım türkü* ere), pluralean: *qırımtatarlar* (baita *qırımlar*, *qırımlılar*, *qırım türkleri* ere) jatorrian Krimeako penintsulan bizi zen talde etniko turkiar bat dira. Tatariar talde honek Krimeako tatareraz hitz egiten du.

Garai berriagoetan, Krimean bizi direnez gain, badago Krimeako tatariarren diaspora handi bat Turkia, Errumania, Bulgaria, Mendebaldeko Europa eta Ipar Amerikan, baita komunitate txiki batzuk ere Finlandia, Bielorrusia, Lituania eta Polonian.

Gaur egun, 250.000 Krimeako tatariar daude Krimean, eta beste hainbeste Asia erdialdeko beste toki batzuetan (Uzbekistanen nagusiki). Kalkuluen arabera, 5 milioi turkiar, XIX. mendean eta XX. mendean emigratu zuten Krimeako tatariarren ondorengoak dira. Errumania eta Bulgariako Dobruja eskualdean, 100.000 Krimeako tatariar inguru daude, 60.000 Errumanian eta 40.000 Bulgarian.

## Ikus, gainera 
* Tatariarrak
* Krimeako Khanerria

## Kanpo estekak
Bueu

**Bueu** Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen O Morrazon eskualdeko udalerria da.

## Parrokiak 
* A Illa de Ons (Bueu)
* Beluso (Bueu)
* Bueu (Bueu)
* Cela (Bueu)
* Ermelo (Bueu)
* San Martiño de Fóra (Bueu)

## Iruditegia 

Fitxategi:Isla de Ons. Vista desde Fedorentos de la isla Onza.jpg|Ons uhartearen ikuspegia Onza uhartean dagoen Fedorentosetik ikusita.
Fitxategi:Ons muelle.JPG|Peirao de Ons.
Fitxategi:Chimpa en Bueu.jpg|Bueun dagoen Chimpa.
Fitxategi:Monte Libureiro, lugar de Meiro, Bueu. Galiza.jpg|Libureiro mendia.
Fitxategi:Traiñeira Bueu.jpg|Bueuko trainerua.

Fitxategi:Bueu inicios.PNG|Bueuko parrokien mapa

## Kanpo estekak 
*   Bueu udal webgunea
Melanto

Greziar mitologian, **Melanto** (antzinako grezieraz Μελάνθιος edo Melanthios), Andropomposen semea, Atenaseko hamaseigarren erregea izan zen. Lehenik Meseniako erregea, Pilosetik bota zuten Temenos eta Kresfontes heraklidarrek. Orduan, Atenasen babestu zen, eta, Beoziako Xanthosekin batera, une horretan errege zena, Timoetes, tronutik kendu zuen.

Melantidar dinastiaren sortzailea izan zen.

Melantok, seme bat izan zuen, Kodro izenekoa, bere oinordekoa izan zena.

## Kanpo estekak
Mariturri

**Mariturri** Gasteizko 2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Zabalgana deitu zen hiri-hedapenaren baitan kokatutako sektore bat da. Hiriaren mendebaldean dago, hirigunearen ertzean eta Zabalganeko parkearen alboan.

## Ikus, gainera 
* Zabalgana
* Mariturriko aztarnategia

## Kanpo estekak 
* Auzoari buruzko ionformazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
Ibaiondo (Gasteiz)

eskuinera|thumb|400px|Ibaiondo auzoa Lakuan
**Ibaiondo** Gasteizko auzo bati ematen zaion izena da. Izatez, ez da ageri auzo gisa Udalaren auzoen zerrendan. Etxebizitza bakarreko bi etxadik osatzen dute auzoa, hiriaren iparraldean. Horietako bat, mendebalderago dagoena, ofizialki Sansomendi auzoko barrutian dago, eta bestea Arriaga-Lakua auzokoan.

## Hirigintza 
Ibaiondo auzoan dentsitate txikiko eraikuntzak eta kale zabalak nagusi dira. 1980ko hamarkadan Gasteizen garatutako hirigintzaren adibide.

## Kanpo estekak
Planoise

**Planoise** Frantziako Doubs departamenduko. Antzinako Ponthieu konderriaren hiriburua zen.

2005ean 20.700 biztanle zituen.

## Auzoak 
* Ile-de-France
* Franche-Comté
* Cassin
* Chateaufarine
* Hauts-de-Chazal
* Malcombe
* Micropolis

## Kanpo estekak
Sahura

**Sahura**, Egiptoko V. dinastiako bigarren faraoia izan zen, K.a. 2471 eta K.a. 2458 bitartean gobernatu zuelarik, Jürgen von Beckerathen arabera.

Khentkaus I.a erreginaren (ziuraski erregeordea) eta Userkafen (edo Shepseskafen) semea zen. *Neferthanebti*rekin ezkondua zegoen. Bere semeak, Horemsaf, Khakara, Nebankhra eta Neterienra izan ziren.

Manetonen arabera, **Sefres**ek 13 urteko erregealdia izan zuen. Turineko Errege Kanonaren arabera, errege honen erregealdia 12 urtekoa izan zen. Palermoko Harriak, bi urtetik behin eginiko zazpi abere errolda aipatzen ditu, 14 edo 15 urte beraz.

Lur asko eman zizkion kleroari, eta ofrenda oso garestiak egin zizkien zenbait jainkori zenbait tenplutan, bere aurrekoak egin zuen lez.

Harreman komertzial eta diplomatiko aktiboa izan zuen Ekialde Hurbilarekin, Punt lurralderako eta Sinai penintsularako espedizioekin. Sinaiko turkesa harrobiak eta Nubiako Kusheko diorita harrobiak esplotatzea ere agindu zuen.

Sahurak, libiarren aurkako espedizio militar bat utzi zuen grabatua, benetakoa edo sinbolikoa, antzerako baxuerliebeak baitaude beste faraoi batzuen *hil tenplu*etan.

## Bere garaiko eraikuntzak 
eskuinera|thumb|250px|Sahuraren piramidea Abusirren
Piramide bat eraiki zuen Abusirren, 50 metroko altuera zuena, kareharri, harea eta hartxintxarrez osatua, aurpegi laudun kareharrizko estaldura batekin; hil ganberak, basaltozko sarkofago baten zatiak zituen.

235 metroko *prozesio galtzada* batek, *haraneko tenplu*ra lotzen zuen, oso sinplea, granitozko palmondo formako zutabedun arkupe bezala, eta ontzitoki batekin. Harresietako baxuerliebeek, Heb Sedaren irudikapenak eta Sahura faraoia arrantzan eta ehizan erakusten zituen.

Sahurak, Eguzki Tenplu bat ere eraikitzea agindu zuen, *Sekhet-Ra*, honen hondakinik aurkitu ez delarik, baita *Uetkhes-Neferu-Sahura* izeneko jauregi bat ere.

### Bere garaiko testigutzak 
* Erregearen eseritako estatua bat, jatorri ezezagunekoa, New Yorkeko Metropolitan Museumean ikus daiteke.
eskuinera|thumb|250px|Sahuraren tenplua Abusirren
**Honakoetan aipatzen da**:
* Peribsenen biografian, Saqqarako bere hilobian (Sethe)
* Niankhsakhmenten biografian, Saqqarako bere ate faltsuan (Sethe)
* Sekhemkararen hilobia, Gizan (Sethe)
* Nisutpunecherren hilobia, Gizan
* Idazkunak Uadi Magharan (Sinai) (Gardiner, Peet, Cerný)
* Doraken (Turkia) aurkitutako tronu bateko urrearen orria (Smith)

**Zigiluak**
* Buheneko zigilu inprimaketak (Petrie Museoa)
* UC11769 zigilu inprimaketa (Petrie Museoa)
483 Seppina

**483 Seppina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 483. asteroidearen izena da. 1902ko martxoak 4an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 HU** zen.

## Kanpo estekak
Valentín Rocandio

**Valentín Rocandio Cilveti** (Donostia, 1963ko ekainaren 29a - ) euskal atleta ohia da, distantzia motzetan aditua.

## Ibilbidea 
Euskal errekor asko izan ditu, 60, 100 eta 200 metrotan.

Behin izan zen Olinpiar Jokoetan, 1988an hain zuzen ere. Hona hemen bere emaitzak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorena Bernal

**Lorena Raquel Bernal Pascual** (San Miguel de Tucumán, 1981eko maiatzaren 12a) euskal herritar modelo eta aktorea da.

## Biografia 
Argentinako San Miguel de Tucumán herrian jaioa, urtebete besterik ez zuena, familia Euskal Herrira etorri zen. Herritartasun biak ditu.

1999an Miss Gipuzkoa eta Miss Espainia lehiaketak irabazi zituen. 1999ko Miss World lehiaketara aurkeztu zen. Mikel Arteta futbolariarekin hiru seme dauzka.

## Zinema 
* *Stiletto* 2008.
* *Unnatural causes* 2006.
* *The Deal* 2005.
* El Kibris 2004.
* *Mendigares* 2001.
* *Menos es más* 2000.

## Telebista 
* *Chuck* 2007.
* *C.S.I. Miami* 2007.
* *See Jayne Run* 2007.
* *Homozapping* 2005.
* *El Comisario* 2005.
* *El pasado es mañana* 2005.
* *Aida* 2005.
* *La sopa boba* 2004.
* *Se puede?* 2004.
* *Luna Negra* 2003-2004.
* *Paraiso* 2002-2003.
* *Ala-Dina* 2002.
* *El secreto* 2001-2002.
* *El Señorío de Larrea* 1999.

### TV host 
* Gala Sebastia 2006 (IB3TV)
* Gala Castello 2005
* Gala Palma Jove (2005) (IB3TV)
* Gala Mataro Solidario (2005) (Canal 7)
* Gala Geniales (homenaje a Carmen Sevilla) (2004) (TVE)
* Gala La Rioja universal (2004) (TVE)
* Gala Regio de Oro Awards (2004) (Channel 7)
* Gala End of the year (2002) (ETB)
* The Arthur show (13 programas) (2001) (ETB)
* Gala Int´I vasque channel for LatinAmerica (2001) (ETB)
* Gala New image channel (2001) (ETB)
* The first night (31 programas) (2000) (ETB)
* Gala 2000 Chrismas eve (2000) (ETB)
* Animalada total (1999) (ETB)
* Gala homenaje a Gila (1999) (TVE)
* Únicas (1999) (Antena 3 TV)

### Commercials 
* Lois 1996
* Freixenet 1999
* Oro vivo 1999
* Pepe Jeans London 1999
* Prohibida, videoclip del cantante Raúl 2000.
* Jesús Paredes 2000
* Nivea 2002 Telepromoción de Tele5.
* Campofrío 2004 Telepromoción de TVE.
* Dister 2004-2005
* Pantene pro v 2005
* Joyca 2005
* Oral B
* Depitotal
* Herbal Essence (2010)
* Eguzki Lore (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
489 Comacina

**489 Comacina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 489. asteroidearen izena da. 1902ko irailak 2an aurkitu zuen Luigi Carnera astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JM** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
485 Genua

**485 Genua**, asteroide gerrikoan aurkitutako 485. asteroidearen izena da. 1902ko maiatzak 7an aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 HZ** zen.

Bere izena, Genova hiri italiarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Campo Lameiro

**Campo Lameiro** Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Pontevedrako eskualdean eskualdeko udalerria da.

## Parrokiak 
* O Campo (San Miguel)
* O Couso (San Cristovo)
* Fragas (Santa Mariña)
* Moimenta (Santa María)
* Montes (San Isidro)
* Morillas (Santiago)

## Jaiak 
* San Isidro Ereintzailea (maiatzaren 15a).
* Pattarraren jaia (ekaina).
* San Antonioren jaia (ekainaren 13a).
* San Mikelen jaia (irailaren 29a).

## Kanpo estekak 
*   Campo Lameiroko udal webgunea
Catoira

**Catoira**, Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Caldasko eskualdean kokatzen den udalerria da.

Arousako itsasadarran dago, Ulla ibaia itsasoratzen den tokian.

## Bikingoen erromeria 
Udalerri hau ezaguna bada, bertan urtero egiten den Catoirako erromeria bikingoarengatik da.

## Parrokiak 
* Abalo (San Mamede)
* Catoira (San Miguel)
* Dimo (San Pedro)
* Oeste (Santa Baia)

## Toki interesgarriak 
* Torres de Oeste gaztelua.

## Iruditegia 

Fitxategi:Catoira 060905 viquingos.jpg|Errotonda
Fitxategi:Gaiteiros na festa viquinga de Catoira, Galicia.jpg|Gaitariak Bikingoen Jaian
Fitxategi:Fiesta Vikinga en Catoria, Galicia.jpg|Catoirako Bikingoen Jaia
Fitxategi:Romaría viquinga en Catoira, Galiza.jpg|Bikingoen Jaia
Fitxategi:Catoira barco vikingo.jpg|Bikingoen ontzia
Fitxategi:Catoira 060905 033.JPG|Bikingoaren irudia
Fitxategi:Torres de Catoira 2.jpg|Catoira mendebaldeko dorreak
Fitxategi:Catoira 060905 039.JPG|Catoirako eliza

## Kanpo estekak 
*   Catoirako udal webgunea
*   Catoira
490 Veritas

**490 Veritas**, asteroide gerrikoan aurkitutako 490. asteroidearen izena da. 1902ko irailak 3an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JP** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

Asteroide handi bat da, beharbada azken 100 milioi urtetako asteroide talka masiborik handienetako batean parte hartu duena. Veritas eta 92 Undina, Veritas familiako asteroiderik handienak dira. Boulderreko Southwest Research Instituteko David Nesbornek, gorputz hauen orbitak trazatu zituen denboran, eta 150 kilometro baino gehiagoko diametroa zuen asteroide batek, asteroide txikiago batekin talka egin zuenean eratu zirela kalkulatu du, duela 8 milioi urte inguru. Veritas eta Undina, talka horretatik sortutako zatirik handienak izango lirateke.

## Kanpo estekak
Luigi Carnera

**Luigi Carnera** (Trieste, 1875eko apirilak 14-Florentzia, 1962ko uztailak 30), astronomo italiar bat izan zen.

Matematiketan graduatu ondoren, Turineko behatokian lan egin zuen borondatezko bezala (1899), eta, ondoren, Heidelbergera pasa zen, Max Wolfen laguntzaile bezala, 16 asteroide berri aurkituz.

Ondoren, Potsdamera, Estrasburgora eta Argentinara pasa zen, non, 1905ean, Oncativoko (Cordoba) "Behatokia" eratzen lagundu zuen (benetan, La Platako Unibertsitate Nazionalaren mende zegoen eta Nazioarteko Elkarte Geodesikoak bultzatutako Latitude Estazio bat), honetako lehen zuzendaria izan zelarik. 1908an, Oncativoko Sociedad Italiana Unione e Benevolenzaren sortzaileetako bat ere izan zen. Urte horretan bertan, Italiara itzuli zen, Genovako Itsas Armadaren Institutu Hidrografikoan lan egiteko. 1919an, Triesteko behatokiko zuzendari bihurtzen da, italiar eskuetara pasa berri zen hiria. 1932 amaieratik 1950ean jubilatu zen arte, Napoliko Capodimonte Behatokiaren kargu egon zen. Hiri honetako Itsas Institutuan (gaur egun Parthenope Unibertsitatea dena) Astronomia Orokor eta Esferiko eta Astronomia Geodesikoko klaseak eman zituen.

## Kanpo estekak 
* Biografia .
Combarro

**Combarro** (San Roke Combarrokoa) Galiziako Pontevedrako eskualdean dagoen Poio udalerriaren kostaldeko parrokia bat da. Batez ere bere herrigunean dauden garai eder eta ugariengatik oso ezaguna da.

## Ondarea 
San Rokeko elizaz gain, beste bi tenplu katoliko ere baditu: San Bernardoko eliza eta Rendako Ama Birjinaren kapera. Herrigunearen alderdi zaharra Multzo Historiko-Artistikoa aldarrikatua izan zen, eta kostaldeko etxeen aldamenko harrizko garai ederrak ditu.

## Jaiak 
2001. urtetik aurrera Combarrok abuztuaren 24ean Itsasoaren Jaia ospatu ohi du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Combarro.jpg|Combarroko kaia
Fitxategi:Combarro, Poio. Hórreos.jpg|Combarroko garaiak
Fitxategi:Hórreo Combarro.jpg|Garaia

Fitxategi:Mar e Horreos en Combarro.jpg|Itsasoa eta garaiak
Fitxategi:Rúa de Combarro.jpg|Combarroko karrika
Fitxategi:A Rega, Combarro, Poio, Galiza 2.jpg|Combarroko A Rega auzoko etxea eta garaia

Fitxategi:PuertoCombarro.JPG|Combarroko kaia
Fitxategi:JesusCombarro.JPG|Gurutzea

## Ikus gainera 
* Poio udalerria.

## Kanpo estekak 
* Poioko udal webgunea
* Combarroko Multzo Historiko-Artistikoa: Alderdi zaharraren argibideak eta argazkiak
* Combarroko itsasportuaren webgunea
Fotosintesi anoxigeniko

**Fotosintesi anoxigenikoa** zenbait bakteriok egiten duten fotosintesi berezia da, oxigenorik gabe burutzen dena (anaerobioa baita). Fotosintesi mota hau burutzen duten bakterioek ez dute landareek duten klorofila, bakterioklorofila izeneko pigmentua baizik.

Landareek egiten duten fotosintesia oxigenikoa da, hots, oxigenoa sortzen du:

6 CO2 + 12 H2O + argia → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O

Fotosintesi anoxigenikoan, aldiz, elektroien emailea ez da ura, SH2 baizik:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

Fotosintesi anoxigenikoa sufrearekin dago lotua, eta sulfobakterio izeneko bakterioek burutzen dute. Sulfobakterio horiek, bakterioklorofilaz gain, beste pigmentu batzuk dituzte, berde eta purpura kolorekoak. Pigmentuek izena ematen diete bakterio fotosintetiko hauei: sufrearen bakterio berdeak eta sufrearen bakterio purpurak, hurrenez hurren.

Bakterio gutxi batzuek ez dute SH2 erabiltzen elektroi-emaile moduan, hidrogeno molekularra (H2) edo molekula organiko erreduzituak baizik (Rhodospirillum rubrum, esaterako)

Bakterioek burutzen duten fotosintesi mota honek, fotosintesi oxigenikoaren antzera, bi fase ditu: argi-fasea (ATP sortzen duena) eta ilunpeko fasea (Calvin zikloaren bitartez gluzidoak eratzen dituena).

Bakterio fotosintetiko gehienak autotrofoak dira, baina badaude heterotrofoak ere, materia organikoa karbono-iturri bezala erabiltzen dutenak (Calvin zikloa behar ez dutenak). Bakteriar fotosintesia ingurune anaerobioetan burutzen da beti.

## Kanpo estekak
488 Kreusa

**488 Kreusa**, asteroide gerrikoan aurkitutako 488. asteroidearen izena da. 1902ko ekainak 26an aurkitu zuten Max Wolf eta Luigi Carnera astronomoek Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JG** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
Téir Abhaile Riú

**Téir Abhaile Riú** ("Etxetik Urrutiratu") irlandar abesti herrikoia da. Bere hitzak irlanderaz daude eta ingeleratuak izan diren beste irlandar abesti herrikoi asko ez bezala, beti hizkuntza honetan abestu izan ohi da. Gaur egun abesten den bertsiorik ezagunena 1970. hamarkadan Clannad taldeak moldatu eta abestutakoa da.

## Hitzak 
Téir abhaile riú
Téir abhaile riú
Téir abhaile riú Mhary
Téir abhaile riú 's
fan sa bhaile
Mar tá do mhargadh déanta.

Is cuma cé dhein é
nó nár dhein
Is cuma cé dhein é Mhary
Is cuma cé dhein é
nó nár dhein mar
Tá do mhargadh déanta.

Téir abhaile riú
Téir abhaile riú
Téir abhaile riú Mhary
Téir abhaile riú 's
fan sa bhaile
Mar tá do mhargadh déanta.

Is cuma cé dhein é
nó nár dhein
Is cuma cé dhein é Mhary
Is cuma cé dhein é
nó nár dhein mar
Tá do mhargadh déanta.

Téir abhaile riú
Téir abhaile riú
Téir abhaile riú Mhary
Téir abhaile riú 's
fan sa bhaile
Mar tá do mhargadh déanta.

Pós an piobaire
Pós an piobaire
Pós an piobaire Mhary
Pós an piobaire dtús na hoí ­che
Is beidh sé agat ar maidin.

Ní ­l do mmhargadh
Tá do mharghad
Ní ­l mo mhardadh déanta
Tá do mhargadh
Ní ­l do mhargadh
Tá do mhargadh déanta

Pós an piobaire
Pós an piobaire
Pós an piobaire Mhary
Pós an piobaire dtús na hoí ­che
Is beidh sé agat ar maidin.

## Kanpo estekak 
* 1977. urtean The Clannad taldeak irlandar telebista katea batean "Téir Abhaile Riú" abestuz agertzen den bideoklipa ikusgai
Cunla

**Cúnla** (irlanderaz "Mamu" esan nahi du) irlandar abesti herrikoi eta umoretsua da. Usadioz betidanik Sean Nós eran (literalki "Era Zaharra" esan nahi du) abestu izan ohi da, hots, bakarlari batek ia beti irlanderaz abestuta (Euskal Herriko bertsolarien antzera). Halere, salbuespen bezala Cunla abestia ingeleraz abestua da. Nonbait abestiaren hitzak mamu batek bakean bizitzen uzten ez dion norbaitek idatzitakoak dira, horregatik abestiaren bertso nagusian abesleak behin eta berriz mamuari "Mamu maitea, ez zaitez gehiago nigana hurbildu" leloa esaten dio, Cúnla edo Mamu adarjotzaileak berriz "Agian ez" erantzuten diolarik.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Connemarako Seosamh O Héanaí abeslariak 1982an Galway hirian Cunla abestia Sean Nós edo betiko usadiozko era zaharrean abestuaz grabatutako bideoklipa ikusgai.
* Planxty taldearen *Cunla* abestiaren bertsioa entzungai
* Jack O´Ryan Band taldearen Cunla abestiaren bertsioa.
Bean Pháidín

**Bean Pháidín** ("Páidínen Emaztea") irlandar abesti herrikoia da. Usadioz Sean Nós eran eta irlanderaz abestu ohi da. Bere bertsiorik ezagunena Planxty taldeak moldatutakoa da.

## Hitzak 
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S an bhean atá aige bheith caillte

Rachainn go Gallaí' go Gallaí'
Is rachainn go Gallaí' le Pháidín
Rachainn go Gallaí' go Gallaí'
Is thiocfainn abhaile sa mbád leis

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S an bhean atá aige bheith caillte

Rachainn go haonach an Chlocháin
Is siar go Béal Á' na Báighe
Bhreathnóinn isteach tríd an bhfuinneog
A' súil is go bhfeicfinn bean Pháidín

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S an bhean atá aige bheith caillte

Go mbristear do chosa, do chosa
Go mbristear do chosa 'bean Pháidín
Go mbristear do chosa, do chosa
Go mbristear do chosa 's do chnámha

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S an bhean atá aige bheith caillte

Ar mo ghabáil dom siar chun Droichead Uí Mhórdha
Píce i m' dhóid is mé ag dul i meitheal
Cé chasfaí orm i gcumar ceoidh
Ach pocán crón is é ar buile

Alliliú puilliliu
Alliliú tá an poc ar buile
Alliliú puilliliu
Alliliú tá an poc ar buile

Ritheamar trasna trí ruilleogach
Is ghluais an comhrac ar fud na muinge
Is treascairt dá bhfuair sé sna turtóga
Is chuas ina ainneoin ar a dhroim le fuinneamh

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín
'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise
'S an bhean atá aige bheith caillte

Bhí garda mór i mBaile an Róistigh
Is bhailigh fórsaí chun sinn a chlipeadh
Bhuail sé rop dá adhairc sa tóin air
Is dá bhríste nua do dhein sé giobail

## Kanpo estekak 
* 1980an Planxty taldeak RTE katean Bean Pháidín abestia abestuz grabatutako bideoklipa
* Emakume batek abestutak Bean Pháidín abestuaren bertsioa entzungai
* Planxty taldearen Bean Pháidín abestiaren bertsioa entzungai
Teofrasto

**Teofrasto** (; Ereso, Lesbos,  – Atenas, ), Grezia Klasikoko filosofo bat izan zen, Aristotelesen ondorengoa eskola peripatetikoan. Botanikaren sortzailetzat jotzen da. Bere lana oso zabala izan zen: biologia eta fisikatik etika eta metafisikaraino. Erdi Aroan bereziki estimatuak izan ziren botanika alorrean idatzi zituen liburuak.

## Bibliografia 
* Teofrasto (1995): *Theophrastosen kharaktereak*, Gasteiz, Ephialte.
* Agirre, Javier (2008): "Eskola Peripatetikoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar.
Userkaf

**Userkaf**, Egiptoko V. dinastiako lehen faraoia izan zen, K.a. 2479 eta K.a. 2471 bitartean gobernatuz, Jürgen von Beckerathen arabera.

Shepseskafen oinordekoa eta Egiptoko IV. dinastiako faraoi bat izan zen Dyedefraren alaba zen *Neferhetep*en balizko semea (*Reuser* eta *Rudydyedet*en semea, Westcar Papiroaren arabera). Mizerinoren alaba zen Khentkaus I.arekin ezkondu zen, honela, bere tronuratzea legitimatuz. Bere balizko semeak, Sahura eta Neferirkara Kakai dira.

**Userkaf** deitua Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarako Errege Zerrendan. Turineko Errege Kanonaren arabera, zazpi urteko erregealdia izan zuen. Palermoko Harriak, bi urtetik behin eginiko hiru abere errolda aipatzen ditu, 6 edo 7 urte beraz, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, **Userkeres**ek 28 urteko erregealdia izan zuela dioen arren.

Tronura, Heliopoliseko apaiz boteretsuen laguntzarekin iritsi zen, Westcar Papiroaren arabera. Ra, Horus eta Hathor jainkoen tenpluetako apaizei, lur eta ondasun ugari ematea agindu zuen. V. dinastiaren hasieran, IV. dinastiako kargu altu askok, euren postuetan jarraitu zuten, baina deszentralizazio handiago bat nabaritzen da, apaizen eta nomoetako buruzagien botere handiagoaren ondorioz.

thumb|250px|Userkafen hil multzoa Saqqaran
thumb|250px|Userkafen piramidea, hondakinetan

Userkafek, eguzkiaren gurtza berrezarri zuen Eguzki Tenpluen ekarpenarekin. Erregea, jada ez da izango Ra jainkoa bera, baizik eta "Raren semea", Ptah jainkoaren gurtza atzean utziz.

Harremanak abiarazi ziren Egeoko herriekin. Ziteran, bere tenplutik iritsitako pitxer bat aurkitu zen.

## Eraikuntzak 
* Userkaf, monumentu mota berri bat eraikitzen duen lehen faraoia da, V. dinastiaren bereizgarria izango den monumentua, Eguzki Tenplua, *Nejen-Ra* (Raren gotorlekua), kareharri eta adobezko aldare batean zetzana, Benben obelisko zabal batekin erdiko *basa* txikiago baten gainean; *galtzada zeremonial* baten bidez Haraneko Tenpluarekin lotua zegoen, arkupe batek inguratutako patio batekin jarria, hegaztien erliebeekin eta arrantza eta ehiza eskenekin apaindua, kaperekin eta *Raren ontzi* batekin.
* Bere piramidea, Saqqaran eraikiarazi zuen, IV. dinastiak, Gizan eraikitzeko zuen ohituraren ordez, bere hil tenplua, hegoaldean zegoelarik, nahiko modu bitxian, ohi, ekialdera begira jartzen baitziren. Piramideak 73 metroko luze-zabalera, 49 metroko altuera eta 54ºko malda zuen, hutsik zegoen basaltozko sarkofago bat aurkitu zen hil ganberarekin. Ondoan, Userkafen ama zen Neferhetepen piramidea eta alboko piramide bat daude.
* Todeko Montu jainkoaren tenplua handitu zuen.
492 Gismonda

**492 Gismonda**, asteroide gerrikoan aurkitutako 492. asteroidearen izena da. 1902ko irailak 3an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JR** zen.

## Kanpo estekak
493 Griseldis

**493 Griseldis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 493. asteroidearen izena da. 1902ko irailak 7an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JS** zen.

## Kanpo estekak
497 Iva

**497 Iva**, asteroide gerrikoan aurkitutako 497. asteroidearen izena da. 1902ko urriak 25ean aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 KJ** zen.

## Kanpo estekak
498 Tokio

**498 Tokio**, asteroide gerrikoan aurkitutako 498. asteroidearen izena da. 1902ko abenduak 2an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 KU** zen.

Bere izena, Japoniako hiriburua den Tokiogatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
500 Selinur

**500 Selinur**, asteroide gerrikoan aurkitutako 500. asteroidearen izena da. 1903ko urtarrilak 16an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LA** zen.

## Kanpo estekak
486 Cremona

**486 Cremona**, asteroide gerrikoan aurkitutako 486. asteroidearen izena da. 1902ko maiatzak 11n aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JB** zen.

Bere izena, Italiako Cremona hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Khentkaus I.a

**Khentkaus I.a** edo soilik Khentkaus, Antzinako Egiptoko erregina bat izan zen, Dyedefhor faraoiaren alaba eta Shepseskaf faraoiaren emaztea. Hala ere, batzuk diotenez, Mizerinoren alaba, Userkafen ama edo emaztea eta Sahura eta Neferirkara Kakai faraoien ama da, azken hiru hauek, Egiptoko V. dinastiako faraoiak izan zirelarik. Edozein kasutan, printzesa hau, Egiptoko IV. dinastiako azken faraoien eta Egiptoko V. dinastiako lehenen arteko lotura da, hauei, euren berehalako aurrekoekin senidetuz, legitimitate dinastikoa ematen dielarik.

Bere hil gurtzak, denbora asko iraun zuen, Abusirren piramide txiki bat baitzuen, Neferirkararen piramidetik hegoaldera. Bazuen, baita ere, hilobi monumental bat Gizan, piramide mailakatu egitura batekin.

## Kanpo estekak
487 Venetia

**487 Venetia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 487. asteroidearen izena da. 1902ko uztailak 9an aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 JL** zen.

Bere izena, Italiako Venezia hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
484 Pittsburghia

**484 Pittsburghia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 484. asteroidearen izena da. 1902ko apirilak 29an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 HX** zen.

Bere izena, AEBetako Pennsylvania estatuko Pittsburgh hiriagatik jasotzen du, gaur egungo material astronomikoaren zati handi bat ekoizten duen hiria.

## Kanpo estekak
The Wild Colonial Boy

**The Wild Colonial Boy** ("Kolonietako Mutil Basatia") irlandar eta australiar abesti herrikoia da. Abesti honen bertsioak kontaezinak dira eta musika talde ugarik burutu dituzte: The Clancy Brothers, The Dubliners, The Pogues, etab... John Ford zuzendariaren The Quiet Man filmaren tabernako sekuentzian bertako herriko mozkorti eta zurruteroek ere abesti hau abesten dute.

Abestiaren irlandar bertsioan XIX. mendean Irlandako Kerry konderriko Castlemaine herria uzten duen Jack Duggan izeneko mutil bat aipatzen da. Australiar bertsioan berriz Victoria estatuko Castlemaine herrian jaio zen Jack Doolan bat aipatzen da.

1990eko The Dubliners eta The Pogues taldeek Irlandako futbol selekzioak Italiako Munduko Futbol Txapelketan estreinekoz parte hartu behar zuelako balentria zela eta, ereserkia ez ofizial moduko bat moldatu zuten, abestiaren hitzak eta izenburua aldatuz, "The Wild Colonial Boy" beharrean "The Jack´s Heroes" (Jacken Heroiak) izenburua jarriz, une hartako selekzionatzailea zen Jacky Charlton eta bere jokalariei aipamena eginez. Bertsio honek sekulako arrakasta izan zuen garaiko Irlandan, bi musika talde hauetako partaideak futbolariz jantzita eta futbol zelaian partidu bat jokatzean ari zireneko plantak eginez bideoklip umoretsu eta ganberro bat grabatu zutelarik.

## Hitzak 
### Irlandar bertsioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "The Clancy Brothers" taldea "The Wild Colonial Boy" abestia estatubatuar kate batean abestuz. Ikusgai eta entzungai.
Agustín Senin

**Agustín Senin Díaz** (Bilbo, 1946ko irailaren 4a - ) bizkaitar boxeolari ohia da, 1967an profesionaletan debutatu zuena.

## Ibilbidea 
Amateur zenean, Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 54 kg. baino gutxiagoko kategoriako lehenengo txandan.

1967an profesional bihurtu eta 1970eko urrian Espainiako txapelduna izan zen oilar-pisua. 1971ko abuztuaren 10ean Bilbon Alan Rudkin mendean hartu eta Europako txapelduna izan zen.

## Erreferentziak
Alejandro Artetxe

**Alejandro Artetxe Zurinaga** (Igorre,  - ) bizkaitar boxeolaria izan zen. Basauntz auzoko Untxurtu baserrian jaioa, Estatu Batuetan ere profesional izan zen.

## Ibilbidea 
Amateur zenean, Londresko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte erdi-astunen kategorian baina lehenengo txandan L'Hoste belgikarrak kaleratu zuen.

1952an Espainiako txapelduna izan zen pisu astunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dyedefptah

[thumb|275px|Giza: Piramideak, Esfingea eta Khentkaus erreginaren mastaba handia. [XIX. mendea|XIX. mendeko litografia.]]
**Dyedefptah**, Egiptoko IV. dinastiako balizko azken faraoia izan zen, K.a. 2479 eta K.a. 2477 bitartean gobernatuko zuena, Jürgen von Beckerathen arabera.

## Erreferentziak antzinako testuetan 
Manetonek, **Tamftis** erregea, *Seberkeres*en ondoren (Shepseskaf) aipatzen du, bederatzi urteko erregealdia izan zuela dioelarik, Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan (ikus Egiptoko IV. dinastiako faraoien taula).

Sintzelok, Egiptoko IV. dinastiak Menfiseko zortzi errege izan zituela dio, honako ordena honetan: Soris (29), Sufis (63), Sufis (66), Menkeres (63), Ratoises (25), Bikeris (22), Seberkeres (7) eta Tamftis (9). Erregealdi urteak, parentesi artean daude.

Saqqarako Errege Zerrendak 9 errege zituen, eta, Mizerinogandik hasita, dinastia honetako faraoien artean, aipaturiko errege zerrendan bere izena irakur daitekeen azkena dena, Userkaf arte, lau izen idatzita zeuden zati bat falta da (21.etik 24.erarteko izenak), jada aipaturiko laurak izan daitezkeenak, Ratoises, Bikeris, Seberkeres eta Tamftis, alegia.

Turineko Errege Kanonak zortzi faraoi aipatzen ditu (3.9tik 3.16 arteko erregistroak), baina lehena baino ezin daiteke irakurri, Snfr (Snefru).

Abidoseko Errege Zerrendan, sei faraoi baino ez dira agertzen IV. dinastian (20.etik 25.erarte) eta ez da faraoi honen izena agertzen.

Litekeena da, baita ere, Khentkaus I.a erreginak hartutako izena izatea, denbora epe labur batez bakarrean gobernatu bazuen.

Gainera, dinastia hau nola amaitu zen ez da ezagutzen. Zantzu argi bakarra, laugarren dinastiako zenbait agintari, ondorengo Egiptoko V. dinastian kargu bera betetzen dokumentatuak daudela da, V. dinastiako lehen faraoia izan zen Userkafen erregealdian, tronura, Heliopoliseko apaizen laguntzarekin iritsi zena.
Sean Nós

Sean Nós izendapena "era zaharra" irlandar abesti eta dantzen aipamena da, honako adiera ezberdinak eduki ditzakeelarik:

* Sean-nós abestia, usadiozko irlandar abesti herrikoi mota bat da.
* Sean-nós dantza, usadiozko irlandar dantza herrikoi mota bat da.
* Sean-nós dantza Amerikan, usadiozko edo "era zaharreako" irlandar abesti eta dantzak Amerikan.
* Sean Nós eta Sean-nós jarduerak, Sean Nós eta Sean-nós jardueren arteko ezberdintasuna.

## Kanpo estekak
Agustín Argote

**Agustín Argote Markinez** (Bilbo, 1925eko irailaren 11 &ndash; Adelaide, 1996ko abuztuaren 9a) boxeolari bizkaitarra izan zen.

## Ibilbidea 
Amateur zenean, Londresko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 62 kg. baino gutxiagoko kategorian baina lehenengo txandan izan zen kaleratua.

1949an profesional bihurtu eta laster Espainiako txapelduna izan zen welter eta pisu arinetan. Australiara joan zen eta hantxe utzi zuen boxeoa 1955eko ekainaren 21an. Bertan geratzea erabaki eta Adelaiden hil zen.

## Erreferentziak
Sofene

thumb|200px|Sofene erromatar probintzia, gorriz
**Sophene** edo **Sofene** (armenieraz Ծոփք Tsopk edo Tsopq), Antzinaroan, Erromatar Inperioaren eta Armeniako erresumaren probintzia bat izan zen, gaur egungo Turkiaren hegoekialdean kokatua.

## Historia 
Mendebaldean kokatua, Shahuni edo Tsopq ere deitua, eskualde zehatz baten izena bada ere, Melitene eta Diyarbakir arteko iparraldeko eremu osoari ere eman zitzaion, Eufrates ibaiaren haraneraino.

Greziar garaian, Armenia Sofene deitu izan zen Mendebaldeko Armenia edo Armenia Txikiko erresuma. I. mendean, erromatarrek, denbora batez, eskualdea, Armenia txikia iparraldean (Sofene hartzen ez zuena) eta Armenia Sofene artean banatu zuten, Derzene, Keltzene, Acisilene, Khorzene, Daranaliq, Balabitene, Astianene, **Sofene**, Anzitene eta Arzanene eskualdeekin batera.

Sofeneren hiriburua, Estrabonen arabera, Carcathiocerta zen (beharbada Hierapolis). Armenia, 387an, Persia eta Erromaren artean banatu ondoren, Sofene, erromatar eraginpean geratu zen.

## Kanpo estekak
Hordyedefen irakaskuntzak

**Hordyedefen argibideak** edo Dyedefhorrenak, Egiptoko Antzinako Inperioko literatura didaktikoaren zati dira.

## Deskribapena 
Testua, gainontzeko *Argibide* edo *Admonizioek* bezala, aita batek bere semeari emandako kontseilu era dute, gizartean arrakasta izateko bizitzan nola jokatu behar duen aholkatzen duena. Bere ospea, bereziki handia izan zen berraktibatze klasizista garaietan, bera zein Antzinako Inperioko beste jakintsuak, idazlegaientzako eredu bihurtu zirenean.

## Datazioa 
Ezagutzen diren *Argibide*rik (sb3yt) zaharrenak dira, eta Egiptoko V. dinastian (K. a. XXV. mendea) datatuak daude, Kagemni eta Ptahhotepenen aurrekoak direlarik. Testuaren hasierako zatiren batzuk bakarrik ezagutzen dira, Egiptoko Inperio Berriko ostraketan eta Egiptoko aro berantiarreko zurezko taulatxo batean kontserbatuak.

## Egilea 
Lehen lerroek, Argibideen egilea, Keopsen seme Hordyedef dela diote. Antzinatean, Hordyedefek, jakintsu ospea zuen. Bere izena Westcar papiroan agertzen da, eta, Intef VII.a faraoiaren hilobian dagoen Arpajolearen Kantuaren arabera, Imhotepen maila berean hartua dago. Irakaskuntza oso arraroa zen gizarte batean, irakurtzeko eta idazteko ahalmenak, berez, ia magikoa zirudien: idatzitako hitz guztiek zuten *botere*a, eta, beraz, egile guztiek hartzen zuten ezagutza handiak izatearen ospea.

## Kanpo estekak
Egiptoko XXI. dinastia

**Egiptoko XXI. dinastia**k, K.a. 1070 eta K.a. 945 bitartean iraun zuen Jürgen von Beckerathen arabera, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaia abiaraziz.

Ramses XI.aren erregealdian, K.a. 1070ean. Herihorrek, armadako buruzagia, Goi Egiptoko chatya, Nubiako erregeordea eta Amonen Apaiz Gorena zena, bere burua Egiptoko errege aldarrikatu zuen Tebasen, eragina, soilik bere eskualdean izan zuen arren. Aldi berean, Esmendesek, Behe Egiptoko chatya, Niloren deltan, bigarren gobernari leinu bat abiarazi zuen, hiriburu bezala Tanis zuena. Agintari familia edo dinastia hau, Manetonek, XXI. dinastia deitu zuen.

[thumb|240px|[Amenemoperen hil mozorroa. Kairoko Egiptoar Museoa.]]

Garai honetan, israeldarrek, David erregea buru zutela, Siriaren aurkako lehia amaitzen dute, filistearrak garaitzen dituzte, inguruko nazio txikiak menderatzen dituzte eta Sinaitik Eufrates ibaiaren iparralderaino iritsiko zen israeldar inperio bat eratu zuten, inperio honen barnean, Mediterraneo Itsasoaren ekialdeko kostalde ia guztia zegoelarik.

## XXI. dinastiako faraoiak Tanisen 
thumb|150px|Psusenes I.aren hil mozorroa

## Amonen Apaiz Gorenak Tebasen 
[thumb|150px|Pinedyem I.a (Amon) [Karnak.]]

## XXI. dinastiaren kronologia 
Honako egiptologo hauek estimatutako kronologia:

* Lehen faraoia: **Esmendes I.a**
** K.a. 1085-K.a. 1054 (Drioton)
** K.a. 1081-K.a. 1055 (Redford)
** K.a. 1080-K.a. 1069 (Norden)
** K.a. 1070/K.a. 1069-K.a. 1044/K.a. 1043 (von Beckerath)
** K.a. 1069-K.a. 1043 (Malek, Grimal, Arnold, Shaw)
** K.a. 1064-K.a. 1038 (Dodson)

* Azken faraoia: **Psusenes II.a**
** K.a. 965-K.a. 931 (Redford)
** K.a. 960/K.a. 959-K.a. 946/K.a. 945 (von Beckerath)
** K.a. 959-K.a. 945 (Grimal, Arnold, Shaw)
** K.a. 945-K.a. 940 (Dodson)

## Amonen Apaiz Gorenen kronologia 
Honako egiptologo hauek estimatutako kronologia:

* Lehen Apaiz Gorena: **Herihor**, K.a. 1076-K.a. 1066 (Jensen-Winkeln)
* Azken Apaiz Gorena: **Psusenes III.a** K.a. 969-K.a. 945

## Kanpo estekak
501 Urhixidur

**501 Urhixidur0**, asteroide gerrikoan aurkitutako 501. asteroidearen izena da. 1903ko urtarrilak 18an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LB** zen.

Bere izena, Urhixidurgatik jasotzen du, Friedrich Theodor Vischerrek idatzitako Auch Einer izenburuko eleberri satirikoko pertsonaia bat dena.

## Kanpo estekak
502 Sigune

**502 Sigune**, asteroide gerrikoan aurkitutako 502. asteroidearen izena da. 1903ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LC** zen.

## Kanpo estekak