open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nellie Cashman

**Ellen** ***Nellie*** **Cashman** (1845-1925eko urtarrilaren 4a) irlandar enpresaburu eta ongilea izan zen. Filantropo lanak egin zituen Estatu Batuetako mendebaldeko hainbat herritan.

## Lehen urteak 
Cashman Irlandako Errepublikako Queenstown herrian jaio zen. 1860ko hamarkadan Estatu Batuetara joan zen bizitzera bere ama eta ahizpa Fanniekin batera. Aita Nellie haurra zela hil zen. 

Hasieran hotel batean egin zuen lan. Ondoren familia San Frantziskora joan zen bizitzera.Geroago, Fannie ezkondu egin zen, eta Nellie Nevadan finkatu zen. Han, sukaldari jardun zuen meatzarien zenbait kanpamentutan. 1872an Panaca Flaten ganbusinentzako ostatu bat sortzea lortu zuen. Bi urte geroago, abenturazale talde batekin joan zen Columbia Britainiarrera. Han, eskorbutoz hiltzen ziren langile batzuen bila erreskate partida baten buru izateagatik nabarmendu zen. Elurretan barrena, eta beste sei gizonekin batera, 77 eguneko ibilaldia osatu zuen gaixoak artatzeko.

## Egonaldia Arizonan 
thumb|Cashman eta bere bazkide Joseph Pascholy jabekideak ziren eta Tombstonen Russ House izeneko jatetxe eta hotel bat kudeatzen zuten, Nellie Cashman's izenez ezagutzen dena. 2007an hartutako irudia.
1879an Tucson-era (Arizona) joan zen, eta han *Delmonico* jatetxea ezarri zuen, emakume batena zen lehenengoa herrian. Negozioak ospea hartu zuen, meatzari babesgabeei eskaintzen zien arretagatik. San Pedro bailara inguruan zilarra aurkitu zutela eta, Tombstonera jo zuen hurrengo urtean. Han *Russ House* jatetxea ireki zuen. Herrixka horretan, Cashmanek ospe handia lortu zuen ongile gisa. Elizkoi katoliko gisa, saloon baten jabeak konbentzitu zituen lokala emateko, igandeetan zerbitzu erlijiosoak garatzeko helburuarekin. Besteak beste, Salbazio Armadarako eta Gurutze Gorrirako dirua biltzen lagundu zuen; gainera, babesik gabekoei laguntza antolatu zien, besteak beste, herriko prostitutei. Haren eskuzabaltasuna hainbesteraino iritsi zen, non meatzari-konpainia bateko buruzagi bati lagundu baitzion lintxatua izan ez zedin, eta, beste batean, eragotzi egin zuen gaizkile batzuen exekuzioa aire zabaleko hilketa ikusi nahi zuen publiko amorratu batek ikustea.

## Azken urteak 
Gero, ahizpa tuberkulosiak jota hil zenean, bost seme-alaba umezurtzak hartu zituen bere ardurapean, eta hezten lagundu zien. 1886tik mutilekin batera abiatu zen, eta herrialdeko mendebaldeko zenbait tokitan ibili zen, hainbat meatze-eremutan. 1898an, Cashman Kanadara joan zen Klondikeren Urrearen sukarra ikusita; Dawson Cityn bizi izan zen eta laguntza eta enpresa lanekin jarraitu zuen, Alaskan meategi batzuk bere izenean izan baitzituen. Azken urteak Victorian eman zituen, Columbia Britainiarrean, eta bertan bizi izan zen 1923tik. Ez zen inoiz ezkondu. Beste epiteto batzuen artean, Nellie «miserikordiaren aingerua», «mugako aingerua» edo «Tombstoneren aingerua» bezala ezaguna izan zen.    

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendebalde zaharra

## Kanpo estekak 
* Nellie Cashman, The "Angel of Tombstone" ()
* Nellie Cashman - Pioneering the Mining Camps of the Old West ()
* Nellie Cashman ()
Edith Hughes

**Edith Mary Wardlaw Burnet Hughes** (Edinburgo, Eskozia, Erresuma Batua, 1888ko uztailaren 7a - Stirling, Erresuma Batua, 1971ko abuztuaren 28a) eskoziar arkitektoa izan zen. Erresuma Batuko lehen emakumezko arkitekto aktiboa eta 1920an bere arkitektura-estudioa ezarri zuen. Hala ere, lehen britainiar arkitektoa Elizabeth Wilbraham izan daiteke, 1660 inguruan lan egin zuena.

## Lehen urteak 
Edith Burnet Edinburgon jaio zen, George Wardlaw Burnet abokatuaren izan zuen aita eta Sir John Burnet (1857–1938) arkitektoa osaba. Aberdeenen igaro zituen lehen urteak, harik eta 1901ean aita hil zitzaion arte; ondoren, osabak hezi zuen. Europan zehar bidaiatu zuen, artea eta arkitektura ikasten, eta Sorbonako eskoletara joan zen, 1911 ingurura arte. Urte hartan, Aberdeeneko Gray Arte Eskolan sartu zen. Hasieran lorategien diseinua ikasi zuen, baina laster aldatu zen arkitekturara eta 1914an titulua lortu zuen. Hurrengo urtean Eskolako irakasle izendatu zuten. Denboraldi labur batez Jenkins eta Marren bulegoan lan egin zuen, 1918an Thomas Harold Hughes (1887–1949) arkitektoarekin ezkondu aurretik.

## Ibilbide profesionala 
Burnetek Glasgown zuen estudiora elkartu zen bikotea, 1919an bazkide bihurtuz. Beste bazkide batekin zituzten desadostasunek hurrengo urtean estudioa uztera eraman zituen senar-emazteak. Londresko Burneten bulegora aldatzeko eskaerari uko egin ondoren, Glasgowko Arte Eskolan eskolak ematen hasi ziren, eta, ondoren, Edithek arkitektura-saila zuzendu zuen. 1920an bere bulegoa ezarri zuen hirian. 1927an, Britainia Handiko Arkitektoen Errege Institutuan (RIBA) sartzea eskaini zitzaion lehen emakumea bihurtu zen, besteak beste, John Begg-ek eta bere osaba John Burnet-ek proposatuta. Hala ere, RIBAko lege-aholkulariek ezarri zuten bera ezin izango zela hautatua izan, eta 1938ra atzeratu zuten emakume bat erakundera lehen aldiz sartzea, Josephine Miller hautatuta. Era berean, Eskoziako Arkitektoen Errege Elkartean (RIAS) sartzea ukatu zitzaion. Batez ere bizitegi-proiektuetara bideratu zen, etxebizitzen erreformak eta sukaldeen diseinua barne. Bere obra publikoari Coatbridgeko Gerra Memoriala (1924) eta Glasgowko Mercat Cross (1930) aurkitzen dira Erdi Aroko *mercat cross* baten erreplika. Glasgowko Blythswood Square-n Lady Artist's Club eraberritzeko proiektua egin zuen, eta Edinburgoko familia bakarreko etxebizitza ugari apartamentu bihurtzearen arduraduna izan zen. Santa Maria Katedralean eta Edinburgoko Musika Eskolan ere egin zituen lanak, 1956 eta 1965 artean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Gordiano III.aren sasandar kanpaina

**Gordiano III.aren sasandar kanpaina**, Erromatar-Persiar gerren parte izan zen, zehazki Erromatar-Sasandar Gerren aldikoa, III. mendeko krisialdiaren testuinguruan. 

Sasandarrek Mesopotamian egindako erasoei eta Hatra, Nisibis eta Karrhae bezalako hiri garrantzitsuen harrapaketari erantzunez, Gordiano III.a erromatar enperadore gazteak kanpaina militar bat hasi zuen lurralde horiek berreskuratzeko. Gordiano eta bere aitaginarreba Timesteo pretoriar prefektuaren gidaritzapean, erromatarrek garaipen nabarmena lortu zuten Resaenako guduan 243. urtean, sasaniar indarrak Eufrates ibaia ihesian zeharkatzera behartuz eta galdutako hiriak berreskuratuz. Hala ere, Timesteoren bat-bateko heriotzak kanpainaren oldarra eten zuen, eta bere ordean Filipo Arabiarra pretoriarren prefektu berri izendatu zuten, suposatzen da kanpainia gidatzeko helburuarekin. Sasaniar lurraldean aurrera egiteko asmoa zuten arren, erromatarrek, Misicheko guduan, 244. urtearen hasieran, porrot handi bat jasan zuten. Sasaniar iturriek diote Gordiano III.a gudu hartan hil zela, eta, beraz, atzerriko etsai baten aurkako gudu-zelaian hil zen lehen erromatar enperadorea izan zela. Erromatar kontakizunek, ordea, haren heriotzaren beste arrazoi batzuk iradokitzen dituzte, hilketa (Filipok edo bere anaia Priskok eragindakoa) edo istripu bat barne.

Filipo Arabiarrak Gordiano hil ondoren tronua hartu zuen, tropek izendatuta, eta bake hitzarmena negoziatu zuen Xapur I.a sasaniar *xahanxah-*arekin. Emaitza hau Xapur I.ak Naqsh-e Rustamen Gordianoren porrota irudikatu zuen zenbait grabatuen bitartez. Kanpainaren ondorioak aldaketa nabarmena ekarri zuen boterearen orekan, sasaniarrek eskualde estrategikoen gaineko kontrola bereganatuz eta Erromatar Inperioak bere prestigioan kolpe nagusia jasanez. Filipok 500.000 denario oraindu behar izan zituen bakearen truke. Galerak, gainera, agerian utzi zituen Erromak III. mendeko krisian zituen barne erronkak, ezegonkortasun politikoak eta porrot militarrek enperadorearen figuraren autoritateari kalte egin baitzion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastian de la Quadraren gobernua

**Sebastián de la Quadra y Llarena**, Villaríaseko lehen markesa, Espainiako Estatu Idazkaria izan zen 1736 eta 1746 bitartean, Felipe V.aren erregealdian. Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak barne- eta kanpo-politikan izandako eragina eta Ilustrazioari emandako babesa izan ziren. San Fernandoko Arte Ederretako Errege Akademiaren sortzaileetako bat izan zen 1744an.

Bere posiziotik, familiaren interesen alde egin zuen eta paper nabarmena izan zuen Bizkaiko burdinazko merkataritzaren kontrolean. Gainera, funtzio garrantzitsuak bete zituen hainbat arlotan, hala nola, justizian, elizako gaietan, gerran eta itsas armadan. Bere administrazioak arrasto esanguratsua utzi zuen Espainiako historia politiko eta kulturalean.

## Kabinetea
Big Momma's House

'''''Big Momma's House'''*, , 2000ko Raja Gosnell estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Martin Lawrence, Nia Long, Paul Giamatti eta Terrence Howard aktoreek antzeztu zuten.

*Big Momma's House 2* (2006) eta *Big Mommas: Like Father, Like Son'' (2011) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
Malcolm Turner (Martin Lawrence) eta John Maxwell (Paul Giamatti) FBI agente gogor eta azeriak dira, Turner mozorrotzearen artean ere trebea da. Bere azken misioan, Georgiako Cartersville hiri txikira joan beharko du, bertan espetxetik ihes egin berri duen Lester Velasco (Terrence Howard) banku lapur arriskutsua atzemateko. Malcolmek afroamerikar familia baten matriarka petral baten etxean zaintza postu bat jarriko du, bere senideek Amona Handia (Ella Mitchell) deritzotena, eta haren Sherry (Nia Long) hilobaren eta haren demearen (Jascha Washington) bisitaren zain dago, iraganean banku lapurraren neskalagun ohia ere izana. Horrek Turnerri banku lapurra erakarri eta atxilotzea erraztuko diola uste du. Turnerren plana sinplea dela dirudien arren, zailtasun handia izango du: ustekabean Amona Handia hiritik joan baita, eta Turnerrek hartaz mozorrotu eta hura delako antzezpena burutu beharko du.

## Aktoreak 
*Martin Lawrence: Malcolm Turner / Hattie Mae Pierce
*Nia Long: Sherry Pierce
*Paul Giamatti: John
*Terrence Howard: Lester Vesco
*Anthony Anderson: Nolan
*Octavia Spencer: Twila
*Cedric the Entertainer: Erreberendoa
*Ella Mitchell: Hattie Mae Pierce, benetako Big Momma

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jorge Perry

**Jorge Perry** (1908 - Bogota, 1946ko abenduaren 29a) atleta zen. Kolonbia ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Big Momma's House 2

'''''Big Momma's House 2'''*, , 2006ko John Whitesell estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Martin Lawrence, Nia Long, Zachary Levi, Mark Moses, Emily Procter, Kat Dennings eta Chloë Grace Moretz aktoreek antzeztu zuten.

*Big Momma's House* (2000) aurrekaria eta *Big Mommas: Like Father, Like Son'' (2011) jarraipena dauzka.

## Argumentua 
Malcolm Turner (Martin Lawrence) FBIko agentea eta mozorrotzen artista, beste behin ere ongi pasatzearen zalea den Amina Handiaz mozorrotu beharko du. Baina honakoan, segurtasun nazionalarentzat mehatxagarria den programa informatiko batek ekar dezaken hondamendia ekiditeko oraindik eta lotsagabe eta lodikotegoa izango da. Halere, AEBak salbatzea bere arazoetan txikiena izango da, azken erronka bat onartu beharko baitu: Tom Fuller (Mark Moses) programatzailea eta susmagarriaren familia disfuntzionalaren etxeko neskamea izatea.

## Aktoreak 
* Martin Lawrence: Malcolm Turner / Big Mamma
* Emily Procter: Leah Fuller
* Chloë Moretz: Carrie
* Marisol Nichols: Liliana Morales
* Nia Long: Sherrie Pierce
* Kat Dennings: Molly
* Dan Lauria: Crawford
* Sarah Brown: Constance Stone
* Zachary Levi: Kevin Keneally
* Mark Moses: Tom Fuller
* Jascha Washington: Trent 
* Michelle Parylak: Joanne
* Christopher Michael Jones: Bishop

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Elijah Muhammad

**Elijah Muhammad**, jaiotzez **Elijah Robert Poole** (1897ko urriaren 7a, Sandersville, Georgia - 1975eko otsailaren 25a, Chicago, Illinois), estatubatuar afro-amerikar mugimenduko buruzagia eta bere burua Alaren mezularitzat izendatutako musulman buru bat izan zen.

Nagusiki, 1933 eta bere heriotzararte Islamaren Nazioaren buruzagia izateagatik ezaguna da, bai eta Malcolm X, Louis Farrakhan, Muhammad Ali, eta haren semea Warith Deen Mohammeden mentorea izateagatik ere.

## Ikus gainera 
* Musulman Beltzak
Islamaren Nazioa

**Islamaren Nazioa** ( edo **NOI**) 1930. urtean Wallace Fard Muhammad Mekan jaio zen musulman ortodoxoak Estatu Batuetako Detroit hirian sortu zuen erlijio eta kultura higikundea da.

## Historia 
Hasierako kide gehienak hegoaldeko estatuetatik emigraturiko beltzak ziren eta arian-arian gorpuztu zen mugimenduan Islamen Nazio berri baten inguruko asmoa, beltzak nagusi zirela. Elijah Muhammad Farden ondorengoaren ahaleginari esker zabaldu zen erakundea eta indartu zen beltzen artean nazio berriaren aldeko ideia.

1960tik aurrera, Malcolm X izan zen talde horretako buruzagi ospetsuena. 1963tik aurrera, liskar eta gatazka ugari izan zituzten Elijah Muhammadek eta Malcolm Xk, eta 1965ean hil zuten azkeneko hau atentatu batean.

1970. urtetik aurrerako urteetan, mugimendu beltz ez erradikalak nagusitu ziren eta Musulman Beltzen eragina apaldu zen. 1985ean iragarri zuen Elijah Muhammaden seme Warith Deen Muhammadek erakundearen desegitea.

## Ikus gainera 
* Wallace Fard Muhammad
* Elijah Muhammad
* Malcolm X

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Hanfstaengl

**Franz Hanfstaengl** (Baiernrain, 1804ko martxoaren 1a – Munich, 1877ko apirilaren 18a) alemaniar margolari, litografo eta argazkilaria izan zen.

Hermann Joseph Mittererren marrazketa ikasgaiak jaso zituen eta litografia ere ikasi zuen. 1819tik 1825era Municheko Arte Ederren Akademian ikasle izan zen. 1826an Dresdenera joan zen eta Dresdengo Galeriako lanen litografiak egin zituen.

1833an litografia negozio bat sortu zuen Munichen eta 1868ra arte zuzendu zuen. Municheko gizarteko kideen litografiako erretratuak egin zituen eta, ondoren, Bavariako gorteko argazkilari ofizial bihurtu zen.

## Iruditegia 

Franz Liszt 2.jpg|Franz Liszt
Franz Hanfstaengl - Clara Schumann (1857).jpg|Clara Schumann
Richard Wagner 2.jpg|Richard Wagner
Sofia Carlota da Baviera.1.jpg|Sofía Karlota Bavarian
Johann Friedrich Overbeck 2.jpg|Johann Friedrich Overbeck

## Kanpo estekak
Carlos Cañal y Migolla

**Carlos Cañal y Migolla** abokatu, arkeologo eta politikari espainiarra izan zen, Hornikuntza ministroa, Lan ministroa eta Grazia eta Justizia ministroa Alfontso XIII.aren erregealdian.

## Biografia 
1876ko irailaren 3an jaio zen. Zuzenbidean lizentziatua, arkeologoa eta historialaria, 1896ko urrian Filosofia eta Letretan Doktore Gradua lortu zuen Unibertsitate Zentraleko Filosofia eta Letren Fakultatean. 1899an Sevillako Udaleko zinegotzi izendatu zuten.

Gaztetan arkeologian aritu zen, Sevillako Unibertsitateko irakasle laguntzaile gisa jardun zuen eta Sevillako Letra Onen Errege Akademiako kide izatera iritsi zen.

Talde kontserbatzaileei atxikita, Utrerako hauteskunde-barrutiko diputatu-akta lortu zuen 1903ko hauteskundeen ondoren. 1907, 1910, 1914, 1916, 1918, 1919, 1920 eta 1923ko hauteskundeetan diputatu hautatu zuten berriro, Sanlucar la Mayor barrutian.

Auzitegi Goreneko fiskal kargua bete zuen 1917ko ekainaren 16tik azaroaren 14ra. 1919ko uztailaren 23tik irailaren 28ra Hornidura ministro izan zen Sánchez Toca kabinete batean. Ondoren, Lan Ministerioko lehen titularra izan zen, Eduardo Dato buru zuen gobernu batean, 1920ko maiatzaren 8tik 1921eko martxoaren 13ra. Azkenik, Grazia eta Justizia ministro izan zen 1922ko abenduaren 4tik 7ra, Sánchez Guerra kabinetean.

1927 eta 1930 bitartean Primo de Riveraren diktadurako Kontsultarako Batzar Nazionaleko kide izan zen.

1927an, Erakusketa Iberoamerikarraren Batzorde Iraunkorreko bokal izendatu zuten, eta 1930ean, Sevillako Erakusketa Iberoamerikarreko komisario erregio-presidente. 1938ko irailaren 11n hil zen, Sanlúcar de Barramedako La Jara bere etxaldean.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Black Knight (filma)

**Black Knight**, , 2001eko Gil Junger estatubatuarrak zuzendutako fantasia eta abenturazko buddy komedia film bat da. Martin Lawrence, Marsha Thomason, Tom Wilkinson, Vincent Regan eta Kevin Conway aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jamal (Martin Lawrence) afroamerikar gizasemea itxuraz zaharberritua ez dela izan edota Erdi Arotik bezerorik eduki izan ez duela dirudien Medieval World parke tematikora joan da. Parkeko fosa kirasdunera erori ondoren, Jamal XIX. mendeko Ingalaterrako Erresuman agertuko da, armadura distiratsudun zaldunen eta andere atsekabetuen mundua, eta zer esanik ez, higiene eztabaidagarriko jendeaz. Orain lurralde arrotzean arrotz da, Jamalek Sir Knolte Marlboroughekoa (Tom Wilkinson) zaldun libertinoa eta ideia modernoak dituen Victoria (Marsha Thomason) snderea ezagutuko ditu, eta Leo errege (Kevin Conway) tiranoaren aurkako matxinadan parte hartuko du.

## Aktoreak 
* Martin Lawrence: Jamal Walker
* Marsha Thomason:
** Victoria, ganbera anderea
** Nicole, gaur egungo Victoriaren antzeko emakumea
* Tom Wilkinson: Sir Knolte of Marlboroughekoa
* Kevin Conway: Leo erregea
* Vincent Regan: Percival
* Daryl Mitchell: Steve
* Michael Countryman: Phillip
* Jeannette Weegar: Regina printzesa
* Erik Jensen: Derek
* Dikran Tulaine: Dennis
* Helen Carey: Erregina
* Robert Alan Harris: Leo erregearen morroia
* Richard Fullerton: Will

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Manuel Ramírez

**Manuel Ramírez** (1957ko abenduaren 7a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Rendón

**James Rendón** atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhonny Rentería

**Jhonny Rentería** (1997ko martxoaren 26a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garin de Montaigu

**Garin de Montaigu** edo **Pierre Guérin de Montaigu** (Auvernia, ? – Lur Santua, 1228) Ospitaleko Zaldunen 14. Maisu Handia izan zen 1207tik hil zen arte.

Auverniako familia noble bateko kidea zen eta 1207an Maisu Handi izendatu zuten, Geoffroy le Rat hil ondoren. Bere aurrekoak bezala, Antiokiako Printzerriko ondorengotza-gerran parte hartu zuen, Raimundo Ruben erregegaiaren alde. Horrela, Lur Santuko Ordenarako gaztelu eta hirietan lurralde gehikuntzak lortu zituen. Europan ere lurrak eman zizkioten.

Bosgarren Gurutzadan parte hartu zuen, Sidon setiatu eta Damietta Egipton konkistatu zuten ospitaleko zaldunen buru. 1222 eta 1225 artean Montaigu Europara joan zen gurutzadarako laguntza eskatzera. Itzuli zenean, ospitaleko zaldunak tenpluko zaldunekin adiskidetzen saiatu zen, baina ez zuen lortu.
Antepardo

**Antepardo** Arabako egungo Lantaron udalerrian herri hustua da, Fontecha kontzejuaren zati dena. Miranda Ebrotik Trespadernera doan errepidearen (A-2122) alboan zegoen, egungo Lantarongo industriaguneatik hurbil.

## Historia 
1025eko Donemiliagako goldean agertzen da, Ossingani barrutiaren baitan. XIX. mendearen erdian, Errioxa eta Orduña arte errege-bideko benta bat zegoen bertan, Pascual Madozen *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar*ren bigarren liburukian agertzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiit Vähi

**Tiit Vähi** (Kaagjärve, Valgako konderria, 1947ko urtarrilaren 10a) estoniar politikaria da, Estoniako lehen ministroa 1992an eta 1995etik 1997ra.

Ingeniaritzan graduatu zen Tallinngo Unibertsitate Teknikoan eta 1992ra arte garraio enpresa batean lan egin zuen. Independentziaren aldeko borrokan Estoniako Fronte Popularraren antolatzaileetako bat izan zen. 1989tik 1992ra Garraio eta Komunikazio ministro izan zen, eta Eskandinaviako eta Baltikoko herrialdeekiko harremanak hobetu zituen. Estoniak independentzia lortu ondoren, 1991n, gobernuaren ordezkari izendatu zuten, gehienbat errusiarrak bizi ziren ipar-ekialdeko eskualdean.

1992ko urtarrilean Edgar Savisaar ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Kontrol zentralizatuko ekonomia merkatu askeko ekonomia bihurtzeko programa bati ekin zion, eta ekainean kroona sartu zuen herrialdeko moneta gisa. Ez zen urte hartako iraileko hauteskundeetara aurkeztu.

1993an Estoniako Koalizio Alderdiko presidente hautatu zuten eta 1995eko hauteskundeak irabazi zituen. Apirilean koalizio-gobernu bateko lehen ministro izendatu zuten eta 1997ko otsailean dimisioa eman zuen gobernuko beste alderdiekin zituen ezberdintasunengatik.
Bragado

Bragado Argentinako Buenos Aires probintzian dagoen Bragadoko partidoaren hiri nagusia da. Bragado herria eta partidoa probintziako ipar-mendebaldeko erdialdean daude, Argentinako panparen bihotzean.

## Historia 
Panpa hezearen alde honetan bizi ziren jatorrizko herrietako etnia ezberdinek  hartzen zituzten:  panpatar indigenak, boroganoak, pueltxeak eta rankelak.

XIX. mendearen hasieran, La Barrancosa aintziratik gertu (Bragado inguruan), Melinao eta Coñequir kazike araukar buru zituzten tribuak finkatu ziren.

Garai horretarako, Espainiako Koroako kantzilerrak eta militarrak ezartzen hasi ziren, kanon jakin bat ordainduta enfiteusiko egonaldia betetzen zuten lurjabeak babesteko. Aborigenen eta espainiar kolonizatzaileen arteko etengabeko gatazka eremua izan zen.

XIX. mendearen bigarren erdian, herriak izugarrizko hazkundea izan zuen garraioaren hobekuntzari esker. 1877an Buenos Aireseko Mendebaldeko Trenbideko Chivilcoy-Bragado linea inauguratu zen, tokiko garapenari bultzada indartsua eman ziona.

1895eko zentsu nazionalak 15.040 biztanle erregistratu zituen Bragadoren barruti osoan, eta urteko ehuneko hirutik gorako tasan hazi zen. Horren ondorioz, 1908an Bragado hiri izendatu zuten.

## Auzoak 
## Turismoa 
* Udal Museo Historikoa
* San Martin Parke Orokorra - Erreserba Historiko Naturala, Bragado Aintzira

eskuinera|thumb|300x300px|Kirola Klub Nautikoan.

* Kultur gunea Florencio Constantino Antzokia

thumb|Kultur gunea Florencio Constantino Antzokia

* Zaldiaren Festa Nazionala

## Demografia 
33,222 biztanle ditu (Indec, 2010), hau da, % 1,2 egin du gora, aurreko erroldako 32,830 biztanleekin konparatuta (Indec, 2001).

## Bragadotar aipagarriak 
* Hector Larrea
* Eber Luis Decibe
* Miguel Barzola
* Marcelle Marcel
* Aldo San Pedro
* Sergio Elguezábal
* Carlos Damin
* Fernando Cavenaghi
* Gabriel Héctor Fernández
* Carlos Kunkel
* Susana Decibe
* Enrique P. Maroni
* Jose Luis Barrado
* Jose Percudani
* Andres Selpa
* Diego Barrado
* Diego Alberto Torres

## Hedabideak 
### Grafikoak 
* El Censor: 1909ko otsailaren 9an sortutako egunkaria.
* La Voz egunkaria: 1962ko abenduaren 17an sortutako egunkaria, LA VOZ DE BRAGADO izenarekin.
* Historias para ser Contadas: 1998tik hiriaren historia eta Bragadoren partidoa ikertzen dituen aldizkaria. Bi hilabetean behin argitaratzen da, gutxi gorabehera.

### Tokiko telebista-kanalak 
* Kable-bideratzailea Bragado
* EPS TV, Canal %

### FM irratiak 
* FM Rivadavia 88.1 (LS5aren errepikagailua)
* FM Blue Bragado 88.5 (L.R.I 350)
* FM Mega 98.3 (LRL312-ren errepikagailua)
* Fm Pampa 104.5 MHz
* Fm Bragado 95.5 MHz
* Fm Radio Fiesta 92.5 MHz
* Fm La 100 Bragado 90.9 MHz
* Fm Encuentro 93.9 MHz
* Fm BragART
* Fm San Gabriel 92.1 MHz

## Erreferentziak 
## Ikus. gainera 
* Centro Vasco Argentino 'Danak Anaiak'

## Kanpo estekak 
* Bragado eta Ortuella hiri senidetuak
Angélico Sândalo Bernardino

**Angélico Sândalo Bernardino** (Saltinho, 1933ko urtarrilaren 19a – São Paulo, 2025eko apirilaren 15a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen. 1975etik 2000ra São Pauloko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2000tik 2009ra Blumenauko apezpikua.

## Bizitza 
Duilio Bernardino eta Catarina Sândaloren semea, Angélico Sândalo Bernardino Saltinhon jaio zen, São Paulo estatuan. Etorkin italiarren ondorengoa zen.

Filosofia ikasketak egin zituen Ipirangako apaizgaitegi zentralean, São Paulon, eta teologia ikasketak Viamãoko apaizgaitegi nagusian. Gainera, kazetaritza ikasi zuen Ribeirão Preton. 1959ko uztailaren 12an apaiztu zen Ribeirão Pretoko katedralean. 1961etik 1962ra Brodowskiko apaizgaitegiko zuzendari espirituala izan zen. Kargu hauek ere bete zituen: *Diário de Notícias* egunkariko zuzendaria, Kristau Familien Mugimenduaren, Andre Mariaren Taldeen eta kristautasuneko ikastaroen laguntzailea.

1969an, jazarpen politikoa jasan zuen lehen aldiz. Borroka armatuarekin ustezko loturagatik atxilotu nahi izan zuten. Hala ere, eliza apaizaren defentsan atera zen, eta Auzitegi Militarrak auzia artxibatu zuen froga faltagatik.

1974ko abenduaren 12an, Paulo VI.a aita santuak São Pauloko apezpiku laguntzaile eta Tambeaeko apezpiku titular izendatu zuen . San Pauloren Konbertsioaren egunean apezpiku ordenatu zuten, 1975eko urtarrilaren 25ean.

2000ko apirilaren 19an, Joan Paulo II.a aita santuak Blumenauko elizbarruti berriko lehen apezpiku izendatu zuen.

2018ko apirilaren 7an, Luiz Inácio Lula da Silva presidente ohiaren eskaerari erantzun zion eta Marisa Letícia Lula da Silva lehen dama ohiaren omenezko meza eman zuen ABCko Metaleko Langileen Sindikatuaren egoitzan. 2022an, Lulaeran eta Rosângela Lula da Silvaren ezkontza zeremonia zuzendu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Concílio da primavera na Igreja* (2012)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anixe Uribarren

**Anixe Uibarren**, izen artistikoz **"Anixe"** (Arrasate, Gipuzkoa, 1996) abeslari arrasatearra da. Musika urbanoa jorratzen du eta euskara, gaztelania eta ingelesa nahasten ditu abestietan.

## Ibilbidea 
Txikitatik izan du musikarako joera eta 10 urte zituela hasi zen biolina jotzen Arrasateko Musika Eskolan. 18 urte zituela *Audacity* programarekin kantu instrumentalak moldatzen hasi zen.. *Sutani* singlea ere ezaguna egin zen. Anaiaren bidez Etxepe musika kolektiboarekin hasi zen kolaboratzen eta autotunea erabltzen ikasi zuen. 2024an jarraitu zuen hilero bideoklip bat ateratzen, esate baterako *Zmz zaz* eta kantu guztiak bilduz *Paranoia* diskoa kaleratu zuen 2024an.

Gaztea irratiarekin ere kolaboratzen du astero.

## Diskografia 
* *Paranoia* (2024, Oso Polita)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyama choma

**Nyama choma** barbakoan prestatzen den haragizko jaki bat da. Tanzanian eta Kenyan oso ezaguna eta plater nazionala izendaturik dagoena. 

Ospakizunetan jendea biltzen da barbakoa baten inguruan eta haragia jaten dute. *Nyama choma* izenak "barbakoako haragia" esan nahi du swahiliz.

## Prestaketa 
Bakoitzak bere erara prestatzen du janaria, baina orokorrean ahuntz haragia erabiltzen da, batzuetan txahalkia ere bai. Egurra edo ikatza erabiltzen da barbakoan sua sortzeko. Haragiari gatza eta piperrautsa soilik botatzen zaio, baina batzuek tipula, baratxuri eta jengibre eho nahasketan marinatzen dute aurrena, piper sendo pixka batekin eta limoi zukuarekin.

Eskuekin jaten da. Haragiaren apaingarri kachumbari entsalada edota ugali orea erabiltzen da.

## Galeria 

Irudi:Kenya-safaris-cuisine.jpg
Irudi:Wedding food in Nairobi.jpg
Irudi:Nyama choma during a christmas past 1.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Capdeville

**Pierre Georges Louis Capdeville** (Bordele, 1899ko urriaren 30a – Lesparre-Médoc, 1991ko otsailaren 24a) frantziar futbol epailea izan zen.

Stade Bordelais taldeko futbolaria izan zen. 1932tik 1945era arbitro izan zen eta 1966tik 1975era Akitaniako Futbol Liga zuzendu zuen.

Italiak eta Hungariak jokatutako 1938ko Munduko Futbol Txapelketako finaleko epailea izan zen. Bere jaioterrian Munduko Futbol Txapelketako finala arbitratu duen bakarra da.

Aurretik, Parisko Racing Clubek eta FCO Charlevillek jokatutako 1936ko Frantziako futbol kopako finaleko epailea izan zen. Jugoslavia eta Ingalaterrako selekzioen arteko partida ere epailea izan zen Bigarren Mundu Gerra hasi aurreko azken biran.

Ondoren, 1942 eta 1945eko Frantziako Kopako finalak erabaki zituen.
Nacatamal

**Nacatamal** (nawatez *Nakatamal*, nahuatlez *Nacatamal*) Nikaraguako plater bat da, txerrikiz, barazkiz eta arrozez osatzen den orez egiten dena. Ospakizun berezietan jaten da, Gabon egunean adibidez.

## Historia 
Kolonaurreko Amerikan du jatorria, Nikaragua populatu zuten Nahua jendeak sorturikoa. Ospakizun handietan jaten zen. Garai hartan ez zen bananondorik Amerikan eta ziurrenik artoaren hostoak erabiliko zituzten, eta haragia indioilarrarena izango zen.

## Prestaketa 
Bezperan prestatu behar da, hurrengo egunean jateko moduan egoteko. 

Nixtamalizaturiko artoa, txerri-gantza, gatza eta annatoaz ore bat egiten da. Ondoren ore hori txerrikiz, arrozez, patataz, piparrez, tomatez, tipulaz eta olibaz betetzen da. Ondoren bananondo hostoetan bildu eta hainbat orduz egosten jartzen da.

Kafearekin eta ogiarekin zerbitzatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Nacatamales in steamer.jpg|Nacatamal bildukiak kozinatzeko prest.
Irudi:Nicaraguan Nacatamal.jpg|Natacamala kozinatuta.
Irudi:Nacatamal y patacones con frijoles molidos.jpg|Natacamala zerbitzatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sugarloaf (Cork konderria)

**Sugarloaf**, irlanderaz **Gabhal Mhór**, Irlandako hego-mendebaldeko Beara penintsulan dagoen mendi bat da, Cork konderrian. 574 metroko garaiera du.

Caha mendietan dago, eta Glengarriff herriaren hego-mendebaldean.
Caha mendiak

**Caha mendiak**, irlanderaz **An Cheacha**, Irlandako hego-mendebaldeko Beara penintsulan dagoen hareharrizko mendikate bat da, Cork konderrian.

Bertako mendirik garaiena Hungry Hill (685 m.} da. Bestelako mendi nabarmenak Sugarloaf da (574 m.).
An Charraig (Donegal konderria)

**An Charraig**, , "Harria", Irlandako ipar-mendebaldean dagoen herri bat da, Donegal konderrian.

2022ko erroldaren arabera 308 biztanle zituen.

Teileann eta Cill Charthaigh herrien aldamenean dago eta Europako itsaslabar garaienak dauden Slieve League kokalekutik hurbil.
Mín Lárach

**Mín Lárach**, , Irlandako ipar-mendebaldean dagoen kostaldeko herri bat da, Donegal konderrian. Irlandera usadioz hizkuntza nagusia den Gaeltacht eremuan dago.

2022ko erroldaren arabera 453 biztanle zituen.

## Irlandera 
2006ko Irlandako erroldaren arabera, Mín Lárach herria Irlandako uharte osoan irlandera mintzatzen zuten biztanle portzentaje handiena zuen herria zen, egunerokotasunean biztanleen %70ak baino gehiagok lehen hizkuntza gisa erabiliz.
Jimmy Pino

**Jimmy Pino** (1978ko abuztuaren 12a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txus Bizkai

**Jesús** edo '''*Txus* Vizcay Hurtado'* (Uharte, Nafarroa Garaia, 2005eko abuztuaren 5a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Oberena eta Athleticen harrobian hezia. Aurrelari lanetan aritzen da. Belauneko lesio larriak pairatu izan ditu. Baskoniarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2024/25 denboraldian. 2025ko irailean Athletic-en Champions League-eko B zerrendan sartu zen. Aukerarik gabe Bilbao Athleticen, 2026ko urtarrilean Arenasera joan zen lagatua denboraldiko bigarren zatirako Lehen Federazioan.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Difenil diseleniuro

**Difenil diseleniuroa** (**Ph2Se2**) konposatu organiko aromatikoa da, (C6H5)2Se2 formula duena, organoselenio konposatuen familiakoa, *diseleniuroen* klasekoa. Solido horia da. Toxikoa da.

## Sintesia 
Difenil diseleniuroaren sintesia fenilmagnesio bromuroaren eta selenioaren arteko erreakzioarenkin abiatzen da. Erreakzio horren emaitza bromoz tratatzen da atzen produktua lortzeko.

    PhMgBr + Se -> PhSeMgBr

    2 PhSeMgBr + Br2 -> Ph2Se2 + 2 MgBr2

## Erabilera 
Sintesi organikoan difenil diseleniuroa *fenilselinil* erradikalaren iturri gisa baliatzen da.

Etsenplurako Ph2Se2 sodioz erreduzi daiteke eta emaitza, Ph2Se2Na, fenilselenil taldea sartzeko baliatzen da ordezkapen nukleozale baten bidez alkilo-haluroetan, alkilo-sulfonatoetan eta epoxidoetan. Beheko adibidea morfinaren sintesi batetik hartuta dago.

471x471px|NaSePh-Epoxide1

## Toxikotasuna 
Organoselenio konposatuak (edozein selenio-deribatu bidenabar), pozoi metagarriak dira nahiz eta selenio-kantitate ñimiñoak biziarentzat ezinbestekoak diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfonato

Kimika organikoan **sulfonatoa** azido sulfoniko baten gatza, anioia edo esterra da. Bere formula R−S(=O)2−O− da, −S(=O)2−O− funtzio-taldea duena, non R alkiloa, ariloa, aminoa edo halogenoa izan ohi den. Sulfonatoak azido sulfonikoen base konjugatuak dira. Sulfonatoak, oro har, egonkorrak dira uretan, ez-oxidatzaileak eta koloregeak. Konposatu erabilgarri askok eta baita biokimiko batzuek ere sulfonatoak dituzte. 
thumb|Sulfonato anioia

## Adibideak 
* Mesilato anioia: CH3SO2O- (MsO-)
* Triflato anioia: CF3SO2O- (TfO-)
* Tosilato anioia: CH3C6H4SO2O- (TosO- edo TsO-)
* Besilato anioia: C6H5SO2O-

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parmelia sulcata

***Parmelia sulcata*** liken hostokara bat da, kolore gris-berde argikoa. Mundu mailan hedapen handia duenez banaketa kosmopolitaren adibide gisa jartzen da.

## Taxonomia 
Thomas Taylor botanikari irlandarrak deskribatu zuen Zientziarako 1836. urtean.

Ondoren egin diren ikerketa molekularrek erakutsi dute *Parmelia sulcata*-ren barnean aldakortasun handia dagoela eta gaur egun espeziea baino espezie kriptikoen multzo bat dela zehaztu da.  *Parmelia* *sulcata*-z gain, *P. encryptata* eta *P. barrenoae* ere identifikatu dira espezie konplexu horren barnean.

## Deskribapena 
Talo hostokara du, itxura zirkularra, eta kolorez gris argia edota berde argia izaten da. Azpialdea beltza da. Taloa oso lobulatua dago, lobuluak elkar gainezartzen dira. Likenak 6 cm eta 10 cm arteko diametroa izaten du eta sustratuarekiko atxikimendua oso txikia da. Apotezioak oso urriak dira edo ez daude.

## Habitata 
Mundu mailan oso hedaturik dago izan ere tenperatura hotzei aurre egiten baitie. Airearen kutsadurarekiko oso erresilientea da eta metal astunak eta isotopo erradioaktiboak pilatzen ditu. Bioindikatzaile gisa oso erabilgarria da, izan ere sulfuro dioxidoaren maila jaisten denean *Parmelia sulcata* berriz hazten baita..

Normalean zuhaitzen enborretako zein adaxketako azalean hazten da, baina harrietan ere agertzen da, baita goroldio artean ere.

## Ekologia 
*Trebouxia* alga berdeen generoari estuki lotuta dago.

## Erabilera 
Medikuntza tradizionalean erabili izan da. Koloratzaile natural bezala ere erabili da, kolore gorri-marroia lortzeko.

## Iruditegia 

Irudi:Noordwijk - Gewoon schildmos (Parmelia sulcata) v2.jpg
Irudi:Parmelia sulcata (49848912618).jpg
Irudi:Parmelia sulcata (Parmeliaceae) (Net-marked Parmelia), Arnhem, the Netherlands.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultona

thumb|192x192px|Propio-1,3-sultona
Kimika organikoan, azido hidroxisulfonikoen ester ziklikoak dira **sultonak**. Batez ere, lau, zazpi, eta batzuek bost kideko eratunak eratzen dituzte. Sarritan, bizitza laburreko bitartekariak dira, agente alkilatzaile indartsu gisa erabiltzen direnak karga negatiboa duen sulfonato talde bat txertatzeko.

Sultonek hidrolizatzeko joera dute dagokion azido hidroxisulfonikoa emanez.

Propane-1,3-sultone hydrolysis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Conde

**Aritz Conde Albiol** (Donostia, Gipuzkoa, 2005eko urriaren 14a) Euskal Herriko futbolaria da, aurrelari lanetan aritzen dena. 

## Biografia 
Reusetik heldu zen Antiguokora 2020ean bere gatze taldean aritzeko. 2024ko urtarrilean Athleticek fitxatu zuen, Baskonian jokatzeko.  Baskoniarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2024/25 denboraldian.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Fenileno talde

Kimika organikoan **fenileno taldea** bi ordezkatzaile dituen eraztun bentzenikoa da, formula orokorra –C6H4– duena. Xilenoa C6H4(CH3)2, azido hidroxibentzoikoa C6H4(OH)(COOH) eta diaminobentzenoa C6H4(NH2)2 fenileno taldea duten konposatuen adibideak dira. Fenileno taldeak *orto*, *meta* edo *para* konfigurazioak izan ditzake. Poli(fenilen sulfuro) polimeroak ere fenileno taldea du egituran.
erdian|thumb|477x477px|Xilenoaren kasua hartuta fenileno taldea (urdinez) hiru konfigurazioetan: *orto*, *meta* eta *para*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poli(fenilen sulfuro)

**Poli(fenilen sulfuro)a** (**PPS**) polimero termoplastikoa da zeinen katean fenileno taldeak sulfuro taldez lotuta dauden. Poli(fenilen sulfuro)a erabiliz eginiko zuntz sintetikoak eta ehunek eraso kimiko eta termikoari aurre egiteko gaitasun handia dute. PPS ikatz-galdaretarako iragazkietan, papergintzako feltroetan, isolamendu elektrikoan, film kondentsadoreetan, mintz berezietan, junturetan eta paketatzeetan erabiltzen da.
thumb|Poli(fenilen sulfuro)aren egitura

## Ezaugarriak 
PPS tenperatura altuko polimero termoplastiko garrantzitsuenetako bat da, propietate desiragarri batzuk aurkezten dituelako: beroarekiko, azidoekiko, alkaliekiko, lizunekiko, lixibarekiko, zahartzearekiko, eguzki-argiarekiko eta urradurarekiko erresistentzia. Disolbatzaile kantitate txikiak baino ez ditu xurgatzen, eta tindatzeari aurre egiten dio.

## Sintesia 
Poli(fenilen sulfuro)a sintetizatzeko *p-*klorobentzenoa sodio sulfuroarekin erreakzionarazten da, *N*-metil-2-pirrolidona (NMP) disolbatzaile legez usatuta.

    n ClC6H4Cl + n Na2S ->[NMP] [C6H4S]n + 2n NaCl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiofenol

**Tiofenola** konposatu organiko aromatikoa da, C6H5SH formula duena, tiolen klasekoa. Tiofenol ere esaten zaie, oro har, tiol aromatikoei. Tiofenola usain oso txarreko likido kolorge eta sukoia da. Disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta bentzenotan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
Tiofenola sintetizatzenda bentzenosulfonil kloruroa zink-hautsarekin tratatuz azido sulfurikoetan. 

C6H5SO2Cl + Zn ->[H2SO4] C6H5SH 

Halaber sintetiza daiteke klorobentzenoa hidrogeno sulfuroarekin tratatuz. Kasu honetan albo-produktu bezala diarilo-sulfuroak ere lortzen dira.

## Erabilera 
Tiofenola intsektizidak, sendagaiak eta tinduak sintetizatzeko prozesuetan baliatzen da.

## Bitxikeria 
Tiofenola kontsidera liteke poli(fenilen sulfuro) polimeroaren monomeroa, baina industrian ez da polimeroa tiofenoletik sintetizatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cloich Cheann Fhaola

**Cloich Cheann Fhaola**, , Irlandako Donegal konderriaren ipar-mendebaldean dagoen barruti bat da. Irlandera egunerokorasunean hizkuntz nagusia den Gaeltacht eremuan dago.

Nagusiki kostaldean An Fál Carrach eta Gort an Choirce udalerrien inguruan 4.000 biztanle inguru biztanle dituen eremua barne hartzen du.
Szőc

**Szőc** Hungariako udalerri bat da, Ajkako barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Teresa Margolles

**Teresa Margolles** (Culiacán, Mexiko, 1963) mexikar artista garaikidea da. Margolles auzitegiko zientzia forentsean lizentziatua da, baita artean eta komunikazioan ere. 

## Ibilbide artistikoa 
1990eko hamarkadaren hasieran, SEMEFO kolektiboa sortu eta bultzatu zuen, bakarkako ibilbide artistikoan murgildu aurretik.

1990etik Mexiko Hiriko gorputegian lan egin izan zuen urte batzuez eta han ikusiak eta bere formakuntzak eraman du bere obrako gako batzuen lantzera. Hain zuzen gutxiengoek, emakumeek, bazterrekoek, pertsona transexualek bizi duten indarkeria soziala du aztergai bere lan artistikoan. Instalazio, performance, bideo eta argazkien bidez, «munduaren bortizkeria salatzeko» asmoa duela esan du. Bere lehen piezetan, Teresa Margolles estetika gotikoan kokatu zen, gorpu hilak eta aldarrikapen politikoak nahasten dituena.

### Lan nabarmenak 
2019an, Veneziako 58. Biurtekoan, Teresa Margollesek bere ibilbideko bi obra garrantzitsu aurkeztu zituen, 2010ean eta 2014an sortuak, hurrenez hurren. Lehenengoa, Pabiloi Nagusian erakutsi zena, *Muro Ciudad Juárez* (Ciudad Juarez horma) izenekoa da, non balen zuloak nabaritzen ziren alanbrez errematatutako eskolako horma baten itxura hartzen du. Besteak, berriz, *La Búsqueda* (Bilaketa) soinu instalazioak Venezian izandako desagerpenak eta feminizidioak ekarri zituen gogora. 

2024ko udazkenean Trafalgar Squareko laugarren zutoinean erakutsi zuen *Mil veces un instante* (mila bider une bat) eskultura. Londresko plaza horretako zutoin horretan tarte baterako inpaktu handiko lanak erakusten dira, eta hau ere holakoa izan zen, transfeminizidioa salatzeko. Igeltsuzko 726 maskaraz osatu zen, pertsona trans, ez binario eta generoz disidenteenak, 363 modelo Mexikokoak eta beste 363 Londreskoak. Lana omenaldia zen bere lagun bati, trans pertsona erail bat Ciudad Juarezkoa (2015ekoa kasu bat). Estetikoki azteken tzompantli burezur multzoak zituen oinarrian lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Pinzón

**Diego Pinzón** (1985eko otsailaren 12a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kunbaja

**Kunbaja** Hungariako udalerri bat da, Bácsalmásko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
San Colman katedrala (Cobh)

**San Colman katedrala** edo **Cobheko katedrala**, aurrez **Queenstowngo katedrala**,  eta , Irlandako hegoaldeko kostaldeko Cobh udalerrian dagoen katedral katoliko bat da, Cork konderrian. Colman Cloynekoari sagaratua dago.

## Eraikina 
1867-1919an neogotiko estiloaz eraiki zen eta Cork badiaz gain muino batean dago.

91'4 metrotako altuerarekin Irlandako eraikin handienetako bat da. Bestalde, Irlanda osoan kariloia daukan eliza bakarra da, eta Britainiar uharteetako handiena da 49 kanpai baititu.

## Kanpo estekak 
* Wegunea
Patricia Rodríguez (atleta)

**Patricia Rodríguez** (1970eko urriaren 25a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafith Rodríguez

**Rafith Rodríguez** (1989ko ekainaren 1a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osmussaarreko lurrikara

**Osmussaarreko lurrikara** 1976ko urriaren 25eko 11:39an (MSK) gertatu zen Estoniako kostaldetik gertu dagoen Osmussaar uharteko iparraldeko muturretik gertu. Hipozentroa 10 edo 13 kilometroko sakonera zegoen eta 4,5-4,7 mb magnitudekoa izan zen. Lurrikara Estonia iparraldean, Finlandia hegoaldean eta Suedian nabaritu zuten. Erreplikak azaroan ere gertatu ziren.

Lurrikara Estoniako historia erregistratuan izandako indartsuena izan zen, ipar eta ipar-ekialdeko kostetan askatzeak eragin zituen, eta etxe batzuek kalteak jasan zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tõnis Mägi

**Tõnis Mägi** (Tallin, Estonia, 1948ko azaroaren 18a) estoniar abeslaria, gitarrista, konpositorea eta aktorea da. Azken lau hamarkadetako *rock* estoniarraren pertsona ospetsu garrantzitsuenetarikoa da. Oraintsuagoko garaietan, Estoniako Alderdi Popular Kontserbadorearen aldeko aktibismo politikoagatik ezaguna izan da, orientazio nazional-kontserbadorekoa eta eskuineko populista, baita txertoen aurrean duen jarrera eszeptikoagatik ere.

## Biografia 
Musika familia batean hazi zen eta txikitatik musikarekiko interesa erakutsi zuen. Tallin-eko  22. Bigarren Hezkuntzako Eskolan (egungo Jakob Westholm Gimnasioa) ikasten ari zela, abesbatzako bakarlari gisa aurkeztu zen lehen ikasturteetan. Gitarra jotzen ikasi ondoren, *Juuniorid* (1965) eta *Rütmikud* (1966) eskolako musika-bandetan hasi zuen bere ibilbidea, gitarrista gisa. Sobietar Armadan derrigorrezko soldadutza bete ondoren, *Baltika* taldeko abeslari bihurtu zen. Aurrerago, *Kärjed*, *Laine*, *Muusik Seif*, *777* eta *Ultima Thule* taldeetan kantatu zuen.

## Karrera 
1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Mägik ospea lortu zuen, ez bakarrik Estonian, baita Sobietar Batasun osoan ere. Bere kanturik ezagunenetako bat, «Olimpiada-80» —errusieraz: «Сеснеесеν-80»—, 1980ko Moskuko Olinpiar Jokoen sinbolo bihurtu zen. 1987an Errusian eman zuen azken kontzertua, ondoren Estoniara itzuli eta Kantu Iraultzan zentratu zen. Garai hartako beste kantu patriotiko batzuen artean, bere «Egunsentia» kantua —estonieraz: «Koit»— askatasunaren sinbolo bihurtu zen.

1996tik Tartuko Vanemuine antzokian ari da lanean.

## Politika 
thumb|Mägi 2011n.
2007ko urtarrilean, Mägi Estoniako Verdes alderdi politikoan sartu zen. Urte horretako Parlamenturako hauteskundeetan hautagai gisa aurkeztu zen eta 1215 boto jaso zituen.

Harrezkero, Europar Batasunarekiko eszeptizismoa agertu du Tænis Mägik, baita onargarria denaren inguruko interpretazioak ere. Estoniako Alderdi Popular Kontserbadoreari ere babesa adierazi dio, alderdi nazional-kontserbadorea eta eskuineko alderdi populista baita.

Estoniako Alderdi Popular Kontserbadoreari lotutako Despertar Azul gazte formazio kontserbadoreak antolatutako kontzertuetan parte hartu du, Independentzia Egunaren aldeko zuzi martxaren harira. Halaber, Henn Pællaas alderdi bereko kidearen aldeko botoa ematera deitu zuen, 2021eko presidentetzarako hauteskundeetan.

2017ko apirilaren 22an, Estatu baltikoak Europako trenbide-sistemarekin lotu nahi dituen Rail Baltic trenbide-proiektuaren aurka mintzatu zen Tænis Mägi.

2021eko urriaren 23an, COVID-19aren pandemiak eragindako neurrien aurkako manifestazio batean aritu zen Mägi, Tallinen, Askatasunaren plazan. Aurretik egindako transmisio batean, protesta horretan parte hartzeko deia egin zuen, Leelo Tungalen poema bat aipatuz, egileak berak gaitzetsi zuena. Txertoen inguruan egin dituen adierazpen eszeptikoengatik ere kritikatu dute. Udaberriko manifestaziora joateko asmoa zuen Tæris Mägik, baina azkenean ezin izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osmussaar

**Osmussaar** (, ) Baltikoko uhartea da, Finlandiako golkoan dagoena. Uhartea estoniar subiranotasunaren menpe dago, Lääneko konderriako Lääne-Nigula parrokiaren parte izanda. Guztira 4,8 km²-ko azalera du. Neugrund kraterraren ondoan dago.

Sobietar Batasunak Estonia okupatu aurretik, Bigarren Mundu Gerran 130 pertsona inguru bizi ziren uhartean, suedo-estoniarrak batez ere. Suediarrek mendeak zeramatzaten Osmussaarren bizitzen. Gaur egun Osmussaarrek bi biztanle bakarrik ditu eta uhartea erreserba naturala da. Administratiboki, Osmussaar osoa Osmussaare herriarena da.

## Toponimia 
Uhartearen suedierazko toponimoa *Odensholm* bikingoen jainko nagusitik dator, Odin, elezahar baten arabera, uhartean lurperatua dagoena. Osmussaar izen estoniarraren jatorria ez dago argi.

## Garraioa eta turismoa 
Osmussaarrek ez du lotura erregularrik kontinentearekin. Gertuen dagoen portua Dirhami da, 9 km hego-ekialdera, uhartera itsasontziz egiten diren bidaia gehienen abiapuntua. 2008ra arte, kai flotagarri bat instalatu zuten arte, uharteak ez zuen lehorreratzeko instalazio egokirik.

Osmussaarrek helmuga turistiko gisa zuen ospea nabarmen handitu zen 2002an, 2000 pertsona inguruk uhartea bisitatu zutenean. Ordutik, 3000 pertsonak bisitatzen dute uhartea udaro.

Osmussaare pokud.JPG
Osmussaare edelanurk.JPG
Osmussaare pankrannik 1.jpg
Osmussaar. 26.jpg
Osmusaare kagunurga klibumaastik.JPG
Osmussaar. Lighthouse..jpg
Osmussaar. Inahamne.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tartuko Sute Handia

**Tartuko Sute Handia** () 1775eko uztailaren 6an [jul.ekainaren 25ean] gertatu zen eta orduan Errusiar Inperioa eta gaur egun Estonia den Tartu hiriaren zatirik handiena suntsitu zuen. Suak hiriaren erdigunea suntsitu zuen.

## Sutea 
Tartuk bere harrizko eraikin handi gehienak galdu zituen 1708ko irailean Petri Handiaren aginduz Iparraldeko Gerra Handian leherrarazi zituztenean. Errusiako tsarrak agindu zuen Tartu (orduan Dorpat deitua) hiriko eraikinak suntsitzeko, suediarrek hiria base-militar gisa erabil ez zezaten. Gerra amaitu zenean, herritarrak Tartura itzuli ziren, eta etxe premia etsiak zurezko eraikin berri ugari sortu zituen. Herrialde osoan eraikinak zurez egin behar izan zituzten, tsarrak agindu bezala, non eta Errusiako San Petersburgo hiriburu berrian izan ezik.

Lehen hiri-sute handia 1763an izan zen. Hurrengo urtean Katalina Nagusiak bisita egin zuen, eta berreraikitze batzuk egin zituzten. Sute Handia 1775ean gertatu zen. Zalduneko Kaleko () atzeko patioan hasi zen, San Joan elizatik gertu. Haize bortitz batek sua eraikinez eraikin zabaldu zuen, eta egurrezko zubiek ibaia zeharkatzeko aukera eman zioten suari, kalte gehiago egiteko. Ia 200 egurrezko eraikin suntsitu zituzten, eta 40 baino gehiago, harrizkoak. Hiria are gehiago kaltetua izan zen suebakiak sortzeko hemezortzi eraikin nahita suntsitu zituztenean.

## Ondorioak 
Sutearen ondoren hiria berreraiki zuten. Sutearen ondoren, harrizko eraikin berririk ez egotea eskatzen zuten arauak aldatu ziren, eta eraikin berriak ez ezik, hesiak eta kanpoaldeak ere eraiki behar zituzten, egurrik erabili gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak