Andatzako estazio megalitikoa

**Andatzako estazio megalitikoa** izen bereko mendiak, Belkoainek eta Zarateaitzek osatutako mendikatetxoan kokaturiko Kalkolito eta Brontze Aroko monumentu megalitikoen multzoa da. Aduna, Aia, Andoain, Asteasu, Donostia, Usurbil eta Zizurkilgo lurretan dauden hamaika dolmen eta zista batek osatzen dute:

* **Dolmenak**: Andatza I, Andatza II, Arkutxa, Beldarrain, Belkoain (Belkoain mendian), Karramiolotz, Loatzu I, Loatzu II, Olaiko, Palankaleku eta Zarateko Benta.
* **Zista**: Andatza III

## Mapa 

## Andatza I trikuharria 
Usurbilgo lurretan, Etumeta izeneko gunean, Andatza mendiaren ekialdeko hegalean dagoen trikuharria da. Trikuharri poligonala dela dirudi. Neolito-Brontzea sekuentzia kulturalari dagokio. eta Luis Peña Basurtori jakinarazi zion. izeneko gunean, Andatza mendiaren hego-ekialdeko hegalean dagoen trikuharria da. Neolito-Brontzea sekuentzia kulturalari dagokio.

Jesus Elosegik aurkitu zuen 1955ean. Ez da induskatu.

Cuevas familiakoek aurkitu zuten 1982an. Ez da induskatu. izeneko gunean, Andatza mendiaren ekialdeko saihetsaldean dagoen trikuharria da. Olaiko trikuharria 400 metro mendebaldera dago. Neolito-Brontzea sekuentzia kulturalari dagokio.

Jesus Argomanizek aurkitu zuen 1983an. Ez da induskatu. 1987an monumentuaren ipar-ekialdeko zati bat suntsitu zuten baso-lanetan zebiltzala

## Beldarrain trikuharria 
thumb|Beldarrain trikuharria
Aiako lurretan, Beldarrain baserriaren hondakinetatik Andatzara igotzen den bidetik gertu, dagoen trikuharria da. Loatzu I eta Loatzu II trikuharriak 600 eta 890 metro, hurrenez hurren, ekialdera daude. Neolito-Brontzea sekuentzia kulturalari dagokio.

I. Gazteluk aurkitu zuen 2001ean. Ez da induskatu.

Jesus Altuna eta K. Mariezkurrenak aurkitu zuten 1978an. Ez da induskatu.

Jesus Argomanizek aurkitu zuen 1983an. Ez da induskatu. 2020ko ekainaren 6an usurbildar batek hondakin mendixka batekin ia estalita aurkitu zuela salatu zuen. Ekainaren 11rako hondakinak kenduta zeuden.

Tumuluak 9,50 metroko diametroa du ipar-hegoalde ardatzean eta 12 metrokoa ekialde-mendebalde ardatzean eta 1,50 metroko altuera du. Ganbera tumuluaren erdialdean dago eta pixka bat barnealdera okertutako 2 harlauzak osatzen duten esparru errektangular bat da. Iparraldeko harlauzaren neurriak 1,20 x 0,25 x 0,40 metro dira eta hegoaldekoarenak 0,80 x 0,20 x 0,60 metro. Ganberak 0,80 metroko sakonera du eta 90 graduko norabidea. Bertako hareharri eta konglomeratuz osatua dago.

I. Gazteluk aurkitu zuen 1986an. Ez da induskatu.

Jesus Argomanizek aurkitu zuen 1986an. Ez da induskatu. izenez ezagutzen den lekuan, dagoen trikuharria da. Arkutxa trikuharria 400 metro ekialdera dago. Neolito-Brontzea sekuentzia kulturalari dagokio.

Jesus Argomanizek aurkitu zuen 1983an. Ez da induskatu.

Tumuluak 12 metroko diametroa du 1,15 metroko altuera. Erdian 4 x 3 metroko zabalera eta 0,70 metroko sakonera duen zulogune bat dauka, iparraldera zanga moduan zabaltzen dena. Ganbera eskuadran kokatutako bi harlauzak osatzen dute. Bata, albokoa, hegoaldean dago eta 1,70 x 0,50 x 0,70 metroko neurriak ditu eta iparralderantz okertua dago. Bestea, itxiturakoa, mendebaldean dago eta 0,50 x 0,20 x 0,10 metroko neurriak ditu. Norabidea 75 gradukoa da. Bertako hareharriz osatua dago.

Fitxategi:Olaiko trikuharria.jpg

## Palankaleku trikuharria 
Asteasuko lurretan, Zaratehaitz eta Saskaratebururen arteko Urritzabasogaina kotaren hego-ekialdean dagoen zelaigunean, dagoen trikuharria da. Zizurkilgo Zarateko benta eta Asteasuko Saskarate baserriak lotzen dituen bidearen eskuinaldean dago, lehenetik 700 metro hego-mendebaldera eta bigarrenetik 550 metro ipar-ekialdera. eta harrespilatzat jo zuen. Inguruko biztanleek ezagutu arren bertako aztarnak ikertu gabe zeuden.

#### Egitura 
Egitura hau du monumentu megalitikoak: harri pilaketa bat eta haren gainean bi harri handi zutik, eta hegoaldera beste harri bat etzanda. Bi harriak eusteko gizakiek jarritako harri txikiago batzuk daude. Agerian dauden 2 harriak barne hartuz 1,50 x 1,50 metroko bi zundaketa egin zituzten, Zarateko bentatik erlatiboki gertu dagoelako deitzen zaio horrela. Kalkolito sekuentzia kulturalari dagokio.

Trikuharria dagoen lepotik hiru bide igarotzen dira, guztiak monumentutik gertu, urrutiena 15 metrora. Horietako bat, Zizurkildik Zarateko Bentara doana, artzainek ganadua neguan Aralartik larre baxuagoetara ekartzeko erabiltzen zuten. Bigarren bidea Aitzkurutzeta eta Abalotzetik Zarateko Bentara doa eta hau ere transhumantzian erabili izan da. Hirugarren bide bat ere igarotzen da trikuharriaren oinetik eta bigarrenarekin bat egiten du. Bideak trikuharriaren inguruan gurutzatzen dira, Altzaniako Bidaarte trikuharriaren inguruko bidegurutzearen antzeko moduan.

Frantzisko Ioldik aurkitu zuen 1954an eta Luis Peña Basurtori jakinarazi zion. Otadi batek estalita ezkutuan egon zen, erreketa baten ondorioz bistan geratu zen arte. Jesus Altuna, Juan Maria Apellaniz eta J. Rodriguez Ondarrak induskatu zuten 1965ean. Indusketa zirkuluan eta bi koadrantetan egin zen. Ganbera hutsik aurkitu zen, baina tumuluaren indusketan honakoak aurkitu ziren:

* Harri-industria: hegal eta txortena duen punta bat, xafla zati bat eta 3 printza.
* Bestelakoak: Kuartzo kristal bat eta errekarri bat.

Indusketa egin zuten ikertzaileek beren artikuluan jasotzen dutenaren arabera, inguruko biztanleen ustez trikuharria elkarren aurkako bi bandoren artean, lizar adar handiak erabiliz, egindako borrokan hildako jentilen hilobia da.

Trikuharri labur itxia da. Tumuluak 12 metroko diametroa du eta 0,45 metroko altuera. Tumuluak ez dauka arkitektura definiturik, lur eta harri pilaketa soila da. Datu aipagarri bakarra harririk handienak beti tumuluaren azpian egotea da. Ganbera okertutako bost harlauzak osatzen dute, horietako bi hautsiak daude eta erraz berrizta daitezke. Ganbera gaur egun trapezoidala da, baina esparru errektangular bat osatzen zuen. Itxiturako harlauzetako bat baxuagoa da eta leiho bat gogorazten du. Ardatz nagusiaren norabidea ekialde-mendebaldekoa da. Bertako hareharriz osatua dago.

Fitxategi:Zarateko benta trikuharria Jesus Elosegi 1955.jpg|Jesus Elosegik 1955-03-19an ateratako argazkia
Fitxategi:Zarateko benta trikuharria Jesus Elosegi 1955 II.jpg|Jesus Elosegik 1955-03-19an ateratako argazkia
Fitxategi:Zareteko benta trikuharria 03.JPG
Fitxategi:Zareteko benta trikuharria 01.JPG
Fitxategi:Zareteko benta trikuharria 02.JPG
Fitxategi:Zarateko Benta trikuharria.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Megalito
* Megalitismo
* Dolmen
* Zista
* Andatzako mendilerroa
* Andatza
* Belkoain

## Kanpo estekak 
* Andatzako estazio megalitikoa *Euskal Kulturaren ondarea* webgunean