open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coburg uhartea

**Coburg** Kanadako Uhartedi Artikoaren uharte bat da, Kanadako iparraldean, Elisabet Erreginaren artxipelagoan. Hegaztientzat garrantzi handiko ingurua da. 1995tik «National Wildlife Area» izendapena du. Haren hedapena 344 km ²koa da.

## Kokapena 
Administratiboki Nunavut lurralde autonomoaren partea da. Jones Sound itsasartearen ekialdean dago, Baffin badiaren ertzean, Lady Ann itsasartean, Devon uhartearen iparraldean eta Ellesmere uhartearen hegoaldean.

## Garrantzia 
Coburg uharteak eta bere inguruko itsas eremuak garrantzi biologiko handia dute. 1975ean "Nazioarteko Biologia Programa Gune" izendatu zutenean balio hori aitortu zioten. Coburg uhartea "Kanadako Fauna Zerbitzuak" (CWS) "Hegazti Migratzaileen Habitat Gune Gakoa" izendatu zuen 1984an («Key Migratory Bird Habitat Site»). 2002an, CSW-k Coburg uhartearen inguruko urak hegazti migratzaileen "itsasoko habitataren garrantzitsu" gisa ere identifikatu zituen. ("Itsas habitataren gune gakoa").

1990ean, Grise Fiordeko biztanleek Coburg uhartea eta bere ingurunea Basa-biziaren Inguru Nazional gisa babestea gomendatu zuten. Nirjutiqavvik National Wildlife Area 1995eko abuztuaren 30ean sortu zen ofizialki.

## Fauna 
Itsas hegazti migratzaileek garrantzi handia dute uhartean, esaterako martin hegalzuri, ipar-kaio, antxeta hankabeltz, fulmar, ipar-martin... Inguruan ugaztun asko ikus daiteke: Groenlandiar balea, narbala, hartz zuria, foka, mortsa eta balea zuria esaterako.

## Iruditegia 

Image:
Wff_devon_island.jpg|Zonaldearen satelite ikuspegia.
Seabirds_and_iceberg_at_Coburg_Island.jpg|Izeberg bat eta itsas hegaztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :National Wildlife Arearen webgune ofiziala.
Lo Congrès

**Lo Congrès** (**Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana**) edo **Okzitanieraren Kongresu Iraunkor**ra okzitaniera arautzen duen eskualde arteko instituzio zientifiko independentea da, 2011n sortua: Euskaltzaindiaren antzeko erakundea da, baina okzitanieraz arduratzen dena. Okzitanierari bizitasuna ematea eta haren garapenean laguntzea du helburu, hura ezagutzeko eta kodetzeko lan egiten du, okzitanieraren hainbat esparrutarako (lexikografia, lexikologia, terminologia, neologia, fonologia, ortografia, gramatika eta toponimia) tresnak sortuz.

Ekintza-printzipioen arabera diharddu, hala nola batasuna errespetatzea eta okzitanoaren aniztasuna, egonkortasuna, Oc lurraldeko hizkuntza-eskualdeen adierazgarritasuna, erabakien elkargokidetasuna eta informazioaren hedapena.

Horrela, Europako Batasuneko hiru estaturi (Frantzia, Espainia, Italia) buruzko okzitanieraren erakunde eta federazio historikoak biltzen ditu Kongresuak. Akitania, Languedoc-Roussillon, Midi-Pyrénées eta Rhône-Alpes eskualdeak biltzen ditu kide publikoen artean, eta Kultura eta Komunikazio Ministerioaren laguntza du.

Lehenago 1996tik Conselh de la Lenga Occitana erakundeak arautzen zuen hizkuntza, baita Institut d'Estudis Occitansek ere, elkarterik zaharrena eta eragileena izan zenak.

## Hizkuntza-teknologia 
Hizkuntza-teknologiarako oinarrizko baliabide eta tresnak ari dira okzitanierarako garatzen azken urteetan. 2018tik, Lo Congrèseketa Toulouseko CNRS Ikerketa Zientifikoko Zentro Nazionalak alor horretan dihardute, Elhuyar Fundazioarekin eta EHUko Ixa Taldearekin lankidetzan.

* Còrpus deu Congrès. 
* Hiztegi elebakarra: ohiko hitzen bilduma okzitanieraz
* Hiztegi elebiduna: ohiko hitzen bilduma okzitanieraz eta haien ordainak beste hizkuntza batzuetan
* Analisi morfosintaktikoa: hitzen erroa, aurrizkiak eta atzizkiak banatzea
* Analisi sintaktikoa: taldeak osatzen dituzten hitz-segidak ezagutzea
* VOTZ: Okzitanierazko hizketaren sintesia. Funtsezkoa gailu mugikor ugariren interfazerako
* ReVOc: Okzitanierazko hizketa-ezagutzailea
* Reversida: Frantses-okzitaniera bikotearen itzulpen automatikoa
* Okzitanierazko testuen detektagailua: testu batean okzitaniera identifikatzea
* Okzitanieraren aldaerez idatzitako testuen detektagailua: okzitanieraren aldaerak identifikatu eta desberdintzea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltzaindia
* Real Academia Española
* Académie française
* Institut d'Estudis Catalans
* Real Academia Galega
* *Associaçom Galega da Língua*
* Foras na Gaeilge

## Kanpo estekak 
* «LINGUATEC» *Lo Congrès permanent de la lenga occitana* Noiz kontsultatua: 2021-06-18.
Miño sumendia

**Miño sumendia** Txileko El Loako probintzian (Antofagasta eskualdea) dagoen kono itxurako geruza-sumendi simetrikoa da. Aucanquilcha sumenditik kilometro batzuk ipar-mendebaldera dago eta Loa ibaia bere oinean du jatorria. Inguruan dagoen asentamendu nagusia Ollagüe da. Sumendi hau Aucanquilcha-ko zatitzat hartzen da orokorrean, eta laba-jarioak gailurretik sortzen direla dirudi.

Inguruko beste tontor altu asko ez bezala, ez dago Kolon aurreko gailurrera igoeraren frogarik.

## Kanpo estekak
Sito Barrera

'''Andrés 'Sito' Barrera Baigorri'* (Tarazona, 1997ko abuztuaren 3a) espainiar futbolaria da, Lezaman hezia. Ezker Atzelari edo aurrelari moduan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Batura zero den joko

**Batura zero den jokoa** joko edo eragiketa bat da, zeinean batek irabazten duena besteak galtzen duena. Beste modu batean esanda, jokoa bukatzean jokalari guztien irabaziak batuta emaitza zero da; hau da, irabazien kopurua eta galerena bera dira. Jokoen teorian, matematiketan eta ekonomian, eta baita bizitza arrunteko gertaerak deskribatzen aplikazioa duen termino bat da.

Bere kontrakoak **batura zero ez den jokoak** dira, non alde elkarreragileen irabaziak eta galerak zero baino txikiagoak edo handiagoak izan daitezkeen. Pertsona askok batura zero den jokoak ikusteko isuri kognitiboa du, batura zero denaren isuria deitua.

## Teorema ekonomikoak 
Ekonomiaren alorrean, joko ekonomikoan zehar ondasunak deuseztatu edo ondasunik ekoizten ez dituztenak dira. 1944an John von Neumannek eta Oskar Morgensternek frogatu zutenez, *n* jokalari eta zero batura dituen edozein joko bihur daiteke *n + 1* jokalari eta zero batura duen joko. Gainera, azken horiek orokortu egin daitezke, bi jokalari eta batura baliogabea duten kasuetatik abiaturik. Horregatik, horiek dira jokoen teoria matematikoaren aztergai nagusiak.

Teoremarik garrantzitsuenetako bat *minimax* izenekoa da, eta hark dioenez, bi jokalari eta batura zero duten joko guztietan betetzen dira maximo-minimo estrategien (desabantaila gehien dituen jokalariaren alde egitean dautzan estrategiak) alderdi desberdinak. Teorema hori von Neumannek frogatu zuen 1928an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Pobra de San Xiao

**A Pobra de San Xiao** Lancara udalerriko parrokia da, Galizian kokatuta.

2007. urtean 736 biztanle ditu.
Oural

**Oural** Sarria udalerriko Chorente parrokiko auzoa da, Galizian kokatuta.

2017. urtean 323 biztanle ditu.
Ernst Chain

**Ernst Boris Chain** (Berlin, 1906ko ekainaren 19a - Castlebar, 1979ko abuztuaren 12a) germano-britainiar biokimikaria izan zen. 1945eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Alexander Fleming eta Howard Floreyrekin batera penizilinari buruz egindako lanagatik.

## Biografia 
Alemanian jaio zen jatorri juduko familia batean. Kimika ikasi zuen Friedrich Wilhelm Unibertsitatean.

Naziak boterera iritsi zirenean, Ingalaterrara joan zen. Han ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean, Sir Frederick Gowland Hopkinsen gidaritzapean. 1935ean patologo lana onartu zuen Oxfordeko Unibertsitatean.

1939tik Howard Floreyrekin lan egin zuen mikroorganismoek sortutako bakterioen aurkako agenteen ikerketan. Flemingen lana aprobetxatuz, penizilinaren efektu terapeutikoa eta konposizio kimikoa aurkitu zituzten.

Gerraren amaiera aldera Erromara joan zen Osasun Institutu Nagusian lan egitera. 1964an Britainia Handira itzuli zen Londresko Imperial Collegeko biokimika departamentua sortu eta zuzentzeko. Bere bizitzaren amaieran sionista sutsua izan zen.

## Kanpo estekak
Aage Bohr

**Aage Niels Bohr** (Kopenhage, 1922ko ekainaren 19a - *ibidem*, 2009ko irailaren 8a) daniar fisikari nuklearra izan zen. 1975eko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Ben Mottelson eta James Rainwaterrekin batera atomoaren nukleoaz egin zituen ikerlanengatik.

Niels Bohr fisikariaren semea izan zen, Nobel Saria ere irabazi zuena. Familia Kopenhageko Unibertsitateko Fisika Teorikoko Institutuan bizi zen, eta han ezagutu zituen Aagek aitarekin lan egiten zuten zientzialariak. Kopenhageko Unibertsitatean ikasi zuen eta aitari lagundu zion bere lanean.

1943an familiak naziengandik ihes egin zuen, arbaso juduak zituelako. Bere aitarekin lan egin zuen britainiar proiektu atomikoan eta gero estatubatuarrean. Gerra ostean, Danimarkara itzuli zen ikasketak osatzera.

Estatu Batuetan Princeton eta Columbiako unibertsitateetan eman zuen denbora eta James Rainwaterren teoriak ezagutu zituen. Ben Mottelsonekin lan eginez Kopenhagen Rainwaterren teoriak frogatu zituzten esperimentuen bidez eta hirurek Nobel Saria jaso zuten 1975ean.

Aage Kopenhageko Unibertsitateko irakaslea izan zen eta bere aita hil ondoren Niels Bohr Institutuko zuzendari izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Betanzos-Ferrol burdinbidea

**Betanzos — Ferrol burdinbidea** Iberiar Penintsulako burdinbide bat da, Betanzos–Infesta eta Ferrol geltokiak lotzen ditu.

Burdinbidea 1913ko maiatzaren 5ean inauguratu zen Betanzos–Infesta eta Ferrol geltokien artean.

ADIFen arabera, 804 kodea dagokio.

## Historia 
### Eraikuntza 
1875ean trenbidea Lugotik Coruñara iritsi zenean, Ferroleraino adar bat sortzeko aukera ireki zen. Sarbide horrek balio estrategiko handia izango luke hiriko portuan dauden instalazio militarrengatik eta ontziolengatik. 1877an lehen enkante bat egin zen, esleipendunik aurkitu ez zuen linearen emakida emateko. Ez zen zorte hobea izan 1880ko bigarren enkante batean, hura ere hutsik geratu baitzen. Tren-enpresa pribatuek ez zuten pizgarririk aurkitzen, ibilbide laburra izan arren, garai hartarako ingeniaritza-lan nabarmenak eskatzen zituen linea baten aurrean, hala nola tunelak eta zubiak itsasadarraren gainean. Egoera horren aurrean, eta azken finean trazatuan interesatuenak eurak zirenez, funts publikodun gobernua bera izan zen obrarekin aurrera egitea erabaki zuena, porrot egin zuten enkante berriak egiten saiatu gabe.

Linea honen eraikuntza, Felipe Gutierrez bide ingeniaria buru zuen Trenbideen Lehen Dibisioaren ardurapean egon zen, eta hamarkada bat baino gehiagoz luzatu zen, Estatuak obrarekin amaitzeko zituen zailtasun handiak erakutsiz. Azken kostua hamar milioi pezetatik gorakoa izan zen. Azkenik, 1913ko maiatzaren 5ean, operatiboa baina amaitu gabea, Alfontso XIII.a korazatuaren botaduraren bezperan ireki zen, herriaren presioaren ondorioz.

### Bilakaera 
Trazadura eraikitzeak zailtasunak sortu bazituen, ez zen gutxiago ustiapena izan, gobernuak ere ez baitzuen lortu oso garestia izan zen linea bat esku pribatuei uztea. Zenbait akordio puntualak lortu ziren Iparraldearekin itxitakoekin, linea zeharkatu zuten lehen lokomotorak jarri zituztenekin, hau ere erosketa eskaintza bat negoziatzera iritsi zen, baina bi aldeak ez ziren akordio batera iritsi. Horrela, linea, nagusiki, Trenbideen Lehen Dibisio Tekniko eta Administratibotik ustiatu zen, beharrezko materialez hornitzeko ordainketa berriak egin behar izan zituena.

Azkenik, 1928an, eta MZOVtik igaro ondoren, linea Espainiako Mendebaldeko Trenbideen Konpainia Nazionalean sartu zen. Konpainia hori estatuko konpainia bat zen, herrialdeko eremu horretan trazadurak kudeatzen zituzten enpresa pribatuei laguntzeko sortu zena, baina horrek ez zuen egoera nabarmen hobetu. 1941ean, Mendebaldea eta Espainiako gainerako konpainia pribatuak RENFEn sartu ziren, eta RENFEk linea kudeatu zuen, Renfe Operadora eta Adif artean banatu arte.

## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
## Erreferentziak 
* García Raya, Joaquín (2006). «Bide zabaleko Espainiako burdinbidearen oinarrizko kronologia». *4. Trenbide Historiaren Kongresua: Malaga, 2006ko iraila* (Andaluziako Juntako Herri Lan eta Garraio Saila).
* Wais, Francisco (1974). *Espainiar burdinbideen historia*. Madril: Editora Nacional.

## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Talarreko gatz-lautada

**Talarreko gatz-lautada** (**Salar de Talar**) Txileko Antofagasta eskualdean dagoen hondartza motako gatz-lautada da.

Artikulu hau, mapetan, ***Salar de Aguas Calientes*** (Ur Beroetako gatz-lautada) izenarekin, iparraldeko zatian eta ***Salar de Talar*** (Talarreko gatz-lautada) hegoaldeko zatian ager daitekeen gatz-lautada bati buruzkoa da.

Atacamako puna iparreko mugan dago 3950 m-ko altueran. Gatz-lautada honek 46 kilometro koadroko azalera du.

Atacamako gatz-lautada okupatzen duen sakonune handiaren ekialdeko ertzetik hedatzen diren sumendi kate baten magalean kokatutako gatzagek eta aintzira gaziek osatzen dute.

Gatz-lautadaren arro hidrografikoak 476 km² inguru hartzen ditu, eta beste arro endorreiko batzuen ondoan dago, hala nola Miscanti aintzira, Tuyajto aintzira eta Capurreko gatz-lautada.

Gatz-lautada mendebaldetik Caichinque sumendi multzoak mugatzen du eta ekialdetik Medano muinoak. Azken mendi horrek gris eta marroi tonuak ditu, gatz-azaleko zuri distiratsuarekin kontrastatzen dutenak. Gainera, bere ertzean, basterreko aintzira koloretsuak sortzen dira, eta guztira 2 eta 3 kilometro koadroko azalera osatzen dute. Zuri sumendien mihi garrantzitsu bat Caichinque sumendi-multzotik dator, Talarreko gatz-lautadaren norabidean bi lobulu eratzen dituena. 

Inguruko klima idorra da, urteko batez besteko prezipitazioa 150 mm-koa eta batez besteko tenperatura 1 ° C-koa ditu gatz-lautadaren azalean. Lekuko landaretzak gramineo soropilduak dauzka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyril Norman Hinshelwood

Sir **Cyril Norman Hinshelwood** (Londres, 1897ko ekainaren 19a - *ibidem*, 1967ko urriaren 9a) britainiar kimikari fisikoa izan zen. 1956ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Nikolai Semionovekin batera erreakzio fisikoen mekanismoari buruzko ikerketengatik.

Kanadan hezi zen 1905ean bere aita hil ondoren Britainia Handira itzuli zen arte. Oxfordeko Unibertsitateko Balliol Collegen ikasi zuen.

Lehen Mundu Gerran lehergailu fabrika batean lan egin zuen. Ondoren, Oxfordeko Unibertsitateko kimikako irakaslea izan zen. Oxigenoaren eta hidrogenoaren erreakzio leherkorra aztertu eta kate-erreakzioa deskribatu zuen. Bakterioen zeluletan izandako aldaketa kimikoei buruzko bere lanak oso garrantzitsuak izan ziren antibiotikoei buruzko ikerketarako.

## Kanpo estekak
Caichinque

**Caichinque** Talarreko gatz-lautada eta Capurreko gatz-lautada artean hedatzen den sumendi multzoa da, Antofagasta eskualdeko Andeetako gailur altuetan dagoena. Zehazki, Salar de Atacamako hego-mendebaldean dago, Miñiques sumendiaren hegoaldean eta Cordón de Puntas Negrasen hego-ekialdean. Inguru horretako Andeetako kate bolkaniko nagusiaren zati da.

Ruta 23-CH errepidea sumendiaren eremurako sarbidea da.

## Kanpo estekak
J.F. Kennedy (Rennesko metroa)

**J.F. Kennedy** Rennesko metroaren geltoki bat da, Rennes udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 2002ko martxoaren 15an ireki zen.

## Historia 
Geltokia, 2002ko martxoaren 15ean inauguratu zen, Rennesko metroaren linea ireki zenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rennesko metroa
* A linea

## Kanpo estekak 
* Rennesko metroaren webgune ofiziala
Pierre Degeyter

thumb|250px|Pierre Degeyterri eskainitako oroimena Gante hirian.
**Pierre Degeyter** edo **Pierre De Geyter** (1848-1934) langile, musikari eta musikagile borrokalari flandiarra izan zen. Ezaguna da "Internazionala" langileen ereserkia sortzeagatik; abestiaren letra Eugène Pottierrek sortu zuen.

## Biografia 
Pierre Degeyter Ganten jaio zen 1848ko urriaren 8an. Bere gurasoak, Adrien eta Rosa Degeyter, Frantziako Flandriakoa ziren. Ganten ehungintzan lan egiten zuten. Pierreri, 7 urte zituela, aitak lana aurkitu zion Rijselen (Lille) eta bertan lan egiten zuen, fabrika mekaniko batean, nahiz eta 1841az geroztik haurren lana debekatuta egon. Langileentzako gau eskolara joaten zen eta han irakurtzen eta idazten ikasi zuen.

16 urterekin arratsaldetan hasi zen musika ikasten, Rijseleko "Musika Kontserbatorioan". 1886an La "Lyre des Travailleurs"en eta Parti ouvrier françaisen musika elkartean sartu zen. Handik aurrera grebetan, hauteskundetan eta mobilizazioetan musika jarri zuen.

1927an, 79 urte zituela, Moskura gonbidatu zuten, urriko iraultza ospatzera, eta Armada Gorria tribunaren aurrean "Internazionala" soinurarekin zihoala ikusi eta entzun zuenean ezin izan zien malkoei eutsi.

1934an Saint-Denisen hil zen, Paris inguruan. Bere hiletan 50.000 langile baino gehiago bildu ziren.

## Internazionala 
1888ko ekainaren 15ean G. Delory, geroago Lilako alkate izango zen, "La Lyre des Travailleurs"en antolatzaileetako bat, abesbatzak kantu sozialista eta langileen errepertorioa zabaltzeko interesa zuen. *Canter Revolucionario* abestien liburuan agertu ziren Pottierren bertso batzuek, zehazki "Internazional" izenburukoek, erakarri zizkioten.
Pierrek ordurako musikagile gisa ospe ona zuen eta haren eskuetan utzi zion kantuari musika jartzea. Pierre garai hartan Lives-Lille tailerretako editorea zen eta harmonium soil baten laguntzarekin, Internazionalaren musika sortu zuen. Lankideekin eztabaidatu eta aldaketa txikiak egin ondoren, "La Lyre des Travailleurs"en esku utzi zuen konposizioa, haiek estreinatzeko. Ereserkia erabateko arrakasta izan zuen, lehenik Lillen eta, ondoren, Frantzia osoan.

1892an Bigarren Internazionalak abestia ezagun egin zuen eta 1910eko azaroaren 3an, Kopenhageko Nazioarteko Kongresuan, munduko langile guztien ereserki gisa onartu zen. 1919an Leninek ofizial egin zuen Hirugarren Internazionalean eta Sobietar Batasuneko Ereserki Nazionala bihurtu zen 1943ra arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Internazionala"
* Eugène Pottier

## Kanpo estekak 
* :Pierre Degeyterren biografia Ecured webgunean.
Loreto Cabo

**Loreto Cabo Maguregi** (Bilbo, 1964) bizkaitar sindikalista eta ekintzailea da.

## Bizitza 
Langile Abertzaleen Batzordeak sindikatuaren ordezkarietako bat da. LABeko ordezkari eta eleduna da EAEko Justizia Administrazioan.

LABeko kide moduan, justiziaren euskalduntzearen aldeko ekintzailea ere bada eta Auzia Euskaraz bezalako ekimenetan parte hartzen du.

## Bizitza pertsonala 
Gaur egun Bilbon bizi da. Ezkonduta dago eta bi seme ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giampiero Boniperti

**Giampiero Boniperti** (Barengo, 1928ko uztailaren 4a - Turin, 2021eko ekainaren 18a) italiar futbolaria izan zen.

Haren hamabost urteko ibilbide profesional guztia Juventusen eman zuen 1946tik 1961era. Italiako bost liga eta bi kopa irabazi zituen. Italiako futbol selekzio nazionalarekin 1950eko eta 1954ko munduko txapelketetan eta 1952ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

Erretiratu ondoren, Juventusko zuzendaria izan zen eta 1994tik 1999ra Forza Italia alderdiko Europako Parlamentuko diputatua izan zen.

## Palmaresa 
**Juventus**
* Serie A: 1949–50, 1951–52, 1957–58, 1959–60 1960–61
* Italiako futbol kopa: 1958–59, 1959–60

## Kanpo estekak
Ibon Cabo

**Ibon Cabo Itoiz** (Santutxu, Bilbo, 1976) bizkaitar kirol-direktibo, kirol-kudeatzaile eta politikaria da.

Euskadiko Federazioko areto futboleko batzordearen presidentea 2019tik.

## Bizitza 
Kirol-enpresetako zuzendaritzan eta administrazioan diplomaduna da eta aretoko futboleko Estatuko teknikaria. Emakumezkoen Euskadi absolutuko hautatzaile ohia.

Politikari moduan, Eusko Alkartasunean ibili da gaztetik. Gaur egun EH Bildu koaliziko kide da, Eusko Legebiltzarrerako hauteskunde zerrendetan askotan joan da.

## Bizitza pertsonala 
Leire Pinedo politikariarekin ezkonduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Goñi

**Ruth Goñi Sarries** (Iruñea, 1975eko maiatzaren 25a) Nafarroa Garaiko eskuineko politikaria da, Ciudadanos alderdiaren militante ohia. Navarra Suma koalizioari esker, 2019ko azaroaren 11tik, Espainiako Senatuan senataria da. Urte horren hauteskundeetan zerrenda burua izan zen. 2021eko martxoaren 18an Ciudadanos taldea utzi zuen baina ez aulkia, talde Mistora pasatuz. Dirudienez Inés Arrimadasen joera politikoarekin ez zegoen ados. Nahiz eta dirugatik aulkia ez zuela uzten zabaldua izan, politikariak Espainiako politikarien artean diru gehiago izatea adierazten duten artean dago; inbestimendu funtsetan bakarrik 2.504.732 euro aitortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coipasako gatz-lautada

**Coipasako gatz-lautada** arro endorreiko bateko gatz-lautada eta oreka oinarria da, Boliviaren mendebaldean (≈ % 98) eta Txileko ipar-ekialdean (≈ % 2) dagoena, Oruro departamendukoa da Boliviako aldean, eta Colchane komuna, Tarapacá eskualdea Txileko aldean.

Andeetako goi-ordokiaren erdialdeko mendebaldean dago , Orurotik 225 kilometrora, Oruroko departamenduarenmendebaldeko Sabayara doan bidea jarraituz. Coiasa aintzira inguratzen du 3657 m-ko altueran. 70 km inguru luze da eta 50 km zabal, eta 2218 km²  azalera du, eta horregatik munduko bosgarren gatz-lautada handiena da.

Gatz-lautadak gehienez 100 metroko lodiera du metro bat edo bi arteko lodiera duten gainjarritako geruzetan. Boliviako bigarren gatz-lautada handiena da, Uyuniko gatz-lautadaren ostean, eta Coipasa aintzira inguratzen du erabat. Gatz-lautada inguratzen duten arrokak batez ere sumendi-arrokak dira, gatz-lautadaren mendebaldean dauden harri sedimentarioen azaleratze puntualak barne.

20 km inguruko Negrojahuira sakanaren bidez, Coipasako goi-lautada Uyuniko gatz-lautadarekin lotzen da.Plan Director Global Binacional de Protección - Prevención de Inundaciones y Aprovechamiento de los Recursos del Lago Titicaca, Río Desaguadero, Lago Poopó y Lago Salar de Coipasa. (Sistema TDPS). Comisión de las Comunidades Europeas. Enero de 1995 

Coipasako gatz-lautadaren emaria Laca Jahuira ibaitik eta Lauca ibaitik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atacamako gatz-lautada

**Atacamako gatz-lautada** (**Salar de Atacama**) Antofagasta eskualdean dagoen Txileko gatz gordailurik handiena da eta zehazki Txileko bi komunen artean dago. Hurbilen dagoen hiria, San Pedro de Atacama, 55 km iparraldera dago eta eskualdeko hiriburua, Antofagasta, 316 km mendebaldera dago.

"Salar de Atacama" izenarekin argi eta garbi bereizi behar diren hainbat kontzeptu ulertzen dira. Fisikoki zabalena Atacamako gatz-lautadako arroa da, Domeyko mendilerroa, Pacienciako Lautada, Gatz mendikatea (ikus Ilargiaren Harana), Atacamako gatz-lautada arroaren oreka puntu gisa biltzen duen espazio naturala da. non isurketa pilatzen den, Andeetako mendebaldeko mendilerroa eta Lila mendilerroa hegoaldean. 

Beste erabilera bat da tokia erakargarri turistiko gisa.

Bere faunak flamenko ugari biltzen ditu aintziraren iparraldean eta mendebaldean dauden Los Flamencos Erreserba Nazionalean, baita beste hegazti batzuk ere (esaterako, piukeneak, Ameriketako ostrukak eta ahateak) eta zenbait ugaztun (hala nola,  guanakoak eta bikuinak) beren etxeko ondorengoekin (llamak eta alpakak) bizi direnak.

Gatz-lautadetako gatza euri urek lurrean gatzak disolbatzetik dator, gatz-lautadetara eramaten dutelarik. Ondoren, urak lurrundu eta erantsitako gatzak metatu egiten dira. Gainerako gatzagetan bezala, airea oso lehorra da eta horrek ikusmen eremua zabaltzen du, distantzien estimazioa aldatuz.

Fitxategi:ChaxaAndeanFlamencos.jpg|Flamenkoak Chaxa del salar aintziran.
Fitxategi:Sonnenuntergang im Salar de Atacama.JPG|Ilunabarra gatz-lautadan.
Fitxategi:Flamenco andino 03.jpg|Parina handia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Niemeyer F., Hans. Hoyas hidrográficas de Chile, Segunda Región. Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile), Dirección General de Aguas. Archivado desde el original el 4 de marzo de 2016. Consultado el 22 de abril de 2019. 
* 

## Kanpo estekak
Eider Perez

**Eider Perez Martinez** (Trintxerpe, Pasaia, Gipuzkoa, 1995ko abuztuaren 10a) aktorea, idazlea, bertsozalea eta aurkezlea da.

## Biografia 
Euskal Filologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Gasteizen. 

### Lan ibilbidea 
Hainbat testu argitaratu ditu *Lekore* aldizkarian, Txakur Gorria sormen kolektiboaren talde-lanetan eta zenbait literatur sariketen bildumetan. Hitzen Uberan literatur webguneko sinaduren atalean eta Oarsoaldeko HITZAn kolaboratu du, eta *Izotzetan islatuak: euskal idazle gazteen bilduma* (Liberoamerika, 2020) antologian hartu du parte. 2016. urtean *Autobiographikal* poesia errezitaldi dramatizatua sortu zuen Ane Garciarekin batera, eta lan harekin plazaz plaza ia lau urtez aritu ostean, *Andre eta jabe* euskal emakume poeten ibilbideari buruzko ikuskizuna egiten jarraitu zuen Leire Etxezarreta musikariarekin elkarlanean. Aurkezle eta gidoigile lanetan aritu izan da hainbat proiektutan eta Mintzola Ahozko Lantegiak egiten dituen Sormen Egonaldietan egin du lan azken bost urteetan.

Antzerkia ikasten hasi zen Zurriola Antzerki Eskolan hamabost urte zituela, eta prestakuntzaz prestakuntza jarraitzen du. 

Euskal Ikasketetan graduatua da eta 2018. urteaz geroztik Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko langilea.

#### Telebista 
2018an hasi zen telebistan lanean lehen aldiz, eta 26 igandez jardun zuen *Hitzetik Hortzera* bertsoei buruzko saioak aurkezten. 

#### Argitalpenak 
* *Alamedako dantzaldia*. Eider Perez “Adeletx” eta Sra Polaroiska.

## Sariak 
*2017an Bergarako Jardun euskara elkarteak Amodiozko Gutun Lehiaketan 1. saria eskuratu zuen.
*2022an Etxepare Saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eider Perez Euskadi Irratian elkarrizketa2020.01.03
Teodoro II.a Errusiakoa

**Teodoro II.a Borisovitx Godunov** (; Mosku, 1589 - *ibidem*, 1605eko ekainaren 20a) Errusiako tsarra izan zen 1605eko udaberrian.

Boris Godunov eta Maria Grigorievna Skuratova-Belskaiaren semea izan zen. Bere garairako izan zitekeen hezkuntzarik onena jaso zuen eta haurtzarotik hasi zen gobernu-lanetan. Adimen handikoa eta goiztiarra, 1613an argitaratutako Errusiako mapa bat sortu zuen.
thumb|upright|ezkerrera|Teodororen Errusiako mapa.

1695eko apirilaren 23an Boris Godunov ustekabean hil ondoren, Teodoro tsar izendatua izan zen hamasei urterekin. Ekainaren 11n iritsi ziren Moskura Dmitri Faltsuaren mandatariak eta Teodoro kargutik kendu ahal izan zuten. Boiardo talde batek Kremlinaren kontrola hartu eta Teodoro atxilotu zuen. Handik gutxira, amarekin batera ito zuten.

## Kanpo estekak
Hugo Rincón

**Hugo Rincón Lumbreras** (Valtierra, Nafarroa Garaia, 2003ko urtarrilaren 27a) Euskal herritar futbolaria da eskuin atzelari gisa jokatzen duena.

## Biografia 
### Hasierak Lezaman 
Infantiletan C. A. Osasunaren beheko mailetan hasi zen futbolari gisa, baina 2018ko udan Athletic-en harrobira batu zen. 2021eko maiatzaren 1ean titular gisa debuta egin zuen Bilbao Athleticekin, Bigarren B Mailan, C. D. Tudelanoren aurka. 2021-22 denboraldiari begira, Baskonian sustatu zuen, klubaren bigarren filiala Hirugarren Federazioan. 2022ko erdialdean, Álvaro Núñezek alde egin ondoren, Bilbao Athleticera sartu zen Lehen RFEF mailan. Bigarren talde zuri-gorrian titular gisa sendotu zen, eta 2023-24 denboraldian, Lehen Federaziora igotzea lortu zuen, aurreko urteko jaitsieraren ondoren. Gainera, kanpaina berean hamahiru deialditan sartu zen Ernesto Valverderen lehen taldearekin, debutatu gabe.2024eko abuztuan Athleticekin kontratua berritu zuen 2028rarte. 

### C.D. Mirandes 
2024ko udan lagatua joan zen Mirandesera Bigarren mailan jokatzeko.  Urriaren 13an sartu zuen garaipenaren gola Burgos C. F. taldearen aurkako derbian. (0-1). Denboraldi bikaina burutu zuen beste bi golekin 44 partidatan. Talde gaztelarrak, izan ere bere historian lehen aldiz lehen mailarako igoera lortzeko zorian egon zen. 

### Girona F.C 
Bere denboraldi bikainaren ondoren,talde zurigorriak Gironara lagatu zuen lehen mailan jokatzeko.Otsailaren 15ean sartu zuen bere lehen gola ligan, kasualitatez, Athleticen aurka.

## Euskal Selekzioa 
2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Bizitza Pertsonala 
Bere lehengusua Pablo Ibáñez jokalari nafarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Laguna Blanca gatz-lautada

**Laguna Blanca** Txile eta Peruren arteko nazioarteko mugan dagoen gatz-lautada da, Andeetako Altiplano deritzonaren barruan. 19,5 km²-ko azalera hartzen du, horietatik bi herenak Peruko Tacna departamenduan daude eta herena Txileko Arica eta Parinacota eskualdean.  Hego-mendebaldeko eta ipar-ekialdeko orientazioarekin eta forma irregularrekin, gatz-lautada 4 253 m-ko altuerara igotzen da itsas mailatik. 

Gaur egun, aintzira honek Uchusuma ibaitik Caplina ibaira bideratutako urak eragindako fluxu naturalak aldatuta du.

## Deskribapena 
Laguna Blanca sumendi handi hauek inguratzen dute: Tacora (5.988 m), Chupiquiña (5.805 m), eta higadura faseko beste sumendi inaktibo batzuk, hala nola El Fraile, Huancune, Cóndor Pico, Queñuta, Quiquisana eta Pacocahua, horien altitudeak 1.000 eta 1.600 m arteko Laguna Blanca (Aintzira Zuria) gainditzen dute. Gatz-lautada honek iparraldeko eta mendebaldeko ertzetik jaisten diren errekek garraiatutako mineralak dituzten urak jasotzen ditu. Aipagarriena Huancune mendiaren (5.567 m) ekialdeko magaletan sortzen den Queñuta erreka da eta emariak Venada errekarantz garraiatzen ditu eta hau, aintzirara. Beste ibaiadar bat, ez hain garrantzitsua, Cerro Quiquisanaren ekialdean sortzen da. Ancuyo errekaren izena hartzen duen aintziraren irteera iparraldeko muturretik sortu eta 3 km ipar-ekialdera baino ez du egiten Uchusuma ibaiarekin topo egiteko. 

Laguna Blanca gatz-lautadak borato, magnesio, potasio eta litio edukia du ezaugarri, mineral horiek aintziraren gainazal osoan zarakarra osatzen dute, euri denboraldiaren ondoren erabat lehortzen dena.

Txilen aldetik, Laguna Blanca gatzagara Ruta A-23 bidetik sartzen da eta Peruko aldetik Ruta PE-40 Bide Nazionaletik sartzen da. Trenbide bat gatzagaren hegoaldeko ertzetik igarotzen da, Txileko Arica hiritik abiatzen dena, Visviri mendatetik Boliviako nazioarteko muga zeharkatzen du eta, azkenik, Boliviako La Paz hiriburura iristen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Goti

**Mikel Goti López** (Gorliz, Bizkaia, 2002ko maiatzaren 23a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Asier bere anaia nagusiak ere futbolean dihardu. Errealaren lehen taldearekin Rico Pérez zelaian egin zuen debuta 2024ko azaroaren 21ean Jove Españolen aurkako Errege Kopako neurketan, partidako azken gola sartuz. 2025eko apiriliean Errealarekin bertitu zuen bere kontratua 2028rarte. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin. Pellegrino Matarazzorekin aukerarik ez zituenez, 2026ko urtarrilean Córdobara joan zen lagatu gisa Bigarren mailaran.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Tres Aguas (Cristina Iglesias)

***Tres Aguas*** Cristina Iglesias artista donostiarrak Toledo hirian sortutako multzo eskultorikoa da, hiru urmael hiriko hiru puntutan.

## Ezaugarriak 
2014. urtean ireki zen instalazioa, El Greco margolariaren heriotzaren 400. urteurrenean. Torre del Agua eraikinean, Santa Klara konbentuan eta Udaletxearen plazan daude kokatuak hiru iturri/urmaleak; agerian bakarrik Udaletxekoa, besteak eraikin barruetan. Metalezko hondo desberdinak dituzte iturriek. Hondoetan irudikatutako formetan, toki batzuetan Tajo ibaiaren irudi deifikatu bat ageri da, ura dariola ontzi batetik.

Egiturak urez bete eta hustu egiten dira ziklikoki, itsasaldien zikloa oroituz. Funtzionamendu eta estetika horretan, Iglesiasek geroago egin zuen Donostiako Hondalea lanaren aurrekari bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tivadar Csontváry Kosztka

**Tivadar Csontváry Kosztka** (Kisszeben, 1853ko uztailaren 5a - Budapest, 1919ko ekainaren 20a) hungariar margolaria izan zen. XX. mendearen hasierako abangoardiako mugimenduaren parte izan zen, eta Europan ezagututako lehen margolari hungariarretako bat.

Aitaren arbasoak poloniarrak ziren. Hungariar sustraiekin zuen obsesioa gorabehera, Tsivadar eslovakieraz eta alemanieraz hitz egiten hazi zen. Hogei urtera arte farmazialaria izan zen. Hogeita zazpi urterekin ikuskari bat izan zuen. Ordutik aurrera munduan zehar bidaiatu zuen eta margolaritzan aritu zen.

Bere lan nagusiak 1903tik 1909ra margotu zituen eta erakustaldiak egin zituen Mendebaldeko Europan. Hungarian eszentrikotzat jo zuten bere begetarianismo eta bakezaletasunagatik.

## Iruditegia 

Contváry Ablaknál ülő nő 1890.jpg|Emakumea leiho batean eserita.
Csontváry Kosztka, Tivadar - Deer (1893).jpg|Oreina.
Csontváry Kosztka, Tivadar - Bird of Prey (1893).jpg|Hegazti harrapari.
Csontvary Teniszező társaság.jpg|Tenis partida.
Csontváry Kosztka Tivadar - Hídon átvnuló társaság (1901 korul).jpg|Jendea zubi bat zeharkatzen, 1901
Cskt-castellamare di stabia (1902).jpg|*Castellamare di stabia*, 1902
Cskt-selmecbanya latkepe (1902).jpg|Selmecbányako panorama
Csontváry_Szerelmesek_találkozása.jpg|*Maitaleen hitzordua*, c. 1902
Csontváry Kosztka, Tivadar - Old Fisherman (1902).jpg|*Arrantzale zaharra*
Csontváry Kosztka Tivadar - 1903 - Schaffhauseni vízesés.jpg|*Ur-jauzia Schaffhausen-en* 1903
Cskt-jajcei vizeses (1903).jpg|Ur-jauzia Jajce-n
Cskt-romai hid mosztarban (1903).jpg|1903
Cskt-tavasz mosztarban (1903).jpg|*Udaberria Mostarren*, 1903
Cskt-fohaszkodo udvozito (1903).jpg|*Profeta otoitzean* 1903.
Cskt-panaszfal bejaratanal jeruzsalemben (1904).jpg|*Kexuen Harresia Jerusalemen*, 1904
Cskt-olajfak hegye jeruzsalemben (1905).jpg|Olibondoen Mendia Jerusalemen
Cskt-zarandoklas a cedrusokhoz libanonban (1907).jpg|*Erromesaldia zedroetara, Libano*, 1907
Cskt-maganyos cedrus (1907).jpg|*Zedro bakartia*, 1907
Csontváry Kosztka Tivadar - 1908 - Mária kútja Názáretben.jpg|Nazareteko Mariaren putzua
Csontváry Kosztka Tivadar - 1909 - Sétalovaglás a tengerparton.jpg|*Zaldizkoak itsasoan*, 1909
Csontváry Kosztka, Tivadar - Ruins of the Greek Theatre at Taormina - Google Art Project.jpg|*Taorminako greziar antzerkiaren hondakinak*, 1905
Csontváry - Traui látkép naplemente idején.jpg|Traui iluntzean

## Kanpo estekak
Alfredo Piedrafita

**Alfredo Piedrafita Gómez** (Barbastro, Huesca, 1960ko abenduaren 19a) Nafarroa Garaiko musikari eta argazkilari ezaguna da. Aragoian jaioa txikitatik Iruñean bizi da. Rock-talde desberdinetan aritu da, bereziki Barricadan.

## Taldeak 
Ezaguna Barricadako kidea izanda, 1983tik 2013 arte, hala ere Piedrafitak beste taldetan ere kolaboratu du:
* Paper Queen
* Pabellón negro
* In vitro
* Miss Octubre

## Argazkilaritza 
2014an Aljeriako errefuxiatu sahararrentzako kanpamenduetan kooperatzaile gisa ibili zen. Han ateratako argazkiekin liburua editatu zuen, *La estación perpetua*. Horrekin batera, argazki lan gehiago argitaratu ditu hedabide batzuetan hala nola sare sozialetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Miss Octubre webgune ofiziala.
* : www.barricada.net Barricadari eskainitako webgunea.
* : Facebook ofiziala.
* : Twitter ofiziala.
Miss Octubre

**Miss Octubre** 2013an sortutako Iruñeako rock taldea da.

## Partaideak 
Taldearen sortzailea Alfredo Piedrafita, Barricada taldean aritu zen gitarra-jotzaile ezaguna. Berarekin batera taldean Iker Piedrafita (Diker) bere semea, eta Agnès Castaño (LILITH taldekide ohia) daude. Rock taldea da, Hard Rock eta Punk Rock estiloetan sailkatuta.

## Diskografia 
* *Día 1*
* *Demasiado(s) Humanos*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alfredo Piedrafita
* Iker Piedrafita

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
La Islako gatz-lautada

**La Islako gatz-lautada** (**Salar de La Isla)** Taltal ekialdean dagoen gatz-lautada da, Atacama eskualdeko nazioarteko mugatik gertu.

Ezaugarri morfometriko eta klimatologiko garrantzitsuenak hauek dira:

* altuera: 3950 m
* arroaren azalera: 858 km²
* gatz-lautadaren azalera: 152 km²
* aintziren azalera: 2,4 km²
* prezipitazioak: 130 mm/urteko
* lurrunketa potentziala: 1000 mm/urteko
* batezbesteko tenperatura: 0° C

Gatz-lautadak 163 km²-ko azalera du eta bere ibaiadar garrantzitsuena Aguas Calientes mendatetik datorren erreka da, 16 km-ko ibilbidea egin ondoren gatz-lautadagatik iparraldera isurtzen dena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Niemeyer F., Hans (1980). Hoyas hidrográficas de Chile, Segunda Región. Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile), Dirección General de Aguas. Archivado desde el original el 4 de marzo de 2016. Consultado el 31 de octubre de 2019. 

## Kanpo estekak
Tres Aguas (Coscomatepec)

**Tres Aguas** Mexikoko herria da. Coscomatepec udalerrian eta Veracruz estatuan dago, herrialdearen hego- ekialdean, Mexiko Hiritik 220 km-ra. 650 biztanle inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tres Aguas (Tantima)

**Tres Aguas** Mexikoko herria da. Tantima udalerrian eta Veracruz estatuan dago, kostatik gertu. 2014ko kalkuluen arabera. urtean herrian 41 biztanle bizi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chantal Kehrig

**Chantal Kehrig Cottençon** (Angulema, ) lapurtar politikari ezkertiarra da.

Hendaiako zinegotzia izan zen 2015ean Pirineo Atlantikoak departamenduko kontseilari Hendaia-Hegoko Euskal Itsasbazterra kantonamendua ordezkatuz. 2021ean, Frederic Tranche Hendaiako axuantarekin batera Gauche 64 departamenduko ezkerraren koalizioaren izenean aurkeztu zen bozetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surireko gatz-lautada

**Surireko gatz-lautada** (**Salar de Surire**) Arica eta Parinacota eskualdean dagoen gatz-lautada da, Txileko iparraldeko muturrean eta Lauca ibaiaren arroaren hegoaldean dagoen arro hidrografiko endorreiko baten oinarria da, mugakide den zatian.

Gaur egun gatz-lautada Salar de Surire monumentu naturalaren zati da.

Ezaugarri morfometriko eta meteorologiko garrantzitsuenak hauek dira:

* altuera: 4260 m
* arroaren azalera: 574 km²
* gatz-lautadaren azalera: 144 km²
* aintziraren azalera: 5-14 km²
* prezipitazioak: 250 mm/urteko
* lurrunketa potentziala: 1280 mm/urteko.
* Batesbesteko tenperatura: 2,7 ° C

Gatz -lautada, printzipioz ur masa da, Txileko Altiplano arroan dago erregistratuta, 010 zenbakian, nazioarteko hainbat arro hidrografiko natural biltzen dituena.

Hans Niemeyerrek gatz-lautadari buruz idatzi zuen: *585 km²-ko azalera du, horietatik 550 km² Txileri dagozkio eta 35 km² soilik Boliviako Errepublikari.* *Sakonune endorreikoa da, ia hondo laua gatz -lautada handi batek eta ur gutxiko aintzira batzuek betetzen duten".*

Bere ibaiadarrak Surire ibaia hego-mendebaldean, Blanco ibaia (Surire) iparraldean eta Quilhuiri ibaia ekialdean dira eta Bolivian jaioa da.

## Leku izenak 
Bere izena aimara jatorria du eta "suri ugaritasuna" esan nahi du. Suri ostruka da. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Niemeyer F., Hans (1980). Hoyas hidrográficas de Chile, Primera Región. Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile), Dirección General de Aguas. Archivado desde el original el 11 de noviembre de 2018. Consultado el 29 de mayo de 2019. 

## Kanpo estekak
Gagarine

***Gagarine*** 2020ko Fanny Liatard eta Jerémy Trouilh frantziar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Youri deituriko mutil gazte bat da filmaren protagonista: 16 urte ditu, eta Gagarin Dorreetan bizi da, Ivry-sur-Seinen, Paris kanpoaldean. Amets bat du: astronauta izan nahi du, eta oso gustuko du mundu hori. Egun batean, Gagarin Dorreak bota nahi dituztela esango diete, eta proiektu hori zapuzten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Alseni Bathily : Youri
* Lyna Khoudri : Diana
* Jamil McCraven : Houssam
* Finnegan Oldfield : Dali
* Farida Rahouadj : Fari
* Denis Lavant : Gérard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La sombra (2021eko filma)

***La sombra*** 2021eko Juan Antonio Chavero Briones espainiar zinema zuzendarien thriller filma da.

## Sinopsia 
Apokalipsi baten ondorengo mundu batean girotzen da: Juan eta Lucia bizirik irten dira, eta bakoitza bere bidetik joango den edo elkarrekin jarraituko duten erabaki beharko dute. Ezustean, baina, Maria deituriko neskatila batekin topatuko dira, eta zer egin erabaki beharko dute.

## Aktoreak 
* Rafa Blanes: Juan
* Silvia Navarro: Lucía
* Carla Córdoba Romero: Elena
* Ivan Ojeda: Felipe
* Vicky Castillo: María
* Ana Ruiz de Santa Quiteria Blanco: Paula
* Samuel Chavero: Guardia #3
* Eduardo M. Claveria: Manuel
* Ismael Jiménez: Iluso #1
* Shahida Jiménez: Ilusa #2
* Álvaro Murillo: Guardia #4
* Emilio Márquez: Guardia #2
* Jose Ruiz: Vendedor #1
* Luis Eduardo Sandoval: Paco
* Andrés R. Santiago: Miguel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Physical (telesaila)

***Physical*** estatubatuar telesail dramatikoa da, 2021ean Apple TV+en igorri zutena.

## Sinopsia 
AEB. 1980ko hamarkada. Sheila Rubin etxekoandre isil eta zoriontsua da itxuraz, eta erabateko babesa ematen dio senarrari San Diegoko gobernadore izateko bidean. Bakarrik dagoenean, ordea, ilusio eta mamu pertsonalei aurre egin behar die. Aerobikean murgilduko da, itxura fisikoa aldatzeko eta ahots propioa bilatzeko.

## Aktoreak 
* Rose Byrne: Sheila Rubin
* Rory Scovel: Danny Rubin
* Geoffrey Arend: Jerry
* Paul Sparks: John Breem
* Lou Taylor Pucci: Tyler
* Della Saba: Bunny
* Dierdre Friel: Greta
* Ashley Liao: Simone
* Ian Gomez: Ernie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghost of Tsushima

***Ghost of Tsushima*** 2020an Sucker Punch Productions estatubatuar enpresak garaturiko abenturazko bideo-jokoa da. Jokalariek mundu ireki bat dute esploratzeko eta protagonista, Japoniaren mongoliar inbasioaren garaian, Tsushima uharteko azken samuraia da. Jokoa 2020ko uztailaren 17an kaleratu zuten.

## Sinopsia 
1274an Tsushima uharte eponimoan girotutako jokoa Jin Sakai (Daisuke Tsuji) samuraia protagonista da, Japoniaren mongoliar inbasiotik bizirik atera zen bakanetakoa. Jinek borroka estilo berri bat menderatu beharko du, mamuaren bidea, mongolak garaitzeko eta bere herriaren eta uhartearen askatasunaren alde borrokatzeko. Jin gatazka moral batean murgilduta dago, samurai kode (bushido) zorrotzaren arabera isilpean borrokatzea desohoragarria baita. Bere osabaren onespena ere ez du jasotzen, Tsushimako uharteko jaunarena, berarentzat aitarena bezalakoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsushima (uhartea)

Japoniako uhartediko uharte bat da, Tsushimako itsasartean dagoena. Koreako itsasartearen ekialdeko kanalean dago, Japonia eta kontinentearen artean. Gaur egun bere lurraldean Nagasaki prefekturakoak dira, historikoki Japoniako Tsushima probintziaren zati izan ziren arren.

Tsushima uhartea, behin, uharte bakar bat izan zen, baina, 1671n, uhartea bitan zatitu zuten Ōfunakosiseto kanalaren bidez, eta, 1900ean, hirutan, Manzekiseto kanalaren bidez. Tsushima uhartea, Tsushima uhartearen iparraldeko uhartea (Kami Jima), Tsushima hegoaldeko uharteak (Shimo Jima) eta 100 uharte txikiago baino gehiagoz osatua dago. Oro har, Tsushimaren izena uharte guztiei dagokie. Hiru uharte nagusiek Nagasaki prefekturaren uharterik handiena eta Japoniako seigarren handiena osatzen dute (Honshu, Kyushu, Shikoku eta Hokkaido izan ezik). Tsushima hiriak uharte osoa hartzen du.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien Betbeder

**Lucien Betbeder** (Donamartiri, ) baxenafar politikari independentea da.

Hezitzailea ofizioz, 2008an Lekorneko auzapez hautatu zuten, Léon Damestoy ordezkatuz. 2021ean Amikuze-Oztibarre-Bidaxune kantonamenduko hautagaia izan zen. Independente gisa aurkeztu zuen bere burua, eta Europa Ekologia-Berdeen, Alderdi Sozialistaren, Generation.s-en, eta Departamenduko Ezkerraren babesa lortu zuen. Michele Doienart aurkeztu zen harekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsushimako itsasartea

edo **Ekialdeko Kanala** () Koreako itsasartearen ekialdeko kanala da, Koreako penintsularen hegoaldeko muturra eta Honshū eta Kyūshū uharteen artean dagoena, Japoniako itsasoa Ekialdeko Txinako itsasoarekin lotuz.

Itsasartearen mugak honako hauek dira: Tsushima uhartea, ipar-mendebaldean, Honshū eta Kyūshū uharteak, ekialdean eta ipar-ekialdean. Itsasarteak, bere zatirik estuenean, 65 kilometro inguruko zabalera du. Bere sakonera 90 metrokoa da.

## Kanpo estekak
Tsushima

japoniar toponimoa izan daiteke:

* **Tsushima**, japoniar uhartea;
* **Tsushimako itsasartea**;
* **Tsushimako probintzia**, antzinako japoniar probintzia;
* **Tsushimako azpiprefektura**;
* **Tsushima**, uharteko hiria, Nagasakin;
* **Tsushima**, Aichin;
* **Tsushima**, Ehimen;
* **Tsushimako gudua**, Erruso-Japoniar gerrakoa.
The Last of Us Part II

***The Last of Us Part II*** 2020an Naughty Dog estatubatuar enpresak garaturiko abenturazko bideo-jokoa da. *The Last of Us* (2013) bideo-jokotik bost urtera girotua, bi pertsonaietan oinarritzen da jokoa: Ellie, tragedia baten ondoren mendeku bila dabilena, eta Abby, bere miliziaren eta kultu erlijioso baten arteko gatazkan murgilduta dagoen soldadua. Jokoa hirugarren pertsonaren ikuspegitik jokatzen da, eta jokalariari zonbien antzeko giza etsai eta izaki kanibalen aurka borrokatzeko aukera ematen dio, suzko armak, arma inprobisatuak eta isilpekoa erabiliz.

*The Last of Us Part II* 2014an egiteari ekin zioten, *The Last of Us Remastered* kaleratu eta gutxira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katla (telesaila)

***Katla*** (***KATLA*** idatzia) Islandiako telesail dramatikoa da, 2021ean Netflixen igorri zutena.

## Sinopsia 
Islandiako geologian, mitologian eta giro izoztuan erroturiko istorioa da. Krimenari kutsu mistikoa ematera ausartu da, eta gonbita egin die ikusleei, udako garai eguzkitsu honetan, izotzezko misterioan murgil daitezen.

## Aktoreak 
* Guðrún Eyfjörð
* Ingvar Sigurðsson
* Björn Thors
* Íris Tanja Flygenring
* Þorsteinn Bachmann
* Aliette Opheim
* Sólveig Arnarsdóttir

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tres Aguas (argipena)

**Tres Aguas** izenak (euskaraz, *hiru ur*) hainbat adiera du:

* **Tres Aguas**, Cristina Iglesiasen eskultura eta urmael multzoa, Toledo hirian.

Mexikon, toki izen bati baino gehiagori dagokio:

* **Tres Aguas (Coscomatepec)** herria, Veracruz estatuan.
* **Tres Aguas (Tantima)** herria, hau ere Veracruz estatuan.
Bestalde, ikus:

* **Tresagua**, Kantabriako herri bat.
Olca sumendia

**Olca** Andeetako mendilerroan dagoen geruza-sumendi bat da, Bolivia eta Txile arteko mugan. Hainbat sumendik osatutako 15 km luzeko mendilerroaren erdian dago. Minchincha muinoa mendebaldean dago, eta Paruma ekialdean. Bere osaera andesitikoa eta dazitikoa da, sumendiaren iparraldera zenbait kilometrotan laba-jarioak hedatzen dira. Sumendiaren azken jarduera ezaguna 1865 eta 1867 artean hegaletako batean izandako erupzioa izan zen.

## Kanpo estekak
Paruma sumendia

**Paruma** Andeetako mendilerroan, Boliviaren eta Txilen arteko mugan dagoen geruza-sumendi bat da. Beste hainbat geruza-sumendiren lerro baten zati da. Paruma sumendi-lerroaren ekialdeko muturrean dago, Olca sumendia mendebaldean duela. Paruma aktiboa izan zen Holozenoan, laba isuri morfologikoki gazteak zituen hegaletan. Fumarola iraunkorrak ere baditu. Laba jario jakin batek 7 kilometro hartzen du Parumako hego-ekialdera. Sumendiaren azken jarduera ezaguna 1865 eta 1867 urteen artean hegaletako batean izandako erupzioa izan zen.

## Kanpo estekak