open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dábila familiaren jauregia

**Dábila familiaren jauregia** edo **Abrantesko jauregia** Espainiako Ávila hirian, Gaztela eta León Erkidegoan dagoen eraikina da. Kultura ondasunaren kalifikazioa du.

## Historia 
Jauregia XIV. eta XV. mendean eraiki zen. Pedro Dávila y Zúñigak, Navasko Markesa, agindu zuen etxetzahar hau altxatzea. Erabilitako materiala Ávilako harresiarena bera da; eraikina harresian atxikita agertzen da, bestetik. Estiloa gehien batean gotikoa da.

## Babesa 
1982ko martxoaren 17an monumentu historiko-artistikoa izendatua izan zen. Gaur egun kultura-intereseko ondasunaren kalifikazioa du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Friso entrada palacio Dávila, Ávila.JPG|Friso nagusia.
Fitxategi:WLM14ES_-_07072007_192211_19041_-_.jpg|Leiho bat.
Fitxategi:Ávila,_Palacio_Dávila_01.jpg|
Fitxategi:Avila_-_Palacio_de_los_Davila_9.jpg|Leiho gotikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Night at the Opera (Queen)

***A Night at the Opera*** (euskaraz 'Gau bat operan') Queen taldearen 4. estudioko diskoa izan zen, 1975ean grabatu zutena.

Marx anaien filmaren izenburua du, «Bohemian Rhapsody» edota «You're My Best Friend» abesti ospetsuak ditu.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
Sheer Heart Attack

***Sheer Heart Attack*** (euskaraz 'benetako bihotzekoa') Queen taldeak estudioan grabatutako 3. diskoa izan zen, 1974an EMIk argitaratua. Erresuma Batuan ospe handia lortu zuen, eta bertako salduenen zerrendan 2.a izan zen.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
News of the World (albuma)

***News of the World*** (euskaraz 'Munduko berriak') Queen taldearen 6. estudioko diskoa izan zen, 1977an grabatu zutena.

Britainiar egunkariaren izenburua du, «We Will Rock You» edota «We Are the Champions» abesti ospetsuak ditu.

## Abestiak 
Freddie Mercury kanta guztiak abesten ditu.

## Kanpo estekak
The Game (albuma)

***The Game*** (euskaraz 'Jokoa') Queen taldearen 8. estudioko diskoa izan zen, 1980an grabatu zutena.

«Another One Bites the Dust» edota «Crazy Little Thing Called Love» abesti ospetsuak ditu.

## Abestiak 
Freddie Mercury kanta guztiak abesten ditu.

## Kanpo estekak
Innuendo (albuma)

***Innuendo*** (euskaraz 'Intsinuazioa') Queen taldearen 13. estudioko diskoa izan zen, 1991n grabatu zutena.

«The Show Must Go On» edota «These Are the Days of Our Lives» abesti ospetsuak ditu.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
Andrea Momoitio

**Andrea Momoitio San Martín** (Ortuella, 1989) kazetaria, lesbiana eta feminista da. Pikara Magazine aldizkari digital feministaren batzarrean parte hartu du. *Lunática*-ren egilea. 

## Biografia 
Andrea Momoitio Ortuellan jaio zen 1989an.

Kazetaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). Unibertsitate berean Ikasketa Feministak eta Generokoak Masterra egin zuen. Haren Master Amaierako Lanean (MAL) aztertu zuen nola errekonoziten dituzten lesbiana gazteek Estatu espainolean ekoizturiko fikziozko serieetako lesbianismoaren erreferenteak.  

### Ibilbidea 
Pikara Magazinen lanean hasi zen aldizkaria jaio zen unetik, 2010ko azaroan, bera kazetaritza ikasle zela. Gazte feministei buruzko erreportaje batekin hasi zen. Koordinatzaileetariko bat zen eta bertan argitaratu ditu gai ezberdinei buruzko hamaika erreportaje: emakumeak xakean, haurduntza subrogatua, feminismoaren memoria historikoa, eta abar. Pikararentzat elkarrizketatu ditu, besteak beste, Leticia Dolera zimena-zuzendaria, Viruta Ftm eta Alicia Ramos kantautoreak, Silvia Federici filosofo eta idazlea, Laura Bugalho eta SC Natzab (lehenago Zuriñe Baztan) ekintzaileak.

2013tik aurrera konferentziak, tailerrak eta hitzaldiak ematen ditu Estatuan zehar batez ere generoa, feminismoa, komunikazioa, kazetaritza feminista eta sare sozialak bezalako gaiak landuz.  Artikulu honen sarreran apaturiko hedabideetaz aparte, *Pueblos*, *Viento Sur, La Espiral *eta *Cáscara Amarga* bezalakoetan argitaratu ditu artikuluak eta erreportajeak.

Hamabost egunean behingo iritzi-zutabe bat du Publikoan, memoria historikoarekin eta emakumeekin lotua. Eta Ctxt, El Salto, Periódico Diagonal, Público, Eldiario.es, Madeja edo Altaïr Magazine bezalako hedabideetako lankidea da.

2017ko martxoaren 27an "No te metas en política" show-ra gonbidatua izan zen 

"De eso no se habla" telesailean parte hartu du Lunáticas podcast-arekin, Lunática liburuan oinarrituta.

### Nazioarteko estaldurak 
2013an Pikara Magazinerentzat ere Mendebaldeko Saharan burutu zen Saharar Emakumeekiko elkartasunerako Nazioarteko *III Konferentzia*ren berri eman zuen: Mendebaldeko Saharako lurralde okupatuetako emakumeen erresistentzia. 2016an +Pikara (Eldiario.es) eta Periódico Diagonal-en Greziako Karabanaren berri eman zuen hainbat gairi buruz idatziz: mugak irekitzen, Europar Batasunaren migrazio-politikak salatzeko mobilizazioa eta Europara iristen diren errefuxiatuen egoera.
## Argitalpenak 
* 2015ean, *De la invisibilidad a la irreverencia: Lesbianismo en televisión.* (MAL)
* 2016an *Lesfobia: ¿por qué y cómo hay que nombrarla?.*
* 2019an *Feminismos. Miradas desde la diversidad*. (VVAA).
* 2022an *Lunática,* María Isabel Gutiérrez Velascori buruzko liburua*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Andrea Momoitioren Blog pertsonala
* Facebooken Andrea Momoitio
* Twitterren Andrea Momoitio
* Pikara Magazineren web-orria
* Ahotsan elkarrizketa. Infoa
* Ziberfeminismoari buruzko berbaldia - Acción en Red Canarias
The Number of the Beast

***The Number of the Beast*** (euskaraz 'Piztiaren zenbakia') Iron Maiden taldearen 3. estudioko diskoa izan zen, 1982n grabatu zutena.

Aditu askoren ustetan, inoiz metalezko albumik onena izan zen. «The Number of the Beast» edota «Run to the Hills» abesti ospetsuak ditu. Diskoaren aurkezpen bira "The Beast on the Road" izan zen eta bira horretan Euskal Herrira etorri ziren lehenengo aldiz: Donostiako Belodromora.

## Abestiak 
Steve Harrisek, kontrakoa esaten ez bada, abesti guztiak idatzi eta moldatu zituen.

## Kanpo estekak
Bisera

**Bisera** buru-estalki batzuen aurrealdeko hegala da, begiak eguzkitik babesteko funtzioa duena. Batzuetan buruan lotzen den atal independentea izan daiteke. 

Beste batzuetan, begiak edo aurpegi osoa kolpeetatik babesteko betekizuna dauka, hala nola, kaskoetan edo armaduretako kasketetan.

## Etimologia 
Bisera hitza latinezko *visus*-ik dator, "ikusmena" esan nahi duena.>

## Irudi galeria 

Fitxategi:HJRK_A_204_-_Visor_helmet_of_Maximilian_I,_1490-95.jpg|Armadura baten bisera.
Fitxategi:Casque_Nolan_N21_Visor.jpg|Biseradun kaskoa.

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak
Antti Tuuri

**Antti Elias Tuuri** (Kauhava, 1944ko urriaren 1a) Finlandiako idazle, gidoilari eta itzultzaile ezaguna. Finlandieraz idazten du.

## Biografia 
Bere liburuetan bere herrialdea den Hego Ostrobotniaren mundua jaso egin du. Gustukoa du baita ere Finlandiako migratzaileen historiak Amerikako Estatu Batuetan eta SESB eta Finlandiaren arteko Jarraipenaren Gerrarekin (1941-1944) lotutako gertaerak. Itzultzaile bezala bere lan ezagunenak Islandiako Erdi Aroko Sagen itzulpenak izan daitezke.

## Sariak 
* 1985: Iparraldeko Kontseiluaren Literatura Saria.
* 1997: Finlandia Saria.

## Zenbait obra 
* *Pohjanmaa*, 1982.
* *Talvisota*, 1984.
* *Viisitoista metriä vasempaan*, 1985.
* *Ameriikan raitti*, 1986.
* *Suuri pieni maa*. Kertomuksia Islannista, 1993.
* *Lakeuden kutsu*, 1997.
* *Elämä Isänmaalle*, 1998.
* *Aukko taivaassa*, 2000.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Biografia
Dairsie

'*** edota **Osnaburgh*', , Eskoziako herri bat da, Fife konderrian.

## Leku interesgarriak 
* Dairsieko gaztelua

## Kanpo estekak
Drumeldrie

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Fife konderrian. Upper Largo udalerriaren ekialdean dago, A917 errepidean.

## Kanpo estekak
Broomhall House

'''''', Eskoziako Elgingo dukeen egoitza da, Fife konderrian. Dunfermline udalerritik hiru milia hego-mendebaldera dago, Charlestown udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Falkland (Fife)

**Falkland**,  eta , Eskoziako udalerri, parrokia eta errege burgu ohi bat da, Fife konderrian.

## Kanpo estekak
Elie and Earlsferry

'***, , Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. **Elie** eta **Earlsferry*' udalerrien elkarketatik sortua da.

## Kanpo estekak
Forgan (Fife)

**Forgan**, Eskoziako parrokia zibil bat da, Fife konderriaren kostaldean 4 milietan zehar hedatzen da.

## Kanpo estekak
Palmas atea

**Palmas Atea** edo gaztelaniaz **Porta de Palmas**, antzinean **Puerta Nueva** edo *Ate Berria*, Badajoz hiriko atea zen eta, egun, monumentu ezagunetariko bat da. Badajoz hiriko harresien sarrera bat zen. 1551an ireki zen.

## Kokapena 
Guadiana gainean dagoen Palmasko zubiaren aurrean dago. Inguruko harresiak bota egin ziren.

## Deskribapena 
thumb|ezkerrera|Atea 1903an
Ateak arku konmemoratiboa eta bi dorre zilindrikoak ditu. Kanpoko fatxadan erdi puntuko arkua du, Karlos Habsburgokoaren armarriarekin hornituta. Barruko aldean Ama Birijinari eskainitako kapera dago. Dorreak errege-espetxe moduan erabili ziren XIX. mende amaiera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Badajoz Udalaren informazioa.
* :Badajozko harresien ateak.
Kingseat

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. Dunfermline udalerritik 2,4 kilometro ipar-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Kirkcaldy and Dysart

'''''', Eskoziako parrokia zibil bat da, Fife konderrian eta Fortheko fiordoaren iparraldeko ertzean. Kirkcaldy eta Dysart udalerriek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Largo (Fife)

**Largo**, Eskoziako parrokia bat da, Fife konderrian. Bere barnean Upper Largo edo Kirkton of Largo, Lower Largo eta Lundin Links udalerriak daude.

## Kanpo estekak
Lathones

'''''', Eskoziako herri bat da, Fife konderrian. St Andrews udalerritik 10 kilometro hego-mendebaldera dago, Cameron parrokian.

## Kanpo estekak
Basket Case (abestia)

***Basket Case***, Green Day estatubatuar punk rock taldearen abesti bat da. 1994ko *Dookie* diskoan argitaratu zuten.

1990eko hamarkadaren erdialdeko mundu mailako rock abesti arrakastatsu eta entzunenetakoa izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Basket Case* bideoklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
Two Princes

***Two Princes*** (euskaraz *Bi Printze*), Spin Doctors estatubatuar rock taldearen abesti bat da. 1993ko *Pocket Full of Kryptonite* (*Kriptonitaz Beteriko Poltsikoa*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Two Princes* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
Cleopatra's Cat

'''''Cleopatra's Cat'''* (euskaraz *Kleopatraren Katua*) Spin Doctors estatubatuar rock taldearen abesti bat da. 1994ko *Turn It Upside Down* (*Buruz-behera Irauli*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Cleopatra's Cat'' abestia entzungai, Youtube.com
Mr. Jones (Counting Crows taldearen abestia)

***Mr. Jones*** (euskaraz *Jones Jauna*), Counting Crows estatubatuar rock alternatibo taldearen abesti bat da. 1993ko *August and Everything After* (*Abuztua eta Guztiaren Ondoren*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Mr. Jones* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
Sweat (A La La La La Long)

**Sweat (A La La La La Long)**, euskaraz *Izerdi (A La La La La Long)*, Inner Circle jamaikar reggae taldearen abesti bat da. 1992ko *Bad to the Bone* (*Gaiztoa Hezurreraino*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Sweat (A La La La La Long)* abestiaren bideolklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
I'll Stand by You

'''''I'll Stand by You'''* (euskaraz *Zurekin Egonen Naiz*), Chrissie Hynde, Tom Kelly eta Billy Steinberg estatubatuar musikariek konposatu eta The Pretenders britainiar-estatubatuar rock taldeak jotako abesti bat da. 1994ko *Last of the Independents* (*Independienteetako Azkena*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *I'll Stand by You'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
She Sells Sanctuary

**She Sells Sanctuary** (euskaraz *Berak Santutegia Saltzen Du*), The Cult britainiar rock taldearen abesti bat da. 1985eko *Love* (*Maitasuna*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *She Sells Sanctuary* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Yume (1990eko filma)

**Yume**, , ingelesez ''Akira Kurosawa's Dreams* (euskaraz *Ametsak* edo *Akira Kurosawaren Ametsak*) 1990eko Akira Kurosawa japoniar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako errealismo magikozko film bat da. Akira Terao, Martin Scorsese, Chishū Ryū, Mieko Harada eta Mitsuko Baisho aktoreek antzeztu zuten.

45 urtetan Kurosawak gidoia idatzi zuen film bakarra izan zen, eta *Ran* filma egin eta bost urtera filmatu zen, George Lucas, Francis Ford Coppola eta Steven Spielberg zuzendarien laguntzaz eta Warner Bros. estatubatuar ekoiztetxearen babes ekonomikoaz.

Filma zortzi atal edo laburmetraiez osatua dago eta jorratzen dituzten gai nagusiak honakoak dira: haurtzaroa, espiritualitatea, artea, heriotza, hondamendi unibertsalak eta gizakien akatsak munduarekiko; atal guztiek alde literal bat eta alde metaforiko bat erakusten dute.

1990eko Cannesko Zinemaldian lehiaketaz kanpo proiektatu zen.

## Argumentua 
Ametsak agertzen dira, bata bestearengandik bananduak, independienteak, baina desio, beldur eta oroiminen bidez elkarri lotuak. Haurtzarotik zahartzarora doan Ni-ren istorioak gizakiak mundua, artea, espiritualitatea, eta heriotzarekin dituen harremanak azaltzeko balio du. Zortzi kontakizunek (Kurosawaren ametsetatik atereak) Japoniak mende luze batez jasandako aldaketak islatzen dituzte.

## Atalak 
# Eguzki argia euri artean
# Okarondo ortua eta panpinaren festa
# Elur ekaitza
# Tunela
# Beleak
# Fuji mendia gorriz
# Deabru negartia
# Ur erroten herria

## Aktoreak 
* Akira Terao: Ni (ameslaria)
* Mitsunori Isaki: Ni (ameslari gaztea)
* Mitsuko Baisho: Deabruaren ama
* Martin Scorsese: Vincent van Gogh
* Chishū Ryū: Agurea
* Mieko Harada: Elurrezko espiritua
* Yoshitaka Zushi: Noguchi kaporala
* Toshie Negishi: Haurra duen emakumea
* Hisashi Igawa: Zentral nuklearreko gizona
* Chosuke Ikariya: Deabrua
* Noriko Honma

## Kanpo estekak 
* *Yume'' filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Plektro

thumb|eskuinera|Zia
**Plektroa** edo **zia**, gitarra eta antzeko harizko instrumentuak jotzeko erabiltzen den hiruki itxurako pieza txiki eta fin bat da. Bere helburua musikariaren hatzak ordezkatu edota osagarri izatea da.

Plektro-orkestra bat, edo zia-orkestra bat, ziarekin jotzen diren tresnez osatuta dago, hala nola bandurria, laute edo mandolina, helburu filarmonikoekin erabiliz. 
Fitxategi:Bandurria arrunta.jpg|Bandurria
Fitxategi:Lute (by Princess Ruto, 2013-02-11).jpg|Laute
Fitxategi:Mandolin1.jpg|Mandolina
Mota honetako orkestrak gitarra edo kontrabaxua bezalako musika-tresnek osa ditzakete, eta ez dute nahitaez plektroa erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Summer Of '69

'''Summer Of '69'* (euskaraz *1969ko Uda*), Bryan Adams kanadar rock abeslariaren abesti bat da, Jim Vallance kanadar musikariarekin elkarlanean konposatu zuen. 1984ko *Reckless* (*Ausart*) diskoan argitaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Summer Of '69'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai, Youtube.com
Because the Night

***Because the Night*** (euskaraz *Gaua... lako*), Bruce Springsteen eta Patti Smith estatubatuar rock musikariek konposatutako abesti bat da. 1978an Patti Smithek *Easter* (*Pazko*) diskoan argitaratu zuen.

Euskal Herrian Tahures Zurdos nafar rock taldeak Aurora Beltrán abeslariak gaztelaniaz abestutako *La noche es ... (because the night)* izenburupeko bertsioa argitaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Because the Night* abestia entzungai, Youtube.com 
* *La noche es ... (because the night)* abestia entzungai, Youtube.com
Terminón

**Terminón** Burgosko Oña udalerriko herri bat da, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan (Espainian). 16 pertsona erroldatuta daude.

Eliza, La Natividad De Nuestra Señorari dedikatuta dago.

## Herri mugakideak 
Hurrengo herriekin mugakide da:

* Oñarekin ipar-ekialdean.
* Pino De Burebarekin hego-ekialdean.
* Castellanos De Burebarekin hegoaldean.
* Bentretearekin mendebaldean.

## Demografia 
; Populazioaren eboluzioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessy Trémoulière

**Jessy Trémoulière** (Briude, 1992ko uztailaren 29a) frantziar errugbilaria da, zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen dena. Frantziako selekzioarekin, 2014ko Munduko Errugbi Txapelketan parte hartu zuen, eta Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen 2018an. Lesio batek galerazi zion 2017ko Munduko Txapelketan parte hartzea. Zazpiko errugbiko Frantziako selekzioarekin, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan aritu zen. 2018an, World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena hautatu zuten.

## Palmaresa 
### ASM Romagnat 
* Frantziako Emakumezkoen errugbi txapelketa
** irabazlea: 2021

### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2014 (Grand Slam) eta 2018 (Grand Slam)
* Munduko Errugbi Kopa
** hirugarrena: 2014, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Cristobal gotorlekua (Badajoz)

**San Cristobal gotorlekua** Badajoz hiriko gune gotortuaren barruan dagoen XVII. mendeko eraikina da. 1985tik Kultura ondasuna bezala katalogatuta dago.

## Historia 
Orinazako Dukeen jauregia zegoen tokian egin zen. Portugalgo Errestaurazio Gerra garaian altxatua, Erdi Aroko Badajozko harresiak indartzea zen helburua; Portugalgo mugaren defentsari begira lehen lana izan zen. Obrak 1642an hasi ziren. Haren inguruan 1811ko otsailaren 9an Gévorako guda gertatu zen. 1932tik monumentu nazionala da. Lista Roja del Patrimonio elkartearen arabera, arriskuan dago.

## Deskribapena 
Laukizuzen forma du. Bi baluarte ditu eta beste bi sasi-baluarte, *Gezileihoko gola* batez lotuta. Bi baluarte biltzen diren puntuan ravelin batekin babestuta zegoen. Harresiek lubanarro estali bat dute. 300 fusilari eta 12 kainoi jartzeko espazioa zuen.

Gotorleku barruan, gaur egun, *Centro de Interpretación de Fortificaciones de la Frontera* (Mugako Gotorlekuak Interpretatzeko Zentroa) delako museoa dago.

## Ikus, gainera 
* Badajozko alkazaba

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Badajozko informazio turistikoa.
* :San Cristobal gotorlekuari buruzko informazioa.
Fosfatidilserina

**Fosfatidilserina** (laburdura **PS** edo **DPT-L-Ser**) zelula mintzetan agertzen den fosfolipido bat da.

## Egitura 
Fosfoglizeridoa da, beraz bi gantz-azido, glizerina molekula bat, fosfato taldea eta serina izeneko aminoalkohola ditu. Landareetako eta animalietako fosfatidilserinak desberdinak dira, gantz azido motan dute desberdintasuna. Molekula anfipatikoa da.

## Biosintesia 
Fosfatidilkolina eta fosfatidiletanolaminatik sortzen da, aminoalkohola erauzi eta serina aminoazidoa gehitzen zaionean.

## Elikagaiak 
Honako hauek dira fosfatidilserina kopuru handiena duten elikagaiak:

* (PS mg/100 g) fosfatidilserina miligramoak elikagaiaren 100 gramo bakoitzeko.

## Garrantzi biologikoa 
Zelula mintzetan agertzen den fosfolipidoa da, zitosolari bergira dagoen geruzan hain zuzen ere. Flipasa entzimak mantentzen ditu bertan. Zelulak apoptosia jasaten duenean (heriotza) flipasa desagertu eta fosfatidil serinak kanpoaldeko geruzara egiten du salto (flip) eta honek seinale gisa jokatzen du makrofagoak erakarri eta zelula irensteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziaren okupazio alemaniarra Bigarren Mundu Gerran

Bigarren Mundu Gerran zehar **Frantziako alemaniarren okupazioa** edo **administrazio militarra Frantzian** (; ) 1940ko ekainaren eta 1944ko abenduaren artean jazo zen.

## Historia 
Aliatuen armadak Frantziako Guduan menderatuak izan ondoren, Frantziako Gobernuak Hirugarren Reichekin borrokak gelditzea lortu zuen. 1940ko ekainaren 22an armistizioa sinatu zuten Compiègnen eta, ondorioz, Wehrmachtek herrialdeko iparraldea eta mendebaldea okupatu zituen, bestea Vichyko gobernuaren eskuetan utziz. Gainera, 1871 eta 1918 artean gertatu zen moduan, Alemaniak Alsazia-Lorrena eskualdea bereganatu zuen.

1942ko azaroaren 8an aliatuak iparraldeko Afrikan lehorreratu zirenean, alemaniar eta italiarrek gainontzekoa okupatu zuten. 1944ko ekainaren 6an, E egunean, Normandiako gudua hasi zen eta aliatuek Frantzia askatzeari ekin zioten. Abuztuaren 24an Paris askatu zuten baina abendura arte ezin izan zuten Frantzia osoa askatzea lortu.

Frantzia, Alemania bera eta gero, bonbardaketek gehien kalteraturiko bigarren Mendebaldeko Fronteko herrialdea izan zen, 75.000 zibil inguru hildako izan eta 550.000 tona bonba baino gehiago jasan zituena. Askapenaren kanpainan bonbardaketak gogorrak izan ziren oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Overlord operazioa

**Normandiako gudua** (**Overlord operazioa** kode-izena zuena) Bigarren Mundu Gerrako Mendebaldeko Fronteko operazio militarra izan zen, Alemaniak okupaturiko mendebaldeko Europako herrialdeak askatzea helburu zuena. 1944ko ekainaren 6an (E-Egunean) hasi zen, Normandiako Lehorreratze famatuan. Jada 1943an erabaki zuten inbasioa egitea eta Dwight David Eisenhower eta Bernard Montgomery jeneralen eskuetan utzi zuten. Aurreko hilabeteetan Bodyguard operazioa martxan jarri zuten distrazio militar moduan. Edonola ere, Adolf Hitlerrek Erwin Rommeli eskatu zion Atlantikoko Harresia indartzea eta defendatzea.

Aliatuek ezin izan zituzten bere helburu nagusiak hartu lehen egunean baina hondartza-buru bat lortu zuten hurrengo egunetan aurrera egiteko. Ekainaren 26an Cherburgeko portua eta uztailaren 21ean Caen hartu zituzten. Abuztuaren 8ko alemaniar kontraerasoak porrot egin zuen eta Wehrmachteko VII. Armadako 50.000 soldadu Falaiseko poltsa ospetsuan harrapatuak izan ziren. Abuztuaren 15ean, hegoaldeko Frantzian, aliatuek Dragoon operazioa hasi zuten eta, pintza horri esker, hilaren 25ean Parisen liberazioa lortu zuten. Abuztuaren 30ean alemaniarrak Sena ibaiko haranetik erretiratu zirenean, Overlord operazioa amaitutzat eman zuten.

## Kanpo estekak
Erreakzio-abiadura

[thumb|225px|[Burdinaren oxidazioak oso erreakzio-abiadura txikia du. Prozesua geldoa da.]]
thumb|thumbtime=71|**Erreakzio kimikoen abiadura** ulertzeko bideoa.
[thumb|225px|[Egurraren errekuntzak oso erreakzio-abiadura handia du. Prozesua azkarra da.]]
Kimikan, **erreakzio-abiadura** erreaktibo edo produktuen kontzentrazioan denborarekin ematen den aldaketa da. Bere ohiko unitatea \text{mol}/\text{l} \times \text{s} da, non mol kantitatea den.

Erreakzio kimiko guztiak ez dira abiadura berean gertatzen; badira ia bat-batean gertatzen diren erreakzioak eta badira, kontrara, denbora luzea behar dutenak. Erreakzio-abiaduraz arduratzen den kimikaren atala zinetika kimikoa da. Gainera, ingeniaritza kimikoan, enzimologian eta ingurumen-ingeniaritzan ere erabiltzen den kontzeptua da.

## Zinetika kimikoa 
Erreakzioa gertatzeko, molekulen arteko talkak gertatu behar du; gainera, erreakzionatuko duten taldeek elkarrekin topo egin behar dute erreaktiboen eta produktuen arteko trantsiziozko egoera batean, eta talkaren energiak nahikoa handia izan behar du trantsiziozko egoera horretara heltzeko eta, hala, produktuak sortzeko. Hiru baldintza horiek batera betetzen direnean, erreakzioa azkarra da, eta, bestela, motelagoa.

Erreakzio baten abiadura bizkortzeko hainbat modu daude: katalizatzaileak erabiliz, tenperatura aldatuz, erreaktiboen kontzentrazioak aldatuz... Hidrogeno eta oxigeno gasak elkarrekin daudenean, giro-tenperaturan, ez da erreakziorik gertatzen, baina platino-hautsa gehitutakoan erreakzioa bortizki gertatzen da, leherketa baten moduan. Platinoaren gainean oxigenoa adsorbatzen da, eta oxigeno diatomikoaren atomoen arteko loturak ahuldu eta errazago erreakzionatzen du hidrogenoarekin, eta ura ematen du. Erreakzioaren bukaeran, platinoa hasieran bezala egongo da, hau da, berreskuratu egingo da.

## Erreakzio-mekanismoa 
Erreakzio bat gertatzeko jarraitutako bideari erreakzioaren mekanismo esaten zaio, eta, zenbait kasutan, katalizatzaileak mekanismo horretan eragiten du.

aA + bB -> cC

Abiadura erreaktiboak desagertzeko abiadura moduan edo produktuak sortzeko abiadura moduan defini daiteke, hau da,

v = - \frac{1}{a}\frac{d[A]}{dt}=- \frac{1}{b}\frac{d[B]}{dt}= \frac{1}{c}\frac{d[C]}{dt}

eta abiadura hori erreaktiboen kontzentrazioarekin lotuta egongo denez, oro har hau da abiadura-ekuazioa:

v = k [\text{A}]^m[\text{B}]^n

non k abiadura-konstantea den, eta m eta n abiaduraren erreakzio-ordenak bi erreaktiboekiko.

Erreakzioa gertatzen hasten denean, erreaktiboen kontzentrazioak txikituz doaz pixkanaka, eta produktuenak, aldiz, handituz. Hortaz, produktuen arteko talkak ugarituz doaz, eta idatzita dagoenaren alderantzizko erreakzioa gerta daiteke. Beraz, erreakzioa idatzitako bi noranzkoetan gertatzen da, bakoitzean abiadura batez. Erreakzio zuzenaren abiadura txikituz doa pixkanaka, eta alderantzizkoarena handituz. Bi abiadurak berdindutakoan, itxuraz behintzat ez da erreakziorik gertatzen, eta erreakzioa orekara iritsi dela esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tony Fruscella

**Tony Fruscella** (Orangeburg, 1927ko otsailaren 4a-New York, 1969ko abuztuaren 14a) estatubatuar jazz musika estiloko tronpeta-jotzailea izan zen. Estilismoari dagokionez, *cool* esparruan kokatua, Chet Baker-en jarraitzaile sutsu bat izan zen eta haren antzera ibili zen droga munduan murgilduta, bizitza horrek behar baino azkarrago gertatuko zen heriotzera eramango zuelarik.

Bere estilo *cool*-a sofistikatu, estilizatu eta intimista da.

## Bizitza eta lana 
Musikalki armadako orkestran hezi zen eta Miles Davis, Joe Thomas eta Bix Beiderbeckek eragindako ukitu cool-ak 1950eko hamarkadan Charlie Barnet, Lester Young, Gerry Mulligan edo Stan Getzen ohiko laguntzaile bilakatu zuen.

Saio bakarrean izan zen lider, 1955ean, ''I'll Be Seeing You*.

Urte horretatik aurrera, drogek eta alkoholak asko mugatu zuten bere jarduera musikala; Don Joseph tronpetajolearekin ikus daiteke 1950eko hamarkada amaieran, baina horren ondoren, ez zen gehiago jazz munduan entzun eta zirrosiak hilko zuen 1969an.

Jazz Factory zigiluak *The Complete Works'' editatu zuen 1999an, bere grabaketa guztiak bilduko zituen album laukoitza.
Logie (Fife)

**Logie**, , Eskoziako parrokia eta herri bat da, Fife konderrian. Cupar udalerritik 5 milia ipar-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Osagaiz (aldizkaria)

***Osagaiz*** osasun-zientzien euskarazko aldizkari akademikoa da. Bi elkarteren artean sortu zuten 2017an lankidetzan: Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea (OEE) eta Udako Euskal Unibertsitatea (UEU). Osasunarekin erlazionaturiko ikerkuntza mota guztiei buruz artikulu zientifikoak argitaratzen ditu ikerketa taldeen lanak ezagutzera emateko helburuarekin. Euskal komunitate zientifikoak egiten dituen aurkikuntza zientifikoetarako transferentzia-tresna izan nahi du.

Zuzendaria Jose Ramon Furundarena mediku usurbildarra da. Hematologia eta hemoterapian espezializatuta dago Donostia Unibertsitate Ospitalean, eta EHUko irakaslea ere bada.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osasun-zientziak
* Udako Euskal Unibertsitatea
* *Kondaira* aldizkaria (historia)
* Uztaro aldizkaria (giza- eta gizarte zientziak)
* *Aldiri, Arkitektura eta abar* aldizkaria (arkitektura)
* BAT aldizkaria (soziolinguistika)
* *Ekaia* aldizkaria (zientzia)
* Eleria aldizkaria (Zuzenbidea)

## Kanpo estekak 
* Osagaiz aldizkariaren webgunea
* "Euskarazko aldizkari zientifikoak: oraina eta etorkizuna" solasaldia (SolastUEU, 2025-05-19). Partehartzaileak: Estefania Planas Fullaondok EKAIA aldizkaritik. Gidor Bilbao UZTARO aldizkaritik, eta Izaskun Elezgarai Gabantxo OSAGAIZ aldizkaritik. Jon Mentxakatorre Odriozola  bideratzaile.
Milton of Balgonie

'''''', Eskoziako herri bat da, Fife konderrian. Glenrothes udalerritik 2 milia ekialdera dag.

## Leku interesgarriak 
* Balgonie gaztelua

## Kanpo estekak
Balgonie gaztelua

**Balgonie gaztelua**, Eskoziako Milton of Balgonie herrian dagoen gaztelu bat da, Fife eremuan. Leven ibaiaren hegoaldeko bazterrean dago.

Ziur aski, 1360ko hamarkadan zehar Sibbalds familiak eraiki zuen, ondorengo arkitektur gehigarriak ere baditu.

## Kanpo estekak
Moonzie

'''''', Eskoziako parrokia txiki bat da, Fife konderrian. Cupar udalerritik 3 milia ipar-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
North Queensferry

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian.

Fortheko fiordoaren iparraldeko ertzean dago, Forth Bridge, Forth Road zubi esekia eta Queensferry Crossing zubien iparraldeko muturretan, guztiak ere Fifeko hegoaldeko kostaldea, hortaz oso ongi komunikatutako udalerria da. Edinburgh hiriburuaren erdigunetik 16,1 kilometrora dago.

## Kanpo estekak
Peat Inn

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Fife konderrian. Cupar udalerritik B940 errepidez zazpi milia hego-ekialdera dago, eta St Andrews udalerritik sei milia hego-mendebaldera.

## Kanpo estekak
Pitlessie

'''''', Eskoziako herri bat da, Fife konderrian. The Cults parrokian dago, Cupar udalerritik 4,5 miliatara.

## Kanpo estekak
Pittenweem

'***, , **Baile na h-Uaimh** edota **Baile na h-Uamh*', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. Arrantzale herria da.

## Kanpo estekak
Lower Largo

'*** edota **Seatown of Largo*', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian eta Largo parrokian.

## Kanpo estekak
Lucklawhill

'''''', Eskoziako herri bat da, Fife konderrian. Balmullo udalerritik 1,6 kilometro ipar-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Scoonie

'''''', Eskoziako parrokia bat da, Fife konderrian. Bere barnean Leven udalerria dago.

## Kanpo estekak
Stratheden (Fife)

**Stratheden**, , Eskoziako etxalde bat da, Fife konderrian. Cupar udalerritik 2 milia mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Strathkinness

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. St Andrews udalerritik 3 milia mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Thornton (Fife)

**Thornton**,  eta , Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian Kirkcaldy eta Glenrothes udalerrien artean dago. Kirkcaldy eta Glenrothes udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Upper Largo

'*** edota **Kirkton of Largo*', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. Largo parrokian dago, East Neuk udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Tulliallan

'''''', , Eskoziako etxalde bat da, Fife konderrian.

## Leku interesgarriak 
* Tulliallan gaztelua

## Kanpo estekak
Estratotipo

**Estratotipoa** unitate edo muga estratigrafiko baten ezaugarriak ongien erakusten duen ebakia da, hau da, erreferentziazkoa edo ereduzkoa dena. Unitate estratigrafiko bat (lito-, bio-, krono- edo magnetoestratigrafiko) formalki definitzeko, urrats batzuk bete behar dira, horien artean, estratotipoa izendatzea eta ezaugarritzea. Horretaz gain, estratotipoak ere baldintza egokiak izan behar ditu aztertzeko, besteak beste, azaleramendua jarraitua eta hiato gabea izatea, bertaratzeko erraza eta azaleramendu babestua izatea

Kronoestratigrafiaren kasuan, estratotipoak (edo kronoestratotipoak) ez dira unitateenak izaten, unitateen mugenak (muga-estratotipoak) baizik. Horren arrazoia zera da: azaleramenduetako geruza-segidak askotan ez dira igarotako denbora ororen erregistroa, etenguneak edo hiatoak (erregistrorik gabeko denbora-tarteak) izaten baitituzte beren baitan. Azaleratutako geruza-segida baten barneko erregistro-gabezia posible horiek saihestearren, unitateen mugak definitzen dira. Era horretan, beraz, unitate kronoestratigrafiko bat dagozkion bi mugen artean dagoen arroka oroz osatuta dagoela jotzen da. Kanbriarraurrearen kasuan, aitzitik, ez dago muga-estratotiporik, hain zuzen ere, mugen irizpide markatzaileak adin absolutu zehatzak direlako eta, beraz, ez dagoelako erreferentziazko ebakirik. Proposaturiko muga-estratotipo bat onartua izan dadin, nazioarteko oniritzia behar du. Estratigrafiaren Nazioarteko Batzordeak (ICS) eman behar du oniritzia, eta, ondoren, erakundearen aldizkari ofizialetan (*Episodes* eta *Lethaia*) argitaratu behar dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lumphinnans

'''''', , Eskoziako herri bat da, Fife konderrian. Cowdenbeath eta Lochgelly udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Como agua para chocolate (filma)

***Como agua para chocolate*** (), 1992ko Alfonso Arau mexikar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama eta amodiozko film bat da. 1989ko Laura Esquivel mexikar idazlearen *izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Marco Leonardi, Lumi Cavazos, Regina Torné, Ada Carrasco, Mario Iván Martínez eta Yareli Arizmendi aktoreek antzeztu zuten.

1993ko Oscar Sarietarako Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren sailean Mexiko ordezkatzeko hautatua izan zen, baina ez zen ekitaldiaren finalerako hautagaien artean egoteko aukeratua izan.

## Argumentua 
1900ko hamarkada, Mexiko. Tita (Lumi Cavazos) eta Pedro (Marco Leonardi) gazteak elkar maiteminduak egon arren bere amodioa alde batera utzi beharko dute, Titaren ama den Ama Elenak (Regina Torne) bere alaba gazteena denez, bera zahartzaroan zain dezan alaba neskazahar gelditu behar duela erabaki baitu. Mexikar gastronomia herrikoiaren usain eta zaporeeen artean, Titak denboraz haratago doan maitasun baten ondorioz sufritu egingo du.

## Aktoreak 
* Lumi Cavazos: Tita
* Marco Leonardi: Pedro
* Regina Torné: Ama Elena
* Mario Iván Martínez: John Brown doktorea
* Ada Carrasco: Nacha
* Yareli Arizmendi: Rosaura
* Claudette Maillé: Gertrudis
* Pilar Aranda: Chencha
* Farnesio de Bernal: Apaiza
* Joaquín Garrido: Treviño sarjentua
* Rodolfo Arias: Juan Alejándrez
* Margarita Isabel: Paquita Lobo
* Sandra Arau: Esperanza Muzquiz
* Andrés García Jr: Alex Brown
* Regino Herrera: Nicolás
* Genaro Aguirre: Rosalio
* David Ostrosky: Juan de la Garza
* Brígida Alexander: Izebana Mary
* Amado Ramírez: Pedroren aita
* Arcelia Ramírez: Esperanzaren alaba
* Socorro Rodríguez: Paquitaren laguna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Anatole Litvak

**Anatole Litvak** (Kiev, 1902ko maiatzaren 21a - Neuilly-sur-Seine, 1974ko abenduaren 15a) ukrainar jatorriko estatubatuar zinema zuzendaria izan zen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
Steve Ditko

**Stephen John Ditko** (Johnstown, Pennsylvania, 1927ko azaroaren 2a - New York, 2018ko ekainaren 29a) estatubatuar komikigilea izan zen. Doctor Strange eta Spiderman pertsonaiak sortu zituen Stan Leerekin batera.

thumb|"The Thing" 12 zk. (1954ko otsaila), Ditkoren lehen azala
Picking Up the Pieces (filma)

**Picking Up the Pieces** (euskaraz *Jaso Hitzak Zatiak*), 2000ko Alfonso Arau mexikar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzezko film bat da. Woody Allen, David Schwimmer, Maria Grazia Cucinotta, Kiefer Sutherland, Cheech Marin eta Sharon Stone aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Tex (Woody Allen), New York hiriko harakin judu bat da, eta arazo latza du: bere emazte Candy (Sharon Stone) erail berri du, hark Bobo (Kiefer Sutherland) sheriffarekin adarra jartzen zizkiola jakin ondoren. Mexikorako bidean, gorpuaren zati bat galduko du, eskua, eta bertako herri txiki bateko atso itsu batek topatuko du. Eta lehenbiziko miraria jazoko da: atsoak ikusmena berreskuratuko du. Herritarrek pozez txora-txora jarriko dira: milaka pertsonek "Ama Birjinaren esku miragarriak" lagundu ditzan herriko elizara bertaratuko dira, Aita Leo (David Schwimmer) herriko apaizaren harridurarako, azken hau bidebatez, herriko emagaldu (Maria Grazia Cucinotta) ospetsuenaz maitemindua dago.

Mirariak ugaritzen hasiko dira: hankamotz bati hanka berriak haziko zaizkio, nerabe bati aknea desagertuko zaio, eta gixaxo bati bere birilitatea handitu. Texek mirari hauen berri izan eta galdutako eskua nola edo hala berreskuratzen saiatuko da, bere krimena azaleratu eta atzeman ez dezaten.

## Aktoreak 
* Woody Allen:Tex Cowley
* David Schwimmer: Aita Leo Jerome
* Kiefer Sutherland: Bobo ofiziala
* Cheech Marin: Machado alkatea
* Maria Grazia Cucinotta: Desi
* Elliott Gould: Aita LaCage
* Sharon Stone: Candy Cowley
* Joseph Gordon-Levitt: Flaco
* Angélica Aragón: Dolores
* Andy Dick: Aita Buñuel
* Alfonso Arau: Amado doktorea
* Mia Maestro: Carla
* Lou Diamond Phillips: Alfonso ofiziala
* Fran Drescher: Ahizpa Frida
* Eddie Griffin: Sediento
* Kathy Kinney: Tattler andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sondra Locke

**Sandra Louise Smith**, **Sondra Locke** izenaz ezaguna (Shelbyville, Tennessee, 1944ko maiatzaren 28a - Los Angeles, 2018ko azaroaren 3a) estatubatuar aktore, zinema zuzendari eta abeslaria izan zen.

## Filmografia
Aldanaren etxea

thumb|ezkerrera|300px|Aldana etxea atzetik.
**Aldanaren etxea**, gaztelaniaz **Casa de Aldana** Cáceres hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen gotiko estiloko etxe gotortua da; elementu mudejar ditu.

## Historia 
XIV. mendean eraikia izan zen. Haren historian zehar aldaketa eta erreforma asko ezagutu ditu. Aldana familia Cáceresera Galiziatik heldu zen; agina Aldanatar ezagunena Lorenzo de Aldana izan zen, Perúko konkistan nabarmendutako militarra. Egindako erreformen ondorioz, fatxadaren ezaugarri asko galdu egin ditu. Oraindik Aldana familiaren Lis lorea duen armarria ikus daiteke. Gaur egun, eraikina Espainiako Ondare Historikoa bezala babestuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Cáceres Histórica webgunea.
Supercell

**Supercell** bideo-jokoak egiten dituen finlandiar enpresa bat da, oso ezaguna bere joku gehienek eduki duten oihartzun eta arraskastarengatik. Guztira, Supercell-ek 5 joko ditu. Joko horiek Brawl Stars, Clash Of Clans, Clash Royale, Hay Day, Boom Beach eta Squad Busters dira.

2012an beraien lehen bi bideo-jokoak atera zituzten, lehenik Hay Day eta geroago Clash Of Clans. 2014an Boom Beach estreinatu zuten. Horren ostean, Clash Royale (2016) eta Brawl Stars (2017-2018) atera dituzte eta azkenik Squead Busters 2023.

## Kanpo estekak
Edmondu Simeoni

**Edmondu Simeoni** (Corti,  - Ajaccio, ) mediku eta politikari korsikarra izan zen, korsikar nazionalismoko kide ezaguna.

## Biografia 
Simeoni 1960ko hamarkadan hasi zen militatzen Korsikaren eskubide politikoen alde, eta 1967an sortu zuen ARC Korsikako Ekintza Erregionalista, Max anaiarekin batera. Historikoak bilakatu diren aldarrikapenei hasiera eman zieten garai horretan: Parisi eskatu zioten irlaren berezitasunak kontuan hartzeko, batez ere kultura eta hizkuntzarekin zerikusia zutenak, arriskuan baitzeuden, besteak beste, administrazioan eta hezkuntzan ez zutelako presentziarik. Baina Frantziako Gobernuak ez zuen jaramonik egin, eta ekintza handiagoak egiteko beharra gailendu zen militanteen artean.

Ezagunena eta mediatikoena 1975eko udan egin zuen ARCk, Alérian, Korsika ekialdean. Abuztuaren 21ean eta 22an, *pied-noir* baten kobazulo bat okupatu zuten, protesta gisa; horien artean zegoen Simeoni. Bi hildako izan ziren bi aldeen arteko tiroketan —biak poliziak—, eta zauritu bat autonomisten aldean. Ministroen Kontseiluak ARC desegiteko agindu zuen abuztuaren 27an, eta horren ondorioz sortu zen FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea.

Simeoni 1977ko abuztuan atera zen kartzelatik, eta UPC Korsikako Herria Batzeko alderdia sortu zuen. UPCren zerrendetan aurkeztuta sartu zen lehenengoz erakundeetan: 1982an hautatu zuten Korsikako Asanbleako diputatu, eta hurrengo urtean Bastia hiriko kontseilari. Gutxi iraun zuen kontseilari gisa: bihotzekoak eman zion, eta politika uztea erabaki zuen.

Azken urteetan blog batean idatzi zuen Korsikako eta Frantziako politikaz.

## Erreferentziak
Monte d'Oro

'''Monte d'Oro''' (; eusk: 'Urrezko mendia') Korsikako mendi nagusienetariko bat da, 2.389 metroko garaiera duena.

Monte Rotondoren mendizerran kokaturik, Vivario udalerrian dago. Bere mendebaldeko magalean larizio pinuzko baso ezaguna dago, Vizzavona izenekoa.

## Kanpo estekak
Monte Rotondo

**Monte Rotondo** (; eusk: 'mendi biribila') Korsikako mendi nagusienetariko bat da, 2.622 metroko garaiera duena.

Uharteko bigarren mendirik altuena da, bertara igotzeko bidea erraza da.

## Kanpo estekak
Golo (ibaia)

**Golo** () Korsikako ibairik luzeena da, 90 kilometroko luzera duena.

Monte Cinton jaioa, ipar-ekialderantz jotzen du. Calacuccia eta Ponte-Leccia zeharkatzen ditu eta Tirreniar itsasoan bokalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tavignano

**Tavignano** (; ) Korsikako bigarren ibairik luzeena da, 89 kilometroko luzera duena.

Monte Cinton jaioa, ekialderantz jotzen du. Korsika Garaia zeharkatzen du eta Tirreniar itsasoan, Alériatik gertu, bokalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Sendagorta

**Enrique Sendagorta Aranburu** (Plentzia,  - Madril, ) bizkaitar ingeniari eta enpresaburua izan zen.

Hainbat kargu izan zituen ibilbide luze eta emankor batean, hala enpresen barruan nola bankuetan. Denen artean Petronorren jokatutako rola azpimarratu behar da. Petrolio konpainiako fundatzaileetako bat izan zen, eta haren zuzendaritzan aritu zen 1976. urtera arte. Petronor eraikitzeko lehiaketa irabazi zuen Senerrek, 1956an Sendagortak sortutako ingeniaritza enpresak. Senerrek, besteak beste, arma adimentsuak diseinatzen eta ekoizten ditu, misilak adibidez. Hil arte *Sener Fundazio*ko presidentea izan zen. Finantza esparruan ere aritu zen, eta Banco de Vizcayako kontseilari ordezkaria izan zen, eta geroago BBVko kontseilari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sharon Jones

**Sharon Lafaye Jones** (Augusta, Georgia,  - New York, ) estatubatuar abeslaria izan zen, Sharon Jones & the Dap-Kings taldearen kidea izan zen.

Soul garaikidearen ikurra, artista berantiarra izan zen: txikitatik bizi izan zituen soul musikaren sustraiak, eta urteak eman zituen New Yorkeko Desco funk diskotekan lanean, baina 2002ra arte ez zuen kaleratu bere lehen lana, Dap Kings taldeak lagunduta.

## Diskografia 
* ''Dap Dippin' with Sharon Jones and the Dap-Kings* (2002)
* *Naturally* (2005)
* *100 Days, 100 Nights* (2007)
* *I Learned the Hard Way* (2010)
* *Soul Time!* (bilduma) (2011)
* *Give the People What They Want* (2014)
* *It's a Holiday Soul Party* (2015)
* *Miss Sharon Jones!* (soinu-banda/bilduma, 2016)
* *Soul of a Woman'' (2017)

## Erreferentziak
Savannah (ibaia)

**Savannah** hego-ekialdeko Estatu Batuetako ibai nagusienetariko bat da, 484 kilometroko luzera duena.

Tugaloo eta Seneca ibaien lotunean jaioa, Augusta eta Savannah hiriak zeharkatzen ditu eta Ozeano Atlantikoan, estuario zabal batean, bokalea du.

## Kanpo estekak
Maria Jesus Agirre

**Maria Jesus Agirre Uribe** (Gasteiz,  - *ib.*, ) arabar politikaria izan zen.

Gaztea zenetik gizarte zerbitzuenganako grina agertu zuen. Gizarte Langintza ikasi zuen Bilbon, eta, ikasketak amaituta, Gasteizen hasi zen lanean. Orduan ezagutu zuen Jose Angel Cuerda; Gasteizko alkate ohia abokatua zen, eta Agirrek eskatu zion babesgabetasun egoeran zeuden emakumeei laguntzeko.

Cuerda eta Agirre elkarrekin sartu ziren Gasteizko Udalean, 1979. urtean. Agirrek udalean eman zuen bizitza politiko gehiena; alkateordea izan zen, baita zinegotzia ere.

Udaletik kanpo ere aritu zen politikagintzan: Arabako Gizarte Ongizateko diputatua izan zen 1983tik 1987ra arte; Arabako Biltzar Nagusietako batzarkidea izan zen; eta Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez, besteak beste.

Gorka Urtaran, Gasteizko alkatea, Maria Jesus Agirreren semea da.

## Erreferentziak
Carlos Caballero

**Carlos Caballero Basáñez** (Gasteiz, ) arabar politikari eta ingeniaria da.

Bilbon ingeniaritza ikasi eta gero, Olabide ikastola zuzendu zuen. ELAren kidea, klandestinitatean ESBren sorreran parte hartu zuen. EAJren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez, besteak beste.

Eusko Ikaskuntzaren kidea, *Introducción a la Historia de Euskal Herria*, *Euskal Herria Europako komunitatean* edota *La Reforma de las Enseñanzas Medias* idatzi ditu.
María Teresa Sagarna

**María Teresa Sagarna Alberdi** (Gasteiz, ) arabar irakasle eta politikaria da.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean Filologia Erromanikoa ikasi ondoren, irakasle izan zen Araban. 1997an Arabako gobernadore zibil izendatu zuten. Ahaldun izan eta gero, PPren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez.
Juan Jose Otxoa de Eribe

**Juan Jose Maria Otxoa de Eribe Elortza** (Murgia, ) arabar politikaria da.

1982 eta 1987 artean legebiltzarkidea, Araba Buru Batzarreko kidea izan zen. EAJren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen lau urtez.
Javier Sampedro

**Javier Sampedro Sampedro** (Guardia,  - ) arabar enpresaburu eta politikaria izan zen.

1979an Zentro Demokratikoaren Batasunaren sortzaileetako bat izan zen Araban. 2000. urtera arte jaioterriko alkatea izan zen. Ahaldun izan eta gero, PPren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez.

## Erreferentziak
Iñigo Otazu

**Iñigo Maria Otazu Zulueta** (Aretxabaleta,  - ) arabar abokatu eta politikaria izan zen. Fernando Otazu Donostiako azken alkate frankistaren anaia izan zen (Jose Mariarekin hirukiak ziren).

Alianza Popularren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen lau urtez.
Fernando Otazu

**Fernando Otazu Zulueta** (Aretxabaleta,  - Donostia, ) gipuzkoar abokatu eta politikaria izan zen. Iñigo Otazu diputatuaren anaia izan zen (Jose Mariarekin hirukiak ziren).

1974an Gorteetako prokuradore hautatu zuten Felipe Ugarte ordezkatuz. 1977ko martxoan Fernando Lasa dimititu eta gero, Otazu teniente-alkatea Donostiako alkate bilakatu zen. 1978ko irailaren 8an bonba bat eztanda egin zuen bere atarian eta handik lasterrera politika utzi zuen.
José Javier Lasarte

**José Javier Lasarte Iribarren** (Miranda Ebro, ) arabar ekonomialari eta politikaria da.

Ekonomia ikasi ondoren, Arabako Foru Aldundian lan egin zuen. PSEren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen lau urtez.
Errepide galduak (telebista saioa)

***Errepide galduak*** ETB 1en emititzen den telebista saioa da. 2018ko abenduaren 13an estreinatu zen eta ostegunetan emititzen da 22:30etan Euskal Telebistako euskarazko katean.

Saioaren gidaria Ander Izagirre idazlea, kazetaria eta txirrindularia da. Aurretik Andoni Aizpuruk aurkezten zuen Bertatik bertara telebista saioan kolaboratzaile gisa aritutakoa da, baina aurkezle gisara *Errepide galduak* da telebistan egin duen lehenengo lana.

Programak izan zituen audientzia kaskarrak ikusita, 6 atal bakarrik izan zituen saioak eta 2019ko urtarrilaren 24an amaitu zen.

## Saioaren azalpena 
Ander Izagirrek maillota jantzi eta bizikleta gainean Euskal Herrian barrena ibiliko da istorio eta pertsona ezezagun eta interesgarrien bila. Kapitulu bakoitzean ibilbide bat burutuko du bizikletaz eta bide horrekin lotuta dauden istorio eta pertsonaiak bildu.

Bizikleta gainean kirola egitez gain, bidaiak ere egingo ditu, paisaia ederrak erakutsi eta baita istorioak landu ere.

## Denboraldiak 
## Atalak eta audientziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Democracy Now!

***Democracy Now!*** ordubeteko albistegi bat da, eta egunero emititzen da telebistaz, irratiz eta Internetez, Amy Goodman eta Juan Gonzalez kazetariek aurkeztua. Saioa astegunetan ematen da 20:00etan ET New Yorketik, eta Internetez emititzen da, bai eta 1.400 irratitan, munduan zehar.

*Democracy Now!* albistegia irabaz asmorik gabeko erakundea da, ez du onartzen publizitaterik, harpidedunek, entzuleek, ikusleek eta zenbait fundaziok finantzatzen dute-eta.

Saioak uztartzen ditu erreportajeak, elkarrizketak, ikerketa-kazetaritza eta iruzkin politikoa. Bereziki lantzen ditu gizarte mugimenduak, justiziaren aldeko borrokak eta AEBen atzerri politikak zelako ondorioak dituen munduan zehar. Bai aldekoek eta baita kritikoek ere aurrerakoitzat jotzen dute saioa. ezkerrera|thumb|DCTV estudioak New Yorken (Chinatwon).Democracy Now! 1996ko otsailaren 19an sortu zen WBAI irrati estazioan, New Yorken, honako kazetari hauek egina: Amy Goodman, Juan Gonzalez, Larry Bensky, Salim Muwakkil eta Julie Drizin. Hasieran bost Pacifika irratitan eman zen. Jeneralean Goodman izaten da aurkezle nagusia, sarri Juan Gonzalez eta Nermeen Shaikh alboan dituela. 1997a ezkero, Jeremy Scahill sarri agertu da kolaboratzaile gisa, ikerketa-kazetari bat The Intercept aldizkarian.

### Audientzia 
Quancast etxearen arabera, 2016-2017 urteen artean democracynow.org webgunea iristen zen  395.000 bat lagunengana AEBetan. Aitzitik, ez dago daturik zenbat jendek entzuten dituen saioaren podcasta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Democracy Now! webgunea.
* Democracy Now! IMDb datu-basean.
Traste

thumb|eskuinera|200px|Do maiorren zapaltzea gitarran hatzak hiru traste ezberdinetan jarriz burutzen da.
**Trastea** edo **koska**, harizko instrumentu askoetako masten diapasoietan dagoen tartea da. Gaur egungo musika-tresna gehienetako trasteak metalezko zerrenda finak dira, Europakoak ez diren antzinako zenbait musika-tresnetan traste gisa mastari lokarriak lotzen zitzaizkien.

Traste bateko soka bat zapaltzean, musika nota bat sortzen da. Trasteen arteko distantzia tonu erdi bat da. Ohikoena trasteek masta tonu erditan banatzea da, gitarran bezala.

## Kanpo estekak