open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katharine Susannah Prichard

**Katharine Susannah Prichard** (Levuka, Fiji,  - Greenemount, Mendebaldeko Australia, ) australiar idazlea izan zen. Melbournen eta Londresen izan zen kazetari, eta han idatzi zuen lehen eleberria, *The Pioneers* (1919, *Aitzindariak*), 1926. urtean zinemara eraman zena. 1919. urtean itzuli zen Australiara, eta sortu berri zen alderdi komunistako kide egin zen. Poesia, antzerkia eta kontakizunak idatzi zituen. Obra nagusiak: *Coonardoo* (1929), *The Roaring Nineties* (1946), *Golden Mines* (1948, *Urrezko meak*) eta *Winged Seeds* (1950, *Bihi hegaldunak*).

## Obra 
### Eleberriak 
* *Subtle Flame* (1967)
* *Winged Seeds* (1950)
* *Golden Miles* (1948)
* *The Roaring Nineties* (1946)
* *Moon of Desire* (1941)
* *Intimate Strangers* (1939)
* ''Haxby's Circus* (1930)
* *Coonardoo* (1929)
* *The Wild Oats of Han* (1928)
* *Working Bullocks* (1921)
* *Black Opal* (1921)
* *Windlestraws* (1916)
* *The Pioneers* (1915)

### Ipuinak 
* *N'Goola* (1959)
* *Potch and Colour* (1944)
* *Kiss on the Lips* (1932)

### Antzerkia 
* *Brumby Innes* (1940)

### Poesia 
* *The Earth Lover and Other Verses* (1932)
* *Clovelly Verses* (1913)

### Autobiografia 
* *Child of the Hurricane'' (1964)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Katharine Susannah Prichard Writers' Centre
Eugen Dühring

**Eugen Karl Dühring** (Berlin,  - Nowawes, egungo Potsdam-Babelsberg, ) alemaniar ekonomialaria eta filosofoa izan zen. Sozialismoaren jarraitzailea izan arren, Marxen eta Engelsen ekonomia-teoriei kritikak egin zizkien. Alemaniako sozialdemokraziaren lehen urratsak eman zituen Feuerbach eta A. Comtek eraginda. Bereak dira, besteak beste, *Izadiaren dialektika* (1863), *Filosofiaren historia kritikoa* (1869) eta *Jakintzaren teoria eta logika* (1878) obrak. Engelsek *Anti-Dühring* obra idatzi zuen 1878. urtean, Karl Eugenen teoriei aurre eginez.

## Erreferentziak
Zirilo Jerusalemgoa

**Zirilo Jerusalemgoa** (; Caesarea Maritimatik hurbil, ca. 313 &ndash; Jerusalem, 386) Jerusalemgo patriarka eta Elizako doktorea izan zen. Kristau-ikasbideak idatzi zituen, eta Jerusalemgo katekumenoen erlijio-heziketaren arduraduna izan zen. 350. urte inguruan, Jerusalemgo apezpiku izendatu zuten, eta, harrezkero, hiru bat aldiz joan behar izan zuen erbestera (357, 360, 367), eta 378. urtera arte ez zuen, berriz, apezpikutza iritsi. Konstantinoplako Kontzilioan parte hartu zuen, eta bertan Nizeako fedea babestu zuen.

Haren eguna, martxoaren 18an ospatzen da.
## Erreferentziak
Kalistenes

**Kalistenes Olintokoa** (grekoz: Καλλισθένης, *Kallisthenes*; Olinto, K.a. 360 &ndash; K.a. 327) Antzinako Greziako historialaria izan zen. Aristotelesen iloba zen; Alexandro Handiaren hezkuntza berbera izan zuen. Aristotelesek hala gomendaturik, Alexandro Handiak Asiako espedizioan historialari gisa eraman zuen. Sortaldeko ohiturez gehiegitxo zaletzen ari zela salatu zion Alexandrori, eta hark horregatik preso sarturik, preso hil zen. Greziaren historia idatzi zuen, Antalzidasen Baketik hasi (K.a. 386) eta Foziako Gerraraino (K.a. 355); horrez gainera, Foziako Gerraren historia, Alexandroren Asiako espedizioaren kronika, eta beste hainbat lan idatzi zituen. Guztiak galdu dira.

## Erreferentziak
Jean-André Deluc

**Jean-André Deluc** edo **de Luc** (Geneva, 1727ko otsailaren 8a - Windsor, 1817ko azaroaren 7a) Suitzako geologoa, meteorologoa eta fisikaria izan zen. Göttingenen irakasle izan zen, eta gero, erreginaren irakasle Londresen. Beste lan askoren artean, *Lettres physiques et morales sur les montagnes et sur l´histoire de la Terre et de l´homme* (1779) idatzi zuen. Liburu horretan zioenaren arabera, Lurrak gaur duen itxura hartu baino lehenagotik, sei geologia-aldi izan dira, eta aldi horiek lotura estua dute Jainkoak mundua sortzeko behar izan zituen sei egunekin.

## Erreferentziak
Alfred Jost

**Alfred Jost** (Estrasburgo, 1916ko uztailaren 27a - Paris, 1991ko otsailaren 3a) frantziar biologoa izan zen, endokrinologian aditua. Natura-zientzietako ikasketak egin zituen, eta Robert Lévy izan zuen irakasle. Berehala izan zuen Robert Courrierren laborategian sartzeko aukera. Enbrioiaren endokrinologiaz eta fisiologiaz egin zituen ikerketa eta saiakuntzengatik da ospetsua. Frantziako Zientzia Akademiako kidea izen zen, besteak beste. Bizitza osoko idazlanak artikulu-bilduma batean jaso zituen eta *Médecine Science* aldizkariaren 3. zenbakian eman ziren argitara.
## Erreferentziak
Joaquim Pedro de Oliveira Martins

**Joaquim Pedro de Oliveira Martins** (Lisboa, 1845eko apirilaren 30a - *ibidem*, 1894ko abuztuaren 24a) portugaldar politikaria, historialaria eta idazlea izan zen. Portugalgo Zientzietako Akademiako kidea. Diputatu (1886) eta Finantzako ministro hautatu zuten (1892). Idazle oparoa izan zen. Haren obra aipagarri batzuk: *Phebus Moniz* (1866, eleberria), *Batalha, Belem, Mafra* (1869, bertsoz eta hitz lauz idatzitako trilogia), *Historia de Portugal* (1879), *Historia da civilização iberica* (1879), *A vida de Nuno Alvares* (1893) eta *O principe perfeito* (1896), besteak beste.
## Erreferentziak
Wojciech Jerzy Has

**Wojciech Jerzy Has** (Krakovia, 1925eko apirilaren 1a - Łódź, 2000ko urriaren 3a) poloniar zinema-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
1956ko belaunaldiko kide izan zen, Munk, Wajda eta abarrekin batera. *Petla*(1958) izan zen hark egindako lehen film luzea, eta *Rozstanie* filmarekin (1961) finkatu zituen bere estiloaren ezaugarri nagusiak. *Rękopis znaleziony w Saragossie* (1964, *Zaragozan aurkitutako eskuizkribua*) du lanik aipagarriena, Luis Buñuelek berak ere goraipatu izan zuena. 1980ko hamarkadan hainbat lan egin zuen telebistarako. Beste film hauek ere aipagarriak ditu: *Lalka* (1968), *Pismak* (1984).

1987-1989 urte-bitartean, Rondo Film Studio-ko zuzendari artistikoa eta Zinema Batzorde Poloniarreko kide izan zen. 1989-1990 urte-bitartean, Zinema Eskolako zuzendaritza saileko dekano izan zen. 1990ean, eskolako errektore egin zuten eta kargu horretan aritu zen sei urtez. Eskolari atxikiriko Indeks Studioko zuzendari eta aholkuri nagusia izan zen.

## Filmografia hautatua 
* *Pętla*, 1958
* *Pożegnania*, 1958
* *Rozstanie*, 1961
* *Jak być kochaną*, 1962
* *Rękopis znaleziony w Saragossie*, 1964
* *Szyfry*, 1966
* *Lalka*, 1968
* *Sanatorium pod klepsydrą*, 1973
* *Nieciekawa historia*, 1982
* *Pismak*, 1984
* *Osobisty pamiętnik grzesznika... przez niego samego spisany*, 1985
* *Niezwykła podróż Balthazara Kobera*, 1988

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Wojciech Jerzy Has Internet Movie Database-ren web-orrian
Alberto Calderón

**Alberto Pedro Calderón** (Mendoza, 1920ko irailaren 14a - Chicago, 1998ko apirilaren 16a) matematikari eta ingeniari argentinarra izan zen. Antoni Zygmund matematikari poloniarrarekin batera Chicagora joan zen, eta han jarraitu zituen bere ikerketa-lanak. Fourierren analisi matematikoa sakondu ahal izateko, oso garrantzizkoak izan ziren Calderónen ekarpenak, baita deribatu partzialen ebazpen analitikorako ere. Eragile berezi integralen teorian (*Calderón-Ziygmund eragileak* esaten zaie) garrantzi handia izan zuen haren lanak. Interpolazio konplexuaren teoria ere garatu zuen.

Bere ibilbidean postu akademiko zenbait izan zituen: Ohioko Unibertsitatean, Princetongo Ikasketa Aurreratuko Institutuan, Massachusettseko Teknologiako Institutuan eta Chicagoko Unibertsitatean. Azkenengo horretatik 1985ean erretiratu zen. Hainbat sari ere irabazitakoa da; besteak beste, 1975ean, Bôcher Memorial saria; 1989an, Wolf saria, eta 1991n, Zientzietako Domina.

## Erreferentziak
Richard Adolf Zsigmondy

**Richard Adolf Zsigmondy** (Viena, 1865eko apirilaren 1a - Göttingen, 1929ko irailaren 23a) austriar kimikaria izan zen.

Municheko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Berlinen lanean jardun ondoren, Grazeko Unibertsitateko irakasle izan zen. Göttingengo Unibertsitateako Kimika inorganikoko Institutuaren zuzendari izan zen. Garrantzi handiko ikerketak egin zituen koloideen kimikaren alorrean. 1903an, H. Siedentopfekin batera, soluzio koloidalen azterketarako lehenengo ultramikroskopioa egin zuen. 1925ean Kimikako Nobel saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John James Rickard Macleod

**John James Rickard Macleod** (New Clunie, 1876ko irailaren 6a - Aberdeen, 1935eko martxoaren 16a) Britainia Handiko fisiologoa izan zen.

Clevelandgo, Torontoko eta Aberdeengo unibertsitateetan irakasle izan zen. Garrantzi handiko laborategia sortu zuen. Berari eta F. G. Bantingi 1923an Medikuntzako Nobel saria eman zieten, intsulina aurkitu zutelako. Lan azpimarragarriak ditu, besteren artean: *Diabetes, its Pathological Physiology *(1913), *Physiology and Biochemistry in Modern Medicine* (1916) eta *Carbohydrate Metabolism and Insulin* (1926).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Rufino Echenique

**José Rufino Echenique Benavente** (Puno, -Lima, ) Peruko militarra eta politikaria izan zen. Espainiarren aurkako matxinadan hartu zuen parte 1821. urtean. Vivancoren eta Castillaren arteko gerra-garaian (1843-1844) jeneral izendatu zuten, eta handik urte batzuetara Peruko lehendakaritza lortu zuen, Castillaren laguntzarekin (1851). 1854. urtean aginpidea utzi behar izan zuen, Castillak gidatu zuen iraultzaren ondorioz. 1864. urtean, Callaon borrokatu zen Espainiako Itsas Armadaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meghnad Saha

**Meghnad Saha** (; Seoratali, Daccatik hurbil, 1893ko urriaren 6a - Delhi Berria, 1956ko otsailaren 16a) indiar astrofisikaria izan zen. Allahabadeko eta Kalkutako unibertsitateetako irakasle izan zen, eta Kalkutako Fisika Nuklearreko Institutua sortu zuen. Erradiazioari eta ionizazioari buruzko lanak egin zituen. Besteak beste, atomoen ionizazio termalaren ekuazioa azaldu zuen, espektroen itxura eta osaera eta argi iturriaren tenperatura kontuan hartzen dituena, eta izarren espektroa aztertzeko erabiltzen dena.

## Erreferentziak
Giuseppe Piazzi

**Giuseppe Piazzi** (Ponte in Valtellina, 1746 - Napoli, 1826) italiar astronomoa zen. Maltan eta Palermon irakaslea izan zen, eta atzerrian ibili ondoren (Londres eta Parisko astronomo ospetsuenak ezagutu zituen), Palermoko behatokia sortu zuen (1791). 7.646 izarren leku zehatzak azaldu zituen, eta Zeres asteroidea aurkitu zuen 1801an. Napolira dei egin zioten Capodimonteko behatokia eraiki zezan. Bi Sizilietako Erresumako behatokietako zuzendari izendatu zuten ondoren.

## Erreferentziak
Maria Edgeworth

**Maria Edgeworth** (Black Bourton, Oxfordshire, Ingalaterra, 1767ko urtarrilaren 1a - Edgeworthstown, Longford konderria, Irlanda, 1849ko maiatzaren 22a) irlandar idazlea izan zen.

## Biografia 
Britainia Handiko hezkuntzaren eraberritzea ekarri zuen *Essais on practical education* (*Heziketari buruzko saioak*) obra argitaratu zuen 1798an. Begi-bistakoa da lan horretan Rousseauren eragina. Haurrentzako ipuinak (*Popular Tales*, *Herri Ipuinak*, 1804 eta *Tales of fashionable life*, *Bizimodu dotorearen ipuinak*, 1806) eta ohiturazko eleberriak (*Rackrent Castle*, *Rackrent Gaztelua*, 1800) idatzi zituen.

## Lanak 
* *Letters for Literary Ladies* - 1795 (saiakera feminista)
* ''The Parent's Assistant* - 1796
* *Practical Education* - 1798 (2 liburuki, aitarekin elkar-lanean)
* *Castle Rackrent* (1800) (eleberria)
* *Early Lessons* - 1801
* *Belinda* (1801) (eleberria)
* *Essay on Irish Bulls* - 1802 (saiakera politikoa, aitarekin elkar-lanean)
* *Popular Tales¡¡ - 1804*
* *The Modern Griselda* - 1804
* *Moral Tales for Young People* - 1805 (6 liburuki)
* *Leonora* - 1806
* *Tales of Fashionable Life* - 1809
* *Ennui* - 1809 (eleberria)
* *The Absentee* (1812)
* *Patronage* - 1814 (eleberria, 4 liburukitan)
* *Harrington, a tale* - 1817
* *Ormond, a tale* - 1817
* *Comic Dramas* - 1817
* *Memoirs* - 1820 (aitaren memoriak)
* *Early Lessons* - 1822 (zenbait libururen arrastoak)
* *Helen'' - 1834

## Erreferentziak
Jean Cayrol

**Jean Raphaël Marie Noël Cayrol** (Bordele, 1911ko ekainaren 6a - *ibidem*, 2005eko otsailaren 10a) poeta, idazle eta zinemagile frantsesa izan zen. Ezinegon metafisikoa eta Bigarren Mundu Gerran naziek eginiko deportazioaren izugarrikeriak dira bere poemen, *De la nuit et du brouillard* (1945, *Gauaz eta lainoaz*), eta eleberrien, *Je vivrai l´amour des autres* ( 1947-1950, *Besteen maitasuna biziko dut*), *Exposés au soleil* (1980, *Eguzkipean*), gai nagusiak. Zenbait film ere egin zituen, *Herio-ukaldia* (1965), adibidez. Goncourt Akademiako kide izan zen 1973tik 1995era.

## Erreferentziak
Alonzo Church

**Alonzo Church** (Washington Hiria, 1903ko ekainaren 14a - Hudson, 1995eko abuztuaren 11) Estatu Batuetako logikari eta matematikaria izan zen. Matematikako irakaslea izan zen Princetongo Unibertsitatean (1947-1961). Sistema baten formulazio mugak (sintaktikoak) ikertu zituen, bereziki, eta, predikatuen kalkulu logikoari dagokionez, sistemako proposizio orok ez duela deribazio logikorako biderik frogatu zuen. Lan nagusiak: *Zenbaki oinarrizkoen teoriaren arazo konponezin bat* (1936), *Zentzuaren eta denotazioaren logikaz* (1954), *Logika matematikoa* (1956).

## Erreferentziak
Johann Strauss I.a

**Johann Baptist Strauss I.a** (*Johann Strauß* edo "Johann Strauss"; Viena, 1804ko martxoaren 14a – Viena, 1849ko irailaren 25a) austriar musikagilea, orkestra-zuzendaria eta biola-jotzailea.

Lanner Laukoteko biola-jotzailea izan zen 1825. urtera arte. Urte hartatik aurrera, musikagintzan eta zuzendaritzan hasi zen. Kontzertuak eman zituen Alemanian eta Ingalaterran. 1845. urtetik aurrera, Vienako gorteko dantzen zuzendari izan zen. Vienako bals ospetsuaren sortzailea izan zen. 150 bat bals idatzi zituen. Haren semeak, Johann, Josef eta Eduard, musikagile eta musikariak izan ziren.

## Obra 
### Balsak 
* *Täuberln-Walzer* op. 1 (1827)
* *Wiener Karneval* op. 3 (1828)
* *Kettenbrücke-Walzer* op. 4 (1828)
* *Tivoli-Rutsch Walzer* op. 39 (1830)
* *Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben!* op. 49
* *Elisabethen-Walzer* op. 71
* *Philomelen-Walzer* op. 82
* *Paris-Walzer* op. 101 (1838)
* *Huldigung der Königin Victoria von Grossbritannien* op. 103
* *Wiener Gemüths-Walzer* op. 116 (1840)
* *Lorelei Rhein Klänge* op. 154 (1843)

### Polkak 
* *Seufzer-Galopp* op. 9
* *Chineser-Galopp* op. 20
* *Einzugs-Galopp* op. 35
* *Sperl-Galopp* op. 42
* *Fortuna-Galopp* op. 69
* *Jugendfeuer-Galopp* op. 90
* *Cachucha-Galopp* op. 97
* *Indianer-Galopp* op. 111
* *Sperl-Polka* op. 133
* *Beliebte Annen-Polka* op. 137
* *Piefke und Pufke Polka* op. 235

### Martxak 
* *Radetzki martxa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Johann Strauss Sr. - Biografia
Louis Delluc

**Louis Delluc** (Cadouin, 1890eko urriaren 14a - Paris, 1924ko martxoaren 22a), frantses idazlea eta zinemagilea izan zen. Oso gaztetatik hasi zen poesiak, eleberriak, saioak, ipuinak eta antzerki-obra komikoak eta dramatikoak idazten *(Cinema et Compagnie, Photogenie, Charlot, La Jungle du Cinema)*. Estatu Batuetako zinema-egileak ezagutu zituen 1914. urtean. Harrezkero zinema-kritikari eta teorizatzailea bihurtu zen. Obra nagusiak: *Fièvre* (1922), *La Femme de nulle part* (1924) eta *Le Chemin d´Ernoa* (1921).

## Erreferentziak
Alexander Ptutxko

**Alexander Ptutxko** (errusieraz: Алекса́ндр Луки́ч Пту́шко; Luhansk, 1900eko apirilaren 19agreg./apirilaren 6ajul. - Mosku, 1973ko martxoaren 6a) sobietar zinema zuzendaria izan zen. Animazio tridimentsionalaren aitzindaria izan zen; gai zientifikoetako filmak egin zituen fikziozkoak egin aurretik. *Gulliver Berria*rekin (1935, *Novyj Gulliver*), ordu arte ez bezalako teknikak ezagutarazi zituen grafismoan eta animazio-munduan; 1.500 txotxongiloz egindako alegoria politiko hori panpina bizidunez eginiko lehen film luzea da. Hiru koloretan eginiko lehen film sobietarra sortu zuen 1937an.

## Filmografia 
* *Новый Гулливер* (1935)
* *Zolotoy Klyuchik* (1939)
* *Каменный цветок* (1946)
* *Садко* (1952)
* *Илья Муромец* (1956)
* *Сампо* (1959)
* *Алые паруса* (1961)
* *Сказка о потерянном времени* (1964)
* *Сказка о царе Салтане* (1966)
* *Руслан и Людмила* (1972)

## Erreferentziak
Marta Brunet

**Marta Brunet** (Chillán, 1897ko abuztuaren 9a - Montevideo, 1967ko urriaren 27a) Txileko idazlea izan zen. *La Nación* egunkariko erredaktorea izateaz gainera, Buenos Aires eta Montevideoko kontsula izan zen. Bere libururik aipagarrienak: *Montaña adentro* (1923), *Bestia dañina* (1926), *Rosa, flor de Quillén* (1929), *Bienvenido* (1929), *Reloj de sol* (1930), *Cuentos para Marisol* (1938), *Aguas abajo* (1943), *La Mampara* (1946), *Humo hacia el Sur* (1946), *Raíz de sueños* (1949), *María Nadie* (1957) eta beste.

## Erreferentziak
José Ferrater Mora

**José Ferrater Mora** (Bartzelona, 1912ko urriaren 30a - *ibidem*, 1991ko urtarrilaren 30a) kataluniar filosofoa izan zen.

Bartzelonako Unibertsitatean egin zituen filosofia-ikasketak. 1939. urtean erbestera jo zuen, eta Estatu Batuetan finkatu zen 1947. urtean. 1941. urtean *Diccionario de filosofia* *(Filosofia hiztegia) *obra argitaratu zuen. Espainiako XX. mende hasierako filosofoei buruzko saioak idatzi zituen, eta zientifismoaren eta existentzialismoaren arteko bide "integrazionista" proposatu zuen bere obran.
## Erreferentziak
Aníbal Sánchez Reulet

**Aníbal Sánchez Reulet** (Azul, 1910eko apirilaren 13a - Kalifornia, 1997ko uztailaren 26a) argentinar filosofoa izan zen.

Tucuman eta Kaliforniako unibertsitateetako irakasle izan zen. Francisco Romeroren eraginez, Edmund Husserl eta Nicolai Hartmannen pentsamenduak aztertu zituen, eta filosofiaren izaera problematikoaren alde egin zuen: *Raíz y destino de la filosofía *(1942, *Filosofiaren sustraia eta patua*). Sánchez Reuletek transzendentzia kontzeptuaren garrantzia azpimarratzen zuen, gizakiaren izatea ulertu ahal izateko.

## Erreferentziak
Patricio de la Escosura

**Patricio de la Escosura Morrogh** (Oviedo, 1807ko azaroaren 5a - Madril, 1878) espainiar politikaria eta idazlea izan zen. «Numantinos» elkarte sekretuko kide izan zen Esproncedarekin batera, eta Parisa ihes egin behar izan zuen 1824. urtean konspirazio batean parte hartzeagatik. Espainiara itzulitakoan Artilleria Akademian sartu zen eta politikari ekin zion; bi aldiz iritsi zen Gobernazio Ministroa izatera. Poesia, eleberri historikoa eta antzerki-lanak idatzi zituen, erromantizismoaren arauei jarraiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josep Obiols

**Josep Obiols** (Sarrià, 1894ko martxoaren 5a - Bartzelona, 1967ko ekainaren 25a) katalan margolaria izan zen. Horma irudiak, marrazkiak eta erretratuak dira bere lan ezagunenak.

J. Torres Garcíaren ikaslea izan zen hasieran; Cercle de St. Llucen jarraitu zuen ikasten, eta azkenik, Italian sakondu zituen ikasketak (horma-irudien teknikari buruzkoak bereziki). Haren lan nagusiak: Montjuïceko jauregia eta postetxea, Montserrateko sakristia eta Ama Birjinaren gela, Sarriàko elizako aldare nagusia.

## Erreferentziak
Alejandro Casona

**Alejandro Rodríguez Álvarez**, *Alejandro Casona* edo *El Solitario* izengoitia zuena, (Besullo, Cangas del Narcea, 1903ko martxoaren 23a - Madril, 1965eko irailaren 17a) espainiar antzerkigilea izan zen. Obra nagusiak: *La sirena varada* (1933), ospe handia lortu zuen *Nuestra Natacha *(1935, *Gure Natacha*), *Prohibido suicidarse en primavera* (1945, *Debekatua udaberrian buruaz beste egitea*), *La barca sin pescador* (1945, *Txalupak jaberik ez*, Maria Dolores Agirrek euskarara itzulia), *Los árboles mueren de pie* (1949, *Zuhaitzak zutik hiltzen dira*) eta *La dama del alba* (1944, ''Egunsentiko dama) dira.

## Erreferentziak
John O'Hara

'''John O'Hara'* (Pottsville, Pennsylvania, 1905eko urtarrilaren 31 &ndash; Princeton, 1970eko apirilaren 11) Estatu Batuetako idazlea izan zen. Estatu Batuetako hiri txikietako giroaren eta pertsonaia tipikoen deskribapen hotz eta zehatza azaldu ohi zuen. Nabaria da Hemingwayren eragina O´Hararen lanetan. Lan aipagarrienak: *The Doctor´s Son* (1936), *Pael Joey* (1940), *Hellbox* (1947), *A Rage to Live* (1949), *The Farmer´s Hotel* (1951), *Ten North Frederick* (1956), *From the Terrace* (1958), *The Big Laugh'' (1962).

## Erreferentziak
Petru Dumitriu

**Petru Dumitriu** (Socol, 1924ko maiatzaren 8a - Metz, 2002ko apirilaren 6a) errumaniar idazlea izan zen. Frantsesez idatzi zuen, batez ere. Bere eleberrietan askatasun moral eta politikoaren alde egiten zuen: *L´Homme aux yeux gris* (1968, *Begi griseko gizona*), *Retour à Milo* (1969, *Milora itzuli*), *La Liberté *(1983, *Askatasuna*), *Les Amours singulières* (1990, *Maitasun bereziak*). Saiakerak ere idatzi zituen, autobiografia eta ikerketa mistikoa nahasten zutenak:* Au Dieu inconnu* (1979, *Jainko ezezagunari).*
## Erreferentziak
Mario Puzo

**Mario Gianluigi Puzo** (New York, 1920ko urriaren 15a - New York, 1999ko uztailaren 2a) Estatu Batuetako idazlea izan zen. Artikuluak, antzerki-kritikak eta eleberriak idatzi zituen. Arrakasta handia izan zuen 1969. urtean *The Godfather* (*Aitabitxia*) eleberriari esker, urte batzuk geroago Francis Ford Coppolak zinemara eraman zuena. Harenak dira, halaber, *The Godfather Papers and Other Confessions* (1972, *Aitabitxiaren paperak eta beste aitorpen batzuk*) eta *Inside Las Vegas* (1977, *Las Vegas barnean)* eleberriak.

## Obra 
### Eleberriak 
* *The Dark Arena* (1955)
* *The Fortunate Pilgrim* (1965)
* *The Runaway Summer of Davie Shaw* (1966)
* *Six Graves to Munich* (1967), Mario Clerik sinatuta
* *The Godfather* (1969)
* *Fools Die* (1978)
* *The Sicilian* (1984)
* *The Fourth K* (1990)
* *The Last Don* (1996)
* *Omertà* (2000)
* *The Family* (2001) (Carol Ginok osatuta)

### Narrazio laburrak 
Narrazio guztiak, "The Last Christmas" salbu, Mario Cleri izengoitiaz sinatuta.

* "The Last Christmas" (1950)
* "John 'Red' Marston's Island of Delight" (1964)
* "Big Mike's Wild Young Sister-in-law" (1964)
* "The Six Million Killer Sharks That Terrorize Our Shores" (1966) 
* "Trapped Girls in the Riviera's Flesh Casino" (1967)
* "The Unkillable Six" (1967)
* "Girls of Pleasure Penthouse" (1968)
* "Order Lucy For Tonight" (1968) 
* "12 Barracks of Wild Blondes" (1968) 
* "Charlie Reese's Amazing Escape from a Russian Death Camp" (1969)

### Ez fikzioa 
* "Test Yourself: Are You Heading for a Nervous Breakdown?"  Mario Cleri izenarekin (1965)
* *The Godfather Papers and Other Confessions* (1972)
* *Inside Las Vegas* (1977)

### Gidoiak eta filme moldaketak 
* *The Godfather* (1972)
* *The Godfather Part II* (1974)
* *Earthquake* (1974)
* *Superman* (1978)
* *Superman II* (1980)
* *A Time to Die* (1982)
* *The Cotton Club* (1984)
* *The Sicilian* (1987)
* *The Fortunate Pilgrim* (1988)
* *The Godfather Part III* (1990)
* *Christopher Columbus: The Discovery* (1992)
* *Superman II: The Richard Donner Cut* (2006)

### Bideo jokuen moldaketak 
**The Godfather* (1991)
**The Godfather* (2006)
**The Godfather II* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Schmidt

**Wilhelm Schmidt** (Hörde, Dortmund, Westfalia,  - Friburgo, Suitza, ) alemaniar antropologoa eta hizkuntzalaria izan zen. Misiolaria eta apaiza izan zen. Hizkuntzen egituren ezaugarrien eta zibilizazio-eremuen arteko loturak frogatzen saiatu zen *Die Sprachfamilien und Sprachenkreise der Erde* (1926, *Hizkuntza-familiak eta munduko hizkuntza-zirkuluak*) azterlanean. Erlijioen historiari buruzko lan bikain bat argitaratu zuen bestalde, *Jainkoaren ideiaren sorrera *(1926-1955).

## Erreferentziak
Federico Gravina

**Federico Carlo Gravina Napoli** (Palermo,  - Cádiz, ) espainiar militarra izan zen. Fragatako teniente zela Gibraltarko blokeoa egin zuen (1799); Aljeriako blokeoa (1783, 1784 eta 1785) Algecirasko buru gisa; Orango defentsa (1792), Rosas (1894) eta Cadizko defentsak (1799) ingelesen kontra; itsas armada britainiarraren kontrako garaipena lortu zuen Finisterren *Argonauta* itsasontzian (1805). Trafalgarreko gatazkan (1805) zauritu zuten, eta urtebete geroago hil zen zaurien ondorioz.

## Erreferentziak
Alonso Ojeda

**Alonso de Ojeda** (Torrejoncillo del Rey, Cuenca, Gaztelako Erresuma; -Santo Domingo, Espainiar Inperioa, 1515) espainiar itsasgizona eta konkistatzailea izan zen. Kolonen laguntzailea izan zen haren Ameriketarako bigarren bidaian (1493). La Españolan izan zen, Trinidad eta Margarita uharteak ikertu zituen eta Curaçaoko uhartea aurkitu zuen. 1508an Espainia Berriko gobernari izendatu zuten, eta hurrengo urtean Cartagenara abiatu eta San Sebastián hiria sortu zuen (1510). Oso gogor jokatu zuen Ameriketako indiarrekin.

## Erreferentziak
Guido Baccelli

**Guido Baccelli** (Erroma,  - *ibidem*, ) Italiako sendagile eta politikaria. Viktor Emanuel II.a erregearen sendagilea eta politikako zenbait kargu izan zuen. Biriken eta pleuraren hainbat eritasun aztertu zituen, pleura-isuria besteren artean. Malariari eta beronen sendabideari buruzko ikerketak ere egin zituen.
## Erreferentziak
Barbara McClintock

**Barbara McClintock** (Hartford (Connecticut), 1902ko ekainaren 16a - Huntington, New York, 1992ko irailaren 2a) Estatu Batuetako genetista eta botanikaria izan zen. Landareen genetikaren ikerketan aritu izan zen lanean. Cornell Unibertsitatean irakasle izan zen. Informazio genetikoa ez dela egonkorra, mugikorra baizik, eta masa genetikoaren leku aldaketak inguruko geneen jokaera alda dezakeela aurkitu zuen. 1983an Medikuntzako Nobel Saria eman zioten, masa genetikoan dauden egitura mugikorrez egindako ikerketengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans von Ohain

**Hans Joachim Pabst von Ohain** (Dessau, 1911ko abenduaren 14a - Melbourne, Florida, 1998ko martxoaren 13a) alemaniar ingeniari eta asmatzailea izan zen. Zurrusta-propultsioaren aitzindarietako bat aeronautikan. 1937an, Göttingenen, hidrogenozko erreaktore bat aireratu zuen lehen aldiz. 1939ko abuztuan, bere lanei esker, erreakzio-hegazkin baten lehenengo hegaldia egin zen. Aurrerago, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadarentzat lan egin zuen, ikerkuntza aeroespazialetako laborategietako zientzialari gisa.

## Erreferentziak
Gergely Csiky

**Gergely Csiky** (Pankota, 1842 &ndash; Budapest, 1891) hungariar antzerkigilea eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Apaiz-ikasketak egin zituen. 1881. urtean apaizgoa utzi eta ezkondu egin zen. Oso idazle oparoa izan zen. Komediak eta dramak idatzi zituen: *Langileak* (1880), *Burdinazko gizona, *(1881),* Urrezko miseria* (1881), *Amona* (1891) eta *Atlasz familia* (1889) tragedia. Csikyren obrek arrakasta handia izan zuten Budapesten eta baita Hungariatik kanpo ere (Viena eta Praga).

Hungariako Zientzien Akademiaren partaidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lanak Gutenberg Proiektuan.
Jean Gaston Darboux

**Jean Gaston Darboux** (Nimes,  - Paris, ) matematikari frantsesa izan zen. Parisko zientzia fakultateko irakasle hautatu zuten 1881. urtean eta dekano zortzi urte geroago. Aljebra kurbari eta azalerari buruzko lanez gainera, kalkulu infinitesimalaren aplikazio geometrikoari buruzkoak eman zituen argitara. Obra nagusia: *Leçons sur la théorie générale des surfaces* (*Gainazalen teoria nagusiari buruzko ikasgaiak*, 1887-1896).
## Erreferentziak
Jacques Audiberti

**Jacques Audiberti** (Antibes,  - Paris, ) frantses idazlea izan zen. Olerkiek osaturiko liburuetan Mallarméren eta surrealisten eragina erakutsi zuen: *Race des hommes* (1937), *Toujours* (1944). Audibertiren eleberrietan elementu fantastikoak eta errealistak nahasten dira: *Abraxas* (1938), *Des jardins et des fleurs* (1954). Beste zenbaitetan klasikoagoa ageri da: *Le Maître de Milan* (1950), *Marie Dubois* (1952). Autore dramatikoa, haren lanetan hitza da nagusi, egoera eta pertsonaien gainean: *L´Ampélour* (1928), *Quoat-Quoat* (1946), *Pucelle* (1950), *L´Effet Glapion* (1959).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasimir Edschmid

**Kasimir Edschmid** (Izengoitia: ***Kasimir***; jaiotza-izena: **Eduard Schmid** ; Darmstadt, 1890eko urriaren 5a - Tarasp-Vulpera, Suitza, 1966ko abuztuaren 31) alemaniar idazlea izan zen. Hasieran espresionismoaren ildoko kontakizunak idatzi zituen (*Timur*, 1913); izan ere, bera izan zen "espresionismo" hitza erabili zuen lehenetakoa). Gero ohiko moldeetara jo zuen, eta bidaia-liburu eta biografia interesgarriak idatzi zituen, Albert Schweitzerena bereziki (1949). Espresionismoaren teoria-sortzaile nagusietako bat izan zen: *Über den Expressionismus in der Literatura und die neue Dichtung* (1916, *Espresionismoa literaturan eta poesia berrian*).

## Erreferentziak
Iraola

**Iraola** euskal deitura da, zenbait pertsona ospetsuk dutena:

* Biktoriano Iraola (1841 - 1919), euskal idazlea.
* Basilio Iraola (1908 - 1986), euskal idazlea.
* Rufino Iraola (1945 -), euskal idazlea.
* Jon Iraola (1980 -), aktore eta gidoigilea.
* Andoni Iraola (1982 -), futbolaria.
* Matxin Irabola (1879 - 1935), bertsolaria. Familiaren jatorriko deitura **Iraola** zen.

## Kanpo estekak
Federigo Enriques

**Federigo Enriques** (Livorno,  - Erroma, ) italiar matematikaria izan zen. Boloniako eta Erromako unibertsitateetan irakasle izan zen. Aljebra-azaleren azterketa geometrikoaren oinarriak ezarri zituen, eta zientziaren ezagutza- eta filosofia-alorretara zabaldu zuen bere ikerketa-esparrua. Obra nagusiak: *Zientzia eta logikaren arazoak* (1906-1927), *Scienza e Razionalismo* (1912, *Zientzia eta errazionalismoa*), *Per la Storia della logica* (1922, ''Logikaren historia).
## Erreferentziak
Julius Fučík (kazetaria)

**Julius Fučík** (Praga, 1903ko otsailaren 23a - Berlin, 1943ko irailaren 8a) txekiar kazetaria izan zen.

Alderdi komunistako kidea 1921. urtetik aurrera; SESBn izan zen behin baino gehiagotan, eta bere alderdiko Batzorde Goreneko kide izan zen klandestinitatean (1941). Alemaniarrek hiltzera kondenatu eta hil egin zuten. Bakearen saria eman zioten hil ondoren, 1950. urtean. Obrak: *Biharra dagoeneko atzo deitzen den lurraldean* eta *Urkamendira bideko erreportaia *(euskarara Elena Ituartek itzulia)''.

## Erreferentziak
Edward Waring

**Edward Waring** (Old Heath, Shropshire,  - Pontesbury, Shropshire, ) ingeles matematikaria izan zen. Mediku izan zen Londresko zenbait erietxetan. 1760tik aurrera matematika-irakasle izan zen Cambridgeko unibertsitatean. Erroen funtzio simetrikoak kalkulatzeko metodo bat asmatu zuen. 1771n proposamen-sail bat egin zuen zenbakien teoriari buruz. *n* zenbaki batek k-e berretura positiboz adierazteko izan ditzakeen adierazpen-kopuruaz hainbat ikerketa egin zituen.
thumb|*Miscellanea analytica*, 1762

## Erreferentziak
Lorategiko gnomoen askapena

[eskuinera|thumb|**Askatutako gnomo bat** [Londresen.]]

**Lorategiko gnomoen askapena** 1990eko hamarkadatik bereziki Europan garatzen den txantxa bat da, etxeko lorategietan dauden gnomoak ohostu eta ondoren beste leku batean *askatu* egiten dituena. Mugimendu kolektibo zabala bilakatu den txantxa horren egileen esanetan, gnomoak bahiturik bizi dira lorategietan, esklabo moduan eta euren inguru naturaletik at; txantxaren helburua egoera horren aurka protesta egite da. Txantxak badu beste aldaera bat, gnomo bat askatu eta munduko toki zenbaitetan gnomoari argazkiak ateratzen dizkiona, gero gnomoaren nagusiari bidaltzeko.

Txantxaren lehen erreferentziak 1997 urtekoak dira, Frantzian 150 gnomo *askatu* zirenean lorategietatik. Maiz *Lorategiko Gnomoen Askapenerako Frontea* izeneko erakunde batek hartu zituen bere gain; erakundeko liderrari gartzela zigorra ezarri zitzaion Frantzian, *in absentia* izan bazen ere. 1998 urtean *bere buruaz egin zuten* 11 gnomo agertu ziren Frantzia mendebaldean, zubi batetik *urkaturik*. Mugimendua geldirik izan zen denbora batez, harik eta 2000 urtean Parisko erakusketa batetik hogei bat gnomo ohostu zirenean. 2000 urtetik aurrera mugimenduak arreta zabala sorrarazi zuen, bereziki Interneten garapenarekin. Horrela, Italia MALAG (*Movimento Autonomo per la Liberazione delle Anime da Giardino*) izeneko erakundea sortu zen, gnomoentzako babes eremu baten sorrera aldarrikatzen duena. Hedabideetan jarraipen zabala izateaz gainera, kulturan ere erreferentzia moduan baliatu da; adibidez, *Amélie* filman gnomo bidaiaria agertzen da behin eta berriz.

## Kanpo estekak
Guglielmo Pepe

**Guglielmo Pepe** (Squillace, Calabria, 1783ko otsailaren 13a - Turin, 1855eko abuztuaren 8a) italiar militarra izan zen.

## Bizitza 
Parthenopeko errepublikaren matxinadan parte hartu zuen. Josef Bonaparteen eta Joachim Muraten agindupean egon zen. 1820ko matxinadan Napoliko osteen buruzagi izan zen, baina austriarrek garaitu zuten Rietin, eta Britainia Handira erbesteratu behar izan zuen. Londresen eta Parisen bizi izan zen, eta 1848. urtean Napolira itzuli zen. Austriarren aurka borrokatu zen Venezian Daniele Maninekin batera.

## Erreferentziak
L'Étonnant

* *'L'Étonnant'* * Serge Gainsbourg abeslari frantziarraren hirugarren estudioko diskoa da, 1961ean kaleratua.

## Historia 
Diskoa Serge Gainsbourg-en ahotsarekin eta Alain Goraguer eta bere orkestrarekin grabatu zen.
Abestien artean, lehenengo biak nabarmentzekoak dira. *La chanson de Prévert* Jacques Prévert-ek eta Joseph Kosma-k sortutako *Les feuilles mortes* abestiari omenaldia da.
*En relisant ta lettre*, aldiz, umore beltzez beteriko abestia da.

## Abestien zerrenda 
Abesti guztiak Serge Gainsbourg-ek idatzi eta konposatu zituen, aurkakoa adierazten ez bada.

## Kredituak 
* Alain Goraguer - moldaketak, musika-zuzendaritza eta pianoa
* Paul Rovère - kontrabaxua
* Christian Garros - bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Piarre Larralde

**Jan Piarre Larralde Ameztoi**, ezizenez ***Panpale*** (Luhuso, 1886ko abenduaren 1 - Luhuso, 1945eko ekainaren 25) lapurtar bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Jan Piarre Larralde 1886ko abenduaren 1ean jaio zen Luhusoko Trexolatenian. Oinarrizko ikasketak egin zituen eta lanbidez harotza zen. 1919ko abuztuaren 20an Graxiana Larronde luhusoarrarekin ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten: Mari, Jan Battitt, Joanes, Martin eta Luixa.

Pilotazalea zen. Bertsotan maiz Matxin Irabolarekin ibili izan zen eta Mattin Trekuren maisuetakoa izan zen.

## Lanak 
Bat-batean eta bertso jarrietan aritu zen. Bertso jarririk ezagunenak Jean Ibarnegaraiz, festez, *Eskualduna* astekariaz edota 1937ko Irisarriko toberez ari dira.

### Sari eta txapelketak 
* Euskaltzaleen Biltzarraren sariketetan: Mugerren 1911n (hogei urterekin) 3.a, Donibane Garazin 1912an 2.a.
* 1935eko Bertsolari Txapelketa Nagusian -antolatutako lehenean, alegia- Donostiako kanporaketan parte hartu zuen.

## Omenaldia 
Luhuso jaioterrian omenaldia egin zioten 1949ko apirilaren 24an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matxin Irabola

## Kanpo estekak
Frank Cuesta

**Francisco Javier "Frank" Cuesta Ramos** (León, 1971ko urriaren 16a - ), tenislari ohia, telebistako aurkezle eta herpetologo espainiarra da. 2010az geroztik, *Frank de la Jungla* programa aurkezten du eta, 2011ko azaroaren 8an, Ondas Saria jaso zuen.

## Biografia 
Frank Cuesta 1971ko urriaren 16an jaio zen, Leonen (Espainia), baina, aspaldi honetan, Thailandian bizi da.

Tenisa izan du betiko kirola, baina, 18 urte zituenean, junior kategoriako torneo bat irabazi zuela-eta, moto bat erosi zuen eta istripua izan zuen. Jokalari profesional izateko asmoak hantxe joan zitzaizkion eta entrenatzaile izatera pasatu zen. Denbora luzez izan zen entrenatzaile AEBetako Floridako Bollettieri Akademian, Bolletierik Thailandiara bidali zuen arte. *Frank Cuesta Tennis Academy* eraikiko zuen han.

Tenisa bere lana da, baina animalien mundua bere pasioa.

Dena Bangkoken hasi zen; Frank Birmaniako oihanera joan zen, lehen Birmania zena, bakarrik beti egin ohi zuen eran, animaliak gertutik ikustera. Dena ondo joan zitzaion, iparrorratza apurtu zitzaion arte. Egunak eman behar izan zituen oihanean, erreskatea iritsi arte. Hura izan zen lehen abentura, baina ez zen azkena izango.

Franken jakin mina piztuta zegoen, jada, eta herpetologia ikasten hasi zen, narrastiak eta anfibioak ikertzen dituen zoologiako adar bat, alegia, eta Thailandiako parke guztiak miatzen hasi zen, bere ezagutza zabaldu nahian. Gertutik ezagutzen ditu Frankek animaliak, beraiekin bizi izan delako eta sugeen horzkadak behin baino gehiagotan utzi dute koman.

*Thailandiako Animalien Zaintzarako Elkarte*ko kide da, irabazi asmorik gabeko erakundea, eta animalien erreskateaz arduratzen da, zaindu eta bere egoera naturalera itzultzeaz. Igaraba talde bat du etxean, igeri egiten irakasten ari zaie, gero oihanean uzteko.

Bangkokek 11 milioi biztanle ditu eta ehunka animalia basati. Maiz ager daiteke pitoi bat sukaldeko harraskan edo kobra bat etxeko teilatuan edo boa bat komuneko uretan... Poliziak Franki deitzen dio horrelakoetan. Bangkoken pertsonaia ezaguna da eta hango egunkari batek, animalia basatien tartean egiten zituen *erokerien* aurrean, apustu bat ireki zuen espainiarra noiz hilko zen asmatzea, alegia.

Gero eta gustu gehiago hartu zion Frankek oihanera joateari. Kamera bizkarrean, orduak ematen zituen animalien zain. Behin Thailandiako telebista batera joan zen bere grabazioak erakustera. Handik egun gutxira, bere programa propioa zuen eta ikusle gehien ziren orduan gainera. 1,90 m neurtzen zuen latinoa, teniseko jantzian, zuri-zuri, tailandiarrez hitz egiten eta suge zaharra eskuan, arrakasta itzela izango zuen saioa izan zen.

2010ean, *Callejeros Viajeros* programako arduradunek suge batekin arazoa izan zuten Thailandian grabatzen ari zirenean. Frankek konpondu zuen hura eta, zabaldu zenean, telebista kateko zuzendaritzak programa aurkezteko aukera eman zion: *Frank de la Jungla*. 2011ko azaroaren 8an jaso zuen Berrikuntzari eskainitako Ondas Saria eta 2011ko abenduaren 1ean jaso zuen.

2011ko abenduaren 25ean, *La Selva en Casa* programa estreinatu zuen, oraingo honetan Espainian.
Solenodon arredondoi

***Solenodon arredondoi*** Solenodon generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Solenodontidae familian sailkatuta dago.

Kubako mendebaldean bizi zen baina egun desagertuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Solenodontidae

## Kanpo estekak 
* 'Solenodon arredondoi'ri buruzko informazioa NaturalistaUY datubasean
Bruno Soriano

**Bruno Soriano Llido** (Artana, 1984ko ekainaren 12a - ), Bruno Soriano edo Bruno, futbolari espainiarra da. Erdilari lana egiten du Villarreal CF ekipoan. Teknika bikaineko ezkertiarra da eta joko banaketan oso trebea.

## Ibilbidea 
thumb|ezkerrera|200px|Bruno eta bere kideak gola zelebratzen
Villarreal CFko jokalari izan zen beheko kategorian eta hantxe joan zen sendotzen Villarreal CF B taldeko kapitain izatera iritsi zen arte.

2006-07 denboraldian Bigarren B mailara igo ziren eta Brunok hemen eta lehen ekipoan tartekatu behar izan zuen bere lana. 2006ko urriaren 1ean egin zuen debuta Villarreal CFren lehen ekipoarekin, Palma Mallorcakoako ONO Estadin, RCD Mallorca ekipoaren aurka, Villarrealek 1-2 irabazi zuelarik.

2007-08 denboraldian egin zioten fitxa eta dortsal propioa lehen ekipoan eta lehen gola lehen dibisioan 2011ko urriaren 29an sartu zuen, Rayo Vallecano ekipoaren aurka.

## Espainiako Selekzioa 
2010eko abuztuaren 11n, Vicente del Bosquerekin egin zuen debuta Espainiako Selekzioan, Espainia eta Mexikok jokatu zuten amistosoan.

Urte bereko urrian Eurocopa 2012ko klasifikaziorako 2 partida jokatzeko deitu zioten, Lituania eta Eskoziaren aurka.

## Kanpo estekak
Ganix Haltzueta

**Ganix Haltzueta Hirigoien**, ezizenez ***Oihanzaina*** edo ***Donamarti*** (Senpere, 1875eko ekainaren 15 &ndash; 1950eko irailaren 26) bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Senperen jaioa, Amotze auzoko Donamartia etxean bizi izan zen. Pierre anaia ere bertsotan aritu izan zen. Oinarrizko ikasketak egin zituen eta lanbidez oihanzaina izan zen; hori dela eta, zuzenean debekatu ez bazioten ere, zeharka bertsotan era publikoan ez aritzeko presioak jasan zituen estatuaren administraziotik; horren ondorioz ez zuen 1935eko Bertsolari Txapelketa Nagusian -antolatutako lehenean alegia- parte hartu, Irabola herrikideak bigarren postua erdietsi zuen bitartean. 1918ko urtarrilaren 28an Elixabet Sangla arruetarrarekin ezkondu zen. Bi seme izan zituzten, Pierre eta Antton.

Matxin Irabola lagun senpertarrarekin batera, *Au Pays des Basques* filmean (1930) agertu zen. Senpereko Herriko Etxean kontseilaria izan zen.

## Lanak 
Bat-bateko zein bertso jarrietan aritu izan zen. Senperen eta inguruko herrietako jaietan -Bera, Sara, Urdazubi, Zugarramurdi- sarritan ibili izan zen bertsotan, gehienbat Matxin Irabola auzokidearekin.

Bere bertsoetakoa Pantxoa eta Peiok kantatu dute, 2002ko *Lapurtar koblariak* diskoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matxin Irabola
* Amotze
* *Au Pays des Basques*
Crocidura batesi

***Crocidura batesi*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura batesi' edo 'Crocidura poensi'ri buruzko informazioa iNaturalist datubasean
Larralde

**Larralde** euskal deitura da, zenbait lagunek dutena:

## Euskal herritarrak 
* Larralde-Diustegi: Lapurdiko familia.
** Alexandre Larralde-Diustegi: politikaria, Biarrizko alkatea.
* Madalen Larralde: Frantziako Iraultzan fusilatutako saratarra.
* Beñat Larralde, *Bordaxuri* (1771 - 1853): bertsolaria. Martin beste *Bordaxuriren* osaba.
* Martin Larralde, *Bordaxuri* (1782 - 1821): bertsolaria. Beñaten iloba.
* Jan Battitt Larralde (1804 - 1870): olerkaria. Beñat Larralderen semea.
* Jan Piarre Larralde, *Panpale* (1886 - 1945): bertsolaria.
* Jean Larralde: pilotari luhusoarra.
* Eñaut Larralde: kantaria.
** Etxamendi eta Larralde: aurrekoak Eñaut Etxamendirekin osatzen zuen bikotea.
* Xabier Larralde: ezker abertzaleko eleduna.
* Iñaki Larralde (1985): pilotaria.
* Joseba Larralde (1986): txirrindularia.

## Beste herrialde batzuetakoak 
* Rómulo Larralde, *Romney Brent* (1902 - [976]]) aktore mexikarraren jaiotza izena.
* Crisólogo Larralde (1902 - 1962): politikari argentinarra.
** *Larraldistak*: aurrekoaren jarraitzaileak.
* José Larralde (1937): euskal jatorriko abeslari argentinarra.
* Marta Larralde (1981): aktore galiziarra.

## Bestelakoak 
* Larralde: Milafrangako auzoa.
* *Larraldea*: Senpereko Amotze auzoko kultura gunea.
* *La Flor de Larralde-Larraldeko Lorea*: Arturo Campiónen antzezlana. Madalen Larralderen bizitzan oinarritua.

## Kanpo estekak
Mario Adan de Iartza

**Mario Adan de Iartza Torre Lekerika** (Bilbo, 1846ko urtarrilaren 19a - 1920ko abuztuaren 9a) bizkaitar politikaria eta agronomoa izan zen. Herrialde batzuk bisitatu zituen gaztetan nekazaritza eta basogintza gaietan interesaturik. 1874 urtean Bilboko defentsan hartzen du parte, karlisten setioa dela eta. Garai haietan Bilboko zinegotzia ere izan zen. 1877 urtean Bizkaiko diputatu nagusi izan zen, handik gutxira bere dimisioa aurkeztu bazuen ere. Hortik aurrera, nekazaritza eta basogintza-ikerketari ekingo zion eta espezie konifera zenbaiten landaketa bultzatzen du, bereziki *pinus insignis* delakoa.

## Kanpo estekak
Roberto I.a Normandiakoa

**Roberto I.a Normandiakoa** (Izengoitia: *Deabrua*; Normandia, 1000ko ekainaren 22a - Nizea, 1035eko uztailaren 3a) Normandiako dukea izan zen 1027-1035 urteetan. Bere anaia Rikardoren lekua hartu zuen 1027. urtean, eta elizako jaun handiei aurre egin behar izan zien, Rouengo artzapezpikuari bereziki. Henrike I.a Frantziakoari lagundu zion Frantziako Vexin normandiarren esku geratzearen truke. Palestinara erromes joan aurretik, bere sasiko Gilen (Gilen *Konkistatzailea*) izendatu zuen ondorengo. Palestinatik itzuleran hil zen.

## Erreferentziak
Philip Kerr

**Philip Kerr** (Edinburgh, 1956ko otsailaren 22a - Londres, 2018ko martxoaren 23a) eleberri poliziakoen idazle eskoziarra zen.

## Biografia 
Birminghamgo Unibertsitatean ikasitakoa, 1980an Lege-master bat lortu zuen. Publizitate arloan lan egin du, Saatchi & Saatchi konpaini ospetsuan. 1989an *March Violets* nobela argitaratu zuen eta horrekin literatura munduaren ateak ireki zitzaizkion. Nobela beltz horrekin *Berlin Noir* izeneko sailari eman zion hasiera. Narrazio poliziako horiek Alemanian kokatzen dira, nazismoaren garaietan zein bigarren mundu gerraren ondorengo urtetan. Oso liburu gordinak dira eta historikoki ondo dokumentatuta. Sail horretan protagonista Bernhard "Bernie" Gunther izeneko detektibea da, pertsona bakartia eta berezia, Berlingo bazterketaren munduan ondo mugitzen den detektibe pribatua. Nobela horietan Kerrek Hitlerren diktaduraren alde ilunenak aztertu ditu sistema politiko horren hipokresia eta basakeria salatuz.

Kerr Jane Thynne idazlearekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu (William, Charlie eta Naomi). Dagoeneko hogeita lau nobela idatzi ditu, zazpi haur literaturaren barruan, P.B. Kerr izenburupean.

2009an RBA Nobela Beltzaren Saria delakoa eskuratu zuen. Sari hori bere espezialitateko munduko sari handiena da: 125.000 euro. Liburu horrekin “Berlin Noir” saileko giroa berreskuratu du. Zientzia-fikzioaren alorrean saiatu da baita ere, *A Philosophical Investigation* (1992) liburuarekin, etorkizunean kokatu duen nobela poliziakoa.

## Bibliografia 
#### Bernie Gunther detektibearen nobelak 
* *March Violets*, 1989. *Berlin Noir* trilogiakoa.
* *The Pale Criminal*, 1990. *Berlin Noir* trilogiakoa.
* *A German Requiem*, 1991. *Berlin Noir* trilogiakoa.
* *The One From the Other*, 2006.
* *A Quiet Flame*, 2008.
* *If The Dead Rise Not*, 2009. RBA Nobela Beltzaren III Nazioarteko Saria.
* *Field Grey*, 2010.
* *The Man With the Iron Heart*, 2011.
* *Prague fatale*, 2011.
* *A Man Without Breath*, 2013.
* *The Lady From Zagreb*, 2015.
* *The Other Side of Silence*, 2016.
* *Prussian Blue*, 2017.
* *Greeks Bearing Gifts*, 2018.
* *Metropolis*, 2019.

#### Beste nobelak 
* *A Philosophical Investigation*, 1992.
* *Dead Meat*, 1993.
* *Gridiron, vt US The Grid*, 1995.
* *Esau*, 1996.
* *A Five Year Plan*, 1997.
* *The Second Angel*, 1998.
* *The Shot*, 1999.
* *Dark Matter: The Private Life of Sir Isaac Newton*, 2002.
* ''Hitler's Peace*, 2005.
* *Prayer*. Londres: Quercus, 2013. .
* *The Winter Horses*. New York: Knopf, 2014. .
* *Research*. Londres: Quercus, 2014. .

### Haur literaturaren nobelak 
* *The Akhenhaten Adventure*, 2004.
* *The Blue Djinn of Babylon*, 2005.
* *The Cobra King of Kathmandu*, 2006.
* *The Day of the Djinn Warriors*, 2007.
* *The Eye of the Forest*, 2009.
* *The Five Fakirs of Faizabad*, 2010.
* *The Grave Robbers of Genghis Khan*, 2011.

### Saiakerak 
* *The Penguin Book of Lies*, 1991.
* *The Penguin Book of Fights, Feuds and Heartfelt Hatreds: An Anthology of Antipathy'', 1992.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Philip Kerren web ofiziala.
* : Idazleari buruzko informazioa.
Pentti Haanpää

**Pentti Haanpää** (Piippola, 1905eko urriaren 14a - 1955eko irailaren 30a) finlandiar eleberrigilea izan zen. Nekazari aberats baten semea. Joyceren bi ipuin suomieraz argitaratu zituen. Bere lurraldetik kanpora ez zuen inoiz alde egin, eta bertako jende xehearen bizitza du bere ipuin laburren gaia. Komunista izatea egotzi baitzioten, haren obraren zati bat egilea hil arte ez zen argitara eman. Hala gertatu zen *Azti zirkulua* eta *Sato laguntzailearen kasua* eleberriekin (*Obrak*, 1956-1958). Hanpääk umore garratza erabili zuen bizitzaren zentzugabetasunaren aurrean, goi-klaseen satira eginez: *Karabana* (1930), *Isakki Kopetiluna *(1955) ipuinak, *Irina* (1949) eleberria.

## Erreferentziak
Çatal Höyük

**Çatal Höyük** arkeologia-aztarnategia da, Konyako lautadan (Turkian) dagoena. Bertan egin diren lanek argi erakutsi dute Çatal Höyük Neolitoko hiria izan zela, ustez lehenbizikoa. Arkeologiaren aldetik, hamar maila bereizten dira. Berez hiria zaharragoa bada ere, karbono-14rekin egin diren frogen arabera, badirudi K.a. 6500 urtetik K.a. 5600 urtera izan zuela Çatal Höyükek garrantzirik handiena. Hiriko harresiak dantzako eta ehizako irudiak ditu margotuta apaingarri gisa; aipatzekoa da han agertzen den zezen handia. Aurkitu diren ontziak eta zeramikak biribil antzekoak dira, alboetan heldulekuak dituztenak, kolore bakarrekoak eta apaingarririk gabeak. Emakumezkoen irudi txiki ugari agertu dira, harriz eta buztinez eginak gehienak, eta badirudi eskultura horiek emankortasunaren gurtzarekin zerikusirik badutela (ama-jainkosa). Ehun-hondakinak ere aurkitu dira. Dena dela, aztarna ezagunenak eta berezienak hiriko hormetan margotuta dauden zezen-buruak dira, eta baita lurrean sartuta aurkitu diren adar-ilarak ere.

Zeramikagintza eta obsidianazko tresnak egitea gorantz zihoazen industriak ziren: Anatoliako urrutiko guneekin harreman komertzialak izatea ahalbidetzen zien horrek, eta trukean, Mediterraneoko maskorrak eta Siriako silexa lortzen zituzten. Zura eta kobrea ere lantzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak