Zientziaren filosofia feminista

thumb|Emakumeak zientzan onartuak izateko eta jarduteko zailtasun asko izan zituzten.
**Zientziaren filosofia feminista** filosofia feministaren adar bat da, eta ulertu nahi du nola ezagutza bide zientifikoen bidez lortzeak eragina izan duen genero-identitatearen eta genero-rolen nozioetan gizartean. Zientziaren filosofo feministek zalantzan jartzen dute ikerketa zientifikoa eta ezagutza zientifikoa bera ikerketa eta ezagutza hori ezarri eta existitzen den esparru sozial eta profesionalak nola eragin eta, beharbada, arriskuan jar ditzakeen. Generoaren eta zientziaren arteko gurutzaketak aukera ematen die filosofo feministei zientziaren esparruko oinarrizko galderak eta egiak berraztertzeko, agerian uzteko genero-joerek nola eragin dezaketen emaitza zientifikoetan.

Zientziaren filosofo feministek epistemologia feminista erabiltzen dute metodo zientifikoak, emaitzak eta analisiak aztertzeko lente gisa. Filosofo feministek askotan nabarmentzen dute emakume zientzialarien ordezkaritza oso eskasa dela akademian eta horrek, ondorioz, joera androzentrikoak ekartzen dituela zientzian. Filosofo feministek iradokitzen dute pentsamolde eta logika femeninoak integratzeak ikuspegi zientifikoak hobetzea eta zabaltzea ahalbidetuko duela. Defendatzaileek diote epistemologia inklusiboak, zientziaren filosofia feminista aplikatuz, aukera emango duela zientziaren eremu bat jendearentzat eskuragarriagoa izateko. Zientziaren filosofia feministako profesionalek ere genero-berdintasuna sustatu nahi dute arlo zientifikoetan, eta emakume zientzialarien lorpenak gehiago aitortu.

Kritikoek argudiatu dute zientziaren filosofia feministaren defendatzaileen konpromiso politikoak bateraezinak direla gaur egungo objektibotasun zientifikoarekin, metodo zientifikoaren arrakasta azpimarratuz, bere objektibotasun laudatuagatik eta "baliorik gabeko" ezagutza-metodoengatik.

## Historia 
Zientziaren filosofia feminista 1960ko hamarkadan sortu zen, emakumezko primatologoek animalien portaera maskulinoari eta femeninoari buruzko estereotipoak berrebaluatzen hasi zirenean. Hala ere, erreforma feministak ez zuen gobernu federalaren babes formalik jaso 1980ko hamarkadaren amaiera arte. Ondoren, zientziaren filosofia gisa zuen protagonismoa hazi egin zen. 1986an, Osasun Institutu Nazionalek (NIH) ikerketa mediko eta klinikoan gizonentzako zein emakumeentzako eskakizun bat ezarri zuten. 1990eko hamarkadaren hasieran, NIHren Emakumeen Osasunari buruzko Ikerketa Bulegoak eta Emakumeen Osasunaren Ekimenerako 625 milioi dolarreko finantzaketak babes zorrotza ekarri zuten eremu publikoan. Bertan, emakumeek zientzian duten beka eskubide eza eta horren ondorioak nabarmentzen ziren. Artikulu horretan hiru beka-eremu sartu ziren: genero-joeraren kritikak zientzian, emakumeen historia zientzian, eta gizarte-zientzien datuak eta politika publikoen inguruko gogoetak zientzian. Azken hori zientziaren filosofo feministen lehen gune bihurtu zen, eta gatazka sortu zen ikerketa zientifikoan eta genero-rol feministetan parte hartzen zuten emakumeen artean.

1990eko hamarkadaren amaieran, zientzia feministetako ikasketak ondo finkatuta zeuden, eta bere ikasketa esparruan aditu nabarmen asko zituen. John Searle filosofoak 1993an feminismoa "ikasi beharreko domeinua" baino "aurreratu beharreko kausa" gisa kalifikatu zuen, filosofia feministaren erabileraren gorakada adieraziz, zientzia egiteko lente gisa.

## Zientziaren filosofia feminista 
### Objektibotasuna eta balioak 
Zientziaren filosofo feministek diote zientzia, nahitaez, partziala dela eta ez duela dohainik baloratzen. 

Gainera ekitateak eta inklusioak ikerketa-metodo sendoagoak sortzen lagun dezakete genero-joera arintzeko eta emaitza zehatzagoak lortzeko. Adibidez, ikerketa akademikoan emakumeen ikerketa-gai eta ikuspegirik ez egoteak "benetako neutraltasunak" eskatzen duen "enpirismo kontestuala" hondatzen du.

### Ikuspuntua eta ezagutza 
Zientziaren filosofia feminista oso kritikoa izan da tradizioz emakumeek zientzian duten sarbide eta aukera faltarekin, eta emaitza zientifikoak ekarri ditu, "balio sexistek distortsionatu dituztenak". Sharon Crashok azpimarratzen du emakumeak ikertzaile eta subjektu gisa baztertzeak ikerketa eta proiektu zientifikoetan metodo eta metodologia osatugabeak eta, azken batean, fidagarriak ez diren edo zehatzak ez diren emaitzak ekar ditzakeela. Teoriaren lehen puntuak autoritatearen kokapen soziala adierazi behar du. Bigarrena, zein handia den aginte hori, zerk eskatzen duen pribilegioa. Hirugarrenik, gizarte-kokapenaren zer alderdik baimentzen duen autoritatea. Laugarrenik, autoritatearen oinarriak, haien pribilegioa justifikatzen dutenak. Bosgarrena, duen pribilegio epistemikoa. Seigarrena, berearen antzeko beste perspektibak. Azkenik, pribilegio hori eskuratzea, gizarte-kokapena okupatuz, nahikoa da perspektibara iristeko.

Objektibotasunari dagokionez, epistemologiak ezagutza zientifikoaren izaera hobeto uler dezake. Epistemologia feminista zientzia-ikasketetako hurbilketa-talde bat da, ezagutza sortzean gizarteak duen zeregina aintzatestera bultzatzen gaituena. Epistemologia feministak bere buruaren eta kulturaren ezaugarriak egokitzat jotzen den horretatik kanpo egondako ezagutza-izakitzat hartzera bultzatzen du jendea. Ikertzaileen helburuak eta helburuak aukeratzea baldintzatzen duten balioak garrantzitsuak dira iristen garen ezagutzarako. Horrek inplikazioak ditu, bai zientzialariak prestatzeko moduagatik, bai mundu guztia zientziaz hezteko moduagatik. Zientzia aplikazioarekin lotuago ikusten bada, giza premia eta nahiekin lotuago, tradizionalki ordezkaritza gutxi duten taldeek motibazio handiagoa izango dute arrakasta lortzeko eta beren zientzietan irauteko edo karrera zientifikoak egiteko. 

### Epistemologia feministaren kritikak zientzian 
Kritikariek diote zientziaren filosofia feministak "egitate" zientifikoak balioekin lerratzen dituela eta horrek muga politikoak ezartzen dituela. Hau da, zientzialariek ondorio politikoak saihesteko muga batzuk ezartzen dituztela eta ikuspegi feministarako desegokiak diren egiak zentsuratzen dituztela. Gainera, emakume guztiek ikuspegi berberak dituztela iradokitzen dute eta horrek emakumeen ikuspegi indibidualak gutxitzeko arriskua duela. Kritikariek uste dute, halaber, lente epistemologiko feminista bat sustatzeak ghetto intelektual bat sortuko duela emakumezko zientzialarientzat, eta ghetto hori eremu zehatzetan txertatuko dela, non teoria feminista garrantzitsuagotzat jotzen den.

### Zientziaren filosofia feministaren aplikazioak 
Epistemologia feminista hainbat alor zientifikotan aplikatzen da, bereziki ugalketa-biologiaren eta biologia ebolutiboaren arloetan. Emily Martinek erakutsi du nola genero-rol sozialek eta pertzepzio kaltegarriek giza ernalkuntza prozesuaren deskribapenetan eragina izan duten. Martinek zientziaren filosofia feminista aplikatzen du genero-rol sozialek eta emakumeen portaerari buruzko pertzepzio kaltegarriek alboratu gabeko ernalketa-eredu objektibo bat eskatzeko. Elisabeth A. Lloydek, bestalde, orgasmo femeninoari buruzko ikerketetan erakutsi du nola generoari buruzko hipotesiek akats handiak eragin dituzten ikerketa zientifikoan. Aldekoek diote zientziaren filosofia feminista lehen eta bigarren hezkuntzan ere aplikatu behar dela, emakumeen ordezkaritza eskasari aurre egiteko. Ikerketan eta analisian ikuspuntu feministak aplikatuz, genero-joeren aurka borrokatu baino gehiago, neskek STEM hezkuntza erreformen bidez jarraitzera bultzatzeak genero-joerak irauliko dituela iradokitzen dute.

## Erreferentziak