open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jai Alai (filma)

***Jai Alai*** 1940 urtean eginiko Euskal Herriko film bat da. Ricardo Rodríguez Quintanak zuzendu zuen, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren Hego Euskal Herrian egin zen lehen filma izanik. Ekoizleak Ángel Gamón eta Rafael Garrido izan ziren. Filma galdu da eta bakarrik argazkiak gordetzen dira. Irudiak Elantxoben hartu ziren.

## Sinopsia 
Argumentua *El caserío* zarzuelaren antzekoa da. Maiteminduta dagoen pilotari bat, neska-laguna etxean utzita, Amerikara doa. Denborarekin beste mutilek neskaren maitasuna bilatuko dute baina, bitartean, pilotaria itzuli zen.

## Historia 
Garai ilunak ziren baina hala ere Ángel Gamón eta Rafael Garrido filma burutzeko abenturan sartu ziren. Horretarako Rodríguez Quintanarekin harremanetan jarri ziren. Egiteko Elantxobeko frontoia prestatu zen. Madrilen estreinatu zuten, 1940ko abenduan. Aurkezpena Bilbon egin zen, Buenos Aires antzokian, 1941ko apirilaren 12an. Filmarekin batera Los Bocheros taldeak abestu zuen; taldeak berak filmean *Maite* zortzikoa abestu zuten, Pablo Sorozabalek, Federico Romerok eta Guillermo F. Shaw-k prestatutako abestia. Zortziko horrek ospe handia lortu zuen. Filma antzokian aste bete egon zen. Gero bere aztarna galdu egin zen. Gelditu diren argazkiak Eibarko Proiektors Sormen Taldeak gordetzen ditu.

## Aktoreak 
* Manuel Arbó
* Inés del Val
* Florencia Bécquer
* Eduardo Valverde
* Rufino Inglés

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?c=BIO_Publicacion_FA&cid=1279194730944&language=en&pageid=3000018331&pagename=Bilbaonet%2FBIO_Publicacion_FA%2FBIO_Publicacion, "'Jai Alai': la incertidumbre de una película". Alberto López Echevarrietaren artikulua *Bibao* aldizkarian, 2019ko abenduan.
Lolita Torres

**Beatriz Mariana Torres Iriarte**, artistikoki **Lolita Torres** (Avellaneda, Argentina, 1930eko martxoaren 26a - Buenos Aires, Argentina, 2002ko irailaren 14a) argentinar aktorea eta kantaria izan zen.

## Filmografia 
* *La danza de la fortuna* (1944)
* *Ritmo, sal y pimienta* (1951)
* *El mucamo de la niña* (1951)
* *La niña de fuego* (1952)
* *La mejor del colegio* (1953)
* *La edad del amor* (1954)
* *Más pobre que una laucha* (1955)
* *Un novio para Laura* (1955)
* *Amor a primera vista* (1956)
* *Novia para dos* (1956)
* *La hermosa mentira* (1958)
* *La maestra enamorada* (1961)
* *Cuarenta años de novios* (1963)
* *Ritmo nuevo, vieja ola* (1965)
* *Pimienta* (1966)
* *Joven, viuda y estanciera* (1970)
* *Allá en el Norte* (1973)
Extinction Rebellion

**Extinction Rebellion** (), **XR** siglez laburtua, indarkeriarik gabeko erresistentzia erabiltzen duen mugimendu sozial ekologista da, klima larrialdia eta biodibertsitatearen galera salatzen dituena. Presio-taldetzat jarduten du, munduko gobernuek klima larrialdiaren aurrean neurri zehatzak eta eraginkorrak har ditzaten. Era berean, herritarrak kontzientziatzea ere bilatzen du, berotze globalak ekar ditzakeen ondorio larriak (gizakien desagerpena bera, kasu) nabarmenduta.

Mundu osoan jarduten du, ehunka herrialdetan. Erresistentzia eta protesta baketsuak baina irmoak egiten ditu, bere kideak sarritan atxilotuak eta espetxeratuak izatera eramaten dituztenak.

2018an agertu zen Erresuma Batuan, ehun irakasle inguruk berotze globalaren aurkako dokumentu bat sinatu zutenean. Urte horretako urrian lehenengo manifestazioak eta desobedientzia zibilaren ekintzak gertatu ziren Londresen, atxiloketa ugari egonik. 2018ko abenduan bigarren dokumentu bat sinatu zuten hainbat intelektualek (tartean, Noam Chomsky hizkuntzalari ospetsuak, Naomi Klein kazetariak eta Vandana Shiva ekologista hinduak) jendeari larrialdi klimatikoaren alde mobilizatzera deitzen ziona.

Extinction Rebellionek zirkulu batean sartutako erloju bat erabiltzen du ikur gisa, denboraren igarotzeak gure planetako bizia mehatxupean jartzen duela gogoratzeko.

## Ekintzak 
[eskuinera|thumb|Extinction Rebellion-en kontzentrazioa, [Oxford Circus, Londresen, 2019ko apirilaren 19an]]

Lehenengo mobilizazio eta ekintza jendetsuak 2019ko apirilean gertatu ziren Londresen. Milaka ekologistak hiri horretako bost toki estrategiko modu baketsuan okupatu zituzten, 1.000 atxilotu baino gehiago egonik . Antzeko ekintzak ere burutu ziren munduko beste 80 hiritan.

Extinction Rebellion-en sortzaileak protesta-medio klasikoen (kaleko manifestazioak, adibidez) eraginkortasun ezaz konturatu ziren, eta beste erreferentzia batzuk aintzakotzat hartu zituzten: Occupy London herri mugimendua, Ghandik sortutako indarkeriarik ezaren eta desobedientzia zibilaren filosofia, sufragisten eta eskubide zibilen aldeko mugimendu afroamerikarraren estrategia (Martin Luther King), etab.

Mugimendu honen aurkako kritikek «erradikalegia» eta «errealak ez diren proposamenak bultzatzen dituela» diote. Halere, sortu zenetik nabarmen hedatzen ari da munduan zehar, eta gaur egun (2021eko uztailean) bost talde ditu Euskal Herrian: Arabakoa, Bizkaikoa, Gipuzkoakoa, Ipar Euskal Herrikoa eta Iruñekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://rebellion.global/ Extinction Rebellion-en webgunea
Tunisiako futbol liga

**Tunisiako futbol liga**, Tunisian urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1956an sortu zen Espérance ST izan da garaipen gehien lortu dituen taldea.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Amateur aroa (1909-1955) 
### Liga Profesionala 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

### XXI mendea 
## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Tunisiako futbol kopa

## Kanpo estekak
Club Africain

eskuinera|270px|thumb|1973an Liga eta Kopa eskuratu zituen taldea.
**Club Africain** (النادي الإفريقي), Tunisiako futbol talde bat da, Tunis hiriburukoa. Tunisiako futbol talde onenetakoa da eta 1991 urtean Afrikako Txapeldunen Liga irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Tunisian: 29 
* Tunisiako Liga (13): 1947, 1948, 1964, 1967, 1973, 1974, 1979, 1980, 1990, 1992, 1996, 2008, 2015.
* Tunisiako Kopa (13): 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1972, 1973, 1976, 1992, 1998, 2000, 2017, 2018.
* Tunisiako Superkopa (3): 1968, 1970, 1979.

### Nazioartean: 3 
* Afrikako Txapeldunen Liga (1): 1991
* Afrikako Konfederazio Kopa (1): finalista 2011n.
* Afrikako Futbol Errekopa (0): finalista 1990 eta 1999an.
* Afrika-Asiako Kopa (1): 1992.
* Arabiar Txapeldunen Liga (1): 1997.
* Arabiar Superkopa (0): finalista 1998an.
* Afrika Iparraldeko Txapelketa (2): 2008, 2010.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Eolifono

[thumb|Haizearen makina (1900 ingurukoa) Alemaniako Konzerthaus, [Ravensburgen.]]
[thumb|Egungo haizearen makina [Ralph Vaughan Williamsen *Sinfonia Antartica*n
erabilitakoa, 2013an.]]
**Eolifono,** edo **Haizearen makina**, musika tresna bat da. Haren bidez haizearen soinua imitatu egiten da. Askotan kotoizko oihalez estalitako danborra izaten da; danborra biratu egiten dutenean haizearen soinua sortzen du.

## Eolifonoa erabiltzen duten lanak 
Musikagile batzuek, batez ere barroko garaikoek, horrelako tramankuluak erabili izan dituzte haien lanetan. Hona hemen batzuk.

* Gioachino Rossini: *Il barbiere di Siviglia*
* Richard Strauss: *On Kixote*, *Eine Alpensinfonie*, *Die ägyptische Helena*, *Die Frau ohne Schatten*
* Richard Wagner: *Der fliegende Holländer*
* Ralph Vaughan Williams: *Sinfonia antartica*
* Ferde Grofé: * Grand Canyon Suite*
* Olivier Messiaen: *Des canyons aux étoiles…*, ''Saint François d'Assise* eta *Éclairs sur l'au-delà…*
* Maurice Ravel: *Daphnis et Chloé*, *L'enfant et les sortilèges*
* Giacomo Puccini: *La fanciulla del West*
* Benjamin Britten: *Noye's Fludde*
* Michael Tippett: *Symphony n. 4*
* Jerry Goldsmith: *The Blue Max*
* Philip Sparke: *Music Of The Spheres*
* Roger Cichy: *First Flights*
* Jean-Philippe Rameau: *Les Boréades*
* Fazıl Say: *Symphony No 3 Universe*
* Carl Orff: *De temporum fine Comoedia*, *Oedipus Der Tyrann*, *Der Mond*, *Ein Osterspiel*, *Ludus de Nato Infante Mirificus''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eolifono baten erabilera Youtubeko bideoan.
Étoile Sportive du Sahel

eskuinera|270px|thumb|1975 urteko taldea.
**Étoile Sportive du Sahel** (النجم الرياضي الساحلي‎), Tunisiako futbol talde bat da, Susa hirikoa. Tunisiako futbol talde onenetakoa da eta 2007 urtean Afrikako Txapeldunen Liga irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Tunisian: 25 
* Tunisiako Liga (11): 1950, 1958, 1963, 1966, 1972, 1986, 1987, 1997, 2007, 2016, 2023.
* Tunisiako Kopa (10): 1959, 1963, 1974, 1975, 1981, 1983, 1996, 2012, 2014, 2015.
* Tunisiako Ligako Kopa (1): 2005.
* Tunisiako Superkopa (3): 1973, 1986, 1987.

### Nazioartean: 9 
* Afrikako Txapeldunen Liga (1): 2007
* Afrikako Konfederazio Kopa (2): 2006, 2015.
* Afrikako Futbol Errekopa (2): 1997, 2003.
* Afrikako Kopa (2): 1995, 1999.
* Afrikako Superkopa (2): 1998 , 2008.
* Afrika-Asiako Kopa (1): 1992.
* Arabiar Txapeldunen Liga (1): 2019.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Espérance ST

eskuinera|300px|thumb|Espérance taldea, 2011n.
**Espérance ST** (izen ofiziala, *Espérance Sportive de Tunis*), Tunisiako futbol talde bat da, Tunis hiriburukoa. Tunisiako liga gehien irabazi ditu eta lau aldiz eskuratu du Afrikako Txapeldunen Liga.

## Palmaresa 
### Tunisian: 55 
* Tunisiako Liga (34): 1942, 1959, 1960, 1970, 1975, 1976, 1982, 1985, 1988, 1989, 1991, 1993, 1994, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2024, 2025.
* Tunisiako Kopa (15): 1939, 1957, 1964, 1979, 1980, 1986, 1989, 1991, 1997, 1999, 2006, 2007, 2008, 2011, 2016.
* Tunisiako Superkopa (6): 1960, 1993, 2001, 2019, 2020, 2021.

### Nazioartean: 8 
* Afrikako Txapeldunen Liga
** Txapelduna (4): 1994, 2011, 2018, 2019.
** Finalista (4): 1999, 2000, 2010, 2012.
* Afrikako Kopa (1): 1997.
* Afrikako Futbol Errekopa (1): 1998.
* Afrikako Futbol Superkopa (1): 1995.
* Afrika-Asiako Kopa (1): 1995.
* Arabiar Txapeldunen Liga (3): 1993, 2009, 2017.
* Arabiar Superkopa (1): 1996.
* Afrika Iparraldeko Txapelketa (0): finalista 2009an.
* Afrika Iparraldeko Kopa (1): 2008.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
CS Sfaxien

eskuinera|270px|thumb|1980 urteko taldea.
**Club Sportif Sfaxien** (النادي الرياضي الصفاقسي‎), Tunisiako futbol talde bat da, Sfax hirikoa. Tunisiako futbol talde onenetakoa da.

## Palmaresa 
### Tunisian: 16 
* Tunisiako Liga (8): 1969, 1971, 1978, 1981, 1983, 1995, 2005, 2013.
* Tunisiako Kopa (7): 1971, 1995, 2004, 2009, 2019, 2021, 2022.
* Tunisiako Ligako Kopa (1): 2003.

### Nazioartean: 4 
* Afrikako Kopa (1): 1998.
* Afrikako Konfederazio Kopa (3): 2007, 2008, 2013.
* Afrikako Superkopa (0): finalista 2008, 2009 eta 2014an.
* Arabiar Txapeldunen Liga (2): 2000, 2004.
* Afrika Iparraldeko Txapelketa (1): 2009.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Lurraren troiar

**Lurraren troiar** bat Eguzkiaren inguruko orbita duen asteroide bat da, Lurra-Eguzkia L4 (60º aurretik) edo L5 (60º atzetik) Lagrangeren puntuetan kokatzen dena eta hortaz, Lurraren antzeko orbita duena. Gaur arte Lurraren troiar bat bakarrik atzeman da. Troiar izena lehen aldiz Jupiterren Lagrangeren puntuetan atzeman ziren asteroideak izendatzeko erabili zen, 1906an.

## Zerrenda 
[thumb|[2010 TK7|2010 TK7 da ezagutzen den Lurraren troiar bakarra. Behean eskuinean ikus daiteke, borobil berde batek inguratuta. ]]
**L4 puntua:**

* 2010 TK7: 150 eta 500 metro artean ditu, Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) satelitea baliatuz aurkitu zen 2010. urtean. Eguzkiaren inguruan bira bat emateko 365,389 egun behar ditu, ia ia Lurrak bezala.

**L5 puntua:**

* Gaur arte ez da puntu honetako Lurraren troiarrik aurkitu. 1994an puntu honetako gorputzak atzemateko bilaketa bat gauzatu zen, baldintza kaskarretan eta ez zen arrakastatsua izan.

## Iraganeko troiarrak 
Onarpen zabala duen talka handiaren teoriaren arabera, antzina Lurrak Marteren tamainako troiar bat izan zuen, Tea izenekoa. Troiar honen orbita milioi urteetan zehar egonkor mantendu bazen ere, azkenerako ezegonkortu eta Lurraren aurka talka egin zuen, Ilargiaren sorrerari hasiera emanez. Bi argizagien arteko talka ikaragarriak material ugari askatu zuen espaziora, ondoren, akrezio bidez material hori gorputz bakar bihurtu zen, Ilargia.

Horrez gain, Tearen materiala Lurraren mantuko eta nukleokoarekin nahastu zen. Horrek Lurraren nukleoak bere bolumenarekin alderatuta duen tamaina handia azalduko luke. Astronomoek oraindik ere interes nabarmena dute gai honen inguruan.

## Lurraren bestelako bizilagunak 
Lurrak baditu beste hainbat argizagi txiki bere orbitarekin nolabaiteko lotura dutenak. Gorputz hauek Lurrarekiko 1:1 orbita-erresonantzian badaude ere, ezin dira Lurraren troiartzat hartu, ez dutelako Eguzkia-Lurra sistemaren Lagrangeren puntu batean orbitatzen.

3753 Cruithne asteroideak bost kilometro inguruko zabalera du eta ferra gainezarria izeneko erresonantzia orbital berezi bat du. Ziur aski, gorputz hau Lurrarekin lotzen duen lotura ez da iraunkorra izango.

Bestalde, Lurraren kuasi-satelite egonkorrena 2016ko apirilaren 27an aurkitutako 2016 HO3 da. Lurrarekin inolaz ere orbita partekatzen ez duten arren, badira hainbat gorputz Lurretik une jakin batean oso gertu igarotzen direnak, nahiz eta beste edozein momentutan planetatik oso urrun kokatu, Lur-Hurreko argizagi izenez ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Deseo

**El Deseo S.A.** 1985ean Agustín eta Pedro Almodóvarek sorturiko zinema estudioa da.

Enpresa 1985ean sortu zuten Miró legeari esker. Horrela anaiek *La ley del deseo* ekoiztu zuten eta harrezkero hainbat filmetan hartu dute parte.

## Lan hautatuak 
* *La ley del deseo* (1985)
* *Mujeres al borde de un ataque de nervios* (1988)
* *Acción mutante* (1993)
* *Pasajes* (1996)
* *La vida secreta de las palabras* (2005)
* *Relatos salvajes* (2014)
* *Dolor y gloria* (2019)
Acrocanthosaurus

***Acrocanthosaurus*** gaur egungo Ipar Amerikan bizi zen dinosauro teropodoa da. Dinosauroen genero gehienetan gertatzen den bezala, *Acrocanthosaurus*ko espezie bakarra dago, *A. atokensis* hain zuzen ere. Bere hondar fosilak AEBetako Oklahoma, Texas eta Wyoming estatuetan aurkitu dituzte batez ere, nahiz eta *Acrocanthosaurus* generoari egotzitako hortzak Marylanden ekialdean aurkitu diituzte.
Mi cielo de Andalucía

***Mi cielo de Andalucía*** 1942ko Ricardo Urgoiti bizkaitar zinema zuzendarien film musikala da.

## Sinopsis 
Ikasle baten gurasoek telegrama baten bidez semeak azken azterketa gainditu zuela uste dute, baina ez da egia.

## Aktoreak 
* Angelillo
* Trini Morén
* Enrique Álvarez Diosdado
* Antonia Calderón
* José Capilla
* Natividad Ríos
* Amparo Astort
* Pablo Cumo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La ley del deseo

***La ley del deseo*** 1987ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
Pablo zinema zuzendari homosexuala da eta, bere lanetako baten estreinaldi gauean, Antonio ezagutzen du. Horrek ondorio tragikoak ekarriko ditu. Pablo, izatez, ez dago berarekin maiteminduta, baizik eta bere bikotekide ohiarekin. Hau, sakonki miretsi arren, ez dago Pablorekin maiteminduta. Tinak, Pabloren ahizpa transexualak, istorioa osatzen du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carne trémula

***Carne trémula*** 1997ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
David eta Sancho Victor gazte heldugabe eta marjinalarekin topo egiten duen polizia bikotea da. Hirian patruila-gau batean, Helena ezagutzen dutenean, eztabaida piztu da haien artean, eta David bizkarrezurrean zauritu da. Victor atxilotu eta zazpi urteko kartzela-zigorra ezarri diote; Davidek, berriz, gurpildun aulki batean utzi beharko du bere bizitza.

## Aktoreak 
* Liberto Rabal (*Víctor Plaza*).
* Javier Bardem (*David*)
* Francesca Neri (*Helena*)
* Ángela Molina (*Clara*)
* Pepe Sancho (*Sancho*)
* Pilar Bardem (*Doña Centro de Mesa*)
* Penélope Cruz (*Isabel Plaza Caballero*)
* Mariola Fuentes (*Clementina*)
* Álex Angulo (*Tony*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La piel que habito

***La piel que habito*** 2010eko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
Toledo, 2012an, Robert Ledgard doktorea "el Cigarral"en bizi da, bere laborategia eta ebakuntza-gela pertsonalak dituen hiriaren kanpoaldean dagoen etxe batean. Bertan, gatibu mantentzen du egun horretan eskumuturrak ebakiz bere buruaz beste egiten saiatu den neska gazte bat; Ledgardek salbatzea lortzen du, baina larruazalaren hauskortasunagatik haserre agertzen da.

## Aktoreak 
* Antonio Banderas - *Robert Ledgard*.
* Elena Anaya - *Vera Cruz*.
* Marisa Paredes - *Marilia*.
* Jan Cornet - *Vicente*.
* Susi Sánchez - *Vicenteren ama*.
* Bárbara Lennie - *Cristina*.
* Roberto Álamo - *Zeca*.
* Blanca Suárez - *Norma Ledgard*.
* Ana Mena - *Norma Ledgard* (neskatoa).
* Fernando Cayo - *Normaren psikiatra*.
* José Luis Gómez - *Roberten buruzagia*.
* Eduard Fernández - *Fulgencio*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maketoen iraultza

**Maketoen iraultza** Doctor Deseo musika taldearen hamazazpigarren diska da, 2019. urtean taldeak argitaratutakoa. Liburu formatua zuen. Lehen aldiz disko osoa euskaraz dago. Taldean ohikoa zen disko guztietan abesti bat euskaraz abestia. Abesti horietako batzuk eta beste berri batzuk lan honetan bildu dituzte. Liburuan Josu Larrinagaren eta Igor Ahedoren testuak jaso dira.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Aitor Agiriano "Toro" (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua eta ahotsak)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)
* Jou González (saxoak)

## Kantuen zerrenda 
Guztien musika: Francis Díez.
# *Makeoten iraultza*. Letra: Marta Ortiz.
# *Nire munstroa*. Letra: Marta Ortiz.
# *Gustatzen zaigulako*. Letra: Marta Ortiz.
# *Ez nauzu izango berriz*. Letra: Marta Ortiz.
# *Nola ez duzun inoiz ulertu...*. Letra: Marta Ortiz.
# *Sodomako sagarra*. Letra: Edorta Jiménez.
# *Orgia amaitaezinak*. Letra: Marta Ortiz.
# *Eta moxua hil atsekabez*. Letra: Lauaxeta.
# *Au revoir, nire maitia*. Letra: Sonia González "Sumendi".
# *Morrosko laztana*. Letra: Unai Iturriaga.
# *Ni naiz*. Letra: Xabier Lete.
# *Tracy Lord*. Letra: Edorta Jiménez.
# *Silencio en la sala*. Letra: Unai Iturriaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa You Tuben.
Filmófono

**Filmófono S.A.** 1935ean Ricardo Urgoiti bizkaitar soinu-teknikariak eta Luis Buñuel aragoitar zinema zuzendariak sorturiko zinema estudioa da.

## Sorrera 
Hasiera batean Filmófono Urgoitik asmaturiko filmen soinu-sinkronizaziorako sistema izan zen eta 1929an izen bereko soinu-estudioa sortu zuen sistema hori aplikatzeko, soinu-filmak ezartzen ari ziren une batean. Garai haietan, enpresaren jarduerak atzerriko filmak, bereziki sobietarrak eta frantziarrak Espainian inportatzera eta banatzera izan ziren. Era berean, zinema-aretoen sare txiki baten eta Proa Filmófono zine-klubaren sorkuntzaren bidez sartu zen. Azken honen buru Luis Buñuel izango zen, Espainian ezagutzen den lehen zine klubaren sortzailea. Lankidetza estu horren ondoren, Buñuelek Urgoitiri proposatu zion, bien kapitalari esker, produkzio-etxe bat sortzea, eta honek onartu egin zuen. Horrela sortu zuten Filmófono 1935ean.

## Egindako lanak 
* *Don Quintín el amargao* (1935)
* *La hija de Juan Simón* (1935)
* *¿Quién me quiere a mí?* (1936)
* *Centinela alerta* (1937)
* *La canción que tú cantabas* (1939)
* *Jai Alai* (1940)
* *Mi cielo de Andalucía* (1942)
Matador (filma)

***Matador*** 1986ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
Diego Montes adarkada goiztiar batek erretiratutako toreatzailea da, zezenak emakumeengatik aldatu zituena. Amodioaren plazerak elkarren ondoan partekatu ondoren, hiltzea da eguzkitako arratsalde eta ezpataden zirrara bizia berpizteko modu bakarra...

Maria Cardenal hiltzailearen artea isilpean miresten duen abokatu kriminalista da. Maitasunaren une gorenean bere lagunak hiltzen ditu, bere krimenekin tauromakiaren erritu mitikoa gogoratuz...

Biek, beren izaeraren kontrako mundu batean murgildutako konplize bakartiek, topo egin beharko dute, eta inork, ezta beraiek ere, ezingo du saihestezina dena saihestu.

## Aktoreak 
* Assumpta Serna : 	María Cardenal
* Antonio Banderas : Ángel
* Nacho Martínez : Diego Montez
* Eva Cobo : Eva
* Julieta Serrano : Berta Giménez
* Chus Lampreave : Pilar
* Carmen Maura : Julia
* Eusebio Poncela : Del Valle komisarioa
* Bibiana Fernández : lore-saltzailea
* Luis Ciges : Mariano
* Verónica Forqué : kazetaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entre tinieblas

***Entre tinieblas*** 1983ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
Yolanda abeslaria da, bere mutil-lagunaren bat-bateko heriotza droga-gaindosi baten ondorioz ikusi ondoren, bere burua errekuperatzea erabakiko du, komentu berezi baten ustezko bakearen inguruan hausnartuz. Han harriturik aurkituko ditu moja jentil eta xelebreen adikzioak eta grinak.

## Aktoreak 
* Cristina Sánchez Pascual - Yolanda
* Julieta Serrano - Madre Superiora
* Chus Lampreave - Sor Rata de callejón
* Marisa Paredes - Sor Estiércol
* Carmen Maura - Sor Perdida
* Lina Canalejas - Sor Víbora
* Mary Carrillo - Marquesa
* Cecilia Roth - Merche
* Berta Riaza - Nueva Madre general
* Manuel Zarzo - Cura
* Eva Siva - Hermana de Sor Rata de callejón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea

**Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea** () Bixkek kokatutako unibertsitate publiko kirgizistandarra da. Ekonomian eta nazioarteko harremanetan espezializatuta dago, Kirgizistango unibertsitate onenetarikoa da eta ekonomia alorrean erdialdeko Asiako onenetakoa da. 1953an sortu zen.

## Kanpo estekak
Laberinto de pasiones

***Laberinto de pasiones*** 1982ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsis 
Riza Niro, Tirango enperadorearen semea, Madrilera, , munduko hiririk dibertigarriena eta basatienera, iritsi da. Bertan, bere eta Sexilia ("Sexi") emakume ninfomano baten arteko ezohiko maitasun istorio bat gertatuko da. Sexi musika talde bortitz bateko kidea da; bera, berriz, kezkatuago dago Francoren erregimenaren amaierarekin. Bestalde, tirandar eskuina eta eskrupulurik gabeko kondesa bat printze iritsi berriaren arrastoaren atzetik dabiltza, batzuk preso hartzeko, eta besteak seduzitzeko.

## Aktoreak 
* Cecilia Roth: Sexilia
* Imanol Arias: Riza
* Helga Liné: Toraya
* Marta Fernandez Muro: Queti
* Antonio Banderas: Sadec
* Fernando Vivanco: Doctor de la Peña
* Ofelia Angélica: Susana
* Luis Ciges: Quetiren aita
* Ángel Álcazar: Eusebio
* Concha Gregorí: Angustias
* Agustín Almodóvar: Hassan
* Cristina Pascual: Eusebioren neska-laguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entente (argipena)

**Entente** izenak adiera zenbait ditu:

* Entente Hirukoitza Frantziar-errusiar aliantzak, 1904ko frantziar-britainiar Entente Cordialeak eta 1907ko anglo-errusiar itunak osatutako koalizio bat.

* Entente Txikia 1920-1921 urtetan Lehen mundu gerratik ondo atera ziren Txekoslovakia, Errumaniako Erresuma eta Serbiarren, Kroaten eta Eslovenoen Erresuma estatuen arteko aliantza.

* Entente Cordiale Erresuma Batuak eta Frantziak, elkar ez erasotzeko eta hedapen kolonialaren erregulaziorako itun baten izena.
George Lincoln Rockwell

**George Lincoln Rockwell** (1918ko martxoaren 9a - 1967ko abuztuaren 25a) Amerikako Estatu Batuetako militarra eta American Nazi Party alderdiaren fundatzailea izan zen (bere ikuspuntu politikoengatik armadatik bidali ondoren fundatu zuen 1959ko abenduan Estatu Batuetako alderdi nazia). Gerraosteko Estatu Batuetan neonazi mugimenduaren protagonista nagusienetako bat izan zen eta bere sinesmen eta idatziak gaur egun arteko supremazismo zurian izan du eragina. Bere taktika politiko ezagunenetako bat Holokaustoaren ukapena izan zen, dena sionismoaren asmakizun bat zela argudiatuz.

John Patlerrek, bere alderdiko kide ohiak, hil zuen tiroz.
Populaire

***Populaire*** 2012ko Régis Roinsard frantziar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.

## Sinopsia 
1958an, Normandia Beherea, Rose Pamphyle gaztea jaioterrian harrapaturik dago. Emakume moderno bilakatzearen asmoarekin, Lisieuxera doa, non Louis Échard adituak idazkari bat behar duen.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Ram Dass

**Richard Alpert**, baita ere **Baba Ram Dass बाबा राम दास** bezala ezaguna (Boston, Massachusetts, 1931ko apirilaren 6-Maui, Hawaii, 2019ko abenduaren 22), unibertsitate-irakasle, idazle eta guru garaikide estatubatuarra izan zen. Ezaguna egin zen psikotropoekin esperimentatzeagatik. Bere liburu ezagunena 1971an plazaratu zuen, *Be Here Now*.

## Biografia 
Jaiotzez judua, abokatu ezagun baten semea zen. Hinduismora konbertitu zen. Timothy Learyrekin batera Harvard Unibertsitatean, 1960. hamarkadan, psikotropoekin esperimentatu zuen. Biak unibertsitatetik kaleratuak izan ziren batez ere haien esperimentuetan ikasleekin lan egiteagatik. Indiara bidai batzuk egin zituen eta han Neem Karoli Baba gurua ezagutu zuen; elkarrekin lan egin zuten. Hawaiin bizi zen. 2019ko abenduaren 22an Mauin hil zen, larogeita zortzi urte zituelarik.

## Obra 
### Liburuak 
* *Identification and Child Rearing* (R. Sears eta L. Rau-rekin) (1962) Stanford University Press
* *The Psychedelic Experience: A Manual Based on the Tibetan Book of the Dead* (Timothy Leary eta Ralph Metznerekin) (1964) 
* *LSD* (Sídney Cohen-ekin) (1966) 
* *Be Here Now* (1971) 
* *Doing Your Own Being* (1973)
* *The Only Dance There Is* (1974) 
* *Grist for the Mill* (Steven Levine-ekin) (1977) 
* ''Journey of Awakening: A Meditator's Guidebook* (1978) 
* *Miracle of Love: Stories about Neem Karoli Baba* (1979) 
* *How Can I Help? Stories and Reflections on Service* (Paul Gorman-ekin) (1985) 
* *Compassion in Action: Setting Out on the Path of Service* (Mirabai Bush-ekin) (1991) 
* *Still Here: Embracing Aging, Changing and Dying* (2000) 
* *Paths to God: Living The Bhagavad Gita* (2004) 

### Dokumentalak 
* *Ram Dass, Fierce Grace* (Ram Dassi buruzko dokumental biografikoa, Lemle Productionsek 2001ean egina.)
* *Ram Dass, Going Home'' (Ram Dassi buruzko dokumental biografikoa, Netflixek 2001ean egina.)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Webgune ofiziala.
Parisko metropoli-eremua

**Parisko metropoli-eremua** (,  ahoskatua) Europar Batasuneko hiri-aglomeraziorik handienetako bat da. Bere metropoli eremuak 12.400.000 biztanle ditu eta 2.723 km²-ko azalera du bere metropoli eremuan.

Paris hiriari eta beste hiri batzuei dagokienez, definizio zabalago bat ezar liteke, metropoli-eremua barne hartuko lukeena. Europar Batasuneko hiru hiri-eskualde populatuenen artean egongo litzateke, Herbehereetako Randstad gaindituz.

## Bilakaera demografikoa 
* 1968 : 
* 1975 : 
* 1982 : 
* 1990 :  (1.155 udalerri; 9.679&nbsp;km²)
* 1999 :  (1.584 udalerri; 14.518&nbsp;km²)
* 2015 :   (1.798 udalerri; 17.174&nbsp;km²)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serranía Celtibérica

**Serranía Celtibérica** () Espainiako eskualde natural eta kulturala da, hamar probintziatan eta bost autonomia erkidegotan banatuta dagoena. Bere izena zeltiberiarrengandik jasotzen du, erromatar aurreko herria, inguru honetan antzinaroan bizi izan zena.

## Geografia 
Serranía Celtibéricak 63.098 km²-ko azalera hartzen du, non 1632 udalerri dauden Teruel eta Zaragoza probintzien artean banatuta Aragoin, Cuenca eta Guadalajara probintzietan Gaztela-Mantxan, Burgosen, Segovian eta Sorian, Gaztela eta Leonen, Castellón eta Valentzian, Valentziako Erkidegoan, eta Errioxan. Barnealdeko eskualde bat da, itsasorako irteerarik gabea, Iberiar sistemak zeharkatzen duena, eta, horren ondorioz, udalerri asko eremu menditsu izendatzen dira, Europar Batasunaren irizpideen arabera.

Orografia malkartsua, batez besteko altitude handia edo biztanleguneen sakabanaketa dira komunikazio-azpiegituren garapen eskasa azaltzen duten faktoreetako batzuk.

## Demografia 
Lurralde honetan guztian, udalerrien %76 baino gehiago autoz 45 minututik gora daude hurbilen dagoen hirian, udalerrien %40k batez beste 50 urte baino gehiagoko biztanleria dituzte eta batez besteko biztanleriaren dentsitatea 7,98 biztanle da km² -ko. Hortik dator Hego Laponia () izendapena, izan ere, urte gutxiren buruan egungo joerarekin biztanleriaren dentsitatea Laponiakoa baino txikiagoa izango da. Izan ere, badira eremu batzuk, Mendi Unibertsalak kasu, non dentsitatea are txikiagoa den, kilometro karratuko 0,98 biztanlera iritsiz.

Guztira 503.566 biztanle daude erroldatuta, eta lau udalerrik soilik gainditzen dituzte 20.000 biztanle baino gehiago, Cuenca, Soria, Teruel eta Calatayud, eta horiek ez datoz bat mendilerroaren ertzetatik 100 kilometroko erradioan dauden metropoli-eremu handiekin (Madril, Valentzia, Zaragoza, Bilbo edo Valladolid).

Bere populazio-dentsitate txikia Europan Laponiarekin edo Eskoziako Lur Garaiekin soilik konpara daiteke, baina bi eskualde hauetan ez bezala, Serranía Celtibéricak ez du banaketa administratibo propiorik, baizik eta zati batean eskualde-erkidego, autonomia-erkidego eta probintzia ezberdinetako lurraldeak hartzen ditu, eta horrek zaildu egiten du NUTS sailkapen-maila guztien arabera emandako Europako funtsak jasotzea.

## Ikus, gainera 
* Landa-exodo
* Despopulatze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordeaux Métropole

**Bordeaux Métropole** () udalerrien arteko egitura da, Bordele inguruan sortua. Frantziako hiri-aglomeraziorik handienetako bat da. Bere metropoli eremuak 774.929 biztanle ditu eta 578,28 km²-ko azalera du bere metropoli eremuan.

## Udalerriak 
Bordeaux Métropolek 28 udalerri ditu:

# Aisinas
# Ambarès-et-Lagrave
# Ambès
# Artigas de Bordèu
# Bassens
# Begla
# Blancahòrt
# Bordele
# Bouliac
# Bruge
# Carbon Blanc
# Floirac
# Gradinhan
# Haian
# Larmont
# Lo Boscat
# Lo Telhan de Medòc
# Martinhàs
# Merinhac
# Parampuira
# Peçac
# Senon
# Sent Aubin de Medòc
# Sent Loís de Montferrand
# Sent Medard de Jalas
# Sent Vincenç de Pau
# Talança
# Vilanava d'Ornon

## Garraioa 
Metropola garraio publikoa garatzeaz arduratzen da. 2020ko uztailean, sarea honako hauek osatzen dute:

* Bordeleko tranbia
** A linea
** B linea
** C linea
** D linea
* Bat3
* Bordeleko autobusak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartzelonako metropoli-eremua

**Bartzelonako metropoli-eremua** eremu administratibotik haratago doan eremu geografiko bat da, eta hasiera batean 1968ko lege batek mugatu zuen, 3.297&nbsp;km²-rekin. Europako eremu jendetsuenetako bat da (3.239.337 biztanle), bere lurraldea osatzen duten 636&nbsp;km²-etatik %48 hiritartuta ditu. Gainerakoa 25&nbsp;km hondartzek eta 25.000 hektarea inguru naturgunek betetzen dute. Hegoaldeko Europan kokapen estrategikoa du, Iberiar penintsula kontinentearekin lotzen duen Mediterraneoko korridorearen erdian. Kokapen pribilegiatu horri esker, Kataluniako lurraldearen epizentroa bihurtu da. Bere lurraldeak, Llobregaten deltako nekazaritza eremuak, Bartzelona eremuko erabat urbanizatutako eremuak eta Garraf, Collserola eta Marina mendilerroetako berdegune handiak hartzen ditu. 1987an udalaz gaindiko erakunde bat eratu zen izen berarekin (Bartzelonako metropoli-eremua), eskumen propioak zituena kohesioan, lurralde-orekan, etxebizitzan, garraioan eta mugikortasunean, uraren zikloan, hondakinetan eta ingurumenean. Erakundea 2009ko uztailaren 27an berritu eta arautu zuten, Kataluniako Parlamentuak Bartzelonako Metropoli Eremuaren 31/2010 Legea aho batez onartu zuenean.

## Udalerriak 

## Kanpo estekak
Sevillako metropoli-eremua

**Sevillako metropoli-eremua** Iberiar penintsularen hegoaldean kokatuta dago, eta Sevilla hiriaren inguruan zabaltzen da. Espainiako metropoli-eremu nagusienetako da. 1,5 milioi biztanle inguru ditu, 4905,04&nbsp;km²-ko azalera duelarik.

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Valentziako metropoli-eremua

**Valentziako metropoli-eremua** Iberiar penintsularen ekialdean kokatuta dago, eta Valentzia hiriaren inguruan zabaltzen da. Espainiako metropoli-eremu nagusienetako da. 2 milioi biztanle inguru ditu, 628,9&nbsp;km²-ko azalera duelarik.

## Udalerriak 
 1 Valentzia hiriaren datuak 2010eko erroldakoak dira.

## Kanpo estekak
Aix-Marseilla-Proventza metropolia

**Aix-Marseilla-Proventza metropolia** () udalerrien arteko egitura da, Marseilla inguruan sortua. Frantziako bigarren hiri-aglomeraziorik handiena da. Bere metropoli eremuak 1.886.842 biztanle ditu eta 3.148 km²-ko azalera du bere metropoli eremuan.

## Udalerriak 
Metropoliak 90 udalerri ditu:

# Aix-en-Provence
# Allauch
# Alleins
# Aubagne
# Auriol
# Aurons
# La Barben
# Beaurecueil
# Belcodène
# Berre-l'Étang
# Bouc-Bel-Air
# La Bouilladisse
# Cabriès
# Cadolive
# Carnoux-en-Provence
# Carry-le-Rouet
# Cassis
# Ceyreste
# Charleval
# Châteauneuf-le-Rouge
# Châteauneuf-les-Martigues
# La Ciotat
# Cornillon-Confoux
# Coudoux
# Cuges-les-Pins
# La Destrousse
# Éguilles
# Ensuès-la-Redonne
# Eyguières
# La Fare-les-Oliviers
# Fos-sur-Mer
# Fuveau
# Gardanne
# Gémenos
# Gignac-la-Nerthe
# Grans
# Gréasque
# Istres
# Jouques
# Lamanon
# Lambesc
# Lançon-Provence
# Mallemort
# Marignane
# Marseille
# Martigues
# Meyrargues
# Meyreuil
# Mimet
# Miramas
# Pélissanne
# Les Pennes-Mirabeau
# La Penne-sur-Huveaune
# Pertuis
# Peynier
# Peypin
# Peyrolles-en-Provence
# Plan-de-Cuques
# Port-de-Bouc
# Port-Saint-Louis-du-Rhône
# Puyloubier
# Le Puy-Sainte-Réparade
# Rognac
# Rognes
# La Roque-d'Anthéron
# Roquefort-la-Bédoule
# Roquevaire
# Rousset
# Le Rove
# Saint-Antonin-sur-Bayon
# Saint-Cannat
# Saint-Chamas
# Saint-Estève-Janson
# Saint-Marc-Jaumegarde
# Saint-Mitre-les-Remparts
# Saint-Paul-lès-Durance
# Saint-Savournin
# Saint-Victoret
# Saint-Zacharie
# Salon-de-Provence
# Sausset-les-Pins
# Sénas
# Septèmes-les-Vallons
# Simiane-Collongue
# Le Tholonet
# Trets
# Vauvenargues
# Velaux
# Venelles
# Ventabren
# Vernègues
# Vitrolles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim Baré Maïnassara

**Ibrahim Baré Maïnassara** (Dogondoutchi, 1949ko maiatzaren 9a - Niamei, 1999ko apirilaren 9a) Nigerko presidentea izan zen. Hausa etniaren kidea zen. 1995ean armadaren burua izendatu zen. 1996ko urtarrilaren 26an Mahamane Ousmane presidentea bota zuen estatu-kolpe batean. Urte horretan konstituzio berria egin zuen eta iruzurrezko hauteskundea batzuk irabazi zituen. 1999ko apirilaren 9an presidentearen guardiaren kideek hil zuten herritik ihes egiten saiatzen zenean. Daouda Malam Wanké, kolpeko zuzendaria, lehendakari berri bihurtu zen.
Hegazkin-base

[thumb| Lajeseko hegazkin-basea, Azoreetan ([Portugal) ]]
**Hegazkin-basea** edo **aire-basea** (ingelesez: *Airbase, air force base* edo *military Airfield, military airport* eta *air force station*) aireontzi militarrak artatzeko balio duen aerodromoa da, hegazkintza militarrari laguntzeko instalazio guztiak dituena.

## Instalazioak 
Hegazkin-base batek aireportuko instalazio zibilak ere baditu, esaterako, aireko trafikoa kontrolatzeko, erreskateetarako eta suteak itzaltzeko zerbitzuak. Hegazkin-base batzuek hegazkinak mantentzeko zerbitzuak, babestutako hangarrak edo lurpeko hangarrak ere badituzte, hegazkinak etsaiaren erasoetatik babesteko. Ehiza-hegazkinek beren lehergailuak biltegiratu behar dituzte. Hegazkin-basea arma antiaereoek eta tropen babes indarrek defenda dezakete.

Normalean, Hegazkin-baseek aireontziak esleituta izaten dituzte, baina aparkatzeko base deiturikoak ere badaude, "Aireontzirik esleituta ez dutenak eta beste base batzuetako aireontziak hedatzeko erabiltzen direnak. Horrela, hegazkinak lehorrean suntsitzeko aukerak murrizten dira, eta haien irismena eta estaldura-eremua handitzen dira.

Aireportu zibilek ez bezala, Hegazkin-baseek kutsadura akustiko eta atmosferiko maila txikiak sortzen dituzte (hegazkin gutxi daudelako). Segurtasun arrazoiak direla medio, Hegazkin-base gehienak biztanle gutxiko eremuetan daude, eta hirigune handietatik urrun.

Hegazkin-base txiki baten adibidea hegazkin-ontzia da.
Armie Hammer

**Armand Douglas Hammer** (Santa Monica, 1986ko abenduaren 28a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
François Laffargue

**François Joseph André Louis** (Orthez, 1858ko abenduaren 29a - Virton, Belgiar Luxenburgo, 1914ko abuztuaren 22a) Frantziar militarra izan zen, Lehen Mundu Gerraren hasierako guduetan parte hartu zuena.

## Karrera Militarra 
1858ko abenduaren 29an jaio zen Orthezen, Bearnoko eskualdean. Ernest eta Louise Ursule Laffargueren semea, 1879tik armadan sartu zen eta 1890an Kapitain maila lortu zuen. 1901ean batailloi baten agintaria egin zuten eta 1914an, gerra hasi baino lehen, 130. Infanteria Erregimenduaren agintaria egin zuten. Abuztuaren 10ean, Mangiennesko guduan parte hartu zuen herria defendatzen lortuz. 21ean Frantzia-Belgika muga zeharkatu zuen eta Belgikako Virtongo hirian hil zuten egun bat geroago, 55 urte zituela. Hil eta gero Ohorezko Legioaren domina eman zioten.

## Bizitza Pribatua 
1892an Claire Marie Charlotte Clicquot de Mentquerekin ezkondu zen eta hiru seme eta bi alaba izan zituzten.

Bernard Laffargue, bere semerik zaharrena, François baino bi egun geroago hil zuten Belgikan ere.

## Erreferentziak
Foix (ibaia)

**Foix ibaia** () Cubellesko hondartzan itsasoratzen den ibaia da. Bere ur erregimena, Mediterraneoko ibaien tipikoa da, urtean zehar ur bolumen handirik ez eramateagatik ezaugarria duena, udaberriko eta, batez ere, udazkeneko euri-jasetan izan ezik.

Castellet i la Gornal herritik gertu presa bat dago, bertatik igarotzen den ur emariaren zatirik handiena atxikitzen duena. Presa hori ura gordetzeko baino ez da erabiltzen, eta ez energia elektrikoa lortzeko, beste asko bezala. Foix ibaian zehar isurtzen den ur kantitatea, klima lehorraren eta ibaiadar gutxi izatearen ondorioz, oso urria da.

## Kanpo estekak
Foix (argipena)

**Foix** izan daiteke:
* Foix, Ariège departamenduko udalerria.
* Torrelles de Foix, Penedès eskualdeko udalerria.
* Foixko Konderria, Okzitaniako eskualde historikoa.
* Foix Herria, Okzitaniako eskualdea.
* Foix, kataluniar ibaia.
* Foix leinua, familia noblea.
* Germana Foixkoa (1488–1536), erregina ezkontidea.
* Jacques Foix (1930-2017), frantziar futbolaria.
* Josep Vicenç Foix (1893-1987), katalanezko poeta.
Banandutako objektu

[thumb|Neptunoz haraindiko objektuak erakusten dituen irudia. Banandutako objektuak zuriz ageri direnak dira, gorriak [plutinoak eta NHO erresonanteak dira, urdinak twotino eta cubewanoak eta grisak disko sakabanatuko objektuak]]
**Banandutako objektuak** eguzki-sistemako gorputz txikien baitan talde dinamiko bat osatzen duten kanpoaldeko eguzki-sistemako objektuak dira, Neptunoz haraindiko objektuen familiaren parte ere badira. Gorputz hauek perihelio urruna dute eta hortaz, Neptunok ez die nabarmenki eragiten grabitazionalki, eta noski, beste planeta ezagunek ere ez diete eraginik egiten aipatutako moduan. Hori dela eta, gorputz hauek eguzki-sistematik "bananduta" daudela ematen du.

Banandutako objektuak nabarmen bereizten dira beste Neptunoz haraindiko objektuengandik; izan ere, azken hauek Neptunoren eragina pairatzen dute harekin noizean behin dituzten topaketak direla eta, banandutako objektuek ordea, ez dute halakorik jasotzen euren orbitetan eta talde zehatzagoa osatzen dute. Gainera, banandutako objektuek Neptunoz haraindiko objektuek baino perihelio urrunagoa dute eta horrek esan nahi du, Neptunorekin orbita erresonanteak dituzten gorputzak (Pluton adibidez), orbita erresonanteak ez dituzten Kuiper gerrikoko objektu klasikoak (Makemake, cubewanoak) eta disko sakabanatuko gorputzak (Eris) baino urrutiago kokatu ohi direla.
## Banandutako objektu izan daitezkeenak 
Azpian ageri direnak ere banandutako objektutzat hartzen dira orokorrean, baina perihelioak nabarmenki hurbilagoak dituzte, 38-40 UAra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marinako mendilerroa

**Marinako mendilerroa** () Kataluniako Itsasertzeko Mendilerroan dago. 2086 hektareako bere hedadurari esker, espazio hori oso elementu nabarmena da ekologia-, kultura- eta paisaia-interes handia duelako, are gehiago biztanleria-dentsitate handiko Bartzelonako metropoli-eremuaren ondoan dagoelako.

Erliebea, oro har, biribildua da, higadurak material granitiko nagusien gainean egindako lanaren ondorioz sortua. Lekurik altuena Galzeran muinoan aurkitzen dugu (485 m). Bere kokapen geografikoagatik, Marinako mendilerroa Mediterraneoko eskualde biogeografikoan dago.

## Kanpo estekak
Mong Mao

**Mong Mao** edo **Möngmao** (txineraz: 勐卯, hanyu pinyinez: *měngmǎo*) hego-ekialdeko Asiako antzinako erresuma izan zen, dai etniakoa, Shweli haranean erdigunea zuena, Myanmar eta Txinaren artean. VI. mendean sortua, egungo Dehong Dai eta Jingpo Prefektura autonomoaren mendebaldea, Shan estatuaren iparraldea eta Katxin estatuaren hego-ekialdea hartu zituen goren aldian. Toungoo dinastiako Bayinnaung erregeak konkistatu zuen 1563an. Hiriburua Ruili hiritik gertu zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suitzako frantses

**Suitzako frantsesa** () Suitzako frantses hiztun eremuan, Romandian, gehien mintzatzen den hizkuntza horretako aldaera da. Suitzako frantsesa ez da frankoproventzerarekin, Romandian hitz egiten duten beste erromantze hizkuntza batekin, nahastu behar edo Grisonian hitz egiten den erromantxearekin.

2012ko datuen arabera, Suitzan 1,8 milioi pertsona inguruk (herrialdeko populazio osoaren % 22,6) frantsesez ama-hizkuntza gisa hitz egiten zuten, eta populazioaren % 29,1 inguruk frantsesaren ezagutza praktikoa zuten.

Suitzako frantsesaren eta Frantziako frantsesaren arteko aldeak txikiak dira, eta, gehienbat, lexikoak: Suitzako frantses hiztun batek ez du frantses batekin komunikatzeko arazorik, eta Frantziako frantsesezko hiztun batek hitz bitxi batzuekin baino ez du topo egingo suitzar frantses bati hitz egiten entzutean. Ez dago Suitzako frantses estandarizatu bakarra: kantoi bakoitzak (edo baita hiri bakoitzak ere, kasu batzuetan) hiztegi ezberdina erabiltzen du.

## Kanpo estekak
Serac

[300px|thumb|Serac batzuk [Rainier mendian, 3.100 metroko altueran.]]
**Serac** (Suitzako eta Savoiako frantsesetik hartutako hitza: *Sérac* gaztanbera mota bat) glaziar batean pitzadura garrantzitsuek zatikatutako izotz bloke handi bat da, honen haustura, malda hausten den tokietatik izotzaren mugimenduak eragiten duelarik. Glaziarreko izotza lurraren desnibel handien gainetik igarotzean- elastikotasunari eusten uzten ez diotenak- hausten denean seracak sortzen dira. Glaziar esekien kasuan ere gertatzen da, glaziar-mihia amildegi batera iristen denean.

Glaziarraren haustura puntu hauetan, seracak, izotz ur-jauzi bat edo "serac ur-jauzi" bat eratu arte metatu daitezke, glaziar eseki edo eseki baten aurrealdean bezala. Azken hauen adibideak, Alpeetako glaziar gehienetan aurkitzen dira, Piz Rosegen ipar-ekialdeko aurpegian (3.937 m), Dent d'Hérensen iparraldeko aurpegian (4.171 m) edota Lyskammen iparraldeko aurpegian (4.527 m).

Seracak neurri handietara irits daitezke, eta arriskutsuak dira mendizaleentzat, abisatu gabe erori ohi baitira. Egonkortuta daudenean ere, glaziarraren gainean ibiltzeko eragozpen dira. Oso oztopo ezaguna dira munduko mendi garaienetako askotan, Kanchenjungan bereziki. Serac handi baten kolapsoa 11 eskalatzaile heriotzen erantzulea izan zen munduko bigarren mendirik altuenean, K2an, 2008ko abuztuan. Suitzan, seracen eroriek 1914 eta 1983 artean 124 biktima eragin dituzte.

Sérac sur le glacier des Bans.jpg|Serac bat Bans glaziarrean, Écrins mendizerra, Frantzia.
Sérac dans le massif du Mont-Blanc 2.jpg|Serac bat Mont Blancen, Frantzia.
Sérac massif des Écrins.jpg|Serac bat Écrinsetan, Frantzia.
Glacier Piloto.JPG|Seracak Piloto glaziarrean, Darwin mendikatea, Txile.
Glaciar 1.jpg|Zeharkako arrakalak glaziar batean, Antartikako penintsulako ipar-mendebaldeko kostaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrafeko mendigunea

**Garrafeko mendigunea** () Kataluniako Itsasertzeko Mendilerroan dago.

Llobregateko haranaren, Penedèsko sakonunearen eta Mediterraneoaren arteko triangelu-formako eremu bat hartzen du, behe mendiez osaturik.

Garrafeko mendiguneak mendebalderantz galtzen du altuera, eta El Vendrelldik gertu desagertzen da. Mendiguneak 9967 ha. inguruko azalera du, orografikoki itsasoaren mailatik La Morellako tontorreko 593 metroraino doana.

Garrafeko mendiak kareharrizkoak dira, leize eta leize askorekin. Palmondo nanoa bertoko espezie endemikoa da.

## Kanpo estekak
Pagan Min

**Pagan Min** (; Amarapura, 1811ko ekainaren 21 – Mandalay, 1880ko martxoaren 14a) Birmaniako erregea izan zen 1846-1853 bitartean. Ingelesei aurre egin zien; sarraski handiak egin zituen etsaien artean. 1853. urtean Mindon Minek, anaiak, hartu zuen haren lekua; hark bakea hitzartu zuen ingelesekin.

## Erreferentziak
Mangiennesko gudua

**Mangiennesko gudua** 1914ko abuztuaren 10ean gertatutako gatazka bat izan zen, Mangiennesen, Lehen Mundu Gerraren lehen astean gertatu zena. Borroka hau Mugen guduaren parte izan zen, Mendebaldeko Fronteari hasiera eman zion alemaniar erasoa. Gudua Frantziar garaipena izan zen.

## Aurrekariak 
Gerra hasi baino lehen frantziar Estatu Nagusiak Alemaniaren kontrako taktikak eta estrategiak prestatu egin zituen eta amaieran akordatutako eginbeharrari "XVII Plana" izena eman zioten. Plan honen puntu nagusia Alsazia-Lorrenako lurraldeen errekuperaketa zen, 1871an galduak Frantzia-Prusia gerraren ondorioz. XVII Plana aurrera eramateko 5 armada eta armada-gorputz bat bidali ziren alemaniar mugara: Lehenengo Armadak, Épinalen kokatuta, Sarrebourgerantz aurrera egin beharko zuen. Bigarren Armadak, Nancy-Charmes artean kokatuta, Metzeko ekialdeko egalerantz aurrera egin beharko zuen. Hirugarren Armadak, Saint-Mihieletik hurbil kokatuta, Thionvillerantz aurrera egin beharko zuen. Laugarren Armadak, Verdungo atzean kokatuta, Luxemburgoko hegoalderantz aurrera egin beharko zuen eta, azkenik, Bosgarren Armadak, Sedanen kokatuta, Luxemburgo osoa gurutzatu beharko zuen alemaniar erasoa gelditzeko. Alemaniarrek, bere partez, Schlieffen Plana garatuko zuten, frantziarren intentzioak aurreikusiz.

Frantziar jeneralek beldur ziren bere armadak mobilizatzen ari ziren bitartean alemaniar unitateak eraso egingo zuten eta honen ondorioz frantziar soldaduen barrakoi lokalak frontearen babesa ziurtatzeko beharra zeukaten. Hauetako barrakoi bat Mangiennesko herrian kokatuta zegoen. Mangiennesko barrakoia frantziar Hirugarren Armadaren parte zen (Pierre Ruffey jeneralaren aginpean) eta Hirugarren eta Laugarren armaden elkartze puntuan kokatuta zegoen; Samogneux-Damvillers-Mangiennes herrien arteko defentsa lerroan. Frantziar jeneralek aurreikusi izan zuten bezala, alemaniarrek lerroa eraso egin zuten.

## Gudua 
thumb|François Laffargue koronela.
Abuztuaren 10eko goizeko 4etan, Wallerand De Hauteclocque Koronelak, Hussarren 14. erregimentuaren agintaria, batailloi bat bidali zuen Mangiennesera eta beste bat Billy-sous-Mangiennesera alemaniar aurrerapenaren berri izan zuenean. Hala ere, bere armadaren zati nagusiak Mangiennes bera gurutzatu eta gero Pillonerantz aurreratu ziren. Pillonera iritsi gabe, De Hauteclocquek bidalitako errekonozimendu patrulla batek alemaniar armadaren kolumna bat Châtillon-sur-Othainerantz zihoana ikusi zuen. Informazioa jaso eta gero De Hauteclocquek defentsak prestatzeko agintzen du eta lehen ametrailadore tiroak egiten dira. Tiroak jasota ere, alemaniar kolumna Pillonen sartzea lortzen du. Konfrontazioa jada saihestezina da. Izututa, Laffarguek Fadat Batailloiaren laguntza eskatzen du, Mangiennesko hegoaldea babes dezan.

Alemaniar tropen agintariak, von Etzel jenerala, 267 muinoan igota egonda, Mangiennesen kokatutako lubakiak eta defentsak ikusten ditu eta erasoa segituan egitea erabakitzen du.

## Erreferentziak