open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adriana Campos

**Adriana Marcela Campos López** (Chaparral, Tolima, 1979ko otsailaren 27a - Salgar, Antioquia, 2015eko azaroaren 3a) kolonbiar aktorea izan zen. Kolonbiako telebista kate garrantzitsuenetan lan egin zuen: Canal RCN eta Caracol Televisión. TVyNovelas sarietarako bi aldiz izendatu zuten. Lehenengo izendapena *Vecinos* telesailean Nicole Aguilarren rola antzezten. Bigarren izendapena *Bella calamidades* telesailean Priscila Cardona Barbosa pertsonaia antzezteagatik.

## Filmografia 
### Antzerkia 
* *Juana de Arco.*
* *La Medea.*
* *Ricardo III.*
* *Esto está que arde.*
* *Técnicas para amar.*

## Kanpo estekak
Satur Abon

**Satur Abon** (Begoña - Bilbo, 2017ko abuztuaren 25ean) kausa sozialen aldeko ekintzaile eta politikari bizkaitarra zen. 1980ko hamarkadan Nikaraguarekiko antolatutako elkartasun-brigadetan parte hartu zuen. Bilboko Udalean Herri Batasuneko zinegotzi izan zen. 1992an ekin zion bere ibilbideko proiektu ezagunenari: Bagabiltza Fundazioa sortu zuen, emakumeen ahalduntzea sustatzeko asmoz.
Bokazio artistikoa ere izan zuen. Ikertzailea, irakaslea eta arte-kritikaria ere bazen. Historia- eta arte-liburuen diseinatzaile eta ilustratzailea. Ildo horretako bere lanen artean, Julian Tellaetxe margolariaren lanari buruzko tesia dago, baita Athleticen katalogoak (BBK-k bultzatuak) eta beste ekarpen asko ere.

## Bagabiltza Fundazioaren sortzaile 
[ezkerrera|thumb|300x300px|2007ko [Emakunde|Emakunde saria Bagabiltzari]]
Bagabiltza pasa den mendeko 1988-89 ikasturtean sortu zen, Bilboko Txurdinaga, Otxarkoaga, Santutxu eta Begoña auzoko 15 andreren eskutik. Horietako bat, **Satur Abon**, gerora koordinatzailea izendatu zuten. Emakumeen formakuntza, gizarteratze, kultura eta lan beharrei erantzutea zuten helburu aukera berdintasuna kontuan hartuta. Horrela, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren eta Bilboko Udaletxearen laguntzarekin hezkuntza programak hasi zituzten 110 ikasleekin.

Fundazio horretan, helduen prestakuntza- eta hezkuntza-ikastaroak sustatzen zituen eta milaka pertsonari ikastaroak ematen zizkien. 1995ean, Unescoren Proiektu Berritzaile izendatu zuten Bagabiltza eta 1996an Bizkaiko Foru Aldundiaren Utopia Saria jaso zuen. Bagabiltza Fundazioaren helburua emakumeen giza, gizarte-, ekonomia- eta kultura-eskubideak erabat betetzearen alde borrokatzea da.

Satur Abonen bizitza emankor horrek emaitza handiak lortu zituen. 2017an Bagabiltzak hiru egoitza zeuzkan, Bilbon, Sestaon eta Erretuerton. Heziketa arloan, prestakuntza arautua eta ez arautua eskaintzen zituen. gainera, bitartekaritza lanak eta bidaia kulturalak ere antolatzen zituen. 

1988an auzo horietan emakume askok premia larria zuten ikasteko, prestatzeko eta lan-mundura itzultzeko. Gaur egun errealitate gisa ikusten duguna, non emakumeek, gizonek bezala, gero eta lan-merkatu beteagoan lehiatzeko ikasten eta prestatzen duten, 1988an emakume askok ikasketak aspaldi utzita zituen ezkontzean edo familia izatean; edo ez zituen inoiz ikasketarik egin. Emakumeen gizarte-premiei buruzko ikerketa batek agerian utzi zuen % 57k ikasi nahi zuela. Aldarri horrekin eta behar hori betetzeko sortu zen Bagabiltza elkarte soziokulturala. Emakumeak Lankide Heziketako 1 mailan (LH1) prestatzen hasi ginen, aukeratzen zuten espezialitateko eskola-graduatua ateratzeko, adibidez, erizain laguntzailea edo mekanografia. Aldi berean, kultura zabaltzeko oinarrizko tailerrak sortu ziren, azterketa bati aurre egiteko oinarri nahikorik ez zuten pertsonentzat.

Guztira, 22.000tik gora pertsonak —emakumeak ziren ia guztiak— parte hartzen zuten Saturrek antolatzen zituen programetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surayud Chulanont

**Surayud Chulanont** (thailandiera: สุรยุทธ์ จุลานนท์; 1943ko abuztuaren 28an) Thailandiako politikaria da. Thailandiako lehen ministroa eta Thailandiako behin-behineko gobernuko buru izan zen 2006 eta 2008 artean. Thailandiako Errege Armadako komandante goren ohia da eta gaur egun Vajiralongkorn erregearen kontseilari pribatua da.

## Kanpo estekak
Ghawar

**Ghawar** () Al-Hasakah eskualdean dagoen petrolio-hobia da, Saudi Arabiako ekialdean. 280 bider 30 kilometroko neurriekin, alde handiz, munduko petrolio hobi konbentzionalik handiena da, eta, gutxi gorabehera, 2018tik aurrera Saudi Arabian metatutako petrolio ekoizpenaren heren bat osatzen du. Eremua Saudi Aramco estatuko konpainiarena da, eta konpainia horrek kudeatzen du.

2019ko apirilean, duela ia 40 urte nazionalizatu zenetik eta nazioarteko merkatuetara bonu bat jaulkitzearen testuinguruan, enpresak bere mozkinen zifrak lehen aldiz argitaratu zituen. Bonuaren prospektuak Ghawar egunean gehienez 3,8 milioi upel ponpatzeko gai dela erakutsi zuen, konbentzionalak bihurtu ziren 5 milioi upelen oso azpitik.

## Historia 
1940ko hamarkadaren hasieran, Max Steineke, Thomas Barger eta Ernie BergekWadi Al-Sahbah ibai lehorraren ohantzean bihurgune bat ikusi zuten. Neurketek zonaldeak jasotze geologiko bat izan zuela baieztatu zuten, eta horrek azpian petrolio-biltegi bat harrapatuta egon zitekeela adierazten zuen. Petrolioa aurkitu zuten, gero Ghawarko hegoaldea izango zenean. 

Historikoki, Ghawar bost ekoizpen gunetan banatu da, iparraldetik hegoaldera: 'Ain Dar y Shedgum, 'Uthmaniyah, Hawiyah eta Haradh. Al-Hasa oasi handia eta Al-Hofuf hiria Ghawarreko ekialdeko hegalean daude, 'Uthmaniyah' ekoizpen eremuan. Ghawar 1948an aurkitu eta 1951n ustiatu zuten. Iturri batzuen arabera, Ghawar 2005ean iritsi zen goia, baina operadoreek datu hori ukatu egin dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dureno

**Durenoa** konposatu organiko aromatikoa da  C6H2(CH3)4 formula duena, alkilbentzenoen familiakoa. Solido kolorgea da usain gozokoa. *Tetrametilbentzenoaren* hiru isomeroetako bat da besteak prehnitenoa eta isodurenoa direlarik.

Egitura molekular oso simetrikoa duelako fusio-puntu altua du, 79,2 C. Ezaugarri hau erabiltzen da bere isomeroetatik separatzeko. Ikatz-mundrunaren osagaia da.

Hainbat nitxo-erabilera ditu industrian. Espektroskopian barne-estandar gisa usatzen da erresonantzia magnetiko nuklear protonikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nomalizo Leah Tutu

**Nomalizo Leah Tutu**, jaiotzez **Shenxane**, (Krugersdorp, 1933ko urriaren 14a) hegoafrikar aktibista da, Desmond Tuturen alarguna.

## Bizitza 
1933ko urriaren 14an jaio zen Krugersdorpen, Hegoafrikar Batasunean. Bederatzi biloba izan zituzten. 2015ean ezkontza-zinak berritu zituzten Orlandon, Soweton.  

2016an aldaka ebakuntza egin zioten. 

## Ibilbidea eta aktibismoa 
Leah Tutu irakasle eta erizaina zen. 1970 eta 1972 bitartean, Botswana, Lesotho eta Swazilandiako Unibertsitateko erregistratzailearen laguntzaile gisa lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris brûle-t-il ? (eleberria)

***Paris brûle-t-il?*** (Erretzen ari da Paris?)  Dominique Lapierre eta Larry Collins egileek 1964an plazaratutako liburua da. Robert Laffont eskutik plazaratu zuten, «Ce jour-là» bilduman. Liburua benetan gertatutako gertakizunetan oinarritzen zen eta arrakasta handia lortu zuen Best-seller izanik. Ondoren, 1966an, liburuan oinarrituta, izenburu bereko filma egin zen.

## Gaia 
Liburuak Bigarren Mundu Gerran barruan, 1944ko abuztuko egunak deskribatzen ditu eta, batez ere, Indar Aliatuek, Frantziar Indar Askeek eta gehien batean Frantziako Alderdi Komunistari atxikiak zeuden barne Erresistentziako mugimenduak Paris askatu aurreko orduak.

## Izenburua 
«Paris brûle-t-il?» zen Hitlerrek 1944ko abuztuaren 25ean Rastenburgeko (Ekialdeko Prusia) Kuartel Nagusi Handian bildutako bere jeneralei egindako galdera zen. Une hartan, Hitlerrek, lau urteko okupazioaren ondoren, uko egiten zion Paris galtzeari. Egoera kritikoa bihurtu zen alemaniarrentzat: hiria zaintzeko unitaterik ezean, Dietrich von Choltitz jeneralak Hitlerren agindua jaso zuen, azken gizon galdu arte aliatuei aurre egiteko eta hiriko monumenturik garrantzitsuenetan jarritako karga leherkorren bidez Paris suntsitzeko; era berean, alemaniar armadek askapen-tropen erresistentzia eta laguntza aurkitzen zuten auzoak suntsitu behar zituen.

## Egitura 
Kazetaritza estiloa erabiliz, eleberriak hainbat ikuspuntutatik erakusten du gatazka: Parisko biztanleak, Leclerceko soldaduak, Eisenhowerrekoak, alemaniarrak eta, bereziki, Von Choltitz jenerala, eleberriko narratzaileak eta protagonistak dira. Horretarako, gertakarien dozenaka lekuko eta protagonista elkarrizketatu zituzten egileek. Aberatsa da, bestetik, hutsalak diruditen xehetasunetan, baina, oro har, Parisek, bertako biztanleek eta okupatzaileek askapenaren aurreko egunetan bizi izan zuten giroa islatzeko.

## Zineman 
1966an zinemara eraman zuen René Clément-ek, nazioarteko aktore ospetsuen zerrenda zabalarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nitroplasto

[250px|thumb|*[Braarudosphaera bigelowii* alga zelulabakarra.]]
**Nitroplastoa** alga zelulabakar batzuetan aurkituriko organulua da, *Braarudosphaera bigelowii* espezietan batez ere. 2024an aurkitu zen eta nitrogenoaren finkapenean hartzen du parte, aurrez bakterioek eta arkeobakterioek soilik finkatzen zutela uste zen. Nitroplastoaren aurkikuntzak garrantzi handiko aplikazioak ekar ditzake biologia zelularrean eta nekazaritza zientzietan.

## Aurkikuntza 
2012an proposatu zen aurrenekoz nitroplastoaren existentzia. Garai hartan ordea *Braarudosphaera bigelowii* itsas alga espeziearen eta UCYN-A bakterioaren sinbiosian oinarritu zen, uste baitzen bakterioa zela nitrogenoa finkatu eta algari amoniakoa (NH3) ematen ziona. Kaliforniako Santa Cruz Unibertsitateko Jonathan Zehr itsas ekologoak egindako ikerketek erakutsi zuten ustezko bakterioa ez zela algaz aparteko izaki bat, alga barneko organulu bat baino.

## Egitura eta funtzioa 
Ohiko organuluen egitura du eta bi irizpide betetzen ditu: alde batetik zelula zatiketan zelula berri bakoitzak jasotzen du eta bestetik zelula ostalariaren proteinak erabiltzen ditu.

Ikerlariek mikrografietan ikusi zuten nola zelula zatitzen denean nitroplastoa bera ere zatitu egiten den ondorengo zelulek nitroplastoa izan dezaten. Plastidioen antzera nitroplastoak ere badu bere DNA propioa, baina finkapena lortzeko beharrezkoak dituen proteinak zelulak berak eman behar dizkio.

Badirudi endosinbiosi bidez garatu zela nitroplastoa, duela 50-100 milioi urte elkarturiko alga eta bakterio baten erlaziotik.

## Garrantzia 
Aurrez uste zen nitrogenoa finkatzeko gaitasuna organismo prokariotoek soilik zutela. Nitroplastoaren aurkikuntzak injeniaritza genetikoari ikerketa bide berri bat ireki dio. Nitrogenoaren finkapena kodetzen duten geneetaz baliatuz nekazaritzan erabiltzen diren landareek beren nitrogeno propioa finkatzea ahalbidetu lezake, ongarrien erabilera nabarmen gutxituz eta ingurugiroaren kutsadura ere nabarmen jaitsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yang Xiaolei

**Yang Xiaolei** (2000ko ekainaren 28a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 
brontzezko domina bat eskuratu zuen Parisko 2024ko Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yao Yawen

**Yao Yawen** (1967ko otsailaren 2a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yong Fujun

**Yong Fujun** (1981eko otsailaren 15a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yu Hui

**Yu Hui** (Qingdao, 1980ko martxoaren 31) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhang Zheng

**Zhang Zheng** (1963ko maiatzaren 18a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolina Aguirre

**Carolina Aguirre** (Guayaquil, 1996ko urtarrilaren 29a) arkularia da. Kolonbia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Echavarría

**Juan Echavarría** (1962ko urtarrilaren 28a) arkularia da. Kolonbia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Echavarría

**María Echavarría** arkularia da. Kolonbia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerocomus badiorufus

***Xerocomus badiorufus*** *Boletaceae* familiako onddoa da.

Sinonimoa: *Boletus badiorufus*

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 12 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Globo itxurakoa, belusatua eta uher kolorekoa gorri-purpuraz tindatua, ertza oso bereizgarria den azpildura zuri batez apaindua.

**Tutuak:** Laburrak eta dekurrenteak eta oinaren goialdean erretikulu faltsu bat osatzen dute, xehetasun hau ere bereizgarria da.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Hori-grisaxka kolorekoak eta ukitzean pixka bat urdindu egiten dira eta gero grisak bihurtzen dira.

**Hanka:** Luzea, pixka bat puztua, ertza sustrai antzekoarekin eta lurrean sakon sartuta. Oso haritsua da, hori-oliba kolorekoa puntutxo marroiekin eta erretikulu motz bat darama goialdean.

**Haragia:** Itxia eta zurixka eta aireak ukitzean pixka bat urdindu egiten da. Kapelaren azalaren azpian hori-laranja kolorekoa da eta gris-iluna oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona da eta larbek gutxitan erasotzen diote.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren forma, bere azpildura zurixka, tutu dekurrenteak, oineko erretikulu faltsua eta lurrean sakon sartuta egoteak espezie hau erraz sailkatzeko balio duten xehetasunak dira.

## Sasoia eta lekua 
Txilardietan eta baso mistoetan hazten da, bakarrik edo bi bizpahiru aleko taldetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Erresuma Batua, Suitza, Eslovenia, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Lusarreta

**Pablo Lusarreta Zabaltza** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari ohia da, erdiko atzelari moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Cryptotermes

***Cryptotermes*** termita generoa da, *Kalotermitidae* familiakoa.

## Espezieak 
70 espezie inguru dira. Hauek dira garrantzitsuenak:
* *Cryptotermes abruptus* Scheffrahn and Krecek, 1998
* *Cryptotermes bengalensis* (Snyder, 1934)
* *Cryptotermes brevis* (Walker, 1853)
* *Cryptotermes cavifrons* Banks, 1906
* *Cryptotermes ceylonicus* Ranaweera, 1962
* *Cryptotermes colombianus* Casalla et al., 2016
* *Cryptotermes cynocephalus* Light, 1921
* *Cryptotermes domesticus* Haviland, 1898
* *Cryptotermes dudleyi* Banks, 1918
* *Cryptotermes fatulus* (Light, 1935)
* *Cryptotermes havilandi* (Sjostedt, 1900)
* *Cryptotermes longicollis* Banks, 1918
* *Cryptotermes perforans* Kemner, 1932

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Termite Catalog.
* :ION webgunean.
* :Nomenclator Zoologicus.
Oscar Torp

**Oscar Fredrik Torp** (Skjeberg, 1893ko ekainaren 8a – Oslo, 1958ko maiatzaren 1a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1951tik 1955era.

Lehen hezkuntza jaso zuen eta hamahiru urterekin hasi zen lanean. Mugimendu sindikalarekin eta Alderdi Laboristarekin bat egin zuen eta udal karguetan egon zen.

1923tik 1945era alderdiko burua izan zen eta 1935etik 1936ra Oslo alkatea. 1936an Stortingeko kide hautatu zuten eta Gizarte Gaietarako (1936-1939) eta Finantza (1939-1942) ministro izendatu zuten. Alemaniak Norvegia inbaditu zuen 1940an eta Torp arduratu zen Norvegiako Altxorraren ebakuazioa antolatzeaz. Norvegiar gobernuaren Defentsa ministroa izan zen erbestean, Londresen.

Erbestetik itzuli ondoren, Alderdi Laboristaren buruzagitzan ordezkatu zuten eta Berreraikuntza eta Hornikuntza ministro izendatu zuten. 1948an kargua utzi eta probintziako gobernadore izendatu zuten. Garai hartan, Norvegia NATOn sartzearen bultzatzaileetako bat izan zen.

1951n Einar Gerhardsen lehen ministroak dimisioa eman ondoren, Torp oinordeko izendatu zuten. Herrialdea lau urtez gobernatu zuen, 1955ean Gerhardseni kargua itzuli zion arte. Ondoren, Stortingeko presidente izan zen.
Yang Jianping

**Yang Jianping** (Taiyuan, 1979ko abenduaren 10a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Kristina (argipena)

**Maria Kristina** izenak hainbat adiera du:

* **Maria Kristina Austriakoa**, 1885-1902 urteetan Espainiako erreginaorde, Donostiako historiara lotutako pertsonaia. Haren izena dute:
** Maria Cristina hotela.
** Maria Kristina zubia.
* **Maria Kristina Borboikoa**, 1829–1833 urteetan Espainiako erreginaorde. Harengan inspiratua idatzi omen zen:
** *María Cristina me quiere gobernar* abestia.
* **Maria Kristina Savoiakoa** (1812-1836), Sardiniako printzesa.
Bronisława Dłuska

**Bronisława Dłuska** —jaiotzako abizenez, **Skłodowska**— (Varsovia, Batzarreko Polonia, 1865eko martxoaren 18a - Varsovia, Poloniako Bigarren Errepublika, 1939ko apirilaren 15a) medikua izan zen. Varsoviako Onkologiako Maria Skłodowska-Curie Institutuaren sortzaileetako bat eta lehenengo zuzendaria izan zen. Ahizpa gazteagoa zuen Marie Curie.

## Bizitza 
Bronisława 1865eko martxoaren 28an jaio zen Varsovian, garai hartan Errusiar Inperioaren mende zegoen Batzarreko Polonian. Gurasoak, Władysław Skłodowski eta Bronisława Skłodowska, maisu-maistrak ziren. Bost senideren artean bigarrena izan zen, hiru ahizpa —Zofia (1862-1876), Helena (1866 -1961) eta Maria (1867-1934)— eta neba bat —Jozef (1863-1937)— izan baitzituen. Aitaren eta amaren aldetik, familiak ondasunak eta aberastasunak galdu zituen, Poloniaren independentzia berrezartzeko Poloniako altxamendu nazionaletan (berriena 1863-1865 bitarteko Urtarrileko Altxamendua izan zen). Horrek borroka zaila utzi zion ondorengo belaunaldiari, bizitzan aurrera egiteko.

Ama tuberkulosiak jota hil zen, 1878an, eta Powazki hilerrian lurperatu zuten. 1876an, Zofia, Bronisławaren arreba, tifusak jota hil zen.

13 urterekin, 1878an, Bronisławak eta Mariak Helena arreba eta Jozef anaia zaindu zituzten.

1882an, Bronisława bigarren hezkuntzan graduatu zen, urrezko dominarekin. Emakumeak onartzen ez zituzten goi mailako ikastetxeetan ikasi ezinik, klandestinitateko Unibertsitate Ibiltarian sartu zen, etorkizuneko ikasketak finantzatzeko tutoretzak egiteko. 19 urterekin, Parisa joan zen, eta han medikuntza ikasi zuen Sorbonan. Bere ahizpa Mariak diruz lagundu zion; izan ere, adostu zuten Mariak Bronisławari medikuntza ikasketak egiten lagunduko ziola, eta trukean Maria Parisa ikastera joango zenean antzeko laguntza emango ziola Bronisławak.

1890. urtean, Bronisława Ginekologia eta Obstetrizian graduatu zen, eta poloniar erbesteratu politiko batekin ezkondu zen, Kazimierz Dłuski medikuarekin. Bikotea bertako komunitatean lanean aritu zen; klinika mediko bat zuzentzen zuten, bezeroetako asko langileak eta haien familiak izanik, eta bikotearen apartamentuak kultur areto gisa funtzionatzen zuen poloniar erbesteratuentzat, etorkinentzat eta atzerriratuentzat.

1891n, Bronisławak bere ahizpa Mariari behin eta berriz eskatu eta gero, Maria etxean hartu zuen bikoteak, Sorbonan Fisikako ikasketak has zitzan. Maria denbora batez bizi izan zen haiekin, harik eta unibertsitatetik hurbilago zegoen ganbara bat alokatu zuen arte.

Bronisławak eta Kazimierzek alaba bat izan zuten, Helena, 1892an; eta seme bat, Jakub, urte batzuk geroago.

1939an, Bronisława berez hil zen, 74 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Rendón

**Ana Rendón** (Medellín, 1986ko martxoaren 10a) arkularia da. Kolonbia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis González (arkularia)

**Luis González** (San José, 1945eko azaroaren 19a) arkularia da. Costa Rica ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Obregón

**Patricia Obregón** (San José, 1952ko otsailaren 18a - Curridabat Canton, 2020ko urriaren 6a) arkularia zen. Costa Rica ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larruak eta izurrak

Eduardo Chillidaren 100. urteurrena ospatzeko, '''*Larruak eta izurrak*​''' erakusketa, Laura Valles Vílchezek prestatu zuena 2024 apirilaren 17an, Tabakalerako erakusketa hau, hiruetako lehena da eta ikuspuntu desberdinak eraskusteko helburua du.

## Parte-hartzaileak 
Erakusketa honetan, hainbat emakume famatu agertzen dira mundu osoko garrantzia lortu dutenak haien ikuspuntu eta lan paregabeen ondorioz. Haien artean, Sahatsa Jauregi, June Crespo, Kimia Kamvari eta Nora Aurrekoetxea parte hartzen dute. Haiek inspirazioa hartu zuten beste artista batzuengandik baita era parte hartu zutenak; haien artean, Yael Davids, Iman Issa eta Lucia Koch aurkitu daitezke.

Artista bakoitza bere ikuspuntu desberdinagatik, materialekin eta espazioarekin erlazionatzeagatik bereizten da. Honi gehituta, kurtso berezi bat emago zen artista eta bisitekin profesionalei bideratuta haien hasierako pausoak errazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philippe Kouassi

**Philippe Kouassi** (1979ko abenduaren 14a) arkularia da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edisbel Martínez

**Edisbel Martínez** (Sancti Spíritus, 1979ko irailaren 14a) arkularia da. Kuba ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Aurrekoetxea

**Nora Aurrekoetxea Etxebarria** (Bilbo, 1989- ) Arte Ederretan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (2013) eta Eskulturan masterra Londresko Royal College of Art-en (2017-2019). Aldi berean, Sexologiako graduondokoa (2014-2016) eta Sexologia Aurreratuko graduondokoa (2021) egin ditu Ci. Sexu-erakundea, Madril.

## Bere lana 
Nora Aurrekoetxearen praktika artistikoak giza esperientziaren eta hizkuntzari, sentimenduei eta ekintzari buruzko hausnarketaren arteko loturak ezartzen ditu, materialaren eta materiagabearen arteko erlazioa ezarriz, forma eskultorikotik eta harremanetarako espazio gisa sortutako instalazioen eraikuntzatik abiatuta.

## Erdibitua 
Aurrekoetxea maitasunaren izaera erradikalaz arduratzen da, Espainiako hizkuntzak ez duen esamoldeaz, "maitemintzea" (tomber amoureux), baina horrek indarkeriaren kontraesana pizten du. Erorketak, kolapsoak, inertziak gure babesa eskatzen dute. Nola babes gaitezke oraindik sufritu ez dugun oinaze batetik?

Lan hauek ikusezina eta ikusezina banatzen dituzten material bigunetan inspiratuta daude: oihal konkretuek, eskuoihalek eta makila indargarriek opakutasun eta gardentasun eszena bat sortzen dute.

Etzanda edo tente, marruskadura bat sortzen dute, pultsazio bat "bitan zatitzen den gorputz baten" artean: jaiotza bat, zabaltzen den irudi bat. Elkarrekin forjatzen diren egitura konkretu hauek, ukipenez bustiak, elkarren mende, elkarren beharra dute eta horrela elkarri eusten diote.

## Sariak 
2023an, Marta García-Fajardo nazioarteko arte saria, María José Jove Fundazioak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Otalora

**Olatz Otalora** (Algorta, 1990) bizkaitar artista da.

## Biografia 
EHUn eta Bartzelonako Unibertsitatean Arte Ederrak ikasi ondoren, egonaldi artistikoak egin zituen Madrilen eta Bruselan. 2015ean Kalostra eskolan parte hartu zuen eta Eusko Jaurlaritzaren ekoizpen beka jaso zuen. Constant (Brusela) eta Fundación BilbaoArte (2016) egoitzak lortu ditu.

Casablancan (Maroko) Tabakalerak sustatutako Alam Al-Mithal proiektuan parte hartu du, eta 2016an eremuak-en Harriak programan Erromantiko erakusketaren sorkuntzarekin Alegría-Dulantzi Sala Micaela Portilla de Alegría-Dulantzi. 2013az geroztik artistaren laguntzaile eta galeriako laguntzaile gisa lan egiten du eta testuak argitaratu ditu arteari eta hezkuntza proiektuei eskainitako plataforma ezberdinetan.

Gaur egun, doktorego ikasketak egiten ari da EHU Art Research programan. Irakasle, artista laguntzaile eta produkzio laguntzaile gisa lan egin du. Bere lana, besteak beste, “Komunikazio-Inkomunikazio” (Tabakalera), Okela, “Bi/Dos/Two” (Eremuak) bezalako erakusketetan erakutsi da, baita Silviaren “Out and About” katalogoan bezalako argitalpenetan ere. Coppola (Bilbaoarte ), Distirak (Kinu 6), “Getxoarte Eskoletan”, etab.

Laura Vallés Vílchez-ek komisariotutako erakusketan ere parte hartu du, emakumezko eskultoreen belaunaldi berri bat aztertzen duena.JAI bezalako artistei zuzendutako ikasketa programetan egon da. Praktika artistikoen Institutua eta baita Ezbaikara Mintegia, eztabaidarako eta kritikarako gunea dena, arrazoimenaren ilusioari aurre egiteko bide bakarra dela ulertzen dena.

## Kanpo estekak
Amanita excelsa

***Amanita excelsa*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Amanita valida*, *Amanita spissa var. excelsa*, *Amanita spissa var. valida*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, hasieran ganbila, gero zabaldua forma erregularrarekin, arre-horixka kolorekoa, leuna, likatsu samarra, errezel zuriaren hondarrekin, nahiko bananduak, ez oso iraunkorrak.

**Orriak:** Ez oso estu, orritxo ugarirekin, zabalak, libreak, zuriak arrexkarako joerarekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrirantz, betea, gero barrubetea eta barnehutsa, zuria, ezkata zurixka batzuekin apaindua.

**Haragia:** Zuria arrexkarako joerarekin. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Ziurrenik jangarria, *spissa* taldeko Amanita guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Oso aldakorra den *Amanita spissa* taldean dago, autore batzuek *spissa*-tik bereizi egiten dute eta beste batzuentzat espezie bereko bi forma dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, izei gorrietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Txina, Japonia, Hego Korea, Himalaiako eremua, Hegoafrika, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Amanita excelsa 1.jpg
Fitxategi:Amanita excelsa 2.jpg
Fitxategi:Amanita excelsa 3.jpg
Fitxategi:Amanita excelsa 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eudy Simelane

**Eudy Simelane** (KwaThema, 1977ko martxoaren 11 – *ibidem*, 2008ko apirilaren 27a) hegoafrikar futbolari eta LGBT ekintzailea izan zen, KwaThemako lehen lesbiana irekietako bat. 2008an bortxatu eta hil zituzten bere sexu-joeragarik.

## Kirol ibilbidea 
Springs Home Sweepers FC taldean jokatu zuen erdilari postuan eta emakumezkoen selekzio nazionaleko kide ere izan zen. Herrialdeko emakume futbolari ospetsuenetako bat bihurtu zen. Gainera, lau talde entrenatzen zituen eta epaile izateko ikasten ari zen. 

## Hilketa 
Eudy Simelaneren gorpua erdi biluzik aurkitu zuten KwaThemako erreka batean. Gaizkile talde batek bortxatu eta kolpatu zuen, eta ondoren 25 labana zauri egin zizkioten aurpegian, bularrean eta hanketan eta gorpua uretara bota zuten.

## Omenaldiak 
2009an, Simelaneren oroimenez, zubi memorial bat eraiki zuten hil zuten lekutik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiesj Benoot

**Tiesj Benoot** (Gante, 1994ko martxoaren 11) flandriar txirrindularia da, profesionala 2015etik aurrera. Gaur egun Team Visma-Lease a Bike taldean ari da.

Kirol lorpenik aipagarrienak, 2018ko Strade Bianche eta 2023ko Kuurne-Brusela-Kuurne lasterketa klasikoak izan dira.

## Palmaresa
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
-: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 
X: ez zen jokatu 

## Taldeak 
*  Lotto (08.2014-2019)
** *Lotto-Belisol* (2014)
** *Lotto-Soudal* (2015-2019)
*  Sunweb/DSM (2020-2021)
** *Team Sunweb* (2020)
** *Team DSM* (2021)
*  Visma (2022-)
** *Team Jumbo-Visma* (2022-2023)
** *Team Visma  Lease a Bike* (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Tiesj Benoot - *FirstCycling.com*
J. Lee Thompson

**John Lee Thompson** (Bristol, 1914ko abuztuaren 1a – Sooke, Columbia Britainiarra, 2002ko abuztuaren 30a) britainiar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea izan zen.

Thriller eta akziozko eta abenturazko filmen zuzendari emankorra izan zen.

## Filmografia 
### Gidoilaria 
* *The Price of Folly* (1937)
* *The Middle Watch* (1940)
* *Last Holiday*
### Zuzendaria 
#### 1950eko hamarkada 
* *Murder Without Crime* (1950)
* *The Yellow Balloon* (1953)
* *For Better, for Worse* (1954)
* *The Weak and the Wicked* (1954)
* ''As Long as They're Happy* (1955)
* *An Alligator Named Daisy* (1955)
* *Yield to the Night* (1956)
* *The Good Companions* (1957)
* *Woman in a Dressing Gown* (1957)
* *Ice Cold in Alex* (1958)
* *North West Frontier* (1959)
* *No Trees in the Street* (1959)
* *Tiger Bay* (1959)

#### 1960ko hamarkada 
* *I Aim at the Stars* (1960)
* *The Guns of Navarone* (1961)
* *Cape Fear* (1962)
* *Taras Bulba* (1962)
* *Kings of the Sun* (1963)
* *What a Way to Go!* (1964)
* *John Goldfarb, Please Come Home* (1965)
* *Return from the Ashes* (1965)
* *Eye of the Devil* (1967)
* *Mackenna's Gold* (1969)
* *Before Winter Comes* (1969)
* *The Chairman* (1969)

#### 1970eko hamarkada 
* *Country Dance* (1970)
* *Conquest of the Planet of the Apes* (1972)
* *A Great American Tragedy* (1972) (TB)
* *Battle for the Planet of the Apes* (1973)
* *Huckleberry Finn* (1974)
* *The Reincarnation of Peter Proud* (1975)
* *Widow* (1976) (TB)
* *St. Ives* (1976)
* *The White Buffalo* (1977)
* *The Greek Tycoon* (1978)
* *The Passage* (1979)

#### 1980ko hamarkada 
* *Caboblanco* (1980)
* *Happy Birthday to Me* (1981)
* *10 to Midnight* (1983)
* *The Evil That Men Do* (1984)
* *The Ambassador* (1984)
* *King Solomon's Mines* (1985)
* *Murphy's Law* (1986)
* *Firewalker* (1986)
* *Death Wish 4: The Crackdown* (1987)
* *Messenger of Death* (1988)
* *Kinjite: Forbidden Subjects'' (1989)

## Kanpo estekak
Dina Katabi

**Dina Katabi** (arabieraz: دينا قَتابي‎ ; Damasko, 1970) Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) Ingeniaritza Elektriko eta Informatikoko *Andrew eta Erna Viterbi* irakaslea da, baita MITeko Haririk gabeko Sareen Zentroko (Center for Wireless Networks) zuzendaria ere. Forbes aldizkariak munduko ingeniaririk garrantzitsuenetako gisa izendatu zuen 2021ean.

## Biografia laburra 
Katabi Damaskon jaio zen, Sirian, medikuen familia batean. Bere hasierako asmoa ibilbide profesional horri eustea zen, baina unibertsitatean pasio berri bat aurkitu zuen: informatika. 

Katabik Damaskoko Unibertsitatean ingeniaritza elektrikoko gradua amaitu zuen 1995ean; ondoren MITen, informatikako masterra eta sistema informatikoetako eta telekomunikazioetako sareetako doktoretza burutu zituen 1998an eta 2003an, hurrenez hurren.  2003an, Katabi MITen lanean hasi zen, eta bertan Ingeniaritza Elektrikoa eta Informatika Saileko *Irakasle Oso* edo *Katedradun* titulua du. MITeko Center for Wireless Networks and Mobile Computing-eko zuzendarikidea da eta MITeko Informatika eta Adimen Artifizialeko Laborategiko ikertzaile nagusietako bat ere bai.

## Ikerketa eta ibilbide akademikoa 
Katabiren ikerketa seinaletan, ikasketa automatikoan eta osasunean oinarritzen da. Saretan hasi zen lanean (bereziki, auto-pilaketaren kontrolaren desafioan), eta sareen fidagarritasuna hobetzeko irtenbideak aurkitu zituen. Gero, bere taldearekin, ikasketa automatikoa eta seinaleak erabili zituen giza gorputza aztertzeko. Izan ere, irrati-maiztasun (IM) seinaleek gure gorputzean errebotatzen duten moduaren arabera, ikertzaileek giza arnasketa, bihotz-maiztasuna, emozioa eta loaren aldiak neur ditzakete. Gainera, pazientearentzako modu ez-inbaditzailean, pazienteak sentsorerik "jantzi" gabe. Adibidez, Katabiren ikerketa batek medikuntza eta adimen artifiziala konbinatu ditu, eta hortik Parkinsonen gaixotasuna diagnostikatzeko sistema bat garatu bere taldearekin.

## Sariak 
2012 urtean, Katabik Grace Murray Hopper saria irabazi zuen, informatikari gazte aparta zela aitortuz.

2012an, MIT-eko *Technology Review* aldizkariak urteko 10 aurrerapen nagusien artean sartu zuen Katabik Fourier-en Transformazio Bakanen (Sparse Fourier Transforms) inguruan egin zuen lana.

2013ko irailean, Katabik MacArthur beka bat jaso zuen bere lanagatik. 2013an, *Association for Computing Machinery (ACM)* elkarteko kide ere aukeratu zuten.

2017an, Estatu Batuetako National Academy of Engineering elkarteko kide aukeratu zuten, saretako pilaketen kontrolean eta haririk gabeko komunikazioean arloan egindako ekarpenak aintzat hartuz.

2022an, Katabi Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia-ko kide hautatu zuten.

2023an, Katabi Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko (National Academy of Sciences) kide hautatu zuten. 2023n baita ere, Beiruteko Unibertsitate Amerikarraren eskutik Giza Letretako Ohorezko Doktoretza jaso zuen, hari gabeko sareen ikerketan eta berrikuntzan egindako ekarpen garrantzitsuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Friedrich Philipp von Martius

**Carl Friedrich Philipp von Martius** (Erlangen, 1794ko apirilaren 17a – Munich, 1868ko abenduaren 13a) alemaniar botanikari eta esploratzailea izan zen.

1814an, Erlangengo Unibertsitatean graduatu zen, unibertsitateko lorategi botanikoko landareen katalogo kritikoa zen tesi batekin. 1817 eta 1830 bitartean, Johann Baptist von Spixekin bidaiatu zuen Brasilen, Maximiliano I.a Josef Bavariakoa erregeak eskatuta. 10.000 kilometro egin zituzten Rio de Janeirotik eta Amazonastik, espezie botanikoak biltzen.
thumb|left|Brasilgo bidaiaren ibilbidea

Europara itzulita, Municheko lorategi botanikoaren eta herbarioaren kontserbatzaile izendatu zuten, eta 1826tik 1824ra hiriko unibertsitateko botanika-irakaslea izan zen.

Botanika-liburuak eta Brasilen egindako bidaiaren kontakizuna argitaratu zituen. Haren lanik ezagunena Historia naturalis palmarum da, palmen deskribapen ilustratua. Urtebetetze-egunean Palmen Nazioarteko Eguna ospatzen da. 1840an hasi zen bere lanik garrantzitsuena idazten, Flora Brasiliensis. Hil ondoren, 1906an amaitu zen.

Landare-bildumarekin Herbarium Martii osatu zen, 36.000 espezieko 600.000 espeziez osatua. 1870ean Belgikako gobernuak erosi zuen.

## Lan hautatuak 
* *Versuch einer Monographie der Sennesblätter* . Junge, Erlangen 1857
* *Goethe und Martius* . Nemayer, Mittenwald 1932
* *Conspectus regni vegetabilis: secundum characteres morphologicos praesertim carpicos in classes ordines et familias digesti...* 1835
* ''Nova genera et species plantarum :quas in itinere per Brasiliam MDCCCXVII-MDCCCXX jussu et auspiciis Maximiliani Josephi I., Bavariae regis augustissimi instituto. 3 liburuki

## Kanpo estekak
Daniel Pineda

**Daniel Pineda** (1993ko azaroaren 5a) arkularia da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Zuluaga

**Pablo Zuluaga Regúlez** (Bilbo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. Bere anaia nagusia Martín Zuluaga futbolean aritu zen ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
La chimera

***La chimera*** ( ahoskatua) 2023ko Alice Rohrwacher italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
[ezkerrera|thumb|170x170px|[Alice Rohrwacher zuzendaria.]]
Arthur gazte ingelesa Italiako Toscanara itzuli da, Etruriara, Beniaminaren jaioterrira. Beniamina Arthurren maitalea zen, baina jada ez dago bizidunen artean. 1980ko hamarkada da, eta Arthur *tombarolli* talde bateko kide da. Antzinako hilobi eta aztarnategi arkeologikoak lapurtzen dituzte, bertan topatutako etruriar altxorrak arte merkatu ilegalean saltzeko asmoz. Arthurrek halako altxorrak aurkitzeko dohain bat dauka: hilobiak non dauden jakin dezake lurra zulatu gabe. Baina gazteak ez du dirua bilatzen, eta ez dirudi gehiegi axola dionik egun batean bere taldekideek *carabinieri*-ak atzetik zituztela Arthur atzean utzi eta kartzelan amaitu izanak ere. Hileta objektuen artean topatzen dituzten bitxien edertasuna miretsi nahi du Arthurrek; hori eta Beniaminarekin berriro ere elkartu.

'Tombarolli-entzati' kimera' ('la chimera') lan egiteari utzi eta aberats bihurtzearekin amets egitea da. Arthurrentzat, kimerak Beniaminaren antza du, galdu zuen emakumearen antza. Hura aurkitzearren, Arthurrek ikusezinari egin beharko dio aurre, nonahi arakatuko du, lur barrura ere sartuko da, mitoek aipatzen duten Beste Aldera daraman atea aurkitzera.

Lapur horietan guztietan trebeena iragan lodiko eta etorkizun meheko ingelesa da Arthur. Ezer gutxi dakigu berari buruz. Kartzelatik atera berria, bihotza du urratua, Isabella Rossellinik eta berak oraindik bizirik dela sinesten duten emakume misteriotsu batengatik. Ur-azti bat da, harribitxi etruskoen aztarnak erraz eta erruz aurkitzen dituen gizon tristatua. Marmolezko jainkosa baten edertasunak minez blai jarriko dio arima.
Fitxategi:Tuscany in Italy.svg|Toscana
Fitxategi:Etruscan civilization map.png|Etruria
Fitxategi:Etruscan terra cotta head of either Catha or Leucothea.jpg|Etruriar artea
Fitxategi:Akhilleus Charun Cdm Paris 2783 full.jpg|Etruriar artea
Fitxategi:-0325 Etruskische Trinkschale aus Chiusi Altes Museum anagoria.JPG|Etruriar artea

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holly (2023ko filma)

***Holly*** 2023ko Fien Troch flandriar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Holly izeneko 15 urteko neska batek bere eskolara deituko du egun horretan etxean geratuko dela esateko. Handik gutxira, sute bat izango da eskolan, eta hainbat ikasle hilko dira. Hollyk berak eta haren bihozkada bitxiek Anna irakaslearen jakin-mina piztuko dute, eta irakasleak zuzentzen duen boluntario taldearekin bat egitera gonbidatuko du. Hollyren presentziak bake mentala eta itxaropena dakartza. Baina jendea laster hasiko da Hollyren parte hartzea eta haren energia erreklamatzen, neskari gero eta gehiago eskatuz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Deep Blue Sea (2011ko filma)

***The Deep Blue Sea*** (euskaraz *Itsaso Urdin Sakona*), 2011ko Terence Davies britainiarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Terence Rattigan antzerkigilearen *1952ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Rachel Weisz, Tom Hiddleston, Simon Russell Beale eta Harry Hadden-Paton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1950, Londres, garaiko britainiar giro puritanoan, Hester Collyer (Rachel Weisz) emakume gaztea Goi Auzitegiko Sir William Collyer (Simon Russell Beale) epaile adinduaren emaztea da eta bizimodu pribilegiatua du. Baina denen ustekaberako dena aldatuko da, Hesterrek bere senarra abandonatu eta erabat maitemindu berri den Freddie Page (Tom Hiddleston) gizon gazte eta RAFeko pilotu ohi galaiarekin bizitzen jarriko da. 

## Aktoreak 
* Rachel Weisz: Hester Collyer
* Tom Hiddleston: Freddie Page
* Simon Russell Beale: Sir William Collyer
* Harry Hadden-Paton: Jackie Jackson
* Ann Mitchell: Elton andrea
* Sarah Kants: Liz Jackson
* Karl Johnson: Miller jauna
* Barbara Jefford: Collyerren ama
* Oliver Ford Davies: Hesterren aita

## Kanpo estekak 
* IMDBko filmak ikusgai
Barbarian (2022ko filma)

***Barbarian*** (euskaraz *Barbaroa*), 2022ko Zach Cregger estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Georgina Campbell, Bill Skarsgård eta Justin Long aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Detroit, Tess Marshall (Georgina Campbell) emakume gaztea lan elkarrizketa bat egiteko asmoz hirira ailegatu eta gaua pasatzeko etxe bat alokairuan hartuko du. Baina gaueko ordu txikietan, etxea beste norbaitek alokairuan ere hartu duela jabetuko da, gizon arraro bat. Zantzu txarra izan arren, gaua han igarotzea erabakiko du, baina laister bertan ezusteko gonbidatua baina beldurgarriagoa den zeozer badela ohartuko da.

## Aktoreak 
* Georgina Campbell: Tess 
* Bill Skarsgård: Keith 
* Justin Long: AJ 
* Matthew Patrick Davis: "Ama"
* Richard Brake: Frank
* Kurt Braunohler: Doug
* Jaymes Butler: Andre
* Sophie Sörensen: Bonnie 
* J.R. Esposito: Jeff
* Kate Nichols: Catherine
* Brooke Dillman: AJren ama
* Will Greenberg: Robert
* Zach Cregger: Everett (ikusi gabeko kameoa)
* Kate Bosworth: Melissa (ahots kameoa)
* Sara Paxton: Erizain bideoaren kameoa / laguntzailea / Megan (ahots kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Janire Gonzalez-Etxabarri

**Janire Gonzalez-Etxabarri** (Zumaia, Gipuzkoa, ) surflari profesionala da. Sariak lortu ditu munduko eta Europako hainbat txapelketatan.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Espainiako selekzioak hiru ordezkari izan zituen Teahupo'on, hirurak euskal hiritarrak: Janire Gonzalez Etxabarri zumaiarra, Nadia Erostarbe zarauztarra, eta Andy Criere hendaiarra.

2025eko irailean ISA Nazioarteko Surf Erakundeak antolatutako Munduko Txapelketa irabazi zuen El Salvadorren.

## Surf ibilbidea 
Zumaiako Itzurun hondartzan hasi zen lagunekin surf egiten, aspertuta baitzeuden, eta zerbait desberdina probatzeko. Lagunek utzi zuten arren, Janire zaletu egin zen. Zarautzen entrenatzen hasi zen Ibon Amatriainekin, modu serioagoan. Entrenatzaileak proposatuta, lehiatzen hasi zen, eta txapelketetan ondo moldatu zen.

## Txapelketa nabarmenenak 
Nesken kategorian aritzen da eta 2019an Espainiako txapelduna izan zen Valdoviñon, 2020an Europako jubenilen txapelduna izan zen Portugalen, 2021ean Europako jubenilen txapelduna izan zen berriro Hossegorren kasu horretan, 2022an Europako txapelduna izan zen Marokoko WSLren txapelketan, 2023an Brasilgo Mundialera klasifikatu zen nahiz eta bertan saririk ez lortu eta  2024ean, Puerto Ricoko mundialerako klasifikatzeaz gain, bertan lortutako emaitzengatik, Parisko Olinpiar Jokoetarako sailkatzea lortu du. Olinpiar Joko horiek surflariek Tahitin lehiatuko dira eta Janire González gazteenetako bat da.

2024an Parisko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte lehen aldiz. Bigarren txandan kanporatua izan zen, Andy Criere (Hendaia, 28 urte) ere bai. Nadia Erostarbe zarauztarrak, ostera, bosgarren postua lortu zuen. 

Espainiako Surf Federazioak 75.000 lizentzia zituen 2024an, baina ez zen Joko horietan baliabide gehien zituena. Tahitiko probarako bere taldearen erdia sailkatu zen arren, ezin izan zuen funtsik inbertitu ere egin hautatzailearen lana ordaintzeko.

## Eragina 
Janire hainbat emakumeren inspirazioa izan da eta beregatik, Euskal Herriko surflarien balioa zabaldu da mundu guztira. Gainera, emakumeen ahalmena erakutsi du eta argi utzi du emakumeek ere ahal dutela. Eragin handia lortu duenez, Roxy markak babesten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Janire Gonzalez-Etxabarri: «Oraindik ezin dut sinetsi munduko txapelduna naizela», *Berria*, 2025.09.17

* Bideoa: Janire, surfeatzen 
* https://www.instagram.com/janiregonzalezetxabarri/
* https://dukesurf.com/?s=janire+gonzalez+etxebarri
* https://www.worldsurfleague.com/athletes/10487/janire-gonzalez-etxabarri
Fillas de Cassandra

**Fillas de Cassandra** Vigon 2022. urtean sorturiko musika taldea da, María SOAk eta Sara Farok eratzen dutena.

Galiziako musika tradizionala eta soinu modernoak uztartzen dituzte feminismoa eta greziar mitologia landuz.

## Ibilbidea 
Maria eta Sara, biak dira vigotarrak, eta Feminismoaren inguruko jardunaldi batzuetan ezagutu zuten elkar.

2023an *Acrópole* diskoa atera zuten, taldearen estreinakoa, eta emakumezko heroi mitologikoak agertzen diren antzezlan klasikoaren itxura du. Antigona, Pandora, Eko, moirak eta Dafne eta Sirinx ninfak agertzen dira diskoan.

## Diskografia 
* *Acrópole* (2023)

## Sariak 
* aRi[t]mar Saria (2023), Galiziako 2022. urteko musika talde onenari

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Artista interpretatzaileak, Jabetza Intelektualaren Eskubideak Kudeatzeko Erakundea

**Artista** **interpretatzaileak**, **Jabetza Intelektualeko Eskubideak Kudeatzeko Erakundea** (AISGE) Espainiako aktore, bikoiztaile, dantzari eta eszena-zuzendarien jabetza intelektualaren eskubideak kudeatzen dituen erakundea da. Barne Ministerioak elkarte gisa 1990eko irailaren 20an baimendu zuen Jabetza Intelektualaren Legearen babesean 1990eko azaroaren 30eko agindu baten bidez (urte horretako abenduaren 8ko BOEn argitaratua). AISGEko bazkide izan daitezke ikus-entzunezko euskarrian zehaztutako emanaldiak dituzten artistak. Izen ematea guztiz doakoa da.    

Irabazi asmorik gabeko erakunde hau, 20 kontseilarik osatzen duten Administrazio Kontseiluak zuzentzen du. Organo hori demokratikoki aukeratzen da, eta lau urtez behin berritzen da, hauteskunde-prozesu baten bidez. 2018ko ekainetik aurrera, Emilio Gutiérrez Caba aktorea izango da buru. Pilar Bardem aktorearen ondorengoa izan zen, karguan 16 urte eman ondoren.       

## Eginkizunak 
Ikus-entzunezko euskarri batean finkatu diren emanaldiak edo interpretazioak dituzten artistek diru kopuru bat jasoko dute, ikus-entzunezko lan horretan egiten duten lanaren araberakoa. Entitateak bere bazkideen eskubide moralak ere babestu eta defendatzen ditu. Gainera, AISGEk laguntza eta sustapen jarduerak sustatzen ditu bere kideen artean. *AISGE Fundazioa* arduratzen da lan horretaz.

## Polemikak 
2009an, gaixoei telebista jartzeagatik ospitale pribatuei kanon digitala kobratzeko asmoa nabarmendu zuen, eta Justiziak eskaera hori ezetsi zuen azkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AISGE erakundearen orrialde ofiziala
South Shields

**South Shields** Tyne ibaiaren bokalean kokatutako kostaldeko herri bat da, Ingalaterran, Newcastle upon Tynetik sei kilometro eskasera  ibaian behera. Historikoki Durham konderriaren parte da (1974 arte administratiboki menpekoa zen), hiriak 75.337 biztanle ditu, Tynesideko metropoli-eremuan populatuen hirugarrena da Newcastle eta Gatesheaden atzetik bakarrik. South Tyneside Metropolitan Borough-aren parte da, Jarrow eta Hebburn herriak barne hartzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihane Errazkin

**Oihane Errazkin Galdos** "Zapa" (Andorra, 1973ko maiatzaren 3a - Fleury-Mérogis (Frantzia), 2004ko uztailaren 8a) ETAko militantea zen. 31 urte zituelarik, espetxean, bere buruaz beste egin zuen. Errazkin Andorran jaio zen, gurasoak erbestean zirela eta.

## Biografia 
1997an egin zuen ihes Donostiatik, ETAren atentatu baten ostean. ETArekin zerikusia zuelakoan atxilotu zuten Akizen, 2001ean eta Fleury Mérogis herriko presondegian zeukaten, epaitzeko zain. 2004ko uztailaren 8an, Oihane Errazkin bere buruaz beste eginik aurkitu zuten ziegan. Errazkinen heriotza salatzeko Donostian deitutako manifestazioan, baimen guztiak izan arren, Ertzaintzak senide eta lagunak jipoitu zituen. Izan ere, manifestazioak Boulevardera heltzea lortu zuen.

Fleury Merogis Europako espetxe handiena da, eta 2.800 presorentzat lekua duen arren, pertsona bikoitza ere hartu izan du. Frantzian suizidio tasa altuena duen kartzela da, urtean bataz beste zazpi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akaleia

**Akaleia** Zumaiako Oihana Rodriguez abeslariaren proiektu musikala da. 2022an hasi zen bakarka abesten eta pop musika elektronikoa egiten du.

## Ibilbidea 
Hainbat taldetan aritu izan zen batez ere teklatuak jotzen eta Musikenen konposizio ikasketak hasi zituen. 2022an abiatu zuen Akaleia proiektua "Gizakia eta pertsona" bideokliparekin. 2023an bigarren singlea sortu zuen, "Nork!" eta urte berean lehenengo disko luzea atera zuen, *Ondoloin*. 2024ko MIN sarietarako hautagaia izan zen.

Kontzertuak banda batekin egiten ditu.

## Diskografia 
* *Ondoloin* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak