Mastitis

**Mastitisa** ugatz-guruinaren inflamazioa edo hantura da.  

## Etiologia 
Mastitisa multzo handi bitan sailkatu izan da etiologiaren arabera: koadro septiko edo infekziosoak (bakterio, birus edo onddoengatik) eta kasu aseptiko edo hanturazkoak. Zenbait ikerketek, ordea, bien arteko muga lauso xamarra dela baieztatu dute, eta bakterioen presentziaren eta mastitisa garatzearen artean ez dagoela lotura zuzenik.

Mastitis bati maizen lotutako mikroorganismoak hauek dira: B taldeko estreptokokoak, *Staphylococcus aureus*, gizakietan *Mycobacterium* generoko espezie ez-tuberkulosoak eta euliek transmititutako behi-mastitisa sortzen duen *Arcanobacterium pyogenes*. Infekzio-bektoreak seinaren sudurra eta eskuak izan ohi dira.

Mastitisa esne-ateratzeko gailuekin lotu izan bada ere, ez dago kausa-efektu erlaziorik gailuaren eta osasun arazo honen artean.

## Fisiopatologia 
Mastitis kasu gehienak edoskitzean gertatzen dira; horrelakoetan mastitis puerperal esaten zaio. Gainontzeko kasuei (minbiziarekin eta arazo dermatologikoekin lotutakoak kenduta) mastitis ez-puerperal esaten zaie. Mastitis ez-puerperal gehienak esnearen sekrezio bideen buxaduratik (%80) edo arazo endokrinoetatik (%25) etortzen dira.

Mastitis puerperala edoskitzaroan gertatzen da. Ez da infekzio bakterianorik egoten, eta arazoa guruinen sekrezioan edo hodi galaktoforoen buxaduran egoten da. Ondorioz zenbait arazo sor daitezke, hantura sinple batetik, abzesu batekin konplikatzeraino (kasuen %0,5ean). Konplikaziorik egon ezean, mastitis puerperala edoskitzeari utzi gabe trata daiteke.

Mastitis fibrokistikoa arazo kronikoa da, non ugatz guruinean nodulo onberak agertzen diren.

Mastitis bakterianoa infekzio sistemiko bat da.

Mastitis ez-puerperala kontzeptu lausoa da, eta izendapen horren barruan abzesu subareolarra, ektasia galaktoforikoa eta inflamazio periduktala bezalako arazoak sartzen dira.

## Diagnostikoa 
thumb|Edoskitzaroan agertutako mastitis bat.
Mastitis batean, gripearen antzerako sintoma orokorrak ager daitezke, hala nola sukarra eta hotzikarak.

Sintoma lokalak ugatz bakarrean agertu ohi dira, eta arazoa nahikoa bizkor ager daiteke. Afektatutako gunea, berriz, gorritu eta berotzen da, erdian koskor bat nabari daitekeelarik. Titiburuari jario purulentoa dario, eta inguruko gongoil linfatikoak handituak egoten dira.

Bularreko minbiziaren sintomekin duen antzagatik, egoera bat ala bestea eskluditu beharko lirateke diagnostikoa baieztatzeko. 

## Epidemiologia 
thumb|Mastitis baten irudi ekografikoa.
Mastitisa edoskitzaroan sarri agertzen den arazoa da, emakumeen %1-3 artean jasaten dutelarik.

Mastitis baten tratamendu neurriak:

* Sarriago edoskitzea, titi barruan esne asko pilatu ez dadin. 
* Edoski aurretik mindutako gunean berotasuna ipintzea lagungarria izan daiteke; zenbait kasutan, ordea, beroak mina areagotu dezake.
* Fisioterapia: ugatzaren zirkulazioa errazteko eta mina baretzeko, zein haurraren edoskitzea egokitzeko.
* Amaren neke eta estres maila jaistea.

Akupuntura eta txaplatak (aza-hostoekin, etab.) ere erabili izan dira, baina ez dago teknika hauen erabilpenaren aldeko ebidentzia sendorik.

Esne-ateratzeko gailuak asmatu baino lehen, xurgatzea ahoz egiten zen. Mastitisa tratatzeko ezinbesteko operazioa zen hau, eta ofizio hori zuten pertsonak zeuden; euskaraz "izainak" esaten zitzaien.

Antibiotikoen erabilpena eztabaidan dago. Sintomak orokortzean gomendatzen dira (sukarra, astenia handia) eta erditzetik gutxira agertzen diren titiburuko lesioetan, *Staphylococcus aureus* bakterioaren aurka.

Kirurgia erabil daiteke multzo mingarrien barne-presioa drainatzeko, edo kondukto / fistulak erauzteko.

## Albaitaritza 
thumb|Mastitisaren ondoriozko errapeko gangrena.
Mastitisa ohikoa da albaitaritza arloan, batez ere esne-ekoizpenerako erabiltzen diren abereetan. Nahiz eta kasu guztietan behar izaten ez den, antibiotikoen erabilpen handiena mastitisak tratatzeko izan ohi da.

Oro har, bakterio batek eragindako behi-aziendari eragiten dio, animaliaren titiburuak gogortuz, errapea bezala, esne-hornidura moztuz eta, horren ordez, likido horixka eta usaintsua jariatuz, gehienetan odol-hondakinekin batera. Behar bezala zaindu ezean, gai patogenoak gizakiarenganaino irits daitezke, eta hori da pasteurizaturik gabeko esnerik ez kontsumitzeko arrazoietako bat.

Oso kasu larrietan, mastitisa aberearen heriotza eragiteko gai da.

## Erreferentziak  
## Kanpo-estekak