open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Busango elizbarrutia

{{Elizbarrutia infotaula|izena=Busango elizbarrutia|latinez=Dioecesis Busanensis {Pusanensis}|image=Roman Catholic Diocese of Busan (logo).png|caption=|herrialdea=Hego Korea|elizako probintzia=Daegu|apezpiku hiria=Busan|sufragiodunak=|koordenatuak=|azalera=3.300|biztanleria=5.458.634|bataiatuak=		459.957|urtea=2022|ehuneko=8.4|parrokiak=125|elizak=|kongregazioak=|ikastetxeak=|apaizsekularrak=327|apaizerregularrak=18|apaizekobataiatuak=1.333|diakonoak=|lekaideak=35|lekaimeak=711|erritua=erromatarra|sorrera=|katedral=Busango San Paulo Chong Hasangen katedrala|santu=|artzapezpikua=|apezpikua=Joseph Son Sam-seok|metropoli-artzapezpikua=Thaddeus Cho Hwan-kil|apezpiku sufragiodunak=|apezpiku laguntzaileak=Pius Sin Hozel|bikario nagusia=|apezpiku emeritoak=Paul Hwang Chul-soo|mapa=Diocese of Busan.svg|webgune=}}

**Busango elizbarrutia** (, {{lang-la|Dioecesis Busanensis {Pusanensis}}}) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1957ko urtarrilaren 21ean ezarri zen Pusango bikariotza apostoliko gisa eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Busanen dago. Egun apezpikua Joseph Son Sam-seok da.

## Ordinarioak 
### Pusango bikario apostolikoa 
* John A. Choi Jae-seon (1957-1962)

### Busango apezpikuak 
* John A. Choi Jae-seon (1962-1973)
* Gabriel Lee Gab-sou (1975-1999)
* Augustine Cheong Myong-jo (1999-2007)
* Paul Hwang Chul-soo (2007-2018)
* Joseph Son Sam-seok (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Augustine Cheong Myong-jo (1998-1999)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Gabriel Lee Gab-sou (1971-1975)
* Paul Hwang Chul-soo (2006-2007)
* Joseph Son Sam-seok (2010-2019)
* Pius Sin Hozol (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheongjuko elizbarrutia

**Cheongjuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1958ko ekainaren 23an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Cheongjun dago. Egun apezpikua Simon Kim Jong-gang da.

## Ordinarioak 
### Cheongjuko bikario apostolikoa 
* James Vincent Pardy (1958-1962)

### Cheongjuko apezpikuak 
* James Vincent Pardy (1962-1969)
* Nicholas Cheong Jin-suk (1970-1998)
* Gabriel Chang Bong-hun (1999-2022)
* Simon Kim Jong-gang (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masango elizbarrutia

**Masango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1966ko otsailaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Masanen dago. Egun apezpikua Linus Lee Seong-hyo da.

## Ordinarioak 
* Stephen Kim Sou-hwan (1966-1968)
* Joseph Byeong Hwa Chang (1968-1988)
* Michael Pak Jeong-il (1988-2002)
* Francis Xavier Ahn Myong-ok (2002-2016)
* Constantine Bae Ki-hyen (2016-2022)
** Paul Shin Eun-geun (administratzaile apostolikoa; 2022-2024)
* Linus Lee Seong-hyo (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Francis Xavier Ahn Myong-ok (2000-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeonjuko elizbarrutia

**Jeonjuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1937ko apirilaren 13an ezarri zen Zenshuko prefetura apostoliko gisa, 1950eko uztailaren 12an Chonjuko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1957ko urtarrilaren 21ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Jeonjun dago. Egun apezpikua John Kim Son-tae da.

## Ordinarioak 
### Zenshuko prefektu apostolikoak 
* Stephen Kim Yang-hong (1937-1941)
* Paul Jae-yong Ju (1941-1946)
* Bartolomew Hyun-bae Kim (1947-1950)

### Chonjuko prefektu apostolikoa 
* Bartolomew Hyun-bae Kim (1950-1957)

### Chonjuko bikario apostolikoak 
* Bartolomew Hyun-bae Kim (1957-1960)
* Peter Han Kong-ryel (1961-1962)

### Jeonjuko apezpikuak 
* Peter Han Kong-ryel (1962-1971)
* Augustine Jae-deok Kim (1973-1981)
* Michael Pak Jeong-il (1982-1988)
* Vincent Ri Pyung-ho (1990-2017)
* John Kim Son-tae (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malangeko elizbarrutia

**Malangeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren indonesiar elizbarrutia da. 1927ko apirilaren 27an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1939ko martxoaren 15ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1961eko urtarrilaren 3an elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Malangen dago. Egun apezpikua Henricus Pidyarto Gunawan da.

## Ordinarioak 
### Malangeko prefektu apostolikoak 
* Clemente van der Pas (1927-1935)
* Antonius Everardo Johannes Albers (1935-1939)

### Malangeko bikario apostolikoa 
* Antonius Everardo Johannes Albers (1939-1961)

### Malangeko apezpikuak 
* Antonius Everardo Johannes Albers (1961-1973)
* Francis Xavier Sudartanta Hadisumarta (1973-1988)
* Herman Joseph Sahadat Pandoyoputro (1989-2016)
* Henricus Pidyarto Gunawan (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Crespo Cepeda

**José Luis Crespo Cepeda** (Valdepeñas, Espainia, 1994ko maiatzaren 19a) astrofisikaria, zientzia-dibulgatzailea eta *youtuberra* da. ***Quantum Fracture*** kanalagatik da ezaguna. Bertan, animazio laburrak egiten ditu, batez ere fisikarekin lotutako gaiei buruz, adibidez mekanika kuantikoa edo astrofisika.

## Hezkuntza 
Jose Luis Crespo Mantxako Valdepeñas herrian jaio zen 1994ko maiatzaren 19an. Zientzia Fisikoetan graduatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Unibertsitate horrekin lotura estua izan du bere ikerketa-zentro batzuekin kolaborazio-bideoen bidez, hala nola Materia Kondentsatuaren Fisikako Institutuarekin (IFIMAC) eta Fisika Teorikoko Institutuarekin (IFT UAM-CSIC). Gaur egun, Fisika Teorikoaren Institutuarekin egiten du lan, zentroko ikerketa-ildoei buruzko bideo batzuk eginez.

## Zientzia-dibulgazioa 
ezkerrera|thumb|100x100px|*Quantum Fracture* logotipoa.
2013an, Crespok *Quantum Fracture* Youtube kanala sortzea erabaki zuen, zientzia-dibulgazioa egiteko, Derek Muller edo MinutePhysics bezalako *youtuber* anglofonoek inspiratua. Bertan, animazio laburrak egiten ditu, fisikarekin zerikusia duten gaiak jorratzen dituenean (adib.: Big Bang, erlatibitatearen teoria edo mekanika kuantikoa). Herri-kulturako produktuei buruz ere dauzka bideoak (telesailak, filmak edo bideojokoak, adibidez). Fisikaz gain, beste gai batzuk ere aipatu ditu Crespok, hala nola eboluzio biologikoa, musikologia, kriptodirua, NFTak, klima aldaketaren negazionismoa eta terraplanismoa.
[ezkerrera|thumb|160x160px|Jose Luis Crespo [Tabakalera|Tabakaleran 2022an]]
Aldo Bartra, Javier Santaolalla, Jaime Altozano eta Jordi Wild youtuberrekin ere parte hartu du Crespok. 2018an milioi bat harpidedunengana iristea lortu zuen. Kopuru hori lortu zuen Espainiako dibulgazio zientifikoko lehen kanala da. 2025eko uztailan 3,8 millioi baino gehiago zituen.
[thumb|280x280px|José Luis Crespo, *Quantum Fracture* izenez ezaguna, [Valentziako Unibertsitate Politeknikoa|Valentziako Unibertsitate Politeknikoaren hitzaldi batean (2022).]]
Dibulgatzaile gisa , Jose Luisek hitzaldiak eman ditu unibertsitate eta ekitaldi ugaritan: *Afundación*, *TLP Tenerife*, *TubeCon*, *CosmoCaixa*, *Scenio* (*Naukas*) eta *Ciencia* *Jot Down*. RTVErentzat eta TVEko *Órbita* *Laika* programarentzat ere ekoiztu du edukia.

Tabakalera zentroan, Donostian, hainbat aldiz gonbidatua izan da azken urteotan dibulgatzaile gisa.

## Sariak 
* Dibulgazio Zientifikoko Saria Partikulen Fisika Zentroagatik (2014) (*gaztelaniaz*: Premio de Divulgación Científica por el Centro de Física de Partícula)
* Dibulgazio Zientifikoko Interneteko Saria (2018) (*gaztelaniaz*: Premio de Internet en Divulgación Científica)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Quantum Fracture YouTuben
* Quantum Fracture TikToken
* Quantum Fracture Instagramen
* Quantum Fracture Facebooken
* Quantum Fracture X/Twitterren
Kuadrifora

**Kuadrifora** lau baoko leiho mota bat da, hiru mainel direlarik tarteetan (hala nola bi bao eta mainel batekoari bifora estaen zaion, eta hiru bao eta hiru mainelekoari, trifora). Arkitektura klasikoan kuadrifora dorreetan eta kanpandorreetan agertu ohi da, goilo solairuetan; horietan beharrezkoa baitira irekidura zabalak egitura arintzeko.

Euskal Herriko eraikinetan adibide bikaina dira Nafarroako errege-erreginen jauregian, Lizarran, ikus daitezkeenak.
erdian|thumb|480x480px|Kuadriforak Lizarran, Nafarroako errege-erreginen jauregiko lehen solairuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carla Estrada

**Carla Patricia Estrada Güitrón** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1956ko martxoaren 11) telebista-ekoizlea da, bereziki telenobela eta komedia saioena. Latinoamerikako telenobela-ekoizlerik garrantzitsuenetakoa da.

2023 urtean Errepublikako Senatuan aitortza jaso zuen, ekoizle lanean egindako ibilbidearengatik

## Lan ibilbidea 
thumb|Carla Estradaren estatua
Hasiera batean Valentin Pimsteinekin lan egin zuen *Vanessa* telenobelako kameralari laguntzaile gisa, eta batez ere Ernesto Alonso aktore eta telebistako ekoizleak prestatu zuen. *XE-TU* saioaren ekoizlea izan zen Reynaldo Lópezekin batera, bere bultzatzailea izan zena. Lehen telenobela *Pobre juventud* izan zen, eta bere lehen ekoizpen handia *Amor de nadie* izan zen, Lucía Méndez protagonista zuena. Gutxienez hogei telenobela egin ditu, eta batez ere Adela Noriegarekin (bost telenobela) eta Lucerorekin (beste bost) egin du lan. Garaiko lau telenobela egin ditu, *Alondra* (1995) eta *Pasion* (2007) esaterako. 2009an William Levy eta Jacqueline Bracamontes protagonista izan zituen *Sortilegio* ekoitzi zuen. 

## Lanak 
### Telenobelak 
Besteak beste, honako telenobela hauek ekoitzi ditu:
 

### Umorezko saioak 
Programa komikoak ekoizteagatik ere nabarmendu da:

### Lehiaketak 
* *Picardía mexicana* (1997-2000)

## Ekoizle exekutiboa 
### Serieak 
### Telenobelak 
### Musika-saioak 
* *La vida es mejor cantando* (2011), gidari lanetan  Adal Ramones

### Barietate-saioak 
## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
TVyNovelas sari hauexek jaso ditu:

#### Telenobela eta telesailen ekoizle gisa 
* Aitorpen berezia Joan Sebastian a Carla Estrada izeneko bioseriearengatik

#### Hainbat programaren ekoizle gisa 
### INTE sariak 
### Mexikoko El Heraldo sariak 
### Bravo sariak 
### Eres sariak 
### Urrezko Palmak Sariak 
### ACE sariak (New York) 
### Harlequin saria 
### Kazetarientzako Zirkulu Nazionala Mexikon (Palmas de Oro) 
Mexikoko Kazetarien Zirkulu Nazionalaren Urrezko Palma jaso zuen:

### Kazetarientzako Zirkulu Nazionala Mexikon (Sol de Oro) 
Mexikoko Kazetarien Zirkulu Nazionaleko Urrezko Eguzkia jaso zuen:

### Urrezko Erramua 
Espainian, Urrezko Erramua jaso zuen:

### Printzipioak saria 
Printzipio Saria jaso zuen:

### Urrezko kalifa 
Urrezko Kalifa jaso zuen:

### 2008ko Urrezko Eguzkia Sariak 
### Unibertsitate Autonomo Metropolitarra 
Metropoliko Unibertsitate Autonomoaren sari berezia jaso zuen:

### Izarren plaza 
Izarren Plazako Urrezko Luminaria jaso zuen:

### Las Garzas Nazioarteko Zinemaldia 
Honako hauexek jaso zituen Las Garzas Nazioarteko Zinemaldian:

### People Espainieran 
2010ean, People saria jaso zuen gaztelaniaz:

### Televisa 2012 
2012an, Televisa katearen domina bat jaso zuen, 20 urtez ekoizle lanetan aritzeagatik.

### Urrezko Mikrofonoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Carla Estradaren webgune ofiziala
* Carla Estradaren biografia Televisa esmas atarian
Rosita Pelayo

**Rosa María Pelayo Vargas**, ezagunagoa **Rosita Pelayo** izenez (Mexiko Hiria, Mexiko, 1958ko abenduaren 19a – ibidem, 2023ko abenduaren 16a) aktorea  izan zen.

*Cachún* *cachún ra ra*! telesailean Rocío pertsonaia antzezteagatik da ezaguna (1981-1987), eta Dolores «Lola» Guerrero de Rodriguez, *La fea más bella* telenobelan (2006).

## Bizitza 
Rosa Maria Pelayo Vargas 1958an jaio zen Mexikoko hiriburuan, Luis Manuel Pelayo aktorearen eta Rosa Maria Vargasen alaba zelarik. 1982 urtean hasi zen aktore lanetan, *Cachún* *cachún ra ra*! izeneko telesailean, eta, gero, telenobeletan jardun zuen, besteak beste, *El pecado de Oyuki* (1988), *Serafín* (1999), *Abrázame muy fuerte* (2000), *Salomé* (2002) eta *La fea más bella* (2006) telesailetan. *Cachún* *cachún ra-ra*!! bezalako filmetan ere parte hartu zuen. (*Una loca, loca, preparatoria*) (1984), *Cachún* *cachún ra ra*! telesailaren arrakastari zor zion bere ospea. 2009an *Sortilegio* telenobelan hartu zuen parte. 

Antzerkian, 1996an *El diluvio que viene* lanaren birjarpenean, «Consuelo» pertsonaia izan zen, Hector Bonilla, Mariana Levy, Gerardo Gonzalez, Martha Resnikoff eta Luis Couturierrekin eszenatokia partekatuz. 

*No soy lo que soñé* izeneko bakarrizketa aurkeztu zuen, Wilberto Cantó antzokian. Julio Arroyo aktorearekin batera, internet bidez transmititutako irratsaio baten aurkezlea izan zen, *Tu mundo rosita… Pelayo* izenekoa. 

### Heriotza 
2023ko abenduaren 16an, 65 urte bete baino hiru egun lehenago, Pelayo Mexiko Hirian hil zen 64 urte zituela,  kolon eta ondesteko minbiziaren ondorioz. Haren gorpua erraustua izan zen.

## Filmografia 
### Zinea 
### Internet 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *¿Cómo darle sentido a tu vida? #Medueleperomerío* (2019-2023)

## Sariak 
* "Rosita Pelayo" Antzerki Kritiko eta Kazetarien Elkartearen sariak 40 urteko ibilbide artistikoarengatik (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosita Pelayo, Internet Movie Databasen
Hagako taldea

thumb|300x300px|Parte hartzen duten herrialdeak

**Hagako Taldea** hegoaldeko nazioen talde bat da, 2025eko urtarrilaren 31n osatua , Nazioarteko Justizia Auzitegiaren (CIJ) eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren (CPI) ebazpenak babesteko eta betetzeko, biak Hagan (Herbehereak) kokatuta, Israelen eta Palestinaren arteko gatazkari dagokionez.

## Sorkuntza eta helburuak 
Progressive International-ek bildutako taldeak  2025eko urtarrilaren 31n deklaratu zuen bere sorrera, Gazako gerraren erdian. Bederatzi estatu kidek sortu zuten taldea: Belize, Bolivia, Kuba, Kolonbia, Honduras, Malaysia, Namibia, Senegal eta Hegoafrika.  Sortzaileek beste hainbat herrialde gonbidatu zituzten batzera, Espainia barne. Hagako Taldea Varsha Gandikota-Nellutla *Progressive International*-eko koordinatzaile nagusiordeak zuzentzen du, eta honek taldea sortzeko motibazioa deskribatu zuen: "Hagako Taldearen sorrera beharrak bultzatu du. Nazio boteretsuek zigorgabetasunez jokatzen duten mundu batean, elkarrekin egon behar dugu justiziaren, berdintasunaren eta giza eskubideen printzipioak defendatzeko".

Hegoafrikako nazioarteko harremanetarako ministroak Ronald Lamola esan zuen: "Hagako Taldearen sorrerak mezu argi bat bidaltzen du: ez dago legearen gainetik dagoen naziorik, eta ez da deliturik erantzunik gabe geratuko". Hagako Taldearen aurkezpenean, Varsha Gandikota-Nellutla presidenteak esan zuen: "Gure portuetan, gure lantegietan, gure auzitegietan konpromisoak koordinatuz, Hagako Taldeak nazioarteko zuzenbidea defendatzeko gotorleku bat eraikitzea du helburu". Nazio Batuen ebazpenak aipatu zituzten testuinguruan, besteak beste, Hegoafrikaren aurkako arma-enbargo derrigorrezkoa agintzen zuen Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1977ko 418 Ebazpena . 

*Middle East Eye egunkariko* zerrenda hau publikatu zuen artikulua geroago eguneratu zen 30 herrialde baino gehiago sartzeko, besteak beste, Mexiko, Norvegia eta Pakistan gehituz. eta *The Guardianeko* Patrick Wintourrek 2025eko uztailaren 15ean adierazi zuen Hagako Taldeak dagoeneko Bogotako bileran parte hartuko zuten parte-hartzaile berri horietako batzuk barne hartzen zituela. 

Azkenean, Bogotako bileran 2025eko uztailaren 15 ata 16an, 32 estatu parte hartu dute: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bogota bilera
* Francesca Albanese
* Israel-Palestina gatazka
* Nazioarteko erreakzioak Gazako gerraren aurrean
* Gazako sarraskia genozidio kontsideratzeari buruzko auzia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Progressive Internationalen briefinga
Muhammad ibn Abd al-Wahhab

**Muḥammad ibn Abd al-Wahhab ibn Sulayman al-Tamimi** (,  ahoskatua; 1703-1792) jakintsu musulman sunita, teologoa, predikatzailea, ekintzailea, buruzagi erlijiosoa, legelaria eta erreformatzailea izan zen. Arabiako Penintsulako Najd-ekoa zen, eta wahhabi mugimenduaren sortzailetzat hartzen da.

"Wahhabi" etiketa ez dute bere jarraitzaileek erreklamatzen, baizik eta mendebaldeko adituek eta bere kritikariek erabiltzen dute. 

Jurista familia batean jaio zen. Bere lehen urteetan islamiar jurisprudentzia ortodoxoaren ohiko curriculuma ikasi zuen, Hanbali eskolaren araberakoa, bere jaiotze eremuan nagusi baitzen eskola hura. Lege islamiko tradizionalarekiko atxikimendu zorrotza garatu zuen. Erdi Aroko interpretazioetan oinarritu beharrean, Koranera eta *ḥadīth* literaturara zuzenean itzultzeko beharra aldarrikatu zuen. Musulman bakoitzak –gizon eta emakume– Korana pertsonalki irakurri eta azter zezala azpimarratu zuen. 

Hejaz eta Basorara egindako bidaietan hainbat jakintsu musulman sunirekin trebakuntza erlijiosoa jaso zuen, eta pixkanaka zenbait erritu eta praktiken aurka jarri zen, hala nola santu musulmanen santutegia eta hilobien ikustaldi eta gurtzaren aurka. Berrikuntza erlijioso heretiko edo idolatria gisa gaitzetsi zituen. Hanbaliko legelari gisa ezaguna zen bitartean, Ibn Abd al-Wahhabek Erdi Aroko eskuliburu juridikoekiko mendekotasuna gutxitu zuen, horren ordez eskritura erlijiosoen interpretazio zuzena eginez, Hanbaliren jurisprudentziaren printzipioetan oinarrituta. Erreforma sozialetarako egin zuen deia tawhid (Jainkoaren ontasuna) doktrinan oinarritu zen, eta asko inspiratu zen Ibn Taymiyya eta Ibn Qayyim akademiko klasikoen tratatuetan.

Erlijio-gizon batzuek aurka egin bazioten ere, Ibn Abd al-Wahhabek itun erlijio-politiko bat sinatu zuen Muhammad bin Saudekin Diriyahko Emirerria ezartzen laguntzeko, Saudi Arabiako lehen estatua. 

Al ax-Xeikh-ak, Saudi Arabiako familia erlijioso nagusia, Ibn Abd al-Wahhab-en ondorengoak dira, eta historikoki *ulema* zuzendu dute Saudi Estatuan, estatuko erakunde klerikalak menderatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jejuko elizbarrutia

**Jejuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1971ko ekainaren 28an ezarri zen Cheju-Doko prefetura apostoliko gisa, 1977ko martxoaren 21ean Chejuko elizbarruti egin zen eta 2021eko ekainaren 9an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Jeju Hirian dago. Egun apezpikua Pius Moon Chang-woo da.

## Ordinarioak 
### Cheju-Doko prefektu apostolikoa 
* Harold William Henry (1971-1976)

### Chejuko apezpikuak 
* Michael Pak Jeong-il (1977-1982)
* Paul Kim Tchang-ryeol (1983-2002)
* Peter Kang U-il (2002-2020)
* Pius Moon Chang-woo (2020-2021)

### Jejuko apezpikua 
* Pius Moon Chang-woo (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Pius Moon Chang-woo (2017-2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gwangjuko artxidiozesia

**Gwangjuko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear artxidiozesia da. 1937ko apirilaren 13an ezarri zen Kwangjuko prefetura apostoliko gisa, 1957ko urtarrilaren 21ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1962ko martxoaren 10ean artxidiozesi mailara, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Gwangjun dago. Egun artzapezpikua Simon Ok Hyun-jin da.

## Ordinarioak 
### Kwangjuko prefektu apostolikoak 
* Owen McPolin (1937-1942)
* Thomas Asagoro Wakida (1942-1945)
* Owen McPolin (1945-1947)
* Patrick Thomas Brennan (1949-1950)
* Harold William Henry (1954-1957)

### Kwangjuko bikario apostolikoa 
* Harold William Henry (1957-1962)

### Gwangjuko artzapezpikuak 
* Harold William Henry (1962-1971)
* Peter Han Kong-ryel (1971-1973)
* Victorinus Youn Kong-hi (1973-2000)
* Andreas Choi Chang-mou (2000-2010)
* Hyginus Kim Hee-jong (2010-2022)
* Simon Ok Hyun-jin (2022-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Andreas Choi Chang-mou (1999-2000)
* Hyginus Kim Hee-jong (2009-2010)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Andreas Choi Chang-mou (1994-1999)
* Hyginus Kim Hee-jong (2003-2009)
* Simon Ok Hyun-jin (2011-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Micheline Calmy-Rey

**Micheline Calmy-Rey** (Sion, 1945eko uztailaren 8a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2007an eta 2011n.

1968an Zientzia Politikoetan graduatu zen Genevako Nazioarteko eta Garapenerako Ikasketen Graduko Institutuan. Garai hartan ezkondu zen Andre Calmyrekin.

Liburuak banatzen zituen enpresa txiki batek barre egin zuen. Alderdi Sozialdemokratan sartu zen eta 1981etik 1997ra Geneva kantonamenduko Kontseilu Nagusiko kide izan zen. Gainera, 1992tik 1993ra batzarreko buru izan zen. 2001ean Genevako Estatu Kontseiluko kide hautatu zuten.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 2003tik 2011ra, eta Kanpo Arazoetako saila zuzendu zuen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2007 eta 2011 urteetan. Suitza Europar Batasunean sartzearen aldekoa da.
Rosy Ocampo

**Rosy Ocampo** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1959ko azaroaren 11) showrunnerra eta telenobelen, telesailen eta telebista-programen produktore exekutiboa da.

## Filmografia 
## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
* Telenobelako amaiera faborito onenaren saria (*Por ella soy Eva*) (2013)
* Publikoaren telenobela gogokoenaren saria (*La fea más bella*) (2007)
* Haurrentzako barraren sari berezia (2004)
* Haurrentzako telenobelen emanaldia (2003)
* 20 urteko ibilbidea Televisa 2012 urtean

### INTE sariak 
### TV Adicto Golden Awards 
### People sariak gaztelaniaz 
### New Yorkeko Ikuskizun Kronisten Elkartea ACE 
### Carnaval Carolina 
### Televisa Kopa 
### Produ sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia hemen: esmas.com
*
Gévaudan

**Gévaudan**,  edo *Gevaudan*, Frantziako Lozère departamenduan dagoen eskualde historiko bat da, Okzitanian. Izena antzinaroko gabali herritik datorkio, eremu honetan bizileku zuen galiar herria.
Gévaudango piztia

miniatura|200px|thumb|right|Gévaudango piztia.
**Gévaudango piztia**,  eta okzitanieraz *La Bèstia de Gavaudan*, 1764-1767 artean Frantziako hegoaldeko Gévaudan eskualdean izua hedatuarazi zuen ustezko animalia gizajale bat edo animalia gizajale batzuk izan ziren, Okzitaniako gaur egungo Lozère departamenduan.

Gizakien aurkako erasoek 90x80 kilometro karatuko eremuan gertatu ziren. Garaiko animaliaren deskripzioaren arabera otso, txakur edo otso txakur bat edo batzuki lirateke, atzerritik ekarritako lehoi edo marradun hiena bat ere izan zitekelako teoriak badaude.

1987ko ikerketa baten arabera, denera 210 eraso, 113 hildako eta 49 zauritu jazo ziren, gehienak umeak, nerabeak eta emakumeak. Biktimak gehienen gorpuak hozkatuak eta janak eta horietako batzuk zintzurra ebakia zutela ere agertu ziren. 

Garaiko Frantziako Erresuman ohiartzun handia izan zuen gertakaria izan zen, uztezko piztia ehitzatzeko asmoz, zenbait noble bertaratzeaz gain, soldaduak eta erregeren ehiztariak bidaliak izan ziren, bai eta herritar ugarik ere hura ehizatzen saiatu.

## Zinema 
* *Le Pacte des loups* (2001)

## Kanpo estekak
Yesica Mendez Alvarado

**Yesica Mendez Alvarado**  (Barrancabermeja, Kolonbia, 1986) giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Gizarte Zientzietan lizentziaduna eta Geografian Masterra duena, ACVCtik, eskualdean partaidetza komunitariorako ehun mekanismo baino gehiago biltzen dituen erakundetik, lan nekaezina egin du. Bere lidergoaren bitartez, garapen jasangarriko estrategien ezarpena bultzatu du, Kanpamentu Ekologikoa kasu. Era berean, nekazarien eskubideen alde egin du, eragile armatuen mehatxuen eta baliabide naturalak ustiatzeko proiektuen aurrean.

1966an Cimitarra Ibarreko Nekazarien Elkarteko kide egin zen, eta harrezkero dihardu giza eskubideen eta lurren aldeko defentsan. 2025ean Errefuxiatuei Laguntzeko Kataluniako Batzordeari esker, sei hilabeterako joan zen Kolonbiatik Bartzelonara, etxeko gatazken berri kontatzera eta aliatuak bilatzera. Euskal Herrian ere izan zen 2025eko maiatzean eta hainbat hitzaldi eman zituen.*Giza eskubideen defendatzailea naiz ni, eta hori bizitzako hautu bat da: nik neuk erabaki dut horretan ematea nire bizitza*Nekazaritza modu ekologikoan egitearen aldekoa da, hots  modu jasangarrian, haien lurrekin, emakumeekin, gazteekin eta bertako langileekin. Eta hori lortzeko dihardu lanean, latifundioa eraisteko. Programa bat sortu dute, egin beharreko urratsak eta lortu beharreko helburuak biltzeko. 

Lurrak herriari itzultzea da bere guraria, baina mantsoa da prozesua. Denbora anitz behar da aldaketa txikiak egiteko, eta zaila da epe laburrean pauso handiak ematea.*Bakeak subjektu politiko gisa aitortzen ditu nekazariak Kolonbian*

## Indarkeria matxista 
Cimitarra Ibaiaren Arroko Emakumeen Koordinatzaile Taldea 50 bat emakume taldek osatzen dute, eta elkarte handi horretan eraiki dituzte protokoloak, prebentzio neurriak eta beste hainbat kontu. Prozesu pedagogikoak egin dituzte, saio teoriko ugari egin dute, eta praktikan ere nola jardun adostu dute. Nekazaritza batzordeetako hainbat presidente emakumeak dira egun, eta politikoki presentzia handia dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonizazio-herri

thumb|Arrada da Nafarroa Garaian egin zen handiena.
thumb|Figarol kolonizazio-herria.
thumb|Gabarderalgo Santa Olaia eliza.
thumb|San Isidro del Pinar.

**Kolonizazio-herriak** Frankismoak herri berriak sortzeko proiektua izan zen gerra-ondorengo garaian. Diktadurak propaganda gisa erabili zuen. Guztira 60.000 familia mugitu zituzten zerotik sortutako guneei bizitza emateko. Gaur egun asko desagertu dira eta beste asko maldan beherako egoeran daude. Dena dela arkitektonikoki badute bere interesa. 

Eskuaira eta kartaboiarekin diseinatutako herri hauek gosearen, errazionamendu kartillen eta meza kolpez saldutako “Una, Grande y Libre”ren idealizazioa saldu zuten bertan. Baina, era berean, lurrik gabeko milaka nekazari landa-herrialde berri baten aitzindari bihurtu ziren, ia indarrez. Kolonizazio herriak deitu zitzaien". Frankismoak kolonizazio-herriak balentria patriotiko gisa saldu zituen.

40ko hamarkadatik aurrera, erregimen frankistak nekazaritza eraldatzeko politika abian jarri zuen, “Regadío Nacional” eufemismoaren pean. Francok landa modernizatu nahi zuen nekazaritza jabetzaren egitura ukitu gabe. Beraz, latifundista handiak desjabetu ordez, herrialdeko beste leku batzuetako nekazariekin eremu despopulatuak “kolonizatzea” erabaki zuen.

Inguruetatik etorritako kolono horiek urteetan piztiak bezala bizi izan ziren. Ez ur korronterik, ezta argi indarrik ere. Bertaratzeko bideak ere ikustea zaila zitzaien, baita herritarrei ere. Landatzen zutena jaten zuten, lastozko koltxoietan lo egiten zuten. Lurra haiena zen, baina hipotekarekin, ordaindu behar zioten Estatuari hamarkadetan kuotak. Eta ondo lantzen ez bazuten, lotea galtzen zuten.

## Nafarroa Garaian 
Lau dira Nafarroa Garaian sortutakoak:

* Figarol
* Arrada, Nafarroa Garaian altxatutako handiena.
* Gabarderal
* San Isidro del Pinar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni Lubaki: "Nafarroako herri kolonoak, arbasorik gabekoak", naiz.eus agerkari digitala, 2025/07/04
James Esdaile

**James Esdaile** (Montrose, Angus, Eskozia, 1808ko otsailaren 6a - Londres, 1859ko urtarrilaren 10a) zirujau eskoziarra izan zen, anestesia hipnotikoaren bitartez ebakuntzak egiten aitzindaria izan zena. Hipnosiaren bidez (garai hartan "sonambulismo magnetiko"aren izenarekin ezagutzen zena) ehunka ebakuntza egin zituen Indiako Kalkuta hirian, anestesia kimikoa (kloroformo) asmatua izan aurretik . Bere lan mardularen testigantza utzi zuen *Mesmerism in India* (1846) liburuan 

## Biografia 
Esdailek medikuntza ikasi zuen Edinburgon, bere lizentziatura 1830ean lortuz. Bere bronkitis kronikoa hobetzeko Indiako klima epela bere jaioterrikoa baino hobea zelakoan, 1839an Kalkutara lekualdatu zen, eta bertako ospitalean hasi zen lanean.

Bertan zela, mesmerismoaz irakurri zuen, eta 1845ean, bere pazienteen sufrimendua ikusiz ebakuntzetan (anestesia kimikoa oraindik ez baitzen erabiltzen), hasi zen Mesmerren teknikak aplikatzen. Urte hartan, hirurogeita hamabi ebakuntza egin zituen bere pazienteak "sonambulismo magnetikoan" zeuden bitartean, kasu ia gehienetan anestesia osoa lortuz . Zer esanik ez dago berak "sonambulismo magnetikoa" deitu zuena hipnosiaren gradu sakona besterik ez zela izan. 

Esdailek berehala lortu zuen ospe handia, bere minik gabeko zirujiari esker. Bengalako gobernuak, bere emaitza ikusgarriak ikusita, ospitale bat ireki zion, Mesmeric Hospital, non mediku eskoziarrak ehunka ebakuntza kirurgiko egin zituen hurrengo urteetan . Bere *Mesmerism in India* liburuan, zirujau eskoziarrak kontatzen du bere pazienteen artean, ebakuntza baten ondoren, heriotza tasa nabarmen jaisten zela, %5ekoa besterik ez izanik "sonambulismo magnetikoan" egon zirenen artean (garai hartan ebakuntza baten ostean pazienteen ia erdia hiltzen zenean, gehienbat infekzioen ondorioz) .

Indian ospe handia lortu arren, Europako medikuek mesfidantzaz jaso zituzten Esdaileren emaitzak, eta ez zituzten, orokorrean, onartu bere prozedurak Europako ospitaleetan aplikatzeko. Bi izan ziren arrazoi nagusiak: alde batetik, Esdailek "giza magnestimoan" sinistea, hots, Mesmerren jarraitzaile izatea; garai hartan, "magnetismo" mota hori oso gutxietsia zegoen mediku eta zientzialarien artean, eta laster James Braid medikuak azken kolpea emango zion, magnestimoaren ordez hipnosiaren teoria zientifikoa proposatu zuenean. Eta bestalde, XIX. mendearen erdialdean anestesia kimikoa (eter eta kloroformoa) hasi zen aplikatzen kirofanoetan, anestesia hipnotikoaren beharra baztertu zuena .

Esdaile Eskoziara itzuli zen 1851ean, eta geroago Londresera lekualdatu zen. Hiri horretan hil zen 51 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teruelgo Maitaleak

:

**Teruelgo Maitaleak** bi pertsonaia mitiko dira, ustez **Diego** **de Marcilla** eta **Isabel** **de Segura**, 1217an hil zirenak, mende batzuk geroago sortutako alegia baten arabera.

## Alegiaren kontakizuna 
Diegok eta Isabelek elkar maite zuten, umetatik elkar ezaguturik, baina neskaren aitak, Teruelgo gizonik aberatsenak, nahiago zuen Azagra izeneko familia oneko gazte batekin ezkondu alaba, Diego ez baitzen aberats. Diegok hala ere ezkontzeko eskatu zion Isabeli, eta honek erantzun ez zuela hala egingo ez bazen aitaren baimenarekin. Baimen hori ez zela etorriko ikusita, 5 urtez itxoiteko eskatu ziogun Diegok Isabeli, dirudun itzuliko zela eta orduan aitaren gogoa aldatuko zela.

Diego errekonkistako gerretara joan zen beraz ohorea eta aberastasuna biltzera. Bitartean Isabelek aitaren presioa jasan zuen etengabe, baina alabak eskatzen itxoiteko arren, ez ezkontarazteko 20 urte bete arte. Azkenean, ordea, amore eman zuen Isabelek eta Azagrarekin ezkondu zen. Hain zuzen ere, egun horretan itzuli zen Teruelera Diego gerlaria, diru askorekin itzuli ere, baina ezkontza gauzatua zela. Eztei gauen ezkonberrian gelan sartu zen Diego, eta Isabeli musua eskatu zion, senarra esnatu gabe. Isabelek ezin ziola jada musurik eman, eta orduantxe hantxe bertan hil zen Diego maitasunaren atsekabe hutsez. Biharamunean Diegoren hiletara elizara sartu zen Isabel, maitale malapartatuaren gorpuaren musu eman zion, eta emakume gaztea ere orduantxe hil zen, amodioaren penak joa.

## Historiaren jatorria 
### Aztarna fisikoak 
1553. urtean Teruelgo San Pedro elizan kapera bat zaharberritzean bi pertsona erdi momifikaturen gorpuzkinak aurkitu zituzten. Eliza hartan gorde dira gorpuzkinak harrezkero. 1956an sarkofago bana eta hilobi bikoitza eraiki zitzaien kaperan, eta eskultura hori 2005ean kanpoan eraikitako mausoleo itsatsi batean dago.

Fitxategi:Teruel - Mausoleo de los Amantes 3.jpg|Isabel eta Diegoren hilobi bikoitza, 1956ko lana.

### Aztarna idatziak 
16. mendean aurkitutako gorpuzkinak maitaleekin orduan lotu zituzten ala geroago izan ote zen alegiaren elaborazio mitikoa, ez dago argi. Izan ere, alegiaren lehen agerpen dokumentatu ziurra 1619. urtekoa da. Hartan, testu zahar bat ageri da, ustez 13. mendekoa, baina idazkeragatik determinatu dute testuak behar duela 15. mendeko 2. zatikoa. Orduan, ez dago argi testu hori den lehenago 15. mendean kronologian lehena kokatu behar duguna, edo 1619koa berridazketa, edo tartean geratzen den gorpuzkinen aurkikuntza.

## Eratorritako lanak 
Espainiako artista, poeta, antzerkigile eta musikari askoren inspirazio iturri izan da istorioa. Tirso de Molinak eta Juan Eugenio Hartzenbuschek idatzi zituzten antzezlan ezagunenak, eta Tomás Bretónek opera bat. Teruel hirian 21. mendean urtero egiten den kale-antzerzpen kolektibo bat Maitaleen istorioa berreginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonizazio Institutu Nazionala

**Kolonizazio Institutu Nazionala** (INC) () Espainian 1939ko urrian frankistek gerraostean Nekazaritza Ministerioaren mende sortutako erakundea izan zen. Espainiako gerra zibilaren suntsitutako estatuan, beharrezkoa lurraren erreforma sozial eta ekonomikoa eragitea eta helburu horrekin sortu zen.

Institutuaren helburu nagusia, garai hartako plan autarkikoei begira, ekoizpen-eremua eraldatzea zen, nekazaritza-sektorea berrantolatuz eta berraktibatuz eta nekazaritza-produkzioa areagotuz. Horretarako, laborantza-lurrak eta ureztatze-azalera handitu nahi zituen.

Gobernu organo gorena Kolonizazio Kontseilu Nazionala zen. Erakundea 1971n desagertu zen, Nekazal Erreforma eta Garapenerako Institutu Nazionala (IRYDA) sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chuncheongo elizbarrutia

**Chuncheongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1939ko apirilaren 25ean ezarri zen Shunsengo prefetura apostoliko gisa, 1950eko uztailaren 16an Chunchongo prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1955eko irailaren 20an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara eta 2021eko ekainaren 9an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Chuncheonen dago. Egun apezpikua Simon Kim Ju-young da.

## Ordinarioak 
### Shunsengo prefektu apostolikoak 
* Owen McPolin (1939-1940)
* Thomas F. Quinlan (1940-1942)
** Paul Noh Gi-nam (administratzaile apostolikoa; 1942-1945)
* Thomas F. Quinlan (1945-1950)

### Chunchongo prefektu apostolikoa 
* Thomas F. Quinlan (1950-1955)

### Chunchongo bikario apostolikoa 
* Thomas F. Quinlan (1955-1962)

### Chunchongo apezpikuak 
* Thomas F. Quinlan (1962-1965)
* Thomas Stewart (1966-1994)
* John Chang Yik (1994-2010)
* Lucas Kim Woon-hoe (2010-2020)
* Simon Kim Ju-young (2020-2021)

### Chuncheongo apezpikua 
* Simon Kim Ju-young (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daejeongo elizbarrutia

**Daejeongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1958ko ekainaren 23an ezarri zen Daijeongo bikariotza apostoliko gisa eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Daejeonen dago. Egun apezpikua Augustinus Kim Jong-soo da.

## Ordinarioak 
### Daijeongo bikario apostolikoa 
* Adrien-Joseph Larribeau (1958-1962)

### Daejeongo apezpikuak 
* Adrien-Joseph Larribeau (1962-1965)
* Peter Hwang Min Syeng (1965-1984)
* Joseph Kyeong Kap-ryong (1984-2005)
* Lazarus You Heung-sik (2005-2021)
* Augustinus Kim Jong-soo (2022-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Lazarus You Heung-sik (2003-2005)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Augustinus Kim Jong-soo (2009-2022)
* Stephanus Han Jung-hyun (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seulgo artxidiozesia

**Seulgo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear artxidiozesia da. 1831ko irailaren 9an ezarri zen Koreako bikariotza apostoliko gisa, 1911ko apirilaren 8an Seulgo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1962ko martxoaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Seulen dago. Egun artzapezpikua Peter Chung Soon-taick da.

## Ordinarioak 
### Koreako bikario apostolikoak 
* Barthélemy Bruguière (1831-1835)
* Laurent-Joseph-Marius Imbert (1836-1839)
* Jean Joseph Jean-Baptiste Ferréol (1843-1853)
* Siméon-François Berneux (1854-1866)
* Marie-Nicolas-Antoine Daveluy (1866)
* Félix-Clair Ridel (1869-1884)
* Marie-Jean-Gustave Blanc (1884-1890)
* Gustave Mutel (1890-1911)

### Seulgo bikario apostolikoak 
* Gustave Mutel (1911-1933)
* Adrien-Joseph Larribeau (1933-1942)
* Paul Roh Ki-nam (1942-1962)

### Seulgo artzapezpikuak 
* Paul Roh Ki-nam (1962-1967)
** Victorinus Youn Kong-hi (administratzaile apostolikoa; 1967-1968)
* Stephen Kim Sou-hwan (1968-1998)
* Nicholas Cheong Jin-suk (1998-2012)
* Andrew Yeom Soo-jung (2012-2021)
* Peter Chung Soon-taick (2021-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jean Joseph Jean-Baptiste Ferréol (1838-1843)
* Siméon-François Berneux (1844-1854)
* Marie-Nicolas-Antoine Daveluy (1855-1866)
* Marie-Jean-Gustave Blanc (1877-1884)
* Émile-Alexandre-Joseph Devred (1920-1926)
* Adrien-Joseph Larribeau (1926-1933)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph Kyeong Kap-ryong (1977-1984)
* Paul Kim Ok-kyun (1985-2001)
* Peter Kang U-il (1985-2002)
* Andreas Choi Chang-mou (1994-1999)
* Joseph Lee Han-taek (2001-2004)
* Andrew Yeom Soo-jung (2001-2012)
* Lucas Kim Woon-hoe (2002-2010)
* Basil Cho Kyu-man (2006-2016)
* Peter Chung Soon-taick (2013-2021)
* Benedictus Son Hee-song (2015-2024)
* Job Koo Yobi (2017-)
* Paul Lee Kyung-sang (2024-)
* Matthew Choi Kwang-hee (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Incheongo elizbarrutia

**Incheongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1961eko ekainaren 6an ezarri zen Inch’ongo bikariotza apostoliko gisa eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Incheonen dago. Egun apezpikua John Baptist Jung Shin-chul da.

## Ordinarioak 
### Inch’ongo bikario apostolikoa 
* William John McNaughton (1961-1962)

### Incheongo apezpikuak 
* William John McNaughton (1962-2002)
* Boniface Choi Ki-san (2002-2016)
* John Baptist Jung Shin-chul (2016-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Boniface Choi Ki-san (1999-2002)

## Apezpiku laguntzailea 
* John Baptist Jung Shin-chul (2010-2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suwongo elizbarrutia

**Suwongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1963ko urriaren 7an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Suwonen dago. Egun apezpikua Matthias Ri Iong-hoon da.

## Ordinarioak 
* Victorinus Youn Kong-hi (1963-1973)
* Angelo Kim Nam-su (1974-1997)
* Paul Choi Deok-ki (1997-2009)
* Matthias Ri Iong-hoon (2009-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Paul Choi Deok-ki (1996-1997)
* Matthias Ri Iong-hoon (2008-2009)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Matthias Ri Iong-hoon (2003-2008)
* Linus Lee Seong-hyo (2011-2024)
* John Moon Hee-jong (2015-)
* Germanus Kwak Jin-sang (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Béatrice Uria-Monzon

**Béatrice Uria-Monzon** (Agen, 1963ko abenduaren 28a - Agen, 2025eko uztailaren 19a) frantziar mezzosopranoa izan zen. Bere paperik gogoangarrienak Bizeten *Carmen* kantatu izan zuenekoak izan ziren, hainbat opera antzoki nagusitan izan Carnenen rolean.

## Ibilbidea 
Uria-Monzon Agenen jaio zen, Akitanian, 1963ko abenduaren 28an. Bere aita Antonio Uria Monzon margolaria izan zen, Madrilen jaioa eta Donibane Lohizunen bizi izan zena. St. Jean de Lectoureko (Gers) Bigarren Hezkuntzako Eskola Katolikoan hasi zen ahots lirikoa lantzen, Roland Fornerodek zuzendutako eskolako abesbatzean. Abesti-ikasketak egin zituen Bordeleko Unibertsitatean eta Bordeleko Kontserbatorioan, Marseillako Centre national d'integration professionnelle des artistes lyriques erakundean eta Parisko Operako École d'art lyrique delakoan.

Uria Monzon 1987an hasi zen abeslari liriko gisa, mezzosoprano ahotsarekin. 1989an, *Chérubino* gisa agertu zen Mozarten *Le nozze di Figaro-n*, Lorrenako Opera Nazionalean.

### Errepertorioa 
Ezaguna egin zen batik bat 1993an eta 1994an Opéra Bastillen interpretatu zuelako Bizeten *Carmen* protagonistaren izeneko rolean zenbait aldiz, eta gero hamarkadako garaiko munduko eszenatoki garrantzitsuenetan: 1994, Grand Théâtre de Bordeaux eta Buenos Airesko Colón antzokia; 1995, Opéra Royal de Wallonie; 1996:, Massimo antzokia Palermon, Teatro Regio Turinen; 1997, Théâtre du Capitole Tolosan, Metropolitan Opera New Yorken.

Batez ere Frantziako eta Italiako errepertorioetako operak interpretatu zituen Uria-Monzonek. Adibidez: 

* Jules Massenet: Charlotte rolean *Wertherren*, *Hérodiade* (izen bereko protagonista), Dultzinea *Don Quichotten*, Chimène *Le Ciden* (Roberto Alagnarekin batera), Anita *La Navarraisen.*
* Berlioz: Cassandre eta Didon *Les Troyensen*.
* Ambroise Thomas: Gertrude *Hamleten.*
* Poulenc: Mère Marie *Dialogues des Carmélitesen**.*
* Saint-Saëns: Dalila *Samson et Dalilan.*
* Offenbach: Giulietta ''Les contes d'Hoffmannen**.*
* Bellini: Adalgisa *Norman.*
* Donizetti: Sarah *Roberto Devereuxen*, Léonor *La Favoriten* (frantsesezko zein italierazko bertsioetan). 
* Verdi: Fenena *Nabuccon*, Amnéris *Aidan*, Eboli *Don Carlosen* (frantsesezko zein italierazko bertsioetan).
* Mascagni: Santuzza *Cavalleria rusticanan*. 
* Wagner: Venus *Tannhauserren.*
* Bartók: Judith *Bizarrurdinen gazteluan*, hungarieraz.
* Puccini: *Tosca'', 2012an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula San Martín

**Paula San Martin**, **Pau San Martin** izenez ere ezaguna (Santiago (Txile), 1991ko otsailaren 20a) txiletar komediante eta irakaslea da.  

## Biografia 
Santiagon jaio zen eta Pedagogia ikasketak egin zituen, ondoren Ñuñoako 2. Ikastetxean eta A-60 Lizeoan eta Peñalolengo Alcántara Ikastetxean Lengoaia irakasle jardun zuen.

2018tik panelista eta komediante gisa hasi zen lanean: urte horretan panelista izan zen, Claudio Michauxekin batera, *Como la vida misma* online programan, Big Radiok transmititua eta Ignacio Sociak eta Lucas Espinozak gidatua.

Horrez gain, podcaster lanetan aritu da: 2020an *Salga a la pizarra/Atera arbelera* *podcast-a* plazaratu zuen Spotify-n, pedagogiari eta eskolaritateari buruzko elkarrizketa saioa. Urte horretan bertan hasi zen *Cariño Podcast*, Alto Yoyo komediantearekin solastatzeko programan, 2024tik PRISA taldeko *Podiumek* ekoitzia, urte horretan Txilen gehien entzundako hamar podcast-etako bat bilakatzea lortu zuena.

2023an *Media Semana* kaleratu zuen, Ignacio Sociosekin batera gidatutako eta 2024tik Txilen ordaindutako Zapping TV seinalearen bidez transmititutako podcast bat.

Atal batean gonbidatu gisa parte hartu ondoren, 2024ko urtarrilean, Pasapalabraren Txileko bertsioaren react-aren gidari egin zuen debuta, Chilevisionek emandako lehiaketa-programa.

Urte horretan bertan, Darinka González eta Paola Molina komedianteekin batera, Txileko Santiagoko Unibertsitateko Emakumearen Hilabetea ospatzeko ekitaldian parte hartu zuen  "komedia nazionalaren ordezkari nagusietako bat" izan zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Irratia 
* 2018: *Como la vida misma*, Ignacio Sociosekin, Lucas Espinozarekin eta Claudio Michauxekin batera Big Radio-n

### Podcast 
* 2020: *Salga a la pizarra*
* 2020 *Cariño Podcast*, Alto Yoyorekin
* 2022-2023: *Oh No: el mini podcast*
* 2023  *Media Semana*,  Ignacio Socíasekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wonjuko elizbarrutia

**Wonjuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 1965eko martxoaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Wonjun dago. Egun apezpikua Basil Cho Kyu-man da.

## Ordinarioak 
* Daniel Tji Hak-soun (1965-1993)
* James Kim Ji-seok (1993-2016)
* Basil Cho Kyu-man (2016-)

## Apezpiku lagunkidea 
* James Kim Ji-seok (1990-1993)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamhungeko elizbarrutia

**Hamhungeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren iparkorear elizbarrutia da. 1920ko abuztuaren 5ean ezarri zen Wonsango bikariotza apostoliko gisa, 1940ko urtarrilaren 12an Hamheungeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Hamhungen dago.
## Ordinarioak 
### Bikario apostolikoak 
* Bonifatius Sauer (1920-1950)
** Timotheus Bitterli (administratzaile apostolikoa; 1950-1962)

### Apezpikuak 
* Timotheus Bitterli (administratzaile apostolikoa; 1962-1981)
* Placidus Lee Dong-ho (administratzaile apostolikoa; 1981-2005)
* John Chang Yik (administratzaile apostolikoa; 2005-2010)
* Luke Kim Woon-hoe (administratzaile apostolikoa; 2010-2020)
* Simon Kim Ju-young (administratzaile apostolikoa; 2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savo Čelebić

**Savo Čelebić** () montenegroar ofiziala izan zen, Balkanetako gerretan eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, Montenegro eta Serbiaren batasunaren aurkaria, Gabonetako Matxinadan parte hartu zuen, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen eta Jugoslaviako Herri Armadako Jeneral Nagusia izan zen.

## Biografia 
Štitari herrian jaio zen, Cetinje ondoan, orduko Montenegroko Printzerriko hiriburua zena. Aita Filip, Montenegroko Parlamentuko kidea eta Obilić domina jaso zuena, eta ama Savica Vujović izan zituen.

Lehen hezkuntza Gradac herrian amaitu zuen, eta eskola militarra 1908an Cetinjen. Ondoren, bigarren teniente mailara igo zuten. Montenegroko Errege Armadako ofizial bihurtu zen 1911n. Oraško-Štirary konpainiako komandantea eta armadako eskolako irakaslea izan zen. Unitateko komandantea izan zen Shkodërreko setioan eta Bregalnicako guduan. Skadarren inguruko guduetan, batailoi bateko komandante gisa, bi aldiz zauritu zuten, eta horregatik urrezko Obilić domina eman zioten.

Lehen Mundu Gerra amaitu eta Jugoslaviako Erresuma sortu ondoren, Montenegroko Erresumaren independentzia galtzearekin atsekabetuta, 1919ko urtarrileko Gabonetako Matxinadan parte hartu zuen Berdeen komandanteetako bat bezala. Ondoren, denbora pixka bat eman zuen Gaetan, Italiako Erresuman, Nikolas I.a errege kargutik kenduari leial mantendu eta Montenegroren independentziaren aldeko montenegroar soldaduen erbesteko basean.

Jugoslaviako Erresumako agintariek amnistia eman ondoren, herrialdera itzuli zen, eta han erretiratu zen teniente koronel mailarekin. Bigarren Mundu Gerrako okupazioan, 1942ko hasieran, Krsto Popović jeneralaren indar armatuetan sartzeari uko egin zion, Italiako okupazio agintarien laguntzarekin sortu zirenak. Ondoren, partisanoetara batu zen eta 1943an, Jugoslaviako Herri Armadaren izenean, Popović jeneralarekin negoziazio arrakastatsuak zuzendu zituen partisanoekin bat egiteko. 1943ko irailean Italiaren kapitulazioaren ondoren, Italiara bidali zuten, eta han Lehen Itsasoz haraindiko Brigadaren komandante bihurtu zen.

1944ko urtarrilaren 30ean, Jugoslaviako Herri Armadako jeneral nagusi izendatu zuten.

## Familia 
Milicarekin ezkonduta, hamar seme-alaba izan zituen – lau seme eta sei alaba:

* Milovan (j. 1912),
* Vladimir (1914), 
* Slobodan (1929)
* Filip (1936)
* Dragica (j. 1918),
* Zorka (1919), 
* Darinka (1924),
* Olga (1927),
* Bosiljka (1931)
* Angelija (1933).

1955eko ekainaren 21ean hil zen Cetinjen eta 1955eko ekainaren 23an lurperatu zuten, estatu ohoreekin, Cetinjeko familiaren hilobian.

## Kampo estekak
Garrett Droppers

**Garrett Droppers** Ameriketako Estatu Batuetako akademiko eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Droppers Milwaukee-n (Wisconsin) jaio zen, John eta Gertrude Droppers-en semea, 1860ko apirilaren 12an. Harvard Unibertsitatean graduatu zen. Lehenik Cora Rand-ekin ezkondu zen, 1896an hil zena, eta geroago Jean Tewkesbury Rand-ekin ezkondu zen 1897an.

1898tik 1906ra, Hego Dakotako Unibertsitateko presidente izan zen. 1912an, Alderdi Demokrataren Konbentzio Nazionaleko ordezkaria izan zen. Woodrow Wilsonek Droppers Grezia eta Montenegroko AEBetako enbaxadore izendatu zuen 1914tik 1920ra.

Garrett Droppers 1927ko uztailaren 7an hil zen Williamstown-en (Massachusetts).

## Kanpo estekak