open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estefania de Paz

**Estefanía de Paz Asín** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1981) diziplina anitzeko artista da: Zirkuan, antzerkian, dantzan eta ahotsean trebatu da, batez ere. Horrez gain, sustatzailea, parte-hartzaile aktiboa, antzezlea eta abeslaria ere izan da kaleko zein aretoko ikuskizun ugaritan.

## Ibilbidea 
17 urterekin Iruñean hasi zuen ibilbidean, aktore eta abeslari gisa aritu da hainbat konpainia eta muntaiatan, hala nola Yarlekun, Endeca Teatron «El mundo al revés, una escuela de bufones» lanarekin; Enbocan «Besos», «Marisa Paredes ya tiene la camisa negra» eta 2017tik, Arantxa Vela Buendiaren «Cabaret Paranormal», «EO» eta «La Reina del Arga» lanekin. 2019an Cirque du Soleil zirkuko probak gainditu zituen, antzerki, clown eta mimo kategorietan. Cabaret paranormal izan zen bere lehen ekoizpena 2017an.

2021ean Remigia Etxarren funanbulista iruindarraren bizitza kontatzen duen La reina del Arga –Argako erregina euskarazko bertsioan– plazaratu zuen, eta ikuskizun horri esker, 2022an Nazioarteko Arte Eszenikoen  FETEN sariketan, aktore onenaren saria irabazi zuen. Horrez gain, Redescenak, Espainiako Antzoki Sareko Zirku Batzordeak Gomendatutako Ikuskizunen 5. koadernoko 12 proposamenen artean jaso du. Proiektu hau 2021eko apirilean estreinatu ondoren, Iruñeko Udalak aho batez onartu zuen Arga ibaiko pasabide mitikoen izena aldatzea. Orain, Mademoisella Agustiniren pasabideak deitzen dira, Remigia Etxarrenen izen artistikoa, alegia.

2023an Olvido Flores estreinatu zuen 36ko gerra hasi zenean Lodosa herrian zegoen Anastasini Zirkuaren historia gogoratzeko. Antzezlan hau ere, Redescenako Antzerki Batzordeak 56.koadernoan gomendatutako ikuskizunen artean dago.Bi antzezlan hauek ele bitan  jaso ditu antzerkigileak, Reikiavik argitaletxearekin kaleratutako irudiz betetako bi liburutan.

Artista askorekin kolaboratu du antzerki- eta musika-ikuskizunetan, iragarkietan eta bideoklipetan, bai eta 2019ko Bruguera sarian, komiki testuen berrikusketan ere «Tierra trágame» eta «Reina» testuekin, biak Myriam Camerosenak.

Horretaz guztiaz gain, Estefania gizarte-langilea, animazio soziokulturaleko goi-mailako teknikaria eta aisialdiko begiralea ere bada. Urte asko eman ditu hezkuntza ez-formalean eta adin guztietarako antzerki irakaskuntzan.

## Sariak 
* 2022an  FETEN sariketan, interpretazio onenaren saria.
## Iruditegia 

Fitxategi:LA REINA DEL ARGA - Poltsiko Antzerkia 2022 - 06.jpg|
Fitxategi:LA REINA DEL ARGA - Poltsiko Antzerkia 2022 - 05.jpg|
Fitxategi:LA REINA DEL ARGA - Poltsiko Antzerkia 2022 - 04.jpg|
Fitxategi:LA REINA DEL ARGA - Poltsiko Antzerkia 2022 01.jpg|
Fitxategi: Espectáculo La Reina del Arga de Estefanía de Paz Asín (2023).jpg|
Fitxategi:Espectáculo La Reina del Arga de Estefanía de Paz Asín (2023) 1.jpg|
Fitxategi:Cartel Miss Agostini - Espectáculo La Reina del Arga de Estefanía de Paz Asín (2023).jpg|g|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argia_estefania-de-paz-asin

* Estefania de Paz.com

* eitb.olvido-flores-espectaculo-para-no-olvidar/

* Teaser "Olvido Flores" de Estefanía de Paz Asín en la sala rodante  Las maravillas de Júpiter

* Visita guiada al otro mundo
Esteban Lisazo

**Esteban Lisazo** (Los Toldos, 1987ko ekainaren 23a) argentinar aktorea, modeloa eta abeslaria da.

Argentinan eta beste herrialde batzuetan proiektu garrantzitsuetan parte hartu du, antzerkian, zineman eta telebistan zein pasarelan. 2016 eta 2022 artean Fuerza Bruta Wayra nazioarteko ikuskizunean “El Corredor” rol protagonikoak hainbat herrialde eta kontinentetan bira egitera eraman zuen.

## Biografia 
Esteban Lisazo, «Chors» izenez ezagunagoa sare sozialetan, Beti izan du artea gogoan bere bizitzan haurtzarotik, bataioko aitabitxiei esker, biak baitziren aktoreak eta antzezlanak ikustera eraman eta telebista estudioetan sartzen zuten. Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, Buenos Airesera bidaiatu zuen emanaldia ikasi eta bere karrerarako prestatzeko.

17 urte zituela, Norma Aleandro aktorearen eta Oscar Ferrigno haren semearen antzerki eskolan hasi zituen emankizun ikasketak, eta haiek erakutsi zizkioten antzerkiaren eta emanaldiaren artean egin zituen lehen urratsak. Aldi berean, modelo agentzia batek aurkitu zuen, eta modelo lanetan hasi zen, jarduera ikasketak jarraitzen zituen bitartean. Gero Agustin Alezzo maisuaren antzerki eskolan amaituko zuen bere ibilbidea.

Bere aita Alejandro Lisazoren anaiak; Araceli eta Saúl Lisazo aktoreen iloba eta seme besoetakoa da.

## Karrera artistikoa 
*Maradona –* La mano de Dios de 2007 filmean, Estebanek parte-hartze txiki bat izan zuen Diego Maradona futbolari ezagunari buruzko film biografiko italiar-argentinarrean. Rol horrek piztu zion emanaldirako grina, eta alor horretan bere ibilbidea jazartzen jarraitzera eraman zuen.

Buenos Airesko Corrientes kale mitikoan antzerki lanetan parte hartu zuen, «Cruising», esaterako, 2016an. Urte horretan bertan, Telefek transmititutako Educando a *Nina* telesail ospetsuan egin zuen debuta telebistan, Salvador pertsonaiarekin. Ondorioz, POLKA ekoiztetxeko Las estrellas telesaileko Tomasen pertsonaia interpretatuko luke, 2017. urtean. Hurrengo urtean, *100 días para enamorarse*  telesaileko Manu pertsonaia iritsi zen, Telefe pantailatik transmititu zena ordutegi nagusian.

Antzerkian eta «Fuerza Bruta Wayra» show-ean egindako lanez gain, Esteban Lisazok hainbat film eta telesailetan parte hartu du Argentinan eta beste herrialde batzuetan. 2018an, Itsas Izar saria eman zioten.

2022an, Fuerza Bruta Wayrarekin Hego Korean bira hasi aurretik, *Farsantes* (*el club de los estafadores*)  obra estreinatu zuen, bere pertsonaiarekin “Matias” protagonizatuz. Komedia bat Teatro Border antzokian

2023. urtean, Microteatron egin zuen debuta, Sebastian Suñek zuzendutako *El Actor Que Estoy Necesando* lanarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mal Baird

**Mal Baird** (1948ko uztailaren 6a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ninfield

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.

2011n 1.562 biztanle zituen.
Alciston

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herrixka bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.

2007an 107 biztanle zituen.
Ñabar (tximeleta)

**Ñabarra**, zientifikoki ***Apatura iris***,  lepidoptera ditrysia genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Ohikoak dira Eurasian.

## Deskribapena 
Nynfalido handienetako bat da. Arrek 70-80 milimetroko hegal-tamaina dute, eta emeek, berriz, 80-92 mm-koa. Helduek hegal marroi ilunak dituzte, banda eta orban zuriekin, eta eraztun laranja txiki bat atzeko hegal bakoitzean. Arrek distira irideszente purpura-urdina dute, eta emeek, berriz, ez. Larbak berdeak dira, marka zuri eta horiak dituzte, eta bi adar handi dituzte aurreko muturrean, eta beste bat txikiagoa atzeko aldean.

## Habitat 
Ibaiertzeko basoetan eta inguruetan bizi da, itsas mailatik 1.500 m-ra. Hala ere, batzuetan paseko aleak aurki daitezke oso biotopo desberdinetan, hala nola pagadietan, hariztietan edo pinudietan.

## Elikadura 
Tximeleta gehienek ez bezala, ez da loreez elikatzen, baizik eta Aphidoidea intsektuek sortutako melazaz, baita ere zuhaitz batzuek, fruitu ustelek, simaurrak, gernuak eta animalien gorpuek isurtzen duten izerdiaz.

## Iruditegia 

Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Dos.jpg| Bizkarraldea. 
Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Ventre.jpg|△ Sabela.

## Bibliografia 
* 1950. Le Moult (E.), Révision de la classification des Apaturinae de l'Ancien Monde, supplement to Miscellanea Entomologica.
* 1971. Rigout (J.), Une ponte d'Apatura en captivité, Alexanor.
* 1976. Nguyen (T. H.), Les Apatura. Polymorphisme et spéciation (Nymphalidae). Sciences Nat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Apatura iris* neguan bideoa.
* :*Apatura iris* Asturnatura.es webgunean.
Sandra Guimarães

**Sandra Guimarães** (Porto, Portugal, 1976) portugaldar erakusketa komisarioa eta museo zuzendaria da. 2023an Caceresko Helga de Alvear Arte Garaikideko Museoa zuzentzen hasi zen.

## Bizitza 
Portugalgo Porto hirian jaio zen 1976an. Artearekin zuen harremana literaturaren eta bidaien bidez hasi zen. Amak, gaztetatik, museoetara eramaten zuen. Bere ziurtasunak zalantzan jar zitzakeen guztia interesatzen zitzaion, eta arteak pentsarazten, hausnartzen eta gozatzen laguntzen du, batzuetan erantzunak baino galdera gehiago sortuz.

Artearen Historia ikasi zuen Bruselako Unibertsitate Askean (Belgika). Artearen Historia eta Arkeologia Masterra egin zuen (Arte Moderno eta Garaikidean espezializatuta) eta Kultur Kudeaketa Masterra. Artearen historialaria izanik, beti nahi izan zuen museo batean lan egin, artearekin eta artistekin, erakusketak ikertu eta antolatu. Hori zela eta, jaioterrira itzuli zen, eta Vicente Todoli erakusketa komisarioarekin hasi zen praktikak egiten.2023an, Caceresko Helga de Alvear Arte Garaikideko Museoaren zuzendaritza hartu duen lehen pertsona.

Bere komisario praktiketan, kultura eta balio artistikoaren hierarkien aurka dauden arte proiektu inklusiboak nabarmentzen dira. Thomas Hirschhornen Bombas Gens Centre d’Arteko *Energía = ¡Sí! Calidad = ¡No!*  (Energia = Bai! Kalitatea = Ez!) tailer kritikoa  (2021), *¡YA!* (ORAIN!) urteurren festa, edo *Honeymoon* proiektu parte-hartzailea. Antoni Miraldaren Unclassified lanak artea ikasteko eta esperimentatzeko baldintzak eta metodoak birpentsatzeko interesa agertu zuen. 2021ean, Sala el Brocense (Cáceres) Arte Plastikoen XXIV. Sarien epaimahaiko presidentea izan zen, eta Botín Fundazioaren ¡PAM!21 (EHU, Valentzia) Arte Plastikoen Beken XXVIII. Deialdiko epaimahaikidea eta Miquel Navarro Mislataren Biurtekoaren epaimahaikidea. 2021ean Pego Pintura Sariaren epaimahaiko kide lanetan hasi zen. PhotoEspaña 2022ko komisario gonbidatua izan zen. 2023az geroztik, “La Caixa” Fundazioa Arte Garaikideko Bilduma erosteko Nazioarteko Adituen Aholku Batzordeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sandra Guimarãesi elkarrizketa Levante TVn, Bombas Gens Centre d'Art, 2020ko abenduaren 2an
* #PHE22 Sandra Guimarães, #SculptingReality-ko komisarioa, Arte Ederren Zirkulua, 2022ko uztailaren 5a
* Sandra Guimarães Helga de Alvear Museoko zuzendari berriaren aurkezpena, 2023ko irailaren 20an
María del Pilar Ayuso González

**Maria del Pilar Ayuso Gonzalez** (Badajoz, 1942ko ekainaren 16a) badajoztar nekazari-ingeniaria, ikertzailea eta politikaria da , Europako Alderdi Popularraren Europako Parlamentuko diputatua.

## Bizitza 
Badajozen jaio zen 1942an, baina Ciudad Realen bizi. 1965ean ingeniari agronomo graduazioa lortu zuen. 1970ean Nekazaritzako Ingeniaritzan doktoratu zen. Europako Erkidegoko ikasketetan diplomaduna.

### Lan ibilbidea 
Madrilgo Nekazaritza Ikerketen Institutu Nazionaleko ikertzaile eta nekazaritza-ikerketako proiektuen zuzendaria izan zen. 1996tik 1999ra Espainiako Nekazaritza Ministerioko Elikagaien Politikako eta Nekazaritzako Elikagaien Industrietako zuzendari nagusia izan zen.

#### Politikari 
1981etik 1984ra PPko Nekazaritza Ikasketen Batzorde Nazionaleko idazkaria izan zen. 1991tik 1996ra, Gaztela-Mantxako Gorteetako diputatua izan zen Ciudad Realen. Alderdi Popularreko Batzorde Exekutibo Nazionaleko, Gaztela-Mantxako PPko Batzorde Exekutiboko eta Ciudad Realeko PPko Batzorde Exekutibo Probintzialeko kidea izan zen.

1999ko Europako hauteskundeetan aurkeztu eta sartu egin zen Europako Parlamentuan. Ingurumen, Osasun Publiko eta Elikagaien Segurtasuneko Batzordeko kidea izan zen. 2007an kargu horretan, erregaien kalitateari buruzko Zuzentarauari (FQD) buruzko bere talde parlamentarioaren kontalaria izan zen . Nekazaritza eta Landa Garapeneko Batzordearen eta Industria, Ikerketa eta Energia Batzordearen ordezkoa ere izan zen. 2018an, Europar Batasuneko plagizidak baimentzeko prozedurari buruzko aldi baterako Batzorde Berezian sartu zen.

Batzordeetan jarduteaz gain, Europako Parlamentuko Mercosurrekiko Harremanetarako Ordezkaritzako eta Haurren Eskubideen Taldearteko kidea ere izan zen.

Demokraziaren Aldeko Emakumeen Elkarteko presidenteordea izan zen, eta 2019ra arte Europako Emakumeen Batasuneko Espainiako ordezkaria. 2020tik Kontsumitzaile eta Erabiltzaileen Erakundeko (OCU) Kontseiluko kidea da.

#### Jarrera politikoak 
2018ko irailean, Europar Batasunak Hungariaren aurkako 7. artikuluko prozedura aktibatzearen aurka bozkatu zuen Gonzálezek, herrialdeko gobernuak demokraziari eta zuzenbide estatuari “mehatxu sistematikoa” egiten ziolako. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Nekazaritzako Merezimenduaren Ordena Zibila.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanche Merz

**Blanche Merz** (Vevey, Suitza, 1919ko abuztuaren 13a - Suitza, 2002ko urtarrilaren 1a) geobiologian espezializatutako ingeniaria, politikaria eta idazle suitzarra izan zen.

## Bizitza 
Ingeniaritza ikasi zuen Zürichen, eta udalerrietarako ur-hornikuntzan espezializatu zen. Mauritaniako zahorierekin ikasi zuen lurpeko uren kokapena atzematen, eta, horren ondorioz, bere ingeniaritza enpresak ospea izan zuen. 1979an (Suitzako Chardone herrian Centre Europeen de Recherches Geobiologiques sortu, zuzendu eta mundu osoan zehar bidaiatu zuen. Lausanako bere ingeniaritza zibileko bulegoan lan egin zuen 25 urtez.

1949an sartu zen Europako Kontseiluan, behatzaile lanetan, eta 1963ra arte itxaron behar izan zuen Suitzak Estrasburgora lehen ordezkaritza ofiziala bidaltzeko. Suitzako parlamentu kantonal bateko lehen emakume kidea izan zen Vaud kantonamenduan.

Argitaratu dituen liburu askotan, berak "leku *kosmoteluriko* garaiak" deitzen dituenak ekartzen ditu gogora, hala nola Chartres, Santiago de Compostela edo Keopsen piramidea. Antoine Bovis eta André Simoneton bezalako radiestesistek oinarriak jarri zituzten, eta biometroa egin zuen, pendulu radiestesiko bat, "Bovis unitateak" deritzenetan "bibrazio-energiak" neurtzeko balio duena.

## Lanak 
* *Pirámides, catedrales y monasterios: los lugares mágicos y santos, y sus misteriosas vibraciones* (Piramideak, katedralak eta monasterioak: leku magikoak eta santuak, eta haien bibrazio misteriotsuak), Bartzelona, Martinez Roca, 1987
* *El alma del lugar. Su interacción dinámica sobre nuestros cuatro cuerpos *(Lekuaren arima. Gure lau gorputzen gaineko elkarrekintza dinamikoa).

## Bizitza pertsonala 
Ingeniari batekin ezkondu zen, hiru seme-alaba izan zituzten eta Lausanako ingeniaritza zibileko bulegoan lan egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* PF1182 Blanche Merz - Une pionnière, Films Plans-Fixes, 2015eko maiatzaren 23a
Mariana Cox Méndez

**Mariana Cox Méndez** (**Mariana Cox de Stuven** ezizenez ezaguna) (ezizenez: *Shade* eta *Oliver Brand*; Punta Arenas, Txile, 1871 – Paris, Frantzia, 1914ko irailaren 8a) txiletar idazle feminista, saiakeragilea eta eleberrigilea izan zen. Bere lanbidea profesionaltasunera eraman zuen lehen idazle txiletarra izan zen, eta bere lanarengatik ordainsaria jaso zuen.

## Literatura ibilbidea 
Eleberri eta ipuingintzan murgildu zen. Gainera, *El Mercurio, La Unión* eta *La Nación* egunkarietan kolaboratu zuen. 

XX. mende hasierako gizarteak gaitzetsi eta kritikatu egin zuen komunikabide horietan egindako lanarengatik, eta, are gehiago, bere aurkako testu difamatzaile bat argitaratu zen: *La* *Cachetona* (1913), Tomás García Martínezek (1883-1943) argitaratu zuen eleberri sentsazionalista bat, jasaten ari zen bihotzeko gaixotasun bat tratatzeko Europara bidaiatu ondoren, , eta, gainera, Marianaz gain Txileko gizarte kontserbadoreari aurre egin nahi zioten beste emakume batzuei ere kritika zabaldu zien desakreditatzeko.

Autore batzuen ustez, feminismo aristokratikoaren barruan koka daiteke bere lana, eta horien artean daude, besteak beste, Inés Echeverria Bello, Maria Mercedes Vial, Teresa Wilms Montt, María Luisa Fernández de García Huidobro eta Ximena Morla Lynch idazleak.

## Lanak 
* *Un remordimiento: (recuerdos de juventud)* (eleberri laburra, Santiago: Inpr., Lit. eta Encuadernación Barcelona, 1909).
* *La vida íntima de Marie Goetz* (eleberria, Santiago: Inpr., Litrs. eta Encuadernación Barcelona, 1909).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Un remordimiento: (recuerdos de juventud)* (bertsio digitalizatua pdf-n Memoria Chilenan).
* *La vida íntima de Marie Goetz* (bertsio digitalizatua pdf-n Memoria Chilenan).
Eric Hänni

**Eric Hänni** (Delémont, 1938ko abenduaren 19a – *ibidem*, 2024ko abenduaren 25a) suitzar judo borrokalaria izan zen.

1959 eta 1974 artean Suitza ordezkatuz lehiatu zen. 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 68 kilogramo baino gutxiagoko pisuan. Takehide Nakatani japoniarraren aurka galdu zuen finalean.

1964an zilarrezko domina ere lortu zuen Eutopako Txapelketan. Zazpi aldiz izan zen Suitzako txapeldun, eta Europako hamabi txapelketatan eta munduko hiru txapelketatan parte hartu zuen.

Ondoren, arbitro eta judoko entrenatzaile izan zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
thumb|left
 

## Kanpo estekak
Agaricus subrufescens

***Agaricus subrufescens*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. *Blazeispiroles* izeneko ergostamo motako konposatuen klase bat isolatu da onddo honetatik. Jangarria da zapore gozo samarra du eta almendra usaina.

Sinonimoak: *Fungus subrufescens*, *Psalliota subrufescens*, *Agaricus blazei*, *Agaricus rufotegulis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 18 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdi-esferikoa da, gero ganbila bihurtzen da, gainazala zeta-itxurako zuntzez estalita dago, nahiz eta heltzean ezkata txikiak (skamulosak) garatzen dituen. Kolorea zuritik grisaxkara edo arre gorrixka ilunera alda daiteke; ertza normalean zahartzean pitzatu egiten da.

**Orriak:** Libreak, estuak eta estu. Hasietan zurixkak, gero arrosak eta amaieran esporak heldu ahala beltz-marroiak.

**Hanka:** 6 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa eta oinarri erraboilduna du. Hasieran solidoa zahartzean barnehutsa bihurtzen da; kotoitsutik( flokosua) ezkatatsura oinarrirantz (4). Eraztuna ugaria da eta geruza bikoitza du; Beherantz makurtuta egoten da, zurtoin aldera, leuna eta zurixka goiko aldean eta kotoizko ezkataz estalita beheko aldean.

**Mamia:** Zuria da eta intxaur berdeen zaporea du eta almendra usaina.

## Toxikotasuna 
Aurretiazko ikerketek adierazten dute *Agaricus* produktuek efektu toxikoak izan ditzakeela gibeleko funtzioan, gibeleko entzimen serum maila handitzea markatuta, batez ere obulutegiko minbizia duten pertsonengan  Erreakzio alergikoak sor ditzakete  AEBetako Elikagaien eta Droga Administrazioak ohartarazpen-gutunak bidali dizkie frogatu gabeko sistema immunologikoari onurak emateko *Agaricus* produktuak merkaturatzen dituzten enpresei, (11) (12)

## Sasoia eta lekua 
Bakarka edo taldeka lur aberatseko hosto-hondakinetan, askotan etxeko habitatean 

## Erabilerak 
Jangarria da, zapore gozo samarra eta almendra-usainarekin. Medikuntza tradizionalean eta alternatiboan erabiltzen dira minbiziaren  aurkako ustezko efektuengatik. Kalitate oneko nahikoa ikerketa ez dira egin.

### Banaketa eremua 
Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak, Israel, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Tanzania, Kamerun, Hegoafrika. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amorea margaritatxo

***Amorea margaritatxo*** euskal abesti herrikoi ezagun bat da. Abestiaren bertsiorik ezagunena Oskorriren *Dantza kontra dantza*rena bada ere, 1826ko *Euscaldun anciña anciñaco ta are lendabicico etorquien dantza on iritci pozcarri gaitcic gabecoen soñu gogoangarriac beren itz neurtu edo versoaquin* bilduman agertu zen.

Hitzak seguru asko Juan Inazio Iztuetarenak dira, bi aldiz esaten duen Goierriko sartaldeko gipuzkerazko «zagoz» hitzak, eta bitan bere maiteak beste bat maiteko ote duan susmoarekin, adierazten du.

## Hitzak 

Amorea Margaritacho
nola zagoz tristeric
zagoz aleguereric:

zu horrela icustea
ez det nic atseguin,
nai badezu Jaquin.

Atsecaberic asco
zu ikustean nic,
oi daramat maitea
biotcean ixillic:

bañ an alferric.
Jaquinean aurquitutcen naiz
et zaudela nerezat
bañan ecin aztuzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivia Hussey

**Olivia Hussey**, **Olivia Osuna** jaioa (Buenos Aires, 1951ko apirilaren 17a – Burbank, Kalifornia, 2024ko abenduaren 27a) ingeles aktorea izan zen.

Andres Osuna tango abeslari argentinarraren eta Joy Hussey ingelesaren alaba izan zen. Nerabezaroan hasi zen antzezten eta 1968an nazioarteko ospea lortu zuen Franco Zeffirelliren Romeo eta Julieta filmean Julieta Capuleto pertsonaiarengatik. Ordutik agorafobia izan zuen. Uurezko Globo Sari bat eta David di Donatello sari bat irabazi zituen.

## Filmografia 
### Film
### Telebista 
## Kanpo estekak
Charles Shyer

**Charles Richard Shyer** (Los Angeles, 1941eko urriaren 11 – *ibidem*, 2024ko abenduaren 27a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea izan zen.

Gidoiak idazten hasi zen eta 1979an *Primate Benjamin* filmaren gidoiagatik Oscar sarirako izendatu zuten. Ondoren, filmen zuzendari gisa nabarmendu zen, bereziki komedia erromantikoak.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Berriozabaleta-Aramiño

**Berriozabaleta-Aramiño** Elorrioko (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da. Bertara heltzeko BI-3321 Lekeriketa auzoa zeharkatuz.

Auzoa sakabanatutako etxe eta baserriek osatzen dute.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Santa Katalina ermita eta iturria (Berriozabaleta).

## Kanpo estekak
Montclar d'Urgell

**Montclar**, Montclar d'Urgell izenez ere ezaguna, Berguedàko Montclar udalerritik bereizteko. Montclar populazio gisa udalerri independentea izan zen 1857ra arte, Doncell udalerria sortu zenean, inguruko populazioekin batera: Donzell d'Urgell, Les Puelles eta Rocabertí de Sant Salvador. Azkenean, 1970ean, Doncelleko udalerri guztiak Agramunt udalerriko parte bihurtu ziren. C-14 errepide lokalak lotzen ditu Artesa de Segre eta Agramunt. Urgell kanalak ere igarotzen du, neurri handi batean lur azpian, Montclar meategiaren bidez.

Montclar gaztelu zaharraren hondakinak oraindik ere badira, XVII. mendean erreformatu zen jauregi bihurtzeko eta 1970ean berritu zen (1831ean Palmerola markesaren jabetzakoa zen). Parrokia-eliza Sant Jaumeri eskainia dago, eta Foradadako udalerrian dagoen Marcovau herriaren menpe dago.

## Kanpo estekak 
*  Agramunteko udalaren webgunea.
Alba Mujica

[thumb|288x288px| Bárbara eta [Alba Mujica ama-alabak, biak aktoreak.]]
**Alba Mujica** (**Alba Mugica**) (Carhué, Buenos Aires, Argentina, 1916ko otsailaren 7a –  Buenos Aires, Argentina, 1983ko urtarrilaren 2a) argentinar aktorea izan zen, zinema eta antzerkian jardun zuena.

## Bizitza 
Emilia Rosales (Emiliana Mugica) aktorea izan zen bere ama. René Mugica aktore eta zinema zuzendaria neba du. Bárbara Mujica (1944-1990) aktore ezagunaren ama izan zen, Gabriel eta Pablo Rovito aktoreen amona, Barbara Mujicaren eta Oscar Rovito aktorearen semeak eta Santiago Rovito aktore eta musikariaren birramona. La Platan ikasi zuen.

### Lan ibilbidea 
Antzerkian eta Argentinako zineman aritu zen 1950-60ko hamarkadetan, eta *Para vestir santos* (1955), *Un guapo del 900* eta *Las Furias* filmeak nabarmentzen dira.

Leonardo Favioren "*La muerte*" (1973) filmean, Juan Moreira gautxoarekin "trukora" (trikimailu argentinarra) jolasten agertu zenekoa gogoratzen da.

1970. urtean *Odol pregunt*a programan parte hartu zuen Sarah Bernhardten bizitza eta obrari buruz erantzunez, finalera iritsita, eta milioi bat pesoko gehienezko kopurua arriskatu barik erretiratu zen, erdiarekin geratu eta egindako zorrak ordaindu ahal izateko.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:   

## Telebista 
* *Yo compro a esta mujer* (Matilde Montes de Oca pertsonaia) (1969) Canal 13-ren bidez, Alma Bressan-en egokitzapenarekin, Jacinto Pérez Herediaren ekoizpenarekin eta Pedro Pablo Bilán-en zuzendaritzapean.

## Aintzatespenak 
* Carhué jaioterriko Sociedad Italiana de Socorros Mutuos elkartearen Ikuskizun Aretoak "René Mugica y Alba Mugica" izena du, bi anaien haurrideen ibilbidea aitortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Juan Moreira filmaren eszena
* Fitxa fitxategietan
Leiz-Miñota

**Leiz-Miñota** Elorrioko (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da. Bi gunek osatzen dute, Leizek eta Miñotak. Leiz (edo Leanitz) da gune nagusia, eta Miñota (edo Miota) bere ipar-mendebaldean du.

## Demografia 
## Ondarea 
Miñota auzoko San Bartolome izeneko gunean hilarri bat dago.

## Kanpo estekak
Silvia Albizu

**Silvia Albizu** Argentinako aktore erretiratua da. 1970eko hamarkadako bi filmetan parte hartu zuen «modelo» ospetsua, gaur egun kanpoan errotuta dago.

## Filmografia 
* *Mannequin... alta tensión* (1979) (1967an filmatua)
* *Más allá del sol* (1975)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginia Ameztoy

**Maria Virginia Ameztoy** aktore argentinarra da. Buenos Aires hirian jaio zen, 1944ko otsailaren 18an. Zineman, antzerkian eta telebistan maiz parte hartu zuen. Zineman, Enrique Carrerasek zuzendutako filmetan eman zuen bere pausoa, eta *Ya tiene comisario el pueblo* (1967) filmean nabarmendu zen. Bere lehen filmean Chochi Ameztoy izenarekin agertu zen. Bere ibilbide artistikoa gainbehera joan zen, eta zinemako bere azken lana 1985ean izan zen, *Las barras bravas* filmerako. Telebistan, *Rosa...* *de lejos* bezalako telebista ziklo gogoratuetan aritu zen (1980) eta *Amor prohibido* (1986).

## Filmografia 
* *Paula cautiva* (1963)
* *Hotel alojamiento* (1966)
* *El ojo que espía* (1966)
* *Ya tiene comisario el pueblo* (1967)
* *Un muchacho como yo* (1968)
* *Corazón contento* (1969)
* *Las procesadas* (1975)
* *Solamente ella* (1975)
* *Las locas* (1977)
* *Así es la vida* (1977)
* *Las barras bravas* (1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanda Beitía

**Amanda Beitia** (Buenos Aires, Argentina) Argentinako zinema, antzerki eta telebistako aktorea izan zen.

## Karrera 
Antzerkiko aktore ezaguna izan zen, eta asko nabarmendu zen beste pieza batzuetan, hala nola: *Hoy, la corte de faraón, hoy*, *El hombre de la mancha*, *Angelito, el secuestrado*, *Mil francos de recompensa*, *Un sombrero de paja de Italia*, *La verbena de la paloma*, *La pérgola de las flores*, *Los millones de Orofino*, *Las de Barranco*, *Pequeña historia del Teatro de los Niños*, *Antígona*, *Moreira…!*, *La oca* y *Sorteo*.

Bere arreba Carlota Beitía (Beba) eszenografo, jantzigile eta irakasle ospetsua izan zen, UNCko Arte Eskoletan eta Córdobako Probintziako Antzerki Seminarioan (gaur egun Jolie Libois) irakasle izan baitzen.

## Filmografia 
* 2001: *El hijo de la novia*
* 1997: *La lección de tango*
* 1995: *Hasta donde llegan tus ojos*
* 1991: *La peste*
* 1989: *Últimas imágenes del naufragio*
* 1988: *Los pilotos más locos del mundo*
* 1987: *Made in Argentina*
* 1987: *El hombre de la deuda externa*
* 1981: *Fiebre amarilla*
* 1981: *¿Los piolas no se casan…?*
* 1981: *Abierto día y noche*
* 1979: *La nona*
* 1978: *Los médicos*

## Telebista 
* 2001: *Tiempo final*.
* 2000: *Primicias*
* 1999: *Muñeca brava*
* 1998: *La condena de Gabriel Doyle*
* 1997: *El garante*
* 1996: *Amor sagrado*
* 1988: *Hombres de ley*
* 1985: *María de nadie*
* 1982: *Las 24 horas*
* 1981: *El mundo del espectáculo*

## Antzerkia 
* *Canción de cuna*
* *Hoy, la corte de faraón, hoy*
* *El hombre de la mancha*
* *Angelito, el secuestrado*
* *Mil francos de recompensa*
* *La verbena de la paloma*
* *La pérgola de las flores*
* *Los millones de Orofino*
* *Las de Barranco*
* *Pequeña historia del Teatro de los Niños*
* *Un sombrero de paja de Italia*
* *Antígona*
* *Moreira…!*
* *La casa de Bernarda Alba*
* *La oca*
* *Sorteo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia Berdaxágar

**Alicia Berdaxágar** (Buenos Aires, 1925eko abuztuaren 1a-ibidem, 2018ko irailaren 20a) antzerkiko, telebistako eta zinemako aktore argentinar ospetsua izan zen.

## Biografia 
6 urterekin sagutxoz mozorrotu zen lehen mailako eskolako festa baterako.
Ez zuen bigarren mailako ikasketak egin, baina frantsesa eta deklamazioa ikastea erabaki zuen —familiaren babesik gabe beti—.
15 urte zituela hil zitzaion ama.
Aita neskak antzerkia ikastearen kontra zegoen.

18 urterekin Antzerki Kontserbatorio Nazionalean sartu zen. Bigarren urtean zegoela, bere senarra izango zena ezagutu zuen, Carlos Carella aktorea (1925-1997), zeinarekin hainbat urtez bizi izan zen eta gero dibortziatu egin zen.

1946an Arte Dramatikoko Eskola Nazionaletik egresatu zen.

Juan Carlos Gene, Augusto Fernandes, Carlos Gandolfo, Lito Cruz eta Ricardo Bartísekin ikasi zuen antzerkia.

Ahots Teknika eta Gorputz Teknika ikasketak ere egin zituen, besteak beste, Renata Schottelius, Ana Itelman, Beatriz Muraña, Sergio Tulian eta Alexia Prat Gayrekin.

Berrogeiko hamarkadaren amaieratik jarduten bazuen ere, 1955ean Federico Garcia Lorcaren *Yerma* filmean egin zuen bere lehen paper protagonikoa.

Garai hartatik aurrera —bere ordezkari artistikoaren desplantearen ondoren— bere kontura lan egin zuen, ordezkaritza komertzialik gabe.

Komedia Nazionaleko (1960ra arte) eta General San Martín Udal Antzokiko aktore egonkorrak izan ziren, eta ehun antzezlan baino gehiagotan lan egin zuen.

1990ean bakarrik ez zuen lanik egin. Garai menemista bete-betean, kultura mespretxatuz, San Martin antzokiko agintariek erabaki zuten ez zela gehiago existituko talde egonkorra (Berdaxagarrek hainbat hamarkadatan integratu zuena), eta 1994an, urte sabatiko bat hartu zen Europan zehar bidaiatzeko.

2018ko irailaren 20an hil zen, 93 urte zituela, Buenos Airesen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Lovelock

**Jack Lovelock** (Crushington, 1910eko urtarrilaren 5a – Brooklyn, 1949ko abenduaren 28a) zelandaberritar atleta izan zen.

Zeelanda Berrian jaio zen, etorkin ingelesen semea. Eskola garaian atletismoan, errugbian, igeriketan eta boxeoan parte hartu zuen eta ondoren Medikuntzan graduatu zen Otagoko Unibertsitatean.

1932ko Udako Olinpiar Jokoetan zazpigarren izan zen 1.500 metroko lasterketaren finalean. 1933an munduko errekorra ezarri zuen miliako lasterketan. 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 1500 metroko lasterketan eta munduko errekor berria ezarri zuen 3:47.8ko denborarekin.

Bigarren Mundu Gerran Armadako Errege Mediku Taldeko komandantea izan zen. 1946an New Yorkeko Manhattan Ospitalean hasi zen lanean. 1949an hil zen, konortea galdu, trenbidera erori eta trenaren kolpea jaso ondoren.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
thumb|left|1.500 metroko finala
 

## Kanpo estekak
Anna Edelheim

**Anna Christina Charlotta Edelheim** (Helsinki, 1845eko urtarrilaren 3a – *ibidem*, 1904ko maiatzaren 25a) finlandiar kazetari eta idazlea izan zen, suedieraz idatzi zuena. Finlandiako lehen emakume kazetarietako bat izan omen zen.

## Bizitza 
Paul Henrik Edelheim politikariaren eta Emilia Christina af Brunérren alaba eta Frans Edvard Edelheim arkitektoaren arreba zen. Svenska fruntimmersskolan i Helsingfors nesken ikastetxean graduatu ondoren, Stockholmera joan zen ikasketak jarraitzera.

1870eko hamarkadan bi eleberri idatzi zituen, *Två bröders historia* (1877) eta *Fremlingens dotter* (1878), *Helsingfors Dagblad* eta *Hufvudstadsbladet* aldizkarietan folletoi gisa argitaratuak.

## Lanak 
* *Två bröders historia* (1877)
* *Fremlingens dotter : en sommarsaga från en finsk insjö* (1878)
* *I brytningstid : samtal i språkfrågan af x.?* (1897)
* *Hemkomsten, af -im. Fosterländsk läsning* (1903)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdialdeko Europako Unibertsitatea

**Erdialdeko Europako Unibertsitatea** (Central European University, CEU) nazioarteko unibertsitate pribatu bat da. George Sorosek sortu eta finantzatu zuen 1991n. 2020az geroztik dago Vienan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Valtxitrango altxorra

**Valtxitango altxorra** ()  Traziako altxor arkeologikoa da.

Altxorra bi anaiek aurkitu zuten, 1924ko abenduaren 28an, Plevenetik 22 kilometro hego-ekialdera dagoen Valtxitran herritik gertu mahastian lanean ari zirela.

Urrezko hamahiru ontzi dira, forma eta tamaina desberdinetakoak, eta 12,5 kilogramo pisatzen dute. Urreak %9,7 zilar nahasketa naturala du. Zientzialariek K.a. 1300. urtean datatu dute altxorra, traziarren garaian. Sofiako Arkeologia Museo Nazionaleko objektu garrantzitsuenetako bat da.
Berrio-Aldape

**Berrio-Aldape** Elorrioko (Bizkaia) auzoa da. Bi gunek osatzen dute auzoa: Berriok eta Aldapek. Herriaren erdigunetik lau kilometro ipar-ekialdera dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
Berrio auzoaren mugakideak honakoak dira: Gaztañeta auzoa iparraldean eta Mendraka auzoa ipar-mendebaldean.

Bertara heltzeko Elorrio erdigunean hasi eta BI-2632 errepidea hartu behar da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak
Palle Huld

**Palle Huld** (Hellerup, Danimarka, 1912ko abuztuaren 2 - 2010eko azaroaren 26) Boy Scout, aktorea eta idazlea izan zen. 1933 eta 2000 artean 40 filmetan agertu zen. 1928an, 15 urte zituela, munduari bira eman zion, eta horrek Hergé inspiratu zuen Tintin pertsonaia sortzeko.

## Munduari bira 44 egunetan 
Danimarkako *Politiken* egunkariak Jules Verne omentzeko txapelketa bat antolatu zuen, mutil nerabeentzat irekia. Irabazleak laguntza izango zuen munduari bira emateko 46 egunetan, berak bakarrik. Hegazkinak izan ezik, beste edozein garraiobide erabiltzeko aukera izango zuten. Ehunka pertsonek eman zuten izena, baina Huldek irabazi zuen, une hartan 15 urte zituena eta kotxe-salmenta denda batean lan egiten zuena. 1928ko martxoaren 1ean hasi zuen bere bidaia, Ingalaterra, Eskozia, Kanada, Japonia, Korea, Mantxuria, Sobietar Batasuna, Polonia eta Alemanian zehar. 44 egunen ostean itzuli zen Kopenhagenera, 20.000 pertsonen agurra jasotzeko. Huldek liburu bat argitaratu zuen bere bidaia kontatzen, *Jorden rundt i 44 dage* (*Boy Scout baten Munduari Bira*). Beste bidai bat egin zuen ondoren, scout uniformearekin, Suedia, Ingalaterra eta Frantziara, non loreak utzi zituen Jules Verneren hilobian. 

## Filmografia hautatua 
* *Poeten og Lillemor i forårshumør* (1961)
* *Der brænder en ild* (1962)
* *Kampen om Næsbygård* (1964)
* *Selvmordsskolen* (1964)
* *Tine* (1964)
* *Me and My Kid Brother* (1968)
* *Mig og min lillebror og storsmuglerne* (1968)
* *Olsen-banden ser rødt* (1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica Gonzaga

**Mónica Gonzaga**, jaiotzez **Mónica Hebe González** (Buenos Aires, 1957ko urriaren 27a ), Argentinako modeloa, vedette ohia eta aktorea da.

## Biografia 
1957an jaioa, ibilbide oparoa du zineman eta telebistan, eta hamaika rol interpretatu zituen bertan. 

Monica Gonzaga 1975ean agertu zen lehen aldiz zineman, 18 urte besterik ez zituenean, eta "Noticiario Panamericano" izeneko albistegi zinematografiko baterako izan zen, non beltzarantzeko marka bat iragartzen den.

Zineman Adolfo Aristarainen *La discoteca del amor* (1980),  *Gran Valor en la Facultad de Medicina* (1981) Juan Carlos Calabrorekin batera, Enrique Carrerasen *Mirame la palomita* (1985) Alberto Olmedo eta Jorge Porcel komikoekin batera, haiekin zineman debuta egin zuen paper txiki batekin.

Telebistan, Alberto Olmedorekin batera, *No toca botón* telesailean aritu zen, "El psicoanalista" pelikulako esketxean emanaldi gogoangarri eta sentsual batean, Juan Carlos Mesaren *Pizza Party*, *Las hormigas* eta *Stress* komedietan, eta Juan Carlos Altavistarekin Supermingo (1987) ftelesailean.

Albert Hammond Jr. gitarrista eta konpositore estatubatuarraren izeba da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
L'Anse-au-Clair

'''L'Anse-au-Clair''' Ternua eta Labradorreko herri bat da, Kanadan, Labrador hegoaldean dagoena, hau da, probintziaren alde kontinentalean. Herria 510 errepidean zehar dago, 3&nbsp;km ingurura Quebec eta Ternua eta Labrador arteko mugatik. XVIII. mendearen hasieran sortu zuten frantses kolonoek.

## Geografia 
L'Anse-au-Clair Quebeceko Blanc-Sablon herritik 5 kilometrora dago. Herria San Laurendi golkoaren eta Belle Isleko itsasartearen ertzean dago.

Herriak 219 biztanle zituen 2021ean.

## Historia 
### Historiaurrean 
Arkeologoek maritimo-arkaiko eta palaeoeskimal gisa identifikatutako herri indigenak izan ziren L'Anse-au-Clairreko lehen giza biztanleak, duela 7.500 urte inguru.

Lehen pertsona haiek, ziurrenik, bizimodu migratzailea izan zuten, eta leku batetik bestera igaro ziren urteko zenbait unetan, baliabide naturalen uzta biltzeko: fokak udaberriko itsas izotzean, kostaldetik gertu; izokin atlantikoa udan, ibaietara errutera joan ahala; eta elur oreinak udazkenean, migrazioan aritzen direnean. Harria, hezurrak eta adarrak erabili zituzten, eguneroko tresnak eta bestelako objektuak egiteko.

## Aro modernoa 
XVIII. mendearen amaieran, Ingalaterra eta Jerseyko arrantza enpresa komertzialak ezarri ziren Labrador hegoaldeko kostan zehar. Hasieran, urtaroko jarduerak ziren, udako eta udazkeneko arrantza denboraldietan soilik.

XIX. mendearen hasieran, jokabide hori aldatzen hasi zen. Arrantzaleak eta familiak urte osoan hasi ziren kostaldean geratzen, eta gaur egun ezagutzen ditugun komunitateak jaio ziren, pixkanaka.

Jersey Mantxako kanaleko uharteko arrantzale eta merkatariak  daude L'Anse-au-Clair hiriaren historiaren hastapenetan. James Dumaresq eta haren familia izan ziren erregistratutako lehen biztanle iraunkorrak, 1810 inguruan.

## Inguruko udalerriak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ternua eta Labrador
* San Laurendi golkoa

## Kanpo estekak 
*  L'Anse-au-Clairreko Udala
*  Ternua eta Labradorreko Gobernua
*  Labrador Coastal Drive
Patricia Gualinga

**Patricia Gualinga Montalvo** (Sarayaku, Ekuador, 1969ko irailaren 21a) kichwa etniako indigenen eskubideen eta giza eskubideen defendatzailea da. Sarayaku Ekuadorreko Amazoniako eskualdea da.

## Aktibismoa 
Sarayakuko Kichwa First People enpresako Nazioarteko Harremanetarako zuzendaria da Gualinga. Paper garrantzitsua jokatu du indigenen eskubideen aldeko borrokan. Ingurumen proiektu askoren bozeramailea da Gualinga.

Herriko emakume taldea zuzendu zuen sei urtez. Komunitatean emakumeen antolaketa indartzeko ere lan egin zuen; Tailerrak antolatu zituen komunitatearen alde hitz egiten ikasteko, hedabideei erantzuteko eta industria eta gobernuen argudioei erantzuteko eta tailerretara joaten ziren emakumeentzako haurtzaindegiak ere antolatu zituen.

Sarayaku komunitateko Kichwa herria babesteko lan egiten du Gualingak, Txinako enpresek euren lurretan petrolioa ateratzeko egiten dituzten proiektuetatik eratortzen diren giza eskubideen urraketetatik babesteko.

Indigenek zuzendutako 'Kawsak Sacha' edo 'Oihan bizia' proposamenaren bozeramailea da, eta Ekuadorreko Amazoniaren legezko babesa eskatzen du.

## Giza Eskubideen Gorte Interamerikarra 
2012an, Gualinga Giza Eskubideen Gorte Interamerikarrean (IDH Gortea) aurkeztutako kasu bateko ordezkarietako bat izan zen. Komunitateak irabazi zuen kasu hori.

## Mehatxuak 
2018ko urtarrilaren 5ean, pertsona ezezagun baten erasoa jasan zuen. Haren etxeari harriak bota, leihoak apurtu eta heriotza mehatxuak oihukatu zituen ezezagunak.

## Ikus, gainera 
* Nina Gualinga
* Helena Gualinga
* Israel Viteri Gualinga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Facebook: Patricia Gualinga Montalvo
* Twitter: Patricia gualinga (@pumahuarmi)
* Tegantai, albiste agentzia ekologista: (Audioa) Patricia Gualingak erantzun du erasoaren aurrean. Quiton, 2018ko urtarrilaren 8an
Adriana Aguirre

**Adriana Beatriz Aguirre** (Rosario, Santa Fe, 1951ko abenduaren 16a) aktore eta vedette argentinarra da. 

Hainbat pelikula argentinarretan lan egin zuen antzerki enpresari handiekin, hala nola, Alberto Olmedo, Jorge Porcel, Juan Carlos Calabró eta Sandro abeslariarekin, eta laurogei antzezlan baino gehiagoren buru ere izan zen. Gero, bere karrerak etengabe jarraitu zuen telebista saio ezberdinetan parte hartuz eta 2021ean, Ca7riel eta Paco Amorosoren “Paga Dios” bideoklipean parte hartzeagatik eta Jorge Navatta bere community managerraren eskutik sare sozialetan (@adrianaaguirre_ok) izan zuen jarduera indartsuagatik ospea lortu zuen. 

Ricardo García senarrarekin batera “La Historia de un ídolo” izeneko antzezlana egin zuen, arrakasta handiz, Mar del Plata hiriko Colón antzokian.

Gaur egun, Crónica TVk ematen duen “el Run Run del Ikuskizun” programako langile iraunkorretako bat da, baita telebistako beste parte-hartze eta aurkezpen batzuetakoa ere, herrialdeko hainbat tokitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*http://www.instagram.com/adrianaaguirre_ok
* Adriana Aguirre en Cinenacional.com
Evita Lauri

**Eva Asiain**, **Evitak Lauri** bezala ezagunagoa (Buenos Aires, Argentina; 1915eko martxoak 18 - íd. ¿?) mende hasierako kantari eta aktore argentinar ospetsua izan zen.

## Ibilbidea 
Bere lagun Rosita Quiroga abeslariak gidatuta, LR3 Radio Belgrano diskoarekin egin zuen debuta 30. hamarkadaren erdialdean tangoak abestuz ospea hartu zuen.José Bohr, Ignacio Corsini, Oscar Ugarte, Tomás Simari umorista eta Carlos Gardelekin batera, garaiko erreferente artistiko sendoenetako batzuk izan ziren.

Beste irrati batzuetan ere lan egiten du, hala nola LR4 Radio Municipal irratian, non Julia de Alba, Osvaldo Moreno, Chola Vetere, Carmen Duval, Fanny Loy eta Lidia Desmond eta Violeta Desmond ahizpekin lan egiten zuen. 1937an Radio Rivadaviak kontratatu zuen.

1938an, "Caras y Caretas" aldizkariak eta Udal Irratiak antolatutako lehiaketetan parte hartu zuen. Urte horretan ere LR9 Radio Fenix bisitatu zuen Sara Guasch artista txiletarrak. 

1940an, Porteña Irratian lan egin zuen, eta, besteak beste, Mencia Lucero, Laurita Esquivel, Antonio eta Roberto Maida, Santiago Devin, Agustin Magaldi eta Carlos Viván aritu ziren.

Aldi berean, zenbait aurkezpen egin zituen dantzaleku eta uneko tabernetan, bira batzuetan Jose D'Ortona gitarristak lagunduta. Bere tango asko RCA Victor zigilupean grabatuak ziren.

Dorita Davis, Rosita Montemar, Rosita Quiroga, Evitak Franco, Teresita Asprella eta Inesita Pena bezalako beste kantutegi batzuekin batera, bere izenak, txikitzailean, jendeak zion maitasunarekin eta kantutegiaren adinarekin zerikusia izan zuen.

30eko hamarkadan ospe handia lortu zuen, hau da, kantutegiak nonahi eta denak onak ziren garaian. Maruja Pacheco Huergo, Ada Falcon, Fanny Loy eta Aida Luz abeslariekin batera, abesti bozkatuenetako bat izan zen lehiaketa batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodolinda Hahnsson

**Sofia Theodolinda Limón**, lehen ezkontzan **Hahnsson** eta bigarren ezkontzan **Yrjö-Koskinen**, (Tyrvää, 1838ko otsailaren 1a – Helsinki, 1919ko apirilaren 20a) finlandiar idazle eta itzultzailea izan zen, finlandieraz idatzi zuen lehen emakume egile ezaguna. Pertsonaia esanguratsua izan zen Hämeenlinnako literatur elkartean. Hainbat ipuin, eleberri eta antzezlan idatzi zituen, eta horietako batzuk aldizkarietan argitaratuak izan ziren.

## Bizitza 
1838ko otsailaren 1ean jaio zen Tyrvään (Satakunta, Finlandia). Karl Magnus Limón artzainaren eta Maria Kristina Mollinen alaba zen. Ez zuen hezkuntza formalik jaso, baina aitak etxean klaseak eman zizkion. 1864an Johan Adrian Hahnssonekin ezkondu zen, eta 1871n Hämeenlinnara joan zen senarraren familiarekin bizitzera, hark lana lortu baitzuen hiriko ikastetxe batean. Alaba bat izan zuen, Hilja Haahti idazlea. 1888an alargundu zen, 1892an Helsinkira joan zen bizitzera eta  Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen senatariarekin ezkondu zen.

## Obra 
Teodolindaren Hahnssonen idazlanak idealismo erromantikoaz, kristautasunaz eta abertzaletasunaz markatuta daude. Gai sozialak ere jorratu zituen, hala nola pobrezia eta aitaren boterea alaba norekin ezkondu behar den erabakitzean. Hahnssonen idazlanik ezagunena 1887ko *Huutolaiset* eleberria da, non gizakiak salerosteko enkante sistema deskribatu zuen. 1870eko eta 1880ko hamarkadetan izan zen aktiboena idazle gisa. Bigarren aldiz ezkondu ondoren, batez ere itzultzaile gisa jardun zuen.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
### Itzulpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Marie Johnson

**Alice Marie Johnson** (Mississippi, 1955eko maiatzaren 30a) estatubatuar ekintzaile eta preso federal ohia da.

Johnson AEBetako justizia penalaren erreformaren aldeko aktibista soziala da. 2018ko ekainean, 21 urteko espetxealdia bete ondoren, Alacevilleko Erakunde Korrekzional Federaletik aske utzi zuten, Donald Trump presidenteak bere epaia aldatu ostean.

## Biografia 
5 seme-alaben ama, amona eta birramona da. 1996an atxilotu egin zuten, eta 2018an askatu, 63 urte zituela. Askatu ostean, Johnsonek Kim Kardashianen markarentzat lan egin zuen.

## Epaia 
Memphiseko kokaina trafikoko erakunde batean parte hartzeagatik zigortu zuten 1996an; egiten zuen lehena izan zen, eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Akusatuaren bizi osorako kartzela-zigorra dela eta, bere eskubideen defendatzaileen artean Kim Kardashian modelo eta enpresari estatubatuarra egon zen. Honek Etxe Zurira eraman zuen kanpaina bat hasi zuen, non Trump presidentearekin bildu zen gaia eztabaidatzeko. Alice Johnson kartzelatik ateratzen lagundu ondoren erabaki zuen Kardashianek zuzenbidearen esparruan sartzea.

2020ko abuztuaren 28an, Johnsonek 2020ko Errepublikaren Konbentzio Nazionalean hitz egin eta egun batera, Donald Trump AEBetako presidenteak erabateko indultua eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
100 % bio

***100 % bio*** Frantziako telefilm komikoa da, Fabien Ontenientek France Télévisionserako zuzendu zuena.

## Sinopsia 
Marie haurdun dagoela ohartzen da. Berehala Sarara joatea erabakiko, aitari berri ona kontatzeko- Aita Gabi Moreno harakina da.

## Aktoreak 
## Bitxikeriak 
Hasieran, Fabien Onteniente zuzendariak Christian Clavier izan zuen gogoan Gabi harakinaren pertsonaiarako, baina, azkenean, Didier Bourdonek antzeztu zuen paper hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofija Pšibiliauskienė

**Sofija Pšibiliauskienė**, jaiotzez **Ivanauskaitė**, (; Paragiai, 1867ko irailaren 16a – *ibidem*, 1926ko martxoaren 15a) poloniar jatorriko lituaniar idazlea izan zen, Marija Lastauskienė idazlearen ahizpa. Biek ***Lazdynų Pelėda*** izengoitia erabili zuten.

## Bizitza 
Nikodem Erazm Iwanowski poloniar-lituaniar margolariaren alaba zen. Ez zuen hezkuntza formalik jaso eta bere kabuz ikasi zuen, poloniar idazleen eleberri sentimentalak irakurriz. 1891n, Rapolas Pšibiliauskas () lur-jabearekin ezkondu zen, baina ezkontza hori ez zen zoriontsua izan. 1903an Pšibiliauskienė Vilniusera joan zen bizitzera bi seme-alaba txikiekin. Liburu-dendako saltzaile, jostun eta farmaziako laguntzaile gisa lan egin zuen, baina hala ere ozta-ozta lortu zuen pobrezia saihestea. 1914an Kaunasera joan zen eta tuberkulosiaz gaixotu zen. Gurasoen Paragiaiko etxera itzuli zen eta han hil zen 1926an. 1966an, museo bat ezarri zuten bere landetxe ohian.

## Obra 
1898an hasi zen idazten, Povilas Višinskisek bultzatuta. Hasieran Lituaniako hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen, *Varpas* eta *Ūkininkas* barne. Ez dago argi 1905 eta 1927 artean argitaratutako lanetako zenbat Lastauskienėri egotzi behar zaizkion eta jatorrizko lanetik zenbat geratu zen Pšibiliauskienėk zuzenketak egin ondoren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adjany Costa

**Adjany Costa** (Huambo, 1989) Angolako itsas biologoa eta kontserbazionista da, eta bere herrialdeko Kultura, Turismo eta Ingurumen ministro izandakoa.

## Ibilbidea 
Unibertsitate masterra egina du Costak, eta Oxfordeko Unibertsitatean doktoretza. *National Geographic* aldizkariko esploratzailea da, eta *Into the Okavango* Okavango deltari buruzko 2019ko dokumentalean agertu zen.

2020ko apirilean, Angolako Kultura, Turismo eta Ingurumen ministro izendatu zuten Costa, eta bere herrialdearen historian ministrorik gazteena bilakatu zen. Urte bereko urrian, João Lourenço presidenteak kargutik kendu zuen eta aholkulari gisa berresleitu zuen.

## Aintzatespenak 
Costak irabazi zuen 2019an Nazio Batuen Ingurumen Programako Lurraren Gazte Txapeldunak saria, Afrikako kontinentearen ordezkari gisa. Urte horretan bertan, Angolako Meritu Zibilaren Lehen Ordena jaso zuen, Angolako ekialdeko lur garaietako Luchaze herriarekin eta Okavangoko deltarekin elkarlanean egindako kontserbazio komunitarioko lana aitortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak