Haur literatura

thumb|300px|Haurrak liburuekin jolasten.
[thumb|250px|[Grimm anaiak.]]
thumb|250px|*Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian* liburuaren irudia.
**Haur-literatura** gisa haur irakurleari zuzendutako literatura hartzen da, hau da, gizarteak umeentzat egokitzat jo duen literatura-testuen multzoa da, horiek ulertu eta goza dezaketelako, irakurle gazteenek berezkotzat hartzen dituzten. Kategoria honetan ere jatorrian irakurle helduengan pentsatuz idatzi ziren testu asko hartzen dira, esaterako, *Gulliverren bidaiak*, *Altxorraren uhartea*, *Oihaneko liburua*, edo *Platero eta biok*. Hori kontuan hartuta, haur-literatura haurrek ere irakurtzen duten literatura bezala defini genezake.

## Historia 
### Erdi Aroan 
Haurtzaroaren kontzepzioa Europako gizarteetan Aro Modernoa heldu arte ez da sortzen eta XIX. mende arte ez da orokortzen. Erdi Aroan ez zegoen kontzepzio hori eta, ondorioz, berezko literatura lanen beharraren kontzientzia ez zegoen. Mende horietan literatura elizaren eskuetan zegoen eta haren helburu didaktikoa erabateko lehentasuna zuen. Erdi Aroan eta Pizkundean haurrek bestiarioak eta abezedarioak irakurtzen zituzten. Baziren beste lan klasiko batzuk, adibidez Esoporen *Alegiak*, publiko horri zuzentzen zitzaiona. 

### XVII-XVIII. mendeetan 
XVII. mendearekin panorama hori aldatzen hasten da. Gero eta lan gehiagoren edukiak fantasian oinarritzen dira; nolabait herriaren mitoak, kondairak eta ipuinak biltzen dira. Horrela, Frantzian, Jean de La Fontaine eta Jean-Pierre Claris de Florian *Alegiak* biltzen dituzte; Charles Perrault ahozko tradizioaren ipuinak literaturara eraman zituen; François Fénelonek Telemako eleberria idatzi zuen; Jeanne-Marie Leprince de Beaumontek, 1757an, *Magasin des enfans* liburua plazaratu zuen (hemen Ederra eta Piztiaren mitoa jaso zuen lehen aldiz). Eredu horiek eta literatura klasikoarenak jarraituz, alegiaren generoa modan jartzen da: Félix María Samaniego, Tomás de Iriarte... Mende horretan ere haur literaturako ezinbestekoak izango diren bi liburu plazaratu ziren: Jonathan Swiften *Gulliverren bidaiak* (1726), eta Daniel Defoeren *Robinson Crusoe* (1719). Hauen bidez haur literatura abenturazko mundura ireki zen.
[thumb|Perraulten *[Txano Gorritxo* ipuineko eszena ezaguna, amona eta otsoarekin; zenbait bider euskarara egokitua eta itzulia.]]
Hauen artean, Perraultek zenbait itzulpen izan ditu euskara, Juan Anjel Etxeberriaren 1969ko ''Perrault'en ipuiak* bildumarekin hasita. Ondoren etorri ziren *Txano gorritxo* (T. Goikoetxea 1980 eta Txillardegi 1984) eta beste hainbat

## Haur literatura motak 
Haur literatura sailkatzeko modu asko daude, esaterako generoen arabera. Haur literaturan generoak tekniken, tonuaren, edukiare edo luzeeraren arabera antolatu daitezke. Nancy Anderson irakasleak, Floridako Hegoaldeko Unibertsitatea, sei kategoria nagusi aipatu ditu, tartean azpigeneroak jasoz: 

* Liburu marrazkidunak, horien artean kontzeptuak ikasteko liburuak, liburu mutuak e.a. 
* Komikiak edo tebeoak. Hauen bidez erraztasunez irakutzen eta ortografia ikasten dute.
* Literatura tradizionala.
* Moldaketak. Liburu klasikoak haurrek ulertzeko moduan errazten dira.
* Herri literatura. Literatura handiak askotan baztertzen dituen generoak dira: abenturazko liburuak, Far Westeko historioa, beldurrezko narrazioak... 
* Fikzioa, fantastikoa zein errealista.
* Biografiak eta autobiografiak.
* Poesia. Oinarrian herri literatura tradizionala dago. 
* Haur antzerkia.

## Euskarazko haur literatura 
Euskarazko haur liburugintza XX. mendeko lehen hiru hamarkadetan hasi zen, baina mendearen 2. erdian, eta Ipar Euskal Herrian bereziki, egin ziren haurrentzat idatzitako testuen lehen lan oparoenak: Oxobiren *Haur elhe haurrentzat* (1945); eta batez ere Marijane Minaberriren *Itxulingo anderea* (1963), eta *Xoria kantari'' (1965). Balio estetikoa nagusitzen da haurrentzako liburu hauetan.

20. mendeko azken bi hamarkadetan, izugarrizko hazkundea izan du euskarazko haur eta gazte literaturak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gazte literatura
* Haur eta gazte literatura

## Kanpo estekak 
* https://www.galtzagorri.eus/eu/haur-eta-gazte-literatura