open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lina Bo Bardi

**Lina Bo Bardi**, jaiotze izena **Achilina Bo** (Erroma, Italia, 1914ko abenduaren 5a - Sao Paulo, Brasil, 1992ko martxoaren 20a) italiar arkitekto-modernoa izan zen.

Erromako unibertsitatean ikasi zuen, 1930eko hamarkadan. Graduatu ondoren, Milanera joan zen, Gio Pontiter Guaderni di Domuseko aldizkariaren egilearekin lan egitera.

Lina editorea izatera ailegatu zen. Urte batzuk geroago, bere estudioa sortu zuen, II. Mundu Gerran suntsitua izan zena.
1946an, gerra ondoren, Pietro Maria Bardi kazetariarekin ezkondu zen, eta Brasilera emigratu zuten, 1951n, Brasilgo nazionalitatea lortuz.
Brasilen, garaiko kulturaren eraginpean, Linak bere ideiak garatu zituen. Rio De Janeiron bizi izan zen, hiria eta bertako eraikuntza modernistek liluratuta baitzeukaten.
 
Bertan, Brasilgo arte herrikoiaren bilduma bat hasi zuen; berak zioen amaitu gabeko espazio bat zela, eta pertsonen eguneroko erabilerak osatuko zuela amaitu gabeko obra.

## Obrak eta proiektuak 
1957an MASP (Sao Pauloko Arte Museoa) eraikitzen hasi zen. 1962an amaitu zuen, eta arkitektura komunitatearen laudorioak jaso zituen.

Bere obra garrantzitsuenetariko batzuk: 

* Casa de Vidro, Lina Bo eta Pietro Maria Bardi institutua, Sao Paulo 1951
* Sao Pauloko Arte Museoa, Sao Paulo 1958
* Teatro Oficina, Sao Paulo 1990
* SESC Pompeia eraikina.

Bo Bardik bizitza kultural handia zuen, oso pertsona aktiboa zen eta proiektu askotan lanean zebilela, 1992an hil zen.
Aces High (abestia)

**Aces High**, Iron Maiden britainiar heavy metal taldearen abesti bat da, Steve Harris baxujoleak konposatu zuen. 1984ko *Powerslave* diskoan argitaratua izan zen. Taldearen abesti ezagun eta entzunenetako bat da.

Bigarren Mundu Gerran zehar, Ingalaterrako Guduan, Luftwaffeko alemaniar pilotuen aurka borrokatu ziren RAFeko britainiar pilotuen gorabeherak kontatzen ditu. Bideoklipan abestiaz gain Ingalaterrako Guduaren irudi eta bideoak ere ikusten dira, gainera abestia hasi aurretik alemaniarren menpe erortzean zeudela zirudien britainiarrei kemena emateko asmoz garaiko Winston Churchill britainiar lehen ministroaren hitzaldi ospetsua hitzaurre gisa entzun daiteke:

## Kanpo estekak 
* *Aces High* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com
Unió Esportiva Sant Andreu

270px|thumb|Sant Andreu taldea, 2009-10 denboraldian
270px|thumb|2.B mailako igoera fasea, 2010 urtean.
**Unió Esportiva Sant Andreu** futbol talde katalana da, 1909an Bartzelona hiriko Sant Andreu de Palomar barrutian sortu zena. 11 denboraldi egin zituen Espainiako bigarren mailan 1950 eta 1970. hamarkadetan. Gaur egun maila apalagoetan ari da.

## Historia 
1909 urtean sortu zen *Club Zeta* izenarekin eta berehala *Andreuenc FC* izena hartu zuen. 1911 urtean banaketa bat izan zen klubean eta ''L'Avenç del Sport* talde berria sortu zen. 1920. hamarkadaren hasieran talde biek garai zailak bizi zituzten eta berriz bateratzea erabaki zuten *Unió Esportiva Sant Andreu'' eratuz.

1950 urtean bigarren mailara igotzea lortu zuen eta hiru urte egin zituen bertan. 1969an hirugarren maila irabazi eta berriz ere bigarren mailara itzuli zen. Emaitzarik onena 1973ko hirugarren postua izan zuen eta 1971 urtean Kopako final laurdenak jokatu zituen. Zortzi denboraldi egin zituen bertan harik eta 1977an jeitsi zen arte. Ordutik bigarren B eta hirugarren mailen artean ibili da.

2018-19 denboraldian hirugarren mailan egon arren Errege Kopako final 1/16-etara iritsi da, baina Atletico Madril taldeak kanporatu du.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 11
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 19
* **Lehen maila RFEF**: 0
* **Bigarren maila RFEF**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 45
* **Hirugarren maila RFEF**: 2
* **Ligako posturik onena**: 6.a Bigarren mailan (1972-73)

### Azken denboraldiak 
## Palmaresa 
* 2.B maila (multzoko irabazlea, 2): 1992, 2010.
* Kataluniako Kopa (2): 2009, 2019

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Madeirako Parke Naturala

**Madeirako Parke Naturala** izen bereko uhartean dagoen erreserba biogenetikoa da. Bertan aurkitu daitekeen flora eta fauna oso bereziak dira. Horren arrazoia zera da: uhartea itsasoan isolatua dagoela

## Ezaugarriak 
Parke Naturala 1982ko azaroaren 10ean sortu zen. Helburua artxipelagoak zituen natura baloreak eta ondarea zaintzea zen, tartean mundu osoan veste inon ez dauden desagertzeko zorian diren espezie desberdinak.

Parkearen tamaina Madeira uhartearen bi herena da. Horren barruan babesa maila desberdinak bereizi egiten dira: natura erreserbak, paisaia babestuak, alde errekreatiboak... Horien artean leku hauek azpimarratu daitezke:

* Madeirako laurisilva
* Ponta de São Lourenço
* Islas desertas
* Selvagens
* Garajau Erreserba Natural Partziala
* Rocha do navio Erreserba Naturalak
* Porto Santoko Itsas Aldeen Sarea

## Iruditegia 

Fitxategi:Levada do Furado, Madeira - 2013-04-05 - 90145216.jpg|Levada do Furado.
Fitxategi:Aufmerksam (37142973494).jpg|thumb|Madeirako flora oso berezia da.
Fitxategi:Laurisilva_Madeira2.jpg|Laurisilva.
Fitxategi:Cabo Girão - panoramio.jpg|Girão lurmuturra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Blog ofiziala.
* :UNESCO laurisilvaren webgunea.
* :Parque Natural da Madeirako Parke Naturala.
Miss Trans Star International

**Miss Trans Star International** (behiala **Miss Trans Star Internacional** izenez ezaguna) emakume transgeneroentzako edertasun lehiaketa da. Lehenengo lehiaketa 2010ean egin zen Bartzelonan. 2015az geroztik, urtero antolatu da.

Lehiaketaren irabazleari koroa jartzen zaio buruan eta ordainsaria ematen zaio.

## Koroadunak 
## Ikus, gainera 
* Miss International Queen

## Kanpo estekak 
*   Lehiaketaren webgunea
Paul Mazursky

**Irwin Lawrence "Paul" Mazursky** (Brooklyn, New York, 1930eko apirilaren 25a - Los Angeles, 2014ko ekainaren 30a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta aktorea izan zen.

## Filmografia 
### Gidoigile eta zuzendaria 
### Gidoigilea 
### Zuzendaria 
### Aktorea (hautatua)
Richard F. Gordon Jr.

**Richard Francis Gordon Jr.** (Seattle, 1929ko urriaren 5a - San Marcos, Kalifornia, 2017ko azaroaren 6a) estatubatuar astronauta izan zen. Apollo 12 misioan parte hartu zuen.
Miss Tiffany's Universe

'''Miss Tiffany's Universe''' () Thailandiako emakume transgeneroentzako edertasun-lehiaketa da. Lehiaketaren lehen edizioa 1984an egin zen Pattaya hirian. 1998az geroztik urtero antolatzen da.

Lehiaketan thailandiar herritartasuna duen 18 eta 25 urte bitarteko edozein emakume transgenerok har dezake parte, sexua berresleitzeko ebakuntza egina duen ala ez alde batera utziz. Gainera, 20 urtez beherako lehiakideek beren gurasoen baimena izan behar dute lehiakide izateko hautagaiak izateko. Hautaketak egin eta gero, epaileek lehiakideak epaituko dituzte ezaugarri fisikoen arabera eta antzezpenen arabera.

Gaur egun, Miss Tiffany's Universe lehiaketaren irabazleak Thailandia ordezkatzen du Miss International Queen edertasun-lehiaketan.

## Miss Tiffany's Universe-n irabazleak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miss International Queen

## Kanpo estekak 
* Lehiaketaren webgunea
Malcata mendilerroa

thumb|ezkerrera|Iberiar katamotz. Malcata mendilerroaren espezie autoktonoa.
**Malcata mendilerroa** (portugesez *Serra da Malcata*) Portugal kontinentalaren gailur garaienetariko bat da (16. alegia). 1.075 metro ditu. Beira Alta eta Beira Baixako igarotze-lurraldean dago, Sabugal eta Penamacor *concelhos*etan, alegia.

## Balioak 
1981tik bertan Malcata Mendilerroaren Natur Erreserba dago. Erreserba horren helburua iberiar katamotza eta haren ekosistema babestea da. Zentzu horretan inguru honek balio handikoa da.

Mendilerro honetan Erjas ibaiaren emaria den Bazágueda ibaia sortzen da. Mendilerroan ere Dueroko emaria den Côa ibaia sortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Eramaile osasuntsu

Mikrobiologian eta medikuntzan, **eramaile osasuntsua** edo **eramaile asintomatikoa** mikrobio patogeno bat duen baina gaixotasun infekziosoa ez duen pertsonari deritzo.

Mikrobio patogeno bat infektatzen duenean (hots, gure gorputzean sartzen denean) gaixotasun infekziosoa eragiten du eskuarki, baina ez beti. Gizabanako batzuek mikrobio patogeno hori eramaten dute gorputzeko atal batean (sudurrean, eztarrian, hesteetan, organo sexualetan...) baina ez dute inongo gaitzik sufritzen.

Ez da ondo ezagutzen zergatik infektatuta dauden gizabanako batzuek gaixotasun infekziosoa garatzen duten eta beste batzuek (eramaile osasuntsuak) ez. Ziur aski immunitate-sistemaren jarduerak zerikusi handia du gaixotasunaren agerpenean.

Eramaile osasuntsuak oso arriskutsuak dira gaixotasun infekziosoak kutsatzeko orduan. Chlamydia trachomatis bakterioa (klamidiasi gaitza sortzen duena) duen eramaile osasuntsu batek, adibidez, beste pertsona edo pertsona batzuk kutsatu ditzake harreman sexualen bidez. Eramaile horiek osasuntsuak diruditenez, gaixotasunak ez kutsatzeko ohiko neurriak ez dira hartzen, eta kutsapena errazago eman daiteke.

Mikrobio patogenoak daramatzaten baina mikrobio horiek sortzen duten gaixotasun infekziosoa ez duten eramaileak hiru motakoak izan daitezke:

* eramaile akutuak: gaitza inkubatzen ari diren pertsonak dira. Ustez osasuntsuak direnak, mikrobio patogenoa dute baina gaitza ez da oraindik agertu inkubazio epean dagoelako . Adibidez, GIB birusarekin kutsatu diren gizabanakoek inkubazio epe luzea dute, eta HIESaren sintomak agertu aurretik osasuntsu daude, nahiz eta beste pertsona batzuk kutsatu ahal izan.

* eramaile kronikoak: hauek dira eramaile osasuntsuak, gaitza ez dutenak eta inoiz izan ez dutenak. Pertsona batzuek Streptococcus pyogenes bakterioa duten haien eztarrietan, faringitisa sufritu gabe. Beste batzuek Streptococcus pneumoniae daramate nasofaringean, pneumonia garatu gabe. Ez dira gutxi Staphylococcus aureus bakterioa goiko arnas aparatuan duten eramaileak. Eta ohikoa ez izan arren, azkenik, GIBa daramaten eramaile gutxi batzuek ez dute inoiz HIESarik izango, birusa eraman arren.

* gaitza pasatu duten eramaileak: gizabanako hauek infektatuta izan dira eta gaitza pasatu dute. Sendatu ondoren, baina, mikrobio patogenoak eraman ditzakete oraindik ere, eta beste pertsona batzuk kutsatu. Hori gerta daiteke, esaterako, sukar tifoidea izan duten gaixo gutxi batzuekin (%2-%5 artean). gaixo horiek sendatu ondoren oraindik Salmonella patogenoak dituzte haien behazun-xixkuetan, eta mikrobio patogeno horiek kanporatzen dituzte gorozkiekin . Salmonellaren eramaile hauek oso arriskutsuak dira janariak manipulatzen dituztenean, higiene baldintza egokiak hartzen ez badituzte janariak mikrobio patogenoez kutsatzen dituztelako (Mary Mallonen kasua oso adierazgarria da).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxanobetarren lorategia (Gasteiz)

**Etxanobetarren lorategia** Gasteizko lorategi bat da. Haurrentzako jolas-gunea eta txakurrentzako gunea ere badu.

## Kokapena 
Gasteizko Alde Zaharrean dago. Santa Maria eta Frai Zakarias kaleen artean. Hiru sarrera ditu, bi Frai Zakarias Martinez kalean eta beste bat Santa Maria kalean, Landatxo gizarte etxearen parean.

## Historia 
1886 urtean eraikitako Etxanobetarren etxearen lorategia da.

## Txakurrak 
2015eko martxoan gune bat hesitu zuten bertan txakurrak aske ibil daitezen. Gainontzeko eremuetan debekatuta dago txakurrak sartzea.

## Irekiera orduak 
Egunero irekitzen du, 10:00etatik 20:00etara neguan eta 10:00etatik 22:00etara udan.

## Gasteizko zinemaldiko eskuak 
XXI mendearen hasieran Gasteizen ospatzen zen Zinemaldian parte hartzen zuten aktoreek eskuak jartzen zituzten buztinez betetako plaka batzuetan. Buztina lehortzean eskuen arrastoa geratzen zen, sinadura moduan. Plaka horiek ikusgai daude parkean. 
Fitxategi:Aktoreen eskuak.jpg
Fitxategi:Unax Ugalderen eskuak.jpg
Fitxategi:Aizpea Goenagaren eskuak.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sintra-Cascais Parke Naturala

**Sintra-Cascaes Parke Naturala** Portugalgo naturagune babestua da. Sintra aldean dago, Guinchoko hondartzan eta Rocako lurmuturrean. Bi alde desberdinak bereizi dira: nekazaritza-lurrak, non ardoa eta frutak ekoizten diren, eta itsasertzeko aldea (hondartzak, dunak eta itsaslabarrak.

## Balioak 
Inguru honean baso primario bat ikus daiteke; bertan ohiko zuhaitz espeziak daude, gehienak Quercus familiakoak: haritza, astigarra, ametza... Dena dela, kanpoko espezieak ere sartu dira: eukaliptoa, sahatsa, itsas pinua, akazia...

Faunaren ikuspuntutik, espezie garrantzitsuenak hegaztiak dira: belatz handia, hontza, belatza, aztore-arranoa. Itsas hegaztien presentzia ere garrantzitsua da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Boca do Inferno.JPG|Boca do Inferno.
Fitxategi:Parque Natural de Sintra-Cascais CM04.jpg|Basoa.
Fitxategi:Parque Natural Sintra-Cascais8.JPG|
Fitxategi:Lagoa Azul - A Lagoa dos Encantos.jpg|Encantos aintzira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Raso lurmuturra.
Azido glukoniko

**Azido glukonikoa** C6H12O7 formula duen azido organikoa da.

## Ezaugarriak 
Glukosaren deribatu bat denez sei karbonotako kate bat da eta hidroxiloak hark bezala kokaturik ditu. Katearen muturrean ordea aldehidoa izan beharrean karboxilo talde bat du.

## Ekoizpena 
Bakterio batzuek (*Acetobacter*) eta lizun batzuek (*Aspergillus* eta *Botrytis cinerea*) hartzidura oxidatiboaren bidez ekoizten dute. Glukosatik abiatuta katalasa entzimak sortzen du azido glukonikoa. Hartzidura gertatzeko oxigeno kopuru handia egon behar da uretan disolbatuta eta pH ia neutroa behar da.

## Erabilerak 
Mahatsarekin azido glukonikoaren portzentaia neurketak egiten dira alearen heldutasun maila determinatzeko eta ondorioz mahats-bilketa garaia abiatzeko.

Uretan disolbaturik dagoenean glukonato ioi bihurtzen da eta esterifikazio bidez glukonato gatzak eratzen dira. Sodio glukonatoa beirazko botilak garbitzeko erabiltzen da eta burdin glukonatoa anemiaren tratamendutan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido glukuroniko

**Azido glukuronikoa** C6H10O7 formula duen azido organikoa da.

## Ezaugarriak 
Glukosaren deribatu bat denez sei karbonotako kate bat da eta hidroxiloak hark bezala kokaturik ditu. Lehenengo karbonoan aldehidoa mantentzen du baina azken karbonoko hidroxiloaren ordez karboxilo talde bat du.

Sustantzia honen gatzak glukuronatoak dira.

## Garrantzia biologikoa 
Azido glukuronikoa uretan oso disolbagarria da eta gorputzak sustantzia xenobiotikoak (gorputzari berari ez dagozkionak, hau da, drogak, toxinak, botikak...) kanporatzeko erabiltzen ditu.

Glukuronidazio izeneko prozesu baten bidez sustantzia xenobiotikoei lotzen zaie gibelean eta odolean disolbaturik garraiatua izaten da. Glukuronizaturiko sustantzien toxizitatea txikiagoa izaten da gainera.

N-Azetilglukosaminarekin elkartzean glikosaminglukanoak sortzen ditu, eta honen polimerizazioz azido hialuronikoa eratzen da. Polisakarido hau gizakiaren larruazalean ugaria da, baita beste hainbat tokitan ere. 70 kilogramoko pisua duen gizaki batek batazbeste 15 gramo azido hialuroniko ditu.

## Erabilerak 
Azido glukuronikoaren hidrosolugarritasuna aintzat hartuta, farmakologoek botikak glukuronizatzen dituzte odolean zehar itu zeluletara irits daitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corno do Bico Paisaia Babestua

**Corno do Bico Paisaia Babestua** Portugalgo iparraldeko naturagune babestua da. Paredes de Coura herrian dago, Viana do Castelo barrutian.

## Balioak 
Bere basoek oso ondo gordeta eta balio handia dute. Basoetan haritzak dira nagusi.

### Fauna 
* Otsoa
* Pirinioetako desmana
* Igarabak
* Uhandre palmatuak
* Katajineta
* Orkatza
* Basurdea

### Flora 
Zuhaitzen artean:
* haritza nagusia da.

Beste espezien artean hauek ditugu:
* itsas pinua (*Pinus pinaster*)
* Gaztainondoa (*Castanea sativa*)
* eukaliptu (*Eucalyptus globulus*)
* Pyrus bourgaeana
* Urkia (*Betula pendula*),
* Txilar zuria (*Erica arborea*)
* gorostia (*Ilex aquifolium*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Instituto da Conservação da Natureza e da Biodiversidade webgunean.
Arabitol

**Arabitola** edo **Lixitola** C5H12O5 formula duen azukre alkohola da.

## Ekoizpena 
Arabinosa edo lixosaren erredukzioz sortzen da. Karbono katearen muturreko karboniloaren ordez hidroxilo talde bat ezartzen da.

## Erabilerak 
Edulkoratzaile bezala erabiltzen da. Ardo zuritan arabitol trazak aurkitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Lizarralde (igarlea)

**Mikel Lizarralde Goenaga** (Urretxu, 1978) igarle eta medium-a da. Txikitatik izan ditu hainbat esperientzia. 23 urterekin Canadara joan zen bere doaiak lantzera. Alderdi hau onartzea ez da erraza izan. Familia baten laugarren semea, ama azpeitiarra eta aita azkoitiarra ditu.

## Gaitasunak 
Espirituak ikusteko eta sentitzeko ahalmena du, eta berak kontatzen duenez, 11 urtekin gertaera desberdinak gertatu aurretik sentitu zituen: pertsona baten heriotza, izeba baten etxeko sutea... 23 urtekin Montrealera joan zen, John eta Marilyn Rossner-ek zuzendutako Spiritual Science Fellowship elkartera ikastera, batzuek iruzurtzat jotzen duten ikasketa eta titulazioa.

Kontsulta dauka Donostian eta garai batean, bezeroak zetozkionean, haiekin eta espirituekin komunikazioa ezartzeko eskuetatik eusten zien. Baina 2020-2021 urteetan, Covid-19 pandemiaren garaian, hori ezinezkoa zenez, berdin funtzionatzen omen du metodoak (berak aitortu duenez) eskurik ukitu gabe; edo are gehiago online saioen bitartez Australiako edo Estatu Batuetako bezeroekin.

## Obra 
* *Un nuevo mensaje*, Bartzelona: Vergara (Ediciones B), 2021. ISBN: 978-84-18045-08-0.
* "Diario de un Médium", Bartzelona: Vergara (Ediciones B), 2022.ISBN: 978-84-18620-59-1.
* "Einswerden mit Spirit", Allschwil, Suitza: Allinti, 2022. ISBN: 978-39-05836-32-5.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdullah al-Mahdi Billah

** Abdullāh al-Mahdi Billah** (; Khuzestan/Salamiyyah, 873 – Kairo/Mahdia, ) Fatimitar Kalifa-herri ismailitaren sortzailea izan zen. 909. urtean kalifa izendatu zuten Kairouanen. Mahdia hiria sortu zuen Tunisian eta han jarri zuen dinastiaren hiriburua (926).

## Erreferentziak
Manitol

**Manitola** C6H14O6 formula duen azukre alkohola da.

## Ekoizpena 
Manosaren erredukzioz sortzen da. Karbono katearen muturreko karboniloaren ordez hidroxilo talde bat ezartzen da.

## Erabilerak 
* Elikagaien industrian edulkoratzaile gisa erabiltzen da, bai eta elikagai dietetiko gisa ere.
* Diabetikoentzako botikatan glukosa ordezkatzen du.
* Medikuntzan odoljario kasuetan odolplasma ordezkatzeko balio du, baina erabilera hau ez da arrunta.
* Manitolaren %20-ko disoluzioa diuretiko osmotiko gisa ere erabiltzen da. Honek organoetako presioa jeisten laguntzen du, adibidez begietan glaukoma kasuetan edota garunetako presioa gutxitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crichton (Midlothian)

**Crichton**, , Eskoziako udalerri txiki bat da, Midlothian konderrian.

## Leku interesgarriak 
* Crichton gaztelua

## Kanpo estekak
Danderhall

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Midlothian konderrian. Edinburgh hiriburuaren kanpodealdean dago.

## Kanpo estekak
Edgehead

'***, baita **Chesterhill*' izenez ezaguna ere, Eskoziako udalerri bat da, Midlothian konderrian.

## Kanpo estekak
Fala (Midlothian)

**Fala**, , Eskoziako herri bat da, Midlothian konderrian. Edinburgh hiriburutik 15 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Hopefield (Bonnyrigg)

**Hopefield**, Eskoziako Bonnyrigg udalerriaren hegoaldean dagoen eremu bat da, Midlothian konderrian.

## Kanpo estekak
Newbattle

'*** edota **Neubotle*', Eskoziako udalerri eta parrokia zibil bat da, Midlothian konderrian.

## Kanpo estekak
Newtongrange

'***,  eta  edota **Nitten by the Bing*', Eskoziako udalerri bat da, Midlothian konderrian.

## Kanpo estekak
Silverburn (Midlothian)

**Silverburn**, Eskoziako herri txiki bat da, Midlothian konderrian. Penicuik udalerritik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Roslin (Midlothian)

**Roslin**, baita **Rosslyn** edota **Roslyn** izenez ezaguna ere, , Eskoziako udalerri bat da, Midlothian konderrian. Edinburgh hiriburutik 11 kilometro hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Whitehill (Midlothian)

**Whitehill**, Eskoziako udalerri bat da, Midlothian konderrian. Dalkeith udalerritik 2 kilometro hego-ekialdera dago, eta Edinburgh hiriburutik 13,6 kilometrora.

## Kanpo estekak
Paradise City

**Paradise City** (euskaraz *Paradisu Hiria*) Guns N' Roses estatubatuar hard rock taldearen abesti bat da. Taldearen abesti ezagunenetakoa da, estreinatu zen garaian sekulako arrakasta izan zuen.

1987ko *Appetite for Destruction* (*Suntsitzeko Txirrinta*) diskoan argitaratua izan zen.

Guns N' Roses' taldeko Slash gitarrajoleak konposatu zuen, haren hitzetan, Rock N Riders taldearekin San Francisco hirian kontzerttu bate ematetik itzulerako bidaian alokairuko furgoneta baten atzealdean idatzi omen zuen.

Abestiaren bisak sortzeko unean esaldi hauek abestu zituzten:

Azkenean taldekideek amaierako esaldi lizunagoa ez erabiltzea erabaki zuten.

## Kanpo estekak 
* *Paradise City* abestia entzungai. Youtube.com
Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú

'''Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú** edo **ZEA''' () Málagako probintzian dagoen Mijas herrian sortutako elkarte kulturala da. Haren helburua andaluzieraren ikertzea eta lantzea da.

## Egitura 
Elkartean filologoak, historialariak, antropologoak eta idazleak daude, andaluziarrak eta kanpokoak. Elkartearen aburuz andaluzieraren aurkako aurreiritzi asko daude eta horien aurka aritu nahi dute, dialektoaren erabilera normalizatua lortzeko asmoz. Egungo presidentea Francisco García Duarte 'Paco Arbadulí' da.

## Aktibitateak 
Elkarteak proposamen desberdinak zabaldu dituzte, esaterako ortografia propioa erabiltzeko andaluzierara hobeto moldatua eta ez gaztelaniarena.

Beste aktibitateen artean batzar zientifikoak, hitzaldiak, topaketa literarioak e.a. antolatu dituzte. Liburuak eta aldizkariak ere, esaterako haurrei zuzendutako *Lah mir primerah palabrah en andalú*, haurrentzako hiztegia, *Er Prinzipito*, Antoine de Saint-Exupéryren liburuaren itzulpena, eta Yolanda Pérez Cortés idazlearen *Ezenzia´er zú* poesia liburua plazaratu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú elkartearen webgunea.
* :Andaluzieraz idatzitako kartelak.
Etxanobetarren etxea (Gasteiz)

**Etxanobetarren etxea** Gasteizko Alde Zaharrean dagoen etxea da.

## Kokapena 
Santa Maria kalearen 11. zenbakian dago. Alde batean Santa Maria kalea bera dauka, beste batean Euskal Herriaren Adiskideen Elkarteren kalea eta beste bi aldeetan Etxanobetarren lorategia.

## Historia 
1805 urtean eraiki zuen Manuel Etxanobe ingeniariak.

## Kanpo estekak 
Etxanobetarren etxea Eusko Jaurlaritzaren kultura ondarearen webgunean.
Vera Čáslavská

**Vera Čáslavská** (txekieraz  ahoskatua; Praga, 1942ko maiatzaren 3a – ibidem, 2016ko abuztuaren 30a) txekoslovakiar gimnasta artistikoa izan zen. 1959 eta 1968 artean 22 domina irabazi zituen nazioarteko txapelketetan, tartean 7 urrezko domina Olinpiar Jokoetan.
Arthur Scherbius

**Arthur Scherbius** (1878ko urriaren 30a – † 1929ko maiatzaren 13a) ingeniari elektriko alemaniar bat izan zen, Enigma makina asmatu zuena. Berak patentatu zuen asmakuntza eta, geroago, makina saldu zuen, Enigma markarekin.

Scherbiusek kriptografiaren garrantzia erakutsi zuen arlo militar eta adimen zibilean.

## Erreferentziak
Sorbitol

**Sorbitola** C6H14O6 formula duen azukre alkohola da.

## Etimologia 
Boussingault frantsesak 1872an aurkitu zuen Otsalizarraren (*Sorbus aucuparia*) zuhaiitzean, hortik *sorbitol* izena.

## Ekoizpena 
Fotosintesi bidez hostoetan ekoizten diren hiru gluzidoetako bat da sorbitola, besteak sakarosa eta almidoia dira. Alga gorrietan oso ugaria da eta fruitetan ere bai, hala nola madari, sagar, gerezi eta melokotoietan.

Industrialki glukosaren erredukzioz sortzen da. Karbono katearen muturreko karboniloaren ordez hidroxilo talde bat ezartzen da.

## Erabilerak 
Elikagaien industrian edulkoratzaile gisa erabiltzen da. Sakarosaren aldean %60-ko gozotasuna du. Bestetik, bere hidrofilotasunaz baliatuz hainbat elikagaien ur kopurua mantentzeko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodora Lamadrid

**Teodora Hervella Cano**, ezagunagoa **Teodora Lamadrid** izen artistikoaz, (Zaragoza, 1820ko azaroaren 26a – Madril, 1896ko apirilaren 21a) aktorea, kantaria eta irakaslea izan zen, XIX. mendeko antzerki erromantikoan nabarmendu zena, bere ahizpa nagusia zen Bárbara Lamadrid eta Matilde Díezekin batera.

## Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|268x268px|[Teodora Lamadrid, 1910ean Comedias y comediantes aldizkarian argitaratutako argazkia.]]
Erregistro handiko aktorea izan zen, eta bere ibilbidean zehar antzerki klasikoko pieza esanguratsuenetako batzuk interpretatzeko aukera izan zuen, prosaz eta bertsoz, eta opera eta zarzuelako abeslari liriko ere jardun zuen.

Bárbara Lamadrid aktorearen ahizpa da, eta zortzi urte zituela antzeztoki bat zapaldu zuen lehen aldiz. 1832an Madrilera joan zen, Juan Grimaldi antzerki enpresariak bere ahizparekin Príncipe eta de la Cruz antzokietan lan egiteko kontratatu zuenean.

Madrilgo eszenatokietan bere ospea handituz joan zen, 1851n bere ibilbideko obra gailenetako bat interpretatu zuen arte, *Adriana Lecouvreur*, bere behin betiko sagaratzea izan zena. Ondorengo urteetan, bere errepertorioa handituz joan zen Manuel Tamayo Bausen *Locura de amor, El tanto por cien, La campana de* *Almudaina*, *Lo positi,* *Virginia*, *La villana de Vallecas, El desdén con el desdén*, *Don Juan Tenorio*, *Los amantes de Teruel* eta *El trovador* lanekin. Abeslari liriko gisa, Espainiako lehen operetako bat egin zuen: *El novio y el concierto* (1841), Basilio Basili senarrak konposatua, eta *Los solitarios* (1842), Basiliren musikarekin eta Manuel Bretón de los Herrerosen testuekin. Sasoi hartako aktoreek ohi zuten bezala, antzerki bira arrakastatsua ere egin zuen Latinoamerikako hainbat herrialdetan zehar.

### Irakasle 
Irakaskuntzan ere jardun zuen, Madrilgo Kontserbatorioko Deklamazio Eskola Ofizialean klaseak emanez, besteak beste, gero ospetsua izan zen Maria Guerrero aktore eta enpresaburu madrildarrarena.

### Garaikideak 
Matilde Díezen aldiberekoa da, une hartako Espainiako antzerkigintzako beste figura handiarena, bien artean nolabaiteko lehia egon zen urteetan zehar. Bere erretratua, besteak beste, 1877ko data duen Zaragozako Principal Antzokiaren oihalean agertzen da. 

## Aintzatespenak 
* Hil ondoren, Espainiako hainbat hiritako kaleei izena eman die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Iriarte

**Eduardo Iriarte Goñi** (Iruñea, 1968 - ) nafar eleberrigile eta itzultzailea da. Tom Wolfe, Gore Vidal, Philipp Meyer, Kiran Desai, Jon McGregor, Patricia Cornwell, Nancy Huston, Elmore Leonard edo Somerset Maugham idazleen lanak eraman ditu gaztelaniara.

## Eleberriak 
* *Ya falta menos para ayer* (2013)
* *Las huellas erradas* (2010)
* *Más allá de la fragua* (2008)
* *Sombras lentas que caen* (2005)
* *Simulacros de vida* (2002)
Fermín Ezpeleta

**Fermín Ezpeleta Enrile** (Iruñea,  - Madril, ) nafar politikari eta militarra izan zen.

Jose Ezpeleta kondearen semea, armadan karrera egin ondoren, Lehen Karlistaldiaren ondoren Andaluziako kapitain jenerala zen. 1858an gerra-ministro izendatu zuten.
Joaquín Ezpeleta

**Joaquín Ezpeleta Enrile** (Habana,  - Madril, ) nafar politikari eta militarra izan zen.

Jose Ezpeleta kondearen semea, armadan karrera egin ondoren, Lehen Karlistaldian Nafarroako frontean aritu zen. 1834an eta 1836an Nafarroa ordezkatu zuen Espainaiko Gorteetan eta 1852an ministro izendatu zuten.
Adrian Otaegi

**Adrian Otaegi Jauregi** (Donostia,  - ) gipuzkoar golfari profesionala da.

## Palmaresa 
* 2017 : Saltire Energy Paul Lawrie Match Play
* 2018 : Belgian Knockout
Henryk Arctowski

**Henryk Arctowski** (1871ko uztailaren 15a - 1958ko otsailaren 21a), **Henryk Artzt** jaio zen, zientzialari eta esploratzaile poloniarra izan zen. Erbestean bizi izan zen bere bizitzako zati handi batean, Antartikan negua eman zuen lehen pertsonetako bat izan zen eta nazioartean meteorologo ezaguna bihurtu zen. Poloniako independentzia berreskuratzeko erabakitzailea izan zen Lehen Mundu Gerraren ondoren. Hainbat elementu geografiko, Henryk Arctowski poloniar Antartikako Estazioa eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko domina bat haren ohorez izendatzen dira.
Enrique Álvarez-Sala Morís

**Enrique Álvarez-Sala Morís** (Gijón, 1910 &ndash; Somió, 1995eko maiatzaren 4a) arkitekto arrazionalista ezaguna izan zen.
thumb|300px||Álvarez Garaya 13, Gijón, Asturias.
## Biografia 
Batxilergoa Gijónen egin zuen. Ondoren Suitzara joan zen eta han hizkuntzak ikasi zituen. Berrogeita haman urte Gijongo udal-arkitektoa izan zen.  Ventura Álvarez Sala margolariaren ondorengoa zen.

## Obra 
* Álvarez Garaya, 13ko etxebizitza, Gijón'' (Arrazionalismo, Art déco, 1943)
* Cabrales, 34ko etxebizitza, Gijón (1944)
* La Felguerako Kirol Parkea.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Francis Lai

**Francis Lai** (Niza, 1932ko apirilaren 26a - Paris, 2018ko azaroaren 7a) frantziar soinu-banda konpositorea izan zen. 1970ean Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria irabazi zuen *Love Story* filmarekin.
Gemma Nierga

**Gemma Nierga i Barris** (Girona, Katalunia, 1965eko azaroaren 1a) kataluniar kazetaria da. Bere lan ibilbidean zehar irrati esatari eta telebista aurkezle egin du lan.
Carme Chaparro

**Carme Chaparro Martínez** (Bartzelona, Katalunia, 1973ko otsailaren 5a) kataluniar kazetaria eta idazlea da.

## Liburuak 
### Eleberria 
* *No soy un monstruo* (2017, Espasa)
Carolina Miranda

**Carolina "Carol" Miranda Calleja** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) futbolari ohia da. Erdilari moduan jokatzen zuen.

## Kirol ibilbidea 
* Lagunak (1996-2002)
* CE Sabadell (2002–2005)
* RCD Espanyol (2005–2009)
* CE Sant Gabriel (2009–2013)
* Levante Las Planas (2013–2016)
* Seagull Badalona (2016–2017)
Papamoscas

thumb|300px|Papamoscas eta erlojua.
**Papamoscas** Burgosko katedralean dagoen automata bat da. Erloju batekin koordinatuta dago eta orduak ematen direnean kanpaia jotzeko eskuineko besoa mugitzen du. Gaur egungo automata XVIII. mendekoa da; aurrekoa XVI. mendekoa zen. Erlojua, bestetik, Erdi Arotik dago dokumentuta.

## Izena 
Dirudienez, irudi honek bere izena txori batetik hartu du. Txoria euli-txori arrunta da (Ficedula hypoleuca), gaztelaniaz "papamoscas cerrojillo". Txori honek euliak harrapatzeko ahora irekita izaten du intsektuak barrura sartu arte.

## Deskribapena 
Papamoscas habearte nagusiaren goi aldean dago jarrita, triforio gaineko leihoan, 15 metrotan, basilikaren lehen tramuaren oinetan.

Irudiaren gorputz erdia bakarrik ikusten da, erlojuaren esferaren gainean. Kortesano moduan jantzita dago: kasaka gorria eta gerrikoa, lepoa, maukak eta besaburuko berdeekin. Aurpegia Mefistoles antzekoarena da, hau da, gaizkile batena. Eskuineko eskuarekin partitura bat eta kanpaiaren kanpai-mihian lotuta dagoen katea heltzen ditu. Orduero mekanismoa martxan jartzen da: automatak besoa mugituz kanpaiaren mihia mugitzen du eta, danga bakoitzarekin, ahora ireki eta ixten du. Esaten da lehen soinuak sortzen zituela ere bai baina apaizek garrasiak errespeturik gabekoak zirela eta, soinua kendu zuten.

## Martinillo 
Baina Papamoscas ez da automata bakarra. Ezkerrean, balkoi txiki batean, **Martinillo** edo **Martinillos** dago. Honek laurdenak markatzen ditu; horretarako bi besoak mugitzen ditu eta horrekin alboetan dauden bi kanpai astintzen ditu. Laurden bakoitza bi danbadek markatzen dute, Papamoskarenak baino ozenagoak diren kanpaikadak.

## Papamoscas literaturan 
Idazle askok aipatu dute automata hau haien liburuetan, besteak beste, Edmundo de Amicis eta Benito Pérez Galdós. Herri-literaturan ere bere arrastroa utzi du Papamoscasek.

## Bibliografia 
* ORTEGA, Fernando: *Burgos. Paseos literarios*. CELYA: Salamanca, 2002.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Papamoscas eta Martinillo bideo batean.
* :Papamoscasen kondaira.
Mongolia (aldizkaria)

***Mongolia*** Katalunian argitaratzen den aldizkari satirikoa da. Paperean argitaratuta, Espainia osoan banatzen da. Lehenengo alea 2012ko martxoaren 23an plazaratu zen. Aldizkariaren lema hau da: "Revista satírica sin mensaje alguno" (Mezurik gabeko aldizkari satirikoa).

## Edukiak 
Sortzaileen arabera *Mongolia*k aurretik zabaldutako beste aldizkari satirikoetan oinarritu zen, besteak beste, *La Codorniz*, *Hermano Lobo*, *El Papus*, *Barcelona*, *The Clinic*. Baita Monty Pythonen eragina ere onartzen dute.

Aldizkarian umorea nagusi bada ere, baita ere eduki politikoak eta ikerketako lanak jasotzen ditu.

## Sariak 
Sortu zenetik sari ugari jaso ditu:
* 2013an, Europako Kazetarien Elkarteak giza-eskubideen defentsan egindako lana saritu zuen.
* 2014an, Museo Della Satira de Forti dei Marmi-k (Italia) aldizkari satiriko onenari saria eman zion.
* 2015ean, *Cartelera Turia* aldizkariak "Huevo de Colón" saria eman zion.

## Beste aktibitateak 
Aldizkaritik at, *Mongolia* aldizkariak beste ekimenak ere eraman ditu aurrera. 2013an zuzeneko espektakulua sortu zuen, *Mongolia, el Musical*. Jarraian *Mongolia, el Musical 2.0* eta, 2018an, *Mongolia sobre hielo*. Espektakulu guztiek aldizkariaren espiritu ganberroa jasotzen dute.

Telebistan ere saio desberdinak egin dituzte. Espainiako laSexta katean, esaterako, "Al Rojo Vivo" saioan, Informe Mongolia egin dute. Flooxer plataforman, bestetik, astero, *Mongolia te lo explica* saioa egiten dute.

## Erreferentziak
Chillida-Lekutik Senperena Ansorena

***Chillida-Lekutik Senperena Ansorena*** 2004an Joserra Senperena eta Jose Ignazio Ansorena musikariek Chillida-Leku museoan grabatutako disko berritzailea izan zen. Grabazioa 2004ko abuztuaren 17an egin zen. Ansorena eta Senperena lan askotan kolaboratu dute, besteak beste, Euskal Telebistako *Funtzioa* saioan, Txirri, Mirri eta Txiribitonen lanetan, *Txiskola*. Dena dela, hauxe izan beraien gustuko musika tresnekin egin zuten kolaborazioa.

Diskoaren amaieran Felix Iñurrategi mendizaleari Andoni Egañak eskainitako bertsoak jaso ziren.

## Abestiak 
* 01: "Artzain txirula". "Belatzarena"
* 02: "Belatzarena I"
* 03 "Orhiko txoria"
* 04 "Belatzarena II"
* 05: "Bitartean heldu eskutik". Hitzak: Kirmen Uribe
* 06: "Xera jostakina"
* 07: "Haur jolasa"
* 09: "Ahaide delizius hontan". "Zoro dantza"
* 10: "Kalez kalekoa"
* 11: "Ate aurrera"
* 12: "Kulun kulun". "Manteli"
* 13: "Diosala"
* 14: "Ohorezko kontrapasa"
* 15: "Auzo dantza"
* 16: "Felix gogoan". Hitzak: Andoni Egaña

## Musika tresnak 
* Jose Ignazio Ansorena: txistu eta danbolina
* Joserra Senperena: pianoa

## Kolaboratzaileak 
* Andoni Egaña: bertsolaria
* Kirmen Uribe: poema esataria
* Mikel F. Krutzaga: soinu teknikaria
* Estudio Lanzagorta: diseinua
* Jesus Uriarte: argazkiak
* Jon Maya eta Alain Maya dantzariek zuzeneko saioan Manteliren suitearen "Ohorezko kontrapasa"-n dantzatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica Carrillo

**Mónica Carrillo Martínez** (Elx, Alacant, 1976ko irailaren 16a) espainiar kazetaria eta idazlea da.

2006tik Antena 3 telebista katean egiten du lan albistegietako aurkezle.

## Liburuak 
* *La luz de Candela* (2014)
* *Olvidé decirte quiero* (2016)
* *El tiempo todo locura* (2017)
Luis Erdoitza

**Luis Erdoitza Zamalloa** (Zornotza,  - Cuenca, ), erlijio-izena Frai **Luis de San Miguel de los Santos**, bizkaitar apaiz hirukoiztarra izan zen. Erroman egin zituen apaiz-ikasketak. 1916. urtean apaiztu eta Espainiako Gerra Zibila piztean, Belmonteko monasterioan zela, miliziano batzuek atxilotu eta fusilatu zuten. Dohatsu egin zuen Benedikto XVI.a aita santuak 2007. urtean.

## Erreferentziak
Mahditar Gerra

**Mahditar Gerra** ( *ath-Thawra al-Mahdī*; 1881–99) edo **Anglo–Sudandar Gerra** XIX. mende amaierako britainiar gerra koloniala izan zen, Muhammad Ahmad bin Abd Allahek Mahditar Sudan eta Egiptoko Kediverriaren armada (hasieran, gero Britainiar Inperioarena) artekoa.

Garai haietan Sudan Anglo-egiptoarra *de iure* Egipto eta Erresuma Batuaren arteko jabekidetasun bat izan zen baina *de facto* britainiar kolonia bat izan zen. Sudandarrek inguruko herrialdeak inbaditu ostean, Italiako Erresumak, Kongo Belgikarrak eta Etiopiako Inperioak britainiarrekin bat egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermenegildo Itza

**Hermenegildo Itza Arexita** (Mendata,  - Alcázar de San Juan, ), erlijio-izena Frai **Hermenegildo de la Asunción**, bizkaitar apaiz hirukoiztarra izan zen. Erroman egin zituen apaiz-ikasketak. 1902. urtean apaiztu eta Espainiako Gerra Zibila piztean, Alcázar de San Juanen zela, miliziano batzuek atxilotu eta fusilatu zuten. Dohatsu egin zuen Frantzisko aita santuak 2013. urtean.

## Erreferentziak
José Vicente Ormaetxea

**José Vicente Ormaetxea Apoitia** (Nabarniz,  - Villanueva del Arzobispo, ), erlijio-izena Frai **Antonio de Jesús y María**, bizkaitar apaiz hirukoiztarra izan zen. Erroman egin zituen apaiz-ikasketak. 1903. urtean apaiztu eta Espainiako Gerra Zibila piztean, Villanueva del Arzobispon zela, miliziano batzuek atxilotu eta fusilatu zuten. Dohatsu egin zuen Benedikto XVI.a aita santuak 2007. urtean.

## Erreferentziak
Arrábida Parke Naturala

**Arrábida Parke Naturala** (portugesez **Parque Natural da Arrábida**, PNA) Arrábida mendilerroan dagoen erreserba biogenetikoa da. Setúbalgo Barrutian dago (Portugal). CORINE biotopoa eta Batasunaren Garrantzizko Lekua da.

## Flora 
Inguruko flora oso garrantzitsua da, batez ere urazpikoa.

## Fauna 
Azpimarratzekoa da kostaldeko itsas-fauna, esaterako *Piedra da Anicha*n. Kostaldeko badia ere Ipar-Atlantikoaren itsas-faunarentzat garrantzitsua da.

## Geologia 
Bereziki garrantzitusak dira arkaitz azalaratzeak, batez ere hegoaldeko kareharri zuriak eta iparraldeko grisaxkak. Arrábidako breccia izeneko harria ere oso ezaguna da.

## Hondartzak 
Parkean oso hondartza onak eta ezagunak daude. Galapinhos hondartza Europako ederrena aukeratua izan zen, 2017an.
* Albarquel hondartza
* Figueirinha hondartza
* Galapos hondartza
* Galapinhos hondartza
* Coelhosko hondartza
* Creiroko hondartza
* Portinho da Arrábidako hondartza
* Alpertuche hondartza

## Iruditegia 

Fitxategi:Gruta de Santa Margarida (4718140847).jpg|Santa Margarida leizea.
Fitxategi:Albarquel Praia.JPG|Albarquel hondartza.
Fitxategi:Serra_do_Risco_01.jpg|Serra do Risco.
Fitxategi:Cephalanthera longifolia 03-19-2006 77.jpg|*Cephalanthera longifolia*.
Fitxategi::Parque_Natural_da_Arrábida_e_Figueirinha.jpg|Figueirinha hondartza.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Portinho da Arrábidari buruzko bideoa Youtuben.
* :Arrábida Parke Naturala Instituto da Conservação da Natureza e das Florestasen webgunean.
* :Hegaztien behaketa.
Carlos Ciriza

**Carlos Ciriza** (Lizarra, 1964) Nafarroa Garaiko margolari eta eskultorea da. Familiako giroak bultzatuta, Iruñeko Arte Aplikatuen eta Arte Ofizioen Eskolan sartu zen. Gazterik pinturatik bideratu zuen bere artegintza, baina luze gabe eskulturan ere hasi zen lanean. 1984an hasi zen erakusketak egiten, eta Iruñean finkatu zen.

Sendo heldu dio eskultura monumentalak egiteari. Zuretik eta harritik hasi eta, gero, bere estiloa biribiltzen eta zehazten joan zen, eta beste material batzuk moldatzen hasi, burdina batez ere. 30 urteko ibilbidean zaildu da eta hainbat sari irabazi ditu. Iruñeko Napardi Gastronomia Elkarteak hari 2017ko ekainean esleitutako sarian nabarmendu duenez, urte hauetan "bilaketa etengabe batean aritu da, materia, bolumen eta orekaren artean; bertan, espazioa geratzen da agerian XXI. mendeko funtsezko eta ezin besteko elementutzat".

Bere formatu handiko eskulturak espazio publikoetan ikusten dira Nafarroan, batez ere errepide nagusietan, adibidez, Donejakue bideko Frantses Bide nagusian. Europan eta Amerikan ere sakabanatzen dira bere eskulturak eta, 2017an, Mexiko, Alemania eta Ameriketako Estatu Batuetako mandatuetan zebilen lanean.

## Galeria 

File:Desplazamiento Carlos Ciriza.jpg|*Desplazamendua*, formatu txikiko lana
File:Cruce_de_Caminos_Camino_de_Santiago.JPG|Donejakueko bideen bidegurutzea
File:Leku-Berri_Lekunberrin_-_Ciriza_1.jpg|*Leku-Berri* Lekunberrin (Nafarroa Garaia)
File:Stella_-_baja.JPG|*Stella*, Lizarran
File:Puente_Paso_de_Europa.JPG|*Zubia Europako pasabide*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jorge Oteiza

## Kanpo estekak
Sidney Paget

**Sidney Edward Paget** (1860ko urriaren 4a, Londres &ndash; 1908ko urtarrilaren 28a, *ib.*) Viktoriar Aroko britainiar ilustratzaile bat da.

Nagusiki, *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratutako Arthur Conan Doyle idazlearen Sherlock Holmes detektibe ospetsuaren jatorrizko kontakizunen ilustrazioak marrazteagatik ezaguna da. Ilustrazio hauek ondorengo Sherlock Holmesen film eta telesailetako pertsonaien karakterizazio kanonikoen oinarriak bilakatu ziren. Ilustrazioak *Sidney Paget* izenaren lehen hizkiez osatutako *SP* sinaduraz sinatzen zituen.

## Ilustrazioak 

Irudi:Paget_holmes.png|Watson doktorea eta Sherlock Holmes.
Irudi:Pd_Moriarty_by_Sidney_Paget.gif|Moriarty irakaslea.
Irudi:The Adventure of the Cardboard Box 06.jpg|Lestrade inspektorea.
Irudi:Mycroft_Holmes.jpg|Mycroft Holmes.
Emilia Gómez

**Emilia Gómez Muñoz** (Casinos, Valentzia, 1929) erraketista profesionala izan zen  36 urtez.
*"Emi la Raquetista"* goitizenez ezaguna.
Aitzindaria izan zen emakumezkoen pilota jokoan.

## Biografia 
Emilia haurra zela Valentzian pilotaleku bat inauguratu zuten eta beti haren bueltan ibiltzen zen aitarekin. Pilota zaletasuna pizten joan zitzaion, baina garai hartan Moscardo ministroak esan zuen ez zela fitxa gehiago egingo, erraketa jokoak desagertu egin behar zuela, ez zelako batere egokia emakumeak hain joko bortitzean aritzea.

## Erraketista ibilbidea 
thumb|Erraketistak, 1938
Giro hartan zail ikusten zuen Emiliak erraketista izatea, baina ez zuen etsi. Hasieran pilotak jasotzen aritu zen "tita" bezala, oso txikia zelako, gero entrenatzen hasi zen. Hain txikia zenez erraketaren kirtena moztu egin behar izan zioten pixka bat, bestela lurra jotzen baitzuen. Oztopoak-oztopo 14 urte zituela, 1944an lortu zuen debutatzea. Valentzian izan zen debuta, ondoren Bartzelonan jokatu zuen. Madril, Sevilla, Valentzia, Euskal Herria, Mexiko eta Kubako frontoien ere jokatu zuen.
1980an erretiratu eta agur esan zion erraketari. 

## Omenaldiak 
* 2018ko martxoaren 8an Gipuzkoako Foru Aldundiaren Carmen Adarraga Saria jaso zuen Oronan. 
* 2018ko urriaren 9an Valentziako Palau de la Generalitat Kirolari Meritua jaso zuen emakumezkoen pilota jokoan aitzindaria izateagatik.   
* 2019ko ekainean omenaldia eta plaka jaso zuen Federación de Frontenis y Pelota de la Comunitat Valenciana erakundearen eskutik 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Cass Elliot

**Cass Elliot**, jaiotza-izenez **Ellen Naomi Cohen** (Baltimore, Maryland, 1941eko irailaren 19a - Mayfair, Londres, 1974ko uztailaren 29a), izengoitiz **Mama Cass**, estatubatuar abeslaria izan zen, The Mamas & the Papas taldeko kidea.

Lau aitona-amonak errusiar etorkin juduak ziren. Ellen familiarekin Virginiara joan zen 15 urte zituela, eta institutuan Cass Elliot izena hartu zuen. Ikasketak amaitzean, New Yorkera joan zen aktore izateko.

Folk musikarekin harremanetan jarri zen eta *The Trimvirate* eta *Big 3* taldeetan parte hartu zuen 1964an Zal Yanovsky eta Denny Dohertyrekin *The Mugwumps* taldean elkartu aurretik. Hurrengo urtean Elliotek eta Dohertyk *The Mamas & the Papas* osatu zuten John eta Michelle Phillipsekin.

1971n taldea desegin ondoren bakarkako ibilbidea jarraitu zuen eta 1974an hil zen bihotzekoak jota.

## Diskografia 
### The Big 3 
* 1963: *The Big 3*
* 1964: *Live at the Recording Studio*

### The Mugwumps 
* 1965: *The Mugwumps*

### The Mamas and the Papas 
* 1966: *If You Can Believe Your Eyes and Ears*
* 1966: *The Mamas & the Papas*
* 1967: *The Mamas and the Papas Deliver*
* 1968: *The Papas & The Mamas*
* 1970: *Monterey Pop Festival* (zuzenean, 1967an grabatua)
* 1971: *People Like Us*

### Bakarka 
## Kanpo estekak
John Phillips (musikaria)

**John Edmund Andrew Phillips** (Parris Island, Hego Carolina, 1935eko abuztuaren 30a - Los Angeles, 2001eko martxoaren 18a), **Papa John** deitua, estatubatuar musikari, gitarra jotzaile eta abeslaria izan zen, The Mamas & the Papas taldeko kidea.

1960ko hamarkadaren hasieran New Yorkera joan zen musikara. Bere lehen taldea folk hirukote bat izan zen Scott McKenzie eta Dick Weissmannekin, The Journeymen izenekoa. Greenwich Villagen Denny Doherty eta Michelle Phillips ezagutu zituen, eta haiekin  The Mamas & the Papas taldeko sortu zuen. John Phillips izan zen taldearen abestien egile nagusia.

1067ko ekainean ospatu zen Monterey pop jaialdiaren sustatzaileetako bat izan zen. 1957an Michelle Phillipsekin ezkondu zen. Biak Hollywoodeko ospetsu bihurtu ziren eta 1962an dibortziatu egin ziren. Taldea desegin ondoren, bakarkako ibilbidea izan zuen, eta beste batzuentzat ere idatzi zituen abestiak.

65 urterekin eta drogen kontsumoak ahuldutako osasunarekin hil zen.

## Diskografia 
### Bakarka 
* 1970: John Phillips (John, the Wolf King of L.A.) US #181
* 1970: *Brewster McCloud*
* 2001: *Pay Pack & Follow*
* 2001: *Phillips 66*
* 2008: *Pussycat*
* 2009: *Man on the Moon*

### Bildumak 
* 2007: *Jack of Diamonds*

## Kanpo estekak
Denny Doherty

**Dennis Gerrard Stephen Doherty** (Halifax, Eskozia Berria, 1940ko azaroaren 29a - Mississauga, Ontario, 2007ko urtarrilaren 19a) kanadar musikari, abeslari eta aktorea izan zen, The Mamas & the Papas taldearen kidea.

Lagunekin batera jotzen hasi zen Halifaxen. 1963an Cass Elliot eta John Phillips ezagutu zituen eta 1965ean The Mamas & the Papas taldean jotzen hasi zen. Aldi batez maitasun-harremana izan zuen Michelle Phillipsekin, Johnen bikotekidearekin.

Taldea banandu ondoren, bakarkako ibilbidea egin zuen eta telesailetan aktore ere aritu zen.

## Bakarkako diskografia 
## Filmografia 
## Kanpo estekak
Michelle Phillips

**Michelle Phillips** jaiotzez izenaz **Holly Michelle Gilliam** (Long Beach, Kalifornia, 1944ko ekainaren 4a) estatubatuar musikari, abeslari eta aktorea da, The Mamas & the Papas taldearen kidea.

Haurtzaroa Kalifornian eta Mexiko Hirian igaro zuen, bere aita alargunak hezia. San Frantziskon modelo lanetan ari zela, John Phillips ezagutu eta 1962an ezkondu ziren. 1965ean The Mamas & the Papas taldea sortu zuten. Taldea desegin eta Phillipsetik dibortziatu ondoren, aktorearen lanbidean aritu zen.

## Filmografia
Landatxo gizarte etxea

**Landatxo gizarte etxea** Gasteizko gune sozio-kultural publiko bat da. 1986 urtean inauguratu zuten. Ondo-ondoan Landatxo kiroldegia dago.

## Kokapena 
Alde Zaharrean dago Santa Maria kalean, Gonzalez Etxabarritarren jauretxean.

## Zerbitzuak 
* Elkarte aretoa
* Ludoteka
* Sukaldea
* Oinarrizko gizarte zerbitzua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blackwaterfoot

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

Fitxategi:Scotland, Isle of Arran, Blackwaterfoot (1).JPG|Blackwaterfoot udalerriaren ikuspegia hegoaldetik
Fitxategi:Scotland, Isle of Arran, Blackwaterfoot (3).JPG|Udalerriaren herrigunea eta Harbour Shop, Kintyre eta ekialderuntz begiratuz gero

## Kanpo estekak
Fratercula

***Fratercula***  (euskaraz, lanperna-musua) hegazti genero bat da, Alcidae familiakoa. Hegazti pelagikoak dira eta batez ere ur azpian sartzen elikatzen dira. Kostaldeko hegietan eta kostatik gertu dauden uharteetan bizi dira, eta habiak arroketan edo lurzoruetako  zuloetan egiten dituzte. Bi espezie, *Fratercula cirrhata* eta *Fratercula corniculata,* Ozeano Barearen iparraldean bizi dira, eta lanperna-musuak Ozeano Atlantikoaren iparraldean.

Espezie guztiak beltzak edo zuri-beltzak dira eta moko handiak dituzte. Mokoko atal koloretsuak galtzen dituzte kumaldiaren ondoren, moko txikiago eta ahulago batek ordezkatuta. Hegal laburrak igeri egiteko moldatu zaizkie eta ur-azpian hegaz egiteko teknika antzeko bat darabilte. Airean, hegalak azkar astintzen dituzte, minutuko 400 aldiz baino gehiago, eta askotan ozeano gainazaletik gertu mugitzen dira.

Shetland uharteetan *Fratercula* generoko hegaztien galera handia dago eta zientzialariak kezkatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brodick

'***,  edota **Breadhaig*', Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

Bertan, Brodickeko gaztelua dago.

## Kanpo estekak