open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainhoa Beola

**Ainhoa Beola Olaziregi** (Donostia, 1967ko azaroaren 24a - ) gipuzkoar politikaria da, Aralar alderdikoa. Euskal filologian eta pedagogian lizentziatua da. Generoari buruzko masterra ere burutu du Bartzelonako Unibertsitatean internet bidez. Euskal filologian liburu eta artikulu zenbaiten egilea da.

Zuberoako hizkera jaso eta lantzen egindako lanaren ondoren, urteak eman ditu Latinoamerikako hainbat herrialdeetan emakume taldeekin lanean.

Viqueko Unibertsitatean genero eta garapeneko masterrean irakaslea da, eta berdintasun ardurak daramatza hainbat eremutan. Gaur egun Gipuzkoako batzarkidea da EH Bilduren izenean.
Lyongo katedrala

**Lyongo San Joanes Bataiatzailearen katedrala** (frantsesez eta ofizialki *Cathédrale Saint-Jean-Baptiste de Lyon*) Frantziako hiri horretako katedral katolikoa da, Frantziako monumento nazionala dena.

Artzapezpikuaren egoitza da, Galiatarren primatua dena. Eraikitze lanak XII. mendean hasi eta 1480an bukatu zituzten.

## Galeria 

File:Cath. St Jean (3).JPG|Gauez
File:Three sights Lyon.JPG
File:Saint Jean Astronomical Clock.ogv|Erloju astronomikoa
File:Cathedrale Saint Jean Lyon Interior Panorama.jpg|Barnekaldea

## Kanpo estekak
Vernet

**Vernet** hitzak zenbait adiera ditu; batez ere Okzitania eta Kataluniako leku-izen eta deitura gisa erabilia da:

## Toponimian 
### Katalunian 
* Vernet, frantsesez *Vernet-les-Bains*: Conflenteko udalerria.
* el Vernet: Perpinyàko auzoa.

### Okzitanian 
* Vernet: Comengeko udalerria, Garona Garaian.
* Vernet d'Arièja: kontzentrazio esparrua.
* Vernet-la-Varenne: Auverniako udalerria, Puy-de-Dômen.
* Le Vernet: Auverniako udalerria, Allierren.
* Lo Vernet, frantsesez *Le Vernet*: Proventzako udalerria, Proventza Garaiko Alpeakn.
* Lo Vernet, frantsesez *Le Vernet*: Foix Herriko udalerria, Ariègen.
* Lo Vernet, frantsesez *Le Vernet*: Auverniako udalerria, Loira Garaian.
* Le Vernet-Sainte-Marguerite: Auverniako udalerria, Puy-de-Dômen.
* Brot e Vernet, frantsesez *Broût-Vernet*: Auverniako udalerria, Allierren.
* Montlaur e Vernet, frantsesez *Monlaur-Bernet*: Gaskoiniako udalerria, Gersen.

## Deitura 
* Florian Vernet (1941 -), hizkuntzalari okzitaniarra.
* Joan Vernet (1923 - 2011), arabista katalana.
* Pierre Vernet (? - 2010), Haitiko kreoleraren hizkuntzalaria.
* Claude Joseph Vernet (1714 - 1789), margolaria.
** Carle Vernet (1758 - 1836), margolaria, aurrekoaren semea.
*** Horace Vernet (1789 -1863), margolaria, Carleren semea.
Gaoko eskualdea

**Gaoko eskualdea** () Mali ekialdeko eskualdea da. 544.120 km²ko azalera du eta 2009an 544.120 biztanle zituen. Hiriburua Gao da.

2012ko apirilean Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak (MNLA) eskualdearen kontrola eskuratu eta Azawaden independentzia aldarrikatu zuen, baina nazioarteak ez du onartu. Gao da Azawadeko hiri nagusia eta hiriburua.

## Geografia 
Hegoalde eta ekialdean Nigerrekin du muga, iparraldean Kidal eskualdearekin eta mendebaldean Timbuktuko eskualdearekin. Niger ibaiak zeharkatzen du eskualdea.

## Demografia 
2009an 544.120 biztanle zituen. Etnia nagusiak songhai, bozo, tuareg, banbara eta kounta dira.

## Banaketa administratiboa 
Gao eskualdea lau barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Ansongo, Bourem, Gao eta Menaka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kayesko eskualdea

**Kayesko eskualdea** (; ) Mali hego-mendebaldeko eskualdea da. Hegoaldean Ginearekin du muga, ekialdean Koulikoro eskualdearekin, iparraldean Mauritaniarekin eta mendebaldean Senegalekin. 120.760 km²ko azalera du eta 2009an 1.996.812 biztanle zituen. Soninke, khassonke, mandinga eta fulani dira etnia nagusiak. Hiriburua Kayes da.

## Banaketa administratiboa 
Kayes eskualdea zazpi barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Bafoulabé, Diéma, Kayes, Kéniéba, Kita, Nioro du Sahel eta Yélimané.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Requínoa

**Requínoa** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Cachapoal probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 22.161 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Requínoa** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Toponimia 
Requínoa hitzak Mapudungunez *urritasuna* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Requínoako udalaren webgunea.
Louis Charpentier

**Louis Charpentier** (1905an jaioa eta 1979an hila) kazetari, bidaiari, idazle esoterikoa eta argitaratzaile frantsesa. Euskal kulturaz interesaturik, 1975an *Le mystère basque* argitaratu zuen.

## Biografia 
Idazle honi buruzko oso informazio eskasa ezagutzen da. Jakin badakigu Afrikako iparraldean eta Egipton proiektu desberdinak aurrera eraman zituela. Eraikuntzez interes handia erakutsi zuen beti eta euskaldunen kasuan monumentu megalitikoak eta kobazuloetako margolanak euskal kulturarekin lotu zituen. Beste aldetik, oso ezagunak dira katedral gotikoen eta erromanikoen inguruan burutu zituen ikerketak eta publikazioak. Ospe handia lortu zuten Compostelako Donejakue eta Chartreseko monografiak.
thumb| Chartres hiria XVII.mendeko grabatu batean.

## Teoriak 
Euskaldunei buruz Charpentierrek zera defendatzen zuen: euskaldunak Cro-Magnon gizakien ondorengoak dira eta guantxeekin eta berberekin lotzen zituen. Haren ustez kultura megalitikoak maila handikoa dira. Euskal mitologiaz interes handia erakutsi zuen. Gure kultura Europako kultura esoterikoarekin lotu zuen eta Atlantidaren tradizioarekin. 

## Obra 
* *Les Géants et le Mystère des origines*. J'ai lu, A325 zk. "L'Aventure mystérieuse" bilduma
* *Les Mystères de la Cathédrale de Chartres*, 1966
* *Le mystère basque*. Robert Laffon, 1975
* *Les Mystères Templiers*. J'ai lu, A364 zk. "L'Aventure mystérieuse" bilduma. 1971.
* *Les Jacques et le Mystère de Compostelle* ; J'ai lu, n° A367, coll. « L'Aventure mystérieuse »

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Louis Charpentier eta euskaldunen jatorria. https://zuzeu.eus/kultura/louis-charpentier-eta-euskaldunen-jatorria/
Songhai

**Songhai** edo **songai** izan daiteke:

* Safiya Songhai (1984) estatubatuar zinema zuzendaria
* Songhai Inperioa, antzinako herrialdea
* Songhai hizkuntzak, Afrikako hizkuntza familia
* Songhai herria, Mendebaldeko Afrikako etnia

## Erreferentziak
Songhai (herria)

**Songhai** (baita **Songhay** edo **Songai** ere) XV. eta XVI. mendeetan Sahel kontrolpean zuen Songhai Inperioaren hizkuntzaren ondorengoak diren Songhai hizkuntzak mintzatzen den Mendebaldeko Afrikako herria da. Egungo Songhai herria Malitik zehar eta mendebaldeko sudandar eskualdean bizi da. Historikoki songhai izena ez da linguistiko ezta etnikoa ere, baizik eta Inperioaren elite izendatzeko erabilia. Maliko hiztunak zentzu etnikoa eman diote baina beste songhai hiztunek zarma edo isawaghentzat dute bere burua.

Morgan Freeman edo Kimberly Elise aktoreek songhai arbasoak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mostazal

**Mostazal** Txileko erdialdeko komuna bat da. O'Higgins eskualdeko Cachapoal probintzian dago. 2002ko erroldan, 21.866 biztanle zituen. Komunaren hiriburua San Francisco de Mostazal da.

[thumb||200px|ezkerrera|**Mostazal** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Mostazaleko udalaren webgunea.
Sudan (eskualdea)

**Sudan** Saharako hegoaldean dagoen eskualde geografikoa da, mendebaldeko Afrikatik ekialdeko Afrikaraino zabaltzen dena. Izena arabierazko *bilād as-sūdān* (بلاد السودان) esalditik dator, euskaraz "beltzen eremua" esan nahi duena. Hala ere, esaldia gaur egun Sudan herrialdea izendatzeko besterik ez dugu erabiltzen, baina herrialde honen mendebaldeko eskualdea baino ez dago barnean.

## Geografia 

File:AT0722 map.png|Mendebaldeko sudandar sabana
File:AT0705 map.png|Ekialdeko sudandar sabana

Sudan 5.000&nbsp;kilometroko luzera eta ehunka kilometroko zabalera dituen eskualdea da. Afrika guztiz zeharkatzen du: Senegalen hasi, hegoaldeko Mali, Burkina Faso, hegoaldeko Niger eta iparraldeko Nigeria zeharkatzen ditu, hegoaldeko Txad eta mendebaldeko Darfurreraino ailegatzen da.
 
Eskualdeko iparraldean Sahel dago, Sahararekin eta Etiopiar mendigunearekin mugak dituena (arabieraz *al-Ḥabašah* deitua). Hego mendebaldean mendebaldeko sudandar sabana dago, sabana tropikala dena. Erdialdean Txad aintzira du. Ekialdean ekialdeko sudandar sabana du, Nilo Zuriaren iturria den Suddekin muga duen sabana tropikala dena.

## Biztanleria 
Eskualdeak muga etniko eta linguistiko bat osatzen du, iparraldeko semitar etniak eta hegoaldeko beltzen artekoa. Guztira 60 milioi biztanle inguru ditu, 200 etniatan baino gehiago banaturik. Ekonomia abeltzaintzan oinarrituta dago, sorgo eta arroza ere landuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kidalgo eskualdea

**Kidalgo eskualdea** () Mali ipar-ekialdeko eskualdea da. 151.430 km²ko azalera du, zati handiena Adrar des Ifoghas mendigunean. Hiriburua Kidal da.

2012ko apiriletik *de facto* Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak (MNLA) dauka eskualdearen kontrola. MNLAk eta Ansar Dine talde islamistak Azawaden independentzia aldarrikatu zuten, baina nazioarteak Maliren parte dela irizten dio.

## Geografia 
Kidalgo eskualdeak mendebaldean Tonbuktu eskualdearekin du muga, hegoaldean Gao eskualdearekin, ekialdean Nigerrekin eta iparraldean Aljeriarekin. Hiri handienak Kidal, Tessalit eta Aguel'hoc dira.

Basamortuko klima dauka. Egunez tenperatura 45&nbsp;°C-ra irits daiteke eta gauez 5-12&nbsp;°C-ra.

## Demografia 
2009an 67.638 biztanle zituen. Tuareg (*Kel Tamasheq*) da etnia nagusia eta songhai, kunta eta arabiarrak ere badaude.
 
## Banaketa administratiboa 
Kidalgo eskualdea lau barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Abeïbara, Kidal, Tessalit eta Tin-Essako.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Kidal artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Macul

**Macul** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 112.535 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Macul** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Toponimia 
Macul hitzak Kitxuaz *eskuineko eskua luzatzea* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Maculeko udalaren webgunea.
Itun-kutxa

[thumb|380px|Israelgo apaizeek [Jerikoko setioan itun-kutxa erabiltzen.]]
**Itun-kutxa** (hebreeraz: אָרוֹן הַבְּרִית *ʾĀrôn Hābərît*, egun *Aron Habrit* ahoskatua), Irteeraren arabera Hamar Aginduak idatzirik zituzten legearen harlauzak barnean zituen kutxa izan zen. Irteera, Zenbakiak, eta Hebrearrei liburuen arabera, Aaronen makila, mana-pitxer bat eta Moisesek idatzitako lehendabiziko Torah-biribilkia ere bazituen; hala ere, Erregeen lehenengo liburuak Salomonen erreinaldian bi harlauzak besterik ez zituela dio.. Irteeraren arabera, Jaungoikoak Moisesi Sinai mendian kutxa egiteko agindua eman zion..

Bibliaren arabera, israeldarrak Egiptotik irten zirenean, apaizek herria eta armadatik 2.000 besabete aurrean itun-kutxa zeramaten. Jordan ibaiatik gertu zeudela, honen urak ireki eta israeldarrak pasatzeko gai izan ziren (Josue. 3:15-16; 4:7-18). Jeriko hiria ere, itun-kutxari esker hartu zuten (Josue. 6:4-20). Ez dago garai haietako iturririk itun-kutxari buruz Biblia baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago (komuna)

**Santiago** edo **Santiago Centro** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintziako hiriburua da. 2002ko erroldan, 392.695 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Santiago** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Santiagoko udalaren webgunea.
Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimendua

**Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimendua** (Tamaseqh: ⵜⴰⵏⴾⵔⴰ ⵏ ⵜⵓⵎⴰⵙⵜ ⴹ ⴰⵙⵏⵏⴰⵏⵏⵓ ⵏ ⴰⵣⴰⵓⴷ, arabieraz: الحركة الوطنية لتحرير أزواد‎, frantsesez: ''Mouvement National pour la Libération de l'Azawad*; MNLA), lehen **Azawadeko Mugimendu Nazionala** (frantsesez: *Mouvement national de l'Azawad''; MNA) erakunde politiko eta militarra da, iparraldeko Malin dagoen Azawad lurraldearen askapeneraren aldekoa. 2011ko urrian sortu zen eta mugimenduak Saharako beste herri batzuk ere biltzen ditu. Maliko gobernuak Al-Qaeda Magreb Islamiarrean (AQMI) taldearekin loturak izateaz akusatu zuen, baina MNLAk gezurra dela dio.

## Historia 
[upright=1.4|thumb|ezkerrera|280px|MNLAko kideak [2012an.]]
2011ko Libiako gerra zibilean borrokatu ziren tuaregek sortu zuten MNLA taldea, Muammar al Kadafik boterea galdu ondoren itzuli zirenek. 2012ko urtarrilean, Maliko gobernuaren aurka altxatu ziren. Apirilaren 1ean MNLAk eta Ansar Dine talde islamistak Maliko iparralde ia osoaren kontrol militarra zuten, Kidal, Gao eta Timbuktu barne. Apirilaren 6an MNLAk independentziaren aldarrikapena egin zuen aldebakarrez. Matxinadan talde islamistekin batera jardun zuten Maliko armadaren kontra, baina konponezin handiak izan zituzten haiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Veikkausliigako 2012ko denboraldia

**2012ko Veikkausliiga** Finlandiako lehen futbol mailako laurogeita bigarren denboraldia izan zen. 2012ko apirilaren 15ean hasi zen eta bukatu, aldiz, 2012ko urriaren 27an. HJK Helsinkik, laugarren aldiz jarraian, irabazi zuen txapelketa eta taldearen hogeita bosgarren garaikurra bihurtu zen.

## Taldeak 

{{Image label begin|image=Suomi.kunnat.2011.template.svg|width={}|float=center}}
{{Image label small|x=-94.0|y=-340.5|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-77.0|y=-332.5|scale={}|text=**Haka**}}
{{Image label small|x=-110.0|y=-381.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-104.0|y=-373.0|scale={}|text=**HJK**}}
{{Image label small|x=-105.0|y=-381.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-098.0|y=-389.0|scale={}|text=**Honka**}}
{{Image label small|x=-65.0|y=-370.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-70.0|y=-373.0|scale={}|text=**TPS**}}
{{Image label small|x=-57.0|y=-362.0|scale={}|text=**Inter**}}
{{Image label small|x=-73.5|y=-245.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-74.0|y=-253.0|scale={}|text=**FF Jaro**}}
{{Image label small|x=-116.0|y=-300.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-110.0|y=-293.0|scale={}|text=**JJK**}}
{{Image label small|x=-162.0|y=-281.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-148.0|y=-274.0|scale={}|text=**KuPS**}}
{{Image label small|x=-123.5|y=-354.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-108.5|y=-347.0|scale={}|text=**Lahti**}}
{{Image label small|x= -11.5|y=-377.5|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x= -01.5|y=-385.5|scale={}|text=**Mariehamn**}}
{{Image label small|x=-142.5|y=-355.0|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-129.5|y=-362.0|scale={}|text=**MYPA**}}
{{Image label small|x=-52.0|y=-266.5|scale={}|text=**•**}}
{{Image label small|x=-53.5|y=-273.5|scale={}|text=**VPS**}}

## Sailkapena 

Iturria: http://www.veikkausliiga.com/
Sailkapen ordena: 1) puntuak; 2) gol diferentzia; 3) gol kopurua.
¹ 2012ko Finlandiako Kopa irabazlea UEFA Europa Leagueko bigarren sailkapen txandarako sailkatuko da.

## Emaitzak 
### 1-22 partiduak 
### 23-33 partiduak 
## Estatistikak 
*iturria: veikkausliiga.com*

### Goleatzaileak 
### Asistentziak 
## Hilabeteko sariak 
## Denboraldiko sariak 
*iturria: Pelipaikkojen parhaat 2012 nimetty*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2012ko Finlandiako Kopa
* 2012ko Finlandiako Ligako Kopa
* 2012ko Ykkönen

## Kanpo estekak 
* Veikkausliiga 
* uefa.com
Pedro Aguirre Cerda (komuna)

**Pedro Aguirre Cerda** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian dago. 2002ko erroldan, 114.560 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Pedro Aguirre Cerda** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Historia 
Komuna dagoen aldea lehen "hacienda Ochagavía" Otsagabia etxaldearen zatia zen, Pedro Aguirre Cerda Txileko errepublikaren presidente ohiaren garai bateko bizilekua.

## Kanpo estekak 
*  Pedro Aguirre Cerdako udalaren webgunea.
Pudahuel

**Pudahuel** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 192.258 biztanle zituen.

Arturo Merino Benítez Nazioarteko Aireportua, herrialdeko nagusia, bere lurretan dago.

## Toponimia 
Pudahuel hitzak Mapudungunez *urmelean* esan nahi du.

## Historia 
Komuna Federico Errázuriz Echaurrenek, orduko Txileko errepublikaren presidenteak, Dekretu Gorenez sortu zuen 1897ko otsailaren 25ean “Las Barrancas” izenarekin.

## Kanpo estekak 
*  Pudahueleko udalaren webgunea.
Pazko Hirurrena

thumb|280px|L. F. Schnorr von Carolsfeld, *Hiru Mariak Kristoren hilobiaren aurrean*, .
Aste Santuan, **Pazko Hirurren**a Ostegun Santuaren arratsaldetik Pazko Igandeko goizalderako denbora eta denbora horretako ospakizun eta liturgien multzoa da. Hiru egun horietan, Jesus Nazaretekoaren Pasioa, Heriotza eta Berpizkundea ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timbuktuko eskualdea

**Timbuktuko eskualdea** () Mali ipar-mendebaldeko eskualdea da. Hegoaldean Segu eta Mopti eskualdeekin du muga, ekialdean Gao eta Kidalekin, ipar-ekialde eta iparraldean Aljeriarekin eta mendebaldean Mauritaniarekin. 496.611 km²ko azalera du eta 2009an 681.691 biztanle zituen. Hiriburua Timbuktu da.

## Geografia 
Eskualdearen gehiena basamortua da. Hegoaldean, ordea, Niger ibaiak, honen barne deltak eta beste ibaiadar eta aintzira batzuek nekazaritzaren garapena ahalbidetzen dute.

## Banaketa administratiboa 
Timbuktuko eskualdea bost barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Tombouctou, Diré, Niafunké, Goundam eta Gourma-Rharous.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Tombouctou artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Moptiko eskualdea

**Moptiko eskualdea** () Mali erdialdeko eskualdea da. Iparraldean Timbuktuko eskualdearekin du muga, hego-mendebaldean Seguko eskualdearekin eta hego-ekialdean Burkina Fasorekin. 79.017 km²ko azalera du eta 2009an 2.037.330 biztanle zituen. Etnia nagusiak bozo, songhai, dogon, fulani eta mairua dira. Hiriburua Mopti da.

## Geografia 
Niger ibaiak zeharkatzen du eskualdea eta, Mopti hirian elkartzen zaion Bani ibaiarekin batera, barne delta hedatua eratzen du. Ekialdean Bandiagarako amildegiak daude, UNESCOk 1989an Gizateriaren ondare izendatu zituenak. Hombori Tondo (1153 m), Maliko mendirik garaiena, eskualde honetan dago.

## Banaketa administratiboa 
Moptiko eskualdea zortzi barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Bandiagara, Bankass, Djenné, Douentza, Koro, Mopti, Ténenkou eta Youwarou.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Mopti artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Santiago probintzia (Txile)

**Santiago probintzia** () Txileko erdialdeko probintzia bat da. Santiagoko metropolitar eskualdean kokatuta dago. 2002ko erroldan, 4.728.443 biztanle zituen.

### Komunak 
Santiago probintziak 32 komuna ditu.

## Kanpo estekak 
*  Santiago gobernuaren webgunea.

## Erreferentziak eta oharrak
Puntlandia

**Puntlandia** (somalieraz: *Buntlaand*; arabieraz: أرض البنط), ofizialki **Puntlandiako somaliar estatua** (somalieraz: *Maamul Goboleedka Buntlaand ee Soomaaliya*) ipar-ekialdeko Somaliako eskualdea da, Nugaal probintziako Garoowe hiriaren inguruan dagoena. 1998an bere agintariek autonomia aldarrikatu zuten.

Puntlandiak mendebaldean Somaliland, iparraldean Adengo golkoa, hego-ekialdean Indiako ozeanoa, hegoaldean Somaliako Galmudug eskualdea eta hego-mendebaldean Etiopia ditu. Barnean Somaliako biztanleriaren heren bat du eta baita azaleraren herena ere. Gertuko Somalilandek ez bezala, Puntlandiak ez du Somaliarekiko independentzia aldarrikatu baizik eta autonomia

"Puntlandia" izena antzinako egiptiarren Punt izenetik dator. Ikerlari batzuek Somalian kokatu arren, badaude beste lekuetan zegoela esaten dutenak.

## Eskualdeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Puntlandiako gobernuaren webgune ofiziala
Tamashek

**Tamashek** edo **Tamasheq**, Amazigera multzoko hizkuntza bat da, tuareg hizkuntzetan nagusiena, eta Algeria, Mali, Niger eta Burkina Fason mintzatzen da.

2014an 500.000 hiztun inguru zituen.
Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimendua

**Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimendua** (**MOJWA**) ( *Jamāʿat at-tawḥīd wal-jihād fī gharb ʾafrīqqīyā*; ) talde armatu salafista islamista izan zen, Islamiar Magrebeko Al Kaidatik bereizitakoa, Mendebaldeko Afrikan zehar jihada hedatzeko asmoa zuena. Hala ere, bere ekintzak Aljeriako hegoaldean eta Maliko iparraldean izan ziren. Lehenengo ekintza armatua 2011ko urrian egin zuen. 2013ko abuztuan El-Mouaguiine Biddam taldearekin batu zen, Al-Mourabitoune sortzeko.

## Ekintzak 
Talde honen lehen agerpena 2011ko urriaren 22an izan zen, Mendebaldeko Sahararen esku dagoen Tindufeko errefuxiatu esparruan (Aljeria) Europako hiru kooperante bahitu zituztenean. Hasieran, AQMI-ren ekintza izan zela adierazi zuen Fronte Polisarioak. Baina egun batzuk geroago MOJWA-k bideo bat igorri zuen, bere esku zeuden kooperanteak (italiar bat eta bi espainiar) askatzeko 30 milioi euro eskatuz. 2012ko martxoaren 3an, bere gain hartu zuen Tamanrasseteko komisaria baten aurkako atentatu suizida. Ekintza horretan 24 lagun zaurituak izan ziren.

2012an, Mali iparraldeko gatazkan parte hartzen ari zirela adierazi zuten. 2012ko ekainean, Ansar Dinerekin elkar hartuta borrokatu ziren Gaoko guduan, MNLA talde nazionalistaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seguko eskualdea

**Seguko eskualdea** () Mali erdialdeko eskualdea da. Hegoaldean Sikasso eskualdearekin du muga, hego-ekialdean Burkina Fasorekin, ekialdean Mopti eskualdearekin, iparraldean Timbuktuko eskualdea eta Mauritaniarekin eta mendebaldean Koulikoro eskualdearekin. 64.821 km²ko azalera du eta 2009an 2.336.255 biztanle zituen. Hiriburua Segu da.

## Geografia 
Seguko eskualdea Sahelean dago. Klima erdi-agorra da, BSh Köppen klima sailkapenaren arabera (urteko prezipitazioa 513 mm). Niger eta Bani ibaiek sail ureztatuko laborantza (arroza, azukre-kanabera) ahalbidetzen dute. 1934 eta 1945 artean frantziar kolonizatzaileek Markalako urtegia, Maliko handiena, eraiki zuten Niger ibaian

## Banaketa administratiboa 
Seguko eskualdea zazpi barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Barouéli, Bla, Macina, Niono, San, Segu eta Tominian.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Ségou artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Ansar Dine

**Ansar Dine** ( *ʾAnṣār ad-Dīn* edo *Ançar Deen*; «Fedearen defendatzaileak»), batzuetan **Ançar Dine**, **Ançar Deen** edo **Asar ad-Din**, talde armatu salafista islamista da, Iyad Ag Ghalyk sortua eta zuzendua. Ag Ghaly, 1990eko hamarkadako Tuareg matxinadaren buruzagi nagusietako bat izan zen. Iturri batzuen arabera, badu loturarik Islamiar Magrebeko Al Kaida (AQMI) taldearekin; izan ere, AQMI-ko burua Hamada Ag Hama da, Ag Ghalyren lehengusua. Ansar Dineren helburua Malin xaria ezartzea da, eta ez dute Azawaden independentzia nahi.

## Esku hartzea 2012ko Mali iparraldeko gatazkan 
2012ko martxoaren 21ean, Ansar Dinek adierazi zuen ipar-ekialdeko Maliko eskualde zabalak bere esku zeudela. France-Presse agentziaren arabera, Ansar Dinek hartuak zituen Tinzaouaten, Tessalit eta Aguelhok hiriak, hiruak Aljeriako mugatik gertu. Martxoaren 22an, maliar soldadu batzuek estatu-kolpea eman zuten Amadou Toumani Touré presidentearen aurka. Giro nahasiaz baliaturik, Ansar Dine eta Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak (MNLA) Kidal, Gao eta Timbuktu hartu zituzten.

Apirilaren 6ean, MNLAk independentzia aldarrikatu zuen Maliko iparraldean, baina ordu batzuk geroago Ansar Dinek errefusatu zuen. Horrezaz gainera, Azawadeko Askapen Mugimenduak estatu laikoa aldarrikatu bazuen ere, Ansar Dinek xaria ezarri zuen Timbuktun. Besteak beste, Ansar Dineko kideek Timbuktuko Djingareyber meskitako zenbait santutegi suntsitu zituzten, Gizateriaren Ondare izendaturik zeudenak, lege islamikoaren aurkakoak zirelakoan. Gaon futbola, Maliko eta Mendebaldeko musika, tabernak eta bideojokuak debekatu zituzten.

Maiatzaren 26an, MNLA eta Ansar Dinek bat egiteko akordio batera iritsi ziren eta Azawadeko Estatu Islamikoa sortu zuten. Estatua xariaren arauen arabera zuzenduko zela adierazi zuten. Era horretan, talde islamistak estatu berria onartzeko eskatzen zuen baldintza nagusia lortu zuen, islama zuzenbidearen iturria izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilal Ag Acherif

**Bilal Ag Acherif** (abizenaren ahoskera: *Txerif*; Kidal eskualdea, 1977 -) Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduaren idazkari orokorra da..

2012ko ekainaren 26an, Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimenduaren aurkako eraso batean zauritu eta Burkina Fasora eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauma

**Pauma** edo **hegazterren**a (*Pavo cristatus*) faisaien familiako hegazti handi eta kolore bizikoa da, jatorriz Asia Hegoaldekoa, baina ia mundu osoan erdi-etxekotua. *Pavo* generoko bi espezieetako bat da, pauma berdearekin batera (*Pavo muticus*).

Arra urdina da oro har eta luma fineko gandorra du. Ezaguna da, batez ere, buztan itxurako estal-luma luze eta ikusgarriengatik. Lumok begi itxurako koloreak dituzte puntatik gertu eta haizemaileen antzera irekitzen eta tentetzen dira emeak limurtzean. Emeak ez du buztanean halako luma ikusgarririk: lepo berdexka eta txikiagoa du, eta gorputzeko lumajea arrekara da.

Indiako hegazti nazionala da.

## Ezaugarriak 
Pauma sexu dimorfismo handiko espeziea da. Hamabost urte inguru bizi daiteke, nahiz eta hogei urte arte guztiz etxekotuak bizi izan direnak ere ezagutzen diren.

Orojalea da: haziak, fruituak, intsektuak, sugeak, igelak, saguak eta harrak.

### Arra 
Moko sendo batez hornitua, burua luma urdinez estalia du eta lumazko motots edo gandor ikusgarria du. Begi inguruan, marra zuri bat du. 2,2 metro luze izatera eta 5 kg pisatzera irits daiteke. Lumajea urdin irisatua du, distira berdekoa, lurraldea babesteko erabiltzen duena. Baina batez ere, emea erakartzeko erabiltzen du estaltze garaian. Bi metro luze izan daitezkeen estal-lumak ditu, hedatu eta tentetzean haizemaile itxura ikusgarria hartzen dutenak. Lumok begien antzeko itxurak dituzte muturretan, kolore urdin, berde eta urrekarak.

ezkerrera|thumb|200px|Arraren goialdea.

"Haizemaile" hori ez da buztana ez eta hegalak, baizik eta bizkarreko estal-luma bereziak. Isatsa oharkabean dago luma horien azpian. Arrak hiru urtetik aurrera hedatu ditzake lumok eta urtero berritzen ditu. Horregatik, udazkenean apaingarri eder hori gabe geratzen dira.

### Emea 
Emea 1 m luze eta 3 kg soilik izatera irits daiteke. Lumak arreak eta errauskarak ditu, lepo zuria eta distira berdekarak bularrean. Lumazko mototsa txikia da, kafe kolorekoa.
thumb|ezkerrera|200px|Emea.
thumb|ezkerrera| *Pavo cristatus*

Estaltze garaiaren ondoren, uztail inguruan, emeak arrautza bat, bi edo hiru erruten ditu, urteko emankortasunaren arabera. Habia, lur hondartsuan eginiko zuloa da, landarez estali gabea. Txitatzeak 28 egun irauten ditu, emea ia bertatik mugitzen ez den garaia.

## Mitologia 
Greziar mitologian, hegazterrena Hera jainkosaren animalia gogokoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahascragh

**Ahascragh** (irlanderaz *Áth Eascrach*) Irlandako Galwayko konderrian dagoen udalerri bat da. 2006an 4.500 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Azawadeko bandera

**Azawadeko bandera** 2012ko apirilaren 6an independentzia aldarrikatu zuen Azawaden bandera da. Herrialdeak ez du, oraindik, onarpen ofizialik. 3 errenkada horizontal ditu, berde, gorri eta beltza, hiruki hori batekin zutoinaren aldean. MNLAren bandera bera da.

Diseinua Palestinako banderan oinarritua dago, baina panafrikar koloreekin.

## Historia 
Tuareg matxinada ezberdinetan Azawadentzat bandera ezberdinak proposatu izan dituzte. Horietako bat urdina eta txuria zen, horizontalki, hiruko gorriarekin alde batean eta bestea zuria zen izar eta ilargi batekin kolore urdinetan.

Fitxategi:Proposed Azawad flag 1.svg
Fitxategi:Proposed Azawad Flag 2.svg

## Kanpo estekak
Ardrahan

**Ardrahan** (irlanderaz *Ard Raithin*) Irlandako Galwayko konderrian dagoen udalerri bat da. 2006an 480 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Ardrahan station ireland.jpg|Tren geltokia.

## Kanpo estekak
Sintagma plaza

**Sintagma plaza** (grezieraz Πλατεία Συντάγματος, *Platía Sindágmatos*, euskaraz *Konstituzioaren Plaza*) Greziako Atenas hiriburuan erdigunean dagoen enparantza bat da, Plaka eta Monastiraki auzoetatik hurbil eta Atenasko Akropoliaren oinean. Enparantza honetan Greziako Legebiltzarra eta Gudari ezezagunaren hilobia daude.

## Historia 
1843ko irailaren 3an jazotako altxamendu militarraren ondorioz Oto Greziakoak Konstituzioa onartzera derrigortua izan zelarik enparantza bere gaur egungo izenez izendatu zuten.

1932ko martxoaren 25an inauguratua izan zen (Independentzia Eguna). Gudari Ezezagunaren Hilobia hilzorian dagoen hoplita bat eta Periklesen hileta otoitz ospetsuko testuez apaindua dago. Gainontzeko enparantza honetako hormak 1823. urtetik honata jazotako greziar garaipen militarren omenezko brontzeezko armarriez apainduak daude.

Guardia Nazionala edo Evzones direlakoek hilobia etengabe zaintzen dute, usadiozko greziar gona eta eskalapoiez jantzirik doazelarik. Eguberrietan urtero usadiozko eguberrietako zuhaitza jarri ohi da. Bestalde, enparantza honetan Atenasko metroaren Systagma plazako geltokia kokatzen da.

2010-2012ko Greziako Protesten kokaleku edo gune garrantzitsua izan zen, bertan gertakari, manifestazio eta manifestari eta polizien arteko liskar ugari jazo zirelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Attica 06-13 Athens 05 Syntagma.jpg|Plazaren sarrera.
Irudi:Attica 06-13 Athens 10 Parliament.jpg|Greziako Legebiltzarraren eraikina Syntagma plazatik ikusita.
Irudi:Athens1 tango7174.jpg|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Athens - Evzones at the Tomb of the Unknown Soldier - 20060930a.jpg|Zaindariak Gudari Ezezagunaren Hilobiaren aurrean.

## Kanpo estekak 
* Sintagma plazari buruzko informazioa Greziako Turismo Bulegoaren webgunean
Lo Prado

**Lo Prado** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 91.703 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Lo Prado** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Lo Pradoko udalaren webgunea.
Hargeisa

**Hargeisa** (somalieraz: *Hargaysa*; arabieraz: هرجيسا) Somaliako bigarren hiririk handiena, Woqooyi Galbeed eskualdean ere dagoena. Hargeisa Somalilandeko hiriburua ere bada, Somaliarekiko independente aldarrikaturiko eta *de facto*zko estatua.. Britainiar Somaliland protekturatuaren garaian koloniako hiriburua izan zen

Hiria Galgodon (Ogo) ordokian kokaturiko haran batean dago eta 1.334 metroko altuera du. Neolito Aroko labar-pinturak gertu izateaz gain, Hargeisa merkatalgune nagusia da.

## Klima 

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hargeisako Udalaren webgunea
Kulikoroko eskualdea

**Kulikoroko eskualdea** () Mali hegoaldeko eskualdea da. Iparraldean Mauritaniarekin du muga, mendebaldean Kayesko eskualdearekin, hegoaldean Ginea eta Sikassoko eskualdearekin eta ekialdean Seguko eskualdearekin. Etnia nagusiak banbara, malinke eta somonoa dira. 95.848 km²ko azalera du eta 2009an 2.418.305 biztanle zituen. Hiriburua Kulikoro da.

## Banaketa administratiboa 
Koulikoro eskualdea zazpi barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Banamba, Dioïla, Kangaba, Kati, Kolokani, Kulikoro eta Nara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Parot

**Henri Unai Parot Navarro** (Aljer, 1958ko urtarrilaren 6a) ETAkide ohia da. Bere izena daraman Parot doktrinagatik da ezaguna.

## Biografia 
Aljeriako Independentzia Gerra bukatu zenean, gurasoak jaioterrira itzuli eta Baionan bizi ziren. Hamasei urte bete arte ez zuen euskara ikasi. Urte hartan, Ion bere anaia bertoko jatetxe batean zegoela atentatu bat jasan zuen.

1990eko apirilaren 2an Sevillan poliziak atxilotu zuen. Guztira 4.797 urteko espetxe-zigorra izan zituen 26 hilketa eta 166 saialdi 1978 eta 1990 artean egiteagatik. Tartean 1987an Zaragozako kuartel-etxeko atentatua zegoen.

Espainiako Auzitegi Gorenak 197/2006 epaia ebatzi zuen urte hartako otsailaren 20an, *Parot doktrina* ezartzen zuena. Europak bertan behera utzi zuen doktrina honen ondorioz, espetxe-onurak edo erredentzioak espetxe-zigor bakoitzari aplikatzen zitzaizkion. .

## Erreferentziak
Angel Alkalde

**Angel Alkalde Linares** (Portugalete, 1943ko maiatzaren 2a) bizkaitar politikari ohia da. Ezker abertzalearen kidea, ETArekin harremanak izateagatik kartzela-zigorra jasan zuen.

## Biografia 
Botikaria lanbidez, 1983 eta 1987 artean jaioterriko Herri Batasunaren zerrendetan parte hartu zuen baina ez zen zinegotzi hautatua izan. 1988an ETArekin zerikusia zuela atxilotua, 1989ko Espainiako hauteskunde orokorretan parte hartu eta Josu Muguruza erail zutenean, diputatu bilakatu zen.

Hala ere, ihes egin eta 1999an delitua preskribatu zen. 2003an Donostian ustekabez agertu eta klandestinitatea utzi zuen. 2005ean terrorismo goresteagatik berriro atxilotu zuten.

## Erreferentziak
1977ko Espainiako Amnistia Legea

**46/1977 Legea, urriaren 15ena, Amnistiarena** 1977ko urriaren 15ean Espainian promulgaturiko amnistia legea izan zen, estatu horren urte hartako hilaren 17ko aldizkari ofizialean argitaratu eta indarrean sartu zena.

Preso politikoen amnistia ezartzen zuen lege honek 1976ko abenduaren 15a baino lehen egindako ekintza politikoak, matxinadak, sedizio ekintzak eta laguntza ukatzeak barkatu zituen, Espainiako trantsizioa sendotzeko asmotan.

Lege honen ondorioz, Espainiako epaitegiek ezin dituzte Gerra Zibilean eta frankismoan egindako genozidio ekintzak eta nahitaezko desagertzeak epaitu. Human Rights Watch eta Amnistia Internazionala erakundeen ustetan, nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa da, horrelako delituak ezin direlako preskribatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauteskunde kanpaina

[thumb|300px|**Hauteskunde kanpaina** bateko ekitaldi bat, [Indian.]]
**Hauteskunde kanpaina** erreferendum nahiz hauteskunde baten aurretik alderdi politikoek, hautagaiek eta bestelako eragile politikoek boto emaileei euren programa politikoa ezagutarazi eta botoa eskatzen den ekitaldien multzoa da, gehienetan propaganda eta marketin politikoa baliatuz.

Ekitaldi hauetan ohikoak dira mitin delako bilkurak, kaleko kartel eta afixak eta herritarrei helarazten zaizkien gutunak. Gehienetan, hauteskunde kanpainetarako hauteskunde edo erreferendum aurreko epe jakin bat ezartzen da legez, eta herritarren botoa ezin da eskatu epe horretatik kanpo. Horrela, hauteskunde kanpaina aurreko epeari *hauteskunde aurre-kanpaina* deitzen zaio; hauteskunde-kanpainaren azken egunaren biharamunean, berriz, *hausnarketa eguna* delakoa izaten da, non propaganda egin eta botoa eskatzea guztiz debekaturik izaten diren, bozketa-egunean bezalaxe.

Alderdi politiko edo politikari baten programak eta erabakiak hauteskundeetan boto gehien lortzeari begira eratzen direnean, bestelako kontsideraziorik gabe, haiek *elektoralistak* edo *populistak* direla esaten da, zentzu gaitzesgarrian gehienetan.

## Kanpo estekak
Tuareg matxinadak

**Tuareg matxinadak** izenarekin 1916tik aurrera tuareg herriak sortutako bost altxamenduri egiten zaio erreferentzia. Altxamendu hauek Maliko eta Nigerko iparraldean gertatu dira, batez ere:

* **Tuareg matxinada (1916-1917)**
* **Tuareg matxinada (1962-1964)**
* **Tuareg matxinada (1990-1995)**
* **Tuareg matxinada (2007-2009)**
* **Tuareg matxinada (2012)**

## Ikus, gainera 
* Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimendua
* Ansar Dine
* Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimendua

## Kanpo estekak
Mini

**Mini** British Motor Corporation (BMC) eta bere oinordekoek 1959 eta 2000 artean ekoiztutako kotxea izan zen. Jatorrizko modeloa 1960ko hamarkadaren britainiar ikurtzat hartzen dute. Volkswagen Beetle bere alemaniar aurkariarekin batera XX. mendean eragin handien izan zuten kotxeen artean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Citroën DS

**Citroën DS** Citroënek 1955 eta 1975 artean ekoizturiko kotxea izan zen. Flaminio Bertonik diseinatua, André Lefèbvrek bere esekidura hidro-pneumatiko bereizgarria asmatu zuen.

Citroënek 1,5&nbsp;milioi kotxe inguru saldu zituen, XX. mendean eragin handien izan zuten kotxeen artean izanik.

Bitxikeria gisa, *The Mentalist* telesaileko protagonistak auto modelo hau gidatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porsche 911

**Porsche 911** (alemanez *neunelfer* ahoskatua) Porschek ekoiztutako luxuzko *coupe* da. Urteetan zehar diseinu bereizgarria mantendu du, XX. mendean eragin handien izan zuten kotxeen artean izanik.

## Bilakaera historikoa 
* Porsche 911 2.0 (1963-1969)
* Porsche 912 (1965-1969)
* Porsche 911 2.2 (1969-1971)
* Porsche 911 2.4 (1972-1973)
* Porsche 911 2.7 Carrera RS (1973)
* Porsche 911 2.7 (1974-1977)
* Porsche 911 Turbo 3.0 (1974-1977)
* Porsche 912E (1975-1976)
* Porsche 911 SC (1977-1983)
* Porsche 911/930-60 Turbo 3.3 (1975-1989)
* Porsche 911/935 Carrera 3.2 (1983-1989)
* Porsche 911/964 (1988-1993)
* Porsche 911/964 Turbo 3.3/Turbo 3.6 (1990-1994)
* Porsche 911/993 (1993-1998)
* Porsche 911/993 Turbo (1995-1998)
* Porsche 911/996 (1997-2005)
* Porsche 911/996 Turbo/Turbo S (2000-2005)
* Porsche 911/997 Carrera/S (2004-2012)
* Porsche 911/997 Carrera 4 (2005-2012)
* Porsche 911/997 Turbo (2006-2012)
* Porsche 911/997 Targa/Targa 4 (2006-2012)
* Porsche 911/997 GT3/RS (2006-2012)
* Porsche 911/997 GT2 (2007-2012)
* Porsche 911/997 Turbo S (2010-2012)
* Porsche 911/997 GT2 RS (2010-2012)
* Porsche 911/997 Carrera GTS (2010-2012)
* Porsche 911/991 Carrera/Carrera S (2011-egun)

thumb|
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Burruntzi

**Burruntziak** Odonata ordenako eta *Anisoptera* (grezierazko ανισος *anisos*, "ezberdinak" + πτερος *pteros*, "hegalak", atzeko hegoak aurrekoak baino zabalagoak direlako) subordenako intsektuak dira. Buru biribila, sabelalde luze eta mehea, lau hego garden eta zaintsu, eta omatidioez eratutako begi konposatu handiak dituzte. Beste odonatuei bezala, *sorgin-orratz*, *mariburduntzi* eta *mariorratz* izenak ere ematen zaizkie euskaraz. Berriki, Epiprocta subordena sortzea proposatu da, *Anisoptera* eta *Anisozygoptera* subordenetako familia guztiak sartzeko.

Askotan sorgin-orratzekin (Zygoptera) nahasten dira, antzeko itxura dutelako, baina, ondoko ezaugarria kontuan harturik, helduak erraz bereiz daitezke: pausatzen direnean, anisopteroek gorputz alboetarantz jartzen dituzte hegalak, horizontalean, eta zigopteroek, berriz, atzerantz oblikuoki bertikalean. Horrez gain, anisopteroak gorputz handikoak eta hegaldi azkarrekoak dira, eta zigopteroak argalagoak eta delikatuagoak.

## Biologia 
[thumb|eskuinera|240px|*[Aeshna cyanea* naiadea, burruntzien larben ezaugarri nagusiak erakutsiz: zigopteroena baino gorputz potoloagoa du, eta atzealdeko trakeobrankiak falta ditu. Bizkarraldean hego-zorroak ageri dira. Zenbait hilabete edo urteren buruan, metamorfosia gertatuko da. Intsektu hemimetaboloak direnez, nahiko azkar burutzen da naiadearen eta helduaren arteko urratsa. Emergentzia esaten zaio prozesuari eta uretatik kanpo gertatzen da, ur bazterreko belar edo zurtoin batean esaterako. Azken muda horretan, “jantzi” zaharra (exubia) toraxeko alde dortsaletik urratuko da, eta imago heldugabea bertatik aterako da.

Emergentziaren ostean, imagoak ur bazterretik urruntzen dira zenbait egunez, heldutasun sexuala lortu arte. Intsektu hegalariz elikatzen dira; harrapakinaren tamaina da dietaren muga ia bakarra. Anisoptero tropikal batzuek igel txikiak, eta are kolibriak ere, harrapa ditzakete.
* Aeshnidae
* Austropetaliidae
* Cordulegastridae
* Corduliidae
* Gomphidae
* Libellulidae
* Neopetaliidae
* Petaluridae

## Irudiak 

Fitxategi:Burruntzia Ulia2 AantonioValencia.jpg|Arra
Fitxategi:Anax imperator with problems to born 04.jpg|Erruten potxingo batean
Fitxategi:Anax imperator with problems to born 01.jpg|Arazoekin jaiotzeko.
Fitxategi:Anax imperator H. Ulia AV.jpg|Exubiarekin
Fitxategi:Anax imperator Ulia AV.jpg|Geldirik landare batean

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Odonatu familiak
* Euskal Herriko odonatu espezieak

## Kanpo estekak
Colina (Txile)

**Colina** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Chacabuco probintziako hiriburua da. 2002ko erroldan, 77.815 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Colina** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Colinako udalaren webgunea.
Barney McKenna

'*Bernard Noël *Banjo Barney* McKenna*' (1939ko abenduaren 16a, Donnycarney, Dublin &ndash; 2012ko apirilaren 5a, Howth, Dublin) irlandar banjojotzaile bat izan zen, musika tresna horretaz gain mandolina eta akordeoia ere jotzen zituelarik, halere banjoa jotzen agitz trebea zen. Zalantzarik gabe, nazioartean *The Dubliners* irlandar folk musika taldeko kide izateagatik ospetsua zen.

## Biografia 
Barney McKenna musikaria 1939ko abenduaren 16an Irlandako Dublin hiriko Donnycarney auzoan jaio zen, musikari familia batetan hazi zelarik. Hasiera batetan mandolina oso gustukoa zuen musika tresna izan zenez eta hura erosteko aukerarik ez zuzenez, banjoa jotzen ikasi eta musika tresna hau jotzen benetazko maisu bilakatu zen.

MacKenna Irlanda nahiz mundu osoko banjojotzaile onenetakoen artean sailkatu ohi zen, jada 12 urterekin Dublingo kabaret eta musika kontzertuetan jo ohi zuen.

1962. urtetik aurrera *The Dubliners* musika taldearekin O'Donoghue's Pub tabernan jotzen hasi eta Ronnie Drew, Luke Kelly, John Sheahan eta Ciaran Bourkerekin batera taldekide nabarmena bilakatu zen.

The Dubliners taldearekin jotako irlandar musika herrikoietik at, Barney noizbehinka jazz musika ere jo izan zuen.

2012ko apirilaren 5an goizaldean eta ustekabean Dublin hiriko Howth auzoko bere etxean zendu zen.

## Izaera 
Barneyk izaera oso umoretsu eta lasaia zuen, patxadaz solasteko beti prest eta xelebrekeri edo txantxaren bat kontatzeko gaitasun paregabea zuen. Barneyri jazotako gertaera, ateraldi eta pasarteei The Dubliners taldeko gainontzeko kideek *Barneykeriak* (*Barneyisms*) izenez bataiatu zituzten, musika taldeko zaletu eta jarraitzaileen artean mitikoak eta ospetsuak bilakatu zirelarik.

Aipagarria da Barneyren taldekidea eta lagunmina izan zen Jim McCann musikariak *Barneykeria* horiek bildu eta liburu batetan argitaratu zituela.

## Iruditegia 

Irudi:Barney McKenna.jpg|Barney McKenna 2005an.
Irudi:FiS 2010 920.jpg|The Dubliners taldea 2010an Alemanian, McKenna ezkerraldean ikus daiteke.
Irudi:TheDubliners2005.jpg|The Dubliners taldeko kideak (ezkerretik eskuinera: Eamonn Campbell, John Sheahan, Barney McKenna, Séan Cannon eta Patsy Watchorn).

## Ikus gainera 
* The Dubliners
* O'Donoghue's Pub

## Kanpo loturak 
* Barry McKenna, Micko Russell eta Tony MacMahon musikariak Ennis udalerriko kalean dantzari eta musika joz ikusgai eta entzungai 
* Barney McKennaren banjojotze erakustaldia ikusgai
* Barney McKennaren heriotzari buruzko albistea eta 2002an eginiriko elkarrizketa ikusgai
Freddie Prinze Jr.

**Freddie Prinze Jr.** (1976ko martxoaren 8a, Los Angeles) estatubatuar aktore bat da. Nerabeei buruzko filmeei esker oso famatua da. 2010. urtean *24* telesailean Cole Ortiz agentearen pertsonaia antzeztu zuen. Gaur egun WWE enpresarako lan egiten du.

## Biografia 
Kalifornia estatuko Los Angeles hirian jaio zen. Bere ama Katherine Elaine Cochran deitzen da eta bere aita Freddie Prinze aktore eta komiko estatubatuarra izan zen.

## Ibilbidea 
Bere lehen antzezlana 1995ean *Family Matters* telesailan izan zen. Gero paper txiki bat izan zuen *To Gillian on Her 37th Birthday* filmean. Baina bere benetako osperako jauzia *I Know What You Did Last Summer* filman izan zen, eta bere jarraipena: *I Still Know What You Did Last Summer* filman. Filma horri esker ospea lortu zuen, baina 1999. urteko She's All That filmari esker ere ezaguna bilakatu zen.

Geroago beste filma batzuk antzeztu zituen, haien artean *Wing Commander*, *Down to You*, *Boys and Girls*, *Head Over Heels* edota *Summer Catch*. 2002 eta 2004an *Scooby-Doo* eta *Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed* filmak, bere emaztea Sarah Michelle Gellar aktorearekin batera antzeztu zituen.
2005. urtean bere telesaila protagonizatu zuen, *Freddie*. 2008. urtean *Jack and Jill vs. the World* filman agertu zen. *Friends* eta *Boston Legal* telesailetan ere agertu zen eta *Shark Bait*, ''Happily N'Ever After* eta *Delgo'' filmetan bere ahotsa ipini zuen.

## Bizitza pertsonala 
2002ko irailaren 1an Sarah Michelle Gellar aktorearekin Mexikon ezkondu zen. 2009ko irailaren 19an bere lehen alaba jaio zen, Charlotte Graze Prinze. 2012an bere bigarren semea jaio zen, Rocky James Prinze.

## Kanpo loturak 
* Freddie Prinze Jr. aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Inma Hernaez

**Inma Hernaez Rioja** (Bilbo, 1960) Bilboko Goi Ingeniaritzako Eskolako irakasle katedraduna da. Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da 1987tik. Berak sortu zuen 1995ean euskarazko hizketa modu automatikoan landu duen AhoLab ikertaldea.

Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan Telekomunikazio.Ingeniaritza bukatu zuen 1987an. 1995ean doktore bihurtu zen, bere tesian euskarazko testuak automatikoki irakurtzen zituen sistema bat sortu zuen. Ikerketa horren ondorio gisa euskara lantzeko sistema bana eraiki zuten geroago *Aholab* ikertaldean: bat hizketaren ezagutza automatikorako eta beste bat hizketaren sintesirako (AhoTTS).

Txillardegi, Jose Ignacio Hualde eta Iñaki Gaminde hizkuntzalarien lanak lagungarri izan ziren Aholab taldearen sintetizagailuetan euskararen azentua moldatzeko. Inplementazioaren erraztasunagatik, Hualderen proposamena nahiago izan zuten, baina Txillardegiren proposamenetik azentu-unitateari dagozkion definizioak eta espezifikazioak hartu zituzten, enklitikoak eta proklitikoak, baita proposatutako hitz markatuen zerrendak ere.

Iñaki Gaminderekin Bizkaiko herri-euskararen hainbat lekukoren audio- eta bideo-grabazio batzen dituen Bizkaieraren Fonotekea datu-base fonetikoa sortu zuten.

Teknologia mota hau erabiltzen da mugikorra erabiltzerakoan testutxo bat tekleatu gabe ahotsaren bidez sartzen dugunean, edo mugikorrak berak ahotsaren bidez erantzuten digunean. Teknologia hau pertsonen arteko komunikazioan lagungarria izan daiteke ere, besteak beste, ahosko itzulpenak eskaintzen edota ahots-ezgaitasun bat duten pertsonen kasuan.

Nazioarteko biltzarretan argitaratu dituen artikulu zientifikoak 40 baino gehiago dira.

Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 30 lan baino gehiago azaltzen dira.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2019: UPV/EHUren omenaldia, Emakumeen Nazioarteko Egunean, Ingeniaritza jakintza-arloan egindako lan akademikoa eta ikerketa-lana aitortzeko.

* 2012: Ibilaldian omendua teknologia berrietan euskara sartzeko egindako lanengatik beste hauekin batera: Lapurdiko Harluxetar lehengusu ingeniariak: Klaudio Harluxet eta René Harluxet; Aurki, Sustatu, Codesyntax: Luistxo Fernandez). UEUko Informatika saila**:** Olatz Arbelaitz; EHUko Donostiako Informatika Fakultatea: Iñaki Alegria eta Kepa Sarasola; EHUko Aholab Taldea: **Inma Hernaez**; puntueus: Iratxe Esnaola; kaixo.com: Aitor Lopez de Aberasturi; Erentzun ikastola: Fultxo Crespo; Hachtibista, sare sozialak: Gorka Julio; Euskal Jakintza: Maite Goñi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aholab taldeko webgunea
* Ahotsaren ezagutza - AHOLAB Norteko Ferrokarrila, 2011/06/19
* «Inma Hernaez: "Hitz egiteko zailtasunak dituzten pertsonentzat ahots sintesia oso egokia izan daiteke" #Zientzialari (108)» *Zientzia Kaiera* 2019-01-18
* Berbatek, hitz egiten dizu eta ulertzen dizu Norteko Ferrokarrila, 2012/02/08
* Makinekin hizketan Teknopolis, 2012/02/19
* INSPIRA proiektuko mentorak. Nesken bokazio zientifiko eta teknologikoa bultzatzeko proiektua
* HAP: Hizkuntzaren azterketa eta analisia master ofiziala.
Austin & Ally

***Austin & Ally*** Estatu Batuetako telesaila da, Disney Channel telebistakoa. 2011ko abenduaren 2an ikusi zen lehen aldiz.

## Kanpo estekak
Ferrari Testarossa

**Ferrari Testarossa** Ferrarik egindako 12 zilindroko kirol-kotxea izan zen, 1984an Ferrari Berlinetta Boxer ordezkatu zuena. Pininfarinan diseinaturiko kotxeak bi bertsio izan zituen, 512 TR eta F512 M hain zuzen ere, guztira 10.000 salduz.

*Testarossa* izenak euskaraz "buru gorria" esan nahi du. 1980ko hamarkadan izugarrizko ospea lortu zuen, *Out Run* bideo-jokoan edo *Miami Vice* telesailan agertu zelako. Egun orduko *yuppie*n ikurtzat hartzen da..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak