Columba Fernández Doyague

**Columba Fernández Doyague** (San Vicente de la Sonsierra, Errioxa, 1908ko abenduaren 31 - Conchas de Haro, Errioxa, 1936ko irailaren 17a) militante anarkista bat izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren lehen urtean errepresio frankistaren esparruan eraila, ia bi hilabete espetxean egon ondoren.

## Biografia 
Errioxako San Vicente de la Sonsierra herrian jaio zen 1908ko abenduaren 31n. Bere aitari *Chamorro* deitzen zioten eta ondorioz, Columbari *La Chamorra* ezizena jarri zioten. Oso gazte zela Gasteizera emigratu zuen eta Isidro Ruiz Peredarekin familia osatu zuen. 1936ko uztailean, Arabako hiriburuko Alde Zaharrean zuen bizilekua.

Militante anarkista zen CNT/FAIn, idealista eta ausartaren ospea zuen eta beti aktibismoaren lehen lerroan borrokan. 1932ko otsailean atxilotu zuten, CNTk deitutako greba orokorraren baitan izandako langileen mobilizazioetan, eta berriro urte bereko apirilean, Errepublikaren lehen urteurreneko ospakizunen aurkako ekintza konfederaletan.

### Testuinguru historikoa 
1936ko altxamendu militarraren ondorengo lehen hilabeteetan, ezarri nahi zen erregimen berriaren aurkako pertsonen atxiloketa eta exekuzio estrajudizial ugari gertatu ziren. Biktima horietako batzuk hil  eta hobi klandestinoetan lurperatu zituztenez, desagertuta jarraitzen dute. Columba Fernandezen kasua hain zuzen.

### Atxiloketa eta epaiketa 
1936ko uztailaren 31n atxilotu zuten, altxamendu militarraren ondorengo lehen egunetan, Gasteizko Bake kaleko espetxearen atarian. Arabako hiriburua frankisten kontrolpean zegoen ordurako, eta espetxeak preso politikoz betetzen hasiak ziren. Presondegiko ateetan pilatzen ziren pertsonei, (bera tartean), eta janari eta bestelako gauzen paketeak eramaten zizkieten. Presondegiko soldadu zaintzaileetako bati modu desegokian zuzendu izana leporatu zioten Colunbari. Jose Maria Sarachaga Larrea epaileak deklarazioa hartu zion eta berak atzera bota zuen akusazioa. Bere aurrekariekin eta agintaritzari irain egiteagatik jarritako salaketarekin, zuzenean espetxeratu zuten   . 1936ko abuztutik irailera bitartean epaitu zuten eta, azkenean, lau urteko zigorra ezarri zioten, indar armatuari irainak eta derrigortzeak egiteagatik.

### Hilketa 
Jose Maria Garcia Benitez jeneralak, Gasteizko Komandantzia militarraren arduradun nagusiak, lekualdatzea sinatu zuen eta 1936ko irailaren 17an Gasteizko espetxetik atera zuten, ustez Guardiako espetxean zuen espetxera eramateko. Hala ere, ez zen hara iritsi, bidean, ustez, Haroko Maskorren parean, modu klandestinoan hil eta lurperatu zutelako. Bere kasuaz arduratzen zen epaileak alarguna galdekatzea erabaki zuen, eta deklaratu ahal izan zuen gauza bakarra Columba 1936ko irailean desagertu zela izan zen. Bere gorpua ez zen inoiz agertu, beraz, Columbaren aurkako eginbide judizialek 1944ra arte jarraitu zuten.

## Aintzatespenak 
2018an Araban diktadura frankistan errepresaliatutako emakumeen omenezko monolitoa jarri zuten, tartean Columba. Oroitzapenezko elementua 1936an Gasteizko karmeldarren komentu zaharrean ezarritako kartzela okupatu zuen orubearen ondoan dago, (gaur egun Jesusen Bihotzaren ikastetxea dagoen eremuan). Omenaldi ekitaldira Columbaren alaba, 88 urteko Maruja Ruiz Fernandez, joan zen, hil baino egun bat lehenago bere ama espetxean bisitatzera joan zena. Toki horretan, gaur egungo Manuel Iradier eta Foru kaleen elkargunean, ehunka emakume arabar eta beste jatorri batzuetakoak atxiki zituzten hainbat hilabetez, errepublikarren senide, emaztegai edo emakume izateagatik edo altxamendu nazionalaren aurkako iritziak edo adierazpenak adierazteagatik     .

2024an, oroimen historikoa berreskuratzearen aldeko keinu gisa, Espainiako Gerra Zibilaren eta ondorengo diktaduraren biktimen omenez, plaka oroigarriak jartzea erabaki zuen Gasteizko udalbatzak. Horien artean, Columba Fernandezena Arabako hiriburuan bizi izan zen etxean jarri izana zehazten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak