open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iridio

**Iridioa** elementu kimiko bat da, **Ir** ikurra eta 77 zenbaki atomikoa dituena. Platinoaren taldeko trantsizio-metal oso gogor eta hauskorra da. Tenperatura oso altuak jasan ditzaketen sendotasun bereziko aleazioak egiteko erabiltzen da. Naturan platinoarekin eta osmioarekin batera ageri da. Bere ezaugarririk nabarmenena korrosioarekiko erresistentzia da: erresistentzia handiena duen elementua da. Tenperatura altua jasaten dituzten tresnak eta kontaktu elektrikoak egiteko erabiltzen da, bai eta platinoari gogortasun gehiago emateko ere.

Iridioa 1803an aurkitu zen platino naturalaren ezpurutasun disolbaezinen barnean. Iridio izena, Iris jainkosa grekotik dator, ortzadarraren jainkosa, iridio gatzek duten kolore ugaritasunean oinarrituz. Iridioa lurrazaleko elementurik urrienetarikoa da, urtero hiru tonelada produzitu eta kontsumituz.191Ir eta 193Ir isotopoak dira naturan aurkitu daitezken bakarrak, eta isotopo egonkor bakarrak ere, azken hau ugariena izanda.

## Ezaugarri nagusiak 
Iridioa platinoaren antzekoa da itxuraz, baina galdatzean kolore horixka argia dauka. Hain gogorra eta hauskorra denez, zaila da berarekin lan egitea. Korrosioaren aurrean metalik erresistenteena da: azidoek ez diote erasaten, ezta *aqua regia*-k ere, baina gatz galdatuek (sodio kloruroak, NaCl, eta zianuroak, NaCN, esaterako) bai.

Iridioaren dentsitate neurtua osmioarena baino pixka bat baxuagoa da. Osmioa elementurik dentsoena dela esan ohi da, baina bien kristal-egituren dentsitatea kalkulatzean (datu fidagarriagoak lortzen omen dira horrela), iridioak 22,650 kg/m³-ko dentsitatea dauka eta osmioak 22,610 kg/m³-koa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* K-T muga
* Iridioaren mintzoa

## Kanpo estekak
Rodio

**Rodioa** elementu kimiko bat da, **Rh** ikurra eta 45 zenbaki atomikoa dituena. Platinoaren taldeko trantsizio-metal zuri zilarkara arraroa da. Platino-meetan agertu ohi da eta platino-aleazioetan eta katalizatzaile gisa erabiltzen da. Metal bitxirik garestiena izan ohi da, nahiz eta zenbaitetan renioa garestiagoa den, merkatuen momentuko egoeraren arabera.

## Ezaugarri nagusiak 
Rodioa metal oso iraunkorra da eta distira altua dauka. Normalean ez du oxidorik eratzen. Urtze-puntura iristen denean oxigenoa xurgatzen du atmosferatik, baina berriro solidotzen denean askatu egiten du. Rodioak platinoak baino urtze-puntu altuagoa eta dentsitate baxuagoa dauzka. Azidoek ez diote erasaten: erabat disolbaezina da azido nitrikoan eta apur bat disolbatzen da *aqua regian*-n. Rodioa erabat disolbatzeko, hauts bihurtu eta azido sulfurikoan disolbatu behar da.

## Kanpo estekak
Osmio

**Osmioa** elementu kimiko bat da, **Os** ikurra eta 76 zenbaki atomikoa dituena. Taula periodikoan 8. taldean eta 6. periodoan kokatzen da. Trantsizio-metal zuri grisaxka da, hauskorra eta gogorra. Naturako elementurik astunena da. Platinoarekin eta iridioarekin batera erabiltzen da aleazioak eratzeko. Gehienetan platino-meetan edo oxido moduan (OsO4) dago.

Sintesi organikoetan erabiltzen da (oxidatzaile gisa) eta mikroskopio elektronikoz behatuko diren ehunen tindatze-prozesuan (koloreak finkatzeko). Osmioz egindako aleazioak kontaktu elektrikoetan, bolalumen muturretan eta gogortasuna eta iraunkortasuna behar duten beste hainbat aplikaziotan erabiltzen dira.

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|ezkerrera|150px|Osmio metala

Forma metalikoan oso dentsoa da, hauskorra, gogora eta distiratsua. Haatik, zaila da forma horretan aurkitzea; normalean osmio-hauts moduan dago, nahiz eta airearekin kontaktuan osmio tetraoxidoa, OsO4, eratzen duen. Konposatu hori toxikoa da (begientzako arriskutsua), oso oxidatzailea, usain sarkorrekoa eta hegazkorra. Osmioak iridioaren antzeko dentsitatea dauka, oso altua.

Bere oxidazio-egoerei dagokienez, +8raino iristen da, rutenioa bezala. Taula periodikoko talde honetako buru den burdina ez da egoera horretara iristen. Oxidazio-egoera anitz eduki ditzake. Azidoen bidezko korrosioa ondo erresistitzen du, eta hobeto disolbatzen da fusio alkalino bidez.

## Kanpo estekak
Itrio

**Itrioa** elementu kimiko bat da, **Y** ikurra eta 39 zenbaki atomikoa dituena. Trantsizio-metal zilarkara eta lustreduna da. Itrioa askotan ageri da mineral arraroetan, eta bere bi konposatu kolore gorriko fosforoak egiteko erabiltzen da telebistetan oraindik ere erabiltzen diren hodi katodikoetan.

## Ezaugarri nagusiak 
Itrioa nahiko egonkorra da airearekin kontaktuan, eskandioaren antzekoa da itxuraz, eta kimikoki lantanidoen antzeko portaera dauka. Zati txikietan birrintzen denean, ezegonkortu egiten da eta suak har dezake 400&nbsp;°C-etik gora. Bere oxidazio-egoera arruntena +3 da.

## Kanpo estekak
Muğla probintzia

**Muğla probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Muğla da. 12.716 km²ko azalera du eta bertan 793.785 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 12 barruti daude:

## Kanpo estekak
Nevşehir probintzia

**Nevşehir probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Nevşehir da (67.864 biztanle 2000. urtean). 5.438 km²ko azalera du eta bertan 310.344 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 8 barruti daude:

## Kapadozia 
Probintzia honetan dago UNESCOk 1985ean Gizateriaren Ondaretzat hartutako Kapadoziako eskualde ikusgarria, Turkiako gaur egungo turismo ikur nagusietakoa dena.

## Kanpo estekak 
* "Kapadozia, sorgindutako harkaitzetan barrena"
Rize probintzia

**Rize probintzia** (turkieraz Rize ili) Turkiako 81 probintzietako bat da ipar-ekialdean, Itsaso Beltzako ondoan, Trabzon eta Artvin probintzietako artean, eta hegoaldean Erzurum probintziako muga.

Bere hiriburua Rize da. 3.792 km²ko azalera du eta bertan 348.608 biztanle bizi dira (361.353 ziren 2006an).

250px|

Antzinako Lazistan herrialdeko zati handiena hartzen du, baditu Laz eta Hemxin etniak, turkiarrez gain.
Egungo probintziako izena hiriburuarena da, eta hau grezieratik dator: ρίζα (riza), hau da, ‘mendi-aldapak’, *Rizini* (რიზინი) lazeraz, eta *Rize* (Ռիզե) armenieraz

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 12 barruti daude:

## Kanpo estekak
Sinop probintzia

**Sinop probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Sinop da. 5.858 km²ko azalera du eta bertan 185.891 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 9 barruti daude:

## Kanpoko loturak 
* Sinop

## Kanpo estekak
Sivas probintzia

**Sivas probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Sivas da. 28.129 km²ko azalera du eta bertan 810.989 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 17 barruti daude:

## Kanpo estekak
Trabzon probintzia

**Trabzon probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Trabzon da. 4.495 km²ko azalera du eta bertan 1.061.055 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 18 barruti daude:

## Kanpo estekak
Şanlıurfa probintzia

**Şanlıurfa probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Şanlıurfa da. 19.091 km²ko azalera du eta bertan 1.700.352 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 11 barruti daude:

## Pertsonaia ezagunak 
* Abdullah Öcalan (1948), politikari kurdua.

## Kanpo estekak
Usak probintzia

**Uşak probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Uşak da. 5.174 km²ko azalera du eta bertan 330.618 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 6 barruti daude:

## Kanpo estekak
Talio

**Talioa** elementu kimiko bat da, **Tl** ikurra eta 81 zenbaki atomikoa dituena. Metal txiro gris xaflakor hau eztainuaren antzekoa da itxuraz, baina kolorea galtzen du airearekin kontaktuan. Oso toxikoa da eta arratoi-pozoi eta intsektizida gisa erabili izan da, baina minbizia sor dezakeela uste denetik, erabilera hau asko murriztu da edo debekatu egin da zenbait herrialdetan. Infragorrien detektore gisa ere erabiltzen da. Ospetsua da hainbat hilketetan erabili izan delako.

## Ezaugarri nagusiak 
Metal hau oso bigun eta xaflakorra da eta laban batekin moztu daiteke. Airearekin kontaktuan jartzen denean lustre metalikoa dauka, baina berehala ugertzen da eta ñabardura urdin-grisa hartzen du, berunaren antzekoa. Airean denbora luzez uzten bada, oxido-geruza lodi bat sortzen zaio. Uraren presentzian talio hidroxidoa eratzen du.

Bere oxidazio zenbaki komunenak +1 eta +3 dira, bere taldekideengatik bereizten dituena.

Bere fusio puntua esperotakoa baino txikiagoa da, eta likido egoeran azaltzen da tarte handi batean.

## Lorbidea 
Talioa lortzea ez da gauza erreza, oso kontzentrazio txikietan agertzen baita mineraletan.

Berun eta zink urtuen lurrunetik lortutako partikuletatik lortzen da nagusiki, hala ere, azido sulfurikoaren fabrikazioan lorturiko hondarretik ere lortu daiteke talioa.

Metal hau, bere gatzen disoluzio akuoso baten elektrolisitik ere lortzea posible da.

## Kanpo estekak
Einsteinio

**Einsteinioa** elementu kimiko sintetikoa da, **Es** ikurra eta 99 zenbaki atomikoa dituena. Zazpigarren elementu transuranidoa da, eta zazpigarrena aktinidoen seriean. Izena Albert Einsteinen omenez eman zitzaion.

## Ezaugarri nagusiak 
Taula periodikoan duen kokapenagatik, beste metal batzuen moduko propietate kimiko eta fisikoak dituela dirudi. Kantitate txikiak sintetizatu diren arren, zilarraren kolorea duela behatu da. 253Es isotopoa erabiliz egin diren ikerketak erakutsi dutenez, elementu honek aktinido tribalente astun baten propietate kimiko tipikoak dauzka.

Elementu sintetiko gehienetan bezala, einstenioaren isotopoak erradioaktiboak dira.

## Kanpo estekak
Frantzio

**Frantzioa** (lehen eka-zesio eta aktinio K gisa ere ezagutzen zena) elementu kimiko sintetiko bat da, **Fr** ikurra eta 87 zenbaki atomikoa dituena. Elementu guztien arteko elektronegatibotasunik baxuena dauka, eta Lurrean existitzen den bigarren elementurik arraroena da, astatoaren ondoren. Metal biziki erradioaktiboa da, eta astatoa, radioa eta radona ekoizten ditu. Metal alkalinoa izaki, elektroi bakarra dauka balentzia-geruzan.

Frantzioa Marguerite Perey-k aurkitu zuen Frantzian (hain zuzen, hortik datorkio izena), eta naturan aurkitu zen azken elementua izan zen, sintetizatua izan baino lehen. Frantzioa oso bakana da, aztarna-elementu gisa egoten da uranio- eta torio-meetan, non frantzio-223 isotopoa etengabe sortu eta desintegratzen den. Inoiz bildu den kantitaterik handiena Stony Brook Unibertsitatean 1997an gas ultrahotz gisa sortutako 10.000 atomoko cluster bat izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Láchar

**Láchar** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 3.005 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Lácharko Udala
Aksaray probintzia

**Aksaray probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Aksaray da. 8.051 km²ko azalera du eta bertan 425.612 biztanle bizi dira.

Kapadoziako eskualdearen zati bat hartzen du barne.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 7 barruti daude:

## Kanpo estekak
Karaman probintzia

**Karaman probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Karaman da. 8.816 km²ko azalera du eta bertan 252.377 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 7 barruti daude:

## Kanpo estekak 
* Karaman
Kırıkkale probintzia

**Kırıkkale probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Kırıkkale da. 4.589 km²ko azalera du eta bertan 389.843 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 9 barruti daude:

## Kanpo estekak
Batman probintzia

**Batman probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Batman da. 4.671 km²ko azalera du eta bertan 518.020 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 6 barruti daude:

## Kanpo estekak
Şırnak probintzia

**Şırnak probintzia** (kurdueraz: *Şirnex*) Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Şırnak da. 7.296 km²ko azalera du eta bertan 403.607 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 7 barruti daude:

## Kanpo estekak
Amerizio

**Amerizioa** elementu kimiko sintetiko bat da, **Am** ikurra eta 95 zenbaki atomikoa dituena. Elementu metaliko erradioaktibo hau 1944an sintetizatu zen lehen aldiz, plutonioa neutroiekin bonbardatuz, eta aurkitu zen laugarren elementu transuranidoa da. Amerikatik datorkio izena, europioarena Europatik datorren bezala.

## Ezaugarri nagusiak 
Amerizio puruak lustre zilarkara eta zuria dauka. Giro-tenperaturan apurka-apurka ugertzen da aire lehorrean. Plutonioa edo neptunioa baino zilarkaragoa da eta itxura batean neptunioa edo uranioa baino moldakorragoa. 241Am isotopoaren alfa desintegrazioa radioarena baino hiru aldiz handiagoa da. Aski dira amerizio gramo gutxi batzuk gamma izpi indartsuak igortzeko, elementua eskuetan darabilen edonori esposizio-arazo larriak eraginez.

Amerizioa fisionagarria da; 241Am isotopoarekin osatutako esfera islagabe baten masa kritikoa 60 kilogramo ingurukoa da. Arma nuklearretarako osagai gisa erabiltzen ez bada, plutonioaren edo uranioaren masa kritikoa errazago ekoizten delako da.

## Kanpo estekak
Osmaniye probintzia

**Osmaniye probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Osmaniye da. 3.189 km²ko azalera du eta bertan 497.907 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 4 barruti daude:

## Pertsonaia ezagunak 
* Yasar Kemal (1923), idazlea.

## Kanpo estekak
Adıyaman

**Adıyaman** (; ) Adıyaman probintziako barrutietako bat da eta era berean hiriburua. 1.582 km²ko azalera du eta bertan 178.538 biztanle bizi dira.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaizen

thumb|Kaizen japonierazko ideograma pare batean idatzita.
**Kaizen** (japonierazko 改善, "hobekuntza" terminotik) batez ere enpresan erabiltzen den kontzeptu bat da, Japonian sortua, *etengabeko hobekuntza* lortzeko jarduera eta metodoak biltzen dituena. Beste arlo batzuetan erabil daitekeen kontzeptua da, bizitza pertsonalean esaterako, nagusiki enpresako kalitatearen kudeaketa arlorako garatu bada ere.

Funtsean, ekoizpen-metodoen erabateko berrikuntza baino aldaketa txikiak dira *kaizen* metodoak proposatzen dituena, enpresako arlo guztietan eta langile guztien parte hartzeaz. Besteak beste, puntu hauek azter daitezke *kaizen* plangintza baten inguruan: lantegian egiten diren mugimenduak, ekoizpenerako dokumentazioa, biltegia, garbitasuna eta ordena (5S), poka-yoke sistemak eta langileen arteko komunikazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drake pasaia

thumb|
thumb|
**Drake pasaia** Hego Amerika eta Antartika artean kokaturiko itsas-besoa da, edo Hornos lurmuturra (Txile) eta Hego Shetland uharteen (Antartika) artean. Mendebaldean Ozeano Barea eta ekialdean Scotiako itsasoa ditu. 800 kilometrotako zabalera du.

## Historia 
Espainiar, argentinar eta txiletar adituen ustetan, pasabidea igaro zuen lehendabiziko marinela, Francisco de Hoces izan zen 1525ean. Enbatak *San Lesmes* bere itsasontzia hara herrestatu zuen, Magallanes itsasartea pasatu nahi zuenean.

Beste herrialdetako adituek diote *Eendracht* nederlandar itsasontzia, Willem Schouten buruzagi zuela, zen pasabidea igarotzeko lehendabizikoa 1616an. Gero, Sir Francis Drake eskualdetik pasatu zelako ingelesek pasabideari bere izena eman zioten, tamalez Drake Magallanes itsasartetik pasatu zen.

## Geografia 
Drake pasaia Antartikatik beste kontinentera ibilbiderik txikiena da. Pasabidea Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Bareko arteko muga da, eta hegoaldeko 60º paraleloaren azpian, Hego Ozeanoa hasten da.

Pasabidea itsaso zabalean dago, Hornos lurmuturretik 100 kilometrotara dauden Diego Ramirez uharteak baino ez daudelako.

Bere uretan dauden enbatak famatuak dira, noizbehinka 10 metrotako olatuekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antartikako penintsula

**Antartikako penintsula** edo **Antartikar penintsula** Mendebaldeko Antartikan dagoen "S" itxura duen penintsula da. Penintsulak aurrean kontinente amerikarra du eta mendebaldean Bellingshausen itsasoa eta ekialdean Weddell itsasoa ditu.

## Izena 
Antzinan, penintsula osoari Erresuma Batuak *Grahamen Lurra* zeritzon eta Estatu Batuek *Palmerren lurra*. Baina 1964an, herrialde biek adostu zuten *Graham lurra* iparraldea eta *Palmerren lurra* hegoaldea izango zirela. Muga Jeremy eta Agassiz lurmuturretan kokatu zuten.

Txilek ''O'Higginsen lurra'' deritzo, Bernardo O'Higgins libertadorearen omenez, eta Argentinak *San Martin lurra* deritzo, José de San Martín libertadorearen omenez.

## Geografia 
Penintsulan zehar Antartandes mendilerroa dago. Mendilerroaren lekurik altuena 4.190 metroko Jackson mendia da, beste mendi nagusiak 3.657 metroko Coman mendia eta 2.860 metroko Esperanza mendia dira. Mendilerroa Andeen jarraipena baino ez da, Scotiako dortsalaren bidez.

Penintsula antartikoaren ondoan badaude zenbait uhartedi eta uharte, batez ere iparraldeko eta ekialdeko kostetan:

* Iparraldean:
** Hego Shetland

* Mendebaldean:
** Palmer uhartedia
** Biscoe uharteak
** Adelaida uhartea
** Alexandro I.aren uhartea (Alexandro I.a Errusiakoaren omenez)

* Ekialdean:
** Joinville uhartea
** Dundee uhartea
** Vega uhartea
** James Ross uhartea
** Robertson uhartea
** Hearst uhartea
** Ewing uhartea
** Dolleman uhartea
** Steele uhartea
** Butler uhartea

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentina, Txile eta Erresuma Batuak penintsularen jabetza aldarrikatzen dute: Argentinar Antartikoa, Txiletar Antartikoa eta Britainiar Antartikoa, hurrenez hurren. Aldarrikapen guztiak Itun Antartikoa dela eta geldituta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko Okupazio Mugimendua

**Bilboko Okupazio Mugimendua** Bilboko auzoetako gaztetxe eta gazte asanbladen kordinadorak osatzen dute. Sistema kapitalistatik urrun, okupazioa eta autogestioaren bidez, auzoetako errealitate soziala aldatzeko izaera iraultzaile batekin lan egin nahi duten talde gazteak eta ez hain gazteak dira. Bilboaldeko Okupen sarea Etxebizitza Okupen asanblada da. Beraien arteko elkar laguntza eta ideien trukea sustatzeko sortu zen.

Bilboko Gaztetxe eta Gazte Asanbladen kordinadorak Bilboko gazteen eta auzoen beharrak asetzeko sortutako gazteen asanbladak dira. Bakoitzak bere autonomia eta funtzionatzeko erak dituzte, baina guztiak batera koodinatzen dira.

Bilboko Okupazio Mugimendukoekin harremanetan jartzeko, bomokupazioa@gmail.com helbidera idatzi.

## Partaideak 
Hauek dira BOM-eko partaideak: Zazpikatu Gaztetxea (7katugaztetxea@7katugazteatxea.com), Zorrotzako Gaztetxea, Olabeagako Gazte Asanblada (olabeagako-g.a.@hotmail.com), Izar Beltz Ateneoa (ateneo@izarbeltz.org), Kukutza III Gaztetxea (kukutza@gmail.com), Otxarkoagako Gazte Lokala, Iralako Gazte Lokala, Deustuko Gazte Lokala (deustukogazteasanblada@gmail.com), Santutxuko Gaztetxea, Uribarriko Gazte Asanblada (uribarripiztu@gmail.com), Arangoitiko Gazte Asanblada (arangoitikoga@gmail.com), Bilbiko Gazte Asanblada eta Saniko Gazte Asanblada alde batetik, eta Bilboko Okupazio Bulegoa, Bilboaldeko Okupen Sarea eta Komantxe Konpartsa, bestetik.

Bilboko Okupazio Bulegoa Etxebizitzen Okupazioari bideratutako proiektua da. Aholkularitza zerbitzua, abokatuak... eskeintzen ditu. Ostiral arratsaldetan irekitzen ditu ateak Bilboko Alde Zaharrean (Pelota kalea, 5) 18:00etatik 20:00ak arte. Okupazio bulegoarekin harremanetan jarri nahi ezkero, info@okupaziobulegoa.org helbidera idatzi diezaiokezue.

Komantxe Konpartsa, aldiz, Bilboko jai herrikoiak bultzatzeaz, Bilboko Okupazioren mezua zabaltzeaz eta parte hartzeaz arduratzen den adarra da. 90 konpartsero baino gehiago dituen konpartsa hau 2009an jarri zen martxan. Hauekin harremanetan jartzeko erabili komantxekonpartsa@gmail.com helbidea.

## Ikastaroak 
Beste hainbat ekintzen, mintzaldien etb-en artean, BOM-eko partaideek hurrengo ikastaro eta aktibitateak proposatzen dituzte astean zehar:

## Kanpo estekak 
*  Zazpi Katu Gaztetxearen web-orria
*   Izar Beltz Ateneoaren bloga
*  Kukutza III Gaztetxearen web-gunea
*   Komantxe Konpartsaren bloga
*  Okupazio Bulegoaren bloga

## Ikus, gainera 
* Gaztetxe
* Okupazio
* Bilbo Zaharreko Gaztetxea (1985-1993)
Abatxolo

**Abatxolo** Portugaleteko auzoa da. Herriko ekialdean dago, Azeta auzoaren gainean eta Sestao herriaren ondoan.

Auzo honetan, Metro Bilbaok Portugaleten dituen geltokietariko bat dago, 2007ko urtarrilaren 20an zabaldu zena.

## Ikus, gainera 
* Portugalete

## Kanpo estekak
Mardin probintzia

**Mardin probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Mardin da. 9.097 km²ko azalera du eta bertan 779.850 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 10 barruti daude:

## Kanpo estekak
Buenavista (Portugalete)

**Buenavista** Portugaleteko auzoa da, Kanpanzar eta Los Hoyos auzoak gertu ditu eta herriaren mendebaldeko partean eta Santurtziko udalerriko mugatik gertu dago.

## Kalerik garrantzitsuenak 
* Buenavista kalea

## Ikus, gainera 
* Portugalete

## Kanpo estekak
Kai Barria (Portugalete)

**Kai Barria** (gaztelaniaz *Muelle Nuevo*) Portugaleteko auzoa da. Herriaren azpialdean dago, Areetaren aurrean eta Nerbioi ibaiaren bazterrean.

Auzo honetaren eraikin ezagunenak hauek dira:
* Bizkaiko Zubia, 2006ko uztailaren 13an UNESCOk "Gizateriaren Ondare" izendatu zuena.
* Txurruka kaiko 60 zenbakidun eraikina
* EHUren nautika eskola
 
## Ikus, gainera 
* Burdinazko moila
* Portugaleteko mareometroa

## Kanpo estekak
Kai Zaharra (Portugalete)

**Kai Zaharra** (gaztelaniaz *Muelle Viejo*) Portugaleteko auzoa da. Herriaren azpialdean dago, Nerbioi ibaiaren bazterrean.

Erdi Aroan Portugaleteko portua bertan zegon eta oso portu inportantea izaten zen, handik eramaten baitzuten Gaztelako artilea Flandesera.

Auzo honetan dago Renfeko Aldirien Portugaleteko tren geltokia.

Auzoaren patroia Nikolas Deuna da eta haren omenezko jaiak irailaren 10ean egiten dira.

## Ikus, gainera 
* Portugalete
* Portugaleteko geltokia (Adif)

## Kanpo estekak
Kanpanzar

**Kanpanzar** Portugaleteko goiko aldean dagoen auzoa da. Izan ere, auzo hau Portugaleteko lau muinoen batean dago (San Roque, Kanpanzar bera, Los Hoyos eta Errepelega).

Auzo honetan Portugaleteko Aspaldiko babes-egotetxea dago.

Portugaleteko udalak 36.000 metro karratuko parke bat eraiki nahi du 2007-2011rako plangintzaren barnean.

## Ikus, gainera 
* Portugalete

## Kanpo estekak
La Florida

**La Florida** Portugaleteko goiko aldean dagoen auzoa da. Kanpanzar auzoaren ekialdean dago.

## Historia 
Auzo honetan 1951ko abenduaren 25ean eratutako Club Portugaleteko auzoaren izen bera duen zelaia dago.

## Ikus, gainera 
* Portugalete

## Kanpo estekak
Arberoako erreka

**Arberoako erreka** Nafarroa Behereko ibaia da, Lihuri ibaiaren sortzaileetariko bat dena.

Halaber, Izturitze eta Otsozelaiko harpeak erreka honek sortu zituen.

## Geografia 
Heletan jaio egiten da eta Lihuri ibai bihurtuta Bidaxune inguruan isurtzen ditu bere urak Biduzera. Errekaren ibarrak Arberoa eskualdea osatzen du.

Guztira 27,4 kilometroko luzera du.

## Ibaiadarrak 
Hona hemen ibaiadar nagusien zerrenda :
* Haltzerreka
* Bakardatzeko erreka
* Hegiko erreka
* Pezeko Jon-en erreka

## Zeharkatutako udalerriak 
* Aiherra
* Bardoze
* Bastida
* Donamartiri
* Donostiri
* Heleta
* Isturitze
* Oragarre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivalo

[300px|eskuinera|thumb|**Ivalo**, [Laponiako Gerra ondoren.]]
**Ivalo** (inariko samieraz: *Avveel*; iparraldeko samieraz: *Avvil*; skolt samieraz: *Â´vvel*), Inariko herrixka nagusi eta handiena da, Inarijärvi aintziraren hegoaldean, Finlandiako Lappi lurraldean kokatua. Ivalojoki ibaiaren ertzean eraikia dago herrixka eta udalerri osoko biztanle guztiaren erdia baino gehiago bertan dago; hiriburua dela esan daiteke.

3.500 bat biztanle inguru dauzka eta Sápmi osoko biztanle-gune garrantzitsuenetarikoa da biztanle kopuruari begiratuz gero. Hala ere, samitar-kopurua oso urria da, azken urteotan askok alboko herrixketara ihes egin dutelako.

Inariko aireportua ere hemen dago, eta egunean bitan batzen ditu hiriburua eta udalerria. 2007. urtean esaterako, 146.000 bidaiari izan ziren Finlandiako iparren dagoen aireportuan .

Inariko erdigunea da; hala nola, lehen eta bigarren hezkuntzako eskolak, liburutegia eta erietxe bat daude bertan.

Herrixko pertsonaia famatu eta maitatuena Anni-Kristiina Juuso antzezle samitarra da.

## Historia 
Antzinako **Ivalo**n, meatzaritzak izugarrizko garrantzia izan zuen, eta Lappi lurralde osoko meatze emankorrenak aurkitzen ziren. Hala ere, egoera txarrengatik, herritarrak lan pisutsu hau egiteari utzi zioten XX. mende hasieran eta ordudanik, hildako meatzarien hainbat oroitarri ezarri dituzte herrixka guztian zehar. Baina, Laponiako Gerragatik da ezaguna batik bat **Ivalo**; izan ere, gerrako suntsiketa bortitzenak bertakoak izan ziren, alemaniarrek, herrixka guztiz birrinduta utzi baitzuten. Honenbestez, **Ivalo**ko eraikuntza guztiak Bigarren Mundu Gerra ostekoak dira.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*  Ivaloko aireportuaren webgune ofiziala

## Argazki gehiago 

Irudi:Moottorikelkkoja Ivalojoella.JPG|Ivalojoki ibaia izoztuta.

## Erreferentziak
Will Richardson

**Will Richardson** pedagogo estatubatuar bat da, ezaguna mundu osoan bai irakasleekin eta baita ikasleekin ere egin duen lanagatik, uler dezaten zelan erabili teknologia berriak eskoletan. Haren bloga, Weblogg-ed.com ezinbesteko erreferentzia bihurtu da hezkuntza adituen artean. Orobat, haren liburua, “Blogs, Wikis, Podcasts, and other Powerful Web Tools for Clasrooms” (Blogak, wikiak, podcastak eta sareko beste erreminta ahaltsuak ikasgelarako), oso erabilia da milaka irakasleren artean. Hogeita bi urtez ingeles irakaslea izan zen Hunterdon Central Regional High School izeneko institutuan, Flemington herrian, New Jerseyn. The New York Times egunkariak izendatu zuen “joera markatzailea irakaskuntzan”, aintzat hartuta zelan erabiltzen zituen blogak ikasgelan.

Gaur egun Connective Learning, LLC enpresa du, eta horren bidez bultzatu egiten ditu Irakurri/Idatzi teknologiak hezkuntza ertainean. Halaber, aldarrikatzen du eskolaren erreforma eta bertan teknologia berriak txertatzea. Orain dela gutxi George Lucas Hezkuntza Fundazioaren Zuzendaritza batzordekide izendatu dute.

Richardsonek zutabe bat idazten du "District Administration" aldizkarian eta beronen blogean, "The Pulse" izenekoan. Hitzaldi eta aurkezpen ugari egiten ditu munduan zehar azaltzeko zelan erabili Irakurri/Idatzi teknologiak ikasgelan.

## Kanpo estekak 
*  Will Richardsonen biografia
*  Weblogg-ed.com bloga
*  Blogs, Wikis, Podcasts, and other Powerful Web Tools for Clasrooms
Ashley Tisdale

**Ashley Michelle Tisdale** (West Deal, New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1985eko uztailaren 2a - ) amerikar aktore, abeslari eta modeloa da. Disney Channelek eginiko High School Musicalen parte hartu du nahiz eta urte batzuk lehenago hasi aktore lanetan adibidez, *Zack eta Cody*n eta bi horietan hartu zuen fama. Abeslari moduan, Headstrong izan da lehen diskoa.

## Biografia 
Ashley Tisdale New Jerseyen jaio zen Lisa Morris eta Mike Tisdalen bigarren alaba moduan. Jennifer Tisdale aktorearen ahizpa txikia da. Ron Popeil asmatzaile dirudunaren urruneko lehengusina da bere aitonaren aldetik. 3 urterekin hasi zen antzerki lanetan. Urte horietan etxez aldatu zen Valenciara, Kalifornia, eta hor ikasi eta graduatu zen 2003. urtean.

### Bizitza profesionala 
Iragarkietan modelo moduan agertzeaz gain, High School Musicalen Sharpay Evansen papera lortu zuen eta hortik aurrera bere diskoak salmenta gehiago izan du.

1990eko hamarkadaren bukaeran Ashleyk paper txikitxoak lortu zituen telesaioetan, adibidez "Zazpigarren zerua", "Boston public" edo "Charmed" eta gainera "Donnie Darco" filmean ere papertxo bat izan zuen. Pixka bat geroago "The Hughleys" eta "Still Stading" telesaioetan parte hartu zuen. Bi urte beranduago "Zack eta Cody"ren castingean aurkeztu zen eta Maddie Fitzpatricken papera lortu zuen.

2005 urtean High School Musicaleko castingera aurkeztu zen Gabriella Montezen papera eskuratu nahian. Azkenean, Sharpay Evansen papera eman zioten eta "Bop to the top" edo "what I've been looking for" bezalako abestiak abestu ditu.
Iztai

**Iztai**a, halaber **iztondo**a, sabelaren eta izterraren arteko lerroa markatzen duen tolestura edo sakonunea da, baita lerro hori aurkitzen deneko eskualdea ere.

## Izena 
Etimologia: **izta-(h)egi*

## Patologia nagusiak 
* distentsioa
* iztondoko etena
* izter-arteria edo arteria femoralaren aneurisma

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zain (argipena)

**Zain** hitzak honako bi esanahiak ditu:

* **Zain**: Gorputzaren organoetatik bihotzera garraiatzen duten hodiak.
* **Zain**: Jarduera.
* **Zain**: Afrika eta Ekialde Hurbileko telefono enpresa.
* **Zain**: Berrizko musika taldea.
Hafnio

**Hafnioa** elementu kimiko bat da, **Hf** ikurra eta 72 zenbaki atomikoa dituena. Trantsizio-metal gris zilarkara eta distiratsua da. Zirkonioaren antzekoa da, beraien antzekotasunaren zergatia kontrakzio lantanidoen efektuan datza. Efektu honen ondorioz, bien arteko erradio atomikoa oso antzekoa da; mineral eta konposatu beretan ageri dira eta bere propietate kimikoak analogikoak direnez, zaila izaten da biak banatzea, ikerketa nuklearrak eta osagai nuklearretan erabiltzeko izan ezik. Oso zaila da Wolframioarekin batera aleazioan erabiltzen da argi-harizpiak eta elektrodoak ekoizteko. Bere beste aplikazio-eremu bat mikroprozesagailuetako transistoreak dira. Erreaktore nuklearretako kontrol-barrak egiteko ere erabiltzen da, neutroiak xurgatzeko ahalmen handia baitauka.

## Aurkikuntza 
Hafnioaren aurkikuntza, 72. elementua, Niels Bohr Institutuan iragarri zen, Danimarkan, 1923ko urtarrilaren 19an. Dirk Coster herbehereetara eta George de Hevesy hungariarrak euren aurkikuntza *Nature* aldizkarian argitaratu zuten egun hartan. 1869an Dmitri Mendeleevek ere aurreikusi zuen elementu hori. Izenak Kopenhageren latinezko izenetik dator. 

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|ezkerrera|Hafnioa
Metal xaflakorra eta korrosioarekiko erresistentea da, kimikoki zirkonioaren oso antzekoa. Bi elementu hauek elektroi-kopuru bera dute kanpo-geruzetan eta beren erradio ionikoak parekoak dira. Ondorioz, oso zaila da biak bereiztea, ez baitaude hain antzekoak diren bi elementu kimiko. Hafnioak eta zirkonioak badute, ordea, ezberdintasun fisiko bat: hafnioa bi aldiz dentsoagoa da.

Hafnio karburoa (HfC) ezagutzen den konposaturik erregogorrena da, bere urtze-puntua 3.890&nbsp;°C-etik gora baitago, eta hafnio nitruroa (HfN) nitruro metalikorik erregogorrena da.

Alkali kontzentratuak ederki jasaten ditu, baina halogenoekin erreakzionatu egiten du hafnio tetrahaluroak (HfX4) osatuz. Tenperatura altuetan oxigenoarekin, nitrogenoarekin, karbonoarekin, boroarekin, sufrearekin eta silizioarekin erreakzionatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irakite-puntu

Likido baten **irakite-puntua** likidoaren lurrun-presioa eta inguruneko presioa berdina izateko likidoak izan behar duen tenperatura da. Beste modu batera esanda, materia egoera likidotik egoera gaseosora igarotzeko erdietsi behar den tenperatura da.

Hutsean dagoen likido baten irakite-puntua, presio atmosferikoaren pean dagoenean baino baxuagoa da. Era berean, giro-presioa altuagoa bada, irakite-puntua ere altuagoa izango da. Beraz, likido bakoitzaren irakite-puntua aldatu egiten da presioa aldatu ahala.
Likido baten **irakite-puntu normala** (irakite-puntu atmosferikoa ere deitzen dena) aurrekoaren kasu berezi bat besterik ez da: itsas mailan dagoen presioaren pean (alegia, atmosfera 1 edo 760 mmHg), giro-presioa eta likidoaren lurrun-presioa berdinak direnean gertatzen da.

Irakite-puntura iristean, molekula gehienek likidoaren gainazal-tentsioa hausteko aski energia daukate. Irakitea gertatzen denean, tenperatura konstantea da, energia-ekarpen handiagoen ondorioa molekula gehiagok ihes egitea baita (ez tenperatura igotzea).

Likido bat irakite-puntutik gora berotu daiteke likidoan asaldurarik ez dagoenean, esaterako ura ontzi leun batean berotzen denean mikrouhin labe batean. Modu horretan gainberotutako likido batean asaldura txiki bat eragiten bada, irakite lehergarria gerta daiteke.

Likido ase bat lurrun bihurtzeko behar den bero-kantitateari lurruntze-bero deritzo.

Likidoak irakite-puntuaren azpitik ere lurrun bihur daitezke, lurruntze deritzon prozesuaren bitartez. Lurruntzea gainazaleko fenomeno bat da; bertan, gas/likido azaleratik hurbil dauden molekulak lurrun-fasera ihes egiten dute. Bestalde, irakitean likidoaren edozein tokitan dauden molekulak egiten dute ihes, likido barruan burbuilak sortuz.

## Zenbait substantziaren irakite-puntuak 
* Nitrogenoa: -196&nbsp;°C
* Oxigenoa: -183&nbsp;°C
* Ura: 100&nbsp;°C
* Merkurioa: 357&nbsp;°C
* Aluminioa: 2.060&nbsp;°C

## Ikus, gainera 
* Izozte-puntu
* Urtze-puntu
* Puntu hirukoitz
* Tenperatura kritiko

## Kanpo estekak
Nellim

ezkerrera|200px|eskuinera|thumb|Ibaiertzeko **Nellim**.
**Nellim** (inariko samieraz: *Njellim*; skolt samieraz: *Njeäʹllem*) Inari udalerria osatzen duten herrixketako bat da. Gutxi gorabehera 190 bat biztanle ditu eta Ivaloren ondoan dago, Inarijärvi aintziraren hego-ekialdean eta Errusiar mugatik gertu.

Herrixkan, hiru kultura ezberdineko biztanleak daude: bertako jatorrizko biztanleak, inariko samitarrak; II. Mundu Gerraren ondorioz Finlandiara erbesteratuak izan zuten Errusiako samitarrak, skolt samitarrak; eta 1940ko hamarkadan iristen hasi ziren hegoaldeko finlandiarrak.

Eskola publikoa eta zerbitzu gutxi batzuk daude bertan, hala nola hotela edo 1987. urtean skolt samitarrak eraiki zuten eliza ortodoxo errusiarra.

Vätsäri eta Tsarmitunturi eremu basatietatik gertu dago eta 2005. urtean, Greenpeaceko hainbat lagun hurbildu zen udalerria, basoari abeltzaintzarako leku gehiago kentzea galerazteko.
[250px|eskuinera|thumb|Eliza [ortodoxo (argipena)|ortodoxo ezaguna.]]
Azkenean eremu naturala mantentzea adostu zuen Finlandiako Gobernuak.

## Ikus, gainera 
* Inari
* Skolt samitar
* Tsarmitunturi EB
* Vätsäri EB

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lantano

**Lantanoa** elementu kimiko bat da, **La** ikurra eta 57 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak 
Elementu metaliko zuri zilarkara da, taula periodikoko 3. taldekoa eta lantanidoen taldekoa. Zenbait mineral arrarotan ageri da, gehienetan zerioarekin eta beste elementu arraro batzuekin batera. Lantanoa xaflakorra, harikorra eta biguna da; laban batekin moztu daiteke. Metal arraroen artean erreaktiboenetakoa da. Zuzenean erreakzionatzen du karbonoarekin, nitrogenoarekin, boroarekin, selenioarekin, silizioarekin, fosforoarekin, sufrearekin eta halogenoekin. Berehala oxidatzen da airearekin kontaktuan. Ur hotzak apurka erasaten dio, eta ur beroak azkarrago.

## Kanpo estekak
Europio

**Europioa** elementu kimiko bat da, **Eu** ikurra eta 63 zenbaki atomikoa dituena, 1901. urtean lortu zen lehenengo aldiz isolatzea. 

## Ezaugarri nagusiak 
Europioa lur arraroen arteko erreaktiboena da; azkar oxidatzen da airearekin kontaktuan, eta kaltzioaren antzekoa da urarekin erreakzionatzen duenean. Airearekin kontaktuan suak hartzen du 150&nbsp;°C-etik 180&nbsp;°C-era bitartean. Beruna bezain gogorra eta oso harikorra da.

## Aplikazioak 
Europioaren aplikazio gehienenak konposatu fosforeszenteak sortzearena da.

## Berezitasunak 
Unibertsoan kopuru gutxien existitzen den elementuetako bat da; unibertsoan existitzen den materia guztiaren %5×10−8 bakarrik da Europioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torio

**Torioa** elementu kimiko bat da, **Th** ikurra eta 90 zenbaki atomikoa dituena. Naturan agertzen den metal erradioaktiboa denez, erregai nuklear gisa uranioaren ordez erabil daitekeela kontsideratu da.

## Ezaugarri nagusiak 
Egoera puruan metal zuri zilarkara da, lustrea hainbat hilabetez gordetzen duena. Hala ere, oxigenoarekin kontaktuan ugertu egiten da pixkanaka, gris kolorea eta azkenean beltza hartuz. Torio dioxidoak (ThO2) oxido guztien arteko urtze-punturik altuena dauka, 3.300&nbsp;°C. Airean berotzen denean, suak hartzen du eta distira zuria igorriz erretzen da.

Elementu guztien arteko fase likidorik handiena dauka: bere urtze-puntuaren eta irakite-puntuaren artean 2.946 º C daude.

## Kanpo estekak
Kurio

**Kurioa** elementu kimiko sintetiko bat da, **Cm** ikurra eta 96 zenbaki atomikoa dituena. Aktinidoen serieko elementu transuranido metaliko erradioaktiboa da. Kurioa ekoizteko plutonio-atomoak alfa-partikulekin (helio-ioiekin) bonbardatzen dira. Izena Marie Curietik eta bere senar Pierretik datorkio.

## Ezaugarri nagusiak 
Kurioa ez da naturan ageri. Kurio-248 isotopoaren miligramo gutxi batzuk besterik ez dira sintetizatu, baina kurio-242 eta kurio-244 kantitate handiagoetan erdietsi dira, eta horietatik abiatuz elementuaren zenbait propietate zehaztu ahal izan dira. Aplikazio praktiko gutxi dauzka. Hezurretako ehunetan biometatzen da eta bere erradiazioak hezur-muina suntsitzen du eta globulu gorrien sorrera gelditzen du.

Lur arraroen homologoa izanik, kurioak gadolinioaren antzeko propietate kimikoak dauzka, baina bere kristal-egitura konplexuagoa da. Kimikoki erreaktiboa da eta aluminioa baino elektropositiboagoa da.

## Kanpo estekak
Gadolinio

**Gadolinioa** elementu kimiko bat da, **Gd** ikurra eta 64 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|200px|ezkerrera|Gadolinioa (>%99.9ko purutasunekoa)
Lur arraroen multzoko metal xaflakor eta harikor zuri zilarkara eta lustreduna da. Giro-tenperaturan modu hexagonalean kristaltzen da, alfa forma trinkoan, baina 1.234,85&nbsp;°C-etik (1.508 K) gora berotzen denean egitura kubikoa eta aurpegietan zentratua hartzen du.

Beste lur arraroek ez bezala, egonkor samarra da aire lehorrean. Hala ere, azkar ugertzen da aire hezean eta erraz askatzen den oxidoa eratzen du. Motel erreakzionatzen du urarekin, eta azido diluituetan disolbatzen da.

Gadolinioa supereroale bihurtzen da -272,417&nbsp;°C-etik (1,083 K) behera. Oso paramagnetikoa da giro-tenperaturan, eta propietate ferromagnetikoak dauzka giro-tenperaturarik behera.

## Kanpo estekak
Lutezio

**Lutezioa** elementu kimiko bat da, **Lu** ikurra eta 71 zenbaki atomikoa dituena. Elementu metaliko hau normalean itrioarekin batera ageri da. Metalezko aleazioak eratzeko eta zenbait prozesutan katalizatzaile gisa erabiltzen da. Taula periodikoaren interpretazio hertsi bat eginez gero, trantsizio-metal gisa sailkatu beharko litzateke, baina IUPACen arabera lantanidoa da. Izena Parisen omenez eman zioten, hiri honen izena latinez *Lutetia* baita.

## Ezaugarri eta aplikazio nagusiak 
Metal tribalente hau korrosioarekiko erresistentea eta nahiko egonkorra da Lurreko atmosferarekin kontaktuan. Elementu arraroen artean astunena eta gogorrena da. Lantanidoen artean urtze-punturik altuena dauka, seguru asko lantanidoen uzkurduraren ondorioz.

Elementu hau kantitate erabilgarrietan eskuratzea oso garestia da eta, beraz, merkataritza-erabilera gutxi dauzka. Hala ere, lutezio egonkorra katalizatzaile gisa erabiltzen da petrolio-findegietako cracking-prozesuetan. Alkilazio, hidrogenazio eta polimerizazioetan ere erabil daiteke.

Lutezio-176 isotopoa (176Lu) meteoritoen adina zehazteko erabili izan da. Bestalde, lutezio oxiortosilikatoa (LSO) positroi-igorpenezko tomografiak egiteko tresnen detektagailuetarako konposaturik erabiliena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iterbio

**Iterbioa** elementu kimiko bat da, **Yb** ikurra eta 70 zenbaki atomikoa dituena. Lantanidoen serieko lur arraro bigun eta metalikoa da, kolore zilarkara duena. Hainbat mineraletan ageri da, hala nola gadolinitan, monazitan eta xenotimoan. Zenbait kasutan itrioarekin eta beste elementu erlazionatu batzuekin batera ageri da. Naturan zazpi isotopo dauzka.

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|ezkerrera|170px|Iterbioa
Iterbioa xaflakorra eta harikor samarra da, eta lustre distiratsua dauka. Azidoek erraz disolbatzen dute, urarekin motel erreakzionatzen du eta airean oxidatu egiten da.

Hiru alotropo dauzka: alfa, beta eta gamma. Beta forma giro-tenperaturan existitzen da eta aurpegietan zentratutako kristal-egitura dauka; gamma forma, berriz, tenperatura altuetan ageri da eta gorputzean zentratutako egitura dauka.

Beta formak metalen antzeko eroankortasun elektrikoa dauka, baina erdieroale gisa jokatzen du 16.000 atmosferako presioaren pean. Bere erresistibitate elektrikoa hamar aldiz handiagoa da 39.000 atmosferatan, baina 40.000 atmosferara iristean giro-tenperaturan daukan erresistibitatearen %10a besterik ez dauka.

## Kanpo estekak
Prometio

**Prometioa** elementu kimiko bat da, **Pm** ikurra eta 61 zenbaki atomikoa dituena. Ezaugarri bereizgarri bat dauka, teknezioarekin batera: biak elementu erradioaktiboak dira, baina hala ere, beren atzetik taula periodikoan isotopo egonkorrak dauzkaten elementu kimikoak existitzen dira.

## Ezaugarri nagusiak 
Prometioaren isotoporik egonkorrena, 145Pm, beta partikulen igorle ahula da eta 17,7 urteko erdibizitza du. Ez du gamma izpirik igortzen, baina beta-partikulek zenbaki atomiko altuagoa daukaten elementuetan jotzen dutenean X izpiak sor daitezke.

Prometio puruak bi alotropo dauzka, eta bere propietate kimikoak gainerako lantanidoen propietateen parekoak dira. Prometio-gatzek lumineszentzia urdin zurbila edo berdexka sortzen dute erradioaktibitatearen ondorioz. Aztarna-elementu gisa ager daiteke zenbait uranio-meetan, fisioaren ondorioz. Zenbait izarren espektro elektromagnetikoan ere prometioaren aztarnak beha daitezke.

## Kanpo estekak
Erbio

**Erbioa** elementu kimiko bat da, **Er** ikurra eta 68 zenbaki atomikoa dituena. Lantanidoen taldeko elementu arraroa da. Gehienetan gadolinita izeneko mineralean agertzen da, beste lantanido batzuekin batera.

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|ezkerrera|200px|Erbio metalikoa
Elementu tribalente hau harikorra da, nahiko egonkorra airean, eta ez da lur arraroen multzoko beste metal batzuek bezain azkar oxidatzen. Bere gatzak arrosa kolorekoak dira eta xurgapen-espektro berezia dauka argi ikuskorrean, ultramorean eta infragorritik hurbil.

Erbioaren propietateetan eragin handia daukate berarekin nahastuta egon daitezkeen ezpurutasunen kantitateak eta motak. Ikuspuntu biologikotik ez dauka inolako funtziorik, baina zenbaitek uste dute metabolismoa estimulatzen duela. Erbioz dopatutako kristalak anplifikazio optikoetan erabil daitezke, erbio-ioiak 980 nm eta 1.480 nm inguruko uhin-luzerekin bonbardatzen direnean 1.550 nm-ko luzera duten uhinak erradiatzen baitituzte. Prozesu hau laserrak eta anplifikagailu optikoak eratzeko erabil daiteke.

## Kanpo estekak
Holmio

**Holmioa** elementu kimiko bat da, **Ho** ikurra eta 67 zenbaki atomikoa dituena. Lantanidoen seriekoa izanik, elementu metaliko aski bigun eta harikorra da. Giro-tenperaturan eta aire lehorrean egonkorra da. Lur arraroetako bat da, monazita eta gadolinita izeneko mineraletan agertzen dena.

## Ezaugarri nagusiak 
Elementu metaliko tribalente honek naturan agertzen diren elementu guztien arteko momentu magnetikorik altuena dauka (10.6µB) eta beste zenbait propietate magnetiko berezi dauzka. Itrioarekin konbinatuta konposatu oso magnetikoak eratzen ditu.

Egoera puruan, holmioak lustre zilarkara metaliko distiratsua dauka. Ondo eusten dio korrosioari eta egonkorra da aire lehorrean tenperatura eta presio estandarretan. Aire hezean eta tenperatura altuagoetan, ordea, azkar oxidatzen da, oxido horixka eratuz. Argiztapen-baldintzen arabera, holmio oxidoak kolore-aldaketa sakonak jasaten ditu. Egunez horia da, baina argi trikromatikoa erabiliz gero laranja gorrixka bizia da.

## Kanpo estekak
Kalifornio

**Kalifornioa** elementu kimiko bat da, **Cf** ikurra eta 98 zenbaki atomikoa dituena. Elementu transuranidoa izanik, merkataritza-erabilera gutxi dauzka. Kurioa alfa partikulekin (helio-ioiekin) bonbardatuta aurkitu zen.

## Ezaugarri nagusiak 
252Cf (2,645 urteko erdibizitza duena) neutroi-igorle indartsua da eta, beraz, oso erradioaktiboa eta bizitzarako kaltegarria da (mikrogramo bat kaliforniok 170 milioi neutroi igortzen ditu minutuko). 249Cf isotopoaren jatorria, berriz, 249Bk isotopoaren beta desintegrazioa da, eta kalifornioaren gainerako isotopoak berkelioa erreaktore nuklear batean neutroi-erradiazioaren pean jarriz sortzen dira.

Kalifornioak ez dauka inolako funtziorik bizitzaren garapenean. Bere konposatu kimiko gutxi batzuk besterik ez dira sortu eta ikertu, besteak beste kalifornio oxidoa (Cf2O3), kalifornio trikloruroa (CfCl3) eta kalifornio oxikloruroa (CfOCl). Ur-disoluzioan egonkorra den kalifornio-ioi bakarra kalifornio(III) katioia da.

## Kanpo estekak
Lawrentzio

**Lawrentzioa** elementu kimiko sintetiko bat da, **Lr** ikurra eta103 zenbaki atomikoa dituena. Bere isotoporik egonkorrena 4 ordu inguruko erdibizitza duen 262Lr da. Lawrentzioa kaliforniotik abiatuta sintetizatzen da eta ez dauka erabilera ezagunik.

## Ezaugarri nagusiak 
Elementu honen itxura ez da ezagutzen, baina segurasko zuri zilarkara edo grisa eta metalikoa da. Lawrentzio-kantitate adierazgarriak ekoiztuko balira, erradiazio-arrisku handia eragingo luke. Oso gutxi ezagutzen da bere propietate kimikoen inguruan, baina atomo apur batzuen gainean egin diren zenbait lanei esker, gainerako aktinidoen antzeko portaera duela ikusi da.

Taula periodikoaren intrepretazio hertsia egingo balitz, lawrentzioa trantsizio-metal gisa sailkatu beharko litzateke, baina IUPACen arabera aktinido bat da.

## Kanpo estekak
The Star-Spangled Banner

***The Star-Spangled Banner*** () Estatu Batuetako ereserkia da.

*The Star Spangled Banner* 1931en bihurtu zen Estatu Batuetako ereserki ofiziala, nahiz eta Armadak lehenago zuen ereserkitzat.

Normalean, lehen estrofa baino ez da abesten. Protokoloak dio (1942ko Nazional Ereserki Kodeak hain zuen) ereserkia entzutean kapela kenduta, zutik eta banderari begira egon behar dela eta bandera ez izatekotan musikariei.

## Musika 
Musika ''To Anacreon in Heav'n* antzinako ingeles edateko abestiarena da. Abestiaren sorrera ez da ezaguna baina adituek diote John Stafford Smith zela autorea.

Fitxategi:Audiobutton.png Estatu Batuetako ereserkia (OGG Artxiboa)

## Hitzak 
Hitzak, Francis Scott Keyk, 35 urteko abokatua eta esperientzia gabeko poeta, idatzi zuen. 1814ko irailaren 14an, 1812ko Erresuma Batuaren aurkako gudan, Baltimoreko McHenry gotorlekua presoa zegoela, estatubatuarrek gotorlekua irabazi eta bandera dardar ikusi ondoren, segidan idatzi zuen poema.

### Ingelesez 
:*O say, can you see, by the dawn's early light,*
:*What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming,*
:*Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,*
:*O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?*
:*And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,*
:*Gave proof through the night that our flag was still there.*
:*O say, does that star-spangled banner yet wave*
:*O'er the land of the free, and the home of the brave?''

:On the shore, dimly seen thro' the mists of the deep,
:Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
:What is that which the breeze, o'er the towering steep,
:As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
:Now it catches the gleam of the morning's first beam,
:In full glory reflected now shines in the stream:
:'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:And where is that band who so vauntingly swore
:That the havoc of war and the battle's confusion
:A home and a country should leave us no more!
:Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
:No refuge could save the hireling and slave
:From the terror of flight, or the gloom of the grave:
:And the star-spangled banner, in triumph doth wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:O thus be it ever when freemen shall stand
:Between their loved home and the war's desolation!
:Blest with vict'ry and peace, may the Heav'n-rescued land
:Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
:Then conquer we must, when our cause it is just,
:And this be our motto: "In God is our Trust."
:And the star-spangled banner in triumph shall wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

### Beste hizkuntzetan 
1861en alemaniar etorkinek alemanieratu zituzten hitzak, gero gauza bera egin zuten juduek yiddishez, Luisianakoek frantsesez eta Samoarrek samoeraz.

*Nuestro himno* (euskaraz *Gure ereserkia*), 2006ko apirilaren 28an egindako proposamena zen. Ereserkiaren gaztelaniazko bertsioaz baliatuz, legez kontrako etorkinen egoera salatu nahi zen. Hala ere, George W. Bush presidenteak ez zuen onartu bertsioa.

## Kanpo estekak