open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabelle Vengerova

**Izabella Afanàsevna Venguérova**, errusieraz **Изабе́лла Афана́сьевна Венге́рова**, ezaguna **Isabelle Vengerova** izenez (Minsk, Bielorrusia,  1877ko otsailaren 17a &ndash; New York, AEB, 1956ko otsailaren 7a) errusiar jatorriko piano-jotzaile eta irakaslea izan zen.

## Biografia 
Pianoa ikasi zuen Vienako Kontserbatorioan Josef Dachs-ekin eta Teodor Leszetyckirekin pribatuan; San Petersburgon Anna Jesipovarekin ikasi zuen.

## Musikari ibilbidea 
1906tik 1920ra San Petersburgoko Kontserbatorioko irakasle izan zen, eta gero Sobietar Batasunean eta Mendebaldeko Europan zehar birak egin zituen 1920 urtetik 1923 urtera, ondoren, Amerikako Estatu Batuetan finkatu zen. 1924an Curtis Musika Institutua sortzen lagundu zuen eta 1933an Mannes Music School Collegeren fakultatean sartu zen. Bi erakundeetan irakatsi zuen hil zen arte, eta ezaguna izan zen ikasle bakoitzaren arreta eta introspekzio psikologiko onarengatik.

Nahiz eta hurbilketa malgua izan eta metodo jakin bat zuela ukatu, ikasleak orientatu egiten zituen espresibo jotzeko modu bat lortzeko diseinatutako teknika batzuetara; adibidez, eskua teklatura modelatuz, berdintasunezko legato bat lortzeko; tekletan sakonki ukituz besaurrearen pisua erabiltzen zuen bitartean, eta eskumutur malgua, lerro betea eta gogortasun bakoa lortzeko, eta tonua kontrolatuta, eskumuturraren posizio altuaren edo baxuaren bidez. Besteak beste, ikasle hauexek izanzituen: Ralph Berkowitz, Samuel Barber, Leonard Bernstein, Lukas Foss, Anthony di Bonaventura, Gary Graffman, Abbey Simon, Gilbert Kalish, Leon Whitesell, Jacob Later, Julien Musdimennlerler, Leonard Pennario, Menahem Pressler, Lilian Kallir, Dimitri Tiomkin eta Stanley Babin.

Nicolas Slonimskyren amama eta haren lehen irakaslea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poteketa jolasa

thumb|Aluminiozko poto bat erabiltzen da.

**Poteketa** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Lizartzan, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. 

## Arauak 
Neska-mutilen joko hau urte guztikoa zen eta errepidean egiten zuten. "Betetzailea" nor zen jakiteko, jolaskide batek ondorengoa esaten zuen hitz bakoitzaz laguna seinalatzen zuen bitartean: "Kuku-miku-anda-miku-txantxa-perro-kastellano-plon-plon-ikusi-det-erbie-lau-intxaurren-erdienbosgarrena- pus-ladron-ministron". Azkeneko "ministron" hori egokitutakoari pote hutsa ematen zitzaion (tomatearekin edo beste zerbaitekin erabilitakoa), barruan harria zuela. Potearen ahoa jo egiten zen harri hori irten ez zedin. "Betetzaileak" potea hartu eta ahalik eta urrunen bota behar zuen, ondoren, jasotzera joan eta bizkor baino bizkorrago abiapuntura itzultzeko. Behin hara iritis eta gero, potea lurrean utzi eta lagunak bilatzeari ekin behar zion, orduko ongi gordeta egoten baitziren. "Betetzaileak" norbait begiz jotzean, haren izena ozen esaten zuen, potea lurrean hiru bider joz eta "pote", "pote", "pote" esanez. Hala uzten zituen jokoz kanpo jokalariak. Baina ezkutatuen bila zebilen bitartean, norbaitek gordelekua utzi, potea hartu eta urrunera bota zezakeen, "betetzaileak" hura jaso bitartean berriro gordelekura itzultzeko aukera zuelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 48.or.
Catherine Chamié

**Catherine Chamié** (Odesa, Errusiar Inperioa, 1888ko abenduaren 13a &ndash; Paris, 1950eko uztailaren 14a) kimikari frantsesa izan zen. Irène Joliot-Curierekin batera neurtu zuen lehen aldiz radonaren erdibizitza. Atomo-multzoen argazki-efektuari buruzko ikerketa zabala ere egin zuen. Efektu horri *Chamié efektua* deitzen zaio.

## Biografia 
1888ko abenduaren 13an Odesan jaioa, Catherine Chamié Antoine Chamié notario frantziar-siriarraren eta Helene Golovkine emazte errusiarraren alaba zen. 1907an Odessako eskola-hezkuntza amaitu ondoren, Genevako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean matrikulatu zen urte berean, non elektromagnetismoko doktoretza jaso zuen 1913an. Geroago, Errusiara itzuli zen eta fanotroien tentsioei buruzko ikasketak jarraitu zituen San Petersburgoko Estatu Unibertsitateko fisika-laborategian.

1934an, Renée Galabert joan ondoren, neurketa saileko buru bihurtu zen eta erradioaktibitatearen aplikazio medikoen arloan ikerketak egin zituen. 1929an, bere familia osoarekin, frantses nazionalitatea lortu zuen.

1950eko uztailaren 14an hil zen Parisen, “erradiazioarekin lotutako arrazoiengatik”.

## Catherine Chamié beka 
Catherine Chamiéren (1888-1950) omenez sortua eta Parisko Libanoko Ikasleen Bilgunearen ekimenez abian jarria — RELP (1901eko Elkartearen legea), *Chamié beka* Michel Aoun politeknikariak abian jarritako beka bat da, eta Abdallah Naaman idazleak zuzendua, Frantzian goi-ikasketak egiten ari den ikasle libanoar bati laguntzeko xedea duena.

## Argitalpenak 
1921 eta 1950 artean 40 ikerketa-artikulu baino gehiago idatzi zituen. Hauek dira obra garrantzitsuenak:

* ''Principes nouveaux de psychologie, leur application à l'étude des systèmes de connaissance et de la personnalité* (1937).
* *Psychologie du savoir : Formation, structure et évolution du savoir scientifique, Éditions Hermann et Cie'' (1950).

## Erreferentziak
Santu edo letra

**Santu edo letra** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Ormaiztegin, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. 

## Arauak 
Joko honetan mutilak poxpolo-kaxaren azala hartu eta besoa altxata horma ondoan lurrera erortzen uzten zuen; aldi berean, beste jolaskideek "santu" edo "letra" oihu egiten zuten. Lurra jotzean kartoiak marrazkia baldin bazuen agerian, "santu" esandakoak irabazten zuen; bestela, asmatzen ez zuenak kartoia galtzen zuen bere jolaskidearen mesederako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 50.or.
Zohra Bensemra

**Zohra Bensemra** (Aljer, Aljeria,1968ko martxoaren 13a) argazkilari aljeriarra da, eta argazki-erreportari gisa lan egiten du, batez ere Ekialde Hurbilean eta Ipar Afrikan.

## Biografia 
Zohra Bensemra Aljerren sortu zen, 1968ko urriaren 13an. Oso gustuko zuenez argazkilaritza, 1988an ikastaro bat egin zuen, eta Aljerreko Musée des arts et traditions populairesen (Arte eta Tradizio Herrikoien Museoa) eman zituen lehen urratsak. Lehenik lanka aritu zen Reutersentzat, Aljeriako gerra zibilean, 1997an. 2000an, albaniarren eta serbiarren arteko gatazka jarraitu zuen Mazedonian. 2003an, Irakera jo zuen. Najafen instalatuta, Reutersek argazkilari gisa kontratatu zuen. Ondoren, Sudango erreferendumaren, Tunisiako altxamenduaren eta Libiako iraultzaren jarraipena egin zuen.

2005ean, Bamako (Mali) Argazkigintzako Afrikako 6. Topaketetako epaimahaiak Europar Batasunaren saria eman zion fotokazetari onenari.

Zohra Bensemrak uste osoa du argazki-erreportarien ikusizko testigantzek duten garrantziaz, eta uste sendo horrek laguntzen du, dioenez, bere lana baldintza eta testuinguru zailetan gauzatzen.

## Erakusketak (hautaketa) 
Haren lehen erakusketak 1990ekoak dira, besteak beste, Hanburgon 1996an eta 1998an, Sienan 1998an, Bruselan 1998an, eta Parisen 1999an.

Harrezkero, argazkigintzari buruzko nazioarteko erakusketa eta ekitaldi askotan izan da, besteak beste:

* 1997: Visa pour l'image jaialdia, Perpinia.
* 2003: *Passeurs d’images: photographes algériens dans la presse internationale*, Benyoucef Cherif, Fatma-Zohra Bensemra, Hamid Seghilani, Galerie de la Fnac Montparnasse, Paris.
* 2003: Visa pour l'image jaialdia, Perpinia.
* 2004: *Women by Women - Acht Fotografinnen aus der Arabischen Welt*, Die Kommunale Galerie im Leinwandhaus, Francfort-sur-le-Main.
* 2005: Argazkigintzako Afrikako Topaketak, Bamako.
* 2006: *Snap Judgments*: *New Position in Contemporary African Photography*, Argazkigintzako Nazioarteko Zentroa (ICP), New York.
* 2006: *Snap Judgments*: *New Position in Contemporary African Photography*, Miami Art Central (MAC).
* 2006/2007: *Bamako’05*. *Trobades africanes de la fotografia. Un altre món, Centre de Cultura Contemporània*, Bartzelona.
* 2011: Deutsche Bank eraikinean erakusketa, Frankfurt .
* 2015: Argazkigintzako Hirurtekoa, Hanburgo.
* 2017: Visa pour l'image jaialdia, Perpinia.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005ean, Bamako (Mali) Argazkigintzako Afrikako 6. Topaketetako Europar Batasunaren  fotokazetari onenaren saria jaso zuen.

## Erreferentziak
Manuel Jorge Domínguez

**Manuel Jorge Domínguez Díaz** (Barredos, Laviana, 1962ko abenduaren 8a - ) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1985etik 1992ra.

Amateurretan dagoeneko nabarmendu zen eta 1983ko Bizkaiko Bira irabazi zuen.
Esprinter bikaina, hainbat etapa garaipen poltsikoratu zuen, aipagarrienak 1986ko Espainiako Vueltakoa, 1987 Frantziako Tourrekoa, 1987ko eta 1988ko Euskal Herriko Itzulian lortutakoak eta 1989ko Midi Librekoa.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Iron Mountain Incorporated

**Iron Mountain Inc.** 1951n sortutako enpresa estatubatuarra da, enpresa-informazioa kudeatzeko eta administratzeko zerbitzuak eskaintzen dituena. Bere egoitza zentrala Boston hirian dago. Informazioa administratzeko, informazioa suntsitzeko, babesteko eta berreskuratzeko zerbitzuak Ipar Amerikan, Europan, Latinoamerikan eta Asian 156.000 bezerori baino gehiagori ematen dizkiete. Iron Mountain S&P 500 eta FTSE4Good burtsa-indizeen parte da.

## Historia 
Konpainia Herman Knaust sortu zuen, nork onddoak merkaturatzen aberats bilakatu zen. 1936an, bere produktua lantzeko espazio fisiko gehiago behar izanik, meatze bat erosi zuen Livingston hirian. 1950, onddo merkatua aldatu egin zen eta Knaust bere meatzea ordezko erabilerak bilatzen ari zen, Iron Mountain bezala izendatu zuena.

Gerra Hotzean, Knaust enpresa aukera bat ikusi zuen informazio korporatiboa babesteko eraso nuklearretatik eta beste hondamendi batzuetatik. 1951n, konpainiak, jatorriz «Iron Mountain Empresa de Almacenamiento Atómico» izenaz ezaguna, bere lurrazpiko lehen gangak eta lehen salmenta-bulegoa ireki zituen Empire State eraikinean. Bere lehen bezeroa East River Savings Bank izan zen. Gordailu erregistroen mikrofilm kopiak eta ibilgailu blindatuetan sinadura txartel bikoiztuak eraman zituen Iron Mountainen instalazioetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Albertson

**Harold "Jack" Albertson** (Malden, Massachusetts, 1907ko ekainaren 16a - Los Angeles, 1981eko azaroaren 25a) estatubatuar  aktore, komediante, dantzari eta abeslaria izan zen. Vaudevillen ere antzeztu zuen. Oscar saria, Grammy saria eta Tony saria irabazi zituen, eta hirukoa lortu duten 24 aktoreetako bat da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Fríasko dukerria

**Fríaseko dukerria** Espainiako noblezia-titulua da, Gaztelakoa, eta Espainiako handitasun antzinakoa.

Bernardino Fernández de Velasco y Mendoza (1462-1515), Haroko III. kondea, Gaztelako bigarren kondestablea, kapitain jenerala eta Granadako erregeordea, Friaseko dukearen titulua jaso zuen 1492ko martxoaren 20an, Errege Katolikoek emana. Pedro Fernández de Velascoren eta Mencia de Mendoza y Figueroaren (Harako II kondeak) semea izan zen.

Karlos I.a enperadore eta erregeak 1520. urtean Espainiako handikitzat hartu zituen hogeita bost dukeetako bat izan zen Friaseko duke-etxea, duintasun hori Espainiako goi mailako klasea eta noblezia bereizteko ezarri zuenean.

Velascotarren leinua Behe Erdi Aroko eta Aro Modernoaren hasierako gaztelar nobleziako boteretsuenetako eta eragingarrienetako bat izan zen. Gaur egungo Soria, Burgos, Palentzia, Errioxa, Zamora, Araba eta Kantabriako ekialdeko probintzietan errotuta zegoen.
thumb|236x236px|Frías hiria (Burgos).
Bere izena Frias hiriari dagokio.

## Dukeen zerrenda 
## Lehenengo dukea 
[thumb|Pedro Fernandez de Velaskoren estatua kondestableen capillan ([Burgos). Friasko lehenengo dukearen aita.]]
Bernardino Fernández de Velasco y Mendoza (1454-1512ko otsailaren 9a), **I. Friaseko dukea**, III. Haroko kondea, VII. Gaztelako kondestablea. Pedro Fernández de Velascoren semea, II. Haroko kondea eta Gaztelako kondestablea, 1473an Enrike IV.a eta Mencia de Mendoza y Figueroa Santillanako markesaren 3 alabaren kontzesioz. Gurasoek Kondestablearen kapera sortu zuten Burgosko katedralean, non marmolez landutako mausoleoak dauden. Cordonen Etxea (Burgos) ere eraiki zuten, Velascotarren eta Mendoza-Figueroatarren armarriekin.

## Oraingo dukea 
Francisco de Borja Soto y Moreno-Santamaría, **XIX. Friaseko dukea**, XXIII. Haroko kondea, XXI. Escalonako dukea eta XXI. Villenako markesa.

2019ko abenduaren 20an ezkondu zen Carmen de la Morarekin (j. 1985), eskultorea, Germán de la Mora eta Carmen de Alós y Balderrábano, Haroko IV. markesaren alaba.

## Erreferentziak 
*Salazar y Acha, Jaime de (2012). *Los Grandes de España (siglos XV-XVI)*. Ediciones Hidalguía. .

## Bibliografia 
* Salazar y Acha, Jaime de (2012). *Los Grandes de España (siglos XV-XVI)*. Ediciones Hidalguía. .

## Kanpo estekak
Oilarraren Bandera

**Oilarraren Bandera** () 2023ko abenduaren 16an Bilboko itsasadarrean jokatu zen traineru estropada berezia izan zen. TKE Ligako traineru bizkaitarrek jokatu zuten eta izan zen irabazlea.

## Kontestua 
Lau hamarkada baziren Abrako Itsas Klubak belaontzien *Regata del Gallo* ospatzen zuela denboraldiari amaiera emateko. Ezinbesteko zita izaten da Bizkaiko belaontzientzako eta irudi ikusgarria izaten da belaontzi guztiak Bizkaia zubiaren azpitik igarotzean.

2023an Abrako Itsas Klubak 125. urteurrena betetzen duenez belaontzien estropadaz gain traineruen estropada bat antolatzea erabaki zuen, eta Bandera izan zen garaikurra. TKE Ligan ari diren bost traineru bizkaitarretatik lauk hartu zuten parte. Portugalete eta Santurtzi artean jokatu zen, bi luze eta ziaboga bakarreko ibilbidean. Buruz-buruko lehiak izan ziren, lehenik eta behin final aurrekoak eta ondoren 3. eta 4. posturako lehia eta finala.

## Emaitza 
### Final aurrekoak 
### Azken emaitza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Trincheras de los Moros

**Trincheras de los Moros**, Durruma Kanpezun dagoen Burdin Aroko herri harresitu baten ondar-multzoa da. Monzarrate parajearen goiko aldean dago, iparreko magalean. Herria dagoen harkaitza Peña Arregi, Peña del Santo eta Peña de San Roman bezala ere izendatzen dute mapatan. Harkaitzaren goialdearen zati handiena Arraia-Maeztu udalerriaren lurrak dira, baina bizileku moduan erabili zen herri harresituaren eremua Durruma-Kanpezun dago, Bernedo udalerrian, alegia. Gertu dagoen El Portillo de la Caseta esparru arkeologikoarekin erlazionatuta egon daiteke. 

## Ezaugarriak 
Herriak 132.100 m2ko azalera hartzen du eta hiru aldetatik dituen labarrek defentsa naturala eskaintzen diote. Barrualdean, iparreko aldean, lehorrean altxatutako harrizko hiru babes-harresi daude, bi linealak iparraldean eta zirkular bat mendiaren goialdean eta hegoaldean. Forma erdizirkularrekoa duenak 668 m-ko luzera eta ia 6 m-ko zabalera ditu. Bigarren hormak, eremuaren barruan, 518 m ditu, eta 3 eta 4 m arteko zabalera. Goiko aldean eremu txiki bat dago, 138 m-ko horma erdizirkular batek osatua, eta 3.390 m2ko azalera mugatzen duena. Kastroaren ekialdeko alderdiaren ondoan, Durruma Kanpezutik igota, Portillo de la Caseta izeneko muinoan, zenbait material arkeologiko aurkitu zituzten, kastro horrekin lotuak.

Leku horren kokapena eta egiturak, eta bertan aurkitu ziren material arkeologikoek erakusten dutenaren arabera, Burdin Aroan garaturiko bizilekua izan zen, Kristo aurreko lehenengo milurtekoan, eta denbora luzez bizi izan ziren bertan.

Arabako Foru Aldundiak sortutako Kastroen ibilbidearen barruan sartu zuen, beste hirurekin batera: Angostinako Cividad, Orbiso-Zuñigako El Muro eta Santikurutze Kanpezuko La Horma. 

Kastro xume gisa hasi zen, neurriari begiratuz gero, segur aski entitate handiagoko bizilekua izatera iritsi zen, *oppidum* edo gotorleku baten ezaugarriekin. Goiko aldetik ikuspegi zabala gailentzen da, eta inguru horretako zaintza eta kontrolerako leku garrantzitsua zela esan daiteke.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Burdin Aroko herri harresituak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacky Barberon

**Jacky Barberon**, (Étampes, 1948ko uztailaren 16a - ) Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1981**
* 8. Bizkaiko Biran

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stefan Morjean

**Stefan Morjean** (Zwevegem, 1960ko martxoaren 17a-), Belgikako txirrindulari ohia da, profesionala 1984tik 1989ra Tönissteiner eta Hitachi taldeetan.

## Palmaresa 
**1983**
* Egide Schoeters Kopa
* 5. Bizkaiko Biran
**1984**
* 2. Schaal Selsean
**1988**
* Eskalatzaileen Saria

## Taldeak
* Tönissteiner - (1984-1985)
* Hitachi - (1986-1989)

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mary Carr

**Mary Carr** (Pensilvania; 1874ko martxoaren 14a &ndash; 1973ko ekainaren 24a) aktore estatubatuarra izan zen, eta William Carr-ekin ezkonduta zegoen. 1915 eta 1956 bitartean 144 filmetan agertu zen.

## Aktore ibilbidea 
Batez ere, amaren paperak egiten zituen zinema mutuko filmetan, *Over the Hill to the Poorhouse* (1920) barne, arrakasta handia lortu zuen filma. Carrek Lucy Beaumonten antza zuen, bere garaian amaren roletan espezializatutako aktore estatubatuarra.

Mary Maurice eta Anna Townsend bezalako aktoreak hilda zeudela, 40 urte zituen Carr-ek, bazirudien rol matriarkalak heredatu zituela zinema mutuaren garaian..

Mary Carr *You Bet Your Life* programan agertu zen. 1954ko ekainaren 9an estreinatu zen, eta Groucho Marxek gidatu zuen programa.

Lehen semea, William, 2 urte inguru zituela hil zen. Seme-alaba gehienak antzezpenaren munduan sartu ziren, amarekin batera *Over the Hill-*en agertzeaz gain.

## Heriotza 
99 urte zituela hil zen. Carr Calvary hilerrian lurperatu zuten, Los Angelesen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvana Estrada

**Silvana Estrada** (Xalapa, Veracruz, Mexiko, 1997ko apirilaren 15a) musikagile eta kantautore mexikarra da. 2024ko Grammy sarietarako izendatu zuten, Musika Globaleko abesti bat ("Milagro y desastre") ondoen interpretatzeagatik.

## Biografia 
Gurasoek musika eta lauderia lantzen dituzte. Coatepec-en (Veracruz) bizi eta Veracruzanako Unibertsitateko Jazz ikasketak egin ondoren, New Yorkera joan zen musika-karrera egitera. Hiri horretan, hainbat eszenatokitan jo ondoren, disko bat grabatu zuen Charlie Hunter jazz-musikariarekin. Garai batean, Mexiko hirira joan zen bizitzera.

2023ko apirilaren 11n, Mexiko Hiriko musika-turismoko bulegoak musika  saioa antolatu zuen Estrada eta Aurora Asknesekin, "Cure for me" kantatzeko. Kantari mexikarrak gaztelaniazko lerro batzuk gehitu zituen.

## Sariak 
2022ko azaroaren 17an Latin Grammy saria irabazi zuen *Artista Berri Onenare*n kategorian, eta berdinketa izan zen Ángela Álvarezekin.

## Diskografia 
### Albumak 
* ***2017:** Lo sagrado* [Re-Lanzado en agosto de 2020]
* ***2022:*** *Marchita*

### EP's 
* ***2022**:* Abrazo (Extendido)

### Singelak 
* ***2017:** Te guardo*
* ***2017:** Amor eterno* reversión a Juan Gabriel
* ***2017:** Tenías que ser tú* con *Daniel, me estás matando*
* ***2018:** Al norte* con Caloncho
* ***2019:** Carta*
* ***2020:** Para Siempre*
* ***2021:*** Marchita
* ***2021:*** *Tristeza*
* ***2021:*** *Te Guardo*
* ***2022:*** *Tristeza* 
* ***2022:*** *Clandestina* 
* ***2022:*** *Brindo*
* ***2022:*** Abrazo
* ***2023:*** ''Tom's Diner*
* ***2023:*** *Milagro y desastre*

### Lankidetzan 
* ***2018***: *Charlie Hunter/Carter McLean Featuring* Silvana Estrada, Charlie Hunterren laguntzarekin
* ***2018***: *"Lo Sagrado"* Nukleo Distantearekin
* ***2019***: *"Hedonista",* Calonchorekin lankidetzan (bertsio akustikoa)
* ***2019***: *"Quisiera"* Danielekin hiltzen ari zara
* ***2019***: *"Dividido"*, Alex Cubarekin
* ***2019***: *"Universo Amor",* Playa Limborekin
* ***2019***: *"Diente de León"* Anthony Ekandónekin
* ***2020***: "*Guantanamera*", Guitarricadelafuenteren laguntzarekin (bertsio akustikoa)
* ***2020***: "*Peligrosamente Dark*  (feat. Silvana Estrada)" Leivarekin
* ***2021***: "*La Llorona*", Natalia Lafourcade eta Ely Guerrarekin
* ***2021***: "*Días Que No Lloro*", Benjamín Walkerrekin
* ***2022***: "*Ni una Cosa Ni la Otra*" , Alex Ferreirarekin
* ***2022***: "*Para vivir"'' El Kanka-rekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Bunina

**Anna Petrovna Bunina** (1774ko urtarrilaren 18agreg./urtarrilaren 7ajul. -1829ko abenduaren 16agreg./abenduaren 4ajul.) Errusiako poeta izan zen, bere literatur lanetik soilik bizi izan zen lehen emakume idazle errusiarra izateagatik ezaguna.. Ivan Bunin Nobel saridunaren eta Vasili Zhukovski poetaren senidea.'

## Biografia 
Urusovo herrian jaio zen Anna, Riazango gobernazioan (gaur egun, Lipetsk oblastean). Ama erditzean hil zen, eta hainbat senidek hezi zuten, oinarrizko hezkuntza bakarrik jasoz. 13 urte zituela hasi zen idazten, eta 1799an argitaratu zuen lehen lana.

San Petersburgora joan zen 1802an, aitaren herentzia txiki baten laguntzari esker. Bere etxea ezarri eta tutoreen bidez hezten jarraitu zuen. Idazketan erabat aritzen da, patroien eta mezenasen laguntzaz emandako laguntzari eta bere obren salmenten diru-sarrerei esker.

Familia inperial errusiarrak pentsioak eman zizkion 1809, 1810 eta 1813an. 1807tik 1810era, Gavrila Derzhavin eta Alejandro Shishkoven tertulia literarioaren parte izan zen. Shishkov aurkeztu zioten, eta Shishkov haren aholkulari bihurtu zen, familiako harremanei esker. 1811n Errusiar Hitzaren Maitaleen ohorezko kide izendatu zuten.

Bere lehen lana *La Musa Novata* izan zen, 1809an argitaratua, eta ondoren bigarren alea, 1812an izenburu berekoa. Britainia Handira joan zen 1815-17an, bularreko minbizia tratatzeko, baina ez zuen lortu nahi zuen emaitza. 1819an *hautatutako lanen* bolumen bat argitaratu zuen. 1820an, Literatura, Zientzia eta Arteak Maitaleen Elkarte Libreko ohorezko kide izendatu zuten. San Petersburgon utzi zuen 1824an, bere gaixotasunak okerrera egin zuenean, eta senideekin bizi zen, baina bere independentzia finantzarioari eutsi zion. Denisovkan hil zen, Riazango gobernazioan, 1829an, eta Urusovon lurperatu zuten.

## Kritika 
Buninak era askotako gaiak landu zituen, estilo eta metrika desberdinak erabiliz, aurreko poeta errusiarrek baino aldaera gehiagorekin. Bere lanean, emakumeen esperientziei buruzko behaketa originalak egiten ditu, batez ere gizonekiko gatazketan. Bere poesia ezaguna izan zen bere garaian, Solasaldiko bere aurkarien satira eta famatua izatera iritsiz, Arzamas Elkartekoak barne, Bunina kide zen Errusiar Hitzaren Maitaleen estetika kontserbatzailearen aurkakoak zirenak. Haren lanak, hein handi batean, ahaztuta geratu ziren hil ondoren, hein batean garaiko gizartearen erasoek eraginda, eta horrek geroko eragina mugatu zuen.

## Lanak 
* *Neopytnaia muza* (bi liburukitan, 1809 eta 1812)
* *O stxastii* (1810)
* *Selskie vetxera* (1811)
* *Spasenie Fiv* (1811)
* *Sobranie stikhotvoreni* (hiru liburukitan, 1819-1821)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannie Lips

**Hannie Lips** (Rotterdam, 1924ko uztailaren 16a &ndash; Laren, 2012ko azaroaren 19a), ***izeba Hannie*** izenez ezaguna, herbeheretar irrati eta telebistako esataria izan zen.

## Ibilbidea 
1954an, Bouwman Miesekin batera, KRO kateko esatari lanetan jardun zuen. Hasieran, haurrentzako saioak egiten zituen, hala nola *Dappere Dodo*, Bert Brugmanen antzerkiko txotxongiloekin egiten zen haurrentzako saioa, arrakasta handia izan zuena.

1958ko martxoaren 12an, Eurovisión III. Kantu Jaialdia aurkeztu zuen, eta Herbehereetan egin zen lehen aldia izan zen.

Telesailetan ere lan egin zuen, hala nola 'Hokus Pokus dat kan ik ook' (1956), bere burua interpretatuz, eta telefilm *Hokus Pokus dat kan ik ook* (1959), dantzari bat interpretatuz Rudi Carrellekin batera.

1960an eta 1962an Nationaal Songfestival aurkeztu zuen, Herbeheretako Eurovisión jaialdirako ordezkaria hautatzeko programa nazionala.

## Ikus, gainera 
* Eranskina: Eurovisióneko Kanta Jaialdiaren aurkezleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe corydalina

***Inocybe corydalina*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Inocybe haemacta*, *Agaricus haemactus*

## Deskribapena 
**Kapela:** 70 mm arteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, ondoren lau-ganbila, titi kamuts markatu batekin, ertz leuna, helduaroan pitzatua. Kapelaren azala fibrilosua, ezkatatsua, errezel orokorraren ageriko hondakinekin  erdian, plaka ezkatatsu txiki grisaxka kolorekoekin, arre argi edo krema zurixka kolorekoa, orban berde-urdinxkekin titiaren inguruan.

**Orriak:** Ez oso estu, desberdinak. adnatuak, zurixkak, gris zurbilak, arrexka kolorekoak bukaeran, ertzak aldeak baino kolore gutxiago izaten dute.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 15 mm arteko diametrokoa, luzanga, zilindrikoa, erraboildun samarra, fibrilosoa, zurixka edo krema-zurixka kolorekoa, gortina iheskorrarekin.

**Haragia:** Ez oso lodia, kolore zurixkakoa edo krema-zurixkakoa, fruta-konpotaren usain bereizgarria du, baina desatsegin samarra eta zapore meleka, ez oso nabarmena.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Toxikotasuna 
Oso toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe pyriodora* delakoarekin nahas daiteke; honek kapelaren erdian ez du kolore ilun berezirik.

### Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, batez ere hostozabalen basoetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe curvipes

***Inocybe curvipes*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,5 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila eta bukaeran zabaldua titi batekin; soberako ertza, kotoizkoa eta irregularra. Kapelaren azala fibriloso-eskatatsua, hondo gorrixkaren gainean gorrixka-lehoi kolorekoa, ertz argiagoarekin.

**Orriak:** Ez oso estu, zabalak, sabeldunak, adnatuak edo koska batez dekurrenteak, zurixkak, okre-beix koloretik okre antzekora doan kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 50 mm arteko garaierakoa eta 6 mm arteko diametrokoa, oinarria pixka bat mehetua, gainazal fibrilosoa, goialdean pruinaduna, hasieran zurixka, okre-marroi koloretik arrera doan kolorekoa oinarritik hasita ale helduetan.

**Haragia:**Ez oso lodia, zurixka, okre-marroi kolorekoa oinean, usaina espermatikoa edo frutarena, zaporea ez oso nabarmena. 

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Jangarritasuna 
*Inocybe* generoko espezieak ez dira kontsumitu behar, gehienak toxikoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, urriagoa koniferoen azpian. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sharon Isbin

**Sharon Isbin** (St. Louis Park, Minnesota, AEB, 1956ko abuztuaren 7a) estatubatuar gitarra-jotzaile klasikoa da. Lirismoa, teknika zehatza eta aldakortasunarengatik goraipatua da. Gainera nazioarteko gitarra klasikoko lehen emakume interpreteetako bat da.

## Biografia 
Sharon Isbin bederatzi urterekin hasi zen ikasten Varesen (Italia). Ondoren, Andrés Segovia, Oscar Ghiglia eta Rosalyn Turecken ikaslea izan zen. Johann Sebastian Bachen lauterako suiteak gitarra klasikora egokitzen lagundu zuen (G. Schirmerrek argitaratua). Yaleko Unibertsitateko *Bachelor of Arts* eta Unibertsitateko Musika Eskolako Musika Masterra amaitu zituen.
## Lanak 
[ezkerrera|thumb|263x263px|Estatu Batuetako [Sharon Isbin, Kroaziako Ana Vidovic eta Txinako Xuefei Yang gitarra-joleak, Munduko gitarra jaialdian, Paraguaiko Asunción Kulturgunea, 2011]]
Diskografia zabala du, eta hogei grabazio baino gehiago biltzen ditu. Musika barrokoa, Espainiako eta Latinoamerikako tradizioak, XX. mendea, crossover musika eta fusioko jazza bezalako arloak biltzen ditu.

Gitarrarako errepertorioa zabaltzeko egin duen lan garrantzitsuagatik da ezaguna, eta gitarra-jotzaile guztien artean bere musika-tresnarako kontzertu gehien agindu eta estreinatu zituena, baita bakarkako eta ganberako piezak ere. Nazioarteko palko nagusietan errezitaldiak egin ditu, besteak beste, New Yorkeko Carnegie Hall eta Avery Fisher Hall, Bostongo Symphony Hall, Washingtongo Kennedy Center, Torontoko Ford Center, Barbican Centre eta Londresko Wigungsaeboset Errege Antzokia, Amsterdamgo Concertgebouw, Municheko Herkulessaal, Madrilgo Errege Antzokia  eta Olinda (Pernambuco &ndash; Brasil,  2006ko irailaren 7a).

## Sariak 
* 2000n Grammy saria: Instrumentu Bakarlarien Interpretazio Onena (orkestrarik gabe), Dreams Of A World - Works Of Lauro, Ruiz -Pipo & Duarte.

* 2008an Guitar Player Readers’ Choice Awards: Gitarrista klasiko onena.

* 2009an Grammy saria: Musika-tresnen interpretazio bakarlari onena (orkestrarik gabe), Journey To The New World.
* Torontoko Nazioarteko Lehiaketa.
* Municheko Nazioarteko Lehiaketa
* Madrilgo Nazioarteko Lehiaketa (Sofía Erregina).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebba Amfeldt

**Ebba Amfeldt** (Kopenhage, 1906ko abenduaren 21a – Frederiksberg, 1974ko ekainaren 1a) daniar aktorea izan zen. 1946 eta 1973 artean 29 filmetan parte hartu zuen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Wentzeslao I.a Liechtensteingoa

**Josef Wentzeslao I.a** (Josef Wenzel Lorenz; Praga, 1696ko abuztuaren 9a - Viena, 1772ko otsailaren 10a) Liechtensteingo printzea izan  zen 
1712tik 1718ra eta 1748tik hil zen arte.

Joan Adam I.a printzearen lehengusu urruna zen, eta hark aukeratu zuen oinordeko, Anton Florian ezatseginaren ordez. Josef Wentzeslao Liechtensteingo printze bihurtu zen 1712an, Joan Adam hil zenean, baina 1718an akordio batera iritsi zen Anton Florianekin, Vaduzeko konderria eta Schellembergeko jaurerria Rumburkeko domeinua aldatzeko. Gainera, Anton Florianen alaba ezkondu zen.

Karrera militarrean aritu zen eta jeneral arrakastatsua izan zen turkiarren aurka eta Italian lortutako garaipenekin. Germaniako Erromatar Inperio Santuaren enbaxadore ere izan zen Parisen.

1732tik 1745era Joan Nepomukekoa Karlos printzearen erregeordea izan zen haren adin txikitasunaren garaian. 1748an bigarren aldiz Liechtensteingo printze bihurtu zen. Ana Maria Antonia Liechtensteingoarekin ezkondu zen eta haurtzaroan hil ziren bost seme-alaba izan zituzten. Frantzisko Josef I.a izan zen haren oinordekoa tronuan.
Marc López

**Marc López Tarrés** (Bartzelona, 1982ko uztailaren 31) kataluniako tenislari ohia eta tenis entrenatzailea da. Binakako txapelketetan izan zen aditua. Munduko 3. postura iritsi zen 2013ko urtarrilean.

Feliciano Lópezekin batera, Marc Lópezek, Grand Slam bat irabazi zuen 2016ko Frantziako Irekian, baita 2012ko ATP finalak ere. Gainera, 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, Lopezek urrezko domina irabazi zuen Espainiarentzat, Rafael Nadal-ekin.

## Final aipagarriak 
### Grand Slam 
#### Binaka: 4 (1-3) 
### Urte amaierako txapelketak 
#### Binaka: 1 (titulu 1) 
### Master 1000 
#### Binaka: 7 (3 titulu, 4 lanuzte) 
### Olinpiar Jokoak 
#### Binaka: 1 (urrezko domina bat) 
## Kanpo estekak
Pake pieza

***Pake pieza*** Mikel Azpiroz piano-jotzaileak 2023an plazaratutako estudioko musika-albuma da. Lanak bederatzi konposizio ditu eta Karlos Aranzegiren bateriaren laguntza du.

## Konposizioak 
Guztiak Mikel Azpirozenak dira:
* "Pake pieza", bals
* "Urteak"
* "Gadjo Dilo", 1997an Tony Gatlif eginiko frantziar filmaren izenburua da.
* "Mendian"
* "Eskerrak Atte"
* "Elkartasun doinua"
* "Berastegi"
* "Sahara eusten", elkartasuna adierazteko doinua.
* "Gaueko trena"

## Estiloa 
Albumak Azpirozen bakarko lanetan ohikoa den estilo intimista, inpresionista eta nostalgikoa jorratzen du, jazz eta bluesaren zein musika klasiko garaikidearen arteko bideetan. Bateriaren presentziak jazz kuttu hori indartzen du. Aurreko hiru diskoen bidetik dator lan hau, *Gaua*, *Zuri* eta *Islak* diskoen jarraipen gisa. Entzulea introspekziora eta meditaziora daramaten Azpirozek sortutako bederatzi konposizioek. Zenbait momentuetan ere euskal musika tradizionalaren elementuak azter daitezke, baina baita ere beste lurraldetako aztarna exotikoak.

Musikariaren hitzetan: "Niretzat musika positiboa dena islatzeko oso tresna baliagarria da. Hobeto egoteko eta hobetzeko beharrezkoa dela uste dut. Musika instrumentala denez, jakina, abstrakzioaren munduan murgiltzen gara, melodiak, noski, garrantzi handia duen arren. Testuinguru horretan sentimendu positiboak azaleratzea bilatzen dut. Diskoan natura, adibidez, edo elkartasuna bezalako gaiak jorratzen dira".

## Parte-hartzaileak 
* Mikel Azpiroz: Steinway B piano, Mopho synyhetizer. Pieza guztien egilea.
* Karlos Aranzegi: bateria.
* Julio Villar: artea.
* Iñigo Aranburu: diseinua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Harri X. Fernándezen albumaren inguruko elkarrizketa, *Noticias de Gipuzkoa* egunkarian, 2023/11/04.
Sara Beirão

**Sarah de Vasconcelos Carvalho Beirão**, ***Sara Beirão*** izenez ezagunagoa, (Tábua, 1880ko uztailaren 29a – *ibidem*, 1974ko maiatzaren 21a) portugaldar idazle, kazetari, filantropo eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

## Bizitza 
Maria José da Costa Mathias eta Francisco de Vasconcellos Carvalho Beirãoren alaba, 1880ko uztailaren 29an jaio zen Tábuan. Porton ikasi zuen eta 18 urterekin hasi zen kazetari gisa lan egiten, besteak beste, *O Tabuense* eta *Humanidade* aldizkarietan, Álvaro de Vasconcelos izengoitia erabiliz.

1910ean, António da Costa Carvalhorekin ezkondu zen. 1928an Lisboara joan ziren bizitzera, non Sara *Grupo das Treze* talde feministan sartu zen. Gainera, Portugalgo Emakumeen Kontseilu Nazionaleko kide izan zen. 1935etik 1941era kontseilu honetako presidentea izan zen.

Literaturan, Sara Beirãok batez ere fikzioa idazten zuen, helduentzat zein haurrentzat. XX. mendeko portugaldar idazle arrakastatsuenetako bat izanik, 16 liburu argitaratu zituen, bi ipuin bilduma barne.

Tábuan hil zen 1974ko maiatzaren 21an, 93 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Bachman

**Charles William Bachman III**.a (1924ko abenduaren 11- 2017ko uztailaren 13a) informatikari estatubatuarra izan zen eta bere ibilaldi osoa ikertzaile, garatzaile eta kudeatzaile industrial gisa eman zuen esparru akademikoan baino. Bereziki ezaguna izan zen datu-baseen kudeaketa sistemen hasierako garapenean egindako lanagatik. Bere geruzadun arkitekturaren tekniken artean, Bachman diagramak daude, bere izen bera daramatenak.

## Biografia 
Charles Bachman 1924an jaio zen Manhattan-en(Kansas), non bere aita (Charles Bachman Jr.) Kansas State College-ko futbol entrenatzailea zen. Batxilergoa East Lansing-en (Michigan) egin zuen, non lehenago aipatu dudanez, bere aita Michigan State College-n futbol entrenatzaile gisa aritu zen 1933tik 1946 urtera arte.

Estatu batuetako armadan sartu zen 1944ko martxotik 1946ko otsailera arte, Bigarren Mundu Gerrako Hegazkinen Aurkako Artilleria Gorputzean zerbitzatzen South West Pacific Antzokian, Ginea Berrian eta Filipinetako Uharteetan. 1946an baja egin ondoren Michigan State College-ra joan zen, non 1948an Tau Beta Pi-ko kidea izateaz gain, ingeniaritza mekanikoan lizentziatu zen. 1949aren erdialdean Connie Hadleyrekin ezkondu zen. Hori eta gero, Pennsylvaniako Unibertsitatera joan zen.

1950ean, ingeniaritza mekanikoko masterrean graduatzeaz gain, Wharton School of Business unibertsitateko MBA izateko eskakizunen hiru laurdenak ere bete zituen.

Bachman 2017ko uztailaren 13an hil zen, bere Lexington-eko (Massachusetts) etxean, Parkinson gaixotasunagatik jota, 92 urte zituela.

## Lana 
Bachmanek bere ibilaldi osoa akademian eman zuen software-ingeniari eta kudeatzaile gisa,   baina 1950ean Midland-en (Michigan) Dow Chemical-en hasi zen lanean. 1957an Dow-eko lehen datuak prozesatzeko kudeatzailea izan zen. Hala ere, bera iritsi baino lehen aurreikusitako IBM 709 eskaera bertan behera geratu zen. 1960an General Electric-en sartu zen, eta 1963an Integrated Data Store (IDS) garatu zuen, nabigazio datu-base eredu gisa ezagutzen zena, erabilitako datu-baseen kudeaketarako lehen sistemetako bat, Manufacturing Information And Control Sistem (MIACS) produktuan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (1965eko urtarrila) **Integrated Data Store.** DPMA Quarterly.
## Kanpo estekak
Rita Martin

**Margareta** **“Rita” Weir Martin** (Irlanda, 1875 &ndash; Londres, 1958) argazkilaria zen, eta, Lallie Charles ahizparekin batera, arrakasta komertzial handia izan zuen emakumeen erretratugile gisa, Eduardotar Aroan. Emakume aktoreei eta sufragistei (bera ere hala zen) egindako argazkiengatik da ezagun.

## Biografia 
Rita Martin Irlandan jaio zen. Charlotte Elizabeth Martinen (Lallie Charles) eta Isabelle Reilly Martinen (Bea) ahizpa gazteena zen. Hirurak Lallie Charlesen tailerreko bi argazkitan ageri dira, 1899 inguruan. Ingalaterran, Eduardotar Aroan, gero eta argazki-estudio gehiago kudeatzen zituzten emakumeek. Alice Hughes-en arrakastak eraginda, Lallie Charlesek '''' izeneko estudio bat ireki zuen 1896an, Londresko Regent's Parken ondoan. Rita Martin zen haren laguntzailea, eta 1897an hasi zen argazkilari-lanbidea ikasten ahizparen ondoan.

## Argazkilari ibilbidea 
1906an, Rita Martinek bere estudioa ireki zuen 27 Baker Streeten, eta bi ahizpen artean lehia sortu zuen. Rita Martin hondo zuriaren gainean egindako kolore hil oso argiko erretratuetan espezializatu zen. Bere gai nagusiak garaiko aktoreak (Winifred Barnes, Lily Elsie, Julia James, Lily Brayton, Violet Vanbrugh) eta haurrak ziren, Gladys Cooperrenak eta bere bigarren estudioa eraiki zuen arotzarenak, besteak beste. Rita Martin eta haren ahizpa Lallie bogan izan ziren erretatugile gisa 1900-1910 urteetan.

Cecil Beatonek hau dio Rita Martinez: “Rita Martin eta bere argazkien edertasuna, terrakota gisa zurbila, garai hartako parte dira. Rita Martinek eta haren ahizpa Lallie Charlesek, argazkilari aurkariak, denak ilehori bihurtzerainoko dekorazio gozoki argituan jartzen zituzten haien modeloak.».

*The Strand Magazine*ko 1910eko kritika batek dio: "Rita Martinek merezi du zoriontzeko izendatua izatea. Agian, egun batez izango dira argazkilari profesionalen lan onenen urteroko erakusketak, pintore profesionalentzat orain dauden bezala, eta, orduan, kritikak asko estimatuko du artista horien lana. Argazkigintzan eta haurren argazkietan, sinpatia jarri behar litzateke ororen gainetik, baita posatzeko eta argiztatzeko gaitasun teknikoa baino lehen ere.».

Rita Martinek suffragette askoren argazkiak atera zituen, hala nola Rosamund Massyrenak.

Rita Martin miniatura-margolaria ere bazen.

## Herentzia 
Rita Martinen film negatiboen zati bat National Portrait Galleryn gordetzen da, Lallie Charles Cowell ilobak dohaintzan eman baitzituen, 1994an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihana Fernandez de Barrena

**Oihana Fernández de Barrena Cardoso** (Heredia, 1999) aizkolari eta abeltzain arabarra da. 2025eko abenduan Donostiako Urrezko Kopa irabazi zuen.

## Biografia 
Heredian (Araba) bizi da, baina lotura estua du Cabo Verdeko amaren familiarekin. Familiaren baserriko zeregin guztietan lan egiten du, eta euskal herri kiroletan aritzen da, batez ere aizkorarekin enborrak mozten, nahiz eta beste kirol batzuk ere egiten dituen, harri-jasotzea adibidez. Araban emakume aizkolari bakarra da eta horregatik dago Gipuzkoan federatuta. Turismoa ikasten du.

### Kirol-ibilbidea 
Aizkora bidezko enborrak mozteko hainbat lehiaketetan parte hartu du, besteak beste, emakumezkoen Euskadiko Aizkolari Txapelketan, Elgoibarren egin zena eta finalera iritsi zena.

Garberan egin zen herri kiroleko erakustaldian ere, Julian Iantzik aurkeztutakoan, parte hartu zuen . Gainera, Gasteizko IKA euskaltegien publizitate-iragarkia egin zuen.

Euskal Pentatloia 2023 txapelketan parte hartu zuen binaka Lur Errekondorekin batera. Txapelketa horretan harri-jasotzean emaitza onenak lortu zituzten eta txapeldunorde geratu ziren. Hirugarren sailkatu zen 2023ko Euskadiko Aizkolari Txapelketan eta bigarren Gipuzkoako txapelketan. 2024an ere bigarren egin zuen Gipuzkoako txapelketan.

2025ean, aizkora uztear zegoen motibazio faltarengatik eta San Tomas egunean, aizkorako Donostiako Urrezko Kopa irabazi zuen. Hasieran probarako sailkatzerik lortu ez bazuen ere, beste aizkolari batzuen lesioek zabaldu zioten atea, eta, parte hartu ez ezik, irabazi ere egin zuen. Lehiakide izan zituen: Nerea Arruti, Nerea Sorondo, Uxue Ansorregi eta Karmele Gisasola, hurrenez hurren.

### Telebistako ibilbidea 
2022an «El Conquistador del Caribe», EITBko programaren 18. edizioan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
* Binakako Euskal Pentatloi Saria (0): bigarren 2023an
* Euskadiko Aizkolari Txapelketa (0): hirugarren 2023an
* Gipuzkoako Aizkolari Txapelketa (0): bigarren 2023an eta 2024an
* Donostiako Urrezko Kopa (1): 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Oihana Fernandez de Barrenak eskema guztiak hautsi ditu*. *Berria*, 2025.12.27
* Oihana Fernández de Barrena: Nire helburua emakumeen EHko aizkolari txapelketa irabaztea da [Kontsulta: 2023-12-20]
* Sei aizkolari, talaia ezberdinetatik begira [Kontsulta: 2023/12/30]
Anier

thumb|URBAN FEMME (2019) ANIER
**Melina Altés Salom**, artistikoki **Anier** izenez ezaguna (**«erregina»** hitza atzerantz idatzita) eta batzuetan Anier Deer izenez ere (Bartzelona, 1998ko apirilaren 2a) katalan rap abeslaria da. *"Fuego a tregua", "Siéntelo"* edo *"Carnaza"* abestiengatik da ezaguna, hau da, YouTube plataforman ikustaldi gehien lortu dituztenak, baina eres (144 abesti ditu gaur egun arte (2023). Gai horiek dira 2015ean YouTuben hasitako bere ibilbide profesionala bultzatu dutenak, *"Despega"* eta *"Mas"* abestiekin. Bere ahaleginak eta sare sozialen laguntzak bere musika eta bere bizitza filosofia maite dituen zale fidel eta gero eta handiagoa duen artista bihurtu dute.

## Biografia 
Bere bizitzaz, ez du hitz egin inoiz oduan, ez dakigu gaur egun arte zenbat kide dituen bere familian, bakarrik elkarrizketa batean esan zuela ahizpa bat zuela, besterik ez. Anier, Humanitateen ikastaroa ikasten ari zen, Arte eta Humanitateen esparruan. Bere musika-ibilbidea 20 urterekin hasi zen eta horrenbestez, ikasketak alde batera utzi zituen.

Anierrek inork ez bezala defendatzen du desolazio emozionalaren lurraldea,aitortza zintzoa eta basatia, aditz estaliaz. Bere hitza ez da ezkutatzen du, bere burua ematen du. Amorrua eta emozioa uztartu sintetizatuz, esaldi zuzenetan eta sentimendu ebakigarriak, pertsonalak eta sakonak.

Youtubeko kanal bat sortu eta 2015 inguruan argitaratu zituen bere abestiak, non biral bihurtzen hasi zen. Plataformako bere lehen abestiak izenburua du: “Despega” eta denbora gutxian 50.000 ikustaldi baino gehiago zituen jada.

## Ibilbide musikala 
Bere adina izan arren, Anierrek musikaren industrian azkar finkatzea eta arreta erakartzea lortu du Espainiako raparen emakumezkoen talentu nagusietako bat delako. edo bereziki *"Latidos negros"* bezalako abestiek harrera ona izan zuten Hip-Hop/rap musika komunitatean. 

Haren ekoizleak, ahalmen handia zuela ikusi zuenez, hurrengo abestia ingelesez kaleratzea erabaki zuten, ''"Where I'm From"* izenekoa, ingeleses itzultzen zena; *“nongoa naizen”* .Gai hau nazioarteko zaleak erakartzeko marketin estrategia bat zen, eta arrakasta lortu zuten, gero eta zale gehiago nahi izateraino.*"Siéntelo"* edo *"Nana"* bezalako 2018an argitaratutako bideoklipak artistak errima azkar eta ulergarriak egiteko duen gaitasunagatik nabarmentzen dira. 

2018an,  bere lehen diskoa kaleratu zuen 7 abestirekin eta Madrilen egin zuen lehen kontzertua, eta bira bat hasi zuen.Hizkuntza oso esplizitua du eta oso argi dauka berdin zaiola besteek pentsatzen dutena, sentitzen duena eta nola sentitzen duen abesten duela.

Bere arrakasta gorantz doa oraindik, kontzertuak emanez, elkarrizketak eginez, telebista saioak eginez eta kalitate oso oneko bideoklipak kaleratuz.

## Bitxikeriak 
Anierrek eskaintza egingo duen lehen etapa Madrilera izango da 19 urterekin eta gehien gustatu zaion abestia *“Shipwreck”* da, beretzat oso abesti berezia baita, bere familiari buruz hitz egiten duelako. *“Carnaza”''

Anierrek elkarrizketa betean, konfirmatzen du, ez diola etiketarik jartzen bere buruari, ez gizarteari ez bere buruari..

## Erreferentziak
Omegle

**Omegle** online txat eta bideoko doako webgune bat izan zen, erabiltzaileei erregistratzeko beharrik gabe beste pertsona batzuekin sozializatzeko aukera ematen ziena. Zerbitzu horrek erabiltzaileak banan-banan parekatzen zituen txat saioetan. Saio horietan, modu anonimoan hitz egiten zuten “Usted” edo “Extraño 1” eta “Extraño 2” izenekin.

Omegle Leif K-Brooks 18 urteko amerikar-frantsesak sortu zuen, Brattleborokoa, Vermont, eta 2009ko martxoaren 25ean atera zuen. Hilabete baino gutxiago, Omeglek 150.000 orrialde inguru ikusi zituen egunean, eta 2010eko martxoa bidekonferentzia funtzio bat sortu zuen.

2023ko azaroaren 8an, webgunerako sarbidea itxi zen, aldez aurretik iragarri gabe. Orrialdera sartze saiatzean, orrialdearen sortzaileak, Leif K-Brooksek, idatzitako mezu bat agertzen da. Bertan esaten denez, webgunea ezin zen matendu arazo finantziario eta psikologikoengatik.

## Ezaugarriak 
2010ean, Omeglek bideo-modu bat sartu zuen testu-txat modua osatzeko,Omeglek bideo-modu bat sartu zuen testu-txat modua osatzeko, web kamerak eta mikrofonoak erabiltzen dituzten arrotzak elkartzen dituena.
* 2023an, azkenean, Omegle itxita egon zen, eta orain, orrian sartzean, Omegleren sortzaileak agur-mezu bat bidali zion, gertaera horren arrazoiekin.

## Distribuzioa 
Milioi erdi erabiltzaile inguruk bisitatzen zuten Omegle egunean. Horri esker, webguneak 2802 postua hartu zuen mundu osoan (2020ko abuztuaren 6an), Alexaren rankingeko webgune ezagunenetan.

## Izandako arazoak 
* 2013. urtearen hasiera baino lehen, webguneak ez zituen ekarpenak gaitzesten birao-iragazki baten bidez, eta erabiltzaileek jakinarazi zuten biluztasuna edo eduki sexuala aurkitu zutela kameran. 2013ko urtarrilaren ondoren, Omeglek "monitorizatutako" bideo-txat bat inplementatu zuen portaera txarra monitorizatzeko eta 18 urtetik beherako pertsonak babesteko, eduki kaltegarria izan dezaketenak, biluztasuna edo eduki sexuala barne. Hala eta guztiz ere, jarraipena partzialki baino ez da eraginkorra. Bideo monitorizatuaren txata osatzeko, Omegle bideo-txat "ez-monitorizatua" ere badu, eduki sexualak monitorizatzen ez duena.

* 2019ko amaieran eta 2020ko hasieran, Omegle Txinako Alderdi Komunistari kolpeak ematen hasi zen, eta Hong Kongeko Askapenaren alde agertu zen 2019-2020ko Hong Kongeko Protestetan, azalean irudi hau zuela: "Xi Jinping"(Txinako Alderdi Komunistako Idazkari Nagusia) ziur Winnie the Pooh-en antza duela".
* 2021ean, zenbait talde nazionalista zurik eta alt-right-ekoek Omegleko sareak kolapsatu dituzte Erresuma Batuan, AEBetan eta Kanadan. Horien artean dago Paul Miller (gypsycrusader) edo "CodComedyTJ". * *

## Nola euki ahal zenuen 
Omegle eskuragarri zegoen aplikazio mugikor gisa, erabiltzaileei Android, iPhone, iPod Touch edo Palm WebOS.Hala ere, 2020an, Applek eta Googlek aplikazioa seinalatu zuten adingabeekiko portaera desegokiagatik. Beraz, aplikazioa ez dago eskuragarri App Store eta Android. 

## Omegleren antzeko alternatibak 
* Tinychat
* OmeTV

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boston Scientific

**Boston Scientific Corporation** (**BSC**) estatubatuar biomedikuntzako eta bioteknologiako ingeniaritza-enpresa da, medikuntza interbentzionistako espezialitateetan- besteak beste, erradiologia interbentzionala, kardiologia interbentzionala, interbentzio periferikoak, neuromodulazioa, interbentzio neurobaskularra, elektrofisiologia, kirurgia kardiakoa, kirurgia baskularra, endoskopia, onkologia, urologia eta ginekologia- erabiltzen dituzten gailu medikoak ekoizten dituena. Boston Scientific oso ezaguna da Taxus stent-en garapenagatik, arteria buxatuak irekitzeko erabiltzen dutena. 2012ko ekainean Cameron Health erosi zuenean, konpainia ere nabarmendu egin zen desfibriladore ezargarri bat eskaintzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak