open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benantzio Fortunato

San **Benantzio Honorio Klemente Fortunato** (; Treviso,  - Poitiers, ) Poitiersko apezpikua (597) eta olerkaria izan zen. Poemak (*Carmina*, 11 liburu), hagiografiak (*Vita Radegundis*, *Vita Martini*) eta ereserkiak (*Pange lingua* eta *Vexilla regis*) idatzi zituen.

Ez zuten inoiz kanonizatu—993raino, san Ulrich Augsburgokoara arte, ez zuten horrelakorik egiten—baina jada Erdi Aroan beneratzen zuten.

## Erreferentziak
Hagiografia

[thumb|[Sulpizio Severoren *Vita Sancti Martini*ren orrialde bat.]]
[thumb|Christoph von Schmid-ek sortu (1810) eta [Gregorio Arruek itzulitako *Brabanteco Genovevaren bicitza arrigarri miragarria* (1882, *Tolosa*), ziur aski euskaraz gehien irakurri den hagiografia.]]
**Hagiografia** (grezierazko: , «santu», eta , «idazlan» hitzen lotunea) santuen biografia da.

## Idatzizkoak 
Lehen dokumentu hagiografikoak kristauen kontrako esetsaldien denborakoak dira. Konstantino enperadorearen bakeaz geroztik (313), martirien, aszeten eta fraideen gurtzak eta bizitzak oso ekoizpen hagiografiko handia eman zuten. Halako kontakizunak irakurketa liturgikoan, komentuetan, herria eskolatzeko edota meditazioan erabili ohi ziren. Erdi Aroan gero eta kontakizun miragarriagoz hornituz joan ziren kontakizun hagiografikoak, eta elezahar ugariren iturri gertatu ziren. Garai hartakoak dira Iacopo da Varazzeren *Legenda aurea* (Urrezko elezaharra) eta Simeon Metafrasto edo Logotetaren *Synaxarion*, mundu latino eta grekoko obra hagiografiko ezagunenak, hurrenez hurren. XVII. mendean Héribert Rosweydek, eta bereziki Jean Bollandek, kontakizun haien kritika egin zuten, azterbide historiko berriak erabiliz. Bollanden eta haren jarraitzaileen lanaren ondorioz, 1693. urtetik gure egunotaraino *Acta sanctorum* (Santuen eginak) izenburuko 70 liburuki argitaratu dira. Hagiografiari dagokion guztia haietan eta haien osagarria den *Analecta bollandiana* agerkarietan biltzen da.

## Ikusizkoak 
Zentzu zabalean, hagiografi piktorikoak edo bisualak ere esistitzen dira. Hagiografiak ohikoak izan diren erlijio eta kultura desberdinetan, ez alfabetatuentzako garatu izan dira kristauen ikonografian bezala beste kultura batzuetan.

Hortaz, santuen bizitzak artelanetan ere ikusten ahal dira, poliptiko eran, eszena desberdinak erakusten dituzten erretaula, portiko eta aldareetan, edo freskoetan, hala nola San Frantziskoren bizitza kontatzen duten Giottoren freskoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lommel

**Lommel** Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Meuse ibaiaren ondoan, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 201eko urtarrilaren 1ean 33.448 biztanle zituen.

Lommel ezaguna da bertan dagoen alemaniar hilerri militarragatik non  gurutze inguru lerrokatzen diren (gurutze bakoitzak bi hilobi ordezkatzen ditu).

## Bilakaera demografikoa 1816tik 

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(1,0.95,0.75)

ImageSize = width:750 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:36000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:4500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:900 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1980 text:1980
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2008 text:2008

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1816 from:0 till: 2150
  bar:1830 from:0 till: 2229
  bar:1846 from:0 till: 2486
  bar:1856 from:0 till: 2786
  bar:1866 from:0 till: 3009
  bar:1876 from:0 till: 2924
  bar:1880 from:0 till: 3042
  bar:1890 from:0 till: 3252
  bar:1900 from:0 till: 4431
  bar:1910 from:0 till: 7022
  bar:1920 from:0 till: 7811
  bar:1930 from:0 till: 9666
  bar:1947 from:0 till: 13487
  bar:1961 from:0 till: 17923
  bar:1970 from:0 till: 21984
  bar:1980 from:0 till: 25020
  bar:1990 from:0 till: 27427
  bar:2000 from:0 till: 30433
  bar:2008 from:0 till: 32424

PlotData=

  bar:1816 at: 2150 fontsize:S text: 2.150 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 2229 fontsize:S text: 2.229 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 2486 fontsize:S text: 2.486 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 2786 fontsize:S text: 2.786 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 3009 fontsize:S text: 3.009 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 2924 fontsize:S text: 2.924 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 3042 fontsize:S text: 3.042 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 3252 fontsize:S text: 3.252 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 4431 fontsize:S text: 4.431 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 7022 fontsize:S text: 7.022 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 7811 fontsize:S text: 7.811 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 9666 fontsize:S text: 9.666 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 13487 fontsize:S text: 13.487 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 17923 fontsize:S text: 17.923 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 21984 fontsize:S text: 21.984 shift:(-10,5)
  bar:1980 at: 25020 fontsize:S text: 25.020 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 27427 fontsize:S text: 27.427 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 30433 fontsize:S text: 30.433 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 32424 fontsize:S text: 32.424 shift:(-10,5)
  

Iturria:INS

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Burtsa agente

Aurretiko eskaera baten bitartez, aholkatzeko, inbertsioak edo balore eragiketak finantza merkatuetan zuzenean egiteko baimenduta dauden pertsona fisiko edo juridikoak dira.

Formazioa Agenteak, azterketa bat gainditu beharko dute finantza kaudimena frogatuz herrialde bakoitzeko burtsa batzordeetan erregistratzeko, modu honetan euren jarduerak aurrera eraman ahal izango dituzte.

Ordainsaria Komisioen bidez kobratzen dute.

## Kanpo estekak
Pupuan trapua

***Pupuan trapua*** 84 poesia biltzen dituen liburua da. Otxandioko idazle den Xabier Olasok idatzitako liburu honetan bi ataletan banatzen dira olerkiak: *Esna irauteko poemak* eta *Lotarako kantu-kontuak*. Nahiz eta liburuaren lehen argitalpena 2004koa den, Pamiela argitaletxeak argitaratua, 2007an Centro de Lingüística Ateneak edizio elebiduna plazaratu zuen Madrilen: *Pupuan Trapua/Un trapito en la pupa*. Lan honi esker, egileak Haur eta Gazte Literaturako libururik onenaren Euskadi Literatura Saria jaso zuen 2005ean.

## Atalak 
### Lehen atala: «Esna irauteko poemak» 
59 poesia jasotzen dira atal honetan, zeinak oso estilo eta gai ezberdinekoak diren. Atal honetako poesia bat dugu ondorengoa, liburuari izenburua ematen diona, hain zuzen ere:

### Bigarren atala: «Lotarako kanta-kontuak» 
Poema multzo hau 25 poesiek osatzen dute. Hauetako askok lo-kanta herrikoien eragin eta jatorri nabarmena dutela esan daiteke:

## Estiloa 
Xabier Etxanizen arabera
, argi dago tradizioa eta herri-literatura oinarri dituela Olasok poemak idazterako garaian, baina Herri sineskeriaz eta sorgin hizkeraz ere baliatzen da, adibidez, «hurrup eta klik, ikimilikiliklik» (38.Or) esaten duenean.
Idazle honen obra aztertzerakoan herri-tradizioaz gain, kontuan izan beharreko beste elementu batzuk ere badira, hala nola, hizkeraren sinpletasuna, umorea eta jokoa.
Beste kasu batzuetan haurren artean hain arrakastatsuak diren kontu eskatologikoetara jotzen du, baita txisteetara ere.
Horien gzutien ondoan bestelako eraginak aurki daitezke, esaterako haiku japoniarrak; poema motz, sinple eta hunkigarriak:

## Sariak 
* Haur eta Gazte Literaturako Euskadi Saria (2005)

## Bibliografia 
* OLASO, Xabier (2004): *Pupuan trapua.* Pamiela. Iruñea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anarkokapitalismo

170px|eskuinera|thumb|Anarkokapitalismoaren bandera
**Anarkokapitalismoa** anarkia bultzatzen duen mugimendua da, berau Estatuaren desagerpena bezala ulertuta eta norbanakoen askatasuna jabetza pribatuaren eta merkatu librearen bitartez lortuz.

## Kontzeptuaren sorrera eta gaur eguneko esanahia 
Anarkismoa historikoki sozialismoarekin eta liberalismo erradikal progresistarekin lotuta izan da. XX. mendeko erdialdera arte itxaron beharko da.

Murray Rothbard estatubatuarra,  Ludwig von Mises eta Ayn Rand harreman estua izan ostean, 1965 urtean *Left and Right* aldizkaria sortu zuen, sistemaren aurkako bi joeren konbergentzia proposatzen zuena: ezkerreko libertarismoa eta Ezker Berria deiturikoa. Hortik aurrera, ezker mugimenduetatik anarkokapitalismo eta libertario hitzak hartu zituen, beren hasierako esanahiak alde batera utziz, ultraeskuin liberalaren sinonimoa izaten.

Hau dela eta, anarkista gehienek ez dute anarkokapitalismoa anarkismoaren barnean sartzen, baizik eta ultraeskuinean, hauek egindako kontzeptuen lapurreta salatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anarkismoa
* Merkatu librea
* Ultraeskuina

## Kanpo estekak
Judas lore

**Judas lorea**  (*Lunaria annua*) Brassicaceae familiako landare belarkara eta biurtekoa da. **Medaila** edo **pezetak**.

## Irudiak 

Judaspenning.jpg|Landarea
Lunaria annua detail.jpg|Loreak (ohiko itxura)
White honesty, Pannal - geograph.org.uk - 1257712.jpg|Loreak (itxura zuria)
Lunaria annua - leaf (aka).jpg|Hostoa

Lunaria annua seed pods.jpg|Silike (fruitu) heldugabeak
Lunaria annua MHNT.BOT.2004.0.779.jpg|Silike helduak eta haziak
Lunaria annua seed J1.jpg|Silikean dagoen hazia
LunariaAnnua1.jpg|Landare heldua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galesko Unibertsitatea

**Galesko Unibertsitatea** (; ) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen unibertsitate bat da. 1893an Aberystwyth, Bangor eta Cardiff hirietako ikastetxeak elkartuz sortu zen. Galesko unibertsitate zaharrena da eta Erresuma Batuko bigarren handiena.

## Kanpo estekak 
* Galesko Unibertsitatearen webgune ofiziala
Zerga proportzional

**Zerga proportzionaletan** errenta eta aberastasuna handiagotzen diren heinean zergaren ehunekoa ez da aldatzen. Talde honetan dago Elkarteen gaineko Zerga. Zerga-oinarria ez da kontuan hartzen. Ordaindu beharreko zerga-tasa ez da aldatzen, eta, beraz, ordaindu beharreko kuota proportzionala da.

## Ikus, gainera 
* Zerga gehikor
* Zerga gutxikor

## Kanpo-estekak
Zordun

**Zorduna**, norbaiti zerbait, gehienetan dirua, zor dion pertsona da. Ez badago zor bat dagoela baieztatzen duen dokumenturik, legalki prestazioa ez da existituko, eta beraz, zordunaren kontrako erantzukizun legalak baliogabeak izango dira.

## Kanpo estekak
Benjamin Graham

**Benjamin Graham** (Benjamin Grossbaum jaioa) (Londres, 1894ko maiatzaren 9a – 1976ko irailaren 21a) britainiar inbertsorea, irakaslea eta idazlea izan zen. *The Dean of Wall Street* bezala ezagutzen zuten. Graham, kontsideratuta dago *Value investing*-aren sortzailea bezala, inbertsio estrategia bat, 1928an Columbia Business Schoolen (Columbiako negozio eskola) irakasten zuena eta aurrerako definituko zuena bere liburuan, *Security Analysis* (Baloreen analisia). Warren Buffett askotan esan ohi du Grahamen irakasketak estruktura intelektual trinkoa eman zioela inbertsioetarako.
Ulsterko kolonizazioa

thumb|250px|Ingelesen kolonizazioaren (1556-1620) menpe zeuden irlandar konderriak.

**Ulsterko kolonizazioa** (ingelesez *Plantation of Ulster*, irlanderaz *Plandáil Uladh* eta Ulsterko eskozieraz *Plantin o Ulstèr*) XVIII. mendearen hasieratik, Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoaren erregealdian, Irlandako Ulster probintzian jazo zen kolonizazioa izan zen. Kolono gehienen jatorria Eskozia eta Ingalaterra zen, erlijio protestantekoak, eta irlandar lurjabe katolikoen lursailak okupatu eta bereganatu zituzten. Irlandako kolonizazioaren prozesuaren barnean, Ulsterkoa kolonizazio handi eta eraginkorrena izan zen. kolonizazio honen helburua Ulsterren etorkizunean jazo zitezkeen matxinadak ekidin eta zapuztea zen, mende bat lehenago probintzia honek ingelesen kolonizazioari gainontzeko herrialdeko probintziek baina erresistentzia gehiago ipini baizion.

## Ikus gainera 
* Irlandako kolonizazioa

## Kanpo estekak
Irlandako kolonizazioa

**Irlandako kolonizazioa** (irlanderaz *Plandálacha na hÉireann* eta ingelesez *Plantations of Ireland*) XVI. mendean eta XVII. mendean Ingalaterrako Erresumak burututako Irlandaren kolonizazioa izan zen. Hiberniar-normandiarrek gaeldar klanen lurraldeak okupatu eta bereganatu zituzten, nagusiki Munster eta Ulster probintziak.

Kolonizazio prozesua Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren erregealdian hasi, Maria I.a Ingalaterrakoa eta Elisabet I.a Ingalaterrakoaren erregealditan zehar mantendu, Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa eta Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoaren erregealditan bizkortu, eta Oliver Cromwellek amaitu zuen.

XVI. mendeko kolonizazioak kolonia txikia ezartzeko joera zuen. Ondorengo koloniazazioetan irlandar lurjabeen lursail handien desjabetze handiak burutu ziren, horrek Ingalaterra, Eskozia eta Galestik kolono kopuru handia erakarri zuen.

1650ean Oliver Cromwellen zuzendaritzapean azken kolonizazio handia gauzatu zen, haren eskutik Irlandan milaka eta milaka gerlari parlamentarista ezarri ziren. Kolonizazio hauetaz gain, XVIII. mendean Erresuma Batua eta Europatik Irlandara zihoan inmigrazio bat ere ezarri zen.

Kolonizazio honek orduko nahiz gaur egungo irlandar demografia eta gizartean eragin handi eta sakona izan zuen, izaera britainiar eta protestantea zuten komunitate handiak sortu baitziren. Komunitate hauek uhartean gehiengoa ziren jatorrizko irlandar katolikoen interesen aurka azaldu ziren. Bestalde, irlandar ekonomian ere eragina izan zuen, ordurarte herrialdean oso zabalduak ez zeuden jabetza, merkataritza eta kreditu kontzeptuak ere hedatu zituelako. Aldaketa guzti hauek Irlandan klase sozial berri baten agerpena eragin zuten, alegia, lurjabe protestanteena.

## Ikus gainera 
* Ulsterko kolonizazioa

## Kanpo estekak
Hiberniar-normandiar

**Hiberniar-normandiar** 1169. urtetik aurrera Irlandan ezarri ziren kanbriar-normandiar jauntxoak izan ziren, Ingalaterrako Erresuman zeuden anglonormandiar nagusiekiko menpekotasun eskasa erakutsi eta euren kaxa jardun zuten. Baina denborarekin irlandarrak baina irlandarragoak bilakatu ziren, herrialdeko irlandera hizkuntza eta ohiturak bereganatuz. Hiberniar-normandiar jauntxoen familia nagusiak honakoak ziren: Burgh (edo Burke), Butler eta Fitzgerald; jatorri gaeldarra izan ez arren gaur egun irlandar abizen peto-petoak direnak.

XVII. mendean Ingalaterra, Eskozia eta Galesko kolono berrien etorrerarekin batera ingeles zahar hauen gainbehera etorri zen.

Irlanderaz jatorrizko hiberniar-normandiarrak *gaill* (*atzerritar*) izendapenaz deitu ohi zitzaien. Halere, Ingalaterran jaiotako ingelesei *sasanaigh* (*saxoi*) deitzen zitzaien, Irlandan jaiotako ingeles zaharrak (*gaill*) eta Ingalaterran jaiotako ingelesen (*sasanaigh*) artean ezberdinduz.

## Kanpo estekak
Jason Bateman

**Jason Kent Bateman** (Rye, New York, 1969ko urtarrilaren 14a) estatubatuar aktorea da. *Arrested Development* telesailean egindako lanagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Jason Bateman aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kanbriar-normandiar

**Kanbriar-normandiarrak** 1066ko Ingalaterrako normandiar konkistaren ondoren Galesko hegoaldean ezarri ziren normandiar zaldun eta jauntxoak ziren. Historialari batzuen arabera, 1169an Irlandaren inbasioan parte hartu zuten zaldunak izendatzeko kanbriar-normandiar izendapena anglonormandiar baina egokiagoa omen da. Adibide garbiena Richard Clarekoa "Strongbow" zen, Galesko Pembroke inguruko lurjabea eta Irlandako kanbriar-normandiar inbasioaren buruzagia izan zen.

## Kanpo estekak
Galesko basamortua

**Galesko basamortua** edota **Galesko basamortu berdea** (ingelesez * Desert of Wales* edota *Green Desert of Wales*) Erdialdeko Galesen dagoen lurralde bat da, bere izena bertan inongo errepide edo herririk ez egoteari eta sarbide zaila izateari zor dio. 

Erresuma Batuan moor izendapenez ezagutzen diren eremuetako bat da.

## Eremua 
Izendapena XIX. mendeko ingeles bidaiariek sortu zuten eta ez du galesezko izendapen parekiderik. Gutxi gorabehera galesez Elenydd deitzen den lurraldearen mugekin bat egiten du, eta Kanbriar mendietan dago.

## Kanpo estekak
Kalorimetria

**Kalorimetriak** erreakzio kimikoetan edo egoera aldaketetan sorturiko beroa ikertzen duen zientzia bat da. Joseph Black eskoziar zientzialaria beroa eta tenperaturaren kontzeptuak elkarren artean ezberdindu zituen lehenbizikoa izan zen, eta kalorimetriaren sortzailetzat hartu ohi da.

## Kanpo estekak
Txibierroak

**Txibierroak** edo **txipiroiak Erromako erara**  arrautzaztatu eta frijitutako txipiroiekin prestaturiko platera da. Hego Euskal Herriko tabernetan ohikoa da txibierroen errazioak ateratzea eta **Kalamarrak** eta **Rabak** hitzak ere erabiltzen dira plater hau izendatzeko.

Inguruko eskualdeetan ere asko jaten da, bereziki Kantabrian eta Madrilen.

Hainbat tokitan otarteko barruan ere jaten dira, Madrilen esate baterako otarteko tipikoa da.

## Aldaerak 
Espainia hegoaldean txitxirio irinez prestatzen dira. Kurruskagarriago gelditzen dira eta zapore handiagoa izaten du. Tamaina txikiko txibiak ere zerbitzatzen dira eta *puntillas* edo *chopitos* esaten zaie. Supermerkatuetan txibierro izoztuak ere aurkitzen dira.

Filipinetan *pritong pusit* esaten zaie eta saltsa bat izaten du alboan, alioli, maionesa edo ozpin mina.

Turkian *kalamar tava* deitzen zaie eta  *tararor* saltsarekin jaten dira.

Mexikon, Perun eta Txinan saltsa minak erabiltzen dituzte txibierro frijituak jateko.

## Iruditegia 

Irudi:Rabas de calamar.jpg|Txibierro zerrendak limoiarekin.
Irudi:Bocadillo de calamares-2009.jpg|Txibierro otartekoa.
Irudi:Puntillitas.jpg|*Puntillitak*.
Irudi:9291Cusine of Bulacan 03.jpg|Filipinetako txibierroak.
Irudi:Hong Kong fried squid.jpg|Hong Kong-eko txibiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malbrough gerrara joan zen

[thumb|upright=1|[John Churchill|John Churchill, Marlborougheko I. dukea zena (*Marlbrough*).]]

***Malbrough gerrara joan zen*** (frantsesez ''Malbrough s'en va-t-en guerre* edota *Mort et convoi de l'invincible Malbrough*) Frantziako abesti herrikoi bat da.

Hitzak Espainiako Ondorengotza Gerran zehar Britainia Handia eta Frantziako Erresumako gudarosteak elkar borrokatu ziren Malplaqueteko guduaren (1709) ondoren konposatu ziren. Nahiz eta frantziarrek porrota jasan, txantxezko abesti honetan aipatzen den John Churchill, Marlborougheko I. dukea ingelesen buruzagia bertan hil zela uste izan baizuten. Abestiaren doinua berriz antzinagokoa izan liteke: François-René de Chateaubrianden arabera, arabiar jatorrikoa litzateke eta Frantziara gurutzatuak eramana.

Luis XVI.a Frantziakoaren erregealdian abestia ezagun egin zen, dofinaren haurtzainetako batek maiz abestu eta errege-erreginei gustatu baizitzaien, ondorioz Versaillesera eta Frantzia osora hedatu zen. Erresuma Batua, Espainia, Alemania eta herrialde askotan ere ospetsu bilakatu zen, horregatik frantses, ingeles, gaztelania, alemana eta beste hainbat hizkuntzetako hitzak ere baditu.

## Kanpo estekak 
* *Malbrough s'en va-t-en guerre'' abestia entzungai. Youtube.com
Movimiento Nacional

**Movimiento Nacional** () Espainian Francoren diktadura garaian faxismoan oinarritua zegoen eta gizarte eta bizitza publikoan ordezkari bakarra izaten saiatu zen frankismoaren sistema totalitarioa izan zen. Gizarte korporatibistaren kontzeptuari jarraitzen zion, honetan entitate naturalak direlakoak bakarrik mintza zitezkeen: familia, udalerria eta sindikatua.

Izendapenaren jatorria Frankismoaren lehenbiziko urteetan dago, Bigarren Mundu Gerran Franko espainiar diktadoreak Ardatzeko potentziengandik aldetzen ari zelako itxura eman nahi zuen garaikoa. 1943an diktadoreak Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista zelakoari (FET eta JONS) "Mugimendua" deitzeko agindua eman zuen. Honela bada, handik aurrera errejimen frankista osatzen zuten erakunde eta mekanismoek "Mugimendu Nazionala" izendapena jaso zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurrunontzi

[thumb|250px|[Mississippi ibaia|Mississippi ibaiko lurrunontziak Memphis hirian (1906).]]

**Lurrunontzia** edo **baporea** lurrun-turbinen bidez nabigatzen duen itsasontzia da. Bapore-galdarategia, bapore-makina, bapore-makina edo urez hoztutako kondentsadore batez osatua dago. Bapore-makinetan transmisioa birabarkien bidez lortzen da, eta bapore-turbinetan berriz kaxa-erreduktore baten bidez.

Bere agerpenak jada nabigazioa haize eta ur korronteen erabat menpe ez egotea suposatu zuen, bai eta XIX. mendearen azken herenean belaontzien gainbehera gertatzea ere.

## Kanpo estekak
Laurak Bat (goiburua)

[thumb|225px|*Laurak Bat* goiburua duen [Ezker abertzalearen pankarta Zestoan 2007an]]
**Laurak Bat** hegoaldeko lau probintziak elkartzeko sentimendua azaltzen zuen goiburua, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen Hirurak Bat lemaren ondoren eta Anton Abadiaren Zazpiak Bat lemaren aurretik sortua. 1866an Altsasun Nafarroako zenbait foru-diputatuk Hego Euskal Herriko lau probintzien arteko lotura sendotzea aztertzeko egindako bileretan sortu zen lema.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako armarria
* Euskal Autonomia Erkidegoko armarria
* Hirurak Bat
* Zazpiak Bat

## Kanpo estekak
Sark

**Sark** (,,  ahoskatua; sarkeraz: '** or **') Kanaleko uharteetako bat da, Britainiar Koroaren menpekoa, Guerneseyko Bailegokoa. Bere parlamentu eta lege propioak ditu. Sarkeko uhartean, ibilgailuak debekatuta daude eta bakarrik zaldi edo traktore bidezko ibilgailuak daude baimenduta.

## Historia 
Mantxako kanala, 1565. Elisabet I.ak Sark uhartea feudo izendatu eta Helier de Carteret Jerseyko Saint Oueneko jaunari eman zion. Bost kilometro koadro inguruko irlatxoa hutsik zegoen garai hartan, ofizialki behintzat. Erdi Aroan hainbat komunitate monastikoren bizitoki izan arren, XV. mendetik aurrera piraten babesleku izan zen eta, beraz, kontzesio horren bidez, erreginak piratak uxatu nahi zituen. 40 lursail mugatu eta beste hainbeste familia ezarri ziren Sarken, jaun feudal berriaren agintepean, eta piraten gotorleku izandakoa, erregimen feudalaren gotorleku bihurtu zen; 2021ean Sarkeko gobernua Christopher Beaumont Sarkeko 32. *seigneur* edo jaunaren esku zegoen oraindik.

XVII. mendean, 40 familia maizterrek ahaleginak egin zituzten uhartean sistema konstituzional bat ezartzeko, kanaleko beste irla batzuetan edo, adibidez, Jerseyn gertatu bezala, baina ez zuten aldaketarik lortu ez orduan eta ez handik aurrera. Nekazaritzaz bizitzen jarraitu zuten. XX. mende bukaeran uhartean turismoa ustiatzen hasi ziren arren, jarduera eta horren etekina kanpokoen esku zegoen eta dago oraindik. Azken urteotan, David eta Frederick Barclay anaiek, besteak beste The Daily Telegraph egunkariaren eta The New Yorker aldizkariaren jabe milioidunek, kontrolatzen dute uharteko jarduera ekonomikoa..

2008an egin ziren lehenengoz hauteskundeak Sark uhartean. Erresuma Batuko Kontseiluak apirilean onartu zuen uhartearen lege erreforma. Horrenbestez, sistema feudala abolitu zuten, ofizialki. Baina Sarkeko maizter zaharrek salatu zuten praktikan ezer gutxi aldatu dela: Sarkeko jaunak agintean jarraitzen du; sistema berriak ezarritako seneskal kargua bizi osorako da eta, horregatik, diktaduratzat jotzen dute; eta zerga-sistema berezia ez da ia aldatu, hau da, Sarkek paradisu fiskala izaten jarraitzen du, Barclay anaien eta antzekoen mesedetan..

Badirudi azken urteetan Sark hustutzen ari dela. Datu zehatzik ez dago, azken errolda ofiziala 1970eko hamarkadan egin baitzen –492 biztanle zituen orduan–, baina irla birpopulatzeko ekimenek “basailuak” alde egiten ari direla adierazten dute. Esaterako, Swen Lorenz alemaniar enpresarioak “biztanle” berriak erakartzeko kanpaina abiatu du. Uharteko bizimodu lasai eta ekologikoa saltzen du bere webgunean; irlara soilik itsasontziz iritsi daiteke eta bertan ez dabil motordun ibilgailurik. Baina, beste ezaugarri batzuk ere azpimarratzen ditu: “zerga minimoak”, “gobernuaren gehiegizko erregulaziotik aske izatea”… Eta mezua ez dio edozein herritarri luzatzen, “enpresarioei, inbertitzaileei eta librepentsalariei” (*sic*) baizik..

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarkeko Gobernuaren webgunea
Lautoka

**Lautoka** Fiji uharteetako bigarren hiririk handiena da. Bere portua uharteetako sarrera nagusiena da Suvaren atzetik. Viti Levu uharteko mendebaldeko kostaldean dago, Naditik 24 kilometrora, iparraldean. Azukre kanaberaren plantazioek garrantzi handia dute honen ondorioz, *azukrearen hiria* bezala ezaguna da. 52.220 biztanle zituen 2007ko zentsuan eskura dauden azkenengo datuetan.

## Kanpo estekak
Brigantin

thumb|300px|eskuinera|*Irving Johnson* brigantina.
**Brigantin** edo, Hego Euskal Herrian, **bergantin** bi mastako itsasontzia da, bela koadroak zituena. Bi mastak nagusia eta trinketa dira eta bela nagusi moduan tapiku handi bat izan ohi du.

Lehendabizkoz XVI. mendearen erdialdean agertu zen eta XIX. mendera arte erabili zuten. 600&nbsp;t desplazatzeko gai ziren.

## Ikus, gainera 
* Goleta-brigantin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taffy Come Home

**Taffy Come Home** (euskaraz "Taffy Hator Etxera") 2015eko Telegram britainiar rock musika taldearen abesti bat da. 2015eko azaroaren 26an izen berdineko *Taffy Come Home* diskoaren barnean argitaratu zuten.

Abestiaren ezaugarri aipagarriena Hegoaldeko Galesko ingelesezko ahoskera oso nabarmenez abestua dagoela da, jaiotzez Caerphilly galestar hiriko Matthew Saunders abeslariak nahitan bere jaioterriko hizkeran abesten baitu. Izenburuak berak "Taffy" galestarren ezizen edo goitizenari aipamen egiten dio.

## Kanpo estekak 
* *Taffy Come Home* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com
Louis de Foix

**Louis de Foix** (Paris, Frantzia, 1530-1538 tartean 1602 edo 1604an hilda, XVI. mendeko ingenieru eta arkitekto frantses bat izan zen.
Aturri ibaiaren bokalea bideratzeaz arduratu zen Enrike III.aren aginduz. Ez zen lan erraza izan, padurez eratutako lurraldea iateaz gain ibaia ur handikoa baitzen: hiru bider berreraiki behar izen zituzten hormak. Azkenik, 1578an, erainkuntza bukatu eta ibaia nabigagarri bilakaturik, Baionako portua eta industria garatzen hasi zen.

## Erreferentziak
Goleta-brigantin

thumb|250px|Hiru mastako goleta-brigantin bat.
**Goleta-brigantin** masta nagusian bela aurikoak zituen belaontzia da. Hiru masta edo gehiago izaten dituzte eta XIX. mendearen amaieran bere urrezko aroa bizi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irlandar diaspora

**Irlandar diaspora** (irlanderaz *Diaspóra na nGael* eta ingelesez *Irish diaspora*) Irlandatik kanpo bizi diren irlandarrak eta euren ondorengoak osatzen duten komunitatea da.

1700tik aurrera Irlandan jaiotako 9-10 milioi pertsonak emigratu zuten. Kopuru hori gaur egungo Irlandako biztanleria edota 1840ko hamarkadako 8,5 milioi etorkinen kopurua baina handiagoa da. Haien artean txiroenak Britainia Handira zuzendu ziren, bereziki Liverpool hirira; aldiz, ahal zuten gehienak, AEBetara joan ziren.

1840. urtea ondoren, Irlandako emigrazioa masiboa izan zen. 1890ean Irlandan jaiotakoen %40a jada atzerrian bizi zen. XXI. mendean mundu osoan irlandarren ondorengoak direla dioten gizasemeak 80 milioi inguru zenbatzen dira, haien barnean nagusiki irlandar etorkinen ondorengoak direla dioten 36 milioi estatubatuarrak daude.

XIX. mendearen bigarren erdialdekoe irlandar etorkin gehienen hizkuntza irlandera izan zen. Horrek bere ondorioak ekarri zituen, atzerrian irlanderaz idatzi, eta liburuak eta kazeta ere argitaratu baitzen, baina aldi berean, Irlandan bertan, irlanderaren ikaragarrizko hiztun galera suposatu zuen, atzerrira emigratu zuten irlandar etorkin askoren jatorria Gaeltacht edo irlandar hiztunen eramuak izan baitziren, maiz uharte osoko lurralde txiroenak zirenak.

## Kanpo estekak
Junko

thumb|300px|XVIII. mendeko junko bat

**Junko** (txinerazko , "ontzi" hitzetik ekarria) Ekialde Urruneko belaontzia da, arrantza eta garraiorako erabilia. Eskuarki ez du gilarik, karratua da eta bulargabeko branka du.

Song dinastiaren (960–1279) garaian sortu zuten baina jada II. mendean aurrekariak zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pattaya

**Pattaya** (,  ahoskatua) Thailandiako hiria da, Thailandiako golkoaren ekialdeko kostaldean dagoena. Turista-gune ospetsua, hiriak 100.000 biztanle izan arren, inguruko metropoliak miloi bat baino gehiago ditu. Turismo sexualaren helmuga tradizionala, azken urteotan itxuraz aldatu nahian dabil.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
King Oliver

**Joseph Nathan Oliver** (Aben, Louisiana, 1881eko abenduaren 19a – Sabannah, Georgia, 1938ko apirilaren 10a ) **King Oliver** edo **Joe Oliver** bezala ezagunagoa, konpositore eta jazzeko orkestra-zuzendari estatubatuar afroamerikarra izan zen. Jazzaren aitzindaria izan zen eta New Orleans estiloa eman zuen ezagutzera. Baita ere, Louis Amstrong musikariaren irakasle eta gidaria izan zen.
Josebiñe (izena)

**Josebiñe** emakumezko izena da, Sabin Aranak sortutakoa. Bere garaian erabilera handia izan arren, orain ez da izen oso zabaldua, eta Euskal Herrian 20 pertsona baino gutxiagok deitzen dira horrela. *Josefina* edo *Josephine* izenaren itzulpena da.

## Ikus, gainera 
* Deun-ixendegi euzkotarra

## Kanpo estekak
Astoa Kurutzeburu

**Astoa Kurutzeburu** Bizkaiko mendia da, Munitibarren dago eta 801 metro ditu. Inguruko herrietan mendi honen izenak aldaera asko ditu: Astoagagana, Astaburu, Astoagaburu, Astoaga, Astoa Curutzeburu, Astoagana, Astogana, Astogane, Astua Kurutzeburu eta Astoaga Kurutzeburu besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varsoviako Dukerri Handia

**Varsoviako Dukerri Handia** (; ; ) Napoleonek sortutako herrialde autonomoa izan zen. Tilsiteko hitzarmenaren ondorioz, Prusiak eta Austriak 1795ean emandako lurraldeetan sortu zuen 1807an. 1815ean Napoleon garaitua izan ondoren desegin zen Vienako Batzarraren ondorioz.

Sentimentalki eta Poloniaren historian bere leku esanguratsua badu ere, inoiz ez zuen estatu batek duen askatasun maila izan, izan ere Varsoviako Dukerri Handian, bertako Frantziako ordezkariak zuen aginte gorena, eta betiere Frantziako interesak lehenetsi ziren herrialde honek izan zuen historia laburrean.

## Kanpo estekak
Guignol

**Guignol** fikziozko txotxongiloetako pertsonaia frantses oso ezaguna da. Jatorriz italiarra zen, baina Laurent Mourguetek sartu zuen Lyonen XVIII. mendearen amaieran. Orokorrean umeentzako antzerkiak egiten badira ere, askotan jende helduarentzat ere erabiltzen da sarritan gizarteko hainbat gaiak era satirikoan jorratuz.

## Kanpo estekak
Ricardo Arrue

**Ricardo Arrue Valle** (Abando —gaur egun Bilbo—, 1889ko azaroaren 5a - Caracas, 1978ko martxoaren 11) euskal margolaria izan zen.

## Biografia 
Hiru anaia artista, Alberto, José eta Ramiro Arrue, izan zituen eta Bilbon ikasten hasi zen. Alberto anaia izan zuen irakasle urte askotan, pixkanaka zeramika eta esmaltetan trebatu bitartean. Erakusketa ugari antolatu zuen. Gerra Zibila pil pilean zegoenean, Donibane Lohizunera alde egin zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, Parisetik Venezuelara joan zen eta Caracasko Arte Ederretako Lizeoko esmalte- eta zeramika- irakasle izan zen urtetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cadair Idris

**Cadair Idris** edota **Cader Idris** Galesko Snowdonia mendilerroaren hegoaldean dagoen mendi bat da, Dolgellau udalerritik hurbil. 893 metroko garaiera du. Mendizale eta txangozaleen artean Galesko mendi estimatuenen artean dago.

Irudi:Cadair Idris summit - geograph.org.uk - 1199968.jpg|Mendia.
Irudi:Cadair Idris top - geograph.org.uk - 1200958.jpg|Gailurra.
Irudi:Llyn y gadair from Cadair Idris.jpg|Llyn Cau aintzira Cadair Idris menditik ikusita.
Irudi:Cader Idris - geograph.org.uk - 763724.jpg|Elurtua.

## Kanpo estekak
Naufragios y comentarios

***Naufragios y comentarios*** () Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiar konkistatzaileak idatzitako bidai-liburua da. Pánfilo de Narváez kolonizatzaileak Kubatik Ipar Ameriketara gidatu zuen zorigaiztoko bidalditik bizirik atera zen bakarretakoa izan zen (1528-1529) eta egungo Mississippin, Arkansasen, Coloradon, Mexiko Berrian, Arizonan eta Kalifornian zortzi urte luzetan nora gabe ibili ondoren Mexikora iritsi zen (1536). Liburuan zortzi urte horietan bizi izandakoak kontatzen ditu. Esklabo, merkatari eta sendalari ibili zen lurralde horiek guztiak oinez zeharkatzen zituen bitartean Espainia Berriko Erregeorderrira berriro iritsi arte.

## Kanpo estekak
David Jaime Dean

**David Jaime Dean** (1887ko maiatzaren 16a, Eugi, Nafarroa &ndash; 1949ko urriaren 28a, Kanbo, Lapurdi) nafar errepublikar politikari bat izan zen.

## Familia 
Jatorriz Eugikoa zen, familia Erriberri eta Tafallakoa izan arren. Euskaraz ere hazi zen jaioterrian, eta bere bizitzako aldi luze batez Etxarri Aranatzen bizi izan zen, baita bertan emaztea hartu ere: Martina Larraza. Bigarren abizena Tafallakoa du, eta Erdi Aroan ditu sustraiak, orduko nobleziako leinu batean. 1356ko testu batean Joan de An edo Dehan aipatzen da, Karlos II.a Evreuxekoa Nafarroako erregearen txanbelana eta Tafallako gazteluko alkaidea.

## Ibilbide politikoa 
1934an, Tafallan zela, bat egin zuen Izquierda Republicana alderdi sortu berriarekin. Gogotik aritu zen Hego Euskal Herriko estatutuaren alde 1931tik hasita, baita euskal udalen bilkuren sustatzaile lanetan ere, adibidez, "Ardoaren Gerra" delakoan (1934).

1936ko errepublikaren kontrako Altxamendu militarrean, Tafallan zen, eta matxinatuak berehala joan ziren haren bila. Ezkutatzea lortu zuen, oso baldintza gogorretan, hala ere. Pixkanaka, Nafarroa iparraldera mugitzen joan zen, baserriz baserri ezkutatuz eta 20 hilabete korapilatsu ihesean emanez. Ultzamatik Nafarroa Beherera heldu zen 1938an, estatu-muga pasata, baita Kanbon aterpe hartu ere.

Bertan, Mateo Mujika apezpiku iheslaria izan zuen aterpekide, eta euskal erbesteratuekin harremanetan hasi zen. Manuel Irujo ere ezagutu zuen. Kanbon eman zuen bizitza erbesteko Nafarroako Kontseilua antolatzen. Hori dela kausa, Eusko Jaurlaritza eta EAJrekin talka egin zuen hainbat alditan, alderdi horrek nafarren kontseilua gutxietsi nahi zuelakoan. Euzkadi Irratiaren irratsaiotan hitz egin zuen Nafarroa Garaiarentzat, Nafarroako Kontseiluak tarte bat baitzuen bertan, baita euskaraz aritu ere askotan. Ahoz ez ezik, idatziz euskara txukunean zuzentzen zitzaien euskal eragile politiko abertzaleei, adibidez, Jose Antonio Agirre lehendakariari.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* David Jaime Dean. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Binkulo kalea (Iruñea)

**Binkulo kalea** Iruñeko kale bat da, Bigarren Zabalgunean dagoena.

## Izena 
Izena alboan duen 1527an hirian sortutako izen berdineko Udal erakundeari zor dio. Erakunde hau hirinaren garestitzea edota espekulazioari aurka egiteko sortu zen, eta Iruñeko Udalak ordaindutako ogia egiteko ere bai.

## Kokapena 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Sarasate pasealekuan hasi eta Lizarra kalea eta Antso Nagusia kalearen arteko elkargunean amaitzen da.

Bestalde, Alondegi kalea eta García Castañón kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
Kale honen inguruan honako eraikin eta leku nabarmenak daude:

* Posta Bulego Nagusia
* Vinculo kalearen 3. zenbakiko eraikina
* Vinculo plaza
* El Corte Inglés

## Kanpo estekak
Posta Bulego Nagusia (Iruñea)

**Iruñeko Posta Bulego Nagusia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen Correos espainiar estatu posta zerbitzuaren bulego nagusia da. Jauregi itxurako eraikin neoklasiko dotore baten egoitza du.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunearen hasieran dago, Sarasate pasealekuaren 9. zenbakian, Sarasate kalea eta Vinculo kalearen arteko izkinan, eta Vinculo kalearen 3. zenbakiko eraikinaren alboan.

## Historia 
1921an Joaquín Pla arkitektoak eraiki zuen.

## Eraikina 
Harri eta adreiluz eginiriko eraikin neoklasikoa da. Aurrealdeko fatxadako erdialdeko zatia alboko hegal edo atalak baino barnerago sartua dago. Bertan sarrera nagusia dago.

Dintelaren gainean bolutez amaitutako bi harrizko elementu agertzen dira. Alboko hegalek hiru solairuko garaiera dute eta hainbat pinakuluz amaituak daude.

Goiko bi solairuetan pilastrez banandutako zenbait leiho daude. Vinculo kalera begira dagoen aldean harrizko Iruñeko armarria ikusgai dago.

## Ordutegia 
* Astelehenetik ostiralera, 08:30etatik 20:30etara.
* Larunbatak, 09:30etatik 13:00etara.
* Sanferminak: Astelehenetik ostiralera, 08:30etatik 14:30etara.
* Larunbatak: 09:30etatik 13:00etara.
* Uztailaren 7a: Itxia.

## Ikus gainera 
* Posta Bulego Nagusia (Bilbo)
* Posta Bulego Nagusia (Donostia)
* Posta Bulego Nagusia (Gasteiz)

## Kanpo estekak
Binkulo kalearen 3. zenbakiko eraikina

**Binkulo kalearen 3. zenbakiko eraikina** edota **Lizarra kalearen 6. zenbakiko eraikina** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da. Gaur egun azpialdean, hirian aski ezaguna den Koppo gozotegia dago.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunearen hasieran dago, Binkulo kalearen 3. zenbakiaren eta Lizarra kalearen 6. zenbakiaren artean, eta Binkulo plazaren parean eta Posta Bulego Nagusiaren alboan.

## Historia 
1943-1945 artean Juan José Alzugaray gipuzkoar arkitektoak eta Eugenio Arraiza Vilella nafar arkitektoak eraiki zuen. Cementos Portland iruindar enpresaren egoitza izan zen, bere hizkiak atean ikusgai daude. Eraikina zuela 3 urte arte 1513an sortutako *Vinculo* erakundearen egoitza zegoen solairuan eraiki zen, José Joaquín Arazuri iruindar historialariaren arabera udal erakunde hau "hirin garestitzea eta espekulazioari aurre egiteko" sortu zen.

## Eraikina 
Harriz eta adreilu gorriz egina dago.

## Kanpo estekak 
* Lizarra kalearen 6. zenbakiko eraikinari buruzko informazioa 
* Binkulo kalearen 3. zenbakiko eraikinari buruzko informazioa
Zientzia Museoa (Londres)

thumb|300px|Garraiobideen eremua.
**Zientzia Museoa** () Londreseko museo ezaguna da, zientzia eta teknologiaren historiaren inguruko gaiak aurkezten dituena. Kensington eta Chelseako *Exhibition Road* kalean kokaturik dago beste bi museo handirekin batera, Historia Naturalaren Museoa eta Victoria and Albert Museum hain zuzen ere. Urtero 3'3 milioi bisitari izaten ditu, Londrsko museo bisitatuenetakoa bihurtuz.

## Historia 
1857an ireki zutuen ateak, Bennet Woodcroftek 1851an Erakusketa Unibertsalerako bildutako obejtu ugari erakusteko asmoz. Hasiera batean Victoria and Albert Museumen parte zen baina 1858an banatu eta *Patenteen Museoa* izena hartu zuen. 1885ean *Zientziaren Museoa* izena hartu zuen eta erabateko independentzia 1909an lortu zuen.

Gaur egungo eraikina XX mende hasierakoa da. 1913an hasi ziren eraikitzen eta 1928an bukatu zituzten lanak. 1961-63 artean erdiko blokea gehitu zitzaion eta 1980 eta 2000an gehikuntza berriak egin zizkioten.

2012an Manchesterko Zientzia eta Industria Museoarekin egin zuen bat.

## Solairuak 
* Sotoa: Lorategia eta etxeko bizitza sekretua.
* Behe-solairua: Zer da Berria zientzian?, Energiaren aretoa, Espazioaren ikerketa, Zubia, IMAX 3D zinema, Mundu modernoa sortzen, Antzokia...
* Lehen solairua: Nekazaritza, Materialen erronka, Kosmosa eta kultura, Erlojuak...
* Bigarren solairua: Ordenagailuak, Energia, Matematika eta Atmosfera.
* Hirugarren solairua: Hegaldiak, Osasuna, Etorkizunean, XVIII mendeko zientzia...
* Laugarren solairua: Medikuntzaren historia.
* Bosgarren solairua: Medikuntzaren artea eta zientzia eta Albaitaritzaren historia.

## Bilduma 
300.000 objetutik gora daude Zientziaren Museoan. Batzuk benetan dira aipagarriak, esate baterako honako hauek:
* The Rocket: George Stephensonen makina.
* Puffing Billy: Lurrun biezko lokomotora zaharrena.
* Old Bess: James Watt-ek 1777an eraikitako lurrun makina, existitzen den zaharrena.
* Watson eta Crick-en ADNaren eredua.
* Charles Babbage-ren makina diferentziala: funtzio polinomikoak kalkulatzeko makina.
* Long Now erlojua: 10.000 urtetan ordua emateko diseinaturiko erlojua.
* Foucaulten pendulu originala.
* Apollo 10en modulua: Ilargiaren orbitara iritsi zen lehen misio tripulatua.
* XX mende hasierako hainbat hegazkin; *Vickers Vimy* (1919), *Spitfire*, *Hurricane*...

## Iruditegia 

Irudi:Stephenson's Rocket.jpg|The Rocket.
Irudi:Puffing Billy steam engine.JPG|Puffing Billy.
Irudi:Old bess steam engine 1777.jpg|Old Bess.
Irudi:DNA Model Crick-Watson.jpg|Watson eta Cricken ADNaren eredua.
Irudi:BabbageDifferenceEngine.jpg|Charles Babbage-ren makina diferentziala.
Irudi:Clock of the Long Now.JPG|Long Now erlojua.
Irudi:Apollo 10 comand module science museum.JPG|Apollo 10en modulua.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: Exhibition Road, London SW7 2DD
* Ordutegia: 10:00 - 18:00
* Metro geltokia: 15px 15px 15px South Kensington

## Ikus, gainera 
* Albertopolis
* South Kensington

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Dumnonia

[thumb|300px|[Britainiar herriak Hego-mendebaldeko Ingalaterran Erromatar Inperioaren garaian.]]

**Dumnonia** Erromatar Inperioaren Britainia probintziaren ondoren Hego-mendebaldeko Ingalaterrako lurraldeetan zegoen britainiar erresuma edota azpi-erresumek osatzen zuten multzoaren latinezko izena da. Gaur egungo Devon eta Kornualles konderrietan eta Somerset konderriko zenbait eremuetan hedatzen zen, ziurrenik baita Dorset konderrian ere. Bere ekialdeko muga etengabeko lekualdatzean zegoen.

Izena eremu honetan bizi zen dumnonii britainiar herri edo tributik datorkio. IV. mendean sortu eta VIII. mendean desagertu zen, anglosaxoien menden gelditu zenean.

## Kanpo estekak
Galvanizazio

thumb|300px|Metalezko xafla galvanizatu ondoren.

**Galvanizatzea** edo **galvanizazioa** metal bat beste metal batekin estaltzeko prozesu elektrokimikoa da. Helburua prozesua burutzen zaion metalaren gainazala korrosioarengandik babestea da.

Prozesuak izena Luigi Galvani italiar fisikariaren lanei esker garatu zelako jasotzen du.

Galvanizazioaren garapenetik Galvanoteknia sortu zen, eta ondoren Galvanoplastia.

## Prozesua 
Galvanizatzea behar den bezala eginez gero, 15etik 30 urtera bitarteko andeatzearen kontrako babesa eman dakioke metalari. Zinka hotzean eta beroan erants daiteke. Galvanizatzea beroan egiteko lehendabizi metala garbitzen da —xafletan egoten da gehienetan— eta zink kloruroa eta amonio kloruroa nahasia duen bainutik igaroarazi ondoren, zink urtuan sartzen da. Zinka hotzean eransteko, elektrolisia erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anodizazio

[thumb|250px|eskuinera|Gainazal anodizatua duten [mosketoiak.]]

**Anodizatua** edota **anodizazioa** aluminioa, titanioa edota beste metal edo aleazioei ematen zaien prozesu kimiko bat da. Bere helburua metal horien gainazala oxido geruza fin baten bidez kanpo oxidazioarengandik babestea da. Oxido geruza horrek tratatutako metalari erresistentzia eta iraunkortasun handiagoa ere ematen dio. Babesa geruzan horren lodieraren araberakoa izango da, materialak jasan beharko dituen baldintzen arabera 5µm eta 20µm artean egon liteke.

Adibidez: Barne ingurunean eta baldintza xamurretan (5-7µm nahikoa da), kanpo ingurunean edo baldintza gogorretan berriz (15µm inguru), eta jada itsas ingurune eta muturrekoetan (20µm inguru).

## Kanpo estekak
Eugenio Arraiza Vilella

**Eugenio Arraiza Vilella** (Iruñea, 1908 - *ib.*, 1968) nafar arkitekto bat izan zen.

1944-1946 eta 1949-1955 artean Iruñeko Udaleko zinegotzia eta alkate ordea ere izan zen. Pro Ecclesia et Pontífice gurutzearen saria bereganatu zuen. Bere lan seinalatuen artean, aipa daiteke Iruñeko Askatasunaren plazaren diseinua, Iruñeko udaletxearen ingururako proiektu eraikigabea eta Aguraingo Arrosarioaren Ama Birjinaren etxe-multzoa.

Ángeles Rodríguez-Monterekin ezkondua zegoen. Bost seme-alaba izan zituzten, haietariko hiru entzutetsu samarrak Nafarroako gizartean, hala nola Juan Pedro, Fermin eta Eugenio, seme nagusia, euskal kulturan nabarmendu zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* García-Sanz Markotegi: Diccionario biográfico de los Diputados Forales de Navarra (1840-1931), Gobierno de Navarra, Pamplona, 1996.

## Kanpo estekak 
* Eugenio Arraiza Vilella. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Erritu hispano-bisigotiko

**Erritu hispano-bisigotikoa** edo **mozarabiar erritu** VI. mendean, Bisigodoen Erresumako matxinaden garaian, sortutako liturgia izan zen, XI. mendean erromatar errituak ordezkatu zuen arte iraun zuena. Egun, anglikanismoarekin komunioan dagoen Espainiar Eliza Erreformatu Episkopalak erabiltzen du.

XI. mendean, Nafarroako, Leongo eta Gaztelako erregeek beneditar monjeen ezarpena babestu zuten. Hauek Urbano II.a eta Gregorio VII.a aita santuen tesi erreformisten aldekoak ziren, erromatar erritu bultzatzen zutenak. Mendearen erdian, Coyanzako kontzilioak (1050), Joan II.a Iruñeko apezpikua eta Gomez Calahorrako apezpikuaren presentzia izan zuena, erromatar erritu onartu zuen. Tokiko klerikoek erresistentzia gogorra azaldu arren, 1080ean Burgosen kontzilio orokor bat egin zuten eta mozarabiar erritu galarazi zuten. Oraindik musulmanen eskuetan zeuden eskualdeetan mozarabiar komunitateek mantendu zuten baina gainbeheran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Balaca

**Ricardo Balaca Orejas-Canseco** (Lisboa, 1844ko abenduaren 31 — Aravaca, Madril, 1880ko otsailaren 12a) guduen eszenak  margotzen espezializatua zegoen pintore espainiarra..

## Biografia eta lanak 
[ezkerrera|thumb|'Almansako gudua',  Ricardo Balacak margotua. ([Pradoko Museoa).]]
Bere aita José Balaca Carrión margolaria ere bazen. Ricardo semea jaio zen unean Lisboan zegoen, Espainatik erbesteratu ondoren arrazoi politikoak zirela medio.

Formakuntza senidearen estudioan hasi zuen eta Madrilgo Escuela Superior de Pintura Escultura y Grabado delakoan osatu, non  Federico Madrazo. margolariaren ikasle izan zen.  Gazte zela, nabarmendu zen eta 1858 urtean, 13 urte baino ez zituela, parte hartu zuen Espainiako Exposición Nacional de Bellas Artes , non ohorezko aipamena jaso zuen.

Teresa Vergara Domínguez izan zuen emazte eta harekin hiru seme izan zituen. 37 urte zituela hil egin zen. Bere anaia,  Eduardo Balaca , margolari aitortua izan zen ere. 

Marrazkigintza, ilustrazio grafikoa, erretratua eta batik bat guduen eszenak margotzen nabarmendu zen. Hori XVIII mendeko genero tipikoa zen, baina XIX mendean, Erromantizismoa zabaltzean, generoa gailendu zen berriz. Bere lanen artean, azpimarragarriak dira Hirugarren Karlistaldian eginikoak, Gerra Ministerioak berriemaile izendatutakoan. Epe horretan, hainbat marrazki egin zituen gerrako gertaerak islatzen..

Bere lanen artean, badago  *La Batalla de Almansa* Madrilgo Pradoko Museoan erakusgai dagoena, * Teresa Vergara* emaztearen erretratua,  Lazaro Galdiano Museoan eta  * Inocencia Serrano y Cerver*, Cerralbo Markesaren erretratua, Madrilgo Cerralbo Museoan ere. Ilustratzaile gisa, On Kixote Mantxakoaren Montaner y Simónek eginiko argitalpenaren ilustrazio lanak egin zituen eta garaiko hainbat aldizkarien kolaboratzaile izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

*
Erromatar erritu

thumb|320px|Ordo Missae (1962ko argitalpena).
**Erromatar erritu** Erromatar Eliza Katolikoaren latindar liturgia da.

1560 eta 1570 artean Pio V.ak Trentoko Kontzilioan ezarri zuen eta harrezkero oso aldaketa txikiak izan ditu. Nabarmenenak XX. mendean izan ziren: Pio X.ak brebiarioren salterio eta errubrika aldatu zituen, Pio XII.ak 1955ean Aste Santuko zeremoniak berrikusi zituen. 1969ra arte, Ordo Missæ honen arabera egindako meza trentotarra du izena. Vatikanoko II. kontzilioan (1962-1965), Ordo Missæ eta erritua aldatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brebiario

[thumb|302px|[Maria I.a Eskoziakoa|Maria Estuardoren brebiarioa]]
**Brebiario** (, "bilduma") urte guztiko eliz otoitzak biltzen dituen liburua da. Nikolas III.ak lehendabizikoa onartu zuen frantziskotarrentzat. Eliza katolikoak Trentoko Kontzilioan brebiarioren testuak finkatu zituen eta 1911raino mantendu ziren. Pio X.ak urte hartan eguneratu zituen eta 1955ean beste erreforma bat egin zuten.

Anglikanoek 1916an bere edizioa argitaratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neopaganismo

thumb|Zenbait jainko paganoen ikurrak
**Neopaganismo** kristautasunaren aurreko erlijio politeistekin lotutako mugimendu espiritual modernoen multzoa da, askotan egungo ekologiaren ikuspegi espiritualarekin lotura duena. Mugimenduak lau adar nagusi ditu: sorginkeria tradizionala, wicca eta inguruko tradizioak, sinkretismoa eta berreraikitze paganoa.

Munduan milioi bat neopagano inguru dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanpona

**Kanpona** Bizkaiko mendia da, Munitibarren dago eta 504 metro ditu. Gaztiburuko mendilerroan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Motrollu

**Motrollu** Bizkaiko mendia da, Munitibarren dago eta 591 metro ditu.

Bertan Burdin Aroko herrixka baten aztarnak topatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak