Matilda Hays

eskuinera|thumb|260px|Charlotte Cushman and Matilda Hays, 1858

**Matilda** **Mary Hays** (Londres, 1820ko irailaren 8a &ndash; Liverpool, 1897ko uztailaren 3a) XIX. mendeko idazlea, itzultzailea, kazetaria, editorea eta aktore ingelesa izan zen. Elizabeth Ann Ashurt Bardonneaurekin, Haysek George Sanden frantziarraren zenbait lan itzuli zituen ingelesera. ''English Woman's Journalen* sortzaileetako bat izan zen. Bere bizitza pertsonalean, Charlotte Saunders Cushman ezagutu eta 10 urteko harremana izan zuen, baita Adelaide Anne Procter poetarekin ere. 

## Lehen urteak 
Matilda Hays Londresen jaio zen, 1820ko irailaren 8an. Ezkontza horretatik bi ahizpa-erdi nagusi zituen: Emma Marianne Breese eta Clara Breese-Salmon, 1830ean Frederick Salmonekin ezkondu zena. Matildaren neba-arrebak Elizabeth, Susanna eta Albert izan ziren. 

Hays kreol gisa identifikatu zuten edo, Joseph Parkesen arabera, erdi-kreol gisa. Kasu horretan, ama  erdi-kreola izan zitekeen, aitaren jatorria Londresen baitago eta gutxienez hiru belaunaldikoak baitira.

## Bizitza profesionala 
Hays 1838aren inguruan aldizkako argitalpenetarako artikuluak idazten hasi zen, sarritan emakumeen kontuei buruzkoak. Beteak beste,*The Mirror* eta *Ainsworth's Magazine* argitalpenetarako idatzi zuen.

Hays, Ashurst eta Larkenek egin zituzten Sand-en lanen hasierako itzulpenak. *Dernière Aldini*, lehen alea, Haysek itzuli zuen. Ashurstek *Les Maîtres mosaïstes* itzuli zuen eta 1844an argitaratu zen. Haysen lagunak, Giuseppe Mazzini iraultzaile italiarrak, Ashurten *Lettres d'un voyageur'' itzulpenaren hitzaurrea idatzi zuen. Sandek, Mazzinik eskatuta, Ashurt gonbidatu zuen Nohanten zuen etxera. Olive Classek idatzi zuen Sand asaldura feministaren azaleko laginak asaldatuta zegoela, artean ezkongabea baitzen eta apaltasun gabeko mugarri gisa karakterizatu zuen.

George Henry Lewesek Haysi gomendatu zion ingeleserako itzulpenetan erretorikaren zati bat 'ahultzea' komeni zela, sentsibilitate kultural ingelesarekin bat egiteko.  

Haysen *Fadette Txikia*-ren itzulpena 1851n argitaratu zen, Ashurst-ena ez bezalakoa.

#### ''Eliza Cook's Journal'' 
Haysen hutsegite-saiakeraren ondoren, Eliza Cook poetak bere izena zuen asteroko argitalpen bat sortu zuen, eta Hays aldizkariaren kolaboratzailea izan zen. Lisa Merrillek dioenez, saiakeren, poesiaren, aipamenen eta fikzioaren bilduma bat izan zen aldizkaria, eta gai hauexek landu zituen bereziki: emakumeen hezkuntza, jantzien erreforma, tenplantza eta langile-klasearen eta etxeko langileen egoera zaila.  Aldizkaria 1858an sortu zuten Barbara Bodichonek eta Bessie Rayner Parkesek, besteak beste, eta Bodichon izan zen akziodun nagusia. 

Haysek fundatzen lagundu zuen Emakumeen Enplegua Sustatzeko Elkartea eta Victoria Press aldizkariaren Langham Placeko bulegoetan bildu ziren. Haysek 1864an utzi zuen egunkaria, itxuraz, bere izaera zailagatik. Askotan, Bessie Rayner Parkes editorekidearekin ez zuen bat egiten, egunkariaren nondik norakoan.

### Antzerkia 
1848an, bi gertakarik eraman zuten Hays antzerkira. Alde batetik, Haysek jaso zuen "dirutza txikia" galdu egin zen aitaren finantza-egoeraren ondorioz, eta Charlotte Anne Cushmanen ahizpak antzerkia utzi zuenez, jarduteko aukera bat sortu zuen. Charlotteren ahizpak, Susan Webb Cushmanek, Juliet interpretatzen zuen Charlotten Romeorako, eta eszenatokia utzi zuen Liverpooleko James Sheridan Muspratt zientzialari arrakastatsuarekin ezkontzeko. 

## Lana 
### George Sanden itzulpenak 
Liburu hauek itzuli zituen: 

* Sand, George.' (1842) *Spiridion* Eliza A. Ashurst-ek itzulia. arg. Matilda M. Hays. Londres: Churton.'
* Sand, George.' (1847). *Bidaiari baten gutunak*. Eliza A. Ashurst-ek itzulia. arg. Matilda M. Hays. [J. Mazziniren sarrera]. Londres: Churton, 1847.
* Sand, George.' (1847). *George Sanden lantegia*. Matilda M. Haysen izenean [Matilda M. Haysek, Eliza A. Ashurstek eta ER Larkenek itzulia. ]
* Sand, George.' (1847). *Andre* '. Eliza A. Ashurst, e.d.-k itzulia Matilda M. Hays. Londres: Churton.'
* Sand, George.' (1851). *Fadettea*. Matilda Haysek itzulia.

### Eleberriak 
* Matilda M. Hays (1846). Helen Stanley. Londres: E. Churton. 
* Matilda M. Hays (1866). Adrienne Hope. Londres: T. Cautley Newby. 

## Bizitza pertsonala 
Harreman pertsonalak izan zituen Charlotte Cushman, Adelaide Anne Procter eta Harriet Hosmerrekin.

### Charlotte Cushman 
ezkerrera|thumb|270px|Charlotte Cushman eta Matilda Hays, 1855
Hays eta Charlotte Cushman 1846tik 1848ra elkar ezagutu zuten. Lisa Merrill-en arabera, Elizabeth Barrett Browning-ek azaldu zuen Hays eta Cushmanek senar-emazteak izan zituztela: elkarrekin bizi ziren, berdin janzten ziren, zelibato-botoak egin zituzten eta betiko atxikimendua agindu zioten elkarri. Bere lagunek maiz aipatzen zuten Matilda 'Mathew' edo 'Max' izenez. Hays, azkenean, Cushmanekin itzuli zen, baina haren eta Cushmanen arteko tentsioa ez zen inoiz desagertu. 1857an, Cushman Emma Stebbinsekin harremanetan jarri zen. Gau batean, Cushman ohar bat idazten ari zen bitartean, Hays gelan sartu zen. Oharra Stebbinsentzat zela susmatu zuen eta erakusteko eskatu zion. Cushmanek ezetz esanda, Hays haserretu egin zen eta etxe osoan atzetik izan zuen ukabilkadaka. Harremana amaitu egin zen eta Haysek Cushmanen aurkako demanda jarri zuen, Cushmanen aldeko karrera sakrifikatu zuela alegatuz. Cushmanek ordainketa bat egin zion Haysi eta harremana amaitu egin zen. Haysek, Procter hil ondoren, hilobia zaintzen zuen, eta azken urteetan haren heriotzaren pena zuen.

### Theodosia Blacker, Lady Monson 
Theodosia Blacker, Lady Monson (1803–1891) emakumeen eskubideen sustatzailea izan zen, eta lokal bat alokatu zuen Langham Placen (Londres), Langham Place taldearen topaleku gisa, hantxe elkartzen zen antzeko ideiez osatutako emakume-taldea. Blacker izan zen Haysen azken bikotea. 

### Azken urteak eta heriotza 
Hays Liverpoolen hil zen, Sefton Drive-n, Toxteth Park-en, 1897ko uztailaren 3an, 76 urte zituela. Adelaide Procter Hays baino 30 urte lehenago hil bazen ere, *Liverpool Echo* egunkariko obituarioak adierazi zuen, Lisa Merrillen arabera, bera izan zela Adelaide Procterren lagun maitea.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak