Sunitha Krishnan

**Sunitha Krishnan** (Bangalore, 1972) Indiako gizarte-ekintzailea da, eta *Prajwala* gobernuz kanpoko erakundearen fundatzaileetako bat, sexu-trafikoaren biktimak erreskatatu, errehabilitatu eta gizarteratzen dituena.

Krishnanek pertsonen salerosketaren eta politika sozialaren aurkako borrokan egiten du lan. Bere erakundeak, Prajwalak, erreskatatutako emakume eta haurrak hartzen ditu eta herrialdeko errehabilitazio-etxe handienetako bat sortu du. Horri esker, GKE erakundeek elkarrekin kudeatzen dituzte sexu-esplotazio komertzialerako salerosketaren xede izan diren emakume eta haurrentzako babes eta errehabilitazio zerbitzuak. *Padma Sri*, Indiako laugarren sari zibil altuena jaso zuen 2016an.

## Lehen urteak 
Krishnan Bangaloren jaio zen. Bere gurasoak Palakkad Raju Krishnan eta Nalini Krishnan izan ziren. Haur zenetik ibili zen aitarekin herrialde osoan zehar, lanarengatik leku batetik bestera bidaiatzen zuen bitartean. Aitak Topografia Departamentuarekin lan egiten zuen herrialde osorako mapak egiten.

Zortzi urterekin, buruko arazoak zituzten haurrei dantza irakasten hasi zen, eta orduan agertu zitzaion gizarte-lanarekiko grina. Hamabi urterekin, haur behartsuentzako eskolak zuzentzen zituen bazter auzoetan. Hamabost urte zituela, dalit komunitatearentzako neoalfabetatze-kanpaina batean lanean ari zela, zortzi gizonek taldean bortxatu zuten Krishnan. Ez zitzaien gustatu emakume batek muturra sartzea haiek "gizonen gizartea" zela esaten zuten horretan. Hainbesteraino jo zuten, belarri batetik erdi gor geratu zela. Gertaera horrek areagotu egin zuen bere jarduerarekiko nahia.

Krishnanek Bangalore eta Bhutango gobernu zentraleko eskoletan ikasi zuen. Bangaloreko ''St. Joseph's College*-n ingurumen-zientzietan lizentziatu ondoren, Krishnan-ek bere MSW (medikua eta psikiatrikoa) osatu zuen *Roshni Nilayan* (Mangalore).

## Ibilbidea 
1996an, Krishnan, ekintzaile sutsua, atxilotu egin zuten - beste dozena bat ekintzailerekin batera - Bangaloren, bere jaioterrian, "Miss Mundo" lehiaketaren aurka protesta egiteagatik. Protestak antolatzen aitzindari izan zenez, Krishnan epailearen zaintzapean egon zen bi hilabetez. Krishnanek adierazi zuen bere gurasoak ez zirela inoiz berarekin ados egon. Krishnan Varghese Theckanath anaiarekin elkartu zen, aktibista sozial bat zena, San Gabrieleko Anaia Montfortiarren kidea eta *Hyderabaden* Herri Ekimen Sarea (PIN) sortu zuena auzo marjinaletako jendearekin lan egiteko. Krishnanek Varghese Theckanath ezagutu zuen Mumbain globalizazioari buruz antolatu zuen hitzaldi batean. 

Krishnan bi hilabeteren ondoren kartzelatik askatu zutenean, konturatu zen bere gurasoek ez zutela bere bizimodua babesten. Berriro hasi ahal izateko, Krishnanek Hyderabadera joatea erabaki zuen, PINekin bat egiteko, emakume gazteentzako programaren koordinatzaile gisa. Krishnan laster sartu zen *auzo baxuetako* biztanleen etxebizitza-arazoetan. Hiriko Musi ibaian bizi ziren pertsonen etxeak eraitsi zituztenean "edertzeko" proiektu baterako, PINen etxebizitzaren eskubideen kanpainarekin bat egin zuen, protestak antolatu zituen eta proiektua gelditu zuen. Hyderabaden José Vetticatil Anaia ezagutu zuen, garai hartan "Mutikoen Hiriko" Zuzendaria zena. Erakunde hau San Gabrieleko Anaia Montfortiarrek zuzentzen zuten erakunde katolikoa zen, arriskuan zeuden gazteak birgaitu eta trebatzen zituena, Indian eta atzerrian lan ona lortzeko bokaziozko trebetasunak emanez.1996an izan zen hori. 

### Prajwala 
1996an, Mehboob ki Mehandi Hyderabadeko *gune gorrian* bizi ziren sexu-langileak ebakuatu egin zituzten. Ondorioz, prostituzioaren atzaparretan harrapatuta geratu ziren milaka emakume etxerik gabe geratu ziren. José Vetticatil anaia misiolariarekin egin zuen topo, antzeko ideiak zituen pertsona eta ondorioz, Krishnanek bere lanari ekin zion, abandonatutako putetxean igarotze-eskola bat sortuz, bigarren belaunaldia ere salerosketan eror ez zedin. Lehen urteetan, Krishnanek bere bitxiak eta etxeko tresna gehienak saldu behar izan zituen Prajwalan hilabete bukaerara iritsi ahal izateko.

Gaur egun, Prajwalak bost oinarri ditu: prebentzioa, erreskatea, errehabilitazioa, gizarteratzea eta sustapena. Erakundeak laguntza moral, finantzario, juridiko eta soziala ematen die biktimei, eta delituen egileak justiziaren aurrera eramango dituztela ziurtatzen du. Gaur arte, Prajwalak salerosketa sexualetik bizirik atera diren 12.000 pertsona baino gehiago erreskatatu, birgaitu edo artatu ditu, eta bere operazioen eskalak salerosketaren aurkako munduko babesleku handiena bihurtzen du.Energia eta baikortasunaren biltegia, Krishnan andrearen berotasuna, ingurukoei ere erraz kutsatzen zaie. Lankide ohi batek dioen bezala, "Sunitharekin lan egitea etengabeko ikaskuntza-esperientzia bat da, harekin etengabe erronkak sortuz, langileei beren potentziala aprobetxatzeko eskatuta". Gainbegiratu ez ezik, bere langileen mentorea ere bada lanaren eta bizitzaren arlo guztietan. Bere betiko itxaropenak, bere grinak, berarentzat eta Prajwalarentzat ezarritako helburuak lortzeko etengabeko borrokak (egiaz sinonimoak), taldea kausan fokatuta mantentzera inspiratzen du.""Bigarren belaunaldiko" prebentzio-programak 17 zirkulazio-zentrotan dihardu, eta prostituzioan dauden amen milaka haur sexuaren merkataritzan sartzea saihesten lagundu du. Prajwalak babes-etxe bat ere kudeatzen du sexu-trafikoaren biktima diren haur eta helduentzat, eta horietako asko GIB positiboak dira. Krishnanek, esku-hartze horien buru izateaz gain, birgaitze ekonomikorako programa baten buru ere izan da, bizirik dirautenak arotzerian, soldaduran, inprimaketan, igeltserotzan eta garbiketan gaitzen dituena.

Prajwalak 200 langile baino gehiago ditu, baina Krishnanek lanaldi osoko boluntario gisa zuzentzen du erakundea, eta erabaki hori laster hartu zuen bere bizitzan. Bere burua mantentzen du, senarraren laguntzarekin, liburuak idazten eta mundu osoko pertsonen trafikoari buruzko diskurtsoak eta mintegiak ematen. Rajesh Touchriver jaunarekin ezkonduta dago, Prajwalarekin elkarlanean hainbat film egin dituen zinemagile, arte zuzendari eta gidoilari indiarra. Filmetako bat, *Anamika*, Polizia Akademia Nazionalaren ikasketa planaren parte da orain, eta beste bat, *Naa Bangaaru Talli*, 3 sari nazional irabazi zituena 2014an.

### Gizarte-politika 
2003an, Krishnan-ek Andhra Pradesh-eko sexu-salerosketaren biktimen errehabilitaziorako gomendioak idatzi zituen, eta Estatuko gobernuak onartu zituen GO MS 1 sexu-esplotazio komertzialerako salerosketaren biktimak erreskatatzeko eta errehabilitatzeko politika gisa. Karnataka, Maharashtra, Tamil Nadu, Mendebaldeko Bengala, Uttar Pradesh eta Delhi estatuak Krishnanen estrategiak kontuan hartzen ari dira antzeko erreskate politikak sartzeko. 

Krishnan andrea Keralako Gobernuaren Nirbhaya politikaren aholkulari izendatu zuten 2011n, emakumeentzat eta haurrentzat sexu-indarkeriaren eta pertsonen salerosketaren aurkako borrokan. Krishnanek idatzi zuen plana hasiera batean, eta gobernuko hainbat sailek koordinatzen dute, hala nola gizarte-ongizateko sailak, SC/ST-k, poliziak, osasunak, lanak eta tokiko autogobernuak, GKE-ekin lankidetzan. Hala ere, aholkulari-karguari uko egin zion 2014ko abuztuaren 4an, eta larritasuna eta frustrazioa adierazi zituen, Nirbhagako politika aplikatzeko borondate politikorik ez zuelako. 2015eko martxoan, "damu-mugimendu" batean, gobernuak Sunitha Krishnan integratu zuen berriro Nirbhaya eskeman, eta erabakitzeko ahalmen handiagoa eman zion, Ohorezko Zuzendari gisa.

Estatu Batuetan, Krishnan andrea ikasleez betetako auditoriumetan bildu da, bertan aholkatuz kontzientziatzeko, industrian ez sartzeko eta aktibismo berri bat sortzeko. Estatuko gobernuarekin eta nazioarteko hainbat finantziazio-erakunderekin batera nerabeei zuzendutako sexu-salerosketaren aurkako Estatuko lehen kanpainaren buru izateaz gain, "Eskariaren aurkako Gizonak" kanpaina jarri zuen abian, goiburu honekin: "Benetako gizonek ez dute sexurik erosten". Mundu osoan 1.800 milioi pertsona izatera iritsi da kanpaina.

Andhra Pradesheko Emakumeen Estatu Batzordeko kide ere izendatu zuten, eta Indiako bortxaketari buruzko lege-proiektu berrian lagundu zuen; 2013an onartu zuten Parlamentuan, indarkeriagatik eta sexu-erasoengatik zigor-neurriak areagotzeko

### Defentsa juridikoa 
Sarekada askotan izan duen esperientzia pertsonalarekin, Krishnanek badaki estatuko politika esanguratsurik gabe mikro mailako gizarte-lana edo aktibismoa ez dela nahikoa baliagarri izateko. Beraz, polizia-sail batzuekin aliantzak egiten ditu, batez ere, Gizakien Unitate Antitrafikoaren Emakumeak Babesteko Zelularekin. Krishnanek Krisiari buruzko lehen Aholkularitza Zentroa abiarazi zuen Afzalgunj-eko Polizia Estazioan. Proiektua, poliziaren eta GKEen arteko lankidetzan sortutako proiektu pilotua da, sexu-trafikoa eteteko. Andhra Pradesheko gobernua konbentzitu du berarekin lan egin dezan krimen antolatu honen aurkako borrokan, eta 150 trafikatzaile baino gehiagoren kondena lortzen lagundu du.

Krishnanek sentsibilizazio-tailerrak ere egin ditu milaka poliziaburuentzat, epaileentzat, fiskalentzat eta Haurraren Ongizate Batzordeko kideentzat. Tailer horiek pertsonen salerosketa kasuak eraginkortasunez kudeatzeko behar diren ulermen eta trebetasunekin parekatzea dute helburu eta haurrei egokitutako auzitegien alde egitea. Ondorioz, poliziako langileek, superintendenteetatik hasi eta inspektoreordeetaraino, gaitasuna jaso dute delituari aurre egiteko eta biktimen premia psikosozialei erantzuteko erreskateak iraun bitartean eta ondoren.

56/2004 Interes Publikoko Auziaren bidez, salerosketari aurre egiteko legeria integral baten alde egin ahal izan du. Gaur egun, Indiako Gobernua salerosketaren aurkako lege integralaren proiektua idazten ari da, Auzitegi Gorenaren jarraibideen arabera.

Beste ahalegin berritzaile batean, #ShameTheRapist kanpainaren aitzindaria izan zen. Kanpaina hori ofiziozko kasutzat hartu zuen Gorte Gorenak, eta bortxaketen bideoak egiteko eta zirkulatzeko joera izugarria plazaratu du lehen aldiz. Lehen neurri batean, Sunitha Krishnanek Auzitegi Gorenari aurkeztu zizkion 9 bideo ikertzen ari da CBI.

### Hedabideetako irismena 
2009an, Krishnan-ek hitzaldi bat eman zuen *TED India-*ko konferentzia ofizial batean, Mysore-ko *Infosys* Campusean pertsonen trafikoaren zergatiari buruz. Ordutik, mundu osoko 2,5 milioi ikuslek baino gehiagok ikusi dute.  "Audientziak atsekabez entzun zituen berak erreskatatutako 3.200 neskato baino gehiagoren istorioetako batzuk, tortura imajinaezina jasan zuten neskatilak eta, hala ere, nolabait, sendatzeko eta aurrera egiteko borondatea aurkitu zuten... Haren ahots sendoak eta gorputz-hizkuntza indartsuak ziurtatzen dute inork ezin duela esan bere puntuak gaizki ulertu dituenik."  2012ko uztailean Aamir Khan-en *Satyamev Jayate* telebista programan agertu izana erabakigarria izan zen, funts asko lortzeko ez ezik, bizirik atera zirenei lanpostuak emateko prest zeuden enpresen jabeekin harremanetan jartzeko ere. RKrekin "Bihotz Irekiak" programako "proba irekian" ere agertu zen eta milioika teluguren ikusleengana iritsi zen mundu osoan. Gainera, Krishnanek 3.000 korporazio baino gehiago sentsibilizatu zituen INK eta *The Indus Entrepreneurs* (TiE) hitzaldien bidez, eta eragin sakona izan zuten bertaratutakoengan.

### Filmak egitea 
Bere ibilbidearen hasieran, Krishnanek film batzuk egin zituen promoziorako tresna gisa. Gizartean garrantzitsuak diren gaiei buruzko 14 film dokumentalen gidoia kontzeptualizatu eta idatzi zuen, hala nola, gazteria eta GIB/HIESa, xekeen arteko ezkontzak, intzestua, prostituzioa, sexu-trafikoa eta herri-istiluak, besteak beste. Hauek dira garatzen eta koproduzitzen lagundu duten filmak:  

* *Mein Aur Meri Sanchaien* (Hindi)
* Needalu: munduko enpresa kriminal handienaren ikuspegi pribilegiatua
* El hombre, su misión (20 minutu, hindi)
* *Bhagnagar* (10 minutu, hindiera)
* *Askatasunaz eta beldurraz* (30 minutu, telugu, ingelesa)
* *Alde sakratua*
* *Ni eta gu* (23 minutu, ingelesa)
* Astha: bizitzari oda bat (25 minutu, ingelesa)
* *Bizitzeko aukera bat* (25 minutu, ingelesa)
* *Anamika – Los Sin Nombre* (28 minutos, telugu, hindi)
* *Zubiak eraikitzen*
* *Aparajita*
* *Naa Bangaru Talli* (4 sari nazional irabazi dituen filma)

*Anamika – Izenik gabekoak* 2005eko dokumentalak AC saria irabazi zuen "Atzerriko Film Onena" kategorian, Edizio Onena Granadako Zinemaldian eta Dokumental Onenaren Saria Hyderabadeko Nazioarteko Zinemaldian. Prajwalaren El Rostro Sagrado filmak ere, bizitasun harrigarrikoak, Prajwalaren Aurpegi Sakratua filmak ere, bizitasun txundigarrikoa bera, Hyderabadeko goi funtzionarioen arteko intzestuaren izugarrikeriei buruzko isiltasuna ere hautsi zuen.

2013ko urtarrilean, Krishnanek, Suntouch Productions-ekin elkarlanean, sexu-xedeak dituzten pertsonen salerosketari buruzko film luze elebidun bat aurkeztu zuen, *Ente* malayalamen eta *Naa Bangaaru Talli* telugun . *Naa Bangaru Tallik* nazioarteko 5 sari irabazi ditu 2013an, horien artean Estatu Batuetako *Trinity International Film* Festibalean film luze onenaren saria eta Indonesiako IFFCRMren bikaintasun saria. Ondoren, 3 sari irabazi zituen New Delhiko Sari Nazionalen 61. edizioan eta Pekingo Nazioarteko 4. Zinemaldian proiektatu zen, 2014an.

### Ikerketak eta argitalpenak. 
2002an, Krishnanek eta Jose Vetticatil misiolariak ikerketa bat egin eta **The* Shattered Innocence* izeneko dokumentu bat argitaratu zuten Andhra Pradeshetik beste estatu batzuetara estatu arteko trafikoari buruz, delituaren errealitatea eta eskala agerian utziz, baita komunitate zaurgarrien profil demografikoa ere.  Txosten hau gobernuari aurkeztu ondoren, estatu mailako kontsulta bat egin zen arazoari aurre egiteko sektore anitzeko ikuspegi baten beharraz. 

Argitaratu dituen beste liburu batzuk hauek dira:

* Sexu-trafikoari buruzko hezitzailearen eskuliburua: biktimen duintasuna berrezartzeko sendatze-gune bat sortzeko gida.
* Etsipenetik Itxaropenera: GIB/HIESaren aholkularientzako eskuliburua.
* Positiboki bizi: GIB-aholkularientzako 8 baliabide-gida, arreta eta laguntza komunitarioari buruzkoak.
* Andhra Pradesheko Pertsonen Salerosketaren Aurkako Borrokaren Bazkideentzako Eskuliburua: Zerbitzu Hornitzaileen Estatu Baliabideen Direktorioa.

## Mehatxuak eta erasoak 
Krishnani 14 aldiz eraso diote fisikoki, eta aldian-aldian heriotza-mehatxuak jasotzen ditu. Behin furgoneta batek rickshaw autoa nahita jo zuela dio, baina ihes egin zuela balizko lesio larri batetik. Zaurietatik ihes egiteko zortea izan zuen behin azidoa bota ziotenean. Zorte onak hirugarrenez salbatu zuen pozoitzen saiatu zirenean. Krishnanek dio atentatu hauek pertsonen salerosketaren aurkako bere gurutzadarekin jarraitzeko erabakia indartu baino ez dutela egin.

2012an, RTIko ekintzaile batek Prajwalak Kalapather-en dituen igarotze-zentroetako bati eraso egin zion. Gazte musulman ugarik Prajwala webgunearen kartelak eta inpresioak jarri zituzten dharna bat antzezten beren eskolaren aurrean. Komunikabideek historia jaso zuten, aldebakarreko informazioa aurkeztuz, Prajwala emakume musulmanak difamatzen aritu zela iradokiz, atzerriko funtsak eskuratu ahal izateko. Ehunka musulman erdigunea erasotzera joan ziren ezpata, kate eta harriekin. Bere liderrak ozenki adierazi zuen Krishnan hil eta "puskatan moztuko" zuela. Bere beste zentro guztiak ixteko mehatxua ere egin zuen.

## Sariak eta ohoreak 
Pertsonen salerosketaren aurkako borrokaren aldeko bere lan ausart eta nekaezinean oinarrituta, Sunitha Krishnan Prajwalaren sortzaileak ere laudorio eta ohore ugari jaso ditu: 

### 2016-2018 
* *India Times*-ek Krishnan sartu zuen beste batzuei bizitza duina ematea helburu duten giza eskubideen aldeko 11 ekintzaileen zerrendan.
* Padma Shri Saria Gizarte Lanaren arloan, 2016.
* Giza bikaintasunaren Sri Sathya Sai inaugurazio-saria, 2016.
* Tallberg-eko Lidergo Globalaren Saria
* Giza Eskubideen eta Zuzenbide Estatuaren Franko-Aleman Saria
* PRAYUKTI SAMMAAN 2017 Dainik Prayukti Hindi Daily en el Constitution Club of India-k, Delhi.

### 2013-2015 
* Yudhvir Fundazioaren Oroimenezko 24. Saria, 2015
* Madre Teresa Sariak Justizia Sozialaren alde, 2014.
* Berrikuntzaren saria CIVICUS, 2014
* Kairali Ananthapuri saria, Muscat, 2014.
* LIMCAko Erregistro Liburuko Urteko Jendea Saria, 2014.
* Enjundiaren Emakumea saria, Rotary Club Mumbai, 2014.
* Emakumearen Ahalduntzerako Anita Parekh Saria, Mumbaiko Txandakako Kluba, 2013.
* Mumbaiko Club Rotarioren Kontzientzia Sozialaren Rotary Saria, 2013.
* Amodini Godfrey Phillips Sari Nazionala, 2013
* Human Symphony Foundation-en Living Legends Saria, 2013.
* Mahila Thilakam Saria, Keralako Gobernua, 2013.
* Dianne Von Furstenberg Fundazioaren Emakume Eredugarriaren Saria, 2013.
* Emakume Nabarmenaren Saria, Emakumearen Batzorde Nazionala, 2013.

### 2011-2012 
* Urteko Akrithi emakumea, Rotary Club Coimbatore, 2012.
* Giza Eskubideen aldeko Safdar Hashmi IRDSeko saria, 2012.
* SHE Fundazioko Bikaintasuneko Emakumeen Saria, 2012.
* Gizarte Lan Bikainaren Saria, Keralako Gobernua, 2012.
* John Jay College of Criminal Justice Nazioarteko Lidergo Saria, New York, 2011.
* N Joseph Mundaserry saria aparteko gizarte-lanagatik, Qatar, 2011.      
* Urteko Emakumearen Aakruthi Saria, Rotary International, 201.
* G8 Emakumea Saria, Colors TV, 2011    
* Indiavision Urteko Pertsonarentzako Saria, Indiavision TV Channel, 2011.
* Giza Eskubideen Saria, Vital Voices Global Partnership, Washington D. C., 2011.
* Garshom Pravasi Vanitha Saria, 2011, Kuwait, 8. Garshom Saria.

### 2002-2010 
* Tejaswini saria, FICCI, 2010.
* Kelvinator Woman Power saria, Colors TV, 2010.
* Gangadhar Sari Humanitarioa, Kerala, 2010.
* Vanitha Urteko Emakumeak, Manoramaren Argitalpenak, 2009.
* Pertsonen trafikoa (TIP) Estatu Batuetako Estatu Departamenduko Heroes txostena, 2009.
* CNN-IBN Real Hero saria, Reliance fundazioa, 2008.
* Giza Eskubideen aldeko Perdita Huston Nazioarteko Saria, Hill Kapitaleko Nazio Batuak, Washington D. C., 2006.
* Andhra Pradesheko gobernadorearen aipua, emakumeen ahalduntzean egindako ekarpenagatik, 2004.
* Stree Shakti Puraskar, Indiako Gobernua, 2003.
* Ashoka beka, 2002.

Vineeth Sreenivasan Malayalam-eko zinema zuzendariak bere bizitzan inspiratu zen *Thira'' bere azken filmaren istorioa garatzen zuen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Prajwala hasierako orria
* Sunitha Krishnan-en bloga
* Krishnan TED-en