open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antipater

**Antipater** edo **Antipatro** (, *Antipatros*;  - K.a. 319) Mazedoniako jenerala izan zen. Filipo eta Alexandroren bigarrena izan zen.

Konkistatzaileak haren gain utzi zuen Mazedoniako gobernua Asiarako espediziora abiatu zenean. Alexandro hilik, agintea gorde zuen. Demostenesek eta Hiperidesek altxarazitako grekoen kontra borrokatu zen. Lamian setiaturik izan arren (323), garaipena lortu zuen Kranoneko guduan (321). Hiperides hilarazi zuen eta Demostenesi jazarri zitzaion, honek bere burua pozoitu zuelarik. Perdikaren aurkako koalizioan esku hartu zuen eta berau hil ondoren erregeordetza eskuratu zuen. Hiltzean Poliperkoni utzi zion erresuma.

## Erreferentziak
Koldo Tellitu

**Koldo Tellitu Mejia** (Barakaldo, Bizkaia, 1966ko uztailaren 9a) euskal herritar abokatua da, eta Ikastolen Elkarteko lehendakaria izan da 2009tik 2023 bitartean. 

Zuzenbidea ikasi zuen. Urte luzez LAB sindikatuan jardun ondoren, 2006an Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioko lehendakari  lehendakari hautatu zuten. 2009an, Tellituren zuzendaritzapean, erakundeak izaera juridikoa eta izena aldatu zituen, eta erakunde berriaren lehendakaria izendatua izan zen.

Saskibaloian aritutakoa da, jokalari Urgatzi, Baskonia, Atletico San Sebastian eta Gasteiz taldeetan eta entrenatzaile Urgatzi, Umandi eta Betiko taldeetan.

## Lanak 
* *Neure Jugoslavia, hain ulertu gabea* (2022)
* *Mi Yugoslavia, tan incomprendida* (2022)
* *Ni ikastola XXI. mendeko ikastolen historia sozial bat* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ja tebia liubliu

**Ja tebia liubliu** (idazkera zirilikoz: *Я тебя люблю*, euskaraz: *Maite zaitut*, bezala ere ezaguna idazkera zirilikoz: *Блажь*, euskaraz: *Kapritxoa*) Nikolai Noskov musikariaren debutaren musika albuma da. 1998ko argitaratua izan zen.
## Diskoko abestiak 
## Kanpo estekak 
* Discogs
## Erreferentziak
Südtiroler Volkspartei

**Südtiroler Volkspartie** ()-**SVP**z ere ezaguna- Hego Tirolgo alderdi politiko abertzalea da, 1945ean sortua. Zentro-eskuinekoa, bere sorreratik Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoaren alderdi bozkatuena izan da beti hauteskunde lokaletan, sarritan gehiengo absolutua lortuz (emaitzarik onena 1948an eskuratuz -botoen %67- eta okerrena 2013an -%46-).

Alderdiak eskualde horretako alemaniar hiztunen eskubide linguistikoak eta nazionalak defendatzen ditu, eta baita gutxiengo ladinoarenak ere.

Sortu berria zela, 1946an, 155.000 sinadura bildu eta Austriako orduko kantzelariari (Leopold Figl) bidali zizkion, Italiaren menpeko Hego Tirola Austriara itzul zedin eskatuz. 1957an eskualdeko inoizko manifestaziorik handiena antolatu zuen, Italiako gobernuari autonomia zabalagoa eskatuz (35.000 lagun mobilizatuz Sigmundskron-go gazteluaren aurrean).

1960an, SVPren ekimenaz, Austriak Hego Tirolgo gaia NBEra eraman zuen, eta 1970ean Italiako gobernuak autonomia zabalagoa eman zion lurraldeari.

Alderdiak zatiketa batzuk -eskuinetik zein ezkerretik- jasan ditu bere historian zehar; entzutetsuenetako bat Befreiungsausschuss Südtirol (Hego Tiroleko Askatasunerako Batzordea) taldea sortzeko izandakoa da, 1957an. Talde berri horrek independentziaren aldeko bide gogorra hartu eta 60ko hamarkadaren hasieran borroka armatuaren aldeko hautua egin zuen (leherketak eta Italiako militarren aurkako atentatuak burutuz).

Europako Parlamentuan SVPk ordezkaritza politikoa izan du urte luzeetan. Bertako ganbaran, Europako Alderdi Popularraren taldean dago.

## Kanpo estekak
Salbagerriko

thumb|200px|Salbagerrikoa itsasontzi batean.
** Salbagerriko**a itsas inguruetan segurtasun neurria bezala derrigorrezko erabilerako flotagailu mota bat da. Nazioarteko itunen arabera, itsasontzi mota askotan eraman beharreko tresna da itsasoan galduak jasotzeko eta ur gainean mantentzeko. Itsasertzeko leku askotan ere derrigorrezkoak dira, esaterako portuetan, itsas pasealekuetan... Baita ere igerilekuetan.
 
Normalean, toroide itxura dute eta soka batez lotuta daude. Sokaren bidez uretan dagoen pertsona lehorrera altxa daiteke. Batzutan, argitxoak edo zerrenda islatzaileak izaten dituzte, argi gutxi dagoenean haren posizioa ezagutzeko.

Salbagerrikoen dimentsio ohikoenak hauexek dira:
Ø kanpokoa 73 zm
Ø barrukoa 44 zm
Pisua: 2,5 kg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ring Life buoy & buoy Cushion
Vannesko katedrala

**Vannesko Saint-Pierre katedrala** () Bretainiako Vannes hiriko katedral katolikoa da. 1906an Frantziako monumento historiko izendatu zuten.

## Historia 
Lehenengo eliza erromanikoa 1020 inguruan eraiki zuten eta XIII mendean kanpandorrea altxatu zuten.

1450 urtean eliza eraitsi katedral gotiko berriaren eraikuntza lanak hasi ziren eta 1520an habeartea eta klaustroa bukatu eta sagaratu egin zuten. Granitozko katedral honi ganga eta koroa gehitu zizkioten 1771 eta 1774 artean. Aurrealdea 1857koa da eta estilo neogotikoan egin zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Cathédrale et remparts de Vannes.jpg|Katedralaren ikuspegia.
Irudi:Cathédrale Saint-Pierre de Vannes-2253.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Vannes - cathédrale (10).jpg|Klaustroaren hondarrak.
Irudi:Bretagne Morbihan Vannes4 tango7174.jpg|Aldare nagusia.
Irudi:Vannes - Centre ville.jpg|Vannesko alde zaharra.

## Kanpo estekak
2016ko Munduko Xake Txapelketa

2016ko Munduko Xake Txapelketa orduko txapelduna zen Magnus Carlsenen eta Sergei Kariakinen artean jokatutako txapelketa izan zen, FIDEk antolatua. Txapelketa azaroaren 11tik 30era jokatu zen New York hirian. 12 partidako lehia izan zen eta berdinketa gertatu zenez, xake azkarreko (25 min + 10 s/mugimendu) 4 partida jokatu ziren berdinketa hausteko. Magnus Carlsen izan zen garaile, eta Munduko Xake Txapeldun titulua mantendu zuen.

Carlsen faborito garbia bazen ere, Kariakinek defentsa joko bikaina erakutsi zuen eta lehenbiziko 7 partidak berdindu zituzten. Horren ostean, Kariakinek 8. partida irabazi zuen (pieza beltzekin) eta markagailuan aurre hartu zuen, eta aurreko partidetan erakutsitako defentsa zela-eta, bazirudien txapeldun titulua eskura zuela. Hala ere, Carlsenek 10. partida irabazi eta norgehiagoka berdintzea lortu zuen. Ondorengo bi partidetan Carlsenek berdinketaren bila jokatu zuen, eta berdinketa hausteko xake aktiboko partidetan nagusitasunez gailendu zen.

## Hautagaien Txapelketa 
2016ko Hautagaien Txapelketan erabaki zen 2016ko Munduko Xake Txapelketa jokatuko zuen hautagaia. Txapelketa, 2016ko martxoaren 11tik 30era jokatu zen Moskun, bi itzuliko round-robin ligaxka moduan. Parte-hartzaileak, FIDEk iragarritako ordenean, hauek izan ziren :

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Video Graphics Array

thumb|VGA konektorea
***Video Graphics Array*** (**VGA**) grafiko estandar bat da, IBMk sortutakoa. Estandar honek ahalbidetzen du 256 aldibereko koloreek, 262.144 kolore paleta eraikitzea. 600x480 erresoluzio edo 15 pineko D-Sub konektoreari erreferentzia ere egin diezaioke.

Hasierako forma XGA edo Super VGA konektoreengatik azkar ordeztua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Color Graphics Adapter (CGA)
* Enhanced Graphics Adapter (EGA)
* Super Video Graphics Array (SVGA)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Errusiar mendi

thumb|Alemaniako jolas-parke bateko mendi errusiar handi bat
**Errusiar mendia** feria eta jolas-parkeetako atrakzioa da. Errusiar mendira igotzen diren pertsonak, metalez egindako trenbide malkartsuetatik, gora eta behera ibiltzen dira bagoi batean jesarrita, segurtasun uhalekin. Errail horietatik, trenak lerratzen dira, aldi berean, bagoiez osatuak, non behar bezala lotutako bidaiariak doazen. Trenek, oro har, motor batek mugitutako kate edo kable baten bidez igotzen dituzte igoerak, eta, ondoren, grabitatearen ondorioz jaisten dira, azelerazio bat eraginez bidaiariak dibertitzeko eta beldurtzeko helburuarekin.

Jaitsieran inbertsio bat edo batzuk egon daitezke. Horien artean, *looping* bertikala da ezagunena, bidaiariak buruz behera uzten dituena denbora tarte labur batez. Errusiar mendi gehienek bi, lau, sei, zortzi edo baita hogei bidaiarirentzako autoak dituzte. Elkartutako auto guztien multzoa tren bat da. Baliteke pistak zirkuitu itxi bat ez definitzea, kasu horretan *shuttle* motako errusiar mendiaz hitz egiten da, nahiz eta batzuek errusiar menditzat ez hartu.

Errusiar mendia izendapena neguan Errusian egiten ziren dibertsioei zor zaie, non egurrezko txirrista handiak elur gainean lera irristakorrekin jaisten ziren. Ironikoki, errusiarrek *Amyerikanskiye gorki* (errusieraz , *Amerikar Mendiak*) esaten diete. Frantzian ere ezagunak izan ziren, non erabiltzen ez ziren trenbideetarako gurdiak gehitu zituzten. Azkenik, Estatu Batuetara iritsi ziren, non *roller coaster* deitzen zaien, eta azoketarako, jolas-parkeetarako eta parke tematikoetarako diseinatutako atrakzio ezagun bat dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askatasunaren Semeak

thumb|250px|Erakundea eta bere oinarriei buruzko agiria.

**Askatasunaren Semeak** (ingelesez *Sons of Liberty*) Ipar Amerikako Britainiar Kolonietan sortu zen matxinatu edo amerikar abertzaleen talde bat izan zen. Taldea kolonoen eskubideak defendatu eta Inperio Britainiarraren gehiegikeriei aurka egiteko sortu zen. 1771ko Bostongo portuan jazotako Tearen Matxinadan partehartzeagatik ezagun egin ziren.

## Kanpo estekak
Mars rover

[thumb|400px|[Curiosity mars rover ibilgailuaren irudikapena Marteko harkaitzak lurrunduz. 2012ko abuztuan marterartu zen.]]

**Mars rover** Martera iritsi zenetik gainazalean dabilen motordun ibilgailu automatizatu mota bat da. Planeta gorriaren gainazala esploratu eta eremu zabalak arakatzeko gai dira.

## Kanpo estekak
Gadsden bandera

**Gadsden bandera** (ingelesez *Gadsden flag*) Amerikar Iraultza garaiko bandera bat da. Ondo horia eta bere buruan kiribildua eta defentsa jarreran dagoen suge bat du. 1775ean Christopher Gadsden politikariak Itsas Armada Independentistaren bandera izateko diseinatu zuen, eta behealdean lelo hau dauka: ''Don't tread on me'' ("Ez nazazue zapaldu"), "ez nazak/n zirikatu" gisako ohar moduan.

Benjamin Franklinek adierazi zuenez, banderaren izatea ez zen erasotzailea, Amerikar Iraultzan Britainiar Inperioaren aurrean nazio berriaren defentsa izaeraren irudikapena baizik, alegia, sugeek ez dute erasotzen aurrez ez baldin badira gogaituak edota erasotuak izan.

Gaur egun Ameriketako Estatu Batuetan kontserbadore askok erabiltzen dute armak eramateko eskubidearen irudi gisa edo amerikar patriotismoa aldarrikatzeko. Gainera, liberalismo ekonomikoa eskatzen dutenek ere erabiltzen dute, askatasun indibidualen eta gobernuaren interbentzioaren aurka. Eskuin muturreko ekintzaile batzuek ere erabili dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garsden bandera. Garsden.info
Lege Onartezinak

[thumb|[Bostongo Tearen Matxinada.]]

**Lege Onartezinak** (ingelesez *Intolerable Acts*, literalki "Agiri Onartezinak") 1774an Britainiar Parlamentuak Hamahiru Kolonietan hedatuz zihoan Amerikar Iraultzari aurre egiteko onartu zituen lege sailari amerikar kolonoek emandako izendapena da; aldiz, britainiarrek **Coercive Acts** edota **Punitive Acts** ("Lege Koaktiboak" edota "Zigor Legeak") izendapenekin deitu zituzten. Bostongo Tearen Matxinadaren ondorioz onartu ziren.

Lege multzo honek istiluak baretu beharren aurkako efektua sorrarazi zuten, Iraultza eta ezegonkokortasuna areagotuz, eta Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerra eta Kongresu Kontinentalaren sorreraren prosezua bizkortuaraziz.

## Kanpo estekak
Kongresu Kontinentala

[thumb|250px|eskuinera|Independentziaren Aretoa, Kongresu Kontinentalaren biltokia, [Filadelfia.]]

**Kongresu Kontinentala** edota **Filadelfiako Kongresua** (ingelesez *Continental Congress* edota *Philadelphia Congress*) Ipar Amerikako Hamahiru Kolonietako ordezkariak biltzen ziren legebiltzar bat izan zen, gerora Britainiar Inperioaren aurkako Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren amaieran AEBak sortuko zituztenak.

Kongresua hirutan bildu zen:

* Lehenbizikoan, 1774ko irailaren 5etik urriaren 26ra, Britainiar Gobernuak Massachusettseko portuarren aurka ezarritako ontzien blokeoa eztabaidatzeko;
* 1775eko maiatzaren 10etik martxoaren 1era, Konfederazioaren Artikuluak onartzeko.
* Kondeferazioaren Kongresua, 1781-1789 arteko gobernu organua.

## Kanpo estekak
Kulturismo

[eskuinera||thumb|upright|190px|[Eugen Sandow, "kulturismo modernoaren aita".]]

**Kulturismoa** edo **gorpuzgintza**'*** () ariketa fisiko intentsiboan oinarritutako kirol bat da, nagusiki anaerobikoa, orokorrean gimnasio batean norberaren gihar-moldaketa hipertrofiatu bat lortzeko pisuekin eginiko trebaketa bat burutzean datza. Kulturismoan jarduten direnei **kulturista** edo **gorpuzgile*' (*bodybuilder*) esaten zaie.

Gimnasioetan burutzen den jarduera bat da, gihar sendo eta nabarmenak lortzeko asmoz, bai eta ahal den definizio eta simetria izan dezala. Giharrak hipertofiatzeko jarduerari gihar-moldaketa edo muskulazio ere deitzen zaio, baina kulturismoak ez bezala, gihar-moldaketan jarrerak hartzea ez da nahitaezkoa, eta gorputz-erakustaldiak ez dira kirolaren helburu.

Kulturismoa pisu-jasotze eta atletismo kiroletatik ezberdina da. Zenbait herrialdetan oraindik ere ez da kiroltzat hartzen.

XIII-XIX. mendeetan jatorria duen kirola da, eta Antzinako Greziako kirol-jarduera eta indar-erakustaldietan oinarritzen da. XVIII. mendean Frantzian gorputzaren itxura estetikoa lantzen zuen kulturismo izeneko jarduera fisikoa asmatu zuten, alegia, kultura fisikoa edota gorputzaren kultua izendapenarekin lotura duen hitza.

## Eugene Sandow 
Dena dela, gaur egungo kulturismo modernoaren aitatzat Eugen Sandow (1867-1915) prusiar kulturista jotzen da, jendaurreko muskulazio-erakustaldiak burutzen lehenbizikoa bera izan baitzen. Gorputz-atalen proportzioen inguruan *greziar ideala* aldezten zuen, eta, gainera, muskulazio-ariketak burutzeko makina edo ekipoak sortzen eta asmatzen lehenbizikoetakoa izan zen. 1901eko irailaren 14ean Londres hiriko Royal Albert Hall aretoan munduko lehen kulturismo-lehiaketa antolatu zuen, *The Great Competition* ("Lehiaketa Handia") zeritzona.

Sandowekin jada gaur egun ohikoak diren jarrerak hasi ziren. Berarekin giharren garapena ikusgai jartzen zuten, eta giharren atal zehatzak nabarmentzeko burutzen diren jarrera zehatzak hartzeari ekin zitzaion, hori guztia epaimahai batek puntuatu edo epaitu zezan.

## XX. mendea 
XX. mendean kulturismoan honako kulturistak nabarmendu izan dira: Charles Atlas, Reg Park, Steve Reeves, Dave Draper, Vince Gironda, Arnold Schwarzenegger, Lou Ferrigno, Franco Columbu, Serge Nubret, Frank Zane, Dorian Yates, Lee Haney, Ronnie Coleman eta Phil Heath.

Bestalde, Mr. Olympia lehiaketa ezagunak mundu osoan kulturismoari bultzada eta ospe handia eman dizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* Nazioarteko Kulturismo eta Fitness Federazioaren webgunea (eleaniztuna)
Stoikla i beton

***Stoikla i beton*** (idazkera zirilikoz: *Стёкла и бетон*, euskaraz: *Beira eta hormigoia*, bezala ere ezaguna idazkera zirilikoz: *Паранойя*, euskaraz: *Paranoia*) Nikolai Noskov musikariaren bigarren musika albuma da. 1999an argitaratu zen.
## Diskoko abestiak 
## Kanpo estekak 
* Discogs
## Erreferentziak
Color Graphics Adapter

[thumb|[Packman bideo-jokoa CGA txartel grafikoaz ikusgai.]]

***Color Graphics Adapter*** (**CGA**) grafiko estandar bat da, 1981an IBMk sortutakoa lehen txartel grafikoa izan zen, garai hartan aurrerapauso handia suposatu zuen, ordenagailuentzako lehenbiziko kolorezko txartel grafikoa ere izan zen. Azken arrazoi honengatik, garaiko PC ordenagailuen txartel grafiko estandarra bilakatu zen.

Bertsiorik sotilenak 2 kolore besterik ez tiuen, aldiz bertsio gorenenak 4-bit eta 16 kolore.

1984ean EGA estandarrrak jarraitu zion.

## Ikus, gainera 
* Enhanced Graphics Adapter (CGA)
* Video Graphics Array (VGA)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Egozte

**Egoztea** edota **leporatzea,** zuzenbidean, norbaiti delituren bat egozten edo leporatzen zaion kasua da.

Egozpena gauzatzen den unetik, egotziak lekuko izateari uzten dio, hortaz bere defentsa eskubideak erabil ditzake;, eskubide hauek handiagoak dira aurrez jada egozpena baldin bazegoen, eta jada ez dago lekukoek dituzten ardurei lotua, adibidez, zinaustearen ondorioz egia esatera derrigortua.

## Kanpo estekak
Enhanced Graphics Adapter

thumb|Irudia EGA txartel grafikoaz ikusgai.

***Enhanced Graphics Adapter*** (**EGA**) grafiko estandar bat da, 1984an IBMk sortu zuen, aurrez zegoen CGA txartel grafikoaren ezaugarriak gainditu zituen, hark ez bezala, txartel grafiko honen bertsio guztiek 16 kolore eskeintzen baizituzten.

1987an VGA txartel grafikoak ordezkatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Color Graphics Adapter (CGA)
* Video Graphics Array (VGA)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Zinauste

**Zinaustea** auzitegien giroan delitu nabarmena da, bereziki epaiketetan lekukoei dagokionez, hauek legalki eta derrigorrez egi osoa esateko burutzen duten zinaren haustea suposatzen baitu, eta zinauste horrek lekukoa penalki epaitua izatea eragin bailezake. Beraz, zinauste delitua lekukoak epaiketan egia esateko berme bat da.

Azpimarratzekoa da normalki lekukoekin lotzen dela zinauste delitua, eta akusatuek ez diotela horri aurre egin beharrik. Horregatik, ezberdintasun nabaria dago epailearen aurrean lekuko bezala edo akusatu bezala deklaratzearen aurrean, bigarren kasuan isilik egoteko eskubidea baita, eta gezurra bera ere ez baita delitu, defentsa eskubidearen parte izanki.
## Ikus, gainera 
* Gezur

## Kanpo estekak
Super Video Graphics Array

thumb|250px|eskuinera|SVGA konektorea.

***Super Video Graphics Array*** (**SVGA**) grafiko estandar bat da, 1989an IBMk sortu zuen. 1987an IBMk VGA estandarra sortu zuenean, txartel grafiko fabrikatzaile askok VGA estandarraren klonak sortu zituzten. Handik gutxira, IBMk XGA estandarra sortu zuen, baina gainontzeko konpainia eta fabrikatzaileek ez zioten jarraitu, eta SVGA txartel grafikoak ekoizteari ekin zioten.

## Ikus, gainera 
* Color Graphics Adapter (CGA)
* Enhanced Graphics Adapter (EGA)
* Video Graphics Array (VGA)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Friendly Persuasion

***Friendly Persuasion*** (euskaraz: "Pertsuasio adiskidetsua") western filma da, William Wyler estatubatuar zinemagileak 1956an zuzendu eta ekoitzi zuena. Jessamyn Westek 1945ean argitaratu zuen izenburu berdineko eleberrian oinarriturik dago. Gary Cooper, Dorothy McGuire, Anthony Perkins, Richard Eyer, Robert Middleton, Phyllis Love, Peter Mark Richman, Marjorie Main eta John Smith izan ziren aktore nagusiak.

Oscar sarietarako sei izendapen eta Urrezko Globoetarako bi jaso zituen, baina bat ere ez zuen irabaztea lortu. Aldiz, Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
1862, Indiana. Jess Birdwell nekazaria (Gary Cooper) seme-alaba ugariko familia bateko aita da, edozein indarkeria mota erabiltzeari uko egiten dion eta bakean eta lasai bizi nahi duen kuakero komunitate batekoa. Baina AEBtako Gerra Zibilak proban jarriko ditu beren sinismenak, Joshek (Anthony Perkins), familiako seme nagusiak, Unionisten Armadan izena eman eta gerran parte hartu nahi baitu; jarrera horrek atsekabea eragingo du familian.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Jess Birdwell
* Dorothy McGuire: Eliza Birdwell
* Anthony Perkins: Josh Birdwell
* Richard Eyer: Little Jess Birdwell
* Robert Middleton: Sam Jordan
* Phyllis Love: Mattie Birdwell
* Peter Mark Richman: Gard Jordan (Mark Richman)
* Walter Catlett: Quigley irakaslea
* Richard Hale: Purdy
* Joel Fluellen: Enoch
* Theodore Newton: Harvey maiorra
* John Smith: Caleb Cope
* Marjorie Main: Hudspeth alarguna
* Edna Skinner: Opal Hudspeth
* Marjorie Durant: Pearl Hudspeth
* Frances Farwell: Ruby Hudspeth

## Kanpo estekak 
* *Friendly Persuasion* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Friendly Persuasion* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Extended Graphics Array

***Extended Graphics Array*** (**XGA**) grafiko estandar bat da, 1990an IBMk sortutako txartel grafikoa izan zen. XGA estandarrak 1024x768 pixeletako pantaila-bereizmena eta 256 kolore ditu, edota 640x480-ko kolore sakontasuna eta pixel bakoitzeko 16 bit (65.536 kolore).

## Ikus, gainera 
* CGA Color Graphics Adapter
* MDA Monochrome Display Adapter
* HGC Hercules Graphic Card
* EGA Enhanced Graphics Adapter
* VGA Video Graphics Array
* SVGA Super VGA
* WUXGA Wide Ultra XGA (1920x1200)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Arzúa-Ulloa gazta

**Arzúa-Ulloa gazta** Galiziako behi esnez ekoitzitako gazta bat da. Arzúako eskualdean eta Ulloako eskualdean ekoizten da eta Jatorrizko Izendapena du. Lugoko gazta, Chantadako gazta eta Curtisko gazta izendapenak ere badauzka.

## Kanpo estekak 
* Arzúako gaztaren festa
Tetilla gazta

**Tetilla gazta** edo **titi-gazta** Galiziako behi esnez ekoitzitako gazta bat da. Coruñako probintzian ekoizten da eta 1993 urteaz geroztik Jatorrizko Izendapena du. Izena emakumezko bularraren itxura duelako du.

Behi esnez egiten da. Azal gogorra du, hori kolorekoa, baina barnetik bigun xamarra da eta zapore suabea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tetilla gaztaren webgunea
Cebreiroko gazta

**Cebreiroko gazta** Galiziako behi esnez ekoitzitako gazta bat da. Jatorrizko Izendapen Babestua du eta Lugoko probintzian ekoizten da, Baralla, Becerreá, Folgoso do Courel, Cervantes, Navia de Suarna, As Nogais, Triacastela eta Pedrafita do Cebreiro udalerrietan.

## Kanpo estekak 
* Cebreiroko gaztaren webgunea
San Simón da Costa gazta

**San Simón da Costa gazta** Galiziako behi esnez ekoitzitako gazta bat da. Jatorrizko Izendapen Babestua du eta Lugoko probintzian ekoizten da, Terra Chá eskualdeko Vilalba, Muras, Xermade, Abadín, Guitiriz, Begonte, Castro de Rei, Cospeito eta A Pastoriza udalerrietan.

## Kanpo estekak 
* San Simón da Costaren webgunea (eleanitza)
Alt Urgell eta Cerdanyako gazta

**Alt Urgell eta Cerdanyako gazta** Kataluniako frisiar behi esnez ekoitzitako gazta bat da. Lleidako probintzia eta Gironako probintzian ekoizten da, Alt Urgell eta Cerdanya eskualdeetan.

Katalunian Jatorrizko Izendapen Babestua duen gazta bakarra da.

Forma zilindrikoa ematen zaio eta ore leunekoa eta krematsuagoa da. Azal kolore zuri argikoa, gazta samurra da. Bere horretan jateko fruitu, gozo edo ogiarekin. Entsaladetan gehitzeko...

## Kanpo estekak
Tigre (jakia)

thumb|Tigreak.

**Tigrea** edota **Muskuilu beteak** Euskal gastronomiako ohiko plater bat da. Berez, Espainiako Galizian autonomia erkidegoan jatorria omen du, Madril aldean ere ohiko platera da. Hainbat osagaiez beteriko muskuilu azalez osatua dago, ohikoena muskuilu berberen haragia, tipula, baratxuria, ogi xigortua, arrautza egosiz eta bexamelez osaturiko orea izan ohi da.

Euskal Herrian tabernetako barretan pintxoekin batera eskuragai nahiz bazkari eta afarietan sarrera moduan zerbitzatzen dira. Ardo zuri edo garagardoz lagundurik jaten da.

## Kanpo estekak
Burgosko gazta

**Burgosko gazta** Espainiako ardi eta behi-esnedun gazta fresko bat da. Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Burgosko probintzian ekoizten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burgosko gaztaren webgunea
Jiutepec

**Jiutepec** Mexikoko Morelos estatuko udalerrietako bat da.  "Jiutepec" Xiuhtepetl jatorrizko náhuatl hizkuntzatik dator, gaztelaniara egokitutako izena da. 
thumb|Ex-Frantziskotarren Komentua Santiago Apostoluaren - Jiutepec, zuen, mexikoko gobernutik aparte.
Zentzu honetan, kronista hiria Don Luis Gurza eta Villarreal kontatzen digu izena Xiuhtepec, osatuta dago, hiru hitz osatzen duten sistema erabiltzen indigenek hitz egiten duten hizkuntza hau, da multzotan:

"Xiuh" Xihuitl", hitz bat hainbat esanahi ditu elementuen arabera, grafiko eta fonetikoa, hau da, konbinatzen. Adibidez, izan daiteke, turkesa, belarra edo belar, blue eta, gainera, urtea, eta harribitxien.

## Kanpo estekak
Monochrome Display Adapter

[thumb|MDA txartel grafikodun [IBM 5151 ordenagailua.]]

***Monochrome Display Adapter*** edota ***Monochrome Display and Printer Adapter*** (**MDA** edota **MDAP**) grafiko estandar bat da, 1981an IBMk CGA txartel grafikoarekin batera sortu zuen. Ez zituen grafikoak, goi erresoluzioko hizkiz osatutako 80 zutabeko 25 lerro eskeintzen zituen testu modu monokromoa bakarrik baizik. Testua nahiz irudiak kolore berde fluoreszente eta beltzez erakusten zituen.

1984an EGA txartel grafikoak ordezkatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Color Graphics Adapter (CGA)
* Video Graphics Array (VGA)
* Pantaila
* Txartel grafikoa

## Kanpo estekak
Abu al-Hasan al-Ashari

**Abu al-Hasan al-Ashari** (; 874, Basora &ndash; 936, Bagdad) islamiar teologoa izan zen.

Eskolastika ortodoxoaren sortzailea izan zen. Mutazailiarren arrazionalismoaren eta sunniten fideismoaren artean kokaturik, ortodoxiaren oinarrien alde egin zuen. Jainkoaren transzendentzia, Jainkoaren dohainen errealitate direla, dohain horiek esentzia ez bezalakoak izaki, eta Jainkoak ongiaren eta gaizkiaren gainean erantzukizun zuzena duela baieztatu zuen. Haren dotrinaren arabera, Korana Jainkoaren betiereko hitza da, hasierarik eta amaierarik gabea.

## Erreferentziak
Kataluniako futbol Superkopa

**Kataluniako futbol Superkopa** () bi urtean behin Kataluniako Lehen mailako taldeen artean jokatzen den txapelketa da. 2014an abiatu zen lehiaketa.

## Historia 
Kataluniako Federazioak Kataluniako Kopa ordezkatzeko sortu zuen txapelketa. Lehen mailako taldeek jokatzen dute eta bigarren eta 2B mailakoek jarraitu dute Kataluniako Koparekin.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Kataluniako Futbol Txapelketa
* Kataluniako Kopa

## Kanpo estekak
Jatorri deitura

thumb|Nafarroako ardoaren JDB etiketa.
**Jatorri deitura** edo **jatorri deitura babestua** (gaztelaniaz *Denominación de origen* eta *Denominación de Origen protegida* hurrenez hurren Espainiako legediko sor-marka bat da, nekazal produktuak eta elikagaien kalitatea nabarmendu eta bermatzeko adierazgarria, bai eta eremu geografiko zehatz batean bakarrik ekoiztu eta lantzen delakoa ere. Hegoaldean aplikatzen den legedia izaki, bertako produktuak honela izendatu ahal dira.

Ez da nahastu behar Europar Batasunaren legediko *Jatorri deitura babestua* sor-markarekin, ezaugarri desberdinak baititu, nahiz eta harmonizazio tendentzia egon.

## Terminoa 
Termino ugari erabiltzen dira euskaraz kontzeptu hau izendatzeko: *jatorri-deitura, jatorrizko deitura, jatorrizko izendapena, sor-marka* bera. Baina hedatuena ***jatorri deitura*** da. Horrela agertzen da Euskalterm eta Nola erran hiztegietan, jatorri deitura duten produktu batzuen webguneetan, Euskolabel webgunean (azken gehigarrietan), Eusko Jaurlaritzaren Euskadi webgunean eta Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariko adierazpen batean

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jatorri deitura babestua
* Jatorri deitura kontrolatua (Frantzia)
* Euskal Herriko ardoak

## Kanpo estekak
Ehun Urteko Bigarren Gerraldia

[thumb|350px|[Waterloo, Bigarren Ehun Urteko Gerraren amaiera.]]
**Ehun Urteko Bigarren Gerraldia** hainbat historialarik erabilitako esapidea da, 1689 eta 1815 bitartean Erresuma Batuaren eta Frantziaren arteko gatazkak deskribatzeko. Ehun Urteko Gerra esapideak bezala, honako termino hau ere ez dagokio gatazka armatu bakar bati, borrokalari nagusi horien arteko gerra-egoera iraunkor bati baizik. Izan ere, honela munduaren gaineko nagusitasunerako Erresuma Batuaren eta Frantziaren arteko norgehiagoka azpimarratzen da.

Bien arteko gerretan XVIII. mendean beste herrialde europarrek ere parte hartzen zuten, zenbait aliantzaren ondorioz. Baina, Aliantza Laukoitzaren Gerran izan ezik, gainerako guztietan Frantzia eta Erresuma Batua etsaiak izan ziren. Gerra horietako batzuk, Zazpi Urteko Gerra esaterako, mundu gerratzat jo izan dira, eta borroka batzuk Indian, Ameriketan eta mundu osoko itsasoetan gertatu ziren.

## Gatazka zabalean sartutako gerrak 
* Bederatzi Urteko Gerra (1688–1697)
* Espainiako Ondorengotzaren Gerra (1701–1714)
* Austriako Ondorengotzaren Gerra (1742–1748)
* Frantsesen eta Indiarren Gerrak (1688–1763)
* Zazpi Urteko Gerra (1756–1763)
* Estatu Batuetako Independentziaren Gerra (1775–1783)
* Frantziako Iraultzako Gerrak (1792–1802)
** Lehen Koalizioa (1792–1797)
** Bigarren Koalizioa (1798–1802)
* Napoleondar Gerrak (1803–1815)
** Iberiar Penintsulako Gerra (1808–1814)
** Ehun Egunak (1815)

## Oin oharrak 
## Kanpo estekak
Igebelarrak

***Igebelarrak*** (frantsesez, *Les nymphéas*) Claude Monet margolari inpresionistak haren bizitzaren azken urteetan garatu zuen margoen zikloa da. 250 lanak inguru dira eta, olioaren teknika erabiliz, panel handien gainean egin zituen. Lan hauen guztien gaia bera da: Givernyko Lorategia. 1890tik aurrera Monet bere familiarekin inguru horretan lekuratu zen eta haren lursailean urmael bat egin zuen. Urmael horretan Monetek oso ospetsuak egin ziren igebelarrak edo nenufareak zabaldu zituen eta hauek margolariaren gai nagusia bilakatu ziren. 
thumb|Givernyko Lorategiak gaur egun.

## Galeria 
erdian|thumb|400px|"Igeloreak", 1920-1926

erdian|thumb|203x203px|*Igeloreak*, 1916

erdian|thumb|203x203px|*Igeloreak*, 1907

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* P. F. R. Carrassat, *Maestros de la pintura*, Spes, 2005. .
* HEINRICH, C. *Monet*, Taschen. 2004 .

## Kanpo estekak
Dixu tixinoi

***Dixu tixinoi*** (idazkera zirilikoz: *Дышу тишиной*, euskaraz: *Isiltasuna arnasa hartu nuen*) Nikolai Noskov musikariaren hirugarren musika albuma da. 2000an argitaratu zen
## Diskoko abestiak 
## Kanpo estekak 
* Discogs
## Erreferentziak
Igerigailu

**Igerigailu**, **gomazko gerriko** edo **flotagailua** isurkari baten gainazalean igeri egoteko bereziki egindako peza edo tresna da. Material arinez egiten dute: askotan artelazkiz edo plastikoz. Igerigailua puzteko airez betetzen da maskor baten bitartez.thumb|Umeentzako igerigailu bat
Besoetakoak direnean, mahukatxo esaten zaie.

## Ikus, halaber 
* Salbagerrikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Blavet

**Bavet** () Bretainia hego-mendebaldeko ibai bat da, Côtes-d'Armor eta Morbihan departamenduak zeharkatu eta Bizkaiko golkoan itsasoratzen dena.

## Ibilbidea 
Ibaiaren zati handiena kanalizaturikdago eta beraz nabigagarria da ontzi txikientzat. Ibilbidean dituen herri handienak honako hauek dira:
* Côtes-d'Armor:
** Saint-Nicolas-du-Pélem
** Gouarec
* Morbihan:
** Pontivy
** Hennebont
** Lorient

## Iruditegia 

Irudi:Centre Bourg - Bourbriac - France.jpg|Bourbriac.
Irudi:La Vallée du Blavet.jpg|Blaveten goi ibilgua.
Irudi:Lac de guerlédan et forêt de Quénécan.jpg|Guerlédan aintzira.
Irudi:Pont Pontivy.JPG|Pontivy.
Irudi:Viaduc HBT 007.jpg|Hennebonteko biaduktoa.

## Kanpo estekak
Ogi birrindu

250px|thumb|Ogi birrindua.
**Ogi birrindua** edo **ogi arraila** xehatuko ogi zaharra da. Irintsua denez, plater askotan erabiltzen dute: arrautzaztatzeko, birrineztatzeko edo gratinatzeko. Kroketetan, haragi-boletan eta antzeko plateretan osagai inportantea da.

## Kanpo estekak
Orixe ikastola

**Orixe ikastola** 1968. urtean sortutako Donostiako Parte Zaharreko ikastola bat da, beste irakasle batzuekin batera, Elbira Zipitriak sortua. Gaur egun, ikastetxe publikoa da.

Haur Hezkuntza eta Derrigorrezko Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu, eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza Antigua-Luberri BHIra bideratzen du. Ikasleak auzoko bi eraikinetan banatuta daude: Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntzako 1. eta 2. mailak Zuloagako eraikinean daude ("Ensantxeko eskoletan"), eta Lehen Hezkuntzako gainontzeko mailak Urgull mendi magaleko egoitzan.

## Kanpo estekak 
*  Orixe Ikastola
Ploughman's lunch

() janaurreko hotza da, gazta zati bat (normalean cheddar edo stilton), ozpinetakoak (*pickles*), ogi zati bat eta gurinaz osatua. Oso jaki tipikoa da britainiar *pub*etan, *pub grub* edo pubetako jakien kategorian sailkatua.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Mató

**Mató gazta** Kataluniako behi, ahuntz eta ardi esnez ekoitzitako gazta berri bat da. Bages, Osona eta Alt Urgell eskualdetan ekoizten da.

Països Catalans osoan aurki daiteke. Mató gazta egiteko eta esnea koagulatzeko edo gatzatzeko, limoia, gatzagi naturala, kimikoa, landare gatzagia erabiltzen da. Azkenburuko moduan, bere horretan, azukre eta eztiarekin. Tarta egiteko edo entsaladan jan daiteke.

## Kanpo estekak
Kazola

thumb|Kazola esmalteztatua
**Kazola** eltze moduko ontzia da, bi eskulekuren ordez giderra duena. Eltzegintza tradizionalean sortua, egun aluminioz, altzairu herdoilgaitzez eta abarrez egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumea bere komunean

***La toilette***, euskaraz ***Emakumea bere komunean*** Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1896-1889 artean egindako margolana da. Kartoi gaineko olioz egina dago. Gaia komunean garbitzen eta prestatzen ari den prostituta baten irudia da. Egun Orsay museoan, Parisen, erakusten da.

## Azterketa 
Margolan hau errealitatetik hartutakoa da. Toulouse Lautrec sarritan putetxetan ibiltzen zen eta bertan eguneko ordu asko ematen zituen. Margolanaren enkuadrea argazkilaritzarena da, goitik beherako ikuspuntua azpimarratuz.

Margolanaren elementu askok Degas ekartzen digu burura: modeloa bera, gelan ikusten diren objektu pobreak... Toulouse-Lautrecek bere burua margolari horren jarraitzaile moduan ikusten zuen. Biak ala biak emakumeen intimitateaz erakartuak sentitzen ziren eta hori bien lan askotan ikus daiteke.

Margolan honetan elementu inpresionistak ikus daitezke baina zantzu errealistek, modu batez, inpresionismoa gainditu arazi egiten ditu. Errealismoarekiko joera hori Van Gogh margolariarengatik jaso zuen Toulouse-Lautrecek

Koloreak argitsuak dira baina, halaber, hotzak dira. Pintzelkada, bestetik, indartsua da. Zenbait tokitan azpiko kartoiaren kolorea ikus daiteke. Horrek guztiak bukatu gabeko margolanaren itxura ematen dio lanari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buffalo Bill: aventuras emocionantes

*** Buffalo Bill: Aventuras emocionantes ***, haurrentzako komiki bilduma izan zen. 1920. hamarkadan argiratu zen astekari moduan, New Yorkeko Street & Smith argitaletxearen Buffalo Bill Stories, bilduman inspiratuak.

## Argitalpenaren deskribapena 
Sopena argitaletxeak 60 zenbaki argitatatu zituen. Edizioren aurkezpenari dagokionez, azaleztapena estalki bigunean egina zegoen.
Azala lau koloretan eta historioak txuri beltzean zeuden.
Pertsonai berbera argitaratu zen ere holako euskarriarekin Alemanian eta Frantzian. 

## * Buffalo Bill: Aventuras emocionantes* abenturen izenburuak 
Argitalpenean bertan kontsultagarri ziren bilduma osoaren zenbakiak eta izenburuak. 

File:Buffalo Bill .Sopena argitaletxearen bilduma.jpg|200px|thumb| Buffalo Bill .Sopena argitaletxearen bilduma.

Fernado Eguidazu liburuzale eta bildumagile bilbotarrak jaso zuen pertsonai honen abenturak eta 1900-1936 urtetan sortutako beste pertsonaien abenturak ere, besteak beste: Nick Carter, Dick Turpin, El Coyote, Fu-Manchú, Doc Savage.
2013 urtean bildumaren dohaintza egin zuen Germán Sánchez Ruipérez Fundazioaren izenean.
Eguidazu Ekonomia arloan aditua eta politikaria izan arren, Fernando Martínez De la Hidalga izengoitia hartzen zuen kultura herrikoiari buruzko lan dibulgatiboak sinatzeko.
Bere ikerketa “Del folletín al bolsilibro: 50 años de la novela popular española (1900-1950) [[]2009] urtean Ignotus saria saiakera sailean jaso zuen.

File: Fernando Eguidazu Palacios (cropped).jpg|left|miniaturadeimagen|Fernando Eguidazu bildumagile bilbotarra (2016)

## Biografia 
* , Fernando (2008). *Del folletín al bolsilibro: 50 años de la novela popular española (1900-1950) . Madrid : Silente Ciencia Ficción. 279 prr
* BLOG: Acotaciones de un lector de folletines BLOG. 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
*Acotaciones de un lector de folletines'' Bloga  Azken kontsulta: 2016/10/26
Sor-marka

**Sor-marka** nekazal produktuak eta elikagaien kalitatea nabarmentzen eta bermatzen duen adierazgarria da, bai eta eremu geografiko zehatz batean bakarrik ekoiztu eta lantzen delako adierazgarria ere.

Indarrean dagoen legediaren arabera, izen eta ezaugarri desberdinak ditu. Euskal Herrian, hiru sor-marka mota edo sailkapen daude:
* Jatorri deitura - JD Hegoaldean (Espainiako legedia)
* Jatorri deitura kontrolatua - JDK Iparraldean (Frantziako legedia)
* Jatorri deitura babestua eta Adierazpen Geografiko Babestua - JDB eta AGB (Europar Batasuneko legedia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Label

## Kanpo estekak
Haskell (programazio lengoaia)

***Haskell*** normalizatuta dagoen programazio lengoaia funtzionala da, semantika ulerkorra eta idazketa zorrotza duena. Haskell Curry logikariaren omenez du izena. Kaleratutako azken estandarra Haskell 2010 da, eta 2016ko maiatzetik, hurrengo bertsioa garatzen dabiltza, Haskell 2020 izena hartuko duena.

Haskell Miranda lengoaiaren semantikan oinarritzen da, baina ez bere sintaxian. Akademia munduan eta industrian erabili ohi da **Haskell** lengoaia.

## Historia 
1985. urtean Research Software Ltd enpresak Miranda kaleratu zuenean, programazio lengoai funtzionalen interesa piztu zen. 1987. urterako programazio funtzional ez zorrotz dozena bat lengoai baino gehiago garatuta zeuden. Miranda zen erabiliena, software jabeduna zena. Programazio Funtzional Lengoaien eta Konputagailuen Arkitekturaren konferentzian (FPCA '87), Portland-en, Oregon, bilera bat burutu zen batzorde bat eraikitzeko lengoai mota hauen estandar ireki bat definitzeko. Batzorde horren helburua existitzen ziren lengoai funtzionalez oinarrituta, berri bat eraikitzea zen.

Komiteak lehen bertsioa 1990. urtean definitu zuen, "Haskell 1.0" izenarekin.

2019ko irailetik aurrera, Haskell 23. programazio-lengoaia ezagunena izan zen Googleren tutoreentzako bilaketei dagokienez, eta GitHub-en iturburu-kodean aktibo zeuden erabiltzaileen %1 baino gutxiago izan zen.
 

## Datu Motak 
### *Int* mota 
Mota hau tarte mugatu bateko zenbaki osoak gordetzeko gai da [-2^29, 2^29 - 1] (minBound, maxBound). Eragiketak:
* + (batuketa)
* - (kenketa)
* * (biderketa)
* ^ (berredura, 3 ^ 2 = 9)
* div (zatiketa osoa 10 `div` 3 = 3)
* mod (zatiketa osoaren hondarra 10 `mod` 3 = 1)

### *Integer* mota 
Mota hau zenbaki osoak inolako mugarik gabe gordetzeko gai da. Eragile aritmetikoak eta propietateak, *Int* kasukoak ditu.

### *Bool* mota 
Mota honen balioak adierazpen logikoa da, hala nola, *True* edo *False*.
* && (eta)
* || (edo)
* not (ez)

### *Float* , *Double* mota 
Mota hauek zenbaki errealak gordetzeko gai dira. (Double motak zenbaki handiak eta zehaztasun hobea erabiltzen ditu). Int motako eragiketak erabiltzeaz gain:
* abs (balio absolutua)
* signum (ikurra)
* negate (ezeztatu)

### *Char* mota 
Mota hau karaktereak gordetzeko gai da ('A', 'd', beti apostrofo sinpleen artean)

### Eragile erlazionalak 
Jarraian erakusten diren eragile erlazionalak aipatu diren oinarrizko mota denentzat balio dute:
* == (berdin)
* /= (ezberdin)
* > (handiago)
* = (handiago edo berdin)
*  t -> [t] -> Bool
badago x [] = False
badago x (y:s)
	| x == y	= True
	| x /= y	= badago x s
```

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Lacón

thumb|Lacón

**Lacón** (latinez *lacca*) txerritik eratorria den produktu edo elikagaia da. Aberearen aurrealdeko hanketako ataletatik dator, eta nagusiki *Celta, Large White, Landrace* eta *Duroc* arrazetako txerriak izaten dira.

Txerria gutxienez 6 urteko adinarekin sakrifikatzen da, eta 90 kilogramo pisutik gora izan beharra du. Txerri hankak urdaiazpikoen antzeko ontze prozesua dute, baina epealdia zertxobait laburxeagoa da, 35 egunetakoa gutxi gorabehera. Lau aldi ditu: gazitzea, gatz hondakinen garbiketa, ezartzea edo lehortzea, eta azkenik, ontzea. Elikagai honen prozesuan ez da ketzea onartzen, honekin elikagaiak bere jatorrizko ezaugarri organoleptikoak galduko bailituzke.

## Kanpo estekak
Filloa

**Filloa** Galiziako usadiozko azkenburu bat da, eskualde batzutan **freixó** edota **marrucho** ere deitzen da. Arrautz, esne, ur eta arto edo gari irinez egiten da, hauei tokian-tokiko usadio edo ohituraren arabera osagai ezberdinak gehitzen zaizkiolarik, tartean urdaia, gatza, azukrea edo limoi azal birrindua.

Usadioz, Inauteri edo Txerriboda (San Martin Eguna) garaiko platera da, eta nagusiki Lugoko probintziaren iparraldean eta Ourenseko probintzia]]ko zenbait eskualdeetan nabarmentzen den ohitura da.

Bretainiako krepeen nolabaiteko antza dute.

## Kanpo estekak
Bonbaketari

[thumb|upright=1.5|[Northrop Grumman B-2 Spirit|B-2 Spirit estatubatuar hegazkina Ozeano Barea zeharkatzen.]]

**Bonbaketaria** artilleriaren jomugatik kanpo dauden helburuak bonbardaketa bidez erasotzeko diseinatuak dagoen hegazkin militar mota bat da.

Lehenbiziko aldiz, 1911an Libian eta Italo-Turkiar Gerran zehar Giulio Gavotti italiar teniente eta pilotuak betebehar horretarako diseinatua ez zegoen hegazkin bat aurretik prestatu gabeko bonbardaketa txiki bat egiteko erabili zuen.

Halere, Lehen Mundu Gerran alemaniar, ingeles eta frantziar pilotuak hasi ziren modu orokorrean erabiltzen. Espainiako Gera Zibilean ere nagusiki alemaniar eta italiar pilotuek erabili zituzten, bai eta modu apalagoan espainiar kolpistek eta errepublikarrek ere, eta jada Bigarren Mundu Gerran bere urrezko aroa izan zuten. 1960ko hamarkadatik aurrera beste mota batzuetako hegazkin militarrek ordezkatzen hasi zirenetik gainbeheran daude.

## Ikus, gainera 
* Ehiza-bonbaketari

## Kanpo estekak
Courtney Love

**Cortney Love**, jaiotzez **Love Michelle Harrison** (1964ko uztailaren 9a, San Frantzisko, Kalifornia) estatubatuar punk eta grunge abeslari, musikari, aktore eta artista bisual bat da.

1989an Los Angeles hiriko Hole indie-rock taldeko abeslari eta gitarra-jotzaile gisa hasi zen. Halere, nagusiki, 1992-1994 artean Nirvana grunge taldeko Kurt Cobain abeslari karismatikoaren bikotekide izan eta harreman gorabeheratsua izan zutelako ezaguna da, hori dela eta, beraren alde eta aurka dagoen jende andana dago.

Ondoren, musikari ibilbide arrakastatsua izan du, eszenatokietan jarrera errebeldea erakutsi eta joera feminista erradikala adieraziz, ondorioz "Rockaren historiako emakume polemikoena" ezizena jaso du.

Hainbat filma ere antzeztu izan ditu, denetan nabarmenena *The People vs. Larry Flynt* (1989).

## Diskografia 
; Hole
* *Pretty on the Inside* (1991)
* *Live Through This* (1994)
* *Celebrity Skin* (1998)
* ''Nobody's Daughter* (2010)

; Courtney Love
* *America's Sweetheart'' (2004)

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Courtney Love musikariaren IMDBko fitxa irakurgai
Soiuz 11

**Soiuz 11** (errusieraz **Союз 11**, euskaraz *Batasuna 1*) Saliut 1 espazio-estazioara akoplatu zen Soiuz programako lehenbiziko espazio misioa izan zen.

## Eskifaia 
Soiuz 11 misioaren eskifaia Vladislav Volkov, Georgy Dobrovolski eta Viktor Patsaiev astronautek osatu zuten.

[thumb|300px|erdian|[1971ko Soiuz 11 kapsularen eskifaiaren omenezko Sobietar Batasuneko zigilua: Georgy Dobrovolski (ezkerrean), Vladislav Volkov (erdian) eta Viktor Patsaiev (eskuinean).]]

## Misioa 
1971ko ekainaren 6an Baikonurreko kosmodromoan Soiuz suziriarekin batera espaziora jaurtikia izan zen. Ekainaren 17an Saliur 11 espazio-estaziora iritsi zen, eta ekainaren 30ean Lurrerako itzulera hegaldiari ekin zion.

## Tragedia 
Zoritxarrez, atmosferan bersartzeko prestaketan, kapsulak despresurizazioa jasan eta aire ihes bat izan zuen, ondorioz barruan zihoazen hiru astronautak hil egin ziren.

Astronautak ihesaz ohartu omen ziren, baina hura hatz batekin estaltzeko minutu erdi besterik ez izan eta hori lortu baino lehenagotik bertan ito ziren. Espaziontzia atmosferan sartu eta itzulerako hegaldi normala burutu zuen, ihesak kapsulari biraketa efetu txiki bat bakarrik sortuarazi ziolako. Lurrean kontroleko arduradunak ez ziren egoeraz larriaz jabetu, kapsula jaitsiz zihoala sobietar irrati estazioen helmen eremutik kanpo baitzegoen. Kapsula lurratu baino lehen berriz ere sobietar irrati estazioen helmen eremuan bersartu zenean, harekin komunikatzen saiatu ziren, baina erantzunik ez jasotzean, irrati arazoren bat besterik ez zela otu zitzaien, hortaz Lurrean kapsularen ihesari buruzko inongo berririk ez zuten.

Behin kapsulak lurrartuta, erreskate taldeak bertaratu eta kapsula irekitzean astronautak zeuden egoeraz jabetu ziren, haiek suspertzen saiatu ziren, baina alferrik, jada ordu erdiz hilak baizeuden.

Lurrean istripua erreproduzitzen saiatu ziren, baina ihesa sortuarazi zuten kapsularen bi balbulak batera irekitzea ezinezkoa egin zitzaien. Halere, gorpuen autopsiek eta kapsulak zeraman Mir datu-grabatzailearen bitartez astronauten heriotzaren zergatia jakitea ahalbideratu zien.

## Herri kondairak 
Herri kondaira edo zurrumurruen arabera, erreskate taldeko kideek lurratu berri zuen kapsula irekitzean, astronauten aurpegiek irribarre keinuak omen zituzten, baina haietako bakar batek ere ez omen zien eskuarekin agurrik egin, jada hilak baizeuden. Beste batzuen arabera, deskonpresioaren eraginez zain guztiak lehertu omen zitzazkien, aldiz, aire ihesaren hotsa entzun eta izuikararen ondorioz bihotzekoa jasan omen zutela diotenak ere baudaude.

Inoiz ez da halakorik frogatu ala egiaztatu izan.

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak
Adierazpen geografiko babestua

**Adierazpen Geografiko Babestua (AGB)** Europar Batasunak erregulatzen duen kalitate sor-marka bat da, gainera, izen onaren jabe izateak produktuari abantailak ematen dizkio. 1992an sortua izan zen. Izendapen honekin, eta 2081/92 eta 2082/92 (EEE) arautegien bitartez, ezaugarri hauek dituen produktu edo elikagaia zehaztu edo identifikatu nahi da:

* a) Leku, eskualde edo herrialdea zehatz batekoa dela.

* b) Bere jatorri geografikoari loturik dagoen kalitate, ospe edo bestelako ezaugarri nabarmen bat duela.

* c) Gutxienez bere ekoizpen, eraldaketa edo lanketa faseetako bat eremu geografiko zehatz horretan burutzen dela.

## Euskal Herria 
### Euskadi 
* Gernikako piperra
* Euskal Okela

### Nafarroa Garaia 
* Nafarroako Aratxea Adierazpen Geografiko Babestua
* Nafarroako Olioaren Adierazpen Geografiko Babestua
* Nafarroako Patxarana Adierazpen Geografiko Babestua
* Nafarroako Zainzuriaren Adierazpen Geografiko Babestua
* Tuterako Orburuaren Adierazpen Geografiko Babestua

### Iparraldea 
* Baionako Xingarraren Adierazpen Geografiko Babestua
* Espeletako Piperraren Adierazpen Geografiko Babestua

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak
Trirreme

thumb|250px|eskuinera|Greziar trirremea.
alt=Aho-zirikako mihiztadura antzinako itsasontzien kraskoan.|thumb|250px|eskuinera|Aho-zirikako mihiztadura antzinako itsasontzien kroskoan. Trirremeek erabiltzen zuten sistema hau.

**Trirremea** (antzinako grezieraz, singularrez τριήρης, eta pluralez τριήρεις) K.a. VII. mende inguruan sortutako itsasontzi mota bat da. Petekontera ontzia oinarritzat hartuz garatua izan zen, baina hura baino laburragoa zen. Albo bakoitzean hiru arraunlari lerro eta oihaldun masta bakarra zituen.

Feniziarrek, greziarrek eta erromatarrek Mediterraneoan erabili zuten ontzia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Trirreme griega». *Museo naval de la Nación*. Argentina
* Gilmar, Daniel. «El trirreme griego». *Histórico digital.*
* Rodríguez López, David (2011-03-31) «El Buque de Combate del Mundo antiguo: la Trirreme» A Coruñako unibertsitatea.
* Sergio  Sistac Marina (2014/06/29) «La navegación mediterránea en la entigüedad » Zaragozako unibertsitatea.
Prebarikazio

**Prebarikazioa** da delitu bat non agintari, epaile edo zerbitzari publiko batek erabaki bat hartzen baitu bidegabea dela jakinda ere. Zerbitzari publikoak bere betebeharra burutzen ez dueneko kasuaren parekoa da. Jarduera hau aginte gehiegikeriaren adierazlea da. Penalki zigortua dago, zerbitzari publikoen ardura hiritarren ongizatea eta administraziorekiko leialki, zintzo eta bidezkoan jardutea baita.

## Kanpo estekak
Anne Archer

**Ann Archer** (Los Angeles, Kalifornia, 1947ko abuztuaren 24a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Zientziologiaren Elizaren kide da.

## Filmografia 
### Zinema 
## Kanpo loturak 
* Ann Archer aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Webgune ofiziala
Añiscloko arroila

**Añiscloko arroila** (; ) Pirinioetako eta Monte Perdido mendikatearen hegoaldean eta Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintzian dagoen arroila bat da- Ipar-hegoaldeko norantza lerrozunean doa, Monte Perdido mendiaren oinetan dagoen Añiscloko zirkutik hasi eta Aso ibaiarekin elkartu arte.

Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalaren barnean dago.

## Kanpo estekak 
*  Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalaren webgunea, Espainiako Ingurumen Ministerioa
*  Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalaren webgunea, Aragoiko Natur Sarea