Matilde Landeta

**Matilde Soto Landeta** (Mexiko Hiria, 1910eko irailaren 20a - Ibid., 1999ko urtarrilaren 26a) zinema zuzendari eta gidoilari mexikarra izan zen. Adela Siqueiros eta Mimi Derbarekin batera, Mexikon zinemagile gisa aritu zen lehen emakumeetako bat izan zen, eta Mexikoko zinemaren Urrezko Garaian hasi zuen bere ibilbidea. 1948an, zuzendu zuen bere lehen filma: *Lola Casanova*.

## Biografia eta karrera 
Matilde Soto Landeta 1910eko irailaren 20an jaio zen, Mexiko Hirian; Gregorio Soto eta Matilde Landeta ziren haren gurasoak. Ama hiru urte besterik ez zituela hil zitzaion, eta amaren aldeko amonak San Luis Potosin hazi zuen. 14 urte zituela, Estatu Batuetara egindako bidaia batean, zinema deskubritu zuen Old *San* Francisco izeneko pelikula bat ikustean. Aurrekoaren ondoren, 1932an, Eduardo Landeta anaiaren laguntzarekin, kontinuista karrera bat jarraitzea erabaki zuen.

1945ean, zuzendaritza laguntzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea. Zinema eskolara joan ez zen arren, industria ezagutzera iritsi zen Emilio Fernandez, Julio Bracho eta Roberto Gavaldon, Agustin Delgado edo Fernando de Fuentes zuzendari mexikar ezagunekin egindako lanari esker. Gizonak nagusi ziren industria batean lan egiten zuenez, genero desberdinkeria nabaritu zuen, eta borrokatu egin behar izan zuen zinemarako zituen gaitasunak erakusteko. Filmetarako finantzaketarik lortu ezin izan zuenez, azkenean bere etxea bermepean jarri zuen bere konpainia ekoizle propioa ezarri ahal izateko, TACMA S.A. de C.V. Bere lehen bi film luzeak Francisco Rojas Gonzalezen *Lola Casanova* (1948) eleberrien moldaketak izan ziren; urtebete behar izan zuen estreinatzeko, eta banaketa eta zabalkunde txarra izan zuen. *La negra Angustias* (1949) bere bigarren filmak ere antzeko boikota jasan zuen, eta *Trotacalles-*ek (1951), bere hirugarren filmak, arazo sindikal ugari sortu zizkion, eta 40 urte geroago arte ezin izan zuen berriro filmatu.

Hala ere, Eduardo Garduaño Zinematografia Banku Nazionaleko kideak bere gidoia saltzeko konbentzitu zuen. Garduañok Alfonso Corona Blake zuzendariari saldu zion filma, eta hark izenburua aldatu zion, eta *El camino de la vida* ezarri. Bere izena kredituetatik kanpo uzten saiatu ziren, baina Landetak azkenean auzitara eraman zituen, eta gidoiaren errekonozimendua mantentzea lortu zuen. Hala ere, gertakari horren ondorioz, Mexikoko zinemaren industrian lan egitea galarazi zioten, eta, ondorioz, Ameriketako Estatu Batuetan lan egitea erabaki zuen. Hurrengo urteetan, AEBetako telebistarako ordu erdiko 100 film labur baino gehiagoren gidoia idatzi zuen. Lehen zinema eskolan ere eman zituen eskolak. Mexikoko Idazleen Elkarte Nagusiko Gidoien Bankuan gidoiak gainbegiratzeko arduraduna izan zen, eta idazten jarraitu zuen. 1957an, Ariel saria jaso zuen *El camino de la vida* lanagatik, argumentu onenaren kategorian.

1975ean, inflexio-puntu bat gertatu zen bere ibilbidearen aitorpenean, eta Emakumearen Nazioarteko Urtearen eta 1975eko Emakumeari buruzko Munduko Konferentziaren testuinguruan, Cineteca Nacional delakoak, "Mujeres cineastas" zikloan, bere lana nabarmendu zuen. Nazioarteko hainbat zinema jaialditan ere aitortza jaso zuen. 1988an, Filmoteka Domina jaso zuen, eta, 1992an, Mexikoko Zinematografia Institutuak bere ibilbidea aitortu zuen.

Bi aldiz izan zen Arte eta Zientzia Zinematografikoen Mexikoko Akademiako presidente, 1983-1994 eta 1985-1986 artean. 1991n, 78 urte zituela, bere azken film luzea zuzendu zuen: *Noctura a Rosario*. Bere aurreko hiru filmak Espainian saltzera behartua izan zen, Imcinerekin, haren ekoizpena ordaintzeko. 1992an, Patricia Martínez de Velasco zinema-ekoizleak dokumental bat egin zion, bere bizitzan, karreran eta zuzendutako azken filmean, *Nocturna a Rosario*, oinarrituta; ekoizpen horrek *Matilde Landeta* du izena.

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
Landeta Martin Toscanorekin ezkondu zen, eta harekin egon zen hura hil zen arte. Ezkontzaren data, hala nola Toscanoren heriotzarena, ezezagunak dira.

1999ko urtarrilaren 26an, Landeta 88 urte zituela hil zen, Mexiko Hirian, talka septiko baten, sepsi abdominal baten, zulaketa koloniko baten, kardiopatia iskemiko baten eta hipertentsio arterialaren eraginez. Gorpua Aingeruaren Mausoleoak panteoiko kripta batean lurperatu zuten, hiri berean.

## Legatua 
2005etik aurrera, Matilde Landeta Kultur Elkarteak «emakumeek idatzitako gidoi onenaren Matilde Landeta saria» ematen du urtero, emakume gidoilari onenentzako saria.Hala ere, 2020tik, sari eta beka hori ez da gehiago ematen.

2023ko martxoaren 30ean, Churubusco estudioek 8 plaka egin zituzten Mexikoko zinemaren industriako aitzindarien izenekin, eta grabazio foroen sarreran daude. Landetaz gain, Mimi Derba, Candida Beltran, Gloria Schoemann, Elena Sanchez, Carmen Toscano, Adela Sequeyro, Adriana eta Dolores Ehlers omendu zituzten.

2023ko irailaren 20an, Googlek omendu zuen, Doodle bat eskainiz.

## Filmografia 
zuzendaritza eta gidoia; opera prima
|-
|1948
|*Ahí vienen los Mendoza*
| rowspan="13" |zuzendari laguntzailea
|-
| rowspan="3" |1947
|*El precio de la gloria*
|-
|*Pecadora*
|-
|*La malagueña*
|-
| rowspan="8" |1946
|*Carita de cielo*
|-
|*Don Simón de Lira*
|-
|*Extraña Obsesión*
|-
|*El cocinero de mi mujer*
|-
|*Se acabaron las mujeres*
|-
|*La herencia de la Llorona*
|-
|*La fuerza de la sangre*
|-
|*Rocambole*
|-
| rowspan="5" |1945
|*Espinas de una flor*
|-
|*Flor de un día*
|zuzendari laguntzailea (krediturik gabe)
|-
|*Cantaclaro*
| rowspan="3" |ohar-hartzailea
|-
|*Sinfonía de una vida*
|-
|*Soltera y con gemelos*
|-
|1944
|*Adán, Eva y el diálogo*
|zuzendari laguntzailea
|-
| rowspan="9" |1943
|*La corte del faraón*
| rowspan="4" |ohar-hartzailea
|-
|*La guerra de los pasteles*
|-
|*María Candelaria*
|-
|*Distinto amanecer*
|-
|*La mujer sin cabeza*
| rowspan="2" |ohar-hartzailea eta zuzendari laguntzailea (krediturik gabe)
|-
|*El as negro*
|-
|*El espectro de la novia*
|ohar-hartzailea eta zuzendari laguntzailea
|-
|*Flor silvestre*
| rowspan="13" |ohar-hartzailea
|-
|*María Eugenia*
|-
|1942
|*Jesusita en Chihuahua*
|-
|1940
|*Amor de los amores*
|-
|1939
|*Con los Dorados de Villa*
|-
|1938
|*El cobarde*
|-
|1937
|
|-
| rowspan="2" |1935
|*Vámonos con Pancho Villa*
|-
|*La familia Dressel*
|-
| rowspan="4" |1933
|*El compadre Mendoza*
|-
|*La Calandria*
|-
|*Su última canción*
|-
|*El prisionero trece*
|}

## Sariak 
1957an, Landetak Ariel Saria jaso zuen Jatorrizko Historia Onenagatik, Eduardo anaiarekin batera idatzi zuen *El camino de la vida* filmerako. 1957ko Urrezko Ariela, Interes Nazional Handiko Pelikulagatik zilarrezko Ariela eta Zuzendaritza Onenaren saria eta beste bi sari ere irabazi zituen filmak 1956ko Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian, Alfonso Corona Blake izenpean.

1975ean, Landeta *La negra Angustias* filmagatik saritu zuten Emakume Zuzendarien kategorian, Emakumearen Nazioarteko Urtearen testuinguruan.

1992an, Ariel sarien batzorde antolatzaileak sari berezi bat eman zion bere ibilbidea aitortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak