open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swann-enetik

***Swann-enetik*** () Marcel Proustek idatzitako *Denbora galduaren bila* eleberri zikloaren lehen liburua da. Ziklo osoa zazpi eleberriez antolatuta dago. Lehenengo hau1913an plazaratu zen, argitaletxe askoren ezetza ezagutu ondoren. Literatura Unibertsalaren liburu garrantzitsuenetariko bat da.

## Edukia 
Oroimen liburu honek protagonistaren haurtzaroa eta nerabetasuna azaltzen du; protagonista, neurri handi batean egilearekin berarekin identifikatzen da.

Azalpen nagusiak familiaren ingurukoak dira: amarekiko maitasun sutsua, aitarekiko maitasun eza. Protagonista emakumeez inguratutako familian bizi zen. Testuinguru horretan lehenengo gorroto eta erruak ezagutuko zituen. Eleberria Combrayn kokatzen da eta hari nagusian beste bigarren mailako narrazioak bilduko dira.

Lehenengo eleberri honetan aurki daiteke Denbora galduaren bila zikloaren eszena ospetsuena: protagonistak madalena bat jaten duen bitartean, ekintza horrekin lotuta, haurtzaroko oroimenak esnatzen dira bere baitan.

## Atalak 
Hiru dira:
* «Combray»;
* «Un amour de Swann» (Swannen maitasun bat);
* «Noms de pays: le nom» (Herriaren izenak: izena).

## Eleberria zineman 
Volker Schlöndorff zuzendari alemanak eleberria zinemara eraman zuen 1984an, *Un amour de Swan* izenburuaz. Charles Swann eta Odette de Crécy pertsonaiak Jeremy Irons eta Ornella Muti aktoreek antzeztu zituzten hurrenez hurren.

## Euskarazko bertsioak 
Euskaraz bi itzulpen ezagutzen dira, bakoitza bere izenburuarekin:
* Joxe Austin Arrieta Ugartetxea: *Swann-enetik*, Alberdania-Elkar argitaletxeak, 2010ean plazaratuta, *Literatura Unibertsala* bilduman.
* Jean-Baptiste Orpustan: *Aro galduaren bila*.Orpustanek zikloko beste eleberriak ere itzuli ditu: *Zuanen etxe aldean* (*Du côté de chez Swann*), *Guermantes-ko aldea* (*Le côté de Guermantes*) eta *Iheslea* (*La fugitive*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Beñat Sarasola(https://eu.wikipedia.org/wiki/Be%C3%B1at_Sarasola)ren komentarioa *Berria*n, 2011/01/30.]
Arbustu japoniarra

**Arbustu japoniarra Aureum** (*Ligustrum ovalifolium*) *Ligustrum* generoaren espeziea da. Korean du jatorria.

## Ikus, gainera 
* Beltxale japoniarra edo Arbustu japoniarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2016ko Galesko Biltzar Nazionalerako hauteskundeak

**2016ko Galesko Biltzar Nazionalerako hauteskundeak** urte bereko maiatzaren 5ean izan ziren, eta Galesko Biltzar Nazionalaren V. legealdiko 60 biltzarkideak hautatu ziren, zeinetatik 40k hautesbarruti bana ordezkatzen zuten.

Gobernuko alderdiaren, Alderdi Laboristaren, bozen ehunekoa 7 puntu baino gehiago jaitsi zen, eta biltzarkide bat galdu zuten, gehiengo osotik bi eserlekutara geratuz. Plaid Cymruk bigarren postua berreskuratu zuen, Alderdi Kontserbadoreak baino eserleku bat gehiago lortuz, eta horrela gobernuaren oposizio ofiziala bihurtu zen. Hautesbarruti baten ere ez irabazi arren, Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiak (UKIP) 7 biltzarkide eskuratu zituen eskualde zerrenden bozen bidez. Liberal Demokratek, berriz, porrot handia izan zuten, eta aurreko hauteskundeetan lortutako 5 eserlekuetatik bakar bat mantendu ahal izan zuten.

Egun berean Eskoziako Legebiltzarrerako, Ipar Irlandako Biltzarrerako eta Londreseko Biltzarrerako hauteskundeak izan ziren. Egun horretako lurralde parlamentuetako hauteskunde guztiak 2015ean izango ziren, baina urte bat atzeratu zituzten Erresuma Batuko Parlamentuak 2011an onartutako lege batengatik (Fixed-term Parliaments Act 2011). Ordutik haurrera Galesko Biltzar Nazionalerako hauteskundeak 5 urtean behin dira.

## Hauteskunde legea 
Galesko Biltzar Nazionalerako hauteskundeetan ordezkaritza proportzional mistoa (MMP) da erabiltzen den hauteskunde sistema. Biltzar Nazionaleko 60 biltzarkideetatik 40 hautesbarrutien bidez hautatzen dira, eta gainerako 20ak D'Hondt metodoa MMP sistemara aplikatuz.

Gales 40 hautesbarrutitan dago banatuta (Komunen Ganberarako hauteskundeetako hautesbarruti ber-berak), eta hautesbarruti horiek 5 eskualde osatzen dituzte: Gales Erdialdea eta Mendebaledea, Ipar Gales, Hego Gales Mendebaldea, Hego Gales Erdialdea, eta Hego Gales Ekialdea. Hautesleek bi boto eman behar dituzte: "barruti botoa", haien hautesbarrutiko ordezkaria hautatzeko; eta "zerrenda botoa" edo "eskualde botoa", haien eskualdeko 4 ordezkariak hautatzeko. Bi boto horiek ez dute zertan alderdi berarentzat izan, eta ondorioz alderdien barruti boto kopurua eta zerrenda boto kopurua normalean ez da berdina izaten.

Lehen debekatuta zegoen hautagai ber-bera hautesbarruti eta eskualde zerrenda baten aurkeztea, baina 2014an debeku hori bertan behera geratu zen. Bestalde, 2014tik aurrera hautagai batek ezin du Biltzar Nazionalean eta Erresuma Batuko Komunen Ganberan eserleku bana izan.

Galesen bizi ziren Erresuma Batuko, Irlandako, Commonwealtheko zein Europar Batasuneko 18 urtetik gorako herritarrak bozkatu ahal izan zuten.

## Emaitzak 

### Laburpena 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galesko Biltzar Nazionala
* 2011ko Galesko Biltzar Nazionalerako hauteskundeak
* Galestar nazionalismo

## Kanpo estekak
Felipe Ugarte

thumb|250px|Kursaal kasinoa botatzeko agindua sinatu zuen.
**Felipe Ugarte Lambert de Sainte-Croix** (Donostia, 1916ko apirilaren 2 &ndash; 1988) militar espainiarra, funtzionario, politikari eta Donostiako alkatea frankismo garaian. Bere udal politika nahiko txikitzailea izan zen eta herri mailan oso ospe txarra izan zuen.

## Biografia 
Batxilergoa Donostian hasi zuen, Parisen bukatzeko zeren eta bere familia hara joan baitzen. Zuzenbidea eta Ingeniaritza ikasi zuen baina Espainiako Gerra Zibilarekin baztertu zituen armada frankistan sartzeko boluntario gisa. Armadan artilleria behin-behineko tenientea izan zen. Gerra bukatu ondoren armadan jarraitu zuen, teniente-koronela kargua eta Estatu Nagusiko diplomatua izan arte. Ondoren Informazio eta Turismo Ministerioan oposaketak egin zituen. 1953an Ministerio horren Gipuzkoako Lurralde Delegatua izendatu zuten. Postu horretan hamabost urte eman zituen. 1969ko ekainaren 16an Donostiako alkate izendatu zuten, Miguel Muñoa Caressoni ordezkatzeko. Postuan 1974ko abenduaren 13 arte egon zen.  Bere gestioa zela eta, ez onartze zabal izan zuen eta, azkenik, Arabako Gobernadore Zibil izendatu zuten. Espainiako Gortetan ere prokuradorea izan zen 1971tik 1974 arte.

## Donostian egin zituen aktuazioak 
1969tik 1974 gehiengoaren iritziaren aurkako ekintzak eraman zituen aurrera. Hona hemen batzuk:
* 1970: Donostiako Udalaren Hiriko Telefono Sarea Telefonicari saldu zion.
* 1972: Kursaal kasinoa suntsitzea sinatu zuen.
* 1973: Joan Borboikoa eta Battenbergekoari Miramar Jauregia erosi zion. Aurretik hiriak Borboiei oparitu egin zien jauregia.
* 1973: Txofreko zezen plaza bota zuen.
* 1973: Atotxako dorre erraldoia eta Erregenea eraiki zituen, besteak beste.
Donostiako Udalak 1972an onartu zuen Uliako Plan Partzialak Uliako 102 eraikin eraitsi nahi zituen (1500 etxebizitza guztira) Saguesen, Zemorian, Uliako mendi-magalean, Ategorrietan eta Intxaurrondo Zaharrean. Ulia auzoan masiboki eraikitzeko plana zen, baina ez zen burutu. Uliako bizilagunek urtebetez kontra ekin eta gero, alkateak bertan behera utzi zuen plana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Felipe Ugartek Miguel Delibes(https://eu.wikipedia.org/wiki/Miguel_Delibes)i idazleari idatzi zion azken hau Espainiako Errege Akademian sartu zenean.]
Joseph Jules Dejerine

**Joseph Jules Dejerine** (1849ko abuztuaren 3a - 1917ko otsailaren 26a) Suitzako neurologoa izan zen, irakurtzerakoan garuneko zein arlok parte hartzen duen identifikatzen lehena, eta alexiaren ikerketan aitzindaria. 

Frantzia-Prusia Gerran ospitale batean boluntario gisa lan egin ondoren, 1871n Parisen hasi zituen medikuntza ikasketak. 1886an, *irakasle agrégé* gisa lanpostua lortu zuen eta neurologiara dedikatu zen erabat. 1895ean, Hôpital Salpêtrière-n hasi zen lanean, eta 1901ean Medikuntzaren Historiako katedra eskuratu zuen, eta 1911n, Pariseko Unibertsitateko neurologia arloan.

Aitzindaria izan zen alexiaren ikerketan, 1881ean, Istripu zerebrobaskular bat jasan ondoren,ez irakurri ez idatzi ezin zuen gaixo baten kasua deskribatu ondoren, eta horren ondorengo autopsiak lesio bat agerian utzi zuen garun-hemisferioko zirkunboluzio angeluarrean eta nahaste afasikoak zituela. 

1888an Augusta Marie Klumpke bere ikaslearekin ezkondu zen.

## Argitalpenak 
* *Recherches sur les lésions du système nerveux dans la paralysie ascendant aiguë* . Paris, 1879
* ''L'héredité dans les maladies du système nerveux* . Paris, 1886
* *Anatomie des centres nerveux*, Augusta Marie Dejerine-Klumpke-rekin batera. Paris, 1895 eta 1901
* *Traité des maladies de la moëlle épinière*, André Thomasekin. Paris, 1902
* *Sémiologie des affections du système nerveux'', Augusta Marie Dejerine-Klumpke-rekin. Paris, 1914

## Erreferentziak
Foruzaleak (alderdia)

**Liga Foralista Foruzaleak** eskuindar euskal alderdi politikoa da. Aurretik Iniciativa por Bilbao izenarekin Bilboko Udal Hauteskundetan aurkeztu zen. 2019ko urriaren 9an izena aldatzea eta Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban hauteskudetan aurkeztea erabaki zuten, nahiz eta azkenean Gipuzkoan ez aurkeztu.

## Iniciativa por Bilbao 
Bilbon bakarrik aurkeztu ziren. Zerrendaren lehendabiziko hautagaia David Pasarin-Gegunde enpresaria izan zen, aurretik Galdakaon PPren zinegotzia. 1.239 boto lortu zituzten, zortzigarren indarra izanik ere. Araban, bestetik, Unidad Foral Alavesa alderdian antolatuta zeuden.

## Ideologia 
Zentzu askotan Rassemblement National alderdi frantziarraren ideiak biltzen dituzte, baina frantziar nazionalismoaren ordez Euskal Herriko estetika erabiliz. Haren idei nagusi batzuk hauek dira:
* Foruzaletasuna erreibindikatzen dute. Euskal nortasunaren aldekoak omen dira.
* Euroeszeptikoak dira. Europar Batasuna uztekoaren aldekoak dira.
* Diskurtso xenofobo Migratzaileen aurkako politikak erreibindikatzen dituzte:
**
** Adin txikiko migratzaileak kanporatzeko aldekoak dira.
** Islamofoboak dira. Gutxiengoak kontrolatzeko politikak eskatzen dituzte. Erbesteratzeko neurrien aldekoak.
** Gobernuz kanpoko erakundeen aurkako jarrera erakusten dute; mafia gisa definitzen dituzte.
* Globalizazioaren aurkakoak. EAJ, haien ustez, alderdi globalista da.
* Diskurtso politiko gogorra eta probokatzailea.
* Seguritatea haien diskurtsoaren ardatz nagusia da. Ertzaintza erreibindikatzen dute hiri-seguritatea indartzeko. Baita ere udaltzainak.
* Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta kendu nahi dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Alderdiaren webgune ofiziala.
Pierre Nkurunziza

**Pierre Nkurunziza** (Ngozi, 1964ko abenduaren 18a - Karuzi, 2020ko ekainaren 8a) Burundiko presidentea izan zen 2005 eta 2020 bitartean.

Hutu aitaren eta tutsi amaren semea. Heziketa fisikoa ikasi zuen Burundiko Unibertsitatean eta unibertsitateko irakasle izan zen. Burundiko Gerra Zibila garaian, basoan ezkutatuta bizi izan zen. Forces pour la Défense de la Démocratie (Demokrazia Defendatzeko Indarretako) kidea, bere milizian borrokatu zuen. 2000. urtean bere presidente bihurtu zen eta taldea politikan parte hartzera eraman zuen. 2004ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi eta 2005eko abuztuan kargu jabetu zen. Talde etnikoak adiskidetu zituen, baina ustelkeriak eta segurtasunik ezak bere ospea murriztu zuen. 2010ean oposizioak boikota egiteko hautatua zuen berriz. 2015ean berriz ere hautagaia zela iragarri ostean, protestan eta errepresioa areagotu egin ziren. Porrot egindako altxamendu baten 2015eko maiatzean errepresio, tortura eta aurkarien hilketa gehiago izan ziren. Hala eta guztiz ere, hirugarren agintaldi baterako aukeratua izan zen. Herrialdea nazioartean isolatu zuten eta Nkurunzizak hautegia izateari uko egin zion 2020an. Bihotzekoak jota hil zen boterea Évariste Ndayishimiyeri eman aurretik.
Maria Dantas

**Maria das Graças Carvalho Dantas** (1969ko maiatzaren 21a), **Maria Dantas** modura ere ezaguna, legelari, giza aktibista eta Kataluniako politikaria da, jatorri brasildarrekoa.

Zuzenbidean lizentziatua da, ingurumen-zuzenbidean aditua, Sergipeko Unibertsitate Federalean. Finantza-aditu modura egiten du lan. Giza borroketan aktibista da, bai eta banako migratzaileen eskubideetan ere. Itacat agentziaren kolaboratzaile da, bai eta Faxismoaren eta Arrazakeriaren Aurkako Batasunaren (*Unitat Contra el Feixisme i el Racisme*) kide izan ere. Kataluniako Ezker Errepublikanoaren mugimendu sozialen sektorearen bozeramailea da. 2019ko Espainiako Hauteskunde Orokorretan, Esquerra Republicana de Catalunya - Sobiranistes hautagaitzeko hautagai izan zen. Ondorioz, 2019ko abenduaren 3tik aurrera, Diputatuen Kongresuko diputatu da.

## Erreferentziak
Giovanni Gronchi

**Giovanni Gronchi** (Pontedera, 1886ko irailaren 10a - Erroma, 1978ko urriaren 17a) Italiako 3. presidentea izan zen.

Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta hau amaitzean Italiako Alderdi Popularraren sortzaileetako bat izan zen, joera katolikokoa. Kristau-demokraziaren sortzaileetako bat ere izan zen. Industria ministroa (1944-1946) eta Diputatuen Ganberako presidentea (1948-1955) izan zen. Italiako politika ezkerrerantz zabaltzearen aldekoa izan zen. Italiako presidentea izan zen 1955 eta 1962 bitartean. Italiako Errepublika lehen estatuburu katolikoa izan zen.
Anoushka Shankar

**Anoushka Shankar**  Londres, Erresuma Batua, 1981ko ekainaren 9a ) abeslari, artista eta sitar konpositorea da. Ravi Shankar interpretatzaile indiarraren eta Sukanya Rajan bankuko langilearen alaba da eta Norah Jones abeslariaren ahizpa erdia.

## Familia eta hezkuntza 
Anoushka Shankar Londresen jaio zen eta haurtzaroa Londres eta Delhi artean igaro zuen. Nerabezaroan Encinitasen, Kalifornian, bizi izan zen eta San Dieguitoko Akademian graduatu zen, ohoreekin, 1999an. Shankar-ek musikan karrerari heltzea erabaki zuen, unibertsitateko karrera segitu beharrean.

2010ean Joe Wright zuzendari britainiarrarekin ezkondu zen. Bi haur izan zituzten eta 2018an dibortziatu ziren. Londresen bizi da bere bi semeekin.

## Ibilbidea 
thumb| Anoushka eta Ravi Shankar kontzertuan, 2005ean.
Shankar txikitatik hasi zen aitarekin sitarra jotzen ikasten: hamahiru urterekin, emanaldi publiko bat eman zuen eta lehen grabaketa kontratua 16 urterekin izenpetu zuen. 

### Omenaldi kontzertua 
2002ko azaroaren 29an, *Concert for George* emanaldia zuzendu zuen Londresko Royal Albert Hallen. George Harrisonen omenezko kontzertua izan zen.

## Sariak 
* British House of Commons Shield, 1998.
* "Urteko Emakumea" saria ( *Kareena Kapoor*, *Ritu Beri* eta *Rhea Pillai-* rekin partekatua) 2003ko Emakumeen Nazioarteko Egunean.

## Aktibismoa 
Shankar animalien eskubideen defendatzailea da baita PETA-ren aldekoa ere (Pertsonak animalien tratu etikoaren alde). Bera eta aita zerbitzu publikoko iragarki batean agertu ziren, animalien sufrimenduaren aurka. Gainera, Nazio Batuen bozeramailea da Indiako elikagaien programan.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *Anoushka* (1998)
* *Anourag* (2000)
* *Rise* (2005)
* *Breathing Under Water* (2007)
* *Traveller* (2011)
* Traces of You (2013)
* Home (2015)
* Land of Gold (2016)

### Zuzenekoak 
* *Live at Carnegie Hall* (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio oficial
* The show must go on - Elkarrizketa A Billion Hands Concert
* Anoushka Shankar: Different Worlds, One Musical Language
* Ekarrizketa Ravi Shankar's Concerto No. 3 for Sitar and Orchestra.
Johann Heinrich Wilhelm Tischbein

**Johann Heinrich Wilhelm Tischbein**, *Goethe-Tischbein* gisa ezaguna, hau da, Tischbein Goethekoa (Haina, 1751ko otsailaren 15 &ndash; Eutin, 1829ko otsailaren 26) margolari eta grabatzaile alemana izan zen.

## Biografia 
Tischbein margolarien familiako kidea zen. Fue alumno de sus tíos, primero de Johann Heinrich bere osabaren ikaslea izan zen, Kasselen. Hamburgon , bestetik, Johann Jakobekin ikasi zuen. Suitzan ere margolaritza ikasi zuen eta herrialde horretan Sturm und Drang mugimendua ezagutu zuen. 1777an Berlinera joan zen, erretratugile gisa lan egiteko asmoz.

Alemaniatik Tischbein Erromara joan zen eta han urte batzuk igaro zituen. Munichen eta Nurembergen egon zen ere bai, Albert Dureren lanak ikertzeko. Erromako egonaldian, 1779tik 1781ra, rokoko baztertu zuen neoklasizismoa aldarrikatzeko. 1781an, Zurichen, Goethe ezagutu zuen. Urte horietakoak dira Weimarreko Goethe Nationalmuseumen erakusten diren lanak.

Goethe-Tischbein izengoitia idazleari egin zion margolan ospetsuari zor dio. Johann Wolfgang von Goetherekin 1787an, Napolin egon zen. Goethe bidaia hori liburu batean jaso zuen: *Italienische Reise*.

1800 Alemaniara itzuli zen, lehenengo Hamburgora. 1808tik aurrera Tischbein Oldenburgen Eutingo gortearen ganbara-margolaria izan zen.

## Iruditegia 

Image:
Odysseus und Penelope - Johann Heinrich Wilhelm Tischbein.jpg|*Odiseo eta Penelope*.
Brutus tischbein.jpg|*Brutus*.
Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Goethe in der roemischen Campagna.jpg|*Goethe erromatar landan*, 1787koa, bere lan ezagunena.
Diogenes mit der Lampe auf Menschensuche deutsch 17 Jh.jpg|*Diogenes lanpararekin gizon bat bilatzen*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transformer (ikasketa automatikoko eredua)

**Transformer** 2017an sortutako ikasketa automatiko sakoneko eredu bat da, nagusiki hizkuntzaren prozesamenduan (HP) erabiltzen dena. Neurona-sare errepikakorrak (RNN) bezala, Transformerrak datu-sekuentzia ordenatuak kudeatzeko diseinatuta daude. Sekuentziak hizkuntza naturaleko esaldiak direnean, hainbat zereginetarako balio dute, hala nola, itzulpen automatikorako eta testuen laburpengintza automatikorako. Hala ere, RNNak ez bezala, Transformerrek sekuentzia osoa ez dute modu ordenatuan prozesatu behar. Beraz, kasuan kasuko datuak hizkuntza naturala badira, Transformerrek derrigorrez ez dute esaldiaren hasiera osorik prozesatu behar esaldiaren amaiera prozesatzen hasi aurretik. Ezaugarri hori dela eta, Transformerrek RNN ereduak baino paralelizatzeko-ahalmen handiagoa ematen du entrenamenduan zehar.

Sortu ziren unetik bertatik Transformerra HPren punta-puntako arkitekturen oinarrizko osagai bilakatu da, kasu askotan, epe laburrerako memoria luzea (LSTM) bezalako neurona-sare errepikatuzko ereduak ordezkatuz. Transformer arkitekturak entrenatze-konputazioetan paralelizazio gehiago erabiltzea errazten duenez, askoz ere datu gehiagorekin egin daiteke entrenamendua. Horrek aurrez entrenatutako sistemak garatzea ahalbidetu du, hala nola, BERT (Bidirectional Encoder Representations from Transformers) eta GPT-2. Horiek kaleratu aurretik hizkuntza orokorreko datu kopuru izugarri handiagoekin entrenatzen dira, eta, ondoren, hizkuntza-zeregin zehatzetara moldatu daitezke.

## Entrenamendua 
Transformerrak normalean erdi gainbegiratutako ikasketa izaten dira: gainbegiratu gabeko aurre entrenamendua egiten dute hasieran, eta gainbegiratutako moldatze fina gero. Aurreko entrenamendua, normalean, moldatze fina baino askoz ere datu multzo handiagorekin egiten da, entrenamendurako datu etiketatu asko eskuratzea zaila delako. Aurrez entrenatzeko eta sintonizazio fina lortzeko zereginen artean hauek zaldu ohi dira:

* hurrengo esaldiaren iragarpena
* parafraseatzea

## Aplikazioak 
Transformerren aplikazio gehienak hizkuntzaren prozesamenduko eremukoak dira (HP), adibidez, itzulpen automatikoaren zereginak eta denbora serieen iragarpena. GPT-2, BERT, XLNet eta RoBERTa bezalako itxurazko erdu ugarik, Transformerren HPrekin lotutako zeregin ugari ondo burutzeko gaitasuna erakusten dute eta mundu errealeko aplikazioak aurkitzeko ahalmena dute. 
* ahotsaren ezagupena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
COVID-19 pandemiaren Basurtuko agerraldia

2020ko ekainaren 8an **Basurtuko Ospitalean** (Bilbo, Bizkaia) **COVID-19 gaitzaren agerraldi** bat aditzera eman zuen Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak. Kutsatze katea ospitaleratuta zeuden pazienteetan hasi zela esan zuen Nekane Murga Osasun sailburuak eta gero osasun-langileak kutsatu zirela. Agerraldi hau garai berean Txagorritxun (Gasteiz, Araba) izandakoa baino esanguratsuagoa izan zen, bederatzi osasun-langile eta lau bisitari kutsatu baitziren. Agerraldiaren handitasuna jakiteko asmoarekin, Osasun Sailak adierazi zuen Basurtuko Ospitaleko langile guztiei egingo zitzaiela PCR testa, hau da, 4.500 pertsona ingururi. Ekainaren 10erako 423 test zituzten eginak, gehienak osasun-langileei baina baita ere bisitari eta pazienteei. Egun hartan bertan hil zen COVID-19 gaitzaren agerraldi honek jota lehen pertsona.

## Erreferentziak
Joanne Chory

**Joanne Chory** (Methuen, Massachusetts, 1955eko martxoaren 19a – La Jolla, Kalifornia, 2024ko azaroaren 12a) estatubatuar botanikari eta genetista izan zen.

Landareen Biologia Zelular eta Molekularreko Laborategiko irakaslea eta zuzendaria izan zen Salk eta Howard Hughes Institutuetan.Aldi berean, Kaliforniako San Diego Unibertsitateko Zelula Biologia eta Garapen Fakultateko irakaslea ere bazen.

## Biografia 
Biologian lizentziatu zen Ohio Oberlin College-n. Mikrobiologiako doktoregoa egin zuen Illinoisko Unibertsitatean Urbana-Champaignen 1984. urtean.1999an, San Diegoko Kaliforniako Unibertsitateko Biologia zelular eta Garapeneko Fakultateko irakasle izendatu zuten.

2019an Asturiasko Printzesa Saria (Sandra Myrna Díaz argentinarrarekin partekatu zuen) landareen biologiaren ezagutzari egindako ekarpenengatik "klima aldaketaren aurkako borrokarako eta aniztasun biologikoaren defentsarako" transzendentalak direnak. 

## Ekarpen zientifikoak 
Choryk landareek ingurune argitsuaren aldaketen aurrean nola erreakzionatzen duten jakin nahi izan zuen. Argi-seinaleak beharrezkoak dira landareen garapen-prozesu ugari eragiteko eta erregulatzeko.Arabidopsis thaliana espezie ereduari buruzko bere lanak fitokromoen rolak aztertzeko aukera eman dio. Fotosintesiaren aktibazioan nukleoen geneen eta plastoen koregulazioa ere aztertu du bere taldeak. Brassinosteroideen zelulak hedatzeko prozesuen eginkizunak ere aztertu zituen.       

Gaur egungo gramineoek baino 20 karbono dioxido gehiago xurgatzeko, lehorteak eta uholdeak jasateko eta jateko eta elikatzeko gai izateko aukera emango lukeen landareen garapenean ere interesa agertu zuen.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2019: Asturiasko Printzesa Saria Ikerketa Zientifiko eta Teknikorako Sandra Myrna Díaz biologoarekin batera. 
* 2018:
** Genetikako Gruber Saria.
** Bizia Zientzietako aurrerapen saria.
* 2015: American Philosophical Society-ko kidea.
* 2012: American Genetics Society Saria 
* 2011: Royal Society-ko atzerriko kidea.
* 2009: Frantziako Zientzien Akademiako Atzerriko Kidea 
* 2008: Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina kidea
* 2006: Biologia Molekularraren Europako Erakundeko kidea
* 2005: Zientzia Aurreratzeko Amerikako Elkarteko kidea
* 2000: L'Oréal-UNESCO Saria Emakumeen Zientzietan 
* 1999: kideetako Akademia Nazionalaren Zientzien the United States of America 
* 1998: Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako kidea
* 1997: Howard Hughes Medikuntza Institutuko kidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia eta ikerketa Howard Hughes Medikuntza Institutuan
* Fakultatearen webgunea Salk Institutuko Ikerketa Biologikoetarako
* Google Scholar- en egindako argitalpenen eta aipamenen zerrenda
Ballyknockan

**Ballyknocknan** edo **Ballyknocan** () Irlandako udalerri bat da, Wicklow konderrian dagoena. 2016an 227 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Jamattitt Bidart

**Jean Baptiste Bidart** (Baigorri, 1926ko azaroaren 12a - Baigorri, 2020ko ekainaren 8a), '*Jamattitt *Kuxkurrio''''' ere deitua, baxenabartar euskaltzale, dantzari, dantza irakasle eta euskal kulturaren sustatzailea izan zen.

## Bizitza 
Jamattitt Bidart Baigorriko Potroxoenean jaio zen 1926an. Ogibidez zurgina izan zen, 14 urterekin aitaren aprendiz hasi eta erretreta hartu arte. 16 urte zituelarik hasi zen euskal dantzak ikasten. 1966an, berriz elkartu zuen Baigorriko Arrola dantza taldea. Urte luzez, kanpoko dantza irakasleak Baigorrira joanarazi zituen, eta herriko gazteak Hego Euskal Herrira eraman zituen, dantzak ikasterai eta emanaldietan aritzera. Hamar bat urtez sustatu zuen Arrola dantza taldearen bizia eta garai hartan Euskal Dantzarien Biltzarreko bilkuretan parte hartu zuen. 2020ko ekainaren 8an hil zen, 93 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jean-Baptiste Bidart "Kuxkurrio", Mintzoak, Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren ataria, mintzoak.eus
Migel Sanoitz Uncastillokoa

**Migel Santxitz Uncastillokoa** (Uncastillo, ?-Iruñea, ) aragoiar apaiz katolikoa izan zen.. Iruñeko katedralean, hasieran kalonje (1263), ondoren txantre (1269) eta gero diruzaina, 1277ko abuztuan apezpiku hautatu zuten, Armingot hil eta hiru hilabete geroago. Nabarreriako gerraren ondorioz diozesiak galdutako ondasun eta jurisdikzioei buruzko erreklamazioak bideratu zituen.

## Erreferentziak
Jojo Bidart

**Jojo Bidart** (Baigorri, 1956) baxenabartar kazetaria da, Irulegi Irratiaren sortzaileetakoa. Bordelen Fisika ikasi ondoren, Radio Adour-Navarren hasi zen lanean. Irratigintzan euskarari bere tokia emateko asmoz, Irulegi Irratia sortu zuen 1981ean, Joseba Garziarekin elkarlanean. Handik harat, ia 40 urtez izan zen irrati horretako esataria. 2007an, Irratiko Argia saria jaso zuen, *"Ipar Euskal Herriko komunikatzaile erreferente izateagatik, gizarteko gai nagusiak sakonki eta aldika umorez jorratzeko estilo ezagunaren jabe"*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Gobernua

**Italiako Errepublikako Gobernua** () Italian botere exekutiboa duen konstituzio-organoa da. Haren araudi nagusia Italiako Konstituzioaren III. Tituluan dago.

Ministroen Kontseiluko presidenteak eta ministroek osatzen dute, Ministroen Kontseiluan bilduak. Oro har, estatu-idazkariorde batzuek ere parte hartzen dute Gobernuan, eta horietako batzuek ministrorde rola hartzen dute.

Egoitza ofiziala Erromako Colonna enparantzako Chigi jauregian du. Villa Doria Pamphilj, Villa Madama eta Farnesina jauregia Italiako Gobernuaren beste egoitza batzuk ere badira, guztiak Erroman daudenak.

Gaur egungo kabinetea, Giuseppe Conte presidentearen omenez Conteren II. gobernua deitua, Kirinal jauregian zin egin ondoren 2019ko irailaren 5ean sartu zen indarrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantzilertza Federala (Berlin)

**Kantzilertza Federala** () Alemaniako hiriburua den Berlin hiriburuan dagoen Mitte barrutiko Tiergarten auzoan kokatzen den eraikina da. 2001. urtetik aurrera Alemaniako Gobernu Federalaren egoitza da.

Gobernua Bonnetik Berlinera aldatu zutenean, eraikin berria egitea erabaki zuten. Axel Schultes eta Charlotte Frank arkitektoek diseinatuta, 1997 eta 2001 artean eraiki zuten.

## Ikus, gainera 
* Reichstag (eraikina)

## Kanpo estekak
Alemaniako Gobernu Federala

**Alemaniako Gobernu Federala** () Alemanian botere exekutiboa duen konstituzio-organoa da. Kantziler federalak eta ministro federalek osatzen dute eta **kabinete federala** () ere badiote.

Konstituzioan, bere eginkizuna Alemaniako Errepublika Federalerako Oinarrizko Legearen 62. artikulutik 69.era bitarteko artikuluetan oinarritzen da. Lana Geschäftsordnung der Bundesregierung (GOBReg; ) eta Gemeinsame Geschäftsordnung der Bundesministerien (GGO; ) arauek kontrolatzen dute.

Gobernu federalaren lan administratiboa kantziler federalaren esku dago, honek lan hau Kantzelaritza Federaleko buruzagiaren esku uzten duelarik. Kantziler federalak Gobernua zuzentzen du eta Gobernuko kideen funtzioak koordinatzen ditu. Ministro federalak euren kabineteen buru dira. Gobernuko kideak Parlamentu Federalekoak (Bundestag) ere izan daitezkeen arren, ez da ezinbesteko baldintza.

Gobernu Federala asteazkenero 9:30etan biltzen da Kantzelaritza Federalaren eraikinean. Gobernuaren aldizkari ofiziala Gemeinsames Ministerialblatt (GMBl) da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stella Nyanzi

**Stella Nyanzi** (Masaka, 1974ko ekainaren 16a) ugandar mediku-antropologoa eta ekintzaile feminista da.

## Bizitza 
Stella Nyanzi Masakan jaio zen 1974n. Masa-komunikazioa eta Literatura ikasi zuen Kampalako Makerere Unibertsitatean, eta Mediku-antropologia Londresko University College-n. 2009an, Antropologiako doktoretza erdietsi zuen London School of Hygiene and Tropical Medicine-n. 2014-2016 bitartean, ikerlaria izan zen Makerere Unibertsitatean. *Muturreko zakartasuna*-ren aldekoa da, alegia, irain publikoa arma politiko gisa erabiltzearen defendatzailea. Hori dela-eta, behin baino gehiagotan atxilotua izan da Yoweri Museveni iraintzeaz akusatua. 2019ko abuztuan, 16 hilabeteko espetxe zigorra eman zioten presidenteari jazarpen zibernetikoa egiteagatik. 2020ko otsailaren 20an utzi zuten aske.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta

**Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta** edo **DBE**, ezagunago gaztelaniazko akronimoarekin, **RGI**, bizi-beharrak asetzeko dirua ez dutenei zuzendutako dirulaguntza da, beraz, gizarte bazterketaren aurkako tresna da. Oso gai polemikoa da zeren eta alderdi politiko batzuek, batez ere eskuinekoek, ez baitituzte egokitzat jotzen. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban ematen da. 2018an 55.000 pertsonek jasotzen zuten laguntza hau.

## Definizioa 
Horrela definitu du Lanbidek, Eusko Jaurlaritzaren erakundea: «Oinarrizko beharrak estaltzeko baliabide ekonomikorik ez duten edo baliabide ekonomiko nahikoa ez duten eta baldintza jakin batzuk betetzen dituzten pertsonentzat da. Lanik ez duten pertsonak, baliabide gutxi dituzten langileak, pentsiodunak, bestelako pentsio batzuen onuradunak, bizileku-baimenik ez duten atzerritarrak eta abar izan daitezke». Zenbait kasutan, DBEren barruan Etxebizitzarako Prestazio Osagarria (EPO) barne hartu ahal izango da. Ohiko etxebizitzaren alokairugastuak estaltzera bideratuta dago.

## Konpromizoa 
Dirulaguntza horren hartzaileak eta Lanbidek itun bat betetzen dute. Pertsona afektatuak prestazio ekonomikoa jasoko du hilabetero baina, horren truke, lan munduan sartzeko ahaleginak egingo ditu.

## Eskatzeko baldintzak 
* Etxean diru nahikoa ez jasotzea.
* 23 urte baino gehiago izatea; zenbait kasutan 18 baino gehiago eskatzen da.
* Euskal Autonomia Erkidegoaren erroldan gutxienez hiru urte eramatea. Onartzen da baita ere urte bete eramatea eta bost lanean. Edo azken hamar urtetan bost erroldatua egotea.
* Eskatzailearen ondare bakarra bizi den etxea izan daiteke, garajerik edo trastegirik gabe.
* Eskatzaileak ez du beste motatako laguntzarik: langabezia, pentsioa...

## Polemika 
Sektore politiko batzuk horrelako laguntzak gogor kritikatu ditu. Ematen dituzten argumentuak hauek dira:
* Deialdi efektua eragiten du, hau da, beste tokietan dagoen jendea hiru lurraldetara etor daiteke laguntza horiek jasotzeko asmoz.
* Iruzur asko gertatzen da. Praktikan ez da hori demostratu eta iruzur tasa nahiko baxua da nahiz eta mafien kasuak ezagutzea.
* Jendea ohitzen omen da lan egin gabe soldata bat izaten.
* Askotan identifikatu dute DBE emigrazioarekin nahiz eta horrela ez izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Triptiko informatiboa.
* ["Diru-sarrerak bermatzeko errenta Euskadin: ahulezia eta indarrak", Joseba Zalakain(https://eu.wikipedia.org/wiki/Joseba_Zalakain)en hitzaldia.]
* :[DBEren inguruko gezurrak. Eva Blanco(https://eu.wikipedia.org/wiki/Eva_Blanco)ren hitzetan.]
Castelloza

[thumb| Castelloza [XIII. mendea|XIII mendeko *Recueil des poésies des troubadours izeneko kantu bilduman.* ]]
**Na** **Castelloza** (XIII. mendearen hasiera) Auverniako poeta eta trobairitz noblea izan zen.

## Biografia 
eskuinera|thumb| Castelloza XIII.mendeko kantu bilduma batean: *Chansonnier provençal izenekoa*.
Berari buruz idatzitako *vida* edo biografia laburraren arabera, "oso alaia eta kezkagabea", "oso ikasia" eta "oso ederra" izan zen.

Castelloza Turc Maironakoaren emaztea izan zen, ziurrenik Meyronneko jauna izan zenarena.

Castellozak, ustez, Arman Briongorekin (Bréon etxekoa zena eta Castellozak bainao maila sozial handiagoa zuena) maitasun harremana izan zuen eta hari buruzko hainbat abesti idatzi zituen.— iritsi zaizkigu, guztiak *cansó* motakoak, baina musikarik gabe. Hala ere, kontserbatutako lanei dagokionez bigarren oparoena da: bakarrik Beatriz Díakoak gainditzen du iritsi zaizigun lau *cansó*rekin.

Bere poema guztien gaia maitasun kortesa da.

Beatriz Diákoarekin alderatuta, Castelloza olerkari kontserbadoreagoa zen. Bere lanetan koherentea zen eta, baldintzapeko eta baldintzarik gabeko maitasunaren arteko eztabaidak piztu bazituen ere, beti fideltasun absolutuaren alde egiten zuen.

Peter Dronke ikerlariak Castellozaren kantuek ziklo liriko bat osatzen zutela uste zuen.

## Lanak 
* ''Ja de chantar non degr'aver talen*
* *Amies, s'ie.us trobes avinen*
* *Mout avetz faich long estatge*
* *Per joi que d'amor m'avegna'' (eztabaidatua da berea denik).

## Erreferentziak eta oharrak 

## Bibliografia 
* Bec, Pierre. Chants d'amour des femmes-troubadours. París: Stock, 1995, 75-90. or.
* Bruckner, Matilda Tomaryn. "Fictions of the Female Voice: The Women Troubadours." *Speculum*, Vol. 67, No. 4. (Oct., 1992), 865–891.
* Coldwell, Maria V. "Castelloza." *Grove Music Online*, ed. L. Macy.
* Egan, Margarita (ed.). *The Vidas of the Troubadours*. Nueva York: Garland, 1984. .
* Favati, Guido (ed.), Le biografie trovadoriche, testi provenzali dei secc. XIII e XIV, Bologna, Palmaverde, 1961, 358.or.*
* Gravdal, Kathryn. "Mimicry, Metonymy, and 'Women's Song': the Medieval Women Trobairitz." *Romanic Review*, 83:4 (1992:Nov.), 411–427.
* Paden, William D., Jr. "The Poems of the 'Trobairitz' Na Castelloza." *Romance Philology*, 35:1 (1981:Aug.), 158–182.
* Pillet, Alfred; Carstens, Henry. Bibliographie der Troubadours von Dr. Alfred Pillet [...] ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle : Niemeyer, 1933 [Castelloza PC 109 zk.].
* Riquer, Martí de. Los trovadores. Historia literaria y textos. Barcelona: Ariel, 1983, vol. 3, 1325-1330. or.
* Riquer, Martí de. Vidas y retratos de trovadores. Textos y miniaturas del siglo XIII, Barcelona, Círculo de Lectores, 1995, 176-177. or.
* Schutz, A. H. "Where Were the Provençal 'Vidas' and 'Razos' Written?" *Modern Philology*, Vol. 35, No. 3. (Feb., 1938), 225–232.
* Shapiro, Marianne. "The Provençal Trobairitz and the Limits of Courtly Love." *Signs*, Vol. 3, No. 3. (Spring, 1978), pp.&nbsp;560–571.
* Weiss, Julian (1988). "Lyric Sequences in the ''Cantigas d'amigo*." *Bulletin of Hispanic Studies'', 65:1, 21–38.

## Kanpo estekak
52. Oscar Sariak

**52. Oscar Sarien ekitaldia** 1980ko apirilaren 14an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1979. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Johnny Carson izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***The Black Stallion*** (Alan Splet) filmaren soinu efektu edizioagatik.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Hal Elias**
* **Alec Guinness**

### Gorespen dominak 
* **John O. Aalberg**
* **Charles G. Clarke**
* **John G. Frayne**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Robert Benjamin**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Ray Stark**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Montserrat Gudiol

**Montserrat Gudiol Corominas** (Bartzelona, 1933ko ekainaren 9a - ibidem, 2015eko abenduaren 25a )  kataluniar margolaria izan zen, José Gudiol Ricart arte historialariaren eta arkitektoaren alaba.

## Biografia 
Bere familiaren Erdi Aroko pintura zaharberritzeko estudioan trebatu zen eta 1950. urtetik taula gaineko eta paper gaineko pinturari ekin zion. Bere obrak fantasiarako zaletasuna erakusten du. Kolorea eta irudiak misteriozko mundu batean batuko dira, pertsonaia itsuek zurituta eta amatasun eszenekin, surrealismoaren gaiek eta Pablo Picassoren formek eragindako bere garai urdinak eta arrosak.

Bere margolanak barrualdea eta tristura erakusten du. Bartzelonan, Ripollen, Málagan, Sevillan, Bilbon, Hegoafrikan, Estatu Batuetan, Sobietar Batasunean eta Kanadan egin zituen erakusketak. Bartzelonako Ynglada Guillot Fundazioaren nazioarteko lehen saria jaso zuen. Obrak ditu Kataluniako Arte Museo Nazionalean (MNAC), Madrilen, Bilbon, Johannesburgen, Flint-en zein Montreal-en.

1980an San Benito monumentala egin zuen Montserrat abadiarako (irudia) eta 1981ean San Jorgeko Arte Ederretako Errege Akademian sartu zen lehen emakumea izan zen. 1998an, Creu de Sant Jordi saria jaso zuen, Kataluniako Gobernuak emana.

## Erakusketak 
## Lanak museo eta fundazioetan 
* Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoa.
* Reina Sofía Museo Nazionala, Madril. Arte Ederren eta Arte Modernoaren Museoa, Bilbo.
* Museo Modernoaren Museoa, Johannesburgo.
* Arte Modernoaren Museoa, San Diego.
* Arte Modernoaren Museoa, Miami.
* Joseph Cantor Fundazioa, Indianapolis.
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea, Lausana.
* Montserrat Monasterioa, Bartzelona.
* Flint Arte Modernoaren Museoa, Michigan.
* Bartzelonako San Jorge Arte Ederretako Errege Akademia, Bartzelona.

## Sariak eta aitorpenak 
* 1954: Bartzelonako Foru Aldundiak "pintura Femenina" erakusketa kolektiboan emandako 1. saria, urte berean 2. saria lortu zuen Bartzelonako Foru Aldundiak antolatutako lehiaketan: Sant Jordi saria.
* 1960: 3. Saria Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean, Bartzelonan eta 1. saria Ynglada Guillot Fundazioak Bartzelonan egindako Nazioarteko Marrazki Lehiaketan
* 1981 - Bartzelonako San Jorge Arte Ederren Akademiako kide izendatu zuten.
* Bartzelonako Errege Zirkulu Artistikoko kidea.
* Abokatuen Elkartearen urrezko domina, Bartzelona.
* 2004 Kulturen Foro Unibertsaleko senataria, Bartzelona.
* Jaume I. Fundazioaren kidea.
* Emakume Ekintzaileen Nazioarteko Fundazioaren (FIDEM) Aholku Kontseiluko kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Montserrat Gudiol- en lanak
*  Montserrat Gudiolei buruzko orria San Jordi Royal Arts Academyko Arte Katalanetan
* Montserrak Gudiolen zenbait lan
* Montserrat Gudiol irudiak
Black Lives Matter

**Black Lives Matter** (**BLM** izenaz ere ezaguna; euskaraz, "Bizitza beltzek ere inporta dute") beltzen giza eskubideak lortzeko nazioarteko mugimendua da, AEBetako komunitate afroestatubatuarretan hasia.

Mugimendua beltzen aurkako bortizkeria eta arrazakeria sistematikoaren kontrako borroka da. Egunero, protestak antolatzen ditu polizien eskuetan hildako beltz errugabeengatik eta gai zabalagoetan, esaterako polizia-basakeria, arrazako desberdintasuna eta arrazako profilaketa AEBetako sistema kriminalean.

2013an mugimendua ***#BlackLivesMatter*** traola erabiltzen hasi zen gizarte sareetan, Trayvon Martin  gazte beltzaren hiltzaile George Zimmerman epaiketan aske geratu zenean. Baina mugimenduak errekonozimendua irabazi zuen 2014an AEBetan, bi beltzen hilketa eta gero: Michael Brown, Poliziak tiroka hila, eta Eric Garner, agente batek itoa, Fergusonen eta New Yorken protestak eta matxinadak eraginez.

Geroztik mugimenduko parte-hartzaileek beste beltzen hilketengatik manifestazioak egin dituzte, adibidez: Tamira Rice, Eric Harris, Walter Scott, Jonathan Ferrell, Sandra Bland, Samuel DuBose, Freddie Gray eta George Floyd. Azken horren hilketaz geroztik, BLM mugimendua historiako handiena bihurtu zen. 2020ko maiatzaren 26an hasi ziren protestak, haren hilketagatik justizia eskatzeko: jendearen eta kamaren aurrean hil zuten hiru agentek, Derek Chauvin poliziak hanka lepoaren gainean jarrita itota. Bideoa mundu osoan azkar hedatu zen eta Floyden azken hitzak ''I can't breathe* ("Ezin dut arnasa hartu") eta *My neck hurts, all my body hurts'' ("Lepoko mina dut, gorputz osoan mina dut") izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donegalgo badia

**Donegalgo badia**,  eta , Irlandako ipar-mendebaldean dagoen badia bat da. Hiru konderrien artean hedatzen da, Donegal konderria iparraldean eta ekialdean, eta Leitrim konderria eta Sligo konderria hegoaldean. Mendebaldean Ozeano Atlantikoa du.

Badia honetako hondartzak surflari askoren helmuga dira.

1979ko abuztuan, Behin-behineko IRAk Louis Mountbatten Erresuma Batuko almirala eta Indiako azken erregeordea hil zuen, badia honetan ainguratua zegoen haren kirol-ontzia lehergailuz suntsituz.

## Iruditegia 

Irudi:Donegal-Bay.PNG|Kokapenmapa.
Irudi:Donegalbaycloseup.png|Donegalgo badia.
Muckross lurmuturra

**Muckross lurmuturra**,  eta , Irlandako Killybegs udalerritik 10 kilometro mendebaldera dagoen lurmutur bat da, Donegal konderrian. Herrialde honetako eskaladagune ezagunenetako bat da.
Wienerschnitzel

**Wienerschnitzel** estatubatuar janari laster jatetxe katea da. 1961. urtean sortu zuen John Galardiek.

## Kanpo estekak
Leo Tindemans

**Leonard Clemence "Leo" Tindemans** (Zwijndrecht, 1922ko apirilaren 16a - Edegem, 2014ko abenduaren 26a) Belgikako 43. lehen ministroa izan zen. Alderdi Demokrata-Kristau Flandestarreko kidea izan zen. Lehen ministroa izan zen 1974 eta 1978 bitartean. Ondoren, Europako Parlamentuko kide (1979-1981), kanpo harremanetako ministro Wilfried Martensen gobernuan (1981-1989) eta Europako Alderdi Popularreko presidentea (1976-1985) izan zen.

## Kanpo estekak
Emmanuel Issoze Ngondet

**Emmanuel Issoze Ngondet** (Makokou, 1961eko apirilaren 2a - Libreville, 2020ko ekainaren 11) Gabongo lehen ministroa izan zen. Diplomatikoa zen eta Nazio Batuetara bidali zuten. Energia, parlamentuarekiko harremanetako eta kanpo harremanetako ministro izan zen. Ali Bongok lehen ministro izendatu zuen 2016an. 2019an Julien Nkoghe Bekalek ordezkatu zuen.
Carme Alvariño

**María del Carmen Alvariño Alejandro** (Santiago, Galizia, 1953 - ibidem 2017ko martxoaren 18a) , historialari galiziarra izan zen.

Alvariño Geografia eta Historia irakaslea izan zen Batxilergoan. Ikerlari gisa, Prestige-ko hondamendia, Irakeko Gerra , Lavacollako kontzentrazio eremua eta Konpostelako Fandiño Ricart ahizpak bezalako gaiak sakondu zituen. 

Kolaboratzailea izan zen Sine Nomine Elkartean  eta Fundacion 10 de Marzo-n  .

Bere azken irakaskuntza garaian, Santiagoko IES Sar-eko irakaslea izan zen. 

## Lana 
* *Materiais didácticos para unha visión non androcéntrica da historia*, Editorial Danú. Voulme .
* *Escritos políticos e literarios* (prólogo), Col. As letras das mulleres, Sotelo Blanco, 2007
* *Vidá cotiá no segundo franquismo*, Fundación 10 de Marzo, 2008.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carme Alvariño. Album de mulleres
High Fidelity (filma)

***High Fidelity*** (euskaraz *Goi-Fidelitatea*), 2000ko Stephen Frears ingelesak zuzendutako amodiozko drama-komedia film bat da. Nick Hornby idazlearen *1995eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. John Cusack, Jack Black, Lisa Bonet, Joelle Carter, Joan Cusack, Sara Gilbert, Iben Hjejle, Todd Louiso, Lili Taylor eta Natasha Gregson Wagner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Chicago, Rob Gordon (John Cusack) ekonomikoki porrot egitear dagoen Championship Vinyl binilozko disko dendaren jabea da. Bere biniloarekiko zaletasuna bertako Dick (Todd Louiso) eta Barry (Jack Black) langileekin elkarbanatzen du. Dendan daudela, hiruek maite duten musikari buruzko gogoetak elkarbanatu eta eztabaidatu ohi dute. Baina Robek beste arazo bat ere badu: Laura (Iben Hjejle) neskalagun ohiarekin harremanari berrekin nahi dio, baina hura beste muti8l batekin ateratzen ari da.

## Aktoreak 
* John Cusack: Rob Gordon
* Iben Hjejle: Laura
* Jack Black: Barry Judd
* Todd Louiso: Dick
* Catherine Zeta-Jones: Charlie Nicholson
* Lisa Bonet: Marie DeSalle
* Sara Gilbert: Annaugh Moss
* Lili Taylor: Sarah Kendrew
* Joan Cusack: Liz
* Tim Robbins: Ian "Ray" Raymond
* Joelle Carter: Penny Hardwick
* Chris Rehmann: Vince
* Ben Carr: Justin
* Natasha Gregson Wagner: Caroline Fortis
* Drake Bell: Rob Gordon gaztea
* Bruce Springsteen: Bere burua antzeztuz (kameoa)
* Ian Williams: Disko dendako tipoa (kameoa)
* Al Johnson: Disko dendako langilea

## Eleberria 
* *High Fidelity* (1995, Nick Hornby)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barceló Bilbao Nervión hotela

**Barceló Bilbao Nervión** Bilbon dagoen hotela da, Campo Volantin pasealekuan dagoena.

Hotelak 4 izar eta 350 logela ditu, eta asko berritu zuten 2013 eta 2015 artean. Bilboko erdigunean dago, udaletxearen ondoan, eta Guggenheim Museotik, Zazpikaleetatik eta Kale Nagusitik gertu.

## Kanpo estekak 
* Hotelaren webgunea
NYX Hotel Bilbao

**NYX Hotel Bilbao** Bilbon dagoen hotela da, Areatzako parkearen aurrean dagoena.

Nix greziar mitologiako gaueko jainkosaren omenezko hotel hau 2019ko apirilean inauguratu zuten Laboral Kutxaren egoitza zaharrean. Urte eta erdi iraun zuen erreforma integral batean barnealdea erabat eraitsia zuten.

NYX Hotel Bilbao Israelgo Leonardo Hotels konpainiak sustatutako lau izarreko establezimendua da. Kateko estatuko bigarren hotelaren ezaugarriak tokiko sukaldaritza eta artea dira. 109 logela, jatetxea eta "Clash" taberna, terraza teilatuan eta negozio bileretarako hitzaldi gela zabala ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hotelaren webgunea
Turismoa Bilbon

Orain dela gutxirarte **Bilbon turismoa** ez da izan aipagarria den jarduera bat. XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran industrializazio handia izan zuen, eta horrek Espainiako bigarren eskualde industrializatuaren epizentro bihurtu zuen, Bartzelonaren atzetik. Horrekin batera, demografia- eta hirigintza-leherketa handia izan zen, eta inguruko zenbait udalerri atxiki zituen.

Bilbo turismo mailan ezaguna izateko mugarria Guggenheim Museoa izan zen. Hortik aurrera gero eta turista kopuru gehiago joan dira Bilbo bisitatzera. 2019an Bilbo Europako hiririk politena izendatu zuten eta urte horretan turismo tasak gora egin zuen MTV sariak Bilbon ospatu zirelako.

## Turismo tasa 
Bilbok 2019 itxi zuen balantze turistiko bikainarekin, seigarren urtez jarraian, bidaiarien sarrera eta gauetako datu historikoak gaindituz. Villak iaz 992.890 bidaiari jaso zituen, 2018an lortutako zifra baino% 6,4 gehiago, Europako Rugby Finala edo MTV Europe Music Awards bezalako ekitaldi garrantzitsuek markatutako ariketa. Kopuru horiek Bilbok turismo helmuga gisa duen indarra erakusten dute eta estatuko eta nazioarteko merkatuetan sustatzen ari den sustapen eta zabalkunde lanaren onarpena da.

Turismoaren balantzeak, gainera, iaz 1.901.622 gaualdi erregistratu dituela adierazten du, 2018an baino% 5,7 gehiago, bidaiari bakoitzeko batez besteko egonaldia 1,92 gau izan baitzen. Bi gauetara iristea da Bilboko erronka turistikoetako bat. Kopurua gainditu dute nazioarteko turistek orokorrean Hiriburuan egonaldia hainbat egunetan luzatzen dutenen kasuan.

2014 eta 2018 urteen artean, Bilbok 742.445 bisitari hartzetik egungo 992.890 izatera igaro da, eta horrek denborarekin bilakaera iraunkorra suposatzen du turistek Vila-ra etortzean. Bilbok bisitarien arreta biltzen jarraitzen du, turismoa merkataritza eta ostalaritza bultzatuko dituen jarduera gidari bihurtuz, negozioak sortzen eta enplegua bultzatzen duena.
thumb

## Lekurik bisitatuenak 
Oso ohikoa da hiri batek interes turistikoko puntu jakin batzuk izatea eta gero txoko ikusgarriak izatea, bertako biztanleek bakarrik ezagutzen dituztenak.

* **Alde Zaharra:** Hiriko alde honetan daude Bilboko Zazpi Kale famatuak. Bilboko Zazpi Kaleak dira turistikoenak eta bisitatuenak; beraz, urte-sasoiaren arabera, etsigarria izan daiteke hiriko alde horretako kaleetan ibiltzea.

* **Guggenheim Museoa eta Arte Ederren Museoa:** Artea eta kultura Bilboko hiriaren sinboloak dira, zalantzarik gabe.

* **San Mames:** Futbolzaleek ere bisita bermatua dute, ezin baitute Bilbotik alde egin aurretik San Mames bisitatu gabe. Bilboko Athletic futbol-klubaren estadioa hiri- eta bizitegi-eremu batean dago, eta giro soziala eta komertziala ere nabarmentzen dira.

* **Artxandako begiratokia:** Bilbora iristen den edozein turistak nahitaez gelditu beharko du.

* **Zubizuri zubia:** Santiago Calatravak diseinatu zuen, eta horrek ospea ematen die bisitariei. Horregatik, Bilboko lekurik bisitatuenetako bat bihurtu da. Hala ere, aipatutako bost turistak ez dute ahaztu Bilbora bisita-ibilbidean sartzea.
Tayko Bilbao hotela

**Tayko Bilbao** Bilbon dagoen eraikin historiko eta hotel bat da, Mesedeetako zubiaren ondoan dagoena.

Hotelak 4 izar eta 54 logela ditu. Bilboko erdigunean dago, Almacenes Zubicaray enpresaren antzinako eraikinean, eta 2019ko urtarrilaren 21ean inauguratu zuten. Lehenengo solairuan Ola Martín Berasategui jatetxea du, Michelin gidako izar bat duena.

Eraikina 1924koa da eta erabat zaharberritu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hotelaren webgunea
Vincci Consulado

**Vincci Consulado** Bilbon dagoen hotel bat da, Mazarredo zumarkalean dagoena.

Museoalde eraikinean kokaturik, hotelak 4 izar, terraza zabal bat eta 93 logela (6 suite) ditu. "Kondutxo" jatetxea bertan dago.

## Kanpo estekak 
* Hotelaren webgunea