Ahots-korden paralisi

**Ahots-korden paralisia** laringeko mugimendu-nahasmendu bat da, eta ahots-korda batek edo biek beren ohiko mugikortasuna galtzen dutenean gertatzen da. **Paralisi** hitzak higitzeko ahalmenaren galera adierazten du, gehienetan nerbio-lesio baten ondoriozkoa; **laringea**, berriz, ahots-kordak dituen arnasbideetako organoa da. Horrenbestez, ahots-korden paralisiak laringearen funtzio nagusiei eragiten die, bereziki arnasketari, ahotsaren sorrerari eta irensteari.

## Anatomia eta eginkizuna 
Ahots-kordak laringearen barruan dauden mintzezko tolesturak dira, eta haien dardaraketaren bidez sortzen da ahotsa. Ahots-kordek, ordea, ez dute fonazioan bakarrik parte hartzen: arnasa hartzean ireki egiten dira airea igaro dadin, eta irenstean itxiago jartzen dira arnasbidea babesteko. Horregatik, haien mugimendua galtzeak ez du ahotsean bakarrik eragiten; arnasketa eta irenstea ere kaltetu ditzake.

## Sailkapena 
Ahots-korden paralisia, oro har, **alde bakarrekoa** edo **alde bikoa** izan daiteke.

### Alde bakarreko paralisia 
Alde bakarreko paralisian, ahots-korda batek baino ez du galtzen mugikortasuna. Mota hau da ohikoena. Kasu horietan, sarritan ahotsa ahulagoa, airetsuagoa edo ezegonkorragoa bihurtzen da, eta pertsonak hitz egitean neke handiagoa senti dezake. Zenbaitetan, irensteko zailtasun arinak ere ager daitezke, batez ere likidoekin.

### Alde biko paralisia 
Alde biko paralisian, bi ahots-kordek dute mugikortasun-arazoa. Egoera hori ez da hain ohikoa, baina larriagoa izan daiteke, arnasbidearen zabalera murriztu baitezake. Horren ondorioz, arnasa hartzeko zailtasuna nabarmenagoa izan daiteke, bereziki esfortzuan, eta kasu jakin batzuetan arnasbidearen segurtasuna bera arriskuan jar daiteke.

## Arrazoiak 
Ahots-korden paralisia hainbat arrazoirengatik ager daiteke, baina maiz laringeko muskuluak kontrolatzen dituzten nerbioetako baten kaltearekin lotuta dago. Ohiko kausen artean daude lepoko edo tiroideko ebakuntzak, bularraldeko kirurgia jakin batzuk, intubazioaren ondoko kalteak, traumatismoak, tumoreak eta zenbait gaixotasun neurologiko edo neuromuskular. Beste batzuetan, ez da kausa zehatza aurkitzen, eta halakoetan paralisi idiopatikoaz hitz egiten da.

Kausa identifikatzea garrantzitsua da, diagnostikoa osatzeko ez ezik, tratamendurik egokiena erabakitzeko ere. Izan ere, ez da gauza bera ebakuntza baten ondoko nerbio-kaltea, tumore batek eragindako konpresioa edo jatorri ezezaguneko paralisi bat.

## Sintomak 
Sintomak paralisi motaren, larritasunaren eta ahots-kordek zein posiziotan geratu diren kontuan hartuta aldatzen dira. Ohikoenak honako hauek dira:

**disfonia**, hau da, ahotsaren kalitatearen alterazioa; ahots ahula edo airetsua; hitz egitean nekea; eztul ahula; irensteko zailtasuna; eta likidoak edo elikagaiak arnasbidera pasatzeko arriskua.

Alde biko paralisian, gainera, **arnasa hartzeko zailtasuna** edo **disnea** ager daiteke. Sintoma hori bereziki garrantzitsua da, arnasbidearen estutasunarekin lotuta egon baitaiteke. Kasu batzuetan, pazienteak ez du minik izaten, baina bai eguneroko jarduna baldintzatzen duten muga nabarmenak: luze hitz egin ezina, ahotsa erraz galtzea edo irenstean maiz eztulka hastea.

## Diagnostikoa 
Diagnostikoa egiteko, lehenik eta behin, pazientearen historia klinikoa aztertzen da. Kontuan hartzen da noiz hasi ziren sintomak, aurretik ebakuntzarik izan den, arnasketan edo irenstean arazorik dagoen eta bestelako gaixotasun neurologikorik baden.

Ondoren, laringea zuzenean aztertzen da, normalean laringoskopia edo fibrolaringoskopia bidez. Horri esker ikus daiteke ahots-kordek nola mugitzen duten, ea itxiera egokia lortzen duten eta paralisiaren ezaugarriak zein diren. Zenbait kasutan, beste proba osagarri batzuk ere erabiltzen dira, hala nola irudi-probak edo laringearen elektromiografia, kaltearen jatorria eta neurri zehatzagoa argitzeko.

## Tratamendua 
Tratamendua ez da berdina kasu guztietan. Paralisiaren kausaren, sintomen larritasunaren, iraupenaren eta pazientearen behar funtzionalen arabera egokitzen da. Helburu nagusiak hauek dira: arnasbidea seguru mantentzea, ahotsaren kalitatea hobetzea eta irenste seguruagoa lortzea.

Kasu batzuetan, batez ere hobekuntza espontaneoa gerta daitekeela uste denean, behaketa klinikoa eta ahots-terapia erabiltzen dira. Logopediaren bidez, pazienteak ahotsa modu eraginkorragoan erabiltzen ikas dezake eta, askotan, komunikazio-gaitasuna hobetu egiten da.

Beste kasu batzuetan, sintomak iraunkorrak edo nabarmenak direnean, tratamendu kirurgikoa behar izaten da. Horren barruan sar daitezke injekzio bidezko laringoplastia, ahots-korda paralizatua erdira hurbiltzeko teknikak, edo tiroplastia, ahots-korden itxiera hobetzeko. Alde biko paralisian, arnasketaren kaltea handia denean, arnasbidea zabaltzera bideratutako teknikak ere erabil daitezke.

## Pronostikoa 
Pronostikoa aldakorra da. Nerbio-kaltea aldi baterakoa denean, mugikortasuna hein batean edo erabat berreskuratu daiteke. Beste egoera batzuetan, ordea, paralisia iraunkorra izan daiteke, eta orduan tratamendu espezifikoak behar dira sintomak arintzeko eta bizi-kalitatea hobetzeko.

Pronostikoan eragina dute, besteak beste, kaltearen jatorriak, nerbio-lesioaren larritasunak, sintomen bilakaerak eta tratamendua noiz hasten den. Diagnostiko goiztiarrak eta balorazio egokiak garrantzi handia dute pazientearen bilakaeran.

## Ondorioa 
Ahots-korden paralisia laringeko nahasmendu garrantzitsua da, eta ez da ahots-arazo hutsa. Ahotsaren sorreran ez ezik, arnasketan eta irenstean ere eragiten du; horregatik, pazientearen bizi-kalitatean ondorio handiak izan ditzake. Diagnostiko egokia egitea, kausa ahalik eta ondoen identifikatzea eta paziente bakoitzari egokitutako tratamendua ezartzea funtsezkoak dira egoera hau behar bezala kudeatzeko.

## Erreferentziak 
# Lalwani, Anil K. *Diagnostikoa eta tratamendua otorrinolaringologian. Buruko eta lepoko kirurgia*. New York: McGraw-Hill LANGE. Hemen eskuragarri: accessmedicina.mhmedical.com
# Bruch, Jean M.; Kamani, Dipti V.; Deschler, Daniel G. *Zurruntasuna helduetan* (*Hoarseness in adults*). 2018ko maiatza.
# National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). *Ahots-korden paralisia*. Ameriketako Estatu Batuetako Osasun eta Giza Zerbitzuen Saila. NIH argitalpena, 2011ko urria. Hemen eskuragarri: nidcd.nih.gov
# Sasaki, Clarence T. *Ahots-korden paralisia*. MSD Eskuliburua. Hemen eskuragarri: msdmanuals.com
# Syamal, M. N.; Benninger, M. S. “*Ahots-tolesen paresia: aurkezpen klinikoaren, diagnostiko diferentzialaren eta pronostiko-adierazleen berrikuspena*” (*Vocal fold paresis: a review of clinical presentation, differential diagnosis, and prognostic indicators*). *Current Opinion in Otolaryngology & Head and Neck Surgery*, 24(3), 197–202, 2016ko ekaina. PMID 27092906. S2CID 46882995. doi:10.1097/moo.0000000000000259.
# Dejonckere, P. H.; Bradley, P.; Clemente, P.; Cornut, G.; Crevier-Buchman, L.; Friedrich, G.; Van de Heyning, P.; Remacle, M.; Woisard, V. “*Ahots-patologiaren ebaluazio funtzionalerako oinarrizko protokolo bat, bereziki tratamenduen eraginkortasuna ikertzeko eta ebaluazio-teknika berriak balioesteko*”. *PubMed*, 2001eko otsaila; 258(2): 77–82.
# Rubin, John S.; Sataloff, Robert T.; Korovin, Gwen S. *Ahots-nahasmenduen diagnostikoa eta tratamendua* (*Diagnosis and Treatment of Voice Disorders*). 4. argitalpena. Plural Publishing.
# Woo, P.; Parasher, A. K.; Isseroff, T.; Richards, A.; Sivak, M. “*Paresi unilateraleko pazienteen ezaugarri laringoskopikoen analisia*”. *PubMed*, 2016ko abuztua; 126(8): 1831–1836.