open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Substantzia kantitate

**Substantzia kantitatea** funtsezko magnitudea da Nazioarteko Unitate Sisteman (SI), bertan dauden oinarrizko entitateen kopuruaren proportzionala ena. Proportzionaltasun-konstantea substantzia-kantitaterako aukeratutako unitatearen araberakoa da; hala ere, aukera hori egin ondoren, konstantea bera da oinarrizko entitate-mota guztientzat. "Oinarrizko entitateen" identitatea testuinguruaren araberakoa da eta adierazi egin behar da; eskuarki, entitate hauek dira: atomoak, molekulak, ioiak edo oinarrizko partikulak, hala nola elektroiak. Substantzia kantitateari **kantitate kimikoa** deritzo batzuetan. 

Substantzia kantitaterako (SIren funtsezko unitateetako bat) mola  unitatea. Mol bat definitzen da karbono-12ko 12 gramotan aurki daitezkeen gauzaki kopurua bezala. Zenbaki hori Avogadroren konstantearen (NA) baliokidea da, eta 6,02214179 x 1023 u= mol-1 balio ditu. Doitasun-lanak mila milioiko 50 zati inguru izan behar ditu, eta Plancken konstantearen balioari buruzko ziurgabetasunak mugatzen du. Kontuan izan behar da SIren esparruan Avogadroren konstanteak unitateak dituela, eta, beraz, ez da zuzena “Avogadroren zenbakia” dela esatea, “zenbaki” bat dimentsiorik gabeko kopurua dela jotzen baita. Mol unitate gisa hartuta, 1/NA da substantzia-kantitatearen eta oinarrizko gauzaki-kopuruaren arteko proportzionaltasun-konstantea.

Magnitude fisikoak eta haien unitateak bereizi behar direnez, ez da egokia "mol zenbakia" bezalako substantzia kantitatea izendatzeko, luzeraren kantitate fisikoari "metro kopurua" esaten zaion bezala.''''

Gaur egun erabiltzen den beste substantzia-kantitate bakarra libra mola da (sinboloa: lb-mol. ), batzuetan ingeniaritza kimikoan erabiltzen dena Estatu Batuetan. 1 lb-mol 453.592 37 mol (erlazio hori zehatza da, nazioarteko pisua duen libra definituz gero).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Jakovlev

**Aleksandr Nikolaievitx Jakovlev** (Koroliovo, Jaroslavl oblasta, 1923ko abenduaren 2a - Mosku, 2005ko urriaren 18a) errusiar politikari, diplomazialari eta historialaria izan zen.

Tropeleko komandantea izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta, amaitzean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan afiliatu zen. Nikita Khrustxoven agintaldian alderdiko Batzorde Zentraleko kide izendatu zuten, baina atzerrian ikasteko dimisioa eman zuen Fulbright beka batekin, eta 1960an itzuli zen. Leonid Brezhneven agintaldian Agitpropeko zuzendariordea izan zen eta 1977ko Sobietar Konstituzioa idatzi zuen batzordea zuzendu zuen. Kanadako enbaxadore kargura degradatu zuten Sobietar Batasunaren barruan nazionalismo etnikoaren aurka zegoelako.

1980ko hamarkadan itzuli zen, eta Mikhail Gorbatxoven sostengu nagusietako bat bihurtu zen. Kritika gogorrak jaso zituen erreformen aurkarien aldetik, eta dimisioa eman zuen 1991ko estatu-kolpea baino bi egun lehenago. Kolpearen garaian, demokraziaren aldeko indarren alde egin zuen, eta, ondoren, Boris Jeltsinen alde, Vladimir Putinen aurkari bihurtu aurretik.
Den Dreef Stadion

**Den Dreef Stadion** **King, Power at Den Dreef Stadion**  ere deitua babesletza arrazoiengatik, Belgikako Lovaina hiriko *Heverlee* auzoan dagoen futbol-estadio bat da. Jupiler Pro League-ko Oud-Heverlee Leuven futbol-taldearen egoitza da eta Belgikako Emakumeen Futbol Selekzioaren eta Belgikako 20 urtez azpiko Futbol Selekzioaren etxeko partidak ere antolatzen ditu, gaur egun estadioak 10.200 ikusleren edukiera du. 

1960az geroztik zegoen jatorrizko esparrua bizikletentzako pista gisa erabili zen denbora luzez; 2002an estadioa erabat berreraiki zuten, hutsetik eraikitako hiru harmaila estalirekin, eta futbola egiteko estadio esklusiboa bihurtu zen. Harmaila nagusi handienak bi maila ditu, eta gainerako harmailak hasieran maila bakarrekoak ziren.

2017ko maiatzean, King Power Thailandiako zergarik gabeko denden enpresa klubaren jabe berria bihurtu zen. Urte horretako abuztuaren hasieran jakin zen klubaren jabe berriak bere izena ere eman ziola estadioari hurrengo hiru urteetan, instalazioak *King Power at Den Dreef Stadion* izena hartu zuen. Enpresa taldeak Leicester City ingeles klubaren jabea ere bada, bere estadioa King Power Stadium deitzen duena.

2020ko azaroan, Belgikako selekzioak hiru partida jokatu zituen *Den Dreef*-en, lehenik Suitzaren aurkako lagunarteko partida eta gero UEFA Nations Leaguerako baliozko bi partida, Ingalaterraren aurka (2-0 irabazi) eta Danimarkaren aurka (4-2 irabazi). Baudouin erregea estadioa ohi bezala ez erabiltzeko arrazoia, COVID-19 pandemiaren ondorioz, partida horiek ikuslerik gabe jokatzeko eskakizuna izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carne de porco à alentejana

**Carne de porco à alentejana** Portugalgo gastronomian txerrikien plater ezagunenetako bat da. Errezeta honek osagai ugari baditu ere nagusiki txerriki haragia, txirlak, patatak eta martorriarekin burutzen da.

Txerri haragi marinatua, frijitu egiten da. Haragi hau patata frijitu eta txirlekin nahasiz prestatzen da.

## Errezeta 
**Carne de porco à alentejana**

**Mahaikideak**: 6-8

**Osagaiak**

* Piper txorizeroa: 1, mami xehatu.
* Txerri solomo haragia: 1 kg.
* Erramua: Hosto 1.
* Baratxuria: 2.
* Limoia: 1/2 zukuan.
* Ardo zuria: 200 ml.
* Gatza.
* Olioa: Frijitzeko.
* Patata: 4.
* Txirla: 1 kg.
* Martorria: Sorta txiki bat xehatu.

**Prestaketa**

Bezperatik piper txorizero, txorten eta hazirik gabe ur epeletan beratzen jarri edo 5 minutuz egosi. Muturzorrotz labainarekin mamia karrakatuz kendu, xehatu eta gorde.

Txerri haragia 2, 5 cm-tako karratuetan zatitu. Pertz batean marinatzen jarri, baratxuri, erramu, gatz, ardo zuri, limoi zuku eta piper txorizeroarekin. Gutxienez 6 orduz eduki.

Patatak zuritu eta karratu handietan moztu. Txirlak berriz ur gatzatuetan garbitu

Behin haragia marinatu ondoren, iragazi eta salteatu kolorea hartu arte, tenperatura jaitsi eta bere horretan kuzinatzen eduki. Gehitu txirlak eta irekitzen direnean, patata frijituak eta martorria gehitu.

Gatzarekin ondu.

**Oharra**

* Amaieran kasu batzuetan luzoker xehatua ere gehitzen zaio.

## Kanpo estekak
Ulf Kristersson

**Ulf Hjalmar Ed Kristersson** (Lund, 1963ko abenduaren 29a) suediar politikaria da. Suediako lehen ministroa da 2022ko urriaren 18tik.

Riksdageko diputatua izan zen 1991tik 2000ra, eta berriro izan da 2014tik. 2010etik 2014ra Gizarte Segurantzako ministroa izan zen Fredrik Reinfeldten gobernuan.

Alderdi Moderatuaren lidergoa lortu zuen eta 2022ko hauteskundeen ondoren koalizio gobernua osatu zuen ultraeskuinaren kanpoko babesarekin.
Lalla Khadija

***Lala Khadija*** **printzesa** (Rabat, Maroko; 2007ko otsailaren 28a) Marokoko erregearen, Mohamed VI. aren eta *Lalla* Salma emaztearen bigarren alaba da.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Amador Prieto Fernández

**Amador Prieto Fernández** (Asturias) botanikoa da. Biologia zientzietan lizentziatu zen 1991n. EAEko natur inguruneko hainbat gai aztertu ditu. Naturarekiko grinak bultzatuta, hainbat GKEtan sartu da, eta Sestaoko Natur Zientzien Elkartea eta Lurgaia Fundazioa nabarmendu dira, azken horren sortzaileetako bat izan baita.

Euskal Autonomia Erkidegoko florari eta landarediari buruzko azterlan teknikoez gain, balio natural horien dibulgazioan ere parte hartzen du. Hainbat hitzaldi eman ditu eta hainbat argitalpenetan parte hartu du. Lexeia Larrañagarekin lankidetza estuan aritu da Natura Bizia dokumentalaren gidoia idazten, seriean islatu daitezkeen istorioak bilatzen eta kapitulu bakoitzeko gidoiak berrikusten ere aritu da.

## Lanak 
### Liburuak 
* Orquídeas de Bizkaia
* Mokozabala Urdaibai Biosfera Erreserban: hamar urteko jarraipena / La espátula en la Reserva de la Biosfera de Urdaibai: diez años de seguimiento
* Florako gidaliburua Urdaibai Guía de Flora
* Helechos de Bizkaia

### Dokumentalak 
* Natura bizia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Aldude)

thumb|250px|left|Barruko ikuspegia.
**Andre Mariaren eliza**, baita **Dona Mariaren eliza** ere, Nafarroa Behereko Aldude herrian dagoen parrokia da. XVII. mendekoa da eta 2014tik Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Maximilien enperadorearen arrosarioa gordetzen da bertan. Udalaren jabegoa da eta eraikinean udaletxearen bulegoa dago.

## Historia 
1688an eraikitako eliza hau habearte bakarraz eta bi mailatako harmailez osatuta dago. Koruaren dekorazioa XIX. mendekoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Bizente kapera

## Kanpo estekak
Matilde Elena López

[thumb|260px|[Matilde Elena López|Matilde Elena Lópezek Alberto Masferer-en pentsamenduak inspiratua. Salvadorreko Saiakeraren  aitzindaria, XX. mendeko Erdialdeko Amerikako intelektualaren figuretako bat da, eta emakumearen eskubideen aldeko literatura-lan handia egin zuen.]]
**Matilde Elena López** (San Salvador, 1919ko otsailaren 20a –Ib., 2010eko martxoaren 11) salvadortar idazlea, poeta, saiokeragilea eta dramagilea izan zen. 

## Ibilbidea 
Bere karrera eta bokazioa txikitatik hasi zen. Bertan, lehen prosa poetikoa argitaratu zuen Diario Nuevon (gero Tribuna Libre bihurtu zena), “*Renunciación/ Uko egitea”* izenburupean, gazte hil nahi duen nerabe-sentimendua da. Horren ondoren, egunkarietan ireki zitzaizkion aukerak. 

Lopez Diario Nuevoko erredakziora igo zen txikitatik. Horri esker, Napoleon Viera Altamirano jaunak, El Diario de Hoy saioko zuzendariak, bere orrietan argitaratzera gonbidatu zuen, eta hainbat gairi buruz idazten hasi zen: *Algo sobre Fedor Dostoiewski, Máximo Gorki, El vagabundo del Volga, Gogol, Turguenev Averchenko*. 

Gaztetan, Salvadorreko hainbat egunkari eta aldizkaritako literatura-laguntzaile aktiboa izan zen, hala nola *El Diario nuevo, Revista salvadoreña, Cyconcertly, El Diario de Hoy* eta *Proa*. 

1940ko hamarkadan, ikasketekin jarraitu zuen bitartean, letrekin hasten ziren poeta gazteekin elkartzen zen. Poeta horiek elkartu egin ziren eta Idazle Antifaxisten Ligan parte hartu zuten, ezkerreko ideiak zituzten idazle gazteen taldean. 1944ko apirilean, Maximiliano Hernández Martínez diktadorearen gobernua askatzen saiatu zen herri-mugimenduan parte hartu zuen. Diktadura hori hamahiru urte lehenago Mendebaldeko 30.000 nekazariren odolaz zikindua, eta Guatemalan erbesteratu zen, 12 urtez herrialde horretan bizi izan zela. "José Simeón Cañas" Erdialdeko Amerikako Unibertsitatean ere eman zituen eskolak.

Salvadorko saiogile onenetakotzat onartua, goi-mailako lehen emakume-saiogilea izateaz gain, kultura nazionalari, erregionalari eta latinoamerikarrari buruzko azterketa akademikoak egin zituen. Greziera eta latinari buruzko ezagutzak zituen emakume humanistatzat ere hartzen da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
Poeta, saiogile eta antzerkigile gisa ezaguna, Lopezek sari ugari irabazi zituen.  

Horien artean Guatemalako literatur lehiaketak daude: Quetzaltenangoko Lore Jokoak eta beste batzuk. Paloma de Oro de la Paz delakoa ere irabazi zuen Guatemalan. Saiakera ere irabazi zuen Guatemalako Arte Ederren Lehiaketa Nazional Iraunkorrean, Argitalpen Zuzendaritzako Itsas Zaldiaren Bildumako Grozar Karten bidezko Errealismoari buruzko saiakerekin. Bilduma hori ipuin-multzoa da, besteak beste, *Al negro le pagan por baila*r antologia, Panaman girotua. Ipuin autobiografikoen bilduma: L*a niña del laberinto*.  

2010ean Irakurketa Aste Nazionalean omenaldia egin zitzaion Matilde Elena Lópezi . 

## Argitaratutako lanak 
Hona hemen argitaratu dituen lanetako batzuk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zirriborro biografikoa eta hautespen poetikoa
* Idazle Antifaxisten Liga
* , Crónicas de El Salvador.
Olga Rypakova

**Olga Rypakova** (1984ko azaroaren 30a) Kazakhstango jauzi horizontaletan espezializatutako atleta da. Hasieran, heptatleta izan zen, baina, 2007. urtetik aurrera jauzi hirukoitzean lehiatzen hasi zen. Bere lehen arrakastak Asiako lehiaketetan ekitaldi konbinatuetan iritsi ziren – 2005eko Asiako Pista Estaliko Jokoetan emakumezkoen pentatloia irabazi zuen eta heptatloiean urrea lortu zuen 2006ko Asiako Jokoetan.

Bera Beijing-eko 2008ko Joko Olinpikoetako jauzi-ekitaldietan lehiatu zen, eta jauzi hirukoitzean zilarrezko domina lortu zuen, 15,11 metroko Asiako errekorrarekin. Rypakovak Kazakhstan ordezkatu zuen 2007ko eta 2009ko Munduko Atletismo Txapelketetan. Lehen aldiz iritsi zen munduko podiumera IAAF 2010 Munduko Pista Estaliko Txapelketan, eta 15,14 m-ko jauziarekin asiako txapelketako urrea irabazi zuen. Urrezko domina irabazi zuen Londres 2012ko Joko Olinpikoetako jauzi hirukoitzean. 2016-ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiron, brontzezko domina lortu zuen proba berean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willem Blaeu

**Willem Janszoon Blaeu** (Uitgeest edo Alkmaar, 1571 &ndash; Amsterdam, 1638ko urriaren 21a) herbeheretar kartografo, atlas egile eta argaratzaikea izan zen.

Matematikaz eta astronomiaz interesatu zen eta Tycho Brahe astronomo daniarraren ikaslea izan zen. Gero instrumentuak eta lurbira-globoak egiten hasi zen, eta 1600. urtean P Cygni izar aldakorra aurkitu zuen.

Holandara itzulita ere mapak egin zituen, eta bere inprimategia zuenez, atlas moduan argitaratu zituen. 1633an Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiaren mapa-egile izendatu zuten. Bere inprimategian idazle eta historialari herbeheretarren lana argitaratu zuen.

Joan eta Cornelis semeekin lan egin zuen, eta haiek familiaren negozioarekin jarraitu zuten Willem hil ondoren.

## Lanak 
* *Aardglobe* (1599)
* *Hemelglobe* (1603)
* *Nieuw Graetboeck* (1605)
* *Nywe Paskaerte* (1606)
* '' 't Licht der zeevaert* (1608)
* *Spieghel der Schrijfkonste* (1609]
* "Nova et Accurata Totius Hollandiae Westfriesiaeq. Topographia, Descriptore Balthazaro Florentio a Berke[n]rode Batavo"
* *Tafelen van de declinatie der Sonne* (1623)
* *Tafelen van de breedte van de opgang der Sonne*
* *Zeespiegel, inhoudende een korte onderwysinghe inde konst der zeevaert, en beschryvinghe der seen en kusten van de oostersche, noordsche, en westersche schipvaert* (1624)
* *Pascaarte van alle de zeecusten van Europa* (1625)
* *Tweevoudigh onderwijs van de Hemelsche en Aerdsche globen; het een na de meyning van Ptolemævs met een vasten aerdkloot; het ander na de natuerlijcke stelling van N. Copernicus met een loopenden aerdkloot* Het boek, waarin het heliocentrische wereldbeeld werd uitgelegd aan de hand van globes werd in 1634 uit het Latijn vertaald door Maarten van den Hove die het gebruikte bij zijn onderwijs aan het Athenaeum Illustre.
* *Atlantis Appendix* (1630)
* *Appendix Theatri ... et Atlantis ...* (1631)
* *Atlas* (1634)
* *Novus Atlas* (1635)
* *Theatrum Orbis Terrarum* (1635)
* *Toonneel des Aerdrycks* (1635)
* *Le Theatre du Monde* (1635)
* *Theatre du monde ou Nouvel Atlas'' (1638)

## Iruditegia 

Jordglob, 1602 - Skoklosters slott - 10551.tif|1602ko globoa
Himmelsglob med horisontcirkel zodiaken och väderstreck, 1602 - Skoklosters slott - 10550.tiff
1644 Europa Recens Blaeu.jpg|1630eko Europako mapa
Blaeu Americae Nova Tabula 1614 (1617) UTA.jpg|1614ko Amerikako mapa

## Kanpo estekak
Kortrijkeko udaletxea

**Kortrijkeko Udaletxea** Belgikako Kortrijk/Courtrai hiriko plaza nagusian dago. Gotiko berantiar eta Pizkunde hasierako udaletxearen fatxada Flandriako kondeen estatuekin apainduta dago.

## Historia 
XIV. mendean jada, Kortrijk udaletxe baten jabe izan zen, 1382an Westrozebekeko garaipenaren ostean frantses armadak guztiz suntsitu zuena. 1420an, udaletxe handiago bat eraiki zuten gotiko berantiar estiloan.Beheko solairuko atariko eta goiko solairuko arku zorrotzak dira eraikin horren aztarna bakarrak.

Gaur egungo udaletxea 1520 inguruan altxatu zen elementu gotiko eta errenazentistaz osatutako estilo batean. Aurrekoa baino dezente handiagoa zen. Aurrealdea urreztatua eta polikromatua zegoen (Bruselako udaletxearen aurrealdea oraindik dagoen bezala).1526an, Flandriako konde nagusien estatuak jarri zituzten nitxoetan, orain arte profeten estatuak zeuden lekuetan. 1616an udaletxea berriz ere handitu zen, aurrealdearen zati bat gaur egungo estiloan.

XVII.aren amaieratik eta XVIII. mendean zehar, fronteak hainbat aldaketa eta mutilazio jasan zituen. Ez zuten zalantzarik izan pikota bat jartzeko.

1807an, Frantziako okupazioaren garaian, estatuak eta haien teilatutxoak kendu eta aurrealdea berdindu egin zuten garaiko izpirituaren arabera. 1850 inguruan aurrealdea berritu zuten, baina arrakasta handiegirik gabe. Abian dagoen bitartean ere, zaharberritzearen balio artistikoa zalantzan jarri zen. 1854an, Leopoldo II.a erregearen eta erreginaren bisitaren harira egokitu zuten jai-aretoa. 1934an, Kontzejuen Ganbera historikoa ere hartu zuten.

1938an, eraikina XVI. mendeko egoerara berreskuratzeko lehen planoak marraztu ziren. Benetako lanek 1958tik 1961era iraun zuten.

## Barrualdea 
Udaletxean, Erregidoreen Areto ederra eta XVI. mendeko tximiniak zizelkatuta dituen Kontseiluaren Aretoa ere badaude. Beirate, horma-irudi eta mapa topografiko bereziekin apainduta daude.

### Zinegotzien Ganbera, *Vierschaar* 
Duela zenbait urtetik, *1787. urtera* arte auzitegi izan zen Zinegotzien Ganbera historikoa ezkontza-gela eta harrera-areto gisa erabiltzen da. Estilo gotiko berantiarreko tximinia bikaina 1527an amaitu zen. Garai hartako moda erromantikoaren arabera 1875ean egindako horma-pinturek Kortrijk-en historiako eszena nabarmenak irudikatzen dituzte. Beirateetan hiriko armarria eta XIII. mendeko artisauen gremioak (ehungintzako langileak nagusiki) agertzen dira.

### Kontseiluko aretoa 
Areto honetan, arku gotiko finak eta zurezko arkupe eder bat aurki daitezke. Tximinia dotorea, harriz egindako benetako parpail-lana, Kortrijkeko udaletxearen erakusgarri da, zalantzarik gabe.

## Kanpo estekak 
* Kortrijkeko Udaletxea
Porta Spagnola

thumb|250px|Arratseko panoramika.
**Porta Spagnola** (Ate espainiarra), baita **Porta di Terra** ere, Siziliako Augusta hirian (Italian) dagoen eraikina da. 1681 eta 1682 artean egina, hiria babesteko gotorlekuen parte zen. 

## Historia 
Augustako gotorlekuak 1670 eta 1680ko hamarkadetan eraiki ziren, Carlos de Grunenbergh ingeniari militar flamenkoaren diseinauak jarraituz. Dirudienez, atearen diseunua ere berarena izan zen. 1680ko maiatzaren 13an, hiriko kontseilua 1681 eta 1682 artean eraiki zen Porta Spagnola eraikitzeko 30.000 escudoko prestamoa eman zuen. 1680ko maiatzaren 13an, hiriko kontseiluak 30.000 ezkutuko mailegu bat eman zuen Porta Spagnola eraikitzeko, 1681 eta 1682 artean eraiki zena. Atea Augustako hirigune historikorako sarrera bakarra da, eta istmo bat erabiliz eraiki zen; behin egin ondoren istmoa bota zen, hiria uharte bihurtuz.

Atea Porta Madre di Dio izenez ezagutzen zen beste ate batetik ehunka metrora zegoen, baina azken hau bota egin zen. Porta Spagnola 1990eko abenduaren 13an izandako lurrikara batek kaltetu zuen, eta 2005ean zaharberritu zuten.

## Oroigarria 
Atearen goi aldeko erdian marmolezko armarria ikus daite. Azpian, latinez, idazkun bat dago:

CAROLO II HISPANIARVM AC SICILIÆ
REGE IMPERANTE,
DON FRANCISCVS BENAVIDES COMES SANT STEVAN
SICILIÆ PROREX IN TANTI PORTV. LITORE MVNIENDO
NON SOLVM SICILIÆ SED TOTIVS ITALIÆ ET CHRISTIANI
NOMINIS INCOLVMITATI CONSVLERE EXISTIMAVIT
ANNO M DC XXCI
*(*Itzulpena*: [Jainkoari, oso ona, oso handia. Karlos II.a Espainiako eta Siziliako erregearen erregealdian, Frantzisko Benavidesek, Santistebango kondea eta Siziliako erregeordea, hain portu handiko kostaldea gotortu zuenean, Siziliako segurtasunaz gain, Italia guztiaz eta kristauaz ere hornitzea pentsatu zuen 1681ean.*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Alcalde

**Aitor Alcalde Caballero** (Erandio, Bizkaia, 1985eko maiatzaren 22a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2023ko maiatzaren 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
My Octopus Teacher

***My Octopus Teacher*** Hegoafrikako 2020ko dokumentala da. Pippa Ehrlichek eta James Reedek zuzentzen dute. Craig Foster zinemagileak Hegoafrikako alga-baso batean bizi den olagarroarekin ohiz kanpoko harremana sortu zuen urtea kontatzen du. 2020ko irailaren 7an estreinatu zen Netflix plataforman, baina 2010ean hasi zen filmatzen. Orain arte, sari eta aintzatespen ugari jaso ditu —besteak beste, Oscar bat, dokumental onenaren kategorian—, baita kritika orobat onak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matilde Zapata

**Matilde Zapata Borrego** (Sevilla, 1906ko azaroaren 30a &ndash; Santander, 1938ko maiatzaren 28a) *La Región* egunkariko zuzendaria izan zen Luciano Malumbres senarra hil zutenetik egunkaria itxi zuten arte. 1938ko maiatzaren 28an exekutatu zuten.

*La Región* egunkariarekin kolaboratzen hasi zen senarra zuzendaritzaz arduratu zenean, II. Errepublika ezarri zenean. 1936ko ekainean Malumbres hil ondoren, egunkariaren zuzendari bihurtu zen 1937an itxi zuten arte; 1937an Alderdi Komunistan sartu zenez, egunkariko orrialdeetan erradikalizazio bat gertatu zen. Santanderko Udal Liburutegian laguntzaile lanak ere egin zituen.

## Erreferentziak
Borrelia hispanica

***Borrelia hispanica*** Iberiar penintsulako eta Marokoko espiroketa endemiko moduko bat da, sukar errepikaria eragiten duena.  Bere bektorea *Ornithodoros* generoko akainak dira, *O. erraticus* espeziea, hain zuzen Meningismoa eragiten du maiz. 

## Epidemiologia 
*B. hispanica*k eragindako infekzioa gutxitan diagnostikatzen da, ziur aski, sukar errepikaria gutxitan deskribatu da Espainian (“0,2 kasu urtean 100 000 biztanleko” gutxi gorabehera) eta kultibatu ezin den espeziea da. Ohikoagoa da Andaluzian, Gaztela eta Leonen eta Extremaduran.  Kenitra probintzian (Maroko) egindako 2006ko azterketa baten arabera, *B. hispanica* diagnostiko molekularreko proben bidez, jatorri ezezaguneko sukarra duten pertsonen %20,5 atzeman zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augustóweko ubidea

**Augustóweko ubidea** (,  ahoskatua; ) Batzarreko Poloniak XIX. mendean eraikitako mugaz gaindiko ubidea da, Poloniako ipar-ekialdeko Podlasiako voivoderria eta Bielorrusiako ipar-mendebaldeko Hrodnako oblasta (garai hartan, Poloniako Augustóweko voivoderria) lotzen dituena. Kanala eraiki zenetik, adituek teknologia-miraritzat hartu zuten, bere erakargarritasun estetikoari laguntzen zioten uhate ugariei esker.

Erdialdeko Europako lehen ubidea izan zen, bi ibai nagusien arteko lotura zuzena eman zuena: Vistula ibaia Biebrza ibaiaren bidez - Narew ibaiaren ibaiadarra dena, eta Niemen ibaia bere ibaiadarren bidez-, Czarna Hańcza ibaia, eta Itsaso Beltzarekiko lotura bat zuen hegoaldean, Oginski ubidea, Daugava ibaia, Berezina eta Dnieper ibaia zeharkatuz. Glaziazio-ondoko kanalaren sakonune bat erabiltzen du, Augustóweko aintzira-katea eta Biebrza, Netta, Czarna Hańcza eta Niemen ibai-haranak osatzen dituena. Horri esker, kanala ingurune naturalaren inguruko elementuekin ezin hobeto integratu ahal izan zen.

Augustóweko ubidea eraikitzeko arrazoiak politikoak eta ekonomikoak izan ziren. 1821ean, Prusiako Erresumak, Errusiar Inperioko merkantziak bere lurraldetik igarotzeko aduana-eskubide oso altuak sartu zituen, merkatarientzat Vistula ibaian zehar Baltikoko itsas-portuetara iristea zailtzen zutenak. 1822an, Errusiar Inperioak Batzarreko Poloniari aduana arloan merkataritza-autonomia eman zion. 1823-1839 urteetan, Prusiako lurraldetik igarotzen zen ibai-bide bat eraiki zuten, Windawski ubidearen bidez, Batzarreko Poloniaren erdialdea egungo Letonian dagoen Ventspilseko itsas-portu baltikoarekin lotzeko asmoz. 1830-1831ko Azaroko Altxamenduak Errusiaren aurka eragindako istiluen eta Prusiarekin egindako merkataritza akordioen berrikuspenaren ondorioz helburua bertan behera utzi zen.

Augustóweko ubidearen zati amaituak tokiko garrantzia zuen eta barneko bide nabigagarria izaten jarraitu zuen, itsas garraio komertzialerako eta egurra Vistula eta Niemen ibaietara eta ibaietatik garraiatzeko erabiltzen zutena, eskualdeko trenbide-sareak zaharkitu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krakovia Joan Paulo II.a aireportua

**Krakovia Joan Paulo II.a nazioarteko aireportua** ()  Krakovia hiria zerbitzatzen duen aireportua da. Poloniako bigarren garrantzitsuena da eta Balice herrixkan dago. Joan Paulo II.aren izena daraman aireportu hau 2021ean 3.100.000 pertsonek erabili zuten.

Aireportuak hazkunde aurreikuspen onak ditu, 100 kilometro inguruan bizi diren 8 milioi pertsona bizi baitira, gutxienez. Aireportuak, gainera, kokapen pribilegiatua du Poloniako eskualde horretan dauden eta etorkizunean egongo diren autobide-sarean, baina agerian geratzen da Pyrzowiceko Katowiceko nazioarteko aireportuarekin eta gertuko Poloniako beste aireportu batzuekin duen lehia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgunea.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Esnazu)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza**, baita **Jasokundeko kapera** ere, Nafarroa Behereko Aldude herriko Esnazu auzoan dagoen eraikina da. XIX. mendekoa da eta Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. 

## Historia 
Eznazu auzoko Jasokundearen kapera izenez ezagutzen den eliza, atariko sarrerako arkuan dagoen 1868ko datak erakusten duenez, XIX.mendeko hirugarren laurdenekoa da. Auzoko biztanleek udalaren aholkuaren aurka eraikia, 1888an jaso zuen bere erretaula aberatsa, Larresorotik eramana. Eraikina zaharberritu eta mantendu egin zen XX. mendean.

## Iruditegia 

Image:
Esnazu_and_its_church.jpg|Ikuspegi orokorra.
Choeur_de_l'église_d'Esnazu.jpg|Aldare nagusia.
Retable_de_l'église_d'Esnazu.jpg|Larresorotik eramandako erretaula.
Porte_de_l'église_d'Esnazu.jpg|Ataria eraikinaren datarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esnazu

## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailearen eliza (Oragarre)

**San Joan Batatzailearen eliza**, baita **Jondoni Baptista eliza** ere, Nafarroa Behereko Oragarre dagoen eraikina da. 1670ekoa da. XVIII. mendeko bi erretaula ditu: batak Alexandriako Santa Katalina irudikatzen du, eta besteak Santo Domingo Ama Birjinaren eskuetatik arrosarioa jasotzen. Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Hilerria eliza ondoan dago.

## Historia 
XVI. mendean habeartea eta santutegia eraiki ziren. XVII. mendean litekeena da atariaren eraikuntza (1670eko data idatzita dago nabeari irekitzen zaion hegoaldeko atearen gainean). Ataripea eta kanpandorrea XIX. mendean altxatu ziren.

## Iruditegia 

Image:
Orègue_Eglise_(2).jpg|Atari bat.
Orègue_Eglise_(4).jpg|Aldare nagusia.
Orègue_Eglise_(8).jpg|Elizaren atzealdea.
Orègue_Eglise_(7).jpg|Beirate bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz De Miguel

**Aritz De Miguel Martín** (Bilbo, Bizkaia, 1999ko ekainaren 28a) Euskal Herriko futbolaria da. Atezain lanetan aritzen dena. Athletic, Arenas eta Getxoko harrobietan ibilia da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Hanna K. Korany

Hanna K. Korany (Kfarshima, Otomandar Inperioa, 1870-1898), Hanna Kurani izenez ere ezaguna, idazle siriarra izan zen. 1893tik 1895era, bi urtez, bira bat egin zuen Estatu Batuetan zehar, Siriako emakumeen bizitzari buruz.  
## Biografia 
Hanna K. Korany Kfarshimakoa zen, Libano mendiaren eskualdean, eta neskentzako misiolari-eskola presbiteriano batean hezi zen Beiruten.

## Karrera profesionala 
1891n liburu bat argitaratu zuen arabieraz, Manners and Habits.Eleberri bat ere idatzi arabieraz. Estatu Batuetako egunkari batek Siriako George Eliot izendatu zuen. 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Hanna_K._Korany_%281895%29.png|thumb| Hanna K Korany (1895)
1893an, Bertha Palmerrek Siria ordezkatzera gonbidatu zuen Korany, Chicagon egin zen Munduko Kolonbiar Erakusketarekin lotutako ekitaldi batean.Erakusketan, emakume siriarrek egindako bordatuak eta eskulanak erakutsi zituen, *Al Fatat* Egipton egoitza duen emakumeentzako aldizkari baterako azokaren berri eman zuen, eta *Feminitatearen handitasuna* saiakera idatzi zuen Emakumeen Kongresuko argitalpenerako. 

Chicagon ekitaldiak amaitu zituenean, Hanna K. Koranyk hitzaldi-bira bat hasi zuen Estatu Batuetan.  1894an, Emakumeen Sufragioaren Elkarte Nazional Estatubatuarraren urteko konbentzioan parte hartu zuen Washingtonen, eta afari sozial batean parte hartu zuen Elizabeth Cady Stanton, Susan B. Anthony, Lillie Devereux Blake eta May Wright Sewall-en programa berean.1896an emakume-elkarte bat ireki zuen Beiruten.

Amin Effendi Koranyrekin ezkondu zen 1887an. Hanna Korany 1898an hil zen, 27 urte zituela, Beiruten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius saginus

***Cortinarius saginus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus luteus*, *Cortinarius cliduchus var. saginus*, *Gomphos saginus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 cm arteko diametrokoa, mamitsua, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, ertza inbolutua. Kapelaren azala likatsua, marroi-gorrixka kolorekoa, marroi-laranja, hori-gorrixka ertzean, distiratsua ezkata marroi txikiz zipriztindua (errezelaren hondarrak).

**Orriak:** Ertz gabekoak, nahiko trinkoak, zuri-buztin kolorekoak, gero herdoil kolorekoak.

**Hanka:** Sendoa, zilindrikoa, ubelduta, erraboilduna, zurixka, fibrilosoa, laranja-marroi koloreko errezel hondarrez estalia.

**Errezela:** Hori-arrexka koloreko errezel orokorra, kapelan ezkata txikietan eta oinean atxikitako fibrila flokulenteekin.

**Haragia:** Irmoa, zurixka, usain atseginekoa eta zapore leunekoa. Erreakzio makrokimikoak, KOH: Kapelaren azalean marroia eta haragian laranja kolorea. LT4: Kapelaren azalean horixka eta haragian bat ere ez.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius triumphans* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Izeien basoetan.

### Banaketa eremua 
Alaska, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Islandia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsehay Melaku

**Tsehay Melaku** (Addis Abeba, Etiopia, 1952) etiopiar idazlea da. Etiopiako lehen emakume eleberrigile garaikidea deitu izan zaio, 1990eko hamarkadaren hasieran literatura-eszenan sartu ziren idazleen bolada batetik abiatuta.

## Bizitza 
Tsehay Addis Abeban jaio eta hazi zen, 11 seme-alabako familia batean. Aita apaiza zen eta Etiopiaren okupazio italiarraren aurka ere borrokatu zen. Bat-batean hil zen aita, Tsehay Bigarren Hezkuntzan zegoela. Hori dela eta, irakasleak trebatzeko programa labur bat osatu zuen, eta lana lortu zuen irakasle gisa, familiari eusten laguntzeko. Bigarren Hezkuntzako irakasle gisa lanean jarraitu zuen bi hamarkada baino gehiagotan. 

Tsehayk 10 urte eman zituen Legedadi Radioboluntario gisa, eta emakumeak ahalduntzeari buruzko programa bat sortu zuen. 

## Idazketa 
Irakasten urte asko eman ondoren, Tsehay erretiratu egin zen idazketan aritzeko.1990 inguruan Eritreako literatura-eszena jendeztatzen hasi zen emakume-belaunaldi berri bateko lehena izan zen. Bere lana amhareran idatzita dago.

Bere lehen eleberria, *Qusa*, 1989an argitaratu zen. Arrakasta handia izan zuen, baina zorpetu egin zen gero *Anguz* eleberria kaleratu zuenean, *Izu gorriari* buruzkoa, Derg-en erregimenaren amaieran gatazkaren erdian argitaratu eta ez zelako saldu. 

Tsehayk ondorengo eleberriak argitaratzen jarraitu zuen 1990eko hamarkadan zehar eta 2000ko hamarkadara arte, *Bes Rahel* 1996an, ''Em'minete* 2002an eta Ye *Petros Wazema* 2005ean barne. Poesia idazten ere hasi zen eta *Yesimet Tikusat* bilduma atera zuen 2002an. 

Bere lanak gai sozial eta politikoak jorratzen ditu, emakumeak gizartean duen zeregina eta Derg-en gobernuaren ondarea barne. 

Tsehay eskolara itzuli zen erretiroa hartu zuenean, eta Addis Abebako Unibertsitateko enpresa-hezkuntzako titulu batekin graduatu zen.

Tsehayk lehenago egin zuen lan "Zema Beir" Idazle Etiopiarren Elkarteko lehendakari gisa. Gondarko Garapen eta Lankidetza Erakundearekin ere egon zen. 

## Bizitza pertsonala 
Tsehayren senarra, Tariku Ayne brigadako jenerala, 1987an hil zuen Derg-en erregimenak. Bi alaba eta bi biloba ditu. 

## Hautatutako lanak 
### Eleberriak 
* *Qusa* (Mendekua, 1989)
* *Anguz* (Orbaina, 1992)
* Bes Rahel (*Rahel* legenduna, 1996)
* *Em'minete* (Ama nagusia, 2002)
* *Yeniseha Shengo* ("Aitorpen-epaimahaia", 2004)
* *Ye Petros Wazema* ("Petrosko bezpera ", 2005)

### Poesia 
* *Yesimet Tikusat'' ("Emozioaren sukarra", 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antikatalanismo

[thumb|250px|Pegatina horretan eskuin muturreko [Valentziako talde batek Kataluniako produktuen aurkako boikota eskatzen duen.]]
[thumb|250px|[Lau Zutabeak, Kataluniako ikurra den monumentua, Primo de Riveraren diktadurak erantsi zuen 1928an.]]
**Antikatalanismoa** edo **Katalanofobia** Kataluniarekiko, kultura eta hizkuntza zein pertsonen aurkako arbuio-sentimendu gisa definitzen da. Beste definizio posible bat da antikatalanismoa sentimendu eta adierazpen gisa hartzea, batez ere politikoa, «katalanek» osatutako nazio katalanaren ideiaren aurka dagoena. Espainiar nazionalismoak zabaldutako iritzia da eta, sarritan, politikariek adierazten dute. Historikoki antikatalanismoak sustrai sakonak ditu. XXI. mendearen hasieran Kataluniako prozesu independentistak dirudienez horrelako sentimenduak indartu zituen Espainia mailan, esaterako, hango produktuen aurkako boikota zabalduz.

## Estatistikak 
Hedabide eta iritziak neurtzen dituzten zentro desberdinek egindako ikerketetan sentimendu horren errealitatea adierazi dute. Espainia mailan gutxien baloratzen den komunitatea katalana da; Katalunia ondoren Euskal Herria egongo litzateke. 2020an Kataluniako Centre d 'Estudis d' Opinió erakundeak inkesta bat egin zuen, espainiarren filiak eta fobiak galdetuz. Txostenaren emaitzen arabera, Katalunia eta Euskadi dira gainerakoengan sinpatia gutxien sortzen duten erkidegoak. Horretaz, Lluis Orriols politologiak zera adierazi zuen: Espainia, oro har bi talde handi daude non erkidegoek 0tik 10era bitarteko nota duten 7 edo 7.5etik, eta gero Katalunia egongo litzateke 6ren azpiko balioekin. Inongo erkidegok ez ditu beste batzuk bertan behera uzten, baina tropel bat eta atzeratutako bat daude Espainian, zioen Orriolsek.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katalanismo
* Antiespainolismo
* Arrazismoa Espainian

## Kanpo estekak
Ole Ellefsæter

**Ole Martin Ellefsæter** (Furnes, 1939ko otsailaren 15a - Ringsaker, 2022ko urriaren 18a) norvegiar eskiatzaile eta atleta izan zen.

Iraupen-eskian lehiatu zen eta bi domina irabazi zituen 1968ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Urrezko dominak irabazi zituen 50 km eta 4 X 10 km erreleboko probetan. Urrezko domina ere irabazi zuen 4 x 10 km erreleboko proban eta zilarrezkoa 15 km-koan 1966ko Munduko Txapelketan.

Eskiaz gain, atletismoan ere lehiatu zen eta Norvegiako txapelduna izan zen 3000 metro ozto lasterketa proban 1960tik 1965era.

Hainbat urtez aritu zen egurgile, eta basogintzako teknikari izateko ikasi zuen. Abeslari ezaguna ere izan zen.
Lingaraj tenplua

**Lingaraj** edo **Lingaraja tenplua** izen bereko jainkoari eskainitako tenplu hindu bat da, eta Bhubaneswar hiriko (Odisha, India) tenplu zaharrenetako bat da, handiena ere bai hedaduraz. Tenplua Bhubaneswar hiriko mugarririk nabarmenena da eta Odishako erakarpen turistiko nagusietako bat, nahiz eta hinduista ez direnek ezin duten bisitatu.

## Deskribapena 
Tenpluaren erdiko dorrea 55 metro garaia da, eta Kalinga arkitekturaren arketipikoa da, Bhubaneswar eta Odishako Erdi Aroko arkitekturaren obra goren bat. Uste da Somavamsi dinastiako erregeek eraiki zutela tenplua, Ekialdeko Ganga agintarien ondorengo gehikuntzekin. *Deula* estiloan eraikia da, eta lau osagai ditu: *vimana* (sanctoruma duen egitura), *jagamohana* (batzar-aretoa), *natamandira* (jaialdi-aretoa) eta *bhogamandapa* (eskaintzak egiteko aretoa), egtitura bakoitzak bere aurrekoaren altuera gainditzen duelarik. Tenpluaren konplexuak 50 santutegi edo kapera ditu ditu eta harresi handi batek inguratzen du.

Tenpluari izena ematen dio jainko zehatz batek, Lingaraja delakoak, baina Shiva zein Vishnu bezala identifikatu ohi da, shivaismoak eta vishnuismoak beretzat hartzen dutelarik Harihara delakoaren avatar baten eran, Vishnu eta Shivaren forma konbinatua.

Tenpluak batez best, 6.000 bisitari izaten ditu egunero, eta Shivaratri izeneko jaialdian, inoiz 200.000 bisitari ere izan dira.  Tenpluaren gune harresitua ez dago hinduak ez direnentzat zabalik, baina hormaren ondoan bistaratze-plataforma bat dago, kanpoalde nagusien ikuspegi ona ematen duena, Lord Curzon britainarren erregeorde gobenaria bisitan joan zenerako eraikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Concha Castroviejo

[thumb|260px|[Concha Castroviejo (goian ezkerrean) Amando, Xosé María, Pilar eta Ana Maríarekin, Ricardo Blanco Cicerón aitona hil eta gutxira, 1926]]
**Concepción Castroviejo**, ezaguna ''''Asela'** ezizenez,  jaiotzaz **Concepción Castroviejo Blanco-Cicerón'* (Santiago de Compostela, Coruña, ç 1910 - Madril, 1995eko abenduaren 9a) galiziar idazlea, literatura-kritikoa eta kazetaria izan zen.

## Ibilbidea 
### Ikasketak 
Concha Castroviejo Santiagon jaio zen eta Praceres mojen eskolan (Marin) ikasi zuen. Bere aita, Amando Castroviejo Nobajas unibertsitateko katedraduna, unibertsitateko ikasketak egitearen aurka zegoen. Hura hil zenean, batxilergoa bi urtetan ikasi zuen eta, ondoren, Filosofia eta Letrak Santiagoko Unibertsitatean. 

Unibertsitatean, zirkulu errepublikanoetan sartu zen, eta Francisco Comesaña Rendo, Borobó eta Joaquín Seijo Alonso ezagutu zituen. Azken horrekin ezkondu zen gerra zibila hasi aurretik.

### Gerra eta erbestealdia 
1936ko abenduaren 23an, Francisco Comesañak Konpostelan egindako epaiketa oso-oso irmoan testigatu zuen, eta egoera zailean jarri zuen. 1937ko hasieran Gaspar Massóren bidaia bat aprobetxatu eta Bordelera joan zen. Ondoren, Joaquín Seijorekin elkartu zen Valentzian, eta Bartzelonara joan zen bizitzera, 1939an gerra amaitu arte. Frantziara ihes egin eta Bordelen jarri ziren hilabete batzuk geroago Mexikora erbesteratu ziren arte. Handik Siboney ontzira iritsi ziren.Erbestealdian Mexikoko San Francisco de Campechen, Tijuanan eta, batez ere, Mexiko Hirian lan egin zuen.

### Itzulera 
1949ko abenduan, Espainiara itzuli zen, Coruñako portura, alabarekin batera. 1951tik 1953ra Santiago de Compostela *La Noche* egunkarian lan egin zuen, eta oso ezaguna egin zuen *Asela* ezizena.

Geroago, Madrilen kazetari izateko behar ziren ikastaroak egin zituen. 1953ko irailean Madrilera joan zen *Informaciónes* eta *La hoja del lunes* egunkarian lan egitera. Hiri horretan bere literatura-kronikengatik nabarmendu zen.

Literatura Kritikarien Nazioarteko Elkarteko kidea, Kritika Sarietako epaimahaiko kide izan zen. *Insula*, *La Estafeta Literaria*, *Cuadernos de Occidente*, *Cuadernos* *Hispanoamericano*, *Blanco y Negro* eta *Grial-en* idatzi zuen.

Kazetari-karrera EFE Agentzian amaitu zuen.

Hamar urtez bizitza publikotik urrundu zuen gaixotasun baskular eta degeneratibo baten ondoren, Ribera de Manzanaresko etxean hil zen 1995eko abenduan, 84 bat urte zituela.

## Lanak 
* *Los que se fueron*. Planeta, Barcelona, 1957.
* *Víspera del odio*. Garbo, Barcelona, 1959.
* *El jardín de las siete puertas*.
* *Los días de Lina*.
* *En las praderas del Gran Manitú* (inédito).

Gainera, talde-lanetan aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Concha Castroviejo". *Mulleresen albuma''. Consello da Cultura Galega. 
* Fitxa Nomes e voces aukeran.
James McDivitt

**James Alton McDivitt** (Chicago, 1929ko ekainaren 10a - Tucson, 2022ko urriaren 13a) estatubatuar astronauta izan zen.

1951n USAFen sartu zen eta pilotu gisa parte hartu zuen Koreako Gerran. 1959an ingeniaritza aeronautikoan graduatu zen Michigango Unibertsitatean.

1962an NASAk programa aeroespazialerako aukeratu zuen. Mc Divitt Gemini 4 misioko komandantea izan zen. Bertan, Edward White izan zen ontziz-kanpoko lehen ibilaldia egin zuen lehen estatubatuarra.

Apollo 9 misioko komandantea ere izan zen 1969ko martxoan. Berak eta David. R. Scottek eta Russell L. Schweickart kideek osatzen zuten, zeinek astronautak Ilargiaren lurrazalean pausatu behar zituen bidaia-lekua erabili zuten.

1969tik 1972ra Apollo programaren zuzendaria izan zen, 1972ko ekainean NASAtik eta armadatik erretiratu zen arte.
Cortinarius ochroleucus

**Cortinarius ochroleucus** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzako baliorik. Ez da jangarritzat hartzen.

Sinonimoak: *Dermocybe ochroleuca*, *Gomphos ochroleucus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, zuri krema kolorekoa, gero okre kolorekoa bihurtzen da, ez du kolore biziagorik hartzen uretan pasatzean, ozta-ozta likatsua.

**Orriak:** Okre zurbila.

**Hanka:** 6 cm inguruko luzera du eta 0,8 cm inguruko lodiera, ardatz itxurakoa eta sustrai antzeko batekin, zuria.

**Haragia:** Zurbila, mikatza, errefau usain arinarekin edo eztiarenarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Hain kolore argiak bereizten du espezie hau. *Cortinarius eburneus* likatsuagoa da. *Cortinarius causticus* delakoak haragi gozoa du (nahiz eta azala oso mingotsa duen)

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Zuhaitz hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Babak portugaldar erara

**Babak portugaldar erara** () edo **babak txorizoarekin** () Portugalgo gastronomian ezaguna den baba platera da. Plater honen osagai nagusiak, babak, txerrikiak( saiheskia, txorizoa, odolki eta urdaia), tipula, baratxuri, martorri eta menda dira. Babak, oliba oliotan sueztitutako tipula, baratxuri, menda eta martorriarekin kuzinatzen dira, ondoren txerriki frijituarekin nahasteko. Normalean entsalada berde batekin zerbitzatzen dute.

## Kanpo estekak 
Sukaldaritza_liburua/Errezetak/_Favas
Fanny Gallot

**Fanny Gallot** (1981) historialaria, historia garaikideko irakaslea eta ikertzaile frantsesa da. Bere lanean interes berezia du lan-baldintzetan dauden genero-desberdintasunetan eta emakumeek langile-gatazketan duten parte-hartzean.

## Biografia 
Fanny Gallotek historia ikasi zuen Rouen-Normandia unibertsitatean. 2012an tesia egin zuen Lumière-Lyon-II unibertsitatean, Michelle Zancarini-Fournel-en zuzendaritzapean. Lanak *Les ouvrières, des années 1968ko au très contemporain: pratiques et représentations* (Emakume langileak, 1968ko garaitik gaur egunera arte: praktikak eta irudikapenak) zuen izena. Ikerlanean langile gehienak emakumeak ziren bi enpresa aztertu zituen: Chantelle (Saint-Herblain) eta Moulinex (Alençon).  

Galloten tesia 2015. urtean argitaratu zen *En découdre: comment les ouvrières ont révolutionné le travail et la société* (Borroka: nola irauli zuten emakume langileek lana eta gizartea) izenburuarekin. 

2015ean, Fanny Gallot Paris-Est-Créteilgo Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. SNESUP-FSUko aktibista sindikala ere bada.  

## Lanak 
* 
* 
* 

## Goraipamenak 
* 2013ko *Prix de thèse* saria, IdG Institut du Genre, CNRS, 2013

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* VIAF Fichero de Autoridades Virtual Internacional
* ISNI International Standard Name Identifier
* Bibliothèque nationale de France (BnF Data) 
* Système universitaire de documentation 
* Library of Congress (U.S.)
* Gemeinsame Normdatei
* National Library of Israel Names and Subjects Authority File
* Poloniako Unibertsitate Liburutegia
* WorldCat
Tupolev

**Tupolev** ( ) Moskun egoitza duen armagintza eta hegazkingintzako enpresa bat da, eta garai batean munduko hegazkin fabrikatzaile garrantzitsuenetako bat izan zen. 

## Historia eta hegazkinak 
Andrei Tupolev eta Nikolai Zhukovski ingeniariek sortu zituzten 1922ko urrian lehen hegazkingintza sobietarreko lehen diseinuak izango zirenak. Guztira, 300 hegazkin-proiektu baino gehiago garatu zoren Tupolev markarekin Sobietar Batasunean. Tu-144 hegazkin supersonikoa izan zen horietako bat.

2000. urtean, OKB siglako sozietate anonimo bihurtu zen; baiina 2006an, OAK talde publikoaren aterkipean berriro nazionalizatu zen.

21. mendean, Tu-204/Tu-214 distantzia ertaineko hegazkina ekoizten ari da Tupolev batik bat, gehienbat Kazanen. Oraindik airean izaten dira Tu-134 eta Tu-154 bezalako modelo zaharragoak halaber, zeinak motor berriekin hornitzen diren tarteka zirkulaziotik  kendu aurretik.

Serie zibilez gain, iraupen luzeko Tupolev Tu-160 bonbardatzaile supersoniko militarra ere ekoizten da. Horien bertsio berri bat, 50 aleko eskaerarekin, Errusiar Federazioko Aire Indarren egon beharko litzateke 2023. urterako  Modelo militar zaharragoak hala nola Tu-22M hegal bonbardatzailea edo Tu-95/Tu-142 distantzia luzekoa mantentzen dira oraindik konponketekin, nahiz eta produkzioa eten zen.

Beste gailu batzuk ere ekoitzi izan ditu Tupolevek, hala nola Tupolev A-3 ibilgailu anfibioa edo Tupolev M-141 distantzia luzeko errekonozimendu dronea. 

## Bibliografia 
* Rudolf Höfling: *Tupolew. Flugzeuge seit 1922*. Motorbuch, Stuttgart 2012, . 

## Kanpo estekak
Samuel van Hoogstraten

**Samuel Dirkszoon van Hoggstraten** (1627ko abuztuaren 2a - *ibidem*, 1678ko urriaren 19a) herbeheretar Herbehereetako Urrezko Aroko margolari, olerkari eta artearen teorikoa izan zen.

Dirk van Hoogstraten aitarengandik ikasi zuen eta Dordrechten egon zen 1940 arte. Aita hil zenean Amsterdamera joan zen eta erretratuak margotzeko tailerra ireki zuen. Vienara, Erromara eta Londresera hainbat bidaia egin ondoren, Dordrechtera erretiratu zen.

*Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt* (*Margolaritza Akademia edo Mundu Ikusgarria*, (Rotterdam, 1678) tratatua idatzi zuen. Gainera, sonetoak eta tragediak idatzi zituen.

## Iruditegia 

Tromp-l'oeil Still-Life 1664 Hoogstraeten.jpg|''Trompe-l'œil*, 1664
View of a Corridor 1662 Samuel van Hoogstraten.jpg||Korridoren baten ikuspegia, Dyrham Park, 1662
S. van Hoogstraten Portrait of Matheus van den Broucke.jpg|Mattheus van den Brouckeren erretratua 
Samuel van Hoogstraten - The Anaemic Lady.jpg|*Emakume anemikoa*, c. 1667
Samuel van Hoogstraten - Mother with a Child in a Wicker Cradle - WGA11723.jpg|*Ama eta haurra zumezko sehaskan*
Samuel van Hoogstraten - View of a Corridor - WGA11721.jpg|*Korridoren baten ikuspegia'', c. 1670
Samuel van Hoogstraten 002.jpg|Hoogstraten's *Gizona lehio batean*, 1653 (Kunsthistorisches Museum, Viena)
Adoration by the shepherds, by Samuel van Hoogstraten.jpg|*Artzainen adorazioa*, 1647
Samuel van Hoogstraten - Vanitas Stilleven met denken jonge man.jpg|*Vanitas*, 1640
Samuel van Hoogstraten - Zelfportret.jpg|Autoerretratua, v. 1647

## Kanpo estekak
Biblioteken eguna

**Biblioteken Eguna**, 2018ra arte **Bibliotekaren Eguna** izenekoa, urriaren 24an ospatzen da Espainia osoan.

## Historia 
Ospakizun hori 1997an sortu zen, Haur eta Gazteen Liburuaren Lagunen Espainiako Elkarteak bultzatuta eta Kultura eta Kirol Ministerioaren laguntzarekin.1992an Sarajevoko Biblioteka suntsitu zuen sutearen oroimenez aukeratu zuten eguna.

Ekimen horren bidez, bibliotekek adin guztietako irakurleen eta kulturaren arteko topaleku gisa eta giza prestakuntza eta bizikidetza hobetzeko tresna gisa duten garrantzia zabaldu nahi izan zen, liburuak pertsona guztien eskura jarriz.

Biblioteka publiko, pribatu, unibertsitario, espezializatu, eskola-liburutegi, nazional, komunitario, mugikor, fisiko eta birtual guztiek altxor handiak dituzte, eta horiek suntsitzea edo ez babestea, eskala txikiko edo handiko memorizidioa da.

## Gaiak 
2019tik aurrera, "Publiko guztiarentzako egokia" lema sartu zen, eta urteko gai-ildoari jarraitzen zaio. 

* Biblioteken Eguna 2019: Bibliotekak genero-berdintasunarekin.
* Biblioteken Eguna 2020: Bibliotekak COVIDen aurrean. Bibliotekak, beti zure ondoan.
* Biblioteken Eguna 2021: Bibliotekak: irakurri, ikasi, aurkitu.
* Biblioteken Eguna 2022: "BiblioTEcuida".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koko karramarro

**Koko karramarroa** (*Birgus latro*) lurreko karramarro ermitau espezie bat da, karramarro lapurra edo palmondo lapurra bezala ere ezaguna. Munduko lurreko artropodorik handiena da, 4,1 kg (9 lb) arteko pisua duena. 1 m (3 ft 3 in) zabalera izan dezake hanka baten puntatik beste puntaraino. Indiako Ozeanoko uharteetan dago, eta Ozeano Bareko zatietan, ekialderaino, Gambier uharteak, Pitcairn uharteak eta Caroline uharteak, koko palmondoaren banaketaren antzera; giza populazio handia duten eremu gehienetatik kanporatua izan da, Australia kontinentala eta Madagaskar barne.

## Kanpo estekak