Pantxoa eta Peio

**Pantxoa eta Peio** Lapurdiko kantari bikote bat zen, Peio Ospital (Ezpeleta, 1948) eta Pantxoa Carrerek (Azkaine, 1948) osatua. Euskarazko herri abestiak kantatzen zituzten, gehienbat olerkarien lanei musika jarrita, Telesforo Monzon eta Manex Pagolarenak, besteak beste.

1970eko hamarkadan hasi ziren euskal abertzaletasunari lotutako abestiak kantatzen. Ipar Euskal Herrian ez ezik, Hego Euskal Herrian ere ezagun bihurtu ziren. Hori dela eta, beren kanta asko euskal musikan klasiko eztabaidaezin bihurtu ziren.

Hauek dira bikote horren kantarik ezagunenetariko batzuk: *Lepoan hartu ta segi aurrera*, *Itziarren semea*, *Urtxintxak*, *Azken dantza*, *Bai euskarari*, *Batasuna*, *Greziako itsasontzia*, *Egunsenti hura* eta *Txikia*.

## Sorrera, *Amaia* *Kultur* *Taldea* 
Peio Ospital eta Pantxoa Carrere urte berean sortu ziren, 1948an, Ezpeletan (Lapurdi) eta Azkainen (Lapurdi), hurrenez hurren. Baionako Maitrise Épiscopale ikastetxean ezagutu zuten elkar. Apezetxe horretan ikasi zuten kantuz, bereziki gregoriar kantua, baita pianoa jotzen ere. 1960ko hamarkadan, Mixel Labegerieren kanten berri izan eta horiek kantatzen hasi ziren. Manex Pagola eta Beñat Sarasolarekin ere –Seminarioan ezagutu zuten– hasi ziren kantatzen Baionako ostatu batean, igande arratsaldez. Garai hartan Pantxoa gitarra jotzen hasi zen. *Amaia Kultur Talde* sortu berriko partaide izan zen bikotea.

## Telesforo Monzonen laguntza (1968) 
1968an, Uztaritzen (Lapurdi), bikotearen ibilbidean garrantzi handia izan zuen pertsona bat ezagutu zuten: Telesforo Monzon. Bergararrak Pantxoa eta Peio abesten entzun eta liluratuta geratu zen. Hurrengo urtean, hainbat kanta eskaini zien, haien artean *Itziarren semea* ospetsua. Peio Ospitalek gogoan du nolakoa izan zen elkar ezagutzea: "*Amaia* kultur taldeak hainbat ekimen antolatzen zituen, horien artean, kultur asteak. Kantatzeko eskatu ziguten, eta horrela ezagutu genuen Telesforo Monzon. Bera mintzaldi bat ematera jina zen, eta ondotik gu entzun gintuen. Gure ahotsak maite zituela adierazi zigun. 1969an ikustera jin zitzaigun, eta eskaini zigun lehen kantua "Itziarren semea" izan zen. Francoren garaiak ziren, eta askatasun egarri izugarria zegoen Euskal Herrian. Kantaldiak ziren Euskal Herriaren aitortza kolektiboa egiteko eremu bakarra".

## Lehen diskoa eta kantaldia (1969) 
*Itziarren semea*-rekin eta Manex Pagolak idatzitako beste hiru kanturekin (*Eñaut Bidegorri*, *Jo bezate ezkilek* eta *Ttakulin*) osatu zuen bikoteak lehen disko txikia (Diapason, 1969). Urte berean egin zuen bikoteak lehen kantaldia, Uztaritzen bertan. Ipar Euskal Herrian kantaldiak oraindik ez zeuden errotuta, baina sortzen ari zen belaunaldi musikal berri bat: Etxamendi eta Larralde, Beñat Sarasola eta Joanes Borda (*Guk*)...

## Lehen kantaldia Hegoaldean (1971) 
Hego Euskal Herrian, Monzonen herrian kantatu zuten lehen aldiz, Bergaran (Gipuzkoa), 1971n. "Harriturik egon ginen hango jendea ikustearekin. Jendea milaka, hemen hogeita hamar, edo ehun jenderen aitzinean arteko usaia bakarrik genuelarik. Francoren denboran zen eta nola jendeak ez zuen elgarretaratzeko okasionerik, kantaldietara etortzen zen eta giro berezi bat sortzen zen hor, kasik "mitin bat bilakatuz batzuetan". Ordurako, Beñat Sarasola eta Joanes Bordarekin partekatutako singlea grabatua zuen bikoteak. Monzonen adiskide Angel Arregiren etxean egin zuen, Donibane Lohizunen, Iñaki Beobidek eramandako grabagailuarekin. Arregik berak sorturiko *Diskola* zigiluaren lehen argitalpena izan zen, eta bertan agertu zen lehen aldiz *Lepoan hartu ta segi aurrera* kantu ospetsua. Hurrengo urtean bigarren singlea grabatu zuten, aurrekoa bezala, Monzonen eta Manex Pagolaren kantuez osaturik.

## Hegoaldean kantatzeko arazoak 
Franco hil bitartean arazo ugari izan zuten Pantxoak eta Peiok Hego Euskal Herrian abesteko, debeku ugari jasan behar izan baitzuten. Gitarra eta ahotsak aski izan zituen bikoteak orduko euskal gizarteak zituen kezka nagusiak islatzeko, betiere engaiamendu politiko garbi batez.

## Lehen disko luzea (1975) 
[thumb|300x300px|Zazpiribai kantu-ikuskizunerako bildu ziren Euskal Herri osoko hainbat kantari [1972an, *Ez Dok Amairu* desegindakoan: Ugutz Robles-Arangiz, Patxika Erramuzpe, Peio Ospital, Pantxoa Carrere, Iñaki Urtizberea (txistularia eta txirularia), Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Benito Lertxundi eta Manex Pagola.]]
1975ean, lehen disko luzea argitaratu zuten: *Peio Ospital eta Pantxoa Carrere* (Elkar). Egundoko arrakasta izan zuen, eta mugarria izan zen euskal kantagintzan. Bertan zeuden orduz geroztik klasiko bihurtu diren kantuetako batzuk: *Itziarren semea*, *Batasuna*, *Lepoan hartu*, *Aita kartzelan duzu*...

Hurrengo urteetan Euskal Herri osoan aritu ziren kantari, besteak beste 1978ko Bai Euskarari jaialdi gogoangarrian: hor, izen bereko abestia jo zuten. Horrez gain, hainbat disko kaleratu zituzten: *Peio/Pantxoa* (Herri Gogoa-Edigsa, 1975) *Euskalduna naiz eta maite dut herria* (Elkar, 1977), *Bakezko besarkada batean* (Elkar, 1981) eta *Eguzkiaren musu* (Elkar, 1990).

## 1991ko geldialdia 
1991n, geldialdi bat egin zuen bikoteak ordura arteko ibilbidean: atzera begira jarri zen, eta beren kanta ezagunenak moldaketa berriz horniturik grabatu zituen: 1969-1991 (Elkar, 1991). 1997ra arte iraun zen isiltasun garaiak.

## 1997ko berpiztea 
Urte hartan *Oles ta oles* (Elkar, 1997) argitaratu zuten, Ikastolen Elkartearekin eta Labayru elkartearekin egindako proiektu baten fruitua. Eguberriekin lotutako herri abestiak bildu zituzten disko horretan. Lan hori argitaratzearekin batera, berriro itzuli ziren plazetara, erritmo lasaiagoan.

2002an, *Lapurtar koblariak* (Elkar) argitaratu zuten, sorterriko lurraldeari egindako omenaldia. Lan horretan, hainbat olerkariren letrak musikatu zituzten: Manex Pagola, Martin Arrupe, Piarres Lafitte, Jose Mendiage. Alderdi musikalean, berriz, hainbat laguntzaile izan zituzten, horien artean Joseba Tapia, Caroline Philips eta Mixel Ducau.

2006an *Lurra eta maitasuna* (Elkar) argitaratu zuten, izenburuak argi adierazten duen moduan bi gai horien inguruko eratutako lana. Hainbat herri-kanturekin batera, besteak beste Etxahun-Iruri, Jean Louis Davant eta Manex Pagolaren hitzak baliatu zituzten.

40 urteko ibilbidea ospatzeko, zuzeneko diskoa grabatu zuten 2009ko irailaren 11n, Tolosako Leidor antzokian. *Beste bat* (Agorila, 2009) izeneko lan horretan, bere kanturik ezagunenak jaso ditu bikoteak, baita abesti berri bat ere, *Irria*. Bada beste sorpresa bat ere, Laura Latienda kantari gazteak jartzen baitio ahotsa *Iduzki denean* herri kantari.

## Diskografia 
* *Itziarren semea* (1969, Mende Berri), disko txikia.
* *Ez dut saldu arima* (1970, Diskola), disko txikia.
* *Aita kartzelan duzu* (1971, Goiztiri), disko txikia.
* *Peio / Pantxoa* (1975, Herri Gogoa)
* *Peio Ospital eta Pantxoa Carrere* (1975, Elkar)
* *Euskalduna naiz eta maite dut herria* (1978, Elkar)
* *Bai Euskarari* (1980, Elkar)
* *Bakezko besarkada batean* (1985, Elkar)
* *Eguzkiaren musu* (1990, Elkar)
* *1969-1991* (1991, Elkar)
* *Oles ta oles* (1997, Elkar)
* *Lapurtar koblariak* (2002, Elkar)
* *Lurra eta maitasuna* (2006, Elkar)
* *Beste Bat* (2006, Agorila)

## Kolaborazioak 
* *Ortziken* (1976, Elkar)
* *Bai euskarari* (1978, Euskaltzaindia)
* *Zatoz, Izpiritua! Euskal elizaren tradizio berritua* (2006.com, Elkar)

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Euskal Musika garaikidea

## Kanpo estekak 
* Euskalduna naiz eta maite dut herria.... Anaitasuna, 378. zenbakia. (Disko iruzkinak) (1979-03-01)
* Pantxo eta Peioren abestiak Musikazblai.com
* "Gurea kantatzeko plazera da". Argia. (Elkarrizketak) (2009-04-27)
* Euskarak elizkizunetan duen tokia eztabaidagai bizi-bizia da. Berria. (Elkarrizketak) (Joanes Etxebarria, 2013-06-02)