open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramon Zubizarreta

[thumb|259x259px|Ramon Zubizarreta (Landakanda) panderoa jotzen hasi zenekoa ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
**Ramon Zubizarreta Larrañaga**, izengoitiz  ***Landakanda*** (Azkoitia, 1932ko urriaren 18a - Azkoitia, 2021eko irailaren 25a), gipuzkoar pandero jotzailea izan zen. Iñaki Garmendia trikiti jotzaile eta herrikidearekin batera Laja eta Landakanda trikitilari bikote ospetsua osatu zuen.

## Bizitza 
Ramon Zubizarreta 1932ko urriaren 18an jaio zen Azkoitiko Altzibarko auzoko Landakanda baserrian. Mutikotan Izer baserriko lehengusu batzuek ekarritakoa izan zuen lehenbiziko panderoa. Hasiera hartan, Joxe Oriaren (Zumarragako Trikitia) miresle izan zen. Zubizarretak berak esan zuenez, "Joxe Oriaren ahotsa, hura ahotsa! Beldurgarri altua! Hura imitatzen saiatzen nintzen". 

Diskoak ateratzeaz gain, Euskal Herriko bi txapelketa irabazi zituzten elkarrekin, 1978an eta 1982an. Izan ere, txapelketen aldekoa zen, soinu joleak eta pandero joleak ezagutzera emateko bide egokitzat jotzen zituelako: "Txapelketa beharrezkoa da, nire iritziz. Hor azaldu behar duen batentzat, azaltzeko modurik onena horixe da. Bestela, izena egitea asko kostatzen da. Norberaren herrian ezagutuko dute, baina besteetan? Aldiz, txapelketa batera jende asko joaten da, leku askotatik joan ere".

1998an, peritonitis baten ondorioz erretiratu berria zelako, ETBk omenaldia egin zion, baina osatu egin zen, eta harrezkero sarri aritu zen kantatzen eta panderoa astintzen. 2001ean Lajarekin osatzen zuen bikotea utzi zuen, nahiz eta gerora ere elkarrekin behin baino gehiagotan aritu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibargutxi, Felix «Landakanda, biografia merezi duen pandero-jolea», *Diario Vasco*, 2011-11-26.
Arantxa Tapia

**Miren Arantzazu Tapia Otaegi** (1963ko irailaren 24a, Astigarraga), ezagunagoa **Arantxa Tapia** gisa, gipuzkoar politikari jeltzalea da. Hiru legealdiz Eusko Jaurlaritzako sailburua izan zen, Iñigo Urkullu lehendakariaren hiru gobernuetan. 2012ko abenduaren 17tik aurrera Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapena eta Azpiegituretako Sailburua izan zen. Gainera, 2016an Azpiegitura sailburu ere bilakatu zen. 2020ko irailean, Iñigo Urkullu Lehendakariak Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburu izendatu zuen bere hirugarren gobernuan.

Nafarroako Unibertsitateak Gipuzkoan duen gaur egungo Tecnun-en ikasi zuen ingeniaritza industriala eta bertan egin zen doktore 1992an "Sendoak diren aldagai anitzezko PI kontroladoreen diseinu eta garapena eta potentzia erreaktibo eta tensioaren erregulazio sekundarioan duten aplikazioa" lanarekin, *cum laude* kalifikazioarekin. 1992an hasi zen klaseak ematen EHUn, eta han "Sistemas de transporte" eta "Teoría de los elementos finitos" eman zituen eta katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ibilbide gehiena ikerlari eta irakasle gisa egin du, unibertsitatean. Politikan sartu baino lehen, Donostiako Eskola Politeknikoaren zuzendaria izan zen, beste hainbat karguren artean.

2005an politikan sartu zen. Orduan, Garraio eta Herri Lan sailburuorde izendatu zuten, Juan Jose Ibarretxeren Gobernuan. Ondoren Mugikortasun eta Lurralde Antolakuntza diputatua izan zen Gipuzkoako Aldundian, Markel Olano ahaldun nagusiarekin. Horren ostean, lurralde horretako zerrenda jeltzalearen burua izan zen 2011ko Espainiako hauteskunde orokorretan.

Espainiako Diputatuen Kongresuan EAJren Hezkuntza bozeramaile izan da, besteak beste, eta, azken asteetan, PPko Jose Ignacio Wert ministroaren erreformaren aurka egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arantza Tapia sailburu berriaren biografia. Eitb.com 
* *Arantxa Tapia - Arancha Gonzalez Laia: Mundu arantzatsuari begira*. Iker Aranburu eta Jon Urbe, Berria, 2025-07-06.
I. Urkullu gobernua

**I. Urkullu gobernua** edo **X. legealdiko Eusko Jaurlaritza** 2012ko abenduaren 14a eta 2016ko azaroaren 25a bitartean agintean egon zen Eusko Jaurlaritza izan zen, 2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren osatua. Eusko Legebiltzarrak lehen aldiz hautatu zuen Iñigo Urkullu lehendakari, EAJren babesarekin. EAJk soilik osatu zuen gobernuak zortzi sailetan banatzen zituen bere funtzioak, bakoitza sailburu banarekin.

## Historia 
2014ko abenduaren 29an, Madrilen «birzentralizazio» neurrien aurka, estrategia ezberdinak erabiliz baina elkar errespetatuz, egitea adostu zuten Eusko Jaurlaritzak eta Generalitateak.

Abenduaren 31ean, 2015an "hazteko eta enplegua sortzeko" aukera egongo zela adierazi zuen Iñigo Urkulluk eta Euskadik "momentu egokia" zuela ere esan zuen, oinarriak "sendoagoak" zirelako.

## Gobernua 
## Ikus gainera 
* Eusko Jaurlaritza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Oregi

**Ana Isabel Oregi Bastarrika** (Eibar, 1965) politikaria da. 2012ko abenduaren 17tik 2016ko azaroaren 28ra arte Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Lurralde Politika sailburua izan zen. Gaur egun Gasteizko EAJko zinegotzia da.

Lanbidez arkitektoa da; hirigintza-funtzionarioa Gasteizko Udalean, hain zuzen. Arabako Etxebizitza eta Lurralde Politikarako ordezkaria izana da, Eusko Jaurlaritzako Uren zuzendaria ere izan zelarik (2001-2005). Ondoren Ingurugiro eta Lurralde Politikarako kontseilari-ordea ere izana da.

2012ko abenduaren 17an Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Lurralde Politika Sailburu izendatua izan zen.
Alen

**Alen** izan daiteke:
* Alen, Bizkaiko mendia, Artzentales eta Sopuerta artean dagoena.
* Alen, Sopuertako auzoa.
* Alen, kroaziar izen berezia.
Zarata

**Zarata** desiratzen ez den soinua da. Adiera arruntean bolumen edo ozentasun handiko soinua nahiz bolumen txikikoa izan arren, atsegina ez den soinu jarraitua, pertsonen jarduera edo horien arteko komunikazioa eragozten duena. Hedaduraz, beste erabilera batzuk ditu: adibidez, zientzian seinale eta aldagai baten zorizko osagaia da eta musikan egituratik ateratzen den soinua da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dezibel.
* Kutsadura akustikoa.
* Zarata zuria.
* Zarata (informatika).

## Kanpo estekak
Zarata (argipena)

**Zarata** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* zarata, soinu ozen eta desatsegina;
* informatikan, zarata, nahi gabe gehitutako zentzugabeko datuak;
* Zarata diskak, IZ disko-etxeko atala;
* Iñaki Zarata, euskal herritar musika-kritikaria;
* Azken Zarata Mungia Rock Elkartea, Mungiako musika-elkartea.
Juan Mari Aburto

**Juan Mari Aburto Rike** (Indautxu, Bilbo, 1961eko martxoaren 28a) bizkaitar politikaria da. Zuzenbidean lizentziatua da.

2012ko abenduaren 17an Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailburu izendatua izan zen. 2015eko otsailaren 10era arte aritu zen karguan EAJren jaioterriko alkate hautagaia izateko utzi zuenean.

## Ibilbidea 
1961eko martxoaren 28an jaio zen Bilbon, Indautxuko *Esne* *tanta* klinikan. Txikitan, 8 urte bete arte, Zurbaranen bizi izan zen, Guridi Musikariaren Plazan. Gero, Luis Briñas kalean, Ingeniaritza Eskolaren aurrean, eta 18 urte bete ondoren, Areetan bizi izan zen familiarekin, harik eta 1987an, Deustura ezkondu zen. Harrezkero Deustun bizi da.

Lehenengo, Santiago Apostolua Ikastetxean ikasi zuen, eta gero, Bilboko La Salle ikastetxean.

1991tik 1994ra bitartean, Eusko Jaurlaritzan  zerbitzu-zuzendari gisa lan egin zuen, Juan María Atutxa Herrizaingo sailburuaren taldean. 1994an Bizkaiko Foru Aldundiko Araubide Juridikoaren eta Funtzio Publikoaren zuzendari nagusi izendatu zuten eta 2003an Gizarte Ekintzako foru diputatu izatera igaro.

2011ko ekainean Lehendakaritzako foru-diputatu izendatu zuten eta José Luis Bilbao diputatu nagusiaren eskuin eskua bihurtu zen. 2012ko abenduan, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako kontseilari izendatu zuten, eta kargua utzi behar izan zuen Aldundian.
ezkerrera|thumb|Juan Mari Aburto 2015ean
2014ko urrian, jendaurrean aurkeztu zuen Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ) Bilboko Udaleko alkatetzarako hautagai gisa, eta, 2015eko otsailean, Enplegu eta Gizarte Gaietako kontseilari kargua utzi zuen. Ángel Toña izan zen haren ordezkoa.

2015eko ekainaren 13an, Bilboko alkate hautatu zuten, Euskadiko Alderdi Sozialistarekin (PSE-EE) inbestidura-hitzarmen bati esker.

2019ko ekainaren 15ean  Bilboko alkate hautatu zuten berriro, EAJk udal-hauteskundeak irabazi ondoren, eta gehiengoa EAJren eta PSE-EEren botoekin batu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Mari Aburto  Orri pertsonala. EAJ/PNV
* Juan Mari Aburto 2022ko albisteak EITBn
* Juan Mari Aburto albisteak berria.eus egunkarian
* Juan Mari Aburtolau artikuluren egile berria egunkarian
Pabellón Nº 6

**Pabellon Nº6** (laburtuta **P6**) antzerki proiektu, antzerki elkarte eta antzoki bat da (hirurak batera). Euskal eszena independienteari loturik dago.

Proiektua *Zorrotzaurre Art Working Progress* (ZAWP Bilbao) proiektuaren barnean dagoen gune batean kokatzen da. P6 arte eszenikoen erakustokia da. Bertan, dantza eta teatroa eskaintzen dira.

Ekimen pribatu bat da, sortzaileek eta publikoak batera kudeaturikoa. Bilboko Aste Nagusiaren garaia aprobetxatuz 2011ko abuztuaren 19an inguratu zen eta Marivi Bilbao aktorea izan zen zinta moztuz proiektuari hasiera eman ziona.

"*Asociación de creadores/as de artes escénicas Pabellon Nº 6*" elkarteak bultzatu zuen proiektua.

## Bazkideak 
Proiektua hasteko bazkideak behar zituzten eta 200 bazkide izatea lortu zuten. Bazkide bakoitzak 150 euro jarri zuen eta horrekin butaka sinboliko bat “erosten” zuen. Bazkide fundatzaile kategoria P6ren jaiotzaren sinbolo bezala betiko ezarri da.

2012-2013 denboraldirako bazkide mota berriak sortu dira. Lau mota daude: bazkide aktiboa, kolaboratzailea, noizbehinkakoa eta mezenas eta babesleak.

## Kanpo estekak 
* Webgunea ofiziala
Peter Minuit

**Peter Minuit**, **Pierre Minuit** edo **Peter Minnewit** (Wesel, 1580 &ndash; Saint Christopher, 1638ko abuztuaren 5a) Herbeherea Berriak kolonia nederlandarren zuzendari nagusia izan zen 1626 eta 1633 urte bitartean, eta, 1638an, Suedia Berria kolonia suediarra sortu zuen. Tradizioaren arabera, 1626ko maiatzaren 24an, Minuitek Manhattan uhartea bertako aborigenei erosi zien 60 *guilder* edo *gulden*en truke (egungo 24 estatubatuar dolar).

## Biografia 
[thumb|300px|ezkerrera|Peter Minuitek [Manhattan uhartea erosi zueneko tokia]]
**Peter Minuit**, Pierre Minuit edo Peter Minnewit Wesel, 1580an jaio zen Weselen. Erreformaren ondoren, protestante eta katolikoen arteko tentsio erlijiosoa nabaria zen eta Hogeita Hamar Urteko Gerra ezinbesteko gertatu zen. Minuit familia valoniarra Tournaitik etorria zen eta Habsburgotarren Herbehereetako gobernu katolikoari ihes egin eta Wesel hirian errefuxiatu zirenetakoa zen.

1625eko abenduan, 45 urte zituenean, Mendebaldeko Indietako Konpainia holandarrak Herbeherea Berrietako hirugarren Zuzendari Nagusia izendatu zuen Minuit. Ipar Amerikarantz nabigatu zuen eta, 1626ko maiatzaren 4an, koloniara iritsi zen.

Tradizionalki, esan ohi da, 1626ko maiatzaren 24an, Minuitek Manhattan uhartea erosi ziela bertako indigenei (ziurrenik *lenape* tribukoak) 60 guldenen truke. Transakzio hau, normalean, aldebakarrekotzat ikusia dago, holandarraren probetxurako, eta are gehiago, Manhattango istorio herrikoi baten arabera, Minuitek okerreko tribuari (Long Islanden bizi ziren *carnesiei*) erosiko zion uhartea.

1631n, Mendebaldeko Indietako Konpainia holandarrak Minuit kargutik kendu zuen eta hau Europara itzuli beharrean izan zen. Era berean bota zuten konpainiatik bere laguna zen Willem Usselincx eta honek ohartarazi zuen Minuit Suediaren ahaleginetaz. Delaware ibaian kolonia bat sortu nahian zebilen, Herbehereak Berrien hegoaldean. 1636 edo 1637 inguruan, Minuitek Samuel Blommaert eta gobernu suediarrarekin negoziatu zuen Mundu Berrian kolonia suediar bat sortzeko. Delaware ibaiaren ibilbidean kokatuta, antzina holandarrek erreklamatzen zuten lurraldearen barnean, Suedia Berria deituko zioten.

1638ko udaberrian iritsi ziren Minuit eta bere lagunak Swedes'Landing (gaurko Wilmington) izeneko tokira. Minuitek Fort Christina eraiki zuen urte horretan eta Stockholmera itzuli zen beste kolono talde baten bila. Dirua aurreztu nahian, Europara joan aurretik Karibetik pasatzen zen tabako itsasontzi bat hartu zuten horretarako. Saint Kitts eta Nevis uharte inguruan, zikloi tropikal batek harrapatu zituen eta Peter Minuit eta gainontzeko eskifaia hantxe hil zen 1638ko abuztuaren 5ean .

## Erreferentziak
Talgo (enpresa)

::*Ikus baita ere: Talgo (tren mota)*.
::*Ikus baita ere: Talgo (Renfe)*.

**Talgo enpresa**, egungo erregistroan *Patentes Talgo*, 1942an sortu zen espainiar tren-industriaren barneko enpresa bat da. Izena akronimoa da, eta *Tren Articulado Ligero Goicoechea-Oriol*etik dator. Talgo, batez ere, tren ekoizlea da, baina trenak eta trenetarako ekipoak mantentzeko zerbitzuak ere egiten ditu. Talgo enpresaren fabriketako bat Rivabellosan (Araba) dago.

## Historia 
[thumb|300px|eskuinera|Talgo 350 trena, [2003an]]
[thumb|300px|eskuinera|Talgo 250 trena, [2010ean]]
*Patentes Talgo* 1942an sortu zen José Luis Oriol Uriguen finantzatuta, Alejandro Goikoetxeak diseinaturiko tren mota berria merkaturatzeko xedean.

40. hamarkadan, prototipo berriak garatzen aritu zen eta ustiapen komertzial egonkorragoa
50ekoan lortuko du. Gero, enpresak tren ugari diseinatu du eta teknologia berri eta iraultzaileak txertatu ditu haietan.

AEBetara edo Alemaniara ere esportatu badu ere, historian zehar Renfe izan da Talgoren bezero nagusia eta berak erosi dio ekoizpenaren munta handiena. Beste enpresa batzuekin ere akordioak egin ohi ditu, elkarlaneko proiektuak sustatuz edo fabrikatutako trenen mantenua bideratuz.

Egun, atzerrirako salmentak igo dira eta honek Espainiako eskariaren beherapena leuntzen lagundu du. Talgok filialak ditu Alemania, AEB, Errusia, Bosnia eta Kazajstanen; azken honetan, 2010ean, 300 milioi dolarreko balioa izango zuten 420 bidaiari kotxeren eskaria lortu zuen eta, ekainean, Errusiarako 100 milioi euroko balioko zuten 7 trenen eskaria lortu zuen..

## Tren ekoizpena 
Talgo enpresaren produkturik nagusiena Talgo trena da, bidaiarientzako bereizgarri espezifikoak dituen tren mota deformaezin bat, enpresaren hasieratik diseinu berezia duena.

Beste enpresa batzuekin elkarlanean, Talgo enpresak garraiorako lokomotora bereziak ere egin ditu: 350, 352, 353, 354 eta 355 serieak, alegia.

Elkarlanean era berean, Talgo enpresak muturrean trakzio berezia eransten dioten automotoreak ere fabrikatzen ditu. Hauetakoak dira Renferen 112 edo 730 serieak eta aurreratuagoa den Avril G3.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon VI.a Jakituna

**Leon VI.a**, izengoitiz **Jakituna** edo **Filosofoa** (, *Leōn VI ho Sophos*, 866ko irailaren 19a – 912ko maiatzaren 11). Bizantziar enperadorea izan zen 886-912 bitartean. Bulgariarren aurkako gerra galdu zuen 893. urtean eta Sizilia 907an. Erromara hurbiltzen saiatu zen eta zentralizatu egin zuen bere gobernua. Basilio aitak hasitako *Basilikak* (887-893) legeei buruzko obra argitaratu zuen. Bere anaia Alexandro izan zuen ondorengo.

## Erreferentziak
Leon V.a Armeniarra

**Leon V.a Armeniarra** (, *Leōn V ho Armenios*; ; 775 – 820ko abenduaren 25a) Bizantziar enperadorea izan zen 813-820 urteetan. Militar iaioa zen. Estatu kolpe baten ondoren iritsi zen aginpidera. Konstantinopla bulgariarren erasotik libratu eta gero, ikonoklasta gisa agertu zen. Nizeforo patriarka kargutik eraitsi ondoren, ikonoen eztabaida bultzatu (815-842) eta ikonozaleei esetsi zien. Mikel Amoriarraren aldekoek hil zuten, Santa Sofia herrian, 820. urtean.

## Erreferentziak
Ikono

[thumb|Ezagutzen den [Pantokratorraren ikonorik zaharrena (VI. mendea). Santa Katalina monasterioa, Sinai.]]
**Ikonoa** (grezieraz εἰκών, *eikon*: "irudia") erlijiozko gaia izaten duen irudia da, gehienetan pintura edo behe erliebea, sarritan itxura zurrunekoa. Bizantzioko artean eta Eliza ortodoxoan asko erabiltzen da. Ikonoetan Jesu Kristo, Ama Birjina eta santuak agertzen dira. Asko Erdi Aroan egindakoak dira eta, nahiz egilearen izena ezezaguna izan, munduko museo hoberenetan (Moskuko Tretiakov Galeriak du bildumarik aberatsena) gordetzen diren arte obra txit ederrak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argentinako eliz ortodoxoen ikonoak.

## Ikus, baita ere 
* Eleusa
* Pantokrator
Wadi Al-Hitan

**Wadi Al-Hitan** (arabieraz: وادي الحيتان‎, «baleen uadia») Egiptoko mendebaldeko basamortuan dagoen harana da, baleen lehenengo subordenaren (*Archaeoceti*) aztarna fosilak dituena. Aztarna hauek espezieen eboluzioaren erregistro nagusienetariko bat osatzen dute, animalia lehortar bat urtar nola bilakatu zen azaltzen duena.

Hori zela eta 2005ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Geologia 
## Kanpo estekak
Abu Mena

**Abu Mena** Egiptoko monasterio koptoa izan zen, kristautasunaren hasieran erromesaldi-lekua izan zen. Alexandriatik 45 kilometrotara hego-mendebalderantz kokatua, UNESCOk 1979an Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

San Menas Alexandriakoaren ustezko hilobia, Konstantino Handiak bertan eraiki zuen basilika bat. VII. mendean, arabiarrek eskualdea konkistatu zutenean eraikinak erraustu eta egun aztarnak besterik ez dira gelditzen. Gainera, inguruko nekazaritzak maila freatikoa gutxitu eta egun arriskuan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Redoutable (1931)

***Le Redoutable*** izeneko itsaspekoak Armada Frantsesak erabili zituen Bigarren Mundu Gerran. Ofizialki *Sous-marins de grande patrouille* edo **1 500 tona klaseko itsaspekoak** izena eman zitzaien eta *1500 seriea* izenez ere ezagunak izan ziren, hiru azpiklasetan banatu zituztelarik. Serie hau bereziki arrakastatsua, fidagarria, nabigazio baldintza bikainekoa eta armamentu onekoa kontsideratua izan zen. Guztira 31 eraiki zituzten, itsas armada frantsesak eraikitako itsaspeko gehien zituen klasea, eta itsaspeko indarraren herena hartu zuen.

## Historia 
**Le Redoutable klasea** Ozeano Atlantikoan esploratzaile izateko eta merkataritza trafikoari erasotzeko egin zuten; baita zerbitzu kolonialerako ere.

1922ko Washingtoneko Itsas Ituna edo 1930eko Londresko Konferentzia bezalako gerra arteko itunei jarraituz, bere eraikuntzak tamaina eta kopuru murrizketak jasan zituen. *Redoutable klasea* *Requin klasea*ren ordezko eta ondorengo gisa eraikia izan zen.

Lehenengo biak, *Le Redoutable* eta *Vengeur*, 1922an enkargatu zituzten, eta geroago, 1925ean, beste 7 eskatu zituzten, 1927an, 5 gehiago behar zirelarik. 1928an, 6 itsaspekoko bigarren serie bat ere eskatu zuten, diseinuan hainbat aldaketa eta motor indartsuagoak ezarriz. Honen ondoren, hirugarren seriekoak atera ziren, motore hobe eta abiadura handiagoa zutenak.

80 metroko sakonera arte egin dezake lan eta 3 mota zeuden:
* 1. tipoa- Ozeano itsaspekoa edo patruila luzekoa.
* 2. tipoa- Kostaldeko itsaspekoa.
* 3. tipoa- Itsaspeko mina-jartzailea.

## Eraiki ziren klase honetako bukeak 
thumb|400 px|erdian|1.500 seriearen planoak.
[ezkerrera|thumb|400 px|Frantziako errepublikako presidentea, [Gaston Doumergue, *Redoutable* botatzeko unean. Cherbourg, 1925eko uztailaren 17a.]]
thumb|400 px|Le *Redoutable*, lehenengoa
thumb|400 px|Ajax urpekontzia
Guztira 31 eraiki itsaspeko hauek eraiki zituzten:

### Lehenengo seriea 
* Le Redoutable (Q136)
* Vengeur (Q137)
* Achéron (Q150)
* Achille (Q147)
* Actéon (Q149)
* Ajax (Q148)
* Archimède (Q142)
* Argo (Q151)
* Fresnel (Q143)
* Henri Poincaré (Q140)
* Monge (Q144)
* Pascal (Q138)
* Pasteur (Q139
* Pégase (Q156)
* Persée (Q154)
* Phénix (Q157)
* Poncelet (Q141)
* Prométhée (Q153)
* Protée (Q155)
### Bigarren seriea 
* L'Espoire (Q167)
* Glorieux (Q168)
* Centaure (Q169)
* Héros (Q170)
* Conquérant (Q171)
* Tonnant (Q172)
### Hirugarren seriea 
* Agosta (Q178)
* Sfax (Q182)
* Casabianca (Q183)
* Bévéziers (Q179)
* Ouessant (Q140)
* Sidi Ferruch (Q181)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Islamiar Kairo

**Islamiar Kairo** Egiptoko hiriburuko hirigune historiko eta auzoa da, meskitez eta islamdar monumentuez beterik dagoena. 969an fatimitar kalifeek sortua, bere errege-jauregia izan zen, hiriburu ekonomiko eta administratiboa gertuko Fustat izanik. Amr ibn al-As ek Fustat sortu zuen 641ean Egipto konkistatu zuenean, Alexandria ordezkatzeko.

## Gizateriaren Ondare 
UNESCOk 1979an Kairoko hirigune historikoaren 524 hektarea Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Guztira bost kokaleku ziren:

## Kanpo estekak
Moderno (argipena)

**Moderno** terminoak esanahi zenbait ditu:

* **moderno**, modernitateari dagokiona;
* artelan edo estilo **modernoa**, arte modernoaren baitan sailka daitekeena;
* **Aro Modernoa**, XV. mendetik Frantziako Iraultzara arte luzatu zen mendebaldeko aroa.
Sabin Zubiri

**Sabin Zubiri Sanchez** (Begoña, Bilbo, 1922 &ndash; 2008ko maiatzaren 19a) euskal enpresaburu eta politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. EAJrekin lotura zuen familia batekoa zen.
[ezkerrera|thumb|[Begoñazpi Ikastola|Begoñazpi ikastola]]
1950eko hamarkadan Bilboko giro katolikoetan bere gizarte eta kultur jarduerei ekin zien. Ondorioz, maiz atxilotua izan zen. Bere izena hiri honetako lehenbiziko ikastolari ere lotua dagoelarik. 1960ko hamarkadan EAJko kide aktiboa izan zen, 1964ko Gernikako Aberri Eguneko hainbat ekintzetan parte hartu zuen. Juan Ajuriagerrak Bizkai Buru Batzarrean jarri zuen, EAJn 1969an burututako  berrantolaketan, eta ondoren urteetan kargu horretan mantendu zelarik.

1970eko hamarkadan berrosaketa abertzalearen bultzatzaileetako bat izan zen, Mikel Isasi eta Federico Bergaretxe, Luis Maria Retolaza, Primitivo Abad eta Ajuriagerrarekin batera 1974ko Jesus Maria Leizaola Lehendakariaren Gernikarako itzulera klandestinoaren antolatzaileetako bat izan zelarik. Ekintza hauek hainbat atxiloketa suposatu zioten, espainiar ultraeskuinak Bilboko bere dendetako bat lehergailuz suntsitu zuelarik. Bestalde, urte haietan eremu katolikoan jarduera handia izan zuen *El Ciervo* aldizkariari loturik. 1977an 40 urteko klandestinitatearen ostean EAJko Bizkai Buru Batzarreko kide hautatu zuten, nagusiki alderdiaren ekonomiaz arduratuko zen gero. Kargu honetan zegoela Trantsizio Garaiko EAJren lehenbiziko krisi handia bizi izan zuen: 1979ko Bermeoko sabindar eszisioa.

1980an *Deia* egunkaria eta *Muga* aldizkaria argitaratzen zituen Iparragirre argitaletxeko administrazio kontseiluan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoñazpi Ikastola
* Libe Altuna
* Josune Zearra

## Kanpo estekak 
*  Sabin Zubiriren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.eus
Bizantzioko eztabaida ikonoklasta

[thumb|250px|Gurutze soil bat, arte ikonoklastaren adibidea. [Hagia Irene, Istanbul.]]
**Bizantzioko eztabaida ikonoklasta** Bizantziar Inperioan, VIII. eta IX. mendeetan, erlijio irudien (ikono) erabilpenari buruz piztutako liskarra izan zen. Ikonoklastek ikonoen erabilpena arbuiatzen zuten, idolatria izan zitekeelakoan. Horretarako hainbat arrazoi ematen zuten, hala nola, Itun Zaharreko Hamar Aginduetan azaltzen den irudien debekua: *«Ez egin idolorik, ez irudirik, goian zeruan, behean lurrean nahiz lurpeko uretan dagoenetik»*. Ikonoen erabilpenaren aldekoek, berriz, irudien izaera sinbolikoa argudiatzen zuten.

726. urtean Leon III.ak Konstantinoplako Jauregi Handiko Brontzezko Atearen gainean zegoen Kristoren irudia kentzeko agindu zuen, eta gurutze bat jarrarazi zuen haren ordez. Enperadoreak erlijio irudien gurtza debekatu zuen, eta ikono guztiak suntsitzeko agindu. Ediktu harekin hasi zen aro ikonoklasta. Erlijio irudien aurkakoen eta aldekoen arteko eztabaida gogorra izan zen: mende luzea iraun zuen, eta elkarren aurkako bi taldetan banarazi zuen gizartea. Batetik ikonoklastak zeuden, alegia, nobleak eta goi mailako elizgizonak, enperadorearen gidaritzapean. Hauek Bibliaren erlijio irudien debekuaren interpretazio hertsia egiten zuten, horrek guztiak idolatria ekarriko zuelakoan. Ikur abstraktuetara eta animalia eta landare formetara murriztu nahi zuten erlijio artea. Haien aurkariak, berriz, fraideen gidaritzapean zeuden, eta erlijio irudien aldekoak ziren. Indar handia izan zuten inperioaren sartaldean, eta hori zela-eta enperadorean ediktuak apenas izan zuen eraginik han. Liskar hura, teologia eztabaidak gorabehera, enperadorearen eta Elizaren arteko borrokaren isla zen, aginpidea nork bereganatuko. Liskarrak, azkenean, eliza bereiztea eragin zuen: sartaldeko eliza edo erromatarra, batetik, eta sortaldekoa edo ortodoxoa, bestetik.

Leon III.aren seme Konstantino V.aren garaian bere gorenean zegoen liskarra. Hark deitutako Hieriako kontzilioan (754) ikonoen gurtza galarazi zen. Kontzilioan Konstantino enperadoreak berak esan zuen ezinezkoa zela beretzat Kristo irudikatzea, zeren eta, Kristoren izate jainkozkoa irudi bidez adierazterik ez bazegoen, haren izate gizonezkoa ere ezin baitzitekeen irudikatu. Azken batean, Kristoren irudi bakarra eukaristian zegoen. Urte hartan bertan hasi ziren irudikatze debekatu haiek irudietatik eta apainduretatik kentzen eta ezerezten: ikonoak erre, mosaikoak igeltsuz estali, hormetako freskoak suntsitu, eta, Kristoren irudien ordez, loreenak edo enperadoreenak jarri ziren leku askotan. Horrela sortu zen **lehenengo aldi ikonoklasta** esaten zaiona, 787ko Nizeako II. kontzilioa arte iraun zuena, orduan Kristoren irudiak agerian jartzeko baimena eman baitzuten.

IX. mendean liskar hura berriz sortu baitzen, **bigarren aldi ikonoklasta** bat izan zen 815-834 bitartean. Azkenik, arazo hura konpondu egin zen irudiak jartzeko eta gurtzeko behin betiko baimena eman zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantino V.a

**Konstantino V.a** (, *Kōnstantinos V*; 718 &ndash; 779ko irailaren 14a), 741-775 bitartean Bizantziar enperadorea izan zen. Hil ostean etsaiek **Kopronimos** (, *Kopronymos*, *"Gorotz-izena"*) izen goitia eman zioten.

Leon III.a Isauriarra enperadorearen semea zen. Bulgariarrak eta Balkanetako eslaviarrak menderatu zituen, baina Ravenna hiria galdu zuen, lombardiarren aurkako guduan (750). Ikonoklasta porrokatua zen eta guztiz kondenatu zuen irudien gurtza.

## Erreferentziak
Oportunismo

**Oportunismoa** unean uneko egoerako zirkunstantziei etekina ateratzeko jokabideari deritzo, oro har printzipio moralak kontuan hartu gabe. Maila guztietan gerta daiteke, pertsona batek besteekiko harremanetan nahiz goi politikan. Biologian erabiltzen den kontzeptua ere bada, organismo zenbaiten portaera adierazteko.

## Ikus, gainera 
* Mikrobio oportunista

## Kanpo estekak
Korporatibismo

**Korporatibismoa** gizarte egitura edo erakunde bateko partaideek euren interes komunei jarraiki talde bateratu moduan duten jokabideari eta jokabide hori aldezten duen dotrina sozialari deritzo. Korporatibismora bultzatu dezaketen interes ekonomikoak nahiz ideologikoak eta izan daitezke. Horrela, erakunde korporatibistak dira sindikatuak, kooperatibak eta alderdi politikoak, besteak beste. Animalietan ere gertatzen da.

## Ikus, gainera 
* Demokrazia organiko

## Kanpo estekak
Eo ipso

***Eo ipso*** latinezko proposizio bat da, '* *berez*, *bere kabuz***, edo ***bestelako arrazoibiderik gabe''''', adierazteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Arbalitza

**Arbalitza** Santxosoloko mendilerroko gailurren artean mendebaldeagoan dagoena da. Zona mugakidean eta "zuhaitza" gaztelaniazko hitzarekiko antzekotasuna gorabehera, badirudi toponimoa "Arbela" euskal hitzetik datorrela.

Arbalitzara (683 m.-ra) iristeko ohiko ibilbidea Balmasedako (146 m.) hiribildutik abiatzea da. Hain zuzen, hiribilduaren irudikapen bat gailur honetan dagoen gutunontzian. Gutunontzia ez dago gailurrean bertan, hirurehun metrora baizik, eta bertatik Balmasedaren ikustaldi hobezina dago.

Gailurrera iristeko beste aukera bat Antuñanotik bertatik (260 m.) zuzenean igotzea da lehenik eta behin Trasmosomos mendixkara ( nahiz eta honela egin ) heldu behar izan beharrik gabe.

Bere magalean tumulu bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Picomayor

**Picomayor** Eskatxabel (669 m, mendebalera) eta La Breñaren (652 m, ekialdera) mendixken arteko Trianoko mendien berezko gailurra da. Mendixketako lehenean, Eskatxabelgo trikuharria aurkituko dugu.

## Abiapuntuak 
* Zugaztietatik (1h eta 15min). Zugaztieta (389 m) beti bezala, igoera klasikotik hasten da, Peñas Negras mendixkatik (495 m) pasatzen dena. Gaur egun errepide bat igotzen da leku honetaraino, interpretazio zentro-gunea kokatu deneraino. Eskatxabelko trikuharria, 1961an aurkitu zen. 1964an prospekzio batzuk egin ziren, landutako harri batzuk eta iduneko-kontua lortuz. Bere kontserbazio egoera txarra da, tumulua ikusi ahal izanez. Peñas Negras (495 m) mendixkara igotzen den pista hartzen dugu, Picomayor (747 m) eta Pico Menor (728 m) artean La Breñara (642 m) heldu arte. Han eskuinera biratuko dugu zuzenki bideratzeko Picomayor (747 m) gailurrera iritsi arte. Hala ere, ez gara luzeraz pasatu behar. pinudian sartu behar da eta punturik garaienera ailegatu. Gutunontzia gailurrean dagoen tumuluaren erdialdean dago.

* Galdamesetik (2h). Kontrako isurialdetik igo daiteke Galdamesetik (267 m), El Coto de La Elvirarengandik (543 m) pasatuz. Herri-meatzari zaharra da. Oso hurbil dago *"El hundimiento"*, 1958ko meategiaren gaineko lurraren erortzeak eratutako ingurua. Elviratik meatze zona zeharkatzen dugu El Sauco eta Princesaren artean. Hemendik, ezkerretara joango gara Eskatxabel mendixkara (669 m) eta gailurra irabaziko dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon IV.a Khazariarra

**Leon IV.a Khazariarra** (, *Leōn IV*; Konstantinopla, 750eko urtarrilaren 25a – Strongylon, 780ko irailaren 8a) 775-780 urteetan Bizantziar enperadorea izan zen. Konstantino V.aren eta printzesa khazar baten semea zenez, **Khazariarra** izengoitia eman zioten.

Ikonoklasta izan zen bere emazte Irenen eraginpean. Strongylonen hil zen, bulgariarren aurkako kanpaina katen. Konstantino VI.a semea izan zuen ondorengo.

## Erreferentziak
Apis (generoa)

***Apis*** Apidae familiako intsektu himenopteroen genero bat da. Haren barnean sartzen dira benetako erle eztigileak. Aipatzekoa da eztenik gabeko erleak ere (Meliponini leinukoak) eztigileak direla, baina ez direla *Apis* generokoak.
20.000 erle-espezie inguru daude, baina *Apis* generokoak zazpi espezie baino ez dira (historikoki, sei eta hamaika espezie artean sartu izan dira generoan), eta 44 subespezie.

## *Apis* generoko espezieak 
Habia-motaren arabera, bi taldetan sailkatzen dira:

* Habia zuloetan egiten dituztenak eta, beraz, gizakiak erabil ditzakeenak erlauntzetan eta hazkuntzarako balio dutenak (*Apis* subgenerokoak): *Apis mellifera, Apis cerana, Apis nigrocincta eta Apis koschevnikovi*. Lehenengo biak erlezaintza tradizionalean erabiltzen dira.

* Abaraska kanpoan egiten dutenak, landareen adarrei atxikiak gehienetan: *Megapis* subgenerokoa (*Apis dorsata*) eta *Micrapis* subgenerokoak (*Apis florea* eta *Apis andreniformis).

Hauek dira espezieak:

* *Apis mellifera* Linnaeus, 1758, erle europarra.
* *Apis cerana* Fabricius, 1793, erle asiarra.
* *Apis florea* Fabricius, 1787, erle asiar txikia.
* *Apis dorsata* Fabricius, 1798, erle asiar handia.
* *Apis nigrocincta* Smith, 1861, erle filipinarra.
* *Apis koschevnikovi* Buttel-Reepen, 1906, Koschevnikov erlea, Borneo, Malaysia eta Indonesiakoa.
* *Apis andreniformis* Smith, 1858, erle asiar txiki iluna.

Espezietzat hartu izan dira, halaber, bi hauek:

* *Apis nuluensis* Tingek, Koeniger and Koeniger 1996.
* *Apis laboriosa* Smith, 1871.

Baina subespezietzat hartzen dira sailkapen berrietan: *Apis cerana nuluensis*, Borneokoa, eta *Apis dorsata laboriosa'', Himalaiakoa.

## Ikus, gainera 
* Ezti
* Apis mellifera
* Erlezaintza
* Erleak

## Kanpo estekak
Taurus

**Taurus** latinezko hitza, euskaraz "zezen" esan nahi duena, izan daiteke:

* Taurus, konstelazioa
* Taurus, zodiakoaren zeinua
* *Bos taurus*, espeziea
* Taurus, Turkiako mendilerroa
Gemini

**Gemini** izan daiteke:
* **Gemini programa**, NASAren proiektua.
* **Gemini**, konstelazioa.
* **Gemini**, zodiakoaren zeinua.
* **Gemini Sariak**, Kanadako telebista-sariak.
* **Kastor eta Polux**, mitologiazko bikien latinezko ezizena.
Cancer

**Cancer** izan daiteke:

* Cancer, konstelazioa
* Cancer, zodiakoaren zeinua
* Cancer, karramarroen generoa
* Cancer, britainiar *death metal* taldea.

## Ikus, gainera 
* Kantzer
* Kantzerko tropikoa
Leo

**Leo** edo **LEO** izan daiteke:
* LEO, ordenagailua
* Leo, konstelazioa
* Leo, zodiakoaren zeinua
* Léo, Burkina Fasoko hiria
Akadiar

**Akadiarrek** () Akadian bizi den etnia osatzen dute, batez ere Ipar Amerikan, Kanadako Brunswick Berrian, baita Eduardo Printzearen Uhartean, Eskozia Berrian eta Quebecen akadianoek, baita Maine estatu amerikarrean ere.

Cajunek () talde etniko bat osatzen dute Louisianan, eta akadiarrak arbaso gisa kontatzen ditu.

## Kanpo estekak
Jesus Doxandabaratz

**Jesus Doxandabaratz Muruzabal** (Tafalla, Nafarroa, 1894ko ekainaren 2a - Iruñea, Nafarroa, 1969ko maiatzaren 1a) nafar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. Lanbidez, sendagilea zen.

Bere gurasoak Juan Bautista Doxandabaratz Barnetxe (jaiotzez Tafallakoa) eta Eskolastika Muruzabal Flamarike (jaiotzez Uxuekoa) izan ziren. Maria Konsuelo izeneko arreba zaharragoa eta Santiago izeneko anai gazteagoa izan zituen. 1940ko abenduaren 21an Josefina Ilundain Iraizozekin ezkondu (jaiotzez Astraingoa), eta hiru semeen guraso izan ziren.

Napar Buru Batzarreko presidentea izan zen eta 1933-1934 bitartean Euskadi Buru Batzarreko presidentea ere izan zen, Luis Arana Goiri ordezkatu zuen, ondoren Ixaka Lopez Mendizabalek ordezkatu zuelarik.

## Kanpo estekak 
* Doxandabaratz senitarteari buruzko orrialdea.
Adenosin monofosfato zikliko

thumb|AMP ziklikoaren molekula

**Adenosin monofosfato ziklikoa** (**AMPc** edo **AMP ziklikoa** ere deitua) erreakzio biokimiko askotan parte hartzen duen nukleotidoa da. ATP molekulatik sortzen da, adenilziklasa entzimaren bitartez. Entzima hori zelula mintzean dago.

AMP ziklikoa bigarren mezularia da, zelula barnean hormonen bidez -lehenengo mezulariak- iristen diren seinale kimikoak transmititu eta areagotu baititu. Horregatik esaten da prozesu hormonal askotan bitartekari gisa jarduten duela.

Bakterioengan molekula horrek gluzidoak katabolizatzeko prozesuan parte hartzen duten gene batzuen erregulazioa kontrolatzen du. Esaterako, laktosaren operoian AMP ziklikoak laktosa degradatzeko geneak aktibatu egiten ditu.

Nola laguntzen die AMP ziklikoak hormonei hauek zelularen gain jarduteko? Ohiko mekanismoa hau da: hormonek zelula mintzean dagoen adenilziklasa entzima aktibatzen dute, AMPc sortzen duena. AMPc horrek, zelularen barnealdean, proteina kinasa izeneko entzimak aktibatzen ditu, proteinak fosforilatzen dituztenak. Fosforilatutako proteina hauek gai dira DNA molekularen gain eragiteko, gene batzuen jarduera aldatuz. Modu horretan hormonek, AMP ziklikoaren bidez, aldaketa biokimikoak eragiten dituzte zeluletan

## Kanpo estekak
Nizeako II. kontzilioa

**Nizeako II. kontzilioa** zazpigarren kontzilio ekumenikoa izan zen. 787. urtean bildu zen, Nizea hirian, Adrian I.a aita santuak deituta. Kontzilio hartan ikonoklastek sortaldean sortu zuten arazoa izan zen eztabaidagai nagusia eta, ikonoklasten iritziaren kontra, irudiak gurtu zitezkeela erabaki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Isasi

**Mikel Isasi Gabilondo** (Bilbo, 1931 &ndash; Donibane Lohizune, 1996) politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. 1971-1975 bitartean EAJko Euskadi Buru Batzarreko lehendakaria izan zen.

Peritaje ikasketak burutu eta 18 urtetatik EAJan jardun zuen. 1951ko Greban parte hartzeagatik, espetxean 20 urteko adina bete zuen. Beste birritan espetxeratua ere egon zen, frankismo garaian erbesteratua ere egon zelarik. 1960tik aurrera Euskadi Buru Batzarreko kide izan zen eta 1974an erbesteko Eusko Jaurlaritzako sailburua ere bai. 1979ko Eusko Kontseilu Nagusiko Industria eta Merkataritzako sailburua izan zen.

1999an bere alarguna eta senitartekoek Isasiren artxibategi pertsonaleko eusko abertzaletasunaren inguruko fitxatetgi eta gutunez osatutako ondarea Sabino Arana Fundazioari eman zioten, ondarea hemeroteka nahiz 400 bilduma eta Aberri Egun klandestinoetako argazki eta irudi ugarik osatzen zitelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Isasiri buruzko biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Ignacio Untzeta

**Ignacio Untzeta Urkizu** (XIX. mendearen amaiera, Bergara, Gipuzkoa &ndash; 1981eko apirilaren 10a, Biarritz, Lapurdi) euskal herritar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. 25 urterekin Bergara jaioterriko alkatea izan zen (garai hartan legalki alkate izateko gutxieneko adina), Euskal Herri osoko lehenbiziko alkate abertzalea bilakatuz.

Ondoren bere bizilekua Gasteiz hirian ezarri eta Araba Buru Batzarreko presidentea izan zen. 1937an Espainiako Gerra Zibila galdurik, EAJko beste hainbat buruzagiekin batera erbestera joateko aukera izanik, eusko Gudarosteko gudariekin Santoñan gelditzea nahiago izan zuen. Heriotzera zigortu zuten, bi urtera zigorra bizi guztirako espetxera aldatuz.

El Dueso, Burgos eta Larrinagako espetxeetatik iragan zen, 1943an askatasuna berreskuratu zuelarik. Ondoren Erresistentzia Kontseilako kide bilakatu zen. 1948an atxilotu eta Larrinagako espetxean preso sartu zuten. Epaitua izan eta 12 urtetako espetxe zigorra ipini zioten. Komisaldegira zeramatelarik ihes egin eta Lapurdira igaro zen, han Euskadi Buru Batzarrera gehitu zelarik, EAJren barne erakunde honetako presidentea birritan izan zelarik: 1962-1971an Joseba Rezola eta Jesus Solaunekin batera, eta 1975-1977 bitartean. 1950eko hamarkadako lehenbiziko urtetatik 1971 urterarte *Alderdi* aldizkariko zuzendaria izan zen, bai eta Radio Euzkadi irrati kateko euskarazko ahotsa edo esataria ere, Nazioarteko Euskal Biltzarran izan zen gisa. 1981eko apirilaren 10an Biarritzen zendu zen.

## Kanpo estekak 
* Ignacio Untzerari buruzko biografia eta irudia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Konstantino VI.a

**Konstantino VI.a** (, *Kōnstantinos VI*) (Konstantinopla, 771 – 797) 780-797 bitartean Bizantziar enperadorea izan zen.

Bederatzi urte zituela egin zuten enperadore eta bere ama Ireneren babespean agindu zuen 790ean ama guztiz baztertu zuen arte. Arabiarren eta bulgariarren aurkako gerrek ondoez handia sortu zuten Bizantzioko gudarosteetan eta, egoera horretaz baliatuta, errege-aulkitik kendu eta begiak zulatu zizkion amak.

## Erreferentziak
Ramon Bikuña

**Ramon Bikuña Epaltza** (Portugalete,  - *ibidem*, 1935eko otsailaren 7a) bizkaitar politikari eta enpresaburua izan zen.

Deustuko eta Bartzelonako unibertsitateetan zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu moduan lan egin zuen. Ferrocarriles Vascongados edo Sota y Aznar bezalako enpresen administrazio-kontseiluan izan zen.

1904an EAJn sartu eta 1916tik aurreta Euskadi Buru Batzarreko kidea izan zen. 1931n Francisco Basterretxea eta Manu Robles-Arangiz batzarra osatu zuen Errepublika berriarekin lankidetza-harremanak izateko. 1933ko Espainiako hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ramon Bikuña oroituz. Portugaleteko Liburutegi Digitala.
Epe labur, epe luze

**Epe laburra** eta **epe luzea** ekonomian, eguraldiaren iragarpenean eta beste zenbait jakintza-arlotan erabiltzen diren esamoldeak dira, zerbait gertatu edo burutzeko denborari buruz erreferentzia eginez. Termino zehazgabeak dira eta egoera eta problema zein den iraupen aldakorra adierazten dute. Oro har, **epe laburrera** esaten denean aztertzen den fenomenoaren ezaugarri eta parametro nagusiak aldatu ez eta beraz aurresanak fidagarritasunez eta zehaztasunez egiten daitezkeeneko denbora-tarteari egiten zaio erreferentzia. **Epe luzera** esaten denean, berriz, fenomenoari eragiten dioten faktoreak nabarmen aldatzen direneko denbora tarteari buruz aritzen da. **Epe ertaina** epe laburraren eta luzearen artean dagoen denbora-aldiari deritzo.

## Kanpo estekak
Vitamin X

**Vitamin X**, 1997an Amsterdamen (Holanda) sortutako Hardcore talde bat da. Urte askotan zehar Europako txoko askotan jotzeaz gain, Japon, Australia, Estatu Batuak eta Hego Amerikan ere izan dira kontzertuak ematen.

Taldearen 2008ko *Full Scale Assault* diska Chicagon grabatua izan zen Steve Albiniren bitartez. Bertan, Negative Approach taldeko John Brannonek kolaboratu zuen eta Baroness taldeko Jon Baizleyk egin zituen diseinuak.

## Taldekideak 
* Marco Korac - Ahotsa
* Mark Emmerik - Gitarra
* Alex Koutsman - Bajua
* Danny - Bateria

### Lehenagoko Taldekideak 
* Wolfi - Bateria
* Wimmy "Zero" Koster - Bateria
* Johan X - Bateria
* Eric - Gitarra

## Diskografia 
* *Straight Edge Crew* (1998) EP
* *Once Upon a Time...* (1999) EP
* *See Thru Their Lies* (2000) LP/CD
* *We Came Here For Fun* (2001) EP
* *People That Bleed* (2001, Havoc Records) EP
* *Down the Drain* (2002, Havoc Records) LP/CD
* *Random Violence* (2003) CD
* *Split Blind Society/Vitamin X* (2003) EP
* *Bad Trip* (2004, Havoc Records) LP/CD
* *Rip It Out* (2005, Havoc Records) EP
* *Full Scale Assault* (2008, TankCrimes, AgiPunk, Thrashbastard) LP/CD
* *About To Crack* (2012, Tankcrimes Records) CD

## Kanpo estekak 
*  Vitamin X taldearen Myspacea
Bangsamoro

**Bangsamoro** () Filipinetako moro herriaren lurraldea da. Filipinetako Sulu arkipelagoa, Mindanao uharteko zati batzuk, eta Palawango zati batzuk barne hartzen ditu, bai eta Malasia bizilagunaren Sabahko zati batzuk ere. Hitz konposatu hau malaysierazko *bangsa* («herri») eta gaztelaniazko *moro* («mairu») hitzetatik dator.

Moro herriari deitzeko ere erabiltzen da. Leinuon artean maguindanaotarrak, maranaotarrak eta tausugtarrak ditugu.

## Ikus, gainera 
* Mindanao Musulmaneko Eskualde Autonomoa

## Kanpo estekak
Frankfurteko burtsa

**Frankfurteko Burtsa** () Alemaniak Frankfurt hiriburuan kokatzen den baloreen burtsa da.

## Kanpo estekak
Virgo

**Virgo** izan daiteke:

* Virgo, zodiakoaren zeinua
* Virgo kumulua, galaxien kumulua
* Virgo, konstelazioa
* Aqua Virgo, Antzinako Erromako 11 akueduktuetako bat.
Scorpius

**Scorpius** izan daiteke:
* Scorpius, konstelazioa.
* Scorpius, zodiakoaren zeinua.
* *Scorpius*, James Bonden eleberria
Sagittarius

**Sagittarius** (latinezko plural eta genitiboa: **Sagittarii**) izan daiteke:

* Sagittarius, zodiakoaren zeinua
* Sagittarius, konstelazio eta barnean dituen:
** Sagittariusen besoa, Esne Bidearen adarra
** Sagittarius A, irrati-iturria
** Sagittarius B2, Esne Bideko hodei molekularra
* *Sagittarius serpentarius* edo hegazti idazkaria, hegazti harraparia
* *Sibynophis sagittarius*, asiar sugea
* Sagittarii, Antzinako Erromako arkulariak

## Kanpo estekak
Perseus

**Perseus** Pertseo greziar pertsonai mitologikoaren latinezko izena da eta, gainera:

* Perseus, konstelazioa
* Perseoren besoa, Esne Bidearen adarra
* Perseidak, meteoro-euria
* Perseus Project, liburutegi digitala
Jesus Solaun

**Jesus Solaun Gorostizaga** (1903ko abenduaren 12a, Arrankudiaga, Bizkaia &ndash; 1979ko abenduaren 9a, Bilbo) bizkaitar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen.

Tuteran batxilergoa ikasi eta Zuzenbidea Bartzelona hasi eta Valladoliden amaitu zuen. 1930an Euskal Alderdi Jeltzaleko jarduerei ekin zien. 1935an Bizkai Buru Batzarra eta Euskadi Buru Batzarreko kide izendatu zuten, kargu horietan 1977. urterarte egon zelarik. 1962-1971 bitartean Joseba Rezola eta Ignacio Untzetarekin batera Euskadi Buru Batzarreko presidentea izan zen. 1937an preso hartu eta 1940 urtera arte El Puerto de Santa Maríako espetxean preso egon zen.

1941tik 1943ra EAJko barne buruzagi bakarra izan zen. Bilbon bizitzen egon ostean Donostiara igaro eta jan *Juan Subiñas* izen faltsupean bere jarduera klandestinoan jardun zuen. 1951ko Grebaren antolatzaileetako bat izan zen. Frankisten jazarpenaren ondorioz 111 egunez ezkutuan egon eta azkenik Iparraldera ihes egitea lortu zuen. 1952. urtera arte Baionan bizitzen egon ondoren Biarritzen ezarri zen.

1976an Bizkaira itzuli zen. 1977an EAJko Batzordeko lehendakaria izendatu zuten. 1979ko abenduaren 9an 76 urteko adinaz zendu zen.

## Kanpo estekak
Alipio Larrauri

**Alipio Larrauri Landaluze** (1893, Bizkaia - ????) euskal herritar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. 1906-1908 bitartean Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria izen zen, baita 1923-1928 artean Aberri (EAJ) eszisiokoa ere.
Ignacio Rotaetxe

**Ignacio Rotaetxe Belasko** (1888ko urtarrilaren 2a, Gasteiz, Araba &ndash; 1951ko abuztuaren 29a, Zeanuri, Bizkaia) euskal ingeniari eta politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. Espainiako Gorteetan EAJ alderdiko diputatu izan zen.

Ingeniaritza lan ugari burutu zituen, denetan nabarmenenak Bilboko zubi altxagarriak izan zirelarik (Begoñako Zubia eta Deustuko Zubia) XX. mendeko hiriaren ekonomia hazkunde garaian.

* *Begoñako zubia*k (edo Bilboko Udaletxeko zubia) eskuinaldetik Begoñaibarra eta ezkerraldetik Abando lotzen ditu zubi altxagarri honek. Bilboko udalak 1929an  egin zion zubia egiteko enkargua Rotaetxeri (Deustuko zubia egitekoa ere geroago). Obraren exekuzio-planoetan *Begoñako zubia* izenarekin deskribatu zen (). 1933an eraikitzen hasi zen, 1934ko abenduaren 12an inauguratu zuten, baina 1937ko ekainean, Bilboko okupazioan, Eusko Jaurlaritzaren aginduz, zubiak dinamitatu ziren tropa frankisten aurreratzea moteltzeko. 1941ean zubia berreraiki zutenean Rotaetxeren hasierako proiektuari zehatz-mehatz jarraitu zioten. 
Fitxategi:Bilbao_vista_parcial_2.jpg
Fitxategi:Udaletxeko_zubia.jpg

* Deustuko zubia diseinatzeko enkargua 1930ean jaso zuen. Horretan, jarraian lotu behar izan zituen zati finko bat, portuko jarduera guztia bertatik igaro zedin, trenbidea Santurtzira igarotzea barne, eta beste zati altxagarri bat ibaiko trafikoa igarotzeko, urte hartan itsasadarreko kaiak Arriagaraino iristen baitziren.

Fitxategi:Abandoibarra6.jpg
Fitxategi:Bilbao - Puente de Deusto 02.jpg
Fitxategi:Bilbao - Puente de Deusto 01.jpg
1912tik aurrera Rotaetxe Eusko Alderdi Jeltzalean buru belarri ibili zen. 1916an Juana Chalbaud Amann-ekin ezkondu zen, Pedro Chalbaud Errazkin bizkaitar burgesiako kide nabarmen eta negozio-gizonaren alaba zena. Chalbaud, Unión Española de Explosivos enpresako nagusia izateaz gain.

Bizkaiko Batzar Nagusietan kargu garrantzitsu ugari izan zituen, azkenik Bizkaiko Aldun Nagusia bilakatu zen arte. Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria izan zen. 1916ko EAJren zatiketan Euzko JEL-Batzan geratu zen, eta Eli Gallastegiren EAJ-Aberri alderdiari aurka egin zion. EJBko diputatu izan zen, baita 1920-1930 bitartean alderdi horretako lehendakaria ere.

Halere, EJB eta Aberriren arteko berrelkarketaren aldeko azaldu zen. 1930eko Bergarako Eusko Alderdi Jeltzalearen Berbatasunaren Biltzarreko buruetako bat izan zen. Espainiako Gerra Zibilan Bilbo frankisten esku erortzean Donibane Lohizunera ihes egin zuen, eta ondoren Venezuelara. 1942an Euskal Herrian hainbat lagun eta adiskideek garaiko agintari frankistei bere aldeko txostena aukeztu eta Euskal Herria edota Katalunia ez zapaldu eta hautetaik 150 kilometrotara urrundurik egoteko baldintzapean Espainiara joateko baimena eman zioten.

1951an hil zen. 2001an Deustuko zubian Bilboko Udalak bere omenezko plaka bat ipini zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* Ignacio Rotaeche Velasco (1888-1951) y los puentes móviles de Bilbao. Euskomedia.org
Ex ante, ex post

***Ex ante*** eta ***ex post*** bereziki aurresan eta aurreikuspenei buruz erabiltzen diren latinezko esamoldeak dira.

Aurresan bat ***ex ante*** egin dela esaten da, modu erretrospektiboan egin denean, hau da, iraganeko balio bati buruz eta jakinda *a priori*, edo aldez aurretik, zein den benetan suertatu den balioa.

Aurresanak ***ex post*** direla esaten da, modu prospektiboan egiten direnean, hau da, etorkizuneko aldi bati buruzkoa, eta beraz, aldez aurretik zein balio suertatu behar den jakin gabe.

## Kanpo estekak
Kupula triangeluar giroelongatu

Geometrian, **kupula triangeluar giroelongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*22), kupula triangeluar (*J*3) baten oinarriari antiprisma hexagonal bat lotuz eraiki daitekeena

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A=(3+\frac{11\sqrt{3}}{2})a^2\approx12,5263a^2

V=(\frac{1}{3}\sqrt{\frac{61}{2}+18\sqrt{3}+30\sqrt{1+\sqrt{3}}})a^3\approx3,51605a^3

## Poliedro duala 
aren dualak 15 aurpegi ditu: 6 kometa, 3 erronbo eta 6 lauki.

## Kanpo estekak 
*