open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ormak Construcción

**Ormak Construcción, S.L.** Gipuzkoan egoitza duen eraikuntza-enpresa bat da. Eraikuntza industrialean, eraikuntzan eta eraikinen birgaitze eta eraberritze lanetan jarduten du, sektore publikoan zein pribatuan.

## Historia 
Ormak Eraikuntzak 2002. urtean sortu zen, eraikuntzaren sektorean jarduteko helburuarekin. Enpresaren jarduera Mauricio Arregi enpresaburuarekin lotuta egon da, Ormak taldeko zuzendari nagusi gisa aritu izan baita.

2000ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, enpresak jarduera jarraitua izan du Gipuzkoan, batez ere industria-eraikuntzan, eraikuntza arruntean eta hiri-inguruneetako birgaitze lanetan.

## Jarduera 
Enpresaren jarduera nagusia eraikuntza eta obra zibila da. Bere jarduera-arlo nagusien artean daude:

* Industria-obrak: nabe industrialak, handitze-lanak eta eraberritzeak
* Eraikuntza: etxebizitza-eraikinak eta erabilera anitzeko eraikinak
* Birgaitzea eta eraberritzea: eraikin urbanoen berrikuntza eta mantentze-lanak

## Proiektuak 
Ormak Eraikuntzak hainbat obra eta esku-hartze egin ditu Gipuzkoan. Horien artean dago IES Txingudi institutuaren eraikinaren berrikuntza (2023).

## Antolaketa 
Enpresaren antolaketa proiektu-kudeaketan oinarritzen da, obra bakoitzaren plangintza eta exekuzioa koordinatuz.

## Egoitza 
Enpresaren egoitza Donostian dago, Belartza industrialdean.

## Ikus, gainera 
* Obra zibila
* Birgaitze
## Kanpo estekak 
* Construcciones Ormaken webgune ofiziala
Azido dokosahexanoikoa

**Azido dokosahexaenoikoa** (**DHA**) konposatu organikoa da C22H32O2 formula duena azido karboxiolikoen klasekoa. DHA gantz-azido poliasegabea da omega-3 seriekoa. Egiturak 22 karbono-atomo ditu eta 6 lotura bikoitz 3., 6., 9., 12., 15. eta 18. posizioetan. Likidoa da.

Azido dokosahexaenoikoa produktu naturala da eta ama-esnean, algetan eta arrainetan aurkitzen da besteak beste.

## Fisiologia 
DHA omega−3 gantz azido ugariena da garunean eta erretinan. DHA burmuineko gantz-azido poliasegabeen (PUFA) % 40 da eta erretinako PUFAen % 60. Mintz plasmatiko neuronalaren % 50 DHAz osatuta dago. Hortaz organo horien garapenean eta funtzionamendua garrantzia handia du. Haurren garapen egokirako ezinbestekoa da.

## Iturriak 
Gizakiak DHA eskuratzeko iturri nagusia arrainak dira, bereziki, arrain urdinak: sardina, berdela eta antxoa esaterako. Halaber, dieta-osagarri gisa ere har daiteke omega 3n aberastutako elikagaiak janda.

## Erreferentziak
Viuda de Sainz

**Viuda de Sainz, S.L.** Bizkaian egoitza duen eraikuntza-enpresa bat da, obra zibilaren, eraikuntzaren eta azpiegitura proiektuen arloan jarduten duena, bai sektore publikoan bai pribatuan. Enpresa 1984an sozietate mugatu moduan eratu zen, eta bere jatorria XX. mende erdialdeko familia-jarduera baten jarraipen gisa kokatzen da.

## Historia 
Viuda de Sainz sozietate mugatua 1984an sortu zen, eraikuntza eta obra zibilaren sektorean jarduteko. Bere jarduera Bizkaiko Abanto-Zierbenako El Campillo industrialdean kokatutako egoitzatik garatzen du, non bulegoak, makinaria-parkea eta zerbitzu teknikoko instalazioak dauden.

Urdinberri Eraikuntzak bere gipuzkoar filiala da.

## Jarduera 
Viuda de Sainzen jarduera-arloa zabala da eta honakoak barne hartzen ditu:

* Obra zibila eta azpiegiturak, tartean errepideak, autobideak, metro eta tren lineak, eta egitura handien eraikuntza.
* Eraikuntza eta edifikazioa, publiko eta pribatuetarako egiturak. 
* Obrak industrialak eta merkataritzako proiektuak.
* Sustapena, mantentzea eta eguneroko kudeaketa-lanak bere jardueretan.

Enpresak eremu tekniko zabala lantzen du, eta eguneroko jardunean perfil espezializatuak eta baliabide teknikoak erabiltzen ditu proiektuak garatzeko.

## I+G eta Iraunkortasuna 
Viuda de Sainz taldeak I+G eta teknologia berrien aplikazioa lantzen ditu, besteak beste industria 4.0 prozesuak eta BIM metodologia erabiliz, baita ingurumenarekiko errespetua eta ekonomia zirkularra bezalako printzipioak bultzatuz.

## Egoitza eta kokapena 
Enpresaren egoitza soziala eta nagusiak Gallartako El Campillo industrialdean helbidean daude.

## Ikus, gainera 
* Eraikuntza

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (gehigarri iturri bezala erabil daiteke, eredu informazio gisa)
Hradec Královéko elizbarrutia

**Hradec Královéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txekiar elizbarrutia da. 1664ko azaroaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Hradec Královén dago. Egun apezpikua Jan Vokál da.

## Ordinarioak 
* Matthäus Ferdinand Sobek von Bilenberg (1664-1669)
* Johann Friedrich von Waldstein (1673-1675)
* Johann Franz Christoph von Talmberg (1676-1698)
* Gottfried Kapaun von Swoykow (1699-1701)
* Tobias Ján Becker (1702-1710)
* Johann Adam von Wratislaw von Mitrowitz (1711-1721)
* Wenzel Franz Karl Koschinsky von Koschín (1721-1731)
* Moritz Adolf Saský (1732-1733)
* Johann Joseph Wratislaw von Mitrowitz (1733-1753)
* Antonín Petr Příchovský z Příchovic (1754-1763)
* Hermann Hannibal von Blümegen (1764-1774)
* Johann Andreas Kaiser (1775-1776)
* Joseph Adam Arco (1776-1780)
* Johann Leopold von Hay (1780-1794)
* Maria Thaddäus von Trautmannsdorff (1795-1815)
* Alois Josef Krakovský z Kolovrat (1815-1831)
* Karel Hanl (1832-1874)
* Josef Jan Evangelista Hais (1875-1892)
* Edvard Jan Brynych (1893-1902)
* Josef Doubrava (1903-1921)
* Karel Kašpar (1921-1931)
* Mořic Pícha (1931-1956)
* Karel Otčenášek (1989-1998)
* Dominik Duka (1998-2010)
* Jan Vokál (2011-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Karel Kašpar (1920-1921)
* Josef Kajnek (1992-2023)
* Prokop Brož (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luci del varietà

***Luci del varietà*** () Alberto Lattuada eta Federico Fellini italiar zinema zuzendarien film komikoa da.

## Sinopsia 
Checco Dalmonte «Polvere di stelle» konpainiaren *capocomico* edo antzerki enpresaria da. Barietate-ikuskizunak egiten ditu probintzietako antzoki ezberdinetan, eta Melina Amour bere neska-lagunak ere antzezten du. Herri txiki batean egindako emanaldi batean, Liliana gazte eta ederrak ikuskizunaren mundura sartzen uzteko eskatu zion, baina konpainiako kide guztiak, beti porrot eginda, aurka agertu ziren, aparteko kostutzat hartuta.

Lilianak ez du amore ematen eta konpainiari jarraitzen dio probintziako beste antzoki baterako bidaian. Hemen, Checcok berarekiko sentitzen duen erakarpena aprobetxatuz, dantzari bezala kontratatua izatea lortzen du eta laster beste aktoreei arreta lapurtzen die. La Rosa abokatu aberatsak ikusi, eta, limurtzeko asmoz, komedianteak etxera gonbidatzen baititu. Pozarren onartzen dute eskaintza, oso pozik behingoz doan afaldu ahal izango dutelako, baina La Rosa Lilianaren gelara sartzen saiatzen denean, Checco, jeloskor, ez dator bat denak gaizki etzanda ateratzen direlako eta oinez joan behar dutelako.

Checcok, *soubrette* berriak gero eta gehiago erakarrita, Melina utzi eta taldea utziko du ikuskizun berri bat antolatzen saiatzeko. Ikuskizun horren lehen izarra Liliana da. Baina neska gazteak laster ulertzen du Checcok ez duela sinesgarritasunik barietateen munduan, eta utzi egiten du antzerki-enpresari aberats batengatik, zeinaren maitale bihurtzen baita. Abailduta eta dirurik gabe, Checco Melinarengana itzultzen da, eta honek barkatu egiten dio, eta, ikuskizun berri bat antolatzen uzteko, aurreztutako dirua uzten dio ahalegin handiz. Baina hau ere balio gutxiko enpresa izango da.

Arratsalde batean, geltokian, Liliana, dotore jantzita eta maitale aberatsarekin batera, luxuzko tren batean abiatzen da Milanera, eta han arrakasta izango du zain. Leihotik, Checco eta bere konpainia zarpaila ikusten ditu beste aldeko bidean, bere ohiko arropa zimurtuekin jantzita, tren herrikoi deseroso batera igotzen, ohiko destino probintzial batera iristeko. Melinaren lasaitasunak eta familiaren maitasunak Checco berkonkistatu dutela dirudi. Baina tentazioa beti dago izkinaren bueltan, eta hirugarren mailako bagoi horretan Checcok beste neska bati proposatzen dio korista bihurtzea.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I vitelloni

***I vitelloni*** () Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Udaren amaiera Rimini bainuetxean, Adriatikoko kostaldean: euri zaparrada batek «Miss Sirena 1953»-ren aukeraketa eteten du, eta Sandra gazte ederra zorabiatu egiten da. Horrela ematen zaie haurdunaldiaren berri familiari eta Fausto mutil-lagunari. Moraldo gazteak (Sandraren anaia eta Faustoren laguna) eta Faustoren aitak berak biziki aholkatzen diote Faustori laster Sandrarekin ezkontzeko.

Ezkondu eta bikote gaztea eztei-bidaian itzuli ondoren, bainuetxe hotz eta hutsean eta hondartza haizatu eta hondatuetan, Faustoren eta bere taldearen izaerak agerian agertzen dira. Moraldo izan ezik, 25 urte inguruko «*vitellone*» () dira, heldugabeak, egun guztia alferkerian ematen direnak, gogaituta noraezean, familiak parasitatzen, lana saihesten eta erantzukizunak hartzea saihesten dutenak. «*Vitellone*» hitza Pescaran erabiltzen dute gazte alferrontzi bati erreferentzia egiteko, eta Ennio Flaiano gidoilaria bertakoa da.

Baina «*vitellone*» bakoitzak bere gabeziak ditu:
* Fausto zuzendu ezineko emakumezalea da: gazte ezkondua eta umeduna izan arren, gonak korritzen jarraitzen du, batzuetan emazte gaztearen begien aurrean. Aitak bere lagun baten dendan lan bat lortzen uzten dionean (erruki-gaiak saltzen ditu), hondartza-tenorio hori nagusiaren emazteari hurbiletik jazartzera ausartzen da, eta senarrak haserre botatzen du.
* Alberto lotsatia da kalean, baina etxera ama alarguna seinalatu eta arreba zelatatzen du. Inauterietan, herabetasuna galtzen du, mozkortu egiten da eta, maskara baten azpian, balaztarik gabe dantzatzen du.
* Ricardo tonto bat da, abeslari ona, parrandan beti prest besteei segitzeko.
* Leopoldo itzal gutxiko idazlea da. Aktore oso heldu bat hiriko antzokira etortzen denean, bere antzezlanetako bat erakusten saiatzen da. Baina gazteak ihes egiten du ohartzen denean zahar libidinosoak interes handiagoa duela berarekiko bere obrarekiko baino...

Egun batean, Fausto, beste behin ere, etxera itzultzen da goizaldean, eta konturatzen da Sandra umetxoarekin batera desagertu dela. Izututa, alde guztietatik bilatzen ditu lagunekin, aitaren etxean aurkitu arte. Faustoren aitak, semearen ganoragabekeriaz nazkaturik, ukabilkadaka eta gerriko-kolpeka egurtzen du.

Baina Moraldo, etorkizunik gabeko lagun horiekin esparru antzu horretan ahultzeaz nekatuta, Erromarako trenean igotzen da bat-batean: lan bila eta bizitza hobe baten bila doa. Eta trena joaten da; «*vitelloni*», berriz, erdipurdikoak, beren oheetan geratzen dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ubudko jauregia

**Ubudko jauregia**, baita ere **Ubudko errege jauregia** edo, ofizialki, **Puri Saren Agung**, eraikin historikoen multzoa da, Ubud hirian, Gianyar kabupaten, Balin, Indonesia. Jauregia Ubudko errege-familiaren egoitza ofiziala izan zen, eta oraindik bertan bizi dira. Jauregia, Baliko arkitekturan, Tjokorda Putu Kandel jaurerrian eraiki zen (1800 – 1823). 1917ko lurrikararen ondoren, jauregiko egiturek kalte handiak jasan zituzten, baina errege-familiaren egoitza zenez, berehala zaharberritu zuten.

## Ikuskizunak 
Ubud errege-jauregia, batez ere, Baliko dantza tradizionaleko ikuskizunengatik da ezaguna. Emanaldi-agertokian angkul-angkul oihal apaindua dago (ate tradizionalak eta zaindarien estatuak). Antzezpenak gamelan perkusio orkestrekin animatuta daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:014 Door Guardian with Kris and Flowers, Ubud Palaces, Bali, photograph by Anandajoti Bhikkhu.jpg|Atariko zaindari bat.
Fitxategi:010 Stage for Gamelon and Dance, Ubud Palaces, Bali, photograph by Anandajoti Bhikkhu.jpg|Eszenatokia.
Fitxategi:006 Golden Doors with Guardians, Ubud Palaces, Bali, photograph by Anandajoti Bhikkhu.jpg|Urrezko Atea zaindariekin.
Fitxategi:Ubud Palace (2022).jpg|Sarrera bat.
Fitxategi:Performance_Stage,_Ubud_Palace,_Bali_1647.jpg|Jauregiko pabiloia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilsengo elizbarrutia

**Pilsengo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txekiar elizbarrutia da. 1993ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pilsenen dago. Egun apezpikua Tomáš Holub da.

## Ordinarioak 
* František Radkovský (1993-2016)
* Tomáš Holub (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ritva Auvinen

**Ritva Alina Auvinen-Kolehmainen** (Sortavala, 1932ko urriaren 18a – Helsinki, 2026ko urtarrilaren 2a) finlandiar opera abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Auvinen 1932ko urriaren 18an jaio zen. Pentti Kolehmainen jeneral nagusiarekin ezkonduta zegoen. Hasieran gimnastika irakasle gisa trebatu zuen eta 30 urterekin hasi zen abesten ikasten Mirjam Helinen gidaritzapean. 50 opera paper baino gehiago egin zituen, eta kontzertuak ere eman zituen. Horrez gain, abesbatza irakasle gisa lan egin zuen Sibelius Akademian eta Stadian.

1979an Pro Finlandia domina jaso zuen.

2026ko urtarrilaren 2an hil zen, 93 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Litoměřiceko elizbarrutia

**Litoměřiceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txekiar elizbarrutia da. 1655eko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Litoměřicen dago.

## Ordinarioak 
* Maxmilián Rudolf Schleinitz (1655-1675)
* Jaroslav František Ignác von Sternberg (1676-1709)
* Hugo František von Königsegg-Rothenfels (1711-1720)
* Johann Adam von Wratislaw von Mitrowitz (1721-1733)
* Moritz Adolf Karl von Sachsen-Zeitz (1733-1759)
* Emmanuel Ernst von Waldstein (1760-1789)
* Ferdinand Kindermann (1790-1801)
* Václav Léopold Chlumčansky (1802-1815)
* Josef František Hurdalek (1815-1822)
* Vincenz Eduard Milde (1823-1832)
* Augustin Bartoloměj Hille (1832-1865)
* Augustin Pavel Wahala (1866-1877)
* Antonín Ludvík Frind (1879-1881)
* Emanuel Jan Schöbel (1882-1909)
* Josef Jindrich Gross (1910-1931)
* Antonin Alois Weber (1931-1947)
* Štěpán Trochta (1947-1974)
* Josef Koukl (1989-2003)
* Pavel Posád (2003-2008)
* Jan Baxant (2008-2023)
* Stanislav Přibyl (2023-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Antonín Čech (1923-1929)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
God Rest Ye Merry, Gentlemen

***God Rest Ye Merry, Gentlemen*** edo ***God Rest You Merry, Gentlemen*** () ingeles Gabon kanta tradizionala da, XVIII. mendean sortutakoa.

## Historia 
thumb
Abesto hau William Sandys ingeles abokatu eta idazleari esker egin zen ospetsu, bere *Christmas Carols Ancient and Modern* (Londres, Richard Beckley, 1833) bildumaren baitan argitaratu baitzuen. Gabon kanta horren lehen bertsioa 1650eko hamarkadako eskuizkribu anonimo batean aurki daiteke. Lehenengo lerroaren bertsio apur bat desberdina dauka, geroagoko testuetan aurkitzen denarekin alderatuta.

Lehen edizio inprimatua 1760 inguruko egunkari batean egin zen. Data zehatz bat zuen lehen testua *Monthly Review* aldizkariaren 1764ko azaroko zenbakian aurki daiteke. Iturri batzuek diote abesti hau XVI. mendekoa dela eta 1650eko hamarkadako bertsio bat dagoela. Beste batzuek, berriz, XVIII. edo XIX. mendekoa dela diote.

Melodia tradizional ezagunena modu minorrean konposatuta dago. Melodiaren lehen edizio inprimatua Samuel Wesleyrena da.

Charles Dickensek aipatu zuen 1843ko *Eguberri kanta* eleberri laburrean, eta George Eliotek 1861eko *Silas Marner* eleberrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Aramayona

**Javier Aramayona Delgado** (Madril, 1978) espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Gaur egun, Matematika Zientzien Institutua zuzendari zientifikoa da eta ikertzailea. Bere ikerketa-eremu nagusiak geometria eta topologia dira, bereziki taldeen teoria geometrikoa eta azaleren topologia.

## Ibilbide akademikoa 
Aramayona Madrilgo Unibertsitate Autonomoan lizentziatu zen eta 2005ean lortu zuen doktoretza Southamptoneko Unibertsitatean. Bere ibilbidean zehar, nazioarteko hainbat zentrotan ikertu eta irakatsi du, hala nola Warwickeko Unibertsitatean, Marseillako Unibertsitatean, NUI Galwayn (Irlanda) eta Tolosako Unibertsitatean (Frantzia).

2024an, ICMATeko zuzendari zientifiko izendatu zuten, erakunde horren lidergoa hartuz Espainiako matematika-ikerketa bultzatzeko.

## Ikerketa 
Bere ikerketa lana azaleren mapa-klaseen taldeetan (*mapping class groups*) eta horiekin lotutako objektu geometrikoetan oinarritzen da. Taldeen teoria geometrikoa erabiltzen du azaleren konplexutasuna eta egitura sakona ulertzeko. Bere lanak nazioarteko oihartzun handia du eta munduko matematikari hoberenekin lankidetzan aritu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Mintxonok

**Emma Vladimirovna Mintxonok-Bregvadze** (; Leningrad, 1932ko abuztuaren 29a – San Petersburgo, 2026ko urtarrilaren 4a) sobietar-errusiar ballet dantzaria izan zen.

## Bizitza 
1932ko abuztuaren 29an jaio zen Leningraden, Vladimir Mintxonok paramediku militarraren alaba. Familia hiriaren Vyborg aldean bizi zen, Baburin kalean (gaur egungo Smoliatxkov kalea). 1943ko erdialdera arte, setiatutako Leningraden geratu zen, eta gero, aitaren eskariz, familia ebakuatu zuten.

Jaioterrira itzuli zenean, bigarren mailako eskolan eta gero Leningradeko Koreografia Eskolan graduatu zen (Feia Balabinaren klasean), eta 1953tik 1977ra Kirov antzokian lan egin zuen. Estilo liriko-erromantikoko dantzari klasikoa izanik, Menadearen paperaren lehen interpretatzailea izan zen Aram Khatxaturianen *Espartako* balletean, 1956an.

Boris Bregvadze ballet dantzariarekin ezkondu zen, eta haien semea, Andrei Bregvadze, dantzari bihurtu zen baita ere.

2026ko urtarrilaren 4an hil zen, 93 urte zituela, San Petersburgon.
thumb|Emma Mintxonok (Xirin) eta Boris Bregvadze (Ferkhad) *Maitasunaren kondaira* balletean, 1960ko hamarkadan.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simeon Bavier

**Simeon Bavier** (Chur, 1825eko irailaren 16a – Basilea, 1896ko urtarrilaren 27a) suitzar ingeniari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1882an.

Eraikuntza ingeniaritza ikasi zuen Karslruheko Institutu Teknologikoan eta Stuttgarteko Unibertsitatean 1841 eta 1844 artean, eta errepide alpetarren eraikuntzan lan egin zuen Grisonian. Grisonian alpetar trenbidea eraikitzearen aldekoa ere izan zen.

Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen Grisoniaren ordezkari 1863 eta 1878 artean. Alderdi Liberalean afiliatuta egon zen eta 1879tik 1883ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen eta Finantza departamentua eta Posta eta Trenbideen departamentua zuzendu zituen.

1882an Suitzako Konfederazioko lehendakaria izan zen.
Matematika Zientzien Institutua

**Zientzia Matematikoen Institutua** ( –ICMAT) Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren matematikoen institutu mistoa da, eta Madrilgo hiru unibertsitate ditu: Madrilgo Unibertsitate Autonomoa, Madrilgo Carlos III.a Unibertsitatea eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentsekoa. ICMATen egoitza UAMeko campusean, Cantoblanco (Madril, Espainia), eraikin berri batean.

ICMATek 100 kide inguru ditu, eta CSICeko matematikarien plantilla eta Madrilgo hiru unibertsitateetako ikertzaileak uztartzen ditu. Ikertzaileen hasierako hautaketa Ebaluazio eta Prospektiba Agentzia Nazionalaren laguntzarekin egin zen, interesdun guztiei dei publikoa egin ondoren.

## Ikerketa 
ICMAT mota guztietako ikerketa matematikoak jorratzen dituen institutua da, transferentzia barne. Hasiera batean, analisi matematikoa, Geometria Diferentziala eta Geometria Aljebraikoa, Deribatu Partzialetako Ekuazioak, Fluidoen Mekanika, Sistema Dinamikoak, Mekanika Geometrikoa eta Fisika Matematikoa dira lan-gai nagusiak, eta 2011n Zenbakien Teoriaren lerro bat eta Taldeen Teoria eta Konbinazioaren beste lerro bat sartu ziren.

Orain arte, IICMATeko ikertzaileek lortutako eragin handiena izan duen ikerketa-emaitzen artean, Javier Fernandez de Bobadillak eta Maria Pek Singulartasunen Teorian duten arazoa konpontzea nabarmendu daiteke; Zenbakien Teorian, Javier Cilleruelok eta Carlos Vinuesak, Zenbakien Teorian, Duten problemaren konponbidea; Arnoldek hidrodinamikan duen aieruaren ebazpena, Daniel Peralta Salasek eta Alberto Encisok; eredu matematikoaren eraikuntza, nola hausten duten azaltzen duena.

## Historia 
CSICeko Oinarrizko Matematika eta Fisika Institutuko Matematika Sailetik sortu zen ICMAT, eta Kontseiluko matematikariak atxikitzen ziren. 2007ko azaroan, zentroa sortzeko hitzarmena sinatu zen, 2006-2009 Plan Estrategikoa ebaluatu ondoren, eta CSICeko zentro guztiak menperatu ziren, eta nazioarteko batzordeak institutu propio bat ezartzea gomendatzen zuen.

## Dibulgazioa 
2013ko martxoan, ICMAT FECYTek aintzatetsitako Kultura Zientifikoko Unitate bihurtu zen, eta erakunde matematiko bakarra izan zen sari horrekin. Aitorpen honek ICMATek matematikaren komunikazio publikoan egiten duen jarduera handia erakusten du. Zentroak zeregin horietara bereziki bideratutako bulego bat du, eta, horietatik, hainbat jarduera kudeatzen dira eta eduki desberdinak lantzen dira, betiere zentroko edo beste erakunde batzuetako ikertzaileekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskaiolazko molde

[thumb|[George Washington|George Washingtonen eskaiolazko moldeko teknikarekin egindako bustoa, Jean-Antoine Houdonek egina, 1786an egindako maskara batean oinarrituta.]]
**Eskaiolazko moldea** beste hiru dimentsioko forma baten eskaiolaz egindako kopia da. Moldea hartu den jatorrizkoa eskultura, eraikin, aurpegi, haurdunaldiko sabela, fosil edo bestelako aztarna batzuk izan daitezke, hala nola oinatz freskoak edo fosilizatuak &#x2013; batez ere paleontologian (modu honetan egindako dinosauro oinatzen arrasto bat Oxfordeko Unibertsitateko Historia Naturalaren Museoaren kanpoaldean ikus daiteke).

Batzuetan eskaiolazko bloke huts bat bera zizelkatzen zen eskulturen maketak edo lehen zirriborroak (normalean erliebe-eskulturak) sortzeko, azkenean harrian eskulturatuko zirenak, moldetik zehazki neurtuz, adibidez, puntu-ateratzeko makina bat erabiliz. Hauek oraindik ere eskaiolazko molde gisa deskribatzen dira. John Flaxmanen adibideak Londresko University Collegeko liburutegiko errotonda zentralean eta unibertsitateko bildumetako beste leku batzuetan aurki daitezke. Eskaiolaz egindako jatorrizko eskultura amaitu bat ere deskriba dezake, nahiz eta hauek arraroagoak izan.

## Metodoa 
thumb|Aurpegiko moldeaketa prozesua, eskaiolazko benda batekin
Eskaiola jatorrizkoari aplikatzen zaio, jatorrizkoaren molde bat sortzeko (hau da, inpresio negatibo bat). Ondoren, molde hori kendu eta eskaiola freskoa botatzen zaio, jatorrizkoaren kopia eskaiolan sortuz. Normalean molde oso landuak egiten ziren, hainbat eta dozenaka pieza artean, azpian zailagoak ziren eskulturak galdatzeko. Eskaiola ez da malgua, eta moldeak 3D buru-hausgarri gisa egiten ziren, jatorrizkoa eta moldea errazago ateratzeko. Ondoren, gelatinazko, kautxuzko eta silikonazko moldeak erabili ziren, eskaiolazko edo poliesterrezko euskarriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulrike Bruns

**Ulrike Bruns**, jaiotzez **Ulrike Klapezynski**, (Cottbus, 1953ko azaroaren 17a) erretiratutako Ekialdeko Alemaniako atleta bat da, batez ere 1500 metroko eta 3000 metroko lasterketetan lehiatu zena.

## Bizitza pribatua 
Klapezynski 1953an jaio zen Cottbusen. 1979an Jürgen Bruns  bere entrenatzailearekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten. Alemaniaren berrunifikazioaren ondoren, kirol-denda bat izan zuten Potsdam-en.

## Atletismo ibilbidea 
Ekialdeko Alemaniaren izenean lehiatu zen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan, Montrealen (Quebec), 1500 metroko proban, eta bertan brontzezko domina irabazi zuen. Hirugarren postuan sailkatu zen 1986ko Europako Txapelketan 10.000 metroko proban. Postu bera lortu zuen 1987ko Munduko Txapelketan. Brunsek 800 metroko proba ere irabazi zuen 1978ko Europako Atletismo Txapelketa Estalian.

Klapezynski izeneko neska-izenez lehiatzen ari zela jaso zuen lehen aldiz publikoaren arreta, 1976ko Montrealgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuenean. Urte hartan, bere marka pertsonalak ezarri zituen: 1:57,06 minutu 800 metrotan eta 3:59,9 minutu 1500 metrotan, baina Montrealen 1500 metrora mugatzea erabaki zuen, azkenean brontzezko domina irabaziz, Tatiana Kazankina (SESB) irabazlearen atzetik. 800 metroko zein 10.000 metroko dominak irabazteko gai ziren emakumezko kirolari gutxietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bariadiko elizbarrutia

**Bariadiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren tanzaniar elizbarrutia da. 2026ko urtarrilaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bariadin dago. Egun apezpikua Prosper Balthazar Lyimo da.

## Ordinarioak 
* Prosper Balthazar Lyimo (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uriarte zementuen biltegia/lonja

Uriarte zementuen biltegia/lonja, *Cementos Uriarte, Corta y Zubimendi, S.*A. enpresak Zumaiako portuan eraikitako biltegia da.

## Historia 
Eraikinaren proiektua 1926. urtekoa da eta enpresaren zuzendari eta ingeniari zen Laureano Aspiazuk egin zuen.

Biltegiak Iraetako Amilibiako ur-saltoaren ondoan zegoen zentral hidrauliko batetik lortzen zuen argindarra, haren lineatako bat Zumaiako portuko eraikinera baitzetorren (besteak enpresa beraren Beduako fabrika hornitzen zuen.

## Babesa 
Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasunaren inbentariatutako ondasuna da, 38 zenbakiarekin.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Uriarte zementuen biltegiko armarria.jpg|Eraikinaren alboko paretako armarria.
Fitxategi:Uriarte zementuen biltegia-lonja.jpg|Eraikinaren ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uriarte zementu-fabrika
* Urola Beheko zementu naturalaren egileak
Maria do Rosário Bettencourt

**Maria do Rosário Bettencourt** (1933ko ekainaren 22a – Torres Vedras, 2026ko urtarrilaren 3a) portugaldar fado abeslaria izan zen.

## Bizitza 
19 urterekin debutatu zuen abeslari gisa, Fernando Farinharekin batera, *Emissora Nacional* saioan. Batez ere 1960ko eta 1970eko hamarkadetan grabatu zituen abestiak, *Canto Presente* eta *Para Cada Mão Uma Rosa* diskoak barne.

Lisboako eta inguruko hainbat fado etxetan abestu zuen, batez ere Cascaisko Arredan, José Pracanaren gonbidapenez, Cota D'Armasen, eta 1981ean Taverna do Embuçadoko taldean sartu zen, non bi urtez abestu zuen, 1983ra arte. Amália Rodrigues sariaren epaimahaietan ere parte hartu zuen eta Fernando Matos Silvaren *O Mal-Amado* filmean agertu zuen, Portugalgo Bigarren Errepublikan zentsuratu eta 1974ko apirilaren 25eko iraultzaren ostean bakarrik estreinatu zen azken filmean.

Torres Vedrasko ospitalean hil zen 2026ko urtarrilaren 3an, 92 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Calvo Carilla

**José Luis Calvo Carilla** (Huesca, 1950 – 2026ko urtarrilaren 8a) Zaragozako Unibertsitateko irakaslea izan zen, eta Aragoiko eta Espainiako literaturari buruzko hainbat liburu argitaratu ditu.

*El Modernismo literario en Aragón* edota *Braulio Foz en la novela del siglo XIX* idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zbigniew Cybulski

**Zbigniew Cybulski** (Kniaże, 1927ko azaroaren 3a – Krakovia, Wrocław, 1967ko urtarrilaren 8a) poloniar aktorea izan zen.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Cybulski Krakoviako Antzerki Akademian sartu zen. 1953an graduatu zen eta Gdańskera joan zen lanera. Bin Bon ikasle-antzokiaren sortzaileetako bat izan zen. 1960ko hamarkadatik antzerkian lan egin zuen Varsovian.

1955ean egin zuen debuta zineman, eta gazte matxinatuen roletan nabarmendu zen. Tren batek harrapatuta hil zen, lanera zihoala trenbidera erori ondoren.

## Filmografia hautatua 
*1955: *A Generation* – Kostek
*1955: *Kariera* – autobuseko bidaria
*1955: *Trzy starty* – Mietek Leśniak
*1956: *Tajemnica dzikiego szybu* – meatzaria
*1957: *Wraki* – Rafał Grabień
*1957: *Koniec nocy* – Romek Brzozowski
*1958: *The Eighth Day of the Week* – Piotr Terlecki
*1958: *Ashes and Diamonds* – Maciek Chełmicki
*1958: *Krzyż Walecznych* – Zootechnik Tadeusz Wiecek
*1959: *Night Train* – Staszek
*1960: *Do widzenia, do jutra* – Jacek
*1960: *Innocent Sorcerers* – Edmund
*1960: *Rozstanie* – aktorea
*1962: *Love at Twenty* – Zbyszek ("Warszawa" zatia)
*1962: *La Poupée* – Octavio Prado Roth koronela/ Cotal, matxinoa
*1962: *How to Be Loved* – Wiktor Rawicz
*1963: *Ich dzień powszedni* (*Their Everyday Life*) – doktor Andrzej Siennicki
*1963: *Zbrodniarz i panna* – Jan Zietek kapitaina
*1963: *Milczenie* – Roman
*1963: *Rozwodów nie będzie* – Gruszka (3. atala)
*1964: *To Love* – Fredrik
*1964: *Giuseppe w Warszawie* – Staszek, Mariaren neba
*1964: *The Saragossa Manuscript* – Alfons Van Worden
*1965: *Pingwin* – Łukasz
*1965: *Salto* – Kowalski / Malinowski
*1965: *Sam pośród miasta* – Konrad Ferenc
*1966: *Jutro Meksyk* – Paweł Janczak
*1966: *Przedświąteczny wieczór* – Zapalaren laguna
*1966: *Mistrz* (telefilma) – 'Macbeth' filmaren zuzendaria
*1966: *Szyfry* – Maciek
*1966: *Iluzja* (telebista) – maitalea
*1967: *Cała naprzód* – Janek
*1967: *Morderca zostawia ślad* – Rodecki
*1967: *Jowita* – Edward Księżak
Grigori

thumb|Emakumeekin elkartu ziren grigoriak, aingeru eroriak.

**Grigoriak** (antzinako grezieraren egrḗgoroi, "Behatzaileak", "zaindariak"), Elohimen semeak gisa ezagunak baita ere (hebraieraz בני האלהים, bnei ha'elohim), aingeru erorien talde bat da. Juduen literaturak aipatuak izan dira, esaterako *Biblia*ren Genesia Liburuan eta zenbait testu apokrifoetan. Testu horietan aipatzen da Grigoriak "gizakiaren alabekin" maitemindu eta elkartu ziren izakiak izan zirela (hebreeraz ''banot ha'adam*); batasun horretatik Nefilim bezala ezagutzen den erdi-jainko arraza bat sortu zen.

*Henoken liburua''ren arabera, Grigoriek 2.000.000 (200 miriada) dituzte, baina liderrak bakarrik aipatzen dira: Semiyazza, taldearen burua, Urakabarameel, Akibeel, Tamiel, Ramuel, Dan'el, Azkeel, Saraknyal, Asael, Armers, Batraal, Anane, Zavebe, Samsaveel, Ertael, Turel, Yomyael y Azazyel (Azazel eta, agian, Araziel gisa aipatua).

## Euskal literaturan 
Bernardo Atxagaren *Enarak* eleberrian (2025) grigori batzuk protagonismo berezia dute: Semiyazza, Uzariel, Azazel, Batrael... Uzarielek sarritan narratzailearen papera hartzen du eleberrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Estupiñán

**Ana María Estupiñán García** (Bogota, 1992ko apirilaren 7a) kolonbiar aktore eta abeslaria da, "*La Pola", "La Ronca de oro", "La niña", "Amar y vivir", "Oye bonita", "Al otro lado del muro"* eta *"Rigo"* telenobeletan parte hartzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Juan Carlos Estupiñán eta Liliana Garcíaren alaba da, eta 12 urte zituenetik Caracol kanaleko akademia batean sartu da. Txikitatik komertzialetan parte hartu du Laura Estupiñan, Felipe Estupiñan, Maria Andrea Estupiñan eta Maria Paula Estupiñan anai-arrebekin batera.

### Ibilbidea 
2008an, Piperen neska-lagunak bezala parte hartu zuen "Padres e hijos" telesailean. Rol txikia izan zuen " Felipek batxilergotik unibertsitatera egin zuen aldaketa bizi izan zuen. Trama ezkongai-harremanaren trantsizioaren zati bat izan zen, eta Pipe pertsonaiarentzat gai indartsuenetako bat" , Rafael Londoñok interpretatu zuena.

Bere zeregina lAS gisa
Policarpa Salavarrieta Kolonbiako independentziako heroia izan zen (gaztaroan) "*La Pola"* telenobelan, eta Kolonbiako telebistako talentu gazteetako bat izan zen.   

Aktorea Caracol Televisióneko hainbat proiektutan lan egiteko kontratatu zuten, eta *"La Niña"*, "*Toni"*, "*la chef*" telesailetako protagonista gisa arituz.   

2014an rol garrantzitsua izan zuen Helenita Vargas abeslari famatuaren papera eginez, hilda baitzegoen. Caracol Televisión-en azken seriea Sofía Helena Vargas Marulanda 'Helenita'-ren bizitzan oinarritutako lana da. Estupiñán zenbait kapitulutan protagonista nagusi gisa agertu zen, eta kantari gisa zuen talentua ere erakutsi ahal izan zuen. Aktoresak, halaber, grabatzeko unean eta ekoizpenerako aukeratua izateko unean izan zituen esperientzietako batzuk aipatu zituen: 

Abeslari gisa aritu da "*Amar y vivir"* (2020ko bertsioa) filmean, Irene Toro interpretatuz.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinea 
### Realitya 
## Sariak eta izendapenak 
### India Catalina sariak 
### TV eta Novelas sariak 
### Talento Caracol sariak 
### Nickelodeon Kids Choice Award 
; Kids Choice Awards Kolonbia

; Kids Choice Awards Mexiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aixa Taymur

**Aixa Taymur** (Kairo, Egipto, 1840 - *ibidem*, 1902) egiptoar ekintzaile sozial, poeta, nobelagile eta feminista izan zen. Egiptoko feminismoaren amatzat jotzen da. Bere idatziekin idazle feministen ondorengo belaunaldiak inspiratu zituen. 

## Ibilbidea 
Aixa Taymur Kairon (Egipto) jaio zen 1840an. Poeta eta saiogilea izan zen eta emakumeen hezkuntzaren alde egin zuen. Arabierazko feminismoaren sortzailetzat jo izan da.

Isma'il Pasha Taymourren alaba zen, jatorri turkiar eta kurdua zuena eta Egiptoko gobernuko funtzionario gisa aritu zena. Ama zirkasiarra zuen eta aske utzitako esklabua zen. 

Aixa Taymur oso gazte zela hasi zen turkieraz, arabieraz eta persieraz hezten etxean, aitaren laguntzaz. Koranari eta islamiar legeei buruz ere ikasi zuen. Gero, bere anaia hezten lagundu zuen. 

Orduan hasi zen poesia persieraz, arabieraz eta turkieraz konposatzen, literatur molde tradizionalak eta metaforak erabiliz bere sentimenduak adierazteko. 14 urterekin ezkondu ondoren Istanbulera joan zen eta idazteari utzi zion. Baina bere senarra (Mahmud Bey al-Islambuli turkiarra), alaba eta aita hil ondoren, Egiptora itzuli eta idazketari ekin zion berriro ere, hori baitzen benetan gustatzen zitzaiona. Orduan hasi zen emakumeen eskubideei buruz idazten. 

Taymurren prosa eta poesia erabakigarriak izan ziren emakumeek Egiptoko gizartean zuten posizioa aldatzeko. Bera etxean hezia izan zenez, emakumeak etxean giltzaperatuta edukitzearen kontra idatzi zuen. Ondorengo idazle feminista egiptoarrak ere inspiratu zituen.

1892an ''Mir'at al-ta'ammul fi al-umur'' lana argitaratu zuen, eta Korana berrinterpretatu zuen, ez zela hain patriarkala esanez eta irakurketa tradizionalei aurre eginez.

Bere anaia ere idazlea izan zen, Ahmed Taymour. Alaba bakarra izan zuen.

Kairon hil zen 1902an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Gehlhaar

**Laura Gehlhaar** (Düsseldorf, 1983ko urtarrilaren 8a) alemaniar idazle, aktibista eta entrenatzailea da. Gurpil-aulkian dabilen pertsona gisa dituen esperietziei buruz idazten du eta desgaitasuna duten pertsonen eskubideen alde borrokatzen da.

## Bizitza 
Hamaika urte zituela, miopatia diagnostikatu zioten, eta 21 urterekin gurpil-aulki bat erabiltzen hasi zen. Batxilergoa amaitu ondoren, gizarte-pedagogia eta psikologia ikasi zituen Herbehereetan eta Berlinen. 2008az geroztik Berlinen bizi da.

2014tik aurrera, bere bizitzari buruz idazten du *Frau Gehlhaar* blogean. 2016ko irailean, *Kann man da noch was machen? Geschichten aus dem Alltag einer Rollstuhlfahrerin* liburua argitaratu zuen. Lorenz Meyer blogariarekin batera, «pertsona gurpil-aulkidunei buruzko txorakeria bingo» bat diseinatu zuen, sare sozialetan zabaldu zena.

## Lanak 
* *Kann man da noch was machen?: Geschichten aus dem Alltag einer Rollstuhlfahrerin* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Snow White and the Huntsman

***Snow White and the Huntsman***, , 2012ko Rupert Sanders ingelesak zuzendutako fantasia iluneko ekintza eta abentura film bat da. Grimm anaiak alemaniar idazleen *Edurnezuri* ipuin klasikoan oinarritua dago. Kristen Stewart, Charlize Theron, Chris Hemsworth, Sam Claflin, Ian McShane, Bob Hoskins, Ray Winstone, Nick Frost eta Toby Jones aktoreek antzeztu zuten.

''The Huntsman: Winter's War'' (2016) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
## Aktoreak
* Kristen Stewart: Edurnezuri
** Raffey Cassidy: Edurnezuri neskatoa
* Charlize Theron: Ravenna erregina
** Izzy Meikle-Small: Ravenna neskatoa
* Chris Hemsworth: Eric ehiztaria
* Sam Claflin: William
** Xavier Atkins: William mutikoa
* Lily Cole: Greta
* Sam Spruell: Finn
** Elliot Reeve: Finn mutikoa
* Vincent Regan: Hammond dukea
* Noah Huntley: Magnus erregea
* Liberty Ross: Eleanor erregina
* Christopher Obi: Ispilu magikoaren ahotsa
* Rachael Stirling: Anna
* Hattie Gotobed: Lily
* Greg Hicks: Zaldun Beltzaren jenerala
* Peter Ferdinando: Zaldun Beltza
* Anastasia Hille: Ravenna erreginaren ama

; Ipotxak:
* Ian McShane: Beith
* Bob Hoskins: Muir
* Johnny Harris: Quert
* Toby Jones: Coll
* Eddie Marsan: Duir
* Ray Winstone: Gort
* Nick Frost: Nion

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
José Manuel Abascal

**José Manuel Abascal Gómez** (1958ko martxoaren 17an jaioa) 1500 metroko espainiar korrikalaria izan zen.

1982an, zilarrezko domina jaso zuen Europako Txapelketa Estalian 1500 metrotan eta brontzezko domina proba berean Europako Aire Libreko Txapelketan. Brontzezko domina irabazi zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan. 1986an, 3:31.13 minutuko marka pertsonala egin zuen, baina ez zen lortu 1500 metroko Europako Txapelketan finalerako sailkatzea. 1987ko IAAF Munduko Txapelketa Estalian, Abascalek zilarrezko domina irabazi zuen.

## Biografia 
José Manuel Abascal Alcedan jaio zen, Kantabrian, eta haurtzaroa Pas Haran urrunean eman zuen, landa-baldintzetan biziz, elektrizitaterik edo ur korronterik gabe. Bere lehen esperientziek, eskolara joateko oinez ibiltzea eta baserriko lanak barne, bere erresistentzia eta lan-etika hobetu zituzten. Bere arrakastak Espainiako erdi-distantziako korrikalarien belaunaldi bat inspiratu zuen, besteak beste, Fermín Cacho eta Reyes Estévez, Espainia presentzia sendo gisa ezarriz 1500 metroko lasterketan.

1992an lehiaketatik erretiratu ondoren, Abascalek atletismoan jarraitu zuen. 20 urtez Santa Cruz de Bezanako kirol koordinatzaile gisa aritu zen, 2015ean Calafell-era joan aurretik kirolaren garapena sustatzera. Bartzelonako 1992ko UdakoOlinpiar Jokoen irekiera ekitaldiko banderadunetako bat izan zen, Espainiako atletismoan izan zuen eragin iraunkorra sinbolizatuz.

## Kirol ibilbidea 
Abascalek bere kirol ibilbidea krosean hasi zuen, bere lehen eskola lasterketa Zaragozan irabaziz eta geroago Espainiako gazteen txapeldun bihurtuz 1975ean. 1977an, Düsseldorfeko Munduko Kros Txapelketan zilarra irabazi zuen Espainiako junior taldeko kide izan zen. Abascal Espainiako erdi-distantziako lasterketan figura nagusia izan zen, 1500 metroko titulu nazionalak lortuz 1978, 1981, 1982, 1984 eta 1985ean, eta 3000 metroko estalian 1982an. Bere marka pertsonala 1500 metrotan 3:31.13 izan zen, 1986an Bartzelonan lortua.

1984an, Estatu Batuetako estaliko bira batean, Abascalek hiru miliako lasterketa jarraian irabazi zituen, Richfielden 3:56.56ko errekor berria ezarriz. Bira honetan egindako emanaldiek bere zorroztasun taktikoa eta amaierako abiadura erakutsi zituzten. 1987an, Osloko 5000 metroko lasterketan 13:12,49ko marka pertsonala lortu zuen, urte hartako mundu mailako denborarik onenetakoa.

## Sariak eta ohoreak 
Abascal Espainiako atleta onena izendatu zuten 1984an eta Kiroletako Asturiasko Printzearen Sari ospetsua jaso zuen 1985ean, Espainiako atletismoari egindako ekarpen esanguratsuak aitortuz.  1994an, Abascali Kirol Merezimenduaren Errege Ordenako Zilarrezko Domina eman zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Margaret Jordan Patterson

**Margaret Jordan Patterson** (Surabaya (Indonesia), 1867ko azaroaren 9a - Brattleboro (Vermont) (AEB), 1950eko otsailaren 17a) Estatu Batuetako egur-grabatzaile eta margolari bat izan zen.

## Gaztaroa eta hezkuntza 
Patterson Maineko itsas kapitain baten alaba zen, eta aitaren ontzian jaio zen, Surabayatik gertu, Javan. Ondoren, Bostonen eta Mainen hazi zen.

Bere lehen arte-ikasketak Louis Prang editoreak emandako korrespondentzia-ikastaro batetik etorri ziren. Ondoren, 1895ean Pratt Institute-n ikasi zuen . Era berean, Claudio Castelluchorekin ikasi zuen Florentzian eta Hermenegildo Anglada Camarasarekin Parisen.

Arthur Wesley Dow eta Charles Woodbury artistekin ere harremanak izan zituen. 1910ean Ethel Marsengandik koloretako egur grabatuak sortzen ikasi zuen.

## Karrera 
XIX. mende amaierako mugimendu artistikoak bertatik bertara ezagutzeko Margaret Europara bidaiatu zuen. Lehen egonaldian Parisen egin zuen 1899an. Maiz itzuli zen Europara bere bizitzan zehar; hasieran iparraldera eta ondoren Italia eta Frantziara. Bidaia horietako batean Euskal Herria bisitatu zuen, Hondarribitik igaroz.

Geroago, Wellesley-ko (Massachusetts) Dana Hall School-eko arte saileko buru izan zen, eta lan horri eutsi zion 1940an erretiratu zen arte. Massachusettseko eta New Hampshireko eskola publikoetan ere lan egin zuen arte-irakasle gisa.

Bere sarietako batzuk ohorezko aipamena dira 1915eko Panama–Pacific Nazioarteko Erakusketan, eta 1939ko Filadelfiako Akuarela Klubaren domina bat.

## Galeriak 

Fitxategi:A_Salt_Creek,_Cape_Cod.jpg|*A Salt Creek, Cape Cod* 
Fitxategi:Margaret_Jordan_Patterson_-_Heartsease.jpg|*Heartsease*
Fitxategi:Margaret_Jordan_Patterson_-_Zinnias_and_Bachelor_Buttons_c.1920.jpg|*Zinnias and Bachelor Buttons*
Fitxategi:Margaret_Jordan_Patterson_-_Windblown_Trees_c.1920.jpg|*Windblown Trees*
Fitxategi:Margaret_Jordan_Patterson_-_Aunt_Polly's_Back_Door_SC188973.jpg|''Aunt Polly's Back Door''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margaret J. Patterson: Kolorearen eta argiaren maisua
* Patterson's Petunias: Zuraren Kolore Baten Egitea Bi Arrosa Gorri Fundazioa
Song Sung Blue (filma)

***Song Sung Blue*** 2025eko Craig Brewer estatubatuar zinema zuzendariaren film biografikoa da.

## Sinopsia 
Sardina eta Stingle musikariak eta bereziki musikazaleak ziren. Sardinak The Esquires izeneko rhythm and blues talde batean gitarra jo zuen 1970eko hamarkadan, eta Stingle, berriz, Patsy Cline country kantariaren omenezko proiektu batean aritu zen. 1987an ezagutu zuten elkar, Sardina emakumezko ahots baten bila zebilela. Hasieran kolaborazio artistiko hutsa zena maitasun istorio bilakatu zen berehala, eta filmak horri berari ere erreparatzen dio, "Lightning and Thunder" bikotearen ametsen laborategi moduko bat bilakatu baitzen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soula Emmanuel

**Soula Emmanuel** (Dublin, 1990 edo 1991) irlandar idazlea da. Bere lehen eleberriak, *Wild Geese* izenekoak, Lambda Literatura Saria eta Gordon Bowker Volcano saria irabazi zituen 2024an.

## Bizitza 
Soula Emmanuel Dublinen jaio zen ama irlandar eta aita greziarrarengandik, eta Wicklow konderrian hazi zen. Irlandako eta Suediako unibertsitateetan ikasi zuen eta 2018an armairutik irten zen emakume trans gisa. 2024an, Lambda Literatura Saria irabazi zuen Egile Transgeneroen Fikzioaren kategorian, eta Gordon Bowker Volcano saria ere bai, etxetik urrun egotearen esperientziari buruz idatzitako fikzioagatik.

Soula Emmanuel pertsona autista da eta gaur egun Greystonesen bizi da.

## Lanak 
* *Wild Geese* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharina Boll-Dornberger

**Katharina Boll-Dornberger** (Viena, 1909ko azaroaren 2a - Berlin, 1981eko uztailaren 27a), **Käte Dornberger-Schiff** bezala ere ezaguna, austriar-alemaniar fisikari eta kristalografoa izan zen. Kristal-egituretako ordena-desordena fenomenoak aztertzeagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Katharina Boll-Dornberger Vienan jaio zen 1909an. Gurasoak Alice Friederik Schiff eta Walter Karl ziren. Fisika eta Matematika ikasi zuen Vienan eta Göttingenen, eta zink sulfato anhidroaren egiturari buruzko tesia egin zuen, Victor Moritz Goldschmidten gainbegiradapean. Ondoren, ikerketa egin zuen Philipp Grossen Vienako laborategian. 1956an, Humboldt Unibertsitatean irakasle lanpostua lortu zuen. 1958an, sortu berria zen Institut für Strukturforschung erakundeko zuzendaria izan zen, eta kargu horretan aritu zen 1968ra arte. 1981ean hil zen Berlinen.
** *Alemaniako Errepublika Demokratikoaren sari nazionala* 1960an.

* Berlingo kale bat bere omenez izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kayara. Inka gerraria

***Kayara. Inka gerraria*** () 2025eko Cesar Zelada perutar zinema zuzendariaren animaziozko filma da.

Ekoizpenak Blender softwarea erabili zuen filma animatzeko, eta soinu-banda Budapesteko Orkestra Filarmonikoak interpretatu zuen Toni Mir ekoizle espainiarraren eskutik, Renata Floresen kitxuazko abestiak barne hartzeaz gain. Zinema Euskaraz programari esker, euskarara bikoiztu zuten.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Budapesteko Orkestra Filarmonikoa

**Budapesteko Orkestra Filarmonikoa** () Hungariako orkestrarik zaharrena da. 1853an sortu zuen Ferenc Erkelek, Budapesteko Elkarte Filarmonikoaren babespean. Urte askoan herrialdeko orkestra profesional bakarra izan zen. Taldea gorputz independente bat da, orain Hungariako operako musikariek antolatua, lehendakari-zuzendariak eta zuzendaritza-batzordeak zuzendua. Bere kontzertu areto nagusia Hungariako Opera Nazionala da, non urtean hamar kontzertu inguru ematen diren.

Sortu zenetik, konpositore ospetsuek zuzendu dute orkestra. Franz Liszt aldizka joan zen Budapestera eta zuzendari gonbidatu gisa agertu zen. Halaber, azken 150 urteetan Brahms, Dvořák eta Mahler zuzendari gonbidatuak izan dira.

Budapesteko Orkestra Filarmonikoak kontzertu bira ugari egin ditu Europako beste herrialde batzuetara, Estatu Batuetara eta Japoniara. Orkestrak Supraphon, Qualiton y Hungaroton diskoetxeetarako grabazioak egin ditu.

## Presidente-zuzendariak 
Orkestraren presidente-zuzendariak honakoak izan dira:

* 1835-1871: Ferenc Erkel
* 1875-1900: Sándor Erkel (Ferenc Erkelen sema)
* 1900-1918: István Kerner
* 1919-1944: Ernő Dohnányi
* 1960-1967: János Ferencsik
* 1967-1986: András Kóródi
* 1989-1994: Erich Bergel
* 1997-2005: Rico Saccani
* 2011-2014: György Győriványi Ráth
* 2014-egun: Pinchas Steinberg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Marie Collart-Henrotin

**Marie Collart** (Brusela, 1842ko abenduaren 5a - Nebida, 1911ko urriaren 8a), **Marie Collart-Henrotin** izenez ere ezaguna, batez ere paisaiak eta animaliak margotu zituen artista belgikarra izan zen.

## Biografia 
thumb|Hofstede Brabanten, 1890ean
Bruselan jaio zen. Batez ere artista bezala autodidakta izan bazen ere, Alfred Verwee eta Martin Léonce Chabry margolarien eta Arthur Stevens merkatari eta arte kritikariaren aholkuez ere baliatu zen. 1868an Société Libre des Beaux-Arts erakundearen sortzaileetako bat izan zen. Bi urte geroago, urrezko domina bat irabazi zuen Parisko Salonen.

1871n, Collart Edmond Henrotin artilleriako kapitainarekin ezkondu zen; bere senarra 1894an hil zen.

1880an Leopoldoren Ordenako zaldun izendatu zuten lehen emakumea bihurtu zen. Urrezko dominak irabazi zituen Ghent (1881), Paris eta Bruselako (1897) erakusketetan. Collartek bere lana Arte Ederren Jauregian eta Emakumearen Eraikinean erakutsi zuen 1893ko Munduko Kolondar Erakusketan, Chicagon, Illinoisen.

Nebidan hil zen, Sardinia eskualdean, 68 urte zituela.

Bere lanak Anberesko Arte Ederren Errege Museoaren eta Belgikako Arte Ederren Errege Museoen bildumetan agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magda Campins i Martí

**Magda Campins i Martí** (Bartzelona, 1956) mediku eta epidemiologo katalana da. Vall d'Hebron Ospitale Unibertsitarioko Medikuntza Prebentiboko eta Epidemiologiako zerbitzuburua izan da, baita prebentzio-medikuntza eta epidemiologia arloetako irakaslea ere UABeko *Medikuntza Fakultatean*. Hasiera batean, COVID-19a duten gaixoak tratatzeko hidroxiklorokina erabiltzearen alde agertu zen, baina gero atzera egin zuen substantzia horrek gaixotasunaren tratamenduan inolako eraginik ez zuela adieraziz.

2021eko irailaren amaieratik, Catalunyako Gobernuko Osasun Saileko *Comitè Científic Assessor de la COVID-19* izeneko aholku batzorderen presidentea da.

2023an, Kataluniako Generalitateak ematen duen *Josep Trueta Domina* jaso zuen.

2025ean Kataluniako 100 emakume eraginkorrenen *Forbes* zerrendan sartu zuten.

## Erreferentziak