Aurrekari (zuzenbidea)

**Aurrekaritza** edo **aurrekari judiziala** Zuzenbidean erabaki judizial edo administratibo batek ondorengo kasuetan duen balio arauemailea da, bereziki antzeko gertakari edo auzi juridikoak daudenean. Lehen kasu batean ezarritako irizpidea geroago aplikatzen da, interpretazio juridikoari jarraikortasuna eta aurreikusgarritasuna emanez.

Hasteko, Common law edo zuzenbide arrunteko sistema juridikoetan, **aurrekaria** aurreko lege-kasu batean ezarritako erregela edo printzipio bat da, auzitegi batentzat antzeko gaiak edo gertaerak dituzten ondorengo kasuetan erabakitzeko loteslea dena. Testuinguru horretan, aurrekaria Zuzenbidearen iturri gisa ulertzen da, lege idatzitik harago, epaien bidez garatzen den arau-multzo baten barruan.

Bestalde, Zuzenbide arrunta edo erkideko lege-sistemek printzipio orokor bat partekatzen dute: antzeko kasuak antzeko emaitzak emateko moduan ebatzi behar dira. Horrenbestez, aurrekaria da helburu hori lortzeko mekanismo nagusietako bat, emaitzen koherentzia eta aurreikusgarritasuna bermatzen dituena.

Azkenik, lege erkidearen sisteman aurrekaria Zuzenbidearen iturri nagusietako bat da, estatutuetako zuzenbidearekin eta zuzenbide betearazlearekin batera kokatzen dena. Horrela, hiru iturri horiek elkar osatzen dute, arau juridikoen sorrera eta aplikazioa egituratuz.
## Oinarri teorikoa: *stare decisis* 
Lehenik eta behin, aurrekariaren doktrina ulertzeko funtsezkoa da *stare decisis* printzipioa, zeinak epaileei aurreko erabakiak errespetatzeko betebeharra ezartzen dien. Latinezko esamoldeak —*stare decisis et non quieta movere*— aurretik erabakitakoari eustearen ideia adierazten du.

Izan ere, printzipio horren helburua da koherentzia juridikoa eta aurreikusgarritasuna bermatzea, kasu antzekoetan irizpide berak aplikatuz. Horrela, aurreko epaietan ezarritako printzipioek gidatzen dute auzi berrien ebazpena, bereziki common law sistemetan, non goi-mailako auzitegien erabakiek izaera loteslea duten maila baxuagoko auzitegientzat.

Bestalde, zuzenbide kontinentaleko sistemetan jurisprudentziak ez du lotesle izaera formalik, baina goi-auzitegien erabakiak erreferentzia garrantzitsutzat hartzen dira, bereziki irizpide egonkorra osatzen dutenean (*jurisprudence constante*). Interpretazio baten arabera, lehen kasuan epai bakar batek nahikoa izan daiteke arau bat finkatzeko; bigarrenean, berriz, beharrezkoa da epai multzo koherente bat.

Hala ere, aurrekariak ez dira aldaezinak. Auzitegiek aurreko irizpideak berrikusi edo bazter ditzakete arrazoibide sendoak badaude.

## Aurrekari motak 
Bestalde, aurrekariak bi multzo nagusitan sailkatzen dira: **aurrekari lotesleak** eta **aurrekari persuasiboak**. Lehenengoek derrigorrez bete behar dira jurisdikzio bereko maila baxuagoko auzitegietan; bigarrenek, berriz, orientazio-balioa dute, baina ez dira nahitaez aplikatu behar.

Gainera, aurrekari judizialez gain, administrazio-organoek emandako ebazpenek ere aurrekari izaera har dezakete kasu batzuetan.

## Hierarkia judiziala eta aplikazioa 
Ondoren, aurrekariaren aplikazioa auzitegien hierarkiarekin lotuta dago. Oro har, maila baxuagoko auzitegiek goi-mailako auzitegien erabakiak jarraitu behar dituzte; horri **stare decisis bertikala** deritzo.

Aldiz, maila bereko auzitegien artean aurreko erabakiek duten eraginari **stare decisis horizontala** esaten zaio. Kasu horretan, lotura-maila txikiagoa izan ohi da.

Bestetik, auzitegiek aurrekari bat bereiz dezakete kasu berria ezberdina dela iritziz gero, gertakarien arteko alde esanguratsuak identifikatuz. Horrek Zuzenbidearen bilakaera ahalbidetzen du.

## Common law eta sistema kontinentala 
Alde batetik, **common law** sistemetan aurrekaria Zuzenbidearen oinarri nagusietako bat da, eta epaileek aurreko epaietan oinarrituta ebazten dituzte auziak. Sistema hori Ingalaterran sortu zen eta gero beste herrialde askotara hedatu zen.

Bestetik, **zuzenbide kontinentaleko** sistemetan lege idatzia da iturri nagusia, eta aurrekariak ez dira formalki lotesleak. Hala ere, auzitegiek aurreko erabakiak kontuan hartzen dituzte interpretazio juridikoa egonkortzeko.

## Jurisprudentzia eta interpretazioa 
Ildo horretatik, sistema kontinentaletan **jurisprudentzia** garatzen da, non auzitegiek interpretazio jakin bat behin eta berriz errepikatzen dutenean doktrina juridikoa finkatzen den. Horrek aurrekariaren antzeko eginkizuna betetzen du.

Gainera, kasu juridikoek berezitasunak izaten dituzte, eta horrek eragina du aurreko erabakien aplikazioan.

## Mugak eta eztabaidak 
Hala ere, aurrekariaren sistemak eztabaida teorikoak sortu ditu. Batetik, defendatzen da Zuzenbidea malguagoa dela eta gizarte-aldaketetara egokitzeko gaitasun handiagoa duela.

Bestetik, kritikek azpimarratzen dute arau juridikoen sorrera epaileen esku geratzen dela, eta horrek legitimitate demokratikoari buruzko eztabaidak pizten dituela.

Azkenik, praktikan, sistema juridiko askok lege idatzia eta aurrekariak uztartzen dituzte, biak batera erabiliz Zuzenbidea aplikatzeko.
## Oharrak
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

* 

* 

* 

* 

## Ikus, gainera 
* Ohiturazko zuzenbidea

* Jurispridentzia

* Legea
* Botere judiziala

## Kanpo estekak