open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurt estazio meteorologiko

[eskuinera|thumb|414x414px|Kurt estazio meteorologikoa [Kanadako Gerra Museoan (2007)]]
**Kurt estazio meteorologikoa** (**Wetter-Funkgerät Land-26**) estazio meteorologiko automatikoa izan zen, Ternuako Eremuko Labrador penintsulako iparraldean, U-boot itsaspeko tripulatzaile alemaniarrek eraiki zutena, 1943ko urrian. Estaziorako ekipamendua izan zen ezagutzen den Alemaniako operazio militar armatu bakarra, Ipar Amerikar lurretan Bigarren Mundu Gerra garaian. Gerra amaitu ondoren ahaztu zuten 1977an aurkitu zuten arte.

## Kanpo estekak
Hegazkineria Zibilaren Nazioarteko Erakundea

**Hegazkineria Zibilaren Nazioarteko Erakundea** edo **HEZINE** (; ) Nazio Batuen Erakundearen agentzia da, 1944ko abenduaren 7an eratua. Gaur egun, munduko 191 estatu dira HEZINEko kideak.

Erakundearen helburuak nazioartean Hegazkineria Zibila arautzea da. Montrealen du egoitza.

## Kanpo estekak 
*  HEZINEren webgune ofiziala
Anna Moffo

**Anna Moffo** (Wayne, Pennsylvania, 1932ko ekainaren 27a - New York, 2006ko martxoaren 10a) estatubatuar koloratura sopranoa izan zen, 1960ko hamarkadan ospetsua. Gurasoak italiarrak zituen. Moffo bere ahotsaren garbitasunagatik eta bere edertasunagatik miretsia izan zen, eta horregatik "La Bellissima" ezizena eman zioten.
Natalia Poklonskaia

**Natalia Vladimirovna Poklonskaia** (, , ; Mikhailovka, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, Sobietar Batasuna, 1980ko martxoaren 18a) errusiar politikaria da. 2016ko urriaren 5etik Errusiar Federakundearen Estatu Dumako diputatua da.

2014ko martxoaren 11tik 17ra Krimeako Errepublika Autonomoaren fiskala izan zen. 2014ko mmaiatzaren 2tik 2016ko urriaren 6ra Krimeako Errepublikaren fiskala izan zen eta 2015ean 3. mailako Justiziako Estatu Kontseilari egin zuen lan.
Dona Sarkar

**Dona Sarkar-Mishra** (Katmandu, Nepal, 1980ko abuztuaren 29a), ezagunagoa **Dona Sarkar** izenez, estatubatuar informatikaria da. Gaur egun Microsoften *Windows Insider* software-testetarako programa irekiaren burua da. Sarkarrek Informatika ikasi zuen Michigango Unibertsitatean. Ikasketak amaitu eta gero, lan praktikak egin zituen Autodesk enpresan. Bertan enpresaren AutoCAD programa ospetsuaren doako web aurrebista bertsioa egin zuen.

## Bizitza 
### Microsoften 
2005ean hasi zen software ingeniari Microsoften, zehazki Windows lantaldean. Ondoren Windows Vistarako garatzaile-buru jardun zuen gailu-ezaugarriak Windowsen integratzeko, AutoPlay, Bluetooth eta Blu-ray besteak beste. Windows 7 eta Windows 8 sistema eragileetan Windows Search esperientziaren zatiak probatzeko test-talde bat kudeatu zuen. Izatez, bost pertsonez osatutako kalitate bermatze taldea zen. Taldeak Windows 7ren bilaketa-kutxaren alderdiak probatzen zituen hasiera-menuan, Fitxategi-esploratzailean eta Ireki/Gorde elkarrizketa-koadroetan. Sarkarrek erabiltzailearekiko elkarrekintza () bere espezialitate egin zuen, hainbat urtez Windows betako eta komuniteko programak gidatuz. Gero, errealitate mistoko Microsoft HoloLens betaurreko adimendunetarako garatzaileak engaiatzeko programa bat gidatu zuen, zeinean zaleei Universal Windows Platformen esperientzia holografikoak sortzeko aukera ematen zitzaien. Microsoften Holografia Akademian egon da irakasle eta #HoloHacks izeneko hackatoi-ekitaldia sortu zuen Seattlen.

2016ko ekainaren 1ean Dona Sarkarrek Gabe Aul ordezkatu zuen Microsoften Windows Insider programaren buru.

### Bestelako lanak 
Software ingeniaria izateaz gain, Sarkar moda-diseinatzailegaia, moda-blogaria, hizlaria eta idazlea da.

## Liburuak 
### Fikzioa 
* *Scattered Ashes* (2016, )
* *Prom Ever After: Haute Date\Save the Last Dance\Prom and Circumstance* (2014, , Egileak: Dona Sarkar, Caridad Ferrer eta Deidre Berry)
* *How To Salsa In A Sari* (2008, )
* *Shrink To Fit* (2008, )

### Ez-fikzioa 
* *#DoTheThing* (2017, )
* *You Had Me at Hello World: Mentoring Sessions with Industry Leaders at Microsoft, Facebook, Google, Amazon, Zynga and more!* (2015, )

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Dona Sarkar liburuak
Jano (satelitea)

*Artikulu hau Saturnoren sateliteari buruzkoa da, erromatar mitologiako jainkoa gaitzat duena hurrena da: Jano*

**Jano** Saturnoren satelite natural bat da, **Saturno X** bezala ere ezaguna. Bere izena Jano, erromatar mitologiako jainkotik dator.

## Ikus, gainera 
* Saturno
* Saturnoren sateliteak eta eraztunak
* Epimeteo
* Eguzki-sistema

## Kanpo estekak
Estazio meteorologiko automatiko

[eskuinera|thumb|[Antartikako **estazio meteorologiko automatiko** bat]]
**Estazio meteorologiko automatikoa** bere tresnen neurketak urruneko leku batera prozedura optiko, elektriko edo irrati-elektriko bidez automatikoki bidaltzen dituen estazioa meteorologikoa da. EMA batek egurats zabaletik babesteko eguraldi-etxola bat izango du, datu-erregistragailua, bateria kargagarria, telemetria (hautazkoa) eta sentsore meteorologikoak eguzki-panel erantsiarekin edo haize-sorgailuarekin eta masta baten gainean muntatuta. Konfigurazio espezifikoa aldatu egin daiteke sistemaren xedearen arabera. Sistemak Argos sistemaren eta telekomunikazioen sistema orokorraren bidez denbora errealean bidali eta datuak gorde ditzake geroago berreskuratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgio A. Tsoukalos

**Giorgio A. Tsoukalos** (grezieraz: **Γεώργιος Α. Τσούκαλος**, Luzerna, Suitza,1978ko martxoaren 14a) jatorri greziarra duen idazle eta ufologo ezaguna da. Oso ezaguna egin da bere antzinako astronauten ideiengatik, batez ere telebistako saioetan. Haren ideiak oso polemikoak dira.

## Biografia 
1985etik 1994ra Suitzako Montanako Institutuaren ikaslea izan zen; ondoren, Ithacako (New York) Ithaca Collegen Komunikazioa eta kirol informazioa gradua egin zuen. Eleaniztuna da, gutxienez bost hizkuntza hitz egiten baitu. Ufologia arloan ezagutzera eman aurretik fisiokulturismoaren sustatzaile izan zen. 1994tik 2004 arte Fisiokulturismoren Nazioarteko Federazioan aritu zen eta 1999tik 2005era Pro Bodybuilding Productions enpresaren jabea izan da.
thumb|Tsoukalos Comic Con-en.
 
## Filmografia 
Tsoukalosen presentzia ohikoa egin zen lehen historiako estrelurtarren presentziaren inguruko telebista-saioetan, esaterako *Ancient Aliens*. Ufologo hau Estatu Batuetako kanal askotan agertu da, besteak beste, Travel Channel, History Channel, National Geographic Channel, Coast to Coast AM... Antzinako astronauten bila mundu osoa arakatu du, inguru misteriotsuen eta gauza harrigarrien bila.

## Tsoukalos Interneten 
Tsoukalos irudia meme batzuei esker, Interneten ezaguna egin da. Normalean antzinako astronauten inguruko txantxetan protagonista gisa  agertu da. Bere orrazkerak asko lagundu dio protagonismo hori lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Elkarrizketa Youtuben.
* : Tsoukalosen ideien kritika.
Fermaten azken teorema

[thumb|280px|[Diofantoren *Arithmetica*. 1670eko argitalpenak Fermaten iruzkinak dakartza, azken teorema delakoa barne (*Observatio Domini Petri de Fermat*).]]
**Fermaten azken teorema** zenbakien teoriaren teoremarik ospetsuenetako bat da. Era honetan adierazi zuen Pierre de Fermat XVII. mendeko frantziar matematikariak:

  x^n + y^n = z^n   ekuazioko berretzailea 3 edo zenbaki handiagoa denean, zenbaki oso eta positiboko soluziorik ez du

Aurreko hau Fermatek Diofanto greziarraren *Arithmetica* liburuaren ertz batean idatzi zuen eta, aldi berean, frogapena bertan kabitzen ez zitzaiola ere esan zuen. Hirurehun urte luzez matematikari asko saiatu zen baieztapen hori frogatzen. Nahiz eta teoria matematiko ederrak eraiki, ez zen erabateko frogapenik lortu, emaitza partzialak baizik. Azkenik, 1994an, Andrew Wiles matematikari ingelesak erakutsi zuen teoremaren frogapena, eta 1995ean argitaratu zuen. Wilesek ez zuen zuzenean Fermaten teorema frogatu, Taniyama-Shimura-Weilen aierua baizik; duela urte batzuk Fermaten teorema aieru horren ondorio zela ikusi baitzen. Emaitza denbora luzez gorde zuen isilpean, ongi egiaztatu gabe kaleratu nahi izan ez zuelako.

[thumb|200px|ezkerrera|[Pierre de Fermat.]]
Aspaldiko sei haiek 1621. urtean eman zituen argitara Bachet de Méziriacek, grekoari latinezko itzulpena eta iruzkinak erantsiz. Hauxe izan zen Fermatentzat zenbakien teoriako emaitzen iturri nagusia. Hain zuzen, liburuan bertan idazten zituen Fermatek bere ohar eta iruzkinak eta hil eta gero semeak hartu zuen Diofantoren *Arithmetica* aitak eginiko oharrekin argitaratzeko ardura. 1987tik aurrera, Taniyama-Shimuraren aierua izan zen Wilesen lanaren helburua. Kasurik orokorrena frogatu ez arren, kurba askotarako egiaztatzea lortu omen zuen, eta horietan zeuden Fermaten teorema erabakita uzten zutenak. Adituen esanetan, frogapenak sinesgarritasun handia zuen eta horregatik zabaldu zen berria munduan zehar. Ohi den bezala, argitaratu aurretik lana aditu batzuen esku gelditu zen hauek onespena eman zezaten. Handik hilabete batzuetara, zerbait oker zegoela hasi zen entzuten. Gauzak argitu nahian, Wilesek berak ohar bat kaleratu zuen 1993ko abenduan, eta honakoa aitortu zuen: bere eskuizkribuan berrikuste-lanetan osatu beharreko puntu batzuk aurkitu zituztela eta gehienak konpondu zituela ere bai; bakar batek, hala ere, ihes egin ziola, eta horrek eskatzen zuen kalkulua menperatu arte bere lana amaitutzat ezin eman zezakeela. Hilabete batzuk geroago, azken arazo hori ere konpondu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Pitagoras, Fermat eta Wiles, bi teoremaren istorioa*, Norteko Ferrokarrila irratisaioko audioa, zientzia.eus
* Duoandikoetxea, Javier, *Abokatu okzitaniar baten ondarea*, zientziakaiera.eus
* Angulo, Patxi, Ertzeko oharrik ospetsuena, aldizkaria.elhuyar.eus
Mitografia

**Mitografía** antzinako mito eta kondairen sorrera eta garapenaren inguruko ikerketa da. Ikerketa gaia mitologien edukiak dira. Esan daiteke mitografo bat "mito bildumagilea" dela. Nolabait mitoak biltzean, osatzean eta aztertzean datza, hau da, mitologia baten ezagutza gero eta sakonagoa, ondoren mitologia horren azterketa landuz. Mitografia historiaren, antropologiaren eta ikasketa kulturalen edo erlijiosoen adar laguntzailea da.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Mitologia
* Carl Gustav Jung

## Kanpo estekak
Joanna Koerten

**Joanna Koerten** (Amsterdam, 1650eko azaroaren 17a - *ib.*, 1715eko abenduaren 28a) margolari holandar bat izan zen; margolari eta marrazkilari izateaz gain grabatuak egiten zituen beiran eta argizaria modelatzen zuen. Paperezko siluetak mozten egin zen ezagun, arte diziplina honetan paperean moztutako siluetak jartzen dira kontrastea egiten duen koloretako fondo baten gainean. Bere bezeroen artean daude Petri I.a Errusiakoa, Frederiko Gilen I.a Brandenburgekoa, Johan de Witt eta Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa.

## Bizitza 
Jan Koerten eta Ytje Cardinaels-en alaba zen. Bere aita oihal merkataria zen eta Joannak urtebete zuenean hil zen, 1651ean. Ama 1659an berriz ezkondu zen Rosijn Zacharias-ekin, hau ere oihal merkataria. Joanna 1691ean ezkondu zen, 41 urte zituela eta bere ama eta aitaordea hil ondoren. Adrian Block zen bere senarra eta bera ere oihal merkataria zen. Ez zuten seme-alabarik izan.

Beste umeek ez bezala, gaztetatik bere inguruan ikusten zuena errepresentatzeko interesa agertu zuen. Artista moduan ezagun egin zen bere senarraren denda kanpoan lan eginez, gune hau berak egindako lanen galeria moduko bat zen.

1715eko abenduaren 28an hil zen, 65 urte zituela, eta Amsterdamgo Oudezijds Kaperan dago ehortzita.

## Kanpo estekak
Baroziklonometro

**Baroziklonometroa** zikloi tropikalak zein norabide duen eta toki jakin batetik zein distantziatara dagoen igartzeko erabiltzen den tresna da. Barometroak eta anemometro berezi batek osatzen dute. Barometroak distantzia igartzen du presioa neurtuz eta anemometroak, berriz, zikloiaren norabidea, haizeak nondik jotzen duen behatuz.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Stormy Daniels

**Stephanie Gregory Clifford** (Baton Rouge, Louisiana, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko martxoaren 17a), ezagunagoa **Stormy Daniels**, **Stormy Waters** edo **Stormy** izen artistikoz, estatubatuar aktore pornografiko, gidoilari eta zuzendaria da. NightMoves, AVN eta XRCO Ospearen Aretoetako kidea da.
Asklepiadeo

**Asklepiadeoa** () Antzinaroan poesia greko eta latinoko ahapaldia mota batez esaten da. Asklepiadeo txikia eta nagusia bereizten dira. Lau oineko bertsoa da txikia, lehenengo oina bi ahapaldi laburrek osatzen dute, bigarrena eta hirugarrena lau ahapaldik (luzea-laburra-laburra-luzea), eta azkena bi ahapaldi luzek. Nagusia, berriz, aurrekoa bezala osatzen da baina tarteko oinak hiru dira eta ez bi.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Emon Behi Bi

**Emon Behi Bi** pop taldea Getxon sortu zen 1980ko hamarkada bukaeran. Hirian "Getxo sound" delakoa sortu edo bataiatu aurretik, pop berritzailea egiten saiatu zen talderik egon zen, Emon Behi Bi kasu.

## Ibilbidea 
Ekoizpen propioarekin arduratuta, disketxe propioa bultzatu zuten, Buga Records izenekoa. "Mesias berriak" izeneko disko oso bat kaleratu zuten segituan Buga Records-ekin, Bilboko Deustuko Tio Pete estudioetan. "Hemengo egunsentiak" kantua moldatzeko Joseba Sarrionandia idazlearen bi poemetan oinarritu ziren.
Autogestioaren bidetik, beraiek zuzentzen eta gidatzen zuten taldeko gauza guztiak, sustapena edo diskoen banaketak barne. Sustapena ondo joan zitzaien zeren Euskadi Gaztea irratiko musika zerrendan lehen posturaino iristea lortu zuten 1990eko otsaila eta martxoa bitartean,

Zoritxarrez, "Mesias berriak" disko hura kaleratu eta denbora gutxira, 1991. urtean, Felix Agüero abeslaria mendiko istripu batean hil zen.

## Partaideak 
* Julio Orue, gitarra
* Marco, gitarra
* Felix Agüero, ahotsa
* David, bateria
* Alvaro, baxua
* Luis Alberto, saxoa
* Gaizka, tronpeta
* Phil, tromboia
* Itsaso, ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anaxandra

**Anaxandra** (grekeraz: Ἀναξάνδρα; fl.220 k.a. urtean) antzinako greziar artista eta margolaria izan zen. Nealkesen alaba eta ikaslea izan zen, mitologia eta genero eszenetako margolari bat. Klemente Alexandriakoak, bigarren mendeko kristau teologoak, *bere Stromateis liburuan* aipatu zuen Emakumeak perfekzioneko gizonei bezain gai direla. Clementek helenistaren lan galdu bat aipatzen du Didimo Alexandriakoa ( I K.a.) bere iturri bezala.

## Erabilera modernoa 
Bere izena eman zen Nazioarteko astronomia elkartean 1994an Venusen krater handi batera 20km ko diametroa zuena artistaren omenez . Bere izena ere Caroline B. Cooney egilearen 2003ko *Goddess of Yesterday* nobelaren pertsonaia nagusienarako, Troiako gerran garatzen joan dena.

## Erreferentziak
Juana de la Cruz

**Juana de la Cruz** (Beniaján, Murtzia, 1597ko ekainaren 17a – Granada, 1675eko martxoaren 29a) murtziar  idazlea izan zen. Erromatar Eliza Katolikoak haren beatifikazioa hasi zuen XVII. mendean, baina prozesua ez zen amaierara iritsi, eta ama agurgarri izendatu zuten.

## Biografia 
Diego Fernandez Rufete eta Francisca Sanchez Arteroren alaba izan zen. Benjamineko San Juan Bautista parrokian bataiatu zuten. 22 urte zituela Granadako Gaspar Ruizekin ezkondu zen eta Granada beraien bizitokia bihurtu zen. Ezkontzaren ostean biak hortxe egon ziren ospitalizatuak 'Hospital Real'izeneko ospitalean.

### Lanak: Biografia 
Fray José Ferrer-en agindupean, Juana de la Cruz-ek autobiografia bat idatzi zuen 1658 urtean, non beraren bizitzan bizitako momentu guztiak kontatzen dituen, Murtziakoak, urte horietakoak eta beraren esperientzia monastikoa, Teresa Avilakoa  edo Teresa de Jesus-en obraren estiloa jarraituta.

## Lurperaketa 
Juana de la Cruz beraren erretiroan zegoela hil  zen Levantotarren etxean berak aurreikusi zuen urte berean, episodio mistiko eta extasis askoren ostean. San Antoni Paduako komentuan lurperatu zuten. Egun horren ostean, berarentzako beatifikazio prozesuari hasiera eman zioten beraren zerbitzariak  jarrera ejenplutzat hartua. Beatifikazioari ez zitzaion amaierarik eman, modu agurgarri baten moduan egin zuten, eta 1705-an beraren sepultura bat instalatu zen tenploko gurutzaduran fidelen mirespeduran. 1835-ean , konmentuaren desamortizazioaren ostean, gorpuzki guztiak transladatuak izan ziren Santa Isabel de la Real-eko monasteriora, non gaur-egun hor jarraitzen duten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genero-sistema

thumb|Hijra bat Indian.
**Genero-sistemak** gizartearen eta sexu-kopuruaren arabera antolatzen dituzten gizarte egiturak dira. Genero rola da, pertsona batek esaten duen guztia adierazten duenean eta horrek adierazten du norberaren burua, gizona, emakumea edo transexuala den esaten digu. Ez dago mugatuta, sexu eta erotismoaren sustapena eta erantzuna. Genero identitatea norberaren esperientzia pertsonala da, generoaren eginkizuna eta gizabanakoarena.

Genero sisitema hau zabalduenetariko bat da. Generoaren binarizazioa sexu eta generoaren sailkapena da, gizonezkoen eta emakumezkoen bi modu ezberdin eta deskonektatuetan. Mugikortasun soziala deskribatzen du, pertsonek genero-rolak gurutzatu edo nahasten dituzte edo genero ez-bitrikoen beste adierazpenekin identifikatzea asko kostatzen zaikie. Intersexuak eta transexualak estigmatizatzen dituzten aurreiritziak ere antzeman daitezke. Genero binarioak sarritan genero-rolak eta genero-identitateak dakartza gizabanakoaren edo emakumezkoen funtzioarekin okupatzen duen gizarte tokia identifikatzeko.

## Genero ez-europeoen sistemak 
Generoaren binarismoa nabarmena denean, transgeneroek sexuarekin zerikusia duten gizarte-arauek salbuespen garrantzitsua izaten dezakete. Pertsona intersexualak gizonen eta emakumeen artean biologikoki determinatuak ez daudenak, beste bistako berezitasun bat dute. Sistemaren beste desbideratzeak dira, gay-ak, lesbianak, bisexualak, trabestiak edo transexualak dira. Beste kultura batzuek mendebaldeko bitar generoaren independentzia dute.

## Homosexualitatearen definizio kulturala 
Genero bitar sistemaren arteko gizonen eta emakumeen arteko aldea gizonezko eta emakumezkoen esklusiboki gizonezkoen eta emakumezkoen arteko diferentzietan, oso garrantzitsua da sexu bereko pertsonen arteko sexu-sexualitatea elkarren artean aldatzen dela ikustea. Azpikultura batzuetan, hala nola, transvestites Brasilen, portaera homosexualak bitar generoaren alde batera uzten du. Brasileko homosexual hauek beraien izena legalki aldatu ahalko dute.

Homosexualitatea eta gizartean okupatzen den lekuetan gertatzen diren ondorioak kultura bakoitzean erabat desberdinak izaten dira askotan. Esate baterako, Papua Ginea Berriko zenbait Sambiako tribuetan uste da mutil batek nerabezarora igarotzen duela adineko gizon batek semena, bizitza indarrean jotzen duen semea 12,1 suertatzen bada. Gainera, Sambia herri horiek uste dute gizon batek ezin du bere semena berritu bere kabuz, eta, beraz, errituala pixka bat luzatu ahal izango da, normalean etengabeko arte, zuhaitz batek semen antzeko likido esekita bat egitean eta edaten duenetik orduan.

## Kanpo estekak
Ernst Kummer

**Ernst Eduard Kummer** (Sorau, Prusia, gaur egun Polonia, 1810eko urtarrilaren 29a - Berlin, Alemania, 1893ko maiatzaren 14a) alemaniar matematikaria izan zen. Sorau eta Liegnitzeko *gymnasium*-etako irakasle izan ostean, Breslauko Unibertsitateko matematika irakasle bilakatu zen 1842an. 1855an, Berlingo Unibertsitatean hasi zen lanean, eta baita Berlingo Gerra Ikastetxean ere. 1890ean utzi zuen irakaskuntza, eta hiru urte geroago hil zen.

## Erreferentzia
Ana Betancourt

**Ana Betancourt** (Camaguey, Kuba, 1832ko abenduaren 14a – Madril, Espainia, 1901eko otsailaren 7a) kubatar abertzalea izan zen. Emakumeen eskubideen bultzatzailea. Familia aberatsekoa zenez, bere garaiko emakume aberatsek jasotzen zituzten ikasketak egiteko aukera izan zuen, hala nola joskintza, etxeko gauzak egitea eta abar. Ignacio Mora Peraren emaztea bilakatu zen 1854 abuztuaren 17an. Bere senarrak, Ana bere ikasketak zabaltzera bultzatu zuen eta horri esker, frantses, ingeles eta literatura ikasketak egin zituen. Horri esker bere intelektoa asko ireki zuen eta munduan gertatzen ziren gauzen inguruan konturatzen eta kontzientziatzen lagundu zion.

## Independentzian izan zuen kolaborazioa 
Kuban zen ideia independista Anaren eta bikotekidearen bihotzarekin lotuta zegoen zuzenean. Izan ere, bere sentimendu patriotikoak garatzen joan ziren bere bizitza osoan zehar. Kuba Espainiaren kolonia zen garai horretan. Ignacio Agramonte, 1868an bere herrialdearen askatasunarengatik borrokara joan zen.

Anak, bere ideia politikoen ondorioz, atzerrira joan behar izan zuen bere senarrarekin, bere sufrimendu guztia partekatu zuen pertsona izan baitzen. Denbora igaro eta gero, Anak Guaimaroko asamblean emakumeen eskubideak defendatzen hasi zen eta hortik aurrera, bidaia luze bat jarraitu zuen emakumeen eskubideak defendatzen.

1871n La Rosalian, Chorrillo-tik gertu (Najasa) harrapatu zuten. Hego Santa Cruzen erreumaz gaixotu zen. Hilabete batzuk beranduago, 1871ko urrian, New Yorkerantz joan zen itsasontzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madarikatuak

Madarikatuak 1980ko hamarkadan Hernanin sortutako rock taldea izan zen.

## Ibilbidea 
Hernani herriko inguruan sortu zien Madarikatuak taldea, 80 hamarkada erdian Andoni Tolosa "Morauk" laguntzen zien hitzekin, baina konposizioak eta musikaren muina Matarranz gitarrajolearena zen. Aitor abeslaria aurpegia zuriz margotuta agertzen zen askotan, ikutu berezia emanez zuzeneko emanaldiei.

Jon Eskisabel kritikariaren iritziz, rock erradikalaren ildoan bide propioa egin zuten, eta agerikoak dira rock progresiboaren eraginak. Tarteka reggae edo ska ere sartzen zuten. Andoni Tolosaren hitzak diferenteak dira garaikoarekin alderatuta, sozialak eta armada bezalako gaiei emanak, baina intimoak ere bai aldi berean.

*"Etsaiari makailua desertuan"* diskoa izan zen bere lehen lana, eta bakarra, kaleratu eta gero banandu baitziren, 1990. urtean.

## Partaideak 
* Aitor, ahotsa
* Putre, saxoa
* Goio Matarranz, gitarra
* Flavio, baxua
* Javier, bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Peale

**Sarah Miriam Peale** (Filadelfia, Pennsylvania, 1800ko maiatzaren 19a – *Ibidem*, 1885ko otsailaren 4a) estatubatuar erretratugile bat izan zen eta Estatu Batuetako lehen emakume artista profesionala izan zela uste da. Marylandeko, Pennsylvaniako eta Washington D.C.ko pertsonai ezagunak, politikariak eta militarrak margotu zituen. Bere osaba Charles Willson Peale zen, hura ere margolaria, besteak beste. Lafayettek lau aldiz pausatu zuen Pealentzat.

## Erreferentziak
Le Mans (filma)

**Le Mans**, 1971ko Lee H. Katzin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta kirol film bat da. 1971ko Le Manseko 24 Orduetan girotua dago eta Steve McQueen aktoreak antzeztu zuen.

Aspalditik McQueenek burutan Le Manseko 24 Orduei buruzko film bat burutzeko proiektua zuen, baina beste film batzutan antzeztu behar zuela eta urte batzuz proiektua atzeratzen egon ostean, azkenean 1971an gauzatu zuen. Benetazko bizitzan McQueen abiadura nahiz motordun ibilgailuen zale porrokatua zen, batipat kirol-auto eta motoena. 2015ean film honen inguruko *Steve McQueen: The Man & Le Mans* dokumentala burutu zen.

## Argumentua 
Michael Delaney (Steve McQueen) estatubatuar auto pilotua Le Manseko 24 Ordu lasterketa mitikoan parte hartzeko asmoz Frantziara itzuli d, aurrez zauri baten ondorioz lasterketatik at egon ostean. Bertan, auto istripu berdinean hil zen Piero Belgetti pilotuarenn Lisa alargunaz (Elga Andersen) maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Steve McQueen: Michael Delaney
* Siegfried Rauch: Erich Stahler
* Elga Andersen: Lisa Belgetti
* Ronald Leigh-Hunt: David Townsend
* Fred Haltiner: Johann Ritter
* Luc Merenda: Claude Aurac
* Christopher Waite: Larry Wilson
* Louise Edlind: Anna Ritter andrea
* Angelo Infanti: Lugo Abratte
* Jean-Claude Bercq: Paul-Jacques Dion
* Michele Scalera: Vito Scaliso
* Gino Cassani: Loretto Fuselli
* Alfred Bell: Tommy Hopkins
* Carlo Cecchi: Paolo Scadenza

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Incredibles

**The Incredibles** (euskaraz *Harrigarriak*) 2004ko Brad Bird estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako konputagailu bidezko animazio eta superheroien Pixar ekoiztetxeko film bat da. Craig T. Nelson, Holly Hunter, Sarah Vowell, Spencer Fox, Jason Lee, Samuel L. Jackson eta Elizabeth Peña aktoreek bikoiztu zuten.

Marrazki bizidunetako film onenaren Oscar Saria (Brad Bird) eta Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Randy Thom eta Michael Silvers) irabazi eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Brad Bird) eta Soinu onenaren Oscar Sariaren (Randy Thom, Gary A. Rizzo eta Doc Kane) izendapena jaso zituen.

*Incredibles 2* (2018) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Bob Paar (Spencer Fox), "Harrigarri jauna" (Craig T. Nelson) izenez ere ezaguna, munduko superheroi nagusietako bat zen, egunero jendearen biziak salbatu eta gaizkileen aurka borrokatzen zen. Jada 15 urte pasa dira, eta Bobek eta bere emazte Helen Parr , "Elastigirl" (Holly Hunter) jada hau ere superheroi ohia denak, nortasun zibila bereganatu, hiru semeen guraso bialakatu eta jendearen ikusmiratik kanpo ateraz egunerokotasun errutinario eta bizitza arrunta izatera pasa dira. Bobek aseguru-etxe bateko erreklamazioen epeak baieztatzearen lanbidea du, eta asperkeria eta bere gorputzeko soberako kiloen aurka borrokatzen da. Berriz ere ekintzara itzultzeko irrikitan dago, hortaz, urrutiko uharte batera joan eta misio sekretu bat gauzatzeko agindua jasotzean, ez du birritan pentsatuko.

## Bikoiztaileak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Emily Carr

**Emily Carr** (Victoria, 1871ko abenduaren 13a - *Ibidem*, 1945eko martxoaren 2a) kanadar artista eta idazle bat izan zen inspirazio iturri bezala Ozeano Bareko Ipar-mendebalde kostako indigenak hartu zituena. Modernismoa eta postinpresionismoa barneratzen lehenengoetako kanadiar artista izanagatik, ez zuen errekonozimendurik lortu bere bizitzaren azken zatira arte. Heldutasunean sartu ahala, margoketa gaiak bertako tribuetatik pasaietara aldatzen joan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Autumn in France Emily Carr 1911.jpeg|*Udazkena Frantzian*, 1911.
Fitxategi:Blunden harbour totems Emily Carr.jpeg|Blunden Harboureko totemak.
Fitxategi:Above the Gravel Pit by Emily Carr, 1937, oil on canvas.jpg|*Above the Gravel Pit*, 1937
Fitxategi:Deep Woods by Emily Carr, 1936, oil on paper.jpg|*Baso sakonean*, 1936.

## Erreferentziak
Fermaten printzipioa

**Fermaten printzipioa** optika geometrikoaren hastapen orokorra da. Pierre de Fermatek adierazi zuen 1662an, eta honela dio: puntu batetik beste batera aldatzeko, argiak denbora laburreneko bidea egiten du. Hastapen hori eta Descartesen islapen- eta errefrakzio-legeak baliokideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zora Neale Hurston

**Zora Neale Hurston** (Notasulga, Ameriketako Estatu Batuak, 1891ko urtarrilaren 7a – Fort Pierce, Ameriketako Estatu Batuak, 1960ko urtarrilaren 28a) antropologoa eta idazle folklorista izan zen. Garrantzi handia izan zuen Harlemgo Pizkundean. Gaur egun bere literatur lana aitortua den arren, ez zen hala izan Zora bizirik zegoen bitartean eta, horregatik, pobrezian hil zen. Haren lanik ezagunena, *Their Eyes Were Watching God.*

## Bizitza 
Urte askoan uste izan da Hurston Floridako Eatonvillen jaio zela, afro-amerikar ugari bizi ziren leku batean. Inguru honek eragin nabarmena izan zuen bere idazteko moduan, bereziki bere ahozko tradizioagatik, eta bertako ipuin kontalarien originaltasun eta bat-batekotasunagatik. 1990ean zine zuzendari batek adierazi zuen Hurston Alabamako Notasulgan jaio zela benetan, eta hiru urte zituenean lekualdatu zela Eatonvillera. Dena den, ez dago datu nahikorik hau horrela zela erabateko ziurtasunez baieztatzeko.

Zora Neale Hurson zortzi anai-arreben artean seigarrena zen, John Hurston eta Lucy Ann Potts Hurston ziren gurasoak. Bere aiton-amona guztiak esklabutzan jaioak ziren. Aita predikatzaile baptista eta maizterra zen, beranduago arotz bihurtu zen eta Eatonvilleko alkate izatera ere iritsi zen. Bere amari buruz ez dago datu askorik, eskola irakasle zela soilik eta Hurstonek 13 urte zituenean hil zela. Bere presentzia etengabekoa da Hurstonen obretan, tradizio eta folklorismoari lotutako guztian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IxaKat

**IxaKat** programa informatikoa testuak automatikoki lantzeko hainbat tresna informatikoz osatutako multzo bat da, euskarazko testuak analizatzeko erabil daitekeena.

Ixa Taldeak sortu zuen 2014an eta software librea da.

## IxaKaten osagaiak 
IxaKat multzoko tresna nagusiek sekuentzian lan egiten dute. lehenengoak kategoria morfologikoak etiketatzen ditu, horiek erabilita bigarrenak dependentzia sintaktikoak etiketatzen ditu, horiek erabilita hirugarrenak rol semantikoak etiketatzen ditu eta gero azkenak korreferentziak.

### Analizatzaile morfosintaktikoa eta kategoria-etiketatzailea 
*ixa-pipe-pos-eu*: estaldura zabaleko analizatzaile morfosintaktiko eta etiketatzaile sendoa da, Eustagger euskararako lematizatzaile/etiketatzailea egokituz sortu izan zena. C++ programazio-lengoaian inplementatuta dago. Prozesamendu linguistikoko katearen lehenengo modulua da. Testu gordina hartzen du sarrera moduan, eta irteeran token bakoitzarentzat lema, kategoria eta informazio morfologikoa idazten ditu NAF formatuan dagoen dokumentu berri batean.

* Lehenik analisi morfologikoa egiten da. Horretarako, segmentatzaileak hitz bakoitza lemetan eta morfemetan banatzen du eta osagai horien informazio morfologikoa ematen du EDBLko (Euskararen Datu Base Lexikala) informazioa erabilita.
* Analizatzaile morfosintaktikoak aurreko fasean sortutako morfemetatik abiatuz hitz-formaren interpretazio posible bakoitzarentzako ezaugarri-egitura bat eskaintzen du. Hitzaren egitura deskribatzeko, testuingururik gabeko gramatika baliatzen da.
* Hitz Anitzeko Unitate Lexikalak (HAUL) ere tratatzen dira morfosintaxiaren analisian. Hitz elkartuen, lokuzioen eta kolokazio murriztuen tratamendua egiten da eta, horretarako ere, EDBLko informazioa erabiltzen da. HAULak identifikatzeko HABIL tresna baliatzen da eta entitateen izenak mugatzeko eta sailkatzeko, EIHERA.

### Dependentzia sintaktikoen etiketatzailea 
*ixa-pipe-dep-eu:* euskarazko testuetan dependentzia sintaktikoak etiketatzen ditu.

### Rol semantikoen etiketatzailea 
*ixa-pipe-srl-eu:* euskarazko testuetan rol semantikoak etiketatzen ditu.

### Korreferentzien etiketatzailea 
*ixa-pipe-coref-eu***:** euskarazko testuetan testuko korreferentziak ebazten ditu.

## IxaKat eta Ixa-pipes kateak 
**IXAKat** katearekin lortzen den prozesamendu linguistikoa euskararako Ixa-pipes tresnekin ere osatu daiteke. Izan ere, biak IxaKat eta euskarazko Ix- pipes hizkuntzaren prozesamendurako hainbat tresna linguistikoekin osatutako kateak dira, eta badituzte euskararen prozesamendurako balio duten hainbat tresna. IxaKat eta **IXA-pipes** kateak modularrak direnez, eta biek NAF formatua erabiltzen dutenez sarrera/irteera formatu moduan, bi multzotako tresnak konbinatu daitezke prozesamendu-kate berean. IxaKat programarekin euskarazko testuak bakarrik landu daitezke, aldiz Ixa-pipes programarekin hainbat hizkuntza landu daitezke (euskara, herbeherera, ingelesa, frantzesa, galiziera, alemana, italiera). Euskarazko testuak prozesatzerakoan zehaztasun handixeago lortzen du IxaKatek.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Hizkuntzaren prozesamendua

## Kanpo estekak 
* IxaKat Github-en
Robert FitzRoy

**Robert FitzRoy** almiranteordea (1805eko uztailaren 5a - 1865eko apirilaren 30a) Royal Navy-ko ofizial ingelesa eta zientzialaria izan zen. HMS Beagle itsasontziaren kapitain bazala bere izenaren iraupen osoa lortu zuen Charles Darwinen bidaia ospetsuan, Suaren Lurralderako eta Hego Konorako FitzRoyen bigarren espedizioan.

FitzRoy meteorologo aitzindaria izan zen, eguneroko eguraldiaren iragarpen zehatzak egin zituena, eta berak asmatutako izen berri batekin deitu zituen: "pronostikoak". 1854an, gero Met Office deituko zena ezarri zuen eta itsasgizonentzat eta arrantzaleentzat eguraldiari buruzko informazioa lortzeko sistemak sortu zituen. Lur-neurtzaile eta hidrografo trebatua izan zen. Zeelanda Berriko gobernadore bezala, 1843tik 1845ra bitartean, Maoriak babesten saiatu zen kolono britainiarrek erreklamatutako lurrak legez kanpoko salmentatik.

## Ikus, gainera 
* FitzRoy barometro
Kristalezko sabai

**Kristalezko sabaia** emakumeek beraien bizi laboralean gora egiteko duten mugaketari deitzen zaio. Hain zuzen, beraien ibilbide laboralean muga jartzen duen sabaia da, gainditzeko zaila eta aurrera jarraitzen galarazten diena. Gainera, ikusezina da, ez dagoelako araurik honen inguruan, ez mugaketa hau zehazten duenik ezta mugaketa hau debekatzen duenik ere.

## Historia 
thumb|Hezkuntza maila bereko emakume eta gizonezkoen arteko irabazien ezberdintasuna.
"Kristalezko sabaia" terminoa ingelesetik hartutakoa da (), lehenengo aldiz Estatu Batuetako Wall Street Journalen artikulu batean agertu zen 1986an. Artikulu honek emakume langile eta gaituek aurkitzen zuten muga ikusezina deskribatzen zuen, negozioen munduan maila hierarkiko altuagoak lortzea galarazten ziena, beraien garaipen eta merituak kontuan izan gabe. 

Ordundik, hainbat soziologia ikerketek kontzeptu hau emakumeen lanari lotu diote eta kontuan hartzen dute emakumeak munduko biztanleriaren erdia izanik, zuzendaritza postuei dagokionez, ehuneko nabarmen txikiagoa durela.Honen inguruan idatzi dute, besteak beste, idazle hauek: Carr-Ruffino (1991), Lynn Martin (1991), Davidson eta Cooper (1992), Morrison (1992) eta Holloway (2002).

Kristalezko sabaia antzemateko zailak diren ekintzetan oinarritzen da eta horregatik ez da ikusten eta kristalezkoa deitzen zaio. Muga ikusezin hau emakumeak maila hierarkiko handietara gerturatzen direnean antzematen da, gorago igotzea blokeatzen zaienean

Nahiz eta hasieran emakumeen mugaketarentzat erabili zen termino hau, azkar zabaldu zen, hainbat gutxiengok ere pairatzen duten egoera berdinari ere termino berdinarekin deitzeko. Besteak beste, orain arraza, erlijioa, herritartasuna, sexu-joera, etab. ere hartzen dira kontuan kristalezko sabaia aipatzean.

Estatu Batuetako Lan Saileko"Federal Glass Ceiling Commission"ek egindako ikerketek erakutsi bezala, emakumeak eta gutxiengo taldeak dauden goi eremuetan beraien soldata beti txikiagoa da.

Ikerketa Ekonomikoen Eskola Alemanak 2010ean erakutsi zuen Alemaniako enpresetako zuzendaritza kontseiluetan %2a bakarrik zirela emakumeak. 

Helsinki Group-ek egindako ikerketaren arabera, nahiz eta batez beste %37 izan emakumezko ikerleak, ikerkuntza zientifikoan %30 dira emakumezkoak. 

Hainbat ikerketa dedikatu dira kristalezko sabaiaren atzean dauden arrazoiak ezagutzera.  Egoera askotan emakumeei beraien garapen profesionala geldiarazi eta goi karguetara iristea zailtzen dien arrazoia beraien emakume eta ama paper bikoitza dela adierazi izan dure hainbat ikerketek. Horrela, emakume askorentzat promozioa edo amatasunaren arteko dilema bat sortzen dela aipatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Feminismoa
* Emakumeen eskubideak
* Soldata

## Kanpo estekak
Aglaonike

**Aglaonike**, **Aglaonice** edo **Aganize Tesaliakoa** () Antzinako Greziako astronomoa izan zen, K.a. I. edo K.a. II. mendeen artean bizi izan zena. Plutarkoren idazkietan eta Apolonio Rodaskoaren eskoliotan aipatua agertzen da, Hegetor Tesaliakoaren alaba zen astronomo gisa. Ilargia zerutik desagertarazteko zuen gaitasuna zela eta magia egiten zuela esaten zen; horregatik, eklipseak noiz eta non gertatuko ziren aurre-esateko gaitasuna zuela uste da.

Antzinako Greziako esaera batek zioen "Bai, Ilargiak Aglaonikeri men egiten dion bezala". Beste emakume astronomo batzuk, hauek ere magia-egile gisa, Aglaonikerekin lotu izan dira. "Tesaliako sorginak" izena eman zieten, eta K.a. I eta III. mendeen artean bizi izan ziren.

Plutarkoren arabera "oso ondo ezagutzen zuen ilargi betea noiz eklipsatu behar zen, eta bazekienez aurretik Ilargia noiz ezkutatuko zen Lurraren itzalaren atzean, emakumeetaz probesten zen sinestaraziz bera zela erortzea lortzen zuena".

Artizarrean dagoen krater batek ber izena darama.

## Erreferentziak
Victoria Woodhull

**Victoria Claflin Woodhull**, beranduago **Victoria Woodhull Martin** bezala ezaguna (1838ko irailaren 23a - 1927ko ekainaren 9a), emakumeek bozkatzeko eskubideraren aldeko lider bat izan zen Ameriketako Estatu Batuetan.

## Biografia 
1872an Ameriketako Estatu Batuetako presidentetzarako hautagai moduan aurkeztu zuen bere burua, hori egiten zuen lehen emakumea bihurtuz. Hauteskunde horietan emakumeek ez zuten botorik emateko eskubiderik ere izan. Oso ideia aurrerakoiak zituen bere garairako, eta adibidez, munduko langileria antolatu asmo zuen Langileen Lehen Internazionalarekin bat egin zuen.

Lan erreformen eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izateaz gain, Woodhullek maitasun askea babesten zuen, gobernuaren eskuhartzerik gabe ezkondu, banandu edo seme-alabak edukitzeko askatasuna izatea.

Woodhull bi aldiz pasa zen pobreziatik aberastasunera: lehen aldian, terapia magnetikoarekin egindako lanari esker lortu zuen arrakasta; bigarren aldia mugimendu espiritualistara batu zenean izan zen, 1870eko hamarkadan. Bere hainbat artikuluren autoretza eztabaidagai den arren (zenbait idatzi eta hitzartze bere laguntzaile eta bigarren senarraren elkarlanarekin egindakoak izan ziren), emakumeen bozka eskubidearen aldeko mugimenduetan eta bestelako sektore kaltetuen aldeko lanean oso paper garrantzitsua izan zuen. Bere ahizparekin batera Wall Streeten finantza-artekaritza bat zuzentzen lehen emakumea izan zen eta AEBetan egunkari bat martxan jarri zuten lehen emakumeak ere izan ziren, egunkaria 1870ean hasi zen publikatzen, ''Woodhull & Claflin's Weekly'' izenarekin.

## Erreferentziak
Kardantxiloaren Ama Birjina

***Kardantxiloaren Ama Birjina***,  ***Madonna del cardellino*** italieraz, Rafael Berpizkundeko italiar margolariren olio margoa ohola gainean da. 1506 inguruan burutu zuen Florentzian. Gaur egun Uffizi Galerian ikus daiteke. Eszenan Ama Birjina, Jeus eta San Joan ikus daitezke. Haurrek kardantxilo bat dute eta harengan jarri dute haien arreta guztia.

## Historia 
Rafael margolaria bolada batean Florentzian egon zen eta garai horretan egin zuen lan hau. Artistak ezkontza-opari moduan prestatu zuen Lorenzo Nasi lagunari emateko. 1548ko azaroaren 17an, zoritxarrez, lurrikara gogor batek hiria astindu zuen eta Nasiren etxea erabat hondatuta gelditu zen. Margolana ere 17 zatitan puskatu zen. Hondakinen artean berreskuratuta berehala saitu zen berreskuratzen baina kalteak nabarmenak dira. Berreskuratze lana Battista Nasik egin zuen, Lorenzoren semeak alegia. X izpien bidez hausturak ikus daitezke eta nola margoz bete diren sortutako arrakalak. Ezkerreko beheko alde osoa eta Jesusen hanka bat berreskuratu behar izan zuten. XXI. mendearen hasieran berriro ere berreskuratze lan berriak eraman dira aurrera; 2005ean margolana berritua aurkeztu zen.

## Deskribapena 
Aipatu dugunez margolanean hiru pertsonaia agertzen dira triangelu bat sortuz: Birjina, Jesus eta San Joan. Jesus erabat biluzik dago eta Joan tunika batez sasijantzita, biak Mariaren babesean. San Joanek eskuetan kardantxiloa du; Jesus, aldiz, txoriaren burua laztantzen ari da. Birjinak ezkerreko eskuan liburu bat du baina bere arreta haurrengan dago, batez ere Joanengan. Liburu horrek Sedes Sapientiae («Jakinduriaren eserlekua») gaia adierazten du. Bitxia da, bestalde, Joanek buru gainean santutasunaren aura erakusten duela.

Atzean paisaia ederra, bukolikoa, ikus daiteke: ibaia zubi batekin, atzean herri bat eta muino gainean, gaztelua. Dirudienez hasierako proiektuan paisaia desberdina zen. Hori ezagutzeko azpigorrien erreflektografia erabili da eta horri esker margoen azpiko jatorrizko marrazkia ikusi izan da. Desberdintasun nagusia espazioan ikusten da: jatorrizko paisaia ez zen hain irekia eta zubiaren ordez dorre bat ikusten zen. Beste aldaketa nabarmena Birjinaren eskotean ikusi da, jatorrizkoan irekiagoa.

Txoriak balore sinboliko handia du. Nolabait, san Joanek ezagutuko duen heriotza bortitza adierazten du. Modu batez kardantxiloa Jesusi eskaintzen dio eta hori bere etorkizunari buruzko oharpen gisa uler daiteke.

Orokorrean, margolanak harmonia ematen du.

## Leonardo da Vinciren eragina 
Espezialisten margolan honetan Leonardo da Vinciren eragin zuzena ikusi dute:
* Piramide egitura
* Argi-ilunak
* Atmosferaren tratamenduan, batez ere hodeien presentzian
* Haurren aurpegiak

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Art on line webguneko komentarioa.
* :Margolanaren fitxa Uffizi Galeriaren webgunean.
Jonatan Kaioa

***Jonatan Kaioa*** (jatorrizko izenburuaː ***Jonathan Livingston Seagull***) Richard Bach idazle eta hegazkinlari estatubatuarraren literatura lan ezagunena da. Fabula hartan, kaio batek pentsamendu eta kezka antropomorfizatuak ditu.

1970. urtean arguitaratu zen, eta 1972rako milioi bat kopia gaindituak zituen salmentetan. ''Reader's Digest*ek bertsio trinkoa argitaratu zuen, eta liburua iritsi zen *New York Times* Best Seller zerrendara: hor, 38 astean geratu zen. 1972 eta 1973 urteetan AEBetako *Publishers Weekly*ko salduenean zerrenda egon zen. Nazioarteko banaketa eta hainbat hizkuntzatako itzulpenak etorri ziren gero.

## Gaia 
Jonatan izeneko kaioa aspertzen da egunerokotasunarekin, janaria arrantzatu eta janaria bilatu, beste zereginik ez. Berak egin nahi duena hegan egin, ortzemugararaino joan, bazterrak ezagutu, mundua ikusi eta ulertu. Eta horri ekiten dio, zoriontasunaren bila. Norberaren bide propioa egitearen alde eta konformismoaren kontrako fabula bat da azkenean.

## Izenburua 
Ingelesezko izenburuak pertsona izena ematen dio kaioari, ***Jonathan Livingston Seagull***, eta zenbait hizkuntzatako itzulpenetan bide beretik jo izan da. Hala ere, hizkuntza batzuetan izenburua kaioa artikuluz agertzeko hautua hartu izan da. Adibideakː
* *Juan Salvador Gaviota* (gaztelania)
* *Jonathan Livingston le goéland* (frantsesa)
* *Die Möwe Jonathan* (alemana)
* *Fernão Capelo Gaivota* (portugesa)
* *Joan Salvador Gavina* (katalana)
* *Jonatan Kaioa* (euskara)
* *Il gabbiano Jonathan Livingston* (italiera)

## Euskarazko itzulpena 
Euskarazko itzulpena (*Jonatan Kaioa*) Hiria argitaletxeak eman zuen argitara 1999an. Euskarazko itzulpengintzaren *Nor da Nor'' datubasean ez da ageri itzultzailearen izenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FitzRoy barometro

thumb|FitzRoy barometroaren barneko kristalen eraketa
**Fitzroy barometroa**, ekaitzezko botila edo ekaitz-edalontzia izenez ere ezaguna (Ingelezko Storm glass itzulpen literala), beirazko zilindroa da, ongi itxita eta likido batez beteta. Aparatu hori ezezaguna zen, baina Robert FitzRoy almiranteak, meteorologo ingelesak eta HMS Beagle-ren bigarren bidaiaren komandanteak ezaguna egin zuen. Kristalen edo lainoren eraketa likidoan behatzetik eguraldia iragar zitekeen.

## Kanpo estekak
Florin (argipena)

**Florin** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Ekialdeko Afrikako florina, Ekialdeko Afrika Britainiarrean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Florin, Florentzian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Florin aragoiarra, Aragoin zirkulazioan zegoen dibisa.
* Florin arubarra, Aruban zirkulazioan dagoen dibisa.
* Florin herbeheretarra, Hungarian zirkulazioan dagoen dibisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicola Mendelsohn

**Nicola Sharon Mendelsohn** (Manchester, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1971ko abuztuaren 29a) —ezkongabe izenez **Nicola Sharon Clyne**, eta **Lady Mendelsohn** Britainiar Inperioaren komandante izendatua— britainiar publizitate-exekutibo bat da. 1992tik publizitategintzan lan egin du, eta 2013an Europa, Ekialde Ertaina eta Afrika eskualdeetarako Facebooken presidenteorde izendatu zuten. Horrez gain, Diageo enpresaren presidente ez-exekutiboa da.
Sheryl Sandberg

**Sheryl Kara Sandberg** (Washington, Ameriketako Estatu Batuak, 1969ko abuztuaren 28a) estatubatuar teknologia-exekutiboa, aktibista eta idazlea da. Facebooken operazio burua eta Leanin.orgen (Lean In Fundazioa izenez ere ezaguna) sortzailea da.
Richard Bach

**Richard David Bach** (Oak Park, Illinois, AEB, 1936ko ekainaren 23a) idazle eta hegazkinlari estatubatuarra da. Ezaguna da batik bat *Jonatan Kaioa* (1970koa, ) eleberria idatzi zuelako.

Bere liburuetan hegan egitearen askatasuna eta sentsazioa lehen mailako puntua da. Literatur lan ezagunenak
* *Jonathan Livingston Seagull* (1970) Macmillan, . Euskaraz: *Jonatan Kaioa*.
* *Illusions: The Adventures of a Reluctant Messiah*. 1977. 
hegazkingintzaz liburu teknikoak eta saiakerak idatzi izan ditu baita ere.
Arete Zirenekoa

**Arete Zirenekoa** (; fl. Ka. IV. - V. mendeak) Zirenaikako emakumezko filosofoa izan zen. Libiako Zirenen jaioa, Aristipo Zirenekoaren alaba izan zen. Berarengandik ikasi zuen filosofia eta honek, aldi berean, Sokratesen ikasle izan zen. Aretek bere semeari irakatsi zion filosofia, Aristipo Gaztea; horregatik semeari *amak irakatsia* izengoitia jarri zioten ().

Uste denez Aretek bere aitaren filosofia eskolaren ardura hartu zuen honen heriotzaren ostean. Hainbat testu historikoetan berari buruzko erreferentziak agertzen dira, baina guztiak idatzi ziren bere heriotzaren ostean. Diogenes Laerzio, Estrabon, Gens Elia, Klemente Alexandriakoa, Teodoreto Zirokoa eta Aristoklesen lanetan zein *Suda*n aipatua agertzen da. Diogenesek idatzi zuen Areteren ikasleen artean Teodoro Ateoa eta Anniceris zeudela. Ez dago idazkun historikorik Areteren irakasgaien inguruan, baina bere aitak sortu zuen eskolaren ideien inguruan dokumentazioa badago.

Gizakien bizitzan plazerrak eta minak duten paperaren inguruko ikuspuntu sistematikoa garatu zuen lehen filosofoetako bat izan zen. Zirenaikoek uste zuten disziplinak, jakintzak eta ekintza bertutetsuek plazerra sortzen zutela. Emozio negatiboak, aldiz, izan haserrea edo beldurra, mina biderkatzen zuten. Sokratesen *Protagoras*en amaieran aipatzen da "bizitzaren salbamendua" plazer eta penei "neurriaren zientzia" aplikatzean datzala. Zireneko Eskolak, beraz, hedonismoaren lehen gerturapen bat eskaini zuen, Europan Jeremy Benthamek berriro ere XVIII. eta XIX. mendetan hartuko zuen bidetik.

## Erreferentziak
Amiensko gudua (1870)

**Amiensko gudua**, frantziarren eta prusiarren arteko gudua izan zen Frantzia-Prusia Gerraren testuinguruan. 1870eko azaroaren 27an egin zuten.

Frantsesek, Jean-Joseph Farre jeneralaren agindupean, Edwin Freiherr von Manteuffelek zuzendutako prusiar armadaren aurka borrokatu zuten Amiensen, Frantzian. Metzen kapitulatu ondoren, frantsesek Amienseko hiria utzi behar izan zuten. 1.383 frantziar soldadu hil eta zauritu izan zuten , baita 1.000 desagertu ere. Alemaniarrek 1.216 soldadu eta 76 ofizial galdu zituzten.

## Erreferentziak 
* Bruza dezan, 1981 () George. Harbottle's Dictionary of Battles « ». Nostrand Reinhold doaz. 0-442-22336-6 ISBN.

## Kanpo estekak
Dorothea Schlözer

**Freifrau Dorothea von Rodde-Schlözer** (Göttingen, 1770eko abuztuaren 18a - Avignon, 1825eko uztailaren 12a) alemaniar jakintsu bat eta Alemanian filosofiako doktorego gradua jaso zuen lehen emakumea izan zen. *Universitätsmamsellen* izeneko emakumeek osatutako talde bateko kide izan zen. Zehazki, bost emakumek osatzen zuten taldea eta XVIII zein XIX. mendeetan zehar oso aktiboa izan zen. Göttingengo unibertsitateko akademikoen alabak ziren, jarraian kide guztien izenak: Meta Forkel-Liebeskind, Therese Huber, Philippine Engelhard eta Caroline Schelling.

## Ikus, gainera 
* Filosofia
* Filosofiaren historia
* Alemania
* Göttingen
Wang Zhenyi

**Wang Zhenyi** (; 1768-1797) Qing dinastiako emakume zientzialaria izan zen. Astronomia, matematika, geografia eta medikuntza arloetan bere kabuz ikasiz, emakumeen eskubideak zapaltzen zituzten bere garaiko ohitura feudalen mugak hautsi zituen.

## Aintzatespenak 
1994an Nazioarteko Astronomia Elkarteak bere omenez Artizarreko krater bati bere izena jarri zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wang Zhenyi kraterra
Seitan (musika taldea)

**Seitan** 2014an Donibane Garazin sortutako folk musika taldea da.

## Ibilbidea 
Hainbat txapelketa eta jaialditan hartu zuten parte *Galdu dituzun iraultzak* abestia ezagun eginez, Helduen kantu txapelketan (2016), Sortuko dira besteak (2017). Azkenik 2018an aurreneko diska plazaratu dute, taldearen izena daramana.

## Diskografia 
* *Seitan* (2018, autoekoizpena Mukuru)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tooth (musika taldea)

**Tooth** Gernikan (Bizkaia) sortutako post-hardcore taldea da.

## Diskografia 
* *Bi* (2015, autoekoizpena)
* *_Amaierarik ez...* (2018, autoekoizpena)
* *Errautsetatik* (2023, xCementeriox - Sounds Like Sunday - Cosmic Tentacles - Saltamarges - Iparragirre Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak