Onddo arre

**Onddo arre** edo **onddo uharra** (*Imleria badia*) Europa eta Ipar Amerikako *Boletaceae* familiako perretxiko jangarria da. Sarritan onddozuriaren ahaide txiroa kontsideratu da, baina orain zenbaitek estimu handitan daukate.

Sinonimoak: *Boletus castaneus var. ß badius* (basionimoa), *Xerocomus vaccinus*, *Xerocomus badius*, *Boletus badius*.

## Deskribapena 
Perretxiko honen izena txapelaren arre koloretik dator. Hasieran txapel hemisferikoa dauka, gero ganbila eta azkenean ia laua, 6 eta 15 zentimetro arteko diametrokoa heldua denean. Ez dauka ilerik eta lehorra da, baina euria egiten duenean apur bat likatsua izan daiteke.

**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua; marroi-gorrizka kolorekoa edo uher kolorekoa, belus fin-fin batekin, tomentoduna, eguraldi euritsuarekin likatsu samarra.

**Tutuak:** Hori-berdexka zurbil kolorekoak, itsatsiak, airearekin kontaktuan ez dira urdintzen. Tutuak luzera ertainekoak dira, eta poroak txikiak eta angelutsuak. Kolore zurixka daukate hasieran, gero horitu egiten dira eta azkenean hori-berdeak dira. Presionatuz edo igurtziz gero, urdindu egiten dira.

**Poroak:** Txikiak, angelutsuak, lehenbizi zuriak eta gero hori zurbilak, hatzekin sakatzean ez dira kolorez aldatzen, ez dira urdintzen, aitzitik, urtsuak jartzen dira, azkenean, grisaxkak bihurtuz.

**Hanka:** 4 eta 15 cm bitarteko luzerakoa, aldakorra, gaztetan gehienetan sabelduna, ondoren zilindriko samarra eta oinarrira mehetua, betea, okre-horixka kolorekoa, luzetarako zuntzexka marroi-gorrixkaz estalia.

**Haragia:** trinkoa gaztetan, zahartzean bigunduz joaten da. Zurixka-horixka kolorekoa, ebakitzean pixka bat urdindu egiten da, batez ere eguraldi hezean, nolanahi ere, denbora hezearekin tonu pixka bat grisaxka hartzen du oinaren goialdean. Ale gazteetan, kapelaren ertzeko haragia hori-limoi kolorez tindatzen da. Zapore ahula du eta usain atsegina.

Espora marroi-oliba kolorekoak dauzka, leunak.

## Ekologia 
Iraila eta urria artean agertzen da. Oso arrunta da koniferoetan, baina hostoerorkorretan ere aurki daiteke. Lurzoru silizeoetan bizi da.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa esan nahi duen "kóme" hitzetik, espezie gehienen iletxo lehor eta tomentodunari erreferentzia eginez.

## Gastronomia 
Duela gutxi arte gutxietsi egiten zen jangarri gisa daukan balioa, gehien bat mozten denean kolore urdina hartzen duelako. Jateko ona da, nahiz eta *Boletus* generoko espezie ezagunenak (onddozuria, onddobeltza) baino apur bat eskasagoa den.

## Jangarritasuna 
*Xerocomus badius* bezala, jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Xerocomus* hau *Xarocomus badius* delakoarekin nahas daiteke; zenbait autorek aldaera bat bezala hartzen dute. Hala ere, desberdintasunak nabarmenak dira: kapela ilunagoa du, belusduna da; eta ez da urdinez tindatzen hatzekin sakatzean, baizik tonalitate urtsu bat hartzen du; oina sabeldunagoa eta gorriagoa da. Hau guztia hezetasun maila berarekin, habitat berean eta aldi berean jasotako aleetan.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren hasieratik. Bizkaian nahikoa arrunta da Intsinis pinu (*Pinus radiata*) pinuaren basoetan, *Xerocomus badius* onddoarekin nahastuta, ale solteetan. Pagoen azpian ere, bakanago, baina aurkitzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Honduras, Kolonbia, Brasil, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Txina, Hegoafrika, Nigeria.

## Galeria 

Fitxategi:Imleria badia 1.jpg
Fitxategi:Imleria badia 2.jpg
Fitxategi:Imleria badia 3.jpg
Fitxategi:Imleria badia 4.jpg
Fitxategi:Imleria badia 5.jpg
Fitxategi:Imleria badia 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Xerocomus badius* Errotari mikologia elkartearen webgunean
*  *Boletus badius* Mycobank-en