Alexandre Dumas

**Alexandre Dumas** (Villers-Cotterêts, Aisne, Frantzia, 1802ko uztailaren 24a - Dieppe, Itsas Sena, Frantzia, 1870eko abenduaren 5a) frantsesezko idazle famatu eta emankorra izan zen.

Eleberri historikoak landu zituen batez ere, eta mundu osoan ezaguna da *Hiru mosketariak* (1844) eta *Monte Cristoko kondea* (1845) lanen egilea delako. Antzezlan ugari ere idatzi zituen. Azken eleberria *Le Chevalier de Sainte-Hermine* izan zuen (1869).

Marie-Louise Labouret (1769–1838) eta Thomas Alexandre Davy de La Pailleterie (1762–1806) jeneralaren semea zen, eta Henry Bauër eta bere izen bereko Alexandre Dumasen (1824–1895) aita. Azken horrek, besteak beste, *La Dame aux camélias* idatzi zuen.

Alexandre Dumasen lana unibertsala da. Index Translationumen arabera, hamahirugarren postuan dago atzerriko hizkuntza batera gehien itzuli diren egileen artean.

## Egiletza auzitan 
Dumasen lan batzuen egiletza auzitan dago. Bere garaiko hainbat kritikarik beste idazleengana jo zuela salatu zuten bere obrak idazteko. Horien arteko *laguntzaile* ezagunena Auguste Maquet da. Hala ere, ikerketa garaikideek frogatu dute Dumasek lankidetza akordio bat egin zuela azken honekin: Dumas gai orokorra aukeratzeaz arduratzen zen eta Maqueten zirriborroak moldatzen edo hobetzen zituen, dinamikoagoak izan zitezen. Bere lanaren egiletza ukatzea gehiegizkoa litzateke, beraz, nahiz eta beharbada 1844-1850 urteetako maisulan guztiak ekoiztea ezinekoa izango zitzaion, alboko lankide eraginkor eta diskreturik gabe.

## Dumasen lan literarioaren ezaugarriak 
Dumasen eleberrien ezaugarri bat fikziozko protagonista eta protagonista sasi-historikoen edota historikoen nahasketa da, d'Artagnan mosketariarena edo Richelieu ministro kardinalarena, kasu. Horrez gain, Dumasen abenturak gertaera historikoen testuinguruan kokatzen dira (1627 eta 1628 bitarteko Arroxelako setioa, adibidez, edota Napoleonen garaia). Nobela historikoaren ezaugarriak biltzen dituzte, beraz, bere lanetako askok, horien artean: *Hiru mosketariak* (1844), *Vingt ans après* (1845), *Le Vicomte de Bragelonne* (1847-1850), *Monte Cristoko kondea* (1844-1846), *La Reine Margot* (1845) eta *La Dame de Monsoreau* (1846).

Horrez gain, irakurlearen arreta erakartzearren nobela poliziakoa eta misteriozko elementuak sartu ohi zituen Dumasek. Bide horretatik, abenturazko eleberrigile gisa katalogatu izan da Dumas, eta haren lanek irakurle gazteen artean arrakasta handia izan dute.

Dumasen narratiban oso nabaria da antzeztokien eragina; nobeletako pasarte batzuk antzezteko idatzi zirela ematen du. Bere lehen obrak, izan ere, antzerkiaren bueltan dabiltzan vaudevilleak dira, hala nola: *Henri III et sa cour* (1829), *La Tour de Nesle* (1832) edo *Kean* (1836).

Haren lanetako pasarte eta pertsonaia esanguratsu asko bere aitaren bizitzan eta karrera militarrean inspiratu ziren.

## Alexandre Dumas eta arrazakeria 
Alexandre Dumasek Charles Darwinen eboluzioaren teoria defendatzen zuen, eta horren harira hainbat eraso arrazistaren jomuga izan zen. Kritikari batek honela esan zion Dumasi:*Mais, au fait, mon cher maître, vous devez vous y connaître, en Nègres, avec tout ce sang noir qui coule dans vos veines* ("Bide batez, ene maisu maitea, asko bide dakizu, beltzez, zure zainetan dabilen odol beltz horrekin guztiarekin").Eta Dumasek erantzun:*Mais très certainement. Mon père était un mulâtre, mon grand-père était un nègre et mon arrière-grand-père était un singe. Vous voyez, Monsieur : ma famille commence où la vôtre finit* ("Bai, noski. Aita mulatoa nuen; aitona, beltza; eta nire birraitona, tximinoa. Ikus dezakezu, jauna: nire familia zurea amaitzen den lekuan hasten da"). Gerora, 1850eko hamarkadan, idazlearen argazki bateko ile nahasiak zirela eta, karikaturista batzuek beltz itxurako ile kizkurrez irudikatu zuten Dumas.

## Gorpuzkiak, Parisko Panteoian 
Dumasen gorpuzkiak Parisko Panteoira eraman zituzten 2002ko azaroaren 30ean, haren jaiotzaren berrehungarren urteurrena zela eta.

Jacques Chirac Errepublikako presidenteak eta Alain Decaux idazleak hitz egin zuten ekitaldian.

## Pantaila txiki eta handian 
* *Le Comte de Monte Cristo* (1998): Josée Dayanen gidaritzapean, 100 minutuko 4 episodioko telebistarako serie laburra da. Frantziako TF1 eta Italiako Canal 5 kateen elkarlanari esker burutu zen. Edmond Dantèsen papera Gérard Depardieuk egin zuen. Erregearen prokuradore lanetan Pierre Arditi aritu zen, eta Morcerfko kondearen papera Jean Rochefortek egin zuen.
* ''D'Artacán y los tres mosqueperros* (1991): japoniar-espainiar marrazki bizidunetako telesail bat da. BRB Internacional espainiar ekoiztetxeak eta Nippon Animation japoniar estudioek ekoiztu zuten. Hiru mosketariak eleberriko pertsonaiak animalien bitartez irudikaturik daude, nagusiki txakurrak, hortik telesailaren izenburua. 1982ko urriaren 9an Espainian TVE1 katean aireratzen hasi zen. Hego Euskal Herrian nahiz Espainian haurren artean marrazki bizidun telesaila gutxik lortu duten sekulako arrakasta eta hedapena lortu zuen.
* *The Man in the Iron Mask'' (1998): Randall Wallacek zuzendutako pelikula, Leonardo DiCaprio protagonista nagusi duena. Jeremy Irons, John Malkovich, Gérard Depardieu eta Gabriel Byrnek, hurrenez hurren, Aramis, Athos, Porthos eta D'Artagnanen papera jokatzen dute. Dumasen Bragelonneko bizkondea eleberrian oinarrituta dago. Idazlearen arabera, Burdinazko Mozorrodun Gizona ziurrenik Luis XIV.a Frantziakoaren anaia bikia litzateke; haren tronurako oinordekotzan oztopoa litzakeenez, hil gabe denen bistatik kendu zuten.

## Bibliografia 
### Antzerkia 
* *La chasse et l’amour*, 1825
* *La noce et l’enterrement*, 1826
* *Henri III et sa cour*, 1829
* *Christine, ou Stockholm, Fontainebleau et Rome*, 1830
* *Napoléon Bonaparte, ou trente ans de l’histoire de France*, 1831
* *Antony*, 1831
* *Charles VII chez ses grands vassaux*, 1831
* *Teresa*, 1831
* *La Tour de Nesle*, 1832
* *Souvenirs d’Anthony*, 1835
* *Chroniques de France Isabel de Bavière*, 1835
* *Kean*, 1836
* *Caligula*, 1837
* *Mademoiselle de Belle-Isle*, 1837
* *Des Demoiselles de Saint-Cyr*, 1843

### Beste batzuk 
* *Acté*, 1837
* *La salle d’armes*, 1838
* *Le capitaine Paul*, 1838
* *Le capitaine Pamphile*, 1839
* *Crimes célèbres*, 1839-1841
* *Napoléon*, 1840
* *Othon L’archer*, 1840
* *Les Stuarts*, 1840
* * Maître Adam Le calabrais*, 1840
* *Les aventures de John Davys*, 1840
* *Le maître d’armes*, 1840-1841
* *Praxède*, 1841
* *Nouvelles Impressions de Voyage (Midi de la France)*, 1841
* *Excursions sur les bords du Rhin*, 1841
* *Souvenirs de voyage - Une année à Florence *, 1841
* *Jeanne la pucelle 1429-1431*, 1842
* *Le speronare*, 1842
* *Le capitaine arena*, 1842
* ''Le Chevalier d'Harmental*, 1842.
* *Le Corricolo*, 1843
* *Filles, lorettes et courtisanes*, 1843
* *Georges* , 1843
* *Sylvandire*, 1844
* *Fernande*, 1844
* *Hiru mosketariak* (*Les trois mousquetaires*), 1844
* *Le château d’Eppstein*, 1844
* *Cécile*, 1844
* *Gabriel Lambert*, 1844
* *Louis XIV et son siècle*, 1844
* *Vingt Ans après*, 1845
* *Monte Cristoko kondea* (*Le Comte de Monte-Cristo*), 1845 – 1846
* *Une fille du régent*, 1845
* *La Reine Margot*, 1845 (zinemaratuta)
* *Les Médicis*, 1845
* *Les frères corses*, 1845
* *Le chevalier de Maison-Rouge*, 1845-1846
* *La Dame de Monsoreau*, 1846
* *Le bâtard de Mauléon*, 1846
* *Joseph Balsamo*, 1846
* *Les deux Diane*, 1846
* *Impressions de voyage, De Paris à Cadix*, 1847
* *Les Quarante-cinq*, 1847
* *Le Vicomte de Bragelonne*, 1848 (edo *L'homme au masque de fer*)
* *Les mille et un fantômes*, 1849
* *Le Collier de la reine*, 1849
* *La femme au collier de velours*, 1850
* *La Tulipe noire*, 1850
* *Le trou de l’enfer*, 1850
* *La colombe*, 1850
* *Le Drame de Quatre Vingt Treize*, 1851
* *Impression de voyage (en Suisse)*, 1851
* *Ange Pitou*, 1851
* *Olympe de Clèves*, 1851
* *La comtesse de Charny*, 1853
* *Le pasteur d’Ashbourne*, 1853
* *Isaac Laquedem*, 1853
* *Les drames de la mer*, 1853
* *Ingénue*, 1853
* *La jeunesse de Pierrot*, 1854
* *El salteador*, 1855
* *Une vie d’artiste*, 1854
* *Catherine Blum*, 1854
* *Saphir*, 1854
* *Vie et Aventures de la princesse de Monaco*, 1854
* *Les Mohicans de Paris*, 1854-1855
* *Souvenirs de 1830 à 1842*, 1854
* *La jeunesse de louis XIV* (théâtre), 1854
* *La dernière année de Marie Dorval*, 1855
* *Marie Giovanni, journal d’une parisienne*, 1855
* *Le page du duc de Savoir*, 1855
* *Les grands hommes en robe de chambre, César, Henri IV, Richelieu*, 1855 –1856
* *Madame du Deffand*, 1856
* *Les compagnons de Jéhu*, 1856
* *L’homme aux contes*, 1857
* *Charles le Téméraire*, 1857
* *Le meneur de loups*, 1857
* *La dame de volupté*, 1857
* *Les louves de Machecoul*, 1858
* *De Paris à Astrakan*, 1859
* *Jane*, 1859
* *Histoire d’un cabanon et d’un chalet*, 1859
* *La maison de glace*, 1860
* *La route de Varennes*, 1860
* *Mémoires de Garibaldi*, 1860
* *Une aventure d’amour*, 1860
* *Le père Gigogne, contes pour les enfants*, 1860
* *La marquise d’Escoman*, 1860
* *Une nuit à Florence sous Alexandre de Médicis*, 1861
* *Les morts vont vite*, 1861
* *Bric à Brac*, 1861
* *La princesse Flora*, 1863
* *La San-Felice*, 1863
* *La boule de neige*, 1863
* *Les Blancs et les Bleus*1867
* *Les hommes de fer*, 1867
* *La terreur prussienne, souvenirs dramatiques*, 1868

### Hilondokoak 
* *Le grand dictionnaire de cuisine*, 1871
* *Création et rédemption*, 1863
* *La fille du marquis*, 1863
* *Le prince des Voleurs*, 1863
* *Robin Hood le proscrit*, 1863
* *L’île de feu*, 1863
* *Le Chevalier de Sainte-Hermine'', 1869.

## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura
* Alexandre Dumas (Parisko metroa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alexandre Dumas : Deux siècles de littérature vivante