open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lluís Domènech

**Lluís Domènech i Montaner** (1850eko abenduaren 21a, Bartzelona &ndash; 1923ko abenduaren 27a, Bartzelona) kataluniar arkitekto, historialari eta politikari bat izan zen. Kataluniar modernismo eran eraikitako bere eraikinengatik nabarmendu zen. Politikan ere parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
Kataluniako Bartzelona hiriburuan jaio eta jada gaztarotik arkitekturakiko griña piztu zitzaion. Arkitektura ikasketak burutu eta aurrerago Bartzelonako Arkitektura Eskolan katedra bat izan zuen. Postu honetan zegoela Kataluniar modernismoa izango zenarengan eragin handia izan zuen. Arkitekto modura, Domenechek egitura arrazionala eta apaindura elementuak elkarbatzen ziren eraikinak eraiki zituen.

Beste arkitekto batzuk ez bezala, denbora igaro hala, Domenechek estrukturetatik materiala kenduz eta eraikin arinagoak eraikitzera jo zuen, baina hasierako apaindurak lehen ordenako elementu gisa ere mantenduz.

## Politika 
Bere ibilbide politikoari oso gazterik ekin zion. Jove Catalunya eta Centre Català taldeetako kide izan zen, 1887an azken talde honetatik banandu zelarik. 1892an Lliga de Catalunya taldeko presidentea ere bilakatu zen. 1891an Unió Catalanista taldea sortu eta 1892an bere presidentea bihurtu zen. Manresako Oinarriak agiria idatzi eta argitaratu zuen batzordearen kide ere izan zen, sorrera biltzarraren presidentea izan zelarik. 1901eko apirilaren 25an Centre Nacional Català taldean sartu zen eta beranduago, Lliga Regionalista alderdi politikoaren ere bai.

## Historia 
Azkenik politika laga, eta arkeologia eta historia ikerketan buru belarri sartu zen.

## Heriotza 
Domenech Montaner 1923ko abenduaren 27an Bartzelonan 73 urteko adinarekin zendu zen.

## Arkitektura lanak 
* Sant Pau Ospitalea (Bartzelona)
* Kataluniar Musikaren Jauregia (Bartzelona)
* Gran Hotel (Palma, Mallorca)
* Fuster Etxea (Bartzelona)
* Lamadrid Etxea (Bartzelona)
* Lleó Morera Etxea (Bartzelona)
* Thomas Etxea (Bartzelona)
* Tres Dragons gaztelua, gaur egungo Bartzelonako Zooa
* Montaner i Simón argitaletxea, gaur egungo Antoni Tàpies Fundazioa (Bartzelona)
* Ramón Montaner Jauregia (Bartzelona)
* Canetenc Ateneoa (Canet de Mar, Bartzelona)
* Santa Florentina gaztelua (Canet de Mar, Bartzelona)
* Roura Etxea (Ca la Bianga) (Canet de Mar, Bartzelona)
* Misericòrdia jatetxea (Canet de Mar, Bartzelona)
* Solà Morales Etxea (Olot, Barcelona)
* Gasull Etxea (Reus, Tarragona)
* Navàs Etxea (Reus, Tarragona)
* Casa Rull (Reus, Tarragona)
* Pere Mata institutua (Reus, Tarragona)
* Comillasko hilerria (Comillas, Kantabria)
* Tres caños iturria (Comillas, Kantabria)
* Comillasko Unibertsitate Pontifiziarra (Comillas, Kantabria)

Image:20061225-Barcelona Hospital de la Santa Creu i Sant Pau 2 MQ.jpg|Sant Pau Ospitalea
Image:Domènech.i.Montaner.Palau.Musica.Catalana.8.Barcelona.JPG|Kataluniar Musikaren Jauregia
Image:Spain.Barcelona.Plaza.Ciutadella.Castell.dels.tres.dragons.jpg|Tres Dragons gaztelua
Image:Hotel Internacional.jpg|1888ko Bartzelonako Erakusketa Unibertsalerako eraiki zen Gran Hotel Internacional eraikina

## Ikus gainera 
* Kataluniar modernismo
* Modernismo

## Kanpo loturak 
* Domenech i Montaner fundazioa
Kent Erresuma

**Kent Erresuma** Ingalaterrako hegoekialdean Erdi Aroa existitu zen erresuma izan zen. V. mendearen bukaera aldean hainbat taldek erromatarrak bota zituztenean sortuta. Heptarkia izeneko garaian erresuma garrantzitsua izan zen, nahiz eta Kentek zituen ezaugarri berezi batzuek besteengandik pixka bat urruntzen zuten. Zazpi erreinu horietatik sortzen lehena izan zen eta nahiko modu baketsuan egin zuen, batez ere bere aldameneko erresumenik alderatuta. Euren artean kristautasuna onartu zuen lehenengo erresuma izan zen eta bi apezpiku izan zituen. Saxoi eta angloek sortu bazuten ere britoniar nahiko zituen eta herri horren izena hartu zuen, *kantiakoak*.

## Kanpo estekak
Arenillas de Villadiego

**Arenillas de Villadiego** edo **Arenillas** (besterik gabe) Burgosko probintziako Villadiego udalerriko herria da, probintziaren ipar-mendebaldean dagoena, Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan (Espainia).

thumb|350px|Eliza.
## Kokapena 
Villadiegotik 2,3 kilometrora dago eta bertan, udaletxea dago. Burgos, eskualdeko hiriburua, 42 kilometrora dago.

thumb|ezkerrera|250px|Harrizko dorrea.
## Klima 
Klima kontinentala da. Neguak nahiko luzeak eta hotzak dira; tenperaturak zero gradura erraz jaisten dira. Udak, berriz, oso laburrak dira eta baita lehorrak ere. Tenperatura, sasoi horretan, aldakorra da: eguerdiko orduak oso beroak dira eta 40 graduraino heltzen dira, eta, arratsaldetan, “cierzo” delakoa agertzen da eta neguko arropa janztea eragiten du. Faktore desberdinengatik gertatzen da hau: altueragatik (itsas mailatik 860 bat metrora dago) eta Kantabria mendilerroak hezetasun gutxi eta eurite-maila baxua eragiteagatik.

thumb|250px|Nobleziaren armarria.
## Natura 
Fruta-arbolak ez dira oso ugariak, intxaurrondo, sagarrondo, aranondo eta mandarinondoak salbuetsita. Ortuak ere, ez dira ugariak.

Arenillas, Duero arroaren mendebaldean dago eta erreka horretatik bi ibaiadar sortzen dira: Brulles eta Grande edo Sosa errekak eta guztiak Pisuergan amaitzen dira.

Erreka horiek lurrak erosionatu egin dituzte, beraz, paisaia leuna da eta lehorreko laborea lantzen da (gari eta garagarra). Zuhaitz landaredia urria da, ibai bazterrean salbu, han aurki baititzakegu zurzuria, sahatsa eta makalak (alamo edo txopoak).

Ehiza ere beste baliabide natural bat da eskualde honetan, batez ere, eper-ehiza, galeper-ehiza, untxi-ehiza eta erbi-ehiza.
Errekan, amuarrain, boga eta barboak daude. Bestalde, hirurogeita hamar hamarkadan, karramarro autoktonoa desagertu zen.

## Demografia 
Arenillas Villadiego, Villadiego eskualdearen barnean dago, beste 31 herri gehiagorekin. Jende gutxi bizi da, hirurogeita hamar hamarkadan hasi zen eta, Euskal Herrira, Madrilera eta Kataluniarako emigrazioa. Despopulatzea areagotu egin da gaur egun, zahartutako biztanleak hiltzen diren heinean, gazteek ez dutelako bertan bizitzen jarraitzen.

## Jaiak 
Azaroaren 11n ospatzen dira, San Martin Tourskoaren egunean.

## Kanpo lotura 
* Arenillas de Villadiegori buruzko webgunea
* Arenillas de Villadiegori buruzko webgunea

## Kanpo estekak
Acero

[thumb|250px|Acero abizenaren [armarria]]
**Acero** asturiar jatorriko abizena da, bertako leinuko jaun batek bere ausardiagatik hartutakoa.

## Jatorria 
Asturiasen jaiotako abizena da, Cangasko kontzejuan. Muñoz abizeneko leinuko batek zuen indarra eta ausardiagatik "Acero" goitizena jaso zuen, eta beranduago hau abizen bilakatu zen. Acero hitzak gazteleraz *altzairu* esan nahi du.

## Armarria 
Sinoplezko zelai batean, zilarrezko dorre bat itsasoko unin urdin eta zilarrezkoen gainean, eta dorrearen atean ezpata eta errodola duen gerlari bat, zilarrezko orriarekin eta urrezko guarnizioarekin.

## Pertsona ezagunak 
* Amós Acero, espainiar politikaria.
* Eneko Acero, euskal surflaria.
* Kepa Acero, euskal surflaria.
* Vicente Acero, espainiar arkitektoa.

## Kanpo estekak
Mahai-joko (argipena)

**Mahai-joko** terminoak hainbat adiera ditu:
* **mahai-joko** termino orokorrak taula-jokoak, ohol batean pieza txikiekin jokatzen den jokoak alegia, karta-jokoak eta mahai baten gainean jokatzen diren bestelako jokoak biltzen ditu;
* **mahai jokoa**, bote-luzearen aldaera bat pilota jokoan.
Breteil

**Breteil** (bretainieraz *Brezhiel*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Euskal erbi txakur

**Euskal erbi txakurra**, Euskal Herriko bertako ehiza txakur txakur arraza bat da. Bere izenak adierazten duenez oso txakur arina eta ehizarako trebea da, erbiak harrapatzeko gai, erbi txakurren moten artean, untxariak bezala usaimenez baliatzen dena (desberdina, beraz, hanka luzeko erbi txakur edo galgoengandik). Garai batean txakur mota hau Euskal Herri guztian zabalduta baldin bazegoen ere, egun bereziki Nafarroan mantentzen da, baina desagertzeko zorian dago.

## Etimologia 
Arrazaren beste izenak "nafar haize txakurra" edo "piriniar haize txakurra" dira.

## Ezaugarriak 
Kolore biziko txakurrak dira, gorri eta kanela tonu biziekin. Ezaugarri honek ere Iberiar beste haize txakurrekiko ezberdeintasuna da.

Oro har ez dira tamaina handiko txakurrak, baina bai lehen esan bezala oso arinak eta korrikalari onak. Hanka ez motz eta ez luze, eta giharrak ondo garatuta.

## Arrazaren egoera 
Euskal erbi txakurraren arrazaren egoera larria da. Bost ar eta ehum eme baino gutxiago geratzen dira, gehienak Nafarroan.

## Kanpo estekak 
*  Erbi txakurra
Broualan

**Broualan** (bretainieraz *Broualan**, eta galoz **Beroelan*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Bruz

**Bruz** (bretainieraz *Bruz*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da, Bro Roazhon lurralde historikoan. Rennes hiriaren metropoli eremuaren barnean dago. 2012ko erroldaren arabera 16.670 biztanle ditu.

## Geografia 
Rennes hiritik 14 kilometro hegoaldera dago. Vilaine ibaiaren ibaiadarrek zeharkatzen dute herria, aipagarrienak Seiche eta Boël dira.

## Historia 
neolito garaian populatua izan zen, hori erakusten dute herrian dauden bi menhirrek.

Redones leinu zeltiarraren lurraldea zen erromatarrek okupatu zuten arte. Rennes eta Rieux arteko errepide erromatarra bertatik pasatzen zen. Mendeetan zehar Bruz biztanleria txikia zuen nekazal eremu bat izan zen.

1730an Pont-Péan meategia ireki zen jarduera ekonomiko berria ekarriz. 1787-88 artean tentsio une larriak bizi izan ziren burges eta nobleen artean, berehala Frantziako Iraultza ekarriko zutenak. XX mendea hasterako 1000 langile zituen meategiak eta herria ere handitzen hasi zen.

Bigarren Mundu Gerraren barnean Rennes bonbakatzera zihoazen hegazkinek Bruz ere jo zuten eta kalte larriak eragin zizkioten 1944ko maiatzaren 8an. Gerraren ondoren hiriaren berreraikuntza hasi zen

## Iruditegia 

Irudi:Bruz-mairie1.jpg|Udaletxea.
Irudi:Bruz - Carcé 02.JPG|Carcé gaztelua.
Irudi:Bruz - Cicé - ruines château 01.jpg|Cicé gazteluaren hondarrak.
Irudi:Bruz manoir saintArmel nord.jpg|Saint-Armel etxaldea.
Irudi:Bruz menhir CasRougé.jpg|Cas Rougé menhirra.
Irudi:Bruz Boël.jpg|Boël ibaia.

## Kanpo estekak
Mahai-joko

[thumb|250x250px| [Nefertari erregina senet mahai-jokoan|link=Special:FilePath/File:Maler_der_Grabkammer_der_Nefertari_003.jpg]]
**Mahai-jokoak** fitxak, kartak, taulak, edota eskuz erabiltzen diren beste zenbait objetu erabiliz jokatzen diren jokoak dira. Gehienetan azalera lau eta horizontal baten gainean jokatzen dira (mahai baten gainean, normalki. Hortik izena). Jokoaren arabera, jokalari batek edo gehiagok joka dezakete.

Mahai-jokoak aspalditik erabiltzen ditu gizakiak. Adibidez, Başur Höyük aztarnategian, Turkiako Siirt eskualdean, duela 5000 urteko mahai-jokorako piezak topatu dira.

Mahai-joko mota ugari dira eta jokalariari eskakizun ezberdinak egiten dizkiote. Batzuk arrazoiketa taktikoa edo estrategikoa behar dute jokatzeko, beste batzuk koordinazioa edota eskuzko trebetasuna eskatzen dute. Zenbaitetan memoria edota dedukzio gaitasuna baliatu behar du jokalariak. Antzerkian, imaginazioan eta gaitasun sozialetan oinarriturikoak badira. Badira zori hutsean oinarritzen direnak ere.

Bere izaeragatik, normalki mahai jokoek ez dute jarduera fisikorik barne hartzen, nahiz eta zenbait jokok mahaitik altxatu eta zenbait ekintza burutzea eskatzen dieten jokalariei.

## Kategoriak 
Taula jokoak normalean kategoriatan sailatzen dira, dituzten ezaugarri bereizgarrien arabera. Bistan dena, badira kategoria bat baino gehiagoko ezaugarriak izan ditzaketen jokoak, baina normalki mekanika eta elementu nagusien arabera egiten da sailkapena. Jarraian, jokoak sailkatu eta deskribatzeko erabili ohi diren kategoriak:
thumb|200x200px| Karta-jokoak mahai-jokotzat jotzen dira
thumb|250x250px| Gerra-jokoak konplexuak izan ohi dira
* Dado-jokoak: Mekanika nagusia dadoen emaitzetan oinarritzen da. Partxisa, backgammona, dado-pokerra, yathzee-a...
* Fitxa-jokoak: Ikur eta funtzio ezberdineko piezak arau batzuen arabera erabiltzean datza: Dominoa, Hive eta Mahjonga, adibidez.
* Karta-jokoak: kartekin jokatzen direnak. Musa, pokerra, briska...
* Rol-jokoak: Jokalariek pertsonaia baten larruan jokatu behar dute, pertsonaia honen izaera eta gaitasuna simulatuz. Anitz mahai-jokoak badira ere, badira zuzeneko ekintzen bidez jokatzeko pentsatuak ere. Dungeons & Dragons litzateke famatuena.
* Arkatza eta paperaz jokatzekoak: Arkatza eta paperaz nonahi jokatzekoak. Itsas gudua, hiruko artzain-jokoa, urkatua... etab.
* Taula-joko tradizionalak: jokorako zehazki prestatutako taula baten gainean jokatzekoak. Askok fitxak, kartak edo dadoak behar dituzte lagungarri. Talde honetan sartzen dira tradizio luzeko jokoak: Xakea, Goa, senet-a, mankalak eta beste hainbat.
* Taula-joko modernoak: Azken urteetan sorturiko jokoak, mekanika berritzaileak dituztenak. Catan, Carcassonne...
* Gerra jokoak: Jokalarien armadak irudikatzen dituzten iruditxoen arteko guda irudikatzen dutenak. Mugimendu eta eraso arau konplexuak izaten dituzte.
* Gizarte-jokoak: Joko hauetan giza-harremanekin lotura duten gaitasunak erabili behar dituzte jokalariek, istorioak asmatzea, gezurrak esatea, antzerkia egitea, egainatzea, argudiatzea... Talde honetakoak lirateke Herria Lotan bezalako jokoak.

## Kanpo estekak
Cancale

**Cancale** (bretainieraz *Kankaven*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Cancale - Avenue du General-de-Gaulle 01.jpg|De Gaulle jeneralaren etorbidea
Fitxategi:Cancale - Mairie 01.jpg|Herriko etxea
Fitxategi:Cancale eglise Saint-Meen.jpg|Saint Meen eliza

## Kanpo estekak 
* Cancale udalerriko Udal webgunea
Hedapen-indize (argipena)

**Hedapen-indize** terminoak adiera zenbait ditu:
* hedabide idatzietan, hedapen-indizea edo mila biztanleko hedabidearen irakurle kopurua neurtzen duen indize edo adierazle bat;
* estatistikan, hedapen-indizea, *bai-ez* edo *hobeto-berdin-okerrago* erantzunezko galderek osaturiko inkesta batetik kalkulatzen den adierazle agregatu bat.
Cesson-Sévigné

**Cesson-Sévigné** (bretainieraz *Saozon-Sevigneg*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da, Bro Roazhon lurralde historikoan. Rennes hiriaren metropoli eremuaren barnean dago. 2013ko erroldaren arabera 16.784 biztanle ditu.

## Geografia 
Rennes hiriaren ekialdean kokaturik dago, Vilaine ibaiaren ertzean.

## Historia 
Nekazal eremua izan da historian zehar. XI mendean *de Saxonis* izena izan zuen, 1152an *Cesson* eta 1921 urtean *Cesson-Sévigné* izena hartu zuen.

1968an oraindik herrixka bat izaten jarraitzen zuen, 3.658 biztanle baino ez baitzituen. Rennes handtzearekin batera metropoli eremua ere populatuz joan zen eta 2000 urtean 15.000 biztanletako langa pasatu zuen.

## Kultura 
Jean Boucher artista erromantiko-errealistaren eskultura ugari daude herrian kokatuta. Parke eta lorategi asko ere baditu eta sari ugari jaso ditu, esate baterako 1999ko *Entente Florele* Europako lehiaketan urrezko domina eta 2005ean Frantziako Sari Nagusia.

## Iruditegia 

Irudi:03-Château de Cucé.JPG|Cucé gaztelua.
Irudi:Eglise Cesson-Sévigné.jpg|Saint-Martin eliza.
Irudi:Centre culturel Cesson-sévigné.jpg|Kultur etxea.
Irudi:Manoir Bourgchevreuil.jpg|Bourgchevreuil etxea.
Irudi:Cesson-Sévigné vieux ponts.jpg|Vilaine ibaiaren gaineko zubia.

## Kanpo estekak
Mascaraàs-Haron

**Mascaraàs-Haron** (okzitanieraz *Mascarans-Haron*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Pelloko eliza

**Pelloko eliza** (finlandieraz, *Pellon kirkko*) Finlandiako Pello udalerriko eliza nagusia da. Torne ibarra azpieskualdeko bigarren eliza handiena da eta guztira, 350 fededunentzako eserlekua dauka. Eliza, Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa erakundeko kidea da eta Pelloko elizatearen izatea da.

Laponiako Gerran alemaniarrek Turtolan zegoen udalerriko eliza nagusia suntsitu zuten eta 1949. urtean, herritarrek udalerriko eliza nagusi berria biztanle gehien zeuzkan (eta dauzkan) herrian eraikitzea erabaki zuten, Pello herrian hain zuzen. Eliza, urte bat beranduago eraikitzen hasi ziren Amerikako luteranoek bidalitako diru-laguntzari esker eta azkenean, 1953. urtean eraikitze-lanak bukatu ziren. Eliza abuztuaren 16ean ireki zuten lehenbizikoz; Pelloko elizak, ordura arte udalerriko eliza nagusia izandako Turtolako eliza ordezkatu zuen eta udalerriaren izena ere *Turtola* izatetik *Pello* izatera aldatu zen.

Betoizko eliza bi eraikinetan banatua dago, elizaren eraikina eta ezkilategia. Eraikin nagusi eta handienean dago eliza. Eraikin zuri horren barruan 350 eserleku eta Aale Hakava finlandiar margolariaren artelan ezagunenetako bat daude, elizako erretaula edo oholtza. Teilatu iluna lehenengo solairuraino jaisten da eta Lappiko elizek duten estiloaren adibide argia da. Ezkilategia edo kanpandorrea ere, estilo berekoa dugu eta sarreratik hamar metrora baino ez dago. Antero Pernaja arkitektoak bi eraikinak diseinatu zituen .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa
* Turtolako eliza

## Kanpo estekak 
* Pelloko eliza 
* Pelloko parrokia
Fasil Ghebi

**Fasil Ghebi** Etiopian dagoen hiri gotortu baten aztarnak dira, 1979tik Gizateriaren Ondare izendatua.

Fasilides Etiopiakoaren (1632-67) erregezko egoitza zaharra da. Haren oinordekoek ere jauregiak eta beste hainbat eraikin eraikiarazi zituzten esparru honetan (*gebi* amhareraz), XVII eta XVIII. mendeetan eraikiak.

Bertako arkitektura estiloan, sarri Gondar estiloa deritzona, indiar eta arabiarren eragina soma daiteke, batez ere Goako harginena, eta Europako barrokoarena, portugaldar misiolariek eramana. Erregezko esparru hau 900 metro luze den harresi batek inguratzen du, hamabi ate eta bi zubi dituena. Gotorlekuaren babesean eraikin ugari daude:
* Fasilides gaztelua, oinplano laukizuzenekoa eta erpinetan lau dorre handi dituena, kupulaz estaliak. Eraikin hau da Gondar estiloaren gailena.
* Iyasu enperadorearen jauregia, eraikin garaiena, 1682 eta 1706 artean eraikia.
* Kantzelaritza eta Tzadich Yohannes-en liburutegia, Falisilesen gazteluko alboko bi pabiloi.
* Oturuntza aretoa
* Fasilidesen zaldiaren hilobia
* Hiru eliza, horien artean San Antonio kapera horma-pintura ederrekin
* Zalditegiak
   
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seinaledun ibai-karramarro

**Seinaledun ibai-karramarroa** (*Pacifastacus leniusculus*) Astacidae familiako ibai-karramarroa da.

Amerikatik erakarritako espezie honen eragina dela eta, Europako ibaietan jatorria duen ibai-karramarro arrunta galtzeko zorian dago.

## Erreferentziak
Patan

**Patan** (devanagariz पाटन, nepaleraz यल *Yala*), ofizialki **Lalitpur** (लालितपुर) Nepalgo laugarren hiria da 183.310 biztanlerekin (2006). Katmanduren hegoaldean dago, Bagmati ibaiak hiri biak banatzen dituelarik.

## Historia 
Uste denez *Kyrat dinastia* iritsi zen inguru honetara k.a. III mendean eta k.o 299 urtean sortu omen zuen **Lalitpur** Veer Deva erregeak. *Licchavi dinastiak* VI mendean hiria handitu zuen eta zabalkunde handiagoa izan zuen ertaroan *Malla dinastiako* erregeen eskutik.

## Monumentuak 
Patanek duen tokirik ikusgarriena *Patan Durbar* plaza da, UNESCOk Gizateriaren ondare izendaturikoa. Newari estiloko 19 tenplu daude Durbarrean. Garai bateko agintarien palazioak dira.

Durbarraren inguruko kaleetan badaude tenplu gehiago ere, garrantzitsuena Kumbeshwor tenplua da. Bost teilatutako tenplu bakanetako bat da eta 1391an eraikia izan zen.

Patan-50-Pulchowk Gabahal Marg-2015-gje.jpg|
Patan-58-Western Ashok Stupa-2007-gje.jpg|
Patan-Krishna Mandir-10-Narayana-Erdbebenschaden-2015-gje.jpg|
Patan-Palast-Mul Chowk-06-gje.jpg|
Patan-Palast-Garten-08-Wasserbecken-2015-gje.jpg|
Patan-Vishwanath-08-Garudasaeule-2013-gje.jpg|
Patan-Palastplatz-Yoganarendramallasaeule-02-Narsimha-2014-gje.jpg|
Patan-Hiranyabarna Mahavihar-24-Himmelsleiter-2013-gje.jpg|

## Kanpo estekak 
*  Lalitpurreko web ofiziala
* Patango irudiak
Turtolako eliza

**Turtolako eliza** () Finlandiako Pello udalerriko Turtola herrian dagoen eliza da. XIX. mendean ia Torne ibar osoko eliza nagusiena zen arren, gaur egun, Torne ibarra azpieskualdeko eliza txikiena da Meltosjärviko eliza ondoren. Eliza, Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa erakundeko kidea da eta guztira, 220 fededunentzako eserlekua dauka.

Gaur egungo eraikina 1953. urtean eraiki zen, Laponiako Gerran alemaniarrek suntsitutako elizaren gainean. Antzinako zurezko eliza hau, 1819. urtean eraiki zen, eta garai hartan *Turtola* izena zuen udalerriari udalerritasuna eman zion. Dena den, 1944. urtean suntsitua izan zenez, udalerriko eliza nagusi berria biztanle gehien zeuzkan (eta dauzkan) herrian eraikitzea erabaki zuten, Pelloko elizatean hain zuzen. 1950. urtean, dena den, Turtolan elizak izan zuen historia kontuan izanda, elizate estatusa mantendu eta bertan beste eliza bat eraikitzen hasi ziren Amerikako luteranoek bidalitako diru-laguntzari esker. Azkenik, abuztuaren 17an eraikitze-lanak bukatu eta ireki zuten .

Betoizko eliza berria bi eraikinetan banatua dago, elizaren eraikina eta ezkilategia. Eraikin nagusi eta handienean dago eliza. Eraikin zuri horren barruan, 220 eserleku eta erretaula edo oholtza ospetsua daude. Teilatu iluna lehenengo solairuraino jaisten da eta Lappiko elizek duten estiloaren adibide argia da. Ezkilategia edo kanpandorrea bestalde, estilo desberdinekoa dugu, antzinako elizak zuen harrizko dorrea berreskuratzea erabaki baitzuten herritarrek; hau, udalerri osoko eraikin zaharrenetakoa da. Eliza eta sarreratik hamar metrora dagoen ezkilategiaren aurrean, Kaarlo Castrén Finlandiako Lehen Ministro ohiak finantzatutako Bigarren Mundu Gerran hildako finlandiarren omenezko hilerria dago .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa
* Pelloko eliza

## Kanpo estekak 
* Turtolako eliza
Ezezagun

Matematikan, **ezezaguna** bere balioa ezagutzen ez den aldagai bat da, ekuazio edo inekuazio baten adierazpenean zehazturik ez dagoena.

Oro har, **x**, **y**, **z**, etab. hizkiez adierazten da, eta konstanteak alfabetoko lehenengo hizkiez (**a**, **b**, **c**, eta abar).

Alfabeto-egiunez finkatzeko ideia, ezezagunak konstanteetatik desberdintzeko, François Viète matematikari frantziarrarena izan zen. François Viètek erabili zituen kontsonanteak aldagaietarako eta bokalak konstanteetarako.

Adierazpen aljebraiko bat "lantzea", deskonposatuz edo eragiketak eginez, aldagaia ekuazioaren alde batera bakartuz, eskuarki "ezezaguna **askatzea**" izenez ezagutzen da, eta adierazpenaren soluzioa kalkulatzera eramaten du, hau da, **ezezagunaren bailoa**.

Euskaraz, Ezaguna ez dena; ezagutzen ez dena.

## Kanpo estekak
Atun

**Atuna** (*Thunnus*) ur gazitan bizi den arrain urdin generoa da.

## Atun motak geografiaren arabera 
Munduko ozeanoetan bederatzi espezie bizi dira:

## Atun motak eta izenak beste hizkuntzatan 
Erraza da zenbait espezie nahastea atunarekin, adibidez atuntxikiak. Komeni da horien artean ondo bereizten jakitea.
Fitxategi:Katsuwonus pelamis.jpg|*Katsuwonus pelamys, amia, atuntxikia, sabel marradun*
Fitxategi:Blackfin tuna, Duane Raver Jr.jpg|*Thunnus  atlanticus, atun beltza*
Fitxategi:Sarda sarda.jpg|Sarda sarda (Lanpo, haginzorrotza, atuntxikia)
Fitxategi:Thunnus alalunga.png|*Thunnus alalunga,  Germoa, hegaluzea, atunzuria*
Fitxategi:Thunnus albacares.png|*Thunnus albacares, hegats horia*
Fitxategi:Euthynnus alletteratus - pone.0010676.g185.png|*Euthynnus alletteratus, lanpoa, lanpo bularpikarta*
Fitxategi:Scomber scombrus.png|*Scomber  scombrus*, makaela, berdela, ugerba
Fitxategi:Auxis thazard thazard.jpg|*Auxis rochei rochei,* Auxis thazard, melba, makaela
Fitxategi:Thunnus obesus.png|*Thunnus  obesus, atun moja, begihandia*
Fitxategi:Thunnus thynnus battle.jpg|*Thunnus thynnus, zimarroia, atungorria, hegalaburra*

Komenigarria izaten da izenak beste hizkuntzatan ere ezagutzea:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai-karramarro

thumb|left|*Procambarus clarkii, Frantzia
**Ibai-karramarroa** *Astacoidea* eta *Parastacoidea* familien zenbait krustazeo dekapodoen izena da. Arnasa egiteko brankiak ditu. Espezie gehienek ez dute kutsadura onartzen, nahiz eta amerikar ibai-karramarroa (*procambarus clarkii*) gogorragoa izan.

Europan zazpi espezie bizi dira, horietatik Euskal Herrian:
* Ibai-karramarro arrunta edo europarra (*Austropotamobius pallipes*)
* Ibai-karramarro gorria edo amerikarra (*procambarus clarkii*)
* Seinaledun ibai-karramarroa (*pacifastacus leniusculus'')

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pokhara

**Pokhara** (nepaleraz पोखरा) Nepalgo bigarren hiria da 293.696 biztanlerekin (2008). Katmandutik 198 km mendebaldera kokaturik dago, Gandaki Gunean, Phewa lakuaren ertzean eta 784 metrotako altueran.

## Historia 
Tibet eta Indiaren arteko merkatal ibilbide garrantzitsuan egon da beti. XVII mendean Nepal osatzen zuten 24 erresumen arteko indartsuenetako baten parte zen, **Kaski** erreinuaren parte, eta garrantzi berezia hartu zuen 1752an erregeak Bhaktapur eta Pokhararen arteko merkataritza indartzea erabaki zuenean. 1786an Nepalgo Prithvi Narayan Shah bere erreinura batu zuen.

1959 eta 1962 artean Txinak Tibet inbaditu eta 300.000 errefuxiatu iritsi ziren Nepalera. Pokharan lau kanpaleku zabaldu ziren eta gaur egun kanpaleku haiek auzo bihurtu dira. Pokhara herri mistikotzat jotzen zen, oinez baino ezin zen bertara iritsi eta kultura desberdinek bat egiten zuten herri txikia baitzen. 1968an errepidea bertara iritsi zenean herria azkar hasi zen handitzen. Gaur egun Nepalgo bigarren herri turistikoena da.

## Klima 

## Turismoa 
Hiritik Dhaulagiri (8.167m), Manaslu (8.156m) eta Annapurna (8.091m) zortzi milakoak eta Machapuchare (6.993m) mendiak ikus daitezke eta ondorioz Pokharak mendizale turismo handia du. Lakuaren ertzean dagoen *Lakeside Tourits Area* mendiko arropen dendaz, garbitegiz eta bizarra kentzeko eta masajeak emateko tokiz beteta dago, izan ere bertan bukatzen baita Annapurnaren trekkinga. Pokharak hartzen dituen turisten erdiak trekking hau egiten du. Taberna, jatetxe eta ostatu ugari ere badaude.

Lakuaren ertzeko mendixka batean *Shanti Stupa* (Munduko Bakearen Estupa) dago eta ikuspegi itzela dago bertatik.

Pokharatik 80 kilometrotara, Gandaki Gunean bertan, Bandipur herri newaria dago.

## Hezkuntza 
Pokharak Unibertsitatea du eta bertan hiru fakultate daude:
* Zientzia eta Teknologia Fakultatea
* Kudeaketa Fakultatea
* Gizarte-zientzien Fakultatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pokhara - Wikivoyage
Bhaktapur

**Bhaktapur** (nepaleraz भक्तपुर). Nepal. Katmanduko ibarreko hiri newaria da, 72.543 biztanle dituena (2001). Hiriburutik 13 km ekialdera dago, 1.401 metrotako altueran. *Sinistunen hiria* bezala ezagutzen da, baita *Nepalgo kulturaren hiria* izenaz ere.

## Etimologia 
Izena sanskritozko *Bhakta* (sinisdun) eta *Pura* (hiria) hitzen elkarketatik dator, beraz Bhaktapur izenak *Sinisdunen hiria* esan nahi du.

## Historia 
Ananda Deva Malla errege *Malla*k sortu zuen XII mendean **Khwopa** izenarekin. Hasiera hartan Ganesh jainko hinduaren hiru tenploren artean triangelu itxura zeukan hiriak. XVI menderarte Nepalgo hiri nagusia izan zen eta 1768an Prithvi Narayan Shah errege gurkhak herrialdea konkistatu zuenean Bhaktapurrek isolatuta gelditzea erabaki zuen hiri aske gisa.

Tibet, India eta Pokhararen elkargunea izateak eman zion aberastasuna gaur egun bere Durbar ederraren etxeen arkitekturan nabari da. XX mendean alemaniarren proiektu baten laguntzaz hiria garbitu eta berriztu egin zuten eta gaur egun Nepalgo toki turistikoenetakoa bihurtu da.

## Ondasun nabarmenak 
Hiri guztia da ikustekoa eta UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua du. Oinezkoentzako eremua da gainera.

Bhaktapurreko **Durbar plaza** da bertako plaza nagusia. *55 leihoen jauregia* nabarmentzen da denen gainetik, 1769 arte Jitamitra Malla erregearen egoitza izan zena. Durbarraren inguruan newari estiloko kale, etxe, plaza, iturri eta tenploak daude. Aipatzekoak dira Taumadhi eta Dattatreya plazak. Tenplo gehienak hinduak badira ere, badaude 19 tenplo budista, honen adierazgarri Durbar plazako lehoi biak.

1934eko lurrikarak 2000 etxe suntsitu zituen Bhaktapurren. Horien artean Durbarreko eraikinen herena.

Bhaktapur-Palastplatz 01 mit Siddhilakshmi-Cyasilim-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-Yaksheshvara-gje.jpg|
Bhaktapur-Palast der 55 Fenster-06-gje.jpg|
Bhaktapur-Taumadhi Tole-08-Bhairava-2007-gje.jpg|
Bhaktapur-Dattatreya Mandir am Tacapala Tole-04-2013-gje.jpg|
Bhaktapur-Toepferplatz-52-2015-gje.jpg|
Bhaktapur-Toepferplatz-14-Toepferscheibe-2013-gje.jpg|
Bhaktapur-26-Haeuser-2007-gje.jpg|
Bhaktapur-Menschen-12-Spinnerin-2013-gje.jpg|

## Kanpo estekak 
*  Bhaktapur.com
Orreagako kantua

***Orreagako kantua*** (gaztelania eta nafar erromantzez **Cantar de Roncesvalles**) XIII. mendearen hasieran nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzitako poema-epikoa da.

Ramón Menéndez Pidalen ikerketen arabera, 5.500 bertso inguru zituen. Horietatik ehun bat baino ez dira gaur egun ezagutzen.

## Argumentua 
Carolus Handiak Hispania osoa Zaragoza izan ezik konkistatu zuen. Hara Errolanekin joan zen. Errolanen aitabitxia Ganelon zen, Zaragozako errege mairua zen Marsinekin azpijokoan zebiltzala. Orreaga zeharkatzen, gudua hasi eta heroiek ez ezik Reinaldos, Baldovinos eta Beltranek ere bertan borrokatu zuten. Mairuek sarraskia egin zuten frantziarren lerroetan, nahiz eta Errolanek gogor eutsi. Errolanek bere deiadarra jo zuen Carolusen laguntza izateko. Oliveros eta Reinaldos hil ziren. Enperadorea ailegatzen ari zela konturatu zirenean, mairuek ihes egin zuten. Turpinek hildakoak bedeinkatu eta Errolanek azken ohoreak egin zizkien. Zauririk ez bazuen ere, Carolus Handia heldu zenerako Errolan hilda zegoen eta Frantziara itzuli ziren. Alda anderea, Errolanen emaztea zena, bere ehorzketan hilko zen.

## Ezaugarriak 
Egun geratzen den testua, bere iloba Errolanen galeraren ondoriozko Carolusen *planctus* edo intziria da.

Orreagako kantua ez dago *Errolanen kantua*n oinarrituta, ezta *Codex Calixtinus*en *Historia Caroli Magni*n ere. Izan ere, adituen ustez, litekeena da kondaira XII. mendean Proventzan sortua izatea.

Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzita dago. Nafar erromantzezko *clamó, exa, Li, vuestra amor* (femeninoa), *cueyta, crebantando, colpe, me conuerto* eta beste hainbat hitz ditu. Nafar grafia ere badu, nahiz eta karaktere gehienak gaztelaniakoak izan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Orreagako gudua
* Errolanen kantua

## Kanpo estekak 
* Jatorrizko bertsioa: *Cantar de Roncesvalles*, gaztelaniazko *wikisource* webgunean.
Ikaskuntza adierazgarri

**Ikaskuntza adierazgarri** edo **ikaskuntza esanguratsua** David Ausubel pedagogo eta psikologoak eratutako ikaskuntza-teoria da, konstruktibismoan eragin nabarmena izan duena. Horren arabera, ikasleak jasotako informazioa aurretik dituen ideiekin lotuz ikasten du. Edukiak buruz ikasten diren metodoak baztertzen baditu ere, ikaskuntza adierazgarri egiteko, ikasleak aurretik gaiari kontzeptu eta ideiak eduki behar ditu, informazio berria modu egokian jasotzeko; hori dela eta, lehen hezkuntzatik aurrerako mailetan aplikatzen da batez ere.

## Kanpo estekak
François Viète

**François Viète** (; 1540, Fontenay-le-Comte, Vendée – Paris, 1603ko otsailaren 23a) matematikari frantsesa. Bere * Arte Analitikoaren Sarrera* liburuaren bidez (1591) aljebra modernoaren aitzindarietako bat bihurtu zen. Ekuazioetako ezezagunak konstanteetatik desberdintzeko, François Viètek erabili zituen kontsonanteak aldagaietarako eta bokalak konstanteetarako. Abokatua lanbidez, Henrike III.a eta Henrike IV.aren kontseilaria izan zen.

## Kanpo estekak 
*  François Vièteren lanak
*  François Vièteren biografia
*  Vièteren orrialdea Bibmath webgunean
*  Saint Andrewseko Unibertsitateko bibliografia
Bearnoko foruak

**Bearnoko foruak** (bearneraz: *Fòrs de Bearn*) Bearnoko bizkonderrian mendeetan zehar, XI. eta XIII. mendeen artean, sorturiko testu legalak (eskubideak, epaiak, dekretuak eta abar) izan ziren. XV. mendean lehendabizikoz bildu zituztenean Bearnoko konstituzioa osatu zuten.

*For* bearnerazko hitza da, euskaraz forua esan nahi duena. Latinezko *forum* hitzetik ekarria da, bisigodoen *Forum Iudicium* arautegian oinarrituta zeudelako. Testu hauek bearnerazko idazlanik antzinenak dira.

Lehenengo *for* 1080ean Zentulo V.ak ezarritako Iluro (Oloroe) birpopulatzeko hiri-gutuna zen. 1102an, Gaston IV.ak bere hiriburua zen Morlaasi eskubide bera eman zion. Azkenekoz, 1188an, Gaston VI.ak eskualde osora zabaldu zituen eskubide hauek.

XIII. mendeko lehendabiziko herenean, Gilen Erramun eta Gaston VII.a bizkondeek Pirinioetako zenbait harani *fors* ere eman zizkien, Baretosi 1220an, Ossauri 1221ean eta Asperi 1247an lehendabizikoz eta 1250ean bigarrenez.

XVI. mendean, Biarno Nafarroako erregeen zuzendaritzapean zeudela, Henrike II.ak eta Joana III.ak *Fors* berrantolatu eta hobetu zituzten. 1620an, Luis II.a Nafarroakoak "Frantziari Nafarroa eta Bearnoren batze agiria" ezarri zuenean, foruak mantendu zituen, 1789an Frantziar Iraultzak indargabetu arte eutsi zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Afrika Italiarra

**Ekialdeko Afrika Italiarra** (italieraz: *Africa Orientale Italiana* edo **AOI**) italiar kolonia bat izan zen, 1936an sortua. Bigarren Italia-Etiopia gerraren ostean okupatu berria zen Etiopiako Inperioa, Italiar Somalia eta Italiar Eritrea batzearen ondorioa izan zen. 1940ko abuztuan Britiniar Somaliland okupatua eta anexioatua izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean birtualki desegin zen, Etiopiar Inperioa, Britainia Handiaren esku jarraitzen zuen Eritrea, Somaliako Lurralde Fiduziarioa eta Britainiar Somaliland lurraldeak sortuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etiopiako Inperioa
* Italiar Inperioa

## Kanpo estekak
Adal Sultanerria

**Adal Sultanerria** edo **Adaleko Erresuma** (Somalieraz: *Adaal*, Ge'ez: አዳል ʾAdāl, Arabieraz: عدل) Erdi Aroko Afrikako Adarreko estatu musulman multi-etnikoa izan zen. Afrikako beste herrialde batzuekin zein Ekialde Hurbileko herriaekin komertzio lanak egiten zituzten, Europa eta Asiako bide batzuk kontrolatuz. Maduna, Abasa, Berbera, Zeila eta Harar bezalako hiri historikoek loraldia izan zuten garai honetan, meskita, etxe, harresiak eta zisternak eraikiz.

Sa'ad ad-Din II.aren heriotzarekin Ifat Sultanerriaren ondoren eratu zen sultanerria izan zen. Borrokaldi latzak izan zituzten Etiopiako Inperioa]ko Solomoniar leinuarekin.

XVI. mendean Adaleko Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazik gidatuta Etiopiako Inperioaren aurkako inbasio arrakastatsua egin zuten. Kanpaina honi Abisiniaren Konkista izena eman zaio. Bere momenturik gorenean Somalia, Etiopia, Djibouti eta Eritreako eskualdeak kontroplean zituzten.

1520ko hamarkadan Imam Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazik Adal konkistatu zuen eta Gerra Santua abiatu zuen Etiopiako Inperioaren aurka, Erresuma Kristaua baitzen. Otomanoek suzko armak eman zizkieten eta horrela lortu zuten Shimbra Kureko batailan Etiopiako ordokia konkistatzea, 1529an. 1541an Portugaldarrek, interes handiarekin Indiako ozeanoan, Etiopiari 400 mosketero bidali zizkieten. Adalek 900 jaso zituen Otomandarren esku.

1542an Portugalgo Cristóvão da Gama hil zuten. Hala ere 1543ko otsailean Tana lakuaren inguruan gertatu zen Wayna Dagako batailan portugaldarrek Iman Ahmad hil zuten. Horren ondorioz Etiopiarrek Amharako ordokia berreskuratu zuten eta Adalen aurka galdutakoa berreskuratu zuten. Lehenago Otomandar Inperioaren laguntza lortu bazuten ere momentu historiko honetan arazo larriagoak zituzten Mediterraneoan, eta ezin izan zieten lagundu. 157an hiriburua Zeilatik Hararera mugitu zen eta dekadentzia handian erori zen, ahalik eta Oromo leinuak lurraldea okupatu zuen arte.

## Kanpo estekak
Kristobal Gamakoa

**Kristobal Gamakoa** (; Évora, 1515 &ndash; Etiopia, 1542ko abuztuaren 29a) portugaldar militarra izan zen. Etiopian 1541etik 1543ra izan zen gurutzada zuzendu zuen, Ahmad ibn Ibrihim al-Ghaziren armadaren aurka. Lau bataila irabazi zituen berarenak baino askoz handiagoak ziren taldeen aurka, baina azkenekoan garaitua izan zen eta exekutatu zuten. Richard Burtonek bere *First Footsetps in East Africa* liburuan, "Zaldunen artean zaldunena" izan zela esan zuen.
East Anglia

**East Anglia** edo **Ekialdeko Anglia** (ingeles zaharrean: *Ēast Engla rīce*) angloen kolonia bat izan zen eta geroago Ingalaterra anglosaxoian Erresuma bat, Heptarkiaren barruan. Alemaniako iparraldeko Angeln eskualdeko angloek osatu zuten eta *North Folk* eta *South Folk* artean banatu zuten lurra. Gaur egungo Norfolk eta Suffolken jatorria dira. Hala ere ez dira oso ezagunak zeintzuk izan ziren muga zehatzak.

VII. mendearen hasieran erresumarik boteretsuenen artean kokatu zen, baina bere boterea geroago murriztu zen eta askotan Merciaren esku egon zen. 870an daniarrek garaitu zituzten eta bertan ezarri ziren 879an. 917an Ingalaterrako Erresuman sartu zen. Gaur egun Norfolk eta Suffolkez gain Cambridgeshire eskualdea ere East Anglia izeneko zonaldean kokatzen da, Ingalaterran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tammany Hall

thumb|250px|eskuinera|Tammany Hall, erakundearen egoitza. East 14th Street kalea, Hirugarren etorbidea eta Irving Place enparantzaren artean kokatzen zen.

**Tammany Hall** (beste izendapen batzuk: **Tammany Society, Society of St. Tammany, Sons of St. Tammany** eta '**Columbian Order**) 1786an sortu eta 1789ko maiatzaren 12an ezarri zen Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko erakunde bat izan zen. Erakunde hau Alderdi Demokrata eta hiri honetako irlandar komunitateari estuki loturik egon zen.

1790 eta 1960. urte artean estatubatuar politikan buru belarri aritu zen. Eragin talde edo talde klientelista bat izan zen. 1854ko Fernando Woodren garaipenetik hasi eta Fiorello LaGuardiaren garaipenararte, Manhattango Alderdi Demokrataren hautagaien aukeraketan eragin zuen, 1934. urtetik aurrera indarra galtzen hasi zelarik.

## Kanpo estekak 
* Tammany Hallen historia irakurgai
Galesko Printzerria

**Galesko Printzerria** (galesez *Tywysogaeth Cymru*) Galesko Printzeak zuzenean kudeaturiko lurrak hartzen zituen eremua zen. 1216ko Aberdyfiko Kontseiluan sortu zen formalki, eta Worcesterko Tratatuarekin 1218an ofizialki onartu zuen Ingalaterrako koroak. XIII. mendeko Ingalaterra eta Galesko politika zehaztu zen tratatu horretan, biak garai hartan Angevinar Inperioko lurraldeak.

Gaur egungo Galesen bi heren hartzen zituen eta botere nahiko izan zuen. Cyfraith Hyweleko legeak zituzten eta gortean Aberffraw leinua.

Angevinar Inperioaren lurrak baziren ere eta, beraz Ingalaterrako Erregeari leialtasuna zor bazioten ere, *de facto* independientea zen eta botere guztia bertan kudeatzen zen. John Davies historialaren arabera Gales Angevinar Inperioko lurra zen Eskozia bezain beste.

## Kanpo estekak
Gwyneddeko Erresuma

**Gwynedd** () Galesen Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren sortu ziren estatu txikietako bat izan zen. Geroago printzipalitatea izatera iritsi zen Erdi Aroaren bukaeran. Britoniar ordovikoak, gangani eta dezeangliak bizi ziren lurralde hauetan, Erroman *Venedotia* deitzen zituzten herriak. V. mendetik XIII. mendetan Ynys Môn eta Galesko iparralde osoa konkistatu zuten, Dyfi ibaitik Dee ibaira. Hego-ekialdean Powysko Erresuma zuen mugakide.

Hasieran hiriburua Deganwy Gazteluan zegoen, 547an hil zen Maelgwn Gwynedden gotorlekua. 1170 arte Aberffraw izango zen hiriburua. XIII. mendean Llywelyn Fawr eta bere oinordekoek Abergwyngregynera mugitu zuten hiriburua.

## Kanpo estekak
Ordoviko

thumb|250px|Gales aurre-erromatarra
**Ordoviko**ak gaurko Britainia Handian bizi izan zen herri zelta izan zen, Britainiako erromatarren inbasioaren aurretik. Euren eremuak gaur egungo Gales eta Ingalaterran zeuden kokatuak, Silures eta Dezeangli herrien artean. Gnaeus Julio Agrikola gobernadoreak menderatu zituen 77 eta 78. urteen artean.

ordo-wik- izen zeltak ziurrenik *mailu* hitzarekin harremanen bat izango du. Irlanderaz *ord*, galesez *gordd* eta bretainieraz *horzh* hitzek *mailu* esan nahi dute.

Erromatar inbasioa nahiko ondo mantendu zuten, euren nagusia zen Caratacusen esku. 50eko hamarkadan Caratacus Siluroen buruzagi ere bilakatu zen eta Erromatarren etsai amorratua. Caer Caradoceko batailaren ostean Caratacus garaitu zuten eta Ordovikoak arazo bat izateari utzi zioten.

70eko hamarkadan Ordovikoak Erromaren aurka matxinatu ziren eta zaldunen eskuaira bat suntsitu zuten. Agricolak erantzun zien eta Tazitoren arabera leinu osoa akatu zuen. Ez da agertzen beste aipamenik erregistro historikoan, baina ziurrenik ez zuen lortu guztiak hiltzea. Galeseko Dinorwig lekuak euren izena eramaten du.

Ordoviziar garai geologikoa euren lurretan aurkitutako arrokengatik du izena.

## Kanpo estekak
Deheubarth

**Deheubarth** Galesen Erdi Aroan sorturiko erresuma izan zen. 920. urte inguruan Seisyllwg eta Dyfedeko Erresumaren lurretan eratu zen. Hiriburua Dinefwren zegoen.

Deheubarth, beste galestar erresuma asko bezala, normandiarrek Gales konkistatu zuten arte iraun zuen, baina izan zituzten gatazkak zirela eta denbora laburretan zituzten errege independienteak. Llywelyn ap Seisyll erregea, 1018an batu zuen Gwyneddeko Erresumarekin, eta 1023an berdina zein zuen Rhydderch ab Iestyn Morgannwgekoak. Lehenengoaren semeak berriro batzu zuen eta Galesko errege bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Falmouth (Kornualles)

**Falmouth** () Erresuma Batuko Kornuallesen dagoen kostaldeko udalerria da.

## Leku interesgarriak 
* Pendennis gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:St Mary Immaculate Church Falmouth.JPG|St Mary Immaculate Church eliza katolikoa
Irudi:Pendennis Castle, Falmouth Cornwall.jpg|Pendennis gaztelua
Irudi:DSCN2079FalmouthDocksAndTown.jpg|Ontziolak
Irudi:Gyllyngvase Beach - geograph.org.uk - 164536.jpg|Gyllyngvase Beach hondartza

## Kanpo estekak 
* Falmoutheko Udal webgunea 
* Falmoutheko Turismo Bulegoaren webgunea
Seisyllwg

**Seisyllwg** Galesen Erdi Aroan egon zen erresuma txikia izan zen. Ez dago argi noiz sortu zen erresuma independiente gisa, baina hainbat iturriren arabera Ceredigioneko Erresuma eta Ystrad Tywiren batuketatik sortu zen. Gaur egungo Ceredigioneko konterria, Carmarthenshireko zatiak eta Gower penintsularen zati bat hartzen zuen. Seisyllen izena darama, VII. mendetik VIII. mendera agintean egon zen Ceridigioneko erregea, baina ez dago argi bera bertako errege izan zen edo ez. X. mendean Hywel Ddaren boteregunea izan zen. 920an Dyfedeko Erresumarekin batu zen Deheubarth erresuma osatzeko.

## Kanpo estekak
Dyfedeko Erresuma

**Dyfedeko Erresuma** Galesko hego-mendebaldean zegoen Erresuma izan zen, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorrerarekin batera sortua.

Dyfed edo latinez **Demetia** normandiarrek Gales konkistatu aurretik egon zen erresuma izan zen. Demetae izeneko *civitas romana*ren ondoren sortu zen. Hasiera batean Teifi, Gwili eta Tywi ibaien eremua okupatzen zuela uste zen, nahiz eta Brycehiniogeko mugaraino hedatu ahal izan zen. Gutxi gora behera 2.284 kilometro koadro zituen. *Santuen Garaian* Dyfedek gutxienez 7 apezpiku izan zitzakeen. Geroago erreinua Ystrad Tywiraino hedatu zen, Cydweli eta Gwyr garaituz. Ceredigioneko Erresumak lur hau VII. mendean konkistatu zuen eta Seisyllwg Erresuma osatu zuen.

X. mendean Hywel Ddak Dyfed eta Seisyllwg domeinu berean kokatu zituen, Deheubarth izenarekin.

## Kanpo estekak
Redruth

**Redruth** () Erresuma Batuko Kornuallesen dagoen kostaldeko udalerria da.

## Iruditegia 

Irudi:Redruth Town Centre from the West - geograph.org.uk - 97840.jpg|Erdigunea
Irudi:Celtic wooden cross - Redruth - New Cut Car Park.jpg|Zelta gurutze bat New Cut Car Park aparkalekuan
Irudi:Redruthfront3.jpg|Tren geltokia
Irudi:Redruth War Memorial - geograph.org.uk - 33134.jpg|Gerra oroitarria

## Herritar ezagunak 
* Mick Fleetwood, (1947), Fleetwood Mac taldeko baterijole eta burua.
* Kristin Scott Thomas, (1960), telebista eta zinemako aktorea.

## Kanpo estekak
Abixoi txiki

**Abixoi txikia** (*Atherina boyeri*) ur gazikara eta ur gezako arraina da, Atherinidae familiakoa.

Hegoaldeko Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean bizi da. Bi bizkar hegal dituzte, eta albotara zilar koloreko zerrenda zabala. Sarda handitan ibiltzen da itsas ertzetan eta ibai bokaletan.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Zarbo beltz

**Zarbo beltza** (*Gobius niger*) ur gaziko arraina da, gobidoen familiakoa. 15 cm inguru luze eta kolorez grisa, beltza edo arrea da. Oskoldun txikiak, harrak eta beste animalia koskorrak jaten ditu.

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osteiktie

**Osteiktiea** (*Osteichthyes*, grezierazko *ὀστεον* /ósteon/ 'hezur' eta *ἰχθύς* /ichtus/ 'arrain' hitzen lotunea) edo **hezur-arraina** arrain superklasea osatzen duten goiklaseetako bat da.

Osorik edo partzialki osifikatuta dagoen eskeletoa duten arrainak dira. Azala ezkata mesodermikoz estalia dute sarritan eta igeri-maskuria dute. Zakatzak bi barrunbetan kokatuta daude, eta barrunbe bakoitzak operkulu batek babesten duen irekiunea du kanpoaldearekin komunikatzeko. Kanpo-ernalketa dute eta gehienetan obiparoak dira.

## Sailkapena 
Goiklaseak bi klase ditu:

* **Actinopterygii klasea**
: Chondrostei azpiklasea
: Neopterygii azpiklasea
:: Holostei infraklasea
:: Teleostei infraklasea
* **Sarcopterygii klasea**
: Coelacanthimorpha azpiklasea
: Dipnoi azpiklasea
: Tetrapodomorpha azpiklasea

## Filogenia 
Hona hemen goiklasearen kladograma:

## Banaketa 
## Erreferentziak
Boudhanath

**Boudhanath** (), Katmanduko estupa sakratuena da. Hiriburuaren erdigunetik 11 kilometrotara kokaturik dago eta Nepalgo estupa biribil handienetakoa da.

Ez dago argi nork eraiki zuen. Batzuek diote 600 urte inguruan eraiki zuela Licchavi dinastiako Sivadeva erregeak, beste batzuek aldiz zaharragoa dela 500 urte inguruan Manadeva erregeak eraikia, eta tibetarren esanetan Trisong Detsän enperadore tibetarrak eraiki zuen 797an. Tibetetik Patanerako antzinako komertzio bidean kokaturik dago, eta mendeetan zehar tibetar merkatariek bertan atseden hartu eta otoitz egin izan dute. Tibetar mitologiak dioenez Kasyapa aitzindariaren gorpua dago bertan. Kasyapa budistek eta hinduistek gizon handitzat dute.

1950ko hamarkadan, Txinak Tibet inbaditu zuenean, Nepalek errefuxiatu ugari hartu zituen. Hauek Boudhanath inguruan 50 *gompa* (monasterio) eraiki zituzten. 1979tik aurrera UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua du estupa eta bere ingurua. Gaur egun Swayambhunath estuparekin batera Katmanduko toki bisitatuena da.

Bodnath-Stupa-24-2014-gje.jpg|
Bodnath-Stupa-26-Fahne-2014-gje.jpg|
Bodnath-Terrassen-14-Pilger-2013-gje.jpg|
Bodnath-Terrassen-26-Betende-2013-gje.jpg|
Bodnath-Umgang-10-Baustellen-2013-gje.jpg|
Bodnath-Umgang-22-Ringstrasse-2013-gje.jpg|
Bodnath-Guru Lhakhang-10-Gebetsmuehle-2007-gje.jpg|
Bodnath-Jamchen Lhakhang-14-2015-gje.jpg|

## Kanpo estekak 
*  Boudhanath.com