Krisi existentzial

thumb|Naturarekiko bakardade eta hutsalkeria sentimenduak ohikoak dira krisi existentzialetan.
Psikologian eta psikoterapian, **krisi existentzialak** barne-gatazkak dira, bizitzak zentzurik ez duelako irudipena dutenak. Egile batzuek identitate pertsonalari buruzko nahasmena ere azpimarratzen dute definizioan. Krisi existentzialekin batera, antsietatea eta estresa izaten dira, eta, askotan, eguneroko bizitzaren funtzionamendu normala asaldatzen dute eta depresiora eramaten dute. Bizitzarekiko eta zentzuarekiko jarrera negatiboak existentzialismo bezala ezagutzen den mugimendu filosofikoaren hainbat jarrera ezaugarri islatzen ditu. Sinonimoek eta lotura estua duten terminoek estutasun existentziala, hutsune existentziala, neurosi existentziala eta alienazioa dituzte. Krisi existentzialei lotutako aldeak osagai emozionaletan, kognitiboetan eta jokabideetan banatzen dira batzuetan. Osagai emozionalak eragindako sentimenduei dagozkie, hala nola min emozionalari, etsipenari, ezintasunari, erruari, antsietateari eta bakardadeari. Osagai kognitiboek zentzurik ezaren arazoa, balio pertsonalen galera eta norberaren hilkortasunari buruzko hausnarketak biltzen dituzte. Kanpotik, krisi existentzialak adikzioetan, portaera antisozialetan eta konpultsiboetan adierazten dira.

Sintoma espezifikoak asko alda daitezke kasu batetik bestera. Teorikoak horri heltzen saiatzen dira, krisi existentzial motak bereiziz. Kategorizazioak ideia honetan oinarritzen dira: krisi existentzialen oinarrian dauden arazoak desberdinak dira gizabanakoaren bizitzaren etaparen eta garapen pertsonalaren arabera. Literatura akademikoan normalean aurkitzen diren motak nerabezaroko krisia, bizitza laurdeneko krisia, adin ertaineko krisia eta hirugarren adinekoen krisia dira. Guztiek dute elkarrekin bizitzaren zentzuari eta helburuari buruzko gatazka. Krisialdi goiztiarrenek prospektiboagoak izateko joera dute: gizabanakoa irrikaz eta nahastuta dago bizitzan jarraitu beharreko bideari buruz, bereziki hezkuntzari eta ibilbide profesionalari dagokienez, baita norberaren nortasunari eta independentziari buruz ere gizarte-harremanetan. Bizitzako krisialdi berantiarrenak atzera begirakoagoak dira. Bizitzaren puntu gorena igaro delako irudipenak eragin ditzake, eta askotan errua, damua eta heriotzarekiko beldurra dira ezaugarri nagusiak. Gizabanakoaren adina, oro har, jasaten duen krisi motari dagokio, baina ez beti, aldakuntza handia baitago garapen pertsonalaren mailan. Pertsona batzuek mota horietako batzuk bakarrik esperimentatu dezakete edo bat ere ez. Aurreko krisi existentzial bat behar bezala konpondu bazen, normalean errazagoa da gizabanakoarentzat ondorengo krisiak konpontzea edo saihestea.

Zentzurik ezaren arazoa funtsezkoa da mota horietan guztietan. Zentzu «kosmiko» moduan sor daiteke, bizitzaren zentzu orokorrari edo hemen egotearen zergatiari dagokionez. Beste forma bat zentzu pertsonal sekularrari dagokio, non gizabanakoa bere bizitzarako batez ere helburua eta balioa aurkitzen saiatzen den. Zentzurik ezaren gaia arazo bihurtzen da, gizakiek zentzuzko bizitza bat bizitzeko desioaren eta munduaren itxurazko zentzurik eta axolagabetasunik ezaren (batzuetan absurdua esaten zaio) arteko desadostasunagatik. Hainbat zentzu-iturri iradoki dira, eta horien bidez norbanakoak zentzua aurki dezake. Horien artean daude altruismoa edo besteei mesede egiten saiatzea, kausa bati ekitea, hala nola mugimendu erlijioso edo politiko bati, sormena, adibidez, artea eta hedonismoa sortuz edo bizitza ahalik eta gehien bizitzen saiatuz, autoerrealizazioa, sortzetiko potentzialen garapenari dagokiona, eta norberaren zailtasunekiko jarrera egokia aurkitzea.

Krisi existentzialek hainbat ondorio negatibo dituzte, bai maila pertsonalean, bai antsietatean eta harreman txarren eraketan, gizarte-mailan, hala nola dibortzio-tasa handia eta produktibitatearen beherakada. Ondorio positiboak ere izan ditzakete, kaltetua azpiko arazoari aurre egitera bultza baitezakete, eta, beraz, pertsona gisa garatzera. Galdetegi batzuk, «Purpose in Life» Test adibidez, norbait gaur egun krisi existentzial bat pasatzen ari den neurtzeko erabil daitezke. Batez ere ondorio negatiboak direla eta, garrantzitsua da krisi existentzialak konpontzea. Ikuspegi ohikoena da kaltetuei beren bizitzan zentzua aurkitzen laguntzea. Hori gerta daiteke fede-jauzi baten bidez, gizabanakoak zentzu-sistema berri batean konfiantza jarriz, edo zentzu-iturrien ebidentzian oinarritutako ebaluazio arretatsu batean oinarritutako ikuspegi arrazoitu baten bidez. Teoriko batzuek ikuspegi nihilista gomendatzen dute, non gizabanakoak onartzen duen bizitzak ez duela zentzurik, eta horri aurre egiteko modurik onena aurkitzen saiatzen den. Beste ikuspegi batzuk terapia kognitibo-konduktuala eta ikuspegi soziala hartzea dira.

Psikologiatik eta psikoterapiatik kanpo, "krisi existentziala" terminoa erabiltzen da batzuetan, zerbaiten existentzia mehatxupean dagoela adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak