open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roman Irigoien Mitxelena

**Roman Irigoien Mitxelena** (Oiartzun, 1904ko apirilaren 2a - Altza, 1978ko azaroaren 27a) gipuzkoar sendagile eta olerkaria izan zen. Medikuntzako ikasketak Valladoliden eta Madrilen egin ondoren Altzako sendagile egin zen. Olerki gehienak *Olerti* agerkarian eman zituen argitara. Aita Onaindiak plazaratu zuen bere Antologian Romanen *Nik zer ez egin, zer ez eman?* olerkia.

## Biografia 
Oiartzungo "Exkerrenean" baserria jaioa, 1904ko apirilaren 2an, zortzi anai-arreben gazteena zen. 1924tik 1926ra arte Valladolideko futbol taldearen atezaina izan zen. Gerra baino lehen mediku bezala Altzara joan zen eta han bizi izan zen heriotza gertatu arte, 1978an. Ideologikoki jeltzalea, 1936an frankistek Ondarretako espetxean espetxeratu zuten. Bertan ia bi urte eman behar izan zituen. Gerra bukatu ondoren Benedikta Aranberri Muguruzarekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Roman Irigoien Mitxelenaren eta beste zazpi oiartzuar gehiagoaren espetxeratzea.
*  "Alabatxoaren ametsa" poema.
*  "Oiartzuar bat atezain Valladolideko futbol taldean 20ko hamarraldian (1924-1926)"
Eumops bonariensis

***Eumops bonariensis*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops bonariensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Mordente

thumb|Goranzko eta beheranzko mordenteen notazioa
thumb|Goranzko eta beheranzko mordenteen interpretazioa

**Mordentea** musika-apaindura mota da. Apaindutako notaren aurrean idatzitako (edo ikurrez adierazitako) bi nota dira, arin jotzen direnak. Bi nota hauek, ordena jarraituz, nota bera eta hurrengo goikoa (goranzko mordentea) edo behekoa (beheranzko mordentea) dira. Goiko edo beheko notak alteratuak egon daitezke.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Prendergast

**Maurice Prendergast** (Saint John's, Ternua eta Labrador, 1858ko urriaren 10a - New York, 1924ko otsailaren 1a) Estatu Batuetako pintore postinpresionista izan zen.

Cézanne eta Signac pintore inpresionisten kutsua igarri zaie, besteak beste, Prendergasten koadroei. Lan nagusi batzuk: *Umbrellas in the Rain* (1899, *Aterkiak euripean*), *East River* (*East ibaia*), *Snow in April* (*Elurra apirilean*).

thumb|ezkerrera|*Splash of Sunshine and Rain*, 1899

## Erreferentziak
Alberto Peral

**Alberto Peral** (Santurtzi, 1966) bizkaitar artista da. Eskultore, argazkilari eta instalazio-errealizadorea da. Giza irudiaren inguruko eta bereziki buruaren inguruko irudi eta mozorroen berezko mundua sortu du. 1997n *Rotadores* izeneko lana erakutsi zuen, besteak beste, Donostian. Bartzelonan ere antolatu ditu erakusketak.

## Erreferentziak
Triodo

**Triodoa** hiru elektrodo dituen balbula edo lanpara termoionikoa da. Diodo baten katodoaren eta anodo edo plakaren artean, hirugarren elektrodo bat sartzen da: kontrol-saretxoa. Hirugarren elektrodoak katodotik plakara doazen elektroiak kontrolatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Xaver Richter

thumb|Franz Xaver Richter
Txekiar musikagilea (Holesov, Moravia, 1709 - Estrasburgo, 1789). Mannheim-go gorteko musikagile nagusi izendatu zuten 1747an eta kapera-maisu jardun zuen Estrasburgoko katedralean 1769tik aurrera. Orkestra, ganbera eta elizarako musika egin zuen. Haydn eta Mozarten aitzindari nagusietakotzat jo izan da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizerta

**Bizerta** (,  ahokatua; ) Tunisia iparraldeko hiri eta portua eta izen bereko probintziako hiriburua, Bizerta aintziraren ertzean. 94.509 biztanle (1984). Petrolio-findegiak.

Tunisiako iparraldeko probintzia ere bada, izen bereko aintziraren inguruan. 4.280&nbsp;km2 eta 394.670 biztanle (1984). 1961ean Bizertako krisialdiaren ondorioz bi urtez frantziarren eskuetan izan zen.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harar

**Harar** (harareraz: ሐረር, *Härärə*), **Gey** (harareraz: ጌይ, Gēy) ere deitua, ekialdeko Etiopiako hiria da, Harari eskualdeko hiriburua. Etiopiako goi-lautadaren ekialdean dago, 1.885 metroko garaieran. 2015ean 129.000 biztanle zituen.

2006an, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen *Harar Jugol* izeneko hirigune historikoa. Islamaren laugarren hiririk sakratuenentzat jotzen dute, 82 meskita, horietatik hiru X. mendekoak, eta 102 santutegi izanik. Hiri zaharra harresiz hornitua da. Merkataritzagunea (kafea) da, eta kobre meategiak ditu.

## Geografia 
### Klima 
Hararek klima epela du, negu lehorrekin, *Cwb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hippidion

**Hippidion** (zaldi txikia grezieraz) Hego Ameriketan Pleistozeno epokan bizi izan zen ekidoen familiako ugaztuna, gaurko astoen antzeko samarra. Tamainaz *Hipparion*en oso antzekoa zen, baina hura baino buru handiagoa zuen; mutur gaineko hezurrak, aldiz, meheagoak zituen. Orain dela 8.000 urte inguru galdu zela uste da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonín Novotný

**Antonín Novotný** (Letňany, Austria-Hungariako Inperioa, 1904ko abenduaren 10a - Praga, Txekoslovakia, 1975eko urtarrilaren 28a) txekiar politikari komunista izan zen. 1948ko estatu-kolpe komunistan hartu zuen parte, eta 1953an Txekoslovakiako gobernuburu eta hango Alderdi Komunistako buru izan zen. Bere agintaritzaren garaian zapalkuntza handia izan zen, eta ekonomiak atzera egin zuen.

1957tik 1968ra Txekoslovakiako presidentea izan zen, 11 urtez. Azken urte hartan, gobernua liberalen esku gelditu zen, Dubček buru zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumamoto

Japoniako hiria da, izen bereko prefekturaren hiriburua, Kyushu uhartean. 2014ko erroldaren arabera 739.445 biztanle ditu baina Kumamotoko metropoli eremua 1.460.000 biztanletara iristen da.

## Historia 
Ideta Hidenobuk 1467an Kumamoto gaztelua eraiki zuen. Katō Kiyomasa 1588an Higo probintziako agintari bihurtu zen eta babes diseinu berritzaileak erabili zituen. Berehala Japoniako gaztelu ederrenetakoa kontsideratu zen, ez baitzen ohikoa gaztelu beltzak ikustea. 1632an Tokugawa Iemitsu shogunak bere aldekoa zen Hosokawa leinuari eman zion gaztelua.

Hurrengo mendeetan gazteluaren inguruan herria eratzen joan zen eta gazteluaren izena hartu zuen. 1871an Meiji berrezarkuntzaren bidez daymioak agintetik kendu ziren. 1877an samurai talde batek gaztelua setiatu zuten 53 egunezeta istiluetan dorre nagusia erabat erre zen. *Satsuma matxinada* izenaz ezagutzen da gertaera hau.

## Geografia 
Ariake Badiaren ertzean kokaturik dago Kumamoto prefeturaren iparraldean.

## Klima 

## Banaketa administratiboa 
thumb|ezkerrera|150px
* Kita-ku (北区), urdina.
* Nishi-ku (西区), horia.
* Chūō-ku (中央区), morea, erdigune administratiboa.
* Higashi-ku (東区), arroxa.
* Minami-ku (南区), berdea.

## Ondasun nabarmenak 
* Kumamotoko gaztelua
* Suizen-ji lorategiak
* Izumi Jinja santutegia.

## Iruditegia 

Irudi:Kumamoto Castle 36n3200.jpg|Kumamoto hiriaren ikuspegia.
Irudi:Kumamoto Castle 05n3200.jpg|Kumamotoko gaztelua.
Irudi:Kumamoto Suizenji-jojuen01n4272.jpg|Suizen-ji lorategiak.
Irudi:Kumamoto Suizenji-jojuen16n4272.jpg|Izumi Jinja santutegia.
Irudi:Shichisyo-shrine-Kumamoto.jpg|Shichisyo santutegia.
Irudi:Honmyō-ji Temple night Kumamoto.jpg|Honmyō-ji tenplua gauez.
Irudi:Kumamoto Kinbosan.JPG|Kinbō mendia.
Irudi:Kumamoto Kawachi Port.JPG|Kumamotoko kaia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Eumops glaucinus

***Eumops glaucinus*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops glaucinus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Bugainbilea

**Bugainbilea** (*Bougainvillea*) landare dikotiledoneoen genero baten izen arrunta da, Nyctaginaceae familiakoa.

Jatorriz, Hego Amerikako oihan tropikaletakoa da. Europara, Louis Antoine de Bougainville frantziar esploratzaileak ekarri zuen Brasildik. Europako lurralde epeletan, etxe-aurreak apaintzeko erabiltzen da.

Zuhaixka igokaria da, 1 eta 12 m bitarteko garaiera izan dezake, eta arantzak ditu zurtoin eta adarretan. Hosto berde ilun eta distiratsuak ditu. Hostoerorkorra da landarea urte-sasoi lehorra dagoen lekuetan; hostoiraunkorra, aldiz, euria urte osoan egiten duen lekuetan. Kolore bizi-biziak erakusten ditu —morea, arrosa, horia, gorria, laranja eta zuria—, baina lore inguruko «hosto-muturrek» hartzen dute kolore bizi hori, braktea deritzenek, alegia; egiazko loreak txikiak eta zuriak dira. Fruitua bost lobuluko akenio mehar bat da.

Klima guztietara egokitzen da, baina bereziki gustuko ditu klima lehor eta epelak. Ongi jasaten du gatza, eta, beraz, aukerako landarea da kostaldeko lurraldeetarako. Bakar-bakarrik landatzen ahal da, baina ezin hobe egoten da hormen kontra, hesietan trabatuta eta saskietatik zintzilik.

Botanikariek *Bougainvillea* generoko hemezortzi espezie sailkatu dituzte Hego Amerikan. Gaur egun zabalduen dauden barietateak, ordea, Hego Amerikako hemezortzi horietako hiru espezie bakarrik hibridatuta lortu dira, eta *Bougainvillea spectabilis* da ezagunena. Guztira, 300 barietate baino gehiago aurkitu dituzte mundu osoan.

Gure arteko espezie hautatuak hauek dira:
* *Bougainvillea buttiana*
* *Bougainvillea glabra* L.
* *Bougainvillea peruviana*
* *Bougainvillea spectabilis*
* *Bougainvillea spinosa*

## Argazki galeria 

Image:DSCF4904-Bougainvillea-Taormina-Sicilia-Italy-Castielli CC0 HQ.jpg|More koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:Bougainvillea close.jpg|More koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:Bougainvillea-Flowers-KayEss-1.jpeg|Hori koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:RedOrangeBougainvillea.jpg|Laranja koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:Starr 030418-0060 Bougainvillea spectabilis.jpg|Arrosa koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
|Arrosa koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:Bougainvillea-3colors.jpg|Hiru koloretako brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Image:Bouganvelia.JPG|Lore zuria eta more koloreko brakteadun *Bougainvillea spectabilis*.
Fitxategi:Bugainbilea Algorta.jpg|10 bat metroko altuera duen bugainbilea hareharrizko labarraren gainean. Algorta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lester Allan Pelton

**Lester Allan Pelton** (Vermilion, Ohio, AEB, 1829ko irailaren 5a - Oakland, Kalifornia, AEB, 1908ko martxoaren 14a) Estatu Batuetako ingeniaria izan zen.

## Biografia 
1848. urtean Kalifornian ibili zen urre-bilaketan, eta bilatzaileen lana errazteko tresnak egin zituen. Haren izena duen ur-turbina asmatu zuen, altuera handia duten ur-jauzietan energia zinetikoa energia mekaniko bihurtzeko erabiltzen dena.

thumb|250px|ezkerrera|alt=|Pelton turbinaren patentearen irudi originala, 1880koa.

## Erreferentziak
Zhytomyr

**Zhytomyr** (ukraineraz: Жито́мир) edo **Zhitomir** (errusieraz: Жито́мир) Ukrainako mendebaldeko hiria eta izen bereko probintziako hiriburua da. 2005ean 277.875 biztanle zituen.

## Historia 
Ustez IX. mendean sortua da, baina hiria aipatzen duen lehen dokumentua 1240. urtekoa da, tartariarrek inbaditu zutenekoa.

## Klima 

## Ekonomia 
Komunikabide-gune garrantzizkoa da. Industria arina eta ehungintza; ospe handia dute Zhytomyrko musika-tresnek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zhytomyr Ukrainetrek.com
Teodoro Anasagasti

**Teodoro Anasagasti Algan** (Bermeo, 1880 &ndash; Madril, 1938ko abuztuaren 21a) bizkaitar arkitektoa izan zen.

Honako egoitza hauek eraiki zituen: San Jose eskola (Bermeo), Itsas Eskola eta hilerri berria (Bermeo), eta Madrilgo Real Cinema, San Jorge eliza, Monumental Cinema eta Imperial Cinema. Malagan, postetxea eraiki zuen. Sari asko jaso zituen bere lanengatik.

## Erreferentziak
John Brown

**John Brown** (Torrington, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1800eko maiatzaren 9a - Charles Town, Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 1859ko abenduaren 2a) abolizionista izan zen, Ameriketako Estatu Batuetan esklabotasuna ezeztatzeko bide bakarra armetan altxatzea zela aldezten zuena. Halaxe egin zuen berak, eta atxilotu eta urkatu egin zuten. Haren matxinada armatua izan zen Estatu Batuetako Gerra Zibilaren eragileetako bat.

Gaur egun, hari buruzko ikuspegiak askotarikoak dira: batzuen ustez, askatasunaren aldeko martiri bat da (hala ageri da, adibidez, ''John Brown's Body'' abestian); beste batzuek, aldiz, erotzat eta terroristatzat dute.

## Erreferentziak
Isauria

thumb|300px|Isauriaren kokapena

**Isauria** antzinako Turkiako hegoaldeko lurraldea zen, Zilizia eta Pisidiaren hegoaldean. K.a. 78. urtean Serviliok beretu zuen lurraldea. Ziliziari bateratu zitzaion, eta geroago Galaziako probintzian sartu zen. V. mendetik aurrera Bizantziar Inperioaren menpean integrazio prozesua jasan zuen, Isauriako Gerraren testuinguruan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megaterio

**Megaterioa** (*Megatherium*) Pleistozeno epokako ugaztun handia, horzgabea eta belarjalea, 6 metro inguru luzea. Gaurko hartzaren antz handia zuen; buruhandia, iletsua eta atzaparluzea zen. Nahiz eta elefante baten neurritsukoa izan, gai zen isatsaren laguntzarekin atzeko hanken gainean tente egoteko.

## Espezieak 
Adituek bederatzi espezie sartu dituzte *Megatherium* generoan:

* *Megatherium altiplanicum* Saint-André & de Iuliis, 2001
* *Megatherium tarijense* Gervais & Ameghino, 1880
* *Megatherium medinae* Philippi, 1893
* *Megatherium istilarti* Kraglievich, 1925
* *Megatherium parodii* Hoffstetter, 1949
* *Megatherium sundti* Philippi, 1893
* *Megatherium gallardoi* Ameghino & Kraglievich, 1921
* *Megatherium americanum* Cuvier, 1796
* *Megatherium larensis* Nectario, 1929

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Ortiz de Latierro

**Fernando Ortiz de Latierro Ortiz de Jócano** (Mendoza, Araba, 1872 &ndash; Lekaroz, Nafarroa, 1966) idazlea eta kaputxinoa izan zen. Teologiako irakurle izendatu zuten 1901. urtean El Pardon. *Euskalerriaren Alde, Ateneo, RIEV, Príncipe de Viana* eta *Collectanea Franciscana* agerkarietan idatzi zituen artikulu gehienak. Harena da *Los plateros de Carlos el Noble* obra (1925).

## Erreferentziak
Porcupine (ibaia)

**Porcupine ibaia** (; gwich'inez: *Ch’ôonjik*) Kanadako iparraldeko eta Alaskako ibaia (Yukongo Lurraldearen iparraldean) da, Yukon ibaiaren adarra. Ogilvie mendietan du iturburua eta 916&nbsp;km egin ondoren Yukon ibaian isurtzen du ura, Fort Yukon hiritik hurbil, Alaskan. Bell, Old Crow, Coleen, Sheenjek eta Black dira Porcupine ibaiaren adar nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seine-et-Oise

**Seine-et-Oise** Frantziako iparraldeko departamendu ohia, Parisen inguruan. 1964. urtetik aurrera departamendua banatu egin zen. Udalerri gehienak Essonne, Val-d´Oise eta Yvelinesko departamenduetan banatu ziren, eta gainerakoak Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis eta Val-de-Marne departamendu berrietan sartu zituzten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liburutegi Anbrosianoa

**Liburutegi Anbrosianoa** () Milango liburutegia da, 1602an Federico Borromeo kardinalak sortua. Liburu bitxi eta bakan asko eta eskuizkribu baliotsuak (35.000) biltzen ditu; besteren artean Petrarkak eskuz eginiko oharrak dakartzan Virgilioren obra. Gaur egun 755.000 ale ditu, eta haietarik 3.000 inkunableak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Andromaka

**Andromaka** ( greziar mitologian Hektorren emaztean zen, Tebasko errege Aezioren alaba eta Podoren arreba. Bere izenak "gizonen aurkako gerra egiten duena" edo "gizonen gudua" esan nahi du.

Troiako Gerran, Akilesek Hektor hil zuenean eta hiria greziarrek hartu zutenean Taltibio greziar heraldoak esan zion Astianax hiltzeko plana zutela, Hektorrek eta berak zuten semea, hiriko harresietatik behera botaz. Hau Neoptolemok egin zuen eta, ondoren, Andromaka konkubina gisa eta Hectorren anaia Heleno esklabu gisa hartu zituen. Neoptolomorekin Moloso semea izan zuen, eta Pausanioren arabera Pielo eta Pergamo. Neoptolemo hil zenean Helenorekin ezkondu zen eta Epiroko Erreginan bilakatu zen.

Bere bizitzaren bukaeran Pergamon eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antiazido

thumb|Antiazido-pilulak.
**Antiazidoa** azidoen gehiegizko kontzentrazioa gutxitzen duen substantzia da. Batez ere, digestio-hodian gehiegizko azidotasuna gutxitzen duen substantzia (adibidez, sodio bikarbonatoa).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eumops maurus

***Eumops maurus*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops maurus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Dionisio Azkue Arregi

**Dionisio Azkue Arregi**, izengoitiz ***Dunixi*** (Bergara, Gipuzkoa, 1885 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1964), idazle eta margolari gipuzkoarra izan zen.

## Biografia 
Euskaraz eta gaztelaniaz idatzi zuen *Egan, B.S.V.A.P., Vida Vasca, Munibe, Yakintza* eta beste aldizkari batzuetan. Arte-kritikari gisa nabarmendu zen. Dunixiren *Mi pueblo ayer *(1932) liburuak arrakasta handia lortu zuen. Donostiako Dunixi zinema aretoa ireki zuen Egian.

## Erreferentziak
Julian Barandiaran Kortazar

**Julian Barandiaran Kortazar** (Eskoriatza, Gipuzkoa, 1904ko martxoaren 9a - 1967ko abenduaren 13a) apaiza, idazlea, musikaria eta organista izan zen. Izengoiti hauek erabili zituen: *Aita Emiliano*, *Olagoiti*, *Zapal*.

Julian Barandiaranen lan batzuk: *Andra Mari Euskalerriko mendietan, Andra Mari Gaztediaren eskuetan, Psallite Sapienter *(kantu gregorianoko metodoa), *Euskal-Meza* eta *Arrateko A. Sortzez garbiaren Kondaira ta bederatziurren laburra*. Euskaltzaina izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Julian Barandiaran Kortazar» *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Roland Topor

**Roland Topor** (Paris, 1938ko urtarrilaren 7a - Paris, 1997ko apirilaren 16a) frantziar diseinatzailea eta frantsesezko idazlea izan zen. Umorerako zuen gaitasuna hainbat alorretan landu zuen, hala nola pinturan, marrazkigintzan, zineman, antzerkian, eleberrietan eta ipuinetan. 1971n *Toxicologie* bilduma argitaratu zuen, eta 1992an *Ubu Roi* antzerki-lana zuzendu zuen Chailloten.

## Erreferentziak
Juan Diaz de Espada

**Juan José Diaz de Espada y Fernández de Landa** (Arroiabe, 1756ko apirilaren 20a - Habana, 1832ko abuztuaren 13a) arabar elizgizona eta ongilea izan zen. Salamancako Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Kargu hauek bete zituen: Errege Gudarosteko kaperaua, Villafranca del Bierzoko katedraleko priorea, kalonjea, katedraduna eta Habanako apezpikua. Erietxe bat zabaldu zuen bere jaioterrian.

## Erreferentziak
Miguel Díez Alaba

**Miguel Díez Alaba** (Bilbo, 1947) bizkaitar margolaria da. Valentzian eta Madrilen egin zituen Pintura ikasketak. Diru-laguntza lortu eta Parisa joan zen. Erakusketa ugaritan izan du bere obrak erakusteko aukera (Bilbo, Santander, Donostia, New York). Espresionista izan zen hasieran, eta abstrakzio lirikorantz jo du ondoren.

## Erreferentziak
Paul Flory

**Paul John Flory** (Sterling, Illinois, AEB, 1910eko ekainaren 19a - Big Sur, Kalifornia, AEB, 1985eko irailaren 9a) Estatu Batuetako kimikaria izan zen.

## Biografia 
Lehenengo, industria-laborategietan lan egin zuen, eta, gero, zenbait unibertsitatetan. Polimeroen ikerketa-oinarriak finkatu zituen, makromolekulek soluzioan duten portaera argitu eta polimeroen polikondentsazioa ikertu zituen. Kimikako Nobel saria irabazi zuen 1974an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro de Mena

**Pedro de Mena** (Granada, 1628ko abuztua &ndash; Málaga, 1688ko urriaren 13a) espainiar eskultorea izan zen. Andaluziako barrokoaren barnean, Granadako eskolako kide izan zen. Alonso Canoren ikaslea eta laguntzailea. Lan aipagarrienak: *San Pedro de Alcántara* (San Antón, Granada), *San Francisco de Asís* (Toledoko katedrala), *Magdalena* (Valladolideko Museoa).

## Erreferentziak
Marcel Dupré

**Marcel Dupré** (Rouen, Frantzia, 1886ko maiatzaren 3a - Meudon, Frantzia, 1971ko maiatzaren 30a) frantses organo-jotzailea eta musikagilea izan zen.

## Biografia 
Parisko musika-eskolako irakaslea izan zen 1926. urteaz geroztik. XX. mendeko organo-jotzaile handietakoa izan zen, eta pedagogo bikaina. Oso obra teoriko garrantzitsuak eman zituen argitara. Organorako musika-lan ugari egin zuen.
## Erreferentziak
Nonius

thumb|alt=Funcionamiento de un calibre Vernier/Nonio|Nonius tresna

**Nonius** luzera txikiak neurtzeko erabiltzen den tresna da. Pedro Nunesek (1492-1577) asmatu zuen, eta harengandik datorkio izena. Erregela graduatu baten gainean, beste erregela mugikor bat izaten du, erregela handiaren bederatzi zatiren bitartea hamar zatitan banatua duena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nonio

**Nonio** hitzarekin honakoak izendatzen dira:

* Nonius, luzerak kalkulatzeko tresna.
* Nonio (Italia), Italiako udalerria.
Eumops perotis

***Eumops perotis*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops perotis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Charles-Louis Philippe

**Charles-Louis Philippe** (Cérilly, Frantzia, 1874ko abuztuaren 4a - Paris, Frantzia, 1909ko abenduaren 21a) frantses idazlea izan zen.

## Biografia 
Bere lanetan gizarte-klaseen arteko tirabirak eta miseria islatu zituen, bizi izan zuen haurtzaro latzaren oroitzapenekin batera. Literatura herritarraren sortzaile eta maisua. Lan nagusiak: *La Mère et l´enfant*, *Bubu de Montparnasse*, *Le Père Perdrix*.

## Erreferentziak
Samuel

**Samuel** (hebreeraz: שמואל, hebreera modernoan: ''Shmu'el*, tiberieran: *Šəmûʼēl*; grezieraz: Σαμουήλ Samouēl; latinez: *Samuel*; arabieraz: صموئيل, *Ṣamuʼeel*; Strongen konkordantzian: *Shemuwel''; Ramah in Benjaminen hila, K.a. XI. mendean) israeldarren epailea eta profeta izan zen. Filistiarren aurka borrokatu zen. Garrantzi handiko berrikuntzak egin zituen erlijioan. Israelgo monarkia sortu zuen Saul errege izendaturik, baina hark Jainkoaren esanei muzin egin zienean, Samuelek David izendatu zuen errege isilpean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Y. Tsien

**Roger Yonchien Tsien** (; New York, 1952ko otsailaren 1a - Eugene, Oregon, 2016ko abuztuaren 24a) estatubatuar biokimikaria izan zen, jatorriz txinatarra. San Diegoko Unibertsitateko Kimika eta Biokimika Saileko irakaslea da. 2008an Kimikako Nobel Saria jaso zuen, Osamu Shimomura japoniarrarekin eta Martin Chalfie estatubatuarrarekin batera, proteina berde fluoreszentea aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulsan

**Ulsan** (koreeraz: 울산,  ahoskatua) Hego Koreako hego-ekialdeko metropoli-hiria da. 1.060 kilometro koadroko eremua du, eta 2017an 1.185.645 biztanle zituen.

## Geografia 
Ulsan Koreako penintsularen hego-ekialdean dago, Japoniako itsasoaren ertzean, Busanen ipar-ekialdean.

## Klima 

## Ekonomia 
Industria-gune garrantzitsua da (metalurgia, automobilgintza, ontzigintza, petrolio-findegiak, ehungintza, arrain-kontserbak). Merkataritza eta arrantza-portua ere dira aipagarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bureia

**Bureia** Errusiako ibaia da, Asia Ekialdeko muturrean. 630 km. Bureia mendietan jaiotzen da, Khabarovsk eta Amur lurraldea zeharkatu eta Amur ibaian isurtzen du ura. Ontziz ibil daitekeena da apiriletik urria bitartean, Niman ibaiarekin bat egiten duen guneraino. Lurralde hartan ikatzarria eta burdin-hobiak daude.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osvaldo Dragún

**Osvaldo Dragún** (San Salvador, Entre Ríos, Argentina, 1929ko maiatzaren 7a - Buenos Aires, Argentina, 1999ko ekainaren 14a) Argentinako dramagilea izan zen.

## Biografia 
Gizartearen arazoak azaltzen zituen bere lanetan, gai historikoetan oinarrituta.

Obra nagusiak: *Historias para ser contadas* (1955), *Tupak Amarú* (1957), *Milagro en el Mercado Viejo* (1963) eta *Heroica de Buenos Aires* (1966).
## Erreferentziak
John Kendrew

**John Kendrew** (Oxford, Ingalaterra, 1917ko martxoaren 24a - Cambridge, Ingalaterra, 1997ko abuztuaren 23a) biokimikaria izan zen.

Cambridgeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta Bigarren Mundu Gerran aeronautikako aholkulari izan zen. Paulingek kate polipeptidoaren alfa-helizeari buruz egindako azterketak egiaztatu zituen. Kimikako Nobel saria eman zioten 1962an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fedra

**Fedra** —— Euripidesek jasotzen duen elezahar klasikoaren arabera, Minosen eta Pasifaeren alaba eta Teseoren emaztea zen. Hipolito bere semeordekoaz maitemindurik, hark uko egitean, Fedrak bera bortxatu nahi izanaz salatu zuen. Hipolito hil egin zuten, eta Fedrak gero, etsita, bere burua hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eumops patagonicus

***Eumops patagonicus*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops patagonicus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Kuomintang

**Kuomintang** () Txinako alderdi politikoa da, Sun Yat-senek 1912an sortua, eta Txinako Errepublika sortu eta gaur egun arte zuzentzen duena. Nazionalismoa, demokrazia eta sozialismoa zituen oinarri. Alderdiaren sortzailea hil zenean, ordea (1925), joera kontserbadoreak nagusitu ziren, eta eskuineko buruzagi zen Chiang Kai-shek jeneralaren politikarekin bat egin zuen Kuomintangek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephen Hales

**Stephen Hales** (Bekesbourne, Ingalaterra, 1677ko irailaren 17a - Teddington, Middlesex, Ingalaterra, 1761eko urtarrilaren 4a) britainiar kimikaria eta biologoa izan zen.

## Biografia 
thumb|upright|*Description du ventilateur* (*Description of ventilators*), 1744
Landareen fisiologia aztertzen hasi zen: *Vegetable Staticks *(1727, *Landareen estatika*). Zaldien odolaren presioa neurtu zuen lehen aldiz, eta, beste saiakera askoren artean, itsasoko urari gatza kentzen ahalegindu zen.

## Erreferentziak
Otto Lilienthal

**Otto Lilienthal** (Anklam, 1848ko maiatzaren 23a - Berlin, 1896ko abuztuaren 10a) alemaniar ingeniaria izan zen, hegazkintza aitzindaria. Hegaztien hegaldietan oinarrituta saiatu zen lehen planeatzeko hegazkinak egiten. 2.000 saiotik gora egin ondoren, aire-istripu batean hil zen. *Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst* (1889, *Hegaztiaren hegalaldia hegazkigintzaren oinarri*) obra idatzi zuen.

## Erreferentziak
Juan Jose Lujanbio Zabaleta

**Juan Jose Lujanbio Zabaleta**, izengoitiz ***Saiburu*** (Ereñozu, Hernani, Gipuzkoa, 1874 &ndash; Errenteria, Gipuzkoa, 1954), Gipuzkoako bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Txirritaren lehengusua zen, eta harekin aritu zen sarri bertsotan. Beste bi anaia ere bazituen bertsolariak, Nikolas eta Anjel. Hiru anaien bertsoak *Iru anai bertsolari *(1968) izeneko liburuan jaso zituen Antonio Zavalak.

, *Txirrita*, *Zepai* eta *Basarri*. Atzeko ilaran, Erauskin, Mintegi, Sarasola, Nekezabal, Tellaetxipi eta Abarategi]]

## Erreferentziak
Domingo de Lussa

**Domingo de Lussa** (Iruñea, XVII. m.) Nafar eskultorea izan zen. Erretaulak egin zituen batez ere. Larunbe, Ardanatz, Subitza eta Iruñeko Santa Grazia komentuko erretaulak egin zituen, Nafarroan guztiak. Harenak dira, halaber, Berriobeiti, Muru Artederreta, Biurrun, Ziritza, Subitza eta Espartzako elizetako erretauletako irudiak.
## Erreferentziak
Petras Cvirka

**Petras Cvirka** (Klangiai, Errusiar Inperioa —gaur egun Lituania— 1909ko martxoaren 12a - Vilnius, Sobiet Batasuna —gaur egun Lituania—, 1947ko maiatzaren 2a) lituanierazko poeta eta eleberrigilea izan zen. *Pirmosios mišios (Lehen meza)* obra lirikoa argitaratu ondoren (1928), beste molde bateko literatura idatzi zuen: *Frank Kruk*, langileen arazoak gai dituen eleberria (1934), eta *Meisteris ir sūnūs (Artisaua eta haren semeak) *(1936) eta *Žemė maitintoja (Lur janari emailea)* (1946) obra satirikoak.

## Erreferentziak
Amalfi

**Amalfi** Italiako hegoaldeko hiria (Campaniako Salernoko probintzia), Tirreniar itsasertzeko Salernoko golkoan. 6.136 biztanle. IX. mendeko katedral ikusgarria. Arroila sakon baten ahoan dago, Cerreto mendiaren oinean (1315 metroko altuera du), eta labarrez inguratuta dago. Amalfi Unescoren Gizateriaren Ondarea diren lekuen zerrendan dago.

Amalfiko kostaldearen herri nagusia da. Kostalde bereko beste herri batzuekin batera, hala nola Positano eta Ravellorekin, helburu turistiko garrantzitsua da. Urteko zenbait hilabetetan turismok kolapsatutako ingurua da.

## Historia 
IV. menderako aipatua, Amalfi hiria, Genoa eta Pisa hiriei nolabaiteko itzala egin zien Amalfiko Errepublika itsas errepublika oparoa izan zen IX. mendetik aurrera.

## Mugakideak 
Amalfik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Iruditegia 

Fitxategi:Amalfi BW 2013-05-15 11-49-21 DxO.jpg|Amalfiko katedrala eta plaza.
Fitxategi:Amalfi-Chiostro del paradiso.jpg|Katedralaren klaustroa.
Fitxategi:Amalfi 1000479.jpg|Ikuspegia.
Fitxategi:Amalfi 1000459.jpg|Porta de la Marina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gratien Etxeberri

**Gratien Etxeberri** (Armendaritze, 1747 &ndash; Uztaritze, 1828) Nafarroa Behereko idazle eta misiolaria izan zen. Apaiz egin zen 1772. urtean. Larresoroko apaiztegiko irakasle eta misiolarien buru izan zen. *Catéchisme de l´Empire* dotrina eta Kempisen *Kristoren Imitazioa*ri Gonnelierrek egindako eranskinak itzuli zituen lapurterara.

## Erreferentziak
Estudio (musika)

thumb|250px|alt=Excerpt from Chopin's Etude Op.10 No.2|Chopinen Op. 10 12 zk. estudioaren hasiera
**Estudioa** musika-jotzailearen teknika trebatzeko sortua den musika-pieza da, oro har, teknika zehatzak lantzen dituena: eskalak, arpegioak, trilloak, etab. Horietako zenbait artelan bikainak dira; Chopin eta Debussyren estudioak, adibidez.

## Multimedia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Gaintza

**Francisco Gaintza** (Lezo, Gipuzkoa, 1658ko azaroaren 7a - 1739) gipuzkoar historialaria izan zen.

## Biografia 
Irungo erretorea izan zen eta *Historia de la Universidad de Irun-Uranzu* liburua eman zuen argitara Iruñean 1738. urtean. Biziki kritikatu zuten liburu hura, Cristobal Gamon Errenteriako historialariak eta Frai Manuel Calatayudekoak bere *Examen leve de Irun-Uranzu* obran.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Joseba Aurkenerna: Frantzisko Gaintza Iturissa zaharraren bila https://web.archive.org/web/20121117020617/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/frantzisko-gaintza-iturissa-zaharraren-bila
Eumops underwoodi

***Eumops underwoodi*** Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Eumops underwoodi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Miguel González San Martín

**Miguel González San Martín** (Muskiz, Bizkaia, 1953) gaztelania idazlea da. UNED Bizkaia Zentro Elkartuan egiten du lan, idazkari gisa. Harenak dira *El tranvía aéreo* ipuin-bilduma (1991), eta *Hotel Ucrania* (1996) eta *Dos entradas para Wembley* (1998) eleberriak. 2002an Euskadi Literatura Saria irabazi zuen *Pobeñes* (2001) ipuin-bildumarekin.

## Erreferentziak
Pío Iraizotz

**Pío Iraizotz Francés** (Iruñea, 1914ko maiatzaren 17a - *ib.*, 1991ko abenduaren 9a) nafar apaiz, organo-jotzaile, koru-zuzendari eta musikagilea izan zen. Bonifacio Iraizoz bere aitarekin egin zituen ikasketak, jaioterrian. 1938. urtean apaiztu zen. Iruñeko katedraleko organo-jotzaile kargua hartu zuen 1950an. Eliza-musika, moteteak, eresiak eta organorako obrak idatzi ditu.

## Erreferentziak
Maria Goeppert-Mayer

**Maria Goeppert-Mayer** (Kattowitz, Alemaniar Inperioa, 1906ko ekainaren 28a - San Diego, AEB, 1972ko otsailaren 20a) poloniar fisikaria izan zen, Estatu Batuetan finkatu zena.

## Biografia 
Atomo nukleoaren egitura eta eraketa, eta gai organikoen molekulen espektroak eta isotopoak kimikaren bitartez bereizteko modua aztertu zituen. 1963an Fisikako Nobel Saria irabazi zuen, Eugene Paul Wigner eta Hans D. Jensenekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najaf

**Najaf** (arabieraz: لنجف) Irakeko bi hiri santuetako bat, Najaf eskualdeko hiriburua, Eufrates ibaitik mendebaldera. 276.000 biztanle (1980). Harun kalifak sortu zuen 791. urtean. Bertan Alī ibn Abī Tālib kalifaren hilobia dago, xiismoaren lehenengo kalifa eta Mahomaren koinatua.

Najaf eskualdeak 27.494 km2 ditu. 389.680 biztanle (1977). Eufrates ibaitik ipar-ekialdera zabaltzen den eskualde laua da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paleoantropologia

**Paleoantropologia** gizakiaren eta haren arbasoen fosilak aztertzen dituen zientzia da. Giza fosilak aztertuz eta sailkatuz, gaurko gizakiaren genealogia-zuhaitza osatzea da paleoantropologiaren eginkizuna; hau da, gizakiaren arbasoak zein izan ziren jakitea eta bilakaeran zehar gizakia zein adarretatik sortu den zehaztea.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esteban García Leoz

**Esteban García Leoz** (Erriberri, Nafarroa, 1911ko apirilaren 1a - Madril, Espainia, 2009ko irailaren 15a) Nafarroako opera-abeslari tenorra izan zen.

## Biografia 
Madrilen egin zituen Kantu ikasketak. 1933. urtean Madrilen hartu zuen bizilekua eta *Marina* operarekin egin zuen aurkezpena. Txalo ugari jaso zituen *Rigoletto*, *Manon Lescaut*, "Sevillako Bizargina", *Tosca* eta beste opera batzuk kantatuz. Hainbat sari eta omenaldi jaso zituen.
## Erreferentziak
Adolfo Pérez Esquivel

**Adolfo Pérez Esquivel** (Buenos Aires, Argentina,  -) Argentinako eskultorea da.

## Biografia 
Eskulturako irakaslea izan zen La Platako unibertsitatean. *Paz y Justicia* egunkaria sortu zuen (1973an), eta egunkari horren inguruan sortu zen *Paz y justicia en América Latina* mugimenduko idazkari nagusi izan zen. Bakearen Nobel saria eman zioten 1980an.

1996an Bartzelonan Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala babestu zuten pertsona ospetsuetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piatra Neamț

**Piatra Neamț** ( ahoskatua) Errumaniako ipar-ekialdeko hiria eta Neamt konderriko (5.890&nbsp;km2 eta 558.813 biztanle) hiriburua da. Bistrita ibaiaren ertzean dago, mendiz inguratua. 115.782 biztanle ditu.

## Barrutiak 
* 1 Mai
* Băcioaia
* Centru
* Ciritei
* Dărmăneşti
* Doamna
* Gara Veche
* Mărăţei
* Precista
* Sarata
* Speranţa
* Valea Viei
* Văleni
* Vânători

## Ekonomia 
Industria (janari-industria, papergintza, ongarriak) da ekonomia-jarduera nagusia.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarriak dira Antzoki Nazionala eta hiriko bi museoak.

## Herri eta hiri senidetuak 
Piatra Neamţek honako herri senidetuak ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Christian Poggendorff

**Johann Christian Poggendorff** (Hanburgo, 1796ko abenduaren 29a - Berlin, 1877ko urtarrilaren 24a) alemaniar fisikaria izan zen.

*Annalen der Physik und Chemie* argitalpenaren zuzendaria izan zen 1824. urteaz geroztik, eta Berlingo Unibertsitateko irakasle Fisikako sailean. Pila dikromatikoa eta angelu txikiko errotazioak neurtzeko bere izena duen metodo bat asmatu zuen 1842an.
## Erreferentziak
Kočo Racin

**Kočo Racin** (jaiotzetiko izena, **Kosta Apostolov Solev** ; Veles, 1908ko abenduaren 22a - Kicevotik hurbil, Ipar Mazedonia, 1943ko ekainaren 13a) mazedoniar poeta iraultzailea izan zen.

Gizarte-arazoetan oinarrituriko poemak idatzi zituen, eta molde berriak ekarri zizkion Mazedoniako hizkuntzari, tradiziozko kantuen erritmo- eta melodia-ereduak kontuan izanik betiere: *Beli mugri* (1939, *Egunsenti zuriak*).

## Erreferentziak
Molossops mattogrossensis

***Molossops mattogrossensis*** Molossops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Molossops mattogrossensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Rajshahi

**Rajshahi** () edo **Rampur Boalia** Bangladeshko erdi-mendebaldeko hiria da. Padma ibaiaren iparraldeko bazterrean dago, Indiako mugatik hurbil. Rajshahi bibhagaren hiriburua da. 2011n 449.756 biztanle zituen. Unibertsitatea dauka. Industria (janari-industria, ehungintza, kimika-industria, zurgintza) da ekonomia-jarduera nagusia.

## Klima 
Hiriak klima tropikal lehorra du, *Aw*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Muntaner

**Ramon Muntaner** (Peralada, 1265 &ndash; Eivissa, 1336) kataluniar historialaria izan zen. Aitoren semeen familia batean jaio zen. Messinan, Roger de Flor ezagutu zuen, eta harekin Konstantinoplara joan zen. Bidaldi hartan oinarriturik, kronika bat idatzi zuen katalanez (*Ramon Muntanerren Kronika*), garrantzi handikoa izan zena bai bere garaian eta baita gerora ere.

Konpainia katalana infanteria arineko armada zen, Roger de Flor-ek gidatua eta Aragoiko eta Kataluniako mertzenario osatutakoa, Almogavarrak bezala ezagunak zirenak ere. Rogerrek Konstantinoplara gidatu zuen taldea, eta greziarrekin bat eginik, turkiarren aurka borrokatu ziren.

Ramon Muntanerren *Crònica* kataluniar lau kronika handietako bat da zeinetan XIII. eta XIV.mendeko Aragoiko Koroaren gertakari militarrak eta politikoak kontatzen diren.

## Erreferentziak
Manuel Arantzadi

**Manuel Arantzadi Iruxo** (1882ko martxoaren 31, Lizarra &ndash; 1942ko apirilaren 25a, Iruñea) nafar politikari jeltzale eta abokatu bat izan zen. Gorteetan diputatua izan zen bi aldiz, euskal nazionalisten aldetik, Primo de Riveraren diktadura baino lehen. Espainiako Lege Bildumak argitara ematen hasi zen 1929an, Espainiako legediaren argitalpenean oinarrituriko argitaletxe ospetsuena sortu ondoren.

## Bizitza 
Gamazadan 1894ko otsailaren 18an Castejon udalerrian burututako manifestazioan Sabin eta Luis Arana anaiek eurekin eramandako *Jaun-Goikua eta Lagi-Zarra. - Bizkaitarrak agur eiten deutse Naparrei - Dios y Ley Vieja. - Vizcaya saluda a los Navarros* esaldia zeraman bandera Aranzadiren ama zen Juanak Iruñeko Cafe Iruña kafetegian brodatu zuen. Bere aita Estanislao Arantzadi eta bere lehengusua Manuel Irujorekin batera Nafarroako euskal abertzaletasunaren aintzindariak izan ziren. Bestalde, Euzko Alderdi Jeltzaleko Napar Buru Batzar erakundeko kide aktiboa izan zen.

1909an Arantzadi Iruñeko *Centro Vasco* elkarteko sortzaileetako bat izan zen. 1918an integrista eta mauristekin bat eginik Espainiako Diputatuen Kongresuan Nafarroa ordezkatuz diputatu izan zen; aldiz, 1923an Alianza Foral jaimisten alderdiaren barnean aurkeztu eta berriz ere diputatu izan zen. Espainiako Diputatuen Kongresuan Nafarroako erakundeak gaurkotu asmoz Berrezartze Forala eskatu zuen, nahiz eta Hego Euskal Herriaren espainiartasuna edota Nafarroako 'Lege Hitzartua' inoiz zalantzan ez jarri izan. Independentismoaren aurkako jarrera agertu zuen.

1918an Eusko Ikaskuntzako sortzaileetako bat izan zen, bai eta 1923an La Voz de Navarra egunkarikoa ere. 1930an Eusko Ikaskuntzarekin elkarlanean Euskal-Nafar Estatutuaren prestaketan jardun zuen. Espainiako Bigarren Errepublika garaian, EAJko zuzendaritzarekin desadostasunak izan zituen. Ondorioz, sakonki antierrepublikarra zen Koalizio Katoliko Foruzalean sartu zen. 1936ko uztaileko estatu kolpean, Nafarroako EAJren izenean, matxinoen aldeko komunikatua plazaratu zuen.

## Ikus gainera 
* Estanislao Arantzadi
* Manuel Irujo

## Erreferentziak
Kurare

thumb|alt=|*Strychnos Toxifera*, kurarea ateratzeko erabiltzen den landareetako bat
**Kurare** Hego Ameriketako zenbait indiarrek landare batzuetatik *(Chondrodendron tomentosum* eta *Strychnos toxifera*) ateratzen dituzten gai toxikoen izen generikoa da. Kurarea oso pozoitsua da, eta armak pozoitzeko erabiltzen dute. Gaur egun, asko erabiltzen da fisiologiako esperimentuetan eta ebakuntzetan, giharrak geldiarazten baititu.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeru Iker Jayo Basterra

**Aingeru Iker Jayo Basterra** (Bilbo, ) bizkaitar margolaria da. Frantziara jo zuen Gerrate Zibilaren garaian. Bizkaiko Artisten Elkarteko eta Euskal Akuarelagileen Elkarteko kidea izan da. Bilboko Arte Eder Museoko Gobernu Batzordeko kidea da. Akuarelak landu ditu bereziki, inpresionismoaren eta kubismoaren ikuspegitik.

## Erreferentziak
Ellsworth Kelly

**Ellsworth Kelly** (Newburgh, New York, 1923ko maiatzaren 31 &ndash; Spencertown, New York, 2015eko abenduaren 27a) estatubatuar pintore eta eskultorea izan zen.

Bostongo Museo Eskolan ikasi zuen pintura eta marrazketa. Lehen erakusketa 1956an egin zuen, New Yorkeko Betty Parsons galerian. Hard Edge joerako artistarik nabarmenetakoa da. Bere lan abstraktua ikerkuntza kromatikoetan nabarmendu da gehienbat.

## Erreferentziak
Destrina

**Destrina** almidoiaren edota glukogenoaren hidrolisian agertzen den oligosakaridoa da. Polisakaridoaren formularen berdina dute baina kate laburragoak dira.

## Egitura 
Destrinaren formula enpirikoa (C6H10O5)n da. Glukosak (maltosak edo isomaltosak) elkarren artean lotzen dira α(1→4) lotura O-glikosidikoaren bidez. Hainbat bakteriok destrinak ziklatu egiten dituzte sei-zortzi glukosatako eraztunak osatuz. Ziklodestrina izenarekin ezagutzen dira.

Destrinak uretan disolbagarriak dira, baina solido egoeran egon ohi dira, eta kolore zuri horixka izaten dute. Analitikoki, iodoaren bitartez detekta daiteke, honek kolore gorrixka bat hartzen duelako.

## Erabilerak 
Industrian erabiltzen den destrina patataren almidoitik ateratzen da. Oso erabilia da, toxititaterik ez daitute eta prezioa ere baxua baita. Erabilera ugari ditu:
* Uretan disolbagarriak diren itsasgarriak: almidoia azido klorhidrikoarekin (HCl) nahastuz hau hidrolisatu eta sustantzia kolorgabe eta zaporegabe bat sortzen da, oso itsagarria dena. Gutun-azalen eta zigiluen lekeda egiten da horrela.
* Elikagaien industrian loditzaile gisa erabiltzen da zopa, saltsa, gozoki eta haurrentzako janaritan. Kaloria baxuko elikagaiak ekoizteko gantzen ordezko gisa ere erabiltzen da.
* Sendagauien aglutinatzailea da.
* Industria piroteknikoan koloredu suak eta zenbait leherkari sortzeko erabiltzen da.
* Ehungintzan kotoizko ehunak sortzen dira.

## Deribatuak 
### Ziklodestrina 
Ziklodestrinak kimika analitikoan erabiltzen dira. Substantzia hidrofoboak eta hidrofiloak banantzen dituzte eta farmazian hainbat botikaren formulazioa lortzeko eraginkorrak dira.

### Maltodestrina 
Maltodestrina izeneko oligosakarido hau landare mota askoren almidoitik abiatuta ekoiztu daiteke. Europan gehien bat garagarretik eta garitik ateratzen da, Estatu Batuetan artoa erabiltzen da batez ere. Azken hau zeliakoentzako egokia da, garitik edo garagarretik ateratako maltodestrinak gluten arrastoak izan baititzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozark goi-lautada

**Ozark goi-lautada** () edo **Ozark mendiak** () Estatu Batuetako barnealdeko goi-ordokia da, Missouri, Arkansas, Oklahoma eta Kansas estatuetan hedatzen dena. 129.500 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 500-800 metro bitarteko garaiera du. Ozark goi-lautadaren iparraldean dago Ozark aintzira, Missouri hego-erdialdean. Estatu Batuetako aintzira artifizial handiena da: 220 kilometro koadro. Osage ibaian dago, eta Bagnell presak sortzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Molossops neglectus

***Molossops neglectus*** Molossops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Molossops neglectus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Costa del Sol

**Costa del Sol** Sacratif lurmurturraren (Granada) eta Algeciras (Cádiz) hiriaren arteko kostaldea da, Andaluziako hegoaldean. 300 km luze da. Hiri nagusiak: Marbella, Fuengirola, Torremolinos, Torrox, Nerja eta Almuñécar. Neguko turismoak garrantzi handia du han, bertako klima eguzkitsua eta beroa baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Chryzostom Pasek

**Jan Chryzostom Pasek** (Wegrzynowice, Polonia, 1636 &ndash; Niedzieliszki, Polonia, 1701) poloniera idazlea izan zen. Suedia, Hungaria eta Errusiaren kontrako gerretan ibili zen. *Pamietniki* (1836) oroitzapen-liburua idatzi zuen; bere bizitzako gorabeherak eta bere garaiko gizartea deskribatzen ditu oroitzapen horietan. Oso estilo bizia eta berezkoa zuen.

## Erreferentziak
Ziklamen

**Ziklamen** (*Cyclamen*) primulazeoen familiako landare-generoa da. Belar-landarea da, mordoan hazten dena. Bihotz-itxurako hosto zabalak izaten ditu. Lore gorria, arrosa edo zuria izan dezake; lore-hostoak txortenaren aldera itzuliak izaten ditu.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Urquijo

**Javier Urquijo Arana** (Bilbo, Bizkaia, 1939 - *ib.*, 2003ko urriaren 8a) margolaria izan zen.

## Biografia 
1962 eta 1966 artean dekoratuak egin zituen antzerki-talde batzuentzat. Bizkaiko Artisten Elkarteko zuzendaritzako kide izan zen. 1966tik aurrera Akelarre antzerki-taldeko zuzendari eta dekoratzaile izan zen. Erakusketa asko egin zituen, Euskal Herrian gehienak. 1966an, beste eskultore eta margolariekin batera, Emen taldea sortu zuen.

## Erreferentziak
Francisco Astitz

**Francisco Astitz Arregi** (Goldaratz, 1908ko azaroaren 22a - Tafalla, 1986) nafar idazlea eta pasiotar apaiza izan zen. Andres Astitz bertsolariaren semea, *Goldaraz´ko bertsolariaren kontu eta bertsoak* (Iruñea, 1960) lana eman zuen argitara, aitaren bertso eta ipuinak euskaraz eta erdaraz plazaratuz. Euskarazko artikuluak idatzi zituen *Príncipe de Viana* aldizkarian.

## Bizitza 
Francisco Astitz Arregi Goldaratzen jaio zen 1908ko azaroaren 22an. Haren aita, Andres Astitz, Goldarazko bertsolari sonatua zen; bost seme-alabekin alargundu ostean Arruizko Josefa Arregirekin bigarrenez ezkondu eta beste hamalau seme-alaba izan zituen; haietariko bat izan zen Frantzisko. 

Gazte-gazte zela, Gabiriako pasiotarren komentura joan zen 1919an, eta Arabako Angostoko, Coruñako Mellideko eta Bilboko komentuetatik igaro eta gero, Tafallako etxera arribatu zen, Biblia eta zuzenbide kanoniko irakasle. Bertan zendu zen 1986an.  

## Lanak 
Idazle moduan, bai erdaraz, bai euskaraz, idatzi eta argitaratu zuen. Erdaraz *Redención* eta *La Cruz* aldizkarietan atera zituen kolaborazioez gainera, *Los grandes interrogantes* izenburuko liburua kaleratu zuen Zallan 1952an. Euskaraz, *Príncipe de Viana* aldizkariko "Ikasi-mikasi" saila funtsean gai erlijiosoak lantzeko erabili zuen. Bere aitaren bertsoak eta ipuinak biltzen zituen liburua ere apailatu zuen, *Goldaraz´ko bertsolariaren kontu eta bertsoak*, Vianako Printzea Erakundeak 1960an argitara eman zuena.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Erzibengoa Otaegi

**Joxe Erzibengoa Otaegi** (Errenteria, 1942ko abenduaren 12a) gipuzkoar idazlea eta fraide salletarra izan da. Pedagogia ikasketak egin zituen, eta Geografia, Historia eta Euskal Literaturako irakaslea izan da. 

*Pedagogia gaur* obra plazaratu zuen 1973an, eta *Euskal Literatura* 1974. urtean. *Euskara Mailaka* euskara ikasteko metodoaren prestatzaileetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doubs (ibaia)

**Doubs** ( ahoskatua) Frantziako ibaia da, Saona ibaiaren adarra. Kilometro batzutan Frantzia eta Suitzaren arteko muga eratzen du.

## Ibilbidea 
Jurako mendietan du iturburua eta hasiera batean ipar-ekialderanzko norabidea hartzen du. Pontarlier eta Morteau igaro ondoren hasten da Frantzia eta Suitzaren arteko muga eratzen. Ibaiaren zati labur batean Suitzan sartzen da, Saulcy udalerrian hain zuzen ere. Ondoren 180º-ko bira eman eta mendebalderantz jotzen du. Berriz Frantzian sartu eta Audincourt inguruan hego-mendebalderantz okertzen da. Ibilbidearen azken zatian Besançonetik igarotzen da eta amaieran urak Saona ibaian isurtzen ditu. 

Montbéliardeko ubideak lotzen ditu Doubs eta Rhin ibaiak. Doubs ibaiak 

## Zeharkatutako hiriak 
* Doubs (F): Pontarlier
* Neuchâtel (CH)
* Jura (CH): Saint-Ursanne
* Doubs (F): Montbéliard, Besançon
* Jura (F): Dole
* Saona eta Loira (F): Verdun-sur-le-Doubs

## Ibaiadarrak 
* Loue
* Dessoubre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endarlatsa

**Endarlatsa** Lesaka udalerriko auzoa da, Nafarroako ipar-mendebaldean, Gipuzkoako mugan. Hor jasotzen du Bidasoa ibaiak Endaraerrekaren ura. Endarlatsatik aurrera, Lapurdi eta Gipuzkoa bereizten ditu Bidasoak, eta Frantziako eta Espainiako estatuen arteko muga ere eratzen du.

## Ikus, gainera 
* Endarlatsako geltokia
* Mikelete
* Mikel Zabaltza
* *Bidasoan gora* liburua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lesakako udal webgunea
Molossus barnesi

***Molossus barnesi*** Molossus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Molossus barnesi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean