open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pascual Madoz

**Pascual Madoz Ibañez** (Iruñea, 1806ko maiatzaren 17a - Genova, Italia, 1870eko abenduaren 13a) politikaria eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
[thumb|left|150px|*[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* (Madrid, 1845).]]
Zuzenbide ikasketak egin zituen Zaragozan. Liberala zen ideietan eta progresista ekintzetan. Fernando VII.aren absolutismoaren aurkako konspirazio batean parte hartu zuen. Espetxeratu ondoren, erbesteratu egin zuten. Erbestean zela, geografia eta estatistika ikasketak egin zituen Parisen eta Toursen.

Maria Kristina Borboikoak 1832. urtean emandako amnistiari esker, Bartzelonara joan zen. Han, *Diccionario geográfico universal* (1829–1834) eta *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* (1850) idazten lagundu zuen; Francisco Coello aritu zen kartografo lanetan. Bartzelonan, gainera, *El Catalán* oposizioko egunkariaren zuzendari izan zen.

Lleidako diputatu eta finantza ministro izan zen. Esparteroren aurka egin zuen, eta, 1854ko Iraultzari esker, abuztuaren 9an, Bartzelonako gobernadore bihurtu zen. Gero diputatu, Gorteetako lehendakari eta Ogasuneko Ministro izan zen. Ministroaldi hartan, desamortizazio lege bat aurkeztu zuen Gorteetan, eta onartuta ikusi ahal izan zuen.

Milizia Nazionalarekin batera borrokatu zen, baina gerra galdu ondoren erbestera jo behar izan zuen berriro. Elisabet II.a monarkiatik eraitsia izan zenean itzuli zen Espainiara, eta Seiurteko demokratikoan Madrilgo gobernadorea eta Ministro Kontseiluko presidente bitartekoa izan zen. Italiara joan zen, Amadeo Savoiakoari tronua eskaintzeko ordezkaritzarekin, eta han hil zen, Genovan, 64 urte zituela.

## Idazlan nagusiak 
* *Colección universal de causas célebres* (1840)
* *Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus posesiones de ultramar* (16 liburuki, 1845-1950).

## Kaleak 
* Pascual Madoz kalea, Iruñeko Bigarren Zabalgunea.

## Bibliografia 
* Francisco J. Paredes, *Pascual Madoz (1805-1870)*, 1991, 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Serafin Baroja
* *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar*

## Kanpo estekak 
* *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de ultramar* VII. liburukia Google Booksen
* WikiMadoz. Madoz 1850 Wiki proiektua
Manuel Allendesalazar

**Manuel Allendesalazar Muñoz de Salazar** (Gernika, 1856ko abuztuaren 24a - Madril, 1923ko maiatzaren 17a) bizkaitar ingeniari eta politikaria izan zen.

Nekazaritza-ingeniaria zen eta politikoki Antonio Cánovas del Castilloren Liberal-Kontserbadore Alderdikidea. 1884an, Bizkaiko diputatu bihurtu zen.

1900an Ogasun Ministroa, 1902an Hezkuntza eta Arte Ederretakoa eta 1903an Nekazaritza, Industria eta Merkataritzakoa zen. Espainiako Bankuaren presidentea ere izan zen.

1919an, Antonio Maurak Espainiako Senatuaren presidente izendatu zuen eta, hori dela eta, Ministro-Kontseiluaren Presidentea izan zen bitan:
* 1919ko abenduaren 12tik 1920ko maiatzaren 5era.
* 1921eko martxoaren 13tik abuztuaren 14ra. Annualeko guduak bere karrera bukatu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Senatariaren espedientea
*  Auñamendi Entziklopedia
Rufino Laiseka

**Rufino Laiseka Oronoz** (Bilbo, Bizkaia, 1872 &ndash; Mexiko, 1944) PSEko buruzagi eta Bilboko alkatea izan zen 1920 eta 1922 artean. Bere lanbidea zela eta, *La Voz de Vizcaya* egunkari karlistaren takigrafoa, gaztetan hasi zen sozialismoaren militantzian.

Bilboko alkatea izan baino lehen, sozialistak eta errepublikarren arteko elkartasuna negoziatu zuen. 1910ko grebaren akordioan parte hartu zuen.

1936an Mexikora alde egin zuen non *Agrupación Socialista Española* erakundearen presidente bihurtu zen.

## Ikus, gainera 
* Bilboko alkateen zerrenda
* Ahaldun nagusi
Klorita

**Klorita** (Mg,Fe)3(Si,Al)4O10(OH)2**·**(Mg,Fe)3(OH)6 formula kimiko orokorra daukaten mineral filosilikatoen talde bat izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Formula honek taldearen egitura orokorra adierazten du. Kloritak disoluzio solidoen lau segidaren bidez deskriba daitezke, silikatoen saretan ondoko lau elementuen ordezkapena gertatzean sortzen direnak: magnesioa, burdina, nikela eta manganesoa. Segiden muturreko kideak hauek dira:
* Klinokloroa: (Mg5Al)(AlSi3)O10(OH)8
* Txamosita: (Fe5Al)(AlSi3)O10(OH)8
* Nimita: (Ni5Al)(AlSi3)O10(OH)8
* Pennantita: (Mn,Al)6(Si,Al)4O10(OH)8

Horrez gain, zinka, litioa eta kaltzioa daukaten espezieak ere ezagutzen dira. Mota askotako osaerak edukirik, beren propietate fisiko eta optikoak ere askotarikoak dira. Era berean, kloritak tenperatura- eta presio-baldintza askotan existi daitezke. Hori dela-eta, leku askotan agertzen dira: tenperatura baxu eta ertaineko arroka metamorfikoetan, zenbait arroka igneotan, arroka hidrotermaletan eta sakonera handietako sedimentuetan.

Kloritek grezierazko *chloros*, "berde", hitzari zor diote bere izena.

## Kanpo estekak
Silesiera

**Silesiera** (silesieraz: *ślōnskŏ gŏdka*, *ślōnski*, eta batzuetan *po naszymu* ere bai) Poloniako Silesia voivodian hitz egiten den hizkuntza da, baita Txekiar Errepublikan eta Alemanian ere. 2011n, 509 000 pertsonak silesiera ama-hizkuntza dutela onartu zuten. Polonierarekin estuki lotuta dago; horregatik, batzuek polonieraren aldaeratzat hartzen dute.

## Alfabetoa 
2010an, silesiar alfabeto berria asmatu zen, antzinako silesieran oinarrituta. Interneten zabalki erabiltzen da, hala nola, Silesiar Wikipedian.

Aa Ãã Bb Cc Ćć Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł Mm Nn Ńń Oo Ŏŏ Ōō Ôô Õõ Pp Rr Ss Śś Tt Uu Ww Yy Zz Źź Żż

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín María Ferrer

**Joaquín María Ferrer Cafranga** (Pasai San Pedro, Gipuzkoa, 1777ko abenduaren 7a - Santa Ageda, Arrasate, 1861eko irailaren 30a), euskal herritar politikari liberala eta militarra izan zen. Gurasoak Vicente Ferrer Echeverria eta Manuela Cafranga Villabaso izan zituen.

## Biografia 
Ameriketan hasi zen politikan eta diplomazia eta administrazio karguak izan zituen Argentina eta Peruko lurraldeetan. Kapitain bihurtu zenean Perun eman zituen lau urte (1811-1815). Hirurteko Liberalean Gipuzkoako diputatu bihurtu zen, baina handik hiru urtera, berriro absolutismoa ezarri zenean, Fernando VII.ak hiltzera kondenatu zuen eta Gibraltarrera lehendabizi eta Parisa gero erbesteratu behar izan zuen. 

Parisen zegoela, Katalina Erausoren historiari buruzko lan bat idatzi zuen (espainieraz, frantsesez eta alemanez argitaratua) eta *Cervantesen izpirituari* buruz beste bat ere argitara eman zuen. Espainiara itzuli zen Maria Kristina erregina bihurtu eta amnistia dekretatu ondoren. 

Egun batez, Ogasun Ministro bihurtu zen Calatravaren presidentzian. Berriro diputatu hautua, Gorteetako presidente zen 1836tik 1837ra. 1837. urteko Konstituzioa prestatu zuen. Gorte Konstituziogileko lehendakari, Madrilgo alkate (1840) eta Estatuko ministro izan zen Esparterorekin.

Baldomero Espartero eta Alderdi Progresistari lotua, berriro Ogasun Ministro eta Estatu Ministro izendatu zuten Ministro-Kontseiluaren Presidente (1840-1841) bihurtu arte. 1843an Espartero irten eta gero, biziarteko senatari izendatu zioten eta Senatuaren Presidente ere.

## Erreferentziak
Areola

Anatomian, **areola** hitza (area latinezko hitzaren txikigarria "toki irekia"), edozein area biribil txiki deskribatzeko erabiltzen da, titimuturra inguratzen duen koloreztatutako larruazala, adibidez. Borobil formako beste area batzuk deskribatzeko ere erabiltzen da, zaldarra inguratzen duen hantura, adibidez.

## Guruinak 
Areolako larruazala, gainontzekoa baino latzagoa da. Bertan, ugatzen esne hodiak daude. Heldu baten titimuturra arreta handiz begiratuz gero, 15 eta 20 irekidura (esne hodiak) ikus daitezke inguru osoan zehar, bertatik esne-emate garaian esnea ateratzen delarik. Beste irekidura batzuk ere badaude, sebo guruinak (Montgomeryren guruinak). Hauek, olioztatze bat sortzen dute garai horretan zehar.

## Kolorea eta tamaina 
Areola guztiek ez dute kolore berbera. Kolore sorta, arrosaska argitik marroi ilunera doa, pertsona bakoitzaren larruazalaren kolorearen arabera, pertsona berean ere aldaerak egonez. Haurdunaldi garaian, iluntzeko joera du, bere jatorrizko kolorea berreskuratuz erditu ondoren, kolore berriarekin ere gera daitekeen arren. Tamaina ere alda daiteke. Areola guztiak ez dira berdinak, batez besteko tamaina 15 eta 40 milimetroko diametroan dagoelarik.

## Toki erogenoa 
Areola eta titimuturra dauden tokia, erogenotzat jotzen da, ferekentzako eta titimuturraren ahozko estimulazioarentzako oso sentikorra dena, sexu harreman baten aurretik egiten diren joko erotikoen zati delarik.

## Kanpo estekak
Atzizki

**Atzizki**a hitz baten erroaren atzean kokatzen den hizki (morfema) da eta, haren bitartez, hitz eratorri bat sortzen da, beste esanahi bat duena. Kategoria gramatikal berekoa (*mendi* izena + -*txo* atzizkia > *menditxo* izena) izan daiteke edo beste batekoa (*mendi* izena + -*tsu* atzizkia > *menditsu* adjektiboa).

Hitz baten lexema, sustrai edo gai baten ondoren eta morfema osagarrien aurretik jartzen den hizki edo hizkuntzetako eratorpen-morfema da, hitzari informazio gehigarria ematen diona. Horrela osatutako hitz berriari, hitz eratorri deritzo eta hori egiteko bideari, eratorpena.

## Ikus, gainera 
* Morfologia
* Morfologia konputazional

## Kanpo estekak
Txikigarri

**Txikigarri**ak hitz baten esanahia txikitzen duten atzizkiak dira, edo tamaina txikiko edo txikiagoko zerbait izendatzen dutenak. Gainera, pertsona, animalia edo gauza bati maitasunezko izenak eratzeko ere erabiltzen dira.

Euskaraz, atzizkirik ohikoena -*txo* da, -*ño* eta -*xka* ere inoiz erabiltzen diren arren (*andereño*, *irriño*; *liburuxka*, *mendixka*...). Horrelako atzizki gehiago ere badira, guztiz pertsona izenetan, edo zaharkituak edota erabilera murritzagoa dutenak, hala nola -*kin* / -*kina* (*Ander(e)kina*, *Marikin*, *Perukin*...) edo -*xe* /-*txe* (*Ernandoxe, Joantxe, Katalintxe, Peruxe*...).

## Euskarazko motak 
* -*txo* atzizkia modurik ohikoena da, baita -*ño* eta -*xka* ere: *txikitxo*, *txakurtxo*, *eskutxo*, *ibaitxo*. *maiteño*, *bidexka*, *gelaxka, sardexka, zuhaixka*... Halaber, hitz banaka batzuetan, -*tila* atzizkiaz egiten da: *leiho* > *leihatila*; *neska* > *neskatila*.
* Kontsonantea sabaikari bihurtuz: *gi**x**ona* ('gizon txikia'), *go**x**oa* ('atsegintxoa'), ***ll**abur* ('laburtxo')...

## Beste hizkuntza batzuetan 
Errusierazko txikigarri ohikoenak -ик *-ik* eta -чк- *-txk-* (-шк- *-xk-*) dira: куст *kust* «zuhaixka» ― кустик *kust**ik*** «zuhaixkatxo, zuhaixka txiki», окно *okno* «leiho» ― окошко *oko**xk**o* «leihotxo». Badaude, halaber, animalien kumeak adierazteko txikigarriak: кот *kot* «katu» ― котёнок *kot**jonok*** «katakume».

Alemanezko txikigarri nagusia *-chen* da eta hitz batzuk, izan ere, horren bidez sortuta daude, adibidez, *Magd* «emakumezko zerbitzari» ― *Mäd**chen*** «neska»; animalien kumeak esan nahi duten hitzak sortzeko ere erabiltzen da. Atzizkiak erroko bokalen aldaketak eragiten ditu (*M**a**gd* ― *M**ä**d**chen*** adibidean bezala).

Gaztelaniaz, -*ito*, -*ico*, -*illo* atzizki maskulinoak eta -*ita*, -*ica*, -*illa* femeninoak ohikoenak dira, baita oso emankorrak ere: *cuchara* ("koilara") > *cucharita* / *cucharica* / *cucharilla* ("koilaratxo").  

Ingelesez, -*y* bukaeraz egiten da, baina ez da batere emankorra, hitz banaka batzuei baitagokiei: *dog* > *doggy* ("txakur" > "txakurtxo"); *cat* > *kitty* ("katu" > "katutxo").  

Frantsesez, molde arruntena -*et* maskulinoa eta haren femenino -*ette* dira, baina ez dira oso emankorrak eta zenbait hitzetan geratu dira: *maison* > *maisonette* ("etxe" > "etxetxo"), *fille* > *fillette* ("neska" > "neskatila, neskatxa").  

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Moritz Jursitzky

**Moritz Jursitzky** (Andělská Hora, Txekiar Errepublika, 1861eko urtarrilaren 27a - Viena, Austria, 1936ko abuztuaren 28a) austro-silesiar idazlea zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Die Förster-Zilli*
* *Um Recht und Ehre*
* *Auf steiler Dornenbahn*
* *Serenissimus als Bürger*
* *Das hungernde Wien*
* *Der Parnass*

### Poesia 
* ''Hoch'naus!'' silesieraz idatzitako burleskoa.

## Kanpo loturak 
* Biografia
Olamuño

**Olamuño** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Otadizuloko sakonunea hegoaldetik ixten du. Olamuño, Ontzanburu menditik hegoaldera dago, Pardarri mendiari lotuta dagoen tontor txiki bat baino ez dena. Garaieraz, azken hau da Aralar Erdialde inguruko garaiena eta nabarmenena. Igaratzatik, azkar eta eroso igo daiteke mendiaren magal belartsuetatik. Bertan dago Igaratza III izeneko monolitoa.

## Kanpo estekak
Policja

**Policja** (euskaraz *Polizia*) Poloniako segurtasunaz arduratzen den polizia da.

## Zerbitzuak 
* Udaltzaingoa
* Autopisten Zainketa
* Administrazio Ekintzen ZErbitzua
* Segurtasun Zerbitzuak
* Korrupzioa eta Krimen Larriak
* Erantzun Azkarreko Taldea
* Trenbide Polizia
* Aire Zerbitzua

thumb|200px|ezkerrera|Policja-ren auto bat.

## Kanpo estekak
Adamita

**Adamita** Zn2AsO4OH formula kimikoa duen mineral zinkdun eta artsenikoduna da. Normalean oxidatuta dagoen edo eguraldiaren eraginpean dagoen zink-meen gainean eratzen da. Adamita horia izan ohi da, baina kolore berdea ere har dezake kobre-inklusioen ondorioz. Olibenitak adamitaren egitura bera du, baina zinkaren ordez kobrea dauka bere egituran. Manganesoa, kobaltoa eta nikela ere eduki ditzake.

## Kanpo estekak
Amesgaizto

[thumb|280px|**Amesgaiztoa**, [Henry Fuseliren margolana.]]
**Amesgaiztoa**, amets arbintsu eta gogor bat da, ohi, bularraldearen zapaldura eta arnasa hartzeko zailtasunarekin (loaren paralisia). Amesgaiztoak, ohi, begi-mugimendu laster izeneko louneetan gertatzen dira, ingelesez REM akronimoaz ezagutzen dena.

XVIII. mendera arte, amesgaiztoak deabruek eragindakotzat jotzen ziren, uste zenez, lotan zeuden jendearen gainean eseriz, euren pisuarekin zapalduz. Hainbat magia eta izpiritu deabrutze motak ere amesgaiztoen jatorritzat hartu ziren. XIX. mende inguruko Europan, amesgaiztoak liseriketa arazoengatik gertatzen zirela uste zen.

Gaur egun, jakina da amesgaiztoak jatorri fisiologikoa duela, sukar handia bezala, edo jatorri psikologikoa, ohiz kanpoko trauma edo estresa lotiaren bizitzan. Amesgaiztoetan uneko gorputz mugimenduek lotia iratzartzeko balio dezakete, beldur sentsazioa, amesgaiztoen osagaietako bat, eragozten lagunduz.

## Zinean 
Amesgaiztoak *Amesgaiztoa Elm Streeten* film saileko gai nagusia dira.

## Kanpo estekak
Titiburu

Gizakien anatomian **titiburua**, titiaren erdialde inguruan dagoen protuberantzia txiki bat da. 15 eta 20 esne hodi artean ditu inguru osoan, oso sentikorra den azal zati batez inguratuta dago eta kolore ilunagoa du, areola bezala ezagutzen dena. Bere betebehar fisiologikoa, emakumeetan, titia hartzen ari den umeari, ugatzetan haurdunaldian eta umearen edoskitze garaian sortzen den esnea ematea da. Gizonezkoetan, titiburuak ez dira kontutan hartzen. Hala ere, gizonetan, edoskitze kasu salbuespengarriak gertatu izan dira.

Ugaztun jaio berriek, jaiotzatik dute titiburua bilatzearen sena, aldi berean, bertatik, elikatzeko behar duen esnea zurrupatuz. Titiburuak beti kopuru bikoitian daude ugaztun eme guztietan, eta oso gutxitan gertatzen da euren kumeak elikatzeko titiburuak ez dituzten ugaztunen kasuak, ornitorrinkoa eta ekidna bezala. Hauek, euren esnea, larruazaletik isurtzen dute euren kumeak elikatzeko.

Titiburua eta areola, gorputzeko toki erogenoak ere badira, emakumeentzat zein gizonentzat. Titiburuak, fereka leunekin estimulatuz gero, tente jar daitezke, pertsona, maitasuna egiteko prest dagoela adierazten duen zeinuetako bat, tenperatura hotzek edo kanpoan denbora asko egoteak eragin berbera izan dezakeen arren, tentetuz. Haurdunaldiak eta ondorengo esneemate garaian, titiburua pixka bat hazi egiten da, prozesu honen amaieran, behin betikoa izan daitekeen hazkuntza.

Pertsona gehienek, bi titiburu garatzen dituzte, bana titi bakoitzean, batzuk bi baino gehiago dituzten arren, eta hauei *titiburu supernumerariodunak* deitzen zaie. Gainontzeko ugaztunek, hainbat titiburu pare izaten dute, 3, 4 edo, zerriaren kasuan bezala, 7.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Titiburuaren anatomia
Areopagoa

**Areopagoa** (, *Áreios págos*; euskaraz "Aresen muinoa") Atenasko Akropoliaren mendebaldean zegoen mendi bat zen, bertan biltzen zen Kontseiluaren egoitza. Hasiera K.a. 480 Amaiera K.a. 425.

Elezaharraren arabera, horrela deitzen da jainkoek Ares epaitu zutelako eta hau, hilda izatetik libratu zelako, Halirrhotiosen parte-hartzeagatik. Poseidonen semea, nork, Aresen alaba Alzipe bortxatu zuen. Beste alde batetik, eta hau ere elezaharraren arabera, bertan epaitua izan zen Orestes bere ama Klitemnestra hiltzeagatik.

Bere jatorrian, Areopagoko kontseilua erregearen mende zegoen eta bakarrik Eupatridak zirenak osatzen zuten. Hauen eragina gorantz zihoan erregearen boterea beherantz zihoan heinean, K.a. VII. menderarte, noiz, azken hauek, gobernatzera heldu ziren.

Solonen aldaketen ondoren, kontseiluko partaideak *arkonte* (magistratu)en artean aukeratuak ziren. Hauen karguak mugiezinak ziren eta aberatsen ordezkari ziren, aristokraten oposizioz, organismo hain esklusiboa ez zen arren. Epaimahai honek magistratuak kontrolatu, legeak interpretatu eta hiltzaileak epaitzen zituen. Euren botere politikoak gutxituak eta, neurri batean, mugatuak izan ziren Klistenesen aldetik, baina boterea mantendu zuten Mediar gerretara arte. Instituzio demokratikoen garapen azkarrarekin bere botereak tokiz kanpokoak gertatzen ziren. Arkonteek euren ospea eta botere politikoa K.a. 487. urtean galdu zuten. Jada, ez ziren gizarteko gizonik garrantzitsuenen artean aukeratuak. Bere aukeraketa, zozketa bidez egiten zen.

Efialtesek, K.a. 462. urtean, konstituzioaren zaintza kendu zien, eta, beraz, hauen eskumenak asko gutxitu ziren. Hala ere, euren epaimahai funtzioa mantendu zuten, hilketak epaitzerako orduan, baina euren garrantzi politiko guztia galdu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wakizashi

thumb|Wakizashia
[thumb|[Edo Aroko Wakizashia]]
, **shōtō** bezala ere ezaguna, Japoniako ezpata labur tradizional bat da, 30 eta 60 zentimetro arteko luzera duena. (Kasurik laburrenean, ia tantōz hitz egin beharko litzateke, ganibet japoniar mota bat).

Bere forma, katana baten oso antzekoa da, ahoa, orohar, meheagoa den arren, eta, beraz, modu larriagoan zauri dezake babesik gabeko jopuntu bat. Samuraiek, sarri, biak eramaten zituzten, biei batera daishō izena emanez, literalki, "luzea eta laburra".

Wakizashia, hasiera batetik, samuraientzako defentsa arma gisa erabili zen, katana ez zutenean. Arlo honetan, tantōa ordeztu zuen, hasieran eta gerra zibiletan erabili izan zena. Samurai bat eraikin batean sartzen zenean, katana sarrera ondoan zegoen euskarri batean uzten zuen. Baina berarekin eraman zezakeen wakizashia uneoro, baita hurbil izan ere, lo zegoela, eraso bati aurre egiteko. Laburragoa eta erabilgarriagoa zenez, askoz egokiagoa zen toki itxietan defenditzeko, non, ia ziur, katana batekin egindako erasoa edo defentsak, haberen batekin, sabaiarekin edo altzariekin topo egingo zuen. Wakizashiak, beraz, egun pistolek indar armatuetan duten oso antzeko funtzioa zuten, eraginkorragoa zibilen edo paramilitareen artean borroka irekian baino.

Wakizashia, tenpluetan borrokatzeko ere erabiltzen zen, hauek, sabai baxukoak baitziren, baita seiza posturan borrokatzeko ere (belauniko oinak luzaturik).

Bere tamaina dela eta, ninjek ere erabiltzen zuten ninjatoaren ordez. Honek, tarteko postu bat du katana eta wakizashiaren artean.

Bere luzera dela eta, errazagoa zen zorrotik ateratzea, baita moztea ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Argentina Bujinkan Budo Taijutsu-Ninjutsu Dôjôa
Kuaternario

**Kuaternarioa**, **Laugarren Aroa** edo **Neozoikoa** aldi geologiko handietan azkena da. Hirugarren Periodoa eta glaziazioen hasiera artean, beheko muga gisa, eta oraina, goiko muga gisa, garatzen da. Hau da, duela 2,58 milioi urtetik, egundaino.

Aldi honetan agertu zen gizakia Lurrean. Aldi berean, espezie handiak desagertu ziren, animalia zein landareak, eta hegaztiak eta ugaztunak izan ziren mundua berenganatu zuten ornodunak. Labur esanda, ugaztunen nagusitasun handia egon zen, gizakiaren hedakuntza handia eta oraingoaren oso antzeko flora eta faunaren presentzia, eta, horregatik, ugaztun handien migrazioak eta gizakiaren sorrera proposatu dira irizpide gisa. Honegatik batzuetan, **Antropozoiko** ere deitzen zaio.

Laugarren Aroa bi zatitan banatzen da: Pleistozenoa eta Holozenoa. Gaur egun, aro geologikoaren izena ukatu egiten zaio. Nahiago da Sistematzat hartzea, Hirugarren Periodoarekin batera, Zenozoikoaren barnean. Pleistozenoan, aroko lehen zatia eta baita luzeenean ere, glaziazioak gertatu ziren, hau delarik bere ezaugarririk nagusiena. Holozenoan, bigarren zatian, duela 10.000 urte hasi zen garai geologikoan, izotz urketak, itsasoaren maila 30 metro igo zuen, uraren azpian lurrazal zati handiak geratuz.

Periodo luze honetako fenomeno klimatikorik garrantzitsuena, glaziazioak izango dira. Lau gertatu direla ziurtzat jotzen da, euren glaziazioarte garaiekin, eta honako izen hauek ematen zaie Europan, guztiak, Danubio ibaiaren ibaiadarrenak: Günzen glaziazioa, Mindelen glaziazioa, Rissen glaziazioa eta Würmen glaziazioa.

Kostaldeko eta kontinenteko metaketek, itsas-ondoekin batera gertatu ziren fenomenoak ezagutzea ahalbidetzen dute, aintzira, morrena, loessa eta eraketa ibai glaziarren eraketak adibidez, edo, baita azken alpetar erliebeen eraketa ere.

Florari dagokionez, geratu diren fosilak, egungoen oso antzekoak dira. Faunan, ordea, aldaketak nabarmenagoak izan dira, leize-hartza, irlandar oreina eta proboszideoak desagertu baitira, azken hauek, ez erabat oraindik. Baina, garai honetan, animalia bizitzarekiko egon den ekarpenik garrantzitsuena, Homo generoaren garapena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eulogio Serdán

**Eulogio Serdán Agirregabiria** (Gasteiz, 1853 &ndash; Gasteiz, 1929), historialari, kazetari eta Gasteizko alkatea zen 1910 eta 1912 artean. Gasteizek bere omenezko kale bat du.

## Biografia 
Madrilen ikasi zuen Filosofia, baina, 1872an, ikasketak utzi eta armada karlistan sartu zen, non kapitain bihurtuko zena. 1876an, Hirugarren Gerra Karlistaren ondoren, erbesteratu zen, hurrengo urtean itzultzeko.

## Lana 
Historialari moduan, batez ere Araba eta Gasteizko historian interesatuta zegoen. Real Academia de la Lengua eta Historiako Akademia Errealaren urgazlea zen. Eusko Ikaskuntzarako ere lan egin zuen.

Bere libururik aipagarrienak hauek dira:
* *Biografía de Don Ramón Ortiz de Zárate* (1888)
* *La Cuestión Vascongada* (1891)
* *Rincones de la historia de Álava* (1914-1924) 4 liburukiak.
* *Vitoria. El libro de la ciudad* (1927) 2 liburukiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Auñamendi Entziklopedia
Jose Maria Areiltza

**Jose Maria Areiltza Martinez de Rodas**, Mutrikuko kondea (Portugalete, 1909ko abuztuaren 3 &ndash; Madril, 1998ko otsailaren 22), euskal herritar politikari eta diplomatikoa zen.

Aita Enrique Areiltza doktorea eta ama Rodaseko kondesa zituen. Salamancako Unibertsitatean Zuzenbidea eta Bilboko Ingeniaritzako Unibertsitate Eskolan ikasi zituen. Gaztetik Bizkaiko *Unión Monárquica* alderdiaren kidea zen eta 1934an Kongresurako hautagaia. Falange Española de las JONS sortzeko lagundu zuen. Espainiako Gerra Zibilan borrokatu ondoren, Bilboko alkate eta Industria Ministroa zen.

Behean, Areiltzaren hitzaldiaren zati bat agertzen da. Coliseo Albian egin zuen frankisten gudarosteen omenez egindako hitzaldi batean. *Hierro* egunkariak argitaratu zuen 1937ko uztailaren 9an.

Espainiako enbaxadorea Argentinan (1947-50), Estatu Batuetan(1954-60) eta Frantzian (1960-64) izan ondoren, kargua utzi zuen Borboiko Joanen aholkularia izateko.

Joan Karlos I.aren uste osoko zenez, Carlos Arias Navarroren Kanpo-Arazoetarako ministro bihurtu zen 1975eko abenduaren 15ean. Gobernu hartan Manuel Fraga Iribarne eta bera ziren ministro nagusiak.

1976an Pío Cabanillasekin Espainiako lehendabiziko Alderdi Popularra sortu zuen, gero UCDen egon zena. 1979an, orduko *Coalición Democrática* alderdiari esker diputatu bihurtu zen; 1981ean, Europako Kontseiluaren Parlamentuaren presidente eta 1987an *Real Academia Española de la Lengua*ko kidea.

Espainiako Trantsizio Demokratikoaren protagonista izan zen.

Egunkarietan hiru mila artikulu baino gehiago idatzi zituen: ezagunenak, *Así los he visto* (1974), *Diario de un ministro de la monarquía* (1977), *Cuadernos de la transición* (1983) edo *La Europa que queremos* (1986) dira.

## Ikus, gainera 
* Enrique Areiltza Txurruka

## Erreferentziak
Fernando Sasiain

**Fernando Sasiain Brau** (Donostia, Gipuzkoa, 1894ko ekainaren 18a - Palentzia, Espainia, 1957ko azaroaren 15a), politikaria izan zen, Donostiako alkatea Bigarren Errepublikan.

## Biografia 
Donostiako Hernani kalean jaio zen gaur egun nahiko ahaztuta dagoen politikari garrantzitsu hau. Gurasoak tolosarrak ziren (Fernando Sasiain Munita eta Petra Brau). Valladoliden Zuzenbidea ikasi zuen eta Primo de Riveraren garaietan, aitaren ideologia jarraituz, *Unión Republicana* alderdiaren kidea izan zen. 1920tik 1923ra Donostiako zinegotzia izan zen eta azken urte horretan, gainera, alkateordea. Diktaduran udalak aukeratzeko sistema aldatu zuten eta, ondorioz, 1923ko irailaren 12an boteretik kendu zuten. Bere etxean bertan Donostiako Ituna izenekoaren bilera egin zen 1930eko abuztuaren 17an.

Miguel Primo de Riveraren diktadura amaitu ondoren, 1930ko apirilaren 12an egin ziren hauteskundeetara aurkeztu zen; Donostian errepublikar-sozialistek irabazi zuten, eta Sasiain izan zen boto gehien jaso zituen zinegotzia. Ondorioz, Sasiain alkate izendatu zuten. Kargu hori 1936ko abuztuan utzi behar izan zuen. Sasiainen agintaldian San Telmo museoa inauguratu zuen, 1932ko irailaren 4an. Gaur egun museo horren eraikin berriak Sasiainen izena dauka haren oroimenez. Autonomia Estatua idaztera lagundu zuen eta aurkezteko hautatua zen. Gerra Zibilean politikagintzan jarraitu zuen. Donostiatik alde eginda, Frantziara eta Kataluniara ihes egin behar zuen, Santandertik pasatuta. Gestapok harrapatuta, Baionako espetxean bi hilabete eman zituen.

Bigarren Mundu Gerra Donibane Lohizunen eta Ziburun eman ondoren, aitarekin eta anaiarekin batera, 1950ean Donostiara itzuli zen. Ordurako bere ondasun guztiak frankisten eskuetan zeuden, eta txiro bizi izan behar zuen. Arazo psikologiko handiak izan zituen, depresio handiak alegia. 1957an Palentziako psikiatrikoan hil zen, malenkonia larriak jota.

## Kanpo loturak 
* Auñamendi Entziklopedia
* *Irutxuloko Hitza*, Fernando Sasiaini buruzko artikulua Maitane Aldanondorena

## Ikus, baita ere 
* Donostiako Ituna
Bernard de Coral

**Bernard de Coral** (Limoges, 1900ko ekainaren 23 &ndash; Urruña, 1987ko ekainaren 29) Urruñako alkatea zen.

1929an Urruñako alkate hautatua zen eta 1935ean diputatua, *Fédération républicaine* alderdiarekin.

1940ko uztailaren 10ean, ez zuen parte hartu Pétainen azpijokoan Errepublika aldatzeko. 1945, 1947 eta 1965ean berriro alkate hautatua, 1951 eta 1963 artean Donibane Lohitzuneko Kontseilari Nagusia zen.

## Bibliografia 
* Jean Jolly eta besteak, *Dictionnaire des parlementaires français, notices biographiques sur les ministres, sénateurs et députés français de 1889 à 1940*, Paris, PUF, 1960.
Joseph Garat

**Dominique-Joseph Garat** (Baiona, 1872ko abenduaren 31 &ndash; Baiona, 1944ko abenduaren 28a) Baionako alkatea izan zen, Stavisky aferan sartua.

## Biografia 
Pariseko *École libre des sciences politiques* eskolan Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen 1910 arte. 1900an Baionako zinegotzi eta 1908an alkate hautatu zuten. 1912an berriro hautatua, 1914an diputatu bihurtu zen eta Kontseilari Nagusia 1909, 1910 eta 1928an.

Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, 42 urte bazituen ere. Tesalonikako espedizioan *Croix de guerre* lortu zuen. 1919 eta 1924 artean politika utzi zuen, 1925 eta 1929an berriro alkate eta 1928 eta 1932an diputatu izateko.

Baina Stavisky izeneko arazoagatik 1933an atxilotua, karguak utzi zituen. Alderdi Erradikalak bota zuen eta, 1936ko epaian iruzurrez akusatua, urte bi eman zituen kartzelan.

## Bibliografia 
* Claude Duhau, *Maires et édiles de Bayonne (1831-2001)*, Claude Duhau argitaletxea, Baiona, 1999
* Jean-Claude Larronde, ''Un siècle d'élections municipales à Bayonne*, 1983
* Louis Noguères, *Plaidoirie pour M. Joseph Garat: l'affaire Stavisky'', Marrimpouey jeune, Pau, 1936

## Ikus, gainera 
* Baionako alkateen zerrenda
Thomas Etxeberri

**Thomas Etxeberri** (Baigorri, 1774ko martxoaren 14a - *ib.*, 1832ko uztailaren 24a) Baigorriko auzapez, bake epaile eta abokatua zen.

Erregearen notario Mixel Etxeberriren eta Marie Harisperen semea zen. Frantziako Iraultzako Gerretan hartu zuen parte euskal ehiztariekin, Harispe lehengusuarekin.

1815eko maiatzaren 13an 48 botoz (denak) hautatua zen Maule ordezkatzeko Ehun Eguneko Biltzarrean.

## Bibliografia 
* Adolphe Robert eta Gaston Cougny, *Dictionnaire des parlementaires français (1789-1889)*, Paris, Bourloton, 1891. II. Liburukia ;574. orr. http://www.assemblee-nationale.fr/histoire/biographies/1789-1889/Tome_2/ESTAGNIOL_EYMAR.pdf
Atreoren altxorra

thumb|200px|Irteeratik gertu

**Atreoren altxorra**, **Atreoren hilobia** eta **Agamemnonen hilobia** izenez ere ezaguna, Greziako *tholos* edo hilobi gangadun monumentalena da. Mizenasen kanpoaldean dago, eta, hasiera batean, Atreori, Agamenon errege handiaren aitari eman zitzaion, akaiarrek troiarren aurka izan zuten gerraren buruzagia. K. a. XIII. mendean datatua baitago.
thumb|ezkerrera|200px|Hilobiaren ebaketa.
thumb|200px|Atreoren altxorraren ganga

Hilobi hau, arte kreto-mizenikoari dagokio. Aurretik korridore bat duen hilobiaren Mediterraneo osoan zabaldutako modeloa jarraitzen du. Kasu honetan, bi ganbera ditu, horietatik handienaren ganga izuna nabarmenduz. Harlanduzko ilara kontzentrikoen bidez lortzen da, espazioa gutxitzen doazenak, eta, beraz, euren presioak bertikalak dira, eta ez zeiharrak, benetako bobeda batean bezala.

Thomas Bruce Elgin britainiarrak zutabeek eutsitako sarreraren zati bat bere herrialdera eraman zuen eta British Museumean erakutsita geratu zen.

## Kanpo estekak 
* Atreoren altxorra, 360° bisita birtual interaktiboa
Johnny Appleseed

eskuinera|frame|Howe's Historical Collectioneko irudia
**Johnny Appleseed**, **John Chapman** jaiotzez, (1774ko irailaren 26a - 1847ko martxoaren 11a) folklore estatubatuarraren heroia da. Misiolari kristaua eta arbolazain aitzindaria izan zen, Ohio, Indiana eta Illinoisen sagarrondoa sartu zuen. Leominsteren (Massachusetts) jaio zen eta Fort Wayneko (Indiana) Johnny Appleseed parkean dago ehortzita. Ameriketako Estatu Batuetako erdi-mendebaldeko sailetan sagarrondoak landatzeagatik **Johnny Appleseed** goitizena (*Johnny sagarraren hazia* euskaraz) jarri zioten.

Herrialdean zehar ibili zen, normalean oinutsik eta lapiko bat buruan zeramala, eta sagarrondoak landatzeaz gain, biblia irakatsi, istorioak kontatzu eta herri amerindiarrrak eta kolonoak ezagutu zituen.

Johnny heroitzat hartzen dute. Artean, literaturan eta filmetan egiten zaizkion erreferentziez gain, jendeak istorio ugari kontatzen ditu bere bizitzari eta bidaiei buruz.
Valéry Giscard d'Estaing

'''Valéry Marie René Giscard d'Estaing''' ( ahoskatua; Koblentza, 1926ko otsailaren 2a - Authon, 2020ko abenduaren 2a) Frantziako presidentea izan zen 1974 eta 1981 urteen bitartean. Frantziako Presidente izan zen garaian, Andorrako koprintze ere izan zen. Europar Batasunaren bultzatzaileetako bat izan zen, izan ere, 2003ko Europako Konstituzioa idazten lagundu zuen.

Errepublikaren Alderdia sortu zuen, eta De Gaulle jeneralaren politikari lagundu zion. Finantzetako ministro izan zen De Gaullerekin (1962-1966) eta Georges Pompidourekin (1969). 1974an, Frantziako lehendakari izan zen (François Mitterrand-ek hauteskunde haiek galdu zituen, baina 1981ekoetan, Giscard d'Estaingi garaitu). *Démocratie française* idatzi zuen (1976).

## Biografia 
Giscard 48 urterekin iritsi zen estatuburu izatera, eta zazpi urte egin zituen karguan, François Mitterrandek bozetan garaitu zuen arte. Aurrez, 1956an hautatu zuten lehen aldiz parlamentari, eta Ekonomia eta Finantza ministro izan zen bi bider, 1962-1966 eta 1669-1974 epeetan, Charles de Gaullen eta Georges Pompidouren agintaldietan.

Liberal bat arlo ekonomiko eta sozialean. Haren agintaldian onartu ziren, besteak beste, abortuaren despenalizazioaren erreforma, dibortziatzeko araudiaren leuntzea eta bozkatzeko eskubidea 18 urtera jaistea. Era berean, Afrikan eginiko esku hartzeekin lotutako ustelkeria kasuek markatu zuten agintaldi hura. Izan ere, Afrika Erdiko Errepublikako lider Jean Bedel Bokassak Giscardi diamante batzuk oparitu zizkiola jakin zen, hura Ekonomia ministro zela.

Halere, haren europarzaletasuna izan zen ondoriorik nabarmenenak utzi zituena, EB Europako Batasunaren bultzatzaile nagusietako bat izan baitzen. Alemaniako kantziler Helmut Schimdtekin batera, G-7koen foro ekonomikoaren sortzaileetako bat izan zen, eta Maastrichteko hitzarmenaren atzean egon zen kideetako bat. Gerora ere, Europaren Etorkizunerako Batzordeko presidente izan zen. Talde hura arduratu zen Europako Batasuneko Konstituzio proiektua idazteaz, 2003an. Horregatik, bere desadostasuna adierazi zuen Frantziako herritarrek haren aurka egin zutenean, 2005eko erreferendumean. .

Azken urteetan ere politikari lotuta jarraitu zuen, besteak beste, Frantziako Batzorde Konstituzionaleko kide izan zen azken egunera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arpegio

frame|Arpegioaren ikurdun akordea (ezk.) eta jotzeko modua (esk.).
**Arpegioa** akorde batetako tonu ezberdinak jotzeko modu bat da. Denak aldi berean jo ordez, bata bestearen atzean jotzen dira, oso azkar, oro har, baxuenetik altuenera.

Akorde bat arpegioan jotzen denean, musikariak, notak, bata bestearen atzean azkar jotzen dituela esan nahi du (beste modu batetara egingo balu, akorde hedatu bat jotzen egongo litzateke).

Izena, *arpeggio* hitz italiarretik dator, eta, hau, berriz, *harpa*tik (musika tresna honetan baliabide oso erabilia baita).

Baliabide hau errazago erabiltzen da zapaldutako harizko musika tresnetan, gitarra bezala. Praktika honek, beste musika tresna batzuetan eragina izan dezake. Modu honetara, laut-joleen teknikak Frantzian eragina izan zuen, barroko garaian, klabezin eta klabikordiojoleetan: Luis XIV.ak oso atsegin zuen azkeneko musika tresna hau.

Arpegioak jotzea zia txandakatuarekin egin behar da, eskala bat jotzen denean bezala. Batzuetan, sweep picking izeneko teknika baten bidez egiten dira. Azken teknika honen erabateko domeinuak, abilezia ikaragarria ematen du, gitarra-jotzaile askok euren bakar saioetan erabiltzen baitute. Oro har, birtuosoek, mastan zehar, mugimendu arpegiatuak, beste batzuei sinestezina iruditzen zaien abiadurarekin egiten dituzte. Ona da posizio eta tonalitate ezberdinetan arpegioak ikastea. Honek, emaitza bezala, milaka konbinaketa ezberdin ematen ditu, bakar saioetan oso erabilgarriak izango direnak. Gitarra-jotzaile batzuk, ia ez dituzte eskalak erabiltzen punteatzerakoan, arpegioei protagonismoa emanez. Hauek joz, ez da disgustuko notarik entzungo, jotzen ari den progresioaren oinarrizko akordeak, punteoak dituen nota berberak izango baititu. Akorde nagusi batean punteatuz gero, jakina, zazpiduna, bederatziduna edo beste nota batzuk erantsi ahal zaizkio, beteago gera dadin.
Ondar-txuri

**Ondar-txuri** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Tontorra, Malkorri menditik hegomendebaldera dago, norantza horretan bertan Eniriora jeisten den gailur batean. Uarrain eta Malkorriranzko bideak probesten dira Ondar-txuriren tontorrera igotzeko. Bertan dago Zearragoeneko trikuharria.

## Kanpo estekak
Popo

**Popo** hitzak zenbait adiera ditu:

## Euskal Herriko pertsona batzuen ezizena 
* Jean-Louis *Popo* Larre: IKko kidea.
* Pauline Ado, *Popo*: surflaria.

## Beste batzuk 
* *Popo*: Popocatépetl Mexikoko sumendiaren txikigarria.
* Grand-Popo: Beningo hiria.
* Mr. Popo: Dragoi Bolako pertsonaia.
Tholos

thumb|Delphoseko *tholosa*
**Tholosa** (pluralean **tholoi**) estilo klasikozko tenplu bat da, oro har greziarra, oinplano biribilekoa eta kolomadi batez inguratuta dago. Ezagunena Delfosekoa da.

Delfoseko tholosa, Athenea Pronaiaren santutegiaren barnean dago. Borobil formako eraikin hau K.a. 380 eta K.a. 360 bitartean eraikia izan zen. Kanpoko aldean 14,76 metro diametroko zirkulu batean 20 zutabe doriko ditu, eta barnean, korintoar ordenakoak diren 10 zutabe. Tholosa, Delfoseko multzo monumentaletik gutxi gorabehera 800 metrora dago. Doriar ordeneko zutabeetatik hiru berriztatuak izan ziren, monumentuaren estetika hobetuz eta Delfoseko enblematikoena eta fotografiatuena bihurtuz.

## Mizenastar kuturako tholosak 
[250px|thumb|*[Atreoren altxorra* izeneko tholos mizenastarra]]
Tholos hitza oinplano biribileko hil eraikinei ere ematen zaie, Mizenaseko kulturan erabilitakoei bezala. Hilobi hauen eredu adierazgarriena Atreoren altxorra da.

## Kanpo estekak
Enone

**Enone** greziar mitologiaren arabera Parisen lehen emaztea izan zen.

Lamia bat zen (oreade edo naiade bat) Ida mendikoa, Frigian, Zibele ama jainkosari lotutako mendia. Bere aita, Zebren ozeanida zen, eta Reagandik, profeziaren artea ikasi zuen. Bere izen propioak, ardoaren dohain natural baina zibilizagarriarekin lotzen du.

Paris printze troiarra, berataz maitemindu zen, oraindik Ida mendiko magaletan artzaina zenean. Ezkondu egin ziren eta Enonek seme bat izan zuen, Korito. Parisi Helenaren bila ez nabigatzeko abisatu zion, baina ez zuen konbentzitu, eta orduan, zauritua zenean, beragana jotzeko esan zion, beste inork ezingo baitzuen sendatu.

Parisen egindako traizioagatik mendeku gisa, Korito bidali zuen greziarrak Troiarantz gida zitzan. Beste bertsio batek, Korito Troiara bere aitari laguntzera joan zela, baina Helenataz maitemindu eta Parisek, bere semearen asmoak igarriz, Korito hil zuela kontatzen du. Bertsio batzuek, Korito, Helena eta Parisen semea zela diote.

Filoktetesen gezi batek hiltzeko moduan zauritu zuenean, Paris Ida mendira itzuli zen eta, Enoneri, sendatzeko erregutu zion, baina Enonek, gorrotoz beterik, ezezkoa eman zion, eta Paris hil egin zen. Batzuek, beranduago, ez sendatzeaz damutu eta, Paris hilda ikusi zuenean, bere burua urkatu zuela kontatzen dute. Beste batzuk, berriz, Parisen hil sura botata bere buruaz beste egin zuela diote.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Melantioren ama (Nono 43.62)
* Dionisori, honen Indiako kainpanan jarraitu zioten menadeetako bat (Nono 29.253)
* **Enone** beranduago, Asopo ozeanidaren alabaren omenez, Egina deitua izango zen uharte baten izena ere bazen.

## Iturriak 
* Apolodoro 3.12.6
* Estrabon 13.1.33
* Ovidio *Heroidas* 5.3
* Nizeako Partenio 4.1-7, 34
* Esmirnako Kinto 10.284, 10.308 eta hurr., 10.458 eta hurr.

## Kanpo estekak 
*  Enone Theoi Projecten
Lanzaroteko aireportua

**César Manrique-Lanzaroteko aireportua** (IATA: **ACE**, NAZE: **GCRR**) Lanzarote uhartean dagoen aireportu espainiarra da. Uharteko hiriburutik 5 km-ra dago. Aireportua Aena enpresa publikoak kudeatzen du. 2014ko datuen arabera, Lanzaroteko aireportua Kanarietako hirugarrena da bidaiari-trafikoari dagokionez, Kanaria Handiko eta Hego Tenerifeko aireportuen atzetik, eta estatuko bederatzigarrena da, 5.883.039 bidaiariekin

## Azpiegiturak 
* Aireratze pista bat (2.400 m)
* 2 Bidaiari terminal
* Karga terminal bat
* 2 aparkaleku 1.120 autorentzako lekuekin

## Hegaldiak 
Lanzaroteko aireportuan honako hegaldi erregularrak daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgunea.
Ida mendia (Turkia)

**Ida mendia** (,  ahoskatua, *Kaz Dağları,* edo *Karataş Tepesi*)Asiako mendikate bat da (1774 metro punturik garaienean), Troadean, Turkian dagoena, Troiako lurraldea mugatzen duena. Tontorrik garaienak Cotyle eta Gargaro dira. Azken hau, sarri elurtuta egoten da. Troaden aurrera egiten duen gainak, Lekto izena hartzen du.

Lekto, antzinatean, antzinatean, Tenedosetik Lesbosera nabigatzeko kostaldeko ibilbidean kokatua zegoen.

Kareso (Kokabas Çay), Rodio (Koka Çay), Graniko (Biga Çayi), Esepo (Gönen Çay), Eskamandro (Mendere Çay) eta Simois (Dümruk Su) mendi honen iparraldeko magaletik igarotzen dira, Lektotik nahiko urrun.

Estrabonen arabera, Lektoko gainean okertu ondoren Ideo edo Adramiteno Golkoa zabaltzen da, Gargara eta Pirra gainek mugatua alde banatatik.

## Mitologia 
Homeroren testuetatik eta Troiar Ziklotik sortutako elezaharrek, hainbat gertaera mitologikoen eskenategi bihurtzen dute:

* Ganimedes printze troiarra Zeusek bertan hazten du.
* Afroditak, bertan liluratu zuen Ankises hilkorra
* Paris, Priamo erregearen semea bertan utzia da jaio ondoren, eta, Parisek berak, bertan aurkitzen du beranduago bere emaztea izango den Enone. Bere epaiketa ospetsuaren tokia ere bada.
* Olinpiar jainkoak, bertan geratzen dira Troiako gerra ikusteko

Hera eta Zibeleren santutegia ere bazen. Zibele, han, *Mater deum magna Idaea*, "Jainkoen Jainkosa Ama, Idako jainkosa" zen. Izan ere, bertan ezarriko zen K. a. VIII. mendean Galaziako Pesinonte utzi ondoren.

Homerok, mendikatea, "Mila iturrien Ida" bezala deitu zuen. Mendiaren maldak, animalia basati asko dituen basoz estaliak daude. Ida, "animalia basatien ama" bezala ere deitua da.

Batzuetan, Ida izenak, Troade osoa izendatzen du.

* Çoban, Ramazan Volkan. ''İda Dağı'ndan Kaz Dağına; Yöre Anlatılarının Karşılaştırmalı Mitoloji Tarafından İncelenmesi'', III. Ulusal Kazdağları Sempozyumu (Balıkesir, 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vegas del Genil

**Vegas del Genil** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 7.224 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Vegas del Genilgo Udala

thumb|ezkerrera|300px|Frantsesko zubia, Vegas del Genilen
Juan Carlos Rodríguez

**Juan Carlos Rodríguez Ibarra** (Mérida, 1948ko urtarrilaren 19a) PSOE alderdiko politikari espainiarra da. Extremadurako presidentea izan zen 1983-2007 urteak bitartean. 2008an Badajozko unibertsitateko bere irakasle postura bueltatu zen.

## Kanpo estekak
Zero install

** Zero install ** software banatzeko eta instalatzeko modu bat da. Zero install-eko paketeak ez dira ez instalatu ez desenpaketatu behar. Hala disko gogorrean gordetzen dira cache izeneko bitarteko karpeta batean, honela nahi denean zuzenean exekuta daitezke. Cache karpetan paketeak gordetzeak Interneteko konexiorik gabe erabiltzea ahalbidetzen du.
## Abantailak 
:* Supererabiltzaile (root) beharrik ez du. Honela instalazio bakoitzak abiatu duen erabiltzaileari dagokio.
:* Edozein erabiltzailek instala dezake paketeak
:* Exekuxiorako beharrezko softwarea jaisten da. Itzulpenak ez dira jaisten esaterako.
:* Cache karpetan paketeak gordetzeak Interneteko konexiorik gabe instalatzea ahalbidetzen du.

## Desabantailak 
:* Funtzio guztiak ez daude instalatuta eta funtzio bat behar duzunean ez badago instalatuta Internet konexio behar da

## Ikus,Gainera 
* Linux

## Kanpo estekak 
*  Zero Install web orria 
*  Rox Filer web orria
Bra

**Bra** edo **BRA** izan daiteke:
* Bra, Lierneux udalerriko herria.
* Bra, Piamonteko udalerria.
* Bra, italiar gazta.
* Bra Dragoi Bolako pertsonaia.
* BRA, Brasilgo herrialde-kodea.
Georges Forsans

**Georges Forsans** (? - 1963ko maiatzaren 31) Baionako alkatea zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren sartu zen Baionako udaletxean, non 1945, 1947, 1953 eta 1959an zinegotzi hautatu zuten eta 1958ko ekainaren 6tik 1959ko martxoaren 21era alkate.
Forcalquier

**Forcalquier** (*Forcauquier* okzitanieraz) Frantziako hiria da, Proventza Garaiko Alpeak departamenduko hiriburua. Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean dago.

4.375 biztanle zituen 1999an.

## Kanpo estekak
Henri Grenet

**Henri Grenet** (Begla, Gironda, 1908ko otsailaren 7a - Baiona, 1995eko apirilaren 14a) Baionako alkate eta medikua zen. Jean Grenet semea izan zuen ondorengo auzapez postuan.

1995an Baionan bere omenezko izena daraman Henri Grenet zubia eraiki zen.

## Agintaldiak 
* 1959 &ndash; 1995 : Baionako alkatea.
* 1962ko azaroaren 25 &ndash; 1967ko apirilaren 2 : Pirinio Atlantikoetako diputatua (RDSE).
* 1985 &ndash; 1992 : Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Lehendakaria.
Joachim Labrouche

**Joseph-Joachim Labrouche** (Hendaia, 1769ko uztailaren 28a - Donibane Lohizune, 1853ko martxoaren 21a) Donibane Lohizuneko alkate eta ontzijabea zen.

Frantziako Lehen Inperioan gudetako komisarioa eta, 1815eko urtarrilaren 25ean, Ohorezko Legioaren zalduna zen.

1815eko maiatzaren 13an, Baionako ordezkari bihurtu zen Ehun Eguneko Ganbaran (30 botoetatik 24 aterata).

## Bibliografia 
*Dictionnaire des parlementaires français (1789-1889)*.
Alain Lamassoure

**Alain Lamassoure** (Paue, Okzitania, 1944ko otsailaren 10a - ) frantses estatuko eta Euskal Herriko politikaria da; Angeluko alkate izan zen, besteak beste.

Europar Legebiltzarraren kidea da, hego-mendebaldeko Frantzia ordezkatuz. 2003ko uztailetik UMPko kidea, Idazkari Nazionala hain zuzen ere, da, UDFko bozeramilea izan ondoren. Ohorezko Legioaren zalduna ere bada.

Zazpi urtez (2001-2008) Hautetsien Kontseiluko lehendakari izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Guy Petit

**Guy Petit** (Miarritze, Lapurdi, 1905eko azaroaren 23a - 1988ko urriaren 31) politikaria zen.

## Agintaldiak 
* 1946 &ndash; 1958: Frantziako Nazio Biltzarreko diputatua, Pirinio Atlantikoak ordezkatuz.
* 1959 &ndash; 1983: Frantziako Senatuko senataria (UREI), Pirinio Atlantikoak ordezkatuz
* 1952ko martxoaren 14 &ndash; abenduaren 23: Frantziako Lehendakaritzako estatu idazkaria
* 1953ko urtarrilaren 10 &ndash; otsailaren 11: Frantziako Nekazaritzako estatu idazkaria
* 1953ko otsailaren 11 &ndash; maiatzaren 21: Frantziako Merkataritzako ministroa, René Mayerren gobernuan
* 1945 &ndash; 1977: Miarritzeko alkatea
* 1966 &ndash; 1979: Miarritze Mendebaldeko kontseilari orokorra
Jean-Jacques Lasserre

**Jean-Jacques Lasserre** (Bidaxune, Nafarroa Beherea, 1944ko martxoaren 11) Bidaxuneko alkate ohia eta laboraria da.

## Biografia 
Jean-Jacques Lasserre JAC erakundearen kidea izan da eta, 1987 eta 2001 artean, Lur Berri kooperatiba zuzendu du.

## Agintaldiak 
* 1982 &ndash; 2014 : Bidaxuneko Kantonamenduko kontseilari orokorra
* 1986 &ndash; 2005 : Akitaniako kontseilari erregionala
* 1995 &ndash; 2001 : Bidaxuneko alkatea
* 2001 &ndash; 2008 : Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko lehendakaria (UDF)
* 1999 &ndash; 2001 : Euskal Herriko Hautetsien Kontseiluko presidentea.
Daniel Poulou

**Daniel Poulou** (Miarritze, Lapurdi, 1943ko uztailaren 28a) politikaria da, Urruñako auzapez ohia, UMPko kidea.

## Agintaldiak 
; Diputatua
* 1993-05-02 – 1995-07-26: diputatu ordezkoa, Pirinio Atlantikoak ordezkatuz.
* 2002-06-08 – 2002-06-18: diputatu ordezkoa, Pirinio Atlantikoak ordezkatuz.
* 2002-07-19 – 2007-06-19: diputatu ordezkoa, Pirinio Atlantikoak ordezkatuz.
* 2007-07-20az geroztik: diputatu ordezkoa, Pirinio Atlantikoak ordezkatuz.

; Kontseilari Orokorra
* 1981 – 1982-03-21: Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko kidea (Hendaiako Kantonamenduak hautatua)
* 1982-03-21 – 1988-10-02: Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko kidea (Hendaiako Kantonamenduak hautatua)
* 2001-03-18az geroztik: Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko kidea (Hendaiako Kantonamenduak hautatua)

; Alkatea
* 1977-03-14 – 1983-03-13: Urruñako auzapeza
* 1983-03-14 – 1989-03-19: Urruñako auzapeza
* 1989-03-20 – 1995-06-18: Urruñako auzapeza
* 1995-06-19 – 2001-03-18: Urruñako auzapeza
* 2001-03-19 – 2002-08-24: Urruñako auzapeza
Jean-Bernard Uhart

**Jean-Bernard Uhart** (Uhartehiri, 1765eko ekainaren 17a - Zalgize-Doneztebe, 1834ko maiatzaren 18a) euskal militar eta politikaria zen.

Aita Clément Uharteko baroia (1712-1795) eta ama Dorothée de Caupenne d’Amou (1743-1809) zituen. Parisen hasi zen Armadan eta, 1787an, erregearen tenientea zen Zuberoan, gobernadorea ordezkatuz.

Zuberoako nobleteriaren ordezkaria zen 1789ko Estatu Orokorrean. 1793an Larraineko burdinolaren jabea zen, orduan gerrarako industria zena.

Saint-Louiseko zalduna, Zalgize-Doneztebeko auzapeza (1829-1832) eta Pirinio Atlantikoetako Kontseilari Orokorra ere bazen.

Étiennette d’Angosse (1771-1793) emaztearekin batera seme bi izan zituen:
* Gustave (1791-1860), funtzionarioa, eta
* Jean-Paul-Henri (1793-1813), medikua, Errusiako Kanpainan galdua.

## Bibliografia 
* *Dictionnaire des parlementaires français (1789-1889)*.
* Diane de Maynard, *La descendance de Jean-Paul marquis d’Angosse (1732-1798)*, Paris, Bourgeois argitaletxea, 1998.
* Jean de Jaurgain, «À propos de "Los Refranos de Sauguis"», *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 1909.