Euroguneko zorraren krisia

[eskuinera|thumb|330px|Euroguneko herrialde guztien ([Estoniarenak izan ezik) epe luzeko interes-tasak (hamar urte inguruko epemuga duten bonu subiranoen bigarren mailako merkatuko errendimendua). %6ko edo gehiagoko errendimenduak finantza-merkatuek herrialde baten kaudimenari buruz zalantza handiak dituztela adierazten du.]]
**Euroguneko zorraren krisia**, **euroguneko krisia** ere deitua, 2010. urtean euroguneko herrialdeei eragin zien krisi ekonomikoa izan zen.. Zor publikoaren, banku-sistemaren eta, oro har, sistema ekonomikoaren krisiaren ezaugarriak izan zituen.

Krisiaren ondorioz, euroguneko herrialde batzuek zaila edo ezinezkoa izan zuten beren zor publikoa birfinantzatzea hirugarrenen laguntzarik gabe. 2007. urtearen amaieratik, mundu osoko zor pribatuaren eta publikoaren mailak igotzearen ondorioz, inbertitzaileen artean zor publikoaren krisiaren beldurra handitzen hasi zen eta, aldi berean, Europako hainbat estatutako gobernuen zorraren kreditu-kalifikazioan degradazio-bolada bat gertatu zen. Krisiaren arrazoiak herrialdez herrialde ezberdinak ziren. Herrialde askotan, higiezinen aktiboen prezioan sortutako burbuila baten ondorioz sortutako zor pribatua zor publikorantz transferitu zen, porrot egindako bankuen erreskate publikoaren eta burbuila osteko ahulezia ekonomikoari gobernuek emandako erantzun-neurrien ondorioz. Batasun fiskalik gabeko (hau da, zerga-araurik eta pentsiorik gabe) moneta-batasun gisa (hau da, kanbio-batasun gisa) eurogunearen egiturak krisian lagundu zuen, eta eragin handia izan zuen Europako liderrek erreakzionatzeko zuten gaitasunean. Europako bankuek bere aktiboetan zor publikoaren kopuru handiak zituzten, eta, beraz, Europako banku-sistemen kaudimenari edo zor subiranoaren kaudimenari buruzko kezka negatiboki indartu zen.

2010. urtearen hasieran kezkak areagotu egin ziren, eta, ondoren, 2010eko maiatzaren 9an Europako finantza ministroek 750.000 milioi euroko erreskate neurri-sorta bat onartu zuten, Europako finantza egonkortasuna bermatzeko Europako Finantza Egonkortasunerako Funtsa (EFSF) sortuz. 2011ko urrian eta 2012ko otsailean, neurri-sorta berriak adostu zuten euroguneko kideen ekonomien porrota saihesteko.
Akordio hauen arabera, bankuek hartzekodun pribatuek eragindako Greziako zorraren %53,5eko kitapena onartzen zuten, EFSF mila milioi eurotik gora igo zen, eta Europako bankuei %9ko kapitalizazioa lortzeko eskatu zitzaien. Europarekiko konfiantza berrezartzeko, EBko buruzagiek Europako Itun Fiskal bat ere sortu zuten, herrialde parte-hartzaile bakoitzak bere konstituzioetan urrezko aurrekontu-arau bat sartzeko konpromisoa hartuz. Europako politikariek batasuneko banku-kudeaketa gehiago integratzea ere proposatu zuten: gordailu-asegurua, banku-ikuskapena eta eskala kontinentaleko birkapitalizazio-neurriak garatuz. Europako Banku Zentralak banku europarren arteko diru-fluxuak mantentzeko neurriak hartu zituen, interes-tasak jaitsiz eta banku ahulenak mailegu bigunekin hornituz.

Zor publikoaren krisia Europako herrialde batzuetan bakarrik gertatu arren, arazoa eurogune osokoa zelako pertzepzioa ezarri zen, eta honek eurogunea hausteko aukeraren etengabeko espekulazioa eragin zuen. Hala ere, 2011ko azaroaren erdi aldera, euroa Europar Batasuneko merkataritza-bazkide nagusiekin krisiaren aurretik baino prezio handiagoan trukatzen zuten, ondorengo hilabeteetan pixka bat atzera egin aurretik. Herrialde kaltetuenek, Greziak, Irlandak eta Portugalek (erreskatea eskatu zuten lehenek) elkarrekin Euroguneko Barne Produktu Gordinaren (BPG) %6 hartzen zuten. 2012an Espainiari buruzko zurrumurruak zabaldu ziren eta, kapital-merkatuetan parte hartzeko arazoak izaten hasi zenean, espainiar bankuen erreskatea gertatu zen. 2013ko martxoan Ziprerentzat 10.000 milioi euroko erreskatea ere adostu zen.

Sakoneko arazoei eta desoreka ekonomikoei erantzuteko, EBko herrialde gehienek Euro Plusaren Ituna adostu zuten. Itun horretan hainbat erreforma politiko adostu zituzten, kideen sendotasun fiskala eta lehiakortasuna hobetzeko. Itunak defizitak eta zor nazionalak murrizteko herrialde txikienak herstura neurri gehiago hartzera behartu zituen. Ekonomialari ugarik keynestarrak ez diren politika mota horiek kritikatu dituzte, eta, inbertsio publikoaren igoeran oinarritutako, jabetzaren, lurraren eta finantza-erakundeen hazkundea ahalbidetzen duten tasen bidez finantzatutako hazkunde-estrategia berri bat eskatu dute. EBko buruzagiek Europako Inbertsio Bankuaren funtsak handitzea adostu zuten, azpiegitura-proiektuak abiarazteko eta sektore pribatuari maileguak handitzeko. Gainera, EBko ekonomiarik ahulenei barne-debaluazioaren bidez lehiakortasuna berrezartzeko eskatu zitzaien, hau da, ekoizpen-kostuak murriztuz. Neurri horiek euroguneko kideen arteko kontu korronteko desorekak murriztea eta, pixkanaka, krisia amaitzea espero da.

Krisiak eragin handia izan du EBren politikan: eurogunea osatzen duten 17 herrialdeetatik 8tan aldaketa politikoak eragin ditu, eta gobernu aldaketak eragin ditu Grezian, Irlandan, Espainian, Eslovenian, Eslovakian eta Herbehereetan. Gainera, euroaren krisia aldi baterako krisi sozial bihurtu zen Euroguneko hainbat herrialdetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak