open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eritema multiforme

**Eritema multiformea** larruazaleko gaixotasun akutu edo kroniko errepikaria da, izaera immunologikokoa, larruazaleko lesio eritematosoak eta mukosetako babak dituena. Infekzio baten edo farmakoarekiko esposizioaren ondoren sor daiteke. Eritema multiformea edozein adinetan ager daiteke, maiztasun handiagoarekin bizitzako bigarren eta hirugarren hamarkaden artean. Arraroa da haurretan. Urteko intzidentzia orokorra 0,8tik 6ra bitartekoa da milioiko urtean. Gizonezkoetan emakumezkoetan baino gehiago agertzen da, 3:2ko proportzioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritema nodular

**Eritema nodularra** larruazaleko lesio-mota bereizgarria da. Nodulu mingarriak ditu, hanturazko zeinuak dituztenak (gorritzea eta tenperatura igotzea), eta nagusiki pretibial aldean (tibiaren aurrean) kokatzen dira , beheko gorputz-adarretan, nahiz eta beste kokapen batzuk izan ditzakeen. Lesioak 1 eta 3 aste arteko epean desagertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurizko hilerria

**Aurizko hilerria** Auritz udalerriko hilerria da. Euskal Herriko hilerririk politenetakoa da, Luzaideko hilerriarekin batera.

1960ko hamarkadan eraiki zen.

## Historia 
1960ko hamarkadan, elizaren ondoan zegoen hilerriari irtenbidea bilatu behar zitzaiola ikusi zen; horretarako, Miguel Gortari Beiner arkitektoa kontratatu zen, herriaren kanpoaldean proiektu berri bat aurkez zezan. 1964an, Urrotzeko enpresa batek hilerri berria eraiki zuen, Goizuei erositako lursail batean, 546 290,60 pezetako kostuarekin.

2009. urtean, udalak Gonzalo Galbete Martinicorena arkitektoari eskatu zion barrunbearen bazter batean hezurtegi txiki bat eraikitzeko, bertan baitzegoen hilerri zibila deiturikoa, eraikitakoaren araberako diseinua zuena. 2014an, Udalak Funespañak antolatutako Iberiar Penintsulako lehen hilerri lehiaketara aurkeztu zuen, eta lehen saria lortu zuen.

## Deskribapena 
Hilerriaren diseinua eta ideia iraultzailea izan zen garai hartarako. Oinplano angeluzuzen samar baten gainean antolatuta dago, baina erpinetan biribilduta eta alde handienak makur, eta, oro har, omega letra larriaren trazadura erakusten du; sarrera alde txikienetako batetik egiten da, angelu oso zorrotza duen diedro batek markoztatuta; bertan, marksina horizontal bat gainjartzen da, letra greko maiuskularen forma osatzen duena; hilerriaren barrualdea erretikula ortogonal batez osatuta dago, egurrezko lauzaz egindako zintarri baten bidez. Horiek landare-lurrezko laukizuzenak uzten dituzte barrualdean, eta bertan ehorzketak egiten dira; hilobiak, harlauzarik eta kanpoko apaingarririk gabe, kanpoaldera seinalatzen dira soilik disko-formako hilarri batzuen bidez; guztiak antzekoak dira, heriotza berdina baita guztientzat.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Auritz

## Kanpo estekak
Eritema toxiko

**Eritema toxikoa** larruazaleko gaitz oso arrunta da, jaioberriengan agertzen dena. Azaleko gaixotasun inflamatorio onbera da, autolimitatua eta asintomatikoa, 1473an Bartholomäus Metlinger mediku pediatra alemaniarrak lehen aldiz deskribatua. Carl Leinerrek 1912an izen hori proposatu zuen, elikagai-toxina batek eragindakoa zela uste zuelako. Jaioberriaren erupziorik ohikoena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Polit Gonzalez

**Francisco Polit Gonzalez** (Auritz, 1829-Iruñea, 1884) Orreagako kolegiatako priore izan zen 1866tik 1884ra.

## Bizitza 
Filosofia eta Teologia ikasi zuen Iruñeko Kontziliar Apaiztegian, eta Teologiako Doktoregoa lortu zuen Valentzian. Iruñeko Apaiztegiako errektorea zen Elisabet II.aren dekretu batek (1866ko irailaren 2a) Orreagako Kabildoa zaharberritu zuenean, Francisco Polit Errege Etxeko priore izendatuz. Bere agintaldiko hamabi urteak ustekabez beterik egon ziren: Orreagako udalerria desamortizatzeko saiakerak, Gobernuak kolegio-liburutegi aberatsa eta artxiboaren zati bat konfiskatzea, kalonjeen erdien dimisioa, eta Hirugarren Karlistaldiko gorabeherak. 1873ko apirilean, Iruñeko gobernadoreak kabildoa hiriburura eramatea agindu zuen, eta gero kapitularrak beren etxeetara sakabanatu ziren. Erbesteak 1876ko maiatzera arte iraun zuen, orduan hasi baitzen berriz ere eskola-bizitza. Urte horretan Erromara joan zen erromesaldian, Iruñeko gotzainaren ordezkari gisa. 18 urteko gobernu zailak nekaturik, 1884ko irailean Prioratoari uko egin zion Iruñean kanonjia bat okupatzeko.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Hilario Sarasa Suhuskune

**Hilario Sarasa Suhuskune** (Auritz, 1831 &ndash; Iruñea, 1910eko azaroaren 5a) nafar apaiza, kontulari eta liburuzain izan zen.

## Bizitza 
Juan Manuel Sarasa jeneral karlista ezagunaren semea, Zuzenbidean doktoratu zen eta Orreagako Errege Kolegiatako kontalaria izan zen 1869tik 1875era, urte horretan kapitulu-liburutegiaren ardura hartu zuelarik. 1878an Iruñean Orreaga argitaratu zuen, bere benetako etxearen aipamen historikoa eta inguruaren deskribapena. 1902an Historiaren Errege Akademiako urgazle izendatu zuten, eta urte horretatik aurrera Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordean ere lan egin zuen. Iruñean hil zen 1910ean

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Suze Robertson

**Suze Robertson** edo **Susanne Bisschop-Robertson** (Haga, 1855eko abenduaren 17a – Ibidem, 1922ko urriaren 18a), emakume margolari herbehereetarra izan zen. Amsterdamse Joffers eta Arti et Amicitiae artisten taldeko partaidea izan zen.

## Biografia 
Merkatari familia batean jaio zen. Ama neskak bi urte zituenean hil zitzaion, eta bere osaba batzuek hazi zuten. Marrazteko talentu goiztiarra erakutsi zuen eta 1874an Hagako Arte Errege Akademian hasi zituen ikasketak; han Jan Philip Koelmanen ikaslea izan zen. Akademian brontzezko domina bat eta zilarrezko bi irabazi zituen. 1876an Delfteko Unibertsitate Teknikoan lezioak jasotzen jarraitu zuen.

1882ra arte, Rotterdamen neskatoei marrazten irakasten zien bitartean, berak, igandetan, Hagako Petrus van der Velden margolariaren lezioak hartzen jarraitzen zuen. Denbora baten ondoren, artista baten moduko karrera bat egitea erabaki zuen. Etxalde barruko pertsona xumeen lanak eta nekazal bizitzaren eszenak Vincent van Goghen *Patata-jaleak* obraren oroigarriak dira; antza denez bi artistek elkar miresten zuten.

Rotterdamen, berriz, eskandalua sortu zuen Suzek, behin eta berriz esaten zuelako bere ikasleek modelo biluziak marrazteko gai izan behar zutela. 1892an, Richard Bisschop pintorearekin ezkondu zen. Pulchri Studio eta Arti et Amicitiae taldeetako kidea izan zen. 1907an bere lana Amsterdameko Larensche Kunsthandeleko areto berriaren irekieraren ekitaldian erakutsi zen: arrakasta handia izan zuen zeren eta 10.000 florinen truke saldu baizituen obrak eta hori, garai hartan, diru kantitate handia zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Lena door Suze Bisschop-Robertson.jpg|*Lena zittend naakt* (Lena biluzik eserita), 1900 baino lehen. Dordrechteko museoa.
Fitxategi:Suze Robertson - Pietje.jpg|*Pietje* (Erruki), 1895-1898 inguru.
Fitxategi:Suze Robertson Oudhedenstalletje.jpg|*Oudhedenstalletje* (Antzinateko geldialdia), 1900 inguruan. Centraal Museum Utrecht.
Fitxategi:Suze Robertson - Woman spinning.jpg|*Emakumea biraka*, 1900. Helmond museoa.
Fitxategi:Suze Bisschop Robertson - Courtyard together with a Work by Johan Buning.jpg|*Patioa John Buningen lanarekin*, 1922 baino lehen.
Fitxategi:Boerenvrouw aardappels schillend Suze Robertson 1922.jpg|*Boerenvrouw aardappels schillend* (Baserritar patatak zuritzen), 1922. Rijksmuseum.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Suze Robertson Artnet webgunean.
* :[Susanne Robertson Simonis-Buunk webgunean.](http://www.simonis-buunk.nl/verkocht/kunstenaar/Robertson_S_(Susanne_Suze)__2146.aspx)
Agustin Irigarai Apat

**Agustin Irigarai Apat** (Auritz, 1873ko uztailaren 5a-Iruñea, 1942ko urriaren 17a) nafar idazlea izan zen.

## Bizitza 
*El Pensamiento Navarro* egunkariko erredaktorea izan zen. *Estampas del Pirineo* (Madril, 1933) eta *De buzo a general, odisea de un navarro*, novela, Iruñea, 1940 lanen egilea.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Fernando Loizu Irigoien

**Fernando Loizu Irigoien** -*Loizu*- (Auritz, 1918ko maiatzaren 20a-?) nafar pilotaria izan zen.

## Bizitza 
Erremonteko pilotaria. Auritzen jaio zen, 1918ko maiatzaren 20an, eta 1933an hasi zuen bere ibilbide pilotistikoa. Aurrelari postuan jokatu zuen.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Otala Zelai

**Otala Zelai** Aretxabaletako Aozaratza auzoan dagoen parke bat da. Otalora dorretxetik gertu aurkitzen da, hortik datorkio izena. Beste hainbat ekitaldiren artean, maiatzean *Otala Zelai eguna* eta *Otala Zelaiko krosa* izaten dira.

## Deskribapena 
Aretxabaletatik Otalora dorretxera eta Urkuluko uharkara igotzeko dagoen antzinako bidean aurkitzen da, aldaparen gainaldean. Haritz handiak dauden zelaia da eta iturri bat ere badu. 

Joseba Larrinaga *Mardo* maratoilari paralinpikoaren omenez landatutako zuhaitz bat dago albo batean. Aretxabaletako korrikalariak zilarrezko domina eskuratu zuen Atlantako Jokoetan eta 2013. urtean hil zen bizikletan ari zela auto batek jota.

## Ekitaldiak 
Aretxabaletarren artean toki ezaguna da Otala Zelai. Uda aldean kultur ekitaldiak egiten dira; bertso saioak, aire libreko kontzertuak eta abar.

### Otala Zelai eguna 
Maiatzeko hirugarren igandean *Otala Zelai eguna* ospatzen da eta programazio zabala antolatzen da; erromeria, haurren arteko lasterketak, jolasak, animaliak, paella lehiaketa, herri bazkaria... Otala Zelaiko krosa ere egun horretan izaten da.

### Otala Zelaiko krosa 
Otala Zelai egunean jokatzen den kros herrikoia da. 8.400 metrotako ibilbidea osatzen dute korrikalariek. 1979. urtean izan zuen aurreneko ekitaldia eta urtero jokatu izan da. COVID-19 pandemiaren eraginez soilik izan du etenaldia. 2013. urtetik aurrera *Otala Zelai Kros Herrikoia - Joseba "Mardo" oroimenez* izena du eta 2018an 50. ekitaldia jokatu zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Otala Zelaiko hariztia.jpg|Hariztia.
Fitxategi:Otala Zelaiko iturria.jpg|Iturria.
Fitxategi:Joseba Larrinagaren omenezko harria.jpg|Joseba Larrinagaren omenezko harria.
Fitxategi:Lekaixoka Otala Zelain.jpg|Lekaixoka bertso-eskolaren emanaldia Otala zelain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eleizgarai bidea (Aretxabaleta)  Euskal Herriko bidaia-gida. Wikiliburuak
Dorothy Manley

**Dorothy Manley** (Londres, 1927ko apirilaren 29a - *ibidem*, 2021eko urriaren 31) ingeles atleta izan zen.

Zilarrezko domina irabazi zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan 100 metroko lasterketan.

## Erreferentziak
Tandanus

**Tandanus** ur gezako aktinopterigio arrain generoa da. 

## Banaketa 
Ozeaniaren ibai eta aintziretan aurkitzen da.

## Espezieak 
Genero honetan lau espezie izan dira onartuak:
* *Tandanus bostocki* Whitley, 1944
* *Tandanus tandanus* (Mitchell, 1838)
* *Tandanus tropicanus* Welsh, Jerry eta Burrows, 2014
* *Tandanus bellingerensis*  Welsh, Jerry, Burrows & Rourke, 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tandanus (TSN 639032 Integrated Taxonomic Information Systemen, ITIS.
Aurizko sorginkeria prozesuak

**Auritzeko sorginkeria prozesua** 1525. eta 1575. urteetan Nafarroa Garaiko Auritzen egindako sorgin-ehiza da. 

## Lehen prozesua 
Auritzek sorginkeria-prozesu bat egin zuen 1525ean, non Balanza lizentziadunak parte hartu zuen. Luzaideko eta Orreagako auzipetuak ziren. Luzaidekoak Graciana de Esnoz, María del Caballo Blanco, María la Abadesa, Graciana de Ceztau, Martin delako bat eta bertzeren bat ziren. Orreagakoak Miquella del Burgo eta María de Garralda ziren. Beharrezko ikerketak egin ondoren, ez zen sorginkeria-jardueren aztarnarik aurkitu. Akusatuek, bestalde, ezkutuko hainbat jardunbidetan aritu zirela adierazi zuten. Hasteko, enkarterriei ondasun guztiak bahitu zitzaizkien. Ez da behin betiko epaia ezagutzen, baina jasota dago 8 sorgin erre zirela.

## Bigarren prozesua 
1575. urtean bertze sorginkeria-prozesu berri batean murgildu zen. Miguel de Añoa, Domingo de Bursóriz, Graciana de Loizu, María de Eyalar, Juana Martiz eta beste batzuk auzipetu dituzte. Hainbat lekukok akusatuen aurka deklaratu zuten, sorginkeria eta sorginkeria mota guztiak leporatuz. Auzitegiak Graciana de Loizuri Nafarroako Erresumatik hamar urteko erbesteratzea ezarri zion, gainerako enkarterriak absolbituz.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Sorginkeria
* Sorgin ehiza Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Orreagako lautada

**Orreagako lautada** edo **Auritzeko lautada** edota **Errozabal** Nafarroako Pirinioetako eremu geografikoa da, Erroibar, Artzibar eta Aezkoa ibarren artean kokatua. 23 kilometro koadro inguruko prominentzia laua da, eta batez beste 900 metroko altuera du itsas mailatik. Hori dela eta, nafar Pirinioko lekurik altuenetako bat da, Abaurreko lautadaren atzetik bakarrik baitaude herriak.

Urak Urrobi ibaira bideratzen dira.

## Herriak 
* Orreaga
* Auritz
* Aurizperri

## Komunikabideak 
* N-135
* NA-140

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pirinioak
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Aurizko udaletxea

**Aurizko udaletxea** Auritz nafar udalerriko udaletxea da.

Aurizko Udalaren egoitza da eta Udaletxe enparantzan kokatuta da.

## Eraikina 
Udaletxe enparantzan dago, San Nikolas Barikoa elizaren ondoan. Hiru arkuko arkupea du eta bere arkitektura zonaldean integratuta dago. Beheko solairua eta bi solairu garai ditu. Fatxada nagusian harrizko zokaloa du, izkinetan estalkiraino luzatzen dena. Sarrerako ate nagusia harriz markoztatuta dago, eta fatxadaren gainerakoa zarpiatuta eta margotuta dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Auritz

## Kanpo estekak
Berokuntza zentral

**Berokuntza zentrala** hainbat lokal zerbitzatzen dituen aire girotuko instalazioa da, etxebizitza batean egon ala ez. Lokalak edo gelak kontsumo-unitate bakarrekoak direnean (etxebizitza, adibidez), banakako berokuntza deituko litzateke; hainbat kontsumo-unitatetakoak badira (etxebizitzak edo bulegoak) berokuntza kolektiboa deritzo.

Berokuntza-sistema zentralak hainbat eraikin zerbitzatzen dituenean, izan egoitza-erabilerak edo bestelako erabilerak, hala nola auzo edo herri bat, barruti-, auzo- edo auzo-berokuntza deitzen zaio.

Abantaila nagusiak eraginkortasun handiagoa eta bizilagunak sorgailuen mantentzeaz arduratu behar ez izatea dira. Era berean, kasu askotan, kontsumitzaile handiek prezio hobeak dituztela erabiltzen duten energiagatik, eta horrek nabarmena izan daitekeen aurrezpen ekonomikoa sortzen du (esaterako, Espainian, gas naturalak % 20 ... 30 txikiagoa du energia unitateko prezioa). eraikineko berogailu zentralerako berokuntza indibidualerako baino). Egungo sistemetan eraginkortasuna sistema indibidualetan baino handiagoa da:

* Galdara handiagoak txikiak baino eraginkorragoak dira.
* Berokuntza-sistema eraginkorragoa lortu daiteke, instalazioaren tamainarekin errendimendua hazten baita.
* Kontsumoaren hedapenak geldialdi eta abiarazte gutxiago eragiten du.
* Geldialdi eta abiarazte kopuru txikiagoa dela eta, sistema zentralak sistema indibidual batek baino eraginkortasun handiagoa du.
* Sistema modular bat erabil daiteke, moduluak abiarazten dituena haien potentzia nahikoa ez denean. Potentzia osoan dauden modulu anitz potentzia erdian dauden galdara indibidual asko baino eraginkorragoak dira.
* Erabilera intentsiboagoa da eta inbertsioa lehenago ordaintzen da.

Sistema zahar batzuetan erregulazio automatikorik ez bazegoen eta auzokide batzuek beroa pasa zezaketen arren, beste batzuk hotzak ziren bitartean, gaur egun erregulazio sistema askoz perfektuagoak daude eta, horrez gain, derrigorrezkoa da kontsumoaren kontabilitatea indibiduala egitea, eta horrek kontsumo-unitate desberdinetan beroa hobeto banatzearen alde egiten du.

Berokuntza-sistema zentralizatu ohikoena ur beroko berokuntza da, ura berotzen den galdara bat erabiltzen duena, eta erradiadore edo zoru irradiatzaileko igorgailuak jendea bizi den lokaletan, ur beroa hodi sare baten bidez eramaten duena. Aire beroaren berogailua ere izan daiteke. Banaketa orokorra, auzo- edo urrutiko berokuntzaren kasuan, lurrun bidez egin daiteke. 

Bero-instalazioa aprobetxatuz, etxeko ur beroaren ekoizpena batera instalatzen da, eta sistema indibidualek baino askoz errendimendu handiagoarekin ere funtzionatuko dute. Ur-biltegi zentraletik erabiliko den txorrotaraino ur beroak denbora luzea eman ez dezan, itzulera-zirkuitu bat erabiltzen da eta bertan berotutako ura birzirkulatzen da, kontsumitzaile bakoitzaren sarreratik gertu beti tenperatura egokian egon dadin. Horrela, ura banatzaile nagusitik (normalean zutabe muntaga bat) etxebizitza partikular bakoitzera baino ez da iritsi behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auzo-berokuntza.
Ibarruri (argipena)

**Ibarruri** izenak hainbat adiera du:

* **Ibarruri**, Muxikako auzoa, 1966 arte udalerri independentea eta elizatea, zeinaren zentroa den:
* **Ibarruri-Elexalde**, aurrekoaren zentroa, herrigunea edo auzo nagusia.

Deitura gisa:

* '*Dolores Ibarruri *Pasionaria***, komunista bizkaitarra.
* **Rubén Ruiz Ibarruri**, aurrekoaren semea, Armada Gorri sobietarrean borrokan hil zena, eta honen omenez izendatutako:
** **2423 Ibarruri*' asteroidea.
Anna Kárász

**Anna Kárász** (Dunaújváros (Hungaria), 1991ko irailaren 20a) piraguismoan lehiatzen den kirolari hungariarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen Hungariako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.35,463ko denboraz, Bielorrusiako (zilarrezkoa) eta Poloniako taldeen (brontzezkoa) aurretik. Hauek osatzen zuten Hungariako taldea: Anna Kárász, Danuta Kozák, Tamara Csipes eta Dóra Bodonyi-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Miguel Martinez de Lezea

**Miguel Martinez de Lezea Laskurain** (Villabonan, 1893ko martxoaren 20a - 1984) gipuzkoar txistularia izan zen. 

Villabonako eta Urretxuko txistulari banda zuzendu zituen, 1925ean Tolosako 1. txistulari plaza oposizioz atera baino lehen. Bere lehen lana Tolosako Inauterietako Alboradako piezak ahaztu eta deformatu gabe salbatzea izan zen, ordu arte partitura idatzirik ez zutenak. 1928an Donostian lehen saria jaso zuen Tolosako bandak. 1930ean Gure Txokoa orfeoiaren zuzendari jarri zen. 1925etik 1972ra egon zen Tolosako bandan eta akademian zuzendari. 1961ean txistu klaseak ematen hasi ziren Tolosako musika akademian. Urte horretan Miguelek txistu1. postua utzi eta silbotearekin hasi zen (bere seme Antoniok ordezkatu). 1963an omendu zuen herriak. 47 urtetan sanferminetara joan zen txistu jotzera. 80 urte beteak zituela erretiratu zen. Bere bi semek, Miguel eta Jesus, Iñaki Letamendia eta Jose Ramon Garikano ikasleek osatu zuten talde berria. 

1984ean hil zen 91 urterekin. Obra ugari konposatu edo instrumentatu zituen eta sariak irabazi zituen bere ibilbidean. 2009an Juan Garmendia Larrañagak bere biografia bat idatzi zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araba espetxea

**Araba espetxea**, baita ere **Zaballako espetxea**, kokatuta dagoen eremuaren izena hori baita, Arabako kartzela nagusia da. Nolabait, aurreko Langraiz Okako espetxea ordezkatu zuen.

## Ezaugarriak 
2008 eta 2011. urteen artean espetxe berri bat eraiki zuten Gasteizko mendietako San Migel mendiaren ondoan. Eraikina Langraizko kontzejuaren barnean dago orobat; zehazki, aipatu mendiko maldaren lurzoru urbanizaezinean zegoen 50 hektareako partzela batean. Lurzoru mota horretan Araban inoiz eraiki den eraikin handiena da. Guztira 80.000 metro karratu dauzka, hau da, 18 futbol zelaik adinako azalera. 2011n inauguratu zuten.

Ez dauka kontrol dorrerik, baina baditu 200 kamera baino gehiago eta 6 metroko altuerako harresi eta hesiak. Zentzu horretan segurtasun handiko eremua da. Euskal Herriko handiena da: 720 ziega ditu, 13 m²koak. Beste instalazio artean, igerilekua du baina inoiz ez da urez bete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Langraiz Okako espetxea
* Zaballa

## Kanpo estekak
Pablo Armando Fernández

**Pablo Armando Fernández Pérez** (Central Delicias, 1930eko martxoaren 2a - Habana, 2021eko azaroaren 3a) Kubako idazle, poeta, eleberrigile, itzultzaile, saikeragile eta antzerkigile garrantzitsua izan zen. Sari garrantzitsuak eskuratu zituen Amerikan zein Europan, esaterako, 1996an, Kubako Literatura Sari Nazionala eman zioten.

## Biografia 
Bere jaioterrian lehen ikasketak egin ondoren, 1945ean Estatu Batuetara joan zen, eta New Yorkeko Washington Irving High Schoolen ikasi zuen. Zenbait ikastaro ere egin zuen Columbiako Unibertsitatean. 1959an Kubara itzuli zen. *Lunes de Revolución* aldizkariaren zuzendariordea (1959-1961) eta Casa de las Américasko erredakzio-idazkaria (1961-1962) izan zen. Kubako Britainia Handiaren enbaxadako kultura aholkularia izan zen (1962-1965). Kubaren ordezkari gisa Europako batzar eta topaketa ugarietan ibili zen. Literatur sari garrantzitsuen epaimahaikide izan zen, bestetik, Casa de las Americas sarian eta Cervantes sarian tartean.

Poesia, eleberria, antzerkia eta saiakera idatzi zituen. Bere obra intimismotik arlo sozialarekin konprometitua izatera igaro zen.

## Obra 
Hona hemen bere lan ezagunenak:

### Poesia 
* *Salterio y lamentación* (1953) 
* *Nuevos poemas* (1955)
* *Himnos* (1961)
* *El libro de los héroes* (1964)
* *Campo de amor y de batalla* (1984)
* *El sueño, la razón* (1988)
* *Aprendiendo a morir* (1995)

### Eleberriak 
* *Los niños se despiden*, Casa de las Américas, Habana, l968
* *El vientre del pez*, Unión, Habana, 1989; Alfaguara, Madril, 1990, Planeta, Buenos Aires, 1991.
* *Otro golpe de dados*, Editorial Letras Cubanas, Habana, 1993.

### Saiakerak 
* *De Memorias y anhelos*, Habana, Unión, 1998.

## Sariak 
Asko dira. Hona hemen batzuk:
* 1963an, Casa de las Américas sariaren aipamena *El libro de los héroes* olerki liburuarekin.
* 1996an, Kubako Literatura Sari Nazionala
* 1968an, Casa de las Américas saria, *Los niños se despiden* eleberriarekin.
* 1969an, Adonáis Olerki Sariaren akzesita *Un sitio permanente* lanarekin.
* 2008an, Turkiako Pen Kluben Yunus Emre saria.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pablo Fernández El Poder de la Palabra webgunean.
* :Poema batzuk.
* :Biografia Ecured webgunean.
Ike Turner

**Izear Luster "Ike" Turner Jr.** (Clarksdale, Mississippi, 1931ko azaroaren 5a - San Marcos, Kalifornia, 2007ko abenduaren 12a) estatubatuar musikari, egile abeslari eta musika ekoizlea izan zen.

Txikitan hasi zen gitarra eta pianoa jotzen, eta nerabezaroan The Kings of Rythm taldea sortu zuen. 1950eko hamarkadan Sun Records eta Modern Recordsentzat ekoizlea izan zen, eta paper garrantzitsua izan zuen B.B. King, Howlin' Wolf, and Bobby "Blue" Bland bezalako blues musikarien karreraren hasieran. 1954an East St Louisen kokatu zen bere Kings of Rhythm taldearekin. Bere garaikideek rock-and-rollaren berritzaile handitzat jo zuten.

1962an Tina Turnerrekin ezkondu zen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Ike & Tina Turner taldea osatu zuten elkarrekin.

Kokainarekiko mendekotasun luzea izan zuen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 1962: ''Ike & Tina Turner's Kings of Rhythm Dance*, Sue 2003
* 1963: *Rocks The Blues*, Crown CLP-5367/CST-367
* 1969: *A Black Man's Soul*, Pompeii SD-6003
* 1972: *Blues Roots*, United Artists UAS-5576
* 1973: *Bad Dreams*, United Artists UA-LA087-F
* 1980: *The Edge* (featuring Tina Turner and Home Grown Funk), Fantasy F-9597
* 2001: *Here and Now*, Ikon IKOCD-8850
* 2006: *Risin' with the Blues*, Zoho Roots ZM-200611
### Zuzeneko albumak 
* 2002: *The Resurrection: Live Montreux Jazz Festival*, Isabel IS 640202
* 2006: *Ike Turner & The Kings Of Rhythm:* *Live In Concert*, Charly Films CHF-F1014LF [DVD/2CD]
### Bildumak 
* 1976: *Sun: The Roots Of Rock: Volume 3: Delta Rhythm Kings*, Charly CR 30103
* 1976: *I'm Tore Up'', Red Lightnin' RL0016
* 1984: *Hey Hey*, Red Lightin' RL-0047 [2LP]
* 1994: *I Like Ike! The Best of Ike Turner*, Rhino R2-71819
* 2001: *The Sun Sessions*, Varèse Sarabande 302 066 232 2
* 2004: *His Woman, Her Man: The Ike Turner Diaries— Unreleased Funk/Rock 1970–1973*
* 2004: *The Bad Man: Rare & Unreissued Ike Turner Produced Recordings 1962–1965*, Night Train International NTICD-7139
* 2004: *King Cobra: The Chicago Sessions*, Fuel 2000 302 061 390 2
* 2006: *The Chronological: Ike Turner 1951–1954*, Classics Blues & Rhythm Series 5176
* 2008: *Classic Early Sides 1952–1957*, JSP 4203 [2CD]
* 2011: *Rocket 88: The Original 1951–1960 R&B and Rock & Roll Sides*, Soul Jam 600803
* 2011: *That Kat Sure Could Play! (The Singles 1951 To 1957)*, Secret SECBX-025 [4CD]
* 2011: *Jack Rabbit Blues: The Singles of 1958–1960*, Secret SECSP-041
* 2012: *Ike Turner Studio Productions: New Orleans and Los Angeles 1963–1965*, Ace CDCHD-1329
* 2017: *She Made My Blood Run Cold*, Southern Routes SR-CD-3502

## Kanpo estekak
Marharyta Makhniova

**Marharyta Ryhorauna Tsixkevitx-Makhniova**, bielorrusieraz Маргарыта Рыгораўна Цішкевіч-Махнёва, (Khoiniki (Bielorrusia), 1992ko otsailaren 12a) piraguismoan lehiatzen den kirolari bilorrusiarra da.

## Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina lortu zuen Bielorrusiako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.33,908ko denboraz, Hungariako (urrezkoa) eta Alemaniako taldeen (zilarrezkoa) atzetik. Hauek osatzen zuten Bielorrusiako taldea: Marharyta Makhniova, Nadzeia Liapexka, Volha Khudzenka eta Maryna Litvintxukek.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa lortu zuen Bielorrusiako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.36,073ko denboraz, Hungariako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Poloniakoaren (brontzezkoa) aurretik. Hauek osatzen zuten Bielorrusiako taldea: Marharyta Makhniova, Nadzeia Papok, Volha Khudzenka eta Maryna Litvintxukek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joe Dassin

**Joseph Ira "Joe" Dassin** (New York, 1938ko azaroaren 5a - Papeete, 1980ko abuztuaren 20a) frantziar-estatubatuar aktore, abeslari eta egile abeslaria izan zen.

Jules Dassin eta Béatrice Launerren semea izan zen. Biak jatorri judukoak ziren. Aita Hollywoodeko zerrenda beltzean zegoenez, familia Europara joan zen. Joek Suitzan egin zuen eskola aldia eta ondoren Antropologian lizentziatu zen Michigango Unibertsitatean.

Frantziara itzulita, aitaren filmetako teknikari lanetan aritu zen, bai eta aktore lanetan ere.

Ezaguna izan zen Frantzian 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, eta bere ospea Europako gainerako herrialdeetara zabaldu zen.

Polinesian hil zen oporretan bihotzekoak jota.

## Diskografia 
* 1965: *Bip-bip*
* 1965: *Guantanamera*
* 1966: *Comme la lune*
* 1966: ''Ça m'avance à quoi*
* 1966: *Excuse me lady*
* 1966: *Dans la brume du matin*
* 1967: *Les Dalton*
* 1967: *Marie-Jeanne*
* 1968: *Siffler sur la colline*
* 1968: *Comment te dire*
* 1968: *La Bande à Bonnot*
* 1968: *Plus je te vois, plus je te veux*
* 1968: *Ma bonne étoile*
* 1968: *Le P'tit pain au chocolat*
* 1969: *Les Champs-Élysées*
* 1969: *Mon village du bout du monde*
* 1969: *C'est la vie lily*
* 1969: *Billy le bordelais*
* 1970: *L'Amérique*
|valign="top"|
* 1970: *Cécilia*
* 1970: *La Fleur aux dents*
* 1970: *L'Équipe à Jojo*
* 1970: *La Luzerne*
* 1971: *La Ligne de vie*
* 1971: *La Mal-aimée du courrier du cœur*
* 1971: *Allez roulez !*
* 1972: *Taka Takata (la femme du toréro)*
* 1972: *Le Moustique*
* 1972: *Salut les amoureux (On s'est aimé comme on se quitte)*
* 1972: *La Complainte de l'heure de pointe (À vélo dans Paris)*
* 1972: *Vaya na cumana*
* 1972: *S'aimer sous la pluie*
* 1973: *Quand on a seize ans*
* 1973: *Fais moi de l'électricité*
* 1973: *Les Plus Belles Années de ma vie*
* 1973: *La Dernière page*
* 1974: *C'est du mélo*
* 1974: *Vade retro*
* 1974: *Si tu t'appelles mélancolie*
|valign="top"|
* 1974: *L'Amour etc.*
* 1974: *Annie de l'année dernière*
* 1975: *L'Été indien''
* 1975: L'Albatros
* 1975: ''Depuis l'année dernière (inédit)*
* 1975: *Trois caravelles (inédit)*
* 1975: *Et si tu n'existais pas*
* 1975: *Il faut naître à Monaco*
* 1975: *Ça va pas changer le monde*
* 1975: *Salut*
* 1976: *Il était une fois nous deux*
* 1976: *À toi*
* 1976: *Le Jardin du Luxembourg*
* 1976: *Le Café des trois colombes*
* 1977: *Et l'amour s'en va*
|valign="top"|
* 1977: *Noisette et Cassidy*
* 1977: *Dans les yeux d'Émilie*
* 1978: *La Demoiselle de déshonneur*
* 1978: *La Première Femme de ma vie*
* 1978: *Maria*
* 1978: *Si tu penses à moi*
* 1978: *La vie se chante, la vie se pleure*
* 1978: *Un lord anglais*
* 1978: *Côté banjo, côté violon*
* 1978: *Happy birthday*
* 1979: *Le Dernier Slow*
* 1979: *Tellement bu, tellement fumé*
* 1979: *Le Marché aux puces*
* 1979: *Blue country*

## Filmografia 
* 1957 : *He Who Must Die*,  Jules Dassin : Benos
* 1958 : *The Law*, Jules Dassin : Nico
* 1964 : *Topkapi (filma)*, Jules Dassin : Joseph
* 1965 : *Lady L*, Peter Ustinov : polizia-inspektore
* 1965 : *Nick Carter and Red Club'', Jean-Paul Savignac : Janos Adler.

## Kanpo estekak
Ulrike Tillmann

**Ulrike Luise Tillmann** (Rhede, Alemania, 1962ko abenduaren 12a) alemaniar matematikaria da, topologia aljebraikoan espezializatua, batez ere kurba aljebraikoen moduluen espazioa aztertzen. Oxfordeko Unibertsitateko matematikako irakasle titularra da eta Merton College-ko kidea.

## Prestakuntza 
Tillmannek bere abiturra osatu zuen Vredeneko Gymnasium Georgianum-en. 1985ean, Brandeis Unibertsitateko gradu-titulua lortu zuen, eta 1987an, Stanford Unibertsitateko irakasle bat. Ralph Cohenen zuzendaritzapean ere egin zuen doktoretza Stanforden, eta bere tesia 1990ean defendatu zuen. 1996an, gaikuntza lortu zuen Bonneko Unibertsitatean. 

## Bizitza pertsonala 
Ewalden eta Marie-Luise Tillmannen alaba da Tillmann. 1995ean, Jonathan Morrisekin ezkondu zen, eta harekin hiru alaba izan ditu. 

## Argitalpen aipagarriak 
* Tillmann, Ulrike (1997). «On the homotopy of the stable mapping class group». *Inventiones Mathematicae* **130** (2): 257-275. Bibcode:1997InMat.130..257T. doi:10.1007/s002220050184.
* Galatius, Søren; Tillmann, Ulrike; Madsen, Ib; Weiss, Michael (2009). «The homotopy type of the cobordism category». *Acta Mathematica* **202** (2): 195-239. doi:10.1007/s11511-009-0036-9.
* {{Cite aldizkari|abizena=Madsen|urtea=2001|izenburua=The stable mapping class group and Q(\C{P^{\infty}_+})|orrialdeak=509–544|abizena2=Tillmann|izena1=Ib|izena2=Ulrike|kazeta=Inventiones Mathematicae|liburukia=145|alea=3|doi=10.1007/PL00005807}}

* 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004an, London Mathematical Societyren Whitehead saria jaso zuen.

* 2008an  Royal Society eta 2013an American Mathematical Societyko *fellow* aukeratu zuten. 
* 2017an, Leopoldinako kide bihurtu zen.

* 2009an Tillmannek Deutsche Mathematiker-Vereinigungeko Emmy Noether katedra bete zuen.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
Anna Puławska

**Anna Pulawska** (Mrągowo, Varmia-Mazuria (Polonia), 1996ko otsailaren 7a) piraguismoan lehiatzen den kirolari poloniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen, Karolina Najarekin batera, K-2 500 m modalitatean, 1.36,753ko denboraz, Zeelanda Berriako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik.
Brontzezkoa lortu zuen Poloniako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.36,445eko denboraz, Hungariako taldearen (urrezkoa) eta Bielorrusiakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Hauek osatzen zuten Poloniako taldea: Karolina Naja, Anna Puławska, Justyna Iskrzycka eta Helena Wiśniewska-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Suge Facula

**Suge Facula** Merkurioren gainazaleko egitura geologiko bat da, fakula edo forma distiratsu bat, euskal izena duena (sugeagatik). 

2018. urtean eman zitzaion izena egitura honi, beste hizkuntza batzuetako sugearen izenekin beste fakula batzuk ere izendatu zituztelarik planeten nomenklatura erabakitzen dutenek, Nazioarteko Astronomia Batasuneko izendapen batzordekoek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Teresa Portela Rivas

**Maria Teresa Portela Rivas** (Cangas do Morrazo, Pontevedra (Galizia), 1982ko maiatzaren 5a) piraguismoan lehiatzen den kirolari galiziarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen K-1 200 m-ko modalitatean, 38,883 segundoko denboraz, Lisa Carrington zeelandaberritarraren atzetik (urrezkoa) eta Emma Jørgensen danimarkarraren aurretik (brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Washington Allston

**Washington Allston** (Georgetown, Hego Carolina inguruan, 1779ko azaroaren 5a - Cambridge, Massachusetts, 1843ko uztailaren 9a) estatubatuar olerkari eta margolaria izan zen.

Georgetownetik gertu dagoen Waccamaw ibaiko arroz-plantazio batean jaio zen. Harvardeko Collegen ikasi zuen eta 1801ean Ingalaterrarako ontziratu zen. Benjamin West buru zuten Londresko Errege Akademietan ikasi zuen. Frantzian eta Italian zehar ibili zen museoak bisitatzen, eta han Washington Irving eta Samuel Taylor Coleridge ezagutu zituen. 1813an *The Sylphs of the Seasons, with Other Poems* argitaratu zuen Londresen.

Bere emaztea 1815ean hil zen eta Allston 1818an itzuli zen Estatu Batuetara  eta Massachusettsen bizi izan zen hurrengo hogeita bost urteetan.

Margolanen lehen erakusketa 1827an egin zuen. Ameriketako Estatu Batuetako aitzindaria izan zen paisaien margolaritzaren mugimendu erromantikoan. Argiaren eta kolore atmosferikoaren erabilera ausartagatik ezaugarritu zen.

1841ean *Monaldi* argitaratu zuen eta 1850ean *Lectures on Art, and Poems*.

## Iruditegia 

Washington Allston - Landscape with Lake (1804).jpg|Landscape with Lake (1804)
Washington Allston - Italian Landscape - Google Art Project.jpg|Italian Landscape
Washington Allston - Elijah in the Desert - Google Art Project.jpg|*Elijah in the Desert*, 1818, Museum of Fine Arts, Boston
Storm Rising at Sea.jpg|*Storm Rising at Sea*, 1804, Museum of Fine Arts, Boston, Massachusetts
Moonlit Landscape.jpg|*Moonlit Landscape*, 1809, Museum of Fine Arts, Boston, Massachusetts
Allston, Washington - Coast Scene on the Mediterranean, oil on canvas, 1811.jpg|*Coast Scene on the Mediterranean*, 1811, Columbia Museum of Art, Columbia, Hego Carolina
1811 PoorAuthor RichBookseller byWashingtonAllston MFABoston.jpeg|*The Poor Author and the Rich Bookseller*, 1811
Samuel Taylor Coleridge by Washington Allston retouched.jpg|*Samuel Taylor Coleridge*, 1814, Dove Cottage, Wordsworth Museum, Grasmere, Ingalaterra
1815 DonnaMencia byWashingtonAllston MFABoston.jpeg|''Donna Mencia in the Robber's Cavern*, 1815
Washington Allston - Hermia and Helena - Google Art Project.jpg|*Hermia eta Helena*, c. 1818
1819 Beatrice byWashingtonAllston MFABoston.jpeg|*Beatrice*, 1819, Museum of Fine Arts, Boston
1831 SpanishGirl byWashingtonAllston MMA.jpg|*The Spanish Girl in Reverie'', 1831
Two Artists in the Old Library, Washington Allston's Picture, 'Jacob's Dream', Hanging over the Fireplace ('The Artist and the Amateur').jpeg|''Two Artists in the Old Library, Washington Allston's Picture, 'Jacob's Dream', Hanging over the Fireplace ('The Artist and the Amateur')*, J. M. W. Turner, 1827
William Ellery Channing by Allston.jpg|*Portrait of William Ellery Channing'' 
Washington Allston, American - Scene from Shakespeare's "The Taming of the Shrew" (Katharina and Petruchio) - Google Art Project.jpg|''Scene from Shakespeare's "The Taming of the Shrew"* (Katharina and Petruchio)
Washington Allston 002.jpg|thumb|*Florimell's Flight'', 1819

## Kanpo estekak
Suge (argipena)

**Suge** terminoak hainbat artikulutara zuzen gaitzake Wikipedia honetan:

* **Sugea**, hankarik gabeko narrastia da.

Eta sugeekin erlazionatuta, beste honako artikuluak:

* 

* **Suge jainkosa**, mitologia minoikokoa.
* **Suge lumaduna** edo **Quetzalcoatl,** mitologia ertamerikarrekoa.
* **Suge belarra** edo **Arum** landare loredunen generoa.
* **Suge uhartea**, Itsaso Beltzean, Ukrainako subirautza polemikoa duena.
* **Suge-ilar** edo **artobeltza**, landare jangarria.
* **Suge zuhaitza** (Radermachera sinica), Txinako landarediakoa.
* **Suge-orratza** (Entelurus aequoreus) ez da sugea baizik eta arrain espezie bat.
* **Suge Facula**, euskal izena duen Merkurioko forma geologikoa.
* **Suge** edo **Serpens** (konstelazioa), izar multzoa.
* ***Sugeak txoriari begiratzen dionean***, Bernardo Atxagaren liburua.

Sugearekin erlazio etimologikorik gabe:

* Suge Knight, rap musika ekoizlea.
Caitlin Regal

**Caitlin Ryan Regal** (Takapuna (Zeelanda Berria), 1992ko otsailaren 9a) piraguismoan lehiatzen den kirolari zeelandaberritarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezkoa eskuratu zuen, Lisa Carringtonekin batera, K-2 500 m modalitatean, 1.35,785eko denboraz, Poloniako bikotearen (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren aurretik (brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Emma Jørgensen

**Emma Aastrand Jørgensen** (Bursø, Lolland (Danimarka), 1996ko urtarrilaren 30a) piraguismoan lehiatzen den kirolari danimarkarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina lortu zuen, K-1 500 m modalitatean, 1.54,326ko denboraz, Danuta Kozák hungariarraren atzetik (urrezkoa) eta Lisa Carrington zeelandaberritarraren (brontzezkoa) aurretik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa eskuratu zuen K-1 200 m modalitatean, 38,901 segundoko denboraz, Lisa Carringtonko zeelandaberritarraren (urrezkoa) eta Maria Teresa Portela Rivas galiziarraren atzetik (zilarrezkoa).
Brontzezkoa lortu zuen, K-1 500 m modalitatean, 1.52,773ko denboraz, Lisa Carringtonko zeelandaberritarraren (urrezkoa) eta Tamara Csipes hungariarraren atzetik (zilarrezkoa).

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina berri bat eskuratu zuen Parisen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
François Alfonsi

**François Alfonsi** (Ajaccio, 1953ko irailaren 14a) korsikar nazionalismoaren militante historikoa da. 

Grenoblen ingeniaritza ikasketak egin zituen, eta Korsikara itzuli zen gero. Grenoblen zela, Korsikako diasporarekin harremanetan jarri zen, eta korsikar abertzaletasuna bereganatu. 

1987an Korsikako Asanbladaren kontseilari bihurtu zen eta 1989an Unione di u Populu Corsu (UPC) alderdiaren idazkari izandatu zuten.

Geroago (2002an) Partitu di a Nazione Corsaren (PNC) fundatzaileetako bat izan zen, Femu a Corsica koalizioan 2015ean integratu zena. 

Osaniko alkatea izan zen urte luzeetan (2001-2020) eta 2009an Europako Parlamentuko europarlamentari bihurtu zen. Kargu horretan jardun du urte askotan, eta Eskualde eta Herri Solidarioen Federazioaren bozeramailea da gaur egun (2021ean).

Europako Aliantza Askearen lehendakaria izan zen 2014tik 2019ra arte, urte horretan lekukoa Lorena Lopez de Lacalle Arizti euskaldunari pasatuz.
Maria Feodorovna (Sofia Dorotea Württembergekoa)

**Maria Feodorovna** (; Sttetin, Prusiako Erresuma, 1759ko urriaren 25a - Pavlovsk jauregia, San Petersburgo, 1828ko azaroaren 5aGreg./urriaren 24aJul.) Errusiako enperatriz ezkontidea izan zen 1796tik 1801era.

Sofia Dorotea Württenbergekoa Frederiko II.a Eukeni Württenbergekoa dukearen eta Frederika Brandenburg-Schwedtekoa printzesaren alaba izan zen. 1776an Paulo I.a Errusiakoa enperadorearekin ezkondu zen, hura alarguna baitzen. Ezkontzean kristautasun ortodoxora bihurtu zen eta Maria Feodorovna izena hartu zuen. Ezkontzak hamar seme-alaba izan zituen, Alejandro I.a eta Nikolas I.a enperadoreak barne. 1797an koroatu zuten senarrarekin batera. Senarraren hilketaren ondoren, karitatera dedikatu zen, jauregi inperialak birmoldatu zituen eta seme-alabei aholkatu zien. Napoleon Bonaparteren aurkako herrialdeekin harremanak ezartzea ere babestu zuen.
Gilen II.a Orangekoa

**Gilen II.a** (Haga, 1626ko maiatzaren 27a - *ibidem*, 1650eko azaroaren 6a) Orangeko printze eta Holanda, Zeelanda, Utrecht, Overijssel, Guelders eta Groningengo estatuderra izan zen 1647tik hil zen arte.

Frederiko Henrike Orange-Nassaukoa eta Amalia Sols-Braunfelskoaren semea izan zen. 1641ean Maria Henriketa Estuardorekin ezkondu zen, Karlos II.a Ingalaterrakoaren alaba nagusiarekin.

1647an bere aitaren oinordekoa izan zen printze eta estatuder gisa. Garai hartan Herbehereak Espainiaren aurka borrokan ari ziren Laurogei Urteko Gerran. Gilenek 1648ko Münsterreko Itunaren aurka egin zuen, nahiz eta probintzietako sei estatuk onartu. 1650ean Amsterdameko gobernadoreei aurre egin zien, armada murriztu eta gastuak aurreztu nahi zituztelako.

Gilen 1650ean hil zen baztangaz. Bere oinordekoa Gilen III.a semea izan zen, 1689an Ingalaterrako errege bihurtu zena.
Acaulosporaceae

***Acaulosporaceae*** *Diversisporales* ordenako onddoen familia bat da. Familia honetako espezieak oso hedatuta daude. Mikorriza arbuskularrak eta besikulak sortzen dituzte sustraietan. Familiak bi genero eta 31 espezie ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karla Homolka

**Karla Leanne Homolka** edo **Karla Leanne Teale** (Port Credit, Ontario, Kanada; 1970eko maiatzaren 4a), serieko hiltzaile kanadar bat da, bere senar Paul Bernardorekin batera gutxienez hiru neska adingabe bortxatu eta hil zituena 1990 eta 1992 artean. Biktimen artean Tammy Homolka bere ahizpa zegoen. Senarraren aurkako testigantza osoa ematearen truke epaia murriztu zioten Karla Homolkari eta ez zuten inoiz bortxaketagatik zigortu. Bernardok biziarteko kartzela zigorra jaso zuen eta Homolkari, berriz, 12 urteko kartzela zigorra ezarri zioten hilketagatik errudun egotzita.

2012an, Paula Todd kazetariak aurkitu zuen Homolka Antilletan bizi zela Leanne Bordelais izenaren pean eta Thierry Bordelais senar berriarekin eta haren hiru seme-alabekin. Azkenaldian argitaratutako albisteen arabera, besteak beste, 2016an Homolka Châteauguay-n (Quebecen) bizi zen, eta 2017ko maiatzean jakinarazi zenez, Homolka Montrealgo lehen hezkuntzako eskola batean boluntario gisa lanean ari zen.

## Erreferentziak
École nationale des ponts et chaussées

**École nationale des ponts et chaussées** (*École des Ponts ParisTech*, *École des Ponts et Chaussées*) Frantziako ingeniaritza eskola bat da.

1747an Daniel-Charles Trudainek "*École royale des ponts et chaussées*" izenarekin sortu zuen zubi eta errepide ingeniariak prestatzeko. Frantziako *grandes écoles* zaharrenetariko eta ospetsuenetako bat da. Bere ingeniaritza-prestakuntzagatik da ezaguna, ikasle eta ikasle ohiak “*Ingénieur des Ponts et Chaussées*” deitzen baitira.

Normalean "*Ponts et Chaussées*", "*les Ponts*" edo 2008ko uztailean onartutako "*École des Ponts ParisTech*" izenez deitzen zaio.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Louis Joseph Gay-Lussac, kimikari frantziarra izan zen, gas idealen legeak formulatzeagatik eta edarien alkohol portzentaia adierazteko sistema batengatik famatu bihurtu zena.
* Philippe Lebon, zur-gasa lortzeko eta erabilera industrializatzeko ikerketa egin zuen zientzialaria izan zen.
* Marie François Sadi Carnot, frantses politikaria izan zen.
* Jean Tirole, frantses ekonomialaria da, ekonometrian aditua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jukhym Zviahilsky

**Jukhym Leonidovytx Zviahilsky** (; Stalino, 1933ko otsailaren 20a - Kiev, 2021eko azaroaren 6a) ukrainar politikaria izan zen. Ukrainako jarduneko lehen ministroa izan zen 1993ko irailetik 1994ko ekainera.

Meatze-ingeniaritzan lizentziatu zen eta ikatz-meatzeak zuzendu zituen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide izan zen eta 1990ean Ukrainako Parlamentuko diputatu hautatu zuten. 1992tik 1993ra Donetsko alkatea izan zen. 1993an Leonid Kutxmak bere gobernuko lehen ministrorde izendatu zuen.

Kutxma Ukrainako presidente izendatu zutenean, Zviahilskik ordezkatu zuen behin-behinean lehen ministro gisa. Karguan jarraitu zuen 1994ko ekainean Vitalii Masol hautatu zuten arte. Ondoren, Israelen babestu zen hiru urtez, ustelkeriaz akusatu ondoren. Ukrainako Parlamentuko kide izan zen 2019an erretiratu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frits Thaulow

**Frits Thaulow** (Christiania, 1847ko urriaren 20a - Volendam, 1906ko azaroaren 5a) norvegiar margolari inpresionista izan zen.

Kopenhageko Arte Akademian eta Karlsruheko Arte Eskolan ikasi zuen. Skagenen margotu zuen lehen margolarietako bat izan zen, eta 1879an iritsi zen bere lagun Christian Krohgekin. Han arrantzaleak eta itsasontziak itsasertzean margotu zituen.

1880an Norvegiara itzuli ondoren, bertako eszena artistikoaren buruetako bat izan zen. 1892an Frantziara joan zen bizitzera. Bere lanik onenak hiri txikietan egin zituen. Paisaien tratamendu naturalista izan zuen ezaugarri.

## Iruditegia 

Portrait of Frederik Collett by Frits Thaulow.jpg|*Frederik Collettrn erretratua* 1875
Frits Thaulow - River (c. 1883).jpg|*Ibai bat* 1883
Frits Thaulow-Norsk vinterlandskap 1890.jpg|*Norsk vinterlandskap* 1890
Frits Thaulow Ambiance Du Soir 1893.png|*Ambiance Du Soir*1893
BRO I VERONA (PONTE PIETRA, VERONA).PNG|*Ponte Pietra, Verona* 1894
Frits Thaulow - Area of Venice (1894).jpg|*Venezia* 1894
Frits Thaulow Kveldstemning, Dieppe 1894-1898.png|*Kveldstemning, Dieppe* 1894-1898
Frits Thaulow - A Château in Normandy.jpg|*Gaztelu bat Normandian* 1895
Frits Thaulow-Fra Dieppe med elven Arques.jpg|*Fra Dieppe med elven Arques* 1895
Frits Thaulow Måneskinn Dieppe 1896.png|*Måneskinn Dieppe* 1896
Frits Thaulow - Boulevard de la Madeleine à Paris (1890s).jpg|*Boulevard de la Madeleine à Paris* 1896-1897
Frits Thaulow - Fra Akerselven.jpg|*Fra Akerselven* 1897-1901
Frits Thaulow-Marmortrappen.jpg|*Marmortrappen* 1903
Frits Thaulow - En gate i måneskinn - A street in moonlight.jpg|*Ilargi argia Beaulieun* 1904
Place Marbot by Frits Thaulow.tif|*Place Marbot* 1904
Thaulow, Dordrecht.jpg|*Dordrecht* 1905
Frits Thaulow - rialto.jpg|*Veneziako Rialto zubiaren azpian*
Frits Thaulow View of Venice.png|'Veneziako ikuspegia*
Frits Thaulow Hiver à Paris.png|*Negua Parisen*
Image:Thaulow Le Curé.jpg|*Apaiza''

## Kanpo estekak
El Cementerio de los Ingleses

**El Cementerio de los Ingleses** (Ingelesen hilerria) bi eleberrien izenburua da:
* Jose Maria Mendiola: *El Cementerio de los Ingleses* (Edebé, 1993),  Ingelesen Hilerria izenburuarekin 2005ean plazaratuta.
* Ricardo Alía: *El Cementerio de los Ingleses*, (Amazon, 2021).
Eskualde eta Herri Solidarioen Federazioa

**Eskualde eta Herri Solidarioen Federazioa** (frantsesez, **Régions et Peuples Solidaires**, RPS) Frantziako alderdi politiko autonomisten federazioa da, 1994an sortua. Alderdi politiko baten egitura du. Federatutako alderdi politikoak anitzak dira, zentristak eta ezkerrekoak, autonomistak eta independentistak biltzen direlako, baina frantziar estatuko politika zentralisten aurkako jarrerak eta federalismoaren aldeko ideologiak batzen ditu. Gustave Alirol okzitaniarra da federazioaren presidentea.

Alsaziako, Bretainiako, Ipar Euskal Herriko, Ipar Kataluniako, Okzitaniako, Korsikako eta Saboiako ordezkariak ditu.

Eskualde eta Herri Solidarioen Federazioa 1994an jaio zen, Europako hauteskundeetarako Frantziako estaturik gabeko nazioen hainbat ordezkari politikok zerrenda batua osatu zutenean, sinergiak lortzeko. Europako parlamentuan federazioa Berdeak-Europako Aliantza Askearen taldean integratuta dago.

## Helburuak 
* Errepublika federala frantziar estatuan
* Frantziako hizkuntza gutxituen ofizialtasuna, eta Hizkuntza Gutxituen Europako Gutuna Frantziak sinatzea
* Estatutu berezia Ipar Euskal Herriarentzat, Ipar Kataluniarentzat, Bretainiarentzat eta Saboiarentzat (Korsikak dagoeneko badu), eta Okzitania osoa bilduko duen makro-eskualde baten sorrera
* Estatu desberdinen artean zatituta dauden Herriek (Euskal Herria, Katalunia, Okzitania...) batzeko aukera izatea, Europako batasunaren aukerak aprobetxatuz
* Garapen jasangarria eta Ingurumenaren aldeko politikak

## Federazioaren partaideak 
Hauek dira federazioan integratuta dauden alderdi politikoak, nazioaren arabera:

Aipatu behar da Ipar Euskal Herriko kasuan Abertzaleen Batasuna eta Eusko Alkartasuna alderdiak (gaur, Euskal Herria Bai koalizioan sartuak) izan zirela federazioaren sortzaileak. Beste hainbeste gertatu da Partitu di a Nazione Corsa alderdiarekin (gaur egun, Femu a Corsica koalizioan integratuta)

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Nevin Harrison

**Nevin Harrison** (Seattle, Washington (AEB), 2002ko ekainaren 2a) piraguismoan lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen C-1 200 m modalitatean, 45,932ko denboraz, Laurence Vincent-Lapointe kanadarraren (zilarrezkoa) eta Liudmyla Luzanko ukraniarraren (brontzezkoa) aurretik.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezkoa eskuratu zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak