open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberto Benigni

**Roberto Benigni** (Castiglion Fiorentino, Toskana, 1952ko urriaren 27a) italiar zinema- eta telebista-aktorea eta zuzendaria da, *La vita è bella* filma egiteagatik ezaguna.

Berak idatzitako, zuzendutako eta protagonizatutako film frankotan agertu da, maiz Nicoletta Brasci emazteak lagunduta. Italian ospe handi lortu du, eta azken urteotako aktore komiko hoberenetakotzat jotzen da. *La Vita è bella* filmari esker, nazioartean ere ezagun bihurtu zen: izan ere, Oscar sarietan Gizonezko aktore onenarena, kanpoko film onenarena eta soinu banda onenarena irabazi zituen. Geroztik, Asterix ekoizpen frantziarretan ere parte hartu du.
Doinu

[thumb|[Johann Sebastian Bach|J. S. Bachen Fuga No. 17-aren konpas bakar bat, BWV 862, *Klabe Ondo Tenperatua* obraren lehen zatia. Adibide hau kontrapuntua ondo adierazten du. Bi ahotsek (melodiak) ondo ikus daitezke notazio-musikalaren bidez.thumbthumb|1. ahotsathumb|2. ahotsathumb|3. ahotsathumb|4. ahotsa]]
**Doinu** edo **melodia** irizpide estetiko baten arabera antolatzen den soinu eta nota-segida, atal eta tartetan banatua, entzuleek beste doinuetatik bereizi eta identifikatzen dutena. Sekuentzia lineal batean moldatzen da, hau da, denboran zehar, eta berezko nortasuna eta esanahia du soinu-ingurune berezi baten barruan.

Bere zentzurik literalenean, melodia bat altuera eta erritmo konbinazio bat da, zentzu figuratuagoan, hitza, batzuetan, zabaldu egin den bitartean, tinbrea bezalako beste musika elementu batzuen segidak sartzeko. Hondoko akonpainamenduari dagokionez, melodia lehen planoa dela esan daiteke. Baina lerro melodiko bat edo ahots bat ez da nahitaez lehen mailako melodia bat. Melodia erritmo, soinu, altuera eta abarrez osatuta dago.

## Doinua bertsogintzan 
Euskal kulturaren kontestuan, bertsolaritzan kantatzeko doinua edo airea bereziki aztertu eta dokumentatu den gaua da. Doinua hitzaren laguntzailea da eta neurri mota bakoitza doinu askotan kanta daiteke.

Ehunka dira Euskal Herriko bertsolariek erabili zituzten eta erabiltzen dituzten doinuak.  Juanito Dorronsorok Bertsozale Elkartearentzat egin zuen lanak 3.000 baino gehiago detektatu zituen, eta elkartearen Xenpelar Dokumentazio Zentroak lana osatzen jarraitzen du. Euskal kantutegiko doinuak, elizakoak eta abesti ezagunak erabiltzen dira gehienbat. 

21. mendean, doinu berrien ekarpena sumatu da bertsolarien artean, norberak osatuak batzuk eta musikari baten laguntzaz eginak besteak. Kantagintzan edo hedabideetan ezagunak egin diren doinuak bertsolaritzara ere adaptatu izan dituzte bertsolariek. Adibodez, ezaguna egin zen 2017 Doraemon marrazki-bizidunen abestiaren doinua Carles Puigdemont politikari katalanaz jarduteko erabili zuenean Maddalen Arzallusek. 1997ko txapelketa batean Jesus Mari Irazu bertsolariak Xabier Leteren *Habanera* kantua hartu eta harekin 8 puntuko bertsoa osatu zuenean, gerora bertso taulan ohiko bihurtu den doinu batekin sorpresa eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Rojas-Marcos

**Alejandro Rojas-Marcos de la Viesca** (Sevilla, 1940ko irailaren 2a) espainiar politikaria da, ideologia andaluzista duena.

Sevillako Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen. 1962an, lizentziatu ostean, talde politiko klandestino bat sortzeko erabakia hartu zuen. Halere, hasierako pausoak zailak izan ziren eta 1965arte ez zuen "Andaluziako Konpromiso Politikoa" sortzea lortu. Talde honetan, beste batzuen artea, Diego de los Santos, Luis Uruñuela, Guillermo Jiménez, Juan Carlos Aguilar eta Ángel Tarancónek osatu zuten. 1966an, Konpromisoak Rojas-Marcos Familia Tertzioetarako hauteskundeetara aurkeztu dadila erabaki zuen. Zinegotzi hautatua izan arren, beranduxeago, diktaduraren gabezia demokratikoak salatuz, dimititu egin zuen.

1968an, Alfonso Fernández (PSOE), Manuel Benítez Rufo (PCE), Eduardo Saborido (CCOO) eta Sevillako Unibertsitateko Zuzenbide Zibileko katetraduna zen Alfonso de Cossíorekin batera, azken honek zuzendutako Sevillako Mahai Demokratikoa sortu zuen.

Hurrengo urteetan, Tribunal de Orden Público zenak bi aldiz auzipetu zuen, 1969 eta 1971an. Bigarrengoan, bi urteko zigorra ezarri zioten. Azkenean, zigor hau hiru urteko erbestealdi batengatik aldatu zioten. Urte horretan bertan, Konpromisoa Andaluziako Aliantza Sozialista bihurtu zen.

1974an, Andaluziako Aliantza Sozialistak Parisen gertatutako Espainiako Junta Demokratikoaren sorreran parte hartu zuen eta Rojas Marcos bere Batzar Iraunkorreko Idazkari hautatu zuten.

1976an Andaluziako Aliantza Sozialista, Andaluziako Partidu Sozialista bihurtu zen.

Franco hil eta gero, 1979 eta 1982 eta 1989 eta 1991 urteen artean diputatu aukeratu zuten. PSA Partidu Andaluzista bihurtu zen. 1994 eta 1996. urteen artean Andaluziako Parlamentuan diputatu izan zen.

1991an Sevillako alkate aukeratu zuten. Alderdi Popularrarekin zeukan paktu baten ondorioz, kargu honetan 1995arte mantendu zen. Paktu berarekin, 1995 eta 1999 urteen artean, Soledad Becerril (PP) alkate zela, alkateorde izan zen.

Hala eta guztiz ere, 1999. urtean aurreko urteetako erlazio ona apurtu egin zen. Horren ondorioz PSOErekin paktua lortu zuen eta Sevillako Metro Erakundea zuzendu zuen.

2004ko ekainean, Europar Koalizioaren barruan Partidu Andaluzista ordezkatzen, europar hauteskundeetara aurkeztu zen, baina ez zuten hautatu. 2004 bukaeran politikatik erretiratu egin zen.

## Kanpoko loturak 
* Biografía de Alejandro Rojas-Marcos
* Ficha de Alejandro Rojas-Marcos en el Parlamento de Andalucía
* Ficha de Alejandro Rojas-Marcos en el Congreso de los Diputados
Jatuni

**Jáhton** edo **Jatuni** Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka txikitxo bat da. Kaaresuvanto eta Kuttanen herrien artean dago herrixka, Muonionjoki ibaiaren ertzean dago eta Valtatie 21 errepidea bertatik igarotzen da. 10 biztanle inguru baino ez dauzka **Jatuni**k eta Enontekiöko herrixka txikienetakoa da .

Lars Læstadius apaiz suediarra predikua egiten hasi zenean, **jatuni**ar samitarren bizimoduan, oraindik, antzinako xamanismoaren erroak zeudela ohartu zen; hauek kalifikatzeko aurkitu zuen hitz atseginena "basatiak" izan zen .
## Kondaira 
Samitarren kondairen arabera, **Jáhton** Eskandinaviar mendietan bizi zen erraldoi bat zen. Behin batean, mendietatik jaitsi eta ibilaldi luze bat egin zuen Muonionjoki ibaia gurutzatu arte. Bertako ura edaten ari zen bitartean, neska ehiztari samitar bat ezagutu eta berarekin ezkondu zen. Muonionjoki ibaiaren ertzean, bere izena izango zuen herrixka sortu zuen, **Jatuni** .
## Kanpo estekak 
* Jatuniren inguruko kondairak 
## Erreferentziak
Ramón Basterra

**Ramón Basterra Zabala** (Bilbo, Bizkaia, 1888ko abuztuaren 31 &ndash; Madril, Espainia, 1928ko ekainaren 17a) poeta, diplomatiko eta idazle bizkaitarra izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidea eta diplomazia ikasi eta gero, diplomazian lan egiteari ekin zion Erroman (1915 eta 1917 artean), Bucaresten (1918) eta Caracasen (1924). Gero Madrila joan zen bizitzera.

*Euzkadi*, *El Nervión*, *El Pueblo Vasco* eta *El Liberal* egunkarientzako idatzi zuen eta Bilboko Lyon D'Or kagetegian eginiko *"Escuela Romana del Pirineo"* izeneko tertulian hartu zuen parte, Pedro Egilor, Jacinto Mikelarena, Pedro Mourlane Mitxelena, Fernando de la Quadra Saltzedo, Jose Felix Lekerika, Rafael Sanchez Mazas eta Joaquín Zuazagoitia lagunekin batera.

Zibilizazio grekolatino eta kristauaren aldeko sutsua izan zen. Halaber, bai hitz neurtuetan bai hitz lauz hispanidadearen gaia landu zuen; bera izan zen ideia horren aitzindari. Prosazko liburuen artean, nabarmentzekoak dira: *La obra de Trajano* (1921) eta *Los navíos de la Ilustración* (1925), Gipuzkoako Errege Konpainiari buruzkoa.

Poeta bukolikoa baitzen batez ere, Basterraren olerki gehienak Bilboko «Hermes» aldizkarian kaleratu ziren, gero zenbait liburutan bildu zirenak. Haietako batzuk: *La sencillez de los seres* (1923), sorterriko ikuskariak gogoratuz; *Las ubres luminosas* (1923); *Vírulo, mocedades* (1924); *Vírulo, mediodía* (1927).

## Bibliografia 
### Poesia 
* *Las ubres luminosas*, Madril/Bilbo: Miguel de Maeztu argitaratzailea, 1923.
* *La sencillez de los seres*, Madril: Renacimiento, 1923.
* *Virulo. Poema de las mocedades*, Madril: Renacimiento, 1924.
* *Los labios del monte*, Madril: Renacimiento, 1926.
* *Vírulo. Mediodía*, Madril: La Gaceta Literaria, 1926.
* *Llama romance*, Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia, 1971.
* *Poesía*, Madril: BSCH Fundazioa, 2001.

### Antzerkia 
* *Las alas de lino*, Madril: Editora Nacional, 1941.

### Saiakera 
* *Una empresa del siglo XVIII. Los Navíos de la Ilustración*, Caracas: Imp. Bolívar, 1925.
* *La obra de Trajano*, Madril; Espasa Calpe, 1921.

### Besteak 
* *Papeles inéditos y dispersos de Ramón de Basterra*. Madril: Kanpo Harremanetarako Ministerioa, 1970.

## Erreferentziak
Juan Larrea

**Juan Larrea Zelaieta** (Bilbo, Bizkaia, 1895eko martxoaren 13a - Córdoba, Argentina, 1980ko uztailaren 9a) poeta eta pentsalari abangoardista izan zen. Erdaraz idatzi zuen, gaztelaniaz eta frantsesez.

## Bizitza 
Juan Larrea Bilbon jaio zen 1895eko martxoaren 13an. Filosofia eta letretako ikasketak egin zituen Deustuko eta Salamancako unibertsitateetan. 1921ean, Madrilgo Artxibo Historiko Nazionaleko sarrera azterketak gainditu zituen. César Vallejo perutar olerkariarekin batera, *Favorables París Poema* argitaratu zuen 1926an, eta *Carmen* Gerardo Diegorekin.

Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Mexikora erbesteratu zen, eta han Espainiako Kultura Batzordearen eta *España peregrina* aldizkariaren zuzendari izan zen, José Bergamín eta Josep Carnerrekin batera. Estatu Batuetan izan ondoren, Córdobako (Argentina) unibertsitateko irakasle izendatu zuten 1956an.

Haren poesia surrealistak abangoardia mugimenduaren jarraipen hutsetik ihes egiten duen joera dramatikoa erakusten du; eragin handia izan zuen Vicente Aleixandre, Federico García Lorca, Rafael Alberti, Luis Cernuda eta beste poeta handi askorengan.

## Lanak 
### Poesia 
* *Oscuro dominio* (Mexiko, 1935)
* *Versión celeste* (1969)

### Saiakera 
* *Arte Peruano* (1935)
* *Rendición de Espíritu* (1943)
* *El Surrealismo entre Viejo y Nuevo mundo* (1944)
* *The Vision of the "Guernica"* (1947)
* *La Religión del Lenguaje Español* (1951)
* *La Espada de la Paloma* (1956)
* *Razón de Ser* (1956)
* *César Vallejo o Hispanoamérica en la Cruz de su Razón* (1958)
* *Teleología de la cultura* (1965)
* *Del surrealismo a Machu Picchu* (1967)
* *Guernica* (1977)
* *Cara y cruz de la República* (1980)

## Bibliografia 
* Diaz de Guereñu, Juan Manuel, "Juan Larrea: poesiaz ihesi". *Jakin* aldizkaria, 67.zk., 1991ko azaroa-abendua. https://web.archive.org/web/20131103235156/http://www.jakingunea.com/50urte/pdf/Jakin91_67.pdf.
* Fernández de la Sota, José, *Juan Larrea. Versión terrestre*. Bilbo: Muelle de Uribitarte, 2009.
* Fernández de la Sota, José, *Juan Larrea (El hombre al que perseguían las palomas)*. Gallo Negro bilduma. Bilbo: El Gallo de Oro argitaletxea, 2014. 441 or. ISBN: 978-84-942445-8-2.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zabala, Juan Luis, *Bere buruarengandik haragoko baikortasuna*, *Berria*, 2015eko azaroak 1, berria.eus
*  *Larrea y Vallejo (Monográfico)*, *Zurgai*, 1995ko ekaina, web.archive.org
Kelottijärvi

**Gelotjávri** edo **Kelottijärvi** Enontekiö udalerri finlandiarreko herrixka txikitxo bat da. Kelottijärvi aintziraren ertzean dago, Kaaresuvanto eta Kilpisjärvi herrien artean. Valtatie 21 errepideak bitan banatzen du herria, baina bertatik, Enontekiöko gainontzeko herrixketara joateko aukera dago.

50 bat biztanle dauzka herrixkak eta udalerriko herrixka txikienetakoa da. Suediar Erresumarekin muga egiten du.

## Ikus, gainera 
* Kelottijärvi
* Muonionjoki
## Kanpo estekak 
* Panoramio
Cecil B. DeMille

**Cecil Blount DeMille** (1881eko abuztuaren 12a – 1959ko urtarrilaren 21a) AEBetako zinema zuzendaria izan zen, Oscar sariaren irabazlea.

DeMille dozenaka film muturen zuzendaria izan zen, tartean Paramount Picturesen lehen pelikula ere, *The Squaw Man* (1914), 1910eko hamarkadaren amaieran eta 1920ko hamarkadan ospe eskerga lortu aurretik. Urte horietan ospearen gailurrera iritsi zen ''Don't Change Your Husband* (1919), *The Ten Commandments* (*1923*), edo *The King of Kings* (1927) gisako filmei esker. Hollywooden izar bilakatu zen lehen zuzendarietakoa izan zen DeMille.

Hurrengo urteetan, 1930eko eta 1940ko hamarkadetan lan asko egiten jarraitu zuen, baina ez agian aurreko arrakastarekin. Nolanahi ere, 1952ko *The Greatest Show on Earth* filmak film onenaren Oscar eman zion eta 1956ko *The Ten Commandments* ere oso arrakastatsua izan zen. Billy Wilderren *Sunset Boulevard'' filmean (1950) DeMille agertu zen bere burua antzezten, zinema mutuko aktore gehienekin gertatu ez zen bezala, zinemagileak oraindik ere ospea zeukala erakusteko.

Cecil B. DeMillek aktoreen trebetasuna ikusteko sena zeukan, eta antzezle ezezagun franko izar bihurtu zituen. Hainbat aktore behin eta berriro hartzen zituen film orotarako: Henry Wilcoxen, Julia Faye, Joseph Schildkraut, Ian Keith, Charles Bickford, Theodore Roberts, Akim Tamiroff, edo William Boyd. Claudette Colbert, Gloria Swanson, Gary Cooper, Jetta Goudal, Robert Preston, Paulette Goddard, eta Charlton Heston ere oso maiz agertu ziren haren filmetan.

Estudioan tirano izateko fama izan zuen, eta arrisku fisikoak hartzeko prest ez zeuden aktoreak gutxiesten zituen. Nolanahi ere, milaka extrak zuzentzeko gauza zen. Izan ere, bere film ugaritan eszena handiak eta jendetsuak txertatzen zituen, bere zinemaren ezaugarri behinenetakoa hain zuzen ere.

## Filmografia (zuzendari gisa) 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo estekak
Saivomuotka

**Saivomuotka**, Enontekiö udalerri finlandiarrean, baino batez ere Kiruna udalerri suediarrean dagoen herrixka txikitxo bat da. Muonio ibaiaren hertzean dago, Kaaresuvantotik nahiko hurbil eta ehunera iristen ez diren biztanleak ditu. Nahiz eta bitan zatituta egon, herri bakar baten moduan jokatzen dute beti bi aldeek.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Vähäniva

**Vähäniva**, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka txikitxo bat da. Hain zuzen Palojoensuu eta Kuttanen herri handien erdian dago eta ondorioz, azken urteetan biztanle askok bertara egin dute alde. Muonionjoki ibaiaren hertzean dago, Suediako mugan.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Markkina

**Markkina** (iparraldeko samieraz: *Márkan*) Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka bat da. Natura basatiaren erdian dagoenez, oso zaila da bertara iristea eta, ondorioz, antzinean izan zituen ospe eta nagusitasun osoak galdu egin ditu azken mendeotan.

**Markkina**ren jatorriari buruz samitarren herrixka garrantzitsuenetarikoa izan zela dakigu; izan ere, hildako landare zein animaliek denbora asko behar izaten dute deskonposatzeko, eta hori dela eta, mantenugai gutxi izan ohi du lurzoruak. Honenbestez, elur-oreinak neguan, Ozeano Artikoaren kostaldera (Norvegiara) eraman behar izaten zituzten samitarrek eta bide luze horretan merkatu-herri bezala ezarri zen **Markkina** ibilbidearen erdian. Bere izenak, **Markkinat**, finlandieraz merkatu esan nahi du.

Kristautasuna XVI. mendean Suediako Erresumaren eraginaren ondorioz hedatzen hasi zenean, Enontekiöko lehen elizak eraikitzen hasi ziren. Lurraldearen zabalera zela eta, eliza asko eraiki behar izan zituzten eskualdean erlijioa egonkortzeko; **Markkina**koa izan zen lehena, bere kokaleku estrategikoagatik 1611.urtean. Honela, eliza bertan eraiki zuten samitar sinesgabeei "egiazko bidea" erakustearren.

Hala ere, XX. mendean herrixkaren gainbehera heldu zen. Laponiako Gerran jasandako suntsiketatik ez zuen burua altxatzea lortu eta inguruko herrixkek jasandako zerbitzuen eraberritzeak, herrixkako biztanleria Hetta eta Kaaresuvanto bezalako herrietara joatea eragin zuen.

Gaur egun, herrixka txiki bat baino ez da Enontekiö udalerri zabalaren barnean.

## Kanpo estekak 
* Markkinako eliza
Luspa

**Luspa** Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen herrixka txikitxo bat da. Natura basatiaren erdian dagoen arren, zerbitzu ugariz gozatzen dute herritarrek Karesuvanto herrixkatik oso hurbil daudelako. Oso biztanle gutxi bizi da bertan; gehienak, Hetta edo Karesuvanto herrixkek eskaintzen dituzten abantailetara alde egin baitute.

## Kanpo estekak
Ketomella

**Ketomella** edo **Rássegieddemielli** Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka txikitxo bat da. Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren erdian dagoenez, oso zaila da bertara iristea eta, ondorioz, esku bateko atzamarrekin zenbatu daitezkeen etxebizitzak ditu. Ounasjoki ibaiaren ertzean dago eta Hetta hiriburutik eta Peltovuoma herritik gertu dagoenez, azken urteetan, nahiko biztanle bertara joan da lan bila.

Pasmajärvi eta Peltojärvi aintziren artean dago eta urtero bisitari asko etortzen da parke nazionalari esker .

## Ikus, gainera 
* Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ropinsalmi

**Ropinsalmi**, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka txikitxo bat da.

Natura basatiaren erdian dagoenez, oso zaila da bertara iristea eta ondorioz, dozena batera iristen ez diren biztanle-kopurua dauka, gehienak Kilpisjärvi edota Hetta herrixketara alde egin zutelako. Izan ere, udalerriaren iparraldean dago, Kilpisjärvitik nahiko gertu, non gutxiengo zerbitzu batzuk aurki daitezken.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Maunu

**Maunu** (iparraldeko samieraz: *Mávdna*) Finlandiako Enontekiö udalerria osatzen duten herrixketako bat da. Oso txikia da eta bizpahiru etxez baino ez dago osatuta. Inguruko herri garrantzitsuenak Karesuvanto, Kilpisjärvi eta antzinean oso ospetsua zen Markkina herrixkak dira.

## Ikus, gainera 
* Enontekiö

## Kanpo estekak
Euskal Herriak Bere Eskola

thumb|300px|Hainbat eragileko ordezkariak Euskal Herriak Bere Eskolaren deialdi bati atxikimendua ematen
**Euskal Herriak Bere Eskola** edo **EHBE** Euskal Herriak hezkuntza sistema nazionala behar duela aldarrikatzen duen herri mugimendua da eta horretarako euskara eta euskal kultura oinarri izango duen hezkuntza aldarrikatzen dute. Historian zehar egon diren hezkuntza mugimendu ezberdinak (UEU, ikastolak, eskola publiko euskaldunen aldeko mugimendua, ikasle mugimendua...) barne-bildu nahi ditu eta herri ezberdinetan hezkuntza mugimendu bat sortu. 2002an sortu zen.

## Aldarrikapen taula 
Euskal Herriak Bere Eskolak bere lana egiteko aldarrikapen taula bat erabiltzen du. Bertan honako puntuak aipatzen dituzte:
* Eskolak euskaldundu behar du.
* Haur eskola euskaldun eta herritarra.
* Euskal Curriculuma.
* Lanbide Heziketa euskaraz.
* Euskal Unibertsitatea.

## Kanpainak 
EHBEk lan ezberdinak burutu ditu 2002an sortu zenetik. Indar handia egin du Bai Eskolak Euskalduntzeari kanapainaren barruan eta Euskal Curriculumaren sorrera ere bultzatu du, *Euskal Curriculuma herriz herri* kanpainarekin. 2008ko martxoan *Hezkuntza Sistema Nazionala, herriz herri, egunez egun, urratsez urrats!* kanpaina jarri zuen abian, bi hilabetez aldarrikapen hau herriratzeko.

Horretaz gain unibertsitatetan Bologna Prozesuaren aurrean eta beste lege batzuen aurrean irakasle, ikasle eta langileen batasuna bilatu du, *Hartu hitza* eta *Hezkuntza deialdia* bezalako ekimenekin. Horretaz gain Euskal Unibertsitatearen alde EUSTekin batera sozializazio kanpaina bat egin dute 2008an eta urtero Euskal Unibertsoa izeneko ekimena egiten dute.

## Kanpo estekak
Sunset Boulevard (filma)

**Sunset Boulevard** Billy Wilderek 1950ean zuzendutako film klasikoa da. Izena Los Angeles eta Beverly Hills lotzen dituen izen bereko kaletik datorkio.

Gloria Swansonek Norma Desmond Hollywoodeko izar ohiaren papera egiten du, zeinek William Holden arrakastarik gabeko gidoilaria harrapatzen duen bere fantasiazko munduan. Zinema mutuaren gainbehera erakusten da film honetan, Norma Desmonden grina gorabera, ezin izango baita zinemara itzuli, are gutxiago izar moduan. Cecil B. DeMille zuzendariak bere burua antzezten du, eta zinema mutuko hainbat izar ohik, Buster Keaton, H. B. Warner eta Anna Q. Nilssonek, cameoa egiten dute.

Kritikariek txalotuta, Oscar sarirako 11 kategoriatan izendapena jaso zuen filmak, eta 3 irabazi zituen. AEBetako zinemaren klasikotzat jotzen da usu.

## Kanpo estekak
Javier Bengoetxea

**Javier Bengoetxea** (Bilbo, 1919ko abuztuaren 20a - Getxo, 2009ko apirilaren 12a) bizkaitar poeta izan zen.

## Biografia 
Bilbon jaiota, Deretxo lizentziatura egin zuen. Kritiko taurinoa hedabide desberdinetan, Bilboko Arte Ederren Museoaren zuzendaria izan zen. Blas de Oteroren lagun mina izan zen.1955an *Hombre en forma de elegía* liburuarekin Adonáis Olerki Saria eskuratu zuen; lan horretan existentzialismoaren pentsamenduan kokatu zen. 1959an Agora argitaletxea *Fiesta Nacional* librua argitaratu zuen. Ondoren, hogeita hamabost urtetan ez zuen ezer argitaratu. Azkenik, bere lanbidearekin lotura zuzena izan zuen 1994an argitaratu zuen *Pinturas y esculturas* liburua, unibertso plastikoaren inguruko ausnarketa poetikoa. 2006an Euskal Herriko Unibertsitateak "Euskal Poesia Gaur" bilduma barruan *A lo largo del viaje* argitaratu zuen, Bengoetxearen obra poetika osoa. 2009an hil zenean bere lan literarioa nahiko ahaztuta zegoen nahiz eta honen kalitatea eta fintasuna.

## Bibliografia 
### Poesia liburuak 
* *Habitada claridad* (1951)
* *Hombre en forma de elegía* (1955)
* *Fiesta nacional* (1959)
* *Pinturas y escrituras* (1994)
* *A lo largo del viaje* EHU, 2006. Liburu honetan bere poesia osoa bildu zen, baita ere poema-sorta inedito batzuk: *Del corazón y sus asuntos*, *Pastiches, divertimentos y melancolías* eta *Hojas sueltas*.

### Javier Bengoetxea euskaraz 
* Pablo González de Langarika &ndash; Sebastian Gartzia Trujillo: *Ahotsak, hitzak, hizkuntzak. Euskal Olerki-Antologia*. Bilbo: Euskaltzaindia, 2010. Liburu horretan Bengoetxearen bost poema itzuli dira: "Ezagutu zintudan", "Uhartea", "Alderantzizko kantika epikoa", "Jorge Oteiza *Ejercicios espirituales en un túnel* bere liburuan" eta "Poema harropoztua". Itzultzailea: Eli Tolaretxipi.

### Javier Bengoetxeari buruzko bibliografia 
* José Fernández de la Sota: "Javier de Bengoetxea", *Ahotsak, hitzak, hizkuntzak. Euskal Olerki-Antologia*. Bilbo: Euskaltzaindia, 2010, 103-105 or.
* Mario Ángel Marrodán: *Creadores líricos vascos con breve estudio crítico y antología*. II. liburukia. Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca, 1978. 43-52 eta 141-158 orrialdetan.

## Kanpo estekak 
*  Javier Bengoetxearen poemak biltzen dituen webgunea.
Fernando Marías

**Fernando Marías Amondo** (Bilbo, 1958ko ekainaren 13a - Madril, 2022ko otsailaren 5a) idazle bizkaitarra izan zen. Luis Marías zinema gidoigilea anai txikia izan zen.

## Biografia 
1975an Madrilera joan zen zinema ikastera, eta harrezkero Madrilen bizi izan zen. Bideo ekoiztetxe bat sortu zuen, publizitatean lan egin zuen, eta telesailetarako gidoiak idatzi zituen, eleberrigintzan buru-belarri hasi baino lehen. Bere lehen eleberriarekin, *Luz Prodigiosa* (1990) izenburukoarekin, Barbastro Hiria saria jaso zuen. Horrek idazten jarraitzera animatu zuen. Sari asko irabazitakoa izan zen: Nadal (2001), Dulce Chacón (2004), Sevillako Ateneoa (2005) eta Haur eta gazte literaturako Sari Nazionala (2006), besteak beste.

## Bibliografia 
* *La luz prodigiosa* (1990)
* *Esta noche moriré* (1992)
* *Páginas ocultas de la historia* (1997), Juan Bas idazle bilbotarrekin batera idatzia.
* *Los fabulosos hombres película* (1998)
* *El niño de los coroneles* (2001)
* *La batalla de Matxitxako* (2001)
* *La mujer de las alas grises* (2003)
* *Invasor* (2004)
* *Cielo abajo* (2005)
* *El mundo se acaba todos los días* (2005)
* *Zara y el librero de Bagdad* (2008)
* *Todo el amor y casi toda la muerte* (2010)
* *El silencio se mueve* (2010)
* *La isla del padre* (2015)
* *Arde este libro*, (2021)

## Zinerako gidoiak 
* *El segundo nombre* (2001)
* *La luz prodigiosa* (2002)
* *Invasor* (2012)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko idazle erdaldunak

## Kanpo estekak
Sonkamuotka

**Sonkamuotka**, Finlandiako Enontekiö udalerria osatzen duten herrixketako bat da. Udalerriaren hegoaldeen dagoen herrixka da Yli-Kyrörekin batera eta Hetta "hiriburu"rantz bidea irekitzen du. Azken urteetan biztanle-kopuruak nabarmen egin du behera, gutxiengo zerbitzuen bila inguruko herri handietara alde egin dutelako; hala nola, Kaaresuvantora eta Hettara.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Juan Antonio Zunzunegi

**Juan Antonio Zunzunegi Loredo** (Portugalete, Bizkaia, 1901eko abenduaren 21a - Madril, Espainia, 1982ko maiatzaren 31) gaztelaniazko idazle bizkaitarra izan zen.

XX. mendearen hasierako Portugaleteko eta Bilboko gizartearen kronista izan zen.

## Biografia 
Deustuko, Valladolideko eta Salamancako unibertsitateetan ikasi zuen eta, azkenean, Madrilen bukatu zituen Zuzenbideko ikasketak.

Eleberria eta kontakizun laburra landu zituen, betiere teknika errealistaz, hizkera zuzen eta apaingarririk gabeaz. 1926-50 urteetan argitaratu zituen eleberriek garai hartako Bilboko bizimodua dute gaitzat: *Chiripi *(1931), *El chiplinchandle *(1940), gizartearen ustelkeria kritikatzen dutenak; *Ay estos hijos *(1943, *Ai,* *umeok*), Bilboko familia bizimoduaz; *La quiebra *(1947, *Porrota*), bilbotar bankariei buruzkoa.

Geroko obrek Madril dute gertalekutzat. Horietakoa da *La vida como es *(1954, *Bizitza, den bezalaxe*), askorentzat Zuntzunegiren liburu hoberena; Madrilgo behe-mailako jendearen bizimodua du kontagai, sarritan argota erabiliz.

1960an, Real Academia Españolan Pio Barojak utzitako lekua bete zuen.

Portugaleteko La Florida auzoko institutuak haren izena du.

## Sariak 
* 1949. urtean Espainiako Narratiba Sari Nazionala eskuratu zuen *La úlcera* (1948, *Ultzera*) lanagatik .
* 1962. urtean, berriro ere Espainiako Narratiba Sari Nazionala eskuratu zuen *El premio* (1961, *Saria*) eleberriarekin.
## Obra 
* *Vida y paisaje de Bilbao* (1926)
* *Chiripi* (1931)
* *Tres en una, o la dichosa honra* (1935)
* *El Chipichande* (1940)
* *¡Ay...éstos hijos!* (1943)
* *El barco de la muerte* (1945)
* *La quiebra* (1947)
* *La úlcera* (1949)
* *Las ratas del barco* (1950)
* *El supremo bien* (1951)
* *Esta oscura desbandada* (1952)
* *La vida como es* (1954)
* *El hijo hecho a contrata* (1956)
* *Una mujer sobre la tierra* (1959)
* *El camión justiciero*
* *El camino alegre*
* *Todo queda en casa* (1965)
* *Un hombre entre dos mujeres* (1966)
* *La frontera delgada* (1968)
* *Una rica hembra* (1970).
* *Cuentos y patrañas de mi ría*
* *El hombre que iba para estatua*

## Kanpo loturak 
*  Biografia

## Erreferentziak
Juan Bas

**Juan Bas** (Bilbo, Bizkaia, 1959ko abenduaren 19a) gaztelaniazko idazlea da.

## Bizitza 
Zuzenbide ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, baina ez zituen bukatu. 1981ean, Radio Nacional de Españarako *Los casos de la Ribera* saioaren gidoiak idatzi zituen. Gero, Bartzelonara joan zen, eta *El Víbora*, *Tótem*, *Cimoc*, *Playboy* eta *Penthouse* aldizkarietan egin zuen lan gidoilari gisa, bai eta irratian eta telebistan ere. *El Karma* aldizkarian eta *El Correo* egunkariarentzat zutabegile ere izan da.

Narratiban, bere obrarik ezagunenak *Alacranes en su tinta* (2002) eta *Voracidad* (2006) dira. Azken liburu horrekin Euskadi Literatura Saria irabazi zuen 2007an.

## Bibliografia 
* *Páginas ocultas de la Historia* 1999 Fernando Mariasekin batera.
* *La taberna de los 3 monos* 2001.
* *El oro de los carlistas* 2001. Zumalakarregik setiatutako Bilbon girotua.
* *Glabro, legionario de Roma* 2002.
* *Alacranes en su tinta* 2002. Eusko nazionalismoaren kritika zorrotza.
* *Tratado sobre la resaca* 2003.
* *La cuenta atrás* 2004. Urtain boxealariaren biografia, eleberri moduan kontatua.
* *Voracidad* 2006.
* *El número de tontos 2007*, 2007. *El correo* egunkarian argitaratutako iritzi-artikuluen bilduma.
* *Lo breve si breve*, 2008, (film laburrei buruzko ipuinak). 12 egileen lanak bildu zituen, hitzaurrea Juan Basena izanik. 
* *La resaca del amor*. 2009. Temas de Hoy.
* *Los desastres de Asier Cabezón*. 2009. Haur eleberria. Erein.
* *En mi furor interno*. 2011. Alberdania.
* *Ostras para Dimitri*. 2012. Ediciones B.
* *Pájaros quemados*. 2015. Alrevés.
* *El refugio de los canallas*. 2017. Alrevés.
* *Una cuestión de alcohol*. 2021. Alrevés.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko idazle erdaldunak

## Kanpo estekak
Peltovuoma

**Peltovuoma** (iparraldeko samieraz: *Bealdovuopmi*), Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka bat da. Antzinean, samitarren herrixka esanguratsua izan zen, baina Hettara eliza nagusia iritsi zenean eta udalerriko "hiriburu" bihurtu zenean, herritar askok ondoko herrixkara alde egin zuten. Hala ere, gaur egun **Peltovuoma**n dirauten ehun biztanleek bertatik alde egin ez dezaten, hainbat zerbitzu iritsi dira; esate baterako, eskola publikoa. Berrehun bitzanle pasatxo dauzka.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Sunset Boulevard

**Sunset Boulevard**, AEBetako Los Angeles hirian dagoen bulebar eta kale ezagun bat da.

Los Angeles hiriaz gain, Beverly Hills era West Hollywood hirietan ere hedatzen da.
Parálisis Permanente

**Parálisis Permanente** 1980. hamarkadako afterpunk estilo barruan kokatzen duten talde espainiarra eta *movida madrileña* delakoaren soinu ilunaren aitzindaria.

Madrilen sortu zen Alaska y los Pegamoides banatu zenean. LP bakarra atera zuten eta, momenturik hoberenean zeudenean, ezbehar latz batek desegin zuen taldea.

1981ean Alaska y los Pegamoides taldeko kide ohiak ziren Eduardo Benavente gitarra eta ahotsa jarriz eta Nacho Canut baxuan honen anaiarekin elkartu ziren, Johnny Canutekin baterian. Horrela sortu zen Parálisis Permanente iluntasunaren eredu. Rafa Balmaseda donostiar baxujoleak laster ordezkatu zuen Nacho Canut.

Bideo bakarra geratu zaigu: *Autosuficiencia*

1981eko urrian EP bat grabatu zuten Jaime Urrutiarekin (Gabinete Caligari) eta banatu ziren mila kopiak berehala agortu ziren. Arrakasta haren aurrean, diskoa berriro editatu zuten, azal berri bat emanez.

DRO ziguluak 4 abesti izango dituen EP berri bat grabatzea proposatu zien. *Quiero ser Santa* eta *Un día en Texas* bertan izango ziren.

Nacho Canutek taldea utzi zuen eta Dinaramara joan zen. Haren ordea Rafa Balmaseda donostiarrak hartuko zuen, Glutamayo Ye-Ye eta Derribos Ariaseko kide ohia. Aldi berean, Ana Curra hasiko da teklatuetan, Pegamoide ohia bera ere eta Eduardoren andregaia orain.

1982ko uztailean 13 abesti bildu zituzten *El Acto* LP-n. Erresuma Batuko Joy Division, Killing Joke, The Damned, The Cure... afterpunk edo postpunk deritzon estilora hurbildu ziren, iluntasuna, egoera beldurgarriak... David Bowieren *Heroes* eta Iggy Popen *Quiero ser tu perro* ere bertsionatu zituzten.

1983an azken singlea atera zen, *Nacidos para dominar*.

Urte horretako maiatzaren 14an Leondik Zaragozara zihoan banda, kontzertutik kontzertura. Euria goitik behera, Eduardo, Ana eta Toti zihoazen kotxeak istripua izan zuen Errioxako Alfaro inguruan. Eduardo Benavente segituan hil zen bere 20 urteko bizitza betirako itzalduz. Ana Curra ospitalera eraman zuten eta Totik ez zuen ezer asko izan. Zaragozan berehala jakin zuten albiste malapartatu hura, Alaska y Dinaramak bukatu eta gutxira.

## Diskografia 
* *Autosuficiencia*, Gabinete Caligarirekin batera egindako EPa (1981)
* *Quiero ser santa*, EP (1982)
* *El Acto*, LP (3 Cipreses, 1982)
* *Nacidos para dominar/Sangre*, Single (1983)
* *Singles y primeras grabaciones*, LP recopilatorio (DRO, 1995)
* *Grabaciones completas 1981-1983*, LP recopilatorio (2001)

## Kanpo estekak 
* Paralisis Permanenteren letrak
* Ana Curra eta Eduardo Benavente La Edad de Oro programan-Youtube
* Autosuficiencia
* La Fonoteca webguneko biografia
Almorox

**Almorox** Toledoko probintzian dagoen udalerri gaztela-mantxarra da. 533 m-ko altueran eta Toledotik 64 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.391 biztanle zituen 178 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Soyuzkino

**Soyuzkino** 1930. urtean sortutako zinemaren ekoizpena kontrolatzeko agentzia Sobietar Batasunean.
Boris Shumjatski lehen zuzendaria izan zen.

Soyuz hitza batasunetik dator, errusieraz **Союз**, "batasuna" esan nahi duelako. Eta Kino, errusieraz **Кино**́ "cinema" esaten delako.

## Kanpo estekak
Jabugo

**Jabugo** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 658 m-ko altueran eta Huelvatik 112 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.435 biztanle zituen 25 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Jabugoko udalaren webgunea
Lepe

**Lepe** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 18 m-ko altueran eta Huelvatik 41 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 23.607 biztanle zituen 129 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Huelvako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Lepeko udalaren webgunea
El Campillo

**El Campillo** ondorengo herri eta udalerrien izena izan daiteke:

* **El Campillo** Huelvako probintziako udalerria.
* **El Campillo** Valladolideko probintziako udalerria.
* **El Campillo de la Jara** Toledoko probintziako herria.
* **El Campillo industrialdea** Bizkaiko Abanto-Zierbena udalerrian dagoen industrialdea.
Juan Carlos Pérez

**Juan Carlos Pérez Gómez** (Mutriku, Gipuzkoa, 1958ko maiatzaren 28a) euskal musikaria da, Itoiz taldeko sortzaile, abeslari eta gitarra-jolea izan zena.

Herriko udal musika akademian ikasketak egin ondoren,  Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta 1970eko hamarkadan hasi zen musika ibilbidean, Indar Trabes taldearekin lehenik eta Itoizekin gero (1978-1988). Aldi berean, Bilbon musika ikasketetan sakondu eta telebistarako lanak egiten jardun zen 1984an.

Azken urteotan, bakarka aritzen da abeslari eta musika konpositore gisa, proiektu berritzaileetan murgildurik. Argumentua elkar maitatu ezin duten bi emakumeren
kontakizuna da Saturraran. 1980ko hamarkadan, Ane, alturako arrantzale baten alaba, eta Luna, furgoneta batean heldutako andaluziarra, elkarrekin maitemindu dira. Heroinaren zurrunbiloak harrapatu ditu eta, herritarren gaitzespena dela eta, Saturrarango kartzelaren hondakinetan hartu dute babesa. Jose, Aneren aita alarguna, haiek laguntzen ahalegindu da. Desberdina onartzearen zailtasuna, heroina eta HIESaren oldarraldia, arrantzaren munduaren gainbehera: libreak izaten irakatsi zigun belaunaldi galduari egindako omenaldia da Saturraran.

## Diskografia 
### Itoiz 
# *Itoiz* (1978)
# *Ezekiel* (1980)
# *Alkolea* (1982)
# *Musikaz blai* (1983)
# *Espaloian* (1985)
# *Nobela beltza* (1985)
# *Ambulance* (1987)
# *eremuko dunen atzetik dabil...* (1988)
# *Itoiz 1978-1988* (2000)
# *Itoiz-Antologia 1978-1988* (2008)

### Bakarka 
# *Flannery eta bere astakiloak* (Elkar, 1986)
# *Poliren kantak* (Elkar, 1988)
# *Atlantic River* (Elkar, 1994)
# *Hau berua* (Elkar, 1996)
# *Ikaro* (Elkar, 2000)
# *Hiriko istorioak - JC Pérez Live* (Elkar, 2006)
# *Itoiz Suite*, Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin batera (Brian's Records, 2009)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo estekak 
* Juan Carlos Pérezen biografia
* Juan Carlos Pérezi egindako elkarrizketa argia.com web gunean
Zalamea la Real

**Zalamea la Real** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 412 m-ko altueran eta Huelvatik 67 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.477 biztanle zituen 240 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Zalamea la Realeko udalaren webgunea
*  Zalamea la Real posta kodea.
Ana Curra

**Ana Curra ** (El Escorial, 1958ko abenduaren 29a -) movida madrileña izenekoan ospea hartu zuen abeslari, teklista eta konpositore espainiarra da.

## Biografia 
Ana Isabel Fernandez zuen jatorrizko izena eta, pianoa jotzeaz gain, farmaziako ikasketak egiten hasia zen. 

## Musika ibilbidea 
Musikan hasi zenetik, hainbat taldetan aritu da.

### Alaska y los Pegamoides 
Olvido Gara (Alaska) ezagutu zuen Pentagrama aretoan eta 1979an Alaska y los Pegamoideseko teklatuaz arduratu zen. Talde honetan ezagutu zuen Eduardo Benavente, bere bikote izango zena.

### Paralisis Permanente 
Pegamoidek apartatu eta Eduardok Paralisis Permanente sortu zuenean, gonbidatutako artista gisa hartu zuen parte talde berrian, beranduago bere presentzia ohiko bihurtu zelarik.

1982an lehen maxisinglea grabatu zuen, *Los celos se apoderan de mi*. Lan honetan berak jarri zituen ahotsa eta teklatuak eta, bere bikotekideak, berriz, gainontzeko instrumentuak jo zituen, koroak egin eta ekoizpenean parte hartzeaz gain.

Nacho Canut Dinaramara alde egin zuenean, Ana erabat integratu zen Paralisis Permanente taldean eta *El acto* LP-a editatu zutenean (taldearen disko bakarra izan zen), abestien erdiak berak konposatutakoak ziren. Espainiako afterpunk edo postpunk munduan Ana Curraren izena oso ezaguna egin zen.

Baina, ez zuten asko iraun garai onek. 1983ko maiatzaren 14an Leonetik Zaragozara zihoan banda, kontzertutik kontzertura. Euria goitik behera, Eduardo, Ana eta Toti zihoazen kotxeak istripua izan zuen Errioxako Alfaro inguruan. Eduardo Benavente segituan hil zen bere 20 urteko bizitza betiko itzalduz. Ana Curra ospitalera eraman zuten eta Totik ez zuen ezer asko izan. Zaragozan berehala jakin zuten albiste latz hura, Alaska y Dinaramak bere aktuazioa bukatu eta gutxira.

### Seres Vacios 
Errekuperatu ondoren, Ana Currak Seres Vacios sortu zuen

1985ean, La Fronteran hartu zuen parte Jose Battagliorekin batera eta 4 maxi atera zituzten: *Una noche sin tí*, *Volveré*, *Lágrimas* y Lágrimas (bertsio instrumentala).

1987an *Volviendo a las andadas* diskoa editatu zuen eta handik bi single atera ziren: *Rien de rien* eta *En esta tarde gris*.

### Beste lan batzuk 
Beste elkarlan batzuk ere egin zituen eta 1989an Alaska y Dinaramarekin *Quiero ser santa* aurkeztu zuten, Paralisis Permanenteren abestia.

1993an Toti Árbolesi egindako omenaldi batean (gaindosiaz hil zen) kontzertu pare batean hartu zuen parte.

Agertokietatik alde egin badu ere, ez du sekula musika utzi eta piano irakasle da El Escorialeko kontserbatorioan.

2023ko udazken hasieran Bilbon parte hartu zuen Bime – All About Music And More ekitaldian. WebBIME munduko musikako profesionalen topagunea da, ez bakarrik aurrez aurre, birtualki ere bai.

## Kanpo estekak 
* Ana Curraren webgunea
* Ana Curra eta Eduardo Benavente La Edad de Oro programan-Youtube
* Ana Curra Jesús Ordovási eginiko omenaldian
Begoña Ameztoi

**Maria Begoña Ameztoi Mendibe** (1951ko apirilaren 4a, Donostia) idazle eta margolari gipuzkoarra da.

## Biografia 
1992an *Diario Vasco* egunkarian zutabegile gisa hasi eta gero, TVEko gidoilaria izan da eta *Crónicas marcianas*, *Lo que faltaba* eta *Sálvame* saioen tertulian hartu du parte.

## Bibliografia 
* *El Círculo* (1991) 
* *El Asesino de Baltimore* (1994) 
* *El Derby Vasco* - Juanjo Valerorekin batera- (1996) 
* *El Ángel* (2000) 
* *Escuela de Mujeres* (2001) 
* *Cuarentonas* (2002) 
* *Amor Caliente, Sexo Frío* (2007) 
* *El Sueño de Orión* (2010) 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko idazle erdaldunak
Jose Maria Mendiola

**Jose Maria Mendiola Insausti** (Donostia, 1929ko maiatzaren 18a — Donostia, 2003ko urtarrilaren 2) idazle eta enpresari gipuzkoarra zen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen, José María Mendiola Bizkaiko Adingabekoen Babesa Batzarraren aholkulari juridikoa zen. *El Diario Vasco* egunkarirako ere idatzi zuen. Haren eleberriak XX. mendeko 60. eta 70. hamarkadetan arrakasta handia izan zuten gure artean.

## Sariak 
* *Café Gijón*, 1958an.
* *Nadal*, 1962an.
* *Irun Hiria*, 1971an.
* Portugaleteko *Bizkaiko Zubia*, 1973an.

## Bibliografía 
* *Muerte por fusilamiento*, 1962.
* *La gaviota de la plaza de Guipúzcoa* Alfaguara, 1991
* *Los límites del lobo* Júcar, 1991
* *La momia Regina* Anaya, 1993
* *El palacio de las telarañas* Manuel Salvat, 1993
* *¿Quién cuida de los pajaritos?* Susaeta, 1993
* *Mi prima de Bilbao* Júcar, 1994
* *El castillo de Lora* Bruño, 1994 (euskaratua)
* *El cementerio de los ingleses* Edebé, 1994, 2006an *Ingelesen hilerria* izenburuarekin euskaratuta.
* *El temblor de los monstruos* Edebé, 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Edebe argitaletxearen informazioa egileari buruz.
Fabricio de Potestad

**Fabricio de Potestad Menéndez** (Donostia, 1946ko azaroaren 20a) Donostian jaiotako psikiatra, politikari eta idazlea da.

## Biografia 
1975ez geroztik, Iruñean bizi da. Handikien familian jaioa, medikuntza ikasi zuen Zaragozako Unibertsitatean. Beti psikiatria arloan egin du lan.

1993an Nafarroako Alderdi Sozialistaren kide bihurtu eta 1995 eta 1999 artean Iruñeko Udalaren zinegotzia izan da.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
* *Noche cerrada* (1999) 
* *El extraño predicador* (2003) Ediciones Irreverentes. 
### Saiakerak 
* *Incursiones en la niebla* (1995) 
* *Nuestra respuesta social e institucional al manicomio de Pamplona* (1991). Nafarroako Gobernua. 
* *Conciencia, libertad y alienación* (2007) Desclée de Brouwer. 
### Antologia 
Liburu hauetan ere hartu du parte:
* *Una historia de incomprensión exige negociar* (1983)
* *Situations européennes de l´hebergement théraputique* (1991)
Kuttainen

**Kuttainen** edo **Kuttanen** (ofizialki, suedieraz eta suomieraz; iparraldeko samieraz: *Cuhttás*) Muonionjoki, muga egiten duen ibairen ertzean dagoen Enontekiö udalerri finlandiarreko eta Kiruna udalerri suediarreko herrixka bat da. Enontekiö zeharkatzen duen errepidearen inguruan eratzen da herrixka, Hetta hiriburu eta Kilpisjärvi herrixka turistikoaren erdibidean, gutxi gorabehera. 1809. urtean, Errusiako Inperioak Finlandia bereganatu eta Muonionjoki ibaia muga bilakatu zenean, herrixka bitan zatituta gelditu zen, alde suediarrean eta alde finlandiarrean. Lehenengoa, bestea baino handiagoa da eta bertan, dendak, kirol-etxea edo eskola bezalako zerbitzuak aurki daitezke. Herrixkak 500 bat biztanle baino ez dauzka; hala ere, historia mamitsua dauka:

Uste zaharren arabera, Pekka Antinpoika Kuttainen, Haapakylä Ylitornioko herrixkako gizonaren familia izan zen lehena samitarrak nagusi ziren paraje hauetara iristen. Bertan egonkortu eta samitarren kontura irabazi handiak izan zituzten. Apurka, biztanleak erakarri eta herrixka esanguratsua bihurtu zen samitarrek urtero euren elur-oreinekin Ozeano Artikora egin ohi zuten ibilaldian.

Laponiako Gerra garaian, alemaniarrek herrixka erre zuten eta ez zen etxe zaharretatik bat ere zutik gelditu. Hala ere, bizkor berreraikia izan zen eta muga igarotzeko eta kontrabandoaren leku aipagarria bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Kuttaneni buruzko informazioa
Romualdo Galdos

**Romualdo Galdos Baertel** (Eibar, 1885eko otsailaren 7 - *ib.*, 1953ko abenduaren 27), elizgizon eta idazle gipuzkoarra zen.

## Biografia 
1904an, Carrión de los Condesen Jesusen Konpainian sartu zen. Espainiako Bigarren Errepublika garaietan Belgikara eta Erromara ihes egin zuen 1940 arte.

Bere ikasketen gai nagusia Biblia zen. Nahiz eta 12 hizkuntza menperatu, euskaraz eta latinez baino ez zuen idatzi.

Eibarko seme kuttuna da, Toribio Etxebarria, Juan San Martin eta Iñaki Goenagarekin batera.
Tomás Meabe

**Tomás Meabe Bilbao** (Durango, 1879ko urriaren 15 &ndash; Madril, 1915eko azaroaren 4) idazle eta politikari bizkaitarra izan zen. PSOEko Espainiako Gazte Sozialisten erakundearen sortzailea zen.

Bilbon bere omenez Iturrialde auzoko enparantza batek bere izena darama.

## Bizitza 
Bilboko familia karlista jatorrikoa izan arren, aita Bilboko udaleko lehenengo bost zinegotzi jeltzaleetako bat izan zen 1899an. Tomás Meabe bera ere, Santiago eta José anaiekin batera, Sabino Aranaren jarraitzaileen artean ibili zen gazte-gaztetatik. Haren aginduz hasi zen ideia marxistak aztertzen, harik eta, ideia berrien alderdi humanistarekin liluratuta, José Madinabeitia doktorearekin batera, jelkide izateari utzi eta sozialismoa hobetsi zuen arte. 1902an, *La lucha de clases* izeneko astekari sozialistan hasi zen idazten. Handik urte betera zuzendari izatera iritsi zen, eta astekari erdia berak betetzen zuen.

Artikulu asko egin zituen, ateismoaren eta langileen alde. Jarrera hori ikusita, familiak eta inguruneak baztertu egin zuen, eta lehen alderdikide izan zituenekin eztabaida suharrak izan zituen. Antiklerikala eta antimilitarista amorratua izan zen Meabe, eta aberri ideiaren erabilera okerraren kontrakoa. 1903an, Espainiako Gazte Sozialisten Erakundea sortu zuen. Hantxe Indalecio Prieto, Luis Araquistáin eta Julian Zugazagoitia ezagutu zituen. Anitzetan izan zen kartzelan berak idatziriko artikuluetan erregearen eta militarren kontrako iritziak azaltzeagatik, eta 1904an, 8 urteko kartzela zigorra ezarri ziotelarik, Frantziara erbesteratu zen.

Hurrengo urtean, Eibarrera itzuli eta atzera ipar Euskal Herrira erbesteratu beharrean aurkitu zen. Ondoren, Parisen eta Londresen bizi izan zen, tuberkulosiak jota, itzulpen urri batzuek eta artikuluek uzten zioten diru apurrarekin. Gaixotasuna indartu ahala, erbestean hil nahi ez eta Bilbora itzuli zen eta 1912an Julia Iruretagoiena eibartarrarekin ezkondu zen. Hala ere, handik Fuencaliente, El Escorial eta Madrilera joan zen ere. Heriotzaren atarian idatzi zuen *Apuntes de moribundo* izeneko liburua. Bere idazlanak hil ondoren izan ziren argitaratuak: *Obras* (1920); *Parábolas* (1925), *Las fábulas del errabundo* (1935, *Alderraiaren alegiak*). 1968an, eta Gabriel Arestiren eskutik, *14 Alegia* izeneko liburua argitaratu zuten, euskaraz, gaztelaniaz, galegoz eta katalanez.

## Bibliografia 
* *Obras completas*. Bilbo, 1920.
* *Parábolas*, 1920.
* *Fábulas del errabundo*, 1935.

## Ikus, gainera 
* Durangar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak
Eugenio Otxoa

**Eugenio Otxoa Montel** (Lezo edo Baiona, 1815eko apirilaren 19 &ndash; Madril, 1872ko otsailaren 29) erdal idazlea, bibliografoa, argitaratzailea eta itzultzailea izan zen, erromantikoa.

## Bizitza 
Madrilen hasi zituen ikasketak, eta José de Espronceda idazlearen adiskide egin zen. Pinturazalea zen, eta Parisa jo zuen hango Arte Ederretako eskolan ikastera, eta han Alexandre Dumas, Leandro Fernandez de Moratin eta Manuel Godoy ezagutu zituen.

Madrila itzulita, *La Gaceta* aldizkariko erredakzio lanetan jardun zuen hiru urtez. Parisa joan zen berriro ere, eta *Colección de los mejores autores españoles antiguos y modernos bilduma* zuzendu zuen han. 1840. urtean *Apuntes para una biblioteca de autores españoles contemporáneos en prosa y verso* obra argitaratu zuen, eta lau urte geroago *Catálogo razonado de los manuscritos existentes en la Biblioteca Nacional de París*.

1844. urtean berriz ere Madrilen jarri zen bizitzen, eta *El Artista* aldizkaria erromantikoa sortu zuen Pedro Madrazo koinatuarekin batera. Victor Hugo, Alexandre Dumas, Lamartine, Virgilio eta beste egile handien obrak itzuli zituen, besteak beste. Harenak dira, halaber, *Auto de fe* (eleberria, 1837), *Ecos del alma* (poesia, 1841), *Un día del año 1833* (antzerkia, 1835) eta *Tesoro del teatro español* obrak.

1844an, Real Academia de la Lenguan sartu zen, eta Estatuko kontseilari bihurtu. 1854an Portugala eta Ingalaterrara ihes egin behar zuen. Madrilera itzuli zenean, monarkikoago bihurtu eta Espainiako Historiako Errege Akademian sartu zen.

## Idazlanak 
### Itzulpenak 
* Virgilioren lan osoak
* George Sanden zenbait liburu
* Louis Daguerreren *Eskuliburua*

### Eleberri eta ipuinak 
* *Luisa*
* *El castillo del espectro*
* *Stephen*
* *Zenobia*
* *Un caso raro*
* *El auto de fe* (1837)
* *Los guerrilleros* (1855).

### Antzerkia 
* *Incertidumbre y amor* (1835)
* *Un día y un año* (1835)
* *Un día de 1823*

### Poesia 
* *Ecos del alma* (1841)

### Bibliografiak 
* *Apuntes para una biblioteca de escritores españoles contemporáneos en prosa y verso* (1840)
* *Catálogo razonado de los manuscritos españoles existentes en la Biblioteca Real de París* (1844)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak