open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leonor de la Cueva y Silva

**Leonor de la Cueva y Silva** (XVII. mendea - 1705) Espainiako Urrezko Mendeko idazlea izan zen, garaiko poeta aipagarrienetarikoa kontsideratua.

## Biografia 
XVII. mendearen hasieran Medina del Campo-n (Valladolid) jaio zen. Bere gurasoak Leonor de Silva eta Agustín de la Rúa ziren, Medina del Campo-ko aitoren seme-alabak. Hainbat anaia izan zituen, horien artean kalonjea zen Jerónimo de la Rúa: Leonorren olerkiak iritsi zaizkigun eskuizkribua gorde zuena izan zen bera.

Francisco de la Cueva antzerkigile ospetsuaren iloba zen eta harreman literarioak izan zituzten.

Ez dago ezkondu zeneko berririk.

Heriotzaren data zehatza ere ez dakigu, nahiz eta heriotzaren erregistroa 1705ean aurkitu.

## Lanak 
### Poesia lana 
Bere korpus poetikoa osatzen dutenak eskuizkribu bakarrean bildutako berrogeita hamar lan eta inprimatutako hainbat poema dira.

Bere poesian nagusi den gaia maitasun sentimendua da, baina beste batzuk ere jorratu zituen: aitaren eta osabaren heriotza; Medina del Camporen gainbehera; Naturari edo emakumearen edertasunari buruzko deskribapenak.

Bere maitasun poesiek garaiko kanonak jarraitzen zituzten eta egile emakumea zela ezkutatzen zuen. Litekeena da enkarguz egindako poemak izatea eta mugitzen zen literatura zirkuluan egindakoak.

Barrokoaren forma metriko guztiak erabili zituen: sonetoak, lirak, zortzikoak, seikoak eta erromantzeak. Bere erromantzeen artean, horietako bat Juan del Encina idazleak erabilitako *sayagués* izeneko artzain dialektu burleskoan idatzi zuen. Argumentua oso lineala da: emakumearen defentsa egiten du, maitemindutakoan leial eusten diotela eta ez direla aldakorrak esan izan den bezala. Argudio gisa, Antzinateko emakume irmo eta leialen bederatzi adibide izendatzen ditu, emakume eredugarrien eredua jarraituz, "emakumeen eztabaida" deitutakoan parte hartuz. Hala ere, protagonistak ez dira beste garai bereko egile batzuen emakumezkoak bezain independenteak, hala nola, María de Zayas edo Ana Caro de Mallén egileenak.

Ohore drama da, amaiera tragikoa baztertzen badu ere (amaiera zoriontsua dauka). Bi pertsonaia antagoniko jartzen ditu aurrez aurre: alde batetik, Armensinda, emakume babesgabe, zintzo eta bertutetsua eta, bestetik, Filiberto, botere handiko gizona, erregea, loiha eta aldakorra. Egilearen iritzia adierazteko bidea ere bada: sendotasun eza eta inkoherentzia ez direla emakumeen ezaugarriak salatzea, esaten zenaren kontra. Iritzi hori, Armensinda protagonistaren ahoan ipini zuen egileak: errege likitsak garaitzeaz gain, bere maitalearen susmoen aurrean tinko agertzen da.  

## Bibliografia 
* BIESES, Bibliografía de escritoras españolas
* Huerta, Javier; Peral, Emilio; Urzaiz, Héctor (2005): *Teatro español de la A a la Z*. Madril: Espasa.
* Janés, Clara (ed.) (2016): *Las primeras poetisas en lengua castellana*. Madril: Siruela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ni sé si muero ni si tengo vida* sonetoa *Biblioteca Virtual Universal* deitutakoan.
* *La firmeza en la ausencia. *Comedia en tres actos*.* lanaren eskuizkribua Espainiako Biblioteka Nazionalean (BNE)
Galtzamotzak

[thumb|eskuinera|[Lana Turner galtzamotz, *The Postman Always Rings Twice* (1946)]]
**Galtzamotzak** edo **prakamotzak** belaunetik gora geratzen diren galtzak dira, elastikoarekin batera jokalarien joko-jantzia osatzen dutenak. Praka arrunt bat bezalakoa da, baina hau baino laburragoa, normalean belaunetatik gora egoten da, gaur egun modan jarri dira belaunen mailara edo beherago iristen diren luzeagoak ere. Historikoki, Europan eta Ameriketako herrialde batzuetan haur txikiek soilik erabiltzen zituzten prakamotzak, eta nerabezarora iristen zirenean, adin-nagusitasunera iristen ziren edo ezkontzen zirenean, lehen praka luzeak janzten zituzten. Honek, haurrek bakarrik erabil zitzaketela ematen zuen, eta, beraz, klima beroetan, helduek ezin zituzten erabili heldugabeak ez agertzeko edo barregarri ez geratzeko. Baina Bigarren Mundu Gerratik aurrera helduak klima tropikaletan erabiltzen hasi ziren modu moderatuan, hala ere, jantzi hau umeentzat bakarrik zelako ideiak zenbait urtez iraun zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Bermuda-galtzak

[thumb|eskuinera|Britainiar Armadako ofizialak bermudetan, [Bigarren Mundu Gerra]]
**Bermuda-galtzak** edo **bermudak** praka motz mota berezi bat dira, emakumeek zein gizonek jantzi informal bezala erabiltzen dituztenak. Azpildura bat eta lau hazbete artean (2,5 - 10 cm) jartzen da belaunaren gainean. Bere izena Bermudetatik dator, non negozioetarako gizonezkoen janzkera egokitzat hartzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galtzak

thumb|140px|Galtzak.
**Galtzak** edo **prakak** hankak estaltzen duen jantzi unisexa da. Gona ez bezala, hankak bereizirik estaltzen ditu. Horrenbestez, hiru irekidura dauzkate, bata gerriari estutzeko eta beste biak, zangoak izenekoak, hankak bertan sartu ahal izateko. Gerriari loturik egoten dira botoien, kremaileren, velcroen edota gerriko baten bidez.

Orokorrean, galtzak kotoiez, poliesterrez, belus ildokatuz, denimez eta beste hainbeste materialez eginak izan daitezke.

Galtza luzeak izan daitezke, gerritik gutxienez orkatiletaraino estaliz, edota motzagoak piratak, galtzamotzak eta mini-shortak bezala.

## Ikus, gainera 
* Bermuda
* Bonbatxo

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Bonbatxoak

thumb|eskuinera|Artilezko bonbatxodun emakumea
**Bonbatxoak** galtza zabal eta solteen modeloa da, belaunaren azpitik zangoari egokitzen zaiona. Garapen berezia izan zuen, XVI. mendetik XX. mendera bitarteko jantzi militarren zati gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lodger: A Story of the London Fog

***The Lodger: A Story of the London Fog*** (euskaraz *Maizterra: Londresko Lainoaren Kontakizun Bat*), 1927ko Alfred Hitchcock britainiarrak zuzendutako film mutu bat da. Marie Belloc Lowndes ingeles idazlearen *The Lodger* (1913, *Maizterra*) eleberrian oinarritua dago. Marie Ault, Arthur Chesney, June Tripp, Malcolm Keen eta Ivor Novello aktoreek antzeztu zuten.

Film honetarako aktore eskasia zegoenez, Alfred Hitchcock bera estra modura agertu zen, honenbestez gerora bere film ia guztietan egindako kameo ospetsuen lehenbizikoa izan zen.

## Argumentua 
Londres, "Mendakatzailea" deritzon serieko hiltzaile bat hiriaren lainopean neska gazte ileoriak hiltzen hasi da. Aldi berean, Bounting senar-emazteen (Marie Ault eta Arthur Chesney) ostatura Jonathan Drew (Ivor Novello) gizon gaztea iritsi eta gela bat alokatu du. Gizasemeak ohitura bitxiak dauzka: gauez lainopean atera eta neska gazte ileoridun baten argazki bat du. Bountingdarren alaba Daisy (June Tripp) ileoridun modeloa da eta Joe Chandler (Malcolm Keen) detektibe poliziaren emaztegaia. Daisy Jonathanekiko erakarpena sentitzen hasiko da, eta Joe hortaz jabetzean, Jonathan hiltzailea izan daitekela susmatzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Marie Ault: Etxekoandrea (Bunting andrea)
* Arthur Chesney: Senarra (Bunting jauna)
* June Tripp: Daisy Bunting, modeloa
* Malcolm Keen: Joe Chandler
* Ivor Novello: Jonathan Drew (Maizterra)
* Eve Gray; Neska biktima (krediturik gabe)
* Alfred Hitchcock: Egunkari bulegoko estra (kameoa, krediturik gabe)
* Reginald Gardiner: Ikuskizuneko dantzaria (krediturik gabe)
* Alma Reville: Telefonotik entzuten ari den neska (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Galtza zango-estuak

thumb|eskuinera|Jeans zango-estuak
**Galtza zango-estuak** edo **praka zango-estuak** zango estuak dituen galtza ez-elastikoa da. Estetikoki, kanpai-formako praken aurkakoak dira. Praka zango-estuak 1980ko hamarkadako jantzi klasiko bat dira, baina aldizka itzultzen dira modako orrialdeetara. Praka zango-estuak heavy metal taldeen eta euren jarraitzaileen uniformearen zati tradizionalak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrasko hirugarren gudua

**Arrasko gudua** edo **Arrasko hirugarren gudua**, Lehen Mundu Gerran zehar, 1917ko apirilaren 9a eta 16aren artean Mendebaldeko Frontean jazotako gudu bat izan zen. Honetan, Britainiar Armadak aurrerakada egin eta Frantziako Arras hiritik hurbil zeuden Alemaniar Armadaren defentsak eraso zituen.

Britainiarrek 158.000 galera inguru izan zituzten eta alemaniarrek 120.000-130.000 artean. Ez zen inor garaile izan.

## Kanpo estekak
Mugurdi

**Mugurdia** edo **masusta-gorria** mugurdiondoaren fruitua da.

## Ezaugarriak 
Mugurdia oso erraza da landatzen eta oso erraz hedatzen da. Fruituaren zaporea, garratza eta gozoa da, burdin asko du baita C bitamina ere. Ikerketa batzuek diotenez oso onuragarria da minbiziaren kimioprebentziorako.

## Gastronomia 
Munduan, mugurdien %90aren produkzioa zukuak eta marmeladak egiteko erabiltzen da, berehala usteltzen direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhynchocyon udzungwensis

'***Rhynchocyon udzungwensis*** edo **Aurpegi griseko sengia** ugaztun mota bat da, makroszelideoen ordenakoa. Bere aurkikuntza 2008ko urtarrilean iragarri zen. Gaur arte 15 elefante satitsu espezie baino ez ziren ezagutzen, horietako azkena, *Elephantulus myurus*, Thomas eta Schwannek deskribatu zuten 1906an. Gertaera, beraz, aurkikuntza arraroa da, ez bakarrik animalia hauei dagokienez, baita ugaztunei dagokienez ere oro har.

Komunitate txiki batean bizi zela aurkitu zuten, Ndundulu baso-garaietan, Tanzaniako Udzungwa mendietan, biodibertsitate handiko gune isolatu batean. Aurkikuntza, Kaliforniako Zientzien Akademiako Galen Rathbunek eta Italiako Trentoko Natur Zientzien Museoko Francesco Roverok egin zuten. Bi zientzialariek *Journal of Zoology* aldizkari britainiarraren 2008ko otsailaren lean argitaratu zuten euren aurkikuntza.

2006ko martxoan, bi asteko espedizio batean, zoologoak euriak harrapatu zituen, urtaro lehorrean egon arren. Orduan ikusi zuten animalia uste baino handiagoa zela, eta zeramatzaten tranpek ezingo zutela alerik hartu, eta bramantezko tranpa tradizionalak erabili beharko zituztela haien ordez.

Espezie berriak *Rhynchocyon udzungwensis* (Udzungwako txakur aurpegia) izenak jaso zituen bere ezaugarri fisikoengatik. Bere ezaugarri nagusiak aurpegi grisa, mutur luze eta malgua, eta gorputz mardul bat dira. 700 gramoko pisuarekin eta 30 cm inguruko tamainarekin, espezie hau beste edozein sengi baino %25 handiagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eosinofilia

**Eosinofilia** odoleko granulozito eosinofiloen kopurua handitzea da. Hainbat gaixotasunek eragin dezakete, hala nola, alergiek edo eritasun parasitarioek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ring (1927ko filma)

***The Ring*** (euskaraz *Borrokalekua*), 1927ko Alfred Hitchcock britainiarrak zuzendutako film mutu bat da. Carl Brisson, Lillian Hall-Davis eta Ian Hunter aktoreek antzeztu zuten. Gaur egun arten iritsi diren Hitchcocken bederatzi film mutuetako bat da.

## Argumentua 
Ingalaterra, Jack Sander (Carl Brisson) bigarren mailako boxeolaria eta Mabelen (Lillian Hall-Davis) mutilaguna da. Nelly. Bob Corby (Lillian Hall-Davis) australiar boxeo txapelduna, bere nortasuna ezkutatuz, Mabelez maitemindua dago. Bobek Jacki erronka jaurtiko dio, erraz irabaziz. Baina, Mabeldik hurbil egoteko, Bobek Jack entrenatzaile bezala kontratatuko du. Denbora asko ez da pasatuko Mabelek Boben amodio proposamenei baiezkoa emateko. Jack, jeloskor eta mendekuz egarriz, Bobiri Albert Hall aretoan boxeo borrokaldi bat izateko erronka jaurtiko dio.

## Aktoreak 
* Carl Brisson: 'Round Bakar' Jack Sander
* Lillian Hall-Davis: Mabel (edo Lilian Hall Davis)
* Ian Hunter: Bob Corby
* Forrester Harvey: James Ware
* Harry Terry: Plazagizona
* Gordon Harker: Jacken entrenatzailea
* Charles Farrell: Bigarren entrenatzailea (krediturik gabe)
* Clare Greet: Fortuna igarlea (krediturik gabe)
* Tom Helmore (krediturik gabe)
* Minnie Rayner: Boxeo partehartzailearen emaztea (krediturik gabe)
* Brandy Walker: Ikuslea (krediturik gabe)
* Billy Wells: Boxeolaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Propithecus tattersalli

***Propithecus tattersalli*** lemur ertain bat da. Gehienak azal zurikoak, belarri iletsuak eta urre-laranja koloreko koroa bat dute.

Sifaka txikienetako bat da (*Propithecus* generoa), 3,5 kg inguruko pisua du eta 90 cm inguru neurtzen du burutik isatseraino. Sifaka guztiak bezala, eskalatzaile eta jauzilari ona da, eta bere dieta nagusia haziak eta hostoak dira. Bere aurkitzailearen izena darama, Ian Tattersall, espeziea lehen aldiz 1974an ikusi zuena. Hala ere, ez zen formalki deskribatua izan 1988ra arte, Elwyn Simonsek zuzendutako ikerketa talde batek, gatibu zegoen hazkuntzarako ale batzuk ikusi eta harrapatu zituenera arte. *Propithecus verreauxi* espeziearekin antza handia du, baina bere kariotipoak, ekialdeko basoetako *Propithecus diadema* taldearekin harreman estuagoa iradokitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pi (filma)

***Pi*** edo ***π***, 1998ko Darren Aronofsky estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko bat da. Sean Gullette, Mark Margolis, Ben Shenkman, Samia Shoaib, Pamela Hart, Ajay Naidu eta Joanne Gordon aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Max Cohen (Sean Gullette) bere bizitzako aurkikuntza garrantzitsuena egitear dagoen matematikari buruargi bat da: itxuraz burtsen merkatuaren kaosa menpean duen zenbaki sistema deskodifikatzea. Egia topatzear dela, eta noizbehinka burukominak jasanez, Maxek Wall Streeteko multinazional garrantzitsu baten eta testu sakratuen ezkutuko sekretuak deszifratu nahi dituen judu sekta baten jazarpena pairatuko du. Denek Maxen berehalako aurkikuntzaz jabetzeko irrikiz daude.

## Aktoreak 
* Sean Gullette: Maximillian "Max" Cohen
* Mark Margolis: Sol Robeson
* Ben Shenkman: Lenny Meyer
* Samia Shoaib: Devi
* Pamela Hart: Marcy Dawson
* Stephen Pearlman: Cohen errabinoa
* Ajay Naidu: Farouq
* Kristyn Mae-Anne Lao: Jenna
* Lauren Fox: Jenny Robeson
* Clint Mansell: Argazkilaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Moulin-Rougen

***Moulin Rougen*** (), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1892 eta 1895 artean egin zuen lana da. Margolana Ameriketako Estatu Batuetako Chicagoko Arte Institutuaan erakusten da. Tamainua hau da: 123x140 zm. Lanak Moulin-Rougeko kabaret ospetsuaren bezeroak erakusten ditu.

## Ezaugarriak 
Margoak, bere erdigunetik gertu, kabaretean dagoen mahai baten inguruan eserita dauden hiru gizon eta bi emakumez osatutako talde bat irudikatzen du. Eskuinetik ezkerrera, Edouard Dujardin, La Macarona dantzaria, Paul Secau argazkilaria eta Maurice Guibert argazkilaria daude. Lehen planoan, eskuinean, itxuraz beste mahai batean eserita, May Milton dantzari ingelesaren profil partzial bat dago; bere aurpegia argi bereizgarri batekin argiztatua dago. Atzealdean, eskuinean, Moulin Rougeren La Goulue dantzaria eta emakume bat daude. Atzean ere Toulouse-Lautrec berari ikusten zaio, baita Gabriel Tapié de Céleyran ere.

Margolana Chicagoko Arte Institutuaren jabetza da, Helen Birch Bartlett Memorial Bildumaren zati bezala. Bertan lehen aldiz 1930eko abenduaren 23an erakutsi zen. 2011n Londresen erakutsi zen , Courtauld Arte Institutuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soka gaineko dantzaria

***Soka gaineko dantzaria*** (), Henri de Toulouse-Lautrec frantziar margolariak 1899an egin zuen lana da. Margolana Suediako Museo Nazionalan erakusten da. Bere luze-zabala hau da: 47x32 zm. Olioa oihal gaineko teknika erabili zuen. Lan honetan margolariaren bi gustuko gaiak biltzen dira: emakumeak eta zirkua.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Jostuna (Toulouse-Lautrec)

***Jostuna*** (), Henri de Toulouse-Lautrec frantziar margolariak 1900an egin zuen lana da. Margolana Frantziako Albiko Toulouse-Lautrec Museoan erakusten da. Bere luze-zabala hau da: 61x49,3 zm. Olioa oihal gaineko teknika erabili zuen.

## Historia 
Protagonista ziur asko Louise Blouet d'Enguin, Louise Margouin gisa ezaguna, Adolphe Albert kritikariaren neska-laguna; Albert, bestetik, margolariaren laguna zen. Louise kapelak egiten zituen, eta han bere saltokian ikus daiteke.

Toulouse-Lautrec neska horrengandik oso erakarria sentitu zen, eta bere maitasuna platonikoa izan zen. Neska ile-gorria zen; horrelako emakumeak sarritan agertzen dira Toulouse-Lautrecen lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Indiako Agindupeko Lurra

**Indiako Batasuna** () edo **Indiako Agindupeko Lurra** () 1947 eta 1950 artean Britainiar Inperioak hegoaldeko Asian zuen agintepeko lurra izan zen, Commonwealtharen parte bat zena. Indiako Errepublikaren aurrekaria izan zen arren, Indiako sistema judizialak oraindik "Indiako Batasuna" (edo, besterik gabe, "Batasuna"), terminoa erabiltzen du Indiako gobernua izendatzeko.

Indiako gobernu britainiarra 1947an amaitu zenean, hura ordezkatzeko bi agintepeko lur sortu ziren: Indiako Batasuna eta Pakistango Agindupeko Lurra. Bi estatuak britainiar parlamentuaren 1947ko Indiako Independentzia Aktak sortu zituen eta euren banakako konstituzioak onartu arte existitu ziren. Indiaren kasuan, hori 1950eko urtarrilak 26an gertatu zen; Indiako Errepublika data horretatik aurrera hasi zen ofizialki existitzen.

Indiako Batasunaren garaian, britainiar monarkak, bi domeinuen estatuburu izaten jarraitu zuen, bakoitzean, gobernadore nagusi baten bidez ordezkatua. Indiako Batasuneko gobernadore nagusiak honakoak izan ziren:
# Louis Mountbatten (1947-1948)
# Chakravarti Rajagopalachari (1948-1950)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amber gotorlekua

**Amber gotorlekua** edo **Amer gotorlekua**, Indiako Amer udalerrian dagoen gotorleku eta jauregi bat da, Rajastan estatuan, eta Jaipur hiritik 11 kilometrora. Jatorriz, 967an Amer hiria eta Amber jauregia meenatarrek eraiki zuten, eta gerora Man Singh I.a marajaren agindupean egon zen.

Jaipur hiriko turismogune nagusia da.

## Iruditegia 

Irudi:Amer Fort - panoramio.jpg|Gotorlekuaren ikuspegi orokorra.
Irudi:Amber 014.jpg|Ganesh Pol atea.
Irudi:Fuerte Amber, Amber, India, 2009-12-04, DD 0019.jpg|Lorategia.
Irudi:Amber_Fort_-_Jaipur_(8029322541).jpg|Apaindurak.
Irudi:Amber sound and light show at Jaipur.jpg|Gauez.
Pakistango Agindupeko Lurra

**Pakistan** (; ) edo **Pakistango Agindupeko Lurra** () 1947 eta 1950 artean Britainiar Inperioak hegoaldeko Asian zuen agintepeko lurra izan zen, Commonwealtharen parte bat zena. Egungo Pakistan eta Bangladesh herrialdeen aurrekaria izan zen.

Indiako gobernu britainiarra 1947an amaitu zenean, hura ordezkatzeko bi agintepeko lur sortu ziren: Pakistango eta Indiako Agindupeko Lurrak. Bi estatuak britainiar parlamentuaren 1947ko Indiako Independentzia Aktak sortu zituen eta euren banakako konstituzioak onartu arte existitu ziren. Indiaren kasuan, hori 1956an gertatu zen, noiz Pakistango Islamiar Errepublika eratu zuten. 1971n Ekialdeko Pakistan Bangladesh bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Vera Lynn

Dame **Vera Margaret Lynn**, **Welch** jaiotza (Newham, 1917ko martxoaren 20a - Ditchling, Ekialdeko Sussex, 2020ko ekainaren 18a) ingeles abeslaria izan zen. Bere abestian oso ezagunak izan ziren Bigarren Mundu Gerra garaian. Britainiar tropentzat abestu zuen Egipton, Indian eta Birmanian eta "Forces' Sweetheart" ("Tropen Maitia") bezala ezagutua izan zen. Bere abesti ospetsuenen "We'll Meet Again" eta "The White Cliffs of Dover" daude. Bost filmetan ere antzeztu zuen.
Thomas Otway

**Thomas Otway** (Trotton, West Sussex, 1652ko martxoaren 3a - Londres, 1685eko apirilaren 14a) Estuardoen Berrezarkuntzaren garaiko ingeles antzerkigilea izan zen. ''Venice Preserv'd* edo *A Plot Discover'd* lanegatik da ezaguna. Londresera joan zen antzerkia idaztera eta han Elizabeth Barry aktorea ezagutu zuen, bere musa izan zena. 1685ean hil zen, erabateko pobrezian.
thumb

## Antzezlanak 
* *Alcibiades* (1675)
* *Don Carlos, Prince of Spain* (1676)
* *Friendship in Fashion* (1678)
* *The Orphan* edo *The Unhappy Marriage* (1680)
* *The Poets Complaint of his Muse, or A Satyr Against Libells* (1680)
* *The Soldier's Fortune'* (1681)
* *Venice Preserv'd* edo *A Plot Discover'd'* (1682)
* *The Atheist'' (1684)
Galtza elefante-hankadunak

thumb|eskuinera|Galtza elefante-hankadun emakume bat
**Galtza elefante-hankadunak** edo **kanpai-formako prakak** galtza ez-elastikoa da, behealdetik zabalagoak direnak, oin osoa estaliz. Estetikoki, galtza zango-estuen aurkakoak dira. Praka zango-estuak 1970eko hamarkadako jantzi klasiko bat dira, baina aldizka itzultzen dira modako orrialdeetara. Galtza elefante-hankadunak hippien uniformearen zati tradizionalak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rue de Moulinsen saloia

thumb|250px|Margolana egin aurretik prestatu zuen pastela-lana.
***Rue de Moulinsen saloia***, baita ere *Rue de Moulinsen burdeleko saloian* (), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1894 eta 1895ean egin zuen lana da. Margolana Frantziako Albiko Toulouse-Lautrec Museoan erakusten da. Tamainua hau da: 111,5 × 132,5 zm.

## Historia 
Toulouse-Lautrec burdeletan ibiltzen zen, Parisko Moulins kalean zegoen honetan bezala. Bezero bezala joaten zen, baina baita lekuko bezala ere, askotan bere lehengusu Tapie de Celeyran doktorearekin batera. Batzuetan, aste osoak igarotzen zituen haietako batean, prostituten eguneroko bizitza margotzen eta zirriborratzen. Artistaren gustuko gaia zen; bere lanetan XIX. mendeko Parisko gauaren benetako testigantza grafikoa utzi zuen.

## Deskribapena 
Toulouse-Lautrecek zenbait zirriborro egiten zituen behin betiko pinturak egin aurretik. Lan honetan prostituta batzuk ikusten dira bezeroen zain, belus gorriko dibanetan. Mototsa goian duen eta lepo altuko soineko arrosa duen irudia, beste emakumeen arropa arinarekin kontrastatzen duena, "Gobernaria" edo "madame" da, emagalduei begirada ebaluatzaile baina ia errukiorra zuzentzen diena. Bere posizioak tentsioa adierazten du; kezkatua dirudi.

Bere ondoan, Mireille dago, margolariaren gogokoena, soineko urdin batekin eta takoizko zapatekin, lasai-lasai eserita. Bere irduia margolanaren erdigunea da. Lan honetan ere nola Toulouse-Lautrecek atseginago irudikatzen zituen prostitutak bezeroak eta proxenetak baino ikus daiteke.

Kolorea da nagusi koadro honetan. Konposizioa, nolabait, deszentratua dago, espazio huts zabalak utziz. Atzetik, irekidura batetik, argia sartzen da eta horrek margolanari sakontasun sentsazioa ematea lortzen du. Argiak prostituten aurpegietan eta lepoetan jotzen du; haien aurpegiak, berriz, ilunpean geratzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Inpresionismo ondokoa

## Kanpo estekak
Carlos Ruiz Zafón

**Carlos Ruiz Zafón** (Bartzelona, 1964ko irailaren 25a - Los Angeles, 2020ko ekainaren 19a) gaztelaniaz idazten zuen kataluniar idazle bat izan zen. "El cementerio de los libros olvidados" izeneko tetratologiagatik ezaguna da, Bartzelona hiriari eta liburuei buruzkoa.

## Lanak 
### Gazte literatura 
* *El príncipe de la niebla* (1993)
* *El palacio de la medianoche* (1994)
* *Las luces de septiembre* (1995)
* *Marina* (1999)
### Eleberriak 
*El cementerio de los libros olvidados*
* *La sombra del viento*, 2001
* *El juego del ángel*, 2008
* *El prisionero del cielo*, 2011
* *El laberinto de los espíritus*, 2017
### Istorio laburra 
* *Rosa de fuego* (2012)

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko idazle kataluniarrak
Dantza Moulin-Rougen

***Dantza Moulin-Rougen*** (), Henri de Toulouse-Lautrec frantziar margolariak 1890ean egin zuen lana da; urte horretan Independenteen Aretoan erakutsi zen. Margolana AEBetako Filadelfia hirian dagoen Filadelfiako Arte Museoan erakusten da. Bere luze-zabala hau da: 115x150 zm. Oihal gaineko olio-margolaritza teknika erabili zuen.

## Ezaugarriak 
Ireki berri zen Moulin Rouge ia karikatura lez ikusi zuen Lautrecek lan honetan, Parisko jende asko zegoen une batean hartua. Hainbat pertsonaiek elkar eragiten dute, edaritegiko barran bermatzen dira, dantzariei begira daude eta eztabaidatzen ari dira. Begiak pertsonaiengana bigarren planoan gidatzen dituen pintura lerroari esker, elementuak oihalaren gainean trebeki kokatuz. Han, burezur aurpegia zuen gizon bat eta Jane Avril dantzaria, margolariaren musa, ikusten dira. Bigarren plano horretan margolariaren lagunak, M. Guibert, F. Gauzi eta Marcellin Desboutin margolariak eta P. Sescau argazkilaria daude.

Haien aurrean, margolanaren ezkerraldean, Valentin-le-Désossé, garaiko bizizale ospetsuak, beste dantzari bati zuzentzen zaio. Bigarren hori, ilegorria eta indartsua da, eta horrek La Goulue-n pentsarazten du, jendaurreko emanaldi batean. Dantzari hauen mugimenduek ikusleen lasaitasunarekin kontrastea egiten dute.

Lehen planoan, soineko arrosa eta kapela dituen dama dotore bat ikusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Pipistrellus raceyi

***Pipistrellus raceyi*** *Pipistrellus* generoko eta Vespertilionidae familiako saguzar espezie bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plecotus sacrimontis

'*Plecotus sacrimontis *Plecotus'' generoko eta Vespertilionidae familiako saguzar espezie bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grande Chaumière Akademia

thumb|250px|Akademiaren ataria.
**Grand Chaumière Akademia** () (Euskaraz *Lastozko teilatua duen etxe handiaren Akademia* izango litzateke) Parisen dagoen instituzio akademiko pribatua da. Grande-Chaumière kalearen 14an dago.

## Historia 
Hiriburuko bizitza artistiko eta intelektualaren gune historiko ospetsua den Montparnasseko barrutian hertsiki kokatuta ez dagoen arren, erakunde honen izena, sarri, berarekin lotzen da. Martha Stettler suitzarrak (1870-1945) eta Alice Dannenberg, pintura eta eskulturari eskainia, 1904an sortu zuten. XX. mendearen hasieran oso ospetsua izan zen. 1957an Charpentier familiak haren ardura hartu zuen, Charpentier Akademia gisa. Hala ere, oraindik orain, doako bi tailer ditu bere jatorrizko izenarekin: bat margotzeko eta marrazteko, bestea marrazteko, baita gaueko klaseak ere.

## Irakasleak izandako artista ospetsuak 
thumb|250px|Sarrerako plaka. Bertan lehenengo irakasleen izenak jaso dira.

## Ikasle izandakoak 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Antoine Bourdelle, ''Cours et leçons à l'Académie de la Grande Chaumière, 1909-1929'', Laure Dalonen edizioa, Paris, Paris-Musées, Paris, Éd. des Cendres, 2007 ().

## Kanpo estekak 
* :Grand Chaumière Akademiaren webgune ofiziala.
Italiar kafegailu

**Italiar kafegailua** edo **moka kafegailua**, *"macchinetta"* (makinatxoa) izenez ere ezaguna, kafea egiteko makina bat da. Kafegailu espresaren antzera, kafea lurrunez presurizatutako ur irakina pasaraziz egiten du. Asmakizuna, Alfonso Bialetti asmatzaileak patentatu zuen 1933an Italian; honen konpainiak, Bialettik, eredu bera ekoizten jarraitzen duelarik (*"Moka Express"* deitua). Moka kafe-makina Italiako kulturaren oinarrizko elementuetako bat bihurtu da.

Italian agertu bazen ere, moka kafe-makina bereziki ezaguna da gaur egun Europan eta Latinoamerikan. Diseinu ikoniko bihurtu da, diseinu eta sarritan agertzen da arte industrialeko museoetan, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan, Cooper-Hewitt Diseinu Museo Nazionalean, Design Museumean eta Londresko Zientzien Museoan kasu. Neurri ugariko kafegailuak daude, 50 mililitroko katilu batetik hamazortzira bitarte. Jatorrizko diseinua eta gaur egungo modelo asko eta asko  aluminiozkoak dira eta bakelitazko heldulekuak dituzte, erresistentzia termiko ona duen plastiko sintetiko mota bat.

## Erabilera 
Kafe makinak hiru atal ditu: urez betetzeko ontzi bat, haren gainean jartzen den kafearentzako iragazkia eta, azkenik, alderantzizko enbutu bat duen ontzia, prozesuaren amaieran kafea gordeko duen atala.

Beheko ontzia urez beteko dugu, segurtasun markaraino. Ondoren, bere gainean enbutu txikia duen iragazkia jarriko dugu, kafe xehetuz betea. Kafearen kalitateak baldintzatuko du azken produktua, beraz pauso honetan erabiltzen den kafeak berebiziko garrantzia du. Ondoren, goiko atala jarriko diogu eta ondo itxi.

Kafegailua sutan jarriko dugu eta behean dagoen ura irakiten hasten denean, sortzen duen lurrun-presioak azpian daukan ura ateratzera behartuko du, duen zulo bakarretik: goian daukan iragazkiko enbutuaren tutua. Bertan ur bero hori kafearekin nahasiko da. Presioaren indarrez, berriro ere gorantz egingo du, eta perkolazioz goian dagoen ontzia beteko du, behean urik geratzen ez den arte.

Componenti_della_Moka.jpg|Italiar kafegailuaren atalak, flotatzen.
Coffee_f3327912.jpg|Iragazkia kafez beteta.
Moka_crema1.JPG|Kafea goitik ateratzen.
Espressokanne.ogv|Prozesua X izpi bidz ikusia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kafe
* Lurrun-presio

## Kanpo estekak
Moulin-Rougen, bi emakume dantzan

***Moulin Rougen, bi emakume dantzan*** (), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1892an egin zuen lana da. Margolana Pragako Museo Nazionalean erakusten da, Txekian. Tamainua hau da: 93x80 zm. Lanak Moulin-Rougeko kabaret ospetsuaren bezeroak erakusten ditu.

## Deskribapena 
Hau da Toulouse-Lautrecen gai gogokoenetako bat: Montmartreko Moulin-Rouge kabareteko gaueko giroa. Margolaria lan honetan jarrera errealista hartzen saiatu zen: ez dago idealizatzeko ezta ere kritikatzeko asmorik. Jasotzen du ikusten duena.

Lehen planoan, elkarrekin dantzan ari diren bi emakume daude, sinpleki jantzita. Bere atzean, dantzalekua eta mahaien gunea banatzen dituen baranda bat dago. Eskuinean Charles Conder margolaria ikusten da, eta ezkerrean François Ganzi. Jaka gorriko emakumea Jane Avril da, Moulin-Rougeko abeslari eta dantzaria zena; Avril Toulouse-Lautrecen beste margolan batzuen protagonista izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier López Carballo

**Javier "Javi" López Carballo** (La Orotava, Tenerife, 2002ko martxoaren 25a) espainiar futbolaria da.

## Biografia 
Ezker atzelari moduan aritzen da. Alavesen jokatu zuen 7 urtez. 2024ko udan Errealak fitxatu zuen 2030erarte 6.500.000 € truke. Denboraldi pattal baten ondoren, talde txuriurdinak Oviedora lagatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aimar Oroz

**Aimar Oroz Huarte** (Aratzuri, Oltza Zendea, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da.

## Biografia 
Zelai erdian aritzen da, puntaerdi edo antolatzaile lanetan. Gaur egun Lehen Mailan jokatzen du Osasunan. 2024ko irailean bere kontratua berritu zuen 2029rarte. 

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 1an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Reebok

**Reebok International Limited** Adidas talde alemaniarraren kirol zapatila, arropa eta osagarrien ekoizle estatubatuarra da. Egoitza nagusia Cantonen (Ameriketako Estatu Batuak) eta eskualdeko bulegoak ditu Amsterdam (EMEA), Montreal (Kanada), Hong Kong (Asia Pazifikoko) eta Panama Hirian (Latinoamerika). Izena afrikaansezko rhebok hitzetik dator, Afrikako antilope mota bat. Konpainia 1895ean sortu zen Mercury Sports izenarekin eta 1960 arte ez zuen Reebok izena hartu.

## Kanpo estekak 
* enpresaren webgunea
Dolce & Gabbana

**Dolce & Gabbana** ( ahoskatua) Italiako moda-enpresa bat da. Domenico Dolce eta Stefano Gabbanak sortu zuten. Hasiera batean arropa diseinatzen hasi baziren ere, gaur egun enpresak bere eskaintza dibertsifikatu du, osagarrietatik (betaurrekoak, erlojuak, eraztunak, etab.), lurrinetatik mugikorretara (Dolce & Gabbanaren V3) edo jatetxeetara diseinatuz. Hollywoodeko aktoreen artean ospetsua da oso eta Madonna, Gisele Bündchen, Monica Bellucci, Ayumi Hamasaki, Isabella Rossellini, Lady Gaga, Britney Spears edota Kylie Minoguerentzat lan egin du. Konpainiaren egoitza Milanen dago.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Chanel

**Chanel** ( ahoskatua) Frantziako moda etxe bat da, 1910ean Coco Chanel diseinatzaileak Parisen sortua. Marka luxuzko artikuluak diseinatzen eta egiten espezializatu zen, hala nola, haute couture eta prêt-à-porter jantziak, poltsak, lurrinak eta kosmetikoak, besteak beste.

Forbes aldizkariaren arabera, Chanel enpresa Alain Wertheimer eta Gerard Wertheimerrena da, hauek Pierre Wertheimer Chanelen aurreko bazkidearen bilobak dira.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Victoria Memorial (Kalkuta)

**Victoria Memorial**, Indiako Kalkuta hirian dagoen marmolezko eraikin bat da. 1906-1921 artean Viktoria Erresuma Batukoa Indiako Enperatrizaren omenez eraiki zen.

Gaur egun Indiako Kultura Ministerioak kudeatzen du eta museoa eta hiriko turismogune nagusienetako bat da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Comédie-Françaiseren Henry Samary

***Comédie-Françaiseren Henry Samary*** (), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1889an egin zuen lana da. Margolana Parisko Orsay museoan erakusten da. Bere tamainua hau da:74,9 × 51,9 zm. Olioa kartoi gaineko teknika erabili zuen.

## Ezaugarriak 
Henry Samary Comédie-Françaiseren aktore ezaguna zen. Toulouse-Lautrecek erretratu honetan eszenatoki gainean irudikatu zuen. Janzkera Parisko dandyen arteko ohikoa zen: txarolezko zapatak eta kapela luze eskuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamorlezko jauregia (Kalkuta)

**Mamorlezko jauregia**, , Indiako Kalkuta hiriaren iparraldean dagoen jauregi bat da, Muktaram Babu kalearen 46. zenbakian. Hirian Viktoriar Aroko jauretxeen artean hobekien mantendu eta dotoreneetako bat da. Jauretxea bere marmolezko horma eta eskulturengatik ezaguna da, hortik bere izena.

1835ean Rajendra Mullick bengaliar merkatari aberats eta arte bildumatzaileak eraikiarazi zuen.
Indiako Museoa (Kalkuta)

**Indiako Museoa**, kolonial aroan **Indiako Museo Inperiala**, Indiako Kalkuta hirian dagoen museo bat da. Bertan, kultura eta zientziari buruzko 35 galeria ikusgai daude, hauetan Indiako artea, arkeologia, antropologia, geologia, zoologia eta botanikari buruzko objektuak daude.

1804an sortua izan zen. Munduko bederatzigarren museorik zaharrena da eta Indiako zaharrena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  (hindiera)
Indiako Liburutegi Nazionala

**Indiako Liburutegi Nazionala**, Indiako Kalkuta hirian dagoen liburutegi publiko bat da. Indiako liburutegirik handiena da, denera 2,2 milioi liburuz osatutako bilduma du.

1836an Kalkutako Liburutegi Publikoa bezala ireki zen eta 1953ko otsailaren 1ean liburutegi nazional bilakatu.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala  (hindieraz)
Baily itsasargia

**Baily itsasargia**, Irlandako Howth lurmuturran dagoen itsasargi bat da, Dublin konderrian. 1814an eraikia izan zen eta 1996an automatizatua.
Peadar Ua Laoghaire

**Peadar Ua Laoghaire**, ingelesez **Peadar Ó Laoghaire** (1839ko apirila, Clondrohid, Cork konderria &ndash; 1920ko martxoaren 21a), irlandar idazle eta apaiz katoliko bat izan zen. Pizkunde gaelikoan eta irlanderazko literatura modernoaren sortzaile eta hastapenearen bultzatzaileetako bat izan zen.

Cork konderriko Clondrohid udalerrian jaio eta Gaeltacht irlandera hiztunen eremuko Múscraí eskualdean hazi zen.

## Idazlanak 
* Ar nDóithin Araon, 1894
* Mion-chaint: an easy Irish phrase book, compiled for the Gaelic League, 1899
* Eólas ar áireamh, arithmetical tables in Irish, 1902
* An Soísgéal as Leabar an aifrinn, 1902 (the liturgical readers from the Missal)
* Irish prose composition: a series of articles, including several upon the Irish autonomous verb, 1902
* Aesop a Tháinig go hÉirinn, 1903
* Sgothbhualadh, a series of articles in Irish reprinted from the "Leader", 1904
* Séadna, 1904 (originally serialised in 1898)
* An Craos-Deamhan, 1905
* An Bealach Buidhe, a drama, 1906
* Tóruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne, 1906
* Niamh 1907
* Eisirt, 1909
* Seanmóin agus trí fichid, sermons for every Sunday and holy day of the year, 1909–10
* An sprid: Bas Dalláin: Tadhg Saor, three short plays, 1911
* An Cleasaidhe, 1913
* Caitilina, 1913
* Aithris ar Chríost, 1914 (a translation into Irish of Thomas à Kempis' 'Imitatio Christi')
* Sliabh na mban bhFionn agus Cúan Fithise, 1914
* Lughaidh Mac Con, 1914
* Bricriu, 1915
* Na Cheithre Soisgéil as an dTiomna Nua, 1915 (a translation into Irish of the Four Gospels)
* Mo Sgéal Féin, 1915
* Guaire, 1915
* Ag Séideadh agus ag ithe, 1918
* An teagasg críosdaidhe, edited by Ua Laoghaire, 1920
* Don Cíchóté, (A partial translation of Cervantes' novel Don Quixote, 1921
* Gníomhartha na nAspol, 1921 (a translation into Irish of the Acts of the Apostles)
* Lúcián, 1924
* Sgéalaidheachta as an mBíobla naomhtha, 1924 (stories from the Bible)
* Críost Mac Dé, 1925
* Sgealaidheacht na Macabéach, 1926 (the stories of the Maccabees from the Apocrypha)
* Aodh Ruadh, an adaptation of the life of Aodh Ruadh Ó Domhnaill originally by Lughaidh O'Clery in the 17th century, 1929
* Notes on Irish words and usages
* Papers on Irish idiom : together with a translation into Irish of part of the first book of Euclid, by the late canon Peter O'Leary ; edited by Thomas F. O'Rahilly.
* Cómhairle ár leasa, articles published in the "Leader"
* Mo shlighe chun Dé : leabhar urnaighthe
Howth lurmuturra

**Howth lurmuturra**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen penintsula bat da, Fingal konderrian.

Dublin hiriburuko Sutton auzotik sartzen da, eta jada penintsulan bertan penintsulari izen ematen dion Howth udalerria dago.

## Leku interesgarriak 
* Howth gaztelua
* Baily itsasargia
Mario Corso

**Mario Corso** (Verona, 1941eko abuztuaren 25a - Milan, 2020ko ekainaren 19a) italiar futbolaria izan zen, erdilari hegaleko moduan aritzen zena. Italiako jokalaririk onenetakotzat jotzen zuten posizio horretan, eta "Mandrake" eta "Jainkoaren ezkerreko oina" ezizenak jaso zituen. Inter eta Genoa taldeetan jolastu zuen eta ere Italiako futbol selekzio nazionalan. Erretiratu ondoren hainbat talde entrenatu zituen.

## Palmaresa 
* Serie A: 1962–63, 1964-65, 1965–66, 1970–71
* Europako Kopa: 1963–64, 1964–65
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1964, 1965
Dennis Young

**Dennis Young** (Christchurch, 1930eko apirilaren 1a - *ib*, 2020ko ekainaren 21a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen, orpokatzaile moduan aritzen zena. Zeelanda Berriko errugbi selekzioan 22 aldiz jolastu zuen eta ere Canteburyko Probintzian.
Howth gaztelua

**Howth gaztelua**, Irlandako Howth udalerrian dagoen gaztelu bat da, Dublin konderrian eta Fingal eremu administratiboan. Howth lurmuturran dago.

1180. urtetik St. Lawrence familia Howtheko jaunak izan dira, eta gaztelua leku honetan zazpi mendez egon da.

Literaturan James Joycen *Ulises* (1922) eta *Finnegans Wake* (1939) eleberrietan gaztelu honen erreferentzi ugari aipatzen dira. Zineman, *Dementia 13* (1963, Roger Corman) filmaren gazteluko eszenak hemen filmatu ziren.
The Mall (Londres)

**The Mall**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen errepide bat da, mendebaldean Buckingham jauregia eta eskialdean Trafalgar Square artean. Larunbata, igande eta jaiegunetan trafikoari itxia eta oinezkoentzako eremua da, bertan ospakizunak burutzen baidira, tartean militar desfileak.
Amiralgoaren Arkua

**Amiralgoaren Arkua** () Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen eraikin bat da, The Mall errepidea eta Trafalgar Square plazaren artean.

1910ean Aston Webb arkitektoak diseinatu eta 1912an John Mowlem & Co. enpresak eraiki zuen. Britainiar Almirantegoaren eraikinaren alboan dago, hortik bere izena.

## Kanpo-estekak
Iriaun gaztelua

**Iriaun gaztelua**, **Elosua gaztelu** edo **Gaztelu** deituriko haitzaren goialdean kokatzen da (579 metro i.m.g.). Urolako komunikazio bidea kontrolatzen zuen nafar jatorriko gaztelua izan zen, Aitzorrotzeko tenentzia barrukoa.

## Kokagunea 
Bergarako Elosua auzoaren Hego-ekialdean dago, Azkoitiako mugatik oso gertu, bi komunikazio ardatzen ondoan. Lehenengoa Deba eta Urola arroen artean zeharreko mendiko bidea zen, abelbide gisa erabilia neguko eta udako larreen artean. Gipuzkoako ibilbide luzeko lehenengoetako bide bat zela onartzen da. Bigarrenak Deba eta Urola arroak lotzen zituen, Bergara eta Urola erdiko bailararen artean. Azkoitiko hiribildu tituluan, 1324.egoa, erregeak behartzen zuen Arrasate eta Getariako kaiaren arteko garraioak Urolako herri horretatik igarotzea, beraz, Elosuako bidea erabiltzea. Elosun oraindik urtean behin egiten da Euskal Herriko mendiko azokarik ezagunenetako bat.

Aipatutako lekuan,  20x7m-ko haitz baten gainean kokatzen zen gaztelua.

## Ezaugarriak 
Rodrigo Semenez Erradakoak ez zuen aipatu gaztelu hau Gaztelako Alfontso VIII.ak bereganatutakoen artean, 1200 urtean. Hainbat idazlek adierazi dute, metro gutxira dagoen Elosuko San Andres eliza gazteluko harlanduez eraiki zela. Horren ondorioz, oso urriak dira geratu diren aztarnak: zulo borobilak zutoinak sartzeko, harkaitzean itxituretarako zizelkatutako hutsuneak, harrizko lerro gutxi batzuk eta lubetak. Gazteluak bi egitura edukiko zituen: dorre altua goialdean eta eremu harresitu zabalago bat azpian, Oiartzungo Beloagako gazteluaren antzera. Beheko egituratik pasako ziren, behartuta, bidea erabiltzen zutenak.

Mertxe Urteagak eta duela urte gutxi, Iñaki Sagredo arkeologoek miaketa lanak egin dituzte gazteluaren aztarnak topatzeko. Iñaki Sagredok buztin-egosizko argamasa zatiak topatu zituzten, egurrezko egituretan ohikoak zirenak. Beraz, ondorioztatu dute gazteluak egurrezko egitura izango zuela. Dorre bat izango zuela ere uste du arkeologoak, baita bizileku eta egurrezko barrera bat ere. Lubanarro bat aurkitzea ere espero da.

## Gazteluaren gizarteratzea 
Azkoitian, gazteluaren ezagutza eta, oro har, Azkoitiak Nafarroako erresumarekin izan zituen loturen inguruko ikerketak zabaltzea helburu duen elkarte bat sortu zen: Iriaun elkartea

## Lege izendapena 
Gazteluaren ingurunearen Balizko Arkeologia Gune aitortza eman zitzaion 1997ko irailaren 11n.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  RUIZ DE ARBULO GONZÁLEZ, IZASKUN. "Castillo de Iriaun, en Elosua". *Arkeoikuska: Investigación arqueológica*, 2018 zk., 2018, 404-406 or. ISSN 0213-8921
*  BARRENA OSORO, ELENA. *Gipuzkoako komunikabideen historia 1. Aintzinaroa eta ertaroa.* Gipuzkoako Foru Aldundia. Donostia, 1991. 

## Kanpo estekak 
* "Iriaun gazteluaren misterioa".
* «Elosua (Bergara, Gipuzkoa). Gazteluak» *www.aranzadi.eus* . Noiz kontsultatua: 2020-06-22.
Hook itsasargia

**Hook itsasargia**, Irlandako hegoaldeko kostaldeko Hook lurmuturran dagoen itsasargi bat da, Wexford konderrian eta Hook penintsulan.

1172tik leku honetan su-seinale bat bazen, XVII. mendean bertan zeuden fraideek lekua utzi eta 1671n lehenbiziko itsasargia eraiki eta 1996an automatizatu zen.
Indiako Enperadore-Enperatriza

75px|eskuinera|thumb|Indiako Izarra.
75px|eskuinera|thumb|Indiako Koroi Inperiala.
**Indiako Enperadore-Enperatriza**, Britainiar Inperioaren garaian, 1876ko maiatzaren 1etik 1948ko ekainaren 22rarte Erreseuma Batuko errege-erreginek erabilitako enperadore-enperatriz titulu bat izan zen, horren bidez Britainiar Indian agintzen zutela adierazten zen.

1948an erabiltzetik utzi eta 1950ean India eta Pakistanen independentziarekin behin betiko desagertu zen.

## Enperadore-Enperatrizak 
* Viktoria Erresuma Batukoa (1976-1901)
* Eduardo VII.a Erresuma Batukoa (1901-1910)
* Jurgi V.a Erresuma Batukoa (1910-1936)
* Eduardo VIII.a Erresuma Batukoa (1936-1936, abdikazioa)
* Jurgi VI.a Erresuma Batukoa (1936-1948)

## Kanpo estekak
51. Oscar Sariak

**51. Oscar Sarien ekitaldia** 1979ko apirilaren 9an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1978. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Johnny Carson izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***Superman*** (Les Bowie, Colin Chilvers, Denys Coop, Roy Field, Derek Meddings eta Zoran Perisic) filmaren efektu bereziengatik.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Laurence Olivier**
* **Walter Lantz**
* **King Vidor**
* **MoMAren film saila**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Leo Jaffe**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Calvin Klein (enpresa)

**Calvin Klein Inc.** Estatu Batuetako moda etxe bat da, 1968an Calvin Klein diseinatzaileak eta Barry K. Schwartzek New Yorken sortua. Marka luxuzko artikuluak diseinatzen eta egiten ditu: jantziak, poltsak, lurrinak eta osagarriak, besteak beste. 2002an PVH estatubatuar enpresak erosi zuen.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Guess

**Guess** (**GUESS** edo **Guess?** idatzia) Estatu Batuetako moda etxe bat da, 1981ean Marciano anaiek Los Angelesen sortua. Marka luxuzko artikuluak diseinatzen eta egiten ditu jantziak, poltsak eta osagarriak, besteak beste.

Bere zuri-beltzezko iragarkiak ospetsu bilakatu ziren. Claudia Schiffer, Valeria Mazza, Drew Barrymore, Anna Nicole Smith edota Paris Hilton kanpaina hauen protagonistak izan dira.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Quiksilver

**Quiksilver Inc.** Estatu Batuetako moda etxe bat da, 1969an Australian sortua. Markak kirolezko artikuluak diseinatzen eta egiten ditu, batez ere, surf eta snowboard egiteko. Bere logoa Kanagawako olatu handia margolanean oinarrituta dago.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Kostalde lerroaren paradoxa

**Kostalde lerroaren paradoxa**, lur-masen kostaldearen perimetroaren ikuskaketa anti-intuitibo baten bidez ongi zehaztutako luzeera ez duela ondorioztatuz agertzen da. Hau kostalde lerroen izaera fraktalaren ondorioz da. Fenomeno honen lehenbiziko ikuskapena Lewis Fry Richardsonek egin zuen eta ondoren Benoît Mandelbrotek garatu.

Zehazkiago, kostalde lerroaren luzera berau neurtzeko metodoaren araberakoa da. Lur-masa baten azalerak neurri erabat ezberdinetako elementuak dituztenez (ehundaka kilometroetakoak hasi eta milimetro bat edo gutxiagokoak arte), ez dago neurtu beharreko objektu txikienaren tamainaren neurri jakinik; hortaz, ez da posible lur-masaren ongi definitutako perimetro bakar bat finkatzea.

## Kanpo estekak
Jane Avril Moulin Rougetik irteten

***Jane Avril Moulin Rougetik irteten*** ( ), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1892 inguruan egin zuen lana da. Margolana Wadsworth Atheneum erakusten da, Connecticut estatuan, Estatu Batuetan. Tamainua hau da: 54x73 zm.

## Deskribapena 
Margolanean Moulin-Rougeko Jane Avril dantzaria agertzen da. Haren irudiak margolanaren erdigune osoa hartzen du. Aurpegiak seriotasuna adierazten du; emakumea bere barne munduan dagoela adierazten du. Atzean kabareteko atarian biltzen den jendea ikusten da baina, orokorrean, margolanak bakardadea adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Falkon

**Falkon** (lehen **QupZilla**) doako eta software libreko web arakatzailea da. Qt WebEngine motorra du, Chromium arakatzailearen nukleoaren berrantolaketa bat.

2019ko uztailetik aurrera, openMandrivak Falkon arakatzaile lehenetsi gisa erabiltzen du Firefoxen ordez. KDE komunitateak sustatzen du.

## Ezaugarriak 
Falkonek hainbat ikono-multzo eta beste hainbat elementu eskaintzen ditu erabiltzaileen mahai-gaineko sistema eragileen itxurarekin bat egiteko. Nabigatzailearen ezaugarri gehigarri batzuk historiaren integrazioa, web jarioak eta laster-markak kokapen bakarrean integratzea, orrialde osoaren pantaila-argazkia egiteko gaitasuna eta Operaren "*Speed dial*" "Markaketa bizkorra" hasierako orria integratzea dira.

Firefox eta Google Chrome bezalako helburu orokorreko arakatzaileek baino sistema baliabide gutxiago kontsumitzen zituela baieztatu zen 2011. urtean.

Falkonek Qt plataforma anitzeko aplikazio markoa erabiltzen du eta AdBlock gehigarria integratua eskaintzen du. Lehenespenez, spam-iragazki honek Falkonen bilatzaile nagusiaren, DuckDuckGo bilatzailearen, zerrenda zuria hartzen du kontuan.

Badago Windows plataformentzako bertsio "eramangarri" bat (instalaziorik gabekoa).

## Historia 
ezkerrera|thumb| QupZilla v1.7.0-k Acid3 proba gainditu zuen.
Proiektua ikerketa proiektu gisa hasi zen 2010ean. Python-en ( PyQt liburutegia erabiliz) idatzitako lehen aurrebista bertsioa 2010eko abendurako prest zegoen. 2011an iturburu kodea C ++- n berridatzi zen QtWebKit- en oinarritutako helburu orokorreko web arakatzaile eramangarria sortzeko helburuarekin, hasierako xedea mahaigaineko ingurune desberdinen itxura integrazioarekin Microsoft Windows, GNOME eta. KDE Plasma. 1.6.6 bertsioak (2014ko maiatza) Windows 2000 onartzen zuen.

2016ko martxoaren 30ean, QupZilla 2.0 argitaratu zen. QtWebKit-tik Qt WebEngine-rako trantsizioa markatu zuen.

2017ko abuztuaren 10ean, QupZillaren garatzaileak, David Rosca-k, bere blogean jakinarazi zuen QupZilla KDE proiektu bat bihurtu zela. Qupzilla 2.2 askatu ondoren, Falkon izen berria ezarri zitzaion.

KDE Falkon 3.0 2018ko otsailaren 27an kaleratu zen.

Falkon 3.0.1 Lubuntu 18.10 beta bertsioan sartu zuten, baina azkenean Firefox hobetsi zuten benetako Lubuntu 18.10 bertsioan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Web nabigatzaile

## Kanpok estekak 
* Webgune ofiziala.
*  Falkon gehigarriak.
* Falkon iturburu-kodeen biltegia