open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Millicent Mackenzie

**Millicent Hughes Mackenzie** (Clifton, Bristol, 1863ko ekainaren 16a - Brockweir, 1942ko abenduaren 10a) unibertsitatean ikasi zuen emakume britainiarra zen, jatorriz Galesekoa. Hezkuntza Zientzietako irakaslea zen University College of South Wales and Monmouthshireko Unibertsitatean. 

## Biografia 
Hester Millicent Hughes 1863an jaio zen, Cliftonen. Walter William Hughes eta Hester Catherin Tucketten hiru seme-alabetatik bigarrena zen. Bigarren hezkuntza Cliftonen egin zuen, eta, gero, Suitzan, 1877an. Unibertsitatean 1878an matrikulatu zen, Bristolgo University Collegen, eta, gero, Bristolen lan egin zuten gizonentzako eskola bat zuzendu zuen. Elizabeth Huguesek zuzendutako Cambridge Training College for Women delakoan osatu zuen prestakuntza, 1888an. Sheffieldeko Nesken Eskolako irakaslea izan zen, 1889tik 1891ra, eta, gero, Lehen eta Bigarren Hezkuntzako Irakasleen Prestakuntza Departamentuko zuzendari izendatu zuten University College of South Wales and Monmouthshiren, 1891tik 1904ra. Bi hilabeteko ikasketak egin zituen Estatu Batuetan, 1893an, Gilchristen, beka bati esker, eta, Amy Blanche Bramwellekin batera, irakasle estatubatuarren prestakuntzari buruzko txosten bat argitaratu zuen, mistotasuna goraipatu zuena. 

1898ko uztailaren 23an, John Stuart Mackenzie  University Collegeko filosofiako irakaslearekin ezkondu zen, eta bere unibertsitate-postua mantentzea lortu zuen. Hitzaldietako maistra izendatu zuten 1904an, eta Hezkuntza Zientzietako irakasle 1910ean. Galesko katedra baten lehen emakume titularra izan zen. Millicent Mackenzie Unibertsitate Senatuko kide izendatu zuten, 1909an.

Millicent Mackenzie Cardiff and District Women's Suffrage Societyren sortzaileetako bat izan zen, eta lehendakariordea zen. Emakumeak interes nazionaleko gai politikoetan parte hartzeko konpromisoa hartu zuen, eta 1918ko hauteskundeetan hautagai laborista gisa aurkeztu zen; emakume britainiarrek, berriz, boto partzialerako eskubidea lortu berri zuten, baina Herbert Lewis hautagai liberalak garaitu egin zuen. Galesko Liburutegi Nazionalean hauteskunde-diskurtsoaren kopia bat dago. 

''Hegel's Educational Theory and Practice* idazlanaren zenbait liburu idatzi zituen, 1909an bereziki.

1913an, Elkarte Teosofikoko kide bihurtu zen, eta, 1914an, Harry Collisonek sortutako Steiner ikasketa-talde londrestarrarekin bat egin zuen.

1915ean erretiratu zen, eta Barbara Foxleyk jarraitu zion hezkuntza-zientzien katedraren titular gisa. 1920tik 1922ra bitartean, bere senarrarekin hitzaldi-bira egin zuen Indian, Birmanian, Ceilanen eta Europan, eta bigarren bira Berkeleyn egin zuen, 1923an.

## Argitalpenak 
* *Freedom in Education An Inquiry into Its Meaning, Value And Conditions*, Hodder & Stoughton Ltd (1905)
* *Thegel's Educational Theory and Practice*, S. Sonnenschein & Co., Ltd (1909)
* *Moral Education: The Training of the Teacher, 1909*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette'' filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Black metal sinfoniko

**Black metal sinfonikoa** teklatuak eta elementu sinfonikoak dituen black metalaren azpigenero musikala da. Black metal melodikoaren antza handia dauka nahiz eta espezialista batzuek azken kategoria hori ez onartu. Teklatuen erabilera eta orkestrazioak dira azpigeneroaren ezaugarri bereizgarriak. 

Mlack metal sinfonikoak Black metalarekin alderatuta, konplexutasun musikal handiagoa du; oro har, eskala harmoniko txikiagoa hartzen du, melodia konplexuak, baina normalean black metalaren *picking* tremolo klasikoarekin. Elementu ambiental oso aberatsak jasotzen ditu.

## Historia 
Laurogeiko hamarkadaren amaierako eta laurogeita hamarreko hamarkadaren hasierako black metal norvegiarrean du jatorria: Talde hauek koruak eta elementu sinfonikoak gehitzen dituzte haien lanetan.

Beren musikan elementu klasikoak, orkestralak eta operistikoak txertatzen dituzten muturreko metalen lehenengo bandak hauek dira: Mekong Delta, Bulldozer *Neurodeliri* (1988) albumean, Believer *Sanity Obscure* (1990) eta *Dimensions* (1993) albumetan,  Master's Hammer *Ritual* (1991) albumean  eta *Jilemnický okultist* (1993) albumetan eta Sigh taldea *Scorn Defeat* lehenengo albumean (1993).

## Taldeen zerrenda 
Hona hemen mundu osoko talde batzuk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Symphonic Black Horde: un Oskorei majestuoso".
* :Top 10 Youtuben.
Jason Arday

**Jason Arday** (1985) britainiar soziologo, idazle eta irakaslea da, batez ere arraza eta arrazismoari buruzko ikerketengatik ezaguna. 

## Bizitza 
1985ean jaio zen ghanar jatorriko familian, eta hiru anaia ditu. Claphamen hazi zen. Hiru urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten. 11 urterekin hitz egiten hasi zen eta 18 urterekin irakurtzen eta idazten ikasi zuen. 

Arday Wandswortheko Heathbrook eskolan, Earlsfieldeko Southfields ikastetxean eta Londresko Merton ikastetxean ikasi zuen. Heziketa Fisikoko gradua egin zuen Surreyko Unibertsitatean, eta gero pedagogiako masterra Twickenhamgo Santa Maria unibertsitatean eta graduondoko ziurtagiria Hezkuntza Institutuan. 2015ean doktoretza lortu zuen Liverpoolgo John Moores unibertsitatean, *An exploration of peer-mentoring among student teachers to inform reflective practice within the context of action research* tesia defendatuz. 

Hezkuntza, gizarte mugikortasuna, osasun mentala eta arraza ikertzen ditu. Ikasle beltzek unibertsitateetan izandako esperientzien inguruko hainbat ikerketa egin ditu. 

The Black Curriculum erakunderako egindako erreportajeagatik ezaguna da, hedabideen arreta handia erakarri zuena. 

2023ko martxoan, Cambridgeko Unibertsitateko Hezkuntzaren Soziologiako katedradun izendatu zuten, unibertsitate horretan inoiz izendatu den katedradun beltz gazteena bihurtuz. Aurretik Glasgowko Unibertsitateko Hezkuntzaren Soziologiako katedraduna izan zen.

## Lanak 
* *Understanding mental health: what are the issues for black and ethnic minority students at university?* (2018)
* *Dismantling power and privilege through reflexivity: negotiating normative Whiteness, the Eurocentric curriculum and racial micro-aggressions within the Academy* (2018)
* *Dismantling Race in Higher Education: Racism, Whiteness and Decolonising the Academy* (editore gisa, Heidi Safia Mirzarekin batera, 2018)
* *Cool Britannia and Multi-Ethnic Britain: Uncorking the Champagne Supernova* (2019)
* ''Fighting the tide: Understanding the difficulties facing Black, Asian and Minority Ethnic (BAME) Doctoral Students' pursuing a career in Academia* (2020)
* *The Black Curriculum: Black British History in the National Curriculum Report* (2020)
* *This is a low: The enduring effects of racial discrimination on mental health within the academy* (2020)
* *No One Can See Me Cry: Understanding Mental Health Issues for Black and Ethnic Minority Academic Staff in Higher Education* (2021)
* *Race, education and social mobility: We all need to dream the same dream and want the same thing* (2021)
* *Attempting to break the chain: reimaging inclusive pedagogy and decolonising the curriculum within the academy* (Dina Zoe Belluigi eta Dave Thomasekin batera, 2021)
* *Considering Racialised Contexts in Education: Using reflective practice and peer-mentoring to support Black and Ethnic Minority educators'' (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger de Bussy-Rabutin

**Roger de Rabutin, Bussyko kondea**, **Bussy-Rabotin** deitua (Epiry, 1618ko apirilaren 13a – Autun, 1693ko apirilaren 9a) frantziar idazlea izan zen.

Borgoinako nobleziako familia batean jaio zen eta Autungo jesuiten eskolan eta Clermonteko ikastetxean ikasi zuen. Hamasei urterekin ikasketak utzi eta armadan sartu zen, eta zenbait kanpaina militarretan parte hartu zuen. 1641ean Richelieuk Bastillera bidali zuen bere eginbeharren zabarkeriagatik.

1640ko hamarkadan Luis II.a Borboi-Condékoarekin borrokatu zuen Katalunian. Hasieran Condérekin bat egin zuen Frondan, baina gero erregearen aldera aldatu zen. Flandesen ere borrokatu zen Turennerekin batera. Hala ere, harrokeria zuen, bere izaera liskartsuak eta abesti difamatorioak konposatzeko ohiturak pertsonaia garrantzitsu askorekin eman zioten izena.

1659an bere jabetzetan giltzapetu behar izan zuen Aste Santuan orgia batean parte hartzeagatik eskandalu bat sortu zuenean. Han idatzi zuen *Histoire amoureuse des Gaules* ospetsua, gorteko damen azpijokoak kontatzen zituena. Erregea haserretu egin zen eta 1665ean Bastillera bidali zuen. Urtebete baino gehiago eman zuen han, eta, ondoren, beste 27 urtez egon zen bere jabetzetan erbesteratuta. 1665ean Frantses Akademiako kide hautatu zuten. Sevignéko markesaren lehengusua izan zen, eta gutun ugari idatzi zituen harekin.

## Lanak 
* Histoire amoureuse des Gaules (1666), suivie des Romans historico-satiriques du xviie siècle, Paris : Jean-Augustin Grangé, 1754.
* Carte géographique de la cour et autres galanteries, Cologne : Pierre Marteau, 1668.
* Mémoires, Paris : J. Anisson, 1696. Édition moderne présentée, établie et annotée par Daniel-Henri Vincent, Le Temps retrouvé, Mercure de France, 2010, (ISBN 978-2-7152-2949-5)
* Lettres de messire Roger de Rabutin, comte de Bussy, Paris : F. Delaulne, 1720.
* Discours à sa famille. Manuscrit [archive] Édition moderne préfacée par Yves Coirault, Précy-sous-Thill : Armançon, 2000, (ISBN 2-84479-015-1).

## Kanpo estekak
Sabine Monauni

**Sabine Monauni** (Feldkirch, 1974ko apirilaren 10a) liechtensteindar politikari eta diplomazialaria da, Herritar Progresiboen Alderdiko kidea. Liechtensteineko lehen ministroordea da 2021az geroztik.

## Ikasketak 
* 1986-1994: batxilergoa (Vaduz, Liechtenstein)
* 1994-1999: zuzenbide ikasketak San Gallen Unibertsitatean (Suitza)
* 2000-2001: Europako Zuzenbideko Graduondoko ikasketak, Europako Unibertsitatea (Brujas, Belgika)

## Ibilbidea 
2016ko uztailetik 2021era arte Liechtensteingo enbaxadorea izan zen Belgikan eta Europar Batasunean.

2020ko abuztuan Herritar Progresiboen Alderdiko buru izendatu zuten. Alderdi honek hamar eserleku lortu zituen 2021eko hauteskunde orokorretan. 2021eko martxoaren 25etik aurrera, Monauni Liechtensteingo lehen ministroordea da. Politikaria izateaz gain, klima-ekintzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatoloaifaana Amataga Alesana-Gidlow

**Gatoloaifaana Amataga Alesana-Gidlow** samoar politikari eta enpresaburua da, Giza Eskubideak Babesteko Alderdiko kidea. 

## Bizitza 
Tofilau Eti Alesana Samoako lehen ministro ohiaren alaba da. 2006ko Samoako hauteskunde orokorretan Samoako Batzar Legegilerako hautatu zuten lehen aldiz eta Osasun Ministro izendatu zuten. Ministro gisa gazteei tabakoa saltzea debekatzen duen legedia aurreratu zuen eta txerri gripearen agerraldia kontrolatu zuen.  

2011ko hauteskundeetan berriro hautatua izan zen, baina ez zuten gobernuko kargurako berriro izendatu. 2012an, emakumeek parlamentuan eserlekuen %10 gutxienez edukitzea eskatzen duten konstituzio zuzenketen alde agertu zen.  

2014ko abuztuan epaitegian agertu zen hitz iraingarriak egitea egotzita, baina azkenean salaketa bertan behera utzi zuten. 

2016ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten, eta 2021ean kargua galdu zuen. 

Rodger Gidlowrekin ezkonduta dago eta Savai'iko iparraldeko kostaldean dagoen Savaiian hotela zuzentzen dute elkarrekin. Samoako Turismo Agintaritzaren Kontseiluko zuzendaria ere izan da. 2017an Miss Pacific Islands lehiaketako epaile izendatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ymania Brown

**Tuisina Ymania Brown-Gabriel** (Samoa, 1963ko irailaren 11 – Berlin, 2025eko irailaren 15a) **Ymania Brown** izenez ezagunagoa, samoar LGBT ekintzailea izan zen.

## Bizitza 
1963an edo 1963an jaio zen eta Samoan hazi zen. Hiru urterekin neska gisa identifikatzen hasi zen, eta amak onartu zuen, baina aitak horri aurre egin zion.

Azken urteetan, ILGA Worldeko idazkari nagusia (2019ko martxotik), Justiziarako Astraea Lesbian Foundationeko aholkularitza batzordeko kidea eta Samoa Fa'afafine Associationeko zuzendari teknikoa izan zen. Sydney World Priderekin ere lan egin zuen Equality Australiaren bitartez.

Brown emakume trans eta ''fa'afafine'' gisa identifikatzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albatrellopsis confluens

***Albatrellopsis confluens*** *Albatrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Zapore mingotsa. Grifolina dauka, minbiziaren aurkako osagai aktibo indartsua.

Sinonimoak: *Boletus aurantius*, *Boletus frondosus*, *Polyporus confluens*, *Polyporus confluens subsp. pachypus*, *Boletus artemidorus*, *Polyporus aurantius*, *Polyporus artemidorus*, *Merisma confluens*, *Polypilus confluens*, *Cladomeris confluens*, *Caloporus confluens*, *Scutiger whiteae*, *Scutiger laeticolor*, *Polyporus laeticolor*, *Polyporus whiteae*, *Scutiger confluens*, *Albatrellus confluens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 9 cm bitarteko diametrokoa (20 cm artekoa, hainbat kapela batzen direnean), lau-ganbila, ingerada irregularrarekin. Kapelaren azala leuna, lehorra, zahartzean pitzatu egiten da, laranja zurbil kolorekoa edo arrosa-laranja kolorekoa, askotan berdexka (algen ondorioz). Lehortzen denean zimurtsua bihurtzen da, gorri-adreilu edo arrosa-izokin koloreko tonuak hartuaz.

**Poroak:** Txikiak eta laburrak, zuri-krema kolorekoak (batzuetan berdexkak), 3-5 milimetrokoak, belaki zuri fin baten antza dute.

**Tutuak:** 5 milimetroko sakonerakoak.

**Hanka:** Laburra (3-6), sendoa, irregularra, eszentrikoa, zurixka edo berdexka.

**Haragia:** Zuria eta biguna gaztetan, KOH erreaktiboarekin more kolorea hartzen du. Usain leunekoa eta aza zaporekoa (gero mingotsa). Espora jalkina zuria.

**Etimologia:** *Albatrellus* hitza, onddo honen izen generiko italiar albatrello-tik dator (alberello). Confluens epitetoa berriz latinetik dator, elkartze esan nahi duen “confluens” hitzetik. Puntu bakarrean elkartzen direlako oinak.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Albatrellus ovinus* delakoarekin nahas daiteke, haragi bigunagoa du. *Albatrellus cristatus* espezieak oliba-berde kolorea (ez laranja) du, karpoforoak ez hain multzokatuak eta kapelaren azala pitzatuagoa.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Gregarioa, karpoforo inbrikatuak. Lurreko poliporoa (ez lignikola). Larbek erraz erasotzen diote. Konifero helduen azpian, ekosistema ugaritan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita pantherina f. abietum

***Amanita pantherina f. abietum*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Haragitsua, ganbil-laua, 15 cm arteko diametrokoa, likatsu samarra, leuna eta distiratsua, arre-sepia kolorekoa, geroago arre-arrosakara kolorekoa, garatxo zuri txikiekin, iheskorrak. Ertza, luzaroan leuna (pixka bat ildaskatua amaieran bakarrik).

**Orriak:** Estu, sinuatuak, solteak, nahiko zabalak, zuriak, meheak.

**Hanka:** Betea, gero muindun-barrubetea, lodia eta sendoa, goialdean pixka bat mehetua, eraztunean fin-fin flokosoa, pikortsua behealdean, bolba lodia, oboidea, garbi marjinatua. Eraztun zabala eta mintzezkoa, zabala, ez ildaskatua, gero kapelaren kolore berekoa goialdean, iraunkorra.

**Haragia:** Lodia, nahiko biguna, zuria, zapore gozokoa eta biroso edo errefauaren usain antzekoarekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Abietum* epitetoa latinetik dator, izeia esan nahi duen “Abies” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa, *Amanita pantherina* bezala. Intoxikazio neurotropikoa eragiten du.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita pantherina* tipikoarekin nahas daiteke honek kapelaren ertzean ildaska nabariak izaten ditu, eta marjinatutako bolba ez du, besteak beste.

## Sasoia eta lekua 
Goiztiarra udan. Taldeetan mendiko izeien azpian.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Alpeak, Austria, Eslovenia, Alemania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucille Lemay

**Lucille Lemay** (Montreal, 1950eko uztailaren 13a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savignanoko venusa

**Savignanoko venus** esteatitazko estatua bat da, Paleolitoko Venus bat, Goi Paleolitokoa, aurkitu zena 1925ean Italiako Modena probintzian dagoen Savignano sul Panaro herritik gertu, eta herri horren izena hartu duena duena horregatik. Savignanoko Venus Erromako Pigorini Museoan dago, erakusketa iraunkorreko parte da.

## Aurkikuntza eta datazioa 
Savignanoko venusa 1925ean aurkitu zuten Savignano sul Panaro herritik gertu ari ziren eraikuntza lan batzuetan. Kasualitatez erakutsi zioten bertakoek Giuseppe Graziosi eskultoreari, eta hau objetkuaren interesaz konturatu zen, Pigorini Museoari eman ziolarik.

Estatua metro bateko sakoneran aurkitu zuten, baina gutxi gorabehera datatzea ahalbidetzen zuen elementurik ez zen inguruan. Antzinatasunaz asko eztabaidatu da, baina azkenean beste Venus ezagun batzuekin konparazio estilistikoetan oinarrituta, Goi Paleolitoko aro baten alde azaldu dira adituak. Bereziki Balzi Rossiko venusekin eta Gravettiar garaikoekin alderatuta, bere antzinatasuna 22.000 eta 29.000 urte artean kokatu da. Era berean Modenako eskualdean Gravettiar industria litikoak ere aurkitu dira.

## Deskribapena 
Bere txikian, mota honetako paleolitoko venua handienetako bat da, 225 mm garai, 50 mm zabal eta 65 mm lodieran. 586,5 gramoko masa du.

Bere gainazala guztiz leunduta dago, perkusio arrastoekin zenbait lekutan. Goiko muturra kapirotea gogoratzen duen piramide luzanga batek osatzen du. Ertz bertikal luze bat dago aurpegia izan behar duen horretan. Bustoa piramide honen luzapena da, lepoa agerian utzi gabe. Besoak zirriborratuta daude eta badirudi bular gainean pausatzen direla. Bularrak bolumen handikoak eta hemisferikoak dira. Sabela estua baina nabarmena da, giltzurrunak nabarmentzen dira, eta ipurmasailak irtenak ageri dira. Beheko aldea azkar murrizten da puntu bateraino, goiko aldea simetrikoki gogoratuz, hanka edo oinen agerpen espliztiruik gabe. Beheko puntuan dauden iradokitzen dute orbainek estatuatxo hau lurrean landatu zela.

## Bibliografia 
* H. Delporte : *L’image de la femme dans l’art préhistorique*, Éd. Picard (1993) 

## Kanpo estekak
Irene González Hernández

**Irene González Hernández** (La Orotava, Kanariak, 1969ko urriaren 20a - Tucson, Arizona, 2014ko otsailaren 13a) Espainiako ikertzaile eta astrofisikaria izan zen, eta teknika holografikoen garapena bultzatu zuen tokiko heliosismologian, Eguzkian ikusten ez den hemisferioaren eguzki-jarduera detektatzeko.

## Ibilbidea 
González Fisikan lizentziatu zen, Astrofisika espezialitatean, 1992an, La Lagunako Unibertsitatean. Ondoren, FPI beka bat lortu zuen bere doktorego-tesia egiteko Kanarietako Astrofisika Institutuan (IAC), Eguzki Sismikologiako Taldearen barruan. Bere lana GONG (Global Oscillation Network Group) proiektuak ematen zituen kalitate handiko datu berrien ustiapen zientifikoan oinarritu zen. Proiektu horren tresnetako bat, eta nodoak, Teideko Behatokian zegoen. 

Bere tesia, *Eguzki Konbekzioaren eremuko goiko geruzetako zeharkako fluxuen mapa sinoptikoa* izenekoa, Jesus Patroi astrofisikoak zuzendu zuen. Lan horretan, "eraztun-diagrama" teknika hobetu eta zabaldu zen, eguzki-oszilazioen neurketetatik abiatuta, eguzki-gainazaletik beherako abiadura horizontalen fluxuak behar bezala lortzeko, eta, hala, eguzki-fisikan diziplina berri bihurtu zen. 

1998ko apirilean, doktoretza lortu zuen Astrofisikan, eta, ondoren, hainbat egonaldi egin zituen ikerketa-zentroetan. Horri esker, National Solar Observatory (NSO) eta Stanford Unibertsitatea (AEB) eta Queen Mary University of London (Erresuma Batua) aldi baterako utzi zituen ikerketa-jarduerak.

2003an, NSOra itzuli zen, ikertzaile seniorren kontratu baten bidez, Eguzkiaren eguzki-jarduera (*far side* edo alde ezkutu deritzona) detektatzen duten teknika holografikoak garatzen dituen proiektu baten buru izateko. Gonzalezek teknika berri hori garatu zuen, errotazio-mugimenduaren ondorioz ikusten zen hemisferioan agertu behar zuen jardueraren funtsezko ezaugarriak aurresateko aukera ematen duena. *Space weather* edo Meteorologia Espazialean dituen eraginek erreferente bihurtu dute ikerketa-eremu horretan.

## Aintzatespenak 
2014. urtean, dagoeneko hilda zegoela, HELAS VI/SOHO 28/SPACEINN heliosismologia kongresuan bere ibilbidea gogoratu zen *The Legacy of Irene González Hernández* saioan. Urte horretan bertan, 90455 Irenehernandez (2004CU2) planeta txikia bere memorian izendatu zen, Gonzálezek Eguzkiaren ezagutzan egindako ekarpenen aitorpen gisa.

La Orotovako Udalak bere jaioterriko plaka eta erdiko kale bat jarri zizkion 2015ean. Eta Bigarren Hezkuntzako Institutuak, La Orotava BHIk, *Irene González Hernández* Zientzia eta Teknologia Jardunaldiak hasi zituen, eta urtero jarraitu dute. Urte pare bat geroago, 2017an, La Orotava udalerrian, haur-eskola inauguratu zen, bere izenarekin.

Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak (FFECYT) eta Espainiako Astronomia Elkarteak (SEA) *AstrónomAs* izeneko erakusketa egin zuten 2021ean, non González agertzen baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Mason Brown

**William Mason Brown** (Troy, New York, c. 1828 – New York, 1898ko abuztuaren 26a) estatubatuar margolaria izan zen.

Abel Buel Mooreren irakaslea hasi zuen erretratugile ibilbidea. Erretratuak, trompe-l'oeilak eta paisaiak margotu zituen. Hudson Ibaiaren Eskolako bigarren belaunaldiko margolari ospetsuenetako bat izan zen, eta paisaia erromantikoengatik nabarmendu zen. Thomas Cole eta Eskolako lehen belaunaldiko beste margolari batzuen eragina jaso zuen, baita prerrafaelitena ere. 1850ean Newarkera joan zen, New Jerseyra, eta paisaietan espezializatu zen, baina 1858an Brooklynera aldatu ondoren izadi hilen margolaritzara aldatu zen. Hogeita hamaika urtez Diseinuko Akademia Nazionalean erakutsi zuen.

## Iruditegia 

'Lake Losepe' by William Mason Brown.jpg|thumb|*Lake Losepe* (c. 1855)
William Mason Brown - 'Peaches on a White Plate', c. 1880, High Museum.JPG|William Mason Brown - *Peaches on a White Plate*, c. 1880, High Museum

## Kanpo estekak
Zoon politikon

thumb|216x216px|Aristotelesen bustoa.
***Zoon politikon*** (grezierako ζῷον, *zỗion*, «animalia» eta πολῑτῐκόν, *politikon*, «politikoa (polisekoa, hirikoa)») Aristotelesek sortutako kontzeptu filosofiko bat da, eta bere esanahi literala gizakia «animalia politikoa» edo «animalia zibikoa» dela da. Honek gizakiak harremantzeko daukan gaitasunari egiten dio erreferentzia, hau da, hirien bidez antolatzen den gizarte eta bizimodu bat sortu eta aurrera eraman ditzake. 

## Azalpena 
Aristotelesek bere behaketa naturalistak bere pentsamendu politikoarekin konbinatzen ditu, etologia eta soziobiologiaren aurrekaria bilakatuz. Gizakiaren naturaz aparte, gizakiaren harreman soziopolitikoez ere arduratu zen; izan ere, bere ustez, gizakia soilik gizarte baten bidez errealizatu daiteke bere osotasunean. Bestalde, beste gizaki batzuekin bizitzeko beharra dauka (zibismoa), antolakunde politiko edo polisen bidez bere espeziekoek dituzten helburuak lor baititzazke. Bere aldetik, adierazi zuen gizartean bizi ezin ditezken horiek edo gizartea behar ez duten horiek piztiak ala jainkoak direla. 

Bere Politika obrako lehenengo liburukian, Aristotelesek naturaren mundu ikuskera teleologiko bat jarraitzen du, non gauza bakoitzaren garapena burutzen denean bilakatzen den hori gauza bakoitzaren benetako natura den. Bestalde, gauza bakoitzaren xedea da gauza bakoitzaren ongi nagusia eta autosufizientzia xede eta ongi nagusi bat da.
thumb|Erleak erlauntzetan antolatzen dira eta hierarkia bat daukate.
Aristotelesentzat, gizakia  «animalia politikoa» da izaki sozialak direlako. Haren ustez naturak ez du ezer alferrik egiten, eta gizakiak hitz egiteko ahalmena garatu badu, elkarrekin justizia bezalako kontzeptu moralak konpartitzeko izan da. Gizakia, halere, ez da animalia sozial bakarra, erleak, liztorrak, inurriak eta kurriloak ere gai dira helburu komun bat lortze aldera antolatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linda Kazienko

**Linda Kazienko** (Grimsby, 1955eko maiatzaren 29a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel L. Plaa

**Gabriel Leon "Gabbie" Plaa** (1930eko maiatzaren 15a – 2009ko azaroaren 11) Kanadako toxikologoa izan zen. Hepatotoxikotasunean espezialista, zenbait kargu administratibo bete zituen Montrealeko Unibertsitatean 1968 eta 1989 bitartean, eta irakasle emeritu maila jaso zuen 1996an erretiratzean. Hainbat zientzia-elkartetako lehendakaria izan zen bere ibilbidean, eta zientzia-aldizkari ugarirentzako argitalpen-gaitasuna izan zuen. Sari askoren artean, Toxikologia Elkartearen Errendimenduaren Saria (SOT) jaso zuen lehena izan zen, "etorkizun handiko zientzialari gazte" bati emandako saria.

## Biografia 
Plaa San Frantziskon jaio zen 1930eko maiatzaren 15ean, Jean eta Lucienne Plaaren semea, etorkin Ipar Euskal Herrikoak. Kaliforniako Unibertsitatean graduatu zen 1952an, kriminalitateko lizentzia batekin. Aurreko urtean Colleen Neva emaztearekin ezkondu zen; bikoteak zortzi seme-alaba izan zituen. Estatu Batuetako Armadaren Erreserbarekin Korean izan zuen interludio labur baten ondoren, graduondoko ikasketak amaitu zituen. Ezin izan zuen estipendio bat lortu, eta farmakologiarantz eta toxikologiarantz bideratzeko eskaini zitzaion; hala, 1956an bere masterra lortu zuen, eta 1958an doktoratu zen.

Plaa Tulane Unibertsitatean irakastera joan zen, gero Iowako Unibertsitatean, lehenago, 1968an, Montrealgo Unibertsitateak (DeuM) Farmakologia Sailburu gisa kontratatu zuen. Zientzialari gazte itxaropentsua da, aurreko urtean Toxikologiako Elkarte Amerikarreko Lorpen Sari sortu berriaren lehen hartzaile bihurtu zena. DeuMen, bere irakaskuntza eta ikerkuntzaz gain, postuen segida bat mantendu zuen (Bera egon zen Farmakologia Saileko burua 1980ra arte): Graduatu Ondoko Ikasketen Fakultateko dekanordeak (1979-1982) eta Medikuntza Fakultateko Ikerketa eta Graduondoko Ikasketetan dekanordeak (1982-1989). 1990etik erretiratu zen arte, Vancouver-en egoitza duen Recherche Toxikologie Unibertsitate Arteko Zentroko zuzendaria izan zen.

Plaaren izendapena ez zen amaitu DeuM-rekin. Kanadako Toxikologia Elkarteko (STC; 1981-1983) presidentea ere izan zen, gero SOT 1983-84 bitartean eta baita Kanadako Elkarte Farmakologikoa ere. Hainbat batzorde zientifikotan parte hartu zuen eta IUPHARReko Toxikologia Ataleko presidentea izan zen. Kanadako Fisiologia eta Farmakologia, *Toxikologia eta Farmakologia Aplikatua*, *Farmakologia eta Terapeutika* Esperimentala aldizkarietako editore edo editore elkartua izan zen, eta beste hainbaten argitalpen-batzordeko kidea. Sari ugari jaso zituen, besteak beste, SOTeko Merezimenduaren Saria (sozietateko sari gorena), Arnold Lehman eta Hezkuntzaren Sariak; STCk, berriz, V. E. Henderson Saria eta STC Saria jaso zituen. 2003an, DeuM-ren 125. urteurrena zela eta, erakundeak Plaa doktorea onartu zuen, erakundearen "aitzindari" titulua emanez.

Erretiroa hartu ondoren, Plaak denbora gehiena eman zuen etxean emaztearekin, esklerosi anizkoitza baitu. 2009ko azaroaren 11n hil zen minbiziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palissy datu-basea

[thumb|[Tolosako Done Saturdi basilika|Tolosako Done Saturdi basilikako kriptako XII. mendeko marfilezko kutxatila. Palissy inbentario eta datu basean gordetzen den ondasun mugikorretako bat.|319x319px]]
**Palissy** Frantziako ondare higigarriaren datu-basea da. Kultura Ministerioaren Arkitektura eta Ondare Zuzendaritzak sortu zuen 1989an eta 1998an jarri zuen martxan.

## Edukia 
Palissy datu baseak Monumentu Historikoen zerbitzutik eta Kultura Ondarearen Inbentario Orokorretik datorren (*Inventaire général du patrimoine culturel*) informazioa biltzen du, eta honako hauei buruzkoa da: pintura, eskultura, objektu eta altzari zibilak eta erlijiosoak, monumentu-altzariak, beirateak, musika-tresnak, industria-ondarea, itsas eta ibai-ondarea, tresna zientifikoak, sarrailagintza, arte grafikoak eta abar.

Oinarriak bi fitxa mota ditu:

* Kultura-ondarearen inbentario orokorra: inbentarioko eskualde-zerbitzuek lekuan bertan egindako ikerketen ondorioz egindako inbentario-espedienteen deskribapen-fitxak dira eta baita ere, aurretik egindako inbentarioen, errolden, espediente zaharren eta abarren informazio laburtua.
* Monumentu historikoak: 1913ko Monumentu Historikoen Legean aurreikusitako babes-neurrietan oinarritutako erregistroak, monumentu historikoak sailkatzeko eta inskribatzeko aginduei buruzko erreferentziekin.

Beraz, Palissy oinarriak ez ditu soilik Monumentu Historiko izendapen ofiziala duten elementu babestuak identifikatzen.

Palissy oinarriak 280.000 fitxa zituen 2005ean; horietatik 170.000 inbentariokoak ziren eta 110.000 monumentu historikoetakoak. Horietako 25.000 fitxa edo ohar, Memoriaren oinarriak (*Base Memoire*) delakoen jasota dauden argazkiekin hornituta daude. 5.000 espediente dokumental oso fitxei lotuta daude.

2006. urteaz geroztik, Palissyren datu-baseko bilaketa-pantaila espezifikoei esker, bilatu behar diren objektuen erregistroak ikus daitezke, haien argazkiekin batera.

Lehen lapurreta salaketak 1907an hasi ziren, eta artxibatutako erregistro horri esker, oso aspaldi lapurtutako objektuak aurkitu ahal izan ziren.

Azterketa estatistikoaren arabera, lapurtutako objektu sailkatuen %15 baino gehiago aurkitu ziren, batzuetan delitua egin eta hilabete batzuetara, batzuetan hogei edo berrogei urte geroago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Palissy datu-basea](https://www.pop.culture.gouv.fr/search/list?&base=%5B%22Patrimoine+mobilier+(Palissy)%22%5D) Ondarearen Plataforma Irekian
Saratu Gidado

**Saratu Mohammed Gidado**, ***Daso*** ezizenez ere ezaguna, (Chiranchi, 1968ko urtarrilaren 17a – Kano estatua, 2024ko apirilaren 9a) nigeriar aktorea izan zen, batez ere hausazko filmetan antzezteagatik ospea lortu zuena.

## Bizitza 
Saratu Gidado Nigeriako iparraldeko Gombe estatuan jaio zen. Kano estatuko lehen hezkuntzako eskola batean ikasi zuen.

2000n egin zuen debuta zineman, Sarauniya Moviesek ekoitzitako *Linzami Da Wuta* filmean. Gainera, *Nagari*, *Gidauniya*, *Mashi* eta *Sansani* telesailetan antzeztu zuen, besteak beste. Guztira 100 film eta telesail baino gehiagotan agertu zen.

Muhammad Lawan enpresaburuarekin ezkondu zen, eta Kannywood industriako lehen emakumezko aktore ezkondua izan zen, eta emakume gaiztoen paperak egitea gustatzen zitzaiola baieztatu zuen.

2024ko apirilaren 9an hil zen lotan, 56 urte zituela, eta islamiar tradizioen arabera lurperatu zuten.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Jackson

**Donald Jackson** (Lindsay, 1932ko urriaren 25a) arkularia zen. Kanada ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mick Fanning

**Michael Eugene Fanning** (Penrith, Hegoaldeko Gales Berria, 1981eko ekainaren 13a) australiar surflaria da.

Australian jaio zen guraso irlandarrekin eta sei urterekin hasi zen surfa egiten. 2001ean surfeko zirkuitu profesionalean sartu zen. Hiru munduko txapelketa irabazi zituen 2007., 2009. eta 2013. urteetan. 2015eko uztailean, marrazo zuri baten erasotik bizirik atera zen Hegoafrikan, txapelketako probetako batean.
Jordanne Jones

**Jordanne Jones** (Tallaght, 2000ko abuztuaren 7a) irlandar aktorea da.

## Bizitza 
Lynn Ruane senatariaren alaba, Tallaghten jaio zen. Ahizpa bat du, Jaelynn.

Killinarden eskolan ikasi zuen, eta gero Bow Street Akademian eta Trinity Collegen.

2014an Amy antzeztu zuen *I Used to Live Here* filmean. Dublingo Zinema Kritikarien Zirkuluaren Saria irabazi zuen.

2016an eta 2019an, Minnie Mahon antzeztu zuen RTÉ One kateko *Rebellion* eta *Resistance* telesail laburretan. 2018an Emmaren papera egin zuen *Metal Heart* filmean, eta Bingham Ray saria eman zioten.

17 urte zituela, Asperger sindromea (autismo mota bat) diagnostikatu zioten. 2019an pertsona autistentzako ekitaldi bat antolatu zuen Science Gallery Dublinen.

## Sariak 
* 2015: Dublingo Zinema Kritikarien Zirkuluaren Saria
* 2018: Bingham Ray saria

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideoklipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaida Avagyan

**Adelaida Avagyan, (Ադելաիդա Հովսեփի Ավագյան)**, (Erevan, Armenia, 1924ko apirilaren 6a -  Williamsburg, AEB, 2000ko maiatzaren 12a), Armeniako medikua eta ikertzailea izan zen.

## Biografia 
Adelaida Avagyan Erevanen jaio zen, Armenian. Bere gurasoak Hovsep Avagyan, nekazaritza espezialista eta Marianush Vasilyan, hizkuntza irakaslea ziren. Adelaida lau neba-arrebetatik zaharrena zen, eta haurtzaroan askotan parte hartu zuen eguneroko zaintzan eta bere anai-arreba txikien eredu gisa jardun zuen. 

1976an, doktore-tesia defendatu zuen, 20 urteko ikerketa biomedikoaren emaitza. Ikerketa medikoko karreran zehar, zientzialari gazteen eta haien ikerketa-proiektuen aholkulari gisa jardun zuen, nazioarteko hainbat aldizkaritan bere 100 artikulu baino gehiago prestatzen eta argitaratzen zituen bitartean. Avagyanek elkarrizketa ugari eman zituen irrati eta telebistako programa publikoetan, jendea desnutrizioaren arriskuez eta etxeko kontserben botulismoaren prebentzioaz hezten. 1994ra arte, Nutrizio Zientzien eta Gaixotasun Profesionalen Prebentzioko Erevángo Institutuko Nutrizio eta Higiene laborategiko zuzendaria izan zen. 

1962an Artavazd Dzvakerian ingeniari zibilarekin ezkondu zen. Alaba bat izan zuten, Anna 1963an. 1998tik Estatu Batuetan bizi izan zen.

120 lan zientifiko baino gehiagoren egilea da Avagyan. Bere idazkiek haragi-produktuen elikagaien ebaluazio higieniko eta eraginkorrarekin dute zerikusia. Selenioa eta A bitamina ikertu zituen, airearen kutsaduraren ondorioz kloroprenoarekin eta lurzoruko produktu kimiko kaltegarriekin pozoitze kronikoa babesteko agente gisa.

Minbiziak jota hil zen 2000. urtean eta Williamsburgeko Williamsburg Memorial Park-en lurperatuta dago, Virginian, Estatu Batuetan.

## Lanak (aukeraketa) 
* 1959. Moscow, Nutrition *Methods to determine the vital activity of microorganisms in canned meat by fermental reactions.*
* 1965. *Hygienic evaluation of the thermal processing of meat products by the phosphatase test.*
* 1968. *Fluorescent-serological method in diagnosing food poisoning provoked by cl. botulinum.*
* 1968. *2,3,5-triphenyltetrazolium chloride (TTC) as an indicator for hygienic assessment of raw, semi-finished and ready-to-eat meat and fish products.*
* 1969. *Sanitary-bacteriological assessment of raw, semi-finished and ready-to-eat meat and fish products, made by using resazurin test.*
* 1970. *Express methods of Sanitary-bacteriological evaluation of foodstuffs-rapid methods in diagnosing botulism.*
* 1972. *Determination of secondary bacterial contamination of meat products by means of test for the presence of acid phosphatase.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardenetako Gudua (1914)

**Ardenetako gudua** 1914ko abuztuak 21 - 23 artean gertatutako gatazka bat izan zen, Belgikako Ardenetan, Lehen Mundu Gerraren hirugarren astean gertatu zena. Gudua Mugen Guduaren eraso alemaniar handiagoaren parte izan zen, Mendebaldeko Fronteari hasiera eman ziona. Alemaniarrek frantziar tropak garaitu zituzten, eta atzera egitera behartu zituzten.

## Gudua 
Joseph Joffre, Frantziako armadaren estatu nagusiaren agintari gorenak, Lorrenako guduan borrokatzen ari ziren unitateen frontea lagundu nahian Ardenetako oihanean zehar erasotzeko agindua eman zuen. XVII Planean zehazten zen bezala, inguru hartako indar alemanak murritzak izatea besterik ez ziren espero, eta Frantziar artilleria arin eta azkarra Ardenetako eremu basotsuan lortuko zuen abantailaz aprobetxatuz aurrera egitea erraza izan beharko zen. Abuztuaren 20an, ordea, V. armadari (Lanrezac jeneralaren aginpean) eta geroago Joffreri argi geratu zitzaien indar alemaniar handi bat biltzen ari zela inguru hartan. Egun berean alemanek Lorrenako frantsesen aurka kontraeraso zabal bat egin zuten eta galdutako lurra berreskuratu zuten. Honekin guztiarekin ere, Joffrek Ardenetako erasoa aurrera joatea agindu zuen; abuztuak 20aren azken orduetan hasi zen.

V. Armadak jada abuztuaren 18tik bazekien erasoa hasi beharko zela. Era berean, aginduen bitartez III. eta IV. armadak geldiarazi zituen, bi armaden aurrean aireko eta zaldizko ikuskapenek alemaniar tropa gutxi aurkitu zituztelako. Aurkitutako hurbilen zegoen indar nagusiena 40-50km-ra zegoen. 19an De Langle de Caryren IV. armadak Semois ibaiaren inguruan aurrera egiteko agindua jaso zuen, zubiak kontrolatzeko asmoarekin, baino aurrerago ez joateko agindu zien. Alemaniarren ofentsibaren aurreko erasorik ez zuten egin nahi tranpa batean erortzeko beldurragatik. Abuztuaren 20an, ordea, hegoaldeko armada alemaniarrek I. eta II. frantziar Armadak erasotzean III. eta IV. armadek erasoaldiari ekin zioten. IV. armadak Semois ibaia zeharkatu eta Neufchâteau aldera jo zuen. Pierre Ruffey jeneralaren III. armadak Arlonerantz erasotzen zuen bitartean, IV. aren hegala babesteko asmoz. 

Verdundik hegoaldean III. Armada "Lorrenako Armada" izendatu zuten, eta Metz alemaniarren erasoengandik zaindu behar zuen, III. armadaren bestelako armada-gorputzak Belgikarantz egiteko aske utzi zuena. Frantziako armadek Belgikan sartu ziren, infanteriako bederatzi unitate guztira. Beste aldean alemaniarren 4. eta 5. armaden hamar armada-gorputz eta sei erreserba-gorputzak zeuden, Metz eta Luxemburgo artean. Alemaniarren 4. armada, Albrecht, Württembergeko dukearen agindupean, eta 5. armada, Gilen printzearen agindupean, Frantziarren I., II. eta III. armadak baino astiroago joan ziren, eta abuztuaren 21ean erasotu zituzten. Frantziar unitateek mapa gutxi zituzten eta ez zekiten aurrez aurre zegoen indar Alemaniarraren tamaina. Honen ondorioa abuztuak 22an eman zen erasoa izan zen, Longwy inguruan. Erasoa lubakituta zeuden alemaniarren aurka egin zen, artileriarik gabe eta laino artean. Atzerapen hauek Atzerakada Handiaren testuinguruan ematen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mugen Gudua
* Virtongo Gudua

## Kanpo estekak
Jane Wigham

thumb|300x300px| Eliza Wigham, Mary Estlin eta Jane Wigham 1845 inguruan.
**Jane Wigham**, sortzez **Jane Smeal** (1801-1888ko azaroa) sufragista eta abolizionista eskoziarra zen. 

## Biografia 
Jane Smeal Glasgown jaio zen, 1801ean. William Smealen arreba zen. Yorkshireko Ackwortheko quaker eskolan ikasi zuen. Bere familia Edinburgon bizi izan zen lehenik, eta, gero, Aberdeenen.

Glasgow Ladies Emancipation Society elkarte antiesklabistaren buru eta idazkari bihurtu zen Smeal. William Smeal anaiak 1822an Glasgow Anti-Slavery Society sortu zuen, 1833an sortutako Glasgow Emancipation Society delakoaren aitzindaria.

1838an, Darlingtongo Elizabeth Pease Nicholekin batera, *Address to the Women of Great Britain* izeneko liburuxka argitaratu zuen. Bertan, jendaurrean hitza hartzeko eta esklabotasunaren aurkako emakumeen erakundeak eratzeko gonbita egiten zieten emakumeei. Victoria erreginarentzat prestatu zuen hitzaldia izan ei zen Karibeko esklabotza amaitzeko “azken kolpea”.

1840an, Jane Smeal John Wighamekin ezkondu zen, te-saltzaile eta Glasgowko quaker abolizionistarekin. Eliza Wigham errainarekin adiskidetasun- eta lankidetza-harreman estua izan zuen, zeina esklabotzaren aurkako Mundu Konbentzioan ordezkari baitzen, Londresen, urte berean. Edinburgoko elkartea talde britainiar nagusietako bat bihurtu zen. Eliza eta Jane Wigham William Lloyd Garrison estatubatuar abolizionista eta erreformatzaile sozialaren jarrera polemikoen alde zeuden.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Clementia Taylor

**Clementia** **Taylor**, sortzez **Doughty** (Brockdish, Norfolk, 1810eko abenduaren 17a - Brighton, 1908ko apirilaren 11) emakumeen eskubideen aldeko aktibista britainiarra izan zen.

## Biografia 
Clementia Doughty (lagunek Mentia deitzen zioten) Brockdishen (Norfolk) jaio zen, hamabi seme-alaba zituen familia unitarista batean. Umeentzako barnetegi bat zuzentzen zuen Hoveko artzain unitarista baten nesken gobernari bihurtu zen.

1863an, Peter Taylorrek *Aubrey House* erosi zuen, Campden Hill auzoan, Holland Parken, Londresko mendebaldean. Taylortarrek Aubrey Institutua sortu zuten beren etxean. Institutu horren helburua zen gazteei aukera ematea jaso zuten hezkuntza txarra hobetzeko. Institutuko mailegu-liburutegiak eta irakurketa-gelak 500 liburu baino gehiago zituzten.

1873an, Taylortarrek *Aubrey House* saldu zuten, Peterren osasun txarra zela eta, eta apartamentu bat alokatu zuten Parlamentutik gertu parlamentu-saioetarako, eta, gero, Brightonen ezarri ziren. Bertan zendu zen Clementia, 1908an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Catherine Hall, Keith McClelland, Jane Rendall, Defining the *Victorian Nation*, 2000, or.&nbsp;&#x31;&#x37;&#x35;
* Elizabeth Crawford, The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide 1866-1928, 2003, or.&nbsp;&#x36;&#x37;&#x37;
* Claudette Fillard, Françoise Orazi, Exchanges and Zegence: The Construction of Feminism, 2010, or.&nbsp;&#x32;&#x30;&#x33;

## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Mokorreta

**Mokorreta euskal** toponimo bat da eta hauetako bat izendatzeko erabiltzen da:

* Mokorreta mendia: Lapurdilko Makea udalerrian dagoen eta 455m altu den  mendixka
* Mokorreta mendia: Behe Nafarroako Lekunberri udalerrian dagoen 680 metro altu den mendia
* Mokorreta gazteluzar: Lapurdiko mendian dagoen gazteluzaharra
* Mokorreta gazteluzar: behenafarroako mendian dagoen gazteluzaharra
Tabarra

**Tabarra** edo **tabarri** () xiismoak erabiltzen duen erlijio-doktrina bat da, Jainkoaren aurka daudenengandik eta Mahoma profeta islamiarraren aurka zeudenengandik bereizteko betebeharra adierazten duena.

Xiitek uste dute imanatoa Risalaren (apostolutza) oinordekoa dela, eta, beraz, Islamaren babeslea dela. Mahomak sartu zuen instituzioa da (Imamak). Geroago, Imam bakoitzak hurrengo Imama nor zen aurkezten zuen. Beraz, Imamatorako eta Islamaren benetako forma ezartzeko oztopoak izan zituzten pertsonak eta, era berean, Ahl al-Bayten etsaiak izan ziren pertsonak Jainkoaren etsaiak dira, eta beharrezkoa da sinestun guztiak haiengandik bereiztea.

## Definizioa 
Musulman xiita orok uste du bere betebeharra dela Jainkoaren etsaiengandik eta haren mezularietatik bereiztea. Musulmanak ez datoz bat Jainkoaren, Muhammaden eta Ahl al-Bayten etsaiak definitzerako garaian, eta sunismoak beste pentsakera bat du.

Tabarraren doktrinak berak ez du disoziatu edo norekin elkartu erabakitzen. Ahl al-bayten etsaiak bereizten ditu soilik. Identifikazioa gizabanako bakoitzaren araberakoa da.

Adibidez, pertsona batzuek Muawiyah I.a Ahl al-Bayten etsaitzat har dezakete. Kasu horretan, nahitaezkoa da Muawiyahrengandik bereiztea.

## Kanpo estekak
Il tabarro

***Il tabarro*** (euskaraz, *Kapa*) Giacomo Puccinik idatzitako opera bat da, akto bakarrrekoa, Giuseppe Adamiren liburuarekin, Didier Golden *La Houppelande* lanean (1910) oinarritua.

*Suor Angelica* eta *Gianni Schiechi* operekin batera osatutako *Il trittico* lanaren lehen opera da. Opera bakoitza *Jainkotiar komedia*ren atal bakoitzaren alegoria bat da, Dante Alighieriren lana. *Il tabarro* infernuaren alegoria da. Beste biekin batera estreinatu zen New Yorkeko Metropolitan Opera Houseen 1918ko azaroaren 14an. Ekintzak Parisko Senan dagoen gabarra batean gertatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabarre

**Tabarre** (frantsesez  ahoskatua; ) Haitiko udalerria da, Port-au-Prince barrutian, Ouest departamenduan. Azken zentsuaren arabera 130.000 biztanle inguru zituen.

## Historia 
2002ko martxoaren 26an, Delmasen komuna gisa independizatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itza

**Itza** Iruñerrian izen bereko toki asko izan daiteke:

# Itza: zendea, entitate administratibo historikoa.
# Itza: udalerria, *Itza-Gulibar* ere deitua.
# Itza: kontzejua, herria.

## Ikus, gainera 
* zendea
Egoitz Sukia

**Egoitz Sukia Esnaola** (Ataun, Gipuzkoa, ) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Jason Lyon

**Jason Lyon** (Winnipeg, 1986ko maiatzaren 24a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dave Mann

**Dave Mann** (Vancouver, 1957ko otsailaren 1a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John McDonald

**John McDonald** (Halifax, 1965eko maiatzaren 28a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita beillei

***Amanita beillei*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina arriskutsua, *Amanita verna* delakoarekin habitata eta denboraldia partekatzen dituelako.

Sinonimoa: *Amanita boudieri var beillei*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta ertz erregularrarekin, soberakinekin, errezel partzialaren hondakinez apainduta. Kapelaren azala zuria, arrosa-izokin koloreko garatxo piramidalekin gaztetan eta zuriekin helduaroan, desagertzeko joerarekin.

**Orriak:** Libreak, meheak, estu, arrosa-izokin edo gorrixka kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Garaia, zilindrikoa, oinarria erraboilduna eta sustrai antzekoarekin, bolba hauskor zuri zikin koloreko zorkiz osatua. Irinezko eraztun txiki iheskorrarekin, iragankorra.

**Haragia:** Mehea, okre antzeko kolorekoa, ebakitzean gorritu egiten da. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** Amanita terminoa *grekotik* dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna 
Jangarria baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita singeri* delakoarekin nahas daiteke, honek ere izokin koloreko orriak ditu. Antzeko beste *Amanita* bat (*boudieri*), honek orri zuriak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Oso lurperatuta jaiotzen da. Bakarka edo talde txikietan hazten da. Ingurune mediterraneoko lur solte eta hareatsuetan. Artadietan, birpopulatutako pinudietan, artelatz-basoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saproamanita codinae

***Amanita codinae*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Adituek oso estimatua eta bilatua.

Sinonimoak: *Amanita vittadinii var. codinae*, *Armillaria codinae*, *Aspidella codinae*, *Amanita codinae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurakotik zabaldura. Kapelaren azala zurixka edo arre argia, bereizgarria, ezkata piramidal handiz estalia.

**Orriak:** Estu, zuri-krema kolorekoak, zahartzean berdexka kolorea hartzen dute.

**Hanka:** Laburra, fusiformea eta sustrai antzekoekin, bolba falta du, baina ezkata eskuarrosekin estalia, ondoz ondoko eraztunak bezala. Mintzezko eraztun subapikalarekin, goitik zuria eta iluna azpitik.

**Haragia:** Zuria, zahartzean horixka.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa  kontzeptu orokor gisa. *Codinae* epitetoa, Codina mediku katalanari eskainia, perretxikoa 1933an aurkitu zuen Maire mikologoak.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Amanitak* duen bolba tipikorik gabe, *Agaricus* generokoekin (txanoinoiak) nahas daiteke, eta zehazki, *Agaricus campestris* delakoarekin. Egia esan , espezie taxonomiko berezi baten aurrean gaude, bi generoen artean.

## Sasoia eta lekua 
Udazken hezeetan. Inoiz ez da kantitate handietan ateratzen. Ongarritutako edo simaurtutako belardietan eta basoen soilguneetan. Batzuetan landutako belardietatik gertu dauden areketan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viola Muir

**Viola Muir** arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak