Matronalia

***Matronalia*** edo  ***Matronales Feriae*** dira Antzinako Erromako jai erlijiosoak, *matron*ek edo andere handiek ospatzen zutenak. Junon Lucinarean ohorez, ospatzen ziren martxoaren 1ean, eta *matronen* edo andere handiek erlijio-egutegiko festarik ezagunena bihurtu zen. Kontuan hartu behar da, Junon Lucina erditzen ziren emakumeen zaindaria zela. 

Festa hartan, emazteek senarren opariak jasotzen zituzten, eta, geroago, ohitura zabaldu eta neska gazteek beren maiteengandik jaso zituzten; esklaboen emakumezko jabeek ere beren esklaboei edo zerbitzariei opariak ematen zizkieten. Horregatik Martzial poetak idatzi zuen *Matronalia* zela "emakumeen Saturnalak". ( *cf.* ). 

Gurtzaren beraren ezaugarriek, ekitaldi publikoan Eskilinoren tenplura joaten ziren debotoen errituek eta *Matronalien* etxeko ospakizunetan nagusi zen giro ludikoak, are urratzaileak, erakusten digute antzinako Erroman ezkontza eta amatasuna erlijio-propagandan oso kontuan hartzen zela. Jaiaren erritualetik ondorioztatzen denez, deigarria da erditzeari emandako protagonismoa, jarduera sortzailearen aldekoa zena, eta, oro har, amatasuna  bera  funtsezko ekintza bihurtzen zuena. Aldi berean, zeregin hori eta amei konbentzionalki esleitutako gainerako lanak, hala nola edoskitzea edo haurrak zaintzea, batez ere etxeko espazioarekin lotu ohi dira, eta leku horretara baztertu behar zen emakume ezkondua.

Junon, zentzu zabalean, emakumeen jainkosa babeslea izan zen, baina bereziki ama eta emazte zirenena; horregatik, jainkosa horrek emakumezkoen prototipo konbentzionalenekin duen harreman argia nabarmentzen da. Junon teonimoarekin batera egon ohi diren epitetoek agerian uzten dute tradizioz emakumeei esleitutako jarduerekin duten lotura, eta horien artean erditzea nabarmendu zen; zehazki, seme-alaben erditzea errazteko, erromatar emakumeek Junon Lucinari otoitz egiten zioten.

## Errituak 
Junon Lucinaren omenezko jaia Eskilino mendian zegoen tenpluan egiten zen. Elezahar baten arabera, *matron*ek edo andere handiek berek fundatu zuten, gerra ondoren jainko horren ohorez, erromatar erregea guardia egiten zuen lekuan. Jaiaren zati bat tenpluan egiten zen, eta bertan emakumeak baino ezin ziren egon. Autore klasikoek diotenez (asko ez dakigu, hain zuzen ere haiek ezin zirelako tenpluan sartu), ezkondutako *matron*ek edo andere handiek lore-eskaintzak egiten zizkioten Junon jainkosari, lorez eta girlandaz apaintzen zuten burua, eta otoitz egiten zioten Junoni. Jainkosari egindako eskaintzak ez ziren, hortaz, sakrifizio odoltsuak, loreak baizik, Junon, bere atributuetan, Junon Lucina erditzeak zaintzen zituen jainkosa baita. Horrelako jainkosa baten aurrean ezin zen sakrifizio odoltsurik egin, horretarako bizitza bat kendu behar zelako, eta hori bizitza sortzearen guztiz kontrakoa da, eta zorte txarra ekar zezakeen. Emankortasuna indartzeko eta jainkosari haurdun geratzeko laguntza eskatzeko jaieguna zen. Gainera, haurdun zeuden emakumeek ilea bildu gabe eraman behar zuten, garaiko arau sozialen aurka.

Jaiaren bigarren zatia pribatua zen, eta andere handien etxean egiten zen, bakoitza bere familiarekin bilduta eta *pater familias* gainbegiratuta. Autore klasikoek ez digute jaiaren zati honi buruzko informazio askorik ematen, bere izaera pribatuagatik. Iritsi zaizkigun xehetasun bakarrak dira senarrak emazteari opariak eta balio gutxiko txanponak ematen zizkiola, eta horien bidez etxeko andere handiak oturuntza bat prestatzen zuela etxeko esklaboentzat.

## Iturri klasikoak eta modernoak 
* Ov. *Fast.* III.229, &c.; Plaut. *Mil.* III.1.97; Tibull. III.1; Hor. *Carm.* III.8; Mart. V.84.11; Suet. *Vesp.* 19; Tertull. *Idol.* 14;
* Hartung (1836) *Die Religion der Römer*, II lib., 65 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak