Tanta hotz

[thumb|300px|Depresio isolatu bat [Italiar penintsulako hegoaldearen gainean.]]
 uhartean (2014)]]
**Tanta hotz**a ezegonkortasuna eta euri jasa bortitzak dituen fenomeno meteorologiko bat da, atmosferaren goialdean eratzen den aire beroagoarekin inguratutako aire hotzezko masa handiak eragindakoa, goragoko aire hotzezko korrontetik (jet korrontetik) bereizi dena. Ohiko fenomenoa da Mediterraneo Mendebaldean. Meteorologian, **Goi-geruzetako depresio Isolatua** (**GOIDI**) terminoa ere hedatzen ari da fenomeno hori izendatzeko.

Gehienetan ez zaio azaleko mapetan antzematen. Ezegonkortasun handia sortzen du: tenperatura bat-batean jaitsarazten du, eta haize eta prezipitazio bortitzak eragin. Urteko fenomeno meteorologiko bat da, udazkenaren hasierarekin eta udaberriarekin batera mendebaldeko Mediterraneoan gertatzen dena, bereziki Espainian eta, zehazkiago, ekialdeko kostaldean eta Balear Uharteetan, nahiz eta haren ondorioak barrualdean ere senti daitezkeen. Beste latitudeetan ere, adibidez Sierra Nevada de Santa Marta inguruan (Kolonbia), antzeko fenomenoak gertatzen dira.

Tanta hotz baten diametroa 100 eta 1.000 km artekoa izan daiteke. Airea homogeneoa da eta ez du fronte-lerrorik inguruko aire-masetatik bereizten, baina eragin erabakigarria du eguraldian. Horrela, tanta hotzak, gehienetan, blokeo atmosferiko batera darama: hor, goi-geruzetako depresio hotz bat sortzen da. Tanta hotz altuak, 1.000 eta 10.000 m artekoak, egonkortasun txikiko eremuak dira, eta tanta hotz baxuak, berriz, nahiko egonkorrak.

## Ezaugarriak
### Sorkuntza
Tanta hotza sortzeko egokia den zirkulazio atmosferikoa altitudeko hutsune barometriko bat da, ipar-hego osagai handia duena. Hegoaldeko eskualdeetara eramandako aire hotzak, azkenean, depresio itxi bat sortzen du maila guztietan, zirkulazio orokorretik kanpo, gainean aire hotzeko gune bat duela. Patroi hori edozein urtarotan gerta badaiteke ere, udaberrian eta udazkenean izaten da batez ere, aire masa polar bat hegoalderago dagoen eskualdeetarantz joaten denean, 5 eta 9 km arteko altueran mugitzen den jet korronteak eraginda. Noizbehinkako fenomeno hori latitude ertain guztietan gerta daiteke, besteak beste, Kosta Urdinean, Mediterraneoko kostalde espainiarrean eta Ipar Amerikako Aintzira Handietan.

Tanta hotza lurretik hurbil badago, tenperaturaren alderantzikatzea eta altuera txikiko hodei estratiformeak eratzen dira. Aire hori hegoalderago dagoen antizikloi baten gainetik edo aire beroago baten gainetik (adibidez, itsasoak berotutakotik) igarotzen denean, orduan airea bereziki ezegonkorra da eta hodei konbektiboak eratzen dira.

### Ondorioak
 ibaia gainezka Valentzian (1957).]]
[thumb|[2024ko Espainiako tanta hotza|2024ko tanta hotzak eragindako hondamendia]]

*GOIDI* horri lotutako ondorioak nabariak dira, batez ere, ohi baino tenperatura altuagoko urak biltzen diren kostaldeetan, eta horrek aire heze eta beroaren igoera eragiten du, euri jasa bortitz eta iraunkorrekin. Maiz, aire-zutabearen igoera hain da azkarra, non bat-batean hozten den, txingorra botaz.

Tanta hotza arrisku handiko fenomeno meteorologikoa da. Iberiar penintsulako sortaldeko kostaldean, udazkeneko prezipitazio gehienak GOIDIen eraginez gertatzen dira beti, eta uholde larriak, higadura, biktima ugari eta suntsipen lokalizatuak eragin ditzakete, baita eremu handi samarretan ere, Murtzian 1876an gertatu zen bezala, eta 1987an Gandian (Valentzia): 500 l/m² gainditu zituen, urte osoan inguru horretan egiten duen euria baino zertxobait gehiago.

Haizea 140 km/h-ra irits daiteke kostaldean: zuhaitzak bota ditzake, baina barnealdean azkar asko bare daiteke. Ekaitzak eragindako sagailo bortitzek hondartzak, itsasontziak eta itsas pasealekuak suntsi ditzake, itsasoa lehorrean sartuz eta lehen lerroko eraikuntzak kaltetuz. Tanta hotzak eragindako itsaskiak ez dira urakanenak bezain bortitzak, baina, hala ere, itsas maila metro bat edo gehiago igo dezakete hondartzak eta pasealekuak urperatuz. Olatuek 4 edo 5 metroko altuera gaindi dezkete, eta oso handiak izan gabe potentzia handia dute, uhin-luzera laburra dutelako.

## Ikus, gainera
*2024ko Espainiako tanta hotza
*Depresio (meteorologia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak