open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indipikondo

**Indipikondo** (*Opuntia ficus-indica*) *Opuntia* generoko kaktus loreduna da. Zurtoin mamitsu arantzadunak eta izar-itxuran antolatutako arantzak izaten ditu; loreak, berriz, gorrixkak edo horixkak. Haren fruitua, **indipikua**, jateko ona da. Mesoamerikan jatorria duen arren, mundu osotik zabaldu da labore moduan.

Kaktusak bezalako adar mamitsu arantzadunak ditu, 20-50 cm luzeak eta 10-20 cm zabalak, hostoak aldiz oso txikiak eta gutxi irauten dutenak eta loreak hori zabalak eta hosto txiki askotakoak, oin biribil ezkatatsu batean kokatuak. Marrubiaren antzeko fruitu gorri leuna ematen du, jateko ona baina dituen arantzengatik eta landarean bertan heldu behar duelako saltzeko eragozpen handiak dituena.

Landare hau ezaguna da Indipikondoaren kukurutxa koloragarri moduan erabiltzen den landare zorri estimatua bertan bizi eta hazten delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mussche

***Mussche*** Kirmen Uribe idazlearen bigarren eleberria da, Espainiako Gerra Zibiletik babesteko Belgikara bidalitako neskato bilbotar bat hartu zuen Robert Mussche idazle eta nazien aurkako erresistentziako kideari buruzko istorioa kontatzen duena. Errealitatea eta fikzioa nahastuz sortutako eleberria da hau.

## Argumentua 
Bilbon hasten da nobela hau. 1937a da, Bilbo bonbardatu baina aste bete lehenago. Milaka eta milaka ume doaz Habana itsatsontzian, Europako hainbat herrialdeetara, horietatik Belgika. Bertan dago gure Karmentxu, bere anai Ramonekin batera.

Belgikan, Gante hirian igaroko du urtea Karmentxuk, Robert Mussche idazlearen ondoan. Robert lagun ona da, heroi bat, beti laguntzeko prest dagoen horietakoa. Asko gustatzen zaio hausnarketak egitea, eta jakin min handiko gizona da. Karmentxuren egonaldia oso atsegina egin zitzaion. Baina Gante hirian gerra hasten denean, Karmentxuk eta beste haur euskaldunak Bilbora itzuli behar izan ziren.

Robert Mussche Vic-ekin ezkondu zen. Neskato bat eduki zuten, eta haur euskaldunaren ohoretan Carmen izena jartzea erabaki zuten. Hermanek Erresistentzian parte hartzeko eskatu zion. Eta bere lagun minari ezetzik ezin zion esan, erresistentzian hasi zen, nazien kontra. Trenetan bonbak jarri,... eta hainbat akzio gehiago egin zituen.

Aspaldiko lagun zaharra zuen Aline. Aspaldi ikusi gabea. Egun batean, berarekin topo egin zuen. Bere ustekaberako, Alinek Karmentxuren albisteak zituela esan zion. Horregatik, hurrengo egunean, Robert emozioz beterik joan zen bere etxera. Hala ere, ez zen espero zuena. Bi soldadu nazi zeuden bere haurrean, eta Anberesen atxilotu egin zuten. Bertan, torturatu egin zuten. Eta Neugammeko kontzentrazio esparrura bidali zuten.

## Kanpo estekak
Opisthoproctidae

**Opisthoproctidae** arrain osmeriformeen familia da, Ozeano Atlantikoko, Ozeano Bareko eta Indiako ozeanoko ur tropikaletatik epeletara bizi dena.

## Generoak 
* *Bathylychnops*
* *Dolichopteroides*
* *Dolichopteryx*
* *Ioichthys*
* *Macropinna*
* *Opisthoproctus*
* *Rhynchohyalus*
* *Winteria*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oplegnathus

***Oplegnathus*** arrain pertziformeen generoa da. **Oplegnathidae** familiaren genero monotipiko edo bakarra da.

## Espezieak 
* *Oplegnathus conwayi* J. Richardson, 1840, 1840
* *Oplegnathus fasciatus* (Temminck & Schlegel, 1844)
* *Oplegnathus insignis* (Kner, 1867)
* *Oplegnathus peaolopesi* J. L. B. Smith, 1947
* *Oplegnathus punctatus* (Temminck & Schlegel, 1844)
* *Oplegnathus robinsoni* Regan, 1916
* *Oplegnathus woodwardi* Waite, 1900

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oneirodidae

**Oneirodidae** arrain lofiformeen familia da, ur sakonetan bizi dena.

## Generoak 
* *Bertella*
* *Chaenophryne*
* *Chirophryne*
* *Ctenochirichthys*
* *Danaphryne*
* *Dermatias*
* *Dolopichthys*
* *Leptacanthichthys*
* *Lophodolos*
* *Microlophichthys*
* *Oneirodes*
* *Pentherichthys*
* *Phyllorhinichthys*
* *Puck*
* *Spiniphryne*
* *Tyrannophryne*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ophidiidae

**Ophidiidae** arrain ofidiformeen familia da.

## Generoak 
Brotulinae subfamilia
* *Brotula*
Brotulotaenilinae subfamilia
* *Brotulotaenia*
Neobythitinae subfamilia
* *Abyssobrotula*
* *Acanthonus*
* *Alcockia*
* *Apagesoma*
* *Barathrites*
* *Barathrodemus*
* *Bassogigas*
* *Bassozetus*
* *Bathyonus*
* *Benthocometes*
* *Dannevigia*
* *Dicrolene*
* *Enchelybrotula*
* *Epetriodus*
* *Eretmichthys*
* *Glyptophidium*
* *Holcomycteronus*
* *Homostolus*
* *Hoplobrotula*
* *Hypopleuron*
* *Lamprogrammus*
* *Leptobrotula*
* *Leucicorus*
* *Luciobrotula*
* *Mastigopterus*
* *Monomitopus*
* *Neobythites*
* *Neobythitoides*
* *Penopus*
* *Petrotyx*
* *Porogadus*
* *Pycnocraspedum*
* *Selachophidium*
* *Sirembo*
* *Spectrunculus*
* *Spottobrotula*
* *Tauredophidium*
* *Typhlonus*
* *Ventichthys*
* *Xyelacyba*
Ophidiinae subfamilia
* *Cherublemma*
* *Chilara*
* *Genypterus*
* *Lepophidium*
* *Menziesichthys*
* *Ophidion*
* *Otophidium*
* *Parophidion*
* *Raneya*

## Galeria 

File:Brotula multibarbata.jpg|*Brotula multibarbata* (Brotulinae)
File:Bassozetus normalis.jpg|*Bassozetus normalis* (Neobythitinae)
File:Lamprogrammus niger.jpg|*Lamprogrammus niger* (Neobythitinae)
File:Monomitopus agassizii.jpg|*Monomitopus agassizii* (Neobythitinae)
File:Porogadus miles.jpg|*Porogadus miles* (Neobythitinae)
File:Tauredophidium hextii.jpg|*Tauredophidium hextii* (Neobythitinae)
File:Otophidium omostigma.jpg|*Otophidium omostigma* (Ophidiinae)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ophichthidae

**Ophichthidae** arrain angiliformeen familia da, mundu osoko ur tropikaletatik epeletara bizi dena.

## Generoak 
* Myrophinae subfamilia
** *Ahlia*
** *Asarcenchelys*
** *Benthenchelys*
** *Glenoglossa*
** *Leptocephalus*
** *Mixomyrophis*
** *Muraenichthys*
** *Myrophis*
** *Neenchelys*
** *Pseudomyrophis*
** *Pylorobranchus*
** *Schismorhynchus*
** *Schultzidia*
** *Scolecenchelys*
** *Skythrenchelys*
* Ophichthinae subfamilia
** *Allips*
** *Aplatophis*
** *Aprognathodon*
** *Apterichtus*
** *Bascanichthys*
** *Brachysomophis*
** *Caecula*
** *Callechelys*
** *Caralophia*
** *Cirrhimuraena*
** *Cirricaecula*
** *Dalophis*
** *Echelus*
** *Echiophis*
** *Ethadophis*
** *Evips*
** *Gordiichthys*
** *Hemerorhinus*
** *Herpetoichthys*
** *Hyphalophis*
** *Ichthyapus*
** *Kertomichthys*
** *Lamnostoma*
** *Leiuranus*
** *Leptenchelys*
** *Letharchus*
** *Lethogoleos*
** *Leuropharus*
** *Luthulenchelys*
** *Malvoliophis*
** *Myrichthys*
** *Mystriophis*
** *Ophichthus*
** *Ophisurus*
** *Paraletharchus*
** *Phaenomonas*
** *Phyllophichthus*
** *Pisodonophis*
** *Quassiremus*
** *Rhinophichthus*
** *Scytalichthys*
** *Stictorhinus*
** *Xestochilus*
** *Xyrias*
** *Yirrkala*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olyra

***Olyra*** siluriformeen ordenako arrain-generoa da. **Olyridae** familiaren genero monotipiko edo bakarra da. Ur gezatan bizi dira, Indian eta Indotxinan.

## Espezieak 
* *Olyra astrifera* Arunachalam, Raja, Mayden & Chandran, 2013
* *Olyra burmanica* Day, 1872
* *Olyra collettii* (Steindachner, 1881)
* *Olyra horae* (Prashad & Mukerji, 1929)
* *Olyra kempi* Chaudhuri, 1912
* *Olyra longicaudata* McClelland, 1842

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odontobutidae

**Odontobutidae** arrain pertziformeen familia da, ekialdeko Asiako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
* *Micropercops*
* *Neodontobutis*
* *Odontobutis*
* *Perccottus*
* *Sineleotris*
* *Terateleotris*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogcocephalidae

**Ogcocephalidae** arrain lofiformeen familia da, ur sakonetan bizi dena.

## Generoak 
* *Coelophrys*
* *Dibranchus*
* *Halicmetus*
* *Halieutaea*
* *Halieutichthys*
* *Halieutopsis*
* *Malthopsis*
* *Ogcocephalus*
* *Solocisquama*
* *Zalieutes*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odacidae

**Odacidae** arrain pertziformeen familia da, hegoaldeko Australia eta Zeelanda Berria inguruko itsasoetan bizi dena.

## Generoak 
* *Haletta*
* *Heteroscarus*
* *Neoodax*
* *Odax*
* *Olisthops*
* *Siphonognathus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odontaspididae

**Odontaspididae** marrazo lamniformeen familia da, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
Egun familiak gutxienez 4 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Carcharias* generoa Rafinesque, 1810
** *Carcharias taurus* Rafinesque, 1810 (Zezen-marrazoa)
** *Carcharias tricuspidatus* Day, 1878
* *Odontaspis* generoa Agassiz 183kc8
** *Odontaspis ferox* (Risso, 1810) (Zerra horzdun marrazoa)
** *Odontaspis noronhai* (Maul, 1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Fanjul

**Joaquín Fanjul Goñi** (Gasteiz,  – Madril, ) arabar militarra izan zen, 1936ko uztailaren 17 eta 18ko altxamenduan matxinatu zena.

## Biografia 
Espainia-Estatu Batuak Gerran aritu zen. *Unión Militar Española* isilpeko elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Primo de Riveraren diktaduran brigada-jeneral izendatu zuten.

Espainiako Bigarren Errepublikan VI. eskualdearen komandante bilakatu zen. 1936ko hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten baina kargu baliogabetua izan zen.

Emilio Mola jeneralarekin batera, altxamendua prestatu zuen baina uztailaren 19an ezin bere kuartela mantendu eta preso hartu zuten. Epaitu eta exekutatu zuten.

## Erreferentziak
Nototheniidae

**Nototheniidae** arrain pertziformeen familia da, Ozeano Australean bizi dena.

## Generoak 
* *Aethotaxis*
* *Cryothenia*
* *Dissostichus*
* *Gobionotothen*
* *Gvozdarus*
* *Lepidonotothen*
* *Lindbergichthys*
* *Notothenia*
* *Nototheniops*
* *Pagothenia*
* *Paranotothenia*
* *Patagonotothen*
* *Pleuragramma*
* *Trematomus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiso poni

**Kiso ponia**, (), Japoniako bertako zaldi arraza bat da.Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere jatorria eta egungo hedapen nagusia Kiso eskualdean dago, Nagano prefeturan.

Kiso poni arraza desagertzeko zorian dago.

## Arrazaren historia 
Antzineko abere arraza da. Garai batean garrantzitsua izan zen bertako eskualdearen landa ekonomian zamabere bezala eta nekazaritzako lanetan.
Japoniako gainontzeko bertako zortzi poni arrazen kasuan bezalaxe, Hokkaidoko ponia, Noma poni, Tokara ponia, Miyako ponia, Misaki ponia, Taishuh eta Yonaguni ponia, bere jatorria ez dago argi. Uste da Asiako barne aldeko zaldien ondorengoak direla, bereziki mongoliar zaldien ondorengoak izan daitezkela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The eqqinest" entziklopedian
Notocheiridae

**Notocheiridae** arrain ateriniformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* Iso generoa (Jordan eta Starks, 1901)
** *Iso flosmaris* (Jordan eta Starks, 1901)
** *Iso hawaiiensis* (Gosline, 1952)
** *Iso natalensis* (Regan, 1919)
** *Iso nesiotes* (Saeed, Ivantsoff eta Crowley, 1993)
** *Iso rhothophilus* (Ogilby, 1895)
* Notocheirus generoa (Clark, 1937)
** *Notocheirus hubbsi* (Clark, 1937)

Iso generoak batzutan bere familian sailkatzen dute, Isonidae izenekoa.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notopteridae

**Notopteridae** arrain osteoglosiformeen familia da, Afrika eta hegoaldeko Asiako ur geza eta gazikaretan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Chitala* generoa Fowler, 1934
** *Chitala blanci* (d'Aubenton, 1965)
** *Chitala borneensis* (Bleeker, 1851)
** *Chitala chitala* (F. Hamilton, 1822)
** *Chitala hypselonotus* (Bleeker, 1852)
** *Chitala lopis* (Bleeker, 1851)
** *Chitala ornata* (J. E. Gray, 1831)
* *Notopterus* generoa Lacépède, 1800
** *Notopterus notopterus* (Pallas, 1769)
* *Papyrocranus* generoa Greenwood, 1963
** *Papyrocranus afer* (Günther, 1868)
** *Papyrocranus congoensis* (Nichols & La Monte, 1932)
* *Xenomystus* generoa Günther, 1868
** *Xenomystus nigri* (Günther, 1868)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nothobranchiidae

**Nothobranchiidae** arrain ziprinodontiformeen familia da, Afrikako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
* *Aphyosemion* (tartean *Chromaphysemion*)
* *Callopanchax*
* *Epiplatys*
* *Episemion*
* *Fenerbahce* (lehen *Adamas*)
* *Foerschichthys*
* *Fundulopanchax*
* *Nimbapanchax*
* *Nothobranchius*
* *Pronothobranchius*
* *Scriptaphyosemion*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iso (arraina)

***Iso*** arrain ateriniformeen generoa da, Ozeano Bareko ur epel eta tropikaletan bizi dena. Batzutan adituek Notocheiridae familiaren barnean sailkatzen dute, bestetan berriz, **Isonidae** familiaren genero monotipikotzat hartzen dute.

## Espezieak 
* *Iso flosmaris* (Jordan eta Starks, 1901)
* *Iso hawaiiensis* (Gosline, 1952)
* *Iso natalensis* (Regan, 1919)
* *Iso nesiotes* (Saeed, Ivantsoff eta Crowley, 1993)
* *Iso rhothophilus* (Ogilby, 1895)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iriomote-Ishigaki Parke Nazionala

Japonia hegoaldeko Okinawa prefeturan dagoen parke nazionala da, Yaeyama uharteetan kokaturik dagoena.

## Historia 
Parkea 1972ko maiatzaren 15ean ezarri zen. Hasiera batean Iriomote, Kohama, Kuro eta Taketomi uharteak hartzen zituen baina 2007ko abuztuak zabaldu eta Ishigaki uhartea ere barneratu zen.

## Fauna 
Iriomoteko katua da denetan aipagarriena. *Prionailurus bengalensis* katuaren aldaera bat da. 2008ko ikerketa baten arabera 250 baino gutxiago daude.

## Iruditegia 

Irudi:Iriomote Jima 1.jpg|Iriomotako hondartza bat.
Irudi:Kampire iriomote 2007-04-05.jpg|Iriomote.
Irudi:Barasu Island near Iriomote Island 2.jpg|Barasuko duna (Taketomi).
Irudi:Ishigaki kabira majipanari.jpg|Kabira Badia (Ishigaki).
Irudi:Iriomote yamaneko stuffed.jpg|Iriomoteko katua.

## Kanpo estekak
Notosudidae

**Notosudidae** arrain aulopiformeen familia da, itsaso azpiartiko eta azpiantartikoetako ur abisaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Ahliesaurus* generoa (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Ahliesaurus berryi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Ahliesaurus brevis* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
* *Luciosudis* generoa (Fraser-Brunner, 1931)
** *Luciosudis normani* (Fraser-Brunner, 1931)
* *Scopelosaurus* generoa (Bleeker, 1860)
** *Scopelosaurus adleri* (Fedorov, 1967)
** *Scopelosaurus ahlstromi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus argenteus* (Maul, 1954)
** *Scopelosaurus craddocki* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus gibbsi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus hamiltoni* (Waite, 1916)
** *Scopelosaurus harryi* (Mead, 1953)
** *Scopelosaurus herwigi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus hoedti* (Bleeker, 1860)
** *Scopelosaurus hubbsi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus lepidus* (Krefft y Maul, 1955)
** *Scopelosaurus mauli* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus meadi* (Bertelsen, Krefft eta Marshall, 1976)
** *Scopelosaurus smithii* (Bean, 1925)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notacanthidae

**Notacanthidae** arrain notakantiformeen familia da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Lipogenys* generoa
** *Lipogenys gillii* (Goode eta Bean, 1895)

* *Notacanthus* generoa
** *Notacanthus abbotti* (Fowler, 1934)
** *Notacanthus bonaparte* (Risso, 1840)
** *Notacanthus chemnitzii* (Bloch, 1788)
** *Notacanthus indicus* (Lloyd, 1909)
** *Notacanthus sexspinis* (Richardson, 1846)
** *Notacanthus spinosus* (Garman, 1899)

* *Polyacanthonotus* generoa
** *Polyacanthonotus africanus* (Gilchrist eta von Bonde, 1924)
** *Polyacanthonotus challengeri* (Vaillant, 1888)
** *Polyacanthonotus merretti* (Sulak, Crabtree eta Hureau, 1984)
** *Polyacanthonotus rissoanus* (De Filippi eta Verany, 1857)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohle Felseko venusa

**Hohle Felseko venusa** () edo **Schelklingengo venusa** () Hohle Fels leize-zuloan (Alemania) aurkitu den venusa da. 2008ko irailean aurkitu zuten venusa.

## Ezaugarriak 
Tamaina txikia baina garrantzia handia du. Sei zentimetro baino ez du neurtzen, baina 40.000 urte inguru ditu, orain arte landutako lehen giza iruditzat jotzen zen Willendorfeko venusak baino 10.000 gehiago.

Horrenbestez, mamut hortzaren boliz egindako piezak gaur arteko teoria zalantzan jarri du, duela 40.000 urte giza irudirik zizelkatzen ez zela uste baitzen. Estatuatxoaren helburu zehatza zein den jakin ez arren, gainerako venusak bezala emankortasunari lotuta dagoela uste dute adituek, irudian bulba eta bularrak nabarmentzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halosauridae

**Halosauridae** arrain notakantiformeen familia da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Aldrovandia* generoa (Goode eta Bean 1896)
** *Aldrovandia affinis* (Günther, 1877)
** *Aldrovandia gracilis* (Goode eta Bean, 1896)
** *Aldrovandia mediorostris* (Günther, 1887)
** *Aldrovandia oleosa* (Sulak, 1977)
** *Aldrovandia phalacra* (Vaillant, 1888)
** *Aldrovandia rostrata* (Günther, 1878)
* *Halosauropsis* generoa (Collett, 1896)
** *Halosauropsis macrochir* (Günther, 1878)
* *Halosaurus* generoa (Johnson, 1864)
** *Halosaurus attenuatus* (Garman, 1899)
** *Halosaurus carinicauda* (Alcock, 1889)
** *Halosaurus guentheri* (Goode eta Bean, 1896)
** *Halosaurus johnsonianus* (Vaillant, 1888)
** *Halosaurus ovenii* (Johnson, 1864)
** *Halosaurus parvipennis* (Alcock, 1892 )
** *Halosaurus pectoralis* (McCulloch, 1926 )
** *Halosaurus radiatus* (Garman, 1899)
** *Halosaurus ridgwayi* (Fowler, 1934)
** *Halosaurus sinensis* (Abe, 1974)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El ángel entre la niebla

***El ángel entre la niebla*** 2012. urtean eginiko film fantastikoa da.

n estreinatu zen eta astebete eman zuen Iruñeko Carlos III zineman.

## Sinopsia 
Saioa urteak daramatza atsekabeturik nerabe izan zenean jasan zuen gertaera baten ondorioz. Oihanean dagoen leku batean dagoen botere bati esker gauzak kontatzeko gai izango da baina iragana aldatzean besteen bizitzak ere aldatuko ditu.

## Pertsonaiak 

* Oihana Paniagua (*Oihana*)
* Ander Janín (*Aitor*)
* Andrea Lopetegi (*Kali*)
* Aintzane Alastruey (*Saioa*)
* Imanol Reta (*Tobías*)
* Andrea Encinas (*Luna*)
* Fernando Ustárroz (*Keo*)
* Maitane San Nicolás (*Saioa II*)
* Gorka Zubeldia (*Hipólito*)
* Rosa Nagore (*Carmen*)
* Beatriz Catalán (*Karina*)
* Irantzu Zugarrondo (*Ada*)
* Javier Chocarro (*Jorge*)
* Juan Ruiz-Ardila (*Koldo*)
* Koldo Villalba (*Urtzi*)

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos Alastruey

**Karlos Alastruey Merino** (Bilbo, ) zinema zuzendaria eta gidoigilea da. Euskal Herriko Unibertsitatean fisika ikasi ondoren, Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakaslea da.

## Lanak 
* *Lodo* (2009)
* *La mirada negra* (2010)
* *Anamorphosis* (2011)
* *El ángel entre la niebla* (2012)
* *La extensión del cielo* (2012)
* *Nexos* (2013)
* *El espíritu de la escalera* (2014)

## Erreferentziak
Lodo

***Lodo*** 2009. urtean eginiko film fantastikoa da.

## Sinopsia 
Sararen burua hiru maila daude:
* Sara paisai hondaturik ibiltzen da, gainbeheran dagoen mundu bat atzean utzi nahian.
* Bost lagun herri hustu batean daude eta etorriberri batek bere egoeraz galdetuko die.
* Sara nerabea hondartza batetik doa eta substantzia gorri bat zapalduko du.

## Pertsonaiak 

* Sandra Fernandez-Agirre (*Sara/Progeria*)
* Ander Janín (*Sebastián*)
* Maria Txokarro (*Kali/Aorta*)
* Javier Baigorri (*Padre*)
* Mikel Aingeru Arrastia (*Kolera*)
* Jorge Andolz (*Juan/Kortex*)
* Edurne San José (*Linfa*)
* David Izura (*Telebista-aurkezlea*)
* Aintzane Alastruey (*Kali nerabea*)
* Ana Caramés (*Itzal*)

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anamorphosis

***Anamorphosis*** 2011. urtean eginiko film fantastikoa da.

New York City International Film Festivalean izan zen eta bi sari lortu zituen.

## Sinopsia 
Gau batean Sara esnatu eta mundua aldatu dela konturatzen den bakarra da: David bere senargaia beste emakume bategaz bizi da eta ez du Sara gogoratzen. Sara zerotik hasi behar izango da bere bizitza berrian.

## Pertsonaiak 

* Iratxe García-Uriz (*Sara*)
* Ander Janín (*Aitor*)
* María Txokarro (*Sara 2*)
* David Elorz (*David*)
* Aintzane Alastruey (*Lea*)
* Imanol Reta (*Saúl*)
* Andrea Encinas (*Luna*)
* Joxepe Gil (*Markus*)
* Ana Caramés (*Ira*)
* Gorka Zubeldia (*Nelson*)
* Aranzazu Duque (*Alba*)
* Eva Rosino (*Laura*)
* Pablo del Mundillo (*Santiago*)

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Germán Ormaetxea

**Germán Ormaetxea**, (Iruñea, 1972 - ), ezagunagoa *Dj Moderno* ezizenaz, nafar musikari eta musikagilea da.

Nafarroako Unibertsitate Publikoan ingeniaritza ikasi ondoren, 2002an *Horthy* taldea sortu zuen. Zinemarako lanak ere egin ditu, *La mirada negra*, *Anamorphosis*, *Nexos* eta beste filmerako.

## Diskografia 
* *Horthy* (2004)
* *Horthy#2* (2006)
* *Horthy plays Kraftwerk* (2008)
* *Horthy#3* (2009)
* *Horthy#4* (2012)
Orectolobidae

**Orectolobidae** marrazo orektolobiformeen familia da, mendebaldeko Ozeano Bareko eta ekialdeko Indiako ozeanoko ur tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
Egun familiak gutxienez 12 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Eucrossorhinus* generoa Regan, 1908
** *Eucrossorhinus dasypogon* (Bleeker, 1867)
* *Orectolobus* generoa Bonaparte, 1834
** *Orectolobus floridus* Last & Chidlow, 2008
** *Orectolobus halei* Whitley, 1940.
** *Orectolobus hutchinsi* Last, Chidlow & Compagno, 2006.
** *Orectolobus japonicus* Regan, 1906
** *Orectolobus leptolineatus* Last, Pogonoski & W. T. White, 2010
** *Orectolobus maculatus* (Bonnaterre, 1788)
** *Orectolobus ornatus* (De Vis, 1883)
** *Orectolobus parvimaculatus* Last & Chidlow, 2008
** *Orectolobus reticulatus* Last, Pogonoski & W. T. White, 2008
** *Orectolobus wardi* Whitley, 1939
* *Sutorectus* generoa Whitley, 1939
** *Sutorectus tentaculatus* (W. K. H. Peters, 1864)
* †*Eometlaouia* generoa (Noubhani & Cappetta, 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La mirada negra

***La mirada negra*** 2010. urtean eginiko film dramatikoa da. Film luze hau hasieran esperimentu bat izan zen, gidoi bat baino zirriborro bat besterik ez zuelako. New York City International Film Festivalean sari bat lortu zuen.

## Sinopsia 
Angela bere harremanetan arazoak dituen gaztea da, bai Leire ahizparekin bai Susana amarekin.

## Pertsonaiak 

* Ana Caramés (*Ángela*)
* Ander Janín (*Aitor*)
* Imanol Reta (*Koma*)
* David Elorz (*Sabin*)
* Aintzane Alastruey (*Leire*)
* Katherine Vispo (*Susana*)
* Aurelia Neveu (*Lea*)
* Oihana Redin (*Oihana*)
* Helena Baiona (*Helena*)
* María Pilar Ruano (*Pilar*)
* Joxepe Gil (*pala duen gizona*)

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Janín

**Ander Janín Ardanatz** (Iruñea,  - ) nafar aktorea da.

## Filmografia 
* *Bajo las estrellas* (2007)
* *Lodo* (2009)
* *La mirada negra* (2010)
* *Anamorphosis* (2011)
* *La extensión del cielo* (2012)
* *Nexos* (2013)
* *El espítitu de la escalera* (2014)
Sandra Fernandez-Agirre

**Sandra Fernandez-Agirre** (Barakaldo,  - ) bizkaitar aktorea da. Bilboko Juan Antxieta zentroan arte eszenikoak ikasi zituen.

Antzerkian eta txotxongiloen munduan batez ere egiten du lan aktore gisa. Bilboko Juan Antxieta Zentroan arte dramatikoa ikasi zuen. Deabru Beltzak antzerki-konpainiarekin hasi zen lanean kale-antzerkian. Ondoren, Bilboko "Laressistens" antzerki-taldean sartu zen. Gainera, txotxongilo lan batzuetan ere parte hartu du, horien arteko berriena "Inmundo" izan da, euskaraz zein gazteleraz.

Ikus-entzunezkoen alorrean hainbat film laburretan parte hartu du (Entre dos aguas, Sábado noche, Toro, Encorbatado hasta las cejas), eta Zeppelin/HegazTVk ekoitzitako Campus telesailean aktore nagusia izan zen.

Azken urteetan, zinemako aktore gisa egin duen ibilbidea nabarmendu egin da, Karlos Alastruey-ren Lodo film luze fantastikoaren protagonista izan baita (film luze onenaren bigarren saria Festival of Fantastic Films, Manchester, Erresuma Batua; “Golden Aphrodite” saria, 2010eko Cyprus International Film Machayfestival; film surrealista onenaren saria New York City International Film Festival jaialdian, 2010. 

El ángel entre la niebla film luzean lan egin zuen 2010ean, eta Mariren papera egin zuen.

## Antzerkia 
[thumb|[Alderray (antzezlana)|Alderray antzezlana.]]
* *Alderray (2022)*
* *Zuhaitzak landatzen zituen gizona*  (2021) GORAKADA teatroa. 2021eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

## Filmagintza 
* *Lodo* (2009)
* *El ángel entre la niebla* (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   IMDb atarian
*  IMDb atarian
* "El ángel entre la niebla" filmari buruzko erreportajea Revista de la Academia Española de Cine
Txerriaren Gerra

**Txerriaren Gerra** 1859an San Juan Uharteak eremuan txerri batengatik piztu zen gerra izan zen.

## Gertaerak 
San Juan uharteak (egungo AEB) derirtzan eremuan gertatu zen 1859an. AEBetako ipar-mendebaldeko artxipelagoan kolono britainiar nahiz estatubatuarrak bizi ziren, eta bi potentziak uharteak mendean hartzeko ahaleginetan ari ziren. Lyman Cutlar izeneko kolono estatubatuarrak zerri bat ikusi zuen bere patata saila zapaltzen, eta tiro egin zion; zerria britainiarra zen. Agintari britainiarrek urdearen hiltzailea atxilotzeko agindua eman zuten, hark kalte ordainak ordaindu ezean.

Kolono amerikarrek armadari laguntza eskatu zioten orduan, eta armada estatubatuarra borrokarako prest bertaratu zen. Maniobrari erantzunez, britainiar gobernadoreak gerraontzi bat bidali zuen uharteetara. Hala, afera nahasiz joan zen pixkanaka, uharteetan 400 soldadu estatubatuar gotortu ziren, kostalde parean milatik gora soldaduz osatutako flota britainiar txikia bildu zen...

Nazioarteko gatazka piztu baino lehen apaldu zen, biktima bakarra eraginez: zerria. Handik urte gutxira AEBek eta Britainia Handiak Wilhelm I.a kaiserrari bitartekaria izateko eskatu zioten eta hark erabaki zuen irla multzoa AEBen eskuetan uztea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pastelen Gerra

**Pastelen Gerra** edo **Frantziaren lehen esku hartzea Mexikon** 1838an Frantzia eta Mexikoren artean piztu zen gerra izan zen.

## Gertaerak 
1832an Santa Anna presidentearen ordezkari batzuek Remontel izeneko sukaldari frantziarraren jatetxean pastel batzuk jan zituzten eta kontua ordaindu gabe alde egin zuten. 1838an Deffaudfis baroiak, Frantziak Mexikon zuen enbaxadoreak, hainbat eskaera jaso zituen, besteak beste Remontelena. Mexikoko Gobernuak ez zien eskaerei erantzun eta urte hartako apirilaren 16an **Pastelen Gerra** piztu zen. 1839ko martxoaren 9a arte luzatu zen gatazka, 6.000 soldaduk parte hartu zuten, eta 200dik gorako hildako izan ziren.

Gerrari aitzakia eta izena eman ziotena Remontelen pastelak izan arren, horren atzean arrazoi sakonagoak zeude: Frantziak merkataritza abantailak lortu nahi zituen Erdialdeko Amerikan, eta Mexikoko gobernuaren eragozpenekin egin zuen topo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazta zati bat

***Gazta zati bat*** Jon Maiak idatzitako eta zuzendutako dokumentala da, 2012an ekoiztua. Nazioen Mundua izeneko ekimen herrikoiaren berri ematen du, Idiazabalen sortu eta Goierrira zabaldutakoa, eta Gure Esku Dagoren aitzindari zuzena dena.

Eskoziako eta Kataluniako autodeterminazioaren mugimenduekin egindako elkarlanak ere kontatzen du, eta lekuko zuzena da baita ere ETAren jarduera militarraren amaierarena.

Luis Katarain artzainaren bizimoduak gidatzen du dokumentala.

Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian estreinatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Gers (ibaia)

**Gers** (, ) hego-mendebaldeko Frantziako ibaia da, Garonaren adarra, Pirinio Garaiak, Gers eta Lot eta Garona departamenduak zeharkatzen dituena. 175,4 kmko luzera eta 1.227&nbsp;km² arroa ditu.

## Geografia 
Lannemezanen du iturburua, 613 mko garaieran, eta Layrac-en, Agendik hurbil, Garonara isurtzen da. Ibaiadar nagusiak Cier (13,7&nbsp;km), Gèze (11,7&nbsp;km), Cédon (18,7&nbsp;km) eta Sousson (33,9&nbsp;km) eskuinetik, eta Arçon (18,2&nbsp;km), Aulouste (20,6&nbsp;km), Talouch (14&nbsp;km), Ousse (10,6&nbsp;km), Lauze (16,3&nbsp;km) eta Auchie (15,8&nbsp;km) ezkerretik, dira.

Zeharkatzen dituen hiri handienak hauek dira:
* Pirinio Garaiak (65) : Lannemezan, Monléon-Magnoac
* Gers (32) : Chélan, Panassac, Masseube, Seissan, Pavie, Auch, Preignan, Montestruc-sur-Gers, Fleurance, Lectoure
* Lot eta Garona (47) : Astaffort, Layrac

## Hidrometria 
Gers ibaiaren emaria 40 urtez, 1967-2006 bitartean, neurtua izan da Layrac-en. Gune horretan, drainatutako eremuak 1.190&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;96. Urteko batez besteko emaria 7,06 m³ segundoko da. Emari handiena otsailean du (15,2 m³/s), eta txikiena irailean (1,67 m³/s).

**Gers ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Layrac-en neurtuak****Datuak: 1967 eta 2006 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:275
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:17
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 12.20 
  bar:Fév from:0 till: 15.20 
  bar:Mar from:0 till: 10.80 
  bar:Avr from:0 till: 9.02 
  bar:Mai from:0 till: 8.13 
  bar:Jun from:0 till: 5.34
  bar:Jul from:0 till: 3.55 
  bar:Aoû from:0 till: 1.88 
  bar:Sep from:0 till: 1.67
  bar:Oct from:0 till: 2.96 
  bar:Nov from:0 till: 4.64 
  bar:Déc from:0 till: 9.75 
  
PlotData=
  bar:Jan at: 12.20 fontsize:S text: 12,20 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 15.20 fontsize:S text: 15,20 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 10.80 fontsize:S text: 10,80 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 9.02  fontsize:S text: 9,02 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 8.13 fontsize:S text: 8,13 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 5.34 fontsize:S text: 5,34 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 3.55 fontsize:S text: 3,55 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 1.88 fontsize:S text: 1,88 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1.67 fontsize:S text: 1,67 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 2.96 fontsize:S text: 2,96 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 4.64 fontsize:S text: 4,64 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 9.75 fontsize:S text: 9,75 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leku hutsak, hitz beteak

***Leku hutsak, hitz beteak*** Joxe Anjel Arbelaitzek zuzendutako eta Bernardo Atxagak idatzitako dokumentala da, 2012an ekoiztua.

Bernardo Atxaga idazle beraren biografiari eta lanari buruzko filma da. Lekuak islatzen ditu alde batetik, Asteasu ("Obaba"), Bilbo, San Frantzisko, Gasteiz, Zalduondo,... Bestetik, hitzak eta literatura, baita bere ibilbidean ezagututako pertsonak ere.

Donostiako Zinemaldiaren Zinemira sailean estreinatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Dokumentala osorik ikusteko "Argia" webgunearen Multimedian.
Asier eta biok

***Asier eta biok*** Aitor Merino eta Amaia Merinok idatzitako eta zuzendutako dokumentala da, 2013an ekoiztua. Aitor eta Asier Arangurenen arteko adiskidetasun harremanaren bidez, ETAren eta euskal gatazkaren zergatiak azaltzen saiatzen dira zuzendariak.

## Zuzendariaren hitzetan 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Bertsolari (filma)

**"Bertsolari"** Asier Altunak idatzitako eta zuzendutako dokumentala da, 2011an ekoiztua. Baina ez da ohiko dokumental bat, bertsolaritzarekin lotutako hainbat ertz lantzen dituen dituen pelikula iradokitzailea baizik. Inprobisazioaren bat-batekotasuna, isiltasunaren hotsa, pentsamenduaren korapiloak, sorkuntzaren gazi-gozoak horiek dira Asier Altunak bere azken pelikulan harrapatzen saiatu den gaietako batzuk. 

Bertsolaritzaren dimentsio sozialarekin batera, sortze prozesuaren inguruko sentipenak, irudiak eta gogoetak bildu ditu pelikulak. Bertsolaritza zer den eta bertsolariek zer egiten duten erakusten du filmak, baina ez da film didaktikoa, ez da erreportaje hutsa. Hala erre, bertsolaritza eta kantu inprobisatua zer diren eta zer sentimendu sortarazten dituzten munduan zehar zabaltzeko oso material baliagarria da, eta gainera zazpi hizkuntzetako azpitituluekin banatzen da (euskara, espainiera, frantsesa, katalana, ingelesa, italiera eta alemana).

2009ko Bertsolari Txapelketa Nagusian zehar hainbat irudi jaso zituzten film bat prestatzeko, eta orduko asmo hura dokumental dotore bihurtu zuten gero. 2009ko abenduaren 13an Barakaldoko BECen jokatu zen Txapelketa Nagusiko finala. Aurreko lau txapelketak irabazita zituen Andoni Egañari irabazi zion orduan Maialen Lujanbiok. Bien eta Amets Arzallusen bertso hunkigarriak jasotzen ditu dokumentalak, besteak beste, Maialenek eta Ametsek "sua" gaiaren gainean egin zituzten bertso txundigarriak, eta Andoniren agurreko bertsoa. Horrekin batera, bertsolaritzaren hainbat ezaugarri deskribatzen ditu filmak: mendeetako kultur transmisiorako tresna izan dela, bertsolariak bertsoa sortzeko egiten duen prozesua kognitiboa, zelan sortzen du bertsoa segundo/minutu gutxi batzuen buruan, bertsolaritzak testuinguru modernoan lortu duen arrakasta, edota bertsoa entzutean entzuleengan sortzen den erreakzioa.

Filmean hainbat aurpegi ezagun agertzen dira kamara aurrean: Andoni Egaña, Maialen Lujanbio, Jon Sarasua eta Miren Amuriza bertsolariak, Joseba Zulaika antropologoa, eta John Foley ikerlaria.

Zuzendariaren hitzetan: *"Gaiak berak lagundu digu estimulu moduan filma sortzeko prozesuetan. Asko gozatu dugu inprobisatzen, gidoia filma egin ahala idazten, lehenik amaiera pentsatzen –bertsolariek egiten duten bezala–, bertsoen egitura eta pelikularena alderatzen, isiluneekin eta biluztasunarekin jokatzen, bertigoarekin. Baina batez ere intuizioak gidatu gaitu. Nora iritsiko ginatekeen oso ondo jakin gabe, prozesuarekin gozatu dugu, eta bukatu dugunean izugarrizko poza sentitu dugu."*

Donostiako Zinemaldiaren Sail Ofizialean estreinatu zuten, lehiaketaz kanpo, eta oso harrera beroa izan zuen. Filma areto komertzialetan estreinatzearekin batera, hainbat aurkezpen berezi egin zituzten hurrengo egunotan, besteak beste Bilbo, Tolosa, Gasteiz eta Arrasaten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Bertsozale elkartea
* Txintxua films

## Kanpo estekak 
* Bertsolari filma. Txintxua films (trailerra)
* Bertsolari filmaren trailerra Youtube
Zosteropidae

**Zosteropidae** Hegaztien barruko paseriforme familian da. Tropikaleko hegoaldeko Afrikan, Asian hegoen eta Australasian izena dute.

## Espeziea 
* *Speirops*'*
** *Speirops brunneus*
** *Speirops leucophoeus*
** *Speirops lugubris*
** *Speirops melanocephalus*
* *Zosterops'''* (75 espeziearen)
* *Rukia*
** *Rukia longirostra*
** *Rukia ruki*
* *Cleptornis*
** *Cleptornis marchei*
* *Tephrozosterops*
** *Tephrozosterops stalkeri*
* *Madanga*
** *Madanga ruficollis*
* *Lophozosterops*
** *Lophozosterops dohertyi*
** *Lophozosterops goodfellowi*
** *Lophozosterops javanicus*
** *Lophozosterops pinaiae*
** *Lophozosterops squamiceps*
** *Lophozosterops superciliaris*
* *Oculocincta*
** *Oculocincta squamifrons*
* *Heleia*
** *Heleia crassirostris*
** *Heleia muelleri*
* *Chlorocharis*
** *Chlorocharis emiliae*
* *Woodfordia*
** *Woodfordia lacertosa*
** *Woodfordia superciliosa*
* *Megazosterops*
** *Megazosterops palauensis*
* *Hypocryptadius*
** *Hypocryptadius cinnamomeus*
* *Apalopteron*
* *Staphida*
** *Staphida castaniceps*
** *Staphida everetti*
** *Staphida torqueola*
* *Dasycrotapha*
* *Sterrhoptilus*
** *Sterrhoptilus capitalis*
** *Sterrhoptilus dennistouni*
** *Sterrhoptilus nigrocapitata*
** *Sterrhoptilus plateni*
** *Sterrhoptilus pygmaeus*
* *Zosterornis*
** *Zosterornis hypogrammicus*
** *Zosterornis latistriatus*
** *Zosterornis nigrorum*
** *Zosterornis striatus*
** *Zosterornis whiteheadi''

## Kanpo estekak
Barrura begiratzeko leihoak

***Barrura begiratzeko leihoak*** Josu Martinezek koordinatutako eta Eneko Olasagasti, Mireia Gabilondo, Enara Goikoetxea eta Txaber Larreategirekin batera zuzendutako eta idatzitako dokumentala da, 2012an ekoiztua eta Bilbon estreinatua. Lokuzioak Ttittika Rekaltek egin ditu.

Filmak 5 atal ditu, bakoitzak zuzendari batek idatzi eta egindakoa euskal preso banari buruzkoa, ETArekin lotutakoak ala ez. Kartzelen barrualderantz eta pertsonen barnealderantz begiratzeko leihoak dira izenburuan aipatutakoak. "Terroristen" atzetik dauden gizakien ikuspuntuak plazaratuz.

Donostiako Udalak emandako diru-laguntzak eta bertan egindako aurkezpen jendetsuek polemika piztu zuten Espainiako sektore politiko batzuetan, arlo judizialean presioa eraginez.

## ETBko emanaldia eta euskal espainiar alderdien oldarraldia 
2015eko urrian ETBk dokumental hau eman zuen. Barrura begiratzeko leihoak dokumentalaren aurka jarri ziren Euskadiko PP, PSOE eta UPyD eta Covite. Alderdi eta talde hauen iritziz, ETAren aldeko dokumental bat da. Ondorioz, EITBk ETAren alde egin du.

Laura Garrido EAEko PPko bozeramailea, "ETAren historia kriminala zuritzen saiatzea" egotzi zion ETBri. Garridoren esanetan, "ETAko presoak biktimatzat jotzen dituen eta terrorismoa aipatzen ez duen dokumental bat ematea irain argia da euskal herritarrentzat eta ETAko biktimentzat".

Gorka Maneiro UPyDko bozeramaileak salatu zuenez, dokumentala ematea "ETBren beste manipulazio bat" izan zen, "ETAko kideen zerbitzura jarri baita" eta horien istorioa "ikuspuntu humano batetik" kontatu zutelako. Horregatik, Maite Iturbe EiTBko zuzendariak Eusko Legebiltzarrean azalpenak ematea eskatu du.

Bestalde, Covite Terrorismoaren Biktimen Kolektiboak dimisioa ematea eskatu zion Maite Iturberi, "ETAko kideak biktimatzat jotzeagatik".

## Irati 
Josu Martinezek Irati Tobar emakume gaztearen istorioa egin du, Segiko kide izateagatik kartzelan sartu behar dutena, hori gertatu baino egun batzuk lehenago berak eta senideek dituzten bizipenak kontatuz. Bera absolbitu zuten baina berarekin batera beste 27 gazte bizi izan ziren antzeko egoeran. Azkenean Auzitegi Nazionalean epaitu zituzten 28 gazteen auziaren epaiaren ondorioz 7 gazteei, seina urteko kartzela zigorra ezarri zieten.

## Jon 
Txaber Larreategik Jon Ugarterena idatzi eta zuzendu du, espetxean 17 urte egon ondoren gizartera itzultzen den gizonarena.

## Jesus Mari 
Enara Goikoetxeak atal honetan Jexuxmari Zalakain kazetari irakaslearen gora-behereei buruz jarduten du, 18/98 sumarioan atxilotutakoa. EGINen lan egiteagatik eta sumario honen baitan, zortzi urteko kartzela zigorra izan zuen.

## Gotzone 
Mireia Gabilondok kontatzen du Aguraingo Gotzone Lopez de Luzuriagaren istorioa, 13 urteetan zehar bere amak grabatutako telefono elkarrizketen bidez, 169 cassette zintetan gordetakoak.

## Mikel 
Eneko Olasagastik pantailaratzen du Mikel Antza ETAko buruzagi, idazle eta lagunarekiko harremana 20 urte geroago, Xabier Montoia eta beste adiskide batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* "Barrura begiratzeko leihoak" dokumentala on-line.
Futbolaren Gerra

**Futbolaren gerra** edo **Ehun orduko gerra** El Salvador eta Honduras arteko 1969ko gerra izan zen.

## Gertakariak 
1969ko ekainaren 27an, El Salvadorrek eta Hondurasek 1970eko Munduko Futbol Txapelketarako sailkatzeko partida jokatu zuten Mexiko Hirian. El Salvadorrek 3-2 irabazi zuen eta amaieran zaleen arteko liskarrak izan ziren.

Urte hartan, Hondurasko nekazaritza erreformak El Salvadorreko milaka nekazariren deportazioa eragin zuen eta, giroa pil-pilean zela, uztailaren 14an El Salvadorreko armadak Hondurasi eraso zion. Lau egun besterik ez zuen iraun, baina 2.000 hildako eta 15.000 zauritu eragin zituen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Choridactylus striatus

***Choridactylus striatus*** *Choridactylus* generoko animalia da. Arrainen barruko Synanceiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Choridactylus*
* Synanceiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Félix Viscarret

**Félix Viscarret** (Iruñea, 1975) zinema zuzendaria eta gidoigilea da. New Jerseyko Wiliam Paterson Unibertsitatean zine-zuzendaritza ikasi zuen. Zenbait film labur egin ondoren, *Bajo las estrellas* film luzean debuta egin zuen.

## Biografia 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Ikus-entzunezkoetan lizentziatu zen eta beka batekin Estatu Batuetara joan zen New Jerseyko William Paterson Unibertsitatean zinemako graduondoko ikasketak egitera. Bertan, ikasturte amaierako lan gisa, bere lehen film laburra egin zuen, *Dreamers* (1999), zeinarekin Alcaláko Zinemaldian film labur onenaren saria irabazi zuen eta ohorezko aipamen berezia lortu zuen Berlingo Nazioarteko Zinemaldiko "Panorama" film laburren sailean. Lan honekin New Yorkeko Hunter Collegeko Zinemaldi Nazionaleko lehen saria ere irabazi zuen (1998). Bertan, Estatu Batuetako zinema-eskola guztiek parte hartzen dute, eta Gijongo Zinemaldian ere nabarmendu zen.

2007an *Bajo las estrellas* bere lehen film luzea zuzendu zuen, Fernando Arambururen *El trompetista de Utopía* narrazioan oinarritua eta Fernando Truebak ekoitzia. Lan horrekin gidoi egokitu onenaren Goya saria irabazi zuen, eta Urrezko Biznaga, berriz, Malagako Zinemaldian.

Telebistarako ere lan egin du, *Hispania, la leyenda* (2011) eta *Marco* (2012) ataletako batzuk zuzenduz. 2016an Habanara joan zen, eta bertan *Vientos de La Habana* filma eta Netflix katerako *Cuatro estaciones en La Habana* telesail laburra filmatu zituen. 2017an Carlos Saura zinemagileari buruzko *Saura(s)* dokumentala zuzendu zuen. 2020an, Fernando Arambururen Patria eleberriaren HBOrako telebistarako bertsioa estreinatu zen. Lau atal zuzendu zituen, eta Pablo Trapero zuzendari argentinarrak, beste laurak. Telesailak lau Platino sari eraman zituen 2021ean, horietako bat telesail onenarena.

2022an, bi film filmatu zituen: *No mires a los ojos*, Juan José Millasen eleberriaren egokitzapena, eta *Una vida no tan simple*, berak idatzia.

## Lanak 
### Zinema 
* *Dreamers* (film laburra, 1999)
* *Canciones de invierno* (film laburra, 2004)
* *El álbum blanco* (2005)
* *Los que sueñan despiertos* (2005)
* *Bajo las estrellas* (2007)
* *El Canto del Loco - Personas: la película* (2008)
* *Vientos de La Habana* (2016)
* *Saura(s)* (2017)
* *No mires a los ojos* (2022)
* *Una vida no tan simple* (2023)

### Telebista 
* *Hispania, la leyenda* (4 atal) (2011)
* *Marco* (2 atal) (2011-2012)
* *Cuatro estaciones en La Habana* (4 atal) (2016)
* *Patria* (4 atal) (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bajo las estrellas

***Bajo las estrellas*** 2007. urtean eginiko film dramatikoa da. Félix Viscarret iruindarrak zuzendua, Fernando Aranburu donostiarren *El trompetista del Utopía* eleberrian oinarrituta dago Malagako Espainiako Zinema-Jaialdian urrezko ''* lortu zuen.

## Sinopsia 
Benito Lacunza (Alberto San Juan), Madrilgo tabernetan *jazz''lari moduan aritzen den zerbitzaria. Aita hiltzerakoan duenez jaioterrira, Lizarrara itzuliko da. Bertan Lalo (Julián Villagrán) bere anaia topatuko du. Lalok neskalagun berria du: Nines (Emma Suárez) ama ezkongabea eta, gaztea zelarik, Benitorekin harremanetan egondakoa.

## Pertsonaiak 

* Alberto San Juan: Benito Lacunza
* Emma Suárez: Nines
* Julián Villagrán: Lalo
* Josean Bengoetxea
* Enrique Cazorla: Apaiza
* Ander Janín: Kale-garbitzailea
* Violeta Rodríguez: Ainara
* Paula Soldevila
* Alfonso Torregrosa: Tabernaria
* Luz Valdenebro: Pauli
* Amparo Valle: izeko Encarna
* César Vea

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atractodenchelys phrix

***Atractodenchelys phrix*** *Atractodenchelys* generoko animalia da. Arrainen barruko Synaphobranchidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Atractodenchelys*
* Synaphobranchidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Macrotrema caligans

***Macrotrema caligans*** *Macrotrema* generoko animalia da. Arrainen barruko Synbranchidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Macrotrema*
* Synbranchidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Acentronura breviperula

***Acentronura breviperula*** *Acentronura* generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Acentronura*
* Syngnathidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Basoko svastika

**Basoko svastika** Alemaniako Zernikow herriko baso batean zuhaitzez osatutako svastika zen.

## Aurkikuntza 
1992ko udazkenean, Alemaniako gobernuak hiru urte lehenago batutako herrialdearen lurralde osoko airetiko argazkiak ateratzeko agindu zion aireko armadari. Eta argazkiak aztertzeaz arduratu ziren unibertsitateko ikasleek aurkikuntza bitxia egin zuten: Brandenburg eskualdeko Zernikow udalerriko pinudi batean, laritzezko svastika erraldoia ikus zitekeen. Ia 60 metro koadroko azalera hartzen zuten 100 laritzek osatzen zuten svastika, eta udazkeneko zenbait astetan soilik ikus zitekeen, orduan baino ez baitziren bereizten laritz horixkak inguruko pinuetatik. Badirudi, lehenagotik Alemaniako Errepublika Demokratikoak svastika horren berri izan zuela baina orduko gobernuak ez zuen ezer egin svastika kentzearren.
 
## Historia 
Svastika itzelaren jatorria ez dago garbi. Badirudi zuhaitzak Schmidt izeneko basozain batek landatu zituela. Zenbaiten ustez, inguruko enpresa-gizon batek Adolf Hitlerri bere 49. urtebetetzean egindako oparia izan zen eta, beraz, 1938an landatu zituzten laritzak. Beste bertsio batek dio ekimena Schmidtena berarena izan zela, eta Hitlerren Gazteriako kideen laguntza izan zuela oparia prestatzeko. Beste teoria batek ere tokiko enpresaburu bat du protagonista, baina oso bestelako arrazoiak ditu oinarri: 1937an enpresaburua BBC irratia entzuteagatik salatu eta kontzentrazio esparru batera eraman omen zuten; inguruko biztanleek, beldurtuta eta erregimenarekiko leialtasuna erakutsi nahirik, sinbolo biziduna altxatzea erabaki omen zuten.

Airetik eta urteko egun jakin batzuetan soilik ikus zitekeenez, nazien gurutzeak 60 urte baino gehiago iraun zuen. Tokia nazien jarraitzaile berrien erromesaldi edo kultu gune bihur zitekeelakoan, 1995ean Alemaniako gobernuak 100 laritzetatik 47 erauztea erabaki zuen, sinboloa desitxuratzeko asmoz. Baina ez zen nahikoa izan, izan ere moztu zituzten zuhaitz batzuk berpiztu eta gurutzea guztiz desitxuratzea ez zuten lortu.

2000. urteko azaroaren 14an zenbait komunikabidek Zernikoweko basoan egindako argazkia argitaratu zuten, gainerako laritzek oraindik ere svastika osatzen zutela erakutsiz. 2000. urteko abenduaren lehenean beste 27 laritz moztu zituzten eta, azkenean, 60 metroko ezkutuko svastika betiko ezabatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Upload.wikimedia.org (basoko svastikaren aireko irudia).
Finkbeiner testa

thumb|Christie Aschwanden. 2015.
**Finkbeiner testa** edo **Finkbeinerren testa** Ann Finkbeiner zientzia arloko kazetariaren izena duen test edo proba bat da, genero alborapena neurtzeko eta saihesteko.

Test honen aldaera nagusia Christie Aschwanden kazetariak proposaturiko galderak eta gaien zerrenda bat da, non kazetariei proposatzen baitzaie ez aipatzeko, ez galdetzeko, emakumezko zientzialari edo teknikariei oso topiko eta genero ikuspegitik onartzeko modukoak ez diren kontu batzuk.

Testa gainditzeko, argitaratuko den artikuluak **ez** ditu aipatu behar, edo are gutxiago, **ez** ditu azpimarratu behar:
* elkarrizketatu edo aurkeztu den pertsona emakumezkoa dela;
* haren senarraren lanbidea;
* umeen zainketa konturik;
* nola babesten dituen bere azpikoak;
* zein harrituta gelditu zen bere arloan zegoen lehiakortasunarekin;
* beste emakume batzuentzat eredua izatea;
* «lehenengo emakumea» izatea halakoa edo bestelakoa egiten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bechdel testa.
* Pottokinaren printzipioa.

## Kanpo estekak