open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Martí i Castell

**Joan Martí i Castell** (Tarragona, 1945eko azaroaren 17a) kataluniar soziolinguista eta hizkuntzalari bat da.

Tarragonako Rovira i Virgili Unibertsitatean Katalan Filologiako katedradun emeritua, 1992-1998 artean unibertsitate honetako lehen errektorea izan zen. 2002-2010 artean Institut d'Estudis Catalans erakundeko lehendakaria izan da, eta 2015etik erakunde horretako Lexikografia Batzordeko lehendakaria da. Euskaltzaindiko kidea ere bada, euskaltzain ohorezko izendatu baitzuten.
Republic P-47 Thunderbolt

**Republic P-47 Thunderbolt**, "Jug" edo "Juggernaut" ezizenez ere ezaguna, AEBetako Bigarren Mundu Gerrako ehiza-bonbaketari nagusienetako bat izan zen. Alexander Kartveli georgiar ingeniariak diseinatu eta Republic Aviation hegazkinlaritza konpainiak ekoitzi zuen.

1941eko maiatzaren 6ean lehenbiziko hegaldia egin zuen eta denera 15.636 unitate eraiki ziren. Ehiza-hegazkin gisa diseinatua izan arren, eraso-hegazkin gisa beste betekizun batzuetarako ere erabilia izan zen, bereziki Normandiako Lehorreratzean.

## Kanpo estekak
Aragoiko ofentsiba

**Aragoiko ofentsiba** Espainiako Gerra Zibilan jazo zen frankisten ofentsiba izan zen, 1938ko martxoaren 7 eta apirilaren 19 artean Aragoi inguruan egindakoa.

Teruelgo guduan errepublikanoak menderatu ondoren, frankistek errepublikanoen gotorlekuak gogor eraso zituzten Belchite inguruan eta, errepublikanoen atzera-egite eta gero, 40 egunetan Mediterraneoraino heldu eta Katalunia isolatu zuten. Ekialdeko Armada errepublikanoa kalte latzak izan zituen, bai gizonengan bai ekipamenduan. Matxinoek bitan zatitu zuten errepublikanoen eremua eta Negrínen gobernuan barne krisi bat sortu zuten, Indalecio Prieto gerra-ministroa ezkortasunaz salatu eta gobernutik atera baitzen. Hain zen gogorra errepublikanoen porrota ezen gerraren amaiera gertu baitzirudien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erasoaldi

**Erasoaldi** edo **ofentsiba** armadaren eraso-mugimendu iraunkor eta koordinatua da, etsaia suntsitzeko asmoz egiten dena. Batzuetan inbasio terminoa erabiltzen dute edo, modu orokorrean, erasoa. Helburu estrategiko edo taktikoak izan ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otxandioko udaletxea

**Otxandioko udaletxea** Bizkaiko Otxandio herriko udalaren egoitza da. Herriaren erdigunean dago, frontoiaren eta elizaren alboan.

## Historia 
1733 urtean Otxandioko Udal Batzarrak udaletxe berria eraikitzeko erabakia hartu zuen, aurrekoa txiki gelditu baitzen udalaren beharretarako. 1742an bukatu zituzten lanak eta garai hartan Bizkaiko garrantzitsuenetakoa bihurtu zen.

## Ezaugarriak 
Aurrealde guztia harlanduz egina dago. Hiru armarri ditu bai eta eguzki erloju bat ere. Hiru armarrien artean erdikoa Gaztela-Aragoekoa da eta alboetan Bizkaikoa eta Otxandiokoa daude. Armarriak Jerónimo de Liermo eskultore kantabriarrak egin zituen. Eguzki erlojuak honako idatzi hau dauka: DIES NOSTRI SICUT UMBRA TRANSEUNT (“gure egunak itzal baten moduan doaz”).

Behe solairuan bost arku dituen aterpea dago eta lehenengo solairuan lau leiho. Erdiko biak hartzen dituen balkoi zabal bat dauka eta alboetan daudenek balkoi txiki bat ere badute bakoitzak.

Eraikinaren oinplanoa errektangularra da eta albo banatan arku bat ere badago.

Barnealdeko zurgintza Otxandioko Antonio de Isasmendiren lana da. Altzariak nahiko zurbilak dira baina bada egurrezko zeremonia-aulki bat Esteban de Vizcarra durangarrak 1742an egindakoa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ochandiano - Casa Consistorial 2.jpg|Aurrealdea.
Fitxategi:OtxandiokoUdala.jpg|Gaztela-Aragoeko armarria eta ikurriña.
Fitxategi:Otxandio - Udaletxea 047.jpg|Eguzki erlojua
Fitxategi:Otxandio - Udaletxea 058.jpg|Eskaileren ingudea
Fitxategi:Otxandio - Udaletxea 059.jpg|Udaletxeko paperen kutxa zaharra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Kantabriar zirkulu

[thumb|eskuinera|[La Espina del Gallego, Cildá, El Cantón eta Campo de Las Cercasko aztarnategiak|La Espina del Gallegoko kastroan topaturiko San Vicente de Toranzoko estelaren zati bat, non kantabriar zaldun armatu bat agertzen den.]]

**Kantabriar zirkulua** () Antzinaroan eta, neurri txikiago batean Erdi Aroan zalditeria arinak erabilitako taktika militarra izan zen. Flavio Arrianoren eta Hadrianoren *adlocutio*ren arabera, *cantabricus impetus*ekin batera, kantabrien eraso tradizionala izan zen (eta hortik datorkio bere izena), Kantabriar Gerrak eta gero erromatar armadak erabiliko zuena.

Xabalinez armaturiko zaldunak bi eskuadroitan zatitu eta lerro-eraso baten planta egiten zuten, batzuek eskuinaldetik eta besteek ezkerraldetik. Etsaien lerroraino ailegatzekotan zirela, hegalen muturrerantz bira egin, xabalinak jaurti eta ezkutuez babestuta atzera egiten zuten. Horrela zirkuluerdi bat osatzen zuten (bi taldeek zirkulu oso bat) eta behin eta berriro errepikatzen zuten maniobra.

Taktika infanteria eta arkuteriaren aurka erabiltzen zuten, batez ere. Zaldunen etengabeko mugimenduak abantaila ematen zien infanteria motelaren aurrean eta zalditeria objektibo zaila bilakatzen zen. Horrela, formazio itxiak (adibidez, erromatar legioak) esetsi eta higatzen zituzten.

Badaude kantabriar zirkuluaren antzekoak diren beste zalditeria-maniobrak: partiar desarra (arku eta geziak erabiltzen zituena) edo kiribila (pistolak erabiltzen zituena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capitán Prat probintzia

**Capitán Prat probintzia** (gaztelaniaz: Provincia de Capitán Prat)) Txileko hegoaldeko Aisén (XI) eskualdeko lau probintzietako bat da. Bere hiriburua Cochrane da. Probintzia Arturo Prat itsas armadako heroiaren omenez izendatu zuten.
## Geografia eta demografia 
Txileko zortzigarren handiena eta biztanle gutxien duen laugarren probintzia, eta Txileko kontinenteko biztanle gutxien duen probintzia ere. Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) 2002ko erroldaren arabera, probintziak 37.043,6 km2 (14.303 milia karratu) eta 3.837 biztanle zituen (2.154 gizon eta 1.683 emakume), eta 0,10 biztanle/Km2-ko dentsitatea eman zuen. Garai hartan, 2.217 (% 57,8) hirietan bizi ziren eta 1.620 (% 42,2) landa eremuetan. 1992 eta 2002ko errolden artean, biztanleria % 1,5 hazi zen (56 pertsona).

## Administrazioa 
Probintzia gisa, Capitán Prat bigarren mailako administrazio-zatiketa da, presidenteak izendatutako probintziako gobernadore batek zuzentzen duena. Probintzia hiru komuna (udalerri) ditu, bakoitza alkatea buru duen udalerri batek zuzentzen duena: Cochrane, O'Higgins eta Tortel.

## Ikus, gainera 
* Carretera Austral

## Kanpo estekak
A Doll's House (1973ko filma)

'''''A Doll's House''''' 1973ko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Jane Fondak emakumearen eskubideen aldarrikapenean aitzindari izandako testu klasiko hori protagonizatu zuen, eta hark ezin hobe hezurmamitu zuen bere indarra aurkitu eta inguruko giro itogarriari nagusitzen zaion emazte leialaren rola.

## Aktoreak 
* Jane Fonda – Nora Helmer
* David Warner – Torvald Helmer
* Trevor Howard – Dr. Rank
* Delphine Seyrig – Kristine Linde
* Edward Fox – Nils Krogstad
* Ingrid Natrud – Helene
* Pierre Oudrey – Olssen
* Anna Wing – Anne-Marie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
General Carrera probintzia

**General Carrera probintzia** (gaztelaniaz: Provincia de General Carrera) Txileko hegoaldeko Aisen (XI) eskualdeko lau probintzietako bat da. Chile Chico hiriburua da.
## Geografia eta demografia 
Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) 2002ko erroldaren arabera, probintzia 11.919,5 km2 eta 6.921 biztanle zituen (3.735 gizon eta 3.186 emakume). Datu horien arabera, biztanleriaren dentsitatea 0,6/km2. Herrialdeko biztanle gutxien duen seigarren probintzia da. Horietatik 3.042 (% 44) hirietan bizi ziren eta 3.879 (% 56) landa-eremuetan. 1992 eta 2002ko errolden artean, biztanleria % 6 hazi zen (392 pertsona).

## Administrazio 
Probintzia gisa, General Carrera bigarren mailako administrazio-zatiketa da, presidenteak izendatutako probintziako gobernadore batek zuzentzen duena. Probintzia osatzen dute bi komuna (udalerri), Río Ibáñez eta Chile Chico; bakoitza udalerri batek gobernatzen du, alkate batek zuzentzen duena.

## Kanpo estekak
Grumman F6F Hellcat

**Grumman F6F Hellcat**, AEBetako Bigarren Mundu Gerrako ehiza-hegazkin bat izan zen. 1942ko ekainaren 26an lehen hegaldia egin zuen. Grumman hegazkingintza konpainiak 12.275 unitate ekoitzi zituen, Grumman F4F Wildcat modeloaren ondorengotzat.

Denera etsaien 5.223 hegazkin suntsitu zituen.

## Kanpo estekak
Our Lady J

**Our Lady J** (Chambersburg, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1985eko abuztuaren 22a) estatubatuar piano-jotzaile, telebistako gidoilari eta abesti-idazlea da. 2014an Urrezko Globo eta Emmy sariak irabazi zituen *Transparent* telesaileko gidoilaria izateagatik.

Pennsylvaniako Chambersburgen jaioa, 2013an ezagun bihurtu zen kritika onak jaso zituen *Picture of a Man* diskoagatik. Hainbat artista ezagunentzako piano-jotzaile aritu da, hala nola, Sia, Lady Gaga, Scissor Sisters, RuPaul eta Broadwayko Chita Rivera, Christine Ebersole eta Justin Vivian Bond izarrentzako.

## Diskografia 
* *Picture of a Man* (2013)

## Filmografia 
### Telebista
Arturo Prat

**Agustín Arturo Prat Chacón** (1848ko apirilaren 3a, Ninhue inguruan, Txile - 1879ko maiatzaren 21a, Iquique, Peru) txiletar abokatu eta marinel ofizial bat izan zen. Eraila izan zen Huáscar Peruko monitor gerraontzi blindatua abordatu eta gutxi ostean, bere agindupeko itsasontzia, Esmeralda, odartu ondoren, Iquiqueko itsas batailan.

Bere ibilbidean, Pratek itsas gudua ugaritan hartu zuen parte, Papudoko (Valparaíso iparraldeko kostaldeko hiria) (1865) guduan eta Abtaoko guduan (1866), Abtaoko uhartean, Chiloé uhartearen parean. Bere heriotzaren ostean, bere izena txiletar indarren oihartzun bilakatu zen, eta Arturo Prat heroi nazionala izatera iritsi zen.

Prat-en izena Txileko plazetan, kaleetan, eraikinetan eta beste egitura batzuetan oroitzen da. Bere izena Txileko lau gerraontzi handienetakoa izatera iritsi zen, 1950eko hamarkadako Brooklyn klaseko gurutze-ontzi estatu batuetar bat barne hartuta, County klaseko destruktore britaniarra 1983tik 2006ra bitartean, eta berriki, Jacob van Heemskerck klaseko fragata holandarra 2006an Txileri Capitan Prat izenaz emana. Txileko Antartikako ikerketa instalazioetako bat, Arturo Prat geltokia eta Txileko Itsas Akademia, Escuela Naval Arturo Prat izenekoak dira. Bere erretratua 10.000 peso txiletarko biletean agertzen da. Horrez gain, Arturo Prat Unibertsitatea sortu zen 1984an, Iquiqueko campus nagusia izan zen, non heroiak egin zituen ekintzak.
Esloveniako saskibaloi selekzio nazionala

**Esloveniako saskibaloi selekzio nazionala** 1992an sortu zuten saskibaloi txapelketa ofizialetan Eslovenia ordezkatzeko, eta ordutik FIBAren barruan dago. 2005etik aurrera, gizonezkoak EuroBasketeko azken fase guztietarako sailkatu izan dira, 4. postura iritsiz 2009an eta txapeldunak izanda 2017an.

Halaber, lau aldiz jokatu dute Munduko Saskibaloi Txapelketa, 7.ak izan zirelarik 2014an eta 2023an.

Luka Dončić, Edo Murić eta Goran Dragić jokalaririk ezagunenetarikoak dira, besteak beste. Bestela, Igor Kokoškov eta Jure Zdovc entrenatzaile aipagarrienen artean daude.

Gaur egun, Eslovenia 11. postuan dago FIBAren munduko sailkapenean.

## Palmaresa 
### Olinpiadak
Olinpiar Jokoetan behin sailkatu ziren, 2020ko edizioan, eta laugarrenak gelditu ziren. 93-107 galdu zuten azken partidan Australiako selekzioarekin (hirugarrenak).
 
### Munduko Txapelketa
Munduko Saskibaloi Txapelketa:
* Zazpigarren postua 2014an.
* Antolatzaileak 1970ean.
* 4 aldiz jokatu dute azken fasea:
#2006: Bederatzigarrenak.
#2010: Zortzigarrenak.
#2014: Zazpigarrenak.
#2023: Zazpigarrenak.

### Europakoa
EuroBasket:
* Txapeldunak 2017an. Finalean Serbia garaitu zuten (93-85).
* Laugarren postua 2009an.
* Antolatzaileak 2013an.
* 15 aldiz jokatu dute azken fasea:
# 1993: Hamalaugarrenak.
# 1995: Hamabigarrenak.
# 1997: Hamalaugarrenak.
# 1999: Hamargarrenak.
# 2001: Hamabosgarrenak.
# 2003: Hamargarrenak.
# 2005: Seigarrenak.
# 2007: Zazpigarrenak.
# 2009: **Laugarrenak**.
# 2011: Zazpigarrenak.
# 2013: Bosgarrenak.
# 2015: Hamabigarrenak.
# **2017**: **Txapeldunak**.
# 2022: Seigarrenak.
# 2025: Zazpigarrenak.

## Jokalari nabarmenak 
* Edo Murić (2011-). 100 aldiz internazionala. ? puntu. 
* Goran Dragić (2006-2022): 90 aldiz. 1.095 puntu.
* Jaka Lakovič (2001–2013): 86 aldiz. 880 puntu.
* Jaka Blažič (2013–2024): 82 aldiz. 728 puntu.
* Klemen Prepelič (2014–): 78 aldiz. 989 puntu.	
* Zoran Dragić (2011-2024): 77 aldiz. 750 puntu.
* Uroš Slokar (2005–2015): 76 aldiz. 344 puntu.
* Jure Zdovc (1992-2000): 53 aldiz. 755 puntu.
* Teoman Alibegović (1992–2000): 52 aldiz. 990 puntu.
* Luka Dončić: (2017–): 49 aldiz. **1.181 puntu**
* Jaka Klobučar (2007–2017): 45 aldiz. 134 puntu.

(2025eko iraila arte).

## Entrenatzaile nabarmenak 
* Jure Zdovc (2009).
* Igor Kokoškov (2016-17).
* Aleksander Sekulić (2020-)

## Argazki galeria

Igor_Kokoškov_2017.jpg|Kokoskov hautatzailea 2017an.
EuroBasket_2017_Finland_vs_Slovenia_29_(cropped).jpg|Doncic jokalaria 2017an.
Edo_Murić_24_Anadolu_Efes_Euroleague_20171012_(2).jpg|Muric 2017an.
Goran_Dragic_2018_(cropped).jpg|Dragic 2018an.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Košarkarska Zveza Slovenije (Esloveniako Saskibaloi Federazioaren webgunea)
Laurak Bat (argipena)

**Laurak Bat** esamoldeak adiera hauek ditu:

* **Laurak Bat (goiburua)**, Hegoaldeko lau herrialdeak elkartzeko sentimendua azaltzen duen goiburua.
* **Laurak Bat**, 1877an Buenos Airesen sortutako euskal etxea.
* **Laurak Bat**, 1876an Montevideon sortutako munduko lehen euskal etxea.
* **Laurak Bat**, 1950ean Valentzian sortutako euskal etxea, Valentziako Euskaltzaleok Euskal Etxearekin bat egin zuten 2018an.
Alina María Hernández

**Alina María Hernández** (1970eko azaroaren 12a - 2016ko urriaren 8a), ikuskizunaren alorrean **Cachita** goitizenez ezaguna, kubatar telebistako aktorea zen.

## Bizitza eta lana 
Cachitak telebistan egin zuen lehen agerraldia Univisión kateko *Sábado Gigante* saioko abesti-lehiaketan izan zen. 1998an kate bereko *El Gordo y la Flaca* saioan lan egiten hasi zen. Bertan, Raúl de Molina, Lili Estefan eta Marta Rodríguez aurkezleekin adiskidetu zen eta hainbat urtez agertu zen saioan.

Gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat zeukan eta sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen Mexikon.
Lubaki-gerra

[thumb|Lubaki bat La Boisselletik gertu, [Sommeko gudua 1916ko uztailean.]]
**Lubaki-gerra** lubakiak edo lurrean zulaturiko gotorlekuen erabilera ezaugarri nagusia duen gerra mota da, su armen erabileraren ondorioz sortua. Jada Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean (1861-1865) eta Errusia-Japonia Gerran (1904-1905) erabilia, Lehen Mundu Gerrako mendebaldeko frontean nagusitu ziren. Harrezkero impasse, higadura, setio eta gatazken ezerezkeriaren baliokide bilakatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Última Esperanza probintzia

**Última Esperanza probintzia** (Gaztelaniaz: Provincia de Última Esperanza, "Azken Itxoropena probintzia" esanahia duena) Txileko hegoaldeko Magallanes eta Txileko Antartika (XII) eskualdeko lau probintzietako bat da. Hiriburua Puerto Natales da eta Última Esperanza itsasadarragatik izendatu zuten. Hego Patagoniako izotz-zelaiko Argentinarekiko mugako atal bat gatazkan dago.

## Administrazioa 
Probintzia gisa, Última Esperanza Txileko bigarren mailako administrazio-zatiketa da, eta, bi komuna (udalerri) ditu (Natales eta Torres del Paine). Presidenteak izendatutako probintziako gobernadore batek zuzentzen du. 

## Ezaugarri nabariak 
Probintzia honetan, Torres del Paine Parke Nazionala, Cerro Torre eta Cerro Chaltén nabarmentzen dira, Hego Amerikako mendi gailur ikusgarrienetako batzuk biltzen dituena. Gainera, glaziar ez-polar handienaren zati bat, Hego Patagoniako izotz-zelaia da Última Esperanzan. Cueva del Milodón Monumentu Naturala, non Historiaurreko giza okupazioa dokumentatu den, ere probintzia honetan dago.

## Kanpo estekak
Aracillumgo setioa

**Aracillumgo setioa** k. a. 25eko neguan gertatutako blokeo armatua izan zen, noiz Gaio Antistio Vetok zuzendutako erromatar armadak Aracillum izeneko kantabriar kastroa setiatu zuen. Kantabriar Gerretako gudu nagusia eta erromatarrentzat garaipen erabakigarria izan zen. Tradizioaren arabera, Aracillum egungo Campoo de Enmedioko Aradillos herrixka da baina bertan ez dute inolako aztarnategirik topatu.

Antistioren bost legioek hiru kanpamentu eraiki zituzten kantabriar kastroa inguratzeko. Erromatarrek hogei kilometroko baino gehiagoko luzera zuten harresi, lubaki eta latesi eraiki zituzten etsaien alde-egitea ekiditeko. Aracillum gogor eutsi zuen setio latz honen kontra baina azkenean amore egin behar izan zuen. Setioan gerlari gehienak esklabotza eta gose baino suizidio aukeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vellicako gudua

**Vellicako gudua** k. a. 25 inguruan gertatutako gudua izan zen, non Zesar Augusto enperadoreak zuzendutako erromatar armadak Vellica izeneko kantabriar kastroa hartu zuen. Kantabriar Gerretako gudu nagusienetariko bat eta erromatarrentzat garaipen erabakigarria izan zen. Kastroa egungo Cildá mendian zegoen, Palentziako Olleros de Pisuerga herrixkan.

Floro eta Orosioren esanetan, gudua Vellicaren azpian zegoen ordokian, k. a. 25 edo 26an izugarrizko gudua izan zen eta enperadoreak berak parte hartu zuen. Litekeena da ordokia egungo Mave herrixka ingurukoa izatea. Kantabriar Gerretako beste guduetan ez bezala, kantabriarrek erromatar armada lur zabalean borrokatu zuten, agian kastroan setioa eusteko arma eta hornigairik ez zituztelako.

Garaipena Segisama Iulian zegoen Legio IV Macedonicak erdietsi zuen Bernorio mendiko kastrorako bidean baitzegoen. Baina, gudu handia izanda, litekeena da Legio IX Hispanak ere parte hartzea. Garaipena eta gero, erromatarrek hiria suntsitu eta horren ondorioz, kantabriarrak Vindio mendiraino (Europako Mendiak) atzeratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
USS Missouri (BB-63)

**USS Missouri (BB-63)** (**"Mighty Mo"** edota **"Big Mo"**) Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako Iowa motako korazatu bat da. Izena Missouri estatuaren omenez darama. 1944ko urtarrilaren 29an ureratua izan zen.

Pazifikoko Gerran parte hartu eta Bigarren Mundu Gerrari ofizialki amaiera eman zion Japoniaren errendizioa bere bizkarrean sinatu zuelako ospea bereganatu zuen. Koreako Gerran ere parte hartu zuen.

1992ko martxoaren 31an Golkoko Gerran jardun ondoren zerbitzutik kanpo gelditu eta orduz geroztik museo-ontzia da eta gaur egun Hawaii uharteko Pearl Harbor base militarrean ikusgai dago.

[thumb|300px|erdian|[Japoniaren errendizioaren sinatzea USS Missouri ontziaren bizkarrean.]]

## Kanpo estekak 
* USS Missouri museo-ontzi militarraren webgunea
Juan Fernando Fonseca

**Juan Fernando Fonseca** (Bogota, 1979ko maiatzaren 29a), musikaren munduan **Fonseca** deitua, kolonbiar abeslari, egile abeslari eta ekoizlea da, pop musika eta Kolonbiako erritmo folklorikoak fusionatzen dituena. Sei Grammy Latino irabazi ditu.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 2002: *Fonseca*
* 2005: *Corazón*
* 2008: *Gratitud*
* 2011: *Ilusión*
* 2014: *Sinfónico*
* 2015: *Conexión*
* 2015: *Homenaje (A la Música de Diomedes Díaz)*

### Zuzeneko albumak 
* 2010: Live Bogotá

### Singleak 
* "Confiesáme"
* "Te Mando Flores"
* "Como Me Mira"
* "Hace Tiempo"
* "Enrédame"
* "Arroyito"
* "Paraíso"
* "Estar Lejos" (Willie Colónekin)
* "Desde Que No Estás"
* "Eres Mi Sueño"
* "Ay Amor"
* "Si te acuerdas de mi"
* "Alma de hierro"
* "Amor Eterno"
* "Entre Mi Vida y la Tuya"
* "Ya no Me Faltas"
* "Vine a Buscarte"

## Erreferentziak
Tierra del Fuego probintzia

**Tierra del Fuego probintzia** (Gaztelaniaz: Provincia de Tierra del Fuego) Txileko hegoaldeko Magallanes eta Txileko Antartika (XII) eskualdeko lau probintzietako bat da. Txileko edo mendebaldeko Suaren Lurraldeko uharte handiaren zatia hartzen du barnean, Darwin mendikatearen hegoaldeko zatia izan ezik, La Antártica Chilena probintzian dagoena. (Argentinan beste Tierra del Fuego probintzia bat ere badago).

Txileko Tierra del Fuegok bi hiri ditu: Porvenir, probintziako hiriburua, eta Cerro Sombrero, eta herri txiki batzuk. Ezaugarri geografikoen gakoa Inútil badia (Ezertarako Badia) da, XIX. mendearen amaieran geografo britainiarrek izendatua, badia portu gisa baliagarria ez delako.

## Geologia eta hidrografia 
Tierra del Fuego probintziako Fuegan ertzean urredun hondartzak daude. Txileko Tierra del Fuego aintzira txiki ugariengatik ezaguna da, besteak beste, Blanco aintzira eta Deseado aintzira.

## Demografia 
Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) 2002ko erroldaren arabera, probintziak 22.592,7 km2 eta 6.904 biztanle zituen (4.418 gizonezko eta 2.486 emakume). Datu horien arabera, biztanleriaren dentsitatea 0,3/km2. Biztanle gutxien duen hirugarren probintzia da La Antártica Chilena eta Capitan Prat ondoren. Horietatik 4.734 (% 68,6) hiriguneetan bizi ziren eta 2.170 (% 31,4) landa eremuetan. 1992 eta 2002ko errolden artean, biztanleria % 1,2 jaitsi zen (81 pertsona).

## Historia 
Uharteen arteko itsasertzeak Amerikako hasierako gizakien kokaguneak izan dira milaka urteetan. Bereziki, Navarino uhartearen (probintziaren hegoaldean) Wulaia Badiako eremuak 10.000 urte baino gehiagoko Yagan herriaren kokalekuen frogak eman ditu.

## Kanpo estekak
Serbiako saskibaloi selekzio nazionala

**Serbiako saskibaloi selekzio nazionala** herrialde hori txapelketa ofizialetan 2006tik ordezkatzen duen taldea da, aurretik **Serbia eta Montenegro** (2003tik 2006ra) eta **Jugoslavia**ko selekzioa (1992tik 2003ra FR Jugoslavia izenarekin) izan zen moduan. Europako txapeldunak 3 aldiz izan dira, eta mundukoak birritan.

Azken hamarkadotako selekziorik indartsuenen artean daude, eta Jugoslaviaren oinorde zuzena izan da. 

Gaur egun, Serbia 2. postuan dago FIBAren munduko sailkapenean.

## Palmaresa 
* Olinpiar Jokoak: Txapeldunordeak 1996an eta 2016an, bietan AEBen aurka galdu eta gero.

* Munduko Saskibaloi Txapelketa:
** **Txapeldunak** (2): 1998 eta 2002an, Errusia eta Argentina irabaziz hurrenez hurren.
** Txapeldunordeak (1): 2014an, AEBen aurka galduz.

* EuroBasket:
** **Txapeldunak** (3): 1995an (Lituaniaren aurka), 1997an (Italia) eta 2001ean (Turkia).
** Txapeldunordeak (2): 2009an (Espainia) eta 2017ean (Eslovenia).
** Brontzezko domina 1999an.

## Jokalari ezagunak 
* Vlade Divac .
* Dejan Bodiroga.
* Zoran Savić.
* Žarko Paspalj.
* Predrag Stojaković.
* Predrag Danilović.
* Dejan Tomašević.

## Entrenatzaile ezagunak 
* Željko Obradović
* Dušan Ivković
* Svetislav Pešić

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Košarkaški Savez Srbije (Serbiako Saskibaloi Federazioaren webgunea).
The Lawless

***The Lawless*** 1950eko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Kazetari batek atzean utziko du metropolia, Estatu Batuetako herrixka batean bizitza lasaiagoa eramateko, baina laster zurrunbilo baten erdigunean aurkituko du bere burua, Mexikoko fruta-biltzaile baten kausa defendatzen duenean.

## Aktoreak 
* Macdonald Carey: Larry Wilder
* Gail Russell: Sunny Garcia
* Johnny Sands: Joe Ferguson
* Lee Patrick: Jan Dawson
* John Hoyt: Ed Ferguson
* Lalo Rios: Paul Rodriguez
* Walter Reed: Jim Wilson
* Herbert Anderson: Jonas Creel
* Argentina Brunetti: Mrs Rodriguez
* William Edmunds: Angie Jensen
* Gloria Winters: Mildred Jensen
* Martha Hyer: Caroline Tyler
* Frank Fenton: Mr Prentiss
* Paul Harvey: Blake polizia-burua
* Tab Hunter: Frank O'Brien

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apple II

**Apple II** edota **Apple II Saila**, 1977an AEBetako Apple Computer konpainiak ekoitzi eta merkaturatutako ordenagailu pertsonal sail bat da. Nagusiki Steve Wozniak ingeniariak diseinatu zuen. Berez, 1976ko Apple I ordenagailuaren ondorengoa da eta 1980an Apple III modeloak jarraitu zion.

1970eko hamarkadako eta 1980ko hamarkadaren lehen erdiko ordenagailu pertsonal saldu eta arrakastatsuenetako bat izan zen.

Sail handitan ekoitzitako lehenbiziko ordenagailu pertsonala izan zen. Etxeko erabiltzaileen artean sekulako ospea bereganatu zuen, noizbehinka negoziogizonei ere saldua izan zen. Lehenbiziko kalkulu-orria izan zen VisiCalc programa merkaturatzearekin batera, Apple II ordenagailuaren salmentek sekulako hazkundea izan zuten.

Gainera, gaur egun guztiz ohikoa den baina garai hartan oso ehoikoa zen QWERTY teklatua zuen. Ordenagailuak gainean, bi diskete unitate eta pantaila bat zeramatzan.

## Kanpo estekak
Apple I

**Apple Computer 1**, gerora **Apple I** edota **Apple-1** izendapenez ezaguna, 1976an AEBetako Apple Computer Company (gaur egungo Apple Inc.) konpainiak merkaturatutako ordenagailu pertsonal bat da. Lehenbiziko ordenagailu pertsonaletako bat izan zen, baita mikroprozesadorea, teklatua eta pantaila batera erabili zituen ordenagailu pertsonala ere. Steve Wozniak ingeniariak diseinatu eta eskuz muntatu zuen, jatorriz bere erabilera pertsonalerako.

Wozniaken adiskidea zen Steven Jobs enpresariak salgai jartzea otu zitzaion. Honela bada, Apple konpainiaren lehenbiziko produktua bilakatu zen. 1976an Homebrew Computer Club elkartean aurkeztua izan zen.

1977an Apple II modeloak jarraitu zion.

## Iruditegia 

Irudi:Apple1-Mainboard.jpg|Apple I ordenagailuaren txartel nagusia.
Irudi:Apple_1_Advertisement_Oct_1976.jpg|Iragarkia.

## Kanpo estekak
Pitti jauregia

**Pitti jauregia**. , Italiako Florentzia hirian dagoen Pizkunde garaiko jauregi bat da. Arno ibaiaren hegoaldeko bazterrean dago, Ponte Vecchio zubitik hurbil. Hiriko museo garrantzitsuenetariko bat eta handiena da.

## Historia 
1458an Filippo Brunelleschi eta Luca Fancelli arkitektoak eraikitzen hasi ziren, Luca Pitti florentziar bankulariaren egoitza izan zedin. 1549an Leonor Toledokoak erosi zuen, Cosimo I.a Medici, Florentziako dukearen emaztea zenak. Ondoren Toskanako Duke Handiak erosi zuen, eta ordutik aurrera Toskanako Dukeen egoitza izan zen.

XIX. mendean, Napoleonek base militar gisa erabili zuen, eta ondoren dendoraldi labur batez Italiako Errege-Erreginen egoitza ofiziala ere izan zen.

XX. mendea]n, Viktor Emanuel III.a Italiakoak jauregia eta bertan zeuden jabetzak Italiako Herriari doaintzan eman zizkion. ORduan jauregiaren ateak herritarrei ireki eta hiriko arte areto nagusienetako bat bilakatu zen.

Gaur egun museoa da eta XIX. eta XX. mendeetako artelanak erakusgai dauzka.

## Jauregiaren galeriak 
* Palatina galeria
* Errege apartamentuak
* Arte Modernoaren Galeria
* Zilarraren Museoa
* Portzelanaren Museoa
* Jantzi Galeria
* Karrozen Museoa

## Iruditegia 

Fitxategi:Palazzo pitti 01.JPG|Pitti jauregia gaur egun.
Fitxategi:Southern facade of Palazzo Pitti.jpg|Hegoaldeko fatxada Boboli anfiteatroari eta obeliskoari begira.
Fitxategi:Cupola_del_duomo_di_firenze,_vista,_palazzo_pitti_02.JPG|Pitti jauregia Domoren kupulatik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pitti jauregiaren webgunea 
* :Pitti jauregiaren inguruko bideoa.
Demet Demir

**Demet Demir** (Yalova, Turkia, 1961) transexualen eskubideen aldeko ekintzailea da. 1999an Turkiako udal hauteskundeetan parte hartu zuen Askatasunaren eta Elkartasunaren Alderdiaren baitan, herrialdeko historian lehenengo hautagai transexuala bilakatuz. 2007ko Turkiako Hauteskunde Orokorretan bere burua diputatugai aurkeztu zuen Ispartako probintziatik.

## Biografia 
Yalovan jaioa, 5 urte zituenean gurasoak banandu zitzaizkion. Hori zela eta, Istanbulera bizitzera joan zen bere ama eta ahizparekin.

1996an sexua berresleitzeko ebakuntza jaso zuen, baina urte eta erdi itxaron behar izan zuen Turkiako justiziak emakumezko nortasuna onartu zion arte.

1997an Gay eta Lesbianen Giza Eskubideen Nazioarteko Batzordeak Felipa de Souza saria eman zion bere borroka aitortuz. Sari hori jaso zuen lehenengo pertsona transexuala ere izan zen.

## Erreferentziak
Greyfriars Bobby

[250px|thumb|eskuinera|Greyfriars Bobby txakurraren omenezko estatua, [Edinburgh.]]
**Greyfriars Bobby** (1855ko maiatzaren 4a, Edinburgh - 1872ko urtarrilaren 14a, Edinburgh) 1870eko hamarkadan, Eskoziako Edinburgh hiriburuan ospetsu bilakatutako Sky Terrier txakur bat izan zen. **John Gray** bere nagusiaren heriotzaren ondoren haren hilobian izan zen, hamalau urtez, leialtasuna erakutsiz. 1872ko urtarrilaren 14ean hil zen, eta horregatik oso famatu egin zen. Urte betera, Lady Burdett-Coutts andereak George IV Bridge zubia eta Candlemaker Row kalearen arteko elkargunean txakurraren omenezko estatua bat ipini zuen.

Bere gorpua Edinburgh hiriko Greyfriars Kirkyard hilerrian dago.

Bobbyren bizitzari buruzko hainbat liburu idatzi eta filma ere egin izan dira, tartean Eleanor Atkinson idazlearen ''Greyfriar's Bobby* (1912) eleberria eta *Greyfriars Bobby* (1961) eta *The Adventures of Greyfriars Bobby'' (2006) filmak.

## Kanpo estekak
Senpereko gaztelua

**Senpereko gaztelua** Lapurdiko Senpere herrian kokatua dagoen XII. mendeko gaztelua da.

## Historia 
thumb|Senpereko gazteluaren hondakinak
1249. urteko dokumentuetan aipatzen da lehenegoz gaztelua eta VII. menderarte izan zen leinu etxea. 1441 edo 1442an Ogerot gazteluaren jabe izendatua, Ingalaterra eta Frantziaren arteko gudan ingelesen alde egin zuen. Frantzesek Lapurdi hartu zutenean 1450.ean Senpereko herria eta gaztelua erre zituzten.
XVI. mendean gazteluan berrikuntza lan garrantzitsuak egin zituzten bizitzarako erosoagoa eginez, aldaketa sakonak gauzatuz.

XVII. mendean orduko gazteluko jaunak Pierre de Lancreri eskeini zion gaztelua. Sorginkeriarekin amaitzeko Bordeleko legebiltzarrak bidalia, Pierrek gaztelua erabili zuen ustez sorginak zirenak, haurrak eta apaizak barne, torturatu, epaitu eta exekutatzeko. 600 gizaseme hil zituen lau hilabetetan sutan errez edo gaztelutik behera botaz. Ondorioz, *Sorginaren dorrea* izenez ere ezagutzen da eta hainbat kondaira sortu ziren honen inguruan.

1793an frantziar gudalostearen kuartel bilakatua espainiarrak Lapurdin sartzean berriz ere errea izan zen. Gazteluaren hondamendiak etengabe jarraitu zuen, gaur egun guztiz hondatua dagoelarik.

1952. urtean Monumentu historiko izendatu zen.

### Senpereko jaun-andereak 
Senpereko jaun-andereei buruzko berriak badira 1007. urtetik hasita. XIV. mendearen bukaeran, Pedro Lopez Amezketa jaunaren alabarekin ez kondu zen. Ezteiak iraun bitartean, Ezpeleta jaunak Amezketa desafiatu zuen. Dueluan, Ezpeleta hil zen.
Joanek, Amezketaren semeak, Henrike V.a Ingalaterrako erregearentzat lan egin zuen, eta erregeak hamar brazako dorrea eraikitzen utzi zion, Lapurdin onartu ohi zena baino altuagoa. Ingalaterrako erregeak Lapurdiko bailea bere sasiko semea zen Ogeroten esku utzi zuen.
1449. urtean, Ehun Urteetako Gerrak iraun bitartean, gaztelua erre egin zuten, eta geroago berreraiki.
1516. urtean, izandako alaba bakarra Joan Chiconekin ezkondu zen; Chicon Arbonako baroia zen, eta Frantzisko I.aren 200 zaldunetako bat. Pavian parte hartu zuen Karlos V.aren preso zegoen Frantzisko I.aren trukean; hori zela eta, gazteluan Turenne bizi izan zen.

## Ezaugarriak 
Oinplano angeluzuzena du eta gaur egun 17 metroko altuera duen dorre zatia geratzen da. Hormarik zabalenak Iparralde eta Hegoaldekoak dira, harlanduz eta kareharriz eginak. Bi sarrera ditu eta barrualdea hutsik dago.

Gezilehioak eta beste batzuk dotoreago ere baditu, garai desberdinetakoak. Historian zehar jasan dituen sute eta berreraiketak medio, ez dago jakiterik zein garaikoak diren ezta jatorriz zein itxura zuen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingalaterrako normandiar konkista

eskuinera|thumb|300px|Ingalaterrako normandiar konkistaren leku eta gudu garrantzitsuak.
**Ingalaterrako normandiar konkista**, XI. mendean, Gilen II.a Normandiakoaren gidaritzapean normandiar, bretainiar eta frantziar gerlariez osatutako gudarosteak burututako Ingalaterrako Erresumaren konkista izan zen. Konista honi esker, historiara Gilen Konkistatzailea ezizenez igaro zen.

Aurrez, Gilen I.a Normandiakoak ingeles tronua bereganatzeko itxaropenaz Eduardo Aitorlea errege anglosaxoiaren senidetza aldarrikatu zuen, eta 1066ko urtarrilaren 5ean hura seme-alabarik gabe hil zenean, Ingalaterrako Erresumaren erregetza. Baina erregetza haren anaiordea Harold II.a Ingalaterrakoaren eskuetara igaro zen.

Dena den, Harold II.ak erregetza jaso eta berehala, Ingalaterrako ipar-ekialdeko kostaldera erresumaz bereganatzeko asmoz iritsi berria zen Harald III.a Norvegiakoaren bikingoen gudarosteari aurre egin beharra izan zion. Horrela, irailaren 25ean, Stamford Bridgeko guduan anglosaxoien gudarosteak bikingoak garaitu eta Ingalaterratik behin-betiko aldentzea lortu zuen.

Une berean eta hegoaldean, irailaren 26an, Gilen I.a Normandiakoaren gudarosteak Mantxako kanala igaro eta Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean lehorreratu zen. Hortaz, Harald III.a Norvegiakoak eta bere gudarosteak mehatxu berri horren berri izan bezain azkar hegoalderantz ahalik eta arinena joan ziren; halere, iparraldean gerlari asko utzi zituen, bikingoen beste eraso bat egon ez zedin.

1066ko urriaren 14an, Hastingseko gudua jazo zen. Hor, militarki ongi antolatuta eta ziurrenik nagusi zen normandiar gudarosteak bertaratzeko denbora laburrean bide luze bat burutu berri zuen anglosaxoi gudarostea garaitu zuen, gainera Harold II.a Ingalaterrakoa bere ere guduan hil zen. Gudu horrek Ingalaterrako Historiako berebiziko garrantzia izan zuen, herrialdearen etorkizuna, kultura, politika, legeak, hizkuntza eta ohiturak behin-betiko aldatu baizituen.

Abenduaren 25ean, Gilen I.a Normandiakoa eta normandiar gudarostea Londres hiriburuan sartu eta Ingalaterrako Erresumako errege koroatua izan zen. Halere, Gilenek bere arerio nagusia hiltzea lortu arren, normandiarrek hurrengo urteetan anglosaxoien matxinada ugariei aurre egin behar izan zieten, horregatik 1072. urterarte Gilen II.a Ingalaterrakoak ezin izan zuen bere koroa guztiz ziurtatu izan. Anglosaxoi erresistentzia horrek anglosaxoi eliteek beren lurjabetzak galdu eta atzerrira ihes egitera derrigortuak egotera ekarri zuen. Ondorioz, Gilenek erresuma hobekiago kontrolatzeko asmoz Ingalaterrako lurjabetzak bere buruzagi leialenen artean banatu zituen, gainera bera eta bere ondorengo Ingalaterrako normandiar erregeek herrialde osoan zehar gaur egun ezagunak diren gaztelu eta gotorleku ugari eraikiarazi zituen.

## Kanpo estekak
Presostato

thumb|eskuinera|250px|Presostato baten irudikapena.
**Presostatoa** edota **presio-etengailua**, jariakin baten presioaren irkaurketaren arabera zirkuitu elektriko bat ireki edo itxiarazten duen gailu bat da.

## Kanpo estekak
Yayo Herrero

**Yayo Herrero López** (Madril, Espainia, 1965) antropologoa, nekazaritzako ingeniaria, unibertsitateko irakaslea eta ekintzaile ekofeminista da. Europan, ekofeminismoaren eta ekosozialismoaren arloko eragin handieneko ikertzaileetako bat da.

## Bizitza 
Yayo Herrero lizentziaduna da Antropologia Sozial eta Kulturalean eta Nekazaritzako Ingeniaritza Teknikoan, eta diplomatua Gizarte Hezkuntzan. Gainera, goi-mailako ikasketak egin ditu Hezkuntza Zientzietan. Ekofeminismoaren eta ekosozialismoaren arloko eragin handieneko ikertzaileetako bat da Europa mailan. Horrez gainera, kolaboratzaile dihardu hainbat komunikabidetan; esate batera, eldiario.es egunkarian.

## Lanak 
Yayo Herrerok hainbat saiakera-lan idatzi ditu, eta bai horietan bai bere aktibismo ekofeministan gaur eguneko garapen-eredu kapitalistaren kontraesanak salatzen ditu. Beraren ustez, kapitalismoak ezinbestekoa du etengabeko hazkunde ekonomikoa, eta hazkunde horrek talka egiten du Lurraren muga biofisikoekin.

Herreroren aburuz, pertsonak izaki ekodependente eta interdependenteak gara, eta askotariko mugak dauzkagu; besteak beste, gure gorputzen zaurgarritasunari eta iraungipenari lotutakoak, natura-baliabideen eskasia, klima-aldaketa, biodibertsitatearen suntsipena eta airearen kutsadura.Herreroren aburuz, krisi ekologikoaz arduratzeak eta, aldi berean, pertsona guztien bizi-baldintzak bermatzeak berekin dakar elkarrekin lotutako zazpi ideia nagusi kontuan hartzea: 

* mugaren ideia (gure planetaren errealitate materialera egokitzearekin lotuta)
* beharren ideia (gizakiek elkarrekiko menpekotasuna dutela onartzen duena)
* birbanaketaren ideia (pertsona guztien beharrak asetzean pentsatzea ahalbidetzen diguna, murrizketa materialeko testuinguru batean)
* demokraziaren ideia (erdian jartzen duena trantsizio hori lortzeko eztabaidak sortzea eta akordioetara iristea)
* larrialdiaren ideia (krisi ekosozialaren dinamika azkartuari eta haren ondorioei erreparatzen diena)
* arduraren ideia (kontuan hartzen duena ustekabeko gertakizunez betetako testuinguru batean egingo dela trantsizioa)
* irudimenaren ideia (funtsezkoa da testuinguru ekologikoarekin bateragarriak diren desirahorizonteak eraikitzeko).

##  Argitalpen hautatuak 
* *La gran encrucijada. Sobre la crisis ecosocial y el cambio de ciclo histórico* (2016).
* *Ecologismo: una cuestión de límites* (2016).
* *Apuntes introductorios sobre el Ecofeminismo* (2015).
* *Por una recuperación de la condición humana en un planeta con límites* (2013).
* *Miradas ecofeministas para transitar a un mundo justo y sostenible* (2013).
* *Golpe de estado en la biosfera: los ecosistemas al servicio del capital* (2011).
* *¿Dominio o cuidado de la tierra?* (2011).
* *Menos para vivir mejor: reflexiones sobre el necesario decrecimiento de la presión sobre los sistemas naturales* (2010).
* *Decrecimiento y mujeres. Cuidar: Una práctica política anticapitalista y antipatriarcal* (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Politika, egun, behartua dago beharrezkoa dena posible bihurtzera Berria, 2022.12.31

* Elkarrizketa Berria egunkarian. 2020.04.17
2016ko Euskadiko distantzia luzeko traineru txapelketa

**2016koa** Euskadiko distantzia luzeko traineru txapelketaren lehenengo ekitaldia izan zen. Bilbon jokatu zen, 7.408 metrotako distantzian, eta Deustu Arraun Taldeak antolatu zuen.

Denborarik onena Hondarribiak egin bazuen ere, deskalifikatua izan zen arraunlari bat modu desegokian inskribatzeagatik.

## Denborak 
## Kanpo estekak
Entzefalitis

**Entzefalitisa** garunaren hantura eragiten duen eritasuna da. Handitze hori gerta daiteke bai gai grisean (polientzefalitisa), bai gai zurian (leukoentzefalitisa). Gehienetan birus batek sortua da, eta askotan meningitisarekin batera izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fotofobia

**Fotofobia** argia ezin jasan izatea mina edo kalte egiten duelako. Begitako eritasun batzuen sintoma izan daiteke, hala nola, konjuntibitisarena eta keratitisarena; buruko gaitzetan ere izaten da, meningitisean, adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camila de Castro

**Camila de Castro** (Santo André, São Paulo, Brasil, 1979ko apirilaren 20a - São Paulo, São Paulo, Brasil, 2005eko uztailaren 27a), **Alessandro Caetano Kothenborger** jaiotza-izenaz, brasildar aktore pornografiko eta modelo transexuala zen. Genero, prostituzio eta arrazarekiko aurreiritziak gaindituz, ospetsu bilakatu zen Brasilen. Izan ere, RedeTV! telebista-kateko *Superpop* saioan *Camila Quer Casar* izeneko lehiaketako protagonista izan zen hilabete batzuez, bere heriotzera arte.

## Biografia 
Santo Andrén sortua, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat zeukan. Emakume transexual eta trabesti asko bezala, prostituzioaren munduan hasi zen lanean. Handik gutxira, 2000. urtean, bere edertasuna zela eta, film pornografikoak egiteko kontratatzen hasi ziren.

2004an RedeTV! telebista-kateko *Superpop* saioko ekoizleekin hitz egin zuen eta maitasuna aurkitzeko reality showan parte hartzeko gonbita jaso zuen. Bertan, Camilak aukeratu behar zuen zein hautagairekin ezkondu nahi zuen. Reality showa grabatze-fasean ziharduen, Camila 2005eko uztailaren 27an hil zenean. Ustez bere buruaz beste egin zuen São Pauloko erdiguneko eraikin bateko zazpigarren solairutik jauziz.

## Erreferentziak
Meninge

**Meninge** (grezierazko : *mēninx*, "mintz" hitzetik ekarria) garunaren eta bizkarrezur muinaren inguruko mintza da. Ugaztunetan hiru geruza daude, bitarteko eremu bi dituztenak. Hona hemen barnealdetik kanpoaldera:
* piamater, garuna eta bizkarrezur-muina biltzen dituen mintz baskular mehea.
* espazio subaraknoideo edo araknoidepeko espazio. Bere barnean isurkari zerebroespinala gordetzen du.
* araknoide mintz, mintz fina.
* espazio subdural izeneko espazio linfatikoa.
* duramater edo pakimeninge, fibrosoena eta lodiena. Bere kanpo-azalera, hezurrari erantsia, biloz josia dago eta barne-azalera, berriz, leuna, mintz endotelial batek tapizatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidrozefalia

**Hidrozefalia** burezureko husgunean isurkari zefalorrakideo gehiegi pilatzea ezaugarritzat duen eritasuna da. Isurkari horrek aldamenean buruko muinak estutzen ditu, eta horren ondorioz oinaze handi iraunkorrak sortzen dira. Aldi berean, burezurra zapaltzen du, eta behar bezala hezurtua ez baldin badago, haurrengan adibidez, burua handitzea eragiten du. Era askotako eragileek sor dezakete: sortzetiko forma okerrak, burezurreko traumatismoak, burezur barruan izaten diren handitzeak, eta abar. Ohiko sendabidea ebakuntza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Sombrero

**Cerro Sombrero** Txileko hegoaldean dagoen herri bat da, Magallanes eta Txileko Antartika (XII) eskualdeko Tierra del Fuego probintziako Primavera komunako hiriburua, Porvenirreko ipar-ekialdean, 125 km-ra.

## Toponimía 
Herrixka muino isolatu batean kokatu zen, eta horrek eman zion bere izena.

## Historia 
Herria 1958an eraiki zuten, Petrolio Enpresa Nazionaleko (ENAP) egoitza eta zerbitzu zentro gisa, Suaren Lurraldeko uharte handian. Hortik, aurrera egin zuen Primavera komunako udalerri eta administrazioko burua izan arte.

## Biztanleria eta azpiegiturak 
2002ko erroldaren arabera, 687 biztanle zituen. Biztanleria 1992 eta 2002 urteen artean jaitsiera zorrotz bat izan zen, hau da, petrolio konpainia nazionalak urte horietan egindako jarduera txikiagoak azaltzen duen egoera. Konpainiak zenbait eskualdeko kanpamentu eta ekoizpen zentroak itxi zituen, besteak beste, Cullen, biztanle egonkorreko herria, hauek Cerro Sombrerora, komunaren hiriburura, edo eskualdeko beste toki batzuetara mugitu ziren. Azpiegiturak gimnasioa, igerileku klimatizatua, lorategi botanikoa, zinema, eliza, ospitalea, aireportua, biltegiak, mantentze tailerrak, supermerkatua, kasinoa, jatetxea, hosteria eta gasolindegia barne hartzen ditu. Petrolio Enpresa Nazionalaren bulegoez gain.

## Kanpo estekak
Antártica Chilena probintzia

**La Antártica Chilena probintzia** (Gaztelaniaz: Provincia de la Antártica Chilena) Txileko hegoaldeko Magallanes eta Txileko Antartika (XII) eskualdeko lau probintzietako bat da. Hiriburua Puerto Williams da. Probintzia Suaren Lurraldeko uharte handiaren hegoaldeko muturra (Darwin mendikatearen hegoaldean), Isla Granderen hegoaldeko eta mendebaldeko uharteak (Diego Ramirez uharteak), eta Txileko erreklamazioak Antartikan osatzen duten. Probintzia administratiboki bi udalerrietan (komunak) banatuta dago: Cabo de Hornos, Hego Amerikako hegoaldeko muturrean kokatua, eta Antártica, Antartikako erreklamazio zizelkatua, nazioartean aitortu ez dena. 1.265.853,7 kilometro koadroko azalera (488.749 milia karratu) ia bikoiztu egiten du Txileko beste probintzia guztiak konbinatuta.

## Kanpo estekak
María Teresa Castells

thumb|Lagun liburu-denda bere azken kokalekuan.
**María Teresa Castells Artetxe** (Busturia, Bizkaia, 1935 &ndash; Donostia, ) gipuzkoar liburu-saltzailea izan zen, frankismoaren eta terrorismoaren aurkako borroka kulturalarengatik ezaguna. Hainbat hamarkadatan sufritu zuen, eta mehatxatu eta eraso egin zioten Lagun liburudendari, Donostian kokatua, dozenaka aldiz. Bere senarra, Jose Ramon Recalde, askatasunaren aldeko borrokan parte hartzen ari zen, eta 2000ko irailaren 14an ETAren atentatu batean tirokatu zuten.

## Bizitza 
Maria Teresa Castells Artetxe 1935ean jaio zen, Espainiako gerra zibila hasi baino urtebete lehenago. Miguel Castells Adriaensens (1904-1987) notario valentziarraren eta Maria Isabel Arteche euskal herritarraren alaba zen. Bere familia Gipuzkoako hiriburuan bizi izan zen haurtzarotik, 1944. urtetik. Bere nebetako bat Miguel Castells (1931) politikaria izan zen.

Txikitatik irakurketarekiko interes handia sentitu zuen, eta literaturako berritasunekiko interesa ere bai; gerora, euskararen defendatzaile eta dibulgatzaile handia izan zen.

### Lagun liburu-denda 
1968an Jose Ramon Rekalde senarrarekin eta Ignacio Latierrorekin Lagun liburu-denda sortu zuen Donostiako Parte Zaharrean. Liburu denda frankismoaren garaian ekitaldi antifrankistak antolatu zituen eta hainbat aldiz liburu-denda itxi eta eraso zuten. Gero, ETAren aurkako borrokaren alde egin zuen eta kale borroka jasan zuen.

Liburudenda, Joan Cremades epailearen arabera Europako erasorik handiena jasan zuena, tristeki ezaguna egin zen, behin eta berriz mehatxuak eta erasoak jasan ondoren, bai Francoren erregimenaren garaian, haren kidekoek, bai demokrazian zehar euskal ezker abertzale nazionalistak, bitxia bada ere, guztiz kontrakoak ziren ideologiak.

Eraso horietako baten ondoren, molotov koktelekin kaltetuta, dendak nahiago izan zuen hiriko alde zaharrean zuen kokapenetik eremu lasaiago batera mugitu, nahiz eta horrela ere ez zen erasoetatik libratu.

Horrelako egoeren aurrean, Maria Teresak ere bere hiriko bizilagun askoren babesa jaso zuen.

Maria Teresa, bere aldetik, beti izan zen bere sustraien eta askatasunaren defendatzaile, hitzaren zentzurik zabalenean, eta bere kultur dendan era askotako tertuliak eta aktak antolatu zituen, gehienak euskal kulturarekin lotutakoak.

Liburudendaren lehen urteetan, bere jarduerarengatik atxilotuta egon zen, atzeko aldean erregimen frankistak debekatutako liburuak saltzen zituelako eta bilera politikoak antolatzen zituelako. Gainera, helburu horrekin bereziki Frantziatik etortzen zen jendeak ere bisitatzen zuen, Pierre Vilar edo Manuel Tuñón de Lara, esaterako.

2020an Enrique Ruano Fundazioaren Giza Eskubideen saria jaso zuen Lagun liburu-dendak.

## Omenaldiak 
* 2002an, Donostiako Hiritar Merezimenduaren Urrezko Domina.
* 2007an, Donostia hiriko Hiritar Merezimenduaren Domina.

* 2016an, Ramon Rubial Saria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lagun liburu-denda
* Jose Ramon Rekalde
* Ignacio Latierro

## Kanpo loturak
Defentsa Estrategikorako Ekimena

thumb|Defentsa Estrategikorako Ekimenaren (SDI) logoa.
**Defentsa Estrategikorako Ekimena**,  edota *SDI*, 1983ko martxoaren 23an, AEBetako presidente Ronald Reaganek proposaturiko defentsa sistema bat izan zen. AEBak kontinentearteko misil nuklearren eraso batetik babestearren, Lurrean eta espazioan ezarriko zen defentsa-sistema hau. Ekimena eraso politikan eta Elkar Suntsiketa Ziurtatuaren (MAD) teorian ez, baizik defentsa estrategian oinarritua zegoen. 1984an Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Sailak Defentsa Estrategikorako Ekimena ikuskatzeko **Defentsa Estrategikorako Ekimenaren Erakundea (SDIO)** abiarazi zuen.

Ekimenak ezagutzera eman bezain azkar kritika ugari jaso zituen, batik bat oso errealista ez izatea, baita azientifikoa ere, eta Elkar Suntsiketa Ziurtatua desorekatzea eta "eraso-arma lasterketa" bat berpiztea leporatzen baitzioten.

Hedabideek berehala **Izarretako Gerra** (*Star Wars*) ezizena ipini eta nagusiki izendapen honekin ezagun egin zen, alegia, 1977an estreinatutako George Lucas estatubatuar zuzendariaren *Izarretako Gerra* sagaren izenarekin. 1987an American Physical Society erakundeak adierazi zuen Star Wars erako misilen aurkako ezkutu bat ezin gauzatuzkoa zela garai hartako teknologiarekin, eta gainera, egingarria ote zen jakiteko, hamar urteko ikerketak egin beharko liratekeela.

Reagan Elkar Suntsiketa Ziurtatuaren estrategiaren aurka gogor mintzatu zen, Defentsa Estrategikorako Ekimena bultzatu zuen, eta disuasio nuklearreko politika amaiarazteko asmoa zuen defentsa politika horren zati nabarmena bihurtu zuen. Bestalde, Sobietar Batasunaren defentsa nuklearreko osagai militarrak neutralizatzeko estrategia ekimena ere bazen.

1993an, jada Bill Clintonen presidentearen agintaldian, *Misil Balistikoen Defentsa Erakundea* (BMDO) izendapenera aldatu zuten, eta haren ikerketa lana misilen defentsa nazionaletik misilen defentsa taktikora igaro zen. Gainera, haren jarduera esparrua eremu orokorretik eskualde eremura igaro zen.

## Kanpo estekak