open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Saxoniakoa (1552-1590)

**Isabel** edo **Elisabet Saxoniakoa** (Wolkensteingo gaztelua, Alemania, 1552ko urriaren 18a - Heidelberg, Alemania, 1590eko apirilaren 2a) Wettinen etxeko printzesa saxoniarra izan zen jaiotzez, eta, ezkontzaz,  Palatinatu-Simmernengo kondesa.

## Bizitza 
Isabelen gurasoak Augusto Saxoniako hauteslea eta Ana Danimarkakoa (1532-1585) izan ziren. Bikotearen hirugarren haurra izan zen (1526-1586). Amaren aldeko aitona Kristian III.a Danimarkako erregea izan zen.

### Ezkontza 
1570eko ekainaren 4an ezkondu zen Heidelbergen, Espirako dieta sasoian, Juan Casimiro Jauregi-Simmernekin (1543-1592). Augusto Juan Casimiroren politikaren aurka zegoen, kalbinista baitzen eta Frantziarekin ondo konpontzen baitzen. Ezkontza horrekin, Augustok bere suhia luteranismora bihurtzeko konbentzitzea espero zuen. Hala ere, ez zuen arrakastarik izan. Alemanian katolikoek ezkontza Habsburgo dinastiaren aurkako probokaziotzat eta fronte protestante bat osatzeko saiakeratzat hartu zuten.

Juan Casimiro kalbinista bere emazte luteranoaren oposizio erlijiosoa hausten ahalegindu zen. 1585eko urrian, Isabel atxilotu eta adulterioz akusatu zuten, baita bere senarraren hilketa antolatzeaz ere. Neba ere, Kristian I.a Saxoniakoa, bere erruduntasunaz konbentzituta zegoen. Isabel kalbinismora bihurtu zen gatibu zegoen bitartean, eta handik gutxira hil zen, 1590eko apirilaren 2an, 37 urte zituela.

### Ondorengoak 
Bikoteak sei seme-alaba izan zituen:

* Izen ezezaguneko semea (1573)
* Maria (1576-1577)
* Isabel (1578-1580)
* Dorotea (1581-1631): 1595ean Joan Jurgi I.a Anhalt-Dessaukoarekin (1598-1618) ezkondu zen
* Izen ezezaguneko alaba (1584)
* Izen ezezaguneko alaba (1585)

### Ondorengo erregeak 
XXI: mendekohainbat errege dira Isabelen ondorengo zuzenak: Charles III.a Erresuma Batukoa, Carl XVI.a Gustaf Suediakoa, Felipe VI.aEspainiakoa, Harald V.a Norvegiakoa, Willem-Alexander Herbehereetakoa, Federiko X.aDanimarkakoa, Filipe Belgikakoa eta Gilen V.a Luxenburgokoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* August von Kluckhohn (1877), «Elisabeth (Pfalzgräfin bei Rhein)», Allgemeine Deutsche Biographie (ADB) (en alemán) 6, Leipzig: Duncker & Humblot, or. 7-8 .
* Friedrich von Bezold (1881), «Johann Casimir, Pfalzgraf bei Rhein», Allgemeine Deutsche Biographie (ADB) (en alemán) 14, Leipzig: Duncker & Humblot, or. 307-314 .
* Karl von Weber: *Archiv für dado sächsische Geschichte*, 215. or
* Bayerische Akademie der Wissenschaften: *Dado letzten Jahre der Pfalzgräfin Elisabeth*, Proceedings del III Cl., 1873, 1879
* Böttcher, Hans-Joachim (2018). Elisabeth von Sachsen und Johann Kasimir von der Pfalz: Ein Ehe- und Religionskonflikt [Elisabeth of Saxony and John Casimir of the Palatinate: A Marital and Religious Conflict] (en alemán). Dresden: Dresdner Buchverlag. ISBN 9783946906063. 
## Kanpo estekak
Gil Scott-Heron

**Gilbert Scott-Heron** (1949ko apirilaren 1a, Chicago - 2011ko maiatzaren 27a, New York), estatubatuar jazz poeta, abeslari, musikari eta idazle bat da, 1970eko eta 1980ko hamarkadan bete hitz esana ikuskizunengatik ezaguna.

## Diskografia 
## Idazlanak 
* *The vulture* (1970)
* *Small Talk at 125th and Lenox* (1970)
* *The Nigger Factory* (1972)
* *So Far, So Good* (1990)
* *Now and Then: The Poems of Gil Scott-Heron* (2001)
* ''I'm New Here'' (2010)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Innayya Chinna Addagatla

**Innayya Chinna Addagatla** edo **Addagatla Chinna Innayya** (Ravipadu, 1937ko maiatzaren 2a – Srikakulam, 2022ko apirilaren 1a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1989tik 1993ra Nalgondako apezpikua izan zen eta 1993tik 2018ra Srikakulamgo apezpikua.

## Bizitza 
Innayya Chinna Addagatla Ravipadun jaio zen, Aseervadam eta Agnesammaren semea. Lehenik Maharanipeteko San Antonio bigarren hezkuntzako Eskolan ikasi zuen eta geroago Cuddapahko apaizgaitegi txikian. Ondoren, Filosofia eta Teologia Katolikoa ikasi zituen Nelloreko San Joan apaizgaitegian eta Hyderabadeko San Joan apaizgaitegian. 1965eko urtarrilaren 4an apaiztu zen.

Hasieran, Bathiliko Familia Santuaren parrokiako bikario gisa aritu zen. Vijayawadako Loyola Collegen eta Vizianagarameko Maharaja Collegen ikasi ondoren, Hezkuntza Lizentziatura lortu zuen 1979an. Ondoren, Peddaboaddepalliko Santa Teresa bigarren hezkuntzako eskolako zuzendari bihurtu zen, eta 1985ean, Maharanipeteko San Antonio eskolako zuzendari.

1989ko apirilaren 17an Joan Paulo II.a aita santuak Nalgondako apezpiku izendatu zuen. Urte bereko ekainaren 29an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Nalgondako katedralean, Mariadas Kagithapuren eskutik. *Ad maiorem Dei gloriam* leloa hautatu zuen. 1989ko uztailaren 6an hartu zuten kargua. Addagatla 2022ko apirilaren 1ean hil zen, 84 urte zituela. Hiru egun geroago hobiratu zuten Srikakulamgo katedralean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fred Ramdat Misier

**Lachmipersad Frederik "Fred" Ramdat Misier** (Paramaribo, 1926ko urriaren 28a – *ibidem*, 2004ko ekainaren 25a) surinamdar abokatu eta politikaria izan zen. Surinamgo presidentea izan zen 1982tik 1987ra.

Misier 1953an ezkondu zen Hilda Doergadei Dewanchandekin eta elkarrekin Herbehereetara joan ziren eta Misierrek Zuzenbidea ikasi zuen Utrechteko Unibertsitatean.

Surinamen, Misier irakasle, abokatu eta Justizia Gorteko presidente izan zen. Dési Bouterse buruzagi militarrak Misier izendatu zuen herrialdeko presidente 1982ko otsailaren 8an. Boutirrek boterea izan zuen Misier txotxongilo presidente izan zen bitartean. Bere agintaldian hauteskunde demokratikoak egin ziren 1987an eta Ramsewak Shankar aukeratu zuten presidente.
Linus Nirmal Gomes

**Linus Nirmal Gomes** (; Boro Gola, 1921eko irailaren 7a – Kalkuta, 2021eko otsailaren 27a) indiar elizgizon jesuita izan zen, 1977tik 1995era Baruipurreko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Linus Gomes Jesusen Lagundian sartu zen 1942an, Kalkutako St. Xavier's Collegen teologia ikasketak amaitu ondoren, eta 1954ko azaroaren 21ean apaiztu zen. Urte askotan aritu zen Hyderabadeko Moula Aliko Santa Teresa elizako parroko gisa. Beste apaiz jesuita batzuekin batera, ordena katoliko horrek zuzendutako lehen bengalerazko bigarren hezkuntzako eskola sortu zuen Taltalan, Kalkutan –San Petri eskola– eta bertako lehen zuzendari bihurtu zen.

1977ko maiatzaren 30ean, Paulo VI.a aita santuak Baruipurreko elizbarruti berriko lehen apezpiku izendatu zuen. Urte bereko azaroaren 19an jaso zuen apezpiku-ordinazioa Kalkutan, Lawrence Trevor Picachy kardinalaren eskutik.

1995eko urriaren 31n, Joan Paulo II.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen . Apezpiku emeritu gisa, Bangladeshko Dhaka hirian aritu zen 1997tik 2014ra. Azken urteak Kalkutako St. Xavier's Jesuit Collegen eman zituen eta 2021eko otsailaren 27an hil zen, 99 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alevtina Oliunina

**Alevtina Sergeievna Oliunina**  (Ptxolkino, Kostroma oblasta, 1942ko abuztuaren 15a – Kostroma, 2025eko azaroaren 18a) sobietar iraupen-eskiatzailea  izan zen.

Oliunina Sobietar Batasuneko Kirol Elkarte Boluntarioetako kirolaria izan zen.

1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, Sapporon, bi domina irabazi zituen, urrezko bat eta zilarrezko bat. 1970ean munduko txapeldun ere izan zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvonne Keuls

**Yvonne Keuls** (Batavia, Ekialdeko Herbeheretar Indiak, 1931ko abenduaren 17a - Haga, Herbehereak, 2025eko azaroaren 16a) herbeheretar idazlea izan zen. Batavian jaio zen, gaur egungo Jakarta hirian, eta arazo sozialei buruzko eleberriak idatzi zituen, baita bere buruari eta bere familiari buruzkoak ere. Bere idazkera estiloa errealista zen eta batzuetan umoretsua. Hainbat sari lortu zituen bere lanengatik.

Keuls Hagan hil zen 2025eko azaroaren 16an, 93 urte zituela.

## Liburuak 
* *Onbegonnen werk* (1967)
* ''Jan Rap en z'n maat* (1977)
* *Keuls potje* (1979)
* *Een doekje voor het bloeden* (1980)
* *Keulsiefjes* (1980)
* *De moeder van David S., geboren 3 juli 1959* (1980)
* *Kleine muizen* (1981)
* *Regenwormen* (1981)
* *Het verrotte leven van Floortje Bloem* (1982)
* *Annie Berber en het verdriet van een tedere crimineel* (1985)
* *De arrogantie van de macht* (1986)
* *Daniël Maandag* (1988)
* *De tocht van het kind* (1990)
* *Meneer en mevrouw zijn gek* (1992)
* *Lowietjes smartengeld of: Het gebit van mijn moeder* (1995)
* *Keulsiefjes* (1996)
* *Mevrouw mijn moeder* (1999)
* *Dochters* (1999)
* *Indische Tantes* (2001)
* *Madame K: Van Indisch kind tot Haagse dame* (2001)
* *Familiegedoe* (2004)
* *Benjamins bruid* (2008)
* *Allemaal beestjes'' (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magne Myrmo

**Magne Myrmo** (Rennebu, 1943ko uztailaren 30a – Bærum, 2025eko azaroaren 19a) norvegiar iraupen-eskiatzailea izan zen.

1972ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat lortu zuen 50 kilometroko proban, eta urrezko domina bat eta brontzezko bat ere irabazi zituen munduko txapelketan. Egurrezko eskiak erabili zituen azken munduko txapelduna izan zen.

## Nazioarteko emaitzak
Isabel Saxoniakoa

**Isabel Saxoniakoa** (alemanez *Elisabeth von Sachsen*; Dresden, Saxonia, 1830eko otsailaren 4a – Stresa, Italia, 1912ko abuztuaren 14a) Saxoniako printzesa izan zen, Fernando Savoiakoarekin ezkondu zena, Sardiniako erregearen bigarren semearekin. Margarita Teresa Savoiako Italiako erreginaren ama izan zen.

[ezkerrera|thumb|Isabel como una niña (Sprincken [litografia, 1837).|298x298px]]
## Bizitza 
Saxoniako hiriburuan, Dresden, jaio zen. Gurasoak  Joan I.a Saxoniako erregea eta Amalia Augusta Bavariako printzesa izan ziren. Aitaren aldeko aitona-amonak Maximiliano Saxoniako printzea eta Karolina Borboi-Parmako printzesa izan ziren. Amaren aldeko aitona-amonak Maximiliano I.a Bavariako erregea eta Karolina Badengo printzesa ziren.

### Ezkontza 
1850. urteko apirilaren 22an, Dresdengo Hirutasun Santuaren Katedralean, Fernando Savoiko printzearekin ezkondu zen, Genovako I. dukearekin, Karlos Alberto Sardiniako erregearen eta Maria Teresa Austria-Toscanako artxidukesaren bigarren semearekin. Bere ezkontza dinastiaren moldaketa izan zen, eta oro har maitasunik gabekoa kontsideratu zen. 

### Ondorengoak 
Bikoteak bi seme-alaba izan zituen:

# Margarita Teresa Savoiakoa (1851-1926), Italiako erregina, Humberto I.a Italiakoarekin ezkontzean.
# Tomas Savoia-Genovakoa (1854-1931), Genoako II.dukea

1855. urteeko otsailaren 10ean, senarra Turinen hil zen, Isabel alargun utzita, 25 urterekin.

### Isilpeko ezkontza eta eragina 
ezkerrera|thumb|Isabel helduaroan.|309x309px
Alarguntasuneko lehen urtea bukatu baino lehen, 1856ko urriaren 4an Nicolas Jose Rapallo Rapalloko markesarekin ezkondu zen berriz. Isilpean ezkondu ziren, beren dolu-aldi ofiziala bukatu baino lehen. Batasun horren berri izan zutenean, eskandalua erabatekoa izan zen, eta bere koinatua, Victor Emanuel II.a Italiako erregea, oso haserretu zen, erbesteratu birtuala agindu zion eta bi seme-alabak ikustea debekatu. Printzesa Turingo gortetik kanporatua izan zen, baina Cavourreko kondearen aholkuari jarraituta, erregeak Nicolas markes bezala onartu zuen, baldintza hauexekin: senar-emazteek gela banandu bat izatea, Isabel senarraren menpekotzat hartzea eta azken hau Errege Jauregian zerbitzu-sarreratik baino ez sartzea. Azkenean, bere seme-alabekin elkartu ahal izan zen berriro.

1882. urtean, bigarren senarrak bere buruaz beste egin zuen. Gorteko zurrumurruek askotan iradoki zuten bere ezkontza zorigaiztokoa zela, eta suizidioak handitu egin zituen istorio horiek. Isabelek ez zuen bigarren ezkontzan seme-alabarik izan.

### Heriotza 
Isabelek apoplexia krisi bat izan zuen 1910. urteean, eta horren ondorioz bere osasuna berehala okertu zen. 1912ko abuztuaren 14an hil zen 82 urte zituela, Stresan, Aintzira Nagusian.

Adinean aurrera egin zuen haurride bakarra izan zen, eta bere neba-ahizpetan azkena izan zen hiltzen.

## Ordenak 
* 1871ko apirilaren 26an, Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa. (Espainiako Erresuma)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jiologí Louda, Michael MacLagan: Lines of Succession. Heraldry of the Royal Families of Europe. Little, Brown and Company, London 1999, ISBN 0-316-84820-4.

## Kanpo estekak
Kristina Saxoniakoa

**Kristina Saxoniakoa** (alemanez *Christine von Sachsen*; Dresde, 1505eko abenduaren 25a – Kassel, 1549ko apirilaren 15a) alemaniar noblea izan zen. Jaiotzez Saxoniako printzesa izan zen, eta ezkontzaz Hesseko landgravea. 1547 eta 1549 artean Hesseko erregeordea izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Jurgi Saxoniakoa (Bizarduna), Saxoniako dukea eta Barbara Jagellondarra izan ziren. Aitaren aldeko aitona-amonak Alberto III.a Saxonia-Meisseneko dukea eta Sidonia Bohemiakoa izan ziren. Amaren aldeko aitona-amonak Kasimiro IV.a Jagellondarra, Poloniako erregea, eta Isabel Hasburgo Hungariakoa ziren.

### Ezkontza 
1523. urteko abenduaren 11n Filipe I.a Hesseko landgravearekin —Magnanimoa deitua— ezkondu zen Dresden. 10 seme-alaba izan zituzten. Senar-emazteak Hesse eta Saxoniaren artean itun bat egiteko antolatu ziren eta zorigaiztokoa izan zen; Filipek berarekin haserre zegoela esaten zuen eta bere ohea betebeharrarengatik baino ez zuela partekatzen.

### Senarraren bigamia 
Kristinarekin ezkonduta egon zen bitartean, Filipek bigamia praktikatu zuen eta beste bederatzi seme-alaba izan zituen beste emaztearekin (morganatikoa), Margarita von der Saalerekin; 1540. urtean, Kristinak senarraren bigamiarako baimena eman zuen, subirano izateagatik. Saale, ordea, ez zuten sekula gortean ikusi. Filiperen ausentzian eta 1547 eta 1549 arteko Esmalcalako gerran gatibu egon zen bitartean, Kristina erregeordea izan zen semearekin batera. Itzuli ostean, ordea, Filipek esan zuen hil ostean Kristina ezin zela erregeordea izan, beste familiari kalte egingo zion beldur.

### Ondorengoak 
* Ines Hessekoa (1527ko maiatzaren 31 - 1555eko azaroaren 4a) ezkondu egin zen
** Marburgon, 1541eko urtarrilaren 9an, Maurizio Saxoniako hauteslearekin;
** Weimarren, 1555eko maiatzaren 26an, Joan Frederiko II.a Saxoniakoa dukearekin.
* Ana Hessekoa (1529ko urriaren 26a - 1591ko uztailaren 10a) 1544ko otsailaren 24an ezkondu zen Wolfgang Jauregi-Zweibrückenekin.
* Gilen IV.a Hesse-Kasselekoa (edo Hesse-Cassel) (1532ko ekainaren 24a - 1592ko abuztuaren 25a).
* Filipe Luis, gazte hil zen 1535ean.
* Barbara Hessekoa (1536ko apirilaren 8a - 1597ko ekainaren 8a), ezkondu egin zen
** Reichenweierren,1555eko irailaren 10ean Jurgi I.a Wurtemberg-Mömpelgard/Montbeliardekoarekin;
** Kasselen, 1568ko azaroaren 11n, Daniel de Waldeck kondearekin.
* Luis IV.a Hesse-Marburgokoa (1537ko maiatzak 27 - 1604ko urriak 9).
* Isabel Hessekoa (1539-1582ko otsailaren 13a), 1560ko uztailaren 8an, Luis VI.a Palatinatuarekin ezkondu zen.
* Filipe II.a Hesse-Rheinfelskoa (1541-1583ko azaroaren 20a).
* Kristina Hessekoa (1543-1604ko ekainaren 29a - 1604ko maiatzaren 13a) Adolfo Holstein-Gottorpeko dukearekin ezkondu zen 1564ko abenduaren 17an.
* Jorge I.a Hesse-Darmstadtekoa, Errukitsua (1547-1596ko otsailaren 7a).

### Heriotza 
Kristina 1549ko apirilaren 15ean hil zen. Senarrarekin batera lurperatu zuten San Martin elizan, Kasselen, epitafio ikaragarri baten azpian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Christian Röth: Geschichte von Hessen. 176
* Pauline Puppel: Die Regentin S. 304
## Kanpo estekak
Dhopkhel

[eskuinera|thumb|300x300px|Dhopkhel [Assam|assamar indigena gizonek zein emakumeek jotzen dute]]
***Dhopkhel***, ***dhop khel*** eta ***dhoop khel*** ere transliteratuta (Assameraz:  ঢোপখেল), Indiako Assam estatuan jokatzen den pilota joko tradizionala da. Jokoa 11 jokalariko bi talderen artean jokatzen da, lau banderaz mugatutako 125 m × 80 m-ko zelai batean. Jokalariek txandaka jaurtitzen diote baloia aurkariari jokotik kanporatzeko, baloia harrapatzen eta beste jokalariek ukitu ez ditzaten saiatzen diren bitartean. Abiadura, erresistentzia eta trebetasun akrobatikoen proba da. 

Jokoaren partidak tradizionalki Bihu udaberriko eta Urte Berriko jaialdia ospatzeko egiten ziren.  Jokoa garai batean Ahom erregetza entretenitzeko jokatzen zen, ikusleentzako kirol gisa. Jada ez da asko jokatzen Assamen, nahiz eta berpizteko ahaleginak egiten ari diren. 

## Arauak 
Zelaia bi zatitan banatzen da, talde bateko jokalari batek baloia jaurtitzen saiatu behar du gerritik behera izendatutako aurkari bati jo diezaion. Kolpea arrakastatsua bada, izendatutako aurkariak baloia harrapatzen saiatu behar du errebotatu ondoren (aurkarietako inork ez duela baloia harrapatzen ziurtatuz), eta gero bere taldearen zelai erdira itzuli behar da, lehen taldeko jokalariek ukitu gabe, arrakasta izateko. Jokoaren amaieran, jokalari gehien dituen taldeak irabazten du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pragati Singh

**Pragati Singh** (India) poeta, sortzaile, aktibista eta indiar komunitate asexualeko liderra da, ugalketa-osasunaren arloan lan egin duena. 2019an BBCko 100 emakume urteko zerrendan sartu zuten.

## Bizitza 
2014an, Singhek 'asexual' terminoarekin egin zuen topo, eta berehala identifikatu zen harekin, asexual gris gisa bereziki.

### Ibilbidea 
Singh medikua da lanbidez, eta Indiako ama-, haur- eta ugalketa-osasunaren eremuetan lan egin du osasun publikoan, profesional gisa.

2014an,Singhek ohartu zen asexualtzat identifikatzen diren indiarrentzat lineako komunitaterik ez zegoela. Ondorioz, autofinantzatutako *Indian Aces* taldea sortu zuen, denboraren poderioz Facebooken, 3.000 kide baino gehiagoko komunitatea lortu zuena.

2017an, Singhek 'Platonicity' adiskideak aurkitzeko zerbitzua jarri zuen martxan, hasiera batean Googlek Facebook bidez *Indian Aces* bezala funtzionatzen zuen, egunen batean aplikazio mugikor bihurtzeko helburuarekin. Helburua zen plataforma bat izatea harreman ez-sexuala bilatzen duten pertsonekin bat etortzeko. Harremanak aurkitzeko laguntza behar zutenek eta familiak ezkontzera behartzen zituzten beste batzuek Interneten maiz bidaltzen zituzten mezuetan inspiratu zen. Faktore ugari aztertu zituen, gizabanako baten sexualitatearen gradientetik hasi eta haien jarrera politikoetaraino. Bi egunetan herrialde anitzen 300 sarrera baino gehiago zituen formatuarekiko interesa azkar handitu zenez, itxi egin zen jende gehiago hartzeko metodo bat sortzeko. Geroztik, Platonicity izen berarekin "offline topaketak" antolatu ditu Delhi, Bangalore eta Bombayn, hitzordu azkarretan lagunduz eta komunitateak eraikiz. Komunitate horiek asexual gisa identifikatzen direnek badakite ez daudela bakarrik. Ordainketei dagokienez, irizpide-eredu bat jarraitzen du, non pertsonek beren ordainketa-gaitasunengatik bakarrik ordaintzen duten.

Urte berean, Singhek asexualitateari buruz egindako ikerketa hautatu eta Pragan egindako Sexu Osasunaren Munduko Elkartean aurkeztu zen. Ondoren, ikerketa honen ondorioak Sexu Medikuntzako Aldizkarian argitaratu ziren. 

2019tik aurrera, Singhek sexualitate tailerrak, abiadurako hitzorduak, talde-aholkularitza saioak, komunitate asexualen aldeko sentsibilizazioa eta laguntza kudeatzen jarraitzen du. Ikerketa luze baten ondoren, "sexualitate eredu integrala" garatu du. Eredu horrek sexu-identitate bat osatzen duten zortzi osagai zentraletan banatzen du sexualitatea. Bere etorkizuneko beste helburuetako bat tailer horiek medikuntza fakultateetara eramatea da, bere gaiak mediku gehiagoren begietara eramatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FB Aze indiarren taldea
* ["Singh-ek behatutako joeren azterketa" asexual "autoidentifikatuetan"](https://www.jsm.jsexmed.org/article/S1743-6095(17)31221-3/abstract)
Alicia Casals Gelpí

**Alícia Casals Gelpí** (Bartzelona, 1955eko urtarrilaren 27a) ingeniari industriala eta informatikaria da, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan katedraduna.

## Bizitza 
1977an Ingeniaritza Industrialean lizentziatu zen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan (UPC), eta 1983an Informatikan doktoratu zen. 1978an UPCn hasi zen irakasle, eta 1991tik UPCko Informatika Fakultateko Sistemen Ingeniaritza, Automatika eta Informatika Saileko arkitektura eta konputagailuen teknologiako katedraduna da.

Robotika adimendunaren arloan lan egin du, aplikazio medikoekin, Kataluniako Bioingeniaritza Institutuko Robotika programaren zuzendari gisa, eta ezinduei laguntzeko sistema robotizatuen proiektuak eta prototipoak garatu ditu, baita ebakuntza kirurgikoetan laguntzeko ere, hala nola HYPER. Kataluniako Ikasketa Institutuko Zientzia eta Teknologia Ataleko presidenteordea izan da (2015-2018) eta 2019tik Ataleko presidentea. 1997an eta 2005ean robotika esperimentaleko zenbait kongresutan (IEEE International Conference Robotics and Automation) buru izan da. Institute of Electrical and Electronics Engineers Robotics and Automation Society-ko presidenteordea izan da (2008-2009), eta IEEE Engineering in Medicine and Biology Society-ko Technical Committee on Biorobotics-eko presidentea (2016-2017).

ROB SURGICAL SISTEMSen sortzaileetako bat da, UPCren eta IBECen spin-off-a kirurgia laparoskopikorako sistema robotikoa garatzeko (2012), eta Surgitrainer-en sortzaileetako bat, entrenatzaile kirurgikoak garatzeko (spin-off UPC-IBEC, 2015).  

Asmakizun ugari egin ditu eta hainbat liburu idatzi.  

2017an, Junts per Catalunya per Barcelona alderdiaren zerrendetan egon zen Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetan.      

## Sariak eta aintzapespenak 
* 1987an *Mundo electrónico* aldizkariaren *Asmakizun Sozialenaren Saria* jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 16 zientzialari katalan
* Curriculuma
Kari Buen

**Kari Buen** (Kongsberg, 1938ko urtarrilaren 23a - 2025eko azaroaren 15a) norvegiar eskultorea izan zen. Erliebeekin, eskulturekin, zurezko tailuekin eta marrazkiekin egindako lanengatik egin zen ezaguna.

## Bizitza 
Buen Jondalen haranean jatorria duen Buendar artista-familiakoa zen: Anders A. Buen biolin-jotzailearen eta Margit Buen musikari tradizionalaren alaba. Hauk Buen, Knut Buen eta Agnes Buen Garnås musikarien arreba zen.

Buenek Trondheimeko Arte Eskolan ikasi zuen Karl Johan Flåthen maisuarekin 1958 eta 1960 bitartean. Ondoren, Osloko Arte Ederren Norvegiako Akademia Nazionalean ikasketetan sakondu zuen Per Palle Storm eta Roar Wold irakasleekin 1963tik 1966ra eta 1973tik 1974ra. Azkenik, Rauland Akademian ikasi zuen Knut Skinnarlanden gidaritzapean 1978 eta 1979 bitartean.

Buenek Osloko Udazkeneko Erakusketan egin zuen debuta 1960an.

Buen 2025eko azaroaren 15ean hil zen, 87 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira de Cortinas

**Elvira de Cortinas** (Arganda del Rey, 1495 – ibidem, 1566) Leonor de Cortinasen ama izan zen eta Miguel de Cervantes idazlearen amona. 

## Bizitza 
Miguel de Cervantesen amaren aldeko familia, Cortinastarrak Argandakoak ziren, hantxe jaio eta bizi izan ziren haien herenaitona-amonak, birraitona-amonak, aitona-amonak eta osaba-izebak. Horien guztien gorpuzkiak San Juan Bataiatzailearen parrokia-elizan daude, eta oroitzapenezko plaka batek gogorarazten ditu. Cortinas Argandako familia aberatsetako bat zen eta hainbat etxe eta lanerako lur ugari zituen, besteak beste, Argandan bertan eta Madrilen.

Elviraren aita Diego-Sánchez de Cortinas Maquedako (1460-1520) alkaide izan zen. Ama oso gaztetatik alargun geratu zen, Leonor de Cortinas alabaren arreta bereganatuz. Bere alaba bakarra izan zen Leonor, horrek esan nahi zuen guztiarekin eta garai hartan apartekoa zen zerbait egin zuen Elvira amak, alabak irakurtzen eta idazten ikas zezan arduratu zen. Elvira eta Leonor, ama-alabek, eragin handia izan zuten Miguelengan, hazi zuten lehen gizonezkoaren prestakuntzan eta izaeran.

San Juan kalean zegoen Elvira de Cortinasen etxea, Miguel de Cervantesek eta haren haurrideak (Andrea, Luisa,  Rodrigo, Magdalena, Juan) haurtzaroaren zati bat bertan igaro zuten. San Juan kalean, Madrildik Valentziarako Errege Bidean, mesoiak, tabernak eta ostatuak zeuden eta gurdi, bidaiari eta merkantzien joan-etorriak ugariak ziren.

Zenbait historialarik diotenez, beharbada, Miguel de Cervantes Argandan jaio zen, amona Elviraren etxean, San Juan kalean, non Leonor de Cortinasek erosotasun guztiak izan zitzakeen, eta, garai hartan ohikoa zenez, egun erdiko bidean zegoen amaren etxean.

### San Joan Bataiatzailearen parrokia-eliza 
San Juan Bataiatzailearen elizan, Miguel de Cervantesen amaren familiaren (Cortinastarrak) gorpuzkiak daude. Kristo Santuaren kaperako plaka oroigarri batek Argandako bizilagun eta naturalak izan zirela gogoratzen du. Historialari batzuen iritziz, eliza horrekin egiten dute topo On Kixotek eta Santxok paragrafo ospetsuan: *Elizarekin eman dugu*, Santxo. *Ikusten dut* —erantzun zion—. *Eta otoitz egiozu Jainkoari gure hilobia ez aurkitzeko, ez baita seinale ona ordu horietan hilerrietan ibiltzea*. Elizaren ondoan, San Juan kaletik sarrera zuen hilerria zegoen. Hortik pasatzea hain zen estua, ezen sarritan ibiltariek hilerria inbaditu behar izaten zuten kalea gurutzatu ahal izateko, On Kixoteri eta Santxo Panzari gertatu zitzaien bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leticia Landa

**Leticia Landa Patron (**Austin, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1984) antropologoa, sukaldaria eta filantropoa da. “Gastronomiako Nobel saria”, Basque Culinary World Prize 2025eko industriako aitorpen garrantzitsuenetako bat eta 100.000 euroko saria jaso zuen. Presidente lanetan jardun zuen Joan Roca sukaldari katalanak hauxe esan zuen:"Leticia Landak erakusten du sukaldaritza inklusiorako, independentzia ekonomikorako eta duintasunerako tresna indartsua izan daitekeela".  

2025ean Leticiak 26 laguneko taldea zuen eta 130 enpresa baino gehiagotan parte hartzen zuten. Une horretan 40 leku fisiko zeuden zabalik San Frantziskon. Saltoki, kafetegi eta jatetxeen artean, horien %70ek 10 urte baino gehiago zeuden zabalik. Bi hamarkada baino gehiagoz, Sukaldaritzak ehunka ekintzaileren inspiratzioa izan da sukaldaritzan duten talentua finantza-autonomia eta kultura-nortasun bihurtzeko.

AEBko La Cocina proiektuan ari da, gizarte bazterkeria pairatzen duten emakume immigranteei euren proiektuak aurrera ateratzen laguntzen. Beti izan du interes handia justizia sozialarekiko

*Hautu politiko bat da, eta egunero egin dezakegu: geure balioekin bat datorrena, jatea.*

## Basque Culinary World Prize 2025 saria 
1250 izendapenen artean, Leticia Landak jaso zuen “Gastronomiako Nobel saria”, Basque Culinary World Prize 2025eko industriako aitorpen garrantzitsuenetako bat eta 100.000 euroko saria. Gastronomiaren alorrean ekimen eraldatzaileak sortzen dituzten edo berritzaileak diren pertsonei ematen zaien nazioarteko saria. Itzal handiko Chefek osatutako epaimahai batek erabaki zuen aintzatespena: Joan Roca gironarra presidente lanetan, Michel Bras (Maison Bras) frantziarra, Yoshihiro Narisawa (Narisawa) japoniarra, Gastón Acurio (Astrid eta Gastón) eta Pía León (Kjolle) perutarrak, Mauro Colagreco (Mirazur) eta Narda Narpes (Narpes) argentinarrak, Manu Buffara (Manu) brasildarra, Elena Reygadas (Rosetta) mexikarra, Trine Hahnemann danimarkarra, Thitid 'Ton' Tassanakajohn thailandiarra (Le Du eta Nusara) eta Josh Niland australiarra (Saint Peter). 2025ean, Donostiako bilerara —astelehenean GOe (Gastronomy Open Ecosystem) inauguratu zenean— gehitu ziren Elena Arzak, Diego Guerrero eta Aitor Arregi, BCCko Patronatuko kideak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2025ean Basque Culinary World Prize saria jaso zuen bere ingurua gastronomiaren bidez eraldatzeagatik. Ekintzailetza munduan hezi zen. Sariaren dirua sukaldeetan erabiltzeko asmoa azaldu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantza de Ovando

**Konstantza de Ovando Cervantes** (Kordoba, 1565 – Madril, 1622) Miguel de Cervantes idazlearen iloba izan zen, Andrea de Cervantes arreba nagusienaren alaba.

## Bizitza 
Amak, Andrea de Cervantesek gaztetan Kordoban harreman klandestino bat izan zuen Nicolás de Ovandorekin, leinu nobleko zaldunarekin. Batasun horretatik jaio zen Konstantza de Ovando, baitak partzialki aintzatetsitako alaba naturala. Aitak ezkontzeko hitza eman bazuen ere, Nikolasek ez zuen hitza bete, eta ordain ekonomikoa baino ez zuen eskaini, Konstantza alabari bere abizena eramatea ahalbidetuz. Gertakari horrek eskandaluari eta familiaren ohorearen aldeko etengabeko borrokari lotutako bizitza publikoaren hasiera markatu zuen.

### Ibilbidea 
Konstantza, laster On Kixote Mantxakoa lanaren egilearen iloba kuttuna bihurtu zen eta urte askoan osabarekin bizi izan zen, Cervantes familiak osatu zuen klan matriarkal bitxiaren barruan.

Bere gorabehera biografikoa nabarmentzen duten gertakari nabarmenen artean, Pedro de Lanuza zaldunarekin, Juan de Lanuza Aragoiko justiziaren anaiarekin, izandako harreman "eskandalagarria" —garaiko irizpide moraletarako— nabarmentzen da (Felipe II.aren aginduz lepoa moztu zioten Antonio Perez bere idazkariari laguntza emateagatik honek Frantziara ihes egin zuenean).

Itxuraz, Pedro de Lanuzak anaiaren delituan inolako esku-hartzerik ez zuela izan frogatu ostean, Konstantzaren maitaleak bere duintasuna eta eskubideak berreskuratu zituen, eta hori nahikoa izan zen Cervantesen ilobarekin zituen maitasun-harremanak hautsi eta, mila eta laurehun dukaten kopuru politean zifratutako konponketa ordaindu eta gero, lau urte lehenago emandako ezkontza-hitzari uko egiteko.

Ama, osaba eta beste senide batzuekin batera, Valladoliden bizi izan zen urte batzuetan, Cervantesen klanak Gorte berrian okupatutako etxean. Madrilera itzuli zenean, bere gurasoak, izeba Magdalenak eta lehengusina Isabel de Saavedrak behin eta berriz errepikatzen zituzten maitasun eta ohorezko erasoen antzeko batean parte hartu zuen. Ordukoan, demandatua Francisco Leal izan zen, 1608ko abenduaren 18ko agiri judizial baten arabera Konstantza de Ovandori mila eta ehun erreal ematera behartuta egon zen, konponketa gisa.

Ama (1609) eta izeba Magdalena (1611) hil ondoren, Konstanza bakarrik geratu zen Miguel de Cervantes eta bere emazte Katalina de Salazar Palacios senar-emazteen ondoan, lehengusina Isabel de Saavedra (idazlearen ustezko alaba naturala) aitarekin harremanak hautsi baitzituen, higiezin baten jabetzaren inguruan eztabaida luzea izan ostean.

### Heriotza 
Osaba-izebek Kixotearen azken urteetan Madrilen izan zituzten egoitzetatik igaro ondoren, 1615. urtearen amaieran edo 1616aren hasieran bere kabuz Bainu kalean kokatu zen eta ustez, bertan hil zen1622an hil zen, bere osaba ospetsua desagertu eta sei urtera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Alonso Méndez

**Ane Alonso Méndez** ( , ) euskal arkitektoa da, genero ikuspegian espezializatua. 
2024ko otsailaren 24an, Canal Extrenmaduran aipatu zuen:«Paradoxikoa da emakumeak ez gerturatzea eraikuntzara beste sektore feminizatu batzuek eskaintzen dizkieten lan baldintza hobeak edukita, zainketena kasu»

## Bizitza 
Ane Alonso Méndez Arkitekturan lizentziatu zen Donostiako Euskal Herriko Unibertsitatean eta Bitartekaritza zibila eta merkataritzakoa EHAEOn.

### Lan ibilbidea 
2000ko hamarkadaren hasieratik genero-ikuspegidun hirigintzan hasi zen lanean, garai hartan oso ezaguna ez zen esparruan. 2002an Hiria Kolektiboa sortu zuen beste arkitekto batzuekin batera, eta desegin zenetik beste profesional batzuekin elkarlanean dihardu. Antolatu gabeko pertsona-talde bateko kidea da, eta hirigintzaren eta arkitekturaren praktika profesionala ikuspegi demokratikoago, parte-hartzaileago eta inklusiboago batetik berrikustea proposatzen du. ‘*La ausencia de mujeres en el sector de la construcción en los trabajos a pie de obra* (euskaraz: Eraikuntza sektorean emakumeen absentzia obran bertan egiten diren lanetan) ikerketa argitaratu zuen 2022an. Lan horretan ikusten da emakumeak gutxiago hurbiltzen direla horrelako enpleguetara, baina, era berean, frogatzen da baztertuak direla hautaketa-prozesuetan. Larriena, ordea, kontzientzia faltarekin du zerikusia, Alonsoren esanetan: “Eraikuntza sektorean oro har (ehuneko zortzi) segregazio kuota eskandalagarria da, baina bereziki obrako lanetan (ehuneko bat), ez dago kontzientzia kolektiborik, ez sektorean ez gizartean.«Ez dago arazo bat dagoen kontzientziarik, eta beraz, ez dago hobetzeko edo esku hartzeko eskaerarik, dagoen oreka pixkanaka desorekatzeko.»

### Artikuluak 
* *Hiri Debekatuaren Mapak* (2017) Hiri Debekatuaren Mapek genero ikuspegidun hiri diagnostiko parte-hartzaileetara izandako garapena, hiri barneratzailearen abiapuntu. Aldiri: arkitektura eta abar, ISSN  1889-7185, 30 zenbakia, 2017 (Generoa eraiki!-ri esakinitako alea), or. 45-47

### Lankidetzan 
* *Reto del urbanismo en un contexto de cambio: adaptarnos a la participación.* (2015)  ESAZU, elkarrizketa soziala, hiri-eraldaketa eta akitektura, 2016, ISSN 978-84-9082-416-0, or. 37-50

## Sariak eta aintzatespenak 
* IX. Argitalpen Lehiaketan Emakundek ‘*La ausencia de mujeres en el sector de la construcción en los trabajos a pie de obra* (euskaraz: Eraikuntza sektorean emakumeen absentzia obran bertan egiten diren lanetan) ikerketa saritu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wicked: For Good

***Wicked: For Good*** (***Wicked: Part Two*** ere deitua) 2025eko Jon M. Chu estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko film musikala da. *Wicked* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Oz basoan bizi da Elphaba, ezkutuan. Hala ere, hori ez da aitzakia izango erreinuko animalien askapena aldarrikatzen jarraitzeko, baita Ozeko magoaren inguruko egia azaleratzen jarraitzeko ere. Glinda, berriz, famak eman dizkion abantailez gozatzen dabil. Bien arteko harremana erabat hoztu da, baina horrek erreinuan eragin dituen ondorioak direla eta, adiskidetu egin beharko dira. Horrela baino ez dute lortuko Oz betirako aldatzea.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yakarta (telesaila)

***Yakarta*** espainiar komedia dramatikoa da, Diego San José irundarrak Movistar Plus+entzat egina.

## Sinopsia 
Joserra Garrido badmintoneko olinpiar jokalari ohia ilusioaren txinpartarik gabe bizi da: Madrilgo Vallecas auzoko institutu batean gorputz heziketako klaseak ematen ditu. Ezustean, Mar izeneko badminton jokalari gazte bat ezagutuko du, eta luzaroan itzalpean egon den amets bat berpiztuko dio: Jakartan, Indonesian lehiatzekoa. Apurka, neskato gaztea entrenatzen hasiko da, baina bien arteko harremanak gorabeherak izango ditu; izan ere, biek daramate soinean motxila emozional eta pertsonal astun eta gogorra.

## Aktoreak 
* Javier Cámara: Joserra
* Carla Quílez: Mar
* David Lorente
* Pilar Gómez
* Marina Guerola
* Anna Alarcón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpha (2025eko filma)

***Alpha*** () 2025eko Julia Ducournau frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alpha 13 urteko nerabe bat da, eta amarekin bizi da. Egun batetik bestera bizitza goitik behera aldatuko zaio familiari, alaba besoan tatuaje bat duela bueltatzen denean eskolatik. Hiesaren epidemiak eztanda egin zueneko testuinguruan dago girotuta.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Perfect Neighbor

***The Perfect Neighbor*** () 2025eko Geeta Gandbhir estatubatuar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Dokumentalaren istorioa gertaera arrunt batekin hasten da: ume batzuk Ocalako auzo batean jolasean, Ajike "AJ" Shantrell Owensen emakumearen seme-alabak, Susan Lorincz izeneko bizilagunaren etxebizitzaren aurrean korrika eta barrezka. Baina Lorinczentzat zarata hura mehatxua zen. Beste testuinguru batean garrantzirik gabeko elkarbizitza eszena hutsala izango zena aurreiritziek, beldurrak eta intolerantziak markatutako harreman bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borroka-kometa

[thumb|*Chula* eta *pakpao* kometak borrokan, [Thailandiako kometak|Thailandiako kometa-borroka tradizioaren parte.]]
**Borroka-kometak** kometa borroka kirolean erabiltzen diren kometak dira. Tradizionalki, gehienak kometa txiki, ezegonkor eta hari bakarreko lauak dira, non hariaren tentsioa bakarrik erabiltzen den kontrolerako, gutxienez zati bat hari urratzailea erabiliz, normalean beiraz estalitako kotoizko hariak, besteen haria mozteko.

Kometa-borrokak lehiatuak dira herrialde askotan, baina batez ere Afganistanen, Bangladeshen, Indian, Indonesian, Hong Kongen, Nepalen, Pakistanen, Vietnamen, Korean, Thailandian, Txilen eta Brasilen.

## Materialak 
Borroka-kometen fabrikazio tradizional gehienetan, kometaren azalak paper mehe eta arin batez eginda daude, eta mastoak normalean egur arin eta malgu batez eginda daude, normalean banbuz.

Ameriketako Estatu Batuetako ehiza-hegazkin modernoetan, kometa-azalak hainbat material sintetikoz egiten dira: poliesterrez, hegazkinen isolamenduaz (orcon edo insulfab), nylonez eta poliesterrez. Bizkarrezurra banbuzkoa izan daiteke oraindik, baina askotan, arkuarekin batera, beira-zuntzez edo karbono-zuntzez eraikitzen da.

## Kanpo estekak
Basque Center on Cognition, Brain and Language

**Basque Center on Cognition, Brain and Language** (**BCBL**) Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen diziplinarteko ikerketa zentroa da, kognizioa, garuna eta hizkuntza aztertzeko, Ikerbasquek, Innobasquek, EHUk eta Gipuzkoako Foru Aldundiak elkarlanean sortua. Ibaetako campusean du bere egoitza.

Zentroaren ikerketa-jardueraren berariazko helburua hizkuntzaren jabekuntzan, ulermenean eta ekoizpenean inplikatutako mekanismo neurokognitiboak argitzea da, elebitasuna eta eleaniztasuna bereziki nabarmenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Hari urratzaile

[thumb|Hari urratzailea [Borroka-kometa|borroka-kometetan erabili ohi da.]]
**Hari urratzailea** hari-mota bat da, zuntz natural edo sintetikoren batekin egina, eta elementu urratzaile batez estalita dago, hala nola kristalez edo beira lainoztatuz. Elementu horiek itsastean, hari urratzailea zorroztu egiten da, eta beste elementu batzuk moztu ditzake, bereziki tenkatzen denean.

Hari mota hau kometen lehiaketetan erabili ohi da, Txilen oso ezagunak diren «komisio» deiturikoetan. Joko hau oso ezaguna da Hegoaldeko Asiako herrialdeetan ere, Bangladesh, India edo Pakistanen adibidez. Hari urratzailea airean dagoen bitartean beste kometen hariak mozteko modu gisa erabiltzen da.

Ekoizpena oso sinplea denez, artisau-erara egiten da, eta urratzailea (beira ehoa, gehienetan) hariari itsasten zaio itsasgarriren batekin (lekeda, adibidez).

## Kanpo estekak
Dakshina Kosala

[thumb|India eta inguruak [375. urte inguruan. Dakshina Kosala erdialdean dago.]]
**Dakshina Kosala** (*Hegoaldeko Kosala*) Indiako erdialdeko eskualde historiko bat da. Gaur egun Madhya Pradesh eta Chhattisgarh estatuen eremuan zegoen, baita Odishako mendebaldeko eremu batean ere. Bere unerik gorenean, baliteke Maharashtrako Vidarbha eskualdea ere barne hartzea. 

Hiriburu bat baino gehiago izan zituen, tartean Bhadravati, Sirpur (Shripura), Tuman (Tummana), eta Ratanpur (Ratnapura).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deoghar

**Deoghar** Indiako hiri bat da. Jharkhand estatuan dago, Indian. 2011ko erroldaren arabera, 203 123 biztanle ditu.

Deoghar barrutiko administrazio-zentroa da.

Hiria hinduismoaren leku sakratua da. Tenpluek erromesentzako eta turismorako leku bihurtzen dute hiria.

## Geografia 
254 metroko altitudean dago, Ranchi estatuko hiriburutik 250 km ingurura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dhanbad

**Dhanbad** Indiako hiri bat da, Jharkhand estatuan dagoena, eta "Indiako Ikatzaren Hiriburua" bezala ere ezagutzen da. Dhanbad munduko hazkunde azkarreneko 100 hirien artean dago.
Dhanbad ezaguna da ikatz meatzaritzagatik. Tata Steel, BCCL, ECL eta IISCO dira barrutian ikatz meategiak dituzten enpresetako batzuk. Ikatz-meatzaritza, ikatz-garbiketa eta ikatz-kokea dira nagusi hiriarekin lotutako industrietan. IISCO (Indian Iron and Steel Company) itsasoaren jabetzakoa da orain, eta CILen mendeko ECL BCCL (Coal India Ltd), bi enpresa horiek dira Dhanbadeko ikatz-meatzeen operadore handienak, eta aire zabaleko meategiak, baita lurpeko meategiak ere; Tata Steelek, berriz, lurpeko meatzeetan jarduten du batez ere.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The city of Dhanbad
* Dhanbad City
Dhule

**Dhule** Maharashtra estatuko Dhule barrutian (India) dagoen hiri eta udalerria da. 375.559 biztanle ditu (2011). Panzara ibaiaren ertzean dago.

## Demografia 
2011ko erroldaren arabera, Dhulek 37.559 biztanle zituen; horietatik, 193.456 gizonezkoak ziren eta 182.113 emakumezkoak. Dhulek, batez beste, %87,86ko alfabetatze-tasa du, estatuko batez bestekoa baino handiagoa (%82,34): gizonen alfabetatzea %91,24koa da, eta emakumeen alfabetatzea %84,30ekoa.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dispur

**Dispur** (assameraz: দিছপুৰ) Assameko hiriburua izan da 1973az geroztik, Indiako ipar-ekialdeko Meghalaya estatutik banandu ondoren. Guwahatitik 10 km hegoaldera eta itsasoaren mailatik 49 m-ra dago.

## Demografia 
2010eko estimazioaren arabera, 9.829 biztanle zituen.

## Klima 
Dispurrek uda beroak eta negu hotzak ditu, Guwahatiren kasuan bezala. Neguak noizbehinkako euriekin batera izaten dira. Montzoiaren denboraldia ekainaren amaieran hasten da. Montzoiekin batera, ekaitz gogorrak eta euriteak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durgapur

**Durgapur** () Indiako hiri bat da, Bardhaman barrutian, Mendebaldeko Bengala estatuan.

## Geografia 
71 m-ko altitudean dago, Kalkuta estatuko hiriburutik 174 km-ra, UTC +5:30 ordu-eremuan.

## Demografia 
2010eko estimazioaren arabera 549.823 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak
Haldia

**Haldia** (bengaleraz  ahoskatua) portu-hiri industriala da, Indiako Mendebaldeko Bengalako Midnapore barrutian. Kalkutatik 124 kilometro hego-mendebaldera dagoen ibai-portu eta industria-gune garrantzitsua da, Ganges ibaiaren banatzaileetako bat den Hugli ibaiaren bokaletik gertu. Haldia udalerria Ganges ibaiaren adar batek, Haldi ibaiak inguratzen du. Haldia enpresa petrokimiko askorentzako zentroa da, eta Kalkutarako merkataritza-portu garrantzitsu gisa garatzen ari da.

## Geografia 
Haldia  koordenatuetan dago.  Batez besteko altuera 8 m da.

2011n 200.762 biztanle zituen, horietatik 104.852 gizonezkoak ziren eta 95.910 emakumezkoak. 0 eta 6 urte bitarteko biztanleria 21.122 biztanlekoa zen. 7 urtetik gorako biztanleen alfabetatze-tasa efektiboa % 89,06koa zen.

## Klima 
Haldiak sabana tropikaleko klima du (Koppen Aw-ren sailkapen klimatikoa), eta neguko tenperaturak gutxienez 7 gradu zentigradutik gehienez 22 °C-ra bitartekoak dira. Udak oso beroak eta hezeak izan daitezke. Udako ohiko tenperaturak maiatzean, hilabeterik beroenean, gutxienez 24 °C eta gehienez 39 °C artean egoten dira. Udak beroak eta hezeak izan arren, zaparradek lasaitasuna ematen dute, batzuk oso bortitzak izan arren. Prezipitazioak handiak dira montzoietan, maiatza eta urria bitartean, urtean 1800 mm-tik gorako prezipitazioarekin, eta hilabete euritsuak maiatza eta iraila bitartean izaten dira.

## Industria 
Lantegi garrantzitsuen artean, honako hauek daude: South Asian Petrochemicals Ltd, Indian Oil Corporation Limited (IOCL), Haldia Energy Limited, Exide, Shaw Wallace, Tata Chemicals, Haldia Petrochemicals, India Power Corporation Ltd., Hindustan Lever, Submitischic Corporation (LTC) eta CO&LTC.

Hirian japoniar komunitate garrantzitsu bat dago azido tereftaliko purifikatuaren Mitsubishi Chemical Corporation-en lan egiten duena. Haldia da *Japantown* bat duen Indiako hiri bakarra, *Little Tokio* edo *Nihonmachi* () ere deitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Picasso López

**María Picasso López** (Malaga, 1855 – Bartzelona, 1939ko otsailaren 18a) Pablo Picasso margolariaren modeloa eta ama  izan zen.

## Bizitza 
Familia italiar batetik jaioa, mahastizain familia batekoa zen. Malagako Perchel auzoan jaio zen. Genovako aitona zuen. Amarekin eta bost ahizpetako birekin bizi izan zen Mesedeetako Plazako 17. zenbakian, Coruñara joan aurretik.

### Modelo 
Erditze zail batetik jaiotako Pablo semearekin lotura berezia izan zuen. Picassok bere obretan, batez ere lehen marrazki eta olioetan modelo izan zuen. Ia beti profilez, josten edo irakurtzen margotu zuen, familiaren nukleoko pertsona, beti oso oharkabean pasatu zena. Picasso Museoan ikusgai dago.

### Heriotza 
Bartzelonan hil zen 1939ko otsailaren 18an eta hilobia Poblenou hilerrian dago.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido 4-aminobentzoiko

**Azido 4-aminobentzoikoa** konposatu organiko aromatikoa da, H2NC6H4CO2H formula duena azido karboixlikoen klasekoa amina talde bat duena. Solido kristalino kolorgea da. Etil azetatotan eta etanoletan disolbagarria da. Narritagarria da.

Azido 4-aminobentzoikoa produktu naturala da eta hainbat bakterioren metabolismoan parte hartzen du.

## Sintesia 
Azido 4-aminobentzoikoa azido para-nitrobentzoikoaren hidrogenazioz sintetizatzen da platinoa edo paladioa katalizatzaile gisa usatuz.  Erreakzioa para-nitrotoluenoaren potasio dikromato bidezko oxidazioarekin abia daiteke para-nitrobentzoikoa lortzeko.

NO2C4C4COOH + H2 ->[Pt] NH2C4H4COOH

## Erabilera 
Azido 4-aminobentzoikoa anestesiko lokalak sintetizatzeko baliatzen da industria farmazeutikoan. Polimeroak gurutzatzeko, tinduak eta eguzki-lozioak  prestatzeko eta pestizida gisa ere usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Long Walk (2025eko filma)

***The Long Walk***, , 2025eko Francis Lawrence estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Stephen King idazlearen *1979ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Cooper Hoffman, David Jonsson, Garrett Wareing, Tut Nyuot, Charlie Plummer, Ben Wang, Jordan Gonzalez, Roman Griffin Davis, Josh Hamilton, Judy Greer eta Mark Hamill aktoreek antzeztu zuten. 

## Argumentua 
Etorkizun distopiko batean, ehun nerabek "Ibilbide Luzea" deritzon lasterketa latz batean parte hartuko dute, honetan inongo atsedenik gabe oinez ibiltzera derrigortuak egongo dira: gelditu edo beren abiadura murriztuz gero, hil egingo dituzte. Haietako bakarrak biziraungo du.

## Aktoreak 
* Cooper Hoffman: Raymond "Ray" Garraty (#47)
* David Jonsson: Peter "Pete" McVries (#23)
* Garrett Wareing: Billy Stebbins (#38)
* Tut Nyuot: Arthur "Art" Baker (#6)
* Charlie Plummer: Gary Barkovitch (#5)
* Ben Wang: Hank Olson (#46)
* Jordan Gonzalez: Richard Harkness (#49)
* Joshua Odjick: Collie Parker (#48)
* Mark Hamill: Alkatea
* Roman Griffin Davis: Thomas Curley (#7) 
* Judy Greer: Ginnie Garraty, Ray's mother
* Josh Hamilton: William Garraty, Ray's late father
* Noah de Mel: James Ewing (#1)
* Daymon Wrightly: Rank Sanders (#19)
* Jack Giffin: Ronald (#45)
* Thamela Mpumlwana: Pearson (#8)
* Keenan Lehmann: Larson (#14)
* Dale Neri: Percy Grimes (#31)
* Teagan Stark: Patrick Smith (#4)
* Sam Clark: Tressler (#24)
* Emmanuel Oderemi: Zuck (#50)

## Eleberria 
* *The Long Walk* (1979)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Emakume bat neska batekin gidatzen

***Emakume eta neska bat gidatzen*** () 1881ean Mary Cassatt margolari inpresionista estatubatuarrak mihise gainean egindako olio-pintura da. Filadelfiako Arte Museoan erakusten da.

## Historia 
Edgar Degasen tutoretzapean, Mary Cassattek inpresionistekin batera erakusketak egiten hasi zen 1877 eta 1881 urteen artean. Garai horretako bere lan askok emakume independenteak erakusten zituzten. Cassattek, aldi berean, bere familiaren goi-burgesiako bizimodua irudikatu zuen bere margolan batzuetan, batez ere 1881eko Inpresionisten Erakusketan agertu zirenetan.

## Deskribapena 
Gertuko enkoadraketa batean Lydia, artistaren arreba, irudikatzen du, Odile Fèvre Edgar Degasen ilobarekin batera, Parisko Bois de Boulogne zeharkatzen duen zalgurdi batean. Emakumeak zaldiaren uhalak daramatza, ibilgailua gidatzen; kotxezaina, atzean eserita, bere burua eramaten uzten du.

## Interpretazioa 
Adituek pinturan Parisko esfera publikoan emakumeen autonomia gero eta handiagoaren irudikapen gisa ikusi dute. Autonomia hori onartzen hasia zen, eta dama batentzat gurdia bera gidatzeak, nolabait, independentzia adierazten zuen.

Norma Broude arte historialari feministaren arabera, Cassatten garai horren lan multzoak emakumezko subjektuak lehenesten ditu, bere ama eta arreba barne, feminitatearen forma patriarkalei eta emakumeei ezarritako portaera ohikoen aurka egiteko. Horren arabera, neskatxaren presentziak sinbolismo handia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Filadelfiako Arte Museoaren webgunean.