open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Île-de-Franceko aldiriak

thumb|250px|RER logoa A lineako trenean.
***Réseau Express Régional*** (frantsesezko *eskualdeko express sarea*), batez ere **RER** laburduraz ezaguna, Paris eta eskualdeko udalerriak lotzen dituen burdinbidezko herri garraio sistema da. 587 km luze diren trenbide sarea du, horietako 76,5 km lurpean, gehien bat Paris barnean. Arrazoi historikoengatik, RER tarte batzuk RATP erakundeak kudeatzen ditu, baina beste tarteak SNCFenak dira. RER sareak bost linea ditu Paris zeharkatzeko (A, B C D eta E), 257 geraleku ditu eta 2,7 milioi bidaiari garraiatzen ditu egunean.

RER sarea, batez ere, 1962 eta 1979 artean eraiki zen, gehienetan dagoeneko existitzen ziren aldiriko lineak luzatuz eta Paris barnean elkarlotuz, gehienak geltoki txikietan amaitzen baitziren (Orsay, Invalides eta Bastillako geltokietan adibidez). Aldiriko linea batzuen adarrak geltoki nagusietatik kendu ziren, RER sarean batzeko:
* Nanterre ↔ Saint-Germain-en-Laye, Paris-Saint-Lazare geltokitik kendua
* Viroflay - Rive Gauche ↔ La Verrière, Paris-Montparnasse geltokitik kendua
* Gennevilliers ↔ Ermont - Eaubonne, Paris-Nord geltokitik kendua
* Pantin ↔ Tournan eta Noisy-le-Sec ↔ Chelles - Gournay, Paris-Est geltokitik kendua
Beste adar batzuk lurpeko geltokitan bateratu dira, geltoki nagusiei atxikiak, trafikoa arintzeko asmoarekin:
* Paris-Austerlitz (RER C) ;
* Paris-Nord (RER B eta D) ;
* Paris-Lyon (RER D).

Eraldatu ez diren aldirietako lineak (H, J, K, L, N, P, R, U) SNCFek kudeatzen ditu eta *Transilien* sarea osatzen dute.

## RER lineak 
Sarearen 5 lineek 587 km trenbide eta 257 geraleku dituzte, horietako 33 Parisen.

### Planoa 
erdian|600px

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak

## Kanpo estekak 
* RATP webgune ofiziala
* RER mapa birtual ofiziala (RATP gunean)
Etxe Arrosa

**Etxe Arrosa** () Argentinako Buenos Aires hiriburuan dagoen eraikina da. Bertan Argentinako Presidentearen bulegoa dago. Eraikin hau Balcarce kalearen 50. zenbakian dago, Plaza de Mayo enparantza ezagunaren aurrean. Bere ezaugarri nagusiena arrosa kolorekoa izatea da, eta Buenos Aires Hiriko eraikin ospetsuenen artean kokatzen da. Horretaz gain, Gobernuaren Etxeko Museoaren egoitza ere bada, hau herrialde honetako presidenteekin zerikusia duten objektuez osatuta dago. Historia Monumentu Nazionala izendatua izan da.

## Iruditegia 

Irudi:Casa rosada2.jpg|Plaza de Mayo enparantzatik ikusita
Irudi:Despacho Presidencial argentino 2.JPG|Presidentearen bulegoa
Irudi:Salón de los bustos, Casa Rosada.jpg|Soinen aretoa
Irudi:Salón Blanco 2.JPG|Areto zuria
Irudi:195 - Buenos Aires - Casa Rosada - Janvier 2010.jpg|Etxe Arrosaren ikuspegi orokorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxe Arrosaren webgune ofiziala  
* Etxe Arrosako Museoaren webgune ofiziala
Dahus

**Dahus**, edo "Daho". Euskal mitologiako jainkoa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean. Berari buruzko inskripzioa Garona Garaiako Gourdan-Polignan herrian agertu zen.

Jainko hau Marte gerlako jainko erromatarrari lotuta agertzen da, berez baliteke beraz bertako garaiko dibinitate bat izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bosniako Serbiar Errepublika

**Bosniako Serbiar Errepublika** (serbieraz: *Република Српска*; bosnieraz: *Republika Srpska*) Bosnia-Herzegovinako errepublika federala osatzen duten bi entitate politikoetako bat da, Bosnia-Herzegovinako Federazioarekin batera.

## Demografia 
### Etniak 
* Serbiarrak: % 95
* Bosniakoak: % 3
* Kroaziarrak: % 1,2
* Beste batzuk: % 0,8

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvar Núñez Cabeza de Vaca

**Álvar Núñez Cabeza de Vaca** (Jerez de la Frontera, 1488/1490 — Sevilla, 1557/1558) espainiar esploratzaile eta konkistatzailea izan zen. Mexikoko golkoa eta Mexikoren ipar-mendebaldea esploratu zituen. Iguazuko ur-jauziak deskribatu eta Paraguai ibaia esploratu zituen lehenbiziko europarra ere izan zen. 1542-1544 urteen bitartean Rio de Plata eta Paraguaiko gobernadorea ere izan zen; postu horretan, Domingo Martinez de Irala bergararra izan zuen ondorengoa.

## Biografia 
Pánfilo de Narváez kolonizatzaileak Kubatik Ipar Ameriketara gidatu zuen zorigaiztoko bidalditik bizirik atera zen bakarretakoa izan zen Núñez Cabeza de Vaca (1528-1529), eta egungo Mississippin, Arkansas, Colorado, Mexiko Berria, Arizona eta Kalifornian zortzi urte luzez nora gabe ibili ondoren, Espainia Berrira iritsi zen 1536an.

1537an Espainiara itzuli eta Karlos I.a erregeak Rio de la Plata eta Uruguaiko aitzindari eta gobernadore izenda zezan lortu zuen. 1540an lurralde hartara joateko itsasoratu eta Paraguain ibilitako lehen espainiarra izan zen. Brasil hegoaldeko oihanak ibili eta Iguazuko ur-jauziak aurkitu zituen. 1542ko martxoan Asuncionera iritsi eta gobernadore kargua hartu zuen, Domingo Martinez de Iralaren ordezko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alvar Nuñez Cabeza de Vacari buruzko artikulua
Domingo Martinez de Irala

**Domingo Martinez de Irala** (Bergara, 1509 &ndash; Asuncion, Espainiar Inperioa, gaur egun Paraguai, 1556ko urriaren 3a) gipuzkoar konkistatzaile eta kolonizatzailea izan zen.

## Bizitza 
1535an, Gipuzkoan zituen ondasun guztiak saldu zituen Ameriketara abiatzeko. Han Pedro de Mendoza gobernadorearen kapitain eta idazkari izendatu zuten eta harekin hartu zuen parte Buenos Aires hiriaren lehenbiziko fundazioan. Juan de Ayolasekin batera Paraná eta Paraguai ibaiak esploratu zituen. 1539-1542 eta 1544-1556 urte bitartean, Pedro de Mendoza hil ondoren, Río de la Plata eta Paraguaiko gobernadore egin zuten eta La Asunción de Paraguay, bertako hiriburua, gotortzea deliberatu zuen.

Zilarra aurkitzeko espedizioak antolatu zituen baina, Pizarro eta La Gasca aurreratu zitzaizkiola ikusirik, uste denez berak sortu zuen La Asuncion hirira itzuli zen. Bertako kapitain nagusi eta gobernari izan zen heriotza arte. Paraguairen sortzailetzat hartu izan da Irala.
[alt=Domingo Martínez de Iralaren omenez egindako monolitoa Bergarako Fraiskozuri plaza|erdian|thumb|Domingo Martínez de Iralaren omenez egindako monolitoa [Bergara|Bergarako Fraiskozuri plazan]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Haile Selassie

**Haile Selassie I.a**, jaiotza izenez **Ras Tafari Makonnen** (Ejersa Goro, Etiopia, 1892ko uztailaren 23a - Addis Abeba, Etiopia, 1975eko abuztuaren 27a), 1930etik 1974ra arte Etiopiako Enperadore izan zen.

Rastafari mugimenduaren sorrera piztu zuen 1930eko hamarkadan Jamaikan, erlijio izaeraduna. Horrekin lotuta, reggae musika sortu zuten urte batzuk geroago, 1960ko hamarkadan.

## Biografia 
Tafari Makkon *ras-*aren semea zen. Haren izeba Zauditu enperadorearen ondorengo eta enperadoreorde izendatu zuten (1917). Etiopia Nazioen Elkartean sartu zuen (1923) eta esklabotasuna galarazi (1924). *Negus* titulua lortu (1928) eta, izeba hil zenean, koroatu zuten, Haile Selassie izenarekin (1930). Hurrengo urtean, 1931ko uztailaren 16an, herrialdeko lehenengo konstituzioa abian ipini zuen. Modu horretan, "Fetha Nagast" lege gorena ordezkatu zuen, indarrean zegoena Erdi Arotik.  

Italiarekiko independentzia ekonomikoa eskatu zuen, eta italiarrak Etiopian indarrez sartu zirenean (1935) lehenbizi Djibutira eta gero Ingalaterrara ihes egin behar izan zuen. Britainiarren erasoaren ondorioz, 1941ean berriro Addis Abebara sartzeko modua izan zuen.

1974an, haren aginte aldian izan ziren goseteak zirela eta, armadak aginpidetik kendu eta kartzelara sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Etiopiako Kontseilu Inperiala
Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia

**Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia** edota **Kongresuaren Liburutegia** () Estatu Batuetako hiriburua den Washington Hirian kokatzen den liburutegi bat da.

## Edukia 
Bertan dauden 138 milioi agiri baino gehiagok mundu osoko liburutegi handienetako batean bilakatzen dute. Berez liburutegi hau honako hiru eraikinetan banatuta dago: Thomas Jefferson eraikina, John Adams eraikina eta James Madison eraikina. Kongresuaren Liburutegiko bildumak 470 hizkuntza ezberdinetan idatzitako 30 milioi liburu ditu, 61 milioi eskuizkribu baino gehiago eta liburu arraro eta baliotsuez osatutako bilduma handiena ere bai, azken honen barnean egoera onean eta gaur egun arte iritsi zaizkigun Gutenbergen Bibliaren azken lau kopiak daude, bai eta Estatu Batuetako Independentzia Aldarrikapenaren zirriborro bat ere.

Bestalde, Estatu Batuetako gobernuaren milioi bat argitalpen baino gehiago gordetzen ditu, azken hiru mendeetako munduko alde ezberdinetako egunkarien milioi bat zenbaki baino gehiago, 500.000 mikrofilm erroilo, 6.000 komiki zenbaki, mundu osoko lege agiri bilduma handiena, filmak, 5 milioi mapa inguru, musikalanen partiturak, 2,7 milioi soinu grabaketa, 13,7 milioi irudi eta argazki kopiak. Adibidez, bertan dagoen agiri zaharrena K. a. 2040. urteko harrizko taulatxo bat da. Gainera, artelan, arkitektura marrazki eta irudiak nahiz Stradivarius Betts eta Stradivarius Cassavettiren musika tresna baliotsuak ere barne hartzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:US-LibraryOfCongress-Logo.svg|Liburutegiaren ikurra
Irudi:Library of Congress.jpg|Thomas Jefferson eraikineko irakurgela
Irudi:MadisonBuildingLOC.JPG|James Madison eraikina
Irudi:Library of Congress Great Hall - Jan 2006.jpg|Sarbideko Areto Handia

## Kanpo loturak 
* Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiaren webgune ofiziala 
* Kongresuko Liburutegiaren historia
Buenos Airesko obeliskoa

**Buenos Airesko obeliskoa** (gaztelaniaz **Obelisco de Buenos Aires**) Argentinako hiriburua den Buenos Aires hiriko ikur eta herrialde honetako Monumentu Nazionala da. 1936ko maiatzaren 23an eraikitzez amaitu zen.

## Kanpo estekak
Museo Coconut

**Museo Coconut** telebistako umero saio bat da. Neox telebista kateak eskaintzen du. Lehenengo atala 2010eko azaroaren 1an estreinatu zen, eta bere ezaugarri nagusia zentzurik gabeko komedia dela esan daiteke egoera gehienetan. Aktore nagusiak Muchachada Nuitik etorritakoak dira, La 2ek egiten zuen *sketch* programa.

Telesailaren mamia *Museo Coconuten* gertatzen diren egoerak dira, gaur egungo museo bat. *Jaime Walter* (Raúl Cimas) museoaren zuzendaria bilakatzen da, New Yorkeko MOMAn eta bere bizitza pribatuan porrot egin ondoren. Ailegatzerakoan, gatazkak izango ditu, bai museoko jabearekin, Coconut andrea (Carlos Areces), bai bere enplegatuekin.

*Museo Coconut* zuzenean grabatzen da plato batean jendaurrearekin eta pertsonai famatuak agertu ohi dira. Gainera, hainbat eduki ditu, animaziozko miniserieak. Museo Coconut ez da existitzen, bere fatxada Madrilgo José Saramagoko gizarte etxea da. Gainera, kanpoaldeko eszena batzuk filmatu dira bertan.

## Aktoreen zerrenda 
* **Jaime Walter** (Raúl Cimas)
* **Rosario** (Carlos Areces)
* **Onofre** (Joaquín Reyes)
* **Emilio** (Julián López)
* **Coconut andrea** (Carlos Areces)
* **Zeus** (Ernesto Sevilla)

## Kapituluak 
### Lehenengo denboraldia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joaquín Reyes
* Neox
* La Hora Chanante

## Kanpo estekak 
*  Web ofiziala
*  Facebook ofiziala
*  [Museo Coconuteko aktoreak Tonterías las Justas(https://eu.wikipedia.org/wiki/Tonter%C3%ADas_las_Justas)en (YouTube)]
Forer efektua

[thumb|Pertsona baten [karta astrala. Honekin batera astrologoek txosten bat eskaintzen diete bezeroei, beren nortasunaz, beren etorkizunaz... Asmatzen badute, hein handi batean, **Forer efektua**ri, **Barnum efektua**ri esker izan daitekeela diote astrologiaren eszeptikoek.]]

**Forer efektua** edo **Barnum efektua** gizabanakoek beraientzat espresuki, ustez, sortutako nortasun-ezaugarrien deskribapen pertsonalaz duten oniritzi maila altuaren behaketa da, izatez deskribapen hori hain den orokorra eta zehaztugabea non pertsona askorentzako balio zezakeen.

**Forer efektua**ri , **Norberak egiaztatzearen falazia** edo **Barnum efektua** ere deitzen zaio, P. T. Barnum-en omenez.

## Forerren ikerketa 
1948an, Bertram R. Forer psikologoak bere ikasleei nortasun-testa eman zien, eta ondoren ustez emaitzetan oinarritutako nortasun-analisia. Bakoitzak bere analisia aztertzeko eskatu zien eta beraien nortasunaz asmatutakoa baloratzeko (0tik, ez du ezer asmatu; 5era, guztiz asmatu du). Lortu zuen batezbesteko balorazioa 4,26koa izan zen. Ondoren guztiei analisi bera eman ziela azaldu zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mini Estadi

**Mini Estadi** (euskaraz *Estadio Txikia*) Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen futbol zelaia da. Les Corts auzoko Avinguda Aristides Maillol etorbidean kokatzen da, FC Barcelona taldearen jabegoa den kirol instalazio multzo handi baten barnean, honetan eraikin hauek ere badaudelarik: Camp Nou zelaia, Palau Blaugrana, Palau de Gel ("Izotz jauregia"), FC Barcelona museoa, FCBotiga eta klub honetako bulegoak.

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona-Mini Estadi.jpg|Kanpoaldea

## Kanpo estekak 
* FC Barcelona taldearen webgunea (eleanitza)
* Mini Estadi zelaia Google Maps programan ikusgai
Baelo Claudiako eguzki erlojua

**Baelo Claudiako eguzki erlojua** I. mendeko eguzki erloju bat da, Iberiar penintsulan Erromatar Inperioak administratutako probintzietako bat zen Hispania Betika probintziako biztanleek erabilia izan zena.

## Historia eta aurkikuntza 
Eguzki erlojua Baelo Claudia izeneko antzinako erromatar hiriko aztarnategi arkeologikoan aurkitu zen, Boloniako badian kokatua, Tarifa udalerriko Bolonia izeneko alkate-auzoan, Tarifa hiritik 22 kilometro inguru ipar-mendebaldera, Cádizko probintzian, Espainia, Itsasarteko Parke Naturalaren barnean, Hispaniara Erromatik etorri zen arren.

## Sinbologia 
Erlojua bere neurriengatik eta diseinuagatik Baelo Claudiako eraikin publikoren baten erabili zela uste da, eta Goi Erromatar Inperioaren garaikoetatik hobekien kontserbatuetako bat da.

## Ezaugarri teknikoak 
* Estiloa: erromatarra
* Teknika: landua
* Lehengaia: Haitzurdina
* Altuera: 84,5 zentimetro
* Zabalera: 74 zentimetro
* Sendoera: 60,2 zentimetro

## Kontserbazioa 
Erloju hau Madrilen dagoen Arkeologia Museo Nazionalean dago erakusgai, inbentarioko 33185 zenbakiarekin.

## Kanpo estekak 
* Tarifako Udalaren webgunea
Baztango txerria

**Baztango txerria** egun desagerturik dagoen Euskal Herriko bertako txerri arraza bat izan zen. Joan den mendeko bigarren aldean desagertu zen kanpoko beste zenbait txerri arrazen bultzadaren ondorioz, nahiz eta duela 40-50 urte inguru oso ugari zen.

Baztango txerria Gasteizko muturmotz txerriaren zein Euskal txerriaren arraza hurbila zen.
Baztango txerria Nafarroa Garaiko iparraldean hedatzen omen zen, baita Iparraldeko alboko zenbait herrietan ere.

Oso belarri handiak zituzten arraza honetako urdeek eta azalera arrosa kolorekoa zuten. Bizkarraldea konkortua zuten. Zelta leinutik eratorritakoa zen, lehen aipatutako beste bi euskal txerri arrazak bezala. Azala zuria zuen, oso zurdatsua. Abere landatarrak ziren eta erabat aske bizi ziren Baztango haranean. Profil ahurra zuten, eumetrikoak eta longilineoak zirelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal txerria
* Gasteizko muturmotz txerria

## Kanpo estekak
Hil da Canovas

***Hil da Canovas*** Jose Manuel Lujanbio *Txirrita* bertsolariaren bertso sorta bat da, Michele Angiolillo anarkistak Espainiako gobernuburu Antonio Cánovas del Castillo hil zuela eta eginak.

## Hitzak 
## Kanpo estekak
Itzulpen (argipena)

**Itzulpenak** esanahi ezberdinak ditu:

* Itzulpen (genetika), proteinen sintesia osatzen duen prozesua
* Itzulpen (Itzulpengintza), hizkuntza batean idatzitako testua bigarren hizkuntza batera pasatzen duen prozesua

## Kanpo estekak
Muñagorriren bertsoak

***Muñagorriren bertsoak*** egile ezezaguneko bertso sorta bat da, 1838an Gipuzkoan argitaratu zena, Lehen Karlistaldiaren azken aldian. Jatorrian 20 bertso baziren ere, bertsiorik ezagunena Benito Lertxundik abestutakoa da, lehenbiziko seiak hartzen dituena.

## Historia 
Jose Antonio Muñagorri 1794an jaio zen Gipuzkoako Berastegi herrian. 1833an, Lehen Karlistaldia hasi zelarik, karlisten aldekoa izan zen. Baina Zumalakarregi hiltzean, eta karlisten garaipena ezinezkoa zela ikustean, irtenbide baten bila aritu zen gerrarekin amaitzeko. Donostian lagun liberal batzuekin bildu zen, eta haiekin batera gerrari amaiera emateko agertoki berria prestatu zuen: Bakea eta Foruak. Alegia, karlisten errendizioa euskal sistema foralaren iraupenaren truke.

Bakea eta Foruak aldarria 1838ko apirilaren 19an plazaratu zuen Berastegin. Haren helburua bakea lortzea zen, gerra luzatzeak ezer onik ekarriko ez zuelako, heriotza eta miseria, besterik ez. Mezu hori zabaltzeko bertsoak erabili zituen Muñagorrik. Haren ideiak defendatzen zituzten bertsoak ahoz aho hedatu ziren eta laster arras ospetsuak egin ziren bai liberalen eta bai karlisten artean. Benito Lertxundik 1981ko Altabizkar/Itzaltzuko bardoari diskoan plazaratu zuen bertsioak oso onarpen ona izan zuen Euskal Herria osoan. Lehenbiziko sei bertsoak erabili zituen, berak sortutako doinuarekin. 

Gainerako 14 bertsoak hauek dira:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakea eta Foruak
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Sikh

**Sikh**  (,  ahoskatua) sikhismoaren jarraitzailea da. Sikhismoa erlijio monoteista da, eta XV. mendean sortu zen Punjab eskualdean, Indiako azpikontinentearen barruan. «Sikh» terminoa शिष्य sanskritoaren (*śiṣya*, diziplina, ikaslea) edo शिक्ष sanskritoaren (*śikṣa*, instrukzioa) hitzetik dator. Sikh bat, Sikh Rehat Maryadaren (Sikhen jokabide-kodea) 1. artikuluaren arabera, honako hau da: «Izaki hilezkor batengan; hamar guruetan, Guru Nanaketik Guru Gobind Singheraino; *Guru Granth Sahib*an; hamar guruen irakaspenetan eta hamar guruek utzitako legatuan leialki sinesten duen edozein gizaki».

«Sikh» batek, berez, erlijio gisa egiten die erreferentzia sikhismoaren jarraitzaileei, ez talde etniko gisa. Hala ere, sikhismoan gutxitan gertatzen dira bihurketak, sikh gehienek lotura etniko-erlijioso sendoak dituzte. Beraz, herrialde askok, Erresuma Batuak kasu, talde etnikotzat hartzen dituzte sikhak, eta horrela izendatzen dituzte erroldetan. American United Sikhs irabazi-asmorik gabeko erakundeak borroka egin du sikhak AEBetako erroldetan egon daitezen, sikhek beren burua «gutxiengo etniko» gisa identifikatzen dutela eta «erlijio bat baino zerbait gehiago» direla uste dutela argudiatuz.

Gizon sikhek «Singh» (lehoi) dute, eta emakumeek «Kaur» (printzesa) dute bigarren izen edo abizen gisa. Khande - Ki - pahul (sikh iniziazio zeremonia) jasan duten sikhak ere ezagutu daitezke bost Ks hauetan: *Kesh*, moztu gabeko ilea estalita mantentzen dena, normalean Dasam Duwar babesteko turbante batekin («Jainkoaren bihotza»), altzairuzko edo burdinazko besoko batekin (*kara*), *kirpan* batekin (gatra uhal batean edo Kamal kasar gerriko batean zorroratutako ezpata), *kachehra*, kotoizko barruko arropa, eta *kanga*, egurrezko orrazi txiki batekin. Sarbidutako sikh gizonek edo emakumeek turbante batez estali behar dute ilea. Historikoki, Punjab eskualdea sikhen jaioterria da, nahiz eta munduan beste komunitate garrantzitsu batzuk ere badauden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imperator totius Hispaniae

***Imperator (totius) Hispaniae*** (euskaraz: *Hispania (osoko) enperadorea*) X. mendetik aurrera Leongo erregeek erabilitako latinezko titulua izan zen. Hurrengo bi mendeetan Iberiar penintsulako zenbait erregek erabili zuten bere nagusitasuna edo *imperiale culmen* aldarrikatzeko. Erdi Aroan "Hispania" latinezko toponimoa, baita "Yspania" edo "Spania" bere desitxuratzeak ere, Iberiar penintsula osoa izendatzeko erabiltzen zuten.

Enperadore titulua Leongo erregeek bere buruarentzat aldarrikatzen bazuten ere, Iruñeko erregeek ere erabili zuten:
* Rodako kodexak Antso I.a Gartzeitzentzat "*Obtime Imperator*" titulua erabili zuen.
* 1034an Antso III.a Nagusiak León konkistatu zuenean, "Imperator" eta "Naiara" hitzak zituen moneta atera zuen. Hala ere, badaude moneta gerokoa dela esaten dutenak.

## Enperadore izendapenen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genealogia

thumb|200px|Luis III.a Württembergekoaren (1568–1593) zuhaitz genealogikoa
**Genealogia** (grezierazko γενεά *genea*, "belaunaldi", eta λόγος *logos*, "ezaguera", hitzen lotunea) familien jatorri eta eraketa aztertzen dituen zientzia da. Genealogistek ahozko tradizioak, agiri historikoak, ikerketa genetikoak eta beste hainbat teknikak erabiltzen dituzte familia bati buruzko informazioa lortzeko eta bere kideen arteko ahaidetasuna frogatzeko, zuhaitz genealogiko osatuz eta horietan arbaso komunik ba ote duten aztertuz.

Norberak dituen bere familiaren historia ezagutzeko helburuak ezberdinak dira: testuinguru historiko zabalago batean senideak kokatzeko, ondorengo belaunaldietarako ezaguera mantentzea edota nork bere burua asebetetzeko.

Batzuen ustez, badaude genealogia eta familiaren historiaren arteko ezberdintasunak: lehendabizikoa zerrenda bat osatzeko teknika izanik eta bestea ikuspegi zabalagoa duena. Zerrenda hori normalean zuhaitz genealogiko bat osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Washington monumentua

**Washington monumentua** (ingelesez **Washington Monument**) Ameriketako Estatu Batuetako hiriburua den Washington Hirian dagoen obelisko zuri erraldoi bat da. Parke Zerbitzu Nazionalak kudeatzen du. Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran Britainia Handiaren aurka borrokatuz independentzia lortu zuen George Washington buruzagi iraultzaile eta presidentearen omenezko monumentua da.

## Ezaugarriak 
Haitzurdin, granito eta hareharriz eraikia dago eta ia 170 metroko garaiera du. 1840ko hamarkadako arkitekto nabarmena izan zen Robert Millsek eraiki zuen. Obelisko hau 1848an eraikitzen hasi eta 1888an amaitu zen, arkitektora hil eta handik ia 30 urtera. Atzerapen handi hau Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilak sortu zuen funts edo laguntza ekonomikoaren murrizketak eragin zuen.

Haitzurdin motaren ezberdintasunak (50 metro ingurutik gora ikusgai delarik) lehenbiziko eta bigarren txandetako eraikuntza lanak mugatzen ditu. Jendearen gehiengoren ustez Millsek monumentuaren oinarrian zutabe batzuen gainean joango zen ganga bat egiteko ideia baztertu izana sekulako zorte oneko gauza izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:DC mall lincoln-enhanced.jpg|Washington monumentua *Isladaren Uharkan* ("Reflecting Pool") isladatuta
Irudi:Washingtonmonumentsketch.jpg|1836ko Robert Millsen lehenbiziko proposamena
Irudi:Washington Monument - Setting the capstone - Harper's Weekly (cropped).png|Monumentuaren azken harriaren gainean piramidioia ezarri zen unea
Irudi:WashMonument WhiteHouse.jpg|Aireko ikuspegia

## Ikus gainera 
* Mount Vernon: George Washingtonen bizilekua eta hilobia.

## Kanpo estekak 
* Washington monumentua Parke Zerbitzu Nazionalaren webgunea ikusgai 
* Washington monumentua: Harrizko tributua 
* Washington monumentuaren inguruko bira birtuala
Kiss Symphony: Alive IV

***Kiss Symphony: Alive IV*** Kissen 2003ko Melbourne Symphony Orchestrarekin (MSO) eman zuten kontzertuaren zuzeneko album bat da. Abestien konponketak David Campbellek egin zituen, baita MSO zuzendu ere. Taldearen laugarren diska da Alive seriearen barruan, eta Kiss Recordsekin eta Sanctuary Recordsekin lehenengo argitarapena. Albumean hiru taldekide original parte hartzen dute (Peter Criss, Paul Stanley, eta Gene Simmons). Ace Frehleyk berriro taldea utzi zuen eta kontzertu honetan lehenengo aldiz agertzen da ordezko musikari bat, Tommy Thayer, Ace Frehleyren "Spaceman" pertsonaia moduan jantzita.

2000 urtean, Kiss *Alive IV* originala kaleratzeko egon zen (taldekide originalak bilduta zeudelarik) baina, diskografika arazo eta politikak zirela eta, ezin izan zuten argitaratu. Diskaren portada ezagutzera eman eta "Rock and Roll All Nite" (*Alive IV* diskatik) *Kiss Box Set*ean sartuta zegoelarik, albuma alde batera utzi zuten. Gero, taldeak Universal/Island diskografikatik Sanctuary Musicera aldatu zen eta *Alive IV - Kiss Symphony* plazaratu zuten. Hala ere, *Alive IV* originala azkenean argitaratu zen 2006an taldeak *Alive* disken bilduma atera zuenean, *Kiss Alive! 1975-2000* izenarekin. Diska ez da *Alive IV* deitzen, *ALIVE: The Millennium Concert* baizik.

Kontzertu honetan Kissekin batera jo zuten Melbourne Symphony Orchestrako partaideek Kisseko taldekideen makillajea eraman zuten. Era berean, traje dotoreak jantzi zituzten.

Amerikako Estatu Batuetan 10.000 kopiako binilozko edizio limitatua argitaratu zen.

Album honetako Rock and Roll All Nite, God of Thunder eta Lick it Up kantuak Tony Hawks Undergroundeko soundtrackean agertzen dira.

## Abestiak 
Aurreko Alive argitalpenetan ez bezala, album honetako abestiak jo ziren ordenean agertzen dira, kontzertua hiru ataletan banatuta dagoelarik. Lehenengo atalean (Act One), Kisseko taldekideek 6 abesti jo zituzten beraiek bakarrik. Bigarrenean (Act Two), Kissek 5 abestiko set akustiko bat jo zuen Melbourne Symphony Ensemblerekin. Hirugarrenean (Act Three), luzeena dena, taldeak 60 partaideko orkestra osoarekin jo zuen.

## Kantu zerrenda 
Abesti guztiak Melbourneko, Australia, Etihad Stadiumean (hasieran Telstra Dome izenekoa) grabatu ziren 2003ko otsailaren 28an.

### 2 Diskako Edizioa 
#### 1. Diska 
#### 2. Diska 
### Diska Bakarreko Edizioa 
## Langileak 
* Paul Stanley - gitarra erritmikoa, ahots nagusia; gitarra akustikoa
* Gene Simmons - baxua, ahots nagusia; baxu akustikoa
* Tommy Thayer - gitarra nagusia, koruak; gitarra akustikoa
* Peter Criss - bateria, ahotsa

eta

* Melbourne Symphony Orchestra
* Mark Opitz-Ekoizlea
* Tony Wall-Ingeniaria

## Zerrendak 
**Albuma** - ARIA (Australia)

**Albuma** - Billboard 200 (United States)

## Salmentak 
CRIA certification (Canada)

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
* Kiss FAQ - *Kiss Symphony: Alive IV*
* Kiss FAQ - *Kiss Symphony: Alive IV* (Single-Disc Edition)

## Kanpo estekak
Shelta

**Shelta** (hizkuntza honetako hiztunek **Gammon** deitzen diote) Irish Travellers edo Irlandar "ijitoen" komunitateko berezko hizkuntza da. Nagusiki Irlandan eta Erresuma Batuko zenbait eremutan mintzatzen da.

## Kanpo estekak
L'Abergement-de-Varey

**L&#39;Abergement-de-Varey** Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Demografia 
 

## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Klima ozeaniko

420px|thumb|Klima ozeanikoa
**Klima ozeanikoa** Europa eta Amerika mendebaldeko eta Australia ekialdeko klima mota da. Ekuatoreen bi aldeetan izaten da, tarteko latitudeetan, kostaldeetan, ozeanoaren eragina nabaria den lekuetan.

Köppenen sailkapenaren arabera (Cfb), klima honen ezaugarri garrantzitsuenak hauek dira:

* C: klima epela. Bere hilabete hotzeneko batez besteko tenperatura 18&nbsp;°C eta 0&nbsp;°C artekoa da, eta hilabete beroenekoa 10&nbsp;°C baino altuagoa. Prezipitazioak lurruntzen den ura baino gehiago dira. Klima honetan baso mesotermikoak aurkitzen dira.
* f: prezipitazioak erregularrak izaten ditu urte osoan; beraz, ez dago aro lehorrik.
* b: uda leunak, hau da, hilabete beroeneko batez besteko tenperatura 22&nbsp;°C baino baxuagoa da. Gainera, hilabeteko batez besteko tenperaturak 10&nbsp;°C baino altuagoak dira gutxienez 4 hilabetez.

## Euskal Herrian 
250px|thumb|**Klima ozeanikoa** Euskal Herrian.

Euskal Herriaren iparraldean (Gipuzkoa, Bizkaia, Nafarroa Garaiko iparraldea, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa) klima ozeanikoa da nagusi. Hauek dira Euskal Herriko klima ozeanikoaren ezaugarriak:

* **Tenperatura:** klima honen ezaugarri nagusiena tenperaturaren ikuspuntutik bere leuntasuna da. Hilabete hotzenean batez besteko tenperatura 4 eta 9&nbsp;°C artekoa izaten da, hilabete beroenekoa aldiz 18 eta 21&nbsp;°C artekoa. Honela, urteko batez besteko tenperatura 11 eta 14&nbsp;°C artekoa da. Hotzagoa ala beroagoa altitudea eta itsasoaren hurbiltasunaren araberakoa da. Izotzari dagokionez, 0&nbsp;°C neurtzen diren egunak ez dira asko izaten kostaldean, urtean 10 egun baino gutxiago. Barnealdeko haranetan eta batez ere Sakanan eta toki hozpelenetan 50 egun baino gehiago ere izaten dituzte (esaterako Altsasuk 52 egun).

* **Prezipitazioa:** parametro honen ezaugarri nagusia bere erregulartasuna da. Urtaro guztietan ematen dira prezipitazioak eta ondorioz ez dago aro lehorrik. Klima ozeanikoa duten Euskal Herriko lurraldeetan 1000&nbsp;mm prezipitazio baino gehiago ematen dira urtean. Toki batzuetan askogatik gainditzen dira 1000&nbsp;mm horiek, esaterako Nafarroa Garaiaren eta Gipuzkoaren arteko mugan. Zonalde hau da Euskal Herriko ingurune hezeena eta Artikutzan esaterako urtean batez beste 2500&nbsp;mm prezipitazio batzen dira.

* **Berezitasun klimatikoa,** enbata: Bizkaiko golkoko kostaldean gertatzen den bat-bateko itsasoko haize-bolada hotz eta gogorrari deitzen zaio. Haize mota hau bereziki udaberri eta udazken bitartean sortzen da.

Euskal Herrian klima mota hau kantauriar isurialde osoan izaten da, bai eta Sakanan (Nafarroa Garaia) ere. Adibidez, Altsasun eta Biarritzen:

## Ikus, gainera 
* Klima epel

## Kanpo estekak
Arbignieu

**Arbignieu** Ain departamenduko udalerria zen, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2016ko urtarrilaren 1ean Arboys en Bugey udalerri berria osatu zuen, Saint-Boisekin elkartuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Arabiar

**Arabiarrak** (arabieraz: عربي, *ʿarabi*) Arabiako penintsulan bizi diren etnia bateko kideak dira, eta, hedaduraz, Ekialde Hurbileko (Irak, Siria, Libano, Jordania) eta Ipar Afrikako (Egipto, Sudan, Libia, Tunisia, Aljeria, Maroko, Mendebaldeko Sahara, Mauritania) biztanleria arabieradunetakoak. Bere burua linguistikoki, kulturalki, politikoki edo genealogikoki horrela aurkezten duen etnia da. Eskuarki, arabiar nortasuna ez ezik, tokian tokiko beste nortasunen bat ere izaten dute: beren Estatukoa (egiptoarrak, libanoarrak, palestinarrak...), tribukoa, herrikoa edota klanekoa.

thumb|ezkerrera|Arabiera hizkuntza ofizial bakartzat duten estatuak (berdez), eta beste hizkuntzaren batekin ofizialtzat dutenak (urdinez).

Etnia honen ezaugarri nagusia arabiera da, eta dialekto ugaritan banatuta dago. Islama hedatzearekin batera, herri askoren akulturazio prozesua zabaldu zen: arabiartzea kulturan, eta islamiartzea erlijioan. Hala ere, arabiarren artean bada gutxiengo kristau handi bat, egun %&nbsp;7,1 eta %&nbsp;10 bitartekoa dena.

## Historia 
K.a. X. mendetik ezagutzen dira arabiarrei buruzko lekukotasunak, Arabiako penintsulan. Siria eta Palestina alderako migrazioak aspaldian hasi baziren ere, islama nagusitu arte (VII. m.) ez ziren arabiarrak hasi hurbileko eta harantzagoko lurrak konkistatzen. Ordutik hona, herri asko islamiartu eta arabiartu da. Hizkuntza asko desagertu da, aginpide arabiarraren eraginaz, VIII. eta XIV. mendeen artean (arameera, koptoa, asiriera, berberiar dialekto zenbait). Arabiera nagusitu zen hasiera-hasieratik liturgia, administrazio eta jakintza hizkuntza gisa. Kultura arabiar-musulmanaren garapenean berebiziko garrantzia izan zuten persiarrek ere neke handiak izan dituzte berezko hizkuntzari eusteko, unean uneko egoera politikoen gorabeheran.

Arabiarrek (300 bat milioi, egun) ez dute arraza bakarra, besteetatik bereizia, osatzen: ezaugarri etnografiko eta soziologiko komunak dituzte beste etnia askorekin. Egungo batasun kontzientzia turkiarren nagusitasunaren aurkako borroka urte luzeetan mamitu bazen ere (XVI-XIX. mendeak), egungo kultura eta politika XIX-XX. mendeetako kolonialismoaren kontrako jardun etengabean sustraitu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabiar mundua
* Arabiera

## Kanpo estekak
Itsasarteko Parke Naturala

**Itsasarteko Parke Naturala** Iberiar penintsularen hegoaldeko muturrean dago eta Algeciraseko Getaresen badiatik Tarifako Gracia lurmuturreraino doan ur-lurgunea babesten du. Parke natural bezala 2003an izendatu zen eta babesten duen eremua 18.910 hektareakoa da. Europa osoan hegoalderen dagoen gune babestua da eta ezaugarri bereziko balio ekologiko, paisajistiko, historiko eta kulturalak batzen ditu. Mediterraneoko Kontinentearteko Biosferaren Erreserbaren zati da.

Parkeko kostaldea bi itsasok bustitzen dute: ekialdetik Mediterraneo itsasoak eta mendebaldetik Ozeano Atlantikoak. Gibraltarko itsasartea, itsaso hauek elkartu eta Europa eta Afrika banatzen dituena hegazti migratzaileen eta itsas ugaztunen igarobidea da. Bi kontinenteen arteko distantziarik txikiena soilik 14 kilometrokoa da, eta historiaurretik pasabide hau gizakien igarobide ere bada.

Bi itsasoren elkarketak itsas ingurunea berebiziko interesa duen biodibertsitate handi bat hartzen duen gune pribilegiatu bihurtzen du. Toki hartako klima tenperatura leunengatik eta batere euririk egiten ez duen urtaro lehor bategatik bereizten da.

Andaluziako parke guztiek bezala, organo aholku-emaile bat, Batzar Errektorea dena, eta zuzendaritza organo bat ditu. Parke hau sortu zenetik, parkearen zuzendari kontserbatzailea Jesús Cabello Medina da, basoetako ingeniari teknikoa, Ingurugiro kontseilaritzako karrerazko funtzionarioa. Batzar Errektoreko presidentea Ildefonso Sena Rodríguez da, kazetaria eta irakaslea, 2008ko otsailean bere bigarren agintaldirako aukeratua.

## Geologia 
Parkea Mendilerro Betikoen inguruan dago, geologikoki Algecirasko Batasun geologikoarekin bat dator, Maroko iparraldetik ere hedatzen dena, baita orogenia ondorengo lurraldeetatik ere. Algecirasko Batasuna oligozeno-behe miozenoko harea-mika-margazko flyschez osatua dago. Orogenia ondorengo lurraldeak parkearen mendebaldeko zatian daude, eta guztiak Laugarren Arokoak dira. Nagusiki metaketa alubialak dira.

Parkeko eraketa geologiko garrantzitsuenak Sierra de El Bujeo eta Sierra del Cabrito dira. Kostaldeari dagokionez urazpiko eraketa karstikoak nabarmentzen dira.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Desobedientzia zibila

**Desobedientzia zibila** hurrengoa izan daiteke:
* Desobedientzia zibila, lege-aldaketa edo gobernuaren politika eta erabakiak aldaraztea helburu duen lege-urraketa.
* *Desobedientzia zibila* edo *Civil Disobedience*, Henry David Thoreauk 1848ko hitzaldi baten izenburua da, desobedientzia zibilaren oinarriak azaltzen dituena. Liburu bezala argitaratu zen 1849an.
Le Grand-Abergement

**Le Grand-Abergement** Ain departamenduko udalerria izan zen, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Gaur egun Haut Valromey udalerriaren barneko herri delegatu bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Hotonnes

**Hotonnes** Ain departamenduko udalerri ohia da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Gaur egun Haut Valromey udalerriaren parte da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kritika Sariak

**Kritika Sariak** 1956tik aurrera, urtero Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak Espainian aurreko urtean lau hizkuntza ofizialetan- gaztelaniaz, katalanez, galegoz eta euskaraz- argitaraturiko idazlan onenei- narratiba eta poesia kategoriatan- ematen dituzten literatura sariak dira.

Urtero apirilean ematen dituzten sari hauek ez dute diru-hornidurarik eta epaimahaiak 22 kide ditu.

Kritika Sariak ondoko hauek dira:

* Kritika Saria gaztelaniazko narratibari, 1956an sortutakoa.
* Kritika Saria gaztelaniazko poesiari, 1956na sortutakoa.
* Kritika Saria katalanezko narratibari, 1962an lehen aldiz emana, eta bigarrenez 1976an. Urterokoak izan ziren 1978tik aurrera.
* Kritika Saria katalanezko poesiari, 1962an lehen aldiz emana, eta bigarrenez 1976an. Urterokoak izan ziren 1978tik aurrera.
* Kritika Saria galizierazko narratibari, 1976an sortutakoa.
* Kritika Saria galizierazko poesiari, 1976an sortutakoa.
* Kritika Saria euskarazko narratibari, 1976an sortutakoa.
* Kritika Saria euskarazko poesiari, 1976an sortutakoa.

## Kanpo estekak
Joyeux

**Joyeux** Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 

## Politika
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Arzano (Bretainia)

**Arzano** (bretainieraz *An Arzhanaou*) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Riemannen batura

Matematikan, '''*Riemann*en batura'* metodo bat da kurba baten grafikoaren azpiko azalerara hurbiltzeko. Batura horiek Bernhard Riemann alemaniar matematikariaren izena hartzen dute.

## Definizioa 
Izan bitez hauek:

:* funtzio bat f:[D]\rightarrow\mathbb{R}
::*non *D* azpimultzo bat den \mathbb{R} zenbaki errealen multzoaren barruan*

:* [*a*, *b*] tarte itxi bat *D*-ren barruan.

:* Zenbaki errealen azpimultzo ordenatua eta finitua {*x*0, *x*1, *x*2, ... *x**n*}, *a* = *x*0 1 2 ... *n* = *b* izanik.
::*Puntu horiek [*a*, *b*] tartearen partiketa bat osatzen dute:
::: *P* = {*x*0, *x*1), *x*1, *x*2), ... [*x**n*-1, *x**n*]}

Orduan, *P* partiketa duen [*a*, *b*] tartearen gainean definitutako *f* funtzioaren '''*Riemann*en batura'* honela definitzen da:

:S = \sum_{i=1}^{n} f(y_i)(x_{i}-x_{i-1})
::non *x**i*-1 ≤ *y**i* ≤ *x**i*. *y**i*-ren aukeraketa tarte horretan hautazkoa da.

:*y**i* = *x**i*-1 baldin bada *i* guztietarako, orduan *S* horri *'*Riemann*en ezker-batura'* esaten diogu.
:*y**i* = *x**i* baldin bada *i* guztietarako, orduan *S* horri *'*Riemann*en eskuin-batura'* esaten diogu.
:*y**i* = (*x**i*+*x**i-1*)/2 baldin bada *i* guztietarako, orduan *S* horri *'*Riemann*en erdi-batura'* esaten diogu.
:*Riemann*en eskuin- eta ezker-baturen batez bestekoa eginez gero, *'*Riemann*en trapezoide-batura'* deiturikoa lortzen dugu.

Adibidea: f(x)=*x''3 funtzioa [0,2] tartearen gainean 4 azpitarteko partiketarekin

## Ikus, gainera 
Riemannen integral

## Kanpo estekak
Concord

**Concord** hitzak hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
### Ameriketako Estatu Batuak 
* Concord (Alabama)
* Concord (Delaware)
* Concord (Georgia)
* Concord (Illinois)
* Concord (Indiana)
* Concord (Kalifornia)
* Concord (Kentucky)
* Concord (Maine)
* Concord (Maryland)
* Concord (Massachusetts)
** Concord ibaia
* Concord (Michigan)
* Concord (Missouri)
* Concord (Nebraska)
* Concord (New Hampshire)
* Concord (New York)
* Concord (Ipar Carolina)
* Concord (Ohio)
* Concord (Tennessee)
* Concord (Texas)
* Concord (Vermont)
* Concord (Virginia)
* Concord (Wisconsin)

### Australia 
* Concord (Australia)

### Erresuma Batua 
* Concord (Erresuma Batua)

### Kanada 
* Concord (Kanada)

### Zeelanda Berria 
* Concord (Zeelanda Berria)

## Hezkuntza 
* Concord Unibertsitatea, AEBetako Mendebaldeko Virginian
* Concord Zuzenbide Eskola, Los Angelesen

## Enpresak 
* Concord (enpresa), argazki kameren ingurukoa
* Kia Concord, automobil-modeloa

## Bestelakoak 
* Konkordiaren Tenplua *Concord Temple*, Erroman
Beuzec-Cap-Sizun

**Bénodet** (bretainieraz ''Beuzeg-ar-C'hab'') Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Zarraren agurra

**Zarraren agurra** (*Zaharraren agurra*) Jose Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariak 1936an jarritako bertsoak dira.

## Hitzak 
## Kanpo estekak
I, Claudius (telesaila)

***I, Claudius*** () Erresuma Batuko BBC telebista kateak 1976an ekoitzi eta aireratu zuen telesail labur bat izan zen. Robert Graves idazlearen *I, Claudius* eta *Claudius the God* ("Klaudio Jainkoa") eleberrien egokitzapen bat da. Telesailaren sortzailea eta gidoigilea Jack Pullman izan zen. Hamahiru atalek osatu zuten.

Bertan Julio-Klaudio dinastiaren gora-behereak agerrarazten dira, hasi Zesar Augustoren aginte egunetatik eta Klaudioren azken egunak arte, betiere azken horren autobiografia ikuspuntu batetik ikusita. Horrela, bada, telesailak ikuslegoa pil-pilean mantentzea lortzen du, familia horretako senitartekoen arteko azpijoko eta zitalkeriak ikusiz.

Pertsonaia nagusiak shakespearear antzerki giroan zaildutako aktoreek antzeztu zituzten: garai hartan telebista munduan ezezagunak ziren, baina gerora oso ezagunak bilakatu zirenak, besteak beste, Dame Siân Phillips (Livia), Sir Derek Jacobi (Klaudio), Sir John Hurt (Kaligula) eta Brian Blessed (Zesar Augusto).

## Atalak 
# A Touch of Murder ("Hilketa ukitu bat")
# Family Affairs ("Familia gorabeherak")
# Waiting in the Wings ("Bastidore artean zain")
# What Shall We Do About Claudius? ("Zer eginen dugu Klaudiorekin?")
# Poison is Queen ("Pozoia erregina da")
# Some Justice ("Justizia apur bat")
# Queen of Heaven ("Zeruetako erregina")
# Reign of Terror ("Izuaren erresuma")
# Zeus, by Jove! ("Zeus, hala Jupiter!")
# Hail Who? ("Agur nori?")
# Fool's Luck ("Ergelaren zortea")
# A God in Colchester ("Jainko bat Colchesterren")
# Old King Log ("Errege zahar baldarra")

## Kanpo estekak 
* "I, Claudius" telesailaren IMDBko fitxa ikusgai 
* Telesailaren soinu banda eta lehenbiziko atala entzungai eta ikusgai
Saint-Bois

**Saint-Bois** Ain departamenduko Frantziako udalerria zen, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2016ko urtarrilaren 1ean Arboys en Bugey udalerri berria osatu zuen, Arbignieurekin elkartuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Alberto López Fernández

**Alberto López Fernández** (Irun, 1969ko maiatzaren 20a - ) entrenatzaile eta atezain ohi gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Errelaren harrobian garatu zen Alberto, 1993an errealaren lehenengo taldean debutatu arte. 2006 arte jokatu zuen errealan, lehenengo mailan 346 partidu jokatzen. Bere ibilbidearen azken urteak Real Valladoliden jokatu zituen, lehenengo mailara igoera lortzen 2007an.
### Entrenatzailea 
Real Unión B entrenatzen hasi zen, 2011an. Postuan denboraldi bakarra egon zen. 2013-14 denboraldiaren hasieran Deportivo Alavesen bigarren entrenatzailea izendatu zuten. 2014ko martxoan, talde arabarra egoera larrian zegoela, Alberto lehenengo entrenatzailea bilakatu zen. Denboraldiaren azken partiduan alaves mailari eustea lortu zuen.

## Jokalari Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatistikak
Saint-Jean-le-Vieux (Ain)

**Saint-Jean-le-Vieux (Ain)** Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 

## Politika
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Wolfram von Richthofen

**Wolfram Freiherr von Richthofen** (1895eko urriaren 10a, Barzdorf, Alemaniar Inperioa &ndash; 1945eko uztailaren 12a, Bad Ischl, Austria) alemaniar jeneral eta mariskal bat izan zen. Bere lehengusua Manfred von Richthofen *Baroi Gorria* ospetsua izan zen. Euskal Herrian Gernikako bonbardaketaren arduradun nagusia izateagatik ezaguna da.

Espainiako Gerra Zibilean, Euskal Herrian ibili zen Kondor Legioaren buru. Askotan, Gasteizko aerodromoa baliatu zuen erasoetara abiatzeko: besteak beste, Eibar eta Gernika helburu.
Posta-kode

**Posta-kodea** edo **posta kodea** —**PK** siglez laburtua; batzuetan **ZIP kodea** deitua— digituz edo letra eta digituz osaturiko kode bat da, posta helbidea adierazteko erabilia, posta errazago bideratu ahal izateko. Posta kodea erabiltzeak beste aplikazio batzuk ere erabiltzea ahalbidetzen du.

2005eko otsailean Posta Batasun Unibertsaleko 190 kideetatik 117k posta kodea erabiltzen zuten. Irlandak eta Panamak, adibidez, ez dute halako sistemarik erabiltzen. Hong Kongek eta Macauk ere erabiltzen dute, nahiz eta orain Txinaren barnean egon eta horrek ez dituen erabiltzen.

Eskuarki posta kodeak eremu geografiko bat adierazten du, baina kode zehatzak ere erabil daitezke posta asko jasotzen duten erakunde edo helbideetarako, adibidez gobernuetarako edo konpainia komertzial handietarako. Konparazio baterako, Frantziak Cedex sistema erabiltzen du horretarako.

## Kanpo estekak
Songieu

**Songieu** Ain departamenduko udalerri ohia da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Gaur egun Haut Valromey udalerriaren parte da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Châtillon-sur-Chalaronne kantonamendua

**Châtillon-sur-Chalaronne kantoia** Frantziako Ain departamenduko kantonamenduetako bat da. Bourg-en-Bresse barrutian dago kokatua. Honako udalerriak ditu bere baitan:

## Kanpo estekak
Zamak

**Zamak** (zink, aluminio, magnesio eta kobre hitzetatik eratorritako akronimoa) aleazio-familia baten izena da, zinka metal nagusia izanda eta aluminio, magnesio eta kobre gaien kopuru txikiagoekin. Zamak aleazioz ekoiztutako gaiak injekzioz lantzen dira gehien bat eta aplikazo zabalak ditu, eraikuntzatik jostailugintzara, batez ere xehetasun handiko piezak egin behar direnean. Zamak aleazioa 1929 urtean asmatu zuen *The New Jersey Zinc Company* estatubatuar konpainiak.

## Ikus, gainera 
* Kalamina

## Kanpo estekak
Ardi latx

thumb|px 120|Ardi latxa.

**Ardi latxa** Euskal Herriko bertako ardi arraza bat da. Bere izena *latz* izenondotik bide datorkio, latza baita haren ilea. Ardi latxak bi azpimota ditu:

* **Ardi latx muturbeltza**.
* **Ardi latx muturgorria**.
**Latxa** hizkuntza-eredu handia, HiTZ zentroak sortua txatbotetan euskara hobeto erabili ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manex ardi

**Manex ardia** Euskal Herriko bertako ardi mota bat da, bi arraza dituena:

* **Manex ardi burubeltza**.
* **Manex ardi burugorria**.

## Erreferentziak
Erda

**Erda** euskal mitologiaren jainkoa edo jainkosa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean.
Berari buruzko inskripzioa Garona Garaiako Créchets herrian azaldu ziren.

Ez dugu dibinitate honen ezaugarrien berri.

## Kanpo estekak
Andredena Mariako iturria

**Andredena Mariako iturria** euskal mitologiaren leku bat da. Bere izenak Amabirjinaren iturria esan nahi du. Oztibarreko Ostabateko basoaren paraje eta iturri baten izena da.

Kondairaren arabera, Amabirjina handik igaro omen zen, eta makurtu zen bere uretatik edateko. Edaterakoan, lurrean bere oin baten oinatza utzi omen zuen, baita bere belaunena ere. Inguruko haitz batean beste zulo bat dago, eta sinesmenen arabera Amabirjinaren zamaria zebilen astoaren ferra batek egin zuen.

Iturria bisitatzera doazen sinisdunek eskuak zein aurpegia bertako haitzeko ezpondatik sortzen den urarekin garbitzeko ohitura dute, baita bertan lorontziak loreekin jartzeko ere. Haitzan ere egurrezko gurutze zein Amabirjinaren irudi zein estanpa txikiak pairatzen dituzte.

Hauetako zenbait egurrezko gurutzei lotuta ile xerloak ikusten dira, buruko gaitzak bertako uren eskerrez sendatutako jendeak utzita.

Andredena Mariako iturri hau antzineko euskal sinesmen jentilak sinesmen kristau berriekin nahasten diren paraje anitzetako bat da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea: Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilao 1976.

## Kanpo estekak
Versonnex (Ain)

**Versonnex (Ain)** Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 

## Politika
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Carantec

**Carentec** (bretainieraz *Karenteg*) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Châteauneuf-du-Faou

**Châteauneuf-du-Faou** (bretainieraz *Kastell-Nevez-ar-Faou*) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak