open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arockia Sebastian Durairaj

**Alangaram Arockia Sebastian Durairaj** (Thirunagar, Tamil Nadu, 1957ko maiatzaren 3a) indiar elizgizon berbita da. 2009tik 2021era Khandwako apezpikua izan zen eta 2021etik aurrera Bhopalgo artzapezpikua da.

## Bizitza 
Alangaram eta Rosariren lau seme-alabetatik zaharrena, Alangaram Arokia Sebastin Durairaj 1957ko maiatzaren 3an jaio zen Thirunagarren, orduko Maduraiko elizbarrutian, Tamil Nadu estatuan. Lehen hezkuntza jaioterrian burutu zuen eta 1971n Jainkozko Hitzaren Misiolariek zuzendutako San Karlos apaizgaitegian sartu zen. Zientzietako lizentziatura Indoreko P.M.B. Gujarati Zientzia Eskolan egin zuen eta Psikologiako masterra Indoreko Arte eta Merkataritzako Gobernu Eskolan.

Nobiziotza Indoreko Khurdan egin zuen eta 1979an lehen botoak eman zituen. Gero teologia ikasketak egin zituen Puneko Jnana Deepa Vidyapeeth institutuan. 1984ko ekainaren 12an betiko botoak eman zituen eta 1985eko maiatzaren 8an apaiztu zen Thirunagarreen, Madurain.

Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: Jhabuako parrokiako bikarioa (1985etik 1987ra), Bhopalgo Vidhya Bhavango prokuradorea (1987tik 1988ra), Paldako junioratuko ikasleen prefektua (1988tik 1993ra), Bhopalgo Vidya Bhavango errektorea (1996tik 1999ra), Indoreko Snehalaya espiritualtasun-zentroko zuzendari laguntzailea (2003tik 2004ra) eta eta Bhopalgo Vidya Bhavan Philosophateko errektorea (2004tik 2005era). Urte bereko azaroaren 27an hartu zuten kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chacko Thottumarickal

**Chacko Thottumarickal** (Kalloorkad, Kerala, 1949ko urtarrilaren 7a) indiar elizgizon berbita da. 2002tik 2008ra Jhabuako apezpikua izan zen eta 2008tik 2024ra Indoreko apezpikua.

## Bizitza 
Chacko Thottumarickal Indiako Kerala estatuan jaio zen. 1967an Jainko Hitzaren Misiolarien kongregazioan sartu zen eta 1979ko maiatzaren 11n apaiztu zen. Urte askotan, Indoreko elizbarrutiko Jhabua inguruan aritu zen lanean. 1987tik 1989ra, masa-komunikazioak eta inprimaketa teknologia ikasi zituen Ingalaterran. Ondoren, Indoreko berbiten inprimategiaren kudeaketa hartu zuen bere gain. Horren ondoren, berbiten Indiako erdialdeko probintziako nagusi bihurtu zen.

2002ko martxoaren 25ean, Joan Paulo II.a aita santuak Jhabuako elizbarruti berriko lehen apezpiku izendatu zuen. Elizbarruti hori Indoreko eta Udaipurreko elizbarrutietatik bereizitako lurraldeetan eratu zen. 2008ko urriaren 24an, Benedikto XVI.a aita santuak Indoreko apezpiku izendatu zuen George M. Anathilen ordez. Abenduaren 7an hartu zuen kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Everett McGill

**Charles Everett McGill III** (1945eko urriaren 21a, Miami Beach, Florida), estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da.

Zineman antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, *Quest for Fire* (1981), *Dune* (1984), *Silver Bullet* (1985), *Heartbreak Ridge* (1986), *Iguana* (1988), *Licence to Kill* (1989), *The People Under the Stairs* (1991) eta *Under Siege 2: Dark Territory* (1995).

Telebistari dagokionez, *Twin Peaks* (1990-1991) telesailean "Big" Ed Hurley pertsonaia antzeztu zuen.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Unax Álvarez de Eulate

**Unax Álvarez de Eulate Oianguren** (Gasteiz, Araba, 2002ko otsailaren 16a) Euskal Herritar futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Hegaleko aurrelari edo ezker atzelaria lanetan aritzen da. Alavesen harrobian hezia, bigarren talde babazorroarekin jokatu zuen. 2023ko udan bere aro babazorroa bukatuta Toledoek fitxatu zuen Hirugarren Federazioan jokatzeko. 2024ko udan Bigarren Federazioan zebilen Guadalajarak fitxatu zuen. Denboraldi horretan Lehen Federaziorako igoera lortu zuen talde morearekin.

## Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Cecilia Aguayo

**María Cecilia Aguayo Chaves** (Santiago, Txile, 1959ko urtarrilaren 26a) teklatu-jotzailea, musikaria eta medikua da.

90eko hamarkadako artista «enblematikoa», Los Prisioneros taldeko teklatu-jotzailea izan zen 1990 eta 1991 urteen artean. Taldea desegin eta gero, Jardin Secreto talde elektronikoa sortu zuen Miguel Tapiarekin batera.

### Mediku 
Mediku-lanetan aritzen da. Uwe Schmidt musika elektronikoko ekoizle alemaniarrarekin ezkonduta dago, 1996. urtetik Txilen bizi dena, eta biek alaba bat dute. Musikatik erretiratu arren, Schmidten disko batzuekin kolaboratu du Aguayok, *Yellow* fever!-ekin adibidez (2006). 2012. urteko azaroaren 24an, Aguayok eta bere ezkontideak Jorge Gonzalezekin batera jo zuten Primavera Fauna jaialdian, eta haren aurkezpenean Corazones de Los Prisioneros diskoa osorik jo zuten, kaleratu zutenetik 22 urte bete zirenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isidora Stevenson

**Isidora Stevenson** (Los Angeles, AEB, 1981eko otsailaren 9a) Txileko antzerkigilea, zuzendaria eta aktorea da.

## Bizitza 
**Isidora Stevenson** Ameriketako Estatu Batuetako Los Angelesen jaio zen, 2002. urtean. Stevenson Arteetan lizentziatu zen, antzerkian aipamenarekin eta aktoresa ARCIS Unibertsitatean.

### Lan ibilbidea 
2005. urtean Teatro La Nacional sortzaileetako bat izan zen eta bertan *Little Medea* (2006), *Hans Pozo* (2007), *Safe* (2009) eta *Fábula del niño y los animales que se mueren* (2012) lanak zuzendu zituen.

2015. urtean, El Mercurioko *El Sábado* aldizkariko buru gazteen artean aukeratu zuten. Zortzi urte beranduago, Marco Antonio de la Parra psikiatra eta antzerkigilearekin batera, XIX. Dramaturgia Erakustaldi Nazionaleko zuzendari artistikoa izan zen 2020. urtean.

2022. urtean Argitaratutako Literatur Lan Onenen Saria irabazi zuen, Dramaturgia kategorian, *Informe de una mujer que arde* lanarengatik. Urte berean, Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioaren Nuez Martín Saria irabazi zuen, *Niebla* lanagatik, eta saria jasotzen zuen bosgarren emakumea bihurtu zen.

Stevenson Txileko hainbat zinema- eta antzerki-eskolatan jardun du aktoreen antzezte- eta zuzendaritza-lanetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an Literatur Lan Onenen Saria,  Dramaturgia kategorian, *Informe de una mujer que arde* lanarekin
* 2022an, Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioaren Nuez Martín Saria , *Niebla* lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verónica Saquel

**María Verónica Saquel Mediano** (Santiago, Txile, 1965eko irailaren 18a) exekutiboa, ekoizlea eta gidoilaria da, Txileko Mega kate pribatuko gidoilari burua.

## Bizitza 
Verónica Saquel 1965ean jaio zen Txileko hiriburuan, Santiagon. Ahizpa bat dauka; Jacqueline Saquel. Amaren aldetik, Daniela Demicheli telebista ekoizlearen lehengusina da.  

Santiagoko Saint Gabriel's School-en egin zituen ikasketak, eta, gero, Zientzia eta Arteen Institutu Profesionalean (INCA-CEA) sartu zen Zuzendaritza eta Ikus-entzunezko Ekoizpen ikasketetan, eta bertan egresatu zen 1985. urtean. 

### Lan ibilbidea 
Praktika profesionala Txileko Telebista Nazionalean (TVN) egin zuen, Ximena Ravani produktore eragilearekin batera. 

1991. urteko urriaren 1ean, Cecilia Stoltzek Txileko Telebista Nazionalaren Area Dramatikoko (TVN) Produkzio Koordinatzaile Nagusiaren kargua eman zion, eta funtzio hori bete zuen 1996ko urriaren 31n karguari uko egin zion arte.

1997ko urtarrilaren 1ean, Valentín Pimsteinek Televisa kate mexikarreko telenobelen produkzioko buruzagitza eman zion, eta urte bereko azaroan utzi zuen kargua, Pimsteinek uko egin eta gero. 

1998. urtetik 2002. urtera, Televisión Nacional-eko Área de Entretción delakoan ekoizpen exekutiboa bere gain hartu zuen, *De Pé a Pá* (Pedro Carcurorekin) eta *Con mucho cariño* (Felipe Camiroagarekin) bezalako estelarrak ekoiztuta.

2002. urteko urrian, Enrique Garcíak Canal 13ko Area Dramatikoko produktore exekutibo kargua eman zion. Bere kudeaketan audientzia handiko eta arrakasta komertzialeko telenobelak ekoitzi zituen, *Machos*, *Brujas* eta *Lola* kasu. 2009. urteko uztailean utzi zuen kargua. 

2010. urteko urriaren 1ean, Canal 13ko Area Dramatikoaren barruko funtzioei ekin zien berriz, baina kargua utzi zuen direktorioko presidenteak, René Cortázarrek, 2011. urteko urtarrilaren 3an proiektua bertan behera utzi ostean.

TVN; *Fruto Prohibido* (2012) eta *Cabaret burlesque* (2013) entretenimendu programen ekoizpen exekutiboa bere gain hartu zuen.

2014. urteko urtarrilaren 1ean, kate publikoko Area Dramatikoko CREA sormen-taldean sartu zen. Gero, urte bereko azaroaren 4an, Nicolás Acuñak arratsaldeko ordutegiko telenobelen ekoizpen exekutiboa esleitu zion, eta 2016. urteko otsailaren 25ean uko egin zion kargu horri.

2016. urteko martxoaren 1ean, Saquelek sormenezko aholkulari eta gidoilari lanak egin zituen Megako Area Dramatikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tamara Acosta

thumb|250x250px|Tamara Acosta 1999an, El desquite filmaren promozioan.
**Tamara Olga Acosta Zambra** (San Bernardo, Santiago, Txile, 1972ko otsailaren 5a) aktorea da.

## Bizitza 
Tamara Acosta 1972an jaio zen San Bernardon. Bi neba ditu: Andrei eta Maximiliano. 

Jaioterriko Sagrado Corazón Institutuan egin zituen oinarrizko ikasketak. Antzerki-emanaldiko ikasketak egin zituen Academia Club de Teatron, eta 1993. urtean Yukio Mishimaren *Madame de Sade* lanarekin aktore gisa egresatu zen. Fernando González, Alfredo Castro eta Rodrigo Pérez Müffeler maisuen prestakuntza jaso zuen.

### Ibilbide artistikoa 
Bere lehen agerraldia telebistan *Nazioarteko Larunbat Erraldoian* izan zen, 1991. urtean, egoera lehiaketa bateko parte-hartzaile gisa.

Ana Lópezek Los 80 telesailean egindako lan bikainarengatik bost aldiz jarraian izendatu zuten Altazor sarirako, telebistako emakumezko aktore onenaren atalean, eta hiru aldiz jarraian lortu zuen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauxetan hartu du parte:

## Telebista 
## Saioak 
## Antzerkia 
## Bideo musikalak 
## Sariak eta izendapenak 
thumb|250x250px|Acosta aktoreak Ana Lopez hezurmamitu zuen Los 80 telesailean, eta rol horri esker hainbat sari lortu zituen.

### Altazor 
### APES 
### Copihue de Oro 
### TB Grama 
### Caleuche sariak 
### Beste sari batzuk 
## Aintzatespenak 
* 2006: Txilek inoizko bigarren emakume antzezlerik onena izendatu zuen, Claudia Di Girolamoren atzetik.
* 2024: La Pintanako Udalaren arte-aintzatespena.
* 2025: Cademek Txileko historiako hirugarren emakumezko aktorerik onena izendatu zuen, Delfina Guzmán eta Claudia Di Girolamoren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Madalenaren baseliza (Durango)

**Madalenaren baseliza** Durangoko eliza txiki bat da, Madalena plazan kokatua. 

1810. urtean eraiki zen eliza bat bertan, hilerri baten ondoan. 1846. urtean behera bota zuten eliza hura, eta haren tokian eraiki zen baseliza hau. 

Baselizaren egiturak 9,80 x 6,90 metroko oinplano angeluzuzena du. Eraikinak abside biribil bat eta sakristia gisa erabiltzen den eranskin angeluzuzen bat ere badu, eta nabarmentzen da aurrealdean, sarreran, bi zutabek eta erdian dauden harlanduzko pilareek eusten dioten arkupe txiki bat.

2025. urtean Durangoko Azokak bere aretoen multzora gehitu zuen toki hau, Berbagailua izeneko atala (podcastei dedikatua) bertan kokatu baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augusto Ferrer-Dalmau

**Augusto Ferrer-Dalmau Nieto** (1964ko urtarrilaren 20a, Bartzelona, Katalunia), kataluniar margolari hiperrealista bat da. Historia eta guduei buruzko margolaritzan espezializatua, Espainiako Indar Armatuaren garai eta arlo asko naturaltasunez eta xehetasunei arreta handia eskeiniz erretratatzen ditu.

## Galería 

Fitxategi:Agustina de aragon4red.jpg |*Agustina Aragoikoa* (2012).
Fitxategi:Cervantes en Lepanto.jpg |*Cervantes Lepanton*.
Fitxategi:Gran via 1995.jpg |*Bartzelonako Hiribide Nagusia* (1995).
Fitxategi:Cuadro por españa y por el rey, Galvez en America.jpg|*Espainia eta Erregearen Alde, Gálvez Amerikan* (2015).
Fitxategi:La Degollá carga de los Dragones de Almansa 1809.jpg|*Degollá, Almansako Dragoien karga 1809*.
Fitxategi:Presa en Gibraltar.jpg|*Atzematea Gibraltarren* (2016).
Fitxategi:La batalla de Valenciennes.jpg|*Valenciennesko gudua*.
Diego de Salinas

**Diego Esteban Gómez de Salinas y Rodríguez de Villarroel** edo soilik **Diego de Salinas** (1649ko abuztuaren 3a, Madril, Espainiako Erresuma - 1720ko azaroaren 27a, Madril), espainiar militar bat izan zen.

Gibraltarreko azken espainiar gobernadorea izateagatik ezaguna da, 1704ko abuztuan anglo-herbeherear itsas armada batek Gibraltar bereganatu zuenean bertako agintaria baitzen.
Maria Emilie Snethlage

**Maria Emilie Snethlage** (Gransee, Alemania,1868ko apirilaren 13a -  Porto Velho, Brasil, 1929ko azaroaren 25a) alemaniar-brasildar naturalista eta ornitologoa izan zen eta Amazoniako hegazti faunan lan egin zuen. Snethlagek Brasilen bildu zituen 1905etik hil zen arte. Museu Paraense Emílio Goeldi-ko zuzendaria izan zen 1914tik 1922ra. Hainbat hegazti espezie deskribatu zituen.

## Bizitza 
Maria Emilie Snethlage Kraatzen jaio zen, Granseetik gertu, Alemanian, eta Rev-eko aitaren, Emil Snethlage, luterano artzainaren etxean ikasi zuen. 1889an azterketa bat gainditu zuen, eta horri esker emakume gazteei bigarren hezkuntzako eskolan irakatsi ahal izan zien. 21 urte zituela frantsesa ikasi zuen Neuchatel-en eta urte batzuetan tutore gisa lan egin zuen Ingalaterran, Irlandan eta Alemanian. Txikitatik piztu zitzaion naturarekiko interesa Hermann Wagnerren *Entdeckungsreisen in Feld und Flur* liburuari esker, eta landareak bildu zituen herbario baterako, eta gaztetan Rudolf Blasiusi hegaztiei buruzko oharrak bidali zizkion. 

1899an, 30 urte zituela, Berlingo Unibertsitatean historia naturala ikastea erabaki zuen. Unibertsitatera joateko baldintzen artean, bost minutu lehenago klasean egon behar zuen eta biomba tolesgarri baten atzean eseri behar zen. Snethlage unibertsitatera joan ziren emakume aitzindarietako bat izan zen, eta Jenan eta Friburgon jarraitu zituen ikasketak, 1904an doktoretza lortuz, summa cum laude kalifikazioarekin. Bere tesia intsektuen muskulaturari buruzkoa izan zen, August Weismann tesi-zuzendari zuela. Ondoren, Berlingo Historia Naturalaren Museoan zoologia-laguntzaile gisa lan egin zuen, Emílio Goeldik Belémeko Historia Naturalaren museorako kontratatu aurretik, A. Reichenow doktorearen gomendioz. Goeldik 1894tik Museo Paraenseko buru bezala lan egin zuen, eta Gottfried Hagmann (1874-1946) zoologo suitzarrak museoa utzi zuenean Goeldirekin izandako desadostasunen ondoren, Snethlagek bete zuen hutsunea 1905ean.

## Ibilbidea 
thumb|Emilie Snethlage-ren omenezko plaka Kraatz-eko (Gransee) hilerriaren aurrean
Snethlage-ren lanak Brasilgo Amazonian Acrera eta beste leku urrun batzuetara eraman zuen bilketa espedizioetan. 1914an Iririren ibaiadar nagusia den Curuan espedizio batean, txalupa batean zegoela, eskua uretan zuela, piraña batek hozka egin zion. Zauria infektatu egin zen eta eskuineko eskuko erdiko hatza matxete batekin anputatzera berak bakarrik behartuta  egon zen.

Bihotzekoak jota hil zen Porto Velhon, Madeira ibaian, txango zientifiko batean zihoala. Bere azken gutunean, hil baino lehentxeago, Margaret Fountaine tximeleta biltzaile ingelesarekin izandako topaketa bat aipatu zuen.
* «Maria Emilie Snethlage». Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kew Errege Lorategi Botanikoa, Harvard Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (ed.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Museu Paraense de Historia Natural e Etnografia" site en Dicionário Historiko-Biográfico das Ciências da Saúde no Brasil (1832-1930)
* Biografia laburra
Azidemia glutarikoa I

**Azidemia gluterikoa I,** lehen mailako azidemia glutarikoa  gaixotasun autosomiko errezesiboa da. Entzima glutaril-Koentzima A deshidrogenatuaren herentzia-akatsak eragindakoa (GCDH). Genea Cr19p 13.2an dago kokatuta.   

## Kausak 
Entzima glutaril-Koentzima A deshidrogenatuaren herentzia-akatsak eragindakoa (GCDH) da. Entzima hori azido glutarikoa degradatzeaz arduratzen da (azido glutarikoa, berriz, aminoazidoetatik dator, eta aminoazido horiek, proteinetatik). Nahikoa ez denean, azido hori modu toxikoan metatzen da odolean.
thumb|176x176px|I. motako aziduria glutarikoa patroi autosomiko errezesibo batekin transmititzen da
Baliteke sintomarik ez agertzea bi urte bete bitartean, eta gaixo batzuengan inoiz ez agertzea, edo sintoma oso arinak izatea gaixotasuna izan arren.

## Erreferentziak
Théophane Matthew Thannickunnel

**Théophane Matthew Thannickunnel** (Plassanal, Kerala, 1928ko irailaren 23a – Jamtara, Madhya Pradesh, 2016ko azaroaren 18a) indiar elizgizon premontretarra izan zen, 1976tik 2001era Jabalpurreko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Théophane Matthew Thannickunnel 1928ko irailaren 23an jaio zen Plassanalen, gaur egungo Kerala estatuan. 1959ko abuztuaren 15ean apaiztu zen Prémontréko Erregelapeko Kalonjeen Ordenan.

1976ko martxoaren 1ean, Paulo VI.a aita santuak Jabalpurreko apezpiku izendatu zuten, eta 1977ko martxoaren 31n jaso zuen apezpiku-ordenazioa Jabalpurreko San Petri eta San Paulo katedralean, Eugene Louis D'Souza artzapezpikuaren eskutik, Leobard D'Souzak eta Joseph Pallikaparampilek lagunduta. Thannickunnel 2016ko azaroaren 18ko goizean hil zen Madhya Pradesh estatuko Jamtarako San Norberto abadian. Hileta azaroaren 21ean egin zen Jabalpurreko katedralean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingrid Cruz

**Ingrid Elena Cruz Toro** (Antofagasta, Txile, 1975eko uztailaren 1a)  aktorea da.

## Bizitza 
1975. urteko uztailaren 1ean jaio zen Antofagastan. Gurasoak Norman Cruz notario eta hiriko ondasun kontserbadorea eta Sara Toro idazkaria izan ziren. Aita El Salvadorrekoa, gerra ostean Txilera etorri zen.   

Ikasketak Liceo Experimental Artistican eta Instituto Santa María Antofagasta Ikastetxean egin zituen. Gero, Santiagora joan zen Academia Club de Teatron jarduteko karrera ikastera, eta 1998. urtean amaitu zuen.

### Lan ibilbidea 
Canal 13ko *Marparaíso* (1998) telenobelarekin egin zuen debuta telebistan, eta kredituak partekatu zituen Cristián Camposekin eta Jorge Zabaletarekin. Gero, Txileko Canal 13 katen jardun zuen lanean hamar urtez, Verónica Saquelen agindupean.  

Sasoi horretan, arrakasta komertzial handiko telenobeletan agertu zen, hala nola, *Machos* (2003), *Brujas* (2005) eta *Lola* (2007), non bere burua ezagutzera emateko balio izan zion, nahiz eta rol nagusirik ez izan. 2009. urtean, Canal 13k kontratua ez berritzea erabaki zuen, telebistaren industrian protagonismo handiagoa zuten emakumezko aktoreak sustatzea nahiago izan zuen eta, Tamara Acosta eta Blanca Lewin aktoreen kasuan gertatu zen bezala. 

Denboraldi batez telebistan agerraldi askorik egin barik egon ostean, María Eugenia Rencoret telebista zuzendari eta ekoizleak *Esperanza* (2011) eguneko telenobelan antagonista izateko aukera eman zion, arrakasta handiz. Handik aurrera, bere ibilbidea alderdi komertzialago baterantz zuzendu zuen, publizitate-aurpegia bihurtuz. TVNn jarraitu zuen *Reserva de familia* (2012) gauekoan eta *Somos los Carmona* (2013) arratsaldekoan.

2014. urtean, Mega kate ribatuak eta Rencoret elkartu ziren, eta kanalerako eremu dramatiko berria sortu zuten. Ingridek pertsonaia antagonista nagusia lortu zuen arratsaldeko *Pituca sin lucas* (2014) telenobean, eta arrakasta handia izan zuen ordutegi horretan. 

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:
* *El nominado* (2003)
* *El vuelo del Manutara* (2012)
* *Videoclub* (2013)
* *Barrio universitario* (2013)
* *Prueba de actitud* (2016)
* *Mientes* (2020)

## Telebista 
#### Saioak 
* *Sin mochila* (Canal 13, 2000) - Gidaria
* *The Switch* (Mega, 2015; 2017-2018) - Epaimahaikoa
* *Sana tentación* (Mega, 2021) - Gidaria

## Antzerkia 
* *Un dios salvaje* (2013)
* *Que se acabe el mundo* (2019)
* *Háblame* (2020)

## Bideo musikalak 
## Publizitatea 
* Savory (2003)
* Ópticas GMO (2005)
* Tottus (2012-2019)
* Farmacias Maicao (2023).

## Bizitza pertsonala 
Cruzek harreman sentimentala izan zuen Txileko hainbat pertsonarekin, besteak beste: Luciano Cruz-Coke, Jorge Zabaleta, Juan Pablo Bastidas, Nelson Tapia, Giancarlo Petaccia, Benjamín Vicuña, Beto Cuevas edo Felipe Camiroaga.

2007. urtean, Cruz eta Leonardo Scheinffelt bikoteak Emilia haurra izan zuen. Bikotea 2014an banandu zen.

## Sariak eta izendapenak 
## Aintzatespenak 
* 1994 - Antofagasta hiriko erregina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajwain

**Ajwain** edo **ajowan** (*Trachyspermum ammi*) *Apiaceae* familiako landare belarkara da. Indiakoa, Pakistangoa eta Ekialde Hurbilekoa da jatorriz, eta [espezia gisa erabiltzen dira haren [haziak.

## Deskribapena 
Landareak perrexilaren antza du. Haziekin duten antzeko itxura dela eta, lekeei batzuetan haziak esaten zaie, arrautza formakoak eta grisaxkak direlako.

"Hazia" (hau da, lekaren fruitua) mendi-apioaren haziarekin nahasten da askotan, eta hiztegi batzuek ere oker baieztatzen dute mendi-apiotik datorrela.

## Zaporea eta aroma 
Ajwainen fruitu gordinak ezkaiaren usain bera du ia, timola ere baduelako, baina aromatikoagoa eta ez hain sotila da zaporean, eta mingotsa eta mina ere bai. Ajwainen kopuru txiki batek ere plater baten zaporea menderatzeko joera du.

## Historia 
Ajwaina Ekialde Hurbilean sortu zen, ziurrenik Egipton eta Indiako azpikontinentean, baina baita Iranen eta Afganistanen ere. Batzuetan, bereber-janariaren osagai gisa erabiltzen da; espezien nahasketa bat Eritrean eta Etiopian erabiltzen dute. Indian, ekoizle nagusiak Rajastan eta Gujarat estatuak dira, Rajastanek Indiako ekoizpen osoaren % 90 inguru ekoizten baitu.

Sendabelar honen erabilera zaharra da, Karlomagnok emandako *Capitulare de villis vel curtis imperii* aginduan agertzen den bezala. Agindu horrek belarrak eta ongailuak hazteko eskatzen du bere soroetan, baita "ameun" ere, gaur egun *Trachyspermum ammi*rekin identifikatzen dutena.

## Propietateak 
Karminatibo, estimulatzaile, urdail-babesgarri, aromatiko, toniko, antiespasmodiko, antihelmintiko eta antiseptiko gisa erabiltzen dute, baita ongailu gisa ere.

Haziak timola lortzeko erabili dira, ezkaiak baino onura hobeekin.

## Taxonomia 
(Linneo) Thomas Archibald Spragueek *Trachyspermum ammi* dekribatu eta *Bulletin of Miscellaneous Information Kew* (1929(7): 228. 1929) aldizkarian argitaratu zuen.
;''Sinonimia:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abraham Viruthakulangara

**Abraham Viruthakulangara** (Kallara, Kerala, Britainiar Raj, 1943ko ekainaren 5a – New Delhi, 2018ko apirilaren 19a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1977tik 1998ra Khandwako apezpikua izan zen eta 1998tik hil zen arte Nagpurreko artzapezpikua.

## Bizitza 
Abraham 1943ko ekainaren 5ean jaio zen Keralan, Indian. Lehen mailako ikasketak jaioterrian egin ondoren, 1960an Indorera joan zen. Geroago Nagpurreko San Karlos Borromeoren apaizgaitegian ikasi zuen. Hindin lizentziatu zen Madhya Pradeshko Sagar Unibertsitatean. Teologiako lizentziatura ere lortu zuen. 1969ko urriaren 28an apaiztu zen, Khandwako elizbarrutian inkardinatuta geratuz. Indiako apezpiku-konferentzia katolikoko kideei behin eta berriz eskatuta, Gazteria Batzordea sortu zen 1986an, eta Viruthakulangara izendatu zuten batzorde horretako lehen presidente. Hileta apirilaren 23an egin zen Nagpurreko San Frantzisko Saleskoaren katedralean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktor IV.a (1159–1164ko antipapa)

**Ottaviano dei Crescenzi Ottaviani di Monticelli** (Guidonia Montecelio, 1095 – Lucca, 1164ko apirilaren 20a) 1159an Adrian IV.a aita santua hil ondoren aukeratutako antipapa bat izan zen, Alexandro III.aren aurka zegoena eta **Viktor IV.a** izena aukeratu zuena.

Theophylacti familia boteretsuko kide izan zen. Familia horretako kideak Tuscullumen kondeak izan ziren, eta haietako batzuk aita santu aukeratu zituzten X. mendetik XII. mendera. Monticelli Beneventoko errektore izendatu zuten 1137an, eta 1138an sortu zuten kardinal.

1157ko konklabean Alexandro III.a aita santu aukeratu zuten. Hala ere, aukeraketa ez zuten onartu bost kardinalek, San Pedroko elizgizonek eta erromatar herriak eta 1157ko irailaren 7an hauek aita santu aukeratu zuten Monticelli. Viktor IV.a urriaren 4an sagaratu zuten eta talde armatuekin Erromaren kontrola hartu zuen. Alexandro III.a Sizilian babestu zen, eta gero Frantzian.

Viktorrek Frederiko Bizargorria, Valdemar I.a Danimarkakoa eta Poloniaren babesa jaso zuen, baina Alexandro Frantziak, Ingalaterrak, Gaztelak, Suediak, Norvegiak, Eskoziak, Hungariak, Siziliak eta Gurutzaden estatuek babestu zuten.

1159 eta 1162 artean, Viktorrek lau kontziliotan parte hartu zuen Alexandro eta bere jarraitzaileak kondenatzeko.
Bene Ephraim

**Bene Ephraim** edo **Bnei Ephraim** (, ), **judu teluguak** ere deituak, komunitate txiki bat dira, batez ere Kotha Reddy Palemen, Chebrolutik kanpo dagoen herri batean (Guntur barrutia) eta Machilipatnamen (Krishna barrutia), Andhra Pradeshen, Krishna ibaiaren deltaren ondoan bizi direnak. Israelgo hamar tribu galduetako baten ondorengoak direla diote, eta 1980ko hamarkadaz geroztik judaismo modernoa praktikatzen hasi dira.

Efraimen leinukoak direla eta Israeldik mendebaldeko Asiatik zehar bidaiatu zutela diote: Persiara, Afganistanera, Tibetera eta Txinara 1.600 urtez, duela 1.000 urte baino gehiago Indiako hegoaldera iritsi aurretik.

Erdi Aroan, batez ere nekazariak ziren, eta haietrako asko eskualdeko kulturetan moldatu ziren. Judaismoa praktikatzen zuten arren, kristautasunaren alderdi batzuk bereganatu zituzten, XIX. mendearen hasieran britainiar misiolari baptistak iritsi ondoren.

Gaur egun, hebreera erabiltzen dute hizkuntza bizi gisa eta ez bakarrik hizkuntza liturgiko gisa. Urteetan zehar, Israelgo errabino nagusiek bisitatu dute komunitatea haien tradizioa eta praktikak aztertzeko. Judu legitimo gisa aitortuak izateko, errabino nagusiak komunitatea judu jatorrikoa dela aitortu behar du. Errabinoek judaismoa irakatsi diete eta konbertitzeko lagundu diete, eta emakume batzuk juduekin ezkondu dira. Bene Ephraim komunitateak mundu osoko errabino askoren aitorpena bilatu du.

Chandra Sekhar Angadi gizarte-zientzialariaren arabera, Bene Ephraim munduko judu komunitate pobreenen artean daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bnei Menashe

## Kanpo estekak
Annie Wardlaw Jagannadham

**Annie Wardlaw Jagannadham** (; Visakhapatnam, 1864ko maiatzaren 30a – *ibidem*, 1894ko uztailaren 26a) indiar medikua izan zen, Edinburgon trebatu zena. Britainia Handian medikuntza praktikatu zuen lehen indiar emakumea izan zen.

## Bizitza 
Jagannadham Visakhapatnamen jaio zen. Aita Pulipaka Jagannadham zuen, teluguzko poeta, irakasle eta misiolari kristaua, eta ama, berriz, Eliza Osborne misioko irakaslea, kristautasunera hinduismotik konbertitu zena. Bere ahizpa zaharrena Eliza Lazarus zen, Daniel Lazarusekin ezkondu zen, Vizagapatamgo misio-eskolako zuzendariarekin. Bere neba P. Richard Hay Jagannadham ere medikua zen eta Edinburgon ikasi zuen.Jagannadhamek Madrasko Unibertsitatean ikasi zuen, eta geroago Edinburgoko Emakumeen Medikuntza Eskolan jarraitu zuen mediku prestakuntza, 1888tik 1890era. Britainiar diploma erregistragarri bat lortu zuen lehen emakume indiarra bezala deskribatua izan zen. Sophia Jex-Blareren ikaslea izan zen, eta honek beste emakume ikasle indiar batzuk Britainia Handian medikuntza ikastera ekartzeko dirulaguntzen alde egin zuen. Medikuntza psikologikoako ziurtagiri bat ere lortu zuen.

1890ean, zirujau gisa aritu zen Edinburgoko Emakumeen eta Haurren Ospitalean. Indiara itzuli ondoren, Bombayko Cama ospitaleko zirujau gisa lan egin zuen Edith Pechey-Phipsonen zuzendaritzapean.

Jagannadhamek «eztarriko gaitz mingarri» gisa deskribatutako gaixotasun bat hartu zuen Bombayko ospitalean lanean ari zela, eta 1894ko udan hil zen, 30 urte zituela, bere gurasoen etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kizhakkepat Rukmini Menon

**Kizhakkepat Rukmini Menon** edo **Kezhekapt Rukmini Menon** (Kerala, 1922ko irailaren 6a – Bangalore, 2009ko abenduaren 23a) indiar diplomazialaria izan zen, eta Indiako Kanpo Arazoetarako Zerbitzuan karrera diplomatikoa izan zuen bigarren emakumea. Horrez gain, Indiako Defentsa Nazionaleko Eskolan matrikulatu zen lehen emakumezko ofiziala izan zen.

## Bizitza 
Menon Kerala estatuan jaio zen eta Bangaloren ikasi zuen. Graduondoko ikasketak Chennaiko Presidency Collegen eta London School of Economicsen burutu zituen. Indiako Defentsa Nazionaleko Eskolan matrikulatu zen lehen emakume ofiziala izan zen, eta Indian karrera diplomatikoan aritu zen bigarren emakumea, C. B. Muthammaren ondoren. 1949an, Indiako Goi Komisariotzan hasi zen lanean Londresen, Indiako Kanpo Arazoetarako Zerbitzuan sartu zen, eta Indiako enbaxadore gisa aritu zen hainbat herrialdetan, besteak beste, Danimarkan (1973tik 1976ra), Italian (1976tik 1977ra), Nigerian, Kamerunen, Dahomeyko Errepublikan, Nigerren eta Togon (1978tik 1980ra). Zerbitzutik erretiratu ondoren, Indiako Batasuneko Zerbitzu Publikoaren Batzordeko hautaketa-batzordeko kide izan zen. Bere senarra Raghava Menon musikologo eta kritikaria zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musikariaren Eguna

**Musikariaren Eguna** edo **Musikariaren Nazioarteko Eguna** azaroaren 22an ospatzen da, modu batera edo bestera musikarekin harremana dutenen eta hari esker elkar ezagutzen dutenen omenez. Datak Santa Zezilia pertsonaia erdi legendario, kristautasunaren martiri eta musikarien zaindariaren heriotza ospatzen du. Kontzertuak, mezak eta bandek, abesbatzek eta musika eskolek santuaren omenez antolatutako hainbat ekitaldi egiten dira egun hau ospatzeko.

Iturri batzuen arabera, XV. mendeko margolarien koadroei zor zaie Santa Zezilia musikarekin lotuta egotea, harpa zein beste instrumentu batzuk joz margotzen baitzuten.

Ospakizun hau Frantziako Evreux herrian (Normandia) sortu zen azaroaren 22 batean egindako jaialdi batekin, konpositoreen txapelketa bat egin baitzuten. 1695etik aurrera Musikariaren Eguna nolabaiteko erregulartasunez ospatzen hasi zen Edinburgon (Eskozia). Ondoren, Alemania eta Frantzia ere ospatzen hasi ziren. Espainian eta beste herrialde batzuetan, Italian adibidez, oso ezaguna da. Latinoamerikan festa bat egiteko ohitura Rio de Janeiron (Brasil) hasi zen 1919 eta 1920 artean, eta pixkanaka beste herrialde batzuetara zabaldu zen, hala nola Mexikora, Argentinara, Kolonbiara eta Txilera eta Venezuelara. 

## Beste ospakizun batzuk 
Badira beste ospakizun batzuk ere, musika oroitarazten dutenak:

* Musikaren Festa, Frantzian *Fête de la Musique* gisa sortua, 1982ko ekainaren 21ean ospatu zen lehen aldiz, Jack Lang ministro frantsesak eskatuta. *Musikaren Nazioarteko Eguna* bezala ere ezaguna, mundu osoko herrialde askotara zabaldu da eta 1985ean *Musikaren Europako Egun* gisa ezarri zen. Nazioarteko ekitaldi bihurtu zen, eta egun horretan genero eta maila guztietako musikariak kalera ateratzen dira doako kontzertuak eskaintzeko eta musika publikoarekin partekatzeko.
* Musikaren Nazioarteko Eguna: urtero ospatzen da urriaren 1ean 1975etik, Musikaren Nazioarteko Kontseiluak (IMC) urte horretan bertan hala ezarri zuelako.
* Argentinan “Musikariaren Egun Nazionala” urtarrilaren 23an ospatzen da. Ospakizun hori 2015etik egiten da, urte hartan 27106 Legea aldarrikatu zenetik eta Luis Alberto Spinettaren jaiotegunaren omenez.

## Beste urteurren batzuk 
Data hori beste efemeride musikal batzuekin lotuta dago:

* 1901: Joaquín Rodrigo konpositore espainiarra jaio zen (1901-1999), *Aranjuezeko* Kontzertuaren egilea (1939).
* 1901: Genaro Codina (1852-1901) konpositore mexikarra hil zen, Zacatecas Martxaren egilea.
* 1908: Claude-Paul Taffanel (1844-1908) musikari frantziarra hil zen, Frantziako flautaren eskolaren sortzailetzat jotzen dena.
* 1913: Benjamin Britten (1913-1976) konpositore, orkestra-zuzendari eta piano-jole britainiarra jaio zen, XX. mendeko musika sortzaile akademiko ingeles garrantzitsuenetzat jotzen dena. 

## Erreferentziak
Noah Jupe

**Noah Casford Jupe** (Islington, Londres, Ingalaterra, 2005eko otsailaren 25an jaio zen) aktore britainiarra da. Telebistako *The Night Manager* telesailean, Suburbicon komedia iluneko filmean, *Wonder* film dramatikoan eta *A Quiet Place* beldurrezko filmean agertzeagatik da ezaguna. 2017an egin zuen film luzeko aktore debuta, *The Man with the Iron Heart* gerrako film dramatikoarekin.

## Biografia 
2005eko otsailaren 25ean jaio zen eta Chris Jupe zinemagilearen eta Katy Cavanagh aktorearen semea da. Gaur egun Manchesterren bizi da. Arreba bat du eta anai bat ere, biak bera baino gazteagoak.

## Ibilbidea 
2015-2016an hasi zuen bere aktore ibilbidea, *Penny Dreadful* eta *Downton Abbey* telesailetan agerraldi txiki batzuk eginez. Geroago, 2016an, *The Night Manager* espien suspense seriean paper garrantzitsua bete zuen Tom Hiddlestonekin batera. 2016an, *Houdini* *y Doyle* telesailean ere paper garrantzitsua jokatu zuen. 

2017an hasi zuen bere ibilbidea filmetan, *The Man with the Iron Heart* filmean egindako bere lehen paper garrantzitsuarekin, Bigarren Mundu Gerrako drama bat, non Jason Clarke eta Rosamund Pikekin batera protagonista izan zen. Urte horretan ere, *That Good Night* film britainiarrean agertu zen, John Hurt eta Charles Dancekin; paper nagusietako bat izan zuen, Matt Damonen pertsonaiaren semearenak egin zuen, George Clooneyk zuzendutako Suburbicon komedia beltzeko filmean; eta *Wonder* komediako draman agertu zen Jack Will bezala, Auggie Pullmanen lagun onena (Jacob Tremblayk interpretatua).

2018an, Sam Worthington eta Tom Wilkinsonekin protagonista izan zen *The Titan* zientzia fikziozko filmean, eta Emily Blunt eta John Krasinskirekin batera, *A Quiet Place* beldurrezko filmean ere; harrera oso ona izan zuena. Krasinskik, (pelikula idatzi eta zuzendu zuenak) Jupe aukeratu zuen Clooneyren gomendioa jarraituz. 

Jupe Stephen Kingen "My Pretty Pony" film laburraren egokitzapenaren protagonista izango da, Tobin Bellekin batera.

*Honey Boy* filmaren protagonista ere izan zen Shia LaBeouf eta Lucas Hedgesekin batera, Shia LaBeoufen bizitzan oinarritutako film independentea dena. Jupek LaBeoufen pertsonaia interpretatu zuen haurtzaroan.

Gainera, Matthew Wertz Jr.-en papera egin zuen *No Sudden Move* filmean David Harbour, Brendan Fraser, Julia Fox eta Benicio del Tororekin batera.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Tommaso Panizza

**Tommaso Panizza** (1805eko urriaren 7a – 1868) italiar urregina eta zilarra-sortzailea izan zen, jaio eta hil zen Liernan. 1837tik bere heriotza arte Milanen jardun zuen, eta XIX. mendeko erdialdeko Milango zilarra-sortzaile garrantzitsuenetakoa dela uste da. Bere zilarrezko lanak gaur egun museu eta bilduma publiko garrantzitsuetan gordetzen dira.

## Bizitza 
Panizza 1805eko urriaren 7an jaio zen Lierna herrian. Milanen lan egin zuen, Contrada degli Orefici 3199 zenbakipean, non bere tailer propioa zuen. Bere lanak markatzen zituen marko batekin, esnea ematen ari zen ahuntz baten irudiarekin, eta honek bere tailerra identifikatzeko ikur izan zen. Bere jarduera 1837tik 1868ko heriotza arte dokumentatuta dago.

## Lanak eta estiloa 
Tommaso Panizza mahai-tresnak, kandelarioak, azukreontziak eta sukaldeko tresnak sortzen espezializatu zen, estilo dotore eta sofistikatua zutenak. Bere sorkuntzak XIX. mendeko Milanoko zilar lanen adibide nagusiak dira, estilo neoklasiko eta Liberty estiloko dekorazio elementuekin.

Bere lan ezagunenen artean daude:  
* Zilar azukreontzia, Milano, 1840 inguruan  
* Italiar zilar kandelario pare bat, Milano, 1837–1868  
* Zilar forkoak, Sforzesco gazteluako Arte Aplikatuko Hiriko Bildumetan

## Museoak eta bildumak 
Panizzaren lanak gaur egun hainbat bilduma publiko eta pribatuetan gordetzen dira, besteak beste:  
* Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam  
* Sforzesco gazteluko Arte Aplikatuko Hiriko Bilduma, Milano  
* Bilduma pribatuak Lierna eta Varennan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2-nitroklorobentzeno

**2-Nitroklorobentzenoa** edo '''*orto*-kloronitrobentzenoa''' konposatu organiko aromatikoa da, C6H4ClNO2 formula duena eta nitro eta kloro ordezkatzaile bana dituena. Bi egitura-isomero ditu: 3-nitroklorbentzenoa eta 4-nitroklorobentzenoa. Solido kristalino horia da. Uretan disolbaezina da, baina disolbgarria etanoletan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa da.

## Sintesia 
2-Nitroklorobentzenoa klorobentzenoa nitratuz azido sulfurikoaren presentzian sintetizatzen da.

: 423x423px|Chloro nitrobenzene Synthesis

Hiru isomeroen nahastea lortzen da non bakoitzaren proportzioa erreakzio-baldintzen araberakoa den. Destilazio zatikatuz separatzen dira.

## Erabilera 
2-Nitroklorobentzenoa beste konposatu organiko batzuk sintetizatzeko aitzindari gisa usatzen da, bereziki koloratzaileak eta pestizidak.

## Erreferentziak
Toni Turek

**Anton Turek** (Duisburg, 1919ko urtarrilaren 18a – Neuss, 1984ko maiatzaren 11) alemaniar futnol atezaina izsn zen.

Eintracht Duisburg 1848, SSV Ulm 1846, Eintracht Frankfurt, Fortuna Düsseldorf eta Borussia Mönchengladbach taldeetan jokatu zuen 1936 eta 1957 artean.

Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin hogei partida jokatu zituen 1950 eta 1954 bitartean. 1954ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldun izan zen.

## Palmaresa 
**Alemania**
* Munduko Futbol Txapelketa: 1954
3-nitroklorobentzeno

**3-Nitroklorobentzenoa** edo '''*meta*-kloronitrobentzenoa''' konposatu organiko aromatikoa da, C6H4ClNO2 formula duena eta nitro eta kloro ordezkatzaile bana dituena. Bi egitura-isomero ditu: 2-nitroklorobentzenoa eta 4-nitroklorobentzenoa. Solido kristalino hori zurbila da. Uretan disolbaezina da, baina disolbgarria etanoletan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta narritagarria da.

## Sintesia 
3-Nitroklorobentzenoa klorobentzenoa nitratuz azido sulfurikoaren presentzian sintetizatzen da.

423x423px|Chloro nitrobenzene Synthesis

Hiru isomeroen nahastea lortzen da non bakoitzaren proportzioa erreakzio-baldintzen araberakoa den. Destilazio zatikatuz separatzen dira.

Beste bide bat da nitrobentzenoa kloratzea burdina(III) kloruroaren bidez. Erreakzio honek 3-nitroklorobentzenoaren % 86ko etekina izan dezake, baina hiru isomeroen ezaugarri antzekoak medio zaila da bereiztea. Kristalizazioa eta destilazioa konbinatuz lortzen da isomero purua.

## Erreferentziak
Aske (antolakundea)

**Aske** Jardun koordinadoraren baitan kokatzen den errepresioaren aurkako eta amnistiaren aldeko antolakundea da. 

2022-ko Maiatzaren 7an aurkeztu zuten publikoki antolakundea Donostiako Trinitate plazan eta Jardun irudiaren baitan Euskal Herri Langileak euskal estatu sozialistaren bidean errepresioaren aurkako esparrua betetzeko asmoarekin sortua izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xingola Santua

**Xingola Santua** (italieraz ***Sacra Benda*** edo ***Santa Benda della Virgine***), Andre Mariarena omen zen apaingarri bat da, erlikia bezala gordea Bolonian, Santo Stefano basilikan. Basilika hau zazpi elizako multzo bat da, eta hain zuzen, Chiesa della Benda edo Xingolaren eliza da horietako bat, han zegoelako Xingola Santua (21. mendean ondoan dago, basilikako museoan). 

## Deskribapena 
Ekialde Erdiko ohitura batzuetan doluan diren emakumeek ilea biltzeko erabiltzen duten xingola da, tradizioaren arabera. Tradizio horrek berak dio Petronio Boloniakoak, hiriko apezpiku, santu eta zaindariak, ekarri zuela Lurralde Santutik. Ustez Jesusen odola eta izerdia du marka gisa xingolak.

17. mendearen hasieran lapurtu egin zuten, baina azkar aurkitu zuten lapurra, eta harrezkero erlikia-ontzi edo erakusgarri batean ikusgai dela, Joannes Jacobs zilargilearen 1625eko zilarrezko lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mebendazol

**Mebendazola** konposatu organikoa da, C16H13N3O3 formula duena bentzimidazolaren deribatu ordezkatua. Solido zuri-hoirxka da. Uretan, etanoletan, kloroformotan ia disolbaezina da, baina disolbagarria azido formikotan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Mebendazolareren sintesia laburbil daiteke 3,4-diaminobentzofenona hidrokloruroaren eta N-karboximetil-S-metilisotiourearen arteko erreakzioarekin. Alabaina, hainbat urratsetako erreakzioak behar dira bi aitzindariak sintetizatzeko: esaterako, 3,4-diaminobentzofenona 4-klorobentzofenonatik abiatuta.

## Erabilera 
Mebendazola zizare parasitoen infestazioak tratatzeko erabiltzen da, besteak beste, askariasia, enterobiasia, drakunkuliasia eta hidatidosia. Espainian *Lomper* markarekin merkaturatzen da. Frantzian *Vermox* markarekin merkaturatzen zen. Pilula edo xarabe gisa hartzen da.

Mebendazola Munduko Osasun Erakundearen funtseszko sendagaien zerrendan dago.

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio ohikoenak hauek dira: botagura, buruko mina eta sabeleko mina.

## Erreferentziak
Unai Mendiburu

**Unai Mendiburu Valor** (Algorta, 1998) bizkaitar bertsolaria da..

## Ibilbidea 
Lehen Hezkuntzan zegoelarik hasi zen bertsotan, Sopelako Ander Deuna Ikastolan, Jon Lopategiren eskutik eta geroztik ALBEn jarraitu zuen .
Lehen plaza Algortan egin zuen.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak 
* Bizkaiko Txapelketa:
** finalaurrekoak (3): 2018, 2023, 2025
** lehenbiziko fasea (2): 2016, 2021

### Sariak 
* Lizardi saria
** txapeldunordea (1): 2023..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefa Cuevas

**Josefa Cuevas Aguilar** (Merida, 1920ko martxoaren 24a - Cuernavaca, 2010) mexikar ingeniari geologoa  izan zen, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Ingeniaritza Fakultatean ikasketak amaitu zituen lehen emakumea, espezialitate horretan.
thumb|Josefa Cuevasek geologia ikasi zuen Meatzaritza Jauregiko patioa. Ingeniarien Eskola esparru horretan zegoen.

## Bizitza 
Josefa Cuevas Andrea Aguilar Argüelloren alaba izan zen, Yucataneko hiriburuko haurtzaindegien sortzaile eta hezitzailea. Bertan egin zituen oinarrizko ikasketak, eta ingeniaritzako espezialitate bat amaitu zuen. Mexiko Hirira joan zen bizitzera, eta han UNAMeko Ingeniaritza Eskolan sartu zen, 1949an, geologia-karreran. Garai hartan, oso emakume gutxik egiten zituzten unibertsitate-ikasketak, eta are gutxiagok ingeniaritzei lotutako karrerak. Bere eskolako mineralogia eta petrografia bildumez arduratu zen.

Mexikoko petrolio-erauzketaren gorakadarekin, 1949an, Mexikoko Petrolio-erauzketaren Gerentziako (PEMEX) Paleontologia Sailak kontratatu zuen. Lan horretan, paleontologiako buru izan zen herrialdeko hainbat eremutan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* UNAMen Unibertsitate *Merezimenduaren Domina*, 1950.
* *Mexikoko Geologia Elkartearen aintzatespena*, lur-zientziei egindako ekarpenengatik, 1990.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fenoterol

**Fenoterola** agonista beta-adrenergiko motako medikamentu mota bat da, biriketarako arnasbideak irekitzeko duen gaitasunagatik asma maneiatzeko egokia dena.

## Albo-ondorioak 
Fenoterola ekintza laburreko beta-agonista bat izan zen. 1990eko hasieran Zeelanda Berrian asko erabili zuten, baina sendagaia hartzen zuten pertsonen heriotza-kopurua gehiegizkoa zelako merkatutik kendu zuten.

Heriotza horiek, batez ere, kontrako ondorio kardiobaskularrak eragiten dituzten (disrritmia eta hipoxia kardiakoa, batez ere) β1 hargtzaileetan dituzten eragin gehigarriengatik gertatu ziren. Fenoterolak hiltzeko arriskua handitzen du, normalean dosi handiegietan erabiltzen baita asma larrien erasoetarako, mediku-laguntzarik ez dagoenean. Arreta medikoa bilatu aurretik 80 inhalazio ere erabili zituzten pazienteen kasuak ezagutzen ziren.

Erabilera obstetrikoan ikusi da fenoterolak hipotentsioa eta takikardia erreflexua, amarena eta fetuarena sor ditzakeela, baita zorabioak, goragaleak eta dardarak ere. Fenoterolak glizemia areagotu ohi du; beraz, kontuz erabili behar dira diabetesa duten pazienteetan.

## Erditze goiztiarra 
Erditze goiztiarragatikn ospitaleratzen diren pazienteak tokolitikoekin tratatu ohi dira, hau da, umetokiaren uzkurduraren inhibitzaileekin, eta arrazoia ezagutzen ez den bitartean, fenoterolari miometrioaren erlaxazioan zuzenean eragiten diola adierazi dute. Baina, etiologia identifikatu ahal izanez gero, litekeena da tratamendu espezifikoa adieraztea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chandraprabha Aitwal

**Chandraprabha Aitwal** (Dharchula, Uttarakhand, India, 1941eko abenduaren 24a) indiar mendigoizalea da, Indiako emakume mendizaleen aitzindarietako bat. 2009ko Tenzing Norgay Abentura Sari Nazionala jaso zuen, Indiako Gazteria eta Kirol Ministerioak emandako Bizitza Osoko Lorpenagatik. Nanda Devi, Kangchenjunga, Trishuli eta Jaonli mendiak igo ditu. .

## Haurtzaroa eta aurrekariak 
Aitwal Uttarakhand barrutiko Pithoragarh barrutiko Dharchula-n hazi zen.

## Sariak 
* Arjuna Saria
* Padma Shri, Indiako laugarren ohore zibil gorena 1990ean 

## Iruditegia 

Fitxategi:Pratibha_Devisingh_Patil_presenting_the_Tenzing_Norgay_National_Adventure_Award-2009_to_Ms._Chandraprabha_Aitwal_for_Life_Time_Achievement,_in_a_glittering_ceremony,_at_Rashtrapati_Bhawan,_in_New_Delhi_on_August_29,_2010.jpg|thumb|Pratibha Patil 2009ko Tenzing Norgay Abentura Sari Nazionala aurkezten Aitwal-i Bizi osoko lorpenagatik 2010ean

Fitxategi:Nanda Devi.jpg|thumb|Nanda Devi
Fitxategi:Kangchenjunga.JPG|thumb|Kangchenjunga
Fitxategi:Trisuli Rajmarg0696.JPG|thumb|Trisuli
**Chandraprabha Aitwal** (Dharchula, [[Uttarakhand]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chandraprabha Atwal Motivational Story in Hindi | Inspirational Video For Success in Life [Inspirazio bideoa bizitzan arrakasta izateko] (Hindi & ingelesez)
* The Himalayan Journal (ingelesez)http://www.himalayanclub.org/journal/men-and-womens-ascent-of-nanda-devi/(https://www.himalayanclub.org/hj/38/10/men-and-womens-ascent-of-nanda-devi/)
Gibraltarren hartzea (1704)

**Gibraltarren hartzea**, 1704ko abuztuaren 4ean, Espainiako Ondorengotza Gerraren testuinguruan, George Rooke eta Jurgi Hesse-Darmstadtekoaren gidaritzapeko anglo-herbeherear itsas armada batek burutu zuen, aldiz, Gibraltargo gotorlekua Diego de Salinas gobernadorearen espainiar indarrek defendatu zuten. Erasoaren helburua Gibraltarreko gotorlekua Karlos Artxidukearen menpe jartzea izan zen.

Berez, Gibraltar gotorlekua Espainiako Erresuman egonik, Filipe V.a Espainiakoaren aldekoen menpe zegoen. Erasotzaileen eta defendatzaileen arteko guduak Algecirasko badian bi egunez iraun zuen.

Azkenean anglo-herbeheretarrek espainiarrak errendizioa negoziatzera derrogortu zituzten eta espainiarrek abuztuaren 4ean kapitulatu zuten, Gibraltar britainiar jabetzara igaroz.
Peter Machado

**Peter Machado** (Honnavar, Uttara Kannada barrutia, Karnataka, 1954ko maiatzaren 26a) indiar elizgizon katolikoa da. 2006tik 2018ra Belgaumeko apezpikua izan zen eta 2018tik aurrera Bangaloreko artzapezpikua da.

## Bizitza 
Peter Machado 1954ko maiatzaren 26an jaio zen Honnavarren. 1978ko abenduaren 8an apaiztu zen, 1976an sortutako Karwarreko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. Zuzenbide Kanonikoan doktoretza lortu zuen Erromako Urbaniana unibertsitatean. Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: apezpikuaren idazkaria eta elizbarrutiko diruzaina (1979tik 1981era); Karwarreko bi parrokiatako bikarioa;  Sadashivgaideko bikarioa (1981etik 1983ra); Siddapurreko Arrosarioko Andre Mariaren elizako parrokoa (1983tik 1989ra); Dandoliko parrokoa (1993tik 1996ra); Sirsiko San Antonio elizako parrokoa (1996tik 2004ra); Koneko Pietateko Ama Birjinaren elizako parrokoa (2004tik 2006ra). Bangaloreko Laikoen Batzordeko eskualdeko idazkaria ere izan zen.

2006ko otsailaren 2an, Benedikto XVI.a aita santuak Belgaumeko elizbarrutiko apezpiku izendatu zuten Karnatakako eskualdeko apezpiku katolikoen kontseiluko eta Karnatakako Giza Eskubideen aldeko Kristau Foroko presidentea ere bada.

Machado artzapezpikuak Bharatiya Janata Alderdiak zuzendutako Basavaraj Bommairen gobernua kritikatu du bihurketaren aurkako lege-proiektua bultzatzeagatik eta zurrumurruak zabaltzeagatik. Gainera, gobernuak misiolari kristauak gainbegiratzeko hartutako erabakia kritikatu eta konstituzioaren aurkakotzat jo du. Manipurren izandako kristauen aurkako indarkeriaren inguruko kezka ere adierazi du.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak