Pskoveko Errepublika

**Pskoveko Errepublika**, (), Erdi Aroko errusiar herrialdea izan zen, XIII. mendetik 1510era iraun zuena.

## Jatorria 
XIII. mendean Kieveko Rusa desegin ondoren, Pskov hiria eta bere inguruko lurraldeak- Velikaia ibaia, Peipus aintzira eta Narva ibaian zehar- Novgorodeko Errepublikaren zati bihurtu zen. Bere eskubide autonomoei eutsi zion, aldiri independenteak eraikitzeko eskubidea barne (horietako zaharrena Izborsk izanda). Pskovek Livoniar Ordenaren aurkako borrokan zuen lidergoa zela eta, bere eragina nabarmen hedatu zen. Daumantas Pskovekoaren erregealdi luzeak (1266-99) eta, bereziki, Rakvereko guduan lortutako garaipenak (1268), Pskovi benetako independentzia ziurtatu zioten. Bolotovoko Itunean (1348), Novgorodeko boiardoek formalki independentzia onartu zuten, Pskoven *posadnik* izendatzeko eskubideari uko eginez. Hiria Novgoroden menpe mantendu zen soilik eliz kontuei zegokienez, 1589ra arte, Pskoven gotzaindegi berezi bat sortu zenean, Novgorodeko artzapezpikuek Pskoveko apezpiku titulua erabiltzeari utzi zioten, "Novgorod eta Velikije Lukiko artzapezpiku" izendatuz.

## Barne-antolaketa 
Pskoveko Errepublika ondo garatuta zegoen nekazaritzari, arrantzari, errementaritzari, bitxigintzari eta eraikuntzari dagokienez. Barne-ondasunen merkataritzak eta Novgorod eta Errusiako beste hiri batzuekin, eskualde baltikoarekin eta mendebaldeko Europako hiriekin zuen merkataritzak Kieveko Ruseko artisautza eta merkataritza gune handienetako bat egin zuten. Novgorodek ez bezala, Pskovek ez zuen inoiz lur-jabe feudal handirik izan, eta, beraz, lursailak Novgorodekoak baino askoz txikiagoak eta sakabanatuagoak ziren. Pskoveko monasterio eta elizetako lurrak ere txikiagoak ziren. Pskoveko Errepublikan ematen ziren harreman sozialak Pskoveko estatutu judizialetan islatu ziren. Ekonomiaren berezitasunek, Novgorodekin zituen mendeetako loturek, mugako estatusak eta mehatxu militarrek errepublikaren vetxe sistemaren garapena ekarri zuten.

Knezek (printzeak) mendeko rola zuten. Vetxeak *posadnik* eta *sotski*ak (сотский - hasieran, ehun etxe ordezkatzen zituen funtzionarioa) aukeratzen zituen, eta feudoen, *posad*en biztanleen, *izbornik*en (изборник - funtzionario hautatuak) eta *smerd*en (смерд - nekazariak) arteko harremanak arautzen zituen. Boiardo- kontseiluak eragin berezia zuen vetxearen erabakietan, Trinitatearen Katedralaren ondoan biltzen baitzen, eta bertan vetxearen artxiboa eta paper pribatu eta estatu-dokumentu garrantzitsuak ere gordetzen zituzten. Hautetsiak familia noble batzuen pribilegio bihurtu ziren. Pskoven historiako unerik dramatikoenetan, ordea, *molodxije posadskie liudi* (молодшие посадские люди - maila txikiko *posad*eko funtzionarioak) izeneko jendeak paper garrantzitsua jokatu zuen, eta batzuetan erabakigarria izan zen boiardoen eta *smerd*, *molodxije* eta *bolxije* (goi mailako funtzionarioak) delakoen arteko borroka XIV. mendeko Strigolnikien heresian eta 1470 eta 1490 arteko hamarkadetako vetxeko eztabaidetan islatu zen, sarritan gatazka odoltsuetan amaitu baitziren.

## Merkataritza eta ekonomia 
Pskov, baita Novgorod ere, Errusia eta mendebaldeko Europaren arteko merkataritza gune garrantzitsua izan zen, jada XIII. menderako merkatari alemaniarrak Pskovieko Zapskovie eremuan zeuden eta Hansa Ligakoak ere gune berean merkataritza postu bat izan zuen XVI. mendearen lehen erdialdean, 1562an sute baten ondorioz Zavelitxiera lekualdatu zena. Pskoven bazkide nagusiak Riga, Reval eta Dorpat ziren. Livoniar Ordenarekin, Polonia-Lituaniarekin eta Suediarekin izandako gerrek merkataritza eteten zuten, baina, hala ere, XVII. mendera arte mantendu zen, hau da, suediar merkatariek nagusitasunezko posizioa lortu zuten arte.

## Kultura 
Pskoveko elizek hainbat elementu bereizgarri zituzten: mentsuladun arkuak, eliza-atariak, kanpoko galeriak eta zvonnitsa-kanpandorreak. Elementu hauek Pskoveko igeltseroek sartu zituzten Moskovian, non eraikin ugari eraiki zituzten XV. eta XVI. mendeetan. Eraikin ez-erlijioso guztietatik, bizirik iraun duten bakarrak Pskov, Izborsk eta Gdov hirietako gotorlekuak dira.

Pskov lurraldeko literatura Erdi Aroko errusiar literaturaren zati integrala izan zen. XIII. mendeko kronikek, hasieran, interes lokaleko gaiak jorratzen zituen gehienbat. XV. menderako, kronikak zehatzagoak bihurtu ziren eta gertaerak deskribatzen hasi ziren Moskovian, Novgoroden, Lituanian eta Urrezko Hordan. Pskoven idatzitako lanik garrantzitsuenak hauek dira: "Daumantasen Historia", hirira iritsi zenekoa deskribatzen duena, bere bataioa eta ondorengo garaipenak, "Eufrosino Santuaren Bizitza" eta "Pamfil higumenoaren Diskurtsoa", Ivan Kupalaren erritualen lehen deskribapenetako bat jasotzen duena.

## Azken urteak 
Moskurekiko loturak indartzea, garapen ekonomikoak eta kanpo politikako helburuek eraginda, Pskovek 1380an Kulikovoko guduan parte hartu izanak eta Zaldun Teutoien eta Livoniar Ordenaren aurkako borroka arrakastatsuak (bereziki Nevako guduan eta Peipus aintzirako guduan) Pskoven independentzia desagertzea posible zen esparru bat ireki zuten. 1399tik aurrera, Pskov eta bere inguruko lurraldeak, Moskuko Dukerri Handiaren erregeorderri bihurtu zen, Moskuk izendaturiko bere *knez namestnik* (erregeordea) propioarekin.

1510ean, Vasili III.a Moskukoa printze handia Pskovera iritsi zen eta bere *botxina* bilakatu zuen, Pskoveko Errepublika eta bere eskubide autonomoak amaituz. Hiriko gobernari erakundea, Pskoveko *vetxe*a, desegin egin zuen eta hirurehun bat pskoviar familia aberats hiritik erbesteratu zituen. Lurrak Moskuko zerbitzu publikoen artean banatu zituzten. Ordutik, hiria eta inguruko lurrak errusiar estatu zentralizatuaren zati bezala garatzen jarraitu zuten, bere tradizio ekonomiko eta kultural batzuk mantenduz.

Pskoven erorketa Moskun kontatzen da "Pskoven hartzearen kontakizuna· (1510), Dmitri Mirskik laudatu zuena. "Errusia Zaharreko istorio labur politenetako bat bezala. Moskutarren iraunkortasun jasankorraren istorioa sinpletasun eta arte miresgarri batez kontatzen da. Iluntasun giro bat sartzen da kontakizun osoan: dena alferrik da, pskoviarrek egiten dutena egiten dutela, katu moskutarrak bere denbora hartuko du eta saguak nahi duenean eta nahi duen moduan jango du "

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Pskoveko Kronikak, 1-2. lib. Mosku-Leningrad, 1941-55.
* Масленникова Н. Н. "Присоединения Пскова к Русскому централизованному государству". Leningrad, 1955.
* Валеров А.В. "Новгород и Псков: Очерки политической истории Северо-Западной Руси XI-XIV вв." Mosku: Aleteia, 2004. ISBN 5-89329-668-0.

## Kanpo estekak