Zóbel de Ayala familia

**Zóbel de Ayala** klana Euskal eta Alemaniar jatorriko filipinar familia nabarmena da, Ayala y Compañía (gaur egun Ayala Corporation) eta Premio Zóbel literatur sarien babesle izan zirenak. Klana Jacobo Zóbel y Zangroniz (1842–1896) eta Trinidad de Ayalako (1856–1918) ondorengoa da zuzenean. Ayala y Compañía (1876an sortua) Casa Róxas-en du jatorria, Domingo Róxas (1792–1843) eta Antonio de Ayala (1803–1876) 1834an sortutako enpresa-sozietatean.

## Historia 
### Jacobo Zóbel (1842–1896) 
Jacobo Zóbel y Zangroniz Jakob Hinsch Zóbel eta Ana Maria Zangronizen semea zen (Manilako Errege Audientziako epailearen alaba, Nafarroako familia zahar batetik etorria). 1842ko urriaren 12an jaio zen, eta Filipinetan jaiotako lehen Zóbel izan zen. Bere aitona, Johannes Andreas Zóbel, 1832an heldu zen Filipinetara Hamburgotik (Alemania), bere emaztea, Cornelia Hinsch, eta haien semea, Jakobarekin batera. Johannes Andreas Zóbel farmazialari alemaniarren ildo luze batetik zetorren eta 1834an Botica Zóbel farmazia sortu zuen, Intramuroseko Real kaleko 28an kokatua.

Zóbel Hamburgera (Alemania) bidali zuten lehen hezkuntzarako (1848tik 1859ra) eta Madrilgo Unibertsitate Zentralean jarraitu zituen goi mailako ikasketak, natur zientziak hartuz. Han aztertu zuen medikuntzarekin, kimikarekin eta arkeologiarekin izandako lilura. Hori horrela, hamaika hizkuntza menperatzen zituen. Madrilgo Don Antonio Delgado (1805-1879) numismatikari gaztearekin egin zen adiskide, eta hark bultzatu zuen bere antzinako txanponen beka. Europako hainbat museotara bidaiatu zuen bere bildumazaletasunari buruz gehiago ikertzeko eta "Memoria Sobre Las Monedas Libiofenicias o Teudetanas" izeneko monografia klasikoa argitaratu zuen, gaur egun oraindik Espainiako unibertsitateetan argitaratu eta erabiltzen dena. 1864an unibertsitatean lizentziatu zen eta Manilara itzuli zen Botica Zóbelen zuzendaritza bere gain hartzeko.

Liberal gisa hazita, Zóbelek pozik hartu zuen Carlos de la Torre Gobernadore Nagusiak Manilako Udal Kontseiluko eta Sociedad Económica de los Amigos del País-eko kide izendatzea. Bere agintaldian, Zóbelek erreforma liberal ugari sartu zituen: eskola publikoak, zuhaitzak landatzeko lehen jarduerak eta Espainiako Gorteetan ordezkaritzarako kanpaina egin zuen. Bere agintaldian lehen irakurketa gela eta liburutegi publikoa ere ireki zituen.

Bere ideia liberal ugariengatik, Zóbel susmagarri bihurtu zen 1872ko Caviteko matxinadaren ondoren. 1874ko irailaren 22an Santiago Gotorlekuan preso egon zen hainbat hilabetez, sedizioa leporatuta. Su-armak eta panfleto iraultzaileak edukitzeagatik ere aipatu zuten. Bismarckeko Printzeak ordezkariak egin zizkion Espainiako Gobernuari aske uzteko. 1875eko otsailean absolbitu egin zuen Manilako Errege Audientziak froga faltagatik.

Zóbel Trinidad de Ayalarekin (1856–1918) ezkondu zen 1875eko otsailaren 5ean. Bikoteak Japoniara, San Frantziskora, 1876ko Munduko Azokara eta Europara, non beren seme-alabak jaio ziren, eztei-bidaia egin zuten. Bikoteak Espainian labur bizitzea erabaki zuen Jacobok Europan garraio sistemak aztertzea erabaki ostean, eta bere numismatikako ikerketa berritu zuen, *Estudio Histórico de la Moneda Antigua Española Desde Su Origen Hasta El Imperio Romano* izeneko lan handi bat argitaratuz 1878an.

1880an, bikotea Manilara itzuli zen. Eiffel et Cie-ko ordezkari bihurtu zen. Pariskoa eta Manilako Ayala zubia eraiki zuen. Ayala y Compañia (Casa Róxasen oinordekoa) 1876an sortu zen eta Zóbel bere bazkideetako bat izan zen 1891ra arte.

Espainiako erregeak Administrazio Kontseiluko kide izendatu zuen 1882ko maiatzaren 25ean. Sociedad Económica de los Amigos del País-eko kide ere izan zen, Banco Español Filipinoko *kontziliario* (aholkulari) eta Manilako Cámara de Comercio de Manilako idazkaria. Real Academia de la Historia entzutetsuko kide izan zen 1865etik 1896ra. Sari ugari jaso zituen, besteak beste, Gran Cruz de la Real Orden Americana de Isabel la Catolica 1880an, Caballero de la Orden de Carlos III, eta Suediako eta Norvegiako Ipar Izarraren Ordenako zaldun-komandantea.

1885eko abenduan, Zóbelek Manilan lehen tranbia-sistema ezarri zuen, Manila-Tondo linea, Malabonera hedatzen zena eta lurrunez elikatzen zena. Bere bazkide kapitalista Don Adolfo Bayo bankari espainiarra zen eta bertako bazkidea garai hartako filipinar aberatsenetakoa zen, Don Gonzalo Tuason. Azkenean, Manilan eta bere inguruetan (Malate, Sampaloc Tondoraino) beste lau tranbia-linea nagusi eraiki zituen, zaldiek tiratuta.

Zóbel 1896ko urriaren 7an hil zen, berriro ere Filipinetako iraultzaren alde egiten zuela susmatuta zegoela. 

### Trinidad de Ayala (1856–1918) 
Trinidad de Ayala Antonio de Ayala eta Margarita Róxasen (Domingo Róxas y Uretaren seme-alaba zaharrena) alaba txikia zen. Bere senarraren kausa liberalak oso onartzen zituen, amarengandik jaso zuen ezaugarria. Artearen inguruko gaiez oso interesatua zegoen eta kantua landu zuen. *La Ilustración Filipina* aldizkariak 1892ko martxoaren 28an jakinarazi zuenez, garai hartako beste soprano batzuekin Malacañang-en abestera gonbidatu zuten.

1898an, bere senarra hil zenean eta bere koinatua, Pedro Pablo Róxas (1847–1913), Parisen, Frantzian, kanpoan, Ayalak bere senarraren tranbia eta farmazia negozioak eta Ayala y Compañiaren hainbat ondasun desegin zituen. Muturreko zorroztasuna erakutsiz, kapitala birbideratu zuen hotel eta merkataritzako balore merkaturagarrietan, gero Filipinak-Estatu Batuak Gerra eta Lehen Mundu Gerraren ostean gora egin zutenak. Familiak Banco Español Filipino-n zituen partaidetzak handitu zituen, The Hong Kong & Shanghai Banking Company Ltd. enpresari erosi eta Hong Kongeko higiezinetan inbertitu zuen. Haren zuzendaritzapean, Banco Español Filipino sukurtsalen bankura zabaldu zen, eta bulego bat ireki zuen Iloilo hirian. Manilako lehen komunitateko ur-sistemaren garapena finantzatu zuen, Carriedo ur-lanak bezala ezagutzen dena.

1898an, Ayala y Compañía bere lehen higiezinen garapenera eraman zuen. 1912an Pedro Pablo Róxas koinatua hil zenean, Ayala y Compañian zituen interesak bereganatu zituen. 1914an, Hacienda San Pedro de Macati oparitu zien bere bilobei – Jacobo Zóbel, Alfonso Zóbel eta Mercedes Zóbel (bere seme Enriqueren seme-alabak bere lehen emaztearekin, Consuelorekin). 1918an hil zen 62 urte zituela.

## Ondorengoak 
Jacobo Zóbel-ek eta Trinidad de Ayalak bost seme-alaba izan zituzten – Fernando Antonio A. Zóbel (1876–1949); Enrique (1877–1943) eta Alfonso (1877–1882) bikiak; Margarita (1881–1963); eta Gloria – lehen belaunaldiko Zóbel de Ayala izan zirenak. Seme-alaben artean, Fernando Antoniok eta Enriquek hartuko zuten Ayala y Compañíako zuzendaritza. Enriqueren ondorengoek Ayala y Compañía oinordetzan hartuko zuten 1943an hil ondoren. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, familiaren fortuna handitu egingo zen Hacienda San Pedro de Macatiren garapenarekin.

1968an, Ayala y Compañía sozietate izatetik korporazio izatera pasa zen, Ayala Corporation izatera.

## Ayala Korporazioa 
Zóbel de Ayala munduko pertsona aberatsenen *Forbes-en* zerrendan dauden filipinar familien artean daude.  Familiak Ayala Corporation du eta kontrolatzen du, Filipinetako Uharteetako Bankua, Ayala Land Inc., Manila Water Company eta Globe Telecom barne hartzen dituen herrialdeko konglomeratu handiena eta zaharrena, Filipinetako telefono mugikorren sare handienetako bat. Ayala Korporazioa Ayala y Compañia izenez ezagutzen zen (1876an sortua) eta Casa Róxas-ekin hasitako lankidetza-sorta batetik sortu zen, Domingo Róxas eta Antonio de Ayalaren artean 1834an sortu zen lankidetza.  1968an, Ayala y Compañia sozietate izatetik korporazio izatera pasa zen, Ayala Corporation izatera. Gaur egun, familiak konpainiako partaidetza nagusia izaten jarraitzen du Mermac, Inc. holdingaren bidez 

## San Miguel Korporazioa 
Iñigo U. Zóbel akziodun gehiengoa  eta Top Frontier Investment Holdings, Inc.-ko presidentea da, San Miguel Corporation-en akziodun nagusia. 

## Zerbitzu publikoa 
* 1929an, Enrique Zóbel de Ayalak *Premio Zóbel* ezarri zuen Filipinetako gaztelaniaz idatzitako lanik onenak aitortzeko.
* Ayala Fundazioak (lehen, Filipinas Fundazioa) jendea produktiboa, sortzailea, autonomoa eta filipinarra izateaz harro dauden komunitateak aurreikusten ditu.
* Consuelo Fundazioa Consuelo Zóbel Algerrek sortu zuen. Umeen, emakumeen eta familien tratu txarrak, utzikeria eta esplotazioa prebenitzen eta tratatzen dituzten programak lantzen eta onartzen ditu Hawaiin eta Filipinetan.

## Ondarea eta ohoreak 
De La Salle-Santiago Zóbel Ikastetxeak Jacobo Santiago "Santi" Zóbel (1954–1965) izena eman zion, Enrique J. Zóbel eta Rocío Urquijoren seme zaharrenak.

" Jaime Zóbel de Ayala eta familia" *Forbesen* "Munduko Familia Aberatsenen" zerrendan sartutako hiru familia filipinarren artean daude. 

2007ko Harvard Alumni Achievement Award saria Jaime Augusto Zóbel de Ayala Ayala Korporazioko presidenteari eman zioten, negozioan duen lidergo eredugarriagatik. Harvard Business School-en ohore gorena da.  Bera izan zen hain saritua izan zen lehen filipinarra eta ikasle ohi gazteena.

Jaime Zóbel de Ayala Filipinetako Ohorezko Legioa, Komandante Handiaren Gradara jaso zuen 2009ko abenduaren 24an  Jaime Augusto Zóbel de Ayala II.a eta Fernando Zóbel de Ayala Filipinetako Ohorezko Legioa, Komandante Handiaren gradua jaso zuten 2010eko ekainaren 29an.

## Kide aipagarriak 
* Enrique Zóbel de Ayala
* Fernando Zóbel
* Jacobo Zóbel koronela
* Joseph McMicking koronela
* Mercedes Zóbel McMicking
* Consuelo Zóbel Alger
* Enrique J. Zóbel
* Jaime Zóbel
* Jaime Augusto Zóbel de Ayala II.a
* Fernando Zóbel de Ayala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ayala Korporazioa
* Ayala 175 aldizkarian
* Ayala Fundazioa
* Joseph & Mercedes McMicking Fundazioa
* Enrique Zobel Fundazioa
* Consuelo Fundazioa