open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aviron Bayonnais (arrauna)

**Aviron Bayonnais** Baionako kirol elkartea da. Arraunketa elkarte bezala hasi bazen ere errugbi taldearengatik da ezaguna. Futbol taldea ere badu.

## Historia 
Baionako arraun talde zaharrena 1875ean sortu zen, Société Nautique de Bayonne. 1904an ordea banaketa gertatu zen eta **Aviron Bayonnais** ("Baionako arrauna") taldea sortu zen.

Hasierako urteetan yola ontziarekin emaitza bikainak lortu zituen, 1905 eta 1906ko Frantziako txapelduna eta Donostiako Erregeraren Kopak irabazi baitzituen. Hurrengo urteetan yola eta aulki mugikorrean Frantziako hainbat txapelketa irabazi zituen. Bigarren Mundu Gerra amaitu berritan emakumezkoen ontzien txapelak iritsi ziren.

1990. hamarkadan arraunlari handi batek hartu zuen klubaren ordezkaritza, Laurent Irazustak hain zuzen ere. 1990 eta 1991eko munduko txapelketetan dominak eskuratu zituen.

## Kanpo estekak
Aviron Bayonnais elkartea

Aviron Bayonnais elkarteak hainbat atal ditu:

# Aviron Bayonnais (arrauna)
# Aviron Bayonnais (errugbia)
# Aviron Bayonnais (futbola)
Altai (herria)

**Altaiak** (; ) Siberian (gehienbat Altaiko Errepublikan eta Altai kraian) bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, altaiera, turkiar familiakoa da.

File:Altais.jpg|Altaiak
File:SB - Altay shaman with drum.jpg|Xaman altai bat
File:SB - Altai man in national suit on horse.jpg|Altai gizon bat
File:SB - Altay woman with horse.jpg|Altai emakume
File:Altaian horseman.jpg|Altai zaldun
File:Altaian woman Pazyryk.jpg|Altai emakume

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleut

**Aleutak** (; ) Aleutiarretan bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, aleutiera, eskimo-aleut familiakoa da.

Bere uharteen moduan, banaturik daude, AEBtako Alaska eta Errusiako Kamtxatka kraia artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Assamdar

**Assamdarrak** (assameraz: অসমীয়া) Indiako ipar-ekialdean bizi den talde etno-linguistikoa da. Euren hizkuntza, assamera, indoariar familiakoa da. Bere izaera zalantzazkoa da, kultura eta linguistikaren ikuspuntutik, talde heterogeneoa delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bengalar

**Bengalarrak** (,  ahoskatua) indo-ariar talde etnikoa da, Bengalan jatorria duena. Euren hizkuntza, bengalera, indoariar familiakoa da. Gehienbat Bangladesh eta India artean bizi dira, baina diaspora zabal bat ere badute. Munduko hirugarren talde etnikorik zabalena da, aurrean han txinatarrak eta arabiarrak baino ez dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bodo (etnia)

**Bodoak** ( ahoskatua) Indiako ipar-ekialdean dagoen Assam estatuan bizi den talde etno-linguistikoa da. Euren hizkuntza, bodoera, sino-tibetar familiakoa da. Nepalen bizi diren Bodo-Kachari herri honen kideei mech diete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Etxaburu

**Josu Etxaburu Osa** (Ondarroa, Bizkaia, 1961eko urriaren 9a) euskal irakaslea da. 2019ko martxoaren 31z geroztik Gure Esku Dago erabakitzeko eskubidearen aldeko plataformaren bozeramailea da, Angel Oiarbide eta Zelai Nikolas ordezkatuz, Amalur Alvarezekin batera.

## Bizitza 
Ondarroako institutuan ikasi zuen, eta gerora Magisteritza ikasketak egin zituen Mondragon Unibertsitatean, Euskal Filologian espezializaturik. Ondoren Deustuko Unibertsitatean Euskal Filologian lizentziatu zen, eta graduondoko Euskal Kultura ikasketak ere burutu zituen bertan. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Ikasketa-zentroen Zuzendaritza graduondoa ikasi zuen, eta Euskal Herriko Unibertsitatean Hizkuntza Plangintza graduondoa zein Hizkuntzen Irakaskuntzara Aplikatutako Hizkuntzalaritza (Euskara) masterra burutu zituen.

32 urtetako ibilbidea du irakaskuntzan, itunpeko ikastetxeetan nahiz ikastetxe publikoetan. 20 urtez Elorrioko institutuan Euskara eta Teknologia ikasgaietako irakaslea izan da. 16 urtez ikastetxe horretako zuzendaria ere izan da, urte horietan zehar Bigarren Hezkuntzako Ikastetxe Publikoetako Zuzendarien Elkarteko (BIHE) lehendakaria izan da. Honetaz gain 2 urtetan zehar HEIZEko (Herri Ikastetxeetako Zuzendari/Zuzendaritza Taldeen Elkartea) presidentea ere izan da.

2018az geroztik Dantzerti Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantza Goi Mailako Eskolako zuzendaria da.

Mendebaldeko Sahararen aldeko Ondarroako Yaalah elkarteko kidea da. Aurretik ere Elorrioko institutuko ikasleekin hainbat elkartasun bidaietan parte hartu izan du saharar errefuxiatuen kanpamentuetara.

## Gure Esku Dago 
Hasieratik Gure Esku Dago plataformako kidea da, eta azken urteetan zuzendaritzako kidea ere izan da. Zelai Nikolas eta Angel Oiarbidek bozeramaile kargua utzi zutenean bera izan zen lan horretan jarraitzeko hautatua, Amalur Alvarezekin batera. 2019ko martxoaren 31n Bilboko Euskalduna Jauregian egindako ekitaldian hasi zen bozeramaile lanetan.

## Erreferentziak
Martín (Hache)

***Martín (Hache)***, 1997ko Adolfo Aristarain argentinar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Federico Luppi, Juan Diego Botto, Cecilia Roth eta Eusebio Poncela aktoreek antzeztu zuten. Musika Fito Páez musikariak konposatu zuen.

## Argumentua 
Martín Echenique (Federico Luppi) Madrilen hogei urte baina gehiago bizitzen daramazkin argentinar zinema zuzendari bat da. Bere herrialdea ez du gogoko eta nostalgia eta oroimenei uko egiten die. Familiaren usadioari jarraituz, haren 19 urteko semea ere Martín (Juan Diego Botto) deitzen da, baina denek Hache ezizenez ezaguna, eta amarekin batera Buenos Airesen bizi da. Ez du ikasten ezta lanik egiten ere, kalez-kale ibili eta gitarra elektrikoa jotzen du.

Bost urtez elkar ikusi gabe egon ondoren, Hachek istripu larri bat izan ondoren, aita-semeak berriz elkartuko dira. Martínen emazte ohiak familia berri bat du, baina hartan Hacherentzat lekurik ez dagoela dirudi, hortaz amak Hache aitarekin bizitzen jarri dadila proposatuko dio.

Madrilen aita-semeek bi pertsona zain dauzkate: Alicia (Cecilia Roth), Martínen maitalea eta bera baina askoz ere gazteagoa den eta inongo kronpormezurik bereganatzeko asmorik erakusten ez duen gizon batetaz nahiko nazkatua dagoen emakumea; eta Dante (Eusebio Poncela), Martínen lagunik onena eta ia bakarra den aktore ona, bere zaletasuna bizitza amildegiaren ertzetik bizitzean datza. Martínek bere bizitza jende sutsuarekin elkarbanatzen du, baina berak ez dio bere buruari sentitzeko baimenik ematen. Maite duenak bere burua min eta izuikarari agertarazten die.

## Aktoreak 
* Federico Luppi: Martín
* Juan Diego Botto: Hache
* Eusebio Poncela: Dante
* Cecilia Roth: Alicia
* Sancho Gracia: José M.ª Navarro
* José María Sacristán: Schauve
* Ana María Picchio: Blanca
* Enrique Liporace: Migue

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cham (herria)

**Chamak** (chamez: *Urang Campa*; ; ) austronesiar talde etnikoa da, Kanbodia eta Vietnam arteko eskualdean jatorria duena. Euren hizkuntza, chama, malaio-polinesiar familiakoa da. Pol Poten agintaldian diaspora zabala sortu zen Malaysian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdelaguardiako mendilerroa

**Valdelaguardiako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Peñablanca mendia da, 582 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Valdelaguardia mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Peñablanca edo Valdelaguardia, 582 m 
# La Planilla, 529 m 
# Monte de los Raposos, 506 m 
# Monte del Agudillo, 471 m 
# Cerrorroyo, 448 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
## Kanpo estekak
Tituba

**Tituba** Samuel Parrisen esklaboa zen  zen XVII. mendean Danvers, Massachusettsen. Emakume honen jatorria erabat ziurra ez den arren, uste da Hego Amerikarra zela eta Samuel Parrisekin Barbadostik Ingalaterra Berrira bidaiatu zuela.
## Erreferentziak
Beguzeko mendilerroa

**Beguzeko mendilerroa** Zuberoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Beguze mendia da, 768 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Beguze mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Beguze, 768 m 
# Ahargo, 672 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Koreatown (Manhattan)

**Koreatown,** edo newyorktarrek deitzen duten bezala:
**K-town**, auzo bat da New Yorken, Manhattango borough-en, eta 31. eta 36. kaleekin eta Bosgarren eta Seigarren Etorbideekin muga egiten du. Bere kokapena Midtown Manhattanen oso ezaguna da, Empire State Building eta Macy's oso hurbil baitaude. "K-town-en" punturik dentsoena 32. kalean kokatzen da Bostgarren Etorbidea eta Broadway artean, "Korea Way" izenekoa. Koreatown da batez ere Koreako merkatarien merkataritza auzo bat, gutxi bizi baitira inguru honetan. Gainera, Koreatownen jatetxe gehiago daude bizilagunak baino. New Yorkeko korear biztanle gehienek kanpoaldeko auzoetan bizi dira, batez inguruan eta Flushing-en (Queens) .

Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, komunitate korear-amerikarrak 69.718 izan ziren 1990. urtean eta 2000. urtean 86.473 izan ziren.

## Kanpo estekak
Tetisheri

**Tetisheri** Egiptoko errege-familiako matriarka izan zen Egiptoko XVII. dinastiatik Egiptoko XVIII. dinastiaraino.
Thalestris

**Thalestris** erregina (; K.a. ca. 334) Alexandroren erromantze mitologiko grekoan agertzen den pertsonaia da. Amazonen erregina zen eta Alexandro Handiari 300 emakume eman zizkion enperadorea haina indartsu eta azkarrak ziren umeen arraza bat hazteko. Elezaharren arabera, 13 egun eta gau eman zituen Mazedoniako erregearekin alaba bat edukiko zuenaren esperantzan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Moreno

**Luisa Moreno** (Guatemalako Hiria, 1907ko abuztuaren 30a-1992ko azaroaren 4a) Estatu Batuetako langileen mugimenduaren buru bat eta gizarte aktibista izan zen. Langileak sindikalizatu, grebak zuzendu, ingeles eta gaztelaniazko panfletoak idatzi eta 1939 Herri Gaztelaniar-hizlarien Kongresura deitu zuen, Guatemalatik itzuli aurretik 1950ean.

Judy Chicago feministak egindako The Dinner Party-n agertzen da.

Oakland-eko (Kalifornia) Izen Santuen Eskola Katoliko femeninoan graduatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Komunismo
* The Dinner Party
Itziar Gómez

**Itziar Gómez López** (Iruñea, Nafarroa, 1965eko urtarrilaren 29a) nafar psikologoa eta politikaria da. 2015etik aurrera Geroa Bai koalizioaren eleduna izan zen Iruñeko udalean. 2017tik 2019ra bitartean udal gobernuko kide izan zen, Hiritarren Segurtasuna eta Bizikidetza alorreko zinegotzia. 2019ko abuztuaren 7an Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilari izendatua izan zen.

## Bizitza eta ibilbide politikoa 
Psikologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Emakume eta Gizonen Berdintasun masterra gauzatu zuen unibertsitate berean. Haur hezkuntzako teknikari gisa lan egindakoa da.

Bere ibilbide politikoa Herri Batasunan hasi zuen; koalizio horren parlamentari izan zen Nafarroako Parlamentuan 1991n. ETAk Gregorio Ordoñez hil zuenean alderdi hori uztea erabaki zuen, eta sufrimenduaren gizarteratzea zeritzon estrategiaren aurka azaldu zen. Gerora Aralarren jarraitu zuen, eta hau Nafarroa Bai koalizioan sartu zenean Iruñeko udalerako zerrendan aurkeztu zen 2007an, baita zinegotzi hautetsia izan ere. 2011n berriz aurkeztu zen, Nafarroa Bai 2011 koalizioaren baitan.

Aralarrek Nafarroa Bai koalizioa uzteko erabakia hartu zuenean Bildurekin batzeko, Itziar Gomezek alderdiko militantzia utzi zuen, baina udaleko zinegotzia izaten jarraitu zuen. 2015ean Geroa Bai koalizioko zerrendaburua izan zen Iruñeko udalerako, eta hirugarren indarra izan zen. Geroa Baik Joseba Asironen gobernua babestu zuen, hasiera batean gobernu-taldean sartu gabe, baina 2017ko urrian udal gobernuan sartu ziren. Ordutik legealdiaren amaierara arte Hiritarren Segurtasuna eta Bizikidetza alorraz arduratu zen.

2019ko udal hauteskundeetan ere Geroa Bairen zerrendaburua izan zen Iruñeko udalerako. Bi zinegotzi eskuratu zituzten, baina Navarra Sumak alkatetza eskuratzean udal gobernutik kanpo geratu ziren. 2019ko abuztuaren 7an Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilaria bilakatu zen PSN, Geroa Bai eta Ahal Duguk Izquierda-Ezkerraren babesarekin osaturiko gobernuan. Hori dela eta zinegotzi izateari uko egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:*Ustiategien eredu familiarrak lurralde kohesioa zaintzen du; hori da gure eredua*   Berria, 2022.01.30
Dogra

**Dograk** (dogriz: डोगरा / ڈوگرا) indo-ariar talde etnikoa da, Jammu eta Kaxmir estatuan eta inguruko eskualdeetan jatorria duena. Euren hizkuntza, dogri, indoariar familiakoa da. Dogra rajputek 1947raino gobernatu zuten Jammun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabardino

**Kabardinoak** (kabarderaz: Къэбэрдей адыгэхэр; adigeraz: Къэбэртай адыгэхэр; ) zirkasiar hamabi tribuen nagusienaren kideak dira. Euren hizkuntza, kabardera, ibero-kaukasoar familiakoa da.

Gehiengoa Kabardino-Balkarian bizi dira. Hala ere, diaspora zabala dago Turkian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trullo

**Trullo** (pluralez, **Trulli)** Apulian Itria baillarako etxola tradizionala da. Eraikuntza estilo honek duen ezaugarri nagusiena harri lehorrez eginiko teilatu konikoa da. Trulliak orokorrean aldi baterako aterpetxe eta biltegi modura eraikitzen ziren edo baita jabe txikien edo nekazaritzako langileen etxebizitza iraunkor gisa ere. Bariko probintzian, Alberobello herrian, trulli eraikin ugari daude. Trullien urrezko aroa XIX. mende bukaerako hamarkadeetan izan zen.

## Historia 
[eskuinera|thumb| [Alberobelloko trullo baten eraikuntzako ohiko teknika erakusten duen eredua. ]][thumb| [Alberobello probintzian Monte Pertica kalean dauden trullo etxeen ilara ]]Diseinuaren jatorriari dagokionez hainbat teoria daude. Teoria ezagunenetako baten arabera, ondasunen gaineko zerga handia zela eta, zerga ikustatzaileek inguruan zebiltzatenean, eraikina azkar botatzeko Apulieko biztanleek eginiko eraikinak ziren.

XIV. mendearen erdialdetik XVI. mendearen amaierako erregistro historikoen arabera, Alberobello eremua *selva* ("basoa") moduan agertzen da eta noizean behin, artzaintzako animaliak baztertutako lurra bezala. Ez dago XVII. mendez aurretiko eraikuntza inguruko frogarik. 

1704an Donato Gallerano-k marraztutako Mottala Lurraldeko Planean*,* baso handi baten erdian marraztuta ageri da trulliz osaturiko eraikin multzo bat. 

1808an Giovanni Antonio Rizzi Zannoni-k marraztutako mapa geografiko batean, Alberobelloko *selva* ikus daiteke eta horren erdian, eraikinak sakabanaturik, eta gaur egungo hiri-ereduari antzematen zaio. 

1897 urteko *Rione Monti*ren argazki batean, trulliak gaur egun baino askoz sakabanatuagoak ageri dira eta lorategi itxiekin inguratuta zeuden. 

Alberobellon oraindik ere badaude XVIII eta XIX.mendeko trulliak. XX. mendearen lehen hamarkadetan dentsifikazio prozesu bat jasan ondoren mendearen bigarren aldean, trullien asentuak husten hasi ziren.

Landa trulliak, XX mendeko lanaren kostua igotzearekin batera, eraikitzeari utzi zioten, izan ere,etxe bakar bat egiteko beharrezkoak ziren ehunka tona maneiatzeko gastua oso altua zelako. 

## Trulliak erakargarri turistiko gisa 
Gaur egun dirauten trulliak ingeles eta alemaniar turisten artean oso ezagunak dira eta askotan, erabili ahal izateko erosi eta konpondu egiten dituzte. Hala ere, trullo bat berreskuratu nahi duen edonork araudi ugari bete behar ditu, izan ere, Nazio Batuen Hezkuntza, Zientzia eta Kultur Erakundea (UNESCO) trulliak babestuak ditu.

## Argazkiak 

Fitxategi:Trulli 2005.jpg|Bi trullo (Alberobello)
Fitxategi:Normal house or trullo? (6145236754).jpg|Eraikitako fatxadak jatorrizko bi trulloen teilatuak ezkutatzen ditu (Alberobello)
Fitxategi:Cime trulli.JPG|Harriz landukato pinakulua zaharberritutako trullo konoen gainean (Alberobello)
Fitxategi:Trullo roof (6144685861).jpg|Trullo baten sarrera (Alberobello)

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kannada (herria)

**Kannadak** () Indiako hego-mendebaldean bizi den talde etno-linguistikoa da, Karnatakan jatorria duena. Inguruko estatuetan gutxiengo inportanteak ere badaude. Euren hizkuntza, kannada, dravidiar familiakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tekla Ikoniokoa

**Tekla** (, *Thékla*; ca. 30-325) hasierako kristau elizaren santua zen eta Paulo Tarsokoaren jarraitzaile ezaguna. Bere bizitzaren lehen agiria Testamentu berriko apokrifoetan agertzen da, Paulo eta Teklaren Ekintzatan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khakas

**Khakasak** (khakaseraz: Тадарлар, *Tadarlar*; ) Siberian (gehienbat Khakasian) bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, khakasera, turkiar familiakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martzelina (santua)

**Santa Martzelina** ( – 397) Treverisen, Galian jaioa, birjina eta santu katolikoa izan zen. Bere bizitza aszetismo eta otoitz egiten eman zuen. Jaia, uztailak 17 da. Bere aita Behe Erromatar Inperioko Galiako pretorioko Prefekturako prefektua zen eta bere anai gaztea Anbrosio Milangoa.
Teresa Cartagenakoa

**Teresa Cartagenakoa** (Burgos, 1420 eta 1435 artean - ?) idazle eta erlijioso espainiarra izan zen.  Bere populartasuna, XV. mendeko gaztelerazko lehen (emakume) idazlea izatetik eta kontserbaturiko idazlanen kalitatetik dator. Espainiako lehen idazle mistikoa izan zen. Klase altuko familia judu batetik zetorren, Burgosko artxidiozesiarekin harreman ugari zituena.

## Erreferentziak
Mari (herria)

**Mari**ak (, ) Volga eta Kama ibaien arroan bizi den herria da. Herria fino-ugriar taldean sailkatzen da, mariera haien hizkuntza uraldar familiako fino-volgaitar adarrekoa baita. Mari gehienak Mari El errepublikan bizi dira, baina Baxkortostanen eta Tatarstanen gutxiengo handiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia Mecklenburg-Güstrowekoa

**Sofia Mecklenburg-Güstrowekoa** (1557ko irailak 4 – 1631ko urriak 14) Danimarka eta Norvegiako erregina bilakatu zen Frederiko II.a Danimarkakoarekin ezkontzean eta Kristian IV.a Danimarkakoa eduki zuten. Schleswig-Holsteingo erregeordea izan zen 1590 eta 1594 artean.

## Ondorengotza 
* Elixabete (1573, abuztuak 25 – 1626, ekainak 19), 1590an ezkondua Henrike Julio, Brunswick-Lüneburgeko dukearekin.

* Ana (1574, abenduak 12 – 1619, martxoak 2), 1589ko azaroaren 23an ezkondua Jakue I.a Ingalaterrakoarekin.

* Kristian IV.a Danimarkakoa (1577, apirilak 12 – 1648, otsailak 28).

* Ulrik Danimarkakoa (1578, abenduak 30 – Rühn, 1624, martxoak 27), Schleswigko azken apezpikua (1602–1624) eta Ulrich II. Schweringo printze-apezpikutzaren Administratzaile Luteranoa (1603–1624) zen, Katerina Hahn-Hinrichshagenekin ezkondu zen.

* John August (1579–1579), haurtzaroan hil zen.

* Augusta Danimarkakoa (1580, apirilak 8 – 1639, otsailak 5), 1596ko abuztuaren 30ean ezkondu zen Johann Adolf, Holstein-Gottorpko dukearekin.

* Hedwig Danimarkakoa(1581, abuztuak 5 – 1641, azaroak 26), 1602ko irailaren 12an ezkondu zen Christian II, Saxoniako Hauteslerriarekin.

* John, Schleswig-Holsteingo printzea (1583, uztailak 9 – 1602, urriak 28).

## Erreferentziak
Sofia (jakinduria)

[thumb|[Jakinduriaren pertsonifikazioa (Koiné greziera: Σοφία, Sophía) Celsoren liburutegian, Efeson II. mendean.]]

**Sofia** (Koiné grezieraz: , *sophía*, "ezagutza, jakinduria") filosofia helenistikoaren, platonismoaren, agnostizismoaren eta teologia kristauaren ideia nagusia da.

## Ikus, gainera 
* Santa Sofia

## Kanpo estekak
Sophie Adlersparre

**Carin Sophie Adlersparre**, Leijonhufvud jaioa eta **Esselde** ezizenaz ezagutua (1823ko uztailak 6 – 1895eko ekainak 27), XIX. mendeko Suediako emakumeen eskubide mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. Eskandinaviako lehen emakumeen aldizkariaren sortzaile eta editorea zen, "Etxe Ikerlan" (*Tidskrift för hemmet*) 1859-85an. Gainera, "Artisautzaren Lagunak" (*Handarbetets vänner*) aldizkariaren fundatzaileetako bat izan zen 1874-87an eta Fredrika Bremer Elkartea (*Fredrika-Bremer-förbundet*) sortu zuen 1884an. Bestalde, Suediako estatu batzordeko kide izan ziren lehen bi emakumeetako bat bilakatu zen 1885an.
## Erreferentziak
Greziar jatorrizko jainko-jainkosak

Greziar mitologian, **jatorrizko jainko eta jainkosak** Kaosaren ondoren jaiotako lehen jainko eta jainkosak dira.
Gaia eta Urano jainkoek Titanak eta Ziklopeak eduki zituzten. Kronos eta Rea titanek Zeus, Poseidon, Hades, Hestia, Hera eta Demeter jainkoak eduki zituzten, titanak uzkaldu zituztenak. Ostera, jainkoen arteko gudak egon ziren, Zeusen erregealdia hasi zen arte.

## Kanpo estekak
San Juan Hill

**San Juan Hill** Manhattango (New York) mendebaldean zegoen auzo afroamerikarra zen nagusiki.

Ingurunearen zatirik handiena Lincoln Centerren eraikuntza egiteko hiri berritzeko ondorioz suntsitu zen.

## Kanpo estekak
Suge jainkosa

**Suge jainkosa** esku banatan suge bat eusten duen emakume baten estatuatxo mota bat da, Kretako Minoako aztarnategi arkeologikoetan aurkitua. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sesto Ponpeio Festo

**Sesto Ponpeio Festo** () K.o. II. mendeko gramatikari erromatarra izan zen, seguru asko Narbo-n (Narbona) jaioa, Galian.

20 liburukitako epitomea idatzi zuen: *De* *Significatione Verborum* izenekoa. Entziklopedia moduko lana zen, historia, latina eta mitologia jasotzen zituena eta guregana iritsi ez den lan zabalago baten laburpena: Marco Verrio Flacoren *De Verborum Significatu* lanarena. Sesto Ponpeio Festoren lana ere ez zaigu osorik iritsi, nahiz eta Paulo Diakonoak laburtu eta aipatu zuen. Pomponio Letoren lanean ere Festoren lanaren zatiak gorde dira.

## Erreferentziak 
* Hainbat egile (1910-1911). «». in Chisholm, Hugh. *Encyclopædia Britannica. A Dictionary of Arts, Sciences, Literature, and General information* (ingelesez) 11. edizioa. Encyclopædia Britannica, Inc., gaur egun jabari publikoan. 

## Kanpo estekak 
* Festo University College London-en orrian (ingelesez).
* Sesto Ponpeio Festo: *De verborum significatione*.
** Testuak frantsesez Philippe Remacle-ren (1944 - 2011) orrian: itzulpena Auguste Savagner-ek egina eta 1846an Charles-Louis-Fleury Panckoucke-k (1780 - 1844) argitaratua. XI. liburuaren erreprodukzioan latinezko testua ere agertzen da eta, zati batzuetan, Pablo Diakonoaren laburpenak eta Pomponio Leto-ren lanean gordetako testu zatiak.
Estefania Montaneiskoa

**Estefania Montaneiskoa** () XII. mendearen erdialdeko Lyongo medikua zen.
XII. mendea, emakumeak medikuntzaren arloan sartzeko denboraldi zaila zen, bereziki usadiozko hezkuntza bidetik. Mediku izatea lortzen zuten emakumeek harreman familiarragatik izaten zen. Estefaniaren aita, Eztebe Montaneiskoa, medikua zen eta seguruenik aitarengandik jaso zuen beharrezko entrenamendua. 1265an "*medica*" bezala aipatu zuten.

Estefania Montaneisekoaren izena Judy Chicagoren The Dinner Party artelanean zerrendatuta dago.

## Erreferentziak
Félicité de Genlis

**Stéphanie Félicité du Crest de Saint-Aubin**, Genlisko kondesa (1746ko urtarrilak 25 – 1830eko abenduak 31), **Madame de Genlis** bezala ezagutua, idazle, harpa-jole, hezitzaile frantsesa zen, eta Frantziako errege-familiaren (etxe-)irakaslea.
## Erreferentziak
Sophie de Condorcet

**Sophie de Condorcet** (Meulan, 1764 – Paris, 1822), **Madame de Condorcet** bezala ezagutua, irakurketa talde baten anfitrioi oso ezaguna izan zen 1789tik Izu Garairaino, eta berriz 1799tik 1822ko bere heriotza arte. Nicolas de Condorcet matematikari eta filosofoaren emazte eta hau Izu Garaian hiltzean, alarguna izan zen.
Palaeophragmodictya

230px|eskuinera|thumb|*Palaeophragmodictya spinosa*.
***Palaeophragmodictya*** Ediacararra garaian bizi izan zen belakien genero bat da. Duela 635 eta 542 milioi urte artean bizi izan zen.

## Aurkikuntza 
Bi espezie aurkitu dira, lehenengoa 1996 urtean Australiako Ediacara aztarnategian. *Palaeophragmodictya reticulata* izena eman zioten (Gehling & Rigby). 2007 urtean bigarren espezie bat aurkitu zuten Errusian, Itsaso Zuriaren ertzean, *Palaeophragmodictya spinosa* (Serezhnikova).

## Deskribapena 
Kupula itxurako animalia bat zen, 7-68 mm-ko diametroa zuena. Saku itxurako egitura erradialez osaturik zegoen eta ale batzuetan kupularen erditik zurtoin bat ateratzen da. Poltsaren ertzetik izpi itxurako harizpiak ateratzen dira adibidez, eta horregatik zelentereoa izan daitekeela proposatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.ediacaran.org
Susan la Flesche Piccotte

[eskuinera|thumb|260px|Amerikako pertsona ospetsuen mosaiko bat (goitik behera eta ezkerretik eskuinera): Joseph Brant (Thayendanegea), Sequoyah, Pushmataha, Tecumseh, [Susan La Flesche Piccotte, EastseBull (Tino Ocatáka), Josep-Mahymenth]]
**Susan la Flesche Piccotte** (Erreserba india Omaha, Nebraska, 1865eko ekainaren 17a –  Walthill, 1915eko irailaren 18a) Omahako mediku eta erreformatzailea zen XIX. mendearen amaieran. Medikuntza gradua eskuratu zuen lehen indigena estatubatuarra izan zen. Osasun publiko eta Omaha herriaren legezko lurren banaketaren aldeko kanpaina egin zuen. 

## Biografia 
Haren ama, Waooo-Winchatcha (Mary Gale), frantziar-omaharra zen, eta haren aita, Joseph La Flesche, Iron Eye/Ojo de Hierro, erdi omaharra, azken omahar-burua izan zen. Susan lau alaben arteko gazteena zen: Susette (1854-1903), Rosalie (1861-1900), Marguerite (1862-1945) eta bera. Francis La Flesche antropologoaren arreba-erdia zen, eta Standing Bear ponka-buruaren iloba.

Erreserbako eskola amaitzean, Institut Hampton, Hamptonen (Virginia) eta Pensilvaniako Emakumearen Eskola Medikora joan zen ikastera. 1889ko martxoan lizentziatu zen eta erreserbara itzuli zen mediku gisa lan egiteko. Susan La Flesche Picotte Estatu Batuetako lehen mediku indigena izan zen, eta funtsezkoa izan zen bere herriari, Omahari, laguntza medikoa eta higiene hobea emateko. Haren ahizpa Margueritek erreserba-eskolaburu zuen. Charles eta Henry Picotte anaiekin ezkondu ziren.

Gainera, ekintzaile soziala izan zen indigenei saldutako lurren erosketa kontuetan, eta alkoholismoari edo tuberkulosiari aurre egiteko kanpainak sortu zituen.

1894ko ekainean ezkondu zen Henry Picotterekin, eta bi seme-alaba izan zituzten. Hezur-minbiziaz hil zen ziur aski.  

## Aintzatespenak 
* Walthilleko ospitale batek bere izena darama bere omenez, Susan La Flesche Picotte Memorial Hospital.

## Iruditegia 

Fitxategi:Susan La Flesche Picotte 253 12.jpg|Susan La Flesche Picotte
Fitxategi:Susan La Flesche Picotte 00691200.jpg|Susan La Flesche Picotte
Fitxategi:Susan La Flesche Picotte with relatives.jpg|Susan La Flesche Picotte familiakoekin
Fitxategi:Picotte Hospital from SE 2.JPG|Susan LaFlesche Picotte Memorial Hospital doktorea, Walthillen, Nebraskan (1913koa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia Ashton-Warner

**Sylvia Constance Ashton-Warner** (1908ko abenduak 17 – 1984ko apirilak 28) idazle, poeta eta hezitzaile zeelandaberritarra izan zen.
Susanne Langer

**Susanne Katherina Langer**, **Knauth** jaioa (1895eko abenduak 20 – 1985eko uztailak 17) filosofo, idazle eta hezitzaile estatubatuarra izan zen. Amerikako historian lehen emakumea izan zen filosofiako gradu akademikoa eskuratzen eta filosofo amerikar bezala ezaguna bilakatzen. Langer bereziki ezaguna da bere 1942ko "Philosophy in a New Key" liburuarengatik. 1960an, Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademiako kide aukeratu zuten.
## Erreferentziak
Changpa

**Changpak** tibetar talde etniko seminomada da, artzaintza bizimodu duena. Gehienbat Tibeteko Changtang eskualdean bizi dira, gutxiengoa mendebaldeko Tibeteko eskualde autonomoan izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susanna Wesley

**Susanna Wesley**, **Annesley** jaioa (1669ko urtarrilak 20 – 1742ko uztailak 23) Samuel Annesley medikuaren eta Mary White-en alaba zen eta John eta Charles Wesleyren ama.

“Nahiz eta ez zuen inoiz hitzaldirik eman, elizarik eratu edo libururik idatzi, metodismoaren amatzat hartzen da. Zergatik? Bere bi semeek kontzienteki edo inkontzienteki, beren etxean ikasitako irakaskuntzak eta bizitako gertaerak erabiliko dituztelarik.”

## Erreferentziak
Tarquinia Molza

**Tarquinia Molza** (1542ko azaroak 1 – 1617ko abuztuak 8) abeslari, poeta, orkesta zuzendari eta filosofo natural italiarra izan zen. *Concerto delle donne* famatuarekin erlazionatuta egon zen, baina haiekin abesten zuen edo praktikatzen laguntzen zituen ez dago argi. Lira biola jotzen zuen.

## Erreferentziak
Telesila

**Telesila** (; fl. K.a. 510) Antzinako Greziako poeta zen, Argosen jaioa.

Emakume agurgarria zen, bereziki ospetsua bere olerkiengatik eta Argosen jasandako krisi politiko zein militarraren eta osterako berreraikitzearen aurrean erakutsitako buruzagitzagatik. Pausaniasek kontatzen du Argoseko antzokiaren ondoan zegoen Afroditaren santutegiko batean ageri zela liburuak bota eta kasketa jartzeko unean irudikatua. Izan ere bere ospea, Telesila, behin eta berriz errepikatzen zen anekdota batean zetzan, berehalako arrisku egoeran hiriko emakumeen laguntzarekin, lazedemoniarrak arbuiatzea lortu zuela. Jainkoei eginiko ereserkietatik hartutako bertsoak tenpluetako hormetan grabatuak kontserbatu ziren eta bere omenez "*telesileo*" deitu zioten bertso neurkera zehatz bati. ( X_UU_U_)

Antipatro Tesalonikakoak bere bederatzi emakumezko poeten kanonean barneratu zuen.
thumb|Telesilla Talde Feministaren ekimena Wikipedian
Gaur egun Grezian esistitzen da talde feminista bat bere izena daramana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susanna Rowson

**Susanna Rowson**, **Haswell** jaioa (1762 – 1824) idazle, poeta, dramagile, idazle erlijioso, antzerki aktore eta hezitzaile britano-estatubatuarra zen. Rowsonek 1791an "*Charlotte Temple*" nobela idatzi zuen, literatura estatubatuarreko best-seller gogokoena 1852an Harriet Beecher Stoweek "*Osaba Tomen etxola*" idatzi arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marguerite Gérard

**Marguerite Gérard** (1761eko urtarrilaren 28a, Grasse &ndash; 1837ko maiatzaren 18a, Paris) margolari frantses ospetsua izan zen, rokoko estiloa landu zuena.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Marguerite Gérard - La Duchesse Abrantes et le General Junot.jpg
Fitxategi:Mme de Staël avec sa fille Albertine.png
Fitxategi:Marguerite Gérard - Mutterschaft.jpg
Fitxategi:Marguerite Gérard - Sleep my child.jpg
Fitxategi:Marguerite Gérard - Artist Painting a Portrait of a Musician - WGA8606 sharpened.jpg
Fitxategi:Marguerite Gérard - The first steps.jpg
Fitxategi:The Cat's Lunch.jpg
Fitxategi:Gérard, Marguerite and Fragonard, Jean-Honoré - Le chat angora -.jpg
Fitxategi:Gérard et Fragonard - Quatre personnage dans un parc.jpg

## Erreferentziak
Margarita Hungariakoa

Santa **Margarita Hungariakoa** printzesa (1242ko urtarrilak 27 - 1271ko urtarrilak 18) Predikarien Ordenako moja izan zen. Béla IV.a Hungariakoa eta Maria Laskarinaren alaba zen, Nizeako printzesa, eta Europa mongoliarrek inbaditua zen bitartean jaio zen.

## Erreferentziak
Elektra (2005eko filma)

***Elektra***, 2005eko Rob Bowman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Frank Miller komikigilearen *Elektra Natchios* superheroian oinarritua dago. Jennifer Garner, Goran Visnjic, Will Yun Lee, Cary-Hiroyuki Tagawa eta Terence Stamp aktoreek antzeztu zuten.

*Daredevil* (2003) filmaren spin-offa da.

## Argumentua 
*Daredevil* (2003) filmean jasotako zaurietatik osatu ondoren, Elektra (Jennifer Garner) munduko emakumezko hiltzaile arriskutsuenean bilakatuko da. Beree hurrengo misioa betetzeko ardura ematen diotenean, bere bizitza zuzendu ala suntsitu dezakeen erabakia hartuko du.

## Aktoreak 
* Jennifer Garner: Elektra Natchios
** Laura Ward: Elektra neskatoa
* Goran Višnjić: Mark Miller
* Will Yun Lee: Kirigi
* Cary-Hiroyuki Tagawa: Roshi
* Terence Stamp: Stick
* Kirsten Zien: Abigail "Abby" Miller
* Colin Cunningham: McCabe
* Hiro Kanagawa: Meizumi
* Natassia Malthe: Typhoid
* Bob Sapp: Stone
* Chris Ackerman: Tattoo
* Jason Isaacs: DeMarco (kameoa)
* Ben Affleck : Matt Murdock/Daredevil (kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMBDko fitxa irakurgai
Men in Black II

***Men in Black II*** edota ***MIIB*** (euskaraz *Beltzezko Gizonak II*), 2002ko Barry Sonnenfeld estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza eta komedia film bat da. Lowell Cunningham komikigilearen *The Men in Black (comics)* komiki liburuan oinarritua dago. Tommy Lee Jones, Will Smith, Lara Flynn Boyle, Johnny Knoxville, Rosario Dawson, Tony Shalhoub eta Rip Torn aktoreek antzeztu zuten.

*Men in Black* (1997) aurrekaria izan zuen eta *Men in Black 3* (2012) eta *Men in Black: International* (2019) jarraipenak, bai eta *Men in Black: The Series* (1997-2001) marrazki bizidun telesaila ere.

## Argumentua 
Galaxien neurrietako hondamendia ekiditzea lortu eta laur urtera, K agentea (Tommy Lee Jones) posta zerbitzuan lan egitera itzuli eta J agenteak (Will Smith) estralurtarrak jarraitzen ditu. Baina Lurra berriz ere arriskuan dagoenez, J agenteak beranduegi izan baino lehen J agentea Beltzezko Gizonekin berriz ere lan egin dezan konbentzitu beharko du.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: Kevin Brown / K agentea
* Will Smith: James Darrell Edwards III / J agentea
* Rip Torn: Zed buruzagia, MIBko zuzendaria
* Lara Flynn Boyle: Serleena
* Johnny Knoxville: Scrad / Charlie
* Rosario Dawson: Laura Vasquez
* Tony Shalhoub: Jack Jeebs
* Patrick Warburton: T agentea
* Jack Kehler: Ben
* David Cross: Newton
* Colombe Jacobsen: Hailey
* John Alexander: Jarra
* Michael Jackson: M agentea (kameoa)
* Martha Stewart: Bere burua antzeztuz (kameoa)
* Peter Graves: Bere burua antzeztuz
* Linda Kim: Lauranna printzesa
* Paige Brooks: 'Mysteries in History' Lauranna
* Nick Cannon: MIBko autopsia agentea
* Biz Markie: Beatboxer estralurtarra
* Jeremy Howard: Postal Sorting estralurtarra

### Ahotsak 
* Tim Blaney: Frank the Pug
* Brad Abrell: Worm Guy
* Greg Ballora: Worm Guy
* Thom Fountain: Worm Guy
* Carl J. Johnson: Worm Guy
* Richard Pearson: Gordy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Abraham Lincoln: Vampire Hunter

***Abraham Lincoln: Vampire Hunter*** (euskaraz *Abraham Lincoln: Banpiro-Ehiztaria*), 2012ko Timur Bekmambetov errusiar-kazakhstandar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako fantasia, ekintza eta beldurrezko film bat da. Seth Grahame-Smith idazlearen *2010eko izenburu berdineko leberrian* oinarritua dago. Benjamin Walker, Dominic Cooper, Anthony Mackie, Mary Elizabeth Winstead, Rufus Sewell eta Marton Csokas aktoreak antzeztu zuten.

Abraham Lincoln, AEBetako 16. presidentea banpiro-ehiztari gisa agertzen da.

## Argumentua 
Abraham Lincoln (Benjamin Walker), AEBetako presidentea izateaz gain, mutikoa zela naturazgaindiko izaki batek bere ama nola hiltzen zuen ikusi ondoren, banpiro-ehiztaria ere bazen, eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan ere haiei eta Adam (Rufus Sewell), AEBetako banpiroen buruzagiari aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* Benjamin Walker: Abraham Lincoln
* Dominic Cooper: Henry Sturges
* Mary Elizabeth Winstead: Mary Todd Lincoln
* Anthony Mackie: William Johnson
* Jimmi Simpson: Joshua Speed
* Rufus Sewell: Adam
* Marton Csokas: Jack Barts
* Joseph Mawle: Thomas Lincoln
* Robin McLeavy: Nancy Lincoln
* Erin Wasson: Vadoma
* John Rothman: Jefferson Davis
* Cameron M. Brown: William Wallace Lincoln
* Frank Brennan: Jeb Nolan senataria
* Jaqueline Fleming: Harriet Tubman
* Alan Tudyk: Stephen A. Douglas
* Loius Varnell: Batasuneko soldadua
* Dave Thomas: Batasuneko soldadua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Arrobi zubia

**Arrobi zubia** —*Zubi erromatarra* ere deitua— Auritz udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi erromaniko bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Zubia 
Begi bakarreko zubi sinplea da, erdi-puntuko arkua eta estilo erromanikoa duena. Urrobi ibaia zeharkatzeko balio du. Zubi hau Auritzetik Artzibarrera doan bide zaharrean dago. Auritzeko erdigunetik 1,5 km-tara dago zubia. NA-140 errepideak zubi hau baino 100 metro inguru beherako zeharkatzen du ibai hau.

Auritz zeharkatzen zuten ertaroko erromesek bide nagusia aukeratzen zuten normalean, Aurizperri eta Bizkarretatik doana. Aldiz, batzuk bide paraleloa hartzen zuten, Artzibarretik zihoana. Arrobi zubia beste bide honetan dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Auritz
* Urrobi ibaia

## Kanpo estekak
Zuzana Čaputová

**Zuzana Čaputová** (Bratislava, Eslovakia, 1973ko ekainaren 21a) eslovakiar abokatua, politikaria eta ekintzaile ekologista da. Eslovakiako Errepublikako presidentea izan zen, 2019ko martxoaren 30ean Eslovakiako Errepublikako presidente izateko hauteskundeak irabazi eta gero, botoen % 58 bereganatuta. Horrenbestez, herrialdearen historiako lehen emakume presidentea izan zen.
Nipsey Hussle

**Ermias Davidson Asghedom** (Los Angeles, Kalifornia, 1985eko abuztuaren 15a - Los Angeles, Kalifornia, 2019ko martxoaren 31), **Nipsey Hussle** izen artistikoaz ezaguna, estatubatuar rapeatzailea izan zen.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Victory Lap* (2018)

### Mixtapeak 
* *The Marathon* (2010)
* *The Marathon Continues* (2011)
* *Crenshaw* (2013)
* *Mailbox Money* (2014)

## Filmografia
Tania Mallet

**Tania Mallet** (Blackpool, Ingalaterra, 1941eko maiatzaren 19a - 2019ko martxoaren 30a) britainiar modeloa eta aktorea izan zen. 1964ko *Goldfinger* filman Tilly Masterson pertsonaiaren papera antzezteagatik ezaguna zen.
Helen Mirrenen lehengusua zen.

## Filmografia
Somerville College

**Somerville College** Ingalaterrako Oxfordeko Unibertsitateko fakultate bat da. Somerville hirian sortu zuten 1879an.

College honetan besteak beste Margaret Thatcher, Indira Gandhi, Dorothy Crowfoot Hodgkin, Dorothy L. Sayers eta Emma Kirkbyk ikasi dute.

## Kanpo estekak 
*  Somerville College webgunea
Luigi Bernabò Brea

**Luigi Bernabò Brea** (Genoa, 1910eko irailaren 27a - Lipari, 1999ko otsailaren 4a) arkeologo italiarra zen. *Italiako Atenasko arkeologia-eskolan* ikasi ondoren, Siziliako historiaurrean eta arkeologia klasikoan aritu zen, bereziki Eoliar uharteetan, non anitz urtetan Eoliar eskualdeko museo arkeologikoa zuzendu zuen, gaur egun berari eskainita dagoena. Hasieran, Liguriako eta Egeoko zibilizazioak ikasi zituen.

1939tik 1941eko azaroa arte, Liguriako antzinatasunen superintendentziaren (orain Liguriako arkeologia-ondasunen superintendentzia) lehen zuzendaria izan zen.

Lehenetariko bat izan zen metodo estratigrafikoa erabiltzean Arene Candidetan, Finale Liguren. Honetaz gain, parte hartu zuen metodo honekin Neolitoko faziesa definitzean Italian eta Mediterraneoan. Hainbat urtetan, *Sizilia ekialdeko antzinatasunen superintendentzia* zuzendu zuen, ekialdeko eta mendebaldeko Mediterraneoaren arteko denborazko antzekotasunetan erreparatuz.

Horretarako, bi aztarnategi arkeologikoren lanetan oinarritu zen: Liguriako Arene Candide eta Lipariko akropolian. Bietako geruzetan aurkitutakoak adierazten zuen Mediterraneoko beste aztarnategi batzuekin harreman zuzenak zeudela.

Bernabò Brearen beste merituen artean aipa daiteke Siziliako ekialdeko arkeologia-superintendentzia antolatzea Bigarren Mundu Gerraren ostean; argitalpen asko egitea; eta, Madeleine Cavalierren lankidetzarekin, Lipariko Eoliar eskualdeko museo arkeologikoaren sorrera, zeina 1999an jakitun horren omenez egin baitzen. Museo hau, horrenbesteko bildumei esker, Italia eta Mediterraneoko museo arkeologikoen onenetariko bat da.

## Aipamenak 
Lipariko *Eskualdeko eoliar museo arkeologikoak* haren izena du.https://it.wikipedia.org/wiki/Museo_archeologico_regionale_eoliano

## Bibliografia 
* Luigi Bernabò Brea, in *Biografie e bibliografie degli Accademici Lincei*, Roma 1976, 729–732 or.
* Lucilla de Lachenal, "Biografia di Luigi Bernabò Brea", in *Dalle arene candide a Lipari*, Roma 2004, 215–216 or.

thumb|300px| Alcide de Gasperi, Gino Vinicio Gentili eta Luigi Bernabò Brea, 1948an

## Kanpo estekak 
* Luigi Bernabò Breari eskainitako tokia: http://www.luigibernabobrea.it. 2019.04.01ean kontsultaturik
* Luigi Bernabò Brearen oinordetza http://www.raistoria.rai.it/articoli-programma/dalla-parte-del-patrimonio-l’eredità-di-luigi-bernabò-brea/35394/default.aspx. 2019.04.01ean kontsultaturik
Katalabrox

**Katalabrox**, baita ere **Katalinbrox** eta **Katalanbrox**, Luzaiden egiten den pastela da.

## Etimologia 
Katalabrox hitza frantsesetik dator, gâteau a la broche edo burruntziko pastela. Europan ere badaude antzeko errezetak. Alemanian, adibidez, Baumkuchen dago (Zuhaitz pastela), Suedian Spettekaka, Hungarian Kürtőskalács, Polonian Sękacz, Lituanian šakotis. Batzuk, Ingalaterako Trayne roste bezalakoa, desagertutzat ematen dira. Gâteau a la broche oraindik Pirinioetako toki askotan egiten da, Nafarroatik Okzitaniara.

## Errezeta 
Kono formako bizkotxoa da. Beheko suaren txingarretan egiten da, mantso-mantso, eta geruzak eransten zaizkion, kono edo izei forma eman arte. Lehen egun berezietan egiten zen, batez ere ezkontzetan. Mozterakoan, koloreen arabera, barruko eraztun desberdinak bereizi egin daitezke. Gozopil espektakularra zen: bukaeran metro bateko luzera izan zitekeen eta bazkaria bukatu arte mahai gainean apaingarri giza jartzen zen. Gainean sagar bat jartzen zen. Etnikerrek egindako ikerketen arabera, XX. mendo erdialdera arte otoruntzetan ezinbestekoa zen katalabrox. Egitea neketsua zen eta lan horretan emakume askok hartzen zuen parte. Gaurregun ez da prestatzen.

Osagaiak hauek ziren: 20 pertsonentzat pastel bat egiteko 250 gramo gurin, arrautz dozena bat, azukre 600 gramo, irina 600 gramo eta almendra txikitua, 15 koilarakada. Azken osagai hau Luzaideko propioa zen eta hori zen gâteau à la broche pastelatik bereizi zuena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Francisco Abad Alegría: *Tradiciones en el fogón*. Iruñea: Pamiela, 1999. ISBN: 9788476813157.

## Kanpo estekak
Rohrau

**Rohrau**() Austria Behereako hiria da, Burgenland estatutik gertu.

## Ezaugarriak 
Lehen sektoreko herria da: %8,66a basoa da eta gainontzekoa nekazaritzan erabiltzen da. Interes turistiko handia du, batez ere bertan Joseph Haydn musikagilea jaio zelako; berari eskainitako museo-etxea dago irekita. Halaber, Rohraun *Schloss Harrach* jauregi-gaztelua dago non anitzinako margolaritzaren bilduma interesgarria ikus daitekeen; jauregia Harrach familiakoa da.

## Barrutiak 
Rohrau *Katastralgemeinde* hauetan azpizatituta dago:
* Rohrau
* Gerhaus
* Hollern
* Pachfurth

### Populazioaren historikoa 
* 1971: 1.341
* 1981: 1.258
* 1991: 1.224
* 2001: 1.455
* 2011: 1.544
* 2014: 1.569

## Ekonomia 
74 lantegi daude herrian, 47 nekazaritzarekin lotuta. Basoekin lotuta 633 langile daude. Aktibitate-tasa %17,59koa da.

## Ondarea 
* *Schloss Rohrau*, Harrach familiaren gaztelua. Bertan margolaritzaren Harrach bilduma ikus daiteke: Mengs, Ribera, Carreño de Miranda...
* Joseph Haydn museo-etxea

## Herritar ospetsuak 
* (Franz) Joseph Haydn (1732–1809), musikagile
* (Johann) Michael Haydn (1737–1806), musikagilea, Joseph Haydnen anaia
* Karl von Harrach (1570–1628)
* Johann Herbsthofer (1866–1932), politikari austriarra
* Andrew Molles (1907-1975), margolaria.

## Errreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Schloß Rohrau gaztelua.
* :Haydn-Geburtshaus Museoa
Marianne Brandt

**Marianne Brandt** (Chemnitz, Alemania, 1893ko urriaren 1a – Kirchberg, Saxonia, 1983ko ekainaren 18a) pintorea, eskultorea, argazkilaria eta diseinugile industriala izan zen.

## Biografia 
Marianne Liebe zeukan izena. 1911n pintura eta eskultura ikasten hasi zen Weimarreko Arte Ederren Goi Eskolan. Bere ikasketak amaitzean, denboraldi bat pasa zuen Norvegian, non Erik Brandt pintorearekin ezkondu zen (1935ean dibortziatu zen).

1923an, 30 urte zituenean, Weimarreko Bauhaus-en eman zuen izena. Metalen tailerrean sartzeko arazoak izan zituen hasieran, baina eguneroko objektuak errepresentatzeko zuen trebetasuna ikusi zutenean, Bauhauseko metalen tailerrean sartzea lortu zuen lehen emakumea izan zen (1924an). Hala ere, trabak aurkitzen jarraitu zuen: bere kideek beti uzten zizkioten lan gogaikarrienak; pixkanaka guztien errespetua irabazi zuen, produktuak errepresentatzeko Bauhausen joerak primeran jarraitzen baitzituen, "forma libreen" erabilera, esate baterako. Marianne Brandtek triangelua, zilindroa eta esfera erabiltzen zituen diseinuetan. 1924an diseinatu zuen bere kafe- eta te- joko ezagunean bezala (MT50-55a), metalurgia tailerrean egin zuen haren lehen diseinuetako bat izan zena eta zilarra, ebanoa eta kristala bezalako luxuzko materialekin egindako azkenetakoa.

Beti diseinu industrialean aritu zen eta arlo horretan nabarmendu zen lehen emakumeetako bat izan zen. Erredukzionista kontsideratu ahal den teknika erabiltzen zuen Brandtek, metalezko objektu praktikoetako haren diseinuak nagusi ziren errepertorioan. Diseinu horietako asko, argi lanparak, hautsontziak eta etxeko beste objektu batzuk barne, gaur egun erabiltzen jarraitzen ditugu.

1928an ikastaroa amaitu zuenean, metalurgiako errektoreordearen kargua onartu zuen, eta Moholy-Nagy ordezkatu zuen. Lanparen fabrikatzaile enpresekin kolaborazio lanak antolatu zituen. Geroago beste lanpara batzuk diseinatu zituen beste diseinugile batzuekin, adibidez Kandem lanpara.

Walter Gropius-en arkitekturako estudioan lan egin zuen 1929an eta baita Ruppel etxean Gotha-n (azken honetan 1932raino).

Geroago pintura ikasi zuen eta hainbat institutuetan eta arte eskoletan irakatsi zuen.

Argakigintzan eta fotomuntaian ere talentua erakutsi zuen eta izen ona lortu zuen. Haren lanetako batzuk New Yorkeko Moma museoan daude.

Kirchbergen hil zen, Saxonian, 89 urterekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Fiell, Charlotte & Peter (2001). *El diseño industrial de la A a la Z*. Köln: TASCHEN GmbH.
Javier Zabala

**Javier Zabala Villar**, pilota arloan **Zabala** deituraz ezaguna (Naiara, Errioxa, ), esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Aspe enpresarekin. Profesionaletako lehendabiziko partida 2019ko martxoaren 31n jokatu zuen, Logroñoko Adarraga pilotalekuan. Jo handiko pilotaria da, ezker indartsukoa.

## Kirol lorpenak 
Esku huskako pilotan, hauek ditu lorpen nagusiak:

### Lau eta erdiko Txapelketako finalak 
### Amateurretan 
* 2018: Munduko txapelduna, 22 urtez beherakoetan, buruz burukoan.

## Erreferentziak
Gasteizko setioa (1834)

**Gasteizko setioa** 1834ko martxoaren 15ean, Lehen Karlistaldian zehar, Gasteizen jazo zen gudaldia izan zen. Gudua karlistek kristinatarren esku zegoen hiria hesitu zutenean piztu zen.

## Setioa 
1834ko martxoaren 15ean Tomas Zumalakarregik gidatutako tropa karlistak Otazu herrira iritsi ziren. Handik indarrak antolatu zituen. Iturralde gudukideari Gasteiz Santa Luzia eta Arana bitarteko hegaletik eraso zezala agindu zion. Jose Urangak zuzendutako Arabako 1. eta Nafarroako 4. bataloiek, aldiz, San Kristobaldik Zumakadira aurrera eginez biztanleria inguratu zuten. Zumalakarregi aurretik sartu zen, gaur egungo Errioxa kalea dagoen lekutik, eta Errege Atea kaleraino iritsi ondoren San Frantzisko aldapa jaitsiz. Borroka latza izan zen, baina defendatzaileek erasoei eutsi zioten eta hainbat karlista hil zituzten.

Zumalakarregik Baldomero Esparteroren tropak Gasteiztik hurbil zeuden berri izan bezain laster, lasterka atzera egitea erabaki zuen. Erretretan kristinatarrek Domingo Retana kapitaina eta beste bi ofizial atxilo hartu zituzten. Joaquín de Osma jeneralak atxilotuak berehala fusilatzeko agindua eman zuen. Bien bitartean, Zumalakarregik karlistek Gamarran preso hartu zituzten 120 zaindari liberalak fusilatzeko agindu zuen. Denera 118 zaindari erail zituzten, Bruno Villarrealek ezagunak zituen eta isilpean gorde zituen bi zaindari izan ezik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Derediako fusilamenduak

## Kanpo estekak
Nacho Vegas

**Ignacio González Vegas**, ezizen artistikoz **Nacho Vegas**, (Gijón, 1974ko abenduaren 9a), espainiar indie, folk eta rock musikari eta abeslari bat da.

## Ibilbidea 
Irakasle baten eta industriako eta politikako langile baten semea. Nacho Vegasek Filologia Ingeleseko ikasketak hasi zituen Oviedoko Unibertsitatean, baina ez zituen amaitu. Ondoren, Filologia Hispanikoa hasi zuen, eta Hizkuntzalaritza bere alderdi gogokoena zela ikusi zuen.

Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Vegasek, momentuan zegoen taldea utzi, eta bakarkako karrerari ekin zion. Oraingoz, zazpi album sortu ditu, bere zigiluarekin, eta bilduma, lankidetza-disko, split-single, mini-CD eta Verdá bezalako soinu-bandak edo Asturiasko telebistaren ondorio izan diren gorteak.

2006an, El tiempo de las cerezas CD bikoitza argitaratu zuen Enrique Bunbury aragoarrarekin batera, Héroes del Silencio taldeko abeslari ohia, eta berarekin Azteken lurrak zapaldu zituen lehen aldiz. 2007an, Verano fatal mini-CDa, Christina Rosenvinge kantautorearekin elkarlanean argitaratu zuen.

"Violetica" eta "La zona sucia" dira bere diskarik ospetsuenak.

## Diskografia 
* Actos inexplicables - (Limbo Starr 2001)
* Cajas de música difíciles de parar - (Limbo Starr 2003)
* Desaparezca aquí - (Limbo Starr 2005)
* El manifiesto desastre - (Limbo Starr 2008)
* La zona sucia - (Marxophone 2011)
* Resituación - (Marxophone 2014)
* Violetica - (Marxophone 2018)

## Kanpo estekak 
* Blog ofiziala