Gizako nekropolia

**Gizako nekropolia** Egipton dagoen piramide eta hilobi multzo bat da, Giza hiriaren mendebaldean, ordoki batean, Egiptoko hiriburu den Kairotik 20&nbsp;km ingurura.

Piramide handia eta Kefrenena Egiptoko piramideen artean handienak dira eta munduan eraiki izan diren egitura handienen artean daude. Historian zehar, Antzinako Egiptoren ikur izan dira Mendebaldearen iruditerian. Ospea hartu zuten garai helenistikoan, Antipatro Sidongoak munduko zazpi mirarien artean sartu zuenean piramide handia. Mirarien artean antzinakoena da eta egun zutik dirauen bakarra.

1979an, Menfisek bere nekropoli eta piramide zelaiekin (Giza, Abusir, Saqqara eta Dahshur) eratzen duen multzoa, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, «Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen eremua Gizatik Dahshurrera» izenarekin.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|*Gizako piramideak.* 1893. Egipto; heliograbatua jatorrizko ikuspegitik ([Brooklyn Museum)]]
Antzinako Egiptoko nekropoli honetan, Gizako piramide handia edo Keopsena, Kefrenen piramidea eta Mizerinoren piramidea eraiki zituzten, alboko piramide txikiagoekin, hil tenpluekin, haraneko ontziralekudun tenplu eta prozesio galtzadekin batera, eta eguzki txalupa zeremonialak bertan uzteko hobiak zulatu zituzten. Bertan, Gizako Esfinge Handia ere zizelkatu zuten.

Errege monumentu hauekin loturik, mastaba ugari dago, faraoiak bere gortetarrei emanak, baita arbasoen gurtzarekin zerikusia duten geroagoko garaietako monumentu batzuk ere.[thumb|Eduard Speltterinik 1904an hartutako argazkia, 600 metro goratutako [Baloi aerostatiko|globo batetik.]]Hiru piramide nagusietatik, «erdigunea» bakarrik kontserbatzen da, kareharrizko blokez osatua, baina estaldurari dagokionez, kareharri landu edo granito arrosakoa, arrasto batzuk baino ez dira geratzen, bloke haiek gertu dagoen Kairon eraikinak eraikitzeko erabili baitziren.

Kefrenen piramideak dirudi handiena, baina itxura besterik ez da: ordokiko toki garaiago batean eraiki zelako gertatzen da hori. Benetan, Keopsena da garaiena eta bolumen handienekoa. Keopsen piramidea, antzinaroan, mundu zazpi mirarietako bat zen, eta zazpi horietatik, zutik dirauen bakarra da.

Egiptoko lehen hiriburua, Menfis, Nilo ibaiaren deltaren erpinaren ondoan sortu zen, lau mila urte lehenago Egipto berriaren egungo hiriburua, Kairo, finkatu baino. Behe Egiptoko lehen nomoaren gune administratiboa izan zen, Ineb Hedj izenekoa, faraoien egoitza eta Antzinako Inperioan hiriburua izan zena. Handik Faiyumeraino, Nilo ibaiaren haraneko zerrenda luze eta estu batean, piramideen gunea ezarri zuten. Egiptoko tradizio erlijiosoaren arabera, ehorzketak sartaldeari begira egin behar ziren ziren; horrela, basamortu garaiaren mendebaldea hileta eremu bihurtu zen faraoientzat, gortetarrentzat edo funtzionarioentzat, baita animalia sakratuentzat ere. Menfiseko nekropoli handia, Giza barne hartzen zuena, berrogei kilometro baino gehiagoz hedatzen zen; Antzinako Inperioan, Hernecher (nekropolia) edo Imentet (mendebaldea) izen orokorrarekin ezagutzen zen.

## Nekropoliko eraikinak 
## Ezaugarriak 
Gizako piramide multzoa da Egiptoko piramideen artean ikusgarriena eta ezagunena, hantxe iritsi baitzuten perfekzioa Inperio Zaharreko arkitektoek.

### Keopsen ehorzte multzoa 
[320px|thumb|Khufu edo [Keopsen nekropoliaren oinplanoa:· horiz: piramide handia eta erreginen piramideak· arrosaz: mendebaldeko hilerria· urdinez: hegoaldeko hilerria· berdez: ekialdeko hilerria]]
Khufu edo Keopsen (K.a. 2589-2566) multzoak eraikuntza hauek ditu: beheko tenplua, galtzada bat, hileta tenplua, piramidea bera, piramide osagarri bat, erreginen hiru piramide eta bost ehorzte ontzi. Inguruan, ehorzketa gune edo hilerriak daude, hiru multzotan banatuak.

Piramidea da, ziur aski, historia guztian harriz eraikitako monumenturik handiena. Gisako mailan egon daitekeen bakarra Txinako Harresi Handia da, baina askoz geroagoko obra da.

#### Keopsen piramidea 
Piramide handiaren oina karratu ia perfektu bat da, 230&nbsp;m aldea duena (440 egiptoar besabete). Zorua, berriz, ia erabat horizontala da, gehieneko gorabehera 0,0021&nbsp;m besterik ez baita. Oineko karratuaren aldeak lau puntu kardinalekiko guztiz perpendikularrak dira. Eraikuntzak 146,59&nbsp;m garaiera zuen amaitu zutenean (280 besabete), baina gaur egun 138,75&nbsp;m-ra heltzen da. Kareharrizko 2.300.000 bloke handiz egina dago, milimetro erdi eskaseko igeltsuzko geruza tartean dutela. Blokeen batez besteko garaiera 0,69&nbsp;m da, eta pisua 2,5&nbsp;t, baina badira 1,5&nbsp;m garai direnak eta 15&nbsp;t pisu dutenak ere. Eraikin eskerga honen guztizko bolumena 2.600.000&nbsp;m3 da eta 6.000.000&nbsp;tona du zama, gutxi gorabehera. Gainazala estaltzen zuten harriak oinarriak ageri dira oraindik. Apaindurako harri hauek kareharri fin zuriak ziren, inguruetako harrobietatik atereak.

Piramide arruntek baino barrualde konplexuagoa du, hiru hilobi ganbera baititu, maila desberdinetan. Hirugarren hilobira 8,46&nbsp;m garai den korridore batetik heltzen da: «galeria handia» esaten zaio.

Herodotok egotzi zion tirano fama beltza gorabehera, heriotzan lurralde aberatsa eta baketsua utzi zuen Khufu faraoiak. Hala, haren ondorengoek baliabide ugari izan zuten eskura piramide gehiago eraikitzeko.

#### Erreginen piramideak 
Keopsek beste hiru piramide eraikiarazi zituen, erreginen momiak gorde ahal izateko. Piramide handiaren ekialdean eraiki ziren. Egiptologian, eraikin hauek GIa, GIb eta GIc izendapenekin ezagutzen dira —Giza «G», Keops piramidearen «I» eta «a, b, c»—, hurrenkeraren arabera iparraldetik hegoaldera. Oinarri angeluzuzenekoak dira. Neurriei dagokienez, ertzak Keopsenaren bostenak dira eta malda 52°. Barruko nukleoa mailakatua zen, maila kopuru ezberdinekoak hiruak. Hiru piramideek estalduraren hondakinak dituzte, kareharri leunduzkoak, eta guztiek barneko pasabide bat dute, erdiko ardatzetik gertu, hil ganberara sartzeko. Beste ehorzte eraikuntza bat ere nabarmendu behar da: Hetepheres I.aren hilobia.

File:Pyramide-G1A-plan.svg|GIa piramidearen egitura
File:Pyramide-G1B-plan.svg|GIb piramidearen egitura
File:Pyramide-G1C-plan.svg|GIc piramidearen egitura

* **GIa** da iparralderago den piramidea. 49,50&nbsp;m du oinarria eta jatorrizko garaiena 30&nbsp;m zen; gaur egun heren bat baino ez da kontserbatzen. Ekialdeko partean plataforma txiki bat dago, ustez hil kaperari dagokiona. Ikertzaile batzuen ustez, Meritates erreginarena izan liteke, baina beste aditu batzuen iritziz, Keopsen ama Hetepheres I.a erreginarena izan liteke, haren hilobiaren hurbil baitago.
* **Hetepheres I.aren hilobia**: 1925 eta 1926 artean, 27&nbsp;m sakonerako hobi bat aurkitu zen, GIa piramidearekin lerrokatuta, harkaitzean moztutako eskala batetik jaitsiz irits zitekeena. Erabat estalia eta obra hondakinez betea zegoen. Gelaren barruan, objektu ugari aurkitu zituzten, hala nola aulkiak, garraio aulki bat, ohe bat, kutxa bat besokoak zituena, zeramikazko piezak eta lurrin flaskoak. Objektuen egurra ia erabat deseginda zegoen; urrez eta kobrez egindako plaken zatiekin bakarrik erreproduzitu ahal izan da. Hala ere, lapurreta zantzurik ez bazegoen ere, harzurizko sarkofagoan ez zegoen erreginaren gorpua. Testu batzuk berreskuratu ziren, «Hetepheres» izenaz eta «erregearen ama» eta «jainkoaren alaba» esaldiez.
* **GIb** erreginen piramidea da; multzoaren erdian dago. 49&nbsp;m oinarria eta 30&nbsp;m garai du. Ikertzaile batzuen arabera, mastabe hurbilenetan lurperatutako gizonezkoen gorpuak erreginen seme-alabenak izan daitezke; hala balitz, piramide hori Meritates erreginarena izan liteke.
* **GIc** da hegoalderago dagoen piramidea eta hobekien kontserbatua. 46,5&nbsp;m oinarria du eta 29&nbsp;m garaiera. Ekialdeko aurpegian, Isis jainkosari eskainitako tenplu baten aztarnak daude, XVIII. dinastiaren garaikoak. Antzinako hil kaperako elementuekin eraiki zen eta hilarri bat aurkitu zuten, Keopsen emazte eta Khefrenen ama Henutsen erreginari egozten zaiona.

#### Tenpluak 
[thumb|Hilobi tenpluaren eskema. Kolore grisa [basalto hondarrak dira.]]
Hileta tenpluaren hondakinak 1939an aurkitu zituzten. Tenplua mendetan zehar suntsituz joan zen; hala ere, oraindik ere igar daitezke basalto beltzezko zoladura bat —patio ireki baten aztarna—, eta laukia inguratzen zuten granitozko pilareen futsadura hutsak. Itxura guztiaren arabera, barnean santutegi bat eta biltegi batzuk zituen. Herodotok jada deskribatu zituen eraikin hori eta galtzada, «piramide bera bezain obra handia». Horma garaiez eraikia izan zen, ziurrenik 40&nbsp;m garai eta 750&nbsp;m luze. Halako garaiera bat behar zen, zeren beheko santutegitik egin baitzen irteera; bestela, ordokiaren mailaren azpitik geratuko zatekeen. Galtzadatik, laurogei bat metro baino ez dira geratzen; tenplutik, basaltozko zoladuraren zati bat besterik ez. Eraikuntza materialak Nazlet el-Samman herrixka eraikitzeko erabili zirenez, tenplua bizkor suntsitu zen.

#### Eguzki txalupak 
[thumb|[Keops|Keopsen txaluparen ikuspegi orokorra.]]
1954an, Kamul el-Mallakh egiptoar arkeologoak hobi angeluzuzen bat aurkitu zuen piramidearen hego aurpegian. Bertan, txalupa bat aurkitu zuten, elementu guztiak desarmatuta zituena 1.224 piezatan, gehienak zedrozko zurezkoak. Erabat itxitako leku batean zegoenez, materiala egoera ezin hobean zegoen arren, hamalau urte behar izan ziren berreraikitzeko. Berrogei metro baino gehiagoko luzera du txalupak, eta berrogei bat tonako desplazamendua. Badirudi lana egina zela eta urarekin kontaktuan egona zela. Horregatik, adituek uste dute faraoiaren gorpua Menfisetik Gizara eramateko baliatu zutela, Nilo ibaian zehar. 1982az geroztik, museo batean dago ikusgai, aurkitu zen lekuaren gainean, piramidearen hegoaldean. Keops konplexuaren barruan bost txalupa hobi gehiago aurkitu ziren, baina bakar batean frogatu zuten ontzi bat zegoela; hobia bera ireki gabe, kamera baten bitartez.

Eguzki txalupak faraoiaren hilobiratze ostilamenduaren parte ziren; hiletaren parte ziren objektu guztiak ataldu eta lurperatu egiten ziren. Ez dago guztiz argi zertarako ziren txalupak, baina nabarmenena da harremana dutela faraoiaren hil osteko bidaiarekin edo gorpua piramidera eramateko azken bidaiarekin.

#### Hilerriak 
Gizako piramide multzo bakoitzetik gertu, faraoien senideen, apaizen edo goi mailako langileen hilerriak daude. Askotan, halako hilobiak faraoi berberen opari ziren. Mastaba formako hilobiak dira eta hilerri zabalenak Keopsen piramidetik gertu daude.

* **Mendebaldeko hilerria**: nekropoliko hilerri handiena da, eta IV. dinastiatik VI.era datatutako mastaba ugari ditu. Hiru zatitan banatuta, arkeologoek zati hauek bereizten dituzte:
** «Mailakatua», piramidearen ondoan dago eta, nagusiki, ehorzte gurtzaz arduratzen ziren apaizen hilobiez osatua dago.
** «Mastaben herria», mastaba onena du, Keopsen djaty edo funtzionario gorenari zegokiona (G4000), eta mastaba guztietatik handiena ere bai (G2000).
** Azkenik, mastaba txikien gune bat dago mendebaldeko muturrean.
* **Hegoaldeko hilerria**: Keopsen piramide handiaren hegoaldean kokatua, bederatzi mastaba handi ditu, horietako batzuk Mizerinoren erregealdiko agintari nagusienak. Hilobi horien artean, V. eta VI. dinastiakoak ere badaude. Hilerri honen hego-ekialdean, V. dinastiako djaty Sexemnefer IV.a ofizialaren mastaba ikusgarria dago. Alboetan bi obelisko dituen arrapala baten bidez egiten da sarrera, bi zutaberen artean.
* **Ekialdeko hilerria**: nekropoliaren zati hau errege familiakoen hilobietarako erreserbatuta zegoen, erreginen piramideen ondoan. Mastaben artean daude Keopsen semeenak, besteak beste: Kauab (G7120 eta G7110), Dyedefhor (G7220 eta G7210) eta Khufukhaf (G7140 eta G7130). G7340 mastaban kareharrizko sarkofago bat aurkitu zuten, jauregiko fatxada motiboekin apaindua. Ankhaf eta bere emazte Hetepheresen mastaba (G7510) da handiena, eta nekropoliaren ekialdeko muturra menderatzen du. Indusketan, Ankhafen bustoa aurkitu zuten, kareharri margotuz egina, Antzinako Inperioko estatuagintzaren maisulantzat hartzen dena.

### Kefrenen ehorzte multzoa 
[thumb|220px|Piramidea eta [Gizako Esfinge Handia|esfinge handia, haraneko tenpluaren ondoan.]]

Khaefre edo Kefrenen (K.a. 2558-2532) multzoa Keopsena baino askoz hobeki kontserbatua dago, eta Asuango granito arrosaz estalitako tenplu eder bat barne hartzen du, haraneko tenpluarekin lotua 495&nbsp;m luzeko galtzada harlauzadun baten bidez. Eraikuntza hauek hartzen ditu bere baitan: beheko tenplua, Esfingearen tenplua, galtzada bat, hileta tenplua, piramidea bera, piramide osagarri bat, *serdab* batekin, eta bost txalupa hobi. Ekialdekoena bakarrik diseinatu zuten benetako piramide gisa; besteak lau solairuko eraikuntza mailakatuak dira. Faraoiaren hiru emazteei egotzi zaizkien arren, aditu batzuek gurtzara emaniko piramidetzat hartzen dituzte. Nolanahi ere, argi dago ehorzleku gisa balio izan zutela, erreginentzat edo beste inorentzat, eta harrizko hormez mugatutako esparru baten barruan itxita geratu ziren.

Ekialdekoena G3a da. Kanpoko egitura piramidal laua du eta hiruretan handiena da, 28&nbsp;m garai eta oinarria alde bakoitzean 44&nbsp;m. Sarrera iparraldeko aurpegitik du eta barne egiturak T forma du piramidearen erdian. Granito arrosaz egindako sarkofago bat aurkitu zuten hilobi ganbaran, nahiz eta hura aurkitu zutenerako arpilatua izan. Aditu batzuen ustez, Mizerinoren emazte Khamerernebti II.a lurperatua izan zen bertan. Beste ikertzaile batzuek, berriz, uste dute gurtzarako leku bezala soilik pentsatua izan zela, geroago egokitu eta hilobi gisa erabili bazen ere.
Fitxategi:Flickr - Gaspa - Giza, piramide di Kamerernebti.jpg|link=Fitxer:Flickr_-_Gaspa_-_Giza,_piramide_di_Kamerernebti.jpg|Khamerernebti II.a erreginaren piramidea (G3a).
Fitxategi:Queen-Pyramid-G-III-b.jpg|link=Fitxer:Queen-Pyramid-G-III-b.jpg|G3b piramidea.
Fitxategi:Queen-Pyramid-G-III-c.jpg|link=Fitxer:Queen-Pyramid-G-III-c.jpg|G3c piramidea.
Erdikoa, G3b izenekoa, txikiagoa da —oinarriak 31&nbsp;metroko aldea du—, eta lau maila handi ditu. Beheranzko korridore batetik sartzen da bertara, eta barruko egitura eraikinaren erdiko lerroaren azpitik dago. Ehorzketa gelan, mendebaldeko hormatik hurbil, granito arrosazko sarkofago bat aurkitu zuten, emakume gazte baten gorpuzkiak gordetzen zituena. Eraikinak hileta tenplu bat ere badu, iparraldetik hegoaldera orientatua.

G3c ez zen inoiz amaitu. Kanpoaldeak piramide egitura mailakatua badu ere, ez ziren inoiz estaltzera iritsi. Ehorzketa gela ipar-mendebaldean dago eta, besteak bezala, adreiluz egindako kapera txiki bat zuen. Daturik ezean, ikertzaileek uste dute Mizerinoren ezkontide bat ehorzteko eraiki zutela. IV. dinastiaren hondarretan amaitu zuten, hau da, haren seme Shepseskaf errege zela.

#### Hilobi tenplua 
[thumb|Mizerinoren hilobi tenpluaren hondakinak, atzealdean haren aita [Kefren|Kefrenen piramidea ageri dela.]]
Hileta tenplua Mizerinoren piramide nagusiaren ekialdean dago eta, Kefrenen tenplua bezala, inguru beretik ateratako kareharrizko bloke handiekin hasi ziren eraikitzen. Adituek egindako azterketak ageri jarri zuenaren arabera, bi fasetan eraiki zen: lehena, Mizerinoren garaian jatorrizko diseinua izan zen, granito arrosakoa, gainerako hilobi multzoa bezala; bigarrena, haren ondorengo Shepseskafek egin zuen, konplexua osatuz. Froga arkeologikoek erakutsi zuten obra bat-batean eten zutela, hain zuzen granitozko blokeak korridorean jartzen hasi zirenean —Aswanetik garraiatzen zituzten blokeak— eta dena prest zegoenean erdiko harrizko blokeak jartzeko. Beraz, badirudi Mizerinoren seme Shepseskafek aitaren piramidearen konplexuaren eraikuntza osatu nahi izan zuela, baina material merkeagoekin egin behar izan zuela akabera azkartzeko, eta horregatik kanpoko granitoaren ordez adreilua eta adobea erabili zuela. Granitozko estaldura adreiluz estali eta igeltsatu edo kareztatu egin zuten. Ikerlariek adreiluak erauzi zituenean, harrizko blokeak aurkitu zituzten; margo gorriz markatuta zeuden sestra lerroak, eta langile taldeen izenak zein neurriak zehaztuta.

Egiptologoen teoriaren arabera, tenplua oinplano laukizuzenekoa zen, ia karratua, zutabez betetako atari moduko patio batekin. Patio horretatik sartzen zen barruko geletara, non elikagaiak eskaini eta gurtzarako gauzak gordetzen baitziren, egiten ziren errituetarako. Iparraldean, korridore batek atzeko aldera joateko aukera ematen zuen. Han, kapera zegoen, faraoiaren hilarriarekin. Geroago, tenplua handitu egin zuten: areto berri bat eraiki zuten, bost ganbera edo kapera txikiren serie bateraino iristeko aukera ematen zuena, ziurrenik ondorengo dinastien gurtzara bideratuak.

### Khentkaus I.a erreginaren hilobia 
[thumb|[Khentkaus I.a|Khentkaus I.aren irudia, Gizako hilobiko granitozko atean.]]
Khentkawes edo Khentkaus I.a Gizan hilobiratu zuten. Haren hilobia (LG100 eta G8400) Erdiko Zelaian kokatua dago, Mizerinoren beheko tenplutik hurbil. Multzoan eraikin hauek ditu bere baitan: piramidea, txalupa hobi bat, beheko tenplua eta piramide herria. Ia denak sartzen dira hiruki sakratuaren proportzio doietan, eta aurrekoak baino txikiagoak dira. V. dinastiako azken errege Unis (K.a. 2375-2345) piramidea egin zenez geroztik, Sakkaran, testuak agertzen dira sarkofagoa gordetzen zuen ganbaran, *Piramideetako testuak*, ezagutzen diren erlijio testu antzinakoenak. Ganbararen sabaia ere apaintzen zuten: izar zuriak irudikatzen zituzten funtsa urdin ilunaren gainean.

Hileta eraikin multzoak ez ezik, V. dinastiako faraoiek Ra jainkoari eskainitako tenpluak ere eraiki zituzten. Eguzkiari eskainitako tenplu horiek atari bat zuten aurrean, eta berorretatik piramideetakoen antzeko aldapa bat igotzen zen tenpluraino.

Eguzki ontzi bat irudikatzen zuen adreiluzko patio karratu bat izaten zen tenplua bera, eta patioaren barruan obelisko bat egoten zen, idulki baten gainean ezarria.

Gizarte maila garaiko pertsonak, zerbitzatu zuten faraoiaren zenotafioaren ondoan eraikitako mastabetan hobiratzen zituzten. Era horretan, Ra beraren kide bihurtzen ziren, jainko harekin identifikatzen baitzen faraoia hil ondoan.

## Eraikuntza 
[thumb|1820ko grabatu bat, [Piramide (arkitektura)|piramide handi bat eraikitzeko Herodotoren lekukotzaren interpretazioa.]]
Adituek ez dakite zehazki nola eraiki zituzten Gizako piramideak eta gainerako eraikinak. Denboran zehar, zenbait ikerketa arkeologiko egin izan dira, eta lan aski zehatzak eraikuntza sistema nahiz metrologia aztertzeko. Piramideak harrobi batetik harri pieza handiak garraiatuz eraiki zirela argi dagoen arren, ezadostasunak sortzen dira hain harri handiak garraiatzeko eta kokatzeko balio izan zuten metodoak eta bideragarritasuna aztertzen direnean. Denetariko teoriak daude, Herodotoren antzinateko interpretazioetatik hasi eta beste hipotesi berriago batzuetara. Adibidez, hipotesi berriagoen arabera, harri blokeak leku berean egin ziren, «kareharrizko hormigoi» mota batekin. Hipotesiak hipotesi, aditu gehienen iritziz arrapalak erabili zituzten harri blokeak kokatzeko. Litekeena da piramidearen neurri eta garaieraren araberako arrapalak erabiltzea, obraren beharretara egokitzeko. Behe mailatan, zabalagoak eta malda txikikoak izango ziren, eta, beraz, langile gehiagok parte hartzea lortuko zen; eraikuntzan gora egin ahala, arrapalak estuagoak eta mailakatuagoak izan behar zirenez, pisuak altxatzeko beste mekanismoren bat behar izango zuten. Zernahi gisaz, XXI. mende hasieran ez zegoen oraindik aho bateko adostasunik ikertzaileen artean.

Keopsen piramide handiari dagokionez, badirudi barruko harri gehiena obraren hegoaldean zeuden gertuko harrobietatik atera zutela. Piramidearen kanpoko aldea, leunagoa, Nilo ibaian zehar garraiatu zuten kareharri zurizkoa zen. Kanpoko blokeak kontu handiz moztu behar izan zituzten, ibai ontzietan garraiatu Gizaraino, eta obrara sartzeko arrapaletaraino eraman. Kanpoko bloke gutxi batzuk baino ez ziren geratu bere lekuan, piramide handiaren behealdean, Erdi Aroan inguruan bizi zen jendeak material asko hartu baitzuen Kairoko hirian eraikinak egiteko.

Denborak aurrera egin ahala, eraikuntza teknikak hobetuz joan ziren. Leku aski lau eta hareazko substratuko bat aukeratzen zuten, oinarri egonkorra lortzeko. Harrien lehen maila arreta handiz altxatu ondoren, piramideak eraikitzen zituzten maila desberdinak jasoz, bata bestearen gainean. Barrualdean, korridore eta arrapalen sistema zehazki aztertu izan dute arkeologoek, eta ondorioztatu izan dute premia tekniko bat zela. Adibidez, galeria nagusiak balio zezakeen harrizko blokeen biltegi izateko, hileta ganbara egin eta ixteko; arnasbideak faraoiaren espiritua beste mundura joan ahal izateko bidea izan zitezkeen.

Piramidea simetrikoa izango zela ziurtatzeko, harri guztien kanpoaldeak garaiera eta zabalera bera izan behar zuen. Langileek bloke guztiak markatuta eduki zitzaketen piramidearen hormaren angelua adierazteko, eta azalera kontu handiz ebakitzen zen, blokeak bata bestearekin bat etor zitezen.

## Egiptoko Museo Nagusia 
Piramide handitik 2&nbsp;km iparraldera, Gizako eremu arkeologikoaren barnean, Egiptoko Museo Nagusia edo Gizako Museoa eraiki zen, 165.000&nbsp;m2 azalerarekin. Kairoko erdigunean dagoen Tahrir plazako Egiptoko Museoa ordezten du. Zaharkinen Kontseilu Gorena 2002an hasi zen eraikitzen —nahiz proiektua 1992koa izan—, gehienbat Japoniaren finantzaketaren bitartez, Kontseilu Gorenak kostuen bostena baino zertxobait gutxiago hartu baitzuen bere gain.

## Irudiak 

Giza pyramid05(js).jpg|Kheopsen piramidea
01 khafre north.jpg|Khefrenen piramidea
Cairo, Gizeh, Pyramid of Menkaure, Egypt, Oct 2005.jpg|Mizerinoren piramidea
SphinxGizeh.jpg|Gizako Esfinge Handia
Khentkaous Ire Gizeh 2004.jpg|Khentkaus I.aren piramidea
Mastabas-est-khéops.jpg |Mastabak ekialdeko hilerrian
Mastaba Gizeh 112004.JPG |Khufukhafen mastaba (G7140 eta G7130 ekialdeko hilerrian)
Inscription Gizeh 112004.JPG |Khufukhafen mastaba (xehetasuna)
BustOfPrinceAnkhhaf-PartialProfile2 MuseumOfFineArtsBoston.png |Ankhafen soina (G7510 mastaba)
Chapelle-voutée-imery.jpg |Imeriren mastabako gangadun kapera (G6020 mendebaldeko hilerria)
Qar-tombe-gizeh.jpg |Qaren mastaba (ekialdeko hilerrian)
Gravures-qar-gizeh.jpg |Qaren mastaba, irarlanak 
Tombe-idou-gizeh.jpg |Iduren mastaba (ekialdeko hilerrian)
Statues-idou-gizeh.jpg |Iduren mastaba, estatuak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak 
*  The Giza Project at Harvard University (web.archive.org)
* Nagore Irazustabarrena (2010-04-24) «Ez zituzten esklaboek eraiki» in *Argia* (web.archive.org)