open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ostpolitik

[thumb|[Willy Brandt (ezkerrean) eta Willi Stoph, bi Alemanietako buruzagien lehenbiziko bilera 1970. urtean Erfurt hirian.]]

***Ostpolitik*** (euskaraz *Ekialdeko Politika*) 1969-1974 bitartean Alemaniako Errepublika Federaleko Kanpo Harremanetarako Willy Brandt ministroak, gerora Alemaniako kantzilerra izango zenak, bere herrialdea eta Ekialdeko Europako herrialdeen arteko harremanak, Alemaniako Errepublika Demokratikoa barne, normalizatzeko burutu zuen saiakera deskribatzeko erabili ohi den izendapena da. Izendapen honen jatorria, orduko Konrad Adenauer kantzilerrak zioen moduan mendebaldera bakarrik begiratu beharrean, ekialdera begiratzeko asmoan datza.

Ostpolitik politikaren ezaugarri nagusiak Hallstein doktrinaren baztertzea eta Polonia eta Ekialdeko Alemaniaren arteko muga zen Oder-Neisse lerroaren onarpena ziren. Bestalde, Ekialdeko Europa eta Sobietar Batasunarekin merkatal harremanak ere areagotu egin ziren.

## Willy Brandt kantzelariaren adierazpena 
## Kanpo estekak
AP-9

**AP-9** edo **Atlantikoko Autobidea** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko mendebaldea zeharkatzen duen autobide bat da. Coruña eta Pontevedra probintziak iragaten ditu, Ferrol udalerria Portugalgo mugarekin lotuz. 219,6 kilometro luze ditu.

Igarotzen dituen hiri eta udalerri garrantzitsuenak Ferrol, Narón, Fene, Betanzos, A Coruña, Ordes, Santiago de Compostela, Padrón, Pontevedra, Vigo, O Porriño eta Tui dira.

## Tarteuneak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniako Eskubaloi Liga

**Alemaniako Eskubaloi Liga** (alemanez *Handball Bundesliga*) Alemaniako eskubaloi txapelketa nagusia da. Espainiako ASOBAL Ligarekin batera nazioartean dagoen ligarik indartsuena da.

## Historia 
1947-48 denboraldian sortu zen eta lehen bi ekitaldietan *Deutschen Arbeitsausschuss für Handball (DAH)* izan zen antolatzailea. 1949an *Deutsche Handballbund (DHB)* sortu eta berak ekin zion antolaketari. 1966an gaur egungo Bundesliga sortu zen. Hasiera batean bi taldetan banatzen ziren (Iparraldea eta hegoaldea) baina 1977tik aurrera lehen mailan talde bakarra dago.

Ekialdeko Alemanian ere eskubaloi liga bat egon zen, **DDR-Handballmeister**. Liga honetako hainbat taldek ere maila handia lortu zuten.

1991-92 denboraldian Bundesliga bateratua sortu zen.

## Palmaresa 
### Mendebaldeko Alemaniako Eskubaloi Liga 
### Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Liga 

* (¹) **HC Empor Rostock**ek lehenengo hiru ligak *BSG Motor Rostock* izenarekin irabazi zituen.

### Bundesliga bateratua 
## Garaipenak 
* (¹) **SC Magdeburg**en lehenengo 10 garaipenak Ekialdeko Alemaniako Ligan izan ziren.
* (²) **HC Empor Rostock**en garaipen guztiak Ekialdeko Alemaniako Ligan izan ziren.
* (³) **SC Leipzig**en garaipen guztiak Ekialdeko Alemaniako Ligan izan ziren.

## Kanpo estekak
VfL Gummersbach

**VfL Gummersbach** (izen osoa *Verein für Leibesübungen Gummersbach von 1861 e.V.*), Alemaniako eskubaloi talderik loriatuena da, Alemaniako Eskubaloi Liga 12 aldiz eta Kopa 5 aldiz irabazteaz gain, bost aldiz irabazi baitu EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia. Europako beste txapelketa batzuk ere irabazi ditu, 3 EHF Errekopa eta 2 EHF Kopa besteak beste. 60 eta 70 hamarkadak izan ziren taldearen garai onenak.

Ipar Renania-Westfalia estatuko Gummersbach hiriko taldea da.

## Uniformea 
Kamiseta urdina eta praka zuriak.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Bundesliga (12): 1966, 1967, 1969, 1973, 1974, 1975, 1976, 1982, 1983, 1985, 1988, 1991
* Alemaniako Kopa (5): 1977, 1978, 1982, 1983, 1985

**Nazioartean:**
* EHF Txapeldunen Liga (5): 1967, 1970, 1971, 1974, 1983
* EHF Errekopa (3): 1978, 1979, 2010
* EHF Kopa (2): 1982, 2009
* EHF Superkopa (2): 1979, 1983

## Kanpo estekak
Joe Pesci

'*Joseph Frank *Joe* Pesci*' (Netwark, New Jersey, 1943ko otsailaren 9a) estatubatuar aktore, umorista eta musikari bat da.

Film hauetan antzeztu izanagatik ospetsua da: *Raging Bull* (1980), *Once Upon A Time In America* (1984), *Lethal Weapon 2* (1989), *Goodfellas* (1990), *Home Alone* (1990), *JFK* (1991), *My Cousin Vinny* (1992), *A Bronx Tale* (1993), *Lethal Weapon 4* (1994) eta *Casino* (1995).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Joe Pesci aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Hiltzaile baten aitormena

***Hiltzaile baten aitormena*** (*Beichte eines Mörders, erzählt in einer Nacht*) Joseph Roth idazle judu austriarraren eleberri bat da. 1936an argitaratu zuten.

## Argumentua 
Parisko taberna batean, **Semion Golubchik** jaunak bere bizitza kontatzen die taberna bateko beste bezeroei, bi hilketa nola egin zituen azaltzeko. Eleberriak bi narratzaile ditu: Semion Golubchik hiltzailea eta tabernako bezero izengabe bat.

Golubchik jaunak XX. mendeko hirugarren hamarkadan egiten du bere kontaketa . Berak kontatutakoaren gehiena, ordea, Lehen Mundu Gerra baino lehenagokoa da, eta Errusian eta Parisen ditu kokapenak.

## Pertsonaiak 
* **Semion Semionovich Golubchik**: protagonista. Kropotkin printzearen sasikumea eta tsarren polizia sekretuko kidea. Zaharra denean, bere bizitza kontatzen die egunero joaten den tabernako bezeroei.
* **Kropotkin printzea**: Semionen benetako aita. Haren hezkuntzaz arduratzen da, baina ez dio eskubiderik onartu.
* **Kropotkin printze gaztea**: Semionen haurriderdia. Egiazki, Kropotkin printzearen emaztearen semea da, nahiz eta printzeak printzetzat hartu, Semionen kaltean. Semionek biziki gorrotatzen du.
* **Jeno Lakatos**: merkatari hungariarra. Semion bultzatzen du bere eskubideak eskatzera printzeari . Semionen bizitzako hainbat unetan agertzen da, bai Errusian bai Parisen. Bere kontaketan *deabrua* deitzen dio Semionek. Izen bereko merkatari hungariar bat Leviatana liburuan ere agertzen da.
* **Lutezia** (**Annette Leclaire**): modeloa. Semion eta Kropotkin printze gaztea berataz maitemintzen dira. Semionen emaztea izango da.
* **Narratzailea**: Semion dagoen tabernaren alboko hotelaren bezeroa. Semionen kontaketa entzuten du. Hotelera itzultzean Lakatosekin topo egiten du. Hanka egiten du hoteletik.

## Kanpo estekak
Saint-Louis ospitalea

**Saint-Louis ospitalea** (frantsesez: *Hôpital Saint-Louis*) Parisko 10. barrutiko Claude-Vellefaux etorbideko 1. zenbakian dagoen eritegia da. *Assistance publique - Hôpitaux de Paris* ospitale sistemaren barnean dago. Hurbilen duen metro geltokia *Goncourt* da.

## Historia 
Erietxe hau XVI. mendearen hasieran eraiki zen, Henrike IV.a Frantziakoaren erregealdian. Izan ere 1562ko izurriteak 68.000 paristarren heriotza eragin zuen, biztanleri osoaren herena. Hiriaren erdialdean kokatutako *Hôtel-Dieu* ospitaleak horrenbeste eri artatzeko lekurik ez zuenez gero, 1607ko maiatzaren 19an Henrike IV.ak «*hiriaren kanpoaldean, Saint-Denisen ondoan*» beste eritegi bat eraikitzeko agindua eman zuen. Eraikuntza 1612an amaitu zen.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 1 Avenue Claude Vellefaux, 75010
* Geltokia: 15px15px Goncourt – hôpital Saint-Louis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Cotten

**Joseph Cheshire Cotten** (1905eko maiatzaren 15a, Petersburg, Virginia &ndash; 1994ko otsailaren 6a, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar aktore bat izan zen. Orson Welles aktore eta zinema-zuzendariarekin estuki lotua dago: Welles-ek zuzendu edo antzeztutako honako filma hauetan agertu zen: *Citizen Kane* (1941), *The Magnificent Ambersons* (1942), *Journey into Fear* (1943), *Shadow of a Doubt* (1943), *Love Letters* (1945), *Portrait of Jennie* (1948) edota *The Third Man* (1949).

## Biografia 
Arte dramatikoko ikasketak egin zituen Washingtongo Hickman School of Expression-en. Berehala, futbolari egin zen; ondoren, publizitate-saltzaile izan zen *The Miami Herald* aldizkarian, eta aldizkari horretan bertan zenbait antzerki-kritika idatzi zituen (1929). Garai horretan, antzerki-talde amateur batean hasi zen lanean. 1930ean bikoizketa-lanetarako eta erregidore-laguntzaile aritzeko hartu zuten New Yorkeko Belasco Antzokian. Copley Square Theaterren aritu zen antzezle, eta, azkenik, 1932an egin zuen debuta Broadwayn *Absent Father* laneko paper txiki batekin. Zenbait lan egin ondoren, 1936an, Orson Wellesen Federal Theatren hasi zen. 1938an Orson Welles ezagutu zuen, eta hurrengo urtean izugarrizko arrakasta lortu zuen *The Philadelphia Story* lanarekin.

Zineman, Orson Wellesen *Citizen Kane* filmean egin zuen debuta, eta horren ondoren, *The Magnificent Ambersons* eta *Journey into Fear* filmak egin zituen. 1942an kontratu bat izenpetu zuen David O. Selznickekin, zazpi urterako. Hiru film egin zituen, hala ere, kontratu horren aurretik, horien artean Alfred Hitchcocken *Shadow of a Doubt* (1943). Selznickekin paper erromantikoak egin zituen, hala nola King Vidorren *Duel in the Sun* (1946) eta William Dieterleren *Portrait of Jennie* (1948). Kontratua amaitu zitzaionean, bi lan egin zituen Britainia Handian, besteak beste, Alfred Hitchcocken *Under Capricorn* (1949). Ondoren, 20th Century Fox etxearekin egin zuen kontratua, baina erdi-mailako lanak egin zituen, *Niagara* (1953) izan ezik.

1955. urtetik aurrera, telebistan aritu zen, batez ere, zinemako karrera apur bat baztertuta. Garai horretatik aurrera, telebistako filmetako paperak edo europar produkzio txikietakoak eta film ospetsuetako zenbait paper egin zituen: *Petulia* (1968), *Lo Scopone scientifico* (1972), *Soylent Green* (1973), *Twilight´s Last Gleaming* (1977) eta *Heaven´s Gate* (1981).

## Filmografia 
## Kanpo-loturak 
* Joseph Cotten aktorearen IMDBko fitxa ikusgai 

## Erreferentziak
SC Magdeburg

**SC Magdeburg** (izen osoa *Sportclub Magdeburg*), Alemaniako eskubaloi talderik indartsuenetakoa da, Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Liga 10 aldiz eta Bundesliga beste behin irabazteaz gain hirutan irabazi baitu EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia. Garairik onenak 70 eta 80 hamarkadetan aurrera ezagutu zituen.

2020. hamarkadan loraldi berria izan du eta hiru aldiz irabazi du Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa.

Saxonia-Anhalt estatuko Magdeburg hiriko taldea da.

## Uniformea 
Zuria marra gorriekin.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Liga (10): 1970, 1977, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1988, 1991
* Bundesliga (1): 2001
* Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Kopa (4); 1977, 1978, 1984, 1990
* Alemaniako Kopa (2): 1996, 2016

**Nazioartean:**
* Munduko Txapelketa (3): 2021, 2022, 2023
* EHF Txapeldunen Liga (5): 1978, 1981, 2002, 2023, 2025
* EHF Kopa (4): 1999, 2001, 2007, 2021
* Europako Superkopa (3): 1981, 2001, 2002

## Kanpo estekak
Emilio Majuelo

**Emilio Majuelo Gil** (Tutera, 1953 -) Euskal Herriko historialaria da. Ikerketa lanak batez ere XX. mendeko Euskal Herriaz egin ditu.

## Biografia 
Txikitan hasi zen irakurtzen, jakin-mina piztu baitzitzaion liburuen bidez. Goi mailako Ikasketak Zaragozako Unibertsitatean egin zituen.

Eta ikasketen ondoren, zapalduen historia argitara ateratzen egin du lan, Frankismoan eta ondorengo urteetan errepresaliatutakoen testigantzak bilduz, Erriberako klase gatazkak aztertuz... Lehen ikerketak Nafarroako gizarte mugimenduei buruz egin zituen.. Gerónimo de Uztariz Historia Institutua sortu eta zuzendu zuen, Txalaparta argitaletxean historia sail baten ardura dauka, eta Euskarazko Komunikazio Taldearen administrazio kontseiluko kidea da.

## Lanak 
Artikulu eta ikerketa lan ugariz gain, liburu hauek argitaratu ditu:
* *La IIª República en Navarra. Conflictividad agraria en la Ribera Tudelana (1931-1933)*. Pamiela, Iruñea, 1986.
* *Luchas de clases en Navarra (1931-1936)*. Nafarroako Gobernua, Iruñea, 1989.
* *Del sindicalismo católico agrario al cooperativismo empresarial. 75 años de la Federación Navarra de Cooperativas (1910-1985)*, Angel Pascual Bonisekin batera, Espainiako Nekazaritza Ministerioa, 1991.
* *Tratamiento didáctico de las fuentes históricas*, Mª Esther Guibert Navazekin batera, Grupo Editorial Universitario, 1998.
* *LAB sindikatuaren historia*, Txalaparta, Tafalla, 2000. ISBN 9788481361902. Espainieraz ere argitaratua.
* *La generación del sacrificio: Ricardo Zabalza. 1898-1940*, Txalaparta, Tafalla, 2008. ISBN 9788481365160.
* *La idea de historia en Arturo Campión*, 2011. 2006ko Eusko Ikaskuntzaren Arturo Kanpion dirulaguntza irabazi eta gero eginiko ikerketa lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Alberto BARANDIARAN: «Emilio Majuelo: "Ez dago idatzia Euskal Herriko historia indartsu bat"», *Larrun*, 2291. zenbakia, 2011-09-25.
* Mikel LARRAÑAGA ARREGI: «Emilio Majuelo Gil», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Esker onez - Emilio Majuelo  elkarrizketa Hamaika Telebistan.
Amaia Riouspeyrous

**Amaia Riouspeyrous** (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1984 -) Euskal Herriko kantaria da. Folk eta pop rock estiloetan aritzen da eta Anhauzen bizi da.

## Biografia 
Aita Anhauzekoa du eta ama Ezterenzubikoa. Ikasketak Garaziko ikastolan eta Baigorriko kolegioan hasi zituen; goi mailakoak (Gizarte Laguntzailea) Parisen egin zituen eta egun Baionako ospitalean egiten du lan.

Bederatzi urterekin 1993an Euskal Herriko Haur Kantu Txapelketan parte hartu zuen Okarrina taldearekin eta harrezkero abesteari ekin zion. Hamasei urterekin ETBren *Izar gazte bila* saioan esku hartu zuen. 2008an France Bleu irratiak, Agorila diskoetxeak eta Baionako Luna Negra kabaretak artista berrientzat antolatutako *Tremplin* lehiaketa irabazi zuen eta horrek grabaketak egiteko ateak zabaldu zizkion.

2013an bigarren diskoa plazaratu zuen, *Milaka*.

## Diskografia 
* *Har ezazu* (2009, *Agorila*). Hitzak **Riouspeyrousek** berak, Niko Etxartek eta Fred Fort olerkariak eginak dira.
* *Milaka* (2013, ''Agorila)

## Musikariak 
* Philippe Albor: gitarra akustikoa.
* Alain Fischer: bateria.
* Patrick Fischer: gitarra akustikoa eta elektrikoa.
* Xabi Fischer: teklatuak.
* Alain Hirigoien: baxua.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Kantaria Myspacen.
* Elkarrizketa EKEren webgunean.
* Elkarrizketa Euskonews Gaztean.
Chronicon terrae Prussiae

***Chronicon terrae Prussiae*** () Ordena Teutonikoari buruzko kronika bat da, 1326. urtean Peter von Dusburg alemaniar apezak idaztetik amaitu zuen. Eskuizkribu hau Ordena Teutonikoaren Estatua eta Ordena Teutonikoaren Prusia eta Lituaniako Dukerriko Handiko kronika onena eta osotuena da, Baltikoko gurutzadak bukatu eta 100 urtetara osatu zelarik. Gainera, prusiar eta lituaniar pagano edo jentilen klanek eta Ordena Teutonikoak elkarren aurka Baltikoan egindako guduei buruzko informazio iturri bikainena da.

Kronika hau latinez idatzia dago eta lau bildumek osatzen dute:
* Lehenbiziko bildumak ordena teutoniko militarra eta bere itsasoz haragoko gurutzadei buruzko informazio zabala eskaintzen du.
* Bigarren eta hirugarren bildumek ordena teutonikoa prusiar eta beste tribu baltikoen lurraldetara nola ailegatu zen azaltzen du.
* Laugarren bildumak garai hartako munduko beste hainbat gertakari historiko azaltzen ditu.

Bestalde, kronikak 20 orrialdetako gehigarri bat ere badu, bertan Peter von Dusburg egileak 1326-1330 bitartean jazotako gertakariak azaltzen dira. Kronika hau monasterio, kronika, agiri eta Peterrek "fidagarritzat" jo zituen kontakizunetan oinarritu zen. Bestalde egilea Malborkeko gazteluko Ordena Teutonikoaren Maisu Handiaren agiritegiaz ere baliatzen da, eta egilea bera ere azaldutako zenbait gertakarien lekuko ere izana zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frisch Auf Göppingen

**Frisch Auf Göppingen** (izen osoa *Turn- und Polizeisportgemeinschaft Frisch Auf Göppingen e.V.*), Alemaniako eskubaloi talderik onenetakoa izan zen 50, 60 eta 70. hamarkadetan. Alemaniako Eskubaloi Liga 9 aldiz irabazteaz gain, birritan irabazi baitzuen EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia. 90. hamarkadan bigarren mailan aritu ondoren 2001ean Bundesligara itzuli zen eta 2011ean EHF Kopa irabaztea lortu du.

Baden-Württemberg estatuko Göppingen hiriko taldea da.

## Uniformea 
Kamiseta zuria eta praka berdeak.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Bundesliga (9): 1954, 1955, 1958, 1959, 1960, 1961, 1965, 1970, 1972
* Alemaniako Kopa (2): 1954, 1957

**Nazioartean:**
* EHF Txapeldunen Liga (2): 1960, 1962
* EHF Kopa (4): 2011, 2012, 2016, 2017

## Kanpo estekak
Kaledonia Berriko urmaelak

**Kaledonia Berriko urmaelak** Kaledonia Berrian eta hegoaldeko Ozeano Barean dagoen koralezko uharria da, munduko uharririk luzeenetan bigarrena (Australiako Koral Hesi Handia da luzeena).

Uharriak uharte nagusia eta Île des Pins uhartea inguratzen ditu. UNESCOk Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 2008an.

## Galeria 

Fitxategi:Païta_01.jpg
Fitxategi:Lagoons of New Caledonia.jpg

## Kanpo estekak
TV Großwallstadt

**TV Großwallstadt** (izen osoa *Turnverein Großwallstadt 1888 e.V.*), Alemaniako eskubaloi taldeen artean palmares onenetakoa duena da, Alemaniako Eskubaloi Liga 6 aldiz eta Kopa 4 aldiz irabazteaz gain, birritan irabazi baitu EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia. Europako beste txapelketa batzuk ere irabazi ditu, EHF Kopa eta EHF Superkopa hain zuzen ere. 70eko hamarkadaren bukaera eta 80ko hamarkada izan ziren taldearen garai onenak.

Bavaria estatuaren iparraldeko Großwallstadt hiriko taldea da.

## Uniformea 
Kamiseta zuria eta praka urdinak.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Bundesliga (6): 1978, 1979, 1980, 1981, 1984, 1990
* Alemaniako Kopa (4): 1980, 1984, 1987, 1989

**Nazioartean:**
* EHF Txapeldunen Liga (2): 1979, 1980
* EHF Kopa (1): 1984
* EHF Superkopa (1): 1980
* EHF City Cup (1): 2000

## Kanpo estekak
Saint-Savin-sur-Gartempeko abadia

**Saint-Savin-sur-Gartempeko abadia** (frantsesez *Abbaye de Saint-Savin-sur-Gartempe*) Vienneko Saint-Savin udalerrian dagoen abadia erromanikoa da.

XI. mendean eraikia, 1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Pianako kalatuak

**Pianako kalatuak** (korsikeraz: *E Calanche di Piana*) Korsikako mendebaldeko kostaldean dagoen Piana udalerriko kalatuak dira, Ajaccio eta Calvi arteko bidean kokatuak.

UNESCOk Portoko golkoa, Girolatako golkoa eta Scandolako erreserbarekin batera Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 1983an.

Image:04_Calanche_Piana.jpg
Image:Tete de chiene01.jpg
Image:Calanques de Piana.jpg
Image:Corse 10.jpg

## Kanpo estekak
Portoko golkoa

**Portoko golkoa** (korsikeraz: *golfu di Portu*) Korsikako mendebaldeko kostaldean dagoen golkoa da.

UNESCOk Pianako kalatuak, Girolatako golkoa eta Scandolako erreserbarekin batera Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 1983an.

image:Ota marine de Porto.jpg
image:PNRC_littoral_sud_Porto.jpg
image:Corse_Ota_Porto_tour_genoise.jpg

## Kanpo estekak
Girolatako golkoa

**Girolatako golkoa** (frantsesez: *golfe de Girolata*) Korsikako mendebaldeko kostaldean dagoen golkoa da.

UNESCOk Pianako kalatuak, Portoko golkoa eta Scandolako erreserbarekin batera Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 1983an.

image:Girolata 0ff.jpg
image:Corse-04842-Golfe de Girolata.jpg

## Kanpo estekak
Riupeirós

**Riupeirós** hitzak okzitanieraz "harrizko ibaia" (*riu*=ibai, *pèira*= harri) esan nahi du. Hori dela eta Okzitaniako leku batzuek izen hori dute. Grafia frantximantean *Rieupeyroux* edota *Riupeyrous* idazten da eta pluralean (*rius*=ibaiak) *Riouspeyrous* ere deitura gisa erabiltzen da.

## Toponimian 
* Riupeirós (fr *Rieupeyroux*): Roergueko udalerria.
* Riupeirós (fr *Riupeyrous*): Bearnoko udalerria.

## Deitura 
* Amaia Riouspeyrous (1984 -), euskal kantaria.
Alemaniako Eskubaloi Kopa

**Alemaniako Eskubaloi Kopa** edo **DHB-Pokal** Alemanian jokatzen den eskubaloi txapelketa bat da, Bundesligaren ondoren garrantzitsuena. 1975ean izan zuen lehenengo ekitaldia.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Scandolako natura-erreserba

**Scandolako natura-erreserba** (korsikeraz: *Riserva Naturale di Scandola*) Korsikako mendebaldeko kostaldean dagoen natura-erreserba da. 19,19 km²-ko azalera duen eremu hau Korsikako natura-parkearen barnean dago.

UNESCOk Pianako kalatuak, Portoko golkoa eta Girolatako golkoarekin batera Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 1983an.

Image:Corse-04892-réserve de Scandola.jpg
Image:Corse-04893-réserve de Scandola.jpg
Image:0 Scandola Osani JPG3.jpg
Image:0 Scandola Osani JPG4.jpg

## Kanpo estekak
Potsdameko Batzarra

[thumb|300px|Potsdameko Batzarrean biltzartutako taldeko kideak: [Clement Attlee, Viatxeslav Molotov, Harry S. Truman, James F. Byrnes, Ernest Bevin, William D. Leahy eta Iosif Stalin.]]

**Potsdameko Batzarra** Bigarren Mundu Gerrako Aliatu nagusien arteko bilera izan zen, Alemaniako Potsdam hirian dagoen Cecilienhof jauregian egin zena, 1945eko uztailaren 17a eta abuztuaren 2aren artean. Bertan parte hartu zuten herrialdeak Sobietar Batasuna, Erresuma Batua eta Ameriketako Estatu Batuak izan ziren; izan ere, hiru herrialde horiek Ardatzeko potentziak garaitu zituzten aliatuen artean boteretsuenak ziren.

Batzar honetan biltzartu ziren hiru herrialde horietako buruzagiak Iosif Stalin, Winston Churchill (gerora Clement Attlee) eta Harry S. Truman izan ziren.

Bertan erabaki zen aliatuek Alemania kontrolatuko zutela, ordainen politika egingo zela, Alemaniak zenbait lurralde galduko zituela eta Japoniaren aurkako gerran sobietarrek parte hartuko zutela.

## Erabaki aipagarriak 
≪Alemaniaren okupazioa dela eta, Kontrol batzordeak zaindu beharreko helburuak honakoak dira:

1. Alemania guztiz desarmatu eta desmilitarizatzea, eta gerra arloko produkziorako erabilgarri diren alemaniar industria guztiak itxi edo zaintzea. (...)

3. Alderdi nazionalsozialista eta beraren barruko edo azpiko talde guztiak deuseztatzea, erakunde nazi guztiak desegitea (...).

4. Alemaniaren etorkizunerako bizitza politikoa bideratzeko oinarri demokratikoa eta nazioartean parte hartzen duenerako lankidetza baketsua prestatzea (...).

5. Gerrako kriminalak eta sarraski edota gerrako krimentzat har daitezkeen plan nazietan parte hartu dutenak atxilotu eta epaitu egin behar dira (...)

6. Alemaniaren hezkuntza zainduko da doktrina nazi eta militaristak errotik kanporatzeko eta ideia demokratikoak indartsu garatu ahal izan daitezen.≫

Berlin, 1945eko abuztuaren 2ko adierazpena.

## Kanpo estekak
Ardatz (argipena)

**Ardatz** hitzak hainbat adiera eta erabilera ditu:

* mekanikan, ardatza, gailu baten errotazio-mugimendua gidatzen duen osagaia;
* geometrian:
** simetria ardatza, irudi bat bi zati berdinetan banatzen duen lerro irudikaria;
** biraketa-ardatza, gorputz bat biratzen denean, geldi dauden puntuek osatutako lerroa;
* **ardatz kronologiko** edo denbora lerroa, historiako gertaerak eta aroak agertzeko diagrama;
* Ardatzeko potentziak, Bigarren Mundu Gerran Alemania, Italia eta Japoniak osatu zuten elkartea;
* Ardatz Neobolkaniko, Mexikoko sumendi-lerroa.
* Ardatz, Itzagaondoan kokatutako herria.
* Ardatz, Eguesibarrean kokatutako herria.
Briareko ubidea

**Briareko ubidea** (frantsesez: *Canal de Briare*) Frantziako Erdialdea-Loira Harana eskualdeko ubide bat da, Loira eta Senaren adarra den Loing ibaiak lotzen dituena. Hasiera Briaren du, Loiraren alboko ubidean, eta amaiera Loingeko ubidean, Buges herrixkan (Montargisetik hurbil). 57 kilometroko luzera du eta 38 esklusa.

Ubidea Maximilien de Béthune, Sullyko dukearen agindupean hasi zen eraikitzen, Henrike IV.a Frantziakoaren erregealdian, elikagaien garraioa errazteko. 1604an hasi eta 1642an amaitu ziren eraikuntza lanetan 6.000 eta 12.000 langile artean aritu ziren. Ubide moderno guztien prototipoa da.

## Kanpo estekak 
*  Dictionnaire des rivières et canaux de France: Canal de Briare. Projet Babel.
*  Canal de Briare. Base Mérimée.
Leviatana

***Leviatana*** () Joseph Roth idazle judu austriarrak idatzitako eleberri labur bat da. 1940an argitaratu zen, Roth hil eta gero. Hala ere, frantsesezko itzulpen bat 1936an argitaratu zuen *La Lumière* egunkariak *Koral merkataria* izenburupean.

Euskarazko itzulpena Susak argitaratu zuen 1998an, Edorta Mataukok itzulia.

## Argumentua 
**Nissen Piezenik** Progody hirixkako koral-saltzaile bat da. Koralak saldu bakarrik ez, koralez maiteminduta dagoela esan daiteke, nahiz eta itsasoa inoiz ez ikusi. Progrodyn eta inguruetan Niessen saltzaile zintzotzat hartua izan da betidanik. Halaber, saltzen dituen koralek ere ospe handia dute. Hala ere, bere negozioa beherantz joaten hasten da hungariar merkatari bat koralak prezio askoz txikiagotan saltzen hasten denean. Niessek bisita egiten dio eta prezioen sekretua ezagutzen du: koralak zeluloidezkoak dira, ez naturalak. Merkatari horrek Niessen konbentzitzen du eta koral naturalak eta zeluloidezkoak nahasten hasten da, nahiz eta naturalak izango balira bezala saldu. Horrela, Niessenek bere buruari traizio egiten dio, baita maite dituen koralei ere. Horrek bere bizitza hondatuko du.

## Pertsonaiak 
* **Nissen Piezenik**: protagonista.
* **Jeno Lakatos**: merkatari hungariarra. Zeluloidezko koralak saltzen du, erabateko arrakastaz. Niessen konbentzitzen du gauza bera egiteko. Izen bereko merkatari hungariar bat *Hiltzaile baten aitormena* liburuan ere agertzen da.
* **Alexander Komrover**: beste merkari baten semea. Soldadutza itsas armadan egiten ari da. Niessenek Odesara laguntzen dio, baimenaldi labur baten ondoren, itsasoa lehen aldiz ikusteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarean euskaraz osorik, HTML formatuan.
Edale santuaren kondaira

***Edale santuaren kondaira*** (*Die Legende vom heiligen Trinker*) Joseph Roth idazle judu austriarrak 1939an idatzitako eleberri labur bat da. Hil baino pixka bat lehenago amaitu zuen Rothek liburua eta hil ondoren argitaratu zuten.

## Argumentua 
**Andreas Kartak** Sena ibaiko zubipeetan lo egiten duen arlote bat da. Arratsalde batean ongi jantzitako jaun batek berrehun libera ematen dizkio honako baldintzarekin: Sainte Marie des Batignolles elizan dagoen Teresa Lisieuxekoari itzultzeko dirua, berak nahi duenean. Andreasek dirua itzuliko duela hitzematen dio jaunari, eta hitza betetzen gogoz saiatzen da.

## Pertsonaiak 
* **Andreas Kartak**: protagonista. Jaiotzez Poloniakoa, meatzeetan lan egitera Frantziaratua.
* **Jaun zahar ongi jantzia**: berrehun libera ematen dizkio Andreasi, bi aldiz. Bigarren aldian ez du ezagutzen Andreas.
* **Karoline**: Andreasek ostatu hartu zuen etxeko andrea. Berataz maitemindu zen Andreas. Senarrak Karolineri tratu txarrak ematen zizkionez, Andreasek senarra hil zuen eta bi urteko kartzela eman zioten. Berarekin dirutza gastatzen du Andreasek, dirua itzuli ordez.
* **Kanjak**: Andreasen eskola laguna eta futbolari ospetsua. Asko laguntzen dio Andreasi.
* **Gaby**: Cannesko kasinoko dantzaria. Berarekin asteburu bat pasatzen du Andreasek, eta dirutza gastazen du.
* **Woitech**: Andreasen lankide ohia. Ez dio uzten Andreasi dirua itzultzen. Berarekin ere dirutza gastatzen du.
* **Teresa**: neska gazte bat. Andreasek Teresa Lisieuxekotzat jotzen du.

## Kanpo estekak
Cedeirako itsasadarra

**Cedeirako itsasadarra** Espainiako ipar-mendebaldean dagoen Galizia autonomia erkidegoko Coruñako probintzian kokatzen den itsasadar bat da, hain zuzen ere, Rias Medias itsasadar multzoko zati bat da, bertan izena ematen dion Cedeira udalerria eta itsas portu garrantzitsua kokatzen da.

Itsasadar honetan Condomiñas, Das Mestas eta Forcadas ibaiak itsasoratzen dira. Condomiñas ibaiak Cedeira udalerria zeharkatzen du, Das Mestas ibaia berriz Cedeira eta Valdoviño udalerrien arteko muga da. Aldiz, Forcadas ibaian jada Forcadas udalerriko lursailetan itsasoratzen da, Vilarrube hondartzaren aldamenean, itsadar horren hegoaldeko ertza osatzen duelarik.

## Kanpo estekak
Ferrolgo itsasadarra

**Ferrolgo itsasadarra** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko A Coruñako probintzian dagoen itsasadar bat da, hain zuzen ere, Rias Medias itsasadar multzoko zati bat da. Itsasadar honetan izena ematen dion Ferrol udalerria eta Ferrolgo portua kokatzen dira.

[thumb|500px|erdian|Ferrolgo itsasadarra [Mugardos udalerritik ikusita.]]

## Ikus gainera 
* Rias Medias

## Kanpo estekak
Desmilitarizazio

**Desmilitarizazioa** lurralde batean armaden presentzia, eragin eta ekintza kontrolatu eta armak murrizteko prozesuari deritzo. Helburua gerrak eta beste gatazka militarrak gainditzea, aurkari baten garaipen militarraren edo bake-prozesu baten ondorioz.

## Kanpo estekak
Ciro Alegría

**Ciro Alegría Bazán** (Sartimbamba, 1909ko azaroaren 4a - Lima, 1967ko otsailaren 17) idazle peruarra izan zen.

Lehen ikasketetan César Vallejo izan zuen irakasle. APRA alderdiko militantea izan zen; bere ekintza politikoak zirela eta, Txilera kanporatu zuten. Han, literatura lantzen hasi zen behin betiko. Icaza eta Arguedasekin batera, Latinoamerikako indigenismoaren ordezkaria da. Alegríaren obretan, herri-hizkuntzaz mintzo den indio peruarra eta beraren ingurunea ageri dira; Alegríaren obrak Hego Amerikako kontinente osora hedatzen den errebindikaziozko kontagintza baten sinboloak dira. Obra nagusiak: *La serpiente de oro* (1935), *Los perros hambrientos* (1938), *El mundo es ancho y ajeno* (1941).

## Bibliografia hautatua 
* *La serpiente de oro* (Santiago de Chile, Editorial Nascimento, 1935).
* *Los perros hambrientos* (Santiago de Chile, Editorial Zig Zag, 1939).
* *La leyenda del nopal* (Santiago de Chile, Editorial Zig Zag, 1940).
* *El mundo es ancho y ajeno* (Santiago de Chile, Editorial Ercilla, 1941).
* *Duelo de caballeros* (Lima, Populibros, 1962).
* *Panki y el guerrero* (Lima, 1968).
* *Gabriela Mistral íntima* (Lima, Editorial Universo, 1969).
* *Sueño y verdad de América* (Lima, Editorial Universo, 1969).
* *La ofrenda de piedra* (Lima, Editorial Universo, 1969).
* *Siempre hay caminos* (Lima, Editorial Universo, 1969).
* *El dilema de Krause* (Lima, Ediciones Varona, 1969).
* *La revolución cubana: un testimonio personal* (Lima, Editorial PEISA, 1971).
* *Lázaro* (Buenos Aires, Editorial Losada, 1973).
* *Mucha suerte con harto palo* (Buenos Aires, Editorial Losada, 1976).
* *Siete cuentos quirománticos* (Lima, Ediciones Varona, 1978).
* *El sol de los jaguares* (Lima, Editorial Varona, 1979),
* *Fábulas y leyendas americanas* (Madrid, Editorial Espasa-Calpe, 1982).
* *Sueño y verdad de América* (Madrid, Alfaguara, 1985).
* *Fitzcarraldo, el dios del oro negro* (Madrid, Alfaguara, 1986).
* *Sacha en el reino de los árboles (Madrid, Alfaguara, 1986).
* *Nace un niño en los Andes* (Madrid, Alfaguara, 1986).
* *Once animales con alma y uno con garras* (Madrid, Alfaguara, 1987).
* *El ave invisible que canta en la noche* (Madrid, Alfaguara, 1989).
* *Mi alforja de caminante* (Lima, Editorial Norma, 2007).
* *El zorro y el conejo'' (Lima, Editorial Norma, 2008).

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Amerikako literatura
## Links 
* Novelas y cuentos de Ciro Alegría, en LibrosGoogle

## Erreferentziak
Kelly Slater

**Robert Kelly Slater** (Cocoa Beach, Florida, 1972ko otsailaren 11) estatubatuar surflari bat da. ASPko Munduko Surf Txapelketa hamaika aldiz irabazia du, hortaz txapelketa hori aldi gehienetan irabazi duen surflaria da, gainera txapelketa hori irabazi duen pertsonarik gazteena (20 urte) eta zaharrena izan delarik (39 urte).

## Biografia 
Kelly Slater surfista guztien erreferentzia bihurtu zen XX. mendearen amaieran eta XXI. hasieran. Maniobra berri ugari atera zituen, ondoren gainerako surflariek kopiatu zituztenak. Surf txapelketetatan garaipen ugari lortu zituenean atsedenaldi luzeak hartu zituen surf librean aritzeko.

Bestelako jarduera batzutan ere aritu izan zen. 1990. hamarkadaren hasieran *Baywatch* telesail ezaguneko zortzi ataletan agertu zen aktore lanetan, bai eta *The Girls Next Door* realityko atal batean ere. Surfaren inguruko film ugaritan aipatzen da eta haren irudiak ere ikusten dira. Hamarkadaren amaieran Rob Machado eta Peter King lagunekin *The Surfers* musika taldea sortu zuen eta 1998an *Songs from Pipe* diskoa argitaratu zuten. Pipe Hawaiiko Pipeline hondartza ezaguna da, Slaterrek hainbat urtetan bertan jokaturiko surf txapelketa irabazi zuen. Taldearekin Australian kontzertu bira egin zuten eta Sydney Opera Housen eta Australiako Parlamentuan ere jo zuten.

Bi liburu autbiografiko ere argitaratu ditu, ''Pipe Dreams: A Surfer's Journey* (2003) eta *Kelly Slater: For the Love'' (2008).

Suizidioaren prebentziorako fundazio bat sortu du eta bera da bozeramaile nagusia. Sarritan egin ditu surf erakustaldiak suizidioaz kontzientziatzeko ekitaldietan.

## Palmaresa 
* **Munduko txapelketak (11):** 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2005, 2006, 2008, 2010, 2011

## Iruditegia 

|Boost Mobile Pro 2008 txapelketa: Kelly Slater, Christiaan Bailey, Rob Machado eta Frank Bauer.
Irudi:Kelly Slater.jpg|Kelly Slater 2006an.
Irudi:KellySlater byRobKeaton.jpg|Kelly Slater 2006an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kelly Slater surflariaren webgunea
Antimilitarismo

**Antimilitarismoa** armada eta estatuen beste indarkeria moduen aurkako ideologia eta ekintza da. Gehienetan, anarkismoarekin eta ezker politikoaren mugimenduekin loturik agertzen da.

## Ikus, gainera 
* Bakezaletasun

## Kanpo estekak
Bohumil Hrabal

**Bohumil Hrabal** (Brno, 1914ko martxoaren 28a - Praga, 1997ko otsailaren 3a) txekoslovakiar idazle bat izan zen. 83 urte zituenean, klinika bateko bosgarren solairutik jausi zen, usoei jaten ematen ari zen unean. Oraindik zalantza dago istripua ala suizidioa izan zen.

Zuzenbidean doktorea zen. Era askotako lanbideak izan zituen, idazle izan baino lehen. 1963an hasi zen literatura-lanak argitaratzen, eta arrakasta handia izan zuen, baina 1968an, sobietarrek Txekoslovakia mendean hartu zutenean, debekatu egin zituzten haren liburuak 1976 arte. Hrabalen pertsonaiak ez dira heroiak, eta kontatzen duena eguneroko gertakizun xumeez betea da, ia era surrealista batean azaldua, ironiazko ikuspuntutik. Haren ipuin, liburu eta eleberri ezagunenak hauek dira: *Ostře sledované vlaky* (1965, *Zorrotz begiratutako trenak*, Fernando Rey Escalerak euskaratua), Jiří Menzel-ek zinemara eramana; *Inzerát na dům, ve kterém uz nechci bydlet* (1966, *Dagoeneko bizi nahi ez dudan etxe batentzat iragarkia*); *Obsluhoval jsem anglického krále* (Nik, Ingalaterrako erregearen zerbitzura egon naizen honek); *Příliš hlučná samota* (Bakartasun ardailaz beteegia); *Postřižiny* (1976, *Haurtzaroko pertsonaiak*); *Kdo jsem* (1989, *Nor naizen ni*).

## Idazlanak 
thumb|Bohumil Hrabal 1985 photo Hana Hamplová
* *Ztracená ulička*, 1948
* *Hovory lidí*, 1956
* *Skřivánek na niti*, 1959
* *Perlička na dne*, 1963
* *Pábitelé*, 1964
* *Taneční hodiny pro starší a pokročilé*, 1964
* *Ostře sledované vlaky* (Zorrotz begiratutako trenak), 1964
* *Inzerát na dům*, 1965
* *Kopretina*, 1965
* *Automat svět*, 1966
* *Morytáty a legendy*, 1968
* *Domácí úkoly*, 1970
* *Poupata*, 1970
* *Obsluhoval jsem anglického krále*, 1971
* * Městečko u vody * (trilogia)
** *Postřižiny* 1974
** *Krasosmutnění*, 1979
** *Harlekýnovy milióny*, 1981
* *Příliš hlučná samota*, 1977
* *Bambini di Praga*, 1978
* *Slavnosti sněženek*, 1978
* *Každý den zázrak*, 1979
* *Příliš hlučná samota*, 1980
* *Kluby poezie*, 1981
* *Něžný barbar*, 1981
* *Domácí úkoly z pilnosti*, 1982
* *Listování ve stínech grafických listů*, 1983
* *Domácí úkoly z poetiky*, 1984
* *Vita nuova*, 1986
* *Život bez smokingu*, 1986
* *Proluky*, 1987
* *Svatby v domě*, 1987
* *Chcete vidět zlatou Prahu?*, 1989
* *Kličky na kapesníku*, 1989
* *Můj svět*, Ceskoslovensky spisovatel 1988
* *Kdo jsem*, 1989
* *Barvotisky*, 1990
* *Krásná Poldi*, 1990
* *Listopadový uragán*, 1990
* *Schizofrenické evangelium*, 1990
* *Kouzelná flétna*
* *Ponorné říčky*, 1991
* *Růžový kavalír*, 1991
* *Aurora na mělčině*, 1992
* *Večerníčky pro Cassia*, 1993
* *Texty*, 1994

### Euskaraz 
* Zorrotz begiratutako trenak (Alberdania eta Elkar, 2002). Itzultzailea: Fernando Rey.

## Ikus, gainera 
* Txekierazko literatura

## Erreferentziak
SC Leipzig

**SC Leipzig** (izen osoa *Sportclub Deutsche Hochschule für Körperkultur*), Ekialdeko Alemaniako eskubaloi talde indartsuenetakoa izan zen bertako Liga 9 aldiz irabazteaz gain EHF Txapeldunen Liga (kontinenteko txapelketa nagusia) ere irabazi baitzuen 1966an. Saxonia estatuko Leipzig hiriko taldea zen.

1993an taldea desegin zen eta gaur egun SC DHfK Leipzig-ek hartu du bere lekua.

## Uniformea 
Berdea marra zuriekin.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Liga (9): 1959, 1960, 1961, 1962, 1965, 1966, 1972, 1976, 1979

**Nazioartean:**
* EHF Txapeldunen Liga (1): 1966

## Kanpo estekak
Sant Cugateko monasterioa

**Sant Cugateko monasterioa** () Kataluniako Sant Cugat del Vallès udalerrian dagoen monasterio bat da. IX. eta XIV. mendearen artean eraiki zen, Bartzelonako konderriko monasterio garrantzitsuena izan zelarik. Eraikin honen ezaugarri nabarmenena bertan dagoen klaustro erromaniko bikain eta ikusgarria da.

1931. urtean Interes Nazionaleko Ondarea izendatu zuten. Gaur egun eraikin honetan Sant Cugateko museoa kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Monestir de Sant Cugat - Llevant.JPG|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Monestir de Sant Cugat - Claustre angle sud-est pati.jpg|Klaustroa.
Irudi:Plànol Monestir de Sant Cugat.JPG|Oinplanoa.
Irudi:Monestir de Sant Cugat - Façana principal.JPG|Atari nagusia.

## Kanpo estekak 
* Sant Cugateko monasterioa. Kataluniako monasterioak.
HC Empor Rostock

**HC Empor Rostock** (izen osoa *Handballclub Empor Rostock*), Ekialdeko Alemaniako eskubaloi talderik indartsuenetakoa izan zen bertako 10 Liga eta 7 Kopa irabazteaz gain EHF Txapeldunen Ligako finalista izatera iritsi baitzen 1979an.

Mecklenburg-Aurrepomerania estatuko Rostock hiriko taldea da.

## Uniformea 
Kamiseta horia eta praka urdinak.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Liga (10): 1953, 1954, 1955, 1956, 1957, 1968, 1973, 1978, 1986, 1987
* Ekialdeko Alemaniako Eskubaloi Kopa (7): 1980, 1981, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989

**Nazioartean:**
* EHF Txapeldunen Liga (0): finalista 1979an
* EHF Errekopa (1): 1982
* Europako Superkopa (1): 1982

## Kanpo estekak
San Pedro de la Paz

**San Pedro de la Paz** Txileko komuna eta hiri bat da. 112,5 km², 80.447 biztanle ditu.(2002)

[thumb||200px|ezkerrera|**San Pedro de la Paz** komuna [Biobío eskualdea|Biobío eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  San Pedro de la Paz udalaren webgunea
Robin Friday

**Robin Friday** (1952ko uztailaren 27a, Acton, Londres &ndash; 1990eko abenduaren 22a, Acton, Londres) ingeles futbolari bat izan zen. Reading F.C. eta Cardiff City F.C. taldeetan jokatu zuen. Nahiz eta oso futbolari trebea izan bere izaera eta jarreraren ondorioz ez zuen inoiz Premier Leaguen jokatzea lortu izan.

Mundu mailan beharbada ez zen oso futbolari ezaguna izan baina Ingalaterran 1970eko hamarkadan zehar oso ospetsua izan zen, aurrelari gisa aparteko dohainak zituen, baina batez ere bere izaera berezi, nahasi eta buru arinarengatik ezaguna egin zen. Izatez, aurrelari bikaina izateko ezaugarri guztiak zituen, baina oso gaztetatik bere burua suntsitu eta zurruterako zaletasun ikaragarria erakutsi zuen, gerora bere droga menpekotasuna gehitu zitzaion. Bere bizitza erabat nahasia izan zen: poliziaren atxiloketak, kafetegietako borrokak, gau berean bi tabernen suntsiketa, droga arazoak, mozkorraldi batean inongo zergatirik gabe hesi batean hiltzaturik agertzea, Kornuallesko komunitate hippie batean bizitzen jartzea, Liverpool FC taldeko Mark Lawrenson entrenatzaileari buruan ostikoa eman eta ondoren aldageletara joan eta entrenatzailearen kirol poltsan kaka egitea...

BBCko David Coles kazetariaren iritziaren arabera *"historia guztiko futbolari onenak Bobby Moore, Maradona, George Best, Johan Cruyff, Yashin, Rivelino, Beckenbauer, Bobby Charlton, Pelé eta... Robin Friday"* izan omen ziren.

2008. urtean britainiar kazetak garai guztietan Ingalaterran jokatutako 10 futbolari gaizto edo zitalenen zerrenda bat kaleratu zuen, horien artean Stig Tofting, Lee Hughes, Eric Cantona, Paolo Di Canio, Tony Adams edo Vinnie Jones ospetsua agertzen ziren, baina guztien artean lehenbiziko postuan Robin Friday sailkatu zen.

Futbolari hau Super Furry Animals eta Oasis musika taldeek abestiak sortzeko oinarri gisa ere hartu izan zuten, hain zuzen ere Super Furry Animals musika taldeko ''The Man Don't Give a Fuck* diskoko azalean futbolari hau bi hatzak erakusten dituela agertzen da (Erresuma Batua eta Irlandan keinu honek *izorra hadi'' esan nahi du). Gainera futbolari honi buruzko "The Greatest Footballist you never saw" ("Inoiz Ikusi Izan Duken Futbolari Handiena") biografia liburua ere idatzi zuten.

## Erreferentziak
Fontenayko abadia

**Fontenayko abadia** () zistertarr abadia da, Marmagne udalerrian dagoena, Frantziako Côte-d'Or departamenduan. Bernardo Clairvauxkoak 1118an eraikia, Frantziako Gobernuak monumentu historiko izendatu zuen 1862an, eta UNESCOk Gizateriaren ondare 1981ean.

Fontenay-110-2008-gje.jpg|
Fontenay-116-Kirche-Westfassade-2008-gje.jpg|
Fontenay-132-Kirche-Vierung-2008-gje.jpg|
Fontenay-134-Kreuzgang-2008-gje.jpg|
Fontenay-176-2008-gje.jpg|
Fontenay-154-Schmiede-2008-gje.jpg|

## Kanpo estekak
Loira ibarra

**Loira ibarra** (frantsesez *Val de Loire*) Loira ibaiaren harana da.

*Château*z beteriko eskualde honek Amboise, Blois, Chinon, Nantes, Orléans, Saumur edo Montsoreau bezalako hiriak ditu. 2000. urtean UNESCOk erdialdeko zatia, Sully-sur-Loire eta Chalonnes artean dagoena, Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Loirako gazteluak

## Kanpo estekak
Masa Kritikoa

thumb|260px|Masa Kritikoa San Frantziskon 2005ean.
**Masa Kritikoa** (ingelesez *Critical Mass*) munduko txirrindulariek hiri askotan hilean behin egiten den ospakizun bat da. Ospakizun horretan deialdia egiten zaie bizikleta zale guztiei hirian barrena ibilaldi bat egiteko.

## Historia 
Ekimen hau San Frantzisko (AEB) hirian sortu zen 1992ko irailean pertsona talde txiki baten eskutik, baina urteak igaro ahala beste hiri batzuetara ere zabaldu da, bai Estatu Batuetan, Hegoamerikan, eta baita ere Europan, Asian, Afrikan eta Ozeanian. Ted Whiten txirrindularitzari buruzko *Return of the Scorcher* dokumentaletik datorkio izena topaketari. Bertan ikus daitezke Txinako txirrindulariak kalea zeharkatu ezinik, trafiko handia eta semafororik ez dagoelako. Gurutzatzeko zain daudela, mordo bat -masa kritikoa- batutakoan taldeak indarra hartzen du aurrera egiteko eta trafikoa geldiarazteko.

## Ideologia 
Aldizkako topaketetan elkartzen diren pertsona taldeak baino ez dira eta bizikleta aldarrikatzen eta sustatzen dute hiriko trafiko bezala, autoa baino alternatiba ekologiko eta seguruagoa delako. Ez dago ez liderrik, ezta ere erakunderik, ezta kolektibo zehatzik ere, eta ez da manifestazio bat ere. Bizikleta erabiltzaileen bilera bat da, hirian buelta bat emateko gogoa duten txirrindulariak elkartzeko. Horregatik, ez dute baimenik eskatzen, auto gidariek ere ez dutelako baimenik behar errepideak okupatzeko.

Garrantzizko kontuak: eguna eta ordua aldez aurretik adostu behar dira jendea joan ahal izateko. Poliziek baimena erakusteko eskatzen badute, ez dela manifestazioa esan behar zaie. Ibili ahal gara hirian bizikletaz nahi dugunean, gure eskubidea da. Eta, asko elkartu bagara zer? Kotxe ilara handiak ere ikusten dira sarritan eta poliziak ez du pentsatzen manifestazioa denik.

Ibilbidea ez da finkoa izan behar, aurrean doanak markatzen ohi du. Hori bai, kale estuak saihesten dira, trafikoa ez eteteko. Txirrindulariak ikusgarri egon behar dira, horretarako daude eta. Aurrean doana arduratu behar da taldea batera joan dadin, kontuan izanik semaforoak, adibidez. Beti errespetatu behar dira oinezkoak, horrek sekulako garrantzia baitauka: oinezkoa ez da etsaia, laguna baizik. Autobus eta taxientzako erreia egonez gero, libre utzi behar da, profesional horiek lanean dihardute eta txirrindularien errespetu osoa behar dute. Horrela, gainera, gidariren bat urduri jartzen bada, txirrindulariak aurreratzeko erabili ahalko du. Txirrindulariek arauak errespetatu behar dituzte, beraiek errespetatuak izan daitezen.

## Ikus, gainera 
* Bizibus

## Kanpo estekak 
* Txirrindularien Masa Kritikoa Bilbora iritsi da *Euskadi+innova* webgunean.
* Kritikona, Bilboko masa kritiko webgunetik
Masa kritiko (argipena)

**Masa kritikoa** fisio nuklearra mantentzeko beharrezkoa den material-kantitatea da. Terminoa beste esanahi batzuekin ere erabiltzen da:

* Masa kritiko (txirrindularitza), bizikletaren erabileran oinarritutako ekintza bat.
* Masa kritiko (soziodinamika), ideien trukeen bidez fenomeno bat abiarazteko beharrezkoa den gutxieneko pertsona-kopurua.
Zorrotz begiratutako trenak (eleberria)

***Zorrotz begiratutako trenak*** () Bohumil Hrabal idazle txekiarraren eleberria bat da. 1964an argitaratu zen.

Hrabalen eleberririk ezagunena da, Jiří Menzel zinema zuzendariak egindako filmari esker, batez ere. Filma 1966an estreinatu zen eta Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Liburuak Bohemia eta Moraviako Protektoratuko tren geltoki baten pasadizoak kontatzen dizkigu Bigarren Mundu Gerraren azken momentuetan kokatuak. Garai horretan, Alemania gerra galtzen ari da eta tren geltokietako langileek arreta berezia eskaini behar diete zorrotz begiratutako trenei, hots, frontera joaten diren soldaduz eta armez betetako trenei eta frontetik etortzen diren hildakoz eta zaurituz betetako trenei.

## Pertsonaiak 
* **Milos Hrma**: protagonista. Geltokiko maniobrarigaia. Bere burua hiltzen saiatzen da, porrot egiteagatik bere neska-lagunarekin maitasuna egitean.
* **Hubicka**: maniobraburua. Neskazalea.
* **Geltokiko burua**: usoak hazten ditu. Ikuskatzaile izan nahi zuen, baina Hubickak egindakoak guztiz zapuzten dio bere ametsa.
* **Masa**: Milosen neska-laguna.
* **Zdenicka**: telegrafista. Hubicka jaunak geltokiko zigilu guztiak jarri zizkion ipurdian. Bere amak kexa bat ipintzen du.
* **Slusny**: zerbitzuburua. Alemaniarren aldekoa.
* **Zednicek**: kontseilaria. Alemaniarren aldekoa.
* **Viktoria Freie**: artista. Lehergailu bat eramaten die geltokikoei. Milosek berarekin egiten du maitasuna, lehen aldiz.

## Kanpo estekak
Nafarroako Ikastetxea

**Nafarroako Ikastetxea** (,  ahoskatua), Joana I.a Nafarroakoaren testamentuari esker, 1309an Parisen sortutako ikastetxea izan zen. Ikastetxea egin zedin, Joanak bere *Hôtel de Navarre*, garai hartan Parisen zegoen etxandi ederrenetako bat, legatu zuen. Oso prestigio handiko ikastegia izan zen, XVI. mendean Sorbonarekin lehiatzera iritsi zena. 1793an, Frantziako Iraultzaren ondoren, itxia izan zen. 1805ean bertan kokatu zuen Napoleonek Parisko Ikastetxe Politeknikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nafarroako ikastetxea. Puntubi.com
Galeuzca (aldizkaria)

***Galeuzca*** aldizkaria Buenos Airesen argitaratu zen 1945ko abuztutik 1946ko uztaila arte. Hilabetekaria zen, beraz guztira hamabi zenbaki argitaratu ziren. Gaztelaniaz ateratzen bazen bere orrialdetan Galeuzcaren kolaboratzaileak, hau da, Galizia, Katalunia eta Euzkadiren kolaboratzaileen lanak argitaratzen ziren. Publikazio honek lotura zuzena zuen Compostelako hitzarmenarekin non hiru herrialdetako nazionalistek burujabetzaren bidean elkarri laguntzeko akordioa sinatu zen. Compostelako 1933ko uztailaren 25an sinatu zen baina gerra ondoren berreskuratu zen, orduan lehendabizi Buenos Airesen, 1941ko maiatzaren 9an sinatu zuten eta Mexikon, 1944ko abenduaren 22an, berretsi zuten.

Antzeko hitzarmena Buenos Airesen sinatu zen eta horren ondorioa aipatutako aldizkaria sortu zen.
Galeuzca aldizkaria bereziki eduki politikoak lantzen zituen nahiz eta batzutan literaturarekin edo historiarekin lotura izan. Haren kolaboratzaileen artean une hartako izen handiak aurki daitezke, besteak beste, Alfonso Rodríguez Castelao, Manu Sota, Manuel Serrat Monet, Ramon Maria Aldasoro, Jesus Maria Leizaola, Carlos Baraibar, Pere Mas Perera, Joaquin Xirau, Ildefonso Gurrutxaga… Artikulu politikoekin batera uneko garrantzi handiko dokumentuak jasotzen ziren, esaterako Jose Antonio Agirreren diskurtsoak, alderdi desberdinen deklarazioak, munduko politikarien iritziak, e.a.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Galeuzca* urazandi.euskaletxeak.net
* *Galeuzka. Galiza-Euskadi-Catalunya*. Aldizkariaren edizio faksimile osoa. Durango: Leopoldo Zugaza, 1977.
* Molina, César Antonio: *Prensa literaria en Galicia (1920-1960), Xerais, Vigo, 1989, .
* "Galeuzca" (pp. 207-208) en: Vilavedra, Dolores (coord.): *Diccionario da literatura galega* II (*Publicacións periódicas*), Galaxia, 1997,  .

## Kanpo estekak 
* "Galeuzca" aldizkariaren ale guztiak irakurgai
* *Catálogo de publicacións periódicas. Fondos do Arquivo da Emigración Galega'' .