Janet Napolitano

**Janet Ann Napolitano** (New York, 1957ko azaroaren 29a)  estatubatuar politikari eta abokatua da, eta Kaliforniako Unibertsitateko presidentea da 2013ko irailetik.

Segurtasun Nazionaleko idazkaria izan zen Barack Obama presidentearen administrazioan. Postua duen laugarren pertsona da (aldi baterako idazkaria barne), 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondorioz sortu zena. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kidea, Arizona estatuko 21. gobernadorea izan zen 2003tik 2009ra. Estatuko hirugarren gobernadorea izan zen, eta kargurako berrautaketa bat irabazi zuen lehen emakumea. Gobernadore izan aurretik, Estatuko fiskal nagusi izan zen 1999 eta 2002 artean.

2009an, Forbes aldizkariak emakume boteretsuenen sailkapeneko 51. postuan sartu zuen.

## Bizitza 
Janet Napolitano 1957ko azaroaren 29an jaio zen New York hirian, Jane Marieren (ezkongabe abizena Winer zuen) eta Leonard Michael Napolitanoren alaba, italiar jatorrikoa eta erlijio metodistakoa, Mexiko Berriko Unibertsitateko Medikuntza Eskolako dekanoa izan zena. Janet hiru seme-alaben artean zaharrena da; neba bat eta a gazte bat ditu. Pittsburgh, Pensilvania eta Albuquerquen (Mexiko Berria) hazi zen. 1975ean graduatu zen *Sandia High Schoolen*, eta “arrakasta izateko aukera handiena” zuela bozkatu zuten. Santa Klarako Unibertsitatean graduatu zen, Santa Klaran, Kalifornian, eta Truman Beka irabazi zuen. 1978an London School of Economics and Political Science eskolan ikasi zuen seihileko batez, Santa Klarako truke-programaren parte gisa eta Ikasleen Hezkuntzarako Nazioarteko Institutuaren (IES) bitartez. Gero Juris Doctor (J.D.) jaso zuen *University of Virginia School of Law*-etik. Lege eskolaren ondoren, abokatu gisa jardun zuen Mary M. Schroeder epailearentzat, Estatu Batuetako Apelazioen Bederatzigarren Gortekoa, eta, ondoren, Phoenixen egoitza zuen Schroederren enpresa ohiarekin, *Lewis and Rocarekin*, elkartu zen.

## Hastapenak politikan 
1991n, *Lewis and Roca LLP* abokatu-bulego pribatuko kide zela, Napolitano Anita Hillen abokatua izan zen. Anita Hillek Estatu Batuetako Senatuan adierazi zuenez, Clarence Thomas Justizia Gorte Gorenerako hautagaiak sexu-jazarpena egin zion hamar urte lehenago, *Equal Employment Oportunity Comission* (EEOC) erakundean bere mendekoa zenean.

1993an, Bill Clinton presidenteak Arizonako Barrutirako fiskal federal izendatu zuen Napolitano. Fiskal federal gisa, Kingmaneko (Arizona) Michael Fortierren ikerketan parte hartu zuen, Oklahoma Cityko atentatuaren harira. Arizonako fiskal nagusia izateko lehiatu zen eta 1998an irabazi zuen. Fiskal nagusi gisa emandako agintaldian, kontsumitzailea babesteko gaietan eta oro har legearen aplikazioa hobetzean jarri zuen arreta. 

Fiskal nagusi gisa lan egiten zuen bitartean, 2000ko Demokraten Konbentzio Nazionalean hitz egin zuen, mastektomia bat izan eta hiru astera. Napolitanok gogoratzen du mina jasanezina zela eta ezin zela zutik egon. *"Lanak eta familiak beste gauza batzuetan zentratzen lagundu zidaten minbiziaren aurka borrokatzen nuen bitartean"*, esan zuen Napolitanok. *“Oso eskertuta nago nire familiaren, lagunen, eta Arizonako biztanleen aldetik izan dudan babes guztiagatik”*.
2009ko martxoan, Napolitanok Profesionalismo Auziaren administrazio-kontseiluaren saria jaso zuen. Sari horrek beste batzuen buru izateko aparteko trebetasuna erakutsi duten pertsonak aintzatesten eta omentzen ditu, beren lanbidearen estandarrik altueneko adibidearen bidez.

## Arizonako gobernadorea 
thumb|Napolitanok 2008ko Demokraten Konbentzio Nazionalaren bigarren egunean hitz egin zuen Denverren, Coloradon.
2002an, Napolitanok alde estuz irabazi zituen gobernadore izateko hauteskundeak botoen ehuneko 46rekin, Jane Dee Hull errepublikanoaren lekua hartuz eta bere aurkari errepublikanoa, Matt Salmon kongresista ohia garaituz, botoen ehuneko 45 jaso baitzuen. Arizonako hirugarren gobernadorea izan zen, eta Estatu Batuetako lehen gobernadore hautetsia beste gobernadore hautatu baten ordez. Era berean, Bruce Babbittek 1987an kargua utzi zuenetik herritarrek aukeratutako lehen demokrata izan zen, eta Arizonako lehen gobernadorea zuzenean hautatua izan zen. 2003an, erlijioen arteko gosarien tradizio berri bat sartu zuen, gobernadore hautetsi gisa, eta kleroa eta komunitateko liderrak gonbidatu zituen otoitz egitera saio bakoitza hasi aurretik. 2005ean, Ganges ibaiaren ur bedeinkatua Hare Krishnaren bi aldiz zipriztintzea onartu zuen. Harago, Krishna Janmashtamiren aldarrikapena egin zuen munduko lehen gobernadore ofiziala izan zen, Krishnaren agerpena ospatzen duen Indiako jaialdirik handiena. Phoenixeko Sankirtanen, behin Hare Krishnako zenbait elizkoi agurtu zituen, laudorioak kantatzen ari baitziren.

2004ko Demokraten Konbentzio Nazionalean hitz egin zuen, batzuek, hasiera batean, John Kerry senatariarekin presidentetza karrerako balizko bikotetzat hartu ondoren, 2004ko hauteskunde presidentzialean, baina Kerryk John Edwards senataria aukeratu zuen. 2005eko azaroan, *"Time"* aldizkariak Estatu Batuetako bost gobernadorerik onenetako bat izendatu zuen.

Gobernadore gisa, Napolitanok errekorrak ezarri zituen diktatutako beto kopuru osoagatik. 2005ean, errekor bat ezarri zuen saio bakar batean, 58 betorekin, 2001ean 28ko Jane Dee Hull-ena hautsiz. Kargua utzi zuenerako, gobernadoreak 180 beto ezarri zituen

2006ko azaroan, Napolitanok irabazi zuen gobernu-hautaketa, Len Munsil errepublikarra garaituz ia 2–1eko ratioarekin, eta kargu horretarako berraukeratua izan zen lehen emakumea bihurtu zen. Arizonako konstituzioak bi epealdi jarraiko muga ezartzen du, eta, beraz, Napolitanok ezin izan zuen hirugarren epealdi bat bilatu karguan 2010ean.

2006ko urtarrilean, Woodrow Wilson Saria irabazi zuen Zerbitzu Publikoagatik. Gobernadore Demokraten Elkarteko Batzorde Exekutiboko kide izan zen. Gainera,  Mendebaldeko Gobernadoreen Elkarteko eta Gobernadoreen Elkarte Nazionaleko presidentea izan zen. NGAko (Gobernadoreen Elkarte Nazionala) presidente izan zen 2006tik 2007ra, eta Arizonako lehen emakumea eta gobernadorea izan zen.

## Segurtasun Nazionaleko idazkaria 
ezkerrera|thumb|Mugako segurtasunerako lan talde bat iragarri du Napolitanok.
2006ko otsailean, Napolitano *The White House Project*-ek "8etako bat 08an"" izendatu zuen, zortzi emakume politikari osatutako talde bat, ziurrenik 2008an presidente izateko abian jar zitekeena. 2008ko urtarrilaren 11n, Napolitanok Illinoiseko senatari zen Barack Obama babestu zuen presidente izateko hautagai demokrata gisa. 2008ko azaroaren 5ean, Napolitano izendatu zuten Barack Obamaren presidentetzarako trantsizioaren kontseilu batzorde. 2008ko abenduaren 1ean, Barack Obamak Napolitano sartu zuen AEBko Segurtasun Nazionalerako idazkari izateko hautagai gisa. 2009ko urtarrilaren 20an, Napolitano konfirmatu egin zuten, eta sail berri samar batean idazkari izendatu zuten lehen emakumea izan zen. Jan Brewer Arizonako Estatu idazkaria,  estatuko gobernadore bihurtu zen, honek ez baitzuen lehen gobernadore kargua (edo gobernadore loktenentea)
[thumb| Napolitano segurtasuna eztabaidatzen [Super Bowl XLVII|Super Bowl XLIVren prentsaurrekoan. Super Bowla Segurtasun Nazionaleko Ekitaldi Berezi gisa izendatzen du Departamentuak.]]
2009ko apirilean, Kanada eta Estatu Batuen arteko muga indartzeko bere planak defendatzen zituen elkarrizketa batean, Napolitanok oker aditzera eman zuen irailaren 11ko erasoaren egileak Kanadatik sartu zirela AEBra. Baieztapen hori hainbat politikarik egin zuten erasoaren ondorengo egunetan oker egindako albiste txostenetan oinarrituta. Napolitanok azaldu zuen gaizki ulertu zuela galdera eta erasoak planeatu eta Kanadatik barrena sartu ziren beste pertsona batzuei buruz ari zela, baina Kanadako diplomatikoek errieta egin zioten mito bat betikotzen laguntzeagatik.

Kritikei erantzunez, geroago esan zuen bazekiela irailaren 11ko terrorista bakar bat ere ez zela AEBra sartu Kanadaren bidez, *"beste kasu batzuetan... ustezko terroristak gure herrialdean sartzen saiatu dira Kanadatik Estatu Batuetara...Horietako batzuk aski ezagunak dira publikoarentzat, bi milurtekoko bonbardatzailea kasu, beste batzuk, aldiz, ez dira ezagunak segurtasun arrazoiengatik"* Kanadatik barrena AEBra iritsi ziren terroristen kasu baten berri baino ez dute eman publikoki, Ahmed Ressam aljeriarra, Kanadan legez kanpo zegoen eta 2000. urteko erasoaren parte gisa, Los Angeleseko Nazioarteko Aireportuari (LAX) eraso egiteko asmoa zuen. Hala ere, Napolitanok geroago esan zuenez, *"Kanadak bere herrialdean sartzen uzten die guk gureari uzten ez diegun pertsonei"*,Mexikoko eta Kanadako mugak berdin tratatzeko justifikazio gisa.

### Eskuin muturreko memoranduma 
Napolitano izan zen eztabaidagai, Segurtasun Nazionaleko Sailak egindako ebaluazio-txosten baten ondoren. Txosten horietako bat, bigarrena, ezkerreko estremismoari buruzkoa zen, zeina urtarrilean eman baitzen inolako eztabaidarik gabe, *Eskuin muturreko egoera: Egungo giro politiko eta ekonomikoak erradikalizazioaren eta erreklutamenduaren susperraldia (El clima político y económico actual exacerba la resurgencia en radicalización y reclutamiento)* 2009ko apirilean argitaratu zena. Txostenak hainbat faktore iradokitzen zituen, besteak beste, Barack Obamaren lehen presidente afroamerikarraren hautaketa, armak kontrolatzeko etorkizuneko neurrien pertzepzioa, Estatu Batuetara legez kanpoko immigrazioa, 2008an hasi zen atzeraldi ekonomikoa, abortuaren eztabaida Estatu Batuetan, eta eskarmentu handiko militarren ahultasuna muturreko taldeek egiten dituzten errekrutatze-ahaleginekiko, horrek guztiak erreklutamenduan izan ditzakeen arrisku gisa adierazten du.

Napolitanok barkamena eskatu zuen beteranoen taldeen aurkako edozein irainengatik ebaluazioan, eta talde horiekin topo egingo zuela agindu zuen arazoa eztabaidatzeko.

Amerikar Legioak (informatzen denez) ebaluaketa kritikatzen zuen bitartean, Glen M. Gardner Jr.-ek, Atzerriko Gerretako Beteranoen 2.2 milioi kideko komandante nazionalak, oro har defendatu zuen, "beste hitz batzuetan egon behar zuela" esanez, baina bizi-xede bat balio izan zuen. *“Barne eta kanpo segurtasun mehatxuak aholkatzen ez dituen gobernu bat ardura publiko kritiko baten arduragabekeria izango litzateke”*, esan zuen adierazpen batean. Ondoren, NBCren "Today Show"-era joan zen, Matt Lauerrekin, eta onartu zuen segurtasun-sistemak huts egin zuela.

Napolitanok Crowleyri egindako deklarazioa, kritika jaso zuena, honelakoa izan zen: Gure helburua aire-ingurunea salbu dagoela ziurtatzea da, bidaiatzen dutenean pertsonak seguru egotea. Eta nahiko nuke esan sistemak funtzionatu zuela. Denek rol garrantzitsua jokatu zuten hemen. Bidaiariek eta tripulazioak ekintza egokia hartu zuten. Gertakaria gertatu eta ordubete eta 90 minutura, airean zeuden 128 hegaldiak jakinean zeuden, Northwestern Airlinesen hegaldian gertatutakoaren argitan neurri bereziak hartzeko. Neurri berriak ezarri genituen lehorrean eta berrikuste-eremuetan, bai hemen Estatu Batuetan, bai Europan, hegaldi hori hantxe sortu baitzen. Beraz, erantzun egokia, zuzena eta egiazkoa ziurtatzeko prozesu guztia arazorik gabe egin zen.Lauerrekin izandako elkarrizketan, Napolitanok esan zuen bere aurreko adierazpena *"testuingurutik kanpo hartu zutela"* eta "aireko bidaia segurua" dela, baina onartu zuen, *"gure sistemak ez zuela funtzionatu instantzia honetan"* eta inor ez dagoela *"pozik"* horrekin. Lauerrek galdetu zion ea sistemak huts egin zuen terroristak hegazkina esplotatzen saiatu zen arte, eta Napolitanok erantzun zuen,*" Hala egin bazuen [huts egin zuen]"*.Handik egun batzuetara emandako prentsaurreko batean, Napolitanok bere jarrera aldatu zuen: *“Nire gutunak zioen beraiekin lan egingo genuela inplementazioan, denbora eta antzeko gauzetan… Baina ez genuen hautazko parte-hartze programa gisa ikusi.”* Berak ez zuen legezko justifikaziorik eman. Bitartean, Arlington, VAn, Gainbegiraleen Batzordeak aho batez ebazpen bat pasa zuen Komunitate Seguruetatik aukeraz atera ahal izateko. SSNko langile batek, David Venturellak, polizia konferentzia batean adierazi zuen: *“Nahasmena sortu dugu han kanpoan? Guztiz egin dugu.”*

### Inprimatze-bonbaren atentatua 
Janet Napolitanok bidaiarien hegaldietan libra bat baino gehiago pisatzen duten toner- eta tinta-kartutxoak debekatzeko agindua eman zuen, 2010eko urrian Yemenen izandako bonba-konspirazioari erantzunez. Bonba-atentatu horri eta 2009ko “barruko arropa”ren atentatuari erantzunez, Napolitanok "hobetutako azterketak" ezarri zituen. Errebisio horiek bularrak edo genitalak bezalako eremu sentikorrak ukitzea barne har zezaketen.

### Walmart–DHS elkartea 
2010eko abenduaren 6an, Napolitano bere irismena zabaltzen ari zela iragarri zuten, Walmartekin elkarte bat sortu zuenean. Wal-Mart dendetako telebistetan Napolitanoren bideo-mezu batean argitaratu zen, "zerbitzu publikoko iragarki" bat erreproduzitzen zutela, bezeroei Wal-Marteko gerenteari edozein jarduera susmagarriren berri emateko eskatzen ziena. Arrazonamendua izan zen segurtasun nazionala etxean hasten dela. Napolitanok *“komunismoaren aurkako Gerra Hotzeko borrokarekin konparatzen du* proiektua.”

### Oroitzapena Tucsonen 
thumb|Napolitano Mark E. Kellyrekin, bizirik atera zen Gabrielle Giffords baten senarrarekin, oroitzapenezko ekitaldian.
2011ko urtarrilaren 12an, Barack Obama presidentearekin batera, Tucsoneko komunitateari, Arizonako estatuari, eta nazioari bere begikotasuna adierazteko aukeratutako hizlari ugarietako bat izan zen Napolitano, Tucsoneko tiroketarako telebistaz emandako ekitaldi oroigarri batean. Napolitanok gertaera mingarrian hitzik gabe zegoela aitortu zuen, eta Itun Zaharreko Isaiasen liburutik irakurtzea aukeratu zuen, Isaias 40:1-5, 26-31.

### *Inside the DHS* (DSNaren barruan) 
2011ko laugarrenaren hasieran, Napoliko idazkaria *Inside the DHS* saioan agertu zen, AMC kanalaren reality show bat bere departamenduaren barne funtzionamenduari buruz hitz egiten.

## Bizitza pertsonala 
Napolitano saskibaloi-zale amorratua da, eta tenisean jokatzen du maiz. Bere zaletasunen artean, rafting-a eta hiking-a edo mendi-ibilaldiak daude. Arizonako *Superstition* mendietara eta Mexiko Berriko Sandia mendilerrora joan da txangoan, eta Kilimanjaro eta Himalaiak igo ditu. Napolitano bizirik atera zen 1998an aurkitu zioten bularreko minbizitik.

### Arizonako Gobernu Hautaketa 2002an 
### Arizonako Gobernu Hautaketa 2006an 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografía en el Departamento de Seguridad Nacional de los Estados Unidos.
* Biografía,tasas de interés, declaraciones públicas,vetos y financiamiento de campañas en *Project Vote Smart*.
* Biografía en *WhoRunsGov.com* en *The Washington Post*.
* Asuntos, posturas y citas en *On The Issues*.
* Contribuciones de campaña en *FollowTheMoney.org*.
* Apariciones  en programas C-SPAN.
* Colección de noticias y comentarios en *The New York Times*.
* Janet Napolitano en Charlie Rose.
* Trabajos por o acerca de Napolitano en el WorldCat
* 
* NPR's Wait Wait, Don't Tell Me invitada en el segmento *Not My Job*.