open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yattah (Hebron)

**Yattah** (; ) Zisjordaniako hiria da. Bertan 45.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.

## Historia 
### Antzinaroa 
Yattah gailur zahar batean kokatuta dago, eta Biblian aipatzen den Juttah hiriaren kokapen berean dagoela uste da. 1931n, K. O. 2. mendeko hilerri judu bat aurkitu zen bertan. K. O. 4. mendean, Eusebio Zesareakoak Yattah "Beit Gubrin hiriaren hegoaldean, hemezortzi miliatara zegoen eta juduz betetako herri handia" zela idatzi zuen. Herrian bizi diren hainbat palestinarrek Arabiako tribu juduen ondorengoak direla uste dute.

### Otomandar garaia 
Yatta, Palestinako gainerako lurraldeekin batera, 1517an Otomandar Inperioko zati izatera pasa zen.

### Britainiar mandatua 
1922an Palestinan Britainiar Mandatuko agintariek egindako erroldaren arabera, Yattah-n 3.179 lagun bizi ziren, denak musulmanak. 1931n beste errolda bat egin zen eta 4.034 biztanle kontatu ziren, 767 etxetan, eta denak musulmanak. 1945eko datuen arabera, Yattah-ko biztanleria 5.260 lagunekoa zen, denak musulmanak. 

### Jordania 
1948ko arabiar-israeldar gerraren ondorioz, eta 1949ko armistizioaren ondoren, Yattah Jordaniaren zati izatera pasa zen. 1961n Jordaniak egindako erroldaren arabera, urte hartan 6.326 biztanle zituen herriak.

### 1967 ondoren 
1967ko arabiar-israeldar gerra amaitu zenetik, Yattah (eta Zisjordania osoa) Israelen menpe egon dira. 1995etik aurrera, Palestinar Aginte Nazionalak gobernatu izan du. 

1967ko erroldaren arabera, 7.281 biztanle zituen herriak.

## Kanpo estekak
Beit Hanoun

**Beit Hanoun** (arabieraz: بيت حانون) Gazako zerrenda eskualdeko hiria da. Bertan 30.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.

## Kanpo estekak 
*  Gazako udalerriaren webgunea
Jeriko

**Jeriko** (, *ʾArīḥā*; , *Yəriḥo*) Palestinako hiria da, Zisjordanian, Jordan ibaiaren haranean, Itsaso Hiletik hurbil dagoena. 2007an 18.346 biztanle zituen.

Itsas mailatik 250 m beherago dago, Itsaso Hilaren hegoaldean. 1967an Israelek lurraldea okupatu zuen, eta 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dago. Fosfato hobiak daude.

## Historia 
Nahiz eta gaur egun oasis bat baino ez izan, hiri handi ederra izan zen antzina. Israeldarren aurreko garaian Astarte ilargiaren jainkosari eskaini zitzaion hiria. Kanaandarren hiri nagusietakoa izan zen. K. a. 1479 inguruan Egiptok menderatu zuen. Ondoren Josuek eraso eta deuseztatu zuen. Han bizi izan zen Herodes eta Itun Berriaren arabera, Jesusek ikusteko ahalmena eman zion Jerikon itsu bati.

Arkeologia ikerketa ugari egin da Jerikon, britainiarren eta alemanen eskutik batez ere. 20 giza-kokaleku ezberdin aurkitu dira, lehena duela 11.000 urtekoa. Horrek frogatzen du modu jarraituan munduan luzaroen okupatuta izan den hiria dela. Buztinez egindako buru bat aurkitu da, giza irudiaren aztarnarik zaharrenetakoa. Beste zenbait gauzaki ere aurkituak izan dira: eskulturak, ontziak, omeiar gaztelu baten aztarnak eta X. mendeko sinagoga bizantziar bateko mosaikoak.

## Geografia 
Jeriko itsas maila azpitik 258 metrora aurkitzen da, Wadi Qelt izeneko oasi batean, Jordan haranean. Hurbil dagoen Ein es-Sultaneko iturburuak 3,8 m³ ur ekoizten ditu minuturo, 10 kilometro karratu ureztatzen ubideen bidez eta Jordan ibaian isurituz. Prezipitazio anualak 160 milimetrokoak dira, gehienak azaro eta otsail artean kontzentratuak. Batez besteko tenperatura 15 °C-koa da urtarrilean eta 31 °C abuztuan. Egun eguzkitzu anitzek, lursail alubial aberatsak eta iturburutik datorren urak, historian zehar, Jeriko geratzeko leku erakargarria izatea eragin dute.

## Erreferentziak 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qalqiliya

**Qalqiliya** (, *Qalqīlyaḧ*; ) Zisjordaniako mendebaldeko hiri bat da. 40.000 biztanletik gora ditu. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinar Aginte Nazionalak gobernatzen duen lurraldean dago.

## Demografia 
Hirian bizi diren familia hedatu (*hamule*) nagusiak Nazzal, Shreim, Daood, Zeid, Kafr Saba eta Al Qar’an dira.

## Ekonomia 
2012ko datuen arabera, hauek ziren hiriko ekonomiaren sektoreak.

### Kulturguneak 
Udalak liburutegi bat dauka.

## Erlijioa 
26 meskita daude hirian, besteak beste hauek:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Qalqilyako Gobernazioa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Tulkarem

**Tulkarem** (; ) Zisjordaniako hiria da. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2017an 64.532 biztanle zituen.

Palestinako Estatistika Bulego Zentralak 1997an egindako lehen zentsuan, Tulkaremek 33.921 biztanle zituen eta iheslarien esparruak 5.884 biztanle. Palestinako iheslariak hiriko biztanleen %31,4 eta kanpamenduko biztanleen % 94 ziren.

2007ko Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren zentsuan Tulkarem hiriak 51.300 biztanle zituen, eta iheslarien esparruak 10.641. % 50,3 gizonezkoak ziren eta % 49,7 emakumezkoak. San Jurgiri eskainitako eliza ortodoxo bat dago hirian.

## Ekonomia 
1948ko gerra baino lehen, nekazaritza sektorea garrantzitsua zen Tulkaremen. Alea, oliba eta fruituak, batez ere angurriak, ziren inguruko lurretan lantzen ziren nekazaritza-produktu nagusiak.

## Alkateak 
## Herri senidetuak 
* 

## Tulkaremdar ezagunak 
* Abdul-Ghani Al-Karmi (1906-1974), politikaria
* Abu Salma (1909-1980), poeta
* Akram Al-Ashqar (j. 1982), zinema zuzendaria
* Ameen Nayfeh (j. 1988), zinema zuzendaria
* Bassam Lotfi (1940-2022), aktorea
* Ekrem Akurgal (1911-2002), arkeologoa
* Georgette Rizk (1925-2018), ekintzailea
* Hasan Karmi (1905-2007), hizkuntzalaria
* Khaled Abu Toameh (j. 1963), kazetaria
* Mahmoud Al-Karmi (1889-1939), idazlea
* Mar'i al-Karmi (1580-1624), teologoa
* Rania Jordaniakoa (j. 1970), erregina
* Sanaa Alsarghali (j. 1987), irakaslea
* Zuhair Al-Karmi (1921-2009), kazetaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tulkaremgo Gobernazioa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
John Knox

**John Knox** (1513, Haddington hiritik hurbil, Ekialdeko Lothian &ndash; 1572ko azaroaren 24a, Edinburgh) eskoziar apaiza Eskoziako Erreforma Protestantearen bultzatzaile nagusia izan zen. Presbiterianismoaren sortzailetzat jo ohi da.

## Biografia 
Haren gaztaroaz berri ziurrik ez dago. George Wisharten eragina jaso eta Eskoziako Elizaren mugimendu erreformatzailera elkartu zen. 1546rako, Eskoziako Erreformaren buruzagien artean zegoen. Aita Santuaren jarraitzaileen aurkari sutsua izan zen. Frantzian erbesteratua egon ondoren, Ingalaterrara joan zen, eta gero, 1555ean, Genevara. Han Joan Kalbin ezagutu zuen. Geroago, kalbinismoa Eskoziara eraman zuen (1559).

Maria Guisekoa, erreginaordea, hil zenean (1560), Parlamentu librea bildu zen ordura arteko erlijio-liskarrak konpontzeko. Parlamentu horrek Eliza Erreformatua onartu zuen, kalbinismoan oinarritua. John Knoxek parte handia izan zuen Eliza berriaren *First Book of Discipline* (Lehenengo diziplina-liburua) eta *Confession of Faith* (Fede-aitorpena) liburuen prestaketan.

[thumb|ezkerrera|250px|Tradizioaren arabera [John Knox House|John Knoxen etxea izan zena, Edinburghen.]]

## Erreferentziak
Apolitiko

**Apolitiko** terminoa politika gaiei buruz jarrera neutrala eta ez konprometitua pertsona nahiz erakundeari dagokio. Politikari buruz interes eskasa edo jarrera pasibo eta apatikoa duten pertsonei ere aplikatzen zaie.

## Kanpo estekak
Orlando Bloom

**Orlando Jonathan Blanchard Bloom** (Canterbury, 1977ko urtarrilaren 13a) aktore ingelesa da.

## Filmografia
Al-Bireh

**Al-Bireh** (arabieraz: البيرة) Zisjordaniako hiria da. Bertan 35.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.

## Gobernua 
Al Birehek Eid Musa alkatea buru zuen udal bat ezarri zuen 1928an, Palestinako Britainiar Agintepean. Zortzi alkate gehiago igaro dira udaletik, bai hauteskundeen bidez, bai gobernuaren izendapenaren bidez. Hiriko alkate ezagunenen artean, Abdul Jawad Saleh nabarmentzen da, hirurogeita hamarreko hamarkadan Israelek erbesteratu zuen arte jardun zuena. Ondoren, PAEko batzorde exekutiboko kide eta Palestinako Aginte Nazionaleko nekazaritza ministro bihurtu zen. 1982an, Israelek administrazio zibila ezarri zuen, nahiz eta 1986an alkate arabiar bat izendatu zuen, Hassan al-Tawil. 1988an, bi urteko agintaldiaren ondoren, eta herritar gehienak aurka zituela, hainbat gutun jaso zituen, dimititzeko eskatuz, eta semeak berak eskatu zion. Bulegotik irtetean sastakatu egin zuten, eta zauritu egin zuten. Palestinako Aginte Nazionalak 12 kideko udal bat ezarri zuen 1996an, Jamal al-Tawil xekea alkate zuela. 2005eko udal hauteskundeetan, Erreforma eta Aldaketaren aldeko Zerrendak, Hamasen laguntzarekin, udaleko 15 postuetatik 9 irabazi zituen, eta gainerako 6ak independenteen esku geratu ziren. Egungo alkatea Umar Hammayil da.

Al Bireh A eremuan dago, Palestinako Aginte Nazionalaren kontrolpean. Al Bireh Palestinako bigarren administrazio-gune handiena da, Gazako hiriaren ondoren bakarrik. Gobernadorearen bulegoez gain, gobernuko erakunde ugari daude Al Birehen, gobernuz kanpokoak eta pribatuak, Garraio, Hornidura, Informazio, Herri Lan eta Goi Mailako Hezkuntza Ministerioak barne, baita Palestine Broadcasting Corporation eta Palestinako Estatistika Bulego Nagusia ere. Ramalatik gertu dagoenez, bi hiriek barruti bakarra osatzen dute Palestinako Aginte Nazionalerako hauteskundeetarako.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ramala eta Al Birehko Gobernazioa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Téa Leoni

**Elizabeth Téa Pantaleoni** (New York, 1966ko otsailaren 25a - ) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia
Elijah Wood

**Elijah Jordan Wood** (Cedar Rapids, 1981eko urtarrilaren 28a - ) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Lucía Jiménez

**Lucía Jiménez Arranz** (Segovia, 1978ko azaroaren 21a - ) espainiar aktorea da.

## Filmografia 
## Telebista 
## Kanpo estekak
Pico Cristobal Colón

*Artikulu hau Pico Cristobal Colón tontorrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Colón».*

**Pico Cristobal Colón** Kolonbiako mendirik altuena da, Sierra Nevada de Santa Martako mendilerroan kokatutakoa, herrialdeko iparraldean. Karibetik 42 kilometro eskasera dago, eta mundu mailan kostaldeko tontorrik garaiena da.

Pico Simón Bolívar honen tontor bikitzat hartzen dute, izatez apur bat baxuagoa bada ere bigarren hau.

## Ikus, gainera 
* Kolonbiako geografia

## Kanpo estekak
Jonathan Rhys Meyers

'''Jonathan Michael Francis O'Keeffe''' (Dublin, 1977ko uztailaren 27a) irlandar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia
Antropomorfismo

[thumb|250px|[Robot **antropomorfiko** bat]]

**Antropomorfismo** terminoa (grekeratik datorren *antropo* aurrizkitik, *gizaki* esan nahi duena) giza-itxura eta portaera errepikatu, simulatu, irudikatu edo oinarritzat duten objektuen propietatea da. Antropomorfismoz egindako objektuak **antropomorfikoak** direla esaten da. Horrela, antropomorfikoak izaten dira panpinak, artelan batean Jainkoa giza itxurarekin agertzen duten irudiak edo gizakiaren mugimenduak eta portaera simulatzen dituzten robotak.

## Kanpo estekak
Super 8 (filma)

**Super 8**, 2011ko J. J. Abrams estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako estatubatuar filma bat da. Filma Ameriketako Estatu Batuko Mendebaldeko Virginia estatuko Weirton udalerrian filmatu zen. Ipar Euskal Herrian 2011ko abuztuaren 3an estreinatu zen eta Hego Euskal Herrian 2011ko abuztuaren 19an.

Steven Spielberg ospetsuak ekoiztu zuen, honen eragina nabaria da, filma honek sarritan *E.T. the Extra-Terrestrial* (1982) eta *Goonietarrak* (1985) filmen nolabaiteko antza edo traza hartzen baitu. Hori dela eta, filmak orokorrean kritika onak jaso zituen, argumentua ziraragarria, eszenak ongi filmatuak eta irudiak harrigarriak direla esan dutelarik, aldiz kritika ezkorrek bere amaiera desegokia dela diote eta sarritan Spielbergen antzinako filma askoren omenezko sekuentziak dituela diote.

## Argumentua 
Ohio (Estatu Batuak), 1979. Sei haurrez osatutako talde batek Super-8 kamera batekin trengeltoki zahar batean zonbiei buruzko laburmetraia bat filmatzen ari denean 51 eremutik datorren tren batek istripua izan eta trenbidetik ateraz bertan zeraman zama aske uzten du. Berehala, udalerrian gertakati bitxi sail bat jazoko da, guzti hauek jatorri estralurtarra dutela dirudielarik...

## Pertsonaiak 
* Joel Courtney, Joseph "Joe" Lamb
* Kyle Chandler, Jackson Lamb
* Ron Eldard, Louis Dainard
* Noah Emmerich, Coronel Nelec
* Elle Fanning, Alice Dainard
* Bruce Greenwood, Cooper
* David Gallagher, Donny
* Riley Griffiths, Charles Kaznyk
* Michael Hitchcock, Deputy Rosko
* Ryan Lee, Cary
* Gabriel Basso, Martin
* Amanda Michalka, Jennifer "Jen" Kaznyk
* Zach Mills, Preston
* Remy Thorne, Jorge Brooks
* Glynn Turman, Woodward doktorea
* Annabel Grealish, Violette
* Dan Castellaneta, Izzy

## Kanpo estekak 
* Super 8 filmaren webgunea 
* Super 8 filmaren IMDBko fitxa ikusgai
Khan Yunis

**Khan Yunis** () Gazako zerrendako hego-mendebaldean dagoen hiria da. Palestinako zenbait errefuxiatu-eremu ditu, garrantzitsuena Al Amaleko kanpamentua, 1948ko arabiar-israeldar gerrako milaka errefuxiatu palestinar bildu zituena. Hiriko populazioa Palestinako Estatistika Bulegoak zenbatzen ditu: 142,637 2007an, 202,000 2010ean eta 350,000 2012an.  Khan Yunis Mediterraneo itsasotik 4 kilometrora baino ez dagoen arren, klima eskualde erdilehorrekoa da, eta urteko prezipitazioa 260 mm ingurukoa.

**Khan Yunisen** barrutiak bost kide ditu Palestinako Legegintzako Kontseiluan. Palestinako 2006ko hauteskundeen ondoren, Hamas-eko hiru diputatu aukeratu ziren, Yunis al-Astal barne, eta Al-Fatahko bi, Mohammed Dahlan barne. Gaur egun, hiria Gazako Hamasen administraziopean azpian dago.

2023ko gerran UNRWA, Ekialde Hurbileko Palestinako Errefuxiatuentzako Nazio Batuen Agentziak iragarri zuenez, Isralek euren 104 langile hil zituen gutxienez. Erakundeak zehaztu zuenez, hilabetean 1,7 milioi palestinarrek utzi zuten beren etxea Gazako Zerrendan, urriaren 7tik. Horietatik, 884.000 inguru UNRWAk Zerrendan zituen 154 instalaziotan zeuden; tartean Erdialdean, Khan Yunisen eta Rafahn dauden 97 instalaziotan 724.000 errefuxiatu. Hain zuzen ere, iparraldetik azken horietara joateko esan zien Israelek Gazako biztanleei. 2023ko azaroaren 20an 1,7 milioi barne desplazatu zeuden Gazan NBEren arabera, biztanleria osoaren % 77.

## Historia 
Khan Yunis XIV. mendean ezarri zuten; garai haietan "Salqah" zuen izena. Karabansarai horren helburua karabanak, erromesak eta Mekarako norabidean zihoazen bidaiariak babestea zen. Geroago, merkataritza-gune garrantzitsua bihurtu zen: asteroko merkatua hirian ostegunean ezarri zen, eta auzo-eskualdeetako merkatariak erakartzen zituen.

1948an, hiriak, hasiera batean, 35.000 palestinar errefuxiatu hartu zituen; UNRWAren kalkuluen arabera, 2002an 60.662 pertsona ziren, errefuxiatuen ondorengoak barne.

1956ko azaroaren 3an, Sinaiko gerran, Israelek erasoaldi bat egin zuen Egiptoren aurka, une horretan Khan Yunis eta Gazako Zerrenda osoa kontrolatzen zuena; gatazka honetan israeldarrek lehen aldiz okupatu zuten eta hildako asko jasan zituen aireko bonbardaketetan. 1967an, Sei Eguneko Gerran, Israelek berriro okupatu zuen Khan Yunis, 2005ean erretiratu zen arte.

2006an, Hamasek hartu zuen boterea Gazako Zerrendan. 2005az geroztik, 2.000 Qassam kohete inguru jaurti dituzte Jan Yunis herritik Israelera, gehienak Israelgo hegoaldeko Sderot hiri aldera.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Khan Yunisko Gobernazioa

## Kanpo estekak 
*  «Khan Yunis» gaia duten artikuluak, UNWRA erakundearen webgunean.
Erregistro (datu-basea)

Informatikan, edo zehazki datu-base erlazional baten testuinguruan, ** erregistro** batek (** errenkada** edo ** tupla** ere deitua) taula bateko datu-objektu bakar bat adierazten du. Modu sinplean esanda, datu-base bateko taula bat * errenkadez* eta * zutabez* edo eremuz osatua imajinatu ahal da. Taula baten errenkada bakoitzak erlazionatutako datu-multzo bat adierazten du, eta taularen errenkada guztiek egitura berdina dute.

Erregistro bat eremuen multzoa da entitate bati lotutako datu guztiak jasotzen dituena. Erregistro bakoitzari automatikoki esleitzen zaio elkarren segidako zenbaki bat ( erregistro-zenbakia). Erregistro-zenbakia indize gisa erabiltzeko aukera badago ere, ohikoagoa da erregistro bakoitzari bere gako eremua esleitzea erregistro horren bilaketa ahalbidetzeko.

Erregistro baten egitura inplizituak eta erregistroko eremuen balioen esanahiak behartzen dute erregistroa datu-segida bat bezala ulertzea, taulako zutabe bakoitzean balio bat egongo da. Errenkada, orduan, aldagai erlazionalez osatutako multzo bat bezala interpretatzen da non aldagai bakoitza bi itemez osatuta baitago, zutabearen izena eta errenkada horretan zutabe horrek hartzen duen balioa.

Zutabe bakoitzakdatu-mota zehatz bateko balio bat onartzen du..

## Ikus, gainera 
* Datu-base erlazional

## Kanpo estekak
Herulo

[thumb|350px|[Odoakroren *solidus* bat.]]
**Heruloak** ( III. mendean Eskandinaviatik irten eta Erromatar Inperioa inbaditu zuen germaniar herria izan zen.

Erdi Aroko historialarien arabera, 260 inguruan godoekin bat egin zuten eta Itsaso Beltza eta Egeo itsasoko kostaldeak eraso zituzten. Hala ere, ez ziren Danubio aldean geratu eta 400 eta 407. urteetan zehar frisiar eta saxoiekin batera pirateria egin zuten Ipar itsasoan eta Mantxako kanalako kostaldeetan. Pirata hauek *Litus armoricus* edo Armorikako defentsa-lerroa erabat suntsitu zuten. Atlantikoko kostaldean establezimenduak eratu, eta Iberiar Penintsularaino ailegatu ziren. 456. urtean, zazpi itsasontzitan zeuden 400 herulok Bizkaiko golkoa eta Galiziako kostaldea eraso zuten.

Odoakro buru zutela Italia indarrez hartu eta Mendebaldeko inperioa suntsitu zuten 476an. VI. mendean lombardiarrek Italia hartu zutenean desagertu ziren: batzuk Eskandinaviara itzuli eta besteak Ekialdeko Erromatar Inperioko mertzenario bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merio

**Merio** edo **ibar-jaun** merindade bateko administrazioaren arduraduna izan zen. Oro har, erregeak izendatzen zituen. Aginte handikoak ziren eta bereziki epailearen eta zerga-biltzailearen lanez arduratzen ziren, baina baita zeregin militarrez ere. Gaztela eta Aragoiko koroetan eta Nafarroako Erresuman Erdi Aroan eta Aro Modernoan izan ziren.

Erregeak izendatua bazen, merio nagusia zuen izena eta merindade batean zuen agintea. Bazeuden merio txiki ere, elizate edo herri batean agintea zutenak. Azken hauek hegoaldeko Espainian (Andaluzian eta Murtzian) *adelantado* zuten izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaurerri

[thumb|*Les Très Riches Heures du Duc de Berry*, [1410 inguru]]

**Jaurerria** jaun baten agintepeko lurraldea da. Gizarte feudalaren nekazaritza-ekonomia antolatzeko bide nagusia izan zen, Erromatar Inperio Berantiarraren *villa* sisteman oinarritua. Mendebaldeko eta Erdialdeko Europan oso hedatua izan zen Erdi Aroan zehar, diruan oinarritutako merkatu-ekonomiak ordezkatua izan arte. Sistema honetan, jaurerriaren botere legal eta ekonomiko guztiak jaunak zeuzkan. 

Frantzian eta Ipar Euskal Herrian Iraultzak sistema amaitu zuen; Espainian eta Hego Euskal Herrian, berriz, 1812ko Espainiako Konstituzioak. Baina ekialdeko Alemanian *junker*rek bere *rittergut*ak mantendu zituzten Bigarren Mundu Gerrara arte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paz Vega

**María Paz Campos Trigo**, **Paz Vega** izen artistikoz ezaguna, (Sevilla, 1976ko urtarrilaren 2a - ) espainiar aktore, zinema zuzendari eta modeloa da. Laura izan zen *Siete Vidas* seriean eta horrek ospe handia eman zion. 2001ean, Julio Medemen *Lucía y el sexo* egin zuen eta Goya Saria lortu zuen. Javier Balaguerren *Solo Mia* filmak ere izendapena ekarri zion.

## Biografia eta lana 
María Paz Campos Trigo Sevillan jaio zen, 1976ko urtarrilaren 2an. Sevillako Santa Ana ikastetxean ikasi zuen eta Triana auzoko Gustavo Adolfo Bécquer institutuan.

Sevillako San José Antzerki Eskolan hasi zen eta Komunikazio Zientziak ikasten ere bai, baina azken hau berehala utzi eta Madrilera joan zen interpretazioan sakontzeko.

Berehala izan zuen telebistako serieak egiteko aukera: *Más que amigos*, *Compañeros* eta *7 Vidas*.

2000n, Julio Medemen *Lucía y el sexo*egin zuen, lehenengo paper garrantzitsua. Urte berean, Javier Balaguerren *Sólo mía* egin zuen Sergi Lópezekin. Bi lan horiek izendapena ekarri zioten 2002ko Goya Sarietan eta eskuratzea lortu zuen Médemen kasuan.

2001ean Mateo Gilek zuzendutako *Nadie conoce a nadie* filma antzeztu zuen.

2002an, Pedro Almodóvarren *Hable con ella* filman hartu zuen parte eta Emilio Martínez Lázaroren *El otro lado de la cama* filmaren protagonistetako bat ere izan zen, urte horretan takila gehien jaso zuen espainiar filma.

2003an, Leonardo Sbaragliarekin batera Vicente Arandaren *Carmen* filma egin zuen eta, hurrengo urtean, AEBetara joan zen *Spanglish* filma egitera, James L. Brooksen esanetara. Urte horretan *Di que sí* espainiar filma ere egin zuen Santi Millánekin batera.

2006an, Alejandro Sanzen *A la primera persona* bideoklipean atera zen eta Caterina Sforzaren papera egin zuen *Los Borgia* filmean, Antonio Hernándezen esanetara. Handik gutxira, Taviani anaien *El destino de Nunik (La masseria delle allodole)* filman ere hartu zuen parte.
 
2007ko azaroan, AEBetan egin zuen lan Frank Millerren zuzendaritzapean. *Plaster of Paris* izan zen *The Spirit* filman, Eva Mendes, Samuel L. Jackson eta Scarlett Johansson lagun izan zituelarik.

2008ko maiatzaren 30ean, Sevillako hiriaren domina jaso zuen.

2008ko urrian, *LEX* seriean hasi zen, *Siete vidas*-en lankide ohia izan zen Javier Cámararekin.

2009an, *Triage* filma egin zuen, Colin Farrell eta Christopher Leerekin batera.

2010eko maiatzaren 23an, Sevillako Urrezko Domina jaso zuen.

Lanean jarraitu zuen *Burning Palms*en Shannen Dohertyrekin batera, *Don Mendo Rock ¿La venganza?* eta Cat Run.

*Madagascar 3* animazio filman, ahotsa jarri zuen eta Pedro Almodóvarren *Los amantes pasajeros* filman.

*No Way Out* amerikar filma ere egin zuen eta María Callas izan zen *Grace of Monaco* lanean, Nicole Kidmanen ondoan.

### Harremanak 
2002an, Orson Enrique Salazar Roarekin ezkondu zen Caracasen eta hauek dira bikotearen seme-alabak:
* 2007ko maiatzaren 2an, lehenengo semea izan zuen Madrilen, Orson.
* 2009ko uztailaren 17an, alaba izan zuen, Ava.
* 2010eko abuztuaren 13an, berriz, Lenon jaio zen.

Egun, Los Angeles, Madril eta Sevilla artean bizi da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ikusager

**Ikusager Ediciones, S. A.** 1976an Ernesto Santolayak sortutako argitaletxea da. Bere esparrua komika da. Bere egoitza Gasteizen dago.

1979an *Imágenes de la historia* izeneko bilduma atera zuen, argentinar eta espainiar marrazkilariek egindako komik historiek osatuta. Antonio Altarriba, Michel del Castillo, Pierre MacOrlan, Sergei Dovlatov, Arthur London edo Paco Ignacio Taibo IIren eleberriak eta Jules Micheleten *Historia de la revolución francesa* argitaratu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Kanpo estekak
La Comictiva

***La Comictiva*** Bilbon 1994an Natxo Allende "Torbe"k eta Jon Navarro "Jonardo"k sortutako umorezko aldizkaria da. 2001ean bere azken alea atera zuen.

## Lankideak 
Aldizkarian hainbat euskal komikigilek lan egin zuen. Hona hemen egile batzuk:
* Kritikariak: Manuel Barrero, Borja Crespo, Carlos Cristóbal, Rubén Ontiveros eta Javier Riva,
* Marrazkilariak: Alex de la Iglesia, Santiago Segura, Javirroyo, Roberto Garay, Mauro Entrialgo, Paco Alcázar, Abel Ippólito, Roberto Bergado, María Colino, Bernardo Vergara, Lalo Kubala, Jose Luis Agreda, Jali, Josep Busquet, Pablo Velarde, Ramón F. Bachs, Fermin Solis, Alfredo Requejo, Del Peral Pineda edo Pedro Vera.

## Sariak 
1996an Bartzelonako Komiki Azokan fanzinerik onenaren saria irabazi zuen eta 1997. urtean Angulemako Komiki Azokan Europako fanzinerik onenaren saria irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Rubén Ontiveros

**Rubén Ontiveros** (Barakaldo, 1977) euskal zinema gidoigile, zuzendari eta komikigilea da.

Film laburrak egin ondoren, hasieran interneten eta gero telebistan *Qué vida más triste* izeneko telesaila sortu zuen.

## Lanak 
* *Palomitas* (2011)
* *Qué vida más triste* (2008-2010)
* *Videoblog* (2005)
* *Made in China* (2005)
* *Vaya Semanita*
Luis Durán

**José Luis Ábalo Durán** (Oñati, 1967) gipuzkoar komikigilea da.

## Biografia 
Arte Ederrak ikasi ondoren *TMEO*n hasi zen. *Ya*, *El Correo*, *Diario Vasco* edo *Diario de Burgos* bezalako egunkarientzat lan egin zuen. Bartzelonako Komiki Azokak hirutan saritu du.

## Lanak 
* *Perry Masón: Remiendos*. Ediciones El Pregonero, 1996.
* *Barco Pirata*. Ediciones Potxo, 1997.
* *Solsticio*. Mancuso Cómics, 1999.
* *El Vuelo del Caracol*. Mancuso Cómics, 2000.
* *Nabo*. Mancuso Cómics, 2001.
* *El gato sin alas*. Mancuso Cómics, 2001.
* *Vanidad*. Ediciones Sinsentido, 2001.
* *La Tierra Negra*. Ediciones De Ponent, 2002.
* *Atravesado por la flecha*. Astiberri, 2002.
* *Antoine de las tormentas*. Astiberri, 2003.
* *Cruz del Sur*. Astiberri, 2004, Raquel Alzaterekin batera.
* *Caminando por las colinas de arena*. Astiberri, 2004.
* *Álgebra*. Astiberri, 2004.
* *Caballero de espadas*. Planeta DeAgostini, 2005.
* *Nuestro verdadero nombre*. Ediciones De Ponent, 2005.
* *La ilusión de Overlain*. Planeta DeAgostini, 2005.
* *El viaje de Gasparetto*. Dolmen (Siurell), 2006.
* *Volátil*. Ediciones de Ponent (Col. SOLYSOMBRA), 2007.
* *El Martín Pescador*. Dolmen (Siurell), 2007.
* *El mago descalzo*. La cúpula, 2008
Karlos Saldise

**Karlos Saldise Korta** Pasai Donibanen 1947ko martxoaren 21ean jaioa, 1976az geroztik Lezon bizi zen. Amnistiaren Aldeko Batzordetako kidea zen Lezoko komitean. 1980ko urtarrilaren 16an, hogeita hamairu urte zituela, talde parapolizialek tiroz hil zuten bere Lezoko etxeko atarian. Gerra zikinaren biktima izan zen. 

## Biografia 
Hil aurretik Saldisek hainbat heriotz mehatxu jaso izan zituen. Gutunazaletan, bere altzari dendan ate azpitik sartuak, jende txikitua azaltzen zuten argazkiak topatzen zituen. Haien aldamenean mehatxua, berak ere hala bukatuko zuela. Beste batean, bere kotxeko antena apurtu eta kapotaren gainean utzi zioten ohar bat. Bera ez zegoela etxea arakatu zioten zenbaitetan. Soriara (herriko presoak bisitatzea joana) egindako bidaia batetik etorrita etxeko atea indarrez irekia topatu zuen.

Karlosen hilketaren erreibindikazioa bi egunkarietan jaso zen talde parapolizial ezberdinen izenean. *Egin* egunkarira “Batallón Vasco Español” (BVE) izenean deitu zuten. *Diario Vasco*ra deitu zutenek aldiz, “Grupos Armados Españoles” (GAE) izenean hitz egin zuten eta Karlosen heriotzaz gain biolazioak ere bereak zirela azaldu zuten. GAEkoen mehatxua, Karlosen hilketa erreibindikatzerakoan Amnistiaren alde lan egiten zuten guztiei lotzen zitzaion.

Karlosen hilketari buruzko ikerketarik ez da izan eta zigorrik gabe geratu da hilketa hau, talde parapolizialek egindako gehienak bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra zikina
* Estatu terrorismoa
* GAL
* BVE
* Kontrainsurjentziaren kronologia Euskal Herrian (1980)

## Kanpo estekak 
* «Utzi zuen arrastoari aitortza», Lezoko hitza, 2020-01-10
* «Bizi balitz, gaur Karlos gure ondoan izango zen, egungo borroketan buru-belarri», Lezoko Hitza, 2010-01-11.
* «Omenaldia eskaini diote Karlos Saldiseri haren hilketaren 40. urteurrenean», Lezoko hitza, 2020-01-18
Modesto Lomba

**Modesto Lomba** (Gasteiz, Araba, 1962) mundu zabalean ezaguna den jostuna eta moda diseinatzailea da.

1962an José Luis Devota argentinarrekin batera Devota & Lomba moda-etxea sortu zuen. Gero hainbat sari lortu ditu bere lanagatik: 1989an Cristóbal Balenciaga Saria, 1991n Pasarela Madrid Saria eta abar. 2000. urtean Madrilen bere lehendabiziko denda ireki zuen.

## Kanpo estekak 
* Devota & Lombaren webgunea
Ronan O'Gara

'''Ronan John Ross O'Gara'* (irlanderaz: *Rónán Ó Gadhra''; San Diego, Kalifornia, 1977ko martxoaren 7a) irlandar errugbilari ohia eta entrenatzailea da. Zabaltzaile postuan aritzen zen. Munster Rugby taldean jokatu zuen 1997–2013 bitartean, eta Irlandako errugbi selekzioan 2000tik 2013ra. Erretiratu ostean, jaurtitzaileak prestatzen hasi zen Racing 92 taldean; 2018-2019 bitartean, Crusadersko entrenatzaile laguntzailea izan zen, eta Stade Rochelaisko entrenatzaile-burua 2019tik aitzina.

## Jokalari palmaresa 
### Munster Rugby 
* AIB League
** irabazlea: 1999
*Celtic League
** irabazlea: 2003, 2009, 2011
* Europako errugbi kopa
** irabazlea: 2006, 2008
** finalista: 2000, 2002
### Irlandako selekzioa 
* 128 partida 2000-2013 bitartean
* 1083 puntu (16 entsegu, 202 zigor-kolpe, 176 transformazio, 15 drop)
### Sei Nazioen Txapelketa 
* irabazlea: 2009 
* Grand Slam: 2009
* Triple Crown: 2004, 2006, 2007, 2009

## Entrenatzaile palmaresa 
### Racing 92 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2016
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** finalista: 2016
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2018, 2019
### Stade Rochelais 
* Frantziako errugbi txapelketa
** finalista: 2021
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2022, 2023
** finalista: 2021

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beila

**Beila** edo **gaubeila** (gauez egiten baldin bada) norbait hil berria denean burutu ohi den ekintza da. Hil berria eta familiaren adiskiden min eta hurbileko lagunak familia eta senitartekoei sentimenduan laguntzera hurbildu ohi den ekitaldi pribatu bat da. Heriotza jazo ondoren eta hileta, lurperaketa edo errausketa gauzatu aurretik egin ohi da.

Gorpua bertan dela burutu ohi da, hots, hil berria gela berdinean dagoela edota bertaratuak dauden aldameneko gelan dagoela. Ohitura legez hil berriaren etxebizitzan bertan edota beilatoki edo ehorztetxean egin ohi da. Estatu hileta edota pertsona ezagun edo ospetsu baten beila baldin bada, sarritan ekitaldi publikoa izan ohi da.

## Kanpo estekak
Sabotaje

thumb|300px|Zubi baten aurka egindako **sabotajea**. Palestina, 1946.

**Sabotajea** edo **sabotaia** gerra nahiz beste gatazka batean, azpiegitura eta bestelako ondasunen aurka buruturiko erasoa da, etsaiaren ahalmenak (mugikortasuna, hornidurak, ...) murriztu asmoz edo desobedientzia zibilaren baitan ekintza zuzen moduan. Gerra batean gertatzen denean, gerrilla taktikak erabiliz buruturikoa izan behar da; bestela eraso konbentzionaltzat jotzen baita.

## Kanpo estekak
Mike Gibson (errugbilaria)

'*Cameron Michael Henderson *Mike* Gibson*' (Belfast, 1942ko abenduaren 3a) irlandar errugbilari ohi bat da, berez garai guztietako irlandar errugbilari onenen artean sailkatu ohi da. Irlandako errugbi selekzioarekin 69 alditan jokatu zuen, aldiz Sei Nazioen Torneoa 56 alditan jokatu zuelarik. Azken marka honek 26 urte iraun zituen, azkenik bere aberkidea den Ronan O'Gara errugbilariak 2011ko Sei Nazioen Torneoaren finalean berdindu duelarik.

Horretaz gain, British and Irish Lions taldean ere jokatu zuen. 1971. urtean talde horrekin Zeelanda Berrian bira bat burutu zuelarik. Bira historiko hartan British and Irish Lions taldeak herri hartako 23 errugbi taldeen aurka 27 partidutan lehiatu zen, Zeelanda Berriko errugbi selekzio boteretsua barne (azken jonekin lau bider jokatu, birritan irabazi, batean galdu eta batean berdindu zutelarik). Aldiz, gainontzeko 23 partiduetatik 22 irabazi eta bat bakarra galdu zuten.

## Kanpo estekak 
* Mike Gibson errugbilariaren profila eta argazkia ikusgai
Depresio (argipena)

**Depresioa** honakoa izan daiteke:
* depresioa, gaitz psikiatrikoa;
* depresioa, jarduera ekonomikoaren beherakada handia eta iraunkorra,
** Depresio Handia, XX. mendeko krisi ekonomikoa.

## Ikus, gainera 
* Behe presio gune
* Beheragune (geografia)
Ekintza zuzen

thumb|Ekintza zuzena: aktibista bat Israel-Palestina mugaren arteko hesia ebakitzen.
**Ekintza zuzena** pertsona edo talde batek gaitzesten dituen botere politiko eta ekonomikoen azpiegitura, ondasun, ekitaldi eta erakundeen aurka burutzen den aktibismo-metodo bat da, zuzeneko helburutzat salatu nahi dena geldiarazi, hondatu edo publikoaren aurrean nabarmen uztea duena.

Ekintza zuzena eta anarkismoa estuki loturik daude. Izan ere, anarkiak politikan eta gizartean parte hartzeko beste modu baten alde alde egiten du. Euren ikuspegiaren arabera, ez da onargarria estatuaren agintea, eta parte hartzea ez dute beste hirugarrenen eskuetan utzi nahi, pertsona aske, arduratsu eta autonomoetan, bakoitzaren borondatearen alde egiten du.

Hala ere, ez da inondik inora anarkista izan behar, ekintza zuzena burutzen duena. Harrigarria badirudi ere, ekintza zuzena, guk uste duguna baino gehiagotan egiten dugu, modu inkontziente batean. Adibidez, auzokideak musika topera jartzen duenean, Ertzaintza deitu beharrean, bere etxeko atea jo, eta arazoari zuzenean aurre egiten diogunean. Baliteke auzokideak zuzenean musikaren bolumena jaistea, baina hori gertatzen ez bada, guk presioa egiteko beste modu batzuk aurkitu dezakegu (atearen parean egotea gau eta egun, bere sarrera paperez betetzea, eta abar).

Argi eduki behar da, Ekintza Zuzena ez dela zertan indarrez egin. Oso baketsuak diren metodoen bitartez, arazoari aurre egin diezaiokegu, zein denda bati sua emanez. Desobedientzia kasu gehienak ekintza zuzena izaten dira (Herri Harresia).

## Ikus, gainera 
* Desobedientzia zibila
* Sabotajea
* Kale borroka

## Kanpo estekak
A World Without Heroes

"**A World Without Heroes**" Kiss hard rock talde amerikarraren abestia da. Gene Simmons, Paul Stanley, Lou Reed eta Bob Ezrin agertzen dira idazle kredituetan, eta beraien 1981eko *Music from "The Elder"* albumean argitaratua izan zen.

Jatorrian "Every Little Bit of Your Heart" izena eramango zuen, baina letra aldatu zitzaion albumaren kontzeptuan sartu ahal izateko, eta Lou Reedek letrarekin lagundu zuen, "A world without heroes is like a world without sun" (Heroirik gabeko mundua eguzkirik gabeko mundua bezalakoa da) idatziz.

Abestia balada geldo bat da non Simmonsek abesten duen eta Stanleyk gitarra soloa jotzen duen. *The Elder* albumerako single nagusi moduan kaleratu zuten eta 56. postua lortu zuen AEBetan eta 55.a EBn.

Bideo bat grabatu zuten singlea promozionatzeko, eta MTV kateak eman zuen Kissen lehen bideoa izan zen.

Bideoa eta zerrendetan lortu zuten postuak egokiak baziren ere, Kissek ez zuen abestia zuzenean jo zaleek 90. hamarkaldiko erdialdeko Kiss konbentzioetan eskatu zuten arte. Honek 1996ko *Kiss Unplugged* emanaldian eta ondorengo diskoan abestiaren bertsio akustiko bat jotzera eraman zituen.

## Cheren bertsioa 
1991n, Cherek abesti honen bertsioa grabatu zuen bere *Love Hurts* albumerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ediktu

**Ediktua** administrazio publikoek publikoari zerbait jakinarazteko plazaratzen duten agiria da. Historian zehar, agintariek euren kabuz jaulkitako edozein lege nahiz araudi izendatzeko erabili da.

## Kanpo estekak
Abal

**Abala** pertsona batek (**abalemaile** izenekoa) **abaldun** baten zorra kitatu edo obligazioa betetzeko hartzen duen konpromiso legala da, abaldunak bere obligazioa betetzen ez badu eta abalemailearen ondasun baten jabetza edo bere kaudimena bermetzat harturik. Obligazioa beteko dela ziurtatzeko berme moduan aurkezten den ondasunari ere **abala** deritzo. Abalemaile baten abala izatea beharrezkoa izaten da obligazio bat dakarren kontratu bat izenpetu ahal izateko. Oro har, abaldunak abalemaileen konfiantzazko pertsonak izan behar dira, ziurtasun handiz zorra ordaindu edo obligazio beteko dutenak, abalemailearen konpromisoa azkenean bete behar ez izateko.

Adibidez, Kepak auto bat erosi du behar du eta horretarako mailegu bat eskatzen dio bankuari; mailegua emateko bankuak dirua itzuliko duelako berme bat eskatzen dio. Kepak diru-sarrera finkorik ez duenez eta berme moduan erabil daitekeen beste ondasun baten jabe ez denez, bere aitaren lursail bat **abal** moduan, berak mailegua itzultzen ez badu, jartzea eskatzen dio. Kepa abalduna da eta bere aita abalemailea. Kepak mailegua ordaintzen ez badu, bankuak aitaren lursaila jasoko du ordainketa moduan.

## Kanpo estekak
Sabotaia (argipena)

**Sabotaia** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **sabotaia** edo sabotajea, aktibismo edo gerrilla-metodoa;
* Sabotaia, musika-talde bat.
Belaunaldi galdua

[thumb|[Gertrude Stein askorentzat kontzeptuaren sortzailea. Argazkian, 1924an, Hemingwayren semearekin dago.]]
Soziologian, **belaunaldia galdu**a () izendapenak Lehen Mundu Gerran heldu bilatutako pertsonak izendatzeko erabili ohi da. Literaturan, berriz, terminoa Lehen Mundu Gerraren gordintasuna eta Depresio Handia bizi zuten idazle talde bat izendatzeko erabiltzen da:
* John Dos Passos
* William Faulkner
* Ernest Hemingway
* John Steinbeck
* T. S. Eliot
* Waldo Peirce
* Isadora Duncan
* Abraham Walkowitz
* Alan Seeger
* Erich Maria Remarque
* Francis Scott Fitzgerald
eta beste idazle batzuk barne hartzen dituena.

Oro har, talde horretako idazleek garaiko moral eta ohiturak ukatu eta literatura bide berriak jorratu nahi izan zituzten. Kontzeptuaren sortzailea, antza, Gertrude Stein izan zen.

## Ezaugarri nagusiak 
* Ezkortasuna eta jarrera nahasmenduak
* Gerraren aurkako jarrera: gerrak ez du ezertarako balio.
* 1920ko hamarkada urte zoriontsuak izan ziren
* Jazz musikaren garrantzia.
* Gainbehera ekonomikoa.
* Jarrera liberalak eta erradikalak.

## Ikus, gainera 
* 1920ko Hamarkada Zoriontsua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Sylvia Beach and the Lost Generation: A History of Literary Paris in the Twenties and Thirties".
Pescanova

**Pescanova** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Redondela udalerriko Chapela parrokian egoitza duen arrantza enpresa bat da. Bere arrantza jardueren egoitza aldiz Vigoko portuan du. Itsaski izoztuak merkaturatu ohi ditu.

## Historia 
1960ean Vigo hirian José eta Antonio Fernández López anai eta enpresaburuak sortu zuen. Aurretik 1941ean Frilugo eta 1951an Frigsa izozketa enpresak sortuak zituztelarik. 1950eko hamarkadan José Fernández arrantza gaietan oso jakituna ez zenez, gaian aditua zen Valentín Paz Andradekin elkartu eta Pescanova enpresa sortu zuten.

Gaur egun Pescanova izoztutako produktuak saltzen dituzten enpresen artean mundu osoko garrantzitsuenen artean sailkatu ohi da. Portugal, Frantzia eta Italian ordezkaritzak ditu eta Namibia eta Hondurassen berriz lantegiak.

Bestalde bere produktuen iragarkietarako bere berezko pertsonaiak ere sortu izan ditu, denborarekin Espainiako telebistako ikusleen artean ospetsu bilakatu direlarik: *Rodolfo Langostino* (1980ko hamarkada) edota *Capitán Pescanova* (1990eko hamarkada) direlakoak.

## Kanpo estekak 
* Pescanova enpresaren webgunea
Routledge

**Routledge** Erresuma Batuko argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. 1851n George Routledge londrestar liburu-saltzaileak "George Routledge & Co." sortu zuen, egun Taylor & Francis (T&F) taldean dagoena.

George Routledge liburu saltzaileak jarri zuen Routledge argitaletxea sortzeko lehen harria, Erresuma Batuan, 1836. urtean. Baina argitaletxea urte batzuk geroago sortu zuen, 1851n, Frederick Warne argitaratzailearekin batera. Giza eta Gizarte Zientzietan adituak diren hainbat pentsalariren lanak publikatu ditu argitaletxeak. Horien artean daude, esaterako, Einstein, Russel edota Popper.

Bere entziklopediak famatuak dira oso, hona hemen ezagunenak:
* *Routledge Encyclopedia of Philosophy* (1998)
* *Encyclopedia of Ethics* (2002)
* *Routledge Encyclopedia of International Political Economy*
* *Encyclopedia of Paleontology* (1987)
* *Europa World Year Book*
* ''International Who's Who''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nahua

**Nahua** Mexikoko etnia bat da, nahuatl hizkuntzaz mintzatzen direnak. Historian zehar, aztekak eta toltekak nahua etniako taldeak izan ziren. Beste hizkuntza anitzek bezala, euskarak ere nahuatlari hainbat mailegu hartu dizkio, gaztelaniaren bitartez: *ahuakate*, *axolot*, *koiote*, *ketzal*, *mezkal,* *ozelote*, *tomate*, *txikle*, *txokolate*, *zopilote*...

Mexikon —erdialdeko ordokian bereziki— eta Erdialdeko Amerikako beste zenbait lurraldetan bizi dira gaur egun nahuak. XVI. mendean, espainiarrak iritsi ziren arte, 3-4 milioi nahua zirela uste da. Mexikoko ordoki guztian, Tuxtlan, gaurko Veracruz estatuan eta Hidalgoko eta Guerreroko eskualdeetan bizi ziren, batez ere. Handik Panamara bitarteko beste zenbait lurraldetan ere bizi ziren talde batzuk. Nahua etniaren barnean garrantzirik handiena izan zuen taldea aztekek osatzen zutena izan zen. Horien inperio garaian nahuatl klasikoa bihurtu zen merkataritza- eta kultura-harremanetako hizkuntza nagusi. Gaur egun milioi bat inguru nahua bizi da Mexikon; horiena da Mexikoko amerindiar talderik handiena.

## Nahua ospetsuak 
* Malintxe
* Juana Inés de la Cruz

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nahuatl hizkuntza

## Kanpo estekak
Bernardo Vergara

**Bernardo Vergara** (Iruñea, 1966) euskal komikigilea da.

## Biografia 
1980ko hamarkadan *Hamelín* iruindar fanzinean hasi ondoren, gero *TMEO*n hasi zen. 1990eko hamarkadaren hasieran Ediciones B-rako lan egin zuen *Mortadelo* eta *Zipi y Zape* egiten. *Diario del Altoaragón*, *El Mundo*, *El País* edo *Heraldo de Aragón* bezalako egunkarientzat ere lan egin zuen.

1999an *El Jueves* aldizkarian sartu zen. *La Comictiva*, *Subterfuge*, *Amaníaco* edo *¡Dibus!* aldizkarientzat lan egin ondoren, egun *Público* egunkarian zutabe bat du.

## Lanak 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Presbiterianismo

**Presbiterianismoa** Protestantismoaren adar bat da, eta bere sustraiak Kalbinismo eta Eskoziako Erreforma Protestantean ditu. Presbiterianismoaren buru nabarmenak Suitzan Joan Kalbin, Ulrich Zwingli eta Heinrich Bullinger, eta Eskozian John Knox izan ziren.

Presbiteriarrek Ameriketako Estatu Batuetako demokraziaren sorreran eta haren Konstituzioaren eraketan paper garrantzitsua jokatu zuten, azken hau hein handi batean presbiterianismoaren ordezkaritza gobernu eran oinarritu baitzen. Era berean, presbiteriarrak Princetongo Unibertsitatearen sortzaileak dira. Gaur egun, mundu osoan 55 milioi presbiteriar inguru daude.

## Ikus, gainera 
* Elizjendearen Adierazpena
* Arbroatheko Aldarrikapena
* John Knox

## Kanpo estekak 
* Presbiterianismoaren Ondarearen Zentrua
Levi Strauss

**Levi Strauss**, jaiotzez Löb Strauß, (Buttenheim, Bavaria, (Alemania), 1829ko otsailaren 26a – San Francisco, Kalifornia, AEB, 1902ko irailaren 26a) munduko jantzi ekoizle handienetakoa den Levi Strauss & Co. enpresaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|200px|Buttenheimeko etxea

Löb familia judu batean jaio zen Buttenheimen, (Alemania)n, 1829ko otsailaren 26an.

Bavarian hezi zuten eta, 1847an, bere ama eta bi arrebekin batera, New Yorkera joan zen bizitzera.

1853an, San Franciscora aldatu ziren jostunentzako denda txiki bat ireki zuelarik. Pixkanaka, negozioa indartzen joango zitzaion eta Leviren ekonomia sendotzen joan zen.

Levi Strauss&Co galtza bakeroak ekoizten hasi zen lehen enpresa izan zen. 1872an, Jacob Davis sastreak ireki zizkion begiak. Rigako judu hau Leviren ohiko eroslea zen eta askotan errepikatzen zen akatsa argitu zion: meategietan lan egiteko prestatuta zeuden galtza haiei, patrikak errazegi puskatzen zitzaizkien. Bien artean bilatu zioten soluzioa, errefortzurako errematxeak jarriz poltsikoen izkinetan. Gauza berria zen hura eta Jacobek patentatzeko ideia izan zuen, 1873ko maiatzaren 20an lortu zutelarik. Horrela jaio zen ofizialki errematxatutako lehen Levi´s galtza eta gehien ekoiztu den jantzia jaio zen: galtza bakeroa.

Levi Strauss 1902ko irailaren 26an hil zen, 73 urte zituenean. Ilobak izan ziren oinordeko eta hazi besterik ez du egin enpresa horrek.

2008an, Levi Strauss enpresak bere AEBetako azken faktoria itxi egin zuen eta hirugarren munduko herrialdetan kokatu zituen bere lantegiak.

## Ikus gainera 
* Levi Strauss & Co.
Operazio (argipena)

**Operazio** terminoak, eta horri dagokion operatibo izenondoarekin batera, esanahi zenbait ditu:

* medikuntzan, operazio edo ebakuntza, gorputz baten barruan burutzen den ekintza, zerbait atera, osatu nahiz sartzeko;
* operazio militarra, helburu jakin eta zehatzeko ekintza militar konplexu eta koordinatua;
* matematikan, operazio edo eragiketa, zenbait baliotik balio berriak eratortzen dituen, hala nola batuketa eta kenketa;
* ikerketa operatiboa, erabaki-problemak ebazten dituen matematikaren adarra.
Boer

**Boer** (nederlanderaz "baserritar" esan nahi du, euskarazko ahoskeraz "Buur") Hego Afrikako afrikaner etniako baserritarrak dira. 1652. urtetik aurrera Herbehereetako Ekialdeko Indietako Konpainiarekin batera etorritako herbeheretar, higanot, frisiar eta flandriarren ondorengoak dira. Afrikaansez hitz egiten dute eta erlijioz, kristau kalbindarrak dira.

XVIII. mendean britainiarren presioarengadik ihes egiteko asmoz, Lurmutur Hiriko Kolonia laga eta Afrikan barneratu ondoren, Orange Estatu Askea eta Transvaal estatuak sortu zituzten.

Azkenik 1880 eta 1901 bitartean jazotako Boer Gerretan, britainiarren aurka defendatzeko gerrillak antolatu zituzten; hasiera batean hainbat gudu irabazi arren azkenik britainiarren armada profesionala nagusitu zitzaien, eta Britainiar Inperioaren barnean sarrarazi zituzten. 1902rako, 26.000 boer hil ziren gaixotasunak jota, edota zigor-itxituretan atxilotuta. Guztira 200.000 lagun baino gehiago sartu zituzten zigor-itxitura haietan.

Gaur egun, nahiz eta batzuetan sinonimotzat hartu, boerrak afrikanerren azpimultzo gisa hartzen dira. Zentzu honetan, Hegoafrikan "afrikaner nekazari" moduan ikusiak dira, nahiz eta gainerako afrikaner taldean partaideak izan.

## Ikus, gainera 
* Boerren Gerrak

## Kanpo-estekak
Albreteko dukerria

[300px|eskuinera|thumb|[Gaskoiniako feudoak 1150 aldean]]
**Albreteko dukerria** () Gaskoiniaren iparraldean kokatutako Albreteko etxearen jabego bat izan zen. Gaur egungo Landak, Gironda, Gers eta Lot eta Garona departamenduetako lurrak hartzen zituen. Hiriburua Nérac zen.

1550 arte Albreteko jaurerria zen. Urte horretan Henrike II.a Nafarroakoak bere buruarentzat sortu zuen dukerria. Henrikeren ondorengoa Joana alaba izan zen. 1589an, Henrike III.a Nafarroakoa Frantziako errege bihurtu zenean, dukerria Frantziako koroari loturik gelditu zen.

## Kanpo estekak 
*  Heraldique europeenne: Duché d'Albret