open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euskal Herriko Giza Eskubideen Babeserako Batzordea

**Euskal Herriko Giza Eskubideen Babeserako Batzordea** edo **EHGEBB** 1984ko uztailean Ipar Euskal Herrian LDH (Ligue des droits de l'homme edo Giza Eskubideen Aldeko Liga) elkartetik bereizita sortutako elkartea da, "Ipar Euskal Herrian garai hartan bizi zen egoera salatzeko". Aipatzen den egoeran, besteak beste, horrelako gertaerak eman ziren: "Jean Paul Larre IK taldearen militantearen desagerpena, GALen sorrera, estradizioak, deportazioak. "Frantziaren isiltasuna beldurgarria zen" dio Arroyok. Batzordea hogeita hamar pertsonek sortu zuten, batzuk LDH Giza Eskubideen Aldeko Batzordeko kideak. Sortzaileen artean Jean Abeberry "Koko" zegoen. Gaur egun batzordeak aktiboa jarraitzen du. 2014an batzordearen 30. urtemuga ospatu da Baionako Polo Beyris aretoan.

## Helburuak 
Claire Frossard militantearen arabera, batzorde berriaren helburu nagusiak bi ziren, " elkartasuna bultzatu eta desinformazioaren aurka borrokatzea", alegia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Itxaso Cuevas: "Amaierarik gabeko ibilbidea". *Berria*, 2014ko ekainaren 27, 8-9 or.

## Kanpo estekak
Angel Berazadi

**Angel Berazadi Urbe** (Zarautzen jaioa, 1976ko apirilaren 8an hila, 58 urterekin) Sigmako enpresaburua izan zen. 1976ko martxoaren 18an ETA (pm)ko komando berezietako talde batek bahitu zuen. 20 egunez bahituta eduki ondoren, apirilaren 8an agertu zen hilda, buruan tiro batek jota, Azkarateko mendatean.

Bahiketan familiak Eduardo Moreno Bergaretxe *Pertur*rekin adostu zuen eskatzen zituzten 200 milioi pezeten ordez, 50 milioi ordaintzea, baina baliteke Antonio Tejero Guardia Zibilak gidatzen zuen bilaketa taldeak bahituaren gertu egotea eta inork ez informatzea ETApmren komandoa adostasun horren inguruan. ETAk eraildako lehenengo bahitua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kako Sanz

'''Alejandro 'Kako' Sanz Sainz'* (Tutera, Nafarroa, 1993ko ekainaren 5a) futbolari nafarra da. Erdilari postuan jokatzen du. 2013-14 denboraldian igo zuten gazteen taldetik Sansera.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
Houdini (filma)

***Houdini*** 1953ko biografia-filma da, George Marshall estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Harold Kellockek idatzitako Harry Houdini magoaren  biografia liburuan oinarriturik dago. Tony Curtis, Janet Leigh eta Torin Thatcher izan ziren antzezle nagusiak.

## Argumentua 
AEB, Harry Houdini (Tony Curtis) feriaz-feria dabilen talde txiki bateko magoa da. Halako batean, neska gazte bat (Janet Leigh) ezagutuko du, eta maiteminduko dira. Herrialde askotan zehar bidaiatuko dute elkarrekin, heriotzari desafio egiten dion ikuskizun harrigarri eta arriskutsua eskainiz.

## Aktoreak 
* Tony Curtis: Harry Houdini
* Janet Leigh: Bess Houdini
* Torin Thatcher: Otto
* Angela Clarke: Harryren ama
* Stefan Schnabel: alemaniar fiskala
* Ian Wolfe: Malue
* Sig Ruman: Schultz
* Michael Pate: Dooley
* Connie Gilchrist: Shultz andrea
* Malcolm Lee Beggs: britainiar espetxe zaindaria
* Frank Orth: Hunter jauna
* Barry Bernard: Marlick inspektorea
* Douglas Spencer: Simms

## Kanpo estekak 
* *Houdini* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Houdini* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Zortearen galleta

**Zortearen galleta** edo  galleta fin eta kurruskaria da, barruan, labekatzean, paperezko tira bat sartu zaiona. Paper horrek mezua darama ireki duenarentzat, profezia zein aholkua. Batzuetan, mezua txantxetakoa da: loterian aterako den zenbakia, adibidez, edo etorkizunari lotutako txantxak ("Kontua ez baduzu ordaintzen, gorriak pasako dituzu"). 

Galleta horien jatorria Ameriketako Estatu Batuetan dago, bertako asiar jatetxeetan. Izan ere, turismoaren eraginez, egun jatetxe txinatarretan eta Txinan bertan (Hong Kongen eta Pekinen) oso ohikoak bihurtu dira. Horregatik, askoren ustetan, ohitura txinatarra da. Gaur egun, bestetik, Interneten bidez *zibergalletak* eskaintzen dira halaber.

## Historia eta jatorria 
Antza denez, ohitura San Frantziskon eta Los Angelesen sortu zen. Hipotesi zabalduenaren arabera, Makoto Hagiwara Golden Gate Park's *Japanese Tea Garden*go sukaldariak asmatu zituen, 1909an. Dena dela, badira beste hipotesi batzuk, esaterako, zenbait tokitan mongoliarren herriaren erasoen aurrean txinatarrek sistema hori asmatu omen zuten, haien mezuak ezkutuan zabaltzeko. Nolanahi ere, hipotesi horrek ez du sinesgarritasun handirik.

Galleten barruan aurkitzen diren mezuak oso lausoak dira, interpretazio asko izan ditzakete. Hona hemen adibide batzuk:
* "Zeure indar guztiez zeure ametsei ekin".
* "Bikotekidearengandik laster berri zoriontsuak jasoko dituzu".
* "Munduari erakuts egin dezakezuna"
Iragarpen horiek, jakina, ez dute inongo oinarririk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Fortune Cookies*, zortearen galleten jatorria
*  *Golden Gate Fortune Cookie Factory* - San Frantzizkoko Chinatownen dagoen Fortune Cookie lantegia
Eneko Capilla

**Eneko Capilla González** (Donostia, Gipuzkoa, 1995eko ekainaren 13a) euskal herritar futbolaria da. Puntaerdi lanetan aritzen da.

## Ibilbidea 
Erdilari gisa hazi zen errealaren harrobian. Harrobi txuri-urdinera kadete txiki mailara Antiguoko taldetik iritsi zen. Sansen 2012/2013 denboraldian egin zuen debuta eta 2014/2015 denboraldian igo zuten gazte mailetatik. 2014an Realarekin kontratua berritu zuen, 2020ko ekainaren 30eraino. 2015eko maiatzean Realaren lehen taldearekin debutatu zuen Levanteren aurka. Bigarren A mailako talde batetik (Numantziatik) pasa ondoren, 2018ko udan, urte bat Sansera itzuli ondoren, Cultural Leonesara joan zen utzita. Espainiako 16 urte azpiko mailetan ibilia da.

## Estatistikak 
*2024ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
Andoni Ugarte

**Andoni Ugarte Mendizabal** (Oñati, Gipuzkoa, 1995eko apirilaren 5a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari postuan jokatzen du. Errealaren harrobian hezia, 2013-14 denboraldian egin zuen debuta Sansen. 2015eko azaroan errealarekin 2018 arte berritu zuen. Sansen bost denboraldi jokatu ondoren Oviedok fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko. UD Logroñesekin jokatzen zegoela Bigarren Federazioan lesio larria sufritu zuen, denboraldi osorako jokatu gabe geratuz.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
* Fitxa
Canyon Passage

**Canyon Passage** (euskaraz *Arroilako Pasabidea*) 1946ko Jacques Tourneur estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Ernest Haycox idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Dana Andrews, Brian Donlevy, Susan Hayward eta Patricia Roc aktoreek antzeztu zuten.

Filma honetan entzun litekeen "Ole Buttermilk Sky" abestiak Jatorrizko abesti onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, Hoagy Carmichaelek doinua konposatu eta Jack Brooksek hitzak idatzi zituelarik.

## Argumentua 
Mendebalde Urruna. Logan Stuartek (Dana Andrews) bere lagun George Camrosen (Brian Donlevy) emaztegaia den Lucy Overmire (Susan Hayward) Oregongo Jacksonville udalerrira laguntzea onartuko du. Bidai luzean zehar, Logan eta Lucy elkar maiteminduko dira. Bitartean, Ben Dance (Andy Devine) nekazariaren baserrian geldiunea egingo dute, bertan Loganek bere adiskide Caroline Marsh (Patricia Roc) topatuko du.

## Aktoreak 
* Dana Andrews: Logan Stuart
* Brian Donlevy: George Camrose
* Susan Hayward: Lucy Overmire
* Patricia Roc: Caroline Marsh.
* Ward Bond: Honey Bragg
* Hoagy Carmichael: Hi Linnet
* Fay Holden: Overmire andrea
* Stanley Ridges: Jonas Overmire
* Lloyd Bridges: Johnny Steele
* Andy Devine: Ben Dance
* Victor Cutler: Vane Blazier
* Rose Hobart: Marta Lestrade
* Halliwell Hobbes: Clenchfield, Loganen langileetako bat
* James Cardwell: Gray Bartlett
* Onslow Stevens: Jack Lestrade

## Kanpo estekak 
* *Canyon Passage* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Coffin Bay poni

**Coffin Bay ponia**, (ingelesez: Coffin Bay pony),  Australiako bertako zaldi arraza edo mota bat da, bereziki Coffin badiaren eskualdean larretzen dena. Eyre lurmuturrean, Australiako hegoaldean.
Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Basazaldiak dira, eta arrazaren jatorria Timorretik ekarritako 60 Timordar poniengan dago. Jatorriz zein ezaugarriz oso ezberdinak dira Australian oso zabalduta dauden Brumby zaldi basatiengandik. Coffin Bay poniak hesiz itxitako gune zabal batean bizi dira, esan bezala basazaldiak bezala.

## Ezaugarriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Aquila (generoa)

***Aquila*** Accipitridae familiako hegazti genero bat da. Bere barruan sailkatzen diren hegazti guztiek arrano izena hartzen dute, baina izen hau ez da genero honetarako esklusiboa.

## Espezieak 
* *Aquila adalberti*
* *Aquila africana*
* *Aquila audax*
* *Aquila chrysaetos*
* *Aquila clanga*
* *Aquila fasciata*
* *Aquila gurneyi*
* *Aquila hastata*
* *Aquila heliaca*
* *Aquila nipalensis*
* *Aquila pomarina*
* *Aquila rapax*
* *Aquila spilogaster*
* *Aquila verreauxii*

## Ikus, gainera 
* Arrano

## Kanpo estekak
Coregonus

***Coregonus*** Salmonidae familiako arrain generoa da. 70 espezie inguru ditu.

## Espezieak 
* *Coregonus albellus* (Fatio, 1890)
* *Coregonus albula* (Linnaeus, 1758)
* † *Coregonus alpenae* (Koelz, 1924)
* *Coregonus alpinus* (Fatio, 1885)
* *Coregonus anaulorum* (Chereshnev, 1996)
* *Coregonus arenicolus* (Kottelat, 1997)
* *Coregonus artedi* (Lesueur, 1818)
* *Coregonus atterensis* (Kottelat, 1997)
* *Coregonus autumnalis* (Pallas, 1776)
* *Coregonus baicalensis* (Dybowski, 1874)
* *Coregonus baunti* (Mukhomediyarov, 1948)
* *Coregonus bavaricus* (Hofer, 1909)
* † *Coregonus bezola* (Fatio, 1888)
* *Coregonus candidus* (Goll, 1883)
* *Coregonus chadary* (Dybowski, 1869)
* *Coregonus clupeaformis* (Mitchill, 1818)
* *Coregonus clupeoides* (Lacepède, 1803)
* *Coregonus confusus* (Fatio, 1885)
* *Coregonus danneri* (Vogt, 1908)
* *Coregonus fatioi* (Kottelat, 1997)
* † *Coregonus fera* (Jurine, 1825)
* *Coregonus fontanae* (Schulz & Freyhof, 2003)
* †] *Coregonus gutturosus* (Gmelin, 1818)
* *Coregonus heglingus* (Schinz, 1822)
* † *Coregonus hiemalis* (Jurine, 1825)
* *Coregonus hoferi* (Berg, 1932)
* *Coregonus hoyi* (Milner, 1874)
* *Coregonus huntsmani* (Scott, 1987)
* † *Coregonus johannae* (Wagner, 1910)
* *Coregonus kiyi* (Koelz, 1921)
* *Coregonus ladogae* (Pravdin, Golubev & Belyaeva, 1938)
* *Coregonus laurettae* (Bean, 1881)
* *Coregonus lavaretus* (Linnaeus, 1758)
* *Coregonus lucidus* (Richardson, 1836)
* *Coregonus lucinensis* (Thienemann, 1933)
* *Coregonus lutokka* (Kottelat, Bogutskaya y Freyhof, 2005)
* *Coregonus macrophthalmus* (Nüsslin, 1882)
* *Coregonus maraena* (Bloch, 1779)
* *Coregonus maxillaris* (Günther, 1866)
* *Coregonus megalops* (Widegren, 1863)
* *Coregonus migratorius* (Georgi, 1775)
* *Coregonus muksun* (Pallas, 1814)
* *Coregonus nasus* (Pallas, 1776)
* *Coregonus nelsonii* (Bean, 1884)
* † *Coregonus nigripinnis* (Milner, 1874)
* *Coregonus nilssoni* (Valenciennes, 1848)
* *Coregonus nobilis* (Haack, 1882)
* † *Coregonus oxyrinchus* (Linnaeus, 1758)
* *Coregonus palaea* (Cuvier, 1829)
* *Coregonus pallasii* (Valenciennes, 1848)
* *Coregonus peled* (Gmelin, 1789) - **Corégono**
* *Coregonus pennantii* (Valenciennes, 1848)
* *Coregonus pidschian* (Gmelin, 1789)
* *Coregonus pollan* (Thompson, 1835)
* *Coregonus pravdinellus* (Delkeit, 1949)
* *Coregonus reighardi* (Koelz, 1924)
* *Coregonus renke* (Schrank, 1783)
* † *Coregonus restrictus* (Fatio, 1885) — (extinto)
* *Coregonus sardinella* (Valenciennes, 1848)
* *Coregonus stigmaticus* (Regan, 1908)
* *Coregonus subautumnalis* (Kaganowsky, 1932)
* *Coregonus suidteri* (Fatio, 1885)
* *Coregonus trybomi* (Svärdson, 1979)
* *Coregonus tugun lenensis* (Berg, 1932)
* *Coregonus tugun tugun* (Pallas, 1814)
* *Coregonus ussuriensis* (Berg, 1906)
* *Coregonus vandesius* (Richardson, 1836)
* *Coregonus wartmanni* (Bloch, 1784)
* *Coregonus widegreni* (Malmgren, 1863)
* *Coregonus zenithicus* (Jordan y Evermann, 1909)
* *Coregonus zuerichensis* (Nüsslin, 1882)
* *Coregonus zugensis* (Nüsslin, 1882)

## Kanpo estekak
Acanthocephalus

***Acanthocephalus*** bi izaki bizidun talde ezberdinen izena da:
* *Acanthocephalus* landare generoa.
* *Acanthocephalus* animalia generoa.
Acanthocephalus (animalia)

***Acanthocephalus*** har parasitoen genero bat da. Generoetako espezie bat *Acanthocephalus anguillae* da, arrainen parasito ezagun bat.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Oriol jauregia

**Oriol jauregia** Santurtzin (Bizkaia) kokaturiko eraikina da. Kristobal de Murrieta hiribidean dago, Peñota auzoan, Santurtzi eta Portugaleteren arteko mugan. 1902an eraiki zuten estilo eklektikoan, erromantizismoaren eta estilo ingelesaren eraginak ere dituela.

XIX. mendearen bukaeran eta XX. mende hasieran zonaldean eraiki ziren jauregi eta txaleten adibide da, Portugaleteko Lexartza eta El Saltillo jauregiekin batera. Gaur egun hotela da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* URH Oriol Jauregia hotela
Aplacophora

**Aplacophora** filuma klasea molusku animalia dute, hainbatek ozeanoa mundu dute. Era askotako elikadura dute. Caudofoveata eta Solenogastres zakatzen bides hartzen dute arnasa izena 28 familiako eta 320 espeziearen birikien bidez.

## Kanpo estekak
The Hunt for Red October (filma)

**The Hunt for Red October** () 1990eko John McTiernan estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza thriller filma bat da. Tom Clancy idazlearen izenburu berdineko *The Hunt for Red October* eleberrian oinarritua dago, Jack Ryan agentea protagonista duten eleberri sailaren barnean dago. Sean Connery, Alec Baldwin, Scott Glenn, James Earl Jones eta Sam Neill aktoreek antzeztu zuten. Basil Poledouris musikagileak soinu banda konposatu zuen.

Hiru Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Cecelia Hall eta George Watters II) irabazi zuelarik.

## Argumentua 
Sobietar Batasuneko Itsas Armadako Marko Ramius (Sean Connery) kapitain prestigiotsuaren agindupean dagoen Urri Gorria itsaspeko nuklearra Ipar Atlantikoan barneratu eta AEBrako norantzan doa. CIAk ez daki itsaspekoaren asmoa AEBak eraso edota Sobietar Batasunetik desertatu ote nahi duen, horregatik Jack Ryan (Alec Baldwin) agenteari sobietar itsaspekoarekin harremanetan jarri eta haien asmoa zein den jakiteko misioaren ardura eman dio.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Marko Ramius kapitaina, Urri Gorria itsaspeko komandantea
* Alec Baldwin: Jack Ryan, CIAko agentea
* Scott Glenn: Bart Mancuso, USS Dallas itsaspeko komandantea
* Sam Neill: Vassili Borodine, Urri Gorria itsaspeko bigarren komandantea
* James Earl Jones: James Greer almirantea, CIAko inteligentzia saileko zuzendaria
* Joss Ackland: Andreï Lysenko, sobietar enbaxadorea
* Richard Jordan: Jeffrey Pelt, AEBko Segurtasun Nazionaleko aholkularia
* Tim Curry: Yevgueni Petrov doktorea, Urri Gorria itsaspeko sendagile nagusia
* Ronald Guttman: Melekhin tenientea, Urri Gorria itsaspeko ingeniari nagusia
* Peter Firth: Ivan Poutine tenientea, Urri Gorria itsaspeko komisari politikoa
* Courtney B. Vance: Ronald Jones, USS Dallas itsaspeko sonar operatzailea
* Ned Vaughn: Beaumont, USS Dallas itsaspeko sonar operatzailea, Jonesen ikaslea
* Stellan Skarsgård: Viktor Tupolev kapitaina, V.K. Konovalov itsaspeko komandantea
* Jeffrey Jones: Skip Tyler itsas ingeniaria
* Timothy Carhart: Bill Steiner tenientea
* Anthony Peck: Thompson tenientea
* Larry Ferguson: Watson
* Fred Dalton Thompson: Joshua Painter almirantea
* Daniel Davis: Charlie Davenport komandantea
* Peter Zinner: Yuri Ilyich Padorin, Sobietar Itsas Armadako komisari politiko nagusia
* Michael Welden: Grigoriy Kamarov teniente kapitaina
* Gates McFadden: Caroline Ryan, Jack Ryanen emaztea

## Kanpo estekak 
* *The Hunt for Red October* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea 
* *The Hunt for Red October* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Mustang (zaldi)

**Mustang**, ingelesez *mustang* (Mexiko gazteleraren **mesteño** hitzatik dator), Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza  bat da. Hainbat iturrien arabera arraza eta azpi arrazen eta bereizturiko zaldi populazioen multzo bat da. Basazaldiak dira, baina etxeko zaldien ondorengoak.

Mustang zaldia bere tamaina zein hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapenen taldean kokatzen da.

## Izenaren etimologia 
## Arrazaren historia 
thumb|300 px|Konkistatzaile espainiarrek ekarri zituzten, Ameriketako beste hainbat zaldi arrazen kasuan bezala, mustang ponien arbasoak

Mustang zaldiak Konkistatzaile espainiarrek Ameriketara eramandako zaldien ondorengoak dira. Hauetako zenbait abelburu ihesi joan edo askatu zituzten eta handik sortu ziren Ameriketako ipar aldeko populazio handiak.

## Ezaugarriak 
**NON BIZI DIRA?**

* Animalia hauek Ipar Amerikako mendietan bizi dira, batez ere Estatu Batuetako Montana, Wyoming, Nevada eta Oregonen, baina Mexiko eta Kanadako leku batzuetan ere aurki daitezke.
* Mustangak oso animalia moldagarriak dira eta ingurune askotan bizi daitezke (basamortuetan eta baso menditsuetan). 
* Hala ere, haien habitat naturala asko murriztu da urteetan zehar. 
* Gaur egun, mustang asko eremu babestuetan bizi dira eta bertan zaintzen dituzte.

**NOLAKOA DA?**

**ZER JATEN DUTE?**

**NOLA UGALTZEN DIRA?**

* Mustangak beste zaldiak bezala ugaztunak dira, hau da, amaren sabelean garatzen dira. Gainera, eme guztiek euren kumeak ugatzetako esnearekin elikatzen dituzte. 
* Animalia hauen talde txiki batek bost urtean behin bikoiztu egin dezake bere talde tamaina.
* Mustangen ugaltze garaia udazkenean eta negu hasieran izaten da, eta haurdunaldiak 11 hilabete inguru irauten du. 
* Animali hau udaberrian jaiotzen da eta zutik eta amaren atzetik egoten dira jaio eta minutu gutxira. Gainera, azkar hazten dira eta jaio eta hilabete gutxira bakarrik bizitzen dakite. 
* Arren kasuan, 2 eta 4 urterekin izaten da haien ugaltze garaia. Emeen kasuan, denbora gutxiago behar izaten dute, 1 eta 3 urte bitartean.
[thumb|[Ehiztari|Ehiztaria.]]
**ZEIN DA HAIEN ETSAIA?**
* Mustang zaldiak animalia basatiak dira eta beren habitat naturalean hainbat mehatxuri aurre egin behar diete.
* Mehatxu nagusietako bat hiri-hedapenaren, nekazaritzaren, meatzaritzaren eta eraikuntzaren ondorioz habitata galtzea da. 
* Beste mehatxu bat ehiztarien harrapatzea da, haien salmentarekin negozioa egin nahi baitute. 
* Mehatxu horiengatik, mustang zaldiak eta haien habitata babesteko ahaleginak egiten daude. 

[thumb|300 px|Mustang zaldiak [Arizonan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Kurtus

***Kurtus*** arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan bizi dena. **Kurtidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Kurtus gulliveri* Castelnau, 1878
* *Kurtus indicus* Bloch, 1786

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigma (argipena)

**Sigma** hitzak adiera zenbait ditu:
* sigma, alfabeto grekoaren letra,
** **sigma**, sigma letraz adierazten den batukariaren ikurra;
* sigma, heste lodiaren zatia;
* Sigma, Euskal Herriko enpresa; josteko makinak egiten zituena Elgoibarren.
* matematikan, sigma funtzioa, funtzio mota bat;
* aljebran, sigma-aljebra;
The Ox-Bow Incident

***The Ox-Bow Incident*** (euskaraz *Ox-Bow Gertakaria*) 1943ko William A. Wellman estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. 1940ko Walter Van Tilburg Clark idazlearen *The Ox-Bow Incident* eleberrian oinarritua dago. Henry Fonda, Dana Andrews eta Mary Beth Hughes aktoreek antzeztu zuten.

Western generoko historiaren filma pretigiotsuenetakoa da, genero hau aitzakitzat hartuz ohikoak diren gaiaz haratago joan eta gaur egundo gai moralak ukitzen baiditu. Garai hartan Mendebalde Urrunan maiz jazo ziren lintxamendu edo jipoitze eta urkatzearen aurkako aldarria da, eta bereziki jendearen intolerantzia eta aurreiritzien aurkakoa.

Urte hartako Film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, *Casablanca* filmak irabazi zuelarik.

## Argumentua 
1885. urtea, Nevada. Gil Carter (Henry Fonda) izeneko gizona bere iraganeko neskalagunaren bila Mendebalde Urruneko herri batera iritsi berri da, baina neskalaguna zena ospe txarreko emakumea da. Gilekin batera Art (Harry Morgan) adiskidea dator. Bertako arrantxero baten ezusteko hilketak herritarren haserrea piztu du, eta une hartan sheriffa ez dagoenez, mendekua bere eskuz hartu nahi duen herritar talde bat sortuko da, talde horren barnean Gil eta Art egondo direlarik. Susmagarri gisa hiru gizon atzemango dituzte: Donald Martin (Dana Andrews) gizon gazte ikasia, Juan Martínez mexikarra (Anthony Quinn) eta Alva Hardwicke agurea (Francis Ford, John Ford zuzendariaren anaia). Herritarrak guztiz amorraturik daudenez, urkatzea erabakiko dute, bozketan gutxi batzuk aurka agertuko dira, tartean Gil eta Art, baina gehienak alde agertzen direnez, inongo epaiketarik gabe urkatu egingo dituzte.

Urkaketaren ondoren, sheriffa (Willard Robertson) herrira itzuli eta herritar txundituei arrantxeroa bizirik dagoela eta hura tirokatu zuten gizona atxilotu dutela esango die. Ondoren, Martinek bere exekuzioaren zain zegoela emazteari idatzitako gutuna irakurriko dute, bertan errugabea zela aipatzen delarik... herritarrek egin berri duten astakeriaz jabetzen direlarik...

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Gil Carter
* Dana Andrews: Donald Martin
* Mary Beth Hughes: Rose Mapen / Rose Swanson
* Anthony Quinn: Juan Martínez / Francisco Morez
* William Eythe: Gerald Tetley
* Harry Morgan: Art Croft
* Jane Darwell: Jenny Grier
* Matt Briggs: Daniel Tyler epailea
* Harry Davenport: Arthur Davies
* Frank Conroy: Tetley maiorra
* Marc Lawrence: Jeff Farnley

* Paul Hurst: Monty Smith
* Victor Kilian: Darby
* Chris-Pin Martin: Poncho
* Willard Robertson: Sheriffs
* Leigh Whipper: Sparks *(krediturik gabe)*
* Margaret Hamilton: etxekoandrea *(krediturik gabe)*
* Billy Benedict: gizon gaztea
* Dick Rich: Butch Mapes aguazila
* George Meeker as Mr. Swanson
* Francis Ford: Alva Hardwicke

## Kanpo estekak 
* *The Ox-Bow Incident* filmaren IMBko fitxa irakurgai 
* *The Ox-Bow Incident* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Kuhlia

***Kuhlia*** () arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Kuhliidae** familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Kuhlia boninensis* (Fowler, 1907)
* *Kuhlia caudavittata* (Lacépède, 1802)
* *Kuhlia malo* (Valenciennes, 1831)
* *Kuhlia marginata* (G. Cuvier, 1829)
* *Kuhlia mugil* (J. R. Forster, 1801)
* *Kuhlia munda* (De Vis, 1884)
* *Kuhlia nutabunda* Kendall & Radcliffe, 1912
* *Kuhlia petiti* L. P. Schultz, 1943
* *Kuhlia rubens* (Spinola, 1807)
* *Kuhlia rupestris* (Lacépède, 1802)
* *Kuhlia salelea* L. P. Schultz, 1943
* *Kuhlia sandvicensis* (Steindachner, 1876)
* *Kuhlia sauvagii* Regan, 1913
* *Kuhlia xenura* (D. S. Jordan & C. H. Gilbert, 1882)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mustang (argipena)

**Mustang** hitzarekin artikulu ezberdinak daude:
## Zaldia 
* **Mustang (zaldi)** Ameriketako Estatu Batuetako basazaldia.

## Ibilgailuak 
* **Mustang (Ford)** Ford etxeko autoa. Bere izena basazaldiagatik hartu zuen.
* **Shelby Mustang** Ford etxeko ibilgailua.

## Hegazkinak 
* **P-51 Mustang** Gerra hegazkina.
* **Titan T-51 Mustang** Gerra hegazkina.
* **Mustang Aeronautics Mustang II** Hegazkina.
Taxon monotipiko

Biologian, **taxon monotipikoa** mendeko taxon bakarra duen talde taxonomikoa da.

Esaerak kontrakoa adierazi arren, ez du esan nahi espezimen bakarra duenik. Espezie monotipiko batek ez ditu azpiespezierik edo taxon txikiagoarik.

Generoez aritzen bagara, monotipikoa baino "uniespezifiko" hitza hobetzen da. Landareen nomenklaturan, genero monotipikoak aldi berean espezie eta generoa deskribatzen dutela esan nahi du.

## Adibideak 
* Cephalotaceae familiak genero bat- *Cephalotus*- eta espezie bat -*Cephalotus follicularis* baino ez ditu.
* Urde inurrijalea (*Orycteropus afer*) *Orycteropus* generoan monotipikoa da; era berean, generoa monotipikoa da Orycteropodidae familian eta familia Tubulidentata ordenan.
* Guakamaio urdina (*Anodorhynchus hyacinthinus*) espezie monotipikoa da, azpiespezierik ez du eta.
* Tximutxak (*Panurus biarmicus*) zenbait espezie ditu, baina *Panurus* generoan dago, Panuridae familian monotipikoa dena.
* *Ozichthys albimaculosus* *Ozichthys* genero monotipikoaren espezie tipoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kneriidae

**Kneriidae** arrain gonorinkiformeen familia da, Afrikako ur gezatan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 30 espezie ditu, 4 generotan banaturik:
* *Cromeria*
* *Grasseichthys*
* *Kneria*
* *Parakneria*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kraemeriidae

**Kraemeriidae** arrain pertziformeen familia da, Indiako eta erdialdeko Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 9 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Gobitrichinotus* generoa Fowler, 1943
** *Gobitrichinotus arnoulti* Kiener, 1963
** *Gobitrichinotus radiocularis* Fowler, 1943
* *Kraemeria* generoa Steindachner, 1906
** *Kraemeria bryani* Schultz, 1941
** *Kraemeria cunicularia* Rofen, 1958
** *Kraemeria galatheaensis* Rofen, 1958
** *Kraemeria merensis* Whitley, 1935
** *Kraemeria nuda* (Regan, 1908)
** *Kraemeria samoensis* Steindachner, 1906
** *Kraemeria tongaensis* Rofen, 1958

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espezie tipo

Nomenklatura zoologikoan, **espezie tipoa** () genero edo azpigeneroari iraunkorki loturik dagoen espeziea, espezimen biologiko tipoa duena. Talde supragenerikoetan, genero tipoarena antzeko kontzeptua da. Botanikan antzeko kontzepturik izan ez arren, batzuetan zoologiatik hartzen dute mailegu moduan. Izan ere, botanikan genero baten tipoa espezimena da (edo, inoiz edo behin, ilustrazio bat).

Kontzeptua Pierre André Latreillek asmatu zuen.

Adibidez, *Monacha* barraskilo-generoaren espezie tipoa *Monacha cartusiana* da. Generoa Hygromiidae familian dago eta familiaren genero tipoa *Hygromia* da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marqués de Riscal hotela

**Marqués de Riscal hotela** edota **Ardoaren hiria** Arabako Errioxako Eltziego udalerrian dagoen luxuzko hotel bat da. Herrigunearen hegoaldean dago, izen bereko upategian.

Frank Gehry kanadar arkitektoak diseinatu zuen, eta 2006ko urriaren 10an inauguratu zuten. Bere itxura berezi eta modernoak urrutitik nabarmentzen du. Bilboko Guggenheim Museoa bezala, titaniozko xaflak nabarmentzen dira Eltziegoko eraikinean, baina hemen ez dira bakarrik zilarkarak; urrekarak eta arrosak ere badira. Ilunabarreko eguzki argitan, ardo gorriaren distirak gogora ekartzea dute helburu koloreek.

Eraikin modernoaren alboan, 1858an Ricardo Bellsola arkitektoak diseinatutako upategia dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Arabar Errioxako mahastiak.jpg|Eraikina.
Fitxategi:ELCIEGO - ALAVA.jpg|Eraikina.
Fitxategi:BODEGAS MARQUÉS DE RISCAL. EL CIEGO.JPG|Eraikina.
Fitxategi:Elciego3.jpg|Eraikina.
Fitxategi:Elciego Hotel Marques de Riscal.JPG|Eraikina.
Fitxategi:Marqués de Riscal.jpg|Eraikina.
Fitxategi:Elciego - Ciudad del Vino-Marques de Riscal 01.JPG|Eraikina.
Fitxategi:Marqués de Riscal Hotela.jpg|Barrutik kanpora
Fitxategi:Marqués De Riscal Hotela 3.jpg|Barrutik kanpora
Fitxategi:Marqués De Riscal Hotela 5.jpg|Eltziegora begira

## Kanpo estekak 
* Marqués de Riscal hotelaren webgunea
* Marqués de Riscal hotela. Marqués de Riscal upategiaren webgunea
North Country (filma)

**North Country** (euskaraz *Iparraldeko Herrialdea*) 2005eko Niki Caro zeelandaberriar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Clara Bingham eta Laura Leedy Gansler idazleen *Class Action* ("Klase Ekintza") eleberrian oinarritua dago. Charlize Theron, Frances McDormand, Sean Bean, Richard Jenkins, Michelle Monaghan, Jeremy Renner, Woody Harrelson eta Sissy Spacek aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Josey Aimes (Charlize Theron), bi haurren ama ezkongabea Minnesota iparraldeko bere jaioterrira itzuli da, eta bizitzan aurrera egiteko asmoz, bertako burdin mehatzetan lana bilatu du. Halere, inoiz ez luke pentsatuko ere lan gogor horretan emakumeek jasaten dituzten umilazioak zein mailataraino iritsi daitezkeen.

## Aktoreak 
* Charlize Theron: Josey Aimes
** Amber Heard: Josey gaztea
* Frances McDormand: Glory Dodge
* Sean Bean: Kyle Dodge
* Richard Jenkins: Hank Aimes
* Michelle Monaghan: Sherry
* Jeremy Renner: Bobby Sharp
** Cole Williams: Bobby gaztea
* Woody Harrelson: Bill White
* Sissy Spacek: Alice Aimes
* Thomas Curtis: Sam Aimes
* Elle Peterson: Karen Aimes
* Rusty Schwimmer: Big Betty
* Jillian Armenante: Peg
* Linda Emond: Leslie Conlin
* John Aylward: Halsted epailea
* Jacqueline Wright: Bobbyren emaztea

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Kanpo estekak 
* *North Country* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Boston Strangler (filma)

***The Boston Strangler*** () 1968ko beldurrezko filma da, Richard Fleischer estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Gerold Franken izenburu bereko liburuan oinarriturik, Albert DeSalvo serieko hiltzaileak 1960ko hamarkadan Bostonen sorrarazi zuen izua eta haren kasua azaltzen ditu. Tony Curtis, Henry Fonda, Sally Kellerman eta William Hickey antzezle nagusiak izan ziren.

## Argumentua 
Lehenbiziko zatiak poliziaren ikerketa eta Bostongo bizitzaren alde ilunen hainbat adibide agertzen ditu eta bigarrenak, Albert DeSalvoren atzematea. Filmaren aurkezpenean irakurtzen den galdera erantzuten saiatu da egilea: "Zergatik hamahiru emakumek ireki zioten atea Bostongo estrangulatzaileari?"

## Aktoreak 
* Tony Curtis: Albert DeSalvo, Bostongo estrangulatzailea
* Henry Fonda: John S. Bottomly
* George Kennedy: Phil DiNatale detektibea
* Mike Kellin: Julian Soshnick
* Hurd Hatfield: Terence Huntley
* Murray Hamilton: Frank McAfee sarjentua
* Jeff Corey: John Asgeirsson
* Sally Kellerman: Dianne Cluny
* William Marshall: Edward W. Brooke, Massachusetts estatuko prokuradore nagusia
* George Voskovec: Peter Hurkos
* Leora Dana: Mary Bottomly
* Carolyn Conwell: Irmgard DeSalvo
* Jeanne Cooper: Cloe
* Austin Willis: Nagy doktorea
* Lara Lindsay: Bobbie Eden
* William Hickey: Eugene T. O'Rourke
* Alex Rocco: 10. biktimaren solairuko detektibea
* James Brolin: Phil Lisi sarjentu detektibea
* John Cameron Swayze: telebistako narratzailea
* George Furth: Lyonel Brumley
* Tom Aldredge: Harold Lacey

## Kanpo estekak 
* *The Boston Strangler* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Boston Strangler* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Esneki (onddoa)

**Esnekia** (*Lactarius*) *Russulales* ordenako onddo generoa da. 350 espezie inguru ditu, horietako batzuk jangarriak direnak.

Russulaceae familiako bestelako generoen antzera, hifa afibulatuak eratzen dituzte. Hifaz eta esferozistoz eratutako bilbe heterogeneoa dutelako bereizten dira gainontzeko onddo agarikoideetatik. Ezaugarri honek, trinkotasun gogor-bereizgarria ematen die eta bestelako familiekin konparatuz.

Bestalde, *Lactarius* generokoek latexa exudatzen duten basidiokarpoak (fruitu-gorputzak) sortzen dituzte, Garapenari dagokionez garapen hemiangiokarpikoa (pilangiokarpikoa) izango da nagusi. Hala ere, garapen angiokarpikoa duten zenbait espezie aurki ditzakegu. Zambian adibidez, *L. angiocarpus* izendaturiko espeziea.

## Fruitu-gorputza 
Normalean lamina pittin bat dekurrenteak eta pileo (txapel) deprimituak izaten dituzte, fruitu-gorputz helduetan inbutu itxura hartzera heldu arte. Beren goialdea leuna, glabroa, iletsua, sikua, likatsua edota lingirdatsua izan daiteke.

## Ezaugarri taxonomikoak 
Basidiosporak elipsoidalak edo subglobosak izaten dira, gutxitan esferikoak. Ornamentazio amiloide desberdinak izaten dituzte.

Latexaren kolorea eta konposizioa, pileoaren edota esporen formak *Lactarius* generoko espezieen arteko ezaugarri taxonomikoak izango dira.
thumb|361x361px|*Lactarius quietus* baten fruitu-gorputza jariatutako latexarekin|alt=

## Ekologia 
*Lactarius* generoa ipar hemisferioko onddo talderik hedatuenetariko bat da, guztiak ektomikorrizikoak izanik. Beraz, baso epeletan, tundran, baso borealetan, baso mediterraneoetan eta tropikaletan aurki daitezke. Are gehiago, gehienetan koniferekin mikorrizak sortzen dituzte. Beraz, pinu basoetan  aurkituko ditugun onddoak dira. Ala ere, afrikar baso tropikaletan eta Hego Amerikan aurkitu izan dira.

## Erabilera 
Espezie garrantzitsuenetariko bat *Lactarius deliciosus  *(Esnegorri) da. Bere izena, fruitu gorputzek jariatzen duten latex laranjatik eratorria da. Garrantzia gastronomiko handia du. Hala ere, bestelako espezie jangarriak aurki ditzakegu. Hona hemen bestelako espezie jangarri garrantzitsu:

* *Lactarius sanguifluus*'
* *Lactarius vinosus*
* *Lactarius quieticolor*

## Espezie hautatuak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q748899 }
|sort=P225
|columns=P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}

## Erreferentziak 
* Roger Phillips : *Mushrooms and other fungi of Great Britain and Europe* (Pan Books Ltd. 1981 / Book Club Associates 1981).
* Helser,L.R.; Smith, A.H.: *North American species of Lactarius* 1979 pp.ix+841 ref.241
*  ''*

# Eberhardt U, Verbeken A (2004). "Sequestrate *Lactarius* species from tropical Africa: *L. angiocarpus* sp. nov. and *L. dolichocaulis* comb. nov". *Mycological Research''. **108** (Pt 9): 1042–1052. doi:10.1017/S0953756204000784. .

## Kanpo estekak
Jesse James (1939ko filma)

***Jesse James*** 1939ko Henry King estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western filma bat da. Izenburuak ongi adierazten duen bezala Jesse James estatubatuar bidelapur konfederatu ospetsuaren biografia da. Tyrone Power, Henry Fonda, Nancy Kelly eta Randolph Scott aktoreek antzeztu zuten. Bigarren mailako aktore gisa Henry Hull, John Carradine, Brian Donlevy, Jane Darwell eta Lon Chaney, Jr. izen ospetsuek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1867an Missouri estatuko burdinbidearen eraikuntzari ekin zaio. Konpainia eraikitzailearen agenteek trena igaroko den lursailetako jabeek heuren jabetzak salneurri baxuetan sal ditzaten presio eta azpijokoez baliatuko dira. Halere, presio guzti hauek bere bi semeekin bizi den emakume alargun eta irmo batekin talka egingo dute, bere bi semeek Jesse eta Frank James izena dute...

## Aktoreak 
* Tyrone Power: Jesse James
* Henry Fonda: Frank James
* Nancy Kelly: Zerelda "Zee" James
* Randolph Scott: Will Wright
* Henry Hull: Rufus Cobb maiorra
* John Carradine: Robert Ford
* Charles Tannen: Charles Ford
* Ernest Whitman: Pinkie
* Slim Summerville: gartzelazaina
* J. Edward Bromberg: Runyan jauna
* Brian Donlevy: Barshee
* Donald Meek: McCoy
* Claire Du Brey: Ford andrea
* Jane Darwell: Samuels andrea
* Lon Chaney, Jr.: Jamesen taldeko kidea
* Eddy Waller: aguazila

## Kanpo estekak 
* *Jesse James* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Snows of Kilimanjaro (1952ko filma)

***The Snows of Kilimanjaro*** (euskaraz *Kilimanjaroko Elurrak*) 1952ko Henry King estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Ernest Hemingway idazlearen *The Snows of Kilimanjaro* istorio laburran oinarritua dago. Gregory Peck, Ava Gardner eta Susan Hayward aktoreek antzeztu zuten.

Bi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen: Argazkigintza onenaren Oscar Saria (kolorea: Leon Shamroy) eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (kolorea: Lyle R. Wheeler, John DeCuir, Thomas Little eta Paul S. Fox).

## Argumentua 
Harry Street (Gregory Peck) estatubatuar eleberrigilea ehiza istripu baten ondorioz hanka larriki zauritu eta galtzeko arriskuan izanik bere emaztea Helenekin (Susan Hayward) batera Kilimanjaroaren alboan dagoen kanpaleku batean dago. Une latz hauetan eta sukarraren ondorioz Harryk bere bizitzako une garrantzitsuenak oroituaraziko ditu: Osaba Billengandik (Leo G. Carroll) jasotako heziketa, Espainia eta Frantziara egindako bidaiak, eta bere bizitzan gehien maiatu zuen emakumearen galera (Ava Gardner).

Idazle lana bizitza pribatuaren gain jartzeaz bere burua estutzeaz gain galtzailetzat jotzen da. Biak laguntzaren ain dauden bitartean Helen emazteak senarra zaintzen du. Emaztea senarrarekiko ulerkorra eta maitakorra da. Piskanaka Harry bere emaztearen alboan bizitza berreraiki dezakela ohartzen da.

## Aktoreak 
* Gregory Peck: Harry Street
* Susan Hayward: Helen
* Ava Gardner: Cynthia Green
* Hildegard Knef: Elizabeth kondesa
* Emmett Smith: Molo
* Leo G. Carroll: Osaba Bill
* Torin Thatcher: Johnson jauna
* Marcel Dalio: Emile
* Leonard Carey: Simmons doktorea
* Paul Thompson: Witch doktorea
* Ava Norring: Beatrice
* Helene Stanley: Connie
* Vicente Gómez: gitarrajolea (Vicente Gomez gisa)
* Richard Allan: espainiar dantzaria

## Kanpo estekak 
* *The Snows of Kilimanjaro* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kobane

**Kobane** () edo **Ayn al-Arab** () Siriako iparraldeko hiri bat da, Alepo eskualdekoa. Turkiarekiko mugaren ondoan dago, Alepo hiritik 165 km ipar-ekialdera. 2004an 44.821 biztanle zituen. Biztanle gehienak kurduak dira, baina badira arabiarrak, turkomanoak eta armeniarrak ere.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* Kobaneko setioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
My Darling Clementine

**My Darling Clementine** (euskaraz *Ene Clementine Laztana*) 1946ko John Ford estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Stuart N. Lake idazlearen *Wyatt Earp: Frontier Marshal* liburuan oinarritua dago, honetan Wyatt Earp pistolariaren biografia eta O.K. Corraleko tiroketa ospetsua kontatzen dira. Henry Fonda, Linda Darnell, Victor Mature, Walter Brennan, Tim Holt eta Ward Bond aktoreek antzeztu zuten.

Izenburua *Oh My Darling, Clementine* estatubatuar folk abestitik datorkio. Filmaren zati handi bat Monument Valley kokalekuan filmatu zen.

## Argumentua 
Wyatt Earp (Henry Fonda) iraganean Kansasko Dodge City herriko sheriffa izana da eta oraingoan Arizonako Tombstone hiriko komisaria izatea eskeini diote, baina lanbide beerriari uko egin dio bere anaiekin batera abeltzaintzan jardutea nahiago baitu. Halere, haietako bat erailtzen dutenean, Wyattek komisario postua onartu eta bere anaiak laguntzaile izendatuko ditu. Gainera, Doc Holliday (Victor Mature) jokalari eta pistolariaren laguntza ere izango dute.

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Wyatt Earp
* Victor Mature: John Henry "Doc" Holliday doktorea
* Cathy Downs: Clementine Carter, Docen maitale ohia
* Linda Darnell: Chihuahua
* Walter Brennan: Newman Haynes Clanton, abeltzaina
* Tim Holt: Virgil Earp
* Ward Bond: Morgan Earp
* Don Garner: James Earp
* Grant Withers:Ike Clanton
* John Ireland: Billy Clanton
* Alan Mowbray: Granville Thorndyke, antzerkiko aktorea
* Roy Roberts: maiorra
* Jane Darwell: Kate Nelson
* J. Farrell MacDonald: Mac tabernaria

## Kanpo estekak 
* *My Darling Clementine* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
ITER

**ITER** (**International Thermonuclear Experimental Reactor**; ) nazioarteko proiektu zientifiko handi bat da, fusio nuklear bidez energia modu komertzialean ekoiz daitekeela frogatzeko sortua. Konplexutasun handiko proiektua da; proiektuaren ideia 1986an sortu zen, fusio nuklear bidezko erreaktore baten egingarritasun zientifikoa eta teknikoa frogatzeko asmoz. ITER Cadarachen (Rodanoren Ahoak, Frantzia) ari da eraikia izaten, eta 14000 milioi euro inguru kostako da, historiako bosgarren proiektu garestiena Apollo Programaren, Nazioarteko Espazio Estazioaren, Manhattan Proiektuaren eta GPS sistemaren ondoren.

ITER proiektuan zazpi herrialde eta erakundek hartzen dute parte: Europar Batasunak, Indiak, Japoniak, Txinako Herri Errepublikak, Errusiak, Hego Koreak eta AEBek. Europar Batasunak kostuaren % 45 inguru jarriko du, eta gainerakoek % 9 gutxi gorabehera.

ITER fusio-erreaktorea Tokamak motakoa da, 500 MW-eko potentzia sortzeko diseinatua. Fusio prozesua abiarazi eta iraunarazteko eman behar zaiona baino energia gehiago sortzen duela frogatzea du helburu nagusia, gaur artean inongo fusio-erreaktorek lortu ez duena. ITERaren instalazioen eraikuntza 2007an hasi zen, baina proiektuak atzerapen eta gainkostu handiak izan ditu. Ez da espero eraikuntza-fasea 2019a baino lehen amaituko denik. Erreaktorearen abiaraztea urte horretan bertan izatea espero da eta plasma-saiakuntzak 2020an hasiko dira, baina deuterio-tritio fusio osoa ez da 2027a baino lehen hasiko, eta hori aurretik izango dituen arazo teknikoak arrakastaz konponduko balitu.

## Ikus, gainera 
* Tokamak
* JET (Joint European Torus)
* Stellarator
* Fusio nuklear
* Erreaktore nuklear
* Fusion for Energy

## Kanpo estekak 
* ITERren web orri ofiziala

## Erreferentziak
Joseba Muguruza

**Joseba Muguruza** **Bengoa** (Deba, Gipuzkoa, 1994ko urtarrilaren 11) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari edo eskuin atzelari gisa aritzen da.

## Ibilbidea 
Aurrelari postuan jokatzen du Sansen. Talde horretara 2014/2015 denboraldian igo zuten gazte mailetatik. 2015eko maiatzean kontratua 2017 arte luzatu zuen Errealarekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suediar zela poni

**Suediar zela ponia** Suediako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza 1990.en urtean sortu zuten eta oraindik ezagupen ofizialetik kanpo dago. Arraza sortzeko Suediako bertako poni arrazak, adibidez Gotland ponia eta kanpoko zaldiak gurutzatu zituzten. Helburua hipikarako suediar arraza bat sortze da.

## Ezaugarriak 
*128-148 cm artean soin gurutzera.

## Historia 
1990, urtean Suediar Poni Hazkuntzarako Elkartea sortu zen, etxeko ponien arraza berri bat garatzeko, zaldi-kiroletarako eta zaldizko gazteentzako egokia izango zena, eta Europako gainerako lekuetan jada hedatuta dauden poni arrazekin lehiatu ahal izateko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Sun Also Rises (1957ko filma)

***The Sun Also Rises*** () 1957ko Henry King estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Ernest Hemingway idazlearen *The Sun Also Rises* eleberrian oinarritua dago. Tyrone Power, Ava Gardner, Mel Ferrer eta Errol Flynn aktoreek antzeztu zuten.

Bitxikeria gisa, filmaren eszenetako batzuk Paris, Iruñea eta Iruñeko entzierroan filmatuak eta kokatuak daude.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra ostean, Jake Barnes (Tyrone Power) estatubatuarra Europan barna noraezean eta bere gerra zauriaren ondorioz duen inpotentziari aurre eingo dien emozioeen bila dabil. 1922an Parisen Lady Brett Ashley (Ava Gardner) topatuko du, gerran zaurietatik sendatzen lagundu zion emakumea. Ondoren, Jake eta Bill (Eddie Albert) adiskidea Iruñeko Sanferminetara joango dira. Lady Brett eta besta hainbat lagun ere han baidaude. Taldeko gizonezkoen arteko tentsioa areagotuz joango da, denak ere Lady Brett desio baidute, baina hark Pedro Romero (Robert Evans) zezenzale gaztea gogokoagoa du.

## Aktoreak 
* Tyrone Power: Jake Barnes
* Ava Gardner: Lady Brett Ashley
* Mel Ferrer: Robert Cohn
* Errol Flynn: Mike Campbell
* Eddie Albert: Bill Gorton
* Gregory Ratoff: Mippipopolous kondesa
* Juliette Gréco: Georgette Aubin
* Marcel Dalio: Zizi
* Henry Daniell: Armadako doktorea
* Bob Cunningham: Harris
* Danik Patisson: Marie
* Robert Evans: Pedro Romero

## Kanpo estekak 
* *The Sun Also Rises* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Sun Also Rises* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Sun Also Rises* filma osorik iksugai. Youtube.com
The Old Man and the Sea (1958ko filma)

**The Old Man and the Sea** (euskaraz *Agurea eta Itsasoa*) 1958ko John Sturges estatubatuar zinema zuzendariaren abentura filma bat da. Ernest Hemingway idazlearen izenburu berdineko *Agurea eta itsasoa* eleberrian oinarritua dago. Spencer Tracy aktoreak antzeztu zuen.

Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Dimitri Tiomkin) irabazi zuen.

## Argumentua 
Eskarmentu handiko arrantzalea den adineko kubatar gizon bat (Spencer Tracy) azken denboraldi txarra daramaki, 84 egunez arrain bat bera ere ez baitu arrantzatu. Mutikoa ez beste (Felipe Pazos), gainontzeko herritar guztiak berataz trufatzen dira. Baina laisterrera bere zortea aldatzera doa...

## Aktoreak 
* Spencer Tracy: agurea / narratzailea
* Felipe Pazos Jr.: mutikoa
* Harry Bellaver: Martin
* Don Diamond: kafetegiko nagusia
* Don Blackman: pultsu borrokalaria
* Joey Ray: jokalaria
* Mary Hemingway: turista
* Richard Alameda: jokalaria
* Tony Rosa: jokalaria
* Carlos Rivero: jokalaria
* Robert Alderette: jokalaria
* Mauritz Hugo: jokalaria
* Ernest Hemingway: kafetegiko turista [kameoa]

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Kanpo estekak 
* *The Old Man and the Sea* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Old Man and the Sea* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Yoshino ibaia

Shikoku uharteko bigarren ibai luzeena, Shimanto ibaia baino zerbait laburragoa) baina lau prefeturak hartzen dituen bakarra.

## Ibilbidea 
Ino (Kōchi) herrian dagoen Kamegamori mendian sortzen da eta ekialderantz jotzen du. Otoyo hirian iparralderantz egiten du Shikokuko mendiak Ōboke Koboke arroilaren bidez zeharkatuz. Ikedan berriz ekialderantz jo eta Tokushima hirian itsasoratzen da.

Ibaiadar nagusiak Ananai, Iya, Dōzan, Sadamitsu, eta Anabuki dira.

## Iruditegia 

Irudi:Iya Valley 01.jpg|Iya harana.
Irudi:Ōboke gorge 01.jpg|Ōboke arroila.
Irudi:Yoshinogawa Kawashimabashi 03.jpg|Kawashimabashi.
Irudi:Yoshinogawa Daijuzeki.jpg|Yoshino Daiju urtegia.

## Kanpo estekak
Shimanto ibaia

Shikoku uharteko ibai luzeena da, Yoshino ibaia baino bi kilometro luzeagoa. Kōchi prefetura zeharkatzen du.

Hiri handietatik aparte dihoanez "Japoniako azken ibai garbia" dela esaten da.

Ibaia zeharkatzeko ibi ugari ditu eta Kultur Ondare izendatu dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Nishitosa Shimanto river.jpg|Nishitosa.
Irudi:Nametoko Ravine 01.JPG|Nametoko.
Irudi:Yukiwa no Taki 01.JPG|Yukiwa ur-jauzia.

## Kanpo estekak
Ōzuko gaztelua

Japoniako Shikoku uharteko Ōzu hirian dagoen gaztelu japoniarra da. **Jizōgatake gaztelua** (地蔵ヶ嶽城) ere esaten zaio.

## Historia 
1331 urtean Utsunomiya Toyofusak eraiki zuen Ōzuko gaztelua, baina gaur egungo egitura 1585 eta 1617 artean eraikitakoa da. Hasierako urteetan hainbat agintariren eskutan izan zen baina 1617an Katō Sadayasuk eskuratu zuen eta 1868ko Meiji berrezarkuntzararte Katō leinuak jarraitu zuen agintzen bertan.

1888an dorre nagusia suak erre zuen, eta Bigarren Mundu Gerran gazteluaren ingurua bonbek suntsitu zuten arren gazteluaren egiturak zutik iraun zuen. 2004an dorre nagusia berreraikitzea erabaki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Ozu Castle, tenshu-1.jpg
Irudi:Ozu castle from west.JPG
Irudi:Ozu Castle 05.JPG
Irudi:Ozu Castle Koran-yagura.JPG

## Kanpo estekak 
*  Japoniako gazteluen gida.
El Morado natura monumentua

**El Morado natura monumentua** () Txileko naturagune babestu bat da, Cajon del Maipon kokatua, Santiagoko metropolitar eskualdean. Parkea glaziar zirku bat da eta El Volcán ibaiaren arroaren zatia da. El Morado mendia nagusia da naturagune babestu honetan.

El Morado natura monumentua metropolitar eskualdean dago, Santiagoko hego-ekialdetik 93 Km-ra, Cordillera probintzian. Baños Morales herriaren ekialdean, San José de Maipo udalerrian. Sarbide nagusia G-25 errepidea da, Puente Alto eta San José de Maipo-El Volcán (El Volcán bidea) lotzen dituena. 3.009 ha. inguru ditu eta Corporación Nacional Forestal (CONAF) administraziopean dago.

## Bisitariak 
## Ikus, gainera 
* Baños Morales
* San José (sumendia)
* Marmolejo muinoa
* El Yeso urtegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkiak
* Kokalekua eta kontaktua
Tsurugi mendia

Japoniako Shikoku uharteko bigarren mendi garaiena da, bai eta Japonia mendebaldeko bigarren altuena ere. Ishizuchi mendia da bera baino altuagoa den tontorra. Tsurugi mendia Tokushima prefeturan dago eta Japoniako 100 mendi ezagunen zerrendan sartuta dago.

Shugendō sektarentzako mendi sakratua da eta tontorrean Tsurugi santutegi txikia dauka. Tsurugi Parke Kuasi-Nazionalaren barnean dago.

## Iruditegia 

Irudi:Tsurugi2.jpg
Irudi:Tsurugisan and Ichinomori.JPG
Irudi:Tsurugi1.jpg

## Kanpo estekak