open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sumendi untxi

**Sumendi untxia**, **teporingoa** edo **zakatutxea** (*Romerolagus diazi*), untxi espeziea da, **Romerolagus** genero monotipikoko espezie bakarra izanik. Mexikoko mendietan bizi da. Untxi pigmeoaren ostean untxien artean txikiena da. Belarri txiki biribilduak ditu, hanka motzak eta ile sendoa. 2 eta 5 animalietako taldetan bizi dira. Beste untxiek ez bezala frekuentzia altuko soinuak egiten ditu beste untxiak arriskuez ohartarazteko. Gautarra da. 390-600 gramo bitarteko pisua du. 1969an 1000 eta 1200 artean zeuden bakarrik.

## Erreferentziak
Sylvilagus floridanus

***Sylvilagus floridanus*** edo **Ekialdeko kotoi-isats** Ipar Amerikako untxirik arruntena da, Leporidae familiakoa. Kolore arrea edo gris-marroia du. Belarri luzeak eta kotoi itxurako eta ilu askoko buztan txuria. Bere larrua txuria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IP Bideratze-taula

Konputagailu-sare batean, bideratzaileetan zein erabiltzaileen konputagailuetan gordetzen diren eta sareko elementuen arteko bideratzea errazten duten taulei **bideratze-taula** deritze. Bideratze-taula baten lerro bakoitzak bide bat adierazten du (*route*). Honako informazio hau izango dugu bide bakoitzerako:

:**Helburu-helbideak.** Normalean hemen ez dira IP helbide soilak agertuko, helbide sortak baizik (normalean, sare helbideak). Helbide sortak adierazteko Azpisare-maskarak erabiltzen dira. Datagrama bat bideratzean, konputagailuak bere helburu-helbidea begiratzen du eta taulan bilatzen du. Dagokion helburu sorta aurkitzen duenean, bilaketa eteten da.

:**Hurrengo urratsa.** Datagramak bere bidean bisitatu behar duen sarearteko hurrengo bideratzailearen IP helbidea.

:**Interfazea.** Makinak aktibo dituen interfazeen artean, nondik transmititu behar den datagrama hurrengo urratsera iristeko.

:**Metrika.** Bide hau erabiliz gero, helburura heltzeko kostua. Bideratze-taula batek bide bat baino gehiago izan ditzake helburu berdinera iristeko, baina metrika baliorik hoberena duena hartzea da komenigarriena. Normalean, balio honek helburura iristeko zeharkatu behar diren bideratzaile kopurua adierazten du.

:eskuinera|Bideratze-taula|400px|thumb

Informazio hau da bideratze-taula guztietan agertzen dena, horrez gain, informazio osagarria ere egoten da.

Irudian ikus daiteke bideratze-taula baten adibidea, zeinean helburu-helbidea adierazten den (*Destination*), hala nola hurrengo urratsa (*Gateway*, kasu honetan IP helbidea ez da ohiko nomenklaturan azaltzen), interfazea (*Interface*) eta metrika (*Metric*).

Horrez gain bi eremu gehiago ere agertzen dira, helbide mota (*Type*) eta bideratze-protokoloa (*Protocol*).

Datagrama bat prozesatzean, datagramaren helburuko-helbidea bideko helburu-helbidearekin bat datorren begiratzen da. Bat datozen bideek balizko bideen multzoa osatzen dute. Hauen artean maskara luzeena dutenak dira gure datagramari gehien dagozkionak. Maskara luzeena bi bide edo gehiago badaude, hauen artean metrika hoberena duena aukeratzen da, baina oraindik ere metrika bereko bi bide edo gehiago badaude, hauen artean ausazkoa da aukeraketa.

Erabiltzaileen konputagailuen taulen tamaina txikia izan ohi da eta beraz ez du arazorik ematen, bideratzaileetatik ordea trafiko ugari pasatzen da eta garrantzitsua da bideratze-taula txikiak izatea, datagramen prozesatze-denbora minimoa izan dadin, kongestioak emateko probabilitatea gutxituz. Horretarako, *subnetting* teknika erabiltzen da, hainbat sare-helbide helbide bakar batean elkartzeko, azpisare-maskararen erabileraren bidez.

## Ikus,gainera 
* Kongestio
* Bideratze-algoritmo
* IP helbide
* Bideratzaile

## Kanpo estekak 
*  TCP/IP-ri buruzko liburua
Poelagus marjorita

**Bunyoro untxia** (*Poelagos marjorita*) Afrikan bizi den untxi mota da, *Poelagus* generoko espezie bakarra.

## Erreferentziak
Caprolagus hispidus

***Caprolagus hispidus***, **Assam untxia** edo **Untxi hispido**, *Caprolagus* generoko espezie bakarra da. Oso gutxi daude, gaur egun Indiako hainbat zonaldetara mugatua dago. Erbi baten antzekoa da.

## Erreferentziak
Erbi (argipena)

**Erbi** hitzarekin honako artikuluak daude:

* Erbi, Aiarako herria.
* Erbia, animalia lagomorfoa.
* Erbi Ago, Albaniako aktore eta modeloa.
* Erbia, atletismoa.

## Erreferentziak
Pronolagus

***Pronolagus*** lagomorfo genero bat da. Bere barnean hiru espezie bakarrik daude, eta erbiaren antza dute.
Art Garfunkel

**Arthur Ira "Art" Garfunkel** (New York, 1941eko azaroaren 5a-) abeslari estatubatuarra, ezaguna batik bat Paul Simonekin batera osatu zuen Simon and Garfunkel musika bikoteagatik.

Art Garfunkel eta Paul Simonek eskolan ezagutu zuten elkar, eta Tom and Jerry bikotea osatu zuten hasieran. Arrakasta handiko kantu bat grabatu zuten *(Hey Schoolgirl)*, eta jendaurrean jotzen ere hasi ziren, baina ohiko ikasketak egiten segitu zuten, ikasketa musikalen ordez. Garfunkelek arkitektura eta matematika ikasketak egin zituen. Bien bitartean, elkarrekin kantatu zuten, baina hasierako rock and rolla alde batera utzi eta Simonen folk kantuak hobetsi zituzten.

Simonek hartu zuen kantuak idazteko ardura, eta Garfunkelek moldaketak egin zituen. Handik aurrera beren benetako izenez agertu ziren jendaurrean: *Simon and Garfunkel*. 1964an argitaratu zuten lehen diskoa, *Wednesday Morning, 3 AM*. Diskoak ez zuen oihartzun handirik izan, baina bi urte geroago izugarrizko arrakastarekin kaleratu zen ostera, *The Sounds of Silence (Isiltasunaren hotsak)* titulupean. 1960ko hamarraldiaren bukaerarako arrakasta handiko kantu sorta ederra lortu zuten: *The Boxer, Mrs. Robinson* eta *Bridge over Troubled Water.* Arrakastarekin batera, baina, Simon eta Garfunkelen arteko harremana desegiten joan zen, Garfunkelen antzezle izateko nahiagatik, neurri batean.

Banandu ondoren, Simonek musikarekin segitu zuen eta Garfunkelek zineman zenbait saio egin zituen: *Catch 22* (1970), *Carnal Knowledge* (1971) eta, eten luze baten ondoren, *Boxing Helena* (1993). Horrez gain, zenbait disko grabatu zituen bakarlari gisa, arrakasta handiz: *Angel Clare* (1973), *Breakaway* (1975). 1978an berriro elkartu zen Simonekin, eta James Taylorrekin batera, Sam Cookeren bertsio arrakastatsu bat kantatzeko: *(What a) Wonderful World.* Elkarrekin kantatu zuten, halaber, doako kontzertu jendetsu batean, New Yorkeko Central Parken. Nazioarteko jira bat egiteko saioak huts egin ondoren, bakarkako lanari ekin zion ostera: *Garfunkel* (1989), ''Up 'Till Now* (1993).

## Bakarkako diskoak 
* *Angel Clare* (1973)
* *Breakaway* (1975)
* *Watermark* (1977)
* *Fate for Breakfast* (1979)
* *Scissors Cut* (1981)
* *The Art Garfunkel album* (1984)
* *The Animals Christmas Album* (Amy Grantekin batera) (1986)
* *Lefty* (1988)
* *Garfunkel* (1989) (bilduma)
* *Up 'til Now* (1993)
* *Across America* (zuzenean) (1997)
* *Songs from a Parent to a Child* (1997)
* *Everything Waits to Be Noticed* (2002)
* *Some Enchanted Evening'' (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Artistaren webgune ofiziala
Nihoa

**Nihoa** Hawaiko Haizealdeko uharteetako irlarik handiena da. Honolulu 450 km-tara kokatua dago ipar-mendebaldean. Uharte honetako gunerik altuena 273 m altueran dago.

## Kanpo estekak
Salbuespen-egoera

**Salbuespen-egoera** da ezohiko arrisku batek eragindako krisi larria dela-eta estatu batek bere ordenamendu juridikoa aldi baterako bertan behera uztea. Salbuespen-egoerak ofizialki ezartzen dira, dekretu edo bestelako ebazpen baten bidez. Neurri hori hartzeko arrazoiak edo aitzakiak desberdinak izan daitezke: natur hondamendiak, ordena mantentzeko ezintasuna, gerra zibila, inbasioa edota horietako bat gertatzeko arriskua, besteak beste.

Salbuespen egoera batean, estatuak bere legedian jasotzen diren hainbat eskubide (adierazpen askatasuna, manifestazio eskubidea, etab.) bertan behera uzten ditu. Halaber, estatuaren lurraldearen barne kontrola armadak hartzen du bere gain.

Terminoak () Carl Schmittek asmatu zuen Weimar Errepublikaren garaian. Frankismo garaian Espainiar Estatuak Gipuzkoa eta Bizkaian hainbat alditan ezarri zuen. Espainiako 1978ko Konstituzioaren 116.3. artikuluak honela azaltzen du:

## Motak 
Salbuespen egoeraren barnean, zuzenbidearen ikuspegitik mota desberdinak bereiz daitezke:

* Setio-egoera
* Larrialdi-egoera
* Lege martziala edo gerra-legea
* Alarma-egoera

## Ikus, gainera 
* Polizia estatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Pascual Eraso

**Diego Pascual Eraso** (Corella, 1891ko azaroaren 13a- Bilbo, 1974) kulturgile nafarra izan zen.

Gaztea zela, Bizkaia aldera joan zen bizitzera familiarekin, lehenik eta behin Zornotzara. Orduan hasi zen euskara ikasten, "haren arbasoen hizkuntza".

Geroago, Bilbora mugitu zen eta bertan sortu zuen "Nafarroako Ateneoa", Berroeta-Aldamar kalean lehenik eta ondoren Kale Barrian, 1931 arte martxan egon zena. *"Euzkadi"* eta *"La Tarde"* egunkarietan artikuluak idatzi zituen, Miguel de Ergabia, Lucio de Arakil eta Xabier de Urroz ezizenak erabiliz. Guztira, 200 artikulu baino gehiago argitaratu zituen, Nafarroako hegoaldearen nazionalismori buruzkoak gehienak. Bat egin zuen pentsamenduan Juan Jose Salamero Resa, Antonio Ibarbuen eta Daniel Peralta herrikideekin. Berak esana: *"A los patriotas riberos nos llegaba torturante al alma la incomprensión de muchos de nuestros hermanos"*.

Beste alde batetik, nekazarien egoeraz ere kezkatu egin zen, ezkertiarra izan gabe ere.

1936an, gerra piztu eta gero, Eusko Jaurlaritzan sartu zen, Kultura Sailean beti ere. Azkenik, frankismoari ihes eginez Ipar Euskal Herrian errefuxiatu zen, Donibane Garazin irakasle ibiliz.

1941n itzuli zen Hegoaldera, senide batzuk aterpeturik. 1969an argitaratu zuen *"Toponimia vasca en Corella"* lana, beste egile batzuk ezbaian ipini zuena. Idatzi zuen azken artikuluak *"Nosotros los riberos, vascos... pero a nuestra manera"* izenburu esanguratsua zekarren.

2007an Jabier Sainz Pezonaga irakasle corellarrak *"Los vascos de la Ribera de Navarra"* (Pamiela) kaleratu zuen, Diego Pascualen artikuluak bilduz.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Kanpo estekak 
*  Pascual Erasori buruz "Nabarralde"ren webgunean
Kresaltsu

**Itzubaltzeta** edo **Kresaltsu** (gaztelaniaz ***Romo***, eta *Romo*tik eratorria ***Erromo***) Getxoko auzoetariko bat da. Areeta, Neguri eta Leioa artean dagoena. Neguri eta Areetarekin batera, udalerriko hiru barrutietako bat osatzen du. Enpresaburu baten abizena du jatorri Romo herriak, honek bere enpresako langileentzako etxeak Itzubaltzeta eremuan eraiki zituenean; eremu hari ere **Kresaltsu** deitzen zitzaion, gaur egun auzoko kale nagusiaren izena dena. Auzoaren ikurra ferra da, antzina bertatik igarotzen zen trenbidea forma hori zuelako.

Auzoaren gehiengoa Getxo bada ere, bada Leioa den auzoko zati bat, Pinueta izena duena. Udalerri bien arteko muga kale batek markatzen du, kale honek Getxon Gobelaurre izena hartzen du, eta Leioan (espaloiaren beste aldean), Amaia etorbidea.

## Izena 
Mikel Gorrotxategi Nieto, Amagoia Aurrekoetxea eta Sofia Suso Otxoa de Eribe toponimia ikerlarien arabera, **Kresaltsu** bide da gaur egun *Romo* izenaz ezagutzen den auzoaren benetako izena edo izenetako bat [XVIII. mendean eta XIX. mendean dokumentatua]. Jakina denez,* Romo* izena inguruko lurrak erosi eta lantegia eraiki zuen jabearen deitura da. Euskaltzaindiak behiala [1979. urtean] ***Itzubaltzeta*** izena ere proposatu zuen ingurua izendatzeko, baina ez zuen zehaztu Itzubaltzeta toponimoa nondik heldu den. Ikerlariek ez zituzten Itzubaltzeta toponimoaren lekukotza zaharrak topatu; topatutako toponimorik  zaharrena, **Kresaltsu**, (gaztelaniazko grafiarekin):

Abizen batetik datorren auzoaren ***Romo*** izena, maiz, euskarazko fonetikara ekarri egiten da eta ***Erromo*** entzun eta irakur daiteke inguruetan eta sare sozialetan.

## Jaiak 
Auzoko jaiak abuztuaren 2tik 6ra dira, Aingeruen anderearen eguna ospatzen zelarik.

## Gaztetxea 
Udalerriko gaztetxeetariko bat, Itzubaltzeta gaztetxea, auzoan dago kokaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Untxi pigmeo

**Untxi pigmeoa**(*Brachilagus idahoensis*) bere generoa den **Brachylagus**en espezie bakarra da. Munduan dagoen untxirik txikiena da. 375 eta 500 gramo artean pisatzen dute eta 23,5tik 29,5 zentimetro arteko tamaina dute. Estatu Batuetan dago modu basatian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvilagus

***Sylvylagus*** edo **Kotoi-isats untxiak** 13 lagomorfo espezie biltzen dituen generoa da. Guztiek *S. bachmani* ezik dute isats txuria eta horregatik kotoi-isats deitzen zaie. Hala ere isats-txuria duten untxi guztiak ez dira genero honetakoak. Amerikan bizi dira eta Europako untxiekin alderatuta belarri txikiagoak dituztge eta lodiagoak dira.

## Espezieak 
* *Sylvilagus aquaticus*
* *Sylvilagus brasiliensis*
* *Sylvilagus dicei*
* *Sylvilagus insonus*
* *Sylvilagus palustris*
* *Sylvilagus varynaensis*
* *Sylvilagus audubonii*
* *Sylvilagus cognatus*
* *Sylvilagus cunicularis*
* *Sylvilagus floridanus*
* *Sylvilagus graysoni*
* *Sylvilagus nuttallii*
* *Sylvilagus obscurus*
* *Sylvilagus robustus*
* *Sylvilagus transitionalis*
* *Sylvilagus bachmani*
* *Sylvilagus mansuetus*
Mingain urdin

**Mingain urdina** abelburuen gaixotasun biriko infekzioso bat da. Gaitza artropodoen bidez transmititzen da.

## Kanpo estekak
Innobasque

'''*Innobasque*, Berrikuntzaren Euskal Agentzia'*, elkarte pribatua da, irabazi-asmorik gabea, Euskal Autonomia Erkidegoan eremu guztietan berrikuntza, espiritu ekintzailea eta sormena koordinatu eta bultzatzeko sortua.

*Innobasque* Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sareko eragileek osatzen dute, enpresa pribatuek, euskal herri-erakundeek, euskal enpresaburuen eta langileen ordezkari instituzionalek eta berrikuntzarekin zerikusia duten era guztietako erakundeek.

*Innobasque*k plataforma indartsua eskaini nahi du eta lankidetza-sarea eragile horientzat guztientzat, sare horren bidez euskal gizartean berrikuntzari lotutako balio eta jarrerak sustatzen dituzten jarduerak garatzeko -jarduera horiek Euskadi berritzailearen irudia eman dezaten hemendik kanpora, alegia Euskadi I+G+b gune aurreratua dela-, baita euskal enpresa eta erakundeetan berrikuntza-dinamikak sortzen dituzten jarduera guztiak garatzeko ere.

*Innobasque*ren ikuspegia da Euskadi Europan erreferente bihurtzea berrikuntza gaietan. Horretarako, eraldaketa-programa zorrotza erabiliko du epe labur, ertain eta luzera.

## Helburuak 
*Innobasque*k berrikuntzaren garapena erraztu eta bultzatu nahi du Euskadin, bai teknologikoa eta bai teknologikoa ez dena, espiritu ekintzailea eta sormena sustatuz. Bere helmuga da euskal erakundeen eta ekonomiaren lehiakortasuna gehitzea lehen, bigarren eta hirugarren sektoreetan, eta euskal gizarte osoaren egungo eta geroko bizi-kalitatea hobetzea.

*Innobasque*ren helburu nagusia da Euskadin eraldaketa-prozesuan aitzindari izatea, eremu guztietan gurea gizarte berritzailea izan dadin, Europan ere erreferentzia izatera iristeko.

Helburu nagusi horretaz gain, *Innobasque''k ondorengoak lortzeko lan egingo du:

* Euskal gizartean berrikuntzarekin eta ekintzailetzarekin lotura duten balioak eta jarrerak sakon sustatzea.
* Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde guztietan berrikuntza-dinamikak sortzen laguntzea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistemaren koordinazio, bultzada, monitorizazio eta ebaluaziorako ezinbesteko tresna izatea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistema indartsu nazioartekotzen laguntzea.
* Euskadiren irudia erreferentziazko berrikuntza-gune bezala sustatzea.
* Berrikuntzaren eremuan topaketa, analisi, ikerketa, azterketa eta prospektibarako beharrezko gune izatea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistemako eragileei beharrezko ekintza-bide guztiak proposatzea, eremu honetan sortzen diren erronka estrategikoei erantzuteko.
* Orokorrean, berrikuntza bultzatzeko egokitzat jotzen diren jarduerak gauzatzea eta horretan sakontzea Euskal Autonomia Erkidegoan zertzen diren jarduera guztietan.
## Ikus, gainera 
* Anjeles Iztueta Azkue

* Euskadi Europako Erreferentea Berrikuntzan

## Kanpo estekak
Sara izeneko gizona

***Sara izeneko gizona*** Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 1996an argitaratutakoa Pamiela argitaletxearekin.

## Sinopsia 
Lehen Karlistaldian gaude. Sara karlisten aldeko espioia da. Gizona izan arren emakume izena erabiltzen du, liberalak konfunditzeko. Nafarroako kanpamendu karlista batera joanen da kontrol liberalak saihetsiz, buru militarrentzako informazio berriarekin. Han Tomas Zumalakarregi jenerala ezagutuko du. Gerraren benetako aurpegia ezagutzen duenean, ordura arte defendaturiko borrokaren inguruan ikuspegia aldatuko zaio.
     
## Kanpo estekak 
*  Liburuaren aipamena "Pamiela"ren webgunean
Soinujolearen semea

***Soinujolearen semea*** Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 2003an argitaratutakoa. Joseba eta David lagunen gorabeherak kontatzen ditu, 1930eko hamarkadatik XXI. mendera arte, Euskal Herriko gatazkaren giroan. Nostalgia, laguntasuna eta oroimena lantzen ditu egileak.

Egileak adierazi zuenez, eleberriak ziklo bat itxi zuen, Obabako mundu imaginarioa gainditu eta atzean uzteko asmoz. Horrela, idazlanak ordura arte landutako gaiak biltzen zituen. Aldaketaren froga moduan, Bernardo Atxaga ezizena bertan behera utzi eta bere benetako izenaz -Jose Irazu- sinatuko zuela iragarri zuen egileak. Hala ere, geroko lan guztietan betiko ezizena erabili zuen.

## Echevarría auzia 
**Echevarría afera** Ignacio Echevarría literatura kritikariak Bernardo Atxagaren *Soinujolearen semea* eleberriari buruz 2004ko irailean *El País* egunkarian kritika gogorra egin ondoren sortutako polemika da: haren ondorioz, kritikaria *El País* egunkaritik kaleratua izan ondoren, beste polemika bat sortu zen. Aferak zentsurari eta literatura kritikaren zereginari buruzko eztabaida ugari sorrarazi zituen Espainiako giro intelektualean.

## Itzulpenak 
* 2010 - ''The Accordionist's Son*, ingelesera. Margaret Jull Costa (itz.).
* 2009 - *Dragspelarens son*, suedierara. Ulla Roseen (itz.) Enskede: TPB, 2009.
* 2009 - *Синът на акордеониста* (Sint na akordeonista), bulgarierara. Maria Pachkova (itz.) 
* 2007 - *Le fils de l'accordéoniste*, frantsesera: C. Bourgois, 2007 
* 2007 - *Il libro di mio fratello*, italierara. Paolo Tomasinelli (itz.). Torino Einaudi, 2007
* 2006 - *Der Sohn des Akkordeonspielers*: Roman, alemanierara, Matthias Strobel (itz.) Insel-Verl., 2006
* 2006 - *Сын аккордеониста* (Syn akkordeonista), errusierara. Elena Zernova (itz.) Azbuka-klassika, 2006
* 2004 - *O fillo do acordeonista*, galizierara. Ramón Nicolás Rodríguez (itz.) Xerais, 2004 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Etxaniz Erle, Xabier: *"Soinujolearen semea"-ren inguruan: Literaturaz eta ideologiaz''. - Egan, 2066-3/4, 117-125

## Ikus, gainera 
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Liburuaren aipamena "Pamiela"ren webgunean
Henry Bengoa Inventarium

**"Henry Bengoa Inventarium"** Bernardo Atxagak idatzitako antzezlanik ezagunena da, 1986an egindakoa.

2004an Pamiela argitaletxeak kaleratu zuen lanean oinarritutako diskoa, Joxemari Iturralde eta Ruper Ordorikarekin batera egindakoa.

## Ikus, gainera 
* Euskal antzerki berria

## Kanpo estekak 
* Henry Bengoa Inventarium antzezlanaren aurkezpena Codesyntax. 1987. urtean. Bernardo Atxaga, Ruper Ordorika, Joxemari Iturralde, Alberto de la Casa eta Nando de la Casa.
*  "Pamiela"k argitaratutako diskoa
Etiopia (liburua)

***Etiopia*** Bernardo Atxagak 1978an egindako poesia liburua da, Pott Bandaren sasoian, lehenengoz "Pott biblioteka" sailean argitaratua eta 1983an Erein argitaletxeak bigarrenez kaleratutakoa. Kritika Saria euskarazko poesiari irabazi zuen.

## Liburuaren egitura 
*Etiopia* liburuak, bederatzi zirkuluko segida batean, Danteren infernua irudikatzen du. *Etiopia* Utopiaren alderanzketa da, utopia ezinezkoa balitz bezala eta poema-bildumaren barruan bizi den esperantzarik gabeko gizonak «etiopia», gosea, miseria, baino eskuratu ahal izango ez balu bezala. Izenburuak Rimbaud abangoardiako poesiaren aita omentzen du, eta horrela, irrazionalismoa eta abangoardia lagun, sortu zen poema-bilduma hau. Azkenik, «etiopiak» T.S. Elioten *Lur antzua*, Pott talde osoarentzat ezinbesteko erreferentzia, poema-bilduma gogorarazten du.

Poema liburua bi ipuinek irekitzen dute, eta horietako batek Rimbauden historia aipatzen du. Gero liburuaren zatirik handiena hartuko duten hareazko bederatzi zirkuluak garatzen dira, eta liburua adierazpenaren eta hitz poetikoaren eraginkortasun eza agertzen duen ipuin batek ixten du.

Tonu poetikoak hastapenetako Sarrionandia, abangoardia europarrak eta dadaismoa ekartzen ditu gogora, eta eguneroko bizitzako hizkera eta adierazpide higatua –publizitatea, zinemako hizkuntza, massmedien presentzia– baliatzen ditu, hizkera estetizista baztertzeko modu ironiko gisa. Metaforak eta esanahiak liburuaren eta bere egituraren arteko harremanaren erdigunea hartu zuten.

Bernardo Atxagaren liburu honek literaturaren eremuan lurrikara bat eragin zuen, bere formagatik nahiz hizkera poetikoari heltzeko moduagatik. Planteamenduen berritasunak eta kontzientzia poetikoaren sakontasunak Euskal Herrian poesia egiteko modua eraberritu zuten. Unitatearen kontzeptua galdua deneko kontzientzia –liburuko lehenengo poemak «Hautsi da anfora» dio, Pessoak bezala– abiapuntu harturik, egia kontzeptuaren galeraz oharturik, erlatibismotik, sentimentalismoaren ukazioa proposatzen zuen liburuak –«Sentimentalismoa sentimenduaren porrota da», Wallace Stevensek adierazi zuenez–, poesia sozialaren baikortasunaren aurrean nolabait frakasatuaren tonua erabiliz: «Hemen utopiak hain zitalak izango ez balira» –esango du Atxagak.

## Etiopia musikan 
Ruper Ordorika lagunak liburuko hainbat poema musikarako egokitu ditu, hala nola *Hautsi da anphora*, *Herdoilarena*, *Eguneroko bizitza* eta *Fas Fatum*. Mikel Laboak, liburuko *Lizardi* poema tango bihurtu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Etiopia* lanaren kritika, Andolin Eguzkitza, Anaitasuna, 1978-12-15.
Halo: Combat Evolved

**Halo: Combat Evolved** bideo-joko famatua da. Egileak Bungie Software eta Microsoft Game Studios izan ziren. Microsoft izan zen banatzailea.

Jokoa hainbat makinetan irten da, hala nola Xbox bideokonsola zein ordenagailuetan.

## Argumentua 
Istorioa 2552 urtean hasten da, noiz gizakiak bidaia intergalaktikoak egiteko gai diren. Halaber, beste planetak kolonizatzeko beharrarekin ikusi dira, lurrak sufritzen duen gehiegizko populazioagatik. Baina estralurtar espezie batekin ari da gerran Covenant deiturikoa, gizakiekin akabatu nahi duena eta bere jaiotze planetarekin: Lurra.

## Kanpo estekak
Juan Telleria

**Juan Telleria Arrizabalaga** (Zegama, 1895eko uztailaren 12a - Madril, 1949ko otsailaren 26a), musikagile gipuzkoarra izan zen.

## Biografia 
Zazpi urte zituela umezurtz gelditu zen, aita eta ama galdu ondoren. Hori zela eta, Baldomero Telleria osaba apaiza haren eta lau anaien arduradun bihurtu zen. Berarekin solfeo, piano eta harmonia ikasi zituen. 1911n Donostiara joan zen ikastera, Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagundurik, eta German Cendoya eta Beltran Pagola irakasle izan zituen.

1915ean Madrilera joan zen, Conrado del Campo eta Fernández Alberdi maisuekin ikasiz. Musika onduz aurrera atera zen. 1917ko irailaren 29an *La Dama de Aitzgorri* lana lehen aldiz eman zuen Donostian, *Gran Casino* zelako tokian, eta urte bereko azaroaren 17an Madrilen, eta arrakasta handia lortu zuen. 1919an Parisera joan zen, zinema aretoetan pianoa jotzen jardunez, Donostian eta Madrilen egin bezala. Hortik Alemaniara mugitu zen. 1927 eta 1947 artean musika lirikoa egin zuen batik bat, *El joven pilotu*, *El cabaret de la Academia*, *Los Blasones* edo *Las viejas ricas* zartzuelak konposatuz. Gainera, ganbara-musika eta erlijio-ereserki eta militarrak egin zituen, "Cara al sol" (jatorrizko izenburua "Amanecer en Cegama" zen) ereserki falangistaren egile izanda.

Gerratean atxilotu zuten baina identitatea erabiliz, Agustin Telleria karlistarena, eta CNT sindikatuan afiliatuz, libre gelditu zen. Gerra urteetan Errepublikaren aldeko filmografian lagundu zuen, zenbait filmei musika jarriz, besteak beste, *Defendemos nuestra tierra*, 1938an, eta *Mores de juventud*, 1939an. 

Gerra bukatu eta gero, frankistek omendu zuten. 1946 arte Madrilgo Kontsebatoriaren Ganbera-musikaren katedra izan zuen. Azken urte horietan obra batzuk egin zituen: *Las viejas ricas* (José María Pemán eta José Carlos de Lunaren testuekin), *Alegre primavera*, Julio Bravoren testu baten gainean...

Egun, Zegamako hilerrian lurperatuta dago. Frankismo garaian herri horren erdian musikariari eskainitako oroitarria egon zen; Franco hil ondoren ETAren erasoa izan zuen eta, ondoren, kendu egin zen.

## Kaleak 
Bai Madrilen eta baita ere Zegaman haren omenezko kaleak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* Arrizabalaga, Juan".T100,T110,T111.&xsface=on&etapaFace=1&fieldFace=T100,T110,T111 Juan Telleriaren katalogoa Eresbil webgunean.
* :*Frankista ote zen Juan Telleria?* erreportaia EITBn.
* :http://www.euskomedia.org/aunamendi/139311 Juan Telleria Auñamendi Enziklopedian.
Mihi

**Mihia** edo **mingaina** aho barruan dagoen organo mugikorra da. Organo honek murtxikatze, irensketa eta hizketarako balio du. Horrez gain, dastamena mihian dauden zentzumen-errezeptoreei esker gertatzen da.

## Etimologia 
Aitzineuskaraz: **bini* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Ezaugarriak eta funtzioa 
Organo haragitsu eta gihartsua da, luzarana eta higikorra, elikagaiak irenstean, hizketan eta dastamenean funtsezko betekizunak dituena.

Mihiaren eginkizun nagusia elikagaiak murtxikatzen eta irensten laguntzea da, baina goi mailako ornodun batzuek, gizonak bereziki, soinuak ahoskatzeko ere erabiltzen dute mihia. Lehorreko animalien mihiak zapore desberdin askori antzeman diezaieke, gainaldean dituen papilei esker.

## Mihiaren mapa 
Mihiaren mapa edo zaporeen mapa oso zabalduta dagoen ideia okerra da, zeinen arabera mihiaren eremu ezberdinak baitira oinarrizko zapore ezberdinen erantzule bakarrak. Mihiaren eskema baten bidez ilustratzen da, non zapore bakoitzerako mihiaren zati jakin batzuk identifikatzen diren. Kontzeptu hori eskola batzuetan irakasten da, baina ez da zuzena; dastamen-sentsazio guztiak mihiaren edozein aldetatik etor daitezke, nahiz eta zati batzuk sentiberagoak izan zapore jakin batzuekiko.

## Ikus, gainera 
* Mizto
* Ezten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolao Landuchio

**Nicolao Landuchio** —*Nicolas Landuchio* eta *Nicola Landucci* izen-deiturez ere ezaguna— (Lucca, Italia, XVI. mendea – ?) idazlea izan zen. 1562an euskarazko lehendabiziko hiztegia ondu zuen, ziurrenik Gasteizen, Arabako euskalkiko hitzekin osatua. Ia 6.000 termino bildu zituen, tartean Araban soilik erabilitako *errexala* (zuhaitza), edota beste euskalkietan gutxi erabiltzen diren *assabeamea* (amona) eta *assabeaitea* (aitona). Manuel Larramendik hiztegiaren balioa gutxietsi bazuen ere, Koldo Mitxelenak idazkiaren garrantzia azpimarratu zuen 1958an. Eskuizkribuko letrakeretatik berak ondorioztatu zuenez, Landuchiori hiru euskaldunek lagundu zioten terminoen itzulpenak ematen. Haietatik bik lexiko aski erromantzatua zuten. Gaur egun, hiztegiaren eskuizkribua XVII. mendetik Espainiako Liburutegi Nazionalean dago.

## Idazlanak 
### Hiztegiak 
* *Dictionarium linguae cantabricae, Bocabularioa ezqueraz jaquiteco eta ezqueraz verba eguiteco*, 1562
* *á Nicolao Landuchio Civitatis Lucae Regionis Toscaniae Suae Vernaculae Linguae peritissimo*
* *a Nicolao Landuchio Civitatis Lucae Regionis Toscaniae Suae Vernaculae suae Lingua, atque Franconicae peritissimo*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal hiztegien zerrenda
Máirtín Ó Cadhain

**Máirtín Ó Cadhain** ( ahoskatua; An Spidéal, Connemara, 1906 &ndash; 1970eko urriaren 18a) gaelerazko idazle irlandarra izan zen.

Eskola-irakaslea zen baina lanetik bota zuten IRAko kide izateagatik. 1930eko hamarkadan IRAko errekrutatze aparatuan aritu zen, erreklutatuen artean Brendan Behan idazlea aipagarriena da. 1939an atxilotu zuten eta Curragheko kontzentrazio-esparrura eraman zuten, 1940tik 1944ra arte preso egon zela. Bitartean, kontzentrazio-esparruko beste presoei gaelera irakasten jardun zen. 1956an Dublingo Trinity Collegeko gaelerazko irakasle bezala lan egiten hasi zen eta 1969an gaelerazko katedradun izendatu zuten. Hainbat eleberri idatzi zituen baina bakarrik bakar bat argitaratua izan zen bera hil baino lehen.

## Lanak 
* *Cré na Cille* (Pols de cementiri, 1949)
* *Idir Shúgradh agus Dáiríre* (1939)
* *An Braon Broghach* (1948)
* *An tSraith ar Lár* (1967)
* *An tSraith Dhá Thógáil* (1970).

## Kanpo estekak 
*  Máirtín Ó Cadhain PGIL-EIRDatan
*  Máirtín Ó Cadhain
Brendan Behan

**Brendan Francis Behan**, *Breandán Ó Beacháin* gaeleraz, (Dublin, Irlanda, 1923ko otsailaren 9 &ndash; 1964ko martxoaren 20) poeta, idazle eta dramagile irlandarra zen, gaeleraz eta ingelesez idatzi zuena.

## Biografia 
1923an jaio zen Dublinen eta langile-klaseko familia batean hazi zen. Bere aita Stephen Behan Irlandako Independentzia Gerran parte hartu zuen margolaria zen, eta literatura klasikoa irakurtzen zien seme-alabei. Osaba berriz Peadar Kearney zuen, *Amhrán na bhFiann* *(Gudariaren Abestia)* ereserkia konposatu zuena, hots, Irlandako Errepublikako ereserki nazionala, eta anaia, Dominic Behan, irlandar errepublikar abesti matxino ezagun ugariren egilea.

1937an, familia eta bera Crumlinera joan ziren bizitzera. Han, Brendan Fianna Éireann IRAko gazte-erakundearen kide egin zen eta bere lehendabiziko prosak eta poemak argitaratu zituen *Fianna: the Voice of Young Ireland* erakundeko aldizkarian. 1939an, 16 urte baino ez zituela, IRAn sartu zen eta Liverpoolgo portuaren aurka atentatzeko agindua eman zioten. Han atxilotu zuten lehergaiak eramateagatik eta hiru urteetako erreformatorio-zigorra ezarri zioten. Bertan pasatakoak *Borstal Boy* eleberri autobiografikoan kontatu zituen. 1941ra arte ez zen Irlandara itzuli.

1942an bi detektibe hiltzen saiatzeagatik epaitua izan zen eta 14 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Halere, 1946ko errepublikanoentzako amnistian askatu zuten. 1947an, berriz atxilotu zuten lagun bat kartzelatik ateratzen saiatzeagatik eta epe laburreko kartzela-zigorra ezarri zioten.

Ondoren, IRA utzi zuen nahiz eta Cathal Goulding buruzagiarekin harreman onak zituen.

Kartzelan emandako aldiak idaztera bultzatu zuen. 1950eko hamarkadaren hasieran Parisera joan zen bizitzera. Han, idazle ospetsua egin zen eta alkoholismoak menperatu zuen.

1960ko hamarkadan, alkoholismoak diabetesa sortu zion. Bere osasun egoerak txarrera egin zuen eta 1964ko martxoaren 20an hil zen Dublingo Meath Ospitalean.

## Lanak 
### Drama 
* *The Quare Fellow* (1954)
* *An Giall* (1958) *The Hostage* (1958) ingelesera itzuli eta gero.
* ''Richard's Cork Leg* (1972)
* *Moving Out*
* *A Garden Party*
* *The Big House* (1957)

### Liburuak 
* *Borstal Boy* (1958)
* *Brendan Behan's Island* (1962)
* *Hold Your Hour and Have Another* (1963)
* *Brendan Behan's New York* (1964)
* *Confessions of an Irish Rebel* (1965)

### Kantak 
* *The Auld Triangle*
* *The Captain and the Kings*
* *Brendan Behan Sings Irish Folksongs and Ballads''

## Ikus, gainera 
* Irlandar ezagunen zerrenda
* Ingelesezko literatura

## Kanpo loturak 
* 1959an Brendan Behani eginiriko elkarrizketa. 
* Brendan Behan PGIL-EIRDatan
Fianna Éireann

**Fianna Éireann** ([ˈfʲiənə ˈeːɾʲən]), **Fianna na hÉireann** edo **Na Fianna Éireann** (*Irlandako gerrariak* edo *Irlandako gudariak*) XX. eta XXI. mendeetan zehar hainbat irlandar errepublikanismoko gazte erakundeek erabili duten izena da. Erresuma Batuan, Fianna na hEireann talde terroristatzat hartzen da 2000z geroztik.

## Gaur egungo buruzagiak 
* Eamon Martin

## Buruzagiak 
* Eamon Martin
* Pádraig Ó Riain, 1915eko uztaila–
* Constance Markievicz, c. 1923–
* "Langlaoich", c. 1929
* Frank Ryan, c. 1932
* George Plunkett, c. 1933–
* Seán Ó Cionnaith, 1950s
* Liam McNulty (Liam Mac an Ultaigh), –1962
* Uinsionn Ó Cathain, 1962–
* Donal Varian, 1970's

## Kide ohiak 
* Eamon Martin
* Seán Heuston
* Con Colbert
* Tomás Mac Curtain
* Seán Lemass
* Jimmy Steele
* Cathal Goulding
* Brendan Behan
* Seán Ó Cionnaith
* Gerry Adams
* Patsy O'Hara
* Raymond McCreesh
* Kevin Lynch
* Kieran Doherty
* Thomas McElwee
* Paddy Holahan
* Garry Holahan
* Gerald Donaghy

## Kanpo estekak 
* Sinn Féinekin atxikituta dagoena
* 32 County Sovereignty Movement-era atxikituta dagoena
Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria

***Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria*** Joanes Leizarraga lapurtar apaiz protestanteak Arroxelan 1571n argitaratutako liburua da, Itun Berriak euskaraz izan duen lehen bertsioa.

Joana III.a Albretekoa Nafarroako erreginaren aginduei segituz, Bearnoko protestanteen sinodoak Itun Berria eta beste hainbat testu erlijioso protestante euskaratzeko eskatu zion Leizarragari. Egitasmo horren barruan hiru liburu argitaratu ziren guztira, hirurak Arroxelan (Frantzia), 1571n: *Jesus Krist gure Jaunaren Testamentu Berria*, *Kalendrera* eta *ABC edo Kristinoen instrukzionea*.

## Euskara batu klasikoa 
Leizarraga Vulgataren frantsesezko itzulpenean oinarritu omen zen bererako, baina baliteke bertsio bat baino gehiago baliatu izana, latinezkoa barne. Bestalde, badirudi lau laguntzaile izan zituela, bera taldearen zuzendari izanik: Sanz Tartas, Piarres Landetxeberri eta Tardetz zuberotarrak, eta Joanes Etxeberri lohizundarra.

Esan izan da orduko Ipar Euskal Herrian egiten ziren hizkerak bildu nahi izan zituztela euskara batu antzeko batean, baina alderdi hori ikertzeke dago. Nolanahi ere, egia da sistematikotasuna nabari dela oro har itzulpenean, baina aldaerak ere ageri dira, beharbada laguntzaileen hizkera ezberdinen ondorioz.

Idazlan horretan, lau ebanjelioen egileen izenak Matheu, Mark, Ioan eta Luk dira. Apostoluak, berriz, Paul, Pierris, Iakes eta Iuda.

## Aleak 
Julien Vinsonen esanetan, 1907an liburuaren 26 ale zeuden arren, egun hamabi besterik ez dira geratzen: Euskaltzaindiak 2008an bat erosi zuen; zortzi liburutegi publikoetan daude, eta beste hiru, bilduma pribatuetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñeko Bibliak
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda
* Euskararen historia

## Kanpo estekak 
*  Leizarragaren Testamentu Berria testuz (grafia egokitua, Armiarma proiektuan)
* Nafarroako Liburutegiak gordailuan jaso alearen **facsimilea**, *Nafarroako Liburutegi Digitala* (BiNaDi).
* (, Archive.org webgunean ikusgai).
Bideko gutxieneko altitudea

**Bideko gutxieneko altitudea** edo **MEA** (ingelesezko *minimum en route altitude* izenetik sortutako sigla) aireontzi batek aireko ibilbide bateko gune jakin batean izan beharreko gutxieneko altitudea da, bidea seguru eta oztoporik gabe duela ziurtatzearren eta lurretik nabigaziorako irrati seinaleak jasoko dituela bermatzearren.

## Kanpo estekak
TikiWiki

**TikiWiki** edo Tiki CMS/Groupware software libreko CMS edo Edukien Gestio Sistema bat da, bere funtziorik ezagunena wiki bat ahalbidetzea bada ere. GPL / LGPL lizentzia du.

Wikia izateaz gain, beste hainbat funtzio eskeintzen ditu, besteak beste, foroa, bloga, inkestak, irudien galeria, posta zerrenda, egutegia, mapa-zerbitzaria eta abar.

PHP, ADOdb eta Smarty darabil, edozein sistema eragilepean ezar daitekelarik.

Boluntarioek garatzen dute TikiWiki. 2008ko abuztuan 2.0 delako bertsioa atera zuten, hiru urteko auzo-garapena eta gero. Berrikuntzen artean aipagarria da wikiak WYSIWYG (*What you see is what you get* edo "Ikusten duzuna da jasotzen duzuna") motatako editorea edukitzeko aukera ahalbidetzen duela.

## Ikus, gainera 
* MediaWiki

## Kanpo estekak 
* TikiWikiren webgune ofiziala
Leon XII.a

**Leon XII.a** (Italia, 1760ko abuztuaren 22a - †Erroma, Italia, 1829ko otsailaren 10a) Eliza Katolikoko 252. aita santua izan zen 1823-1829 urteen bitartean.

Berezko izena *Conte Annibale Francesco Clemente Melchiorre Girolamo Nicola Sermattei della Genga Periberti di Fabriano* zuen.
thumb

## Erreferentziak
Google Street View

thumb|350px
**Street View** Google Maps-en zerbitzu berri bat da. Bertan, erabiltzaileak hiria kalez-kale ikusi ahal izango du, 360º irudi birtual batzuen bitartez. Horrela erabiltzailea hor bertan dagoela sentipena edukiko du.

Aplikazio hau momentuz Estatu Batuetako 5 hiritan bakarrik dago erabilgarria: Miami, Denver, San Frantzisko, New York eta Las Vegas. Badirudi aukera hau ez dela erabiliko bakarrik hirietan baizik eta baita ere ikusi ahal izango dira leku garrantzitsuenetako 360º bistak.

Honela ikusi daiteken kale guztiak itzal urdin batez marrazturik daude eta panpintxo bat bertan kokatuz bertako bista erreala ikusten da. Behin bista agertzen denean (pantaila osoan ikus daiteke) erabiltzailea nabigatzeko aukera izango du eta hiria kalez-kale ibiliko da errealismo totalean.

360º irudiak hartzen dituen enpresaren izena Immersive Media da eta badirudi urte batzuk daramala honelako lanak egiten. Bere Web gunean mapa bat dago 360º irudiak dauzkaten hiriak bilduz, oraindik soilik Estatu Batuetan zabaldua. Googlelek zerbitzu honek mundu guztira zabalduko dela garbi uzten du.

## Euskal Herrian 
2009ko azaroaren 10ean Googlek Euskal Herriko hainbat udalerriren kaleetako irudiak argitaratu zituen.
* Bizkaian: Bilbo, Barakaldo, Sestao, Portugalete, Basauri eta Trapagarango kale batzuren argazkiak jarri zituzten. Horrez gain, lurraldeko AP-8 autobidea eta bestelako errepide garrantzitsu batzuen argazkiak.
* Araban: Errepideen argazkiak eta Gasteiz erdiguneko kale batzuk jarri zituzten.
* Gipuzkoan: Errepide nagusien argazkiak baino ez zituzten jarri.
* Nafarroan: Iruñea eta inguruko herri gehienen argazkiak jarri zituzten, Ezkaba mendia barne. Horrez gain, Erriberri eta tamaina ertaineko udalerrien argazkiak igo zituzten.

## Ikus, gainera 
* Google Maps
* Traffic

## Kanpo estekak 
* Google Maps Street View-era lotura. New York-eko Times Square
Gizona bere bakardadean

***Gizona bere bakardadean*** Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 1993an argitaratutakoa Pamiela argitaletxearekin.

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Euskal gatazka literaturan

## Kanpo estekak 
*  Liburuaren aipamena "Pamiela"ren webgunean
Google Transit

***Google Transit*** Google Mapseko aplikazioa da, non Estatu Batuetako hiri garrantzitsuenetako hirien trafiko egoera ikusi daiteke denbora errealean. Egoeraren arabera kolore desberdinez agertzen dira hiriko errepide edo kale garrantzitsuak, bertan dagoen trafikoaren abiaduraren arabera:

* Berdea: 80 km/h baino gehiago
* Horia: 40 – 80 km/h
* Gorria: 40 km/h baino gutxiago
* Grisa: Daturik ez

Trafikoa ikusteko tresna hau gero eta arruntago diren generazio berriko telefono mugikorretan erabiltzeko oso egokia da, bertan denbora errealeko datuak ikus daitezkeelako gure ibilbidea martxan bertan aldatzeko. Aukera hau beste bista desberdinekin batera erabili daiteke, hau da, aukeratu daiteke satelite bista eta trafiko bista aldi berean, adibidez.

## Espainian 
Nahiz eta Google Maps Transit soilik AEB-n funtzionatzen duen, Espainiako Trafiko Zuzendaritzak bere webgunean ia zerbitzu bera eskaintzen du, batez ere Madrilgo datuekin. Google Map-eko mapa berarekin trafiko arazoak markatzen ditu (ilarak, istripuak, bide itxiak...) eta hainbat errepide garrantzitsutan ere azaldutako Transit aukerako kolore kodeak ere erabiltzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Google Maps Transit
* DGT-ren web orria
DHTML

**DHTML** HTML-ren aldaera dinamikoa da. Ingelesezko Dinamic HyperText Markup Language terminoaren laburdura. HTML-rako etiketa berriak sortu ditu programzio eta estilo aukera berriekin, animaziodun eta interaktibitate handiko web-orriak onartzen duena. Berez ez da lengoaia berri bat, baizik eta HTML-ez sorturiko web-orrietan sar daitezkeen aukera berriak.

## Kanpo estekak
Ringo

**Ringo** milaka helbide, telefono, mail-helbide, eta argazkiak gordetzea ahalbidetzen zuen agenda birtuala zen. Horrez gain, online komunitate bezala ere erabili ohi zen, lagun ezberdinekin loturak izan baitzitezkeen. 2008ko ekainaren 30an itxi zuten.

## Historia 
2003 urtean Tickle.com enpresako kide batzuk Ringo-ren garapenarekin hasi ziren, fotoblog-en ñabardurez osatutako agenda konpleto bat egitea helburu zutelarik. Garai hartako fotoblog-en hazkundea zela medio, proiektuaren erdi aldean aldaketak egin zuten eta argazkiak elkarbanatzeko atributu hori, produktuaren ezaugarri nagusi bihurtu zuten.

Horrela, denbora tarte oso txikian milaka erabiltzaile kopuru oso altua lortu zuen.

2008ko ekainaren 30ean itxi zuten, erabiltzaileei argazkiak berreskuratzeko tarte bat eman ondoren.

## Erabilpenak 
Argazkiak konpartitzeko era oso segurua omen zen, aurretik lagun izateko gonbidapena jaso zuten erabiltzaileak bakarrik ikustea posible baitzen (hau da beste fotoblogetatik bereizten zuena). Erabiltzaile ezberdinak lagun bezala jartzeko, nahikoa zen gonbidapen bat luzatzea bai e-mail bidez, edota Ringo-ko kontura bertara.

Ez zuen argitalpen murrizketarik, non argazki bakoitzak 10 MB-erainoko kapazitatea okupatu zezakeen eta doako zerbitzua zen.

Argazki guztiak kontuan zeudenean, albumen bitartez antolatu ahal izango ziren, gai ezberdinetarako albumetan sartuta eta etiketak editatuta.

Hau guztia dela eta, blogari eta online komunitate osoan ospe handia lortu zuen, aurrez aipatutako abantailez gain, etiketen bidezko bilakuntzak egitea posible baitzen eta azken eguneraketak gunearen atarian azaltzen baitziren.

## Aurrerapenak 
Azken aurrerapen teknologikoei dagokionez, posible zen YouTubeko bideoak Ringo-ko kontuan sartzea. Kontura gehitzeko, nahikoa zen URL-a zehaztea, eta Ringo arduratzen zen gainontzekoaz. Honetaz gain, posible zen baita ere telefono mugikorretik zuzenean Ringo-ko kontura argazkiak gehitzea. Behin mugikorraren zenbakia baieztatuta, sms bidez bidalitako argazki guztiak Ringo-ko kontuan ikusiko ziren.

Teknologia hau Web 2.0 nabigazioaren adibide bezala har daiteke, *social networking* delakoaren eredu garbi bat baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ringo webgunea
* Tickle enpresaren webgunea
Abarrak

***Abarrak*** Ebaristo Bustintza "Kirikiño"k 1918an argitaratutako ipuin liburua da, bizkaiera garbizalean idatzitakoa.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Abarrak on-line
Nizeako I. kontzilioa

**Nizeako I. kontzilioa** 325ean egin zen kristautasunaren lehen kontzilio ekumenikoa izan zen. Nizean, gaur egungo Iznik (Turkian), bildu zen Konstantino I.a Handiak deituta eta Kordobako Osio gotzainaren ardurapean.

Konstantinoren helburua Erromatar inperioa batuta mantentzea zen, garai hartan ageri ziren mehatxu banatzaileen aurrean. Horretarako fede batasuna beharrezkoa zela uste zuen. Horregatik, teologian zeuden desadostasunak argitzea nahi zuen, Inperio osoa fede beraren pean batuta gordetzeko.

Alexandriako Arriok Jesukristoren giza izaera azpimarratzen zuen. Bere arabera, Jesus ez zen Jainkoa, gizaki berezi bat baizik. Jainkoak Jesus aukeratu zuen misio berezi bat aurrera eramateko, eta horregatik dei ziezaiokeen Jainkoaren Seme. Hala ere, bai gorputzez baita arimaz ere Jesus gizaki arrunta zen. Jainkoak sortua zenez, ez zen betierekoa, Jainkoa izan behar den bezalakoa. Alejandrok eta Atanasiok, aldiz, kontrakoa uste zuten: Jainkoaren Semea Jainko Aitaren izate berekoa da, Jainko bera dira sustantzia berekoak direlako.

Kontzilioan Atanasiok eta Alexandrok defenditutako tesiak garaile atera ziren. Jesus Jainko Aitaren izate berekoa dela azpimarratu zen. Nizeako fede-aitormena onartu zen eta Arrio eskumikatu egin zuten eta beraren liburu guztiak erretzeko agindu zuten. Bestalde, kontzilio honetan Aste Santuko egunak zehazteko arauak jarri ziren. Gainera, kontzilio honen ondoren kristautasunak bere burua Itun Zaharreko Israel herriaren tokian ikusi zuen; horregatik, Salbamen historia kristautasunaren ikuspegitik aztertzen hasi ziren eta judaismoaren gaitzespena indartu zen.

Nizeako I. kontzilioa katolizismoak, protestantismoak, anglikanismoak eta ortodoxoek onartzen dute.

## Kanpo estekak
Inesaren balada

***Inesaren balada*** Abenturazko nobela bat da, XVIII. mendeko kortsario lapurtarren mundura garamatzana, neskato bat da bertako protagonista.
Liburu honek Apirila saria irabazi zuen 2001. urtean, bere egilea Hasier Etxeberria euskal idazle, kazetari eta blogaria da.

Inesa Indazubikoak ihes egingo du gurasoen ostatutik, sortetxeari loturik iraun beste aukerarik ez baitzuen han. Pellot kapitainaren bila joango da, hareikin itsasoratzeko asmoz. Hark bezala ibili nahi ditu istasoak eta ezagutu munduak. Tartean, hala ere, hamaika ibilera eta katramaila pasatu beharko ditu: Ia itota aurkituko du Pellot kapitainaren emazteak, eta bere etxean geratzen utziko dio, Pellot kapitaina inglesen gazteluan atxilotuta zegoen bitartean Inesa mutiko batetaz pasatzen da "Nikolas" izenekoa, Hendaiako medikuaren laguntzaile bihurtzen da, Martiz izeneko mutiko bat ezagutzen du eta maitale egiten dira... Azkenean, Pellot kapitainak ihes egitea lortzen du eta Hendaiara bueltatzen da, Inesak Pellot kapitainarekin itsasoratzeko bidea ikusi zuenean aprobetxatu, eta azkenean lortu egin zuen.

## Kanpo estekak
Bide barrijak

***Bide barrijak*** Estepan Urkiaga "Lauaxeta"k 1931n argitaratutako liburua da, gaur egun desagertua dagoen Bilboko "Verdes" argitaletxean.

Poesiazkoa eta bizkaieraz idatzitakoa da lan hau, baina Sabin Aranaren garbizaletasun joeren eragin handiarekin. Maileguen erabilera saihestu zuen: batetik, euskal tradiziotik berreskuratutako hitzak erabiliz, esaterako, “irarri”  inprimatu erabili beharrean eta, bestetik, neologismoak erabiliz, adibidez, “atzindu” edo “marreztu”. Gainera Lauaxetak oso idazkera fonetizatua erabili zuen testuan: “zurijan, Axia, eban gustija,...”

Lauaxetak zion jarraitu, ordea, Aranak proposatutako herri tradizioko bertso-egiturari eta poesia egitura landuak idatzi zituen bai metrika bai hoskidetasuna zainduz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Bide barrijak on-line
* "Mendigoxaliarena".
Santurtziarrak herri plataforma

**Santurtziarrak** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Santurtzin sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 2.034 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %7,44.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Autokrazia

**Autokrazia** (grezieraz αυτος *autos* = bat bera + χρατος *khratos* = gobernua) gobernu mota bat da. Autokrazian, pertsona bakar batek, botere legal eta politiko osoa du, eta erabaki guztiak berak hartzen ditu. Boterearen jabe denari, autokrata deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Imanol Landa

**Imanol Landa Jauregi** (Getxo, 1966ko azaroaren 1a) Getxoko alkatea da 2007ko hauteskundeez geroztik. Aurretik presidentzia-zinegotzia izan zen, bere alderdikidea zen Iñaki Zarraoa (EAJ) alkatea zenean. Orduan, Landa bere alderdiko 10 zinegotzien botoei (25 zinegotzitik) eta PSE-EEren 4 abstentzioei esker izan zen alkate. Beste alderdiek euren hautagaien alde egin zuten. 2011an ere, alderdi guztiek euren hautagaien alde egin ondoren eta EAJ izanik zinegotzi gehien zituen alderdia, berriz errepikatu zuen Landak alkatetzan.

Politikari honek 45 urte ditu, ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu. Zuzenbidean aritutakoa da 8 urtez, 1999an zinegotzi izendatu zuten arte. 1999tik 2003ra zinegotzi eta abokatu lanak tartekatu zituen, 2003an zinegotzi lanari denbora osoa dedikatzen hasi zitzaion arte.

## Kanpo estekak 
*  Imanol Landaren bloga
Odeoi

thumb|Herodo Atikoren odeoia, Atenas
**Odeoi**, (grezieraz Ωδείον) Antzinako Greziako arkitekturako eraikuntza mota bat da, kantuak, olerkiak eta musika jotzeko apropos eraikia. Eraikuntza itxia zen, kanpoko zaratarekiko babesa lortzeko. Orokorrean txikia izaten zen odeoia.

## Ikus, gainera 
* Arkitektura greziar
* Antzinako Grezia

## Kanpo estekak