open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Résistons!

[thumb|right|300px|*Eutsi!* ekintzailea [Jaka Horien mugimendua|Jaka Horiz jantzita Narbonan, Okzitanian.]]

**Résistons!** (euskaraz Eutsi!) Frantziako alderdi politikoa da. 2016ko urriaren 10ean sortu zen, Jean Lassalleren eskutik. Okzitanieraz **Resistiscam** gisa aurkezten da. Ideologikoki humanista eta nekazal inguruko alderdi gisa aurkezten da. Frantses nortasunaren defendatzailea lurraldetako nortasunen aldekoa omen da. Europar Batasunaren aurrean jarrera mesfidatia erakusten du.

## Historia 
2016 hasieran, Jean Lassallek 2017ko presidentetzarako hauteskundeei buruz François Bayrouren jarrera kritikatu zuen (eskuineko primarioetan Alain Juppéren arrakasta edo ez baldintzatuta zegoen hautagaitza). 2016ko martxoaren 3an, presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaitza aztertzen ari zela jakinarazi zuen. Honen formalizazioa 2016ko martxoaren 17an egin zen *La République des Pyrénées*i emandako elkarrizketa batean.

2016ko abuztuaren 22an, Jean Lassalle-k MoDema utzi zuen. Hurrengo urrian, “Resistons!” izena jarri zion bere kanpaina mugimenduari.

2017ko Frantziako legegintza-hauteskundeetan, aurkeztutako 21 hautagaietatik 12 okzitaniar edo okzitaniar-euskal barruti batekoak ziren (Bearno eta Baiona). Jean Lassalle izan zen bere alderdiko kide hautatu bakarra Pirinio Atlantikoetako laugarren barruti euskal-biarnotarrean. Askatasuna eta Lurraldeak taldearekin bat egin zuen legebiltzarrean, Korsikako hiru diputatu nazionalistekin batera. 

Presidentetzarako hauteskundeen ostean, bere Résistons kanpainako mugimenduak alderdi politiko baten itxura hartu zuen. 2017ko hauteskunde legegileetarako, 2021eko hauteskunde autonomikoetarako eta 2022ko legebiltzarrerako hautagaiak aurkeztu zituen. Azken hauetan ez zuten diputaturik lortu; Lassalle bera, osasun arazoak zituela eta, ez zen aurkeztu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean Lassalle

## Kanpo estekak 
* Alderdiaren webgune ofiziala.
Vogt

**Vogt** abizena da:

* Vogt (Baden-Württemberg), asteroide gerrikoan aurkitutako 1651
* A. E. van Vogt (1912–2000), Kanadako idazlea
Donn F. Eisele

**Donn Fulton Eisele** (Columbus, Ohio, 1930eko ekainaren 23a - Tokio, 1987ko abenduaren 2a) estatubatuar astronauta izan zen.

Estatu Batuetako Aire Armadako kidea izan zen eta 1963an NASAn sartu zen. 1968an Apollo 7 misioko hiru astronautetako bat izan zen Wally Schirra eta Walter Cunninghamekin batera, aginte-moduluko pilotu postuan.

NASaren ondoren, AEBetako Bakearen Gorputza zuzendu zuen Tailandian eta Tokion hil zen negozio-bidaia batean.
Mulatak

***Mulatak*** () Di Cavalcanti artista brasildarraren mihise gaineko olio-pintura da, 1962an egina. Artelana enblematikotzat jota, Brasiliako Planalto Jauregiko hirugarren solairuko ezkaratzean azaldutako bildumaren parte da.

Brasiliako Hiru Botereen Plazaren erasoaren testuinguruan bandalizatu zen 2023ko urtarrilean, eta hainbat zulaketa egin ziren oihalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainguratze-efektua

**Ainguratze-efektua** edo **fokatze-efektua** isuri kognitibo bat da, erabakiak hartzean eskaintzen den lehen informazioan (ainguran) konfiantza handiegia izateko giza joera deskribatzen duena. Erabakiak hartzerakoan, ainguraketa gertatzen da pertsonek hasierako informazioa erabiltzen dutenean ondorengo iritziak emateko. 

Ainguratze bat ezarri ondoren, beste irizpen batzuk egiten dira ainguratze horretatik abiatuta, eta partzialitatea dago ainguraketaren inguruan beste informazio bat interpretatzera bideratuta. Adibidez, erabilitako automobil batek eskainitako hasierako prezioak estandarra ezartzen du gainerako negoziazioetarako, eta, beraz, hasierako prezioak baino prezio baxuagoak arrazoizkoagoak dirudite, baita automobilak benetan balio duena baino handiagoak badira ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merche Olabe

**Merche Olabe** (Bilbo, Bizkaia, 1957ko apirilaren 17a) Euskal margolaria da.

## Biografia 
Bilboko Arte Ederren Goi Eskolan ikasi zuen. Margolari ibilbidean zehar hainbat erakusketa egin ditu, bai bakarkakoak, bai kolektiboak. Sariak ere jaso ditu. Bere lanak museoetako bildumetan ere aurki daitezke.

Pintura figuratiboa egiten du. Arrautzari tenplea deitzen zaion teknika erabiltzen du, apur bat berezia dena. Nahiko azkar lan egitera behartzen duen teknika da. Kolore oso biziak, oso garbiak erabili nahi zituelako heldu zion teknika horri. Ez dago nahasketa handirik. Teknika oso azkarra denez, ezin dira koloreak zikindu, oso azkar lehortzen da.

Gaiari dagokionez, ez da oso errealista, kolore oso indartsuak dituelako eta planteamendua gainazalean geratzen delako. Ez da pintura ilusionista, errealista, kolore handiko pintura da, narratiba duena, pertsonaia, objektu eta agertoki desberdinak dituelako. Horrek beti zerbait gertatzen ari dela ematen du. Horixe gustatzen zaio, ikusleak bere istorioa sortzea. Ez ditu koadroak egiten kontatu nahi dituen gauzetatik, baizik eta alderantziz, hau da, koadroa egiten denean sortzen dira gauzak, istorio posibleak, eta beti saiatzen da nahiko irekita geratzen ikusleak nahi duena irudika dezan koadroa ikustearekin batera. Bakoitzari zerbait pertsonala iradoki behar dio bera obra ikustean.
*1999. Ederti Galeria. Bilbo.
*2003. Utopia Parkway Galeria. Madril.
*2004. Ederti Galeria. Bilbo.
*2013. Lumbreras Galeria. Bilbo.
*2017. Sanz Enea. Zarautz.
*1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004. Ederti Galeria. Bilbo.
*2020. Lumbreras Galeria. Bilbo.
*2013. Bizkaiko Abokatuen Elkargoaren aretoan. Bilbo.

### Sariak eta laguntzak 
* 1983. Galerías Preciados. Saria
* 1981.Eusko Jaurlaritzaren beka. Arteder azokaren standa.
* 1983.Eusko Jaurlaritzaren beka. Arteder azokaren standa.
* 1987-88. Bizkaiko Aurrezki Kutxaren beka
* 2022. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak 150.000 euroko ezohiko diru laguntza baliatu zuen bizirik zeuden euskal artisten arte garaikidea erosteko, haien artean Merche Olaberen lana.

## Lanak bildumetan 
1988 Durangoko Arte eta Historia Museoa .”El circulo” oleoa oihal gainean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Merche Olaberen lanen argazkiak
Cristina Ibarrola

**Cristina Ibarrola Guillén** (Iruñea, 1969ko ekainaren 3a) nafar mediku eta politikaria da. Nafar Herriaren Batasuna alderdiko kidea da, Iruñeko Udaleko zinegotzia.

Medikuntzan eta Kirurgian lizentziaduna da, Familia eta Komunitate Medikuntzan espezializatu zen. Osasungintza Kudeaketan masterduna da Nafarroako Unibertsitatearen IESE Negozio Eskolan.

Nafarroako Ospitaleko eta Osasunbideako zenbait lehen arreta zentrotako larrialdiko medikua izan zen. Ondoren, osasungintza kudeaketan aritu zen. 2019az geroztik Navarra Sumaren legebiltzarkidea izan zen Nafarroako Legebiltzarrean, ahalik eta Iruñeko alkate izendatu zuten arte. 2023ko abenduaren 28an zentsura mozio batek kendu zuen postutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montparnasse taldea (Txile)

[thumb|[Carlos Mori taldearen sortzaile bat izan zen.]]
**Montparnasse taldea** Txileko talde artistiko bat izan zen, 1922an Europako joera postinpresionistaren eta, batez ere, fauvismoaren eraginpean zeuden margolariek osatua.
Taldeak izen bereko Parisko auzoaren izena hartu zuen, abangoardia artistikoen gune soziala, Frantziara egindako bidaia baten ondoren. Sortzaileak, Luis Vargas Rosas eta Camilo Mori, besteak beste, 1920ko Udazkeneko Saloia erakusketan egon ziren. Egonaldian, Juan Gris ezagutu zuten. Beste joera batzuk ere neurri txikiagoan bereganatu zituzten, hala nola espresionismoa eta kubismoa. Taldeak erabat arbuiatu zituen arte akademizista eta Txilen garai hartan nagusitu zen kriollismo erromantikoa. Juan Emar idazleak *La Nación* egunkarian mugimenduaren alde idatzi zuen, Pablo Picasso eta Georges Braque ezagutzera emanez.

## Partaide batzuk 
hona hemen taldekide batzuk: 
* Pablo Burchard (1873-1960)
* Julio Ortiz de Zárate (1885-1943) 
* Jorge Letelier (1887-1966) 
* Manuel Ortiz de Zárate (1887-1946) 
* Isaías Cabezón (1891-1963) 
* Pablo Vidor (1892-1991) 
* Augusto Eguiluz (1893-1969) 
* Álvaro Yáñez Bianchi [Juan Emar] (1893-1964)
* Henriette Petit (1894-1983) 
* Waldo Vila (1894-1979) 
* Camilo Mori (1896 -1973) 
* Héctor Cáceres (1897-1980)
* Luis Vargas Rosas (1897-1977)  
* José Perotti (1898-1956) 
* Marta Villanueva (1900-1995) 
* Jorge Caballero (1902-1992) 
* Ana Cortés (1906-1998) 
* Inés Puyó (1906-1996) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido propanoiko

**Azido propanoikoa** edo **propionikoa** konposatu organikoa da,  CH3CH2CO2H formula duena, azido karboxilikoen familiakoa. Usain txarreko likidoa da, uretan disolbatzen dena. Bere gatz eta esterrei *propionato* edo *propanoato* esaten zaie. 

Amida, ester, anhidrido eta halogenoekin deribatuak eratzen ditu.

## Sintesia 
Industriakl azido propanoikoa nagusiki etilenoaren hidrokarboxilazioz egiten da nikel karboniloa katalizatzaile moduan usatuz.

CH2=CH2 + CO + H2 ->[Ni(CO)4] CH3CH2COOH

Propanalaren oxidazioz ere lor daiteke kobalto- edo manganeso-gatzak katalizatzaile modan erabiliz.

CH3CH2CHO + 1/2 O2 ->[Mn(C3H5O2)O]CH3CH2COOH

Azido propionikoa bioteknologikoki ere presta daiteke  *Propionibacterium* generoko bakterioak usatuz.

## Erabilera 
Azido propanonikoak erabilera zabala du kontserbagarri gisa, lizuna eta hainbat bakterio haztea eragozten duelako. Animalien pentsuetan zein giza elikagaietan erabiltzen da. Pentsuetan azidoa zuzenean edo bere amonio-gatza baliatzen da da. Giza elikagaietan sodio edo kaltzio propionatoa usatzen dira. Europar Batasunak onartuta ditu azido propanoikoa eta bere gatzak elikagaien kontserbagarri gisa.

Azido propionikoaren esterretako  batzuk fruta-usaina dute eta aromatizatzaile moduan erabiltzen dira. Industria kimikoan nitxoko erabilera batzuk ere baditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azitrai-urdin

**Azitrai-urdina** (*Pseudophilotes baton*) Lycaenidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean bizi da eta Siberian zehar Errusiako ekialdeko muturreraino iristen da haren hedadura.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 20-24 mm arteko hegal-zabalera du. Tximeleta arra urdin-morea da gainaldetik eta ertz iluna du. Aurreko hegaletan orbain beltz ilun bana du. Emeak aldiz hegal marroiak ditu, distira urdinxa dutenak. Azpialdetik hegalak gris argiak dira eta orban beltz ugari dituzte eraztun zuri batez inguratuak.

Beldarra berdea da eta lerro gorrixkak ditu.

## Bizi zikloa 
Apirila eta iraila artean ikusten dira hegan. Bi belaunaldi izan ohi dituzte altuera gutxiko tokietan eta altuera handian bakarra. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu loretan. Arrautza horietatik beldarra jaiotzen da eta inurriekin erlazionatzen da. Beharrezkoa bada kanibalismoa ere egin dezake, espezie bereko beste beldar batzuk janez.

Beldar itxuran edo pupa itxuran pasa dezake negua. Krisalida lurrean finkatzen da eta kolore grisa eta orban beltzak izaten ditu.

## Habitata 
Txilardietan bizi da, ingurune lehorretan, eta itsasoaren mailatik hqasi eta 1.700 metrotako altueraraino aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malkorik gabeko mina

***Malkorik gabeko mina*** () Antonio Coll y Pi margolariak 1899an egindako margolana da. Víctor Balaguer Liburutegi Museoan gordetako pintura bat da, 1901eko martxoan sartu zenetik, 733 erregistro-zenbakiarekin. Egilearen bilduma pribatutik zetorren.

## Deskribapena 
Haur baten heriotzagatik dolu eszena bat irudikatzen du margolanak. Aurpegia aurrez aurre eta ilea jasota duen emakume bat agertzen da, ikusleari negarrik egin gabe begira. Esku batekin masailekoa eta kokotsa eusten ditu, eta bestearekin haurraren burua dagoen burkoari eusten dio. Emakumearen aurrean eta, lehenik eta behin, haurraren gorputza luzatuta dago. Gorputzaren erdia zuriz jantzita dago, txano zuri batekin eta gorputz osoa estaltzen duen belo batekin. Haurraren inguruan lore moreak eta horiak daude. Emakumeak txal marroi bat darama sorbalden gainean eta soinekoa mahuka luzeko urdina da. Hondoa neutroa da, grisaxka kolorekoa, eta argia eskuinetik sartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erebia pronoe

***Erebia pronoe*** Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europako mendi garaietan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Jura mendietan eta Karpatoetan esate baterako.

## Deskribapena 
Tximeleta ertaina da, 36-46 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore marroi iluna du eta hegalen ertzetan kolore gorrixka duen lerro bana ageri zaio, ez oso markatua. Aurreko hegaletan bina ozelo txiki agertzen ditu. Azpialdean gris iluna da eta honek ere ozelo pareak erakusten ditu.

Emearen kolorea apalagoa da, marroi-grisa eta banda argia duena. Horregatik gehiago nabaritzen zaizkio aurreko hegaletako orban ilunak.

Beldarra gris marroixka da eta lerro ilun fin batek zeharkatzen du aurretik atzera. Krisalida marroixka da.

## Bizi zikloa 
Belaunaldi bakarra sortzen du urtero eta uztailetik iraila erdialdera ikusten da hegan. Ondoren arrautzak jartzen ditu eta beldarra jaiotzen da. Udazkenean beldarra gutxi hazten da eta ondoren hibernatu egiten du. Beldarra ekainerako heltzen da. Ikertzaile batzuek diote bi negu igarotzen dituela beldarrak.

## Habitata 
1.400-2.000 metro arteko altueratan aurkitzen da Piriniotan. Alpeetan 800 metrotaraino jeitsi daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udako gaua, Vejle fiordotik gertu

***Udako gaua, Vejle fiordotik gertu*** (), Harald Slott-Møller artista danimarkarrak 1904an egindako pintura bat da, mihise gainean egina. Vejleko Arte Museoan kontserbatzen da, Danimarkako Vejle hiriaren erdigunean. 2016ko apirilean,  margolan hau Danimarkako hamar artelan garrantzitsuenen artean hautatu zuen Europeana proiektuak.

## Deskribapena 
Paisaia-pintura bat da, baina erretratu-pinturatzat ere har daiteke, agertzen den pertsona Agnes Slott-Møller artistaren emaztea baita; zalantzarik gabe, Vejleren fiordora begira eta eserita dagoen emakumea da, uda-gauean.

Pintura honen giroaren ezaugarria da kolorearen ezohiko erabilera, batez ere emakumearen geruza gorri nabarmenean. Harald Slott Møller naturalismoan eta sinbolismoan oinarritu zen; azalerak eta koloreek lan honetan esanahi sinbolikoa dutela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karbonilazio

**Karbonilazio** esaten zaio konposatu organiko edo inorganiko batean karbonilo taldea (CO) txertatzeari, bereziki karbono(II) oxidoa baliatuz. Izan ere, karbono(II) oxidoa erreaktibo eskuragarria, komenigarria eta ugaria da. Sintesi organikoan garrantzia handia du karbonilazioak C=O funtzio-taldea duten konposatuak prestatzeko baliatzen baita

## Adibideak 
### Hidroformilazioa 
Hidroformilazioa aldehidoak sintetizatzeko baliatzen da. Alkeno edo alkino batek karbono(II) oxidoarekin eta hidrogenoarekin erreakzionatzen du katalizatzaile egoki baten presentzian.

=== RCH2=CH2 + CO + H2 -> RCH2CH2CHO ===

### Azido azetikoaren sintesia 
Monsanto prozesuaren bidez azido azetikoa prestatzeko metanola karbono(II) oxidoz tratatzen da ingurune egoki batean

CH3OH + CO -> CH3COOH

### Hidrokarboxilazioa 
Azido propanoikoa industrialki prestatzeko etilenoaren hidrokarbolazioaz prestatzen da nikel karboniloa katalizatzaile gisa baliatuz.

CH2=CH2 + H2 + CO -> CH3CH2COOH

### Kimika inorganikoan 
Metal karboniloak prestatzeko, hots  M(CO)xLy (M = metala; L= beste estekatzailea) formulako konposatuak, trantsizio-metalak zuzena karbonilatzen dira. Burdina- eta nikel-hautsek zuzenean errakzionatzen dute COarekin Fe(CO)5 and Ni(CO)4 emateko hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Hasluck

Sir **Paul Meernaa Caedwalla Hasluck** (Fremantle, 1905eko apirilaren 1a - Dalkeith, 1993ko urtarrilaren 9a) australiar politikaria izan zen. Australiako 17. gobernadore orokorra izan zen 1969tik 1974ra.

Historian lizentziatu zen Mendebaldeko Australiako Unibertsitatean, eta Bigarren Mundu Gerran Kanpo Arazoetako Departamentuarekin bat egin zuen. 1946tik 1947ra Australiako enbaxadorea izan zen Nazio Batuetan.

Australiako Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1949an Parlamentu Federaleko kide hautatu zuten. 1951n Lurralde ministro izendatu zuten eta hamabi urtetan Australiako lurraldeen (Nauru, Papua Ginea Berria, Ipar Lurraldea) autogobernurako trantsizioa hasi zuen. Defentsa ministro (1963-64) eta Atzerri ministro (1964-69) ere izan zen.

1969an John Gortonek gobernadore orokorra kargua eskaini zion. 1969tik 1974ra egon zen postuan. Erretiratu ondoren, idazteari ekin zion.

## Lanak 
### Olerkigintza 
* *Into the desert*, Freshwater Bay Press, 1939.
* *Collected Verse*, Hawthorn Press, 1969.
* *An Open Go*, Hawthorn Press, 1971.
* *The Poet in Australia*, Hawthorn Press, 1975.
* *Dark Cottage* (olerkiak), Freshwater Bay Press, 1984.

### Idazki politikoak 
* *Black Australians: A Survey of Native Policy in Western Australia, 1829–1897*, Melbourne University Press (Melbourne), 1942, 2nd edition, 1970.
* *Workshop of Security*, F. W. Cheshire, 1948.
* *The Government and the People, Australian War Memorial*, Volume I: 1939–41, 1951, Volume II: 1942–45, 1970.
* *Native Welfare in Australia*, P. Brokensha, 1953.
* *A Time for Building: Australian Administration in Papua-New Guinea, 1951–1963*, Melbourne University Press, 1976.
* *The Office of Governor-General*, (PDF) Melbourne University Press, 1979.
* *Sir Robert Menzies*, Melbourne University Press, 1980.
* *Diplomatic Witness: Australian Foreign Affairs*, Melbourne University Press, 1980.
* *Shades of Darkness: Aboriginal Affairs, 1925–1965*, Melbourne University Press, 1988.
* *The Chance of Politics*, edited by Nicholas Hasluck, Text Pub. (Melbourne), 1997

### Biografiak 
* *Mucking About: An Autobiography*, Melbourne University Press, 1977, published with a new foreword, University of Western Australia (Nedlands, Australia), 1994.
* *Light That Time Has Made*, National Library of Australia (Canberra), 1995.

## Bibliografia 
* Ryan, Peter (December 1995). "The clear voice of hope". Books. Quadrant. 39 (12): 77. Review of Light that time has made.
* Peter Ryan, Brief Lives, Duffy & Snellgrove, Sydney, 2004, "Paul Hasluck", pp. 91–104.

## Kanpo estekak
Hipparchia fagi

***Hipparchia fagi*** Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europa hegoaldean bizi da, Alpeetatik hegoaldera.

## Deskribapena 
Tximeleta handia da, 66-76 mm arteko hegal zabalera du. Hegalen gainaldea marroi iluna da aurrealdean eta atzealdean marroi argia agertzen da gero iluntzen doana. Arrak ozelo txiki batzuk azaltzen ditu aurreko hegaletan. Emea nahiko antzekoa da, bi ozelo garbi azaltzen ditu honek. Hegalen azpialdea antzekoa da, grisagoa agian.

Koloreztapen honi esker bikain kamuflatzen da tximeleta, hegalen gainaldea enborrean eta azpialdea lur harritsuan.

Beldarra gris-marroixka da, kolore apalekoa, eta lerro beltz fin ez-jarraitu batek zeharkatzen du aurretik atzera.

## Bizi zikloa 
Ekaina eta iralia artean ikusten dira hegan. Ondoren arrautzak jarri eta handik beldarrak ateratzen dira. Beldarrak hibernatu egiten du eta udaberrian hainbat belar motataz elikatzen da; *Brachypodium pinnatum*, *Bromus erectus*, *Festuca rubra*, *Holcus lanatus* eta *Holcus mollis*.

## Habitata 
*Fagi* izenak pago zuhaitzari egiten dio erreferentzia, eta orokorrean baso epel hostoerorkorretan agertzen da. Koniferotan ere ikus daiteke eta elardi zabaletan ere bai. Itsas mailatik hasi eta gehienez 1.600 metrotako altuerara iristen da.

## Iruditegia 

Irudi:20 - Sumska skrivalica (Hipparchia fagi).jpg|Tximeleta erraz kamuflatzen da enborrean.
Irudi:Hipparchia fagi.female.jpg|Emea.
Irudi:Fiori prelibati.jpg|Tximeletak loreetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orden-eskala

[thumb|[Likert eskala|Likert-eskala erabiltzen duen galdetegi bat]]
**Orden-eskala** bat datu limitatu kantitate bat duen eskala da. Eskala honetako baloreen artean ordena-erlazio bat aurkezten da, eta honek aurkezten dituen operazio matematikoak zenbaketa, berdinketa, desberdinketa eta datuen sailkapena (... baino handiago edo ... baino txikiago) dira. Datu hauek ordenatuak egoteak ez du zertan esan nahi beraien arteko desberdintasunak edota datuen arteko tarteak berdinak direla. Kasu batzuetan, datu hauek ez dute balio espezifikorik, Likert-eskala eredu, non galdera erantzuten duenak 1etik 5era baloratu behar du hainbat adierazpenekiko bere adostasun maila.
Voigt

**Voigt** abizena da:
## Pertsonak 
* Jens Voigt (1971), alemaniar txirrindulari 
* Wilhelm Voigt (1849–1922), ekialdeko prusiaren zapataria
* Woldemar Voigt (1850–1919), alemaniar fisikaria
Mónica Moro

**Mónica Moro** (Madril, 1974) madrildar publizista sortzailea da, eta Espainiako CEO, McCann España publizitate-agentziako zuzendari nagusi sortzailea. New Yorkeko The One Club For Creativity Nazioarteko Zuzendaritza Batzordean parte hartu zuen Espainiako lehen publizitate-sortzailea izan zen. 

## Biografia 
### Ikasketak 
Madrileko Unibertsitate Konplutentseko Informazio Zientzien Fakultateko Publizitatean eta Harreman Publikoetan ikasi eta graduatu zen. 

## Lan ibilbidea 
McCann publizitate-agentziaren barruan egin du lan profesional guztia. Enpresa horretan hasi zen bekadun gisa, eta zuzendari nagusi sortzailearen lanpostura igo zen.

Moro 2016. eta 2019. urteetan nabarmendu zen sormenaren alorrean, Agency Scopen-en arabera. Azken 40 urteetan sailkapen horren buru izan den lehen emakumezkoa izan da. 2018an, New Yorkeko The One Club For Creativity Nazioarteko Zuzendaritza Batzordeko kide hautatu zuten espainiar lehen pertsona sortzailea izan zen, eta Creative Leadership Collective (CLC) taldeko kide ere izan zen.

2021ean McCann konpainia utzi zuen 20 urteren ondoren. Urte horretako urrian, Sortzaileen Elkarteko lehendakari izendatu zuten, Judith Francisco ordezkatuz.

## Sariak eta aintzatespenak 
Mila bat sari ditu, besteak beste:
* 2014 Talentu onena Sub41.
* 2016, Agency Scopen profesional sortzaileenar izateagatik.
* 2019, Agency Scopen profesional sortzaileenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ni belaunaldia

**Ni belaunaldia** (Ingelesez: **Me generation**) terminoak Estatu Batuetako *baby boomer* belaunaldiari eta pertsona batzuek harekin lotzen dituzten autorrealizazioari egiten dio erreferentzia.  1970eko hamarkadari ni-aren hamarkada izendatu zuen Tom Wolfe idazleak;  Christopher Lasch garai hartako belaunaldi gazteen artean nartzisismoaren kulturaren gorakada komentatu zuen beste idazle bat izan zen.  Esaldiak sakonki eragin zuen jendearengan oro har, autoerrealizazioa eta errealizazio pertsonala asmo kultural bihurtzen ari ziren garaian, eta gazteek, ustez, garrantzi handiagoa ematen zieten gizarte-erantzukizunari baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Agirrezabalaga

**Gloria Agirrezabalaga Olano** (Irura, Gipuzkoa, 1922ko martxoaren 13a)  erraketista profesionala izan zen. ***Gloria*** eta ***Gloriatxu*** izengoitiez jokatu zuen, aurrelari postuan, Donostiako eta Madrilgo pilotalekuetan.

## Bizitza 
thumb|220x220px|ezkerrera|Erraketistak
### Erraketista ibilbidea 
1939ko martxoan kantxaratu zen Gloria Agirrezabalaga eta Donostiako Gros frontoian eta Madrilgo Madrid eta Iberia frontoietan jokatu zuen zenbait urtez. 

Gloriaz gain hainbat erraketista sortu ziren Iruran, besteak beste; Mercedes Agirrezabalaga Indagoyen, Garbiñe Balerdi Urrestarazu, Belén Balerdi Urrestarazu, Eladia Balerdi Urrestarazu, Eladia Altuna Balerdi eta Izaskun Ayestaran Pérez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Ainhoa Domaica

**Ainhoa Domaica Goñi** (Gasteiz, 1971ko apirilaren 21a) arabar abokatu, familia bitartekari eta politikaria da, Euskadiko Alderdi Popularreko kidea.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean, arlo juridiko-ekonomikoan espezializatuz.

Arabako foru politikagintzan hasi zuen ibilbide politikoa. 1999 eta 2006 bitartean Arabako Batzar Nagusietako prokuradorea izan zen. 2005etik 2007ra, gainera, Arabako Foru Aldundiaren Gizarte Gaietarako foru diputatua izan zen.

2008an udal politikagintzara pasatu zen. 2008 eta 2011 bitartean Alderdi Popularraren gizarte gaietarako zinegotzi eleduna izan zen. Hurrengo legegintzaldian, 2011 eta 2015 bitartean, Gasteizko alkateordea izan zen. Horrez gain, udal gobernuaren eledun laguntzaile eta Gizarte Gaien eta Adinekoen eta Enpleguaren zinegotzi ordezkari karguak izan zituen. 2015az geroztik zinegotzi-lanetan aritu da oposizioan bi legegintzaldiz jarraian.

2023ko udal eta foru hauteskundeetan Euskadiko Alderdi Popularraren Gasteizko alkategaia izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mertxikadun neskatoa

***Mertxikadun neskatoa*** (, *Devotxka s Persikami*) Valentin Serov margolari inpresionista errusiarraren lana da. Seroven lan garrantzitsuenetariko bat da; artistaren laguna eta biografoa zen Igor Grabarren iritziz, errusiar artearen maisu-lana.1887an bukatu zuen.

## Deskribapena 
12 urteko neskatoa Vera Mamontova da, Savva Mamontov mezenas errusiarraren alaba. Abramsevon margotu zen, Moskutik gertu dagoen etxalde batean, Sergei Aksakov idazleari esker kultur gune garrantzitsu bihurtu zena. Mamontovek 1870ean erosi zuen finka, eta tradizioari eutsi zion. Valentin Serovek, bestetik, txikitatik ezagutzen zuen Vera, beste artista batzuk bezala etxaldera joaten baitzen. Vera Mamontova modeloa ere Viktor Vasnetsovek margotu zuen *Astigar adar bat duen neska* lanean (1896).

1887an, margolanak lehen saria irabazi zuen Moskuko arte-maitaleen erakusketa batean. 2016an berriro egin zen ezagun, zabalkunde handia izan zuen Interneteko meme baterako erabili baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Tretiakov Galeriaren webgunean.
Trejo

**Trejo** abizena da:

## Pertsonak 
* Blanca Lydia Trejo (1906–1970), aktibista feminista, kantziler, irakasle eta idazle mexikarra 
* Danny Trejo (1944), jatorri mexikarreko aktore estatubatuarra
Garbiñe Balerdi

thumb|280x280px|Erraketistak
**Garbiñe Balerdi Urrestarazu** (Larriturri baserria, Irura, Gipuzkoa, 1935eko apirilaren 25a) erraketista profesionala izan zen. ***Irura II*** izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Madrilgo eta Mexikoko frontoietan.

## Biografia 
### Erraketista ibilbidea 
1961tik 1974ra Garbiñe Balerdik Madrilgo Madrid frontoian eta Mexikoko Metropolitano frontoian jokatu zuen bere ibilbidean zehar. Haren ahizpa Eladia eta Belén ere erreketistak izan ziren, baita lehengusina Eladia Altuna ere.

### Erraketisten historia 
Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino.

Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin eta mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu zirenak 1917 eta 1980 artean. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Manuel Etxanobe

**Manuel Etxanobe** (Aretxabaleta, 1759 - ?, XIX. mendea) arkitekto eta ingeniaria izan zen, hainbat bide eraikitzeagatik ezaguna. Bere aita Francisco Etxanoberekin batera Urkiolako mendatea, Durango-Eibar eta Bidasoa-Eibar bideak egin zituen.

Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak proiektu handi bat enkargatu zion, Deba ibaia eta Ebro ibaia Zadorratik batuko zuen kanal bat eraikitzea, inoiz egin ez zen proiektua. Kanal horrek Deban eta Tortosan izango lituzke portuak, bi itsasoak batuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cullen

**Cullen** hauetako bat izan daiteke:
* Cullen (Moray), Eskoziako herria, Moray eremu administratiboan
* Cullen (Cork konderria), Cullen (irlanderaz Cuillinn) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren ipar-mendebaldean dagoen herri txiki bat da
* Cullen (Louisiana), Louisianako herria
* Robert Cullen (1985), Japoniako futbolaria
* Cullen (Tipperary konderria), Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriko mendebaldeko herria
* William Cullen Bryant (1794–1878), estatubatuar olerkari
Peninsula (argipena)

**Peninsula** terminoak hainbat adiera du:

* **Penintsula** idazten da zuzen euskaraz forma geografikoa.
* **Peninsula**, 2020ko zonbien film korearra.
* **Peninsula (Ohio)**, AEBetako herria.
* **Pan Peninsula**, Londresko etxeorratz multzoa.
Flora Philip

**Flora Philip** (Mull uhartea, Erresuma Batua, 1865eko maiatzaren 19a – Edinburgo, Erresuma Batua, 1943ko abuztuaren 14a) eskoziar matematikaria izan zen, Edinburgoko Unibertsitateko titulua jaso zuen lehen emakumeetako bat eta Edinburgh Mathematical Societyko lehen emakumezko kidea.

## Biografia 
Flora Philip 1865eko maiatzaren 19an jaio zen Tobermoryn, Mull uhartean. Haren gurasoak William Phillip ingeniari zibila eta Isabella McDougall ziren.

Philip Ella Tain Akademiara joan zen eta gero Edinburgora joan zen 1883an bere hezkuntzarekin jarraitzeko. Une hartan, legeak galarazi egiten zien emakumeei Eskoziako unibertsitateetan ikastea, eta, beraz, Emakumearen Unibertsitate Hezkuntzarako Edinburgoko Elkartean izena eman zuen. 1885ean Edinburgoko Unibertsitateko Arte Ziurtagiria jaso zuen Sir William Muir Unibertsitateko zuzendariarengandik, literatura ingelesean, etikan, matematikan eta fisiologian egindako ikasketengatik.

### Lehen emakumezkoak unibertsitate titulua jasotzen 
1889an, Unibertsitateei buruzko Legea (Eskozia) onartu zen, emakumeei Eskoziako unibertsitateetan lehen aldiz onartzeko bidea ematen ziena. Philip Edinburgoko Unibertsitatean matrikulatu zen eta aurretik egindako ikasketen titulua jaso zuen. 1893ko apirilaren 13an, bera eta beste zazpi emakume Unibertsitatetik graduatu ziren, eta lehen emakumeak bihurtu ziren. Graduazio-zeremoniari buruzko txosten batek adierazi zuenez, "jende asko joan zen, oro har, eta haietako asko, zalantzarik gabe, ikuskizunak erakarrita, unibertsitate horren historian lehen aldiz ikusi baitzuten, damek beren lekuak hartzen (dama bat, bereiziz) graduatuen artean".

## Lan ibilbidea 
Philip St George's Training College for Women Teachers eskolan irakasteko entrenatu zen, eta St George's High School izeneko eskolan irakatsi zuen emakumeentzat Edinburgon, 1893an ezkondu zen arte.

### Edinburgoko matematika-elkartea 
1886ko abenduan, Philips Edinburgoko Elkarte Matematikoko lehen emakume kide bihurtu zen, unibertsitate-titulu formalik ez zuen arren.  1893an ezkondu zen, eta berak jaso zuen bere izendapena. Elkarteko emakume kide bakarra izan zen.
## Bizitza pertsonala 
Philip George Stewart abokatuarekin ezkondu zen 1893an. Lau seme-alaba izan zituzten. 1943an hil zen, 78 urte zituela, zaharren etxe batean, eta Dean hilerrian lurperatuta dago. 

## Aintzatespena 
* 1943an, Edinburgoko Unibertsitateak lehen emakume graduatuen talde horren berrogeita hamargarren urteurrena ospatu zuen, eta zortzietatik hiru ohorezko gonbidatu gisa izan ziren: Flora Philip, Maude Elizabeth Newbigin, Amelia Hutchison Stirling. Philip geroago hil zen urte hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flora Philip Find to Grave
Peninsula (filma)

***Peninsula*** (: ) Hego Koreako zonbien beldurrezko film bat da, Yeon Sang-hok idatzi eta zuzendua. 2016ko *Train to Busan* filmaren sekuela da, ez nahastekoa izan zuen prekularekin *Seoul Station* (animaziozko filma hau). Filmeko izarrak Gang Dong-won eta Lee Jung-hyun dira.

Izenburu desberdinekin banatu izan da nazioartean: *Train to Busan 2, Train to Busan Presents: Peninsula, Busanhaeng 2...*

Film aurrekariaren kasuan bezala, zonbien pandemia bat-bateko batek astindu du Korea, kasu honetan hedapen osoarekin *penintsula* osoa hartuz. Baina filmaren nondik norakoak konexio txikia du bere aurrekoarekin, *Busanerako trena* izan zen harekin, lehenaren akzioa tren batean hain bikain zegoelarik kokatua, maila hura ez da errepikatzen honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estatu Kontseiluaren ekitaldia 1901eko maiatzaren 7an, bere fundazioaren mendeurrena dela eta

***Estatu Kontseiluaren ekitaldia 1901eko maiatzaren 7an, bere fundazioaren mendeurrena dela eta*** () Ilia Repin margolari errealista errusiarraren lana da. 1903ko mihise gaineko olio-pintura da. 

## Gaia 
Estatu Kontseiluak (Errusiar Inperioa) mendeurrena izan zuen Mariinsky jauregian eta Repinek ekintza margotzeko aukera izan zuen. Repinek, gelan zegoela eta, zirriborro azkar bat egin zuen; geroago hau margolan osora zabaldu zuen Boris Kustodiev eta Ivan Kulikov margolarien laguntzarekin. Margolanaren fotorrealismoa bere garaian azpimarratu zen.

Margolana San Petersburgoko Errusiar Museoan ikus daiteke gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ina Grafl

**Ina Grafl** (Suitza, 1915 &ndash; ib.1970) suitzar botanikaria izan zen. «Grafl» laburdura erabiltzen da Ina Grafl autoritate gisa adierazteko landareen deskribapenean eta sailkapen zientifikoan.

## Argitalpen batzuk 
### Liburuak 
* . 1969. *Das Trachtpflanzenbuch: Nektar und Pollen, die wichtigsten Nahrungsquellen der Honigbiene*. Editor Ehrenwirth, 288 or.

* . 1951. *... Geschlechtsveränderungen an den Staubblättern einer Gartenbegonie*
* ------------. 1940. *Cytologische Untersuchungen an Sauromatum guttatum*

* «Ina Grafl». Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kewko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (arg. ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eglearen bibliografia
Bocca di Battaglia

**Bocca di Battaglia** Korsikako mendatea da, Pioggiola eta Speloncato lotzen dituen D63 errepidean. Lepoak 1099 metroko altuera du.

## Erreferentziak
Bocca à Serna

**Bocca à Serna** Korsikako mendatea da, Ponte Leccia eta Morosaglia lotzen dituen D71 errepidean. Lepoak 696 metroko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hańcza aintzira

**Hańcza aintzira** ( eta ) Poloniako Podlasiako voivoderriko Suwałki eskualdean dagoen aintzira bat da. Aintzirak 311,4 hektareako azalera du, bere gehienezko neurriak 4,5 kilometro luze eta 1,2 kilometro zabal izanik. Poloniako aintzirarik sakonena da 108,5 metroko gehienezko sakonerarekin. Czarna Hańcza ibaiak zeharkatzen du lakua.

## Kanpo estekak
Ireneo Jerusalemgoa

**Emmanouil Skopelitis** (; Samos, 1939ko apirilaren 17a - Atenas, 2023ko urtarrilaren 10a) greziar Jerusalemgo Eliza Ortodoxoko 140. patriarka izan zen **Ireneo** izenarekin 2001ekin 2005era.

1953an Jerusalemera joan zen eta urte luzez Atenasko Hilobi Santuaren exarka izan zen. 2001ean, aurreko urtean hildako Diodoro patriarkaren ondorengo hautatu zuten.

2005. urtearen hasieran, Jerusalemgo Hiri Zaharrean kokatutako Eliza Ortodoxo Grekoaren jabetzak Ateret Cohanim erakunde juduari saltzea leporatu zioten. 2005eko maiatzaren 6an, Jerusalemgo Sinodo Santuak patriarka kargutik kendu zuen. 2005eko maiatzaren 24an, Konstantinoplean egindako sinodo ortodoxo batek berretsi egin zuen erabakia. 2005eko abuztuaren 22an Sinodok Jerusalemgo patriarka berria aukeratu zuen Teofilo III.a.

Ireneok ez zuen bere kargugabetzea onartu eta zenbait urtez apartamentu batean giltzapetuta bizi izan zen. 2019an Greziara joan zen.
Pazko prozesioa Kursk eskualdean

***Pazko prozesioa Kursk eskualdean*** () Ilia Repin margolari errealista errusiarraren lana da. 1883ko mihise gaineko olio-pintura da. Beste izen batzuekin ere ezagutzen da: *Pazko prozesioa Kursk barrutian* edo *Prozesio erlijioso bat Kursk Gubernian*. Ilya Repinek 1880 eta 1883 artean margotutako margolana da. Moskuko Tretiakov Galerian (738 inbentario-zenbakia) gordetzen da. Margolanaren neurriak 178 × 285,4 zm-koak dira.

## Gaia 
Mihisean Kursk oblastako Andra Mariaren ikonoaren omenezko prozesio erlijiosoa ageri da, urtero Kurskeko Jainkoaren Amaren monasteriotik hasi eta hogei bat kilometro hiritik iparraldera dagoen Korennaïa ermitaraino egiten dena. Zeremonia horren barruko kontrasteak eta argi-ilunak azaltzen dira lanean.

## Historia 
Margolanaren gaia Repinen irudimenean jaio zen 1876-1877 urteetan, bere jaioterria den Txuhuivera egin zuen bidaian, Kharkov gobernuaren hirira, Errusiar Inperioan. Gai honekin lotutako lehen zirriborroa 1877koa da. Mihisearen gaineko lan zuzena 1880an hasi zen Moskun. Margolana 1883ko martxoan San Petersburgon aurkeztu zen, Margolari Ibiltarien XI. Erakusketan. Kritikarien iritziak banatuta zeuden. Vladimir Stassovek "arte garaikidearen ospakizun onenetako bat" gisa hartu zuen lan hau, eta Dmitri Stakheievek "gure errusiar bizitza gaiztoaren agertoki bat" esan zuen, "gezur inepto bat" eta "desberdintasunen salaketa" irudikatuz. 1883ko urte berean, oihala egileari erosi zion Pavel Tretyakov-ek.

## Margolanaren xehetasun batzuk 

Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail4.jpg|Lur jabe bat ikonoa eramaten.
Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail3.jpg|Diakonoa intsentsuarekin.
Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail1.jpg|Nekazariak linterna eramaten.

Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail5.jpg|Poliziaren ofiziala.
Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail6.jpg|Erromesak.
Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail7.jpg|Elbarritu batek makuluarekin beste bati jotzen.
 Ilya Repin - Крестный ход в Курской губернии - Google Art Project detail8.jpg|Polizia erromes bati jotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Sanz Rodríguez

**Ainhoa Sanz Rodríguez** (Urretxu, Gipuzkoa, 1989ko ekainaren 8a) euskal mendi korrikalaria da.

## Kirolari ibilbidea 
Pistako lasterketak krosarekin konbinatuz hasi zen, eta espezialitate horretan nabarmendu zen bereziki. Geroago, pistako lehiaketa utzi zuen, 3.000 oztopo eta 5.000 metroko Espainiako txapeldun bihurtu ondoren. Krosean Espainiako txapeldunorde izan zen junior kategorian, eta, horri esker, Kenyan jokatu zen Munduko Kros Txapelketan parte hartu zuen. Italian jokatu zen Munduko Txapelketan ere parte hartu zuen eta Europako hainbat txapelketatan parte hartu zuen. Gainera, Euskadiko Txapelketa lau aldiz irabazi zuen, baita Gipuzkoakoa ere. 2012an, kros lehiaketak utzi egin zituen mendiko lasterketetan aritzeko.

Mendiko lasterketen espezialitatean Berako Mendi Maratoi Erdia irabazi zuen, eta bertan probaren errekorra lortu zuen, baita Segurako eta Zeraingo mendietako lasterketa ere. 2019ko maiatzean Otañesko Trail Rae irabazi zuen, Kantabrian**.** Sanzek 34 km-ko eta 2.300 metroko desnibel positiboko trail hau Euskal Selekzioarekin amaitu zuen, 3:22:30ean. 2019ko urrian iritsi zen lehena Sky Pirinioan, 36 km eta 2.600 metroko desnibel positibokoan, Ultra Pirinioarekiko proba paraleloetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ainhoa Sanz-i elkarrizketa: «Ez daukat dortsal bat jarri beharrik mendiaz gozatzeko» Berria, 2023.01.10
Eladia Balerdi

thumb|280x280px|Erraketistak
**Eladia Balerdi Urrestarazu** (Larriturri baserria, Irura, Gipuzkoa, 1942eko otsailaren 4a -1997ko azaroaren 7a) erraketista profesionala izan zen. ***Irura IV*** izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Madrilgo frontoian.

## Biografia[aldatu 
### Erraketista ibilbidea 
1961tik Eladia Balerdik Madrilgo Madrid frontoian jokatu zuen bere ibilbidean zehar. Haren ahizpa Belén eta Garbiñe ere erreketistak izan ziren, baita lehengusina Eladia Altuna ere.

### Erraketisten historia 
Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino.

Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin eta mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu zirenak 1917 eta 1980 artean. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Arthur Chung

**Arthur Chung** (Windsor Forest, 1918ko urtarrilaren 10a - Georgetown, 2008ko ekainaren 23a) guyanar politikaria izan zen. Guyanako lehenbiziko presidentea izan zen 1970etik 1980ra.

Txinatar jatorriko familia batean jaio zen eta zortzi anai-arrebetatik txikiena izan zen. Guyanan topografo gisa lan egin ondoren, Londresera joan zen, eta han abokatu izan zen, eta Guyanara itzultzean magistratu gisa jardun zuen.

Guyanan Errepublika aldarrikatu ondoren, Batzar Nazionalak Arthur Chung hautatu zuen presidente 1970eko martxoan. Hamar urteko agintaldiaren ondoren, Forbes Burnhamek ordezkatu zuen.
Betizu Taldea

**Betizu Taldea** (**BT**) Betizu saiotik ateratako musika talde bat izan zen.

2002/03an sortu zen BT taldea. 2005-2006 urteen inguruan desegin zen taldea.

## Betizu Taldea - BT 
Betizu Taldea 2002/03an sortu zen, ETB 1eko Betizu eta Betimu programetatik atera zena.

Taldearen kide ziren, besteak beste, Zuriñe Hidalgo, Telmo Idígoras, Elene Arandia, Jon Urbieta, Leire Merino, Ainara Epelde, Karla Duran, Mikel Zubimendi, Uxue Rodriguez, Amane Ibañez eta Saida Rouan.

Besteak beste, 2003 urtean ETBko Gabon Gauak programaren 2003ko Hator Kantari Hator (2003) programan parte hartu zuten Leire Merino, Ainara Epelde, Karla Duran, Mikel Zubimendi, Uxue Rodriguez eta Jon Urbieta taldekideek.

Guztira, BT taldeak 2002/03 eta 2005 urteen artean 4 disko atera zituen. BTren hirugarren diskoaren ("BT Bizi bizi") lehen singleak Lokaleko leihotik izan zen.

### Taldearen amaiera 
2005. urtean BT taldeak "Gazteok" izena hartu zuen (baina BT izaten jarraitzen zuen). 2005 urtean atera zuten azken diska eta ondoren bizpahiru kontzertu gehiago eman zituzten 2006 urtera arte. Azkenean, BT/Gazteok taldea 2006. urtean desegin zen. *Egin kantu!*-tik ateratako lau irabazleek (Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez) sortutako laukote taldeak ordezkatu zuen BT/Gazteok taldearen espazioa, *Egin kantu! CD* deituriko lanarekin zein hainbat kontzerturekin.

## Diskografia 
Guztira, BT taldeak 2002/03 eta 2005 urteen artean 4 disko atera zituen.

### 1. *BT 1.0* diskoa (2003. urtea) 
Abestiak:
# Zuzen-zuzen
# Janari goxoa
# Zure begiez
# Kolperik jo gabe
# Esaidazu
# Ama
# Ardiak bezala
# Ihesi noa
# Ez nazaza zapaldu
# Euskalkien beroa
# Mendian gora
# Ama, ez dut ohea egin nahi
# Airez aire dabil

### 2. *Garaje Sound* diskoa (2003. urtea) 
Abestiak :
# 7005 kolore
# Heldu gara
# Horrelakoak gara
# Esku bat, esku bi
# Zutik
# Gutarra
# Maitasun koloretsua
# Gure lekua
# Gure denbora
# Ez al da diru bera
# Atsegin dugu
# Dirua, diru
# 12+1

### 3. *Bizi bizi* diskoa (2004. urtea) 
Abestiak :
# Gezurtia
# Zein ederra zaren
# Lokaleko leihotik
# Bari bira
# Oholtzara
# Musika da gure indarra
# Hitzik esan gabe
# Hondartzak
# Pilota
# Giza eskubideak
# Eten dezagun
# Agur Euskal Herria bye bye

### 4. *Gazteok* diskoa (2005. urtea) 
Abestiak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Marcelo Levingston

**Roberto Marcelo Levingston Laborda** (San Luis, 1920ko urtarrilaren 10a - Buenos Aires, 2015eko ekainaren 17a) argentinar militar eta politikaria izan zen. Argentina *de facto*-ko presidentea izan zen 1970 eta 1971 artean.

Inteligentzian eta kontrainsurgentzian esperientzia zuen jeneral bat izan zen. 1970eko ekainaren 18an, kolpe militar baten bidez, Juan Carlos Onganía presidente jenerala kargutik kendu zuten, Montoneros gerrilla zapaltzeko gai ez zelako. Politika ekonomiko protekzionista egin zuen, herrialdeko inflazioa eta atzeraldia konpondu ezin izan zituena. Terroristei eta bahitzaileei ere heriotza-zigorra ezarri zien. 1971ko martxoaren 21ean, Alejandro Agustín Lanussek zuzendutako beste kolpe militar batean kargutik kendu zuten.
Betizu Kanala

**Betizu Kanala** Euskaltel eta EITB-k elkarlanean sortu zuten kable bidezko telebista kate bat izan zen (kable bidez soilik emititzen zuena).

Marrazki bizidunak emititzen zituen eta Betizu TB Saioko eduki guztia.

2003 urtean aireratu zen kanala eta Super Bat Telebista (1999-2003) ordezkatu zuen.

Horrez gain, 2008 urtean Betizu+2 Kanala ere sortu zuten Euskaltel eta EITB-k elkarlanean, Betizu Kanalaren kopia, baina 2 orduko atzerapenarekin.

2010ean ETB 3 marrazki bizidunak bakarrik emititzea erabaki zuenean, ETB 3-k Betizu Kanala ordeztu zuen.

**Kronologia:**

* Super Bat Telebista (1999-2003)
* Betizu Kanala (2003-2010)
* Betizu+2 Kanala (2008-2010)
* ETB 3 (2010-...)

## Betizu Kanala eta Betizu Saioa (ETB1 kanala) 
Betizu Kanala eta Betizu Saioa ezberdindu behar dira. Garai hartan ez zeuden telebista kanal askorik (ez zen TDT garaia). Beraz, Betizu Kanala kable bidezkoa zen soilik. Ez zeudenez kanal asko, ezin zen Betizu Kanal bat irekian sortu eta eman.

Horregatik modu irekian ematen zena Betizu Saioa zen ETB 1 kanalean. Horrela ez zen behar kanal bakar bat sortzea modu irekian.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Djão

**João Marques de Jesus Lopes**, ***Djão*** ezizenez ezagunagoa (Tete, Ekialdeko Afrika Portugesa; 1958ko abuztuaren 16a - 2023ko urtarrilaren 7a )  Mozambiken jaiotako portugaldar futbolaria izan zen, aurrelari postuan jokatu zuena. 

## Karrera 
### Kluba 
### Selekzio nazionala 
Portugalentzat jokatu zuen behin, 1981ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seamus Begley

**Seamus Begley** (;  Dingle, Kerry konderria, 1949ko iraila - Dingle, 2023ko urtarrilaren 9a) Irlandako soinujole eta abeslaria izan zen, itzal handia izan zuena bertako folk musikan. Máire arrebarekin grabatu zuen lehenbiziko diskoa, 1973an. 1984an, Steve Cooney batu zitzaien, eta arrakasta handia lortu zuten. 2000an, The Chieftains taldearen *Water from the Well* albumean parte hartu zuen.

## Diskografia 
* 1973: *An Ciarraíoch Mallaithe*, Seamus & Máire Begley    
* 1989: *Plancstaí Bhaile na Buc*, Seamus & Máire Begley
* 1992: *Bringing it all Back Home, Guinness Tour*, (bilduma)
* 1996: *Meitheal*, Séamus Begley & Stephen Cooney & Máire Begley
* 2000: *Water from the Well*, The Chieftainsekin (bilduma)
* 2001: *Ragairne, Reveling at Night*, Seamus Begley & Jim Murray
* 2009:  *Éirí Go Lá*, Seamus Begley & Jim Murray
* 2010: *Disgrace Notes*, Seamus Begley & Tim Edey
* 2015: *The Bold Kerryman*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Fernández Rubiño

**Eduardo Fernández Rubiño** (Madril, 1991ko irailaren 13a) madrildar filosofo, politikari eta LGTB ekintzailea da. Gaur egun, Madrilgo Biltzarreko legebiltzarkide da  2015eko ekainean aulkia lortu zuenetik. Carlos Fernández Liria filosofoaren semea da eta Filosofia ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Ikasleen ordezkaria izan zen klaustroan, baita Madrilgo Unibertsitate Konplutenseko Ikasleen Ordezkaritza Zentraleko kidea ere.

*Juventud Sin Futuro* (Etorkizunik Gabeko Gazteria)  espainiar gazteen ezegonkortasun ekonomiko eta sozialaren aurkako taldearen kide izan zen, M-15 mugimenduaren baitan. Testuinguru horretan, sare sozialen esparruan eta kanpaina politiko digitalen diseinuan hasi zen lanean. 2015eko urriko Podemosen «Bai, egin daiteke» Herritarren Batzarrean, Estatuko Herritarren Kontseiluko kide hautatu zuten eta alderdiaren sare sozialen arduradun izendatu zuten. Pablo Iglesiasen aholkulari izan zen arlo horretan eta Europako Parlamentuan Internet bidezko komunikaziorako aholkulari gisa lan egin du.

2019ko uztailean, Más País alderdiaren eskutik eta2019ko Madrilgo Batzarrerako hauteskundeen ondoren, senatari aulkia lortu zuten. Madrilgo Asanbladak izendatu zuen eta legegintzaldiko senataririk gazteena bihurtu zen. Akta 2021eko uztailera arte mantendu zuen; izan ere, 2021eko Madrilgo Batzarrerako hauteskundeen harira, Más Madridek hautatutako senataria Pablo Gómez Perpinyà izatera pasatu zen. Rubiño, bestalde, Más Madrid legebiltzar-taldeko presidentea izatera pasatu zen. 2023ko udal hauteskundeetan Más Madriden Madrilgo zerrendan aurkeztuko dela iragarri da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reynaldo Uribe

'*Reynaldo *Vasco* Uribe*' (Pergamino, 1951ko maiatzaren 27a &ndash; Rosario, 2014ko urtarrilaren 12a)  argentinar poeta eta kultur kudeatzailea izan zen.  2014ko urtarrilaren 12ko igande arratsaldean hil zen  La Piedad hilerrian (Rosarion) lurperatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak