open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eguzkiari agurra

thumb|Animazioa: emakume bat eguzkiari agur egiten.
thumb|Bideoa: gizon bat eguzkiari agur egiten.
**Eguzkiari agurra,** **eguzkia agurtzea** edo **eguzkiari egindako agurra** yogako jarrera sekuentzia bat da. Hainbat asana ditu, eta aldaera desberdinak ditu. Mugimendu horiek giharrak luzatzea eta malgutasuna areagotzea bilatzen dute. Horrela, yoga saioak askoz arinagoak eta seguruagoak izan daitezke. Honetarako erabil daiteke: beroketa gisa (yoga saio baten hasieran) edo yoga praktika bezala. 

Sanskritoz, *eguzkiari agurra* *sūrianamaskāra* izenarekin ezagutzen da.

* *Sūria*: hinduismoan eguzkiaren jainkoa esan nahi du.
* *Namah*: makurtzea esan nahi du.
* *Kāra*: antzeztea esan nahi du.

## Historia 
XX. mendearen erdialdeko yoga liburuetan, sekuentzia yogiko honek jatorri oso zaharra duela dioten baieztapen ugari aurkitu daitezke. Hala ere, ezinezkoa da antzinako yoga testuetan erreferentziaren bat aurkitzea.

Metodo zinetiko praktikoan oinarritutako postura sekuentzia hau, Bala Sahib politikari hinduaren XX. mendeko asmakuntza bat da. 1929an asmatu eta garatu zuen, hain zuzen ere, vyāya-n oinarrituta (borrokalari profesionalen praktika, masa muskularra eta malgutasuna garatzeko).

1937an lortu zuen ospea, Louise Morgan kazetari britainiarrak postura sekuentzia hauek ikasi zituenean. Morgan praktika honen azalpena idazteaz arduratu zen. Liburua hurrengo urtean (1938) argitaratu zuen J. M. Dent & Sonsek, Bala Sahiben fondoekin ordainduta: *The Ten Point Way to Health*.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, sekuentzia hau Estatu Batuetara zabaldu zen eta ondoren Mendebalde osora. Gaur egun, Bala Sahib-en Sūria namaskār-a, antzinako borrokalarien yoga sekuentzia gogokoena da: gorputza zaintzeko eta pisuari eusteko metodo seguru izan zaie. 

## Praktika 
Praktikaren oinarri fisikoak hamabi asana konbinatzen ditu modu dinamikoan egindako sekuentzia batean. Asana horiek txandaka bizkarrezurra aurrerantz eta atzerantz luzatzeko moduan ordenatuta daude.

Modu arruntean egiten denean, asana bakoitza inhalazio eta exhalazioarekin egin behar da (seigarren asana izan ezik, bertan arnasa eten behar da). Praktika hau, zutik eta oinak elkartuta hasten da. Aurpegia ekialderantz begira eta eskuek bularraren erdialdean elkartuta egon behar dute. Eguzkiarekiko begirunezko jarrera eduki behar da, arnasa sakon hartzen den bitartean. 

## Mantrak eta txakrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mikhail Larionov

**Mikhail Fiodorovitx Larionov** (Tiraspol, 1881eko ekainaren 3a - Fontenay-aux-Roses, 1964ko maiatzaren 10a) errusiar margolaria izan zen. Errusiako arte abstraktuaren aitzindaria izan zen.

1898an Moskuko Pintura, Eskultura eta Arkitektura Eskolan sartu zen.
Han irakasle izan zituen Isaac Levitan eta Valentin Serov. 1900ean Natalia Gontxarova ezagutu zuen eta bien arteko harremanak bere bizitzaren amaierara arte iraun zuen.

1902an bere estiloa inpresionismoa zen. 1906an Parisera egindako bidaia baten ondoren, postinpresionismora aldatu zen, eta gero estilo neoprimitibora. Bi talde artistiko sortu zituen Errusian: "Diamantezko baleta" (), (1909-1911) eta "Astoaren buztana" (), (1912-13). Gontxarovarekin raionismoa sortu ondoren 1913an Errusia utzi zuen 1915ean. Parisen Sergei Diagilev eta Errusiar Balletekin kolaboratu zuen. Frantzian egon zen hil arte, eta frantziar herritartasuna jaso zuen.

## Iruditegia 

Mikhail Larionov - Midnight sun 01.jpg|*Soleil de minuit* (1915), Londres, N. Lobanov-Rostovskyren bilduma.
Still Life with Lobster (Larionov, 1907).jpg|*Nature morte au homard* (1907), Kolonia, Ludwig museoa.
Russian tales by M. Larionov 01.jpg|*Contes russes* (1916).
Natalia Goncharova by M. Larionov (1915).jpg|vignette|*Portrait de Natalia Goncharova* (1915).
Larionov self portrait.jpg|*Self-Portrait* (1910)
Mikhail Larionov dancer on motion (1915).jpg|*Dancer in motion* (1915)
Mikhail Larionov Lady with a fan. Sketch of a costume for the ballet «Natural History». (1916).jpg|*Lady with a fan* (1916)

## Kanpo estekak
Carlos Germán Burmeister

**Karl Hermann Konrad** edo **Carlos Germán Conrado Burmeister** ( Stralsund, Alemania, 1807ko urtarrilaren 5a - Buenos Aires, Argentina, 1892ko maiatzaren 2a ) argentinar nazionalizatutako naturalista, paleontologo eta zoologo alemaniarra izan zen, bere karreraren zatirik handiena Argentinan egin zuena.

Hego Amerikako hainbat herrialdetako fauna, flora, geologia eta paleontologiaren deskribapenari buruzko lan sakonak egin zituen, baina bereziki Argentinakoari buruzkoak, 300 bat titulu argitaratuz, horien artean bere Description Physique de la République Argentine, ilustrazio bikainekin Veneziako Erakusketa Geografikoan urrezko domina irabazi zuena.

Buenos Aires hirian dagoen Natur Zientzien Argentinako Museoa zuzendu zuen 1862tik hil zen arte.

Córdobako Natur Zientzien Akademia sortu zuen, bertan Europatik etorritako zenbait irakasle integratuz eta bere obrarekin jarraitu zuten ikasle talde garrantzitsu bat utziz.

## Lana 
* Burmeister, C.G.C. (1860). «Systematisches Verzeichniss der in den La Plata Staaten beobachteten Vögelarten». Journal für Ornitologie (en alemán). Vol.8, 474 pp. n° 46 pp. 241–268. Cassel. Biodiversitas Heritage Library. 

## Kanpo estekak
Ramón Lista

**Ramón Lista** ( Buenos Aires, 1856ko irailaren 13a - Orán inguruak, 1897ko azaroaren 23a) militar eta esploratzaile argentinarra izan zen, Santa Cruzeko lurralde nazionaleko bigarren gobernadorea. 1886an Suaren Lurraldeko uhartean indiar onen sarraski handi baten (selknam) arduraduna izatea leporatzen diote.

## Lehen esplorazioak 
Bere aitona Ramon Lista infanteriako koronela izan zen.

Buenos Aires Ikastetxe Nazionalean ikasi zuen. Bere familia harremanei esker, oso gaztetatik Historia eta Geografia irakasle izan zen Salvadorko Ikastetxean (Buenos Aires). 1875ean Frantziara eta Alemaniara bidaiatu zuen. 1877an Buenos Airesera itzuli zen. Germán Burmeister bere maisuaren bitartez, Argentinako Elkarte Zientifikoan sartu zen, beranduago sortu zuela esango zuen, eta Entre Ríosko probintzian esplorazio batzuk egin zituen.

1877an Patagoniara abiatu zen bere lehen esplorazioan, zeinak porrot egin zuen matxinada militar baten ondorioz Punta Arenasen (Txile).

1878ko urtarrilean Puerto Santa Cruzen lehorreratu zen Carlos María Moyano tenientearekin, eta elkarrekin esploratu zuten Santa Cruz ibaia, bere ibaiadarra Chico ibaia, eta honen ibaiadar bat, Chalía ibaia.

1879an Buenos Airesen ezkondu zen Agustina Andrade olerkariarekin, Victor Andrade (1839-1882) kazetari eta politikariaren alaba.

1880an esplorazio berriak egin zituen San Antonio badian .

1882an Misionesko probintziaren ekialdetik esplorazio bat egin zuen, honen emaitzak hurrengo urtean argitaratu zituelarik.

1884ko otsailean, Thetis badiatik, Ramón Listak gutun bat idatzi zion Tribuna Nacional egunkari roquistari, non aitortzen duen selknam indigenak arpilatu dituela Suaren Lurraldean.

1885ean, Bahía Blancatik Deseado ibairaino espedizio bat zuzentzea agindu zitzaion. Urtarrilean atera zen, Carmen de Patagones, San Antonio badia, Valcheta, Telsen, Puerto Madryn eta Trelew zeharkatu zituen. Gainontzeko bidaia, itsasontzi bidez egin zuen Deseado Porturaino, eta Deseado ibaia El Plumaraino igo zuen. Janaririk gabe, negu betean, itzuli egin behar izan zuen, eta Buenos Aires aintzira ezagutzeko aukera galdu zuen.

## San Sebastiango sarraskia 
thumb|293x293px| 1887an argitaratutako liburua, Suaren Lurraldera egindako bidaiari buruzkoa.

## Santa Cruzeko gobernazioa 
## Azken urteak 
## Ikus gainera 
* Selknam genozidioa
* Julio popper

## Kanpo estekak 
*
* San Sebastiango sarraskiaren inguruko testigantza
Lorenzo Aillapán

**Lorenzo Aillapán Cayuleo** (Rukathraruko komunitatea, Budi aintziratik gertu, Araucanía eskualdea, 1940ko martxoaren 10a) poeta, aktore, zinema-ekoizle, antropologo, maputxe hizkuntzaren irakasle eta artisau maputxea da. 2012an, bere herrialdeko giza altxor bizia izendatu zuten. Modu aktiboan parte hartu du maputxeen nazioaren interesak ordezkatzen dituzten erakundeen sorreran eta gidaritzan.

## Sariak 
* Indigenen Literaturako Casa de las Américas saria (1994)
* Txileko Giza Altxor Bizia (2012)

## Kanpo estekak
Sulkalizazio

**Sulkalizazioa** (latinezko *sulcus*-etik "zirrikitu") edo **ahurtzea**, fonetikan, soinu baten ahoskera da, normalean kontsonante txistukari batena, esaterako, ingelesezko /s/ eta /z/-rena, aire-emaria mihiaren atzeko aldean hasten den zirrikitu sakon batetan zehar hortzen aurka bideratuz lortzen dena, hots bizi bat sortuz. Honakoa mihiaren atzealdean bi aldeak altxatuz lortzen da ("uzkurdura albokaria"), eta mihiaren erdialdea ahur utziz. Ez dago argi txistukari guztiak ahurrak diren: Catford-ek (1982) ikusi zuen sulkalizazio maila artikulazio lekuaren eta hizkuntzaren araberakoa dela, baina ez da ezagutzen hizkuntzarik zeinak txistukari ahur eta ez-ahurren arteko oposaketarik duen.

Ingeleseko [ɹ]-k, hainbat mihi posizio ahalbidetzen dituena itxurazko bereizketa fonologikorik gabe, ahurtasunetik ere jaso dezake bere bereizgarritasuna.

Fonologian eta hizkuntzalaritza historikoan, sulkalizazioa ezaugarri hori ez duen kontsonante batean mihiaren ahurtasuna garatzea da. Adibidez, bokal itxiek japonieraz ahurtasuna eragiten dute, *tu eta *ti [tsu] eta [tɕi] bihurtu direla, hurrenez hurren. Senufo hizkuntzetan antzeko hots aldaketa bat aurki daiteke (japonierazko *tsi-ren palatalizazioa prozesu ezberdina da eta ez da senufoz gertatzen).

Bokalak ere sulkalizatu daitezke, "eztarriko" soinua jasoko balute bezala deskribatu izan dena (Jones 1967: 82).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontsonante txistukari

## Kanpo estekak
Pascual Coña

**Pascual Coña**, (1840ko hamarkadaren amaieran - 1927ko urriaren 28a ) Txileko Budi lakuaren inguruko gizon maputxe bat izan zen, bere bizitza eta garaiko maputxeen ohituren berri eman ziona mapudungunez Ernesto Wilhelm de Moesbach misiolari kaputxinoari. Moesbachek lau urtez hitz egin zuen Coñarekin, negu luzeak aprobetxatuz. Horretarako, bere etxera joan eta Coñaren diktaketa edo egiten ari ziren elkarrizketak idatzi zituen. Azken emaitza Vida y costumbres de los indígenas araucanos en la segunda mitad del siglo XIX liburu elebidunaren argitalpena izan zen, garrantzi handiko testua, bere bizitza kontatzeaz gain, maputxeen hainbat ohitura kontatzen baititu, eta, beraz, XIX. mendeko herria eta maputxeen hizkuntza aztertzeko iturri oso garrantzitsutzat hartzen da.

## Kanpo estekak 
* Txileko Memoriaren Orria
Julia Lazaro

**Julia Lazaro Etxeberria** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1916 &ndash; Madril, Espainia, 1940ko abuztuaren 24a) Espainiako guda zibilean parte hartu zuen milizianoa izan zen.

## Biografia 
Jostuna zen ogibidez. Espainiako Alderdi Komunistako kidea eta UGT sindikatuko kidea izan zen. Espainiako Gerra Zibila lehertzean Milizietako 5. erregimentuan parte hartu zuen.

1939ko irailaren 23an atxilotu zuten, 1936ko urriaren 15ean jostunen sindikatu katolikoko presidentea atxilotu izana leporatuta. Puerta del Soleko gobernazioko eraikinean atxilotuta zegoela 9 polizia frankistaren artean torturatu, bortxatu zuten eta haurdun utzi zuten. Haurra jaio bitartean preso egon zen Ventaseko gartzelan. 1940ko ekainaren 8an Juan Emilio izeneko umea erditu ondoren, kendu egin zioten eta umezurtzegira eraman zuten. Aste batzuren ondoren, Madrilgo Ekialdeko hilerrian fusilatu zuten.

Julia Lazaroren bizitzak Juana Doña idazlearen *“Desde la Noche y la Niebla”* nobelako hainbat pasarte inspiratu zituela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Wilhelm de Moesbach

**Ernesto Wilhelm de Moesbach** (Moesbach, Alemania, 1882ko irailaren 19a - Panguipulli, Txile, 1963ko maiatzak 5) 1920tik 1963ra Araucanian lan egin zuen misiolari kaputxino bat izan zen. Bere lanik ezagunena *Vida y costumbres de los indígenas araucanos en la segunda mitad del siglo XIX*, nagusiki Pascual Coña maputxe buruak kontatua.

## Lanak 
* *Vida y costumbres de los indígenas araucanos en la segunda mitad del siglo XIX.* (Santiago de Chile: Cervantes, 1930)
* *Voz de Arauco. Explicación de los nombres indígenas de Chile.* (Padre Las Casas: San Francisco, 1944)
* *Idioma mapuche.* (Padre Las Casas: San Francisco, 1962)
* *Botánica indígena de Chile.* (Santiago de Chile: Andrés Bello, 1992)

## Kanpo estekak
Jose Manuel Pagoaga

**Jose Manuel Pagoaga Gallastegi**, ***Peixoto*** (Arrasate, 1944ko maiatzaren 1a - Sara, 2025eko abenduaren 14a), etakide ohi historikoa izan zen, aspaldi politika aktibotik erretiratua. Hamazortzi urte zituela, 1962an, ETAn sartu zen Arrasateko beste gazte batzuekin batera. 1979an, Espainiako Trantsizio aldian ETAren zuzendaritzako kide zela, Espainiako zerbitzu sekretuek bonba atentatu sorta bat egin zuten haren kontra: Argala hilik suertatu zen 1978ko abenduan, eta Peixoto larri zaurituta 1979ko urtarrilean. Harrezkero, utzi egin zuen ETAko militantzia.

## Biografia 
Aranguren baserrian hazi zen, Arrasateko Musakola auzoan, eta bederatzi urterekin eskolatik atera eta amari baserri lanean laguntzen hasi zen. Hala ere, hamalau urterekin bere burua eskolaratu zuen, eskola profesionalean ere arituz, maisutza lortzeraino. 1962an, ETAn sartu zen, hamazortzi zituela. Une horretan, bere esanetan, kartzelan zegoen jendearentzat dirua biltzen zuten, esku-paperak banatzen, pintaketak egiten… "Kontuz ibili behar zen. Gero hasi ginen ikurrinak jartzen, eta hori pauso handi bat zen". 1966an, ETAren zatiketa izan zen V. biltzarrean, eta berak auzi nazionala lehenetsi zuen taldearekin bat egin zuen, langileen auzia lehenesten zutenek ez bezala (ETA VI). 1968an, atxilotu egin zuten, eta, aske geratu zenean, misiolari joan zen Ekuadorrera, 1971 arte. 

Gerora, itzuli eta ETA (m)-n sartu zen. Eustakio Mendizabal *Txikia*rekin buruz buru aritu zen ekintza eta erasotan; 1973ko apirilean, Aberri Eguna prestatzen ari zirela, Txikia hil zuten Algortan. Ondorioz, ikusmen gehiena galdu zuen, eta eskua oso kaltetua geratu zitzaion. Hurrengo urteetan, utzi egin zuen ETAko militantzia, atentatuko zaurietatik pixkanaka suspertzen ari zela. Marikita Tanburin zuen emazte, eta bi seme zituen (1979ko datuak). Euskal kultura eta hizkuntzarekin konpromiso sendoa agertzea izan zuen bereizgarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spencer Perceval

**Spencer Perceval** (Londres, 1762ko azaroaren 1a - *ibidem*, 1812ko maiatzaren 11) britainiar politikaria izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1809tik 1812ra.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Cambridgeko Unibertsitatean eta abokatu lanetan aritu zen. 1796an Parlamentuko kide hautatu zuten eta Pitt "Gaztea"-ren aldekoetako bat izan zen. Katolikoen emantzipazioaren eta parlamentuaren erreformaren aurka agertu zen, eta Napoleonen aurkako gerra eta esklabutzaren abolizioa babestu zituen.

Ibilbide azkarra izan zuen boterean: Abokatu nagusia eta Fiskal nagusia Ingalaterra eta Galeserako, Finantza ministroa eta Komunen Ganberako burua izan zen hurrenez hurren.

1809an bihurtu zen lehen ministro. Bere agintaldian krisi askori aurre egin behar izan zien: Walcherenen kanpainari buruzko ikerketa, Jurgi III.a erregearen eromena, depresio ekonomikoa eta ludditen istiluak. Krisi guzti hauek gainditzea lortu zuen. Iberiar Penintsulako Gerrarekin arrakastaz jarraitzea lortu zuen eta Printze Erregeordearen laguntza jaso zuen.

Parlamentuan hil zuten 1812ko maiatzaren 11n, gobernuaren aurkako merkatari batek.
Emma Parmee

**Emma Parmee** britainiar kimikari eta ikerlaria da, droga patente ugarien asmatzailea. Sitagliptiaren garapenean ikertzaile nagusia izan zen eta 2007an Thomas Alva Edison Patente saria eta Chemical Industry Society elkartearen Gordon E Moore domina jaso zituen 2009an, egindako ekarpenengatik. 

## Bizitza 
Emma Rachel Parmee Erresuma Batuan jaio zen. Kimikako lizentziatura eta doktoretza Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen. Tesia 1990an amaitu eta IAIEeko doktoretza ondoko beka bat lortu zuen. Estatu Batuetara joan zen doktoretza ondoko lana burutzeko Saturo Masamune-rekin Massachusetts Institute of Technology-n, aldol erreakzioen sintesi asimetrikoaren katalizatzaileak aztertuz. 1992an amaitu zuen doktoretza ondorengo ikerketa eta urte berean Merck & Co-n sartu zen Rahway-n (New Jersey), beraien ikerketa laborategian lan egitera.

* Parmee, Emma R; Ok, Hyun O; Candelore, Mari R, et. al. (1998). «Discovery of L-755,507: A subnanomolar human β 3 adrenergic receptor agonist». *Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters* **8** (9): 1107-1112. 
* Parmee, Emma R; Naylor, Elizabeth M; Perkins, Leroy, et. al. (1999). «Human β 3 adrenergic receptor agonists containing cyclic ureidobenzenesulfonamides». *Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters* **9** (5): 749-754. 
* Parmee, Emma R; Naylor, Elizabeth M; Perkins, Leroy, et. al. (1999). «Human β 3 adrenergic receptor agonists containing cyclic ureidobenzenesulfonamides». *Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters* **9** (5): 749-754. 
* Parmee, Emma R.; Sinharoy, Ranabir; Xu, Feng; Givand, Jeffrey C.; Rosen, Lawrence A. (2012). «Discovery and Development of the DPP-4 Inhibitor Januvia™ (Sita-Gliptin)». *Case Studies in Modern Drug Discovery and Development*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Lozano

**Markel Lozano Llona** (Bilbo, Bizkaia, 1996ko maiatzaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Euskarri moduan aritzen da. Lauro Ikastolan eta Indartsun hasi zen futbolean. Amorebietarekin jokatu zuen Bigarren mailan. 2025eko udan Zamorak fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Fiona Fairhurst

**Fiona Fairhurst** (Ingalaterra, 1972) ingeles ingeniari eta asmatzailea da. Haurtzaroan igeri egiten hasi zen eta lehiakor egin zuen hamasei urte bete arte. Izan ere, ziur asko bere bizitzan lagundu zuen Speedo Fastskin bainujantzi berritzailea diseinatzerakoan.

Fairhurst-en berrikuntza Speedo Fastskin trajea izan zen, Fairhursten Speedoko taldearen ideia. Segundu ehunekoek igerilari batek irabazten duen ala ez zehaztu dezaketenez, Fairhurstek eta bere taldeak Speedo trajea egiteko material eta diseinu egokia bilatzera bideratu zuten. Hauen helburua uretan larruazala marruskatzea murrizten duen material bat aurkitzea zen eta Fairhurstek animalia hidrodinamikoak bereziki interesgarriak iruditu zitzaizkion. Azkenean, bere taldeak marrazoen aurka jarri zuen bere azaleko ertz txikiak igerilariek izango zituzten marruskadurak murrizteko gai zirela ikusita. Ikerketa horren ondoren, Fairhurstek eta bere taldeak Speedori erakutsiko zioten, eta Speedok traje bat eraikitzen jarraituko zuen marrazo-azalaren azala imitatzen zuen materialarekin eta marrazo baten larruazalaren barruan ertz berdinak zituzten dentikuluekin. Fairhurstek egun bat igaro zuen Historia Naturalaren Museoan marrazo baten azala mikroskopioan aztertzen, Fastskin ehuna sortzeko. Sortu ondoren, Speedo Fastskinek berehalako arrakasta izan zuen. Sydneyko 2000ko Olinpiar Jokoetan estreinatu zen, non dominen% 83 palo berri hau zeramaten igerilariek irabazi zituzten, eta munduko 15 errekorretatik 13 bizkar larruazalekoek eraman zituzten.

## Ikasketak 
Fairhurst-ek MSc ehungintza teknologia ikasi zuen Huddersfieldeko Unibertsitatean, BA (Hons) Leedsko Unibertsitatean eta master bat Londresko Central St Martins-en. Speedo-n, Product Manager Research and Development rolean aritu zen, Speedo Fastskinera igaro aurretik, igeriketa profesionalean "zilarrezko bala" gisa hartu izan dena eta titulu ugari eta olinpiar dominak lortu dituena.

## Kanpo estekak
Helen Blanchard

**Helen Augusta Blanchard** (1840ko urriaren 25a - 1922ko urtarrilaren 12a) 1873 eta 1915 urteen artean 28 patente jaso zituen asmatzaile estatubatuarra izan zen. Josteko makinei eta josteko teknologiarekin lotutako asmakizun ugarirengatik ezaguna zen.

## Historia 
Helen Blanchard 1840an jaio zen Portland, Maine-ko familia aberats batean. Gaztetan asmakizunetarako erraztasun bat erakutsi arren, bere merkataritzarako ideia ez zen kontuan hartu 1860ko hamarkadaren amaierararte, bere familiak fortuna galdu zuenenan. 1873an bere asmakizun ospetsuena izan daitekenaren lehen patentea aurkeztu zuen: zig-zagean josteko makina. 1873ko makina American Historia bildumako Smithsonian Museoaren parte da orain.

Bere lehen zig-zag makinaren arrakasta ikusi ondoren, Filidelfian negozio bat sortu zuen bere asmakizunak merkaturatzeko. Bere negozio-proiektuak arrakasta handia izan zuten. Ondorioz, familiako etxebizitza berriro erosi ahal izan zuen eta 1901ean hara joan zen bizitzera.

Asmatzen jarraitu zuen 1916an garun infartua jasan zuen arte. 28 patente jaso zituen bere bizitzan zehar - horietatik 22, josteko makinekin eta josteko teknologiarekin lotuta. Bere beste asmakizunen barne orratz kirurgiko hobekuntza eta arkatz zorroztatzailea aurki ditzakegu. 1922an hil zen 82 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bainuetxe publiko

thumb|320x320px| Hurbert Robert-ek (1798) egindako bainu publiko gisa erabilitako antzinako hondakinak.
**Bainu publikoak** higiene premia historiko arrunt batetik sortu ziren, biztanle gehienek ura eskuratzeko aukerarik ez zutenean edo instalazio pribatuetan bainatzeko.

Testuinguru horretan, bainu publikoek bainu guneak aipatzeaz gain, sauna, masajeak eta erlaxazio terapiak ere aipatzen dituzte, bainuetxe modernoen parekoak.

Askotan *publiko* terminoa engainagarria izan daiteke, izan ere, mugak daude erabil ditzaketenen gainean - adibidez, kultura bateko eliteko kideak, gizonezkoak soilik, erlijiosoak soilik, etab. Gizarteak aurrera egin ahala, bainu publikoak ez dira hain komunak izan, gaur egun komun pribatuak izatea posible baita. Kasu askotan, antzinako bainu publikoak gizarte egituran sartu dira eta gaur egun "elkarguneak" dira.

## Kulturak eta herrialdeak 
thumb|280x280px| Antzinako bainuak, XV. mendea

### India 
Lehen bainu publikoak Indus haraneko kulturaren zibilizazioaren hondakinetan sortu ziren. John Keayren arabera, " Mohenjo Daroren bainu handia" 'udal igerileku xume bat' zegoen, uretara jaisten ziren eskailerez beteta.  Bainugela bainu publikoetarako erabiltzen zen eraikin handi eta dotore baten barruan zegoen.

### Grezia 
Françoise de Bonneville-k honako hau idatzi zuen *Bainuaren liburuan*; "Bainu publikoen historia Grezian hasi zen K. a. XI. mendean", non gizonezkoak eta emakumezkoak ariketa fisiko eta intelektualeko lekuetatik gertu garbitzen ziren. Geroago, gimnasioek barruko bainuontziak zituzten goialdean, Lehoiek, ahutzak zabalik, dutxetarako bidea irekitzen zuten, eta igerileku zirkularrak, eskailera-lerroekin, atseden hartzeko. Bainua erritual bihurtu zen, arte bihurtu zen: harea bainuak, ur beroa, "lurrun bainuak" ganga ilunean aire beroarekin, ur jauzi hotzak, olio aromatikoekin masajeak. Antzinako Grezia osoko hiriek "gizon gazteak goratu eta ura beren gorputzetara isurtzen zuten lekuak" ohoratzen zituzten.

### Erroma 
K. a. 19an lehen bainu publikoak 25 metroko diametroko biribilgunea zuen, gela txikiz inguratuta, ibai artifiziala eta igerilekua zuen parke batean kokatuta. K. o. 300. urte inguruan. Dioklezianoren termek 140.000 m² betetzen zituzten, granitoan eta porfidoan egunean 3.000 bainulari zeuden. Erromatar bainuak "ur-parke eta jolas-parke baten erdibideko zerbait" bihurtu ziren, igerilekuak, bainu beroak eta epelak, jolas eta kirol gelak, paseoak egiteko lorategiak eta baita liburutegi eta antzoki publikoak ere zituztenak. Bainu publiko ospetsuenetako bat Batheko (Ingalaterra) Aquae Sulis da. Eskala txikian, etxe aberatsenek pribatuak zituzten. Erromatar Inperio osoan zehar, herri eta hiri bakoitzak gutxienez baimuetxe bat zuten eta Erroman, hiriburuan, 800 zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Zulueta

thumb|278x278px|Hau izan zen Elvira eta Augustin senar-emazteen etxebizitza.
**Elvira Zulueta Ruiz de Gámiz**, Arabar aristokrata izan zen. Julian Zulueta Amondo eta Juana María Ruiz de Gamizen alaba, 1871ko uztailaren 27an jaio zen Gasteizen eta 1917ko irailaren 25ean hil zen, 46 urte zituela.

Bere aitaren partetik jasotako aberastasunagatik ezaguna zen. Bere aberastasunaren zati bat eman zuen, honela, eraikin ezberdinak eraikitzen hasiz, besteak beste Gasteizko kalean hain ezaguna den Sebastian Hurtado de Corcuera seminarioa.

Ricardo Augustin Ortegarekin ezkondu ondoren, Partificio Dávila kondea bere jauregia eraikitzen hasi zen Senda Ibilbidea kaleko 2.ean. Gaur egun Arabako Arte Ederren Museo gisa erabiltzen da, bere ehun urteko edertasun bereziagatik nabarmentzen delarik.

Odol bereko lau neba zituen: Alfredo, Adolfo, Luis eta Enrique. Julian aitaren bigarren ezkontzaren ondorio (Francisca Sama Motarekin ezkondu baitzen gerora), hiru neba eta arreba bat zituen, Josefa, Salvador, Eduardo eta Ernesto. Azkenik, aitaren hirugarren ezkontzaren ondorio (Juliana Ruiz de Gamizekin ezkondu zen hirugarrenez), arreba bat eta beste neba bat zituen, Emilia eta Julian.

## Ikus, gainera 
* Zulueta Jauregia

## Erreferentziak
Ellen Eglin

thumb
**Ellen Eglin** (1849 – 1890) Estatu Batuetako asmatzaile bat izan zen, garbigailuetarako arropa xukatzeko makina bat asmatu zuena. Ellen Eglin 1849an jaio zen, Washingtonen (D.C.). D.C.-en bizi zen bitartean, Eglinek giltza-ama eta gobernuko langile gisa lan egiten zuen.

## Asmakuntza 
1800ean, arropa-makina mota berezi bat asmatu zuen: biradera bati lotutako marko batean bi arrabol zituen makina. Arropa bi arrabolen artean elikatzen zen, eta biraderari buelta eman ahala, ura horietatik kanpo egoten zen. Arropa-zukugailu batek egurrezko bi larako bota zituen, bata bestearen gainean, biradera bat erantsita, larakoak biraka ibil zitezen. Arropa eskuekin baino garbitzeko modu askorik ez zegoenean iritsi zen asmakizun hori. Arropa konketan eskuz garbitu ondoren, arropa eskuz bihurritu eta lehortzen utzi behar zen. Ellen konturatu zen ura arroparengandik ateratzeko modu hobea zegoela. Beraz, arropa garbitzeko ekintza hain beharrezkoa goitik behera aldatu zuen zerbait bururatu zitzaion. Prozesu zahar eta luze horren ondorioz, asmakizun eta kontzeptu harrigarri bihurtu zen. Hala ere, Eglinek bere patentea "produktua egin nahi duen pertsona zuri" bati saltzea erabaki zuen 18 dolarren truke. Woman Inventor aldizkariko 1890eko apirileko edizioan, Eglinek hau esan zuen: "Beltza naizela badakizu eta emakume beltz batek asmakizuna patentatu zuela jakingo balukete, emakume zuriek ez lukete xukadera erosiko."

## Hurrengo lanak 
Arropa-makina saldu ondoren, beste gailu bat patentatzeko itxaropenarekin jarraitu zuen. Berak finantzatzen zuen asmakizun hori, eta patente bat nahi zuen jendeak jakin zezan "asmakizuna emakume beltz baten gisa ezagutuko dela". Eredu berria Emakumearen Asmatzaile Industrialen Nazioarteko Biltzarrean aurkeztu nahi izan arren, ez zuen inoiz patentatu. Izan ere, ez dago jakiterik berak asmakizun hori sortu duenik. Erroldako bulego batean hasi zen lanean. Eglin ez zen oso ohikoa asmatzaile gisa, emakume afroamerikar asmatzaile bakarretakoa baitzen. Madam C.J. Walker eta Sarah Boone bezalako ondorengo asmatzaileentzako bidea zabaldu zuen. Eglinen asmakuntzak arrakasta handia izan zuen arren, oraindik ez dago iturririk bere bizitzako gertaerei buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Orozko

**Iñigo Orozko Andonegi** (Donostia, Gipuzkoa, 1993ko uztailaren 16a) Euskal Herriko futbolaria da. Aurrealari gisa aritzen da. Amorebietarekin 2.mailarako igoera lortu zuen 2021ean. Orain, Axular Lizeoko aurrelaria da. 

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Omega 6

**Omega-6** gantz-azidoak landare-olioetan edo animalien larruazalean aurkitu ohi den gantz-azido poliinsaturatu mota bat dira. Duela gutxiko ikerketek erakutsi dute omega-6ko gehiegizko mailek, omega-3rekin alderatuta, hainbat gaixotasun hartzeko arriskua areagotzen dutela, depresioa barne.

Dieta modernoek, eskuarki, 10:1 proportzioa dute omega-6tik omega-3ra, batzuk 30-1 gantz-azidoetatik. 4tik 1era bitarteko proportzioak iradokitzen du omega-6 kontzentrazio handiko edo kontsumitzeko arriskuak lotuta daudela bihotzeko erasoekin, BZEarekin, artritisarekin, osteoporosiarekin, hanturarekin, animo aldaketekin, obesitatearekin eta minbiziarekin.

## Ezaugarriak 
Kateetan lotura bikoitzak dituztelako asebetetzen ez diren gantz-azidoak dira: karbonoak gantz-azidoaren katearen amaieratik zenbatzen hasita, 6. posizioko karbonoan lehen lotura bikoitza dute. Konparazio batera, G-3ek lehen lotura bikoitza dute 3 karbonoan, eta G-9ek bederatzigarren karbonoan. Gantz-azidoei probetxua ateratzen dieten funtzio metabolikoak kate luzekoak nahiago dituzte, eta, hala, 18 karbonoko eta lotura sinpleko, 20 karbonoko eta lau lotura bikoitzeko (azido arakidonikoa, eikosanoideen aitzindaria) eta 22 karbonoko eta sei lotura bikoitzeko (azido dokosahexaenoikoa) kateetara elongatzen dira.

## Animalien jatorriko omega-6 
Kasu honetan, Omega-6ak 2.serieko prostaglandinen aitzindari arakidoniko gisa agertzen dira, aurrekoen kontrako eragina dutenak, hantura-prozesuak areagotzen dituztelako eta odol-koagulazioa errazten dutelako. Gantz-azido horiek berez ez dira kaltegarriak, organismoan beharrezko funtzioak betetzen dituztelako, baina ezin dira gehiago kontsumitu.

## Motak 
Nomenklatura: azido linoleikoa (18:2, hau da, 18 karbono eta 2 lotura bikoitz), -6en artean laburrena da, funtsezkoa.

Azido arakidonikoa (20:4) prostaglandinen aitzindaria da, beste molekula batzuen artean.

## Iturri dietetikoak 
Ebidentzia batzuek iradokitzen dutenez, "3 azidoekin proportzionalak diren" azidoen gehiegizko mailek "gaixotasun eta depresio kopuru baten probabilitatea areagotu dezakete. Populazio modernoaren ohiko dieta, bereziki mendebaldeko hemisferioarena, 10:1 baino gehiagokoa da, eta, batzuetan, 30:1 ere bai. Proportzio hoberena 4:1 edo txikiagoa izan behar dela uste da.

Gantz-azidoen iturri dietetikoek honako hauek barne hartzen dituzte:
* Intxaurrak
* Zerealak
* Ogi integrala
* Landare-olio gehienak
* Etxeko arrautzak eta hegaztiak
* Soja
* Aguakatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
National Women's Hall of Fame

'''National Women 's Hall of Fame** (**Emakume Ospearen Erakusketa Nazionala''') 1969an New Yorkeko Seneca Falls hirian sortutako erakunde estatubatuarra da, 1848.1ean Emakumeen Eskubideei buruzko lehen Konbentzioa egin zen tokia.

National Women 's Hall of Fame delakoak AEBetako emakumeak bereizten ditu hautaketa prozesu zorrotz baten bidez, non nazioko erakunde garrantzitsuetako ordezkariek eta hainbat arlotako adituek parte hartzen duten. Egin dituzten aldaketek gizartearen alderdi sozial, ekonomiko eta kulturaletan duten eragina, nazioan edo munduan izan duten eragina, izandako aldaketaren emaitzak eta lorpen edo aldaketa horien balio iraunkorra oinarri hartuta aukeratzen dira izendatuak.5

Ideia John Rosenkrans Eisenhower Collegeko presidentearengandik etorri zen, non 1979,4ra arte egongela ostatatua izan zen, erakundeak, Seneca Fallseko Barruti Historikoan banku baten eraikina erosi eta berritu zuenean, aretoko etxe berri eta bere erakusketa iraunkorraren toki bihurtzeko.

## National Women 's Hall of Fame taldeko kideak 
National Women 's Hall of Fame-rako aukeratu dituzten emakumeen zerrenda:

## Kanpo estekak
Teknologiaren eta Berrikuntzaren AEBko Domina Nazionala

**Teknologiaren eta Berrikuntzaren Domina Nazionala** () Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak teknologia berri eta garrantzitsuen garapenean ekarpen garrantzitsuak egin dituzten asmatzaileei eta berritzaileei emandako saria da. Saria pertsona jakin bati eman dakioke, pertsona-talde bati edo erakunde edo gizarte oso bati. Ameriketako Estatu Batuetako aurrerapen teknologikoari lotutako ohorerik handiena da.

## Historia 
Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuak 1980an sortu Teknologiaren eta Berrikuntzaren Domina Nazionala, Berrikuntza Teknologikoari buruzko Stevenson-Wydler Legearen arabera. Alde biko ahalegina da, Estatu Batuen berrikuntza teknologikoa eta lehiakortasun teknologikoa nazioartean sustatzeko. Teknologia eta Berrikuntzako lehen domina nazionalak Ronald Reagan orduko presidenteak 1985ean eman zituen eta 12 pertsonek eta enpresa batek jaso. Lehen onuradunen artean Steve Jobs eta Stephen Wozniak zeuden Apple Computer ordenagailu pertsonalaren zabalkuntzagatik. Handik aurrera dominak urtero eman dira

## Saritze-prozesua 
Urtero, Teknologia Administrazioko Agentziak, Estatu Batuetako Merkataritza Sailaren arabera, Teknologia eta Berrikuntzaren Domina Nazionalerako hautagai berriak izendatzeko eskatzen du. Hautagaiak lankideek proposatzen dituzte, eta zuzenean eta bertatik bertara dituzte hautagaien lorpenak. Hautagaiak pertsonak, pertsona-taldeak (gehienez 4), erakundeak edo enpresak izan daitezke. Pertsonek eta taldeetako kide guztiek Estatu Batuetako herritarrak izan behar dute, eta erakundeek eta enpresek estatubatuarren jabetzakoak (hau da, aktiboen edo akzioen % 50 AEBetako herritarren esku egon behar dira).

Hautagaitza aukeraketa Teknologia eta Berrikuntzaren Domina Nazionalaren Ebaluazio Batzordeari dagokio, eta Estatu Batuetako Merkataritza Idazkariari ematen dio zerrenda. Finalista gisa hautatutako hautagai guztiak FBIren segurtasun-kontrol batek berrikusten ditu. Segurtasun-kontrolaren bidez bildutako informazioa kontuan har daiteke irabazleen azken hautaketan. Merkataritza idazkaria, orduan, gai da Estatu Batuetako presidenteari aholkua emateko, hautagaiek Teknologia eta Berrikuntzaren Domina Nazionala jaso behar dutela-eta. Azkenik AEBetako presidenteak Teknologia eta Berrikuntzaren Domina Nazionala jasoko dutenen zerrenda iragartzen du.

## Kanpo estekak 
Teknologiaren eta Berrikuntzaren Domina Nazionalaren gune ofiziala
Ștefania Mărăcineanu

thumb|Stefania Maracineanu, Curie laborategiko lehenengo solairuko fisika gelan
**Ștefania Mărăcineanu (**Bukarest, 1882ko ekainaren 18a - *ibidem*, 1944ko abuztuaren 15a) fisikari errumaniarra izan zen, ezaguna bere lanagatik erradiazioari buruz, konkretuki, sistema bat alfaren desintegrazioa neurtzeko.

## Bizitza 
Bukaresten jaio zen 1882ko ekainaren 18an. Haurtzaro korapilatsua izan zuen. 1910ean fisika eta kimika gradua lortu zuen, eta laster Bukaresteko neskentzako "Centrar" Ikastetxean irakasle bihurtu zen.

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Parisera joan zen espezializazio bat lortzera, zehazki, Radio Institutura, non Marie Curieren agindupean lan egin zuen.

Ospe handiko aldizkari zientifikoetarako artikulu ugari argitaratu zituen 1919 eta 1930 artean. 1925ean, Bukaresteko Zientzia Fakultateko laguntzaile izendatu zuten, eta Errumaniako lehen erradioaktibitate laborategia antolatu zuen.

## Ekarpenak 
Esperientzia interesgarriei ekin zien, hala nola euri artifiziala lortzeari, bai bere herrialdean, bai atzerrian, gatz erradioaktiboak erabiliz eta emaitza batzuk lortuz: Lurrikaren eta euriaren arteko loturari buruzko lan baliotsuak argitaratu zituen, eta, lurrikara baten bezperan, epizentroan erradioaktibitatea nabarmen handitzen dela esaten lehena izan zen, Radon erradioaktiboaren emisioen ondorioz (erradioaren deskonposizioak eragindako gas bat). Hipotesi honek garrantzi praktiko handia izan zuen eta urte batzuk beranduago baieztatua izan zen.

Polonioaren konstanteari buruzko tesian lan eginez, 1924an, honako fenomeno hau ikusi zuen: gailuak jasaten dituen berun metalikoa, polonioaren erradioaktibitatearen eragina da, erradiakzioa igortzen hasiz polonioak parte hartzen duenean, baina, hau utzi ondoren, irauten du.

Egin zituen ikerketei buruzko argitalpen batzuk idatzi zituen:

- alfa bonbardaketak eragindako erradioaktibitate artifiziala.

Beruna merkurioan eta urrean transmititzea

euri artifizialaren aurkikuntza

Lurrikaren eta erradioaktibitatearen arteko ustezko erlazioa

Gainera, Marie Curieren errekonozimendua jaso zuen.

## Sariak 
thumb|Ștefania Mărăcineanu Errumaniako sigilu batean
Fredericek eta Irene Joliot-Curiek erradioaktibitate artifiziala lortu zuten aluminioa alfa partikulekin bonbardatuz, Alfa erradiazio iturria kendu ondoren metala desintegratzea eragin zuena. Aurkikuntza honek 1935ean Kimikako Nobel Saria eman zioten elementu erradioaktibo berrien sintesian egindako lanengatik. Komunitate zientifikoaren arabera, Sari honekin elkartua izatea merezi zuen, fenomenoa identifikatzen lehena izan zelako

1936ko ekainaren 24an, Stefaniak ofizialki eskatu zion Errumaniako Zientzia Akademiari beren lanaren lehentasuna eta garrantzia onar zezatela. Bere eskaera 1937an onartu zen, Errumaniako Zientzia Akademiako kide izendatu zutenean, eta bi urte beranduago ikerketa zuzendari bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filemoni Gutuna

**Filemoni Gutuna** edo, labur, **Filemoni** (**Flm**) Bibliako Itun Berriko hamazortzigarren liburua da. Paulok Filemoni idatzitako gutuna da. Gutunak hogeita bost txataleko kapitulu bakarra dauka, Paulok egindako laburrena eta Itun Berriko libururik laburrenetako bat, eta koinez idatzita dago.

## Hartzailea 
Kolosarra zen Filemon, aberatsa, Paulok kristau egina (). Pauloren lankide izan zen eta kristau-elkartearekiko eskuzabala ().

Ordurako zahartua eta preso zegoelarik idatzi zion gutuna Paulok, *Kolosarrei Gutuna* idatzi zuen egoera eta garai bertsuetan.

## Edukia 
Onesimo esklaboak ihes egina zion Filemoni, beronekin gorabeheraren bat izan ondoren (). Nola ez dela jakin, Onesimok Paulorekin topo egin zuen, eta hark kristau bihurtzen (). Paulok berekin eduki nahi zuen, baina ez zuen erabakirik hartu nahi nagusiaren baimenik gabe (); horregatik, Filemoni bidali zion Onesimo, gutuntxo honekin batera, esklaboa "anaia maite" bezala ez ezik (), Paulo bera bezala hartzeko erregutuz (). Ez zion ageri-agerian esklaboari askatasuna emateko eskatzen, baina ez zuen ezbairik eskatutakoa baino gehiago egingo zuela Filemonek ().

Pauloren asmoa gutunean ez zen esklabotzari buruzko irakaspena bere zabalean ematea, kasu berezi bat konpontzea baizik. Baina ikusmolde guztiz berria azaldu zuen gai hartan, azkenean esklabotzaren gaitzespena ekarriko zuen ikusmoldea:

Beraz, gizaki guztiak berdinak lirateke Jainkoaren aurrean.

### Egitura 
* Agurra (1:1-3).
* Filemonen maitasuna eta sinesmena (1:4-7).
* Paulo, Onesimo esklaboaren alde mesede eske (1:8-22).
* Azken agurra (1:23-25).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biblia
* Itun Berria

## Kanpo estekak 
* *Elizen Arteko Bibliako* Filemoni Gutuna 
* Joanes Leizarragaren Bibliaren Filemoni Gutuna
Herbert Spencer Gasser

**Herbert Spencer Gasser** (Platteville, 1888ko uztailaren 5a - New York, 1963ko maiatzaren 11) estatubatuar fisiologoa izan zen. 1944ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Joseph Erlangerrekin batera axoietan egin daitezkeen ekintza potentzialei buruz egiten duen lanagatik.

Wisconsingo Unibertsitatean ikasi zuen, zoologia lehenik eta medikuntza gero. Joseph Erlanger izan zen fisiologiako irakaslea. 1918an Armadako Gerra Kimikoko Departamentuan sartu zen.

Armistizioaren ondoren, Washingtongo Unibertsitatera itzuli zen, farmakologia saileko irakasle gisa. 1923tik 1925era ikasketak zabaldu zituen beka batekin Londresen, Parisen eta Berlinen. 1931n fisiologiako irakasle izendatu zuten New Yorkeko Cornell Mediku Eskolan. 1935ean Rockefeller Institutuko bigarren zuzendari izendatu zuten, eta 1953ra arte egon zen han.

1936an Gasserrek eta Erlangerrek giza nerbio-zelulei buruzko lezioak eman zituzten Pennsylvaniako Unibertsitatean. Gai honen inguruan egindako lanari esker Nobel Saria jaso zuten 1944an.
Mr. Wonderful (Fleetwood Mac)

***Mr. Wonderful*** Fleetwood Mac rock talde britainiarraren bigarren diskoa da, 1968an Blue Horizonek argitaratua. Albumean ez bezala, hau blues rockean zentratzen da eta saxofoi jotzaile talde bat gehitu zen musikari gonbidatu bezala, Chicken Shackeko Christine Perfect pianoa eta teklatuak jotzen ere agertzen da, ondoren taldeko kide ofiziala izango zena.

Erresuma Batuko UK Albums Chart zerrendan hamargarren postua lortu zuen, 11 astez jarraian.

Allmusic guneko Richie Unterberger kritikariak dezepzio handitzat jo zuen, eta, aldi berean, Elmore James musikariaren soinuaren kopia bezala tratatu zuen, honen "*Coming Home*" eta "*Dust My Broom*" abestiak bertsionatu zirelarik. Buster Brown blues abeslariaren "Doctor Brown" cover originala ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martín Pando

**Martín Esteban Pando** (Buenos Aires, 1934ko abenduaren 26a - Ib., 2021eko maiatzaren 7a) argentinar futbolaria eta entrenatzailea izan zen. Platense, Argentinos Juniors, Mushuc Runa Sporting Club de Ecuador, River Plate, Lanús eta Argentinako Selekzioarekin jokatu zuen. ***La Radio*** deitu zioten, partida guztian zehar aurkariei eta epaileari hitz egiten zielako.

## Karrera profesionala 
Entrenatzaile-irakasle gisa bere marka utzi aurretik, Pandok ibilbide interesgarria izan zuen futbolari gisa. Profesionaletan debuta egin zuen 1955ean, Platensen. 1958an egonaldi laburra izan zuen Argentinos Juniors-en. Gero Ekuadorrera emigratu zuen, Mushuc Runa Sporting Klubean jokatzera 1961 arte.

1962an iritsi zen River Platera, eta han debut ezin hobea izan zuen Peléren Santosen aurkako gola sartuz. Klubeko zaletu gisa beti amestu zuen partida: “Pipo Rossik, entrenatzailea zenak, ekarri ninduen eta etxean egin nuen debuta Santosekin. 2 eta 1 irabazi genion, Ermindo Onegaren gol batekin eta nik inoiz golik sartu ez nuenarekin, ondo irabazi genituen ”, gogoratu du. 

Jokalari trebea, antolatzaile nabarmena zen. Bi denboraldi eman zituen Nuñezen klubean, 1962 eta 1964 artean, 56 partida jokatuz eta sei gol sartuz. 1967an Lanúsen erretiratu zen.

## Argentinako Selekzioa 
Pandok Txileko Munduko Txapelketa jokatu zuen 1962an eta Toto Lorenzok zuzendutako Selekzioa lehen fasean kanporatu zuten.

### Munduko Txapelketako parte-hartzeak 
## Teknikari gisa 
Futbolari gisa erretiroa hartu ondoren, River Plate-ra joan zen klubeko beheko kategoriak zuzentzeko Delem brasildarraren hegalpean. 1973 eta 1991 artean irakasle gisa aritu zen kategoria desberdinetan. Hezitu zituen gazte kideetako batzuk Ramón Díaz, José María Vieta, Claudio Cabrera, Carlos Tapia, Néstor Gorosito, Claudio Paul Caniggia, Leonardo Astrada, Hernán Crespo eta Marcelo Gallardo dira. 

Gainera, 1983an First River Plate-ren zazpi partida zuzendu zituen (greba profesionala zela eta) eta bat 1984ko Txapelketan. 

### Klubak zuzendari tekniko gisa 
## Klubak 
### Jokalari gisa 
### Entrenatzaile gisa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Cochon danseur

***Le Cochon danseur***, ***Txerri Dantzaria*** izenaz ere ezaguna, 4 minutu bakarrik irauten duen zuri-beltzezko film isila da. 1907an Pathé konpainia frantsesak estreinatu zuen.

## Edukia 
Txerri erraldoi antropomorfo batek bere talentu artistikoa erakusten du emakume batekin batera. Biek dantzatu eta antzezten dute, baina geroago, emakumeak lotsatu egiten du arropa erantzi eta biluzik uzten duenean. Biak batera dantzatzen hasten dira, eta ondoren atzean dauden gortinetarantz doaz. Jarraian, txerria mihia mugitzen, begiak inguratzen, belarriak mugitzen eta amaieran hortzak erakusten dituen eszena kezkagarria dago. 

## Kritikaren harrera 
Ez zegoen eta ez da inoiz argituko zuzendariak azken hogei segundotan zer irudikatu nahi zuen. Zenbait teoriek diote txerriak neska sexualki erasotu edo era krudelean hil zuela lotsatzen ari zelako eta elikatu ez zuelako, eta hori bereziki zintaren hasierako segundoetan inplizitua zegoela. Gaur egun misterio bat izaten jarraitu du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kotxepin Bengoetxea

**Kotxepin Bengoetxea Etxebarria** (Lemoa, Bizkaia, 1949ko maiatzaren 16a - *ibidem* 1987ko urriaren 10) euskaltzalea izan zen. Lan handia egin zuen Lemoan euskeraren eta kulturaren alde, aitortza gisa, jaioterriko Kultur Etxeari *Kotxepin* izena jarri zioten 2021eko apirilaren 23an.

## Biografia 
Euskeraren alde aritu zen buru-belarri bere herrian, Lemoan. Hainbat urtetan umeen aisialdiarako ekintzak antolatzen parte hartu zuen, besteak beste, *Kili-Kolo* aisialdi taldearen sortzaileetariko bat izan zen, Lemoako eta inguruko herrietako umeentzako Lizarrako udalekuak antolatu zituen, edota Kili-Kilin (euskarazko komiki aldizkaria) parte hartu zuen.

Herriko ume eta gazteei, euren egoera ekonomikoa edozein izanda ere, euskaraz bizitzeko aukera eman zien bai herrian eta bai herritik kanpo. Ezagutzen dutenek bere eskuzabaltasuna azpimarratzen dute, pertsona guztiei aukera berdinak eskaintzea izan baitzen bere nahietako bat.

## Argitalpenak 
**.** *Indusiko San Frantzizko baseliza* (Dima-Bizkaia) (Talde-lanean).
thumb|ezkerrera|180px|Kotxepin kultur etxea
## Aitortza 
Handia izan zen Arratiko kulturzaleentzat: Lemoako *Kotxepin Kultur Etxea* inauguratu zen eguna. Herriaren parte hartzearekin, 5 urteko lanarekin eta euskararen alde lan egin zuen herriko emakume baten izenagaz zabaldu zen.

Kotxepin Bengoetxea Etxebarriaren familiak lehen aldiz atea zabaldu zuen momentua hunkigarria Izan zen. Emakume Lemoaztar honek euskararen eta euskal kulturaren alde egindako lanari aitortza izan zen.

## Iruditegia 

File:Kotxepin Bengoetxea. Lemoa.jpg
File:Kotxepin Bengoetxea. Euskaltzaile.jpg|
File:Kotxepin Bengoetxea. Mendi gailurrean.jpg|
File:Kotxepin Bengoetxea. Mendian.jpg|

## Erreferentziak
Silaba ekina

**Silaba ekina** silabaren hasieran dagoen kontsonante edo kontsonante multzoa da.

## Sarrera 
Silaba hitza baino txikiagoa den segmentuen sekuentzia antolatua da, gutxienez nukleoa duena. Silaba konposante desberdinek osatzen dute: ekina, nukleoa eta koda. Erran dezagun 'C' kontsonante bat dela, 'V' bokala eta '.' silaba muga; .CVC. sekuentzian lehen C silaba ekina izango litzateke, V nukleoa eta azken C koda.

## Silaba ekinaren xehetasunak 
Erran bezala, silabaren hiru zati bereizten ditugu: silaba ekina, silaba nukleoa eta silaba koda. Silabako bokalaren (hau da, nukleoaren) aurretik doazen kontsonanteei erraiten zaie ekina.

Baditugu hiru aukera silaba ekinarentzat:
* Ekinik ez: silabaren hasieran ez da segmenturik, ez da hasierarik izanen, segituan nukleoa agertuko da.
* Kontsonante bakarra: silaba bokalaren aurreko kontsonante bakarrarekin hasiko da.
* Kontsonante multzoa: silaba bokalaren aurreko kontsonante bat baino gehiagorekin hasiko da.

## Euskaraz 
Euskaraz silaba ekinean onartzen diren talde bakarrak *muta cum liquida* deitu ohi direnak dira: hau da, /b, d, g, p, t, f/ trabarietako bat /r, l/ ozenetariko batek jarraitua, bi salbuespenekin, /tl/ eta /dl/. Euskaraz mailegu berritan agertzen dira: *pobre*, *prakak*, *fresko*, *gris*...

Kontsonante multzo hauek ez ziren garai zaharretan gertatzen. Latinetik hartutako maileguetan moldaketa ezberdinak aurkitzen ditugu:
* Trabaria erortzea: latinezko *placet*, euskaraz *laket* bezala moldatu zen. Hasierako /p/ mailegatzean galdu zen.
* Bokal epentesia (edo gehiketa): latinezko *crucem*, euskaraz *gurutze* bezala moldatu zen.

Egun euskararen hots-biltegiko edozein kontsonante ager daiteke hitz hasierako silaba ekinean, ttaka izan ezik. Hitz barreneko ekinean ere hots-biltegiko edozein kontsonante ager daiteke.

## Ikus, gainera 
* Silaba
* Nukleo silabiko

## Kanpo estekak
Hans Luther

**Hans Luther** (Berlin, 1879ko martxoaren 10a - Düsseldorf, 1962ko maiatzaren 11) alemaniar politikaria izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 482 egunez 1925 eta 1926 artean.

Zuzenbidea ikasi zuen Genevan, Kieven eta Berlinen, eta gero administrazio prusiarrean lan egin zuen.

1918an Essengo alkate hautatu zuten. 1922ko abenduan, Wilhelm Cuno lehen ministroak Elikadura eta Nekazaritza ministro izendatu zuen, eta kargu berean jarraitu zuen Gustav Stresemannen gobernuan. 1923an Finantza ministro izendatu zuten eta Wilhelm Marxekin karguan jarraitu zuen. Moneta-erreformaz arduratu zen eta hiperinflazioarekin amaitzea lortu zuen.

Friedrich Ebert presidenteak agindu zion gobernu bat osatzeko 1925eko urtarrilean. Bere gobernua koaliziokoa izan zen teknokratekin batera. Erreforma sozialak sartu zituen eta Locarnoko Ituna negoziatu zuen. 1926ko maiatzean dimisioa eman zuen zentsura-boto baten ondoren.

1930etik 1933ra Reichsbankeko buruzagi nagusia izan zen, eta 1933tik 1938ra Alemaniako enbaxadorea Estatu Batuetan.

## Idazlanak 
* *Feste Mark - Solide Wirtschaft*, 1924
* *Von Deutschlands eigener Kraft*, 1928
* *Die Stabilisierung der deutschen Währung*, in: *10. Jahrbuch deutscher Geschichte*, 1928
* *Nur scheinbar in eigener Sache*, in: *Mitteilungen der List Gesellschaft*, Fase. 2, Nr. 2, 1959
* *Das Wahlrecht dem Wähler*, 1959
* *Im Dienste des Städtetages*, 1959.
* *Politiker ohne Partei*, 1960
* *Vor dem Abgrund 1930-1933*, 1964

## Kanpo estekak
Hergarai

**Hergarai** Nafarroa Behereko ibar bat da, Lauribarren bideari jarraituz.

Ibarra Behorlegi, Mendibe, Lekunberri, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane eta Duzunaritze-Sarasketa udalerriek osatzen dute.

## Ikus, gainera