open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montserrat García Rius

**Montserrat García Rius** (L'Hospitalet de Llobregat, 1951 – *ibidem*, 2025eko maiatzaren 21a) kataluniar eskultorea izan zen.

## Bizitza 
Bartzelonako Massana eskolan ikasi zuen, 1970az geroztik talde-erakusketetan parte hartuz. 1980an bakarkako lehen erakusketa egin zuen L'Hospitalet de Llobregateko Historia Museoan, eta 1984an beste bat Bartzelonan. Hainbat material erabili zituen, hala nola brontzea, haitzurdina, egurra eta harzuria. Abstrakzioa zein gai figuratiboak landu zituen. Josep Llimona saria, Martorell Herriaren Saria eta Florentziako Gli Estrochi Akademiaren Città d'Estoccolma 99 saria irabazi zituen.

## Lanak 
* San Frantzisko Asiskoa, Santa Klara Asiskoa, San Bruno Koloniakoa eta San Bernart Clairvauxkoa, Familia Santuaren tenpluan (Bartzelona).
* Rafael Casanovaren monumentua (L'Hospitalet de Llobregat).
* Montserrateko Ama Birjina (L'Hospitalet de Llobregat).
* *Quinta del Biberón* taldearen XVII. topaketaren omenezko monolitoa (L'Hospitalet de Llobregat).
* Bartzelona Futbol Klubaren monumentua (Ceuta).
* László Kubalaren monumentua (Camp Nou, Bartzelona).

## Iruditegia 

Fitxategi:Hospitalet de Llobregat, escultura 03.JPG|Rafael Casanovaren monumentua (L'Hospitalet de Llobregat).
Fitxategi:Estatua de Ladislao Kubala Stecz. Exteriores do Camp Nou. Barcelona B33.jpg|László Kubalaren monumentua (Bartzelona).
Fitxategi:Absis de la Sagrada Familia - Bernat de Claravall obra de Montserrat Garcia i Rius.JPG|San Bernart Clairvauxkoa (Bartzelona).
Fitxategi:Absis de la Sagrada Familia - Sant Bru obra de l'escultora Montserrat Garcia Rius.JPG|San Bruno Koloniakoa (Bartzelona).
Fitxategi:Absis de la Sagrada Familia - Santa Clara.JPG|Santa Klara Asiskoa (Bartzelona).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Oglethorpe

**Mount Oglethorpe**, AEBetako Pickens konderrian dagoen mendi bat da, Georgia estatuan. 1.002 metroko garaiera du.

Apalatxeetako Blue Ridge mendietan dago.

## Apalatxeetako Bidezidorra 
Apalatxeetako bidezidorraren abiapuntu edo helmuga hegoaldekoena da.
Neak Loeung zubia

**Neak Loeung zubia** () edo **Tsubasa zubia** () Kanbodia hegoaldean dagoen Neak Loeung hiriko tirante-zubi bat da, Mekong ibaia zeharkatzen duena. Trafiko handia duen 1 autopistaren zubia da.

## Historia 
Aurrez ferry batek zeharkatzen zuen Mekong ibaia baina Kanbodiako Phnom Penh hiriburua eta Vietnamgo Ho Chi Minh hiria lotuko zituen autopista eraiki zenean tirante-zubi bat altxatzea pentsatu zen. Etorkizunean Asia hego-ekialdea egituratuko duen autopista izango da, Thailandia eta Vietnam lotuko dituena.

2011ko otsailaren 12an zeremonia batez hasi zituzten lanak eta 2015eko apirilean ireki zen zubia.

## Egitura 
2.215 metrotako luzera du eta 130 metrotako garaiera dute zubia eusten duten zutabeek. Zutabe bien artean 320 metrotako distantzia dago. Zubia bera urarekiko 37,5 metrotako altueran kokaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fadéla M'rabet

'''Fadéla M'rabet''' (Skikda, 1935eko apirilaren 12a – Paris, 2025eko maiatzaren 14a) aljeriar idazle, biologo, irakasle eta feminista izan zen.

## Bizitza 
Fadéla M'rabet Skikdan jaio zen 1935ean, eta Konstantinan (Aljeria) hazi zen familia musulman batean. Bere aita Aljeriako irrati-kate publikoan lan egiten zuen. M'rabetek Aljerreko Unibertsitatean ikasi zuen, eta geroago Estrasburgora joan zen biologian doktoregoa egitera. Ikasketak burutu ondoren, irakasle gisa lan egin zuen aitaren irrati-katean sartu aurretik, non emakumeentzako saio bat zuzendu zuen. Lan horrek *La Femme algérienne* eta *Les algériennes* liburuak idaztera bultzatu zuen. Aljeriako feminista garrantzitsuenetako bat bezala ezaguna egin zen. Ondorioz, lanetik kaleratu zuten eta Frantziara joan zen bizitzera, non irakasle gisa lan egin zuen. Parisen hil zen 2025eko maiatzaren 14an, 90 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endimionen ametsa

thumb|Zefiro zakur baten gainean agertzen da.

***Endimionen ametsa***, baita ere *Endimion. Ilargiaren efektua* ( ) mitologian oinarritututako Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson margolari frantsesak egindako olio mihise gaineko margolana da. 1791n sortua 198 x 261 zm. ditu. Parisko Louvre museoan gordetzen da.

Margolana Girodetek sortu zuen Erromako egonaldi batean, eta 1793an erakutsi zen lehen aldiz Parisko Aretoan, artistaren lehen arrakasta handia izanik. 

## Endimionen mitoa 
Endimion artzain eder bat zen. Hain ederra zen, Selenek, Ilargiaren jainkosak, Zeusi, betiereko bizitza ematea eskatu ziola, Endimionek Selene sekula utzi ez zezan. Zeusek, betiereko loaldi bat emanez bedeinkatu zuen. Gauero, Selenek, Endimion, berau lurperatuta zegoen tokian bisitatzen zuen. Selenek eta Endimionek, berrogeitamar alaba izan zituzten.

## Deskribapena 
Koadroak gazte bat irudikatzen du, biluzik etzanda, mantu eta larruen gainean, ilunpetan: gorputza luzatuta eta abandonatuta du jarrera sentsual batean, eta soina eta aurpegia ilargiaren argiak argitzen dizkio. Gaia artzain gaztearen biluzia da, zalantzarik gabe.

Haren ondoan Zefiro agertzen da. Mendebaldeko haize leunaren jainkoak, hemen kupido baten antzeko hazpegiekin, Endimionen gorputza ilargi maiteminduaren izpien eraginpean jartzea errazten du, atseden-txokoan inguratzen duen sastraka baztertuz.

Desira erotikoa ez da soilik Endimionen gorputza, hemen ideal neoklasikoaren arabera irudikatuta zeren eta haren hankak eta genitalak itzalean baitaude. Zefiroren irudi bihurriaz ere erotismoa indartzen da zeinaren ipurmasailak ilargiaren argiak argitzen baititu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Louvreko museoaren webgunean.
Etxetxo

**Gurutze Santuaren santutxoa**, **Etxetxo** izenarekin ezaguna, Aia udalerriko eraikin bat da, santutxo bat herrigune nagusiko sarreretako batean. Barruan duen landutako harrizko gurutze barrokoa nabarmentzen da, zeinak Kristoren nekaldiaren irudiak dituen.

Fitxategi:Santutxoa 05Etxetxo Aia.jpg|
Fitxategi:Santutxoa 02Etxetxo Aia.jpg|
Fitxategi:Santutxoa 03Etxetxo Aia.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelson Mandela zubia

**Nelson Mandela zubia** (), Johannesburg hirian dagoen tirante-zubia da, Hegoafrikako tirante-zubi luzeena. Johannesburgeko trenbidea zeharkatzen duten bost zubietatik laugarrena da. Hegoafrikarrak elkartu zituen Nelson Mandela presidentearen omenez jarri zioten izena.

## Historia 
Johannesburgeko bi auzo trenbide sareak banatzen zituenez haiek elkartzeko zubiak eraikitzea erabaki zen. Nelson Mandela zubia 2003. urtean inauguratu zen eta 38 milioi rand kostatu zuen. 

## Deskribapena 
Zubi luzea da, 284 metrotako luzera du, izan ere 42 errailetako trenbide sarea zeharkatu behar baitu goitik trenak oztopatu gabe. Zubia eutsiko duten bi zutabe ditu, bata 42 metrotako altuera duena eta bestea 27 metrotakoa. Zubi bien artean 176 metrotako distantzia dago.

Autoentzako bi errail dit eta alboetan oinezkoak igarotzeko espaloiak ere badaude. Orduro 3.000 autok zeharkatzeko gaitsuna du zubi honek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bujta repa

**Bujta repa** (arbi garratz edo txerri erregosia eskabetxean arbi birrinduekin) Esloveniako plater nazionala da. Prekmurje zonaldeko plater bat da, Esloveniako ipar-ekialdean dagoena. Bujta esamoldea bujti (hil) aditz-formatik dator. Platera neguan gozatzen zen, txerriboda egin ondoren.

Txerriaren buruko, lepoko eta azaleko gantz-zatiekin eta arbi garratzekin prestatzen zen. bujtak koipetsua eta ondo gizendua izan behar zuen. Erregela baten arabera, ez zen lurruna plateretik irteten ikusi behar. Zenbat eta hotz handiagoa orduan eta koipetsuagoa zela uste zuten. Orain ohitura hori praktikatik kanpo dago, gantza gutxiago erabiltzen baita.

## Prestakuntza 
Txerri-hezur mamitsuak uretan egosten dira 30 bat minutuz. Gero, arbi garratz birrinduak eta espeziak gehitu, eta su txikian irakiten utzi. Arbiak samur daudenean, artatxiki aleak gehitzen dira. Artatxikia egosita dagoenean, roux distiratsu bat prestatzen da tipula xehatuarekin eta piper gorri hautsarekin. Ur hotza eta roux-a gehitzen zaizkio artatxikiari. Babarrunak (bakoitza bere aldetik prestatu behar direnak) bujta repa-n ere jarri ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanño estekak
Gerda Fassel

**Gerda Fassel** (Viena, 1941eko abuztuaren 14a – *ibidem*, 2025eko maiatzaren 6a) austriar eskultorea izan zen.

## Bizitza 
1941eko abuztuaren 14an Vienan jaioa, Fasselek diseinu komertziala ikasi zuen hasieran. 1960tik 1961era, Wiener Kunstschulen ikasi zuen, eta 1962tik 1965era, Estatu Batuetako hotelen industrian lan egin zuen. 1965etik 1968ra, eskultura ikasi zuen New Yorkeko Arte Ikasleen Ligan, Jose de Creeften zuzendaritzapean. Gero Austriara itzuli zen eta Vienako Arte Aplikatuen Unibertsitatean ikasi zuen 1968tik 1972ra.

1996-1998 urteetan, Arte Aplikatuen Unibertsitatera itzuli zen irakasle gonbidatu gisa, eta geroago eskultura irakatsi zuen denbora osoz 2006ra arte. Kargu horretan Alfred Hrdlickak ordezkatu zuen. 

Batez ere brontzezko eskulturak landu zituen, emakumezkoen gorputzak irudikatuz, askotan itxura amaitu gabearekin.

Vienan hil zen 2025eko maiatzaren 6an, 83 urte zituela.

## Erakusketak 
* Filadelfiako Merkataritza Museoa (1979)
* Brontzezko Eskulturaren eta Eskultura Txikiaren Biurtekoa (Padua, 1981)
* Arte Modernoaren Museoa (Bolzano, 1991)
* Heiligenkreuzerhof (Viena, 1993)

## Argitalpenak 
* *Texte zur bildenden Kunst* (2011)

## Sariak 
* 1982: Viena Hiriko Arte Ederren Saria (eskulturaren kategorian)
* 2001: Austriako Zientzia eta Artearen Domina
* 2015: Vienako Ohorezko Ordenaren Urrezko Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Cheynet

**Anne-Marie Thérèse Fontaine** (Saint-Denis, 1938ko abuztuaren 23a – 2025eko maiatzaren 23a), ***Anne Cheynet*** izengoitiaz ezagunagoa, Réunion uharteko frantziar idazlea izan zen. 1977an kaleratu zuen *Les Muselés* eleberria Réuniongo literaturari ekarpen esanguratsutzat hartzen da, formalki «réuniondar» gisa etiketatua izan zen lehen eleberria baita.

## Bizitza 
Anne-Marie Thérèse Fontaine Saint-Denisen (Réunion) jaio zen 1938an, eta haurtzaroa hiriko Saint-François auzoan eman zuen. 1956an Aix-en-Provencera joan zen ikastera, eta 1963ra arte han geratu zen.

Réunionera itzuli zenean, bigarren hezkuntzako irakasle gisa lan egin zuen politikan hasi aurretik. Geroago, haur hezkuntzako irakasle gisa itzuli zen eskolara. Cheynet, familia zuri pobre batekoa, garai kolonialean izandako diskriminazio-esperientzietan oinarritu zen. 2001 eta 2004 artean, ahozko ipuin kontalaritzako hiru disko ekoitzi zituen.

## Lan hautatuak 
* *Matanans et Langoutis* (poesia, 1972)
* *Les Muselés* (eleberria, 1977)
* ''Ter tout' kouler : Poème pour la terre multicolore* (poesia, 1992)
* *Rivages maouls : histoires d'Annabelle* (ipuin autobiografikoak, 1994)
* *La clé dans zot poche: Histoires semées depuis le Grand Sentier'' (ipuinak, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nestor Celestial Cariño

**Nestor Celestial Cariño** (Malinao, 1938ko irailaren 8a – San Juan, 2025eko maiatzaren 24a) filipinar elizgizon katolikoa izan zen. 1978tik 1980ra Legazpiko apezpiku laguntzailea izan zen, 1980tik 1986ra Borongango apezpikua, 2003tik 2005era Daeteko apezpiku laguntzailea eta 2005etik 2007ra Legazpiko ordinarioa.

## Bizitza 
thumb|left|Nestor Celestial Cariño apezpikuaren armarria.|209x209px

Lehen eta bigarren mailako ikasketak egin ondoren, Arrosario Santuaren apaizgaitegi txikian ikasi zuen, eta gero Manilako San Tomas apaizgaitegian, non filosofian eta teologian lizentziatu zen. 1961eko abenduaren 31n apaiztu zen, Legazpiko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. Ondoren, tokiko kurian lanean hasi zen eta handik gutxira kantziler bihurtu zen. Gero New Yorkera joan zen, han Fordham Unibertsitatean lizentziatu zen eta Columbia Unibertsitatean ere ikastaro batzuk egin zituen., eta 2005eko apirilaren 1ean Legazpiko apezpiku. 2025eko maiatzaren 24an hil zen San Juan hiriko Cardinal Santos medikuntza zentroan.
## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trakai uharteko gaztelua

**Trakai uharteko gaztelua**, , Lituaniako gaztelu eta Galvė aintziran dagoen uharte bat da, Trakai udalerrian.

## Historia 
Gaztelua XIV. mendean Kęstutis eraikitzen hasi zen eta 1409 aldera Vitautas Handiak gehienbat amaitu zituen, 1430ean bertan zendu zen.

Gaur egun museoa da.
Joseph Ponniah

**Joseph Ponniah** (; Thannamunai, 1952ko urriaren 12a – Batticaloa, 2025eko maiatzaren 19a) srilankar elizgizon katolikoa izan zen. 2008tik 2012ra Trincomalee-Batticaloako apezpiku laguntzailea izan zen eta 2012tik 2024ra Batticaloako ordinarioa.

## Bizitza 
Ponniah 1952ko urriaren 12an jaio zen, Zeilango ekialdean, Thannamunain. Trincomaleeko San Jose apaizgaitegi txikian eta San Jose unibertsitatean ikasi zuen. Tiruchirappalliko San Paulo apaizgaitegian filosofiako lizentziatura egin zuen eta Poonahko apaizgaitegi nazionalean teologiako lizentziatura.

1980ko apirilaren 30ean apaiztu zen. Batticaloako Santa Maria konkatedralean (1980-1982), Vaharain, Veechchu Kalmunain eta Ayhiyamalain aritu zen. 1993tik 1996ra Batticaloako apaizgaitegi txikiko errektorea izan zen, eta 1996tik 2001era Ampitiyako apaizgaitegi nazionalean irakatsi zuen. Gero Thandavanveliko parroko (2001-2006) eta Trincomalee-Batticaloako elizbarrutiko bikario jeneral (2006-2008) gisa aritu zen. Sri Lankako Ekialdeko Unibertsitatean ere eman zituen hitzaldiak. 2008ko otsailearen 19an Trincomalee-Batticaloako apezpiku laguntzaile izendatu zuten eta maiatzaren 24an ordenatu zuten Santa Maria konkatedralean. 2012ko uztailaren 3an Benedikto XVI.a aita santuak Batticaloako apezpiku izendatu zuen. 2024ko abuztuaren 19an dimisioa eman zuen eta 2025eko maiatzaren 19an hil zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bear mendia (Hudson Highlands)

**Bear mendia**, , AEBetako Orange konderrian dagoen mendi bat da, New Yorkeko estatuan. 393 metroko garaiera du.

Hudson Highlands mendikatean dago.

## Apalatxeetako Bidezidorra 
Bertatik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.
Mount Washington

**Mount Washington**, AEBetako New Hampshire estatuan dagoen mendi bat da, AEBetako ipar-ekialdeko mendi altuena da. 1.916 metroko garaiera du.

## Apalatxeetako Bidezidorra 
Bertatik Apalatxeetako bidezidorraren igarotzen da.
Kithara

**Kithara** Antzinako Greziako hari pultsatuko musika-tresna da. Hasiera batean lira bezala egin zuten, baina erresonantzia-kaxa handiagoa zuen, egurrezkoa. Bere egituran hebrearren kinnorren antzekoa da.

Etimologikoki instrumentu honen izenak zitara, sitar eta gitarrarekin sustrai komunak ditu.

Kithara harpak hedapen nabarmena izan zuen Antzinako Greziatik, non Limenio eta Terpandro bezalako profesionalek exekutatu baitzuten. Antzinako Erroma eta Korsikara ere zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lira

## Kanpo estekak
Monson (Maine)

**Monson**, AEBetako herri bat da, Maine estatuko Piscataquis konderrian.

2020ko erroldaren arabera 609 biztanle zituen.
Fontana urtegia

**Fontana urtegia**, , AEBetako Little Tennessee ibaian dagoen urtegi bat da, Ipar Carolinako Swain konderria eta Graham konderrian.

1942ko urtarrilaren 1ean inauguratu zen eta 1.780 km3-ko efukiera du.

## Apalatxeetako bidezidorra 
Bertatik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.
Zeno Hastenteufel

**Zeno Hastenteufel** (Montenegro, 1946ko ekainaren 14a – Porto Alegre, 2025eko apirilaren 30a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen. 2001etik 2007ra Frederico Westphalengo apezpikua izan zen, eta 2007tik 2022ra Novo Hamburgoko apezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Zeno Hastenteufel apezpikuaren armarria.|209x209px

Alemaniar jatorrikoa, 1946ko ekainaren 14an jaio zen Linha Rodrigues da Rosan, Montenegro udalerrian. Olindo eta Anna Amélia Hastenteufelen semea izan zen. Lehen mailako ikasketak Barão herriko Linha Francesa Alta auzoko Alfredo Caspary eskolan egin zituen. 1960tik 1966ra Gravataíko San Jose apaizgaitegi txikian ikasi zuen. 1967-1968 eta 1971-1972 urteetan filosofia ikasi zuen Viamãoko Filosofia Fakultatean, eta 1969-1972 urteetan teologia Hegoaldeko Rio Grandeko Unibertsitate Katolikoko Teologia Fakultatean. Praktikak Gravataíko Santa Ana parrokian egin zituen.

1972ko uztailaren 8an apaiztu zen, eta hasiera batean Sapucaia do Sulgo Andre Maria Sortzez Garbiaren parrokiako bikario-diruzain gisa lan egin zuen. 1973tik 1981era Hegoaldeko Rio Grandeko Unibertsitate Katolikoko Erlijio Kulturako irakaslea izan zen.

1981etik 1985era, Elizaren Historiako masterra eta doktoretza egin zituen Erromako Gregoriotar Unibertsitatean. 1984tik 1986ra, Porto Alegreko Familia Santuaren elizako bikarioa izan zen. Horrez gain, irakasle lanetan aritu zen 1984tik 2001era. 2002ko martxoaren 8an, Dadeus Gringsek ordenatu zuten Porto Alegreko katedralean. Beste kontsagratzaileak Bruno Maldaner eta Eduardo Benes de Sales Rodrigues izan ziren. Elizbarruti horretan zegoen bitartean, apaizen hezkuntzan, katedralaren zaharberritzean eta Uruguai Garaiko martirien beatifikazioan arreta jarri zuen. Apirilaren 27an hartu zuen kargua.

Porto Alegren hil zen 2025eko apirilaren 30eko goizean, 78 urte zituela, tumore bat kentzeko ebakuntzaren ondoren izandako konplikazioen ondorioz.

## Lanak 
## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txerri-belarri

**Txerri-belarria** (edo **plantxan egindako belarria**) Espainiako tabernetan zerbitzatutako errazio moduko bat da, eta plantxan erretako txerri-belarria da. Belarria dado edo zerrendatan txikitzen da eta parrillan erretzen da. Txerri-belarriaren bi bertsio egon ohi dira: naturala edo adobatua, biak parrillan erretzen dira eta testura kartilaginosoagatik bereizten dira, saltsa minarekin batera. Erreta, baratxuri eta perrexil xehatuarekin lagundu ohi da ("Baratxuridun belarria" esaten zaio), edo plantxatik atera ondoren gainetik bota ohi den saltsa min batekin (kasu honetan, "*belarria* saltsa minean" edo "*belarri mina*" ere esaten zaio). 

## Zerbitzua 
Oso errazio tipikoa izan ohi da tabernetan, eta edari batekin batera etorri ohi da: garagardo bat (*kaña*) edo ardo bat (txikitoa). Bakarrik edo beste errazio batzuekin zerbitza daiteke: patata minak, txorizo-gaia, giltzurrunak jerezarekin, Paviako soldadutxoak, etab. Madrilgo erkidegoan badira leku berezi batzuk plater hau perretxikoekin eta hirugiharrarekin nahastuta zerbitzatzen dutenak. Errazio bat gehiago da tapa bat baino. Limoi-xerra batzuk ere izaten ditu, errazioaren gainetik zipriztintzeko.

## Nazioarteko aldaerak 
Txerri-belarria beste osagai batzuekin kozinatzen da batzuetan, lekaleekin gehienetan. Hala, babarrunekin kozinatzen bada, Burgosko eltze ustela lortzen da. Galiziako eltzekariaren parte ere izan ohi da.

Txinako sukaldaritzan txerri-belarria hasierako edo plater lagungarri gisa zerbitzatu ohi da, osagai gisa 豬耳朵 (pinyin: *zhū ěr duo*, prestaketa antzekoa da: lehenik zerrendatan moztu eta soja-saltsarekin edo espeziatua saltsa minarekin zerbitzatzen dira, Txinan hotz edo bero zerbitza daitezke. Okinawako sukaldaritzan, txerri-belarriari *mimigaa* (ミミガー) esaten zaio, eta ur irakinarekin edo ozpinarekin marinatuta edo sashimi moduan prestatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txorizo txikitu

**Txorizo txikitua**, **txorizo xehatua** edo **txitxikiak** txorizo-gaiekin edo haragi txikitu eta adobatuarekin egiten den jakia da.

## Ezaugarriak 
Haragi xehatua izaten da, txerriarena gehienetan, eta hestebeteak egiteko eta txorizoak egiteko prestatuta egoten da, baina, azkenean, ez da hestea bete, eta hasierako honetan erabiltzen da. Beste osagai batzuk ere izaten ditu, hala nola piperrautsa (gozoa zein mina), baratxuria, gatza eta abar. 

Gaur egun, merkatuan aukera dago basurde-, oreina-txikitua eta abar lortzeko. Plater hori oso garrantzitsua zen txerria hiltzen zen garaietan, hain zuzen ere txorizo-gaia egin eta haragia ontzutzen zen garaian, kantitate txiki bat atera, frijitu eta txorizoa bere gatz puntuan egongo zen jakiteko froga gisa erabiltzen zen.

Euskal Herrian ez ezik, Espainian ere jaten dute. Jaéngo La Loma eskualdean, txorizo-xehatua *ochío* betetak egiteko dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nana Caymmi

**Dinahir Tostes Caymmi** (Rio de Janeiro, 1941eko apirilaren 29a – *ibidem*, 2025eko maiatzaren 1a), ***Nana Caymmi*** izen artistikoz ezagunagoa, brasildar abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Nana Caymmi Rio de Janeiron jaio zen, Dorival Caymmi eta Stella Marisen alaba. Bere lehen grabaketa aitaren *Acalanto* diskoan izan zen. 1959an Gilberto Aponte Paoli mediku venezuelarrarekin ezkondu zen eta Venezuelara joan zen bizitzera. 1966an dibortziatu ondoren, Rio de Janeirora itzuli zen. Garai hartan, Tropicalia mugimenduan parte hartu zuen. Gilberto Gil abeslariarekin harremanean hasi, 1967an harekin ezkondu eta hurrengo urtean dibortziatu zen. 1966an, *Saveiros* abestu zuen Rio de Janeiroko lehen Festival Internacional da Cançãon, eta lehiaketaren fase nazionalean lehen postuan geratu zen, publikoak Gal Costaren *Minha Senhora* nahiago zuen arren.

Caymmi figura polemikoa bihurtu zen, ez Tropicalia mugimenduan ez protesta abestien mugimenduan gustuko izan ez zuena. Arrakasta handirik ez izan arren, lana lortu zuen, Brasiletik kanpoko gaueko klubetan portugesez abestuz. 1980ko hamarkadan hainbat disko grabatu zituen EMIrentzat eta 1983ko *Bahia de Todos os Sambas* dokumentalean agertu zen. 1990eko hamarkadan, arrakasta handiagoa lortu zuen *Bolero* diskoarekin, urrezko hainbat diskoren artean lehenengoa izan zena. 1995ean eta 1998an, São Pauloko Arte Kritikaren Elkarteak Urteko Emakumezko Abeslari Onena izendatu zuen.

2013an Dori Caymmi eta Danilo Caymmi nebekin batera kaleratu zuen *Caymmi* diskoa 2014ko Grammy Latino sarirako izendatu zuten Brasilgo Pop Musikaren Disko Onenaren kategorian. 2019an, beste izendapen bat jaso zuen kategoria berean, oraingoan *Nana Caymmi Canta Tito Madi* diskoarengatik, eta 2021ean beste bat, Urteko Albumaren kategorian, *Nana, Tom, Vinícius* diskoarengatik.

Rio de Janeiron hil zen 2025eko maiatzaren 1ean, 84 urte zituela.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiestatearen Ataria

**Maiestatearen Ataria** edo **Paradisuko Ataria** (gaztelaniaz, *Pórtico de la Majestad* edo *Pórtico del Paraíso*) Toro hirian (Zamora, Espainia) dagoen Santa Maria kolegiatako eliz atari gotikoa da. 

## Deskribapena 
Eliz ataria den arren, kolegiata barruan geratu da, eta barrutik kanporako norabidean balego bezala da, 15. mendeko eraldakuntza batek Maiestatearen kapera esaten zaionaren barruan utzi baitzuen. 

Atarian ikonografia gotikoan ohikoak diren bi gai irudikatzen dira: Ama Birjinaren gorespena (mainelean, ateburuan eta tinpanoan) eta Azken Judizioa (kanpoko arkiboltetan). Seigarren arkiboltan hemezortzi musikari ageri dira, Ama Birjinaren bizitzaren irudikapenaren eta Azken Judiziokoaren arteko espazioa bereizten duen irudizko lerroan jarrita, eta beraz, gai batekin edo bestearekin lot litezke musikariak. Atariaren izena *Maiestas Domini* irudikapen ikonikotik dator. 

Ataria 13. mendekoa da, baina eraikuntza data historialariek eztabaidagai dute: 1240ko data goiztiarra proposatu da, edo Gaztelako Antso IV.aren erregealdiaren amaierakoak: 1284-1295 artean.

Portada egiteko eskulturen errepertorio zabala erabili zuten, ziurrenik Leongo erresumako bi maisu harginek, Aldeanuelako hareharria baliatuta,. Bigarren kolomadiaren kapiteletan eta tinpanoaren inguruan agertzen diren hutsuneak liturgia-altzarien aztarnak dira. Altzari horiek portadari atxiki zitzaizkion Santo Tomas Apostoluaren parrokiako erretaula nagusi gisa egokitu zenean, eta 1671. urtetik aurrera Maiestatearen kaperan jaso ziren.

Atariaren edertasunaz gain, bere garrantzi eta berezitasun handiena Erdi Aroko polikromia originalak gordetzen duen bakarrenetakoa izatean datza. 1980tik 1990era bitartean egindako zaharberritze-lanetan aurkitu zuten, eta ordutik kontserbazioa hobetzeko trataerak aplikatu dira. Ikerketek aditzera eman dutenez, jatorrizko pinturari sei konponketa egin zitzaizkeen mendeetan zehar, 1408, 1506, 1547, 1566 eta 1772 urteen inguruan, eta, azkena, 19. mendean. Lehen zaharberritze modernoak 1987-1989 eta 1995-1996 urteetan egin ziren. Azken lanketa horretan, erabaki zen jatorrizko polikromia agerian uztea , 1408ko berregintzarekin batera. 

## Iruditegia

Fitxategi:Leyenda_del_Pórtico_de_la_Majestad._Toro_-_Zamora.jpg|Osagarrien informazio panela.
Fitxategi:Colegiata_de_Toro_(22018692483).jpg|Tinpanoa.
Fitxategi:Colegiata_de_Toro_(22639840485).jpg|Ateburua.
Fitxategi:Arquivoltas_de_la_Portada_de_la_Majestad,_Colegiata_de_Toro.jpg|Arkiboltak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenny Gilruth

**Jennifer Madeleine Gilruth** (1984) eskoziar politikaria da, 2023tik Hezkuntza eta Gaitasunen Kabineteko idazkaria izan dena. Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP) kidea, eta 2016tik Eskoziako Legebiltzarreko (MSP) kidea da, Mid Fife eta Glenrothes konderrietatik.

## Bizitza eta karrera 
Gilruth lehenik Banff-en (Aberdeenshire) hazi zen, bere familia Ceres-era (Fife) joan aurretik. Bere aita Newport-on-Tay-n jaio eta hazi zen. Madras College-n (St Andrews, Fife) ikasi zuen[4] eta Markinch-en bizi da. Glasgowko Unibertsitatean soziologia eta politika arloan graduatu zen, eta Hezkuntzan Graduondoko Diploma Profesionala lortu zuen Strathclyde Unibertsitatean. MSP bihurtu aurretik, Gilruth Dunfermlineko St. Columba's Roman Catholic High School-eko Gizarte Gaietako Irakasle Nagusia izan zen. Aurretik, Education Scotland-eko Kualifikazioen Garapen Nazionaleko Ofiziala izan zen, eta aurretik, Edinburgoko Royal High School-en Ikasketa Modernoak irakatsi zituen. Gilruthek Eskoziako Kualifikazioen Agintaritzaren azterketak ere zuzendu zituen eta argitaratutako egilea da. 

## Eskoziako Parlamentuko kidea (2016–gaur egun) 
2016ko apirilean, Gilruth SNPren hautagai izendatu zuten Mid Fife eta Glenrothes auzoetarako, 2016ko maiatzaren 5ean egindako Eskoziako Parlamentuko hauteskundeetan. Eserlekua irabazi zuen 15.555 botorekin (botoen % 54,9), 8.236ko gehiengoarekin; Kay Morrison, Eskoziako Alderdi Laboristako bigarren hautagaiak emandako botoen bikoitza baino gehiago. Tricia Marwicken ondorengoa izan zen, Eskoziako 4. Parlamentuko presidentea izan zena (2011–16).

## Bizitza pertsonala 
2017ko uztailaren 15ean iragarri zen Gilruth Kezia Dugdalerekin harreman bat zuela, garai hartan Eskoziako Alderdi Laboristako buruzagia zena. 2022ko ekainean, Gilruth eta Dugdale zeremonia pribatu batean ezkondu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Eskoziako Gobernua

## Kanpo estekak
Fun guo

***Fun guo-a*** () Chaoshan eskualdeko lurrunetan egositako *dumpling* mota bat da, Guangdong probintziaren ekialdeko kostaldean, Txinako hegoaldean.

## Osagaiak 
Normalean, kakahuete xehatuarekin, baratxuriekin, txerri xehatuarekin, ganba lehorrarekin, errefau lehorrarekin eta *shiitake* onddoarekin betetzen dira. Beste betegarri batzuk martorria, jícamea edo *daikon* lehorra dira. Betegarria geruza lodi batean biltzen da; geruza hori irin- edo almidoi-nahasketa begetal batekin eta ur irakinarekin egiten da. Ore hau egiteko errezeta ezberdina izan daitekeen arren, gari-irin glutenik gabea, tapioka-irina eta arto-fekula edo patata-almidoia izaten dira. *Dumpling-ak* pipermin-olioarekin zerbitzatzen dira.

## Chaoshanen sukaldaritza 
Min Nan-en *chaozhou* euskalkian, *dumpling-ak* *hung* gue deitzen dira, baina izen kantonieraz ezagunagoak dira. Guangdongeko *chaozhou* ez diren eskualdeetan ere jaten dira.

## Sukaldaritza hawaiiarra 
Hawaiin, *fun* guoari *pepeiao* deitzen zaio, ‘belarria’, duen formagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Red (2010eko filma)

***Red*** edo **RED**, 2010ean Robert Schwentke alemaniarrak zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. *izen bereko komikian* oinarritua dago. Bruce Willis, Morgan Freeman, John Malkovich, Mary-Louise Parker, Helen Mirren, Karl Urban, Rebecca Pidgeon, Brian Cox, Richard Dreyfuss, Julian McMahon, Ernest Borgnine eta James Remar aktoreek antzeztu zuten.

*Red 2* (2013) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Frank Moses (Bruce Willis), Joe Mathenson (Morgan Freeman), Marvin Boggs (John Malkovich) eta Victoria Winslow (Helen Mirren) jada erretiroa hartutako agente ohiak dira, oraingo Washington Hiriko administrazio berriak hilik ikusi nahi dituenak. Arrazoia: CIAko agente onenak zirela, onegiak. 

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rat Race (filma)

***Rat Race***, , 2001eko Jerry Zucker estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. ''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'' (1963) filmean oinarritua dago. Rowan Atkinson, Whoopi Goldberg, Cuba Gooding Jr., Wayne Knight, Jon Lovitz, Kathy Najimy, Lanei Chapman, Breckin Meyer, Amy Smart, Seth Green, Vince Vieluf, John Cleese eta Dave Thomas aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Las Vegas hiriko Donald Sinclair (John Cleese) kasino baten jabeak zein baino zein ezberdinagoak diren pertsona talde bati lasterketa bitxi batean parte hartzea erabakiko die: araurik gabeko lehiaketa batean Mexiko Berrira ailegatzea.

## Aktoreak 
* John Cleese: Donald P. Sinclair
* Lanai Chapman: Merrill Jennings
* Whoopi Goldberg: Vera Baker
* Breckin Meyer: Nicholas "Nick" Schaffer
* Amy Smart: Tracy Faucet
* Cuba Gooding Jr.: Owen Templeton
* Seth Green: Duane Cody
* Vince Vieluf: Blaine Cody
* Jon Lovitz: Randy Pear
* Kathy Najimy: Beverly "Bev" Pear
* Brody Smith: Jason Pear
* Jillian Marie Hubert: Kimberly Pear
* Dave Thomas: Harold Grisham
* Wayne Knight: Zack Mallozzi
* Silas Weir Mitchell: Lloyd
* Brandy Ledford: Vicki

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luma-bola

**Luma-bola** (, , ) badminton eta antzerako kiroletan erabiltzen den pilota da.

## Deskribapena eta ezaugarriak 
Kono itxura du. Kortxozko esfera erdi bati 16 luma txertatzen zaizkio. Kortxoak larruzko geruza batek estaltzen du.

Luma-bola oso aerodinamikoa da eta hasierako kolpearen ondoren luma-bola biratu eta kortxoa aurrerantz begira kokatzen da. Hauskorra ere bada eta horregatik minutu gutxiren buruan luma-bola berria behar da ordezkatzeko. Horregatik maila apaletan lumazkoak izan beharrean nylonezkoak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jianzi

250px|thumb|Jianzi partida ofiziala.
250px|thumb|Jianzi partida parkean.
150px|thumb|Jianziko luma-bola.
**Jianzi** () Txinako kirol tradizional bat da. Luma-bola astun bat airean mantentzea helburu duen kirola da, horretarako partehartzaileek gorputzeko edozein atal erabil dezakete, besoak eta eskuak ezik.

## Historia 
Han dinastiaren garaian (K.a. 202 - K.o. 220) *Cuju* izeneko kirola egiten zen eta handik eratorria dela uste da. Entrenamendu militarra egiteko erabili izan da historian zehar. Liburu askotan agertzen dira jianziaren aipamenak. eta 2000an antolatu zen leheengo Munduko Txapelketa Hungariako Újszász hirian.

## Kirola 
Badminton kantxatan jokatzen da bi jokalariren artean edota bikoteka. Kalean edo parkean jokatzen denean pertsona gehiagoren artelko zirkuloak eratzea ere ohikoa da.

Sarearen alde batetik bestera pasatu behar da eta lurra uki dezan ekidin behar da. Horretarako gorputzeko edozein atal erabil daiteke luma-bola kolpatzeko, besoak eta eskuak ezik.

Luma-bola badmintonekoa baino 3-4 aldiz astunagoa da (15-25 g artean) eta lau luma luze ditu txertatuta, bamintonekoak hamasei luma labur ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stratton mendia (Vermont)

**Stratton mendia**, , AEBetako Windham konderrian dagoen mendi bat da, Vermont konderrian.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Oneida aintzira

**Oneida aintzira**, , AEBetako Oneida eta Oswego konderrian dagoen aintzira bat da, New York estatuan.

34 kilometro luze, 8 kilometro zabal eta bataz besteko 17 metroko sakonera du.

Izena bertan bizileku zuen Oneida amerindiar herriari zor dio.
Kig ha farz

**Kig ha farz** Bretainiako eskualde frantseseko berezitasun gastronomikoa da, eta zehazkiago *Léon* eskualde txikikoa (Morlaixetik Brestera hedatzen dena, Finisterre departamenduaren iparraldean). 

Bere izenak, bretoieraz, okela eta *betegarria* esan nahi du, bere edukiaren gutxi gorabeherako deskribapen bat delarik. Haragi eta barazkiz egindako eltzekaria da (pot au feu-ren antzekoa), eta berezitasun bat du: suge-ilarrez egindako masa bat botatzen zaio (galetteak edo crêpe gaziak egiteko erabiltzen den bera) oihalezko zakutxo batean, ore trinko bat (*farz* delakoa) osa dezan, budin moduan, eta ez dadin zopan diluitu. Zapore gozoagoa duen beste aldaera bat gaingariaren irinarekin egiten da (azkenburukoetan crêpe bretoiek daramatena). Farzak esne-gaina edo esnea eraman dezake, eta mahatsak edo aranpasak. Bretainian ohialezko zakutxoak saltzen dituzte.

Jatorriz baserri girokoa eta apala zenez, tradizionalki txerri-hirugiharra baino ez zeraman gazituta, baina denborarekin txerri-ukondo gazituarekin aberastu da, eta, batzuetan, idi-haragi odolkiarekin eta egosteko saltxitxa berezi batekin. Barazkiak, berriz, aza, azenarioak, patatak, arbiak eta tipulak izaten dira.

Antzinako baserritar plater hau gaur egun lehen eta bigarren plater gisa hartzen da: lehendabizi zopa, ondoren haragiak eta barazkiak farzarekin. Hau xerratan moztu edo papurtu egiten da, dena gurin edo txerri-gantz saltsa batekin, Tipulatxekin eta hirugiharrarekin bustiz, *lipig* izenekoa.

## Kanpo estekak
Tereapii Tapoki

**Tereapii Tapoki** (1985eko ekainaren 4a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iosu Rivas

**Iosu Rivas Karrantza** (Donostia, Gipuzkoa, 1983ko urtarrilaren 20-) gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Eskuin atzelari lanetan aritzen zen.

## Jokalari Ibilbidea 
*2025eko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
William Taramai

**William Taramai** atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako bandera

Melillako bandera **Melillako** Autonomia Estatutuaren hirugarren artikuluan araututa dago (2/1995 Lege Organikoa, martxoaren 13koa), eta honela deskribatzen du: «Hiriko armarria erdian duen zeru-urdin koloreko **bandera** tradizionala».

## Deskribapena 
Melillako armarria Medina Sidoniako Etxeko armarriaren berdina da, eta hartatik dator zuzenean. Bere blasoia honako hau da: azur-zelaian, urre eta guletan xakelatutako bi galdara, zazpi suge sinopletan gringolatuak, makilara jarrita. Gaztela eta Leongo errege-armen ertza, bederatzi gulezko piezakoa, urrezko gazteluekin, txandaka, zilarrezko bederatzi piezarekin eta gulezko lehoiekin. Armarria, koroa dukal batez errematatua dago, Tarifako gaztelutik sastakai bat jaurtitzeko jarreran, Guzman Ona irudikatzen duen irudi bat seinaleztatzen duena. Eusten diote, Herkulesen Itsasartearen zutabeek, *Non Plus Ultra* inskripzioarekin. Armarriaren oinean, baina kanpoan, Herensuge bat agertzen da. Goialdean, *Praeferre Patriam Liberis Parentem Decet* (Aita batek seme-alaben aurretik aberria jarri behar du) dibisa duen zinta hegalduna agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilith Fair

thumb|300px|eskuinera|The main stage, September 22, 1998, Great Woods Center, Mansfield, Massachusetts
**Lilith Fair** emakume abeslarien musika jaialdiak izan ziren. Sarah McLachlan-ek antolatu zituen eta hainbat hiri zeharkatu zituen 1997 urtetik 1999 urterara arte. Bertan oso ezagunak zein ezezagunak ziren emakume abeslarien sorta eskaintzen zion publikoari. Lilith Fair jaialdiari buruzko dokumentala egin zen, Sarah McLachlan eta Sheryl Crow abeslarien parte-hartzearekin.

## Deskribapena 
1996 urtean, McLachlan haserretu egin zen kontzertuen bi sustatzailek bi emakumezko abeslari bata bestearen atzetik aurkezteari uko egin ziotela jakin zuenean. 

Fair de Sarah Lilitheko jaialdiak 2 milioi pertsona inguru batu zituen bere historia laburrean (hiru urte), eta karitate eta dohaintza obretara bideratu ziren batutako 7 milioi dolar inguru. Musikaren historia osoko emakumezkoen musika-jaialdi ospetsuenetako bat izan zen, eta emakumezko artista ezezagun askori ibilbidea hasten lagundu zion.

Hala ere, 1999 urteko kontzertua bukatu ostean, Sarahk proiektua bertan behera utzi zuen, eta denbora baten ostean esan zuenez, ez zegoen beste Lilith Fair bat sortzeko asmorik.

## Lilith Fair urtez urte 
### 1997 
Artistak aldatu egiten ziren egun eta lekuaren arabera, eta Sarah McLachlan eta Suzanne Vega izan ziren ekitaldi guztietan aurkeztu ziren bakarrak. Village eszenatokiko ia artista guztiak data batean edo bitan aurkeztu ziren.

#### Agertoki nagusia 
#### Bigarren mailako agertokia 
#### Village agertokia 
### 1998 
Artistak aldatu egiten ziren egun eta lekuaren arabera, eta Sarah McLachlan izan zen ekitaldi guztietan aurkeztu zen bakarra. Neneh Cherryk eta Lauryn Hillek euren aurkezpenak bertan behera utzi behar izan zituzten. Village eszenatokiko ia artista guztiak data batean edo bitan aurkeztu ziren.

#### Agertoki nagusia 
#### Bigarren mailako agertokia 
#### Village agertokia 
### 1999 
Artistak aldatu egiten ziren egun eta lekuaren aren arabera, eta Sarah McLachlan izan zen ekitaldi guztietara aurkezten zen bakarra. 

#### Agertoki nagusia 
#### Bigarren mailako agertokia 
#### Village agertokia 
### 2010eko Revival 
2010eko Revival birak hainbat zailtasun izan zituen, jaialditik jaitsi ziren zenbait leku eta artista, sarrera salmenta baxua barne.

Artistak aldatu egiten ziren egunaren eta tokiaren arabera, eta Sarah McLachlan izan zen ekitaldi guztietan aurkeztu zen bakarra.

#### Agertoki nagusia 
#### Bigarren mailako agertokia 
#### Village agertokia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ingelesez) Lilith Fair Webgune Ofiziala
* (Ingelesez) Paula Cole Network Forum - Eztabaidak, MP3s, MPEGak, Berriak, Multimedia
* (Ingelesez) Elkarrizketa Paula Colerekin Lilith Fair-i buruz
Melillako armarria

thumb|591x591px|Melillako armarria
 
**Melillako** armarria Espainiako Melilla hiri autonomoaren armarria da.

## Deskribapena 
Medina Sidoniako etxearen armak dira. Alfontso XIII.aren Errege Dekretuak eman zuen 1913ko martxoaren 11n, eta Ministroen Kontseiluko presidente Álvaro de Figueroak, Romanonesko kondeak, berretsi zuen. Armarria Medina Sidoniako etxearen armetan oinarritzen da, izan ere, Juan Alonso Pérez de Guzmán, Medina Sidoniako hirugarren dukea, hiria konkistatu zuen espedizioaren buru izan zen. Hona hemen Melillako hiriaren armarria definitzen duen armarria:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Descripción del escudo de Melilla
Petros Protopapadakis

**Petros Protopapadakis** (; Apeiranthoa, Naxos, 1859ko abenduaren 31 – Atenas, 1922ko azaroaren 28a) greziar politikaria izan zen, Grezialo lehen ministroa 1922ko maiatzetik abuztura.

Parisen matematika eta ingeniaritza ikasketak egin zituen eta Greziako Akademia Militarreko irakaslea izan zen.

1902an Legebiltzarreko kide hautatu zuten ideologia kontserbadoreko Alderdi Nazionalaren hautagaitzan. Ondoren, Greziako Alderdi Popularrarekin bat egin zuen eta Ekonomia ministro izan zen. Geroago, Justizia ministro izan zen Dimitris Gounarisen gobernuan (1921-1922).

Greko-turkiar gerrean Konstantino I.a erregeak Protopapadakisi agindu zion 1922ko maiatzean gobernua osatzea. Estatu kolpe militar batek gobernua suntsitu zuen abuztuan.

Protopapadakis Seien Epaiketan epaitu zuten. Heriotza-zigorra ezarri zioten eta bere gobernuko beste bost kiderekin batera exekutatu zuten.
Izkira lehor

[thumb|Izkira lehor frijituak [martorri ugariz estalita.Txinatar jatetxe batean zerbitzatuak.]]
**Izkira lehorra** (**ganba lehorra** ere bai) krustazeoak eguzkitan lehortuz egiten diren prestakinak dira. Normalean, izkirak, ganbak edo otarrainxkak izaten dira. Eragiketa horren bidez, tamaina txikiagotu egiten da, baina zaporeak areagotu egiten dira; hori dela eta, gozagarri gisa erabiltzen da Asiako sukaldaritza gehienetan.  Krustazeo lehor horien prestaketarik ohikoena frijitzea edo saltsetan egitea izaten da. *Umami* zapore handia ematen diete osagaiei.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Mallecoren gaineko biaduktoa

**Mallecoren gaineko biaduktoa** () Collipulli komunan (Txile) dagoen trenbide zubia da, Malleco ibaiaren harana gainditzeko eraiki zena. 102 metrotako altuera du eta eraiki zenean munduko garaienetakoa izan zen. Gaur egun ere Txileko hirugarren zubi altuena da.

## Historia 
Kondairak dio Gustave Eiffelek diseinatu zuela zubia, baina Victorino Aurelio Lastarria arkitektoak diseinatu zuen eta 1886an lanak abiatu ondoren 1890eko urriaren 26an inauguratu zuen José Manuel Balmaceda presidenteak. Eraikuntzan hainbat enpresak hartu zuten parte, tartean Eiffelen enpresak ere bai.

Zubi honi esker Txileko hegoaldera iristea asko azkartu zen eta aberastasuna ekarri zion hegoaldeari.

Hasiera batean lau zutabe zituen baina lokomotora gero eta astunagoen eraginez 1923an beste bi gehitu zitzaizkion.

1990. urtean Txileko Monumentu Nazionala izendatu zuten eta 1998an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatzeko hautagaia izan zen.

## Egitura 
347,5 metrotako luzera du eta haranaren puntu baxuenarekiko 102 metrotako altuera du trenbideak. Gaur egun sei zutabe ditu, maldaren arabera altuera desberdina dutenak. Altzairuzko barrak gurutzatuz egindako egitura sendoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monte Grappa

**Monte Grappa**, venezieraz *Mónte Grapa*, Italiako mendate bat da, Veneto eskualdean. 1.715 metroko garaieran dago.

Italiako Giroa hainbat aldiz bertatik igaro da.
Carmeloko zubia

**Carmeloko zubia** () Uruguaiko Carmelo herrian eraikitako zubi birakaria da. Hego Amerikako lehenengo zubi birakaria izan zen eta giza indarraren bidez biratzen du, horrelako bakarra da munduan.

## Historia 
Zubia Alemanian eraiki zen eta Uruguain muntatu zen Juan T. Smith eta Eduardo Chiappori injeniariek gidatuta. 1912ko maiatzaren 1ean inauguratu zen.

1951ko azaroan ekaitz batek gbiraketa sistema kaltetu zuen, baina 1952rako konpondu zuten.

Gaur egun martxan jarraitzen duen arren gainetik igarotzen den karga astunak nabarmen kaltetu du.

2018an ibaiak eramandako hiru itsasontzik jo zuten eta pibotea desplazatu zuten. Konpondu ondoren 2019ko otsailaren 23an inauguratu zuten, argiztapen sistema berriarekin.

## Egitura 
Las Vacas errekaren gainean ezarrita dago. 88 metrotako luzera du eta harrizko hiru zutabe ditu, erdikoak (handienak) biraketa pibote lanak egiten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miss International Queen 2025

**Miss International Queen 2025** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 19. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hirian egin zen 2025eko irailaren 20an. Midori Monet estatubatuar modeloak irabazi zuen eta erreginaren koroa aurreko edizioko Catalina Marsano perutar erreginaren eskutik jaso zuen. Finala Thailandiako Channel 3 telebista-kateak eman zuen.

Lehiaketaren aurre-ekitaldiak irailaren 9an hasi ziren Chiang Main. Bertan lehiaketan aritu ziren 23 herrialde ezberdinetako 23 erreginagaiek lanna kultura ezagutzeko aukera izan zuten irailaren 9a eta 11 bitartean. Gainera, egonaldi horretan *Miss International Queen 2025 Gaueko Gala: Kultura eta Joskintza Chiang Main* () gaueko gala berezia egin zen irailaren 10ean.

Lehiaketak hiru saio izan zituen. Lehen saioa irailaren 15ean egin zen Bangkoken eta bertan hautagaiek euren jantzi nazionalak eta talentua erakutsi zituzten. Bigarren saioa, Atariko Lehiaketa () deritzona, irailaren 18an egin zen Pattayan. Amaitzeko, hirugarren saioa, finala, irailaren 20an egin zen Pattayan eta ekitaldi horretan Midori Monet Miss International Queen erregina izendatu zuten.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
#### Sari bereziak 
##### Talentudunena 
Talentudunenaren saria 2025eko irailaren 15ean Bangkoken egin zen Jantzi Nazionalen eta Talentuaren galan () aukeratu zen. Taneung Chanthasenesack laostar modeloak irabazi zuen talentudunenaren saria Midori Monet estatubatuarraren eta Hà Tâm Như vietnamdarraren aurretik.

## Lehiakideak 
Guztira 23 herrialde ezberdinetako 23 lehiakide edo erreginagaik hartuko dute parte miss erreginaren koroa eskuratzeko lehian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Clifdengo zubi esekia

**Clifdengo zubi esekia** () Zeelanda Berriko hegoaldeko uhartearen muturrean dagoen Clifden herrixkako zubi eseki ezaguna da. Waiau ibaia zeharkatzeko erabiltzen da.

## Historia 
Aurrez ferry bidez zeharkatzen zuten ibaia zaldizkoek eta zalgurdiek, baina sarritan urak handi etortzen ziren eta arriskutsua izaten zen. Zubia eraikitzea erabaki zen eta C. H. Howarth injeniariak diseinatu zuen eta 1899ko apirilaren 5ean inauguratu zuen Sir Joseph Wardek.

1978an zubi berri bat eraiki zen 130 metro beherago eta gaur egun oinezkoentzako zubia da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elhousine Elazzaoui

**Elhousine Elazzaoui** (Zagora, 1992ko martxoaren 16a - ) atleta marokorra da, mendi lasterketatan aritzen dena. 2024an Golden Trail World Seriesko txapelduna izan zen eta 2025ean Zegama-Aizkorri Maratoia irabazi zuen.

## Biografia 
Amazig familia batean jaio zen Zagoran eta 14 urterekin hasi zen lasterketaak egiten. 2018an Marokon 80 kilometroko mendi-lasterketa bat irabazi zuen. 2019an Skyrunning lasterketak egiten hasi zen.

2024an sei lasterketa rabazi eta Golden Trail World Series txapelketako irabazlea izan zen.

2022an hartu zuen parte lehenengoz Zegama-Aizkorri Maratoian eta laugarren egin zuen. 2023an eta 2024an bigarren egin zuen eta 2025ean irabaztea lortu zuen.

## Palmaresa 
Garaipenak:
* 2018
**  SkyRace Lodrino-Lavertezzo
* 2019
**  SkyRace Lodrino-Lavertezzo
**  Claro-Pizzo
**  Bellagio SkyRace
* 2020
**  Claro-Pizzo
* 2021
**  Swiss Alpine Marathon K43
**  Vertical Grèste de la Mughéra
* 2022
**  Marathon de la Jungfrau	
**  Claro-Pizzo
* 2023
**  DoloMyths Run
**  Claro-Pizzo
**  Il Golfo dell'Isola Trail - Prologoa
**  Il Golfo dell'Isola Trail - Finala
**  Maxi-Race Madeira - Medium
* 2024
**  Mont-Blanceko maratoia
**  Headlands 27K
**  Mammoth 26K
**  Ascona-Locarno Trail - Prologoa
**  Ascona-Locarno Trail - Finala
**  Chianti Half Trail
**  **Golden Trail World Series**
* 2025
**  Zegama-Aizkorri Maratoia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Harrison

**Joan Cynthia Harrison** (East London, 1935eko azaroaren 29a – 2025eko maiatzaren 20a) hegoafrikar igerilaria izan zen.

Aita errugbilaria izan zen eta ama igerilaria. Joan East Londoneko Clarendon High School for Girls-en ikasi zuen. Hamahiru urterekin Hegoafrikako errekorrak zituen eta hamalaurekin Commonwealtheko Jokoetan txapeldun izan zen.

1952ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen bizkar estiloko 100 metroko proban. 1954ko Commonwealth Jokoetan urrezko bi domina gehiago irabazi zituen. 1982an Igeriketako Ospearen Aretoko kide hautatu zuten.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Evans Chebet

**Evans Kiplagat Chebet** (Kondabilet, Kenya, 1988ko azaroaren 10a) keniar iraupen luzeko lasterkari bat da. World Marathon Majors saileko hiru maratoi irabazi ditu.

## Biografia 
2011n bigarren egin zuen lehenengo nazioarteko proban, Italian, 10 miliatako distantzian. Hurrengo urteetan Pragako maratoian eta Hego Koreakoetan hainbat bigarren postu lortu zituen. 2019an irabazi zuen lehenengo maratoia, Buenos Aireskoa. 2020an Valentziakoa irabazi zuen eta marka pertsonal onena ezarri zuen, 2:03:00. 

### World Major Maratoiak 
Lehenengo World Major maratoia 2016an korritu zuen, Berlinen, eta podiumera igotzea lortu zuen. 2017an Tokiokoan laugarrena izan zen eta 2018an Bostongoan ez zuen amaitu. 2021ean Londresen berriz ere laugarren egin zuen. 

2022an urte bikaina osatu zuen, Bostongo eta New Yorkeko maratoiak irabazi baitzituen, biak urte berean irabazten zituen hirugarren atleta izan zen XXI mendean. 2023an berriz irabazi zuen Bostongo maratoia, beraz parte hartutako hirugarren WMM-ko garaipena jarraian izan zuen.

## Palmaresa 
### World Major maratoiak 
### Bestelako maratoiak 
* 2019
**  Buenos Aires
* 2020
**  Biwa aintzira (Ōtsu)
**  Valentzia

## Markak 
* 10 km: 29:39 (Boston, AEB, 2022)
* 10 milia: 45:06 (Tilburg, Herbehereak, 2017)
* Maratoi erdia: 1:01:59 (Porto, Portugal, 2012)
* Maratoia: 2:03:00 (Valentzia, Espainia, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak