Vladimir Putin

**Vladimir Vladimirovitx Putin** —alfabeto zirilikoan: Владимир Владимирович Путин— (Leningrado, Sobietar Batasuna —orain, San Petersburgo, Errusia—, 1952ko urriaren 7a) abokatua eta politikaria da, eta inteligentzia-zerbitzuko agente ohia. *De facto*, Errusia Batua alderdi politikoaren buruzagia. 2012az geroztik, Errusiako Federazioko lehendakaria da; aurrez ere kargu hori bete zuen, 2000tik 2008ra bitartean. Errusiako gobernuko buru ere izan zen, 1999tik 2000 arte; eta, berriz ere, 2008tik 2012 arte.

Hamasei urtez aritu zen lanean KGBko (Sobietar Batasuneko inteligentzia-zerbitzua) kanpo-inteligentziako ofizial gisa. Teniente koronelaren mailara igo zen, 1991n uko egin eta San Petersburgon karrera politikoa hasi aurretik. 1996an, Moskura joan zen bizitzera Boris Jeltsin presidentearen administrazioarekin bat egiteko. Segurtasun Zerbitzu Federaleko (SFS) zuzendari eta Segurtasun Kontseiluko idazkari lanetan aritu zen denbora labur batez, 1999ko abuztuan lehen ministro izendatu baino lehen. Jeltsinek uko egin ondoren, bitarteko lehendakari izendatu zuten, eta lau hilabete baino lehenago, lehendakari oso hautatu zuten. 2004an, berriro hautatu zuten. Konstituzioak lehendakaritza  bi agintaldi jarraitutara mugatzen zuenez, berriro izan zen lehen ministro, 2008tik 2012ra, Dmitri Medvedeven lehendakaritzapean, eta, konstituzioaren mugak izan arren, 2012an lehendakaritzara itzuli zen botoen %&nbsp;63,6 lortuta. Oposizioak hauteskunde iruzurra salatu zuen., eta, 2018an, berriro hautatu zuten. 2021eko apirilean, erreferendum baten ondoren, zuzenketa konstituzionalak iragarri zituen, beste bi aldiz aurkezteko aukera emango ziona barne, eta horrek 2036ra arte luzatu lezake lehendakaritza.

Lehendakaritzat egindako lehen agintaldian, Errusiako ekonomia %&nbsp;7 hazi zen, batez beste, urtean, petrolioaren eta gasaren prezioa bost aldiz garestitzearen ondorioz. Txetxeniako bigarren gerran, Errusia zuzendu zuen, eta Txetxenian kontrol federala berrezarri zuen. Medvedeven lehen ministro gisa, erreforma militarra eta polizia-erreforma gainbegiratu zituen, bai eta Errusiak Georgiaren aurkako gerran izandako garaipena ere.

Lehendakaritzat egindako hirugarren agintaldian, Errusia-Ukraina gerraren barruan, Errusiak Krimea beretu zuen, eta Donbasseko gerraren barruan, errusiazaleei lagundu zien. Horrek zigorrak ekarri zizkion gerra horretan Ukrainako gobernuaren alde diharduten Mendebaldeko estatuetatik, eta Errusia finantza-krisi batean erori zen.

Lehendakaritzat egindako laugarren agintaldian, COVID-19 pandemiari erantzun behar izan zion, eta kontzentrazio militar bateko buru izan zen Ukrainako mugan; 2022ko otsailean, berriz ere Errusia-Ukraina gerraren barruan, «Ukrainako operazio militar berezia» izenekoa agindu zuen, eta horrek Mendebaldeko estatuen gaitzespena eta zigor gehiago ekarri zizkion. Ondorioz, 2022aren amaieran, herrialdearen BPGa %&nbsp;2,5 eta 3 artean uzkurtu zen, eta inflazioa %&nbsp;12ra igo zen; herrialde zigortzaileek iragarritakoa baino askoz datu makroekonomiko hobeak. Zigor horiekin, Europar Batasunaren ekonomiak galera handiak izan ditu; izan ere, Errusiarekiko merkataritza harremanak haustean, bere merkatu nagusietako bat, gas naturalaren hornitzaile nagusia eta petrolio hornitzaile nagusietako bat galdu ditu. Europar Batasunak, gaur egun, Errusiatik gasbideetan zehar inportatzen zuen gas natural merkearen ordez, gas natural likidotu garestia inportatzen du itsasontziz Estatu Batuetatik, eta dirutza handia bideratzen du Ukrainako armada hornitzera eta Ukrainako estatua sostengatzera.

2023ko martxoaren 17an, Nazioarteko Zigor Auzitegiak Vladimir Putin atxilotzeko agindua eman zuen, Errusia-Ukraina gerran gerra krimenak egin izana leporatuta.

Mendebaldeko hainbat analista eta figura politikok aipatu izan dute Errusiak, Putinen lidergopean, «atzerakada demokratikoa» izan duela eta «totalitarismorantz» jo duela; era berean, adierazi dute bere gobernua zikinduta dagoela ustelkeria endemikoz, oposiziogile politikoen espetxeratze eta errepresioz, errusiar hedabide independenteen larderiaz eta errepresioz eta hauteskunde libre eta zuzenen ezaz. Putinen administrazioan, herrialdeak puntuazio baxua lortu du Nazioarteko Gardentasunaren Ustelkeriaren Hautemate Indizean, *The Economist*en Inteligentzia Unitatearen Demokrazia Indizean eta *Freedom House*ren Munduko Askatasun Indizean.

## Lehen urteak
thumb|left|Vladímir Putin, bost urte zituela, María Ivánovna amarekin, 1958ko uztailean.
Putin 1952ko urriaren 7an jaio zen, Leningraden, Errusiako RSFSFSn, Sobietar Batasunean (orain San Petersburgo, Errusia), Vladimir Spiridonovitx Putinen (1911–1999) eta Maria Ivanovna Putinaren (ezkongabea Xelomova, 1911-1998) hiru semeen gazteena. Haren aitona, Spiridon Putin, Vladimir Lenin eta Iosif Stalinen sukaldari pertsonala izan zen.​​ Putinen jaiotzaren aurretik, bi anaia hil ziren, Viktor eta Albert, 1930eko hamarkadaren erdialdean jaioak. Albert haurtzaroan hil zen, eta Víktor difteriaz, Alemaniako nazien indarren Leningradeko setioan, Bigarren Mundu Gerran.

Putinen ama fabrika bateko langilea zen, eta aita, berriz, errekruta zen Sobietar Itsas Armadan, 1930eko hamarkadaren hasieran itsaspekoen flotan zerbitzatzen. Bigarren Mundu Gerraren hasieran, aitak NKVDren batailoi suntsitzailean jardun zuen. Ondoren, armadara bidali zuten, eta larri zauritua gertatu zen 1942an.​ Putinen amona alemaniar okupatzaileek hil zuten 1941ean, Tver oblastan, eta amaren aldeko osaba-izebak ekialdeko frontean desagertu ziren Bigarren Mundu Gerran.

Putin 193 zenbakidun eskolan hasi zen ikasten, 1960ko irailaren 1ean, Baskov kalexkan, bere etxetik gertu. 45 ikasle inguruko gelan, ikasle bakanetakoa zen Aitzindari Gazteak antolakundeko kide ez zena. Hamabi urterekin sambo eta judo egiten hasi zen.​ Aisialdian, Karl Marx, Friedrich Engels eta Leninen lanak irakurtzen gozatzen zuen.​ Putinek alemana ikasi zuen San Petersburgoko bigarren hezkuntzako 281 zenbakidun eskolan, eta alemanez hitz egiten du bigarren hizkuntza gisa.

Putinek, 1970ean, Zuzenbidea ikasi zuen Leningradoko Estatuko Unibertsitatean, Andréi Zhdánov izena zeramana (gaur egun, San Petersburgoko Estatu Unibertsitatea), eta 1975ean graduatu zen. Haren tesia «Nazioarteko zuzenbidean gehien mesedetutako nazioaren merkataritzaren printzipioa» gaiari buruzkoa izan zen. Han zela, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistarekin (PCUS) bat egiteko eskatu zioten, eta kide izan zen, alderdia 1991ko abuztuan legez kanpo utzi zuten arte. Putinek Anatoli Sobtxak ezagutu zuen, zuzenbide komertziala irakasten zuen irakasle laguntzailea eta, geroago, Errusiako Konstituzioaren eta Frantziako ustelkeria-eskemen egilekide izan zen.. Elkarren eragina izango zuten, Putinek Sobtxaken San Petersburgoko ibilbidean, eta Sobchakek, berriz, Putinen Moskuko ibilbidean.

## KGBko ibilbidea
1975ean, Putin KGBn sartu zen, eta KGBren 401 zenbakidun eskolan prestatu zen, Ojtan (Leningraden). Prestakuntzaren ondoren, Bigarren Zuzendaritza Nagusian lan egin zuen (kontrainteligentzia), Lehen Zuzendaritza Gorenera bidalia izan baino lehen: hor, Leningradeko atzerritar eta funtzionario kontsularrak gainbegiratu zituen. 1984ko irailean, Moskura bidali zuten Yuri Andrópov Bandera Gorria Institutuan ikasten segitzeko.​​​ 1985etik 1990era, Dresdenen (Ekialdeko Alemania) ibili zen, ezkutuko nortasuna erabiliz itzultzaile gisa.

thumb|left|Putin KGBn, 1980an.
[thumb|left|Putinen *Ausweis* (identifikazio txartela) [Stasi|Stasin. 1985ean, KGBko agente izendatu zuten Ekialdeko Alemaniako inteligentzia-agentziarako lotura gisa. Itzultzaile lanetan aritu zen Dresdenen, egiaz KGBko agentea zenean.]]

«Putin eta bere lankideak, batez ere, prentsako ebakinak biltzera mugatu ziren, KGBk sortutako alferrikako informazio-mendiei laguntzeko» idatzi zuen Masha Gessen errusiar-estatubatuarrak 2012an idatzitako Putinen biografian.

Iturri anonimo baten arabera (RAFeko kide ohia), Dresdeneko bilera horietako batean, militanteek arma-zerrenda bat aurkeztu zioten Putini, gero, RAFi eman zitzaienak Mendebaldeko Alemanian. Klaus Zucholdek esan zuen Putinek errekrutatu zuela, baita neonazi bat ere, Rainer Sonntag, eta pozoiei buruzko azterlan baten egilea ere errekrutatzen saiatu zen. Txostenen arabera, Putin aleman batzuekin ere bildu zen haririk gabeko komunikazio-gaietarako errekrutatzeko, itzultzaile batekin batera. Hari gabeko komunikazio-teknologietan murgilduta egon zen Asiako hego-ekialdean, berak errekrutatutako ingeniari alemaniarren bidaiak zirela eta.

Putinen biografia ofizialaren arabera, Berlingo Harresia erortzen hasi zenean, 1989ko azaroaren 9an, Sobietar Kultur Etxeko (Laguntasunaren Etxea) eta KGBren (Dresden) artxiboak gorde zituen manifestariek (KGBren eta Stasiren agenteak barne) artxibo horiek eskuratu eta suntsitu ez zitzaten. Gero, ustez, KGBren artxiboak bakarrik erre zituen ordu gutxi batzuetan, baina Sobietar Kultur Etxeko artxiboak gorde zituen Alemaniako agintarientzat. Ez da ezer esaten hautatze irizpideei buruz erreketa bitartean; adibidez, Stasiren artxiboei buruz edo Alemaniako Errepublika Demokratikoko edo SESBeko beste agentzia batzuetako artxiboei buruz. Alemanian dokumentu asko utzi zirela labeak eztanda egin zuelako, baina KGBren etxeko dokumentu asko Moskura bidali ziren.

Ekialdeko Alemaniako gobernu komunistaren kolapsoaren ondoren, Putinek KGBren zerbitzu aktiboari uko egin behar zion, Dresdeneko manifestazioetan eta lehenago haren leialtasunari buruz sortutako susmoak zirela eta, nahiz eta KGBk eta Alemaniako Indar Sobietarren taldeak oraindik ere Alemaniaren ekialdean lan egiten zuten. Urtearen hasieran, Leningradera itzuli zen 1990an «erreserba aktiboetako» kide gisa, eta hiru hilabetez aritu zen lanean Leningradoko Estatuko Unibertsitateko Nazioarteko Aferen atalarekin, Yuri Molchánov errektoreordeari informatuz; bien bitartean, bere doktorego-tesian aritu zen. Han, KGBren errekruta berriak bilatu zituen, ikasleak behatu zituen, eta, lehengo irakaslearekin, Anatoli Sobchakekin, adiskidetasuna berritu zuen, laster Leningradeko alkate izango zena,.​ Putinek dio teniente koronelaren mailarekin utzi zuela 1991ko abuztuaren 20an.

## Erreferentziak 
### Iturriak 
* 
* 

## Kanpo estekak