Simone de Beauvoir

[thumb|ezkerrera|200px|**Simone de Beauvoir**, bizitza osoan lagun izan zuen [Jean-Paul Sartrerekin.]]
**Simone de Beauvoir**, izen osoz **Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir** (Paris, 1908ko urtarrilaren 9a -1986ko apirilaren 14a) idazle, filosofo eta feminista frantziarra izan zen. Gai politiko, sozial eta filosofikoei buruzko eleberriak, entseguak, biografiak eta monografiak idatzi zituen eta haren pentsamendua existentzialismoaren barnean kokatu ohi da, haren lan batzuk, *Bigarren sexua* adibidez, feminismoaren sorreraren bultzagarritzat hartzen direlarik.

## Biografia 
Gaztaroa

Simone de Beauvoir goi-burgesiako familia baten senan jaio zen 1908ko urtarrilaren 9an. Aita Georges Bertrand de Beauvoir izan zuen, abokatua eta aktore afizionatua, eta ama, berriz, Francoise Brasseur izan zuen. Parisko Raspail bulebarrean kokaturiko etxe batean jaio zen eta, 5 urte bete bezain pronto, Cours Desirren eskolatu zuten, familia burgesen alabek ikasten zuten eskola berean. 2 urte geroago, Helene ahizpa gaztea ere (*Poupette* ezizenez ezagutua) bertan eskolatu zuten.

Berehala nabarmendu zen Simoneren adimen-trebezia eta, urtea joan urtea etorri, ikaskideen artean azkarrenetakoa izaten zen. Elizabeth Lacoin (*Zaza*) ere oso neska azkarra zen eta laster bilakatu zen Simoneren lagun min.

Lehen Mundu Gerraren ondoren, bere amaren aldeko aitona eta Meuse Bankuko lehendakari zen Gustave Brasseurrek Bankuaren porrota aitortu zuen. Horrek familia guztia lotsagarri utzi zuen. Porrot honen ondorioz, Simonen gurasoek Raspail bulebarreko bizileku bikaina utzi beharrean izan ziren eta etxebizitza ilun batera joan behar izan zuten, Rennes kaleko igogailu gabeko bosgarren pisu batera. Aita Georgesek emaztearen diruaz baliatu eta bizitza eroso bat izateko asmoak bazituen, usteak erdi ustel geratu ziren eta Francoise emazteak ezin izan zuen bizitza osoan errudun sentimendua gainetik kendu. Simone txikiak ere, egoera hura eta bere gurasoen arteko harremana pixkanaka-pixkanaka hondatzen zela ikustean, izugarri sufritu zuen. Haurtzaro guztia markatu zuen emakume izateak eta horrek bere pentsamendu politiko feminismoetan eragina izan zuen: aitak sekula ez zion ezkutatu seme bat izateko desioa, bere ametsa baitzen seme batek Pariseko Eskola Politeknikoan ikastea. Behin baino gehiagotan esaten zion Simoneri:

Georgesek oso gustukoa zituen antzerkigintza eta literatura eta baita bere emazteak eta alabek ere. Simoneri lanbiderik politena idazlearena zela esan ohi zion maiz eta, familiaren egoera ekonomiko kaxkarraren ondorioz, Georgesek eta bere emazteak bere alaben hobekuntza sozial baten aukera bakarra ikasketak zirela pentsatzen zuten.

Beauvoir familiak uda asko igaro zituen Saint-Ybarden, Correzeko Mayrignac jabetzan. Parkea bere aitonak, Ernest Betrand de Beauvoirrek, sortu zuen 1880. urte inguruan, haren aita zen (eta Simoneren berraitona), Narcisse Bertrand de Beauvoirrek XIX. mende hasieran eskuratu ondoren. Simonek garai alai haiek *Neska gazte zintzo baten memoriak* lanean kontatu zituen. Izadiarekin izandako kontaktuak eta mendian egindako ibilaldi bakartiek ohikoa ez zen helburu baten desira sortu zuten Simone gaztearen espirituan.

15 urte zituenean, neskak bere etorkizunari buruz ideia ziurrak zituen, jada: idazlea izan nahi zuen. Garai hartan, fedea galduta zuen dagoeneko eta inguruko guztia zalantzan jartzen hasi zen. Dena aztertzeko joera hori bere lanaren oinarria izango zen. Batxilergoa gainditu ondoren, 1925ean, De Beauvoirrek goi-mailako ikasketak hasi zituen Parisko Institutu Katolikoan, familia oneko alabek ikasi ohi zuten instituzioan. Bertan bere matematikari buruzko prestakuntza osatu zuen eta, bitartean, literaturari buruzko prestakuntza zabaldu zuen Neuillyko Sainte-Marie Institutoan. Unibertsitatean igarotako lehen urtearen ondoren, matematika orokorren, literaturaren eta latinaren ziurtagiriak eskuratzea lortu zuen. 1926an, filosofia ikasteari ekin zion eta filosofia orokorraren ziurtagiria lortu zuen 1927ko ekainean. Ziurtagiri hauen ondoren, filosofian espezializatutako letretan lizentziatu zen 1928ko udaberrian, etika eta psikologiari buruzko ziurtagiriak lortu ondoren. Unibertsitateko ikasketak Leibnizen memoriari buruzko idazlan bat eginez amaitu zituen eta hura izan zen bere goi-mailako ikasketen gailurra.

**Simone de Beauvoir** (/simɔn də bovwaʁ/) (Paris,1908ko urtarrilak 9 –   Paris, 1986ko apirilak 14) frantses filosofo, idazle, biografo eta saiakeragile bat izan zen.

1954an, Goncourt saria eman zioten, *Les Mandarins* eleberriarekin; ez zen lehena izan, aurretik argitaratuak baitzituen, besteak beste, ''L'Invitée* (1943) eta *Le Sang des autres* (1945) eleberrien ondoren,. Bere lanak, orduan, munduko irakurrienen artean daude.

Askotan, feminismoaren teorizatzaile nagusitzat hartua izan da, batez ere, 1949an argitaratutako *Bigarren sexua*  bere lan nagusiari esker; lan entziklopediko bat da, fenomenologiaren korronte filosofikoan inskribatzen dena, zehazki existentzialismoan: Simone de Beauvoirek 1970eko hamarkadako emakumeen askatasun mugimenduan parte hartu zuen.

Jean-Paul Sartre filosofoarekin bizi izan zen. Ikuspegi filosofikotik begiratuta, posizio oso hurbilekoak izan arren, ezin lirateke nahastu behar.

## Biografia 
### Haurtzaro eta gaztaroa 
Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoiren aita Georges Bertrand de Beauvoir izan zen, abokatua eta antzezle amateurra, eta ama Françoise Brasseur, Verdungo burgesiako emakume bat.

#### Haurtzaroa 
Parisen jaio zen, etxebizitza dotore batean, Montparnasseko bulebarraren 103. atarian. sartu zen, «familia oneko» neskatoak eskolatzeko toki egoki batean. Haren ahizpa txikia, Hélène (*Poupette* esaten zioten etxean), bi urte geroago jaio zen. Txiki-txikitatik nabarmendu zen Simone de Beauvoir bere gaitasun intelektualengatik, eta urtero Élisabeth Lacoinekin (Élisabeth Mabille edo *Zaza* autobiografian) partekatzen zuen eskolako lehenengo postua. *Zaza* berehala bihurtu da bere lagunik onena.

Gaztetan, Simone de Beauvoirek udako oporrak Corrèzen (Saint-Ybard) igarotzen zituen, Meyrignac parkean, 1880 inguruan Ernest Bertrand de Beauvoir aitonak sortua. Lursail haiek Narcisse Bertrand de Beauvoir birraitonak erosi zituen, XIX. mendearen hasieran. Hélène ahizparekin batera igarotako udaldi gozo haien aipamen ugari aurki daitezke *Mémoires d'une jeune fille rangée* bere lan autobiografikoan:
Naturarekin harremanetan, eta landa bideetan ibilaldi luze eta bakartietan eratu zitzaion «bizitza arruntetik kanpoko» bat edukitzeko nahia.

Lehen Mundu Gerraren ostean, Gustave Brasseur amaren aldeko birraitona, Mosako Bankuko presidente izandakoak, porrot egin zuen, bankuaren atzetik. Horren ondorioz, familia osoa egoera ekonomiko zail batean gelditu zen. Horrela, Simone de Beauvoiren gurasoak aldatu behar izan ziren, beste irtenbiderik gabe, Montparnasseko bulebarreko etxebizitzatik apartamentu ilun eta estu batera, igogailurik gabeko bosgarren solairuan, Rennes kaleko eraikin batean. 

Gurasoen egoera ekonomiko estuak Simoneren haurtzaroa markatuko zuen, handik aurrera. Garai hartan, halako egoera batean ez zen ulergarria neska batek ikasketa aurreratuak egitea. Hala ere, aitak, antzerkiaren eta arte dramatikoaren zale amorratu zelarik, uste zuen «lanbiderik onena idazlea» izatea zela, eta sinetsita zegoen alabek behar zen guztia egin behar zutela egoera hartatik ateratzeko:
Atsekabetuta zegoen alaba izan ordez semea ez zelako ―mutil izatekotan Eskola Politeknikora joaterik izango zuen―, baina, aldi berean, ez zelako «behar bezain femeninoa». Behin baino gehiagotan errepikatzen zuen «gizonezkoen garuna duzu, gizonezkoen garuna duzu».

#### Emantzipazio progresiboa 
Ama elizkoi baten zaintzapean, Simone bera sinestun sutsu eta mistiko bat bihurtu zen zenbait urtez, baina  fedea galtzen hasi zen, pixkanaka, hamalau urterekin, Desir ikastetxetik *Les Nourritures terrestres*, *L'Annonce faite à Marie*, *Le Paradis à l'ombre des épées*, *Du sang de la volupté et de la mort''. Liburu asko irakurriak nituen ordurako, baina haiek beste maila batekoak ziren: aurkikuntza ikaragarriak espero nituen haietatik […]. Bat-batean, hezur-haragizko benetako gizakiak nituen belarrira hizketan, haien bizitzaz eta nire bizitzaz; nahikunde eta irauliak azaltzen zituzten, nigan inoiz bururatu gabekoak, baina ongi ezaguzten nituenak. J'écumais la bibliothèque Sainte-Genevièveko liburutegia arpilatzen nuen: Gide, Claudel, Jammes irakurtzen nituen, bura sutan, lokiak taupadaka, zirrarak ia itora».

Lehen ikasturte hartan, Parisko Unibertsitatean matematikako, literaturako eta latineko agiriak lortu zituen.

Hurrengo urtean, filosofiako ikasketak egin zituen, eta 1927ko ekainean filosofia orokorreko ziurtagiria lortu zuen. Azkenik, letretako lizentziatura eskuratu zuen, filosofia arloan, 1928ko udaberrian, etikako eta psikologiako ziurtagiriak lortu ondoren, eta Leibnizi buruzko memoria bat idazten hasi zen, goi mailako ikasketen diplomarako.

Parisko Unibertsitateko Letren Fakultatean, beste gazte intelektual batzuekin elkartu zen, horien artean Jean-Paul Sartrerekin. Elkar ezagutu zuten orduko, bien arteko harreman estu bat sortuko zen, denbora askoan aske eta berdintasunean oinarritutzat hartua izan zena. «Beharrezko maitasuna» izango da berarentzat, batak zein besteak ezagutuko zituzten «maitasun kontingenteekin» alderatuta. Simone de Beauvoir bigarren lekuan gelditu  zen filosofia irakasleen hautaldian, 1929an, Jean-Paul Sartreren atzetik.

Handik hilabete batzuetara, *Zaza* txikitako lagunaren heriotzak atsekabe handi batera eraman zuen. Bere bizitzaren aro baten amaierako mugarria izan zen.

## Filosofia irakasle 
Txikitan, kristautasuna eta tradizioari lotutako heziketa jaso bazuen ere, laster utzi zituen bide hauek alde batera. Aldaketa nabarmena izan bere pentsamenduan Sorbonako unibertsitatera filosofia ikastera joan zenean, bertan Jean-Paul Sartre ezagutu zuen bere bikotekidea izango zena. Ikasle ezagunak ziren biak fakultatean eta, ahozko azterketa zenean, kideak entzutera joan ohi ziren. Sartrek Beauvoirren Leibnizi buruzko disertazioa entzun zuenean, liluratuta geratu zen erabat; hark erakutsitako inteligentziak erakarri zuen eta ahots sakonaren azkartasunak betirako harrapatu zuen gizona.

1927an lizentziatu eta Filosofia irakasle izan zen Marsellan, Erruanen eta Parisen. 1929an filosofiako irakasle agregatu gisa lan egin ondoren, De Beauvoir, edo *Kastor* (bere lagun Herbaudk jarritako ezizena da eta Sartrek ere erabiltzen zuen, Beauvoir eta *beaver* hitzen arteko hitz-joko bat da ingelesez) irakasle titular izateko prestatu zen. Lehen norakoa Marseilla izan zen eta Sartrek, berriz, Le Havren lortu zuen lanpostua 1931ko martxoan; ezin zuen bat-bateko distantzia hori jasan eta Sartrek ezkontzea proposatu omen zion elkarrekin jarraitu ahal izateko, baina Simonek ezezkoa eman zion. Ez zuen gurasoen esperientzia negargarria errepikatu nahi izan.

Familia oso tradizional batean sortu eta 21 urterekin Frantziako filosofia irakasle gazteenetakoa izandakoa, beti gizonezkoen munduan mugitu zen, intelektual eta filosofo artean, eta ez zion aparteko baliorik ematen emakume izanagatik hor egoteari. Baina ikertzeari ekin zion eta ikusi zuen baietz, agian gizasemea izanda modu oso bestelakoan biziko eta pentsatuko zukeela. Beretzat ustekabea izan zen hori jakitea, eta oso modu bitxian esaten zuen «berrogei urte dituzula, bat-batean begietan min egiten dizun eta ordura arte ikusi ere egiten ez zenuen munduaren alderdi bat aurkitzeak» eragin zion sorpresa. 1949an, argitaratutako *Le deuxième sexe* idazten ari zela gertatu zitzaion hori, eta gero etorriko zen feminismoa. Ordura arte Simonek uste zuen klaseen arteko desberdintasuna gainditutakoan berez etorriko zela generoen arteko berdintasuna, baina laster konturatu zen ezetz, patriarkatuaren eta feminitatearen ideia hori kapitalismoa baino zaharragoa zela, klaseen arteko borrokak baino erro sakonagoak zituela. Orduan aurkitu zuen bere burua feministen artean eta orduan egin zen emakumeen aldeko borrokan militante.

## Sartre, ezinbesteko amodioa 
*Kastor* izena ondo zetorkion Simoneri, langile porrokatua baitzen, eta adimena eta sentsibilitatea biltzen zituen gainera. Sartrek Beauvoir maite zuen, baina ez zegoen beste balizko amodioei agur esateko prest. Itun ezaguna egin zuten orduan: bien arteko amodioa *ezinbestekoa* izango zen eta gainontzekoak, berriz, *kontingenteak*. Bikote irekia osatuko zuten, batak besteari beti egia esango ziona eta, gutuna joan gutuna etorri, bizitza osoaren testigantza geratu zaigu haietan islatuta.

Bikote berezia eta harreman publikoa, gizarteko balore askori egin zion eraso zuzena: monogamia, batak bestearen jabe izateko eskubidea, heterosexualitatea... Sartre gizon dotorea ez bazen ere, emakume gazteak erakartzeko gaitasun handikoa zen eta Beauvoirrek, berriz, amorante dokumentatuak izan zituen Nelson Algren eta Claude Lazmann. Baina bikoteak aurrera egin zuen, harreman intelektual sakonean oinarrituta. Idatzian, sinatzaileek eskatzen zuten hiru gizonezko askatzea (Bernard Dejager, Jean-Claude Gallien eta Jean Burckardt), hiru urte baitzeramaten epai aurreko espetxealdian, 15 urtetik beherakoekin sexu harremanak izateagatik. Idatzia *Le Monde* egunkarian argitaratu zen, 1977ko urtarrilaren 26an. Eskaerak argudiatzen zuenez, kontraesan bat zegoen Frantziako legedian: izan ere, 13 urterekin adingabe bati pilula antisorgailua ematen ahal zion Estatuak eta adin horretan erantzukizun penala izan zezakeen, baina, aldi berean, ez zitzaion aitortzen eremu horretan bereizkuntzarik egiteko gaitasuna, sexurako adostasunari zegokionez.

Urte luzetan, gutun hura ezbai intelektual jori baten gai izan da ―Michel Foucaultek berak elkarrizketa bat eman zuen gai hartaz―, ez bakarrik sexurako adostasunaren alderdi juridikoez, baizik sexualitateaz eta gorputzaren askatasunaz ere.

## Sartreren heriotza eta Beauvoirren bizitzaren amaiera 
thumb|200px|Simone de Beauvoir eta Jean-Paul Sartreren hilobia

1980an, Sartre hil egin zen eta, hurrengo urtean, 1981n *Agurraren Zeremonia* argitaratu zuen eta bertan bere sentimenduzko lagunaren azken 10 urteak kontatu zituen: medikuntza- eta barne-xehetasunei harrera txarra egin zieten bere jarraitzaile askok. Idatzi hau 1974ko abuztu eta irailean Erroman grabatutako bien arteko elkarrizketekin osatu zen. Elkarrizketa hauetan Sartrek bere bizitzari buruz hausnartzen zuen eta bere ekoizpen intelektualari buruzko zalantza batzuk azaltzen zituen. Barne-elkarrizketa hauek argitaratzean, Beauvoirrek bere bikotekide zendua idazle eta filosofo frantses Benny Levyk maneiatua izan zela frogatu nahi zuen: berak, Sartrek existentzialismoan joera erlijiosoa zegoela onartaraztea egin zuen, Sartrek eta beste existentzialistek beraien oinarrietako bat ateismoa zela aldarrikatu arren. Beauvoirren ustez, Sartrek ez zituen bere gaitasun intelektualak osotasunean Lévyrekin eztabaida izan zuenean eta ez zegoen berari filosofikoki aurre egiteko egoeran. Sartreren bizitza azaltzen duten testu hauetan, Sartreren alabatzakoarekin, Arlette Elkaim-Sartrerekin, izan zuen erlazio txarra agerian utzi zuen. *Agurraren Zeremonia* esaldi honekin amaitzen da:

1955etik 1986ra arte, Parisko Victor-Schœlcher kaleko 11bis zenbakian bizi izan zen eta bertan hil zen bere alabatzakoaren eta Claude Lanzmannen konpainiaz. Montparnasseko hilerrian lurperatu zuten, 20. dibisioan, Sartreren alboan, ezinbesteko amodioa. Simone de Beauvoir bere maitale Nelson Algrenek lehen amodiozko gauean oparitutako zilarrezko eraztuna eskuan zeramala izan zen lurperatua, amodio kontingenteetako bat.

## Lanen zerrenda 
thumb|200px| *Bigarren sexua*
**Eleberria**
* ''L'Invitée *(1943)
* *Besteen odola (*1945)
* *Tous les hommes sont mortels *(1946)
* *Les Mandarins*, (1954), Goncourt sariduna
* *Les Belles Images* (1966)
* *La Femme rompue *(1968)
* *Quand prime le spirituel* (1979)
**Saiakera**
* *Pyrrhus et Cinéas* (1944)
* *Pour une morale de l'ambiguïté* (1947)
* *L'Existentialisme et la Sagesse des nations* (1948)
* *Bigarren sexua* (1949)
* *Privilèges* (1955)
* *Martxa luzea* (1957)
* *Faut-il brûler Sade?* (1972)
**Memoriak**
* *L'Amérique au jour le jour* (1948)
* *Mémoires d'une jeune fille rangée* (1958)
* *La Force de l'âge* (1960)
* *La Force des choses* (1963)
* *Une mort très douce* (1964)
* *La Vieillesse* (1970)
* *Tout compte fait* (1972)
* *La Cérémonie des adieux* (1981)
**Antzerkia**
* *Les Bouches inutiles* (1945)

#### Euskarazko itzulpenak 
* *Besteen odola* (*Le sang des autres*) Ibaizabal, 2000. Itzulpena: Oier Alonso Etxebarria.
* *Bigarren sexua* (*Le deuxième sexe*) Elkar, 2019. Itzulpena: Irene Arrarats Lizeaga. ISBN **978 8490279458**

## Irudi galeria 

Fitxategi:Simone de Beauvoir in Beijing 1955.jpg|alt=
Fitxategi:Simone de Beauvoir2.png|alt=
Fitxategi:Simone De Beauvoir2.jpg|alt=
Fitxategi:Simone Beauvoir in 1960.jpg|alt=
Fitxategi:S. de Beauvoir et I. Quintana.jpg|alt=
Fitxategi:Plaque Simone de Beauvoir, 11 bis Rue Victor-Schoelcher, Paris 14.jpg|alt=
Fitxategi:Grave of Jean-Paul Sartre and Simone de Beauvoir.jpg|alt=
Fitxategi:The grave of Simone de Beauvoir and Jean-Paul Sartre 1, Paris 2009.jpg|alt=
Fitxategi:Grave of Jean-Paul Sartre and Simone de Beauvoir 2016.jpg|alt=
Fitxategi:Place Sartre-Beauvoir (Paris, France).jpg|alt=
Fitxategi:Place Jean-Paul-Sartre-Simone-de-Beauvoir, Paris 12 July 2014.jpg|alt=
Fitxategi:Passerelle Simone Beauvoir - Paris XIII (FR75) - 2022-06-03 - 2.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arantxa Agirreurreta (2008) *Simone de Beauvoir: emakume libre bat XX. mendean''. Donostia, Elkar. .

## Kanpo estekak 
* Jakin ale berezia 2022 Filosofiatik ezabatutako emakumeak. Agora elkartea.