Domuit vascones

''''''''* (euskaraz "baskoiak menderatu zituen") historiografian eztabaida sortu duen latinezko lokuzioa da. Historialari abertzale batzuen ustetan esaldi hori errege bisigodoek erabili zuten bere kroniketan. Esaldia, ordea, ez da inongo kroniketan ageri, antzerako zentzua duten lokuzioak ("*prius feroces Uascones in finibus Cantabrie perdomuit*"; "*Vasconias depredatur*") aurki badaitezke ere. 

## Esaldiaren jatorria 
Erromatar Inperioaren gainbehera eta gero Europan, Goi Erdi Aroa hasi zen. Historialari askok "urte ilunak" deitzen diote aro horri, hain idatzizko agiri gutxi dituzte ezen geratzen diren testu urriak interpretatzea aroa ezagutzeko bide bakarra baita. Horrek etengabeko eztabaida sortzen du. *Domuit vascones* esaldia testuinguru honetan koka daiteke, baina ez dago hitzez hitz esaldia duen garai hartako agiririk, antzeko zentzua dutenak badiren arren.

Historialari batzuen ustetan baskoiak ez ziren inoiz godoek menderatuak izan. Hauek antzinako Erromak Hispanian zituen probintzia guztiek menderatzen saiatu arren, ez zuten inoiz lortu eta zenbait errege suebok edo bisigodok baskoiak eraso zituzten, bai haien matxinadak zapaltzeko bai beren lurraldeetan egiten zituzten arpilaketak geldiarazteko.

Armando Besga historialari espainiarrak esaldia 1931koa dela dio, eta frai Bernardino de Estellakoarena dela aipatzen du. Egungo historialari batzuek ideia bera errepikatu dute, adibidez Anastasio Arrindak 1997an,, Mark Kurlanskyk 2000an edo Iñaki Anasagastik 2001ean.

## Eztabaida 
Egun, zenbait historialarik, sarritan nazionalismo espainiarraren ildokoak, Deustuko Unibertsitatearen irakaslea den Armando Besgarekin bat eginez, "*domuit vascones*" esaldia ez dagoela hitzez hitz inongo agirietan diote, are gutxiago errege godoen kroniketan edo San Isidoro Sevillakoaren *Cronica Hispalensis* liburuan.

Baina hasieran historialarien arteko eztabaida zena, politika arlora pasa zen. Historialarien artean badaude batzuk baskoiek godoen aurkako etengabeko guda zutela diotenak (hori zela eta *domuit vascones* egin zutela idazten zuten bere kroniketan) eta badaude besteek liskar gutxi batzuk besterik ez zirela uste zutenak.

Hala eta guztiz ere, orduko agirietan hitzez hitz "*Domuit vascones*" esaldia ez da agertzen (edo behintzat ez da topatua izan) eta Bernardino de Estellaren asmakizuna balitz, garai hartan bizi zen egoera zehazteko aproposa dela esan daiteke. Bi mendetan zehar eta Erromatar Inperioaren gainbehera eta gero baskoiak sarritan matxinatu ziren, beti errege godoek menderatuak (*domuit, perdomuit*) izanik. Esan beharra dago, bestetik, matxinada hauek ez zirela baskoiek bakarrik eginak baizik eta Europa osoan bizi ziren herri askok, eta gainera, ezin dira egun dauden kategoria politikoak ezarri duela 1500 urte gertatu zenari: alde batetik baskoiek (bestalde, egungo euskaldunekin parekatzea gauza zaila dena) ez zuten erromatar edo hisponoerromatarren aurka egin baizik eta Iberiar penintsula inbaditu zuten herrien aurka (gero Karlomagnoren aurka edota Asturiasko Erresumaren aurka egingo zuten bezala) eta, bestetik, egungo Euskal Herriko mugen barnean (eta, ziur asko, mugatik kanpo) bizi zen herri honek bere lurralde eta mugak kontrolatzen zituela nabarmen daiteke.

## Testu historikoak 
### Rekiario 
448an suebiarren errege honek, bisigodoen aliatua zenak, Euskal Herria hondatu zuen. San Isidoro Sevillakoak "... Baskoniak hondatu" (*Vasconias depraedatur*) zituela dio. José Moret historialari nafarraren ustetan, ez zituen baskoiak eraso baizik eta bere aliatua zen Erromatar Inperioa.

### Euriko 
466an, San Isidoro Sevillakoaren esanetan, errege honek iruñea hartu zuen (*Aera DIV)...Exercitum inde alium mittit, qui captam inde Pampilonam et Caesaraugustam*..." , hau da, ez zuen baskoiak aipatu, baina bai *Pampilona* edo Iruñea hartu zuela.

### Rekaredo 
586 eta 601 urteen artean, berriro San Isidoro Sevillakoaren esanetan, Rekaredok askotan bere indarrak erromatarren gehiegikerien eta baskoien oldarren aurka bidali zituen (*Saepe etiam et lacertos contra Romanorum insolentias et irruptiones Vasconum movit*). Handik, behin bermeak onartuak, zergak ordainduak eta bakea finkatua, zuzenean Galietara joan zen Calaguerra eta Osca zeharkatuz" (*Ad quod dictum incalescunt animi omnium exoptantque fieri quae iubentur, mox cum omni exercitu Vasconiae partes ingreditur , ubi per septem dies quaqua uersa per patentes campos depraedatio et hostilitas castrorum domorumque incensio tam ualide acta est, ut Vascones ipsi, animorum feritate deposita, datis obsidibus, vitam sibi dari pacemque largiri non tam precibus quam muneribus exoptarent. Vnde, acceptis obsidibus tributisque solutis, pace composita, directum iter in Gallias profecturus accedit, per Calagurrem et Oscam ciuitates transitum faciens*).

Behin Asturiasko Erresumaren garaietan, 883an Chronicon Albeldensek honela definitu zuen errege hau: "Wambak bederatzi urtez erreinatu zuen. Bere erreinaldiaren lehendabiziko urtean (hau da, 672an) Paulo izeneko dukeak, Hispaniako zati bat eta ia Galiako probintzia osoarekin, matxinatu zuenez, Hispaniako armada erabiliz, hasieran baskoi basatiak menderatu zuen, Kantabriako lurraldean" (*prius feroces Vascones in finibus Cantabrie perdomuit*)..."
Alfontso III.aren Kronikak ere honela dio: "(Wamba erregeak) zenbaitetan behin eta berriro matxinatu ziren asturiar eta baskoiak (*Astores et Vascones crebro rebellantes'') menderatu eta azpiratu zituen".

## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak