Alfonsa de la Torre

**Ildefonsa Teodora de la Torre y Rojas** (ezizenez: *Alfonsa de la Torre*; Cuéllar, Segovia, 1915eko apirilaren 4a – ibidem, 1993ko apirilaren 19a) segoviar poeta, saiakeragile, antzerkigilea eta irakaslea izan zen, 36ko Belaunaldia izenekoan. Poesia Sari Nazionala eskuratu zuen 1951n Oratorio de *San Bernardino* lanarengatik, bere lanik ezagunenetako bat.

Bere lanak ezaugarri ditu mistizismo argia eta, batez ere, feminismoa. Bizi izan zen sasoiaren aurkako korronteak ziren, eta, horregatik, bere sasoiari aurreratutako emakumetzat jo izan da. Poeta eta antzerkigilea izateaz gain, unibertsitateko irakaslea eta Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) eta hainbat fundazio nazional eta nazioartekoetako ikertzailea izan zen.

Bere bizitza María del Carmen Gómez Sacristán egilearen "*Alfonsa de la Torre: Una flecha lanzada hacia el alto en busca de una respuesta*" 2017an argitaratutako biografian jaso da.

## Bizitza 
Segovia probintziako Cuellar herrian jaio zen 1915ean, familia noble aberats batean. Bere aita, Juan Jose de la Torre Arocena, larruazaleko gaixotasunetan espezializatutako medikua izan zen, Cuencako familia jatorrikoa eta alderdi liberal eta errepublikanoetan ibilbide politiko luzea izan zuena; bere osaba Mariano de la Torre Agero nabarmendu zen, Segovia hiriko alkatea izan zena. Bere ama, Laura de Rojas Velázquez, Cuéllarreko familia aristokratiko garrantzitsuenetako batekoa zen, bere arbasoen artean Gabriel de Rojas edo Diego Velázquez de Cuéllar aurkitzaileak zeudela, zeinengandik, beste ondasun batzuen artean, Pedro I.a krudelaren jauregiak osatutako ondasun handi bat heredatu zuten.

### Ikusmena galdu 
Hiru urte zituenetik sei urte bete arte, ikusmena galdu zuen gaixotasun baten ondorioz, eta, sendatzeko, familiaren etxaldera joan ziren, *La Charca* izenekoa eta hiribilduaren kanpoaldean zegoena. Etxaldearen buruan estilo modernistako etxe handi bat zegoen, eta lursail zabal batez inguratuta; bertan, familiaren aitak, bildumagile handia bera, landare eta animalia exotiko ugari gordetzen zituen, pauma zein tigreak tartean. Hantxe hasi zen jada amari olerkiak esaten, amak paperean jaso zitzan; gerora, *Lekitos de una adolescente en el paraíso* izendatu zuen multzoa osatu zuen, eta, hainbat ekitaldi egin ostean, ez zuen argitaratzerik lortu.

### Gaixotasuna gaindituta, ikasketak 
Errekuperatu ostean, Colegio de la Divina Pastoran hasi zituen ikasketak, eta bertan antzerki talde bat osatu eta dantza flamenkoa ikasi zuen. Gero, Segoviara joan zen San Jose Ikastetxean batxilergoa egitera, eta besteak beste, Dionisio Ridruejo eta Luis Felipe Peñalosa izan zituen ikaskide.

Segovian oinarrizko ikasketak amaitu zituenean, Valladolidera joan zen, eta, gero, Madrilera, kultura eta italiera ikasketak egitera. 

1934 eta 1936 artean Andereñoen Egoitzan (es) bizi izan zen, Carlos Arniches arkitektoak egindako pabiloi berrian.

1934an bere neba txikia hil zen, 10 urte baino ez zituena, eta horregatik Cuéllarrera itzuli zen, 1936ko oporretan errepikatu zuen bisita, non Espainiako gerra zibilaren hasierak harrapatu zuen. Hantxe eman zituen gerrako lehen urteak, Carmen Laforeten *Nada* nobelaren argitalpenaren albistea lagun girotik jaso zuen arte, eta horrek bultzatu zuen Madrilera itzuli eta ikasketekin jarraitzera.

Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Carmen Conde, Josefina Romo Arregui eta Diana Ramírez de Arellanoren gelakide eta Damaso Alonso, Pedro Salinas eta Joaquín de Entrambasaguasen ikasle izan ostean. 1944an doktoratu zen aparteko sariarekin, eta Carolina Coronado Extremadurako idazlearen lana izan zen bere tesirako aukeratu zuen gaia. Urte horretan bertan Portugalera joan zen Lisboa eta Coimbran hizkuntza eta literatura portugesa ikasten 1945era arte, eta Madrilgo Filosofia eta Letren Fakultatean eskolak ematera itzuli zen, Filologia Erromanikoa espezialitatean.

### Idazle ibilbidea 
1943an, 28 urte zituela, bere lehen poema liburua argitaratu zuen, *Égloga*. Urtebete geroago, aparteko sariaren kalifikazioa jaso zuen *Carolina Coronado poeta romántica* doktore tesiarekin. 1948an *La Oda a la Reina del Iran* argitaratu zuen, non Fawzia Fuad Egiptoko printzesaren historia kontatu zuen.

1951n, Oratorio de *San Bernardino* liburuari esker, Espainiako Literatura Sari Nazionala irabazi zuen poesia modalitatean, eta sari hori jaso zuen lehen emakumea izan zen.

Cuellarrera itzuli zen, eta Juanitarekin bizi izan zen *La Charcako* bere etxaldean. Alfonsak zuen herentzia handiari esker, biak kulturari baino ez ziren dedikatu, europar pinturan trebatuz eta irakurriz, eta horretarako 6.000 liburutik gorako liburutegi pertsonala zuten. Artearen eta literaturaren alorreko lagunekin harremanetan jarraitu zuen, besteak beste, Juan Ramon Jiménez eta León Felipe, eta korrespondentziaren bidez bikoteari herrialdeko bizitza kulturalaren berri eman zioten.

Mistizismo handiko pertsona izan zen, bere obran adierazi zuen bezala. Berraragiztatzean sinesten zuen, eta beste bizitza batean Alexandriako Eskolako irakasle izana zela uste zuen, eta bere liburutegi ospetsuan ikasten ari zela gogoratzen zuen, baita Alexandro Handia hirian sartzen ikusi zuela ere. Halako kontuak bere zirkuluan kontatzeak eraman zuen Mentxu Gal laguna egiptoar jantziarekin erretratatzera. Bere azken urteak tarotarekin eta ezkutuko zientziekin ia obsesionatuta bizi izan zituen, eta bere etxea objektu esoterikoz josita zegoen. Bere iragarpen deigarrienen artean, bere heriotzaren egunean izan zen elurte handiaren iragarpena dago, 1993ko apirilaren 19an gertatu zena. Pedro I.aren jauregian bere izena eta bere obra eta arte-bilduma gordeko zituen fundazio bat ezartzeko izapideak hasi ostean, azkenean ez zen gauzatu.

## Idazkera 
Kritikari batzuek beren poesia minoritario eta jakintsutzat jo izan dute, ez da inola ere halakoa esnobismo laidogarri edo hermetismo nahaspilaturen baten eraginez. Herri-lirikaren korronte bizienetan eta jendearen zuzeneko behaketan sustraitua dago. Ez dator bat, hala ere, modako ezein ismorekin, eta ez du inolako banderarekin bat egiten, estilo pertsonal eta berezituari esker. Bere zailtasuna eta bakantasuna, beharbada, kultura zabal, heteroklito batetik datoz, zeinari buruz bere jakitea ezin zaion inoiz ere kendu, erabilera aske, ia basati batetik, bai metrika eta errimatik, bai hiztegitik. Ezaugarri horiek guztiek bultzatzen zuten, saio berri bakoitzean, berrikuntza iraultzaileak, ausartak lortzera, ordura arte poesia-sorkuntzan susmatu gabeak.

Sasoi hartako hainbat intelektualek goraipatu egin zuten haren lana, hala nola Gregorio Marañónek, Alfonsaren bertso asko ez zituela inoiz ahaztuko ziurtatu baitzuen; poeta, akademiko eta literatur kritikari handi batek, Gerardo Diegok, ABC egunkarian "Ardiente y sublimada doctora de nuestra mejor poesía (Gure poesiarik onenaren doktore sutsu eta sublimatua)" gisa izendatu zuen, eta Francisco Javier Martín Abrilek Santa Teresa Ávilakoari buruzko artikulu batean hauxe esan zuen:  «Niri gaur egungo poeta espainiar bati buruz galdetuko balidate, nik Alfonsa de la Torre erantzungo nuke. Niri atzoko poeta espainiar bati buruz galdetuko balidate, Teresa Jesusena, Santa Teresa.»

## Lanak 
### Poesia 
* *Egloga* (Madril, 1943, Editorial Hispanica) bere lehen lana inspiratu zuen bere lurreko parajeetan: Cerquillako makalak, Santa Klara monasterioko kanpaia, Santa Maria de la Cuesta eliza, eta beste batzuk. Miresmenez eta gogoz hartu zuen kritikak.
* *Maya* (1944), Ama Birjinari eskainitako poema liriko erlijiosoa.
* *Oda a la reina del Irán* (Madril, 1948), Fawzia Fuad Egiptoko erregina goraipatuz osatutako poema.
* *Canción de la muchacha que caminaba a través del viento* (Haizearen bidez ibiltzen zen neskaren abestia) (Madril, 1949), hurrengo urtean San Bernardinoren Oratorio liburuan txertatu zuten poema luzea.
* *Oratoria de San Benardino* (San Bernardinoren Oratorioa) (Madril, 1950), Italian egin zuen egonaldietako batean konposatu zuen lana, eta lurralde hori gurtzen zuen. María Romano Colangelik “Irrumpieron los ángeles” izeneko ikerketa laudagarria eskaintzen du. Adriano del Valle poetak "*azken berrogeita hamar urteetan agertutako poema libururik* garrantzitsuentzat" jo zuen. Bere irakurketak Gregorio Marañon doktoreari  hauxe esatera bultzatu zuen: "Oratorio bikaina, poesia bikaina, sakona eta delikatua! Bertso hauetako asko ez zaizkit ahaztuko, bizi naizen bitartean".
* *Epitalamio a Fabiola* (1960), Fabiola Mora y Aragóni  Baudouin I.a Belgikakoarekin ezkon-opari gisa eskaini zion poema.
* *Letanía y Ronda de las Sorores Mysticas ante el Horno Alquímico*. Bere poesia naturatik, bere Cuellar lurraldetik, sortzen zela frogatzen duen liburua, goratze eta "bere buruaren irteera" poesiarako plataforma gisa erabiltzen duen lurra, mundu esoterikoan alkimikotik hurbil sartuz.
* *Plazuela de las obediencias* (Madril, 1969), liburu honekin amaiera ematen die bere poesia argitalpenei, aurrekoek adinako laudorioak jasoz.
* *Celdas para aparcar azucenas azules* (Azucena urdinak aparkatzeko zeldak) (Madril, 1973), La Vuelta liburuan argitaratutako Aurrezki Kutxen Konfederazioak babestutako "Urrezko Itsulapikoa" VIII. ipuin lehiaketan "Zilarrezko Itsulapikoa" saria jaso duen ipuina eta beste 19 ipuin. Lege Gordailua: B 934 1974, ISBN 84-7231-122-8.

### Antzerkia 
*La Desenterrada* idatzi zuen, Madrilgo Maria Guerreron entseatzen hasi zen pieza, baina, urte haietarako, originaltasun eta ausardia handiegiak hura bertan behera uztea aholkatu zuen. *La cierva perseguida/* Orein jazarria (gerora *Cierva acosada* izenburupean) eta *Las collarisas* trilogia bat osatzeko saiakera izan zen. Berreskuratutako eskutitzetatik, erreferentzia handirik ez duten beste antzerki-lan batzuk ondorioztatzen dira: *El precio de la vaca*, *Lycantropos* eta C*uando la Virgen loca enciende su lámpara*.

### Saiakera 
Ikerketa bat ere argitaratu zuen: *El habla de Cuéllar* (1951) BRAE, 31 liburukia. Bertan, Cuéllar-eko biztanleek zituzten hizketa-berezitasunak arretaz aztertu zituen, haien hiztegia aberatsa eta askotarikoa zela eta hizkuntzalariek hitz asko jaso ez zituztela adieraziz. Haren arabera, leondarren, mozarabiarren eta amerikanismo batzuen eragina dago, beharbada Amerikara aurkikuntzan eta ondorengo kolonizazioan pasa ziren cuellartarren inportazioa, hala nola '''quinchar', 'quinchón'*... hitzak.

Humanista, ikasia eta urduria, beste literatura-genero batzuetan arrakastaz aritu zen; saiakera, zeinen artean lehen aipatua eta gero zabaldua, besteak beste Carolina Coronadori buruzko lan bikaina, lehen eta Josefa de Óbidos (Josefa de Ayala) margolari portugaldarrari buruzko beste bat –hauxe ere oso sakona–, Calouste Gulbenkian Fundazioaren laguntzarekin, eta horrek hainbat urtez Lisboa bizileku izatea ekarri zion. 

“Eta Jainkoak errepikatzen zidan

izen hori nirea zela

Alondra deitzen nintzela,

baina nik ondotxo nekien Alfonsa nuela izena...”.

(Alfonsa de la Torre)
## Aintzatespenak 
* 1951. urteko Literatura Sari Nazionala, Oratorio de *San Bernardino'' lanarekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BESA RECASENS, Luis (2008). El Palacio de Pedro el Cruel. Segovia. 

* 

* GONZÁLEZ DE LA TORRE, Jesús (2009). Vida de Alfonsa de la Torre. Madril: EILA editoreak. ISBN 978-84-936418-5-6. 

* 
* MOLINA MARTÍNEZ, José Luis (2015). Alfonsa de la Torre (1915-1993) en la poesía de la primera postguerra. Madrid: Ediciones Vitruvio. ISBN 978-84-943930-2-0. 

* MURCIANO, C. [et al.] (1974). La vuelta y 19 cuentos más. Madrid: Confederación Española de Cajas de Ahorros. . 

* 

* VELASCO BAYÓN, Balbino (1996). Historia de Cuéllar. Segovia. ISBN 84-500-4620-3. 
* LA TORRE ALFONSA. Obra Poética - Edición al cuidado de Dra. María Payeras - Coedición Ayuntamiento de Cuéllar y Eila Editores - Mayo de 2011 ISBN 97884938356-7-5. Hitzaurrea M. Carmen Gómez Sacristan
* GOMEZ SACRISTAN, Maria del Carmen (2017). Alfonsa de la Torre: Erantzun baten bila gorantz jaurtitako gezi bat. 2017ko abendua. ISBN 978 84 697 6907 2 (Poetaren gutunei buruzko 500 erreferentzia baino gehiago dituen biografia)
* GÓMEZ SACRISTÁN, MARIA DEL CARMEN. Sarrera «¿Qué montero de niebla...?» Alfonsa de la Torreren antzezlan argitaragabea. Cierva Acosada (2019) ISBN 978-84-7839-804-1
* CARMEN CONDE, AMANDA JUNQUERA, JOSEFINA ROMO ARREGUI ETA ALFONSA DE LA TORRE. Epistolarioa (1944-1986). Arg. Fran Garcerá eta Cari Fernández. Torremozas, Madril, 2022. ISBN: 978-84-7839-877-5
* GOMEZ SACRISTAN, Maria del Carmen, eta Molina Martinez, Jose Luis (2023). "Poesia, Intimitatea eta Erbestea Alfonsa de la Torren, Josefina Romo Arregui, Diana Ramirez de Arellano. Alfontso X.a Jakitunaren Errege Akademia. ISBN 978-84-127363-7-3.

## Kanpo estekak