open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avena

***Avena*** Poaceae familiako landare genero bat da. Bere barruan oloa bezalako espezieak daude, gizakiaren elikaduran garrantzi handikoak.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Josef Dobrovský

**Josef Dobrovský** (Balassagyarmat, Hungariako Erresuma, 1753ko abuztuaren 17a – Brno, 1829ko urtarrilaren 6a) bohemiar jatorriko jesuita, filosofo eta literatura historialaria izan zen, txekiar nazio pizkundeko pertsona aipagarrienetako bat. Txekiar hizkuntza eta literaturaren ikasketa eta azterketak egin ondoren, eslaviar filologiaren oinarri zientifikoak ezarri zituen *Institutiones linguae slavicae dialecti veteris* (1822) liburuan. Eslaviar hizkuntza zaharraren lehen gramatika zientifikoa dela esan daiteke.

## Erreferentziak
Zea

***Zea*** Poaceae familiaren barruko belar genero bat da. Hainbat espezie Mexiko, Guatemala eta Nikaraguan **teosintes** gisa ezagutzen dira. Genero honetako *Zea mays* arto gisa ezagutzen dugun espeziea da, nahiz eta bere barruan dagoen azpiespezie bat bakarrik izan den etxekotua.

## Kanpo estekak
Orcaella

***Orcaella*** Delphinidae familiako zetazeoen genero bat da. Bi espezie ditu barnean:

* *Orcaella brevirostris*
* *Orcaella heinsohni*

## Kanpo estekak
Novecento

**Novecento** (edota **1900**) 1976ko Bernardo Bertolucci italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Robert De Niro eta Gérard Depardieu aktoreak protagonista nagusiak dira.

## Sinopsia 
Filma 1901eko urtarrilaren amaieran hasten da, protagonistetako batek Giuseppe Verdiren heriotza (1901eko urtarrilaren 27a) *Verd, lé mort* ohiuaz (Emiliano-romagnolo dialektoan) iragartzen duenean. Filma XX. mendearen hasieran Italiako Emilia-Romagna nekazal jabego handi batean egun berdinean jaiotako bi gizasemeen bizitza paraleloki jarraitzen du, bata Alfredo da, jabea edo nagusiaren semea, bestea, Olmo, nekazari baten semea. Italiako historia ikusgai agertzen da, Lehen Mundu Gerra, errebindikazio sozialak, faxismoaren hastapena, eskuadristen ekintzak  eta gerrak denon patuak idatzi zituen. Kontakizuna faxisten erorketarekin amaitzen da.

## Pertsonaiak 
* Paolo Pavesi: Alfredo, mutikoa
* Robert De Niro: Alfredo Berlinghieri
* Roberto Maccanti: Olmo, mutikoa
* Gérard Depardieu: Olmo Dalco
* Dominique Sanda: Ada
* Donald Sutherland: Attila
* Laura Betti: Regina
* Burt Lancaster: Berlinghieri aitona
* Sterling Hayden: Dalco aitona
* Stefania Sandrelli: Anita
* Werner Bruhns: Ottavio Berlinghieri
* Alida Valli: La veuve Pioppi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Novecento filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mantentze

**Mantentzea** edo **mantentze-lana** eraikin, gailu eta bestelako sistemak erabilera-kondizio egokietan izan daitezen eta matxurak izateko arriskua minimotzeko burutzen diren lanen multzoa da. Sistema horiek hondatutakoan horiek konpondu eta erabiltzeko prest jartzeko lanak ere barnehartzen ditu.

## Kanpo estekak
Secale

***Secale*** Poaceae familiako landare belarkara da. Mediterraneoan du jatorria, Europako ekialdetik Asiako zentruraino eta Hego Afrikaraino hedatzen delarik. Izena zekale eta espelta izendatzeko latinez erabiltzen zen izenetik dator.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Amish Mafia

***Amish Mafia*** AEBtako telesaila bat da. Bertan amish komunitate batetan jardun ohi duen ustezko mafia baten nondik norakoak azaltzen dira. 2012ko abenduaren 12an Discovery Channel katean estreinatu zen, 2013ko martxoan zortzi atal berriz osatutako telesailaren bigarren denboraldi bat egonen zela aurreiragarri zen, azkenik 2013ko abuztuaren 13an estreinatu zelarik.

## Argumentua 
Telesailak "Lebanon Levi" (1979an Levi King Stoltzfus izenez Pennsylvania estatuko Lebanon konderrian jaioa), deritzon amish komunitateko kide bat eta bere hiru laguntzaileen gorabeherak jarraitzen ditu, talde hau Pennsylvania estatuko Lancaster konderrian aritu ohi da.

## Pertsonaiak 
* Lebanon Levi
* Jolin Zimmerman
* John Freeman Schmucker
* Esther Freeman Schmucker
* Wayne
* Alan Beiler
* Caleb
* Freeman
* Crazy Dave
* Big Steve

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amish Mafia telesailaren orrialdea Discovery Channel katearen webgunea
* Amish Mafia telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Interpolazio lineal

[thumb|300px|**Interpolazio linealak** puntu bi lotzen ditu [zuzen (geometria)|zuzen baten bitartez eta horrela bien arteko puntu guztiak zehazten ditu.]]

**Interpolazio lineala** puntu bi zuzen baten bitartez lotzen dituen lerro doikuntza da, puntu bi horien arteko puntu bati buruzko koordenatu bakar baterako (abzisa edo ordenatua), beste koordenatua (ordenatua edo abzisa) zehaztea ahalbidetzen duena. Aplikazio anitz ditu balio ezezagun bat hurbildu behar denean ezagunak diren alboko puntu bietan oinarritua.

## Adibidea 
Izozki denda batean, tenperatura 30 gradukoa denean, 400 izozko saltzen dira. Tenperatura 25 gradukoa denean, 100 izozki saltzen dira. Zenbat izozki salduko dira 28 gradurekin?

(400-100)/(30-25)=(x-100)/(28-25)

x=280 izozki

## Kanpo estekak
Miloš Zeman

**Miloš Zeman** (Kolín, Bohemia eta Moravia, 1944ko irailaren 28a) txekiar ekonomista eta politikaria da. 2013ko martxoaren 8tik 2023ko martxoaren 8ra Txekiar Errepublikako presidentea izan zen. 1998tik 2002ra lehen ministro izan zen alderdi sozialdemokratarekin.

## Erreferentziak
Nordmann izei

**Nordmann izeia** edo **Kaukasoko izeia** (*Abies nordmanniana*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Kaukasian jatorria duen izei honek bi azpiespezie ditu:
* *Abies nordmanniana* subsp. *nordmanniana*.
* *Abies nordmanniana* subsp. *equi-trojani* (syn. *A. bornmuelleriana*, *A. equi-trojani*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bambusinae

**Banbusinae** Bambuseaeren barruko azpileinu bat da, Poaceae familiaren barruan sailkatua. 10 genero ezberdin sailkatzen dira hemen.

## Generoak 
* *Bambusa*
* *Bonia*
* *Dendrocalamus*
* *Gigantochloa*
* *Dinochloa*
* *Holttumochloa*
* *Kinabaluchloa*
* *Melocalamus*
* *Sphaerobambos*
* *Thyrsostachys*

## Kanpo estekak
Adonis (poeta)

**Ali Ahmad Said Esber** (, ''alî ahmadi sa'îdi asbar* edo *Ali Ahmad Sa'id*; Al Qassabin, Latakia, 1930eko urtarrilaren 1a) Siriako poeta eta itzultzailea da. Arabieraz idazten du. Poesia arabiar modernoaren berritzaileetakoa izan da. Beiruteko Chir taldearen bultzatzailea izan zen 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, eta *Mawaqif* aldizkariaren sortzailea (1968). 

Adonisen obrak kutsu metafisikoa du: *Mihyar damaskoarraren kantuak* (1961), *Antzerkia eta ispiluak* (1968), *Otoitza eta ezpata* (1993), *Bereziak, poemak'' (1995).

Hainbat hizkuntzatara itzuli dira bere idazlanak. Susa argitaletxeak online eskaintzen duen Euskarari ekarriak bilduman Iñigo Aranbarrik hiru poema itzuli eta argitara eman zituen.

## Erreferentziak
Konkolor izei

**Baltsamo-izeia** (*Abies concolor*) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da.

Izei honek bi azpiespezie ditu:
* *Abies concolor* subsp. *concolor*.
* *Abies concolor* subsp. *lowiana* (sin. *A. lowiana*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltsamo-izei

**Baltsamo-izeia** (*Abies balsamea*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Izei honek bi aldaera ditu:
* *Abies balsamea* var. *balsamea*
* *Abies balsamea* var. *phanerolepis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izei handi

**Izei handia** (*Abies grandis*) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da.

Izei honek bi azpiespezie ditu:
* *Abies grandis* var. *grandis*.
* *Abies grandis* var. *idahoensis*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hominina

**Hominina** primateen barruko azpileinu bat da, Hominidae familiaren barruan sailkatua. Euren ezaugarrien artean zutik bi hanken gainean ibiltzea dago. Lehenago familia bat zen (Hominidae) baina gaur egun azpileinu bat da. Gaur egun *Homo sapiens* espeziea bakarrik dago honen barruan. *Orrorin tugenensis* eta *Sahelanthropus tchadensis* azpileinu honetan sartuko balira lehen arbasoa orain dela 6 milioi urte izan luke eta 6-7 milioi urteen artean Panina (txinpanzeak) eta bere arteko arbaso komuna.

Batzuetan txinpanzeen taldea leinura igotzen da (Panini) eta, kasu horretan, Hominina taldearen barruan *Homo* generoa bakarrik legoke eta Australopithecina izeneko azpileinuan sartuko lirateke genero fosilak.

## Zuhaitz filogenetikoa 
## Kanpo estekak
Idi-mihi

**Idi-mihia** (*Anchusa azurea*) Boraginaceae familiako espezie baten izen arrunta da, Europan, mendebaldeko Asian eta ekialdeko Magreben jatorria duena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zolda-belar

**Zolda-belarra** (*Symphytum*) Boraginaceae familiaren genero baten izen arrunta da. Belar-landare iletsua da.

## Espezieak 
* *Symphytum asperum* (sin.: *S. asperrimum*)
* *Symphytum bulbosum*
* *Symphytum caucasicum*
* *Symphytum ibericum*
* *Symphytum officinale* – zolda-belar handia
* *Symphytum orientale*
* *Symphytum tauricum*
* *Symphytum tuberosum* - zolda-belar txikia
* *Symphytum* × *uplandicum* (*S. asperum* × *S. officinale*, synonym: *S. peregrinum*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zolda-belar handi

**Zolda-belar handia** (*Symphytum officinale*) Borrajinazeoen familiako belar-landare iletsu baten izen arrunta da. **Ositxeka** izenaz ere ezagutzen da. Kono itxurako sustraiak ditu, luzeak eta azal beltzekoak; zurtoina zuta eta erztuna; hostoak lantza itxurako luzeak eta latzak, eta loreak, ezkila itxurako txikiak, kolorez zuriak edo arrosak, eta mordoan antolatuak. Belardietan hazten da, leku hezeetan batez ere. Herri sendagintzan haginetako mina kentzeko, barizak, ultzerak eta biriketako ondoeza kentzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zolda-belar txiki

**Zolda-belar txikia** (*Symphytum tuberosum*) Borrajinazeoen familiako belar-landare iletsu baten izen arrunta da. Europa osotik hedatutako landarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorillini

**Gorillini** Homininae barruan sailkatzen den primate leinu bat da, gaur egungo gorilek eta jada desagertutako *Chororapithecus* generoek sortua. Azken genero honen fosilak ezagutzen badira ere, eztabaida dago euren sailkapen taxonomikoaren inguruan. Homininirekin batera osatzen dute Homininae subfamilia.

## Taxonomia 
* *Gorilla*
* † *Chororapithecus*

## Kanpo estekak
Biri-belar

**Biri-belarra** edo **biri-belar sendagarria** (*Pulmonaria officinalis*) Borrajinazeoen familiako belar-landare baten izen arrunta da. Mendetan zehar hazi dute biriketako arazoak eta asma sendatzeko.

## Deskribapena 
Lur azpian horizontalki doan errizoma bat du. Udaberria hasterakoan zurtoinak ateratzen ditu bertatik, 10-30 cm inguru hartzen dutenak. Azpialdean hostoak garatzen dira erroseta itxuran. Zurtoinak eta hostoak ile txikiz estalirik daude.

Zurtoinaren adarkadura bakoitzaren puntan loreak ateratzen dira. Arroxa-more kolorekoak dira eta irekitzen direnean kolore urdina hartzen dute. Sepaloek babesturiko tutuaren amaieran ateratzen dira bost petalo. Loraldia martxoa eta maiatza artean izaten du biri-belarrak.

## Habitata 
Europa erdialde eta mendebalde guztiak hedaturik dago, labar, aldapa eta baso ertzetak, beti ere hezetasuna baldin badago. Piriniotako mendietan altuera nahiko handian ere ikusten dira.

## Erabilerak 
Landarearen goiko atalak, goialdeko hostoak eta loreak, jaso eta lehortu egiten dira. Ondoren infusioa egiten da eztulari, bronkitisari, eztarriko minei eta afoniari aurre egiteko. Izerdia eragiten du eta antiinflamatorioa ere bada.

## Iruditegia 

Irudi:Boraginaceae - Pulmonaria officinalis-1.JPG|Biri-belarraren loreak.
Irudi:Flora 17 Slovakia.jpg|Landarea.
Irudi:Pulmonaria officinalis (s. str.) sl22.jpg|Hostoen erroseta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chororapithecus abyssinicus

***Chororapithecus abyssinicus*** Hominoidea barruan sailkatzen den desagertutako espezie bat da. Etiopian bizi izan zen, orain dela 10 bat milioi urte, Tortoniar garaian. Hortzen ikerketak (aurkitu diren fosil bakarrak) Gorillini leinuaren barruan sailkatzea ekarri du. Talde honetan egongo balitz Hominini leinuarekiko bereizketa lehenago eman zela ondorioztatuko litzateke, ziurenik orain dela 10 edo 11 milioi urte, lehen uste zena baino 2 milioi urte lehenago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroilore

**Oroilorea** (*Myosotis*) Boraginaceae familiaren genero baten izen arrunta da. Belar landare aski txikia. hainbat koloretako loreak ematen dituena

## Espezie hautatuak 
* *Myosotis alpestris*
* *Myosotis arvensis*
* *Myosotis asiatica*
* *Myosotis azorica*
* *Myosotis caespitosa*
* *Myosotis decumbens*
* *Myosotis discolor*
* *Myosotis latifolia*
* *Myosotis laxa*
* *Myosotis maritima*
* *Myosotis nemorosa*
* *Myosotis ramosissima*
* *Myosotis scorpioides* - Oroilore urtarra edo uretako oroilorea
* *Myosotis secunda*
* *Myosotis sicula*
* *Myosotis stricta*
* *Myosotis sylvatica* - Basoko oroilorea
* *Myosotis verna*
* *Myosotis venosa*
* *Myosotis forsteri*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nakalipithecus nakayamai

***Nakalipithecus nakayamai*** Miozeno berantiarrean bizi izan zen hominido bat izan zen, gaur egungo Kenian. Espeziearen arrastoak baraila bat eta hamaika hortz dira, 2005ean aurkituak, Nakalin (Keniako iparraldea). Ar39-Ar40 frogen arabera 9.8-9.9 milioi urte zituen.

Haginek esmalte lodia dute. Uste denez honek erakusten du hazi eta intxaurrak jaten zituela. Garaia kontuan hartuta baliteke *Nakalipithecus* gorila, txinpantze eta gizakien arteko arbaso komuna izatea. Homininae subfamiliako kide basaltzat hartzen da, gaur egun daude leinu eta azpileinuetan banatu aurretik. Bestetik *Ouranopithecus*en antza du, Grezian aurkitutako hominido fosila.

Tamainari dagokionez, gorila emeen tamaina baino txikiagoak ziren. Basoetan bizi ziren, inguruan aurkitu diren beste espezie batzuk ikusita.

Espezie hau oso garrantzitsua da gizakiaren eboluzioa ulertzeko, garai horretan Afrikan zegoen fosil eskasia betetzera datorrelako, *Samburupithecus* eta *Chororapithecus*ekin batera. Lehenago uste zen Afrikatik Asiarako bidea egin zutela Hominidaeren arbaso komunek, Afrikan desagertu eta ondoren berriro bueltatu zirela Afrikara. Fosil hauek teoria hori baztertzeko aukera ematen dute.

## Kanpo estekak
Khoratpithecus

***Khoratpithecus*** hominido genero bat izan zen, ziurenik orangutanen leinukoa. Hiru espezie ezagutzen dira:
* *K. chiangmuanensis*
* *K. ayeyarwadyensis*

Thailandia eta Myanmarren aurkitu dira fosilak, Miozeno ertain eta berantiarrekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Austriako futbol kopa

**Austriako futbol kopa** (alemanieraz *ÖFB-Cup*, izen osoa *Cup des Österreichischen Fußball-Bundes*) Austrian jokatzen den kanporaketa bidezko futbol txapelketa nagusia da. FK Austria Viena da garaipen gehien lortu dituen taldea, 27 txapelketa hain zuzen ere, palmaresean bigarrena den SK Rapid Vienaren bikoitza ia.

## Historia 
1919an jokatu zen lehenengo ekitaldia eta Rapid Vienak 1-0 irabazi zion Wiener Sportclub taldeari.

1938an Alemaniak Austria inbaditu zuen eta futbol txapelketak alemaniako lehiaketen barnean gelditu ziren, bai lig eta baita kopa ere. 1938an bertan Rapid Vienak Alemaniako Kopa irabazi zuen eta 1941ean First Vienak lortu zuen.

Bigarren Mundu Gerra bukatzerakoan Austriak independentzia lortu eta Kopa ere berreskuratu zuen. Ez zuen ordea arrakasta handirik izan eta 1950an Kopa jokatzeari utzi zitzaion. Europako Futbol Errekopa martxan jartzearekin batera Austrian ere Kopa jokatzen hasi zen berriro.

## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* ¹ 1931ean Liga sistema erabili zen.
* ² 1967an txanpona erabili zen irabazlea erabakitzeko.
* ³ 2008an talde amateurrek jokatu zuten Austrian jokatzekoa zen UEFA Euro 2008 ondo prestatu ahal izateko.

## Garaipenak 
### Taldeka 
* Bata bestearen jarraipena dira.

### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Austriako futbol liga

## Kanpo estekak
Cardigan (jertsea)

thumb|200px|eskuinera|Cardigan jertsea.

**Cardigan** aurrealdea irekia duen jertse eta jaka bat da. Artilezkoa da eta aurrealdea botoi nahiz kremaileraz ireki-itxi daiteke.

## Ikus gainera 
* Aran jertsea

## Kanpo estekak
Oroilore urtar

**Oroilore urtarra** edo **uretako oroilorea** (*Myosotis scorpioides*) Boraginaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Zurtoin zuzena, baina bigun samarra eta hostotsua, basokoak baino hosto meheagoak eta laburragoak, eta lore txorten-motzak eta urdin argiak dituena. Belardi hezeetan eta erreka ondoetan hazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basoko oroilore

**Basoko oroilorea** (*Myosotis sylvatica*) Boraginaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Basoertzetan, muino zabortsuetan eta mendiko larreetan, ia Europa guztian, hazten da. Zurtoin zuzena, aurka eratutako hosto zabal luzaranak, berde argiak, eta lore txiki urdin argiak izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borraja

**Borraja** (*Borago officinalis*) Boraginaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Zurtoina iletxo zuri gogorrez estalia du; hostoak biribilduak ditu, kolore ilunekoak. Loreak urdinak edo gorrixkak izaten dira gehienetan, eta mordoetan ateratzen dira. Jateko ona da, eta izerdi eta gernu eragile gisa erabiltzen da. Oso erabilia da sukaldaritzan Nafarroa, Aragoi, Liguria, Kreta eta Alemaniako eskualde batzuetan.

## Deskribapena 
Landareak 60 eta 100 zentimetro arteko altuera du, eta zurtoinean eta hostoetan iletxoak dituzte. Hostoek 5 eta 15 zentimetro arteko tamaina dute, alternoak dira eta sinpleak. Loreak osoak dira, bost petalo estu eta hirukiekin, puntan bukatuak. Normalki loreak urdinak dira, nahiz eta larrosak edo zuriak ere badauden. Loreek sortak osatzen dituzte eta aldi berean irekitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Strong

**Mark Strong**, jaiotze izenez **Marco Giuseppe Salussolia** (1963ko abuztuaren 5a, Londres) ingeles aktore bat da. Austriar ama eta italiar aita ditu.

Nagusiki pertsonaia gaizto eta filmetako protagonisten arerioak antzezteagatik ezaguna da. Hainbat filma ospetsuetan antzeztu izan du, tartean *RocknRolla*, *Body of Lies*, *Syriana*, *The Young Victoria*, *Sherlock Holmes*, *Tinker Tailor Soldier Spy*, *Kick-Ass*, *Green Lantern*, *Zero Dark Thirty*, *Robin Hood*, *John Carter* eta *The Imitation Game*.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Mark Strong aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Hoolock

***Hoolock*** Hylobatidae familiako primate hominoideo genero bat da. Bere izena egiten duten zarataren onomatopeiatik dator, ingeleraz ahozkatua: *huu-lok*. *Siamang* baino txikiagoak baina *Hylobates* baino handiagoak dira.

## Izendapena 
Primate hauen sailkapena nahiko aldatu da azken urteoetan. Klasikoki giboi izena hartzen zuten animalia guztiak *Hylobates* generoan sartzen ziren, *Siamang* izan ezik. Ikerketa batzuen ostea generoa hiru azpigenerotan banatu zen: *Nomascus*, *Symphalangus* eta *Hylobates*. Ondoren lau sortu ziren, *Bunopithcus* azpigeneroa genero gisa onartuz. Baina *Bunopithecus* generoaren barruan dagoen espezie tipoa *Bunopithecus sericus* da, jada desagertua den espezie bat, Sichuangoa, Txinan. *Hoolock* generoa ***Bunopithecus hoolock*** gisa sailkatzen zen, baina ikerketek diote ez dagoela harreman esturik, beraz genero propioa sortu zen, bi azpiespezieak espeziera igoz.

## Espezieak 
* *Hoolock hoolock*
* *Hoolock leuconedys*
* *Hoolock tianxing*

## Kanpo estekak
Nomascus

***Nomascus*** Hylobatidae primate familiaren barruko genero bat da, espezie gehien dituen bigarrena. Lehenago espezie guztiak *Hylobates* barruan sailkatzen ziren, *Hylobates concolor* izenarekin. Espezie guztiek 52 kromosoma pare dituzte. Batzuk beltzak dira eta beste batzuk atal argiak dituzte. Txinako Yunnan eskualdean eta Vietnameko hegoaldean aurki daitezke, baita ere Hainan uharteetan. Espezieetako bat *Nomascus nasutus* munduan dagoen espezierik mehatxatuena da. Espezie guztiak daude arriskuan gaur egun.

## Kanpo estekak
Tribosphenida

**Tribosphenida** ugaztunen barruko infralegio bat da. Definizioz Theria guztiak (martsupial zein karedun guztiak) eta *Hypomylos*, Necrolestidae eta Aegialodontia barnebiltzen dituen kladoa da.

## Kanpo estekak
Bartzelonako Txokolatearen Museoa

**Bartzelonako Txokolatearen Museoa** (katalanez *Museu de la Xocolata de Barcelona*) Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen txokolateari buruzko museo bat da. Ciutat Vella auzoko El Born gunean dago.

## Iruditegia 

File:Cacao-moneda.jpg
File:Descascarillador-Cacao.jpg
File:Tres variedades de cacao.jpg
File:Melangeuse de cacao.jpg

## Kanpo estekak 
* Bartzelonako Txokolatearen Museoa webgunea
Nomascus nasutus

***Nomascus nasutus*** edo **Cao-vit giboia** Txinako hegoaldean eta Vietnameko iparraldean bizi den Hylobatidae espezie bat da. 1960ko hamarkadatik aurrera ez zen gehiagorik ikusi eta askok desagertutzat eman zuten. Hala ere 2002an talde txiki bat aurkitu zen Trùng Khánh barrutian, Cao Bằng probintzian, Vietnameko ipar-ekialdean. 2005ean estimazioa egin zen eta 35-37 ale bizirik zeudela pentsatu zen, horietako 10 Txinako mugaren aldean.

Munduan dauden primateen artean desagertzeko arriskurik handiena duena da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Nomascus*

## Kanpo estekak
Fernando II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Fernando II.a Habsburgokoa** (Graz, 1578ko uztailaren 9a - Viena, 1637ko otsailaren 15a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen 1619-1637 bitartean, Austriako artxidukea (1619-1637) eta Hungariako (1618-1625) zein Bohemiako erregea (1617-1619 eta 1620-1627). Bere erregealdi osoa Hogeita Hamar Urteko Gerraren garaian izan zen.

## Bizitza 
Matias II.a bere lehengusuaren ondorengoa izan zen. Hogeita Hamar Urteko Gerrari hasiera eman zion Bohemiako matxinadak harrapatu zuen. Erregetza kendu, eta bere ordez noble txekoek Frederiko V.a, Palatinatuko hauteslea errege izendatu bazuten ere, Fernando II.ak bere etsaia zapaldu zuen 1620an Mendi Zuriko guduan (txekieraz: *Bitva na Bílé hoře*).

1626an, Alemanian alderdi protestantearen zuzendaritza hartu zuen Kristian IV.a ere garaitu zuen eta Lübeckeko bakea sinarazi zion 1629an. Ondoren eragin zituen zapalkuntza gehiegizkoek berriro gerra ekarri zuten, eta Gustavo II.a Adolfok, Frantziak bultzaturik, auzian esku hartu eta garaipena lortu zuen Breitenfeld, Lech, eta Lützenen. Gustavo II.a hiltzean, enperadorea nagusitu zen berriro (Nördlingenen). Oso buruzagi militar onak izan zituen (Tillyko kondea, Albrecht von Wallenstein, Maximiliano I.a Handia).

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinet

**Pinet** hitzak zenbait lekuren izenak adierazten ditu, eta abizena ere bada:

##  
* **Pinet**, Valentziako probintzian.

##  
* **Pinet**, Hérault departamenduan.

## Pertsonak 
* Jacques Pinet, Konbentzioaren mandataria Baionan (*représentant en mission*)
Motacillidae

**Motacillidae** paseriformeen ordenako hegaztien familia bat dira.

## Espezieak 
* *Anthus novaeseelandiae* (Gmelin, 1789)
* *Anthus richardi* Vieillot, 1818
* *Anthus rufulus* Vieillot, 1818
* *Anthus cinnamomeus* Ruppell, 1840
* *Anthus camaroonensis* Shelley, 1900
* *Anthus hoeschi* Stresemann, 1938
* *Anthus latistriatus* Jackson, 1899
* *Anthus nyassae* Neumann, 1906
* *Anthus similis* Jerdon, 1840
* *Anthus pseudosimilis* Liversidge & Voelker, 2002
* *Anthus godlewskii* (Taczanowski, 1876)
* *Anthus campestris* (Linnaeus, 1758)
* *Anthus leucophrys* Vieillot, 1818
* *Anthus longicaudatus* Liversidge, 1996
* *Anthus vaalensis* Shelley, 1900
* *Anthus pallidiventris* Sharpe, 1885
* *Anthus nilghiriensis* Sharpe, 1885
* *Anthus sylvanus* (Hodgson, 1845)
* *Anthus berthelotii* Bolle, 1862
* *Anthus bannermani* Bates, 1930
* *Anthus melindae* Shelley, 1900
* *Anthus sharpei* Jackson, 1904
* *Anthus lineiventris* Sundevall, 1850
* *Anthus crenatus* Finsch & Hartlaub, 1870
* *Anthus gutturalis* De Vis, 1894
* *Anthus spragueii* (Audubon, 1844)
* *Anthus furcatus* Lafresnaye & Orbigny, 1837
* *Anthus lutescens* Pucheran, 1855
* *Anthus chacoensis* Zimmer, 1952
* *Anthus correndera* Vieillot, 1818
* *Anthus antarcticus* Cabanis, 1884
* *Anthus nattereri* P.L. Sclater, 1878
* *Anthus hellmayri* Hartert, 1909
* *Anthus bogotensis* P.L. Sclater, 1855
* *Anthus pratensis* (Linnaeus, 1758)
* *Anthus roseatus* Blyth, 1847
* *Anthus cervinus* (Pallas, 1811)
* *Anthus hodgsoni* Richmond 1907
* *Anthus trivialis* (Linnaeus, 1758)
* *Anthus gustavi* Swinhoe, 1863
* *Anthus spinoletta* (Linnaeus, 1758)
* *Anthus petrosus* (Montagu, 1798)
* *Anthus rubescens* (Tunstall, 1771)
* *Anthus brachyurus* Sundevall, 1850
* *Anthus caffer* Sundevall, 1850
* *Anthus sokokensis* Someren, 1921
* *Tmetothylacus tenellus* (Cabanis, 1878)
* *Hemimacronyx chloris* (Lichtenstein, 1842)
* *Macronyx capensis* (Linnaeus, 1766)
* *Macronyx croceus* (Vieillot, 1816)
* *Macronyx fuellebornii* Reichenow, 1900
* *Macronyx flavicollis* Ruppell, 1840
* *Macronyx aurantiigula* Reichenow, 1891
* *Macronyx ameliae* Tarragon, 1845
* *Macronyx grimwoodi* Benson, 1955
* *Dendronanthus indicus* (Gmelin, 1789)
* *Motacilla alba* Linnaeus, 1758
* *Motacilla lugens* Gloger 1829
* *Motacilla madaraspatensis* Gmelin, 1789
* *Motacilla grandis* Sharpe, 1885
* *Motacilla samveasnae* J.W. Duckworth *et al.* 2001
* *Motacilla aguimp* Temminck, 1820
* *Motacilla flava* Linnaeus, 1758
* *Motacilla tschutschensis* Gmelin, 1789
* *Motacilla citreola* Pallas, 1776
* *Motacilla capensis* Linnaeus, 1766
* *Motacilla flaviventris* Hartlaub, 1860
* *Motacilla cinerea* Tunstall, 1771
* *Motacilla clara* Sharpe, 1908

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponzano Veneto

**Ponzano Veneto** Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Ponzano Venetok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Mirabel

**Mirabel** hitzak zenbait lekuren izenak adierazten ditu:

## Espainia 
* **Mirabel (Cáceres)**, Cáceresko probintzian.

## Frantzia 
* **Mirabel (Ardèche)**, Ardeche departamenduan dagoena, Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Mirabel (Tarn eta Garona)**, Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean.
* **Mirabel-aux-Baronnies**, Drôme departamenduan dagoena, Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Mirabel-et-Blacons**, Drôme departamenduan dagoena, Rhône-Alpeak eskualdean.
* **Saint-Jean-Mirabel**, Lot departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean.
Antzandobi

[thumb|eskuinera|[Txinbo burubeltza alanbrean sastakatua, antzandobi kaskagorriaren harrapakina, Sizilian.]]

**Antzandobi** da hegaztien klaseko paseriformeen ordenako **Laniidae** familiako kideen izen arrunta.

## Elikadura 
Elikatzeko ohiturengatik dira ezagun eta bereziak antzandobiak. Izan ere, intsektu eta ornodun txikiz elikatzen dira. Azken horien artean sugandila eta narrasti txikiak, sagu eta satitsuak, edota baita hegazti txikiren bat ere. Harrapariak dira, beraz (Euskal Herriko txori txikien artean ohitura hori daukaten bakarretakoak dira). Eta, behin harrapatuta, harrapakinak inguruko arantza edo alanbredun hesietan zintzilikatzen dituzte, hurrengo egunetarako gordailu gisa.

## Antzandobiak Euskal Herrian 
Euskal Herrian hiru antzandobi espezie bizi dira. Txori forma arruntekoak izanik, baina tamainaz handixeagoak, euskaraz jaso izan diren izenetan horrekin zerikusia dutenak nabari dira: begihandi, buruhandi, burunagusi, karrakari, karraska, pepetanbor, pikaporta, pikumotz, txorigaizto, txorihandi...

Euskal antzandobi espezieen artean, bi udakoak dira, migrariak (kaskagorria eta arrunta, negua Afrikan pasatzen dutenak), eta handia dago, urte osoan aurkit daitekeena Ebroko isurialdean:

* *Lanius meridionalis* (antzandobi handia, Mediterranioko isurialdean, urte osoan zehar).
* *Lanius collurio* (antzandobi arrunta, Bizkaiko itsasoko isurialdean, kumatze garaian)
* *Lanius senator* (antzandobi kaskagorria, Mediterranioko isurialdean, kumatze garaian).

## Munduko espezieak 
Munduan zehar, beste espezie hauek ere badira:

* *Lanius bucephalus*
* *Lanius cabanisi*
* *Lanius collaris*

* *Lanius collurioides*
* *Lanius cristatus* (antzandobi arrea)
* *Lanius dorsalis*
* *Lanius excubitor* (antzandobi handia)
* *Lanius excubitoroides*
* *Lanius gubernator*
* *Lanius isabellinus* (antzandobi buztangorria)
* *Lanius ludovicianus*
* *Lanius mackinnoni*
* *Lanius marwitzi*
*
* *Lanius minor* (antzandobi txikia)
* *Lanius newtoni*
* *Lanius nubicus* (antzandobi mozorrotua)
* *Lanius schach* (antzandobi burubeltza)
* *Lanius somalicus*
* *Lanius souzae*
* *Lanius sphenocercus*
* *Lanius tephronotus*
* *Lanius tigrinus*
* *Lanius validirostris*
* *Lanius vittatus*
* *Corvinella corvina*
* *Corvinella melanoleuca*
* *Eurocephalus anguitimens*
* *Eurocephalus rueppelli*

Prionopidae eta Malaconotidae familiak gertukoak ditu eta antzina antzandobien artean sailkatzen ziren. Adibidez, Malaconotidae familiako *Laniarius atrococcineus*ak antzandobi sabelgorri du izen arrunta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Englert

**François Englert** (Brusela, 1932ko azaroaren 6a - ) belgikar fisikari teorikoa da. Bruselako Unibertsitatea Askeko irakasle emeritua, fisika estatistikoa, eremu-teoria kuantikoa, kosmologia, korden teoria edo supergrabitatea landu zituen.

2013an aurreko urtean CERN eta ATLAS proiektuan Higgs bosoia eredu estandar baino izan bazela egiaztatu zutelako, Fisikako Nobel Saria eman zioten Peter Higgs ingelesarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theresa Caputo

**Theresa Caputo** (Hicksville, New York, 1966ko uztailaren 3a), estatubatuar mediuma da. *Long Island Medium* saioan egindako lanagatik ezaguna da. "Theresa Caputo Live! The Experience" liburua ere idatzi du.
Fluxu-diagrama

[thumb|200px|Zenbaki baten [faktoriala kalkulatzeko **fluxu-diagrama**.]]
**Fluxu-diagrama** algoritmo edo prozesu bat burutzeko pauso guztiak irudikatzen dituen diagrama bat da, abiapuntu eta helmuga bakarra dituena. Urratsak modu ordenatuan irudikatzen ditu, horiek gezi batez lotuz. Pauso bakoitzean burutu beharreko jarduera zein motakoa den, itxura desberdineko irudiak erabiltzen dira:
* laukizuzenak burutu beharreko ataza sinpleak irudikatzen dituzte;
* behar diren datuak eta eskuratzen diren emaitzak paralelogramo batez;
* baldintza eta erabakiak erronbo batez;
* eta prozesuaren abiapuntua eta helmuga zirkulu edo izkinak leunduta dituen laukizuzen batez.

Fluxu-diagramak hainbat alorretan erabiltzen dira prozesuak analizatu, diseinatu, dokumentatu edo kudeatzeko.

## Fluxu diagramak eta algoritmoak 
Fluxu-diagramekin modu grafikoan egin daitekeena algorimoekin ere egin daiteke tesu moduan. Gaur egunean fluxu diagramak gutxitan erabiltzen dira, algoritmoak askoz erabiliagoak dira prozesuak zehazteko. Algoritmo sinpleak irudikatzeko balio dute, edo algoritmo ez hain zailak deskribatzeko baina lehen mailako deskribapena erakusteko, xehetasun guztiak eman beharrik gabe.

## Diagrametako oinarrizko formak 
Oinarrzko programetan azaltzen diren osagai posibleetako bakoitza forma diferente batekin adierazten fluxu-diagraman. Oinarrizko osagaiak hauek dira:

* **Agindua** (aldagai bati balio bat **esleitzea**)
* **Sarrera-irteera**ko agindua (balio bat irakurri edo inprimatzea)
* **Baldintza**
* Begizta edo Iterazio kontrol-egitura
* Beste **prozesu** lagungarri bat martxan jartzea

eta horrela adierazten dira fluxu-diagrametan:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begizta (programazioa)
* Begizta inbariante
* For begizta
* Iterazio
* Kontrol-egitura
* Programazio
* Repeat begizta
* While begizta

## Kanpo estekak 
* http://www.alegsa.com.ar/Dic/lenguaje_de_programacion_de_alto_nivel.php
* https://definicion.de/programa-en-informatica/
Sinestesia

Psikologian, **sinestesia** bi zentzumen edo gehiago loturik agertzen direneko fenomeno neurologikoa da. Adibidez, zifrak koloreekin; (1 zifra berdearekin, 2 zifra gorriarekin...) Bi zentzumen nahi gabe eta modu automatikoan lotzen dituen pertsona **sinestesikoa** dela esaten da.

## Sinestesia biztanlerian 
Estatistikoki, ehun pertsonatik bat sinestesikoa da eta fenomeno hau ohikoagoa da emakumeengan gizonengan baino. Sinestesiko batzuk sentsibilitate musikal ez-ohikoa dute eta batzuek bereizten eta identifikatzen dituzte soinuak inolako erreferentziarik gabe. Kreatibitatea sinestesiaren beste ezaugarri bat da, adibidez, Kandinsky margolariak koloreak entzuten omen zituen, horregatik, batzuetan, ikur musikalak marrazten zituen.

Historian zehar pertsonai ospetsu sinestesiko ugari egon dira. Historia dokumentuetatik ateratako informazioarekin uste da, sinestesikoak zirela: Francisco de Quevedo, Vincent van Gogh, Alexander Scriabin, edo Nikolai Rimsky-Korsakov.
thumb|220px|eskuinera|Musika noten eta koloreen arteko harreman sinestesikoa.
## Azalpen biologikoa 
Izaera hau, X kromosomari lotuta dagoela uste da. Ikerketa ugarik 4 hilabeteko ume guztiek sinestesikoak direla frogatu dute, neuronen konexio sinaptikoak oraindik lotuta daudelako, espezializatu gabe. Umeak hazten direnean, kondizio hau desagertzen da, neuronen konexio sinaptiko bakoitza espezializatzen delako, konexio batzuk desagertzen. Pertsona sinestesikoetan konexio hauek ez dira guztiz desagertzen.

## Sinestesia mota nagusiak 
Sinestesia mota ugari daude. Hauek dira mota nagusiak:
* Lexikotik dastamenera: Hitz baten ahoskera gustu-sentsazio bat eragiten du ahoan. Sinestesia-kasu ezohiko bat da.
* Kolorezko grafemak: Aurkitu ahal den ohikoenetako bat da. Edozein letra, zeinu edo zenbaki kolore batekin zuzenki erlazionatzea da.
* Kolorezko musika: Kolore desberdinak bistaratu, musikaren ezaugarri batzuen arabera, tinbrea, maiztasuna...

## Bibliografia 
* Ana Galarraga. "Sinestesia: berezko errealitate areagotua" *Elhuyar aldizkaria*. 2016/06/01 322. zenbakia.

## Kanpo estekak
Galestar cob

**Galestar cob-a** edo D ataleko galestar ponia, Galeseko bertako zaldi azpi arraza bat da. Beste zenbait azpiarrazekin batera galestar poniaren arrazaren multzoa osatzen du 

Bere tamaina dela eta, oro har, ponien sailkapen taldean sartzen da.

Galestar cob-a taldeko azpiarraza handiena da tamainaz, eta nahiko ezaguna munduan zehar. Arrazaren jatorria GAleseko mendebala da, eta iberiar zaldiaren zein Hackney arrazen eragina dauka. Ertaroko poema galestarrekin zaldi hauen aipua agertzen da. Aiton semeen gerra zaldia izan zen, baina baita nekazal lanetarako abere bexala ere. Edo besterik gabe zela zaldia bezala edo zalgurdietatik tiratzeko.

## Errefrentziak 
## Kanpo estekak
Bahiketa birtual

**Bahiketa birtuala** telefonoz edo Internetez egindako mehatxuen bidez pertsona bat edo pertsona talde bat bahitzaile birtualen esanetara jarri, mugimendu-askatasuna galdu (lekua aldatzeko agintzen zaienean, esaterako) eta aldi berean familia, lagun edo erakunde bati haien askatasuna berreskuratzeko dirua eskatzen deneko bahiketa mota da. Horrela, bahituek ez dituzte inoiz ikusten bahitzaileak eta telefonoz haien aginduak jarraitu besterik ez dute egiten. *Delorean* musika taldeko kideek bahiketa mota hau pairatu zuten Mexikon 2013ko urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gogaidetasun

**Gogaidetasuna** pertsona zenbaitek ideia eta ikuspuntu komunak izateagatik elkarrekin duten lotura da. Ezkontideei buruz aipatu den ezaugarria da, ezkon-bizitza egoki garatzeko beharrezkoa; helburu, asmo eta ideiak partekatzen dituzten pertsonak biltzen dituzten gogaide-taldeak ere aztertu dira soziologian.

## Kanpo estekak
Good Will Hunting

**Good Will Hunting** (euskaraz, "Will Hunting Zintzoa") 1997ko Gus Van Sant zinema zuzendariaren filma da. Gidoia Ben Affleck eta Matt Damon aktoreek idatzi zuten eta protagonistak Robin Williams, Matt Damon, Ben Affleck, Minnie Driver eta Stellan Skarsgård izan ziren.

Bederatzi Oscar Saritarako izendatua izan zen baina, azkenik, bi irabazi zituen: Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Robin Williams) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Ben Affleck eta Matt Damon).

## Argumentua 
Will Hunting Boston hegoaldeko mutil umezurtz eta txiroa da, baina aldi berean dohaiduna eta jende ohia baina askoz ere buruargiagoa. Massachusetts Institute of Technology unibertsitatean erratza pasatzen lan egiten du. Egun batez, Gerald Lambeau irakasleak ikastetxeko arbel batean matematikako teorema baten ariketa zail bat ikasleek etxeko lan gisa egin dezaten idatzi du: Will Hunteingek hura ikusi eta ezkutuan berehala amaitu du. Biharamunean, ariketa bikain amaituta, irakaslea zur eta lur geratu da, are gehiago egilea bere ikasleetakoa ere ez dela izan jakitean. Kale borroka baten ostean, poliziak Will jo eta espetxeratzeko zorian dago. Epaileak Lambeauren eskakizuna onartu du (Will gaztearen dohaiaz jakitun), espetxera joan beharrean, psikologo baten ardurapean egon dadin.

Terapia horren bitartez, gaztearen portaera gatazkatsuaren arrazoia jakin da: mutikotan jasotako tratu txarren ondorio da eta horrek neskalagunarekiko harremana hobetzen laguntzen dio. Era berean, gaztearen presentziak irakaslea eta psikologoaren bizitzak ere onerako aldatu ditu, haien arteko lehia gainditzen lagunduz: batetik, irakasleak bere gutxiespen konplexua gainditu du eta, bestetik, psikologoak bere emaztearen heriotzaren ondorioz izandako atsekabe eta isolamendua ere bai, neurri batean.

## Pertsonaiak 
* Robin Williams: Sean Maguire
* Matt Damon: Will Hunting
* Ben Affleck: Chuckie Sullivan
* Minnie Driver: Skylar
* Stellan Skarsgård: Gerald Lambeau
* Cole Hauser: Billy
* Casey Affleck: Morgan
* John Mighton: Tom
* Coleen McCauley: Cathy
* Jennifer Deathe: Lydia

## Kanpo estekak 
* Good Will Hunting filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Good Will Hunting filmaren webgunea
SK Slavia Praga

[thumb|280px|Pragako [AC Sparta Praga|Sparta eta Slavia taldeen arteko derbia.]]
**SK Slavia Praga** (izen osoa *Sportovní klub Slavia Praha, A.S.*) Txekiar Errepublikako futbol talde onenetakoa da palmaresari dagokionez, Praga hiriburukoa. 3 aldiz irabazi du Txekiar Errepublikako futbol liga baina beste 13 aldiz Txekoslovakiakoa.

Etxeko partiduak Eden Aréna estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
1892an sortu zen kirol taldea. Hasieran txirrindularitza zuen jarduera nagusia baina 1896an futbolaren atala agertu zen.

1925ean "urrezko aroari" ekin zion, 22 urtetan Txekoslovakiako 13 Liga eta 3 Kopa irabazteaz gain 1938an nazioarteko txapelketa garrantzitsuena zen Mitropa Kopa irabazi zuen.

50. hamarkadan ordea maila galdu zuen eta hurrengo hamarkadetan lehen eta bigarren mailaren artean ibili zen.

90. hamarkadararte itxaron behar izan zuen titulu berri bat eskuratzeko, dagoeneko Txekiar Errepublikan. 2017tik aurrera Ligan eta Kopan nagusi izan da.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Txekiar Errepublikan: 14 
* Liga (7): 1996, 2008, 2009, 2017, 2019, 2020, 2021.
* Kopa (7): 1997, 1999, 2002, 2018, 2019, 2021, 2023.

### Txekoslovakian: 16 
* Liga (13): 1925, 1929, 1930, 1931, 1933, 1934, 1935, 1937, 1940, 1941, 1942, 1943, 1947.
* Kopa (3): 1941, 1942, 1945.

### Nazio artean: 1 
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (1): 1938

## Euskal taldeen aurkako partidak 
SK Slavia Praga taldeak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
AC Sparta Praga

[thumb|280px|Pragako Sparta eta [SK Slavia Praga|Slavia taldeen arteko derbia.]]
**AC Sparta Praga** (izen osoa *Athletic Club Sparta Praha Fotbal, A.S.*) Txekiar Errepublikako futbol talde onena da palmaresari dagokionez, Praga hiriburukoa. 12 aldiz irabazi du Txekiar Errepublikako futbol liga eta beste 21 aldiz Txekoslovakiakoa.

Etxeko partiduak Stadion Letná estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
Václav, Bohumil eta Rudolf Rudl anaien inguruko jende talde batek sortu zuen taldea 1893an. Kamiseta beltza erabiltzen hasi ziren aurrean "S" txuri bat zeukana, baina Dr. Petřík presidenteak Ingalaterran Arsenal jokatzen ikusi zuen eta harekin liluratuta kamiseta gorria ekarri zuen.

Urterik onenak 30. hamarkadan ezagutu zituen, Txekoslovakiako txapelketak irabazteaz gain garai hartako nazioarteko txapelketa garrantzitsuena zen Mitropa Kopa ere birritan irabazi baitzuen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren ere aro bikaina izan zuen, Txekoslovakiako talde nagusia bihurtu baitzen. 1964ean irabazi zuen bere hirugarren Mitropa Kopa.

Txekoslovakia bitan zatitu zenean Txekiar Errepublikako Liga sortu zen eta Sparta da garaipen gehien lortu dituena, 12 hain zuzen ere. 2010tik titulurik lortu gabea zen baina 2014an Liga eta Kopa irabazi zituen, Kopan partidaren deskontuan berdindu ondoren penaltietan 8-7 garaitu zuen Viktoria Plzeň.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Txekiar Errepublikan: 24 
* Liga (14): 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2007, 2010, 2014, 2023, 2024.
* Kopa (8): 1996, 2004,2006, 2007, 2008, 2014, 2020, 2024.
* Txekiar Errepublikako Superkopa (2): 2010, 2014.

### Txekoslovakian: 29 
* Liga (21): 1926, 1927, 1932, 1936, 1938, 1939, 1944, 1946, 1948, 1952, 1954, 1965, 1967, 1984, 1985, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1993.
* Kopa (8): 1964, 1972, 1976, 1980, 1984, 1988, 1989, 1992.

### Nazio artean: 4 
#### Europako Kopa 
* final erdiak 1992an.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (3): 1927, 1935, 1964
#### Kluben arteko Munduko Kopa txikia 
* Txapelduna (1): 1969

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Spartak euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Robert Crumb

**Robert Dennis Crumb** (1943ko abuztuaren 30a, Filadelfia, Pennsylvania) estatubatuar komikigile bat da.
Underground komikiaren sortzaileetako bat izan zen, ziurrenik mugimendu horretako ordezkari nabarmenena delarik. Nahiz eta komiki munduko marrazkilari ezagunenetakoa izan, beti mundu horretako industriatik at lan egin izan ohi du.

Berak sortutako pertsonaia ezagunenen artean Mr. Natural, Fritz katua, Flakey Foont, Shuman the Human edora Angelfood McSpade.
Txekiako Errepublikako futbol liga

[thumb|280px|Pragako [AC Sparta Praga|Sparta eta Slavia taldeen arteko derbia.]]
**Txekiako Errepublikako futbol liga** (txekieraz *1. česká fotbalová liga *) edo **Synot Liga** (babesleagatik), Txekiako Errepublikako futbol txapelketa nagusia da. 1994ean sortu zen, Txekoslovakia zatitu ondoren. 16 taldek hartzen dute parte. AC Sparta Praga da garaipen gehien lortu dituen taldea, 12 hain zuzen ere, gainontzekoak baino askoz gehiago.

## Txekoslovakiako Liga (1925-1993) 
1925an hasi zen jokatzen eta 1993 arte iraun zuen. Honako hauek dira talde txapeldunak:

## Podiuma 
## Txekiako Errepublika (1994- ) 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
* **Taldeka:**

* **Hirika:**

## Ikus, gainera 
* Txekiako Errepublikako futbol kopa
* Txekoslovakiako futbol liga

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Borneko merkatua

**Borneko merkatua** (katalanez *Mercat del Born*) Kataluniako El Born eremuan dagoen merkatu bat da, hain zuzen ere Ciutat Vella barrutiko La Ribera auzoan. Izan ere, hiri honetako burdinezko eraikin garrantzitsuenetako bat da.

1873an Antoni Rovira i Trias udal arkitektoak proiektatu zuen, eta 1874-1876 bitartean Josep Fontserè i Mestre maisu eraikitzaileak eta Josep Cornet i Mas ingeniariak eraiki zuten.

2011ren hasieran eraikinaren zaharberritze lanei ekin zitzaien. 2013ko irailaren 11an, Kataluniako Egun Nazionalaren egunean, berrinauguratu zelarik. Barnealdean aztarnategi arkeologiko bat du.

## Iruditegia 

Irudi:CC_Born2.JPG|Barneko aztarnategi arkeologikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Borneko merkatuaren webgunea
Riverside estadioa

**Riverside estasioa** (ingelesez *Riverside Stadium*) Ingalaterrako Middlesbrough hirian dagoen futbol estadio bat da. 1994an eraikitzetik amaitu zen, eta 1995eko abuztuaren 26an inauguratua izan zen. Bertan Premier Leagueko Middlesbrough F. C. taldeak jokatu ohi du.

## Iruditegia 

Irudi:MFC Riverside Exterior.JPG|Kanpoaldea
Irudi:MFC Riverside Interior.JPG|Barnealdea
Irudi:George Hardwick Statue MFC.jpg|George Hardwicken estatua
Irudi:Wilf Mannion Statue MFC.jpg|Wilf Mannionen estatua

## Kanpo estekak
Philip Chevron

**Philip Ryan**, ezagunagoa '*Philip *Phil* Chevron*' izenez (1957ko ekainaren 17a, Dublin &ndash; 2013ko urriaren 8a, Dublin) irlandar gitarrajole, konposatzaile eta abeslari bat izan zen. Mundu mailan The Pogues punk-folk musika taldeko gitarrajolea izateagatik ezaguna izan zen. Irlandako punk musikan pertsona nabarmena izan zen.
The Crying Game

**The Crying Game** (euskaraz "Negar Jokoa") Neil Jordan irlandar zinema zuzendariaren film bat da, 1992koa. Filmeko aktore nagusiak Stephen Rea, Miranda Richardson, Jaye Davidson eta Forest Whitaker dira.

1992ko irailaren 2an Veneziako Mostran estreinatu zen. Oscar Sarietarako bederatzi izendapen eman zizkioten, eta sari horietako bat irabazi zuen.

## Argumentua 
Ipar Irlanda. Fergus (Stephen Rea) IRAko bolondres bat da eta Jude eta Maguire (Miranda Richardson eta Adrian Dunbar) irakideekin batera Jody (Forest Whitaker) izeneko britainiar gudarosteko gudari baten bahiketan parte hartzen du. Hura zaintzen daudela, Fergus presoarekin adiskidetu eta hura hilko balitz, bere neskalagunarengana joan eta ongi dagoela ikusiko duelako zina egingo dio. Jody erreskatatzera zihoazen britainiar gudariek ustekabean autoz jo eta hil ostean, Fergusek Londresera ihes egin eta Jody zenaren Dil neskalaguna (Jaye Davidson) joan ohi den ileapaindegira zuzenduko da, neskalaguna tabernetan noizbehinkako abeslaria delarik.

Fergusek Dil misteriotsu eta errakargarriarekin adiskidetasuna trabatuko du, azkenean maitemindu egiten direlarik. Dilen sekretua argitara atera, Jude agertu eta Fergusek nahi eta nahi ez bere antzinako IRAko kidearen errola berreskuratzen duenean istoriak ezusteko jira-birak izango ditu.

## Aktoreak 
* Stephen Rea: Fergus
* Miranda Richardson: Jude
* Forest Whitaker: Jody
* Jaye Davidson: Dil
* Adrian Dunbar: Maguire
* Tony Slattery: Deveroux
* Jim Broadbent: Col
* Birdy Sweeney: Tommy
* Ralph Brown: Dave

## Kanpo estekak 
* *The Crying Game* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Crying Game* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Crying Game* filmaren webgunea
Mioglobina

thumb|Mioglobinaren egitura tridimentsionala

**Mioglobina** ornodunen giharretan dagoen heteroproteina da, hemoglobinarekin antza handia duena, egitura kimikoa eta eginkizunari dagokionez. Hemoglobinaren antzera, oxigenoa garraiatzen du, batez ere giharretan (gogoratu hemoglobinak odolean garraiatzen duela).

Mioglobina, heteroproteina guztien antzera, talde proteikoz (proteinaz) eta talde prostetikoz (molekula ez-proteikoz) osaturik dago. Mioglobinaren talde prostetikoa eraztun tetrapirrolikoa da, erdian burdin atomoa duena. Talde prostetikoari *hemo taldea* deritzo.

Oxigenoa hemo taldearen burdin atomoari lotzen zaio, itzulgarria den prozesu batean. Hemoglobinaren aldean,baina, mioglobinak oxigenoaren molekula bakarra garraiatzen du bere molekulan (hemoglobinak lau molekula oxigeno garraiatzen duen bitartean).

Mioglobinak egitura globularra du, eta 153 aminoazido dituen kate peptidiko bakarrez osatuta dago. Bere pisu molekularra 16.700 Daltonekoa da, hemoglobinaren aldean proteina txikia izanik.

Hemoproteina honek garrantzi historikoa du, bera izan baitzen bere egitura tridimentsionala erakutsi zuen lehenengo proteina. Izan ere, 1958an John Kendrew-ek eta bere lankideek kaxalotearen mioglobina estreinakoz aztertu zuten X izpien kristalografiaren bidez, bere egitura tertziarioaren eredua argituz.

Mioglobina ugaria da lan handia egiten duten giharretan: eskeleto-giharretan eta bihotz-giharretan, esaterako. Kalte muskularra agertzen denean odolera askatzen da kopuru handitan.

Proteina honek gorri kolorea ematen die gihar eta haragiari. Oxigenoa atxikita duenean haragia gorri kolorekoa da, eta mioglobinaren burdin atomoa era ferrosoan (+2) dago. Era ferrikoan (+3) mioglobinak oxigeno atomoa galtzen du eta kolore ilunagoa ematen dio haragiari.

## Kanpo estekak
Podium (argipena)

**Podium** hitzak adiera zenbait ditu:

* arkitekturan, podiuma, eraikin baten inguruko plataforma goratua;
* podiuma, kirol-proba bateko irabazleei sariak eta dominak banatzeko erabiltzen dena, altuera desberdineko hiru maila dituena: altuena irabazlearentzat eta albokoak bigarren eta hirugarren postuentzat;
* **podiuma**, hizlariek publikoari zuzentzeko erabiltzen den plataforma desmuntagarri eta eramangarria.
Plataforma (errepidea)

Errepideetan, **plataforma** galtzada, bazterbideek eta alboetako bermek okupatutako azalera da. 

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Fernando IIIa Habsburgokoa** (Graz, 1608ko uztailaren 13a - Viena, 1657ko apirilaren 2a) 1637-1657 bitartean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea eta Alemaniako erregea (Erromatarren erregea), 1625-1657 urteetan Bohemiako erregea eta 1627-1657 urteetan Hungaria eta Kroaziako erregea izan zen.

Fernando II.a bere aitaren ondorengoa izan zen. 1634an Suediarrak menderatu zituen Nördlingenen, Gallas jeneral austriarrak lagunduta. Suedia eta Frantziaren kontrako borrokan jarraitu zuen Hogeita Hamar Urteko Gerran, Westfaliako bakea sinatu arte (1648).

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak