open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The 5th Wave (filma)

***The 5th Wave*** (eusk. *Bosgarren olatua*) zientzia fikzio generoko film estatubatuarra da. Zuzendaria J. Blakeson eta gidoigilea Susannah Grant izan ziren. 2013ko Rick Yanceyren izen berdinaren nobelan oinarrituta dago gidoia.

Filmaren protagonista nagusiak Chloë Grace Moretz, Nick Robinson, Alex Roe, Maika Monroe eta Liev Schreiber dira.

Filmaren garapena 2012ko martxoan hasi zen, Colombia Pictures enpresak hartu zituenean trilogiaren zinemarako eskubideak, GK films ekoiztetxearekin.

Filmatzea Atlantan, Georgian 2014ko urritik 2015ko urtarrilera arte izan zen.

Estatu Batuetan eta Espainian 2016ko urtarrilaren 22an estreinatu zen eta Mexikon urtarrilaren 29an.

## Sinopsia 
Lau estralurtar olatu-kolpek lurrean jo egin dute eta dena hondatuta utzi dute. Lehengo olatua mundu osoko itzalaldi bat izan zen, planeta osoko elektrika indar guztia bertan behera geratu zen. Bigarrena olatua uholde erraldoi bat izan zen planetako leku guztietan. Hirugarren olatua izurrite bat izan zen eta laugarren olatua hiltzaile talde bat izan zen, bizirik geratzen zen jendea harrapatzeko eta hiltzeko helburuarekin.

Egoera beldurgarri honetan, Cassie Sullivan, (Chloë Grace Moretz), protagonista, 16 urteko neska nerabe bat, bizirik irteten saiatuko da.

Bosgarren olatuaren egunsentian, humanitatearen azken arrastoen artean eta bizirik jarraitzen duten azkenetako bat izanik, Cassie bakarrik dago bere neba txikiarekin, Sam umearekin. Sam autobus batean utziko du eta bueltatuko dela aginduko dio. Bere peluxezko hartzatxoarekin bakarrik utziko du Sam. Cassiek badaki bere bizirik irauteko aukera bakarra eta bere neba txikia aurkitzeko aukera bakarra, bakarrik egotea dela. Bizi izandako hainbat horrore ostean, pertsonenganako bere konfiantza galdu egin da zeren eta azkenean, bizirik irautea da geratzen diren pertsona guztien helburu nagusia.

Cassieren arrastoa jarraitzen dugu bizirik irauten duen bitartean, Evan Walker misteriotsu eta xarmagarriarekin aurkitzen den arte. Evan nekazari eta iheslari gazte bat da. Cassieren anaia aurkitzen lagundu ahal diona. Cassiek behin betiko erabaki bat hartu beharko du: fidatu Evanekin edo esperantza betiko galdu; bizirik jarraitzea edo hil; dena alde batera utzi edo altxatu eta borrokatu... Eta hori guztia ezinbestean eta hilgarri izango den bosgarren olaturako prestatzen den bitartean.

## Aktoreak 
* Chloë Grace Moretz: Cassie Sullivan
* Nick Robinson: Ben Parish/Zombie
* Ron Livingston: Oliver Sullivan
* Maggie Siff: Lisa Sullivan
* Alex Roe: Evan Walker
* Maria Bello: Reznik sarjentua
* Maika Monroe: Ringer
* Liev Schreiber: Vosch koronela
* Zackary Arthur: Sammy Sullivan
* Tony Revolori: Dumbo
* Talitha Bateman: Teacup

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabonetako su-etena

300px|thumb|Soldadu alemaniar eta ingelesak su-eten ez ofizialean.
**Gabonetako su-etena** (; ) 1914ko Gabonetan, Lehen Mundu Gerran Alemaniako Inperioaren soldaduen eta britaniar soldaduen artean egon zen su-eten ez ofiziala izan zen.

## Gertaerak 
1914ko abenduan, Ypresen (Belgika), soldadu alemaniarrak, bestean ingelesak, frantziarrak eta belgikarrak, lubaki gerran ari ziren. Ipar Itsasoaren eta Suitzako mugaren arteko frontea geldirik zegoen, ez atzera ez aurrera. Bazirudien alemaniarrek aurrera egingo zutela, baina orduan Parisko 6.000 taxik 30.000 soldadu eraman zituzten frontera, indarrak orekatzeko.

Ypreseko zelaiak izoztuta zeuden, eta lubakien arteko gorpuak elurrak estalita. Ez ziren ausartzen hildako gazteen arrastoen bila joaten, etsaien tiroen beldur. Gerra Handia abuztuan hasi zen. Gabon eguneko goizaldean alde bietako soldaduak beren armak lurrean uzten hasi ziren. Une horretan bertan idatzitako kartoizko kartelak erakusten hasi ziren hainbat hizkuntzatan: “*Merry X-Mas*” zioten batzuek, “*Frohe Weihnachten*” besteek, edo “*We not fight, you no fight*”.

Batzuek lubakia utzi zuten eta inork ez zien tiro egin. Berehala beste guztiak irten ziren. Lehenik, hantxe botata hainbat astez egondako gorpuak ehortzi zituzten denek batera. Iluntzean Gabonetako pinu modukoak prestatu zituzten, argi eta guzti, eta gabon kantak abesten aritu ziren, bakoitza bere hizkuntzan. Biharamunean, Eguberri egunean, opariak trukatu zituzten, familiaren argazkiak erakutsi zizkioten elkarri eta bi egun lehenago gudu zelaia zena, futbol zelai bihurtu zuten zenbait orduz.

Batzuk besteen lubakietara joan ziren, elkarrekin jateko, edateko edo kartetan eta xakean jokatzeko. Ofizial asko ere elkartu ziren eta berehala erabakia adostu zuten gerra amaitu zela. Baina bulegoetan hori ez zuten onartu eta biharamunean, bakoitza bere lubakian, elkarri tiroka aritu ziren berriro
.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antigonia

***Antigonia*** arrain genero bat da. Caproidae familiaren barruan sailkatzen dira.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q145289 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}
Ozterate

**Ozteratea** erregeari gerra gastuetan laguntzeko ordaintzen zitzaion zerga edo prestazio orori deritzo.

Zaldiak edo armak  mantentzen zituenak ez zuen ozteraterik ordaindu behar, baina berak edo soldatarik gabe gerran ziharduen beste edonork kanpainara aurkezteari uzten bazion edo behar baino lehen erretiratzen bazen, erregek finkatutako ozteratea ordaindu behar zuen (*Errege Forua, 5. legea,19. titulua, 1. lib). * Herri batzuk ez zuten zerga hau ordaintzeko betebeharrik, beren zerbitzuen ordain moduan edo bertako birpopulatze eta hazkundea bultzatzeko.

Foru Zaharrean ozteratea erregeren jauntasunaren berezko erregalia gisa jotzen da, koroaren boteretik banaezin:

Orokorrean, nahiko ziurra da ozteratea gerra gastuetara bideratutako zerga bat zela, Don Alonso erregearen kronikako 12. kapituluan horrela baieztatzen baita:

Errege espedizio militarretan laguntzeko eginbeharrari ere ozterate zeritzon.

Euskarazko ordaina Nafarroako Foru Orokorrean (XIV. m.) ageri da ( "Hay otra pecha que es clamada *alfonsadera*, en basquenz *ozterate*"). Koldo Mitxelena hizkuntzalariaren arabera, berba horren osaera honako hau litzateke: *ozte* (euskara estandarrean *oste* < lat. *hostis*) + *-ra* adlatiboa, + *-te* aditz-izengilea da (haren hitzetan: "*Ozterate* es «acto (*-te*) de ir a (*-ra*) la hueste (*ozte*)»"; alegia. *etxeratze* hitzaren modukoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zesar (titulua)

**Zesar** (latinez, *Caesar*) erromatar jatorriko titulu inperiala da, *Gaius Iulius Caesar* erromatar militar eta politikariaren cognomenetik eratorria. 68/69 (Lau enperadoreen urtea) urtera arte sendi-izena izan bazen ere, urte horretan Erromatar enperadoreek titulu bezala hartu zuten. Orduz geroztik hainbat herrialde eta gobernu-mota ezberdinetan agintari askok titulu hau erabili izan dute, baita eratorritako tituluak ere.

## Ikus, gainera 
* Kaiser
* Tsar
* Xah

## Kanpo estekak
Isolatzaile (argipena)

**Isolatzailea** hurrengoa izan daiteke:
* Isolatzaile akustikoa;
* Isolatzaile elektrikoa;
* Isolatzaile termikoa;

## Ikus, gainera 
* Isolamendu
Isolatzaile elektriko

[250px|thumb|eskuinera|Hiru haridun [kable elektriko|kablea, non hari bakoitzak kolore-kodedun isolatzailea duen. Hiru hariak kanpo isolatzaile batekin babestuta daude.]]
[250px|thumb|eskuinera|[Energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineako isolagailu bat]]

**Isolatzaile elektriko** bat bere barnetik karga elektrikoak askatasunez mugitzen uzten ez dituen material bat da, eta ondorioz material horretatik korronte elektriko bat igarotzea ia ezinezkoa da. Propietate honek isolatzaileak erdieroale eta eroaleengandik desberdintzen ditu, azken hauek errazago uzten baitute elektrizitatea igarotzen. Isolatzaile baten ezaugarria erresistibitate haundia edukitzea da, erdieroale eta eroaleena baino haundiagoa.

Material batzuk –beira, paper-isolatzailea eta tefloia adibidez– oso isolatzaile onak dira; beste material asko, hain isolatzaile onak izan gabe, tentsio normalekin erabilita isolatzaile nahiko onak dira, eta instalazio elektriko eta kableetan isolatzailetzat erabiltzen dira. Talde honetakoak dira polimero elastiko eta plastikoak.

Isolatzaile elektrikoak ekipamendu elektrikoetan erabiltzen dira, eroale batzuk besteengandik isolatu eta hauen hartean korronterik ez igarotzeko. Energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineatan, linea eroaleak zutoinengandik isolatzen dituzten isolatzaileei **isolagailu** deritze.

## Kanpo estekak
Clara Rockmore

**Clara Rockmore**, **Clara Reisenberg **izenarekin jaioa, (Vilnius, Errusiar Inperioa, 1911ko martxoaren 9a - New York, 1998ko maiatzaren 10a), musikari birtuoso bat izan zen, Theremina jotzen nabarmendu zena. Instrumentu hau jotzeko teknika bat garatu zuen, hatzen posizionamendu sistema bat barne hartzen zuena.

Txikitan haur prodijioa izan zen, eta 5 urterekin San Petersburgoko kontserbatorioan onartu zuten biolina jotzeko erakusten zuen trebetasunagatik. Baina txikitan jasandako desnutrizioak hezurretako gaitz bat eragin zion, eta biolina jotzeari utzi behar izan zion. 1928an, Lev Theremin izen bereko instrumentuaren sortzailearekin gurutzatu zen New Yorken. Clarak berehala erakutsi zuen instrumentua jotzeko erraztasuna, eta horretan maisu bilakatu zen.

## Erreferentziak
Chloë Grace Moretz

**Chloë Grace Moretz** (; ahoskatua; Atlanta, 1997ko otsailaren 10a) estatubatuar modelo eta aktorea da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Wight uharteko jaialdia

**Wight uharteko jaialdia** () Wight uhartean hiru aldiz- 1968an, 1969an eta 1970ean- egin zuten rock jaialdia izan zen. 1970ekoak ospetsuena izan zen eta Jethro Tull, Jimi Hendrix, Bob Dylan, The Doors eta The Who taldeek hartu zuten parte. Berriro 2002tik aurrera egiten dute, baina Seaclose Parken. Woodstockekin batera, kontrakultura eta hippy mugimenduaren ikur nabarmenentzat jotzen dute.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Riemst

**Riemst** () Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2008an 16.265 biztanle zituen. Udalerriaren barruan auzo hauek daude: Genoelselderen, Herderen, Kanne, Membruggen, Millen, Riemst, Val-Meer, Lafelt, Vlijtingen, Vroenhoven and Zichen-Zussen-Bolder.

Lauffeld-ko gudua Riemst-en gertatu zen, 1747. urtean.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Etxetresna elektriko

**Etxetresna elektrikoa** eguneroko etxeko lanak burutzen laguntzen duten gailu elektrikoa da. Bai sukaldatzen nahiz garbiketan lagun dezakete, eta etxebizitzetaz gain erakundeen egoitzetan, industrietan, dendetan eta negozioetan ere erabili ohi dira. Geure eguneroko elikagaiak prestatzen laguntzen dizkiguten gailu edo tresnez gain, telebista, irrati eta ordenagailuak ere etxetresna elektrikoen multzoaren barnean daude, baina azken hauek azpimultzo edo linea ezberdin batean daude.

## Lineak 
### Betebeharraren arabera 
* Linea marroia: telebistak, musika-erreproduzigailuak, bideo-erreproduzigailuak, DVD-erreproduzigailuak, Home Cinema, telefonia mugikorra, bideo-jokoak, ordenagailuak, argazki-makinak, bideo-kamerak eta inprimagailuak.

* Linea zuria: Ekonomikak, labeak, garbigailuak, ontzi-garbigailuak, hozkailuak, izozkailuak, ke-erauzgailuak, lehorgailuak, berogailuak, ur-berogailuak eta aire girogailuak eta klimatizagailuak.

* Linea grisa: Informatikarekin zerikusia duten gailuak, batez ere ordenagailuak eta bere periferikoak (inprimagailua, sagua eta abar).

### Neurriaren arabera 
* Etxetresna elektriko handiak: garbigailuak, hozkailuak, lehorgailuak, ontzi-garbigailuak, aire girotzea eta abar.

* Etxetresna elektriko txikiak: bizar-aitzurrak, ile-lehorgailuak, hortzetako eskuila elektrikoak, kafe-makinak, irabiagailuak, zukugailuak, xurgagailuak, haizagailuak, sukaldeko errobotak, kafe-errotak, Thermomixa eta abar.

## Kanpo estekak
Peer

**Peer** Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2008an 16.194 biztanle zituen. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Peer, Grote-Brogel, Kleine-Brogel, Wauberg, Erpekom eta Wijchmaal.

## Klima 

Udaran, Peer-ek nahiko tenperatura atsegina izaten du, 20 gradu inguru. Neguan arrunta izaten da elurra egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lizarra kalea (Iruñea)

**Lizarra kalea**, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena Lizarra udalerriaren omenez darama.

## Kokapena 
San Ignazio etorbidea, García Castañón kalea eta Nafarroako Gorteak kalearen arteko elkargunean hasi, eta Yanguas Miranda kalean amaitzen da. Tartean Vinculo kalea, Alondegi kalea, Antso Nagusia kalea eta Tutera kalea batzen zaizkio.

Bestalde, Sarasate pasealekua eta Gartzea Semenez kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
* Vinculo plaza
* Lizarra kalearen 6. zenbakiko eraikina
* El Corte Inglés
* Baluarte plaza

## Kanpo estekak
Golem Baiona zinemak

**Golem Baiona zinemak** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen zinema areto bat da. Golem zinemak taldeak hiri honetan dituen hiru zinema aretoetako bat da, gainontzekoak Golem Yamaguchi zinemak eta Golem La Morea zinemak dira, azkena Morea merkataritza-gunean dago.

## Kokalekua 
Ermitagaña azuaon dago, Baiona etorbidearen 52. zenbakian, eta Ermitagañako merkatuaren alboan eta Europa plaza eta Yamaguchi parketik hurbil

## Historia 
1982an inauguratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Golem Baiona zinemak aretoaren webgunea
Mojinos Escozíos

**Mojinos Escozíos** hard rock eta heavy metal musika talde kataluniarra da. Beren berezitasuna, batez ere, abestien letrak dira, oso sinpleak baina humoretsuak baitira. Taldeko abeslari eta burua Miguel Ángel Rodríguez «El Sevilla» da.

Musika talde honen abestietan, ospe handiko taldeen eragina ikusten da, hala nola, AC/DC, Deep Purple, Jethro Tull, Judas Priest, Iron Maiden edo Metallica bezalako hard rock eta heavy metal taldeak. Esan bezala, beren estiloa hard rock eta heavy metalaren artean dago, nahiz eta batzuetan, blues rockaren kutsua ikus daitekeen.

## Kanpo estekak
Lepomis

***Lepomis*** arrain genero bat da. Centrarchidae familiaren barruan sailkatzen dira.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q251730 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}
Euskadiko distantzia luzeko traineru txapelketa

**Euskadiko distantzia luzeko traineru txapelketa** denboraldi-aurrean antolaturiko estropada da. Ohikoa baino distantzia luzeagoan jokatzen da Legution.

## Historia 
Lehenengo ekitaldia 2016an izan zen Bilbon, 7.408 metroko distantzian, eta Deustu Arraun Taldeak antolatu zuen. Bigarrena, 2017an, Pasai San Pedron jokatu zen Sanpedrotarra Arraun Elkarteak antolatuta, hiru miliako distantzia klasikoan; Pasaiako erlojupeko traineru estropadarako ere baliagarria izan zen. 2017ko ekitaldian, emakumezkoen traineruek ere jokatu zuten txapelketa, eta baita beteranoen traineruek ere. Guztira 46 traineru elkartu ziren Pasaian.

2018tik aurrera, Legutioko urtegian egin da (6.000 m-ko distantzia gizonentzat, 4.000 m-koa emakumeentzat).

## Gizonezkoen txapelketa 
(¹) 2016ko lehenengo ekitaldian denborarik onena Hondarribiak egin bazuen ere, deskalifikatua izan zen arraunlari bat modu desegokian inskribatzeagatik. Ondorioz Zierbenak jaso zuen txapela.

**Garaipenak**

## Emakumezkoen txapelketa 
**Garaipenak**

## Beteranoen txapelketa 
* ¹ 2021. edizioan hasiera batean Badok 13 (Zarautz) izan zen irabazlea baina ondoren epaileek deskalifikatu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Afro-amerikar Migrazio Handia

[thumb|1910-1940 eta 1940-1970 artean afro-amerikar Migrazio Handiak [AEBtako hiri nagusietako biztanleriaren afro-amerikarren ehunekoan eragindako aldaketa adierazten duten mapak.]]

**Afro-amerikar migrazio handia** (ingelesez *Great Migration*) AEBetan 1910eko hamarkada eta 1970eko hamarkada artean 6 milioi inguru afro-amerikarrek Hegoaldeko landa eremuetatik Ipar Ekialde, Mendebalde Ertaina eta Mendebaldeko industria eremuetara bizi egoera hobeagoen bila burututako migrazio edo giza mugimendua izan zen. Afro-amerikarrak euren jatorrizko Hegoaldeko estatuetatik atera ziren, bereziki Alabama, Mississippi, Louisiana eta Texasetik. Historialari batzuek bi garaitan banatzen dute:

* bata Lehen afro-amerikar migrazio handia da (1910-1940), 1,6 milioi afro-amerikar Hegoaldeko landa eremuetatik Iparraldeko hiri industrialetara aldatu zirenekoa, eta
* bestea Bigarren afro-amerikar migrazio handia da (1940-1970), Depresio handiaren ondoren gutxienez 5 milioi afro-amerikar, hirietako afro-amerikarrak barne, Kalifornia eta Mendebaldeko beste estatu batuetara aldatu zirenekoa.

## Kanpo estekak
Bigarren Afro-amerikar Migrazio Handia

**Bigarren Afro-amerikar Migrazio Handia** (ingelesez *Second Great Migration*) Ameriketako Estatu Batuetan Depresio Handiaren ondoren, Bigarren Mundu Gerran zehar eta 1970eko hamarkada arte Hegoaldeko 5 milioi afro-amerikar inguru Ipar Ekialde, Mendebalde Ertaina (bereziki Chicago eta Detroit) eta Mendebaldeko industria eremuetara bizi baldintza hobeagoen bila burututako migrazio edo giza mugimendua izan zen. Afro-amerikar Migrazio Handia (1910–1940) baina askoz ere handiagoa eta ezaugarri ezberdinetakoa izan zen.

5 milioi afro-amerikar inguru Ipar Ekialde, Mendebalde Ertaina eta Mendebaldeko estatuetara lekualdatu ziren, bereziki Kaliforniako Los Angeles, Oakland, Richmond eta Long Beach hirietara, Bigarren Mundu Gerran nahiz ondoren, bertako segurtasun eta armagintza industriako lanpostuetan lan egiteko, maiz oso lanpostu arriskutsuetan, leherketen ondorioz istripu ugari jazotzen baitziren. Afro-amerikar haietako asko jada Hegoaldeko hiri edo industrietako langileak ziren, baina eremu horietako euren aurkako diskriminazio egoera, gizarte segregazioa eta arrazakeriatik ihes egin nahi izan zuten.

## Kanpo estekak
Yamaguchi plaza (Iruñea)

**Yamaguchi plaza** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Izena 
Izena Iruñeareki senidetuak dagoen Japoniako Yamaguchi hiriaren omenez darama.

## Kokalekua 
Mendebaldea auzoan dago, Yamaguchi parkearen alboan, iparraldeko aldean.

## Plaza 
Ipar, mendebalde eta ekialdetik eraikin modernoez inguratutako giro atsegineko plaza dotorea da. Hegoaldea irekia du eta Yamaguchi parkera begira dago.

Plazan bertan, izen bereko Yamaguchi liburutegia dago.

## Kanpo estekak
Koiotea eta Hankarina

***Koiotea eta Hankarina*** (ingelesez *Wile E. Coyote and the Road Runner*) 1949an Chuck Jones marrazkilariak Warner Brothers ekoiztetxerako sortu zuen marrazki bizidun telesaila bat da. Pertsonaiak sortzerakoan, Jones Mark Twain idazlearen *Roughin It* izenburuko liburuan oinarritu zen, hartan Twainek gosez zeuden koioteek hankarinak ehiza zitzaketela baitzioen.

Bi pertsonaiak mutuak dira, hots, ez dute hitzik esaten, baina Hankarinak darabilen onometopeia bakarra "Bip, Bip!" da (ingelesez, "Beep, Beep!") haren ikur bilakatu da.

## Kanpo estekak
Iraia Okina

**Iraia Okina** **Salazar** (Durango, Bizkaia, 1980ko otsailaren 19a) Euskal Herriko ilustratzailea da. Haur eta Gazte Literaturako hainbat liburu ilustratu ditu, baita sari garrantzitsuak irabazi ere; 2013an Bratislavako Ilustrazioen Nazioarteko Biurtekoko Urrezko Plaka eskuratu zuen.

## Ilustratzaile ibilbidea 
2003. urtean Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ordutik, irakaskuntzan eta zenbait argitaletxerentzako albumak ilustratzen ibili da. 2006tik aurrera, ordea, esklusiboki esparru artistikoan dihardu.

Bere irudiak aldizkari, kartel eta zenbait liburutan ikus daitezke, baita erakusketa desberdinetan ere.

Ilustrazioaz gain, pintura, artisautza eta txotxongiloen mundua bezalako diziplinekin esperimentatzen du, haren lana bizitza estilo bat bihurtzeraino.

Joxan Ormazabalekin batera sortutako *Zirkua amets* album ilustratuarekin Etxepare Beka jaso zuen 2008. urtean. Sari honek haurrentzako euskarazko album ilustratuak sortzeko
proiektu hoberena saritzen du. Epaimahaiak liburuaren egitura borobila nabarmendu zuen, haurraren beldurren gaiari oso ongi heltzen diolako. Estetikoki guztiz minimalista den obra honek kolore leunak eta finak erabiltzen ditu, ipuinaren ametsezko mundua adieraziz.

*Ilargia esnatu da* liburuarekin, Joxan Ormazabalen bilduma poetikoa ilustratu du Okinak, eta Bratislavako Haur literaturako ilustratzaileen nazioarteko topaketan Urrezko plakarekin saritu dute. Epaimahaiaren hitzetan testuari poesia eta kolorea gehitu dio Okinak, berezkoa duen estilo delikatu eta intimistarekin bizitzaren eta heriotzaren misterioari erantzunez.

## Ilustrazio teknika 
Estilo berezia du, pertsonala, iradokitzailea eta fina; bere obretan minimalismoa nagusitzen da. Hala ere, enkargu artistiko bakoitzeko erantzun desberdina eskaintzeko gai da. Testura eta kolore desberdinak erabiltzen ditu, baita collage teknika ere.

eskuinera|280px|thumb|*Ilargia esnatu da* liburuko ilustrazio bat.

## Lanak 
* *Irudimena hegan*. Karlos Santisteban / Iraia Okina. (2006, Aizkorri)
* *Punpuilaren bidaia*. Pako Sagarzazu / Iraia Okina. (2007, Elkar)
* *Ilania*. Peru Magdalena / Iraia Okina. (2008, Gero-Mensajero)
* *Zirkua amets*. Joxan Ormazabal / Iraia Okina. (2008, Pamiela)
* *Mari Teiletakoren laku magikoa*. Xegun Altolagirre / Iraia Okina. (2009, Izenaduba basoa)
* *Peru, gaueko artzaina*. Xegun Altolagirre / Iraia Okina. (2009, Izenaduba basoa)
* *Izuen eskultorea*. Josu Unzueta / Iraia Okina. (2011, Mezulari)
* *Ilargia esnatu da*. Joxan Ormazabal / Iraia Okina. (2012, Elkar)
**Emakume burugabea.* Antxiñe Mendizabal / Iraia Okina. (2018. Elkar) 

## Sariak 
* Etxepare Beka, 2008, *Zirkua Amets* lanagatik.
* Fine Work Price saria jaso zuen  2013an  Japongo irudigileen nazioarteko lehiaketan.
* Urrezko plaka, Bratislavako Ilustrazioen Biurtekoa, 2013, *Ilargia esnatu da* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iraiaren webgune ofiziala
*  Euskal irudigileak
*  Galtzagorri Elkartea
Belen Lucas

**Belén Lucas** (Bilbo,1958a) ilustratzailea da, euskal haur literaturan hainbat lan egindakoa. Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretan Lizentziatu ondoren, Arte Dekorazioan Diplomatu zen Nazioarteko eskolan eta Grabatu eta Diseinu Grafikoko kurtsoak egin zituen. 

## Ilustratzaile ibilbidea 
Txikitatik erakutsi zuen ilustraziorako pasioa eta 1990. urtean bere lehen lana kaleratu zuen *Lumaki* aldizkarian. Aldizkari hau, Eusko Jaurlaritzak editatu zuen Euskadiko Haur eta Gazte liburuaren lehen aretoa ospatzeko. Handik aurrera, Madril, Bartzelona eta Euskal Herriko argitaletxeekin lanean hasi zen. 

Orduz geroztik, pintura eta grabatua guztiz alboratu ez baditu ere, ilustrazioan zentratu da batez ere. Gaur egun arte, Euskal Haur eta Gazte Literaturako 30 lanetik gora ilustratu ditu. Horrez gain, bai profesionalki, bai pertsonalki miresten dituen egileen lanak ilustratzeko aukera ere izan du; Seve Calleja, Mariasun Landa, Juan Kruz Igerabide...  

2000. urtean, Espainiako Kultura, Kirol eta Hezkuntza Ministerioak antolatutako "A todo Color" izeneko nazioarteko ilustratzaileen erakusketan parte hartu zuen. Handik hamar urtetara, "100 de Hoy" izenburupean, OEPLIk Kultura Ministerioarekin elkarlanean IBBYren 32. Biltzarrerako prestatu zuen erakusketan parte hartu zuten Espainiako Estatuko 60 ilustratzaileetako bat izan zen.

Honez gain, eta ilustratze lanetan jarraitzen duen bitartean, irakurketaren sustapenean eta liburutegiei zerbitzua eskaintzen espezializatutako enpresa zuzentzen du. Bertan umeentzako programak aurrera eramaten ditu, ipuinetatik abiatuta. Artikuluak ere idazten ditu CLIJ eta *Behinola* aldizkarietan; ilustrazioari eta Haur Literaturari buruzkoak, oro har. 
* 2015 — *Ilustratzailearen txokoa: Belén Lucas.*, Aiete Kultur Etxea , 2015ko martxoaren 26tik ekainaren 14ra, Donostia

## Sariak 
* 1991: Ilustrazioaren Euskadi Sarian finalista.
* 1993: Eusko Jaurlaritzaren testu liburu onenaren Ilustrazio Saria.
* 1993: Eusko Jaurlaritzaren irakurketa liburu onenaren Ilustrazio Saria.
* 2000: Espainiako Kultura, Kirol eta Hezkuntza Ministerioak antolatutako "A todo Color" izeneko nazioarteko ilustratzaileen saria.
* 2015: Markina-Xemeingo Udalak antolatzen duen album ilustratuaren Peru Abarka Saria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Belen Lucasen webgune ofiziala
Idoia Beratarbide Arrieta

thumb|Lino plazan (Agirre lehendakaria) Idoia Beratarbideren diseinuarekin egindako murala.|261x261px**Idoia Beratarbide** **Arrieta** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1977ko uztailaren 29a) euskal herritar artista eta ilustratzailea da. 1999an Arte Ederretan Lizentziatu zen. Ilustratzaile lanaz gain, hainbat zeregin bete ditu kulturgintzaren barruan: Errenteriako Mikelazulo kultur elkarteko kudeatzaile eta eragile izan zen; *Edo!* argitaletxean editore lanak egin zituen; Metrokoadroka kolektiboaren bultzatzaile eta taldekide da eta honen baitan aktore, koordinatzaile, diseinatzaile eta arropa egile lanak egin ditu. Maria de Bernardorekin batera *Marodi Sorkuntzak* proiektua bultzatu du jantzigintza kreatiboan lan egiteko. 2013an *Euntze* espazioa zabaldu zuen Oiartzunen haurren sormena garatzeko helburuarekin.

## Marrazkia, pintura, eskultura 
Bakarka nahiz modu kolektiboan argitaratutako lanak:

## Ilustrazioa 
Ilustrazioaren alorrean, Euskal Haur Literaturako liburu ugari ilustratuak ditu eta baita helduentzako literatur lanak ere. Liburuetarako ilustrazioez gain liburuen azalak, karteletarako irudiak eta Berria Egunkarirako ilustrazioak egin ditu, hauen artean *Erresistentzia kutxa-*n egindakoak 2020ko martxoaren 26an. 

Ilustrazioarekin lotuta muralak ere egin ditu, aipatzekoa da Errenteriako Agirre Lehendakaria plazan Errenteriako Udalaren eskariz egindako horma-irudi erraldoia. Egileak esandakoaren arabera, muralak Errenteriako emakumeen historia garaikidea jarraitzen du, lihozko ariak gidaturik, eta eskuek, garai ezberdineko emakumeak, gertaera historikoak lotzen dituzte, eta amaieran eskuz esku eraikitako bideak gaur egungo emakumeengan eta haurrengan izan duen eragina islatzen du.

Errenteriarekin lotutako beste lanak egin ditu, aipatutako *Koldo*, zein *Errenteriako emakumeen aztaznak: narrazioak* liburuak ilustratu ditu, azken hori Allende Arnaizekin batera, eta *Asteme, Katuko eta Oilarqueen* pertsonaiak diseinatu ditu, Joxemari Carrerek sortutako istoriotik abiatuta.

Oro har:

## Lan eszenikoak 
2007tik dabil teatro obretan parte hartzen konpainia desberdinetan, izan zuzendari bezala, aktore, edota eszenografia edo jantzien sorkuntzan:  2013an *Euntze* espazioa sortu zuenetik, bertan aritzen da eta azken urteetan baita *Astigarte*, Astigarragako kultur elkartean ere.

## Herriko aitortza 
2018an udalekuetako haur talde batek bere izena eraman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Su izan nahi* antzerkiaz. Arratsean. EITB 2014
* Idoia Beratarbide artista. Arte kronika Larraitz Ugartemendiaren eskutik. Antxeta irratia. 2023
* *Artxibo biluzia* antzerkiaz. Arratsean. EITB 2024
Euphemia Haynes

**Martha Euphemia Lofton Haynes** (Washington Hiria, 1890eko irailaren 11a - *ibidem*, 1980ko uztailaren 25a) estatubatuar matematikari eta irakaslea izan zen. Matematiketan PhD lortu zuen lehen afroamerikar emakumea izan zen Amerikako Unibertsitate Katolikoak emanda (1943).

## Bizitza 
Euphemia Lofton 1890an jaio zen Washingtonen, William S. Lofton eta Lavinia Day Loftonen alaba bakarra izanik. 1907an Washington D.C. Miner Normal School-ean graduatu zen hainbat sari lortuz 1909an. 1914an matematikako graduatua lortu zuen eta 1930ean masterra lortu zuen University of Chicago-an. 1943an matematikari lanean bere maila gorenera heldu zen doktoratua lortu baitzuen. Ameriketako Unibertsitate Katolikoak eman zion doktoratua Aubery Landry-k gainbegiratuta. Doktoratua hurrengo lanarekin lortu zuen: *The Determination of Sets of Independent Conditions Characterizing Certain Special Cases of Symmetric Correspondences.*

47 urtez egon zen matematika eskolak ematen Washingtoneko eskola ezberdinetan. Columbiako distritoko DC School Board-eko buru izan zen ere, hau lortzen aurreneko emakumea izan zen.

1959an erretiratu zen irakaskuntzatik baina Howards-eko unibertsitatean eman zituen klaseak ematen jubilazioan. 1980ean hil zen Washingtonen.
Ellen Hayes

**Ellen Amanda Hayes** (1851ko irailaren 23a – 1930eko urriaren 27a) estatubatuar matematikaria eta astronomoa izan zen. Pertsonaia polemikoa zen emakume eta irakaslea izateagatik eta hainbat kausa zibilen alde borrokatzeagatik.

## Biografia 
### Bizi goiztiarra 
Hayes Granville-n jaio zen, Ohion. Zazpi urterekin Centerville eskolan ikasi zuen, eta hamasei urterekin irakasle bezala lan egin zuen dirua irabazteko herri-eskola batean.

1872an Oberlin College ikastetxeko prestakuntza departamentuan sartu zen eta 1875ean ikasle hasiberri bezala onartu zuten. Ikasgai nagusiak matematika eta zientzia izan zituen.

### Lana 
Hayes-ek A.B. bat lortu zuen Oberlin-en 1878an, eta Adrian College-n irakasten hasi zen. 1879tik 1916ra, erretiratu arte, Wellesley ikastetxean irakatsi zuen, non 1888ko matematika-departamentuaren buru bihurtu zen. Hayes aktiboa izan zen astronomian ere, 267 Tirza asteroidearen orbita kalkulatu zuen Leander McCormick Behatokian, Virginiako Unibertsitatean ikasten ari zen bitartean.

### Polemikak eta militantzia 
Hayes nortasun sendoko emakumea eta burugogorra zen, eta pentsamolde aurrerakoiak zituen. Horrek arazoak ekarri zizkion garai hartako aurreritziak zirela eta.

Lankide batzuek ziotenez, ikastetxeko sarrera baldintzei buruzko eztabaidak zirela eta galdu zuen matematika departamentuko burutza. Heziketari buruzko eskakizun gogorrak zituen eta lehen urteko trigonometria ikasleen erdia baino gehiago ez gainditutzat jo zituen. Janzkera erosoa zerabilen modari kasurik egin gabe, eta ikasleen aurrean bere burua fedegabetzat aurkezten zuen eta Bibliaren ustezko egiak zalantzan jartzen zituen.

Inguru profesionaletik aratago, emakumeen eskubideak eta sozialismoa defendatu zituen publikoki. Emakumeen sufragioa aldarrikatu eta janzkera ereduen kontrako kanpainetan parte hartu zuen. Massachusettseko alderdi sozialistaren hautagai izan zen 1912an eta estatu hartako lehen emakumezko hautagaia izan zen, kargua lortu ez bazuen ere. Errusiko iraultzaren alde egin zuen, Estatu Batuetan garai hartan zegoen komunismoaren aurkako jarrerari kontra eginez. 76 urterekin, Sacco eta Vanzettiren exekuzioaren kontrako protestetan atxilotua izan zen.

### Azken urteak 
Hayesek *Wild Turkeys and Tallow Candles* (1920) idatzi zuen, Granvileko bizitzari buruzko narrazio bat, eta *The Sycamore Trail* (1929), eleberri historiko bat.

1929an West Parkera lekualdatu zen, New Yorkera, Vineyard Shore School-ean irakasteko asmoz. Bertako langileei hezkuntza ematea zen helburua. 1930ko urriaren 27an hil zen. Bere burbuina Wilder Brain Collection Cornell unibertsitateari utzi zion, eta bere errautsak Granvillen, Ohion, lurperatu zituzten.
Karen Horney

**Karen Horney**, Karen Danielsen jaioa, (Hanburgo, Alemania, 1885eko irailaren 16a - New York, Estatu Batuak, 1952ko abenduaren 4a) alemaniar psikologo eta psikoanalista izan zen. Bere teoriek Sigmund Freud-en pentsamenduaren puntu tradizional batzuk eztabaidatu zituzten, adibidez, gizon eta emakumearen arteko ezdesberdintasun psikologikoak giza biologiaren berezko produktua ez direla, bere jatorria faktore kultural eta sozial desberdinei zor dietela baizik. Bere pentsamendua *neofreudismo* barruan sailkatzen da.

## Lana eta ekarpen teorikoa 
Karen bere bizitzan zehar eta mugimendu psikoanalitikoaren hasieretan (Abraham Maslow-ek adibidez psikologia humanistako fundatzaileen bat bezala, beste egile batzuen ondoan, ezagutu zuen) bere paperagatik ez zen soilik emakume ospetsua izatera heldu, bere ideiak 1952an bere heriotzaren ondoren samar baztertuta geratu ziren hamarkada bat baino gehiagon. Hala ere ahaztu arren, egoera honek 1967ko iraulketa jasan zuen Psikologia Femeninoko argitalpenarekin, bere pentsamenduko lehen fasean (1920ko hamarkada eta 1930) idatzitako saiakeretako bilduma batekin.

Gai femeninoa 1935ean abandonatua izan zen Horneyrengatik, psiko femeninoaren alderdiko kulturako paperak, argi eta garbi femeninoa dena zehaztea ezinezkoa izan dadila eragiten duela ondoriora iristerakoan. 60 urteen amaieran entsegu|saiakera hauen ezaguerak Karen Horney lehen feminista psikoanalista aparta bihurtu zuten azterketa|ezagutze|onarpen hazkorra egiten.

Baina gainera, modelo bat proportzionatu zuen terapietarako, bere izaera autoritarioari garai horretan uko eginez indarrekoa. 1937an La-k argitaratu zuen gure denboraren|eguraldiaren nortasun|pertsona famatu neurotikoa, benetako best-sellerra lanarekin izatera heldu zen.
Rose Dieng-Kuntz

**Rose Dieng-Kuntz** (1956- 2008ko ekainaren 30a) senegaldar informatikaria izan zen, adimen artifizialean espezializatua. Pariseko École polytechnique prestigiosoan inskribatu zen lehenengo emakume afrikarra izan zen. Bere doktoregorako espezializazioaren eremua programa informatikoetako paralelismoaren zehaztapena izan zen. Frantzian INRIA institutuan lan egin zuen (Informatika- eta Kontrol-Ikerketarako Institutu Nazionala), frantziar ikerketa-erakundea informatika, kontrol-teoria eta matematika aplikatua aztertzen dituena, non bere ikerketa-gaia internet bidezko jakintza-partekatzea zen.

2008an hil egin zen gaixotasun luze baten ondorioz. Bere heriotzak estatu mailako komunikabideen estaldura jaso zuen. Frantziako Goi-Mailako Irakaskuntzako eta Ikerketako Ministroak, Valérie Pécresse, tristura adierazi zuen, eta Rose Dieng-Kuntz-en heriotza honela zabaldu zuen: "*Frantziak eta zientziaren munduak buru ameslari bat eta talentu neurrigabe bat galdu dute*".

Bere azken ikerketak jakintzaren kudeaketan eta Web semantikoan kontzentratu ziren. Oso aktiboa zen zientziarekiko bere zaletasun hura ikasleei transmititzeko, eta emakumezkoei bereziki, . Bere hitzetan:
*Etorkizunari dagokionez, nik ikusten dudana "jakintza-Weba" da, gizabanakoak, erakundeak, herrialdeak eta kontinenteak bilduko dituena. Helburu dugun ikerketak enpresa munduaren eta komunitatearen arteko lankidetza hobetu nahi du "jakintza-sareak" eraiki ahal izateko, eta hori bat dator Europak “informazio-gizarte” batetik "jakintza-gizarte" batera eboluzionatzeko duen helburuarekin.*

## Sariak 
* Irène Joliot-Curie Saria 2005ean
* Chevalier de la Légion d’Honneur 2006ean

## Argitalpenak (hautatuak) 
*  (Heinz Jürgen Müller-en kolaborazioarekin), *Computational conflicts : conflict modeling for distributed intelligent systems*, 2000.
*  *Designing cooperative systems : the use of theories and models*, 2000.
*  (Nada Mata-ren kolaborazioarekin), *Knowledge management and organizational memories*, 2002.
*  (Parisa Ghodous eta Geilson Loureiro-ren kolaborazioarekin), *Leading the Web in concurrent engineering : next generation concurrent engineering.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Pierre Le Hir, « Rose Dieng. Un cerveau sans frontières », *Le Monde*, .

## Kanpo estekak 
*  Erretratoa Rose Dieng-Kuntz-en profila INRIA web-gunean.
*  Rose Dieng-Kuntz : savoir, mémoire et partage
*  [Hommage](http://www.cgenial.org/?c=Rose_Dieng_(decedee_en_juin_2008)_136) à Rose Dieng (avec article revue des anciens X polytechniciens).
Alice Miller

**Alice Miller** (Piotrków Trybunalski, Polonia, 1923ko urtarrilaren 12a - Saint-Rémy-de-Provence, Frantzia, 2010eko apirilaren 14a) suitzar psikoanalista famatu bat izan zen, umeen tratu txarren eta gizartearen eragina indibiduetan egindako lanengatik. **Alicja Englard** izenaz, Polonian jaio zen, familia judu batean, baina Suitzan hazi eta ikasi zuen. 1953an, filosofian, psikologian eta soziologian doktoratu zen, Basileako Unibertsitatean. 1986an, Janusz Korczak saria eman zioten . 1949an Andreas Millerekin ezkondu zen, baina 1973an banandu ziren. Bi seme izan zituzten, Martin eta Julika. 1953 eta 1960 tartean, Alice Millerrek psikoanalisia ikasi egin zuen eta 1960an Zurich-en praktikak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzinako ekido arrazen ezaugarri

[thumb|290 px|[Sorraia zaldi arrazako moxala. Ilaian nabarmenak mando-marra zein zebra-marrak. Antzineko ekido arrazen ezaugarriak]]
**Antzineko ekido arrazen ezaugarriak**, , , bereziki ilajearen kolorean baina ez bakarrik asto, basasto edo onagroetan agertzen diren ezaugarri edo "markak dira". Zaldiengan antzinako zaldi arrazetan (bereziki antzinako poni arrazetan) agertzen dira ezaugarri hauek. Marka hauek bereziki dun geneak sortzen dituen ilaje kolorekin lotuta agertzen dira.

Antzineko ezaugarri hauek dira bereziki **mando-marra** bizkarraldean eta **zebra-marrak** hanketan zein gorputzaren beste hainbat ataletan. Dun genea daramaten arraza guztiek daukate mando-marra bizkarrean ageri, baina gainontzeko antzineko ezaugarriak aldatzen dira batetik bestera. Arraza zaharreko beste ezaugarriak hauxek dira: Besaburuetan marrak eta ile argiagoak zurda eta buztan ertzetan.

## Anztineko ezaugarrien jatorria 
Dun geneak markatzen du neurri batean aspaldiko zenbait zaldi arrazetan "jatorrizko mota basatia", . Hala ere dun geneari lotutako ezaugarriak ez dira bakarrak antzineko zaldi arrazak definitzerakoan.

Labar artean ugari dira antzinako ekido arrazen ezaugarriekin agertzen diren figurak. Esate baterako Zestoako Ekainen hainbat ekido agertzen dira antzinako ezaugarri nabarmenekin. Azken benetako basazaldia, przewalski zaldia, dun koloreko aberea eta antzinako ekido arrazen beste ezaugarriekin, hanketako zebradurak esate baterako.
[thumb|280 px|[Ekainberriko zaldiak. Ekaingo zaldi panelaren erreprodukzia.]]

## Bizkarreko mando marra 
[thumb|280 px|Mando marra bizkarrean eta ile argiagoak zurda eta buztanaren ertzetan [konik zaldi arrazako ponietan.]]
Mando marra aberearen bizkar hezur guztian hedatzen den marra iluna da.

## Zebra marrak 
tumb|ezkerrera| 230 px|ezkerrera|zebra marrak zaldi baten hankan

## Antzinako ekido arrazen beste hainbat ezaugarri 
## Erreferentzien zerrenda 
## Kanpo estekak
Margaret Fountaine

**Margaret Elizabeth Fountaine** (Norwich,  - Trinidad, ) britainiar entomologoa izan zen. Bere aita artzaina zen eta bere ama oso gogorra izan zen berarekin txikia zenean. Hamasei urte zituenean osaba baten herentzia jaso zuen eta horrela ekonomikoki libre izan zen handik aurrera.

## Biografia 
**Margaret Fountaine** neska ausarta zen , mundutik bidaiatu zuena bost kontinenteetatik pasatu zuena berrogeita hamar urtetan eta tximeleten aditua bihurtu zen. Geroago hamabi liburu non batzuetan 3000 orri baino gehiago idatzi zituen.
Yvonne Brill

**Yvonne Madelaine Brill** (Winnipeg, Manitoba, - Princeton, New Jersey, ) kanadiar propultsio ingeniaria izan zen. Bere ekarpen garrantzitsuenak suziri eta hegazkinen propultsioaren arloan izan ziren. Bere bizitzan programa espazial desberdinetan egon da, tartean NASAn eta IMSOn.

## Bere bizitzako lehen urteak 
Winnipegen jaio zen, Manitoban. Bere gurasoak belgikar immigranteak ziren. Hasiera batean Ingenieritza ikasten hasi zen Manitobako Unibertsitatean, baina ingenieritza ikastea debekatu zioten beraz kimika eta matematikak ikasten hasi zen.

## Karrera 
Sateliteen propulsio sistemen arloan lan egin zuen. Adibidez, suzirien motore berritzaile bat garatu zuen 1967-an (hydrazine resistoyet,ingelesez). Bere patentea oso arrakastatsua izan zen eta industriaren estandarra bihurtu ziren.

Baita ere parte hartu zuen proiektu ezberdinetan. TIROS eguraldi satelitearen (historiako lehena) propulsio sitemanren garapenean. Nova suziri diseinu seriean, ilargirako bidaian erabili zirenak. Explorer 32 satelitean eta "Mars observer"-ean.

## Sari eta honoreak 
Brill "AIAA Wyld Propulsion Award" (2002) saria irabazi zuen, eta ingeniero amerikarren asoziazioare Fritz saria eman zioten 2009-an.1980-an ''Harper's Bazaar* eta *DeBeers'' korporazioa beraien diamantezko superemakume saria eman zioten. 2001-an Nasak serbitzu publikorako distintzioa enman zion.2011-an Barack Obama Estatu Batuetako teknologia eta berrikuntzen sari nazionala eman zion.

Aeronautikan eta astronautika institutu amerikar **Yvonne C. Brill Lectureship** bere oroimenean jarrita dago.

## Heriotza 
Luze bizi izan zen Skillman-en (Montgomery, New Jersey). Princetonen hil zen, bularreko minbiziaren konplikazioen ondorioz.
Tom eta Jerry

[thumb|250px|eskuinera|Tom eta Jerryren [grafiti|graffitia Gasteizen, Euskal Herria.]]

**Tom eta Jerry** William Hanna eta Joseph Barberak sortutako marrazki bizidun batzuk dira, Tom (katua) eta Jerry (sagua). Marrazki bizidun telesaila lehenbizikoz 1940ko hamarkadaren amaieratik 1958. urterarte aireratu zen eta Metro-Goldwyn-Mayer ekoiztetxeak ekoiztu zuen.

Disney ekoiztetxearen marrazki bizidunetako protagonista zintzo edo onberak ez bezala, Tom eta Jerry pertsonaia bihurriak eta maiz gaizto edo zitalak ziren, ekar min egiteko adinekoak.

## Pertsonaia nagusiak 
Tom ile grisa eta begi horixkak dituen gizaki itxurako etxeko katua da, aldiz Jerry kafe koloreko sagutxoa eta Tomen etxe berdinean bizi da. Biak bata besteari jarraika dabiltz, nagusiki katua saguari, baina orokorrean atal bakoitzean Tom zitala galtzaile ateratzen da, eta Jerry buruargia berriz irabazle. Atalen batean Tom garaile atera izan da, beste batzutan aldiz, bi pertsonaiak ironikoki galtzaile suertatzen dira.

Ez daude guztiz argi Tomek Jerry jarraitzeko dituen arrazoiak:

* Katuaren berezko gosea.
* Bere betebeharra etxeko nagusiaren arabera (maiz Tomen lana, etxeko katua denez, saguak harrapatzea da).
* Saguari jazarpena egitearen gozamen hutsa.
* Mendekua.
* Jerryk Tomek egin duen gaiztakeria bat salatu salatu ez dezan ekiditea.
* Gaizki ulertua (bereziki (bi animaliak elkarren artean lagunkiro dabiltzan laburmetraietan).
* Tomek Jerryrekin elkarbanatu nahi ez duen jarduera edota une berezi batetik alboratzea.
* Biek zeozer nahi dutenean sortutako gaztazka (nagusiki jana).
* Tomek Jerry urruti mantentzeko duen beharra.
* Biek gozatzen duen jolasa.

## Kanpo estekak 
* Tom And Jerry Cartoon
* Tom eta Jerryren laburmetraiei buruzko informazioa 
* 1975eko telesailari buruzko webgunea
* Tom & Jerry Online 
* Cartoon Network: Tom y Jerry
* *Tom and Jerry: The Movie* filmaren webgunea
* Tom eta Jerry marrazki bizidun telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Mary Somerville

**Mary Fairfax Greig Somerville** (Jedburgh, Scottish Borders, 1780ko abenduaren 26a -Napoli, 1872ko azaroaren 28a) eskoziar matematikari, astronomo eta ikerlari autodidakta izan zen. Grina erakutsi zuen emakumeetariko bat, matematikan eta aurrerapen teknologikoen jakinduria erakutsiz. Astronomia susperrarazi zuen eta hainbat saiakera idatzi zituen. Arteetako Errege Akademia ingelesak saritu zuen, ohore bazkidetasunagatik, izan ere, emakumeak ezin ziren bazkideak izan. XIX. mendeko zientzietako erreginaren goitizenaz ezaguna da. Itzali aurretik liburu bat idatzi zuen: "92 urte ditut..., nire oroimena gertakizun ohikoetarako oso ahula da, baina matematiketarako edo esperientzia zientifikoetarako oso indartsua da. Aljebra goi-mailako liburuak irakurtzeko gai naiz. Baita ere, problema matematikoak ebatz ditzazket".

## Somerville-ren obra idatziak 
* 1825 "The Magnetic Properties of the Violet Rays of the Solar Spectrum".
* "".
* 1830 "".
* 1832 "A Preliminary Dissertation on the Mechanisms of the Heavens".
* 1834 "On the Connection of the Physical Sciences".
* 1848 "".
* 1869 "".
* 1874 "".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Tharp

**Marie Tharp** (Ypsilanti , Michigan, AEB, 1920ko uztailaren 30a - Nyacken, New York, AEB, ) estatubatuar geologoa eta itsas kartografoa izan zen. Bruce Heezenekin batera, itsas hondoaren lehen mapa zientifikoa sortu zuen.

## Bizitza 
Marie Tharp Ypsilantin jaio zen. Bere gurasoak William eta Bertha izena zuten, aita Estatu Batuetako Nekazaritza Sailerako zoruen sailkapen bat egin zuen mapen bidez. Bera amak aldiz, alemaneko eta latineko irakaslea izan zen.

1943an Ohioko Unibertsitatean graduatu zen ingeleseko eta lau minor eta musikako *bachelor* graduekin. Gero, Michiganeko unibertsitatearen eskutik geologiako gradu bat jaso zuen, Tulsa unibertsitatearen eskutik matematikako gradu jaso baino lehen, Stanolind Oil konpainiarentzat geologoa bezala lan egiten zuen bitartean.

## Lan bizitza 
1948an New Yorkera mugitu zen eta Maurice Edwingekin lanpostu bat lortu zuen,Columbiako Unibertsitatean, Lamonteko geologia Laborategian (gaur Lamont- Doherty izeneko Lurreko Behatokia dena)hain zuzen ere. Hasieran delineatzaile orokor bezala lan egin zuen. Bertan, Bruce Charles Heezen geologoa ezagutu zuen. Lan goiztiar batean bi geologoek Bigarren Guda Mundialean hondoratutako hegazkinen kokapena jakiteko datu fotografikoak erabili zituzten. Geroago, elkarrekin lanean hasi ziren ozeano azpiko lurzorua aztertzeko. Lehenengo hemezortzi urteetan, Heezen geologoak Vema itsasontzian zegoen behatokitik datuak jaso behar izan zituen, Tharpek informazio horretaz baliatuz mapak egiten zituen bitartean. Gainera, ez zeukan baimenik itsasontzian lan egiteko, bere sexua zela eta. Hala ere, 1965ean, espedizioan parte hartzea erabaki zuen. Woods Hole Atlantis Erakundeko itsasontzi esploratzailetik eta itsaspeko lurrikaren sismografotik jasotako datuak erabili zituen bere lana gauzatzeko. Heezen jaunarekin lan hau bukatzerakoan, ozeano zoruaren lehenengo mapa sistematikoa izatea suertatu zuen.

1957an, bi geologoek Ipar Atlantikoko lehen mapa fisiografikoa argitaratu zuten. Urte batzuetara, 1977.urtean hain zuzen, Heinrich Berann margolari australiarraren laguntzaz zoru ozeanikoaren lehenengo mapa argitaratu zuten. Urte honetan Bruce Charles Heezen geologo estatu batuarra hil zen.

1983. urtera arte, emakume geologoa Columbia Unibertsitateko fakultatean lanean jarraitu zuen. Gero, erretiratzeko adinean, Hego Nyacken (New York) mapa banaketen negozio bat sortu zuen.1995ean, Tharpek bere mapa bilduma eta jasotako informazioa Library Congress sail kulturaleko Mapa eta Geografia Sailera dohaintza egin zuen.

Marie Tharp 2006ko abuztuaren 23an Nyack herrian hil zen minbizia jota.

## Hil ondorengo esker onak 
2001ean Marie Tharp ozeanografiaren aintzindaria izateagatik urteko lehenengo Lamont-Dohery Saria jaso zuen. 2009an Ocean in Google Earth aplikazioak Tharp geologoaren mapak hartu zituen, jendeak ikusgai izateko.

2013an Hali Felt autoreak bere biografia argitaratu zuen "Sounding" izenburuarekin: Ozeanoko zorua irudikatu zuen emakume paregabearen istorioa (*"The Story of the Remarkable Woman Who Mapped the Ocean Floor").*
Golem La Morea zinemak

**Golem La Morea zinemak** Nafarroako Galar Zendeako Kordoba kontzejuan dagoen zinema areto bat da. Golem zinemak taldeak Iruñerrian dituen hiru zinema aretoetako bat da, gainontzeko biak Golem Baiona zinemak eta Golem Yamaguchi zinemak dira eta Iruñea hiriburuan daude, hau berriz Morea merkataritza-gunean.

## Kokalekua 
Morea merkataritza-gunean dago.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Kanpo estekak 
* Golem La Morea zinemak aretoaren webgunea