open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gracias a Dios

**Gracias a Dios** (*Jainkoari eskerrak* euskaraz) Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Puerto Lempira da. 16.630 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 76.278 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 6 udalerritan banatzen da:

# Ahuas
# Brus Laguna
# Juan Francisco Bulnes
# Puerto Lempira
# Ramón Villeda Morales
# Wampusirpi

## Kanpo estekak
223 Rosa

**223 Rosa**, asteroide gerrikoan aurkitutako 223. asteroidearen izena da. 1882ko martxoak 9an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izenaren jatorria ez da ezagutzen.

## Kanpo estekak
Lempira (Hondurasko departamendua)

*Artikulu hau Hondurasko departamenduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lempira».*

**Lempira** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Gracias da. 4.290 km²ko azalera du eta 2006ko kalkuluen arabera 269.000 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 28 udalerritan banatzen da:

# Belén
# Candelaria
# Cololaca
# Erandique
# Gracias
# Gualcince
# Guarita
# La Campa
# La Iguala
# Las Flores
# La Unión
# La Virtud
# Lepaera
# Mapulaca
# Piraera
# San Andrés
# San Francisco
# San Juan Guarita
# San Manuel Colohete
# San Marcos de Caiquín
# San Rafael
# San Sebastián
# Santa Cruz
# Talgua
# Tambla
# Tomalá
# Valladolid
# Virginia

## Kanpo estekak
Banbu

**Banbua** (*Bambuseae*) Asia, Amerika, Afrika eta Ozeaniako landare leinu bat da, gariaren familia berekoa. Klima tropikal, azpitropikal eta epeletan bizi daitezke. Europan ez da ezagutzen espezie endemikorik, nahiz eta badauden espezie fosilak. Kanabera mota bat da, zurtoin zuzen eta luzea duena; zurtoinaren adabegietatik adar ugari ernetzen dira. Hostoak lantza itxurakoak ditu eta banbu mota batzuen fruitua laboreen antzekoa da. Gehienetan, banbuak taldeetan hazten dira, errizoma bakar batetik. Mota askotako banbuak daude, 700dik gora; gehienak tropiko aldekoak dira, baina badira leku hotzetan hazten direnak ere. Banbu arruntak *(Bambusa arundinaria) *20 m-tik gora neurtzen du eta 20 cm-ko diametroa izaten du. Miozenotik bizi dira.

Banbu hitza Malaysiako onomatopeia bat da eta XVI. mendetik ezagutzen da Europan. Euren gogortasuna dela eta oso erabiliak dira eraikuntzan, arina eta sendoa baita. Lehengai nagusia da Ekialdeko herrialde askotan. Etxegintzaz gainera, oso erabilia da eta baita altzariak, armak, musika tresnak, ontzitxoak eta beste hainbat gauza egiteko ere. Hostoak tearen kaxak biltzeko erabiltzen dira eta azala papera egiteko egokia da. Adabegietatik azukrearen moduko gaia ateratzen da. Zenbait banbu motaren zurtoin gazteak jan egiten dituzte Txinan eta Japonian.

## Generoak 
* *Arundinaria*
* *Bambusa*
* *Chimonobambusa*
* *Chusquea*
* *Dendrocalamus*
* *Fargesia*
* *Guadua*
* *Hibanobambusa*
* *Hymalayacalamus*
* *Otatea*
* *Phyllostachys*
* *Pleioblastus*
* *Pseudosasa*
* *Sasa*
* *Semiarundianaria*
* *Shibatea*
* *Sinoambusa*
## Erreferentziak
Galway badia

250px|thumb|Galway badiaren kokapen mapa

250px|thumb|Badiaren inguruko mapa

**Galway badia** (irlanderaz *Galway Bay*, irlanderaz: **Loch Lurgain** edo **Cuan na Gaillimhe**) Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen badia edo bokalea da. Connacht probintziako Galway konderritik hasi eta Clareko konderrian dagoen The Burren eskualdera doa. Galway hiria izen bereko badiaren ipar-ekialdean kokatzen da. Galway badiak 50 kilometro luze eta 10 eta 30 kilometro zabalera du. Ozeano Atlantikotik sartu ezkero, badia honen mendebaldean Aran uharteak (*Oileáin Árann*) daude, gainera badian zehar beste hainbeste uhartetxo ere badaude. Aran uharteak eta lur lehorraren artean dauden badia honetarako sarbideak honako hauek dira:

* Iparraldeko itsasartea / *An Súnda ó Thuaidh*, Inishmore uhartea eta Galwayko konderriko Leitir Mealláin udalerriaren artean kokatzen da, garai batean *Bealach Locha Lurgan* bezala ezagutu zen.
* Gregoryko itsasartea / *Súnda Ghríoghóra*, Inishmore eta Inishmaan uharteen artean kokatzen da, lehengo denboretan irlanderaz *Bealach na h-Áite* bezala ere ezagutu zen.
* Zorigaiztoko itsasartea / *An Súnda Salach*, Inishmaan eta Inisheer uharteen artean kokatzen da, garai batean *Bealach na Fearbhaighe* bezala ere ezagutu zen.
* Hegoaldeko itsasartea / *An Súnda ó Theas*, antzinean *Bealach na Finnise* bezala ezagutua, Inisheer eta Clareko konderriaren artean kokatzen da.

## Kanpo estekak
224 Ozeana

**224 Ozeana**, asteroide gerrikoan aurkitutako 224. asteroidearen izena da. 1882ko martxoak 30ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Ozeano Bareagatik jasotzen du.

Hubblen trantsiziozko kometen ikerketan ikertu zen asteroideetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Cill Rónáin

**Cill Rónáin** irlanderaz eta ofizialki, eta ingelesez **Kilronan** (euskaraz "Ronanen Eliza" esan nahi du), Irlandako Errepublikako mendebaldeko kostaldeko Galway badian kokatzen diren Aran uharteetako udalerri da, uhartedi hori osatzen duen Inis Mór uhartean kokatzen da, bertako hiriburu edo herrigune eta portu nagusia delarik. Connacht probintziako Galwayko konderrian dago. Udalerri honetako portura ailegatzeko ferry zerbitzua Connemarako Rossaveal udalerritik edota Clare konderriko Doolin udalerritik atera ohi da. Kilronaneko jarduera ekonomiko nagusiak arrantza eta turismoa dira. Udalerria Gaeltacht eremuan dago. Uda garaian udalerri hau eta orokorrean Aran uharte osoak irlandar ikasleen helmuga izan ohi dira, bertan irlanderazko udako ikastaroak antolatzen baidira. 2006ko erroldaren arabera, Kilronanen 259 biztanle bizi ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Inishmore - 010.jpg|Kilronango gurutzea.
Irudi:Inishmore - 000.jpg|Kilronan herrigunearen ikuspegia.
Irudi:Kilronan at the harbor.jpg|Herrigunea.
Irudi:Boats in Kilronan habour.jpg|Ferria portuan.

## Ikus gainera 
* :Kategoria:Irlandako udalerriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Morazán (Hondurasko departamendua)

**Francisco Morazán** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Tegucigalpa da. 6.298 km²ko azalera du eta 2006ko kalkuluen arabera 258.000 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 29 udalerritan banatzen da:

# Alubarén
# Cedros
# Curarén
# Distrito Central (hiriburua Tegucigalpa)
# El Porvenir
# Guaimaca
# La Libertad
# La Venta
# Lepaterique
# Maraita
# Marale
# Nueva Armenia
# Ojojona
# Orica
# Reitoca
# Sabanagrande
# San Antonio de Oriente
# San Buenaventura
# San Ignacio
# San Juan de Flores
# San Miguelito
# Santa Ana
# Santa Lucía
# Talanga
# Tatumbla
# Valle de Ángeles
# Vallecillo
# Villa de San Francisco
# Zamorano

## Kanpo estekak
La Paz (Hondurasko departamendua)

**La Paz** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua La Paz da. 2.331 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 173.731 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 19 udalerritan banatzen da:

# Aguaqueterique
# Cabañas
# Cane
# Chinacla
# Guajiquiro
# La Paz
# Lauterique
# Marcala
# Mercedes de Oriente
# Opatoro
# San Antonio del Norte
# San José
# San Juan
# San Pedro de Tutule
# Santa Ana
# Santa Elena
# Santa María
# Santiago de Puringla
# Yarula

## Kanpo estekak
Altxorraren letra

Finantzetan, **Altxorraren letrak** Estatu batek edo berau ordezten duen Altxorrak, jaulkitzen dituen finantza-tituluak edo bonuak dira, epemuga urtebete baino laburragoa dutenak. Letrak deskontuan erosten dira, hau da, jaulkipen-unean jaulkitzialeak nominal baino gutxiago jasotzen du, epemugan nominala ordaintzearen trukan. Interesa beraz, nominalaren eta prezio deskontatuaren arteko diferentzia da.

## Kanpo estekak
Asto

[thumb|224px|Astoak [San Prudentzio (Getaria)|San Prudentzio inguruan.]]
[thumb|224px|Astoak aspaldidanik erabili dira [Nekazaritzaren historia|nekazaritzan laguntzaile gisa.]]
**Astoa** (*Equus africanus asinus*) etxekotutako ugaztun perisodaktiloa da, *Equidae* familiakoa, zaldiaren antzekoa dena baina txikiagoa, belarri-luzea eta larru-latza. Haren antzinako arbaso basatia Afrikako basa astoa (*Equus africanus*) da. Lehen *Equus asinus asinus* izena ematen zitzaion, baina 2003an Nomenklatura Zoologikoko Nazioarteko Batzordeak erabaki zuen etxekotutako espezieen izenak espezie basatiaren izenarekin bat egin behar duela.

## Etimologia 
Asto arrari **astar** deritzo; emeari, **asteme** edo **astaña** (bigarren hori emakumezkoak iraintzeko ere erabiltzen da); asto txikiari, **astakilo** (pertsonak iraintzeko ere erabilia); astoaren umeari, **astakume**; eta astoak zaintzen dituen pertsonari, **astazain**.

## Deskribapena 
Arrazaren arabera, metro bat eta 1,60 metro arteko garaiera izan dezake. Berezitasun nabarienak hauek dira: belarri luzeak, isats luzea, ile multzo bat muturrean, ilea ia gorputz guztian kolore berekoa, eta kailuak aurreko hanketan. Animalia sendo, jan urria da. Lurralde askotan garraiorako asko erabiltzen da oraindik. Arraza asko daude, batzuk heziak, beste batzuk basatiak. Asto basatiak (edo *basastoak*) Afrikan bizi dira, Nubia eta Etiopiako lurraldeetan.

## Historia 
Gizakiak asko erabili izan du, eta K. a. 3. milurtekoan etxekoturik zegoela dokumentatua dago. Munduko leku anitzetara zabalduz joan zen, esate baterako Ameriketara, bereziki zama-abere gisa erabilia izan zenean. Horren ondorioz, eta hainbat abere bertan abandonatuak izan zirelako, basastoen populazioak sortu ziren, adibidez Ipar Amerikan.

## Euskal Herriko bertoko astoak 
* Euskal Herrian Enkarterriko astoa izeneko bertoko asto arraza dago. Garai batean Euskal Herri guztian Enkarterriko arrazaren antzeko astoak zeuden. Asto hauek inguruko astoak baino askoz txikiagoak dira tamainaz eta muturra eta sabelaldea zuri kolorekoak dauzkate. Egun beste arraza eta mota ezberdinetako astoak daude euskal landa eremuan, nahiz eta bertoko arraza berreskuratzeko hainbat ekimen dauden. Esate baterako, Lazkaoko "astotxo egunean" egiten den bertoko arrazako astoen txapelketa.
* Ipar Euskal Herrian Piriniar astoa delako arraza hedatua zegoen, Enkarterriko astoa motatik oso gertukoa. Galzorian dago egun.

## Ikus, gainera 
* Enzebra
* Kiang
* Onagro
* Astoa euskal mitologian

* Zerrenda:Animalien hotsak

## Erreferentziak
225 Henrietta

**225 Henrietta**, asteroide gerrikoan aurkitutako 225. asteroidearen izena da. 1882ko apirilak 19an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Pierre J. C. Janssen astronomoaren emaztearen izena zen Henriettagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Ocotepeque (Hondurasko departamendua)

**Ocotepeque** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Nueva Ocotepeque da. 1.680 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 118.558 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 16 udalerritan banatzen da:

# Belén Gualcho
# Concepción
# Dolores Merendon
# Fraternidad
# La Encarnación
# La Labor
# Lucerna
# Mercedes
# Ocotepeque
# San Fernando
# San Francisco del Valle
# San Jorge
# San Marcos
# Santa Fé
# Sensenti
# Sinuapa

## Kanpo estekak
Maria I.a Eskoziakoa

**Maria I.a Eskoziakoa** (Linlithgow jauregia, Eskozia, 1542ko abenduaren 8a – Fotheringhay gaztelua, Ingalaterra, 1587ko otsailaren 8a), **Maria, eskoziarren erregina** ere deitua (,  eta ) Eskoziako erregina izan zen 1542ko abenduaren 14tik 1567ko uztailaren 24ra arte.

## Biografia 
Jakue V.a Eskoziakoaren eta Maria Guisekoaren alaba zen. Aita hil zenean Maria zen bizirik zegoen haren ondorengo bakarra. Orduan Mariak sei egun besterik ez zituenez, ama erregeorde bihurtu zen eta umea bederatzi hilabete geroago koroatu zuten.

1558an, 16 urte zituela, Frantzisko Frantziako dofina ezkondu zuen. Hurrengo urtean Henrike II.a hil zen eta Frantzisko Frantziako errege bilakatu zen.. Hala ere, Maria ez zen luzaroan Frantziako erregina izan, 1560ko abenduaren 5ean alargundu baitzen.

Orduan Mariak Eskoziara itzultzea erabaki zuen, Leithera 1561eko abuztuaren 19an helduz. Lau urte beranduago bere lehengusu Henrike Estuardo, Darnleyko Jauna ezkondu zuen. Bien arteko harremana hondatuz joan zen eta 1567ko otsailean, Darnley hilik aurkitu zuten Kirk o'Fieldgo lorategian, leherketa baten ostean.

Apur bat geroago James Hepburn, Bothwelleko kondea, ezkondu zuen, gehienen ustez Darnleyren hiltzailea zena.

Presondegian luzaroan egon ondoren, goi-mailako traizioa leporatu zioten eta 1587ko otsailaren 8an Northamptonshireko Fotheringhay gazteluan hil zuten.

## Seme-alabak 
* Henry Stuartekin:
** Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa
* James Hepburnekin
** Galdu zituen bikiak

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Puntubi: Maria I.a Eskoziakoa
Santa Bárbara (Hondurasko departamendua)

**Santa Bárbara** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Santa Bárbara da. 5.115 km²ko azalera du eta 2006ko kalkuluen arabera 341.000 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 28 udalerritan banatzen da:

# Arada
# Atima
# Azacualpa
# Ceguaca
# Chinda
# Concepción del Norte
# Concepción del Sur
# El Nispero
# Gualala
# Ilama
# Las Vegas
# Macuelizo
# Naranjito
# Nueva Frontera
# Nuevo Celilac
# Petoa
# Protección
# Quimistán
# San Francisco de Ojuera
# San José de Colinas
# San Luis
# San Marcos
# San Nicolás
# San Pedro Zacapa
# Santa Bárbara
# Santa Rita
# San Vicente Centenario
# Trinidad

## Kanpo estekak
Valle (Hondurasko departamendua)

**Valle** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Nacaome da. 1.565 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 160.346 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 9 udalerritan banatzen da:

# Alianza
# Amapala
# Aramecina
# Caridad
# Goascorán
# Langue
# Nacaome
# San Francisco de Coray
# San Lorenzo

## Kanpo estekak
226 Weringia

**226 Weringia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 226. asteroidearen izena da. 1882ko uztailak 19an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Vienako 18. barrutiagatik jasotzen du, Währing izena duena alemanez.

## Kanpo estekak
Yoro (Hondurasko departamendua)

**Yoro** Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Yoro da. 7.939 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 503.886 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak 
Departamendua 11 udalerritan banatzen da:

# Arenal
# El Negrito
# El Progreso
# Jocón
# Morazán
# Olanchito
# Santa Rita
# Sulaco (Yoro)
# Victoria
# Yorito
# Yoro

## Kanpo estekak
227 Philosophia

**227 Philosophia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 227. asteroidearen izena da. 1882ko abuztuak 12an aurkitu zuen Paul Henryk Paristik.

Filosofiagatik jasotzen du bere izena.

## Kanpo estekak
Wuhango metroa

thumb|250px|eskuinera|Metro sareak 2014ko abenduan zeukan itxura.

**Wuhango metroa** (txinera sinplifikatuz: 武汉轨道交通; pinyineraz: Wǔhàn Guǐdào Jiāotōng), lur azpitik eta gainetik doan Txinako Herri Errepublikako Wuhan hiriko garraiobidea da. Lehen linea, Hankou Barrutian kokatua, 2004ko irailaren 28an zabaldu zen, eta ordutik erabilitako trenak metro arinarenak dira. Etorkizunean, garraio eskaria eta metro sarea handitzean, tren handiago eta luzeagoak jarriko dira.

Udalak 2008an onartutako plangintzaren arabera, hamabi linea eta 530 kilometroko metro sarea eraikiko da.

## Lineak 

### 1. linea 
Lehen lineak 10,2 kilometro eta hamar geltoki zituen 2004an zabaldu zenean. Hankou Barrutian zehar hedatzen da, eta gaur egungo geltokiak honakoak dira: Zongguan, Taipingyang, Qiaokoulu, Chongrenlu, Lijibeilu, Youyilu, Jianghanlu (etorkizuneko 2. linearen lotunea), Dazhilu, Sanyanglu, Huangpulu.

Lehen linea luzatzeko lanak 2007an hasi ziren, eta 2010eko uztailaren 26an hamasei kilometro zabaldu ziren.

### 2. linea 
Bigarren linearen ibilbide gehiena lur azpikoa izango da, eta hiria ipar-mendebaldetik hego-ekialdera zeharkatuko du Hankou eta Wuchang bitartean.

Linea 2012ko abenduaren 28an zabaldu zen.

### 4. linea 
Laugarren linearen ibilbidea ekialdetik mendebaldera zeharkatuko du hirigunea, Hanyang eta Wuchang Barrutien artean. Linea hau ere, 2013an zabaltzea espero da.

### Etorkizuneko egitasmoak 
3. 5. 6. eta 7. lineen ibilbidea aztertzen ari dira hiriko arduradunak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Wuhango metroaren webgune ofiziala.
*  Wuhango metroaren ibilbidea Urbanrail.net webgunean.
*  Wuhango metroak etorkizunean izan lezakeen itxura.
228 Agathe

**228 Agathe**, asteroide gerrikoan aurkitutako 228. asteroidearen izena da. 1882ko abuztuak 19an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere diametroa, 9kilometrokoa da.

Bere izena, Theodor von Oppolzer astronomo eta matematikariaren Agate izeneko alabagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
229 Adelinda

**229 Adelinda**, asteroide gerrikoan aurkitutako 229. asteroidearen izena da. 1882ko abuztuak 22an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere diametroa, 93 kilometrokoa da eta bere errotazio periodoa, 6,60 ordukoa. Zibeles familiako asteroide bat da.

Bere izena, E. Weiss astronomoaren emaztearen izena den Adelindagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Corkeko aireportua

**Corkeko aireportua** (ingeleraz: *Cork Airport* eta irlanderaz *Aerfort Chorcaí*) Irlandako Errepublikako Corkeko konderrian dagoen Cork hiriburutik 8 kilometro hegoaldera dago, Ballygarvan udalerrian. Herrialde honetako hirugarren aireportua da, Dublingo aireportua eta Shannon aireportuaren atzetik. 2006an Corkeko aireportuak 3 milioi bidaiarien kopurua gainditu zuen.

## Kanpo estekak 
* Corkeko aireportuaren webgunea (ingeleraz)
Khamudy

**Assis** edo **Khamudy**, Egiptoko XV. dinastiako zazpigarren eta azken faraoi hiksoa izan zen, Flavio Joseforen arabera, eta K. a. 1525 inguruan gobernatu zuen.

Flavio Josefok, Assisek 49 urte eta bi hilabeteko erregealdia izan zuela esan zuen, Manetonen arabera; Sexto Julio Afrikanok, Arklesek 49 urteko erregealdia izan zuela dio, baina, Turineko Errege Kanonean, dinastia honetako azken erregeak Khamudy izena jasotzen du. Gaur egun, hamar eta hamasei urte bitarteko erregealdia izan zuela uste da.

Assis edo Arkles izenak, dinastia honetako bere aurreko erregeenak bezala, esta hieroglifozko testuetan agertzen.

Assis, Ryholtek eta Jürgen von Beckerathek Khamudyrekin identifikatu zuten, Turineko Errege Kanonean kontserbatutako XV. dinastiako azken agintariaren tronu izena dena. Tradizionalki, Aasehra tronu izena eman zitzaion, baina orain, izen hau, Nehesyri ematen zaio, Egiptoko XIV. dinastiako lehen faraoia izan zena.
Nomada

[thumb|292x292px|[Timbuktuko gizon tuareg bat.]]
**Nomada jendea** edo **nomadak** bizileku finkoa eduki ez eta leku batetik bestera mugitzen diren gizataldeak dira. Munduan 30-40 milioi nomada inguru daude, azken hamarkadetan beheranzko joera. Kultura asko tradizionalki nomadak izan dira, baina ohiko nomada portaera gero eta txikiagoa da herrialde industrializatuetan. Badude herri erdinomadak, sasoiko mugitzen direnak, baina bizileku iraunkorra dutenak.

Nomaden adibideak dira: Groenlandiako eskimalak bezalako herri ehiztari-biltzaileak, Amazoniako populazioak Hego Amerikan, Saharako basamortuko tuareg bezalako artzain nomaden herriak, herri beduino arabiarrak eta Asia erdialdeko zenbait herri. Mongoliako gaur egungo biztanleen kopuru handi bat ere nomadak dira.

Jarduera ohikoenak ehiza, fruituen bilketa eta artzaintza dira tradizionalki.

## Ezaugarriak 
Nomadismoa giza talde baten etengabeko desplazamendua da, baina horrek ez du esan nahi mugarik ez dutenik. Orokorrean, herri nomadek zenbait muga dituzte eskualde baten barruan.

Gizarte nomada batentzat, bizimodu bat da, existitzeko modu bat, eta antolaketa sozial, politiko, erlijioso, administratibo eta ekonomiko egokitua du. "Nomadismo" hitzak giza iraupenaren eta garapenaren forma zaharrenak izendatzen ditu. Historia, antropologia, arkeologia, soziologia eta, bereziki, etnografia ditu aztergai.

Herri nomadak, euren jatorria, bizi diren inguruneak eta irauten duten modua bezain ezberdinak dira. Hala ere, herri nomada batek, orokorrean, antolaketa politiko, administratibo eta ekonomiko bat izan aren, herri sedentario batek baino gutxiago landua dago. Tribuak eta klanak dira antolakuntza-egitura nagusia. Hauek batu egiten dira mehatxu-egoerei, ezkontza-egoerei, iraupen-egoerei eta bestelako egoerei erantzuteko.

## Historia 
[thumb|[Mongoliako nomadak.]]
Herri nomada baten historia marraztea ez da erraza. Idazkera, inskripzioak eta beste elementu batzuk sozietate sedentarioen ezaugarriak dira. Herri nomadei buruz iraganean eta gaur egun ezagutzen dena iturri sedentarioetatik dator. Tribu nomaden testigantzarik antzinakoenetako bat Biblian aurkezten da, bereziki Genesi eta Ixodoaren kontakizunetan. Arkeologia, lurraren eta bere jardueraren bidez nomada diren herrien beste iturri bat da, beti ehizarekin lotua.

Azkenik, testigantza biziduna herri nomada garaikideak dira, antzinako haien ondorengoak eta gaur egun nomadismoa aztertzeko eta ulertzeko bizi-iturri direnak.

## Herri nomadak 
## Erreferentziak 
# ↑ Pastor Gonzalez, Jose Mari. (2014-09-17). «Nazio-identitatea eta erreferentzialtasuna EiTBn: Gaur Egun albistegiaren kasua» *Uztaro. Giza eta gizarte-zientzien aldizkaria* (90): 59–74. doi:10.26876/uztaro.90.2014.4. ISSN 1130-5738. Noiz kontsultatua: 2021-05-11.
# ↑ «Nomad | Encyclopedia.com» *www.encyclopedia.com* Noiz kontsultatua: 2021-05-11.

## Kanpo estekak 
* "Nomads, the facts"
Ahmose

**Ahmose** edo **Amosis** ("Ilargiaren semea") Antzinako Egiptoko izena da, XVIII. dinastiaren hasieran ospetsua izan zena. Honako pertsonek izan zuten:

* Taa I.a, Senakhtenre Ahmose, Egiptoko XVII. dinastiaren faraioa
* Ahmose, Nebpehtyra Ahmose, Egiptoko XVIII. dinastiaren sortzailea, K.a. XVI. mendean gobernatu zuena.
* Khenemibra Ahmose edo *Amosis II.a*, Egiptoko XXVI. dinastiako faraoia, K.a. VI. mendean gobernatu zuena.
* Ahmose, Hatshepsut erregina-faraoiaren ama
* Ahmose-Nefertari, *Iahmes Neferitary*, XVIII. dinastiaren hasierako erregina
* Ahmose-Meritamon, XVIII. dinastiako erregina
* Ahmose-Sitkamose, XVII. dinastiaren amaierako egiptoar printzesa
* Ahmose Ametu, Hatshepsuten chatya.

## Kanpo estekak
Laxey

**Laxey** (), Man uharteko herri bat da. 2006ko erroldaren arabera, 1.768 biztanle zituen.

Herriaren izena antzinako eskandinavieraren *Laxa* hitzetik dator, 'Izokinen Ibaia' esan nahi duena.

## Demografia 
## Portua 
Laxeyk 1850eko hamarkadan meatzaritza-industriari zerbitzua emateko eraikitako portu txiki bat du. Gaur egun, aisialdirako itsasontziek eta itsasbazterreko arrantza-ontziek baino ez dute erabiltzen.

## Garraiobideak 
Laxeytik Man Uharteko Burdinbide Elektrikoa igarotzen da. Laxeyko tren-geltokiak, herriaren iparraldean kokatua, Snaefell Mendiko Burdinbidearekin lotura du, azken honen tren-geltokia herriaren hegoaldean dagoela.

## Hezkuntza 
* Laxey School, Quarry Roaden kokatua, lehen-hezkuntzako eskola da.

## Kirolak 
Laxey F.C. futbol-taldeak Man Uharteko Futbol Ligan jokatzen du.

## Iruditegia 

Image:Laxey-station.jpg|Laxeyko tren-geltokia
Image:Laxey Wheel Sep06.JPG|Laxeyko gurpila

## Kanpo estekak 
*  Man Uharteko 2006ko errolda.
Naadam

[thumb|[2024ko Naadam jaialdia.]]

**Naadam** (, mongoliera klasikoz: *Naɣadum*,  ahoskatua, ) Mongoliako kirol jaialdirik garrantzitsuena da, tradizionalki gizonezkoek burutzen dutena hiru arlotan: Mongoliar borroka, zaldi lasterketak eta arkularitza. Azken aldiotan emakumezkoak ere azken bietan parte hartzen hasi dira.

Urtero antolatzen dute uda aldian hainbat tokitan 3 egunez beti ere, baina handiena Ulan Bator hiriburuan egiten dute uztailean. Txinako leku batzuetan ere antolatzen dute, mongoliar jende kopuru handiak daudenetan.

## Kanpo estekak
Brendan Gleeson

**Brendan Gleeson** (Dublin, 1955ko martxoaren 29a) Irlandako Errepublikan jaiotako irlandar aktorea da. Nazioartean *The Snapper*, *Michael Collins*, *The General*, *Gangs of New York*, *Harry Potter*, *Braveheart* edo *Troy* bezalako filmetan antzezteagatik ezaguna da. Nahiz eta Dublinen jaio izan, gaur egun hiriburu horren alboan dagoen Malahide udalerrian bizi da.

Aktorea izateaz gain biolinjole jaioa ere bada, talentu hau *Michael Collins* (1996) filmako tabernako eszenan bikain ikus daiteke, irlandar folklorean ere berebiziko interesa duelarik. Irlanderaz mintzatzeko gai da eta hizkuntza horren aldeko bultzatzailea da.

Domhnall Gleeson eta Brian Gleeson aktoreen aita da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Brendan Gleeson aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kantu armoniko

thumb|Mongoliar musikaria.

**Kantu armonikoa** abesteko mota berezia da: abeslariak arnasbideetan zehar haizeak sortzen ditu, erresonantziak kudeatzen dituen melodiak lortuz.

## Asian 
Tuvako errepublika errusiarrean kantu armonikoaren agerpen tradizionalik ezagunena egiten dute, bai eta Altaiko Errepublika eta Khakasian eta Txukotkako barrutietako herrikideek ere.

Asiako beste toki batzuetan ere egiten dute, Mongolian eta Tibeten nagusiki, azken horretan budismoarekin lotuta. Uzbekistan eta Kazakhstan ere esanguratsuak dira.

## Beste toki batzuetan 
Europan, Sardiniako Barbagia eskualdean (Nuoroko probintzian) eta sami herriak (Eskandinavian) ere lantzen dute musika mota hori, Ipar amerikako inuitek eta Hegoafrikako xhosa emakumeek bezala.

## Kanpo estekak 
* Overtone Music Network
Hong Kongeko metroa

thumb|300px|Metro sarearen mapa 2009an.
**Hong Kongeko metroa** edo **MTR** delakoa () Hong Kongeko garraiobidea da. 1979an sortu zen eta 2007ko abenduaren 2an Kowloon Canton Railway (KCR) konpainiarekin bat egin zuen. Gaur egun metro sareak 211,6 kilometro eta 150 geltoki dauzka, 85 metro geltoki eta 68 metro arin geltoki. Astegun batean lau milioi bidaiari inguru izaten dira sare osoan

## Historia 
Hirian metroaren plangintza 1960ko hamarkadan hasi zen. Hiriak izandako hazkunde demografiko eta ekonomikoak, asko handitu zituen herritarren garraiobide publikorako beharrak, eta hiriko tranbia eta autobusak nahikoa ez zirela eta, hiriko arduradunek, metro sarearen lehen lineak planifikatu zituzten.

Hiriko legebiltzarrak hamarkadaren amaiera eta 1970eko hamarkadaren hasiera eman zituen, egitasmoa eztabaidatzen, eta azkenik 20 kilometroko lehen linea onartu zuten. Eraikuntza lanak 1975ean hasi eta metroa 1979ko urriaren 1ean zabaldu zen.

## Lineak 
### Etorkizuneko luzapenak 
Azken urteetan hainbat linea eraiki diren arren, hainbat luzapen aurrikusi dira 2019. urtera arte. Linea berririk eraikiko ez den arren, 2000tik aurrera eraiki diren azpiegitura berriak, luzatu eta lehenago eraikitakoak berriztu egingo dira.

## Argazkiak 

Fitxategi:HK MTR DisneyResortLine Sunny Bay platform trains.JPG|Disneyland Resort lineako geltokia. （海河公园）
Fitxategi:Po Lam MTR Station Exit A.JPG|Po Lam geltokia. （官银号）
Fitxategi:Airport Express Train.jpg|Aireporturako tren azkarra. （海河）
Fitxategi:HK Tung Chung Line Train.jpg|Tung Chung lineako trena. （空港物流）

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Metroaren webgunea.
Cillian Murphy

**Cillian Murphy** (1976ko maiatzaren 25an, Douglas, Corkeko konderria) irlandar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

2003an eginiko *28 Days Later* filmaren ostean nazioartean ospetsu bilakatu zen. Antzeztutako beste filma ospetsuak honako hauek dira: *Breakfast on Pluto* (2005), *Batman Begins* (2005), *The Wind That Shakes the Barley* (2006), *The Dark Knight* (2008) eta ''Perrier's Bounty'' (2009).

## Filmografia 
### Filmak 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
### Laburmetraiak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Kanpo estekak 
* Cillian Murphy aktorearen IMDBko fitca irakurgai
Ashikaga Yoshihide

Ashikaga shogunerriko hamalaugarren shoguna izan zen, eta 1568ko otsaila eta iraila bitartean gobernatu zuen Japonian. Hamaikagarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiharuren biloba, eta hamahirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiteruren lehengusua zen.

Mastunaga Hisahidek eta Miyoshi Nagayoshik lagunduta, shogun bihurtu zen Yoshiteru hil eta hiru urtera. Hala ere, Kiotoko egoera politikoak, hirian sartzeko ezgai egin zuen.

1568ko irailean, Oda Nobunaga Kiotora iritsi zen eta berau hartu zuen, Ashikaga Yoshiaki, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shogun bezala ezarriz. Yoshihidek, sekula ezin izan zuen Kioton ezarri, handik gutxira, gaixoaldi baten ondorioz hil zelarik.
Castletown

**Castletown** (,) Man uharteko hiri bat da. 2006ko erroldaren arabera, 3.109 biztanle zituen. Douglastik 14 kilometrora eta uhartearen hegoaldean kokatua dago. Antzina Man uharteko hiriburua izan zen.

## Leku interesgarriak 
* Rushen gaztelua

## Demografia 
## Kirolak 
Futbolari dagokionez, Laxey F.C. futbol-taldeak Man Uharteko Futbol Ligan jokatzen du. Horrez gain, bi errugbi-talde daude: Castletown RUFC eta Southern Nomads RUFC.

## Kanpo estekak 
*  Castletowngo hiriaren webgunea
*  Man Uharteko 2006ko errolda.
Kamon

[thumb|250px|[Tokugawa shogunerria|Tokugawa shogunen ikurra Nikkō Tōshō-gū kaperako ]]
**Mon** (紋, mon), **monshō** (紋章), **mondokoro** (紋所) edo **kamon** (家紋), Japoniako aro feudalean existitu ziren klan ezberdinek erabili zituzten intsignia edo ikurrei deritze.

Gehienak, ikur biribilak dira, lore, txori, landare, naturako fenomeno edo gezien diseinu lirainduekin, familia baten "marka erregistratua" irudikatzen dutena. Diseinu hauek, estuki lotuta daude arbasoen historia eta filosofiarekin. Uste denez, gaur egun, 20 mila kamon ezberdin baino gehiago daude.

Heraldika edo ikur japoniar honen jatorria, Heian aroan dago (794-1192), garai horretan, soilik nobleen idi karrozak ezberdintzeko erabiltzen zelarik. Handik gutxira, ikurra, jabetza ezberdinetan erabilia izan zen.

Beranduago, Kamakura aroan (1192-1333), samuraiek, masan borrokatzen zutenean zeramatzaten zutoihal eta banderetan agertu zen, eta zaldi gainean jarriak agertzen ziren. Gudu zelaian, ikur ezberdinek, alde ezberdinak ezberdintzeko balio zuten. Gerrako ikurrak, etxekoekin alderatuta sinpleagoak ziren, urrutitik ezagutu behar bait ziren.

## Kanpo estekak
Intef V.a

**Nubkheperra-Intef** edo **Intef V.a**, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1625 eta K.a. 1622 bitartean gobernatu zuena, Franke eta Kraussen arabera.

Intefen emaztea, Sebekemsaf izan zen, Edfuko printzearen alaba.

Erregearen eraikuntza lanen hondarrak Koptosen, Abidosen eta Karnaken daude.

*Gebel Intef*en, 1993-1994ko Chicagoko Unibertsitatearen espedizioak, hareharriz eginiko ateburu bat aurkitu zuen, kapera batena, Intef V.aren tronu izena zen Nebkheperra Intefen kartutxoarekin idatzia, eta tenpluaren bloke bat Horusen izenarekin, Neferkheperu, "manifestazio perfektuena".

*Koptoseko dekretu* batek, Intefen erregealdiko 3. urtean grabatua, Teti alkatearen kaleratzea iragartzen du bere etsaiei mesede egiteagatik.

Intefen hilobia Auguste Mariettek aurkitu zuen 1860an, Dra Abu el-Nagako nekropolian, mendebaldeko Tebasen, Abbott papiroan aipatzen da, Ramses IX.aren garaian, inspektoreek, bere hilobia zertxobait kaltetua baina osorik dagoela esanez.

Ziuraski Intefena izan zen gaur egun Londresen ikus daitekeen sarkofagoa, bere momia, txiki-txiki egina geratu zelarik aurkitu zen une berean.

Daniel Boltzek, Alemaniar-Egiptoar misio batetako zuzendariak, 2001ean, Dra Abu el-Nagako nekropolian, Nubkheperraren piramide baten oinarri baten aurkikuntzaren berri eman zuen. Toki hau, XIX. mendean industua izan zen, baina aurkikuntza guzti hauen txostenak galdu ziren. British Museumean dagoen Egiptoko XX. dinastiako papiro bategatik aurkitu ahal izan zen, garai honetako lurperaketak azpimarratzen zituena.
231 Vindobona

**231 Vindobona**, asteroide gerrikoan aurkitutako 231. asteroidearen izena da. 1882ko irailak 10ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik. Bere izena, aurkitua izan zen hiriak, Vienak alegia, erromatar garaian izan zuen izenagatik jasotzen du, Vindobona izenagatik.

## Kanpo estekak
232 Rusia

**232 Rusia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 232. asteroidearen izena da. 1883ko urtarrilak 31n aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik.

Bere izena, Errusia herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
233 Esterope

**233 Esterope**, asteroide gerrikoan aurkitutako 233. asteroidearen izena da. 1883ko maiatzak 11n aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik.

Bere izena, greziar mitologiako Esterope izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Pleiadeetako bat zena.

## Kanpo estekak
Piperrada

thumb|200px|Piperrada.

**Piperrada** euskal sukaldaritzan haragia edota arrainarekin bat zerbitzatzeko ohikoa den platera da. Bere izenak ongi dioen arabera osagari nagusi bezala piperra du.

Kazola batean barazki eta ortuari ezberdinak gorritu arte egostean datza. Barazki ezberdinak erabili litezke baina piperra ezinbestekoa da. Erabiltzen diren osagarrietako batzuk honako hauek dira:

* Piper berdea
* Piper gorria (Ipar Euskal Herrian Ezpeletako piperra) erabili ohi da.
* Tipula
* Tomatea

Kazolari arrautza bat gehitu eta hau mamitu ondoren lehen plater bezala ere zerbitzatu liteke.

Plater honen osagaien koloreek ikurrinaren koloreen parekideak dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Larousse Gastronomique (1998). Paris: Larousse-Bordas. 

## Kanpo estekak
234 Barbara

**234 Barbara**, asteroide gerrikoan aurkitutako 234. asteroidearen izena da. 1883ko abuztuak 12an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

S motako asteroidea da.

2009an, asteroide bikoitza dela aurkitu zen.

## Kanpo estekak
Peel

**Peel** zenbait gauza izan daiteke:

## Leku izenak 
* **Peel**, Mendebaldeko Australiako bederatzi eskualdeetako bat.
* **Peel**, Herbehereetako eskualde bat.
* **Peel**, Man Uharteko hiri bat.

## Pertsona izenak 
* Dwayne Peel, errugbi jokalari galestarra.
* John Peel, disko jartzaile eta kazetari britainiarra.
* Robert Peel, politikaria, Erresuma Batuko lehen ministro izandakoa.
Peel (Man uhartea)

**Peel** (, hau da, *uharteko portua*), Man uharteko hiri bat da. 2006ko erroldaren arabera, 4.280 biztanle zituen. Uharteko hirugarren hiririk populatuena da Douglas eta Ramseyren atzetik.

## Demografia 
## Kirolak 
Futbolari dagokionez, Peel F.C. futbol-taldeak Man Uharteko Futbol Ligan jokatzen du. 1888an sortua, uharteko talderik onena da, bere palmaresan 29 liga eta 30 Manx FA Kopa dituela.

## Erlijioa 
Peelgo Katedrala (St Germanen Eliza-Katedrala), 1884an eraikia, 1980. urtean izendatu zuten katedral. Sodor eta Mango elizbarrutiaren eliza-katedrala da eta hiriaren erdialdean kokaturik dago.

## Kanpo estekak 
*  Man uharteko 2006ko errolda.
Luohu Barrutia

**Luohu Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 罗湖), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 867.800 biztanle bizi ziren 78,9 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Longgnan Barrutia iparraldean, Bao'an Barrutia ipar-mendebaldean, itsasoa hegoaldean, Yantian Barrutia ekialdean, eta Futian Barrutia mendebaldean.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Erosketak Dongmenen.
*  Luohu Barrutiko erosketa gita.
230 Athamantis

**230 Athamantis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 230. asteroidearen izena da. 1882ko irailak 3an aurkitu zuen K. de Ballek Bothkampeko behatokitik.

Bere izena, greziar mitologiako Hele edo Atamantis izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Orkomenoko errege mitikoa izan zen Atamanteren alaba zena.

## Kanpo estekak
An Rinn

**An Rinn** (irlanderaz **Rinn Ó gCuanach** edo **Rinn Ua gCuanach**, eta ingelesez **Ring**) Irlandako Errepublikako hegoaldean dagoen Waterfordeko konderrian kokatzen den udalerria da. Penintsula txiki batean kokatzen den Gaeltacht eremuan dago (irlandera hiztunen eremua), hurbil duen Dungarvan hiritik 7 milatara.

*An Rinn* irlanderaz "lurmutur" esan nahi du, eta "Ring" jatorrizko irlanderazko izenaren ahoskera da.

An Rinn udalerriak inguruan auzo ugari ditu baina herrigune handiena Baile na nGall da. Eremu honek jasaten ari den hazkunde demografikoaren ondorio bezala hiru ikastetxe daude (bata ikastetxe nazionala eta beste 2. mailako ikastxeak, horietako bat Coláiste na Rinne irlanderazko ikastetxe edo Gaelscoil bat da), jatetxe bat, bost pub edo taberna, postetxea eta janari azkarra zerbitzatzen duten kate bateko denda bat ere badaude. Bi arrantza portu ere badaude (Baile na nGall eta Helvick), bi hondartza (Coinigéar eta Baile na nGall), bai eta Helvickeko leizea.

## Kanpo estekak
Tuar Mhic Éadaigh

thumb|ezkerrera|268px|Tourmakeadyko basoetako ur-jauzia.

**Tuar Mhic Éadaigh** irlanderaz eta ofizialki eta **Tourmakeady** irlanderaz Irlandako Errepublikako mendebaldean dagoen Mayoko konderrian kokatzen den udalerria da. 1.500 biztanle inguruko populazioa du. Lough Mask lakuaren ertzean dago. Izatez Tourmakeady Galwayko konderrian zegoen baina 1898tik aurrera Mayoko konderriaren administranazioaren pean jarri zen. Tourmakeady udalerria Gaeltacht eremuan (irlandera hiztunen eremua) koktzen da.

1921ko maiatzaren 3an Irlandako Independentzia Gerran Mayoko hegoaldeko 30 gizonez eta Mayoko ekialdeko gizon kopuru txiki batez osaturiko IRAren talde mugikorrak Tourmakeady udalerrian britainiarren aurkako segada bat burutu zuen.

*The Sting* edo *Jaws* bezalako filmetan parte hartu zuen Robert Shaw aktore ingeles ezagunak bere bizitzako azken 7 urteetan Tourmakeady udalerriko Drimbawn House etxean bizi izan zen, 1978an bertan hil zelarik.

1840. hamarkadaren erdialdera Tourmakeady udalerriak Gosete Handia zeritzonak bertako hainbat herritarrei emigratzera behartuarazi zien. Urtero udalerri honetako emigratzaileen ondorengo asko Tourmakeadyra euren sustraien bila etorri ohi dira. Eskualde honetako datu eta erregistro genealogiko guztiak Ballinrobe udalerritik hurbil dagoen Hegoaldeko Mayoko Familia Bilaketaren Zentruan konputerizatu eta ordenagailuetan bildu dira, honela arbasoen bilaketa errazteko asmoz.

## Ikus gainera 
* Connachteko irlandera
* :Kategoria:Irlandako udalerriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tourmakeadyko webgune ofiziala
Montfort

[thumb|Herriaren kokapena [Herbehereak|Herbehereetako mapan.]]
**Montfort** (limburgeraz: *Mofert*) Herbehereetako ekialdean dagoen hiria da, Roerdalen udalan, Limburgeko probintzian kokatutakoa.

## Kanpo estekak 
*  Montforti buruzko portala (limburgeraz)
235 Karolina

**235 Karolina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 235. asteroidearen izena da. 1883ko azaroak 28an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Karolina uharteagatik jasotzen du, Kiribatiko uharteetako bat dena.

## Kanpo estekak
236 Honoria

**236 Honoria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 236. asteroidearen izena da. 1884ko apirilak 26an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Honoriagatik jasotzen du, Teodosio I.a Handia erromatar enperadorearen biloba zena.

## Kanpo estekak
237 Koelestina

**237 Koelestina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 237. asteroidearen izena da. 1884ko ekainak 24an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

Bere izena, Theoddor von Oppolzer emaztearen izena zen Koelestinagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Letra

thumb|300px|Letra ezberdinak erakusteko proba inprimatu bat.
**Letra** (**hizki** ere deitua, baina hizkuntzalaritzan hizki esanahi zabalagokoa da, atzizki bat ere hizkia da) alfabeto bateko elementu bat da, adibidez greziar alfabetokoa eta bere ondorengoetakoa. Letra bakoitza idatzizko hizkuntza batean eskuarki fonema bati lotuta ageri da hizkuntza horren ahots forman. Beste alfabeto sistema batzuetan, silabogramak edo logogramak dira alfabetoko elementuak.

## Hainbat adibide 
Arabiar alfabetoa: (eskuinetik ezkerrera) ﺍ , ﺏ , ﺕ , ﺙ , ﺝ , ﺡ , ﺥ , ﺩ , ﺫ , ﺭ , ﺯ , ﺱ , ﺵ , ﺹ , ﺽ , ﻁ , ﻅ , ﻉ , ﻍ , ﻑ , ﻕ , ﻙ , ﻝ , ﻡ , ﻥ , هـ , ﻭ , ﻱ}}.

Siriar alfabetoa: (eskuinetik ezkerrera) ܐ, ܒ, ܓ, ܕ, ܗ, ܘ, ܙ, ܚ, ܛ, ܝ, ܟܟ, ܠ, ܡܡ, ܢܢ, ܣ, ܥ, ܦ, ܨ, ܩ, ܪ, ܫ, ܬ.

Alfabeto zirilikoa: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ, Ы.

Greziar alfabetoa: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.

Alfabeto hebraikoa: (eskuinetik ezkerrera) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

Latindar alfabetoa: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Suediar alfabetoa: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Å, Ä, Ö.

## Kanpo estekak 
* Galder Gonzalez: "Letra-zopak eta *Scrabble*: zein da euskarazko letrarik ohikoena?" *Wikimedia.eus*.
* Juanan Pereiraː "Zein da euskaraz gehien errepikatzen den hizkia eta zertarako erabili daiteke datu hori?" *Sarean.eus* (2020 urtarrila 12).
238 Hipatia

**238 Hipatia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 238. asteroidearen izena da. 1884ko uztailak 1ean aurkitu zuen Viktor Knorrek Berlingo behatokitik. C motako asteroide bat da, ziuraski, karbonoz osatua dagoena. Mota honetako beste asteroide asko bezala, azalera iluna du.

Bere izena, Hipatia Alexandriakoa filosofoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Zeroesa

Greziar mitologian, **Zeroesa**, Zeus jainkoa eta Ioren alaba bat zen, beranduago, Bizantzio sortua izango zen tokian, zehazki, Urrezko Adarra deritzon tokian, pertsonaia honen izenaren erroak erreferentzia egiten diona. Han, tokiko ninfa batek hazi zuen.

Poseidon itsasoetako jainkoa eta Zeusen anaiaren maitalea izan zen, honekin, beranduagoko tradizioak, Bizas edo Bizante izeneko seme bat izan zuela diolarik, Bizantzioren jatorri argostarra justifikatuko zuen izen eponimo bat bilatu nahian. Bizanteren etsaia eta arerioa izan zen Estronboren ama ere izan zen.

## Kanpo estekak
Ashikaga Yoshiaki

Ashikaga shogunerriko hamabosgarren eta azken shoguna izan zen, eta 1568 eta 1573 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako hamabigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiharuren semea eta hamairugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiteruren anaia izan zen.

Kioton, izatezko botere zentralaren faltak, Oda Nobunagaren armada, shogunerria Yoshiakiren laguntzarekin ezartzera behartu zuen, hau, gobernari txotxongilo bat izango zelarik, Azuchi-Momoyama aroa abiaraziz. Bere lehengusu Ashikaga Yoshihide, herrialdean sartu gabe kargutik kendua izan zen.

Hala ere, Nobunagak, herrialdea bateratzeko zuen asmoaren ondorioz, Yoshiaki Kiototik kanporatu eta Ashikaga shogunerria desegin zuen, Yoshiakik, egoera nominal bat izango zuen arren 1588rarte.
Neil Jordan

**Neil Jordan** (Sligo, Sligoko konderria, 1950eko otsailaren 25a) irlandar zinema zuzendaria da. 1992an *Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles* filmarengatik Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Biografia 
Neil Jordan zuzendaria Irlandako Errepublikako mendebaldeko kostaldean dagoen Sligo konderrian kokatua dagoen Sligo hirian jaio zen. Raheny udalerriko St. Paul's College ikastetxean ikasi eta katolozismora bihurtu zen. Dublin hiriburuko University College unibertsitatean Irlandako Historia eta Literatura Ingelesa ikasi zituen. Irlandan *Excalibur* filma egiten ari zen unean John Boorman zuzendariak Neil Jordan gidoilari bezala erreklutatu zuen. 1995eko Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles filman, Jordanek idazle eta zinema zuzendari gisa banpiroen mitoa berrikuskatu zuen.

Erlazio sexual ez konbentzionalak ere Jordanen filmen ohiko gai izango dira, sarritan kontzientziaren egoera normalatik haratago dauden ekintzen alderdi ezkutuan hausnartzen saiatzen da, askotan mundu onirikora daramaten elementu plastikoak gehituz. Bere filmek pertsonai bakar baten inguruko erabateko ikuspuntu subjetibo bat hartu ohi dute. Erlazio sexual ez konbentzionalez gain, Jordanen filmek maiz Ipar Irlandako gatazkaren gaiaren ingurukoak izan dira, azken honen adibide gisa *The Crying Game* edota *Breakfast on Pluto*. 1996an Irlandako Historian hain esanguratsua izan zen Michael Collins irlandar abertzale eta iraultzaileraren biziaren inguruko Michael Collins filma ere zuzendu zuen.

## Filmografia hautatua 
* *Angel* (1982)
* *The Company of Wolves* (1984)
* *Mona Lisa* (1986)
* *High Spirits* (1988)
* ''We're No Angels* (1989)
* *The Miracle* (1990)
* *The Crying Game* (1992)
* *Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles* (1994)
* *Michael Collins* (1996)
* *The Butcher Boy* (1997)
* *The End of the Affair* (1999)
* *In Dreams* (1999)
* *The Good Thief* (2002)
* *Breakfast on Pluto* (2005)
* *The Brave One* (2007)
* *Ondine* (2009)
* *Heart Shaped Box* (Amaitzeke)
* *A Killing on Carnival Row* (Amaitzeke)
* *Our Lady of the Forest* (Amaitzeke)
* *Borgia* (amaitzeke)
* *The Graveyard Book* (Amaitzeke)

## Elaberriak edo nobelak 
* *Night in Tunisia* (1976) - Short stories
* *The Past* (1980)
* *The Dream of a Beast* (1983)
* *Sunrise with Sea Monster* (1994)
* *Shade'' (2005)

## Sariak eta izendapenak 
## Kanpo loturak 
* Neil Jordanen webgunea
Ramsey (Man uhartea)

**Ramsey** (), Man uharteko hiri bat da. 2006ko erroldaren arabera 7.309 biztanle zituen eta ondorioz, uharteko bigarren hiririk populatuena da Douglas hiriburuaren atzetik.

## Demografia 
## Kirolak 
Futbolari dagokionez, Ramsey A.F.C. futbol-taldeak Man Uharteko Futbol Ligan jokatzen du. Horrez gain, errugbi-talde bat dago: Ramsey R.U.F.C..

## Kanpo estekak 
*  Man uharteko 2006ko errolda.
Ballasalla

**Ballasalla** ( - "Sahatsen Hiria" esanahiaz) Man uharteko herri bat da. Malew barrutian kokaturik dago, uhartearen hego-ekialdean, Castletown hiritik gertu.

## Kirolak 
Futbolari dagokionez, Man Uharteko Futbol Ligan jokatzen duten bi futbol-talde daude:
Malew F.C. eta Ronaldsway F.C..

## Kanpo estekak
Ramsey

**Ramsey** zenbait gauza izan daiteke:

## Leku izenak 
###  
* **Ramsey**, Cambridgeshireko merkatal-hiri txikia.

###  
* **Ramsey / Rhumsaa**, Man Uharteko hiri bat.

###  
* **Ramsey**, Illinoisko Fayette Konderriko herria.
* **Ramsey**, Indianako Harrison Konderriko hiria.
* **Ramsey**, Minnesotako Anoka Konderriko hiria.
* **Ramsey**, New Jerseyko Bergen Konderriko burgua.
* **Ramsey Konderria
** **Ramsey Konderria**, Minnesota.
** **Ramsey Konderria''', Ipar Dakota.
Dra Abu el-Naga

**Dra Abu el-Naga**, antzinako Tebaseko nekropoli baten ondoan, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean, El Tarid eta Deir el-Bahari artean, Erregeen Haranetik gertu, Luxor inguruan kokatuta dagoen egiptoar herri bat da.

## Hondakin arkeologikoak 
Daniel Boltzek, alemaniar-egiptoar misioko zuzendariak, Dra Abu el-Nagako nekropolian, Nubkheperra Intef edo Intef V.a faraoiarena zen piramide baten oinarri baten aurkikuntzaren berri eman zuen 2001ean.

Ingurua, XIX. mendean industu zen arren, aurkikuntza hauen txostenak galdu egin ziren. British Museumean ikus daitekeen Egiptoko XX. dinastiako Abbott papiroagatik aurkitu ahal izan zen, garai honetako lurperaketak azpimarratzen zituena.

Berriki zaharberritutako hilobiak:

* Royren hilobia
* Shuroyren hilobia

## Dyehutu proiektua 
CSICeko Jose Manuel Galanek zuzendutako misio arkeologiko espainiar-egiptoar batek, indusketak egiten ditu Dra Abu el-Nagan 2002tik, K. a. 1500 inguruan datatuak dauden goi dignatario talde baten hilobiak ikertu eta zaharberritzeko.

Hatshepsut erreginaren goi dignatario bat zen Dyehutyren hilobian, kontserbazio egoera bikainean dauden ofrenda multzoak, eta garaiko hil errituetako eskenak irudikatzen zituzten margoak aurkitu dira, urez beteriko pitxer bat eta lore sorta bat daramaten pertsonak erakusten dituzten margoak.

## Kanpo estekak
Ballaugh

**Ballaugh** ( - "Lakuaren Hiria" esanahiaz) Man uharteko herri bat da. Izen bereko barrutian kokaturik dago eta barrutiko herri bakarra da. 2006ko erroldaren arabera 1.042 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Man Uharteko 2006ko errolda.
Honoria

[thumb|Honoria (erdian), albo batean bere anaia Valentiniano III. eta bestean bere ama [Gala Plazidia dituela.]]
**Justa Grata Honoria** (Ravena 419-Konstantinopla, 457?), Konstantzio III.a Mendebaldeko Inperioko Enperadorearen eta honen emazte Gala Plazidiaren alaba zen, azken hau, Teodosio I.a Handia enperadorearen alaba eta Honorio Mendebaldeko aurreko enperadorearen arrebaordea zelarik. Bere anaia Valentiniano III.ak oinordetu zuen Mendebaldeko Inperioaren gobernua, bien osaba zen Honoriogandik.

## Biografia 
Honoria, Konstantinoplan hezia izan zen bere lehengusina Pulkeria, Arkadia eta Marinarekin, Arkadio enperadorearen alabak zirenak. Handik, bere bizitza erlijioso eta bakezalearik bat ez zetorrela, Atilari gutun bat bidali zion ezkontzeko eskatuz, bere lehengusu Teodosio II.aren eta bere amaren heriotzaren ondorioz sortu zen krisi politikoa probestuz. Hunoen erregeak, Honoriaren eskua aldarrikatu zuen, baina Valentinianok ezezkoa eman zionez, Atilak Aquileia arpilatu zuen 451. urtean.

Bere irudiarekin txanpondutako txanponek, augusto titulua eman ziotela lekukotzen dute.

## Bitxikeriak 
1884an, Johann Palisa astronomoak, Honoria honen omenez izendatu zuen 236 Honoria asteroidea.