open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onna-musha

[thumb|[Kuniyoshi Utagawa naginatarekin.]]

 edo ***onna-musha***k Japon feudalean izandako emakume gerrari samuraiak ziren.

***Bushi*** *(‘samurai’)* klaseko emakumeak ziren eta gerra garaian haien etxea, familia eta ohorea babesteko armak erabiltzen irakasten zieten.

Ez ziren oso ugariak, baina antzinako Japonen pertsonaia garrantzitsuak eta ikonikoak izan ziren.

Haietako ezagunenen artean zeunden, Jingū enperatriza, Tomoe Gozen, Nakano Takeko

[thumb|[Rokō Segawa VI.a aktorea Tomoe Gozen gisa.]]

## Armak 
Gizon samuraiek erabili ohi zuten katanaren ordez, onna bugeishek naginata erabiltzen zuten: punta kurbatudun lantza antzeko arma. Luzea zen eta, beraz, indar eta tamaina handiagoa zuen pertsona baten aurka borroka egiteko egokia zen, distantzia mantenduz borroka eginez. Gainera, yariaren forma antzekoa du eta, beraz, egokia da aurrez aurre borroka egiteko, bai eta zalditeriaren kontra. Emakume samuraiek erabili zutenez, emakume gerrariaren sinbolo bihurtu da. Edo garaian zehar naginata erabiltzen ikasteko eskola ugari emakumeek sortu eta izan zituzten.

*Onna-mush*ek distantzian erabil daitezkeen beste armak ere erabiltzen zituzten, hala nola, arkua eta geziak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Szczepanski, K. (2009). *Samurai Women of Japan.* Library of Congress Prints Collection. About.com: Asian History. 3 December 2009.
* Beasley, W.G. (1999). *The Japanese Experience: A Short History of Japan.* University of California Press.
* Amdur, Ellis. (2009). ''Women Warriors of Japan: The Role of Arms-Bearing Women in Japanese History'.' Koryu Books, 2009.''

## Ikus, gainera 
* Chiyome Mochizuki
* Kunoichi
* Tomoe Gozen

## Kanpo estekak
Beatriz Ferreira

**Beatriz Iasmin Soares Ferreira**,  (Salvador da Bahia, Brasil, 1992ko abenduaren 9a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Arina* kategorian, Brasil ordezkatuz; Tokion, Kellie Harrington irlandarraren (urrezko domina) atzetik eta Sudaporn Seesondee thailandiarraren eta Mira Potkonen finlandiarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zupide jauregia

**Zupide jauregia**, baita ere **Saloguenekua**, Gipuzkoako Soraluze herrian dagoen 1601ean eraikitako jauregia da. Pizkundeko estiloan egina dago.

## Historia 
Erret Fabrikako kontulari izan zen Andres Saloguenen kontura eraiki zen 1601ean; horregatik Saloguenekua esaten zaio baita ere. Errenazimentuko jauregi-etxearen eredu ederra da, alboko fatxada arkuterietan artikulatuta duena terrenoaren inklinazioari aurre egiteko. Seguraski kalitate estereotomiko handiena duen etxea da hirian. Etxe handi hau, gaur egun, jabeen izenez ezagutzen da: Lersunditarren etxea, alegia.

## Kokapena 
Baltegieta kaleko 7an dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Zupide jauregia Sorapedian.](https://www.sorapedia.eus/wiki/Zupide_jauregia_(eu))
Sudaporn Seesondee

**Sudaporn Seesondee**,  (Udon Thani, Thailandia, 1991ko urriaren 4a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari thailandiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Mira Potkonen finlandiarrarekin partekatua) *Arina* kategorian, Thailandiarren izenean; Tokion, Kellie Harrington irlandarraren (urrezko domina) eta Beatriz Ferreira brasildarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mira Potkonen

**Mira Marjut Johanna Potkonen**,  (Heinävesi, Finlandia, 1980ko azaroaren 17a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari finlandiarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriro brontzezkoa (Sudaporn Seesondee thailandiarrarekin partekatua), bietan boxeoan, *Arina* kategorian, eta Finlandiaren izenean; Tokion, Kellie Harrington irlandarraren (urrezko domina) eta Beatriz Ferreira brasildarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Busenaz Sürmeneli

**Busenaz Sürmeneli**,  (Bursa, Turkia, 1998ko maiatzaren 26a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari turkiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Welter* kategorian, Turkia ordezkatuz; Tokion,  Gu Hong txinatarraren (zilarrezko domina), Lovlina Borgohain indiarraren eta Oshae Jones estatubatuarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Anteon

***Anteon*** *Anteoninae* subfamiliaren genero ugariena da.*Dryinidae* familiakoak dira. Mundu osoan zabalduta daude; orain arte 423 espezie deskribitu dira. *Cicadellidae* familiaren espezieen parasitoideak dira.

## Espezieak 
Hau da zerrenda:
**Anteon agile* Olmi, 1984
**Anteon abdulnouri* Olmi, 1987
**Anteon arcuatum* Kieffer 1905
**Anteon borneanum* Olmi, 1984
**Anteon brachycerum* (Dalman, 1823)
**Anteon caledonianum* Olmi, 1984
**Anteon ephippiger* (Dalman, 1818)
**Anteon exiguum* (Haupt, 1941)
**Anteon faciale* (Thomson, 1860)
**Anteon flavicorne* (Dalman, 1818)
**Anteon fulviventre (Haliday, 1828)
**Anteon gaullei* Kieffer, 1905
**Anteon huettingeri* Olmi, Xu & Guglielmino, 2015
**Anteon infectum* (Haliday, 1837)
**Anteon insertum* Olmi, 1991
**Anteon jurineanum* Latreille, 1809
**Anteon krombeini* Olmi, 1984
**Anteon maritimum (Turner, 1928)
**Anteon pinetellum* De Rond, 1998
**Anteon pubicorne* (Dalman, 1818)
**Anteon reticulatum* Kieffer, 1905
**Anteon scapulare* (Haliday, 1837)
**Anteon sarawaki* Olmi, 1984
**Anteon thai* Olmi, 1984
**Anteon tripartitum* (Kieffer, 1905)
**Anteon xericum* Olmi & van Harten, 2006
**Anteon yasumatsui* Olmi, 1984
**Anteon zairense* Benoit, 1951
**Anteon zambianum* Olmi, 2008
**Anteon zimbabwense* Olmi, 2005
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Hong

**Gu Hong**, txineraz 谷•红,  (Dandong, Txina, 1988ko azaroaren 6a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari txinatarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Welter* kategorian, Txina ordezkatuz; Tokion, Busenaz Sürmeneli turkiarraren (urrezko domina) atzetik eta Lovlina Borgohain indiarraren eta Oshae Jones estatubatuarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lauren Price

**Lauren Louise Price**,  (Newport, Gales, 1994ko ekainaren 25a), *Ertaina* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Ertaina* kategorian, Erresuma Batua ordezkatuz; Tokion,  Li Qian txinatarraren (zilarrezko domina), Nouchka Fontijn herbeheretarraren eta Zenfira Magomedalieva errusiarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Oshae Jones

**Oshae Lanae Jones**,  (Toledo (Ohio), AEB, 1998ko urtarrilaren 3a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Lovlina Borgohain indiarrarekin partekatua) *Welter* kategorian, AEBren izenean; Tokion, Busenaz Sürmeneli turkiarraren (urrezko domina) eta Gu Hong txinatarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
John Bieter

**John Bieter** (Boise, 1962) euskal jatorriko ikertzaile eta historialari estatubatuarra, euskal diasporari buruzko lan ugari plazaratu du.

## Biografia 
Boisen jaio zen, Idaho, 1962an. Gurasoak Eloisa Garmendia eta Pat Bieter ziren. Ume zela Oñatira etorri zenetik, behin eta berriz bisitatu du arbasoen lurraldea. Boiseko Unibertsitatetik euskal komunitateari buruzko lan garrantzitsuak egin ditu, Mark anaiarekin batera idatzitako *An Enduring Legacy: The Story Of Basques In Idaho*, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Qian (boxeolaria)

**Li Qian**, txineraz 李 倩,  (Henan, Txina, 1990eko ekainaren 6a), *Ertaina* kategorian aritzen den boxeolari txinatarra da.

Hiru Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa,. Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa, bietan boxeoan, *Ertaina* kategorian, eta Txinaren izenean; Tokion, Lauren Price britainiarraren atzetik eta Nouchka Fontijn herbeheretarraren eta Zenfira Magomedalieva errusiarraren aurretik sailkatu zen. 

Azkenik Paris 2024 Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen finalean Atheyna Bylon panamarra garaituta.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Pat Bieter

**John Patrick "Pat" Bieter** (Devils Lake, Ipar Dakota,  - Banks, Idaho, ) estatubatuar politikari eta irakaslea izan zen.

Aireko Armadan zela, Eloisa Garmendia ezagutu zuen eta Boisera ezkondu zen. Bertan euskal diasporaren oinarrietako bat bilakatu zen. Boiseko Unibertsitatean *Basque studies* programa bultzatu zuen.

1996an Idahoko Ordezkarien Etxerako hautatu zuten eta hiru urtez egon zen bertan, kotxe istripu batean hil arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Go, Dog. Go!

***Go, Dog. Go!*** (euskaraz: «Zoaz, Txakurra. Zoaz!») Estatu Batuetako eta Kanada marrazki bizidun telesaila da. Lehenengo kapitulua Netflix telebistak eman zuen, 2021eko urtarrilaren 26an.  1961eko P. D. Eastman estatubatuar idazlearen izenburu berdineko kontakizunean oinarritua dago.

## Pertsonaiak 
* **Tag Barker** (ahotsa: Michela Luci) txakur laranja bat.
* **Scooch Pooch** (ahotsa: Callum Shoniker) Terrier urdin txiki bat.
* **Ma Barker** (ahotsa: Katie Griffin) txakur labanda bat.
* **Paw Barker** (ahotsa: Martin Roach) txakur marroi bat.
* **Cheddar Biscuit** (ahotsa: Tajja Isen) txakur zuri bat.
* **Spike Barker** (ahotsa: Lyon Smith) txakur gorri bat.
* **Gilber Barker** (ahotsa: Lyon Smith) txakur hori bat.
* **Grandma Marge Barker** (ahotsa: Judy Marshank) txakur more zahar bat.
* **Grandpaw Mort Barker** (ahotsa: Patrick McKenna) txakur beix zahar bat.
* **Yip Barker** txakur more txiki bat.
* **Sgt Pooch** (ahotsa: Linda Ballantyne) Terrier urdin bat.
* **Frank** (ahotsa: David Berni) txakur hori bat.
* **Beans** (ahotsa: Anand Rajaram) Bobtail berde handi bat.
* **Lady Lydia** (ahotsa: Linda Ballantyne) Caniche arrosa bat.
* **Sam Whippet** (ahotsa: Joshua Graham) Greyhound urdin bat.
* **Gerald** (ahotsa: Patrick McKenna) txakur zian bat.
* **Muttfield** (ahotsa: Patrick McKenna) txakur mago more bat.
* **Manhole Dog** (ahotsa: Patrick McKenna) txakur beix bat.
* **Mayor Sniffington** (ahotsa: Linda Ballantyne) txakur more bat.
* **The Barkapellas** hitz egin beharrean harmonikoki abesten duen txakur hirukotea.
** **Tenor** (ahotsa: Paul Buckley) txakur laranja altu bat.
** **Bass** (ahotsa: Reno Selmser) txakur more txiki bat.
** **Alto** (ahotsa: Zoe D'Andrea) tamaina ertaineko txakur zian bat.
* **Beefsteak** (ahotsa: Tajja Isen) Chihuahua arrosa bat.
* **Wind Swiftly** (ahotsa: Ava Preston) txakur more bat.
* **Tread Lightly** txakur zian bat.
* **Doug** txakur hori bat.
* **Wagnes** (ahotsa: Judy Marshank) txakur urdin bat.
* **Hambonio** ile-apaintzaile txakur gorri bat.
* **Big Dog** txakur zuri erraldoi bat.
* **Little Dog** (ahotsa: Hattie Kragten) txakur more txiki bat.
* **Waggs Martinez** (ahotsa: Linda Ballantyne) txakur more bat.
* **Fetcher** (ahotsa: Deven Mack) txakur zian bat.
* **Leo Howlstead** (ahotsa: John Stocker) txakur gris zahar bat.
* **Checkered Wag** (ahotsa: Lyon Smith) txakur zuri-beltz bat.
* **Kit Whiskerton** (ahotsa: Zarina Rocha) katu more bat.
* **Tom Whiskerton** (ahotsa: Paul Braunstein) katu urdin bat.
* **Chili** (ahotsa: Anand Rajaram) Bobtail gorri handi bat.
* **Whittling Weinerdog** (ahotsa: Patrick McKenna) txakur mago zuri bat.
* **Truck Driver** (ahotsa: Joshua Graham) txakur berde bat.

## Denboraldiak 
*Go, Dog. Go!* telesailak honako denboraldiak ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
*
Yolande Fox

**Yolande Margaret Betbeze Fox** (Mobile, Alabama,  - Washington Hiria, ) estatubatuar abeslari eta modeloa izan zen, 1951n Miss America hautatua.

Yolande Betbeze jaioa, gurasoen partetik euskaldun jatorrikoa zen. Katoliko sutsua, ez zuen bainujantziz agertu nahi eta horrek Miss America eta Miss USA arteko zatiketa eragin zuen. Feminista eta NAACP erakundearen aldekoa, opera abeslari moduan aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Zabala

**Miren Maite Zabala Rementeria** (Boise, ) euskal jatorriko futbolari estatubatuar ohia da, atezain moduan aritu zena.

WUSA estatubatuar txapelketan Atlanta Beat, Philadelphia Charge eta Carolina Courage taldeetarako jokatu zuen. 2004ko martxoan Athletic Clubek fitxatu eta bost partiduz ordezko moduan izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zenfira Magomedalieva

**Zenfira Ramazanovna Magomedalieva**, errusieraz Земфира Рамазановна Магомедалиева,  (Ibragimotar, Errusia, 1988ko otsailaren 8a), *Ertaina* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Nouchka Fontijn herbeheretarrarekin partekatua) *Ertaina* kategorian, ROCen izenean; Tokion, Lauren Price britainiarraren (urrezko domina) eta Li Qian txinatarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
Kontuan	izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek	ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
The Power of the Dog (filma)

***The Power of the Dog*** 2021eko western dramatikoa da, Jane Campion zeelandaberritar zinemagileak zuzendu zuena. Thomas Savage idazlearen izen bereko eleberrian dago oinarrituta.

Filmak 78. Veneziako Mostrako Zuzendari onenaren Zilarrezko Lehoia jaso zuen. 94. Oscar Sarietan Zuzendari onenaren Oscar Saria eskuratu zuen.

## Argumentua 
Phil Burbank karismaduna etxalde baten jabe da eta beldurra pizten du inguruan dituenengan, baita lilura ere. Anaiak bere emaztea eta horren semea ekartzen dizkionean, Philek sumindu egingo ditu baina, azkenik, maitasuna izateko aukera sortuko zaio.

## Aktoreak 
* Benedict Cumberbatch: Phil Burbank
* Kirsten Dunst: Rose Gordon
* Jesse Plemons: George Burbank
* Kodi Smit-McPhee: Peter Gordon
* Thomasin McKenzie: Lola
* Genevieve Lemon: Mrs. Lewis
* Keith Carradine: Governor Edward
* Frances Conroy: Old Lady
* Peter Carroll: Old Gent
* Adam Beach: Edward Nappo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lovlina Borgohain

**Lovlina Borgohain**,  (Assam, India, 1997ko urriaren 2a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Oshae Jones estatubatuarrarekin partekatua) *Welter* kategorian, Indiaren izenean; Tokion, Busenaz Sürmeneli turkiarraren (urrezko domina) eta Gu Hong txinatarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
James Wolfe

**James Wolfe** (Westerham, Kent, 1727ko urtarrilaren 2a - Plains of Abraham, Quebec Hiria, Frantzia Berria, 1759ko irailaren 13a) britainiar militarra izan zen.

Edward Wolfe jeneralaren semea izan zen eta oso gazte sartu zen armadan. Austriako Ondorengotza Gerran esku hartu zuen eta Flandrian eta Eskozian ere izan zen, non 1745eko Jakobita Matxinadaren zanpaketan parte hartu zuen. Akisgrango Hitzarmenak bere ibilbide geldiarazi zuen eta hurrengo zazpi urteetan Eskoziako Lur Garaietan goarnizioan egon zen.

1756an Zazpi Urteko Gerra hasi zenean, bere ibilbidean berriro aurrera egin zuen. 1757an William Pittek Nova Scotiako Louisbourgeko gotorlekua harrapatzeko espedizioan parte hartzeko eskatu zion. Gotorlekuaren setioaren arrakastaren ondoren, Quebec Hiria harrapatzeko San Laurendi ibaian gora egin zuen espedizio bat zuzendu zuen. Setio luze baten ondoren Montcalmeko markesaren tropa frantsesak garaitu zituen  eta britainiarrek hiria harrapatu ahal izan zuten. Wolfe guduan hil zen.
[thumb|*[Jeneral Wolferen heriotza* Benjamin Westen margolana]]

Bere heriotzak eta Quebeceko garaipenak Britainia Handian ikono bihurtu zuten. "Quebeceko heroia", "Quebeceko konkistatzailea" eta "Kanadako konkistatzailea' deitu zioten.
Andoni Goikoetxea (argipena)

**Andoni Goikoetxea** izenak adiera zenbait ditu:
* Andoni Goikoetxea  Bilboko Athletic Klubeko futbolaria.
* Andoni Goikoetxea Gabirondo,  gazteluar etakidea eta segalaria.
È stata la mano di Dio

***È stata la mano di Dio*** 2021eko Paolo Sorrentino italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 

Filmak 78. Veneziako Mostrako Epaimahaiaren Sari Nagusia eta Aktore gazte onenaren Marcello Mastroianni saria (Filippo Scotti) jaso zituen.

## Argumentua 
Napoliko (Italia) gazte baten larritasunaren eta askapenaren istorioa kontatzen du. 1980ko hamarkadan gaude, eta 17 urteko Fabietto Schisa bere lekua aurkitzeko borrokan ari den italiar nerabe baldar bat baino ez litzateke izango, bizitza maite duen familia paregabe batek ematen dion pozagatik izango ez balitz, bihurrikeriak egiten eta harreman korapilatsuetan nahasten gozatzen duena. Baina pare bat gertakarik dena aldatuko dute. Batetik, kirolaren mito jainkotiar bat iritsiko da Napolira: Maradona, futboleko idolo arrakastatsua, Fabietto bera eta hiri gatazkatsu guztia liluratzen dituena eta lehen ezinezkoa zirudien harrotasuna sentiarazten diena. Eta, bestetik, Fabiettoren bizitza bertan behera erroraraziko eta haren etorkizuna bultzatuko duen ezbehar pentsaezin bat. Itxuraz Maradonak salbatua, halabeharrak edo Jainkoaren eskuak ukitua, Fabiettok patuaren izaerarekin, galeraren nahasmenarekin eta bizirik egoteko askatasun hordigarriarekin borrokatuko du.

## Aktoreak 
* Filippo Scotti: Fabietto Schisa
* Toni Servillo: Saverio Schisa
* Teresa Saponangelo: Maria Schisa
* Luisa Ranieri: Patrizia
* Massimiliano Gallo: Franco
* Renato Carpentieri: Alfredo
* Marlon Joubert: Marchino Schisa
* Betti Pedrazzi: Baronessa Focale
* Biagio Manna: Armando
* Ciro Capano: Capuano
* Enzo De Caro: San Gennaro
* Lino Musella: Marriettiello
* Roberto Oliveri: Maurizio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Sánchez

**Federico Nicolás Sánchez** (San Miguel de Tucumán, 1988ko urriaren 26a) argentinar errugbilaria da, zabaltzaile postuan aritzen dena. Lau denboraldiz Top 14ko Stade Français Parisen jokatu ondoren, CA Brivek kontratatu zuen 2022an. 2010eko maiatzaren 21ean egin zuen debuta  Argentinako selekzioarekin. Argentinako talde nazionalean partida gehien jokatu duen errugbilaria da, eta baita puntu gehien lortu dituena ere. 2015eko Munduko Errugbi Kopako puntugilerik hoberena izan zen, 97 puntu erdietsi baitzituen sei partidatan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Cruzat Ochagavía

**Ricardo Cruzat Ochagavía** (Santiago, 1962ko apirilaren 6a) Txileko merkataritza ingeniaria da, Estatuko Enpresa Nacional del Petróleo (Enap) enpresa estrategikoko zuzendari nagusi ohia.

Ricardo Cruzat Infante eta Paz Ochagavía Valdés-en ezkontzaren semea da.

Txileko Unibertsitatean ingeniari komertzial gisa trebatu zen.  Gero, Enpresa Kudeaketako Goi Mailako Programa ikasi zuen Andeetako Unibertsitatean, beti Txileko hiriburuan. 

Pacífico V Región Txileko inbertsio konpainian hasi zuen bere enpresa jarduera eta gero Argentinako Central Puerto administrazio eta finantza zuzendaria izan zen.

Geroago, Entel telekomunikazio enpresan lan egin zuen, eta han Telefonia Mugikorreko eta Tokiko Telefoniako zuzendari nagusi bihurtu zen. 

Petrolio konpainian egon zen 2011ko abuztua eta 2013ko iraila bitartean. Geroago, zuzendari nagusia izan zen, Gasco enpresako presidenteordea. eta Gasmarreko presidentea.

Gaur egun, Nekazaritza Elkarte Nazionalaren, Codesser eta SNA Educa filialen buru da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tzuyu

**Chou Tzu-yu** (txineraz: 周子瑜; Ekialdeko Barrrutia, Taiwan, 1999ko ekainaren 14a), **Tzuyu** (, ahoskera: [t͈sɯ.ɥi]) izen artistikoaz ezaguna, Hego Korean diharduen taiwandar abeslaria da. *Twice* musika taldeko kiderik gazteena eta taiwandar jatorriko bakarra da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
#### Hego Koreakoak 
* 2017: *Twicetagram*
* 2020: *Eyes Wide Open*

#### Japoniakoak 
* 2018: *BDZ*
* 2019: *&Twice*
* 2021: *Perfect World*

## Kanpo estekak
Gergely Siklósi

**Gergely Siklósi**,  (Tapolca, Hungaria, 1997ko irailaren 4a), ezpata kategorian aritzen den eskrimalari hungariarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Ezpata-banaka* kategorian, Hungaria ordezkatuz; Tokion, Romain Cannone frantziarraren (urrezko domina) atzetik eta Ihor Reizlin ukrainiarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen taldekako proban.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ihor Reizlin

**Ihor Reizlin**, ukrainieraz Ігор Рейзлін, (Bender, Moldavia, 1984ko otsailaren 7a), *Ezpata-banaka* kategorian aritzen den eskrimalari ukrainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Ezpata-banaka* kategorian, Ukrainaren izenean; Tokion, Romain Cannone frantziarraren (urrezko domina) eta Gergely Siklósi hungariarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kazuyasu Minobe

**Kazuyasu Minobe**, japonieraz 和靖 見延,  (Echizen, Japonia, 1987ko uztailaren 15a), *Ezpata* kategorian aritzen den eskrimalari japoniarra da. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Ezpata taldeka* kategorian, Japoniako taldearekin, ROC taldearen (zilarrezko domina) eta Hego Koreako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Japonia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Koki Kano, Kazuyasu Minobe, Masaru Yamada eta Satoru Uyamak.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuten.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nouchka Fontijn

**Nouchka Fontijn**,  (Rotterdam, Herbehereak, 1987ko azaroaren 9a), *Ertaina* kategorian aritzen den boxeolari herbeheretarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa (Zenfira Magomedalieva errusiarrarekin partekatuz), bietan boxeoan, *Ertaina* kategorian, eta Herbehereen izenean; Tokion, Lauren Price britainiarraren (urrezko domina) eta Li Qian txinatarraren (zilarrezkoa domina) atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aaron Burr

**Aaron Burr Jr.** (Newark, New Jersey, 1756ko otsailaren 6a - New York, 1836ko irailaren 14a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 3. presidenteordea izan zen.

Teologia ikasi zuen Princetongo Unibertsitatean eta abokatu lanetan aritu zen. Armada Kontinentalera batu zen eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran esku hartu zuen. Gerra ostean abokatu gisa lan egin zuen berriro New Yorken, eta Alderdi Demokrata-Errepublikano Jeffersondarra sortzen lagundu zuen.

1791n Senatuko kide hautatu zuten, eta 1794 arte egon zen bertan. Thomas Jeffersonek irabazi zuen 1800eko hauteskunde presidentzialean hautagai izan zen. Ondorioz, lehendakariorde izendatu zuten.

1804an Burrek bere arerio Alexander Hamilton hil zuen pistolarekin duelu batean. Ez zuten epaitu, baina duelu harek bere karrera politikoarekin amaitu zuen. Mendebalde Urrunera joan zen orduan, aukera politiko eta ekonomiko berrien bila. 1807an Alabaman atxilotu zuten traizioagatik. Behin baino gehiagotan epaitu zuten bere agindupean estatu independente bat sortzeko konspirazioagatik, baina beti absolbitu zuten. Txirotuta hil zen 1836an.

## Kanpo estekak
Maryana Iskander

**Maryana Iskander** Egipton jaiotako ekintzaile sozial estatubatuarra da, Skoll sariaren irabazle eta Wikimedia Fundazioko zuzendari exekutiboa. Aurretik, Harambee Youth Employment Acelator Hego Afrikako GKEaren zuzendari exekutiboa izan zen.

## Kanpo estekak
Sergei Bida

**Sergei Olegovitx Bida**, errusieraz Сергей Олегович Бида, (Mosku, Errusia, 1993ko otsailaren 13a), *Ezpata-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Ezpata-taldeka* kategorian, ROCeko taldearekin, Japoniako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hego Koreako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROC taldea. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek	ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean	lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Sergei Bida, Sergei Khodos, Pavel Sukhov eta Nikita Glazkovek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bertinen zutabe

**Bertinen zutabea** elkarren ondoan dauden bi Malpighiren piramide banantzen dituzten giltzurruneko azalaren luzapenetako bakoitza da. Giza giltzurrunak 8 eta 18 lobulu artean ditu. Piramideen kanpoaldea erabat inguratzen dute, papila izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borisav Jović

**Borisav Jović** (; Nikšić, Batočina, 1928ko urriaren 19a - Belgrad, 2021eko irailaren 13a) jugoslaviar eta serbiar ekonomialari, politikari eta diplomazialaria izan zen. Jugoslaviako presidentea izan zen 1990eko maiatzetik 1991ko maiatzera.

Ekonomia ikasi zuen Belgradeko Unibertsitatean. 1970eko hamarkadan, Jugoslaviako enbaxadorea izan zen Italian. Serbiako Alderdi Sozialistako buruzagia eta Jugoslaviako presidentetza kolektiboko ordezkari serbiarra izan zen.

Slobodan Miloševićen aliatua eta aholkularia izan zen, eta boterera iristen lagundu zion. 1990eko maiatzaren eta 1991ko maiatzaren artean Jugoslaviako Presidentetza Kolektiboko presidentea izan zen, ordezkari serbiarraren txandan. Serbia eta Kroazia Jugoslaviatik kanporatzea eta serbiarrak bizi diren Kroaziako eremuak atxikitzea proposatu zuen. Urteko agintaldiaren amaieran presidentetzan, Jović saiatu zen Stjepan Mesić Kroaziako ordezkariaren kargu hartzea saihesten, eta larrialdietarako botereak eskatu zituen. Azkenean ezin izan zituen Esloveniaren eta Kroaziaren independentziak saihestu.
Nefrotoxikotasun

**Nefrotoxikotasuna** giltzurruna kaltetzen duen toxikotasuna da. **Nefrotoxina** izeneko substantziek eragiten dute. Horien artean daude analgesikoak, antiinflamatorioak, hainbat antibiotiko, antineoplasikoak, metal astunak eta disolbatzaile organikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uraker

**Urakerra** (*Notonecta glauca*) Notonectidae familiako intsektu hemiptero urtarra da. Espezie hau Europako, Ipar Afrikako eta Asiako eskualde askotan, Siberian eta Txinan zehar, bizi da. Gainazal-tentsioa erabiliz, urpean egoteko gai da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antiinflamatorio

**Antiinflamatorioa** edo **hantura-kontrakoa** inflamazioa edo hantura eta kongestioa gutxitu edo arintzeko balio duen edozein gai edo substantzia da, zuzenean hanturaren arrazoien kontra jardun gabe. Sendagaien kasuan, oro har, agente bitartekarien biosintesia eragozteko edo inhibitzeko mekanismoa erabiltzen dute, batez ere eikosanoideak edo azido arakidonikoaren deribatuak. Motako askotakoak daude baina ezagunenak eta erabilienak antiinflamatorio ez-esteroideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Mendikute dorretxea

thumb|Armarria.
**Mendikute dorretxea** Gipuzkoako Soraluze herrian dagoen XVIII. mendeko eraikina da. Erdi Aroan dorretxe izan zen. Ez da Erdi Aroko eraikina beraz; hala ere, herrian "dorretxe" esan zaio beti. Izen ugari ezagutu ditu: **Baltegietako jauregia**, **Dorrea**, **Zabalekoa**.

## Historia 
1756 inguruan altxatuta, Dorrea esaten zitzaion herrian. Alboan errota eta baseliza zegoen eta, multzoa, agian, Erdi Arotik zetorren; horrek ulergarria egingo luke "dorretxe" izendapena. XIX. mendetik aurrera agiri ofizial batzuetan Mendikute dorrea deitura eman zitzaion, bertan Domingo Mendikute Txurruka eta bere sendia bizi baitziren. Antzinako aktetan etxe honek izan duen beste izenetako bat Baltegietako jauregia izan da.

Garai batean jauregia Babil de Areízaga eta Corral baroiaren jabetzakoa zen, Narroseko markesaren anaiarena. 

XX mendearen hasieran, 1920. hamarkadan, eraikina hustu eta goitik behera aldatu zuten. Lehen solairuko altura jaitsi, eta beste bi egin zituzten gainetik, horretarako hormak metrotik gora altzatuz. Halaber, teilatu berria bi isurietara egin zuten, ganbara hobeto aprobetzatzearren.

## Ezaugarri batzuk 
Jatorrizko eraikinaren oso elementu gutxi gelditzen dira. Planta ia laukia, jatorriz teilatua lau aldetara ematen zuen. Behe solairuez gain beste bi solairu zituen, lehenengoa altura handikoa. Etxaurre nagusia, Eibarko bidera ematen duena, harlanduzkoa da; gainontzekoak ere harrizkoak dira, baina ez hain erregularrak.

Etxearen ertz batean armarri barrokoa eta kuartelatu ederra du, hareharrian zizelatua dagoena.

## Kokapena 
Baltegieta kaleko 22an dago kokatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Mendikute dorretxea Soropedian.](https://www.sorapedia.eus/wiki/Mendikute_dorretxea_(eu))
Antineoplasiko

**Antineoplasikoa** zelula tumoralen hazkundea saihesten duenez minbiziaren garapena inhibitu edo prebenitzen duen botika da. Substantzia horiek jatorri natural, sintetiko edo erdi-sintetikokoak izan daitezke. Antineoplasiko asko profarmakoak dira, hau da, hain toxikoa ez den edo ezaugarri farmakodinamiko hobeak dituen sendagai bat ematen da, eta organismoan dagoenean, beste sendagai eraginkorrago, seguruago eta selektiboago bat bihurtzen da, bere diana terapeutikoaren aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Zuloak (musika taldea)

**Zuloak** Euskal Herriko punk musika talde bat izan zen, Zuloak dokumentalaren hauspoz sortua (2012). 

## Ibilbidea 
thumb|Zuloak Donostiako Gasteszenan 2013an (argazki artistikoa)
Fermin Muguruzak emakumezko talde baten inguruan zuzendutako film dokumental faltsu baterako osatu zen Zuloak. Filma estreinatu ondoren ordea, diskoa grabatu eta zuzenekoak ematen hasi ziren Tania de Sousa (ahotsa), Ainhoa Unzueta (gitarra) eta Ursula Strong (bateria). 

Taldeak urtebete iraun zuen eszenatokietan, eta ondoren bestelako proiektuetara ekin zioten taldekideek: Ursula Strongek Niña Coyote eta Chico Tornado sortu zuen Koldo Soret gitarristarekin eta Tania de Sousak bakarkako lehen diskoa grabatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Policarpo Larrañaga

**Policarpo Larrañaga Aranguren** (Soraluze, Gipuzkoa, 1883eko urtarrilaren 26a - Baiona, Lapurdi, 1956ko abuztuaren 30a) euskal apaiza, euskal nazionalismoaren aldekoa, ekintzaile eta idazle sutsua izan zen. Erbesteratua hil zen.

## Liburuak 
* *Breve historial del pleito armero*, Eibar, 1923. Jose Maria Egurenekin batera idatzita.
* *Contribución a la historia obrera de Euskalerria I*, Donostia: Auñamendi, 1976. ISBN 13: 9788470251290.
* *Contribución a la historia obrera de Euskalerria II*, Donostia: Auñamendi, 1977. 
* *Emakume Abertzale Batza La Mujer En El Nacionalismo Vasco*, Donostia: Auñandi, 1978. ISBN 13: 9788470251382.
* *Emakume Abertzale Batza La Mujer En El Nacionalismo Vasco 2*, Donostia: Auñandi, 1978. ISBN 10: 8470251384.
* *Emakume Abertzale Batza La Mujer En El Nacionalismo Vasco 3*, Donostia: Auñandi, 1978.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ["Bidegileak" bildumako 24. zenbakia, Antton Narbaiza(https://eu.wikipedia.org/wiki/Antton_Narbaiza)k idatzitako.]
Polesskaya

**Polesskaya** Bielorrusiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Bere izenak bielorrusieraz "basoko zaldia" esan nahi du. Bere jatorria Polesia eskualdean dago, eta bertan zerbait zabaltzen da Ukrania aldera ere. Esan bezala, basoko abereak dira eta antzekotasun handia daukate Lituaniako Žemaitukas zaldi arrazarekin.

Gaur egun arraza nahiko bakana bilakatu da.

## Arrazaren historia 
Arraza antzinakoa da eta jadanik desagertuta dagoen Tarpan-etik datoz. Bielorrusiako eskualde zingiratsuetan II. mendetik bizi omen ziren. Polesiako zaldiaren hazkuntza eskualdean duela 2.100 urte hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrun-hilo

**Giltzurrun-hiloa** odol-hodiak, hodi linfatikoak eta nerbioak giltzurrunean sartzen diren lekuan dagoen depresio txikia da. Ureterra ere irekigune horretan barrena ateratzen da giltzurrunetik. Hiloa zeharkatuz, giltzurrunaren barruan giltzurrun-sinua izeneko barrunbe batera iristen da, non giltzurrun-papilak izeneko 8-12 irtengune dauden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantin Korovin

**Konstantin Alekseievitx Koronin** (Mosku, 1861eko abenduaren 5aGreg./azaroaren 23aJul. - Paris, 1939ko irailaren 11) errusiar margolari impresionista izan zen.

Merkatari familia batean jaio zen eta bere senide batzuk artistak izan ziren. Bere anaia Sergei margolari errealista izan zen eta Ilarion Pryanixnikov margolaria eta pintura irakaslea.

1875ean Moskuko Pi tura, eskultura eta arkitektura eskolan sartu zen. Han Vasili Perov eta Alexei Savrasovekin ikasi zuen. Valentin Serov eta Isaak Levitan taldekideen lagun ere egin zen. 1881-82 ikasturtean San Petersburgoko Arte Akademia Inperialean ikasi zuen, baina hurrengo urtean Moskura itzuli zen. 1885ean Parisera eta Espainiara bidaiatu zuen eta margolari inpresionista frantsesek txundituta utzi zuten.

Abramtsevoko Zirkuluko margolariak ezagutu zituen eta Peredvizhniki taldekoekin erakusketa egin zuen. Espainian, Italian, Kaukason eta Erdialdeko Asian ibili zen. 1890eko hamarkadan Mir iskusstva talde artistikoko kide egin zen. Iparraldera egin zituen ondorengo bidaiek eragina izan zuten bere lanetan.

XX. mendearen hasieran antzerki-dekorazioari ekin zion. 1909tik 1913ra Parisko pintura, eskultura eta arkitektura eskolako irakaslea izan zen. Lehen Mundu Gerran frontean egon zen armadari kamuflajeari buruz aholkatzen. Urriko Iraultzaren ondoren antzerkian lanean jarraitu zuen.

1923an Parisera bidaiatu zuen osasun arrazoiengatik eta han hil zen.

## Iruditegia 

Korovin On Balcony.jpg|Balkoian. Leonora eta Amparo espainiarrak, 1897–1898
Korovin-pechenega.JPG|San Trifon erreka Petxmergan, 1894
Korovin Twilight Room.jpg|Ilunabarra gela batean, 1880s
Korovin hammerfest.JPG|*Hammerfest: Aurora Borealis*. 1894–1895
Korovin arkhangelsk.JPG|Arkhangelgo portua, 1894
Korovin winter.jpg|Parisko kafetegia 1890eko hamarkada
Korovin cafe.JPG|Paris. Café de la Paix, 1906
Korovin Theatr.jpg|Antzerki konposizioa, 1910s
Korovin on terrace.jpg|Bi emakume terraza batean, 1911
Korovin moonlit night.JPG|Neguko gaua ilargiaren argitan, 1913
Korovin pier in Gurzuf.JPG|Gurzufeko kaia, 1914
Russian poster WWI 011.jpg|Dmitri Donskoi, LMGren posterra. 1914
Korovin Lilac.jpg|Lilak 1915
Korovin Shalyapin.jpg|Fiodor Xaliapin, 1915
Korovin Gurzuf.jpg|Gurzuf. 1916
Korovin spring.JPG|Udaberria, 1917
Korovin Moon Night.jpg|Ilargi gaua Paris, 1929
Korovin Parisian Street.jpg|Kaleko eszena Parisen
Korovin Paris 1933.jpg|Paris, 1933
Korovin Saint Deni Arc.JPG|Paris, Saint-Deniseko arkua, 1930eko hamarkada
Princeigor.jpg|Igor printzearen operarako jantzien diseinua

## Kanpo estekak
Miren Bartolome

**Miren Bartolome Garaioa** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1998ko urtarrilaren 2a) atleta da. Pertika jauzian aritzen da; gaur egun, Grupompleo Pamplona Atletico taldearekin dihardu, eta Francis Hernández du entrenatzaile.

2019an eta 2020an oso indartsu aritu zen, baina, gero, COVID-19a nozitu zuen; indarrik gabe geratu zen, eta hutsetik hasi behar izan zuen. Horrez gain, pandemiak baldintzatu zuen denboraldia, hainbat txapelketa bertan behera geratu baitziren.

2021ean, ezin izan zituen aurreko bi urteetako garaipenak errepikatu.

## Ibilbidea 
2017an, Espainiako errekorra 20 urtetik beherako kategorian, aire zabalean (4,30 m). Era berean, Espainiako txapelduna pista estalian nahiz aire zabalean.

2018an, Espainiako txapelduna izan zen 23tik beherako kategorian.

2019ko udan, Espainiako txapelduna, aire zabalekoa,  La Nucian (Herrialde Katalanak), 4,42 metroko jauzia eginda.

2020ko otsailean, pertika jauziko Espainiako txapelduna pista estalian; Nafarroako atletak  4,32ko jauzia egin zuen Ourensen (23 urtez azpiko Espainiako errekorra), Malen Ruiz de Azua eta Maialen Axpe gipuzkoarren aurretik geratuta.

Bizkarreko mina zuela eta, Miren Bartolome Espainiako txapelketaren kanpo geratu zen aire zabalean
2021ean, zilarrezko domina lortu du pista estaliko Espainiako Txapelketan, 4.38ko jauziarekin, Nafarroako Indoor errekor berria. Grupompleoko pertikalariak ezin izan du iazko titulua errepikatu, baina zilarra lortu du lehiaketa ikusgarri batean, eta Malen Ruiz de Auzak irabazi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Otaño

**Bernardo "Aitor" Otaño Jaca** (Adrogué, Buenos Airesko probintzia, 1938ko urtarrilaren 29a - Martínez, Buenos Aires Handia, 2005eko martxoaren 30a) argentinar errugbilari eta errugbi entrenatzailea izan zen, euskal jatorrikoa, bigarren lerroan jokatzen zuena. Argentinako selekzioko kidea izan zen 1960-1971 bitartean, eta kapitaina 1964tik 1966ra. 1965ean, Urrezko Olimpia saria jaso zuen.

## Bizitza 
Bernardo Otaño Jaca Adroguén jaio zen, Buenos Airesko probintzian, 1938ko urtarrilaren 29an. Bernardo Otaño Alberdiren eta Juana Ines Jaca Otañoren semea zen, eta Pedro Mari Otaño poetaren iloba. Aitak Aitor jarri nahi izan zuen jaiotza-agirian, baina erregistroan galarazi zioten; hala ere, izen horri eutsi zion beti.

Haurtzaroan tenisean aritu bazen ere, laster hasi zen errugbian, Champagnat klubean. 17 urte zituelarik, Burzacoko Pucarára aldatu zen. Hori izan zen bere bizitzako taldea, 1974an erretiratu zen arte jokatu baitzuen bertan, eten txiki batekin: 1973an Belgranorekin Europan barna egindako bira.

thumb|300px|1965ean Hegoafrikako bira egin zuen Argentinako selekzioa. Erdiko lerroan, ezkerretik hasita, Aitor Otaño seigarrena da.
1960an jaso zuen Argentinako selekzioaren lehenbiziko deia. Partida uztailaren 23an jokatu zen, Buenos Airesen, eta Frantzia izan zuten aurkari. Baina haren unerik gorena 
1965ean iritsi zen, kapitaina izan zelarik talde nazionalak Hegoafrikan egin zuen biran. Ahaztezina izan zen, batez ere, Junior Springboksen aurkako garaipena (6-11), ekainaren 19an, Johannesburgeko Ellis Parken, 40.000 ikusleren aitzinean. 1965ean bertan, Urrezko Olimpia saria jaso zuen, Argentinako urteko kirolariari ematen zaiona. Orduko belauneko arazoekin zebilen, eta infiltrazioak behar izaten zituen jokatu ahal izateko. Hala ere, beste hiru urtez aritu zen klubean.

2005eko martxoaren 30ean hil zen, kirurgia ondoko infekzio baten ondorioz.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Leyendas del rugby: Aitor Otaño, youtube.com
Christine Baranski

**Christine Jane Baranski** (Buffalo, New York, 1952ko maiatzaren 2a) estatubatuar aktore eta kantaria da. Emmy Sarietarako izendatua hainbat aldiz, 1995ean, komedia-telesail batean Aktore Laguntzaile onrna izateagatik irabazi zuen, Maryann Thorperen rola egiteagatik *Cybill* *sitcom*-en (1995-98). 

## Lan nabarmenak 
Baranskik bereziki fama lortu du Diane Lockhart abokatuaren rola betetzen *The Good Wife* (2009-2016) telesailean eta haren *spin-off* *The Good Fight*-en (2017tik).

Baranskik bi Tony sari irabazi izan ditu aktore onenarentzat, Broadwayko bi antzerki produzkiogatik: *The Real Thing* 1984an, eta *Rumors*, 1989an. 

Beste rol ezagun bat *The Big Bang Theory* (2009-2019) sitcomean eduki izan du, Leonard Hofstadterren ama gorpuzten.

## Kanpo estekak
Colin McRae

**Colin Steele McRae** (Lanark, 1968ko abuztuaren 5a - *ibidem*, 2007ko irailaren 15a) eskoziar auto gidaria izan zen. Munduko Rally Txapelketa irabazi zuen 1995ean.

1991n eta 1992an Britainia Handiko Rally Txapelketa irabazi zuen. 1987an egin zuen lehen lasterketa Munduko Txapelketan, Vauxhall Nova bat gidatzen, Suediako Rallyan. 1993tik 1996ra Subaru taldeko gidaria izan zen. 146 rallyetan lehiatu zen eta 25 garaipen lortu zituen. 1995ean munduko txapelketa lortu zuen eta taldeari munduko hiru titulu lortzen lagundu zion (1995, 1996 eta 1997). Bere azken garaipena 2002ko Safari Rallyan izan zen eta bere azken parte hartzea 2006ko Turkiako Rallyan.

2007ko irailaren 15ean hil zen, helikoptero istripu batean, Johnny semearekin eta bi lagunekin batera.

## MRT Garaipenak 
:

## Kanpo estekak
Kromista

**Kromistak** (edo **Chromista** erresuma) organismo eukariotoen talde bat dira, eta erresuma biologiko independente bat osatuko lukete, Cavalier-Smithen postulatuen arabera. Sailkapen sistema batzuetan erabiltzen da, adibidez, Bizitzaren Katalogoaren Sisteman. **Alga kromofito** deritzenak sartzen dira taldean, hau da, kloroplastoek a eta *c* klorofilak dituzten alga gehienak. Alga horiek lau mintz dituzte inguruan, eta alga gorri batetik hartu direla jotzen da. G*a*inera, talde *b*atzuek a eta b klorofilak dituzte, alga berde batetik datozenak. Azkenik, aurrekoekin lotura estua duten kloroplastorik gabeko zenbait talde ere sartzen dira. Lehen motako algen artean daude zelulabakar diatomeoak, dinoflagelatuak, urre-koloreko algak, haptofitak eta kriptofitak, eta alga arre zelulanitzak; bigarren motako algak klorarakneak dira, eta talde heterotrofoen artean aipagarriak dira zitilatuak, foraminiferoak, erradiolarioak, heliozooak eta parasito oomizetoak eta apikonplexuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soinu-energia

**Soinu-energia** edo **energia akustikoa**, soinu-uhinek garraiatutako energia da. Soinu gunetik darion bibrazio-energiatik sortuak dira eta inguruneko partikuletara energia zinetiko (partikulen mugimendua) eta energia potentzial moduan zeharkatuz hedatzen da. 

Soinu intentsitatearen definiziotik abiatuz, *A* azalera zeharkatzen duen soinu-energia kalkulatu daiteke:

## Kanpo estekak
Luzera-uhin

Luzera-uhinak.|thumb|right|250px
**Luzera-uhina**, medioan zehar desplazamendua uhinaren norantza berdinean daramatena da, norabidetik independienteki. 

## Kanpo estekak
Soinu intentsitate

**Soinu-intentsitatea** edo **intentsitate akustikoa**, soinu-uhin batek azalera unitate normal bakoitzeko hedapen norabidean transferitzen duen soinu-potentzia da.

:I={A \over N};

honetan, *I* soinu-intentsitatea da, *A* soinu-potentzia eta *N* azalera normala hedapen norabidean.

## Kanpo estekak
Wilson hodei

[thumb|Urpeko 21 kilotoiko [arma nuklearren proba, nes bajo el agua, Crossroads Operazioko *Baker* delakoa, Wilson hodei bat agerian lagaz.]]
**Wilson hodeia** edo **kondentsazio hodei iragankorra**, aire hezean gertatuako leherketen inguruan ikusgai da.

Arma nuklearrak edo tamaina handiko lehergailuak aire hezean eztandaraztean talka-uhinaren "fase negatiboak" leherketaren inguruan rarefakziosortzen du (dentsitate murrizketa), baina ez duenean. Rerefakzio honek airearen aldi baterako hozketa bat dakar, bertan dagoen ur lurrunaren zati baten kondentsazioa eraginez. Presioa eta tenperatura normaltasunera itzultzean, Wilson hodeia desegin egiten da.
Zurgihar

[240ox|thumb|[Hagin arrunt|Hagin adarraren ebaketa: zur iluna zurgiharra da; argia, zurgizena eta erdiko puntu beltza, bihotza]]
**Zurgiharra** enborraren bihotza da, zur ilunena, gogorrena eta iraunkorrena duena. Zurtoinaren edo adarren barnealdeko partea da zurgiharra, zurtoinaren parte hilak osatua eta, beraz, gaiak (izerdia) garraiatzeko ahalmena galdua duena. Kanpoaldeko zatia zurgizena da, eta hau baino gogorragoa da, eta kolore ilunagoa izaten du osagai dituen olioen, erretxinen eta gomen eraginez. Zuhaitz-espeziearen arabera, errazagoa da zurgiharra eta zurgizena bereiztea; adibidez, nahiko erraza da zedro eta haritzetan, ez hainbeste pinuetan, eta ia ezinezkoa makaletan.

## Formazioa
Zuhaitz gehienetan, zuraren barneko atalak bere jarduera eroalea eteten du, eta bere zelula biziak (parenkimak), funtsean, aldaketa batzuen ondorioz hil egiten dira:
*Protoplasmaren desintegrazioa.
*Zelula-hormak lignina gehiagorekin sendotzea.
*Gai organiko eta inorganikoak zelula-horman eta lumenean pilatzea: inpregnazioa. Gai horien artean daude taninoak, olioak, gomak, erretxinak, koloratzaileak, konposatu aromatikoak, silizio eta kaltzio karbonatoa.
*Izerdi-hodiak tileekin blokeatzea.

Aldaketa hori jasan duen zura da zurgiharra. Zenbat eta handiagoa izan inpregnazioa, hainbat eta handiagoa da usteltzea eragiten duten mikroorganismoekiko erresistentzia (onddo xilofagoak besteak beste).

## Funtzioak
Nahiz eta izerdirik ez garraiatu, zurgiharra ez da zur ez-funtzionala. Funtzio asko betetzen ditu: erresistentzia mekanikoa (zurgizenarekin batera egindako euste-funtzioa), patogenoen aurkako babesa, gastu energetikoaren eta transpirazioaren erregulazioa (zurgizenaren bolumena optimizatzea zuhaitzaren beharren arabera), mantenugaiak zurgizenerantz birziklatzea.

## Erabilerak 
Arotz, zurgin eta nekazariek zurgiharra nahiago izaten dute maiz, kolore aukera gehiago izaten delako (ilunak, aberatsak eta askotarikoak). Gainera, intsektu xilofagoek zurgizena baino ez dutenez erasotzen, oro har, kendu egiten da.

Zurgizenak eta zurgiharrak kolore desberdinik ez badute, ezin izaten dira biak erraz banandu eta, hortaz, berezi gabe erabiltzen dira. Horien artean daude izeikia, lizarkia, pagokia, astigarkia, urkikia, sahaskia eta ezkikia.

File:Tree rings.jpg|Pinu gorri (*Pinus sylvestris*) enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ez den argia.
File:Letokruhy buků v hornopožárském lese (006).JPG|Pago enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ai nabaritzen ez den.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*Zurgizen

## Kanpo estekak
Pavel Sukhov

**Pavel Vladislavovitx Sukhov**, errusieraz Павел Владиславович Сухов, (Samara, Errusia, 1988ko maiatzaren 7a), *Ezpata-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Ezpata-taldeka* kategorian, ROCeko taldearekin, Japoniako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hego Koreako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROC taldea. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek	ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean	lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Sergei Bida, Sergei Khodos, Pavel Sukhov eta Nikita Glazkovek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
VI. Euskal Herria Txapela 2021-2022

**VI. Euskal Herria Txapela 2021-2022** Euskal Herria Txapela futbol txapelketaren seigarren ekitaldia da.

Denboraldi guztiak ikustekoː Euskal Herria Txapela.

### VI. Euskal Herria Txapela 2021–22 
#### Sailkapena 
#### Finala 
## Denboraldiko emaitzak 
## Ekitaldi guztiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herria Txapela
* Emakumezkoen Euskal Herriko Futbol Kopa

## Kanpo estekak
Park Sang-young

**Park Sang-young**, koreeraz 박 상영,  (Jinju, Hego Korea, 1995eko urriaren 16a), *Ezpata-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari korearra da. 

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa *ezpata-banaka* kategorian, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa *ezpata-taldeka* kategorian, bietan eskriman eta Hego Korearen izenean; Tokion, Japoniako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Hego Korea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Park Sang-young, Ma Se-geon, Song Jae-ho eta Kweon Young-junek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ma Se-geon

**Ma Se-geon**, koreeraz 마 세건,  (Busan, Hego Korea, 1994ko urtarrilaren 14a), *Ezpata-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari korearra da. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Ezpata-banaka* kategorian, Hego Korearen izenean; Tokion, Japoniako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Hego Korea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Park Sang-young, Ma Se-geon, Song Jae-ho eta Kweon Young-junek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak