open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arma Senkrah

**Arma Senkrah**, jaiotzako izen-deiturez **Anna Loretta Harkness** (Williamson (New York), Ameriketako Estatu Batuak, 1864ko ekainaren 6a - Weimar, Alemaniar Inperioa, 1900eko irailaren 3a) biolinista izan zen. Jaiotzez estatubatuarra, Europan zehar ibili zen. Guadagnini biolin bat irabazi zuen 1881ean, Parisko Kontserbatorioko lehen saritzat, eta Franz Lisztekin hainbat kolaborazio egin zituen. Senkrahren karrera laburra bere ezkontzarekin batera amaitu zen, 1888an; eta 1900ean, bere buruaz beste egin zuen.

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
Harkness Williamsonen jaio zen, New Yorken, eta oso txikitatik musikan talentu handia erakutsi zuen. Hiru urte zituenean, bere familia Bostonera joan zen bizitzera eta han bere aita, L. B. Harkness, egunkari-postu batean hasi zen lanean. Harkness oso gaztetan hasi zen ikasten biolina eta pianoa bere amaren eskutik. 5 urte zituenean biolina ikasten hasi zen eta 7 urterekin Bostongo Musika Kontserbatorioan ikasten hasi zen, Julius Eichbergen babespean, non bi urtez egon zen.  1883tik 1884ra, Danimarkan, Suedian eta Alemanian zehar egindako bira; eta 1885ean, Frankfurteko Museoan emandako kontzertua, Mendelssohnen biolinerako kontzertua interpretatuz.

1884an, Franz Liszt ezagutu zuen. Senkrah bere biolineko teknika zuzenagatik eta emozio-adierazkortasun handiagatik zen ezaguna. Liszt harrituta zegoen Senkrahrekin, eta etorkizun handiko karrera luze bat izango zuela esaten zuen. Hainbat alditan Altenburgoko kontzertuetan jo zuen Lisztekin. Hainbat historialarik zioten Senkrahren arrakasta profesionalaren zati bat Lisztengatik zela. Hari esker izan zuen, baita ere, 1885an Weimarren Borodin ezagutzeko aukera. 1886an Errusian barrena bira bat egin zuen, eta han Txaikovski ezagutu zuen. 1888an, bere azken kontzertuetako bat jo zuen, Frankfurten: Bruchen sol minorreko biolinerako kontzertua.

## Ondarea 
1888an Adolf Hoffman alemaniar abokatuarekin ezkondu zen, Weimarren. 1900eko irailaren 3an errebolber tiro batez bere buruaz beste egin zuen, Weimarren. Suizidioaren arrazoiak ez daude guztiz argi, baina agian bere senarra desleiala zela pentsatzen da.  Beste informazio iturri batzuek diote bere buruaz beste egitera eraman zuena desordena mentaleko gaixotasun bat izan zela.

Fauré, Laub edo Hollaender konpositoreek beren konposizioetako batzuk Senkrahri dedikatu zizkioten. 1750ean irabazitako Guadagnini biolinak eta 1685ean egindako Stradivarius biolinak Senkrharen izena daramate. Haren bizialdi labur baina sutsua bizitzaren hauskortasunaren eta talentuak utzi dezakeen aztarnaren oroigarri bat dira.

## Erreferentziak
Irina Chakraborty

**Irina Chakraborty** (errusieraz Ирина Чакраборти; bengaleraz ইরিনা চক্রবর্তী; San Petersburgo) errusiar-finlandiar-indiar zientzialari, ingurumen-ingeniari eta unibertsitateko irakaslea da. 

## Bizitza 
Chakraborty Leningraden jaio zen, Sobietar Batasunean (gaur egun San Petersburgo, Errusia), guraso finlandiar-indiarrengandik. Finlandiako herritarra da. Mikrobiologia ikasi zuen Finlandian. 

Kanbodiako Phnom Penh-en bizi da 2011tik. Wetlands Work! enpresarentzat egiten du lan.  Bertan, saneamendu flotatzaileak garatu ditu, gorotzak prozesatu eta patogeno kopurua murrizten dutenak, Kanbodiako erdialdeko Tonlé Sap uretan bainatzean dagoen arriskua ia desagerrarazi arte. Asiako hego-ekialdeko ur gezaren erreserbarik handiena da. 100.000 pertsona inguru bizi dira, eta beren etxeak egitura flotatzaileetan eraikitzen dituzte.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013an, BBCko 100 Emakumeen artean hautatu zuten, ur gaineko herrixken saneamendua garatzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laku-komunitateentzako tratamendu-kapsula flotatzaileak (I. Chakraborty, Wetlands Work! Conservation Int'l)
Matxinada naxalita

**Matxinada naxalita** gerrilla marxista iraultzaileen (naxalita deituak) eta Indiako gobernuaren arteko gatazka armatua da.

1967an Indiako Legez Kanpoko Jarduerak Prebenitzeko Legeak Kanu Sanyalek sortutako Indiako Alderdi Komunista (Marxista-Leninista) erakunde terroristatzat jo zuen. 2006an, Indiako lehen ministroak, Manmohan Singhek, naxalitei «gure herrialdeak aurre egiten dion barne segurtasuneko arazorik handiena» deitu zien. 2011ko ekainean adierazi zen «garapena dela jende hori irabazteko baliabide nagusia», eta gobernuaren lana zela «maoistek eragindako 60 barrutietan garapena indartzea».

Naxalitek diote landa-populazio pobreenen laguntza jasotzen dutela, bereziki adivasi edo indigenena. Maiz eraso diote polizia tribalari, eta gobernu-langileei gatazkan zehar, hau da, naxaliten esanetan, lurra hobea izateko eta nekazaritza-langile abandonatuentzako eta pobreentzako lanpostu gehiago izateko eskubideen aldeko borrokan, gobernuaren aurkako herri-gerraren ideiaren antzeko estrategiari jarraituz.

Hala ere, nekazarien hilketak ohikoak dira, diruaren truke legez kanpoko meatze operazioak babestea leporatzen diete eta eskola eta azpiegitura proiektuei eraso diete. Nazio Batuen Erakundeak eta beste erakunde batzuek sei urte arteko haurrak errekrutatzea ere leporatu diete. Beste salaketa batzuk haurrak eta emakumeak giza ezkutu gisa erabiltzeari eta landa- eta tribu-eremuetan errekrutatutako emakumeen aurka bortxaketak egin izanari buruzkoak dira. Gatazka hasi zenetik 11.575 pertsona hil direla kalkulatu da (6.377 zibil, 2.285 segurtasun indarretako kide eta 2.913 matxinatu).

Gopal Krishna Pillai Indiako Barne ministroak esan zuenez, tokiko biztanleek basoen lurraldera iristeko eta meatzaritzaren eta energia hidroelektrikoaren onurak ekoizteko eta banatzeko bidezko erreklamazioak daudela onartzen du, baina naxalitek epe luzera estatu marxista bat sortzeko asmoa dutela diote. Barne ministroak gobernuak naxalitei aurre egitea eta galdutako eremu gehienak berreskuratzea erabaki zuela adierazi zuen.

Gerrilla naxalita «terrorista» gisa sailkatu zuten Indiako agintariek, baina bertan dauden eskualdeetan babesa du. *The Times of India* egunkariak egindako ikerketa baten arabera, Andhra Pradesh estatuko pertsonen % 58k gerrillaren pertzepzio positiboa dute, gobernuaren alde soilik % 19a izanda.

Matxinada 1967an hasi zen Mendebaldeko Bengalako Naxalbari herrixkan. Charu Majumdarrek Indiako luzaroko herri-guda nahi zuen, Txinako Iraultzaren antzekoa. Horretarako 1967an naxalita mugimenduaren oinarri bihurtu ziren Zortzi Dokumentu Historikoak idatzi zituen. Altxamenduak antzeko mugimenduak eragin zituen Orissan, Andhra Pradeshen (Srikakulamgo nekazal altxamendua) eta Keralan.

Gobernuaren azpiegitura-garapenaren eta matxinatuen aurkako ahaleginen ondorioz, naxaliten eragin-eremua – Indiako erdialdeko eta ekialdeko korridore gorria – izugarri murriztu da 2000ko hamarkadaren amaieran 180 barruti izatetik 2025ean 12 barruti izatera igaro arte, eta 10.000 matxinatu baino gehiago errenditu egin dira 2015 eta 2025 artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niloofar Rahmani

**Niloofar Rahmani** (persieraz: نیلوفر رحمانی‎ , Kabul 1992) Afganistango historian hegal finkoko Aire Armadako lehen emakume hegazkinlaria da, eta Afganistango Aire Indarreko lehen emakume pilotua 2001ean talibanak erori zirenetik. 2015ean Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria irabazi zuen.
## Bizitza eta karrera 
Txikitatik pilotu izatea zuen amets eta ia urtebete eman zuen ingelesa ikasten hegaldi eskolara joan ahal izateko. 2010ean Afganistango Aire Armadako Ofizialen Entrenamendu Programan sartu zen eta 2012ko uztailean bigarren teniente gisa graduatu zen. Sobietar aroan bi emakume helikoptero pilotu izan zituen, Nabizada ahizpak, bere aitarekin batera, inspirazio iturri izan ziren Rahmaniren lorpenerako. Cessna 182 batean egin zuen bakarkako lehen hegaldia. Hegazkin handiagoak hegan egiteko gogoz, hegaldi aurreratuko eskolara joan zen eta laster  C-208 karga militarreko hegazkina hegaldatzen ari zen. Emakumeek debekatuta dute hildako edo zauritutako soldaduak garraiatzea; hala ere, Rahmanik aginduei aurre egin zien misio batean lurreratzean zauritutako soldaduak aurkitu zituenean. Ospitale batera eraman zituen, eta nagusiei salatu zizkien bere ekintzak, eta haiek ez zuten zigorrik ezarri.

Bere lorpenak iragarri zirenean, Rahmani Kapitainaren familiak mehatxuak jaso zituen bai familiako kideengandik bai talibanengandik, eta hauek bere anbizioa eta karrera aukerak gaitzetsi zituzten. Familiak herriz hainbat aldiz aldatu behar izan zuen, baina Rahmani erabakita zeukan,  C-130 hegazkin handiago batean hegan egitea eta beste emakumeak inspiratzeko hegaldi-irakasle izatea zuen helburu. C-130ean hasi zen entrenatzen AEBetako Aireko Indarrarekin.  2015ean eta 2016ko abenduan osatu zuen programa, eta ondoren asiloa eskatu zuen Estatu Batuetan. Rahmanik Estatu Batuetako Aireko Indarren pilotu militar izatea espero zuen.
thumb|Niloofar Rahmani bigarren tenientea graduatu aurreko pilotuen prestakuntzako beste lau graduatuekin batera dago, 2013ko maiatzaren 14an Shindand Aire Basean (Afganistan) egindako zeremonia batean pilotu hegoak jaso baino lehentxeago.
Kimberley Motley abokatu internazionalak ordezkatu zuen Rahmani, eta 2018ko apirilean asiloa eman zioten Estatu Batuetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria
* Emakumeak Afganistanen

## Kanpo estekak
Tevfik Esenç

**Tevfik Esenç** (Hacıosman, Otomandar Inperioa, 1904 - *ibidem*, Turkia, 1992ko urriaren 7a) ubykh jatorriko turkiar hiritarra izan zen, ubykheraren azken hiztuna izateagatik ezaguna. Erraz hitz egiten zuen ubkykheraz, adigeraz eta turkieraz.

Hacıosman herriko alkatea () izan zen legegintzaldi batez, Istanbulen funtzionario publiko lanpostu bat lortu baino lehen. Istanbulen bertan, Georges Dumézil frantziar hizkuntzalariarekin eta bere laguntzailea Georges Charachidzérekin buru-belarri aritu zen ubykhera hizkuntza erregistratzeko. Horrez gain, ubykh herriaren mitologiaren, kulturaren eta ohituren jakintza-iturri izan zen.

Esenç, ubhykeraz hitz egiten eta idazten zekien azken hiztuna, Hacıosmanen hil zen 1992ko urriaren 7an, 88 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giza ezkutu

ren 'Giza ezkutua' gerra-postala]]
**Giza ezkutua** termino militar eta politiko bat da, borrokalari ez direnak borroka-helburuetan edo horien inguruan nahita jartzea deskribatzen duena, etsaiari borroka-helburu horiek erasotzeko asmoa kentzeko. Erasoetan borrokalariak babesteko pertsonak erabiltzea ere izan daiteke, borrokalarien aurrean joatera behartuak. XX. eta XXI. mendeetan operazio ugari izan ziren nahi gabeko giza ezkutuak erabili zituztenak. Borondatezko giza ezkutuen erabilerak ere izan dira, batez ere Mahatma Gandhik erresistentzia tresna gisa erabili zituelarik.

Babestutako pertsonak giza ezkutu gisa erabiltzera behartzea gerra krimena da 1949ko Genevako Konbentzioen, 1977ko Genevako Konbentzioen I. Protokolo Gehigarriaren eta 1998ko Erromako Estatutuaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basappa Danappa Jatti

**Basappa Danappa "B. D." Jatti** (Savalagi, Jamakhandi, 1912ko irailaren 10a – Bangalore, 2002ko ekainaren 7a) indiar abokatu eta politikaria izan zen. Indiako behin-behineko presidentea izan zen 1977ko otsailaren 11tik uztailaren 25era.

Jattik PB High School Jamkhandi-ren ikasi zuen eta Rajaram College-ko Bachelor of Arts gradua eta Kolhapur hiriko Sykes Law College-ko zuzenbideko gradua lortu zituen. Jamkhandin abokatu aritu zen denbora batez, 1940an bertako udal gobernuko kide eta ondoren presidente izendatu zuten arte 1945ean. Jamkhandi estatuko legealdiko kide hautatu zuten, eta gero ministro eta ministro nagusi.

Jattik harreman adeitsuak izan zituen agintean zegoen maharajarekin eta estatua Indiako Batasunean sartzeaz arduratu zen. 1948ko maiatzaren 8an Jamkhandi Bombay estatuan sartu ondoren, Jatti berriro abokatu lanetan hasi zen.

Geroago, Jatti Bombay estatuko biltzar legegileko kide hautatu zuten eta ministro nagusiaren idazkari izendatu zuten. 1952ko hauteskundeen ondoren estatuko Osasun ministro izendatu zuten.

Ondoren, Mysore estatuko biltzar legegileko kide eta 1961ean onartutako legea prestatu zuen nekazaritza erreformako batzordeko presidentea izan zen. 1959tik 1962ra Jatti Mysore estatuko ministro nagusia izan zen. 1962ko hautaketaren ondoren kargua utzi zuen gehiengoa lortu ez zuelako.

1968tik 1972ra Pondicherryko gobernadorea izan zen, eta 1972tik 1974ra Orissako gobernadorea. 1974an Indiako presidenteorde hautatu zuten, 662 hautesletik 521 botorekin. 1974ko abuztuaren 31n karguaz jabetu zen.
thumb|Jattik lehendakariorde karguaren zina egin du

Jatti Indiako behin-behineko presidente bihurtu zen 1977ko otsailaren 11n, Fakhruddin Ali Ahmed presidentea hil ondoren. 1977ko hauteskundeen ondoren, martxoan larrialdi egoera ezeztatu zuen eta martxoaren 24an [[Morarji Desai] lehen ministro karguaren zina egin zuen. 1977ko apirilean gobernuaren gomendioari jarraitu zion eta hauteskundeak deitu zituen [[Indiako Kongresu Nazionala] alderdiak gobernatutako estatuetan. 1977ko uztailaren 25ean Neelam Sanjiva Reddy presidente berriari eman zion kargua.

Jatti oso gizon erlijiosoa izan zen eta *Basava Samithi* erakundea sortu zuen Basaveshwararen predikuak zabaltzeko.

Jattik ''I'm My Own Model'' izeneko autobiografia idatzi zuen. 2002an hil zen eta 2012an bere jaiotzaren mendeurrena ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alphonsus Mathias

**Alphonsus Mathias** (Pangala, 1928ko ekainaren 22a – Bangalore, 2024ko uztailaren 10a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1963tik 1986ra Chikmagalurreko apezpikua izan zen eta 1986tik 1998ra Bangaloreko artzapezpikua.

## Bizitza 
Diego Mathias eta Philomena D'Souzaren seme-alabetatik laugarrena, Alphonsus Mathias Karnatakako Pangala herri txikian jaio zen 1928ko ekainaren 22an. 1954ko abuztuaren 24an apaiztu zen. 1963ko azaroaren 16an, Paulo VI.a aita santuak Chikmagalurreko apezpiku izendatu zuen. Hurrengo urteko otsailaren 5ean apezpiku-ordinazioa jaso zuen Chikmagalurreko San Jose katedralean, James Knox artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Albert Vincent D'Souza eta Raymond D'Mello izanik.

Vatikanoko II. kontzilioko hirugarren eta laugarren saioan parte hartu zuen. 1989tik 1994ra Indiako apezpiku-konferentziako buru izan zen.

Mathias 2024ko uztailaren 10ean hil zen, 96 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ubagarasamy Bernadeth

**Ubagarasamy Bernadeth** (batzuetan **Oubagaraswami Bernadotte** edo **Ubagaraswamy Bernadette** ere deitua; ; Oulgareteko parrokia, Rettiarpalayam, Pondicherry, 1899ko otsailaren 12a – 1949ko otsailaren 5a) indiar elizgizon katolikoa izan zen, 1940tik 1949ra Coimbatoreko apezpikua izan zena. Pondicherry eta Cuddaloreko artxidiozesiko lehen indigena izan zen, apezpiku-ordenazioa jaso zuena.

## Bizitza 
Oulgaret parrokian jaio zen, Rettiarpalayamen, Pondicherryn. 1925eko maiatzaren 23an apaiztu zen, Pondicherryko artxidiozesian inkardinatuta geratuz. Apaizgaitegi txiki batean irakatsi zuen, eta han Gurutzada Eukaristikoa inauguratu zuen. Bere adibidea beste parrokia batzuek jarraitu zuten, hala nola Attipakkam, Irudayampet eta Viriyur hirietakoak. 1940ko apirilaren 9an, Paulo VI.ak Coimbatoreko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 25ean jaso zuen apezpiku-ordenazioa Auguste-Siméon Colas artzapezpikuaren eskutik. Elizbarruti horretarako izendatutako lehen apezpiku indiar bihurtu zen. 

1945eko maiatzaren 26an, Mariaren Aurkezpenaren Frantziskotar Ahizpen ordena ezarri zen Indian, Ubagarasamy apezpikuaren baimenarekin.

Ubagarasamy Bernadeth apezpikua bat-batean hil zen 49 urterekin, Pondicherryko artzapezpikua bisitatzera zihoala.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromako Estatutua

**Erromako Estatutua** Nazioarteko Zigor Auzitegia eratzeko tresna da. Erroman (Italia) hartu zuten, 1998ko uztailaren 17an, Nazioarteko Zigor Auzitegia ezartzeari buruzko Nazio Batuen Guztiahaldunen Konferentzia Diplomatikoan.

Erromako Estatutuak nazioarteko lau krimen nagusi ezarri zituen: genozidioa, gizateriaren aurkako krimenak, gerra-krimenak eta eraso-krimena. Delitu horiek ez dira inolako preskripziopean egongo. Erromako Estatutuaren arabera, Nazioarteko Zigor Auzitegiak nazioarteko lau krimen nagusiak ikertu eta prozesatu ahal izateko, estatuek ezin dute edo ez dute beren kabuz egin nahi. Auzitegiaren eskumena auzitegi nazionalen eskumenaren osagarria da. Auzitegiak krimenen gaineko eskumena du, baldin eta krimen horiek estatu alderdi baten lurraldean egiten badira edo estatu kide bateko nazional batek egiten baditu. Arau horren salbuespen bat da Nazioarteko Zigor Auzitegiak krimenen gaineko jurisdikzioa ere izan dezakeela, bere jurisdikzioa Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak baimenduta badago.

2024ko maiatzean, 124 estatu estatutuaren zati ziren. Afrikako 33 herrialde dira, Asia-Pazifikoko 19, Ekialdeko Europako 19, Latinoamerikako eta Karibeko 28 eta Mendebaldeko Europako eta beste herrialde batzuetako 25. Besteak beste, auzitegiaren funtzioa, jurisdikzioa eta egitura ezartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carys Davies

**Carys Davies** (Llangollen, Denbighshire), galestar idazle bat da.

Galesko Llangollen udalerrian jaio eta Newport hirian eta Ingalaterrako Midlands eskualdean hazi zen.

## Idazlanak 
### Kontakizun laburrak 
* (2007). Some New Ambush. Salt Publishing. ISBN 9781844713417.
* (2014). The Redemption of Galen Pike. Salt Publishing. ISBN 9781907773716.

### Eleberriak 
* (2018). West. Granta Books. ISBN 9781783784226.
* (2020). The Mission House. Granta Books. ISBN 9781783784301.
* (2024). Clear. Granta Books. ISBN 9781803510408.
Ontzi beltz eta gorrien kultura

**Ontzi beltz eta gorrien kultura** () Indiako azpikontinentean Burdin Aroaren hasieran agertu zen kultura bat izan zen, K.a. XV. eta IX. mendeen artean.

Garai vedikoarekin lotzen da, teknologia maila baxua zen garaiarekin. Kultura arkeologikoa dela esaten den arren, espazio eta denbora hain zabaletan aurkitzen denez eta halako estilo aniztasuna azaltzen duenez, kultura ugarik egindako ontziak direla pentsatzen da.

## Aurkikuntza 
Mortimer Wheelerrek 1947an induskatu eta deskribatu zuen lehen aldiz ontzi beltz eta gorria, eta Satavahanako zeramika izena eman zion. Ondorengo urteetan ontzi beltz eta gorri gehiago aurkitu ziren, denbora tarte luzea batean dataturikoak; Neolito garaitik hasi, Brontze Aroan jarraitu eta Burdin Aro goiztiarrerarte.

## Kokapen geografikoa eta historikoa 
Ganges lautadaren mendebaldean K.a. 1450-1200 artean agertu da eta Grisez margotutako ontzien kulturak hartu zuen haren tokia, aldiz Gangesaren erdialdean eta ekialdean K.a. 700-500 arte iraun zuen eta Iparraldeko ontzi beltz leunduen kulturak ordezkatu zuen. Gaur egungo Punjab eskualdearen ekialdean Harappar zeramika berantiarrari loturik dago.

Indus haranaren mendebaldean ez da zeramika mota hau agertu.

Sri Lankan ontzi beltz eta gorrien aldaera bat aurkitu da, hango Burdin Aroari (K.a. 900-600) loturik. Garai hartan etxekotu ziren zaldiak, arroz landaketak egiten hasi ziren eta burdinezko tresnak ekoizten hasi ziren.

## Zeramikaren ezaugarriak 
Ontziaren azalera berean kolore biak agertzea posible den arren ohikoena kanpoaldea gorria izatea eta barnealdea beltza izatea da. Hau oinarri hartuta ondoren apaingarriak egiten zaizkio. Gainazalen kolorea alderantzikatutako tiro teknika erabiliz lortu izana posible da, non eltzea buruz behera kokatzen den labe batean, barrualdea materia begetalez beteta. Suaren eraginez kanpoaldea herdoildu egiten da eta aldiz materia begetalak barrualdean erredukzio-baldintzak sortzen ditu eta belztu egiten da., baina hasiera hartan erabilera oso urria zen. Hasiera goiztiarra da oso, Anatolia penintsulako (Hititak) Burdin Aroa baino bizpairu mende geroago baita eta Europako (Zeltak) Burdin Aroa baino bizpairu menpe goizago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoxton

**Hoxton**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Hackney barrutian.

Historikoki eta 1898 arte Middlesex konderrian egon zen, Londres Handia eta East End eremuaren zati izatera pasatuz.
Surasena

**Surasena** edo **Śūrasena** Antzinako Indiako erresuma bat izan zen, gaur egungo Uttar Pradeshko Braj eskualdean. Mathura zen bere hiriburua. *Anguttara Nikaya* testu budistaren arabera, Surasena hamasei Mahajanadapetako (literalki "erresuma handia") bat zen K.a. VI. mendean. *Ramayana* olerki epiko hinduistan ere aipatzen da. Megastenes greziarrak *Sourasenoi* aipatzen du eta bere hiriak *Methora* eta *Kleisebora* zirela esaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hole (musika taldea)

**Hole**, AEBetako rock alternatibo talde bat izan zen. 1989an Los Angeles hirian Courtney Love (ahotsa eta gitarra) eta Eric Erlandson (gitarra) kideek sortu zuten, taldearen historian zehar hainbat baxu-jotzaile eta bateria-jotzaile izan ditu, horien artean maiztasun handienekoak, Patty Schemel (bateria) eta Kristen Pfaff (1967-1994, baxua) eta Melissa Auf der Maur (baxua).

## Diskografia 
* *Pretty on the Inside* (1991)
* *Live Through This* (1994)
* *Celebrity Skin* (1998)
* ''Nobody's Daughter'' (2010)
Patxi Epelde Mundiñano

**Patxi Epelde Mundiñano** (Tolosa, Gipuzkoa - 2019ko abuztuaren 28a, Ordizia, Gipuzkoa), euskal margolari eta eskultore bat izan zen. 

[thumb|right|250px|*Amiantorenei eskultura*, [CAF lantegiaren ataria, Beasain.]]

Sortzez tolosarra zen, nahiz eta Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian bizi zen. Ezaguna zen bere ibilbideagatik, baita hainbat erakusketa eta tailer antolatzeagatik ere, Barrena jauregian pintura, marrazketa eta eskultura eskola ematen zuen. Iñaki Epelde anaia ere Tolosaldea eskualdean artista entzutetsua izan zen.

Goierriko Artisten Topaketan eta Ehunate proiektu kolektiboan ere parte hartu zuen, eta Goiart sariketako eta Beasaingo Aterpe pintura lehiaketako epaimahaikide ere izan zen.

## Eskulturak 
* *Amiantorenei eskultura*, CAF lantegiaren atarian, Beasain
* Gipuzkoako Aurresku Txapelketako garaikurra

## Margolanak 
* Ordiziako Kiroldegiko igerilekuaren hormako margolana
Francis Kalist

**Francis Kalist** (Reethapuram, Tamil Nadu, 1957ko azaroaren 23a) indiar elizgizon katolikoa da. 2008tik 2022ra Meeruteko apezpikua izan zen eta 2022az geroztik Pondicherry eta Cuddaloreko artzapezpikua da.

## Bizitza 
S. Kalist eta M. Mariammalen semea, Francis Kalist 1957ko azaroaren 23an jaio zen Ratapuramen, Kanyakumari barrutian, Tamil Nadun. Lehen mailako ikasketak jaioterrian egin ondoren, Sardhananko San Joan apaizgaitegi txikian sartu zen. Ranchiko San Alberto apaizgaitegi nagusian jarraitu zituen filosofia eta teologiako ikasketak. 1982ko abenduaren 30ean apaiztu zen Meeruten, eta elizbarruti horretan inkardinatuta geratu zen.

2008ko abenduaren 3an, Benedikto XVI.a aita santuak Meeruteko apezpiku izendatu zuen Patrick Nairren ordez., eta 2022ko apirilaren 29an hartu zuten kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apatxe Gerrak

**Apatxe Gerrak**, 1849-1886 artean AEBetako Armada eta Apatxe herriaren arteko hainbat gatazka armatu izan ziren, 1924 arte modu apalagoan jarraitu zutenak. Hego-mendebaldeko Estatu Batuetan jazo zen, bereziki Arizona estatuan eta modu murritzagoan Mexiko Berria eta Texas estatuetan.

1846an Estatubatuar-Mexikar Gerran AEBek apatxeen bizilekua zen Mexikoko lurraldeak beteganatu zituen, berehala apatxe eta kolono estatubatuarren arteko gatazka armatua piztuz.

Gerra hauetan parte hartutako apatxe buruzagi nagusiak Jeronimo, Cochise, Mauka Gorri, Ulzana eta Victorio izan ziren.
Apatxeria

**Apatxeria**, mendebaldeko apatxeraz *n’dee bikéyaa*, meskalero-txirikahueraz *n’nee bikíyaa* eta lipaneraz *ndé biikéyaa*, literalki “jendearen lurraldea*, gaztelaniaz *Comanchería* eta ingelesez *Comancheria'', XVIII. mendetik ndé edo apatxe herriaren bizilekua den lurraldea da. 

Lehen aipamen idatziek Apatxeriaren iparraldeko muga Arkansas ibaian kokatzen dute, eta erdialdetik gaur egungo AEBetako Texas, Mexiko Berria eta Arizona estatuetan hedatzen zen, aldiz, hegoaldean Mexikoko Sonora, Chihuahua eta Coahuila estatuetan hedatzen zen.
Iniciativa pol Asturianu

**Iniciativa pol Asturianu** (Asturieraren aldeko ekimena) 2011ko urriaren 29an sortu zen kolektiboa da. Asturieraren normalizazioaren eta bertako hiztunen hizkuntza-eskubideen onarpenaren alde lan egiten du. 

Erakundearen jardun-eremua Asturiasko autonomia-erkidegoaren lurraldea da, nahiz eta astur-leonera hizkuntzari buruz diharduten beste erakunde batzuekin elkarlanean aritzen den berezko hizkuntza den lekuetan, eta, horrez gain, hizkuntza aintzat hartzea eta babestea dakarten nazioarteko harremanak ezartzen dituen.

Elkarte honek asturieraren erabilera eremu berrietan ezarri nahi du, mota guztietako erakundeekin akordioak lortzea ahalbidetuko duten ekintza zehatzen bidez. Hala, akordioak bilatzen ditu, baina errebindikazio-kanpainak ere erabiltzen ditu beharrezkotzat jotzen dituen egoeretan.

## Elkartearen datuak 
* Egoitza: Hotel de Asociaciones de Xixón, Manuel Llaneza ibilbidea, 68, Xixón.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturieraren ofizialtasunaren aldeko mugimendua
* Asturiera

## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
* :Vitor Suárez ekintzailearekin elkarrizketa.
Viktor IV.a (1138ko antipapa)

**Gregorio Conti de Ceccano**, **Viktor IV.a** izenez antipapa izan zen hilabete batzuetan 1138. urtean.

Paskoal II.a aita santuak Conti kardinal izendatu zuen 1107ko otsailaren 18an, baina 1112an titulua kendu zion. Kalisto II.a aita santuak 1122an itzuli zion maila. 1130. urteko zisman, Anakleto II.a antipapari lagundu zion Inozentzio II.aren aurka.

1138ko urtarrilaren 25ean Anakleto II.a hil ondoren, Conti aita santu izendatu zuten haren jarraitzaileek urte hartako martxoan, Roger II.a Siziliakoaren laguntzarekin, nahiz eta laster bere jarraitzaileen kopurua murriztu eta Viktorrek aita santuari uko egin zion 1138ko maiatzaren 29an, Bernart Clairvauxkoak eskatu ondoren.

Viktorrek eta bere jarraitzaileek leialtasuna agindu zioten Inozentzio II.a aita santuari eta honek bere karguetan mantentzeko konpromisoa hartu zuen. Inozentziok ez zuen bere hitza bete eta kargugabetu egin zituen Laterango II. Kontzilioan.
Neela Bhagwat

**Neela Bhagwat** (Maharashtra, Pune, India) musika klasikoko abeslaria, irakaslea eta itzultzailea da. Bere maisua Pandit Sharatchandra Arolkar izan zen, Pandit Krishnarao Shankar-ekin ikasi zuena. Panfit Jal Balaporia ere bere maisua izan zen. Gainera, thumris genero musikalari ikuspegi feministatik interpretatutako abestiak konposatzeagatik ezagunenetakoa da. Bere ekarpenen artean, Kabir eta Meera bhajans-en konposizioak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Infante

**Manuela Infante** (Txile, 1980) antzerkigile, zuzendari, aktore, gidoilari eta musikaria da. Teatro de Chile konpainiaren sortzailea izan zen. Hainbat sari jaso ditu, horien artean Altazor saria dramaturgia eta zuzendaritza kategorietan, *Narciso* lanarengatik 2006. urtean.

Teatro de Chile konpainiako kidea izan zen 2001. urtean hasi zenetik 2016. urtean desegin zen arte, eta 12 lan egin zituzten 15 urteko ibilbidean. Konpainia horrekin batera, nazioko eta nazioarteko aintzatespena lortu zuen. Konpainia desegin ostean, era independentean sortu zituen *Loros Negros*, *Xuarez* (2015), *Estado Vegetal* (2017) *Idomeneo* (2018) *Cómo Converter en Piedra* (2021) edo *Vampyr* (2024) lanak. Gainera, 2020. urtean Europako antzokietan lan egiten hasi zen. Harrezkero, KVS (Belgika), Kaai Theater (Belgika), TheaterWorks (Singapur), Münchner Kammerspiele (Alemania), Schauspielhaus Bochum (Alemania), Theater Basel (Suitza), Kyoto Experimental (Japonia), Volkstheater Vienna (Austria), Schauspielhaus Hannover (Alemania), FIBA (Buenos Aires), Teatre Nacional de Cataluña (Espainia), Nord Nederland Toneel (Herbehereak) Txileko Arte Kritikoen Zirkuluko "urteko obrarik onena" saria jaso du *Xuarez y Estado Vegetal* lanarekin(2017), Dramaturgia onenaren Altazore sari nazionala eman zioten eta zuzendari onenaren saria *Narciso* lanarekin (2006), Nuez Martín saria *Xuarez* lanarekin, eta Stükemarkt 2019 saria Berlingo Theatertreffen *Estado Vegetal* lanarekin.

2019. urtean Veneziako 47. Biurtekoan Teatrora gonbidatu zuten *Estado Vegetal y Realismo* lanekin. Bere lana Alemanian, Belgikan, Herbehereetan, Irlandan, Espainian, Italian, Suitzan, Ameriketako Estatu Batuetan, Singapurren, Korean, Japonian, Uruguain, Perun, Mexikon, Argentinan eta Brasilen aurkeztu dute. 

Bere hiru lan Txilen eta atzerrian kaleratu dira. 2014. urtean Txileko Dramaturgia Nazionalaren Erakustaldiko Zuzendari Artistiko izendatu zuten lehen emakumea izan zen.

Haurrentzako bi antzezlan idatzi ditu, *El Corazón del Gigante Egoísta* (2016) eta *Ayudándole a Sentir* (2017).

Musikari gisa bi disko konposatu, idatzi eta ekoiztu ditu Bahia Inútil taldearekin: *Stand Scared* (2011) eta *Bahia Inútil* (2015). Era berean, bere lan gehienen soinu-diseinuaz arduratu da. 

Gidoilari gisa, ikus-entzunezko ekoizpenetan lan egin du Txilen, Cristian Jimenez, Alicia Scherson eta Marialy Rivas eta Sebastian Lelio zuzendari ezagunekin, besteak beste. Finlandian estreinatu zen *Invisible Heroes* (2019), YLE Finlandiak eta Parox Txilek ekoitzia.

## Lanak 
### Dramaturgo 
### Zuzendari 
## Filmografia 
; Gidoilari

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kebariar kultura

**Kebariar kultura** Ekialde Hurbileko Mesolitikoaren barruan egon zen kultura arkeologikoa da. Bere aztarnategi nagusia El-Kebarah leizezuloa da,  Wadi Kebara herrian, Palestiana, egungo Israel estatuan, eta kultura honi izena ematen dio; eskualde honetako lehen kultura mesolitikoa da, Natufiar kulturaren  aurrekoa. Goi Paleolitoaren barruan identifikatzen den fase ahmariarraren ondoren gertatu ziterkeela uste da.

Negev basamorturaino hedatzen zen, eta kostaldetik Libanoraino. Kronologikoki, gutxi gorabehera K.a. 17000. urtean hasi zen, inguruko baldintza bioklimatikoak hobetu zirenean, fase epelago eta hezeago bat egon baitzen, eta K.a. 10.000 a.C. urtean amaitu zen gutxi gorabehera, Natufiar kultura hasi zenean. 

Harri-lanabesen hasieran ertz kamustua  xafla txikiak agertzen dira, Kebarah-ko punta izenekoak, eta, azken fasean, xaflak eta mikrolito geometrikoak nabarmentzen dira.

Ein Gev historiaurreko aztarnategian 30 eta 40 urte bitarteko emakume baten hezurdura aurkitu zuten, Kebariar kulturarekin zerikusia zuena. Ezaugarri morfologikoek populazio protomediterraneo batena zela ondorioztatu zuten, natufiarren oso antzekoa..

## Ikus, halaber 
* Goi Paleolitoa
* Mesolitikoa
* Epipaleolitikoa
* Natufiarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glen Hansard

**Glen James Hansard** (1970eko apirilaren 21a, Ballymun, Dublin), irlandar kantautore, abeslari eta musikari bat da, 1990 urtetik aurrera The Frames rock taldearen abeslaria ere bada.

## Diskografia 
#### Diskoak 
* *Another Love Song* (1991)
* *Fitzcarraldo* (1995) 
* *Fitzcarraldo* (1996)
* *Dance the Devil* (1999)
* *For the Birds* (2001)
* *Breadcrumb Trail* (2002) (álbum en directo)
* *Set List* (2003) (álbum en directo)
* *Burn the Maps* (2004)
* *The Cost* (2006)

#### Singleak eta EPak 
* *The Dancer* (1991)
* *Masquerade* (1992)
* *Turn On Your Record Player EP* (1992)
* *Picture of Love* (1993)
* *Angel at My Table* (1994)
* *Revelate* (1995)
* *Monument* (1996)
* *I am the Magic Hand* (1999)
* *Pavement Tune* (1999)
* *Rent Day Blues EP* (1999)
* *Come On Up to the House* 
* *Lay Me Down* (2001)
* *Headlong* (2002)
* *The Roads Outgrown EP* (2003)
* *Fake* (2003)
* *Finally* (2004)
* *Sideways Down* (2005)
* *Happy* (2005)
* *Falling Slowly/No More I Love Yous* (2006)

### The Swell Season 
**The Swell Season* (2006)
**Once Soundtrack* (2007)
**Strict Joy* (2009)

## Filmografia 
* *The Commitments* (1991)
* *Once* (2007)
* *Austin City Limits* (2008)
* *Ballymun Lullaby* (2011) - Dokumentala
* *Play* (2011)
* *Cyrano* (2021)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Hego-mendebaldeko Estatu Batuak

**Hego-mendebaldeko Estatu Batuak**, , AEBetako hego-mendebaldean dagoen eskualdea da, iparraldeko estatuak baino tenperatura beroagoak izan eta ekialdeko estatuak baino lehorragoa dena. Biztanlengo sakabanaketa zabalagoa ere badu, hortaz biztanle dentsitatea beste eskualde batzuekin alderatuz gero askoz ere baxuagoa du.

## Eremua 
Eskualde honetako definizio zabalena estatuek osatzen dute: Arizona, Kalifornia, Kolorado, Mexiko Berria, Nevada, Oklahoma, Utah eta Texas. Definizio guztietan Arizona eta Mexiko Berria agertzen dira, eta maiz Texasko mendebaldea eta Nevada, Utah eta Koloradoko hegoaldea gehitzen zaizkio, bai eta Kaliforniako hegoaldea eta Oklahomako mendebaldea ere.

## Biztanlegoa 
Eskualde honetako biztanle dentsitatea oso baxua da, 3 pertsona miliako bataz besteko. Halere, eskualde honetan herrialdeko honetako hiri populatuenetakoak daude, tartean Phoenix, Los Angeles, Dallas, San Antonio, San Diego, San Jose eta Houston.
Camila Gutiérrez

**Camila Gutiérrez Berner** (Santiago, Txile, 1985eko abenduaren 23a) idazle, gidoilari eta kazetaria da. Familia ebanjeliko kontserbadore batean *gazte* bisexual gisa izandako esperientzia kontatu zuen *Joven y Alocada* blogean, izen bereko liburua eta filma inspiratu zituena.

## Bizitza 
Kazetaritzako magister bat ikasi zuen Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan eta Idazketa Sortzaileko master bat New Yorkeko Unibertsitatean, eta epaimahaikide izan da Nazioarteko Fikziozko Film Laburrean.

### Lan ibilbidea 
Nerabezaroan, *Joven y Alocada* bloga idatzi zuen, eta bertan, bere familia ebanjelikoarekin, artzain osaba batekin, izandako harremana kontatzen zuen, bere burua bisexualtzat jotzean, estilo informal, ironiko eta espontaneoz. Bere bizipenek ospe handia eman zioten, batez ere publiko gaztearen artean.

Hainbat podcast gidatu ditu, hala nola *Ciudad Cola* (Gabriel "Gregulo Gigante"rekin batera Ebensperger, 2014) eta *El amor según...* (neba Vicente Gutierrezekin batera, 2019-2023) *Súbela* Radio-rako.

## Eztabaidak 
2023an, Gutierrez eskandalu batean sartu zen, eta Giorgio Jackson bikotekideak uko egin zion.

## Lanak 
Izaera autobiografikoa duen obran, behin eta berriz agertzen dira, besteak beste, sexualitatea, maitasuna, familia, erlijioa, errepresioa eta abusua gaiak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurea Rodríguez

**Áurea Rodríguez** edo **María** **Áurea Rodríguez** **Rodríguez** (Muntián, Cartelle, Ourense, 1897ko azaroaren 16a) galiziar gaita-jotzailea izan zen, historian dokumentatu den lehen emakume gaita-jotzailea.

## Bizitza 
Jose Rodriguez eta Hermelinda Rodriguez senar-emazteen sei seme-alabetatik zaharrena izan zen. Bere nebak Castor, Felisindo, Manuel, Eliseo eta Benigno ziren. 1907 inguruan hasi zen Aurea gaita jotzen, hamar urte zituela.

1910ean aita hil ondoren, sostengu ekonomikoa behar zuten beretzat eta nebentzat. Horrela, *Os Maravillas* taldea osatu zuen Castor, Felisindo, Manuel eta Eliseorekin batera. Taldearen izenak, jatorriz *As Marabillas*, Galiziako Ourense probintziako Cartelle udalerrian, bizi ziren parrokiari egiten zion erreferentzia. Taldea Muntianen, Cartellen eta gero Ourensen egin zen ezagun, hogeiko hamarkadan galiziar geografia osoan izugarrizko arrakasta lortu arte.

*Os Maravillas* deigarria zen ikusleentzat, emakume gaita-jotzaile batek interpretatzen baitzuen lehen gaita. Garai hartan *Gaiteira* hitzak zentzu gutxiesgarria zuen, hala ere, Áurea Rodríguezek esanahia aldatzen lagundu zuen beste emakume batzuentzat inspirazio gisa, lehen gaita-jotzailearen, zuzendariaren eta gero taldearen ordezkariaren rolak betez.

Prentsak taldeari buruzko kritika positiboak egin zituen, baina laudorio handienak jasotzen zituena Áurea Rodriguez izaten zen.

1926an boskotea laukote bihurtu zen, Felisindok —errekintoaren ardura zuen— *Os Maravillas* utzi zuelako.

1929an, taldearen birek Galiziako mugak gainditu zituzten, Madrilen jo zuten, Aurea "La reina de la Gaita Galicia" bezala koroatu zuena, eta Argentinan, non Buenos Aireseko agertoki ugaritan aurkeztu ziren. Buenos Aireseko egonalditik itzultzean, Eliseok laukotea utzi eta Coruñan jarri zen bizitzen. taldea desegitea eraginez 1930ean. Hala ere, Castor, Benigno eta Áureak talde berri bat sortu zuten, *Os Menores*, eta Argentinara emigratu zuten.

Garai honen ondoren, ez dago bere bizitzaren edo bere musika jardueraren erregistrorik. Áureari buruzko azken berria Venezuelan 1945ean izandako emanaldi batekoa da.

## Iruditegia 

File:Os Maravillas de Cartelle. composición inicial. Castor, Aurea, Felisindo, Manuel e Eliseo José.jpg| Os Maravillas taldea
File:Os maravillas de cartelle (Vida Gallega 350 - Agosto 1927).jpg|Os Maravillas 1927an
| posición = center|
File:Aurea Rodríguez cos seus fillos.png|Áurea Rodríguez galiziar banda batekin jotzen
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janalynn Castelino

**Janalynn Joseph Castelino** (1998ko urriaren 18a) estatubatuar pop abeslaria da, R&B  musikagile eta medikua. Ingelesez, italieraz, gaztelaniaz, latinez eta hindiz abesten du.

## Lehen urteak 
Lorna eta Joseph Castelino guraso katolikoen alaba da, Italiar eta indiar jatorrikoak. Txikitan arte eszenikoetan murgildu zen, elizako koruan abestuz eta eskolan kantu lehiaketetan parte hartuz. Mediku kalifikatua da.

## Ibilbidea 
2018an hasi zen errekonozimendua lortzen, YouTuben abesti ezagunen bertsioak interpretatuz bere bideoak igo ondoren. Bere Binte Dil (Love Ballad) bideo musikalak 22 milioi bisita baino gehiago lortu ditu YouTuben.

2021ean, Castelinok etorkizuneko musikari buruz hitz egin zuen American Songwriter Network-ekin izandako elkarrizketa batean. *Italics* aldizkariak 'benetako ahots' gisa aipatu zuen 2021eko edizio digitalean.

### 2023: Karrera musikala 
Janalynnek 'Bella Ci Dormi' folk italiar singlea kaleratu zuen 2023 ko abuztuaren 4an. Urte berean grabatu zen pista siciliako dialektoan. 'O Come All Ye Faithful' interpretazio hunkigarria egin zuen 2023ko Gabonetarako.

### 2024: Musika erlijiosoa eta gaztelaniazko lehen singlea: 'Drama' 
2024ko lehen hiruhilekoan, Janalynnek musika erlijiosoa izan zuen ardatz. Garizumarako 3 single atera zituen jarraian, Parce Domine, Jesu Salvator Mundi eta The Old Rugged Cross barne.

Urte horretan bertan, Janalynnen 'Drama' pop singlea mundu osoan plazaratu zen irailaren 20an, bere debuta gaztelaniaz eginez.

### 2025: Pop ibilbidean aurrera 
Janalynnek 'But Without You' pop singlea kaleratu zuen 2025eko martxoaren 21ean. Bere konposaketa hunkigarritzat jo zuten, bere ahotsak, berriz, goraipamenak jaso zituen musika kritikarien aldetik, aldi berean boteretsua eta adierazkorra izateagatik.

## Diskografia 
**Abestiak**

* Fire on Fire - 2020
* Silent Night - 2022
* Bella Ci Dormi - 2023
* O Come All Ye Faithful - 2024
* Jesu Salvator Mundi - 2024
* The Old Rugged Cross - 2024
* Parce Domine - 2024
* Drama - 2024
* But Without You - 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio web oficial de Janalynn Castelino 
* Janalynn Castelino en Facebook
* Janalynn Castelino en YouTube
Thomas Paulsamy

**Thomas Paulsamy** (Poolampatti, Salem barrutia, Tamil Nadu, 1951ko abuztuaren 2a) indiar elizgizon katolikoa da, 2016tik aurrera Dindigulgo apezpikua dena.

## Bizitza 
Thomas Paulsamy 1951eko abuztuaren 2an jaio zen Poolampattyn, Tamil Nadu estatuan. Bere jaioterriko eskola batean ikasi ondoren, filosofia eta teologia ikastera joan zen Tiruchirappalliko San Paulo apaizgaitegira. 1977ko maiatzaren 25ean apaiztu zen, Tiruchirapalliko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 1992tik 1993ra New Yorkeko Maryknoll Teologia Eskolan ikasi zuen.

Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: Melapudurreko Santa Maria katedraleko parrokoa (1977tik 1979ra), Palaiyakoilgo Zazpi Doloreen elizako apaiz laguntzailea (1979tik 1980ra), Kosavapattyko San Luis elizako parrokoa (1980tik 1985era), Kailasapuramgo San Jose Langilearen elizako parrokoa (1985etik 1986ra), Foraneko San Jose elizako parrokoa eta bikarioa (1986tik 1992ra), Malayadipattiko San Frantzisko Xabierkoaren elizako parrokoa (1993tik 1995era), Palakaraiko Berrerosle Santuaren basilikako parrokoa (1995etik 2001era), Melapudurreko Santa Maria katedraleko parrokoa (2002tik 2004ra), Nanjurreko Doloreetako Ama Birijinaren elizako parrokoa (2004tik 2005era), Fathimanagarreko Fátimako Ama Birjinaren elizako parrokoa (2005etik 2007ra), Tiruchirapalliko elizbarrutiko bikario jenerala (2007tik 2015era) eta Kallukuzhy‎ko San Antonio elizako parrokoa (2015etik 2016ra).

2016ko apirilaren 11n, Frantzisko aita santuak Dindigulgo apezpiku izendatu zuen, eta 2016ko maiatzaren 22an, Salvatore Pennacchiok apezpiku ordenatu zuen Dindigulgo Santa Maria eskolan.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gayatribala Panda

**Gayatribala Panda** (; Jagatsinghpur barrutia, Orissa, 1977ko apirilaren 17a) indiar poeta, idazle eta kazetaria da, Odisha estatuko Bhubaneswar hirian bizi dena.

## Bizitza 
Zortzi urterekin hasi zen poemak idazten eta 12 urterekin argitaratu zuen bere lehen idazlana. Utkal Unibertsitatean liburutegi eta informazio zientziak ikasi zituen eta arrakasta handia izan zuen. Geroago, kazetaritza ikasi zuen Indiako Komunikazio Institutuan, Dhenkenalen. *Anyaa* odiazko literatura aldizkariaren editorea da.

## Sariak eta errekonozimenduak 
2011n, Kendriya Sahitya Akademi Yuva Puraskar jaso zuen *Gaan* poesia bildumagatik.

## Lanak 

;Poesia
* *Ahata Pratisruti*
* *Aspasta Ishwar*
* *Anayatta*
* *Gaan*
* *Jetiki Dishuchi Akasha*
* *Akhi Nain Kana Nain*
* *E Ratira Jete Tara*
* *Bagha*
* *Dayanadi*
* *Nirbachita Kabita* 
* *Mahenzodaro*
* *Dhoop ke Rang* (hindizko itzulpena)
* *Kho Jaati Hei Ladkiyan* (hindizko itzulpena)
* *Grandma And Other Poems* (ingelesezko itzulpena)
* *Kahne ko Kuchh Nanhi Hota* (hindizko itzulpena)
* *Dayanadi* (hindizko itzulpena)
* *A Slice of Night* (ingelesezko itzulpena)
;Ipuin bildumak
* *Bisarjana*
* *Nijaku Nei Sata Gapa*
;Eleberriak
* *Mummy Jaha Jane Nanhi*
* *Rasta*
;Saiakerak
* *Bichara Bimarsha*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Bayle

**Pierre Bayle** (Carla-le-Comte, 1647ko azaroaren 18a – Rotterdam, 1706ko abenduaren 28a) frantziar filosofo, idazle eta lexikografoa izan zen.

Aita ministro kalbindarraren eta Puylaurensen akademiaren heziketa jaso zuen. 1669an jesulagunen ikastetxe batean sartu zen Tolosa Okzitanian, eta hilabete geroago katolizismora bihurtu zen. Hala ere, hamazazpi hilabete geroago, kalbinismora itzuli eta Genevara ihes egin zuen, eta han René Descartesen irakaspenak aurkitu zituen.

Frantziara itzulita, Parisen lan egin zuen hainbat familiatan tutore. 1675ean filosofiako irakasle izendatu zuten Sedan Akademia protestantean. 1681ean akademia kendua izan zen eta Baylek lehentxeago ihes egin zuen Zazpi Herbehere Batuen Errepublikara. Han filosofiako eta historiako irakasle izendatu zuten Rotterdamen, baina ikastetxean luze borrokatu ondoren, kaleratu egin zuten 1693an.

Bayle Rotterdamen egon zen 1706an hil zen arte.

Bere lanik ezagunena 1697an argitaratzen hasi zen *Dictionnaire Historique et Critique* da. Entziklopedisten aitzindaritzat hartzen da.

## Lan hautatuak 
* ''Pensées diverses écrites à un docteur de Sorbonne à l'occasion de la Comète qui parut au mois de décembre 1680*, 1682 (édition Paris : GF, 2007).
* *Critique de l’histoire du calvinisme du Père Maimbourg*, 1683.
* *Ce que c'est que la France toute catholique sous le règne de Louis Le Grand*, 1685.
* *Commentaire philosophique sur ces paroles de Jésus-Christ : « Contrains-les d’entrer »*, 1686.
* *Projet et fragmens d’un dictionnaire critique*, 1692.
* *Dictionnaire historique et critique* :
** 1re édition en 1697, 4 volumes
** édition de 1702, 3 volumes in-folio ;
** édition de 1704, 
* *Réponse aux questions d’un provincial*, 6 volumes, in-8, Rotterdam, 1704-1706.
* *Entretiens de Maxime et de Thémiste*, Rotterdam, chez Reiniers Leers, 1706.
* *Œuvres diverses''. Haga, Société d'Éditeurs, 4 volumes in-folio. 1727.
* *Avis important aux réfugiés*, 1690.
* *Correspondance de Bayle*, 1647-1706.
Jerome M. Fernandez

**Jerome Maria Fernandez** (Koivila, Quilon, Kerala, 1901eko irailaren 8a – Kerala, 1992ko otsailaren 26a) indiar elizgizon katolikoa izan zen, 1937tik 1978ra Quilongo apezpikua izan zena. Elizbarruti horretako lehen apezpiku indiarra izan zen. Santa Teresa Jesus Haurrarenaren Ahizpa Misiolarien kongregazioa sortu zuen. 2019ko otsailaren 24an, Quilongo apezpiku Paul Antony Mullasseryk Jainkoaren mirabe izendatu zuen Thangasseryko Jesus Haurraren katedralean.

## Bizitza 
Jerome M. Fernandez 1901eko irailaren 8an jaio zen Keralako Koivila herrian, familia xume batean. San Luis eskolan, San Rafael apaizgaitegi txikian eta Santa Teresa apaizgaitegi nagusian ikasi zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignatius D'Souza

'''Ignatius D'Souza''' (Basrikatte, Karnataka, 1964ko abuztuaren 4a) indiar elizgizon katolikoa da, 2014tik aurrera Bareillyko apezpikua dena.

## Bizitza 
D'Souza 1964ko abuztuaren 4an jaio zen Basrikatten, Indiako Karnataka estatuan, C. L. D'Souza eta Lucy D'Souzaren semea.

Teologiako lizentziatura, Arteetako lizentziatura eta Administrazio Publikoko masterra egin zituen Chidambaramgo Annamalai unibertsitatean. Gainera, Bibliako ikasketetan lizentziatu zen Pontifize Unibertsitate Gregorianoan eta Teologia Biblikoko doktoretza lortu zuen Urbaniana unibertsitatean.

2014ko uztailaren 11n, Frantzisko aita santuak Bareillyko apezpiku izendatu zuen, eta urte bereko urriaren 4an Salvatore Pennacchiok apezpiku ordenatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Arana Gaiztarro

thumb|Maria Arana Gaiztarro plaza 1995ean
**Maria Presentacion Arana Gaiztarro** (Beasain, Gipuzkoa, 1888ko azaroaren 21a  Donostia, 1964ko abuztuaren 4a)  bere heriotzean dohaintza desberdinak utzi zizkion beasaindarrak herriari. 

Jose Martin Arana Arregi enpresaburu eta herriko alkatea izandakoa,  eta Maria Petra Gaiztarro Ezeizaren alaba zen.  

### Herriari 
Bere etxe atzealdean kokatua zegoen lur-saila utzi zion Beasaingo herriari dohaintzat.  Harresiz inguratutako lorategia zen,  zuhaitz espezie exotiko ugari zituena.Lorategiari Maria Arana Gaiztarro plaza izena jarri zitzaion. Urte batzuk beranduago udaletxean zegoen Jose Martin Arana, bere aitaren bustoa bertan jarri zuten. 

Plaza hau Martina Maiz, Esteban Lasa eta Lorategi kaleen artean dago

### Erruki-etxeari 
Diru-kopuru garrantzitsua eta bere aitona Jose Frantzisko Aranaren, Urbietako San Martin burdin fabrikako sortzailearen, bi erretratu ondare utzi zizkion Beasaingo Erruki-etxeari. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estetak 
Beasaingo paperak
Homonazionalismo

**Homonazionalismoa** ideologia nazionalista sustatzeko helburuarekin LGBTI pertsonen onarpen selektiboa da. Fenomeno horrek deskribatzen du estrategikoki LGBTI eskubideei babes handiagoa ematea, hierarkia arrazialak, erlijiosoak edo kulturalak sendotzeko modu gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Javed Abidi

**Javed Abidi** (Aligarh, Uttar Pradesh, 1965eko ekainaren 11 – Delhi, 2018ko martxoaren 4a) indiar aktibista izan zen, pertsona desgaituen eskubideen alde borrokatu zena. Indiako Desgaitasuna duten Pertsonen Enplegua Sustatzeko Zentro Nazionaleko zuzendaria izan zen eta Disability Rights Group erakundea sortu zuen.

Kazetaritza eta Komunikazio ikasketak egin zituen Wright Estatu Unibertsitatean, Daytonen (Ohio). Rajiv Gandhi fundazioaren desgaitasunen unitatea sortu zuen Indian, Sonia Gandhik gonbidatuta.

## Bizitza 
Abidi 1965eko ekainaren 11n jaio zen Aligarhen, Uttar Pradeshen, eta arantza bifidoa zuen. Zortzi urte zituela, lehen ebakuntza egin zioten eta ondorioz, nerbio-kalteak izan zituen.

1993an, Sonia Gandhirekin hasi zen elkarlanean, Rajiv Gandhi fundazioaren desgaitasunen unitatea sortzeko asmoz. Urtebete geroago, Disability Rights Group izeneko talde txiki batean sartu zen eta desgaitasunaren gaiaz sentsibilizatzen hasi zen. Pertsona desgaituen eskubideen aldeko mugimendu handi bat sortu zen, Indiako Parlamentuak desgaitasuna duten pertsonentzako eskubideen gutun bat ezartzeko helburuarekin. 1995eko abenduaren 19an protesta bat zuzendu zuen parlamentuaren aurrean, eta horri esker Desgaitasuna duten Pertsonen Legea onartua izan zen urte bereko abenduaren 22an. 2004an, Indiako Auzitegi Goreneko presidenteari bidalitako gutunean desgaitasuna duten pertsonentzako hauteslekuen irisgarritasunaren gaia jorratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
801 Grand

**801 Grand**, AEBetako Des Moines hirian dagoen etxe orratz bat da, Iowa estatuan. Des Moines hiria nahiz Iowa estatuko eraikin garaiera da.

1989-1991 artean eraiki zen eta 190 metro eta 45 solairuko garaiera du.