Esteban Kadarso

**Esteban Kadarso Zubieta** (Begoña, Bilbo, 1937ko maiatzaren 13an) metalografian aditu zen teknikari erretiratua da. Lanbidez Echevarría S.A. fabrikako laborategiko arduraduna izan zen metalografiako arloan. Lanbidetik kanpo eta batez ere erretiroa 2002an hartu ondoren, kultura-eragile moduan ibili da Begoñan, Bilboko Euskal Museoko etnografia sailarekin lankidetzan arituz, eta Garaizarko Mahatsorriak abesbatzan parte hartuz.

## Bizitza 
Begoñako Errepublikan zegoen Rekako auzuneko Zubieta baserrian jaio zen Esteban Kadarso Gerra Zibileko lehen urtean (1937ko maiatzean). Aita, Antonio Kadarso*, Artes Gráficas Grijelmo* inprimategiko azaleztatzaile burua zen, eta Inés Zubieta izan zen bere ama.

Laborategiko arduraduna izatera heldu zen, baina hamalau urte bete berriekin hasi zen lanean Echevarria fabrikan 1951n, beste ikasketarik gabe. Geroago Begoñako Errekaldeko fabrikatik Basaurikora bidali zuten 1982an, eta hamar urte geroago aurrejubilatu zen 1992an.

## Laborategiko arduraduna *Echevarría* fabrikan 
[thumb|Gaur egun [Etxebarria parkea|Etxebarria parkean dagoen tokian egon zen Errekaldeko fabrika. 1982an desagertu zen industria-pabiloiak eraitsi zirenean. ]]
Estebanek Echevarría S.A. enpresa siderometalurgikoan lan egin zuen erretiroa hartu arte, Begoñako Errekalde auzoko lantegian metalografiako laborategiko burua izatera heldu zen. Bertan, propietate fisiko eta mekanikoekin lotutako materialen mikroegitura aztertzen zuen, eta ezaugarri kimikoak ere aztertu zituen denbora-tarte labur batean. Garrantzitsua izan zen **Kadarsok** zuzendu zuen laborategi hori, Echevarría, S.A. fabrikak XX. mendearen zati handi batean arrakasta lortu zuen Espainiako altzairu berezien produkzioan. Tamalez, 1996an itxi zuten. Lehenago 1982an hasi ziren Begoñako fabrika apurka-apurka desegiten, bi urte geroago guztiz itxita zegoen fabrika.

Fabrikak produktu-sorta zabala lortu zuen: labe garaian lortutako lehen fusioko lingotetik hasita trefilaketako profil finenetaraino. Echevarría SAk bi lantegi zituen: Santa Ageda (Barakaldo) eta Errekalde (Begoña). Barakaldoko labe garaietan lingoteak egiten ziren, koke-bateriak eta azpiproduktuen instalazioa ere bai. Begoñakoan, lehen gai hori eraldatu egiten zen, eta profil komertzialak, altzairu bereziak, burdinazko iltzea eta gainerako espezialitate metalurgikoak egiten ziren. Lehen transformazioko fasean zeuden materialen zati bat Santa Agedara eramaten zen berriro, eta han trefileria-gama osoa, Parisko puntak eta abar fabrikatzen ziren.

## Begoñako errepublikaren historiazale eta aztertzailea 
[thumb|180x180px|[Amaia Mujika etnografoarekin.]]
Begoñakoa izanda, eta Begoñan ikusi zituen aldaketa bortitzak ikusita, 2002an erretiroa hartu ondoren batez ere, Esteban Kadarso Begoñako historiari eta bertako biztanleei buruzko informazioa batzen ibili da, eta bere ikerketaren emaitzak Bilboko Euskal Museoarekin eta Bilboko Udal Artxiboarekin koordinatu ditu.

### Lankidetza Euskal Museoarekin 
[thumb|Begoñako Echevarria Fabrika Bilboko [Bilboko Euskal Museoa|Euskal Museoak 2018an antolatu zuen erakusketan.]]
Euskal Museoko etnografiako arduraduna izan zen Amaia Mujikarekin lankidetzan, Begoñari buruzko erakusketa batean Bilboko Euskal Museoan elkar ezagutu zutenetik, 15 urtez lan egin du hainbat mahatsorriren bizitzari buruz datuak biltzen, aurreko mendean, eta hainbat begoñar elkarrizketatu zituzten.

Etnografiaren ikuspuntutik aztertu dituzten gaien artean hauek dira aipagarrienak:

* Begoñako Errepublika: Begoñako txakolindegiak,

### Pompeu Fabra hizkuntzalaria Begoñan bizi izan zeneko etxea 
[thumb|[Pompeu Fabra hizkuntzalari katalana Zabalbide kaleko Orue etxean bizi izan zen.]]
Pompeu Fabra, katalanaren eredu estandarra ("katalan batua") sortu zuena, Begoñako errepublikan bizi izan zen XX. mendeko hasieran urte batzuetan. Izatez, Fabrak idatzi zuen gramatika osatuena 1912an argitaratu zuen, Begoñan bizi izan zen azken urtean. David Paloma eta Mònica Montserrat ikerlari katalanek 2018ko *"Ruta Pompeu Fabra Prada / Bilbao*" liburuan azaldu zuten Fabrak Begoñan zuen helbidea hau zela: "Santa Clara, 6, 1r pis, (G.U.)."

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko Labe Garaia
* Sidenor
* *Acería Compacta de Bizkaia* - ACB
* Amaia Mujika Goñi
* Garaizarko Mahatsorriak

* Enrique Aldana 
* Castor Jauregibeitia 
* Manuel Losada
* Amadeo Deprit 

## Kanpo estekak