open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xiristola

thumb|*Genista tinctoria*
**Xiristola** (*Genista tinctoria*) Fabaceae familiako zuhaixka da.

## Deskribapena 
Xiristola da bere izen arrunta. Zuhaixka arantzagabea da, 40 cm eta 1,5 m bitarteko altuera duena.

Zurtoin berde eta hostotsuak aurkezten ditu. Hostoak bakunak dira eta ilegabeak zein zetakarak (maila desberdinetan) izan daitezke.

Loreak horiak eta bakartiak dira. Lukuak, gehienetan, lore asko dituzte eta luzatuak izaten dira, baina motzak eta hostotsuak ere izan daitezke. Pedunkuluaren erdialdean bi brakteola dituzte. Braktei dagokienez, hostokarak eta kaliza baino luzeagoak dira. Lekak luzangak eta zapalak dira, ilegabeak, 5-12 hazi izan ohi dituztelarik.

Maiatza eta abuztu bitartean loratzen da.

## Ekologia 
Ingurune hezeetan bizi da: harizti, zingira, ubide ertz eta ibarbaso modukoetan.

## Banaketa 
Espezie honen banaketa areak Europaren zati handia hartzen du. Euskal herrian batez ere kantaurialdeko kostaldean eta puntualki hegoaldean azaltzen da. Espezie honen jatorria Asiako erdialde eta mendebaldean dago, baina Erdi Aroan espezie tindatzaile moduan Europa osoan landatu zen. Horregatik, zaila da jakitea gaur egungo populazioak bertakoak diren edo antzinako landaketen arrastoetatik datozen.

## Erabilerak 
Sendabelar eta tindagai moduan erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metelkova

thumb|300px
**Metelkova** (izen osoa *Metelkova Hiri Autonomoa Zentro Kulturala* ) Ljubljanako auzo alternatibo ezaguna da. Metelko kalean dago eta honek ematen dio izena.

Esloveniak independentzia lortu zuenean, 1993an Jugoslaviako armadaren barrakoiak izan zirenak kultura alternatiboko gazteek okupatu zituzten. Gaur egun arte galeriak, tabernak, artisten estudioak, diseinatzaileentzako espazioak, talde kulturalen bulegoak eta musika mota guztietako kontzertuak izaten dira bertan.

1994an LGBT (Lesbiana, Gay, Bisexual, Transexual mugimendua) eta Talde anti-arrazistak ere bertan ezarri ziren eta talde neofaxistek sarritan erasotu dute auzoa. 2006an Ingurugiro inspektoreak bertan zegoen eskola txikia ere bota zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Metelkova mesto1.jpg
Irudi:Metelkova mesto5.jpg
Irudi:Metelkova mesto10.jpg
Irudi:RFPS.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Metelkova auzoaren historia
Horika-belar

**Horika-belarra** (*Reseda luteola*) Resedaceae familiako zuhaixka da, bi urte bizirik irauten duena. Zurtoina adartsua du eta sustraiak oso sakonak. 0,5-1,5 m garai izaten da. Hostoak osoak ditu, lantza formakoak, ertz biribilarekin. Lore berdexkak ditu, mordo luzaranetan. Bide ertzetan, hareetan eta abarretan ateratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hereze

**Herezea** (*Reseda lutea*) Resedaceae familiako belar landarea da, sustrai beretik sortutako zurtoinak ematen dituena, 20-80 cm luzea. Zurtoin biribil tenteak izaten ditu, eta hostoak eta loreak horiak eta txikiak. Hostoak zurtoinaren beheko aldean edukitzen ditu eta loreak goiko aldean. Leku hondartsu lehorretan hazten da, ia Europa guztian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu elkartea

**Gu elkartea** Donostiako Parte Zaharrean 1934an sortutako elkarte gastronomikoa izan zen. Elkarte horrek lehen unetik joera falangista hartu zuen eta ohikoa izan zen bertan, esaterako, José Antonio Primo de Rivera faxista bera ikustea.

## Historia 
Elkartea Aingeru kalearen 13an zegoen kokatuta. Jatorriz ikaztegi bat zen baina Jose Manuel Azpiroz eta Eduardo Lagarde arkitektoek belaontzi baten barrukoaren itxura eman zioten. Inaugurazioan Rafael Sánchez Mazas falangistak hartu zuen parte. Eduardo Lagarde arduradun nagusia zen eta Marzial Otaegi eta Juan Jose Agirretxe administratzaileak ziren. Gastronomia aparte, elkartean kultura eta arte landu nahi zuten; horretarako erakusketak, kontzertuak (Juan Telleria, Regino Sainz de la Maza) eta hitzaldiak (Ernesto Giménez Caballero, Eugenio Montes) antolatzen ziren. Maximiano García Veneroren arabera falangistak zirenekin batera ez zirenak ere ohikoak ziren elkartean, eta bi izen aipatzen ditu: Julian Tellaetxe eta Jesus Olasagasti (dena dela, bigarren honek kartelegile bezala frankisten alde lan egingo zuen gerra garaian).

## Ohe bat 
Arozamenak ere beste bitxikeria bat aipatu zuen. Antza, elkartean gela txiki bat bere ohearekin zegoen, bazkide batek gelditzeko beharra baldin bazuen bertan lo egiteko. Emakumeek, bestetik, elkartean sartzeko eskubidea zuten.

## Partaideak 
Venerok Jose Manuel Azpiroz, Eduardo Lagarde eta Maximiano García Venero bera bazkideak bezala aipatu zituen. Jesus Maria Arozamena idazlearen arabera, bestetik, bazkideen artean ere Pío Baroja, Gaspar Montes Iturrioz, Mauricio Flores Kaperotxipi, Marín argazkilari donostiarra, Juan Telleria, Tomas Garbizu, Juan Pablo eta Luis Maria Lojendio.

## Bibliografia 
* Jesus Maria Arozamena:*San Sebastián. Biografía sentimental de una ciudad*. Madril: Samarán Ediciones, 1963.
* Maximiano García Venero: *Historia del nacionalismo vasco*. 3. ar. Madril: Editora Nacional, 1969. 464.or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ote loretxiki

**Ote loretxikia** (*Ulex parviflorus*) Fabaceae familiako zuhaixka da. Mendebaldeko Mediterraneon jatorria duen landare honek bi metroko altuera ere izan dezake. Neguan loratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riau-Lingga Sultanerria

**Riau-Lingga Sultanerria** (malaysieraz/; jawiz: كسولتانن رياو-ليڠڬ), ezaguna ere **Lingga-Riau Sultanerria**, **Riau Sultanerria** edo **Lingga Sultanerria** bezala, Malaysiako sultanerri bat izan zen 1824 eta 1911 bitarte iraun zuena, Herbeheretarren interbentzioa gertatu arte.

Sultanerri hau Britaniarren eta Herbeheretarren arteko 1824ko Johor-Riau sultanerria banatzeko akordioaren ondorio izan zen. Akordioaren arabera, Johor penintsularra eta Singapur uhartea Riau uhartediatik berezitu ziren Johor-eko Mahmud III.aren heriotzaren ondoren. Abdul Rahman II. izendatu zuten Riau-Linggako lehen sultana.

## Kanpo estekak
Olo gaizto

**Olo gaiztoa** edo **olo zoroa** (*Avena fatua*) Poaceae familiako landare belarkara da, Eurasian jatorria duena. 40-60 cm-ko altuera ere izan dezake. Gari artean hazten den olo mota da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihurgailu analogiko/digital

**Bihurgailu/analogiko digitala** (**ADC**) ——, neurri fisiko jarraitu bat -normalean tentsioa- neurriaren anplitudea irudikatzen duen zenbaki digital baten bihurtzen duen gailu bat da. Aurkako funtzioa Bihurgailu digital/analogikoak egiten du.

Bihurgailu analogiko digital komertzialak orokorrean zirkuitu integratu formatuarekin saltzen dira.

## Kontzeptuak 
250px|thumb|eskuinera|3 biteko -8 balio- analogiko-digital bihurgailu baten kodetze eskema
* Bihurgailuaren **erresoluzioak**, sarrera balio analogiko tarte baterako bihurgailuak sortu ditzakeen irteera balio diskretuen kopuruaren berri ematen du. Adibidez, 8 biteko erresoluzioa duen bihurgailu batek 28=256 irteerako balio desberdin sortu ditzake.
* **Lagin** bat une batetan egiten den bihurketa bat da.
* **Laginketa abiadura** -*Sampling rate*-, denboran jarraia den seinale analogiko baten lagin hartzearen frekuentzia da. Adibidez, 48 KHzeko laginketa abiadura duen bihurgailu batek segunduko 48.000 lagin hartzen ditu.

## Erabilpenak 
* Musika grabazioetan
* Seinale-prozesaketa digitalean
* Instrumentazio zientifikoan

## Ikur elektronikoa 
Fitxategi:ADC Symbol.svg

## Ikus, gainera 
* Bihurgailu digital/analogiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihurgailu digital/analogiko

**Bihurgailu/digital analogikoa** (**DAC**) ——, datu digitalak -normalean zenbaki bitarrak- seinale analogiko baten -korronte, tentsio edo karga elektriko- bihurtzen dituen gailu bat da.

Bihurgailu analogiko/digitalak aurkako funtzioa egiten du. Seinale analogikoekin gertatzen ez den bezala, datu digitalak degradazio gabe transmititu, manipulatu eta gorde daitezke. Batzuetan seinalea berreskuratzeko bihurgailu analogiko/digitalak behar dira, audio datuak bozgorailuan entzuteko adibidez.

## Erabilpenak 
* Audioan: MP3 erreproduzigailuetan adibidez.
* Bideoan: LTDa katodo-izpien hodizko telebista baten ikusteko, adibidez.

## Ikur elektronikoa 
250px|frameless|ezkerrera

## Ikus, gainera 
* Bihurgailu analogiko/digital
* Pultsu zabalera modulazio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Garmendia Larrea

**Iñaki Garmendia Larrea** (Gasteiz, 1981eko abuztuaren 18a - ) euskal herritar futbolaria da. Eskuin Lateral postuan jokatzen du.

## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Andre Mariaren Mirabeen komentua

**Andre Mariaren Mirabeen komentua** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen komentu eta eliza bat da. Tuterako Alde Zaharrean dago, Gaiarre kalean. XX. mendearen lehen laurdenean estilo neogotikoan eraiki zen.

## Historia 
1885an Andre Mariaren Mirabeak Tuterara gaixoak zaintzeko betekizun ongilea burutzera etorri ziren. 1900ean erresidentzia-ospitalea eraiki zitzaien eta 1925an kapera edo komentua.

## Eraikina 
San Nikola elizako San Bernardoren kaperatik ekarritako erretaula barroko bikain bat du. 1984ean etxea eta eliza guztiz zaharberrituak izan ziren.

## Ikus gainera 
* Tuterako historia

## Kanpo estekak
Beltrán de la Cueva

**Beltrán de la Cueva Alfonso de Mercado**, Alburquerqueko I. dukea, (Úbeda, c. 1435 &ndash; Cuéllar, ) gaztelar noble eta militarra izan zen.

Diego Fernández de la Cueva aitaren partetik Huelmako bizkonderria jarauntsi zuen. Gortean, laster egin zuen bere ibilbidea eta San Jakueren ordenaren Maisu Nagusi bilakatu zen.

Henrike IV.a Gaztelakoaren balido izan zen eta, erregearen inpotentziaren zurrumurruei esker, Joana *Beltraneja* printzesaren balizko aita ere.
Hodei Mendinueta

**Hodei Mendinueta Bernaraz** (Azpeitia, 1986ko urtarrilaren 23a- ) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari moduan aritzen zen.

## Estatistikak 
*2015ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Done Jakueren Ordena

thumb|Done Jakueren Ordenako zaldun bat
**Done Jakueren Ordena** () XII. mendean Leóngo Erresuman sortutako ordena militar eta erlijiosoa da. Done Jakueren omenez sortua, lehendabiziko helburua Done Jakue bidea egiten zuten erromesak babestea izan zen.

Alonso de Cárdenas maisu nagusia 1493an hil zenean, Errege-erregina Katolikoek Ordena bereganatu zuten eta 1523an Adrian VI.a aita santuak koroari betiko lotu zion. 1873an eta 1931n kendua, egun, Calatrava, Alcántara eta Montesako ordenekin batera elkarte zibil bat besterik ez da.

## Kanpo estekak
Alcántarako Ordena

thumb|Alcantarako gurutzea, ordenaren ikurra
**Alcántarako Ordena** () 1154an Leóngo Erresuman sortutako ordena militar eta erlijiosoa da.

1093an Henrike Borgoinakoak São Julião do Pereiroko Ordena sortu zuen. Kristauek Alcántara konkistatu zutenean, hasieran Calatravako Ordenak hiria defendatu zuen. Baina lau urte geroago Calatravakoek defentsa bertan behera utzi zutenean, Alfontso IX.a Leongoak zeregina São Julião do Pereiroko Ordenari eman zion, izena aldatzearen truke.

Joan Zúñiga Pimentel azken maisu nagusia izan zen 1492an Errege-erregina Katolikoek Ordena bereganatu zutelako. Urte berean Alexandro VI.a aita santuak koroari betiko lotu zion. 1873an eta 1931n kendua, egun, Calatrava, San Jakue eta Montesako ordenekin batera elkarte zibil bat besterik ez da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Espansionismo

Geopolitikan, **espansionismoa** erregimen politiko herrialdeko mugak gaindituz beste herrialdeetako lurraldeak bereganatzeko politika da, bere agintea besterik gabe zabaldu edo interes ekonomiko hutsengatik. Inperialismo eta nazionalismoarekin loturik, XX. mendera arte kolonialismoaren bitartez garatu da.

## Kanpo estekak
2015eko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian

**2015eko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian** Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batzar nagusietan, Nafarroako Parlamentuan, Hego Euskal Herriko udalerrietan eta Nafarroa Garaiko kontzejuetan 2015ko maiatzaren 24an izan ziren.

## Foru hauteskundeak 
### Hautagaiak 
### Hautaketa 
Hauteskunde-mugabarru batean eserlekua lortzeko, hautagaitza batek baliozko bozen %&nbsp;3 lortu behar du gutxienez mugabarru horretan.

erdian|frameless|409x409px

Eserlekuen banaketa mugabarruaren arabera:

* **Arabako Lurralde Historikoa** (51 prokuradore):
** *Gasteizko Kuadrillako Mugabarrua*: 38 prokuradore
** *Aiarako Kuadrillako Mugabarrua*: 6 prokuradore
** *Zuia, Agurain, Añana, Kanpezu eta Guardiako Kuadrilletako Mugabarrua*: 7 prokuradore

* **Bizkaiko Lurralde Historikoa** (51 ahaldun):
** *Bilboko Mugabarrua*: 15 ahaldun
** *Enkarterriko Mugabarrua*: 13 ahaldun
** *Busturia-Uribeko Mugabarrua*: 13 ahaldun
** *Durango-Arratiako Mugabarrua*: 10 ahaldun

* **Gipuzkoako Lurralde Historikoa** (51 batzarkide):
** *Donostialdeko Mugabarrua*: 17 batzarkide
** *Bidasoa-Oiartzungo Mugabarrua*: 11 batzarkide
** *Deba-Urolako Mugabarrua*: 14 batzarkide
** *Oriako Mugabarrua*: 9 batzarkide

### Emaitzak 
#### Arabako Batzar Nagusiak 

a Bildurekiko.

#### Bizkaiko Batzar Nagusiak 

a Bildurekiko.
b 2011rekiko ahaldun 1 gutxiago.
c 2011rekiko ahaldun 1 gehiago.

#### Gipuzkoako Batzar Nagusiak 

a Bildu eta Aralarrekiko.

#### Nafarroako Parlamentua 
## Udal hauteskundeak 
thumb|300px|2015ko udal hauteskundeak
### Hautagaiak hiriburuetan 
### Emaitzak hiriburuetan 
### Emaitzak barrendegietan 
Hego Euskal Herrian bi barrendegi daude, administratiboki EAE edo Nafarroakoak ez direnak:
* Trebiñuko barrendegia: administratiboki Gaztela eta Leongoa dena eta geografikoki Araban kokatzen dena. Bi udalerri ditu: Trebiñu eta Argantzon.
* Villaverde Turtzioz: administratiboki Kantabriakoa dena eta geografikoki Bizkaian kokatzen dena. Udalerri bakarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak

## Kanpo estekak
Henrike Flandriakoa

**Henrike Flandria eta Hainautekoa** (Valenciennes, c. 1176 &ndash; Tesalonika, ) Konstantinoplako enperadore latinoa izan zen, 1206-1216 urteetan. Balduin IX.a Ekialdeko lehen enperadore latinoaren anaia zen, eta haren ondorengoa izan zen enperadoretzan. Bulgariarrak (1208) eta bizantziarrak menderatu zituen.

## Erreferentziak
Henrike Livoniakoa

**Henrike Livoniakoa** edo **Letoniakoa** (, , , ; Magdeburg, 1188 baino lehen - Papendorf, Livonia, 1259 eta gero) alemaniar kronikaria izan zen. Baltikoko herriei buruzko kronika bat idatzi zuen latinez (*Heinrici Cronicon Lyvoniae*, 1184-1226). Hor, Ezpataren Livoniar Anaien eta apezpiku katolikoen arteko eztabaidak azaldu zituen, betiere elizgizon baten ikuspuntutik.

## Erreferentziak
Henrike VII.a Alemaniakoa

**Henrike VII.a Alemaniakoa** (Sizilia, 1211 &ndash; Martirano, Calabria, ) Siziliako erregea (1212-1217), Suabiako dukea (1216-1235) eta Alemaniako erregea ( titulupean) (1220-1235) izan zen. Frederiko II.a Germaniako enperadorearen semea zen. Aitak enperadoreorde izendatu zuen, Koloniako apezpikuaren babesapean. Aitaren aurka altxatu zen 1234. urtean, baina Germanian laguntzarik ez zuen izan, eta preso hartu zuen aitak. Bere burua hil zuen, pozoiturik, Calabriako presondegi batean (1242).

## Erreferentziak 
## KAnpo estekak
Ouija

[thumb|[1891n egindako ouija-ohola.]]
**Ouija** (etimologikoki "bai"-"bai" esan nahi duen hitz konposatua da: frantsesetik "oui", alemanieratik "ja"; ingelesez *witchboard* izena du) espiritismoaren ideiak jarraituz, hildakoekin edo espirituekin komunikatzeko tresna da. Noiz sortu zen ez dago oso garbi baina ematen du XIX. mendean, espiritismoaren arrakastarekin batera, zabaldu zela moda berri hori. 1890eko maiatzaren 28an Ameriketako Estatu Batuetan Elijah Jefferson Bond-ek, oholaren asmatzaile bezala, eta William H. A. Maupin eta Charles W. Kennard titularren moduan ouija-ohola patentatu zuten.

## Antolaketa 
Ouijaren egitura sinplea da: zurezko ohol batean alfabetoa, zenbakiak, "bai", "ez" eta agur hitza grabatu egiten dira. Ondoren, markatzaile (makil bat, gezia...) baten gainean parte hartzaileek behatza kokatuz, espirituei dei egiten diete. Espiritismoaren arabera, markatzailea oholaren gainean has daiteke mugitzen, letrak eta zenbakiak seinalatuz, horrela espirituaren erantzunak ezagu arazten. Helburu berarekin badago beste sistema bat kopa bat erabiltzen duena: koparen inguruan alfabetoa kokatzen da eta saioaren partaide guztiek behatz bat koparen gainean jartzen dute. Gaur egun badira online funtzionatzen diren ouijak.
thumb|Kopa batez ere egin daiteke.

## Bayou esperimentua 
Larry Bayou izeneko irakasle batek ouijaren eraginkortasuna ezagutzeko esperimentu bat egin zuen: ouija saio arrunta antolatu zuen baina parte hartzaileek, begiak estalita, ez zituzten letrak ikusten. Espirituak letraz letra bere mezuak sortu zituen baina, begien estalkiak kenduta, ez zen inongo mezu koherenterik agertu. Horrek erakusten zuen parte hartzaileek, jakitun edo jakin gabe, mezuak sortzen dituztela, ez espirituek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Youtuben jasotako ouija erabiltzen ikasteko bideoa.
Bolo-palma

300px|thumb|Bolo-palmara jokatzeko bolatokia, *tiroak* ikusten direlarik.

**Bolo-palma** jatorria Kantabrian duen bola jokoa da hau, nahiz eta migrazioaren bitartez, gaur egun Asturias eta Euskal Herrian ere jokatzen den. Bolatokia, 30-34 metro luze eta 8 metro zabal da, hiru gune nagusitan banaturik dagoelarik berau: jaurtitzeko aldea, erdiko aldea edo kaxa eta birlatzeko aldea. Aldaera hau jokatzeko bolatokiak ia Kantabria osotik zabaldu ziren, ekialdea izan ezik (Castro Urdiales, Valle de Villaverde, Soba- agian bai La Gándara herrian- eta San Pedro del Romeral)

Lehen zatia, bola jaurtitzeko erabiltzen den gunea da, 8 metro zabal eta 20 metro luze dituena. Zoruan, *tiroak* izeneko zirkuluak daude margoturik, bolariek oinak jartzeko posizio desberdinak markatzen dituztenak.

Kaxa, jaurtitzeko eta birlatzeko aldeen artean dagoen gunea da. Bertan daude 9 txirloak, metalezko oinarria dutenak (uztaia) eta 45 cm-ko altuera eta 5 cm-ko diametroa dutenak, 550-630 gramo artean pisatzen dutelarik. Txirlo hauek, 3x3-ko karratu bat osatuz kokatzen dira. Gainera, hamargarren txirlo txikiago bat dago, *txakina*, albo batera kokatzen dena.

Bola bera esferikoa da, 12-18 zentimetro arteko diametroarekin eta haritz-egurrez egina, batzuetan berunezko nukleo bat izaten duelarik berau astunagoa egiteko. Normalean 1,5-2,3 kilogramo artean pisatzen du.

Jokoa bi fasetan garatzen da:
* Jaurtiketa: Non bolariak jaurtitzeko gunetik bola botatzen duen.
* Birlea: Bigarren jaurtiketa non bolariak bola aurreko jaurtiketan bolak lur hartu zuen puntutik botatzen duen.

Lehen fasean, jokalaria jaurtitzeko gunean dago, gutxienez txirlo hurbilenetik 12 m-ra eta gehienez 20 m-ra, aukeraturiko distantziaren arabera. Jokalariak bola airera botatzen du, teknika desberdinak erabiliz, kaxaren ezker edo eskuinera badoa jokaldia.

Botatako txirlo bakoitzak puntu bat balio du, baina erdiko txirloa bakarrik botatzen bada, bi puntu balio ditu jaurtiketak. Hiru jaurtiketa egin ostean, jokalaria birlatzeko gunera igarotzen da. Hor, hiru jaurtiketa egiten ditu, aurreko fasean hurrenez-hurren bolak lur harturiko guneetan; horri *birlatzea* deritzo.

Gerta daiteke ere bigarren fase horretan jaurtiketa bat egin ezin ahal izatea. Horren arrazoia, bolak *flejea* (jaurtitzeko gunea eta kaxa banatzen dituen lerroa) baino lehen lur hartu izana da, edota kaxaren eskuin eta ezkerrera dagoen zorua jo izana.

Joko honetan irabazteko hainbat era daude, esate baterako adosturiko botatako txirlo kopuru batera helduz (normalean 20 eta 40 artean), zortzi bola botaz eta desafio desberdin batzuk beteaz eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Matanza

**La Matanza** Villaverde Turtziozko auzoa da, herriburua hain zuzen ere. Administratiboki Kantabrian dagoen arren, berez Bizkaiko barrendegia da, eta horregatik Euskal Herrikoa dela jo ohi da; zehazki, Bizkaiko Enkarterri eskualdekoa.

Bertan dago Villaverdeko Etnografia Museoaren egoitza, udalerriko etnografia eta historia azaltzen dituena. Oholtzar pasaboloaren jokoa azaltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oholtzar pasabolo

[thumb|300px|Gazte bat [Ampueron jokatzen.]]
**Oholtzar pasaboloa** Bizkaia mendebaldea, ekialdeko Kantabria eta baita iparraldeko Burgosen ere jokatzen den bola jokoaren aldaera da hau, Katxetearen nahiko antzekoa.

Bolatokia hiru zatitan banatzen da. Lehena, jaurtiketa gunea da, 6m luze dena eta jaurtitzaileak bertan korrika egiten duena bola jaurtitzeko. Bolak bost eta zazpi kilo arteko pisua du eta atzamar zein eskurako zuloak ditu. Bola 8m-tako ohol batean zehar doa (*oholtzarra*) eta honen bukaeran daude hiru txirloak, hemen zerrendaturiko txirlo guztien artean arinenak direnak (100g bakoitzak), oholtzarreko hiru zulotan buztinaren laguntzaz finkaturik. Oholtzarra heze mantentzen da eta forma konkaboa du, bola errazago joan ahal izateko beretik zehar. Txirloetatik ez oso urrun hesi bat aurki daiteke, *pasaboloa*. Honek bola geldiarazten du, baina izatez, pasaboloaren atzean dago puntuatzeko gunea, *marren zelaia*. Zelai hau 20m zabal eta 50m luze da eta bolarekin jotako txirloek berau gurutzatzen duten marra ahalik eta gehien gurutzatzea da helburua. Oholtzarretik hurbilen dagoen marra gurutzatzeak 10 puntu balio du txirloko eta urrunen dagoenak 70. Beraz, jaurtiketako lor daitekeen puntu kopuru altuena 210ekoa da.

Joko bakoitzeko jaurtitzaile bakoitzak 8 bola izaten ditu eta bukaeran puntu kopuru altuena duenak irabazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ljubljanako padurak

thumb|300px|Ljubljanako padurak.
**Ljubljanako padurak** () Ljubljana hiriaren hegoaldean kokaturiko padura zabala da.

## Geografia 
163 km²-ko azalera hartzen du, Esloveniako lurraldearen %0'8a. Ljubljana hiriburuaz gain beste hainbat herrixken lurrak ere hartzen ditu, Borovnica, Brezovica, Ig, Log–Dragomer, Škofljica eta Vrhnika.

## Biodibertsitatea eta historia 
Biodibertsitate handiko lurraldea da eta ondorioz 2008an hainbat eremu babestu ziren, hala erreserba natural bihurtuz nola monumentu natural bihurtuz ere.

Paduran duela 4.500 urteko asentamenduetako palafitoen aztarnak aurkitu dira, bai eta munduko egurrezko gurpilik zaharrena kontsideratzen dena ere. 2011ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak. Bertan Alemania, Austria, Frantzia, Suitza eta Italiako palafitoekin batera Esloveniako hauek sartu zituen, Ig herrian aurkitu diren bi egitura hain zuzen ere.

## Iruditegia 

Irudi:Brest Ig Slovenia - Koslers Thicket 1.JPG
Irudi:Bistra (10).JPG
Irudi:Ljubljansko marsh 1 (4210971483).jpg
Irudi:Ljubljana (8629147956).jpg|Munduko egurrezko gurpil zaharrena.

## Ikus, gainera 
* Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak

## Kanpo estekak
Mu-metal

thumb|Bost geruzako mu-metalezko kutxa. Geruza bakoitzak 5 mm-ko lodiera du. Lurraren eremu magnetikoa 1.500 aldiz murrizteko gai da kutxaren barruan.
**Mu-metala** permeabilitate magnetiko handia duen nikel-burdina aleazio bat da, gutxi gorabehera %77an nikelez, %16an burdinaz, %5ean kobrez eta %2an kromoz edo molibdenoz osatuta dagoena. Permeabilitate magnetiko handia dela eta, material hau eremu magnetiko estatiko edo behe-maiztasuneko eremu magnetikoen aurrean babesteko erabilgarria da. Aleazioren izena fisika eta ingeniaritzaren esparruan permeabilitate magnetikoa adierazteko erabiltzen den grezierazko mu (μ) ikurretik dator. Aleazio honen hainbat aldaera aurki daitezke merkatuan *MuMETAL*, *Mumetall* eta *Mumetal2* izenekin.

## Erabilerak eta ezaugarriak 
Mu-metala tresna eta gailuak eremu magnetikoetatik babesteko erabiltzen da. Adibidez:
* Transformadore elektrikoetan. Hauek mu-metalezko armazoia izan ohi dute inguruko zirkuituetan eraginik ez izateko.
* Disko gogorretan. Unitateetako imanek mu-metalezko euskarriak dauzkate eremu magnetikoak diskoetatik aldentzeko.
* Osziloskopio analogikoetako izpi katodikoen hodietan. Hauek mu-metalezko blindajea daramate eremu magnetiko parasitoek elektroi-sorta desbideratzea ekiditeko.
* Fonografoen kartutxo magnetikoetan. Mu-metalezko karkasa daukate LPa jartzean interferentziak txikiagotzeko.
* Erresonantzia magnetiko bidezko irudigintzako tresnerian.
* Magnetoentzefalografian eta magnetokardiografian erabiltzen diren magnetometroetan.
* Hodi fotobiderkatzaileetan.
* Energia txikiko elektroiekin saiakuntzak egiteko huts-ganberetan, adibidez, espektroskopia fotoelektronikoa.
* Zirkuitu supereroaleetan eta batez ere, Josephson junturadun zirkuituetan.

## Kanpo estekak
Erresistibitate elektriko

**Erresistibitate elektrikoa** material baten erresistentzia elektriko espezifikoa da.

**Erresistibitatea** rho hizki greko xehearekin izendatzen da (**ρ**), eta Ohm metrotan neurtzen da (Ω•m).
  \rho = R {S \over l}  

non  R  erresistentzia ohm-etan,  S  zeharkako sekzioa m²-tan eta  l  luzera m-tan diren.

Bere balioak materiale batek korronte elektrikoarekiko duen portaera deskribatzen du: erresistibitate balio haundi batek materialea eroale elektriko txarra dela adierazten du, eta balio txikiak eroale ona dela. **Erresistibitate elektrikoaren** alderantzizkoa eroankortasun elektrikoa da.

## Kanpo estekak
Amaxofobia

**Amaxofobia**, edozein ibilgailu mota gidatzeari beldur izatea da. Gaixotasun honen jatorria desberdina da pertsonaren arabera, esaterako, norberaren segurtasun faltak edo ezagun edo familiar baten istripu batek eragindakoa izan daiteke. Etimologikoki, “amaxofobia” hitza grekotik dator  (gurdi) eta  (beldur). Sarritan itzelezko ikara-krisiak izaten dituzte, eta amaxofobia gaixo asko kexatzen dira antsietate eta astindu arazoak izaten baitituzte ibilgailu bat gidatzerako orduan.

Maila desberdinak aurkitu daitezke, punturik gorenean gaixoaren eguneroko bizitzan eragin dezake; adibidez, bidaiatzea saihestuz ez badago beste aukerarik. Arazo honek eragina izan dezake ekintza profesionaletan, bidaiatzeko gaitasuna ez izatearen ondorioz. Espainian 15.000 pertsona pertsona jasaten dutela (horietatik %87,5 neska eta %12,5 mutil) estima dezakegu.

Medikuntza ikuspuntutik fobiatzat hartzen da, hau da, objektu eta egoera zehatzen aurrean jasandako beldur irrazionala.

Ezin da nahastatu duela gutxi gidatzen ikasi duen pertsona baten beldurrarekin, beldur hori praktikarekin galtzen baita.

Amaxofobia gainditu daiteke zenbait terapia psikologiko eginez eta honako etapa hauek betez:

* Kontzienteki lan egitea, non ezarrita dagoen eta nola mantentzen den jakiteko.
* Aurre egiteko teknikak garatzea: beldurra ekiditzeko erlaxazio metodoak bilatzea.
* Aurrez aurre jarri: Pixkanaka-pixkanaka beldurrari aurre egiten hastea.

## Kanpo estekak
Esloveniako Arte Galeria Nazionala

**Esloveniako Arte Galeria Nazionala** () Ljubljana hiriburuan dagoen Arte Galeria nagusia da. Tivoli parkearen ertzean dago, Esloveniako Opera Antzokiaren ondoan.

## Historia 
Esloveniako Arte Galeria Nazionala 1918 urtean sortu zen Austria-Hungariako Inperioa desegin eta Esloveniar, Kroaziar eta Serbiarren Estatua sortu zenean. Hasiera batean Kresija jauregian kokatu zen baina 1925ean gaur egungo eraikinera aldatu zen.

Eraikina bera 1896an altxatu zen. František Škabrout arkitektu txekiarrak diseinatu zuen eta hasieran Esloveniako Kultur Zentrua izan zen. 1990an Edvard Ravnikar arkitektu esloveniarrak gehigarri bat egin zion eta 2001ean beirazko galeria gehitu zen eraikinaren hego biak lotzen dituena.

## Erakusketak 
XX mende hasierako artearen bilduma egonkorra dauka eta batez ere esloveniar artisten lanak daude ikusgai.

## Galeria 

Image:Jezus pred Pilatom.jpg|Egile ezezaguna: Vlad Drakula Jesus epaitzen (15. mende)
Image:Pietro Liberi - Antični prizor.jpg|Pietro Liberi: *Antzinako eszena* (17. mende)
Image:TomincJozef-avtoportret.JPG|Jožef Tominc: *Autoerretratua* (1830)
Image:Künl - Ribji trg NGS2024.jpg|Pavel Künl: *Arrain-kalea Ljubljanan* ("Ribji trg"), 1847
Image:JurijSubic-Pred lovom.jpg|Jurij Šubic: *Ehiza aurretik* ("Pred lovom"; 19. mende)
Image:Kofetarica (Coffee drinker; National Gallery of Slovenia, y. 1888).jpg|Ivana Kobilca: *Kafea hartzen* ("Kofetarica"), 19. mende
Image:Ivan Grohar - Sejalec.jpg|Ivan Grohar: *Ereilea* ("Sejalec"; 1907)
Image:Passion of Jesus (sculpture "Crucifixion of Jesus" observing "Virgin Mary cradling the dead body of Jesus").jpg|Pietà (1470)

## Kanpo estekak
Konduktantzia elektriko

**Konduktantzia elektrikoa** (G) material batek korronte elektrikoari pasatzen uzteko jartzen dion erraztasuna da. Erresistentzia elektrikoaren alderantzizkoa da, eta ez da eroankortasun elektrikoarekin nahastu behar, azken hau materiale baten konduktantzia espezifikoa bait da.

Konduktantziaren unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman Siemensa da.

## Beste neurri batzuekin erlazioa 
**Konduktantzia** eta erresistentziaren harteko erlazioa hurrengoa da:
:G = \frac{1}{R} = \frac{I}{V} \, 

non:
:**G** **konduktantzia** (ingelesezko *gate*etik) Siemensetan,
:**R** erresistentziaa ohm-etan,
:**I** intentsitatea anperetan,
: eta **V** tentsioa Voltetan diren.

(Oharra: erlazio hau zirkuitu erresistibo hutsetan bakarrik erabili daiteke.)

Kasu erreaktiboan, **konduktantzia** suszeptantzia eta admitantziarekin erlazionatzen da:
:Y = G + j B \,

edo:

:G = \mathrm{Re}(Y) \,

non
:**Y** admitantzia ,
:j unitate irudikaria,
: eta **B** suszeptantzia diren.

## Kanpo estekak
François-Xavier Ortoli

**François-Xavier Ortoli** (Ajaccio, Korsika, 1925eko otsailaren 16a - Paris, 2007ko azaroaren 30a) ogasun ikuskatzailea, politikaria eta Frantziako negozio gizona. Europar Batzordeko presidentea izan zen 1973tik 1977ra, eta presidenteorde bezala jarraitu zuen 1984ra arte. Hainbat alditan Frantzia Errepublikako ministroa izan zen, 1967 eta 1972 bitarte.
Infragorrizko termometro

200px|thumb|Infragorrizko termometro bat.
**Infragorrizko termometroa**, **infragorrizko pirometroa** edo **kontakturik gabeko termometroa**, (distantzia batetik tenperatura neurtzeko gaitasuna adierazten duen terminoa) gorputz beltz motako argia igortzen duen objektuaren azalera zati batean tenperatura neurtzeko gailu bat da. Batzuetan, mota honetako termometroei okerki laser termometro deitu izan zaie, laser baten laguntza erabiltzen baitute, nahiz eta soilik neurtzeko eremua errazago seinalatzeko den (zenbait errifleren miretan bezala), ez neurketak egiteko.

Infragorrizko pirometro terminoa erabili izan ohi da kontaktu klasikodun termometroekiko duten desberdintasuna adierazteko, infragorrizkoek erradiazio termikoa neurtzen baitute eta ez tenperatura bera. Objektuak igorritako energia kantitatea eta igortze-gaitasuna jakitean, bere tenperatura zehaztu daiteke.

Orokorrean, metodoak argi-energiaren neurketa (IR zintan dagoena) jasotzen du, seinale elektriko bihurtzen duen detektagailu baten bidez. Metodo honek tenperatura urrundik neurtzea ahalbidetzen du; aldiz, beste termometro mota batzuek, esaterako termopareek, objektuarekin kontaktuan egotea beharrezkoa dute tenperatura neurtzeko. Beraz, objektua mugimenduan badago, eremu elektromagnetiko batez inguratua badago, edo hutsean kokatua badago... tenperatura neurtzea posible da.

## Kalibrazioa 
Neurketa-metodo honek datu oso zehatzak eman ditzake; halere, ondo kalibratu behar da, neurtutako erradiazioa faktore askoren menpeko baita: objektuaren igortze-gaitasuna, iturriaren uniformetasuna, gailuaren geometria…
IR termometro bat kalibratzeko, ur baso baten barruan urtzen ari den izotz kubotxo baten azalera erabili daiteke neurketa-puntu moduan.
Kontuan izan behar da infragorri bidezko neurketa (IR) ikusmenezko neurketa dela ondorengo arrazoiengatik:
* Kameraren leiarra garbi egon behar du.
* Neurketa-eremuan ez da oztoporik egon behar: ez hauts edo hezetasunik, ezta lurrun edo gas arrarorik ere.

Infragorri bidezko neurketa (IR) azaleko neurketa da; beraz:
* Neurtu beharreko objektuaren azalean oxidazio edo hautsik baldin badago, neurketa partikula hauetan egiten da,
* Lortutako balioa zalantzazkoa bada, kontaktu klasikozko termometro bat erabili behar da bestearekin batera. Azken hau barneratze, edo murgiltze-zunda batez hornitua egon daiteke (elikagai izoztuetan neurketak egiteko)

## Erabilerak 
Termometro hauek erabilera asko izan ditzakete, esaterako:

* Hutsean ontziratutako elikagaien kontrola, betiere, neurketak ez badira aire-poltsatan egiten.
* Labe bateko edo beste ekipo batzuetako tenperaturaren kontrolerako.
* Ekipamendu mekanikoen edo zirkuitu elektrikoen frogetarako (adibidez: kontrol-armairuetarako).
* Suteetan eremu beroen detekziorako.
* Materialen tenperatura-aldaketa zehaztasunez kontrolatzeko (berotzea edo hoztea).
* Teleskopiotan, lainoak antzemateko.

## Kanpo estekak
Xabier Larrazabal

**Xabier Larrazabal** (Bilbo, Bizkaia, 1986) telebista aurkezlea da.

Halaber, ETB 1erako elkarrizketa eta telesaio batzuk aurkeztu izan ditu. Batik bat Euskadi Irratian egin zen ezaguna 2013ko *Faktoria* saioagatik. Gaur egun *Soinu ehiztaria* aurkezten du ETB 1 kanalean.
High Plains Drifter

**High Plains Drifter** (euskaraz literalki *Goi Lautadetako Ibiltaria*) 1973ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako western filma bat da. Clint Eastwood, Verna Bloom, Marianna Hill, Mitch Ryan, Jack Ging, Ted Hartley, Billy Curtis, Stefan Gierasch eta Geoffrey Lewis aktoreek antzeztu zuten.

Filma honetan Clint Eastwoodek antzeztutako filma asko zuzendu zituzten Sergio Leone eta Don Siegel zuzendarien eragina garbi ikus daiteke.

## Argumentua 
1870, Mendebalde Urruna. Zaldun arrotz bat (Clint Eastwood) Lago herriko Jim Duncan sheriffa zenaren paretik igaro berri da. Mehatzaritza konpainiako Dave Drake (Mitchell Ryan) eta Morgan Allen (Jack Ging) nagusiek etorri berria espetxetik atera eta herrira iristear dauden hiru pistolariengandik defenda ditzan kontratatuko dute. Arrotzak gauzak bere modura egitealdera heuren eskeintza onartuko du.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Arrotza
* Verna Bloom: Sarah Belding
* Mariana Hill: Callie Travers
* Billy Curtis: Mordecai
* Mitchell Ryan: Dave Drake
* Jack Ging: Morgan Allen
* Stefan Gierasch: Jason Hobart maiorra
* Ted Hartley: Lewis Belding
* Geoffrey Lewis: Stacey Bridges, legez kanpokoa
* Dan Vadis: Dan Carlin, legez kanpokoa
* Anthony James: Cole Carlin, legez kanpokoa
* Walter Barnes: Sheriff Sam Shaw
* Paul Brinegar: Lutie Naylor
* Richard Bull: Asa Goodwin
* Robert Donner: apaiza
* John Hillerman: liburugilea
* John Quade: Freight Wagon
* Buddy Van Horn:l Jim Duncan marshalla
* William O'Connell: bizargilea
* Scott Walker: Bill Borders, legez kanpokoa

## Kanpo estekak 
* *High Plains Drifter* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *High Plains Drifter* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Longueville

**Longueville** izan daiteke:

Frantziako udalerri hauek:
* Longueville (Calvados), Calvados departmendukoa
* Longueville (Lot-et-Garonne), Lot-et-Garonne departmendukoa
* Longueville (Manche), Manche departmendukoa
* Longueville (Pas-de-Calais), Pas-de-Calais departmendukoa
* Longueville (Seine-et-Marne), Seine-et-Marne departmendukoa
* Longueville-sur-Aube, Aube departmendukoa
* Longueville-sur-Scie, Seine-Maritime departmendukoa

Frantziako noblezia:
** Longuevilleko konderria
** Longuevilleko dukerria
Andre Maria Mesedeetakoaren komentua (Tutera)

**Andre Maria Mesedeetakoaren komentua** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen komentu bat da. Gaur egun bere klaustroan **Salgaien Merkatua** dago (gaztelaniaz *Mercado de Abastos*).Tuterako Alde Zaharrean dago, Mesedeetako eta Concarera kaleetan. XVII. mendean eraiki zen.

Andre Maria Mesedeetakoari sagaratua dago.

## Historia 
1604an mesedeetako ordenako apaizek antzinako San Kosme eta San Damian elizaren solairuan Andre Maria Mesedeetakoaren eliza eraiki zuten. 1821ean bertako kofradia desegin zen, baina 1824ean eliza berrezarri ziren eta 1835. urterarte bertan egon ziren, azkenik eraikinetik joan ziren arte. 1840ean eraikina Merkatu Publikoa bilakatu zuten, gaur egungo Salgaien Merkatua dena. Ia komentu osoa erautsia izan zen, eliza barne, merkatuaren atari izateko zutik laga zen klaustroa salbu.

## Eraikina 
Komentuko kapera nagusiko erretaula nagusia XVI. mendekoa zen eta Andre Maria Nekanekoari sagaratua zegoen.

## Ikus gainera 
* Tuterako historia

## Kanpo estekak
Gia Carangi

**Gia Carangi** (Filadelfia, Pennsylvania, AEB, 1960ko urtarrilaren 29a - *ibidem*, 1986ko azaroaren 18a) modelo estatubatuarra izan zen 1970. eta 1980. hamarkadetan.

## Biografia 
Gia Carangi Filadelfiako auzo pobreetako familia gatazkatsu batean jaio zen 1960an. Gurasoen dibortzioa eta gero aitarekin bizitzera joan arren, ama izan zen 16 urterekin modelo izaten saiatzera bultzatu zuena. Hurrengo urtean, Wilhelmina Cooper modelo agenteak Carangiren argazki batzuk jaso zituen, eta berehala New Yorkera ekarrarazi zuen modelogaia. Wilhelminaren eskutik, sei hilabetean Filadelfiako neska errebelde beltzaranak begi argidun modelo ilehori klonikoen eredu estetikoa hautsi zuen. Carangi ez zen diseinatzaile handien jantziak erakusteko bitarteko anonimoa; bera zen izarra, moda aldizkarietako protagonista. Hala, urte batzuk geroago iritsiko zen top model belaunaldiaren aitzindaria izan zen: Naomi Campbell, Claudia Schiffer, Cindy Crawford....

Moda munduan sartu baino lehen ere Carangik drogak hartzen omen zituen noizean behin, baina arrakasta lortutakoan menpekotasuna areagotu egin zen. Eta 1980ko martxoan minbiziak Wilhelmina Cooper hil zuenean, modeloak iparra galdu zuen. Gero eta zailagoa zen harekin lan egitea, agentzietatik bota zuten eta lanik gabe geratu zen. Hainbatetan abiatu zituen desintoxikazio tratamenduak, baina azkenekoa burutu eta hiru hilabetez “garbi” egon ondoren, Atlantic Cityra alde egin eta heroina hartzen hasi zen berriro, gaixotu eta ospitalean sartu zuten arte.

1986ko azaroaren 18an, Gia Carangi modeloa hil zen 26 urte zituela, hiesak eragindako pneumonia batek jota. Ezjakintasunak hiesa zuten gaixoak isolatzen eta baztertzen zituen garai horietan, kameraz inguratuta bizi izan zen Carangik ama soilik zuen alboan hil zenean. Handik bost egunera egin ziren hiletetan ere ez zen moda arloko inor agertu. Francesco Scavullo argazkilariak bidalitako dolumin txartela besterik ez zuten jaso.

Horrenbestez, lehen top modela HIESaren ondorioz hildako lehen emakume ezaguna ere izan zen. Gia Carangiren azken nahia haurrentzat drogaren kalteei buruzko bideo bat grabatzea izan zen, baina, ironikoa bada ere, ez zuen kamerarik lortu.

## Erreferentziak
Samuel Butler

**Samuel Butler** izan daiteke:

* **Samuel Butler** (1612-1680), XVII. mendeko poeta;
* **Samuel Butler** (1835-1902), XIX. mendeko eleberrigilea
Max Jacob

**Max Jacob** (Quimper, Bretainia, 1876ko uztailak 12 &ndash; Drancyko kontzentrazio esparrua, 1944ko martxoak 5) frantziar margolari eta idazlea izan zen, jatorriz judua.

## Bizitza 
Zenbait lanbidetan aritu zen literaturan hasi aurretik. Harremanak izan zituen Picasso, André Salmon, Apollinaire *Saint Martorell* (1905) da berak idatzitako lehen liburu aipagarria. *Le cornet à dés* hitz lauz idatzitako olerki bilduma argitaratu zuen 1917an; lan horretan surrealismoaren aitzindari izan zen.

1914an katoliko egin zen, komentu batean sartu eta handik aurrera ugaritu ziren haren margo lanak. Saint-Benoît-sur-Loiren atxilotu zuten naziek eta Drancyko kontzentrazio esparruan hil zen.

Beste lan aipagarri batzuk *La défense de Tartufe*, *Le Laboratoire Central*, *Art Poétique* eta *Le nom* dira.

## Erreferentziak
Kapazitantzia

**Kapazitantzia elektrikoa** edo **kapazitate elektrikoa** gorputz batek karga elektriko bat gordetzeko duen gaitasuna da. Elektrikoki kargatzeko gaitasuna duen edozein objektuk kapazitantzia dauka. Energia elektrikoa gordetzen duen gailu arrunt bat kondentsadorea da. Xafla paraleloak dituzten kondentsadoreetan, kapazitantzia xafla eroaleen azalerarekiko zuzenki proportzionala, eta xaflen arteko banaketarekiko alderantziz proportzionala da. Xafletako kargak +*q* eta −*q* badira hurrenez hurren, eta "V" xaflen arteko potentzial diferentzia, orduan "C" kapazitantzia honako hau da:

:C = \frac{q}{V}.
honek tentsio/korronte erlazioa ematen du:
:I(t) = C \frac{\mathrm{d}V(t)}{\mathrm{d}t}.
Kapazitantzia eroaleen geometria -tarteko distantzia barne- eta dielektrikoaren permitibitatearen araberakoa da bakarrik. Dielektriko askotan, permitibitatea, eta beraz kapazitantzia, eroaleen arteko potentzial diferentziarekiko eta hauen karga osoarekiko independentea da.

Kapazitantziaren unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman farada (F) da. Izena Michael Faraday fisiko eta kimiko britaniarragatik datorkio. Farad bateko kondentsadore batek, coulomb bateko karga elektrikoarekin kargatzen bada, volt bateko potentzial diferentzia edukiko du xaflen artean. Farad unitatea handia da bai elektronikan bai fisikan, eta oro har azpimultiplo aurrizkiekin erabiltzen da: mikrofarad, nanofarad eta pikofarad.

## Kanpo estekak
Admitantzia

**Admitantzia elektrikoa** (Y) material batek korronte elektrikoari pasatzen uzteko jartzen dion erraztasuna da. Bere unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman Siemensa da.

**Admitantzia** inpedantzia elektrikoaren alderantzizkoa da:
:Y \equiv \frac{1}{Z} \,

non
:*Y* **admitantzia** den siemensetan neurtua.
:*Z* inpedantzia den, Ohmetan (Ω) neurtua.

Erresistentzia material batek korronte elektriko egonkor bati pasatzen uzteko jartzen
dion oztopo maila da; inpedantziak efektu dinamikoak ere kontutan hartzen ditu, eta erresistentziaz gain erreaktantzia barneratzen du.
Era berean, **admitantziak**, korronte elektriko egonkor bati pasatzen uzteko jartzen erraztasun mailaz gain, materialearen suszeptantziaren efektu dinamikoak ere barneratzen ditu:

:Y = G + j B \,

non:
* Y **admitantzia elektrikoa** den, Siemensetan neurtua.
* G konduktantzia elektrikoa den, Siemensetan neurtua.
* B suszeptantzia elektrikoa den, Siemensetan neurtua.
* j=\sqrt{-1} unitate irudikaria den.

## Ikus, gainera 
* Inpedantzia elektriko
* Konduktantzia elektriko
* Suszeptantzia elektriko

## Kanpo estekak
Peru Harri museoa

**Peru Harri museoa** edo **Harriaren parkea** Nafarroako Leitza udalerrian dagoen harriari eskeinitako museo bat da. Iñaki Perurena harrijasotzaile eta aktore ezagunak sortu zuen.

## Kokapena 
Herrigunetik 2 kilometrora dago, Uitzira doan NA-1700 errepidea jarraituz, esku baten hatz bateek leku honetara daraman bidegurutzea adierazten du. Bertaratzeko, sarbidean kareharrizko arku baten azpitik igarotzen da.

## Museoa 
Harriak, erronkak, Euskal Herriko mitologiak eta historiak bat egiten duten tokia da.

Museo honetan Iñaki eta Inaxio semeak euskal historia eta kultura harriaren bitartez azaldu nahi izan dute. Alde batetik, neurri handietako kanpo eskulturen bidez, tartean harrijasotzaile erraldoia, 8 metro garai eta 40 tonako eskultura ikusgarria. Bestalde, hiru solairuko harri eta egurrezko baserriaren barnean argazkiak, lehiaketetan erabilitako jantziak, oroigarriak, eta batez ere, hark erabili eta jasotako harriak ikusgai daude. Mota, itxura, neurri eta pisu ezberdinetako harriak daude, bakoitza bere berezko istoriarekin.

Perurenatarren museo hau bisitatzeko modurik onena bisita gidatua da, baina ez beste edozein museo gida arrunt batekin bezala, honako honetan Perurenatarrak harreragile eta gidariak ere bai baitira.

## Ordutegia 
* Urte osoz, egunero, aurrez hitzordua ezibestekoa da.
* Bisita gidatua: Iñaki Perurena berberak gidatuta burutzeko aukera.

## Kanpo estekak 
* Peru Harri museoa. Nafarroako Turismo Bulegoa
Club Atlético River Plate (Uruguai)

**Club Atlético River Plate** Uruguaiko futbol talde bat da, Montevideoko Prado auzoan egoitza duena. 1932an sortu zuten, Olimpia Football Club eta Club Atlético Capurro taldeak batuz.

## Palmaresa 
### Uruguaiko txapelketak 
* Uruguaiko futbol liga (0): bigarren 1992 eta 2008an.
* Bigarren maila (6): 1943, 1967, 1978, 1984, 1991, 2004.

### Nazio artean: 0 
* Hego Amerikako Kopa (0): finalaurrekoa 2009an.
* Conmebol Kopa (0): final laurdenak 1996an.

## Jokalari ezagunak 
* Carlos Aguilera
* Fernando Morena
* Gustavo Poyet
* Fernando Correa
* Juan Ramón Carrasco
* Severino Varela
* Waldemar Victorino

## Kanpo estekak 
* River Plateren webgunea
Lizpaper

thumb|Hainbat tamainako aleak dituzten lizpaperak.
**Lizpapera**, **paper-latza** edo **lixa** besterik ez, tresna bat da paper batek material urratzailea (adibidez, beira-hautsa edo esmerila) atxikita osatua dagoena.

Gainazaletik material zati txikiak kentzeko erabiltzen da, euren aurpegiak lauak uzteko, zurak leuntzearen kasuan bezala, pintura edo bernizadura prestatzeko. Leuntzeko ere erabiltzen da material geruza jakin batzuk kendu arte edo kasu batzuetan ehundura zimurtua lortzeko, lekedatzeko prestaketa gisa.

Material urratzaile motak honako hauek dira:

* beira: jada ez da askotan erabiltzen;
* suharria: jada ez da askotan erabiltzen;
* granatea: zurgintzan erabili ohi da;
* esmerila: metala urratzeko edo leuntzeko erabili ohi da;
* alumina: erabilera modernoan ohikoena da;
* carborunduma;
* alumina eta zirkonio oxidoaren aleazioa;
* kromo(III) oxidoa;
* diamantea: metal gogorrak, zeramika eta beira urratzeko edo leuntzeko erabiltzen da;
* alumina zeramikoa: presio handiko aplikazioetan erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Banda-lixagailu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esmeril

[thumb|[Naxos (uhartea)|Naxos uharteko esmeril meategia]]
**Esmerila** (etimologikoki Bizanzioko grezieratik σμερί) harri oso gogor bat da Korindoi (aluminio oxido), magnetita, kuartzo eta beste silikato batzuez osatutakoa, eta bere gogortasun handiagatik industrian urratzaile gisa (arbastatzeko, leuntzeko, artezteko, etab.etarako) oso erabilia. Esmerilak duen aluminio oxido kristalinoaren proportzioa zenbat eta handiagoa izan, hainbat urratzaile hobea da. Urratzaile artifizialak merkaturatu aurretik, esmerilezko urragarriak erabiltzen ziren. Hedaduraz, gaur egungo urratzaile artifizialak izendatzeko ere erabiltzen da.
thumb|Naxos uharteko esmerila.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Oberg, Erik; Jones, Franklin D.; Horton, Holbrook L.; Ryffel, Henry H. (2000), ''Machinery's Handbook'' (26 arg.), New York: Industrial Press Inc., 

## Kanpo estekak
Gaztelako kondestableen alkazarra

**Gaztelako kondestableen alkazarra** () edo **Velascotarren gaztelua** () Burgosko probintziako Medina de Pomar (Espainia) herrian kokaturiko gaztelua da. Pedro Fernández de Velascok eraiki zuen, Henrike II.a Gaztelakoak hiria eman zionean. Gotorlekuak  du izen herrikoia. 1896an Fríasko dukeek Udalari gazteluaren gozamena eman zioten. 1931n kultura ondasun izendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Rojastarren gaztelua

**Rojastarren gaztelua** () Burgosko probintziako Poza de la Sal (Espainia) herrian kokaturiko gaztelua da. IX. mendearen amaieran Diego Porcelos kondeak eskualdea birpopulatu zuenean gotorleku bat eraiki zuen. XIV. mendean Rodríguez de Rojas familiak bertan eraiki zuen bere gaztelua. 1949n kultura ondasun izendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Petralata gaztelua

**Petralata gaztelua** () Burgosko probintziako Oña (Espainia) herrian kokaturiko gaztelua da. 1200 metroko altueran, izen bereko mendian, eraiki zuten, egun Navas de Bureba eta Barcina de los Montes herriak batzen dituen bidean. IX. mendean eraiki zuten Bureba osoa menderatzeko.

Agirietan lehendabizikoz 1040an agertu zen Gartzea III.a Santxez Naiarakoaren ezkontza-hornien kontratuan. Zazpi urte geroago, Ramiro I.a Aragoikoak San Salvador monasterioari eman zion. Orduko Oña alfozaren herri nagusia izan zen eta gaztelua tenente batek gobernatzen zuen.

Laster, Fríasko gazteluak ordezkatu zuen Burebako gaztelu nagusi moduan eta XVII. mendean jada aztarnategi bat besterik ez zen.

## Kanpo estekak
Pancorboko haizpitartea

**Pancorboko haizpitartea** () Oroncillo ibaiaren ibilguak eratutako arroila estu bat da, Obarenes mendietan dagoena. Arabatik Iberiar goi-lautadara joateko derrigorrezko bidea da. Hegoaldean Pancorbo herria du.

Historian zehar, leku estrategiko bat izan da, jada *Ab Asturica Burdigalam* ibilbideak zeharkatzen zuena. Egun N-I, AP-1 autobidea eta Madril-Irun RENFEren trenbidea bertatik pasa dira.

## Kanpo estekak
Oroncillo

**Oroncillo** Burgosko ibaia da, Ebroren ibaiadarra dena.

Obarenes mendietan, Pancorboko iturrietan hain zuzen ere, 640 metroko altueran, jaioa, bere ibilbidean Pancorboko haizpitartea sortzen du. Ameyugo, Bugedo, Valverde de Miranda, Orón eta La Nave zeharkatu ondoren, Miranda Ebron Ebron amaitzen da.

## Kanpo estekak
Banda-lixagailu

thumb|Banda-lixagailu eramangarria
thumb|Banda-lixagailu estatikoa
**Banda-lixagailua** egurra eta beste material batzuk azkar lixatzeko erabiltzen den makina-tresna bat da. Bi danbor birarazten dituen motor elektriko batek eta horien gainean muntatuta dagoen etengabeko lizpaper zati batek osatua dago. Eramangarria (non lizpapera materialaren gainean dabilen) zein estatikoa (finkoa) izan daiteke, azken honetan materiala lizpaperaren gainean mugitzen da.

Hainbat tamainakoak dira, unitate eramangarri txikietatik fabrika garrantzitsuetan dauden tresna handietaraino. Egurra lixatzeak zerrauts asko sortzen du, horregatik banda-lixagailu gehienak hautsa biltzeko sistema motaren batekin hornituta daude.

## Ikus, gainera 
* disko-makina

## Kanpo estekak