Esopo

**Esopo** (, *Aísōpos*) Antzinako Greziako balizko alegia idazle bat da, genero horren sortzailetzat joa. Frigian edo Trazian jaioa, esklaboa zen, baina aske utzi zuten.

## Biografia 
Ez dago frogatuta egiaz bizi izan ote zen, zenbait historialarik irudi fantastikotzat jotzen baitute. Hala ere, ondu zituen alegiak eskoletan erabili ziren eta Platonek aipatzen du Sokratesek haren apologoak buruz zekizkiela.

### Non jaio zen? 
Ondorengo idazle batzuek jaioterri desberdinak ematen dizkiote eta haren biografietan hainbat datu kontrajarri topa daitezke.

Heraklides Pontikok dio Traziakoa zela, Jantosen esklabu jaio eta gero Idmonen libertu izan zela. Fedrok bere alegia esopikoen bilduman Frigian kokatzen du, Suidasek bezala. Planudesi egotzitako idazki batean Frigiako Amoriumen jaio zela ageri da.

[thumb|200px|eskuinera|Esopo [Wenceslas Hollarren begietatik.]]

### Noiz bizi izan zen? 
**Esopo** bizi izan zen garaia ere autore ugariren aztergai izan da, baina data guztiek kokatzen dute K.a. 600. urtearen inguruan. Adibidez, Herodotok dio K.a. 570 eta 520aren artean bizi izan zela. Heraklides Pontikoren arabera, aldiz, 540aren inguruan. Rossiesen ustez, Fedro eta beste batzuen arabera, K.a. 612 eta 527aren artean bizi izan zen eta Pisistratoren garaikidea izan zen.

### Heriotza 
Delfosen hil ei zuten, lapurreta-salaketa faltsu baten ondorioz.

## Obrak 
Haren lanak lehen Faleroko Demetriok, eta gero Fedro, Babrio, Jean de La Fontaine eta Felix Maria Samaniegok, besteak beste, bildu edo egokitu zituzten. haren *Ipui* *onac* obran Esoporen  50 alegia euskaratu zituen 1804an, Samaniegoren bertsioak ere kontuan hartuta.

Joseba Altunak ere bere alegia batzuk itzuli zituen (''Esopo'ren Ipuñak* (1921, *Euzko-Deya*): «Otsua ta txakuŕa»; «Eŕbiñudia ta sagubak»; «Otsua ta bildotsa»; «Otsua ta amianua»; «Ollaŕa ta pitxija»; «Saguba»; «Ugarixua ta miruba»; «Luna»; «Beya, auntza ta aŕdija»; «Belea ta lukija»; «Gixona ta sugia»; «Txakuŕa ta okelazatija»; «Auntza, aun tzumia ta o tsua»; «Lugiña ta sugia»; «Arakiña ta arijak»; «Eskubak, oñak eta sabela»; «Agurea ta semia»; «Mercurio ta eguŕgiña». 

Juan Etxebarria Martinek ere alegia batzuk itzuli zituen (*Esopo'ren alegiak*, (1967, *S. Anton'go Katekesia*): «Intxaurrondoa», «Otsoa ta artzaiñak», «Astoa leoi-narruagaz», «Belea», «Piñua», «Zaldia ta morroia», «Txitxarra ta iñurriak», «Iñurria ta usoa», «Baserritarra ta bere semeak», «Idiak eta burdi-ardatza», «Artzaiña ta otsokoa». 

Olerti aldizkariak ere itzuli zituen batzuk.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aesop--19th-century line engraving of sculpture by Karl Heinrich Möller.png
Fitxategi:Aesop and Cupid.JPG
Fitxategi:Fontana--Aesop--Goupil.png
Fitxategi:Aesop&fox.jpg
Fitxategi:Aesop--woodcut--Venetian--1492.png
Fitxategi:Charles Landseer--Aesop Composing His Fables.jpg
Fitxategi:Ingres--Aesop--study--1827.jpg
Fitxategi:Johann Michael Wittmer (1802-80) - Aesop - RCIN 406331 - Royal Collection.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Esopo: *Alegiak*, Elkarlanean, 1999, Donostia.
* Beldarrain Agirre, Josune; Gómez Zubia, Genaro: *Esoporen berrogei alegia Erramun Olabidek euskarara itzuliak*. - Egan, 2012-3/4, 105-159

## Ikus, gainera 
* *Ipui onac*
* Felix Maria Samaniego
* Joseba Altuna

## Kanpo estekak 
*  [*Ipui onak(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ipui_onac)'' Klasikoen Gordailuan.]
* http://klasikoak.armiarma.eus/idazlanak/M/MogelBIpuionak.htm