open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frantziar arrosa

**Frantziar arrosa** (*Rosa gallica*) arrosa espezie bat da, jatorria Europa erdialde eta hegoaldean, eta Asia mendebaldean (Turkiatik Kaukasora) duena. Espezie honen barietate bat, *officinalis* delakoa, **Provinseko arrosa** deitzen da eta Erdi Aroan oso ezaguna izan zen.

## Ezaugarriak
Hosto erorkorreko zuhaixka bat da, 2 m garaira irits daitekeena. Zurtoinek arantzak eta iletxoak dituzte. Hostoek 3-7 geruza berde urdinxka dituzte. Loreak taldeka daude bilduta, 1-4 bitartean. Lore sinpleak dira, eta korolak arrosa koloreko bost petalo usaintsu ditu.

Fruituek, oboide-forma globulosokoak, 10-13 mm-ko diametroa dute, eta heltzen direnean, laranja-marroi kolorekoak dira.

### Landaketa
Espezie hau oso lur drainatuetan landatzen da, eguzkitan edo erdi itzaletan eta -25ºC jasan dezake. Landatzen den arrosa-espezie zaharrenetako bat da; antzinako grekoek eta erromatarrek ezagutzen zituzten, eta Erdi Aroko lorategietan ohikoak ziren. XIX. mendean, hazitako arrosa-espezie garrantzitsuenetako bat zen, eta Europako larrosa-labore moderno gehienek, gutxienez, *Rosa gallica* espeziearen ekarpen txiki bat dute beren geneetan.

*Gallica* hibrido eta kultibarren arrosa-taldeak espeziearen ezaugarri begetatiboak partekatzen ditu, sastraka txiki babesleak eratuz. Loreak sinpleak izan daitezke, baina ohikoagoak dira bikoitzak edo erdi-bikoitzak. Loreen kolorea zuria (ezohikoa), arrosa eta purpura iluna izan daiteke. *Gallica* taldeko arrosa guztiek loraldi paregabea dute. Landatzeko errazak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Julian eliza (Astureses)

**San Julian eliza** () Asturesesko parrokia-eliza da, Boborasko herrikoa (Galizia). XII. mendeko eliza erromanikoa da, tamaina txikikoa eta nahiko ongi zaindua.

## Historia 
Eliza 1164. urtean fundatu ahal izan zen, erretaula nagusiaren atzean inskribatutako dataren arabera. 

## Ezaugarriak 
Antzinako jatorrizko multzotik, XII. mendearen amaierako eliza erromanikoa dago zutik bakarrik. Ondo kontserbatuta dago. Gurutze latindar formako oinplanoa du, nabe bakarrekoa. Kanpoko kontrahormak ia ez dira ateratzen hormatik. Nabearen gainean, bi isuriko zurezko estalkia dauka. Goi-korua ere egurrezkoa da. Burualdea zirkuluerdi-formako hiru absidetan errematatuta dago, erdikoa nabarmenduta.

Kanpoaldean, landare-dekorazioak eta motibo geometrikoak diru, baita animalien irudikapenak eta izaki fantastikoak.

Tenpluak bi ate ditu. Iparraldekoa, zirkuluerdiko arku berritua duena, mozarabiar estiloko arku konposatu primitibo batetik abiatuta. Ate nagusia oso sinplea da. Ikonografia eskasa eta sinplea du, kapitelak eta tinpanoa landare-motiboekin eta motibo geometrikoekin apainduta daude.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Iglesia de San Xulián de Astureses (2131720004).jpg|Barrualdea
Fitxategi:Iglesia de San Xulián de Astureses (2130942609).jpg|Iparraldeko atea
Fitxategi:Iglesia de San Xulián de Astureses (2131715958).jpg|Atari nagusia
Fitxategi:Iglesia de San Xulián de Astureses (2130939969).jpg|Absideko leihoa
Fitxategi:Iglesia de San Xulián de Astureses (2130941063).jpg|Absidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/5125/igrexa-de-san-xulian-de-astureses?langId=gl_ES
Jeff Wilson

**Jeffrey William Wilson** (Invercargill, 1973ko urriaren 24a) zeelandaberritar errugbi eta kriket jokalari ohia da, bi kiroletan internazionala izan zena; errugbian hegaleko eta atzelari postuetan aritzen zen. 1993ko azaroaren 20an egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, Murrayfielden, Eskoziaren kontra.

## Palmaresa errugbian 
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* 60 partida 1993-2001 bitartean
* 234 puntu (44 entsegu, transformazio bat, 3 zigor-ostiko, drop bat)
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 1995
* Tri Nations
** irabazlea: 1996, 1997, 1999

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Infundibulicybe gibba

***Infundibulicybe gibba*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. 

### Banaketa eremua 
Europa, Islandia, Alaska, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Honduras, Kolonbia, Errusia, Kazakhstan, Japonia, Australia, Hego Korea, Taiwan, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Snead

**Sanuel Jackson "Sam" Snead** (Ashwood, Virginia, 1912ko maiatzaren 27a - Hot Springs, Virginia, 2002ko maiatzaren 23a) estatubatuar golfaria izan zen.

82 txapelketa irabazi zituen bere ibilbidean. Zazpi garaipen izan ziren lau txapelketa nagusietatik hirutan. Hiru aldiz irabazi zuen PGA Txapelketa (1942, 1949, 1951), hiru aldiz Masters Txapelketa (1949, 1952, 1954) eta behin Erresuma Batuko Golf Irekia (1953).

Zortzi aldiz parte hartu zuen Ryder Cup txapelketan, horietako bitan kapitain gisa.
Jenna Fischer

**Regina Marie Fischer** (Fort Wayne, Indiana, 1974ko martxoaren 7a) estatubatuar aktorea da, ezaguna, batez ere, 2005–2013 bitartean Pam Beeslyren rola jokatu zuelako *The Office* telesailean. 2007an, Primetime Emmy sarietarako izendatua izan zen lan horregatik. Azken denboraldian ekoizlea ere izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arman Nur

**Arman Nur** (armenieraz: Արման Նուռ; 1971ko urriaren 11) armeniar diseinatzailea, bitxigilea, eskultorea eta margolaria da. 2012an, Nur-i Armeniako Kultura Ministerioaren Urrezko Domina eman zioten, eta 2013an, Armeniako Movses Khorenatsi domina lortu zuen. 

## Biografia 
Arman Nur Erevanen jaio zen 1971ko urriaren 11n. Erevango Haurrentzako Estetika Garapen Zentroko zeramika sailean eta Toros Roslin Arte Aplikatuko Institutuan, Metal Diseinu Fakultatean, ikasi zuen.  Moskuko Gemologia Institutuko ikastaroetan parte hartu zuen harri bitxiak aztertzeko, identifikazioa eta ikerketa barne.  Nur-ek Miamiko Arte eta Diseinuko Nazioarteko Unibertsitatean ere hartu zituen eskolak.

1999an, Nur "Nur Design" sormen estudioa sortu zuen.  2015ean, Nur Art Gallery Erevan sortu zuen. 

## Galeria 

File:Յոթաղբյուր ցայտաղբյուր.jpg|*Zazpi iturri*
File:Եղիցի լույս, Արման Նուռ.jpg|*Yelits argia*
File:Ճանճ, Արման Նուռ.jpg|*Euli bat*
File:Մանկություն, հեղինակ` Նուռ.jpg|*Haurtzaroa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Arman Nur: Musa beti dago nirekin, ez da inoiz joaten eta ez dator.
* Arman Nur-i elkarrizketa
Joshua Bassett

**Joshua Taylor Bassett** (Oceanside, Kalifornia, AEB, 2000ko abenduaren 22a) estatubatuar aktore eta abeslaria da.

## Filmografia 
* 2017: *Lethal Weapon*
* 2018:	*Game Shakers*
* 2018:	*Dirty John*
* 2018: *Stuck in the Middle*
* 2019: ''Grey's Anatomy*
* 2019-2023: *High School Musical: The Musical: The Series*
* 2020: *The Disney Family Singalong*
* 2020: *Nickelodeon's Unfiltered*
* 2020: *High School Musical: The Musical: The Holiday Special*
* 2021: *Limbo*
* 2021: *A Night With Joshua Bassett*
* 2022: *Celebrity Family Feud*
* 2022: *Better Nate Than Ever*
* 2022: *Night at the Museum: Kahmunrah Rises Again*

## Diskografia
* *Joshua Bassett* (2021)
* *Crisis / Secret / Set Me Free* (2021)
* *Sad Songs in a Hotel Room* (2022)
* *Different'' (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*joshuatbassett.com
*Joshua Bassett - IMDb
San Pedro eliza (Mezquita)

**San Pedro eliza** tenplu katolikoa da. Mezquitan (A Merca) dago eta 1931n Monumentu Nazional izendatu zuten. Jatorri erromanikoa du (1202ko inskripzio du, nahiz eta 986. urtean aipatua izan), eta gotikorako trantsizio-elementuak ditu.

## Ezaugarriak 
Oinplanoa luzetarakoa dauka, nabe bakarrekoa, eta eraikin osoa zeharkatzen duen inposta batek mugatzen du; horren azpian modiloiak daude, eta hauek animalia sinbolikoak (otsoa, sugea), irudi antropomorfoak eta erroseta irudikatzen dituzte. Hormapiko baten gainean *Agnus Dei* bat eta gurutze bat daude, arkumea mendebaldera begira dutela. Kasu bakarra Galizian. Kontrahormen azpian otsoak titia ematen die otsokumeei eta beste otso batek arkumea jaten du.

Sarreran bi irudi nagusi daude: San Pedro patroia, giltza eskuineko eskuan duela, eta Ama Birjina. Portadaren eta arrosa-leihoaren artean leiho bat dago. Xake-itxurako zirkuluerdiko arkua da. Arrosa-leihoa lore-motiboekin apainduta dago. 

Hegoaldeko ateak bi lehoi ditu. Absidea zutabe altuek zatitzen dute eta hiru leiho ditu.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:Lateral igrexa de San Pedro da Mezquita, A Merca.jpg|alt=
Fitxategi:Frontal igrexa de San Pedro da Mezquita, A Merca.jpg|Fatxada
Fitxategi:Portada igrexa de San Pedro da Mezquita, A Merca.jpg|Atari nagusia
Fitxategi:Cabeceira da igrexa de San Pedro da Mezquita.jpg|Absideko leihoak
Fitxategi:Contrafortes igrexa de San Pedro da Mezquita, A Merca.jpg|alt=
Fitxategi:A Mezquita San Pedro Südportal585.JPG|Hegoaldeko atea

## Kanpo estekak 
* https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/5112/igrexa-de-san-pedro-de-a-mezquita?langId=es_ES&tp=8&ctre=31
* https://www.turismo-prerromanico.com/monumento/san-pedro-de-a-mezquita-20150606131351/
Arthur Robinson

**Arthur Napoleon Raymond Robinson** (Scarborough, Tobago, 1926ko abenduaren 16a - Port of Spain, 2014ko apirilaren 9a) tobagoar politikaria izan zen. Trinidad eta Tobagoko 3. presidentea izan zen 1997tik 2003ra.

Oxfordeko Unibertsitatean filosofia, politika eta ekonomia ikasi zituen, abokatu lanetan aritzeaz gain, eta bere herrialdera itzuli ondoren abokatutzan jarraitu zuen.

Herriaren Mugimendu Nazionala alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. 1961ean parlamentuan sartu zen eta Finantza ministro izan zen 1961etik 1966ra. 1970eko Iraultzaren aurka agertu zen eta bere alderdia utzi zuen Ekintza Demokratikoaren Kongresua sortzeko.

1986tik 1991ra lehen ministro izan zen, eta 1997an presidente hautatu zuten 2003 arte.

Nazioarteko Zigor Auzitegiaren sorreraren bultzatzaileetako bat izan zen.
San Salbador eliza (Vilar de Donas)

**San Salvador eliza** Vilar de Donasen dagoen tenplua da (Palas de Rei, Lugo, Galizia). 1931n monumentu historiko-artistiko izendatu zuten.

Jatorrian eliza monastikoa izan zen. Haren sortzailea Arias Pérez de Monterroso izan zen, XII. mendearen erdialdean.

## Deskribapena 
### Kanpoaldea 
Gurutze latindar formako oinplanoa du, eta burualdean hiru abside erdizirkular. Portada nagusia xake-formako arkuz apainduta dago (1230. urtearen inguruan datatuak). Portada kontrahormen eta teilatu-hegal baten artean kokatzen da. Teilatu-hegalak harburuak ditu. Erlaitzean hiru irudi daude: Birjina gotikoa Haurrarekin, San Migel eta San Bartolome. 

### Barrualdea 
Nabe nagusiak bi isuriko egurrezko teilatua dauka, gurutzaduraren iparraldeko besoak bezala; hegoaldeko besoak kanoi-ganga dauka, eta gurutzadurak gurutze-ganga.

Kapera nagusira arku hirukoitz baten bidez iristen da. Joan II.aren garaiko pintura gotikoekin apainduta dago. Gurutzaduraren iparraldeko besoan harrizko baldakin bat eta San Gregorioren meza irudikatzen duen harrizko erretaula bat nabarmentzen dira.

Barruan hilobi hauek daude: Fernán Ares Noguerolena, 1378koa, eta Santiago Pérez de Ulloarena, 1410. urtean hildako Santiagoko Ordenako zaldunarena.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:VilarDeDonasIgrexaPorta.jpg|Ataria
Fitxategi:Iglesia de San Salvador de Vilar de Donas (1105308781).jpg|Absideak
Fitxategi:Vilar de Donas xeral.jpg|Ikuspegi orokorra
Fitxategi:Iglesia de San Salvador de Vilar de Donas Sepulcro.jpg|Hilobiak
Fitxategi:Un dos motivos centrais da Igrexa de Vilar de Donas.jpg|Margoak
Fitxategi:Iglesia de San Salvador de Vilar das Donas.jpg|Barrualdeko ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/5396/igrexa-monacal-de-san-salvador-de-vilar-de-donas?langId=es_ES
Matt Burke

**Matthew Coleman Burke** (Sydney, 1973ko martxoaren 26a) australiar errugbilari ohia da, erdiko eta atzelari postuetan aritzen zena. 1995-2004 bitartean, Waratahs taldean jokatu zuen, eta English Premiershipeko Newcastle Falconsen 2004tik 2008ra. 1993ko abuztuaren 21ean egin zuen debuta Australiako errugbi selekzioarekin, Sydneyn, Hegoafrikaren aurka. 81 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 1999ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* 81 test-partida 1993-2004 bitartean. 
* 878 puntu (29 entsegu, 104 transformazio, 174 zigor kolpe, drop bat)
* Tri-nations
** irabazlea: 2000, 2001
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1999
** finalista: 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camu camu

***Myrciaria dubia***, **camu-camu** deitua, Peruko Amazoniaren jatorrizko zuhaixka bat da, Bolibia, Kolonbia eta Brasilgo zenbait eskualdetan ere hazten da. Putumayo, Ucayali eta Amazonas ibaien eta horien ibaiadarren artean dago.

8 metroko altuera ere izan dezake eta fruta-arbola gisa landatzen da, fruituak C bitamina asko duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kergeleneko aza

***Pringlea antiscorbutica***, Kerguelen aza bezala ezagutzen dena, landare loredun bat da, eta Pringlea generoaren kide bakarra Brassicaceae familian. 

Bere izen arrunta bere aurkikuntzaren artxipelagotik dator, Kerguelen uharteak,. Bere izen generikoa Sir John Pringle Royal Societyko lehendakariarengandik dator.

Landarea jangarria da, potasio maila altuak ditu. Bere hostoek C bitamina askoko olioa dute, eta hori oso erakargarria zen eskorbutoa zuten marinelentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portomaringo San Nikolas eliza

**Portomaringo San Nikolas eliza**, antzina **Maltako San Xoán eliza** zena, XII. eta XIII. mendeen artean eraikitako gotorleku bat da, Portomarinen kokatua.

## Deskribapena 
Tenpluak nabe bakarra dauka. Hau bost ataletan banatua dago. Burualdetik hurbilen dagoena gurutze-gangaz estalita dago, eta gainerakoa kanoi-ganga zorrotzez estalita dago. Absidea zirkuluerdi-formakoa da, eta esfera-laurden batez estalita dago; aurreko tarte zuzenak, berriz, kanoi-ganga du.

Elizak bi arrosa leiho ditu argiztatzeko: bat mendebaldeko fatxadan eta beste bat absidera sartzeko arkuaren gainean. Beste leiho batzuk ere badauzka. 

Kanpoaldean, elizak gotorleku-itxura du, Miño ibaian zuen egoera estrategikoagatik. Horrela, nabearen izkina bakoitzean dorre bana du, elkarren artean konektatuta.

Eraikina XII. mendearen amaieran edo XIII. mendearen hasieran hasi eta XIII. mendearen lehen laurdenean amaitu zen.

### Atariak 
Lerro arkitektonikoen izaera sendoa ez dator bat hiru atarietako dekorazio aberatsarekin. Atari nagusia mendebaldeko fatxadan dago, eta beste biak iparraldera eta hegoaldera begira.

Portadak tinpanoa du, eta Apokalipsiaren 24 zaharrak ageri dira Kristo Pantokratorraren inguruan. Iparraldeko atariko tinpanoan Deikuntza ikus daiteke. Eta, gainera, izaki fantastikoen irudiak ere ikus daitezke, hegazti gorputza eta giza burua dutenak. Hegoaldeko atean hiru giza irudi ageri dira: San Nicolas gotzaina, eta bakulua eta liburua eusten dituzten bi gizon.

## Lekualdatzea 
Belesarko urtegia 1963an inauguratu zen, eta Portomarin ur azpian gelditu zen. Hala ere, monumenturik berezienak harriz harri eraman zituzten herriaren kokaleku berrira, Kristo mendiaren gailurrera. Lekuz aldatutako monumentuen artean daude San Pedro eliza, portada erromanikoa gordetzen duena, eta San Nikolas eliza.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:SanNicolasPortomarin2.JPG|Absidea
Fitxategi:Igrexa San Nicolao en Portomarín, Lugo.jpg|Arrosa leihoa
Fitxategi:Interior de la Iglesia de San Juan o de San Nicolás de Portomarín.jpg|Barrualdea
Fitxategi:S. Xoán de Portomarín, porta noroeste, Anunciación.JPG|Iparraldeko atariko tinpanoa
Fitxategi:Portomarín 01-04b.JPG|Hegoaldeko atariko tinpanoa
Fitxategi:S. Xoán de Portomarín, Cristo e os 24 anciáns do Apocalipse.JPG|Atari nagusiko tinpanoa
Fitxategi:Portomarín 01-31c.JPG|Giza burua eta hegazti gorputza duten izakiak, kapiteletan

## Kanpo estekak 
* https://www.culturaydeporte.gob.es/dam/jcr:f987f802-0e46-4527-8a4a-48c4ed9d7726/2019-09-galicia-s-nicolas-portom-v3.pdf
* https://revpubli.unileon.es/index.php/dearte/article/view/1507
Shewanella oneidensis

***Shewanella oneidensis*** bakterio nabarmena da ioi metalikoak erreduzitzeko eta oxigenoa duten edo ez duten inguruneetan bizitzeko duen gaitasunagatik. Proteobakterio hau 1988an isolatu zen lehen aldiz Oneida lakuan (NY), eta hortik datorkio izena. 

Esperimentuek iradokitzen dute merkurio ionikoa merkurio elementalera erreduzitu dezakeela, eta zilar ionikoa oinarrizko zilarrera. Bakterio horientzako arnasketa zelularra ez da metal astunetara mugatzen; bakterioek sulfatoei, nitratoei eta kromatoei ere eraso diezaiekete anaerobikoki ereintzen direnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haurrak festa batean dantzan

***Haurrak festa batean dantzan*** (), baita ere *Barkatu* eta *Mutila neskaren oina zapaltzen*, Norman Rockwell margolari estatubatuarrak 1918an egindako margolana da. 1918ko urtarrilaren 26ko *The Saturday Evening Post* aldizkariaren edizioaren azal gisa erabili zen. Jatorrizko pintura, oihal gaineko olioz egina eta 58,50 x 48 zm-koa, National Museum of American Ilustration erakundearen bilduman dago.

## Deskribapena 
Pinturak egoera umoretsu baina deseroso bat erakusten du, non, dantzan ari zirela eta, ume batek, ustekabean, neskaren oina zapaldu duen. Neskatxak oina eusten du eta mutikoari begira dago, "Zergatik egin duzu hori?" galdetuz bezala. Mutilak barkamena eskatu nahi duela dirudi, eskuak altxatuz, ahurrak neskarengana zuzenduz. Mutilaren masail gorrituek lotsa erakusten dute egoeragatik. Atzealdean bigarren bikote bat dantzan ari da; aurrean duten eszenagatik dibertigarriak ematen dute. Ospakizun formalaren sentsazioa dago haurrek janzten dituzten jantziengatik, nahiz eta festarako txanoak eraman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Agopian

**Simon Agopian** edo **Simon Hagopian** batzuetan **Simon Agopyan** (; Mendebaldeko armenieraz Սիմոն Յակոբեան, 1857 - 1921eko maiatzaren 16a) armeniar otomandar paisaia eta erretratu margolari ospetsua izan zen.

## Biografia 
Simon Agopian Samatyan jaio zen, Istanbuleko barruti batean, 1857an.  Lehen hezkuntza Narlikapiko Horenyan eskolan eta Samatyako Sahakyan eskolan burutu zituen. Telemak Ekserciyan begiruneko armeniar margolariaren ikasgai partikularrak hartu zituen eta 1994an Arte Ederren Akademian sartu zen, 1888an graduatu zen  Akademian ikasten ari zela, Agopian Arshak Fetvadjian armeniar margolariarekin ikaskide izan zen. Graduatu zenean, Agopianen *Eminonuko Galeria Inperiala* izeneko margolan handi bati eman zioten lehen postua, eta finalerako exekutatu zuen. Margolan hori Alexander Vallauryk erosi zuen, berantiar otomandar garaiko arkitektoak. 1895era arte Samatyako estudioan jarraitu zuen lanean, eta handik aurrera Beyoğlun aritu zen lanean. Bere helbidea Kechich kalea 48, Feriköy zen. 

1883tik aurrera, Agopianek artea irakatsi zuen Üsküdarreko Berberyan eta Mezburyan eskoletan eta Taksim plazatik gertu dagoen Esayan eskolan.  1911n bere estudioa Apollan Argazki Estudioaren gainean zegoen, eta Apollonek eskatutako erretratuetako bat Istanbuleko Museo Militarrean dagoen Mehmed Resadena izan zen. Arte-ikasgaiak eman zizkien otomandar printzeei eta beste zaletu batzuei, eta bere ikasleetako bat Vahram Manavyan margolaria izan zen. Bere lanaren erakusketa bat Angelidisen, Beyoğluko Cadde-i Kebir 331n denda batean lagundu zen 1896an, eta bere lanak Societa Italiana-n erakutsi zituzten azkenekoz. Marseillako Erakusketan sari bat irabazi zuen aitaren erretratuagatik.

Simon Agopian 1921eko maiatzaren 16an hil zen eta Şişli Armeniako hilerrian dago ehortzita. 

## Galeria 

File:Hamals on the Karaköy Bridge.jpg|Hamals Karaköy zubian
File:Portrait of a Hamal from Moush.jpg|Moush-eko Hamal baten erretratua
File:Simon Agopian THE ENTRANCE OF THE SOUKS IN CONSTANTINOPLE.jpg|Konstantinoplako zokoen sarrera
File:Fighting around Shipka.jpg|Shipka inguruan borroka, 1877ko abuztuan
File:Observing actions around Ala Dagh.jpg|Ala Dagh inguruko ekintzak behatuz, 1877ko ekainaren 21ean
File:Night Attack at Plevna.jpg|Gaueko erasoa Plevnan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eremothecium gossypii

***Eremothecium gossypii*** (*Ashbya gossypii* bezala ere ezaguna) legamiarekin lotura estua duen onddo edo lizun firukarra da. Kotoitik isolatuta zen patogeno gisa. Estigmatomiokosia eragiten zuen.

*E. gossypii* erriboflabinaren (B2 bitamina) ekoizle naturaltza da, esporak argi ultramoretik babesteko. Horrek organismo interesgarria bihurtu zuen industrientzat, non genetikoki eraldatutako anduiak erabiltzen diren oraindik bitamina hau ekoizteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Paris-Roubaix

**2023ko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 120. edizioa izan zen. 2023ko apirilaren 9an egin zuten Compiègne eta Roubaix artean, 256,6 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tour 2023ko egutegiaren barnean zegoen. Mathieu van der Poelek irabazi zuen, eguraldi onak markatutako edizio hau.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Jasper Philipsen

**Jasper Philipsen** (Mol, 1998ko martxoaren 2a) txirrindulari flandriarra da, egun Alpecin-Deceuninck taldean ari dena.

Esprinter bikaina, Frantziako Tourrean hamar etapa garaipen lortu ditu eta Espainiako Vueltan beste sei.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Klasikoak eta Txapelketak
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Hagens Berman Axeon (2018)
* UAE Team Emirates (2019-2020)
* Alpecin (2021-)
** *Alpecin-Fenix* (2021-2022)
** *Alpecin-Deceuninck* (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Clostridium acetobutylicum

***Clostridium acetobutylicum***, ATCC 824, bakterio komertzialki baliotsua da, eta batzuetan "Weizmann organismo" deitzen dio Chaim Weizmann kimikariagatik. Manchesterreko Unibertsitateko (Ingalaterra) irakasle titular gisa, 1916an erabili zuen tresna biokimiko gisa, aldi berean eta elkarrekin, almidoitik abiatuta azetona, etanola eta butanola ekoizteko.

Legamiak ez bezala, azukrea bakarrik digeri ahal dutenak, *C. azetobutylicum* eta beste Clostridia batzuek esne-seruma, azukrea, almidoia, zelulosa eta lignina mota batzuk digeri ditzakete, butanola, azido propanoikoa, eterra eta glizerola sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stella Grigoryan

**Stella Grigoryan** (armenieraz: Ստելլա Գրիգորյան, Aragatsavan, 1989ko azaroaren 4a) armeniar artista, eskultorea eta irakaslea da.

## Karrera 
Stella Grigoryan 1989an jaio zen Aragatsavan, Armeniako Aragatsotn probintzian. 2010-2014 bitartean Erevango Arte Ederren Estatuko Akademiako eskultura sailean ikasi zuen. Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan masterra lortu zuen. 2016az geroztik Stellak "Mughdusyan" Arte Zentroan irakasten du.

## Galeria 

Ֆրանսիական առավոտ շարքից, 2012.jpg|Frantziako goizeko seriea, 2012
Միայն 2015.jpg|Bakarrik, 2015
Ադամ և Լիլիթ, 2015.jpg|Adam eta Lilith, 2015 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Stella Grigoryan
Ara Shiraz

**Ara Shiraz** (, 1941eko ekainaren 8a - 2014ko martxoaren 18a) armeniar eskultorea izan zen. Bere ama eta aita Silva Kaputikyan eta Hovhannes Shiraz poetak ziren.

## Biografia 
Ara Shiraz jaio zen **Aramazd Karapetyan** () Erevanen 1941ean. Erevango Arte Ederren eta Antzerkiaren Institutuan lizentziatu zen 1966an. Armeniako eta Sobietar Batasuneko artista gazteen erakusketa askotan parte hartu zuen. Armeniako Margolarien Batasuneko kide izan zen 1968tik hil zen arte. Bere lanak SESBeko hiri nagusietan (Mosku, Leningrad, Tbilisi) erakutsi dituzte bakarkako eta taldekako erakusketen barruan. Armeniako Artearen Jaialdian parte hartu zuen "Urartutik gaur egunera" (Paris, 1970).

Shiraz bere eskultura-lan monumentalek ezaugarritu zuten. Erevango Dvin hotelaren fatxada apaintzen duten eskultura apaingarriengatik Armeniako Estatuko saria eman zioten. 1977an Armeniako Artista Emeritu titulua eman zioten. 1987an Armeniako Artisten Batasuneko presidente hautatu zuten, eta SESBko Artisten Batasuneko Idazkaritzako kide.

2017an, bere lanak Armeniako Galeria Nazionalean erakutsi zituzten "Ara Shiraz: Atzera begirakoa" izeneko erakusketan. 

## Obrak 
[thumb|260x260px| [Hovhannes Shiraz|Hovhannes Shiraz-en estatua Erevango Malatia-Sebastia auzoan.]]
[alt=|thumb|240x240px| [Andranik estatua (2002) San Gregorio katedralaren ondoan .]]
Shirazen lanik ospetsuenak Pablo Picasso, Yervand Kochar, Hovhannes Shiraz eta Vruir Galstianen bustoak dira. Bere eskultura-konposizio asko Armeniako Arte Modernoko Museoan, Armeniako Estatuko Galerian, Tretiakov Galerian eta Moskuko Ekialdeko Nazioen Arte Museoan daude ikusgai.

Shiraz-en margolanak eta eskulturak mundu osoko bilduma pribatu askotan aurkitzen dira: Mosku, San Petersburgo, Tbilisi, Erevan, Beirut, Paris, Londres, New York, Los Angeles, Chicago, Detroit eta Montreal.

Bere lanak honakoak dira:

* Yeghishe Charents, Charentsavan (1977) 
* Paruyr Sevak, Erevan (1978)
* Aleksandr Miasnikian, Erevan (1980)
* William Saroyan, Komitas Panteoia, Erevan (1984)
* Tigran Petrosian, Xake Etxea, Erevan (1989)
* Hovhannes Shiraz, Komitas Panteoia (1989)
* Sergei Parajanov, Komitas Panteoia (1999)
* Andranik, San Gregorio Argiztatzailea katedrala (2002)
* Hovhannes Shiraz, Malatia-Sebastia Barrutia, Erevan (2005) 
* Vazgen I, Vaskeniako Akademia Teologikoa, Sevan (2008) 

## Sariak 
* Armeniako Meritu Artista (1977)
* Armeniako Estatu Saria (1979)
* RA Lehendakariaren Saria (2008)
* Armeniako Herriaren Artista (2009) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ara Shiraz-en biografia
* azg.am
Clitocybe subsinopica

***Clitocybe subsinopica*** *Tricholomataceae* familiako perretxiko espezie bat da. Ez da toxikoa, baina kalitate txarrekoa da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran ganbila da ertz lobulatuarekin, gero, garatu ahala, gehiago edo gutxiago inbutuaren forma hartzen du. Arre-gorrixkatik arre-laranjara doan kolorea izaten du.

**Orriak:** Zabal samar, zurixkak edo krema antzeko kolorekoak, dekurrenteak eta okertuak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Haritsua, kapelaren kolore berekoa. Oinarrian ez oso deigarriak diren sustrai antzekoak izaten ditu.

**Haragia:** Irinaren usain eta zapore handiarekin.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Clitocybe sinopica* delakoarekin nahas daiteke, honek orriak estu  izaten ditu.

## Sasoia eta lekua 
Normalean udaberrian agertzen da, baina beste garai batzuetan ere ager daiteke. Pinuen basoetan hazten da, erretako guneetan eta baita haietatik kanpo ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kanariak, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Migel eliza (Breamo)

**San Migel eliza** estilo erromanikoko eraikin erlijiosoa da, izen bereko monasterio batetik geratzen den zatia da. Breamoko parrokian dago, Pontedeumeko herrian, Eume eskualdean, Coruña probintzian. 1931ko ekainaren 3ko dekretuaren bidez monumentu nazional izendatua.

## Kokapena 
Pontedeumetik oso gertu dago, 300 metroko altueran. Mendiaren iparraldeko magalean marinel-herri zaharra dago.

## Historia 
Gaur egun oraindik ez dago monasterio zaharraren aztarnarik, eta haren existentziaren lekukotzarik zaharrena 995. urtekoa da. Fatxada nagusian edo mendebaldekoan inskripzio bat ageri da gaur egungo eraikinaren obrak hasi ziren datarekin (1187); oraindik bada dokumentu bat Caaveiroko hilobian, eraikina 1169 baino lehenagokoa dela frogatzen duena, dokumentu hori datatuta dagoen urtea hain zuzen ere.

## Arkitektura 
### Barrualdea 
Elizaren oinplanoak agerian uzten ditu irregulartasun handiak. Gurutze latindar formakoa da, bi zatiko nabe nagusia du, kanoi-ganga zorrotzez estalia, eta gurutzadura bat beso bakoitza kanoi-ganga erdizirkularrez estalia dituela. 

Bi nabeen arteko elkargunea gurutze-ganga sinple batekin konpontzen da, erdian lore handi bat duela. Galiziako zaharrenetako bat da. Zirkuluerdi-formako hiru abside ditu. Nabarmentzekoa da abside nagusiko hiru leihoak irekitzen dituen arkuteria txikia.

### Kanpoaldea 
Kanpoaldea zirraragarria da bere lerro erromanikoen soiltasunagatik eta purutasunagatik. Fatxada nagusiak oso portada oinarrizkoa du, arku erdizirkular batez osatua. Lau kontrahorma sendok osatzen dute multzoa. Goian arrosa leiho bat dauka. Absideek itxura erromaniko klasikoa eskaintzen dute. Nagusiak erdi-puntuko leihoak ditu. Albokoek, berriz, gezileihoak dituzte. Elizaren horma eta abside guztien goialdean hagaburuak daude, hainbat apaingarrirekin; horien artean, antropomorfoak eta animaliak nabarmentzen dira.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:SM-Breamo-Igrexaplano.jpg|Oinplanoa
Fitxategi:San Miguel de Breamo (32947505496).jpg|Absideak
Fitxategi:Iglesia de San Miguel de Breamo (5881497526).jpg|Barrualdea
Fitxategi:Iglesia de San Miguel de Breamo (5880939829).jpg|Ataria
Fitxategi:SM-Breamo-301b.jpg|Arrosa leihoa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Castillo López, Ángel del (1909). «Iglesias gallegas: San Miguel de Breamo». *Boletín de la Real Academia Gallega* (24): 272-276. ISSN 1576-8767.

## Kanpo estekak 
* https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/5031/igrexa-de-san-miguel-de-breamo?langId=gl_ES
Parisko Justizia Jauregia

**Parisko Justizia Jauregia** Parisko (Frantzia) Île de la Cité uhartean, San Luis jauregi zaharra egondako lekuan eraikitako jauregia da (San Luis jauregiko Sainte Chapelle gordetzen delarik). 

## Historia 
Erdi Arotik erabili da justizia administraziorako. XVI. mendetik Frantziako Iraultzara arte, gainera, Parisko Legebiltzarraren egoitza ere izan zen. Justizia Jauregiaren barruan Conciergerie dago, garai baten kartzela izan zena eta gaur egun museoa. María Antonieta bertan atxilo izan zen, gillotinan exekutatua izan aurretik.

1857 eta 1868 bitartean Joseph-Louis Duc eta Honoré Daumet arkitektoek berreraiki zuten. Kanpoaldean Jean-Marie Bonnassieuxen eskulturak ditu.

1868ko urrian berrireki zen, ospakizun handirik gabe, Haussmann baroiaren bisita izan ezik. ''Grand Prix de l'Empereur'' jaso zuen, Frantzian hamarkada honetan egindako artelanik onena sarituz.

[erdian|thumb|[Urrats galduen areto|Urrats galduen aretoa]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bixente Oiartzabal

**Bixente Oyarzabal Odriozola** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1964ko abuztuaren 14a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. 11 urtez aritu zen Eibarrren, 350 partida jokatuz.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Clitocybe geotropa var. maxima

***Clitocybe geotropa var. Maxima*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ale gazteak bakarrik prestatu behar dira, oina baztertu egin behar da, gogorregia eta haritsua da.

Sinonimoa: *Clitocybe maxima*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 cm-tik 40 cm-ra bitarteko diametrokoa, leuna edo zetaduna, hasieran krema mate kolorekoa zilar koloreko distira zurixkekin, gero txigortu zurbil kolorekoa, okrea edo hurraren kolorekoa. Inbutu forman deprimitua, titirik gabe edo  oso txikiarekin. Ertza lobulatua eta batzuetan urratua.

**Orriak:** Dekurrenteak, oso estu, krema kolorekoak edo kapelaren antzeko kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Laburra, sendoa, haritsua, hasieran zurixka, ondoren okre antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Zuria, haritsu samarra, trinkoa, *Clitocybe geotropa* delakoaren antzeko usain atsegina du.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. *Maxima* epitetoa berriz latinetik dator, handiena, esan nahi duen, "maxima" hitzetik. Handiak direlako.

## Jangarritasuna 
Jateko ona, baina ez *Clitocybe geotropa* bezain preziatua. Maitagarrien eraztunetan hazten da.

### Nahasketa arriskua 
*Clitocybe geotropa* delakoarekin, Clitocybe maxima espezieak kapela askoz handiagoa du eta titirik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen basoetako soilguneetako belarretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak.

## Galeria 

Fitxategi:Clitocybe geotropa var. maxima 1.jpg
Fitxategi:Clitocybe geotropa var. maxima 2.jpg
Fitxategi:Clitocybe geotropa var. maxima 3.jpg
Fitxategi:Clitocybe geotropa var. maxima 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Luluaga

**José María Luluaga Altuna** (Lizartza, Gipuzkoa, 1962ko apirilaren 16a) euskal herritar entrenatzaile eta futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. 11 urtez aritu zen Eibarrren, 400 partida baino gehiago jokatuz.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Entrenatzaile 
* Tolosa 

## Kanpo estekak
Iñigo Arriola

**Iñigo Arriola Díez** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1967ko urriaren 3a) euskal herritar entrenatzaile eta futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. 8 urtez aritu zen Eibarrren, 243 partida jokatuz.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Entrenatzaile 
* Eibar 2.entrenatzaile (2006-2008)
* Deportivo Alavés 2.entrenatzaile (2017)
* Eibar 2.entrenatzaile (2010-2012)
* Tudelano 2.entrenatzaile (2013-2016)
* Burgos CF 2.entrenatzaile (2016-2017)
* Atlético Baleares 2.entrenatzaile (2018-2020)
* Numancia 2.entrenatzaile (2020-2021)
* Olot 2.entrenatzaile (2022-2023)
* Olot (2023-Egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Luis Fernando Rodríguez

**Luis Fernando Rodríguez Astigarraga** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1964ko apirilaren 9a) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari lanetan aritzen zen. 8 urtez aritu zen Eibarrren, 215 partida jokatuz.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
* Fitxa
Laccaria lateritia

***Laccaria lateritia*** *Hydnangiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Haragi gutxi du sukaldaritzarako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdiesferikoa, gero erdian deprimituta zabaldu egiten da; arre-gorrixka koloretik gorrixka-lehoi kolorera doana, hezetasuna galtzean argiagoa; pixka bat ezkatatsua, ertza lobulatua eta erdiraino ildaskatua, hezea dagoenean.

**Orriak:** Nahiko zabal, arrosa-gorrixka kolorekoak.

**Hanka:** 2 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,5 cm bitarteko lodierakoa, Haritsua, luzetara ildaskatua, arre-gorrixka kolorekoa tonu purpurekin.

**Haragia:** Fina, marroi-gorrixka. Urria, kapelaren kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Laccaria* terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen "laccare" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Laccaria striatula* delakoarekin, honek leku hezeetan irteten du.

## Sasoia eta lekua 
Neguan eta udaberrian, akazien eta eukaliptoen azpian, taldeak osatzen.

### Banaketa eremua 
Hawaii, Malaysia, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Australia, Uganda, Ruanda, Zimbabwe, Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Benin.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Laccaria bicolor

***Laccaria bicolor*** *Hydnangiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da toxikoa, baina bere haragia kalitate kaskarrekoa da.

Sinonimoa: *Laccaria farinacea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa; ganbil-laua, erdialdean zertxobait hondoratua; kolore okre-arrexka du eta azala ezkatatsua.

**Orriak:** Lodiak, arrosa-haragi kolorekoak.

**Hanka:** Oro har, liraina da, luzetara haritsua, kapelaren kolore berekoa, oinarria izan ezik, kolore moreko kotoi eremu bat baitu.

**Haragia:** Morea oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Laccaria* terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen "laccare" hitzetik. Orrien koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Laccaria bicolor* delakoarekin, honek ere oinaren oinarria amatista kolorekoa du, baina orri moreak ditu ez arrosa kolorekoak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean basoetan. Ugaria da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Kenya eta Antartika.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
MV Sewolen hondoratzea

**MV Sewol ferryaren hondoratzea** 2014ko apirilaren 16an gertatu zen, Incheonetik Jejurako bidea egiten ari zela, Hego Korean. 6.825 tonako ontziak larrialdi-deia bidali zuen Byeongpungdo irlatik 2,7 kilometro iparraldera zegoela, 08:58an. 476 bidaiari eta tripulatzaileetatik 306 hondamendian hil ziren, horien artean Ansan hiriko institutu bateko 250 ikasle inguru. Bizirik atera ziren 172 lagunetatik, erdiak baino gehiago arrantza-ontziek eta beste ontzi komertzial batzuek erreskatatu zituzten, Koreako kostazainak (KCG) baino 40 minutu lehenago iritsi baitziren bertara.

## Kritikak 
Sewol ferryaren hondoratzeak erreakzio sozial eta politiko handia eragin zuen Hego Korean. Jende askok kritikatu zuen ferryaren kapitainaren eta tripulazioaren gehiengoaren jokabidea. Barruan bidaiariak harrapatuta zeuden bitartean barkuko kapitaina erreskatatu zuten eta honen irudiak zabaldu ziren komunikabideetan, haserre handia sortuz. 

Ezbeharra gertatu zenean ontziko arduradunek salbamendu-jakak jantzi eta lekuan bertan geratzeko esan zieten. Halaxe baieztatu dute tripulazioko kideek, ezbeharretik bizirik irten zirenek eta baita hildako bidaiarien telefono mugikorretan topatutako informazioak ere. Honen ondorioz, jende asko barkuaren barruan harrapatuta geratu zen ontzia hondoratzen zen bitartean.

Chonghaejin Marine ferryaren operadorea eta haren operazioak ikuskatzen zituzten erregulatzaileak ere kritikatu zituzten, baita Park Geun-hye presidentearen administrazioa ere, hondamendiari emandako erantzunagatik eta gobernuak guzti horretan zuen ardura ukatzen saiatzeagatik, eta KCG, berriz, hondamenaren kudeaketa txarragatik. Era berean, jendeak haserrea agertu zuen gobernuak eta komunikabideek hasieran informazio faltsua zabaldu zutelako, ontzian zeuden pertsona guztiak erreskatatu zituztela esan baitzuten. Gobernuari egotzi zioten irudi publikoa herritarren bizitzaren gainetik lehenestea, beste herrialde batzuen laguntza errefusatu eta hondamendiaren larritasunari publikoki garrantzia kenduz.

## Ondorioak 
2014ko maiatzaren 15ean, kapitainari eta tripulazioko hiru kideri hilketa leporatu zieten, eta tripulazioko beste hamaika kideak, berriz, itsasontzia uzteaz akusatu zituzten. Hondoratzearen kudeaketa ofizialaren aurrean iritzi publikoak izan zezakeen erreakzioa kontrolatzeko Gobernuak kanpaina bat jarri zuen martxan eta kanpaina honen baitan Yoo Byung-eun atxilotzeko agindua eman zen (Chonghaejin Marineren jabea bezala izendatua), baina ezin izan zuten aurkitu, herrialde osoan bera bilatzeko agindua egon arren. 2014ko uztailaren 22an, poliziak jakinarazi zuen Seuletik 290 kilometrora, Suncheongo zelai batean agertu zen hildako gizon bat Yoo zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel de Aldama y Alfonso

thumb|250px|Aldama Jauregia Habanan.
**Miguel de Aldama y Alfonso** (Habana, Kuba, 1821eko urriaren 24a - Habana, 1888ko martxoaren 15a) euskal jatorria zuen familiako kidea izan zen; aita Domingo Aldama Aretxaga, zen. Aristokrata eta aberatsa, esklabuak izan zituen bere jabetzan. Kubaren independentziaren alde borrokatu zuen.

## Biografia 
Miguel de Aldama y Alfonso 1821eko urriaren 24an jaio zen, Habanan (Kuba). XIX. mendeko kubatar familia ospetsuenetako batetik etorria, uharteko aberastasun handienetako bat heredatu zuen. Domingo Aldama y Aréchaga bizkaitarraren eta Rosa Alfonso Soler kubatarraren semea zen.

1868ko urriaren 10ean, Hamar Urteko Gerra (1868-1878) piztu zen, Kubaren independentziaren aldeko lehen gerra. Aldama konspirazioetan nahastuta egon zen. 1869ko urtarrilaren 24an, espainiar boluntarioek beren etxea, Aldama Jauregia, arpilatu zuten, Domingo del Montek, beste independentistetako batek, han armak gorde zituela aitzakiatzat hartuta. Hala ere, boluntarioek ezin izan zuten Aldamako armen bilduma pertsonala besterik aurkitu. 

Gertakari horren ondoren, Aldamak Estatu Batuetan erbesteratzea erabaki zuen, eta Kubako Arma Errepublikako Gobernuaren izenean New Yorkeko agente nagusietako bat izan zen. Aldamaren jarrera Kuba Estatu Batuekin elkartzekoa zen. Postu horretan, Aldama gatazkan sartu zen Manuel de Quesada jeneral nagusiarekin, zeina Kubatik bidali baitzuen Carlos Manuel de Céspedes presidenteak espedizio armatuak sustatzeko, Kubako independentistak indartzeko asmoz. Une horretatik aurrera, Estatu Batuetan erbesteratutako independentista kubatarrak bi alderditan banatu ziren, "quesadistak" eta "aldamistak", eta horrek kalte handia egin zion kausa independentistari. Gerra 1878an amaitu zen, Zanjongo Itunarekin, kubatarrek borrokarekin jarraitzeko ezintasunean baitzeuden. Itun horrek erbesteratu guztiak itzultzea eta Espainiako Gobernu kolonialak konfiskatutako jabetza guztiak itzultzea ekarri zuen.

Aldama eta bere familia Habanara itzuli ziren, baina inoiz ez zuten berriro bere jauregian bizi izan. Gaur egun jauregia zutik dirau. Gaixorik, Miguel de Aldama y Alfonso 1888ko martxoaren 15ean hil zen, 66 urte zituela. Bere hilobia New Yorkeko Greenwood hilerrian dago, bere azken nahia, aita eta emaztearekin batera, lur librean lurperatzea izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.
Dantza. Baso sakratuan

***Dantza. Baso sakratuan*** () Gabriel Deluc margolari lapurtarraren lan ospetsua da, 1910ean egina. Olioa mihise gaineko teknika erabili zuen. Gaur egun Léon Bonnat museoan erakusten da.

## Historia 
Hau da, zalantzarik gabe, Delucen konposizio arrakastatsuenetako bat. 1910eko Parisko Saloian aurkeztua, bere bizitasuna, mugimendua eta kolorea ikusleei erakarri zien. Artistak zuzenean erreferentzia egiten du Pierre Puvis de Chavannesi (1824-1898) eta batez ere Henri Martin (1860-1943) inspirazio sinbolistaren lanetara. Loïe Fuller eta Isadora Duncanen koreografiak ere gogora ekartzen ditu.

## Deskribapena 
Paisaia idiliko batean, emakume batek bere dantzan ikusten da, eskuineko lehen planoan eserita dagoen emakume musikari baten flautaren soinuarekin. Orokorrean, kutsu mitologikoa du, beste garaietako eszena batean. Konposizioaren askatasuna eta alaitasunak Rothschild baroiari erakarri zion. Mihisea erosi zuen, Baionako hiriari eman aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Léon Bonnat Museoan.
Arangurengo erromatar kanpalekua

**Arangurengo erromatar kanpalekua**, Arangurengo bailaran, Zarbeta (edo Zaroeta) mendiaren tontorrean egon zen erromatar kanpaleku militarra izan zen. Egungo Ezkoriz Zolinako aintzira eta Hiri Hondakinak Tratatzeko Gongorako Zentroa artean dago, Iruñetik 8 Km-tara. Pompeyo eta Sertorioren arteko gerlan erabili zen Errepublikaren amaieran, seguruenik K.a. 75/74. neguan. Javier Armendariz nafar arkeologoak aurkitu zuen 1990ko kanpainan.

3 kilometro ekialdera, Irulegiko herri harresitua egon zen, Sertorioren gerren eragina jaso zuena.

## Ezaugarri fisikoak 
Airetiko argazkiek erakutsi zutenez, muino hori babeserako esparru artifizial batez inguratuta dago. Kasu honetan, defentsak ez ziren harrizko harresiekin eraiki, hobi eta lubeten bidez baizik, lurraren orografia egokia aprobetxatuz. Kanpamentu erromatar horrek 30.000 metro karratu inguru hartzen zituen, eta haren perimetroa indartu egin zen. 

Tipologiaren ikuspegitik, aztarnategi hau *castra neceessaria* motaren barruan interpretatzen da. Erromatarrek, kanpaina militarrean zeudenean, lurraldean aurrera eginez, askotan, kanpamendua edonon kokatu behar izaten zen et horri *castra necessaria* esaten zieten. Horrelakoetan ezin zuten ohikoak zituzten planoen bidez eraiki, testuinguruak eskaintzen zuenari moldatu beharra zutelako. Arangurengo kanpalekuaren kasuan, agger-aren zati gehiena muinoaren beraren mugek definitzen dute, muinoaren hego-mendebaldean dagoen beheranzko ezproi estu bat izan ezik, zeina artifizialki moztu baitzen gainaldeko haitz zulatuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Zarbeta mendia". *Euskal Herria*.
* Asunción, Julio: "Campamento romano de Aranguren". *Rutas arqueológicas en Navarra y más*.
Zaldun irribarretsua

***Zaldun irribarretsua*** () Frans Hals margolari nederlandarrak 1624an Londresko Wallace Bilduman gordetzen den erretratua da, "Barrokoko pinturarik distiratsuenetako bat" bezala deskribatu izan da.

## Deskribapena 
Koadroaren protagonista ezezaguna da. Izan ere, ez du barre egiten, baina esan daiteke irribarre enigmatikoa duela, hau biboteak areagotua. Dimentsioak hauek dira: 83 × 67.3 zm. Olio mihise gaineko teknikarekin egina dago. Erretratuaren elementu ugari aberastasuna adierazten dute, bereziki arroparen apaingarriek.

## Historia 
Pinturaren jatorria Hagan 1770ean egindako salmenta batetik dator. Margolana James-Alexandre de Pourtalès franko-suitzar bildumagileak erosi zuen, 1822an. Ondoren, Richard Seymour-Conwayk erosi zuen margolana bilduma horren enkantean, Parisen, 1865ean; enkante horretan James de Rothschild baroiari sei aldiz baino gehiagotan gainditu zion salmenten estimazioa. Hertforden etxean izan zen, Parisen, 1871n, eta lana "Gizon baten erretratua" gisa aurkeztu zuten. Gero Londresera eraman zuten. Izenburua Viktoriar Aroaren publiko eta prentsaren asmakuntza bat da, Bethnal Green Museum-aren urteko irekieran, 1872-1875ean, Ingalaterrara pintura iritsi ondoren, egin zuen erakusketatik sortua. Ondoren, behin eta berriz erreproduzitu zen eta Britainia Handiko antzinako margolan maisu ezagunenetako bat bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://wallacelive.wallacecollection.org/eMP/eMuseumPlus?service=direct/1/ResultListView/result.t1.collection_list.$TspTitleLink$1.link&sp=10&sp=Scollection&sp=SfieldValue&sp=0&sp=0&sp=2&sp=SdetailList&sp=0&sp=Sdetail&sp=0&sp=F&sp=T&sp=2 Margolanaren fitxa Wallace Bildumaren webgunean.
Momik

**Momik** (; XIII. mendea &ndash; 1333) armeniar arkitektoa, eskultorea eta armeniar eskuizkribu argiztatuen artista maisua izan zen.  Eskultore gisa, Momik ere ezaguna da *khatxkar-en* taila bikainagatik, batez ere Noravank-eko monasterio multzoan aurkitutakoa. Kargu nabarmena izan zuen Syunikeko Gladzor Eskuizkribu Argidunen Eskolan, Vajots Dzor-en ezarria, Orbeliar familiaren historialari Stepanos Orbelianen babespean. Momik-ek idatzitako eskuizkribuetatik, hainbat baino ez dira irauten: bat Vienako Mekhitarist Ordenaren biltegian dago eta beste hiru Erevango (Armenia) Mashtots Antzinako Eskuizkribuen Institutuan. 

Momik 1302an Glazdorren sortutako Ebanjelioaren " Ehorzketa" eta "Emakume Santuei Agertzen den Aingerua" miniaturen egilea izan zen, Areni herriko Astvatsatsin elizaren eraikinaren (1321), bere erliebe zoragarrien eta hainbaten khatxkarrenak. Armeniako Noravank monasterioko S. Astvatsatsin elizako maisulana diseinatu eta zizelkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilit Teryan

**Lilit Teryan** edo **Liliet Teryan** (1930eko abenduaren 31 - 2019ko martxoaren 7a) Irango jatorri armeniarreko eskultorea izan zen. Teheranen debekatuta zegoenean eskultura irakasteari utzi behar izan zion. 2008an hasi zen erakusketak egiten eta gero berriro irakasten. Irango eskulturaren Ama deitu izan diote.

## Biografia 
Teryan Teheranen jaio zen 1930ean. Hiriko Naderi inguruan jaio zen. Bere gurasoak Armeniakoak ziren. Bere ama Frantzian artista gisa trebatu zen eta aita Teherango Bankuan lan egiten zuen. Amak bere alabari gaitasun artistikoak trebatzen lagundu zion. 

Parisen arte formakuntza formala egin zuen Beaux Art Academy-n. 

Eskultura irakasteko trebatu zen eta Iranen irakasten lehenetariko bat izan zen. Teherango Unibertsitateko Arte Dekorazioen Fakultatean irakatsi zuen.  Iraultzaren ostean eskulturaren irakaskuntza legez kanpokoa bihurtu zen eta irakaskuntza ezkutuan jarraitu behar izan zuen. 

Teheranen bere lana lehen aldiz ikusi zuten Teheran Silver Publishing-eko erakusketa batean 2008an. Handik denbora batera eskultura irakasten hasi zen berriro Azad Unibertsitatean.  Irango eskulturaren Ama deitu izan diote.

Armeniako alfabetoaren sortzailea den Mesrop Maxtots 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak