open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivaldi

**Ivaldi**, eskandinaviar mitologian, Jotunetako bat da. Ivaldik, bi seme-alaba talde izan zituen, eta, beraz, ama ezberdinak izan zituztela susma daiteke. Iðunn zen, lehen seme-alaba taldeko gazteena, elfoen arrazakoa zen eta Ivaldiren semeak deritzenen arreba edo arrebaordea zen, jainkoentzako lanak egin zituzten artisau ospetsuak, erdi erraldoiak eta erdi elfo edo nanoak. Þjazi erraldoia da Ivaldiren beste semeetako bat.

Ivaldi izenarentzako, bi forma paralelo daude: Ölvaldi eta Allvaldi. Skaldskaparmal lanaren arabera, Ölvaldik hiru seme-alaba zituen: Þjazi, Idi eta Gang. Harbardsljoden, Thorrek, bere begietatik izarrak egin zituen erraldoiaren aita, Allvaldi deitzen dela aipatzen da. Hauek, Ivaldi izenaren aldaerak izan litezke.

## Kanpo estekak
Orleansko gudua

**Orleansko gudua**, 463. urtean gertatu zen, Egidio *magister militum*ak zuzendutako Erromatar Inperioko tropen eta Teodoriko II.aren anaia zen Federikok zuzendutako bisigodoen artean.

Egidiori, 461ean Galia iparraldean zatiketa aldarrikatu zuena Maioriano hila izan ondoren, izan ere, bere *magister militum* kargua kendu zion Rizimerok, baina Italia bere armada boteretsuarekin erasotzearekin mehatxatzen zuen. Rizimerok, ezkutuan, zenbait maniobra egin zituen, eta Egidiori bisigodoek aurre egitea lortu zuen, ziur asko, euren erresuma Loira ibaitik iparraldera hedatzeko aukera ikusi zutena, ordura arte hori baitzen euren erresumaren muga. Borroka, Orleansetik gertu gertatu zen 463an, eta bisigodoak garaituak izan ziren, eta euren buruzagia, Federiko, hila.

Porrot honek, denbora batez, bisigodoek, Galia erdialdeko eskualde honi buruz zuten anbizioa geldiarazi zuen, Adovazerren saxoiek ere mehatxatzen zutena, baina Paulo kondeak eta bretoiek babestua Deolsko gudura arte, 470-471n.

## Guduari buruzko iturriak 
Guduaren existentzia, iturri ezberdinek ematen dute.

* Hidazio *Adversus Aegidium comitem utriusque militiae, virum, ut fama commendat, Deo bonis operibus complacentem, in Armoricana provincia Fretiricus frater Theuderici regis insurgens, cum his cum quibus fuerat, superatus occiditur*. (Kronika, 218). Nabarmendu beharrekoa da, Hidaziok, gudu hau, 461ean kokatzen duela, bere kronikan, 462tik 464rarteko edozein datu falta delarik.

* 511ko *Chronica Gallica*: Leon I.aren erregealdiaren bosgarren urtean, 461 edo 462an, beraz. *Fredericus frater Theuderici regis pugnans cum Francis occiditur iuxta Ligerim*.

* Mario de Avenches: Basilio eta Vibianoren kontsultzan, 463an. *His consulibus pugna facta est inter Aegidium et Gothos inter Ligerum et Ligericinum iuxta Aurelianis ibique interfectus est Fredericus rex Gothorum*.

Amaitzeko, Gregorio Tourskoak (II, 18), franko salioen errege zen Txilderik I.ak, urte horretan Orleansen parte hartu zuen guduei erreferentzia egiten die. Historialari gehienak, Egidiok, bere zerbitzura, frankoen tropak zituenez, Txilderik, erromatar buruzagiaren aliatu edo bazkide bat zenaren ondoriora iritsi dira. Hala ere, ez dago ezer zehatzik, Txilderik bertan egon zela edo halako aliantzarik egon zenik frogatzea ahalbidetzen duenik.

## Kanpo estekak
Aglaia

**Aglaia**, greziar mitologian (antzinako grezieraz Ἀγλαΐα, "dizdiratsua"), hiru Kariteen artean gazteena eta ederrena zen. Adimena, irudimena eta adimenaren senaren ikur zen.

Bere ahizpa Eufrosine eta Talia bezala (hiru graziak), Zeus jainkoa eta Eurinome ozeanidearen alaba zen.

Bertsio batzuen arabera, Hefestoren emaztea zen (bertsiorik hedatuenak, Hefesto, Afroditarekin ezkondua erakusten duen arren), orfismoaren arabera, honekin, honako hauen ama izan zelarik:

* Eukleia (Ευκλεια), ospe ona eta loriaren jainkosa
* Eufeme (Ευφημη), hitz egite zuzenaren jainkosa
* Eutenia (Ευθηνια), oparotasun eta osotasunaren jainkosa
* Filofrosine (Φιλοφροσυνη), abegikortasun eta ongietorriaren jainkosa

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Karoperen emaztea eta Nireoren ama
* Apolodoro Atenaskoak beste bat aipatzen du, baina xehetasunik eman gabe.

## Kanpo estekak
Eufrosine

**Eufrosine**, greziar mitologian (, "poza"), hiru Kariteetako bat izan zen, Zeus eta Eurinomeren alaba. Batzuen ustez, Talia eta Aglaiaren artean dagoen grazietako bat da. Bere etimologiak dioen bezala, poztasun eta alaitasunaren ikurra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salomon itsasoko plaka

thumb|500px|Salomon itsasoko plakaren mapa.

**Salomon itsasoko plaka** mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,00317 estereorradianekoa da. Oro har, Australiako plakari lotua dago.

Ozeano Barearen mendebaldean dago, eta Salomon itsasoaren zati bat hartzen du.

Salomon itsaso plakak mugakide ditu Woodlark plaka, Hego Bismarcketako plaka, Ipar Bismarcketako plaka eta Pazifikoko plaka.

Beste plakekin dituen mugak, Bougainvilleko fosaren bidez eratuta daude, Bretainia Berria eta Bougainville uharteen hegoaldeko kostaldean.

Salomon itsasoko plaka milioi bat urteko 1,48º-ko errotazio abiaduran mugitzen da, 19º 53' ipar latitudean eta 135º 02' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Safrax

**Safrax** (gutxi gorabehera 400ean †), Vitimiro erregea hil ondoren, ostrogodoak zuzendu zituen duke ostrogodo bat izan zen. 376tik, hunoen aurkako gerra amaitu ostean, bere herria, beste jenerala zen Alateorekin batera, Erromatar Inperiorantz zuzendu zuen. Honela, Alateorekin batera parte hartu zuen 378ko Hadrianopolisko guduan, Erromatar Inperioarentzat, erreferentzia bat adierazi zuen gudua.
Naves

**Naves** du **Navès** izenak hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
### Espainian 
* **Navès (Lleida)**, Lleidako probintzian.

### Frantzian 
* **Naves (Allier)**, Allier departamenduan.
* **Naves (Corrèze)**, Corrèze departamenduan.
* **Naves (Nord)**, Nord departamenduan.
* **Navès (Tarn)**, Tarn departamenduan.
* **Nâves-Parmelan**, Savoia Garaia departamenduan.
Ivaldiren semeak

Eskandinaviar mitologian, **Ivaldiren semeak**, Freyren itsasontzia (Skíðblaðnir), Odinen lantza (Gungnir), eta Lokik, bere bihurrikerietako batean moztu zion ilea ordezteko Sifen urrezko ilea sortu zituzten nano batzuk ziren.

Skaldskaparmalen arabera, objektu hauek sortu ondoren, Lokik, apustu bat egin zuen beste nano batekin, Brokekin, honen anaia Sindri edo Eitri, Ivaldiren semeek sortutako objektuak bezain bikainak ziren objekturik sortzeko gai ez zela izango. Apustu honetan, Freyren basurdea zen Gullinbursti, Odinen eraztuna zen Draupnir eta Thorren mailua zen Mjolnir sortu ziren, jainkoek epaitu zituztenak, eta Ivaldiren semeek eginikoak baino bikainagoak zirela adierazi zuten. Honela, Brokek irabazi zuen apustua.

Istorio honen kontakizuna, Skaldskaparmalen agertzen da, eta ez ditu Ivaldiren semeen izenak adierazten, ezta zenbat diren ere, eta ez dira beste inon agertzen, aipatzen dituen ahapaldiaz gain. Grimnismalen aipatzen dira Skíðblaðnirren sortzaile bezala "itsasontzirik hoberena", eta ez dago ezer gehiago eurei buruz.

## Kanpo estekak
Elkarte Atletiko Gaeliko

**Elkarte Atletiko Gaelikoa** (; ), irlandar kirol elkarte edo erakunde bat da. Elkarte honek hurling eta futbol gaelikoaren jarduera eta antolaketa bultzatzen ditu, bai eta beste irlandar jatorria duten kirolena, hau da, kirol gaelikoak, gizonezko eta emakumezkoen sailetan.

[thumb|right|Gaeldar Jokoen banaketa erakusten duen Irlandako mapa. Horiz, [futbol gaelikoa nagusi den konderriak; urdinez, hurlinga nagusi den konderria; orlegiz, bi kirolak nagusi diren konderriak.]]

1884. urtean sortu zen eta gaur egun Irlanda osoko kirol erakunde zabal eta handiena da 800.000 kideekin. Jokalarien amateur baldintzarekiko arau zorrotzak ditu eta bere kategoria goreneko lehiaketa All-Ireland Final delako da, konderrien arteko norgehiagoka. Bai hurling-a, bai eta futbol gaelikoa, erakundearen kirol garrantzitsuenak, oso zaharrak dira. Futbol gaelikoa *caid* bezala ezaguna den antzinako futbol irlandarretik datorrela uste da, 1537an jada ezaguna zena, nahiz eta araudi modernoa 1887. urtekoa den.

GAA-ren sortzaile nagusia Michael Cusack izan zen, 1884ko Azaroaren 1an, Thurles herrian,Tipperaryko konderrian.

## Ikus, gainera 
* Joko gaelikoak
* Hurling
* Futbol gaeliko

## Kanpo estekak 
* GAA erakundearen Webgune Ofiziala) 
* Irlandako GAA Nazionalaren emaitzak 
* GAA World The Irish News egunkariaren GAA-ko kirolen webgunea] 
* GAA-ko talde eta kirol elkarteen webguneak 
* Hurling-ari buruzko Bloga - Albisteak, analisia, estatistikak eta iritziak 
* Michael Cusack Visitor Centre Museoaren Webgune Ofiziala
Kratoi

[thumb|400px|Eskualde geologiko nagusiak ([Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzua|USGS) Kratoiak laranjaz.]]
**Kratoi** (grezierazko κρἀτος, *kratos*, *"indarra"*) geologian arkearreko Kratoia, iraganean zurruntasun maila handi batera iritsi zen eta harez geroztik deformazirik eta zatiketarik pairatu ez duen masa kontinentala da.

Kratoiak Kontinente zati zaharrenak 1400 millioi urte baino zaharragoak izan daitezke, gehienetan lauak izaten gain forma biribila izaten dute.

Itsas kratoiei Nesokratoiak deitze.

Kratoi terminoa lurrazal kontinentalaren barruko alde egonkorra geosinklinal alde mugikorretetik ezberdintzeko erabiltzen da. Azken hauek subsidentziaren eraginez sortutako sedimentuz pilatutako gerriko linealak dira. Kontinente barrualdeko kratoiak plataforma eta ezkutu eta gune kristalinoaz osatutak daude. Ezkutuak kratoi aurrekanbriarraren azalean sortutako alde extentzionalak dira, aldiz oinean dagoen plataforma sedimentu horizontalez eta subhorizontalez osatutako gunea da.

Kratoi terminoa erabiltzen da lurrazal kontinentalaren zati egonkorra bereizteko eremu orogenikoetatik( ertz kontinentalak, arro sedimentariak eta orogenoak ). Kontinenteetako kratoia ezkutu eta plataforma zein oinarri kristalinoz egon daitezke eratuak.

Ezkutu bat kratoi bateko zatia da, aurrekambriarrean eratutako arroken bitartez osatutako eremu kontinentalez eratua dagona eta ez dena itsasoaren bitartez estalia izan.

Kratoiak probintzia edo lurralde geologikoetan banatutak daude. Entitate espazial hauek ezaugarri geologiko bereko guneak batzen dituzte. Probintzia batek elementu estruktural bakar bat izan dezake, arro bat adibidez, edo elkar erlazionaturiko elementu multzo bat. Alboko guneak estrukturalki antzekoak izan daitezke, baina beti ere historia geologiko ezberdinak izango dituzte. Plaken tektonikako teoriaren arabera kratoiak lurreko mantu gainean dauden baltsa geldiak bezala hartzen ditu eta kontinenteak hauen inguruan metatuko ziren mikrokontinenteen kontinenteen jitoa dela-eta.

Kaapvaaleko kratoia (Limpopo probintzia, Hegoafrika) eta Pilbara kratoiak(Australia ekialdea) dira 2500 eta 3600 milioi urtedituzte eta garai hartako lurrazalean geratzen diren atarna nagusiak dira. Bi kratoi hauen erregistro geologikoare antzekotasunak adierazten du Vaalbara superkontinentearen parte izan zirela., haueke orekatu egin zuten lurrazal kontinentala, magmatismoaren eta ziklo sedimentarioaren leenengo etapa.

Pilbarako kratoian

Pilbarako kratoia(australiako ipar ekialdean), oso ikertua izan den eremua da, (2006) urtean estrematolitoak aurkitu ziren.

## Bibliografia 
Pascual, 2019ko abenduaren 17 a, cratones esas cosas

## Kanpo estekak
Fidagarritasun (estatistika)

Estatistikan, **fidagarritasuna** neurketa multzo baten zehaztasuna da, gehienetan test edo azterketa bati buruz. Neurketa gailu bati buruz ari denean, neurketa behin eta berriz berdintsua izateko joera aztertzen du fidagarritasunak. Neurketa subjektiboagoen kasuan, bi epailek hautagai bati buruzko iritzi bat eman behar dutenean esaterako, epaile edo balorazio metodoen adostasuna aztertzen du.

## Fidagarritasuna eta baliozkotasuna 
Fidagarritasuna ez da baliozkotasun kontzeptuarekin nahastu behar. Neurri bat oso fidagarria edo zehaztasun handikoa izan daiteke, baina aldi berean baliteke neurtu nahi den magnituderako egokia ez izatea. Adibidez, 100 kilogramoko pisua duen pertsona bat balantzaz ematen duen pisua 80 kilogramo inguruan badago, zehaztasun handiz, balantza fidagarria dela esan daiteke, baina ezin da esan baliozkoa denik. Praktikan, esaterako, trebetasun ezberdinetarako test edo azterketa zehatzak izaten dira, baina askotan ez dira baliozkoak, lanposturako egokitasuna neurtzen ez dutelako.

## Fidagarritasun neurriak 
* Test-retest
* Cronbachen alpha
* Fleissen kappa

## Kanpo estekak
Neferkaura

**Neferkaura**, Egiptoko VIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

*Ordena Zaharra* hondoratu ondoren, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran, Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeen gaineko nagusitasuna ezarri zuten.

Gobernari hau, zailtasun politiko edo ekonomikoko garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa izan liteke.

Bere izena, Abidoseko Errege Zerrendan eta Turineko Errege Kanonaren txataletan dago. Koptoseko dekretuan, Uadykara izenarekin aipatzen da.

erdian|thumb|500px|Abidoseko Errege Zerrenda. 54. kartutxoa.
Völva

[thumb| 380 px| [Igarleak bere igarpena aldarrikatzen du. XIX. mendeko Suediar margoa, Edda poetikoan.]]

**Völva**, **vala** edo **wala** (antzinako goi alemanez) seiðkona edo wicce bat, eskandinaviar mitologiako eta antzinako germaniarren artean, apaiz andere bat zen.

## Ikuspegi orokorra 
Witch ingelesezko hitza, wicceren egungo modua da. Emakumeek, orokorrean, kristautasunaren aurreko gizarte tribal germaniarretan bezala, völvek, seidr edo xamanismoa praktikatzen zuten, *ergi*tzat hartzen zena (hau da, ezin zutela gizonezkoek praktikatu), seidmadr (edo Wicca antzinako ingelesez) izeneko gizonezko praktikatzaileak zeuden arren.

Völvekin lotuak, galdrar izeneko aztikeriak ere bazeuden. Uste zenez, völvek halako botereak zituzten, eta, jainko nagusia zen Odinek berak, bat kontsultatu zuen, jainkoen etorkizuna ezagutzeko, Völuspan mantentzen den istorio bat.

Eskandinaviar literaturan agertzen diren völven adibideak, Heidi iragarlea Völuspan eta Groa sorgina Svipdagsmalen dira.

## Kanpo estekak
Egiptoko X. dinastia

**Egiptoko X. dinastiak**, K.a. 2100etik K.a. 2040 arte irauten du eta Egiptoko lehen tarteko aroa deritzon garaiaren zati da. Dinastia honetako gobernariak, Egiptoko IX. dinastiako gobernarien jarraitzaileak dira, eta, hiriburua, Herakleopolis Magnan dute.
[thumb|220px|Urkaujetyren Paleta. [Louvre museoa|Louvre]]
## X. dinastia Errege Zerrendetan 
* Abidoseko Errege Zerrendak eta Saqqarako Errege Zerrendak ez dute dinastia hau aipatzen.
* Turineko Errege Kanona oso kaltetua dago, eta ezin da izen bakar bat bera ere irakurri. Tronu izenaren Nesut-Bity hieroglifoak baino ezin daitezke irakurri. 5.1 erregistrotik 5.11rarte hartzen du.
* Manetonek, honako hau baino ez du esaten: "185 urtez gobernatu zuten Herakleopoliseko 19 errege".

## X. dinastia beste dokumentu batzuetan 
Dinastia honetako gobernariei buruz ezagutzen denaren zati handi bat, Koptoseko Dekretuetatik dator, Shemay chatyari eta bere familiari pribilegioak ematea deskribatzen duten zenbait hilobitan aurkitutako testu batzuk.

Aurkitutako dokumentu urriek, dinastia honek, hiriburu bezala, Herakleopolis Magna duela baieztatzen dute, eta Egiptoganako kontrol partzial bat baino ez zutela izan.

## Dinastiako erregeak 
* Dinastia honetako gobernariren batzuk, Egiptoko XI. dinastiako gobernarien garaikideak izan zitezkeen.

[eskuinera|thumb|370px|Iny eta bere familiaren [behe-erliebe|baxuerliebea. Saqqara. Louvre.]]

## Beste hipotesi batzuk 
Testu askotan, IX. eta X. dinastiak, leinu berekotzat hartzen dira, eta elkartu. Agintari hauen dokumentu eta testigutza faltaren ondorioz, modu xehean aztertzea ezinezkoa da, Manetonek bi dinastia ezberdintzat zergatik hartu zituen ondo ulertzen ez delarik.

## Kanpo estekak
Lóðurr

Eskandinaviar mitologian, **Lóðurr** Æsirretako bat da. Völuspan, lehen gizakien gorputzei bizitza emateaz arduratzen dena da, baina, honetaz gain, ia ez da aipatzen. Adituek, Loki, Vili, Ve eta Frey jainkoekin identifikatu dute, baina ez da adostasun batetara iritsi.

## Kanpo estekak
Magnus I.a Norvegiakoa

**Magnus I.a Norvegiakoa**, **den Gode** edo **Ona** deitua (Novgorod 1024 &ndash; 1047ko urriaren 25a), Norvegiako errege bikingoa 1035etik 1047 arte eta Danimarkako 1042tik 1047 arte izan zen. Olaf II.a Norvegiakoa Santuaren eta Alvhild izeneko ohaide baten semea zen.

Errusian jaio eta hazia, bere laguntzarekin Norvegia birkonkistatu zuen, daniar ordezkaria zen Svend Knutsson kanporatzea lortuz, pixka bat lehentxeago hildako Kanuto II.a Handiaren semea zena.

Daniar errege berria zen Kanuto Hardeknutekin aliantza bat hitzartu zuen, Magnus bere oinordeko bezala izendatu zuena. Aldi berean, norvegiar erregeak, bere anaiorde Harald I.a Herefooten aurka lagundu zuen, Ingalaterran errege zena.

Bere aliatua hil ondoren, Magnus Danimarkako errege aukeratua izan zen, bendo eta eslaviarren aurka defendatu zuen lurraldea.

Seme-alabarik gabe hil ondoren, Danimarka, Svend II.a Danimarkakoari utzi zion, Kanuto Handiaren iloba zena, eta, Norvegia, bere osabaorde Harald III.a Norvegiakoari.
Vili

**Vili**, eskandinaviar mitologian, Æsir jainkoetako bat zen, Odin eta Veren anaia eta Bestla eta Borren semea. Ezaguna, gizateriari emozioak eta adimena eman izanagatik. Loki jainkoaren arabera, Lokasennan, Odinen emazte zen Friggez maitemindua zegoen.

Völuspan, lehen gizona izan zen Asken eta lehen emakumea izan zen Emblaren sorreran, Hœnir eta Lóðurren laguntza jaso zuen Odinek. Gylfagginingen, hauek, Vili eta Vegatik ordeztuak dira. Snorri Sturluson idazle islandiarrak Völuspa ezagutzen zuenez, litekeena da Hœnir, Vilirentzako beste izen bat izatea.

## Beste izen batzuk 
* Alemanez: Willio

## Kanpo estekak
Kanuto III.a Hardeknut

**Kanuto III.a**, danieraz *Hardeknut* (Kanuto gogorra) izenaz ezaguna (1018 &ndash; 1042ko ekainaren 8a) bikingo errege bat izan zen, Danimarkako errege 1035etik 1042ra, eta Ingalaterrako errege 1040tik 1042ra. Danimarkako Kanuto II.a *Handia* zuen aita (Danimarkako, Norvegiako eta Ingalaterrako erregea), eta Ingalaterrako Etelredo II.aren alargun Emma Normandiakoa zuen ama.

Bere aitaren oinordekoa izan zen Danimarka eta Ingalaterrako erregetzan, aita 1035eko abenduak 12an hil ondoren, baina, Magnus I.a Norvegiakoarekin liskarrean zebilenez, ezin izan zuen Ingalaterrara joan han bere autoritatea sendotzera, eta, beraz, bere anaia Harold Harefoot izendatu behar izan zuen Ingalaterrako erresumako ordezkari bezala, Kanuto bera joan bitartean.

Baina Haroldek, bere burua errege izendatzen du 1037an, Kanutok, hori onartzea beste erremediorik izan ez zuelarik, norvegiar erregearen aurkako borrokak zirauen bitartean, norekin, azkenean, adostasun batetara iritsi zen 1038an, honen bidez, Hardeknut seme-alabarik izan gabe hiltzen bazen, oinordekoa Magnus I.a Norvegiakoa bihurtuko zelarik.

Danimarka baketua izan ondoren, Kanuto, Ingalaterra inbaditu eta bere anaia traidorea tronutik kentzeko prestatzen da, Brujas hirira iritsiz, Flandrian, non bere ama Emma erbesteratua zegoen, 1039an. Harold, inbasioa baino pixka bat lehenago hil zenez, Kanutok, Ingalaterra domeinatzeko libre zen, handik gutxira errege koroatua izan zelarik.

Bere agintaldiak, ez zuen ospe onik izan, bere mendeko berriei jarri zizkien gehiegizko zergek, 1041ean Worcesterreko matxinada eragin zutelarik. Matxinada, gogor zanpatua izan zen, eta hiria, suntsitua. Garai horretako gehiegizko zergen aurkako protesta bezala Lady Godiva, biluzik, zaldi baten gainean Coventrytik igarotzen aipatzen duen elezaharra, garai horretan emango zen.

1041ean, Hardeknutek, bere anaiorde zen Eduardo Aitorlea, berriz herrira itzultzera gonbidatzen du, bere elkargobernari bezala gobernatzera, Normandian eman zuen erbesteratze luzearen ondoren.

Lambethen hil zen, 1042ko ekainak 8an, 24 urte zituela, dirudienez, epilepsia krisi baten ondorioz, mozkortuta zegoen bitartean. Winchesterreko katedralean lurperatua izan zen.
Bizitza ...baina nola bizi?

***Bizitza... baina nola bizi?***, Fly Shit taldearen estudioko bigarren lana da. Diska hau bi garai ezberdinetan izan zen grabatua. *Kaleak berreskuratu*, *Milaka morroi armatu*, *Irudipenak* eta *Aingeru elbarria* abestiak 2002an izan ziren grabatuak Eibarko Legarre estudietan eta Xabier Labaien izan zen teknikaria. Gainontzeko abestiak, 2004ean izan ziren grabatuak Oñatiko Gaztelekuan. Diskaren masterizazioa, Karlos Osinagak burutu zuen.

Abesti guztiak Fly Shit taldearenak dira *Aingeru elbarria* (Poison Idea) izan ezik. Bizitzak zabortegietan abestia berriz, Charles Bukwoskiren Vidas en la basura obran oinarritua dago.

## Abestien zerrenda 
# Maitasuna su garretan - 3:52
# Kaleak berreskuratu - 2:37
# Bizitza...baina nola bizi - 2:17
# Ezerezari so! - 2:52
# Milaka morroi armatu - 2:05
# Bizitzak zabortegietan - 4:07
# Irtenbiderik gabeko autobideak - 2:36
# Irudipenak - 4:06
# Laga atia zabalik - 2:15
# Aingeru elbarria - 3:19

## Taldekideak 
* Seti - Ahotsa
* Ander - Gitarra
* Unai - Gitarra
* Osto - Bajua
* Heloy - Bateria

## Kanpo estekak
Koribante

[thumb|upright=1.2|Koribanteen dantza, [William Smith (lexikografoa)|William Smithen *Dictionary of Greek and Roman Antiquities* laneko marrazkia.]]
**Koribanteak**, greziar mitologian, (antzinako grezieraz  δαίμονες ), frigieraz **Kurbantes** izena zutenak, buruan kasko bat zuten eta Zibele ama jainkosa frigiarraren gurtza, danbolina joz eta dantza eginez ospatzen zuten. Bestalde, Virgiliok Kureteak eta koribanteak, biak nahastu zituen. Kureteak, Rearen (Zibeleren kretar baliokide moduko bat) bederatzi dantzari ziren.

Koribanteak, armadun gizonak dira, pandero, adar, txirula eta txindaten erritmoa jarraitzen dutenak, eta euren oinekin kolpeak ematen dituzte lurrean. Dantza, greziar pentsamenduaren arabera, aktibitate hezitzaileetako bat zen, ardoaren elaborazioa edo musika bezala. Armak eskutan egiten zuten dantza, "dantza pirrikoa" izendatua, eta, interpretatu da, adin nagusitasunera iristen ziren gazteentzako iniziazio erritu bat zela (antropologian iragate erritu esaten zaiona), eta gerran lortutako garaipen baten ospakizunarekin lotua zegoen.

Kretako ereserkietan, Zeus bezala  "kuros handiena (gazte handiena)" deitzen zuten, eta Henri Jeanmaire helenista frantziarrak, Kureteek, Kretako hiri batzuetan, gazteak helduarora iristearekin oso lotuta zeudela adierazi zuen. Kureteeek (edo koribanteek) Zeus zaindu zuten bere haurtzaro laburrean. Zeusen jaiotzaren greziar mitoan, kureteek elkar talka egiten zuten beren lantza eta ezkutuekin eta horrela, ume-jainkoaren oihuak estali zituzten eta bere aita Kronosek aurkitu ez zezan. 

Vigilioren Eneidan, jainko-umea Jupiter da, eta bere zaratarekin iztukatzen dutenek koribanteak dira. Jupiter. 

Honela definitu izan dituzte: "Cibelesen apaizak dira, eta bere errituetan, perkusio-instrumentuen soinua egitearekin batera neurrigabe dantzatzen dira ." Beste aditu batzuek honela definitzen dituzte: erdi jainkotiarrak, erdi demoniakoak, Magna Materren mende egon eta haren apaiz izatera igaro aurretik,  jainkoak ziren, eta haien errituetan, dantza frenetikoa, perkusio zaratatsuak eta fededunek eruren gorputzari eragindako zauriek osatzen zuten. Agian, dantza horiek,  zaratak gaizkia uxatzen duelakoan sortu ziren,  eta errituan parte hartzen zutenengan eragiten zuten efektu  psikikoek erritua zabaltzen lagundu zuten. Bikoteek edo hirukoteek dantzatzen zuten, armak eskutan eta Magna Mater eta bere lehoien eta Atisen aurrean. Beste bertsio batean, Zeus eta Kaliope musaren semeak dira. Koribante frigiarrak, sarri, beste anaia talde extatiko batzuekin nahastuak izan ziren, Daktiloekin adibidez.

Koribante edo Kureteek, Dionisoren haurtzaroa ere presiditu zuten kultu orfikoak praktikatzen zutenentzat, ume bezala jaiotako beste jainko bat, baita Zagreorena ere, Zeusen kretar seme bat. Bere gurtzarekin batera doan extasi basatia, Dionisoren jarraitzaile ziren Menadeenarekin berdindu daiteke.

Koribanteen zenbait "tribu" zeuden, horien artean, Kabiroak, Eubeako Koribanteak eta Samotraziakoak. Hopladamo eta bere erraldoiak, Koribanteen artean kontatzen ziren, eta Anitos titana, Kuretetzat jotzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valaksjalf

Eskandinaviar mitologian, **Valaksjalf**, Odin jainkoaren jauregietako bat da. Zilar hutsez eginiko eta estalitako jauregi bat da. Toki honetan dago Odinen tronua, Hlidskjalf, nondik unibertso osoa ikus daitekeen.. Grimnismal eta Gylfagginingen aipatzen da.

Bær er sá inn þriði,
er blíð regin
silfri þökðu sali;
Valaskjalf heitir,
er vélti sér
áss í árdaga

Honako hau esan nahi duena:

Hirugarren bizilekua
jainkoek, zilarrarekin
estali zuten hura da, gela bat,
Valaksjalf deitua,
As batek oso antzina
beretzat hartu zuena.

Grimnismal. 6. ahapaldia. Edda prosaikoa

Þar er enn mikill staður er Valaskjálf heitir. Þann stað á Óðinn. Þann gerðu guðin og þöktu skíru silfri, og þar er Hliðskjálfin í þessum sal, það hásæti er svo heitir. Og þá er Alföður situr í því sæti, þá sér hann of allan heim.

Beste bizileku bat dago han, Valaskjalf deitua dena. Odinena da egoitza hori. Jainkoek, zilar hutsez egin eta estali zuten, eta jauregi honetan dago Hlidskjalf, hala deitzen baita tronua. "Guztien aita" han esertzen den bakoitzean, mundu guztiak aztertzen ditu.

Gylfaggining. 17. ahapaldia. Edda prosaikoa

## Kanpo estekak
Fly Shit

**Fly Shit**, 90eko hamarkadan Bergaran (Gipuzkoa) sortutako Hardcore taldea da.

## Historia 
Fly Shit taldea 1996. urtean sortu zuten 14-16 urteko 5 gaztek (Osto bajua, Seti ahotsa, Unai eta Ander gitarrak eta Heloi bateria). 1996ko otsailean eman zuten beraien lehen kontzertua Bergarako taberna batean.

Hasierako formazio honekin, Fly Shit izeneko lehen diska argitaratu zuten 2001ean, Gaztelupeko Hotsak zigiluaren laguntzaz.

2004an berriz, Bizitza ...baina nola bizi? bigarren lana kaleratu zuten. Kasu honetan ordea, ekoizpen eta banatze lanak taldearen eta Gratacels Records zigilu alternatiboaren bitartez egin zuten, salmenta puntu komertzialak alde batera utziz. Honez gain, diska hau Creative Commons lizentzien menpean kaleratu zuten.

Urte berean, Heloiek taldea utzi zuen denboraldi baterako eta bere ordez Dubi sartu zen bateria jotzera. 2005ean berriz, Unaiek taldea utzi zuen eta honela laukote izatera pasatu ziren.

2006. urtean Heloi itzuli zen taldera Dubiren ordez eta honela, gaur egun arte jarraitu dute. Hurrengo diskoak autoekoiztu egin dituzte.

## Taldekideak 
* Seti - Ahotsa
* Ander - Gitarra
* iker- Baxua
* Heloy - Bateria

### Lehenagoko taldekideak 
* Unai - Gitarra
* Dubi - Bateria
* Txisko - Gitarra
* Osto - baxua

## Diskografia 
* *Fly Shit* (2001, Gaztelupeko Hotsak)
* *Bizitza ...baina nola bizi?* (2006, Gratacels Records)
* *Arnas bakoitzeko ernetzen!!* (2010, autoekoiztua)
* *Bidetxurrian* (2011, autoekoiztua)
* *Barneko ahotsaren bila* (2014, autoekoiztua)
* *20 urte bira, Zuzenean* (2017, autoekoiztua)
* *Gaztaroko erokeria bat gehiago* (2019, DDT Banaketak / In My Heart Empire) - Mänägäitz-ekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hlidskjalf

**Hlidskjalf** edo **Hliðskjálf**, eskandinaviar mitologian, Odinen tronua da, mundu guztiak ikustea ahalbidetzen diona.

Grimnismalen, Odin eta Frigg, Hlidskjalfen eserita daude euren seme Jotunak diren Agnarr eta Geirröd ikusten dituztenean, lehena, leizezulo batean bizitzen erraldoi batekin, eta, bestea, errege izanez. Friggek, orduan, bere senarrari, Geirröd miserable bat zela eta batere abegikorra ez zela leporatu zion. Eta, beraz, esandako hau benetakoa ote zen eztabaidatu ondoren, Odinek, Geirröd bisitatzea erabaki zuen, hobeto jakiteko.

Skirnismalen, Frey da Hlidskjalfen esertzen dena Jötunheimerantz begiratzen duenean eta Gerd erraldoi ederra ikusten duenean, honetaz berehala maiteminduz.

Gylfagginingen, Snorri Sturlusonek, tronua, olerkiaren lau zati ezberdinetan aipatzen du. Lehendabizi, tronuari, bizileku bezala erreferentzia egiten diola dirudi:

"Jauregi bat dago, Hlidskjalf deitua, eta Odin han eseri zenean, tronuan, kanporantz begiratu zuen, mundu osorantz, eta gizaki bakoitzaren ekintzak ikusi zituen, eta ikusitako gauza guztiak jakin zituen".

Baina, olerkian, aurrerago, tronuari berari erreferentzia egiten dio.

Beste bizileku bat dago han, Valaskjalf deitua dena. Odinena da egoitza hori. Jainkoek, zilar hutsez egin eta estali zuten, eta jauregi honetan dago Hlidskjalf, hala deitzen baita tronua. "Guztien aita" han esertzen den bakoitzean, mundu guztiak aztertzen ditu.

Hlidskjalf aipatzen den hirugarren aldia, Gerden sedukzioari buruzko Snorriren istorioan da, Skirnismalen.

Azkenik, Snorrik, Odinek, tronua, Loki, Baldur erahila izan ondoren ihes egin zuenean aurkitzeko nola erabili zuen kontatzen du.

## Kanpo estekak
Cronbachen alpha

Estatistikan, **Cronbachen alpha**, \alpha alpha hizki grekoaz irudikatzen dena, test edo azterketa baten fidagarritasuna edo barne trinkotasuna neurtzen duen adierazle bat da, hau da, test bateko galderek ezaugarri ezezagun bat, neurketa zuzena onartzen ez duena, zenbaterainoko zehaztasunez neurtzen duten aztertzen du.

## Kalkulua 
Cronbach-en \alpha honela kalkulatzen da:

:
\alpha = { { {N} \over{N-1} } \left(1 - {{\sum_{i=1}^N \sigma^{2}_{Y_i}}\over{\sigma^{2}_{X}}}\right) }

N testeko item, osagai edo galdera kopurua; \sigma^{2}_{X} jasotako test puntuazioen bariantza; eta \sigma^{2}_{Y_i} *i*-garren item, osagai edo galderaren bariantza izanik.

## Interpretazioa 
Cronbachen alphak 0.6 edo 0.7tik gorako balio bat hartzen duenean, fidagarritasuna handi samarra dela esaten da. 0.8tik gorako balio bat hartzen duenean, fidagarritasuna handia dela esan daiteke. Ez da komeni 0.95etik gorako balio batera heltzea, orduan item edo galdera asko errepikakorrak izan daitezkeelako.

## Cronbachen alpha eta korrelazioa 
Cronbachen alpha item-puntuazioa aldagaien arteko korrelazioen azterketarekin batera osatu egiten da. Item edo galdera bateko korrelazioa positiboa eta handia bada, item edo galderak testak aztertu nahi duen ezaugarria zehatz edo modu fidagarri batez neurtzen duela esan nahi du.

Halaber, Cronbachen alpha item edo galdera jakinak ezabatuz ere kalkulatu ohi da, alpha beherantz daramaten itemak antzeman nahian. Ezabatu beharreko item hauek puntuazio osoarekiko korrelazio txikia edo negatiboa dutenak izango dira.

Alpharen emaitzaren azterketan item edo galderen unitateen ezberdintasunak ekar dezakeen distortsioa dela eta, **Cronbachen alpha estandarizatua** ere asmatu da. Item ezberdinetako puntuazioak estandarizatuz eta arestiko formula erabiliz edo bestela honela ere kalkula daiteke:

:\alpha = {N\cdot\bar c \over (\bar v + (N-1)\cdot\bar c)},

*N* item, osagai edo galderen kopurua; \bar v item ezberdinetarako bariantzen batez bestekoa; eta \bar c item guztien arteko kobariantzen batez bestekoa izanik.

## Adibidea 
3 galderako azterketa batean 5 pertsonak emandako erantzunen puntuazioak eta guztirako puntuazioak azaltzen dira jarraian. Item bakoitzeko erantzunen bariantzak, bariantza hauen batura eta guztirako puntuazioen bariantza ere azaltzen da:

::

:\alpha=\frac 32 \left(1-\frac{4{,}30}{10{,}70}\right)=0{,}90.

Beraz, hiru galderako test honen fidagarritasuna oso handia dela esan daiteke.

## Kanpo estekak
Víðarr

**Vidar** edo **Viðarr**, Odin jainkoa eta Gríðr Jotunaren semea da. Isiltasuna eta mendekuaren jainkoa da. Ragnarökaren ondoren birsortuko den munduan, Vidarren patua, bere anaia Valirekin itzultzea izango da.

Ragnarökean, Fenrir otsoak irentsiko du Odin, eta Vidarrek mendekatuko du bere aitaren heriotza, munstroa hilez. Vafþrúðnismálen arabera, Vidarrek, Fenrir, munstroaren baraila oinarekin zapalduz hiltzen du, non larruzko tiretan zetzan zapata bat zeraman, tira horietatik, gizakiek, Æsirren jarraitzaile zirenak, euren zapatetatik larrutzen zituztenak, orpo eta hatzen inguruan, sendotzeko. Bere oina ondo jarririk, otsoaren goiko baraila hartu eta zarrastatu egin zuen. Baina, Völusparen arabera, bere ezpata erabili zuen hiltzeko, zuzenean otsoaren bihotzerantz zuzenduz.

Vidarri, "Odinen seme isila" bezala erreferentzia egiten zaio Skaldskaparmalen, Edda prosaikoaren bigarren zatian.

## Kanpo estekak
Pete Sampras

**Petros "Pete" Sampras**, *Pistol Pete* ezizenez ezaguna (Washington Hiria, 1971ko abuztuaren 12a) tenislari profesional ohia da. 2003an erretiroa hartu zuenerako, 14 Grand Slam txapelketa irabaziak zituen, Roger Federerekin batera inoiz inork irabazitako kopururik handiena alegia. Horretaz gain, ATP sailkapenaren lehen postuan denbora gehien egondako tenislaria dugu (286 aste, zeinetatik 102 jarraian egon baitzen), beste hainbat lorpenen artean.

Bere herrikidea den Andre Agassirekin bizitako dueluek ikusleen arreta areagotzen lagundu zuten, norgehiagoka ikaragarri erakargarriak burutu zituztelarik.

## Grand Slameko txapelketak 
### Banakakoan irabazle (14) 
### Banakakoan finalista (4) 
### Grand Slam txapelketetako sailkapena 
## ATP Masters Series txapelketak 
### Banakako finalak (19) 
#### Irabaziak (11) 
#### Finalista (8) 
### Masters Series txapelketetako sailkapena 
Kontutan hartu behar da Masters Series txapelketak 1990. urtean hasi zirela, beraz, nahiz eta lehenagotik txapelketa hauek jokatu, 90etik aurrerako tituluak baino ez dira kontutan hartzen Masters Series txapelketen irabazi kopurua zenbatzerakoan.

### Binakako finalak (1) 
#### Finalista (1) 
## Teniseko txapeldunen kopako (Tennis Masters Cup) finalak (6) 
### Irabaziak (5) 
### Finalista (1) 
### Tennis Masters Cup txapelketako sailkapena 
## Jokatutako finalak (92) 
### Banakakoak (88) 
#### Irabaziak (64) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

#### Banakakoan finalista (24) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Binaka (4) 
#### Irabaziak (2) 
#### Finalista (2) 
* 1989:
** Forest Hills
* 1991:
** Orlando

## Urteka lortutako garaipen kopurua 
## ATP sailkapenean izandako bilakaera (banakakoa) 
## Kanpo loturak 
* Pete Samprasen webgune ofiziala
James Clerk Maxwell teleskopioa

**James Clerk Maxwell teleskopioa** (JCMT), Hawaiiko Mauna Kea sumendian dagoen teleskopio azpimilimetriko bat da, 4092 metroko garaieran, zehazki espektroaren gune azpimilimetrikoetan lan egiten duen munduko teleskopiorik handiena. Teleskopio honek, gure Eguzki Sistema, izarrarteko hautsa eta gasa edo urrutiko galaxiak aztertzeko egitasmoetan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* JCMTren webgunea
Greenwicheko Errege Behatokia

**Greenwicheko Errege Behatokia** () Britainia Handiko Cambridgeko Unibertsitateko Astronomia Institutuan dagoen behatoki astronomiko bat da. Eraikin historikoa Londresko Greenwich udalerrian (*borough*) kokaturik dago.

## Behatokiaren kronologia 
* 1675:*Royal Observatory, Greenwich* sortzen da, Karlos II.a Ingalaterrakoa erregearen aginduz, bertako lehen zuzendari bezala, John Flamsteed izendatu zutelarik. Funtsik ez izan arren, Flamsteedek, bere poltsikotik dirua jarrita, eraikinak eraiki eta bi teleskopio ezarri zituen.
* 1712: Edmond Halleyk, zeruaren lehen mapa zehatza argitaratu zuen, Flamsteeden baimenik gabe, eta honek, suak hartuta, aurkitu eta erostea lortu zituen ale guztiak erretzen zituen.
* 1725: Flamsteed hil ondoren, honen emazteak, bere senarraren izar katalogoa argitaratu zuen, ipar hemisferioko 3.000 izarren posizioa zehazten zuena hiru liburutan.
* 1924: denboraren ordu seinaleak, lehen igortzea, otsailak 5ean izan zen.
* 1948: Astronomer Royal, Herstmonceuxera aldatu zen.
* 1957: Royal Greenwich Observatory izena hartu zuen. Greenwicheko tokia, Old Royal Observatory (Behatoki zaharra) deitzen da.
* 1990: Obserbatorioa Cambridgera pasa zen
* 1998: Obserbatorioa itxi zen eta Greenwicheko tokia, Royal Observatory eta National Maritime Museumaren zati bat izatera pasa zen berriz.

## Iruditegia 

Irudi:Tourists taking pictures at Prime Meridian monument, Greenwich Observatory, London.jpg|Greenwicheko Errege Behatokia.
Irudi:Royalobs.jpg|Greenwicheko Errege Behatokia.
Irudi:Greenwich observatory laser.jpg|Greenwich meridianoa markatzen duen laser izpia.
Irudi:Remaining section of the 40ft telescope.jpg|40 oinetako teleskopioa.
Irudi:Greenwich Observatory- Clock and Display of Imperial Measures - geograph.org.uk - 936176.jpg|Erlojua eta neurri estandarrak.

## Ikus, gainera 
* Greenwich

## Kanpo estekak 
*  Behatokiari buruzko webgunea.
Folkred

**Folkred**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jaunaren eranskinetan kontatzen da. Rohirrim bat da, Rohango Folkwine erregearen semeetako bat eta Fastred eta Fengelen anaia.

## Historia 
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2858an jaio zen, bere anaia bikia Fastredekin batera. Hogeitamar urte beranduago, Ithilienen hegoaldea, Haradrimek inbaditu zuten, eta, Eorlen zina betez, Folkwinek, Folkredek eta Fastredek zuzendutako armada bat bidali zuen Gondorrera. Etsaia kanporatu ahal izan bazuten ere, printzeak, Poros ibaiaren gurutzeen gudan hil ziren, eta, rohirrimek, Haudh in Gwanur bezala ezagutzen den muinoan lurperatu zituzten, Poros ibaiaren ertzean altxatutakoa. Turin II.ak, Gondorreko seneskal erregeordeak, urre ugariz osaturiko kalteordaina bidali zion Folkwineri, honen semeen heriotzagatik eta eskainitako laguntzagatik.

## Kanpo estekak
Prolaktina

**Prolaktina** (**PRL**) adenohipofisiko zelula laktotropoek sintetizatu eta jariatzen duten hormona da.

Prohormona bezala sintetizatzen da eta Golgi aparatuan eratutako jariaketa besikuletan pilatzen da. Haurdunaldian bular-guruinek hormona esteroideoen eraginez esnea ekoizteko gaitasuna eskuratzen dute eta prolaktinak prozesua mantendu egiten du.

Egitura kimikoari dagokionez, polipeptido bat da, gizakiarengan 199 aminoazido dituena. Ugariagoa da emakumeengan (batez ere haurdun dauden emakumeengan) gizonezkoengan baino.

## Jariaketaren erregulazioa 
Hormona honen jariaketa murrizketa gutxitan gertatzen da, gehikuntza aldiz askotan. Jariaketaren kontrola atzeraelikadura negatiboz gertatzen da eta estres fisiko eta psikologikoak eragin handia dute.

## Funtzioa 
Prolaktinaren funtzio nagusia bular-guruinen garapena haurdunaldian izaten da, eta esnearen ekoizpena sustatzea erditzearen ondoren

### Aktibatzaileak 
* Titimuturra xurgatzea
* Estrogenoak eta TRH

### Inhibitzailea 
* Dopamina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geirröd

Eskandinaviar mitologian, **Geirröd**, Jotun bat zen, Gjalp eta Greipen aita. Behin, Loki, arrano forma hartuta hegan ari zen, eta Geirrödek harrapatu zuen. Honek, Thor gorrotatzen zuenez, Lokiri, bere etsaia (bere gerriko magikorik eta mailurik gabe), bere gaztelura eramateko exigitzen dio. Lokik, Thor tranpara eramatea onartzen du. Geirröden gaztelurako bidean, Loki eta Thor, Gríðr erraldoiaren etxean geratzen dira. Erraldoia, Loki gelatik irten arte zain geratzen da, eta, ondoren, Thorri, gertatzen zena kontatu eta bere gerriko magikoa eta bere burnizko eskularruak ematen dizkio. Thorrek, Geirröd eta parean topatzen dituen gainontzeko Jotun guztiak hiltzen ditu (Gjalp eta Greip barne, Geirröden alabak). Istorio hau, Edda prosaikoko Þórsdrápan kontatzen da.

Grimnismalen, Geirröd, gainera, Odinek, haren krudelkeriagatik hil zuen gizakien errege bat zen.

## Kanpo estekak
Baretos

**Baretos** edo **Baretetze** (; ) Mendebaldeko Piriniotan dagoen ibarra da, Bearnoko hego-mendebaldean eta Pirinio Atlantikoak departamendu frantziarrean kokatutakoa.

Mendebaldean Zuberoa, ekialdean Aspe harana eta hegoaldean Erronkaribar (Nafarroa) mugakide ditu. Azken eskualde honekin historikoki hainbat ika-mika bizi izan ditu, XIV. mendetik eta Hiru behien zergaren bidez azienden auziak konpondu badituzte ere, gaur arte sinbolikoki egiten jarraitzen duten hitzarmena haren bidez.

## Udalerriak 
Sei herri hauek ibarra osatzen dute: Aramitze, Landa, Ereta, Arhantze, Inhasi eta Izorra.

## Inguru naturala 
Haran honetan Auñamendi (2.507 m) eta Arlas (2.044 m) mendiak ditugu, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Barétouseko ibarraren webgunea
* La Pierre de Saint Martingo eski estazioa
Salbaterra Ezka

**Salbaterra Ezka** edo **Obelba** (; ofizialki ) Zaragozako probintzia eta Jazetania eskualdeko udalerria da, Nafarroako Burgitik gertu kokatuta.

Ezka ibaiak herria zeharkatzen du.

## Hizkuntzak 
Bertan, egun, gaztelaniaz aritzen dira aragoierazko kutsua izanik. 1838an, artean ere, bertako biztanleek euskara zuten berezko hizkuntza, beharrezkoa baitzuten apaiz euskalduna. XVIII. mendearen hondarrera arte, Iruñeko elizbarrutian zegoen eskualdea.

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigoze

**Zigoze** (aragoieraz, gaztelaniaz eta ofizialki *Sigüés*) Zaragozako probintziako udalerria da, Jazetanian, Esako urtegiaren ondoan dagoena. Geografikoki Erronkariko aurreneko udalerria da.

## Geografia 
Asso-Veral, Escó eta Tiermas antzinako herriak egun udalerrian daude. Esako urtegiak urez bete du udalerria.

## Demografia 
## Politika 
## Ondarea 
* San Esteban eliza
* Arrostako gaztelua
* Pomartarren dorrea
* San Joan baseliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iparraldeko Yorkshireko Polizia

**Iparraldeko Yorkshireko Polizia** (ingelesez *North Yorkshire Police*) Iparraldeko Yorkshireko barrutiaz eta Yorkeko hiriaz arduratzen den polizia da. Erresuma Batuko Barne ministerioaren agindupean dago.

## Kanpo estekak
Gwenteko Polizia

**Gwenteko Polizia ** (ingelesez *Gwnet Police*) Blaenau Gwent, Caerphilly, Monmouthshire, Newport eta Torfaeneko barrutiez arduratzen den polizia da. Erresuma Batuko Barne ministerioaren agindupean dago.

## Kanpo estekak
Apoptosi

thumb|Zelula apoptotikoak dituen sagu baten gibelaren lagina
**Apoptosia** (grezieratik *apo*, *"urruti"* + *ptosis*, *"erori"*) ausazko izaera duen zelularen heriotza programatua da, populazio zelularra fisiologikoki erregulatzeko modu bat da. Grezieratik datorren terminoa da apoptosia eta zuhaitz hostoen erorketa esan nahi du. Nekrosia da zelulak hiltzeko beste prozesu mota.

Apoptosiak oso funtzio garrantzitsua du organismoetan, kaltetutako zelulak suntsitzea posible egiten baitu, minbizia bezalako gaixotasunak agertzea saihestuz, kaltetutako zelula baten kontrolik gabeko errepikatzearen ondorioz.

Seinale genetikoek jartzen dute martxan apoptosia, normalean onkogeneek. Hauek apoptosia gertatzeko seinale aktiboak martxan jar ditzakete edo biziraupen estimuluak inhibitu.

Heriotza zelular programatuak garrantzi handia du ugaztunen garapenean zehar, morfogenesi eta organogenesi etapa desberdinetan parte hartzen du. Esaterako, gorputz adarren eraketan (eskuak paleta antzera eratzen dira eta ondoren, behatzen arteko zelulak hil egiten dira), nerbio-sistemaren garapenean (neurona ugari hil behar dira nerbio-sistemaren garapena era egokian burutzeko), immunitate-sistemaren garapenean (T linfozito autoerreaktiboak hil behar dira)...

Apoptosiaren helburua beharrezkoak ez diren edo arriskutsuak gerta daitezkeen zelulak desagerraraztea da, baina beste zeluletan kalteak eragin gabe. Beraz, heriotza zelular fisiologikoa da eta ez patologikoa.

Apoptosian zelula mintzak zeiosia izeneko prozesua jasaten du:
* Zelula mintzak gaitasun osmotikoa mantentzen du
* Zitoplasma uzkurtu egiten da eta RNA degradatu
* Zelula nukleo kondentsatu egiten da
* Kromatina hainbat esferatan banatzen da
* Lehertu egiten da
* Makrofagoek zelula apoptosikoa ezagutu eta irentsi egiten dute

## Kanpo estekak
Arrosta

**Arrosta** (aragoieraz eta ) Zaragozako antzinako udalerria da, egun Urriés eta Zigoze artean kokatuta. Jazetania eskualdean eta Esako urtegitik gertu zegoen, Aragon ibaiak zeharkatua.

## Historia 
Iruñeko erregeek 850. urtetik aurrera ekialderantz zabaldu zituzten bere lurraldeak eta gaztelua eraiki zuten konkistaturiko eskualdea babesteko. Jada 905ean eta 925ean tenenteak zituen Esa eta Urriés babesteko.

Almanzorrek 996an edo 999an eraitsi eta, 1016 eta 1018 artean, Antso III.a Nagusiak berreraiki zuen. 1056an Antso IV.ak Remiri I.a Aragoikoari Arrosta eman zion eta, harrezkero, aragoiarren eskuetan gelditu zen. 1294an juduak gaztelua eta labea administratzen zituzten. 1381ean Petri IV.a Aragoikoak Pedro Jordán de Urriési gaztelua saldu zion.

1960ko hamarkadan udal-barruti gehiena (Escó eta Tiermaskoekin batera) desjabetu zuten Esako urtegia eraikitzeko.

Ebroko Ur Konfederazioak Lanaren Konfederazio Nagusiari erabilpena eman zion herria berreskuratzeko asmotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Undoze Lerda

**Undoze Lerda** (aragoieraz, gaztelaniaz eta ofizialki: *Undués de Lerda*) Zaragozako probintziako udalerria da. Cinco Villas eskualdearen iparraldean dago.

## Geografia 
Undoze Lerdak iparraldean Zigoze, ekialdean Urriés, hegoaldean Sause eta mendebaldean Zangoza ditu.

Iparraldeko muga Aragon ibaiak osatzen du eta mendirik altuena Santa Cruz mendia (853 m.) da, Nafarroako mugan dagoena.

Udalerrian Lerda, Casales Lerda eta Serramiana herri hustuak daude. Lehenengo biak gaur egun Zangoza udalerrian daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua

**Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua** (ingelesez *Northern Ireland Police Service*, gaeleraz *Seirbhís Phóilíneachta Thuaisceart Éireann* eta eskozieraz *Polis Core o Norlin Irelann*) Ipar Irlandako lurralde osoaz arduratzen den polizia agentzia da. Erresuma Batuko Barne ministerioaren agindupean dago.

## Antolaketa 
Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua ondorengo sail edo departamentutan banatzen da:
* Krimen Operazioen Saila
* Justizia Kriminalaren Saila
* Giza Baliabide Saila
* Komunikabide eta Arlo Publikoetako Saila
* Estandar Profesionalen Saila
* Bilaketa eta Erreskate Taldea
* Krimen Laguntza Saila
* Finantza eta Laguntza Zerbitzuak
* Lege-zerbitzuen Saila
* Operazioetarako Laguntza Saila
* Landa-gunea
* Hiri-gunea

## Kanpo estekak
Villa Lola

**Villa Lola** Balmasedako indiano etxe tipikoa da. Ameriketako Estatu Batuetan dirutza egindako Crisanto Calvo industriagizonak eraiki zuen XIX. mendearen bigarren erdian. Jauregiak estilo eklektikokoa da, hainbate estilo nahastearen ondorio. Etxeko teilatua Belgikako Erdi Aroko estiloaren antza dauka. Etxeak hiru solairu eta atikoa dauzka, kolore gorriz margozturiko fatxada eta ameriketako etxeek dituzten atari tipikoa. Leihoak eta balkoietako barandak kolore zurizkoak dira.

Hamarkadak pasatu ahala, eraikina abandonaturik geratu zen, eta azkenik 2004. urtean Bizkaiko Foru Aldundiak eraikina eraikuntza enpresa bati saldu zion bertan luxuzko etxebizitzak eraikitzeko.

Villa Lolatik gertu, beste indiano batek eraikitako Mendia Etxea dago, Villa Lola eraiki zen garai berdinean altxaturiko etxea.

## Ikus, gainera 
* Balmaseda

## Kanpo estekak 
*  Guia Bizkaia webgunea.
Villa Casuso

**Villa Casuso** Abanto-Zierbena udalerriko Las Carreras auzoan dagoen etxea da. Eraikinak oinarri laukizuzena dauka, eta kanpoaldeko itxura, XX. mendearen hasieran eraikitako egoitza dotoreen estilo jarraituz eraiki zen. Poligono itxurako begiratokiak eta inklinazio handiko teilatua, etxearen beste ezaugarrietako batzuk dira. Egoitza 1909. urtean altxatu zen, baina arkitekto egilearen izena ez da ezagutzen gaur egun.

Etxearen inguruan estilo modernistako hesi bat dago.

## Ikus, gainera 
* Ambrosio de los Heros 14 eraikina

## Kanpo estekak 
*  Etxeari buruzko aipamena Hiru.com webgunean.
Ephel Duath

**Ephel Duath**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberrian, Mordorren hegoaldeko eta mendebaldeko muga adierazten zuen mendilerro bat zen, 1500 kilometro baino gehiagoko luzera zuena. Mordorren defentsa nagusia ziren perra erako mendi multzoen bi alde hartzen zituen.

Bere izena, sindarinezkoa da eta **Itzal Ilunaren Defentsa** bezala itzul daiteke. Gizakiek, **Itzalaren Mendiak** bezala ezagutzen zituzten.

Dirudienez, Ephel Duath mendiak, ia zeharkaezinak ziren, eta bertan, bi sarbide baino ez zeuden: Cirith Gorgor eta Cirith Ungol. Lehenak, Mordorreko beste mendikatea zen Ered Lithui edo Errautsaren Mendietatik banatzen zuen.

Bere ekialdeko magalak, modu malkartsuan erortzen ziren mendi artean sartutako haran batetarantz, Morgai barne mendilerrotik banatzen zuena, eta Cirith Ungoleko dorrearen inguruan, mendiarte hori beheko kateko haran garaietara, eta handik, Sauronen bidetik, Orodruin eta Barad-Dûrrera zeharkatzen zuen harrizko zubi batetarantz jaisten zen. Mendebaldeko magaletan, berriz, altu eta malda handikoak zirenak, baso bat jaisten zen bertatik eta amildegiz jositako gune batekin elkartzen zen; Haradeko Bideak, mendien bidea jarraitzen zuen. Hegoaldeko adarrak, Nurn herrialdea, Harad Hurbiletik eta ondoko Khandetik banatzen zuen.

Zenbait ibaik zuten euren iturburua mendikate honetan, eta, ezagunenetako batzuk, Ilunabarreko Eguzkiaren Leihoko Ibaia, Morgulduin eta Poros ibaia ziren, mendebaldeko magaletan jaiotzen zirenen artean. Hegoaldekoetan, Harnen jaiotzen zen, eta Nurnen Itsasoan itsasoratzen ziren izen gabeko bi ibai jaiotzen ziren iparraldekoetan.

Minas Morgul eta Cirith Ungoleko dorreak, Hortzen Dorreetako dorrerik mendebaldekoenaz gain, mendilerroaren mendebaldeko adarrean aurkitzen ziren.