open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ghosts of Mars

thumb|Ghosts of Mars pelikularen izenburua
***Ghosts of Mars*** (euskaraz *Marteko Mamuak*) 2001eko John Carpenter estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia fikzio eta bedlureezko film bat da. Ice Cube, Natasha Henstridge, Jason Statham, Pam Grier, Clea DuVall eta Joanna Cassidy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2176, Marte.Lurrean dagoen gainpopulaketaren ondorioz, Planeta Gorria populatutako eremua bilakatu da, baina oraindik leku arriskutsua izaten jarraitzen du. Hori gutxi balitz, esplorazioan zehar luzaroan lokartuta egon den estralurtar zibilazio bat aurkitu berri dute, eta orain zuzpertu egin da. Egoera honetan, polizia talde bat gaizkile arriskutsu bat zaintzeko urruti dagoen meatzari kokaleku batera bidalia izan da.

## Aktoreak 
* Ice Cube: James 'Desolation' Williams
* Natasha Henstridge: Melanie Ballard tenientea
* Jason Statham: Jericho Butler
* Clea DuVall: Bashira Kincaid
* Pam Grier: Helena Braddock komandantea
* Joanna Cassidy: Arlene Whitlock doktorea
* Richard Cetrone: Big Daddy Mars
* Liam Waite: Michael Descanso
* Duane Davis: Uno
* Lobo Sebastian: Dos
* Rodney A. Grant: Tres
* Peter Jason: McSimms
* Wanda De Jesus: Akooshay
* Robert Carradine: Rodal

## Kanpo estekak 
* *Ghosts of Mars* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Garnant

'''''', Galesko meatzari udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Amman ibaiaren ibarrean dago, Swansea udalerriaren iparraldean eta Glanamman udalerriaren alboan.

2011ko erroldaren arabera 1.965 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Glanamman

'''''', , Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Amman ibaiaren ibarrean dago, Garnant udalerriaren alboan.

2011ko erroldaren arabera 2.261 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Horeb (Carmarthenshire)

**Horeb**, Galesko herrixka bat da, Carmarthenshire konderrian. Llanelli udalerritik bost miliatara eta Five Roads udalerriaren ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Llanllwch

'''''', Galesko herrixka bat da, Carmarthenshire konderrian. Carmarthen udalerritik bi milia mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Manordeilo

'''''', , Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Manordeilo and Salem komunitatean dago.

## Kanpo estekak
Nantgaredig

'''''', Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. A40 erepidean dago, Carmarthen udalerritik 6,4 kilometro ekialdera eta Llanegwad parrokian.

## Kanpo estekak
Rhydargaeau

'''''', Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Carmarthen udalerritik bi milia mendebaldera dago. A485 errepidean dago, haren bidez Pontarsais udalerriarekin lotzen da. Iparraldean Peniel udalrria du eta hegoaldean 6,1 kilometrora Carmarthen udalerria. Llanllawddog komunitatean dago.

## Kanpo estekak
Pontarsais

'''''', , Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Carmarthen udalerritik 8 milia iparraldera dago. Llwyfan Cerrig tren geltokitik hurbil.

## Kanpo estekak
Potentzia-elektronika

alt=Potentzia elektronikaren aplikazio bat|thumb|260x260px|Auto elektrikoen kargagailu bat, Kolonian (Alemania). Potentzia elektronika baliatzen da autoaren bateria elektrikoa modu egokian kargatzeko.
**Potentzia elektronika** egoera solidoko elektronikaren aplikazioa da, energia elektrikoaren kontrol eta bihurketarakoa. Ingeniaritza elektroniko eta elektrikoan, ikerketa gai garrantzitsua da: dinamika azkarreko sistema elektronikoen diseinua, kontrola, konputazioa eta integrazioa aztertzen da. Energia tratatzeko sistema elektroniko hauek ez-linearrak dira, denboran zehar aldakorrak eta dinamika azkarrekoak.

Potentzia altuko lehen gailu elektronikoak merkurio lurrunezko balbulak izan ziren. Sistema modernoetan, diodo, tiristore edota transistore moduko erdieroaleen konmutazio bidez gauzatzen da energiaren bihurketa. Gailu hauen aitzindarietako bat R. D. Middlebrook izan zen 1950. hamarkadan. Seinaleen eta datuen transmisio eta tratamenduaz arduratzen diren sistema elektronikoak ez bezala, energia elektriko kantitate handiak kudeatu ohi dira potentzia-elektronikan. AC-DC bihurgailua (artezgailua) da gailurik tipikoena, zeina telebistetan, ordenagailuetan, bateria elektrikoen kargagailuetan, etab. erabiltzen den. Potentzia tarteari dagokionez, watt gutxi batzuetatik ehunka wattiotara hel daiteke. Industria aplikazioetan, oso erabilia da indukzio motorrentzat abiadura aldakorreko driverra. Kasu honetan, potentzia tartea ehunka gutxi wattiotatik hamarka megawattetara iris daiteke.

Potentzia bihurketa sistemak euren sarrerako eta irteerako potentzien arabera sailkatzen dira:
* AC-DC (artezgailua)
* DC-AC (inbertsorea)
* DC-DC (DC-DC bihurgailua)
* AC-AC (AC-AC bihurgailua)

## Historia 
Potentzia elektronikaren garapena merkurio lurrunezko artezgailuarekin hasi zen. Peter Cooper Hewitt-ek 1902an sortua, korronte alternoa (AC) korronte zuzen (DC) bilakatzeko erabiltzen zen. 1920. hamarkadan, tiratroreak eta saretik kontrolatutako merkurio lurrunezko balbulak potentzia transmisioan aplikatzeko ikerkuntzak jarraitu zuen. Uno Lamm-ek Tentsio altuko korronte zuzeneko potentzia transmisiorako graduazio elektrododun merkurio lurrunezko balbulak garatu zituen.1933an, seleniozko artezgailuak asmatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantyffynnon

'''''', Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Ammanford udalerritik mila erdi hego-mendebaldera dago, eta Tycroes udalerritik milia bat ekialdera. Loughor ibaia eta Amman ibaiaren artean dago, Mynydd y Betws mendiaren oinetan.

## Kanpo estekak
Pembrey

'''''', , Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Burry Port eta Kidwelly udalerrien artean dago, Carmarthen badiaren gain.

2011ko erroldaren arabera 4.301 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Pumsaint

'''''', Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. A482 errepidean dago, Llanwrda eta Lampeter udalerrien artean, eta Afon Cothi ibaiaren ibarrean.

## Kanpo estekak
Rhydcymerau

'''''', Galesko udalerri txiki bat da, Carmarthenshire konderrian. Llanybydder udalerritik 8,5 kilometro hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Sandy (Carmarthenshire)

**Sandy**, Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Llanelli udalerriaren mendebaldean dago, eta Burry Port udalerritik 5 kilometro ekialdera.

## Kanpo estekak
Hacker Kultura

**Hacker kultura** pertsonen azpikultura bat da.

Hackerren asmoa software sistemen mugak sormenez gainditzeko erronka intelektualari aurre egitea da; beti era berritzaile eta sortzaile batean. Horretarako etengabeko auto-ikaskuntza prozesuak erabiltzen dituzte erronka berrien bila.

Hala ere, hacker bat definitzeko ezaugarria ez da egindako jarduera bera, (adibidez, programazioa), baizik eta egindako modua da. Egindakoa zerbait zirraragarria eta esanguratsua izan beharko luke. 

Hacker kultura jatorriz akademian sortu zen 1960 inguruan MITen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amman ibaia

**Amman ibaia** (galeseraz *Afon Aman* eta ingelesez *River Amman*) Gales hegoaldeko ibai bat da. Black Mountain mendilerroan jaio eta Pantyffynnon udalerrian Loughor ibaiari elkartzen zaio.

Ibai honek Ammanford, Pontamman, Glanamman, Brynamman eta Rhosamman udalerriei izen ematen die, bai eta Cwmamman komunitateari. Garnant eta Betws udalerriak ere ibai honen ertzean kokatuak daude.

## Kanpo estekak
México pilotalekua

**México pilotalekua** () Mexiko Hirian dagoen Jai alai pilotaleku bat da, Errepublika plazan. Eraikina Art Déco estiloan eraikia dago.

1929an inauguratu zen. 1996ko urriaren 2an soldata ordainketa ezarengatik bertako langileek behin betiko itxi zuten. 2017ko martxoaren 10ean berrirekia izan zen. Barnean euskal pilotaz gain, boxeo jaialdiak eta ikuskizunak ospatu izan dira. Mexiko Hirian estaldura izan zuen lehenbiziko kirol-gune handia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
True Romance

***True Romance*** (euskaraz *Benetazko Amodioa*) 1993ko Tony Scott ingeles zinema zuzendariak zuzendutako amodio eta komedia beltzeko thriller film bat da. Gidoia Quentin Tarantino gidoigile eta zuzendariak idatzi zuen. Christian Slater, Patricia Arquette, Dennis Hopper, Val Kilmer, Gary Oldman, Brad Pitt eta Christopher Walken aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Clarence (Christian Slater) gazte bakartiak bere urtebetze eguna betiko Detroit hiriko zinema areto batean kung-fu filmak ikusiz igaroko du. Aretoan dagoela, Alabama (Patricia Arquette) neska gazte eder eta ileoria ezagutuko du, eta bi gazteek elkarrekin pasioz beteriko gaua igaroko dute. Neska, berez, Clarencen nagusiak urtebetetze oparo gisa oparitutako emagaldua da. Halere, Clarencek neska prostituzioaren mundutik aldenduarazi nahiko du, baina horretarako Alabamaren gauzak jasotzera doanean neskaren txuloari (Gary Oldman) aurre egin beharko dio.

## Aktoreak 
* Christian Slater: Clarence Worley
* Patricia Arquette: Alabama Whitman
* Michael Rapaport: Dick Ritchie
* Bronson Pinchot: Elliot Blitzer
* Saul Rubinek: Lee Donowitz
* Dennis Hopper: Clifford Worley
* James Gandolfini: Virgil
* Gary Oldman: Drexl Spivey
* Christopher Walken: Don Vincenzo Coccotti
* Chris Penn: Nicky Dimes detektibea
* Tom Sizemore:e Cody Nicholson detektibea
* Michael Beach: Wurlitzer ofiziala
* Brad Pitt: Floyd
* Val Kilmer: "Mentor" (Elvis Presley)
* Samuel L. Jackson: Big Don
* Conchata Ferrell: Mary Louise Ravencroft
* Anna Thomson: Lucy
* Paul Bates: Marty
* Victor Argo: Lenny
* Frank Adonis: Frankie (Franco)
* Kevin Corrigan: Marvin
* Paul Ben-Victor: Luca
* Eric Allan Kramer: Boris
* Ed Lauter: Quiggle kapitaina

## Kanpo estekak 
* *True Romance* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Asterina

**Asterina** izan daiteke:
* Asterina (itsas izarra), Asterinidae familiako generoa;
* Asterina (onddoa), Asterinaceae familiako generoa;
Asterina (itsas izarra)

***Asterina*** itsas izar txikien generoa da, Asterinidae familiakoa. Barnean hogeita hamar espezie baino gehiago ditu.

Bost mutur dituen ekinodermoa da. Txikia da eta oso beso laburrak ditu, zabalak oinean. Horrek ematen dio bost muturreko izar itxura. *A. gibbosa*, Mediterraneo itsasoan eta Atlantikoan bizi dena, eta *A. pancerii*, Mediterraneokoa, dira Europan ikusten diren mota ezagunenak.

## Espezieak 
World Register of Marine Species (WoRMS) datu-basearen arabera, generoak honako espezieak ditu:
* *Asterina agustincasoi* Caso, 1978 (*Meridiastra modesta* (Verrill, 1870) )
* *Asterina atyphoida* H.L. Clark, 1916
** *Asterina burtoni burtoni* Gray, 1840
** *Asterina burtoni cepheus* (Müller & Troschel, 1842)
* *Asterina cepheus* (Müller & Troschel, 1842)
* *Asterina chilensis* Lutken, 1859
** *Asterina coronata coronata* von Martens, 1866
** *Asterina coronata cristata* Fisher, 1916
** *Asterina coronata euerces* Fisher, 1917
** *Asterina coronata fascicularis* Fisher, 1918
* *Asterina crassispina* H.L. Clark, 1928
* *Asterina fimbriata* Perrier, 1875
* *Asterina folium* (Lütken, 1859)
* *Asterina frigida* Koehler, 1917
* *Asterina gibbosa* (Pennant, 1777)
* *Asterina gracilispina* H.L. Clark, 1923
* *Asterina hamiltoni* Koehler, 1920
* *Asterina hoensonae* O'Loughlin, 2009
* *Asterina inopinata* Livingstone, 1933
* *Asterina limboonkengi* G.A. Smith, 1927
* *Asterina lorioli* Koehler, 1910
* *Asterina lutea* H.L. Clark, 1938
* *Asterina miniata* (Brandt, 1835)
* *Asterina minor* Hayashi, 1974
* *Asterina modesta* Verrill, 1870
* *Asterina nuda* H.L. Clark, 1921
* *Asterina ocellifera* (Gray, 1847)
* *Asterina orthodon* Fisher, 1922
* *Asterina pancerii* (Gasco, 1870)
* *Asterina pectinifera* (Muller & Troschel, 1842)
* *Asterina perplexa* H.L. Clark, 1938
* *Asterina phylactica* Emson & Crump, 1979
* *Asterina sarasini* (deLoriol, 1897)
* *Asterina scobinata* Livingstone, 1933
* *Asterina spinigera* Koehler, 1911
* *Asterina stellifera* (Möbius, 1859)
* *Asterina trochiscus* (Retzius, 1805)

## Erreferentziak 
* Clark, A.M. (1993). An index of names of recent Asteroidea, part 2: Valvatida, in: Jangoux, M.; Lawrence, J.M. (Ed.) (1993). Echinoderm Studies, 4: pp.&nbsp;187–366
* Clark, A.M. and M.E. Downey. (1992). Starfishes of the Atlantic. Chapman & Hall Identification Guides, 3. Chapman & Hall: London, UK. 
* Hansson, H.G. (2001). Echinodermata, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp.&nbsp;336–351

## Kanpo estekak
Iran Handia

thumb|400px|eskuinera|Iran Handia
**Iran Handia** edo **Persia Handia** (, *Irān-e Bozorg*; , *Irān-Zamīn*) Kaukasia, Mendebaldeko Asia, Erdialdeko Asia eta Hegoaldeko Asiako lurralde zabala da, historian zehar persiar kulturaren eragina izan duena. Irango goi-ordokiaren inguruko eremua hartzen du, Kaukaso mendikatetik Indus ibairaino. *Encyclopædia Iranica*-k *Irandar Kultura Kontinentea* terminoa erabiltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambayeque

**Lambayeque** Peruko ipar-mendebaldeko hiria da, departamentu homonimoko hiriburua da. Chiclayotik 11,4 kilometrotara dago, itsasertzetik 13 kilometroetara eta Ekuadorrekiko muga 509 kilometroetara.

Lambayeque Lambayeque eskualdeko kulturala eta heziketa gune garrantzitsua da. Sipángo Hilobi Errealak, Brünning Nazio-Museo Arkeologikoa eta Pedro Ruiz Gallo Unibertsitate Nazionala udalerrian daude.

1989ko R.J.1/009-89-INC/J-aren bitartez bere eskualde monumentala ondare historiko izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Asterido

**Asteridoak** landare loredunen klado bat da, barnean 80&nbsp;000 espezie inguru dituena. **Asteridae** eta **Sympetalae** azpiklase tradizionalen baliokidea da.

## Sailkapena 
Hona hemen APG IV sistemaren kladograma:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corvoidea

**Corvoidea** hegazti paseriformeen superfamilia da.

## Familiak 
* Aegithinidae
* Artamidae
* Callaeidae
* Campephagidae
* Cnemophilidae
* Corcoracidae
* Corvidae
* Dicruridae
* Laniidae
* Malaconotidae
* Melanocharitidae
* Monarchidae
* Neosittidae
* Vireonidae
* Oriolidae
* Pachycephalidae
* Paradisaeidae
* Paramythiidae
* Pityriaseidae
* Platysteiridae
* Prionopidae
* Rhipiduridae
* Vangidae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passeroidea

**Passeroidea** hegazti paseriformeen superfamilia da, hedapen kosmopolita duena.

## Familiak 
* Arcanatoridae  (3 esp.)
* Promeropidae Vigors, 1825 (2 esp.)
* Irenidae Jerdon, 1863 (2 esp.)
* Chloropseidae Wetmore, 1960 (11 esp.)
* Dicaeidae Bonaparte (48 esp.)
* Nectariniidae Vigors, 1825 (143 esp.)
* Passeridae Illiger, 1811 (51 esp.)
* Ploceidae Sundevall, 1836 (109 esp.)
* Estrildidae Bonaparte, 1850 (141 esp.)
* Viduidae Cabanis, 1841 (20 esp.)
* Peucedramidae Wolters, 1980 (1 esp.)
* Prunellidae Richmond, 1908 (13 esp.)
* Motacillidae Horsfield, 1821 (67 esp.)
* Urocynchramidae Domaniewski, 1918 (1 esp.)
* Fringillidae Leach, 1820 (219 esp.)
* Parulidae Wetmore et al., 1947 (67 esp.)
* Icteridae Vigors, 1825 (108 esp.)
* Coerebidae d'Orbigny & Lafresnaye, 1838 (1 esp.)
* Emberizidae Vigors, 1831 (175 esp.)
* Thraupidae Cabanis, 1847 (372 esp.)
* Calcariidae Ridgway, 1901 (6 esp.)
* Cardinalidae Ridgway, 1901 (68 esp.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinosauromorpha

**Dinosauromorpha** Archosauria dibisioaren kladoa da, barnean dinosauroak eta gertuko animaliak dituena. Egun, hegaztiak ditu kide bakarrak.

## Filogenia 
Hona hemen Nesbittek 2011n proposaturiko kladograma:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Arthaud

**Nathalie Arthaud** (Peyrins, Drôme, 1970eko otsailaren 23a - ) frantziar politikari bat da.

2008 geroztik, ezker iraultzailea den Langile Borroka alderdiko bozeramailea da. 2008tik 2014a arte, Vaulx-en-Velineko zinegotzia izan zen.

2012ko frantziar lehendakari hauteskundeetan bere burua aurkeztu zuenean, bozen %0.56a lortu izan zuen. 2017ko frantziar lehendakari hauteskundeetan berriz aurkezten da Nathalie Arthaud anderea.

## Bizitza pribatua 
Auto antolatzaileak zituen gurasoak. Bera aldiz, irakasle agregazioduna da ekonomia eta kudeaketa arloan. Bigarren mailako irakaskuntzan ari izan da lanean, Rillieux-la-Papeko Albart Camus kolegioan lehenik eta ondotik Pariserrian. 2011tik, Aubervillierseko Le Corbusier lizeoan lan egiten du.

2017ko frantziar lehendakari hauteskundeetan bere burua presentatu zuenean, kanpaina egiterakoan, bere lanean lan egiten segitzen zen hautagai bakarra izan zen, astean klaseak bi goizez emanez.

## Bizitza politikoa 
2007ko frantziar lehendakari hauteskundeen denboran, Nathalie Arthaud Arlette Laguilleren bozeramailea zen. 2008tik 2014ra, gazteez arduratzen zen Vaulx-en-Velineko zinegotzia zen, Frantziako Alderdi Komunista, " Initiative citoyenne " eta Alternatiboak alderdiek eramandako zerrenda batean hautatua.

## Kanpo loturak 
* Nathalie Arthauden bloga
Sueder

**Sueder** Gernikan (Bizkaia) 2012 urtean sortutako rock taldea da.

Abestiak, rock estilo bizienetik Pop/Rockera doaz: Itoiz, The Police... influentziak abestietan antzematen direlarik.

2013. urtean taldea bateri jole gabe geratu zen eta Ander sartu zen taldera bateri jole bezala. Taldea momentu horretan laukotea zen Koldo, Unai, Josu eta Anderrez osatua. 

2014. urtean Josuk taldea utzi zuen, hala ere proiektuak aurrera jarraitu zuen eta 2015ean taldeak bere lehenbiziko diskoa plazaratu zuen, Bazan ordue izenburuarekin. Diska Muxikon eta Atxatune estudioetan grabatu zen Jorge Etxebarrieta "Txortx" en gidaritzapean. Lan hura Elkar Estudioak antolatutako Elkar Sesioetan ere agertu zen.

2015 urtean taldea laukote izatera pasatu zen Xabi Larrainzar gitarra jole berriarekin.

2020 urteko ekainean Koldok taldea utzi zuen eta momentu horretan proiektua hankaz gora jarri ostean Anderrek ahotsera pasatzeko pausoa eman zuen. Momentu horretan taldeak soinu eta estilo ezberdinetara pausoa eman zuen soinu gordinago bat eskuratuz.

2020 urte bukaeran taldean bere bigarren lana grabatzen hasi zen Korturec eta Lorentzo Records estudioetan Jon Urriolabeitiaren gidaritzapean. 

Lehenbiziko single-a, izen berekoa, "Drama barik", plataforma digitaletan urtarrilaren 15ean argitaratu zen. Diska azaroaren 2021 eko azaroaren 19 an argitaratuko da.

## Diskografia 
* *Bazan ordue* (2015, autoekoizpena)
**Drama barik* (2021, autoekoizpena)

## Kolaborazioak 
* *Elkar Estudioa Sesioak Vol. II* (2015, Elkar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nomadinae

**Nomadinae** Apidae familiako erle subfamilia da, mundu osoan bizi dena. Azpifamilia guztiz kleptoparasitarioa da.

## Sistematika 
Hona hemen leinu eta generoak:
* Hexepeolini leinua
** *Hexepeolus*
* Brachynomadini leinua
** *Brachynomada*
** *Kelita*
** *Paranomada*
** *Trichonomada*
** *Triopasites*
* Nomadini leinua
** *Nomada*
* Epeolini leinua
** *Doeringiella*
** *Epeolus*
** *Odyneropsis*
** *Pseudepeolus*
** *Rhinepeolus*
** *Rhogepeolus*
** *Thalestria*
** *Triepeolus*
* Ammobatoidini leinua
** *Aethammobates*
** *Ammobatoides*
** *Holcopasites*
** *Schmiedeknechtia*
* Biastini leinua
** *Biastes*
** *Neopasites*
** *Rhopalolemma*
* Townsendiellini leinua
** *Townsendiella*
* Neolarrini leinua
** *Neolarra*
* Ammobatini leinua
** *Ammobates*
** *Chiasmognathus*
** *Melanempis*
** *Oreopasites*
** *Parammobatodes*
** *Pasites*
** *Sphecodopsis*
** *Spinopasites*
* Caenoprosopidini leinua
** *Caenoprosopina*
** *Caenoprosopis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tyrannides

**Tyrannides** hegazti paseriformeen infraordena da.

## Familiak 
* Tyrannidae Vigors, 1825 (428 esp.)
* Cotingidae Bonaparte, 1849 (65 esp.)
* Pipridae Rafinesque, 1815 (52 esp.)
* Tityridae G.R.Gray, 1840 (45 esp.)

## Kanpo estekak
Piano-jotzaile

[thumb|300px|Bi paino-jotzaileen behatzen [mugimendu harrapatze|mugimendu harrapatua, lan bera jotzen (kamara geldoaz eta soinurik gabe)]].
**Piano-jotzaile** pianoa jotzen duen pertsona da. Mendebaldeko forma musikal gehienak pianoa erabil dezakete. Ondorioz, errepertorioaren eta dauden estiloen aukera oso zabala da: musika klasikoa, jazz, blues, folk musika, rock... Piano-jotzaile gehienek, bestetik, teklatuekin lotuta musika-tresna gehienak jo ditzakete: sintetizadore, klabizenbalo, zelesta, organo, e.a.

## Klasikoak 
Mozartek piano-jotzaile ospe handia izan zuen eta esan izan zen berau zela "Vienako teklatu-jotzaile onena zela". Piano-jotzaile moduan ospe handia lortu zuten ere bai Ludwig van Beethoven, Béla Bartók, Liszt, Brahms, Chopin, Mendelssohn, César Franck eta Rakhmaninov. Piano-jotzaile hauek egindako grabazioak ez daude eta, horregatik, erreferentziak idatziak dira.

## Jazz 
Aipatzekoak dira Duke Ellington, Art Tatum, Bud Powell, Thelonious Monk eta Bill Evans.

## Euskal Herriko piano jotzaileak 
Klasikoen artean Joaquin Atxukarro (1932-) dugu. Beste estilokoak dira Iñaki Salvador, Joserra Senperena, Juan Karlos Irizar...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dientes de Luna

**Dientes de Luna** Gernikan (Bizkaia) sortutako rock taldea da.

## Ibilbidea 
Taldea 2005 urtean sortu zen baina 2011 urtean egonkortu zen gaur egungo taldea.

## Taldekideak 
* Aimar: Ahotsa eta gitarra
* Unai: Gitarra, pianoa eta Koroak
* Egia: Baxua
* Mugar: Bateria
* Gorka: Gitarra

## Diskografia 
* *Esto sí que no me lo esperaba* (2012) demoa
* *Más vale tarde* (2015)
* *Mi abril* (2017)
* *Utopista* (2018)
* *Atmosfera* (2019, Baga-Biga)
* *Medusa* (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Royal Naval College

**Royal Naval College** Londresko Greenwich udalerrian dagoen Royal Navy Itsas Armadaren akademia ezaguna da. 1998an itxi zituen ateak. 1997 urtean Greenwich parkea eta inguruko eraikin historikoak (tartean *Royal Naval College*) Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOK **Itsasaldeko Greenwich** izenarekin.

## Historia 
1443 urtean Placentia jauregia eraiki zuen Gloucesterreko dukeak Tamesis ibaiaren ertzean. 1660an Karlos II.ak eraisteko agindua eman zuen eraikin berria altxatzeko.

1696 eta 1712 artean eraiki zen *Greenwich Hospital*. Bertan erretiraturiko marinelak bizi ziren. 1873an Itsas Armadako ofizialentzako akademia ireki zen, 1998 urterarte iraun zuena. Ordutik aurrera **Old Royal Naval College** izenaz ezagutzen da, hots, "Royal Naval College zaharra".

## Iruditegia 

Irudi:Royal Borough of Greenwich 2010 PD 06.JPG|Ateak.
Irudi:Grand Square - geograph.org.uk - 1343089.jpg|*Grand Square* erdian Jurgi II.aren estatua.
Irudi:Royal Borough of Greenwich 2010 PD 14.JPG|*Grand Square*, enparantza handia.
Irudi:Queen Mary's Quarter, Old Royal Naval College, Greenwich.jpg|San Petri eta San Pauloren kapera.
Irudi:Old Royal Naval College Chapel Interior, Greenwich, London, UK - Diliff.jpg|Kaperaren barnealdea.

## Kanpo estekak
Builth Wells

'''''', , Galesko udalerri eta hautes barruti bat da, Powys konderrian. Wye ibaia eta Irfon ibaiaren elkargunean dago.

2011ko erroldaren arabera 2.568 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Mo'Nique

**Monique Angela Hicks** (Baltimore, Maryland, 1967ko abenduaren 11), '''Mo'Nique''' izen artistikoa duena, estatubatuar telebista eta zinemako aktore eta umorista da, Oskar bat irabazi duena.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak
Archosauriformes

**Archosauriformes** narrasti diapsidoen kladoa da. Egun, arkosaurioak ditu kide bakarrak.

## Filogenia 
Hona hemen Nesbittek 2011n proposaturiko kladograma:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lupita Nyong'o

'''Lupita Amondi Nyong'o''' (Keniako ingelesez  eta gaztelaniaz  ahoskatua; Mexiko Hiria, 1983ko martxoaren 1a) mexikar eta kenyar telebista eta zinemako aktore eta modeloa da, Oskar bat irabazi duena.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
#### Telebista 
## Erreferentziak
Crickhowell

'''''', , Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. A40 errepidean dago, Abergavenny eta Brecon udalerrien artean.

2011ko erroldaren arabera 2.063 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Brecon

'***, iraganean **Brecknock*' , Galesko merkatu udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Brecon Beacons mendien iparraldean eta Brecon Beacons Parke Nazionalaren barnean dago.

2011ko erroldaren arabera 8.250 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Greenwich parkea

**Greenwich parkea** () Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen parke bat da. Greenwich udalerrian kokaturik dago eta eraikin historiko ugari daude bertan. 1997 urtean parkea bera eta inguruko eraikin historikoak Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOK **Itsasaldeko Greenwich** izenarekin.

## Historia 
Ingalaterrako Koroak St. Peter at Ghent abadiari erosi zizkion lurrak 1427an eta Gloucesterko dukeari eman zikion. Honek Greenwich gaztelua eraiki zuen. Garai hartan landugabeko lurraldea zen eta dukeak belatz bidezko ehizarako erabili izan zuen. XVI mendean Henrike VIII.ak oreinak sartu zituen ehizalreku honetan. 1635 urtean Queen's House eraiki zen Jakue I.aren emaztea zen Ana Danimarkakoa erreginarentzat. 1675an gaztelua zegoen lekuan Greenwicheko Errege Behatokia ezarri zen.

XVII mendean parkea diseinatu egin zen, ziurrenik André Le Nôtrek, eta XVIII mendean publikoari ireki zizkion ateak. 1888 urtean trenbidea iritsi zen eta geltokia eraiki zen parkean, baina jendeak Greenwich herriko geltokia hobetsi zuen eta 1917an parkeko geltokia itxi egin zen.

## Parkea 
Parkeak itxura errektangularra dauka, 1000x750 metrotako neurriak dituena. Parkearen iparraldea Tamesis ibaiaren ertzean dago eta beraz eremu laua eta baxua da. Bertan daude Royal Naval College, Queen's House eta National Maritime Museum. Erdialdean aldapa hasten da, hegoaldean garaiera handiagoa baitu. Lorategi ederrak, haritz zahar bat ("Queen's Oak") eta oreinak dauden itxitura daude goi horietan.

Erdigunean dagoen muinoan Greenwicheko Errege Behatokia dago.

## Kirolak 
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan hainbat lehiaketa jokatu ziren bertan, batez ere zaldi probak eta pentathloiaren hainbat froga ere bai.

## Iruditegia 

Irudi:Royal observatory greenwich.jpg|Greenwicheko Errege Behatokia.
Irudi:Naval College.JPG|Royal Naval College.
Irudi:Queen's House, front view, with plantings.jpg|Queen's House.
Irudi:National Maritime Museum London 2013 March.jpg|National Maritime Museum.
Irudi:Greenwich Park gates - DSC05526.JPG|Parkearen ateak.
Irudi:Greenwich Park, view from the hill, Greenwich, London, UK, january 2015.jpg|Parkearen ikuspegia.
Irudi:Greenwich Observatory from the Maritime Museum - geograph.org.uk - 109818.jpg|Parkearen muinoaren gainean Errege Behatokia.
Irudi:GreenwichParkRoses GS.jpg|Lorategiak.
Irudi:Greenwich Park - geograph.org.uk - 599606.jpg|Parkeko zuhaitzak.
Irudi:Vanbrugh Castle.jpg|Vanbrugh gaztelua.

## Informazio praktikoa 
* DLR geltokia: 15px Cutty Sark for Maritime Greenwich

## Kanpo estekak
Ystradgynlais

'''''',Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Tawe ibaiaren ertzean dago.

2011ko erroldaren arabera 8.092 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Hay-on-Wye

'*** edota **Hay**,  edota **Y Gelli*', Galesko merkatu udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Ingalaterrarekin muga egiten du. Wye ibaiak zeharkatzen du.

2011ko erroldaren arabera 1.598 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Knighton (Powys)

**Knighton**,  edota **Trefyclo**, Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Teme ibaiaren ertzean dago eta Ingalaterrarekin muga egiten du.

2011ko erroldaren arabera 3.172 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Llandrindod Wells

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian.

2011ko erroldaren arabera 5.309 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Llanfair Caereinion

'''''', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Welshpool udalerritik 8 milia mendebaldera dago.

2011ko erroldaren arabera 1.810 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Welshpool

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Severn ibaiaren ertzean dago, Ingalaterrako mugatik 6 kilometro mendebaldera.

2011ko erroldaren arabera 6.664 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Montgomery (Powys)

**Montgomery**, , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Galesko marketan dago, Ingalaterrako mugatik 1,6 kilometro mendebaldera.

2011ko erroldaren arabera 1.295 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Newtown (Powys)

**Newtown**, , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Robert Owen enpresaburu eta ekintzailearen jaioterria izateagatik ezaguna da.

2011ko erroldaren arabera 11.357 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Presteigne

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Ingalaterrako mugaren alboan dago.

2011ko erroldaren arabera 2.710 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Rhayader

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Wye ibaiaren ertzean dago, ibaiaren beste bazterrean Cwmdauddwr udalerria duela. Builth Wells udalerritik 13 milia iparraldera dago eta Aberystwyth udalerritik 30 milia ekialdera A44 errepidean.

2011ko erroldaren arabera 2.088 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelinesko Behatokia

**Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelinesko Behatokia** () behatoki astronomikoa da, Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelinesko Unibertsitateari afiliatuta dena. Guyancourten, Frantzian, eraiki zuten 2009an, klima-aldaketaren eta garapen iraunkorraren arloak ikertzeko. CNRSek eta CNRS Terre & Universek kudeatzen dute.

## Kanpo estekak
George Kistiakowsky

**George Bogdanovich Kistiakowsky** (Kiev, Errusiar Inperioa, 1900ko azaroaren 18a – Cambridge, Massachusetts, AEB; 1982ko abenduaren 7a) (, ) Estatu Batuetako kimikaria izan zen, jatorriz ukrainiarra.

Alemanian egin zituen kimika ikasketak. 1926an Estatu Batuetara joan zen eta 1933an hango herritasuna hartu zuen. Berrogeita bat urtez aritu zen kimika eskolak ematen Harvarden eta ohorezko sari asko jaso zituen. Eisenhowerek, Estatu Batuetako lehendakariak, zientzia eta teknologia laguntzaile kargua eman zion eta *Science Advisory Committee* batzordeko lehendakaria izan zen 1957-63 bitarteko urteetan. Fisika eta kimika alorretan aditua izateaz gainera, lehergaiez ere asko zekien, eta *Manhattan Proiektuan* parte hartu zuen; berak diseinatu zuen lehen bonba atomikoaren lehergaia. Hala ere, arma nuklearren ahalmen suntsitzaileaz jabeturik, bertan behera utzi zuen zeregin hori, eta era horretako armen kontrako jarrera sutsua hartu zuen. 1967an utzi zuen Pentagonoa eta Harvardeko unibertsitatera itzuli zen eskolak ematera.

## Erreferentziak
Bikoizketa-aktore

thumb|250px||Bikoizketa-aktore bat, lanean.
**Bikoizketa-aktorea** ahots-aktore mota bat da zeregin oso zehatza duena: irarketa-estudioan ikus-entzunezko baten jatorrizko ahotsak aldatzen ditu produktua beste hizkuntza batean zabaltzeko. Beraz, filmeen itzulpenean parte hartzen du, halegia, bikoizketan.

## Bikoizketaren zergatiak 
Asko izan daitezke:

* Zinemarako edo telebistarako produktu bat beste hizkuntza batean zabaltzea. Esaterako Ingalaterrako filma euskaraz emateko, testua itzuli eta euskarazko ahotsak grabatu behar dira. Azken hau izaten da aktore hauen eginbide nagusia. Herrialdeen arabera oso ohikoa izan daiteke filmak eta telesailak itzultzea, hori da Euskal Herriaren kasua; bestetan ohikoagoa da itzulpena azpitituluen bidez azaltzea.
* Gerta daiteke baita ere fonogenia arazoak izatea, hau da, aktorearen aurpegia ez da eskatzen zaion paperari egokitzen, edo antzezleak arazoren bat izan dezake ahotsean, ondorioz gorputz-antzezle eta ahots-antzezle ezberdinek parte hartzen dutelarik pertsonaia bera biziarazteko.
* Batzutan jatorrizko grabazioa hondatu delako, edo gaizki entzuten delako, bikoizketa beharrezkoa gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahots-aktore

## Kanpo estekak 
*  Bikoizketa aktore izateko aholkuak.
Tilda Swinton

**Katherine Matilda** "**Tilda**" **Swinton** (Londres, 1960ko azaroaren 5a) britainiar telebista eta zinemako aktore eta performance-artista da, Oskar bat irabazi duena.

*Michael Clayton* (2007) filman burututako antzezpenarengatik Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Talgarth

'''''', Galesko merkatu udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. 2011ko erroldaren arabera 1.724 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Jennifer Hudson

**Jennifer Kate Hudson** (Chicago, Illinois, 1981eko irailaren 12a) estatubatuar telebista eta zinemako aktorea eta abeslaria da. *Dreamgirls* filmean aritzeagatik Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen. *Jennifer Hudson* diskoagatik R&B album onenaren Grammy Saria irabazi zuen.

## Diskografia (Albumak) 
* *Jennifer Hudson* (2008)
* *I Remember Me* (2011)
* *JHUD* (2014)

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Marcia Gay Harden

**Marcia Gay Harden** (La Jolla, Kalifornia, 1959ko abuztuaren 14a) estatubatuar telebista eta zinemako aktorea da, Oskar bat irabazi duena.

## Filmografia
Abbey Cwmhir

'''''', , Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. 2011ko erroldaren arabera 235 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Aberedw

'''''', Galesko komunitate bat da, Powys konderrian. Bertan Aberedw gazteluaren hondakinak daude.

2011ko erroldaren arabera 229 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Aberhafesp

'''''', Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Newtown udalerritik 5 milia iparraldera dago, B4568 errepidean dago, Severn ibaitik hurbil.

2011ko erroldaren arabera 416 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Dianne Wiest

**Dianne Evelyn Wiest** ( ahoskatua; Kansas City, Missouri, 1948ko martxoaren 28a) estatubatuar telebista eta zinemako aktorea da, Oskar bi irabazi dituena.

## Filmografia
Bausley with Criggion

'''''', , Galesko komunitate bat da, Powys konderrian. Cardiff hiriburutik 140 kilometrotara dago, Ingalaterrako mugan.

## Kanpo estekak
Beguildy

'''''', , Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Knighton udalerritik 13 kilometro ipar-mendebaldera dago, Newtown udalerrira doan B4355 errepidean.

2011ko erroldaren arabera 723 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Mercedes Ruehl

**Mercedes J. Ruehl** (Jackson Heights, Queens, New York, 1948ko otsailaren 28a) estatubatuar telebista eta zinemako aktorea da, Oskar bat irabazi duena.

## Filmografia
Berriew

'''''', , Galesko udalerri eta hautes barruti bat da, Powys konderrian. Cardiff hiriburutik 128 kilometrora dago.

2011ko erroldaren arabera 1.334 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Bettws Cedewain

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Newtown udalerritik 5 kilometro iparraldera dago, B4389 errepidean.

2011ko erroldaren arabera 425 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Tatum O'Neal

'''Tatum Beatrice O'Neal''' (Los Angeles, Kalifornia, 1963ko azaroaren 5a) estatubatuar telebista eta zinemako aktorea da. 1974an, hamar urte besterik ez zituela, taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen eta inoizko saridunik gazteen bilakatu zen.

## Filmografia
Rita Moreno

**Rosa Dolores Alverío** (Humacao, Puerto Rico, 1931ko abenduaren 11a) puertoricotar telebista eta zinemako aktore, dantzari eta abeslaria da. Oscar, Grammy, Emmy eta Tony sariak irabazi dituzten hamabi artistetako bat da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Bronllys

'''''', Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Brecon eta Talgarth udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Cadfarch

'''''', Galesko komunitate bat da, Powys konderrian. Machynlleth udalerritik milia batzuk hego eta hego-mendebaldera dago.

2011ko erroldaren arabera 855 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Caersws

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Severn ibaiaren ertzean dago, Newtow udalerritik 8 kilometro mendebaldera dago, Aberystwyth eta Shrewsbury hirien artean.

2011ko erroldaren arabera 1.586 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Carno

'''''', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. 2011ko erroldaren arabera 730 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Carreghofa

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Cardiff hiriburutik 144,2 kilometrora dago.

2011ko erroldaren arabera 654 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Castle Caereinion

'''''', , Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Banwy edo Einion ibaiaren ertzean dago, Welshpool udalerritik 8 milia mendebaldera eta Llanfair Caereinion udalerritik 4 milia ekialdera.

2011ko erroldaren arabera 509 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Queen's House

'''Queen's House'* () Londresko Greenwich udalerrian dagoen XVII mendeko jauregia da. 1997 urtean Greenwich parkea eta inguruko eraikin historikoak (tartean *Queen's House'') Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOK **Itsasaldeko Greenwich** izenarekin.

## Historia 
Jauregia 1616 hasi zen eraikitzen Jakue I.aren emaztea zen Ana Danimarkakoa erreginarentzat. Placentia jauregia izan zenaren ondoan altxatu zuten. Lanak hasi eta bi urtetara hil zen erregina eta 1629an hurrengo erreginari eman zitzaion, Karlos I.aren emaztea zen Henriketa Maria Borboikoari. Jauregia 1635 urtean osatu zen. Errege egoitza izan zen aldi labur batez, 1642an Gerra Zibila hasi zen arte.

## Iruditegia 

Irudi:Gates outside Queen's House, Greenwich.jpg|Jauregiko ateak.
Irudi:Queens House.jpg|Jauregia.
Irudi:Greenwich 2 (2739112510).jpg|Kolumnatak.
Irudi:TulipStair QueensHouse Greenwich.jpg|Eskailera kiribila.
Irudi:The Queen's House, Greenwich. - geograph.org.uk - 123564.jpg|Lorategiak.

## Kanpo estekak
Steven Levy

**Steven Levy** (1951ko urtarrilaren 26a) estatubatuar kazetaria da. Hainbat liburu idatzi ditu ordenagailu, teknologia, kriptografia, Internet, segurtasun informatiko eta pribatutasunari buruz.

### Liburuak 
* ''The Unicorn's Secret: Murder in the Age of Aquarius* (1988)
* *Artificial Life: The Quest for a New Creation* (1992)
* *Insanely Great: The Life and Times of Macintosh, the Computer That Changed Everything* (1994)
* *Crypto: How the Code Rebels Beat the Government Saving Privacy in the Digital Age* (2001)
* *The Perfect Thing: How the iPod Shuffles Commerce, Culture, and Coolness* (2006)
* *In The Plex: How Google Thinks, Works, and Shapes Our Lives'' (2011)

### Saiakera eta informeak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
*  Steven Levyren webgunea
*  
*  Lebowski Podcast Episode 27 - Steven Levy's Wish List Elkarrizketa Steven Levyrekin The Big Lebowski eta  Coen Anaiekin izandako elkarrizketari buruz.
*  Lebowski Podcast Episode 27a - Steven Levy on Technology Chalupa eta Steven Levy blogak, Twitter, Interneteko segurtasuna eta abar dituzte mintzagai
*  C-SPAN *Q&A* interview with Levy on *The Perfect Thing*, December 24, 2006
Te ordu

[thumb|[Kornuallesko tea krema, ogitxoak, esnegain krema eta marmelada.]]
**Te ordua** (ingelesez *teatime*) Erresuma Batua, Irlanda eta Commonwealtheko zenbait herrialdetan egunean zehar tea edateko egiten den ohitura legezko otordua da.

XVIII. mendeam ezagutzera eman zen ohitura da, hasiera batean goi-klase soziala eta aristokrazian errotu zen, ondoren gainontzeko klase sozialetara hedatuz. Hasiera batean XIX. mendean industrializazioarekin batera herrialde horietako langile klasearen ordutegi estandarra goizeko 9:00etatik arratsaldeko 17:00etara estandarizatu zenez, te ordua arratsaldeko 17:00etan ezarri zen. Halere, gaur egungo ordutegi ezberdinen agerpenarekin batera tea hartzeko ordua arratsaldeko 15:30etatik 18:00etara artean zabaldu da, **arratsaldeko tea** (*afternoon tea*) izendapena jasoz.

Tea hartzeko atsedenaldiari *tea break* deritzo. Honek 15 minutu inguru irauten ditu, eta tea edateaz gain sandwich otartekoak jaten dira, goi mailako klaseen kasuan te pastak.

## Kanpo estekak
Bannau Brycheiniog Parke Nazionala

**Bannau Brycheiniog Parke Nazionala** (galesez *Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog* eta ingelesez *Brecon Beacons National Park*) Galesko hiru parke nazionaletako bat da. Herrialdearen hegoaldean dago, Bannau Brycheiniog mendilerroa erdigunean duela. Bere barnean honakoak daude: Y Mynydd Du (ingelesez *Black Mountain*) mendilerroa mendebaldean eta Fforest Fawr (*Baso Handia*) eta Breacon Beacons mendilerroa erdialdean, eta Black Mountains mendilerroa ekialdean.

1957an sortua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Mynydd_Illtud_Powys_Twyn_y_Gaer_HenSne_02_trig_point.JPG|Adierazle trigonometrikoa.
Irudi:Llyn_y_Fan_Fach_and_the_Bannau_Sir_Gaer_-_geograph.org.uk_-_171027.jpg|Llyn y Fan Fach aintzira.
Irudi:Pen_y_Fan_from_Corn_Du_-_geograph.org.uk_-_273590.jpg|Pen y Fan mendia elurtua.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Hipoxia

**Hipoxia** (, "gutxiago" eta  *oxys*, "oxigenoa") oxigeno urritasuna da*,* arnas gutxiegitasunaren ondorioetako bat, oxigenoaren presio plasmatiko arteriala 60 mmHg-tik beherakoa denean sortua: arnas gutxiegitasuna gertatzen denean, karbono dioxidoaren presio plasmatikoa altua, baxua edota normala izan liteke. Ez da gaixotasuna, alterazio funtzionala baizik.

Beraz, hipoxia arnas gutxiagotasunaren ondorio bat dela kontuan hartuz, oxigenoaren urritasunarekin guztiz lotuta dago. Urritasun hori ehun edota zeluletan agertzen da. Askotan, hipoxemia eta anoxemia nahasten dira, baina desberdinak dira:

* Anoxemia hipoxia kasu larri bat da: hor, zeluletan oxigenorik eza nabaritzen da; hipoxian, ordea, urritasuna nabari da. Hortaz, desberdintasuna oxigenoaren kopuruan dago.
* Hipoxemiari dagokionez, arterietan oxigenoaren presio plasmatikoa jaisten da, eta ez zeluletan edo ehunetan, hipoxiaren kasuan ez bezala.

Hori dela eta, hipoxia ehunetara edo zeluletara garraiatzen edota heltzen den oxigeno kopuruaren murrizketatzat har daiteke: oxigenoaren presio partziala jaistearen ondorioz gertatzen da, presio baxuko atmosferetan. Altuera handiko eremuetan ohikoa da: bertan, presio atmosferikoa itsas mailakoa baino txikiagoa denez, oxigenoaren presio partziala jaitsi egiten da eta, horren ondorioz, arnas urritasuna deritzona sortzen da eta, horri lotuta, hipoxia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuerpo de élite

**Cuerpo de élite** 2016ko Joaquín Mazónek espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia filma da.

## Argumentua 
Arrakastarik gabeko operazio batean sarraskitua izan ondoren, Espainiako Barne Arazoetako Ministerioak elite talde berezi berria sortzea erabaki du. Horretarako madrildar otero bat, andaluziar guardia zibil bat, kataluniar mosso bat, ertzain bat eta legionario bat errekrutatuko dituzte. Bere lehenengo misioa: Palomaresko gertakarian galdutako bonba bat berreskuratzea.

## Produkzioa 
Pelikularen filmazioa 2015eko ekainaren amaieran hasi zen eta zazpi aste ondoren bukatu zen, abuztuaren amaieran. Aukeratutako kokalekuen artean Madril, Bartzelona, Euskal Herria eta Extremadura zeuden. Entre las localizaciones elegidas estaban Madrid, Barcelona, el País Vasco y Extremadura. Puerta del Sol, eta baita Glòries dorrea ere, badaukate oso pisu garrantzitsuan historian. Pelikulak 4,5 milioi euroko aurrekontua izan zuen.

## Aktoreak 
* Miki Esparbé: Santiago "Santi" Bravo
* María León: Lola Rivera
* Jordi Sánchez: Pep Canivell
* Andoni Agirregomezkorta: Gorka Arizmendi
* Juan Carlos Aduviri: Byron González
* Silvia Abril: Gil tenientea
* Carlos Areces: Boyero ministroa
* Joaquín Reyes: Julián Miralles
* Rober Bodegas: Xoel Brey
* Pepa Aniorte: Camacho agentea
* Vicente Romero: Pérez
* Cesar Saratxu: Antxón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Lejarza Ortiz

**Mikel Lejarza Ortiz** (Bilbo, 1956) bizkaitar telebista eta zinema ekoizlea da. Kazetari moduan hasi zen lanean *El Correo* egunkarian, Radio Euskadin eta Euskal Telebistan.

1995ean Telecincok fitxatu zuen eta Antena 3n ere lan egin du.

## Erreferentziak
El bar

**El bar** 2017ko Álex de la Iglesiak bilbotar zinema zuzendariak zuzendutako komedia filma da.

## Argumentua 
Goizeko 9tan Madrilgo taberna bat ireki eta lagunez bete da, zein baino zein bitxiagoa. Horietako bat irten eta tiro bat jasoko du. Besteek, tabernaren barnean harrapaturik, bere istorioak azalduko dituzte.

## Aktoreak 
* Mario Casas: Nacho
* Blanca Suárez: Elena
* José Sacristán
* Alejandro Awada: Sergio
* Carmen Machi: Trini
* Terele Pávez: Amparo
* Joaquín Climent: Andrés
* Secun de la Rosa: Satur
* Jaime Ordóñez: Israel

## Kanpo estekak
Urdineranzko lerrakuntza

Astronomian **urdineranzko lerrakuntza** (ingelesez *blueshift*) gorriranzko lerrakuntzaren alderantzizko fenomenoari deritzo, azken hau, gaur egungo astronomian garrantzitsuagoa izateagatik ezagunagoa den arren.

Fenomeno hau ikusleagana hurbiltzen den objektu batek igorritako maiztasuna, ikuslearen ikuspegitik espektruaren mutur urdinerantz mugitua dagoenean gertatzen da, hau da, bere maiztasuna handitua edo bere uhin luzera murriztua. Fenomeno honek modu berean eragiten dio ikusleagana, igorria izan dena baino maiztasun handiagoarekin iristen den uhin elektromagnetiko orori, eta, bere aurkakoarekin batera, Doppler efektua edo doppler desplazamenduaren zati da.

Gorriranzko lerrakuntza gehien ikusten dena den bitartean, astronomian urdineranzko lerrakuntzaren adibide gutxi batzuk baino ez daude.

* Andromeda galaxia gure Esne Biderantz mugitzen ari da Tokiko Taldearen barnean, eta, beraz, Lurretik ikusita, bere argia urdinerantz mugitzen da.
* Galaxia espiralak ikustean, gugana biratzen duen aldeak urdineranzko lerrakuntza arin bat izango du (Tully-Fisher erlazioa).
* Erakarle Handitik haratagoko galaxiaren batzuk urdineranzko lerrakuntza bat dute, gure Tokiko Taldea bezala, Erakarle Handiaren erdigunera hurbiltzen ari bait dira.
* Blazarrak ere gugana urdineranzko lerrakuntza erakusten duten jet erlatibistikoak igortzeagatik ezagunak dira, erradiazio sinkronoa eta Bremsstrahlung (balaztatze erradiazioa, alemanez aipatzen ohi da) igorriz.

## Kanpo estekak
Aldebaran Taurokoa

**Aldebaran Taurokoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. XX. mendean Tauruseko urrezko zalduna da. Gainontzeko urrezko zaldunak baino garaiagoa eta gorpuzkera handiagokoa da.

## Historia 
### Hamabi Etxeetan 
Bere lehen agerpena, jatorrizko istorioan, Hamabi Etxeetako sagan da. Brontzezko zaldunek hamabi etxeetan duten lehen aurkaria da, Mu Ariesekoak, behin euren armajantziak konpondu ondoren, bere tenplutik igarotzen utzi ondoren. Shiryu Dragoikoa, Shun Andromedakoa eta Hyôga Beltxargakoak erasotzen diote, baina berehala kentzen ditu gainetik Tauroko urrezko zaldunak. Ondoren, Seiya Pegasokoaren aurka borrokatzen du, eta, hasieran nagusi bada ere, azkenean Seiya da garaile, Aldebaranen erasorik boteretsuena den Adar Handia geldiaraziz, eta, era berean, urrezko armajantziko kaskoko adar bat moztuz. Honen ondoren, lau brontzezko zaldunek Geminiseko Tenplurantz jarraitzen dute.

### Poseidonen Sagan 
Poseidonen sagan, santutegiko sagaren jarraipen ofiziala dena, Aldebaranek Sorrento Sirenakoaren aurka borrokatzen du, baina Poseidonen generalak urrezko zalduna garaitzen du, armajantzia deseginez.

### Hadesen Sagan 
Jatorrizko istorioaren amaiera den Hadesen sagan Nioberen aurka borrokatzen du, eta bere aurreko borroketan bezala, galtzaile irteten da. Baina garaiko gainontzeko urrezko zaldunekin elkartzen da Aieneen Harresia suntsitzeko eta brontzezko zaldunei hauen betebeharra betetzen laguntzeko. Honen ondoren, Aldebaran, gainontzeko urrezko zaldunak bezala, hil egiten da.

## Teknikak 
* Adar Handia: Eraso hau ezpatarekin eginiko eraso eta defentsako mugimendu batean oinarritua dago. Eskuak aurrean luzatzen ditu eta bere teknika jaurtitzen.

## Kanpo estekak