open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charlie Parker

**Charlie Parker**, *The Bird* (Kansas City, Kansas, 1920ko abuztuaren 29a – New York, 1955eko martxoaren 12a) jazz musikaria izan zen, saxofoi jotzailea. *Bebop* estiloan nabarmendu zen, Dizzy Gillespierekin batera.

Gazte hil zen, 34 urterekin, alkoholismoak jota.

## Diskografia hautatua 
* *Live at Townhall w. Dizzy *(1945)
* *Bird and Diz Carnegie Hall* (1947)
* *Bird on 52nd Street* (1948)
* *Jazz at the Philharmonic* (1949)
* *Charlie Parker All Stars Live at the Royal Roost* (1949)
* *Charlie Parker with Strings* (1950)
* *One Night in Birdland* (1950)
* *Bird at the High Hat* (1953)
* *Charlie Parker at Storyville* (1953)
* *Jazz at Massey Hall* (1953)

## Zinema 
* *Bird* (1988, Clint Eastwood), Forest Whitaker aktoreak antzeztu zuen.

## Ikus, gainera 
* Afroamerikar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Parkerren webgunea
Joanes Zuhigaraitxipi

**Joanes Zuhigaraitxipi** (Hendaia, 1640 (1646?)- Saint john's, Ternua, 1694ko irailaren 10), frantsesez *Joannis de Suhigaraychipy*, eta ezizenez *Le Coursic* (euskaraz "Kortsario txikia") XVII. mendeko kortsario euskalduna izan zen. Sei urtetan ehundik gora itsasontzi nederlandar eta espainiar harrapatu zituen Frantziako erregeren patentearekin.

Hainbat idazlek eta ikerlarik baionarra zela zabaldu duten arren, Édouard Ducéré (1849-1910) baionar liburuzain, artxibozain eta historialari ospetsuak ongi frogatu zuen Zuhigaraitxipi itsasgintzari loturiko Hendaiako familia bateko semea zela.

Abizena Urruñako Zuhigaraitxipi baserritik zetorkien. Ez dezagun ahantzi 1654ra arte Hendaia Urruñako auzotegia izan zela. Gizon txipia zen, sendoa, adoretsua eta azkarra. Marinel euskaldunek izugarri maite zuten eta azkeneraino jarraitzen zioten. Txipia izateaz gain deituran ere ZuhigaraiTXIPI zuenez, Kortsario Txipia goitizenaz izan zen ezaguna (frantsesez *Le Coursic).*

Hainbeste itsasontzi harrapatu zituen non esaten baitzen Donibane Lohizunetik Zibururaino itsasontzi-itsasontzi joan zitekeela, ura ukitu gabe.

Bere balentriei esker titulu asko lortu zituen. Bestalde, bere trebetasunak bataila aunitzetan gailentzen lagundu zion: behin nederlandarren kontra, hauek ehun gizon galdu zituzten bitartean, **Zuhigaraitxipik**, ordea, soilik bost galdu zituen.

Bere hilobia Plazentzian (Ternua) dago.

## Euskal literaturan 
* ***Maddi eta euskal piratak*** (Fernando Morillo). Gaumin, 2014. Gazteentzako eleberriko pertsonaia da Joanes Suhigaraitxipi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Louis de Harismendy

## Kanpo estekak 
* XVII. Mendea:Euskal korsaritzaren urrezko mendea
* Joanes Zuhigaraitxipi, Kortsario Txipia Joseba Aurkenerena, Naiz
Anton Garai

**Anton Garai** (Gorliz, ?- A Coruña, 1509ko urriaren 30a) Bizkaiko itsaslapurra izan zen. Bizkaitar hau "La Trinidad" bergantinean Galizian aritu zen kortsoan holandar, bretoi, portugaldar eta ingeles merkatal-ontziak harrapatzen. Azkenean espainiar ontzien aurka ere aritu zen, eta horren ondorioz urkatu zuten, Errege-erregina Katolikoek hala aginduta.

## Biografia 
Gaztetan arrantzale trebea zela dirudi. Eta ez hori bakarrik, ongi nabigatzeko ikasi beharreko guztia bere egin zuela idatzi da. Baina, era berean, hasieratik helburua garbi zuela ere bai. Hortaz, jota zegoen ontzitzar bat erosi, konpondu eta hornitu zuen. Baina hau guztia ez da lagun baten lana. Hots, gorliztar hau ez ezik, plentziarrak ere bazeuden eta bere lagun eta kide asko ere itsas lapurretan ibili ziren, kortsarioen bertuteez jantziz, guztira hogeita bost lagun inguru.

Coruñan gabarra bat erosi, Cedeirako portuan konpondu 1510. urtea heldu baino lehen itsasoan lapurtzeari ekin zion.

Lehenengo biktima "La piedad" deitzen zen itsasontzi bretoia izan zen. Edozein bandera etsaitzat harturik, Espainia, Portugal, Holanda eta Ingalaterrako ontziei bortizki eraso zien bere taldeak, Galiziako kostaldean batik bat. Esan nahi baita, soilik euskaldunak zituela lagun eta, horregatik ere, denek zutela arerio. Azkenean hondarrean espetxeratu eta Coruñako Don Pedro de Luján korrejidoreak heriotza-zigorra ezarri zion.

## Antzerkia 
Gorliz eta Plentziako 40 lagun inguru, Anton Garairen bizitzan oinarrituta antzezkizun bana eman zuten herri hauetan 2018ko urrian.

Antzezkizuna nagusiki bizkaieraz egin zen baina batua ikutuekin nahastuz.

Plentzia Telebistak "Anton Garaiko kortsarioaren historia" Gorlizen eman zuten ikuskizuna grabatu zuen eta youtuben dago ikusgai

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarrengo Abarrak

**"Bigarrengo Abarrak"** euskarazko ipuin liburua da, Ebaristo Bustintza "Kirikiño" idazle mañariarra hil ondoren 1930ean argitaratutakoa.

"Abarrak" lanaren bigarren zatia da, nolabait, eta hura bezala mendebaleko euskara garbizaleaz idatzita dago.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  "Bigarrengo Abarrak" Klasikoen Gordailuan
Pepin Laburra

**Pepin Laburra** (Jupille?, 715 &ndash; Saint-Denis, 768ko irailaren 24a), frankoen erregea izan zen, 751-768 bitartean, Karolingiar leinuko lehenbizikoa.

## Bizitza 
Karlos Martelen semea zen. Neustria, Borgoina eta Proventzako (714) duke izan zen, aita Karlos Martel frankoen duke, printze eta errege jauregiko etxezain zela. 741ean, aita Karlosek erretiroa hartuta, Karloman eta Pepin semeen eskuetan utzi zuen agintea. Handik gutxira, Karlomanek agintea Pepini utzi zion (747), eta orduan Austrasia ere eskuratu zuen.

Pepin ez zen erregea, frankoen erregea Txilderiko III.a baitzen izenez behintzat. Aldiz, botere guztia bere eskuetan geratu zen 747az geroztik eta Pipinek Zakarias Aita Santuaren baimena lortu zuen frankoen errege izendatua izateko (751). 752an, Pipin errege koroatu zuten, Elizaren bedeinkapen osoaz, eta Txilderiko erregea, merovingiarretan azkena, kargugabetu eta monasterio batean giltzapetu zuten. Urte batzuk geroago, Erromako Elizaren eta Aita Santuaren babesle bihurtuta, Italian nagusi ziren lonbardiarrak Eztebe II.a Aita Santuari Ravennako exarkerria ematera behartu zituen (756).

Aleman, bavariar eta saxoitarren aurka borrokatu zen mendebaldean, eta alemanak menderatu. Germaniar herri horien kontra oldartu ondoren, ordea, hegoaldeari so jarri zen. 752an 30 urte lehenago musulmanek hispaniar godoei atzemandako Septimania eraso zuen. Luze joan zen bere egitekoa, godoak ez baitziren frankoen agintaritzarekin fio; gainera, Waifer Akitaniakoak zuzendutako baskoien armadak atzetik eraso eta gauzak zaildu egin zizkion.

### Akitaniako gerra 
Godoen mesfidantzak gaindituta, Pepin 759an Septimaniako Narbonan sartu zen garaile. Gainontzeko etsaiak oinpean hartu ondoren, etsai bakarra zuen errege frankoak: Waifer buruzagi independentea eta Akitania. Artean, Baskonia ez zegoen Akitania barruan baina Waifer bi lurraldeon buruzagi gorena zen: *printzea* (*princeps*).

60ko hamarkadan etengabe eraso zuen Waifer buruzagia, baita Waiferrek erantzun ere, baina gerra bere muturrera eraman zuen errege frankoak, suntsipena herri eta monasteriotara eraman zuen, soroak eta kabaleak lapurtu eta erre, eta fidagarriak ez zituen gotorlekuak/gazteluak birrindu. 767an Tolosa Okzitania Akitaniako hiriburua bere eskuetan erori zen, eta Waifer ere handik gutxira hil zuten, Pepinen ordainpeko traidore batek segur aski. 768an, Akitania menperatua zen eta, Pepin hil zorian zela (768), erresuma bi semeen artean, Karlomagno eta Karloman I.a, banatu zuen.

Akitaniarrak menperatuta, Pepinek kabura eraman zuen buruzagi frankoek (Karlos *Martel*ek) hamarkadak lehenago hasitako lana eta, bidez batez, akitaniarren zutarri militar nagusia zenak, Pirinioez iparraldeko baskoi gehienek, men egin zion karolingiar dinastiari, hitzez bederen (766, 768, 769).

## Erreferentziak
Quidditch

thumb|320px|Qudditch zelaia
**Qudditch** kirol asmatu bat da, *Harry Potter* liburu sailean agertzen dena.

## Taldeak 
Qudditch-taldeak lau dira denera, Hogwarts eskolako etxeetatik bana; Gryffindor, Hufflepuff, Ravenclaw eta Slytherin.

### Gryffindorreko qudditch taldea 
* James Potter
* Charlie Weasley
* Oliver Wood
* Fred Weasley
* George Weasley
* Alicia Spinnet
* Angelina Johnson
* Katie Bell
* Ron Weasley
* Ginny Weasley
* Jack Sloper
* Demelza Robbins
* Cormac McLaggen
* Harry Potter

### Hufflepuffeko quidditch-taldea 
* Cedric Diggory

### Ravenclaweko quidditch-taldea 
* Cho Chang
* Roger Davies

### Slytheringo quidditch-taldea 
* Draco Malfoy
* Marcus Flint
* Vincent Crabbe
* Gregory Goyle

## Bitxikeriak 
* James Potter ez zen bilatzailea, harrapatzailea baizik
* Harry 100 urteetan izan den bilatzailerik gazteena izan da
* Minerva McGonagallek proposatu zuen Harry bilatzaile bezala

## Kanpo estekak
Duke Ellington

**Edward Kennedy "Duke" Ellington** (Washington Hiria, 1899ko apirilaren 29a – New York, 1974ko maiatzaren 24a) inoizko jazz musikari garrantzitsuenen artean dago.

Musikari ikaragarriki emankorra izan zen, 50 disko baino gehiago grabatuz. Piano jolea izan zen batik bat.

Bere musikarekin lehenengo kontaktua amaren pianoarekin hasten da eta handik urte gutxira bere ikasketak utzi eta musikari bihurtzen da.

1921ean, Duke Ellingtonek bere banda propioa sortzen du lehenengo “The Duke´s Serenaders ” deiturikoa eta, ondoren, “The Washingtonians “ izena jarriko ziotena. Nahiz eta ideia ez oso ona izan, 1923an New Yorken jotzea erabakitzen dute eta Wilbur Sweatman bandarekin jotzea lortzen dute. Geroago, Washingtongo Hollywood klubarekin jotzeko kontratu bat lortzen dute. WHN irratiak beraien kontzertu bat transmitituko du 1924an eta urte horretan musikari ospetsu asko sartuko dira bandara.

Orkestrak klubez aldatuko du eta gangster batek zuzentzen duen ”Cotton Club ”ean joko dute. Han, jende zuri, dirudun eta goi mailakoaren aurrean joko dutenez ospe handia hartuko dute.

1927tik 1945era bere ospea gorenera iritsiko da eta, berrogei garren hamarkadan, bakarlari eta musikari hoberenak edukiko ditu bere orkestran. Baina, bigbanden erorketa gertatzean arazo ekonomiko larriak edukiko dituzte, hala ere, bere orkestra disolbatzen ez duen musikari bakarrean bilakatuko da.

1955ean, bandara musikari ospetsuak etorriko dira berriz eta Newporteko Jazz jaialdira gonbidatuko dute. Gau hartan Duke Ellingtonek 1937an konposatu zituen bi obra aurkeztuko ditu: “Diminuendo in Blue” eta “Crescendo in Blue” eta Gonsalvesen gain zegoen interludio batez bakarrik zatituko ditu. Aulkiak ikus-entzule harrituen buruen gainetik hegaka zihoazen eta hurrengo eguneko prentsa guztiak dukeren kontzertuaz mintzatu ziren “Duke itzuli da ” esanez.

Handik aurrera kontzertuak eman zituen mundu guztian zehar, 1974an minbiziaz hil zen arte.

## Diskografia hautatua 
* *"Ellington at Newport-Complete"* (1956).
* *"Such Sweet Thunder"* eta *"Ella Fitzgerald Sings the Duke Ellington Songbook"* (1957).
* *"Ellington indigos"*, *"Side by Side"* eta *"Newport Jazz Festival"* (1958).
* *"Jazz Party"* eta *"Anatomy of a Murder"* (1959).
* *"Duke Ellington & John Coltrane"*, *"Duke Ellington Meets Coleman Hawkins"* eta *"Money Jungle"* (1962).
* *"The Great Paris Concert"* (1963).
* ''Ella at Duke's Place* (1965).
* *"Ella and Duke at the Cote D'Azur"* eta *"The Far East Suite"* (1966).
* *"...And His Mother Called Him Bill"* (1967).
* *"Francis A. & Edward K."'' (1968).

## Ikus, gainera 
* Afroamerikar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Olo

**Oloa** (*Avena sativa*) nekazaritzan hazten den zereal espezie bat da. Gizakia elikatzeko erabil daitekeen arren, munduko ekoizpenaren gehiena abereak hazteko erabiltzen da. Zaldien dietan erruz erabiltzen da eta ganaduarentzako janari gisa ere aprobetxatzen da. Txakurren eta katuen janari komertzialak prestatzeko ere erabiltzen da.

## Jatorria 
Nekazaritzarako balioa duten *Avena sativa* eta haren ahizpa txiki *Avena byzantina* espezieen arbaso basatia —proba genetikoek erakutsi dutenez— *Avena sterilis* da, Ekialde Hurbileko Ilgora Emankorrean hazten den espeziea.

Etxeko oloa askoz geroago agertu zen, Ekialde Hurbiletik urruti, Brontze Aroko Europan. Oloa, zekalearekin batera, bigarren mailako laborea kontsideratu izan da beti, gariaren eta garagarraren garrantziaren aurrean.

## Kanpo estekak 
* «Oloa erabiltzeko hainbat proposamen egin dizkigute Durangoko On Ekin Nutrizio zentrotik.» *Joseba Arguiñano, Sukalerrian*. ETB
* «Oloa.» *Aleka*.
* «Olozko ogia – Haferbrot» *Irinak eta urunak*
*  Gómez Carus, Andrea et alii (2017) *Datos actuales sobre las propiedades nutricionales de la avena Fundación Espalola de la Nutrición, FEN*
Jawi

thumb|300px|eskuinera|Jawi alfabetoa. Taula eskumatik ezkerrera eta goitik behera irakurri behar da.

**Jawi** (Arabieraz: جوي Jawi edo Yawi in Pattani) alfabeto arabiarraren egokipen bat da malaysieraz idazteko. Egun Bruneiko bi idazkera ofizialetako bat da, eta, era murriztuago batean Malaysian, Indonesian, hegoaldeko Filipinetan, Patanin, hegoaldeko Thailandian eta Singapurren erabiltzen da, batez ere erlijio gaietan.
Minangkabaueraz ere idazteko erabili izan zen mendeetan zehar.

## Sarrera 
Jawi alfabetoa Nusantaran (mundu malaysiarrean) izan da mende askotan. Bere sorrera eta garapena Islamaren heltzeari lotuta dago. Arabiar karakterez dago gehienbat osatuta gehi jawikoari berezkoak zaizkion beste batzuk.

Malaysieraz idazteko erabili diren alfabetoetan lehenengoetako bat izan zen, Pasai erresumaren garaitik Malakako Sultanerriaren garaira erabilia, baita Johoreko eta Achehko sultanerrien garaietan ere, XVII. mendean. Horren frogak aurkitu dira Terengganu inskripzio-harrian (*Batu Bersurat Terengganu*), 1303 urtean datatua (702 H egutegi islamiarraren arabera). Alfabeto latindarra, berriz, XIX. mende amaiera arte ez zen erabiltzen hasi malaysieraz idazteko.

Jawi alfabetoa ofiziala izan zen Estatu Malaiar Federatuetan Britainiar protektoratuaren aldian.

XX. mendean jawiaren erabilpena deuseztatu da pixkanaka eta, ofizialki debekatua inoiz ez izan arren, arabiar-otomandarra Turkian debekatu zen bezala, alfabeto latindarrak ordezkatu du leku eta arlo gehienetan. Egun erlijiosoek eta malaysiar administrazio kulturalek erabiltzen dute Terengganun, Kelantanen, Kedahen, Perlisen eta Peraken. Pataniko malaysiarrek ere oraindik erabiltzen dute jawi.

## Hizkiak 
* Hasierako eta tarteko formarik ez duten hizkiek forma isolatua hartzen dute, beste hizki batzuekin konbinatu ezin direlako.
* “Hamzah” hizkia malaieraz baino ez da forma isolatua bezala agertzen.

**Idatzi bat malaieraz (Alfabeto latindarra)**

Semua manusia dilahirkan bebas dan samarata dari segi kemuliaan dan hak-hak. Mereka mempunyai pemikiran dan perasaan hati dan hendaklah bertindak di antara satu sama lain dengan semangat persaudaraan.

**Idatzia malaieraz (Jawi alfabetoa)**

سموا مأنسيا دلاهيرکن بيبس دان سامرات دري سݢي کمولياءن دان حق٢. مريک ممڤوڽاءي ڤميکيرن دان ڤراساءن هاتي دان هندقله برتيندق دانتارا ساتو سام لاءين دڠن سماڠت ڤرساوداراءن

**Itzulpena**

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira duintasun eta eskubide berberekin, eta, arrazoimena eta kontzientzia dituztenez gero, elkarrekin senide moduan jokatu behar dute.

## Kanpo estekak 
* Omniglot article about written Malay
* Roman Jawi converter and Jawi script download page
* eJawi.net
* The easy way to write in Jawi
Karonte (liburua)

"**Karonte**" Asel Luzarraga idazle bilbotarraren liburua da. 2005ean argitaratu zen, Elkar argitaletxearen eskutik. 2003ko "CAF-Igartza Literatur Sorkuntzako Beka" irabazi zuen.

## Sinopsia 
Urtebete koman eman ondoren guztiz sendaturik itzultzen da etxera Amets Olazar, eta han du zain Naroa, 18 urteko lehengusina argentinarra. Hasierako normaltasun itxura horren pean gauza arraroak hasiko dira sumatzen ordea: Ametsen izaeraren eta ezagupenen aldaketa, inguruan zelatan dabiltzan pertsona ilunak... Zientzia fikziozkoa dirudien argumentua gure egunetara ekarriz, teknologia berriak giza kontzientziaren kontrolerako erabiltzen diren gizartearen posibilitateak arakatzen ditu, Bilbotik Tokiorako joan-etorri zorabiozkoan. Horrez gainera, misterioa eta maitasuna dira testuaren elementu nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mozorroaren xarma

"**Mozorroaren xarma**" Asel Luzarraga idazle bilbotarraren liburua da. 2007an argitaratu zen, Erein argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak
Karonte (argipena)

**Karonte** kontzeptu ezberdinen izena izan daiteke:
# **Karonte**, greziar mitologiako pertsonaia
# **Karonte**, Pluton planetaren satelitea
# **Karonte**, Asel Luzarragaren liburua
# **Karonte**, *Death Metal* musika taldea
Clostridium

***Clostridium*** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago. Bazilo itxura dute eta anaerobio hertsiak dira. Endosporak sortzen dituzte, aurkako ingurune baten baldintza gogorrei aurre egiteko. Endosporei esker gai dira urte luzeetan bizirik irauteko egoera latzenetan ere.

Genero honetan mota guztietako espezieak daude: batzuk lurrean bizi dira, beste batzuk uretan edota gizakia eta beste animalia batzuen hesteetan, saprofito moduan. Zenbait espezie patogenoak dira gizakiarentzat, baina beste askok ez dute kalterik eragiten. Patogenoak direnak toxina oso indartsuak ekoizten dituzte.

Klostridioen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio hertsiak dira gehienak, oxigenorik gabe bizi direnak.
* katalasa (-)
* ez dute zitokromorik
* hartzidurak egiten dituzte, oxigenorik gabe glukosa bezalako substraktuak bide metaboliko horretatik katabolizatzen baitituzte.

## Patogenia 
Klostridioen toxinak naturan dauden pozoi ahaltsuenetarikoak dira: botulismoaren bakterioaren toxina, esaterako, kobraren pozoia baino 20 aldiz indartsuagoa da. Infekzio atetik toxinak azkar hedatzen dira gorputzean, odolaren bitartez; erasobidea desberdina da toxinaren arabera (batzuk neurotoxikoak dira, beste batzuk enterotoxikoak edo zitotoxikoak).

Patogeno garrantzitsuenak honako hauek dira:

* *Clostridium tetani*, tetanos gaitzaren eragilea. Bakterio honek endospora sortzen du mutur batean, baziloa deformatzen duen endospora. Lurzoruan bizi da, sarritan espora moduan. Anaerobio hertsia da.

* *Clostridium botulinum*, botulismo gaitzaren agentea. Botulismoa janari-intoxikazioa larria da, hilkorra izan daitekeena. Lurzoruan dago bakterioa, eta baita ur hondoetan ere. Anaerobio hertsia da.

* *Clostridium perfringens*, klostridioen espezie hedatuena dena. Aurrekoen aldean ez da anaerobio hertsia, oxigeno kontzentrazio urriak onartzen baititu. Gizakien eta animalien hesteetan dago gaitzik sortu gabe, baina patogeno denean bi gaixotasun eragiten du: gangrena gaseosoa deritzona (zauriak infektatzen dituenean) eta janari-intoxikazioak.

* *Clostridium difficile*, hesteetako mikrobiotaren kidea dena. Patogeno oportunista da, hots, berez patogenoa ez izanik zenbait kasutan patogeno bihurtzen da (gaixoaren defentsak jaisten direnean, pertsona immunogutxituengan, adibidez). Kolitis pseudomenbranosoa eragiten du.
Mentawaiera

**Mentawaiera** Austronesiar hizkuntza bat da, Mentawai herriak hitz egiten duena. Mentawaitarrak Sumatra Mendebaleko Mentawai irletan bizi dira.

Hizkuntzaren dialektuak hauek dira: Simalegi, Sakalagan, Silabu, Taikaku, Saumanganja, North Siberut, South Siberut, Sipura, Pagai.

## Kanpo estekak
Jose Maria Zezeaga

**Jose Maria Zezeaga Elorza**, pilota arloan **Zezeaga** deituraz ezaguna (Ubera, Bergara, Gipuzkoa, 1962ko otsailaren 20a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari aritzen zen.

1981ean hasi zen profesional gisa, Empresas Unidas enpresarekin. Ondoren Alti-Asegarce eta Asperekin aritu zen. Aspek kontratua berritu ez zionez, 2005ean Garfera pasatu zen. Binakako txapelketetan lortu zituen emaitza hoberenak. Lehiaketa horretan txapeldunorde izan zen 1992, 1995, 1997 eta 1999. urteetan, eta 1993an txapeldun izan zen Jokin Etxaniz lagun zuela (urte horretan bi txapelketa izan ziren; Zezeaga eta Etxaniz Reur eta Empresas Unidas enpresek antolatutakoan nagusitu ziren).

### Binakako finalak 
(1) 1992-1993an binakako bi txapelketa jokatu ziren, Unidas-Reur eta Asegarce enpresak ados jarri ez zirelako.
(2) 1998-1999an binakako bi txapelketa jokatu ziren, enpresak ados jarri ez zirelako.

## Kanpo loturak 
*   Pilotariaren fitxa Asperen webgunean

## Erreferentziak
Emilio Pérez Touriño

**Emilio Pérez Touriño** (Coruña, 1948ko abuztuaren 8a-) politikari galiziarra da.

Zientzia Ekonomikoak ikasi zituen Compostelako Donejakueko fakultatean, baina 1985 inguruan politikan sartu zuen. 1998an Francisco Vazquez Vazquez ordezkatu zuen PSGren buruzagitzan.

2005etik 2009ra Galiziako Xuntaren presidentea izan zen, BNGren laguntzarekin eta Manuel Fragaren (PP) buruzagitza luzeari amaiera emanez.

## Kanpo estekak 
* Emilio Pérez Touriño Xuntaren webgunean
Pedro Larraondo

**Pedro Larraondo** XIV. mendeko pirata eta kortsario bizkaitarra zen, gutxienez 1395 urtetik. Juan Perez de Casa bizkaitarrarekin batera Mediterraneo aldean aritu zen. Lesbosen izan zuen babeslekua.

Bere harrapaketari buruz bertsio bi daude: batetik, nahiz eta zenbait gobernadorek saiatu, azkenekoz bartzelonar merkatarien ontziteriak harrapatu eta akabatu zuela; bestetik, arabiar armadak Larraondo eta bere kataluniar kortsario aliatuak harrapatu zituela. Sultanak barkamena eskaini zion Islam fededun egitekotan, Larraondoren ezetzak bere lepamoztea eta martiriaren aureola ekarri zizkion.

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Pedro Larraondo, mediterraneoan pirata https://zuzeu.eus/euskal-herria/pedro-larraondo/
Asturiasko Printzerriko Gobernu Kontseilua

**Asturiasko Printzerriko Gobernu Kontseilua** (; ) Asturiasko Printzerriko autonomia erkidegoaren erakunde betearazlerik gorena da 1981etik, bertako autonomia estatutuak ahalbidetuta.

## Presidenteak 
# Rafael Fernández Álvarez (FSA-PSOE): 1981-1983.
# Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos (FSA-PSOE): 1983-1991.
# Juan Luis Rodríguez-Vigil (FSA-PSOE): 1991-1993. Eskandalu batengatik dimisioa eman zuen.
# Antonio Trevín Lombán (FSA-PSOE): 1993-1995.
# Sergio Marqués Fernández (PP): 1995-1999.
# Vicente Álvarez Areces (FSA-PSOE): 1999-2011.
# Francisco Álvarez-Cascos Fernández (FAC): 2011-2012.
# Javier Fernández Fernández (FSA-PSOE): 2012-.

## Sailak 
Presidentetza eta Presidenteordetzaz gain, hauexek dira gaur egun dauden sailak, *consejerías* edo *conseyerías*:
  
* Presidentetza.
* Ogasuna eta Sektore Publikoa
* Ekonomia eta Enplegua
* Hezkuntza, Kultura eta Kirola
* Ongizatea eta Etxebizitza
* Osasuna
* Sustapena, Lurraldearen Antolaketa eta Ingurumena
* Nekazaritza, Abeltzaintza eta Lurralde Baliabideak

## Ikus, gainera 
* Asturiasko Printzerriko Junta Nagusia

## Kanpo estekak 
* Gobernuaren webgune ofiziala
Aller

**Aller** (asturieraz Ayer) Asturiasko hegoaldean dagoen udalerria da, Caudaleko eskualdean kokatutakoa.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar: 1842 from: 7944 till: 0
  bar: 1860 from: 10214 till: 0
  bar: 1877 from: 9646 till: 0
  bar: 1887 from: 11973 till: 0
  bar: 1900 from: 13159 till: 0
  bar: 1910 from: 15960 till: 0
  bar: 1920 from: 19450 till: 0
  bar: 1930 from: 24658 till: 0
  bar: 1940 from: 23600 till: 0
  bar: 1950 from: 25511 till: 0
  bar: 1960 from: 28689 till: 0
  bar: 1970 from: 22812 till: 0
  bar: 1980 from: 19610 till: 0
  bar: 1990 from: 17373 till: 0
  bar: 2000 from: 14639 till: 0
  bar: 2010 from: 12582 till: 0

PlotData=

  bar: 1842 at: 7944 fontsize:S text: 7.944 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 10214 fontsize:S text: 10.214 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 9646 fontsize:S text: 9.646 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 11973 fontsize:S text: 11.973 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 13159 fontsize:S text: 13.159 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 15960 fontsize:S text: 15.960 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 19450 fontsize:S text: 19.450 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 24658 fontsize:S text: 24.658 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 23600 fontsize:S text: 23.600 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 25511 fontsize:S text: 25.511 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 28689 fontsize:S text: 28.689 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 22812 fontsize:S text: 22.812  shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 19610 fontsize:S text: 19.610 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 17373 fontsize:S text: 17.373 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 14639 fontsize:S text: 14.639 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 12582 fontsize:S text: 12.582 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ḷḷena

**Ḷḷena** () Asturiasko hegoaldean dagoen udalerria da, Caudaleko eskualdean kokatutakoa.

24 parrokiatan banatuta dago, eta La Pola da nagusia eta herriburua.

## Parrokiak 
# Cabezón
# Campumanes
# Carabanzo
# Casorvía
# Castieḷḷo
# Columbieḷḷo
# Congostinas
# Chanos de Somerón
# Felgueras
# Erías
# Muñón Cimiru
# Muñón Fondiru
# Parana
# Payares
# Piñera
# La Pola
# Las Puentes
# Samiguel del Río
# Sotieḷḷo
# Teyeo
# Tuíza
# Viḷḷayana
# Xomezana
# Zurea

## Artea 
Udalerriak dauzkan monumentu arkitektonikoen artean, nabarmentzekoa da Santa Cristina de Lenako eliza (IX. mendekoa), estilo erromanikoaren aurrekoa duena eta Gizateriaren Ondarea dena.

## Natura parkea 
Las Ubiñas-La Mesako natura parkeak udalerri hau barne hartzen du. Tuiza auzotik dago sarbide bat parkerako, baita informazio gunea ere. Tuizatik iristen da halaber Alto'l Palo edo La Cubilla izenak dituen mendatera, hori ere ohiko abiapuntua dena Peña Ubiñako mendigunerako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Carreño

**Carreño** Asturiasko iparraldean dagoen udalerria da, Gijongo eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Hondarrezko Basamortu Handia

**Hondarrezko Basamortu Handia** (ingelesez: *Great Sandy Desert*) Australiako ipar-mendebaldean dagoen 360.000 km² basamortua da. Mendebaldeko Australiako Mendebaldeko basamortuaren eskualdean kokatzen da, Pilbara eta Kimberley mendi harritsuen artean. Hego-ekialdean Gibson basamortua eta Mackay lakua, ekialdean Tanami basamortua eta hego-mendebaldean Dora lakua eta River Rudall Parke Nazionala ditu. Eskualdeak ia ez du biztanlerik.

## Biztanleria 
Nahiz eta kostaldean ardi-borda bakarti batzuk egon, eskualdeko jatorrizko eta benetako biztanleak aborigeak dira: mendebaldean Martuak eta ekialdean Pintupiak. Hizkuntzalaritza arloan, guztiek mendebaldeko basamortuaren hizkuntzaz aritzen dute. XX. mendean zehar, biztanle askok Iparraldeko Lurraldeko Papunya bezalako erreserbak erbesteratuak izan ziren. Hala ere, azken urteotan batzuk itzuli dira Punmu bezalako komunitateak eratzeko.

## Ekonomia 
Eskualdean zenbait mea daude: urre Telferren, kobre Niftyn eta uranio Kintyren.

Hondarrezko Basamortu Handia IBRA eskualdeetako bat da (*Interim Biogeographic Regionalisation for Australia*).

## Historia 
Basamortua zeharkatzeko lehendabiziko europarra Peter Warburton zen, 1873an.

## Ikus gainera 
* Australiako basamortuak

## Kanpo estekak
Navia

**Navia** Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa eta bertako udalerri nagusia dena. Mugakideak Kantauri Itsasoa iparraldean, Villayón hegoaldean, Valdés ekialdean eta Cuaña mendebaldean ditu.

Navia ibaia udalerri honetan itsasoratzen da.

## Parrokiak 
* Andés
* Anlleo
* La Polavieya
* Navia (parrokia)
* Piñeira
* Veiga
* Villanova/Villanueva
* Viḷḷapedre

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda
* itsasadarrean harribitxia 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castropol

**Castropol** Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa.

## Udalerria 
Eo ibaiaren itsasadarra mugatzen du eskuinaldean A Veigarekin batera. Bestaldean, Ribadeo (Lugo) du.

Bertako arraun elkartea Club de Mar de Castropol da. Sarritan izan da Espainiako txapelduna bateletan (6 aldiz) eta trainerillatan (behin). Traineruarekin ere hainbat bandera lortu ditu.

## Parrokiak 
* As Figueiras
* Barres
* Belmontes
* Castropol 
* Piñeira
* Presno
* San Xuan
* Siares
* Tol

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:3000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar: 1842 from:17836 till: 0
  bar: 1860 from:13460 till: 0
  bar: 1877 from:8135 till: 0
  bar: 1887 from:7837 till: 0
  bar: 1900 from:7731 till: 0
  bar: 1910 from:7212 till: 0
  bar: 1920 from:6937 till: 0
  bar: 1930 from:7203 till: 0
  bar: 1940 from:7368 till: 0
  bar: 1950 from:6752 till: 0
  bar: 1960 from:6293 till: 0
  bar: 1970 from:5121 till: 0
  bar: 1980 from:5291 till: 0
  bar: 1990 from:4913 till: 0
  bar: 2000 from:4222 till: 0
  bar: 2010 from:3807 till: 0

PlotData=

  bar: 1842 at: 17836 fontsize:S text: 17.836 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 13460 fontsize:S text: 13.460 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 8135 fontsize:S text: 8.135 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 7837 fontsize:S text: 7.837 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 7731 fontsize:S text: 7.731 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 7212 fontsize:S text: 7.212 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 6937 fontsize:S text: 6.937 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 7203 fontsize:S text: 7.203 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 7368 fontsize:S text: 7.368 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 6752 fontsize:S text: 6.752 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 6293 fontsize:S text: 6.293 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 5121 fontsize:S text: 5.121 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 5291 fontsize:S text: 5.291 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 4913 fontsize:S text: 4.913 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 4222 fontsize:S text: 4.222 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 3807 fontsize:S text: 3.807 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Cuaña

**Cuaña**, , Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa.

## Parrokiak 
* Cartavio
* Cuaña (parrokia)
* Folgueiras
* Llebredo
* Llebredo (Buel/Cuaña/El Franco
* Mouguías
* Ortigueira
* Trelles
* Villacondide

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Kaotiko

**Kaotiko** Agurainen 1990eko hamarkadaren amaieran sortutako euskal rock musika taldea da, nagusiki gaztelaniaz abesten duena.

## Ibilbidea 
Kaotiko rock punk talde bat da, 1999-2000. urtean Araban sortu zena. Talde honen kideak Kaos Etiliko taldetik datoz. 2001 urteko irailean argitaratu zuten lehengo diskoa, Mundo Kaotiko. Kaotiko taldea jaio zenetik orain arte 9 disko atera dituzte: 

* Mundo Kaotiko (2001)
* Raska y Pierde (2003)
* En directo (2005)
* Destino Escrito (2006)
* Adrenalina (2008)
* Reacciona (2010)
* X (2012)
* E.H. Calling (2013)
* Sindikato Del Crimen (2016) 
* Aprende Violencia (2019).

Hainbat abeslari eta taldeerkin lan egin dute; besteak beste, La Polla Records, El Drogas, Barricada, edota Gatillazo taldeeekin.

Taldea honako kideek osatzen dute:
* Jony: Ahotsa
* Aguayo: gitarra
* Fonta: baxua eta koroak
* Aguayiko: gitarra eta koroak

* Xabi: bateria eta koroak

## Diskografia 
1999. urtetik atera zituzten diskoak hauek dira:

**Mundo Kaotiko** 2001. urtean argitaratua Oihuka diskografiarekin.

**Raska y pierde** 2003. urtean argitaratua Oihuka diskografiarekin.

**En Directo** 2005. urtean argitaratua GOR Diskoak eta formato CD/DVD diskografiarekin.

**Destino Escrito** 2006. urtean argitaratua Universal Music diskografiarekin.

**Adrenalina** 2008. urtean argitaratua Oihuka diskografiarekin.

**Reacciona!!!** 2010. urtean argitaratua BagaBiga diskografiarekin.

**X**, 2012. urtean argitaratua BagaBiga diskografiarekin.

**E.H. Calling!!!** 2013. urtean argitaratua Baga-Biga diskografiarekin.

**Sindicato del crimen** 2016. urtean argitaratua Maldito Records diskografiarekin.

## Kanpo estekak 
*  Kaotikoren webgune ofiziala
*
Jose Agustin Aranzabal

**Jose Agustin Arantzabal Askasibar "Gaztelu"** (Bergara, Gipuzkoa, 1946ko abuztuaren 23a - 2020ko abenduaren 30a) futbolaria izan zen. 308 bider jokatu zuen Real Sociedad taldearekin, 14 denboraldiz, 1966tik 1981era, eta 32 gol sartu zituen guztira (ligan, 257 partida eta 28 gol). Erdialdean jokatzen zuen, eta azken denboraldietan taldeko kapitaina izan zen. Halaber, Espainiako selekzioarekin birritan aritu zen.

Futboletik erretiroa hartu eta gero, burdindegi bat ireki zuen bere herrian. Haren semea da Agustin Aranzabal futbolaria.

## Kirol ibilbidea 
20 urteko adinarekin debuta egin zuen, Bigarren Mailan. Hurrengo urtean, Errealak lortu zuen Lehen Mailarako igoera historikoa, Puertollanon (Ciudad Real). Garai hartan, Alberto Ormaetxea, Marco Antonio Boronat, Patxi Gorriti, Jose Antonio Arzak eta Jesus María Aranbarriren taldekidea izan zen, besteak beste.

1976an, Athleticen aurka jokatutako derbi gogoangarrian, Atotxako futbol zelaian, Inaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar kapitainek atera zuten ikurriña, politikoki oihartzun handia izan zuen keinu sinbolikoa. Partida hartan (5-0), Gaztelu golegilea izan zen, eta horren atarian ere protagonista izan zen. Izan ere, Jose Luis Orbegozo presidenteak Brillantezko Intsignia eman zion, taldean 10 urte egitearren.
 
1980-81ean liga txapelduna izan zen Errealarekin, taldeko lehenengo liga izan zena historian. Arkonada, Zamora, Satrustegi, Kortabarria, Gorriz eta Idigoras, beste batzuen artean, talde horretan egon ziren, berarekin batera.

## Ikus, gainera 
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* "Jose Agustin Aranzabal 'Gaztelu' zendu da" (Goiena).
Taramundi

**Taramundi** Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa. Berezko hizkuntza du Eonaviera, Galiziera-asturiera edo Asturias mendebaldeko fala.
Ondoko parrokiek osatutzen dute:
* Taramundi
* Ouria
* Bres
* Veigas

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Pezós

**Pezós** () Asturiasko mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa.

## Biztanleria entitateak 
* A Castañeira
* A Paicega
* A Veiga da Sinza
* A Ventela
* As Bodegas de Cabanela
* Brañaveya
* Cabanela
* Cela
* El Campón
* El Chao de Liares
* El Molín de Pelorde
* El Molín de Sequeiros
* El Segundo Plano
* Fontelas
* Francos
* Lixóu
* Ousoño
* Pelorde
* Pezós
* San Pedro d'Agüeira
* Sanzo
* Sequeiros
* Serán
* Vilabriye
* Vilarmarzo

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Nabarra (boua)

***Nabarra*** Eusko Itsas Gudarostearen boua zen.

1936ko urrian, Agirre lehendakariak Pasaiako PYSBEren lau bakailao-ontzi hartzeko agindua eman zion, tartean *Vendaval* izenekoa. Errepublikako guda-ontziteriak *Vendaval*i brankan 101,6 mm-ko kanoia eta zubian metrailadore bi jarri zizkion.

1936ko abenduan, *Vendaval* bakailao-ontzia *Nabarra* birbataiatu zuten. 1937ko urtarrila eta otsailan, jadanik *Nabarra* izena zuen ontziaren txopan 101,6 mm-ko kanoia jarri zioten.

Itsasontziak 65,40 metroko luzera eta 10,40 metroko zabalera zuen eta 10 - 11 korapiloko abiadura ere har zezakeen.

*Nabarrak* Eusko Itsas Gudarostean kapitain bakarra zuen: Enrique Moreno (1936ko urritik-1937ko martxora).

*Nabarrak* misio nagusi bitan hartu zuen parte:

* 1937ko urtarrilan ondorio gabeko kanoikadaren elkartrukea izan zuten *Nabarra* eta *Velasco* itsasontziak, azken hau Bilboko itsasadarra minatzen ari zela.

* 1937ko martxoaren 5ean, euskotar bouek *Canarias* gurutzaontziari eraso zioten Matxitxakoko itsas guduan, eta euskotarrek *Nabarra* boua galdu zuten. *Nabarra* bouaren kapitaina, lehen ofiziala eta 32 gizon hil ziren, gainerako 20 gizon, batzuk zaurituak, *Canarias*ek hartu zituen. *Nabarra*ko gudariei haien ausardiagatik askatasuna eman zioten, *Canarias* gurutze ontziaren kapitainaren bitartekaritzari esker.

## Nabarra bouaren oroitzapena 
Literaturan, Cecil Day-Lewis irlandar poetak Matxitxakoko itsas guduan aritutako gudarien omenez *Nabarra* izeneko poema idatzi zuen. Honela dio:

Baita ere, Mikel Begoña sopelaztarrak eta Ricardo Sendra argentinarrak *Mar de plomo* izeneko komikia idatzi zuten Matxitxakoko itsas batailari buruz.

2008an, Eusko Jaurlaritzak esan zuen *Nabarra* bouaren kokalekua aurkitu zuela, Bizkaiko golkoan.

Baina gerora, 2008an ere, aurkitutako hondarrak *Nabarra* bouarenak ez zirela, kargaontzi batenak baizik baieztatu zuten Kresala erakundeko urpekariek.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
## Kanpo estekak 
*  Datu teknikoak
Degaña

**Degaña** Asturiasko hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Narceako eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Araba (boua)

***Araba*** Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteriko bou bat zen.

1936ko urrian, Agirre lehendakariak Pasaiako PYSBEren lau bakailao-ontzi hartzeko agindua eman zion, tartean *Hispania* izenekoa. Errepublikako guda-ontziteriak *Hispaniari* brankan 101’6 mm kanoi eta zubian metrailadore bi jarri zizkion.

1936ko abenduan, *Hispania* bakailao-ontzia *Araba* izenearekin birbatailatu zuten.

Itsasontziak 65,40 metroko luzera eta 10,53 metroko zabalera zuen eta 10,5 korapiloko abiadura ere har zezakeen.

*Araba* bouak Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziterian zegoela kapitain bakarra izan zuen: Santiago Asolo (1936ko azarotik-1937ko ekainera).

*Arabak*, beste bouek ez bezala, arazo ugari izan zituen galdaretan. Horregatik apenas hartu zuen parte gerran. Berritze lanetan zen Bilbo galdu zenean, eta horregatik eusko gudariek eurek hondoratu zuten, etsaiaren esku eror ez zedin, 1937ko ekainaren 6an, Sestaon.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
*  Datu teknikoak

## Kanpo estekak
Lareoko urtegia

**Lareo** Gipuzkoako hegoaldeko urtegi bat da, 1989an egina, elementu naturalak erabiliz. Goierriko eskualdean dago, eta Ataun udalerriaren barnean. Agauntza ibaira ura isurtzeaz gainera, urez hornitzen du Ataun.

Bi bide daude haraino iristeko: bata, Urkillagako mendatetik ateratzen den mendi pista, ibilgailuz nahiz oinez egin daiteke; bestea, Lizarrusti mendateko parketxeko aparkalekutik abiatzen den bidezidorra, oinez egitekoa da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Lareoko urtegia, Tagzania.com.
Caravia

**Caravia** Asturiesko ipar-ekialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, kostaldekoa eta Orienteko eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Amieva

**Amieva** Asturiesko hego-ekialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, Orienteko eskualdean kokatutakoa.

## Parrokiak 
* Amieva
* Mián
* Samartín
* San Román
* Sebarga

## Herriak 
* Argolibiu
* Cirieñu
* La Vega Pervís
* Precendi
* Sames

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:620 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
  bar: 1842 from:2119 till: 0
  bar: 1860 from:2398 till: 0
  bar: 1877 from:2514 till: 0
  bar: 1887 from:2657 till: 0
  bar: 1900 from:2670 till: 0
  bar: 1910 from:2444 till: 0
  bar: 1920 from:2492 till: 0
  bar: 1930 from:2414 till: 0
  bar: 1940 from:2526 till: 0
  bar: 1950 from:2593 till: 0
  bar: 1960 from:2288 till: 0
  bar: 1970 from:1530 till: 0
  bar: 1980 from:1214 till: 0
  bar: 1990 from:910 till: 0
  bar: 2000 from:867 till: 0
  bar: 2010 from:805 till: 0

PlotData=
  bar: 1842 at: 2119 fontsize:S text: 2.119 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 2398 fontsize:S text: 2.398 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 2514 fontsize:S text: 2.514 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 2657 fontsize:S text: 2.657 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 2670 fontsize:S text: 2.670 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 2444 fontsize:S text: 2.444 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 2492 fontsize:S text: 2.492 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 2414 fontsize:S text: 2.414 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 2526 fontsize:S text: 2.526 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 2593 fontsize:S text: 2.593 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 2288 fontsize:S text: 2.288 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 1530 fontsize:S text: 1.530 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 1214 fontsize:S text: 1.214 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 910 fontsize:S text: 910 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 867 fontsize:S text: 867 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 805 fontsize:S text: 805 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Europako Mendietako Parke Nazionala
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lierni Fresnedo

**Lierni Fresnedo Aranguren** (Pasai San Pedro, ) gipuzkoar aktorea da, antzerkian eta telebistan ibilitakoa. Telebistan ezaguna izan da *Goenkale, Pilotari* edo *Vaya semanita* saioetan. Kutsidazu bidea, Ixabel (2006) filman  parte hartu zuen.

2021ean Lierni Fresnedok *Mesede bat egitearren* kale antzerkia egin zuen Asier Sotarekin. Trapu zaharra konpainiaren lan horretan Sota beldur eszenikoa duen politikaria da. Lierni Fresnedo coachak ahaleginak eta bi egin beharko ditu, ikusleen laguntzaz, politikariak beldurrak gaindi ditzan.

## Lanak 
Besteak beste lan hauek egin ditu:
thumb|160px|Lierni Fresnedok Goenkale telesailean parte hartu zuen.
### Antzerkia 
* *Gaurko menua*
* *Dublindarrak* (2018)
* *Mesede bat egitearren* (2021)

### Telesailak 
* *Goenkale* (2007)
* *Pilotari* (2007-2008)
* *Vaya Semanita* (2010-2011)

### Zinema 
* *Kutsidazu bidea, Ixabel* (2006) lanean Miren pertsonaia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parres

**Parres** Asturiesko ekialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, Orienteko eskualdean kokatutakoa.

Arriondas da hiriburua.

## Sellako jaitsiera 
Abuztuaren lehen larunbatean Sella ibaiko jaitsiera antolatzen dute urtero udalerrian.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Peñamellera Baja

**Peñamellera Baxa** Asturiesko ekialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, Orienteko eskualdean kokatutakoa. Iparraldean Llanes eta Ribadeva, mendebaldean Peñamellera Alta, ekialdean Herrerías (Kantabria) eta hegoaldean Peñarrubia (Kantabria) udalerri mugakide ditu.

Bere lurraldearen zati bat Cuerako mendilerroaren babesgunean sartuta dago. Panes da herrigune nagusia.

## Parrokiak 
## Artea 
Europako Mendien atarian, Peñamellera Bajak bazter natural ikusgarriak barne hartzen ditu, kontzejuaren ondare nagusia dena. Ikusgarriak dira paisaiak Cuñabatik eta San Estebandik, azken honetan begiratokia dagoelarik. Azken auzo hau 1990ean izendatu zuten *"Pueblo ejemplar de Asturias"*.

Bestela, La Lojako kobazuloak historiaurreko aztarna garrantzitsuak gordetzen ditu, labar arteazko grabatuekin panel handi bat duena, zaldi, zezen eta beste animalia batuzk irudikatuz.

Erlijiozko arkitekturari dagokionez, ondarea ez da inguruko udalerrietan bezain aberatsa. Hondar erromanikoak besterik ez daude San Vicenteko elizan (Panes), baita San Juan de Ciliergo eta San Juan de Alievako elizetan ere. Osagai gotikoak dituzte Abándemes, Merodio eta Tobeseko tenpluek eta Nuestra Señora de Espioñako baselizak.

Eraikin zibilen artean, jauregi eta etxetzar (*casona*) ugari daude, besteak beste XVII. mendeko Palacio de La Cajiga eta Palacio del Palenque (Abandames), Palacio de San Román (Panes), Palacio de Cerébanes, Casona Mier (Siejo), Palacio de L´Abariega (Cimiano) eta Hoyos familiaren jauregiak Bores-en eta La Sernan.

## Ikus, gainera 
* Europako Mendietako Parke Nazionala
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponga

**Ponga** Asturiesko hego-ekialdean dagoen udalerria edo *conceyu*a da, Orienteko eskualdean kokatutakoa.

San Juan de Beleño (San Xuan) herriburua da, eta Sobrefoz da bigarren herrigune nagusia.

## Ikus, gainera 
* Pongako parke naturala
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Monomero

[thumb|[Glukosa, Karbono hidratoen monomeroa]]

**Monomeroak** (grezieratik *mono*, bakar eta *meros*, zati) masa molekular txikiko molekulak dira. Molekula organiko konplexuak osatzeko oinarrizko atalak dira eta egitura egonkor eta espezifikoa dute. Lotura kimiko bidez beste monomeroekin elkartzean, molekula handiagoak eratzen dituzte. Honela, monomero gutxi batzuk elkarrekin lotzean (10 baino gutxiago) oligomeroak sortzen dira (dimeroak, trimeroak, eta abar). Ehunka edo milaka monomero elkartzean, polimero izeneko makromolekulak eratzen dira.

Adibidez, karbono hidratoen monomeroak monosakaridoak dira, eta proteinen monomeroak aldiz, aminoazidoak.

## Kanpo estekak
Villayón

**Villayón** Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Venta de Baños)

**Done Joanes Bataiatzailearen eliza** () eliza bisigotikoa da, Venta de Baños izeneko udalerrian (Palentzia, Espainia). Hau dugu bisigodoen garaiko eliza datatu bakarra eta 661. urtean eraiki zen. Eraikina sortu zeneko hilarri bat gordetzen da kapera nagusiaren gainean.

Rezesvinto erregearen sustapenean egin zen, botozko eraikuntza izan zen. Eraikinaren ondoan gaur egun iturri bat ikus dezakegu, erromatarren garaian senda-urak edo termak zirenak. Kondairak dioenez, erregea ur hauetan mirariz sendatu zela eta ondorioz, jainko pagano bati eskainitako gunea kristautu zuela eliz hau eraikiz. Uraren harremanarengatik, San Joan bataiatzaileari eskaini zitzaion eraikina.

Oinplanoa basilikaleko eraikin honek, hiru nabe eta hiru abside ditu (erdikoa da originala den bakarra). Urteekin elizak aldaketa batzuk jaso izan ditu:
* Jatorrizko oinplanoak ataria zeukan. Burualde hiruhortzarekin lerrokatuta ez zeuden hiru nabe zituen. Nabeak kolomekin banatzen ziren. Liturgiaren araberako antolakuntza espaziala zuen. burualdea soilik zegoen gangatua, gainontzekoa egurrezko sabai lau batez estaltzen zen.
* Gotikoan nabeak burualdearekin lerrokatu ziren, honela nabeetan zegoen jendeak, liturgian pasatzen zena ikus zezakeelarik.
* Azkeneko aldaketa XIX. mendean egin zen, kanpai dorrea gehitu zitzaiolarik.

Kanpoaldeko sarreran, ferra arku bisigodoa topatzen dugu. Harrietan eginiko apaindurak metalgintza lanetan ere ikus dezakegu (Recesvintoren koroa). Barrualdean erromatar garaiko kapitel bat aurkitu dezakegu, gainontzekoak bisigodoen garaian eginiko kopiak ditugu. Eliza honetan erabilitako elementu gehienak berrerabiliak dira (erromatar garaikoak).

Arkitektura guztiz simetriko eta bolumetrikoa dugu.

## Ikus, gainera 
* San Fruktuoso kapera (Braga)
* Santa Comba eliza (Bande)
* Nave-ko San Pedro eliza
* Arte aurre-erromanikoa
* Arte bisigotikoa

## Kanpo-estekak 
* La iglesia de San Juan de Baños
* Arte Prerrománico Español: San Juan de Baños