open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaeyama Uharteak

**Yaeyama Uharteak** (yaeyameraz: *Yaima*, yonagunieraz: *Daama*, okinaweraz: *Yeema;* japonieraz: 八重山列島 *Yaeyama-rettō*, baita ere 八重山諸島 *Yaeyama-shotō*) Okinawako Prefekturaren hego-mendebaldean dagoen uharte multzo bat da, Japoniaren mendekoa. 594,46 kilometro karratu inguruko azalera du eta ipar-ekialdean Miyako Uharteekin egiten du muga, horiek Ryukyu Uharteak uhartediaren zatia dira. Yaeyama Uharteak Japoniako uharte nagusietatik urrunen dauden uharteak dira eta herrialdearen hegoalderen dagoen puntua (Hateruma uhartea) eta mendebalderen dagoena (Yonaguni uhartea) bertan daude. Yaeyama Uharteen hiriburu politiko, kultural eta ekonomikoa Ishigaki da.

Yaeyama Uharteetan hainbat motatako espezie azpitropikalak eta landare tropikalak aurki daitezke, mangladiez gain. Uharte hauetan azukrea eta ananak ere ekoizten dira. Uharteak inguratzen dituzten koralezko uharriak bizitoki bikainak dira izurde, itsas dortoka eta arrain handiagoentzat, hala nola, manta-arrain era marrazo zurientzat. Gizakiak hara heldu arte, bale eta dugong ugari bizi ziren uhartedian. Esan beharra dago, Ryukyu Uharteetako dugong populaziorik handiena, garai batean, Yaeyama uharteetan egon zela. Aragusuku uhartean dugongak sagaratzen dituen *Utaki* bat dago, baina uhartean bizi ez direnak ezin dira bertara sartu, ez badute uharteko biztanleek eman dezaketen baimen berezirik. Gainera, esan ohi da baimenik gabe sartzen den kanpotar oro uhartetik indarrez kanporatua izango dela.

## Geografia 
Uharte hauek Ryukyu Uharte bolkanikoen hegoaldeko zatia osatzen dute. Yaeyama Barrutiak uharte multzo honen zatirik handiena bere gain du, Ishigaki eta Senkaku Uharteak izan ezik. Azken uharte horiek Yaeyamak sarritan aldarrikatu ditu.

### Biztanledun uharteak 
* border|22x22px Ishigaki Hiria
** Ishigaki Uhartea (*Ishigaki-jima*)
* border|22x22px Taketomi Herria (Yaeyama Barrutia)
** Aragusuku Uhartea (*Aragusuku-jima*)
** Hateruma Uhartea (*Hateruma-jima*)
** Iriomote Uhartea (*Iriomote-jima*)
** Kayama Uhartea (*Kayama-jima*)
** Kohama Uhartea (*Kohama-jima*)
** Kuroshima Uhartea (*Kuroshima*)
** Sotobanari Uhartea (*Sotobanari-jima*) (nahiz eta berez inor ez bizi)
** Taketomi Uhartea (*Taketomi-jima*)
** Yubu Uhartea (*Yubu-jima*)
** Hatoma Uhartea (*Hatoma-jima*)
* border|22x22px Yonaguni Herria (Yaeyama Barrutia)
** Yonaguni Uhartea (*Yonaguni-jima*)
Olibano

thumb|230px|Olibanoren erretxina.
**Olibanoa** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) *Boswellia thurifera* edo *Boswellia sacra* zuhaitzetik lortutako erretxina usaintsua da. Intsentsu gisa erabiltzen dute, eta somaliarrek otorduetan txikle gisa erabiltzen dute. Bere izena arabieratik dator,  ("esnea"), olibanoren zuhaitza jotzean ateratzen den izerdi esnetsuari erreferentzia eginez.

Olibanoa erritu erlijiosoetan erabiltzen dute. Mateoren Ebanjelioaren arabera (), Ekialdetik zetozen Hiru Magoek Jesusi emandako hiru opariak urrea, olibano eta mirra izan ziren. Kristautasunaren sorrerak olibanoaren merkatua pobretu zuen IV. mendean. Basamortutzeak Rub al-Khali basamortua zeharkatzen zuten karabanen ibilbideen erabilera zaildu zuena, eta 300. urte inguruan Ekialde Hurbileko partiar nomaden erasoaldien areagotzek, olibanoaren merkataritza amaitzea eragin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
And Now for Something Completely Different

***And Now for Something Completely Different*** (euskaraz *Eta Orain Zerbait Guztiz Ezberdina*), 1971ko Ian MacNaughton eskoziarrak zuzendutako esketx komedia film bat da. ''Monty Python's Flying Circus'' (1969-1974) komedia saioan oinarritua dago. Graham Chapman, John Cleese, Terry Gilliam, Eric Idle, Terry Jones eta Michael Palin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Umorezko 45 esketxez osatua dago:

# Nola ikustezin izan
# Animazioa: Titulu nagusiak
# Bere sudurrean grabatzailea duen gizona
# Hungariar esaldi zikindun liburuxka
# Animazioa - Eskuen lurraldea
# Bizarmozketa-makina baten suizidioa
# Ezkontz gida aholkularia
# Animazioa - Gurditxo haragijalea
# Animazioa - Daviden hostoa
# Eh? Eh?
# Fruitu frexkoen aurkako autodefentsa
# Kolonelaren oharra
# Infernuko amonatxoak
# Maritxuen koartel-militarra
# Animazioa - Printzea eta orbain beltza
# Kilimanjaro espedizioa
# Neskak bikinian
# Nahi al duzu nire lekura itzuli?
# Intermitentea
# Animazioa - Amerikar defentsa/laguntza
# Animazioa - Inoiz ez nazazu bizirik atzemango, polizia!
# Animazioa - Conrad Poohs eta bere hortz dantzaria
# Sagu musikalak
# Arteetan
# Esnebanatzailea seduzituz
# Munduko txantxarik dibertigarriena
# Animazioa - Emakume adindua autobusaren zain
# Animazioa - Auto hiltzaileak
# Animazioa - Venuz dantzaria
# Loro hila
# Basomutilaren abestia
# Sardezka zikina
# Animazioa- Etenaldi musikala
# Animazioa - Nola eraiki zenbait gauza interesgarri
# Banku apurreta
# Link ibaia
# Jendea eraikin garaietatik eroriz
# Animazioa - Metamorfosia
# Animazioa - Hiru tipo
# Gida aholkulari bokazionala
# Estorsioa
# Pearl Harbourreko gudua
# Etenaldi erromantikoa
# Urteko goi mailako tentela
# Animazioa - Amaierako tituluak

## Aktoreak 
Bakoitzak hainbat pertsonaia antzezten ditu:
* Graham Chapman
* John Cleese&nbsp;– Narratzailea
* Terry Gilliam&nbsp;– Animazioak
* Eric Idle
* Terry Jones
* Michael Palin
* Carol Cleveland
* Connie Booth

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kartzinologia

[thumb|e00px|[Mixera]]
thumb|Lanperna.
**Kartzinologia** krustazeoak ikertzen dituen zoologia eta biologiaren adarra da. Zientzia honek beste izenak ere baditu: **malakostrakología**, **krustazeologia** eta **krustalogia**. Zientzia honen espezialistari *Kartzinologoa*, *krustazeologoa* edo *krustalogoa* esaten zaio.

## Kartzinologo ospetsuak 

* Louis Augustin Guillaume Bosc
* Johann Friedrich von Brandt
* James Dwight Dana
* Charles Darwin
* Anselme Gaëtan Desmarest
* Johan Christian Fabricius
* Félix Édouard Guérin-Méneville
* Adrian Hardy Haworth
* William Perry Hay
* Johann Friedrich Wilhelm Herbst
* Thomas Henry Huxley
* Pierre André Latreille
* William Elford Leach
* Henri Milne-Edwards
* Alphonse Milne-Edwards
* Théodore André Monod
* Guillaume-Antoine Olivier
* Arnold Edward Ortmann
* Isabel Pérez Farfante
* Constantine Samuel Rafinesque
* Martin Rathke
* Antoine Risso
* Thomas Say
* Philipp Franz von Siebold
* Thomas Roscoe Rede Stebbing
* Karl Wilhelm Verhoeff

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Crustacea.net, Krustazeoen biologiari buruzko webgunea.
* :Crustacea: Tree of Life Web Project.
* :The Crustacean Society
* :[Edinburgoko Unibertsitatea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Edinburgoko_Unibertsitatea)ren bildumak.]
Hoplocarida

**Hoplocaridoak** (**Hoplocarida**) krustazeo Malacostracaren azpiklasea da. 19 gorputz-segmentu dituzte: 5 burukoak, 8 toraxkoak eta 6 abdomenekoak) gehi telson izenekoa. Animalia hauen ezaugarri nagusia hau da: toraxen bigarren parea handia da. Gaur egun 350 espezie ezagutzen dira, guztiak estomatopodoen ordenekoak.

## Sailkapena 
Martin & Davis-en arabera, hoplokaridoak azpiklase independentea da; beste sailkapenetan, aldiz, Eumalacostracaren superordena bezala sailkatzen zaie.

Stomatopoda ordena, Latreille, 1817.
: Unipeltata subordena, Latreille, 1825.
:: Bathysquilloidea superfamilia, Manning, 1967.
:: Gonodactyloidea superfamilia, Giesbrecht, 1910.
:: Erythrosquilloidea superfamilia, Manning & Bruce, 1984.
:: Lysiosquilloidea superfamilia, Giesbrecht, 1910.
:: Squilloidea superfamilia, Latreille, 1802.
:: Eurysquilloidea superfamilia, Ahyong & Harling, 2000.
:: Parasquilloidea superfamilia, Ahyong & Harling, 2000.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trufultruful ibaia

**Trufultruful ibaia** (baita ere **Truful-Truful** idatzita) Txileko Araucanía eskualdean dagoen ibaia da. Hegoaldera isurtzen da bere iturburutik, Conguillío lakutik kilometro gutxira, *Zahuelhue ibaiarekin bat egiteko*, Allipén ibaia Melipeuco-n eratuz. Bere ibilbidearen zati handi bat Conguillío Parke Nazionalean dago eta Llaima sumendiaren ekialdeko malda drainatzen du. *Truful-Truful ur-jauziak* ibaian daude.

## Kanpoko estekak 
* https://web.archive.org/web/20200329163522/http://www.exchile.com/guide/index.php/Truful_Truful_River Trufultruful ibaia exchile.com webgunean
Conguillío lakua

**Conguillío lakua** Txileko Araucanía eskualdean dagoen Conguillío Parke Nazionalean dagoen lakua da. Lakua, Llaima sumendiaren laba fluxu batek eragindako Trufultruful ibaiaren ur bilduak eratu zuen.
Allipén ibaia

**Allipén ibaia** Txileko Araucanía eskualdean dagoen ibaia da. Trufultruful eta Zahuelhue ibaien bidegurutzean eratzen da, Melipeuco parean. Trufultruful Conguillío lakuak eta Conguillío Parke Nazionalean kokatutako beste aintzira txikiek elikatzen dute.

Allipenen ibaiadar nagusia Curaco ibaia da, izen bereko ibaiaren bidez Colico lakuko urak jasotzen dituena.
Saioa Villanueva

**Saioa Villanueva Zarandona** (Sopela, Bizkaia, 1981eko urtarrilaren 3a) Bizkaiko politikari abertzalea eta maistra da. Sopelako alkatea izan zen 2011ko ekainaren 11tik 2015eko ekainaren 14ra.

Villanuevak ekainaren 11n bere alderdiko 7 zinegotzien babesa jaso zuen alkate izateko, Bilduko hautagaitza bozkatuena izan zen 2011ko udal hauteskundeetan. Gainontzeko zinegotziek (PNV eta PSE-EE) zegozkien hautagaien alde bozkatu zuten PPko zinegotzi bakarrak izan ezik, EAJren hautagaia saiatu zen Bilduri alkatetza kentzen, baina Villanuevak, hauteskundeetan bozkatuena izanik, bere gobernu taldea eratzea lortu zuen.

Legealdi horretan eta Saioa Villanuevaren agindupean, Sopelako Udala Bizkaian Bilduk gobernatzen zuen erakunde garrantzitsuena bihurtu zen.

Saioa Villanueva EH Bilduko alkateak 44.181 euro irabazten zituen urtean, koalizio abertzaleak goi-karguen laurden bateko beherapena onartu ostean. Hurrengo alkatea izan zenak EAJko Gontzal Hermosillak bere soldata %15,43ean igo zuen.

Sopelako Udalak 2013an lortu zuen aurretik pilatuta zeukan zor guztia kitatzea (1,3 milioi euro), eta 2013tik hasi zen aurrekontutik 438.000 euro bideratzen n inbertsioak egiteko.

EAJ eta EHBilduren babesarekin, "Sopelana" izena baztertu eta udalerriari ofizialki "Sopela" deitzea onartu zuten Bizkaiko Batzar Nagusiek 2013an. Lehenago onartu zuten izen berria Euskaltzaindiak eta udalbatzak ere.

## Erreferentziak
Elektralkiza

**Elektralkiza** Alkizako Arana bailaran dagoen minizentral hidroelektrikoa da, Mandabe errekaren urak baliatzen dituena.
alt=|thumb|427x427px|Elektralkizako biltegirako ubidea Ilunbe errekastoaren iturbegitik gertu
Mandabe errekaren urak baliatzea energia elektrikoa ekoizteko ahalegin asko izan ziren XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasiera. Lehen proiektua Jeronimo Arbilla Zubiarrainek egin zuen 1895ean, elektrizitatea usatu nahi baitzuen Tolosan zuen zerrategiko zerra mugitzeko. Ez zuen aurrera egin eta ondoren beste proiektu eta sustatzaile batzuk etorri ziren.

Elektralkizaren aitzindaria 1911an eraiki zen. Garaikoetxeko Inazio Urruzolak, Arritzagako Eusebio Zubiaurrek, Zumitzetako Markos Bengoak eta Antzietako Fermin Rotetak *Electra Alquizana* enpresa sortu zuten eta Bentzalaga baserriko lurretan, Mandabe errekan, zentral bat eraiki zuten. Errekan metro bateko altuerako eta 10 metro luzeko horma bat egin zuten eta horren ezkerreko muturrean kanal ireki bat zegoen, 345 m-ko luzerakoa, nondik ura desbideratzen zen. Kanalaren bukaeran 12 x 2,5 m-ko biltegi bat zegoen eta hortik 30 cm-ko burdinazko hodi bat ateratzen zen 46 m-ko bidea egiten zuena turbinan sartu arte. Turbina 25 zaldi-potentziakoa zen. Hortik Alkiza, Anoeta, Billabona eta Hernialde herriak eta *Echezarreta* paper-fabrika hornitzen ziren.

*Electra Alquizana*ko bazkideek 1919an Igarantzabal baserriko lurretan, Igaran errotatik uraz gora, beste zentral bat eraikitzeko eskaera egin zuten, *Central Eléctrica de Alquiza* izenarekin. 1921ean baimena ematen zitzaienean enpresa jada *Echazarreta* paper-fabrikari salduta zuten. Zentrala ofizialki 1923ko otsailaren 23an jarri zen abian.

Zentralak Ilunbe errekastoak Berandoain baserriko lurretan duen iturbegitik eta Bidani errekatik biltzen ditu urak. Ilunbe errekastoko urak 285 m-ko luzerako kanal baten bidez Bidani errekaren iturbururaino eramaten dira. Bien urak biltegira eramaten dira, 131 m3 biltegiratzeko gai dena. Biltegitik ura 139 m-ko eta 30 cm-ko hodi baten bidez turbinara eramaten da. Turbina 105 zaldi-potentziako zen.

*Electra Alquizana*k *Echezarreta*rekin eginiko tratuan zentral berriak Alkiza elektrizitatez hornitzea egon zen. Ondorioz, alkizarrei kuotak '''Argiaren zalea'* izeneko sozietate baten bidez kobratzen zitzaizkien, 1971an Iberduero herria argindarrez hornitzen hasi zen arte bi transformazio-zentro instalatuta.

Garai horretan *Echezarreta*k zentrala itxi zuen eta abandonaturik gelditu zen.

1982. urtean Polikarpo Odriozolak zentralaren instalazioak eta ustiatze-eskubideak erosi zituen. Obra handiak egin behar izan zituen: ur-hodia eta presa garbitu, turbina eta makineria konpondu eta hari berriak jarri. 1996an ekin zion berriz ere elektrizitatea produzitzeari.

*Elektralkiza''ko azpiegiturak badu bereizitasuna. Ura iturburuetatik zuzenan biltzen denez eta ubide bidez presara eramaten denez, ez zaio ibai-faunari eragozpenik jartzen uraz gora eta behera ibiltzeko, gainerako presa gehienek egiten duten legez.

## Erreferentziak
Eliza Erreformatuak

thumb|300px|Eliza Erreformatu nagusiak dituzten herrialdeak.
**Eliza Erreformatuak** historikoki Joan Kalbinoren doktrinarekin lotutako eliza kristau protestanteak dira. XVI. mendean sortu ziren lehen aldiz Europan, teologo erreformatzaileak buru zituen Erreforma protestantearen barruan, hala nola:
* Ulrich Zwingli
* Martin Bucer
* Heinrich Bullinger
* Pietro Martire Vermigli
* Théodore de Bèze
* Guillaume Farel
XVI. mendean zehar, Mendebaldeko Europako hainbat naziotara hedatu ziren, hala nola:
* Suitza
* Eskozia
* Frantzia
* Herbehereak
* Hungaria

## Antolaketa 
Erreformaren mugimendua ezarri zen nazio bakoitzak, jatorrian, bere elizaren gobernua antolatu zuen. Tokiko eliza edo kongregazio horietako batzuk mundu osora zabaldu dira, eta eliza gehienetan banaketak izan dira. Jatorrizko kalbinismoa irakasteko konpromisoa, oro har, doktrina ofizialaren definizioetan islatzen da, baina askok onartzen dute nolabaiteko malgutasuna doktrinan. 1999ko ikerketa batek 746 eliza erreformatu aurkitu zituen mundu osoan.

Beren iragan historikoa dela eta, Eliza Erreformatuek elkarrengandik independente izateko berezitasuna dute, bai doktrinaren aldetik, bai antolakuntzaren aldetik, gehienak Eliza nazionaletan federatuta dauden arren. Mundu mailan, Munduko Aliantza Erreformatua zen erakunderik garrantzitsuena (75 milioi kiderekin), 10 milioi pertsona zituen Kontseilu Ekumeniko Erreformatuaren aurrean. 2010eko ekainetik, bi erakundeek bat egin zuten Eliza Erreformatuen Munduko Elkartea eratzeko. Badira garrantzi txikiagoko eta ezaugarri fundamentalistagoak dituzten beste bi munduko erakunde ere: Eliza Erreformatuen Nazioarteko Konferentzia eta Munduko Anaitasun Erreformatua.

1973an, Europako Eliza Erreformatuek eta luterotarrek dokumentu teologiko bat sinatu zuten, Leuenbergeko Konkordia izenekoa, eta, horren bidez, 450 urteko eliza-banaketari amaiera eman zioten eta Eliza bateratu baten alde egitea erabaki zuten. Ordutik, Europako eta Latinoamerikako beste Eliza protestante batzuk eta Europako zazpi Eliza Metodistak elkartu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrerospen

**Berrerospena**, **erredentzioa** edo **erospena** erlijio askoren kontzeptu nagusia da, tartean kristautasunean, judaismoan edota islamean.

## Kristautasuna 
Berrerospena kristautasunaren dogma nagusietako bat da, Jesukristo "berreroslea" bezala aitortzen duena, gizateria heriotzatik salbatzeko eta Jainkoaren erregetzaren ateak irekitzeko gurutzean hil baitzen, gizateriarekiko maitasunagatik egindako sakrifizio batean.

Itun Berrian honela azaltzen dute:

## Hinduismo 
Indiako erlijioetan antzeko kontzeptu bat dute: prāyaścitta izenekoa. Berez ez du zentsu teologiko bat baizik eta bekatu baten askapen pertsonala da.

## Islama 
Islamean, berrerospena musulmana izatean lortzen da, eta Islamarekiko identifikazioa galduko duen ekintzarik ez egitean, zintzoa (iman) izatean eta ekintza bertutetsuak egitean.

## Judaismoa 
Judaismoan, berrerospenak (hebreeraz ''ge'ulah'') Jainkoari erreferentzia egiten dio, Israelgo herria bere erbestaldietan askatuz, Egiptokoan hasiz. Hasidismoan antzekotasunak proposatzen dituzte erbestealdiaren eta pertsona batek bere izaera ezaugarriak birfintzen dituenean lortutako berrerospen pertsonalaren artean, Talmudean honetarako iturririk ez dagoen arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentastomida

**Pentastomidoak** (**Pentastomida**, grezieratik *penta*, bost, eta *stomos*, ahoa) Krustazeo maxillopodoen azpiklase dira baina parasitismoaren ondorioz, oso aldatuta daude. Horren ondorizo, urtetan, onikoforoekin lotutako filo independente gisa sailkatu zitzaien. Gaur egun 144 espezie ezagutzen dira eta beste zortzi fosilak.

## Ezaugarriak 
Espezie hauek parasitoak dira. Ugaztunen, hegaztien eta narrastien arnas aparatuan egokitzen dira. Haien gorputzak 13 zentimetroko luzeraino eduki dezake eta har itxura osoa dute. Ostalariaren gorputzean heltzeko kitinazko azazkalak dituzte bi luzakin pare baten bukaeran. kutikula oso porotsua da eta kitinarik ez du. Ahoak, bestetik, barailarik ez du.

Hematofagoak dira, ostalariari odola xurgatzen diote. Dioikoak dira. Parasitismoa dela eta, beste krustazeoek dituzten elementu asko ez dituzte: ez antenarik, ez zirkulazio-aparatua, ez arnas aparatu, ezta ere gernu-aparatua.

Pentastomideoak krustazeoak direla erakusteko molekula-ikerketak eta kladistikoak egin dira (ernal-hazia, larbak, kutikula). Agian brankiuroetatik eratorriak.

## Sailkapena 
Martin & Davis-en arabera pentastomidoak horrela sailkatzen dira:

**Cephalobaenida** ordena Heymons, 1935
: Cephalobaenidae familia Fain, 1961
: Reighardiidae familia Heymons, 1935
**Porocephalida** ordena Heymons, 1935
: Armilliferidae familia Fain, 1961
: Diesingidae familia Fain, 1961
: Linguatulidae familia Heymons, 1935
: Porocephalidae familia Fain, 1961
: Sambonidae familia Fain, 1961
: Sebekiidae familia Fain, 1961
: Subtriquetridae familia Fain, 1961

## Bibliografia 
* :Martin, J. W. & Davis, G. E. (2001). *An Updated Classification of the Recent Crustacea*. Natural History Museum of Los Angeles County. pp. 132 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omnia vincit Amor

thumb|Paridis Judicium 1694 140|alt=Paridis Judicium 1694 140.jpg
**Maitasunak dena gainditzen du** esaldia (latinez : ***Omnia vincit Amor***, edo batzuetan ***Amor vincit omnia*** ) Virgilioren *Bukolikoak obraren* X. Eglogako 69. bertsoari egiten dio erreferentzia: "Maitasunak guztia gainditzen du; maitasunaren aurrean amore eman dezagun"; *(omnia vincit Amor; et nos cedamus Amori)*.

Artean eta literaturan oihartzun handiko topikoa izan da.

## Erreferentziak
Pedro Maria Mugika

**Pedro Maria Mugika Iparragirre** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1942) historialaria eta idazlea da.

## Eraginak 
Lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak Idiazabalen egin ondoren, Kimika ikasi zuen. Dena den, historia eta artearekiko zaletasuna izan du betidanik.

Idiazabalgo parrokoa zen Joakin Tolosaren ondoan hasi zen historialari lanetan, herriko artxiboa eta artelanak berreskuratzen. Familiatik ere izan du zaletasun honekiko eragina, izan ere bere osabetako bat Marcelino Guil artista katailunarra zen, Picassoren ikasle izandakoa, eta Gaudirentzako ere lan egindakoa.

## Egindako lanak 
Gipuzkoako ondare historiko eta artistikoaren zaintzarako Ibero taldeko kide izan da.

Euskal Herriko artxiboetan ikerketa lanak egin ditu.

Ignacio Iparragirre jesuitaren kolaboratzaile izan zen *"Idiazabal: Visión histórica"* liburua osatzerakoan. Serafin de la Hoz autorearekin ere lan egin zuen *"Fray Sebastian Elorza, servidor de los pobres"* liburua osatzeko.

Liburuez gain, prentsan hainbat artikulu ere argitaratu ditu.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* **Los ocho Santos de Idiazabal**. Kutxa fundazioa. 1994

## Erreferentziak
Wad-Raseko gudua

**Wad-Raseko gudua**, baita ere **Vad-Ras** edo **Gualdras** izenekin ezaguna (''wad-ra's'' 'uberka/goi harana'), 1860ko martxoaren 23an Espainia-Maroko Gerra gatazkaren barruan eman zen gudua izan zen. Espainiar armadak marokoarra garaitu zuen. Azken gudu honekin, espainiarrek beste birekin lortutako garaipena marokoarren aurkako zigor-operazioa borolbildu zuten (Los Castillejos gudua eta Tetuango gudua). Arazoen jatorria marokoarrak Ceutaren aurka ematen ari ziren erasoak zeuden baina baita ere Espainiako monarkiaren irudia hobetzeko beharra.

## Historia 
1860ko otsailak espainiarrek Tetuan hiria menperatu zuten. Armada espainiarrak Leopoldo O'Donnell (Espainiako Gobernu Presidentea) agindupean Tanger aldera abiatzea erabaki zuen. Martxoaren 23an Etxague, Ros de Olano eta Prim agindupean marokoarrak Wad-Rasen menderatu zituzten. Garaipena indar marokoarrak desegin zituen eta Mohammed IV.a Marokokoak bakea eskatu behar izan zuen. Wad-Raseko ituna Tetuanen, 1860eko apirilaren 26an, sinatu zen.

Gudu horretan Euskal Tertzioek paper garrantzitsua bete zuten.

## Fortunyren margolana 
Pradoko museoan 54x182 zm-ko oihal gaineko olio-margolana gordetzen da. Bertan Wad-Ras gudua deskribatzen da. Lana Mariano Fortunyk egin zuen, Bartzelonako Diputazioaren enkarguz.

## Kongresuko lehoiak 
Madrilgo Diputatuen Kongresuaren aurrean dauden lehoiak marokoarrei gudu horretan hartutako kanoiekin egin ziren. Horretarako brontzezko kanoiak urtu zituzten. Egilea Ponciano Ponzano espainiar eskultorea izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wad-Raseko ituna

## Kanpo-estekak 
* :Wad-Raseko guduari buruzko bideoa.
Romanesko

**Romaneskoa** (*Brassica oleracea var. botrytis*) *Brassica oleracea* espezietik eratorritako barazkietako bat da, azalore barietate bat. Batzuetan *romanesco aza*, *romanesco azalorea* edo *romanesco brokolia* ere esaten zaio.

## Historia 
Romaneskoa Italian dokumentatu zen lehen aldiz XVI. mendean Erromako eskualdean eta XIX. mendean *broccolo romanesco* izena eman zitzaion. Bai laborantza bai kontsumoa oso berriki hedatu dira mundu osoan.

## Ezaugarriak 
Familia honetako espezie guztiak bezala, C bitaminan, zuntz dietetikon, potasioan, fosforoan, azido folikoan eta karotenoideetan aberatsa da. Lurrunetan edo uretan egosia jan ohi da, baina gordinik ere jan daiteke.

Bere ezaugarririk deigarrienetako bat bere egitura geometrikoa da: romaneskoa osatzen duen infloreszentzia kopurua Fibonacci zenbaki bat da. Gainera, bere geometria autoantzekoagatik sarritan geometria fraktal naturalaren adibidetzat ematen da.

File:Vitoria - Huertas de Olarizu - Romanescu BT 01.jpg|Romanesko landareak baratzean
File:Romanesco broccoli texture.jpg|Infloreszentzien xehetasuna
File:Chou Romanesco-coupe longitudinale.jpg|Romanesko erdibitua, infloreszentzien barne egitura ikusgai

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norberto Oiarbide

**Norberto Oiarbide Mujika** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1922ko urriaren 18a - *Ib.* 1995eko abenduaren 27a) trikitilaria izan zen.

## Hasierak 
Idiazabalgo Benta Txiki izeneko bentan jaio zen. Benta hartan, dendari eta tabernari lan egin zuen. Saltzaile ibiltari ere bili zen, txatarra, erroskillak, ardi-larruak, trapuak eta kutxak saltzen.

Txikitatik zetorkion trikitirako zaletasuna. Etxean, aitak eta anaia zaharrenak ere jotzen zuten. 14 urterekin hasi zen ikasten, hasieran zurezko soinu zahar batekin eta ondoren Guerrini markako soinuarekin.

## Emanaldiak 
16 urterekin hasi zen ospakizunetan trikitia jotzen; gerrate garaian anaia soldadu joan zenean, haren ordez hasi zen. Batez ere ezkontzetan jotzen zuen soinua.

Jaietan eta plazetan ere jo izan zuen. Berak soinua jo eta beste bi lagunek dirua jasotzen zuten.

Nolanahi, Benta Txikin noiznahi soinua atera, eta bertan dantzaldiak antolatzen zirelako egin zen ezagun Oiarbide. Juanita Oiarbide arrebak ere laguntzen zion panderoa joz.

Pieza zaharrak zituen batez ere gustuko, eta haiek jotzen zituen.

## Bitxikeriak 
Gaztetan Arantzazura bizikletan joan zen egun batean, euria hasi eta soinua estaltzeko ezer ez zuenez, Zegamatik Idiazabalaino soinua joaz joan zen bizikletan, manilarra ukitu gabe.

## Omenaldiak 
1989an omendua izan zen Ordizian, Fernando Goenagarekin eta Paulo Urretabizkaiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moschiola

thumb|250px|*Moschiola indica*.
***Moschiola*** ugaztun artiodaktiloen generoko Tragulidae familiakoak dira. *Tragulus* generoko espeziekin aldatuta, *Moschiola*ko espezieek gorputzaren goiko aldean mantxak edo marra argiak dituzte.

## Banaketa 
Espezie hauek Asiako lurralde batzuetan aurkitzen dira: Indiako basoetan, Sri Lankan eta, ziur aski, Nepalen.

## Espeziak 
Orain gutxi arte espezie bakarra onartzen zen *Moschiola* generoaren barruan, baina 2005ean hiru espezie bereizi egin ziten:
* *Moschiola indica*
* *Moschiola meminna*
* *Moschiola kathygre*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desperately Seeking Susan

***Desperately Seeking Susan*** (euskara *Susan Etsi-Etsian Bilatuz*), 1984ko Susan Seidelman estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Rosanna Arquette, Madonna, John Turturro, Laurie Metcalf, Aidan Quinn eta Steven Wright aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Fort Lee (New Jersey), Roberta Glass (Rosanna Arquette) etxekoandre gaztea egunkarietako iragarkiak irakurtzeko zaletasuna du. Honela, iragarkien bidez "Susan etsi-etsian bilatuz" deritzon iragarki batek bere harreta bereganatuko du, hartan New York hiriko Battery Parken topatzeko hitzordua aipatzen da. Berak ere hura topatu nahi du horrela bere senarrarengadik ihes egiteko, arrakastadun mutil eder eta gartsua, baina Robertaren ametsak ulertzeko gai ez dena. Azkenean Robertak Susan Thomas (Madonna) topatzean, gora behera ugari biziko ditu, Susan bere nahieran eta bizitza abentura handi bat balitz bezela bizi den emakumea baita.

## Aktoreak 
* Rosanna Arquette: Roberta Glass
* Madonna: Susan Thomas
* Aidan Quinn: Dez
* Mark Blum: Gary Glass, Robertaren senarra
* Robert Joy: Jim Dandy, Susanen mutilaguna
* Laurie Metcalf: Leslie Glass, Robertaren koinata
* Anna Levine: Crystal
* Will Patton: Wayne Nolan
* Peter Maloney: Ian the magician
* Steven Wright: Larry Stillman
* John Turturro: Ray
* Anne Carlisle: Victoria
* José Angel Santana: Boutique jabea
* Giancarlo Esposito: Kale saltzailea
* Richard Hell: Bruce Meeker
* Rockets Redglare: Taxi gidaria
* Annie Golden: Bandako abeslaria
* Richard Edson: Egunkaridun gizona
* Ann Magnuson: Zigarrodun neska
* John Lurie: Bizilagun saxofonista
* Victor Argo: Taskal sarjentua
* Shirley Stoler: Jail Matron
* Arto Lindsay: Egunkariko langilea
* Kim Chan: Parkeko etxegabea
* Michael Badalucco: Brooklyngo tipoa
* Carol Leifer: Festako gonbidatua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Inshallah

**Inshallah**, **InshAllah** edo **In sha Allah** () arabierazko esaldia da, euskaraz "Jainkoak nahi badu" esan nahi duena.

Islamaren arabera, Mahoma etorri aurretik, Zeruaren eta lurraren sortzaile bat egon zen, *Allah-Taalai* deitzen zutena — Gorena —, *Al-ilahat* deitzen zieten beste jainko txikien izenaren aurka. *Allah* arabierazko hitzak Jaungoikoa esan nahi du; hau da, arabiar kristauek Jainko kristauari ere *Allah* deitzen diote. *Inshallah* esaldiak ez du erlijio jakin baten jarraitzaile izatea adierazi nahi.

Hitz hori jazoera bat gertatzeko desira adierazteko erabiltzen da sarri, beti ere, Jainkoaren nahiaren edo desiraren barruan dagoenean, bere Bedeinkapena zerbaiten edo norbaiten gainean emango duena. Adibidez, norbaitek zerbait bereziki egin nahi badu, oso zaila dela baldin badaki, Jainkoaren bedeinkapena eskatuko du hori gertatu aurretik edo egiten saiatu aurretik.

*Inshallah*ren erabilera Korandik dator, izan ere, Surat Al Kahf (18)-ek honela esaten du: "Eta inoiz ez esan ezertaz, bihar egingo dut horrelakorik. Zerbait ahazten duzunean, gogoratu zure Jainkoa".

Euskarazko "oxala", gaztelaniazko "ojalá" eta galizierazko eta portugesezko "oxala" esaldiek "Jainkoak nahi badu" esan nahi dute eta guztiak arabierazko *Inshallah* esalditik datoz. Denak Iberiar Penintsulako konkista musulmanaren garaian sortu ziren eta, zenbait eremu musulmanetan arabierak zuen nagusitasunaren ondorioz, hizkuntza horretatik mailegatutako hitz askoren adibidea da. Era berean, malteseraz, *jekk Alla jrid*; bulgarieraz, *"daĭ Bože*/"Дай Боже", "Български" eta serbo-kroazieraz *"ako Bog da*/ако Бог да" esamoldeak erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Mulgan

**John Alan Edward Mulgan** (Christchurch, 1911ko abenduaren 31 &ndash; Kairo, 1945eko apirilaren 26a), zeelandaberritar idazle, kazetari eta argitaratzailea izan zen. *Man Alone* eleberriagatik da ezaguna.

Auckland eta Oxfordeko unibertsitateetan ikasi ondoren, 1935ean *Clarendon Press* argitaletxean hasi zen lanean. Ezkerreko ideiez, Europako faxismoak izan duen gorakadak kezkatu zuen. 1936an Zeelanda Berriko gobernuak behatzaile izendatu zuen Genevako Nazioen Ligan. 1938an sartu zen armadan eta 1942an Ekialde Ertainera bidali zuten eta El-Alameingo guduan zeelandaberritarrekin borrokatu zuen. 1943an Greziara bidali zuten alemaniarren aurkako gerrilla ekintzak koordinatzeko eta horregatik Military Cross jaso zuen. 1945eko ANZAC egunako arratsaldean bere buruaz beste egin zuen, arrazoi ezezagunengatik.

## Lanak 
* *Poems of Freedom* (argitaratzailea, Londres, Victor Gollancz, 1938)
* *The Concise Oxford Dictionary of English Literature* by Sir Paul Harvey (laburtua eta argitaratua, Oxford, Clarendon Press, 1939)
* *The Emigrants: Early Travellers to the Antipodes* (Hector Bolithorekin, Londres, Selwyn and Blount, 1939)
* *Man Alone* (Londres, Selwyn and Blount, 1939)
* *Report on Experience* (Londres, Oxford University Press, 1947)
* *Introduction to English Literature* (Dan Davinekin, Oxford, Clarendon Press, 1947)
* *A Good Mail: Letters of John Mulgan*: edited by Peter Whiteford (Wellington, Victoria University Press, 2011)
Chato Galante

**José María Galante Serrano** edo **Chato Galante** (Madril, 1948ko apirilaren 27a, - *ib.*, 2020ko martxoaren 28a) espainiar presoa eta Giza Eskubideen eta Oroimen Historikoaren aldeko ekintzaile bat izan zen.

Diktadura Frankistan hainbat aldiz atxilotua, torturatua eta espetxeratua izan zen.
The Long Riders

***The Long Riders*** (euskaraz *Zaldizko Luzeak*), 1985eko Walter Hill estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. James-Younger taldearen gorabeheretan oinarritua dago. David Carradine, Keith Carradine, Robert Carradine, James Keach, Stacy Keach, Dennis Quaid, Randy Quaid, Christopher Guest eta Nicholas Guest aktoreek antzeztu zuten.

Soinu banda Ry Coder musikariak konposatu zuen. 1980ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmaren ziendapena jaso zuen.

## Argumentua 
AEBetako Gerra Zibilaren ondorengo urteetan, Hegoaldeko jende askok porrota onartzeari uko egiten zioten. Robert E. Lee jeneralarekin batera borrokatu zuen zenbait heroi konfederatu orain bidelapur bilakatu dira. Tartean, Missouriko larreetan jaun ta jabe dabilen James-Younger taldea, legezkanpo bizi diren banku eta tren lapurrak.

## Aktoreak 
* David Carradine: Cole Younger
* Keith Carradine: Jim Younger
* Robert Carradine: Bob Younger
* James Keach: Jesse James
* Stacy Keach: Frank James
* Dennis Quaid: Ed Miller
* Randy Quaid: Clell Miller
* Kevin Brophy: John Younger
* Harry Carey Jr.: George Arthur
* Christopher Guest: Charlie Ford
* Nicholas Guest: Bob Ford
* Shelby Leverington: Annie Ralston
* Felice Orlandi: Carl Reddick
* Pamela Reed: Belle Starr
* James Remar: Sam Starr
* Edward Bunker: Bill Chadwell
* Lin Shaye: Kate
* James Whitmore Jr.: M. Rixley
* William Traylor: Pinkerton agentziako agentea
* Bill Bryson: Banjo-jotzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hau Pei-tsun

**Hau Pei-tsun** (; Yancheng, 1919ko abuztuaren 8a - Taipei, 2020ko martxoaren 30a) Taiwango lehen ministroa izan zen 1990etik 1993ra. Armadako kide izan zen eta Bigarren Txina-Japonia Gerran, Bigarren Mundu Gerran eta Txinako Gerra Zibilean parte hartu zuen. Taiwango armada zuzendu zuen 1981etik 1989ra eta Defentsa ministro izan zen 1989 eta 1990 bitartean. Lee Teng-hui presidenteak 1990ean izendatu zuen lehen ministro, eta 1993 arte egon zen karguan.
Fluctuat nec mergitur

[thumb|*Fluctuat Nec Mergitur* [armarriaren goiburuan.)]]

"***Fluctuat nec mergitur*** " (FLVCTVAT NEC MERGITVR erromatarren inskripzioen estiloan) "olatuek astindua, baina ez hondoratua" esan nahi duen esamolde latindarra da. Joan Krisostomorena da.

Parisko hiriak goiburu gisa erabiltzen du bere armarrian.

## Erreferentziak
The Keep (filma)

***The Keep*** (euskaraz *Gotorlekua*), 1983ko Michael Mann estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. F. Paul Wilson idazlearen *1981eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Scott Glenn, Gabriel Byrne, Jürgen Prochnow, Alberta Watson eta Ian McKellen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1941, Bigarren Mundu Gerran zehar, Bizargorri Operazioaren ondoren, Wehrmachteko alemaniar soldadu talde bat aliatuen erasoaldietatik babesteko Errumaniako eskualde menditsu eta isolatu batera joango da. Bertan, errumaniar gotorleku misteriotsu bat egoitza hartuko dute, eskualdeko biztanleek eraikin horri buruz egindako oharpenei inongo kasurik egin gabe.

## Aktoreak 
* Scott Glenn: Glaeken Trismegestus
* Alberta Watson: Eva Cuza
* Jürgen Prochnow: Klaus Woermann kapitaina
* Robert Prosky: Aita Fonescu
* Gabriel Byrne: Erich Kaempffer maiorra
* Ian McKellen: Theodore Cuza doktorea
* W. Morgan Sheppard: Alexandru
* Royston Tickner: Tomescu
* Michael Carter: Radu Molasar
* Rosalie Crutchley: Josefa
* Wolf Kahler: SSko soldadua
* Bruce Payne: Mugazaina

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nicolas de Montreux

**Nicolas de Montreux** (Maineko Sablé, 1561-Paris, 1608) poeta, historia, eleberrigile eta antzerkigile frantziara izan zen. Literatura barrokoaren idazlea izan zen.

## Biografia 
1585etik aurrera apaiza izan zen. Mercœur dukearen (Philippe-Emmanuel Lorrainekoaren) liburuzaina izan zen. Dukea "Bretainiako gobernadorea eta Letren babesle" gisa aurkezten zen. Parisko Liga Santuaren alde jarri zen. Espetxean egon zen eta, azkenean, 1599an, Henrike III.a Nafarroakoaren zerbitzuan jarri zen.

Amadis de Gauleren hamaseigarren liburua egokitu zuen. Ollenix du Mont-Sacré izengoitiaz sinatzen zituen antzezlanak eta lan nagusiak. Artzain lan dramatikoen sortzaile gisa hartzen zaio. François Béroalde de Vervillerekin batera, Montreaux Pleiadea mugimendutik Henrike III.a Nafarroakoaren arteko literatura trantsizioaren adierazgarri da.

## Obra 
Hauek dira ezagutzen diren lanak:
; Antzerkia
* *Annibal*, tragedia
* *Athlette*, artzain antzerkia (1585)
* *Diane*, artzain antzerkia (1592)
* *Arimène ou le berger désespéré*, artzain antzerkia (1597)
* *Isabelle*, tragedia (1594)
* *Cléopâtre*, tragedia (1592)
* *La Sophonisbe*, tragedia (1601)
* *Joseph le chaste*, komedia

; Poesia
* *Heureuse et entière victoire obtenue sur les ennemis de Dieu à Cran, par le prince Philippe Emmanuel de Lorraine, duc de Mercœur*, Nantes, 1592.

; Eleberria
* ''Le Séziesme livre d'Amadis de Gaule traictant les prouesses et amours de Spheramond* (1577), artzain eleberria.

### Edizio garaikidea 
* *La Sophonisbe'', éd. D. Stone, Genève, Droz, 1976.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leila Aboulela

**Leila Aboulela** (Kairo, Egipto, 1964) arabieraz 'ليلى ابوالعلا') ingelesez idazten duen sudandar idazlea da.

Egipton jaioa, Khartumen (Sudan) hazi zen eta Khartoum American Schoolen egin zituen lehen ikasketak. Khartumgo Unibertsitatean ekonomia ikasi ondoren, Londresko Ekonomia eta Zientzia Politikoko Eskolan *M.Phil.* titulua eman zioten.

Luzaro bizi izan zen Aberdeenen, (Eskozia) eta egun Dohan (Qatar) da. Bere eleberriak *Orange Prize.1* sarirako hainbat aldiz izendatuak izan dira.

## Biografia 
Ama egiptoarra eta Sudangoa aita, Aboulela beti egon da sintonian kulturen arteko ñabardurekin. Sudanen hazi zen eta Estatistikan graduatu zen Khartumgo Unibertsitatean, Ondoren, London School of Economicsen amaitu zituen ikasketak, 1990ean Aberdeenera (Eskozia) joan zen arte, non pixkanaka bere talentua zabaldu zuen idazle gisa eta unibertsitatean eskolak ematen hasi zen.
## Bibliografia 
* 1999: *The Translator* , Grove Press, Black Cat (2006),  -  Elkhatim Adl'anek Arabierara itzulita
* 2001: *Coloured Lights* (ipuin bilduma )
* 2005: *Minarete* , Grove Press, Black Cat (2005), , Badreldin Hashimik arabierara itzulita https://en.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-8021-7014-51999: 
* 2011: *Lyrics Alley* , Grove Press (2011), Badreldin Hashimik arabierara itzulita
* 2015: *The Kindness of Enemies* , Weidenfeld & Nicolson (2015). - Badreldin Hashimik arabierara itzulita
* 2018: *Elsewhere, Home*, Telegram Books (2018)
* 2019: *Bird Summons* , Weidenfeld y Nicolson (2019)

## Sariak 
* 2000: Afrikako Idazkeraren Caine saria, "El Museo" lanagatik
* 2000: Eskoziako saria Saltire Societyren urteko lehen liburuari (zerrenda laburra), *The Translator* liburuari
* 2002: PEN Macmillan Macmillan Silver PEN Award (lista corta), "Luces de colores"
* 2003: Premio Race and Media (lista corta - serialización de radio drama), *The Translator*
* 2011: preseleccionado para el Premio de Escritores de la Commonwealth - Europa y Asia del Sur, *Letra Alley*
* 2011: Ganador de ficción de los Scottish Book Awards, *Lyrics Alley*
* 2018: Premio Saltire Fiction Book of the Year, en *otro lugar, hogar*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leila Aboulela's radio plays
Trufultruful ur-jauzia

**Trufultruful ur-jauzia** Trufultruful ibaiaren goiko eremuan, Txileko Araucanía eskualdean, kokatutako ur-jauzi edo turrusta multzoa da. Mendilerroko urek inguratzen duten basoarekin batera oasi bat sortzen dute Valle de la Luna del Llaima deiturikoaren erdian, sumendi homonimoen erupzioen emaitza. Horrela, ur-jauzi hauek Conguillio Parke Nazionalaren barne daude, Txile hegoaldeko flora eta fauna ugari biltzen dituena.

## Toponimia 
Bere izena *Truful-Truful* ahots mapudungunetik dator, ibaiaren eremu batean dauden ur-jauziak direla eta "jauziz jauzi" esan nahi du.

## Ezaugarriak 
Trufultruful ur-jauzia zakar bolkaniko batean txertatzen da, geruza basaltiko eta bolkanikoekin batera lautada bat sortu du, gutxi gorabehera 7 m-ko altuera duen ebaki batekin, ibaiak zeharkatzen duena, dagoeneko izendatutako jauziak sortuz. Gainera, inguruan, ibaiaren harana estali zuten antzinako glaziarrek izan zuten eragina egiaztatu daiteke, milaka urtetan zehar sortutako lur geruzak ikusgai egonik, ibaiek higatuta eta bertikalki moztuta daudenak.

## Kanpo estekak
Llaima sumendia

**Llaima** Txileko Araucanian kokatutako sumendia da. Forma koniko nahiko erregularra eta simetrikoa du, geruza-sumendi gisa sailkatuta, Llaimak 3.195 m-ko altitudea du. Temuco hiriko 72 km-ra ipar-ekialdean La Frontera-ko magalean dago, eta bertatik ikus daiteke.

Izena maputxe hizkuntzatik dator, nahiz eta zenbait desadostasun egon esanahiari buruz, izan ere, batzuentzat "hustubidea" edo "hobia" esan nahi du, 1873ko erupzioan kraterretik gertu agertu den arrail handi bat gogora ekarriz, edo beste itzulpen batzuen arabera, "zainak" edo " alarguna". Llaima herrialdeko eta Hego Amerikako aktiboenetzat jotzen da, XX. mendean sumendiaren 23 erupzio garrantzitsu izan zirearik, 1994an azkena. 2008ko urtarrilaren 1ean ,18.20an, Txileko orduan, izan zuen XXI. mendeko lehen erupzioa.

Conguillío Parke Nazionalaren barnean kokatzen da, eta bere araukarien basoengatik nabarmentzen da, kono bolkanikoa inguratzen duten zepa ugariak inguratzen dituztenak. Llaimaren edertasun eszenikoak lagundu du ingurua turismo helmuga garrantzitsu bihurtzen. Mendebaldeko maldan Las Araucarias eski gunea dago.
Marta Belenguer

**Marta Belenguer Mula** (Valentzia, ) espainiar aktorea da. *Camera Café* telesaioan Nacha Ruiz administratiboaren papera egiteagatik da ezaguna eta antzerkian eta zineman ere lan asko egin du.

## Biografia 
Zinema munduan bi laburmetrai ospetsutan aritu zen, Nacho Vigalondoren *7:35 de la mañana*, Oscar sarietarako hautagaia izan zena 2003an eta Vicente Villanuevaren *El futuro está en el porno*.

Hainbat telesailetan kapitulu bakan batzuk egin ondoren 2006an *Camera Café* telesaiorako aukeratua izan zen eta honek sona handia eman zion ==
### Filmeak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Monanthocitrus

***Monanthocitrus*** biologia generoa Rutaceae familiako bost landare loredun ezpeziekin.

## Espezieak 
* *Monanthocitrus bispinosa*
* *Monanthocitrus cornuta*
* *Monanthocitrus grandiflora*
* *Monanthocitrus oblanceolata*
* *Monanthocitrus paludosa*

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Botanika sistematikoa.
Florentina Tasende

**Florentina Tasende Elkoro Iribe,** Floren Taxende bezala ere ezaguna, (Sestao, Bizkaia, 1896ko martxoaren 8 a - Bilbo, Bizkaia, 1967ko maiatzaren 14a) politikaria, feminista eta kazetaria izan zen. Emakume Antifaxisten Elkarteko Euskal Herriko Komite Nazionalaren lehendakaria izan zen.

## Biografia 
9 anai-arrebako langile familia batean jaio zen Sestaoko Bizkaia kaleko 52. zenbakiko etxean. Tasende jaio eta denbora gutxira familia Bilbora joan zen bizitzera.

Ama, Rufina Elkoro Iribe, Gasteizen jaioa, etxekoandrea zen, eta aita, Esteban Tasende Luengo, Aranda de Dueron jaioa, La Salve garagardo enpresako langilea zen. Fabrika 1886an ireki zutenetik zen bertako langile. Aita ideologia sozialista sakoneko pertsona zen eta 1906an Bilbon izan ziren grebetan parte hartzeagatik atxilotua eta torturatua izan zen.

### Militantzia 
Florentina Tasende Eusko Abertzale Ekintza- ANV ko afiliatu eta kidea zen. 1933 urtean EAE-ANVko emakumeen Eusko Emakume Ekintza taldearen ordezkari izendatu zuten, eta urtarrilaren 29an, Bilboko Eusko Etxeako zuzendaritza batzordekide izateko aukeratu zuten.

Gerra zibilaren garaian, 1937ko urtarrilaren 10ean, Bilboko Astarloa kalean zegon *Hogar de la Mujer Moderna* delakoan, ezkerreko alderdietako beste emakume elkarteekin batera, Emakume Antifaxisten Elkartea (AMA), fundatu zen. Tasande elkarte honen Euskadiko Komite Nazionalaren lehendakaria izan zen. AMA elkarteak argitaratzen zuen *Mujeres* izeneko aldizkariko erredakzio taldeko kide ere izan zen.

*Mujeres* aldizkariko artikuluetan, Gerra Zibilaren garaian, erretaguardian emakumeek egindako lana goratu, bereziki erizainena, baina gerra garaian emakumeen egiteko ez zela hori bakarrik esan zuen, eta adibide bezala Margarita Nelken, Pasionaria eta Polixene Trabudua jarri zituen.

### Erbestea 
Paperak eta identitatea faltsutu, Bilbo utzi eta Bartzelonan bizi izan zen aldi batez.

Gerratearen ondoren, erbestean bizi behar izan zuen bere familiako kide guztiek bezala. 1942ko urrian, Perpiñang-etik irten eta Mexikora joan zen Nyassa itsasontzi portugaldarrean. Hasiera batean, Jaliscoko Guadalajaran bizi izan zen eta ondoren Mexikoko Distrito Federalen bizi izan zen. Bertan ezkondu zen.

Erbestetik Bilbora itzuli zen 1960ko hamarkadan, gaixorik ordurako. Bartzelonako ospitale batean egon ondoren, Basurtoko ospitalean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.pikaramagazine.com/2017/12/la-sede-de-mujeres-antifascistas-vascas-se-convierte-en-una-megatienda-de-zara/
* https://www.deia.eus/actualidad/historias-de-los-vascos/2020/02/15/republica-militantes/1018252.html
* http://www.juandelostoyos.com/pdf/TOYOS%20_%20Milicianos.pdf
* http://pares.mcu.es/MovimientosMigratorios/viewer2Controller.form
* https://www.academia.edu/9532658/_De_hero%C3%ADnas_viriles_a_madres_de_la_patria._Las_mujeres_y_el_nacionalismo_vasco_1893-1937_Historia_y_Pol%C3%ADtica_31_2014_pp._281-308
Rennes School of Business

**Rennes School of Business** Rennesen campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1990ean sorturik. 2019an *Financial Times* egunkari britainiarrak Rennes SB, Europako 56 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Horrez gain, Rennes SB doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. 13.800 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eduardo di Capua

**Eduardo di Capua** (Napoli, Italia, 1865eko martxoaren 12-Ibidem, 1917ko urriaren 3) abeslari eta musikagile italiarra izan zen.

## Garrantzia 
Eduardo di Capuak Italiako abesti ezagunetariko batzuk konposatu zituen, esaterako "'O sole mio" (Ene eguzki) ospetsua, abeslari askok grabatu duten abestia. "'O sole mio"ren partitura 1898ko martxoan idatzi zen, Odesa (Ukraina) hirian; bertan Di Capua bere aitarekin zegoen, musikaria eta musikagilea ere bai, kontzertu-itzuli bat egiten. Abestia egiteko emakume aitorenseme emakume bati Giovanni Capurro idazleak idatzi zion poema batean oinarritu zen. Oso ospetsuak izan ziren ere *Maria, Marì* (1899), Alfredo Krausek grabatu zuena, ''I' Te Vurria Vasa* (1900), Andrea Bocellik abestu duena.

## Abestiak 

* *Lo campaniello de la parrocchia* (1884)
* *Gnorsì* (1886)
* *Capille d'oro* (1887)
* *Margaretella* (1887)
* *Frunnella 'e rosa* (1887)
* *Rusinella* (1888)
* *'Achiave* (1889)
* *'Agrotta azzurra* (1889)
* *'Aserenata d'e nnamurate* (1889)
* *'E bersagliere* (1889)
* *Evviva 'o Rre* (1889)
* *Nennella mia* (1889)

* *'A ritirata d'e marenare* (1890)
* *Tiritì-tiritommolà* (1890)
* *'Osentimento* (1890)
* *'Aluntananza* (1892)
* *'Opumpiere* (1892)
* *Teh!... zuca cca!* (1892)
* *Carcioffolà* (1893)
* *'E gesummine 'e Spagna* (1893)
* *'Ombriaco* (1893)
* *Pecché, pecché, pecché* (1893)
* *Carmela 'e San Sivero* (1894)
* *Sott'ombrello* (1894)

* *Mo va mo vene* (1895)
* *'Amisturella* (1896)
* *Chitarra mia* (1896)
* *Muntagnola* (1896)
* *'Osole mio* (1898)
* *'Aserenata d'e rrose* (1899)
* *Maria, Marì* (1899)
* *I' te vurria vasà* (1900)
* *Nuttata a mare* (1900)
* *Torna maggio* (1900)
* *Filumè, Filumè!* (1901)
* *Serenatella nera* (1903)

* *Canzone bella* (1904)
* *'Erragazze* (1904)
* *L'urdema canzona mia* (1904)
* *'Afurastiera* (1906)
* *Pusilleco, Pusì* (1906)
* *Pene d'ammore* (1907)
* *Nun t'affaccià* (1908)
* *Rosa 'e maggio* (1908)
* *'Azarellara* (1909)
* *Mandulinata 'e notte'' (1916).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eduardo Di Capuaren erretratua.
Aza kizkur

**Aza kizkurra** (*Brassica oleracea var. sabauda*) aza landare mota biribila da, aza-hosto kizkurrak edo pikordunak buru trinko baten bilduta dituena. Jatorrizko aza landarea (*Brassica oleracea*) bezala, landare belarkara hau biurtekoa da, baina urteroko gisa landatzen da. Barazki estimatuak izanik, batez ere egosia jaten da.

## Ezaugarriak 
Berde ilun koloreko aza-hosto multzo bat du, gero eta argiago jartzen direnak landarearen buru edo kukuluan sartu ahala, berde-horixka batera iritsi arte.

Ezaugarri deigarriena hostoen gainazala da, ximur edo pikorrez betea dagoena, eta aza barietate honi izena ematen diona. Egitura berezi honek hostoak sendoago bihurtzen ditu, bai eguraldiarekiko (izozteak, elurra) bai sukaldaritzan (egosketan).

File:Cavolo7295.JPG|Hostoaren goiko epidermisaren xehetasuna
File:Cavolo7296.JPG|Hostoaren beheko epidermisaren xehetasuna

## Erabilera 
Aza kizkurren hostoak, oro har, hainbat modutan jaten dira: zopan, erregosita, uretan egosita edo lagungarri gisa. Hosto kizkurrak ondo mantentzen dira egosi ondoren eta horrek bereziki egokia egiten dute barrubeteak egiteko (betegarria hostoetan biltzen dira).

Kukulu gordin zuri-horia entsaladetan ere jan daiteke.

## Ikus, gainera 
* Buru-aza
* Aza berdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak