Antolakuntza

thumb|Giza talde bateko kideen antolaketa-harreman figuratiboen irudikatzea.
**Antolakuntza** edo **antolamendua** helburu jakin baterako elementu zenbaitek osatzen duten egitura edo sistema bat da. Adibidez, herri bateko jaiak prestatzeko antolakuntza bat behar da horretarako burutu behar diren lanen banaketa eta programazioa egiteko. Beste maila zabalago eta konplexuago batean, ekonomiaren antolakuntza ekonomian parte hartzen duten eragile eta faktore guztien arteko harremanen multzoa da. 

Bigarren Industria Iraultzatik eta, batez ere, XX. mendearen hasieratik, esan daiteke erakunde-munduan bizi garela. Erakundeen barruan jaiotzen gara, eta horietan hezten gara. Gure elikagaien kantitate handia erakundeetan erosten dugu, eta, gainera, horiek erakundeek ekoizten dituzte; eta gure denboraren zati handi bat horietan edo haientzat lan egiten ematen dugu. Gure aisialdiaz gozatzen dugunean edo gure jarduera espirituala garatzen dugunean ere, haiengana jotzen dugu. Hau da, gure bizitza gehiena erakundeetan edo erakundeekin harremanetan igarotzen da. Erakundeetan edo haiekin harreman estuan jaio, bizi eta hiltzen gara.

Are gehiago, antolamendua fenomeno bat da, zeinen agerpenak giza gizartea bera bezain urrunak baitira; hau da, hainbat gizabanakoren arteko antolaketa historiaurreko lehen familia komunitateetan, tribuetan, klanetan dagoen moduan etorri zen, zalantzarik gabe, gaur egun gizarte izenarekin ezagutzen dugun kolektibitate zabalago horren eraketaren aurretik.

Beraz, helburu jakin bat gauzatzeko, pertsonek, berariaz, egindako akordio gisa uler daiteke.​ Hau da, erakunde bat pertsonek beren ekintzak koordinatzeko erabiltzen duten tresna da nahi duten edo baloratzen duten zerbait lortzeko, hau da, beren helburuak lortzeko. Horregatik, erakunde bat giza behar bati erantzutea da, eta behar hori, asetzeko bidea.

Irabazizko erakundeetan, balio erantsi hori dibidenduak banatuko dituzten edo inbertitutako kapitala ordainduko duten erabilgarritasunetan islatzen da; irabazi-asmorik gabeko erakundeetan, berriz, beharrak asetzeko erabiliko dira, eta erabilgarritasunak lortu ahal izango dira kapitalari ordaindu gabe edo dibidenduak banatu gabe.
* Antolamendu informala harreman informalen multzoa da, hau da, esplizituki definitu ez direnak eta funtsean behar sozialei erantzuten dietenak, hala nola adiskidetasuna eta talde bateko kide izatea.

Erakundearen egitura erreala harreman formal eta informalen multzoan oinarritzen da.

Mintzbergen arabera, 5 elementu identifikatzen dira:
# Gailur estrategikoa: Hemen, enpresaren goi-zuzendaritza dago, erantzukizun globala duena. Funtsezko eginkizuna da erakundeak behar bezala funtzionatzen duela eta bere helburuak betetzen dituela bermatzea; hainbat zeregin ditu:
[thumb|[Henry Mintzberg|Henry Mintzbergek definitutako egitura tipikoa.]]
## Zuzeneko gainbegiratzea    
## Inguruarekiko harremana      
## Jarraitu beharreko estrategia adieraztea 
# Erdiko lerroa: Zuzendaritza nagusia eragiketen gunearekin lotzen duten zuzendariak dira. Esleitzen zaizkien eginkizunak hauek dira:      
## Goranzko eta beheranzko lotura bertikala    
## Haien arteko lotura horizontala      
## Bere jarduera-eremuan, erabakiak hartzea eta arazoak konpontzea 
# Eragiketen gunea: Ondasun eta zerbitzuen produkzioko oinarrizko lanaz arduratzen da. Oinarrizko funtzio hauek betetzen dituzte:       
## Inputen hornikuntza       
## Ekoizpena
## Merkaturatzea      
## Aurretiko funtzioetarako laguntza   
# Teknoegitura: Zuzendari ez diren eta lan-fluxuan parte hartzen ez duten analistek osatzen dute; aitzitik, diseinatu eta planifikatu egiten dute. Bi motatakoak egon daitezke:
## Egokitzapen-analistak: Erakundean egin beharreko aldaketak aztertzeaz arduratzen dira.       
## Kontrol-analistak: Enpresaren jardueraren jarraibideen egonkortasuna eta normalizazioa bilatzea da bere funtzioa.  
# Laguntza-langileak: Unitate espezializatuen multzo bat dira, eta ez dute zuzenean parte hartzen ondasunen eta zerbitzuen produkzioan; aitzitik, helburu dute erakundeari laguntzea zeregin eta zerbitzu espezializatuak emanez, hala nola garbiketa, segurtasuna, etab.

### Administrazio- eta informazio-sistemak 
Egitura guztiek funtzionatuko dute erabakiak hartzen laguntzeko erakundean ezarritako eragiketa-, administrazio- eta informazio-sistemetan oinarrituta. Oinarrizko sistema gisa, hauek egon daitezke: informazio operatiboko sistema; gerentziaren informazio-sistema; informazio exekutiboko sistemak, eta erakunde-komunikazioa erakundeko talde edo pertsonen arteko maila guztietan.

### Tratamendua 
Erakundea, benetan, tratamenduen bidez jartzen da martxan eta modu operatiboan. Horretarako, antolamendu-prozesuak eta jarraitu beharreko lan-eginkizunen fluxua diseinatuko dira, ordenari eta denborari dagokienez, erakundearen helburuak eta xedeak betetzeko.

## Ereduak 
Ereduak errealitatearen irudikapen sinplifikatuak dira, eta erakundea ulertzen laguntzen dute hainbat elementu kontuan hartuta. Hau da, erakundeak ikuspegi edo analisi-angelu desberdinetatik ulertzea da. Eredu horiek gainjarri egiten dira zenbait azterketatan, baina beti elkarren osagarri dira erakundeak ulertzeko. Hemen, eredu ohikoenak eta oinarrizkoenak azaltzen dira; horien aldaera asko daude, eta, gainera, erakundeei bereziki aplikatuak, baita eredu global horien faktore espezifikoen ereduak ere.

#### Erabakiak hartzeko mailak 
thumb|179x179px
Piramide alderantzikatu honetan erakusten da: bezeroa erakundearen existentziaren amaiera gisa, bai eta erakundearen erabaki-mailak ere; maila operatiboa, oinarrizkoena, non ohiko eta irismen laburreko erabakiak hartzen diren eta nagusiak edo gainbegiraleak eta langileak dauden; maila taktikoa edo tartekoa, non kudeatzaile funtzionalek edo sailetako gerenteek hartzen dituzten urteko epe laburreko erabakiak, eta, erpinean, maila estrategikoa, non gerente nagusiak, zuzendariek edo jabeek hartzen dituzten erabakiak, erakundearen bizitzaren epe luzean eragina dutenak.
#### Sailka edo organo funtzionalen arabera (organigrama) 
Hemen, erakundea sailka egituratzen da kontuan hartuta erabaki-mailak (piramidala) eta eskumenen, agintearen eta egin beharreko lanen arloen arabera.

#### Erabaki- eta aginte-mailen bat-egitea (piramidala) 
thumb|ezkerrera|245x245px
Hemen, erabakiak hartzeko mailaren eta autoritatearen araberako antolamendua ikus daiteke edozein erakunderen ohiko funtzioekin batera: merkaturatzea, ekoizpena edo eragiketak, finantzak eta giza-baliabideak edo pertsonala eta arlo edo funtzio guztiak globalki koordinatzen dituen zuzendaritza-funtzioa.

#### Erakunde-piramidea eta fluxuak 
Hemen, erakunde-piramidea honela banatzen da: zuzendaritza-lerroa edo gerentzia, teknoegitura eta laguntzako zuzendaritza-taldea, eta, halaber, erakusten digu informazio-fluxuak bertikalki eta horizontalki ibiliko direla erakundean, baita erabaki- eta kontrol-fluxuak ere, eta, oinarrian, ikuskatzaileek eta langileek edo oinarrizko langileek egindako eragiketen fluxua ikusten da, hala nola ondasunen edo zerbitzuen ekoizpena, salmentak, administrazio-lanak, etab.

#### Kalitate-zirkuluak eta langileen parte-hartzea 
Hemen, enpresako hainbat estamentuk proiektuak partekatzen dituzte. Zuzendaritzak, hierarkia erabakigarritik jaitsiz, proiektua azaltzen die langileei. Erakundeko bigarren mailako arduradunek proiektua eztabaidatzen dute, eta, adostutakoan, antolakuntza-oinarriari jakinarazten zaio. Lortutako aurrerapenak erakundean jakinarazten dira. Eraikuntza-erakunde kolektiboagoa eta parte-hartzaileagoa da, eta ez hain hierarkikoa.

#### Bezeroarentzat balioa sortzen duten jarduerak 
thumb|ezkerrera
Balio-kateak ordezkatzen du erakundea balioa sortu eta bezeroari emateaz arduratzen diren jarduera primario edo oinarrizkoetan, eta bigarren mailako jarduera batzuk, laguntzakoak, balioa sortzeko eta emateko jarduera primarioei laguntzen dietenak eta erakundeak irabazi-marjina bat lortzea ahalbidetzen dutenak.

#### McKinsey-ren 7s-ak 
thumb
McKinsey-ren 7s-en ereduak arreta berezia jartzen du antolamenduan, sistema gisa, eta elementuen arteko erlazioan, eraginean eta elkarrekiko mendekotasunean. Elementu horiek honako hauek dira: erakundearen egitura, estrategia, sistemak, ikuspegia eta balioak, trebetasunak edo gaitasunak, langileak edo giza baliabideak, eta erabakiak hartzeko, lidergorako eta jarduerak egiteko estiloa edo modua (ingelesez:  structure, strategy, systems, shared values, skils, staff, style, nondik 7s izena hartzen duen) Konplexutasun sistemikoaz ohartarazten gaitu, eta elementuak bi taldetan banatzen ditu, Hard izenekoak: estrategia, egitura eta sistema, eta soft elementuak: ikuspegia eta balioak, langileak, trebetasunak, estiloa.

#### Antolakuntzaren garapenerako penta 
Hemen, erakundearen funtsezko elementuak hartzen dira kontuan, eta, horien barruan, haren azpielementuak elkarren artean nola erlazionatzen diren eta nola eragiten duten, eta, gainera, erakundea merkatuarekin lotzen da. Barne eta kontuan hartzen ditu analisi prospektiboa eta garapenerako erakunde-ikaskuntza.

#### Kanbak 
thumb|Kanbak
Hemen, erakundeen jarduerak nabarmentzen dira, eta haien garapenari edo gauzatzeari buruzko azalpen labur bat eskatzen da. Bere erabilgarritasuna datza aditu ez direnei negozioaren antolaketa eta eredua komunikatu ahal izateko ikuspegi errezean, oinarrizko azterketa batean geratzen baita.

#### Eskumenak, gaitasun edo trebetasun giltzarriak 
Hemen aztertzen dira erakunde-piramidean sinbolizatutako antolaketa-faktoreak, merkatuari eta norberak dituen edo garatu behar dituen gaitasun eta trebetasun desberdinei dagokienez, hau da, dinamikoak.

#### Antolaketa denbora-dinamika gisa 
Hemen aditzera ematen da erakundeek plangintza estrategiko zein taktikoaren bidez aldatu behar dutela denboran zehar, egungo misio batetik etorkizuneko ikuspegi batera, etorkizuneko testuinguru jakin batera egokituta. Hau da, gaurko antolaketa eta biharkoa desberdinak izango dira, eta plangintzak ezarriko du ikuspegi hori lortzeko jarraitu beharreko norabidea.

#### Antolamendua eta ingurunea 
Hemen erakundea bere ingurunearekiko harremanetan bistaratzen da, eta honela banatzen da: mikro ingurune edo ingurune zuzena eta eta makro ingurunea edo ingurune ertaina. Mikro ingurune edo ingurune zuzenak barne hartzen ditu: lehiakideak, bezeroak, hornitzaileak, bazkideak edo kanpoko kolaboratzaileak eta beste erakunde batzuk; makro ingurune edo ingurune ertainak, berriz, faktore teknologikoak, politikoak, kulturalak, ekonomikoak, nazioartekoak, juridikoak, etab. Erakundea giroarekin lotuta ulertzeko aukera ematen du.

## Ikus, gainera 
* Lurraldearen antolakuntza

## Erreferentziak
## Bibliografia 
*Harold Koontz; Heinz Weihrich; Mark Cannice. Administración, una perspectiva global y empresarial. 14° edición. McGRAW-HILL, 2012
*JONES, GARETH R. TEORÍA ORGANIZACIONAL. Diseño y cambio en las organizaciones. Quinta edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2008.
*ROBBINS, STEPHEN P. y MARY COULTER. Administración. 10° edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2010.
*Pfeffer, J. (1987), Organizaciones y teoría de la organización,. Buenos Aires, El Ateneo.
*James Gary March, Herbert Alexander Simon. Teoría de la organización. Ariel, Barcelona 1961.
*Bernardo Kliksberg. El pensamiento organizativo: de los dogmas a un nuevo paradigma gerencial. Editorial Tesis/Norma. Decimotercera edición, 1994.
*Gareth Morgan. Imágenes de la organización. Alfaomega 1996. 
*Mintzberg Henry. The structuring of organizations, 1979.
## Kanpo estekak