open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matrize nilpotente

Aljebra linealean, N \in M_{n.n}(K) matrizea **nilpotentea** dela esaten da, baldin eta k \in \mathbb{N} existitzen bada, ezen N^k = 0\, baita.

## Teorema 
A\, matrize nilpotentea bada orduan bere determinantea nulua da.

### Frogapena 
A k ordenako matrize nilpotentea bada, A^k=0\,

Orduan: \det(A^k)=0\,

Hori dela eta: \det(A)^k=0\, ,hortaz, \det(A)=0\,

## Adibideak 
: 
M = \begin{pmatrix} 
0 & 1 \\
0 & 0
\end{pmatrix}

matrizea nilpotentea da, *M*2&nbsp;=&nbsp;0 baita. Orokorrean, edozein matrize triangeluar, bere diagonal nagusian zeroak dituena, nilpotentea da. Esaterako,
: 
N = \begin{pmatrix} 
0 & 2 & 1 & 6\\
0 & 0 & 1 & 2\\
0 & 0 & 0 & 3\\
0 & 0 & 0 & 0 
\end{pmatrix}

matrizea nilpotentea da, zeren

:
N^2 =   \begin{pmatrix} 
                    0 & 0 & 2 & 7\\
                    0 & 0 & 0 & 3\\
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0 
                 \end{pmatrix}

;\ 
N^3 =   \begin{pmatrix} 
                    0 & 0 & 0 & 6\\
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0 
               \end{pmatrix}

;\ 
N^4 =  \begin{pmatrix} 
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0\\
                    0 & 0 & 0 & 0 
               \end{pmatrix}
 baita.

Aurreko adibideek elementu nulu asko eduki arren, ohiko matrize nilpotenteekk ez dituzte. Esaterako,
: 
\begin{pmatrix} 
6 & -9 \\
4 & -6
\end{pmatrix}\qquad\text{eta}\qquad
\begin{pmatrix} 
5 & -3 & 2 \\
15 & -9 & 6 \\
10 & -6 & 4
\end{pmatrix}

matrizeak ber bi eginda nuluak dira, nahiz eta elementu nulurik ez izan.

## Kanpo estekak 
*  Matrize nilpotentea eta eraldatze nilpotenteak PlanetMath-en
The Birth of a Nation

**Herrialde baten jaiotza** (jatorrizko ingelesezko izenburua: **The Birth of a Nation**, jatorriz *The Clansman* izenburua zeraman, hots, "Klangizonak") 1915ean D. W. Griffit zuzendariak zuzendutako estatubatuar filma bat da.

Zine mutuko filma ospetsuenen artean sailkatzen da, era berean, oso polemikoa eta eztabaidatua ere izan zen, bertan arrazakeria deskribatu eta Ku Klux Klan erakundearen gorazarrea egin baitzen. Bere garaian zinemagintzako maisulantzat jo zen.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* "Herrialde baten jaiotza" filmeko irudiak ikusgai
1352 Wawel

**1352 Wawel** asteroide gerrikoan aurkitutako 1352. asteroidearen izena da. 1935eko otsailak 3an aurkitu zuen Sylvain Arendek Ucclen dagoen Belgikako Errege Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 CE** zen. Bere izena Wawel gazteluagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1353 Maartje

**1353 Maartje** asteroide gerrikoan aurkitutako 1353. asteroidearen izena da. 1935eko otsailak 13an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 CU** zen.

## Kanpo estekak
1354 Botha

**1354 Botha** asteroide gerrikoan aurkitutako 1354. asteroidearen izena da. 1935eko apirilak 3an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 GK** zen. Bere izena Louis Bothagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1355 Magoeba

**1355 Magoeba** asteroide gerrikoan aurkitutako 1355. asteroidearen izena da. 1935eko apirilak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 HE** zen.

## Kanpo estekak
Acciaccatura

eskuinera|thumb|Acciaccatura
**Acciaccatura** delakoa nota nagusi batetik beheko tonoerdi baterako distantziazko apoiatura bat da. Laguntzen duen nota edo akordearekin batera jotzen da. Azkar eten behar da, soinu errealak mantenduz. Literalki, "zanpaketa" bat da, bereziki arpegioan apoiatura labur eta biziki disonantedun apaindura.

## Kanpo estekak
Luxenburgoko Tourra

thumb|2007ko Luxenburgoko Tourreko 2. etaparen irteera.
**Luxenburgoko Tourra** urtero Luxenburgon ospatzen den etapatan banatutako txirrindularitza lasterketa profesional bat da. 1935etik urtero ospatzen da, 1944an izan ezik, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz.

2005etik 2.HC mailan dago UCIren arabera, eta gaur egun ekainean ospatzen da.

Txirrindulari askok parte hartzen dute Luxenburgoko Tourrean Frantziako Tourra prestatzeko helburuarekin. Ez dira inoiz txirrindulari euskaldunik izan podiumean. Hala ere, Euskaltel Euskadi (Jon Barrenetxearekin) eta Caja Rural-Seguros RGA (Jon Aberasturi eta Oier Lazkanorekin) talde euskaldunek postu onak lortu dituzte zenbait etapetan. Beste Euskal txirrindulari batzuk lasterketa honetan izan dira atzerriko taldeetan, Iñaki Barrenetxea, Tonissteiner-Saxon taldearekin edota Egoitz Gartzia, Cofidis taldearekin adibidez.

## Palmaresa 
**Oharra:** 2010ko Tourrean, Lance Armstrong hirugarren sailkatu zen, baina 2012ko urrian Dopinagatik zigortua izan zen eta 1998ko abuztuaren 1etik aurrera izandako kirol emaitza guztiak deuseztaturik daude.

## Palmaresa taldeka 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak
Saxo Bank

**Saxo Bank** online operatzen duen inbertsio banku daniar bat da. 1992an broker online bezala sortua izan zen *Midas Fondsmæglerselskab by Lars Seier Christensen* izenarekin. Izena *Saxo Bank*gatik aldatua izan zen 2001ean, bere banku lizentzia lortu ondoren.

Banku honek ez du sukurtsalik ez Danimarkan ezta gainontzeko herrialdeetan ere, ohiko banku produktuak ez baititu eskaintzen.

2009tik banku hau Team Saxo Bank txirrindularitza taldearen babesle nagusia da.

## Kanpo estekak 
* Saxo Banken webgune ofiziala
* Saxo Bank txirrindularitza taldearen webgune ofiziala
Nissl gorputz

[thumb|200px|Karraskari baten [hipokanpoaren Nissl tindaketadun sekzio histologiko baten irudia, zenbait neurona mota erakutsiz.]]
**Nissl gorputzak** (baita ere **Nissl granuluak** edo **substantzia kromofiloa**) basofilo metaketak dira, nerbio zelulen zitoplasman daudenak. Franz Nissl (1860-1919) neurologo alemaniarragatik jasotzen dute euren izena.

Granulu hauek erretikulu endoplasmatiko zimurra dira (espiralean jarritako erribosomekin, eta proteina sintesiko tokiak dira.

Nissl gorputzak dendriten lehen zatian eta perikarionean daude, axoian eta axoik konoan falta dira.

Bere presentziak kolorazio bizi bat nabarmentzen du, zaletasun handia baitute koloratzaile basikoengatik azterketa histologiko bat egiterakoan. Nissle gorputzen presentzia Nisslek garatutako tindatze selektibo baten bidez froga daiteke, ARNaren nukleoz kanpoko granuluak markatzeko erabiltzen den anilinazko tindatze batean oinarritzen dena.

Aldaerak agertzen dituzte baldintza fisiologiko batzuen aurrean, eta gaixotasun egoeren kasuan disolbatu eta desagertu egin daitezke (kariolisi).
Donna Hightower

**Donna Hightower** (Caruthersville, Missouri, 1926ko abenduaren 28a – Austin, 2013ko abuztuaren 19a) abeslari estatubatuarra izan zen. Oraindik oso txikia zela, Los Angelesera joan zen bizitzera. Oso gaztetatik gustatzen zitzaizkion gospel eta soul erritmoak baina hasieran Jazz musika ere interpretatu zuen.

1958an bere disko berria grabatu zuen: *Take One*. Bi urte beranduago, Europara bidaiatu eta Berlin, Paris eta Londres bisitatu zituen, Azkenik, Madrilera bidaiatu eta bertan instalatu zen 1969an. Hurrengoko urteetan, Espainiako hiriburuko jazz antzokietan abestu zuen.

1970ean bere lehenengo *single* espainiarra egin zuen, *Soy Feliz*, eta bi urte beranduago, Danny Danielekin elkartu zen *El vals de las mariposas* grabatzeko. Geroago, bere entzutea gutxiagotzen joan zen eta Estatu Batuetara bueltatu zen.

## Erreferentziak
La Guajira (departamendua)

**La Guajira** (wayuunaikiz: *Wajiira*) Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Guajira penintsulan, Karibeko eskualdean. Iparraldean Karibe itsasoarekin du muga, ekialdean Venezuela eta Karibe itsasoarekin, hegoaldean Cesar departamenduarekin eta mendebaldean Magdalena departamendua eta Karibe itsasoarekin. 20.848 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 985.498 biztanle zituen. Hiriburua Riohacha da (213.046 biztanle 2010ean). Guztira 37 udalerri ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zubiria, Pello, *Kolonbiako ikatzak soberan ditu Wayuu andreak* Argia, 2083 zenbakia. 2007ko apirilaren 8a.
1952ko Frantziako Tourra

**1952ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 39. edizioa izan zen. 1952ko ekainak 25etik uztailak 19 arte ospatu zen. 4.898 kilometroko ibilbidea egin zen 23 etapatan banatuta.

122 txirrindularik parte hartu zuten txirrindulari kopuru ezberdineko 12 taldetan banatuta. Proba soilik 78 txirrindularik amaitu zuten. Arlo honetan Italia eta Herbehereetako talde nazionalak nabarmendu ziren, proba euren txirrindulari guztiekin amaitzea lortu zutenak.

Edizio honetan igo ziren lehen aldiz Puy de Dôme eta Alpe d'Huez, eta telebista agertzen da lehen aldiz, eguneko etaparen irudiak diferituan emango dituena.

Edizio honen garailea izan zen Fausto Coppik proba batez beste 32,233 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|-
| 122 partehartzaile, 78 sailkatu
|
|}

## Mendiko sailkapena 
# Fausto Coppi 92 punturekin
# Antoni Gelabert 69 punturekin
# Jean Robic 60 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Italia

## Partehartzaileak 
A : Abandonatu egin zuen etapan zehar ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Benedikto V.a

**Benedikto V.a** (Erroma, ? - † Hamburgo, 965eko uztailaren 4a) Eliza Katolikoaren 131. aita santua izan zen 946. urtean.

Erromatarrek hautatua, ez zen Oto I.aren gustokoa eta horrek kargutik kendu zuen. Alemaniara bidali zuten; han, diakono bilakatu zen.

## Erreferentziak
Hirudun

**Hiruduna** elkarrengandik bi graduz banandutako bi noten arteko tarteari deritzo musikan.

Hirudunak **nagusiak** izan daitezke, bi graduen artean lau tonoerdi baldin badaude, edo **txikiak** hiru tonoerdi baldin badaude.

Hirudun nagusiak zein txikiak ohi tarte kontsonanteak dira.

Musika eskalan modu nagusian, tonikoa den I. gradua eta bitartekaria den III. graduaren arteko tartea hirudun nagusi batekoa da, modu txikiko eskalan, berriz, hirudun txiki batekoa.

## Ikus, gainera 
* Laudun

## Kanpo estekak
Joan XIII.a

**Joan** edo **Joanes XIII.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 972ko irailaren 6a) Eliza Katolikoaren 133. aita santua izan zen 965 eta 972 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Leon VIII.a

**Leon VIII.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 965eko martxoaren 1a) Eliza Katolikoaren 132. aita santua izan zen, lehenengo 963 eta 964 urteen artean Joan XII.a eta Benedikto V.aren aurrean aulkia beretzat eskatu zuenean, eta ondoren 964eko ekainaren 23tik aurrera, hil zen arte. Gaur egun Eliza Katolikoak antipapatzat du bere lehen fasean, baina aita santu legezko gisa bigarrenean. Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak izendatu zuen eta pornokrazia izeneko garaiaren ostean agindu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominique Burukoa

**Dominique Burukoa** (Baiona, 1952ko maiatzaren 23a) euskal zuzendari artistiko eta musikagilea da.

## Biografia 
Gazte gaztetik jazzari ekin zion, 1970eko hamarkadan *Hot Club de la Côte basque*ren presidentea zela jazz-ekitaldiak antolatu zituen. Filosofia ikasi zuen.

1978 eta 1985 artean ''Association pour la Diffusion et l'Animation Musicales en Pyrénées-Atlantiques* (A.D.A.M.P.A.) zuzendu zuen. Gero, Donibane Lohizune, Ziburu eta Getarian egoitza zuen Abesbatzen festibala antolatu zuen.

Tronpetataria, 2001etik aurrera *Just Friends Quintet* taldean dabil, hiru disko egin dituena. 2007an Arnaud Labastierekin batera *We'll be together again* diskoa atera zuen.

## Diskografia 
* Dominique Burukoa eta Arnaud Labastie, *We'll be together again* - Jazz aux Remparts (JAR 64018)
* Just Friends, *These foolish things* - autoekoizketa (2002)
* Just Friends, *Just you, just me* - Jazz aux Remparts (JAR 64015)
* Just Friends, *Hit that jive, Jack* - Jazz aux Remparts (JAR 64019)

## Bibliografia 
* *Anthologie bilingue de la poésie basque contemporaine*, egile asko - J&D éditions (1988)
* *Bertsularitza ou l'improvisation chantée en Pays Basque*, Dominique Burukoa eta Daniel Landart - Centre Culturel du Pays Basque (1989)
* *Bayonne*, idazle asko - Atlantica (2003)
* *À Feu et à sang'' Kristian Fredric - Pleine Lune
Ramiro Arrue

**Ramiro Arrue Valle** (Bilbo, 1892ko maiatzaren 20a - Donibane Lohizune, 1971ko apirilaren 1a) euskal margolaria izan zen.

## Biografia 
Hiru anaia artista, Alberto, José eta Ricardo, izan zituen eta Bilbon ikasten hasi zen. Lucas Arrue bere aitak, arte-bildumagilea zena, bere bilduma (tartean Goya bat) saldu zituen bere seme-alabeen ikasketak ordaintzeko. Parisko *Grande Chaumière Akademia* eskolan ikasi zuen. Montparnassen bizi zenean, Ignacio Zuloaga eta Francisco Durrio izan zituen lagun, baita Antoine Bourdelle eskultorea ere. 1911n *Salon des Artistes français* aretoan debutatu zuen.

1922an Philippe Veyrin eta William Boisselekin batera Baionako Euskal Museoa sortu zuen.

1925ean *Exposition Internationale des Arts Decoratifs* erakusketan urrezko domina lortu zuen. Baionan, Pauen, Estrasburgon, Bilbon, Kordoban, Buenos Airesen eta Montevideon izan zituen erakusketan. 1917an Donibane Lohizunera bizitzera joan zen eta 1929an Suzanne ezkondu zuen.

Francis Jammesen *La Noce basque*, Pierre Lotiren *Ramuntcho*, Joseph Peyréren *Jean le basque* eta Jean Poueighen ''Le Folklore des Pays d'oc* irudiztatu zituen. Bordelen estreinaturiko *Perkain'' operan ere lan egin zuen.

1943an, Ramiro Arrue oraindik espainiar herritartasuna zuela, Donibane Garazin atxilotua izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean berriro margotzeari ekin zion.

Bere bizitzaren bukaeran ekonomia arloan gorriak ikusi zituen eta 1971ko apirilaren 1ean hil zen birikako minbizi batek jota.

XX. mendeko euskal herritar margolaririk famatuena izan zen, kritikoen ustetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia eta margolanak.
Luigi Ganna

**Luigi Ganna** (Induno Olona, 1883ko abenduak 1-1957ko urriak 2) XX. mende hasierako txirrindulari italiar bat izan zen, Italiako Giroaren lehen garailea.

Bere kirol karrerako lorpenik handiena 1909ko Italiako Giroa irabazi izana da, non hiru etapa garaipen ere lortu zituen. 1910eko Italiako Giroan, Gannak beste hiru etapa garaipen lortu zituen eta 3. amaitu zuen sailkapen nagusian.

Frantziako Tourrean behin baino ez zuen parte hartu, 1908ko edizioan, 5. amaituz sailkapen nagusian

## Palmaresa 
**1906**
* Milan-Piano dei Giovi-Milan
* Coppa Val d'Olona

**1907**
* San Remo-Ventimiglia-San Remo
* Turin-Milan-Turin
* 2. Siziliako Giroan eta bi etapa
* 3. Lombardiako Giroan
* 4. Milan-San Remon

**1908**
* 2. Milan-Veronan
* 2. Milan-San Remon
* 2. Lombardiako Giroan
* 3. Erroma-Napoli-Erroman
* 5. Frantziako Tourrean

**1909**
* 20px Italiako Giroa eta 3 etapa
* Milan-San Remo

**1910**
* Milan-Modena
* Emiliako Giroa
* 3. Italiako Giroan eta 3 etapa
* 2. Italiako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Genova-Nizan

**1911**
* 3. Corsa delle Tre Capitalin eta etapa 1
* 3. Milan-San Remon

**1912**
* Fondo Handia

**1913**
* 3. Erroma-Napoli-Erroman eta etapa bat
* 5. Italiako Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1909ko Italiako Giroa

**1909ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen lehen edizioa izan zen. 1909ko maiatzak 13 eta 30 bitartean ospatu zen. 2.448 kilometroko ibilbidea egin zen 8 etapatan banatuta. Lehen edizio honen garaileak ibilbidea 27,260 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

115 txirrindularik parte hartu zuten, guztiak italiarrak lau izan ezik, frantziarrak zirenak, probako atzerriko ordezkaritza bakarra. 115 horietatik soilik 49k amaitu zuten proba. Garaileak proba betetzen eman zuen denbora ere zenbatu zen arren, sailkapen nagusia puntuka antolatu zen.

Luigi Ganna, hiru etapa irabazi zituena eta sei egunez liderra izan zena Italiako Giroaren lehen garailea izan zen, podioan izan zituen bi kideak Carlo Galetti eta Giovanni Rossignoli izan zirelarik. Sailkapen nagusia erabilitako denboraren arabera antolatu bazen, Rossignoli izango zen garailea, Luigi Gannari 37 minutu baino gehiago atera zizkiona.

## Etapak 
## Etapetako sailkapenak 
### 1. Etapa 
# Dario Beni
# Pesce
# Carlo Galetti

### 2. Etapa 
# Giovanni Cuniolo
# Luigi Ganna
# Louis Trousselier

### 3. Etapa 
# Giovanni Rossignoli
# Carlo Galetti
# Clemente Canepari

### 4. Etapa 
# Luigi Ganna
# Carlo Oriani
# Giovanni Rossignoli

### 5. Etapa 
# Luigi Ganna
# Carlo Galetti
# Ezio Corlaita

### 6. Etapa 
# Giovanni Rossignoli
# Carlo Galetti
# Luigi Ganna

### 7. Etapa 
# Luigi Ganna
# Giovanni Rossignoli
# Carlo Galetti

### 8. Etapa 
# Dario Beni
# Carlo Galetti
# Luigi Ganna

## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Bergheim

**Bergheim** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Bergheim (Alsazia), Frantzia
* Bergheim (Bavaria), Alemania
* Bergheim (Ipar Renania-Westfalia), Alemania
* Bergheim (Austria)
Vallcebollera

[thumb|300px|Udalerria [Alta Cerdanyan kokatua.]]
**Valcebollera**, izen zaharra **Vallsabollera** (katalanez; ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Cerdanya eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Historia 
1972tik 1985era herria Ocejak anexionatua egon zen.

## Demografia 
### Biztanleria 
2007an **Valcebollera** udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

### Etxebizitza 
2007an 65 etxebizitza zeuden, 19 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 46 bigarren erresidentzia ziren. 54 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 19 etxebizitza nagusietatik 14 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 5 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea 
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

## Ekonomia 
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 26 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 26 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (13 gizon eta 12 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 argiketaria.

2000. urtean **Valcebollera** udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak 
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

    400px|ezkerrera|Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa 
    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
Greg Minnaar

**Greg Minnaar** (1981eko azaroaren 13a, Pietermaritzburg) jaitsiera modalitatean munduko txapelduna izan den mendi-bizikletako txirrindulari hegoafrikarra da.

Gaur egun Santa Cruz Syndicate taldean aritzen da, Steve Peaten taldekidea delarik.

## Kanpo estekak 
* Greg Minnaarren webgune ofiziala
Gee Atherton

**George David Atherton**, **Gee Atherton** bezala ezagutua (Salisbury, Ingalaterra, 1985eko otsailaren 26a) downhill modalitatean aritzen den eta munduko txapelduna izan den mendi-bizikletako txirrindularia da.

*Animal Commençal* taldeko kide da bere anai arrebekin batera, Dan Atherton eta Rachel Atherton.

## Kanpo estekak 
* Athertontarren webgune ofiziala
Feldbach

**Feldbach** honakoa izan daiteke:

* Feldbach (Alsazia), Frantziako udalerria.
* Feldbach (Estiria), Austriako udalerria.
* Feldbach (Suitza), herria.
Rachel Atherton

**Rachel Laura Atherton** (Salisbury inguruan, 1987ko abenduaren 6a) downhill modalitatean munduko txapelduna izan den mendi-bizikletako txirrindulari ingelesa da.
 
8 urte zituela BMX bizikletetan ibiltzen hasi zen, eta 11 zituenean mendi-bizikletara pasatu zen.

*Animal Commençal* taldeko kide da bere anai arrebekin batera, Gee Atherton eta Dan Atherton.

## Kanpo estekak 
* Athertontarren webgune ofiziala
Dan Atherton

**Daniel Simon Atherton**, **Dan Atherton** bezala ezagutua (1982ko urtarrilaren 25a, Salisburytik gertu, Ingalaterra) jaitsiera eta 4X modalitatetan aritzen den mendi-bizikletako txirrindularia da.

*Animal Commençal* taldeko kide da bere anai arrebekin batera, Gee Atherton eta Rachel Atherton.

## Kanpo estekak 
* Athertontarren webgune ofiziala
Hagenbach

**Hagenbach** izan daiteke:

## Patronimoa
*Pierre de Hagenbach (1423-1474), franko-alemaniar militarra
*Karl Rudolf Hagenbach (1801-1874), suitzar historialaria

## Toponimoa
*Hagenbach, Renania-Palatinatuko udalerria
** Hagenbacheko harrapakina, bertan topaturiko altxor arkeologikoa
*Rivière Hagenbach, Ipar Renania-Westfaliako ibaia
*Hagenbach (Hassel), Saxonia-Anhalteko ibaia
*Hagenbach, Alsaziako udalerria
Hipokanpo

**Hipokanpoa** (latinez *hippocampus*, hau, aldi berean, grezierazko ιππος, hippos = zaldia, eta καμπος, kampos = Kanpe itsas munstroa) gizakiaren eta beste ugaztun batzuen burmuineko egiturarik garrantzitsuenetako bat da.

Lobulu tenporaleko azaleko materia gris bereko geruzei dagokienez egitura marjinal eta konplexutasun txikiagokoa da. Horregatik, alde batetik sistema linbikoaren eta bestetik arkiazalaren zati da, subikulua eta hortzdun birarekin batera eraketa hipokanpala osatuz. Gainontzeko garun azala bezala, egitura bikoiti bat da, garuneko bi hemisferioetan ispiluko irudiak diren bi erdirekin. Gizakietan zein beste primate batzuetan, hipokanpoa lobulu tenporalaren erdialde edo barnealdearen barnean dago, garun azalaren azpian. Itsas zaldi forma tipikoa da primateetan, baina beste ugaztun batzuetan forma ezberdinak ditu, bananarena esate baterako.

## Izena 
[thumb|Hipokanpo baten eta [itsas zaldi baten arteko alderaketa (László Seress neurozientzialariak, 1980).]]
Izena XVI. mendeko anatomista bat izan zen Giulio Cesare Aranziok eman zion, itsas zaldiarekin (*Hippocampus* generoa) antz handia zuela ikusi zuena.

## Kanpo-estekak
Lucien Van Impe

**Lucien Van Impe** (Mere, Ekialdeko Flandria, 1946ko urriaren 20a ) flandriar txirrindulari ohia da. 1969 eta 1987 artean profesionala izan zen.

## Kirol ibilbidea 
Igotzaile bikaina izan zen, bere garaiko hoberena eta historiako onenetako bat. Itzuli handietan eta, batez ere, Frantziako Tourrean nabarmendu zen. 15 aldiz parte hartu zuen Tourrean 1969-1985 bitartean, eta guztiak amaitu zituen. 1976ko edizioa irabazteaz gain, beste zortzi aldiz sailkatu zen sei lehenbizikoen artean. Mendiko sailkapena sei aldiz irabazi zuen.

Mendiko Sari Nagusia sei aldiz irabazirik (1971, 1972, 1975, 1977, 1981 eta 1983an), Federico Martín Bahamontes espainiarraren errekorra berdindu zuen. Hirugarren geratu zen 1971 eta 1975eko ekitaldietan, baina Eddy Merckxen gainbeherak eta Bernard Thévenetek lasterketa bertan behera uzteak 1976ko sailkapen nagusia irabazteko aukera eman zioten, berak mendiko beste sari bat besterik espero ez zuenean. Frantziako sari horiez gainera, hiru aldiz irabazi zuen Italiako Giroan mendiko sailkapenean (1982-1984), eta 1983an, Belgikako Errepide Txapelketa.

2008tik Veranda's Willems-Accent taldeko zuzendaria da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Memoire-du-cyclisme.net: Palmarès de Lucien Van Impe
Kariolisi

[thumb|350px|Bihotzeko bat izan zuen pertsona baten kariolisia eta zerrenda nekrotikoak erakusten dituen [mikrografia.]]
**Kariolisia** kromatinaren erabateko disolbaketa da, ADNasaren aktibitatearen ondoriozkoa den disolbaketa nuklear bat gertatzea esan nahi duena. Zelula kariolisiaren ondoren mikroskopioan soilik eosinak koloratutako orban uniforme bat bezala ikusten da. Kariolisiaren aurretik ohi kariorrexia gertatzen da, eta nagusiki nekrosiaren ondorioz gertatzen da, apoptosian kariorrexiaren ondoren ohi nukleoa *gorputz apoptotiko*etan disolbatzen den bitartean.

## Ikus, gainera 
* Apoptosi
* Nekrosi
* Piknosi
* Kariorrexi

## Kanpo estekak
Elisabeth Eidenbenz

[220px|thumb|eskuinera|[Elneko amaberrien etxe zaharberritua.]]

**Elisabeth Eidenbenz** (Wila, Suitza, 1913ko ekainaren 12a - Zurich, 2011ko maiatzaren 23a) irakasle eta erizaina izan zen; 1939an, Elneko amaberrien etxea sortu zuen, non Espainiako Gerra Zibileko eta Bigarren Mundu Gerran ehundaka ama errefuxiatu ziren. Espainiako Bigarren Errepublikako errefuxiatuak edo nazietatik ihes egiten zuten juduak ziren horietako asko.

## Biografia 
Elisabeth Eidenbenz Wilan jaio zen, Suitzan, 1913ko ekainaren 12an. Magisteritza ikasi eta lanean aritu zen, maistra, Suitzan hasieran eta Danimarkan gero.

Emakume honek arreta handiz jarraitu zituen Europa asaldatzen zuten mugimendu bortitzak eta apenas 20 urte zituen maistra gazteak Espainiako Gerra Zibilaren berri izan zuen. Une horretan erabaki zuen ahulenei laguntzea eta, oinarrizko zaintzan zertxobait trebatu ondoren, Elisabeth borondatez joan zen gerrako haurrei laguntzea, errepublikarren eremuan zegoen populazio zibilari, alegia.

Horrela, 1937ko apirilaren 24an, erizain bilakatu berri zen maistra Madrila iritsi zen, batez ere, gosez amorratzen deuden amak eta umeak helburu.

Espainiako Gerra Zibila amaitu zenean, Franco atera zen garaile eta diktadura ezarri zuen. Errepublikazale askok ihes egin zuten eta Pirineoz bestalde gorde ziren. Frantzia hegoaldea errefuxiatuz bete zen eta haurdun zeuden emakumeek ez zuten erditzeko leku egokirik izaten. Umea izan bezain pronto, errefuxiatuen barrakoietara itzultzen zituzten, suspertzeko betarik eman gabe. Egoera horretan, ez zen harritzekoa ia jaioberri gehienak eta baita ama asko ere, hil egitea.

Elisabethek ez zuen amore eman eta goseari eta hotzari aurre egiten saiatu zen. Desesperazio hartan, abandonatutako jauregi zahar bat aurkitu zuen Argelès-sur-Merko esparruaren ondoko Elne herrixkan. Ama izateko etxe hura 1939tik 1944ra arte izan zuen martxa eta 600 bat haur eta beste hainbeste amak lortu zuen han bizirautea.

Elisabeth ez zen matrona, ezta erizaina ere, baina errefuxiatuentzat lortu zuena gauza handia izan zen. Europa osotik iritsi zitzaizkien dirulaguntzak eta Gurutze Gorriaren bidez, geroago.

Lehendabizi Espainiako errepublikazaleak etorri baziren -400 bat-, Hitler agintera iritsi zenean, Alemaniatik ere etorri ziren, juduak gehien bat. Gutxienez 200 bat haur jaio zen Elnen.

Elisabeth Eidenbenz Vienatik gertu eman zituen azken urteak, Zurichen hil zen arte, 2011ko maiatzaren 23an. 97 urte zituen.

## Erreferentziak
Acubens

**Acubens** (α Cnc / α Cancri / 65 Cancri) Cancer konstelazioan dagoen izar sistema bat da. Bere izena arabierazko الزبانى Az-Zubana hitzetik dator, "pintza" (karramarroarena) esan nahi duena. 4,25 itxurazko magnitudekoa, Cancer konstelazioko laugarren izarrik dizdiratsuena baino ez da, Alfa Bayerren izendapena duen arren. Lurretik 174 argi urteko distantziara dago.

Sistemako osagai nagusia, **Acubens A**, era berean, izar bitar bat da -Ilargiak eginiko ezkutaketaren ondoren aurkitutako duplizitatea- bere osagaiak elkarrengandik 0,1 arku segundo bananduta daudelarik. Biak izar ia erabat berdinak dira, ustez sekuentzia nagusiko izar zuriak, Am motakoak; *m*k lerro metalikodun izarrak direla adierazten du. Izarretako bakoitza gure eguzkia baino 23 aldiz argitsuagoa da gure eguzkiarena baino bi aldiz masa handiagoarekin.

11 arku segundora, **Acubens B** 12 magnitudeko izar bat bezala ikus daiteke. Era berean, berari buruz bere duplizitatea izan ezik beste ezertxo ere ezagutzen ez den sistema bitar bat da. Acubens Bren bi osagaiak berdinak badira, bi nano gorri ahul izan daitezke. Acubens A eta Acubens B elkarrengandik gutxienez 600 unitate astronomikoko distantziara daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kortex entorrinala

**Kortex entorrinala** (ingelesezko latinismoz *Entorhinal cortex* bere siglak **EC** direlarik) burmuinetako oroimen-gune garrantzitsu bat da.

## Brodmann eremuak 
* 28 Brodmann eremua "gune entorrinal" bezala ezagutzen da.
* 34 Brodmann eremua "gune entorrinal dortsal" bezala ezagutzen da.

## Ikus, gainera 
* Alzheimer
* Parkinsonen gaixotasuna

## Kanpo-estekak
Burmuin-lobulu

**Burmuin-lobuluak** burmuin-azaleko zatiak dira, burmuina bere eginkizunaren arabera azpibanatzen dutenak. Jarraian garuneko lobulurik garrantzitsuenak aipatzen dira:

* Lobulu frontala: aurrealdeko zatian dago, Rolandoren artekaren aurrean. Honek higitzeko ahalmena ematen du (kortex motorra), arrazoitzekoa eta arazoak konpontzekoa, baita hizkuntzaren zati bat eta emozioak ere.

* Lobulu parietala: Rolandoren artekaren atzetik eta Silvioren artekaren aurretik dago; atzetik irudizko kanpoko arteka zutarekin muga egiten du. Kanpoko pertzepzio sentsorialez arduratzen da (eskuak, oinak, etab...): sentikortasuna, ukimena, pertzepzioa, presioa, tenperatura eta mina.

* Lobulu okzipitala: burmuinaren atzealdeko zatian dagoen lobulua da, animali askotan ondo zehaztutako mugak dituena, baina gizakian bere nortasun anatomikoa galdu duena. Irudiak sortzeaz arduratzen da.

* Lobulu tenporala: burmuinaren zati bat da. Lobulu okzipitalaren aurrean dago, Silvioren artekaren atzealdean eta behealdean, gutxi gorabehera loki bakoitzaren atzean. Egiteko garrantzitsua du ikus-ekintza konplexuetan, aurpegiak ezagutzea adibidez. Entzumena, oreka eta koordinazioaz arduratzen da. Burmuineko "usaimenaren gune primarioa" da. Entzumenetik datorren informazioa jaso eta prozesatu ere egiten du, eta orekari eusten laguntzen du eta herstura, gozamena eta haserrea bezalako emozio eta motibazioak erregulatzen ditu.

## Kanpo estekak
Michelbach

**Michelbach** honakoa izan daiteke:
* Michelbach (Alsazia), Frantziako udalerria.
* Michelbach (Austria), Austriako udalerria.
Silvioren arteka

**Silvioren arteka** edo **alboko arteka**, giza burmuina bere oinarritik bi aldeetan zeharka zeharkatzen duen arteka bat da. Bere izen arrunta Franciscus Sylviusgatik (1614-1672 jasotzen du, sendagilea eta Leidengo Unibertsitatean anatomia irakaslea zena.

## Anatomia 
thumb|ezkerrera|Burmuinaren oinarriaren ikuspegia, non alboko artekaren behealdeko zatia ikus daitekeen.
Bere behealdeko zatian lobulu frontala eta lobulu tenporala banatzen ditu, eta goialdekoan lobulu parietala eta tenporala. Bi burmuin-hemisferioetan dago, baina luzeagoa da ezkerrekoan.

Silvioren arteka burmuinaren garatzen den lehen arteketako bat da, giza umekiaren burmuinean haurdunaldiko hamalaugarren aste aldera agertuz.

Alboko artekak zenbait alboko adar ditu. Nabarmenetakoak eta arrunki aurkituenetakoak diren bi adar igokaria (bertikala ere deitua) eta adar horizontala dira, beheko zirkunboluzio frontala azpibanatzen duena. Silvioren artekak zeharkako zirkunboluzio tenporala ere badu, entzumen-kortexaren zati dena.

## Bitxikeria 
Albert Einsteinen burmuina zientziarentzat emana eta kontserbatua izan zen, eta anormaltasun bat zuen Silvioren artekan.

## Ikus, gainera 
* Hemisferioarteko arteka
* Erdiko arteka

## Kanpo-estekak
Kalkarinar arteka

**Kalkarinar arteka** burmuinaren kanpo burmuin-azalean dauden arteka ugarietako bat da, burmuin-hemisferio bakoitzaren barne aurpegiko atzealdeko zatian dagoena, ibilbide horizontal bat jarraituz, parietookzipital artekarekin bat egin arte (burmuin-hemisferioaren barnealdeko aurpegitik).

Arteka honek calcar avis edo Moran ezproi izeneko bentrikulu bat eratzen du.

## Kanpo estekak
Fosfodiesterasa

[thumb|Azido nukleiko baten nukleotido katea. [Fosfodiester loturak zirkulu batekin adieraziak daude.]]
**Fosfodiesterasak** edo **nukleasak** adibidez azido nukleikoetan, nukleotido baten pentosa eta beste baten fosfato taldearen artean ezartzen diren fosfodiester loturen haustura katalizatzen duten entzima hidrolasak dira. Bere lanak zelulen barnean APM ziklikoa eta GMP ziklikoaren kontzentrazioa erregulatzen du. 5 isoenzima daude deskribatuta. Gaur egun, fosfodiesterasen inhibitzaile bezala erabiltzen diren botikak daude (kafeina, aminofilina, sildenafiloa, etab...).

Hidrolizatzen duten lotura mota eta azido nukleiko motaren arabera sailkatzen dira.

## Motak 
[thumb|150px|[EcoRI errestrikzio enzimaren mozketa sekuentzia espezifikoa.]]
* Erribonukleasak. ARNko espezifikoak dira, eta, beraz, ARNasa edo RNasa ere deitzen dira.
* Desoxirribonukleasak. ADNko espezifikoak dira, eta, beraz, ADNasa edo DNasa ere deitzen dira.
* Exonukleasak. Polinukleotido baten 5' edo 3' muturretatik azken nukleotidoa banatzen dute. Erabat endeka dezakete azido nukleiko lineal bat.
* Endonukleasak. Polinukleotidoen barnean dauden fosfodiester loturak hausten dituzte. Enzima hauek ez dute mutur aske baten beharrik, eta, beraz, azido nukleiko zirkularrak moz ditzakete. Endonukleasa batzuk, ADNasa I eta ADNasa II kasu ez dira oso espezifikoak hidrolizatzen duten nukleotido sekuentziari dagokionez
** Errestrikziozko endonukleasak. Nukleotido sekuentzia oso espezifikoak ezagutu eta mozten dituzten endonukleasak dira. Entzima mota hau asko erabiltzen da ADN errekonbinatzaile tekniketan.
* Meganukleasak. Biziki espezifikoak dira. Proteinak aldatzen dituzte eta kaltetzen ari den mutazioa konpontzeko gai dira, gaixotasun zehatz bat eraginez. Ez dira *zin behatz*ekin nahastu behar, material genetikoa mozten duten nukleasak.

Gaur egun nukleasa mota hauek erabiltzen ari dira terapia molekularrean gaixotasunak tratatzeko asmoz. Zink behatzdun nukleasak "zink behatz"en domeinuek mutaziotik gertu dauden sekuentzia zehatzak ezagutzeko moduan diseinatzen dira, hala nukleasa domeinuak ADNaren kate bikoitza mozten duelarik. Behin mutazioa zuen sekuentzia ezabatu ondoren, kaltetutako genearen mutaziorik gabeko kopia bat sar daiteke, hala zelulak sekuentzia berreraikitzeko molde bezala erabili ahal dezan, baina inongo mutaziorik gabe. Nukleasa hauek zenbait abantaila eta desabantaila dituzte:

### Abantailak 
* Estrategia honekin ez da barneratzen sekuentziarik genoman, hala balizko mutazioak eragozten direlarik.
* Genearen sekuentzia mutatua konpontzen da.
* Eraginkortasun handia
* Ez dago kanpoko gene baten espresioa mantendu beharrik epe luzera.

### Desabantailak 
* Bideragarriak ex vivo terapietan
* Ahalmen inmunogeniko handia
* Bere kaltegabetasunari buruzko azterketak egin behar dira.

## Kanpo estekak
1356 Nyanza

**1356 Nyanza** asteroide gerrikoan aurkitutako 1356. asteroidearen izena da. 1935eko maiatzak 3an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 JH** zen. Bere izena Nyanza probintziagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Hemisferioarteko arteka

**Hemisferioarteko arteka** burmuinak euren artean gorputz kailukararen bidez elkartutako bi hemisferiotan luzetara banatzen duen arteka sakon bat da. Beste arteka batzuk Rolandoren arteka, Silvioren arteka eta barne arteka zuta kasu, hemisferioetako bakoitza burmuin-lobulu handietan banatzen dute, hauek, aldi berean, burmuin-zirkunboluzioak dituztelarik.

## Ikus, gainera 
* Kalkarinar arteka

## Kanpo-estekak
1358 Gaika

**1358 Gaika** asteroide gerrikoan aurkitutako 1358. asteroidearen izena da. 1935eko uztailak 21ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 OB** zen.

## Kanpo estekak
Jared Graves

**Jared Graves** (Toowoomba, Australia, 1982ko abenduaren 16a) BMX, downhill eta 4X modalitatetan aritzen den mendi-bizikletako txirrindularia da. 2008an BMX-eko munduko txapelketan bigarren postua eskuratu ondoren 2008ko Beijin-eko Joko Olinpikoetan parte hartzeko gonbitea jaso zuen, non 6. postua lortu zuen. 4X modalitateko munduko kopa bilakatu zen 2009ean, 8 lasterketatik 5 irabaziaz. 2009an ere, mendi-bizikletako UCI munduko txapelduna bilakatu zen Canberra, Australian.
Castelló de la Ribera

**Castelló** Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ribera Alta eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Toponimoaren inguruko eztabaidaren ondorioz izen ofiziala *Villanueva de Castellón* da. valentzieraz historian zehar erabili diren beste bi izen **Castelló de Xàtiva** eta **Vilanova de Castelló** dira.

2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.686 biztanle zituen.

## Izenaren gaineko gatazka 
Toponimo ofiziala, epaitegien barruko eta kanpoko eztabaida ugariren ostean, gaur egun *Villanueva de Castellón* da; Udalak errealitate hori aipatzen badu ere, bere web orrian **Castelló** herri izena ere erabiltzen du. Hor ez da *Vilanova de Castelló* agertzen, bai ordea AVLk argitaratutako jentilizio zerrendan.

Herriaren izena eztabaida gogorra bihurtu da XX. mendearen amaieran eta XXI.aren hasieran, jarrerak politizatuz eta muturreraino eramanez. Erabiliena eta herri izena "Castelló" zenez horixe ofizial bihurtzea proposatu zen alde batetik, "de la Ribera" herri homonimoekin bereziteko gehituta; gainera hiribildu (*vila*, *villa*) tituluak jatorri borbonikoa zuela ere irizten diote. Beste aldean Valentziako Erkidegoko eskuina, eskuin muturra eta sektore antikatalanistak proposamen honen kontrako jarrera azaldu zuten eta Valentziako Generalitatean PPk eta Unió Valencianak zuten boterea probetxatuz *Villanueva de Castellón* ofizial bihurtu zuten. Horren ondorioz urte gutxitan herriak izen ofizial asko izan du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Udalaren webgunea.
Antisistema

Politikan, **antisistema** gehienetan eskuineko alderdi politiko eta hedabideen aldetik ezker-muturreko gazte erradikalak eta euren ekimen publikoak (elkarreratzeak, adierazpenak, ...) izendatzeko erabiltzen den termino orokorra da. Terminoak sistema kapitalistari eta horren aurka (*anti* aurrizkiaz) jotzen duten pertsonegiten dio erreferentzia eta gehienetan modu gutxiesgarrian erabiltzen da, biolentzia erabili eta politikoki marjinaturik jarduten duten gazteak etiketatzeko, sarri azpikultura nahiz gorputz-estetika jakin batekin batera. Gehienetan ekintzaile hauek onartzen ez duten izendapena eta alternatiba gisa, *altermundialista* edo *antikapitalista* terminoak hobesten dituzte.

## Kanpo estekak
Burka

[thumb|[Afganistandar *chadri* daramaten bi emakume.]]

**Burka** (arabieraz: برقع ''burqu' * edo *burqa' *) zenbait islamdar tradizioetan emakumeek jendaurrean daramaten jantzia da. Burka oso bat osatzeko gorputza estaltzen duen ehun zabala (*jilbāb*), buruzapia (*ḥijāb*) eta aurpegiaren beloa (*niqāb*) beharrezkoak dira.

Jantzi honek Persian du jatorria, non egungo Afganistanen *chadri* izena duen. Handik Pakistan eta Indiara zabaldu zen. Europan normalean hitza *niqāb'' adierazteko erabiltzen dute eta herrialde batzuetan, adibidez Frantzian, emakumeei toki publikoetan janztea debekatu diete.

## Ezaugarriak 
Islamaren etorrera baino askoz lehenago basamortuetan du jatorria jantzi mota honek. Bi funtzio nagusi zituen: lehenik eta behin, haize bolada gogorren aurka babesteko balio zuen eta bigarrengo funtzioa emakumeenganako babesarekin loturik zegoen, eta talde bat beste batengatik erasotua zenean soilik erabiltzen zen.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abzu

**Abzu** edo **Apsu** (; ), **Engur** (, *LAGAB×HAL*; ; ; ) ur gezaz eginiko jainko bat da, Enuma Elishen aipatzen dena. *Goian zerua izendatua izan ez zenean, behean lur irmoa ere izendatua izan ez zenean, ez zegoen jatorrizko Apsu besterik, bere sortzailea, (eta) Mummu Tiamat, guztiak erditu zituena*. Bere ezkontidea zen Tiamatekin batera (ur gazia, iluntasuna eta Kaosaren irudikapena ere bada) Lahmu eta Lahamu jainkoen aita da (mangladiak), eta ondoren Ansar eta Kisarren sortzailea. Jainkoak ugaldu egin ziren Apsu eta Tiamat haserrarazi zituzten arte, hauek jainko berriak gainetik kentzea erabaki zuten, baina Eak Apsu aztikeria batekin menderatzea lortu zuen eta bere gainean ametsa jaurti zuen, ondoren hiltzeko. Eak "uren sakoneko amildegian" duen egoitzari Apsu deitzen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wernher von Braun

**Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun** (1912ko martxoaren 23a, Wyrzysk, Alemaniar Inperioa &ndash; 1977ko ekainaren 16a, Alexandria, Virginia, Ameriketako Estatu Batuak) alemaniar ingeniaria izan zen. Alemania eta Estatu Batuetako aeronautika teknologiako pertsonaia garrantzitsuenen artean kokatzen da.

Bigarren Mundu Gerran zehar, nazientzat suziriak diseinatzen lanean aritu zen. Ondoren, 1955an, NASAn sartzeko asmoz, estatubatuar herritartasuna bereganatu zuen. XX. mendeko suziri diseinatzaile nabarmenen artean dago, V2 suziria eta gizakia ilargira eraman zuten Saturno V suziria diseinatu baitzituen.

## Bizialdia 
Bere aita (Magnus Freiherr von Braun) banku garrantzitsu bateko zuzendari nagusia zen. Weimarko Errepublikan zehar, bere aita elikadura eta nekazaritzako ministroa izan zen. Aldiz, bere ama, Emmy von Quistorp, noblea zen. Zehazki, Prusiako Etxearen Jaunaren kide baten alaba. Txikitan, astronauta izateko ametsa zuen, eta bere helburua gizakia Ilargira heltzea zen.

Wernherren erlijio baieztapenaren ondoren, amak teleskopioa eman zion opari. Horren ondorioz, astronomiarako grina piztu zitzaion. Familia Berlinera joan zen 1915ean, eta bere aita Barne Ministerioan aritu zen. 1924an, Wernherrek 12 urte zituelarik, Max Valierrek eta Fritz von Opelek aurrerapenetan, jakin-mina adierazi zuen. Hain zuzen ere, autoetan ezarritako suzirien abiadura-erregistroetan. Hauen lanean inspiratuta, jostailuzko bagoi bati, su artifizialak erantsi zizkion kale jendeztatu batean, ezinegon handia eraginez. Udaltzainek atxilotu zuten bere aita iritsi zen arte, 1969 eta 1972 urteetan amerikarrak Ilargira eramango zituena.

1950eko hamarkadarako, von Braun jada ezaguna zen Estatu Batuetan herrialde horretako esplorazio espazialen bozeramaile gisa. 1952an, publizitate gehiago lortu zuen *Collier* aldizkarian (garai haietako astekari oso garrantzitsua zena) argitaratutako espazio-gaiei buruzko artikuluen bidez. Bere izena eguneroko ere bihurtu zen espazioaren esplorazioari eskainitako *Disney* telebistako hiru programatan parte hartu zuelako. Gizon bat Ilargian jartzearen balentria amerikarrak itzali egin zituen von Braun erasotzen zutenak nazien garaian langile esklaboak erabiltzeagatik.

## Heriotza 
[thumb|[Wernher von Braunen monolitoa]]
Braun 1977. urteko ekainaren 16an hil zen pankreako minbiziagatik, 65 urte zituelarik. Ivy Hill kanposantuan lurperatu zuten (Alexandrian, Virginia).

## Erreferentziak
Enuma Elish

thumb|300px|Marduk eta Tiamaten arteko borroka erakusten duen erliebe asiriarra.
**Enuma Elish** munduaren jatorria azaltzen duen olerki babiloniar bat da. **Enuma Elish**ek akadikoz "Goian -ean" esan nahi du, eta olerkiko lehen bi hitzak dira. Niniven dagoen Asurbanipalen (K.a. 669-K.a. 627) liburutegiko hondakinetan aurkitutako taulatxo batzuetan idatzia dago.

## Edukia 
Taulatxoetako bakoitzak K.a. 1200ean dataturiko idazkera kuneiformezko karakterezko 115 eta 170 lerro bitartean ditu. Olerkia bi lerroko bertsoez osatuta dago, eta bigarrenaren funtzioa lehena oposizio bidez nabarmentzea da. Adibidez:

Kosmogonia honen arabera, zeruak eta lurrak izena izan aurretik (izena ez izateak ez zela existitzen esan nahi zuen), ur gaziko jainkosa zen Tiamatek eta ur gezako jainkoa zen Apsuk jainko familia bat sortu zuten euren uren nahasketarekin, eta hauek, era berean, beste jainko batzuk sortu zituzten. Jainko berri hauek Apsu aztoratzen zuten, guztiak suntsitzea erabaki zuena. Baina horietako bat, Enki edo Ea izenekoa, Apsuren nahiei aurre hartu zien aztikeria bat eginez eta bere gainera ametsa isuriz, ondoren hiltzeko. Eak, edo Nudimmudek, jainko parrizidak, Damkinarekin batera, Marduk izan zuen, Babiloniako jainkoa. Aldi berean, Tiamat mendeku har zezan eta matxina zedin konbentzitua izan zen, bere senar berria zen Kinguri botere handia ematea erabaki zuen, eta patuaren taulatxoak eman zizkion. Jainkoek Marduk izendatu zuten Tiamaten aurka borrokatzeko, "jainkoen printze edo jainko goren" izendatua izateko baldintzarekin onartu zuen, azkenik, Tiamat garaitu eta hil zuen. Ondoren, Kinguri patuaren taulatxoak kendu zizkioten. Mardukek, poz algaraka, lan bikainak egitea planeatu zuen eta Eari esan zizkion. "Odola oreatuko dut eta hezurrak sortuko ditut. Izaki basati bat sortuko dut, "gizaki" deituko da. Jainkoen zerbitzura egon beharko du, eurak lasai bizi ahal daitezen". Kingu hiltzera zigortua izan zen matxinadaren buruzagia izateagatik, eta, honen odolarekin, Eak gizadia sortu zuen. Marduken omenez eraiki zen Esagila Etemenankin.

Olerkia Ordena eta Kaosaren arteko betiereko borroka da, Kaosaren aurka borrokatzen duen gerlariaren eredua erakusten baitu, sekula garaitzerik lortzen ez duen arren, hala, borroka etengabea delarik. Horregatik, argia eta ordenaren jainkoa den Mardukek Tiamat garaitu behar du, iluntasuna eta Kaosa irudikatzen duena.

## Kanpo estekak
Matrize idenpotente

Aljebra linealean. matrize karratu bat **idenpotentea** dela esaten da, bere karratuaren berdina bada. Hau da:
: M \, idenpotentea da,  M^2= M \, bada.

Adibidez, honako matrize hauek idenpotenteak dira:

::
A = 
\begin{pmatrix}
  2/3 & 1/3\\
  2/3 & 1/3\\
\end{pmatrix}

::
B = 
\begin{pmatrix}
  1 & 0\\
  0 & 1\\
\end{pmatrix}

::
C = 
\begin{pmatrix}
  1 & 0\\
  -1 & 1\\
\end{pmatrix}

Bere determinanteak 0 edo 1 balio du

## Kanpo estekak 
*  Matrize idenpotentea MathWorld-en
*  Matrize bereziak
1968ko Espainiako Itzulia

**1968ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honetako 23. edizioa izan zen. 1968ko apirilak 25 eta maiatzak 12 artean ospatu zen. 2990 kilometroko ibilbidea egin zen 18 etapatan banatuta, horietatik bi bikoitzak. Hasiera Zaragozan eta amaiera Bilbon izan zuen.

90 txirrindularik parte hartu zuten, 9 taldetan banatuak. 90 horietatik soilik 51 txirrindularik amaitu zuten proba.

Garailea izan zen Felice Gimondik proba batez beste 37,958 kilometro orduko abiaduran bete zuen, José Pérez-Francés espainiarra garaituz, beste behin Espainiako Itzulia irabazteko atarian geratu zena. Honela, Gimondi bihurtu zen hiru itzuli handiak irabazi zituen bigarren txirrindularia, urte batzuk lehenago Jacques Anquetilek egin zuen bezala. Jan Janssenek puntukako sailkapena irabazi zuen, eta Francisco Gabikak mendikoa.

Korritu ziren hamazortzi etapetatik, bost espainiarrek irabazi zituzten.

## Etapak 
## Parte hartu zuten taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sailkapenak 
Bost sailkapen egon ziren edizio honetan. Eta honakoak dira euren emaitzak:

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak 
* Espainiako Itzuliaren webgune ofiziala
Adobe Inc.

**Adobe Incorporated** (NASDAQ: ADBE) software ekoizle estatubatuarra da, 1982an sortua eta egoitza San Jose hirian duena, Kalifornian. Hasieratik multimedia eta sorkuntza softwareak garatu izan ditu, nahiz eta azken urteotan interneteko aplikazio softwareak ere jorratu.

Enpresa honen programa ezagunenak:
* Adobe Photoshop (marrazki matriziala)
* Adobe Illustrator (marrazki bektoriala)
* Adobe GoLive (HTML orrialdeak editatzeko)
* Adobe Reader, lehen Adobe Acrobat
* Adobe Premiere (film eraikuntza)
* Adobe InDesign
* Adobe Encore (DVD sorkuntza)
* Adobe Flash

## Kanpo estekak
Juventudes Navarras

**Juventudes Navarras** UPN nafar alderdi eskuindarreko gazte erankundea da. Espainiar nazionalismoa eta Espainiar nabarrismoa defendatzen ditu eta euskal abertzaletasuna eta euskal nabarrismoaren aurkaria da.

1984an Erriberrin sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
*  *Juventudes Navarras*-ko Webgunea
Jóvenes Demócratas de Navarra

**Nafarroako Gazte Demokratak** (gazteleraz: *Jóvenes Demócratas de Navarra*) CDN nafar alderdi eskuindarreko gazte erakundea zen. Alderdia 2011n desegitea erabaki zuenetik ez du jarduerarik erakutsi.

## Kanpo Loturak 
*  Nafarroako Gazte Demokraten Webgunea

## Kanpo estekak