open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Encarnación Águila Sánchez

**Encarnación Águila Sánchez**, **Encarna Águila** izenez ezaguna (Almeriako Huércal-Overa, 1971) Geologian lizentziatua. Kooperatibismoaren defendatzailea, 2008ko azaroan Kooperatiba Berritzaile Onenaren Arco Iris Saria jaso zuen. Natures S. Coop kooperatiba andaluziarreko gerentea da. 

## Historia 
### Prestakuntza-etapa 
Almeriako landa-herri txiki batean jaio zen, nekazari-familia batean eta txikitatik izan du zuzeneko harremana landa-lanarekin. Lau ahizpa izan ziren, bera bigarrena. Genero ikuspuntutik emakume gisa sozializatu zuten txikitatik, bizitza pribatuari lotutako zeregin eta rol jakinetan. Ikasle ona, beka lortu zuen Granadako Unibertsitatera joateko eta Geologiako Lizentziatura lortzeko. 

Familia-ekonomia mugatuak ostalaritzan eta jatetxeetan lan egitera bultzatuko du, oporretan, ikasketak ordaintzen laguntzeko. Horri esker ikasiko zuen modu autonomoan irauten eta bere baliabideak kudeatzen, bere interes profesionalaren esparruan aritzeko prestatzen jarraitzen zuen bitartean. 

### Ibilbide profesionala 
Ingurumen-hezkuntzan aritzen da, eta, ondoren, geologo gisa lan egiten du Sevillako Unibertsitateko laborategietan. Bertan, geologiako prestakuntza teknikoarekin jarraitzen du eta *spin-off*  bat sortzeko aukera ematen zaio, kanpoko kooperatiba gisa eratzen den lehenengoa izanik. Bere garapen profesionaleko arloa izanda, erronka onartzen du, are gehiago lan elkartuko kooperatiba formula berrikuntzarako eta enpresa-ekintzailetzarako modu bat denean.

Horrela, 2007an Emaplicada, S. Coop. And., kooperatibaren bazkide sortzaile bihurtuko zen. Enpresa honek ingurumen-azterketen aholkularitzan kokatzen du bere jarduna, non lurzoruaren eta materia mineralaren "osasun-egoera" diagnostikatzen espezializatua dagoen. Sei urtez gerente-karguan egon zen. 2008ko azaroan Kooperatiba Berritzaile Onenaren Arco Iris Saria jaso zuen.

2013tik Natures, S. Coop. And. enpresaren kudeatzailea da, oro har ondare naturalari eta bereziki geologikoari balioa ematen dion Andaluziako enpresa kooperatiboan. Bere ustez, funtsezkoa da jarduera bakoitzaren esperientzia bakarra izatea parte-hartzaileentzat, horregatik garatzen dituzten ekintzak ingurumen-hezkuntzara, ingurumen-prestakuntzara eta geoturismora zuzenduak izaten dira.  

2014an, Integrapp proiektu kooperatiboaren sorreran parte hartu zuen, Isoluciona, Natures, El Roble eta Aquasport kooperatibek osatua. 

### Kooperatibismoa eta gizarte-ekonomia 
Lan elkartuko kooperatibismoa defendatzen du, eta, hedaduraz, gizarte-ekonomia, beti ere bere balio eta printzipioekin bat. Kooperatiba bizimodu gisa ulertzen du, eta, horri esker, kezkak dituen pertsona bat da, jomuga eta helburu berriak dituena eta ikasten jarraitzeko interesa duena. 
Bere enpresa-proiektuetan nabarmentzekoa da Andaluziako Juntako Ekintzaileei Laguntzeko Lurralde Sareak eta Andaluziako Lan Elkartuko Enpresa Kooperatiben Federazioak (FAECTA) emandako laguntza. 

## Bibliografia 
* Monitoreo y buenas prácticas de liderazgos exitosos de mujeres. Federación Andaluza de Empresas Cooperativa de Trabajo Asociado (FAECTA). 2014.

## Erreferentziak
Ignacio Guerra

**Ignacio Guerra** (Ñuñoa, 1987ko irailaren 15a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Guzmán

**Sergio Guzmán** (1924ko ekainaren 20a - 2016) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hernán Haddad

**Hernán Haddad** (1928ko urriaren 5a - 2012ko maiatza) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Arnold Crawford

**Alice Arnold Crawford** (Fond du Lac, 1850eko otsailaren 10a – 1874ko iraila) estatubatuar poeta eta ipuingilea izan zen, hainbat aldizkaritan kolaboratu zuena. 1875ean, Chicagoko Jansen, McClurg & Co. argitaletxeak bere idazlanen hilosteko bilduma bat argitaratu zuen, ia berrehun orrialdekoa.

## Bizitza 
thumb|*A Few Thoughts For a Few Friends* liburuaren azala (1875)
Alice Arnold Fond du Lacen (Wisconsin) jaio zen 1850eko otsailaren 10ean. Lau urte zituela, aita hil zitzaion. Hamasei urterekin Fond du Laceko bigarren hezkuntzako eskolan graduatu zen ohoreekin.

Graduatu ondoren, hainbat urtez eskola publikoan irakatsi zuen eta musika klaseak eman zituen. Aldi berean, hiriko egunkarietarako idatzi zuen, eta haietako batean zutabe bat zeukan, folletoiak idazteaz gain. Bere poemak eta sketch laburrak hainbat aldizkarik argitaratu zituzten. Alexio Alexandrovitx Errusiako duke handiak Milwaukee (Wisconsin) bisitatu zuenean, Alice Arnold bertaratu zen eta ongietorriko poema bat eskaini zion.

1875ean, bere poemen bilduma bat kaleratu zen Chicagon, eta bigarren argitalpena urte batzuk geroago argitaratu zen.

## Lan hautatuak 
* *A Few Thoughts For a Few Friends*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodolfo Hammersley

**Rodolfo Hammersley** (Valparaíso, 1889ko ekainaren 10a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1912ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varvara Andreievskaia

**Varvara Pavlovna Andreievskaia**, jaiotzez **Orlova**, (; 1848 – San Petersburgo, 1915aren ondoren) errusiar haur literaturako idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
1848an jaio zen ofizial baten familian. Umetatik asko irakurtzen zuen, literatura ondo ezagutzen zuen eta Errusiako historiarekiko interesa zuen. 1884az geroztik, ipuin historiko laburrak idazten hasi zen, *Junaia Rossia* aldizkarian argitaratuz. Kaleratu zuen lehen ipuina *Padenie Menxikova* izan zen. 1889an idazlanak liburu moduan argitaratzen hasi zen: *Nianiny skazki* (1889), *Zorka* (1890), *Kolokoltxiki* (1890), *Detski mirok* (1890) eta abar. Errusiako historiako gertaerak hizkuntza sinple eta argiz kontatzen ziren ipuin laburrengatik egin zen ezaguna, batez ere: *Rasskazy deduxki pro seduiu starinu* (1899), *Naxi geroi-moriaki na Dalnem Vostoke i v Turtsii* (1900), *Predanie o tsare Alekseie Mikhailovitxe* (1901), *Vladimir Krasnoie Solnyxko* (1901), *Jermak* (1901), *Tri veka nazad* (1913), *Zolotoi krestik. Rasskaz iz epokhi Ivana Groznogo* (2. argitaraldia, 1915).

Grimm anaien ipuinak (1895), Miguel de Cervantesen *On Kixote Mantxakoa* (1896) eta Friedrich Schillerren *Wilhelm Tell* (1896) errusierara itzuli zituen.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emelina Peyrellade Zaldívar

**Emelina Peyrellade Zaldívar** (Camaguey, 1842 – *ibidem*, 1877) kubatar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Emilio Peyrellade kazetariaren alaba, Emelina Peyrellade Zaldívar Camagueyn jaio zen 1842an. Domitila García de Coronadoren arabera, hezkuntza ona jaso zuen, batez ere arteari eta literaturari dagokionez. Gaztetatik, idazketaren kulturari eman zion bere burua eta Camagueyko literatur giroarekin lotuta egon zen eta Kuba osoko idazleekin harremanak mantendu zituen. Idazle izateaz gain, itzulpengintzan espezializatu zen eta italierazko eta frantsesezko literatura gaztelaniara itzuli zuen. Bere itzulpenak hainbat aldizkaritan agertu ziren, hala nola *El Fanal*, *El Oriente* eta *El Popular*. Besteak beste, Gilen Telli buruzko idazlan bat itzuli zuen, 1861eko otsailaren 26an *El Fanal* aldizkarian argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tullyvallengo sarraskia

**Tullyvallengo sarraskia**, 1975eko irailaren 1ean, Ipar Irlandako Newtownhamilton udalerritik hurbil dagoen Tullyvallen herrian jazotako South Armaghekl Errepublikar Ekintza Indarrak burututako atentatua izan zen.

Nahiz eta Behin-behineko IRA une horretantxe su etenean egon, bere kide batzuk atentatu honetan parte hartu zutela uste da.

## Atentatua 
Gaueko 22:00 aldera, 2 irlandar errepublikar eraso fusiekin Tullyvallen herriko Orange Ordenaren kaperan sartu eta bertan zegoen jendea tirokatu zuten, 5 pertsona hil eta 7 zaurituz.
California 47ko sarraskia

**California 47ko atentatua** Espainiako poliziaren esanetan GRAPO erakunde terroristak 1979ko maiatzaren 26an Madrilen burututako eraso terrorista izan zen, hiriburuko erdiguneko Goya kalean dagoen California 47 kafetegi ospetsuan, Salamanca auzoan.

## Gertakariak 
GRAPOren eraso terrorista odoltsuena 1979ko maiatzaren 26an burutu zen Madrilen. GRAPOko kideek lehergailu indartsu bat jarri zuten California 47 izeneko erdiguneko kafetegi batean, Goya kalean. Bonbaren leherketa larunbat bateko 18:55ean izan zenez, une horretan jende ugari aurkitzen zen bertan. 9 pertsona hil eta 61 izan ziren zaurituak, horietako asko larritasunez. Kafetegiaren barrunbea guztiz txikituta eta kiskalita geratu zen.

## Epaiketa 
1981ean, Auzitegi Gorenak 270 kartzela urtetara kondenatu zituen taldeko lider ziren José María Sánchez Casas eta Alfonso Rodríguez García, atentatuaren errudunak izateagatik. Halaber, 150 milioi pezeta ordaintzera zigortu zituzten kalte-ordainetan. Beste bi kide ere auzipetu zituzten, Mercedes Herranz Arcones eta Juan Manuel Pérez Hernández; azken horri 8 urteko zigorra ezarri zioten, kolaborazioagatik. Hala eta guztiz ere, GRAPOk ez zuen inoiz atentatuaren egiletza onartu eta talde ultraeskuindar eta parapolizialek gauzatu zutela adierazi zuen behin eta berriz.

## Polemika 
GRAPOk ez zuen inoiz aitortu atentatua egin zuenik, eta eskuin muturreko taldeek eta talde parapolizialek egin zutela adierazi zuten. Modus operandia ez zen GRAPOrena, lehergaia bezala, Goma 2, ez zuen erakundeak erabiltzen; amonita eskuin muturrak erabiltzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Castro

**Miguel Castro** (1910eko abenduaren 12a - 1972ko ekainaren 12a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Bordes

**Henri Louis François Bordes** (Rives, 1919ko abenduaren 30a - Tucson, Arizona, 1981eko apirilaren 30a) historiaurreko frantziar ikerlaria izan zen, Paleolitoa ezagutzeko ekarpen handia egin zuena eta artefaktu arkeologiko multzoen azterketarako hurbilketa berri bat definitu zuena.

Eleberriak eta zientzia fikziozko eleberriak ere idatzi ditu **Francis Carsac** ezizenarekin.

## Kanpo estekak
Bizkaiko Abesbatzen Astea

**Bizkaiko Abesbatzen Astea** Bizkaiko Abesbatzen Elkarteak urtero Begoñako basilikan antolatzen duen kontzertu sorta da. 1974an sortu zen eta astebete irauten du.  

1973an hasi ziren antolatzen, Bizkaiko zenbait abesbatzak komenigarritzat jo zuten ekitaldi bat antolatzea, orduko taldeek egiten zuten lana erakusteko asmoz. Handik jaio zen Bizkaiko Abesbatzen Astearen lehen edizioa, 1974ko martxoaren 4tik 8ra. Bizkaitarrentzako leku enblematiko batean egiten dira kontzertuak: Begoñako Andra Mari Basilika.

Lehen edizio haren arrakasta ikusita, abesbatzak eta antolatzaileak animatu egin ziren ekitaldia urtez urte antolatzen jarraitzeko. Ordutik urtero antolatu dute, COVIDek bakarrik eten zuen Bizkaiko Abesbatzen Asteen katea, 2021eko edizioa bertan behera geratu behar izan baitzen pandemiaren ondorioz.
Fitxategi:GaraizarkoMahatsorriakBasilikarekin 01.jpg|Garaizarko Mahatsorriak abesbatza Basilikan
Fitxategi:Begoñako basilika - 18.jpg|Begoñako basilika

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aita Donostia Aste Musikala

## Kanpo estekak 
* 2013ko astearen egutegia Bizkaie.biz
* 2014ko astearen egutegia Bilbao.eus
* 2015eko astearen egutegia
Fernanda Montenegro

**Arlette Pinheiro Monteiro Torres** (Rio de Janeiro, 1929ko urriaren 16a ), **Fernanda Montenegro** izenez ezaguna, brasildar aktore eta idazlea da. "Brasilgo historiako emakume aktorerik handiena" deitzen diote askotan, zineman, antzerkian eta telebistan egindako lan zabalagatik.

Nazioartean aintzatetsia, Fernanda izan zen Emakume aktore onenaren Nazioarteko Emmy-a irabazi zuen lehen brasildarra, *Doce de Mãe* telesailean (2013) egindako lanagatik. Berlingo Zinemaldian Zilarrezko Hartza irabazi zuen eta Urrezko Globorako eta aktore onenaren  izendapenak jaso zituen *Central do Brasil* (1998) filmeagatik. 2013an *Forbes* aldizkariak Brasilen eragin handiena duen 15. ospetsua izendatu zuen.

1999an herrialdeko ohore zibil gorena eman zioten, Merezimenduko Ordena Nazionaleko Gurutze Handia, "Brasilgo arte eszenikoetan egindako lan bikaina aitortzeko". Orduko presidente Fernando Henrique Cardosok eman zion. Molière Saria bost aldiz irabazteaz gain, hiru aldiz São Pauloko Estatuko Gobernadorearen Saria ere jaso zuen.  Rio 2016ko Olinpiar Jokoen Irekiera Ekitaldian, Fernandak Carlos Drummond de Andraderen "A flor e a náusea" poema irakurri zuen, Judi Denchek ingelesera bikoiztua. 2022ko martxoan aktoreak Brasilgo Letren Akademiako (ABL) 17. aulkiaren kargua hartu zuen, Affonso Arinos diplomatikoaren ordez.

## Biografia 
Fernanda Montenegro Rio de Janeiron jaio zen klase ertaineko familia batean. Jaiotzean *Arlette Pinheiro Esteves da Silva* izena eman zioten. Bere aita Victorino Esteves da Silva arotza zen eta bere ama Carmen Nieddu, biak Rio de Janeirokoak eta Europako etorkinen seme-alabak.

Bere amaren aiton-amonak, Camilo Nieddu eta Maria Pinna, Sardiniatik etorritako etorkinak ziren, Minas Gerais-eko baserrietara lanera bidalitakoak. Bidaiatu zuten itsasontzian ezagutu ziren. Nekazaritza lanetan ez zuten luzaroan iraun, Rio de Janeirora bizitzera joatea aukeratu baitzuten, eta han jaio zen beren alaba Carmen. Aitaren aldetik, José Pinheiro da Silva eta Ana Albina Esteves portugaldarren biloba zen.

1950ean hasi zuen bere ibilbidea, *Alegres Canções nas Montanhas* antzezlanean, Fernando Torres senarrarekin batera.  Rio de Janeiron sortu berri zen TV Tupik kontratatu zuen lehen emakumezko aktorea izan zen, 1951n. Bere izena, Arlette, ohikoegia zen aktore batentzat eta izen sendoagoa eta deigarriagoa aukeratzeko eskatu zioten eta, izena gustatzen zitzaionez, Fernanda aukeratu zuen. 

1954an bere lehen paper nagusia jokatu zuen *A Muralha* telesailean, TV Tupi katearen lehen telenobela izan zena.

Bere bizitzan zehar, ehunka telesaio, antzezlan eta filmetan parte hartu du. Besteak beste, Ainda Estou Aqui pelikula sarituan.

1999an aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuten lehen artista brasildarra izan zen, *Central do Brasil* filmean egin zuen lanagatik.    Urtebete lehenago, pelikula horretan egindako lanagatik, Zilarrezko Hartza jaso zuen Berlingo jaialdian.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Celedón

**Luis Celedón** (Los Andes, 1926ko abenduaren 16a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Sánchez Casas

**José María Sánchez Casas** (Cádiz, 15 de mayo de 1942ko maiatzaren 15a - Kordoba, 2001eko urtarrilaren 28a) militante komunista, GRAPO erakunde biolentoaren sortzailetariko bat izan zen. Horregatik urte asko eman zituen kandestinitatean eta espetxean. Intelektual autodidakta eta margolaria izan zen.

## Biografia 
1975eko ekainan PCE(r) sortzeko batzarrean parte hartu zuen. Biltzar Nagusiaren partaidea aukeratu zuten ordaun. 1976ko urrian atxilotua eta espetxeratua izan zen. 1978an, berriro ere kalean, PCE(r) Bigarren Batzarraren lanetan aritu zen buru belarri. Lan politikorako zailtasunak zeudela ikusita, klandestinitatera igaro zen, eta, besteen artean, Pío Moa eta Fernando Hierro Chomónekin batera GRAPO taldeak sortu zituen.

1979an berriro ere atxilotua izan zen, GRAPO taldeen arduradun gisa. Hilketa batzuen ardura egokitu zioten, tartean Madrilgo California 47ko erasoan hil ziren 9 pertsona eta beste bi hilketa. Espetxean egon zen bitartean 18 gose-greba eraman zituen aurrera. 

1996ko apirilaren 10ean miokardio infartua pairatu zuen eta, ondorioz, hiltzekotan egon zen. Ondorio gisa kardiopatia latza gelditu zitzaion. Osasun egoera zela eta 1997ko uztailaren 20an askatu zuten, espetxean 18 urte egin ondoren. 

Espetxea utzita, Cádizera itzuli zen eta han antzerkia zein margolaritza landu zituen; halaber PCE(r) alderdiarekin jarraitu zuen lanean. Haren lanak erakusketa desberdinetan erakusteko aukera izan zuen eta 2001ean Cádizko Inauteriaren nazioarteko kartelen lehiaketa irabazi zuen.

2000. urtean, egoera larrian, ospitalera eraman zuten. 2001eko urtarrilaren 28an hil zen, Kordobako ospitalean, bihotz-transplantea izateko itxoiten ari zenean.

## Lanak 
Antzerki zuzendaritzan eta margolaritzan aritu zen. Quimera eta La Tralla taldeen zuzendaria izan zen. Hogei antzerki-lanak idatzi zituen eta argitaratu gabe dauden bi eleberri: *Noveno círculo* eta *La Maraña*. Baita irrati- eta telebista-gidoi ugari idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Fito Rodríguez(https://eu.wikipedia.org/wiki/Fito_Rodr%C3%ADguez): "Aspaldiko adiskideari agurra", Zuzeu webgunea, 2025-03-03.]
Patricio Etcheverry

**Patricio Etcheverry** (Santiago, 1943ko martxoaren 6a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josune Aramendi

**Josune Aramendi Perez** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1994ko ekainaren 5a) bertsolaria eta irakaslea da.

## Bizitza 
Lorea Perez eta Iñaki Aramendiren alaba da. Bera baino ahizpa nagusiago bat dauka. Ingeles Filologia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, Gasteizen, ondoren Filologia Hispanikoa Burgosko Unibertsitatean.

Irakasle dihardu Soraluzeko eskola publikoan.

## Bertsolari ibilbidea 
Etxetik datorkio Aramendiri bertsozaletasuna, txikitatik izan du bertsoa oso presente.  Aitona eta bereziki haren anaia oso bertsozalea zen, eta  Josunek eskolan, 5.mailan,  Juanjo Respaldizarekin hasi zen eta harekin sakondu zuen bide hori.

12 urterekin hasi zen bertsotan. Bere lehenengo plazak Bizkaiko Eskolartekoan eta BBK sariketan egin zituen. Harrezkero, besteak beste, honakoetan kantatu du: urtero antolatzen den Markina-Xemeingo Akerbeltz gaztetxeko urtarrileko saioan eta Bizkaiko Taldekakoan Akerbeltzen antxumak taldearekin. 2018an parte hartu zuen lehenengoz Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.
Fernando Aire "Xalbador" eta Lazkao Txiki ditu bertsolari kuttunenak.

Txapelketetako esperientzia ederra eta era berean oso exijentea iruditzen zaio. Idazle bat: Liburu bat: Kontrako eztarritik.Idazle bat: Leire Bilbao. Aktore bat: Aitziber Garmendia. Kantari bat: Gorka Urbizu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bukaerako agurra. Ondarroa (Bizkaia) 2025-01-06
* Hasierako agurra, Ondarroa (Bizkaia) 2025-01-06 
* Ganbarako gaia. Lemoa (Bizkaia) 2023-11-25
Bromoprida

**Bromoprida** konposatu organiko aromatikoa da C14H22BrN3O2 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Narritagarria da.

Dopaminaren antagonista da eta ezaugarri hori medio goragalea eta okadak tratatzeko sendagai gisa balia daiteke. Ez du erabilera zabalik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinitaprida

**Zinitaprida** konposatu organiko aromatikoa da C21H30N4O4 formula duena, amiden klasekoa bentzamiden taldekoa. Solidoa da.  Narritagarria da.

Zinitapridaren ezaugarriak medio sendagai gisa usatzen da arazo gastrointestinalak tratatzeko, adibidez, errefluxu gastroesofagikoa, dispesia eta gastroparesia. Espainian *Blaston*, *Cidine*, *Gapulsid* markekin eta generiko gisa merkaturatzen da.

Albo-ondorio nagusia logalea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatakua

**Tatakua** ( eta ) Paraguaiko landaguneetako labe tradizionala da. Harrizko oinarri trinko baten gainean eraikitzen den ganga-formako labe bat da, adreiluzko eta melazaz ondutako buztin gorrixkaz egina. Tatakua oso sustraituta dago Paraguaiko kulturan. Izan ere, Paraguaiko hainbat janari tipiko prestatzeko erabiltzen da, hala nola xipa, paraguaitar zopa eta chipa guasua, batez ere Aste Santuan.

## Etimologia 
*Tatakua* guaranierazko terminoaren euskararako hitzez-hitzezko itzulpena su-zulo da. Berez, *tatakua* hitza *tata* eta *kua* hitzez osatuta dago, zeinean *tata* hitzak su esan nahi duen guaranieraz eta *kua*, berriz, zulo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aita Donostia Aste Musikala

**Aita Donostia Aste Musikala** Aita Donostia Abesbatzak urtero Donostian antolatzen duen kontzertu sorta da. 1998an sortu zen eta aste baten barruan eskaintzen dira kontzertuak, horietako bat Aita Donostia Abesbatzak berak eskaintzen duela.  
[thumb|[Jose Gonzalo Zulaika|Aita Donostia]]
Abesbatzetarako musika-aste hau 1998an hasi zen antolatzen, abesbatzako zuzendari Jabier Alberdik eraginda, komenigarritzat jotzen baitzuen honelako ekitaldi bat antolatzea, taldeek egiten zuten lana erakusteko asmoz. Donostiarrentzako eta Aita Donostia musikagile handiarentzako leku enblematiko batean egiten dira kontzertuak: Donostiako Kaputxinoen elizan, Gipuzkoa Plazatik gertu.  

Lehen edizio hartan arrakasta lortu zutenez animatu egin ziren ekitaldia urtez urte antolatzen jarraitzeko. Ordutik, COVIDek bakarrik eten ahal izan du urteroko astearena, 2021eko edizioa bertan behera geratu behar izan baitzen pandemiaren ondorioz, 2020koa aldiz, urrian egin behar izan zuten, ekainean egitea ezinezkoa izan zen.

## Aita Donostia abesbatzak aste musikalean egi dituen ekarpen batzuk 
Abesbatzak 1998tik urtero parte hartu du Musika Astean. Hona hemen abesbatzak eskaini dituen pieza batzuk: 

* Rossiniren Meza Txikia,
* XVIII. mendeko Misa Ferialis (anonimoa),
* Réquiem (G. Faure),
* Felipe Gorritiren Meza.

Fitxategi:Composer Rossini G 1865 by Carjat - Restoration.jpg|Rossini
Fitxategi:FauréPirou1905.jpg|Gabriel Fauré
Fitxategi:Karl Jenkins (detail).jpg|Karl Jenkins
Fitxategi:Le père Aita Donostia.PNG|Aita Donostia
Fitxategi:Felipe Gorriti Guaixe.jpg|Felipe Gorriti
Fitxategi:Iñaki Maritxalar Oskarbi 2024 02.jpg|Iñaki Maritxalar (Oskarbi)
Fitxategi:Treku Oskarbi 4.jpg|Joxe Luix Treku

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Bizkaiko Abesbatzen Astea
## Kanpo estekak 
* 2013ko astearen egutegia Bizkaie.biz
* 2014ko astearen egutegia Bilbao.eus
* 2015eko astearen egutegia
Patricia González Gutiérrez

**Patricia González Gutiérrez** (Madril, ?) Antzinaroko historialari, emakumeen historian espezializatutako dibulgatzialea eta idazlea da.

## Biografia 
Historian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutensean (UCM) 2007an, eta bertan doktoratu zen, *El vientre controlado: anticoncepción y aborto en la sociedad romana* tesiarekin (*Sabel kontrolatua. Kontrazepzioa eta abortua erromatar gizartean*), Erromako jaiotza-tasaren eta emakumeen gorputzaren kontrolari buruzkoa, 2015ean.

Bi master ere egin zituen, bata Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM) Antzinaroaren Historia eta Zientzietan 2008an eta bestea Genero Ikasketetan Sevillako Unibertsitatean 2018an.

*El corazón del Imperio* (Global Set/ Movistar) serieko aholkulari historikoa izan zen, 2021eko Erromako emakumeei buruzko seriea.

*Desperta Ferro* editorialean editore eta zuendari lanetan ari da 2024tik aurrera.

## Idazlanak 
* *¿Existieron las romanas?*, Akal, Artefactos bilduma, Madril, 2024.
* *Sirenas, amazonas y adúlteras. Breve historia de la humanidad: de las niñas sin miedo a las mujeres con poder*, Roca Argit. (Peguin), Madril,  2024.
* *Cunnus. Sexo y poder en Roma*, Desperta Ferro Argit., Madril, 2023.
* *Blame it on the gender: identities and transgressions in antiquity*, María Cristina de la Escosura Balbás (ed. lit.), Elena Duce Pastor (ed. lit.), Patricia González Gutiérrez (ed. lit.), María del Mar Rodríguez Alcocer (ed. lit.), David Serrano Lozano (ed. lit.), BAR Publishing, 2022.  978-1-4073-5735-5
* *Soror. Mujeres en Roma*, Desperta Ferro Argit., Madril, 2021.
* 2016an bere tesia argitaratu zen *El vientre controlado* izenburupean KRK argitaletxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentobarbital

**Pentobarbitala** konposatu organiko heteroziklikoa da,C11H18N2O3 formula duena barbiturikoen klasekoa, hots, azido barbiturikoaren deribatua. Solido kristalino zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria da azetonatan eta metanoletan. Toxikoa da.

## Sintesia 
Pentobarbitala sintetizatzeko urea eta azido 2-etil-2-(1-metilbutil)malonikoaren dietil esterrarekin erreakzionarazten da.

498x498px|Pentobarbitalsynthese

## Erabilera 
Pentobarbitala efektu laburreko barbituriko bat da normalean lasaigarri gisa, preanestesiko gisa eta larrialdietan konbultsioak kontrolatzeko erabiltzen dena.Epe laburreko insomnioaren tratamendurako ere erabil daiteke. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da.

## Erreferentziak
Iratxe Lasa Arana

**Iratxe Lasa Arana** (Bilbo, Bizkaia, 1980ko apirilaren 7a) irakaslea eta politikaria da, Markina-Xemeingo alkatea 2023tik aurrera.

## Biografia 
Euskal Filologian lizentziatua da (Deustuko Unibertsitatean) eta Lengua Castellana eta Literaturan graduatua (Burgosko Unibertsitatean). Hizkuntza normalkuntzarako aditua ere bada. Zuzentzaile eta ikertzaie lanak egin ditu hizkuntzalaritza eta literatura arloan. Euskaltzaindiaren aholkularia da toponimia gaietan.

Markina-Xemeingo udalean normalkuntza teknikaria izan zen 10 urtez, Hauteskundeak irabazita, herriko alkate izendatu zuten urte bereko ekainaren 17an. 

UEMAko zuzendaritza batzordeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Euskonews webgunean
* *Etorkinak eta euskara: Markina-Xemeingo esperientzia* hitzaldia, Euskaltzaindia, XIV. Jagon Jardunaldiak.
Balcombe Streeteko segada

**Balcombe Streeteko segada**, 1975eko abenduaren 6 eta 12 artean, Erresuma Batuko Londres hiriburuan Behin-behineko IRAk eta Metropolitar Polizia Zerbitzuak parte hartutako gertakizun bat izan zen.

Gertakari honetan parte hartu zuten IRAkideek Balcombe Streeteko taldea izena jaso zuten.

## Atentatua 
1974 eta 1975ean, Londres hiria 14 hilabete luzeko Behin-behineko IRAren tiroketa, hilketa eta bonba kanpaina bat jasaten ari zen.

Segada Hugh Doherty, Joe O'Connell, Edward Butler eta Harry Duggan IRAkideek Mayfair barrutian Scott's jatetxea tirokatu eta ihesaldian Metropolitar Poliziak atzetik jarraitu zituenean hasi zen.

Lau IRAkideak 22b Balcombe Streeteko etxebizitzan sartu eta bertan bizi ziren John eta Sheila Matthews senar-emazteak bahitu zituzten, kanpoan britainiar poliziak inguratu zituzten bitartean. Behin-behineko IRAren kideak zirela eta bahituak askatze aldera Irlandarako hegaldi bat eskatu zuten, baina Scotland Yardek beren eskakizunari uko egin zion.

Azkenik, bi aldeen arteko hainbat negoziaketa egunen ondoren, IRAkideek bahituak aske utzi eta beren buruak britainiar poliziari atxilotu zitzaten entregatu zizkioten.

## Kanpo estekak
1985eko Newryko mortero erasoa

**Downing Streeteko mortero erasoa**, 1985eko otsailaren 28an, Ipar Irlandako Newry udalerrian Behin-behineko IRAko bertako Ulsterko Errege Poliziaren (RUC) basearen kontra egindako mortero eraso bat izan zen.

## Atentatua 
Atentatua IRArennHego Armagheko Brigadako eta Newryko IRAren unitateko kideek antolatu zuten.

Arratsaldeko 18:32etan, Monaghan kalean aparkatutako kamioi batetik morteroaz 230 metrora zegoen Corry plazako Ulsterko Errege Poliziaren (RUC) baseari 9 jaurtigai jaurti zitzaizkion. Ondorioz, RUCeko 9 polizia hil eta 37 zauritu ziren.

## Kanpo estekak
Enric Marco

**Enric Marco Batlle** (Bartzelona, 1921eko apirilaren 12a - Bartzelona, 2022ko maiatzaren 21a) Kataluniako iruzurti bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran naziek Flossenbürg kontzentrazio-esparruan preso hartu zutela adierazi zuena. 

Espainiako Amicale de Mauthausen-eko Presidente gisa aritu zen eta 2001ean Kataluniako gobernuak Creu de Sant Jordi saria eman zion. Liburu bat idatzi zuen bere ustezko esperientziekin. Benito Bermejo historialariak gezurra argitara atera ondoren, bere baieztapenak faltsuak zirela onartu eta domina itzuli zuen 2005ean. 

Sindikalista gisa ere lan egin zuen, Lanaren Konfederazio Nazionaleko Idazkari Nagusi gisa jardun baitzuen. 

2024an Marco filma estreinatu zen, Enric Marcoren bizitzan oinarritua. Aitor Arregik eta Jon Garañok zuzendu zuten eta Eduard Fernandezek jokatu zuen Marcoren papera.

## Bibliografia 
* 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolf Hoppe (atleta)

**Rolf Hoppe** (Santiago, 1945eko martxoaren 18a - 1969ko abenduaren 23a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marion Huber

**Marion Huber** (1930eko irailaren 26a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Inostroza

**Enrique Inostroza** (1921eko uztailaren 10a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raúl Inostroza

**Raúl Inostroza** (1921eko irailaren 10a - 1975eko abuztuaren 1a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime Itlman

**Jaime Itlman** (Santiago, 1924 - 2005eko azaroaren 19a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iltze (distantzia)

[thumb|[Idi-dema|Idi-demetan distantziak neurtzeko plazak edo iltzeak zenbatzen dira.]]**Iltze**a, arraste-lehiaketetan, batez ere idi-demetan, erabilitako luzeraren neurri unitatea da. Luzera honek laurogeita hamasei oin edo ehun oin baino gehiago adierazten du, herri bakoitzeko ohituraren arabera.

## Erreferentziak
Isidora Jiménez

**Isidora Jiménez** (Concepción, 1993ko abuztuaren 10a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Kehr

**Gabriel Kehr** (Temuco, 1996ko irailaren 3a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastián Keitel

**Sebastián Keitel** (Santiago, 1973ko otsailaren 14a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Hannig

**Alejandro Hannig** (Concepción, 1897ko urriaren 21a - Santiago, 1987ko otsailaren 17a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Labarthe

**Alberto Labarthe** (Santiago, 1928ko martxoaren 31 - 2021eko azaroaren 18a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanxxx

**Tanxxx** edo Tanx, **Mathilde Arnault** jaiotzez, (Parthenay, 1976ko uztailaren 29a) komikigile eta grabatzaile frantziarra da.

## Biografia 
Tanxxx 1976an jaio zen Parthenay-en, Deux-Sèvres departamentuan. Gaur egun Bordelen bizi da. Bertako giro rockzale alternatiboetan bere lan grafikoa oso ezaguna da. Angulemako Europako Irudiaren Goi Eskolan ikasi zuen.

2007tik 2011ra 3 liburukiz (2007, 2008 eta 2011) osatutako *Tanxxx* komiki saila argitaratu zuen *Editions de la Charette* argitaletxean. Bakarrik egindako beste lan batzuk dira *Double Trouble* (*Les Enfants Rouges*, 2007), *The joy of femmes à poil* (Vide-Cocagne, 2011) eta *Faire danser les morts* (Éditions Même pas mal, 2012) dira. 

2009. urtean, Lisa Mandel komikigilearekin elkarlanean eginiko *Esthétique et filatures* liburuagatik *Prix Artémisia de la bande dessinée féminine* saria jaso zuen.

Tanxxx-ek rock eta punk estiloetako hainbat kartel serigrafiatu ere egin ditu.

2005az geroztik, bere oharrak eta lanak bere webgunean argitaratzen ditu. Grabatuak eta bestelako lanak ere bertan erakutsi eta saltzen ditu.

2016ko urtarrilaren 28an, Angulemako Komiki Azoka amaitutakoan, Kultura Ministerioaren prentsa-ohar batean Fleur Pellerin ministroak iragarri zuen komikigintzako zortzi artista —Tanxxx, haien artean— ''chevaliers de l'ordre des Arts et des Lettres'' izendatzea erabaki zuela. Tanxxx-ek, Aurélie Neyret-ek, Jul' Maroh-ek eta Chloé Cruchaudet-ek uko egin zioten izendapenari.

Tanxek arte-galeria baten kontrako presio-kanpaina kolektibo batean parte hartu zuen, galeriak antolaturiko Marsault eskuin muturreko marrazkilariaren erakusketa bertan behera utz zezan. Kanpaina horren ondoren, Tanx jazarpenaren biktima izan zen.

## Estiloa 
Yves Frémion komiki kritikariaren arabera, Tanx-ek '''le jeté et l'mpro'* (kolpea eta bat-batekotasuna) teknikaz baliatzen da, ete bere estiloa «beltza, oso beltza» da, Charles Burns, Jaime eta Gilbert Hernandez-ena bezalakoa, eta *girly* kodeekiko kontzesiorik gabekoa.
* *Dicon* (hiztegi parodikoa

## Sariak 
* 2009: *Prix Artémisia de la bande dessinée féminine* saria, Lisa Mandel-ekin batera, *Esthétique et filatures* komikiagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (Frantsesez) Bernière, Vincent; Tanxxx. (2016-01-27). «Pour ou contre un sexe des bulles?» *Libération* (Noiz kontsultatua: 2025-03-08). (artxiboa)
* (Frantsesez) Guyomard, Patrick. (2010-11-20). «Expo: Tanxxx, au-delà du tragi-comics» *Ouest-France*.
* (Frantsesez) Mimran, Olivier. (2008). «Esthétique et filatures : une sacrée paire de dames» *dBD* 27 - 2008ko urria: 84. or..
* (Frantsesez) Pelletier, Frédérique. (2018). «Toutes les croûtes aux coins des yeux: Thank you, Tanx» *dBD* 128 - 2018ko azaroa: 66. or..
* 
; Elkarrizketak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Tanxen bloga
* Tanxen onlineko denda
* BD Gest
* Lambiek Comiclopedia
* Babelio
* NooSFere
* *Tanxxx: la plus punk des dessinatrices françaises*. YouTubeko *France 3 Poitou-Charentes* kanalean.
* *Angoulême 2009 - Interview Mandel et Tanxxx*. YouTubeko *Fnac'' kanalean.
Ernesto Lagos

**Ernesto Lagos** (1930eko urtarrilaren 30a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Humberto Lara

**Humberto Lara** (1900eko urriaren 12a - 1957) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juris Laipenieks

**Juris Laipenieks** (Riga, 1940ko apirilaren 9a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zisaprida

**Zisaprida** konposatu organiko aromatikoa da C23H29ClFN3O4 formula duena, amiden klasekoa bentzamiden taldekoa. Solidoa da. Azetonatan disolbagarria da, baina ia disolbaezina uretan Korrosiboa da. 

Zisapridaren ezaugarriak medio sendagai gisa usatzen da arazo gastrointestinalak tratatzeko, adibidez, errefluxu gastroesofagikoa. Espainian merkaturatu egiten da. Pilula moduan hartzen da.

Zisapridak bi enantiomero ditu eta sendagaiek bien nahaste errazemikoak izaten dira.

Zisapridaren albo-ondorioen artean beherakoak, buruko minak eta bihotz-arritmiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaíde do Feijão

**Alaíde da Conceição** (Salvador da Bahia, 1948ko urriaren 6a – *ibidem*, 2022ko urtarrilaren 31), ***Alaíde do Feijão*** izengoitiaz ezagunagoa, brasildar sukaldaria izan zen, sukaldaritza afro-brasildarrean espezializatua. Salvador da Bahiako mugimendu kultural beltz eta antirrazistaren lider garrantzitsua ere izan zen.

## Bizitza 
Alaíde da Conceição familia handi batean jaio zen eta hiru haurride biologiko eta lau adoptatu izan zituen. Bere amak, Maria das Neves do Feijãok, *acarajé*ak saltzeko postu bat zeukan Salvador da Bahiako Cairu plazan.

Nerabezarotik, amari laguntzen zion janaria prestatzen eta saltzen. Amak lan egiteari uztea erabaki zuenean, Alaídek bere postuan jarraitu zuen. 1993an, lehen jatetxea ireki zuen Pelourinho auzoan eta plater aukerak zabaldu zituen. Jatetxe hori oso erabilia izan zen inauterietako taldeen antolatzaileen eta mugimendu beltzaren arduradun politikoen bilgune gisa.

Hiru alaben ama zen eta zazpi biloba eta sei birbiloba zituen. 2022ko urtarrilaren 31n hil zen bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz, ospitale batean ingresatuta zegoela.

Alaíde do Feijãoren omenez, Pelourinhoko Laranjeiras kaleak, bere jatetxearen egoitzak, bere izena hartu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010: Palmares fundazioaren saria
* 2018: Esporte Clube Bahiak estatuko pertsona ezagun beltzei egindako omenaldia
* 2020: Mário Nelson Carvalho saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Molina

**Rosa Molina** (Concepción, 1946ko irailaren 27a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Bernardo Moreno

**Carlos Bernardo Moreno** (1967ko urriaren 28a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iván Moreno

**Iván Moreno** (Santiago, 1942ko urtarrilaren 14a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmundo Ohaco

**Edmundo Ohaco** (1926ko uztailaren 17a - 1995eko urriaren 12a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime Ojeda

**Jaime Ojeda** (1963ko abuztuaren 3a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Plaza

**Manuel Plaza** (San Bernardo, 1900eko martxoaren 17a - Santiago, 1969ko otsailaren 9a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandra Ramos

**Alejandra Ramos** (Curicó, 1958ko abenduaren 8a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Reccius

**Juan Reccius** (Valdivia, 1911ko apirilaren 9a - 2012ko ekainaren 29a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Recordón

**Mario Recordón** (Osorno, 1922 - Colico aintzira, 1994) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erwin Reimer

**Erwin Reimer** (1914ko maiatzaren 29a - 1997ko apirilaren 23a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristián Reyes

**Cristián Reyes** (Concepción, 1986ko abuztuaren 5a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tómas Riether

**Tómas Riether** (1964ko apirilaren 10a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Érika Olivera

**Érika Olivera** (Santiago, 1976ko urtarrilaren 4a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudio Romero

**Claudio Romero** (Santiago, 2000ko uztailaren 10a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Millard

**Adriana Millard** (Santiago, 1926ko maiatzaren 13a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko  Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricio Saavedra

**Patricio Saavedra** (1947ko urtarrilaren 11) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Vicente Salinas

**José Vicente Salinas** (1904ko apirilaren 5a - 1975) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolando Salinas

**Rolando Salinas** (San Felipe, 1889ko azaroaren 1a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1912ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Silva

**Juan Silva** (Concepción, 1930eko ekainaren 24a - 2007) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermo Solá

**Guillermo Solá** (Valparaíso, 1929ko uztailaren 25a - 2020ko otsailaren 24a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Squella

**Pablo Squella** (1963ko abuztuaren 14a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Thomas

**Edith Thomas** (1927ko maiatzaren 15a - 2013ko ekainaren 9a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlota Ulloa

**Carlota Ulloa** (Santiago, 1944ko martxoaren 3a - Santiago, 2021eko irailaren 2a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Ulloa

**Emilio Ulloa** (Arica, 1952ko urriaren 22a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marco Antonio Verni

**Marco Antonio Verni** (Santiago, 1976ko otsailaren 27a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Vera

**Carlos Vera** (Iquique, 1928ko abuztuaren 30a - Bloomington, 2022ko ekainaren 22a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Vidal

**Ricardo Vidal** (Santiago, 1930eko irailaren 10a - Santiago, 2010eko martxoaren 10a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmundo Warnke

**Edmundo Warnke** (Viña del Mar, 1951ko uztailaren 3a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Humberto Mansilla

**Humberto Mansilla** (Temuco, 1996ko maiatzaren 22a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan en 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakari Tuomioja

**Sakari Severi Tuomioja** (Tampere, 1911ko abuztuaren 29a – Helsinki, 1964ko irailaren 9a) finlandiar politikari eta diplomazialaria izan zen, Finlandiako lehen ministroa 1953tik 1954ra.

Zuzenbidean doktoratu ondoren, abokatu lanetan aritu zen eta, ondoren, Finantza Batzordeko idazkaria izan zen 1930eko hamarkadan.

Alderdi Aurrerakoiko kide izan zen eta 1944tik 1945era Finantza ministro izan zen Juho Kusti Paasikiviren gobernuan eta 1950etik 1951ra Merkataritza eta Industria ministro eta 1950etik 1952ra Kanpo Arazoetako ministro Urho Kekkonenen gobernuetan. 1950ean, bost urteko merkataritza akordioa sinatu zuen Sobietar Batasunarekin. 1956an Kekkonenek dimisioa eman ondoren, Tuomioja hurrengo urteko hauteskundeak arte iraun zuen gobernu bat osatzeaz arduratu zen. 1956ko hauteskunde presidentzialetan hirugarren geratu zen.

Finlandiako Bankuko gobernadorea izan zen 1954tik 1955era, eta ondoren diplomaziari ekin zion. 1955etik 1957ra Finlandiako enbaxadorea izan zen Londresen eta 1961etik 1964ra Finlandiako enbaxadorea Stockholmen.

Nazio Batuentzat ere lan egin zuen. 1957tik 1960ra Nazio Batuen Europarako Ekonomia Batzordeko idazkari nagusia izan zen, eta 1959tik 1961era Laosko Ekonomia Batzordea zuzendu zuen. U Thant-ek bitartekari izendatu zuen 1964ko apirilean Zipreko krisian. Tuomiojak garuneko odoljarioa izan zuen Zipren 1964ko abuztuan, eta Helsinkira eraman zuten. Irailean hil zen.
Annegret Weller

**Annegret Weller** (1930eko uztailaren 11) atleta da. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Paris-Niza

**2025eko Paris-Niza**, Paris-Niza lasterketaren 83. edizioa martxoaren 9tik 16ra jokatu zen. Le Perray-en-Yvelines eta Niza lotu zituen, 1.213 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua.

Garailea, Visma–Lease a Bike taldeko Matteo Jorgenson estatubatuarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monte-Carloko Opera

**Montecarloko Opera** () Charles Garnier arkitektoak Marie Blancen (François Blancen alarguna) zuzendaritzapean diseinatutako opera antzokia da. 1879ko urtarrilaren 25ean inauguratu zen Sarah Bernhardten emanaldiarekin.

## Historia 
1870eko hamarkadan Monakon eskuragarri zeuden kultur dibertsiorik ez zegoenez, Karlos III .a printzeak, Société des Bains de Mer-ekin batera, opera-antzoki bat eraikitzea erabaki zuen. Hasiera batean, Karlos III.aren antzoki pribatua izan zen, bere familiarentzako sarrera erreserbatuekin. Hau 1879an inauguratu zen Salle Garnier izenekoa izango zen. 

Salle Garnier 1879ko urtarrilaren 25ean inauguratu zen Sarah Bernhardten emanaldiarekin, ninfa bat bezala jantzita. Lehen opera antzeztua Robert Planquetteren *Le Chevalier Gaston* izan zen 1879ko otsailaren 8an, eta, ondoren, beste hiru opera gehiago lehen denboraldian egin ziren.

Eraikina, urte askoren ondoren, 2000. urtean itxi behar izan zuten. Zaharberritze-lan handiena 2003tik aurrera egin zen, guztira hogeita sei milioi euroko kostuarekin. 2005eko azaroaren 16an, asteazkena, Monakoko Albert II.a printzeak opera guztiz berritua publikoari ireki zion.

Bost urtez emanaldirik egin gabe egon ondoren, lehen emanaldia Rossiniren *Il viaggio a Reims* obra eskaini zen; hurrengo larunbatean, 2005eko azaroaren 19an, Rainiero III.aren ondorengoa Albert printze gisa hasi zen egunean.

## Iruditegia 

Image:
Interieur van de operazaal (Salle Garnier) van het Monte Carlo Casino, RP-F-F01000-AI.jpg|XX. mende hasierako barruko ikuspegia.
Salle Garnier-Detail-Interior of Opéra de Monte-Carlo.jpg|Barruko ikuspegia.
Monte-Carlo, Opera (back or sea side of Casino) at night - panoramio.jpg|Gaueko ikuspegia.
Ópera de Monte Carlo - Casino de Monte Carlo - Monaco 2014.jpg|Fatxadaren zehaztasunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Monte-Carloko Operaren webgune ofiziala.
Sally Norton

**Sally Norton** (Brunswick, Victoria, Australia, 1973) australiar zientzialari botanikoa da, eta Australiako ale-zerealen bankuko lider nazionala (Victoria, Horsham). Nortonek 20 urte inguruko esperientzia du hazien bankuetan baliabide fitogenetikoak biltzen, karakterizatzen eta maneiatzen, eta laboreen ahaide basatietan espezializatu da. Lanean ari da Australiako zereal-bankua sortzeko, Australiako ikerketan eta pikor-laboreak hobetzeko programetan erabiliko den aleen germoplasmara iristeko puntu fokal nazionala izan dadin.

## Hezkuntza 
Norton Brunswick-en (Victoria) jaio zen 1973an. Padua College-n (Mornington) ikasi zuen, eta Nekazaritza Zientzietako lizentziatura eskuratu zuen La Trobe Unibertsitatean 1997an. Southern Cross University-ko doktoretza lortu zuen 2007an, genepool tertziarioaren eta landutako sorghum-en erlazio genetikoen ebaluazioan egindako lanagatik.

## Ibilbidea 
Nortonek Australiako Labore eta Bazka Tropikalen Bilduman hasi zuen bere ibilbidea, Biloikon, garai hartan Queenslandeko Industria Primarioen Saila zenarekin. Zientzialari gisa lan egin zuen, Australiako labore tropikaletako basasenideentzako hazi-bankuak kontserbatzeko praktikak hobetze bidean.

2013an, Nortonek Horsham-en (Victoria) dagoen Australiako Pikorren gene-bankurako lider nazionalaren papera hartu zuen. Australian Grains Genebank 2013an ezarri zen, Granoen Ikerketa eta Garapenerako Korporazioak eta Victoriako Ingurumen eta Lehen Mailako Industrien Sailak elkarrekin egindako 6 milioi dolarreko inbertsioaren bidez, eta baliabideak partekatzen ditu hazi-bankuen munduko sare batekin, Svalbard-eko Munduko Hazien Ganga barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleboprida

**Kleboprida** konposatu organiko aromatikoa da C20H24ClN3O2 formula duena, amiden klasekoa bentzamiden taldekoa. Solidoa da. Narritagarria da.

Kleboprida dopamina-antagonista da eta botika gisa usatzen botagura eta okadak tratatzeko. Espainian merkaturatu egiten da *Clerobil* markarekin. Pilula gisa hartzen da.

Klebopridaren albo-ondorio nagusia logura da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osvaldo Wenzel

**Osvaldo Wenzel** (1911ko urriaren 25a - 1991ko urriaren 26a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cour-Dieu abadia

**Cour-Dieu abadia** (; ) antzinako zistertar monasterioa da, Frantziako Ingrannes udalerrian dagoena, Loiret departamenduan. Hondakinak monumentu historiko izendatu zituzten 2012an.

Joan II.a apezpikuak sortu zuen 1119an, Cîteauxetik joandako fraideekin. 1399an zati batean suntsitua izan zen, eta protestanteek 1562an eta 1567an arpilatu zuten. 1791n, Frantziako Iraultzan, fraideak egotzi zituzten, eta abadia saldu. XIX. mendearen hasieran, jabe berriek zati batzuk eraitsi zituzten materialak saltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enzo Yáñez

**Enzo Yáñez** (Valdivia, 1985eko irailaren 13a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Zbinden

**Carlos Zbinden** (1976ko abenduaren 2a) atleta da. Txile ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Yoma

**Pedro Yoma** (1927ko apirilaren 28a - 2009ko abuztuaren 21a) atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alatan Gadasu

**Alatan Gadasu** (Hure Banner, 1984ko urtarrilaren 27a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmundo Zúñiga

**Edmundo Zúñiga** atleta zen. Txile ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak