Leontyne Price

**Leontyne Price** —jaiotza-izena: **Mary Violet Price**— (Laurel, Mississippi, Ameriketako Estatu Batuak, 1927ko otsailaren 10a) sopranoa da, eta Verdiren operen  interpretazioagatik da ezaguna, bereziki *Aida*renangatik, gerraostean bere egin baitzuen. Operan, nazioarteko ospea lortu duen lehen abeslari afroamerikarra da.

Pricek, izan ere, Central State Universityn ikasi zuen, eta, gero, Juilliard-en (cum laude notaz graduatuz). Operan, Verdiren *Falstaff* obran, Mistress Ford-en paperarekin debutatu zuen. Emanaldia entzun ondoren, Virgil Thomsonek *Four Saints in Three Acts* (Lau santu hiru ekitalditan) eszenaratzeko kontratatu zuen debut-bira hasi aurretik; Gershwin-en *Porgy and Bess*en berriz emate arrakastatsua ere egin zuen (William Warfield senarrarekin batera). Ondoren, kontzertu ugari eman zituen, baita Kongresuko Liburutegian Samuel Barber konpositorearekin, piano jotzaile gisa, emandako errezitaldia ere. 1955ean, Pucciniren *Tosca* telebistaz emandako interpretazioaz gain, *San Frantziskoko operan* *Dialogues des Carmélites*, Poulenc-ena, eta *Aida* obrek ezagutarazi zuten nazioartean. *Aida*rekin, munduko opera-antzoki nagusi askotan kantatu zuen, 1961ean *Metropolitan Operan* (Met) egindako debut arrakastatsuaren aurretik, Verdiren *Il trovatore*ko* (Trobalaria) Leonora paperean. Bere ibilbidearekin jarraitu zuen, eta, hogei urtez, hainbat operaren protagonista izan zen. Horrek XX. mendeko interprete nagusien artean kokatu zuen. Obra horietako bat Barberren *Antony and Cleopatra* (Antonio eta Kleopatra) izan zen, mundu osoko estreinaldia protagonizatu baitzuen. 1985ean, agur esan zion *Metropolitan Opera*ri *Aida*rekin.

*Soprano* liriko *spintoa* (liriko bultzatua), bere interpretazio musikalak sotilak ziren, baina, sarritan, emanaldia eklipsatzen zuten. Mozart eta Pucciniren operetan egindako interpretazioengatik nabarmendu zen, baita *Kleopatra* interpretatzeagatik Haendelen *Giulio Cesare*n eta Popea Monteverdiren *L'incoronazione di Poppea*n ere. Hala ere, Giuseppe Verdiren «garai erdiko» operak dira, oraindik ere, garaipenik handienak: *Aida*, *Il trovatore*ren Leonorak eta *La forza del destino*, baita *Un ballo in maschera*n Ameliaren paperean ere. Obra horietan eta Mozart eta Pucciniren operatan egindako interpretazioak bere grabazio ugarietan gordetzen dira.

Operatik erretiratu ondoren, Pricek errezitaldietan eta orkestra-kontzertuak ematen jarraitu zuen, 1997 arte. Horren ondoren, erretirotik aterako zen ekitaldi berezietan kantatzeko, hala nola irailaren 11ko atentatuen biktimen omenezko kontzertuan, *Carnegie Hall*en, 2001ean. Ohore eta sari askoren artean, 1964ko Askatasunaren Domina Presidentziala eta 13 Grammy Sariak.

## Bizitza eta ibilbidea
### Gaztaroa eta ikasketak
Mary Violet Leontyne Price Laurelen jaio zen, 1927ko otsailaren 10ean. Priceren bi aitona-amonak ministro-metodista izan ziren Mississippiko eliza beltzetan, eta bere eliza-koruan kantatzen zuen. Hezkuntza eta Arte Industrialen Eskolan (orain Central State College) graduatu zenean, abeslari gisa karrera egitea erabaki zuen. Adiskide baten diru-laguntzari esker, New Yorkeko Juilliard eskolan ikasi zuen lau urtez. .​ Bigarren urtean, *Metropolitan*aren plateatik, Ljuba Welitsch entzun zuen *Salome* kantatzen, eta operak liluratu zuen. 1950eko udazkenean, Price Juilliard-en Opera Tailerrean sartu zen, eta paper txikiak kantatu zituen Mozarten *Flauta Magikoaren* tailerrean (Lehen dama) eta Pucciniren *Gianni Schicchi*n (Izeba Nella). 1951ko udan, Tanglewoodeko *Berkshire Music Center* opera-programan izena eman zuen, eta Straussen *Ariadna auf Naxos* obraren Ariadna kantatu zuen (bigarren zerrenda).

### Soprano ibilbidea 
1952-1954 urteetan, Gershwinen *Porgy and Bess* operako Bess pertsonaia interpretatu zuen mundu osoan. 1955ean, Pucciniren *Tosca* antzeztu zuen telebistan; hura izan zen kantari beltz batek telebistan abesten zuen lehen aldia. 1957an, San Frantziskoko operan abestu zuen lehenengoz. Garai hartako soprano liriko famatuen bihurtu zen Estatu Batuetan. 1959an, Vienan egin zuen aurkezpena arrakasta handiz, eta, Milango Scalan, hurrengo urtean. 1961ean, New Yorkeko *Metropolitan Opera*n egin zuen aurkezpena, Verdiren *Il trovatore* operako Leonora pertsonaiarekin. Harrezkero, *Metropolitan opera*ko soprano nagusietako bat bihurtu zen. Haendel, Mozart, Verdi, Bizet eta Puccini izan ziren Priceren errepertorioko musikagile nagusiak.Agertokira sartzen zarenean, dena ondo dago. Ederrena sentitzen naiz, osoa, betea. Horregatik uste dut gure bizitza pertsonaleko aferek ez dutela funtzionatzen konprometitu gabeko karrerako emakumeon kasuan. Pertsona batek ezin dizu eman milaka pertsonek ematen dizuten sentsazioa.(Leontyne Price)

## Europa
1958an, Herbert von Karajanek, miresle sutsuak, gonbidatu zuen Vienako *Estatu Opera*n *Aida*ren paperarekin Europan debuta egiteko.

Karajan eta Price, gainerako ibilbide osoan zehar, elkarrekin arituko dira lanean antzoki (nabarmena da *Il Trovatore* 1962ko *Salzburgoko Musikaldia*n aurkeztu izana Franco Corelli eta Giulietta Simionatorekin batera), errezitaldi eta grabaziotan (bereziki, *La Scala*n grabatutako Verdiren *Requiem*a Luciano Pavarotti gaztearekin, *Tosca* eta *Carmen*).

1958ko uztailaren 2an, Pricek debuta egin zuen Covent Gardeneko *Royal Opera House*n. Bi urte geroago, 1960ko maiatzaren 21ean, Milango *La Scala*n egin zuen debuta, Aidaren paperarekin; historikoa da, Price izan baitzen Milanen paper nagusi bat interpretatzen zuen lehen abeslari beltza.

## Metropolitan Operan
Urtebete geroago, 1961eko urtarrilaren 27an, Leontyne New Yorkeko *Metropolitan Operan* hasi zen, *Il Trovatore*ren antzezpen ospetsu batekin. Gau horretan, 42 minutuz egin zioten txalo, Metaren historiako luzeenetako bat. Urte askoan, Price New Yorken kantatu zuen, eta 200 funtzio bete zituen debutaren eta erretiroaren artean, 16 pertsonaia ezberdinen paperak kantatu ondoren.

*New York Times*-eko Harold Schonberg kritikariak hau idatzi zuen: «Haren ahotsa itzala zen, eta aberatsa, tonu baxuetan; oso erregularra, erregistro batetik bestera igarotzean, eta purua makularik gabe eta belusduna tonu altuetan». Price ez zen *Met*-en kantatu zuen lehen beltza izan —Marian Andersonek arrazagatiko intolerantzia hautsi zuen 1955eko urtarrilaren 7an, *Un ballo in maschera* obran, Ulrikaren paperean—, baina opera-izar handi bihurtu zen lehena izan zen. Haren igoerak 60ko hamarkadako AEBko beltzen lorpenak sinbolizatu zituen, lirikako beste izar beltz batzuen igoerarekin batera: Grace Bumbry, Martina Arroyo, Reri Grist eta Shirley Verrett, zeineri, gero, Jessye Norman, Barbara Hendricks eta Kathleen Battle gehituko zitzaiekeen.

1966an, Price *Met*-era itzuli zen, Kleopatra kantatzera, Samuel Barberriren *Anthony and Cleopatra* operaren estreinaldian. Ekoizpena New Yorkeko *Lincoln Center*-en antzerki berria inauguratzeko balio izan zuen, eta ez zen ongi hartua izan, Franco Zeffirelliren produkzioarekin izandako arazoengatik.

Azkenik, Mozart, Puccini eta Richard Strauss ere sartu zituen bere errepertorioan. Hala ere, paper verdiarrengatik jarraituko zuen aitortua izaten. Opera-aria eta kantuekin ere eskaini zituen errezitalak.

*Metropolitan*en mendeurreneko gala ixteaz arduratu zen, Luciano Pavarottirekin *Ballo in maschera*ren duo batean. Zortzi orduko maratoia itxi zuen, non munduko kantari garrantzitsu guztiek desfilatu zuten.

Price 1985ean erretiratu zen opera eszenatokitik, *Aída* *Met*-en kantatuz. Errezitaldiak ematen jarraitu zuen 1990eko hamarkada arte.

1991n *Carnegie Hall*-eko Mendeurreneko Galan agertu zen berriro, Richard Straussen *Egiptoko Helena*ren *«Zweite Braunacht»* aria kantatzeko.

[thumb|Leontyne Price, Bessen paperean karakterizatua, [George Gershwin|George Gershwinen *Porgy and Bess* operako protagonista. Carl Van Vechtenen argazkia (1953).]]

## Erretiratzea
2001eko irailean, erretirotik atera zen *Carnegie Hall*en agerpen gogoangarria egiteko, Dorre Bikien aurkako erasoen biktimen omenezko kontzertu batean, God bless America kantatuz.

2008ko urtarrilean, *Metropolitan Opera Guild*ek emandako Opera News saria jaso zuen.

Leontyne Price Greenwich Villagen bizi da, New Yorken.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Portrait of Leontyne Price, with Saralee doll LCCN2004663469.jpg
Fitxategi:Leontyne Price (color) by Jack Mitchell.jpg
Fitxategi:Leontyne Price by Van Vechten.jpg
Fitxategi:Leontyne Price LCCN2004663466.jpg
Fitxategi:Leontyne Price with Angela Bassett.jpg
Fitxategi:Portrait of Leontyne Price LCCN2004663464.jpg
Fitxategi:Leontyne Price-Porgy and Bess.jpg
Fitxategi:Leontyne Price - Master Class, Merola Opera Program 1986.jpg
Fitxategi:Leontyne Price - screencap of the NEA (National Endowment for the Arts) Opera Honors interview.png
Fitxategi:Leotyne Price 1995.jpg

## Bitxikeriak 
* Whitney Houston abeslariaren senide da. 
* 1966. urtean, Woody Allenek, oraindik ezezaguna eta *What's Up Tiger Lily?* lehen filma estreinatu berri zuenak, *What's my line* gaueko saio famatuan, non gonbidatuek, begiak estalita, aurrean zutena asmatu beharra zuten, Price errekonozitu zuen.
* Marian Anderson izan zen, 1955ean, New Yorkeko *Metropolitan Opera House*ko eszenatokira igo zen lehen abeslari afroamerikarra, baina Price izan zen ospea lortu, eta, *NBC*ko telebista-ekoizpen batean, protagonista izan zen lehen soprano beltza (*Tosca*, 1955ean). Horrek mugarria suposatu zuen gorroto eta indarkeria arrazistak indarrean zituen gizarte estatubatuarrarentzat: agerpen gogoangarriaren ondoren, ikus-entzule askoren protestak eta ezeztapenak gertatu ziren.

Arrakastan: lorpenek ez dute kolorerik. (Leontyne Price)

## Erreferentziak 
### Aipatutako iturriak
;Liburuak
*
* 
* 

;Albisteak eta entziklopedia artikuluak
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Irakurketa gehiago
;Liburuak
* Sir Rudolf Bing, *5,000 Nights at the Opera: The Memoirs of Sir Rudolf Bing* (Doubleday, 1972).
* Peter G. Davis, *The American Opera Singer: The Lives and Adventures of America's Great Singers in Opera and Concert from 1825 to the Present* (Anchor, 1999).
* Plácido Domingo, *My izena Forty Years* (Alfred A. Knopf, 1983).
* Peter G. Davis, *The American Opera Singer* (Doubleday, 1997).
* Barbara B. Heyman, *Samuel Barber, The Composer and His Music* (Oxford University Press, 1992).
* Helena Matheopolous, *Diva: Sopranos and Mezzo-sopranos Discuss Their Art* (Northeastern University Press, 1992).
*
* Luciano Pavarotti with William Wright, *Pavarotti, My Own Story* (Doubleday, 1981), 
*
* Stephen Rubin, *The New Met* (MacMillan, 1974).
* Winthrop Sargeant, *Divas* (Coward, McCann, Geohegan, 1973).
* J. B. Steane, *The Grand Tradition: Seventy Years of Singing on Record* (Timber Press, 1993).
* Robert Vaughan, *Herbert von Karajan* (W. W. Norton & Company, 1986).
* Galina Vishnevskaya, *Galina, A Russian Story* (Harvest/HBJ Book, 1985).
*
* William Warfield, with Alton Miller, *William Warfield: My Music and My Life'' (Sagamore Publishing, 1991).

;Artikuluak
* 
* 
* 
* 
* 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa] The Opera House: Leontyne Price Recalls Opening the Met's Inaugural Season at Lincoln Center
* [Bideoa] Leontyne Price sings Madama Butterfly 
* [Bideoa] Leontyne Price sings Aida