open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martuteneko ihesa

**Martuteneko ihesa** 1985eko uztailaren 7an- San Fermin egunean- gertatu zen, Martuteneko kartzelan preso zeuden 2 etakidek- Iñaki Pikabea «Piti» eta Joseba Sarrionandia «Sarri»- espetxe hartatik ihes egin zutenean.

## Ihesaldia 
«Piti» Errenterian atxilotu zuten, 1979ko otsailaren 19an, ETArekin lotuta zegoelakoan. Soriako eta Herrerako kartzeletara izan ostean, Martutenera eraman zuten, 1985ean. 1980an, ETAko kidea zela eta, poliziak «Sarri» atxilotu eta 27 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Ihesaldia gertatu zenean, Martutenen 11 euskal preso politiko zeuden. Ihesaldia Sarrirentzat eta beste preso batentzat prestatu zuten kanpotik –Pikabeak ez du zehaztu nork baina aditu batzuen ustetan Mikel Antza izan zen–, baina, hura Martutenetik beste espetxe batera eraman zutenez, bigarrena nor izango zen erabaki behar zuten. Zigor gogorrenak zituztenen artean zozketa bat egin zuten. Mahai gainean papertxo zuri batzuk utzi zituzten, eta batean gurutze bat zegoen. Gurutzea zuena «Piti»ri egokitu zitzaion.

Kanpoan prestatu zuten ihesaldia. Egoera moldatu zuten kontzertu bat egon zedin Martutenen. Furgoneta bat, bozgorailuak eta musika ekipoa alokatu zuten. Imanol kantaria Martuteneko kartzelan kontzertua emateko prest agertu zen, eta hura kantatzera joan zen. Sartu zuten material guztia espetxean, eta haien artean bi bafle barnetik hustuta zeuden. Presoak jardun ziren laguntzen kontzerturako soinua jartzen eta kentzen. Kontzertua bukatu zenean, «Piti» eta «Sarri» bafleen barnean ezkutatu ziren, eta igo zituzten furgonetara. Furgoneta martxan jarri orduko, giltza hotsak, ate batzuk itxi eta besteak nola irekitzen zituzten entzuten zuten. Eta, gero, furgonetaren abiada sumatu zuten. Kanpoan ziren. Jabetu ziren lortu zutela.). 2016ko azaroaren hasieran, Etxepare Euskal Institutuak Habanako Unibertsitatean euskal irakurle izendatu zuen Sarrionandia, hautaketa prozesu zorrotz baten ostean, eta orduantxe jakin zen Habanan urte batzuk zeramatzala. 2021eko apirilaren 19an, Joseba Sarrionaindia Euskal Herriara itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Segoviako ihesa

## Kanpo estekak
Otavalo

**Otavalo**, **San Luis de Otavalo** bezala ere ezaguna, Ekuadorreko hiri bat da, Otavalo kantonamenduko hiri nagusia, baita Imbabura probintziako bigarren hiririk handiena eta populatuena ere. Sierra eskualdearen iparraldean dago, Chota ibaiaren arroan, Tejar ibaiak zeharkatuta, 2550 m-ko altitudean eta, batez beste, 16 °C-ko Andeetako klima du.

"Ekuadorreko Kulturarteko Hiriburua" deitzen zaio, kultura eta historia aberastasunagatik, eta baita ehungintzarako eta merkataritzarako duen gaitasunagatik ospetsuak diren otavaloen herri kitxuaren jatorria izateagatik ere. Ezaugarri horiek Hego Amerikako artisau-merkatu indigenarik handiena sortu dute, "Ponchos Plaza" izenekoa. 2022ko erroldan 41.718 biztanle zituen, eta, ondorioz, herrialdeko hogeita hamazazpigarren hiri populatuena da. Ibarrako metropoli-eremuaren zati da, bere jarduera ekonomiko, sozial eta komertziala Ibarrarekin oso lotuta baitago, Ibarrara lurretik joaten diren milaka pertsonentzat "lo-hiria" izanik. Hiri-eremuak 280.000 biztanle baino gehiago ditu.

Bere jatorria XVI. mendekoa da, garai kolonialeko hiririk garrantzitsuenetarikoa izanik, Imbaburako Probintzia sortu arte, Ibarra hiriburu izendatu zutelako. Imbaburako zentro administratibo, ekonomiko, finantzario eta komertzial garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera ekonomiko nagusiak merkataritza, nekazaritza, abeltzaintza eta turismoa dira.

## Kanpo estekak
Leóngo elizbarrutia (Nikaragua)

**Leóngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nikaraguar elizbarrutia da. 1534ko azaroaren 3an ezarri zen Nikaraguako elizbarruti gisa eta 1913ko abenduaren 2an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Leónen dago. Egun apezpikua René Sócrates Sándigo Jirón da.

## Ordinarioak 
### Nikaraguako apezpikuak 
### Leóngo apezpikuak 
* Simeón Pereira y Castellón (1913-1921)
* Agustin Nicolas Tijerino y Loáisiga (1921-1945)
* Isidro Augusto Oviedo y Reyes (2946-1969)
* Manuel Salazar y Espinoza (1973-1981)
* Julián Luis Barni Spotti (1982-1991)
* César Bosco Vivas Robelo (1991-2019)
* René Sócrates Sándigo Jirón (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Manuel Ulloa y Calvo (1865-1867)
* Simeón Pereira y Castellón (1895-1902)

## Apezpiku laguntzailea 
* Manuel Salazar y Espinoza (1969-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrakalagailu

**Arrakalagailua** edo **arrakalatzailea** uharri gainean edo harri-printza handi baten gainean egindako aurpegibiko mota berezi bat da, urrun aldean punta baten ordez zeharkako sorbatza duena. Auchel aldian agertzen da.

Duela 1,6 milioi urte Afrikan bizi izan zen Homo ergaster, beste hominido espezie batzuen artean. Hari Achel teknologia asmakuntza egozten zaio, landutako errekarrien aurreko teknologiarekiko benetako iraultza. Berrikuntza, teknikoki, harrizko nukleo batetik printza handiak lortzean zetzan, euskarri nahiko mehe, xaflakor eta sorbatz natural ugariko horien abantailak aprobetxatzeko asmoz, ebaketa-erreminta handiak, simetrikoak eta orekatuak zizelkatzeko, hala nola arrakalagailua edo aurpegibikoa. Harri-pritzatzaren berezitasuna da berezko sorbatza naturala duela, piezaren ardatzarekiko zeharkakoa gutxi gorabehera, eta, gainera, alboetan ukituak dituela. Bere forma gorputz solido bat irekitzeko edo arrailtzeko funtziora egokitzeak izena sortzen du, arrakala izenetik eratorria.

Lehen objektu horien formetan nolabaiteko estandarizazioa antzeman dezakegunez, arkeologoek pentsatu dute, oinarriz, modu planifikatuan eta arau geometriko jakin batzuei jarraituz eratu zirela zizelkatze-prozesuan zehar, aldez aurreko modeloaren edo diseinu mentalaren forma zehatza duen objektu bat lortzeko helburuarekin. Teknologia berri horren garapenak, saiakuntza eta akats prozesu luze baten bidez, agerian uzten du artisau litikoek beren aurretiazko ezagutzak berregituratzeko duten gaitasuna, tresna berri eta eraginkorragoak lortu arte.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Rosa de Sucumbíos

**Santa Rosa de Sucumbíos** Sucumbíos probintziako Putumayo kantonamenduan dagoen Ekuadorko herri bat da.  Kolonbiako mugatik gertu dago.  **Santa Rosa de Yanamaru** bezala ere ezagutzen da. 

1988an, 71 Cofán bizi ziren herriko indiar erreserban.  2008ko martxoaren 1ean, Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen (FARC) bigarren agintaria, Raúl Reyes, eta beste 16 pertsona hil ziren Kolonbiako aire armadaren bonbardaketa batean eta Kolonbiako armadaren lurrerako eraso batean, 2008ko Andeetako krisi diplomatikoa piztuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingo (Ekuador)

**Santo Domingo**, **Santo Domingo de los Colorados** izenez ere ezaguna, Ekuadorreko hiri bat da; Santo Domingo kantonamenduko hiri nagusia eta Santo Domingo de los Tsáchilas probintziako hiriburua da, baita bertako hiririk handiena eta populatuena ere. Toachi ibaiaren ezkerreko ertzean dago, Costa eskualdearen erdi-iparraldean, Andeetako mendebaldeko mendikatearen kanpoaldeko hegaletan, 550 m-ko altitudean eta klima euritsu tropikala 22,2 °C-koa da, batez beste.

2022ko erroldan 334.826 biztanle zituen, herrialdeko laugarren hiri populatuena izanik, Guayaquil, Quito eta Cuencaren atzetik. Hiria Santo Domingoko metropoli-eremuaren erdigunea da, eta inguruko hiriek eta landa-parrokiek osatzen dute. Hiri-eremuak 621.697 biztanle ditu, eta zortzigarren postuan dago Ekuadorreko hiri-eremuen artean.

Bere jatorriak garai kolonialekoak dira, baina XX. mendearen erdialdean, bere kokapen geografikoagatik, herrialdeko hainbat hiri lotzen dituena, hazkunde demografiko bizkorra izan zuen, geroago nazioaren hirigune nagusietako bat izango zen hiri-herrixka bat ezarri arte. Ekuadorreko zentro administratibo, ekonomiko, finantzario eta komertzial garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera nagusiak merkataritza, abeltzaintza, industria eta garraioa dira.

## Kanpo estekak
Caicedo Magdalena

**Caicedo Magdalena** toponimoa Donemiliagako goldean, 1025, dokumentuan aipatzen den ***Cassicedo*** herriaren aldaera baliokide bezala aipatu zuten Becerro Galicanoren edizio digitala egin zutenek.

Caicedo Magdalena hau, Becerro Galicanoren edizio digitala egin zutenek, Caicedo Yusotik iparralderantz kokatzen zuten, Caicedo errekaren ondoan, 600 metroko kotan.

Ez dugu harri honen berri topatu Euskaltzaindiaren EODAn

Gerardo Lopez de Gereñuk eta Auñamendi entziklopediak ez dute aipatzen.

## Donemiliagako goldean 
Donemiliagako goldean, (1025), Ossingani barrutian bi Cassicedo eta Cassizedo bat aipatzen ziren:

Becerro Galicanoren edizio digitala prestatu zutenek, hiru herri berezitu zituzten: Caicedo Yuso, Caicedo Sopeña eta **Caicedo Magdalena**.

## Ikus, baita 
* Caricedo. Auñamendi entziklopediak fonetikoki nolabaiteko antzekotasuna izan dezakee *Caricedo* herri hustua aipatzen du Gerardo López de Gereñu iturri bezala aipatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freycinet Parke Nazionala

**Freycinet Parke Nazionala** () Australiako Tasmanian dagoen parke nazionala da, uhartearen ekialdeko kostaldean.

Freycinet penintsularen zati handi batean (Louis de Freycinet nabigatzaile frantsesaren omenez izendatua) eta Schouten uhartean zehar hedatzen da.

Hurbilen dagoen hiria Swansea da. Parkean "Wineglass Bay" hondartza eta "The Hazards" granitozko tontorrak daude. Parke nazionala 1916an sortu zen eta Tasmaniako lehena izan zen Mount Field National Park-en ondoan.

## Iruditegia 

Wineglass Bay view from the Beach.jpg|Wineglass Bay
Banksia_marginata_Freycinet.jpg|''Banksia marginata
Bennetts_Wallaby_Freycinet.jpg|Bennett's Wallaby (*Macropus rufogriseus)*
Freycinet National Park Visitor Centre.jpg|Freycinet Parke Nazionaleko bisitarien zentroa.

## Kanpo estekak
Corazón sumendia

**Corazón** (4.790 m) Ekuadorreko sumendi ez-aktibo higatua da. Quitotik 30 kilometro hego-mendebaldera dago, Andeen mendebaldeko mendikatean.Corazón bere izena ez du hartzen bere formagatik, askok uste duten bezala, baizik eta bere ekialdeko aldean bihotz bat duelako, bi *quebrada* zabal eta luzez delineatua. *Quebrada* horiei Verde eta Mortiño deitzen zaie, ekialdekoa "Verde-a" eta bestea "Mortiño-a" delarik.

## Kanpo estekak
Porfirio (argipena)

**Porfirio** izena adiera desberdineko termino antzekoekin nahas liteke:

* **Porfirio Tirokoa**, antzinateko filosofoa.
* **Porfiroa**, harri mota.
* **Porfiria**, gaixotasuna.
Atacazo sumendia

**Atacazo** Ekuadorko Mendebaldeko Mendikatean dagoen sumendi bat da, Quitotik 25 kilometro hego-mendebaldera. Atacazo Pleistozeno Berantiarreko eta Holozenoko galdara baten ekintzak sortutako geruza-sumendi bat da. Atacazo sumendiaren azken erupzioa duela ia 2.300 urte izan zen.

## Aireko tragedia 
1960ko azaroaren 7an, AREA Ecuador airelinea nazional desagertuak operatutako Fairchild F-27 hegazkin turbohelize batek Atacazo jo zuen eguraldi txarra zela eta, Guayaquilgo Simón Bolívar nazioarteko aireportutik hegaldi bat egin ondoren inauguratu berri zen Mariscal Sucre nazioarteko aireportura hurbiltzen ari zela.   Istripua, 16 km-ra Quito hegoaldetik eta Atacazo mendiaren gailurretik 150 metrora, hegazkineko 37 bidaiari guztiak hil ziren.  Garai hartan, Ekuadorreko historiako aire istripurik larriena izan zen, F-27 bidaiari-hegazkin baten lehenengo eta heriotza larriena, eta orduan ireki berri zen Quitoko aireportuak izan zuen lehen istripua.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboaldeko Hegoaldeko Saihesbidea

**Bilboaldeko Hegoaldeko Saihesbidea** izenak esanahi zenbait ditu:

* Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea, 1999 urtean gertatutako hiriaren Bilboko Aldirien burdinbideen berrantolaketa.
* Bilboaldeko Metropoliaren Hegoaldeko Saihesbidea, 2015ean amaitutako autopista.
* Bilboko Zama-trenbideen Hegoaldeko Saihesbidea, Euskal Y-ren zamak portuta iritsi dadin egingo den abiadura handiko burdinbidea.
Tulcán

**Tulcán**, **San Miguel de Tulcán** ere deitua, Ekuadorreko mugako hiria da; izen bereko kantoiaren sorburua eta Carchi probintziako hiriburua da, baita bertako hiririk handiena eta populatuena ere. Sierra eskualdearen iparraldeko muturrean dago, Kolonbiarekin mugan, Carchi ibaiaren arroan, Tajamar eta Bobo ibaien artean, 2.980 m-ko altitudean eta Andeetako klima hotza, batez beste, 13,5 °C-koa.

Bere kokapen geografikoagatik "Centinela norteña" deitua da, herrialdeko iparraldeko eta goiko hirietako bat izanik. 2022ko erroldan 56.719 biztanle zituen, eta, ondorioz, herrialdeko hogeita bosgarren hiri populatuena da. Hiria Tulcán - Ipialak hiri-eremu binazionalaren gune ekuatoriarra da. Hiri-eremu hori, gainera, inguruko hiri eta landa-parrokiek osatzen dute, ekuadortarrek zein kolonbiarrek. Hiri-eremuak 230.000 biztanle baino gehiago ditu, eta Ekuadorreko muga-konurbazioen artean lehen postuan dago.

Bere jatorria XVI. mendekoa da, baina XIX. mendearen erdialdera izan zen, bere kokapen geografikoagatik, Kolonbiako mugatik 7 kilometrora, hau da, Rumichacako nazioarteko zubitik, hazkunde demografiko azkarra izan zuenean, geroago inguruko hirigune nagusietako bat izango zen hiri-herrixka bat ezarri arte. Ekuador iparraldeko zentro administratibo, ekonomiko, finantzario eta komertzial garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera nagusiak merkataritza, nekazaritza, abeltzaintza eta garraioa dira.

## Kanpo estekak
Turi (Ekuador)

**Turi** Ekuadorreko Azuay probintziako Cuenca kantonamenduan dagoen hiri eta parrokia bat da. Parrokiak 26,2 km²-ko azalera du, eta 2001eko Ekuadorreko erroldaren arabera, guztira 6.692 biztanle zituen.  Muino batean dago, Cuenca hiriaren ikuspegi bikaina eskaintzen duen parke publiko batekin; agian, lurretik hiri osoa ikus daitekeen leku bakarra da.

Elizaren kanpoaldean botak eta kapelak saltzen dituzten artisau dendak daude, eta hainbat oroigarri postu daude errepidean zehar.

Turiko eliza eta behaketa puntua Cuenca bus tourraren geldialdi bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alcedo sumendia

**Alcedo sumendia** Galapagos uharteetako Isabela uhartea osatzen duten sei ezkutu-sumendietako bat da. Sumendiaren kokapen urrunak eragin du 1993ko azken erupzioa ere ez zela bi urte geroago arte erregistratu. Galapagosetan erriolita eta laba basaltoa lehertu duen sumendi bakarra da, gainera.

Galapagoseko sumendien artean, sumendiak du dortoka basati kopuru handiena, nahiz eta haien dibertsitate genetikoa uhartediko arraza guztien artean baxuenen artean egon. Dortoken habitata mehatxatu egin zen 1970eko hamarkadan ahuntz basatiak Isabela uhartearen hegoaldetik gurutzatu eta gero azkar ugaldu zirenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arzillana

**Arzillana** Arabako herri hustua da, eta gaur egun Villabezanako kontzejuaren parte litzateke. Arabako Erriberagoitiko udalerrian dago, Añanako kuadrillan.

1025ean dokumentatuta (Donemiliagako goldean), bere horretan, ***Arzillana***, Ossinganiko barrutian egon zen, eta, ondoren, Erriberagoitiko Ermandadean. 

Ez dakigu noiz hustu zen.

Becerro Galicano kodexaren edizio digitala egin zutenek Villabezana herriko gunetik kilometro batera hegoaldera kokatu zuten Arzillana, eta Donemiliagako goldeko grafia mantendu zuten, *Arzillana*, herri hustua mapan kokatzerakoan (etiketa: 203 zk.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Azul sumendia

**Cerro Azul** (*Muino urdina*) Galapagos uharteetako Isabela uhartearen hego-mendebaldean dagoen ezkutu-sumendi bat da. 1.689 m-ko altuerarekin Galapagoetako bigarren mendirik altuena da eta 1.500 m baino gehiagoko bere goragune topografikoagatik ultra gisa sailkatuta dago. Sumendia Galapagos uharteetako aktiboenetakoa da, azken erupzioa 2008ko maiatza eta ekaina bitartean izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentina Jegorova

**Valentina Mikhailovna Jegorova** (errusieraz: Валентина Михайловна Егорова, 1964ko otsailaren 16an jaioa) Errusiako distantzia luzeko korrikalaria da. Txeboksary-n jaio zen. Maratoian irabazi zuen lehen domina 1990eko Europako Atletismo Txapelketan izan zen, non zilarrezko domina irabazi zuen.

## Ibilbidea 
Jegorovak emakumezkoen maratoian parte hartu zuen Talde Bateratuaren izenean 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, Bartzelonan ospatu zirenean. Bertan, urrezko domina irabazi zuen Yuko Arimori atleta japoniarra bigarren postuan geratuz. Bigarren titulu globala irabazi zuen 1995eko IAAF Munduko Maratoi Erdi Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuko Arimori

**Yuko Arimori** (有森 裕子, Arimori Yūko; 1966ko abenduaren 17an jaioa, Okayaman) maratoi-korrikalaria da, japoniarra, eta Nazio Batuen Biztanleria Funtsaren (UNFPA) Borondate Oneko Enbaxadore. 2025eko ekainean Japoniako Atletismo Federazioen Elkarteko presidente hautatu zuten.

## Ibilbidea 
Arimori Japoniaren izenean lehiatu zen 1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan maratoian, non zilarrezko domina irabazi zuen 2:32:49ko denborarekin, Valentina Yegorova errusiarrarengandik zortzi segundora, zeinak lasterketa 2:32:41ean egin baitzuen. Lasterketa gogor hau izan zen Olinpiar Jokoen historian gizonezkoentzat edo emakumezkoentzat denbora estuena garai hartan. 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan, Arimori Olinpiar maratoira itzuli zen, non brontzezko domina irabazi eta Valentina Yegorovaren atzetik amaitu zuen bigarren aldiz. Yegorovak lasterketa 2:28:05ean egin zuen. Arimoriren denbora 2:28:39 izan zen. Bi korrikalariek aurreko Olinpiar lasterketa baino lau minutu azkarrago egin bazuten ere, Fatuma Roba korrikalari etiopiarrak gainditu zituen, zeinak lasterketa amaitu eta urrezko domina irabazi zuen 2:26:05eko denborarekin.

Arimori Japoniako Atletismo Amateur Federazioak (JAAF), herrialdeko atletismo elkarteak, lehen emakumea izan zen profesional maila eman ziona. 1996an eman zioten estatus hori, Atlantako Olinpiar Jokoetan bigarren eta azken aldiz parte hartu ondoren. Halaber, Arimori Arimori Urteko Japoniako Atleta izendatu zuten 1992an eta 1996an.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Ripa San Migel

**Ripa** Arabako herri hustu baten izen zaharra da, Caicedo Sopeña aldean. Herria, aspaldian hustu egin zen, eta dokumentatuta dago bizilagunak Carastara joan zirela, eta geroago, Carasta hura ere hustu egin zen.

1025ko dokumentu batean, Donemiliagako goldean aipatzen da ***Ripa***, Ossingani barrutian.

Gerardo Lopez de Gereñuk aipatzen du Ripa izenaren bertsio modernoagoa: "RIBA, despoblado en Carasta".

*Ripa* > *Riba* XIII. menderako gertatu zela pentsa daiteke, ***Riba*** izena 1257. urteko dokumentu batean ikusten da.

Becerro Galicano kodexaren edizio digitala egin zutenek,  Ripa mapan kokatzerakoan, Carastatik kilometro bat hegoaldera kokatu zuten San Migel auzotik hurbil, San Migel auzotik kilometro erdi bat mendebaldera, Erriberagoitian, Añanako Kuadrillan, beraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sasizakil

**Sasizakila** animalia espezie batzuek duten egitura anatomiko bat da, itxuraz zakil bat dirudiena, baina zakila ez bezala beste bide batetik garatu dena. Hau da, egitura honek zakil bat ematen du, baina ez du inola ere ugaltze-funtziorik.

Kasurik ezagunena hiena pikartena da. Espezie honetako emeek zakilaren antza duen klitori luzea eta gihartsua dute. Erekzioak izan ditzakete eta txiza egiteko erabil dezakate, baina ez dute ernal-hazia isurtzeko hodirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boara

**Boara** izena irakur daiteke Donemiliagako goldean, baina batzuek **Bocara** irakurtzen dute. Izan ere, izeneko erdiko c hori markatuta agertzen da: ***Bocara***.

Gerardo Lopez de Gereñuk, ez zuen herri hustu honi buruz datu askorik eman. Auñamendi Eusko Entziklopediak aipatzen du eta Urkabustaizeko historia irakurtzera igortzen ditu irakurleak. Izan ere, Donemiliagako goldean *Bocara* hau *Urca*ren ondoren aipatzen da, eta *Urca* hori gaurko Urkabustaiz toponimoaren aipu zaharra dela pentsatzen da.

Becerro Galicano kodexeko edizio digitala egin zutenek, aldiz, Boara Zanbrana udalerriko hegoaldean kokatu zuten, Ebro ibaiaren ezkerraldean, AP-68 autobidearen ondoan. Donemiliagako goldean *Bocara* hau *Irzu* baino lehen aipatzen da, eta *Irzu* hori gaurko Ircio, Miranda Ebroko auzoa dela pentsatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis de la Puente

**Luis de la Puente** (Valladolid, 1554ko azaroaren 11 – *ib.*, 1624ko otsailaren 16a) espainiar apaiz jesuita eta teologo aszetikoa izan zen.

## Biografia 
Alonso de la Puente Valladolideko kantzelaritzako kontalaria eta María Vázquezen semea, Valladoliden jaio zen 1554ko azaroaren 11n. Senar-emazteen lau seme-alabetatik bigarrenak ahizpa nagusi bat eta anaia gazteago bi izan zituen, hiru erlijioso domingotarrak. 1572an Arte eta Filosofiako batxiler-gradua lortu zuen Valladolideko Unibertsitatean eta bertan Teologia ikasketak hasi zituen. 1574ko abenduaren 2an Jesusen Lagundian sartzeko utzi zuen. Medina del Campoko nobiziatuan aita Baltasar Alvarez izan zuen maisu, geroago biografia bat eskainiko ziona. Ondoren, Valladolideko San Ambrosio ikastetxera joan zen, eta aita Francisco Suarez izan zuen maisu eta zuzendari espiritual. 1578tik 1579ra Oñatiko Unibertsitatean egon zen teologiaren irakaskuntzan trebatzeko eta ondoren Villagarcía de Camposen, non aita Baltasar Álvarezekin berriro topo egin zuen hirugarren probazioaren urtea pasatzeko, ondoren San Ambrosioko ikastetxean apaiz izateko agindu zuelarik. Ondoren, Salamancako Unibertsitatera bidali zuten. 1585 eta 1589 artean Villagarcía de Camposera itzuli zen nobizioen maisu eta errektoreorde gisa, eta San Anbrosio eskolara teologiako maisu eta errektore gisa 1594tik 1596ra. Ondoren, probintziako ikastetxeetako bisitaria izan zen Claudio Acquaviva aita jeneralaren enkarguz, Oviedoko Kolegioko auzien irakurlea eta San Anbrosioko errektore berria 1601ean, gortea Valladoliden ezarri zenean, baina urtebete geroago karguari uko egin zion bere osasunagatik.

Handik aurrera, irakaskuntza- eta gobernu-jarduera murriztu egin zitzaion, behin betiko 1608an amaitu zena, San Albano ikastetxean bisitari-kargua bete ondoren, eta aurrerantzean idazketari eta zuzendaritza espiritualari ekin zion. Ordena horretan nabarmendu zen Marina Escobar agurgarriaren gida espirituala, Espainiako brigidinen sortzailea. Valladoliden hil zen 1624ko otsailaren 16an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*O’Neill, S. I., Charles y Domínguez, S. I., Joaquín Mª, *Diccionario histórico de la Compañía de Jesús. Biográfico-temático, III*, Erroma-Madril, 2001, ISBN 84-8468-039-8
*Rivera Manescau, Saturnino, *Notas para un estudio biográfico de Luis de la Puente, S. J.*, Revista Histórica, Valladolid, 1924
**Un gran enamorado de Jesucristo en la Eucaristía. El V. P. Luis de la Puente de la Compañía de Jesús*, Universidad Pontificia Comillas (Santander), 1952

## Kanpo estekak
Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioa

**Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioa** (), arruntki **Abokatu Kristauak** deitua, Valladoliden egoitza duen fundazio zibila da, bere konstituzio-aktaren arabera kristautasunaren balioak defendatzea helburua duena. Espainian sentimendu erlijiosoen defentsan aktiboa delako ezaguna da. Figura hori gaur egungo Espainiako ordenamendu juridikoan dago, zehazki Zigor Kodean, eta ia desagertuta zegoen, salbuespen batzuk izan ezik.

Hedabide batzuek erakundea *lobby* ultrakatolikoko gisa katalogatu dute, Vox alderdi politikoarekin dituzten loturetan babestuz. El Yunque elkartearekin ere lotu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quevedo (Ekuador)

**Quevedo** Ekuadorreko hiri bat da; Quevedo kantonamenduko hiri nagusia, eta Los Rios probintziako hiririk handiena eta jendetsuena. Costa eskualdearen erdian dago, Quevedo ibaiak zeharkatzen duen lautada zabalean, 74 m-ko altitudean eta klima euritsu tropikal batez beste 25,2 °C-koa.

195.798 biztanle dituela uste da, eta, ondorioz, herrialdeko hamargarren hiri populatuena da. Hiria Quevedoko metropoli-eremuaren erdigunea da. Inguruko hiriek eta landa-parrokiek osatzen dute, Guayas, Cotopaxi eta Manabi probintzietakoak barne. Hiri-eremuak 555.851 biztanle ditu, eta seigarren postuan dago Ekuadorreko konurbazioen artean.

Bere jatorria XIX. mendekoa da, baina XX. mendearen erdialdean, bere kokapen geografikoaren ondorioz, herrialdeko hainbat hiri lotzen ditu, hazkunde demografiko azkarra izan zuen, ondoren, nazioaren hirigune nagusietako bat izango zen hiri-herrixka bat ezarri arte. Ekuadorreko gune administratibo, ekonomiko, finantzario eta komertzial garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera nagusiak merkataritza, industria eta nekazaritza dira.

## Kanpo estekak
Chitréko elizbarrutia

**Chitréko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar elizbarrutia da. 1962ko uztailaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Chitrén dago. Egun apezpikua Rafael Valdivieso Miranda da.

## Ordinarioak 
* José María Carrizo Villarreal (1963-1994)
* José Luis Lacunza Maestrojuán (1994-1999)
* Fernando Torres Durán (1999-2013)
* Rafael Valdivieso Miranda (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colón-Kuna Yalako elizbarrutia

**Colón-Kuna Yalako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar elizbarrutia da. 1988ko abenduaren 15ean ezarri zen Colóngo elizbarruti gisa eta 1997ko ekainaren 13an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Colónen dago. Egun apezpikua Manuel Ochogavía da.

## Ordinarioak 
* Carlos María Aritz (1988-2005)
* Audilio Aguilar Aguilar (2005-2013)
* Manuel Ochogavía (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davideko elizbarrutia

**Davideko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar elizbarrutia da. 1955eko martxoaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Daviden dago. Egun apezpikua Luis Enrique Saldaña Guerra da.

## Ordinarioak 
* Tomás Alberto Clavel Méndez (1955-1964)
* Daniel Enrique Núñez Núñez (1964-1999)
* Jose Luis Lakuntza (1999-2024)
* Luis Enrique Saldaña Guerra (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Carlos Ambrosio Lewis Tullock (1986-1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penonoméko elizbarrutia

**Penonoméko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar elizbarrutia da. 1993ko abenduaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Penonomén dago. Egun apezpikua Edgardo Cedeño Muñoz da.

## Ordinarioak 
* Uriah Adolphus Ashley Maclean (1993-2015)
* Edgardo Cedeño Muñoz (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goragune topografiko

thumb|250x250px|1. irudia. Gezi bertikalek, uharte batean dauden hiru tontorren goragunea erakusten dute. Lerro horizontal puntadun batek tontor bakoitza lotzen du, altuena izan ezik, bera baino altuagoa den beste batera igotzeko igaro behar den punturik baxuenera; kurbatuek, ahaidetasun-erlazioa.
Mendi baten **goragune topografikoa** orografian mendiak sailkatzeko erabiltzen den nozioa da. Mendi baten gailurretik beste mendi batera, edozein dela ere, igotzeko jaitsi behar den gutxieneko desnibela da. Zenbat eta goragokoa izan mendi bat, orduan eta nabarmenagoa izango da inguratzen dutenen artean, altuera edozein dela ere.

Mendi guztiek, Everestek izan ezik, haiek baino mendi altuagoa dute. Eta horrek esan nahi du mendi batetik altuagoa den beste batera igarotzeko ahalik eta altuerarik txikiena galtzeko moduko lekuren bat egon behar duela. James Clerk Maxwell fisikari eskoziarrak aztertu zuen behaketa erraz hori, eta, ondorioz, pentsatu zuen erlazio garbia zegoela lurrazaleko gailur bakoitzaren eta mendi-lepo baten artean. Analisi horren alderdirik konplexuena da zehaztea zein den bi mendiak lotzen dituen mendi-lepo hori.
[thumb|[Denali mendia|Denali, Alaskan, munduko gailur handienetakoa da (altitudea: 6.194 m , prominentzia:6.138 m.]]
Goragune topografikoaren kontzeptua irudikatzeko modu bat da gailur jakin baten gailurreraino lurra urez betetzen dela irudikatzea. Uraren gainetik, irlen antzera, bera baino garaiagoak diren gailurrak agertuko dira. Orain, ura husten hasten da, eta, pixkanaka, haren maila jaisten hasten da. Une jakin batean, mokoa bera baino altuagoa izango den beste batekin lotuko duen lur lehorreko mihi bat zabaldu dela ikusiko da. Gailurra, aukeratutako mendiaren altitudearen eta une horretan urak duen mailaren arteko aldeak adierazten du.

Goragune topografikoa, altuera bezala, balio absolutua da mendi batentzat, mendi bat bera baino garaiagoa den beste batekin lotzen duen punturik baxuenaren araberakoa baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
; Gaztelaniaz
:

* Goragune topografikoari buruzko kontzeptuak.

; Ingelesez
:

* K2 prominence
* http://www.peaklist.org goragune topografikoari buruzko web orri bat da, eta bertan agertzen diren list-ak eta/edo mapak 1500 metroko irtengunera (ultra) doitzen dira.
* Prominence and Orometry a detailed and lucid account by Aaron Maizlish of the theory of prominence
* http://groups.yahoo.com/group/prominence/ Yahoo! Taldeak, Topographic prominence discussion
* Edward Earl’s website
* Edward Earl’s article on Topographic Prominence
* Index to definitions in the Canadian Mountain Encyclopedia
* Mountain Hierarchies a description of the different systems of defining parent peak
* Mountain Hierarchy using Prominence Islands
* Surface Network Modelling on the Center for Advanced Surface Analysis website
* Surface Network Modelling a paper by Sanjay Rana and Jeremy Morley
* The 100 most prominent peaks in Colorado
* Alan Dawson's *The Relative Hills of Britain*
Santiago de Veraguasko elizbarrutia

**Santiago de Veraguasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren panamar elizbarrutia da. 1963ko uztailaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santiago de Veraguasen dago. Egun apezpikua Audilio Aguilar Aguilar da.

## Ordinarioak 
* Marcos Gregorio McGrath (1964-1969)
* Martin Legarra Telletxea (1969-1975)
* José Dimas Cedeño (1975-1994)
* Oscar Mario Brown Jiménez (1994-2013)
* Audilio Aguilar Aguilar (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Branco

**Juan Branco** (gaztelaniaz  eta frantsesez  ahoskatua; Estepona, 1989ko abuztuaren 26a) abokatu, ekintzaile politiko eta idazle franko-espainiarra da.

Branco Espainian jaio eta Parisen hazi zen. Parisko Ikasketa Politikoen Institutuan ( Sciences Po ) ikasle zela, Alderdi Berdearen alde aurkeztu zen tokiko hauteskundeetan. Ondoren, Alderdi Sozialistako hautagai François Hollanderen 2012ko presidentetzarako hauteskunde kanpainan lan egin zuen. Horren ondoren, masterra eta doktoretza egin zituen 2014an, eta WikiLeaks eta Julian Assangeren aholkulari juridiko izan zen 2015 eta 2019 artean. Garai hartan, 2017ko Frantziako legegintzako hauteskundeetako hautagai izan zen , La France Insoumise ezkerreko alderdiarern hautagai gisa. 2018an Txaleko Horien mugimenduan inplikatu zen, eta kide batzuk pro bono defendatu zituen auzitegian.

Hamahiru liburu argitaratu ditu, eta horien artean arrakastatsuena *Crépuscule* (2019) da. Argitaratu eta urtebetera 150 000 ale baino gehiago saldu ditu lana, egilearen arabera, Frantziako enpresa, komunikabide eta politika liderrak batzen dituzten loturen aurkako polemika bat da.

## Idazketa 
Brancok honako hau idatzi du:

* *Réponses à Hadopi* (Paris, Capricci, 2011, ISBN 9782918040255 )
* ''De l'affaire Katanga au contrat social global: Un regard sur la Cour pénale internationale* (tesia) (Paris, 2015, LGDJ-IUV, 2015,  )
* *L'ordre et le monde*, Alain Badiou eta Barbara Cassinek zuzendua (Paris, Fayard, 2016,  )
* *D'après une image de Daesh* (Paris, Lignes, 2017,  )
* *Crépuscule* (Paris, Au diable vauvert, 2019,  )
* *Contre Macron* (Paris, Editions Divergence, 2019,  )
* *Assange, l'antisouverain* (Paris, Éditions du Cerf, 2020,  )
* *La République ne vous appartient pas : Discours à polytechnique*, (Paris, Au diable vauvert, 2020,  )
* *Abattre l'ennemi* (Paris, Michel Lafon edizioak, 2021,  )
* *Treize pilards* (Paris, Au diable vauvert, 2022,  )
* *Luttes* (Paris, Michel Lafon, 2022,  )
* *Estatu kolpea: Manuel insurrectionnel* (Paris, Au diable vauvert, 2023,  )
* *Hanouna'' (Paris, Au diable vauvert, 2023,  )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juango artxidiozesia

**San Juango artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar artxidiozesia da. 1511ko abuztuaren 8an ezarri zen Puerto Ricoko elizbarruti gisa, 1924ko azaroaren 21ean San Juango elizbarrutia izena hartu zuen eta 1960ko apirilaren 30ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza San Juanen dago. Egun artzapezpikua Roberto González Nieves da.

## Ordinarioak 
### Puerto Ricoko apezpikuak 
### San Juango apezpikuak 
* George Joseph Caruana (1924-1925)
* Edwin Vincent Byrne (1929-1943)
* James Peter Davis (1943-1960)

### San Juango artzapezpikuak 
* James Peter Davis (1960-1964)
* Luis Aponte Martínez (1964-1999)
* Roberto González Nieves (1999-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Juan de Dios López de Victoria (1963-1992)
* Enrique Manuel Hernández Rivera (1979-1981)
* Héctor Rivera Pérez (1979-2009)
* Hermín Negrón Santana (1981-2012)
* Daniel Fernández Torres (2007-2010)
* Alberto Arturo Figueroa Morales (2019-2022)
* Tomás González González (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Areciboko elizbarrutia

**Areciboko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar elizbarrutia da. 1960ko apirilaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Arecibon dago. Egun apezpikua Alberto Arturo Figueroa Morales da.

## Ordinarioak 
* Alfredo Méndez-Gonzalez (1960-1974)
* Miguel Rodriguez Rodriguez (1974-1990)
* Iñaki Mallona (1991-2010)
* Daniel Fernández Torres (2010-2022)
* Alberto Arturo Figueroa Morales (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caguasko elizbarrutia

**Caguasko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar elizbarrutia da. 1964ko azaroaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caguasen dago. Egun apezpikua Eusebio Ramos Morales da.

## Ordinarioak 
* Rafael Grovas Felix (1965-1981)
* Enrique Manuel Hernández Rivera (1981-1998)
* Rubén González Medina (2000-2016)
* Eusebio Ramos Morales (2017-)

## Apezpiku laguntzailea 
*Antulio Parrilla Bonilla (1965-1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fajardo-Humacaoko elizbarrutia

**Fajardo-Humacaoko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar elizbarrutia da. 2008ko martxoaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Fajardon dago. Egun apezpikua Luis Miranda Rivera da.

## Ordinarioak 
* Eusebio Ramos Morales (2008-2017)
* Luis Miranda Rivera (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayagüezko elizbarrutia

**Mayagüezko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar elizbarrutia da. 1976ko martxoaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mayagüezen dago. Egun apezpikua Ángel Luis Ríos Matos da.

## Ordinarioak 
* Ulises Aurelio Casiano Vargas (1976-2011)
* Álvaro Corrada del Río (2011-2020)
* Ángel Luis Ríos Matos (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Bakarti

**George Bakartia**,  eta  edo *Solitario Jorge* (1910-2012ko ekainaren 24a), Pinta uharteko dortoka ar bat izan zen, Galapago uharteetako handienetakoa.
Ponceko elizbarrutia

**Ponceko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren puertorricar elizbarrutia da. 1924ko azaroaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Poncen dago. Egun apezpikua Rubén Antonio González Medina da.

## Ordinarioak 
* Edwin Vincent Byrne (1925-1929)
* Aloysius Joseph Willinger (1929-1946​)
* James Edward McManus (1947-1963​)
* Luis Aponte Martínez (1963-1964)
* Juan Fremiot Torres Oliver (1964-2000)
* Ricardo Antonio Suriñach Carreras (2000-2003)
* Félix Lázaro Martínez (2003-2015)
* Rubén Antonio González Medina (2015-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Luis Aponte Martínez (1963)
* Félix Lázaro Martínez (2002-2003)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Luis Aponte Martinez (1960-1963)
* Ricardo Antonio Suriñach Carreras (1975-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siunako elizbarrutia

**Siunako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nikaraguar elizbarrutia da. 2017ko azaroaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Siunan dago. Egun apezpikua Isidoro del Carmen Mora Ortega da.

## Ordinarioak 
* David Albin Zywiec Sidor (2017-2020)
* Isidoro del Carmen Mora Ortega (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernet

right|300px|thumb|upright=1|Hainbat Fernet marka.
**Ferneta**, italiar jatorriko edari alkoholdun bat da, amaro motakoa. Alkoholeak ondutako hainbat belarrez egina da, tartean, mirra, arabarba, kamamila, kardamonoa, oreganoa eta azafraia.

Italiaz gain Argentinan ere ekoitzi eta edaten da.
Monto (Queensland)

**Monto**, Australiako baserri giroko herri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 1.156 biztanle zituen.
Thiago Ávila

**Thiago de Ávila e Silva Oliveira** (1986ko abuztuaren 26an jaioa)  brasildar giza laguntzaile eta klima-ekintzailea da, nazioarteko aitortza lortu zuena 2025eko ekaineko Gazako Askatasunaren Flotillako parte-hartzaileetako bat izan zelako.   

1986an jaioa Brasilian, Thiago Ávilak aktibismo politiko eta humanitarioan ibilbide nabarmendua eraiki du. 2022an, Sozialismo eta Askatasun Alderdiaren (PSOL) pean diputatu federalerako aurkeztu zen. Gazako Zerrendaren Israelen blokeo aurkako laguntza humanitarioko misioetan parte hartuz lortu du ospea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mundubbera

'''''', Australiako baserri gireoko herri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 1.120 biztanle zituen.
Muttaburra

'''''', Australiako outback eremuan dagoen herri txiki bat da, Queensland estatuan.

2021ean 158 biztanle zituen.
Rathdowney (Queensland)

**Rathdowney**, lokalki **Rathdownie** idatzia, Australiako herri bat da, Queensland estatuan.

2021ean 320 biztanle zituen.
San Pedro Sulako artxidiozesia

**San Pedro Sulako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar artxidiozesia da. 1916ko otsailaren 2an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa, 1963ko uztailaren 6an elizbarruti mailara igo zen eta 2023ko urtarrilaren 26an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza San Pedro Sulan dago. Egun artzapezpikua Michael Lenihan da.

## Ordinarioak 
### San Pedro Sulako bikario apostolikoak 
* Juan Sastre y Riutort (1924-1949)
* Antonio Capdevilla Ferrando (1953-1962)

### San Pedro Sulako apezpikuak 
* José García Villas (1963-1965)
* Jaime Brufau Maciá (1966-1993)
* Ángel Garachana Pérez (1994-2023)

### San Pedro Sulako artzapezpikua 
* Michael Lenihan (2023-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Rómulo Emiliani Sánchez (2002-2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graciasko elizbarrutia

**Graciasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 2021eko apirilaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Graciasen dago. Egun apezpikua Walter Guillén Soto da.

## Ordinarioak 
* Walter Guillén Soto (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Rosa de Copángo elizbarrutia

**Santa Rosa de Copángo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 1916ko otsailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Rosa de Copánen dago. Egun apezpikua Héctor David García Osorio da.

## Ordinarioak 
* Claudio María Volio y Jiménez (1916-1926)
* Ángel María Navarro (1928-1951)
* Carlos Luis Geromini (1952-1958)
* Héctor Enrique Santos Hernández (1958-1962)
* José Carranza Chévez (1962-1980)
* Luis Alfonso Santos Villeda (1984-2011)
* Darwin Rudy Andino Ramírez (2011-2024)
* Héctor David García Osorio (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* José de la Cruz Turcios y Barahona (1943-1947)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Ceibako elizbarrutia

**La Ceibako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 2011ko abenduaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza La Ceiban dago. Egun apezpikua Jenrry Johel Velásquez Hernández da.

## Ordinarioak 
* Michael Lenihan (2011-2023)
* Jenrry Johel Velásquez Hernández (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trujilloko elizbarrutia (Honduras)

**Trujilloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 1987ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Trujillon dago. Egun apezpikua Jenry Orlando Ruiz Mora da.

## Ordinarioak 
* Virgilio López Irias (1987-2004)
* Luis Felipe Solé Fa (2005-2023)
* Jenry Orlando Ruiz Mora (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yoroko elizbarrutia

**Yoroko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hondurastar elizbarrutia da. 2005eko irailaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Yoron dago.

## Ordinarioak 
* Jean-Louis Giasson (2005-2014)
* Héctor David García Osorio (2014-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Kotelawala

**John Kotelawala** (; 1897ko apirilaren 4a – Kolonbo, 1980ko urriaren 2a) zeilandar militar eta politikaria izan zen. Zeilango lehen ministroa izan zen 1953tik 1956ra.

Lur eta meatze jabe aberatsen familia batean jaio zen, baina aitak bere buruaz beste egin ondoren arazo ekonomikoak izan zituen. Zeilanen hezi zen eta Cambridgen Nekazaritza ikasi zuen. Bere uhartera itzulita, familiaren jabetzaren kudeaketaz arduratu zen.

1922an Zeilango Defentsa Indarrera batu zen ofizial boluntario gisa, eta 1942an erreserbara pasa zen koronel graduarekin.

Kolonia garaian sartu zen politikan, 1931n, eta, independentzia lortu ondoren, diputatu hautatu zuten 1948an, eta Garraio ministro izendatu zuten. 1953an bere lehengusu Dudley Shelton Senanayake ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Antikomunista izan zen eta sindikatuen boterea mugatzen saiatu zen. Kanpo politikan Ameriketako Estatu Batuekin lerrokatu zen.

1956ko hauteskundeetako porrotaren ondoren politikatik erretiratu zen.
Arantza Aranburu

**Arantza Aranburu Artano** (Olaberria, 1966) geologo euskalduna da. Geologian doktorea da (EHU), eta EHUko irakasle. Petrologia eta geokimika lantzen ditu alor zientifiko bezala, arroka sedimentarioen historia geologikoa eta estalagmiten formakuntza ere bai.   

Lurpea taldeak, Euskal Herriko zortzi leize kudeatzen dotuen elkarteak, urteko saria eman zion Aranbururi 2024an.  Aranzadi elkarteko partaide da 2007tik, eta Atapuercako Proiektukoa ere bai. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pagobakar

**Pagobakar** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 680 metroko garaiera du. Usurbe mendiaren Mendebaldean  eta Asti mendiaren iparraldean.  

Mendi honen eta Usurbe mendiaren arteko sakanean, Agortatik Biruin gailurrera doan gurdibidearen azpiko aldean, Unaga iturriak izen bereko  erreka sortzen du. Mendian behera datorrela, Maleza izenez ezagutzen da erreka hori eta Loinazko San Martingo basilikara iristean, basilikak bezala, San Martin izena hartzen du ubideak Oria ibaian isuri aurretik.   

## Abiapuntuak 
* Agortako lepotik, kilometro bakar bat egin beharko dugu tontorrera heltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko ekainako Gazako Askatasunaren Flotilla

2025eko ekainean, ***Askatasun Flotilla Koalizioak*** (ingelesez: *Freedom Flotilla Coalition, FFC*) flotilla bat antolatu zuen, Gazako zerrendan Israelgo blokeoa hausteko eta gizaldeko laguntza emateko asmoz. Tripulazioko kideek genozidio, gosete eta gizaldeko krisialdiari erantzuteko. Erresuma Batuko banderadun *Madleen* itsasontzia gidatu zuen flotilla  Cataniatik (Sizilia ) abiatu zen 2025eko ekainaren 1ean. Ekainaren 9ko goizaldean, Israelgo indarrek *Madleen ontzia* atzeman, abordatu eta bahitu zuten nazioarteko uretan,  Gazako zerrendara iristea eragotziz, eta ontzian zeuden hamabi pertsonak Israelen atxiloketa-lekuetara eraman zituzten. Ontzian zihoazen pertsonen artean Greta Thunberg suediar aktibista eta Rima Hassan frantziar eurodiputatua zeuden. Atxilotutako tripulazioko kideak geroago Israeldik kanporatu zituzten.

Kargak haurrentzako esne-formula, 100 kg irin, 250 kg arroza, pixoihalak, kit medikoak eta makuluak zituzten.

Flotillak maiatzaren 2an egindako aurreko saiakera baten ondoren jarraitu zuen, *Conscience* ontzia jaurtigaiek jo zutenean Maltako kostaldean ainguratuta zegoela, Maltako lurralde-uretatik kanpo.

## Bidaia 
*Madleen*-eko bidaiarien artean hauek zeuden: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gazako Askatasunren flotilla aurkako erasoa (2010)
* Israelen Gazako inbasioa (2023-2025)

## Kanpo estekak 
* Prentsa-oharra 2025eko Gazako Askatasun Flotillari buruz *freedomflotilla.org*
* Madleen Tracker *freedomflotilla.org*
Lorraine Moller

**Lorraine Mary Moller** MBE (1955eko ekainaren 1ean jaioa) Putāruru-n Zeelanda Berriko atleta ohia da, atletismo pistan lehiatu eta geroago maratoian espezializatu zena. Mollerren nazioarteko ibilbideak 20 urte baino gehiago iraun zuen eta, besteak beste, 1986ko Edinburgoko Commonwealth Jokoetan maratoian zilarrezko domina irabazi zuen eta 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan maratoian brontzezko domina irabazi zuen, 37 urte zituela. Lau joko olinpokoetan hartu zuen parte, eta 1984ko, 1988ko eta 1996ko jokoetan maratoia ere osatu zuen. Bere beste maratoi garaipenen artean, 1984ko Bostongo Maratoia eta Osakako Emakumeen Nazioarteko Maratoian hiru aldiz irabazlea izan zen (1986, 87, 89).

## Maratoi ibilbidea 
Mollerrek bere lehen maratoia 1979ko ekainaren 23an egin zuen, Duluth-en (Minnesota) Amonaren Maratoia irabaziz, 2:37:37 denborarekin. Zeelanda Berriko batek inoiz egindako denborarik azkarrena izan zen, eta emakume batek inoiz egindako seigarren azkarrena. Ondorengo zazpi maratoiak irabazi zituen. .

Mollerrek Olinpiar Jokoetan parte hartu zuenen beti maratoian izan zen. Bere marka osoak honakoak dira:

* 1984: 5.a (2:28:34)
* 1988: 33.a (2:37:52)
* 1992: 3.a (2:33:59)
* 1996: 46.a (2:42:21)

2012an Boulder-eko (Colorado) Kirolen Ospearen Aretoan sartu zuten. Lydiard Fundazioarekin eta Master Plan entrenamendu sistemarekin lan egin du Arthur Lydiard korrikalari entrenatzailearen ikasgaiak partekatzeko.

## Ohoreak 
1993ko Urte Berriko Ohorezkoetan, Moller Britainiar Inperioko Ordenako kide izendatu zuten, atletismoari egindako zerbitzuengatik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Pagorriaga gaina

**Pagorriagako gaina** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua, Atxabalgo sakanaren gainean, Beasain udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 707 metroko garaiera du. Atxabal mendiaren hego-ekialdean dago.  

Eula erreka jaiotzen da Pagorriagako gaina eta Zarate mendien arteko sakanean tontorra inguratuz eta hego-mendebaldean, Erroitz erreka.

Mendebaldeko Mazelan, bide ondoan, Pagorriaga eta Endriokorta baserrien artean, Pagorriagako iturria dago, horko urak Erroitz errekara isurtzen dira. 

Mendi honen mendebaldeko eta hego-mendebaldeko hegaletan Endrio-Arantzadi eta Pagorriaga baserriak daude hurrenez hurren.   

## Abiapuntuak 
* Beizamako Santa Agedatik Pagorriaga baserritik
* Matxinbentako Igartzola baserritik
* Murumenditik Larrarte zeharkatuz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portamosegi

**Portamosegi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroa, Beasaingo udalerriaren Garin auzoko  lursailetan, Goierri eskualdean. 759  metroko garaiera du. Ekialdeko hegalean Larrarteko mendi-lepoa dago. 

Larrartetik Mandubira doan bide ertzean Larrarteko trikuharria dago. Hilobi-ganbera induskatu ondoren, gutxienez hamabi lagunen gorpuzkiak eta silexezko hainbat pieza aurkitu zituzten.   

## Abiapuntuak 
* Mandubiko mendatea
* Garin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urritxipi

**Urritxipi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Oria eta Eztanda ibaiak elkartzen diren gunearen ipar-mendebaldean, Goierri eskualdean. 361 metroko garaiera du. Antzizar auzoko hiru tontorretatik herritik gertuen dagoena da. 

Gailurretik gertu, iparraldeko mazelan, Muxikaldeko errekak du sorburua. Erreka horrek sorburuan Urritxipi du izena. Mendebaldean, berriz, Sasieta errekak du sorburua, baina jada ez du berezko ibilgurik, iturburutik bertatik tutuerian sartua baitago, hegal horretan dagoen Sasieta zabortegi kontrolatuan urik sar ez dadin.

Hegoaldean, Olaberrian, eskualdeko altzairutegirik handiena du, ArcelorMittal; eta ipar-mendebaldean, Sasieta Mankomunitateko zabortegia.

## Abiapuntuak 
* Salbatore

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inguruko soro, erreka eta mendien izenak. Ahotsak.eus
Zaratemendi

**Zaratemendi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 663 metroko garaiera du. Domiko eta Zarate mendi-lepoen gainean dago. Beasain eta Itsasondoko muga-lerroa gurutzatzen du. Domikoko mugarriak Beasain, Beizama, Bidegoien eta Itsasondoko mugak bereizten ditu.

Hegoaldeko hegalaren zokoan, Eula erreka sortzen da.  

## Abiapuntuak 
* Santa Marinatik: 50 minutu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrahidropiridina

**Tetrahidropiridina** konposatu organiko heteroziklikoa, C5H9N formula duena. Tetrahidropiridinak 3 isomero ditu lotura bikoitzaren posizioaren arabera.
thumb|Tetrahidropiridinaren hiru isomeroak

Tetrahidropiridina ordezkatugabeek interes teorikoa baino ez dute. Ordezktuak ordea asko dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak