open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guraso

:**Gurasoak** *hitzak artikulu honetara dakar. Kale borroka leporatutako euskal gazteen gurasoak biltzen dituen elkartea gaitzat duena beste hau da: Gurasoak (kale borroka leporatutako gazteen gurasoen elkartea).*
thumb|200px|
**Gurasoa** aitak eta amak seme-alabekin duen senidetasun-harremana da. Beste adiera edo ikuspuntu batetik, **gurasoa** haur bat, gehienetan semea edo alaba, zaindu eta hezi egiten duen pertsona da. Pertsona baten guraso biologikoak dira, gainera, ugalketaz haurraren jaiotzan biologikoki esku hartu zutenak. Haurra gurasoengandik banatu, haurra abandonatu eta gurasoak hiltzen zaizkionean, umezurtz geratzen dela esaten da.

## Ikus, gainera 
* Filiazioa

## Kanpo estekak
Spartacus

***Spartacus*** 1960ko film epikoa da, Stanley Kubrick estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Dalton Trumbok idatzi zuen gidoia, Howard Fasten izen bereko eleberrian oinarriturik. Izar nagusia Kirk Douglas izan zuen eta Laurence Olivierrek Marcus Licinius Crassus haren etsaiaren rola antzeztu zuen. Guztira, lau Oscar irabazi zituen.

Grabaketaren lehenengo astean, Douglasek Kubrick aukeratu zuen Anthony Mann ordezkatzeko: Kubrickek kontrol artistiko osoa ez zuen film bakarra da. Arrakasta itzela izan zuen: Universal Studiosen historian diru gehien bildu duen filma izan zen. Hamarkada bat iraun zuen lehen postuan, *Airport* (1970) filma gailendu zitzaion arte.

## Argumentua 
Filma K.a. lehen mendeko erromatar inperioan kokatua da, eta Espartako (Kirk Douglas) izeneko esklabo traziarrak gidaturiko matxinada kontatzen du. Filmaren hasieran, Espartako hezikaitza, mehatzeetan lan egitera behartua, Lentulus Batiatus (Peter Ustinov) negozio gizonak erosten du, bere gladiatore eskolan probetxua aterako diolakoan. Gladiatore eskolan beste esklaboekin harremanak sortu ditu Espartakok eta Varinia (Jean Simmons) ezagutu du, Lentulus Batiatusen etxeko esklaboa.

Marcus Licinius Crassus (Lawrence Olivier) senatariaren eta bere lagunen bisita batean zehar esklaboak elkarren aurka borrokatzera behartuak dira, eta horrek giroa gaiztotu du. Hurrengo egunean esklaboak matxinatu eta gladiadore eskola hartu dute. Espartakoren gidaritzapean, esklabo ohiek erromaren eskumenetik ihes egiteko plan bat moldatu dute. Erroman, Crassus eta Gracchus senatariek elkarren aurka duten lehia politikoan abantaila lortzeko erabili nahi dute esklaboen matxinada hori.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Spartacus
* Laurence Olivier: Crassus
* Jean Simmons: Varinia
* Charles Laughton: Gracchus
* Peter Ustinov: Batiatus
* Tony Curtis: Antoninus
* John Gavin: Julius Caesar
* John Dall: Marcus Glabrus
* Nina Foch: Helena Glabrus
* John Ireland: Crixus
* Herbert Lom: Tigranes Levantus
* Charles McGraw: Marcellus
* Woody Strode: Draba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa ikusgai
Bidegabeko konkurrentzia

**Bidegabeko konkurrentzia** edo **konkurrentzia desleiala** ekonomia-sektore batean lehiakide baten edo batzuen aldeko eta beste batzuen aurkako kondizioak sorrarazten dituen egoera da, modu bidegabean edo ordenamendu juridikoaren arauak hautsiz eta konkurrentzia askearen aurka. Adibidez, dumping izeneko praktika, lehiakideen aurkako publizitatea zabaltzea eta monopsonioetan eta monopolioetan sortzen diren dependentzia eta botere-egoerak jotzen dira bidegabeko konkurrentziako egoeratzat.

## Kanpo estekak
Dumping

***Dumping*** (ingelesezko *to dump* aditzetik: "irauli, bota"), Ekonomian eta bereziki nazioarteko merkataritzan konkurrentziaren aurkako merkataritza-praktika bat da, non herrialde bateko enpresa saltzaile batek bere produktuak kostu-preziotik behera saltzen dituen atzerrian, produktu horien merkatuan lehiakideen sarrera eragotzi edo lehiakide horiei merkatu-kuota hartzearren. Dumpinga egiten duenak merke-merke saltzen du, agian kostuen azpitik, lehiakideei kalte egiteko. Helburua da lehiakideek alde egitea eta lehiakiderik gabe, gero, diru gehiago irabaztea. Ugaritasun handiegiko garaietan *stock*ei aterabidea emateko praktikatzen da dumpinga, beste lehiakide batzuei merkatuan lekua kentzeko, eta ahal izenez gero merkatutik baztertzeko, baita kostuak murriztea ahalbidetzen duten produkzio-serieak lortzeko ere.

*Dumping*a debekatua daukate Merkataritzari eta Aduanako Tarifei buruzko Akordio Nagusiak eta Erromako Tratatuak. Hala ere, zenbait herrialdek konkurrentzia desleialeko praktika horiek egiten jarraitzen dute eta, eten ezean, lur jota utz ditzakete herrialde bateko giltzarriak diren sektore ekonomiko edo industriala.

## Adibideak 
Euskal Herrian, askotan izan dugu siderurgiako eta ontzigintzako sektoreetako dumpingaren aditzea, benetan eta larriki erasan baitie gure ekonomian giltzarri izan diren sektore horiei. 2004an, Sestaoko La Naval enpresaren kasua egon zen: etorkizuna kolokan zeukan, ezin baitzuen konkurritu, esate baterako, Asiako ontziolekin, batez ere Koreako enpresekin, hain zuzen ere haiek dumping praktikatzen zutelako. Lehenago ere, Euskalduna ontziola historikoa itxi zuten, garai hartan dumping horren biktima izan baitzen, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batalha

**Batalha** (portugesez  ahoskatua) Portugalgo Erdialdeko eskualdean, Kostaldeko Pinhal azpieskualdean eta Leiria barrutian dagoen udalerria da. 2011ko erroldaren arabera 15.805 biztanle zituen. Iparraldean Leiriarekin du muga, ekialdean Ourémekin, hego-ekialdean Alcanenarekin eta hego-mendebaldean Porto de Mósekin.

Joanes I.a Portugalgoak eraikiarazi zituen, bai hiria, bai bertako Santa Maria da Vitória monasterioa, Aljubarrotako guduan (1385ko abuztuaren 14an) lortutako garaipenaren esker emate gisa. 1500eko martxoaren 18an hiri-gutuna eskuratu zuen.

## Auzoak 
Udalerriak 4 auzo edo *freguesia* dauzka:
* Batalha
* Golpilheira
* Reguengo do Fetal
* São Mamede

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batalhako monasterioa

**Santa Maria da Vitória monasterioa** (), eskuarki **Batalhako monasterioa** deitua, Portugalgo Batalha hirian dagoen domingotar monasterioa da. Joanes I.a Portugalgoak eraikiarazi zuen, Aljubarrotako guduan (1385eko abuztuaren 14an) gaztelarren aurka lortutako garaipenagatik Ama Birjinari eskerrak emateko.

Monasterioaren eraikuntza 1388an hasi eta XVI. mendean amaitu zen. Portugalgo arkitektura gotikoaren maisulanetako bat da eta alde batzuetan, errege klaustroan bereziki, manueldar estiloaren eragina dauka. 1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Portugalgo zenbait errege-erregina daude ehortziak monasterioan, esate baterako elkarrekin hilobi monumental batean Joan I.a eta Filipa Lancasterkoa; eta Duarte erregea era Leonor Aragoikoa.

Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-140-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-156-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-178-Unvollendete Kapellen-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-220-Unvollendete Kapellen-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-172-Unvollendete Kapellen-Detail-1983-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-264-Claustro Real-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-285-Claustro Real-2011-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-250-Kreuzgang-ein Fenster-Detail-1983-gje.jpg
Batalha-Mosteiro de Santa Maria da Vitoria-330-Kirche-Mittelschiff-2011-gje.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Testigantza erlijiosoaren argudio

[thumb|eskuinera|[Paulo Tarsokoa|San Pauloren konbertsioa, Michelangelok irudikatua.]]
**Testigantza erlijiosoaren argudioa** Jainkoaren existentzia frogatzeko argudio bat da.

Lekukoek jainkoen testigantza eman dute historian zehar, baita gaur egun ere. Pertsona ugarik sumatu dute esperientzia erlijioso bat, zentzumenen bidez edo, zentzumenez haratago dagoen pertzepzioaren bidez.

Gainera, historia idatzita dagoenez geroztik, gizakiek erlijio bat izan dute. Eta hori mundu osoan zehar gertatu da, herrien arteko kontakturik ez zegoenean ere. Ateismoa, aldiz, fenomeno berri samarra da.

## Kanpo estekak
Iraurgi (argipena)

**Iraurgi** izenak hainbat adiera ditu:

* jatorrian, Iraurgi Azkoitia eta Azpeitia hiriak hartzen dituen bailara da;
* Iraurgi SB, Azpeiti eta Azkoitiko saskibaloi taldea;
* Iraurgi Ikastetxea, Azpeitiko ikastetxe erlijiosoa;
* Iraurgi Lantzen sozietate anonimoa, Urola bailarako garapen-agentzia.
* Iraurgi abesbatza
Moralitatearen argudio

**Moralitatearen argudioa** Jainkoa badela frogatzeko argudio bat da. Argudio honen aldaera guztiak hasten dira moralitatearen gaineko esperientzia edo pentsamendu batekin, eta, handik Jainkoa badela ondorioztatzen da.

Zenbait argudiok moral objektibo bat dute oinarri, eta, horretarako, Jainkoaren existentzia beharrezkoa da, Hark autoritatea ematen baitie arau moral objektibo horiei. Izan ere, argudio honen arabera, moralitatea lehentasuna baino gehiago da, derrigorrez bete beharreko zerbait, beste faktore edo interes batzuk kontuan izan gabe. Moralitatea derrigorrez bete beharrekoa izateko, Jainkoak existitu behar du.

Beste batzuetan argudiatzen da moralitatea arrazoian oinarritzen dela, eta, hori soilik hala izan daiteke ordena morala baldin badago unibertsoan. Unibertsoko ordena moral hori azaltzeko, Jainkoaren existentzia beharrezkoa da.

Immanuel Kant filosofoak argudiatu zuen gizateriaren helburua dela zoriontasun eta bertute perfektua eskuratzea (*summum bonum*), eta hori posible izan dadin, hil ondoko bizitza beharrezkoa da, eta, horretarako, Janikoak existitu behar du.

C. S. Lewis idazleak argudiatu zuen kontzientziak lege moral bat ematen digula. Baina lege horren iturria ez dagonez gero mundu naturalean aurkitzerik, Lege-emale batek egon behar du naturaz haratago. Lewisen ustez, gizakien arrazoia dohain bat bezala onartzeak berez ekartzen du ordena moral handiago bat, unibertso osorako, eta ez litzateke horrelakorik Jainko bat ez badago hura sortzeko eta/edo mantentzeko.

## Kanpo estekak
Jesusen Alabak

**Jesusen Alabak**, *jesuitinak* ezizenez ere ezagunak, 1871 urtwan Ama Kandidak sortutako lekaimeen kongregazio katolikoa da, jarduera nagusitzat haur eta gazteen hezkuntza duena. Ikastetxeak ditu Latinoamerikan, Espainian, Italian eta Ekialde Urrunean. Euskal Herrian, ikastetxeak ditu Donostian, Bilbon, Andoainen, Azpeitian, Tolosan eta Iruñean.

## Kanpo estekak
Calcarea

**Calcarea** Poriferaren barruan sailkatzen den animalia klasea da, belaki zelularrak. Espikulak dituzte, kaltzio karbonatoz eginak, kaltzita eta aragonito gisa. Espikula gehienek hiru punta dituzte, baina espezie batzuetan bi edo lau izan daitezke.

## Kanpo estekak
Guanes Etxegarai

**Guanes Etxegarai** (Baiona, Lapurdi, 1954ko uztailaren 19a – Lavaur, Okzitania, 2013ko maiatzaren 12a) eskulturagilea, margolaria eta grabatzailea izan zen.

## Biografia 
Baionan jaioa, Parisen *art-cloche* landu zuen 1984 eta 1988 artean. Frankfurten, Bruselan eta Nantesen ibili ondoren, Amorotze-Zokotzera joan zen. Izura, Nafarroa Beherean bizi zen berak berritutako Ospitalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Artistaren webgunea.
*  Artistaren bloga.
Hik Hasi aldizkaria

'''*Hik Hasi* egitasmo pedagogikoa** euskal hezkuntza komunitateko hezitzaileentzat informaziorako, prestakuntzarako, elkarrizketarako eta eztabaidarako elkargunea da.  

**Hik Hasi aldizkaria'* argitaratzen du, pedagogiaren inguruko euskal aldizkari bakarra. Euskara hutsez argitaratzen da. Argitalpenarekin batera hezitzaileentzat formazioak antolatzen ditu eta ikastetxeentzat aholkularitza zerbitzua ere eskaintzen du. 

1995ean sortu zuen irakasle talde zabal batek, euskal hezkuntzari buruzko informazio, eztabaida eta elkargunerako bitarteko izan nahian. Besteak beste, irakasle haien artean zeuden Joxe Mari Auzmendi eta Lore Erriondo. Hik Hasik ezaugarri hauek hartu zituen abiapuntutzat: euskalduna, nazionala, hezkuntza komunitateko partaide guztiena, baterakoia, irekia, plurala eta independentea.

Argiaren egoitzako bulego txikian egin zituzten lehen urteak. Hasiera hartan inork gutxik sinesten zuen euskaraz hezkuntza aldizkari bat egin zitekeenik, baina Joxe Mari Auzmendik hasiera-hasieratik transmititzen zuen grinak, pasioak, baikortasunak eta ilusioak erakarri zuen taldeak aldizkariaren 0 alea argitaratu zuen 1995ko maiatzean, eta 2020an 25 urte bete zituen aldizkariak.

Handik urtebetera, 1996ko maiatzean, formazioko adarra abiatu zuen Hik Hasik, irakurketa eta idazketa konstruktibistaren inguruko jardunaldiekin. Hasieratik euskara eta pedagogia berritzaileak

## Topaketa pedagogikoak 
Aldizkariaren egitasmo pedagogikoaren inguruan dabilen taldeak "Udako Topaketa Pedagogikoak" antolatu izan ditu 2000. urtetik urtero, uztailaren hasieran, Donostian eta Bilbon, hiru egunez. Topaketak euskaraz egiten dira eta bertan jorratzen diren gaiak oso desberdinak dira: metodologiak maila desberdinei begira, ikasleekin aritzeko teknikak, psikologia, esperientzien trukaketa...

## Aldizkariarekin kontaktua 
Helbidea: Errekalde hiribidea, 59 / Aguila eraikina, 1 · 20018 Donostia (Gipuzkoa)
Telefonoa: 943 371 408 / E-posta: hikhasi@hikhasi.com
## Diskoak, pelikulak eta argitalpenak 
* *Haur jolasen abestiak*, 1997
* *Txirulaz*, 1997
* *Haur jolasen abestiak II*, 1998
* *Gitarraz*, 1998
* *Txirulaz II*, 1999
* *Eskusoinuaz*, 2000
* *Txirulaz*, 2000
* *Zatoz jolastera*, 2000
* *Kukurruku, zer diozu?*, 2002
* *Haur jolasen abestiak III*, 2002
* *Jolasen altxorra*, 2002
* *Ilargiaren sekretua*, 2004
* *Pianoaz*, 2004
* *69 abesti jolasteko*, 2008
* *Orain'', 2015
* Pedagogoak, 2019
* Esperimentazioan sakonduz biziberritu, 2020
* Euskal pedagogoa lokatzetan, 2021

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikas euskal pedagogia zerbitzua Iparraldean

## Kanpo estekak 
* Aldizkariaren webgunea.
Cylindrophiidae

**Cylindrophiidae** Asian bizi diren narrasti familia da. Bere barruan *Cylindrophis* generoa bakarrik dago. Sabelalde zuri-beltza dute, tarteka. Gaur egun zortzi espezie ezagutzen dira.

## Espezieak 
* *Cylindrophis aruensis* Boulenger, 1920
* *Cylindrophis boulengeri* Roux, 1911
* *Cylindrophis engkariensis* Stuebing, 1994
* *Cylindrophis isolepis* Boulenger, 1896
* *Cylindrophis lineatus* Blanford, 1881
* *Cylindrophis maculatus* (Linnaeus, 1758)
* *Cylindrophis melanotus* Wagler, 1830
* *Cylindrophis opisthorhodus* Boulenger, 1897
* *Cylindrophis ruffus* (Laurenti, 1768)
* *Cylindrophis yamdena* Smith & Sidik, 1998

## Kanpo estekak
Waziristan

**Waziristan** (paxtueraz, urduz eta persieraz: وزیرستان, ) ipar-mendebaldeko Pakistanen dagoen eskualde menditsua da, Afganistango mugan eta 11.585&nbsp;km²-ko azalera duena. Paxtunen eremua izanik, bertoko hizkuntza nagusia paxtuera da. Eremu tribala da, administratiboki herrialdeko lau probintzietatik at dagoena.

Waziristan Peshawarretik mendebalderantz eta hego-mendebalderantz kokaturiko eta iparraldean Tochi ibaia eta hegoaldean Gomal ibaia dituen eremua da. Khyber Pakhtunkhwako Bannu ekialdean du. 1893ra arte eskualdea lurralde tribal askea izan zen, Britainiar Inperiotik kanpo zegoena. 1860 eta 1945artean bertatik ateratzen ziten oldarraldiak arazo latz bihurtu ziren britainiarrentzat,. 1947an eskualdea Pakistango zati bat bilakatu zen.

Administratiboki, Waziristan bi agentziatan banaturik dago (Iparraldeko Waziristan eta Hegoaldeko Waziristan) hurrenez hurren 1998an 361.246 eta 429.841 biztanleak dituena. Nahiz eta biak Wazir herrikoak izan eta paxtuerazko waziri aldaera hitz egin, ezaugarri ezberdinak dituzte. Gobernu moduan, gizonez osaturiko *jirga* edo batzarra dute eta oso eskualde patriarkal eta kontserbadorea da. Talibanak askotan izan dira eskualdean, Afganistango gerran arazoak sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Heraud

**Javier Heraud Pérez** (Lima, Peru, 1942ko urtarrilaren 19a - Madre de Dios, Peru, 1963ko maiatzaren 15a) Peruko poeta izan zen.

## Biografia 
Heraudren beste zenbait lan aipagarri: *El río* (1960), *El viaje* (1961), *Estacion Reunida*, *Poesías completas y homenaje* (1964), *Poema a dos voces* (1967) con César Calvo.

## Erreferentziak
Avebrevicauda

**Avebrevicauda** (latinez "hegaztiak buztan motzekin") hegaztien eboluzioaren oinarrian dagoen talde zabala da. Bere barruan isatsan hamar orno baino gutxiago dituzten Avialae guztiak daude. Taldea 2002an izendatu zuen Gregory S. Paulek, *Archaeopteryx* arbasotik bereizteko, honek narrastien isatsa luzeak baitzuen.

## Kanpo estekak
Tortricidae

**Tortricidae** Lepidoptero familia bat da, Tortricoidea superfamiliakoa. Familia handia da eta 10.350 espezie baino gehiago ditu. Horietako asko laborantzako patatarenzat garrantzitsuak dira. Perfil borobil samarra dute, hegalak tolestuta dituzten atseden postu tipikoa dela eta. Larba gehienak hosto-biltzaileak dira, baina beste batzuk haziz, sustraiez eta lorez elikatzen dira.

Sagar sitsa (*Cydia pomonella*) Europan bizi da, baina munduko beste leku batzuetan sartu dute ustekabean. Fruituetan galeriak lurperatuz elikatzen da hazietara iritsi arte. Bere ostalariak sagarrondoa eta beste fruitu-arbola batzuk dira (madaria, irasagarra, etab.). Seriotzat jotzen da sagar-uzta osoa suntsi dezakeelako. Beste espezie batzuk fruta-arbolak, garia, mahatsa eta koniferoak dira.

## Kanpo estekak
Saihesbide

**Saihesbidea** edo **ingurabidea** errepideak eta zirkulazio nagusiak hirigune bat erditik zeharka ez dezan aldirietan zehar egiten den errepidea da, hiriguneko sarrerak eta irteerak ere nolabait egituratzen dituena.

Euskal Herrian, saihesbiderik ezagunena Supersur da (Bilboaldeko metropoliaren hegoaldeko saihesbidea), 900 milioi euro kostatu den azpiegitura.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beijingo ingurabide autobideak

## Kanpo estekak
Ahizpa

thumb|Spencer familiako hiru ahizpa.
**Ahizpa** guraso berberak, edo bietako bat, beste emakume edo neska batekin partekatzen dituen emakumezkoa da, emakumezko haurride bat beste emakume batentzat. guraso berberak gizonezko batekin partekatzen badu, **arreba** esaten zaio. Euskaraz desberdintzen da haurridea emakumezkoa edo gizonezkoa den, inguruko hizkuntzetan ez bezala. Terminoa ahaidetasun erlazioa izendatzeko erabiltzen bada ere, batzuetan familiarenak ez diren harremanak izendatzeko ere erabiltzen da, ahizpatasun terminoan bezala. Era berean, ordena erlijioso bateko emakumezko kideentzat ere erabil daiteke, mojak kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klero

thumb|300x300px|**Kleriko** katoliko batzuk.
**Kleroa** edo **elizjendea** hainbat erlijiotan dauden kargu eta agintarien multzoa da. Kleroaren kide bakoitzari **kleriko** edo **elizgizon** deritzo. Erromatar Eliza Katolikoan, kleroa apaiz, apezpiku, artzapezpiku, kardinal eta Aita Santua dira, besteak beste.

## Kanpo-estekak
Gerra-ekonomia

**Gerra-ekonomia** gerra-egoeran eta horren ondorioz herrialde bateko gobernuak, erakundeek eta familiek hartzen dituzten neurri ekonomikoen multzoa da. Gerra egoeran ekoizpenaren beherakada eta produktuen eskasia gertatu ohi dira; horrek hiperinflazioa eragin eta gobernuak esku hartzera behartzen du, prezioak kontrolatuz eta produktuen erosketarako kuotak ezarriz. Aldi berean, gerrarako armak eta bestelako baliabideen ekoizpena ziurtatu nahian, ohikoak dira derrigorrezko lana eta ekonomia-azpiegituren erabateko kontrola.

## Kanpo estekak
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Castro Urdiales)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** () Kantabriako Castro Urdiales udalerrian dagoen eliza bat da. XIII. mendean Alfontso VIII.a Gaztelakoaren erregealdian eraikitzen hasi zen tenplu gotiko eta katoliko bat da, Kantauri Itsasoaren parean eta Santa Ana gazteluaren alboan. 1931n Kultura ondasun izendatua izan zen.

## Irudiak 

Irudi:Castro Urdiales night.jpg|Eliza gauez.
Irudi:Castro-Urdiales 21.jpg|Portua eta eliza.
Irudi:Castro-Urdiales - Iglesia de Santa_Maria de la Asuncion y Puente Medieval.jpg|Eliza eta Erdi Aroko zubia.
Irudi:Nave central de Santa María de la Asunción (Castro Urdiales).jpg|Barnealdea.

## Ikus gainera 
* Santa Ana gaztelua (Castro Urdiales)

## Kanpo estekak
Predikarien Ordena

**Predikarien Ordena** (latinez: *Ordo Praedicatorum*, **OP** laburtua), eskuarki **domingotarrak** deituak, eskeko ordena katolikoa da, Domingo de Guzmánek XIII. mendean sortua.

## Historia 
Predikarien Ordenak heretikoak kristau bihurtzea izan zuen helburu nagusia. Irakaskuntza bizitza erlijiosoari lotu zion lehendabiziko ordena izan zen. Berehala hedatu zen Europa osoan zehar eta eragin handia izan zuen Erdi Aroko kulturan, Tomas Akinokoa eta Alberto Handia domingotarren filosofiako eskolaren bitartez, batez ere, eta baita Elizaren erreforman ere. Aipaturikoez gainera, lau Aita Santu eta Ramon Penyafortekoa santua, Vizente Ferrer santua, Girolamo Savonarola, Bartolomé de las Casas, Francisco Vitoria, Melchor Cano eta Fra Angelico, besteak beste, domingotarrak izan ziren.

### Inkisizioa 
1216. urtean, Domingo de Guzmánek lehen fede autoa egin zuen Tolosa Okzitanian, Inozentzio III.aren aginduz; gero, domingotarrak izan ziren inkisidore nagusiak; Tomás de Torquemada domingotarrak 2.000 lagun hil omen zituen. Inozentzio IV.ak domingotarren esku utzi zuen Inkisizioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1383–1385eko Krisialdia

**1383–1385eko krisialdia** Portugalgo historiako gerra zibil eta anarkia aldia izan zen, Fernando I.a erregearen heriotzarekin hasi zena.

1383ko urriaren 22an Fernando I.a Portugalgoa hil zen, gizonezko ondorengorik gabe. Beatriz, alaba bakarra, Joanes I.a Gaztelakoarekin ezkondurik zegoena, adingabea zenez gero (11 urte besterik ez zituen), Leonor erreginak hartu zuen erreginordetza. Burgesiak eta aristotraziaren zati batek ez zuten Gaztelako erregea begi onez ikusten eta Joanes Aviskoa, Petri I.aren sasiko seme eta Fernando I.aren sasianaia, hobetsi zuten.

1383ko abenduan Joanes Aviskoaren aldekoek Joáo Fernandes Andeiro, Leonor erreginordearen maitale eta begikoa, hil zuten. Leonorrek Joanes suhiari laguntza eskatu zion, eta hau Portugalen sartu zen bere armadarekin. Jarraian, Lisboa, Oporto eta beste hiri batzuetako burgesak Gaztelakoaren aurka altxatu ziren eta gerra zibila piztu zen. Joanes Gaztelakoak Frantziaren laguntza bildu zuen eta Joanes Aviskoak Ingalaterrako erresumarena.

1384ko maiatzean gaztelarrek Lisboa setiatu zuten, baina bost hilabete geroago alde egin behar izan zuten, hirian izurri pneumonikoa zabaldu zelako. 1385eko apirilean Coimbrako gorteek Joanes Aviskoa Portugalgo errege (Joanes I.a Portugalgoa) izendatu zuten. Joanes Gaztelakoak ez zuen erabakia onartu, baina abuztuaren 14an, Aljubarrotako guduan, erabateko porrota jasan zuen.

Aljubarrotako garaipenaren ostean Joanes Aviskoa Portugalgo erregetzat ezagutua izan zen, Gaztelak 1411 arte onartu ez zuen arren. Portugal eta Ingalaterraren arteko aliantza Windsorko Itunaren (1386) eta Joanes eta Filipa Lancasterkoaren arteko ezkontzaren bidez berretsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1943ko Kontxako Bandera

270px|eskuinera|thumb|Kontxako estropada eguna 1943 urtean.
**1943ko Kontxako Bandera** (Banderaren 48. ekitaldia) urte honetako irailaren 5 eta 12ean jokatu zen, eta Hondarribiak bere hirugarren Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Ekitaldia berezia izan zen izan ere denborarik onena markatu zuen Oriok ez baitzuen Bandera eskuratu (1921eko Kontxako Banderan Donostiari gertatu bezala). Lehenengo igandean bosgarren egin zuen eta garai hartan ohorezko txandako laurek baino ez zuten Banderarako lehiatzen. Beste txanda kontsolazio txanda baino ez zen izaten. 1943ko Bandera honetan gertaturikoa ikusita hurrengo urterako araudia aldatzea erabaki zen. Hondarribiak garaipen erraza lortu zuen eta bigarren posturako Pedreña, San Juan eta Santurtziren arteko lehia estua bizi izan zen.

Aurrez kantabriarrak Kontxan lehiaturikoak baziren ere Pedreña handiaren debuta izan zen eta bigarren postu bikaina eskuratu zuen. Santanderko traineru bat ere aritu zen ekitaldi honetan.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia
** Patroia: Pedro Gonzalez
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Santa Ana gaztelua (Castro Urdiales)

**Santa Ana gaztelua** Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Castro Urdiales udalerrian dagoen gotorleku bat da. Hain zuzen ere, harkaitzezko muino batean dago, penintsula batean, Santa Maria Jasokundearen eliza, aurreko eliza baten hondakinak (San Pedrorenak) eta Santa Ana baselizaren alboan, azken honi zubi batez lotua.

Gazteluaren eraikuntza data ezezaguna da, gaur egungo eraikina XII. mendearen hasieran eraikitzen hasi eta XVI. mendean bertan behera laga zen. 1853an gotorlekuaren barnean itsasargi bat eraiki zuten.

## Ikus gainera 
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Castro Urdiales)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1942ko Kontxako Bandera

**1942ko Kontxako Bandera** (Banderaren 47. ekitaldia) urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen, eta Oriok bere 12. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Sei traineru gipuzkoarrek hartu zuten parte, Oriok, Hondarribiak, San Juanek eta hiru talde donostiarrek hain zuzen ere. Oriok igande bietan irabazi bazuen ere sanjuandarrak nabarmen estutu zuten traineru horia. Ohorezko txandan lau traineru aritu ziren eta hauek bakarrik lehiatu zuten Bandera eskuratzeko.

Garai hartako araudiaren arabera lehenengo jardunaldian bakoitza bere traineruarekin aritzen zen eta bigarren igandean traineruak trukatu egiten zituzten. Horrela, ekitaldi honetako bigarren jardunaldian Oriok Loiolatarrarekin trukatu zuen trainerua eta San Juanek Hondarribirekin.

Kontsolazio txandan aritu ziren Amaikak Bat eta Armada taldeek ere beraien artean trukatu zituzten. Hauen kasuan lehenengo igandeko denborek ez zuten balio eta Amaikak Bat taldeak estropada irabaziz bosgarren postua eskuratu zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Emen Gatoxti
** Patroia: Domingo Mitxelena
** Arraunlariak: Inazio Sarasua, Luis Gaztañazpi, Santiago Arrillaga, Esteban Azkue, Joakin Fresnedo, Jose Mari Zumeta, Jose Mari Azkue, Joakin Azkue, Francisco Abaurrea, Ramon Uranga, Batista Oliden, Ramon Indo eta Inazio Oliden.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1941eko Kontxako Bandera

**1941eko Kontxako Bandera** (Banderaren 46. ekitaldia) urte honetako irailaren 7 eta 14an jokatu zen, eta Hondarribiak bere bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Sei traineruk hartu zuten parte, bost gipuzkoarrek eta bizkaitar batek. Hondarribia eta San Juanen arteko lehia estua izan zen eta lehenengo egunean hondarribitarrak 3 segundo aurretik sartu baziren ere bigarren igandean sanjuandarrak aurreratu zitzaizkien. Sailkapen orokorrean bien arteko aldea segundo bat eta hiru bostenekoa izan zen. Ohorezko txanda Oriok eta Loiolatarrak osatu zuten eta hauek izan ziren banderarako lehian sartu zirenak.

Garai hartako araudiaren arabera lehenengo jardunaldian bakoitza bere traineruarekin aritzen zen eta bigarren igandean traineruak trukatu egiten zituzten. Horrela, ekitaldi honetako bigarren jardunaldian Hondarribiak Loiolatarrarekin trukatu zuen trainerua eta San Juanek Oriorekin.

Kontsolazio txandan aritu ziren Chimpartak eta Kaikuk ere beraien artean trukatu zituzten. Hauentzat lehen eguneko denborek ez zuten kontatu, beraz bigarren eguneko estropada irabaziz Kaiku izan zen sailkapeneko bosgarrena.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia
** Patroia: Roman Agirre
** Arraunlariak: Bizente Larrarte, Jose Lekuona, Gerardo Amunarriz, Severo Goikoetxea, Leokadio Agirre, Enrike Arrillaga, Juan Araneta, Bernardo Olaskoaga, Justo Olasagasti, Juan Gonzalez, Fortunato Lazkonategi, Jose Etxaide, Migel Iridoi.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Ganghwa uhartea

**Ganghwa uhartea** (koreeraz: 강화도) Han ibaiaren bokalean dagoen uhartea da, Hego Koreako mendebaldeko kostaldean. Ganghwa uhartetik kontinentean dagoen Gimporaino bi zubi ditu. Ipar Koreako Gaeseong uhartetik Han ibaiaren ibilguak banatuta dago.

Historikoki, oso leku estrategikoa da, izan ere bertatik frantziar, estatubatuar eta japoniarrek Korea eraso zuten

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1940ko Kontxako Bandera

**1940ko Kontxako Bandera** (Banderaren 45. ekitaldia) urte honetako irailaren 1 eta 8an jokatu zen, eta Oriok bere 11. Kontxako Bandera eskuratu zuen, bigarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Bost traineruk hartu zuten parte, lau gipuzkoarrek eta bizkaitar batek. Lehenengo jardunaldia erraz irabazi zuen Oriok Hondarribiaren aurretik, ohorezko txandan ordea Amaikak Bat talde donostiarra nagusitu zen. Santurtzik lehenengo egunean bakarrik egin zuen arraun ez baitzen ohorezko txandarako sailkatu.

Garai hartako araudiaren arabera lehenengo jardunaldian bakoitza bere traineruarekin aritzen zen eta bigarren igandean traineruak trukatu egiten zituzten. Horrela, ekitaldi honetako bigarren jardunaldian Oriok Loiolatarrarekin trukatu zuen trainerua eta Amaikak Batek Hondarribiarekin.

Bitxikeria bat ere badago estropada honen inguruan. Gerraostean kartzelan zegoela, Koldo Mitxelena hizkuntzalari errenteriar ezagunak bertsoak jarri zituen estropada hau zela-eta. Bigarren igandean garaile atera zen Donostiako trainerua, eta kartzelan hain pozik zeudenez donostiarrak, haiei burla egiteko bertso batzuk idatzi zituen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Emen Gatoxti
** Patroia: Jose Mari Urdangarin
** Arraunlariak: Inazio Sarasua, Luis Gaztañazpi, Santiago Arrillaga, Jose Loidi, Ramon Indo, Jose Mari Zumeta "Salmasti", Jose Zumeta "Txantxa", Tiburtzio Etxeberria, Jose Mari Azkue, Joakin Azkue, Francisco Abaurrea, Ramon Uranga eta Batista Oliden.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Han ibaia

**Han ibaia** izan daiteke:
* Han ibaia (Korea) (*Han-gang* 한강; 漢江), Seul, Korea, zeharkatzen duena
* Han ibaia (Hanshui) (*Han Jiang* 汉江), Hanzhong, erdialdeko Txina, zeharkatzen duena
* Han ibaia (Guangdong) (*Han Jiang* 韩江), hego-ekialdeko Txina zeharkatzen duena
* Han ibaia (Vietnam) (*Sông Hàn*; 汗江), Da Nang, Vietnam, zeharkatzen duena
1939ko Kontxako Bandera

**1939ko Kontako Bandera** (Banderaren 44. ekitaldia) Bandera hau eztabaida iturri izan da. Orio izan zen garailea.

## Bandera eztabaidagai 
Polemika izan da bandera honen inguruan. Gerra Zibila bukatu berria zen eta Francoren garaipena ospatzeko jokatu zen apirilean. Rafael Aguirrek Kontxako Banderari buruzko bere liburuan (ikus Bibliografia) ez zuen Kontxako palmaresean sartu, urte hartan irailean beste estropada batzuk antolatzeko asmoa izan baitzen (beraz, apirilekoarekin ez zen Kontxa jokatutzat ematen), bi miliatako distantzia izan baitzuen, apirilean jokatu baitzen eta egun bakarreko estropada izan baitzen. Honen aurrean Orio Arraunketa Elkarteak Kontxako Banderatzat hartzen diren hainbat estropada berezi aintzat hartuta Kontxako zerrendan sartzea eskatu zuen.

2014an Orioren helegitea onartu zen baina 2016an Donostiako udalak berriz atzera bota zuen. Orduan komisio bat eratu zen Orion eta 2017an Aranzadi Zientzia Elkartearen onespena lortzerakoan urte honetako ekainaren 28an Donostiako Udalak berriz sartu zuen palmaresean.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Emen Gatoxti
** Patroia: Antonio Maria Uranga
** Arraunlariak: Jose Loidi, Joakin Azkue, Jose Maria Zumeta "Salmasti", Blas Urkizu, Segundo Manterola, Ramon Solabarrieta, Martin Arruti, Batista Oliden, Inazio Sarasua, Pedro Aizpurua, Tiburtzio Etxeberria, Jose Zumeta "Txantxa" eta Jose Kruz Lopetegi.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Kanpo estekak
Han ibaia (Korea)

**Han ibaia** (,  ahoskatua) Hego Koreako ibaia da. Namhan eta Bukhan ibaien lotunean jaioa, Seul zeharkatzen du eta Itsaso Horian bokalea izan baino lehen Imjin ibaiaren urak hartzen ditu, Ipar eta Hego Korea arteko muga bilakaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nakdong ibaia

**Nakdong ibaia** (,  ahoskatua) Hego Koreako ibaia da. Herrialdeko ibairik luzeena, Daegu eta Busan hiriak zeharkatzen ditu, eta Japoniako itsasora isurtzen da Busanen ondoan. 523 kilometro luze da, eta 23.384 kilometro koadroko arroa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rangrim mendiak

**Rangrim mendiak** (hangul: 랑림산맥; hanja: 狼林山脈) erdialdeko Ipar Korea zeharkatzen duen mendikatea da, Kaema goi-ordokiaren mendebaldean dagoena. Bertan dute iturria, herrialdeko ibai nagusi batzuk, tartean Taedong eta Ch'ŏngch'ŏn. Mendi altuenak ekialdeko zatian ditu, altuena 2.260 metroko Wagalbong izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taebaek mendiak

**Taebaek mendiak** (hangul: 태백산맥; hanja: 太白山脈) Koreako mendilerroa da, penintsularen ekialdea zeharkatzen duena, kostaldetik gertu. Bertan dute iturria, Hego Koreako ibai nagusi batzuk, tartean Han eta Nakdong. 500 kilometro luze da, eta 1000 metroko altuera du batez beste. Mendilerro honetan izan ziren 2018ko Neguko Olinpiar Jokoak, Pyeongchangen zehazki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tumen ibaia

**Tumen ibaia** (; ; ) ekialdeko Asiako ibaia da, Ipar Korea, Txina eta Errusia arteko muga ezartzen duena. Paektu mendian jaioa, Japoniako itsasoan du bokalea.

Zeharkatzen dituen hiri nagusiak Hoeryong, Namyang eta Onsong (Ipar Korean) eta Tumen eta Nanping (Txinan) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taedong ibaia

**Taedong ibaia** (koreeraz: 대동강) Ipar Koreako ibaia da. Rangrim mendietan jaioa herrialdeko iparraldean eta herrialdean barrena hego-mendebaldeko bidea egiten du. Bide horretan Piongiang zeharkatzen du Koreako badian bokalea izan baino lehen, Nampo hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manueldar estilo

[thumb|[Belem (Lisboa)|Belemgo Jeronimotarren monasterioa manueldar estiloaren adibide aparta da.]]
**Manueldar estiloa** (portugesez: *estilo manuelino*), **Portugalgo gotiko berantiarra** ere deitua, Portugalen XV. mendearen amaieran eta XVI. mendearen hasieran garatu zen arkitektura estiloa da. Manuel I.a Portugalgoaren omenez hartzen du izena, haren eregealdian (1495-1521) gorenera iritsi baitzen. Bere ezaugarri nagusiak, egituran baino areago, apaingarrien arloan nabaritzen dira. Aintzat hartzekoak dira, beren orijinaltasunagatik, itsasoarekin zerikusia duten apaindura gaiak: haizeak puztutako belak, kateak, koralak, madreporak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksei Bolotov

**Aleksei Vasilievitx Bolotov** (errusieraz: Алексе́й Васи́льевич Бо́лотов ; Dvuretxensk, Sobietar Batasuna, 1963ko urtarrilaren 20a - Everest, 2013ko maiatzaren 15a) alpinista errusiarra izan zen. Lanbidez ingeniari metalurgikoa zen eta alpinismoa zaletasunatzat zuen. Guztira 11 zortzimilako ezberdin igo zituen.

2008an Aleksei Bolotov Iñaki Otxoa de Olza alpinista iruindarra Annapurna menditik bizirik erreskatatzen saiatu zen alpinistetako bat izan zen.

2013ko maiatzaren 15ean zoritxarreko istripua izan zuen Everest mendia igotzen ari zela. Soka hautsi zitzaion eta bertan hil zen 300 metroko amildegi harritsu batetik behera erori ondoren.

## Zortzimilakoak 
# Makalu (8.465 m): 1997
# Everest (8.848 m) - oxigenoaren laguntzarekin: 1998
# Lhotse Ertaina (Lhotse) (8.414 m)- Lhotse Ertainera igotzea lortu zuen lehen espedizioa: 2001
# Everest (8.848 m) - oxigenorik gabe: 2002
# Dhaulagiri (8.167 m): 2005
# Cho Oyu (8.201 m): 2006
# K2 (8.611 m): 2007
# Annapurna (8.091 m): 2008
# Manaslu (8.163 m): 2009
# Gasherbrum I (8.068 m): 2010
# Gasherbrum II (8.035 m): 2010
# Kanchenjunga (8.586 m): 2011
# Broad Peak (8047 m): 2011

## Erreferentziak 
# 
#
Urtza Alkorta Arrizabalaga

**Urtza Alkorta Arrizabalaga** (Ondarroa, Bizkaia, 1977) Ondarroako alkate eta ekintzailea da, etakideei laguntza emateagatik zigortua izan dena. Ospetsu bihurtu zen 2013 urteko maiatzean, Espainiako Auzitegi Nazionalak ETAri laguntza emateagatik aurretik ezarritako bost urteko kartzela-zigorra Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi ondoren atxiloketa eragozteko ehunka lagunek herri harresia osatu zutenean Ondarroako askegunean, hilabete lehenago egindako Donostiako askegunearen ereduari jarraituz. Azkenean, Ertzaintzak atxilotu egin zuen Alkorta hedabideek arretaz jarraitu zuten operazio batean. Alkorta zigortzeko froga bakarra atxiloturik zegoelarik behartuta sinaturiko autoinkulpazioa izan zen. 2015eko azaroan askatu zuten Estremeratik. ETAko eta Dena da ETAko presoei ezartzen zitzaien sakabanaketa politikaren ondorioz, Euskal Herriko leku urrunetan egon zen kartzelaratua.

Politikari gisa, Ondarroako udal hauteskundeetan ezker abertzaleko zerrendakide izan zen 2003an Herriarentzat plataforman, eta 2007. urtean EAE-ANVrekin. 2023ko maiatzeko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bilduko Ondarroako alkategai gisa proposatu zuen mahai politikoak eta bildukideek bere hautagaitza berretsi zuten barne bozketa bidez.

2023an Ondarroako alkate izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lander ARBELAITZ: «Ondarroako AskeGunearen jarraipena hasieratik amaierara», *Taupadak* bloga, 2013-05-10.
Bizente Paul

**Bizente Paul** (Pouy, Akizetik gertu, Gaskoinia, 1581eko apirilaren 24a - Paris, 1660ko irailaren 27a) frantziar apaiz katolikoa izan zen. Umezurtz, preso eta eri zeudenei laguntzen eman zuen bizitza. Bi erakunde katoliko sortu zituen: Misioaren Kongregazioa eta Karitatearen Alabak. 1737an, Klemente XII.ak santu izendatu zuen. Jaieguna irailaren 27an ospatzen da.

## Bizitza 
1600. urtean apaiz egin zen. 1605ean, itsas bidaia batean berberiarrek preso hartu eta Tunisian saldu zuten esklabo; halaxe egon zen bi urtez. Frantziara itzulita, Misioaren Kongregazioa sortu zuen 1625ean, eta Karitatearen Alabak 1633an. XVII. mendeko errenazimentu katolikoaren ordezkari ospetsuenetakoa da. Haren sorterriak egun Saint-Vincent-de-Paul izena du.
 
## Erreferentziak
Bizente Ferrer (santua)

**Bizente Ferrer** (valentzieraz: *Vicent Ferrer*; Valentzia, 1350eko urtarrilaren 23a – Vannes, 1419ko apirilaren 5a) domingotar fraidea izan zen. 1455 urtean, Eliza Katolikoak santu izendatu zuen. Valentziako Erkidegoko eta Ekonomia eta Enpresaritza Fakultateetako patroia da.

## Bizitza 
Valentzian irakasle zela, Klemente VII.a aita santuaren alde jarri zen Mendebaldeko Zismaren garaian (1378-1417). Benedikto XIII.a antipapak Avignona deitu zion eta bere aitor entzulea izan zen, baina harengandik bereizita, 1416an Gaztela, Aragoi eta Nafarroako erregeek antipapa horren obedientzia ukatuz sinaturiko agiri bat egin zuen. Bere bizitzaren azken urteetan Mediterraneoaren mendebaldeko herrietan ibili zen predikari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karitatearen Alabak

**Karitatearen Alabak** eta **Karitatearen Ahizpak**:

* **Karitatearen Ahizpak** edo San Bizente Paulen Karitateko Alabak, Bizente Paulek sortutako kongregazioa;
* Jesusen Bihotz Sakratuaren Karitatearen Alabak, Jean-Maurice Catrouxek eta Rose Gietek 1823an sortutako kongregazioa.
Epicuri de grege porcum

Latinezko esaldi ezaguna da ***epicuri de grege porcum***, euskaraz "Epikuro zerri taldekoa" esan nahi duena. Horazio poetak Tibulo lagunari igorritako gutun batean erabili zuen esaldia lehen aldiz.

Mendeetan zehar esaldia zuzenean eta zeharka, modu ironikoan, erabili izan da Epikuro filosofoaren alde edo kontra zeuden pertsonen erreferentzia egiteko.

## Ikus, gainera 
* Epikureismo.

## Kanpo estekak
Erruki (argipena)

**Erruki** hitzak adiera zenbait ditu:

* errukia, bestearen sufrimendua deitoratu eta hura arintzeko ahalegina;
* erlijio zenbaitetan, errukia, barkamena, justizia eta onginahia, bereziki Jainkoaren atributu moduan.
Filantropia

**Filantropia** besteak laguntzeko burutzen diren ekimenen multzoa da, helburua bereziki gizateria garatu eta hobetzea dutenean. Aurkako terminoa misantropia da.

## Ikus, gainera 
* Altruismoa

## Kanpo estekak
Karitate (kristau bertutea)

[thumb|200px|**Karitatea**, [alegoria moduan, William-Adolphe Bouguereauren margolan batean.]]

**Karitatea**, bereziki kristau ikuspuntutik erabilia, besteak laguntzeko bertutea da. Kristau teologian hiru bertute teologikoetako bat da, fedea eta itxaropenarekin batera eta Jainkoarenganako maitasun moduan definitzen da.

## Kanpo estekak
Windsorko Ituna (1386)

[thumb|300px|[Joanes I.a Portugalgoaren eta Filipa Lancasterkoaren arteko ezkontza.]]
**Windsorko Ituna** Portugal eta Ingalaterrak 1386ko maiatzaren 9an sinatutako hitzarmena da, bi herrialdeen arteko 1373ko aliantza berretsi eta Joanes Aviskoa Portugalgo legezko erregetzat ezagutu zuena. Joanes, ingelesen laguntzarekin, Aljubarrotako guduan (1385ko abuztuaren 14an) nagusitua zen, 1383–1385eko Krisialdiari amaiera emanez. Itunaren ondorioz, 1387ko otsailaren 2an Joanes I.a Portugalgoa Joanes Gantekoaren alaba Filiparekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erruki

thumb|500px|*"La parabola del Buon Samaritano"*, XVIII. mendeko italiar margoa.

**Errukia**, **gupida** edo **urrikalmendua** bestearen sufrimendua eta atsekabea deitoratu eta horri aurre egiteko sentimendua da. Eragiten du gure baitatik atera eta besteengana joan euren min fisiko, psikiko edo emozionalak laguntzeko. Latinezko etimologiak "norbaitekin sufritzea" esan nahi du." Enpatiatik haratago doa nolabait, norbaitengatik sentitzetik norbait hori bezala sentitzera igarotzea.

Errukiaren ezaugarriak dira pazientzia edo egonarria, jakinduria, adeitasuna, kemena eta berotasun emozionala. Gizarte mailan altruismo moduan adierazten da, eta paternalismotik aparte kokatu behar da. Halaber, sinpatia eta errukiaren arteko diferentzia dago lehenengoak erantzuten duela sufrimenduaren aurrean nahigabe eta kezkarekin, eta bigarrenak berotasuna eta zainketarako joerarekin.

Sufritzen duen pertsonaren alboan egotera bultzatzen du, isolatzea eta bazterkeria saihestuz, barkamena sustatuz. Izan ere, kontrako aldean, indarkeriak eta krudelkeriak axolagabekeria edo indeferentzia eragiten dute. Biktima gizakitzat edo "gutar"-tzat ez hartzea, alegia.

Osasungintzan, profesionalen ezaugarri garrantzitsua izan behar da, ezinbestekoa are gehiago. Zentzu honetan, "errukiaren nekea" agertzen da sufrimenduaren aurrean modu jarraituan egoten diren osasungileengan, "burn-out" sindromearen sintoma moduan.

Gupida erlijio-tradizio nagusietan bertute handienen artean dago. Adibidez, Dalai Lamaren hitzetan "errukia luxu bat baino behar bat da".

## Auto-errukia 
Zure buruarekin errukia sentitzea norberaren buru-osasuna hobetzeaz gain besteekiko errukia errazten du. Meditazioa da horretarako bide egokia, mindfulness izanda auto-errukiaren 3 osagaietako bat, gizalegea eta auto-adeitasunarekin batera. Lotuta dago beraz gogobetetasun pertsonala, bizipoza, baikortasuna eta erresilientziarekin. Beste aldean, depresio, antsietate, perfekzionismo eta pentsamenduen hausnartze obsesiborako probabilitate baxuagoa dago maila honetara iritsiz gero.

Aldatu ditzakegun gauzak identifikatzea eta aldatu ezin direnak onartzea izango zen gakoetako bi.

## Kanpo estekak 
* "Daniel Goleman on compassion" (TED talks).
* Self-compassion (Dr Kristin Niff).
Zurtz

thumb|200px|"Umezurtzak", Thomas Kenningtonen margolanean (1885).

**Zurtza** edo **umezurtza** gurasorik gabeko haurra, haiek hil, derrigortuta haurrarengandik banatu edo haurra abanadonatu dutelako. Herrialde garatuetan haur zurtzen portzentajea txikia izaten da, pertsona helduen bizitza-itxaropena luzea delako. Herrialde azpigaratuetan berriz, umezurtzen arazoa larria da, egoera horretan dauden haurrak ugariagoak izateaz gainera, horien aldeko babes-sistema eraginkorrik egoten ez delako. Hain zuzen, herrialde horietan umezurtzak kaleko haur bilakatzeko arriskua izaten da.

Historian, haur zurtzak umezurztegietan jaso, zaindu eta hezi badira ere, egun beste familia batek hartzea hobesten da. Gerra izan da haur zurtzak sorrarazi eta horien arazoa larriagotu egiten duen faktore nagusienetakoa.

## Historia 
Europako lehenengo ama-haurren ospitalea Bartzelonan sortu zuten 1370ean, ''Casa d'Infants Orfes* izenekoa. Eraikina oraindik existitzen da, Ramelleres kalean, gaur egun Ciutat Vellako barrutiaren bulegoak barruan dituelarik. 1883an ospitalea Les Corts auzora aldatu zuten, Can Cavallé masian, Camp Nou estadioaren ondoan.

Pertsona ezagunen artean Nelson Mandela, Edgar Allan Poe, Leo Tolstoy, Louis Armstrong, Marilyn Monroe edo Ray Charles umezurtzak izan ziren.

## Herri kulturan 
Europan herri ipuinetan sarritan pertsonaiak umezurtzak izaten dira, Edurnezuri edo Errauskine esate baterako. Halaber, superheroi klasikoak ere umezurtzak dira, adibidez Superman, Batman, Spiderman, Ironman, Daredevil, Robin, Lobezno eta abar.

## Munduan 
Txinan 2005ean kalkulatzen zen 573.000 umezurtz zeudela 18 urtetik beherakoak. Errusian bestela
2002an 650.000 ume bizi ziren umezurztegietan. 16 urterekin ateratzen dira normalean, eta estatistiken arabera % 40a *homeless* bilakatzen dira eta % 30a kriminal edo bere buruaz beste egiten dute.

Latinamerikan "kaleko ume"-ek presentzia handia daukate (Brasilen *meninos da rua''). Afrikan, bereziki zabalduta dagoen errealitatea da "HIESaren umezurtzena", gaixotasunak hildako ama edota aitarik gabeko umeena alegia.

## Kanpo estekak 
* UNICEF-en webgune ofiziala.
* "Children orphaned by AIDS" (UNAIDS)
María de los Llanos de Luna Tobarra

**María de los Llanos de Luna Tobarra** (Sevilla, 1960ko martxoaren 3a - ) espainiar eskuineko politikaria da.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatua, Espainiako Gizarte Segurantzako funtzionario lan egin zuen Bartzelonan 1987-2003 bitartean. 2003-2004 bitartean Espainiako Gobernuaren Bartzelonako ordezkariordea izan zen. Kataluniako Parlamentuko diputatua ere izan da PP alderdiarekin, non nabarmendu zen beti gaztelaniaz egiteagatik (katalanez egitea da ohikoa), eta alderdi horretan barne kargu zenbait ere izan ditu. 2012. urteaz geroztik Espainiako Gobernuaren ordezkari da Katalunian, eta hainbat polemika sorrarazi ditu kargu horretatik; izan ere, eskoletan Espainiako bandera inposatu du, eta Alemania Naziaren alde borrokatu ziren Dibisio Urdineko kide ohiak omendu zituen 2013ko maiatzean.
Ulleungdo

**Ulleungdo** edo **Ulleung uhartea** (koreeraz: 울릉도, 鬱陵島,  ahoskatua; lehen **Dagelet uhartea** deitua) Hego Koreako uhartea da, Japoniako itsasoan dagoena. Sumendi-uhartea da, azken erupzioa duela 9.350 urte inguru izanik. Egun, turismo-gune ospetsua da Korean.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luang Prabang

**Luang Prabang** (laoseraz ຫຼວງພຣະບາງ,  ahoskatua) ipar-erdialdeko Laosko hiria da, Nam Khan eta Mekong ibaien lotunean dagoena.

Izen bereko erresumako hiriburua, 1975ean komunistak boterea lortu arte Laosko Erresumako hiriburua ere izan zen. 1995ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
*  (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pitxerren lautada

**Pitxerren lautada** (laoseraz: ທົ່ງໄຫຫິນ  ahoskatua) Laosko aztarnategi megalitikoa da, Xiangkhouang ordokian dagoena. Aztarnategiaren ezaugarri nagusia harrizko pitxerren agerpena da.

1930eko hamarkadan ikerketa arkeologikoak hasi zituztenean, historiaurreko hileta-ohiturekin loturik zeudela uste zuten. Egun ezagutzeke dago pitxerren helburua baina Burdin Arokoak (k. a. 500 k.o. 500) direla diote adituek.

## Iruditegia 

Image:
PoJ-site 1-3.JPG|Pitxerra tapakiarekin (1 zonaldean)
PoJ-site 2-5.JPG|Pitxerrak 2 zonaldean
Plainofjars 2.jpg
Poj site3.jpg
PlainOfJarsView.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vat Phou

**Vat Phou** edo **Wat Phu** (laoseraz: ວັດພູ,  ahoskatua, *mendiaren tenplu*) hegoaldeko Laosen dagoen khmerren antzinako tenplu multzoa da. Phu Kao mendiaren ondoan, Mekong ibaitik 6 kilometrotara, Champassak probintzian dago. Nahiz eta V. mendean jada tenpluak izan, egungo aztarnak XI. eta XIII. mende artekoak dira. Tenpluaren osagaiak mendi-iturburu batek ureztaturiko *linga* bat duen santutegi batera zuzenduta daude. Theravada budismoaren gune nagusienetariko bat da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Laugarren sektore

**Laugarren sektorea** ezagueran eta informazioan oinarritzen den sektore ekonomikoa da, aholkularitza, hezkuntza, I+G+B eta hedabideak, besteak beste, biltzen dituena.

## Kanpo estekak
Manuel Viegas

**Manuel Viegas Guerreiro** (Querença, Loulé, Algarbe, 1912ko azaroaren 1a - Carnaxide, Oeiras, 1997ko maiatzaren 1a) portugaldar antropologo eta folklorista izan zen.

Filologia eta etnologia ikasketak egin zituen, eta José Leite de Vasconcelos filologo eta etnologo handiaren laguntzaile estuenetako bat izan zen. Irakasle izan zen bigarren mailako irakaskuntzan eta unibertsitatean, eta antropologia kolonialeko azterketak egin zituen zenbait aldiz Angolan. 1975etik 1980ra Portugaleko Arkeologia Museoko zuzendari izan zen eta Lisboako Unibertsitateko Herri Tradizioko Zentroa sortu zuen.

Lanik aipagarrienak hauek ditu: *Bochimanes Ikhu de Angola* (1968), *Pitões das Júnias. Esboço de Monografia Etnográfica* (1981) eta *Unhais da Serra. Notas Geográficas, Históricas e Etnográficas* (1982). Gainera, bere maisu Leite de Vasconcelosen *Portugalgo Etnografia* lana argitaratu zuen hamar liburukitan.

## Erreferentziak