Louise Michel

**Louise Michel** (Vroncourt-la-Côte, Frantzia 1830eko maiatzaren 29a – Marseilla, Frantzia, 1905eko urtarrilaren 9a) frantziar anarkista bat izan zen. Eskola-maistra, ekintzaile iraultzaile eta Parisko Komunako kiderik garrantzitsuenetakoa. Beste buruzagi batzuekin batera, hiriko gobernua antolatu eta haren defentsan parte hartu zuen. Atxilotu eta zigortu zuten; azken finean, emakumeek langile-klasearen eskubideen alde egindako borrokaren ikur bilakatu zen. Deportatu zuten, baina 1880an Frantziara itzulita talde anarkistetan ibili zen, hil arte.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
Louise Michel Marie Anne Michel neskamearen eta Étienne-Charles Demahis lurjabearen alaba naturala zen, edo, ziurrenera, bere seme Laurent Demahisena. Aitaren aldeko aitona-amonek printzipio liberaletan oinarritutako heziketa ona eman zioten; horri esker, Louisek Voltaire eta Jean-Jacques Rousseau irakurri zituen.

Bere memorietan adierazi bezala, Louise Michelentzat haurtzaroa oso garai zoriontsua izan zen. Orduko ametsa poeta izatea zuen. Bere aitona 1850ean hil ondoren, irakasle izateko ikasketak egin zituen, baina Napoleon III.ari zin egiteari uko egiteak irakaskuntza publikoan sartzea eragotzi zion. Horregatik, 1852 eta 1855 artean, bere aitona-amonek utzitako herentziaz baliatuta, eskola libreak ireki zituen Audeloncourt, Clefmont eta Millièresen (Haute-Marne) hurrenez hurren. Bere irakaskuntza ideal errepublikanoetan eta pedagogia berritzailean oinarrittuta zegoen; horrek susmo txarrak piztu zituen bere ikasleen gurasoen artean, eta baita agintariek kargu-hartzeren bat egitea ere. Ikasleen erantzukizuna eta parte-hartze aktiboa sustatu zituen, zigorrak debekatu zituen, natur zientzia eskolak eman zituen eta ikasleek klasean antzezteko obra txikiak idatzi zituen.

Louisek lan sozial eta militante nabarmena egin zuen Parisko altxamenduak iraun zuen bi hilabete eskasetan. Saint-Bernard de la Chapelle elizako "Iraultzaren Kluba" (*le Club de la Révolution*) animatu zuen XVIII. barrutian Erizain gisa parte hartu zuen, zaurituak jasotzen eta artatzen, eta emakumeak bildu zituen anbulantziak eramateko. exekutatu zuten. Louisek *Les oeillets rouges* (krabelin gorriak) poema eskaini zion. 1871ko abenduan, 4. gerra-kontseiluaren aurrera eraman zuten, Garai berean sortu zen Henri Rochefort polemista ospetsuarekin izango zuen harreman luzea, eta Nathalie Lemel ere ezagutu zuen, Louise ideia anarkistetara hurbildu zuen Parisko Komunako beste ekintzaile bat.

Kaledonia Berrian zazpi urtez egon zen, emakumeentzako tratamendu bereziari uko eginez. *Petites Affiches de la Nouvelle-Calédonie* egunkaria sortu eta *Légendes et chansons de gestes canaques* argitaratu zuen. 1879an, Noumea uhartean bizitzeko baimena eman zioten, eta baita bere irakasle-lanari berrekiteko baimena ere, lehenik Frantziako deportatuen seme-alaben irakasle gisa, eta gero nesken eskoletan.

### Berriz ere Frantzian 
Parisko Komunaren parte hartzaileei emandako amnistia partzialaren babespean, Louise Michel Parisera itzuli zen 1880. urtean. Han, herriak ongietorri bero-beroa eman zion. Bi hilabete geroago, *La Misère* bere lan arrakastatsua argitaratzen hasi zen folletoi formatuan. 1881ean, Auguste Blanquiren ehorzketan haren hileta-laudorioa egin zuen. 1886an Jules Grévy Errepublikako presidenteak amnistiatu zuen. Hasieran Louisek amnistia errefusatu zuen, baina azkenean onartu egin zuen. 1887an heriotza-zigorraren aurka agertu zen. Urtebete geroago, Le Havren hitzaldi bat ematen ari zela, monarkiko batek egindako atentatua nozitu zuen, buruan bi tiro jasoz,

Berriro atxilotu zuten bere hitzaldi sutsuengatik  eta berriz ere askatua izan zen. Poliziaren informatzaileek gertutik zelatatzen zituzten haren mugimendu guztiak, eta bere kontrako akusazio-txostenak metatu egiten ziren. Bere oroitzapenetan honela idatzi zuen :«Emakumearen auzia, gaur egun batez ere, ezin bereizia da gizateriaren arazotik.» «Emakumeak dira, batez ere, birrindu eta gero, bota beharrean, saldu egiten den giza azienda: ez dugu gizaterian merezi dugun lekua izateko erregutu behar, hartu baizik.»Ezer gutxi ezagutzen da Louise Michelen bizitza pribatuari eta izan zituen harremanei buruz: Victor Hugorekin izan zuen hurbiltasuna; Théophile Ferrérekiko maitasun (platoniko?)a; Paule Minck eta Nathalie Lemelekin izandako adiskidantza; bere harreman luzea Charlotte Vauvellerekin, zeini buruz esango zuen, bere bizitza amaitzean, "nire laguna 15 urtez" ("compagne depuis 15 ans"). Bere hiletan, Séverinek, libertario eta feministak, egin zuen Michelen panegirikoa. «Gaur egungo hizkeran, erraz imajina genezake harreman homosexual bat, baina Louise Michel maiz izan zen kritikatua jendeak puritanotzat hartzen baitzuen bere portaera.»

Gizon/emakume harremanei buruz zuen jarrera ezaguna da.«Bi sexuen arteko berdintasuna onartuko balitz, arrakala handia sortuko litzateke giza ergelkerian. Bitartean, emakumeak gizonaren zopa izaten jarraitzen du, Molière zaharrak zioenez. Sexu indartsuak bestea lausengatzen du, sexu ederra deituz. Aspaldidanik ez diogu justiziarik egiten indar horri, eta asko gara matxinatzen garenak... sexuari larruazalaren koloreari baino garrantzi handiagoa ematen zaiola ulertu ezinik. Inoiz ez dut ulertu sexu bati adimena atrofiatu nahi izatea...»Ez dago bat ere anbiguotasunik prostituzioari buruz duen iritzian:«Prostituzio-etxeen jabeak emakumeak trukatzen dituzte nekazariek zaldiak edo idiak trukatzen dituzten moduan; artaldeak dira, giza azienda da errentagarriena. (...) Europan zehar emakumeen salerosketan dabiltzan merkatari handiak soka batetik zintzilik baleude, ez nuke nik moztuko. (...) Ez al dago merkaturik non herriko alaba ederrak kalean saltzen diren, espaloietako postuetan, aberatsen alabak ezkonsari baten truke saltzen diren bitartean? Batzuk nahi duenak eramaten ditu eta besteak nahi duenari emanak dira. Prostituzio bera da. Esklaboa proletarioa da, esklaboen artean esklabo, proletarioaren emaztea.»

## Louise Michelen ondarea 
Parisko Komunan aktibista borrokalaria, herri-hezitzailea eta feminista, Louise Michel oraindik ere Frantziako anarkismoaren eta, oro har, langileen mugimenduaren pertsonaia enblematikoa da.Botere orok haragiztatzen ditu madarikazioa eta tirania; horregatik diot anarkista naizela.Borrokalari nekaezina, altruista, ahulenen kausari eskainia, bere nortasunak adore sakona erakusten zuen; honengatik guztiagatik historiara "Birjina Gorria" ezizenarekin igaro zen. Bere bizitzari buruz argitaratu diren aipamen ugarietan, gizonezko arropa jantzi izana nabarmendu da, aldarrikapen feministatzat aurkezteko asmoz, baina, dirudienez, anekdota puntual bat baino ez zen izan. Errealistagoa litzateke, beharbada, Louise Michelek 1871ko abenduko epaiketan egindako adierazpenei erreparatzea, kontuan hartuta bere salatzaileen aurrean beti erakutsi zuen zintzotasun hautsiezina:
* Epaimahaiburuak: Dirudienez, zuk jantzi desberdinak eraman zenituen Komunan.
* Louise Michelek: Ohi bezala janzten nintzen. Gerriko gorri bat besterik ez nuen jartzen nire betiko arropa gainean.
* Epaimahaiburuak: Ez al zenuen behin baino gehiagotan jantzi gizon-jantzi bat?
* Louise Michelek: Behin baino ez, martxoaren 18an, Nazio guardiaz jantzita nindoan, arreta ez erakartzeko.
Ez dago lekukotasunik Louise Michelek gizonezko janzkera eraman zuela frogatzen duenik, ez ordura arte, ez geroago. Bere feminismoa agerian jartzen zen berdintasunaren aldeko borrokan, baina berdintasuna ez bakarrik generoan, baita gizartean eta politikan ere.

Bere obra literarioan saiakera teoriko gutxi batzuk eta zenbait poema, elezahar eta umeentzako ipuin besterik ez zegoen, baina Louise Michel iraultza sozialaren aldeko aktibismoagatik oroitzen da nagusiki. *La Misère* eleberriak Frantziako hiri handietako aldiriek XXI. mendearen hasieran pairatuko zuten krisi soziala aurreratzen zuen. Bere irakaskuntza lana aintzatesteko, sarritan, Frantziako hiri askotan lehen eta bigarren mailako eskolei bere izena jartzen zaie.

Espainiako 36ko Gerran, nazioarteko brigadisten bi batailoik Louise Michel izena zuten.

1916 arte, urtero egiten zen haren omenezko manifestazioa Levallois-Perreteko bere hilobian. 1937an, Parisko metroaren geltoki bati bere izena jarri zioten. 2004an, Parisko Montmartreko Jesusen Bihotza basilikaren azpiko lorategia berrizendatua izan zen bere omenez.

Lucio Urtubia igeltsero anarkista ezagunaren etxea ''L' espace Louise Michel* izeneko gizarte zentro bihurtu zen.

2020ko abuztuan migratzaileak erreskatatzeko itsasontzi bat hasi zen lanean Mediterraneoan, bere izenarekin, Banksy artista britainiarrak finantzatua.

## Lanak 
* *Lueurs dans l’ombre. Plus d’idiots, plus de fous. L’âme intelligente. L’idée libre. L’esprit lucide de la terre à Dieu…*, Paris, 1861
* *Le Livre du jour de l’an: historiettes, contes et légendes pour les enfants*, Paris, 1872
* *Le Gars Yvon, légende bretonne*, Paris, 1882
* *Ligue internationale des femmes révolutionnaires, Appel à une réunion*, Paris, 1882
* Louise Michel eta Jean Guêtré, *Les Méprisés, grand roman de mœurs parisiennes*, Paris, 1882
* Louise Michel, 2. zatia, eta Jean Guêtré 1. zatia, *La Misère*, Paris, 1882.
* Louise Michel eta Jean Winter, *Le Bâtard impérial*, Paris, 1883.
* *Défense de Louise Michel*, Bordeaux, 1883
* L. Michel et A. Grippa, *La Fille du peuple*, Paris, 1883
* Louise Maboul izenez sinaturik, *Manifeste et proclamation de Louise Michel aux citoyennes de Paris*, Paris, 1883
* *Contes et légendes*, Paris, 1884
* *Légendes eta chants de gestes canaques*, 1885.
* *Mémoires I. liburukia*, Paris, 1886
* *Les Microbes humains*, Paris, 1886
* *L’Ère nouvelle, pensée dernière, souvenirs de Calédonie (chant des captifs)*, Paris, 1887
* *Lectures encyclopédiques par cycles attractifs*, Paris, 1888
* *Le Monde nouveau*, Paris, 1888
* *Le Claque-dents*, Paris, 1890
* *Prise de possession*, Saint-Denis, 1890
* *À travers la vie*, Poésies, Paris, 1894
* *La Commune, Histoire et souvenirs*, Paris, 1898
* *Les Crimes de l’époque: nouvelles inédites*, Paris, 1888
* *Le Rêve* (dans un ouvrage de Constant Martin), Paris, 1898

### Hilondokoak 
* *Avant la Commune* Lehen liburukia, préface de Laurent Tailhade, Alfortville, Librairie internationaliste, 1905.
* Louise Michel et Émile Gautier, *Les Paysans*, Paris.
* *Légendes et chansons de gestes canaques* (1875), *Légendes et chants de gestes canaques* (1885) eta *Civilisation*, François Bogliolok prestatu eta aurkeztutako testua, Presses Universitaires de Lyon, 2006.

* *Je vous écris de ma nuit, correspondance générale*. Xavière Gauthierrek prestaturiko argitalpena, 1999

### Artikuluak 
* *L’Ère nouvelle*, 1887, non-fides.fr

### Poesia 
* *La Marseillaise noire*, Paris, 1865.
* *À mes frères*, Versailleseko espetxea, 1871.

### Kantak 
* *L'internationale noire'', l'Almanach du Père Peinard, 1897, *Chant international* izenburuaz.
* *La Danse des bombe*s, 1871ko apirila.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maclellan, Nic.- *Louise Michel*, Ocean Books, 2004.
* Moyano Ramos, Isabel ; Ordóñez Podadera, Juan C..- *Louise Michel, una revisión biográfica a partir de sus memorias (1830-1905)* 59-72. or., non: *Feminismos en las dos orillas*, Rosa María Ballesteros Garcíak eta  Carlota Escudero Gallegosek koordinaturik, Málagako Unibertsitatea, 2007.
* D´Atri, Andrea.- *Luchadoras, Historia de mujeres que hicieron historia.*.Ediciones IPS, Argentina, 2006.
* Boyer, Irma .- *La Vierge rouge. Louise Michel, d’après des documents inédits, avec quatre portraits*. André Delpeuch ed., 1927.
* Chauvin, Clotilde .- *Louise Michel en Algérie : La tournée de conférences de Louise Michel et Ernest Girault en Algérie (octobre-décembre 1904)*. Editions Libertaires, 2007.
* Durand, Pierre .- *Louise Michel ou la révolution romantique*. Français Réunis, 1971.
* Durand, Pierre .- *Louise Michel, la passion*. Le Temps des cerises, Pantin, 2005.
* D’Eaubonne, Françoise.- *Louise Michel la Canaque : 1873-1880*. Encre, 1985.
* Gauthier, Xavière .- *La Vierge rouge*. Paris-Max Chaleil, 1999.
* Girault, Ernest .- *La Bonne Louise*. Bibliothèque des auteurs modernes, 1906.
* La Fournièr, Xavier de.- *Louise Michel, matricule 2182*. Perrin, 1986.
* Lejeune, Paule .- *Louise Michel l’indomptable*. Éditions Des Femmes, 1978.
* Maitron, Jean .-*Histoire du Mouvement anarchiste*. La Découverte. 1983.
* Murie, Yves .- *Victorine, le grand secret de Louise Michel*. Egileak argitaratua, 2000.
* Murie, Yves .- ''L'enfant de la Vierge rouge''. L'Harmattan, 2003.
* Planche, Fernand .- *La vie ardente et intrépide de Louise Michel*. Tops-H. Trinquier, 2005.
* Ragon, Michel .- *Georges et Louise*. Albin Michel, 2000.
* Sizaire, Anne .- *Louise Michel : l’absolu de la générosité*. Desclée de Brouwer, 1995.
* Thomas, Édith .- *Louise Michel ou la Velléda de l’anarchie*. Gallimard, 1971.
* Michel, Louise ; Hugo, Victor; Lasa Alegria, Amaia (itzulpena eta hitzaurrea); Arbelbide Lete, Nora (hitzatzea).- *Erbesteko Gutunak Victor Hugori (1850-1879)*. Iruñea: Katakrak Liburuak, 2020.

## Ikus, gainera 
* Louise Michel Batailoia
* Parisko Komuna
* Louise Michel (Parisko metroa)

## Kanpo estekak