open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gatazka sozial

**Gatazka soziala** talde sozial ezberdinen arteko gatazka zabaldua da.

Heraklito izan zen gatazkari zernahi filosofikoa eman zion lehen filosofoa, bere emankortasuna agerrarazteko: gerra (*polemos*, grezieraz) gauza guztien ama da, unibertsoa aurkarien arteko oreka hauskorrean esertzen baita. Gaua eta eguna, bizitza eta heriotza, besteak beste. Oreka konplexu bezain harmoniatsu hori gehiegikeriek baino ezin dute apurtu.

Karl von Clausewitz (Burg, Magdeburg, 1780ko ekainaren 1a edo uztailaren 1a - Breslau, 1831ko azaroaren 16a) Prusiako jenerala eta Prusiako Gerra Eskolako zuzendaria izan zenak idatzi zuen *Vom Kriege* (1831, *Gerrari buruz*) obrak erabat aldatu zuen arazo militarrei buruzko pentsaera. Frantziako Iraultzatik aurrera ideologiak eta masa-mugimenduek hartu zuten garrantziaz jabeturik, "gerra ez da politikaren jarraipena baizik, nahiz beste bitarteko batzuez baliatzen den" esan zuen. Clausewitzen arabera, gerrarako konpromisoak armada ez ezik estatu osoa ere hartzen du; gerraren lehen helburua etsaiaren armada desegitea bada ere, bigarrena etsaiaren estatua deuseztatzea, estatu horretako jendea bitartekorik gabe uztea eta azken helburua bakea ezartzea da. Honek adierazten du politika bakarrik gerraren ostean sartzen dela jokoan, bitartean bigarren mailako rol bat izango du, laguntzaile gisa. Baina, honek bi ahultasun dakartza. Alde batetik, "los puntos álgidos de la gran política son al mismo tiempo los momentos en los que el enemigo es contemplado como tal en la mayor y más completa caridad" nabarmentzen du C. Schmittek, beraz, gerrak ekartzen du politikaren desagerpena, logiko autosuntzitzailea areagotzen delarik. Politika ezinean geratuko litzateke bortxakeriaren gorakadaren aurrean, zeren eta zelanbait eremu politikotik at garatuko bailitzateke, gizartearen aniztasuna izatez problematikoa ez balitz legez, balio, uste eta jokabide guztiak politikaren bidez adostasun harmonikoan gauzatuko balira legez. Kontraesana datza arlo pribatuko arrazoiak izango liratekeela, baina, helburu kolektiboak artikulatuko lituzketeela eta amaitutzat eman orden politikoa eta publikoa. Bestaldetik, politika bakarrik jokoan sartzen bada gerra amaitzen denean, gatazkarik ez dago politikan, kanpoko dimentsio bat izango litzateke, eta orduan, autoritate publikoren joera izaten da arazo sozialak orden publikoko arazotzat hartzeko. Arazo horiek despolitizaten dituzte, eta oinarri komunak edota kolektiboak indargabetzen dira arazo horiek denon artean hausnartzeko, eta bertan parte hartzeko, demokraziak exijitzen duen moduan. Laburbilduz, gerra bada politikaren unerik gorena, eta eguneroko politikan gatazka desagertzen bada, ezin dugu gerraren arrazoiak atzeman eta pentsatu.

Michel Foucaultek, aldiz, dio politika dela gerraren jarraipena beste tresna batzuekin. Hemen politika gerraren osagai funtzionala gisa agertzen zaigu. Gatazka, beraz, politikaren adierazpena da. Hala ere, gatazka horren jatorria beste dimentsio batean kokatzen du; interes, diskurtso, esperientzia eta praktika indibidual eta kolektiboen arteko konfrontazioa politika agertu baino lehen artikulatzen da. Arrazoi ekonomikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jendaurreko aurkezpen

thumb|240px|eskuinera|Hizlari bat jendaurreko aurkezpena egiten patrikako telefonoei buruz.
[thumb|240px|eskuinera|Hizlari bat [PechaKucha formatuko jendaurreko aurkezpen digital batean.]]
**Jendaurreko aurkezpen**a funtsezko gai nagusi bati buruz bakarrizketa edo solasaldi bat da, non azalpen tekniko, azalpen orokorrak, iritziak, diskurtso gogatzaileak, etab. elkartu ohi diren. Hitzaldi edo bakarrizketa formatua izan ohi da ohikoena.

Helburu korporatibo edo komertzialetarako honelako aurkezpenak erabili ohi dira. Baita ere mundu akademikoan, helburu didaktikoekin.

## Ikus, gainera 
* Ahozko hizkuntza.
* Aurkezpen digitala.
* Aurkezpen programa.
* Erretorika.
* Hizlari.
* Oratoria.
* PechaKucha.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vaccarès urmaela

**Vaccarès urmaela** (; ) Mediterraneo itsasoaren ondoan dagoen urmaela da, Camargue eskualdean kokatuta.

Saintes-Maries-de-la-Mer udalerriko urmael honek 6500 hektareako azalera du.

## Kanpo estekak
Mitin

[thumb||300px|[Vladimir Lenin mitin batean hizlari. Ondoan, Leon Trotski eta Lev Kamenev. 1920.]]
**Mitin**a, —ingelesetik, *meeting* hitzatik— inportatutako anglizismoa da, eta batzar publiko batzuei egiten dio erreferentzia, batzarrak non diskurtso gogatzaileak egiten diren, normalean politikaren alorrean.

Mitinetan diskurtso politiko egin ohi dira, baina hedapenaz, beste batzar mota batzuei ere mitin esaten zaie. Mitinetan batzuetan estrategia politikoei buruz hitz egiten da, aldarrikapenak egiten dira, azalpenezko diskurtsoak eta orokorrean ideia politiko jakin batzuk dituzten jarraitzaileentzat limurtzaileak izan daitezkeen proposamenak egiten dira. Mitinen helburua jarraitzaileen fideltasunari eustea edota "bezero" berriak lortzea izaten da. Helburua izan daiteke, baita, mitinak hedabideetan oihartzuna izatea eta balizko boto-emaileak mobilizatzea.

Estrategia politikoaren arabera, XVIII. eta XIX. mendeetan izan ziren mugimendu politiko guztien genesi instrumentalean aurkitzen ditugu mitinak.

Gure egunetaraino iritsi den batzar mota dira. Hauteskunde kanpainetan maizago egin ohi dira.

## Ikus, gainera 
* Argudio-testua.
* Erretorika.
* Oratoria.
* Testu gogatzaile.
* Testu tipologia.

## Kanpo estekak
Leucateko urmaela

**Leucateko urmaela** (; ), **Salsesko urmaela** () edo **Salses eta Leucateko urmaela** Mediterraneo itsasoaren ondoan dagoen urmaela da, Languedoc eta Ipar Katalunia artean kokatuta.

Liongo golkoa, Corbières, Leucateko lurmuturra eta Salanque arte dago. Bere inguruan Leucate, Fitou, Le Barcarès, Saint-Laurent-de-la-Salanque, Saint-Hippolyte eta Salses-le-Château udalerriak daude.

## Kanpo estekak
Alfanhui

***Alfanhuiren langintzak eta ibilerak*** (*Industrias y andanzas de Alfanhuí*) Rafael Sánchez Ferlosio idazle espainiarrak idatzitako eleberri pikaresko bat da. 1951n argitaratu zen, *El Jarama* baino lau urte lehenago.

*Alfanhui*, funtsean, haurtzarotik heldutasunerako iragatze erritu mitikoaren kontaketa da. Gerraosteko Espainian, eleberrigintzak ekarpen handirik egiten ez zuen garai batean, Sánchez Ferlosioren narrazioak harridura sortu zuen, ez bakarrik estilo txukuna eta argumentu interesgarria zituelako, baizik eta bereziki eleberri pikaresko espainiarra berreskuratzeko saiakera izan zelako. “Gaztelako kontakizuna, egiazko gezurrez betea” (eskaintzan adierazten duenez), *Alfanhui* errealismo magikoko lehen kontakizun espainiarra izan zen.

Liburua Eskarne Mujika Gallastegik itzuli zuen euskarara eta Ibaizabal argitaletxean argitaratu zen 1995ean, Literatura Unibertsala bildumaren barruan.
thumb|*Haize-orratzeko oilarra*, *Alfanhui*ren abenturetako pertsonaia nagusietako bat.

## Argumentua 
Egun batean Alfanhui izeneko mutiko ikusmin, ausart eta pikaroa, Alcalá de Henareseko etxetik abiatzen da norabide argirik gabe; haren azken helburua amonaren etxea da. Bidaia erreal, literario eta magikoa Guadalajaran hasten da, Guadarramako mendilerroa igaro eta Palentzian amaitzen da. Bidaiaren ondorioz Alfanhuik road movie surrealista honetako gainerako pertsonaiak ezagutuko ditu: taxidermia maisua, haize-orratzeko oilarra, baso gorriko erraldoia, doña Tere berritsua, don Zana txotxongiloa, Alfanhuiren amona, eta aldi berean fantastikoa eta egunerokoa den mundu bateko beste hainbat pertsonaia.

## Analisia 
Camilo José Cela idazleak "adinik gabeko liburua" zela esan zuen. Eta hain zuzen ere, kritikari batzuek adierazi dutenez, Celaren *La Colmena* lanak itzal egin zion *Alfanhui* nobelari, eta horregatik ez zuen merezitako aitorpena jaso. Hala ere, liburu-ipuin-hitzarmen honen aberastasuna dela eta, literatura-aniztasunaren adibide bitxi gisa aztertu egin da: eleberri pikareskoa, XX. mende erdialdeko Espainiako landatar gizartearen anatomia, "commedia dell'arte" delakoaren espainiar ibilbidea (Juan Benetek emandako definizioaren arabera) edo prosopopeiaren paradigma ederra. Liburuan zehar, Grimm anaien lanetan, Andersenen lanetan eta *Mila gau eta bat gehiago* lanean bezala, eta Cervantesen estiloari jarraituz, edozein objektuk dauka hitz egiteko, sentitzeko, hausnartzeko, mugitzeko edo gauza probetxugarriak irakasteko gaitasuna.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gracia, Jordi (2003). «Rafael Sánchez Ferlosio». *Revista de la Fundación Juan March* (Fundación Juan March) (329): 3-12. ISSN 1697-9753.
* Ortega, José (1967ko abendua). «Recursos artísticos de Sánchez Ferlosio en "Alfanhuí"». *Cuadernos Hispanoamericanos* (Agencia Española de Cooperación Internacional) (216): 626-631. ISSN 0011-250X.
* Rodgers, Eamonn J. (1999). *Encyclopedia of Contemporary Spanish Culture* (ingelesez). Taylor & Francis. 467. ISBN 9780415131872.

## Kanpo estekak
Brière

**Brière** edo **Grande Brière** Loiraren estuarioaren iparraldean dagoen padura da, Loira Atlantikoa departamenduko mendebaldean kokatuta.

Frantzisko II.a Bretainiakoak 1461ean paduraren zati bat (« Grande Brière Mottière » izenekoa, 6.700 ha.) inguruko 14 parrokietako biztanleei eman zien. Bertoko ekonomia zohikatzaren biltzea zuen ardatz.

## Kanpo estekak
Mekongen delta

**Mekongen delta** (, "Bederatzi Dragoien delta" edo, soilik, , "Mekongen delta"), **Mendebaldeko Eskualdea** () edo **Hego-Mendebaldeko Euskaldea** () Vietnam eskualdea da, non Mekong ibaia zenbait ibaiadarren bidez itsasoan amaitzen da. 40 576,6 km²-ko azalera du, 12 probintziatan banaturik: Long An, Đồng Tháp, Tiền Giang, An Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu eta Cà Mau, Cần Thơ udalerriarekin batera.

Mekongen delta "altxorraren leize biologiko" izendatu dute, izan ere, 1997 eta 2007 artean 1.000 animalia-espezie topatu zituzten bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaki (sukaldaritza)

[thumb|eskuinera|Arroz-entsalada jaki bat. Danimarkako [errezeta.]]
Sukaldaritzan, **jakia** edo **platera**, janari-prestakina, plater izeneko ontzian jartzen dena.

## Kanpo estekak
Errezeta

[thumb|eskuinera|250px|Errezeta bat [Sukaldaritzako liburu|errezeta-liburu baten orrialde batean. Gorago, platera prestatzeko behar diren osagaiak.]]
**Errezeta**, sukaldaritzako prozedura baten deskribapen ordenatua da. Lehenik eta behin, beharrezkoak diren osagaien zerrenda bat egin ohi da, eta, ondoren, plater bat edo edari berezi bat prestatu ohi da. Kasu batzuetan, erabili beharreko sukaldeko tresna egokien zerrenda, formula horren kostua, balio nutrizionala, jatunen kopurua eta emaitzaren argazkia ere sartu ahal dira.
[thumb|[Sagar-tarta errezeta eskuz idatzia.]]
Batzuetan, errezetetan deskribapen sozial bat sartzen da, edo kritika gastronomiko bat, edo errezeta sortzaileari edo sortzaileei buruzko datu jakingarri batzuk. Testuarekin batera irudiak eskaini ohi dira.

Errezetak testu gehi irudiekin eman ohi ziren hasieran, baina gaur egun beste hainbat formatu erabili ohi dira: audioak, bideoak, aurkezpen digitalak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pachacutec

**Pachacutec** edo —kitxuaz— **Pacha Kutiy Inka Yupanki** (Cusco,  - *ib.*, ), Viracocharen semea, Inken bederatzigarren buruzagia izan zen, Inka Inperioa sortu zuena.

1438. urte inguruan hartu zuen aginpidea, lur gehiago konkistatu zituen eta inperioa antolatu zuen. Adituek diotenez hark marraztu zituen Cusco hiriko planoak, eta hark aginduta egin ziren Eguzkiaren tenplua, eta mailatan eratutako soroak. Halaber, auzo leinuen batasuna lortzen ahalegindu zen, eta hartutako lurretako biztanleak beste norabait egozten zituen matxinadarik izan ez zedin.

## Erreferentziak
AhoTTS ahots-sintetizagailua

**AhoTTS** euskaraz idatzitako testuak automatikoki irakurtzen dituen aplikazio informatikoa da. Inma Hernaez telekomunikazio-ingeniariak Euskal Herriko Unibertsitatean sortu zuen AhoLab laborategian garatu zuten Eusko Jaurlaritzaren diru-laguntzekin.

Besteak beste, mugikorrak ahotsaren bidez erantzuten digunean erabiltzen da teknologia hau. Pertsonen arteko komunikazioan lagungarria izan daiteke ere, besteak beste, ahosko itzulpenak eskaintzen edota ahots-ezgaitasun bat duten pertsonen kasuan.

Konputagailuetan eta Android sistema eragilearekin dabiltzan telefono mugikorretan ere erabil daiteke..

Txillardegi, Jose Ignacio Hualde eta Iñaki Gaminde hizkuntzalarien lanak lagungarri izan ziren AhoLab taldearen sintetizagailuetan euskararen doinua moldatzeko. Inplementazioaren erraztasunagatik, Hualderen proposamena nahiago izan zuten, baina Txillardegiren proposamenetik azentu-unitateari dagozkion definizioak eta espezifikazioak hartu zituzten, enklitikoak eta proklitikoak, baita proposatutako hitz markatuen zerrendak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AhoTTS aplikazioaren demoa.
* AhoTTS app aplikazioa deskargatzeko gunea.
Tupac Yupanqui

**Tupac Yupanqui** edo —kitxuaz— **Tupaq Inka Yupanki** (Cusco,  - Chinchero, ), Pachacutecen semea, Inken hamargarren buruzagia izan zen, Inka Inperioa hedatu zuena.

Bere agintaldian (1471-1493) jo zuen gailurra Inka inperioak: Andeetako goi-ordokiak, eta gaur egungo Txileko eta Argentinako iparraldeko lurrak konkistatu zituen.

## Erreferentziak
Viracocha

**Viracocha** edo —kitxuaz— **Wiraqucha Inka** (Cusco,  - *ib.*, ) Inken zort¡tzigarren buruzagia izan zen.

Gudarosteak eta funtzionarioak ezarri zituzten hartutako lurretan, hobeto zaintzearren.

## Erreferentziak
Roca inka

**Roca inka** edo —kitxuaz— '''Inka Roq'a'* (Cusco, ? - *ib.'', ), Inken seigarren buruzagia izan zen, Hanan Cusco leinukoa.

Capac Yupankiren aurkako estatu-kolpe bat egin ondoren, diarkia bat antolatu zuen: hanandarrek gobernua eta hurindarrek apaizgoa izan zuten.

## Erreferentziak
Adar Berde

**Adar Berde** (komantxeeraz: *Tavibo Naritgant*; ; ? - ) komantxeen buruzagia izan zen.

Espainiarrak borrokatu zituen. 1777an Espainia Berriko erregeordeak Mexiko Berriko gobernadore izendatu zuen Juan Bautista Anza. 1779an komantxeen aurkako zigor espedizio bat zuzendu zuen eta, gaur egungo Pueblotik (Colorado) hurbil, Adar Berde buruzagia hil zuten.

## Erreferentziak
Amerikar Zaldi

**Amerikar Zaldi** (; ; 1840 - ) oglala leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. 1870eko hamarkadan Black Hills muinoetan estatubatuarrak borrokatu zituen.

## Erreferentziak
Bakegile Handi

**Bakegile Handi** (mohawkeraz: *Skennenrahawi*,  ahoskatua) edo **Dekanawida** XV. mendeko mohawk tribu amerindiarreko buruzagia izan zen. Irokes Konfederazioaren sortzaileetako bat izan zen.

## Erreferentziak
Belatz Beltz

**Belatz Beltz** (saukeraz: *Ma-ka-tai-me-she-kia-kiak*; 1767 – ) sauk tribu amerindiarreko buruzagia izan zen. 1832an Belatz Beltzaren Gerran estatubatuarrak borrokatu zituen.

## Erreferentziak
Bele Txiki

**Bele Txiki** (; ;  - ) mdewakanton leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. 1862ko Siuxen Gerran estatubatuarrak borrokatu zituen.

## Erreferentziak
Eribeko muinoak

**Eribeko muinoak** Urrunagako urtegiaren mendebaldean kokatuta dagoen Gorbeiako mendi-oin bat dira.

Bere punturik altuena Aldai mendia da, 705 metrorekin. Mendilerroan dagoen Eribe mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Muinoak 
# Aldai, 705 m 
# Eribe, 696 m 
# Itxeta, 695 m 
# Bergara, 629 m 
# Letxagagana, 628 m 
# Luku, 601 m 
# Garrastegi, 598 m 
# Ilguren, 626 m 
# Nafarratebizkar, 649 m 
# Kurtzegan, 626 m 
# Alto del Grillo, 582 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Pascual Cervera Topete

**Pascual Cervera Topete** (Medina Sidonia (Cadizko probintzia), 1839ko otsailaren 18a-Puerto Real (Cadizko probintzia) 1909ko apirilaren 3a) Espainiako Itsas Armadako almirante izan zen. Kargu politiko ugari okupatu zituen eta Espainia-Estatu Batuak Gerran (1898) hartu zuen parte.

## Biografia 
Hamahiru urterekin, 1852ko ekainaren 30ean, itsas-eskolan sartu zen. 1855an guardiamarina izendatu zuten. Afrikako kanpainan bi itsasontzietan aritu zen: *Princesa de Asturias* eta *Vasco Núñez* fragatetan. 21 urte zituelarik itsasontziaren alfereza, Casto Méndez Núñezen agindupean, Filipinetara bidali zuten. Malaysiar errebeldeen eta Cotta eta Pagalugan gotorlekuen aurka aritu zen. Filipinetan ere hidrografiari buruzko lanaka eta mapak egin zituen. 1865an penintsulara itzuli zen. 1868 arte *Francisco de Asís* itsasontzian guardiamarinen formakuntzan lan egin zuen. Itsas kapitaina moduan, gerra karlistetan hartu zuen parte eta Cádizko Kantoiaren erreboltan Arsenal de la Carracaren defentsan. Ondoren, berriro ere Filipinetara bidali zuten, orduan *Santa Lucía* korbetaren aginduan. 1876an Jolo artxipelagoaren gobernadorea izendatu zuten.

Berriro Espainian, Itsas Ministerioan kargu desberdinak bete zituen. 1880an Cartagenako itsas-komandante izendatu zuten. 1891an sortu berria zen La Naval ontziolaren aitzindari izandako Astilleros del Nervión, Nerbioi ibaiko ontziola, zuzendari teknikoa izendatu zuten. 1892ko abenduaren 14tik 1893ko martxoaren 23 arte Espainiako Itsas Ministroa izan zen. 1893tik 1894ra Cadizko probintziako senatari izan zen eta 1898tik 1899ra Albaceteko probintziakoa.

Beste kargu asko izan ondoren 1898an, Espainia-Estatu Batuak Gerra hasi zenean, Antilletako blokeoa saihestu zuen. 1898ko uztailaren 3an, Santiago de Cubako uretan, William Thomas Sampson almirante estatubatuarrari aurre egin zion. Armada espainiarra desabantaila handian zegoen eta borroka galdu zuen. Cerverari ekintza gehiago ez egitea leporatu zitzaion. Preso egina, gerra ondoren ekintza legalak eraman ziren aurrera. Azkenean, kausa artxibatu egin zen.

1903-1904 legealdian behin-betiko senatari izendapena jaso zuen. 1909ko apirilaren 3an zendu zen.

## Balorazioa 
Espainiako Armandan Cervera almirantea heroia bezala dago onartuta. Bartzelonan, ordea, bere izena zuen kaleari izena aldatu zioten. Madrilen lorategi batzuek haren izena dute. 1925tik 1965 arte Almirante Cervera Armada espainiarreko gurutzaontzia izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Almirante Cervera gurutzaontzia

## Kanpo loturak 
* :Cerverari eskainitako webgunea.
Bi Ilargi

**Bi Ilargi** (; ; 1847-1917) txeiene tribu indiarreko buruzagia izan zen. Little Big Horngo guduan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Bufalo-konkor

**Bufalo-konkor** (siksikáz: *Stu-mick-o-súcks*; ) kainai tribu indiarreko buruzagia izan zen. George Catlinek 1832 bere erretratua egin zuen.

## Erreferentziak
Goizeko Izar (amerindiarra)

**Goizeko Izar** (; ) edo **Aizto Kamuts** (; ; ; 1810-1883) txeiene tribu indiarreko buruzagia izan zen. Little Big Horngo gudua eta gero, siuxekin bat egin zuen estatubatuarrak borrokatzeko.

## Erreferentziak
Orein Beltz

**Orein Beltz** (; ;  - ) oglala leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. Zaldi Eroren lehengusua,  edo xaman ospetsua izan zen. 1904an, emaztea hil ondoren, katolizismora bihurtu zen.

## Erreferentziak
Orein Pikart

**Orein Pikart** (; ;  - ) miniconjou leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. Bennett gotorlekuan zegoen soldadu batek **Oin Handi** (lakotaz: *Si Tȟáŋka*; ) ezizena jarri zion. Wounded Kneeko sarraskian erail zuten.

## Erreferentziak
Jesús Vidal

**Jesús Vidal** (León, Espainia, 1975) aktorea da. 2019an errebelazio aktore onenaren Goya saria lortu zuen, *Campeones* pelikulan jokatutako rolarengatik.

## Biografia 
Leonen jaio zen, 1975ean. Jaio zenetik miopia-patologikoa dauka, eta eskuineko begian itsua da. Horren ondorioz, %&nbsp;90eko ikusmen ezgaitasuna dauka. Hispaniar Filologiako lizentziatura bukatu ostean, Kazetaritzako master bat egin zuen, eta praktikak kirol saioetan egin zituen.

Arte arloko hainbat eskolatan egin zituen ikasketak, eta lehenbiziko antzerki lana 2015ean egin zuen. Ondoren, ikastaro asko egin ditu Nazioarteko Antzerki Eskolan. 2014an kazetaritza alde batera utzi zuen, eta geroztik antzezpenean dihardu.

## Erreferentziak
Goizeko izar

**Goizeko izar** izan daiteke:
* Artizarraren izengoitia, ekialdetik, egunsentia baino aurrerago agertzen denean;
* Sirius izarra, uda minetan, ekialdetik, egunsentia baino aurrerago agertzen denean;
* Goizeko Izarra (boua), Eusko Itsas Gudarostearen boua
* Goizeko Izar (amerindiarra) (1810-1883), txeieneen buruzagia.
Counter-Strike: Global Offensive

***Counter-Strike: Global Offensive*** (CS:GO) 2012ko Abuztuaren 21an argitaratutako lehen pertsonako tiro (FPS) generoaren barne dagoen bideo-joko bat da, Valve Corporation eta Hidden Path Entertainment sorturikoa. *Counter-Strike: Global Offensive*, *Counter-Strike* bideo-joko sagaren laugarrena da eta hainbat plataformatarako bideratuta izan zen, horien artean, Microsoft Windows, Playstation 3 eta XBOX 360.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ad impossibilia nemo tenetur

**Ad impossibilia nemo tenetur** latinezko esapide juridikoa da eta, hitzez hitz, “inor ez dago behartuta ezinezkoa egitera” esan nahi du. Justinianoren *Digesto*an jasota dago (*Digestum*, 50,17,185).

Zuzenbide-printzipio honen arabera, inori ezin zaio ardurarik eskatu ezinbesteak bultzatuta ezin badu bete, derrigortasun bat betegarria izan behar da.

Hizketaldi arruntetan, onartutako konpromiso bat ez betetzea justifikatzeko erabiltzen da, ez betetze horretara ezinbesteak bultzatzen duenean. Antzeko esanahiarekin erabiltzen da euskaraz “ezinak ez du legerik” esamoldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Lana de Terzi

**Francesco Lana de Terzi** (Brescia, Lombardia, 1631 - Brescia, Lombardia, 1687ko otsailaren 22a) italiar jesuita, matematikaria, naturalista eta aitzindari aeronautikoa izan zen. Brescian, fisikako eta matematikako irakaslea izan zen, huts-aireontziaren kontzeptua zehaztu zuen eta Aeronautikako Aita bezala ezaguna izan zen bere ahalegin aitzindariengatik, aeronautikako alorra zientzia bihurtuz "aire nabigazio teoria zehaztasun matematikoz egiaztatua" ezartzean.  Braille sistema bihurtu zen ideia ere garatu zuen.

## Aireontzien diseinua 
1670. urtean, Francesco Lana de Terzi-k Prodromo izeneko liburua argitaratu zuen, "Ontzi hegalari bat" deskribatzen zuen ''Saggio di alcune invenzione nuove premesso all'arte maestra'' izeneko kapitulu bat zeukana. Otto von Guericke-en esperimentuek bultzatuta, Magdeburgeko hemisferioekin, 1663. urtean, Lana de Terzi-k airea baino arinagoa zen itsasontzi baten ideia garatu zuen.
eskuinera|thumb| Francesco Lana de Terziren ontzi hegalariaren kontzeptua (1670)
Bere diseinua, inoiz eraiki ez zena, masta zentral bat zuen bela batekin. Belaontzi bat bezala zuzenduko litzateke. Kobrezko esferei lotutako lau masta zituen. Esfera bakoitzak kobrezko geruza mehea eta 7,5 metroko diametroa izango luke. Terzik kalkulatu zuenez, esferaren pisua 180 kilogramo litzateke. Esferako aireak 290 kilogramo pisatuko lukela ere kalkulatu zuen. Hutsunea sortzeko esferetatik airea ateratzen da, eta inguruko airea baino arinagoak izango zirenean, 6 bidaiarientzako behar adinako sostengua emango lukete.

Garai hartan, inork ez zuen kobrezko xafla hain mehea egiteko trebetasunik, eta, bestetik, inguruko airearen presioak esferak zapalduko lituzke. Ideia ez zen inoiz frogatu praktikan. Gainera, Francesco Lana de Terzik jakitun zen gerra arma gisa erabil zitekeela eta hiriei airetik eraso egin. "Jainkoak ez dezala inoiz onartu makina hau eraikiko denik... mundu guztiak konturatuko bailitzakelako inor ez litzatekeela izango erasoetatik salbu... burdin pisuak, su-bolak eta bonbak altuera handitik jaurti daitezke".

Esferak zituen aireontzi bat ezinezkoa zela ez zen frogatu 1710 arte Gottfried Leibniz-ek. Leibnizen ondorioa garai hartako materialei aplikatzen bazitzaien ere, grafenoaren aurkikuntzak eta ekoizpenean egindako aurrerapenek ondorioa zaharkitua egin dezakete, hala ere, Washingtongo Smithsonian institutuko Aire eta Espazioko Museo nazionalean Lana de Terziren asmakizunaren eredua erakusten da.

## Itsuentzako alfabetoa 
Bere Prodromo liburuan, itsuentzako bere asmakizunaren alfabeto berri bat sartu zuen. Aurreko idazketa-sistemetan ez bezala, Lanaren alfabetoa ez zen oinarritzen eskuzko edo inprimatutako idazketa imitatzean, baizik eta zeinuetan (gidoietan) oinarrituta zegoen, eta ukimenaren bidez antzeman zitezkeen. Asmakizunaren arrakasta galarazi zuen xehetasun bakarra zera da: Lanak ez zuen ulertu ukitzean puntuak gidoiak baino errazagoa zela hautematea. Louis Braille frantsesak urte batzuk geroago sumatu zuen eta bere izena daraman itsuentzako idazketa-sistema garatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Francesco Lana de Terzi aireontziaren irudiak
Zaidíngo gaztelua

**Zaidíngo gaztelua** Espaianiako Huescako Zaidín herrian dagoen Erdi Aroko gotorleku-jauregi baten erorkinak dira.

## Historia 
Antza denez, lehenengo gotorlekuak jatorri musulmana zuen. Beraz, gutxienez XII. mendearen hasieran eraikina altxatua egongo zen, batez ere kontutan hartzen badugu lurralde horretan eman ziren mugimendu militarrak. 1147an kristauek konkistatu zuten.

Ezagutzen diren aztarna zaharrenak, harresikoak, dena dela, XIII. mendekoak dira. 1411an Jaime II.a Urgellekoaren gotorleku garrantzitsua izan zen; berak gotortu zuen, alegia. XIV. mendean konpondu zen eta gelditzen diren aztarna nagusiak garai horretakoak dira: dorre batzuen oinarriak eta 50 metroko harresi horma bat.

2006ko maiatzaren 21etik Kultura-intereseko ondasuna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Castillos.net webgunea.
Mintegi (hezkuntza)

thumb|Zientzia mintegi bat.
Hezkuntzan eta ikerkuntzan, **mintegi**a, pertsona gutxik osatutako ikastalde bat edo lan talde bat, gai jakin eta zehatz bati buruz ikasi eta eztabaidatzeko. Ikastetxe eta unibertsitateetan irakasleak mintegika antolatzen dira, jakintza alorrak bereizi egiten dituzte eta alor bakoitzean mintegiak sortzen dituzte. Gure kulturan ohikoa izaten da mintegi bakoitzean koordinatzaile edo mintegi-buru bat egotea.

Halaber, mundu akademikoan, **mintegia** esaten zaio kontu jakin bat ikasteko/irakasteko helburuarekin egindako edozein batzar antolaturi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Iñurrategi

**Joseba Iñurrategi Iriarte** (Eskoriatza, 1945eko urriaren 26a- Eskoriatza, 2017ko urriaren 26a) pilotari gipuzkoarra izan zen.

Amateur moduan jardun zuen 30 urte bete arte, eta gero beteranoen kategorian ibili zen. 1981ean, Isidro Garate Magunazelaiarekin batera, Eskoriatzako Kirol Elkarteko delegatu kargua hartu zuen Felix Berasaluze Boliñaren ordez. Umeen pilota eskola bultzatu zuen, eta 2003an herriaren omenaldia jaso zuen.

Minbiziak jota hil zen.

Eskoriatzako pilotalekuak gaur egun, bere omenez, haren izena darama.

## Erreferentziak
Daniel Cassany

**Daniel Cassany i Comas** (Vic, 1961eko abenduaren 3a) Diskurtsoaren analisi alorreko irakaslea da Pompeu Fabra Unibertsitatean. Irakasle ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Filologia katalanean lizentziatu zuen Bartzelonako Unibertsitatean eta doktore gradua eskuratu zuen Filosofia eta Letrak eta Hezkuntza Zientzietan Bartzelonako Unibertsitatean. Hizkuntza eta literaturaren didaktika arloetan espezializatu egin da.

Mundu akademikoan ibilbide luzea egin du. Irakasle eta hizlari ibili da Europa, Amerika eta Japoniako hainbat hitzaldi eta kongresutan.

Liburu asko argitaratu ditu komunikazio, irakurketa, idazketa, hizkuntzalaritza aplikatua eta hizkuntzen didaktika gaiei buruz. Bere liburu guztiak katalanez eta gaztelaniaz argitaratu dira. Gehienak portugesez ere bai.

Liburu asko idatzi ditu eta beste hainbat liburutan kolaborazioak egin ditu atalak edo hitzaurreak prestatuz. Ehun artikulu zientifikotik gora eman ditu argitara aldizkari espezializatuetan. Kongresu, mintegi, jardunaldi eta ikastaro askotan hizlari ibili da, katalanez, gaztelaniaz, eta ingelesez. Bere lanetako batzuk euskarara ere itzuli egin dira.

Irakurzaletasuna sustatzeko hainbat programa ofizialetan aholkulari ibili da, Katalunian, Galizian, Espainian, Argentinan, Txilen eta Mexikon. Irakasleriari prestakuntza saio askotan, irakurketa eta idazketa kontuetan, gidari ibili da. Gai horiei buruzko ikerketa proiektu askotan ibili da gidari.

## Idazlan batzuk 
Daniel Cassanyk liburu asko ditu argitaratuak eta hemen zerrendatuta agertuko direnak ez dira egileak argitara eman dituen guztiak. Lehen edizioak katalanez argitaratu ohi ditu eta gero denak gaztelaniara itzulita argitaratu egin dira.
*  *Descriure escriure* (1987)
*  *Correcció del treball escrit* (1989)
*  *Ensenyar llengua* (1993), amb Glòria Sanz i Marta Luna.
*  ''Reparar l'escriptura* (1993)
*  *La cuina de l'escriptura'' (Les Naus d'Empúries, 1993) 
*  *Técnicas de expresión escrita* (1993)
*  ''Construir l'escriptura* (1999)
*  *Recetas para escribir* (1999)
*  *Rere les línies. Sobre la lectura contemporània* (2006)
*  *Taller de textos: leer, escribir y comentar en el aula* (2006)
*  *Esmolar l'eina. Guia de redacció per a professionals* (2007)
*  *Prácticas letradas contemporáneas* (2008)
*  *En_línia: llegir i escriure a la xarxa* (2011)
*  *Tras las líneas. Sobre la lectura contemporánea. Katalanetik gaztelaniara, itzultzailea Jaime Zulaika Goikoetxea.
*  *Laboratori lector. Para entender la escritura* (2019)

## Erreferentziak 
#  Daniel Cassany, (2006). Editorial Anagrama.
#  Daniel Cassany: "Literacidad crítica, leer y escribir la ideologia".

## Bibliografia 
* *Sustraietatik zerura : Daniel Cassanyren lan hautatuak* / itzultzailea: IVAPeko Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala (2013). ISBN: 978-84-96769-04-5

## Kanpo estekak 
*  Web profesional, Universitat Pompeu Fabra webgunean.
*  Daniel Cassanyren curriculum vitae, Universitat Pompeu Fabra webgunean.
*  Portal de Producció Científica de la UPF.
San Joan Bataiatzailearen eliza (Ampoigné)

**San Joan Bataiatzailearen eliza** () Ampoigné herrian (Mayenne barrutian) dagoen eliza katolikoa da. XII. mendean eraikia, XIV. mendean konponketa handiak egin zitzaizkion. Hormabularrak hareharrizkoak dira.

## Kokapena 
114 eta 274 errepideen artean dago, Antoine de La Garanderie plazan.

## Erreferentziak
Ampere-ordu

thumb|Berriz kargatu daitezkeen bi pila. Bi kapazitate ezberdinekoak, batak 2500mAh, eta besteak 1000mAh
**Ampere-ordu** edo **amp-ordu** (**Ah**, **A·h** edo **A h** sinboloekin ezagutzen dena) karga elektrikoaren unitate bezala definitu dezakegu. Energia elektrikoa biltegiratzen duen elementu batetik (kondentsadore, superkondentsadore edo bateria bat) pasatzen den karga elektrikoaren kantitateari deritzo, horrek ampere 1eko korronte elektrikoa ematen duenean ordu batean edo 3600 coulomb.

Bateria baten, edo energia elektrikoa gordetzen duen gailu baten, kapazitatea neurtzeko baliogarria da, hau da, zenbat elektrizitate gorde dezakeen karga batek, eta zenbat gastatzen duen deskargatzean.

## Coulomb baliokidetasuna 
Karga elektrikoaren Nazioarteko Unitate Sistemaren unitatea coulomba da, **C**:

::  1 \ \mathrm{A} = 1 \ \frac \mathrm{C} \mathrm{s} \Rightarrow \; 1 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{s} = 1 \ \mathrm{C}

eragiketak eginez:

::  1 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{h} = 1 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{h} \cdot { 3600\mathrm{s} \over 1\mathrm{h} } = 3600 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{s} = 3600 \ \mathrm{C}

orduan:

::  1 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{h} = 3600 \ \mathrm{C}

Beste baliokidetasun batzuk (1 Ah):

* 1.079253\cdot10^{13} \ \mathrm{statC}
* 360 \ \mathrm{abC}
* 1.079253\cdot10^{13} \ \mathrm{Fr}

## Erabilera 
Ampere-orduak elektrokimikako sistema batzuetan erabilia da, galbanizazioan adibidez. Baterien kapazitatea neurtzeko ere.

Milianpereak-segunduko (mAs) unitatea erradiografietan eta erradioterapietan erabiltzen da.

## Miliampere-orduak, eta haien erabilera baterietan 
Ampere-ordua oso hedatuta dagoen neurketa da, batez ere gaur egun erabiltzen diren baterietan. Egunerokotasunean erabiltzen diren bateriak kapazitate handia ez dutenez, haien magnitudea mAh-etan neurtzen da. Hau da, Ah baten milarena, edo 3.6 C. Horrek bateria batek biltegiratu dezakeen karga elektriko maximoa zehazten du. Deskarga denbora honako formularen bitartez kalkulatzen da:

::  \mathrm{deskarga \ denbora} = {\mathrm{bateriaren \ karga \ elektrikoa} \over \mathrm{gailuaren \ kontsumo \ elektrikoa}}

Adibidez, bateria batek 1000 mAh-ko (3600 C) karga elektriko badauka eta konektatu dagoen gailu batek 20 mA (72 C/h) kontsumitzen baditu, 50 ordu beharko ditu bateriak guztiz deskargatzeko. Era berean, 100mA (360 C/h) kontsumitzen dituen gailu erabiliz gero, 10 ordu beharko lirateke bateria deskargatzeko.

Aurreko formularekin, gailu baten kontsumo elektrikoa kalkulatu daiteke:

::  \mathrm{gailuaren \ kontsumo \ elektrikoa} = {\mathrm{bateriaren \ karga \ elektrikoa} \over \mathrm{deskarga \ denbora}}

Smartphone batek 800 mAh-ko bateria baldin badauka, eta 400 ordu behar baditu deskargatzeko, bere kontsumoa 2 mA-koa izango da.

## Adibideak 
* AA motako pilek 2-3 ampere-orduko kapazitatea daukate.
* Auto baten bateriek kapazitate desberdinak dituzte, baina orokorrean 50 ampere-ordokoak dira.
* Smartphonen bateriak ampere-orduetan neurtzen dira, pegatina batean islatu egiten dena.

## Kanpo estekak
Lemnos

**Lemnos** edo **Limnos** () Egeo itsasoaren ipar-ekialdean dagoen uhartea da, Grezia kontinentaletik nahiko urruti eta Turkiatik gertu.

## Kanpo estekak
Mendilerro

thumb|Adamello-Presanellako mendilerroaren aire-ikuspegia.
thumb|
[thumb|300px|[Aizkorri-Aratz mendigunean kokatuta dauden mendilerroak.]]
**Mendilerroa** norabide orokor bat jarraitzen duen mendi-multzo edo azpimultzoa da. Mendilerroek mendikateek baino mendien kate txikiagoak dauzkate eta gailurrek segida bat edo gailur-lerro multzo osatzen dute.

## Euskal Herrian 
Euskal Herriko mendilerro ezagunenak eta gailur gehien dituztenak:

Aralar, Gorbeia-Itxina, Oiz, Areta, Errege Bardea, Toloño, Aramotz-Legarmendi, Gasteizko mendiak, Izarraitz, Gorobel, Aizkorri, Andia, Hernio, Saioa, Ganekogorta, Lokiz, Sollube, Atuzkarratz, Bedartzandi-Urregarai, Zarikieta, Elgetako Mendiak, Bizkargi, Larra, Leia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Mendikatea, mendigunea
* Mendi-adarrak, mendi-oinak, gailurreria

## Kanpo estekak
Inés Jacob Taquet

**Ines Jacob Taquet** Deustuko Unibertsitateko informatikari, irakasle eta doktorea da. Ingeniaritza Fakultateko dekanoa izan zen 2010tik 2016ra bitarte eta lehenago dekanordea 2006tik. "Programatzeko metodologia eta lengoaiak" eta "Programazioa" ikasgaiak irakasten ditu Bilboko campusean. 

Informatika lizentziatura ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean eta gero 1990-91 ikasturtean *Robotika eta Automatizazio Industriala* masterra egin zuen UPV/EHUn. 1991an bertan hasi zen irakasle lanetan Deustuko Unibertsitatean.

## Sariak 
* 1991: Unibertsitateko Ikasketa-Bukaerako Sari Nazionala. Ministerio de Educación y Ciencia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Linked-In. Ines Jacob Taquet
Post tenebras spero lucem

[thumb|250px|Ilunbeko kandelako argia bezala, bizitzako asmo eta desira bati buruz [itxaropena galtzen den azkena dela esan ohi da.]]
***Post tenebras spero lucem*** (euskaraz *Iluntasunaren ostean argia espero dut*) latinezko esaldia da. Itxaropenari egiten dio erreferentzia.

## Historian 
Esaldia Kalbinismoaren eta gero Erreforma protestante askoren goiburu edo lema bihurtu zen, gehienetan beste aldaera batean: ***Post tenebras lux***.

## Literaturan 
thumb|250px|ezkerrera|
Askotan erabili izan da topiko bihurtu zen esaldi hau literaturan. Esate baterako, Bernardo Atxagak erabili zuen bere *Obabakoak* liburuko ipuin baten izenburuan.

Esaldia Miguel de Cervantesen On Kixoten ere agertzen da.

## Jatorria 
Esaldi hau Bibliaren bertsio latindar klasikoaren, Vulgataren, pasarte bat da: Job: 17-12.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AhoLab

**AhoLab taldea** Euskal Herriko Unibertsitateko ikerkuntza-taldea da, 1995. urteaz geroztik euskarazko hizketa modu automatikoan lan egiten duena Bilboko Goi Ingeniaritzako Eskolan. Euskararen gaineko ikerketa aplikatua dute xede nagusi, baina beste hizkuntza batzuetan ere ikertzen eta produktuak garatzen aritzen dira. Inma Hernaez Rioja irakasleak sortu zuen.

Taldeak sortu dituen produktu ezagunenak Bizkaieraren Fonoteka, eta AhoTTS ahots-sintetizagailua dira.

Txillardegi, Jose Ignacio Hualde eta Iñaki Gaminde hizkuntzalarien lanak baliatu dituzte sintetizagailuetan euskarazko hizketa sortzeko

Iñaki Gaminderekin Bizkaiko herri-euskararen hainbat lekukoren audio- eta bideo-grabazio batzen dituen Bizkaieraren Fonotekea datu-base fonetikoa sortu zuten.T

Teknologia hau pertsonen arteko komunikazioan lagungarria izan daiteke ere, besteak beste, itzulpenak irakurrita eskaintzen edota ahots-ezgaitasun bat duten pertsonen kasuan.

2019an Ixa ikerketa-taldearekin batera HiTZ ikerketa-zentroa sortu zuen.
Fitxategi:Txillardegi.jpg|Txillardegi
Fitxategi:EvaNavas InmaHernaez.jpg|Eva Navas eta Inma Hernaez
Fitxategi:IñakiGaminde2018.jpg|Iñaki Gaminde

## Errekonozimenduak 
* 2012: Ibilaldian omendua teknologia berrietan euskara sartzeko egindako lanengatik beste hauekin batera: Lapurdiko Harluxetar lehengusu ingeniariak: Klaudio Harluxet eta René Harluxet; Aurki, Sustatu, Codesyntax: Luistxo Fernandez). UEUko Informatika saila**:** Olatz Arbelaitz; EHUko Donostiako Informatika Fakultatea: Iñaki Alegria eta Kepa Sarasola; EHUko Aholab Taldea: Inma Hernaez; puntueus: Iratxe Esnaola; kaixo.com: Aitor Lopez de Aberasturi; Erentzun ikastola: Fultxo Crespo; Hachtibista, sare sozialak: Gorka Julio; Euskal Jakintza: Maite Goñi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aholab taldeko webgunea
* Ahotsaren ezagutza - AHOLAB Norteko Ferrokarrila, 2011/06/19
* «Inma Hernaez: "Hitz egiteko zailtasunak dituzten pertsonentzat ahots sintesia oso egokia izan daiteke" #Zientzialari (108)» *Zientzia Kaiera* 2019-01-18
* Berbatek, hitz egiten dizu eta ulertzen dizu Norteko Ferrokarrila, 2012/02/08
* Makinekin hizketan Teknopolis, 2012/02/19
* INSPIRA proiektuko mentorak. Nesken bokazio zientifiko eta teknologikoa bultzatzeko proiektua
* HAP: Hizkuntzaren azterketa eta analisia master ofiziala.

* AhoTTS aplikazioaren demoa
* AhoTTS app aplikazioa deskargatzeko gunea
Théodore Monod

**Théodore André Monod** (Rouen, 1902ko apirilaren 9a - Versailles, 2000ko azaroaren 22a) frantziar naturalista, esploratzaile, zoologo, botaniko eta humanista izan zen.

Historia Naturalaren Museoan irakaslea eta Senegaleko Institut Fondamentale d'Afrique Noire-ren sortzailea izan zen. Hainbat akademia zientifikotako kidea (Académie des sciencies d'outre mer, Académie de marine eta Frantziako Zientzien Akademia) eta World Academy of Art and Science-ren sortzaileetako bat izan zen.

Itsas txakur fraideak ikertu zituen Mauritaniako Cap Blanc penintsulan eta ondoren Saharako basamortuko meteoritoak aztertu zituen hirurogei urtetan zehar. Hainbat landare espezie eta aztarnategi neolitiko garrantzitsuak aurkitu zituen. Bere aurkikunderik garrantzitsuena Asselar gizona izan zen.

Protesta bakezale eta antinuklearretan parte hartu zuen hil baino hilabete batzuk lehenago arte. Bere burua kristau anarkista bezala definitzen zuen.

### Lan hautatuak 
* *Méharées*
* ''L'Émeraude des Garamantes
* ''L'Hippopotame et le philosophe
* *Désert lybique*
* Majâbat Al-Koubrâ*
* *Maxence au désert*
* *Tais-toi et marche...''
Paranapanema (ibaia)

**Paranapanema** Brasilgo ibaia da, 929&nbsp;km-ko luzera duena. Paraná ibaiaren adarra da. Paranapiacaba mendikatean jaiotzen da eta São Paulo estatua igarotzen du alderik alde. São Paulo eta Paranáko estatuen arteko muga eratzen du. Ontziz ibil daiteke azken 90&nbsp;km-tan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio Grande (Minas Gerais)

**Rio Grande** Brasilgo ibaia da, 1.090&nbsp;km-ko luzera duena. Mantiqueira mendizerran jaiotzen da eta Paraná ibaia osatzen du Paranaíba ibaiarekin batera. Minas Gerais eta São Paulo estatuak bereizten ditu.

## Kanpo estekak
Chartreuseko mendiak

**Chartreuseko mendiak** (,  ahoskatua) Frantziako Alpeaurreko mendialdea da, Chambéry eta Grenoble artean. Mendi artean dago Grande Chartreuseko Monasterioa, Bruno santuak 1084. urtean sortua.

## Tontor nagusiak 
* Chamechaude, 2082 m.
* Dent de Crolles, 2062 m.
* Les Lances de Malissard 2045 m.
* Grand Som, 2026 m.
* Dôme de Bellefont 1975 m.
* Piton de Bellefont 1958 m.
* Mont Granier, 1933 m.
* La Grande Sure, 1920 m.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grande Chartreuse

**Grande Chartreuse** ( ahoskatua) kartusiarren monasterio nagusia da, Frantziako Saint-Pierre-de-Chartreuse udalerrian dagoena. 1084an Hugo Grenoblekoak Chartreuseko mendietan gaztelu bat eman zion San Brunori eta honek bertan ordena eratu zuen.

## Kanpo estekak
Paranaíba (ibaia)

**Paranaíba** Brasilgo ibaia da, 1.100&nbsp;km-ko luzera duena. Mata Gorda mendikatean jaiotzen da eta Paraná ibaia osatzen du Rio Grande ibaiarekin batera. Minas Gerais eta Mato Grosso do Sul estatuak bereizten ditu. Zentral hidroelektriko handi bat dago ibaiaren ibilguan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jequitinhonha (ibaia)

**Jequitinhonha** Brasilgo ibaia da, 1.090&nbsp;km-ko luzera duena. Espinhaço mendikatean jaiotzen da eta Minas Gerais eta Bahia estatuak igarotzen ditu alderik alde.

## Kanpo estekak
Parnaíba (ibaia)

**Parnaíba** Brasilgo ipar-ekialdeko ibaia da, 1485&nbsp;km-ko luzera duena. Mangabeiras mendikatean jaiotzen da eta Piauí eta Maranhão estatuen muga eratzen du. Ozeano Atlantikoan isurtzen du ura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponsay jauregitxoa

**Ponsay jauregitxoa** () XV. mendeko eraikin historikoa da. Chantonnayn, Frantziako udalerrian dago, Loirerria lurraldean.

## Historia 
Ponsayko oinetxea XV. mendean eraiki zen. 1740 inguruan Philippe François Gorin de Ponsay jauregitxo zaharraren fatxada aldatu zuen. Vendéeko gerran, 1793an sua eman zioten. Iraultza ondoren zaharberritua izan zen. XIX. mendearen amaieran Gilbert de Ponsay omenezko dorrea aldatu zuen. Gaur egun Ponsay jauregitxoa landa-hotela da.

## Arkitektura 
Ponsay jauregitxoan elementu desberdinak bereizi daitezke:
* Erdiko eraikin nagusia, dorre bat eta pabiloi bat artean.
* Bi antzeko beste pabiloiak. Tartean 30 metro daude eta landetxea jauregiarekin lotzen dute. Charlemagne bidearen gainean kokatzen dira, Chantonnaytik Sigournaisera doan bidean. Armarriak Grignon eta Ausseure leinukoak dira; horiei esker pabiloien datazioa XVI. mendean kokatu daitezke.
* Usategia jauregitxotik gertu dago. Barruan 1963 hobiak daude. Sarrera handia da eta bi harri zizelkatuak erakusten ditu: batean 1591 urtea aipatzen da eta bestean bi harmarri.

## Iruditegia 

Image:
Manoir de Ponsay06.jpg|
Manoir de Ponsay07.jpg|
Manoir de Ponsay2.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Hotelaren webgune ofiziala.
Urtzi Etxeberria

**Urtzi Etxeberria Otaegi** sintaxian espezializatutako euskalaria da, eta bereziki morfosintaxia ikertzen nabarmendu da.

2017an Ricardo Etxepare ordezkatu zuen Baionako IKER UMR5478ren ikerketa-taldeko zuzendaritzan, eta Lapurdum aldizkariko erredakzio-ikazkaria da.

## Argitalpenak 
Ehundaka artikulu argitaratu ditu. Inguma datu-baseak euskarazko 8 argitalpen jasotzen ditu.

### Tesia 
* Etxeberria, U. (2005). *Quantification and Domain Restriction in Basque*. (UPV/EHU). *UPV/EHUko doktorego-tesietako saria 2005an.*

### Liburuak (edizioa) 
* Etxeberria, U., & A. Irurtzun (eds.) . *Special Issue on Quantifier Scope: Syntactic, Semantic, and Experimental Approaches*. Glossa. Glossa Special Issue. ISSN: 2397-1835.
* Etxeberria, U., A. Falaus, A. Irurtzun, & B. Leferman (2014): *Proceedings of Sinn und Bedeutung 18*. Semantics Archive.
* Schürcks, L. A. Giannakidou, & U. Etxeberria (2014). *The Structure of NP/DP in Slavic and beyond*. Berlin: Mouton de Gruyter.
* Etxeberria, U., R. Etxepare, & M. Uribe-Etxebarria (eds.) (2012). *Noun Phrases and Nominalizations in Basque*. Amsterdam: John Benjamins (Linguistik Aktuell/Linguistics Toda

### Artikuluak 
* Informazio egitura, kuantifikatzaileak, eta beraien arteko eragina: Euskaratik ikerketa konparatibo batetarantz [ISQI proiektua] (2012) Lapurdum.
* Euskal artikuluak bultza ditzakeen interpretazioez (2009)  ASJU
* Zenbatzaileak komunztatzen ez direnean : Hiru sistema. Rikardo Etxeparerekin (2009) Lapurdum
* Testuinguruak murriztutako kuantifikazioa (2005) Lapurdum

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urtzi Etxeberria Lapurdum euskal ikerketen aldizkarian
* Ikergazte2019. Urtzi Etxeberria
* Ikertzaile euskaldunentzako biltzarra egingo dute Baionan, maiatzean Elcorreo, 2019-01-18
Prée-d'Anjou

'''Prée-d'Anjou''' Frantziako udalerri berria da, Mayenne departamenduan, Loirerria eskualdean. 2018an 1.435 biztanle zituen. Komunitate hau 2018ko urtarrilaren 1an sortu zen. Aurretik, abuztuaren 2an, Mayenne ko prefetak hori egiteko erabakia plazaratu zuen. Prée-d'Anjou aurreko beste bi komunen batasunaren ondorioa izan zen: Ampoigné eta Laigné.

## Ondasun nabarmenak 
* Saint-Jean-Baptiste d'Ampoigné eliza
* San Martín de Vertou eliza

## Demografia 
### Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Langella

**Frank A. Langella Jr.** (Bayonne, New Jersey, 1938ko urtarrilaren 1a), estatubatuar antzerki, zinema eta telebistako aktore bat da.

### Zinema 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Best Exotic Marigold Hotel

***The Best Exotic Marigold Hotel*** 2011ko John Madden ingeles zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, Deborah Moggachen *These Foolish Things* eleberrian oinarritua. Judi Dench, Maggie Smith, Bill Nighy, Tom Wilkinson, Penelope Wilton, Dev Patel eta Louise Brealey aktoreek antzestu zuten. 2015ean *The Second Best Exotic Marigold Hotel* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Marigold hotel berriztatuaren publizitateak erakarrita, Erresuma Batuko jubilatu talde bat Indiara joaten da erretiroaz gozatzera. Heltzen direnean, baina, nozbait izandakoaren itzala besterik ez den hotel bat aurkitzen dute. Hasiera batean, helduberriak ez daude ziur etorkizunari dagokionez, baina lagun berriak egin ahala, eta ezustekoak aurkitu ahala, bizitza eta maitasuna berriz ere piztu daitezkeela konturatzen dira.

## Aktoreak 
* Judi Dench: Evelyn Greenslade
* Tom Wilkinson: Graham Dashwood
* Bill Nighy: Douglas Ainslie
* Penelope Wilton: Jean Ainslie
* Maggie Smith: Muriel Donnelly
* Ronald Pickup: Norman Cousins
* Celia Imrie: Madge Hardcastle
* Ramona Márquez: Madge Hardcastleren biloba
* Sara Stewart: Madgen alaba
* Paul Bhattacharjee: Ghujarapartidar doktorea
* Dev Patel: Sonny Kapur
* Diana Hardcastle: Carol
* Liza Tarbuck: Karen erizaina
* Lillete Dubey: Kapur anderea
* Tina Desai: Sunaina
* Louise Brealey: ile-apaintzailea

## Kanpo estekak
Code of Silence (filma)

***Code of Silence*** (euskaraz *Isilpeko Kodea*), 1985eko Andrew Davis estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Chuck Norris, Henry Silva, Dennis Farina eta Molly Hagan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1984ko urriaren 17a, Chicago. Eddie Cusack (Chuck Norris) sarjentuak eta bere polizia taldeak Luis Camacho (Henry Silva) buru den Comachos deritzon hegoamerikar narkotrafikatzaile taldearen kokaina salerosketa handi bat zapuztear da, baina beren plana gaizki atera eta trafikatzaileetako batek bi polizia odol hotzean hilko ditu, bertatik ihes egitea lortuz. Gertaera eta hilketa horien ikerketaren ardura Cusacki emango zaio, legea betearazteko modu zorrotz eta eraginkorrak dituen izaera gogorreko polizia.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: Eddie Cusack sarjentua
* Henry Silva: Luis Comacho
* Bert Remsen: Kates komadantea
* Molly Hagan: Diana Luna
* Dennis Farina: Dorato detektibea
* Mike Genovese: Tony Luna
* Nathan Davis: Felix Scalese
* Ralph Foody: Cragie detektibea
* Allen Hamilton: Ted Pirelli
* Ron Henriquez: Victor Comacho
* Joe Guzaldo: Nick Kopalas (edota Joseph Guzaldo) detektibea
* Ron Dean: Brennan detektibea
* Joseph Kosala: Kobas tenientea
* Wilbert Bradley: Spider
* Gene Barge: Music detektibea
* Mario Nieves: Pompas
* Bill Walters: Lunasen sukaldeko detektibea (krediturik gabe)
* Sally Anne Waranch: Haur ordezkaria
* John Mahoney: Ordezkaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai