open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jose Mari Gorrotxategi

**Jose Mari Gorrotxategi Pikasarri** (Tolosa, Gipuzkoa, 1929ko martxoaren 24a - 2019ko ekainaren 11), euskal gozogile eta gozogintzan ikertzaile eta sortzaile ezaguna izan zen.

## Biografia 
Tolosan jaio zen 1929an. Gozogintza familiaren tradizioa izan zen eta berak jarraitu zuen. Hamalau urtekin negozioan lanean hasi zen, horretarako beste ikasketak baztertuz. Dena dela, kulturarekiko zituen kezka garbi gelditu zen bere bizitzan: haren dendaren ondoan Tolosako Gorrotxategi museoa bultzatu zuen. Halaber, Tolosan egin ziren ekintza kultural askotan hartu zuen parte. Berea gozogintzan bigarren belaunaldia zen.
Haren aurkikuntza ezagunena "Xaxu" izeneko gozoa izan zen.

Laurogeita hamar urtez hil zen Tolosan.

Bere bi semek, Rafa eta Iñaki, tradizioarekin jarraitzeko asmoa erakutsi dute.

## Sariak 
* 2015ko otsailaan, Donostiako Basque Culinary Centerren sukaldari askoren omenaldia jaso zuen. Orduan, Ohorezko Gozogile Maisua izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gorrotxategi museoa

## Kanpo loturak 
* Jose Mari Gorrotxategiren heriotza *Berria*n.
* Gorrotxategi museoaren webgunea
Izotz-kontrako

eskuinera|thumb|256x256px| Izotz-kontrakoa 
**Izotz-kontrakoak** likidoei gehitzen zaizkien konposatuak dira, urtze-puntua edo solidatze-puntua aldatzeko. Horren ondorioz, egindako nahasketaren ondorioz izozteko tenperatura baxuagoa izango denez likido egoeran jarraituko du, tenperatura oso baxuetan ere.

Eraikuntza arloan, klima hotzetan erruz erabiltzen da hormigoiari izozt-kontrakoak nahastuz, egun hotzetan hormigoia izoztu barik lan egin ahal izateko.

Izotz-kontrako konposatu batzuk:

## Metanola 
thumb|110px|Metanola.
Hogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, metanola izan zen gehien erabilitako **izotz-kontrako** elementua. Eraginkorra izan arren, aplikazio batzuetarako ez da gomendagarria.

## Etilen glikola 
thumb|100x100px| Etilen glikola.
Etilen glikol disoluzioak 1937an erabili ziren lehen aldiz eta "izotz-kontrako iraunkorra" modura merkaturatu zuten, bai udan bai neguko hotzetan ere, abantaila handiak eskaintzen baitzituen, eta, oraindik ere erabiltzen da. Etilen glikolen **izotz-kontrakoa** pozoitsua izateaz gain, gozoa da, beraz kontu handia izan behar da batez ere umeak eta txakurrak dauden tokietan; izan ere, giltzurrunetan giltzurruneko gutxiegitasuna sortzen du eta heriotza sor dezake. Hortaz, isurketa guztiak ongi garbitu behar dira edo, bestela, isurketa gertatu den tokira sartzea galarazi.

Ingestioa saihesteko, agente mingotsa (denatonio benzoato) gaineratu ohi zaio, gustu desatsegina izan dezan.

## Propileno glikola 
thumb|100x100px| Propileno glikola.
Propilen glikola aldiz, toxikotasun askoz txikiagoa du eta "izotz kontrako ez toxikoa" esaten zaio. Etilen glikola aproposa ez denean erabiltzen da, esaterako, elikagaiak prozesatzeko sistemetan edo etxeko iturgintzetan, baita beste hainbat egoeratan ere. Elikagaietan, sendagaietan eta kosmetikoetan ere erabil daiteke, askotan lotesle gisa. Elikagai eta Sendagaien Administrazioa propilen glikola "orokorrean segurua" dela dio.

## Kanpo estekak
1976ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1976ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 21. edizioa izan zen. Hagako Nederlands Congresgebouw erakustazokan ospatu zen, Herbeheretan, apirilaren 3an. Aurkezlea Corry Brokken izan zen, 1957ko ediozioko irabazlea.

Garailea Brotherhood of Man talde britainiarra izan zen, "Save Your Kisses for Me" kantuarekin. Erresuma Batuaren hirugarren garaipena izan zen.

Hemezortzi herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioan baina bat gutxiagok. Aurreko urteko antolatzailea izan zen Suediak urte bateko etena egin zuen, berriro antolatzeko dirurik ez zeukatela adieraziz. Turkia eta Maltak ere partaidetzari uko egin zioten. Bestalde, Austria eta Grezia lehiaketara itzuli ziren.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Areka

[thumb|240px|Bide bazterreko areka ([New Orleans, AEB)]]
[thumb|240px|Kale erdiko areka ([Baudinard-sur-Verdon, Frantzia)]]
**Areka** kale eta bideetako euri-urak jaso eta bideratzen dituen ubidexka da. Horrela, euri-urak sor ditzakeen kalteak, putzuak edo uholdeak ekiditen ditu. Maiz, bide-bazterrean alde banatara izaten dira, batez ere errepide eta autobideetan, baina erdian edo alde bakarrean ere izan daitezke.

Arekak garbi egon behar du, bere funtzioa bete dezan. Arekan hondakinak pilatzen badira, ura ezin da ibili. Beste aukera bat da hondakinak urak eramatea eta hustubideak buxatzea. Bide publikoen mantentze-lanak oso garestiak dira, baina lehentasun osoz eta etenik gabe egin behar dira; betebehar horiek betetzen ez direnean, arazoak pilatzen dira eta hiriaren egoera nabarmen txartzen da.

Zintarria dagoenean, areka galtzadaren eta espaloiaren arteko koxkari esker lortzen da. Eraikitzeko material ugari erabil daiteke, hala nola zementua (bertan egina ala aurrefabrikatua), harria edo lurra bera.

## Historia 
Hasiera batean gotorlekuetan arekak lubaki lehortu batean ura biltzeko erabiltzen zen. Ondoren erabilera errepideetara hedatu zen eta, oro har, helburu horri zuzendutako ubidexka edo erretenentzako.

Aurreki mendeetan, herrietako kaleetan estolderia ez zegoenean ur zikinak kudeatzeko, karkabak edo erretenak erabiltzen ziren horreterako. Hauen funtzionamenduaren eta mantentzearen erantzukizuna tokiko gobernuaren eta biztanleen artean elkarbanatzen zen.

## Ikus, gainera
*Hiri-drainatze sistema jasangarri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perla (eleberria)

***Perla*** () John Steinbeck Nobel saridunak idatzitako eleberria da. 1947an argitaratu zen. Mexikoko Hego Kalifornia Beherea estatuko La Paz hirian girotuta dago. Ipuin mexikar batean inspiratuta dago. Steinbeckek aurreko ez-fikziozko lan batean, (*Sea of Cortez*, 1940), aipatu zuen, Ed Ricketts biologoarekin batera idatzia Kaliforniako golkora egindako espedizio zientifiko baten ondoren.

## Argumentua 
Kino arrantzaleak perla erraldoi bat aurkitzean pobreziatik ateratzeko aukera izango duela uste du: emaztearekin ezkonduko dela, semea eskolara joango dela, arropa erosiko duela, eta abar. Baina arazoak bakarrik ekarriko dizkio perlak. Gizartean agintzen dutenek trabak besterik ez dizkiote jarriko.

## Pertsonaiak 
* **Kino**: protagonista, arrantzalea. Perla erraldoi bat aurkitu du.
* **Juana**: Kinoren emaztea. Laster konturatzen da perla zorigaiztokoa izango dela.
* **Coyotito**: Kino eta Juanaren semea.
* **Juan Tomas**. Kinoren anaia zaharrena
* **Apolonia**, Juan Romasen emaztea eta Kino eta Juanaren koinatua

## Euskarazko itzulpenak 
* 1988 urtean Elkar euskal argitaletxeak Ruper Ordorikak eginiko itzulpena argitaratu zuen.
* 2014 urtean Vicens Vivesek katalandarrak sortutako argitaletxeak xede didaktiko zuen beste bertsioa argitaratu zuen, Miren Arratibelek euskaratua.

## Zinemarako moldaketak 
* 1947: *La perla*: mexikar aktore eta zuzendaria Emilio Fernándezek eta idazleak berak moldatu zuen
* 2001: *ThePearl*: Alfredo Zachariasek zuzenduta

## Kanpo estekak
Cha-cha-cha

**Cha-cha-chá**, 1950eko hamarkadaren hasieratik aurrera Kuban garatutako musika mota bat da, orduko danzón-mambo estiloan oinarrituta. Laster ospetsu bilakatu zen mundu osoan zehar. Tradizioak Enrique Jorrín musikagile hartzen du aitatzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Up the Creek (1984ko filma)

***Up the Creek*** (euskaraz *Gora Erreka*), 1984ko Robert Butler estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Tim Matheson, Dan Monahan, Stephen Furst, Jeff East, Sandy Helberg, Blaine Novak, James B. Sikking, Jennifer Runyon eta John Hillerman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako ikasle txarrenak, Bob McGraw (Tim Matheson), Max (Dan Monahan), Gonzer (Stephen Furst) eta Irwin (Sandy Helberg), herrialde osoko unibertsitate kaxkarrenean amaitu dute, Lepetomane Unibertsitatean, inoiz kirol txapelketa bakar bat bera ere irabazi ez duen ikastetxea. Dean Burch (John Hillerman) errektoreak lau ikasle xelebreak bere bulegora deitu, mehatxupean eta beraiek hautatzen duten edozein lizentziatura oparituko dietela aipatuz, herrialde osoko unibertsitateetako ikasle taldeek parte hartuko duten ontzi-puzgarri txapelketa batean izen ematera derrigortuko ditu.

## Aktoreak 
* Tim Matheson ... Bob McGraw
* Dan Monahan ... Max
* Sandy Helberg ... Irwin
* Stephen Furst ... Gonzer
* Jennifer Runyon ... Heather Merriweather
* Jeff East ... Rex Crandall
* James Sikking ... Tozer (edota James B. Sikking)
* Blaine Novak ... Braverman kapitaina
* Mark Andrews ... Rocky
* Jesse D. Goins ... Brown
* Julia Montgomery ... Lisa (edota Julie Montgomery)
* Romy Windsor ... Corky
* John Hillerman ... Dean Burch
* Grant Wilson ... Reggie
* Jeana Tomasino ... Molly
* Will Bledsoe ... Roger van Dyke
* Robert Costanzo ... Charlie, Campuseko zaindaria
* Ken Gibbel ... Leslie, Campuseko zaindaria
* Hap Lawrence ... Gassolindegiko langilea
* Frank Welker ... Chuck Txakurraren ahotsa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Caridina nilotica

***Caridina nilotica*** ur gezako izkira da, Atyidae familiakoa. Afrikako ipar-ekialdeko ibai eta aintziretan bizi da, Egiptotik Tanzaniaraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza Portabales

**Arantza Portabales Santomé** (Donostia, Gipuzkoa, 1973ko urtarrilaren 27a), euskal herritar-galiziar idazlea da, galizieraz nahiz gaztelaniaz idazten du.

Galiziar etorkinen alaba, Donostian jaio eta hazi zen, eta 1985ean familiarekin batera Galiziako Marín udalerrira lekualdatu zen. Santiago de Compostelako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua, Galiziako Xuntan Finantza Goi Eskalan funtzionari bezala lan egiten du. Gaur egun Teo udalerrian bizi da.

## Idazlanak 
* *A Celeste la compré en un rastrillo* (2015). Bululú, Lenguas del Ornitorrinco. 160 orr.  (Mikrokontakizunak).
* *Sobrevivindo* (2015). Galaxia. 136 orr. . Galaxia, 2022.
* *Deje su mensaje después de la señal* (2018). Lumen. 272 orr. . Idazleak galizieratik gaztelaniara itzulia: *Deixe a súa mensaxe despois do sinal* (2017). Galaxia. 324 orr. 
* *Belleza Roja* (2019). Lumen. 432 orr. . *Beleza vermella* jatorrizko galizierazko idazlanetik gaztelaniara itzulia (2019). Galaxia. 428 orr. 
* *Historias de mentes* (2020). Bululú. 120 orr. . .
* *A vida secreta de Úrsula Bas*. 2021. Galaxia. 452 orr. . , Lumen.

[thumb|ezkerrera|[Susana Pedreirarekin batera *Belleza roja*idazlaren aurkezpenean, Pontevedrako Cronopios liburutegian, 2019ko ekainaren 12an.]]

### Elkarlanean 
* *Relatos da* *Ulloa* (2019), Instituto de Estudios Ulloáns/Gadis. 

Elkarlanean idatzitako beste zenbait idazlanetan ere parte hartu du: *40 plumas y pico*, *As palabras contadas*, *Lectures d’Espagne*, volumen 2, *Purorrelato de Casa África* eta *Escribo3*.

## Kanpo estekak 
* Facebook orrialdea
Mwanza

**Mwanza** Tanzaniako portu-hiria da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Victoria aintziraren hegoaldeko ertzean. Tanzaniako hiririk handienetan bigarrena da, Dar es Salaamen ondotik, eta Mwanza eskualdeko hiriburua. 706.453 biztanle zituen 2012an.

Bere ekonomiaren ardatza arrantza da. Niloko perka da arrainik bilatuena, eta eraldaketa-prozesu bat jasaten du hiriko fabriketan, Europara airez bidali aurretik.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AMC Javelin

**AMV Javelin**, AMC markako automobil bat da, muscle car motakoa. 1967-1974 artean ekoitzi zen.

## Bilakaera 

Fitxategi:1968_AMC_Javelin_base_model_red-NJ.jpg|1968ko modeloa
Fitxategi:1968_AMC_Javelin.JPG|1968ko modeloa
Fitxategi:1970_AMC_Javelin_SST_in_bitter_sweet_orange.jpg|1970ko modeloa.
Irudi:1974_AMC_Javelin_AMX_black_front.JPG|1974ko modeloa

## Kanpo estekak
Amen (2011ko filma)

***Amen*** film hegokorearra da, Kim Ki-duk zinemagileak idatzia eta zuzendutakoa. Kim Ye-na da protagonista ia bakarra, baina presentzia maskaradun misteriotsu bat ere bada filmean, eta Kim Ki-duk bera omen da maskarapean ezkutatzen dena.

Europan filmatua, emakumezko gazte korear bat Europan zehar dabil, mutil-lagunaren bila. Presentzia arrotz bat ere agertuko da bilaketa horretan.

Filma lehiaketan estreinatu zen Donostiako Zinemaldiaren 2011ko edizioan.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Kim Ki-duk

**Kim Ki-duk** (  ; Bongwha, Hego Korea, 1960ko abenduaren 20a - Riga, Letonia, 2020ko abenduaren 11) zinemagile korearra izan zen, bere ibilbide zinematografiko idiosinkratiko eta jaialdietan aprezituarengatik nabarmentzen zena.

21. mendeko Asiako zinemagile garrantzitsuenetako bat izan zen, kritikari askoren iritziz. Irabazi zituen sarietan, Urrezko Lehoia Veneziako Zinemaldian *Pietà*-gatik Zilarrezko Lehoia Zuzendari Onenari beste urte bateko hiri bereko zinemaldian *Bin-Jip*-engatik (*3-Burdina* gisa ere ezaguna), Zilarrezko Hartza zuzendari onenari 54. Berlinalen *Samaria* filmagarik, eta *Un Certain Regard* saria 2011ko Cannesko Zinema Jaialdian Arirang filmagatik .

Kritikarientzat halaber nabarmena da *Spring, Summer, Fall, Winter ...and Spring* filma (2003).

2020ko abenduaren 11n hil zen Rigan, COVID-19ak jota, 59 urte zituela.
Edurne Garmendia

**Edurne Garmendia Fernández** (1972, Ordizia, Gipuzkoa), euskal irrati esatari bat da. Mikel Garmendia ordiziar aktorearen alaba da.

Ordizian jaio arren, 1973an Mikel eta Regina gurasoak eta Mikel anaiarekin batera Donostian bizitzen jarri zen

Urte luzez Euskadi Gazteako esataria izan da. Besteak beste kate horretako *Dida* irratsaioa Joseina Etxeberria eta Jon Gotzon Aldaparenarekin batera aurkezten zuen.

## Erreferentziak
Bukoba

**Bukoba** Tanzaniako portu-hiria da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Victoria aintziraren hego-mendebaldeko ertzean. Kagera eskualdeko hiriburua da. 128.796 biztanle zituen 2012an.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huózhe

***Bizi*** () Zhang Yimouk 1994an zuzendutako film dramatiko txinatarra da.  Ge You eta Gong Li dira aktore protagonistak, eta zuzendariak nazioarteko ospea lortu ondoren egindako ekoizpen handi samarra izan zen.

Hala ere, filma ez zen banatu Txinako Herri Errepublikan, agintari komunistek pentsatu baitzuten erregimen komunistaren aro batzuekin (maoismoko garaikoak) oso kritikoa zela. Hala ere, atzerrian lortu zuen banaketa, Cannesko zinemalditik igaro ondoren. Zhang zuzendariak, dena dela, bi urteko zigor kreatibo bat jasan zuen Txinan, ez baitzioten epe horretan berriz filmik zuzentzen utzi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whitrope trenbidearen tunela

**Whitrope trenbidearen tunela** () gaur egun erabiltzen ez den Eskoziako tren-tunela da. Waverley ibilbidean dago, Hawick hegoaldean, Whitropetik gertu. 1 105 metro ditu (1 208 yarda). Eskoziako laugarren tunel luzeena da.

## Historia 
Tunela Hawick-tik a Carlisle-ra trenbi zaharrean. Trenbide hori 1860. hamarkadan ireki zen eta ehun urte baino gehiago ibili zen martxan, 1969 arte. British Rail konpainiak gestionatzen zuen. Gaur egun ondare babesten duen inguruko elkarte batek, The Waverley Route Heritage Association, tunela berreskuratu egin nahi du. Berez, tunelak B kategoriako babesa du eta ibilbide zaharraren gune garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Trenbide zaharrari buruzko bideoa.
1978ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1978ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 23. edizioa izan zen. Pariseko Palais des Congrès biltzar jauregian ospatu zen, Frantzian, apirilaren 22an. Aurkezleak Denise Fabre eta Léon Zitrone izan ziren.

Garailea Israelgo Izhar Cohen izan zen, The Alphabeta taldearekin batera, "A-Ba-Ni-Bi" kantuarekin. Israelen lehen garaipena izan zen.

Hogei herrialdek hartu zuten parte, ordungo partiade kopuru errekorra. Danimarka hamaika urteko eten baten ostean itzuli zen lehiaketara, eta Turkia bi urteko eten baten ostean.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Birminghamgo Unibertsitatea

**Birminghamgo Unibertsitatea** (Ingelesez: *University of Birmingham;* lat.: *Universitas Birminghamiensis)* 1900.eko martxoaren 24an sortu zen Viktoria Erresuma Batukoaren eskutik, eta 27.000 ikaslekin (horietako 4.000 atzerritarrak) Birmingham ingeles metropoliaren unibertsitate handiena da eta baita Ingalaterrako handienetako bat ere.

Unibertsitatea Russell Group-eko kidea da, ikerketa-unibertsitate britainiarren taldekoa eta, 1997az geroztik, Universitas 21 unibertsitateko mundu-sarekoa.

## Historia 
Unibertsitatea 1875eko otsailaren 23an sortu zen, Birminghameko Josiah Mason industrialaren bitartez. Mason Science College-a sortu zuena, hau da, Birmingham-en 25 urte geroago Birmingham-eko Unibertsitatearekin goi mailako hezkuntzaren hasiera markatu zuena. Joseph Chamberlainen lan sutsua izan zen unibertsitatearen garapena modu erabakigarrian bultzatu zuena.

## Kanpo estekak
After Hours (filma)

***After Hours*** (euskaraz *Ordu Txikiak*), 1985eko Martin Scorsese estatubatuar zinema zuzendariaren komedia beltz film bat da. Rosanna Arquette, Verna Bloom, Thomas Chong, Griffin Dunne, Linda Fiorentino, Teri Garr, John Heard, Richard Cheech Marin eta Catherine O'Hara aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Lan egun luze eta aspergarri bat amaitu ondoren, Paul Hackett, (Griffin Dunne) informatika konpainia bateko konputagailu programatzaile bakartu bat hiriko Soho eremuko auzo okerrenetako batean gertaera sail bitxi baten lekuko izango da. Bertan, gau luze eta amaigabe bat biziko du...

## Aktoreak 
* Griffin Dunne: Paul Hackett
* Rosanna Arquette: Marcy Franklin
* Teri Garr: Julie
* John Heard: Tom Schorr
* Catherine O'Hara: Gail
* Linda Fiorentino: Kiki Bridges
* Verna Bloom: June
* Tommy Chong: Pepe
* Cheech Marin: Neil
* Will Patton: Horst
* Clarence Felder: Club Berlingo atezaina
* Dick Miller: Pete, afariko zerbitzaria
* Bronson Pinchot: Lloyd
* Martin Scorsese: Club Berlin argiztapen teknikaria
* Victor Argo: Afariko kutxazaina
* Larry Block: Taxi gidaria
* Rocco Sisto: Kafetegiko kutxazaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cryptazeca monodonta

***Cryptazeca monodonta*** tamaina txikiko barraskilo espeziea da, beraz molusku gasteropodo lurtarra. Kantauri itsasoko ertzan baino ez da bizi.

## Kanpo estekak
Canadian Bacon

***Canadian Bacon*** (euskaraz *Kanadar Hirugiharrea*), 1995eko Michael Moore estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. AEB eta Kanadaren arteko mugan zehar bi herrialdeek dituzten harremanei buruzko satira bat da. Alan Alda, John Candy, Bill Nunn, Kevin J. O'Connor, Rhea Perlman, Kevin Pollak, G.D. Spradlin eta Rip Torn aktoreek antzeztu zuten.

Ironikoki, John Candy kanadar aktoreak estatubatuar sheriff bat antzeztu zuen, *Wagons East* (1994) filmarekin batera bere azken antzezpena izan zen, 1994ean hil baitzen.

## Argumentua 
Bozkatzaileek eta arma ekoizleen presiopean, AEBetako presidenteak (Alan Alda) Gerra Hotz berri bati ekitea erabaki du... Kanadaren aurka! Kanpainia mediatiko handi baten ostean, estatubatuarrek "abertzaletasunaren" bandera pean kanadarra den edozerri uko egiten amaituko dute. Baina Bud Boomer (John Candy) sheriff xelebreak eta Honey (Rhea Perlman) laguntzaileak aferan parte hartu eta Kanadaren aurkako eraso prebentibo bat burutzea erabakiko dute,horrenbestez ezusteko ondorioak izango dituen nazioarteko gertaera bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* John Candy: Bud Boomer
* Alan Alda: AEBetako presidentea
* Rhea Perlman: Honey
* Kevin Pollak: Stu Smiley
* Rip Torn: Dick Panzer
* Kevin J. O'Connor: Roy Boy
* Bill Nunn: Kabral Jabar
* G. D. Spradlin: R.J. Hacker
* Jim Belushi: Charles Jackal
* Richard E. Council: Vladimir Kruschkin
* Brad Sullivan: Gus
* Stanley Anderson: Edwin S. Simon
* Wallace Shawn: Clark MacDonald
* Ed Sahely: Mountie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1977ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1977ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 22. edizioa izan zen. Londreseko Wembley Conference Centre biltzar jauregian ospatu zen, Erresuma Batuan, maiatzaren 7an. Aurkezlea Angela Rippon izan zen.

Garailea Frantziako Marie Myriam izan zen, "L'oiseau et l'enfant" kantuarekin. Frantziaren bosgarren garaipena izan zen, ordungo errekorra, 1983an Luxenburgok berdinduko zuena.

Hemezortzi herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioko kopuru berdina. Suediak urte bateko eten baten ostean bueltatu zen. Jugoslaviak bestalde partaidetzari uko egin zion, eta ez zen bueltatuko 1981 arte. Herrialdeak berezko hizkuntza batean abestera behartzen zituen araua berriz ere jarri zen indarrean, baina Alemania eta Belgikak ingelesezko abestiak aukeratuta zituztenez araua ezagutarazi baino lehen, ingelesez abesteko baimena izan zuten.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Axelle Guiguet

**Axelle Guiguet** (Donibane Lohizune, ) lapurtar atleta ohia da, proba konbinatuetan espezialista eta Frantziako Boleibol Federazioan zuzendari teknikoa.

## Lan ibilbidea 
Axelle Guiguet pentahloni modernoan aritu da. 2017ko apirilean Frantziako Boleibol Federazioko zuzendari tekniko nazionala lanetan hasi zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Segura

**Joseba Segura Etxezarraga** (Bilbo, ) bizkaitar apaiz katoliko eta psikologoa da. 1985ean ordenatua, Ekuadorren misiolari aritu zen. 2019an Frantzisko aita santuak Bilboko gotzain laguntzaile izendatu zuen. 2021ean Bilboko gotzaina izendatu zuten.

## Kanpo estekak 
* Ane Lópezen elkarrizketa *Bilbao* aldizkarian, 2021eko abuztuan.
Diego Vidal de Liendo

**Diego Vidal de Liendo** (Balmaseda, 1602 &ndash; Sevilla, ) bizkaitar apaiz katoliko eta margolari barrokoa izan zen. Italian ikasi ondoren, Sevillan lan egin zuen.
Eusebio Calonge

**Eusebio Calonge Fenollet** (Gasteiz,  - Madril, ) arabar militar eta politikaria izan zen, Alderdi Moderatuaren kidea. Lehen Karlistaldian borrokatu zuen eta koronel izendatu zuten. Baldomero Esparteroren agintaldian erbesteratu eta itzultzean diputatu hautatu zuten 1845, 1848, 1850 eta 1853an. 1852 eta 1854 artean Nafarroako kapitain jenerala izan zen. 1868ko Iraultzaren garaian berriro erbesteratu zen.
Pilar Goya

**Pilar Goya Laza** (Gasteiz, Araba, ) arabar kimikaria da. Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia (CSIC) kimika eta ikerketako irakaslea da, eta Europako Elkarte Kimikoko lehendakaria da 2011etik. 150 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu, eta dozena bat nazioarteko patente asmatu ditu. 10 doktoretza-tesi zuzendu ditu.

Madrilgo Institutu Britainiarrean ikasi zuen, eta, geroago, Zientzia Kimikoak Madrilgo Complutense Unibertsitateko Kimika Fakultatean (UCM), eta han doktoratu zen. Alfredo Pérez Rubalcaba aurrez ezagutzen zuen, baina beren harremana sendotu egin zuten fakultatean bat egin zutenean. Rubalcabak ez bezala, Goyak kimika-karrera garatzen jarraitu zuen. Lizentziatu ondoren, Alemaniara joan zen Alexander von Humboldt Fundazioak emandako beka batekin, doktoratu ondoko egonaldi bat egiteko Konstantzako Unibertsitatean, W. Pfleiderer irakaslearen zuzendaritzapean. 70eko hamarkadaren amaieran itzuli zen Espainiara, eta 1979an Pérez Rubalcabarekin ezkondu zen; harekin kezkak, interesak, unibertsitate-karrera eta idealak partekatzen zituen.

Bikotea Majadahondan bizi izan zen, eta handik Pérez Rubalcaba Barne ministro izendatu zutenean bakarrik atera ziren.

2006 eta 2015 bitartean, CSICeko Kimika Medikoko Institutuko zuzendaria izan zen. Denbora batez, Espainiako Kimikako Errege Elkarteko lehendakariorde izan zen. Kimika Terapeutikoko Espainiako Elkarteko lehendakaria eta Save the Children GKEko lehendakariordea ere izan da. 2018ko urtarrilean EuChemS-eko (European Chemical Society) lehendakari izendatu zuten. 150 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu Goyak, eta dibulgazio zientifikoko zenbait liburu argitaratu ditu; horien artean, *El dolores* (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Sugarland Express

***The Sugarland Express*** (euskaraz *Sugarland Espresoa*), 1974ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Goldie Hawn, Ben Johnson, William Atherton eta Michael Sacks aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1969ko maiatza, Texasko espetxea batean, Michael Poplin (William Atherton) hogei urte inguruko presoak ia neska bat besterik ez den Lou Jean (Goldie Hawn) emaztearen bisita jaso du. Emazteak senarrari beren seme txikiaren jabetza berreskuratzea proposatuko dio, Legeak harrera familia bati eman baidio, Hortaz, nahiz eta txoriburu parea diruditen, senar-emazte gazteak ihesaldiari ekitea lortuko dute.

## Aktoreak 
* Goldie Hawn: Lou Jean Poplin
* William Atherton: Clovis Michael Poplin
* Ben Johnson: Harlin Tanner kapitaina
* Michael Sacks: Maxwell Slide polizia patruilaria
* Gregory Walcott: Ernie Mashburn polizia patruilaria
* Steve Kanaly: Jessup polizia patruilaria
* Louise Latham: Looby andrea
* James Kenneth Crone: Sheriffa (kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marisol Ortiz de Zarate

**Marisol Ortiz de Zarate Mangas** (Gasteiz, 1960ko apirilaren 22a) arabar eleberrigilea da, gazte literatura gaztelaniaz idazten duena. Euskadiko Idazleen Elkartearen kidea da.

## Ibilbidea 
*Los enigmas de Leonardo* izan zen bere lehen lana: nerabeei zuzendutako eleberri historikoa. Horri esker, irakurketari buruzko hitzaldiak ematen eta kontalari moduan aritzen hasi zen ikastetxeetan*.*  Jaso zuen lehen saria *Los curas llevan pantalones bajo la sotana* ipuinagatik izan zen Antonia Cerrato Kontaketa labur eta poesia lehiaketan (Badajozeko Santa Amaliaren lagunen elkarteak antolatuta). Gazte literatura idazle gisa ezagutzera eman zen, aldiz, *La canción de Shao Li* liburuarekin. Abentura liburu hau bigarren hezkuntzako ikastetxeetan oso erabilia da , bere beste eleberriekin batera. 2014an helduentzako bere lehen eleberria argitaratu zuen *Una historia Perdida* eta lan horrekin Felipe Trigo eleberri saria irabazi zuen. Bere azken lana *La fabuladora* deitzen da, eta hau ere 14 urtez gorakoentzat idatzita dago.

Gasteizko *Krelia*, *Creadores Literarios de Álava* ('Arabako Sortzaile Literarioen Elkartea') taldearen kide sortzailea da.

Gasteizen bizi da eta bertan idazten du eta Udaletxeak antolatutako idazketa Kreatiboko tailerretan irakaslea da.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Los enigmas de Leonardo*, Bruño, 2002
* *La cruz bajo la lengua*, Arte-Activo, 2007
* *La canción de Shao Li,* Bambú,2009
* *Cantan los gallos*, Bambú, 2011
* *Una historia perdida*, Algaida, 2014
* *Rebelión en Verne*, Bambú, 2015.
* *Las lágrimas de la matrioska,* Bambú, 2015
* *La fabuladora*, Bambú, 2018
* *La caja de metal*, Bambú, 2018

### Kontakizun laburrak 
* Los curas llevan pantalones bajo la sotana (*Papeles de Zabalanda*, 2009)
* Un día cualquiera en Z.K. center’s
* Cuesta arriba (Hainbat egile: *El amor, los espejos, el tiempo, el camino*, A-A ediciones, 2012)
* Refugio de piedra
* Descubriendo Berlín (*El Correo*, sección *Territorios*)
* La noche más larga (*El Correo*, sección *Territorios*)
* El confidente precioso (*El Correo*, sección *Territorios*)
* El niño pez (*El Correo*, sección *Territorios*)
* Por las montañas heladas (Hainbat egile: *Inquietos Vascones*, Desnivel, 2013)
* Campo fronterizo (Hainbat egile: *Un refugio, treinta escritores ante un campamento de refugiados de guerra*, Fundación de estudios jurídicos y sociales, 2014)
* Pasaje a la vida (Hainbat egile: *Un país Extranjero*, Agapein, 2016)
* Calzada de colores (*El Correo*)

## Sariak 
* *Premio Antonia Cerrato*, 2006
* *Premio Víctor Chamorro*, 2006
* *Premio María Giral*t, 2007
* *Premio Encuentro de dos Mundo*s, 2009, Ferney-Voltaire (Frantzia)
* *XXXII Premio literario Felipe Trigo* eleberrian *Una historia perdida* lanarekin
* Finalista Premio Euskadi 2012 de narrativa juvenil con *Cantan los gallos*
* Heldu eta gazteentzako fikzio eleberrian saria LATINO BOOKS AWARDS 2010 sarietan, New York eta Finalista Kartagenako Hache sarietan: *La canción de Shao Li* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Marisol Ortiz de Zarateren "La canción de Shao Li" liburuaren aurkezpena.
Flight (2012ko filma)

***Flight*** (euskaraz *Hegaldia*), 2012ko Robert Zemeckis estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Denzel Washington, Don Cheadle, Kelly Reilly, John Goodman, Bruce Greenwood eta Melissa Leo aktoreek antzeztu zuten.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Denzel Washington) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (John Gatins) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Landa eremu batean larrialdiko lurrartze bat burutu eta bere hegazkineko ehundaka bidaiarien bizitzak salbatu ondoren, Whip Whitaker (Denzel Washington) hegazkin pilotua heroi nazionala bilakatu da. Halere, matxuraren arrazoia argitzeko ondorengo ikerketa martxan jartzen denean, gertaera jazo zenean pilotuak odolean gehiegizko alkohol kopurua ganditzen zuela azaleratuko da.

## Aktoreak 
* Denzel Washington: William "Whip" Whitaker, Sr.
* Don Cheadle: Hugh Lang
* Kelly Reilly: Nicole Maggen
* Bruce Greenwood: Charlie Anderson
* John Goodman: Harling Mays
* Melissa Leo: Ellen Block
* Tamara Tunie: Margaret Thomason
* Nadine Velazquez: Katerina Márquez (Trina)
* Brian Geraghty: Ken Evans
* Peter Gerety: Avington Carr
* Garcelle Beauvais: Deana Coleman
* Justin Martin: Will Whitaker, Jr.
* James Badge Dale: Gizon gazte zargaldua
* Piers Morgan (kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ur baliabideak

[thumb|350x350px| [Lurra|Lurrean ura dagoen lekuen banaketa grafikoa. Lurreko uraren %&nbsp;3 bakarrik da ur geza. Ur gezaren parte handiena izoztuta dago, izotz kaskoetan eta glaziarretan (%&nbsp;69); beste zati handi bat lurpeko uretan dago (%&nbsp;30). Aintzira, ibai eta zingira guztien artean, aldiz, Lurreko ur gezaren zati txiki bat besterik ez dute (%&nbsp;0,3).]]

**Ur baliabideak** gizakiarentzat erabilgarriak izan daitezkeen uraren baliabide naturalak dira. Uraren erabileren artean daude nekazaritza, industria, etxeko jarduerak, aisia eta ingurumen jarduerak. Izaki bizidun guztiek behar dute ura hazteko eta ugaltzeko.

Lurrean dagoen uraren %&nbsp;97 da ur gazia; eta %&nbsp;3 besterik ez, ur geza. Ur geza horren bi heren baino gehixeago izoztuta daude, glaziarretan eta izotz polarretan. Izoztu gabeko gainerako ur geza lurpeko uretan dago batez ere, eta zati txiki bat besterik ez dago lurrazalaren gainean edo airean.

Ur geza baliabide berriztagarria da. Hala ere, lurpeko uraren erreserbak etengabe txikiagotzen ari dira. Ahitze hori bereziki nabarmena da Asian, Hego Amerikan eta Ipar Amerikan, baina oraindik ez dago argi ea gizakien erabilera hori zenbateraino berdintzen duen berritze naturalak, eta ea ekosistemak arriskuan dauden.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian, uraren kudeaketa tokiko administrazio publikoaren esku dago; zuzenean zein enpresa publiko edo pribatu bidez. Eskumenak Foru Aldundienak, eskualdeenak edo herriko etxeenak izan daitezke.

#### Ur-hornikuntza eta saneamendua 
Herriko etxe bakoitzari badagokio ere haren udalerriko urak kudeatzea, normalean ardura hau hainbat udal biltzen dituzten elkarteen edo udal elkarte hauekin hitzarmena duten enpresen esku uzten da. Sarri, ur-hornikuntza eta saneamenduaz arduratzen diren enpresak hondakinen kudeaketaz eta tratamenduaz ere arduratzen dira.

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan hainbat udalen artean bultzaturiko enpresa publikoek kudeatzen dute ura. Enpresa publiko horiei ur-partzuergo deritze eta bazkide diren udalerrietan egiten dute lan. Nafarroa Garaian, Foru Aldundiak bultzatutako ur-partzuergoaren esku dago uraren hornikuntza eta saneamendua. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoan zuzenki Euskal Hirigune Elkargoko herriko etxeen edo haiekin hitzarmen bat duten entrepresa pribatuen gain da ur-hornikuntza.

Probintzia bakoitzeko entrepresa publiko eta pribatuak:

* Araban: Arabako Errioxako Urkidetza, Zigoitiko Ur Partzuergoa
* Bizkaian: Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa, Busturialdeko Ur Partzuergoa
* Gipuzkoan: Gipuzkoako Ur Kontsortzioa - Gipuzkoako Urak
* Lapurdin: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ
* Nafarroa Beherean: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ
* Nafarroa Garaian: Nafarroako Hondakinen Partzuergoa (NILSA)
* Zuberoan: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ

#### Ur baliabideen kudeaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uraren Euskal Agentzia

## Kanpo estekak 
*  Munduko ur baliabide berriztagarriak, herrialdeka
*  Nazioarteko hidrologia eta ur baliabideen ataria
Hassan Gouled Aptidon

**Hassan Gouled Aptidon** (Lughaya, Somalilandia Britainiarra, 1916ko urriaren 15a - Djibuti, 2006ko azaroaren 21a) Djibutiko lehenbiziko presidentea izan zen.

Issa klanaren zen. Djibutiren independentziagatik borroka egin zuen eta bere lehen presidentea izan zen 1977an. 1977ko abenduan alderdi bakarreko sistema ezarri zuen. Djibutiren Gerra Zibilaren ondoren alderdi-aniztasuna baimendu zuen 1992an. 1999an erretiratu zuen eta Ismail Omar Guelleh bere iloba bere ondorengoa izan zen.
Doctor Sleep (filma)

***Doctor Sleep*** 2019ko Mike Flanagan estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da. Ewan McGregorrek antzestu zuen. Stephen Kingen izen bereko eleberriaren egokitzapena da, hau *The Shining* eleberriaren jarraipena delarik. *The Shining* eleberriaren 1980ko film egokitzapena zuzendu zuen Stanley Kubrickek. Nahiz eta *Doctor Sleep* Kingen eleberriaren egokitzapena izan, neurri batean Kubricken *The Shining* ere kontutan hartzen duela adierazi zuen Flanaganek.

## Argumentua 
Filmak Danny Torrance heldua (*The Shining*-en haurra zena) jarraitzen du: "distira" izeneko botere psikikoak dauzka, eta aita bezala alkoholismoarekin borrokan ari da. Bere bezalako botereak dituzten haurren "lurrunez" baliatzen diren kultu batekin egiten du topo Dannyk.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Danny Torrance
* Rebecca Ferguson: Rose the Hat
* Kyliegh Curran: Abra Stone
* Bruce Greenwood: Dr. John Dalton
* Zahn McClarnon: Crow Daddy
* Emily Alyn Lind: Snakebite Andi
* Carl Lumbly: Dick Hallorann
* Alex Essoe: Wendy Torrance
* Jocelin Donahue
* Jacob Tremblay
* Zackary Momoh

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wagons East

***Wagons East*** edota ***Wagons East!*** (euskaraz *Karabana Ekialderuntz*), 1994ko Peter Markle estatubatuar zinema zuzendariaren western komedia film bat da. John Candy, Richard Lewis, John C. McGinley, Ellen Greene, Robert Picardo, Joel McKinnon Miller, Rodney A. Grant eta Ed Lauter aktoreek antzeztu zuten.

John Candy aktoreak antzeztutako azken bi filmeetako bat izan zen, *Canadian Bacon* (1995) filmarekin batera, 1994ean hil baitzen. Mendebalde Urrunan girotua egon arren, Mexikon filmatu zen.

## Argumentua 
1860ko hamarkada, Mendebalde Urruna. James Harlow (John Candy) cowboy xelebreak karabana bat ekialderuntz gidatzeko ardura du. Karabanako partaideak ezin izan dira Mendebalde Urruneko bizimodu latz eta bortitzera egokitu, baina itzulera bidaian azken ondorioak jasan beharko dituzte.

## Aktoreak 
* John Candy: James Harlow
* Richard Lewis: Phil Taylor
* John C. McGinley: Julian
* Ellen Greene: Belle
* Robert Picardo: Ben Wheeler
* William Sanderson: Zeke
* Joel McKinnon Miller: Zack Ferguson
* Abraham Benrubi: Abe Ferguson
* Thomas F. Duffy: Clayton Ferguson
* Russell Means: Buruzagia
* Rodney A. Grant: Luma Txiki
* Ed Lauter: John Slade
* Lochlyn Munro: Billy
* Melinda Culea: Constance Taylor
* Don Lake: Bailey tenientea
* Gailard Sartain: J.P. Moreland (krediturik gabe)
* Ethan Phillips: S.L. Smedly komandantea
* Charles Rocket: Larchmont jenerala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jesús María Toral

**Jesús María Toral Fernández** (Ordizia, Gipuzkoa, 1970eko abenduaren 4a), euskal herritar kazetari eta idazle bat da.

El Diario Vasco, El Mundo del País Vasco eta EFE agentzian lan egin zuen. Ondoren, Madrilera joan eta 5 urtez telebistako erreportaria izan da. Handik Andaluziaran joan eta Canal Sur eta MIRA TV Granada kateetan lan egin du. Gaur egun Granada hirian bizi da eta Eguberriak Lazkaoko familiarekin igarotzen ditu.

## Idazlanak 
* *Solo esta noche*, I.S.B.N.: 978-84-19728-42-5., 402 orr. Editorial Egales, 2024
* Las huellas de lo invisible. , 408 orr. Amazon, 2019
* *El olor de la chirimoya*, ISBN: 978-84-9030-727-4, 250 orr. Círculo Rojo, 2013
* *Búscame bajo la lluvia*, I.S.B.N.: 978-84-944620-4-7, 260 orr. Aliar Ediciones, 2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Jesus Maria Toraleri elkarrizketa irakurgai, 2019ko ekainaren 2a, Diariovasco.com 
* Jesus Maria Toraleri elkarrizketa irakurgai, 2016ko abenduaren 31, Diariovasco.com
1979ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1979ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 24. edizioa izan zen. Jerusalemgo Binyenei HaUma biltzar jauregian ospatu zen, Israelen, martxoaren 31an. Aurkezleak Daniel Pe'er eta Yardena Arazi izan ziren.

Garailea Israelgo Milk and Honey taldea izan zen, "Hallelujah" kantuarekin. Israelen bigarren garaipena izan zen, biak jarraian lortutakoak.

Hemeretzi herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioan baino bat gutxiagok. Turkia parte hartzekoa zen, Maria Rita Epik & 21-en "Seviyorum" kantuarekin, baina Israelen ospatzeagatik Arabiar munduaren presioa jaso zuen eta partaidetza bertan behera utzi zuen.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Gone in 60 Seconds (1974ko filma)

***Gone in 60 Seconds*** (euskaraz *60 Segundutan Joana*), 1974ko H. B. Halicki estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza film bat da. Halickiz gain, Marion Busia, Jerry Daugirda, James McIntyre, George Cole, Ronald Halicki eta Markos Kotsikos aktoreek antzeztu zuten.

Urteen poderioz autoei buruzko zinemazaleen artean kultuzko filmaren estatusa bereganatu du. Film honetako 40 minutuko auto lasterketa bat filmatzeko 93 auto suntsitu ziren, eta denera film osoa burutzeko 127 auto kaltetu.

*2000n izenburu berdineko berregokitzapena* egin zen, Nicolas Cage eta Angelina Jolie aktoreek antzeztua.

## Argumentua 
Betebeharra: 48 kirol auto klasiko lapurtzea. Dema: poliziak ez atzematea...

## Aktoreak 
* H. B. Halicki: Maindrian Pace / Vicinski
* Marion Busia: Pumpkin Chase
* Jerry Daugirda: Eugene Chase
* James McIntyre: Stanley Chase
* George Cole: Atlee Jackson
* Ronald Halicki: Corlis Pace
* Markos Kotsikos: Osaba Joe Chase

## Filmean lapurtutako autoak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1980ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1980ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 25. edizioa izan zen. Hagako Nederlands Congresgebouw erakustazokan ospatu zen, Herbeheretan, apirilaren 19an. Aurkezlea Marlous Fluitsma izan zen.

Israelek bigarren urte jarraiez irabazi eta gastuagatik uko egin ostean, Nederlandse Omroep Stichting (NOS) herbeheretar telebista erakundeak hartu zuen antolatzeko lana. Horrez gain, aldez aurrez aukeratutako data Memoria Eguna zen Israelen urte horretan, eta Israelek partaidetzari ere uko egin zion.

Garailea Irlandako Johnny Logan izan zen, "What's Another Year" kantuarekin. Irlandaren bigarren garaipena izan zen.

Hemeretzi herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioko kopuru berdina. Marokok lehen agerraldia (eta 2019 arte gutxienez bakarra) egin zuen. Turkia urte bateko eten baten ostean bueltatu zen, Monakok lehiaketa utzi zuen bitartean.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Margin Call

***Margin Call*** (euskaraz *Marjin Deia*), 2011ko J. C. Chandor estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. 2007–2008ko finantza krisialdiaren hastapenean 24 orduko epean Wall Streeten girotua dago. Kevin Spacey, Paul Bettany, Jeremy Irons, Zachary Quinto, Penn Badgley, Simon Baker, Demi Moore eta Stanley Tucci aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak Ekonomian marjina deritzon terminologiari aipamen egiten dio.

Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen, eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (J. C. Chandor) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
2008. urtea, Wall Street, New York. Peter Sullivan (Zachary Quinto) analista hasiberriak bere enpresa hondamendira eraman dezaketen datuak jakitera ematean, berehalako hondamenan parte hartuko dutenen bizitzetan lurrikara bat sortuko duten finantza eta moral erabaki sail bati hasiera emango zaio.

## Aktoreak 
* Kevin Spacey: Sam Rogers
* Demi Moore: Sarah Robertson
* Jeremy Irons: John Tuld
* Paul Bettany: Will Emerson
* Stanley Tucci: Eric Dale
* Zachary Quinto: Peter Sullivan
* Simon Baker: Jared Cohen
* Penn Badgley: Seth Bregman
* Aasif Mandvi: Ramesh Shah
* Mary McDonnell: Mary Rogers
* Ashley Williams: Heather Burke
* Susan Blackwell: Lauren Bratberg
* Al Sapienza: Louis Carmelo

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gone in 60 Seconds (2000ko filma)

***Gone in 60 Seconds*** edota ***Gone in Sixty Seconds*** (euskaraz *60 Segundutan Joana*), 2000ko Dominic Sena estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza film bat da. Nicolas Cage, Angelina Jolie, Giovanni Ribisi, Christopher Eccleston, Robert Duvall, Vinnie Jones eta Will Patton aktoreek antzeztu zuten.

H.B. Halickiren *1974ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da.

## Argumentua 
Randall "Memphis" Rainesek (Nicolas Cage) bere iragan deliktiboa atzean laga zuela aspaldi izan zen. Baina Kip (Giovanni Ribisi) anaia arriskuan dagoenez, hura salbatzeko ongien egiten dakiena egitera derrigortua egongo da: autoak lapurtzera, 50 auto eta kontratua. Kirol auto azkarren zale porrokatua, Menphis auto lapurreten negozioan kondaira da. Ez dago ireki ezin dezakeen sarrailik, ez eta desaktibatu ezinezko alarmarik ere.

## Aktoreak 
* Nicolas Cage: Randall "Memphis" Raines
* Angelina Jolie: Sara "Sway" Wayland
* Robert Duvall: Otto Halliwell
* Will Patton: Atley Jackson
* Delroy Lindo: Roland Castlebeck detektibea
* Giovanni Ribisi: Kip Raines
* Christopher Eccleston: Raymond Calitri
* Vinnie Jones: Esfingea
* Scott Caan: Tumbler
* T.J. Cross: Ispilu gizona
* James Duval: Freb
* Timothy Olyphant: Drycoff detektibea
* Chi McBride: Donny Astricky
* William Lee Scott: Toby
* Grace Zabriskie: Helen Raines
* Frances Fisher: Junie Halliwell
* Stephen Shellen: Roger
* Trevor Goddard: Don
* Master P: Johnny B
* Carmen Argenziano: Mayhew detektibea
* Bodhi Elfman: Fuzzy Frizzel
* Arye Gross: James Lakewood
* Dan Hildebrand: Saul
* Michael Peña: Ignacio
* John Carroll Lynch: Konfizkazio managerra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Moneyball

***Moneyball***, 2011ko Bennett Miller estatubatuar zinema zuzendariaren kirol film bat da. Michael Lewis kazetariaren *Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game* (2003, *Moneyball: Garbia Ez Den Jokoan Irabazteko Artea*) liburuan oinarritua dago. Brad Pitt, Jonah Hill, Philip Seymour Hoffman, Robin Wright, Chris Pratt, Stephen Bishop, Reed Diamond, Brent Jennings, Tammy Blanchard, Jack McGee, Vyto Ruginis eta Nick Searcy aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako sei izandapen jaso zituen:

## Argumentua 
2001, Billy Beane (Brad Pitt),Oakland Athletics beisbol taldearen kirol zuzendaria "Moneyball" metodoaren bidez arrakasta bereganatzearekin batera ospetsu bilakatu zen, delako metodoa Beisbol Liga Handietako talde boteretsuek baina aurrerakontu ekonomiko apalagoarekin talde lehiakor bat eraiki eta jokalarien koordinazioa ordenagailu bidezko estatistika metodoen bidez burutzean zetzan.

## Aktoreak 
* Brad Pitt: Billy Beane
* Jonah Hill: Peter Brand
* Philip Seymour Hoffman: Art Howe
* Chris Pratt: Scott Hatteberg
* Casey Bond: Chad Bradford
* Stephen Bishop: David Justice
* Royce Clayton: Miguel Tejada
* David Hutchison: John Mabry
* Nick Porrazzo: Jeremy Giambi
* Robin Wright: Sharon
* Kerris Dorsey: Casey Beane
* Ken Medlock: Grady Fuson
* Nick Searcy: Matt Keough
* Jack McGee: John Poloni
* Brent Jennings: Ron Washington

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antton Ormaza

**Antton Ormaza Unamuno** (Bermeo,  - Bilbo, ), bizkaitar politikaria zen, euskal abertzaletasunaren figura klabea izan zen trantsizioan.

## Bizitza 
EAJn gaztetik afiliatu zen, Bizkai Buru Batzarreko presidentea izan zen eta Euzkadi Buru Batzarreko kidea. Euskal abertzaletasunaren figura klabea izan zen trantsizioan. 1986an Eusko Alkartasunera joan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bàwáng Bié Jī (filma)

***Agur nire konkubinari*** (, literalki ) txinatar film dramatikoa da, Chen Kaigek 1993an zuzendutakoa. 1985. urtean Lilian Leek idatzitako izen bereko eleberriaren egokitzapena da. Eta izenburua, halaber, opera txinatar tradizional ezagun eta historiko bat da, zeinak agerpena duen istorioan, bai literalki (antzerki talde baten erreportorioan agertzen da), eta baita sinbolikoki ere (operako jaun eta konkubinari rolak, alegorikoki, bi aktore protagonisten bizitzan islatzen dira).

## Sinopsia 
XX. mendeko Txinako historia politikoa eta kulturala kontatzen du zeharka. Txinako Herri Errepublikaren sortu aurretik, eta 1970eko hamarkadara arte.

Pekingo Opera jenero liriko txinatarrean rol guztiak gizonezkoak betetzen zituzten, baina aktore batzuk txikitandik emakumezkoen roletan berezitzen ziren. Horietako bat da Cheng Dieyi (Leslie Cheung aktorea), zeinak Duan Xiaolou (Zhang Fengyi) bere lagun eta eszenako kidearekin, bikote artistiko bat osatuko duten, txikitandik berezituz obra ezagun batean: *Agur nire konkubinari* klasikoa. Dieyi feminizatua Yu konkubina izango da, eta Xiaolou berriz, errege edo jauna. Bien arteko harremanak operako dantza eta mugimenduen tankera izango du urteak aurrera doazen artean, bitartean Txinan eraldakuntza politiko handiak gertatzen diren biartean. Era berean, Xiaolouk emakume bat (Gong Li) maitatzeak ere tentsioa eragingo du bikote artistikoan, eta harremanen hirukia are gehiago nahasten da, lauki bat bihutzeraino, antzerkiaren babesle Yuan (Ge You) aberatsaren parte-hartzearekin.

## Estiloa eta eragina 
[thumb|250px|ezkerrera|Filmeko [atrezzoaren erakusketa bat Hong Kong-en, filmatu eta 20 urtera.]]

Film, Txinako zinema nazioartean hedatzen hasi zen hamarkadan (1990ekoan), lan nabarmenetako bat izan zen hau, 1993ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmondoa irabazi zuen.

Estetizismo goren batek markatzen du filma, baina tristura eta porrotaren kontakizun bat da batez ere: ez edertasunak, ez arteak eta ez maitasunak ezin dute patu krudel bat oztopatu, ezta heriotzaren ezinbestekotasuna atzeratu. Nolabait bere antonimoa da Bizi (filmari darion positibismoagatik) Zhang Yimouren hurrengo urteko filma, non aktore protagonistak diren hemengo sekundarioak (Gong Li eta Ge You). Hala ere, bi filmek izan zuten arazorik Txinako zentsura ofizialarekin, Iraultza Kulturalaren aroa eta Maoismoaren aroko beste gertaera historiko batzuek begi kritikoz marrazten direlako bietan.

Txinako zinema modernoan homosexualitateak edo, behintzat, erlazio homoerotikoek leku nabarmena izan duten lehen filmetako bat izan zen. Yu konkubinaren rola egin zuen Leslie Cheung aktorea, Txinako zelebritate publikoki gay lehenetarikoa izan zen (filma amaitu eta 10 urtera suizidioz hil zen Cheung).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1981eko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1981eko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 26. edizioa izan zen. Dublingo RDS Simmonscourt aretoan ospatu zen, Irlandan, apirilaren 4ean. Aurkezlea Doireann Ní Bhriain izan zen.

Garailea Bucks Fizz talde britainiarra izan zen, "Making Your Mind Up" kantuarekin. Erresuma Batuaren laugarren garaipena izan zen.

Hogei herrialdek hartu zuten parte, 1978ko errekorra berdinduz. Israel urte bateko eten baten ostean bueltatu zen, eta Jugoslavia, bost urte ostean. Ziprek lehen agerraldia egin zuen. Bestalde Marokok lehiaketa utzi zuen agerraldi baten ostean, eta Italiak ez zuen parte hartu lehenengo aldiz, interes falta adieraziz.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Port Bell

**Port Bell** Ugandako industria-hirixka da, herrialdearen hegoaldean dagoena, Victoria aintziraren iparraldeko ertzean, Kampalako metropoli eremuan. Anezka lotura garrantzitsuena da, bai Kenyarekin, bai Tanzaniarekin, Victoria aintziran barrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak