open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maite Cazorla

**María Teresa Cazorla Medina,** ezaguna **Maite Cazorla** izenez (Kanaria Handiko Las Palmas, Kanariar Uharteak, 1997ko ekainaren 18a) kanariar saskibaloi-jokalari profesionala da, oinarrizko postuan jokatzen duena. 1,78 metroko altuera du.

## Bizitza 
Maite Cazorla Medina Saskibaloiarekin zerikusi handia duen familia batekoa da, Carlos Cazorla eta Juan Pedro Cazorla nebak Saski Baskoniako beheko kategorietan trebatu ziren, eta profesionalki jokatu zuten ACB eta LEB taldeetan.

### Ibilbidea 
Ameriketara joan zen. NCAAn jokatzen hasi zen, Oregon Ducks taldeak fitxatu baitzuen. Cazorla Oregoneko Unibertsitatera joan zen 2015etik 2019ra.  2019an, Lau Finaletara iritsi zen taldearekin jokatu zuen. Guztira, Cazorlak 146 partida jokatu zituen, lau urteko karreran. Cazorla WNBA proiektuan hautatutako Oregoneko zortzigarren jokalaria izan zen.

Espainiara itzulita, 2019ko ekainean, CB Avenida goi-mailako Espainiako ligako talderik onenetarikoarekin sinatu zuen, eta lehen titulua irabazi zuen 2020an, Espainiako Saskibaloi Erreginaren Kopa, eta 2019-20 EuroCup Women txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Espainiako selekzioa 
#### Absolutua 
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Zilar Europarra 2023 (Eslovenia-Israel)

#### Beheko kategoriak 
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako Urrea, 16 urtez azpikoa, 2012 (Hungaria)
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako Urrea, 16 urtetik beherakoentzat 2013 (Bulgaria)
* link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px Brontze Europarra Sub-18 2014 (Portugal)
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako Urrea, 18 urtez behekoa 2015 (Eslovenia)
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 17 urtez beherakoen Munduko Zilarra 2014 (Txekiar Errepublika)
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako Urrea, 20 urtez azpikoa 2016 (Portugal)
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako Urrea, 20 urtetik beherakoentzat (Portugal)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa FEBn
Ulundiko gudua

**Ulundiko gudua** 1879ko uztailaren 4an Britainiar Inperioa eta Zulu Erresumaren artean izandako gatazka bat izan zen, Anglo-Zulu Gerraren azken gudua izanda. Guduan, Lord Chelmsforden agindupeko britainiar armadak zuluen botere militarra hautsi zuen honen armada nagusia garaituz eta, segidan, Zululandiako hiriburua, Ulundiko errege-*kraal*a, harrapatu eta suntsitu zuen, gerra amaitutzat emanez eta Cetshwayo kaMpande zuluen erregea harrapatuz.

## Guduaren garapena 
Uztailaren 3an britainiar armadaren aitzindari-talde bat zuluen herrixkatik kilometro gutxi batzuetara kokatu zen. Zuluek beren herrixkatik lautadetan, herrixkara begira, britainiarrek infanteriako batailoiak eta kanoi-bateria bat jokatzen zituztela ikusten zuten. Hala ere, zuluek ez zuten erasotzea erabaki, ez baitzekiten zenbat britainiar zeuden guztira, eta ea errefortzurik espero zuten, eta hurrengo egunera arte itxarotea erabaki zuten borrokarako. Britaniarrak, berriz, ez ziren hurrengo egunera arte borrokarako prest egongo, oraindik tropa gehienak iritsi arte itxaron behar baitzuten, eta horrek abantaila eman zien, zuluek ez baitzieten berehala eraso.

Uztailaren 4ko goizeko 8:30etan britainiar armada bere kanoiekin Ulundi- - herrira tiroka hasi zen. Herrixkaren barruan zeuden zuluak azkar atera ziren britainiarrei aurre egiteko. Zuluen *kraal* handiak agertu ziren haran zabal batean zehar, infanteria britainiarretik yarda gutxira, une horretan artilleriako suak eta infanteriako suak menperatzen hasi ziren, baja ugari jasanda; zulu batzuk, aurreko guduetan britainiar armadari lapurtutako fusilak zituztenak, tiroka hasi ziren haraneko sastraken artean, baina ez zuten hildako askorik eragin.

Azkenik, zuluak infanteriatik metro gutxira zeuden. Afrikarrak espezialista ziren gorputzez gorputzeko borroka bat hastear zegoela, britainiar zalditeria infanteriako lerroen artetik agertu zen, batailoi bakoitzaren artean tarte batzuk utziz, zalditeria igaro ahal izateko, zaldunek denbora luzean zamari eutsi ezin izan zioten zuluen aurka kargatuz, eta zuluek muinoetara ihes egin zuten, britainiarrek zuluak sarraskitzen zituztelarik. Aldi berean, britainiar infanteriak aurrera egin zuen eta herrixka zulua harrapatu zuen ia erresistentziarik aurkitu gabe; bertan errege zuluak erakarritako 30 boer baino ez zeuden.

Zuluen erregea, Cetshwayo, harrapatu zuten eta ingelesen baldintzak onartu behar izan zituen. Horrela amaitu zen Anglo-Zulu Gerra, ordu eta erdiko borrokaren ondoren, eta guztira 26 hildako ingeles eta 80 zauritu utzi zituen gudu-zelaian. Zuluek, berriz, ia 500 hildako eta kontaezinezko zauritu kopuru bat jasan zituzten, baita hainbat preso ere, horien artean zuluen erregea eta haren familia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Sonderaktion Krakau

[eskuinera|thumb|267x267px|[Krakovia|Krakoviako Collegium Novumeko aitzindegia (2006).]]
**Sonderaktion Krakau** izan zen Hirugarren Reichak Bigarren Mundu Gerraren hasieran Jagellondar Unibertsitateko eta Krakoviako beste unibertsitate batzuetako irakasle eta akademikoen aurka egindako operazioak jaso zuen izen nagusia.

Sarekada Intelligenzaktion kanpainaren parte izan zen. Kanpaina horren helburua zen ikastetxe guztietan poloniar klase intelektuala desagerraraztea eta Polonia Okupatua germanizatzea.

## Historia 
### Operazioaren hasiera 
thumb|267x267px|Irakurketa egin zen areto nagusirako sarrera.|ezkerrera
Polonian sartu eta bi hilabetera, Bruno Müller SS Obersturmbannführer eta Krakoviako Gestapoko buruak dei egin zion Jagellondar Unibertsitateko errektore Tadeusz Lehr-Spławińskiri, esateko ikastetxeko irakasle guztiak bildu behar zituela Poloniako irakaskuntzarako Alemaniak zituen planen irakurketa entzuteko. Errektoreak eskaera onartu eta bilera bat antolatu zuen unibertsitateko Collegium Novumen.

Horrela, 1939ko azaroaren 6an, Jagellondar Unibertsitateko akademiko eta irakasle guztiak bildu ziren ekitaldi aretora, eta beste batzuk AGH Zientzia eta Teknologia Unibertsitatetik, Ekonomia Unibertsitatetik eta Lublindik zein Vilniusetik etorritakoak. Hala ere, batzarra beste areto batean egin behar izan zuten.

### Atxiloketak 
Müllerek esandakoaren arabera, irakasleek ez zuten baimenik ikasturte berria hasteko, poloniarrak «etsai» baitziren Alemaniako zientziaren aurrean, «fede txarrez jokatzen» zutelarik. Jarraian, denak atxilotu, miazkatu eta unibertsitate esparrutik kanpo eraman zituzten. Asko erasotuak izan ziren, baita errifleen ipurdiarekin ere. Unibertsitateko langileen eta ikasleen artean atxiloketak izan ziren, eta Krakoviako presidente Stanisław Klimecki doktorea etxean atxilo hartu zuten. 1940ko otsailaren 8an, 40 urtetik gorako 101 irakasle liberatu zituzten. Handik egun batzuetara, beste akademiko talde bat askatu zuten.

Beste batzuek ez zuten hainbesteko zorterik izan, eta hil egin ziren esparruetako baldintza gogorren ondorioz, disenteria nahiko arrunta baitzen. Hildakoen artean nabarmentzen dira: Ignacy Chrzanowski (JU; 1940ko urtarrilaren 19a), Stanisław Estreicher (JU; 1939ko abenduaren 29a), Kazimierz Kostanecki (JU; 1940ko urtarrilaren 11), Antoni Meyer (AGH; 1939ko urtarrilaren 24a).

1940ko martxoan, Krakoviako bizirik jarraitzen zuen beste preso talde bat Dachauara eraman zituzten. Gehienak askatuak izan ziren, gerra amaieran.

## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jagellondar Unibertsitatea
* Pangermanismoa

## Kanpo estekak 
*  Uwe von Seltmann (2009-11-06) «Jagd auf die Besten» *Der Spiegel*
*  Die gezielte und vergessene Vernichtung der Elite, *Basler Zeitung* 2009-11-20
Mzilikazi

**Mzilikazi** **Moselekatse, Khumalo** (; Mkuze,  – Ingama, ) hegoaldeko afrikar erregea izan zen, gaur egun Zimbabwe den eskualdean Ndebele Erresuma sortu zuena. Shaka errege zuluaren ondoren, hegoaldeko Afrikako buruzagi militar handienetakotzat jotzen da.

Mzilikazik goi maila zuen Shakaren armadan. 1823an erregearen aurka matxinatu zen. Exekuzio erritual bat saihesteko, bere tribuarekin, khumaloekin, iparraldera ihes egin zuen. 800 kilometro baino gehiagoko ibilbidean, Mozambikera joan zen lehenik, eta Transvaal eskualdera gero, mendebaldean.

Beste tribu batzuen erasoek mendebalderantz (gaur egun Botswana dena) eta, 1837an, iparralderantz (orain Zambia dena) jarraitzera bultzatu zuten. Kololoak menderatzeko gai ez zela, hego-ekialdera erretiratzea erabaki zuen, geroago Matabeleland bezala ezagutu zen eskualdera (gaur egun Zimbabwe denaren hego-mendebaldera), eta han behin betiko finkatzea.

Estimazio modernoen arabera, ordurako, bere ibilera luzea hasi zuten 20.000 jarraitzaile ingurutik 15.000 inguru geratzen ziren, asko goseak, izurriteak eta gerrak jota hil baitziren. Handik aurrera, bere herriko biztanleria hazten hasi zen poliki-poliki, konkistatu eta integratu zituzten tribu txikiak gehituz.

Bertan, bere herria antolatu zuen, Shakaren antzeko unitate militarren sistema baten pean. Hauek hain eraginkorrak izan ziren, 1847 eta 1851 urteen arteko boerren erasoei aurre egitea lortu zutela, non Hegoafrikako gobernuak 1852an Mzilikazirekin bake hitzarmen bat sinatzea beste erremediorik ez zuen izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetshwayo

**Cetshwayo kaMpande** ( ahoskatua; Eshowe,  – *ib.*, ) 1873 eta 1884 artean zuluen erregea eta 1879ko Anglo-Zulu Gerran bere komandanteburua izan zen. bere izena **Cetawayo**, **Cetewayo**, **Cetywajo** edota **Ketchwayo** ere transliteratu dute.

## Biografia 
Cetshwayo errege familia zuluan jaio zen. Bere aita, Mpande, bere aurrekoa izan zen, eta bere osaba Shaka ere erregea izan zen. Bere ama Ngqumbazi erregina izan zen. 1856an, bere anaia gazteena zen Mbulazi (edo Mbuyazi) garaitu eta hil zuen gudu batean, ordura arte bere aitak oinordekotzarako zuen gogokoena. 1873an bere gurasoa hil zenean Cetshwayo tronura igo zen.

1879an, Frederic Thesiger, Lord Chelmsforden agindupean zeuden britainiarrek Zululandia inbaditu zuten eta, denbora batez aurre egin ahal izan zien arren, urte berean Ulundiko guduan garaitua eta preso hartua izan zen. Bere harrapaketa ere bere erregealdiaren amaiera izan zen.

Behin preso hartuta, erbestera bidali zuten. Beranduago, Londresera bidaiatzea eta Viktoria Erresuma Batukoa erregina ezagutzea baimendu zioten. Erreginak 1883an Hegoafrikara itzultzeko aukera eman zion bere antzinako erresumaren zati bat gobernatzeko. Hala ere, ez zioten armada bat izaten utzi eta, gainera, bere lurraldearen zati bat beste agintari zulu bati eman behar zion. Ondorioz, Eshowera erretiratu behar izan zuen bere seme Dinizulurekin, eta hurrengo urtean han hil zen.

1884ko maiatzaren 20an, boer mertzenarioen laguntzarekin, Dinizulu, bere aitaren tronurako oinordekoa, errege izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Che Tórtola

**Clara Che Tórtola** (Valentzia, 1997ko ekainaren 23a) Valentziako saskibaloi-jokalaria da. València Basket Club-eko N. B. Paternaren filialaren antolatzaile gisa jokatzen du.

## Ibilbidea 
Clara Che Tórtola Rafelbunyol-en trebatu zen hasieran, eta bi denboraldi egin zituen; gero, Museros taldean jokatu zuen, eta, azkenik, desagertutako Ros Casast taldera pasatu zen bost urterako. Han, autonomia-erkidegoko selekzioan nabarmendu zen, eta Valentziako hautaketako ohiko kidea izan zen, baita Espainiako Basquet Federazioko deialdietakoa ere.2013an, Siglo XXI talde katalanak bere potentzialaz jabetu zen, eta 2014-2015 denboraldian Emakumezkoen 2. Liga jokatu zuen. Siglo XXI taldeak ikasketak eta errendimendu handiko saskibaloia uztartzen lagundu zion.

2014aren amaieran, 18F azpiko aurrehautaketarekin, Barakaldoko Hiria Nazioarteko VII. Txapelketa jokatu zuen Esloveniako Eurobasket-en prestaketa gisa. 2015eko udan, 18 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin, Esloveniako junior Europa txapelketako urrezko domina lortu zuen.

2015-2016 denboraldian, AEBetako saskibaloi-kategoria gorenera jauzi egin zuen, Providence jokatuz, NCCA liga amerikarrera. Ondoren, Zamarat CDan jokatu zuen.

2022an N. B. Paternarekin jokatu zuen, València Basket Club-en filialarekin. Talde horrexekin egin zuen debuta maila gorenean.

## Kirol-ibilbidea 
* 2005/06. Rafelbunyol
* 2006/07. Rafelbunyol
* 2008/09. Museros.
* 2015-19: Providence (NCAA)
* 2019-21 Claret (LF2)
* 2021-22: Zamarat (LF Challenge)
* 2022-24: La Cordà de Paterna (LF Challenge)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yelena Plotnikova

**Yelena Plotnikova** (Oral, 1977ko uztailaren 16a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gandhinagar

**Gandhinagar** Indiako mendebaldeko Gujarat estatuko hiriburua da. Gandhinagar Ahmedabadetik, Guyarateko hiririk handienetik, 32 kilometrora dago, New Delhi, Indiako hiriburu politikoa eta Bombay, Indiako hiriburu finantzarioaren arteko korridore industrialaren erdialdean dago.

## Izena 
Hiriaren izenak "Gandhi hiria" esan nahi du eta Mahatma Gandhiren omenez da.Gandhi Gujarat estatuan jaio zen, Porbandar hirian.

## Historia 
Hiria Cornelleko Unibertsitateko graduatu batek, H.K. Mewada arkitektoak planifikatu zuen, Prakash M Apte bere laguntzailearekin batera.

## Demografia 
2001eko erroldaren arabera, Gandhinagarrek 195.891 biztanle zituen. Gizonak biztanleriaren % 53 ziren eta emakumeak % 47. Gandhinagarren, gizonezkoen alfabetatzea % 82koa da eta emakumezkoen alfabetatzea % 73koa. % 77,11ko batez besteko indizea du. 
Biztanleriaren % 11k 6 urte baino gutxiago ditu. Gandhinagarreko biztanleriaren % 95 baino gehiago hinduista da.

## Geografia 
Hiriak 205 km²-ko azalera du eta Sabarmati ibaiaren ertzean dago. Ibaia udan lehortzen da maiz, ur putzu txiki bat bakarrik utziz.

## Klima 
Gandhinagarrek klima montzoikoa du, hiru urtaro nagusirekin: uda, montzoia eta negua. Oro har, klima lehorra eta beroa izaten da montzoien estaziotik kanpo. Hego-mendebaldeko montzoiak klima hezea dakar ekainaren erditik irailaren erdira arte. 
Urteko batez besteko prezipitazioa 803.4 mm ingurukoa da.

## Ondarea 
* Akshardham tenplua

## Iruditegia 

Image:
Gandhinagar Capital Railway Station.jpg|Tren geltokia
GandhinagarCityBus.jpg|Gandhinagar hiriko busa.
Academic Area, Indian Institute of Technology Gandhinagar.jpg|Indian Institute of Technology.
Dinosaurs_Park.jpg|Dinosauroak Dinosaurio eta Fosil Parkean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luiza Saidiyeva

**Luiza Saidiyeva** (Shimkent, 1994ko martxoaren 17a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vadim Shikarev

**Vadim Shikarev** (1968ko azaroaren 15a - 2001eko otsaila) arkularia zen. Kazakhstan ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Isabel Francia

**Clara Isabel Francia Somalo** (Logroño, Errioxa, 1940ko apirilaren 25a) errioxar kazetaria da.

## Ibilbidea 
Ia ibilbide profesional osoa RTVEn egin zuen, bai aurkezle gisa lehen etapan, bai zuzendari eta errealizadore gisa azken urte profesionaletan.

Filosofia eta Letrak ikasi zituen eta 1962an kate publikoan egin zuen debuta, Escuela TV haurrentzako saioan. 1965ean TVEko esatari finkoen plantillan sartu zen. 60ko hamarkadan eta 70eko lehen urteetan, hainbat barietate-programa egin zituen, eta etxeko profesionalekin (José Luis Uribarri edo Juan Antonio Fernández Abajo) jardun zuen platoan.

Gero, informazio-zerbitzuetan sartu zen, eta Trantsizioaren sasoian Telediarioa aurkeztu zuen, Ladislao Azconarekin batera.

1982tik 1983ra Espainiako telebistako La 2 zuzendu zuen, eta kate horretako José Luis Balbín kazetariarekin eztabaida izan ostean, dimititu egin  zuen.

Hainbat saiotako zuzendaritzan lan egin zuen, hala nola, *Letra pequeña* (1984-1986), Isabel Tenaillek aurkezten zuen *Cuestión capital* (1994), *Modelo para armar (*1997) irteera profesionalei buruzkoa edo *Al habla* (1998) hizkuntzaren erabilera egokiari buruzkoa.

## Aurkeztu zituen programak 
* *Escuela TV* (1962-1963).
* *Sábado 65* (1965).
* *Fin de semana* (1965-1969).
* *TVE es noticia* (1966).
* *Buenas tardes* (1970).
* *De la A a la Z* (1972).
* *Siempre en domingo* (1972).
* *Tarde para todos* (1972).
* *Tele-Revista* (1974).
* *Cultural informativo* (1975).
* *Telediario* (1975-1977).
* *Los espectáculos* (1978).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naftali Bennett

**Naftali Bennett** (; 1972ko martxoaren 25ea) 2021eko ekainaren 13tik 2022ko ekainaren 30era eta 2022ko ekainaren 13tik 2022ko ekainaren 30era Israelgo 13. lehen ministroa eta 2022ko uztailaren 1etik azaroaren 8ra bitartean Israelgo 3. ordezko lehen ministro izan zen politikari israeldar bat da. Bennett izan zen. New Right alderdia 2018tik 2022ra, aurretik The Jewish Home alderdia zuzendu zuena 2012 eta 2018 artean.

## Kanpo estekak
Cortinarius caesiocyaneus

***Cortinarius caesiocyaneus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Phlegmacium caerulescens f. caesiocyaneus*, *Cortinarius caerulescens subsp.* caesiocyaneus*, *Cortinarius caerulescens var. caesiocyaneus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, more-okre antzeko zurbila erdialderantz, ertza berezko fibrila ugariz apaindua.

**Orriak:** Hasieran zuri-urdin zurbil kolorekoak, laster buztin kolorekoak edo kanela kolorekoak, nahikoa estu, oinera biribilduak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, erraboilarekin, askotan deprimitua, marjinatua, kapelaren kolore berekoa, zuria behealdean.

**Haragia:** Zurixka-urdinxka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Caesiocyaneus* epitetoa latinetik dator, urdinxka esan nahi duen “caesius” hitzetik eta esmalte urdina esan nahi duen “kyanos” hitzetik. Kapelaren eta orrien koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius cumatilis* eta *Cortinarius caerulescens* espezien antza izan dezake

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, Pagadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nat Young

**Robert Harold "Nat" Young** (Sydney, 1947ko azaroaren 14a) australiar surflaria da.

Collaroy kostaldeko auzoan hazi zen. 1964an Manlyn jokatutako Australiako Surf Txapelketan finalista izan zen eta 1966an munduko txapeldun. 1970eko mundialean garaipena errepikatu zuen. Hiru aldiz izan zen Australiako txapeldun, 1966, 1967 eta 1969an.

1960ko eta 1970eko hamarkadetako hainbat surf-filmetan parte hartu zuen, hala nola 1973ko *Crystal Votage* filmean. Surfari buruzko hainbat liburu idatzi zituen eta 1986an arrakastarik gabe aurkeztu zen Hegoaldeko Gales Berriko parlamenturako hauteskundeetara.

## Lanak 
* Young, Nat (1979). Nat Young's Book of Surfing: The Fundamentals and Adventure of Board-riding. Sydney: Reed. ISBN 0-589-50130-5.
* Young, Nat; Craig McGregor (1983). The History of Surfing. Sydney: Palm Beach Press. ISBN 0-9591816-0-1.
* Young, Nat (1983). Surfing Australia's East Coast. Sydney: Horowitz Grahame Books Pty. Ltd.
* Young, Nat (1986). Surfing & Sailboard Guide to Australia / Nat Young. Sydney: Palm Beach Press. ISBN 0-9591816-2-8.
* Young, Nat (1998). Nat's Nat, and That's That: An Autobiography. Sydney: Nymboida Press. ISBN 0-646-35778-6.
* Young, Nat (2001). Surf Rage, a surfers guide to turning negatives into positives. Sydney: Nymboida Press. ISBN 0-9585750-1-0.
* Young, Nat (2008). The complete history of surfing: from water to snow. Utah: Gibbs Smith. ISBN 978-1-4236-0266-8
* Young, Nat (2019). Church of the Open Sky. Michael Joseph. ISBN 978-0-1437-9671-8

## Kanpo estekak
Cortinarius callisteus

***Cortinarius callisteus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos callisteus*, *Inoloma callisteum*, *Cortinarius sublimonius*, *Aureonarius callisteus* (?).

## Deskribapena 
**Kapela:** 30 eta 80 mm bitarteko diametrokoa, lehenik hemisferikoa, gero ganbila, laster lau-ganbila eta titi ez oso nabariarekin; ertz akutua, pixka bat soberakinekin, lehenik inkurbatua, laster zuzena, bihurgunetsua; kapelaren gainazala bereizgarria, lehorra, feltro fin batekin, ezkata finekin batez ere diskoan, baina batzuetan baita ertzean ere, hori-marroi kolorekoa, okre-gorrixka, laranja-marroia.

**Orriak:** Zabal samar, zabalak, hasieran horixkak, gero laranja-okre kolorekoak eta azkenik marroi-burdin kolorekoak, ertz irregularrak eta kolore berekoak.

**Hanka:** 40 eta 80 mm bitarteko garaierakoa eta 10 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, klabiformea, erraboildun samarra, oso fibrilosoa; horia, hori-laranja kolorekoa edo laranja-gorrixka; zenbait zerrenda utzi ditzakeen gortina hori-marroi kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, irmoa, horixka, laranja-lehoi kolorekoa behealdean; burdin usain nabarmenarekin edo patata egosiaren usainarekin, zapore nabarmenik gabe. Erreakzio kimikoak: KOH (%20) kapelaren azalean eta haragian arre-marroi-gorrixka.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Callisteus* epitetoak, ederra esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Gymnopilus* generoko espezieekin eta *Cortinarius limonius* espeziearekin .

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (*Picea*, *Abies* eta *Pinus*) eta baita baso mistoetan ere. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Santonja

**María del Carmen Santonja Esquivias**, ezagunagoa **Carmen Santonja** izenez (Madril, 1934ko uztailaren 4a –  ibidem, 2000ko uztailaren 23a) madrildar egile abeslaria, musikagilea, idazlea, aktorea eta margolaria izan zen, eta Vainica Doble musika-bikoteko kidea izan zen Gloria van Aerssen sevillarrarekin (1932-2015). Pop musika emakume-bikote hori modu irregularrean aritu zen lanean 1971 eta 2000 artean eta  eragina izan zuen espainiar pop independentean.

## Bizitza 
Tradizio artistiko handiko familia bateko kidea izan zen, eta pinturarako eta musikarako bokazio berezia izan zuen: Eduardo Rosales (birraitona; pintorea), Carlota Rosales (amona; margolaria), Miguel Santonja (aitona; musikaria eta konpositorea), Eduardo Santonja Rosales (aita; ilustratzailea, kartelgilea eta margolaria), Elena Santonja (ahizpa, telebistako aurkezle aitzindaria 1932-2016) eta Jaime de Armiñán (koinatua; zinema zuzendaria).

Musika-ikasketak egin zituen kontserbatorioan, eta 1960tik aurrera aktore gisa agertu zen zenbait filmetan, hala nola Marco Ferreriren *El cochecito* edo Manuel Summersen *La niña de luto* filmetan eta telebista-saioetan. Ingurune horretan hasi zen musika-goiburuak eta -gaiak konposatzen Gloria van Aerssen lagunarekin batera. 1971n Vainica Doble musika-bikotea sortu zutenean, konpositore gisa egin zuen lan nagusia.

1983an Fernando Telletxearen FAMA "*El Otro Espejo*" albumean parte hartu zuen, CFE diskoetxearekin. Abestian ahotsa jarri zien koroei eta "*Oxford Street*" abestiaren letra idatzi zuen.

## Haur eta gazte literatura 
Carmen Santonjak haur eta gazte literaturako hainbat izenburu ere argitaratu zituen: *El planeta Analfabia, La malvada infantita, La sirena de la fábrica, Mermelada de anchoas, El pájaro de fuego, La leyenda de Santa María de la Pena Negra, La Boutique Fantasque* edo *Las travesuras de Till Eulenspiegel*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vainica Doble (1971-2000)
* Gloria van Aerssen (1932-2015)
## Kanpo estekak
Maruja Callaved

**Maruja** **Callaved Gastón** (Jaka, Huesca, 1921 - Madril, 2018ko urtarrilaren 9a) huescar kazetaria, telebistako aurkezlea, aitzindaria, zuzendaria eta errealizadorea izan zen. Bere ibilbide profesionala Radiotelevisión Españolan egin zuen. Hirurogeiko hamarkadan *Telediario* informazio saioaren aurkezlea izan zen.

## Bizitza 
Maruja Callaved Gastón 1921ean Huesca probintzian dagoen Jaka herrian jaio zen. Isidro Callaved-en eta Juana Gaston-en alaba izan zen. Batxilergoa Jakako Domingo Miral irakaskuntza ertaineko institutuan egin zuen, Huescako Irakasle Eskolan graduatu zen eta Filosofia eta Letren karrera hasi zuen Zaragozako Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
20 urterekin, irakasle lan egiten hasi zen Bartzelonako Lizeo frantsesean.

Madrilen *La Voz de Madrid* irratian hasi zen esatari lanetan. 1958an, Televisión Españolan hasi zen lanean, eta hantxe egin zuen bere ibilbide profesionala, lehenik esatari gisa, gero aurkezle gisa, eta, gero, saio zuzendari eta errealizadore gisa. 

Habana pasealekuko TVEren estudioetan hasi zen,  *Club del sábado* saioaren jarraipeneko esatari gisa (1958-1959). Gero, informazio-zerbitzuetan hasi zen lanean, *Panorama de actualidad* sailoan, Tico Medinarekin batera. Hirurogeiko hamarkadaren erdialdean, *Telediario* informazio saioa aurkeztu zuen lehen emakumeetako bat izan zen. 1963an Urrezko Antena saria jaso zuen, telebistan egindako lanarengatik. Hirurogeiko hamarkadaren amaierara arte, TVEko informazio-zerbitzuetakoa izan zen, eta sail horretatik pixkanaka bananduz joan zen. Saio hau hamarkada batzuk geroago arrakasta izan zuten beste sukaldaritza-saio batzuen aurrekaria izan zen, hala nola, Elena Santonjaren C*on las manos en la masa* edo *El menú de Karlos Arguiñano* saioen aurrekaria.

1968tik 1970era bitartean, *Nivel de vida* (1968-1970) saioa aurkeztu zuen Blanca Álvarez Mantillarekin batera. Bertan, sukaldaritzaz eta gastronomiaz gain, dekorazioari, osasunari eta kosmetikari buruzko atalak sartu ziren.

2017an omenaldia egin zioten Huescan, Pirinioetako Produktuaren eta Gastronomiaren I. Biltzarrean. Horixe izan zen bere azken agerpen publikoetako bat.

2018ko urtarrilaren 9an hil zen, 97 urte zituela, Madrilen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1963an Urrezko Antena saria, telebistan egindako lanarengatik.
* 1967an TVEko esatari eta aurkezle onenaren Sari Nazionala.
* 1976an Jakako Udaleko Jaques Soldata Saria. 
* 1977an Ondas Saria *Gente hoy* saioarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Elena Santonja

**María Elena Santonja Esquivias** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1932ko maiatzaren 29a – ibidem, 2016ko urriaren 17a) madrildar telebistako-aurkezlea, margolaria eta noizbehinkako aktorea izan zen. 1980an aitzindaria izan zen telebistako sukaldaritza saioetan, *Con las manos en la masa* saioa zuzendu eta aurkeztu baitzuen.

## Bizitza 
Tradizio artistiko handiko familia bateko kidea izan zen, eta pinturarako eta musikarako bokazio berezia izan zuen: Eduardo Rosales (birraitona; pintorea), Carlota Rosales (amona; margolaria), Miguel Santonja (aitona; musikaria eta konpositorea), Eduardo Santonja Rosales (aita; ilustratzailea, kartelgilea eta margolaria), Carmen Santonja (ahizpa, Vainica doble duoko kantaria) eta Jaime de Armiñán (senarra; zinema zuzendaria).

Espainiako Telebistaren lehen urteetan, kameren aurrean jarri zen *Entre nosotras* (1958) saioa aurkezteko. Formula hori ia telebista-kate guztiek errepikatu zuten hurrengo hamarkadan.

Zineman ere noizbehinkako agerraldiak ere egin zituen, besteak beste, Luis García Berlangaren *El verdugo* (1963), José Luis Borauren *Crimen de doble filo* (1965) eta Televisión Españolarentzat egin zuen José Luis Cuerdaren *Total* (1985) mediometrajea.

## Bizitza pertsonala 
1956an, Jaime de Armiñán zinema- eta telebista-zuzendari eta -gidoigilearekin ezkondu zen eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Álvaro (1959), Eduardo (1962) eta Carmen. Haren ahizpa Carmen Santonja Vainica Doble musika-bikoteko kidea izan zen.

2023an, bere familiak familiaren argazkiak, altzariak, sukaldaritza-liburuak eta Elena Santonjak egindako artelane-bilduma ikusgarria jarri zituen salgai.

## Argitaratutako lanak 
* *Paso a paso por la cocina de Elena* (Erredakzioa: Elena Santonja, Álvaro Lión-Depetre eta Carmen Beamonte de Cominges) (1987). Errezeta-liburua
* *24 setas de Madrid* (Manuel Elexpururekin) (1987)
* *Diccionario de cocina* (1997)
* *Las recetas de mis amigos* (1998). Errezeta-liburua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Eskuak A masan (URLa: 0)
* Elena Santonjari egindako elkarrizketa, 2012ko abuztuaren 8an argitaratua
Pongola (ibaia)

**Pongola** (; ; ) hegoaldeko Afrikako ibaia da, 300 kilometro inguru luze dena.

Maputo ibaiaren adarra da. Pongola Utrechtetik gertu jaiotzen da, KwaZulu-Natal probintziaren iparraldean, ekialdera doa Pongolan barrena, Jozinin presatzen dute, Lebombo mendiak zeharkatzen ditu, iparralderantz hartzen du Mozambikera eta Maputo ibaian isurtzen ditu bere urak.

Bere ibaiadar nagusiak Hegoafrikan Bivane eta Mozana eta Eswatinin Ngwavuma dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maputo (ibaia)

**Maputo** (**Usutu Handia**, **Lusutfu** edo **Suthu** ere deitua; ; ) hegoaldeko Afrikako ibaia da. Bere ibilbidean Eswatini, Hegoafrika eta Mozambiketik igarotzen da, eta Indiako ozeanoan itsasoratzen da, Maputoko badian hain zuzen ere. Usutu eta Pongola ibaiek bat egiten duten tokian sortzen da, eta ibilbide osoan zehar nabigagarria da.

Suthu bere izena bertoko basothoek erabiltzen duten toponimoa. Hau ibaiaren iturritik gertu bizi zen herria, swaziek lekuz aldatu zutena. Hitz honek "marroi iluna" esan nahi duela ere esaten da, ibaiko ur lohien deskribapena.

Ibaia Amsterdamdik gertu jaiotzen da, eta Eswatinin zehar doa ekialderantz, Lubombo mendiak zeharkatuz. Bertan 13 kilometroko haitzartea osatzen du, Eswatini eta Hegoafrikaren arteko muga naturala dena. Ondoren, Hegoafrika eta Mozambike arteko muga osatzen du beste 20 kilometrotan zehar. Bertan, Ndumo ehiza-erreserban, ibaiadar nagusiarekin bat egiten du. Jarraian, sigi-saga egiten du Mozambikeko kostaldeko lautadan zehar, eta Maputoko badiaren hegoaldean itsasoratzen da, 85 kilometro inguru ibaian behera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saganthit Kyun

**Saganthit Kyun** edo *Saganthit uhartea* (lehen **Sellore uhartea** gisa ezagututa ) Myeik artxipelagoan dagoen uhartea da, Malaysiako penintsularen mendebaldeko kostaldetik gertu, Myanmarren hegoaldean. (Myanmar). Haren hedadura 257 km²koa da. Lurraldearen hegoaldean Kanmaw Kyun uhartea dago, Sabi eta Parker uhartetik gertu, eta iparraldean Kadan Kyun dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lebombo mendiak

**Lebombo mendiak** edo **Lubombo mendiak** (; ) hegoaldeko Afrikako mendilerroa da. Mendikatea Hegoafrikako KwaZulu-Natal probintziako Hluhluwetik Limpopo probintziako Punda Maria hegoalderaino hedatzen da, baita Hegoafrikan ere, 800 bat kilometrotan zehar. Eswatini iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du, ekialdeko muturretik, Lubombo barrutiari izena emanez, eta Mozambikeko hego-mendebaldetik ere hedatzen da.

Mendikatea jatorri bolkanikoko arrokez osatuta dago. Lebombo toponimoa zuluerazko Ubombo hitzetik dator, "sudur handi" esan nahi duena. Kruger Parke Nazionalak mendikatearen zati bat babesten du.

37.000 urteko giza fosilen aztarnategiak daude inguru horretan. Han aurkitu dituzte erabilera matematikoa dituzten lehen objektu ezagunak; besteak beste, Lebombo hezurra, 29 koska dituen mandril baten peronezko pieza txiki bat, gaur egun oraindik Namibiako san klan batzuek erabiltzen dituzten egutegi-makilak gogorarazten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isandlwanako gudua

**Isandlwanako gudua** (batzuetan **Isandhlwanako gudua** idatzia) 1879ko urtarrilaren 22an gertatu zen, Anglo-Zulu Gerraren testuinguruan. Britainiar Inperioaren eta Zulu Erresumaren arteko gerrako lehen gatazka handia izan zen. Britainiarrek hegoaldeko Afrikako zulu lurraldea inbaditzen hasi eta hamaika egunera, 20.000 soldaduz osatutako armada natibo batek 1.800 soldaduz (horietako batzuk afrikarrak) eta agian 350 zibilez osatutako britainiar armadaren zutabe bati eraso zion. Zuluak batez ere azagaiaz, burdinazko puntako lantzaz eta behi-larruzko ezkutuz armaturik zeuden, nahiz eta zenbait moskete eta fusil zahar ere bazituzten. Tropa britainiar eta kolonialak Martini-Henry atzekargako fusil modernoekin, 76 mm-ko bi mendi-kanoiekin eta Hale kohete-bateria batekin armaturik zihoazen. Teknologia militarrean alde handia zegoen arren, zulu soldaduen kopuru handiak gaizki zuzendutako eta hedatutako britainiar talde bat garaitu zuen, 1300 hildako jasan zituena, horien artean borrokako lehen lerroan borrokatu zuten guztiak. Zuluen armadak mila inguru erori izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius cephalixus

***Cortinarius cephalixus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukalderako.

Sinonimoak: *Agaricus cephalixus*, *Gomphos cephalixus*, *Phlegmacium cephalixum*.

## Deskribapena 
**Kapela:**10 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura, ertz inkurbatuarekin. Eguraldi hezean kapelaren azala likatsu samarra, okre-horixka kolorekoa.

**Orriak:** Zuriak, zahartzean beix kolorekoak bihurtzen dira, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa eta 2,5 arteko lodierakoa, erraboildun oinarria, zuria baina luzetara marroiz zikindua, espora-jalkinaren ondoren marroi-herdoil kolorekoa bihurtzen den gortina nabariarekin.

**Haragia:** Zuria eta sendoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Cephalixux* epitetoa grezieratik dator, burua esan nahi duen “kephale” hitzetik eta lika, mihura esan nahi duen “iksos” hitzetik. Likatsua duelako kapela.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea. 

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius olidus* da antzekoena, baina orokorrean marroiagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Urria. Mendiko hostogalkorren basoetan (pagadietan batez ere), penintsulako iparraldean (Kantauri mendilerroan. Pirinioak …)

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Suedia, Danimarka, Frantzia, Alemania, Espainia, Herbehereak, Italia, Austria, Alpeak, Eslovenia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belardiko Ama Birjina

[thumb|250px|Rafael Leonardoren *[Santa Ana, Ama Birjina eta Haurra* lanean inspiratu zen.]]

***Belardiko Ama Birjina*** () Rafael Sanzio artista errenazentista italiarrak 1505-1506an egindako margolana da: Ama Birjinaren soinekoaren orlaren gainean, data hau ageri da, alegia, 1506. Taula gaineko tenperaz eta olio-pintura da. Irudiak 113 zm. x 88 zm. ditu. Vienako Kunsthistorisches Museumen, Austrian, gordetzen da. Artistaren lan garrantzitsuenetariko bat da.

## Historia 
Rafaelek San Markoko nobizioen kaperarako egin zuen. Ama Birjina bat da, Jesus Haurrarekin eta San Joanekin batera margotuta, paisaia ireki batean. Rafaelek florentziar urteetan horrelakoak bat baino gehiago egin zuen. Garai hartan, Rafaelek hurbiletik aztertu ahal izan zituen Michelangeloren eta Leonardo Da Vinciren lanak, bestetik. Eszena mota hau oso ohikoa izan zen XV. mendeko italiar pinturan. Rafaelek margolan horietan garatu zuen Ama Birjinaren tipologiak arrakasta handia izan zuen.

## Deskribapena 
Ama Birjina, Jesus Haurra eta Joan Bataiatzailea irudikatzen ditu. Atzean italiar paisaia tipikoa ikus daiteke. Konposizioa oso landua dago. Irudiek hiruki isoszele bat osatzen dute. Hirukiaren gailurra Ama Birjinaren buruan dago. Rafaelen obran bereizgarria da Ama Birjinaren soineko gorri bizia eta eskote biribila. Bi haurrak behealdean daude, pixka bat ezkerrerantz mugituta. Eszena orekatzeko emakumeak oina eskubiruntz luzatzen du. San Joan Bautistak Jesusengana hurbiltzen doan gurutze bati eusten dio, eta haurra heltzen ari da. 

## Leonardoren eragina 
Leonardo Da Vinceren obra baten eragin zuzena ikus daiteke hemen: *Santa Ana, Ama Birjina eta Haurra* margolanarena, alegia. Leonardoren ohiko beste ezaugarri batzuk hauek dira: Ama Birjinaren aurpegia, Jesus Haurraren bizkarrean antzematen den esfumatura, eta hondoko paisaia, tonu urdinxka eta lanbrotsukoa. Hala ere, badira Leonardoren obrarekiko distantzia adierazten duten elementu batzuk, hala nola silueta-lerroaren balioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana erresoluzio handiz.
Berta Peña Parras

**Berta Peña Parras** (Valladolid, 1895 - Bilbo, Bizkaia, 1938ko martxoaren 12a) etxekoandrea zen,  Espainiako 1936ko Gerra garaian, atxilotu, espetxeratu eta heriotz zigorra ezarri zioten Francisco Francok eman zuen jakitera ezarritako heriotz zigorra eta Bilbon fusilatu zuten.          

## Bizitza 
Berta Peña Parra Valladolidekoa zen, 1895ean jaioa; beraz, 1937an 42 urte zituen. Mariano Peña eta Victoria Parraren alaba zen. Ezkonduta zegoen eta etxekoandre lan egiten zuen lan. Sestaon bizi zen, Rivas kaleko 39. zenbakiko 3. ezkerrean.

### Atxiloketa 
1937ko irailaren lehen hamabostaldian atxilotu zuen Berta Guardia Zibilak Sestaon, Santandertik itzuli zenean. Beste milaka euskaldunek bezala, Kantabriako hiriburura ihes egin zuen tropa frankistek bere herria konkistatu zutenean, gerra bera eta ondorengo errepresioa saihesteko asmoz.

* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Berta Peñari.

## Erreferenziak 
## Kanpo estekak
Vitaly Shin

**Vitaly Shin** (Almaty, 1961eko ekainaren 21a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shehzana Anwar

**Shehzana Anwar** (Nairobi, 1989ko abuztuaren 21a) arkularia da. Kenya ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Battista Riccioli

**Giovanni Battista Riccioli** (Ferrara, Aita Santuen Lurraldea, 1598ko apirilaren 17a – Bologna, Aita Santuen Lurraldea, 1671ko ekainaren 25a) italiar astronomo, jesulagun eta apaiz katolikoa izan zen.

1614an sartu zen Jesusen Elkartean. Nobiziatua osatu ondoren, humanitateak ikasten hasi zen 1616an Ferraran eta gero Piacenzan. 1620tik 1628ra teologia eta filosofia ikasi zituen Parmako jesulagunen ikastetxea. Han ere ideia astronomiko berrietan hasi zen, hala nola ilargi-mendien existentzian.

1628an apaiztu zen. 1629tik 1632ra logika, fisika eta metafisikako irakaslea izan zen Parman, eta penduluekin eta gorputzen erorketaz esperimentatu zuen. Astronomiarekiko interes handia zuen teologo bat izan zen eta behatoki astronomiko bat eraiki zuen Bolognan. Ilargi nomenklaturaren egungo sistemaren sarrera izan zen.

## Lanak 
### Astronomia 
thumb|*Geographicae crucis fabrica et usus ad repraesentandam mira facilitate omnem dierum noctiumque ortuum solis et occasum, horarumque omnium varietatem*, 1643
* *Geographicae crucis fabrica et usus ad repraesentandam ... omnem dierum noctiumque ortuum solis et occasum* (Ferroni: 1643) (Map of the world from Gallica)
* *Almagestum novum astronomiam veterem novamque complectens observationibus aliorum et propriis novisque theorematibus, problematibus ac tabulis promotam* (Vol. I–III, 1651)
* *Geographiæ et hydrographiæ reformatæ libri duodecim*, Bologna, 1661
** *Geographiæ et hydrographiæ reformatæ: nuper recognitæ & auctæ libri duodecim*. 2nd ed., Venice, 1672.
* *Astronomia reformata* (Vol. I–II, 1665)
** *Observations, hypotheses and explanations
** Directions for use, and the 102 tables
* *Vindiciae calendarii Gregoriani adversus Franciscum Leveram* (1666)
* *Argomento fisicomattematico contro il moto diurno della terra', 1688
* *Apologia R.P. Io. Bapt. Riccioli Societatis Iesu pro argumento physicomathematico contra systema Copernicanum* (1669)
* *Chronologiae reformatae et ad certas conclusiones redactae ...* (Vol. I–IV, 1669)
** ... tomus primus continens doctrinam temporum
** ... tomus secundus Aetates Mundi Et Tria Chronica Continens
*  ... tomus tertius continens catalogos plurimos personarum rerumque insigniorum cum earum temporibus & tomus quartus
* *Tabula latitudinum et longitudinum* (1689)

### Teologia 
* *Evangelium unicum Domini nostri Jesu Christi ex verbis ipsis quatuor Evangelistarum conflatum et in meditationes distributum*. Bologna, 1667
* *Immunitas ab errore tam speculativo quam practico definitionum s. Sedis apostolicae in canonizatione sanctorum, in festorum ecclesiasticorum institutione et in decisione dogmatum, quae in verbo Dei scripto, traditove implicite tantum continentur, aut ex alterutro sufficienter deducuntur*, Bologna, 1668
* *De distinctionibus entium in Deo et in creaturis tractatus philosophicus ac theologicus* (1669)

## Kanpo estekak
Carlota Rosales

**Carlota Rosales Martínez de Pedrosa** (Madril, 1872ko irailaren 25a - ibidem, 1958ko abuztuaren 4a) XIX. mendeko madrildar margolaria izan zen.

## Bizitza 
Eduardo Rosales margolariaren bigarren alaba izan zen. Vicente Palmaroli aitabitxiarekin hasi zen margotzen. 1887an Espainiako Errege Akademiarako beka bat lortu zuen. Inocencia Aragonekin batera, erakunde honek XIX. mendean beka jaso zuten bi emakume bakarrak izan ziren.

Erroman Miguel Santonja Cantó ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1896an. Une horretatik aurrera, pinturak bigarren plano bat hartu zuen.

Arte Ederren Erakusketa Nazionalaren edizio batzuetan parte hartu zuen, eta 1895ekoan Ohorezko Aipamena izan zuen.

ezkerrera|thumb|306x306px|Maximina Martínez de Pedrosa , artistaren ama (Prado Museoa)Tradizio erromantikoko margolaria izan zen, eta, bere ibilbide laburrean, batez ere natura hilak, erretratuak eta genero margolanak landu zituen: eliza barruak lanbide santuen ospakizunean edo hiri paisaietan.

2022an, Prado Museoak margolariaren erretratu bat erosi zuen, Vicente Palmarolik 1889an Erroman egina, XIX. mendeko margolari handiei eskainitako aretoan jartzeko helburuarekin.
## Lanak 
Besteal beste lan hauexek egin zituen:
* *Mi padre*, 1890;
* *Maximina Martínez de Pedrosa (egilearen ama),* 1892.
* *Figuras en un patio español*;
* *Placita en Sanlúcar de Barrameda*;
* *Granadinas en la fuente.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Cuatro generaciones de pintores madrileños: Rosales y sus descendientes*, Madril, Ministerio de Cultura, Dirección General de Bellas Artes, 1984;   
* E. Pardo Canalís, *La familia de Rosales*, Madrid, Instituto de Estudios Madrileños, 1978;
* E. de Diego, *La mujer y la pintura del XIX español*, Madrid, Cátedra, 1989;   
* M. Antolín Paz. *Diccionario de pintores y escultores españoles del siglo XX*, Madril, Forum Artis, 1994.   

## Kanpo estekak
Autorretratua (Rafael)

***Autorretratua*** () Rafael Sanzio artista errenazentista italiarrak 1504-1506 artean egindako margolana da. Taula gaineko olio-pintura da. Dimentsioak  47,5 zm. x 33 zm.koa. Florentziako Uffizi Galerian erakusten da, Italian.

## Historia 
Margolariaren autorretratu bakanetako bat da, eta bakarrik agertzen den olio teknika erabilizko bakarra. Eskuarki onartua dago Rafaelen bere lehen etapa florentziarrean irudikatzen duela, oraindik Pietro Peruginoren ikasle zelarik. Dena dela, bada ere beste hipotesia, hau da, *Atenasko Eskola* margolanean agertzen den erretratuaren bertsioa dela. Hipotesi honen arabera, 1509an Erroman izan zuen garaiaren hasierakoa bezain berantiarra izan zitekeen.

Bere aurkikuntza artearen historian 1631n egin zen, Urbinoko Ducal Bilduman zegoenean. Jakina da 1890ean Uffizi galerian zegoela, eta han egon da geroztik.

## Deskribapena 
Lanak "sinpleki jantzitako gazte bat" bezala aurkezten du Rafael, "segurtasunik gabeko konposturaz eta ezaugarri fin eta malenkoniatsuz". Kolore ilunek inpresio horiek indartzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Uffizi Galeriaaren webguneko fitxa.
Prince Igor

***Prince Igor*** (euskaraz, *Igor Printzea*) 1997ko *The Rapsody Overture* crossover diskoko kantu bat da, rapa eta opera nahasten dituena, rap pasarteak Warren G-k errezitatuak eta aria kantua Sissel sopranoaren ahotsean.

## Osagarriak 
Aleksandr Borodinen dantza polovtsiarren (errusieraz Половецкие пляски, Polovetskie pliaski) pasarteak integratzen dira abestian. Halaber Warren G-k *Reality* bere kantuan (*Take a Look Over Your Shoulder* diskokoa) erabili zituen hitzak sartu zituen. Pasarte hau entzuten da kantuan, adibidez, *Mirabeen dantza irristan* [Пляска девушек плавная], *Andantino*:\relative c'''{\set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 84 \key a \major \time 4/4 b,8-.\p^"[b]" b( fis'4)~fis8 e16( fis) \appoggiatura {d16[e]} d8( cis16 b) cis( d e8~)e4 e8( fis) \appoggiatura{cis16[d]} cis8( b16 a) fis8-. fis( b4~) b8( cis) \appoggiatura{b16[cis]} b8( a16 gis) a( gis fis8~)fis4 fis8 (gis a cis) \bar "||"}\layout{\context{\Score
\override NonMusicalPaperColumn.line-break-permission = ##f
\override NonMusicalPaperColumn.page-break-permission = ##f}}

## Zabalkundea 
*The Rapsody Overture* izan zen Achim eta Klaus Voelker anaia ekoizleen kontzeptuzko album bat, eta *Prince Igor* izan zen egindako konposaketetan arrakasta handiena lortu zuena, bereziki Europan. Islandian zein Norvegian lehen postua lortu zuen zerrendetan, eta top 10ean egon zen gainera Belgikan, Danimarkan, Finlandian, Frantzian, Alemanian, Grezian, Herbehereetan eta Suedian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Prince Igor* kantuaren bideoklipa.
Noora Niasari

**Noora Niasari** (Teheran) film zuzendari eta gidoilari iraniar-australiarra da.

Melbournen (Australia) finkatu zen.

## Biografia 
Niasarik arkitektura ikasi zuen, eta zinemarekiko interesa geroago piztu zitzaion. Mundu osoan zehar bidaiatu zuen; dokumentalak egin zituen Galesen, Libanon eta Txilen, eta, bertan, *Casa* *Antúnez* egin zuen, 2010eko Txileko lurrikararen ondoren "etxea" hitzaren esanahia esploratzen duen filma, zeina 2017ko Sheffield Doc/Fest-en Talentu Berriak sarirako izendatua izan baitzen.

*Shayda* da egin duen fikziozko lehen film luzea: Zar Amir Ebrahimi du protagonista, eta Cate Blanchettek ekoitzia da, 2023ko Sundanceko Zinemaldiko World Dramatic Competition sailean estreinatu zen, eta Publikoaren Saria irabazi zuen.

## Filmografia 
* *Casa Antúnez* (2017)
* *Shayda* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Emakume askoren istorioa", 2023ko ekainaren 26ko Berria
Ur hexagonal

**Ur hexagonala** edo **ur gel**, **ur egituratu**, **H3O2** edo H3O2 marketingeko iruzurrean erabiltzen den termino bat da. Iruzurraren saltzaileek adierazten dutenez, ur horrek duen egitura kimikoa hobea da giza gorputzerako. "Ur hexagonala" terminoa erabiltzen da ur-molekula kluster bat sortzen omen delako, hexagono baten formarekin, elikagaien absortzioa hobetzeko gaitasuna omen duena, metabolismoaren funtzionamendu hobearekin eta zelulen arteko komunikazioa erraztuz, besteak beste. Iruzurrak erabiltzen du kontsumitzaileek kimika, fisika eta fisiologiari buruz duten ezagutza eskasa adierazpen sasizientifikoak egiteko. H3O2 formula kimikoa posible den arren, ez da ez ura ez kimikoki egonkorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porto de Mós

**Porto de Mos** Portugalgo hiribildua da, Leiria barrutikoa, Erdialdeko eskualdea eta Leeriako udalerrien arteko komunitatea. 5800 biztanle inguru ditu. Dionisio I.a Portugalgoak 1305ean forua eman zion. Erromatarren garaian herri garrantzitsua izan zen.

## Geografia 
Udalerriaren egoitza da, 264,88 km²-ko azalera eta 23 203 biztanle ditu (2021), hamar freguesiatan banatuta. Udalerria iparraldean Leiria eta Batalha udalerriek mugatzen dute, ekialdean Alcanena, hegoaldean Santarém eta mendebaldean Alcobaça udalerriek.

### Freguesiak 
Hamar freguesia dira. 
* Alqueidão da Serra
* Alvados e Alcaria
* Arrimal e Mendiga
* Calvaria de Cima
* Juncal
* Mira de Aire
* Pedreiras
* Porto de Mós
* São Bento
* Serro Ventoso

## Ondarea 
Udalerriak interes bereziko eraikin eta toki asko ditu. Hona hemen batzuk:
* Porto de Mósko gaztelua
* São Pedro eliza
* São João eliza
* Santo António kapera
* São Jorge kapera
* Mira de Aire leizeak
* Alvadosko leizeak
* Santo António leizean
* Centro de Interpretação da Batalha de Aljubarrota
* Oroimenaren arkua

## Iruditegia 

Image:
All eyes on you (41069637994).jpg|Gaztelua.
Mira_D'Aire.JPG|Mira de Aire leizeak.
Arco_da_Memoria.jpg|Oroimenaren arkua.
Vila de Porto de Mós e o seu Castelo erguido sobre um outeiro.jpg|Gaueko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalerriaren webgunea.
* :Turismo informazioa.