Enara

**Enara**, halaber **ainara**, **elai**a (Bizk.) edo **txenada** (Gip.), *Hirundinidae* familiako hegazti paseriformeen izen arrunta da.

Enaren banaketa kosmopolita da, mundu osoan bizi eta habia egiten baitute, Antartikan salbu. Familiaren jatorria Afrikan dagoela uste da, eta jatorriz habia zuloetan egiten zutela; oraindik ere Afrikan dute espezieen aniztasunik handiena. Europa eta Ipar Amerikako zenbait espezie distantzia luzeko migratzaileak dira; Afrikakoek, berriz, ez dute migratzen. Batzuk, giza jardueren ondorioz, iraungitze arriskuan daude, baina beste batzuk, ingurumenean eragindako aldaketak direla kausa, abantaila lortu dute eta gizakiei lotuta bizi dira. Euskal Herri osoan oso arrunta eta ugaria da udaberritik udazkenera bitartean, gehienetan landa inguruetako eraikinen inguruan (baserri, abeletxe eta abar).

## Izena 
Aitzineuskaraz, **eNala* edo *elai* omen zen, **eLana* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera. Beste hainbat izen arrunt ditu: *ainara, ainhia, azpizuri, beletxiko, bragaro, elai, enabera, erlai, ernara, hegabera, hegoazpizuri, iñara, ipurzuri, kulentriña, mitxigu, ninera, txenara* eta *zagaro. .

### Enara arrunta 
Enara arrunta (*Hirundo rustica*) ezagunena da, Euskal Herrian bizi direnen artean handiena. Buztanaren kanpoaldeko bi lumak, kanpo-errektrize biak, izugarri luze eta finak dira: ezaugarri hori beste hirundinidoengandik bereizteko nahikoa da. Bizkar eta buru beltzak ditu, paparra gorria eta sabelalde zuria. Beti ere gizakiari lotuta bizi da eta gutxitan aurki daitezke bere habiak harkaitz, zubi edo zuhaitzetan, eraikuntzak nahiago baititu, beti etre herri handietatik urrun, baserri edota auzo txikietako lasaitasuna hobetsita.

### Haitz-enara 
Gure lurralde osoan zehar banatzen ari den beste espeziea haitz-enara (*Hirundo rupestris*) da. Aurreko biak baino ezezagunagoa eta urriagoa, haitz-enara Europako enaren artean bizi, azkar eta akrobatikoena da. Hegan ari denean enara arruntaren antza du, baina are arin eta ausartago da. Honek ere, hegan ari dela harrapatzen ditu euli, liztor, inurri eta abar, baina lurrean harkaitz gainean dauden intsektuak hartzeko gauza ere bada hegan egiteko duen gaitasuna dela medio. Sarri ikus daitezke bata besteari jarraituz, kiribil eta jauzi harrigarriak egiten edota hegan ari direla bata besteari intsektu bat ematen.

### Uhalde-enara 
Uhalde-enara (*Riparia riparia*) denetan txikiena da, 12 cm besterik ez ditu. Barnealdeko lurraldeetan soilik da: kostaldean migrazio-garaian ikus daitezke, baina Araba eta Nafarroako hegoaldean besterik ez du kumatzen, beste probintzietan horretarako leku egokiak falta baitzaizkio. Ibai handien inguruetan eraikitzen ditu habiak, beti kolonia handietan. Ehiza beste enaren antzera egiten dute, baina gehienetan ibai ertzetan eta esan bezala, talde handietan. Tarteka, araba-zozoen moduan, mugimendu sinkronikoak gauzatzen dituzte.. Guztira 83 espezie ditu, 19 generotan banaturik:
[thumb|*[Psalidoprocne pristoptera*]]
[thumb|*[Hirundo neoxena*]]
* **Pseudochelidoninae subfamilia**
** *'*Pseudochelidon* generoa'*
*** *Pseudochelidon eurystomina*
*** *Pseudochelidon sirintarae*
* **Hirundininae subfamilia**
** *'*Psalidoprocne* generoa'*
*** *Psalidoprocne nitens*
*** *Psalidoprocne fuliginosa*
*** *Psalidoprocne albiceps*
*** *Psalidoprocne pristoptera*
*** *Psalidoprocne obscura*
** *'*Pseudhirundo* generoa'*
*** *Pseudhirundo griseopyga*
** *'*Cheramoeca* generoa'*
*** *Cheramoeca leucosternus*
** *'*Phedina* generoa'*
*** *Phedina borbonica*
*** *Phedina brazzae*
** *'*Riparia* generoa'*
*** *Riparia paludicola*
*** *Riparia congica*
*** *Riparia riparia*
*** *Riparia diluta*
*** *Riparia cincta*
** *'*Tachycineta* generoa'*
*** *Tachycineta bicolor*
*** *Tachycineta thalassina*
*** *Tachycineta euchrysea*
*** *Tachycineta cyaneoviridis*
*** *Tachycineta stolzmanni*
*** *Tachycineta albilinea*
*** *Tachycineta albiventer*
*** *Tachycineta leucorrhoa*
*** *Tachycineta meyeni*
** *'*Progne* generoa'*
*** *Progne subis*
*** *Progne cryptoleuca*
*** *Progne dominicensis*
*** *Progne sinaloae*
*** *Progne chalybea*
*** *Progne modesta*
*** *Progne murphyi*
*** *Progne elegans*
*** *Progne tapera*
** *'*Notiochelidon* generoa'*
*** *Notiochelidon murina*
*** *Notiochelidon cyanoleuca*
*** *Notiochelidon flavipes*
*** *Notiochelidon pileata*
** *'*Haplochelidon* generoa'*
*** *Haplochelidon andecola*
** *'*Atticora* generoa'*
*** *Atticora fasciata*
*** *Atticora melanoleuca*
** *'*Neochelidon* generoa'*
*** *Neochelidon tibialis*
** *'*Stelgidopteryx* generoa'*
*** *Stelgidopteryx serripennis*
*** *Stelgidopteryx ruficollis*
** *'*Alopochelidon* generoa'*
*** *Alopochelidon fucata*
** *'*Hirundo* generoa'* [thumb|*[Hirundo smithii*]]
*** *Hirundo rustica*
*** *Hirundo lucida*
*** *Hirundo angolensis*
*** *Hirundo tahitica*
*** *Hirundo neoxena*
*** *Hirundo albigularis*
*** *Hirundo aethiopica*
*** *Hirundo smithii*
*** *Hirundo nigrita*
*** *Hirundo leucosoma*
*** *Hirundo megaensis*
*** *Hirundo dimidiata*
*** *Hirundo atrocaerulea*
*** *Hirundo nigrorufa*
** *'*Ptyonoprogne* generoa'*
*** *Ptyonoprogne rupestris*
*** *Ptyonoprogne fuligula*
*** *Ptyonoprogne concolor*
** *'*Delichon* generoa'*
*** *Delichon urbicum*
*** *Delichon dasypus*
*** *Delichon nipalense*
** *'*Cecropis* generoa'*
*** *Cecropis cucullata*
*** *Cecropis abyssinica*
*** *Cecropis semirufa*
*** *Cecropis senegalensis*
*** *Cecropis rufula*
*** *Cecropis daurica*
*** *Cecropis striolata*
*** *Cecropis melanocrissus*
*** *Cecropis badia*
** *'*Petrochelidon* generoa'*
*** *Petrochelidon rufigula*
*** *Petrochelidon preussi*
*** *Petrochelidon perdita*
*** *Petrochelidon spilodera*
*** *Petrochelidon fuliginosa*
*** *Petrochelidon fluvicola*
*** *Petrochelidon ariel*
*** *Petrochelidon nigricans*
*** *Petrochelidon pyrrhonota*
*** *Petrochelidon fulva*
*** *Petrochelidon rufocollaris''

## Ikus, gainera
* Ainarak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enarak proiektua, Aranzadi