Shen Yun

**Shen Yun Performing Arts**, **Shen Yun** bezala ere ezaguna (txinera sinplifikatua: 神 韵 ; txinera tradizionala: 神 韻 ; pinyin: *Shényùn*; euskaraz: 'izaki jainkotiarren edertasuna dantzan'), dantza ikuskizunak eta kontzertu sinfonikoak irudikatzen dituen arte eszenikoen konpainia bat da. 2006an sortua, New Yorken du egoitza eta Txinako kultura tradizionalean eta Falun Gong praktika espiritualean inspiratutako hainbat lan ematen ditu mundu osoan. Eszenako saioetan badira hainbat dantza mota, hala nola txinatar klasikoa, etnikoa edo folklorikoa, orkestrak eta abeslari bakarlariek lagunduta. 2022an, zortzi talde osaturik zituen, eta haietako bakoitzak bere nazioarteko birak egiten zituen. Guztira, bostehun artista inguru ziren.

Konpainiaren bira jendetsuak 200 hiri baino gehiagoko antzokietan izan dira lau kontinentetan, eta kritika onak jaso dituzte; dena den, Shen Yun-en emanaldiek polemika piztu dute eta, horrela, hedabide eta gizarte zibileko pertsona batzuen kritikak jaso dituzte doktrina sektarioak sustatzeagatik. Bestalde, Txinako Gobernuak, konpainiak Falun Gong-eko praktikanteekin (bere jatorrizko herrialdean jazarpena egiten die) duen lotura dela eta, zenbait antzerki-enpresari eta beste herrialde batzuetako ordezkari politiko presionatu ditu, diplomatiko txinatarren bidez, taldearen jarduerak bertan behera utz zitzaten.

## Historia
Konpainiaren lehen izena Divine Performing Arts izan zen,

Lehen bira 2007. urtean egin zuten, eta 90 dantzari, musikari, bakarlari eta ekoizle zituen. Ikuskizunak «Holiday Wonders» edo «Chinese New Year Spectacular» izenburuen bidez aurkezten ziren.  Dagoeneko, 2009an hiru konpainia eta orkestra oso zeuden eratuta, eta haietako bakoitzak bere birak programatzen zituen mundu osoan zehar.

## Proposamen artistikoa
Konpainiaren funtzionamendu-organigramarekin bat, artistak bost taldetan daude elkarturik: lehen dantzariak; abeslariak eta erhu bakarlariak; orkestrako zuzendariak; eta orkestrako musikariak.

### Errepertorioa
Urtero, Shen Yun-ek jatorrizko lanak sortzen ditu, bi ordu eta erdikoak. Lan bakoitzak hogei ekitaldi inguru ditu, hots, txinatar dantza klasikoa, dantza etnikoa, musikari bakarlariak, opera-kantua, eta wushu defentsa-artearen erakustaldiak. Ospakizun-maisuek mandarinez eta tokiko hizkuntzan aurkezten dute emanaldi bakoitza. *Mendebaldera Bidaia*, *Zingirako gaizkileak* edo *Hiru Erresumen erromantzea*. Halaber, koreografia batzuetan erretratatuak izan dira Tang dinastiako enperadore batzuk, Shaolingo monjeak, Yue Fei jenerala, Li Bai olerkaria edo Wu Song legendazko heroia, bai eta budismoari buruzko erreferentziak ere.

8 konpainietako zuzendari atxikietako batek, Vina Leek, Txinako dantza klasikoaren hiru elementu nagusiak ekartzen ditu gogora: *yun* (jokabide pertsonala edo barne-karisma), *forma fisikoak* (mugimendu eta jarrera adierazkorrak) eta *trebetasun teknikoa* (itzulipurdiak eta jauziak), eta deitoratu du *yun*-eko adierazpen batzuk galdu izana (gizabanakoaren jarrerari dagozkionak), iraultza komunistarekin batera etorritako kultur aldaketen ondorioz.

### Musika
Banakako emanaldien artean, badira erhu

Shen Yun-en lehen antzezpenetako batek (2007), kantuaren atalean, Jing Xian eta Junyi Tan-en konposizio bat sartu zuen Chakravartin-ari buruz, dharmaren gurpila birarazten duen budismoaren irudia. Guan Guimin-en ahotsa, konposizio hori interpretatu zuen tenorea, Beniamino Gigli tenore italiarraren ahots- eta ahoskera-erregistroarekin alderatu da.

Shen Yun-eko talde bakoitzak bere orkestra dauka, 40 musikari inguruz osatua. Horrela, Europako orkestretako hari, perkusio eta haize instrumentuekin batera, badira Txinako instrumentu tradizionalak, hala nola gonga, pipa edo suona. Emaitza soinu bikaina, paregabea eta indar dramatiko handikoa da.

#### Orkestra sinfonikoa
[thumb|250px|Shen Yun-eko Orkestra Sinfonikoa [John F. Kennedy Center for the Performing Arts|Kennedy Center-en.]]
Shen Yun Symphony Orchestra izenarekin, Shen Yun-eko orkestra sinfonikoak bere birak ere egiten ditu. Lehen kontzertua 2012ko urrian eman zuen, New Yorkeko Carnegie Hall aretoan, hain zuzen. Zehazki, hiru zuzendari aritu ziren, Milen Nachev, Keng-Wei Kuo eta Antonia Joy Wilson, eta programan lan klasikoak eman ziren, hala nola Beethovenen *Egmont-en Obertura* edo Antonio Vivaldiren *Bi tronpetarako kontzertua*, bai eta mendebaldeko eta Txinako instrumentuak konbinatzen dituzten konposizio berriak ere. 2013an, bira bat eskaini zuen Estatu Batuetako zazpi hiritan zehar. Carnegie Hall aretoan aritzeaz gain, Washingtongo Kennedy Center-en ere jardun zuen DC, bai eta San Frantziskoko Louise M. Davies Symphony Hall aretoan ere. 2016ean, orkestrak Saint-Saëns eta Dvořák konpositoreen lanak jokatu zituen, Shen Yun-en konposizioekin batera. Errepertorioari dagokionez, 2019an, baziren orkestraren beraren konposizioak, hala nola estilo inperialeko martxak eta folk melodiak, eta, era berean, Europako maisu klasikoen interpretazioak, hala nola Txaikovski, Smetana edo Gounod. Proiekzioetako batzuek jarduketarekin bat egiten duten elementu mugikorrak dituzte.

## Birak
Urtean zazpi hilabetez, Shen Yun-eko zortzi konpainiek hainbat herrialdetako 200 hiri baino gehiagotan egiten dituzte birak. 2007an, Shen Yun-ek bere lehen bira egin zuen 31 hiritan barna eta, kalkuluen arabera, 200.000 lagunek ikusi zuten ikuskizuna. Gero, 2014an, kopurua igo zen, milioi eta erdi lagunek ikusi baitzuten. Torontoko Four Seasons Centre zentroa, Bartzelonako Gran Teatre del Liceu, Erromako Opera Antzokia, Napoliko San Carlos Antzokia, London Coliseum

## Harrera
Shen Yunek, oro har, kritika onak jaso ditu,

2007an, BroadwayWorld-ek hauxe idatzi zuen Shen Yun-i buruz: «familientzako ekoizpena hirurogeitik gora pertsonaz osaturiko nazioarteko konpainia baten eskutik iritsiko da; haren ekoizpen saio zoragarriek, dekoratu koloretsuek, jantzi liluragarriek, koreografia distiratsuek, eta Tang dinastiaren danbor burrunbatsuek, iraganeko Txina tradizionalaren bizimodu liluragarria eta dotorezia mitikoa erakutsiko dituzte, egungo mendebaldeko munduaren eragin garaikidearekin batera».

*Chicago Tribune* egunkariko Sid Smith-ek hauxe idatzi zuen Shen Yun-i buruz: «emakumeek, berriz, multzo eder eta kezkagarria osatzen dute. Azkarrak bezain delikatuak dira, eta haien trebetasunen artean,  talentu tradizionalak arin menderatzen dituzte, hala nola abanikoaren dantza klasikoa». Shen Yun-en ikuskizuna ikusi ondoren, Cate Blanchett aktoreak hauxe adierazi zuen: «Trebetasun maila, baina halaber arketipoen boterea eta kontakizunak harrigarriak izan ziren. Eta, jakina, eder-ederra zen». Donna Karan moda-diseinatzaileak esan zuen Shen Yun «ikuskizun liluragarria» dela eta «arimara iristen denean» izugarri maite zuela. Robert Stromberg zinemagileak hauxe adierazi zuen ikuskizuna ikusi ondoren «hura hain da inspiratzailea... *Avatar* hurrengo filmerako ideia batzuk aurkitu ditudala uste dut».

Laura Falcoff kazetariak, *Clarín* egunkarian, hauxe esan zuen Shen Yun-i buruz: « ikuskizun arranditsua, non Txinako milaka urteko tradizioak bat egiten duen egungo baliabide teknologikoekin », eta «Shen Yun oso ikuskizun egokia da haurrentzat».

Petrina D'Souza Darpan Magazine-ko erredaktoreak hauxe idatzi zuen Shen Yun-i buruz 2017an: «Dantza saio guzti-guztiek hunkitu ninduten. Ikuskizuna ederra da begietarako, eta ederki dago osatua dantza-mugimendu finekin, hainbat dantza motarekin, istorio intrigagarriekin eta orkestra bikainarekin». Stage Whispers-eko Koral Drouyn-ek hauxe esan zuen: «bi orduko ikuskizunean, bizitza sendotu eta aldatzen duen ikuskizuna bizi izan dugu. Esperientziak zure ondoan iraungo du luzaro azken oihala jaitsi ondotik».

Edukiaz esan da «eboluzioaren kontrakoa» dela, bai eta «prediku erlijiosoa» eta «sinesmen baten propaganda» dela ere. Ikusle eta kritikari batzuk kexatu dira eta esan dute elementu horiek ikuskizunaren publizitatearen bidez desitxuratzen direla, eta azkenean ikuskizun hori «gehiago sentitzen dela propaganda gisa, itzulingururik gabe aurkezten den kultur ondare gisa baino». Alix Martichoux Houston Chronicle-ko kazetariak hauxe idatzi zuen: «Shen Yun-ekin pozik ez dauden ikusle askorentzat, kontua ez da ikuskizuna bera txarra izatea, nahiz eta, zuzenak izateko, batzuk hala dela kexatzen diren. Kritika negatibo gehienak atsekabetutako pertsonak ziren, eduki politikoak harritu zituelako».

David Robertsonek, Dundeeko San Pedro Eliza Libreko ministroa zenean, 2019an idatzi zuen ikuskizuna gozatu zuela, nahiz eta «gurtza-mezuz beterik dagoen». Honako une hau nabarmendu zuen, hots, Li Hongzhi-ren itxura zuen argi batek Karl Marxen irudia lausotu zuen unea. Li Hongzhi jauna Falun Gong-aren sortzailea da.

2019ko apirilean, programan hortxe zirauen ateismoaren eta eboluzioaren mespretxuak.

Pablo M. Díez ABCko kazetariak hauxe idatzi du 2023an: «Shen Yun konpainiaren ikuskizunak dantzaz eta musikaz osaturiko uztarketa liluragarriak dira, agertoki handientsuetan sinkronizatutako koreografien bidez. Gozamen ederra begietarako, hiru Covid-urte gogorren ondotik are gehiago estimatzen dena ».

Konpainiaren egoitza Deerpark herrian dago (New York); handik hurbil ere Li Hongzhi bizi da, hau da, talde erlijiosoaren lider eta sortzailea, bai eta haren jarraitzaile asko ere; Falun Gong praktikatzen duen japoniar baten arabera, emanaldiek gertakari historikoak irudikatzen dituzte Txinako dantza klasikoaren bidez eta, horren baitan, baita Falun Gong-i Txinan egiten zaion jazarpena ere; halaber, erlijioan sinestearen eta norberaren uste sendoen garrantzia nabarmendu du.

Teknikoki bereiziak dauden korporazioen bidez kudeatuak daude Shen Yun konpainiaren eta Falun Gong mugimenduaren diruak, eta badirudi funtsak, exekutiboak eta idealak partekatzen dituztela. 2019an, NBC News-en ikerketa batek ondorio hau atera zuen:  «The Epoch Media Group eta Shen Yun, bi-biak, Falun Gong hedatzeko ahaleginaren osagaiak dira». Txinako diplomazialari batzuek gutunak ere bidali dizkiete Mendebaldeko politikari eta antzerki arloko enpresaburu batzuei eta ohartarazi diete emanaldira ez joateko eta hura ez babesteko, hura «Txinako irudia zikintzeko propaganda» baita.

Shen Yun-ek Hong Kongen aritzeko asmoa zeukan 2010eko urtarrilean, baina hura bertan behera utzi zen, Hong Kongeko gobernuak herrialdean sartzeko bisak ukatu ziolako Shen Yun-eko ekoizpen taldeari. 2011n, Hong Kongeko Auzitegi Gorenak Gobernuaren 2010eko erabakia indargabetu zuen «kontuan hartu beharrekoak aintzat ez hartzeagatik».

Bitartean, Txinan bizi diren artista txinatar batzuek sekulako zailtasunak dituzte beren lana hedatzeko. 2013an, Xu Peidong letragile eta Txinatar Herriaren Konferentzia Aholku-emaile Politikoko delegatuak bere kezka agertu zuen, herrialdeko bertako arte-konpainiek atzerrian duten proiekzio apala dela eta. Konpainia horiek, Estatuak diruz lagunduak Shen Yun-ek mendebaldeko jendearengan duen eragin kulturalari aurre egiten saiatzeko, beren artean lehiatu behar dute, nazioarteko aretoetan, Vienako Musikverein-en, esaterako, jarduteko estatu-baliabide mugatuengatik. Xu-ren azterketaren arabera, beste artista batzuek adierazitakoarekin bat (Yu Junjian tenorrak esandakoarekin bat, adibidez), dirutan diren mugek biren kalitatea jartzen dute kolokan; izan ere, horren ondorioz, konpainiek artista kopuru txikiak eramaten dituzte eta, horren ondorioz, Asiako herrialdeko artista onenetako batzuek ez dute atzerrian aritzeko aukerarik.

Shen Yun konpainiaren ordezkariek, bestalde, esaten dute Txinako gobernua ikuskizunaren aurka dagoela, emanaldietan Txinako egungo zapalkuntza politikoa agertzen delako eta, era berean, gobernu komunista ezabatzen saiatu den Txinako kultura tradizionalaren historiaren adierazpenak agertzen direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :2023ko biraren publizitate-traillerra.