Israelen kontra Hamasek zuzendutako erasoa (2023ko urriaren 7a)

**Israelen kontra Hamasek zuzendutako erasoa**, palestinar erakunde armatuek **Al-Aqsako Uholde Operazioa** deitua, palestinar gerrillaren eraso bat izan zen, Ekialde Hurbilean krisi handia eragin zuena, eta 2023ko Israel-Palestina gatazka eta Israel Gazan egiten ari den genozidioa abiatu zituena. Israeldar okupatzaileen aurka diharduen erresistentziako erakunde politiko-militarrek, Hamas buru zutela, Gazako zerrendatik Israeli eraso zioten 2023ko urriaren 7an. Kanpainak bi egun iraun zuen, Israelgo lurraldearen hego-mendebaldean. 

Erasoan, Israelen zeuden 1.200 pertsona inguru hil ziren, gehienak israeldarrak (horietatik gutxienez 14, Israelgo Armadak erailak, Hanibal zuzentaraua aplikatuz), eta palestinar erakundeek 250 bat pertsona (zibilak eta militarrak), bahitu eta Gazara eraman zituzten gatibu. Gainera, Gazako zerrendatik etorritako mila inguru palestinar miliziano hil ziren.

Israelek kontraeraso luze eta gogor bati ekin zion Hamasen eta, oro har, Gazako palestinarren kontra bere ahalmen militar osoaz, eta Gazari setio orokorra ezarri. Israeldar oldar hori Zisjordaniara eta beste eskualde mugakide batzuetara hedatu zen. Gatibuen krisia hilabetetan luzatu zen, Israel-Palestina gatazkaren beste atal bat bilakaturik. Ordu arteko Gaza-Israel krisietan ikusi gabeko gertaera izan zen. Eraso hori 1948ko Arabiar-israeldar Gudutik egungo Israelgo lurraldean zuzenean jazotako lehen gatazka da.   

Zibilen kontrako erasoek Hamasen kontrako gerra krimenen eta giza eskubideen urraketa salaketak harrotu zituzten Israelen. Guztiagatik, palestinar erasoon Israelgo agintarien bertsio ofiziala auzitan jarria izan da, eta agintari horiek biktima batzuen testigantzak partzialki zentsuratu dituzte.

## Aurrekariak 
2023ko urrian hasitako eskalada militarra israeldarren eta palestinarren arteko gatazka historikoaren agerpen larri bat da, aurrekari hurbilenak 2023ko udaberriko eta udako istilu eta erasoetan dituena. Horien artean, Hamasek israeldar judu ultraortodoxoak Al-Aksa meskitako zelaira sartzea aipatu du urriaren 7ko erasoaren sorburu nagusitzat, «profanaziotzat» jota.

## Hamasen erasoa 
### Erasoaren nondik norakoak eta nahasmena 
Urriaren 7ko ordu txikietan, Hamasek ezusteko eraso bat abiatu zuen Gazatik, ordu arte inoiz ez bezalakoa: airekoa, itsasokoa eta lehorrekoa. Besteak beste, 5.000 suziritik gora jaurti zituzten Gazatik, eta dozenaka milizianok une hori baliatu zuten muga pasatu eta zenbait herriren kontrola bereganatzeko. Hango hedabideen arabera, militarrak bahitu eta hil zituzten —tartean, komandanteak, Hamas erakunde politiko islamistak adierazi zuenez—, eta, denera, behin-behineko datu ofizialen arabera, gutxienez 700 israeldar hil zituzten eta 2.200 baino gehiago zauritu. Ivan Illarramendi euskal herritarra ere hil bide zuten, Israelgo iturrien arabera. 

Erasoaren unean, 4.000 pertsona inguru Tribe of Nova musika jaialdia ari ziren ospatzen, Hamasek hori ez bazekien ere, Kibbutz Ra'im herria omen baitzuten begiz jota. Pentsatzen da jaialdian, Hamasko kideak ez ezik, 364 pertsona hil zirela, haietako «ehunka batzuk» bertaratutako Israelgo Armadaren helikopterotik bereizi gabe jendartera tirokatu ondoren. Egun haietan, mila palestinar miliziano inguru atera ziren hilik, Israelgo militarrek adierazi zutenez. 

Bestalde, aldameneko Be'eri kibbutzean, Yasmin Portat-ek, kibbutzetako erasoetatik bizirik ateratako kolonoak, urriaren 15ean adierazi zuen bertaratutako israeldar indar militarrek zibil ugari hil zituztela, «dudarik gabe». Denen kontra bereizketarik gabe jo omen zuten, Hamasko kideek zibil horiek gatibu hartu eta gero, eta gaineratu zuen ere bahitzaileek gizalegez tratatu zituztela. Israelgo estatu irratiak biktimaren lekukotza zentsuratu zuen.  

Beste lekuko israeldar batek ere adierazi zuenez, kibbutz horretako gatibuak bizirik zeuden urriaren 9an, harik eta Israelgo Armadak bahitzaile eta gatibu guztiak hil zituen arte, tokia kontrolpean hartzearen ordainetan: Israelgo Armadak 112 pertsona hil zituen, orotara. Hamaseko Khalid Mexalek eta beste erakunde palestinar batzuek Israelen preso dauden 6.000 preso askatzea ezarri zuen gatibuak askatzeko baldintzatzat. 

Israeldarrek Gaza aldameneko Israelgo hamabi herritako milaka pertsona ebakuatu zituzten, eta militar israeldarrek alimaleko mobilizazioa agindu zuten, 300.000 erreserbista armadarekin bat egitera deituz. Urriaren 25erako, Hamasek gatibu banaka batzuk askatu zituen. Haietako bat, 85 urteko Yocheved Lifshitz, kritiko agertu zen Israelgo Gobernuarekin, eta bahitzaileen tratu ona azpimarratu. Haatik, abenduaren hondarrean, Tel Aviveko Ichilov psikiatria zentroko  buruak adierazi zuen azaroan aske geratu Hamasen gatibu asko tratamendu intentsiboan zirela jasandako traumak zirela medio, batzuk "drogatuak" izan eta sexu abusuak jasan omen baitzituzten. 

Askapen horretatik bi egunetara, Hamasek jakinarazi zuen bere 50 gatibu israeldar hilik zirela, israeldar bonbardaketen ondorioz, adierazi zutenez. Azaro amaierako pausa humanitarioan, 105 gatibu israeldar aske geratu ziren eta, trukean, Tel Avivek 240 palestinar preso askatu zituen. Hilabete erdi geroago, polemika bizia sortu zen Israelen, estatu horretako armadaren bozeramaileek onartu ondoren abenduaren 17an, ustez erraturik, hiru gatibu israeldar hil zituztela, armarik gabe eta gerritik gora biluzik egon eta bandera zuriak eraman arren, «terroristen amarru bat» zelakoan.

## Gazaren aurkako israeldar kontraerasoa 
[thumb|[Israelgo Defentsa Indarrak|IDFko soldaduak Gaza iparraldeko palestinar koheteen aldamenean]]
thumb|Hamasko milizianoak Israel hegoaldeko kibbutz bati eraso egiten, urriaren 7an

Gazako lurralde biziki jendeztatua «aire zabaleko espetxe» gisa deskribatu dute palestinarrek eta hainbat GKEk. 2006an Gazako hauteskundeak irabazi zituenetik, Hamasen kontrolpean dago lurraldea. 2007an, Israelek lehorreko, aireko eta itsasoko itxiera inposatu zion Gazari, eta urteak dira zerrendako herritarren egoera humanitarioa larria dela. Blokeo hori okupazio mota bat da,  nazioarteko zuzenbidearen arabera. 

Israeli eraso egin eta berehala, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak «mendeku latza» agindu zuen Hamasen kontra. «Hamas munduko lurrazaletik desagerrarazteko», israeldar segurtasun iturriek segurtatu zuten «lurrazala berdindu» behar zutela. Israelek munduko armada ahaltsuenetako bat du, 2.200 tanke baino gehiagoz osatua eta 169.500 militar aktiborekin, eta urteko 3.800 milioi dolarreko AEBren babesaz. Hamasek indar militar nabarmen txikiagoa du, ekipamenduz zein pertsona kopuruz. 

Indar militar israeldarrek kontraeraso militar zabal bati ekin zion Hamasen erasoen ondoren, airez Gazako eraikinen kontra joz eta batzuk erabat suntsituz, tartean zirela osasun zentroak, OMEk jakinarazi zuenez. Gazako hamar milaka herritarrek beren etxeetatik ihes egin zuten. Israeldar agintariek 2006tik kazetariak Gazan sartzeko debekua ezarri zuten, urriaren 7tik guztiz eraginkorra izan zen kazetarientzat Zerrenda horretan sartzeko baimena. Palestinar kazetariak geratu ziren berri-emaile bakar; are, Israelek kazetariak jarri zituen jo-puntuan, Israel barnean zentsura estu bat ezartzeaz gain.

## Erasoa Israelek aurreikusia 
*The New York Times* egunkariaren arabera, Israelgo inteligentziak bazekien urtebete lehenago Hamas erasoak prestatzen ari zena eta haien plana zein zen, elkarrizketek, mezu elektronikoek eta dokumentuek agerian utzi zutenez.  

40 orrialde inguruko dokumentu batek, israeldarrek eskuratu eta Israelgo agintariek kodean “Jerikoko Pareta” izendatuak, puntuz puntu azaltzen zituen urriaren 7an geroago jazoko zen eraso hilgarria. Dokumentuak ez zuen erasorako data bat zehazten, baina eraso metodiko baten berri azaltzen zuen, mugako 60 puntutan Israelen kontrolpeko lurraldera sartuz,  Gazako Zerrenda inguruko gotorlekuak azpiratuko zituena, baita Israelgo hiriak mendean hartu eta base militar erabakigarrietara sartu ere. Urriaren 7an, dokumentu horretan adierazitakoa Hamasek zehaztasun handiz bete zuen. 

## Erasoen kudeaketari buruzko israeldarren iritzia 
Behatzaile batzuek gertaera horiek hirugarren intifada palestinar baten hasiera direla aipatu zuten. Urriaren 20an argitaratu inkesta baten arabera, israeldarren % 80k uste zuten Netanyahu lehen ministroak bere gain hartu behar zuela erantzukizun publikoa urriaren 7ko defentsa akatsengatik.  

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wikiproiektu:2023ko Israel-Palestina gerra/Gerrako gaiak egiteke

## Kanpo estekak 
* Hamaika Telebistaren minutu bateko laburpena, 2023ko urriaren 7ko erasoen urteurrenean