open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Long Kiss Goodnight

***The Long Kiss Goodnight*** (euskaraz *Gauerdiko Musu Luzea*), 1996ko Renny Harlin finlandiarrak zuzendutako espioitza thriller film bat da. Geena Davis, Samuel L. Jackson, Patrick Malahide, Craig Bierko, Brian Cox, Tom Amandes eta David Morse aktoreek antzeztu zuten. 

## Argumentua 
AEB, Pennsylvania, Honesdale udalerria, Samantha Caine (Geena Davis) izaera goxoko irakasleak amnesia du, hortaz, bere iraganaren berri jakiteko asmoz Mitch Henessey (Samuel L. Jackson) ikertzailea kontratatuko du. Azken honen ikerketaren emaitzak Samanthari sekulako ezustekoa ekarriko dio.

## Aktoreak 
* Geena Davis: Charlene Elizabeth "Charly" Baltimore agentea / Samantha Caine
* Samuel L. Jackson: Mitch Henessey
* Patrick Malahide: Leland Perkins, CIAko zuzendari laguntzailea
* Craig Bierko: Timothy
* Brian Cox: Nathan Waldman doktorea
* David Morse: Luke Daedalus
* Joseph McKenna: Jack Begibakar
* G. D. Spradlin: Presidentea
* Tom Amandes: Hal
* Yvonne Zima: Caitlin Caine
* Edwin Hodge: Todd Henessey
* Sharon Washington: Fran Henessey
* Melina Kanakaredes: Trin
* Alan North: Earl
* Gladys O'Connor: Alice Waldman, Nathanen arreba
* Gerry Bamman: Agentea
* Robert Thomas: Kalekantoiko agentea
* Shawn Doyle: Donlevy detektibea
* Rex Linn: Ohean atzemandako gizona
* Larry King: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ela (argipena)

**Ela** edo **ELA** izenak hainbat adiera du:

Ela:

* **Ela erregea**, Israelgoa, Biblian aipatua.
* **Ela (harana)** edo **Terebinto harana** non Bibliako David eta Goliaten arteko borroka izan zen. Honi erreferentzia egiten dio film honek:
** ***In the Valley of Elah***, 2007koa.

ELA siglak:

* **ELA** siglekin ezaguna da gazteleraz **alboko esklerosi amiotrofikoa**; gaixotasun bat.
* **Puerto Ricoko Estatu Libre Elkartuaren** estatusa, gazteleraz, **ELA** da (*Estado Libre Asociado*).
* **Eusko Langileen Alkartasuna (ELA** sindikatua), eta honek izan zuen eszisioa:
****ELA (a)**.
Barry John

**Barry John** (Cefneithin, 1945eko urtarrilaren 6a – Cardiff, 2024ko otsailaren 4a) galestar errugbilaria izan zen, zabaltzaile postuan aritzen zena. Cefneithin RFC, Llanelli RFC eta Cardiff RFC taldeetan eta Galesko errugbi selekzioan jokatu zuen 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970eko hamarkadaren hasieran, artean errugbia amateurra zela. Galesen inoiz izan den errugbilari hoberenetakotzat daukate adituek.

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* 25 partida, 1966-1972 bitartean.
* 90 tanto: 5 entsegu, 6 transformazio, 8 drop eta 13 zigor-kolpe.
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1969, 1970, 1971
** Slam Nagusia: 1971
** Triple Crown: 1969, 1971

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nan Goldin

'''Nancy 'Nan' Goldin'* (Washington DC, 1953ko irailaren 12a) argazkilari estatubatuarra da. LGBT gorputzak, intimitate-uneak, Hiesaren krisia eta opioideen epidemia aztertu izan dituzten erreportaia zuzenak egiten nabarmendu da bere lanean. New Yorken, Berlinen eta Parisen bizi eta lan egiten du.

## Argazkilaritza 
Haren lehen eraginak Andy Warholen lehen filmak, Federico Fellini, Jack Smith, *Vogue* aldizkaria, Guy Bourdin eta Helmut Newton izan ziren.

Goldinen lehen banakako ikuskizuna, 1973an Bostonen egina, hiriko gay eta transgenero komunitateen arteko bidaia fotografiko bat izan zen.  

## Aktibismoa 
2017an Goldinek jakinarazi zuen opioideen mendekotasunetik berreskuratzen ari zela, bereziki OxyContin botikatik. Harrezkero, aktibismora zuzendu zen, *Prescription Addiction Intervention Now* (P.A.I.N.) taldea sortuz, OxyContin ekoitzi eta neurririk gabe sustatu eta merkaturatu zuen Sackler familiaren aurka. Purdue Pharma konpainiaren bidez, 21. mendeko AEBetako opioideen epidemia eragin izana leporatzen zaie Sacklertarrei; eta aldi berean nola familia horrek arte-galeriei, museoei eta unibertsitateei egindako ekarpen filantropikoak izugarri ugariak diren, arte munduko erakunde  horietan ekintza ikusgarriak egiten nabarmendu da Nain Goldin.

2022an bere bizitza eta aktibismoari buruzko jarduna jaso zuen *All the Beauty and the Bloodshed'' dokumentalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gugu Mbatha-Raw

'''Gugulethu Sophia 'Gugu' Mbatha-Raw'* (Oxford, Ingalaterra, 1983) aktore ingelesa da. Londresko Arte Dramatikoaren Errege Akademian ikasi ondoren, telebista britainiarrean eta produkzio eszenikoetan hasi zen lanean. Doctor Who zientzia-fikziozko telesailean egin zuen debuta. 

Mbatha-Rawren karreran inportantea izan zen *Belle* (2013) draman egindako lana.

Telebistan, Apple TV+ko The Morning Show telesailean eta Disney+eko *Loki'' delakoan izan ditu rol protagonistak.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Batyrgaziev

**Albert Khanbulatovitx Batyrgaziev**, errusieraz Альберт Ханбулатович Батыргазиев,   (Babayurt, Dagestan, 1998ko ekainaren 23a), *Luma* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Luma* kategorian, ROC ordezkatuz; Duke Ragan estatubatuarraren (zilarrezko domina), Lázaro Álvarez kubatarraren eta Samuel Takyi ghanatarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
1998ko Getxoko Zirkuitua

**LIII. Getxoko Zirkuitua**, 1998ko uztailaren 31ean izan zen, eta goizeko 9etan abiatu ziren txirrindulariak. 12 bira eman zioten zirkuituari 188,4 km egiteko, guztira. Beti bezala, Txomintxuko aldapa igo zuten bira guztietan.

10 taldek parte hartu zuten hamar txirrindularirekin, 100 gizonezko pelotoia eginez. Guztira, lehen urteko profesionalak 30 izan ziren. Besteak beste, Óscar Freire, hirugarren sailkatu zena, Haimar Zubeldia, Txema del Olmo edota  Vladimir Karpets izan ziren bere lehen urtean. Lokosphinx taldearekin Iñaki Barrenetxeak parte hartu zuen, nahiz eta bere taldea Tonissteiner-Saxon izan. Ekitaldi honetan, Ricardo Otxoak parte hartu zuen. Istripua izan ostean, bere omenez egin da lasterketa hau. Bere anaiarekin batera izan zen lasterketa honetan.

## Taldeak 
* Euskaltel-Euskadi
* Banesto
* Estepona Brepak
* Vitalicio Seguros
* Festina
* Mutuelle de Sine et Mar
*Lokosphinx

## Sailkapen nagusia 
# Marcel Wüst (Festina Lotus) 4h 25min 17s.
# Jeremy Hunt (Banesto) d.b.
# Óscar Freire (Vitalicio Seguros) d.b.
#Manuel San Roma (Estepona Brepak) d.b.
#Igor Flores (Euskaltel-Euskadi) d.b.

## Taldekako sailkapena 
#Mutuelle de Sine et Mar 13h 15min 51s.
#Banesto d.b.
#Estepona Brepak d.b.

## Kanpo estekak
Roger Fry

**Roger Eliot Fry** (Londres, 1866ko abenduaren 16a - *ibidem*, 1934ko irailaren 9a) ingeles margolari eta arte-kritikaria izan zen.

Kuakero familia batean jaio zen. Cambridgeko Unibertsitatean ikasi ondoren, Frantziara eta Italiara joan zen artea ikastera, eta paisaien margolaritzan espezializatu zen. 1910ean Vanessa Bell eta Clive Bell ezagutu zituen eta Bloomsburyko taldean sartu zuten. 1911tik 1913ra Vanessaren maitalea izan zen.

Arte kritikaria izan zen eta Frantziako artea defendatu zuen. Mugimendu horretarako neoinpresionismo terminoa sortu zuen. Britainia Handiko arte modernoaz hitz egiten lehena izan zen eta margolanen ezaugarri formalak nabarmendu zituen.

Margolari gisa esperimentala izan zen, baina bere lanik onenak erretratu naturalistak izan ziren.

## Idazlanak 
* *Art and Commerce* (1926)
* *Art History as an Academic Study* (1933)
* *The Artist and Psycho-Analysis* (1924)
* *Arts of Painting and Sculpture* (1932)
* *Vision and Design* (1920)
* *Transformations* (1926)
* *Cézanne. A Study of His Development* (1927)
* *Henri Matisse* (1930)
* *Characteristics of French Art* (1932)
* *Reflections on British Painting* (1934)
* *Giovanni Bellini* (1899)
* *Duncan Grant* (1923)
* *Flemish Art* (1927)
* *Last Lectures* (1933)
* *A Sampler of Castille* (1923)
* *Twelve Original Woodcuts* (1921)
**Translations**:
* *Some poems of Mallarme* (1936)

## Iruditegia 

Roger Fry self-portrait.jpg|Autoerretratua (1928)
Goldsworthy Lowes Dickinson, 1893.jpg|Goldsworthy Lowes Dickinson (1893)
Edward Carpenter, 1894.jpg|*Edward Carpenter* (1894)
Fry, River with Poplars.jpg|*River with Poplars* (ca. 1912)
Roger Fry - Edith Sitwell.jpg|*Edith Sitwell, (1915)
Roger Fry - Virginia Woolf.jpg|*Virginia Woolf*, (1917)
Portrait of Edith Sitwell.jpg|*Edith Sitwell, (1918)
Roger Fry, 1930-1934.jpg|Roger Fry, (1930–1934)

## Kanpo estekak
Duke Ragan

**Duke Ragan**,  (Cincinnati, AEB, 1997ko irailaren 18a), *Luma* kategorian aritzen den boxeolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Luma* kategorian, AEB ordezkatuz; Albert Batyrgaziev errusiarraren (urrezko domina) atzetik eta Lázaro Álvarez kubatarraren eta Samuel Takyi ghanatarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ela (erregea)

**Ela** Israelgo laugarren erregea izan zen Biblitaren arabera. Hebreeraz אלה idazten da haren izena, transliteratua "'lh", eta hizkuntza batzuetan *Elah* idatzi ohi da. Bere historia Erregeen Lehen Liburuan dago jasota 16:8-11.

Baxa erregearen seme, labur gobernatu zuen Israelen 886 eta 885 urte bitartean. Zerbitzari zuen Zimri, guda-gurditeria erdiaren buruzagia, erregearen kontra oldartu zen, Ela hil eta bere errege-familia eta lagun guztiak hiltzeko agindu zuen.

## Erreferentziak
Ujumkinar zaldi

**Ujumkinar zaldia**, (Txinera sinplifikatua: *乌珠穆沁马* ; txinera tradizionala: *烏珠穆沁馬* ; pinyin : *Wū zhū mù qìn mǎ*),  Txinako bertako zaldi arraza edo mota bat da. 

Zaldi mota hau Mongoliar-txinar zaldi tipologiaren barnean kokatzen da.

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik zaldi arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen da. 

Arraza honetako zaldiek bere tipologiako gainontzeko arrazakoak baino konformazio handiagoa dute. Zela zalditzat eta behorrak esnetarako erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Titane (filma)

***Titane*** 2021eko Julia Ducournau frantziar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller filma da. Filmak Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
Esplikaziorik gabeko krimen batzuen ondoren, aita batek duela 10 urte desagertutako semea aurkituko du berriz.

## Aktoreak 
* Agathe Rousselle: Alexia/Adrien
* Vincent Lindon: Vincent
* Garance Marillier: Justine
* Laïs Salameh: Ryanne
* Myriem Akheddiou: Adrienen ama
* Bertrand Bonello: Alexiaren aita
* Dominique Frot: Emakume edadetua
* Adèle Guigue: Alexia gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samuel Takyi

**Samuel Takyi**,  (Akkra, Ghana, 2000ko abenduaren 23a), *Luma* kategorian aritzen den boxeolari ghanatarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Lázaro Álvarez kubatarrarekin partekatua) *Luma* kategorian, Ghanaren izenean, Albert Batyrgaziev errusiarraren (urrezko domina) eta Duke Ragan estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lázaro Álvarez

**Lázaro Jorge Álvarez Estrada**,  (Pinar del Rio, Kuba, 1991ko urtarrilaren 28a), *Luma* kategorian aritzen den boxeolari kubatarra da.

Hiru Udako Olinpiar Jokotan, dominak eskuratu zituen; Londres 2012an (Londres), brontzezkoa eskuratu zuen *Oilarra* kategorian; Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa,*Arina* kategorian, eta, Tokio 2020an (Tokio) brontzezkoa, *Luma* kategorian (Samuel Takyi ghanatarrarekin partekatuz), hiruretan boxeoan eta Kubaren izenean; Tokion, Albert Batyrgaziev errusiarraren (urrezko domina) eta Duke Ragan estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lavatorium

[thumb|300px|XIV. mendeko lavatorium, [Gloucestergo katedrala|Gloucestergo katedralean, Ingalaterran.]]
thumb|300px|Wenlock Prioratoaren lavatorium oktogonal baten erorkinak.
**Lavatorium** (latinetik eratorrritako hitza, *lavare* hitzatik, euskaraz 'garbitu') monasterioetan, batez ere Erdi Aroan, egoten zen leku amankomun bat zen; bertan, jan aurretik, monasterioraren erabiltzaile eta bisitariek eskuak garbitzen zituzten. Monasterioetatik kanpo, klaustro zuten katedraletan ere egoten ziren horrelako egiturak.

## Araua 
Kristauen orden monastiko guztietan jan aurretik eskuak garbitzeko agindua zegoen. Horretarako errefektorio ondoan lavatorium bat egokitzen zen. Ordenen arabera eskuak garbitzeko ohitura desberdinak izaten ziren; esaterako San Benediktoren erregela erabiltzen zen tokietan, abadeak gobidatzaileen eskuetan ura botatzen zuen, monasteriora ongi etorria emateko keinu tradizionalean.

## Egitura 
Ur garbia berunezko tutuen bitartez eramaten zen. Iturriak, aldiz, brontzezkoak izaten ziren. Monasterio gehienetan metalezko elementu horiek desagertu dira denborarekin. Espazio horretatik gertu armairu bat egoten zen, monjeen eskuohialak gordetzeko. Armairu horiei *aumbries* esaten zitzaien, latinetik eratorritako hitza hau ere, *armarium* hitzatik. Monje batzuek espazio hori garbia mantentzeko ardura zuten: garbitzen zuten, astero bi alditan eskuoihalak aldatzen zituzten, aiztoak zorrozteko harria zegoela ziurtatu behar zuten, hondarra... 

## Arkitektura 
Lavatoriumen arkitektura estiloen eta garaien arabera aldatzen joan zen. Hasieran klaustroan bertan kokatzen zen, horma baten kontra. Denborarekin eraikin txikiak egiten ziren, iturriekin eta erdiko sakongune batekin. Poliki-poliki espazio horien apainduak handitu eta aberastu ziren.

## Iruditegia 

Image:
Carved arcade in the Lavatorium - geograph.org.uk - 1226728.jpg|Kirkham Prioratoaren Lavatorium (XII.-XIII. mendekoa)
Thoronet Lavabo.JPG|Le Thoronet Abadia, XII. mendeko lavatorium.
Maulbronn Kloster Kreuzgang Brunnenhaus Innen Brunnen 2.jpg|Maulbronngo monasterioaren lavatoriuma.
Caen abbayeauxdames lavatorium est.JPG|Caengo Sainte-Trinité abadia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ryomei Tanaka

**Ryomei Tanaka**,  (Tajimi, Japonia, 1993ko urriaren 13a), *Euli* kategorian aritzen den boxeolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Saken Bibossinov kazakhstandarrarekin partekatua), *Euli* kategorian, Japoniaren izenean; Tokion, Galal Yafai britainiarraren (urrezko domina) eta Carlo Paalam filipinarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Keyshawn Davis

**Keyshawn Daniel Webster Davis**,  (Norfolk (Virginia), AEB, 1999ko otsailaren 28a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Arina* kategorian, AEB ordezkatuz; Andy Cruz kubatarraren (urrezko domina) atzetik eta Harry Garside australiarraren eta Hovhannes Bachkov armeniarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
La leyenda del beso

() Reveriano Soutullo eta Juan Verten bi aktoko zarzuela da, Enrique Reoyo, José Silva Aramburu eta Antonio Pasoren libretoa duena. Madrilgo Apolo antzokian estreinatu zuten 1924ko urtarrilaren 18an.

## Sinopsia 
Obrak Mario noblearen istorioa kontatzen du. Hark ezkongabeko agur bat ospatuko du jauregi zahar bateko lorategietan. Ijito tribu batek bere lurretan kanpatzeko baimena eskatuko dio, eta baietz erantzungo die. Ijitoetako batekin «liluratuta» geldituko da Mario, Amapolarekin, hain zuzen ere. Baina ez daki emakumeak madarikazio bat duela gainean: muxuaren kondaira.

## Erreferentziak
Hovhannes Batxkov

**Hovhannes Batxkov**, armenieraz Հովհաննես Բաչկով, (Gyumri, Armenia, 1992ko abenduaren 2a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari armeniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Harry Garside australiarrarekin partekatua) *Arina* kategorian, Armeniaren izenean; Andy Cruz kubatarraren (urrezko domina) eta Keyshawn Davis estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
El barberillo de Lavapiés

() Francisco Asenjo Barbieriren hiru aktoko zarzuela da, Luis Mariano de Larraren libretoa duena. Madrilgo Zarzuelako Antzokian estreinatu zuten 1874ko abenduaren 19an.

## Sinopsia 
El Pardo inguruan, oso jendetsua den San Eugenioren Erromeria ospatzen dute. Bertan dago Lamparilla, bere abenturengatik ezaguna den bizargina, Paloma bere gogoko jostunarekin topo egiteko asmotan.

## Erreferentziak
Doña Francisquita

() Amadeo Vivesen hiru aktoko zarzuela da, Federico Romero eta Guillermo Fernández-Shawren libretoa duena. Madrilgo Apolo antzokian estreinatu zuten 1923ko urriaren 17an. Lope de Vegaren *La discreta enamorada* antzezlanean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Eliza bat dituen plaza txiki batean Fernando eta bere lagun Cardona ezkontza batera gonbidaturik daude. Bertan Aurora "la Beltrana", Teatro de la Cruzeko tonadillera batekin eta bere lagun Irenerekin bat egiten dute. Fernandok Aurorarekiko pasio handi bat sentitzen du, berak beti mespretxu hotz batekin erantzuten duena. Hori guztia kontuan hartzen du Francisquitak, isilpean Fernandoz maitemindurik dago, baina ez daki nola bere maitasuna agertu.

## Erreferentziak
Pat McCormack (boxeolaria, 1995ean jaioa)

**Pat McCormack**,  (Sunderland, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1995eko ekainaren 8a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Welter* kategorian, Erresuma Batua ordezkatuz; Tokion, Roniel Iglesias kubatarraren (urrezko domina) atzetik eta Andrey Zamkovoi errusiarraren eta Aidan Walsh irlandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Luisa Fernanda

Federico Moreno Torrobaren hiru aktoko zarzuela da, Federico Romero eta Guillermo Fernández-Shawren libretoa duena. Madrilgo Calderón antzokian estreinatu zuten 1932ko martxoaren 26an.

## Sinopsia 
Madrilgo San Javier plazatxoan, Marianaren ostatuaren inguruan biratzen da bizitza. Luisa Fernanda, ostatuko maizter gazte ederra aspalditik Xabierrekin maiteminduta dago, bere burua bere senargaitzat duen militarrarekin. Baina hau gero eta gutxiago etortzen da bisitan, bereziki koronel mailara igo zutenetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roniel Iglesias

**Roniel Iglesias Sotolongo**,  (Pinar del Rio, Kuba, 1988ko abuztuaren 14a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari kubatarra da.

Hiru Udako Olinpiar Jokotan, dominak eskuratu zituen; Pekin 2008an (Pekin), brontzezkoa eskuratu zuen, *Welter-arina* kategorian; Londres 2012an (Londres), urrezkoa, *Welter-arina* kategorian, eta, Tokio 2020an (Tokio), urrezkoa,  *Welter* kategorian, Kubaren izenean; Tokion, Pat McCormack britainiararen, Andrey Zamkovoi errusiarraren eta Aidan Walsh irlandarraren aurretik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Terebinto (harana)

**Terebinto harana** (Elizen Arteko Bibliaren arabera) edo **Ela harana** (hebreeraz, *עמק האלה, Emek HaElah;* arabieraz *Wadi es-Sunt*) Israelen dagoen haran txiki bat da, Betleemnetik hogei bat kilometrora, Beit Shemesh-etik 20 bat minutura. Haranak han ugari eta emankor hazten diren terebinto edo ahuntzadarretatik hartzen du izena, hebraieraz *elah* esaten baitzaie. Harana itsas mailatik 300 metroko altueran dago, 7 kilometro luze da, ekialdeko aldean 500 metro zabal da, eta mendebaldean bi kilometro. 

Bibliaren arabera, Goliaten aurka borrokatu zen David toki honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Lola se va a los puertos (opera)

() Ángel Barriosen bi aktoko opera da, Rafael eta Guillermo Fernández-Shawren libretoa duena. 1951ko urriaren 19an Madrilgo Albéniz antzokian estreinatu zuten zarzuela moduan, eta, 1955eko abenduaren 17an, jada opera bilakatuta, Bartzelonako El Liceun. Machado anaien izen bereko antzezlanean oinarrituta dago.

## Pertsonaia eta antzezleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Lola se va a los puertos

***La Lola se va a los puertos*** izan daiteke:

****La Lola se va a los puertos (antzezlana)*** (1929), Machado anaien antzezlana.
****La Lola se va a los puertos (1947ko filma)***, Juan de Orduñaren filma.
****La Lola se va a los puertos (opera)***, Ángel Barriosen zarzuela eta, gero, opera.
****La Lola se va a los puertos (1993ko filma)***, Josefina Molinaren filma.
Aidan Walsh (boxeolaria)

**Aidan Walsh**,  (Belfast, Ipar Irlanda, 1997ko martxoaren 27a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari irlandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Andrey Zamkovoi errusiarrarekin partekatua) *Welter* kategorian, Irlandaren izenean; Tokion, Roniel Iglesias kubatarraren (urrezko domina) eta Pat McCormack britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Harry Garside

**Harrison "Harry" Garside**,  (Victoria, Australia, 1997ko uztailaren 22a), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Hovhannes Bachkov armeniarrarekin partekatua) *Arina* kategorian, Australiaren izenean; Andy Cruz kubatarraren (urrezko domina) eta Keyshawn Davis estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Andrei Zamkovoi

**Andrei Viktorovitx Zamkovoi**, 
errusieraz Андрей Викторович Замковой,  (Svobodny, Amur, Errusia, 1987ko uztailaren 4a), *Welter* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Londres 2012an (Londres), brontzezkoa eskuratu zuen, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, brontzezkoa (Aidan Walsh irlandarrarekin partekatua) *Welter* kategorian, ROCen izenean; Tokion, Roniel Iglesias kubatarraren (urrezko domina) eta Pat McCormack britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. Kontuan	izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek	ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
La Lola se va a los puertos (1993ko filma)

***La Lola se va a los puertos*** 1993ko Josefina Molina espainiar zinema zuzendariaren filma izan zen. Antonio eta Manuel Machadoren izen bereko antzezlanean oinarrituta, 1947ko filmaren *remake* bat izan zen.

## Sinopsia 
Cádiz, 1920ko hamarkadan Lola itsasontziz San Fernandotik Sanlúcar de Barramedara doa, D. Diego bere senargaiaren cortijora hain zuzen ere. Bertan José Luis, senargaiaren semea, ezagutuko du eta laster lagun min bilakatuko dira.

## Aktoreak 

* Rocío Jurado: Lola 
* Francisco Rabal: Don Diego
* José Sancho: Heredia
* Beatriz Santana
* Jesús Cisneros: José Luis
* Mary Begoña

## Kanpo estekak
Sant'Andrea eliza (Orvieto)

'''Sant'Andrea** **eliza''' Orvieton (Umbria, Italia zentrala) dagoen tenplu katolikoa da, hiriko Piazza della Repubblican kokatua. Eliza paleokristau zaharrago baten gainean eraikia, XII. mendekoa da eta nabarmentzen da alboan duen kanpandorre bereizgarria, dodekagonala baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Maria Pierangeli

**Anna Maria Pierangeli**, herrialde anglofonoetan **Pier Angeli** ezizenez ere ezaguna (Cagliari, 1932ko ekainaren 19a - Beverly Hills, Kalifornia, 1971ko irailaren 10a) italiar aktorea izan zen.

Zineman 1950ean debutatu zuen Vittorio De Sicarekin. Hurrengo urtean *Teresan* antzeztu zuen, bere lehen film estatubatuarra, eta Urrezko Globoa irabazi zuen. 1950eko hamarkadan MGM eta Warner Brosen filmetan agertu zen. eta 1960ko hamarkadan Europan eta Britainia Handian bizi eta lan egin zuen.

Marisa Pavan ahizpa bikia ere aktorea da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Laura del Sol

**Laura Escofet Arce** (Bartzelona, ), **Laura del Sol** izen artistikoz ezaguna, kataluniar aktore eta dantzaria da, nagusiki *Carmen* filmean protaganista antzezteagatik ezaguna.

Gaztetik Deustun bizi zen. Bilbon espainiar dantza eta flamenko ikasi ondoren, Madrila joan zen. Antoine Perset frantziar zuzendaria ezkondu ondoren, Parisen bizi da.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmanuel Frémiet

**Emmanuel Frémiet** (Paris, 1824ko abenduaren 6a - *ibidem*, 1910eko irailaren 10a) frantziar eskultorea izan zen.

Sophie Frémiet margolari frantsesaren iloba eta ikaslea izan zen. Sophieren senar François Ruderekin ere ikasi zuen. Batez ere animalien eskulturan aritu zen. Pertsonaia napoleonikoen eskulturak ere egin zituen.

Bere bi eskultura ospetsuenak Joana Arc-ekoarena Parisen eta Ferdinand de Lessepsena Suezen  dira.

## Iruditegia 

Paris 75001 Place des Pyramides Jeanne d'Arc equestre by Frémiet S1.jpg|thumb|left|185px|Joana Arc-ekoa, Paris
EmmanuelFremietGorilleEnlevantUneFemme.jpg|Gorila emakume bat bahitzen
Le grand singe.jpg|Orangutana Borneoko basati bat itotzen (1895)
Du Guesclin Dinan.jpg|*Bertrand du Guesclin* Dinanen
Fremiet-pan.png|Pan eta hartz-kumeak
Fremiet Elephant.jpg|*Elefante gaztea tranpan* Musée d'Orsay, Paris
File:Dénicheur.JPG|*Hartz-ehiztaria*, Jardin des Plantes, Paris
StatueEquestreNapoleonLaffrey.jpg|Napoleonen zaldizko estatua Laffreyn
Cheval de Fremiet ENVT.png|*Montfaucongo zaldia* (1852) Tolosa Okzitania
Lodewijk I van Orléans.jpg|*Luis I.a Orléanskoa* (1869), Pierrefondsko gaztelua.
Statue Jeanne Arc place Pyramides Paris 15.jpg|*Joan Arc-ekoaren estatua* (1874), Paris
LHommeDeLâgeDePierre-EmmanuelFrémiet-1875.jpg|*Harrizko adineko gizona* (1875), Paris
Statue of Saint Michael and the dragon (Spire of Mont Saint-Michel Abbey) PA00110460 (6).jpg|*San Migel eta herensugea* (1897), Mont-Saint-Michelen abadia.
Statue of de Lesseps.jpg|*Ferdinand de Lessepsen monumentua* (1899), Port Saïd.
MRN-1997-FPP-LE-MATIN-F-45077 P.jpg|*Auguste Raffeten monumentua* (desagertutako lana)
Carpeaux - Frémiet - Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde - Vue ouest.jpg|Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde
Carpeaux - Frémiet - Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde - Détail (partie Frémiet) - Tortues.jpg|Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde - Xehetasuna - Dortokak
Carpeaux - Frémiet - Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde - Détail (partie Frémiet) - Cheveaux - Signature sur le sabot.jpg|Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde - Xehetasuna - Zaldiak - Izurdea. Sinadura apoan

## Kanpo estekak
Giltzurrun-azal

**Giltzurrun-azala** edo **giltzurrun-kortexa** giltzurruneko lobulu bakoitzean (papila kanporatzen den gunean izan ezik) giltzurrunaren muina edo Malpighiren piramideak inguratzen dituen parenkima da. Hiru eremu bereizten dira: kapsularen azpian dagoen azal kortikala, haren gainean eta Ferreinen piramideen artean dagoen labirintoa, eta Malpighiren piramideen artean dauden Bertinen zutabeak. Odol-hodiak eta hodi kolektore kortikalak ere baditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrun-piramide

**Giltzurrun-piramidea** edo **Malpighiren piramidea** giltzurrunaren muina osatzen duten egitura konikoetako bakoitza da. Piramide bakoitzaren oinalde zabala giltzurrun-azalean ezartzen da, eta erpina (giltzurrun-papila) barrurantz bideratzen da. Henleren lakioen goranzko eta beheranzko adarrek, tubulu biltzaileek eta odol-hodi ugariz jositako ehun interstizialak osatzen dituzte piramideak. Piramideek, marratuak dirudite, nefronen segmentu paralelo zuzenez osatuta daudelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Art Metrano

**Arthur Metrano**, ezagunagoa **Art Metrano** izenez, (New York, 1936ko irailaren 22a - Aventura, 2021eko irailaren 8a) estatubatuar aktorea izan zen. *Police Academy 2* eta *Police Academy 3* filmetan Mauser izeneko teniente, kapitain eta komandantearen rola antzezteagatik ezaguna zen.

## Filmografia 
* *Rocket Attack U.S.A.* (1961) - Kamioi gidaria
* ''They Shoot Horses, Don't They?* (1969) - Max 
* *Norma* (1970) - Banatzailea
* *Bonanza* (1970) - Leroy Gaskell
* *They Only Kill Their Masters* (1972) - Malcolm
* *The Heartbreak Kid* (1972) - Entretenitzailea
* *Slaughter's Big Rip-Off* (1973) - Mario Burtoli
* *The All-American Boy* (1973) - Jay David Swooze
* *The Treasure of Jamaica Reef* (1974) - Zerbitzaria
* *Dirty O'Neil* (1974) - Lassiter
* *The Strongest Man in the World* (1975) - Koloredun telebistako gizona
* *Linda Lovelace for President* (1975) - Xekea
* *Kolchak: The Night Stalker* (1975) - Henry "Studs" Spake
* *Brinks: The Great Robbery* (1976) - Julius Mareno
* *Starsky & Hutch* (1976, telesaila) - Amboy
* *Warhead* (1977) - Mario
* *Matilda* (1978) - Gordon Baum
* *The Incredible Hulk* (1978) - Charlie 
* *Seven* (1979) - Kincella
* *How to Beat the High Co$t of Living* (1980) - Gasolindegiko zerbitzaria
* *Cheaper to Keep Her* (1981) - Tony Turino
* *Going Ape!* (1981) - Joey
* *History of the World, Part I* (1981) - Leonardo DaVinci (Erromatar Inperioa)
* *Breathless* (1983) - Birnbaum
* *Teachers* (1984) - Troy
* *Tiger - Frühling in Wien* (1984) - Tiger
* *The A-Team* (1985, telesaila) - Nick Gretsch
* *Malibu Express* (1985) - Matthew
* *Police Academy 2: Their First Assignment* (1985) - Mauser tenientea
* *Police Academy 3: Back in Training* (1986) - Mauser kapitaina
* *The Last Precinct* (1986, telesaila) - Mumbo Bob Volcanus
* *Beverly Hills Bodysnatchers* (1989) - Vic
* *Gummibärchen küßt man nicht* (1989) - Agent 712
* *Hunter* (1991) - Bert Nadell
* *Toys* (1992) - Idazmahaiko zaindaria
* *Murder in Mind* (1997) - Epailea
* *How Stella Got Her Groove Back* (1998) - Steinberg doktorea
* *Good Advice'' (2001) - Etxegabea 

## Kanpo estekak
Errefektorio

[thumb|250px|[Tomarreko Kristoren Ordenaren komentuaren errefektorioa.]]
**Errefektorio** (latinetik eratorritako hitza, *refectus* hitzetik) edo Jan-areto ere, komentu eta monasterioetan elkarrekin jateko den leku amankomun bat da; bertan, monjeek eta mojek haien askariak egiten dituzte. Normalean, elizaren beste aldean egoten da eta laukizuzen itxura du.

## Antolaketa 
Normalean mahaiak hormen paraleloan jartzen dira. Monjeak haien kategoriaren edo antzinakotasunaren arabera kokatzen dira, abadearena alde batean guztia buru izanez. Ordenen arabera, askotan askariak isiltasunean egiten dira. Ohikoa da, jaten den bitartean, monje batek *Biblia*ren pasarteak irakurtzea; horretarako pulpitu edo egokitutako espazioa egoten da. Haien ustez, horrela, gorputza elikatzen duten aldi berean espiritua ere indartzen da. Errefektorioan isilik sartzen dira eta eserik baino lehen otoitz egiten dute. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Monasterio de Santa María de Huerta - Refectorio.jpg|Santa María de Huerta abadiaren errefektorioa.
Fitxategi:Monasterio de Rueda - P7214280.jpg|*Biblia* irakurtzeko pulpitu, Ruedako monasterioan.
Fitxategi:Maulbronn Kloster Herrenrefektorium Innen.jpg|Maulbronngo monasterioaren errefektorio gotikoa.
Fitxategi:Catedral de Pamplona (32027698587).jpg|Iruñeko katedraleko errefektorio gotikoa
Fitxategi:Pier Leone Ghezzi - Trois moines.jpg|Monjeak errefertorioan jaten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrun-kaliza

**Giltzurrun-kaliza** giltzurrunean dagoen kanpai-formako egitura tubularra da, gernubideen aurreneko zatia osatzen duena. Kaliza txiki bakoitza giltzurrun-piramide baten papilari lotzen zaio bere kanpoko aldean, eta, barrualdetik, berriz, kaliza handi bati. Kaliza txikiak (zazpi eta hamahiru bitartean) elkartuta, bi edo hiru kaliza handiak eratzen dira, eta azken horiek elkartuta, berriz, giltzurrun-pelbisa. Kalizetako hormetako taupada-markagailuko zeluletan sortzen den muskulu leunaren peristaltismoak, likidoa giltzurrun-pelbisera eta ureterrera bultzatzen du maskuriraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrun-pelbis

**Giltzurrun-pelbisa** edo **giltzurrun-azpila** giltzurrun-hiloan dagoen inbutu-formako egitura da, bi edo hiru kaliza handi elkartuta eratua. Giltzurruneko zabalgune horretan pilatzen eta iraizten da gernua, ureterrera eta maskurira joan aurretik. Onil itxura du eta onil baten moduan lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleksandr Khyzhniak

**Oleksandr Khyzhniak**, (Poltava, Ukraina, 1995eko abuztuaren 3a), *ertaina* kategorian aritzen den boxeolari ukrainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *ertaina* kategorian, Ukraina ordezkatuz; Tokion, Hebert Conceição brasildarraren (urrezko domina) atzetik eta Gleb Bakxi errusiarraren eta Eumir Marcial filipinarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 80 kg-tan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurrunaren muin

**Giltzurrunaren muina** edo **giltzurrunaren medula** Malpighiren piramideek osatzen duten geruza da, giltzurrunaren barrualdekoa. Bertan dago gernubideen zatirik handiena, baita Henleren lakioak eta hodi biltzaileak ere. Egitura horiek guztiek giltzurrun-azalean dauden glomeruluetan dute jarraipena. Giltzurrun-muina giltzurruneko zatirik barnekoena da, eta bertan sortzen da gernua. Milioika nefrona ditu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eumir Marcial

**Eumir Felix de los Santos Marcial**,  (Zamboanga, Filipinak, 1995eko urriaren 29a), *ertaina* kategorian aritzen den boxeolari filipinarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Gleb Bakxi errusiarrarekin partekatua) *ertaina* kategorian, Filipinen izenean; Tokion, Hebert Conceição brasildarraren (urrezko domina) eta Oleksandr Khyzhniak ukrainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Larrialdiko lurreratze

thumb|300px|JetBlue Flight 292 larrialdiko lurreratzea egiten Los Angeles International Airporten.
[thumb|250px|[2009ko urtarrilaren 16an, hegazkin batek Hudson ibaian ura hartu behar izan zuen, New Yorken.]]
**Larrialdiko lurreratzea** (**Ezinbesteko lurreratzea** ere esaten zaio) lurreratze-prozedura bat da, hegaldian bat-batean gertatutako arrazoiengatik egin behar dena eta haren segurtasuna arriskuan jartzen duena. Oro har, aurreikusi gabeko aerodromo edo lursail batean egiten da, eta, batzuetan ez dira hargune-prozedura arruntak betetzen.

## Kausak 
Larrialdiko lurreratzea eragin dezaketen arrazoi ugari daude, eta lurreratze hori ezin konta ahala motatakoa izan daiteke, bai pista prestatuetan, bai prestatu gabeko lurretan. Meteorologiaren, aireontziaren eta tripulazioaren egoeraren arabera, ezin da beti larrialdiko lurreratze bat egin. Horrelakoetan, hobe da hegaldian dagoen aparatua lehenbailehen uztea, aukera hori eskuragarri baldin badago. Larrialdiko lurreratze baten arrakasta, neurri handi batean, pilotuak erabakiak hartzeko orduan duen trebetasunaren, aireontziaren eta haren ezaugarrien eta lurra hartzeko eremuaren araberakoa da.

## Lurreratze ospetsu batzuk 
* 2001eko abuztuaren 24an, [vuelo 236 de [Air Transateko 236 hegaldia konbustible gabe gelditu zen, Atlantiko Ozeanoaren gainean. Arazoa eskuineko motorraren ihesa izan zen. Hegazkina bere ibilbidea aldatu behar izan zuen, Lisboarako, Azore uhartetan lurra hartzeko; haraino planeatuz joan zen. Hildakorik ez ziren gertatu.  

* 2005eko irailaren 21ean JetBlue Airways konpainiaren 292 hegaldiak, lurreratze tren batean arazoak izan ondoren, Los Angelesko nazioarteko aireportuan larrialdiko lurreratze egin behar izan zuen. Hegaldia  Burbanketik New Yorkeko John F. Kennedy nazioarteko aireportura zihoan baina lurreratze trean era arraro batez gelditu zen, hegaldia mozteko beharrean utzi arte. Hegaldian zihoazten guztiak onik atera ziren.  

* 2005eko abenduaren 15ean Venezuelako Conviasa konpainiaren hegazkina larrialdiko lurreratzea Margarita uhartean egin behar izan zuen, lurreratze tren batean arazoak izan ondoren. Lurra hartu aurretik aireportuaren gainean bira batzuk eman behar izan zituen. John F. Kennedy nazioarteko aireportua
  
* 2009ko urtarrilaren 16an, hegazkin batek Hudson ibaian lurra hartu behar izan zuen, New Yorken. Kasu horretan lurreratze baino gehiago ureratze izan zen. Hori ez da oso normala izaten. Hegaldian zihoazten guztiak, 155 bidaiari eta tripulazioa, onik atera ziren. Pilotoek ohore-dominak jaso zituzten.

* 2020ko otsailaren 3an, Air Canadaren AC837 hegaldiak Madril-Barajas aireportutik aireratzean gurpil bat eta motor bat galdu zituen. Konbustible osoa erre arte lau ordu eman zituen aireportuaren inguruan bueltak ematen. Hegaldian zihoazten guztiak onik atera ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larrialdiko lurreratze baten simulazioa, drone batetik grabatuta EITBn.
* Larrialdiko lurreratzea errepide batean, Youtuben jasota.
1997ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria

**XXIX.** Nafarroako Foru Erkidegoko Saria Nafarroa Garaian jokatutako txirrindulari lasterketa izan zen. 1997ko apirilaren 5ean, larunbata, izan zen.

Lasterketako zirkuituari bi itzuli eman behar zioten, Lizarragako mendatea igoz. Lizarraga mendateko bigarren pasaeran, Mikel Zarrabeitia, David Etxebarria eta Bingen Fernández ihesi joan ziren. Abartzuzan, 20 segundoko aldea zuten 11 laguneko talde batekiko. 

Lizarrara ailegatzea lortu zuten, hala ere. Esprintean Davidek bere taldekidearen mesedetan esprinta bideratu zuen. Oso gutxigatik Mikelek Bingen Fernández garaitu zuen, azkenean.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1997ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria - *FirstCycling.com*
1997ko Udaberriko Klasikoa

**XLII. Udaberriko Klasikoa**, 1997ko apirilaren 13an, igandea, egin zen lasterketa da. Muniketa eta Autzaganeko mendateak hiru aldiz igo behar izan zituzten.

ONCE taldeak Euskal Herriko Itzuli ona burutu ostean, garaipena lortu nahi zuen lasterketa honetan ere. Taktika, liderrak ez ezik beste taldekideak garaipenera eramatea zen. Zergatia, Jalabert eta Zulle Itzulian lagundu zutenei garaipen bat ematea zen. Horrela, irteeratik lanean egon zen taldea eta Muniketako azkenengo igoeran Jalabertek ihesi egin zuen. Gero, Mikel Zarrabetiak ihesi egin zuen baita ere eta Jalabertek itxaron egin zion Autzaganeko igoeran. Zornotzako helmugara biak batera iritsi ziren eta Zarrabeitiak irabazi zuen.

## Sailkapena 
# Mikel Zarrabeitia (ONCE)
# Laurent Jalabert (ONCE) d.b.
# Stéphane Heulot.

## Kanpo estekak
Klangforum Wien

**Klangforum Wien** () Austriako ganbera orkestra ospetsua da. Haien egoitza Vienan dago, Konzerthaus aretoan. Haien espezialitate nagusia musika klasiko garaikidea da eta espezialitate horretan Austriako talde aintzindaria da.

## Historia 
Beat Furrer musikagileak 1985ean sortu zuen. Taldeak ez du zuzendari ofizialik eta zuzendariarik gabe elkarrekin jotzen duten musikari bakarlari talde baten gisa aurkezten dira. Azken urtetan, dena dela, Sylvain Cambreling zuzendari frantziarrak zuzendari gonbidatu gisa lan egin du orkestrarekin. Taldeak Grazeko Musika eta Arte Eszenikoen Unibertsitatean Musika Garaikidearen Interpretazio Praktikaren Katedra koordinatzen du. Kairos Music zigiluarekin grabatzen dute. 

## Errepertorioa 
Tradizionalki egungo musikagile alemaniarren eta austriarren lanak interpretatu dituzte, besteak beste, Helmut Lachenmann, Wolfgang Rihm, Friedrich Cerha eta Hans Zender.

## Emanaldiak 
Orkestrak Konzerthausen badu bere urteroko zikloa. Hortik aparte Europako musika-jaialdi ospetsuetan hartzen du parte: Wien Modern, Wiener Festwochen, Donaueschingen jaialdia, e.a. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Orkestraren webgune ofiziala.
Giltzurrun-papila

**Giltzurrun-papila** giltzurrun-piramidearen punta edo erpin biribildua da, gernua kalizara isurtzen den lekua. Papilak 15-20 zulo txiki dauzka, eta hainbat nefronatatik gernua jasotzen duten hodi biltzaileen amaierari dagokio zulo bakoitza. Giltzurrunari eragiten dioten toxina kimikoetako batzuk, nefrotoxinak deituak, giltzurrun-papilak kaltetzen dituzte. Kalte horrek heriotza zelularra eragin dezake, giltzurrun-papila nekrosia eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hebert Conceição

**Hebert William Carvalho da Conceição Sousa**,  (Salvador da Bahia, Brasil, 1998ko otsailaren 28a), *Ertaina* kategorian aritzen den boxeolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Ertaina* kategorian, Brasil ordezkatuz; Tokion,  Oleksandr Khyzhniak ukrainiarraren (zilarrezko domina), Gleb Bakxi errusiarraren eta Eumir Marcial filipinarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Henleren lakio

**Henleren lakioa** giltzurrun-tubuluko nefronaren zatia da, urkila-formakoa, hodixka bihurgunetsu proximalaren eta distalaren artean dagoena. Gernuaren kontzentrazioan eta diluzioan parte hartzea da haren funtzioa. Friedrich Gustav Jakob Henle alemaniar doktoreak aurkitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arlen López

**Arlen López Cardona**,  (Guantanamo, Kuba, 1993ko otsailaren 21a), *Erdiastuna* kategorian aritzen den boxeolari kubatarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Erdiastuna* kategorian, Kuba ordezkatuz; Tokion,  Benjamin Whittaker britainiarraren (zilarrezko domina), Imam Khataiev errusiarraren eta Loren Alfonso azerbaijandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alejandra Bueno

**Alejandra Bueno** (Gasteiz, 1987) artista bisuala, ikertzailea eta kultura-kudeatzailea da.

## Biografia 
Arte Eder gradua gauzatu zuen Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko kanpusean eta Ikusizko Arteei eta Multimediari buruzko masterra egin zuen ondoren Valentziako Unibertsitate Poiteknikoan. Gainera, artean doktoratua da unibertsitate berean, *Experiencias artísticas en el espacio público* izenburua duen tesiarekin.

Bere ibilbide artistikoan zehar, nazioarteko arte erakusketa eta jaialdi ugaritan parte hartu du eta, gaur egun, bideo, argazki eta performance irakaslea da Ekuadorreko Arteen Unibertsitatean. Halaber, esperientzia handia du ikus-entzunezko ekoizpenean eta arte eta teknologia bidezko hezkuntza didaktikoan.

Bere proiektuen baitan, gizartearen eta genero-ikasketen alde eratutako ekimenak nabarmentzen dira, besteak beste. Horrela, artea eraldaketa sozialerako tresna gisa erabiltzea da Alejandra Buenoren xedea.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Alejandra Bueno, “Manual para mujeres subversivas”.jpg|Alejandra Bueno, *Manual para mujeres subversivas*, 2021
Fitxategi:Alejandra Bueno, “Humo” - Manual para mujeres subversivas.jpg|Alejandra Bueno, *Manual para mujeres subversivas*, 2021
Fitxategi:Alejandra Bueno, “Cuerpxs“.png|Alejandra Bueno, “Cuerpxs“, 2012
Fitxategi:Alejandra Bueno, “I stay I remain“.png|Alejandra Bueno, “I stay I remain“, 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alejandra Buenoren webgunea
* Alejandra Bueno OKELA espazioaren *Artisten Meeting Pointa* sarean
* *Fem Tour Truck* jaialdiaren webgunea
Yushuar zaldi

**Yushuar zaldia** (txinera sinplifikatua : *玉树马* ; txinera tradizionala : *玉樹馬* ; pinyin : *Yùshùmǎ*),  Tibeteko bertako zaldi arraza bat da, bere zabalpen eremua Yushu Tibetar Prefektura autonomoa izanik. Administratiboki Txinako Qinghai probintzian kokatuta. 

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
1997ko Errioxako Itzulia

**1997ko Errioxako Itzulia**, txirrindularitza lasterketa honen 37 edizioa izan zen.

Lasterketak, taldekako erlojupeko bat izan zuen, eta bertan, Euskaltel-Euskadi taldeak irabazi zuen. Banesto taldea itzuli oso ona burutu zuen eta Jose Maria Jimenez, azken irabazleak, etapa bat irabazi zuen. Beste etapa bat, bere taldekidea, Santiago Blancok irabazi zuen.

Beste sailkapenetan, Serguei Smetanine (mendia), Luis Perez (erregulartasuna), Vladimir Milhosevic (tarteko helmugak), Peter Verbeken (esprint bereziak), Euskaltel-Euskadi (taldeka) gailendu ziren.

## Sailkapen nagusia 
# Jose Maria Jimenez (Banesto)
# Santiago Blanco (Banesto)
# Marcos Serrano (Kelme)

## Kanpo estekak
Big band

[thumb|300px|[Benny Goodmanen big band, 1943an, Peggy Lee abeslariarekin.]]
thumb|250px|Ohiko big band baten diagrama.
[thumb|250px|[Count Basie eta bere Big Band, Ethel Waters abeslariarekin, 1943an.]]
**Big band** () musikan elkarrekin jotzen duen jazz musikari talde handi bat da. Testuinguru horietan jazz orkestraren sinonimo gisa har daiteke. Txikienak hamabost musikari inguru dituzte baina 30 partaideekin osatutakoak ere izan dira.

## Historia 
Hasiera batean fenomeno estatubatuarra izan zen baina laster mundu osoan zabaldu zen. Big band taldeak 1920ko hamarkada amaieran agertu ziren, nahiz eta haien "urrezko aroa" 1935 eta 1950 arteko aldia izan. Hasieran talde txikiak sortu ziren, trompeta bat, tronboia, klarinetea, tuba edo baxua, banjo edo pianoa eta bateria, jotzen zuten. Tresna bakoitzak taldean zeregin berezia izaten zuen, eta melodia alde batera utzita, piezak maiz inprobisatuak ziren. Sekuentzializazio ikuspegi hau swing musika banda handietan sartu zen baina, talde txikien ordez, swing musika hiru edo lau trompetek, hiru edo lau trombonista, bost saxofonista izan ohi zituzten klarinetetan, pianoan, baxu-jole baten ordez, tuba-joleak, gitarra-joleak eta bateria jotzaileak. Horrela, talde txikietatik talde handietara pasa zen jazz musika hori.

Big bandak jazzarekin lotzen dugu baina laster, moden arabera, beste generoetara ireki ziren: Blues, Swing, Bebop, Free Jazz, Cool Jazz eta mota askotako fusioak. Bigarren Mundu Gerra aurreko mendebaldeko gizartea dantza mota berriak ezagutzeko prest zegoen eta orkestra hauen arrakasta itzela izan zen. Adibidez, 1935ean, Los Ángelesen Benny Goodmanek bere taldearekin izugarrizko arrakasta izan zuen.

Gaur egun ere badira horrelako taldeak, batzuk nostalgikoak baina baita ere berritzaileak eta garaikideak. Euskal Herrian ere badira horrelako taldeak, esaterako Gasteiz Big Band ezaguna.

## Talde ospetsuenak 
Swing urteetako big band taldeak horrela sailkatzen dira:

* Swing bandak edo hot bandak: bakarlarien alderdi erritmikoa eta inprobisazioa azpimarratzen dute, hala nola Count Basie eta Duke Ellingtonenak

* Banda goxoak, aurrekoaren ezaugarri bereziak murrizten dituztenak. Ospetsuak izan ziren Benny Goodman, Glenn Miller, Freddy Martin eta Guy Lombardoren orkestrak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Big band ospetsuenak Youtuben.
1997ko Meatze Haranetako Itzulia

**1997ko Meatze Haranetako Itzulia** itzuli honen azken ekitaldia izan zen.

Lehenengo etapa, Casa del Puertoko mendatean bukatu zen eta Ramontxu Gonzalez Arrieta bigarren bukatu zuen Coque Uria garailearen atzetik. Bigarren etapa Gradon bukatu zen eta David Etxebarriak bigarren egin zuen Marino Alonsoren atzetik. Hirugarren etapa, Pola de Lena eta Gijon artean jokatu zen. Bertan, David Etxebarriak eta Laurent Jalabert ihesi atera ziren eta liderraren taldeak lan egin behar izan zuen. Momentu batzuetan, Davidek lidertza eskuratu zuen, baina helmugan ez zuten hainbeste denbora lortu eta etapako garaipenarekin bakarrik geratu zen.

Azken etapan, Igor Gonzalez de Galdeano eta Kiko García ihesi joan ziren eta beraien artean jokatu zuten garaipena esprint estu batean. Garailea Igor izan zen.

## Sailkapen nagusia 
# Coque Uria
# David Cañada
# Marino Alonso
# Cesar Solaun
# Roberto Laiseka

## Kanpo estekak