Commodore 64

**Commodore 64** edo **C64**, 1982ko urtarrilean Commodore International enpresak aurkeztutako 8 biteko ordenagailu pertsonala da (Las Vegaseko Consumer Electronics Show azokan erakutsi zen lehen aldiz). Guinness World Records delakoan garai guztietako mahai gaineko ordenagailurik salduena bezala agertu da, 12,5 eta 17 milioi ale inguru salduta. Produkzioa 1982ko hasieran hasi zen, eta abuztuan merkaturatu zen 595 dolarreko prezioan. Aurretik VIC-20 eta Commodore PET zituela, izeneko 64 zenbaki hori hartu zuen bere 64 kilobyte-eko (65.536 byte) RAM memoria zuelako. Kolore anitzeko sprite-etarako euskarriarekin eta soinua sortzeko txip pertsonalizatu batekin, hain hardware pertsonalizatua ez zuten sistemekin alderatuta C64ak goi mailako bisualak eta audioak sortzeko gauza zen.

C64a nagusi izan zen gama baxuko ordenagailuen merkatuan (Erresuma Batuan, Frantzian eta Japonian izan ezik, Japonian sei hilabete inguru baino ez baitzuen iraun) 1980ko hamarkadako azken urte gehienetan. 1983-1986 bitartean, C64ak AEBetako merkatuaren %30 eta %40 arteko kuota izan zuen, eta urtean bi milioi unitate saltzen zituen, IBM PC konpatibleak, Apple II eta Atari 8 biteko ordenagailuak salduz. Sam Tramielek, geroago Atariko presidente eta Commodoreren sortzailearen semeak, 1989ko elkarrizketa batean esan zuen: "Commodoren egon nintzenean hilean 400.000 C64 eraikitzen ibili ginen pare bat urtez". Erresuma Batuko merkatuan, C64ak BBC Micro, ZX Spectrum eta, geroago, Amstrad CPC 464ren lehiari aurre egin behar izan zion, baina C64a oraindik Erresuma Batuko bigarren ordenagailu ezagunena izan zen ZX Spectrum ondoren. Commodore 64k ez zuen inolako oihartzunik lortu Japonian, bertako merkatuan japoniar ordenagailuak nagusi baitziren, hala nola NEC PC-8801, Sharp X1, Fujitsu FM-7 eta MSX. Frantzian ere ez zuen oihartzn berezirik lortu bertan baitzeuden ZX Spectrum, Thomson MO5 eta TO7, eta Amstrad CPC 464.

Commodore 64ren arrakastaren zati bat txikizkako denda arruntetan saltzea izan zen, elektronika edo informatikako denda espezializatuetan baino. Commodorek pieza asko bere kabuz sortu zituen kostuak murriztearren, MOS Teknologiazko zirkuitu integratu pertsonalizatuko batzuk barne. Estatu Batuetan, Ford T modeloko automobilarekin konparatu dute, klase ertaineko etxeetara teknologia berri bat eramateko egin zuen ahaleginagatik, masa-ekoizpen sortzaile eta eskuragarriaren bidez. Gutxi gorabehera, software komertzialeko 10.000 titulu egin dira Commodore 64rako, garapen-tresnak, bulego-produktibitatearen aplikazioak eta bideo-jokoak barne. Gaur egun C64 emulatzaileek programa hauek exekutatzeko aukera ematen diote ordenagailu moderno bat duen edonori, edo bideo-joko kontsola bateragarri bat duenari. 2011n, merkatutik atera eta 17 urtera, ikerketek erakutsi zuten marka eredugarri horren aitortza oraindik %87an zegoela.

## Historia 
thumb|Commodore 64 pistean agertzen den pantaila

1981eko urtarrilean, MOS Technology, Inc.-ek, Commodoreren zirkuitu integratuen diseinuko filialak, proiektu bat hasi zuen hurrengo belaunaldiko bideo-joko kontsola baterako txip grafikoak eta audio-txipak diseinatzeko. Txipak diseinatzeko lanak, 1981eko azaroan amaitu zituzten: MOS Technology VIC-II (Video Integrated Circuit for graphics) eta MOS Technology SID (Sound Interface Device for audio) izenekoak. Orduan, Commodorek txip berriak erabiliko zituen joko-kontsolaren proiektu bat hasi zuen —Ultimax edo MAX Machine izenekoa, Commodore Japoniako Yash Terakurak egina. Proiektu hori, azkenean, bertan behera geratu zen Japoniako merkaturako makina gutxi batzuk fabrikatu ondoren. Aldi berean, Robert "Bob" Russell (sistema-programatzailea eta arkitektoa VIC-20an) eta Robert "Bob" Yannes (SIDeko ingeniaria) kritikoak izan ziren Commodoreko egungo produktu-lerroarekin, negozio-erabiltzaileei zuzendutako Commodore PET lerroaren jarraipena zena. Al Charpentier (VIC-II-ko ingeniaria) eta Charles Winterbleren (MOS Technologyko kudeatzailea) laguntzarekin, Jack Tramiel Commodoreko zuzendari nagusiari VIC-20aren kostu baxuko linea bat proposatu zioten. Tramielek agindu zuen makinak 64 KB-eko ausazko atzipeneko memoria (RAM) izan behar zuela. Garai hartan  ausazko atzipeneko eta 64 Kbit-eko memoria dinamikoko (DRAM) txipek 100 dolar baino gehiago balio bazuten ere (202ko 292,36 dolarren baliokidea), bazekien 64K DRAM prezioak jaisten ari zirela eta maila onargarri batera jaitsiko zirela ekoizpen osoa lortu aurretik. Taldeak ordenagailua azkar diseinatu ahal izan zuen, beste etxe-informatika enpresa gehienek ez bezala, Commodorek bere fab erdieroalea zuelako proba-txipak ekoizteko; fab-a gaitasun osoan exekutatzen ez zenez, garapen-kostuak lehendik zeuden gainkostu korporatiboen parte ziren. Txipak azarorako amaituta zeuden, ordurako Charpentierrek, Winterblek eta Tramielek ordenagailu berriarekin aurrera egitea erabakita baitzuten; azken honek urtarrileko lehen astebururako azken epea ezarri zuen, 1982ko Consumer Electronics Show (CES) azokarekin bat egiteko.

Produktuari VIC-40 kode izena eman zitzaion, VIC-20 ezagunaren ondorengo gisa. Eraiki zuten taldea Yash Terakura, Shiraz Shivji, Bob Russell, Bob Yannes eta David A. Ziembickik osatzen zuten. Diseinua, prototipoak eta lagin-software batzuk ikuskizunerako garaiz amaitu ziren, taldeak Esker Emate Egunean zein Gabonetako asteburuetan atsedenik gabe lan egin ondoren. Makinak VIC-20aren kasu bera erabili zuen, tamaina bereko plaka nagusia, eta Commodore BASIC 2.0 bera ROMean. BASIC erabiltzailearen interfazearen shell gisa ere erabili zen eta berehala eskuragarri egon zen abiaraztean READY galdetegian. Produktua aurkeztu behar zenean, VIC-40 produktuak C64 izena hartu zuen. 1982ko urtarrileko Consumer Electronics Show azokan debut ikusgarria egin zuen C64ak, David A. Ziembicki produkzio-ingeniariak gogoratu duenez: "Gure standean aho zabalik geratzen zen Atari enpresako jendea, esanez: 'Nola egin dezakezue hori 595 dolarren truke?'" Erantzuna integrazio bertikala izan zen; Commodorek MOS Technologyren erdieroaleak fabrikatzeko instalazioen jabetza zuela eta, C64 bakoitzak 135 dolarreko ekoizpen-kostu estimatua zuen (350 dolarren baliokidea 2022an).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Commodore 64 ordenagailuen kronologia 
* Commodore 64 ordenagailuaren historia 
* Commodore 64 ordenagailuaren historia, eskuliburuak eta argazkiak