open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José María de Hoyos y Vinent

'''José María de Hoyos y Vinent de la Torre O 'Neill''' noble, militar eta politikari espainiarra izan zen, Madrilgo alkatea 1930 eta 1931 bitartean. Hoyoseko III. markesaren, Vinenteko IV. markesaren eta Zornotzako III. markesaren, Manzanerako III. bizkondea eta Alfontso XIII.a Espainiako erregearen aitoren seme handia noblezia-tituluak izan zituen.

## Biografia 
1874ko maiatzaren 15ean jaio zen Madrilen, eta Isidoro de Hoyos y de la Torre Vienako Espainiako enbaxadorearen Vienan, eta Isabel de Vinent y O 'Neill, Maria Luisa erreginaren Dama Nobleen Ordenako damaren semea izan zen.

1902an ezkondu zen Isabel Sánchez de Hoces Puebla de los Infanteseko markesarekin, Espainiako handia, Maria Cristina eta Viktoria Eugenia erreginen dama.

Hamazazpi urterekin, Akademia Nagusi Militarrean sartu zen, eta, 1893an, Artilleria Akademian sartu zen. 1896an lehen tenientearen lanpostua lortu zuen, eta antzinatasunagatik koronel mailara igo zen 1931ko urtarrilean, urte horretako apirilean bere borondatez erretiratu zelarik.

1901etik Carlos Maria Borboikoaren edekana izan zen, Maria de las Mercedesen senarra, Asturiasko printzesa eta etorkizuneko Alfontso XIII .aren ahizpa nagusia.

Errege-komisarioa eta Espainiako Gurutze Gorriaren Batzarreko presidentea izan zen 1923tik 1931ra, baita senatari hautatua 1921ean eta Estatu kontseilaria 1930etik. 1927 eta 1930 bitartean Primo de Riveraren diktadurako Kontsultarako Batzar Nazionaleko kide izan zen. 1930eko otsailaren 10ean izendatu zuten Madrilgo alkate, eta urtebete inguru eman zuen karguan. Agintaritza ministro izendatu zuten Juan Bautista Aznarren kabinetean, Alfontsoko monarkiaren azken gobernuan, 1931ko otsailaren 18tik apirilaren 14ra bitartean. Memoria batzuk utzi zituen idatzita, "*Nire testigantza*" izenekoak, ministerioan izandako jardunari eta monarkia erori aurreko gertaerei eta Errepublikaren etorrerari buruzkoak.

1959ko apirilaren 1ean hil zen, Madrilen.

## Kanpo estekak
Phylloporus rhodoxanthus

***Phylloporus rhodoxanthus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da, normalean orridun *Boletus* gisa ezagutzen dena.Boletaceae familiako perretxiko espezie bat da. Bere izen arruntak dioen bezala, espezie honen bereizgarria bere orri horiak dira, ezohiko ezaugarria Boletaceae perretxikoarentzat.

Sinonimoak: *Agaricus rhodoxanthus*, *Paxillus flavidus*, *Paxillus solidus*, *Agaricus paradoxus*, *Clitocybe pelletieri*, *Flammula paradoxa*, *Paxillus paradoxus*, *Gomphidius rhodoxanthus*, *Agaricus difformis subsp. pelletieri*Paxillus pelletieri*, *Phylloporus paradoxus*, *Phylloporus rhodoxanthus*, *Paxillus rhodoxanthus*, *Naucoria paradoxa*, *Phylloporus rhodoxanthus subsp. europaeus*, *Phylloporus rhodoxanthus subsp. americanus*, *Xerocomus pelletieri*, *Xerocomus rhodoxanthus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Helduaroan 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran forma ganbila du, baina azkar lautu egiten da, eta erdiko eremuan pixka bat deprimituta ere egon daiteke. Kolore marroi ilun samarrekoa, batzuetan tonu gorrixkekin ere bai. Kapelaren azalak gaztetan, pubeszentzia fin bat du, baina denborarekin galdu egiten du eta leuna bihurtzen da. Ertz erregularra, apur bat inkurbatua.

**Orriak:** Nabarmen dekurrenteak, horiak ertz arre-gorrixkarekin, lodiak eta nahiko zabal, urkilatuak edo anastomosatuak. Orri itxurako tutuak direla ere interpreta daiteke, boletala baita. Nolanahi ere, erraz bereizten dira kapelatik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oro har, erdian, batzuetan eszentriko, sarritan okertua eta oinarrian mehetua. Arre argia da hondo horixkagoan, eta *Xerocomus*-en hanken antz handia du.

**Haragia:** Urri samarra, hankan zuntzezkoa, horixka arrosa edo lila koloreko lausoekin moztu eta pixka batera. Zapore gozokoa eta usain hutsalekoa.

**Etimologia:** *Rhodoxanthus* epitetoa grekotik dator, “rhodos” = arrosa, “xanthos” = horia. Kolorearen arabera

## Jangarritasuna 
Jangarriak dira eta batzuentzat onak 

### Nahasketa arriskua 
Azterketa osoa merezi duen espeziea da hau, ez bakarrik mikroskopikoki, baita genetikoki ere. Trantsizioko espezie bat da, baina ez dugu oso argi zer den, mikroskopikoki *Xerocomus* azpigeneroarekin erlazionatuta dago, baina makroskopikoki *Gomphidius* baten itxura gehiago duelako *Paxillus'' batena baino. Orridun boletal hau bitxikeria mikologikoa da.

## Sasoia eta lekua 
Oso espezie arraroa da, noizean behin udako hilabeteetan eta udazkenean zehar agertzen dena, hostozabalen zuhaitzei lotuta

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Txina, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marino Ganboa

**Marino Ganboa Uzelai** (Ajuy, Filipinak, 1894 - Mexiko Hiria 1955) , garaiko dokumentuetan **Marino Gamboa Ucelay** eta **Marino de Gamboa** izenekin ezaguna; ontzi-jabe eta enpresari eusko-estatubatuarra izan zen, Euzko Alderdi Jeltzalearentzat, lehen Eusko Jaurlaritzarentzat eta Espainiako Errepublikaren gobernuarentzat lan inportanteak egin zituena 1936ko gerraren kontestuan eta haren amaieran.

## Biografia 
Filipinetako Panay ugarteko Ajuy hirian jaio zen 1894an (1893an beste iturri batzuen arabera ), gurasoak ziren Gregorio Ganboa Garai eta Juliana Uzelai Basabe. 1898an Estatu Batuek gerran Filipinen subirautza kendu ziotelarik Espainiari, hiritar estatubatuarra bihurtu zen. Gorlizko Maria Ibargarai Artazarekin ezkondu zen eta Bilbon eta Bizkaiko beste herri batzuetan ere bizi izan zen 20. mendean, zenbait jabetza eta enpresa izan zituelarik bertan.
thumb|Ganboak 1937an izen-mailegatzaile gisa Parisen erosi zuen etxea, 2009ko argazkian Espainiako Gobernuaren jabetza bihurturik.
1936 eta 1937an, euskal abertzaleentzat Parisen egoitza bat erosteko ahaleginetan inplikatu zen, eta izatez, Erbesteko Jaurlaritzaren egoitza izan zen Marceau etorbideko etxearen erosle eta jabe titular ofiziala izan zen; eta Ameriketan erosketarako egin zen diru-bilketan eta bidalketan ere partehartze zuzena izan zuen. Testaferro edo izen-mailegatzaile gisa egin zuela hori kontsideratzen da, baina zalantzak izan dira noren izenean izan ote zen, Jaurlaritzarenean edo EAJrenean. Marceau etorbideko etxearen jabetzaren auzian, Espainiako Gobernuak 2024ko ontzat emandako txostenean, Ganboak EAJren izenean erosi zuela kontsideratzen da, eta frogen artean aipatzen da Ganboaren diru-kontuetan bazaudela batzuk Jaurlaritzaren izenean jarduteko, eta beste batzuk jeltzaleen izenean; eta Parisko etxearen erosketako funtsak bigarren kontu horietatik sortu zirela. 1937ko urriaren 8 eta 9ko data daramaten notaritza bateko dokumentuetan formaldu zen Ganboaren jabetza baina 1939ko otsailean Finances et Enterprises izeneko sozietate bati saldu zitzaion, hura ere abertzaleen ekimenez sortutako enpresa izen-mailegatzaile bat. 

1939an, Espainiako Gerra amaitzear zela, Marino Ganboa Espainiako Errepublikaren gobernuaren misio batean inplikatu zen. Espainiako zenbait ondasun, Kataluniako Generalitatearen beste batzuk, eta 200 kilo urre, ontzi batean atera behar ziren Europatik eta Ameriketara bidali. Ontziaren erosketa (Vita izenekoa) eta armatzea izan zen Ganboaren lana: konfiantzazko euskal marinelekin hornitu zuen ontzia, eta kapitaina izendatu zuen Jose Ordorika lekeitiar jeltzalea. Bidaia eta altxorraren patua polemika iturri izan ziren Espainiako errepublikarren bi sektoreren artean (Indalecio Prieto eta Juan Negrín etsaitu ziren honetan), eta baita EAJko konexioen artean. Azkenean Lázaro Cárdenas Mexikoko presidentearen ekimenak Prietoren aldean jarri zituen baliabide haiek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pushpalatha

**Pushpalatha** (Mettupalayam, 1937 edo 1938 – Chennai, 2025eko otsailaren 4a) indiar aktorea izan zen, tamilerazko, teluguzko, kannadazko, malabarerazko eta hindizko filmetan antzeztu zuena. Guztira 100 film baino gehiagotan parte hartu zuen. 

## Bizitza 
Pushpalatha Mettupalayamen (Coimbatore) jaio zen. Bere aita letoi eta zilar saltzailea izan zen. Zortzi seme-alabetatik bosgarrena zen eta Chettinadeko familia katoliko batean hazi zen. 1964an Lux xaboiaren iragarkian parte hartu zuen.

1963an, *Naanum Oru Penn* filmean antzezten ari zela, A. V. M. Rajan aktoreaz maitemindu eta handik gutxira harekin ezkondu zen. Rajan eta Pushpalatha tamilerazko zinemako bikote ezagunenetako bat izan ziren. Pushpalatha kristaua zen, eta Rajan, berriz, hindua, baina geroago kristautasunera konbertitu eta artzain bihurtu zen. Bi alaba izan zituzten, eta horietako bat Mahalakshmi aktorea da.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reino Kuuskoski

**Reino Iisakki Kuuskoski** (Loimaa, 1907ko urtarrilaren 18a – Helsinki, 1965eko urtarrilaren 27a) finlandiar legelari eta politikaria izan zen, lehen ministroa 1958n.

Nekazaritza Ligako kide izan zen, eta bi aldiz parte hartu zuen herrialdeko gobernuan. 1953ko azarotik 1954ko maiatzera Justizia ministro izan zen 37. gobernuan. Ondoren, bitarteko gobernu bateko lehen ministro izan zen 1958ko apiriletik abuztura.

Finlandiako Administrazio Auzitegi Goreneko presidentea eta Legebiltzarreko arartekoa ere izan zen.
Rachel Zegler

**Rachel Anne Zegler** (Hackensack, New Jersey, AEB, 2001eko maiatzaren 3a) estatubatuar aktore eta abeslaria da. Besteak beste, *Amor sin Barreras* (2021), *Shazam: La Furia de los Dioses* (2023), eta *La balada de Pájaros Cantores y Serpientes* (2023) filmengatik da ezaguna. Bere ama kolonbiar jatorriko estatubatuarra zen eta bere aita poloniar jatorriko estatubatuarra.  Bere amaren amonak Kolonbiatik Ameriketako Estatu Batuetara migratu zuen Rachelen ama erditzeko, Kolonbia eta Estatu Batuen artean hazi zen bitartean AEBko herritartasunarekin jaiotzeko asmoz. 

Zegler Clifton herrian (New Jersey) hazi zen, non St. Felipe Apostoluaren Prestakuntza Eskolara joan zen. Ondoren, Immaculate Conception High School-era joan zen, non eskolako musikaletan parte hartu zuen bertan egondako lau urteetan: Belle izan zen *Beauty and the Beast* (2016) lanean, Ariel izan zen *The Little Mermaid* (2017),  Dorothy Brock izan zen *42nd Street* (2018) eta Fiona ''Shrek the Musical'n*. Lau emanaldirekin Metro sarietarako izendapenak jaso zituen Aktore helduen protagonistaren kategorian. Batxilergoa 2019ko ekainaren 2an amaitu zuen. 

### Ibilbidea 
2018ko urtarrilean, Steven Spielberg zuzendariak casting deialdi ireki bat argitaratu zuen Instagram bidez *West Side Story* filmaren remakerako. Zeglerrek, orduan hamasei urte zituela, " Tonight " eta "I Feel Pretty" abesten zituen bideoekin erantzun zien txioak igortzeari. Mariaren papererako hogeita hamar mila hautagai baino gehiagoren artean aukeratu zuten. Aurretik "uda batzuk" egin zuen papera Bergen Arte Eszenikoen Zentroan. 

Zeglerren YouTube kanala aktibo jarri zen 2015eko uztailaz geroztik eta arreta izan zuen. 2020tik aurrera, *A Star is Born* (2018) abestiaren " Shallow " abesten zuen Zegler bideoak 11 milioi ikustaldi baino gehiago lortu zituen Twitterren. 2020ko urtarrilean, ICM Partners-ekin sinatu zuen.

2021eko otsailean, Zegler 2022ko *Shazam *filmaren aktorearekin batu zela iragarri zen*.* *Fury of the Gods*, Zachary Levi, Lucy Liu, Helen Mirren eta Djimon Hounsourekin batera. *Variety* taldeko Angelique Jacksonek idatzi zuen Zeglerrek "funtsezko paper misteriotsua izango zuela". 2021eko ekainaren 22an, Edurnezuri izateko aukeratu zuten Disney animazio-filmaren zuzeneko irudiaren egokitzapenean, Gal Gadot- ekin batera bere amaorde gisa. 

2022ko maiatzean, Lucy Gray Baird aktorekide gisa izendatu zuten *Hunger Games* aurrekuela delakoan, *The Ballad of Songbirds and Snakes* lanean Tom Blyth, Hunter Schafer, Peter Dinklage, Viola Davis eta Jason Schwartzmanekin batera. Skydance Animation eta Netflix-eko Vicky Jensonek zuzendutako *Bewitched'' animaziozko musika-filmean Zeglerrek jarri zion ahotsa izenburuko pertsonaiari, non Javier Bardem, Nicole Kidman, Nathan Lane eta John Lithgow aktoreekin parte hartu zuen; filma 2024an estreinatu zen Netflixen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Musika 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Ratledge

**Michel Roland Ratledge** (Maidstone, 1943ko maiatzaren 6a – Kent, 2025eko otsailaren 5a) ingeles musikaria izan zen, *Soft Machine* taldeko kide sortzailea.

Umetan musika heziketa klasikoa jaso zuen eta pianoa jotzen ikasi zuen. 1960ko hamarkadan, jazza galtzen hasi zen, eta psikologia eta filosofia ikasketak osatu zituen Oxfordeko Unibertsitatean.

1966an Soft Machine rock psikodelikoko taldea sortu zuen Robert Wyatt, Daevid Allen eta Kevin Ayersekin batera. Ratledge taldeko teklatu jotzailea izan zen. Haien musikak psikodelia eta jazz rocka hartu zituen. 1973an Mike Oldfielden *Tubular Bells* abestia jo zuen beste musikari batzuekin BBCrako. 1976an taldea utzi zuen bakarkako ibilbide bat jarraitzeko eta grabazio estudio bat egin zuen. Aktibo mantendu zen iragarki eta pelikuletarako musika konposatuz.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinellus impatiens

***Coprinellus impatiens*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. 1821ean deskribatu zen lehen aldiz eta hainbat generotan sailkatu zen: *Psathyrella*, *Pseudocoprinus*, *Coprinarius* eta *Coprinus*, ikerketa molekular filogenetiko batek 2001ean *Coprinellus* generoko kide izatea baieztatu baino lehen.

Sinonimoak: *Psathyrella impatiens*, *Coprinarius impatiens*, *Coprinus impatiens*, *Pseudocoprinus impatiens*.

## Deskribapena 
**Kapela;** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, oboidetik konikora eta azkenik laua, oso ildaskatua bertikalean. Kapelaren azala beix-kanela kolorekoa erdian eta gris argia gainerakoan, bilo zurixkarekin.

**Orriak:** Itsatsiak edo libreak, apur bat delikueszenteak, gaztetan buztin kolorekoak, zahartzean belztuz.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, liraina, zurixka, pruinaduna, oinarri klabiformearekin.

**Haragia:** Urria, usain eta zaporerik gabekoa. Espora-jalkina marroi iluna.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, “coprinus” hitzetik, eta, simaurrari dagokiona, esan nahi du, simaurretan hazten dena.

## Jangarritasuna 
Jangarritasuna oraindik aztertzen ari dira. Ez nahastu alkoholarekin toxikoa den  *Coprinus atramentarius*-ekin

### Nahasketa arriskua 
Arrexka koloreko kapela duten *Coprinus-*ekin: *C. diseminatus, C. subimpatiens, C.* *ellisii*. Bere orrien delikueszentzia eskasak *Psathyrella* generoarekin nahastea ahalbidetzen du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Espezie hau ez da oso ezaguna. Basoetako lurrean, hostoen artean. Europako eta Ipar Amerikako kareharrizko lurretan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika  eta Europan.

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Argentina, Europa, Errusia, Txina, Malaysia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GUAU

**GUAU edo gure audioa** EITBren audio eskaintza zentralitzatzen duen plataforma da. Irratien jarduna eta podcast-ak, euskarazkoak zein gaztelaniazkoak leku bakarrean entzuteko tresna da. EITBrenak ez diren audioak ere jasotzen ditu.

2025eko otsailaren 6an aurkeztu zuten ekimena, eta 2 urteko epean EITBk martxan jartzen zuen hirugarren OTTa izan zen (Primeranekin eta Makusirekin batera). Irratia zuzenean eta irratsaioak nahieran, podcastak eta bideopodcastak, audio-liburuak, zuzeneko emanaldi bereziak eta eduki esklusiboak kontsultatu daitezke bertan. Doakoa da, baina erregistratzea eskatzen du. Webguneaz gain Play Store-an eta App Storean aplikazioak ditu.

## Katalogoa 
2025ean martxan jarri zenean EITBren sei irrati emisorak (Euskadi Irratia, Radio Euskadi, Radio Vitoria, Gaztea, EITB Musika eta Euskal Kantak) zuzenean entzuteko aukera eskaini zuen, eta 100 irratsaiotik gora nahieran. Abiapuntuan, 150 podcast baino gehiago eta 18 bideopodcast bildu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Primeran
* Podcast

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Amalia Molina

**Amalia Molina Pérez** (Sevilla, Andaluzia, 1881eko urtarrilaren 8a – Bartzelona, 1956ko uztailaren 8a) andaluziar flamenko-dantzari eta tonadilla-abeslaria izan zen.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|211x211px|Tovarrek karikaturizatua (1922)
Sevillan jaio zen 1881ean, Triana auzoan hazi zen eta oso gazte zela Madrilera joan zen bizitzera, hamazazpi urterekin debutatu zuelarik. 

### Ibilbidea 
Ibilbide artistiko arrakastatsu baten hasiera izan zen, Hispanoamerikan eta baita Broadwayn ere bidaiatzera eraman zuena. Parisen *Goyescas* opera estreinatu zuen. Zineman, Benito Perojoren *Malvaloca* (1926) filmean parte hartu zuen.

Alvarez Quintero anaiak bera izan zuten inspirazio *Mariquilla Terremoto* lanerako, eta aldi berean, Benito Perojok zuzendutako *Mariquilla Terremoto* filmaren gidoiaren oinarri izan zen. Bartzelonan hil zen 1956ko uztailean.

### Bizitza pertsonala 
1904an Trelles del Busto abokatuarekin ezkonduta egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Datos biográficos
Txekiako Ziklo-kroseko Txapelketak

**Txekiako Ziklo-kroseko Txapelketak** 1992 urtetik aurrera urtero jokatzen den ziklo-kroseko txapelketa da. 

Urtero bost proba antolatzen dira: gizonentzako kadete (15-16 urte), junior (17-18 urte), 23 urtez azpikoa eta elite alde batetik eta emakumezkoen elitea bestetik. 
1992 arte, Txekoslovakiako txapelketa antolatu zen.

## Palmaresa
### Gizoneko elitea
### Emakumezko elitea
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa - Memoire-du-cyclisme.net
Sally Potter

**Charlotte Sally Potter** (Londres, Erresuma Batua, 1949ko irailaren 19a) britainiar film-zuzendari, gidoilari eta aktorea da, *Orlando* (1992) lanarengatik bereziki ezaguna. Film horri esker, Veneziako Zinemaldiko pelikula onenaren publikoaren saria irabazi zuen.

## Bizitza 
[thumb|[Sally Potter Cillian Murphy eta Bruno Ganzen artean Berlinalen (2017). ]]
Potter 14 urterekin hasi zen filmak egiten, osaba-izebetako batek bideo-kamera bat oparitu zionean. Behin-behinean ikasketak utzi eta zuzendaritzan hasi zen.  

### Ibilbidea 
1970ean London Film-Makers' Co-op erakundearekin elkartu zen eta bertan hasi zen film esperimentalak egiten. 1979an *Thriller* izeneko film laburra zuzendu zuen, bere herrialdean gertakari bilakatu zen filma. 1983an bere lehen film luzea zuzendu zuen, *The Gold Diggers* (1983), Julie Christie protagonista zuela. 

Nazioartean zabaldu zen *Orlando* (1992) filmaren zuzendari gisa, Potterrek estimazio handia lortu zuen kritikaren aldetik bere zuzendaritza eta gidoiarengatik. Tilda Swinton protagonista izan zuen filma Virginia Woolfen izen bereko eleberrian oinarritu zen, eta Potterrek berak egokitu zuen pantaila handira. *Orlando* lanaren zuzendari arrakastatsua izan ostean, besteak beste, *The Tango Lesson* (1997), *The Man Who Cried* (2000), *Yes* (2004), *Rage* (2009), *Ginger & Rosa* (2012) eta *The Party* (2017) filmak zuzendu zituen Potterrek. 

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Film luzeak 
* *The Gold Diggers* (1983)
* *Orlando* (1992)
* *The Tango Lesson* (1997)
* *The Man Who Cried* (2000)
* *Yes* (2004)
* *Rage* (2009)
* Ginger & Rosa (2012)
* *The Party* (2017)
* *The Roads Not Taken* (2020)

### Film laburrak eta esperimentalak 
* *Jerk* (1969)
* ''Hors d'oeuvres* (1970)
* Black & White (1970)
* *Play* (1970)
* *Thriller at Women Make Movies* (1979)
* *London Story at Women Make Movies'' (1980)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012an, Britainiar Inperioaren Ordenako ofizial izendatu zuten.

; Veneziako Nazioarteko Zinema Jaialdia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Mejorana

**Rosario Monge Monge**, ezizenez **La Mejorana** (Cadiz, 1858ko otsailaren 1a – Madril, 1920ko urtarrilaren 13a) andaluziar flamenko-dantzaria eta aitzindaria  izan zen. 

## Bizitza 
Maria del Rosario Ignacia Monge Monge 1858an jaio zen Cadizko Viña izeneko auzoan, Jose Alonso Monge Heredia eta Maria de los Dolores Monge Jimenezen alaba izan zen Mongeren familian oso errotuta zegoen tradizio flamenkoa. Solearesen interpretazioengatik ezaguna zen Ana Monge La Cachuchera dantzariaren iloba zen. 1878an, La Mejorana ezizenarekin, oso dantzari errespetatua izan zen. 

### Ibilbidea 
Sevillako kafetegi kantari ospetsuenetan dantzatu zuen, hala nola Manuel Ojedaren Café del Burrero eta Silverio Franconettirenean. Malagako Café de Chinitasen ere lan egin zuen.

Kafetegi horietako batean ezagutu zuen Victor Rojas Teresa, gero bere senarra izan zena, *traje de luces* delako jantzien jostuna, 1881ean dantzari lanbideari uko egin eta handik aurrera bere familiaren ardura hartu zuen. Senar-emazteek bi ume izan zituzten, Pastora Imperio flamenko-dantzari eta kantaria eta Víctor Rojas Monge gitarra-jolea.

La Mejoranak ibilbide artistiko laburra izan zuen, ezkondu eta goiz erretiratu baitzen. Hala ere, bere ekimenetako batzuek joera markatu zuten flamenkoaren historian. Bere garaian, poztasun, buleria, tanguillo eta cantiñen interpretatzaile handienetako bat izan zen.

## Atzindaria 
Tradizioaren arabera, bera izan zen *bata de cola* delakoa jantzi zuen lehenengoetako bat, flamenkoan  gero ohikoa izan den jantzia. Jantzi eta kulunkatu ere egin zuen Manila-mantoi handia. Bera izan zen lehena Flamenkoan ohiko osagaitzat jotzen diren jarrera jasoetan besoak erabiltzen lehena.

Fernando Trianakoak honelaxe deskribatu zuen bere efektua:

Ez zen onenak baino hobea, baina ez zegoen bera baino hoberik. […] Haren aurpegia jasmina bezain zuria zen; haren ahotik ezpainak koralak ziren […] eta, barre egiten zuenean, gizakien martirioetarako, perla finez egindako kutxatila bat uzten zuen agerian, hortzak; haren ilea, gaztaina-kolore argikoa, ia ilehoria; haren begiak ez ziren bi foku berde ziren; eta bere edertasun xarmangarriaren gailurrerako jainkozko detaile gisa, adabatua zen, bere bekain makur eta ederrak eta bere betile kizkur eta ugariak beltzak baitziren, beltzak, zoritxarra zuten gizon apurrek pasatzen zituzten ‘dukak’ bezalakoak, (…) berarekin bost minutuz ere hitz egiten zutenak.Eta idazten jarraitu zuen:Bere irudia oso eskulturala zen, eta gehien edertzen zuten koloreak jazten zituen beti, perkalezko txabusina (*bata de cola*) eta Manila-mantoi handia.Manuel de Fallaren *El amor brujo* lana inspiratu zuen, soleareak, seguiriyak, zambrak, poloak eta martineteak bezalako makila flamenkoak abestuz eta ijitoen kondairak eta ohiturak kontatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mons Lactariuseko gudua

**Mons Lactariuseko gudua** (**Vesuvioko gudua** ere deitua) 552- 553 inguruan gertatutako gudua izan zen, Ekialdeko Erromatar Inperioaren eta Erresuma Ostrogodoaren artean, azken Gerra Gotikoaren testuinguruan.

Taginaeko guduaren ondoren, non Totila errege ostrogodoa hil zen, Narses jeneral bizantziarrak Erroma hartu eta Cumae setiatu zuen. Teia, errege ostrogotiko berriak, geratzen zen armada txikia bildu eta setioarekin amaitzera abiatu zen, baina 552ko urrian (edo 553ko hasieran) Narsesek Mons Lactariusen (egungo Monti Lattari), Campanian, Vesuvio mendiaren eta Nuceria Alfaternaren ondoan, segada egin zion. Borrokaldiak bi egun iraun zuen, eta Teia guduan hil zen. Italiako botere ostrogotikoa guztiz amaitu zen 20 urteko gerra latzaren ostean, eta gainerako ostrogodoetako asko iparraldera joan ziren eta Austria hegoaldean kokatu ziren. Guduaren ondoren frankoek Italia berriro inbaditu zuten, baina haiek ere garaituak izan ziren, eta penintsula, denbora labur batez, inperio erromatarraren jabetzara itzuli zen. 568an, lonbardiarren inbasioak, germaniar leinua, erromatar agintaldi totalaren aldi labur hau amaitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Chelito

**Consuelo Portela**, artistikoki ***La Chelito*** (Kuba probintzia, Espainia, 1885eko otsailaren 12a – Madril, 1959ko azaroaren 20) Kuba probintzia espainiarrean jaiotako enpresaburua eta kupleko abeslari ezaguna izan zen XX. mende hasieran.

## Bizitza 
Guardia zibil baten alaba, Karibeko uhartean jaio zen, artean Espainiako probintzia zenean, aita bertan destinatuta zegoelako, nahiz eta familia osoa penintsulara itzuli zen Consuelo jaio ostean.

### Ibilbidea 
Kuplé pikareskoaren generoan aitzindaria izan zen, eta ospe handia lortu zuen letra zentzu bikoitza ia ezkutatzen ez zuten abestiekin, hala nola *Pantorrillas, La noche de novios* edo "*La pulga"*.

Zineman egin zuen esku-hartze bakarra 1927an izan zen, Jose Buchsen El Conde *Maravillas* filmean. Urte bat geroago, bizitza artistikotik erretiratu eta enpresa-negozioetan hasi zen, antzoki bat eta kafetegi bat muntatuz geroago Madrilgo Teatro Muñoz Seca izango zen lekuan (Plaza del Carmenen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia
* 1959ko azaroaren 28ko *ABC egunkariko* artikulua
* Carlos Alsina kazetariak "La Chelito"-ren heriotzaren data aipatzen duen lekua
Stradbally (Waterford konderria)

**Stradbally**, , Irlandako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Munster probintziako Waterford konderrian.

2016an 438 biztanle zituen.
Ingedore Villaça Koch

**Ingedore Grünfeld Villaça Koch** (Eisenach, 1933ko irailaren 22a – São Paulo, 2018ko maiatzaren 15a) Alemanian jaiotako brasildar hizkuntzalaria izan zen, testuaren hizkuntzalaritzan aditua. Ia hogeita hamar urtez Campinas Estatuko Unibertsitatean irakatsi zuen eta Brasilgo Garapen Zientifiko eta Teknologikorako Kontseilu Nazionaleko ikertzaile emeritua izan zen. Latinoamerikako Diskurtso Ikerketen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen, eta osaba Alfred Fackenheim, 1943an Auschwitzen hil zena.

1939ko otsailaren 22an, Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen, Brasilera iritsi zen. 1955eko uztailaren 7an naturalizatu zen eta 1959an Luís Carlos Villaça Koch abokatuarekin ezkondu zen.

1956an, Zuzenbidean lizentziatu zen São Pauloko Unibertsitatean eta, 1974an, berriz, Filologian. Masterra eta doktoretza São Pauloko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean egin zituen, eta doktorego ondoko ikasketak Tubingako Unibertsitatean.

Campinas Estatuko Unibertsitatean jardun zuen lanean, testuaren hizkuntzalaritzan espezializatuta, eta bere argitalpenengatik ezaguna egin zen. Brasilgo Garapen Zientifiko eta Teknologikorako Kontseilu Nazionaleko ikertzaile emeritua izan zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Fornarina (kupletista)

**Consuelo Vello Cano**, artistikoki **La Fornarina** (Madril, 1884ko maiatzaren 28a – Ibidem, 1915eko uztailaren 17a) madrildar kupletista izan zen XX. mende hasieran. Bere miresleen artean, Jacinto Benavente antzerkigilea eta Antonio eta Manuel Machado poeten izenak aipatzen dira.

## Bizitza 
Laureano Vello Alvarez guardia zibilaren eta garbitzaile lanetan ari zen Benita Cano Rodriguezen alaba zen. 

### Kupletista ibilbidea 
Madrilgo Zarzuela Antzokian egin zituen korista gisa ezagutzen diren lehen lanak, eta hiriburu horretako Japoniar Aretoan ere agertzen da dokumentazioan. Bere ezizena, dirudienez, Javier Betion *La Época* egunkariko kazetariari zor zion, izen horrekin jada Madrilgo Romea Antzokian, Bartzelonako Nuevo Retiro Antzokian eta Valentziako Novedades Aretoan agertu baitzen. 1904tik aurrera, Jose Juan Cadenas letragilearen izenari lotuta geratu zen kupletistaren kondaira.

#### Nazioartean 
Atzerrian 1905ean agertu zen, Lisboako Coliseo dos Recreios-en. Lara, Novedades eta Zarzuela (Madrilen guztiak) eta Oportoko Príncipe Real antzokian ospetsu egin zen berehala. Nazioartean ere jardun zuen, Parisko «Apollo Théatre» delakoan sartu zen, 1907an. Hiri horretan ezagutu zuen Quinito Valverde, *Clavelitos* (1909) abestiaren egilea, kupletistaren arrakasta handia izan zena. Berarekin, Londresko Alhambra Theatre, Parisko Olympia edo Montecarloko Palais Soleil antzeztokietan egon zen, eta 1909an San Petersburgora ere heldu zen. Europako bira luzearen ostean, Alfontso XIII.a Borboikoa (Espainia) izan zen Komediaren Antzokian emandako emanaldietako baten buru.

### El último cuplé 
1914an, hil baino urtebete lehenago, *El último cuplé* estreinatu zuen (1957an titulu bereko filma inspiratu zuen gaia, beste diva handi bat protagonista zuena, Sara Montiel). Sasoi hartako kritikariek idatzirik utzi dute bere ahots eskasa modulazio on batekin eta "tonu larri bikainekin" ordezkatzen zuela. Arrakasta betean hil zen, 31 urte zituela, eta San Isidro Sakramentalean lurperatuta dago.

## Aintzatespenak 
* Madrilgo Udalak La Fornarina gogorarazteko plaka bat jarri zuen bere bizilekua egon zen lekuan, María de Molina eta Salas kaleak bat egiten duten tokian; bertan "bere garaiko abestia aldatu zuela" esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lise Thiry

**Lise Thiry** (Lieja, 1921eko otsailaren 5a - Waterloo, 2024ko urtarrilaren 16a) belgikar zientzialaria, politikan izen handikoa eta aktibista valoniarra izan zen. Politikari aurrerakoia, hainbat kausatan inplikatua, hala nola feminismoan, medikuntza sozialaren defentsan, hiesaren biktimei eta asilo-eskatzaileei laguntzean. Besteak beste, Semira Adamu asilo-eskatzailearen "amabitxia" izan zen. 

## Biografia 
Liejan jaioa, Lise Thiry Marcel Thiry senatari, idazle eta poetaren alaba izan zen. Medikuntza ikasi zuen Bigarren Mundu Gerran, medikuak eta erizainak falta zirenean, ikasleak zuzenean lanean hasten ziren garaian. 1946an ikasketak amaitu zituenean, ikasle guztien artean graduatutako hiru emakumeetako bat izan zen.

### Karrera zientifikoa 
1947an ikertzaile gisa sartu zen Bruselako Pasteur Institutuan, eta birologian eta mikrobiologian espezializatu zen. 1952an, bertan birologia-laborategia sortu zuen, diagnostiko-teknikak garatzen zituena eta ospitale eta laborategi klinikoetarako analisi birologikoak eta serologikoak egiten zituena.

#### Hiesa 
1983an, Thiryk, oraindik  Pasteur Institutuan, agertu berria zen HIESa ikertzeko zerbitzu bat jarri zuen abian. Bere laborategiak GIBa ospitaleko laginetatik isolatzea lortu zuen, diagnostikoa egiteko. Osasun Publikoko hainbat ministroren aholkularia izan da 1980ko hamarkadatik.

### Konpromiso politikoa 
1973tik aurrera, Thiry aktibista izaten hasi zen Alderdi Sozialistaren barruan. Emakume eta mediku gisa izan zuen borroka nagusia abortua despenalizatzeko borroka izan zen.

Lise Thiryk manifestazio guztietan parte hartu zuen eta legez kanpoko etorkinei laguntzeko elkarteek egindako eskaerei babesa eman zien. "Paperik gabekoak" erregularizatzeko legea aplikatzen ari zela (2000), egoera irregularrean zeuden atzerritarrak erregularizatzeko batzordeko aretoetako batean GKE baten ordezkari gisa esertzera gonbidatu zuten. 2002an argitaratutako *Conversations avec des clandestins* (*Legez kanpoko etorkinekin elkarrizketak*) liburuan immigrazioari beste begirada bat eskaintzen dio. Batzorde horren barruan egindako elkarrizketen eta eztabaiden laburpenen bidez, asilo-eskatzaileek Belgikan izandako esperientziaren berri eman du egileak.

Lise Thiry 2024ko urtarrilaren 16an hil zen, 102 urterekin, 103 urte betetzetik oso gertu.
* *Conversations avec des clandestins*, Cuesmes, Le Cerisier, 2002.
* *Dessine-moi un virus, Conversation avec Janine Lambotte*, Bruxelles, Racine, coll. «Paroles de femme», 2004.
* *La science et le chercheur. Les chemins du doute*, reditions Labor/Espace de Libertés, coll. «Liberté j'écris ton nom», Bruxelles, 2004.
* *Autour* ''d'Ishango*, 2005.
* *Des Virus et des hommes. Un demi siècle d'engagement*, Carmelo Vironeren lankidetzan, Charleroi, Couleurs livres, 2012 

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Merezimenduko komandante valoniarra'' (C.M.W.) 2011an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Maura Gamazo

**Gabriel Maura Gamazo** politikari eta historialari espainiarra izan zen. Antonio Maura politikari kontserbadore ospetsuaren semea izan zen, eta hainbat aldiz Gorteetako diputatu eta Erresumako senatari izan zen. Historialari gisa lan ugari egin zituen.

## Biografia 
1879ko urtarrilaren 25ean Madrilen jaioa, Antonio Maura y Montanerren semea zen, politikaria eta Ministroen Kontseiluko presidentea behin baino gehiagotan Alfontso XIII.aren erregealdian. Morterako V. kondesarekin (Julia Herrera y Herrera) ezkondu zen 1903an, eta bost seme-alaba izan zituen: Gabriela, María del Carmen, Julia, María Victoria y Ramón. Aita 1925ean hil ondoren, Maurako I. duke titulua eman zioten.

Alderdi Kontserbadoreko kidea, Calatayud barrutian Gorteetarako diputatua izan zen, 1907ko Hagako bake konferentzian Espainiaren ordezkaria, 1908ko Londresko itsas konferentzian eta 1919an biziarteko senataria.

Lider maurista, mugimenduaren joera liberal-kontserbadoreari atxikia izan da.

Maura 1913an jabetu zen Historiaren Errege Akademiako kide izateaz, eta 1920ko urtarrilaren 18an sartu zen Espainiako Errege Akademian. Espainiako Futbol Federazioaren buru izan zen 1915eko apiriletik 1920ko maiatzera arte. Espainiako Errege Akademian "*futbol*" hitza sartu zuen, azenturik gabe, eta 1922an sartu zuen. Banco Español de Crédito eta beste enpresa batzuetako kontseilari ere izan zen.

Primo de Riveraren diktaduran, Kontsulta Batzar Nazionaleko kide izatera iritsi zen, baina, azkenean, utzi eta oposizioa egin zuen, Batzarra Gorte bihurtuko ez zela ohartarazi zuenean.

1931ko otsailaren 18tik apirilaren 14ra Lan eta Aurreikuspen ministro izan zen Juan Bautista Aznar-Cabañasen kabinetean, Bigarren Errepublika ezarri aurretik. Maurak «giltzapetzat» jo zuen otsailaren 18an Gerra Ministerioan egin zen bilera, eta kabinetea handik atera zen. Hilabete haietan, Alfontso XIII .aren monarkiak bizi zuen krisi politiko larriarekin bat eginez, Francisco Cambo, César Silió eta beste pertsona ospetsu batzuekin batera, Zentro Konstituzionalaren Alderdia deiturikoa sortu zuen.

1931ko maiatzean, Bigarren Errepublika ezarrita, Zirkulu Monarkiko Independentearen Batzorde Betearazleko kide izan zen. Gabriel Maurak errepublikaren eremutik ihes egin zuen gerra zibilaren hasieran. 1953ra arte ez zen Espainiara itzuliko.

1963ko urtarrilaren 29an hil zen, Madrilgo Miguel Ángel kaleko 7. zenbakiko bere etxean.

## Kanpo estekak
Ziklo-kroseko Espainiako Kopa

**Ziklo-kroseko Espainiako Kopa** 2016an sortutako Ziklo-kros txapelketa da.

Espainiako Federazioak antolatuta, zenbait lasterketaz osaturik dago (zazpi 2024-25ko denboraldian). Partaidetza, beste herrialdetako ziklo-kroslariei zabalik dago.

Txapelketa honen probak urtetik urtera aldatu dira, haien artean Laudioko ziklo-krosa, Elorrioko ziklo-krosa eta Karrantzako ziklo-krosa izan dira.

## Gizonezkoen palmaresa
## Emakumezkoen palmaresa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainaiko Federazioaren Weborria
* Espainiako Ziklo-kros Kopa - "Cyclocross24"
The Watchers (filma)

***The Watchers*** (euskaraz *Zaindariak*), 2024ko Ishana Night Shyamalan estatubatuarrak zuzendutako naturaz gaindiko eta fantasiazko beldurrezko film bat da. A. M. Shine idazlearen 2021eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Dakota Fanning, Georgina Campbell, Olwen Fouéré eta Oliver Finnegan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Irlanda, Galway hiria, Mina (Dakota Fanning) 28 urtetako estatubatuar neska duela 15 urte zendu zen haren amaren heriotza gaindituezinik ihesi etorri eta maskoten denda batean lan egiten du. Behinola, bere nagusiak loro bat Belfast hiriko zoo batera eramateko ardura emango dio.

Auto bidaian zehar, Irlanda mendebaldeko baso isolatu batean autoa matxuratu eta bakarrik geldituko da. Han aterpe bat aurkituko du, ta bertan beste hiru pertsona, Madeline (Olwen Fouéré), Ciara (Georgina Campbell) eta Daniel (Oliver Finnegan). Lauak kanpoan gauero beren ezkutalekuetatik basora atera eta beraiei begira egon ohi diren izaki izugarri batzuez inguratuak eta aterpetik ezin ateraz geldituko fira.

## Aktoreak 
* Dakota Fanning: Mina/Lucy
* Georgina Campbell: Ciara
* Olwen Fouéré: Madeline
* Oliver Finnegan: Daniel
* Alistair Brammer: John, Ciararen senarra
* John Lynch: Kilmartin irakaslea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Carmen Martínez-Illescas Naveiras

**Carmen Martínez-Illescas Naveiras**, ezagunagoa **Carmen Illescas** izenez Bartzelona, Katalunia, 1889ko ekainaren 3a – Ibidem, 1973ko urtarrilaren 3a)  Radio Barcelonako aktore eta esatari aitzindaria izan zen.

## Bizitza 
Bartzelonan jaioa zen XIX. mendearen amaiera aldera, 1889an. Rafael Martinez-IIlescas de Egea almirantearen eta Maria Antonia Naveiras Vivero bigarren emaztearen lehen alaba izan zen. Handik gutxira, umezurtz geratu zen, eta *Mama Lola* leialak (aitaren lehen ezkontzako alaba) zaindu eta lagundu zion bere ibilbidean.

### Ibilbidea 
#### Aktore 
Behin oinarrizko ikasketak amaituta, aitak gaitzetsi arren, antzerkiarekiko interesa piztu zitzaion eta ibilbidea eszeniko bikaina egin zuen. Carles Guart aktorearekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuen, Enriqueta Guart. 1930eko hamarkadaren hasieran, berrogeita hiru urterekin, eguneroko funtzioen erritmoari eta Espainian eta Amerikan egiten zituen birei ezin ziela eutsi pentsatu zuen, horregatik Radio Barcelonaren eskaintza onartzea erabaki zuen.

#### Irratiko esatari, ahots aktore 
1932ko irailaren 1ean *Rádio* Fèminaren esatari izateko kontratatu zuten, María Cinta Balaguéren ordez. Edertasun eta osasun aholkuak ematen zituen, musika, olerkiak eta literatur testuak hautatzen zituen, batzuetan entzuleek eurek idatziak, eta, horretarako gaitasunik baldin bazuten, beraiek gonbidatzen zituzten irakurtzera, oso modernotzat jotzen baitzen hori.

Espainiako 36ko Gerra hasi arte, esatari, aurkezle eta iragarle lanak eta irratiko taula eszenikoko aktore lanak tartekatu zituen.

#### Gerra osteko lana 
Alderdi errepublikanoaren porrotarekin, inolako inplikazio politikorik izan ez arren, mikrofonotik aldendu eta soinu kontroletara zokoratu zuten, EAJ-1 *Radio Teatrora* aktore lanetan eta bikoizketan jarraitu zuen arren.

*Ondas* aldizkariak, ikus-entzunezkoen munduan aritzen denak, esan zuen Carmen Martínez-Illescasek *Espainiako* irrati ibilbiderik luzeena izan zuela. 1969an, laurogei urte zituela, Laneko Merituaren Domina eman zioten. Haren omenez, Radio Barcelonak *El rosal de las tres rosas* eman zuen, berak interpretatuta, Enriqueta Guart Illescas alaba eta Maria Dolores Gispert Guart bilobarekin, biak aktoreak eta jarraitzaileak.

### Heriotza 
1973ko urtarrilaren 3an Bartzelonan hil zen, laurogeita hiru urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1969an, Laneko Merituaren Domina eman zioten. 
* Omenez, Radio Barcelonak *El rosal de las tres rosas* eman zuen, non alaba eta bilobarekin batera jardun zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy Seki

**Lucy Seki**, jaiotzez **Lucy Soares Ferreira**, (Belo Horizonte, 1939ko martxoaren 27a – Campinas, 2017ko ekainaren 23a) brasildar hizkuntzalaria izan zen, Hego Amerikako hizkuntza indigenetan aditua. Kamayurá hizkuntzaren gramatika deskribatzeagatik ezaguna egin zen batez ere.

## Bizitza 
Belo Horizonten jaioa, Lucy Seki Historian lizentziatu zen Universidade Federal de Minas Geraisen eta Hizkuntzalaritzako masterra (1969) eta doktoretza (1973) Moskuko Patrice Lumumba Unibertsitatean egin zituen, eta doktorego ondoko ikasketak Austineko Texaseko Unibertsitatean. Brasilgo hizkuntza indigenen ikertzaile nagusietako bat izan zen eta kamayurá hizkuntzan espezialistarik handiena. Aldi berean, dokumentazio linguistikoa eta hezkuntza proiektuak koordinatu zituen Xinguko Parke Indigenan. 1977az geroztik, Campinas Estatuko Unibertsitatean irakatsi zuen. *Revista LIAMES* ere sortu zuen, Hego Amerikako hizkuntza indigenei eskainitako aldizkari zientifikoa. 2010ean, Ameriketako Hizkuntzalaritza Elkartea ohorezko kide hautatu zuten hizkuntzalaritzari egindako ekarpen garrantzitsuengatik.

Hiroshi Sekirekin ezkonduta zegoen eta 2017ko ekainaren 23an hil zen, 78 urte zituela.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Gramática do Kamaiurá, Língua Tupi-Guarani do Alto Xingu* (2000)

### Artikuluak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta rubriceps

***Epicauta rubriceps*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Bolivian aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lydomorphus

thumb|*Lydomorphus dusaulti*.

***Lydomorphus*** Meloidae familiako kakalardo generoa da. Léon Fairmairek (1820-1906) deskribatu zuen.

## Espezieak 
Genero honen espezieak hauek dira:
* *Lydomorphus amethystinus* Kaszab, 1953
* *Lydomorphus angusticollis* (Haag-Rutenberg, 1880)
* *Lydomorphus arnoldii* (Kaszab, 1963)
***Lydomorphus arnoldii arnoldii*
* *Lydomorphus beccarii* (Haag-Rutenberg, 1880)
* *Lydomorphus bifoveiceps* (Fairmaire, 1897)
* *Lydomorphus braeti* (Fairmaire, 1894)
* *Lydomorphus brittoni* (Kaszab, 1953)
* *Lydomorphus buettikeri* (Kaszab, 1983)
* *Lydomorphus cerocomoides* (Kaszab, 1955)
* *Lydomorphus chanzii* (Fairmaire, 1878)
* *Lydomorphus cinnamomeus* Fairmaire, 1882
* *Lydomorphus coeruleonotatus* Pic, 1914
* *Lydomorphus diaphoroceromorphus* Pic, 1914
* *Lydomorphus djibouti* Kaszab, 1978
* *Lydomorphus dusaulti* (Dufour, 1821)
* *Lydomorphus femoralis* (Kocher, 1955)
* *Lydomorphus fryi* (Borchmann, 1942)
* *Lydomorphus grossepunctatus* (Kaszab, 1955)
* *Lydomorphus ikuthanus* (Kaszab, 1955)
* *Lydomorphus janczyki* (Kaszab, 1959)
* *Lydomorphus kochi* Kaszab, 1978
* *Lydomorphus kurdistanicus* (Pic, 1912)
* *Lydomorphus lacustris* (Kaszab, 1981)
* *Lydomorphus leucophthalmus* (Fairmaire, 1893)
* *Lydomorphus masaicus* (Kaszab, 1960)
* *Lydomorphus nagarjunkondaensis* (Saha, 1979)
* *Lydomorphus palaestinus* (Kirsch, 1871)
* *Lydomorphus pauliani* (Kaszab, 1965)
* *Lydomorphus picticollis* (Haag-Rutenberg, 1880)
* *Lydomorphus prasina* (Kaszab, 1953)
* *Lydomorphus prasinoides* Kaszab, 1978
* *Lydomorphus purpureicolor* Pic, 1914
* *Lydomorphus reymondi* (Selander, 1988)
* *Lydomorphus saharanus* (Kaszab, 1961)
* *Lydomorphus semitestaceus* (Fairmaire, 1896)
* *Lydomorphus spinicornis* Pic, 1911
* *Lydomorphus szalaymarzsoi* (Kaszab, 1978)
* *Lydomorphus telekyi* Fairmaire, 1891
* *Lydomorphus tenuicollis* (Pallas, 1798)
* *Lydomorphus testaceipes* Fairmaire, 1882
* *Lydomorphus verrucicollis* (Karsch, 1881)
* *Lydomorphus zavattarii* (Kaszab, 1953)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uribarri Barrutieta Barrenetxea

**Uribarri Barrutieta Barrenetxea**, ezaguna **Uri** izenez (Iurreta, Bizkaia, 1997ko apirilaren 30a) errugbi jokalaria eta entrenatzailea da. Durangoko errugbi taldean, Getxokoan eta Eibarkoan jardun du. Espainiako selekzio nagusian jokatu du bai errugbi 7  bai errugbi 15 modalitatean.

## Bizitza 
Sei-zazpi urterekin hasi zen errugbian jokatzen Durangoko DRT taldean. Uribarrik bere kirol ibilbidea eta nazioarteko lehiaketak ikasketekin uztartu zituen, IVEF/SHEE eta Lehen Hezkuntzako gradu bikoitza Deustuko Unibertsitatean. Goreti ahizpa gaztea ere errugbi jokalaria da. hezi zen eta hamairu urte bertan eman ondoren, Getxo Rugby Taldearekin jarraitu zuen eta gero, Eibar  RT taldean. Goi mailako kirolean jardun du.

Nazioarte mailan 2015ean Liejan jokatutako Europako txapelketan egin zuen debuta, eta handik aurrera, talde absolutuaren deialdietako pieza finkoetako bat. Uribarrirentzat taldea gero eta bateratuago dago. “Dagoeneko ez gara zelaira salto egin eta ahal bezala gaztainak bilatzen dituen taldea. Erakutsi dugu hor egon gaitezkeela” adierazi du noizbait. Bere kirol curriculumean World Series-etan parte hartu izana nabarmentzen da, 2017an hasi zen.

### Entrenatzaile 
Durango Rugbi taldearen bigarren entrenatzailea da.  

## Palmaresa 
### Eibar RT 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Brender Rubira

**Margarita Brender Rubira** (Bukarest, Errumania, 1919ko uztailaren 4a - Bartzelona, Katalunia,  2000ko otsailaren 11) arkitekturan lizentziatu zen lehen emakumeetako bat izan zen. 

## Bizitza 
Errumanian arkitektura ikasi zuen eta ondoren Bartzelonako Goi Eskola Teknikoak bere titulua aitortu zion.

### Arkitekto ibilbidea 
1962an COACen (Kataluniako Arkitektoen Elkargo Ofiziala) kolegiatutako emakume bakarra zen, eta urte askoan Bartzelonako probintzian lanbide horretan aritzen zen bakarra izan zen.

Bere izaera kosmopolita eta kultura- eta bizi-ezagutzari esker, abangoardiako arkitektura-estiloa defendatu zuen. Horren arabera, espazioen diseinuak modu kualitatiboan eragiten du bertan bizi diren pertsonen bizitza hobetzen. *La Prensa* egunkariari (Bartzelonako egunkaria) 1962ko azaroaren 6an egindako elkarrizketa batean adierazi zuenez,"arkitektoek erantzukizun handia dute beren obrek pertsonen bizitzan duten eraginagatik, zuei baitagokizue benetako babesleku, benetako atsedenleku izango diren etxeak egitea edo ez, nazioaren osasun fisiko eta moralari lagunduko diotenak".Margarita Brenderrek, bere ibilbide profesionalean zehar, garrantzi handia eman zion arkitektura eta naturaren arteko integrazioari. Gela guztiek zerua ikusteko aukera eman beharko zuketela uste zuen. Sarritan deitoratzen zituen garai hartan nagusi zen hirigintza-politikaren mugak, ez baitzuen onartzen bere ustez bidezkoa, egokia eta beharrezkoa zen espazio-zabaltasunik. Bere ildo teoriko eta praktikoari jarraiki, 1966an, Brender 346 apartamentuko konplexu moderno batean lan egin zuten hiru arkitektok osatutako talde bateko kidea izan zen, Badalonako Can Mercader eskualdean oihal fabrika bat ordezkatzeko. 2018ko proiektuaren aipamen baten arabera, "Can Mercader arkitektura funtzionalistaren testuingurutik ateratako adibide bat da, ia estilo tropikalekoa, non berdea hormigoian sartzen den".  Bere bakarkako diseinuak Cuaderns arkitektura-aldizkariak 1969an eta 1970ean argitaratutako urteko laburpenetan sartu ziren. 1969ko zenbakiak Costa Bravako apartamentu bloke bati buruzko orrialde bat zekarren. COACen arabera,  "Eskuz marraztutako diseinuak eta perspektibak moduluen erabilera trebea erakusten dute, konplexu osoari itxura organikoa ematen diona, Can Mercader barrutiko ondare zuzena" . 1970eko zenbakiak Prat de Llobregateko luxuzko apartamentuetarako Brenderren diseinuari buruzko orrialde bat zuen. 

2000ko otsailaren 11n hil zen Bartzelonan, 80 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Badalonako Can Mercader auzoko 346 apartamentuko eraikin batean lan egiten zuten hiru arkitektok osatutako talde bateko kide izan zen Brender
* Costa Brava Gironan apartamentuak egiteko proiektua Brenderren (40. orrialdea, 1969an argitaratua)
* Apartamentu-konplexua, El Prat de Llobregat, Bartzelona, egilea Brender (48. orrialdea, 1970ean argitaratua)
Melonpan

, maiz **meloi opil** edo **meloi ogi** ere deitua Japoniako gozopil bat da, gaileta masa gogorragoarekin estalia. Bere testura meloi baten antzekoa da, kantalupo batena bezala, baina ez du meloi zaporerik izaten. 

Hong Kongen egiten den anana-opila ere antzekoa da. Japoniakoa finagoa da, bai masan zein zaporean, pixka bat lehorragoa, eta bere kanpoko aldea gogorragoa da, papurrak askatzea ekiditen duena. Hong Kongekoa errazago apurtzen da, hezeagoa da, eta gurin zapore handiagoa du. 

## Kanpo estekak
Aljeriako eskubaloi selekzio nazionala

**Aljeriako eskubaloi selekzio nazionala** kirol horretan nazioarte mailan jarduten duen herrialde horretako taldea da. 1963an sortutako Aljeriako Eskubaloi Elkarteak selekzioa kudeatzen du.

## Palmaresa 
* **Afrikako Eskubaloi Txapelketa**:
** 7 urrezko domina 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1996 eta 2014an.
** 8 zilarrezko domina 1976, 1991, 1994, 1998, 2000, 2002, 2012 eta 2024an.
** 5 brontzezko domina 1979, 1992, 2008, 2010 eta 2020an.

* **Afrikako Jokoak**:
** 4 urrezko domina 1973, 1978, 1987 eta 1999an.
** 3 zilarrezko domina 1991, 2003 eta 2007an.
** Brontzezko domina 1: 2011an.

* **Mediterraneoko Jokoak**:
** Urrezko domina 1: 1987an.
** Zilarrezko domina 1: 1983an.
** Brontzezko domina 1: 1975an.

* **Interkontinental Kopa**:
** Urrezko domina 1: 1998an.

* **Munduko Armadako Txapelketa**:
** Zilarrezko domina 1: 1986an.

## Kanpo estekak