Zeramika erromatarra

[eskuinera|thumb|220x220px|Terra Sigilata Hispanikoko ontzia, [Cástulo|Cástulon aurkitua ( k.o. I. mendea), Madril]]
thumb|Isaacen sakrifizioa irudikatzen duen platera. K.o. IV mendea.
thumb|Erromatar zeramika arrunta Zamorako museoan
**Zeramika edo buztingintza erromatarra** hainbat jatorritako produkzioen, kategoria teknikoen eta merkaturatze- edo hedapen-eremuen multzoa da. Eskaintza oso hurbileko eskulangile anonimoen fruitu diren tokiko produkzioak, tokiko tradizioaren teknikekin eta formekin egindakoak aurkituko ditugu, eta, aldi barean,  eragin helenistikoak eta ekialdekoak dituzten luxuzko baxera sofistikatuak, beren produktuak sinatu eta Erromako inperioko txokoetara zabaltzen dituzten tailer oso espezializatuen ekoizpenak. Fenomeno horrek espazio kronologiko zabala hartzen du. Garai errepublikanotik hasi zen, Atikako eta etruskoen zeramikako oinordeko zuzenak den Campaniako zeramikarekin, K.a.  IV. mendekoa. Inperioaren amaierara arte beste zeramika mota batzuk garrantzitsuak izan ziren eta antzinaro berantiarrean zehar tradizio batzuek iraun zuen Erdi Arora hasi arte; hau da,1.000 urte baino gehiagoko historia luzea.

Mende horietan aniztasun funtzional eta formala itzela izan zen, noski: mahai, sukalde eta despentsako zeramika arruntak, biltegiratze (*dolia*) eta garraiorakoak (anforak), argiztatzekoak (*lucernak*), oroitzapenezkoak, apain-mahaiko objektuak, baxera finak eta luxuzkoak (*sigillata terra*,), betek beste. Ezin da ahaztu, bestetik, eraikuntzako material zeramiko ugari erabili zirela, hala nola adreiluak eta teilak. 

Aniztasun tekniko, formal, funtzional, geografiko eta kronologiko horrekin batera, dekorazio-aniztasun zabala garatu zen eta garai hartan ezagutzen diren ia teknika guztiak erabili ziren: pintura, dekorazio ebakiduna, dekorazio eszisioduna, dekorazio leundua, zigilatzea edo presio bidez estanpatze, burila erabiliz egiten dena, barbotina bidezkoa (erliebe aplikatua) eta, guztien artean agian zabalduena, moldekatzea. Moldekatzeak bera, Historiako lehen masa-produkzioa sortu zen, *terra* *sigillata* hain zuzen. Produktu horietako batzuk perfekzio-maila altuetara iritzi ziren, eta gaur egun benetako artelantzat hartzen dira. 

Sortu zenetik hil zen arte, biztanle erromatar bakoitzak mota guztietako zeramikak behar zituen eguneroko bizitzako jarduera guztietarako, zuzenean edo zeharka. Beraz, zeramikak eguneroko bizitzan nonahi agertzen zen. Hain merkatu zabalak eskari izugarria eta etengabea ekarri zuen, eta buztingintza izan zen garai hartako manufaktura-industria handiena. Erromatarren legioek ere beren lantegiak zituzten, eta horrek ere ekoizpen militarren aniztasun handia ekarri zuen.

Aniztasun eta ugaritasun hori ikerketa-erronka handia da arkeologoentzat eta historialarientzat, eta, aldi berean, zeramika piezak balio bereziko tresna dira aztarnategiak datatzeko, aldi eta leku bakoitzeko korronte komertzialak aztertzeko eta, are, Erromarekin harremana izan zuten inperiotik kanpo zeuden herrien artean Erromak izan eragina aztertzeko.

## Erregistro arkeologikoan 
[thumb|Motrailua, Sollus izena zuen artisauaren zigilua daukana. [British Museum. K.o. I. mendea]]
Zeramika-ekoizpenen ezagutza handia da erromatarren munduan, buztingintzetako indusketetatik ateratako datu-bolumen handia baitago, bai Italian, bai Inperioko beste probintzia batzuetan. Arkeologikoki, eta, bide batez, museoetan, moten arabera antolatzen dira, eta horien sistematizazioak ezaugarri morfologikoei (forma), funtzionalei (erabilera) eta teknikei (fabrikazioa eta dekorazioa, besteak beste) erantzuten die. Antzinatean izan zuten erabileraren arabera multzokatuta, honako hauek aurki ditzakegu:     

Mahaiko zeramika. Elikagaiak zerbitzatu eta kontsumitzeko. Platerak (*patella*, besteak beste), katiluak (*catinus*), edateko edalontziak (*potoria*), pitxerrak (*urceus*) eta botilak (lagoena). Kategoria honetan sartzen dira *terra* *sigillataren* ekoizpenak eta horma finen zeramika.

Sukaldeko eta despentsako zeramika. Janaria prestatzeko eta kontserbatzeko. Forma zeramikoak hauek dira: eltzeak (*aula*), laberako erretilua (*patina*), marmitak edo kazolak (*caccabus*) eta zartagiak (*sartago*). Ontzi horiek guztiak estalkiz estali ziren (*operculum*). Hemen sartzen da ere motrailua (*mortarium*), sukaldeetan elikagaiak birrintzeko eta nahasteko erabiltzen dena, saltsak prestatzeko.
[thumb|Italiaiko [Boscoreale|Boscorealen dagoen Villa Reginan aurkitutako *dollium*-ak (*dollia*).]]
Edukiontzi-zeramika. Kontsumitzeko, biltegiratzeko eta garraiatzeko. Zeregin horietarako ontzirik erabiliena anfora izan zen, zeinari *dolium* edo tina jarraitzen zaion.

Argiztapen-objektuak. kriseiluak (*lucerna*), olio-lanparak ziren.
thumb|Platera. Zeramika Argia afrikarra estilokoa. Tunisian aurkitua.
Askotariko funtzionalitateko objektuak, hala nola lurrinak edukitzeko zeramikazko edo beirazko ukenduak edo tintontziak.
thumb|*Terra Sigillata* kopa bat, gladiadoreen irudiekin. Zaragozako museoa.

## Zeramika erromatar motak "eskolen" arabera 
* Campaniako zeramika
* Erliebedun zeramika italo-greziarra edo megariarra
* Ponpeiako engobe gorriko zeramika
* Terra Sigillata
** Italiarra (TSI)
** Galiarra (TSG)
*** Galia hegoaldekoa (ezagunena)
*** Galia erdigunekoa
*** Galia ekialdekoa
** Galiar berantiarra
** Hispanikoa (TSH)
** Hispaniar berantiarra (TSHT)
** Hispaniar distiratsua (TSHB)
** Argia edo Afrikarra (ARS)
*** Afrikarra A
*** Afrikarra A/D
*** Afrikarra C
*** Afrikarra D
*** Afrikarra E
** Argia B eta Lucente
** Sigillata Orienta
** Bestelako sigillatak
* Zeramika arrunta, sigillataren imitazioa
* Zeramika korintoarra
* Fozeako zeramika
* Zeramika margotua
* Horma finetako zeramika
* Zeramika beiraztatua
* Zeramika engobatua
* Zeramika arrunta
** Mahaikoak
** Sukaldekoa eta biltegikoa
* Sukaldeko zeramika afrikarra
Eta hau ere kontuan hartu behar da:
* Eraikuntzako material zeramikoak: teilak, adreiluak, hodiak, antefixak...
thumb|Terrakotazko Venus jainkosaren eskulturatxoa (17 cm altu da). Molde bidez egina.
Baziren ere, moldez egindako eskulturatxoak. Aukitu dira Ingalterran eta Frantzian, adibidez, Venus jainkosaren iruditxo txikiak , moldez eginak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Beltrán Lloris, Miguel (1990). *Guía de la cerámica romana*, Zaragoza.
* ZENBAITEN ARTEAN: ''Enciclopedia dell'arte antica classica e orientale. Atlante delle Forme Ceramiche II, Ceramica Fine Romana nel Bacino Mediterraneo (Tardo Ellenismo e Primo Impero)''. Erroma, 1985.

## Kanpo estekak