open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Angel Olaran

**Angel Olaran** (Hernani, Gipuzkoa, 1938ko maiatzaren 18a) Wukron (Etiopia) lan egiten duen misiolaria da. Sei anai arreba izan ziren. Gaztaroa Hernaniko Portu auzoan igaro zuen. Hemezortzi urterekin Jainkoaren esperientzia pertsonala izan eta misiolari izanen zela erabaki zuen. Aita Zurien kongregazioan sartu eta Tanzanian hasi zen lanean. Han hogei urte egin ondoren ipar Etiopiara joan zen, Eritreako mugan dagoen Tigray eskualdera. Gaur egun han bizi da, Wukro izeneko herrian. *Saint Mary Misioa*n aritzen da, hezkuntzan, osasungintzan eta behartsuenei giza laguntza ematen. Orain dela hamar urte umezurtz gelditutako haurrekin hasi zen lanean eta egun 2.250 haurren ardura du. Beste proiektu aipagarri batzuk ditugu St. Mary ikastetxea, 350 ikasle dituena, emakumeentzako mikrokreditoak eta egunero ehunka lagun elikatzen dituen Jangela Solidaria.

Gipuzkoako Foru Aldundiak 2010eko Gipuzkoako Urrezko Domina eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Angel Olaranen webgunea
Bigarren Hezkuntzako Institutu

[thumb|325x325px|[IES La Rábida, Huelvako Institutu Zaharra.]]
Espainian eta Hego Euskal Herrian, **Bigarren Hezkuntzako Institutuak** edo **BHI**, gaztelaniaz *Instituto de Enseñanza Secundaria (IES)*, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (orohar, 12-16 urte) eta Batxilergoa (orohar, 16-18 urte) ikasteko ikastetxe publikoak dira. Lanbide Heziketa eta oinarrizko bestelako ikasketak ere eskaintzen dituzte.

## Kanpo estekak
Ithorrotze

**Ithorrotze** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1790 eta 1794 artean, Olhaibirekin batera Ithorrotze-Olhaibi udalerria sortu zuen. 1973an Arüerekin batera Arüe-Ithorrotze-Olhaibi udalerria osatu zuten.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Ithorots* da. Historian zehar Ithorrotze honela idatzia izan da:
* *Ithorrodz* (1337),
* *Uthorrotz* (1469, Ohixen paperak),
* *Uthurrotz* (1480.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tipografia gaeliko

thumb|300px|eskuinera|Gaeliko tipografiako hizki motak.

**Tipografia gaelikoa** edo **gaelerazko tipografia** (irlanderaz *Cló Gaelach*) XVI. eta XX. mendearen artean irlanderaz erabili izan zen idazkera mota edo tipografia bat da. Gutxi gorabehera usadioz 1571. urtetik 1960. urterarte erabilia izan zen.

Gaur egun apaindura helburuekin besterik ez da erabiltzen: adibidez, irlandar egunkari jakin batzuk beren azal nagusiko izenburua kaligrafia honetan argitaratu ohi dute, Irlandako taberna edo pub ugarien kanpoaldeko izenak hizki mota honetan margotu ohi dira, zoriontzeko txartelak edota iragarki kartelak ere hizki hauekin idazten dira... gutxi gorabehera Euskal Herrian euskal tipografiarekin gertatu ohi den antzera.

thumb|400px|erdian|**Chuaigh bé mhórshách le dlúthspád fíorfhinn trí hata mo dhea-phorcáin bhig.**"Erabat kontent laia zuri trinko bat zeraman emakume bat nire ongi gizendutako txerritxoaren kapelan zehar zihoan."**Duibhlinn an cló a úsáidtear anseo**"Hemen Duibhlinn tipografia erabili da."

thumb|400px|erdian|**Chuaigh bé mhórshách le dlúthspád fíorfhinn trí hata mo dhea-phorcáin bhig.**"Erabat kontent laia zuri trinko bat zeraman emakume bat nire ongi gizendutako txerritxoaren kapelan zehar zihoan."**Ceanannas an cló a úsáidtear anseo**"Hemen Ceannanas tipografia erabili da."

## Iruditegia 

Irudi:Gaelic-font-Corcaigh.png|Cork edo Corcaigh izena gaeliko tipografiaz.
Irudi:Gaelic-font-Gaelach.png|Gaeliko tipografiaren adibidea.
Irudi:Dublin City Hall information.JPG|Gaeliko tipografiaz idatzitako plaka Dublingo udaletxean, Dublingo gaztelutik hurbil.
Irudi:Grave of Micheál Ó Coileáin.jpg|Michael Collinsen hilarria.

## Ikus gainera 
* Euskal tipografia

## Kanpo estekak 
* Gaeliko tipografiaren historia eta sailkapena 
* Irlandar hizki motak lau mendeetan zehar inprimatuak 
* Irlandar alfabetoa
Liginaga

thumb|Liginagarako bidea markatzen duen seinale elebiduna.

**Liginaga** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842. urtean Liginaga eta Astüe herriak batu egin zituzten Liginaga-Astüe udalerri bakarra osatzeko.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Laguinge* da. Herriko toponimoa honela idatzia izan da historian zehar:
* *Leguinge* eta *Laguinga* (1080 hurrenez hurren, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia)
* *Languinge* (1801

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrabile

**Larrabile** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Ürrüstoirekin batera Ürrüstoi-Larrabile udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Larrebieu* da. 1384an Nabarrengoseko notarioek *Larrebiu* deitu zioten.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Euskara 
[thumb|Larrabileko Jean Louis Davant [Euskal Herriko Ahotsak|(Ahotsak proiekturako).]]
Larrabilen Pettarrako euskara mintzatzen da, zuberotarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dublingo udaletxea

**Dublingo udaletxea**, antzinako **Royal Exchange** eraikina, (ingelesez *City Hall, Dublin*, irlanderaz *Halla na Cathrach, Baile Átha Cliath*) Irlandako Errepublikako Dublin hiriko udaletxea da. Dame Street kalean dago, Dublingo gaztelutik aldamenean. 1769-1779 bitartean Thomas Cooley arkitektoak eraiki zuen.

## Historia 
Dublingo gazteluaren eta garai hartako Aduanaren ondoan eraiki zen Parliament Streeten goiko muturrean. Kalea bera 1753an sortu zen Liffey ibaiaren iparraldean zegoen Capel Streeten paralelo. Eraikin neoklasikoaren hasierako funtzioa negozio gizonei beren lanerako ganorazko toki bat eskaintzea izan zen, hortik *Royal Exchange* izena. 1815ean balaustrada metalikoa erori egin zen gehiegizko jendearen presioaren ondorioz eta bederatzipertsona hil ziren. Ordutik aurrera jendearen kopurua mugatzea erabaki zen.

1850. hamarkadan udalbatzak eraikina erosi zuen eta ordutik Dublingo Udaletxea izan da. XXI mendearen hasieran berriztatzen lanak egin ziren eta Udalbatzak kontserbazio sari nabarmenak jaso zituen egindako lanengatik.

## Bisitak 
Ez dago aukerarik udaletxea ikusteko, baina hiriaren historia erakusten duen museo txiki bat dago barruan.

## Iruditegia 

Irudi:MaltonCH.jpg|XVIII. mendean.
Irudi:Image Floor Mosaic of City Hall of Dublin.jpg|Eraikinaren barnealdeko lurzoruan hiriaren armarria ikus daiteke.

## Kanpo estekak 
* Dublingo udaletxearen webgunean eraikinaren historia eta argazkiak ikusgai.
Lexantzü

**Lexantzü** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Zunharrerekin batera Lexantzü-Zunharre udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Lichans* da. Toponimoa historian zehar honela idatzia izan zen:
* *Lixans* (1385, Duchesne bildumaren CXIV. liburukua),
* *Lissans* eta *Lixantz* (1475),
* *Lexans* eta *Saint-André de Lichans* (1608).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lextarre

**Lextarre** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1841ean Maulerekin batera Maule-Lextarre udalerria osatu zuen. Uhaitzandiren mendebaldean dagoen eremua da. Zuberoako bilgune historikoa Lextarreko Gortea izan zenez, garai batean herrialdeko hiriburuaren funtzioak bete izan zituen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Licharre* da. "Lextarre" toponimoa, berriz, itxura hauek ditu: *lo noguer de Lixarre*, hau da ''lieu d'assemblée judiciaire sous un noyer* edo "intxaurrondo baten menpean egiten zen batzar judizialaren lekua" (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia),
*Sent-Johan de Lixare* eta *la font de Sent-Johan de Lixare* edo "Donibane-Lextarreko iturria" (1470 eta 1481 hurrenez hurren, Ohixen kontratuak),
*Lixarra* (1508, Baionako kapitulua) eta *Lixarre* (1650).

## Historia 
Lextarren Zuberoa osoko epaitegi gorena zegoen, "Lextarreko Gortea" izenekoa. 1520an hauek ziren hamar ahaldunak:

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Jakingarriak 
Gaur egun Maule-Lextarreko gunerik inportanteena da eta horregatik askotan Mauletzat hartzen da. Bertan Herriko Etxea, pilota plaza handia, Andurain gaztelua, San Joan Bataiatzailearen eliza eta XVI. mendeko Kürütxe Xuria daude.

Mendililia Irratia, tren geltoki zaharra (gaur egun ondoan hiriko autobus geltoki nagusia ere badago), Ondarearen Etxea, Hebentik kultura elkartearen egoitza eta adar elebiduna duen *Basse-Villeko'' eskola publikoa ere **Lextarren** kokatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antso III.a (argipena)

**Antso III.a** Iruñeko errege izan zen 1004 - 1035. urteen bitartean. Gainera, izen horrekin izan dira beste errege batzuk ere:

* Antso III.a Gaskoiniakoa (IX. mendea)
* Antso III.a Gaztelakoa (1134 - 1158)
Čvrsnica

**Čvrsnica** (serbokroazieraz latindar alfabetoan; *Чврсница* alfabeto zirilikoan) Dinariar Alpeetako mendia da, Bosnia-Herzegovinan dagoena. Bere tontorrik altuena Pločno (2.228 m) da eta Bosnia-Herzegovinako Federazioko garaiena da.

## Kokapena 
Iparraldeko Herzegovinan dago eta bere lur eremua batez ere Herzegovina-Neretva kantonamenduko Mostar eta Jablanica udalerrietan dago; %10a Mendebaldeko Herzegovina kantonamenduko Posušjeren mugen barruan dago. "10. kantonamendua" (kroaziarrentzat Herzeg-Bosnia) ere hurbil dago eta hango Tomislavgrad hiria mendira hurreratzeko lekuetakoa da.

**Čvrsnicak** ekialdean Neretva ibaia du, bere ibaiadarrak diren Doljanka iparraldean eta Drežanka hegoaldean eta ipar-mendebaldean bai Dugo polje ordokia bai Vran mendia.

## Jakingarriak 
Mendia zenbait goi-ordokik osatzen dute: Plasa eta Muharnica iparraldean, Mala Čvrsnica hegoaldean. 2000 metrotik gorako 10 tontor baino gehiago dago: Plocno (2228 m), Veliki Jelinak (2179 m), Veliki Vilinac (2118 m)...Amildegi bertikal batzuk (Pesti brdo, Mezica stijene, Strmenica ...) oso ikusgarriak dira eta Blidinje, Crepulja eta Crvenjak aintzirak ere badaude.

Hajdučka Republika Mijata Tomića izeneko micronazioaren lurralde ez ofiziala **Čvrsnica** eta Vran mendien artean dago.

### Klima 
Hiru klima mota daude: mediterraneotarra mendiaren magalean, Erdialdeko Europakoaren modukoa tarteko eremuetan eta alpetarra tontor eta goi-ordokietan. Hori dela eta zuhaitz mota desberdinak ere topatzen dira. Espezie endemiko asko daude, adibidez Munika pinua; sarrioak ere bizi dira mendian.

Urtean sei hilabetez zero azpitiko batez besteko tenperaturak daude; urtarrila eta otsailean 23 bat egunez elurra egiten du eta goi-ordoki altuenean azarotik apirilera elurra dago.

## Igoera 
Erregistratutako lehen igoera 1933ko abuztuaren 13an egin zuen eskualdeko Kongora herriko Ante Jolić Antićek gidatutako taldeak.

Ibilbide teknikoki arrunta da tontorrera daramana; igotzeko hilabeterik onenak ekaina-iraila artekoak dira. Pločno tontorrik altuenean ejerzitoaren irrati estazioa dago eta pista bat heltzen da haraino. Dugo polje ordokian dagoen Masna Luka monasterio frantziskotarretik 4 ordu eta erdi inguru behar dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dinariar Alpeak
* Maglić

## Kanpo estekak 
*  Čvrsnica *SummitPost* webgunean.
*  Mendia *Peakware* webgunean.
Kate-erreakzio

**Kate-erreakzioa** kausa batek eragindako efektuak bere aldetik kausa gisa beste efektu bat eragiten dueneko prozesua garatzean gertatzen da, behin eta berriz efektu berriak eta metakorrak sortuz. Zientzian maiz erabiltzen den terminoa da. Besteak beste:

* Polimerasaren kate-erreakzioa;
* Kate-erreakzio nuklearra.

Hizkera arruntean domino-efektu ere deritzo bilakaera azkarra duten gertaerak izendatzeko, domino pieza bat erortzean ondoko piezak ere erortzen direlako simila erabiliz. Rube Goldberg makinetan ere, mekanismoen kateatzeari kate-erreakzio esan izan zio.

## Kanpo estekak
Penmarc'h lurmuturra

'''Penmarc'h lurmuturra''' Bretainiako Finistère departamentuko hego-mendebaldeko muturrean kokatzen den lurmutur bat da, hots, Frantziako ipar-mendebaldeko muturrean dago. Audierne badiaren hegoaldeko muga da, bestalde Bizkaiko golkoaren iparraldeko muga ere bada.

Gaur egun Saint-Guénolé eta Kerity badien artean hedatzen den Penmarc'h udalerrian XIV. mendetik XVI. menderarte garrantzi handia izan zuen hiri baten hondakinak daude. Hiri honen oparotasuna bertan zeuden bakailao bankuei zor zien, baina bankju horien desagerpenak, Ternuako bakailao bankuen aurkikuntzak eta 1595. urtean La Fontenelle itsaslapurrak toki honetan burututako arpilatzearen ondorioz hiriaren gainbehera etorri zen.

Lurmutur honetan Eckmuhl itsasargia kokatzen da, honen argia 60 itsas miliatara (111 kilometro) ikus daitekelarik.

## Kanpo estekak 
* Penmarc'h
Eckmuhl itsasargia

**Eckmuhl itsasargia**, halaber '''Penmarc'h lurmuturreko itsasargia** edota **Saint-Pierre itsasargia** deitua (bretainieraz **Tour-tan Sant-Pêr''') Bretainiako Finistère departamentuko hego-mendebaldeko kostaldeko Penmarc'h lurmuturreko itsasargi bat da. Penmarc'h udalerrian dago.

65 metroko garaiera du eta haren argia 60 itsas miliara (111 kilometro) ikus daiteke.

Bizkaiko golkoko iparrraldeko muga adierazten du.

## Kanpo estekak
Combourtillé

**Combourtillé** (bretainieraz *Komorzhel*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Domino-efektu

thumb|250px|**Domino-efektua**
thumb|250px|Domino-efektuaren ikuskizun handi bat.

**Dominu-efektua** domino pieza multzo bat elkarren segidan bertikalean jarriz eta pieza bat jausi ondoren, beste pieza guztiak nola jausten diren begiztatzeko jolas edo ikuskizuna da. Norberak soilik etxean edo taldean leku handi batean egin daitekeen jarduera da. Estatu Batuetan, Japonian eta Herbereetan arrakasta handiko ikuskizuna da.

## Kanpo estekak 
*  2008ko munduko errekorra
Unibertsal

Metafisikan, **unibertsalak** gauza partikularrek partekatzen dituzten ezaugarri, erlazio eta modalitateak dira. Horrela, "ibai" unibertsalak "Urumea", "Oria" eta "Nilo" partikularrak biltzen ditu bere baitan, partikular horiek partekatzen dituzten ezaugarriak (lur azaleko ur-korronte bat izatea. alegia) partekatuz. Unibertsalei buruzko hausnarketak Platon eta Aristotelesekin abiarazi eta Erdi Aroan hartu zuen garrantzi nabarmena, unibertsalak benetan existitu (errealismoa), edo unibertsalak existitzen direla ukatu behar diren (nominalismoa) eztabaidatuz.

## Bibliografia 
* Aguirre, Javier (2008): "Abelardo eta unibertsalen inguruko eztabaida" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Arrieta, Agustin (2004): "Metafisika" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Bengoetxea, Juan Bautista (2004): "Epistemologia" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Kanpo estekak
Ezkerreko atrioa

**Ezkerreko atrioa** animalia ugaztunen (gizakiak barne) bihotzen lau ganberetako bat da. Izan ere, bihotzak bi bentrikulu eta bi aurikula ditu, marrazkian agertzen den moduan. Ezkerreko aurikulak oxigenatutako odola jasotzen du biriketako zainen bidez. Ondoren odol hori ezkerreko bentrikulura ponpatzen du diastolean, balbula mitralean zehar.

## Kanpo estekak
Eskuineko bentrikulu

**Eskuineko bentrikulua** animalia ugaztunen (gizakiak barne) bihotzen lau ganberetako bat da. Izan ere, bihotzak bi bentrikulu eta bi aurikula ditu, marrazkian agertzen den moduan. Eskumako bentrikuluak oxigenorik gabeko odola jasotzen du eskuineko aurikulatik balbula trikuspidearen bidez. Ondoren odol hori biriketako arteria bietara ponpatzen du sistolean, birika-balbulan zehar.

## Kanpo estekak
Split (burtsa)

**Split** edo **akzio-zatiketa** enpresa baten akzioen kopurua gehitzeko operazio bat da, horien banakako prezioa jeisteko helburuarekin. Akzioen prezioa haiek zatitutako proportzio berean gutxitzen da. Enpresaren kapital soziala ez da aldatzen beraz, baina prezioa zatitzearekin, inbertsoreak erakarri nahi dira, prezioa txikituz akzio gehiago erosteko gai baitira. Splitak ohikoak izaten dira burtsaren gorakada urteetan, adibidez 1999tik aurrera burtsan egondako puntu com burbuilan.

## Ikus, gainera 
* Kontrako split

## Kanpo estekak 
*  Zer da split operazioa Argia.com webgunean.
Dinara

**Dinara** (serbokroazieraz latindar alfabetoan; **Динара** alfabeto zirilikoan) Kroazia eta Bosnia-Herzegovinako mendi multzoa da, Dinariar Alpeei izena ematen diona. Tontor homonimoa (1.831 m) Kroaziako altuena da baina mendi multzoko garaiena Troglav (1.913 m) da, Bosnia-Herzegovinan.

## Izenaz 
**Dinara** aldi berean mendi multzoaren, horren barneko lau taldeetako baten eta talde horretako tontorrik altuenaren izena da. Denbora zaharretan *Adrion Oros* izena eman zioten eta Balkanetako mendilerrorik luzeena den Dinariar Alpeei izena eman zion, nahiz eta mendirik altuenak hor ez egon.

## Kokapena 
Luzeran mendi multzo honek 100 bat km ditu, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. Bosnia-Herzegovinako erdialdeko ekialdean dauden eskualdeen eta Kroaziako Dalmaziaren artean dago; klima mediterraneotar eta kontinentalaren arteko banaketa ere mendi lerro honetan suertatzen da.

## Jakingarriak 
Bere barruan lau talde bereizten dira: Ilica (1654m), Dinara (Dinara edo Sinjal, 1830m), Troglav (1913m) eta Kamešnica (Konj, 1855m). Ikusten denez azken bi taldeetan "Dinara" izena daramanak baino altuera handiagoak daude.

Estatu bien arteko muga marraztu zenean alde biko gutxiengoak sortu ziren; Bosnia-Herzegovinako aldean ere nazio aldetik eremu handian (Livno, Tomislavgrad) kroaziarrak dira nagusi; kontrako bidetik, Kroazia aldean baziren gutxiengo serbiar handiak (Knin hiriaren inguruan eta beste) baina 1990eko hamarkadako gerren ondorioz lehenengoz "Serbiar Krajinako Errepublika" sortu bazuten ere, gero kroaziarren garaipen militarrarekin serbiar askok alde egin behar izan zuten; **Dinara** mugaz bi aldeetan gertatutakoaren lekuko izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dinara (tontorra)
* Dinariar Alpeak
* Dalmazia

## Kanpo estekak 
*  Dinara *SummitPost* webgunean.
Split (argipena)

**Split** hitzak adiera zenbait ditu:

* Split, Kroaziako hiria;
* burtsan, split, kotizatzen duten akzioen prezioa zatitzeko operazioa.
* *Split*: 2017an M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zuzendariak zuzendu eta James McAvoy aktoreak antzeztutako filma.
* Split musika diskoa, bi edo artista gehiago egindako diskoa edo albuma. Bakoitzak diskaren atal bat egiten du.
John Lauridsen

**John Mikkelsen Lauridsen** (Ribe, 1959ko apirilaren 2a) futbol jokalari daniarra izan zen.

1978. urtean izan zen bere estreinua eta Esbjerg fB taldearekin Liga irabazi zuen. 1981. urtean Danimarkako selekzioan debutatu eta 1982. urtean atzerrita salto egin zuen, konkretuki Espainiako Ligara. Bertan Bartzelonako RCD Españolen (6 denboraldi) eta CD Málagan (2 denboraldi) aritu zen. Bere kirol bizitza bukatzeko Esbjergera itzuli zen.

Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin 27 partidu jokatu zituen, tartean 1984ko Eurokopa, hirugarren postua lortu zuelarik. Guztira 3 gol sartu zituen selekzioarekin.
Hegazkortasun (argipena)

**Hegazkortasun** terminoak adiera zenbait ditu:

* finantzetan, hegazkortasuna titulu baten prezioak aldakortasun handia izateko joera da;
* informatikan, memoria hegazkorra, memoria mota bat.

## Ikus, gainera
* Lurrunkortasuna, gai kimiko bat lurruntzeko ahalmena
Hegazkortasun (finantzak)

Finantzetan, **hegazkortasuna** merkatuan kotizatzen duen titulu baten prezioak gorabehera nabarmenak izateko joerari deritzo. Titulua zenbat eta hegazkortasun handiagoa izan, orduan eta arriskutsuagoa dela adierazi ohi da. Hegazkortasuna kotizazioen desbidazio estandarraren bitartez neurtu ohi da.

## Kanpo estekak
Peter Schmeichel

**Peter Bolesław Schmeichel** (Gladsaxe, 1963ko azaroaren 18a - ), Danimarkak inoiz izan duen futbol atezainik ezagunena da. Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin partida gehien jokatu duen jokalaria izan da (129) eta FIFA 100 zerrendan sartua izan zen Laudrup anaiekin batera.

Kasper Schmeichel daniar atezainaren aita da.

## Ibilbidea 
Bere herriko futbol taldean jokatzen hasi zen eta 1984. urtean lehen mailara iritsi zen Hvidovre IF taldean jokatuz, baina sona Brøndby IFk eman zion Danimarkako 4 Liga eta Kopa bat irabaziz.

1991. urteko udan Ingalaterrako Manchester United futbol taldeak fitxatu zuen eta bertan eman ztuen zortzi denboralditan 5 Liga eta 3 Kopa irabazi zituen, bai eta UEFAko Txapeldunen Liga bat ere 1998-99 denboraldian.

Goren mailako futbolean ibili ondoren lasaitasun bila Portugalera jo zuen eta bi urtez Lisboako Sporting taldean aritu zen, 1999-2000 denboraldian bertako Liga irabaziz. bere futbol ibilbidea Ingalaterran amaitu zuen, Aston Villan lehenengo eta Manchester Uniteden etsaia den Manchester Cityn azkenik.

Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin 129 partida jokatu zituen, bai eta gol bat sartu ere. 1998ko Frantziako Munduko Futbol Txapelketa eta 1988, 1992 eta 1996ko Eurokopak jokatu zituen, 1992koa irabaziz.

## Palmaresa 
Nazioarteko txapelketak:
* UEFAko Txapeldunen Liga (1): 1999
* UEFAko Superkopa (1): 1991
* Intertoto Kopa (1): 2001

Herrialdetako txapelketak:
* Daniar superliga (4): 1987, 1988, 1990 eta 1991.
* Danimarkako Kopa (1): 1989.
* Ingalaterrako Premier League (5): 1993, 1994, 1996, 1997 eta 1999.
* Ingalaterrako Kopa (3): 1994, 1996 eta 1999.
* Portugalgo futbol txapelketa (1): 2000.

Danimarkako selekzioan:
* Eurokopa (1): 1992
Absalon

**Absalon** (Fjenneslev, 1128 &ndash; Sorø, 1201ko martxoaren 21a) Danimarkako politikari eta apezpiku garrantzitsua izan zen. Roskildeko eta Lundeko apezpikua, Kopenhageko jauna eta Valdemar I.a ren aholkularia.

## Biografia 
Sjælland irlako Fjenneslev herrixkan jaio zen 1128.ean, *Hvide* klan boteretsuaren barnean. Gaztetatik Valdemar printzearen aholkulari izendatu zuten. Saxo Grammaticus XII mendeko historialari daniarrak dioenez 1157ko Roskildeko oturuntzan egon zen. Bertan Sven III erregegaiak Kanuto V.a eta Valdemar I.a gonbidatu zituen erregeen arteko guda zibila bukatzeko aitzakiaz baina bere etsai biak hiltzeko asmo sekretuaz. Absalon eta Valdemarrek ozta ozta ihes egin ahal izan zuten sarraski hartatik, ez ordea Kanuto V.ak.

1158. urtean Roskildeko apezpikua hil egin zen eta jadanik erregea zen Valdemar I.aren eraginez Absalon bihurtu zen Roskildeko apezpiku berri. Valdemarren aholkulari izanik politika arazoetan parte hartu zuen eta *wendoen* aurkako erasoak koordinatu ziten Absalonek, Itsaso Baltikoan zeuden piratak desagertaraziz.

Erlijioari dagokionez, Germaniako Erromatar Inperio Santutik urrundu eta Erromako Elizarantz gerturatu zuen Danimarka. Eliza eta monasterio ugari altxatu zituen, tartean sona handia eman zion Sorøko apaizetxe zistertarra. 1177. urtean Lundeko apezpiku ere bihurtu zen.

Lund eta Roskilde artean distantzia handia zegoenez *havn* herrixkan gaztelu bat eraiki zuen urte gutxitan Kopenhage bihurtu zelarik.

1182. urtean Valdemar I.a hil egin zen eta Absalonek bere seme Kanuto VI.aren aholkulari jarraitu zuen 1184. urtean Pomeraniako erregearen kontra gerra irabaziz. Orduan erretiratzea erabaki zuen eta azken urteak Sorøko abade-etxean eman zituen 73 urterekin hil zen arte.

## Iruditegia 

Irudi:Valdemar den Store.jpg|Valdemar I.a.
Irudi:Roskilde katedra mpazdziora.JPG|Roskildeko katedrala.
Irudi:Lunds domkyrka1.jpeg|Lundeko katedrala.
Irudi:CopenhagenNyHavn2001.jpg|Kopenhage.

## Kanpo estekak
Dinara (tontorra)

**Dinara** edo **Sinjal** (1.831 m) bere homonimoa den mendi multzoko mendia da, Dinariar Alpeetan dagoena. Mendi multzoko garaiena izan gabe, Kroaziako mendirik altuena da. Bosnia-Herzegovinako mugatik hurbil dago.

## Jakingarriak 
Dinara mendi multzo luzean lau talde nagusi daude eta haietako batek izen bera du; taldeko tontorrik altuenak bi izen ditu, **Dinara** edota **Sinjal**. Kroazian badago ere, Bosnia-Herzegovinako muga oso hurbil dago. Grezieraz mendiak *Adrian oros* zuen izena; gaur egun duen bigarren izena, "Sinjal", tontorrean seinalea eta erpin geodesikoa dagoelako ipini zitzaion; izendapen hau nahiko zabalduta dago Kroazian.

Taldea geografikoki oso ondo zehaztuta dago; 20 bat km luze eta 10 bat km zabala da. Ipar-mendebaldean Derala mendateak (965 m, Knin eta Bosansko Grahovoren artean) Ilica mendi taldetik banatzen du eta hego-ekialdean Privija (1230 m) mendateak Troglaveko taldetik. Ipar-ekialdean alde guztietatik mendiek inguratutako Grahovsko Polje izeneko karst zelaia dago, Bosnia-Herzegovinan; hego-mendebaldean Knin hiria, Krčićibaia eta Suho Polje daude.

Administratiboki mendia Šibenik-Knin eskualdean dago; gaur egun kroaziarrak erabat nagusi badira ere, 1990eko hamarkada arte serbiarrak gehiengoa ziren zenbait lekutan eta Kroaziaren independentziaren kontra zeudenez Knin hiriburuan zentratuta "Serbiar Krajinako Errepublika" sortu zuten, baita kostaldeko hiri kroaziarrak handik bonbardatu ere; gero kroaziarren garaipen militarrarekin serbiar askok alde egin behar izan zuten; **Dinara** gertaera latz horien lekuko izan zen.

## Igoera 
Mediterraneotik erlatiboki hurbil badago ere, eguraldia gogorra izaten da eta neguan elurra barra-barra egiten du; horri haizea gehituta -30&nbsp;°Cko tenperaturara ere hel daiteke. Udan, ordea, kontrakoa gertatzen da eta izugarrizko beroa egin dezake, 40&nbsp;°Craino. Beraz, teknikoki igotzea urte osoan zehar posible bada ere, hilabeterik onenak maiatza eta urria dira, tarteko tenperaturak daudenean.

Hiru ibilaldi nagusi daude Kroaziatik:
* Kninetik Novakovića Stanera eta hortik gorago doan errepidetik. Mendia bere mendebaldetik igotzen da.
* Kninetik Kijevorako errepidetik ezkerretara Lazića Stanetik. **Sinjal** herritik ipar-ekialdera dago.
* Glavašetik gorantz joanda, mendia hego-mendebaldetik igota.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dinara
* Dinariar Alpeak
* Šibenik-Knin eskualdea

## Kanpo estekak 
*  Dinara *SummitPost* webgunean.
*  Mendia *Hribi.net* webgunean.
Galestar

**Galesak** edo **galestarrak** Gales herrialdean jaio eta bertako jatorria duen jendea da. Ia denek (Argentinan bizi direnak ez beste) ingelesez mintzo dira, eta hauetako zati bat euren jatorrizko hizkuntza den galeseraz ere bai. Nagusiki presbiteriar eta anglikar erlijiokoak dira.

## Izena 
Gaur egungo galeseran galestarrek euren buruei *Cymry* deritze ("Aberkideak"), eta euren herrialdea den Galesi *Cymru* deitzen diote (euskaraz "Kamri" ahoskatu). Cymry izendapenaren esanahiaren jatorria britanierazko "combrogi" hitzan datza, honen esanahia "aberkideak" da, "herrialdeko kideen" zentzuan.

Galestarrek euren buruei *"Cymry"* ("Aberkideak") bezala deritze, eta bere herrialdeari *"Cymru"* ("Aberkideen Lurra"), antzinako galeseran; izendapen honek garbi uzten digu galestarrak Britainia Handiko jatorrizko biztanleak zirelako ezagupena edo ustea zutela (bai eta bere arbaso britoien bertuteen jasotzaileak ere), honela Britainia Handia erasotu edo inbaditu zuten atzerritarrengandik bereizteko asmoz: anglosaxoiak (ingelesak).

## Bizimodua 
Galesko iparraldeko jarduera ekonomikoa nagusiak artzaintza eta arrantza dira, baita turismoa ere (Gales ingeles askoren opor lekua baita). Aldiz, Galesko hegoaldea askoz ere industrializatuagoa dago, mende askotan zehar herrialde guztiko jarduera nagusiena meatzaritza izan delarik.

## Hizkuntza 
Galesa (*Cymraeg*) —kymruera edo kymbruera izenez ere ezaguna— Galesko berezko hizkuntza da, gaur egun egoera gutxituan dagoena.

Indoeuropar mintzaira da, hizkuntza zelten multzokoa; britoi taldearen barruan dago, cumbrierarekin, bretainierarekin eta kornubierarekin batera.

Galesko literaturan galestar mitologiak garrantzi handia izan du, honetan, Mabinogion, Galestar triadak edota Taliesinen liburuak leku berezia dute.

## Galestar diaspora 
### Galestarrak Patagonian 
### Galestarrak Ipar Amerikan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lohitzüne

**Lohitzüne** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Oihergirekin batera Lohitzüne-Oihergi udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Lohitzun* da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
* ''L'Hohutzun* (1337),
* *Lohitzsun* (1476, Ohixen paperak),
* *Lohitzssun* (1690)
* *Lohitcun'' (1793

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edinburgheko udaletxea

**Edinburgheko udaletxea** (ingelesez *Edinburgh City Chambers*) Eskoziako Edinburgh hiriburuko udaletxea da, Hiri Zaharrean dagoen Royal Mile kalean kokatzen da.

## Historia 
1753. urtean eraikia izan zen eta ondoan Burtsa eraiki zen 1760an, baina hiriko merkatariek ez zuten gogoko eta Mercat Cross-en elkartzen jarraitu zuten. 1893an Edinburgheko Udalak eraikin guztia beretzat hartu zuen.

Barnealdeko dekorazioa 1875 eta 1890 artean ezarri zen gehien bat. Robert Morham izan zen arkitektoa. Bereak dira ipar-mendebaldeko gehigarria (1898) eta aurrealdeko patioen arkada (1901) ere.

## Kanpo estekak
Mendibile (Zuberoa)

**Mendibile** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Mitikile eta Larrorirekin batera, Mitikile-Larrori-Mendibile udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Mendibieu* da. Historian zehar toponimoa idazteko, hainbat itxura erabili dituzte:
* *Mendeviu* (1383, Luntzen paperak) et
* *Mendibiu* (1466).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria: Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foinse

**Foinse** (euskaraz *Iturri/Sarrera*) Irlandan argitaratzen zen irlanderazko egunkari garrantzitsu eta handiena zen.

1996ko urritik aurrera astero argitaratu ohi zen astekaria zen. Galway konderrian dagoen Carraroe udalerrian idatzi eta Kerry konderrian dagoen Tralee udalerrian inprimatzen zen.

2009ko ekainean aldi batetarako itxi zen, Pádraig Ó Céidigh bere jabeak zioenez, arrazoia argitalpena eta Foras na Gaeilge erakundearen artean kontratu berri bat burutzeko desadostasuna izan zen.

Azkenik, 2009. urte amaieraldera, jada Foras na Gaeilge erakundetik independientea zelarik, Irish Independent egunkarian asteazkenetako gehigarri gisa berriz ere salgai jarri zen. 2011ko otsailean astekari honek Irlandako Errepublika osoan 195.000 ale saldu ohi zituen.

Egunkari moduan saltzeaz gainera, interneten ere bazegoen baina 2013ko irailean, Móinéar Teo publikatzaileak hilabete hori eta gero paperean egongo ez zela adierazi zuen.

Nahiz eta paperezkoa desagertu, sarean mantenduko zela ziurtatu zuten arduradunek. Azkenik 2015ean bere web orria bertan behera geratu zen.

## Ikus gainera 
* Lá (egunkaria)

## Kanpo estekak 
* Foinse aldizkariaren webgunea
Larrori

**Larrori** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Mitikile eta Mendibilerekin batera Mitikile-Larrori-Mendibile udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Larrory* da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
* *Larrori* (1475, Ohixen paperak)
* *Larori* (1607).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendi (Idauze-Mendi)

**Mandi** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Idauzerekin batera Idauze-Mendi udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Mendy* da. 1454an Baionako paperetan *Sent-Marthii de Mendi* idatzi zuten.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak 
Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ligi

**Ligi** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1843an Athereirekin batera Ligi-Atherei udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Licq* da. 1386an, Nabarrengoseko notarioek herriko izena *Lic* idatzi zuten.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak 
* Ligiko zubian lamiak bizi omen ziren eta Ligiko zubiaren kondairak dio hauek ezin izan zuten une egokian eraiki.

Erdi Aroko San Julenen eliza XIX. mendean berreraikia izan zen.

## Erreferentziak 
## Ipuinak 
*  Elorriaga, Unai. *Lur eta Amets 2. Atzaparra zubian : Euskal Herriaren historia*, Donostia, Elkar, 2015.  Haurrentzako ipuina

## Kanpo estekak
Olhaibi

**Olhaibi** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1790 eta 1794 artean, Ithorrotzek Olhaibirekin batera Ithorrotze-Olhaibi udalerria sortu zuen. 1973an Arüerekin batera Arüe-Ithorrotze-Olhaibi udalerria osatu zuten.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Olhaïby* da. Historian zehar Olhaibi honela idatzi dute:
* *Olhaivie* (1308),
* *Olhabie* (1375, Luntzen paperak),
* *Olƒabie* (1376),
* *Olhaibie* eta *Olhabia* (1385 eta 1407 hurrenez hurren),
* *Olhayvi* (1496),
* *Olharby* (1563).

## Historia 
Olhaibiko jauna Zuberoako bizkondearen basailua izan zen, baita Zuberoako hamar handikien bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Craic

**Craic** edo **crack** (*krak* ahoskatu) Irlandan bai ingelesez nahiz irlanderaz edonon entzutea ohikoa den hitza edo esamoldea da. Euskaraz esanahi ugari izango lituzke: *dibertsio*, *entretenigarri*, *solasaldi atsegingarria*, *txantxa*...

Hitz honen historia nahiko ez ohikoa da. Berez, irlanderazko *craic* hitza XX. mendearen erdialdean ingelesezko *craic* hitzetik hartutako mailegua da, hitz hau irlanderaz oso ohikoa bilakatu zen, ondoren irlanderatik berriz ere ingelesera iragan zelarik. Edonola ere, bi hizkuntzetan oso erabilia den hitza da, Irlandako gizartean oso barneratutako esamoldea ere badelarik.

Sarritan pub eta tabernetan irlanderazko *Craic agus Céilí* esamoldea irakur daiteke, honek euskaraz *Dibertsioa eta Festa* esan nahi du.

## Kanpo estekak
Tupac Katari

**Tupac Katari** edo **Catari** (**Tupaj Katari** ere) (1750 - 1781eko azaroaren 15a), **Julián Apasa Nina** izenarekin jaioa, 1780. hamarkadan Espainiar Inperioaren aurka Bolivian aritu zen buruzagi indigena izan zen.

## Biografia 
Tupac Katari izena garai hartako beste bi buruzagiren izenetatik hartu zuen: Tupac Amaru II.a
alde batetik eta Tomás Katari (Chayantako jauntxo bat) bestetik.

Tupac Katarik 40.000 pertsonako armada osatu eta altxamendu bat burutu zuen Chuquiago (gaur egungo La Paz) hiria setiatuz. Birritan eraso zuen, baina altxamenduaren aurka bidalitako tropak garaile irten ziren.

Ondoren Andrés Tupac Amaru (Tupac Amaru II.aren iloba zena) Amaru Tupac Katariri batu zitzaion eta La Paz-en bigarren setio bat hasi zuten. Ez egonkortasun politiko eta militarraren ondorioz, altxamenduaren aurka zeuden buruzagi batzuek berau bukaerarazi zuten. Altxamendua hasi zuten buruzagiak atxilotuak eta exekutatuak izan ziren.

XVIII. mendeko altxamendu indigena hau geografikoki gehien hedatu zena izan zen, baita atxikimentu gehien lortu zituena. Erregeordetzak bi urte behar izan zituen deuseztatzeko.

Matxinoak La Paz hiria 1781ko martxoaren 13an hasita ehun eta bederatzi egunez setiatu zuten, garaipenik lortu gabe eta Buenos Aires-etik zetozen tropen erresistentziaren aurka. Testuinguru hortan, Agustin Jauregi erregeordeak matxinoen moral baxua aprobetxatuz amnistia eskaini zien borroka bertan behera uzten zutenei, askok egin zutena. Tupac Katarik ez zuen hala egin, eta Achacachira zuzendu zen bere armada bir-antolatzeko asmoarekin. Bere jarraitzaile batzuek saldua, espainiarrek preso egin zuten 1781eko azaroaren 9an.

## Ikus, gainera 
* Tupac Amaru I.a
* Tupac Amaru II.a
Wiphala

[eskuinera|thumb|185px|[Boliviako Wiphala]]
**Wiphala** (aimararez: wiphala, "ikurra"), Andeetako etniek erabiltzen duten zazpi kolorez osatutako bandera lau-angeluarra da. Gaur egun hedatuena eta gehien erabiltzen dena aimaratarren ikur etnikoa da.

## Kanpo estekak
Ozaraine

**Ozaraine** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Erribareitarekin batera Ozaraine-Erribareita udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Osserain* da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
* *Osƒran* eta * Ossran* (1186),
* *Castrum de Osaranho* (1256, Gamueko paperak),
* *Lo Saranh* (XIII. mendea),
* *Lo Sarainh* eta *Osran* (XIII. mendea),
* *Lo pont deu Ssaranh* (1342),
* *Osserannum* (1352),
* *Osaranh* (1542),
* *Ossarayn*, *Ossarainh* eta Ossaraing'' (1690

## Ikustekoak 
Ozaraineko eliza 1857. urtekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erribareita

**Erribareita** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Ozarainerekin batera Ozaraine-Erribareita udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Rivareyte* da. Nabarrengoseko notarioek 1385ean eta, berriro, 1690ean toponimoa *Arribarreyte* idatzi zuten.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihergi

**Oihergi** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Lohitzünerekin batera Lohitzüne-Oihergi udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Oyhercq* da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
* *Oyherc* (1479, Ohixen paperak)
* *Hoyercq* (1690).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Euskara 
[thumb|Lohitzüneko Gaxuxa Cledou [Euskal Herriko Ahotsak|(Ahotsak proiekturako).]]
Lohitzünen Pettarrako hizkera mintzatzen da, zuberotarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astüe

**Astüe** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842. urtean Liginaga eta Astüe herriak batu egin zituzten Liginaga-Astüe udalerri bakarra osatzeko.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Restoue* da. XIII. mendean, Duchesne bildumaren CXIV. liburukian *Restoa* idatzi zuten toponimoa.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doneztebe (Zuberoa)

**Doneztebe** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1843. urtean Zalgize eta Doneztebe herriak batu egin zituzten Zalgize-Doneztebe udalerri bakarra osatzeko.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Saint-Étienne* da. 1475ean Zuberoako notarioa zen Ohixek *Sent-Stephen* idatzi zuen.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peio Dospital (argipena)

**Peio Dospital** bi lagunen izen-deiturak dira:

* Peio Ospital (Ezpeleta, 1948-) abeslariaren (bakarlari edo Pantxoa eta Peio bikotean) izena idazteko aldaera **Peio Dospital** da.
* Peio Dospital (Itsasu, 1950-) errugbilari eta euskaltzale ezaguna da. Ofizialki *Pierre*, "Peio" (edo *Peyo*) forma oso zabaldua da; ezizenez "Doxpi".
Sorholüze

**Sorholüze** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1859. urtean Sorholüze eta Atharratze herriak batu egin zituzten Atharratze-Sorholüze udalerri bakarra osatzeko.
thumb|Ruisseau de Laritolle
## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Sorholus* da. "Sorholüze" toponimoa 1520ko Zuberoako ohituran agertzen da. Agian euskarazko *sorho* edo "soro" hitzarekin lotura du.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zühara

**Zühara** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Ozazerekin batera Ozaze-Zühara udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Suhare* da. 1460an Zuberoako notarioa zen Ohixek herriko izena horrela idatzi zuen.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozaze

**Ozaze** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Zühararekin batera Ozaze-Zühara udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Ossas* da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
* *Ossas*, (1178 Duchesne bildumaren CXIV. liburukia)
* *Osas* (XIII. mendea, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia

## Ikustekoak 
XIX. mendeko San Ziprianoren eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zunharre

**Zunharre** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Lexantzürekin batera Lexantzü-Zunharre udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Sunhar* da.

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak 
Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Millauko biaduktua

**Millauko biaduktua** Frantziako Midi-Pyrénées eskualdeko Aveyron departamenduan dagoen zubi edo biaduktu erraldoi bat da. Millau eta Creissels udalerrien artean kokatzen da. 2004ko abenduaren 14an inauguratu zen, denera eraikitze lanek 36 hilabete iraun zutelarik.

Zubi hau eraikitzeko proiektuan 3.000 inguru lagunek lan egin zuten, proiektua burutzeak 400 milioi euroko kostua izan zuelarik. Proiektuaren egileak Michel Virlogeux frantziar arkitektoak eta Norman Foster ingeles arkitektoak izan ziren.

thumb|erdian|500px|Biaduktuaren ikuspegi orokorra.

## Egitura 
Gaurko egunez, mundu osoko zubirik garaiena da. Egitura Tarn ibaiaren gain iragaten da, gehienezko 343 metroko garaierara iristen delarik. 2.460 metroko luzera du eta Causse du Larzac eta Causse Rouge artean hedatzen da. Hormigoizko 7 zutabeen gainean ezarrita doa eta 32 metroko zabalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Autoroutes Nord-Sud et viaduc de Millau.JPG|Kokapena.
Irudi:Millau Viaduct construction south.jpg|Eraikitze lanak.
Irudi:Millau et Viaduc.jpg|Gauez, Millau udalerria eta biaduktua.
|Eiffel Dorrearekin parekatuta.

## Kanpo estekak 
* Millauko biaduktuaren webgunea
Sirdaryo probintzia

**Sirdaryo **(edo ***Sir Daria***)** probintzia** Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean kokatua Sir Daria ibaiaren ezker aldean (hortik datorkio izena). Mugakide ditu Kazakhstan, Tajikistan, Tashkent probintzia eta Jizzakh probintzia. Eremuak 5.100 km² hartzen ditu, ia guztia basamortua. Bertan 648.100 biztanle inguru bizi dira.

Probintzia 9 barrutitan banatua dago. Hiriburua Guliston da (54.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Baxt, Boyovut, Farhod, Qahramon, Sayhun, Sirdaryo, Shirin eta Yangiyer.

Bertako klima kontinentala da, negu epel eta hezeekin eta uda bero eta lehorrekin.

Ekonomia kotoi eta zereal landaketan datza. Garrantzi gutxiago dute bazka-landare, barazki, meloi, kuia, patata, arto, fruta eta mahats landaketak. Gainera, Uzbekistango zentral hidroelektriko handienetako bat dago bertan, herrialdeko argindarraren herena ekoizten duena.

## Kanpo estekak
Kapuko aldizkaria

**Kapuko aldizkaria** Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campuseko Kazetaritza, Publizitate eta Ikus-Entzunezko Komunikazioko lehen mailako hainbat ikaslek sortutako aldizkaria da. Proiektua *Kapuko* —hots, kazetaritza, publikazitatea eta komunikazioa— 31 ikasgelan abiatu zen 2011ko otsailean eta urte bereko martxoan kaleratu zen lehen zenbakia.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Kapuko aldizkariaren webgunea
Zuberoako Kostüma

**Zuberoako Kostüma **edo **Zuberoako Forua** () bearneraz idatzitako agiria da. Bertan Zuberoako Erdi Aroko egitura sozial eta administratiboa transkribatu zuten. Hitz batzuk izan ezik (*sainhoa*, *abel haxacarri* eta *gasaila*), gaskoiz idatzi zuten eta ez zen euskaratua izan.

Bertan agertzen diren ohiturak lehenagokoak badira ere, Frantzisko I.a Frantziakoak 1520ko martxoaren 5ean idazteko agindua eman zien. Lanari ekin eta urte bereko azaroaren 21erako izkiriatua zuten. Lehendabizikoz 1553an argitaratu zuten Bordelen. Guztira 336 kapitulu zituen 37 titulutan banaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Akarregi

**Jose Luis Akarregi Zapirain**, pilota arloan **Akarregi** deituraz ezaguna (Lekeitio, Bizkaia, 1923ko irailaren 11 - Eibar, Gipuzkoa, 2012ko otsailaren 8a) esku huskako pilotaria izan zen. Bere ibilbidea atzelari hasi arren, gero aurrelari bilakatu zen, eta posizio horretan lortu zituen emaitzarik onenak. Buruz Buruko Txapelketa Nagusian 1944an debutatu ondoren, 1946, 1950 eta 1951ko finaletara heldu zen, baina ez zuen hiru titulu horietako bat ere irabazi. Txapeldun izan zen, ordea, lau eta erdian, txapelketa hori estreinako aldiz jokatu zenean, 1953an.

17 urterekin debutatu zuen, eta 36 urterekin erretiratu zen, txokora pilota bat bueltatzera joatean lepauztaia hautsi zuelako eta geroztik bere ezker dotorea oneratu ez zitzaiolako. Erretiratu eta gero, material hautatzaile aritu zen, Atano X.arekin batera.

## Kirol lorpenak 
; Lau eta erdiko finalak

; Buruz buruko finalak

## Erreferentziak
Hilario Azkarate

**Hilario Azkarate Lupiola**, pilota arloan **Azkarate** deituraz ezaguna, (Elorrio, 1935eko irailaren 9a - *ibidem*, 2012ko uztailaren 22a) esku huskako pilotaria izan zen. Sei aldiz irabazi zuen Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia, eta txapelketa horretan guztira bederatzi final jokatu zituen. Horrenbestez, Retegi II.ak baino ez du txapel gehiago irabazi (11 txapel), eta Retegi II.ak eta Olaizola II.ak baino ez dute final gehiago jokatu (14 eta 10, hurrenez hurren).

Atzelari ezkerra, sotamanoz primeran zihoan. Elorrioko pilotalekuak haren izena darama.

## Finalak 
### Lehenengo maila 
### Bigarren maila 
## Erreferentziak
Ignacio Kortabitarte

**Ignacio Kortabitarte Maguregi** (Aulesti, 1912ko urtarrilaren 4a - Elgoibar, 1998ko uztailaren 4a), pilota munduan **Kortabitarte** bezala ezaguna, eskuz pilotari izan zen.

Aulestin jaioa izan arren, Elgoibarren bizi zen. Kortabitartek 1933an debutatu zuen. Gerra ostean buruz buruko txapelketan parte hartu zuen, 1940an eta 1942an Atano VII.ak eta 1944an Arrasateko ezkerrak kaleratua izanda. Binakako txapelketan 1943an Ubilla I.arekin batera txapeldunordea izan zen.

1957an pilota utzi zuen.

## Finalak
Saint-Mathieu lurmuturra

**Saint-Mathieu lurmuturra** (frantsesez *Pointe Saint-Mathieu*, bretainieraz *Lok Mazé*) Bretainiako Finistère departamentuko mendebalde muturreko kostaldean kokatzen den lurmutur bat da. Hain zuzen ere, Brest hiria eta Le Conquet udalerritik oso hurbil dago. Plougonvelin udalerriaren lursailetan kokatzen da, 20 metroko itsaslabarrez inguraturik.

Bere balio historikoarengatik nabarmentzen da: bertan beneditar abadetxe baten hondakinak daude, bai eta Saint-Mathieu itsasargia ere, honek 37 metroko garaiera du eta bere argia 29 itsas miliatatik ikus daiteke, hauetaz gain, *eroritakoen monumentua* ere bertan kokatzen da. Bestalde, Bigarren Mundu Gerrako alemaniar bunkerrak ere badaude.
Fitxategi:Pointe Saint Mathieu - Phare.jpg
Fitxategi:Pointe Saint-Mathieu - Sémaphore.jpg

## Kanpo estekak
Pablo Elgezabal

**Pablo Elgezabal Iturri** (Cienfuegos, Kuba, 1907ko martxoaren 22a - Errigoiti, Bizkaia, 2003ko azaroaren 7a) pilota munduan **Kirru** bezala ezaguna, eskuz pilotaria izan zen.

Kubako Cienfuegosen 1907an (batzuen ustez 1908an) jaioa, gurasoak euskaldunak zituen. Umea zela Gernikara joan zen. Bere ile horia zela eta Kirru ezizena hartu zuen.

1926an Bizkaiko txapelketan debutatu ondoren, 1928 eta 1936 artean bere une gorenak bizi zen. *Excelsior* egunkariak antolaturiko txapelketetan Juan Bautista Azkaraterekin aritu zen. Gerra hasi baino lehen, Etxabe IV.arekin batera, Atano III.aren areriorik nagusiena bazen ere, ez zuten inoiz elkarren kontra jokatu.

1940 eta 1942an buruz buruko txapelketan parte hartu zuen.
Corps-Nuds

**Corps-Nuds** (bretainieraz *Kornuz*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
La Couyère

**La Couyère** (bretainieraz *Ar Gouer*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Oloroeko elizbarrutia

**Oloroeko elizbarrutia** (latinez eta ofizialki *Dioecesis Oloronensis*) Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutia izan zen. Apezpikuaren egoitza Oloroeko Andre Maria katedralean zegoen.

## Historia 
VI. mendean sortua. Frantziako Iraultzak indargabetu zuen. Egun Baionako elizbarrutiaren zati da.

## Apezpikuen zerrenda 
* 506: San Grat
* 551: Agustius (?)
* 573-585: Lezer
* 653: Abientius
* 659: Zozime
* 661: Tructémonde
* 668: Arcontius
* 850: Gérard
* 977: Gombaud
* 992: Arsius Raca
* 1033–1050: Erramun I.a *Zaharra* (Baionako gotzaina ere)
* 1060–1078: Eztebe Maulekoa
* 1078–1083: Amat
* 1083–1101: Odon de Bénac
* 1102–1114: Roger I.a de Sentes
* 1114–1135: Arnaud I.a d'Araux
* 1135–1168: Arnaud II.a d'Izeste
* 1169–1195: Bernard I.a de Sadirac
* 1196–1216: Bernard II.a de Morlane
* 1225: Bernard III.a
* 1228–1241: Guillaume I.a de Castanet
* 1242–1254: Pierre I.a de Gavarret
* 1255: Guillaume II.a de Gaujac
* 1256–1259: Roger II.a
* 1260–1283: Compaing
* 1284–1288: Bernard IV.a de La Mothe
* 1289–1308: Guillard de Leduix (edo Gérard I.a de Leduix)
* 1308: Pierre-Raymond de Monein
* 1309–1322: Guillaume-Arnaud I.a
* 1323–1341: Arnaud III.a de Valensun
* 1342–1347: Bernard V.a d'En Julia
* 1348–1370: Pierre II.a d'Estiron
* 1371–1395: Guillaume III.a d'Assat
* 1396: Armand-Guilhem de Bury (Avignonek izendatua)
* Pierre Laforgue (?) (Avignonek izendatua)
* 1404: Sance I.a Muller (Avignonek izendatua)
* 1396: Ogier Vilesongnes (?) (Erromak izendatua)
* 1404: Pierre III.a de Montbrun (Erromak izendatua)
* 1412–1417: Pierre IV.a Salet (Erromak izendatua)
* 1417–1421: Pierre IV.a Salet
* 1422–1426: Guicharnaud (edo Guillaume-Arnaud II.a)
* 1426–1434: Guiraux d'Araux (edo Gérard II.a d'Araux)
* 1435–1450: Arnaud-Raymond I.a d'Espagne
* 1450–1465: Garsias I.a de Faudoas
* 1466–1475: Garsias II.a de La Mothe
* 1475–1491: Sance II.a de Casenave
* 1494–1499: Jean I.a de Pardailhan
* 1500-1507: Amaneo Albretekoa
* 1507–1519: Arnaud-Raymond II.a de Béon
* 1520: Jean Salviati
* 1521–1534: Jakue Foix-Rabatekoa
* 1539–1555: Gérard Roussel
* 1550–1580: Claude Orégon
* 1599–1623: Arnaud I.a Maitie
* 1623–1646: Arnaud II.a Maitie
* 1647: Louis de Bassompierre
* 1648–1652: Pierre V.a de Gassion
* 1653–1658: Jean III. de Miossens-Sansons
* 1661–1682?: Arnauld François Maitie
* 1682–1704: Charles de Salettes
* 1704: Antoine de Maigny
* 1705–1735: Joseph de Révol
* 1735–1742: Jean-François de Montillet
* 1742–1783: François de Révol
* 1783–1790: Jean-Baptiste-Auguste de Villoutreix
* 1791-1793: Barthélémy-Jean-Baptiste Sanadon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak