open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Plata

**La Plata** Argentinako erdi-ekialdeko hiria eta portua da, Buenos Airesko probintziako hiriburua. Buenos Airesen hego-ekialdean dago, Rio de la Platako estuarioaren ertzean. 940 kilometro koadroko eremua hartzen du eta 2010ean 654.324 biztanle zituen.

## Historia 
Dardo Rocha gobernadoreak fundatu zuen 1882ko azaroaren 19an.

Hiriaren trazadura zehatz-mehatz pentsatu eta planifikatu zen eraiki aurretik. Pedro Benoit arkitektoaren lantaldeak egin zuen diseinua. Egitura ortogonala dauka, perpendikularki gurutzatzen diren kale paraleloekin, eta plaza ugari. Hiribide diagonal batzuk ere daude, zirkulazioa errazten dutenak. Hiriaren erdigunea Mariano Moreno plaza da, Argentinako handinetakoa; bertan daude udaletxea eta Inmaculada Concepción katedral neogotiko eskerga.

## Klima 

## Ekonomia 
Merkataritza eta industriagunea (hozkailuak, altzairugintza, petrolio findegiak, industria petrokimikoa) da. Sartu-irten handiko portua du.

## Hiritar ezagunak 
* Emilio Pettoruti (1892-1971), margolaria.
* René Favaloro (1923-2000), kirurgialari kardiobaskularra.
* Facundo Cabral, (1937-2011), kantautorea.
* Juan Sebastián Verón (1975), futbolaria.
* Benjamin Rojas - aktorea.
* Nicolás Isasi (1987), zinema eta opera zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala Laplata.gov.ar
Córdoba (Argentina)

**Córdoba** Argentinako erdialdeko hiria da, Córdoba probintziaren hiriburua. Cordobako mendien oinetan eta Primero ibaiaren ertzean kokaturik dago. 576 kilometro koadroko eremua du eta 2010ean 1.330.023 biztanle zituen. Herrialdeko bigarren hiririk handiena da, Buenos Airesen ondoren.

## Klima 

## Historia 
Jerónimo Luis de Cabrera espainiar konkistatzaileak sortu zuen 1573ko uztailaren 6an. 1580an katedrala eraikitzen hasi ziren (1758an amaitu zuten), eta 1613an sortu zuten bertako uniberstitatea, Argentinako zaharrena.

Hiria La Plata eta Andeen artean dagoenez, Atlantikotik Peru aldera zihoazen espainiar bidaldien pausaleku bihurtu zen. 1806. urtean, Río de la Platako Erregeorderriko hiriburu bihurtu zen, Buenos Aires britainiarren esku geratu zenean.

## Ekonomia 
Nekazaritza merkatua eta industriagune garrantzitsua (janari industria, ehungintza, kimika, automobilak eta mekanika). Unibertsitatea dauka. Kultura eta turismo hiri garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Mendoza (Argentina)

**Mendoza** Argentinako hiria da, Mendozako probintziaren hiriburua.

2001ean ia 111.000 biztanle zituen.

Ardo ekoizpen handia dute hiriak eta inguruak.

## Historia 
* 1561eko martxoaren 2an fundatu zuen Pedro de Castillo-k, Hurtado de Mendoza y Manrique bere babeslearen abizenez.
* 1861eko martxoaren 20an lurrikara handi batek jo zuen hiria.

## Klima 

## Inguru naturala 
Andeen ondoan egonda, Aconcagua mendira (6.959 m) irits daiteke Mendoza hiritik.
[erdian|thumb|380x380px|[Mendoza hiriko Euskal Etxea|Mendozako Euskal Etxeko kideak 2025eko Euskaraldian]]

## Biografiak 
* "Quino" (1932-2020), komikigilea, Mafaldaren aita.
* Martín Astudillo (1977-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendoza hiriko Euskal Etxea

## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Amalda (plataforma)

**Amalda** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Zarautzen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalea da. Izena Zestoako izen bereko kobatik hartu zuen.

2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 1.931 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %15,17.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea
* Batasuna

## Kanpo estekak
Zornotza Eginez

**Zornotza Eginez** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Zornotzan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, eta Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira 1.901 boto lortu zituen (emandako boto guztien %18,57a) eta lau zinegotzi.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Mallabiako Ahotsa

**Mallabiako Ahotsa** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Mallabian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen, Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuen eta parte hartzea debekatu zion, ETAren tresna zela argudiatuta.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 216 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %30,64.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran

**Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran** Erromantizismoaren eraginpean Euskal Herrian sortutako musika klasikoa da. Europa osoan, batik bat inguraldeko herrialdeetan, musika giro berri bat sortu zen XIX. mende erdian. Italia, Frantzia, Alemania eta Britainia Handia izan ziren ordu arte Europako musika landu izan zuten nazioak, musika euren ekintza esklusiboa izango balitz bezala. Erromantizismoaren ondorioz, ordea, ekintza hori inguruko herrialdeetara zabaldu zen eta ordu arte isilik egonak ziren zenbait herrialdek, Errusia, Txekia, Norvegia eta abar, musika arloan sartu zuten muturra.

Une hartan Euskal Herriko musika Madrilgo italiar eraginaren menpean zegoen. Baina XIX. mendea bukatu eta XX.nera pasatzean, bide berriak irekitzeko asmoak sortu ziren Euskal Herrian. Federico Sopeña madrildarrak honela deskribatu zuen egoera:

Oldar berri hark bultzatuta, XX. mendearen lehenengo hamarkadan euskal herritar gazte taldetxo bat zebilen Europako lurraldeetan barrena, musika ikasi guran: Gabiola, Azkue, Zulaika (Aita Donostia), Guridi, Usanditzaga... Jesus Guridi eta Aita Donostia, 1886an jaioak, eta Jose Maria Usanditzaga, urtebete gazteagoa, aritu ziren une hartan Europan egiten zen musika Euskal Herrian itxuratzeko lehen saioa.

## Kanpo estekak 
*  El nacionalismo musical vasco
The Silence of the Lambs

***The Silence of the Lambs*** (*Bildotsen isilunea*) 1991ko Jonathan Demmek zuzendutako thriller/beldurrezko filma da. Thomas Harris idazlearen 1988ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Jodie Foster, Anthony Hopkins, Scott Glenn eta Ted Levine aktoreek antzeztu zuten.

Oscar sarietan, filmak, zuzendariak zein aktore nagusiek (hau da, J. Foster eta A. Hopkins) Oscar bana jaso zuten. Gidoi egokituaren Oscar saria ere lortu zuen. Honela, Oscarretako bost kategoria nagusiak irabazi dituen hirugarren eta azken filma da *The Silence of the Lambs*, 1934ko *It Happened One Night* eta 1975eko ''One Flew Over the Cuckoo's Nest* filmeen ondoren. Gainera, Oscar saria eskuratu duten aktore nagusien artean, Anthony Hopkinsen papera historiako motzenetakoa da, 17 minututan baino ez da agertzen eta.

*Hannibal* (2001) eta *Red Dragon'' (2002) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
FBIa "Buffalo Bill" (Ted Levine) delaa atzeman asmoz dabil, neska nerabeak erailtzen dituen serieko hiltzailea, aurrez arropa dotorez jantzi eta larrrutu ondoren. Hura atzemateko arduradunetako bat, Clarice Starling (Jodie Foster) unibertsitatean lizentzuatua da, psikopaten portaeretan aditua eta FBIko agentea izateko hautagaia. Jack Crawford (Scott Glenn) buruzagiaren aginduei jarraituz, Clarice segurtasun goreneko espetxe batera joan eta bertan preso dagoen Hannibal Lecter (Anthony Hopkins) doktorea elkarrizketatuko du, psikoanalista ohia eta serieko hiltzaile arriskutsua eta adimen goreneko gizasemea. Claricen misioa Hannibali Buffalori buruzko ahalik eta informazio gehiena ateratzea izango da, hura atzemateko helburuz.

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Clarice Starling
** Masha Skorobogatov:Clarice neskatoa
* Anthony Hopkins: Hannibal Lecter doktorea
* Scott Glenn: Jack Crawford
* Ted Levine: Jame "Buffalo Bill" Gumb
* Anthony Heald: Frederick Chilton doktorea
* Brooke Smith: Catherine Martin
* Diane Baker: Ruth Martin, AEBetako senataria
* Kasi Lemmons: Ardelia Mapp
* Frankie Faison: Barney Matthews
* Tracey Walter: Lamar
* Charles Napier: Boyle tenientea
* Danny Darst: Tate sarjentua
* Alex Coleman: Jim Pembry sarjentua
* Dan Butler: Roden
* Paul Lazar: Pilcher
* Ron Vawter: Paul Krendler
* Roger Corman: Hayden Burke, FBIko zuzendaria
* Chris Isaak: SWATeko komadantea
* Harry Northup: Bimmel jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xabier Alonso

**Xabier Alonso Olano**, ezagunagoa **Xabi Alonso** izenarekin, (Tolosa, Gipuzkoa, 1981eko azaroaren 25a) futbolari ohia da, 2000ko hamarkadako Europako ospetsuenetakoa. Eibarren eta Errealean hainbat urtez jokatu ondoren, Liverpool futbol talde ingelesak fitxatu zuen 2004. urtean. Talde horrekin futboleko Txapeldunen Liga irabazi zuen 2005ean. Espainiako eta Euskal Herriko selekzioetan jokatu du hainbat aldiz, Periko Alonsoren semea eta Mikel Alonsoren anaia da.

Euskal futbolaren historiako euskal gizonezko futbolari onena da, bere palmaresa eta titulu kopuruari dagokionez, gipuzkoarraren nazioarteko tituluak nabarmenduz, Munduko Futbol Txapelketa behin eta Eurokopa birritan irabazteaz gain Txapeldunen Liga ere birritan irabazi baitu, gaurdaino beste euskal futbolaririk lortu ez duen balentria.

## Kirol ibilbidea 
Real Sociedad B taldean hasi zen 1999-2000ko denboraldian. Hurrengo urtean igo zuten talde nagusira, eta haiekin aritu zen hiru denboraldiz, guztira 123 partida jokatuta eta 10 gol lortuta (ligan 116 partida eta 9 gol). Tartean, Eibar taldean utzita jokatu zuen 2000/2001 denboraldian (14 partida, 0 gol).

Talde txuri-urdinean joko antolatzailetzat nabarmendu zen; eta, urte bikaina egin ondoren, txapeldunorde gelditu zen Errealarekin.

Ospea irabazita, kanpora joateko eskaintzak jasotzen hasi zen, eta 2004an Ingalaterra aldera joan zen jokatzera, Liverpool FC taldeak fitxatuta. Hango jarraitzaileek harrera beroa egin zioten, eta 5 denboraldiz jokatu izan du talde gorriarekin. Birritan jokatu zuen Txapeldunen Ligako finala, eta 2005ean irabazi. Liverpoolekin guztira 210 partidatan ibili eta 19 gol sartu eta gero, 2009an Real Madrilek jokalaria bereganatu zuen. Azkenik, 2014/2015 denboraldian Bayern Munichek fitxatu zuen. 2017ko udaran futbolari gisa erretiroa hartu zuen. Gaur egun Sanseko entrenatzailea da.

## Taldeak 
*2020ko maiatzaren 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Nazioarteko selekzio txapelketetan 
2008an Espainiako selekzioarekin Europako txapelketa nagusia ere eskuratu zuen. 2009ko uztaila arte 56 partida jokatu eta espainiar taldearekin eta 5 gol sartu zituen. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere partiduak jokatu ditu.

### Palmaresa 
* **Txapeldunen Liga** 1: 2005ean txapelduna eta 2007an txapeldunordea (Liverpool FC).
* **Europako Superkopa** 1: 2005 (Liverpool FC).
* **Ingalaterrako Kopa** 1: 2006, (Liverpool FC).
* **Espainiako liga**: 2003an txapeldunordea (Real Sociedad).
* **Eurokopa** 2: 2008, 2012, Espainiako Selekzioarekin.
* **Munduko Kopa** 1: 2010, Espainiako Selekzioarekin.
* **Errege kopa** Real Madrilarekin.

## Bestelako sariak 
2010. urtean Eusko Jaurlaritzak Lan Onari saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
* "Futbol jokoa kate lana da, eta ni komertzial bat naiz" Elkarrizketa Argia astekarian (2006-07-30)
Marilyn Manson (taldea)

**Marilyn Manson** 1989an Floridan sortutako industrial rock eta alternative metal musika taldea da. Heavy metal, industrial musika, eta Glam rockak dira taldearen eragin nagusiak. Orokorrean, Marilyn Mansonen musika sailkatzeko zaila da, disko bakoitzak bere soinua eta irudia baititu. Taldearen gehiegizko emanaldiei esker, berehala lortu zuen ospea Florida mailan. Denboraren poderioz, zaletasuna mundu osora hedatu da.

Zaleekin batera polemika iritsi zaio taldeari, batez ere Marilyn Manson abeslari nagusiaren jokabidearengatik. Ezagunak dira erlijio eta politika munduko hainbat bururekin izandako ika-mikak.

Taldekide bakoitzak izena hartzeko sistema bera eratu du: pop kulturaren emakumezko izena eta serie hiltzaile baten abizena nahastuz. Ohiz kanpoko makillaje eta arropa deigarriak eramanda, jokaera txundigarria (batzuen irudikoz, iraingarria ere) izaten dute emanaldietan nahiz edozein lekutan. Kritika andana jaso dute erlijioaren kontra abesteagatik eta sexua, drogen zein bortizkeria etengabe aipatzeagatik. Haien aurkako protestek batzuetan jotzea ere galarazi diete.

## Egungo taldekideak 
* Marilyn Manson (Brian Warner) – ahotsa
:izenaren jatorria: Marilyn Monroe + Charles Manson
* Tim Skold (Thim Sköld) – gitarra eta baxua
* Madonna Wayne Gacy (Stephen Bier, Jr.) – teklatua eta bateria elektrikoa
:izenaren jatorria: Madonna + John Wayne Gacy
* Ginger Fish (Kenny Wilson) – bateria
:izenaren jatorria: Ginger Rogers + Albert Fish

## Diskografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Marilyn Manson & the Spooky Kids webgunea
* MansonWiki
Salta

**Salta** Argentinako ipar-mendebaldeko hiria da, Saltako probintziaren hiriburua. Andeen ekialdean dago, Lermako haranean, 1.187 mko garaieran, Arenales ibaiaren ertzean. Boliviako Santa Cruz de la Sierra eta Txileko Antofagasta hirietatik hurbil dago. 2010ean 535.303 biztanle zituen.

## Historia 
* Hernando de Lermak fundatu zuen hiria, 1582ko apirilaren 16an.

## Klima 

## Ekonomia 
Nekazaritza produktuen (arroza, artatxikia, tabakoa, kotoia, barazkiak, zitrikoak) merkataritza, finantzak eta industria (janari industria, larrugintza, zurgintza) dira ekonomia jarduera nagusiak. Turismoak ere garrantzi handia dauka; aipagarriak dira XVIII. mendeko San Francisco eliza eta San Bernardo komentua eta mende bereko jauregiak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Salta-Square2.jpg|Plaza nagusia
Fitxategi:Salta-Street1.jpg|Casero kalea eta San Francisco eliza
Fitxategi:Procesión del Milagro en la provincia de Salta - Argentina.jpg|Mirakuluaren jaia

## Ikus, gainera 
* 2010eko Saltako lurrikara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Una aventura de Don Quijote

***Una Aventura de Don Quijote*** Jesus Guridik Madrilgo Arte Ederren Akademiak antolatutako synphoniko konposaketen txapelketarentzat idatzitako obra da, 1915aren bukaeran. Hirurogei ta hamabost lanek hartu zuten parte lehiaketan. Epaimahaia zorrotz aritu zen eta lehenengo saririk ez zuen eman; bigarrena Guridiren “Una aventura de Don Quijote”-rentzat izan zen. Obra hau Philarmonika Orkestrak estreinatu zuen 1916ko azaroan, Perez Casas zuzendariak gidatuta.

## Ikus, gainera 
* Jesus Guridi

## Kanpo estekak
Mirentxu

***Mirentxu*** Jesus Guridi musikagilearen eta Alfredo Etxabe libretistaren bi ekitaldiko opera bat da, 1910eko maiatzaren 31n Bilboko Campos Eliseos antzokian lehen aldiz antzeztua.

Maitasun aurresentituak ezinezkoa egiten duen bizitza baten kontenplazio huts eta garbia erakusten du euskal herritar idilio atsegin honek. Guridik ez zuen 22 urte besterik. Geroago, esperientziaren magistergoak ikuspuntu berriz hornitu zuenean, Guridik partitura jorratu eta zuzendu zuen; baina hasierako izaera eta kutsu lirikoa ez zen inolaz aldatu. *Mirentxu* Bilbon antzeztu ondoren, eta estreinaldiari esker, Guridiri lan berrietarako ateak ireki zitzaizkion.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaya (opera)

***Amaya*** Jesus Guridiren hiru aktoko opera da, 1910tik 1920ra konposatua. Euskal operaren historian mugarria izan zen drama liriko hura. *Amaia edo euskaldunak VIII. mendean* liburua izan zuen inspirazio iturri, Francisco Navarro Villosladak 1879an argitaratua. Guridiren operak paganismoaren eta kristautasunaren artean bizi zen trantsizio egoera kontatzen du.

## Historia 
Lan hau hamar urteko sorkuntza prozesuaren ondoren, 1920ko maiatzaren 22an antzeztu zen lehen aldiz Bilboko Coliseo Albia antzokian. Arrakasta biribil eta hots handikoa izanik, estreinaldia beste bost emanaldi oroigarritan luzatu zen. *Amaya*ren argumentuak, Francisco Navarro Villosladaren *Amaya o los vascos en el siglo VIII* eleberrian oinarrituta, bihotz mindu batzuen barruko dramaren azpian estalitako jentil eta kristau zibilizazioen borroka dakar eszenatokira. Guridik kontuz eta arretaz landu zuen musika: Wagnerrengandik ikasitako arau estetikoak erabiliz, pertsonai bakoitzari bere melodia, erritmo eta instrumentazioa lehia biziz egokitu zion. Pentsaera eta egitura zeharo bat datoz obra osoan eta autoreak konposatzaile dramatikoaren behin betiko ospea lortu zuen.

Guridik euskal elementu folkloriko ugari gehitu zizkion Navarro Villosladaren kontakizunari: ezpata-dantza, esate baterako. 

Donostiako 2025eko Musika Hamabostaldian berriro ere interpretatu zen opera hau, kontzertu bertsioan, Kursaal auditoriumean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herri Bide Askatasun Bidea

**Herri Bide Askatasun Bidea** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Maruri-Jataben sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 46 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %8,61.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Leyenda vasca

***Leyenda Vasca*** Jesus Guridik 1915an Bilbon lehen aldiz aurkeztutako orkestrarako poema ederra da, Mirentxu baino bost urte geroago idatzi zuen. Urte berdinaren bukaeran, Guridik Madrilgo Arte Ederren Akademiak synphoniko konposaketen bigarren saria irabazi zuen Una Aventura de Don Quijoterekin.

## Kanpo estekak
El caserío

***El Caserío*** Jesus Guridiren hiru aktoko zarzuela kostunbrista da. Aipatzekoa da *El Caserío* eres-antzerkiaren lehen emanaldi aipagarria Madrilgo Zarzuelako Antzokian, 1926ko azaroaren 11n. Zein publikoaren hain kritikaren onartzea nabarmena izan zen. Kritiken aipamenak orrialde ugari beteko zizkigun. Shanti zaharra *Sasibil* baserriarekin lotzen zuten sustrai kutunak ikus-entzule guztien erraiak dardaraka jarri zituzten; bestalde, baserri-mina kolore berriz indartzen zuen atzerritik etorritako *Harrigorriko Txikito* txoriburuaren eta Sasibilgo Anamari zintzoaren arteko maitasun garbiak, areago mugitu zituen bihotzak. Euskal Herrian batik bat, Gasteizen 1927ko urtarrilaren 15an egin zen estreinaldian hain zuzen, arrakasta ez zen izan deskribatzekoa.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txoko (pilota)

**Txokoa** pilotalekuetan —bai ezker-paretakoetan, bai trinketetan— frontisak, ezker-paretak eta lurrak osatzen duten triedroa. Hedaduraz, triedro edo txoko zehatz horren aldameneko zonari ere esaten zaio. Ezker hormaren eta frontisaren hurbiltasunaren eraginez, txokora bidalitako pilotakadak zaildu egiten dira, eramaten zailagoak izan ohi dira jokalekuaren erdira datozen pilotakadak baino.

## Kanpo estekak
Euskal folkloreko XXII abesti

***Euskal Folkoreko XXII Abesti*** Jesus Guridik 1932an Bilboko Euskal Editorialean argitaratutako koadernoa da. Guridik beti sentitu zuen euskal herri abestiaren erakarpen indartsua. Bordes, Azkue eta Aita Donostiaren kantutegiak sakon ezagutzen zituen. Bera ere arduratu zen herri doinu bilakuntzan eta zenbait ale aurkitu zuen Aramaion eta Otxandion. Eta arreta haren ondorioz Euskal Folkoreko XXII Abesti argitaratu zuen.

Aita Donostiak laudorioz bete zuen Guridiren koadernoa: «Bere lehenengo argitalpenak ezagutu genituenetik (*Así Cantan los Chicos*), musikari hau gantzutua, musika biltegi eta armonia tratatuetako errezetetan aurkitzen ez den *quid divinum* bekokian markatuta daramaten artekoa dela sinetsi dugu».

## Kanpo estekak
Homenaje a Walt Disney

***Homenaje a Walt Disney*** piano eta orkestarako Jesus Guridiren fantasia da. Alicanteko Udalaren *Oscar Esplá* saria irabazi zuen 1958an. Guridik aitortu zuen: “Txiki eta nagusientzat poesiz betea eta delizia den zinema guztiz originalaren egile den Disneyri, berarenganantz sentitzen dudan mirespen itzelagaitik, homenaldi hau eskeintzea nahi izan diot”
	Hona Xabier Montsalvatgeren iritzi zorrotza: “Piano eta orkestrarako fantasia konposatzailearen folkloriko textuingurutik libratu ta sinfoniko formari erasotzeko saialdi argienetarikoen lerroan koka daiteke. Walt Disneyri homenaldian Guridik marrazki animatuen filmei laguntzen dien scherzo iradokor horietako bat idatzi nahi izan zuen. Obrak made in Hollywood lurrin barregari bat du eta bere prozesu azalgarria bizia, zorrotza eta oroiterazlea da, agian oroiterazleegia; obra entzuten duenak bere soinu deskribaketa argitsuak hatzemanda sentitzen du burua eta begilaguntza gabezia aurki dezake. Musika, ordea, nahiko bokantzaz agertzen da sinesterazteko konposatzailearen asmapena eta piano baliabidearen eta orkestra timbre ahalbidearen aparteko domeinua. Lan osoa galda inpresionistaren argiz jantzita dago; intrumento, ritmo eta armoniaren trataketa guztiz pertsonala da; hizkuntzan, bestalde, zorroztasunak, humoreak eta Guridiren sentimentu unibertsoko berezkoa den samurtasunak, elkarrekin jolazten dute".

## Kanpo estekak
Bixente Goikoetxea Errasti

**Bixente Goikoetxea Errasti** (Ibarra, Aramaio, Araba, 1854ko apirilaren 5a – Valladolid, Espainia, 1916ko apirilaren 9a) musikagilea izan zen.

Zuzenbide ikasketak egin eta hainbat enpresatan legegizon moduan aritu zen, musikarako grina bide batez lantzen zuelarik, hogeita hamabost urte zituela apaiz izateko erabakia hartu zuen aurretik. Valladolideko katedraleko musika zuzendaritza 1890an oposaketan irabazi ondoren, eliz kantagintzaren duintasuna zaintzea izan zuen amets. Goikoetxea izan zen XIX. mendean gainbehera nabarmena jasandako eliz musikaren berreskuratzaile nagusia. Obra asko konposatu zuen, denak erlijioso arloan sortuak.

Guztiz pertsonal eta bere-berea zuen musika egiteko era. Bere armoniari euskal musikarien sena zerion eta, doinu iturri aberatsa erakutsiz, ezin hobeto darabil kontrapuntu klasikoaren zorroztasuna, Gasteizko apaizgaitegia da haren musika-eskubideen onuraduna.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa
* Arabar ospetsuen zerrenda
Sinfonia Pirenaica

***Sinfonia Pirinaica*** Jesus Guridiren azken orkestra lana izan zen. Jesus Arambarrik estreinatu zuen Bilbon, Udal Orkestrarekin, 1946ko otsailaren 8an. Berrogeita hamar minututik gora irauten duen lan sakon, trinko eta eraikigaitz hau nekez agertzen da kontzertu programetan. Guridik, arazo honetaz konturaturik, partitura zuzentzeko erabakia hartu zuen. Esan eta egin. Arambarriri erakutsi zion zirriborro berritua, adizkidetasun nabaria baitzegoen bi Jesus hauen artean. Aranbarrik, Joaquin Rodrigoren iritziz, beste inork ikusten ez zuena irakurtzen omen zuen partituretan, eta erantzun erabakigarria eman zion Guridiri: “Synphonia honetan, ez da kentzeko notarik. Jatorrizko bertsioa bete, eta osorik errespetatu behar da”. Guridik, nahiz zuzentze lana alferrik egin zuela pentsatu, gogo onez baietsi zuen Aranbarriren erabakia.

## Kanpo estekak
Tríptico del Buen Pastor

***Tríptico del Buen Pastor*** (euskaraz, *Artzain Onaren Triptikoa*) Jesus Guridiren organoarentzako obra da. Organoa izan zen Guridiren instrumento kutuna. Bilboko Donejakue eta gero Madrilgo San Manuel eta San Benito elizetan izan zen organista. Irakasle bezala, Bernardo Gabiola berriztarraren ondoko izan zen Madrilgo Kontserbatorioko organo katedradun. Entzutekoa zen inprobisatzen zuenean: denbora pasatzen zitzaion berari eta entzuteko zortea zuenari. Ez zuen organorako asko idatzi baina Triptico del Buen Pastor eta Variaciones Sobre un Tema Vasco aipatzekoak dira..
*Triptikoa* Donostiako Artzai Onaren katedraleko organo inauguratzean jo zuen Guridi berberak 1954ko urtarrilaren 20an; hiru zati ditu obrak: *Artaldea*, *Ardi galdua* eta *Artzai Ona*; musika deskriptiboa eta arduraz idatzia, zati bakoitzak bere esangura ezin obeki adierazten du; lehen saria merezi izan zuen 1953an Organeria Española-k iragarritako konkurtsoan.

## Kanpo estekak
Variaciones sobre un tema vasco

***Variaciones Sobre un Tema Vasco*** *Triptico del Buen Pastor*-rrekin batera Jesus Guridiren organoarentzako obra bereizgarrienetakoa dira. *Euskal tema baten bariaketak* 1948koak dira. Guridik obra honetan *Itsasoan* abesti herrikoia azaldu ondoren bederatzi bariaketa bilakatzen ditu, zein baino zein entzungarriagoak. Obra hau aditzean, autore berbera inprobisatzen dagoela iruditzen zaio entzuleari.

## Kanpo estekak
Habea (hautagaitza)

**Habea** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Azpeitian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 2.110 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %24,79.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Errezil Bizirik

**Errezil Bizirik** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Errezilen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, eta Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira 252 pertsonek eman zioten boto (emandako boto guztien %56,25a), lau zinegotzi lortu zituen, eta Errezilgo alkatetza.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Lazaro efektua

**Lazaro efektua** paleontologian ematen den fenomeno bat da zeinetan antza desagertua dagoen espezie bat berriro agertzen den beranduago. Izena Jesukristok ukitu eta oinez hasi zen Lazarotik dator, aurretik hila zegoena.

Elvis efektuaren eta Zombie efektuaren oso antzekoa da, baina kasu honetan espezie bera da berriro agertzen dena.

## Ikus, gainera 
* Elvis efektua
* Zombie efektua

## Kanpo estekak
Xubuntu

**Xubuntu** XFCE mahaigain inguruneaz hornituriko Ubuntu Linux distribuzioaren bertsioa da.

Bertsio hau oso arina den mahaigain ingurunea dakar (ez KDE edo GNOME bezala), horrela ordenagailu murriztuagoenetarako pentsatutako distribuzioa da.

## Kanpo estekak 
*  Xubunturen web ofiziala
*  https://web.archive.org/web/20070106081736/http://www.xubuntu.info/
*  Xubunturen wikia
Ibaiondo

**Ibaiondo** izenarekin honako auzo edo barrutiak ezagutzen dira:
* **Ibaiondo**, Bilboko barrutia.
* **Ibaiondo**, Leioako auzoa.
* **Ibaiondo**, Gasteizko auzoa.
Iboi

[eskuinera|thumb|200px|Coronaseko iboiak, [Anetoko gailurretik (3.404 m) ikusita.]]

**Iboiak** jatorri glaziarra duten Piriniotako lakuak dira, normalki 2.000 metrotatik gora kokatzen dira. Iboiak Aragoiko (Espainia) ibai askoren iturburuak dira, eta askok estazio hidrauliko txikiak hornitzeko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Aneto

**Aneto** Pirinioetako mendi gorena da, 3.404 metroko garaierarekin. Halaber, Espainiako tontorrik altuenetan hirugarrena da, Teideren eta Mulhacenen ondoren.

Maladetako mazizoan dago, Benasqueko udalerrian, Huescako probintzian (Aragoi), Posets-Maladeta parke nazionalean.

## Lehen igoera 
Anetoko lehen igoera 1842ko uztailaren 20an izan zen Platon de Tchihatcheff eta Albert de Franquevilleren eskutik, bata militar errusiarra eta bestea botaniko normandiarra.
Lehen eski igorea Robach y La Falissek 1904ko apirilak 8an lortu zuten.
Igo zen lehen emakumea Marshall andrea izan zen 1848ko uztailaren 14an.

## Glaziarrak 
Anetoko iparrean Pirinioetako glaziarrik handiena aurkitu dezakegu, 100 hektarearekin 2.810 metrotik gora.

## Igoerako bideak 
Normalean bi bide erabiltzen dira Anetoko gailurrera heltzeko:

* Bide arrunta (Renclusatik).
* Koronasetik (Koronaseko iboietatik).

## Ikus, baita ere 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda
* Aneto (jainkoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aneto *luberri.net* webgunean
* Benasque-an ibilaldiak
Antineutrino

Fisikan **antineutrinoak**, neutrinoen antipartikulak, beta desintegrazioan sortzen diren partikula neutroak dira. 1/2ko spin atomikoa dute bakarrik eta beraz eskubitar helezitatea dutela esaten da; Neutrinoak berriz ezkertiarrak dira eta -1/2ko spin atomikoa dute.
Antineutrinoak grabitate eta indar ahulen bitartez bakarrik du elkarrekintza materiarekin eta beraz oso zaila da saiakuntza bidez antzematea. Nahiz eta neutrino oszilatzaileen saikuntzak antineutrinoek masa dutela adierazten duten, beta desintegrazioak masa hori oso txikia izatera limtatzen du.

Antineutrinoak eta neutrinoak partikula neutroak izanik, baliteke biak partikula bera izatea. Ezaugarri hau duten partikulak Majorana partikula bezala ezagutzen dira. Ideia hau frogatzeko zenbait saiakuntza proposatu dira, haien artean "neutrino gabeko beta desintegrazio bikoitza".

## Kanpo estekak
Fisika nuklear

[thumb|Atomo baten nukleoaren irudikapena; gorriz [protoiak irudikatu dira eta urdinez neutroiak.]]
**Fisika nuklearra** atomoaren nukleoa aztertzeaz arduratzen den fisikaren adarra da. Bere zereginen artean daude: nukleo atomikoa osatzen duten funtsezko partikulen (protoia eta neutroia, hots, nukleoiak) izaera eta euren elkarrekintzak egiaztatzea, nukleoaren ezaugarriak sailkatu eta azaltzea, desintegrazio nuklearrak azaltzea eta erreakzio nuklearrak aztertzea. Fisika nuklearra ez da fisika atomikoarekin nahastu behar.

Nukleoak hainbat partikulaz daude osatuta (goian aipatutako funtsezko protoi eta neutroiaz gain). Kristalak ez bezala, txikiegiak dira elementu periodikoak bezala deskribatzeko. Hau dela eta, nukleoak teorikoki azaltzea ez da erraza eta normalean saiakuntzetarako proposatzen diren nukleo ereduak izaera nuklearraren ezaugarri ia guztiak azaltzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Partikulen fisika

## Kanpo estekak
Talai

**Talai** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Orion sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 584 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %21,63.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Amaia (argipena)

**Amaia** izenak esanahi zenbait ditu:

* Amaia, emakume izena;
* Amaia Romero kantari nafarrak darabilen izen artistikoa, Amaia.
* Amaia, Bedian dagoen parajea eta meategia;
* Amaia, 1960-70 hamarkadetako Ipar Euskal Herriko erakunde abertzalea.

## Ikus, gainera 
* Amaya
Valerio Massimo Manfredi

**Valerio Massimo Manfredi** (Modena, Italia, 1943ko martxoaren 8a), idazle italiarra. Bolognako Unibertsitatean letra klasikoetan lizentziaduna eta Milaneko Sacro Cuore Unibertsitate Katolikoan antzinako munduko topografian espezializatua, egun Milaneko Bocconi Unibertsitatean arkeologia klasikoaren eskolak ematen ditu. Lehenago beste unibertsitate batzuetan eman ditu eskolak, Italian zein atzerrian.

Espedizio eta zulaketa arkeologiko ugari egin du. Artikulu eta saiakera asko argitaratu du, baina bere lanik ezagunenak eleberri historikoak dira. Bere lanik ospetsuena, *Aléxandros* trilogia, Alexandro Handiaren bizitzari buruzkoa, hogeita lau hizkuntzatara itzuli da, baina bere lan guztiak euskaratu barik daude egun.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
* 1988 - *Palladion*
* 1990 - *Lo scudo di Talos*
* 1992 - ''L'oracolo*
* 1995 - *Le paludi di Hesperia*
* 1997 - *La torre della solitudine*
* 1998 - *Aléxandros* Trilogia
* **Il figlio del sogno*
* **Le sabbie di Amon*
* **Il confine del mondo*
* 1998 - *Il faraone delle sabbie*
* 1999 - *Vignola 1575 - Un oscuro delitto* - Omar Calabresekin idatzia
* 2000 - *Akropolis - La grande epopea di Atene*
* 2001 - *Chimaira*
* 2002 - *L'ultima legione*
* 2002 - *I cento cavalieri*
* 2003 - *Il tiranno*
* 2004 - *L'isola dei morti*
* 2005 - *L'impero dei draghi*
* 2005 - *Hotel Bruni*
* 2005 - *Bagradas*
* 2005 - *Il romanzo di Alessandro*

### Saiakerak 
* 1994 - *Mare Greco - Eroi ed esploratori del mondo antico*
* 1999 - *I Celti in Italia* - Venceslas Krutarekin idatzia
* 2000 - *I Greci d'occidente*
* 2003 - *Gli etruschi in Val Padana'' - Luigi Malnatirekin idatzia
Alegiko Talde Ezkertiar Abertzalea

**Alegiko Talde Ezkertiar Abertzalea** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Alegian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, eta Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira, 489 boto eskuratu zituen, botoen %49,20. Horrez gain, udalerriko alkatzea lortu zuen EAJ-EA koalizioak baino zinegotzi bat gehiago lortu zuelarik.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Río Gallegos

**Río Gallegos** Argentinako hiria da, Santa Cruzeko probintziaren hiriburua, Guer Aike izeneko departamenduan.

2010ean 97.000 biztanle inguru zituen.

Ozeano Atlantikoaren kostaldetik 13&nbsp;km-tara dago kokatuta. Antartikara joateko hainbat hegaldi hiri honetatik ateratzen dira.

Petrolioaren ustiaketaren gune garrantzitsua ere bada.

## Historia 
* 1885eko abenduaren 19an fundatu zuen Ramón Lista-k.

## Klima 

## Biografiak 
* Nestor Kirchner, Argentinako presidentea (2003-2007).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Iruzkun

**Iruzkun** Txulapain ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 12,5 kilometrora.

Bertako biztanleak *iruzkundarrak* ziren.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txulapain
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Txulapaingo Udalaren webgune ofiziala
Ukondo (unitatea)

[thumb|270px|Ukondo egipziarra, [Louvre museoan]]

**Ukondoa** metroa baino lehenagoko luzera unitatea da. Kultur askok beretzat zuten eta leku gehienetan, eredua, ukondotik esku irekiaraino dagoen distantzia zen. Argi dago herrialde bakoitzean ereduaren neurria desberdina zela.

## Ukondo egiptoarra 
Antzinako Egiptoko neurria da eta 52,4 zentimetroko baliokidetasuna du.
Herria Lantzen

**Herria Lantzen** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Areson sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, eta Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira, 99 pertsonek bozkatu zuten (emandako boto guztien %40,24) eta 3 zinegotzi lortu zituen. Dena den, alkatetza Batzarrek eskuratu zuen, lau zinegotzi lortu eta gero.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Elvis efektua

**Elvis efektua** paleontologian ematen den fenomeno bat da zeinetan antza desagertua dagoen espezie bat berriro agertzen den beranduago, baina agertzen dena ez da espezie bera, baizik eta antza handia duen bat. Izena balizko Elvis Presleyak ikustearen antzekotasunan datza, imitatzaile asko baitaude.

Lazaro efektuaren eta Zombie efektuaren oso antzekoa da baina espezie ezberdin bat da agertzen dena.

## Ikus, gainera 
* Lazaro efektua
* Zombie efektua

## Kanpo estekak
Zombie efektua

**Zombie efektua** paleontologian ematen den fenomeno bat da zeinetan antza desagertua dagoen espezie bat berriro agertzen den beranduago, baina agertzen dena ez zegoen bizirik, baizik eta birlandutako fosil bat da. Era metaforikoan fosila zombie baten moduan egin du bere bidaia denboran zehar, hilda baitago baina berriro agertzen baita lurrazpitik.

## Ikus, gainera 
* Lazaro efektua
* Elvis efektua

## Kanpo estekak
Aizoz

**Aizoz** Anue ibarrean dagoen herri hustua da.

## Ikus, gainera 
* Anue

## Kanpo estekak 
*  Hustutako herriei buruz Navarreria webgunean.
Posadas

**Posadas** Argentinako ipar-ekialdean eta Misiones probintziako hego-ekialdean kokaturik dagoen hiria da, bertako hiriburua. Parana ibaiaren ezker ertzean dago eta honek mugatzen du Paraguaitik.

Posadas, Misiones probintziako hiririk jendetsuena da. Jatorrian Parana ibaiaren ertza bakarrik hartzen zuen, inguru hau izan baitzen jendea bizitzen hasi zen Argentinako azkenetariko eremua. Hala ere, gaur egun, Argentinako ipar-ekialdeko jarduera eta hazkunde handienetarikoa duen hiria da. Parana ibaia zeharkatzen duen San Roque González de Santa Cruz zubiak lotzen du Encarnación hiriarekin (Paraguay).

Oberá hiritik 98 kilometrora, Puerto Iguazú hiritik 310 kilometrora, Asunción hiritik 380 kilometrora eta Buenos Aires hiriburutik 1003 kilometrora dago kokatuta, azken honekin etengabeko lotura du autobus ezberdinen bidez.

2010ean 344.833 biztanle zituen.

## Historia 
* 1615eko martxoaren 25ean Roque González de Santa Cruz jesuitak fundatu zuen, *Anunciación de Itapúa* izenarekin. *Itapúa* hitzak guaranieraz "harriaren muturra" esan nahi du.

## Demografia 
Guaraniak hirian gutxiengoa dira. Europar jatorrizko biztanleei dagokienez, alemaniar, poloniar eta ukrainar etorkinek ehuneko esanguratsua osatzen dute.

## Euskal etxea 
Euskal Jatorri izeneko Euskal Etxea dago. Bertan euskara ikastaroak eman ohi dira.

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
* https://www.euskaletxeak.eus/index.php?option=com_content&task=view&id=143&euid=79&Itemid=196
Guazin

**Guazin** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Baztanen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.

Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 471 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %9,77.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Herria Aurrera

2003ko Udal Hauteskundetan sorturiko herri plataformen artean, bik **Herria Aurrera** izena dute:

* **Herria Aurrera** Bilboko plataformaren izena zen.
* **Herria Aurrera** Olaztiko plataformaren izena zen.
Urdiandarrak

**Urdiandarrak** Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Urdiainen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, etaEspainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira 230 boto lortu zituen (emandako boto guztien %68,66a) eta zazpi zinegotzi. Plataformak alkatetza eskuratu zuen.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak
Argiñano (argipena)

**Argiñano** izenak hainbat adiera ditu:

**Argiñano** euskal abizena duten pertsonak:

* **Karlos Argiñano**, sukaldaria.
* **Eva Argiñano**, sukaldaria.

**Argiñano** edo gisako izeneko tokiak:

* **Argiñano**, Gesalazko (Nafarroa) kontzejua.
* **Argiñano**, Burundan (Nafarroa) zegoen herri bat.

* **Argiñao**, Zeberioko (Bizkaia) auzoa.
Victoria ur-jauziak

**Victoria ur-jauziak** edo **Mosi-oa-Tunya** (lekuko hizkuntzan, *burrunba egiten duen kea*) munduko ur-jauzirik zabalenak (1,7&nbsp;km inguru) eta ikusgarrienetakoak dira. Zambezi ibaian dautza, Zambia eta Zimbabweren arteko mugan.

David Livingstone esploratzaile eskoziarra 1855eko azaroaren 17an ikusi zituen lehen europarra izan zen eta, Viktoria erreginaren omenez, haren izena eman zien.

Hegoaldeko Afrikako turisten norako handienetakoa da, baita UNESCOren Gizateriaren Ondare ere.

## Ikus, gainera 
* Iguazuko ur-jauziak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ur-jauziak Zambiako turismo webgunean
The Smashing Pumpkins

***The Smashing Pumpkins*** edo '''*Smashing* *Pumpkins*''' (izen hori baitzuten 1995 arte) Chicagon 1988an sortutako alternative rock talde bat da. Barneko aldaketak gorabehera, ibilbide gehienean zehar, taldekideak hauexek izan dira: Billy Corgan (ahotsa eta gitarra), James Iha (gitarra eta ahotsa), D'arcy Wretzky (baxua eta bigarren ahotsa) eta Jimmy Chamberlin (bateria).

Punkak soilik ez die eraginik egin: haien estiloa gitarraren soinu trinko eta astunean oinarritzen da, gothic rock, heavy metal, dream pop, psychedelic rock, progressive rockaren eraginpean.

Mundu osoan 40 milioi disko baino gehiago salduta, 1990eko hamarkadako talderik arrakastatsuenetakoa izan zen, bai kritika, bai salmenten aldetik. Azken urteetan, halere, barneko ika mikek nahiz salmenten beherakadak taldea desegitera eraman zuten. 2006ko apirilean, taldeak berriro batzekoa eta disko berria grabatzekoa zela ofizialki iragarri zuen, Billy Corganek eta Jimmy Chamberlin egiaztatuzutenez.

## Diskografia 
## Ikus, gainera 
* Rock alternatiboa

## Kanpo estekak
Elisha Cuthbert

**Elisha Ann Cuthbert** (Calgary, Alberta (Kanada), 1982ko azaroaren 30a - ) aktore kanadarra da. *24* telesailean Kim Bauer antzezteagatik ezaguna, *The Girl Next Door* eta *House of Wax* filmetan ere aritu zen. 2015ean Glam'Mag aldizkariaren arabera munduko aktorerik erakargarriarena izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Guatemalako Hiria

**Guatemalako Hiria** (, ofizialki ) Guatemalako hiriburua da, eta Erdialdeko Amerikako hiririk jendetsuena. 2006an egindako zenbatespenak dioenez, hiriak 2.541.581 biztanle zituen urte hartan. Itsas mailatik 1.533 metro gorago dago.

## Historia 
* *Kaminaljuyu* izeneko hiri maia da gaur egungo hiriaren aurrekoa, orain dela 2.000 urte inguru sortu zutena.
* 1620an "El Carmen" izeneko monasterioa bertan fundatu zuten, hiria tartean txikia zela.
* 1775ean lurrikara batek hiria suntsitu zuen.

thumb|250px|eskuinera|Guatemala Hiriko Postetxea
## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Guatemala Hiria ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Guatemala Hiria Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Gurtza egun

**Gurtza eguna**, erlijioetako jainkoak gurtzeko eguna da.

## Gurtza egunak erlijioan 
### Islamean 
Musulmanek ostiralean gurtzen dute Ala.

### Judaismoan 
Juduek larunbatean gurtzen dute Yahveh.

### Kristautasunean 
Kristauek igandean gurtzen dute Jaungoikoa.

## Kanpo estekak
Asteburu

**Asteburua**, **aste-bukaera** edo **aste bukaera** asteko azken bi egunak dira.

## Asteburua erlijioetan 
### Juduen asteburua 
Juduen asteburuak ostiral arratsaldeek eta larunbatek osatzen dituzte.

### Kristauen asteburua 
Kristauen asteburuak larunbatek eta igandeek osatzen dituzte. Hala ere, batzuek, ostiraleko arratsaldea kontuan hartzen dute. Aspaldi, asteburua igandea besterik ez zen.

Kontutan hartu behar da, igandean dela haien Gurtza eguna.

### Musulmanen asteburua 
Musulmanen asteburuak ostegunek eta ostiralek edo ostiralek eta larunbatek osatzen dituzte. Haien Gurtza eguna ostiralean da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xera

[eskuinera|300px|thumb|Xera ([Salamanca)]]
[eskuinera|300px|thumb|Xente ([Granda, Xixón)]]

**Xera** Asturiaseko musika taldea da.

Taldeak soinuaren goi ingeniaritza eta folk musikan bere oinarri duten musika sinfonikoko kontzeptuak nahasten ditu. Bere soinuaren oinarriak kontrastearen exaltazioa eta oso zaindutako tinbreak dira, beren abestiekin sonoritateari dagokionez lortu nahi dituzten asmoekin bat datozenak.

## Diskografia 
* Lliendes (2006)
* Lliendes (maketa) (2005)
* Esbilla 05 (*Anuariu de la música asturiana 2005*) (2005)
* Llengües Vives 1996-2006 (2006)
* Esbilla 06 (*Anuariu de la música asturiana 2006*) (2006)
* *Sonidos Eurofolk 2006* (Interfolk) (2007)

## Kanpo estekak 
* Xera-ren webgune ofiziala
* Xera-ren musika
Eguerdi

**Eguerdia** egunak bi zati berdinetan banatzen duen momentua da. Eguerdia baino lehen eguzkia gorantz ari da eta ondoren beherantz.

Kulturaren arabera eguerdia modu estriktoan hartzen da edo ez. Eguzki ordua erabiltzen duten herrialdetan eguerdia honen puntu gorena da. Beste ordutegi mota bat erabiltzen dutenentzat 12:00a izan ohi da, nahiz eta eguzkiak beranduago jo gorena.

Eguerdia baino lehen goiza izaten da eta ondoren arratsaldea.

## Kanpo estekak
Arratsalde

[thumb|Arratsaldea [Liman, Peru.]]
**Arratsaldea** egunaren bigarren partea izaten da, goiza eta gauaren artean. Eguzkiak zeruaren puntu gorenetik mendebalderantz bidaia hasten duen tartea izan ohi da, normalki egunaren zati librea lan eta eskola ordutegi tradizionaletan. Horregatik aisialdiarekin lotu ohi da.

Kulturaren arabera ordu ezberdinak hartzen ditu, baina orokorrean eguerdiko bazkariaren ostean izan ohi da arratsaldea. Iluntzen hasten denean bukatutzat ematen da.

## Kanpo estekak
San Salvador

**San Salvador** El Salvadorko hiriburua eta hiri handiena da. Errepublikako finantza, merkataritza eta industria gune nagusia da. 2017an hiriak 316.090 biztanle zituen, eta 1.767.102 biztanle metropoli eremu osoak.

Hiriaren lehen fundazioa 1525ean izan zen, baina 1528an berriro sortu zuten beste toki batean, eta 1545ean egungo tokira mugitu zuten. Merkataritza zentro garrantzitsua izan zen espainiarren kolonizazioan, anilaren nekazaritzari esker. XIX. mendearen hasiera Espainiaren aurkako bi altxamendu izan ziren hirian. Kafearen nekazaritza garatu ondoren, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, San Salvadorreko azpiegiturak garapen nabarmena izan zuen.

Jarduera sismiko handiko kokagune batean dagoenez, lurrikara eta erupzio asko pairatu ditu historian zehar. Hala ere, beti berreraiki dute toki berean, eta arrisku gutxiko beste guneren batera lekualdatzeko saiakerak izan diren arren, El Salvadorreko hiri nagusia bihurtu da.

## Geografia 
### Kokapena 
Errepublikaren mendebaldean dago, Arelemate ibai txikiaren ertzean, San Salvador sumendiaren ekialdean, Ozeano Baretik 50 kilometrora.

### Klima 

## Historia 
280px|thumb|eskuinera|San Salvador katedrala.
* 1525ean fundatu zuten.
* 1854an hiriak lurrikara handia pairatu zuen.
* 1989ko azaroaren 16an, militar talde batek 8 pertsona hil zituen Universidad Centroamericanan (UCA): 6 jesuita (Ignacio Ellakuria, Ignacio Martin-Baro, Segundo Montes, Joaquin Lopez y Lopez, Juan Ramon Moreno eta Amado Lopez) eta bi langile (Elba Ramos eta Celina Ramos).
* 2001ean beste lurrikara bat jasan zuen hiriak.

## Ondarea 
Monumentuei dagokienez, ez da kolonia garaietako eraikuntzarik geratu. Aipagarriak dira katedral txikia, El Salvadorreko museo nazionala (maia herriko bitxiak gordetzen dituena), eta Zientzia eta Industriaren museo nazionala.

## Herri eta hiri senidetuak 
San Salvador ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

San Salvador Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala, amss.gob.sv
Brasilen banaketa administratiboa

**Brasilen banaketa administratiboa** 27 unitate federalek eratzen dute: 26 estatuk eta Barruti Federalak. Unitate hauek 5 eskualde handitan elkarturik daude: Região Centro-Oeste edo Erdi-mendebaldekoa, Região Nordeste edo Ipar-ekialdekoa, Região Norte edo Iparraldekoa, Região Sudeste edo Hego-ekialdekoa eta Região Sul edo Hegoaldekoa.

## Unitate federalak 
## Eskualdeak 
### Iparraldeko eskualdea 
### Ipar-ekialdeko eskualdea 
### Hego-ekialdeko eskualdea 
### Hegoaldeko eskualdea 
### Erdi-mendebaldeko eskualdea 
## Kanpo estekak 
*    Economic statistical data for Brazil's 26 states and federal district, ibge.gov.br