Yanar Mohammed

**Yanar Mohammed** (Bagdad, 1960 – *ibidem,* 2026ko martxoaren 2a) Irakeko feminista nabarmena izan zen. Irakeko Emakumeen Askatasunaren aldeko Erakundearen sortzaileetako bat eta zuzendaria, eta *Al-Mousawat* (Berdintasuna) egunkariko zuzendaria. Emakumeentzako lehen babeslekuak bultzatu zituen Iraken 2003an, "ohoreagatik egindako hilketetatik" eta sexu trafikotik babesteko; sare hori hamaika etxetara zabaldu zen bost hiritan 2018an. Haren babeslekuek ehunka emakume zaurgarri salbatu zituzten hamasei urtez.

Yanar Mohamed 2026ko martxoaren 2an erail zuten Bagdaden, bere etxeko atarian.

## Ibilbidea 
Irakeko Bagdaden jaio zen Mohammed. Familia liberal batean hazi eta bizi izan zen: ama eskolako maistra zen eta aita ingeniaria. Bere amaren aldeko aitona erlijiosoa zen, eta bere komunitatean nabarmentzen zen gizon bat, "behin betiko Muláren ohorezko titulua merezi zuena", salbu eta emazte ohiaren hamalau urteko ahizpa gazteenarekin ezkondu zela, eta horrek bultzatu zuen lehen aldiz Yanar Mohammed emakumearen eskubideen kausa bultzatzera.

Mohammed Arkitekturan graduatu zen Bagdadeko Unibertsitatean, 1984an lizentziatu zen eta 1993an maisutza eskuratu zuen. Graduondoko ikasketak egin eta Kanadara bidaiatu ondoren, Irakeko Langileen Alderdi Komunistan aktibo egon zen, 2018an utzi bazuen ere

1995ean, bere familia Iraketik Kanadara joan zen bizitzera. 1998an, Mohammedek Emakume Irakiarren Eskubideen Defentsa erakundea sortu zuen, geroago, 2003an, Irakeko Emakumeen Askatasunaren Aldeko Erakunde bihurtu zena.

2003ko Irakeko inbasioaren ondoren, Mohammed Bagdadera itzuli zen, eta arkitekto lan eta aurrezkiz betetako bizitza bat finantzatu zuen. Itzultzean, Iraken emakumeen eskubideak sustatzeko talde bat sortu zuen Sadam Huseinen ondorengo, Irakeko Emakumeen Askatasunaren aldeko Erakundea, aurretik Kanadan emakume talde bat sortu ondoren Irakeko Emakumeen Eskubideen Defentsa izenarekin. *Al-Mousawat* buletin feminista ere argitaratu zuen.

2003an, Mohammedek Emakumeen Askatasunaren aldeko Erakundea sortu zuen Iraken, 2003tik Estatu Batuek gidatutako inbasioaren osteko aldian emakumeen eskubideen aldeko talde aktiboa. Erakundeak babesleku eta etxe seguruak sortu zituen etxeko tratu txarrek eta ohorezko krimenez mehatxatutako emakumeak babesteko, emakume gazteen salerosketaren aurkako jarduera etengabeak zuzendu zituen, aktibistei intolerantziari aurre egiten irakasteko eskolak eman zituen eta Irakeko irrati eta telebistan emakumearen berdintasuna defendatu zuen. 

Mohammedek espetxean zeuden 30 bat emakumeri elkarrizketa eta laguntza ere eskaini zien. Elkarrizketa horien ondorioz, bat heriotza-zigorretik salbatu zen, eta beste asko, berriz, sexu-trafikoaren zirkuluetan sartzetik salbatu ziren. Mohammedek talde honetan egindako lanak Irakeko 4 hiritan emakumeentzako babesleku sare bat ezartzen lagundu zuen, non 870 emakume baino gehiagok euren ongizatea eta duintasuna berreskuratu zuten 16 urtetan zehar (2003-2019). Egindako lanagatik, Mohammedek Gruber Fundazioaren Emakumeen Eskubideen Saria jaso zuen 2008an, eta Norvegiako Rafto Saria 2016an. 2018an, BBCko 100 Emakumeen artean sartu zuten. Bitartean, Mohammedek Torontoko Unibertsitatean ikasi zuen, Ontarioko Hezkuntza Ikasketen Institutuan, eta tesi bat idatzi zuen *Borroka feministaren teorizazioa gerraosteko Iraken 2003-2018* izenburuarekin. Irakeko gobernuak Mohammeden babeslekuak onartu ez bazituen ere, hark indarkeria mota guztietako emakumeak aterpetzen jarraitu zuen.

## Iritzi politikoak 
thumb| Yanar Mohammed (ezkerretik bigarrena) Die Linke konferentzian Berlinen 2013an.
Mohammedek emakumeen eskubideen aldeko kanpaina egin zuen. Sekularismoaren eta demokraziaren alde zegoen, baina ez zuen babesten AEBek Iraken parte hartzea indar demokratizatzaile gisa. 

Oso kritikoa izan zen AEBek Iraken egindako inbasioarekin, esanez "okupazio estatubatuarrak Irakeko kaleak emakumeentzat debekatu bihurtu zituela", eta "genozidio bat egiteko prest dagoen okupazio estatubatuarra, edo... Islam politikoa, bizimodu erabat anker eta ez askatuan biziaraziko gaituena", horrela Iraken askatasuna eraikitzeko hirugarren bide bat nahiago zuen. 2007an egindako elkarrizketa batean esan zuen: "Tropa estatubatuarrek berehala alde egin behar dute, baldintzarik gabe". Gainera, Mohammedek uste zuen Estatu Batuek Iraken zuten okupazioak matxinada eta 2003az geroztik Iraken nagusi zen biolentzia elikatzen zituela, eta horrek emakumeen eskubideetan eragin kaltegarria zuela.

Erlijioaren aurkakoa ez bazen ere, Mohammedek irmoki sinesten zuen gobernu laikoan eta sostengatzen zuen emakumearen berdintasuna gobernu laiko baten bidez soilik lor zitekeela, gobernu islamiar batek emakumeen eskubideak eta askatasuna kaltetuko zituelako. Aipagarria zen mende erdi lehenago bere amonek jasotzen zuten tratuaren eta bera bizi izan zen garaian emakume irakiarren eguneroko esperientziaren atzerakadaren arteko kontrastea.

Emakumearen eskubideen alde egindako lanaren ondorioz, Islamaren muturreko interpretazioak zalantzan jartzen zituena, Mohammedek heriotza mehatxuak jaso zituen eta bere mugimenduak murriztera behartuta ikusi zuen bere burua. Jaish al Sahaba Irakeko Jihad eta Askapenerako Komando Gorena talde islamistako kideak bi heriotza mehatxu bidali zizkion Yanar Mohammedi 2004an. Irakeko gizartean genero berdintasuna lortzeko egin zituzten ahaleginekin lotura zuzena zutela esan zuten. Urte luzez emakumeen babesa eta eskubideak defendatu ondoren, mehatxuek behera egin zuten, eta haien antolaketa eta babeslekuak Iraken arriskuan zeuden emakumeentzako leku seguru bakartzat hartu ziren. Bere erakundeak, Irakeko Emakumearen Askatasunerako Erakundeak, teoria feministako klaseak eman zituen eta pixkanaka Eskola Feminista bihurtu zen.

## Heriotza 
2026ko martxoaren 2ko goizean, Mohammedek bi gizon armatu ezezagunen tiroak jaso zituen bere etxetik gertu, Bagdadeko iparraldean. Ospitalera eraman zuten, baina handik gutxira hil egin zen zaurien ondorioz. Kanadatik itzuli eta egun gutxira gertatu zen Mohammeden aurkako tiroketa, eta hilketa selektibo baten susmoak piztu zituen horrek.

## Aintzatespenak 
* Emakumeen eskubideen Gruber 2008 Saria.
* Rafto Saria 2016.

Benedetta Argentieriren *I am the Revolution* dokumentalean ere erretratatuta ageri da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak