open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Bello

**Maria Elena Bello** (Norristown, Pennsylvania, 1967ko apirilaren 18a) estatubatuar aktorea da. Ezaguna da, batez ere, *Coyote Ugly*, *Conociendo a Jane Austen, Permanent Midnight, Gracias por fumar, A History of Violence, Payback* eta *La momia: la tumba del emperador* *Dragón* filmetan egindako paperengatik eta ER telesailean Anna Del Amico medikua antzezteagatik.

## Bizitza 
### Familia eta ikasketak 
Bello Pennsylvania estatuko Norristown udalerrian jaio zen. Ama Kathy maistra eta eskolako erizaina zen, eta Joe Bello kontratista. Jatorri italiarrekoa da aitaren aldetik, eta amaren aldetik, ostera, poloniarra. Langile klaseko familia katoliko bateann hazi zen eta Archbishop Carroll High School-en (Radnor-en, Pensilvanian) graduatu zen. Bigarren hezkuntza eta gero Villanova Unibertsitatera joan zen, zientzia politikoak ikastera. Abokatu izateko asmoa zuen, baina, dibertsio hutsagatik, azken urtean antzepen-eskoletara joan zen. Handik gutxira, *The Killer Inside Me*, *Small Town Gals With Big Problems* eta *Urban Planning* antzezpen lanetan parte hartzeko aukeratu zuten. Geroago, *The Commish* (1991), *Nowhere Man* (1995), *Misery Loves Company* (1995), *Due South* (1994) eta ER (1997–98) telesailetako ataletan gonbidatua izan zen.

### Aktore ibilbidea 
ezkerrera|thumb|259x259px|Maria Bello 2010eko Independent Spirit Awards sarietan.
Unibertsitatean zientzia politikoan lizentziatu ondoren, antzerkian hasi zen lanean. 1990eko hamarkadan zineman eta telebistan antzezten hasi zen.

Aktore gisa egin zuen lehen urrats handietako bat Kerry Lenhart eta John J. Sakmar ekoizleek *Mr*s. Smithen rola eman ziotenean izan zen, *Mr. & Mrs. Smith* espioi seriean, zeina bertan behera geratu zen zortzi aste baino ez airean eman ostean. Gero, ERko gonbidatu gisa paper labur bat gin zuen, Anna Del Amico medikua, hirugarren denboraldiko azken hiru ataletan. Bello telesailean egon zen denboraldi batez, ohiko taldekide gisa, eta laugarren denboraldiaren ostean, utzi egin zuen.

Bere lehenengo filmetako bat *Coyote Ugly* (2000) izan zen. Gutxienez bi aldiz izendatu dute Urrezko Globo sarirako: bigarren mailako emakumezko aktore gisa (*The Cooler*, 2003) eta emakumezko aktore gisa (*A History of Violence*, 2005). *Conociendo a Jane Austen* filmaren protagonista ere izan zen, Jocelyn interpretatuz. Evelynen pertsonaia antzeztu zuen *La momia: la tumba del emperador Dragón* filmean, Rachel Weisz aktore britainiarraren ordez. Doktorearen papera egin zuen. Jackeline "Jack" Sloane NCIS telesailean (telesaila), 4 denboralditan, 2017 eta 2021 urteen artean.

### Bestelakoak 
2010ean WE ADVANCE erakunde humanitarioa sortu zuen Haitiko emakumeei laguntzeko.

## Bizitza pribatua 
Maria Bello bisexual deklaratua da, asumitua. 2013ko azaroaren 29an, *The New York Times* egunkarian argitaratutako artikulu baten bidez, emakume batekin harreman sentimentala zuela onartu zuen. 2019ko abenduan Parisen Dominique Crenn sukaldari frantziarrarekin konpromisoa hartu zuen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayub Khan

**Muhammad Ayub Khan** (; Rehana, 1907ko maiatzaren 14a - Islamabad, 1974ko apirilaren 19a) pskistandar militar eta politikaria izan zen. Pakistango 2. presidentea izan zen.

Indiako Britainiar Armadako kide izan zen eta Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuen. Indiaren banaketa ondoren, Pakistanen armadan sartu zen. Armadako buru eta Defentsa ministro, 1958ko urriaren 27an, estatu-kolpe batean eman zuen Iskandar Mirza presidentearen aurka, eta lehendakaria bihurtu zen. Ameriketako Estatu Batuekin eta Txinarekin harremanak estutu zituen, baina Sobietar Batasunarekin eta Indiarekin okertu ziren. Barne-politikan, pribatizazio- eta industrializazio-politikak eta azpiegiturak eraikitzeko politikak sartu zituen.

1965ean berriz hautatu zuten iruzurrezko hautu batean. 1965eko India-Pakistan Gerrak, 1967ko prezioen igoeraren manifestazioak eta 1969ko Ekialdeko Pakistanen altxamenduak bere boterea ahuldu zuten. 1969ko martxoaren 25ean Yahya Khan jeneralaren alde dimisioa ematera behartu zuten.
Väinö Tanner

**Väinö Alfred Tanner** (Helsinki, 1881eko martxoaren 12a - *ibidem*, 1966ko apirilaren 19a) finlandiar politikaria izan zen. 1926 eta 1927 bitartean Finlandiako lehen ministroa izan zen.

Zuzenbidea eta negozioak ikasi zituen Helsinkin. Alemanian lan egin ondoren, Helsinkira itzuli zen, eta kooperatiben antolaketan inplikatu zen. Neutral mantendu zen Finlandiako gerra zibilean, eta, ondoren, Alderdi Sozialdemokrataren lider bihurtu zen.

Lehen ministro (1926-27), Finantza ministro (1937-39), Kanpo Harremanetako ministro (1939-40), Merkataritza eta Industria ministro (1941-42) eta Finantza ministro (1942-44) izan zen.

Langile klasea muturreko ideologiatik ideologia pragmatikora zuzendu zuen, prozesu demokratikoaren bidez. Gobernuan zegoela, erreforma sozial garrantzitsuak onartu zituen.

1946an bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Sobietar Batasuna baretzeko Finlandiako gerraosteko politikaren aurkako alderdian fakzio bateko buru izan zen. 1951n Legebiltzarrera itzuli zen eta 1957an alderdiko buruzagi hautatu zuten. Hauteskunde honen ostean, alderdi zatitu egin zen.

## Kanpo estekak
Hans Kelsen

**Hans Kelsen** (Praga, 1881eko urriaren 11 &ndash; Berkeley, Kalifornia, 1973ko apirilaren 19a) austriar legegizon, zuzenbidearen filosofo eta politikaren filosofoa izan zen.

1920ko Austriako Konstituzioaren egilea izan zen. Jatorriz judua, 1929an ihes egin zuen Austriatik Alemaniara, 1933an Genevara eta 1940an Estatu Batuetara. Vienan Sigmund Freud eta bere ingurua ezagutu zituen, eta soziologiaz eta psikologia sozialaz idatzi zuen.

1940ko hamarkadan jada ospetsua zen Estatu Batuetan, demokrazia defendatzeagatik eta Zuzenbidearen teoria hutsagatik. Haren eragina filosofia politikora eta teoria sozialera hedatu zen. Baita filosofiari, lege zientziari, soziologiari, demokraziaren teoriari eta nazioarteko harremanei ere.

Bere lanak aldekoak eta aurkakoak izaten jarraitzen du.

## Lanak 
* Das Problem der Souveränität und die Theorie des Völkerrechts (1920).
* Reine Rechtslehre, Vienna 1934.
* Law and Peace in International Relations, Cambridge (Mass.) 1942, Union (N.J.) 1997.
* Society and Nature. 1943, The Lawbook Exchange, Ltd. 2009 
* Peace Through Law, Chapel Hill 1944, Union (N.J.) 2000.
* The Political Theory of Bolshevism: A Critical Analysis, University of California Press 1948, The Lawbook Exchange, Ltd. 2011.
* The Law of the United Nations, 1950.
* Reine Rechtslehre, 1960.
* Pure Theory of Law, 1960.
* General Theory of Law and State, 1945, New York 1961, Clark (N.J.) 2007.
* What is Justice?, Berkeley 1957.
* 'The Function of a Constitution, 1964.
* Essays in Legal and Moral Philosophy (Weinberger sel., Heath trans.), Dordrecht 1973.
* Allgemeine Theorie der Normen, 1979.
* Die Rolle des Neukantianismus in der Reinen Rechtslehre: eine Debatte zwischen Sander und Kelsen.
* General Theory of Norms, 1979.
* Secular Religion: a Polemic against the Misinterpretation of Modern Social Philosophy, Science, and Politics as "New Religions".

## Kanpo estekak
Getxoko Udala

**Getxoko Udala** Bizkaiko udalerri horretan tokian tokiko agintea daukan erakunde nagusia da. Udalbatza alkateak eta 25 zinegotzik osatzen dute gaur egun. Osoko bilkura zinegotzi guztiek eratzen dute eta alkatea da osoko bilkurako burua.

## Udaletxea 
Gaur egungo udaletxea Algorta auzoko Foruak eta Algortako Etorbideen ertzean kokatuta dago. Leku abantailatsuan, San Ignazio eliza eta plazaren aurrean.

Estilistikoki kalitate eta ikuste-efektu handia du, erregionalista menditar berria joeraren eragin handiarekin, baina euskal jauregi barrokoaren inguruan Iturriaren irakurketa pertsonaletik hurbilago.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Adolfo de la Huerta

**Felipe Adolfo de la Huerta Marcor** (Guaymas, Sonora, 1881eko maiatzaren 26a - Mexiko Hiria, 1955eko uztailaren 9a) mexikar kontulari eta politikaria izan zen, Mexikoko presidentea izan zena 1920ko ekainaren 1etik azaroaren 30era arte.

## Kanpo estekak
Adolfo Ruiz Cortines

**Adolfo Tomás Ruiz Cortines**​ (Veracruz, 1889ko abenduaren 30a – ibídem, 1973ko abenduaren 3a), Mexikoko kontularia, militante iraultzailea eta PRI alderdiko politikaria izan zen, Mexikoko Estatu Batuetako presidentea 1952tik 1958ra. XIX. mendean jaiotako Mexikoko presidenteen artean azkena izan zen.

## Kanpo estekak
Plutarco Elías Calles

**Francisco Plutarco Elías Campuzano** (Guaymas, Sonora, Mexiko, 1877ko irailaren 25a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1945eko urriaren 19a) mexikar militar eta politikaria izan zen. Mexikoko Estatu Batuetako presidentea 1924tik 1928ra bitarteko laurtekoan. Mexikoko historian giltzarri izan zen, bere karreraren gorenean, "Iraultzaren Buruzagi Gorena" bezala deitua izan zen.

## Kanpo estekak
Abelardo L. Rodríguez

**Abelardo Rodriguez Luján** (Guaymas, Sonora; 1889ko maiatzaren 12an - La Jolla, Kalifornia, 1967ko otsailaren 13a ), **Abelardo L. Rodríguez** izenez ezaguna, mexikar militar, politikari eta enpresaburua izan zen.

Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen armada konstituzionalistan eta berehala igo zen mailaz. Gerra amaitu ondoren, politikan murgildu zen. 1932ko irailaren 2tik 1934ko azaroaren 30era Mexikoko presidente izan zen, eta 1943 eta 1948 artean Sonorako gobernadore.

## Kanpo estekak
Emílio Garrastazu Médici

**Emílio Garrastazu Médici** (Bagé, 1905eko abenduaren 4a - Rio de Janeiro, 1985eko urriaren 9a) brasildar militar eta politikari bat izan zen, eta 1964ko kolpean ezarritako diktadura militarreko hirugarren presidentea. 1969ko urriaren 30etik 1974ko martxoaren 15era Brasilgo Errepublika Federaleko 28. presidentea izan zen.

Gurasoak Emilio Medici eta Julia Garrastazu ziren, biak Uruguain jaioak. Bere aita etorkin italiarren semea zen, ama, berriz, euskal jatorrikoa osorik, aitaren aldea espainiar aldean zegoen (Gipuzkoa) eta amarena frantses aldean (Nafarroa Behera).

## Kanpo estekak
Black Rob

**Robert Ross** (Buffalo, 1969ko uztailaren 12a - Atlanta, 2021eko apirilaren 17a), **Black Rob** izenarekin ezagunagoa, Bad Boy Entertainment diskoetxeko kide zen rapero amerikarra izan zen. 

## Karrera musikala 
Bere ibilbidea ''Cru's Da Dirty 30* bezalako diskoak grabatzen hasi zen eta Lil Kim, Busta Rhymes, LOX eta Total bezalako artistekin lan egiten hasi zen, 2000n bere lehen diskoa kaleratu aurretik, *Life Story* . Bere lehen singlea, "Whoa!", Arrakasta handia izan zuen. 

Artista gisa arrakasta izan zuen arren, Black Rob-ek, bere haurtzarotik *Life Story* argitaratu eta gero arte, bere figura zikindu zuten atxiloketa ugari izan zituen. 

*Life Story* platinozko maila lortu ondoren, bere bigarren lana, *Black Rob Report,* itxaropenetatik behera geratu zen. 

## Heriotza 
2021eko apirilaren 17an, larunbatean, raperoa osasun arazo larriengatik hil zen, TMZ informazio plataformaren arabera. 

## Diskografia 
* *Life Story* ( 2000 )
* *The Black Rob Report* ( 2005 )
* *Game Tested, Streets Approved'' ( 2011 )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Black Rob Txostena
* Black Rob Hitzak
I. Ibarretxe gobernua

**I. Ibarretxe gobernua** edo **VI. legealdiko Eusko Jaurlaritza** 1999ko urtarrilaren 2a eta 2001eko uztailaren 14a bitartean agintean egon zen Eusko Jaurlaritza izan zen, 1998ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren osatua. Eusko Legebiltzarrak lehen aldiz hautatu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakari, EAJren, Euskal Herritarrok koalizioaren eta EAren babesarekin. EAJ eta EAren arteko koalizio gobernua izan zen.

Legealdiaren hasieran gobernua osatzen zuten alderdiek EHrekin lankidetza ituna sinatu zuten, Lizarra-Garaziko hitzarmenak irekitako su-etenaren testuinguruan. 1999ko azaroan, ordea, ETAk su-etena hautsi zuen. Lankidetza hitzarmena 2000ko otsailaren 22an hautsitzat eman zuen Eusko Jaurlaritzak, Fernando Buesaren heriotzaren ondoren, EHk ez baitzuen ETAren jarduera gaitzetsi. Era horretan, gobernua gutxiengoan geratu zen. Lizarra-Garaziko hitzarmena hautsi egin zen, eta EHk legebiltzarra abandonatzea erabaki zuen. Gobernuak oso bozketa gutxi gainditu zituen handik aurrera eta, 2001eko otsailean, lehendakariak hauteskundeak aurreratu zituen.

## Gobernua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Pérez-Fuentes Hernández

**Pilar Pérez-Fuentes Hernández** (Bilbo, 1948 - ) historialaria eta unibertsitateko irakaslea da. Eusko Legebiltzarrean ordezkaria izan zen, IX. legealdian, PSE-EE alderdiarekin.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean Aro Berriko eta Aro Garaikideko Historia ikasi zuen eta, ondoren Zientzia Politikoetako eta Soziologiako doktoretza egin zuen EHUn, 1991an. Liburuzain eta institutuko irakasle aritu ostean, 1987tik aurrera EHUko Historia Garaikideko departamentuan irakasle da. Irakasle izan da ere, Graduondoko ikastaroak emanez, Georgetown University, Universidad Veracruzana eta Universidad de La Habana unibertsitateetan.

Ekonomiaren interpretazio eta kritika feminista egin du, eta Euskal Herriaren industrializazioari buruz idatzi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barakaldoko Udala

**Barakaldoko Udala** Bizkaiko udalerri horretan tokian tokiko agintea daukan erakunde nagusia da. Udalbatza alkateak eta 28 zinegotzik osatzen dute gaur egun. Osoko bilkura zinegotzi guztiek eratzen dute eta alkatea da osoko bilkurako burua.

## Udaletxea 
Gaur egungo udaletxeko sarbide nagusiaren aurrean patio zabal bat dago: lehen Foruen plaza eta egun Herriko Plaza izenekoa. Gorputz nagusiaren tratamendua eta horma-atal handien bidez eginiko fatxaden konposaketa nabarmentzen dira

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Anker erlojua

thumb|Ankeruhrren atzealdea.
**Anker erlojua** () Vienako erdigunean dagoen erloju ospetsua da. Hoher Markt plazan kokatuta, asko dira ikusteko hurbiltzen diren turistak. Art nouveaun inspiratuta, 1914an bukatu zen. Eguerditan, musika klasikoarekin batera, hamabi irudik desfilatzen duten erlojuan.

## Historia 
Anker Insurance Companyk bi eraikin desberdinetan zeuden bulegoak lotzeko zubi bat eraiki zuen. Hau ornitzeko erlojua enkargatu zuten ondoren. Hau Franz Matsch arkitektorak eta margolariak diseinatu zuen. Lana brontzez eta kobrez egin zen, Art Noveau estiloa imitatuz. Erlojua 1914an bukatu zen. Erlojuaren izena enpresa jabearen izenetik dator.

## Pertsonaiak 
Eguerditan, musika klasikoarekin batera, hamabi irudik, berez hamahiruk, desfilatzen duten erlojuan.

# orduan: Marko Aurelio
# orduan: Karlomagno
# orduan: Leopoldo VI.a
# orduan: Walther von der Vogelweide
# orduan: Rodolfo I.a Habsburgokoa bere emaztearekin batera
# orduan: Hans Puchsbaum arkitektoa
# orduan: Maximiliano I.a Habsburgokoa
# orduan: Johann Andreas von Liebenberg, Vienako alkatea
# orduan: Ernst Rüdiger von Starhemberg militarra
# orduan: Eugenio Savoiakoa
# orduan: Maria Teresa I.a Austriakoa
# orduan: Joseph Haydn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eguerdiko irudien desfilea Youtubeko bideo batean.
Mareya Salazar

**Mareya Salazar** (Bathurst, Brunswick Berria, Kanada, 1996ko urriaren 21a) kanadar aktorea da, venezuelar jatorrikoa. *Charmed* telesailean Josefina izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bislett estadioa

**Bislett estadioa** () Oslon (Norvegia) dagoen kirol estadioa da. Norvegiako eremurik ezagunena da nazioarteko kirol eremuan, hemen abiadura patinajeko munduko 15 errekor eta atletismoko munduko 50 errekor baino gehiago lortu direlako. Estadioa 2004an eraitsi zuten eta berria eraikitzeko lanak 2005eko udan amaitu ziren.

1999anSports Illustrated, aldizkari estatubatuarrak Bislett estadio zaharra XX. mendeko 20 kiroldegi nagusietako bat zela adierazi zuen. 

## Historia 
Bislett estadioa dagoen lekuan dago XIX. mendean adreilu fabrika bat zen, Osloko udalak erosi zuen 1898an, garai hartan Kristiania () deitzen zena. 1908an kirol zelai bihurtu zen. Martinus Lørdahl merkataria, abiadura-patinatzailea, gimnasta eta kirol ekitaldien antolatzailea oso garrantzitsua izan zen lehen harmailak eraikitzeko garaian. Lan hori 1917an hasi zen eta 5 urte geroago amaitu zen. Estadioaren kanpoaldeko plazetako batek *Martinus Lørdahl-en plaza* du izena bere omenez. Bislett abiadura-patinajea eta atletismoa ospatzeko Norvegiako eszenatoki nagusia bihurtu zen 1940an, Frode Rinnan arkitektoak diseinatutako funtzionalitate berriak amaitu zirenean, 20.000 ikusleren edukiera handituz. Rinnanek, gainera, 1952ko Osloko Neguko Olinpiar Jokoetarako estadioa berritzeko lanak egin zituen. Estadioak Bislett Games, Diamond League-ko urteroko atletismo proba, ospatzen ditu 1965. urteaz geroztik.

## Estadio berria 
Bislettek abiadura-patinajeko pista gisa egin zuen ibilbidea 1988an amaitu zen, izotz ekoizpena eten zitekeela erabaki zenean, nahiz eta estadioak beste edozein kiroletarako nazioarteko baldintzak betetzen ez zituen. Estadioa azkar hondatzen ari zen, baina hamar urte baino gehiagoko eztabaida behar izan zuen udalak estadioa eraitsi eta berreraikitzeko erabakia hartu zuen arte. Kontu korapilatsu bat izan zen ea jarraituko ote zuen abiadura-patinajeko gertaerak hartzen, tartean zeuden aldeen artean tentsioak sortzen eta nostalgiko asko atsekabetuta uzten, hala izan ez zenean; abiadura-patinajea teilatupeko kirol bihurtu zen, eta hori ez zen posible izango estadioa atletismorako eta futbolerako optimizatzen bazen.

Estadio berria hamar hilabetetan bakarrik eraiki zen, eta 2005eko uztailaren 29an ireki zen *Bislett games* Jokoetarako. Atletismo lehiaketetarako nazioarteko baldintzak betetzen ditu: Zortzi pista ditu orain, 37,5 metroko biraketa-erradioarekin (aurreko estadioan sei errei baino ez zeuden, eta antolatzaileek aldi baterako erreiak jarri behar zituzten 100 metro lauetarako tarte zuzenean). IAAFek ziurtatutako lehen mailako pista da, Europako Iparraldeko estadio batzuek bakarrik partekatzen dutena. Gainera, harmailen azpian pista estalia dago neguan beroketa eta barruko lanak egiteko. Lurpeko kiroldegia eraikitzea aztertzen ari dira. Biraketa-erradio berriak 105x68 m-ko tartea eskaini du futbol zelairako, estadioak Norvegiako ligako maila goreneko futbol partidak antolatzeko baldintzak bete ditzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bislett Stadium
* Bislett Games
* Bislett estadio berriaren eraikuntzaren argazkiak
* Speed Skating Tournaments Held and World Records Set at Bislett
Harrizko zubia (Logroño)

**Harrizko zubia**, ofizialki **San Juan de Ortega zubia** () Logroñon dagoen harrizko zubi arkuduna da. Zubi horretatik sartzen da Donejakue bidea Errioxako hiriburuan. Ebro ibaia zeharkatzen du. XI. menderako harrizko zubi bat bazegoen ere, gaur egungoa 1884an eraiki zen.

## Historia 
### Hamabi arkudun zubia 
Ez da zehazki ezagutzen noiztik izan zen Ebro zeharkatzen zuen zubi bat Logroño parean. 1095ean Alfontso VI.a Gaztelakoak Logroñori hiri forua eman zioneko agirian aipatzen da aurreneko aldiz zubi baten presentzia. *Ponti de Santo Ioanne* esaten du, "San Joanen zubia" hain zuzen ere.

Fernando Albia de Castrok *Memorial de Logroño* (1633) lanean dio Juan de Ortega arkitektuak eraiki zuela zubia "Compostelara zihoazen erromesei bidea errazteko". Zubiaren deskribapen zehatza ere egiten du: 716 oinetako luzera du (200 metro inguru) eta hamabi arku ditu, hauetako zortzik 46 oinetako "hutsa" (baoa) eta beste lau antzekoak. 18 oinetako zabalera du (5 metro) eta zubi-brankak 10x42 oinetakoak (3x12 metro). Fernando Albiak dioenez gaztelako Erresuma babesteko hiru dorre zituen zubiak eta horren garrantziaren lekuko Logroñoko armarrian agertzen da. Zazpi arkutako zubia diseinatu zuen eta pasabidea ere gorago zuen. Honek uraldietak ura errazago pasatzea ahalbidetzen zuen. Zubi zaharraren laugarren eta seigarren zutabeak mantendu ziren zubi berria eraikitzeko eta gainerako guztia eraitsi egin zen.

## Eraikina 
Harrizko zubiak 198 metrotako luzera du. Zazpi arku ditu eta bobeda eliptikoak dira. Erdiko hirurek 31'5 metrotako tartea dute eta alboetako bikoteek 21'50 metrotakoa. Zubiko barandak burdinezkoak dira eta 208'5 metrotako luzera dute. Hamasei kaleargi ere badaude zubian.

Zubia hareharri grisez eraiki zen. Harri batzuk zubi zaharrarenak dira eta gainerakoak Lasernako harrobitik ekarri ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanoe Bonomi

**Ivanoe Bonomi** (Mantua, 1873ko urriaren 18a - Erroma, 1951ko apirilaren 20a) italiar politikaria izan zen. Bi aldiz izan zen Italiako lehen ministro.

1909an diputatu hautatu zuten Italiako Alderdi Sozialistako kide gisa. 1912an alderditik bota zuten, erreformismoari eta moderazioari alde emateagatik eta Italiak Libian egindako inbasioari babesa emateagatik. Italiako alderdi sozialista erreformistarekin bat egin zuen eta Italiak Lehen Mundu Gerran parte hartzea babestu zuen.

Herri lan (1916-17), Gerra (1920-22) eta Ogasun ministroa (1921) izan zen. Koalizio gobernu bateko lehen ministro izan zen 1921etik 1922ra, eta politikatik erretiratu zen Mussolini boterera iritsi ondoren.

1940an, Bonomi mugimendu antifaxistara batu zen. 1944ko ekainean tropa aliatuek Erroma askatu ondoren, Pietro Badoglio ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Herrialdeari demokraziarako trantsizioan lagundu zion eta erreforma sozial asko egin zituen. Lehen ministro izan zen 1945eko ekainera arte.

Ondoren, Batzar Konstituziogileko kide eta Senatuko presidente 1948tik hil zen arte izan zen.
Josefina Carabias

**Josefina Carabias Sanchez-Ocaña** (Arenas de San Pedro, Ávila, 1908ko uztailaren 19a - Madril, 1980ko irailaren 20a) espainiar abokatu, idazle eta kazetaria izan zen. Kazetaritzan jardun zuen II. Errepublikan, frankismoaren garaian eta trantsizioan. Espainiako lehen emakume kazetarietako bat da, eta Estatu Batuetan hiru egunkarirentzat lan egiten duen lehen korrespontsala.

## Biografia 
Josefina Carabias nekazaritzan eta abeltzaintzan aritzen ziren lurjabe txikien familia batean jaio zen, Carmen Sanchez-Ocaña eta Feliciano Carabiasen alaba. Irakurketaren eta antzerkiaren zalea zen.

Ikasi nahi zuelako gurasoei aurre egin ondoren, Carabias bere kabuz hasi zen batxilergoko azterketak prestatzen eta, azkenik, Madrilgo Zuzenbide Fakultatean sartu zen, non 1930ean lizentziatu zen. Urte horietan, hiriburuan arnasten ziren modernotasun-aireak esperimentatu zituen, eta Maria Maeztuk zuzendutako Egoitzan egon zen bizitzen. Gazte-gaztetatik emakumeen berdintasuna defendatu zuen eta berdintasunezko sinesmenak erakutsi zituen. Era berean, urte hauetan, Madrilgo Ateneoko ohiko bisitari bat izan zen, non Miguel de Unamuno edo Ramón María del Valle-Inclan bezalako pertsonaiak ezagutu zituen.

### Ibilbidea 
Josefina Carabiasek kazetari gisa egin zuen debuta 1931n, *Estampa* aldizkarian, non bere lehen prentsa-artikulua argitaratu zuen enkarguzko gai batekin, unibertsitateko emakumeei buruzkoa. Garai hartako Espetxeetako zuzendari nagusia zen Victoria Kent politikaria elkarrizketatu zuen. Artikulua Pepita Carabias bezala sinatu zuen. Elkarrizketa horrek eraman zuen Vicente Sanchez Ocaña egunkariko zuzendari eta kazetaria, Josefinaren lehengusu izateaz gain, erredakzioan postu bat eskaintzera.]]
Espainiara itzuli ahal izan zuenean, *Informaciones* egunkarian hasi zen lanean erredaktore gisa, nahiz eta kontratua idazkari gisa izan. 1945ean bere bigarren alaba, María de las Mercedes Rico Carabias jaio zen, diplomatikoa eta Espainiako enbaxada baten titularra izan zen lehen emakumea izango zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* De la Fuente González, I. (2015). «Josefina Carabias, una chica de provincias con aspiraciones intelectuales». En I. De la Fuente González, *Las republicanas "burguesas"* (págs. 76-84). Madrid: Silex Ediciones.
* Diezhandino, M. P. (2008). "Josefina Carabias. Corresponsal". Madril: Asociación de Prensa de Madrid.
* Fuentes, J., y Fernández Sebastián, J. (1999). *Historia del periodismo español*. Madril: Síntesis.
* Ha muerto Josefina Carabias. El País. 1980ko irailaren 21
* Moreno, C. (1944). *Carlota de Méjico*. Madril: Atlas Editorial.
* Porro Herrera, M. J. (2013). «Ana María Martínez Sagi y Josefina Carabias: algunos temas recurrentes en la prensa». En Servén, C. y Rota, I. (Eds), Escritoras españolas en los medios de prensa (1868 - 1936) (págs. 138-168). Sevilla: Renacimiento.

## Kanpo estekak
Yon Goikoetxea

**Yon Goikoetxea** honakoa izan daiteke:
* Yon Goikoetxea Labaka, euskal politikaria eta eusko legebiltzarkide ohia.
* Yon Goikoetxea Lara, venezuelar politikaria.
José Ignacio Askasibar

**José Ignacio Askasibar Zarrao** (Elgeta, 1943ko azaroaren 28a - ) euskal txirrindulari bat izan zen, profesionala 1969 eta 1971 artean.
## Palmaresa 
**1965**
* 2. Kantabriako Itzulian
**1967**
* 2. Kantabriako Itzulian
* 4. Espainiako errepide txapelketan (amaterurrentzako)
**1968**
* Santikutz Klasika
* 8. Nafarroako Itzulian
**1969**
* Bizkaiko Sari Nagusia
**1970**
* 7. Nafarroako Itzulian

## Taldeak 
* Mobylette GAC (1965)
* La Casera (1969-1970)
* Futebol Clube do Porto-Antraco (1971)

## Kanpo estekak
Yumjaagiin Tsedenbal

**Yumjaagiin Tsedenbal** (, *Jumƶaagiin Cedenbal*, ; Davst, Uvs, 1916ko irailaren 17a - Mosku, 1991ko apirilaren 20a) mongoliar politikaria izan zen. Mongoliako Herri Errepublikako burua izan zen 1940tik 1984ra. Estatu burua, lehen ministroa eta Herri Mongoliarreko Alderdi Iraultzailearen idazkari nagusia izan zen.

1939an Finantza ministro eta Mongoliako bankuko gobernadore izendatu zuten. 1940an alderdi iraultzeko idazkari nagusi bihurtu zen. Bere boterea handitzea lortu zuen sobietarren laguntzarekin arerioak purgatu ondoren. Lehen ministroa izan zen 1952tik 1974ra, eta estatuburua 1984tik 1994ra.
thumb|ezkerrera|260px|Mao, Bulganin, Stalin, Ulbricht eta Tsedenbal
Behin baino gehiagotan eskatu zuen Mongolia Sobietar Batasunean sartzea. Gatazka txinatar-sobietarrean sobietarren alde jarri zen. 1984an, presio sobietarren ondorioz, erretiratzera behartu zuten.
Habe (argipena)

**Habe** hitzak honako adiera hauek izan ditzake:

* **Habe**: Makurdurazko zamei eusteko gai den egitura-elementu horizontala.
* **Habea**: Jesus iltzatu zuten gurutzea.
* **Habea**: Ezker abertzaleak Azpeitian sortutako udal-hautagaitza.
* **HABE**: Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea.
Sugibeleko

[eskuinera|thumb|250x250px|Sugibelekoa [Joana Arc-ekoa|Joana Arc-ekoaren sortetxean (Domrémy)]]
**Sugibelekoa** (ald: **sukibel**, **sukubel**, **su-burdin**) beheko suaren atzeko aldean ezartzeko metal plaka astuna da.

## Ezaugarriak 
[eskuinera|thumb|250x250px|[XVII. mendea|XVII. mendeko sugibelekoa (Besançon), maitasunaren alegoria batekin (bi bihotz batzen ari den errementaria)]]
Eskuarki burdinurtuz egina, bere tamaina sutegiaren araberakoa da, atzeko horma osoa edo zatirik handiena estaltzeko modukoa.

Belgika hegoaldean, eta harekin muga egiten duten Frantzia eta Luxenburgoko eskualdeetan, sugibelekoak hormaren parte egiten du (*takenplatten* edo *taques de foyer)*, atzean dagoen gela ere berotzeko aukera emanez. Horrelakoetan, su-burdina armairu batez babestua egoten da, haren ateak irekiz edo itxiz atzeko gela hori berotu dadin edo ez.

## Funtzioa 
[eskuinera|thumb|250x250px|[1770eko hamarkada|1777 urteko sugibelekoa]]
Bere funtzioetako bat sutegiaren beroa horman ez galtzea zen, berotu behar den gelarantz proiektatuz. Horrela, beheko suaren efizientzia (berez txikia dena) zerbait hobetzen da; gehiago, sugibelekoa zenbat eta lodiagoa izan.

Horma bera babesteko ere balio zuen; hau bereziki garrantzitsua zen hormaren egitura ahula zenean (lokatza, lastoa, zura...).

Era berean, suaren berotasuna biharamunera arte mantentzen laguntzen zuen.

Gaur egunean, beheko suak gutxi erabiltzen direnez, sugibelekoei beste erabilpenak ematen zaizkie: sukalde modernoen horman zipriztinen aurkako babes gisa (aintzinako sukaldeetan zuten erabilpenetik hurbil), edo besterik gabe apaingarri bezala, sukaldetik aparteko geletan.

## Historia 
eskuinera|thumb|250x250px|XVIII mendeko sugibelekoa Frantziako erregeen ikurrarekin, aurrean su-txakur bi dituela.
Ezagutzen diren lehen sugibelekoak K. a. XV. mendekoak dira, burdingintzaren hasierakoak alegia. Lehen dekorazioak sinpleagoak ziren, eguneroko objektuekin lotuak, eta gero diseinu landuagoetara igaro zen: irudi alegorikoak, erlijiozkoak, armarriak eta abar. Herbeheretan, esate baterako, Espainiarrekiko independentzia ospatzeko irudiak erabili ziren.

XV. mende hasieran, tximinietan apaingarri zeramikoak eta sugibelekoak erabiltzen ziren; eskuarki burdinurtuzkoak (edo arrabioz, zehatzago esanda), eta gutxiago brontze, kobre edo harrizkoak. XVI. mende erdi alderako oso hedatuak ziren.

Burdinurtua ekoizteko teknologia zabaldu ahala, sugibelekoak merkatu eta asko zabaldu ziren.

XVIII. mendean, Frantziako Konbentzio Nazionalak agindu zuen "feudalismoaren edo antzinako errejimenaren ikurrak duten sugibelekoak" (nobleziaren ezkutuak, etabar) erretiratzeko eta urtzeko. Horrela, balio handiko pieza asko galdu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklooktadieno

**Ziklooktadienoa** C8H12 formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Isomeria agertzen du eta *cis* deribatuak soilik aintzat harturik lau isomero dira posible: *1,2-ziklohexadienoa* (aleno bat dena), *1,3-ziklooktadienoa*, *1,4-ziklooktadienoa* eta *1,5-ziklooktadienoa*. Likido kolorge eta hegazkorrak dira.
ezkerrera|thumb|137x137px|1,5-ziklooktadienoa

Guztien artean 1,5-ziklooktadienoa da interesik handiena trantsizio-metalen konplexuetan estekatzaile gisa usatzen baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleno

Izatez **aleno** propadienoaren izen arrunta da, baina **aleno** esaten zaio konposatu-familia bati zeinetan karbono-atomo batek lotura bikoitz bana duen ondoko bi karbonoekin. Produktu natural ugarik agertzen dute aleno funtzio-taldea.

[alt=|erdian|thumb|640x640px|[Fukoxantina, karotenoideen artean ugariena, alga marroien kloroplastoetan argia xurgatzen duen pigmetua da. Aleno funtzioa du bere egituran]]
Azken hamarkadotan alenoak asko erabiltzen ari dira sintesi organikoan oso bertsatilak direlako eta erreakzio korapilatsuetan balia daitezkeelako selektibitate egokiarekin eta urrats-kopuru txikiarekin. Halaber, estekatzaile gisa baliatzen dira koordinazio-konposatuetan.

## Ikus, halaber 
- Kumuleno

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Campisteguy Oxcoby

**Juan Campisteguy Oxcoby** (Montevideo, 1859ko irailaren 7a - Ib., 1937ko irailaren 4a) militar, abokatu eta politikari uruguaitarra izan zen, 1927 eta 1931 artean presidente konstituzionala izan zena.

## Biografia 
Bere aita Martin Kanpistegi, Izpuran jaiotakoa, Montevideoko Defentsan parte hartu zuen. Ama, Magdalena Oxcoby, Baigorrikoa zuen. Karrera militarra 15 urte zituela hasi zuen, Ehiztarien 3. batailoian parte hartuz, Máximo Tajesen agindupean. 1886ko maiatzaren 31n amaitu zen Quebrachoko Iraultzan parte hartu zuen.

## Gobernu kabinetea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Caballero

**Tomás Caballero Pastor** (Alfaro, 1935eko otsailaren 25a - Iruñea, 1998ko maiatzaren 6a) politikari nafarra izan zen. Frankismo garaian Sindikatu Bertikalean aritu zen. 1976-1977an Iruñeako alkatea izan zen. 1995tik Udaletxera itzuli zen, UPNren zerrendetan. 1998an ETA erakundeak tiroz hil zuen. Atentatuak eztabaida eta erantzun oso gogorrak eragin zituen. Bere bost seme-alaben artean, hiru, Tomas Caballero Martínez, Maria Caballero eta Xabier Caballero, politikan aritzen dira.

## Biografia 
Tomas Caballero Alfaro herrian kasualitatez jaio zen, gurasoak Tuterakoak baitziren. Ikasketa beka bati esker Iruñean ikasi zuen, jesuiten ikastetxean. Ordurako erlijioak garrantzi handi zuen haren bizitzan. 1957an Fuerzas Eléctricas de Navarran (Fensa) lantegian hasi zen lan egiten. Ordu libreetan topografo gisa espezializatzeko hasi zen ikasten, bestetik. 1964an Ura, Gas eta Elektrizitatearen Sindikatuko presidente hautatu zuten eta Nafarroako Langileen Kontseiluko presidente izendatu zuten; 1971n berriro hautatu zuten. Urte haietan Nafarrokoa Sindikatu Bertikalean sail kritikoenetariko bat zen. 1970etik 1978ra Iruñeko Udaleko zinegotzia izan zen. 1974an Iruñeko Merindadeko udalek Eskualde Kontseiluko kide aukeratu zuten eta, 1977an, behin-behineko nafar hiriburuko alkatea izan zen. Politikan alderdi desberdinekin aritu zen, lehen Frente Navarro Independientearekin, eta, 1986an, Partido Reformista Democráticoarekin, arrakasta izan gabe. Bitartean sindikatuko lanean jarraitu zuen. 1984tik 1994ra Iruñeko Oberena Kirol Elkartearen buru izan zen. Idazle gisa, Nafarroako hainbat egunkari eta aldizkaritan kolaboratu zuen. 1995ean, UPNren zerrendetan independente gisa Iruñeko Udaleko zinegotzi aukeratu zuten. 1996an, Santiago Cerverak postua utzi zuenean, bere udal taldeko bozeramaile izendatu zuten. ETAk hil zuen 1998ko maiatzaren 6an.

Tomás Caballero ezkonduta zegoen eta bost seme-alaba izan zituen. Emaztea Pilar Martínez Oroz zen, 2020an hila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iruñeko Udalaren omenaldia.
* Udalaren talde guztien omenaldia 2017an.
* :Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
Aitor Urrutia

**Aitor Urrutia Oianguren** (Eskoriatza, Gipuzkoa, ) politikari jeltzalea da. Zuzenbidea ikasi eta herriko zaharren egoitzan lan egin zuen. Familia abertzalekoa, 2007 eta 2014 artean jaioterriko zinegotzia izan zen. 2015ean Eusko Legebiltzarrean sartu zen Maria Eugenia Arrizabalaga ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaitz Zabala

**Alaitz Zabala Zarate** (Derio, ) bizkaitar politikari jeltzale eta kontularia da. Euskal Herriko Unibertsitatean Enpresen Administrazio eta Zuzendaritza ikasi eta Euzkadi Buru Batzarraren Ogasun Sailean kontulari gisa aritu zen. 2019an Eusko Legebiltzarrean sartu zen Josune Gorospe ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Ruiz de Alegria

**Ana Ruiz De Alegria Maeztu** (Gasteiz, ) arabar politikari jeltzalea da. Euskal Herriko Unibertsitatean Geografian eta Historian lizentziatu zen eta CEUn bibliotekonomia, dokumentazio eta artxibistika masterra egin zuen. Donemiliagako zinegotzia eta 2007 eta 2011 artean Arabako batzarkidea izan zen. 2020an Eusko Legebiltzarrean sartu zen Jone Berriozabal ordezkatuz.

Ogibidez, familiaren nekazal-ustiapena kudeatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José de Amézaga

**Juan José Amezaga Landaraso** (Montevideo, Uruguai, 1881eko urtarrilaren 28a - Montevideo, Uruguai, 1956ko abuztuaren 20a) politikari eta legelari uruguaitarra izan zen, Uruguaiko presidente konstituzionala izandakoa 1943ko martxoaren 1etik 1947ko martxoaren 1era.

## Biografia 
Montevideon jaio zen, eta bere gurasoak Juan José Amézaga del Valle portugaletetarra eta Josefa Landaraso Ibarra brasildarra izan ziren, azken hau ere euskal jatorrikoa.

Zuzenbide eta Gizarte Zientzien Fakultatean ikasi zuen eta 1905ean lortu zuen zuzenbideko titulua. Nota altuei esker, beka bat lortu zuen Europan ikasketak jarraitzeko, Batllisten erregimenak bultzatutako politikarekin bat etorriz. 1906an Frantziara bidaiatu zuen eta urte osoan eta hurrengo urtean bertan egon zen, Sorbonan eta Berlingo Unibertsitatean ikasten, Europako gizarte eta politika esperientziak ezagutuz, eta horrek José Batlle y Ordóñezen pentsamendura hurbildu zuen.

Itzuli zenean, bere lanbideari eta irakaskuntzari eman zion buru-belarri. Bigarren Hezkuntzan Filosofiako irakaslea izan zen eta Zuzenbide Zibileko eta Zuzenbide Penaleko eskolak eman zituen. Urte horietan gai juridikoei buruz asko idatzi zuen, liburuxkak argitaratuz eta bi aldizkari ospetsutan kolaboratuz: "Revista de Derecho y Ciencias Sociales" eta "Revista de Derecho, Jurisprudencia y Administración",[aipamena behar da] Unibertsitateko Zuzenbide Liburutegiko Ohorezko Zuzendari eta Fakultateko Gobernu Kontseiluko kide izendatu zuten.

1907an Celia Álvarez Mouliárekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten: Juan José eta Celia.

Colorado Alderdiari lotuta, Duraznoko departamentuko diputatu izateko aurkeztu zen 1908an, 27 urte zituela, eta José Batlle y Ordóñezen babes esplizitua jaso zuen. Kargua lortuta, 1915era arte mantendu zuen. Estatuko Aseguru Bankuko presidentea ere izan zen 1917 eta 1933 artean, Gabriel Terraren estatu-kolpearen ondoren dimisioa eman zuen arte.

1942an Estatu Kontseiluko kide izan zen, eta 1942ko Konstituzioa idazteaz arduratu zen Kontseilu horretan.

Batllisten eta Baldomirren babesarekin irabazi zuen presidentetza, estatista ildoa mantenduz eta Gabriel Terra eta Alfredo Baldomirren estatu-kolpeen ondoren egoera politikoa normalizatuz. Bere hautagai-kidea Alberto Guani izan zen.

Agintaldia amaitutakoan, familia bizitzara erretiratu zen, nahiz eta zuzenbide arloan aktibo jarraitu. Montevideon hil zen, 1956ko abuztuaren 20an, 75 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janaki Ammal

**Edavaleth Kakkath Janaki Ammal** () (Thalassery, 1897ko azaroaren 4a – Chennai, 1984ko otsailaren 7a) botanikari eta zitologo indiarra, lan handiak egin zituena genetikaren, eboluzioaren, fitogeografiaren eta etnobotanikaren arloetan.

## Argitalpen batzuk 
* 1974. *Plants and man*. Volumen 2 de Silver jubilee lecture. Birbal Sahni Institute of Palaeobotany. 6 orri.

### Liburuak 
* 1932. *Chromosome studies in Nicandra physaloides*. N.º 358 de Contributions, University of Michigan Dept. of Botany. A. Uystpruyst. 110 orri.

* Darlington, Cyril Dean, Edavalath Kakkath Janaki. 1945. *Chromosome atlas of cultivated plants*. Londres: G. Allen & Unwin Ltd. Londres. 397 orri.

## Ohoreak eta sariak 
### Kide 
* Indiako Zientzia Akademiako kidea 1935etik.

* Indiako Zientzia Akademia Nazionaleko kidea 1957tik.

### Sariak 
* Michigango unibertsitateak ohorezko LLD (“legum doctor” ‘lege doktorea’) ohorezko izendapena eman zion, 1956an.

* Indiako gobernuak "Sri Padma" saria eskaini zion 1957an.

* Ingurumen eta Basoen ministroak taxonomia Sari Nazionala sortu zuen bere izenean 2000. urtean.

### Eponimia 
* Indiako Medikuntza Integratiboaren Institutuaren *Janaki Ammal herbarioa*

* 1999: taxonomiarako Janaki Ammal sari nazionala (EK Janaki Ammal Saria): taxonomiako lanak bultzatzen ditu, bai ikasle gazteen bai eta akademikoen artean. Bi sari dira: taxonomia botanikoan eta taxonomia zoologikoan (makro eta mikro organismoetarako balio dutenak biak).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* «Edavaleth Kakkath Janaki Ammal». *Nazioarteko Landare Izenen Indexa (IPNI)*. editoreak: Kew Errege Lorategi Botanikoa, Harvard Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario Nazionala.
* S. Kedharnath; Edavaleth Kakkat Janaki Ammal. 1988. *Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Sci. Acad.* 13, 90–101.
* P. Maheshwari; R.N. Kapil. 1963. *Fifty Years of Science in India. Progress of Botany*, Calcuta: Indian Sci. Congress Assoc., 110, 118. or.
* Sharanya Dutta (2016-10-21): Do You Know the Botanist Janaki Ammal, She of the Magnolia Kobus Fame?. The Wire India.

## Kanpo estekak
Ekain Rico

**Ekain Rico Lezama** (Bilbo, ) bizkaitar politikari sozialista eta abokatua da. Euskal Herriko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta aholkulari gisa lan egin zuen. 2020an Eusko Legebiltzarrean sartu zen Idoia Mendia ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Berreta Gandolfo

**Tomás Berreta Gandolfo** (Montevideo, 1875eko azaroaren 22a - 1947ko abuztuaren 2a) Uruguaiko politikari bat izan zen, 1947ko martxoaren 1etik hil zen egunera arte Errepublikako Presidentea izan zena. Luis Batlle Berresek ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Eva Juez

**Eva Juez Garmendia** (Eibar, ) gipuzkoar politikari jeltzale eta kazetaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziatu, Historia Garaikidean gradu-ondoa egin eta pianoko goi mailako ikasketak egin zituen. Lanari dagokionez, hasieran, solfeo eta piano irakaslea izan zen eta tarteka kazetari lanak egin zituen hainbat enpresatan. Jaioterriko zinegotzia, 2015ean Eusko Legebiltzarrean sartu zen Maribel Vaquero ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hyakken Uchida

**Hyakken Uchida** (japonieraz: 内 田 百 間), (Okayama, Okayama prefektura, Japonia, 1889ko maiatzaren 29a - Tokyo, 1971ko apirilaren 20a) eleberrigile eta saiakeragile eta aleman irakaslea izan zen. Bere lana zinemarekin oso lotuta dago, izan ere, bere lan batzuk pantaila handira eraman zituzten eta bere bizitzako istorioa ere izan zen Akira Kurosawaren azken filmaren inspiratzailea.  

## Hasieran 
Uchida Okayama hiriko sake merkatarien familia batean jaio zen. Batxilergoan zegoela, bertako aldizkarietan idazten hasi zen. Hogeita bat urte zituela Japoniako hiriburura joan zen aleman hizkuntzako ikasketak egiteko Tokioko Unibertsitatean. Leku horretan ipuin idazle gisa nabarmentzen hasi zen, 1911an ezagutu zuen Sōseki Natsume eleberrigilearen arreta erakarriz, eta horregatik Sōseki-k ostegunero bere etxean antolatzen zituen literatura topaketetan maiz gonbidatu bihurtu zen. Talde horretan sortu ziren Japoniako beste idazle batzuk, hala nola Suzuki Miekichi (1882-1936) eta Morita Sōhei (1881-1949).  

## Bizitza profesionala 
Unibertsitatea amaitzean, Uchidak Aleman irakasle lan egin zuen Armada Inperialaren Akademian, eta geroago Hōseiko Unibertsitatean. Garai hartan, 1930 inguruan, bere lehen ipuin bilduma, *Meido (Haragoa)*, agertu zen, gerra aurreko Japoniako jatorrizko ahotsetako bat izaten hasita. 

## Lana 
Uchidaren lana estilo eta genero askotarikoak izan ziren: fikzioa, *zuihitsuak* (saiakerak), gerra egunkariak, poesia, bidaia kronikak eta haurrentzako ipuinak.  *Hyakkien zuihitsu (Hyakkienen Saiakerak, 1933)* bildumaren arrakastak irakaskuntza utzi eta idazketara soilik dedikatzea eragin zion. Hyakkenen lana ere film bihurtu dute. Bere *"Sarasate no ban" ipuina ("Sarasateren albuma", 1948)* Suzuki Seijunek zeluloidera eraman zuen Zigeunerweisen izenburuarekin 1980an. Hyakkenen bizitza izan zen Akira Kurosawaren Madadayo izeneko azken filmaren inspirazioa 1993an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Álvarez

**Gorka Álvarez Martínez** (Sestao, ) bizkaitar politikari jeltzale eta politologoa da. Euskal Herriko Unibertsitatean Politika eta Administrazio Zientziak eta Murtziako San Antonio Unibertsitate Katolikoa Komunikazio Politiko eta Instituzionaleko unibertsitateko espezialitatea ikasi eta, 2015eko maiatzetik aurrera, Sestaoko Udaleko zinegotzia da eta 2019ko maiatzetik, Sestaoko Udaleko bozeramailea. 2017an Eusko Legebiltzarrean sartu zen Gotzone Sagardui ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Aldasoro

**Aitor Aldasoro Iturbe** (Beasain, Gipuzkoa, ) politikari jelkidea da. Beasaingo alkate eta Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide izandakoa, 2024ko abuztuan Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde izendatu zuten.

## Ibilbidea 
Lanbidez soinu-teknikaria, 2003an Beasaingo euskara zinegotzi lanetan hasi zuen bere ibilbide politikoa. 2015ean alkate hautatu zuten, Koldo Agirre Mujika ordezkatzeko. 2020 arte aritu zen kargu horretan, eta 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren legebiltzar hartan Arantxa Tapiaren ordezkoa izan zen.  2021ean Eusko Legebiltzarra utzi zuen, Ingurumen eta Jasangarritasun Saileko aholkulari izateko. 2023ko uztailean Ingurumen eta Jasangarritasuneko sailburuorde izendatu zuten. 2024ko abuztuan, Miren Dobaranen lekua hartu zuen Hizkuntza Politikarako sailburuordetzat, Imanol Pradalesen gobernuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumuleno

**Kumulenoek** hidrokarburo-familia bat osatzen dute non hiru edo gehiago lotura bikoitz dauden bata bestearen segidan. Guztietan sinpleena *butatrienoa* da: CH2=C=C=CH2.

erdian|thumb|602x602px|Butatrienoa eta pentatetraenoa
Konposatu zurrunak dira. Hori dela medio, nanoteknologia molekularrerako erakargarriak dira. Kanpo-espazioan detektatu izan dira hidrogenoa urria den erregioetan.

## Ikus, gainera 
* Aleno
* Dieno

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Casanova

**Iker Casanova Alonso** (Barakaldo, Bizkaia, 1972ko abenduaren 20a) euskal politikari, idazle eta ekintzailea da, Eusko Legebiltzarreko kidea X., XI. eta XII. legealdietan Bizkaitik Euskal Herria Bildu alderdiaren ordezkari gisa. Hainbat lan idatzi ditu euskal abertzaletasunari eta politikari lotuta. 2014ko irailaren 3an sartu zen Eusko legebiltzarrera Laura Mintegi legebiltzarkidea ordezkatuz.

## Biografia 
Barakaldon jaioa, gaztetatik erakutsi zuen joera ekintzaile eta ezkertiarra. 2003ko urriaren 8an atxilotua izan zen Bilbon beste hainbat euskal ekintzaile eta abertzalerekin batera ustez Ekin taldeko zuzendaritzan parte hartzeagatik, 18/98 sumario ezagunaren ondorioz. Baltasar Garzon epailearen aginduz egin zen operazioa, zeina Euskal Herriko historian *Dena da ETA* estrategiaren adibiderik argienetako bat den, sumario horren ondorioz, besteak beste, euskarazko egunkariak eta euskara eta euskal kultura sustatzea helburu zuten hainbat erakunde itxiarazi baitziren, "ETAren inguruaren" parte gisa hartu zirelako, ondoren frogatu zen bezala, bidegabeki. Espainiako Auzitegi Gorenak 7 urte eta 6 hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion.

2011ean atera zen espetxetik eta harrez geroztik hainbat elkarte ultraeskuindarren jomugan egon da, horren adibide Duintasuna eta Justizia elkarteak 2014an jarritako salaketa, zeinetan Casanovari legebiltzarkide izateko eskubidea zalantzan jarri zitzaion. Euskal Herriko Auzitegi Gorenak salaketa artxibatu zuen 2015ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oruç Reis

**Oruç Reis** () edo **Aruj** (; Lesbos, 1474–Aljeria, 1518), baita ere **Baba Aruj** eta **Bizargorria** gisa, Otomandar Inperioaren kortsario aliatua izan zen. Hiri desberdinetako sultana ere izan zen: Jijel (1514), Shershell (1516), Aljer (1516), Ténès (1517) eta Tilimsen (1517). Botere handia eskuratu zuen eta kristauen benetako zigorra izan zen; musulmanentzat benetako heroi mitikoa izan zen, ordea. Bere anaia Hayreddin ere Oruçekin batera borrokatu zuen eta baita botere handia izan zuen ere; Oruç hil ondoren bere anaia nagusiaren lana jarraitu zuen.

## Izenak 
Fikzioan (zineman, literaturan, musikan) gehien gelditu dena "Bizargorria"arena izan da. Izengoitia egokia izan liteke baina, berez, beste izen baten deformazio batetik dator: "Baba Aruj" izengoititik. "Baba"" hitzak "aita" esan nahi du, beraz, Aita Aruj; batzutan ere "Baba Oruç" edo Aita Oruç. Kristauek "Barba" (bizar) ulertzen zuten. "Aita"ren kalifikazioa musulmaneei laguntzeko zuen joeragatik dator. Oruç Reisek Iberiar Penintsulatik ihes egin nahi zuten mudejarei lagundu zien, 1504 eta 1510 artean. Oruçek musulman hauei itsasontziz Afrikako iparraldera eraman zituen eta, bidaia bitartean, oso ondo tratatu zituen; horregatik, aitaren tratamendua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hayreddin Bizargorria

## Kanpo estekak 
* :Bizargorri anaien inguruko artikulua.
* :Beste artikulu.
* :Bizargorri anaien historia.
Colette Maze

**Colette** **Maze** (Paris, 1914ko ekainaren 16a - *ibidem*, 2023ko azaroaren 19a) piano-jotzailea eta musika irakasle frantziarra izan zen.

## Biografia 
Maze 1914ko ekainaren 16an jaio zen Parisen. Hamabost urterekin Parisko École Normale de Musique-n sartu zen. Instituzio horretan Alfred Cortot eta Nadia Boulanger musikari entzutetsuak izan zituen irakasle. Gerora, piano irakasle gisa hasi zen lanean. 2000ko hamarkadaren hasieran bere musika grabatzen hasi zen eta 2002an *Préludes* diskoa kaleratu zuen*.* Claude Debussy konpositore klasikoari eskainitako bere laugarren diskoa 2018an kaleratu zuen. 2021eko urtarrilean, 106 urte zituela, estudioko disko berriaren grabazioa iragarri zuen.

## Diskografia 
* 2002: *Préludes*
* 2014: *Piano*
* 2018: *104 ans de piano*
* 2019: *105 ans de piano*
* 2021: álbum en proceso

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolbiac (Parisko metroa)

**Tolbiac** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Annalena Baerbock

**Annalena Charlotte Alma Baerbock** (Hannover, Alemania, 1980ko abenduaren 15a) alemaniar politikaria da. Robert Habeckekin batera 90 Aliantza/Berdeak alderdiko burua da 2018ko urtarrilaren 27az geroztik. Berdeen kantzilergaia izango da 2021eko Alemaniako hauteskunde federaletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak