Tere Irastortza

**Tere Irastortza Garmendia** (Zaldibia, Gipuzkoa, 1961eko otsailaren 23a) euskal idazlea da. Olaberrian (Gipuzkoa) bizi da. Haren poema liburu batzuek Kritika Saria jaso zuten. Poemak, hainbat antologiatan bildurik, italierara, gaztelerara, frantsesera, ingelesera, katalanera eta galegora itzuli dira. Urte askoan, artikuluak eta zutabeak idatzi ditu *Argia*, *Nabarra* eta *Mugalari* agerkarietan. Saio laburrak ere argitaratu izan ditu, *Hegats*, *Jakin* eta *Egan* aldizkarietan.

## Bizitza 
Euskal Filologiako eta Hispaniar Filologiako ikasketak egin ondoren, emakumeari buruzko literaturan, semantikan eta ideologian interesa agertu zuen.

1983 eta 1996 artean, Bergarako UNEDeko ikastetxe elkartuan lanean jardun zuen, Euskara atalean. 1996az geroztik, Beasaingo Andramendi ikastolako zuzendaria da.

Elkarte eta erakunde ezberdinetan parte hartu du. 2001ean, Euskal Idazleen Elkartearen presidente izendatu zuten, Andolin Eguzkitza ordezkatzeko, eta kargu hartan aritu zen 2006 arte. EIEko kide zela Bergarako Idazle Eskola sortu zuen, 2003an, eta bertako irakasle eta zuzendaria da orduz geroztik. Euskal Pen Klubaren sortzaileetarikoa izan zen, 2004an.

Bi seme-alabaren ama da. Urte berean Kritika Saria euskarazko poesiari saria jaso zuen lan honegatik. eta 2017an *Txoriak dira bederatzi*, egilearen hausnarketa, aforismo, poema eta abarrez osatua.

Liburuak argitaratzeaz gain, hainbat eta hainbat ekimenetan hartu du parte, adibidez, aldizkari ugariren sortzaile izanik: *Susa*, *Kandela*, *Goierritarra* eta *Kalegats* besteak beste. Beste aldizkari hauetan berriz, *Maiatz*, *Ttu-Ttua*, *Administrazioa Euskaraz*, *Egan*, *Karmel*, *Hegats* eta *Argian* poema eta ipuinak argitaratuz kolaboratu du. Euskadi Irratiko *Klasikoen Giltzak* musika saioaren idazketa ere bost urtez zuzendu zuen.

Itzulpengintza lanetan ere badihardu Irastortzak, Marià Manent (katalanetik) eta Edmon Jabés eta Marina Tsvetaieva (frantsesetik) poeten lanak euskaratu baititu.

Jon Kortazarren esanetan berriz sortzaile honek txikitasunaren eta gutxienekoaren gainean egiten du poesia. Poemagintzari dagokionez, bi joera bereizteko beharra ikusi zuen Kortazarrek: Sarrionandiaren eragina eta emakumeek idatzitako literaturak hartu zuen garrantzia. Bada, testuinguru horretan agertzen dira Tere Irastortzaren testuak. Idazleak berak bere poetikaz iritzitakoa jasotzen du Kortazarrek hurrengo lerrootan:

“Irastortzak dio bere poemagintza idealizazioranzko ibilaldia dela eta poesia idatziz soilik mundua ez dela aldatuko baldin badaki ere, bere lanak hasieran hurbileko eta eguneroko munduarekiko loturak aurkitzea xede bazuen ere, emeki-emeki bere baitako adierazpidetik abiaturik poesia minimalistarantz egin du, izan ere, poesia on guztietan ageri diren gaiak baliatzen baditu ere, egileak egia handien aurrean dituen usteak ediren baikenitzake: amodioa, bizitza eta heriotza” (Kortazar, 2003, 235).

## Lanak 
### Poesia 
* *Gabeziak* (1980, Kriselu)
* *Hostoak. Gaia eta gau-aldaketak* (1983, BAK)
* *Derrotaren fabulak* (1986, Pamiela)
* *Osinberdeko kantoriak* (1986, Pamiela)
* *Manual devotio gabecoa edo ibilgailuetara erabiltzeco escu-liburua* (1994, Pamiela)
* *Gabeziaren kanthoreak: poema bilduma* (1995, Pamiela), egileak berak apailatutako antologia
* *Izen gabe, direnak. Haurdunaldi beteko khantoreak* (2000, Pamiela)
* *XX. mendeko poesia kaierak - Tere Irastortza* (2002, Susa), Koldo Izagirreren edizioa
* *Glosak. Esana zetorrenaz* (2003, Pamiela)
* *Urbasa* (2004, Irudi), Luis Oterminen argazkiekin.
* *Eta orain badakit* (2011, Pamiela)
* *Mundua betetzen zenuten* (2015, Pamiela)
* *Antxetak itsasontzi direla = Veleros que parecen gaviotas* (2017, Ediciones del 4 de agosto)
* *Lurra eta dardara. Zortzi ahots emakumezko* antologia poetikoa (2019, *Balea Zuria)*.

### Saiakera 
* *Izendaezinaz* (2008, Pamiela)
* *Txoriak dira bederatzi* (2017, Pamiela)

### Olerki musikatuak 
* *Ikara da*  (*Egun argi hartan*, Amaia Zubiria eta Pascal Gaigne, 1985)
* *Garena garela* (*Garena garela*, Ur da lur), Kilometroak 2001erako prestatua.
* *Testamentuaren azken klausula* (*Garena garela*, Ur da lur), Kilometroak 2001erako prestatua.
* *Hitza bihotzari, euskara bizitzari* (*Garena garela*, Ur da lur), Kilometroak 2001erako prestatua.

## Sariak 
* *Gabeziak*. Kritika Saria Euskarazko Poesiari, 1980.
* *Gaia eta gau aldaketak*. Azkue Sarian, aipamena, 1981.
* *Hostoak*. Bilboko Aurrezki Kutxak egilearen liburua saritu eta argitaratu zuen, 1982.
* *Glosak. Esana zetorrenaz*. Espainiako Kritika Saria euskarazko poesiari, 2003.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aierbe, Axun. «Tere Irastorza: Y si las palabras no existieran». In Joana Sabadell-Nieto, José M. Paz Gago, Lucía Fragi & Jon Kortazar (koord.): *Cien años de poesía: 53 poemas en catalán, gallego y vasco: estructuras poéticas, paútas críticas*. Berna: Peter Lan, 2017.
* Aierbe, Axun. «Tere Irastorza: Manual devotio gabecoa edo ibilgailuetara erabiltzeco escu-liburua». In *Egungo euskal poesiaren historia*. Bilbao: EHU, L.G. 2009.
* Iturbide, Amaia. «Ahots baten bidean». *Euskaldunon Egunkaria*, 1995-04-09.
* Juaristi, Felipe. «Bizitzaren mugak». *El Diario Vasco*, 1994-11-12.
* Kortazar, Jon. *Euskal Literatura XX. mendean*. Zaragoza: Pramnes, 2000.
* Kortazar, Jon. *Luma eta lurra: Euskal Poesia 80ko hamarkadan*. Bilbo: BBK & Labayru Ikastegia, 1997.
* Kortazar, Jon. «Poesiaren paradoxa». In Jon Kortazar (zuz.): *Egungo Euskal poesiaren historia*. Bilbo: Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua, 2009.
* Lakasta, J.K. «Txema Larrearen pasadizu bitxi sorta eta Tere Irastortzaren poema berriak kalean». *Euskaldunon Egunkaria*, 1211. zk., 24. or.

## Kanpo estekak 
* Tere Irastortzaren webgunea
* Idazten
* Iztueta
* Euskal Pen
* «Tere Irastortza», *Nor da Nor* itzultzaileen datu basea (EIZIE).