Etain (irlandar mitologia)

**Etain**, **Eadaoin**, **Aideen**, **Edain**, **Eddin**, **Achtan** edo **Jehdin** ere idatzia, irlandar mitologiako eta irlandar ziklo historikoko figura garrantzitsu bat da, bai gizatiarra, bai naturaz gaindikoa. Lehendabizi, Midir jainkoa maitemindu eta bere emaztearen, Fuamnach jainkosaren, haserrea pizten duen *aes sidheetako* (muinoen azpian, "Beste Munduan" bizi direnak) bat da, eraldatu egiten dena. Giza itxurako berpizkunde baten ondoren, Irlandako errege nagusia den Eochaid Feidlechen emazte bihurtu zen. Irlandako erregea Midir jainkoarekin  lehiatzen da Etain beretzat izan dadin. Azkenean, jainkoak lehia garaitzen du, Etain berreskuratu eta, jainkosa Tuatha Dé Dana jainko-jainkosen herriarekin itzultzen da. 

*Tochmarc Étaíne* narrazioko pertsonai nagusia da  ("Etaini gortea egitearena"). Ulsterreko zikloko *Fled Bricrenn*  ("Bricriuren orritsa") narrazioan eta eta *Lebor Gabála Érenn* (Irlandako inbasioen liburua) gertakarietan ere agertzen da. Subiranotasunaren ikur anbibalentea da, eta botere legitimoa nahiz hari datxezkion arriskuak gorpuzten ditu.

Oro har, Irlandar mitologiako beste hainbat figurarekin nahasten da, bere izena edo haren aldaeraren bat daramatenak.

## Izena eta etimologia 
Etain izena aldaera ortografiko ugari ditu: Eadaoin, Aideen, Edain, Eddin, Achtan edo Jehdin. Irlandar zaharraren grina edo jelosia hitzaren txikigarria da. Echraide ("zaldun") epitetoa ematen zaio kontakizun batzuetan, zaldiaren irudiarekin eta beste jainkosa batzuekin loturak iradokiz, hala nola Rhiannon eta Epona.. *Tochmarc Étaíne* ipuinean, Midir jainkoak Bé Find (Emakume Ederra) izena ematen dio Etaineri. Hala ere, adituek esaten dutenez, testuan txertatutako poema, izen hori agertzen den poema, "A Bé Find in ragha lium", konposizio zaharragoa eta loturarik gabea izan daiteke, geroago istorioari atxiki zitzaiona.

## Mitologia 
thumb|*Etain, Helen, Maeve eta Fand*

### Tochmarc Étaine-n 
Tochmarc Étaíne (VII. mendekoa) irlandar ziklo mitologikoaren (gizakien eta Tuatha Dé Dananndarren arteko elkarrekintzak deskribatzen dituen kontakizun-multzoa) barruko bi zati handitan banatzen da. Lehen zatian, Midir jainkoak Ailill of Echraidhe Milesiar erregearen alaba zen Étaín hilgarriari zion maitasuna kontatzen da.  Bere emazteak, Fuamnachek, jelosiak jota, Etain urmael bihurtzen du, gero har (edo suge) eta, azkenik, euli, bere magiari esker. Fuamnachek eulia jaurtikitzen du haize indartsuak sortuz eta honek zazpi urte beranduago Oengusen jauregira iristen da. Oengusek (Aengus ere deitua, gaztetasunaren, edertasunaren eta poesiaren jainkoa) sorgindutako emakumea ezagutzea lortzen du eta Midiri abisatzen saiatzen da. Baina haize indartsu berri batek "Beste Mundu" horretatik kanpo eramaten du. Erbestealdi luze eta alderrai baten ondoren, eulia emakume gizatiar batek irentsi du, Conchobar Mac Nessako gerlari baten emazteak, eta, mirariz, Etain berri bat erditu du, milurteko bat baino gehiago pasa direnean.

Bigarren bizitza horretan, Etain, Irlandako emakumerik ederrena da, Eochaid Airem-ek, Irlandako errege nagusia (*Ard Rí na hÉireann)*  hautatu du emaztetzat. Bere anaia, Ailill Angubae, Etainekin maitemindu da eta hura seduzitzen saiatu da, gaixo eta zainketa premian dagoenaren plantak eginez. Maitasunak bakarrik salba dezakeela dio, eta azkenean, neskak muino batean harekin elkartzeko onartzen du. Hala ere, muinora joaten denean, Ailillen itxura hartu duen Midir jainkoa aurkituko du, bere maiteñoa izandakoa ezagutu duena eta berriro konkistatu nahi duena. Hala ere, behin muinoan, Étainek uko egin dio, hura Ailill ez dela konturatzen delako eta Midir ezagutzen ez duelako. 

Etain berreskuratzeko asmoz, Midir-ek Eochaid Airem-i  fidchell (xakearen antzeko estrategia jokoa) partida batzuk desafiatzen dizkio. Harrotasunak bultzatu du Eochaid emaztearen alde apustu egitera, eta Midirrek irabazi du erronka. Étain besarkatzeko eskubidea lortu du, eta, hori egitean, iraganeko memoria osoa itzuli dio Ertaini, beltxarga bihurtu eta Irlandako erresumatik urrun hegan egiten dute biek. Hala ere, jainko-jainkosen mundura itzuli aurretik, Eochaid-ek bere senar hilkorraz ahurdun da, eta alaba batez erditzen da.e

## Jatorria eta sinbolismoa 
*Tochmarc Étaíne* eta *Togail bruidne da* Derga kontakizunek giza botereak naturaz gaindiko indarren aurrean dituen mugak azaltzen ditu. Etain subiranotasun atzemanezinaren sinbolo gisa agertzen da bertan: desiratua eta ohoratua izan arren, azkenean beti ihes egiten die jabetza lortu nahi duten gizonei. Kontakizun hauek iradokitzen dute errege zuzenak ere, Eochaid eta Conaire kasu, ahalmenik ez dutela Beste Munduaren dinamika zaharrago eta misteriotsuagoen aurrean. 

## Kultura modernoan 
William Butler Yeatsen Etain aipatu zuen bere poemetan, eta, ezaguna egin. Ondoren, William Sharpen *The Immortal Hour* antzezlana idatzi zuen 1907an, hain zuzen,  Rutland Boughtonen opera garatzeko oinarri gisa hartu zuena 1914an.

## Oharrak eta erreferentziak 

## Ikus gainera 
* Tuatha Dé Danann
* Irlandar mitologia

## Kanpo loturak