Bizkaiko kanpaina

**Bizkaiko kanpaina** —**Bizkaiko ofentsiba** izenaz ere ezaguna— Euskal Herriko mendebaldeko hiru herrialdeetan (Bizkaia, Araba eta Gipuzkoa) 1937ko udaberrian Espainiako Gerra Zibilaren testuinguruan gauzaturiko erasoaldia izan zen.

Kanpainan borroka- edota bataila-sorta bat gertatu zen, euskal probintzien kontrola bereganatzeko helburuarekin. Bilbon, Bizkaiko hiriburuan, egon zen kanpaina fokuratuta arreta handiagoz. Bilbo hartzea oso garrantzitsua zen gerraren bando parte-hartzaile bientzat, nola Errepublikak kontrolatutako lerro kantauriarrean, hala industriari eta armagintzari dagokionean. 

## Aurrekariak 
Gerra Zibilean Bizkaiak garrantzi berezia izan zuen, bertan bildu baitziren EAE mailako industriagune gehienak. Horrez gain, Espainiako industria-potentzia nabarmenetako bat izan zen Bilbo. Bigarren Errepublikaren Gobernuak Euskadiko hiriburu izendatu zuen Bilbo Gerra Zibilaren hasieran, arrazoi horrexegatik, nahiz eta gobernariek izendapena egiteko asmoa 1936tik agertu. Bizkaiak autonomia Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ) emandako laguntzaren ondorioz eskuratu zuen; aitzitik, EAJk oinarri kontserbadore eta katolikoak zeuzkan, baina gerraren eskakizunak zirela medio, nazio mailako alderdi ezkertiarrekin eta talde anarkistekin batu beharko zen, talde bi hauek bando errepublikarra sostengatzen zutelako.

1936ko irailean Eusko Jaurlaritzak gidatutako Eusko Gudarosteak Emilio Molaren tropei Bizkaian eta Gipuzkoako eskualde gutxi batzuetan baizik ez zien eutsi. Hortik Araban eta Nafarroan zegoen taldea kanporatzeko saiakerei ekin zieten; baina, ez zuten ezer lortu. Porrotaren kausaz, Eusko Jaurlaritzak eta Eusko Gudarostearen zuzendaritzak tropak erretiratzea erabaki zuten, ahalmen eskasa zutela iritzita. 

## Lehian parte hartu zuten gudarosteak 
### Armada errepublikarra 
Armada Errepublikarra Francisco Llano de la Encomiendak zuzentzen zuen; baina, ez zen batere eraginkorra, haren barruan hiru azpitalde zeudelako Asturiasko, Santanderko eta Bizkaiko lurrak erdietsi guran. Bizkaiko armadaren kasuan, troparen parte bat Eusko Gudarostearen kideek osatzen zuten, Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzaren gobernu probisionalari erantzuten ziona. 

Udaberriaren hasierarako Bizkaian 46 infanteria-batailoi bildu zituzten (30.000 soldadu, gutxi gorabehera). 27, jeltzaleenak ziren;

### Matxinatuen taldea 
Tropa hauek Molak zuzentzen zituen. Molaren armadak Nafarroako Dibisioan garrantzia izan zuen. Dibisioa Garcia Valiño eta Alonso Vega koronelek zuzendutako lau brigadatan banatuta zegoen eta 18000 militar inguruz eratuta. Molak Europako talde biren laguntza izan zuen; Italiako *Flechas Negras* (‘Gezi Beltzak’) eta Alemaniako Kondor Legioarena, hain zuzen ere. Bertan arma-probak egiteko abagunea baliatu zuten, Gernikako, Otxandioko eta Durangoko bonbardaketetan, hain zuzen ere. 

## Lehorreko operazioak 
### Ofentsibaren hasiera: Durangoko bonbardaketa 
Abiazio italiarrak Durango bonbardatu zuen egunean bertan hasi zen Bizkaiko ofentsiba. Frontearen eskuinaldetik aurreratu zuen Camilo Alonso Vega koronelak Gipuzkoaren eta Arabaren arteko mugan dauden Maroto, Albertia eta Jarindo mendiak konkistatu zituen. Legution, frontearen erdialdean, borroka oldarkor bat jazo zen, apirilaren 4ra arte iraun zuena. Egunero 40 eta 50 hegazkin inguruk bonbardatzen zituzten eta nafarrek euren defentsariak ia inguratzea lortu zuten. Isolatuta eta aurkarien aurrean baliabiderik barik geratzearen beldurrez, eusko gudariak ordenarik gabe erretiratu ziren. Orotara seiehun hildako izan ziren.

Horrez gain, matxinatuek 400 lagun hartu zituzten gatibu zeuzkaten Euskadiko frontean. Bilbora Vladimir Gorev militar sobietarra iritsi zen, beste sobietar batzuekin batera. Halere, egoerak ez zuen onera egin.

Bilbo hartu ondoren, Enkarterriek eta Ezkerraldeak errepublikaren kontrolpean jarraitzen zuten. Ekainaren 22an, matxinatuek azken erasoaldia hasi zuten Ezkerraldean. Barakaldo, Sestao, Portugalete eta Santurtzi erresistentziarik gabe hartu zituzten. Ondoren, Meatzaldeko udalerriak etorri ziren. Enkarterrietako azken operazioan herri hauek hartu zituzten: Galdames, Gueñes eta Gordexola, lehenik; Balmaseda, gero, eta Karrantza, Turtzioz eta Lanestosa, azkenik.

## Laguntza-operazioak 
### Itsas frontea: Kantauri itsasoaren blokeoa 
1937ko martxoaren 5ean, Matxitxako lurmuturreko bataila gauzatu zen. Bertan, *Canarias* gurutzaontzi nazionalak, Eusko Itsas Gudarostearen lau bouen kontra egin zuen, eta azken honek *Galdames* merkantzia-ontziari eta Jose Luis Diez destruktoreari eskolta eman zien. Eguna argitzean, *Canarias* gurutzaontziak *Gipuzkoa* boua tirokatu eta honek su hartu zuen, hala ere, *Gipuzkoa*-k honi aurre egin eta *Canarias* tirokatzea lortu zuen. Bitartean, *Bizkaia* bouak *Canarias* gurutzaontziak harrapatutako *Yorkbrook* merkantzia-ontzi estoniarra askatu zuen (Errepublikarako 460 tona gerrako material zeramatzan), eta Bermeora arte eskoltatu zuen.  

Ondoren, gainerakoek *Canarias* gurutzaontziarekin topo egin zuten, eta honek *Galdames*aren aurka tiro egin zuen. *Galdames* jo ondoren, honek amore eman zuen. Bestalde, *Nabarra* eta *Donostia* bouek ere batailan parte hartu zuten, honetan *Nabarra* hondoratu egin zuten eta *Donostia*k ihes egitea lortu zuen. Matxitxako lurmuturreko bataila gertatu eta hiru egun beranduago, *Canarias* gurutzaontziak *Kantauri itsaso* merkantzia-ontzia harrapatu egin zuen. 

1937ko martxoaren 31n, Bizkaiko erasoaldia hasi zenean, matxinatutako taldearen armada erasoaldiaren alde jarri zen. Haren zeregina zen Mola jeneralaren tropa matxinatuei Euskadiko kostaldean zehar lehorreko aurrerapena suarekin erraztea, eta Kantauriko portuak blokeatzea eta hondatzea, indar errepublikarren hornikuntza galarazteko..

Egun berean Elorrio ere bonbardatu zuten. Elorrion eta Durangon misioak egin behar zituen italiar bonbardaketa-taldeak jaso zituen aginduak hurrengoak ziren: bonba astunak erabili behar zirela eta erasoak behar beste aldiz errepikatu behar zirela, errefortzuak eragindako sektorera irits ez zitezen. Baina aurrera azkar egiteko tropa matxinatuen aurreikuspen militarrak ez ziren bete. Bestelako neurriei dagokienean, euskara galarazi egin zuten, eta Eusko Jaurlaritzarekin eta agintari errepublikarrekin elkarlanean aritutako guztiak gogor zapaldu eta, kasu zenbaitetan, fusilatu ere egin zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak