open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alan Griffin

**Alan Griffin** (1952ko urtarrilaren 22a, Ennis, Clare konderria &ndash; 2023ko abenduaren 5a) irlandar musikari bat izan zen, luzaz Gipuzkoan bizi izan zena. Hainbat musika-tresnaren artean, irlandar gaita eta tin whistle txirula, eta alboka jo zituen. Luzaroan Alboka musika taldearen kideetako bat izan da.

Literatura alorreko doktoretza bat zela medio, 1984ean Donostiara iritsi eta orduantxe hasi zen euskal musikara hurbiltzen, ezagutzen eta maitatzen. Urte haietan, hainbat kantari eta talderekin kolaborazio ugari egin zituen, bai diskoen grabaketetan, bai zuzeneko emanaldietan. Hasiera batean, Txomin Artola eta Amaia Zubiriaren Folk-Lore Sorta proiektuan eta geroztik Xabi San Sebastian, Juan Mari Beltran, Joxan Goikoetxea, Gorka Knörr, Benito Lertxundi, Olatz Zugasti edo Xabier Euzkitze bezalako artistekin.

## Ikus gainera 
* Alboka musika taldea

## Kanpo estekak 
* Alan Griffin musikariaren biografia laburra. Aztarna.com
Ballyvoy

**Ballyvoy** (irlanderaz *Baile Bhóidh* edo *Baile Bhuí*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 72 biztanle zituen.

Kostaldeko A2 errepidean dago, Ballycastle udalerritik 5 kilometro ekialdera eta Cushendall udalerritik 17 kilometro iparraldera.

Fair Head lurmuturretik hurbil dago, bertatik egun onarekin eta itsasoz haratago Eskoziako Mull of Kintyre penintsula ikusgai dago.

## Ondarea 
* Fair Head, lurmuturra.

## Kanpo estekak
Bendooragh

**Bendooragh** (irlanderaz *Bun Dúraí*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 622 biztanle zituen.

Ballymoney udalerritik 4 kilometro hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Balnamore

**Balnamore**, historikoki **Balinamore** (irlanderaz *Baile an Átha Móir*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 900 biztanle zituen.

Ballymoney udalerritik 3 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Irlandako Eliza

**Irlandako Eliza** (ingelesez *Church of Ireland*, irlanderaz *Eaglais na hÉireann* eta Ulsterko eskozieraz *Kirk o Airlann*) Irlandako eliza anglikar autonomoa da. Irlanda osoan antolatua eta hedatua dago, bai Irlandako Errepublika nahiz Ipar Irlandan, eta bereziki bi lurralde hauetako mugan zehar. 1536ean sortua izan zen.

Irlandako kristau erlijioko bigarren adar handiena da, erromatar katolizismoaren ondoren, eta Ipar Irlandan hirugarrena, protestantismoa eta katolizismoaren ondoren.

Denetara 410.000 sinisdun edo kide inguru ditu, horietako 275.000 Ipar Irlandan (biztanleriaren %7a), eta gainontzeko 115.000 Irlandako Errepublikan (biztanleriaren %5a).

XVI. mendean Ingalaterrako Elizak Erromatar Eliza Katolikoarekin lotura oro haustean, ordurarte erromatar katolizismoari estuki lotua zegoen Irlandako Elizak bere berezko eraldaketa eta bilakaera autonomoa burutu zuen. Halere, Irlandan sinisdun gehien izaten jarraitu zuen sinismena katolizismoa izaten jarraitu zuen.

## Kanpo estekak 
* Irlandako Elizaren webgunea
Sex-shop

[thumb|250px|Sex-shopak [Parisko Boulevard de Clichyn]]
**Sex-shop**a (, hitzez hitz «sexu denda») edo **denda erotikoa** sexu-jostailuak eta material erotikoak saltzen dituen denda da. Bibradoreak, dildoak, linjeria, pornografia eta arropa erotikoa saldu ohi dira bertan. Lehen sex-shopa Flensburgen (Mendebaldeko Alemanian) ireki zen 1962an; egun, hiri askotan zein *online* daude. Sexu-industriaren ataletako bat dira.

Denda erotikoak legeak erregulatzen dituenez, haien egoera aldatu egiten da herrialdearen eta legeen arabera. Ohikoena da adingabeek sarrera debekatua izatea, eta adin hori legearen araberakoa da. Leku batzuetan denda erotikoak eta salgai izaten dutena debekatuta daude; beste leku batzuetan baimenduta daude, eta film pornografikoak erakusteko lekuak dituzte, edo striptease nahiz *peep show*ak eskaintzen dituzte. Helduentzako filmak eskaintzeko zinema bat ere egoten da batzuetan.

Internet bidez saltzen duten denda erotikoak ere badira. Horiek hazten joan dira azken urteotan, kontsumitzaileak pribatutasun handiagoa duelako eta etxetik bertatik eros dezakeelako.

## Kanpo estekak
Bildmuseet

**Bildmuseet** (), Suediako Umeå hirian dagoen Arte garaikidearen museoa da.

## Historia 
1981ean sortu zuen Umeåko Unibertsitateak, Suediako eta Nazioarteko arte garaikidea, kultura bisuala, diseinua eta arkitektura erakusteko.

2012an Umeåko Arte Kanpusean altxatutako zazpi solairutako eraikinean *Bildmuseet berria* ezarri zen. Lehenengo hiru solairuetan erakusketak egiten dira eta gainerakoetan tailerrak. Henning Larsen arkitekto konpainia izan zen egilea.

2014an Umeå izan zen Europako kultura-hiriburua eta Bildmuseet bihurtu zen egoitza nagusia.

## Iruditegia 

Irudi:Bildmuseet, Umeå (13755922635).jpg
Irudi:Bildmuseet February 2013.jpg
Irudi:Bildmuseet February 2013 05.jpg
Irudi:Bildmuseet February 2013 03.jpg
Irudi:Bildmuseet i Umeå, 2016 -1.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Peep show

[thumb|200px|Peep show bat iragartzen duen [sex shop bat]]
**Peep show** edo **peepshow** bat lupa edo zulo txiki baten bitartez ikusten diren irudi, objetu edo pertsonez osatutako erakusketa bat da. Historikoki *peep show* izenarekin herriz herri antolatzen zen espektakulu nomadak baziren ere, gaur egun pornografia edo sexu espektakuluak erakusteko erabiltzen da. Espektakuluok, edo pornografia, zulo txiki batetik ikusten dira.

## Historia 
thumb|200px|Irango peep show mugikor bat
Peep showak, edo "berezitasun erakusketak", XV. mendetik aurrera izan dira Europa osoan zehar, eta hainbat kulturatan ezagunak dira. XVII. mendean egindako koadro batek jada erakusten du perspektiba kutxa baten irudia. Peep showa egiteko, nahikoa zen zurezko kutxa bat, zulo bakar batekin edo hainbat zulorekin. Barruko irudiak mugi zitezkeen, kanpoan jarritako hainbat soka eta mekanismorekin. Irudiak ikusten ziren bitartean, ipuin bat kontatzen zen, istorioa lagundu eta dramatizazioa gehitzeko.

XIX. mendeko Txinan hainbat izen ematen zitzaion espektakulu horri. Horietako bat ''la yang p'ien* zen ("atzerriko irudiak mugitzea"). Batzuetan ipuin-kontalariak txontxongiloak edo irudiak erabiltzen zituen kutxatik kanpo, eta ondoren dirua kobratu kutxaren barruan ikusteagatik. Otomandar Sirian *sanduk al-ajayib* ("mirarien kutxa") izeneko espektakulua mugitzen zen herriz herri. Kutxak sei zulo zituen eta jendeak irudiak ikus zitzakeen erdian zegoen kandela bati esker. Kondairak albisteen gainean izan zitezkeen, edo zerua eta infernuari buruzkoak. Beste gai ohiko batzuk animalia exotikoak ikustea, irudi klasikoak, gorteko zeremoniak edo transformazioak ziren (adibidez, aingerua hasieran, deabrua ondoren).

"Berezitasun erakusketa" horiek XIX. mendean zehar jostailu antzerkien aurrekariak izan ziren, mugitzen ziren eskena eta paperezko figurekin.

## Pornografia 
Peep show horiek irudi erotiko eta pornografikoak erakusteko ere erabili ziren, adibidez *What the Butler Saw'' izenekoa, XX. mendearen hasieran.

Egun, hala ere, peep showa film pornografiko edo sexu espektakulu bat izaten da, zulo txiki batetik ikusten dena. Zuloa estali egiten da ordaindu den denbora agortutakoan.

## Kanpo estekak
RoboCop 2

***RoboCop 2*** 1990eko Irvin Kershner estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta ekintza film bat da. Peter Weller, Nancy Allen, Daniel O'Herlihy, Tom Noonan, Belinda Bauer eta Gabriel Damon aktoreek antzeztu zuten.

1987ko *RoboCop* film arrakastatsuaren jarraipena da, era berean *RoboCop 3* (1993) jarraipena izen berdineko *RoboCop* (2014) berregokitzapen bat ere izan zituen. Bestalde, film saila honetan oinarritutako hainbat telesaila eta bideo-joko ere merkaturatu dira.

## Argumentua 
Jada ozonorik gabeko zerupeko etorkizun hurbil batean Detroit hiriko polizia greban jarri eta gaizkile taldeak hiriaren jaun eta jabe egin dira. Bestalde, jende askok Nuke droga berri eta boteretsuarekiko adikzioa ere badu. OCP -Omni Consumer Products- megakorporazioak bere nagusitasuna areagotzeko asmoz hiriaz jabetu nahi du. OCPko lehendakariak (Dan O'Herlihy) Faxx doktoreari (Belinda Bauer) RoboCop (Peter Weller) birprograma dezan aginduko dio, iraganean bezala delinkuentziaren aurka borrokatzeko gai izan ez dadin.

## Aktoreak 
* Peter Weller: Alex Murphy/RoboCop
* Nancy Allen: Anne Lewis ofiziala
* Belinda Bauer: Juliette Faxx doktorea
* Dan O'Herlihy: "Gizon Zaharra", OCPko lehendakaria
* Felton Perry: Donald Johnson, OCPko lehendakari ordea
* Tom Noonan: Cain
* Roger Aaron Brown: Whittaker
* Willard E. Pugh: Marvin Kuzak, Detroiteko alkatea
* Gabriel Damon: Hob
* Galyn Görg: Angie
* Stephen Lee: Duffy ofiziala
* Robert DoQui: Reed sarjentua (Robert Do'Qui gisa)
* Patricia Charbonneau: Linda Garcia
* Frank Miller: Frank, droga kimikaria
* Ken Lerner: Delaney
* Jeff McCarthy: Holzgang
* Linda Thompson: Haurdun ama
* Brandon Smith: Flint
* Thomas Rosales, Jr.: Chet (Tommy Rosales gisa)
* Tzi Ma: Tak Akita
* Wanda De Jesus: Estevez
* John Glover: Magnavolt saltzailea
* Mario Machado: Casey Wong
* Leeza Gibbons: Jess Perkins
* John Ingle: Zirujau nagusia
* Fabiana Udenio: Eguzki babestaile kremadun emakumea
* Barry Martin: OCPko polizia
* Mark Rolston: Stef
* Gary Bullock: Hack doktorea
* Wayne Dehart: Vendor

## Kanpo estekak 
* *RoboCop 2* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *RoboCop 2* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
1. FFC Frankfurt

thumb|270px|2008ko Txapeldunen Ligako garaipena ospatzen.
**1. FFC Frankfurt** (izen osoa *1. Frauen Fußball Club Frankfurt e.V*) Frankfurt hiriko emakumezkoen futbol taldea da. Alemaniako talde indartsuena izateaz gain UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga gehien irabazi duen taldea da.

## Historia 
1973an sortu zen *SG Praunheim* taldean du jatorria. 1990 hamarkadan Bundesligan aritu zen, sailkapenaren erdialdean. 1998an 1. FFC Frankfurt srtu zen eta berehala iritsi ziren tituluak. 2002an UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga abiatu zen eta garaipena lortu zuen finalean Umeå IK suediarra 2-0 gaindituz.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga (7): 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2008.
* Alemaniako Kopa (9): 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2008.
* UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (4): 2002, 2006, 2008, 2015.
** Finalista (2): 2004, 2012.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Izokin

thumb|Izokinak saltoka
**Izokin**a Salmonidae arrain familiako hainbat espezieren izen arrunta da. Ez dira talde taxonomiko bat. Genero eta familia beretan amuarrainak daude, adibidez. Izokinak Ipar Atlantikoan eta haren ibaietan bizi dira (*Salmo* generokoak), eta Ozeano Barean eta haren ibaietan (*Oncorhynchus* generokoak). Hainbat izokin espezie Patagonian, Aintzira Handietan, Kanadan eta Estatu Batuetako urtegietan bizi dira, gizakiak sartuta. Munduko leku askotan, gizakiak izokinen hazkuntza ere egiten du, arrain haztegietan. Euskal Herrian ohikoena izokin arrunta da, *izokin atlantiko* ere deitua.

Tipikoki izokinak anadromoak dira: ur gezatan jaiotzen dira, ozeanoraino migratzen dute, eta ondoren ur gezatara itzultzen dira birsortzeko. Hala ere badira espezie batzuk ur gezatan bizi direnak urte osoan zehar. Folkloreak dio izokinak jaso ziren leku berera itzultzen direla euren arrautzak uztera; ikerketek diote hau kasu askotan ematen dela. Hala ere, populazio txikien beste ibai batzuk har ditzakete arrautzak uzteko. Uste denez, itzulera hori usaimenari esker gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Izokin ketua

## Kanpo estekak
OL Lyonnes

thumb|270px
**OL Lyonnes** —2025. urtea arte, **Olympique Lyonnais Féminin** deitua— Frantziako Lyon hiriko emakumezkoen futbol taldea da. Olympique Lyonnais klubaren barnean dago. Frantziako talde indartsuena izateaz gain, UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga zazpi aldiz irabazi du; azken bostak, jarraian.

## Historia 
FC Lyon taldearen emakumezkoen atala eratu zen 1970an eta hor dago taldearen jatorria. 2004an Olympique Lyonnaisen barnean sartu zen, eta maila nabarmen igo zuen.

* Garaipenak:
** Txapeldunen Liga:
*** Txapelduna (8): 2011, 2012, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021
*** Finalista (2): 2010, 2013
** Nazioarteko Emakumeen Txapelketa (1): 2012
** Frantziako Liga (19): 1991, 1993, 1995, 1998, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022
** Frantziako Kopa (11): 2003, 2004, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020
** Frantziako Superkopa (1): 2019

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Malmö FF (emakumezkoen taldea)

[thumb|300px|[Malmö FF#Emakumezkoen taldea|FC Rosengård (Malmö FF).]]
**Malmö FF Dam**, gaur egun **FC Rosengård**, Malmö hiriko emakumezkoen futbol taldea da, Malmö FF taldearen barnean dagoena. Suediako talde indartsuena da palmaresari dagokionez.

## Historia 
1970an sortu zen **Malmö FF Dam** izenarekin, eta 2013tik aurrera **FC Rosengård** izenarekin jokatzen du. Suediako liga gehien irabazi duen taldea da.

* Suediako Liga (14): 1986, 1990, 1991, 1993, 1994, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2020, 2021, 2022, 2024
* Suediako Kopa (5): 1990, 1997, 2016, 2017, 2018.
* Suediako Superkopa (4): 2011, 2012, 2015, 2016.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
1. FFC Turbine Potsdam

thumb|270px|2005eko Txapeldunen Ligako garaipena ospatzen.
**1. FFC Turbine Potsdam** (izen osoa *1. Frauen-Fußball-Club Turbine Potsdam 71 e. V.*) Potsdam hiriko emakumezkoen futbol taldea da. Alemaniako talde indartsuenetakoa izateaz gain UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga bi aldiz irabazi du.

## Historia 
1971ean sortu zen eta Ekialdeko Alemanian 1980 hamarkadako talde indartsuena izan zen. Alemania biek bat egin zutenean diru arazoak izan zituen eta 1997 arte ez zuen Bundesligara igotzerik lortu. Ordutik aurrera bere mailarik onena eman du FFC Frankfurt taldearekin lehia estuan.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga (6): 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012.
** Ekialdeko Alemaniako Liga (6): 1981, 1982, 1983, 1985, 1986, 1989.
* Alemaniako Kopa (3): 2004, 2005, 2006.
* UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (2): 2005, 2010.
** Finalista (2): 2006, 2011.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Västerbottengo museoa

**Västerbottengo museoa** (), Suediako Umeå hirian dagoen museo bat da, Västerbottengo kultura eta historia erakusten duena. *Gammlia* izena duen aire-libreko museoa ere badu bertan.

## Historia 
Västerbottengo konderriko antikuarioen Elkarteak ireki zuen 1886an. Hasiera batean kale nagusian zegoen baina 1888an suak hiria erre zuen et museoa bera ere oso kaltetua izan zen. Hurrengo urteetan hainbat tokitan egon zen azkenean berariaz eraikin bat egin zioten arte, 1939an. Inguruan beste eraikin batzuk ezarri ziren beren hasierako tokietatik mugituz eta hori da Gammlia eremua.

## Gammlia 
Hainbat eraikinek osatzen dute aire-libreko museo hau:
* Helena Elisabeten eliza
* Sävargården etxaldea (1806)
* Errota
* Eski museoa
* Baserria (XIX mende hasierakoa)
* Burdinola
* Eskola

## Iruditegia 

Irudi:Gammlia skylt.jpg|Sarrera.
Irudi:Helena Elisabeth-2007-06-22.jpg|Helena Elisabeten eliza.
Irudi:Svenska Skidmuseet 07-08-31.jpg|Eski museoa.
Irudi:Sävargården 1.jpg|Sävargården.
Irudi:Gammlia midsommar 2007-06-22.jpg|Udako jaialdia.
Irudi:16001000484304-Gammlia-Riksantikvarieämbetet.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Txakurtxoaren jarrera

thumb|250px|Txakurtxoaren jarrera
**Txakurtxoaren jarrera** edo **tergo koito** sexu jarrera baten izena da. Pertsonetako bat makurtzen da, lau hankatan jarri (normalki eskuak eta belaunak lurraren kontra) edo bere sabela lurraren aurka jarrita, eta sarpena edo beste jarduera sexual batzuk ematen dira. Jarrera honetan atzetik egiten da sarketa. Ez da bakarra hori gertatzen dena, adibidez goilararen jarreran ere berdina gertatzen da. Ez da zertan sarpenik eman behar izen hau emateko, eta masturbazioa edo uzki-sexua ere eman daiteke erraz.

Jarrera honetan bikotekide bat pasiboa da, bestea aktiboa den bitartean. Bikotekideen artean nor den dominantea eta nor submisiboa ez da determinantea pasibo-aktibo jarrera hartzeko. Bikotekide pasiboak hainbat aukera eskaintzen ditu jarduera sexualerako: bikotekide aktiboak sarpena egin dezake alutik, uzkitik edo aho-sexua egin (cunnilingus, felazioa edo anilingusa).

## Izena 
Antzinako Erroman  izena hartzen zuen, hau da, *koitoa animalia basatien moduan*. Txakurrek sarketa egiteko moduagatik izen hau erabili ohi da gaur egun (, , ). *Kama Sutra*n "behiaren jarrera" edo "behiaren kongresua" izena ematen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lupa

thumb|Lupa baten efektua
**Lupa** bat instrumentu optiko bat da, leiar konbergente batez osatua, objetuak handitzeko erabiltzen dena ikusmena hondatu behar izanik gabe. Bere handitzeko gaitasuna limitatua da, eta tamaina asko handitu nahi badugu lupa binokularrak edo mikroskopioak erabili beharko dira.

Behatu nahi den objetua leiarraren gainazala eta fokuaren artean kokatzen da, eta honek irudi handitua emango digu. Anton van Leeuwenhoek herbeheretarrak mikroskopio eraginkorrak egin zituen leiar bakar batekin.

Lupa detektibearen fikzio elementua da, euren ikono bilakatu arte. Gaur egun Interneten erabiltzne den irudia da, *bilaketa* adierazteko.

## Kanpo estekak
Detektibe

[thumb|Sherlock Holmes detektibearen estatua [Meiringenen.]]
**Detektibe** polizia ikerketa pribatuez arduratzen den pertsona da. Hitza ingelesezko jatorria du, izan ere, hizkuntza horretan  aditzak antzeman esan nahi du.

XIX. mendea baino lehen apenas ez zeuden polizia-sailik nahiz eta Parisek berea 1667an sortu. Polizia boluntario profesional bilakatu zirenean detektibe pribatuak sortu ziren. Eugène-François Vidocq kriminal eta kriminalistak XIX. mendearen hasieran lehenengo detektibe agentzia sortu zuen.

Fikzioan, zineman zein literaturan, arrakasta asko izan dute: Sherlock Holmes, Hercule Poirot, Veronica Mars, Philip Marlowe, Dick Tracy, Clouseau inspektorea, Columbo, Arsène Lupin, eta beste asko ospetsu bilakatu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luleåko katedrala

**Luleåko katedrala** (), Luleå hiriko katedrala da.

## Historia 
Luleå herri txikia zen XIX mendean baina 1865ean Norrbottengo konderriko hiriburu izendatu zuten eta hiria nabarmen hazi zen. 1887an sutea gertatu zen eta herriaren gehiengoa suntsitu zuen.

1893an eliza berria altxatzea erabaki zuten. Hasieran Oskar Frederiken eliza izena eman zioten Oskar II.a Suediakoaren omenez. 1904an Luleåko diozesia eratu zen eta eliza katedral bihurtu zen.

## Arkitektura 
Adreilu gorriz eraikia dago eta Adolf Emil Melander arkitektoak estilo neogotikoa eman zion.

Gurutze itxurako oinarria dauka, habearte bakarrekoa. Dorreak 60 metrotako altuera dauka eta hiriko eraikin altuena da.

## Iruditegia 

Irudi:Kyrkogatan Södra Hamn.jpg|Katedrala hiriaren barnean.
Irudi:LuleaEglise.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Luleå kerk 2.jpg|Dorrea.
Irudi:Luleå-cathedral-inside1.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak
Ani Kuni

thumb|300px
***Ani Kuni*** Kaunani (Irokes-ez: ''Ani'qu ne'chawu'nani'*) amerindiar abesti tradizionala da.

## Deskribapena 
Nahiz eta Ipar Amerikako nazio gehienek berenganatu zuten gero, litekeena da irokes nazioan sortua izatea. Otoitza da, baina batzuetan lo-kanta moduan ere hartu izan da. Dolu-tonu puntu batekin kantatzen da, dantzarien masailetan malkoekin batzuetan, beren mendekotasun-egoeraz pentsatzen-edo.Otoitz amerindiar hau Gure Aita otoitzarekin parekatu daiteke.

## Hitzak 
## Musika 
Abestia honela dago transkribatuta *Fourteenth annual report of the Bureau of ethnology to the secretary of the Smithsonian institution (1896)'' liburuan:

\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}
{
\relative c' {
    \tempo "Moderato"
    \key d \minor
    \time 7/4
    f8[( g8]) a4 a8[ g8] f4 a8.[( f16]) f8[( d8]) d4
    f8[( g8]) a4 a8[ g8] f4 a8.[( f16]) f8[( d8]) d4
%
    \newSpacingSection
    \time 4/4
    g4 g4 g4 a8.[ f16]
    d4 f8[( d8]) d4 d4
    g4 g4 g4 a8.[ f16]
    d4 f8[( d8]) d4 d4
%
    \newSpacingSection
    \time 3/4
    d8[ e8]
    f8[( d8]) f4 g4
    f8[( d8]) d4 d8[ e8]
    f8[( d8]) f4 g4
    f8[( d8]) d4
    \bar "|."
 }
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
A -- ni’ -- qu ne’ -- cha -- wu’ -- na -- ni’,
A -- ni’ -- qu ne’ -- cha -- wu’ -- na -- ni’;
A -- wa’ -- wa bi -- qā -- na’ -- ka -- ye’ -- na,
A -- wa’ -- wa bi -- qā -- na’ -- ka -- ye’ -- na;

I -- ya -- hu’h ni’ -- bi -- thi’ -- ti,
I -- ya -- hu’h ni’ -- bi -- thi’ -- ti.
  }
}

\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 4)
  }
}

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
* Irokes
* Amerindiar

## Bibliografia 
* Powell, W. (1896). *Fourteenth annual report of the Bureau of ethnology to the secretary of the Smithsonian institution* (ingelesez). Washington: Government printing office (Washington). p. 977. Sar 31-07-2016. 

## Kanpo estekak
Gammelstad eliza-herrixka

**Gammelstad eliza-herrixka** (), Luleå hiritik gertu dagoen herrixka da, UNESCOk 1996an Gizateriaren Ondare izendatu zuena. Botniako golkoaren iparraldeko kostaldean dago.

## Historia 
1621 urtean Gustavo II.a Adolfo erregeak Luleå hiri eskubideak eman zizkionean Gammelstad dagoen lekuan zegoen baina glaziazio ondorengo isostasiaren eraginez lurra altxatzen ari denez, kaiak sakontasuna galdu zuen. Honen ondorioz itsasontziek arazoak zituzten bertan sartzeko eta horregatik tokiz aldatu zuten Luleå herria 1649 urtean.

## Deskribapena 
Gammelstad Lule ibaiean gora hiritik 10 kilometro iparraldera dago. XV mendeko Nederluleå eliza da erdigunea eta inguruan egurrezko 424 etxe ditu. Eliza igandetan bakarrik erabiltzen zen elizkizun eta erlijio jaialdietarako eta etxeetan nekazal eremutik etorritako erromesak hartzen ziren eguraldiaren erruz itzultzeko arazoak zituztenean.

## Iruditegia 

Irudi:Gammelstad.jpg|Gammelstad.
Irudi:Nederluleå church October 2011.jpg|Nederluleå eliza.
Irudi:Nederlulea church-Nave.jpg|Nederluleå elizaren barnealdea.
Irudi:Gammelstad Gammelstad 09.JPG
Irudi:Gammelstad Gammelstad 25.JPG

## Kanpo estekak
They Live

***They Live*** (euskaraz *Bizirik Daude*) 1988ko John Carpenter estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Ray Nelson idazlearen "Eight O'Clock in the Morning" ("Goizeko Zortziak") kontakizun laburrean oinarritua dago. Roddy Piper, Keith David eta Meg Foster aktoreak antzeztu zuten.

Zinemetan estreinatu eta diru etekin murritzak eta ikusle kopuruarekiko arrakasta gutxi izan arren, bideo-klubetan zinemazaleen artean ospea bereganatu eta kultuzko filma bilakatu zen.

## Argumentua 
Langabezian eta AEBetan barna lanetik-lanera doan John Nada (Roddy Piper) etxegabeak ustekabean pertsonak diren bezalakoak eta inongo itxurakeriarik gabe ikustea ahalbideratzen duten betaurreko batzuk topatu ditu. Haiei esker AEBtako politika munduko eta goi mailako gizarteko pertsona nabarmen eta ahaltsuak aurpegi beldurgarriko estralurtarrak direla ohartuko da, hauen asmoa munduan mezu subliminalak zabaldu eta euren bidez gizakiak esklabo bilakatzea dela jabetuz.

## Aktoreak 
* Roddy Piper: John Nada
* Keith David: Frank Armitage
* Meg Foster: Holly Thompson
* Raymond St. Jacques: Kale predikatzailea
* George 'Buck' Flower: Etxegabea
* Peter Jason: Gilbert
* John Lawrence: Gizon bizarduna
* Susan Barnes: Ilemarroidun emakumea
* Sy Richardson: Beltz iraultzailea
* Susan Blanchard: Xaloa
* Norman Alden: Eraikuntzako kapataza

## Kritika soziala 
Beldurrezko istorioa izateaz gain, mezu filosofiko eta kritika sozial handiko filma ere bada, Mendebaldeko herrialdeetako gizartearen, kapitalismoa, kontsumismoa eta lan prekarietatearen kritika garbia egiten baitu. Kritika 1980ko hamarkadako gizarteari baldin bada ere, gaur egungo gizartearentzat oraindik eta baliozkotasun eta gaurkotasun handiagoa du. Guzti hau protagonista eguzki-betaurrekoak jarri eta iragarki, telebistan egunkari eta aldizkarietako ezkutuko mezu subliminalak ikustean honako esaldietan ikusten da: *Obeditu*, *Ez Jarri Zalantzan Agintea*, *Ezkondu eta Seme-Alabak Izan*, *Ez Pentsamendu Independienteari*, *Kontsumitu*, *Konformatu Zaitez*, *Mantendu Lo*, *Erosi*, *Gutxiago Pentsatu eta Telebista Ikusi*, *Irudimenarik Ez*, *Hau Da Zure Jainkoa* (Dollar billetetan) eta abar.

## Kanpo estekak 
* *The Live* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *They Live* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Buckna

**Buckna** (irlanderaz *Bochnach*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

Slemish menditik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Broughshane

**Broughshane**, formalki **Brughshane** (irlanderaz *Bruach Sheáin*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2001ean 2.851 biztanle zituen.

Ballymena udalerritik 5,6 kilometro ipar-ekialdera eta Antrim udalerritik 22,2 kilometro iparraldera dago, A42 errepidean.

## Iruditegia 

Irudi:Broughshane County Antrim church and gate.jpg|Eliza.
Irudi:St Patrick's parish church, Broughshane - geograph.org.uk - 352303.jpg|San Patrizio eliza.
Irudi:Broughshane Orange Hall.JPG|Areto Orangista.
Irudi:Broughshane house loyalist flags.JPG|Loialisten banderak.

## Kanpo estekak
Capecastle

**Capecastle** edota **Cape Castle** Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

Armoy eta Ballycastle udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
BDSM

[thumb|[Akuilatzearen Tonbako fresko etruriarra, K. a. V. mendea]]
**BDSM** sexu-ekintza eta praktika erotiko multzo bat da, non bondagea, dominazio eta sumisioa, sadomasokismo eta beste personen arteko dinamikak ematen diren. Praktika multzoa oso zabala denez, eta praktikatzen duten pertsona guztiek ez dutenez euren burua identifikatzen BDSM praktika baten barruan, BDSM komunitatea edo azpikulturan sartzea norberaren auto-identifikazioaren edo esperientzia trukatzearen araberakoa izaten da.

BDSM terminoa lehen aldiz Usenet zerbitzu batean agertu zen, 1991 eta hainbat akronimoren konbinazio gisa ulertzen da: B/D (bondage eta disziplina), D/s (dominantzia eta sumisioa) eta S/M (sadismo eta masokismo edo sadomasokismoa). BDSM gaur egun jarduera aniztasun guzti hori islatzen erabiltzen den esamolde hustu bat da, hainbat azpikultura eta erlazio interpertsonal biolentoen bilgarri. BDSM komunitateak, oro har, jarrera ez-normatibo batekin identifikatzen den oro hartzen du bere baitan; honekin identifika daitezke trabestiak, gorputzaren eraldaketaren entusiasten, animalia rol jokalariak, latexaren fetitxistak eta bestelakok.

"Botere neutrala" duten harremanetan ez bezala, D/s eta M/s kontestutan ematen diren jarduera eta erlazioek harreman konplementarioak baina ez maila berekoak izatea eskatzen du. Horregatik parte-hartzaileek adostasuna eman behar dute, egingo denaren inguruan informatu eta gero. "Dominatzaileak" kontrola hartzen du modu adostu batean sumisoaren gainean. Batek ekintza egingo du eta besteak, bitartean, ekintza jasango du. Hala ere sumisoak zerbait egin dezale dominanteak agintzen diolako, masaje bat edo sexu-ekintza bat bezala. Komunitatean eztabaida ohikoa da rol hauen banaketa eta izan dezaketen papera.

## Kanpo estekak
Bushmills

**Bushmills** (irlanderaz *Muileann na Buaise* eta Ulsterko eskozieraz *Bushmill*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. Izena bertatik igarotzen den Bush ibaiari zor dio. 2001ean 1.319 biztanle zituen.

Portballintrae udalerriaren alboan dago, Belfast hiritik 97 kilometrora, Ballycastle udalerritik 18 kilometrora eta Coleraine udalerritik 14 kilometrora.

Old Bushmills irlandar whiskey destilategi ospetsuaren kokalekua da. Erraldoien Galtzada (Giantś Causeway) deritzon kostaldeko kokaleku ikusgarritik eta Dunluce gaztelutik hurbil ere badago.

## Iruditegia 

Irudi:Bushmills_Station_-_geograph.org.uk_-_358153.jpg|Tren geltokia.
Irudi:Old Bushmills Distillery - geograph.org.uk - 1748888.jpg|Old Bushmills destilategia.
Irudi:Billy Church of Ireland - geograph.org.uk - 176528.jpg|Eliza.
Irudi:Building_in_progress_on_the_eastern_banks_of_the_Bush._-_geograph.org.uk_-_435145.jpg|Bush ibaia herritik igaroz.

## Kanpo estekak
Clogh (Antrim konderria)

**Clogh** edota **Clough** (irlanderaz *An Chloch*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011ean 220 biztanle zituen.

Ballymena udalerritik 9 milia iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Carncastle

**Carncastle** edota **Cairncastle** (irlanderaz *Carn*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 66 biztanle zituen.

Larne udalerritik hurbil dago, kostaldeko Ballygalley udalerritik lur barnera.

## Kanpo estekak
Cloughmills

**Cloughmills** edota **Cloghmills** (irlanderaz *Muileann na Cloiche*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2011ean 1.309 biztanle zituen.

Ballymoney udalerritik 15 kilometro ipar-mendebaldera eta Ballymena udalerritik 16 kilometro hegoaldera dago.

## Iruditegia 

Irudi:Clough MIlls Free Presbyterian Church - geograph.org.uk - 866955.jpg|Presbiteriar eliza.
Irudi:Clough Mills RC Church - geograph.org.uk - 866968.jpg|Eliza.
Irudi:Cloughmills Orange Hall.JPG|Areto Orangista.
Irudi:The Frosses near Cloghmills - geograph.org.uk - 229802.jpg|Udalerriaren inguruko errepidea.

## Kanpo estekak
Cogry

**Cogry-Kilbride** (irlanderaz *Cocríoch-Cill Bhríde*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 1.195 biztanle zituen.

Ballyclare udalerritik 4 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Craigarogan

**Craigarogan** (irlanderaz *Carraig Uí Ruagain*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 69 biztanle zituen.

Newtownabbey eta Templepatrick udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Crumlin (Antrim konderria)

**Crumlin** (irlanderaz *Cromghlinn*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 5.099 biztanle zituen.

Neagh aintziratik hurbil dago, Belfast hiritik 32 kilometro mendebaldera.

## Kanpo estekak
Ballintoy

**Ballintoy** (irlanderaz *Baile an Tuaigh*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 167 biztanle zituen.

Herrigunetik kanpo badia txiki batean portutxo edo kai bat du.

Udalerri honen kostaldearen parean Sheep uhartea dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ballintoy_NI_2005.jpg|Hondartza.
Irudi:Carrick-a-Rede Rope Bridge (12298897583).jpg|Itsaslabarretako ibilbidea.
Irudi:House overlooking Ballintoy - geograph.org.uk - 54364.jpg|Etxea.
Irudi:Carrick-a-Rede Hotel, Ballintoy - geograph.org.uk - 925821.jpg|Hotela.

## Kanpo estekak
Cushendall

**Cushendall**, formalki **Newtown Glens** gisa ere ezaguna (irlanderaz *Cois Abhann Dalla* edota *Bun Abhann Dalla*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da, Ulster probintzian. 2008an 1.363 biztanle zituen.

Kostaldeko A2 errepidean dago, Glenariff eta Cushendun udalerrien artean. Herrigunearen hegoaldea kai bat du.

## Iruditegia 

Irudi:Curfew Tower - geograph.org.uk - 467680.jpg|Curfew dorrea.
Irudi:St. Mary's R.C. Church, Cushendall, Co. Antrim - geograph.org.uk - 1381262.jpg|Santa Maria eliza.
Irudi:Church of Ireland, Cushendall, Co. Antrim - geograph.org.uk - 1381259.jpg|Irlandako Elizaren tenplua.
Irudi:Red Bay Pier - geograph.org.uk - 466886.jpg|Red Bay kaia.

## Kanpo estekak
Luleå

**Luleå** ( ahoskatua; Luleko samieraz: *Luleju*) Suediako iparraldeko udalerria da, Norrbottengo konderriko hiriburua. 2014ko erroldaren arabera 75.966 biztanle ditu. Lule ibaia bertan itsasoratzen da.

## Historia 
Hiri eskubideak Gustavo II.a Adolfo erregeak eman zizkion 1621 urtean. Hasiera batean Gammelstad dagoen lekuan sortu zen baina glaziazio ondorengo isostasiaren eraginez lurra altxatzen ari denez kaiak sakontasuna galdu zuen eta itsasontziek arazoak zituzten bertan sartzeko, ondorioz tokiz aldatu zuten herria 1649 urtean.

1805 urtean Luleå oraindik herri txikia zen, 947 biztanle baino ez zituen. 1865ean Norrbottengo konderriko hiriburu izendatu zuten eta industrializazioa ere hamarkada berean iritsi zenez hiria nabarmen hazi zen.

1887an sutea gertatu zen eta herriaren gehiengoa suntsitu zuen. 1893an katedral neogotiko berria altxatu zuten.

## Ekonomia 
XX mendean Malmbanan trenbidea eraiki zen mendialdetik Luleåra burdina ekarri eta bertako kaian ontziratzeko. 1971an Luleåko Teknologia Unibertsitate entzutetsua sortu zen. Gaur egun oraindik altzairugintza eta teknologietan oinarrituriko industria du.

Facebook konpainiak berak ere Luleå aukeratu zuen Estatu Batuetatik kanpoko lehenengo egoitza ezartzeko.

## Klima 

## Kultura 
Hainbat jaialdi ospatzen dira Luleån:
* Minus-30 festivalen: Martxoan.
* Luleå Hamnfestival: Uztailean.
* Musikens makt: Abuztuan.

## Gizateriaren Ondarea 
1996 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izen datu zuen Luleå sortu zeneko Gammelstad eliza-herrixka.

## Kirolak 
Hiru taldek jokatzen dute Suediako liga gorenean:
* Luleå Basket: Emakumezkoen saskibaloi taldea. Bi liga irabazi ditu.
* BC Luleå: Gizonezkoen saskibaloi taldea. Zazpi liga irabazi ditu.
* Luleå Hockey: Gizonezkoen izotz-hockey taldea. Liga bat eta Europako Txapelketa bat irabazi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Luleaabove.JPG|Airetiko ikuspegia.
Irudi:Lulea-city-festival-water.jpg|Luleå Hamnfestival, hiriko kaialdean.
Irudi:Lulea Kirche, modified.jpg|Luleåko katedrala.
Irudi:Visitor Centre Bild 094.jpg|Gammelstad eliza-herrixka (Gizateriaren Ondarea).
Irudi:LuleaUni.jpg|Luleåko Teknologia Unibertsitatea.
Irudi:Bergnäsbron Bergnäset.jpg|Bergnäsbron zubia Lule ibaiaren gainean.
Irudi:Norra Hamn Luleå.jpg|Kaialdea.
Irudi:Storgatan Luleå.JPG|Kale nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Haparanda uhartediko Parke Nazionala

**Haparanda uhartediko Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Haparanda udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian.

## Geografia 
Finlandiarekin mugan dagoen Haparanda uhartedia hartzen du Botniako golkoaren iparraldeko muturrean. Uharte handienak Sandskär eta Seskar Furö dira. Duna zabalez estalitako uharteak dira.

Glaziazioaren ondorengo isostasiak badiako zorua altxatu zuen duela 1.500 urte Harapanda uhartedia sortuz. Oraindik ere urtero 8'5mm igotzen jarraitzen dute. Uharteen arteko urek sakontasun oso txikia daukate eta beren artean nabigatzea asko zailtzen du honek.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Muddus Parke Nazionala

**Muddus Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Gällivare udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Laponiako eskualdearen barnean dago.

## Geografia 
Mudduseko lautada (*Muddusjaure*) hartzen du parkeak. 385 metrotako garaieran dagoen goi-ordokia da. Muino isolatu batzuk ere baditu, altuenak Sör-Stubba (661 m) eta Storvuosmo (650 m). Hegoaldean Luleälven ibaiak arroilak eta labarrak eratzen ditu. Eremu honetan *Muddusfallet* ur-jauzia aipatzekoa da.

Baso zaharrak eta zohikaztegiak tartekatzen dira parkean. Suediako pinurik zaharrena ere bertan aurkitu da, 710 urteko adina duela estimatu baita.

## Iruditegia 

Irudi:Jokkmokk utsikt från Storknabben.JPG|Mudduseko lautada.
Irudi:Salix caprea Boreal.jpg
Irudi:Bild 1 Rallarmarchen 4.jpg|Zohikaztegia.
Irudi:Martes martes in Sweden.jpg|Lepahoria.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Sarek Parke Nazionala

**Sarek Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Jokkmokk udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Laponiako eskualdearen barnean dago.

## Geografia 
Suediako Parke Nazionalen artean bigarren handiena da, 1.970 km²-ko azalera baitu. Padjelanta Parke Nazionalaren eta Stora Sjöfallet Parke Nazionalaren artean kokaturik dago. Ingurune malkartsua da, izan ere Suedian dauden 2.000 metrotik gorako 13 mendien artean sei Parkearen barnean daude, hauen artean aipagarriena herrialdeko bigarren garaiena den Sarektjåkkå (2.089m).

Hiru paisaia eremu bereizten dira Parkean: Haran zabalak, mendi handiak eta goi-ordokiak. Haran handiena Rapa harana da, 40 km² hartzen dituena. Sarektjåkkå mendiaren glaziarren urtzeak sortzen duen Rapa ibaia (*Rapaätno*) da Parkeko ibai luzeena eta Laitaure aintzirara isurtzen ditu urak.

## Iruditegia 

Irudi:Sarektjåkko-25.jpg|Sarektjåkkå mendia.
Irudi:Mikkaglaciären-övre-del-25.jpg|Mikka glaziarra, Sarektjåkkå mendian.
Irudi:Rapaselet-from-piellorieppe.jpg|Rapa harana.
Irudi:Piellorieppe-äng-25.jpg
Irudi:Sarek delta.jpg

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Padjelanta Parke Nazionala

**Padjelanta Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Jokkmokk udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Laponiako eskualdearen barnean dago.

## Sami kultura 
Parkearen izena samierazko *Badjelánnda* izenetik dator eta "lur garaiak" esan nahi du. Sami etniak populatzen du eta hainbat herrixka izateaz gain elur-oreinak bazka dezaten zelai zabalak dituzte.

## Geografia 
Suediako Parke Nazional handiena da, 1.984 km²-ko azalera baitu. Norvegiarekin mugan dago eta ekialdean duen Sarek Parke Nazional malkartsuaren aldean Padjelanta lautada zabal bat da. Bi aintzira handi daude barnean, Vastenjávrre eta Virihávrre.

## Flora 
Lur garaiak izanik, zuhaitzen mugatik gora kokatzen da parkearen gehiengoa eta zuhaixka espezie gutxi batzuk baino ez dira azaltzen. Urki zuri menditarraren baso txikiak ere azaltzen dira.

Liken eta goroldioetan aberastasun handia dauka eta 400 espezie deskribatu dira.

## Fauna 
Ugaztunak ez dira ugariak, aipagarrienak elur-oreina, leminga, jatuna eta azeri artikoa dira.

Hegaztien dibertsitatea aldiz oso handia da. Lautada zabaletan urre-txirri arrunta, negu-txirta, ipurzuri arrunta, eper zuria, txirri lepokoduna, kurlinta bekainduna agertzen dira. Aintziretan ordea izotz-ahatea, zertzeta arrunta, ahatebeltz arrunta, mendebal-txori mokomehe, borrokalaria, temminck txirria, bernagorri arrunta. Basoetan txoka txikia, txio horia, ipar-berdantza, papourdina eta birigarro hegal gorria.

## Turismoa 
*Padjelantaleden* izeneko mendi ibilbideak 160 kilometrotako luzera dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Sulitelma-east.JPG
Irudi:Tarradalen, Njunjes (15226704339).jpg
Irudi:Staloluokta 1984.jpg
Irudi:Padjelanta-mot-viriaure.JPG
Irudi:Miellädno (15226884967).jpg

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Bauke Mollema

**Bauke Mollema** (nederlanderazko ahoskera: ; Groningen, Herbehereak, 1986ko azaroaren 26a) herbeheretar txirrindulari profesionala da, gaur egun Trek Factory Racing taldean ari dena.

Lorpenen artean aipatzekoa da 2007ko *Etorkizuneko Tourra* irabazi zuela eta Espainiako Vueltako etapa bat 2013an. 2016an Donostia Klasikoa irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stora Sjöfallet Parke Nazionala

**Stora Sjöfallet Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Gällivare eta Jokkmokk udalerrien artean dagoena, Norrbottengo konderrian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Laponiako eskualdearen barnean dago.

## Geografia 
Suediako hirugarren Parke Nazional handiena da. Zirkulu polar artikoaren gainetik 20 kilometrotara kokaturik dago, Lule ibaiaren laku sistemak hartzen dituelarik. Norvegiarekin muga ere egiten du.

Áhkká mendiaren (2.015m) oinean kokaturik dago Parkea. Mendiari "Laponiako erregina" edo "Nils Holgersson-en mendia" ezizenak eman zaizkio. Glaziarra badu baina negutegi efektuaren ondorioz urtero 10 metro txikitzen da.

## Flora 
Lurzoru gutxiko eremua izanik landaretza baxua aurkitzen da, bai eta liken ugari ere. 200 landare espezie inguru deskribatu dira parkean.

Hegaztien 125 espezie agertzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Akka from Padjelanta.jpg|Áhkká mendia.
Irudi:2014-08-04 Akka mountains and Akkajaure, Sweden 6573.jpg|Akkajaure aintzira.
Irudi:Kårtejaure from treeline.jpg
Irudi:Stora-sjoefallet.jpg
Irudi:Stora Sjöfallet.jpg

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Carnalbanagh

**Carnalbanagh** (irlanderaz *Carn Albanach* eta Ulsterko eskozieraz *Carn Albanach*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

Glenarm udalerriaren gain eta Slemish menditik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Pieljekaise Parke Nazionala

**Pieljekaise Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Arjeplog udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian.

## Etimologia 
Samierazko *Bieljijgájse* izenetik dator, "belarriaren mendia" esan nahi du, Pieljekaise mendiak (1.138m) belarri baten itxura hartzen baitu.

## Flora eta fauna 
Urki basoek estaltzen dute parkea, 101 km²-ko azalera hartzen dute. Animalien artean aipagarriak dira: hartza, jatuna, azeri artikoa, arranoa eta ipar-belatza.

## Turismoa 
Kungsleden ibilbideak zeharkatzen du parkea.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Usenet

**Usenet** ordenadoreetan eztabaida banatuak emateko mundu osoan eskuragarri dagoen sistema bat da. UUCP dial-up sarearen arkitekturaren baitan garatu zen. Tom Truscott eta Jim Ellisek ideia garatu zuten 1979an, eta 1980an hasi zen lanean. Erabiltzaileek mezuak irakurri eta bidali ahal zituzten (artikulu edo bidalketa gisa izendatuak, eta kolektiboki, albisteak) kategoria batera edo gehiagora, newsgroup izena ematen zitzaiona. Usenetak bulletin board system (BBS) baten antza zuen hainbat aspektutan eta gaur egungo Internet foroetako aurrekaria da hainbat aspektutan. Useneta, kanpotik, e-posta eta foroen arteko nahasketa bat dela pentsa daiteke. Eztabaidak multzoka agertzen dira, BBS eta foroetan bezala, baina bidalketak zerbitzarian sekuentzialki gordetzen dira.

Usenetak duen beste alde bat BBS edo foroekiko da ez dagoela zerbitzari zentralik edo kudeatzaile dedikaturik. Usenetak zerbitzari konglomeratu handi eta aldakor batean gordetzen dira, eta batak besteari mezuak bidaltzen dizkiote, jario izena ematen zaion sistemarekin. Norbanakoak mezuak eta bidalketak irakuri ditzake zerbitzari lokal batetik, Usenet zerbitzu komertzial batetik, euren Internet zerbitzuaren kudeatzailearen aldetik, edo bere etxean, lantokian edo Unibertsitatean duen zerbitzari batetik.

## Kanpo estekak
Harmen Steenwijck

[eskuinera|thumb|260px|*Vanitas*, Harmen Steenwijck, oleoa taulan ([1640).]]

**Harmen Steenwijck** (Delft,  - Leiden 1656 ostean) Herbereetako Urre Garaiko margolaria izan zen. Izadi hilak margotzen zituen, Vanitas arlokoak gehienbat.

## Biografia 
Bere bizitzaren gorabehera gutxi ezagutzen dira. 1628. urtean David Bailly (1584 - 1657) bere osabaren margo lantegira joan zen, Leiden-era, margolaritza ikastera. Dirudienez bertan bost urte eman zituen. 1636. urtean, Delft jaioterrira itzuli zen eta San Lucas gremioan sartu zen. 1654. urtean, Herbereetako Ekialdeko Indietara joan zen itsasontziz eta urte bat ostean itzuli. 

Bere lanik ezagunenak honako hauek dira: An Allegory of the Vanities of Human Life National Gallery, Londres ; bi *Vanitas* , Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden; Bodegoia arrain eta frutekin, Rijksmuseum Amsterdam.
Vadvetjåkka Parke Nazionala

**Vadvetjåkka Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Kiruna udalerrian dagoena, Norrbottengo konderrian.

## Geografia 
Norvegiarekiko mugan dagoen Parke Nazionala da, Suedian iparralderen dagoena.

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Shanen gaztelua

**Shanen gaztelua** (ingelesez ''Shane's Castle'', jatorriz **Eden-duff-carrick** deitua) Ipar Irlandako Randalstown udalerritik hurbil dauden gaztelu baten aztarnak dira. Neagh aintziaren ipar-ekialdeko bazterrean dago, Antrim eta Randalstown udalerrien artean.

1345ean O'Neill leinuak eraikia izan zen eta 1722an klan horretako senidea zen Shane MacBrien O'Neill buruzagiak gaur egungo izena ipini zion.

## Kanpo estekak
Ballygally gaztelua

**Ballygally gaztelua** (ingelesez *Ballygally Castle*) Ipar Irlandako Antrim konderriko izen berdineko Ballygally udalerrian dagoen gaztelu bat da. Ballygally badia eta hondartzaren alboan dagoenez, itsasorako ikuspegi bikaina du. Gaur egun hotela da.

1625ean James Shaw eskoziarrak eraiki zuen. Hau Eskoziatik eremu honetara iritsi eta Antrimgo dukeari lursaila 24£ urteko ordaintze aldera maileguan hartu zion.

thumb|erdian|400px|Ballygally gaztelua.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ballygally Castle Turret Room.jpg|Dorrearen gela
Fitxategi:Ballygally Castle staircase.jpg|Eskailerak
Fitxategi:Ballgally Castle Ghost Room.jpg|Mamuaren gela
Fitxategi:Ballgally Castle Plaque.jpg|Plaka

## Kanpo estekak
Bondage

[thumb|*[Strappado bondage|Strappado* motako bondagea]]
**Bondage** hitzarekin BDSMarekin lotutako sexu-ekintza bat izendatzen da. Izen hau ematen zaio beste pertsona baten adostasunarekin gorputza lotu, inmobilizatu edo mugimenduak ukatzeari helburu erotiko, estetiko edo/eta estimulazio somatosentsoriala lortzeko. Sokak, eskuburdinak, bondage zinta, edo lotzeko balio duen beste edozein objektu erabil daiteke helburu horrekin.

Bondageak, bere horretan, ez dakar sadomasokismoa. Bondagea helburu bat izan daiteke, soka bondagean edo titi bondagean, adibidez. Sexu-ekintza gisa ere har daiteke, BDSM jarduera ezberdinekin uztartuta. Izan ere, BDSM akronimoan "B" letrak "bondage" adierazten du. Sexualitatea eta erotismoa garrantzitsuak dira bondagean, baina ez du zertan helburua izan behar. Estetika izan daiteke, adibidez, helburu bakarra, Japoniako *shibari* teknikan bezala.

Bikotekide aktiboak bere bikotekide pasiboa lotzeko izan ditzakeen arrazoiak asko dira, baina plazerra izan ohi da helburua, batek bere sumisioarekin eta bestea bere dominazioarekin kontrola eta boterea igaroarazten diolako. Pertsona sadomasokistentzat bondagea beste helburu bat lortzeko tresna da, errazagoa baita modu honetan sexu-ekintza garatzea ere.

## Ikus, gainera 
* BDSM

## Kanpo estekak
Vera T. Sós

**Vera T. Sós** (Budapest, 1930eko irailaren 11 &ndash; 2023ko martxoaren 22a) hungariar emakume matematikaria izan zen, zenbakien teorian eta konbinatorian espezializatua. Paul Erdősen eta Alfred Rényiren Ikaslea eta kolaboratzailea izan zen, eta Pál Turánen emaztea zen.
Kiruna

**Kiruna** (Iparraldeko samieraz: *Giron*, ) Suediako iparraldeko udalerria da, Norrbottengo konderriko hiria. 2010eko erroldaren arabera 18.148 biztanle ditu.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute duela 6.000 urtetik hona populatua izan dela Kiruna ingurua.

Mendeetan zehar Sami etniak burdina bazela jakin izan du Kiirunavaara eta Luossavaara mendietan eta 1736an Anders Hackzell-ek kartografiatzerakoan suediar monarken izenak eman zizkien, *Fredriks berg* eta *Berget Ulrika Eleonora*. Dena dela hain toki urruna izanik ez ziren meategiak ireki XIX menderarte. Haiseran elur-oreinak eta zaldiak erabili zituzten burdina garraiatzeko baina 1888an Malmbergetera (80 kilometro hegoaldera) eta 1898an aipaturiko bi muinoetara trenbidea eraiki zen eta meagintzak garrantzia handia hartu zuen.

Hiria berehala hazi zen eta Per Olof Hallman eta Gustaf Wickman-ek herria diseinatzeko enkargua hartu zuten. Kiruna izena ipini zioten *Kiirunavaara* ondoan zegoelako eta izena laburtu zuten Suediarrentzako ere erraza izan zedin. 1912an eliza eraiki zuten eta 1907an meategiak eta hiria elkartzen zituen tranbia eraiki zen, munduan iparralderen dagoena.

Kirunak 1948an lortu zituen "hiri eskubideak" eta 1953an berrizte lan izugarria egin zuen, XX mende hasierako etxeak bota eta berriak eraikiz. 1966an Esrange Space Center ezarri zen bertan. Gaur egun Europako Espazio Agentziak kudeatzen du eta helburu zientifikoak dituzten satelitean jaurtitzen dira bertatik.

## Geografia 
Kiruna Suediaren iparraldean kokaturik dago, Zirkulu polar artikotik 145 kilometro iparraldera. Haukavaara muinoan (530m) dago alde zaharra eta bi ibaiek inguratzen dute, iparraldean Torneälven ibaiak (Suediako bigarren luzeena) eta hegoaldean Kalix ibaiak. Torneälven ibaiak Luossajärvi aintzira zeharkatzen du hiria pasa berritan. Kirunak inguruan dituen Kiirunavaara eta Luossavaara mendietan burdin mea atera izan da historikoki.

Kirunatik 75 kilometrora Kebnekaise mendia dago, 2.099 metroko garaierarekin Suediako altuena dena, eta hiritik ikus daiteke.

Kiruna udalerriak berak Norvegia eta Finlandiarekin egiten du muga.

## Klima 

## Turismoa 
1970an Izotzezko hotela (IceHotel) ireki zuten bertan eta dagoeneko Kirunaren turismogune nagusia bihurtu da.

Bestalde Europan populatu gabeko eremu handienaren atea da Kiruna. Abisko Parke Nazionala edo Kebnekaise mendia bisitatzeko toki aproposa bihurtu da. Ur kirolak ere egin daitezke inguruko ibai eta aintziretan.

## Iruditegia 

Irudi:Kirunan keskustaa.JPG|Kiruna.
Irudi:Kiruna stadshus 1.JPG|Udaletxea.
Irudi:Kiruna kyrka2.jpg|Kirunako eliza.
Irudi:Kiruna Abraumhalden Erzbahn.jpg|Kiirunavaara.
Irudi:Lapporten 2.jpg|Abisko Parke Nazionala.
Irudi:Skylark launch.jpg|Esrange Space Center.
Irudi:ICEHOTEL Main Hall (2014) by Alessandro Falca & AnnaSofia Mååg.jpg|Icehotel (Jukkasjärvi).
Irudi:Luossajärvi 01.JPG|Luossajärvi aintzira.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala