Telmo Zarraonandia

**Pedro Telmo Zarraonandia Montoia** (Erandio, 1921eko urtarrilaren 20a - Bilbo, 2006ko otsailaren 23a), **Zarra** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Anaia Tomas ere futbolaria zen. Jokalari bizkaitarrak arrasto sakona utzi zuen futbolaren munduan: haren talde izan zen Athleticen ez ezik, baita nazioarteko talde eta elkarteetan ere. Hala, Athleticek, UEFAk, FIFAk zein Espainiako Futbol Federazioak egin zioten gorazarre.
[ezkerrera|thumb|259x259px|Telmo Zarra ([1944)]]

## Biografia 
Erandioztarra jaiotzez, 1940-41 denboraldian egin zuen Athletic taldearekin debuta, Valentziako futbol taldearen aurka. Athleticeko bigarren aurrealde historikoaren kidea izan zen,(Iriondo, Venancio, Zarra, Panizo eta Gaintza). Guztira, hamabost denboraldi egin zituen taldean, 1940etik 1955. urtera bitarte. Liga bat, eta bost errege kopa irabazi zituen, guztira 277 partidu jokatuz.[erdian|thumb|500x500px|[Julen Guerrero|Guerrero, **Zarra** eta Etxeberria. Athletic Clubeko hiru aurrelari historiko 1995ean.]]Espainiako futbol ligan izandako goleatzailerik handiena izan zen, bere 251 goleko markak 60 urte baino gehiago iraun zuen, Leo Messik 2011an gainditu zuen arte.
Espainiar selekzioarekin hogei aldiz jokatu zuen, eta beste horrenbeste gol sartu zituen. Horien artean 1950eko Munduko Futbol Txapelketan Ingalaterrako selekzioaren aurka Espainiari garaipena eman ziona.

Bere espezialitatea buruko erremateak izan ziren, Europa osoan ospetsu egin zutenak. Hain zuzen, Suediako hiriburuan, Stockholmen, Espainiako selekzioarekin partida bat jokatu aurretik, hiria esaldi hau zeraman kartelez josi zuten: «**Zarra**: Europako bururik onena Churchillen ondoren!». Espainia mailan bere golik oroituena Ingalaterrako selekzioaren kontra lortu zuen,1950eko Munduko Futbol Txapelketan, Brasilen jokatutakoan, Zarraren golak sailkatu zuen-eta bere taldea finalerdietara pasatzeko. Hogei partida jokatu zituen selekzioarekin, eta beste horrenbeste gol irabazi zituen.

Lortu zuen ospe bereziarengatik, golak, lorpenak eta ibilbidea zirela eta, futboleko dekano izendatu zuen FIFAk hil ondoren, futbolaren fama-aretoan.

## Ibilbidea 
[thumb|270x270px|[Erandio]]
[thumb|270x270px|Erandio, [Asua (Erandio)|Asua]]
Erandioko Asuan jaioa, herriko tren-geltokian hain zuzen ere. Gurasoak Asuako tren-geltokiko burua, Pedro Telmo Zarraonaindia Barturen, eta jatorriz arabarra zen Tomasa Águeda Montoya Salazar izan ziren. Asuako La Cadenako geltokia Sondika eta Lutxana geltokien artean zegoen. Hamar seme-alaben arteko zazpigarrena zen Telmo eta txikitatik aritu zen futbolean anaiekin batera, bai Asuan bertan, bai Mungian gero, familiarekin hara bizitzera joan zirenean. Tomas anai zaharra atezaina izan zen Getxoko Arenas-en, Oviedon, eta Osasunan. Domingok ere Arenasen jokatu zuen. Eta Ceciliok Erandion jokatu zuen, Telmorekin batera ere zenbait partidatan. Telmo auzoko futboletik Erandio taldera pasa zen, eta handik Athleticera.

### Haurtzaroa eta lehen urratsak 
Haurtzaroan, Telmo Zarrak auzoko beste edozein haurren modura jokatzen zuen futbolean. Garai hartan oso zaila zen baloi bat lortzea, eta haurrek pilota inprobisatuekin edo etxean egindakoekin jolasten zuten. Hala ere, Zarrak baloi bategaz jokatu ahal izan zuen behar bezala, bi anaiek futbolean jokatzen baitzuten: Tomas, handiena, Lehen Mailan Getxoko Arenas taldean jokatzen zuena, eta Domingo, Gerra Zibila bukatu eta gutxira hilko zena. Baina gero primeran ikasi zuen, baita maisuki ere.

thumb|1950ko janzkera Athletic Cluben
Hiru anaiak bezala, Zarra ere futbol-munduan sartzen hasi zen, aitaren laguntzarik izan ez bazuen ere. Aitak bere atsekabea adierazi zuen, esanez «nahikoa dela bi anai joko honetan». Aitaren onespenik ez izan arren, Telmo inguruko zenbait klubetan hasi zen futbolean, hala nola Asuan edo Pitoberese-n, nahiz eta artean fitxarik gabe egin. Indarberritu ondoren, Zarrak jokalekuetara itzuli eta bere taldearekin Kopako beste titulu bat egin ahal izan zuen, oraingoan Valentziaren aurka; azken emaitza 2-0 izan zen. Zarrak markagailua ireki zuen 29. minutuan, gero Escuderok partida erabakita utz zezan lehen denbora amaitu aurretik.

Kanporatze hori izan zen bere kirol-ibilbide osoan izan zuen lehena eta bakarra.
### Munduko kopak 
### Kluben arteko txapelketak. Partidak eta golak 
*Iturriak: Athletic Club - BDFutbol - UEFA (esteka galdua).*

## Sariak eta Errekonozimenduak 
* 2015: Bilboko udalak Telmo Zarra izena jarri zion 2015ean diseinatu zuen oinezko kale bati Luis Briñas kalearen paraleloa izango zena, Felipe Serrateren eta Urkixo zumarkalearen arteko bide-zatiari dagokionez eta Hego Tribunara sartzeko aukera eskainiko zuen.
* Espainiako Urrezko domina - Kirol Merituaren Errege Ordena.
* Club Deportivo Malagaren urrezko eta distirazko intsignia. Behin partida batean Malagako jokalari batek min hartu zuenean, Zarrak ez zuen aukera hori aprobetxatu eta gol erraz sartu ordez kanpora bota zuen.
* Coruñako Real Club Deportivoko zilarrezko Botafumeiroa. Malagakoaren kontrako partida bartakoa, Coruñakoaren kontrako beste batean ere gertatu zen. Zarra oso eaguna zen bere giza-legeko jokabidearekin eta bere kiroltasunarengatik.
* Lan Onari Saria, Eusko Jaurlaritzak emana, lanbide-arloan egindako ahalegina eta dedikazioa aitortzeko.

## Errekorrak 
* Ligako goleatzaile handiena: 253 gol.
* Ligako denboraldi bateko goleatzaile handiena: 38 gol 30 partidatan.
* Kopako goleatzaile handiena: 83 gol.
* Athletic Clubeko goleatzaile handiena: 335 gol. Athleticen Erika Vazquez da hurrengo goleatzailea Telmo Zarraren atzetik 261 golekin.
** Zarra: 335 gol
** Erika Vazquez 261 gol
** Agustín Sauto ‘Bata’: 208 gol
** Dani: 199 gol
** Gorostiza: 196 gol
** Iraragorri: 179 gol
** Aduriz: 172 gol
** Arieta I: 170 gol
** Panizo: 169 gol
** Nekane: 158 gol
** Gaintza: 152 gol
* Pitxtxi Sari gehiago dituen futbolaria: 6 aldiz. 1944-45 (19), 1945-46 (24), 1946-47 (34), 1949-50 (25), 1950-51 (38) y 1952-53 (24 gol) Beste 'Pitxitxi 'batzuk ere izan dira Athleticen:
** Guillermo Gorostiza – 1929-30 (20 gol) y 1931-32 (12)
** Agustín Sauto ‘Bata’ – 1930-31 (27)
** Victorio Unamuno  1939-40 (20)
** Fidel Uriarte – 1967-68 (22)
** Carlos Ruiz – 1974-75 (19)

* Hat-trick gehien dituen lehoia. Athleticen historian partida batean hiru gol aldi gehien sartu dituen jokalaria da. 19 hat-trick lortu zituen. Horietako bat Valladolid taldearen aurka lortu zuen 1948ko kopako finalean, 4-1 irabazi zuten, Zarrak luzapenean hiru gol sartu zituela. 19 aldiz lortzearen balentriaren meritua ondo balioztatzeko, kontuan hartu behar da Adurizek edo Danik 5 bakarrik lortu zutela.
** 19: Zarra
** 18: Agustín Sauto ‘Bata’
** 14: Iraragorri
** 13: Gorostiza
** 6: Unamuno I
** 5: Arieta I, Dani, Aduriz
[thumb|[Hugo Sánchez|Hugo Sanchez]]
[thumb|[Cristiano Ronaldo eta Leo Messi]]
Urteetan izandako errekorrak, baina urteak pasata gaindituak izan direnak:

* Espainiako Lehen Mailako historiako golegilea (251 gol), 1950etik 2011ra bitartean, Errekor hori 2021ean Messik dauka (465 gol 516 partidatan), eta bigarrena Zarraren aurrean Cristiano Ronaldo dago (311 gol 292 partidatan)
* Ligako denboraldi batean sartutako gol kopuru handiena (38), 1951tik 2014ra bitartean. Baina kontuan hartu behar da Zarrak 38 gol sartu zituenean, Ligan 30 neurketa jokatzen zirela, eta Hugo Sanchezek lortu zuenean, berriz, 38.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ZOOM I Zarra I 100 años I 100 urte (Youtube, Athletic Club, 2021-01-20)
* Fitxa - www.athletic-club.net