Txakurrak eta txakalak

**Txakur eta txakalen jokoa**  Antzinako Egiptoko mahai-joko bat da, **58 zuloen jokoa** ere deitua. Izendapen horiek arkeologoek emanak dira, joko-taulatxoaren eta fitxen formagatik, Egipton nola esaten zioten ez baitakigu (senet jokoarekin ez bezala).

Jokoa normalean txakur eta txakal buruak dituzten bost zotzeko sortarekin eta berrogeita hemezortzi zuloko (zotzok jartzeko) erretilu zulatu batez osatuta dago, hogeita bederatzi zuloko bi gunetan banatuta. 

## Zabalkundea 
Txakurraren eta txakalaren mahai-jokoa da, duela 4.000 urte Antzinako Egipton. Batez ere Inperio Ertainean ezaguna izan zen. Mesopotamian eta Kaukasoan ere ezagutzen zen. Kaukasora ere iritsi zela dokumentatu zen 2018an 58 zuloen joko-aleak aurkitu zituztelako Gobustanen, Azerbaijanen. 

Mesopotamian K.a. III. milurtetik gure aroraino ezaguna izan zen, eta indusketa arkeologikoetako aurkikuntzengatik dakigu (70 ale aurkitu dira 2025 bitartean) Asirian, Palestinan, Anatolian, Babilonian eta Persian zabaldu zela. Besteak beste, Sirian (Tell Ajlun, Ras el-Ain, Khafadje), Kanaanen (Tel Beth Shean, Gezer), Iraken (Uruk, Nippur, Ur, Ninive, Assur, Babilonia), Iranen (Tepe Sialk, Susa, Lorestan), Turkian (Karalhuyuk, eta erdialdeko Anatolian asiriar merkataritza-kolonien aztarnetan joko-taiulak aurkitu dira, K.a. XIX. eta XVII. mendeen artekoak). Egipto bertan ere bai, zenbait tokitan. Jokoa boladan egon zen Mediterraneoan eta inguruko eskualdeetan, bere forma orokorra eta arauak berdinak izan zirela dirudi.

### Berraurkikuntza 
Flinders Petriek berraurkitu zuen jokoa, eta hari buruzko artikulu bat argitaratu zuen 1890ean. 1910ean, Howard Carter arkeologo britainiarrak XII. dinastiako Amenemhat IV.a faraoiaren hilobi tebastarrean aurkitutako joko oso bat ikusgai dago New Yorkeko Metropolitan Museum of Art-en: zotzak ditu, taulatxoak kaxoia du horiek gordetzeko, eta zuloen bidean palmera bat du marraztua.

*The Ten Commandments* Cecil B. de Milleren 1956ko filmean Seti I.a faraoia eta Nefertari (Cedric Hardwicke eta Anne Baxterrek gorpuztuak) joko horretan ari zirela irudikatu zituzten eszena batean.

## Jokoaren deskribapena 
Jokoaren arau zehatzak ez zaizkigu iritsi, baina aurkitutako aleek antzararen jokoaren antzeko ibilbide-joko bat iradokitzen dute. Uste da jokalari bakoitzak bost zotz zituela, batak txakur-buruekin eta kontrarioak txakal-buruekin. Hogeita bederatzi zuloko eremu batean, jokalari bakoitzak zoriak definitutako lauki kopuru batetik mugitu behar zituen bere zotzak norabide jakian batera, non gertaera desberdinak izan zitezkeen (lasterbideak, atzera egitea, etab.). Hieroglifo batek helmuga irudikatzen zuen, eta bere zotz guztiekin hara lehena iristen zen jokalariak irabazten zuen partida.

Zotzak material garestiz egiten ziren, hala nola bolia, zilarra eta urrea. Beste era bateko animalien buruak ere (zaldiak, katuak edo gabiraiak) aurkitu dira zotzen apaingarri. Apaindu gabeko zotzak aurkitu dituzte Urren.

## Iruditegia 

Fitxategi:Games of Hounds and Jackals 58 holes.jpg|Apo baten formako joko-taula, Louvre museoan.
Fitxategi:Gaming board for the game of 58 holes, Megiddo, Stratum VIIA, Late Bronze IIB, 1300-1200 BC, ivory and gold - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC07719.JPG|Megiddo aztarnategiko joko-taula, bolizkoa eta urrezkoa.
Fitxategi:Pottery game-board with a pool at the top center. 58 holes. From Lahun, Fayum, Egypt. 12th Dynasty. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|Petriek aurkitutakoa, XXI. mendean, Londresen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak