Heraklear bidea

**Heraklear** **Bidea** Espainiako Gibraltarko itsasartetik Alpeetako Montgenevre leporaino (Briançon udalerritik gertu) doan bide historiko eta mitiko bati ematen zaion izena da.  Batzuentzat, Iberiar hegoaldea eta ekialdea zehakatu ondoren, Pirinioak igaro eta Mediterraneoko itsasertza inguratzen zuen, Narbo (Narbona) eta Nemausus (Nîmes) hiri handiak zeharkatuz. Erromatarren garaian Domiziar Bideak Galian eta Via Augustak Hispanian, ordezkatu bide zuten ibilbide hau.

Beste batzuentzat, ordea: 

*“Via Heraclea edo Herculea izenak ez du oinarririk Espainiako sareari aplikatuta iturri zaharretan. Sasi Aristotelesek bakarrik hitz egiten du bati buruz Alpeetan. Bide hispanikoren batean erabiltzekotan, Penintsulako ekialdeko eta hegoaldeko itsasertza inguratzen zuen bidea erabil liteke, merkatari greziarrek ezagutu eta ibilitakoa.”*

Martín jiménez Cobok antzeko hitzak erabiltzen ditu La via romana Castulo-Saetabis" artikuluan, beti ere, Iberiar penintsualko zatiari buruz:

"*Batzuek via Herculea edo via Heraklea deitzen diote, Heraklesek Betikatik Italiara Gerionen diak eramanez egindako bidaia mitikoaren oroigarri gisa. Plano historiko zorrotzago batean, izen horrek greziar merkatariek Mediterraneoko kostaldetik eta Penintsulako Ekialdetik eta Hegoaldetik gertu dauden inguruetatik egindako bidaiak aipa zitzakeen.*"

Antzina, izen hauek izan zazikio ikerketa modernoetan: *Via Heraclea*, *Via Heraklea* eta *Via Herculea latinez.* 

## Historia 
Bide honek greziar mitologiako Herakles heroiagatik  (Herkules erromatarraren baliokidea) jasotzen du izena. Kondairaren arabera, bide horretatik, Gerion hiru buruko erraldoiari lapurtutako abelgorri saldo bat eraman zuen. Balentria hori Heraklesen hamabi lanetatik hamargarrena da.

*Mirabilium auscultationes* idazlanean, Aristotelesi egozten zitzaion testu batean eta gaur egun Pseudo-Aristoteles (edo Sasi Arstoteles) izenaz aipatzen den idazleetako baten idazlanean, honako hau irakur daiteke: “*Esaten da Italiatik Zeltiaraino, Liguriako zelten eta iberiarren artean, Heraklea izeneko bide bat dagoela; greziar edo herrialdeko biztanle bat errepide horretatik igarotzen denean, ondoan bizi den jendeak babesten du, inolako kalterik jasan ez dezan; izan ere, kaltea eragiten dutenek isuna ordaindu behar dute.*”

Bide hori grezair erdijainkoak sortu zueneko kondairak, zalantzarik gabe, garai protohistorikoan jada existitzen zen bide bati (edo errepide multzo bati) egiten dio erreferentzia (Anibalen bidea (*Anibalen bidea*) adibidez, *Via* Augustaren aurrekaria). Ez dira ezagutzen ez ardatz horren trazadura zehatza, ez sortu zen garaia. Iberiarrak, zeltak edo ligurak izan daitezke horren egileak, baina baliteke are zaharragoa izatea ere. Batzuek feniziarrei (punikoai) egozten diete bere fundazioa. Ibilbideak, bereziki, K.a. VI mendean sortutako greziar koloniak lotzeko aukera ematen zuen, Massalia (Marseilla) eta Agatha (Agde) besteak beste.

Bigarren Gerra Punikoan, 218. urtean. K.a., Hanibal jeneral kartagotarrak ibilbide hori hartu zuen, neurri batean behintzat, bere tropa eta elefanteekin, Carthago Novatik (Cartagena) Italiara joateko.

Domiziar Bidea, erromatarrek eraikia, 118. urtean. Galia Narbonensis  zehakatuz, Italia eta Iberiar Penintsula lotzeko, gutxi gorabehera Bide Heraklearraren ibilbidea hartzen du ela uste da. Pirinioez haraindiko ibilbideak, Via Augustak, ere bere ibilbidearen zati bati jarraitzen diola pentsatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak