open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Markel Ganboa

**Markel Ganboa Melero** (Durango, Bizkaia, 1990eko ekainaren 10a) ikus entzunezko produktorea da, antzerkigintza arloan hainbat lan egin ditu Durangon zein Madrilen. Atara Zarata antzerki taldeko sortzaileetariko bat da.

## Bizitza 
Ikus-entzunezko produkzioan eta ikuskizunetan graduatu zen Puerta Bonitan, Madrilen.

### Aktore lanak 
* *Martxoak 31* (2006-07) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Ametsen faktoria* (2007-08) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Oinez dabilen jende eskasa* (2009-10) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Lurra astinduz* (2011) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Ez-berdinak* (2011) Sorkuntza propioa. Karrika antzerki taldea.
* *Desberdinak* (2012) Zuz. Maite López. Atara Zarata antzerki taldea.
* *Nor Nori Nork* (2014) Zuz. Julene Bernaola. Atara Zarata antzerki taldea.
* *Zapoi* (2015) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Hamabi harrien ahotsa* (2015) Zuz. Jose Martín Urrutia "Txotxe". Karrika antzerki taldea.
* *Eingo al deu?* (2017) Zuz. Julene Bernaola. Atara Zarata antzerki taldea.
* *Versátil* (2019) Zuz. Peio Velasco. Atara Zarata antzerki taldea.
* *Quemar las calles* (2021) Zuz. Irati Herreros. Atara Zarata & Culturar-t.
* *Durangoko pasiñue* (2022-2025) Zuz. Markos Echarte. Juan de itziar.

### Antzerki produkzioa 
Hainbat lan eskaini ditu produkzio arloan bere bizitzan zehar, asko aktore lanekin uztartua:

* **La Casa** (2025). Taula ekoizpen kulturalak.
* **Teatro de Guardia** (2020) Madrilgo Teatro del Barrio produkzioak.
* **Los que hablan** (2020) Madrilgo Teatro del Barrio produkzioak.
* **Ventana Bonita** (2020) Puerta Bonita.
* **El principito** (2019) Puerta Bonita.
* **La olla embarazada** (2019) Puerta Bonita.
* **Versátil** (2019) Atara Zarata.
* **Se Busca** (2018) Tabula Rasa.
* **Eingo al deu?** (2017) Atara Zarata.
* **Los Insignificantes** (2015) Atara Zarata.
* **Nor Nori Nork** (2014) Atara Zarata.
* **Desberdinak** (2012) Atara Zarata.

### Zinemagintza 
* *Reinas* (2019). Gidoia eta produkzioa.
* *Mosquito* (2023). Produkzio burua.
* *Jaula de vapor* (2023). Produkzio zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Markel Ganboa. Instagram
* Markel Ganboa. Facebook
Miaukatuz Kirol Kluba

**Miaukatuz Kirol Kluba** boleibol klub bat da, 2014an Gasteizen (Araba) sortua, gizarteratzea, sexu orientazioko aniztasuna, genero pluraltasuna eta tolerantzia bultzatzeko asmoz. Boleibol inklusiboko nazioarteko txapelketa bat antolatzen du, LGBT komunitatea kirolean ikusgai izan dadin.

## Historia 
thumb | eskuinera | Miaukatuzeko jokalari batzuk, 2018ko urtarrilean.

Miaukatuz Kirol Kluba 2014an sortu zen, Gasteizen; eta 2016an eratu zen ofizialki. Helburutzat du kirolean gizarteratzea, sexu orientazioen aniztasuna, generoen aniztasuna eta tolerantzia sustatzea, eta LGTBI + komunitatearen eskubideak aldarrikatzea.

2017az geroztik, Miaukatuzek SagardoVolley txapelketa antolatzen du, LGTBI+ komunitatearen eskubideen aldeko nazioarteko txapelketa inklusiboa.

thumb | eskuinera | Miaukatuzeko jokalari batzuk, 2020ko otsailean.

## Torneoak 
* 2017: Lehen SagardoVolley Torneoa.
* 2018: Bigarren SagardoVolley Torneoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miaukatuz Youtube kanala
* Facebook orria
*  Miaukatuz Klubari egindako elkarrizketa, Radio Marca Vitorian, 2018ko otsailaren 1ean.
*  MIAUKATUZ KIROL KLUBA, VTV-n, 2018ko urtarrilaren 22an.
Gavarrako geltokia

**Gavarra** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Cornellà de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1983n inauguratu zen.
Cornellà Centreko geltokia

**Cornellà** (Kataluniako Aldirietan) edo **Cornellà Centre** Bartzelonako metroa, Bartzelonako tranbia eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Cornellà de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1855en inauguratu zen.
Sant Ildefonsko geltokia

**Sant Ildefons** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Cornellà de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1983n inauguratu zen.
Can Vidaleteko geltokia

**Can Vidalet** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Esplugues de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1976n inauguratu zen.
Pubilla Casesko geltokia

**Pubilla Cases** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, l'Hospitalet de Llobregat udalerrian dago. Pubilla Cases auzoan dago.

Geltokia 1973n inauguratu zen.
Badalgo geltokia

**Badal** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1969n inauguratu zen.
Plaça de Santsko geltokia

**Plaça de Sants** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1926n inauguratu zen.
Cornellà-Rierako geltokia

**Cornellà-Riera** Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Cornellà de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1985en inauguratu zen.
Vera Cruz

**Vera Cruz** ( izan daiteke:

## Geografia 
* Vera Cruz, Brasilgo udalerria
* Vera Cruz, Brasilgo udalerria
* Vera Cruz, Brasilgo udalerria
* Vera Cruz, Brasilgo udalerria
* Vera Cruz, AEBtako udalerria

## Zinema 
* *Vera Cruz*, Robert Aldrichen filma.
* *Vera Cruz*, João Batista de Andrade eta Jean-Claude Bernardeten filma
Camp de l'Arpako geltokia

'''Camp de l'Arpa''' Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 1970n inauguratu zen.
Pantaleon Errandonea

**Pantaleon Errandonea Unsain** (Arantza, 1937ko otsailaren 11 - Arantza, 2020ko azaroaren 22a) nafar trontzalaria eta herri kirolen sustatzailea izan zen. Sorterrian herrigintzan ibili zen hainbertze urtez. 1991n Nafarroako Herri Kirol Federazioak omendu zuen eta 2017an Arantzako Udalak.

## Bizitza 
Pantaleon Errandonea Arantzako Putzubeltza baserrian jaio zen 1937ko otsailaren 11n, sei senidetan zaharrena. Ttiki-ttikitatik hasi zen lanean, eta 13 urterekin Igantziko Irisarri baserrira morroi joan zen. Gerora mendi mutil ibili zen Frantzian eta Iratin. Orduan hasi zen arpanean bere lagunekin lehian. Gerora, Euskal Herrian barna jokatu zituen arpan apustu eta txapelketengatik egin zen ezagun. Tartean, Euskal Herriko txapela ere jantzi zuen.

Baina Arantzan hori baino gehiago izan zen: zinegotzia izan zen, Ekaitza Elkartean ere lan aunitz egin zuen, baita Bortzak Bat Kooperatiban ere... Herri kirolen bultzatzaile handia izan zen, eta hainbertze urtez herriko neska eta mutikoei herri kirolak erakusten ibili zen. Herriko bandera ere urte aunitzez dantzarazi zuen. Hainbat omenaldi ere jaso zituen. 1991ko abenduan Nafarroako Herri Kirol Federazioak urtetan herri kiroletan egin zuen lana eskertuz omenaldia egin zion, eta 2017an, Trikitixa Jaialdiaren barnean, Arantzako Udalak herriaren alde egindako guztia eskertzeko omenaldia egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pantaleon Errandonearekin solasean, erran.eus
Sua (musika taldea)

**Sua** Jatabeko musika talde bat da, pop rock estiloa jorratzen duena.

## Ibilbidea 
Bi neskak eta bi mutilek osatzen duten taldea 2018an hasi zen musika sortzen. 2019an Gaztea Maketa Lehiaketa saria irabazi zuten. 2020an, *Ordu Beltzak* diskoa kaleratu zuten eta, urte bereko azaroaren 26an, Gaztea Saria irabazi zuten.

## Diskografia 
* *Sua* (2019, Bestia Parda Records) - EPa
* *Ordu beltzak* (2019, Airaka)
* *Gorde genituen beldurrak* (2022, Airaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velia Procularen idazkuna

alt=Velia Procularen epitafioa edo estelaren kalkoaren bektorizazioa: idazkuna, estelaren profila eta marrazkiak|thumb|Velia Procularen epitafioa edo estelaren kalkoaren marrazkia|355x355px
alt=Velia Procula Hic sepulta est annorum XXX cura parentium|thumb|Velia Procula, 30 urteko emakumearen heriotz-estela, Bergarako erakusketan.|343x343px
alt=Orein-emea eta bere oreinkumea|thumb|266x266px|Orein-emea eta bere oreinkumea irudikatuta daude V*elia Procularen* estelan. Orein-emea Soriako Tierras Altaseko estelatan sarritan agertzen da hildakoa emakumea edo neska denean.
**Velia Procularen estela edo hilarria**, Soriako Tierras Altas eskualdean aurkitu zen erromatar garaiko heriotza-estela edo hilarria da. Tailer epigrafiko horretako ezaugarri berezigarriak ditu: hiru bandatan antolatutako idazkera eta marrazkiak, modu azkarrean landutako harria eta inskripzioak, ohiko egitura jarraitzen duen epitafioa, etab.

Hildako emakumea orein eme batez irudikatuta dago, eta alboan, orein-kumea dauka titia hartzen. marrazki hau, amatasunaren adierazletzat hartzen dira. Goiko aldean dagoen marrazki sinplea hildakoaren erretratu eskematikoa izango litzatekeela uste da. Bi marrazkien artean epitafioa dago.

Soriako San Pedro Manriquen agertu zen.

## Idazkunaren irakurketa epigrafikoa 
### Transkripzioa 
DM

VELIAEPROCUL

EHIC SEPULTA EST

ANNORUXXX CV

RAPARETNIV

### Testu barruko loturak edo hizki elkartuak 
AE elkarturik daude bigarren lerroan. Bigarren lerro horretako beste ezaugarri bat da hasieran agertzen den marrazkia: huntz baten hostoa, hilezkortasunaren sinboloa erromatar kulturarentzat.

### Testuaren irakurketa laburdurak osatuz 
D(is) M(anibus) / · Veliae Procul/e hic sepulta est / annoru(m) XXX cu/ra parentiu(m)

### Itzulpena 
Velia Procularen man jainkoei (eskainia), 30 urte (zituen), hemen dago ehortzirik, haren gurasoen ahaleginari esker.

## Identifikatzaile epigrafikoa 
HEp 2003/04, 00657

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Sant Pau-Dos de Maig geltokia

**Sant Pau | Dos de Maig** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1970n inauguratu zen.
Idoia Garzes

**Idoia Garzes Aldazabal** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1973) gipuzkoar kazetari eta idazlea da. 2019an XXXVII. Xabier Lizardi saria irabazi zuen *Hari single bat* lanarekin. Urte berean ere, Augustin Zubikarai saria irabazi zuen *Mendiko gaitza* eleberriagatik.

2025ean, Donostiako 73. Zinemaldian estreinatu zen *Lurdes Iriondo. Ez gera alferrik pasako* dokumentala.   Inge Mendioroz zuzendari eta Idoia gidoilari. 

## Liburuak 
### Haur eta gazte literatura 
* *Dei galdu bat* (2004, Elkar)
* *Kukuaren kantua* (2022, Elkar)

### Narrazioa 
* *Hari single bat* (2019, Erein)

### Eleberria 
* *Mendiko gaitza* (2020, Elkar)

### Dokumentala 
* *Lurdes Iriondo. Ez gera alferrik pasako*

## Erreferentziak
Victor Tutugoro

**Victor Tutugoro** (Ponerihouen, 1956) Kaledonia berriko politikaria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kaledonia Berria

## Kanpo estekak 
* Victor Tutugoro berria egunkarian
* Victor Tutugoro argia aldizkarian
* Victor Tutugoro Euskal Telebistan
Ben Chifley

**Benedict Joseph "Ben" Chifley** (Bathurst, Hegoaldeko Gales Berria, 1885eko irailaren 22a - Canberra, 1951ko ekainaren 13a) Australiako 16. lehen ministroa izan zen. Eskola utzi ondoren tren-gidari gisa lan egin zuen. Politika hasi aurretik nabarmendu zen sindikatuan. Alderdi Laboristako kidea, 1928an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu, eta James Scullinek izendatu zuten Defentsa ministro. Ez zuen lortu 1931n berriro diputatu hautatua izatea. 1940an lortu zuen eta John Curtinek Finantza ministro izendatu zuen. Curtin 1945eko uztailean hil zen eta Chifleyk Frank Forde behin-behineko lehen ministroa garaitu zuen alderdiaren lidergoaren borrokan. Lehen ministro gisa zin egin zuen 1945eko uztailaren 13an eta herrialdera lideratu zuen Japoniaren aurkako garaipenean eta gerraostearen berreraikuntzan. Erreforma sozialak ezarri zituen eta ongizate-estatua handitu zuen. 1946an berrautatu zuen baina 1949an Robert Menziesekin galdu zuen. Alderdi Laboristaren buruzagia izaten jarraitu zuen 1951n hil zen arte.
Megan Maxwell

**María del Carmen Rodríguez del Álamo Lázaro**, izengoitiz **Megan Maxwell** bezala ezaguna, (Nurenberg, 1965eko otsailaren 26a) espainiar idazle bat da. Nobela erromantikoa lantzen du, bere hainbat azpigenerotan, hala nola, *chick lit*, garaikidea, Erdi Arokoa, *time travel* eta erotikoa.

25 herrialdetan argitaratzen dira bere liburuak eta Espainian 2.500.000 ale saldu ditu (2020ko datua).

## Biografia 
María del Carmen toledotar ama baten eta aita estatubatuarraren alaba da. Alemaniatik mugitu zen urte erdia besterik ez zuela amarekin Madrilera (Espainia) bizitzera joateko.

2020an Warner Bros Spain eta Versus Entertainment-ek bere saga ospetsuenaren, *Pídeme lo que quieras,* lehen moldaketa koproduzituko dutela jakinarazi dute.

Bere alabak, Sandra Mirók, bere urratsak jarraitu eta idazten hastea erabaki du. Bere lehen eleberria *¿Qué podemos perder?* da.

2023an *Y a tí qué te pica* eleberria argitaratu zuen.

## Bibliografia 
## Sariak 
* 2010. Nobela Erromantikoaren Seseña Nazioarteko Saria
* 2010. Dama Clubromántica.com Saria
* 2010. Rosas Saria Romántica aldizkariaren eskutik
* 2011. Dama Clubromántica.com Saria
* 2011. Colmillo de Oro Saria
* 2012. Dama Clubromántica.com Saria
* 2012. I. Chick lit España saria
* 2013. Aura Saria
* 2013. AELS Sariak
* 2013. Dama Clubromántica.com Saria
* 2013. Romántica aldizkariaren Rosas Sariak
* 2014. Púrpura Saria
* 2014. Corazón Saria
* 2017. Letras del Mediterráneo Saria Nobela Erromantikoaren atalean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen webgune ofiziala
Marcel Pinte

**Marcel Pinte** (Valenciennes, Frantzia, 1938ko apirilaren 12a - Aixe-sur-Vienne, Frantzia, 1944ko abuztuaren 19a), ***Quinquin*** ( ezizenez ezaguna, Frantziako Erresistentziako kide gazte bat izan zen. Frantziako historian ezagutzen den erresistentziakiderik gazteena da. 1944ko abuztuaren 19an hil zen alderdi bereko tiroen ondorioz 6 urte baino ez zituela. *Frantziarengatik hila* ohorezko aipamena jasotzeaz gain, sarjentu gradura igo zuten hil ondoren.
G.I. Joe: The Rise of Cobra

***G.I. Joe: The Rise of Cobra*** (), 2009ko Stephen Sommers estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza film bat da. *G.I. Joe: A Real American Hero* (1982-1994) komiki sailean eta izen bereko jostailuetan oinarritua dago. Channing Tatum, Marlon Wayans, Adewale Akinnuoye-Agbaje, Dennis Quaid, Rachel Nichols, Saïd Taghmaoui, Ray Park, Joseph Gordon-Levitt, Christopher Eccleston, Sienna Miller, Byung-hun Lee eta Jonathan Pryce aktoreek antzeztu zuten.

*G.I. Joe: Retaliation* (2013) jarraipena du.

## Argumentua 
Etorkizun hurbil batean, G.I. Joe gizateriaren askatasuna eta bake mundiala defendatzeko helburuz entrenatutako indar armatu berezi bat sortu da. Joe ausartak gizon-emakume talde kementsua da, talentu eta izaera bereziko nahasketa dinamiko baten jabeak. Dauden armarik sofistikatuenak dituztenez, gizaseme hauek mundu osoko borroka talde bikainena osatzen dute. Gaizkile talde maltzur askoren aurka egin ohi dute, baina munduaz nagusitu eta beren etsai nagusienak diren Cobra indar armatuarekin borroka etengabean daude. G.I.Joe taldea bezala, Cobra taldeak gaitasun eta ahalmen harrigarriak dituzten gizon-emakumeak erreklutatu ditu.

## Aktoreak 
* Channing Tatum: Duke
* Dennis Quaid: Hawk jenerala
* Sienna Miller: Ana Lewis / Baroness
* Joseph Gordon-Levitt: Rex Lewis / Cobra komandantea
* Rachel Nichols: Shana 'Scarlett' O'Hara
* Jonathan Pryce: AEBetako presidentea
* Marlon Wayans: Ripcord
* Brendan Fraser: Stone sarjentua
* Christopher Eccleston como Destro
* Arnold Vosloo: Zartan
* Ray Park: Snake Eyes
* Saïd Taghmaoui como Breaker
* Adewale Akinnuoye-Agbaje: Heavy Duty
* Brandon Soo Hoo: Storm Shadow gaztea
* Lee Byung-hun: Storm Shadow
* Karolina Kurkova: Courtney A. Kreiger
* Gerald Okamura: The Hard Master
* Michael Benyaer: Hegaldi kontrolatzailea
* Leo Howard: Snake Eyes gaztea
* Courtney Fleming: Segurtasun teknikaria
* David Jean Thomas: NATOko britainiar jenerala
* Elena Evangelo: AEBetako presidentearen laguntzalea
* Michael Broderick: Gizon oihularia
* David Murray: McCullen 1641
* Kellie Matteson: Kontrol gelako teknikaria
* Luke Massy: McCullen teknikaria
* Jerald Garner: Cobraren teknikaria
* Brittany Alexis Palmer: Dantzaria
* Michael Bretten: Kontrol gelako teknikaria
* Jabbaar George: Viper zaindaria
* Burton Perez: Bravo
* Gunner Wright: Zerbitzu sekretuetako agentea
* Frederic Doss: 2. Apache CPG
* Bob Rumnock: Laborategiko 1. teknikaria
* Ryan Van de Kamp Buchanan: MARS zaindaria
* Duncan Bravo: NATOko turkiar jenerala
* Ken Thomas: Apache helikoptero pilotua
* Chris Akers: Segurtasun zaindaria

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jose Luis Garaioa

**Jose Luis Garaioa** (Faltzes, 1952ko abuztuaren 7a – El Paso, Texas, AEB, 2020ko azaroaren 24a) Nafarroa Garaiko agustindar fraidea eta misiolaria izan zen. 1998an Nafarroako Urrezko Domina jaso zuen, Santiago Marcilla eta Sagrario Larralderekin batera, Nafarroako misiolarien izenean.

## Bizitza 
Jose Luis Garaioa Faltzesen jaio zen 1952ko abuztuaren 7an. Agustindar Errekoletoen Ordenan sarturik, Lodosan eta Martzillan ikasi zuen, eta 1976an apaiztu zen. Mexikon hasi zen misiolari lanetan, Chihuahuako Mendebaldeko Sierra Madren. Ondoren Costa Rican, Valladoliden eta Madrilen jardun zuen. 1998ko urtarrilean Sierra Leonara iritsi zen, herrialdea gerra giroan zela. Urte bereko otsailean, Fronte Iraultzaile Batuak bahitu zuen, beste lau europarrekin batera. Bi aste geroago askatu zuten.

Espainian egonaldi labur bat egin eta gero, 1998ko maiatzean Estatu Batuetara joan zen, muga zeharkatzen zuten mexikar etorkinei laguntzera. Zazpi urte eman zituen Mexiko Berrian eta Texasen, eta 2006an Sierra Leonara itzuli zen. Bertan, besteak beste, 2014ko ebola agerraldiari egin behar izan zion aurre. 2015ean, El Pasora igorri zuten berriz ere, etorkin latinoekin lan egitera. Han hil zen 2020ko azaroaren 24an, COVID-19ak jota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Africa en el corazón*, Jose Luis Garaioaren bloga, joseluisgarayoa.com
Ingrida Šimonytė

**Ingrida Šimonytė** (Vilnius, Lituania, 1974ko azaroaren 15a) lituaniar ekonomialaria eta politikaria da. 2020ko azaroaren 25etik 2024ko abenduaren 12ra Lituaniako lehen ministroa izan zen.

Lituaniako Seimasko legebiltzarkidea da 2016ko azaroaz geroztik. 2009ko uztailaren 7a eta 2012ko abenduaren 13a bitartean Lituaniako Finantza ministroa izan zen.

## Erreferentziak
Game of Death (1978ko filma)

***Game of Death*** (; ) Robert Clousek zuzendutako hongkongdar film bat da. Clousek berak idatzi zuen Raymond Chowrekin batera eta Bruce Lee, Kim Tai-jong, Yuen Biao, Gig Young, Dean Jagger, Colleen Camp, Robert Wall, Hugh O'Brian, Dan Inosanto, Mel Novak, Sammo Hung, Kareem Abdul-Jabbar, Han-Jae Ji eta Casanova Wong aktoreek antzeztu zuten. Film hau 1972ko amaiera eta 1973ko hasiera artean hasi zen filmatzen, baina 40 minutu baino ez ziren filmatu eta amaitu gabe geratu zen Bruce Leeren heriotzagatik grabatzen ari zela. Urte batzuk beranduago, 1977an, Golden Harvestek amaitu zuen, bikoitzak eta muntaiak eta jatorrizko filmaketaren zati bat erabiliz. Eta Bruce Leeren aurreko filmetako eszenak gehituz. 1978an estreinatu zen, Lee hil eta 5 urtera.

## Kanpo estekak
Stephanorhinus hemitoechus

**Estepako errinozeroa** (*Stephanorhinus hemitoechus*) Pleistozenon Eurasia eta iparraldeko Afrikan bizi zen errinozeroa izan zen. 1868an Hugh Falconer paleontologo eskoziarrak (1808-1865) lehen aldiz deskribatu zuen. Lotura estua zuen basoko errinozeroarekin (*Stephanorhinus kirchbergensis*) baina hau paisaia irekiagoetan bizi zen. Basoko errinozeroa bezala, ez zen Pleistozenoaren amaieran desagertu, izan ere, berriki egindako azterketen arabera, Holozenoaren hasierara arte iraun zuen.

Euskal Herrian ere, bere aztarnak topatu dituzte: 1940an Olaztiko Koskobilo aztarnategian Erdi Pleistozenoko errinozero baten hortzak topatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joe Cassano

**Giovanni "Joe" Cassano** (Bolonia, 1973ko azaroaren 25a – *ib.*, 1999ko apirilaren 3a) Italiako rap kantari bat izan zen.

Argitaratutako lan gutxi izan arren , laurogeita hamarreko hamarkadako hip hop italiarraren artista adierazgarrienetako bat da.   

## Biografia 
Jatorri italiar-amerikarrekoa (aita New Yorken hazi zen, Brooklyn-eko Flatbush auzoan), Cassano Bolognan jaio zen 1973an. Batxilergoa amaitu ondoren, psikologia ikasten hasi zen eta karate eta kickboxing bezalako borroka-arteetan aritu zen. Nerabezaroan bere bizitzako zenbait aldi New Yorken bizi izan zituen.

## Diskografia 
### Albuma 
* 1999 - *Dio lodato*

### Kolaborazioak 
* 1998 : 50 MCs - *50 MCs* avec Inoki & DJ Lugi
* 1999 : *A nocche dure rischiando il culo* (sur la compilation *Missione Impossibile*)
* 1999 : *Teste mobili* (avec Uomini di mare & Nesly Rice & DJ Inesha & Fritz Da Cat) (sur l'album *Sindrome di fine millennio*)
* 1999 : *Entro il 2000* (avec Uomini di Mare & Inoki) (sur l'album *Sindrome di fine millennio*)
* 1999 : ''Giorno e notte' (sur* Novecinquanta*)*
* 1999 : *Teach 'em right'' feat. Devon Pepse & Fed Gambino (sur l'album *Demolizione*)
* 1999 : *Rischio il culo* (sur l'album *Demolizione*)
* 1999 : *Metropoli di sangue* (sur l'album *Demolizione*)
* 2001 : *Lirico alchimista* avec Inoki (sur *V Dan*)
* 2001 : *Stile di Joe* (sur *V Dan*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzinako euskara

[thumb|[Sesencoren hilarria|“*Antestius Sesenco*” zenaren hilarria, erromatarren garaikoa, Soriako Tierras Altas eskualdean aurkitu zena.]]
**Antzinako euskara** terminoa ez dago finkatua eta hainbat esanahi izan ditzake. Luis Núñez Astrainek, adibidez, *Euskera Arcaico* terminoa euskaratzeko erabili zuen, I.-III. mende artean erabili ahal zen hizkuntzari ematen diona. Euskara antzinaroan terminoaren baliokide gisa ere har liteke. Bestalde, ez da ziurra hizkuntza bakarra edo hizkuntza-multzo bat izango zen.

Aitzineuskara (protoeuskara) euskara historikoa (idatzia) baino lehenagoko euskara hipotetikoa da.

Antzinaroko idazkunei begiratzen badiogu, ordea, egungo euskararen aurrekariak, edo aurrekari beraren aldaerak, izan daitezkeen akitaniera eta baskoiera (edo baskonikoa edo baskoien hizkuntza) aurkituko ditugu. Akitaniera terminoa ere baliokidetzat hartu da luzaroan, akitanierarekin zuzenean identifikatu baitzen euskal kutxua zuen inskripzioetako  izenen multzoa, baina eusko-akitaniera eta baskokikoa edo baskoien hizkuntzaz ere hitz egiten hasi zen, batez ere Akitaniatik urrun agertutako euskal familia linguistikoko izenen agerpenak ugaltzen hasi zirenean, bai Hueskan, nola Nafarroan, Errioxan, Aragoien eta Araban. 2020. urteko argitalpenean, Joakin Gorrotxategik *vasconico-aquitano* terminoari eman dio lehentasuna.

Euskararen balizko aitzindarien izendapen aniztasunari buruz sakontzeko, irakurri Euskararen historia: Izendapenaren arazoa.

## Ikus, gainera 
* Aitzineuskara
* Euskararen historia
* Euskararen jatorria
* Akitaniera Sorian
* Eusko-akitanierazko izendun idazkunen zerrenda: Zerrenda, mapak eta taulak
* Baskoien hizkuntza
* Pertsona eta jainko edo jainkosa izen baskoniko
* Zerrenda:Eusko-akitanierazko izendun idazkunak
* Commons-eko kategoria: 
* Commons-eko kategoria: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** (**NIN** laburtua eta, gehienetan, **NIИ** idatzia) estatubatuar rock industrial talde bat da, 1988an Trent Reznorrek Clevelanden sortua. Underground kulturaren zaleek hasieratik taldearen ibilbidea jarraitu zuten.

## Diskografia 
;Estudiozko albumak
* 1989: *Pretty Hate Machine*
* 1994: *The Downward Spiral*
* 1999: *The Fragile*
* 2005: *With Teeth*
* 2007: *Year Zero*
* 2008: *Ghosts I–IV*
* 2008: *The Slip*
* 2013: *Hesitation Marks*
* 2020: *Ghosts V: Together*
* 2020: *Ghosts VI: Locusts*
* 2025: *Tron: Ares*

;EPak
* 1992: *Broken*
* 1992: *Fixed*
* 2014: *Seed Eight*
* 2016: *Not the Actual Events*
* 2017: *Add Violence*
* 2018: *Bad Witch*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustindar Errekoletoen Ordena

**Agustindar Errekoletoen Ordena** (, O.A.R.), eskuarki **Agustindar Errekoletoak** deitua, Eskeko ordena da, Eliza Katolikoak XVI. mendean fundatua. San Agustinen erregela jarraitzen duen ordena hau munduko 22 herrialdez hedaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustindar Oinutsen Ordena

**Agustindar Oinutsen Ordena** (, O.A.D.), eskuarki **Agustindar Oinutsak** deitua, eskeko ordena da, Ambrogio Staibanok 1593an fundatua. San Agustinen erregela jarraitzen duen ordena hau 1931n bere erabateko independentzia lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann Blyth

**Ann Marie Blyth** (Kisco, New York, 1928ko abuztuaren 16a) estatubatuar aktore eta abeslaria da.

Ann Blyth 5 urterekin hasi zen kantari gisa. Soprano izateko ikasi zuen eta Broadwayko musikaletan aritu zen. 15 urterekin dagoeneko Hollywoodeko musikaletan ere hasia zen parte hartzen. 1946an Oscar sarietarako izendatu zuten *Mildred Pierce* filmarekin, eta lanean jardun zuen 1950eko hamarkadaren amaiera arte. 1953an James McNulty sendagilearekin ezkondu zen, eta harekin 5 seme-alaba izan zituen.

## Filmografia 
* *Chip Off the Old Block* (1944)
* *The Merry Monahans* (1944)
* *Babes on Swing Street* (1944)
* *Bowery to Broadway* (1944)
* *Mildred Pierce*, Michael Curtiz (1945)
* *Swell Guy* (1946)
* *Brute Force* (1947)
* *Killer McCoy* (1947)
* ''A Woman's Vengeance* (1948)
* *Another Part of the Forest* (1948)
* *Mr. Peabody and the Mermaid* (1948)
* *Red Canyon* (1949)
* *Top o' the Morning* (1949)
* *Once More, My Darling* (1949)
* *Free for All* (1949)
* *Our Very Own* (1950)
* *You Can Change the World* (erreportaje labural, 1951)
* *Katie Did It* (1951)
* *The Great Caruso* (1951)
* *Thunder on the Hill* (1951)
* *The Golden Horde* (1951)
* *The House in the Square*, conocida también como *I'll Never Forget You* (1951)
* *Screen Snapshots: Hollywood Night Life* (laburmetraia, 1952)
* *Sally and Saint Anne* (1952)
* *One Minute to Zero* (1952)
* *The World in His Arms*, de Raoul Walsh (1952)
* *Crusade for Prayer* (1952)
* *All the Brothers Were Valiant* (1953)
* *Rose Marie* (1954)
* *The Student Prince* (1954)
* *The King's Thief* ([1955)
* *Kismet* (1955)
* *Slander* (1956)
* *The Buster_Keaton Story* (1957)
* *The Helen Morgan Story'' (1957)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Jones

thumb|200px|Williams FW07 autoa 1980ko Munduko Txapelketako txapelduna

**Alan Stanley Jones** (Melbourne, 1946ko azaroaren 2a) australiar 1 Formula auto-gidaria izan zen. Bere aita auto-pilotua zen eta Alanek oinordetzan hartu zuen zaletasuna. 1975ean debuta egin zuen 1 Formulan, Hesketh bat gidatzen. Ondoren, Embassy Hill, Shadow eta John Surtees taldeetako pilotua izan zen. 1978an Williams taldearekin fitxatu zuen eta lau denboraldi eman zituen bertan. Williamsekin 12 sari nagusi eta 1980ko munduko txapelketa irabazi zituen. Hasieran erretiroaren ondoren, 1971ean, beste lasterketan batzuetan parte hartu zuen Arrows, Haas eta Lola taldeekin, eta behin betiko erretiratu zen 1986an.
Taguatinga (Barruti Federala)

**Taguatinga** Brasilgo Barruti Federaleko eskualde administratiboa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Mechthild von Magdeburg

**Mechthild von Magdeburg** edo **Matilda Magdeburgokoa** (Magdeburg, c. 1207 &ndash; Eisleben, Saxonia-Anhalth, 1282) Helftako komentuko moja zistertarra eta XIII. mendeko mistikoa izan zen. Bere bizitzaren hasieran begina mugimendukoa izan zen eta lagunak izan zituen Gertrudis Helftakoa eta Matilda Hackebornekoa.

## Biografia 
1207an jaio zela uste da.

Hamabi urterekin hasi ziren bere esperientzia mistikoak. Gaztetatik eta urte luzez Magdeburg-en begina izan zen, eta jada hirurogeita hiru urte inguru zituela, 1270 inguruan, Eislebendik gertu zegoen Helfta-ko zistertarren komentuan sartu zen. Han beste bi mistiko garrantzitsuren lagun izan zen: Gertrudis Helftakoa eta Matilda Hackebornekoa.

1282 inguruan hil zen.

## Lana 
1250 inguruan, oraindik laikoa zenean, liburu bat idazten hasi zen, bere esperientzia mistikoaren eta bisioetako baten fruitua, '*Jainkoaren argiaren jarioa*' izenekoa (jatorrizko izena: "*Vliessende lieht miner gotheit* ", alemaniar modernoan: '*Das fließende Licht der Gottheit*'). Liburua hogeita hamar urteko epean idatzi zuen eta zazpi kapitulu zituen guztira. Azken kapitulua Helftan zegoela idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cirlot, Victoria; Garí, Blanca (2008). La Mirada Interior: Escritoras místicas y visionarias en la Edad Media. Madril: Siruela. ISBN 978-84-9841-182-9. 
* Duby, Georges; Perrot, Michelle (1992). Historia de las mujeres en Occidente. La Edad Media. 2. liburukia. Bartzelona: Taurus. ISBN 9707701080. 
* Keul, Hildegund (2016). *Matilde de Magdeburgo. Poeta, beguina, mística*. Bartzelona: Herder.
* Ott, Michael (1913). «Mechtild of Magdeburg». Entziklopedia katolikoa. 
* Zolla, Elémire (2000). Los místicos de occidente. Místicos Medievales. II. liburukia. Bartzelona: Paidós. ISBN 844930927-1. 

## Kanpo estekak 
* Einsiedeln komentuko liburutegia. *Jainkoaren argiaren jarioa* liburuaren irudiak
Polikondentsazio

**Polikondentsazioa,** etapa-polimerizazioa edo kondentsazio bidezko polimerizazioa polimerizazio-prozesu bat da eta, prozesu horretan, zenbait substantziek erreakzionatu egiten dute monomero bat edo gehiago sortzeko. Monomero horiek elkarrekin lotu eta beste monomero edo dimeroekin (edo trimeroekin, edo tetrameroekin...) erreakzionatzean, dagokion polimeroa sortuko dute.

Polikondentsazioa behar bezala burutzeko, eratutako monomeroek gutxienez 2 funtzionaltasun-maila izan behar dute; bestela, eratzen ari den monomero-katea ez litzateke haziko eta ez litzateke polimerorik sortuko. Bi monomeroren arteko elkartze bakoitzean molekula txiki bat galtzen da, adibidez, ura edo metanola. Hori dela eta, polimeroaren masa molekularra ez da nahitaez monomeroaren masa molekularraren multiplo zehatza.

## Poliamidak 
Kondentsazio-polimero mota garrantzitsu bat poliamidak dira. Azido karboxiliko baten eta amina baten erreakziotik sortzen dira. Adibidez nylona eta proteinak horrela sintetizatzen dira.

n H2N-X-CO2H → [HN-X-C(O)]n + n H2O
none|thumb|428x428px

## Poliesterrak 
Kondentsazio-polimero mota garrantzitsu bat poliesterrak dira. Azido karboxiliko baten eta alkohol baten erreakziotik sortzen dira. Adibideetan poliesterrak daude, hala nola poli(etilen tereftalato)a.

n HO-X-OH + n HO2C-Y-CO2H → [O-X-O2C-Y-C(O)]n + (3n-2) H2O
none|thumb|220x220px|Poli(etlien tereftalato)a

## Biodegradagarritasuna 
Kondentsazio-polimeroak adizio-polimeroak baino biodegradagarriagoak dira. Monomeroen arteko peptido- edo ester-loturak hidroliza daitezke, batez ere katalizatzaileak edo bakterio-entzimak daudenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrisku-kapital

**Arrisku-kapitala** hazkunde-fasean dauden potentzial eta arrisku handiko start-up-ak finantzatzean datza.

Arrisku-kapitaleko sozietateek balore-burtsetan kotizatutako enpresen kapitalean partaidetzak har ditzakete, baldin eta enpresa horiek kotizaziotik kanpo uzten badira partaidetza hartu eta hurrengo hamabi hilabeteetan. Inbertsio mota horren adibide da Twitter konpainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honeywell

**Honeywell** estatubatuar enpresa multinazional garrantzitsua da, bezero ugarirentzat, partikularretatik hasi eta korporazio eta gobernu handietaraino, kontsumo-produktu, ingeniaritza zerbitzu eta sistema aeroespazial ugari ekoizten dituena.

Honeywell Fortune 500 zerrendaren konpainietako bat da. 100.000 langiletik gora du eta Morristownen (New Jersey) du egoitza. Konpainia Dow Jones burtsa-indizearen parte da.

Honeywellek marka asko ditu (tartean Prestone, Fram eta Autolite), kontsumitzaileentzat oso ezagunak direnak.

## Kanpo estekak
Kolossiko gaztelua

**Kolossiko gaztelua** (, *Kástro tou Kolossioú*) Zipre hegoaldeko Limasol hiritik gertu dagoen gaztelua da, 14 kilometro mendebaldera, izena ematen dion Kolossi herrian hain zuzen ere. Gurutzatuen gaztelu garrantzitsua izan zen Erdi Aroan, azukre biltegi handiak baitzituen, garaiko Zipreko esportazio gai nagusia zena. *Commandaria* ardo gozoa ere bertan ekoiztua da.

## Historia 
Hasierako gaztelua 1210 inguruan eraiki zuten militar frantsesek Hugo I.a Ziprekoak Ospitaleko Zaldunei Kolossi inguruko eskualdea eman ondoren. Gaur egun ikusten den gaztelua haren gainean eraiki zuten Ospitaleko Zaldunek Louis de Magnac komandantearen agindu. Honen armarria gazteluaren horman ikusgai dago.

Gurutzatuen arteko lehiak sortu ziren XIV. mendean eta Tenplarioek hartu zuten Kolossiko gaztelua 1306an baina Gurutzatuen orden hau desegin ondoren Ospitaleroek berreskuratu zuten 1313an.

Hegoaldeko aurpegian ikusten den idazki baten arabera 1591. urtean konponketa lanak egin ziren Pasha Murat Zipreko gobernadorea zen garaian. Gazteluaren ondoan XIV. mendeko azukre errota bat dago eta iparraldean ur errota baten eta uraren dorrearen hondarrak ikusten dira.

## Ekoizturiko produktuak 
Gazteluaren inguruko lurraldean azukre-kanabera eta mahatsondoa landatu izan dira tradizionalki. Erdi Aroan azukrea izan zen Ziprek esportatu izan zuen gai garrantzitsuenetako bat. Kolossiko ardo gozoa ere famatua zen, *Vin de Commanderie* edo *Commandaria* izena zuena, Kolossiko komandantzia zela eta. Rikardo I.a Ingalaterrakoa eta Berengela Nafarroakoa Limasolen ezkondu zirenean erregeak honako hau esan zuen Kolossiko ardoaren inguruan: "Erregeen ardoa eta ardoen erregea da". *Comandaria* munduko ardo izen zaharrenetakoa da gaur egun.

Gertu dagoen Limasolgo portua erabili izan zen Kolossiko azukrea eta ardoa esportatzeko, bai eta olibak eta kotoia ere.

## Literaturan 
Hainbat eleberritan agertzen da Kolossiko gaztelua:
* *La milicia de Dios* (Eduardo García-Ontiveros Cerdeño)
* *Snow Wasted* (Matthew Malekos)
* *The House of Noccolo* (Dorothy Dunnett)
* *In Search of Sixpence* (Michael Paraskos)
* *Lionheart* (Stewart Binns)

## Iruditegia 

Irudi:Cyprus - Kolossi castle 13.JPG|Dorrea.
Irudi:LusignanCoatOfArms.jpg|Lusignandarren armarriak.
Irudi:KolossiCastle2.jpg|Gazteluko gela handi bat.
Irudi:Kolossi Castle05.JPG|Sutondoa.
Irudi:Cyprus-Kolossi-Castle-14840.jpg|Patioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Martin Cea

**Ivan Martin Cea** (Lazkao, Gipuzkoa, 1989ko urriaren 24a) euskal musikaria da.

## Biografia 
Bereziki saxofoia eta pianoa jotzen du. Xabier Sarasolarekin harmonia ikasi zuen. Talde desberdinetan kolaboratzen du, esaterako Beasaingo Udal Musika Eskolan. 2019 tik Lazkaoko Músika Bandaren kide da. Produkzio lanetan ere ibili da.   

## Diskografia 
* *El Vals del Atardecer* Singlea (2020)
* *Nere Herriko Neskatxa Maite* Singlea Vertsioa (2020)
* Autumm Leaves (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Nere herriko neskatxaren" bertsioa.
* "El vals del atardecer".
UPS (enpresa)

**United Parcel Service**, gehienetan **UPS** laburtua, estatubatuar enpresa multinazionala da, logistika arloan lan egiten duena. James E. Caseyk 1907an Seattlen sortua, Atlanta bere egoitza da baina mundu osoan lan egiten du.

## Kanpo estekak
Kontsumo-produktu

**Kontsumo-produktua** kontsumitzaileek zuzenean erabiltzeko edo kontsumitzeko egiten den produktua da. Kontsumo-produktuak kategoriatan banatzen dira, erosteko moduaren arabera: komenentziakoak, noizbehinkakoak, espezialitatekoak eta bilatzen ez direnak. Mikrouhin labe edo bizikleta bat kontsumo-produktuen adibideak dira, bere zatiak bitarteko ondasunak izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FedEx

**FedEx Corporation** estatubatuar enpresa multinazionala da, logistika arloan lan egiten duena. Frederick W. Smithek 1971n Little Rocken sortua, Memphisko nazioarteko aireportua bere *hub* da baina mundu osoan lan egiten du.

## Kanpo estekak
Alcoa

**Alcoa** estatubatuar enpresa multinazionala da, aluminio ekoizten duena. Rio Tinto-Alcan eta Rusal ondoren, munduko hirugarren ekoizlerik handiena da. 1888an Pittsburghen sortua, 1910ean aluminiozko paperra asmatu zuen. Euskal Herrian, Zornotzan, lantegi bat du.

## Kanpo estekak
Esker Ematearen eguna (AEB)

**Esker Ematearen eguna** (,  ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuetako jai federala da, eta azaroaren laugarren ostegunean ospatzen da. Batzuetan, **Ameriketako Estatu Batuetako** **Thanksgiving** deitzen zaio (Estatu Batuetatik kanpo) izen bereko Kanadako egunetik bereizteko. Uzta garaiko jaialdi gisa sortu zen, eta ospakizun honen ardatza eskerrak emateko afaria da. Afaria tradizioz Ameriketako indigenen janari eta platerek osatzen dute, hau da, indioilarra, patatak (normalean purean ), artoa, babarrunak, ahabi saltsa eta kalabaza tarta. Amerikako kulturan, egun honi Gabonak eta Urte Berria biltzen dituen udazken-neguko oporraldien hasieratzat hartzen da.

"Estreinako Esker Ematearen eguna" () deitu zioten erromesen Mundu Berrian egindako lehengo uztari 1621eko urrian. Festa hau hiru egun iraun zuen eta, Edward Winslowek azaldu zuenez, bertako 90 amerikar natibo eta 53 erromes parte hartu zuten.

Eskerrak emateko eguna nazioartean ospatzen da 1789az geroztik, Kongresuak egindako eskaeraren ostean George Washington presidenteak aldarrikatu zuen. Thomas Jefferson presidenteak aukeratu zuen jai eguna ez errespetatzea eta ospakizuna aldizka egiten zen Abraham Lincoln presidenteak, 1863an, "Eskerrak eta laudorio zeruan bizi den Aita ongileari" egun nazionala aldarrikatu zuen arte, azaroaren azken osteguna jai-eguna aukeratzen. 1870eko ekainaren 28an, Ulysses S. Grant presidenteak Esker Ematearen eguna urtero opor federala izango zela Whashington D.C.-en sinatu zuen *Holiday Act-an.* 1885eko urtarrilaren 6an, Kongresuko ekintza batek ezarri zuen Esker Ematearen egunari, eta beste zenbait jai federal batzuei, opor ordainduak izan behar zirela Estatu Batuetako langile federal guztientzat. Franklin D. Roosevelt presidentearen agindupean, data astebete lehenago aldatu zen, 1939 eta 1941 artean eztabaida garrantzitsuen artean ikusia. 1942an hasita, Thanksgivingek, FDRk promulgatutako Kongresuaren ekintzaren bidez, behatze data iraunkorra jaso zuen, azaroaren laugarren ostegunean, jada ez baita lehendakariaren esku.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virgelina Chará

thumb|250px|ASOMUJER y Trabajo elkartearen zuzendaria.
**Virgelina Chará** (Cauca Departamendua Kolonbia, 1953) giza eskubideen aldeko aktibista kolonbiarra da. 1985ean ere Salvajina urtegiaren proiektuaren aurka aritu zen. Bizi izan dituen egoeren ondorioz, Kolonbiako egoera sozio-politikoaren ondorioz biolentziak pairatu duten emakumeen bozeramalea da. ASOMUJER y Trabajo elkartearen burua da. Heritoz mehatxuak jaso izan ditu batzuetan. 2003an Bogotara ihes egin behar izan zuen. 2005ean Nobel Sarientzako hautagi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elkarrizketa Bogotáko Unibertsitatearen Bakearen Behatokian.
* :Elkarrizketa Youtuben.
Emakume Artisten Museo Nazionala

**Emakume Artisten Museo Nazionala** (ingelesez, *National Museum of Women in the Arts,* NMWA) Washington DC hiriko museoa da eta ikus-entzunezkoetan, arte eszenikoetan eta literaturan emakumezkoen lorpenak ezagutzera ematea du helburu. NMWA 1981ean sortu zuten Wallacek eta Wilhelmina Holladayk. 1987an ireki zenetik, museoak 4.500 pintura, eskultura, paper gaineko obra eta dekorazio artetik gorako bilduma eskuratu du. Bildumak Mary Cassatt, Frida Kahlo eta Élisabeth Louise Vigée-Le Brun-en lanak biltzen ditu, besteak beste. Museoa Estatu Batuetako leku historikoen erregistro nazionalaren zati den tenplu masoniko zaharraren eraikinean dago.

## Historia 
Museoa artearen historia tradizionala zalantzan jartzeko helburuarekin sortu zen. Baztertuak edo aitortu gabeko emakume artistak ezagutzera eta emakumeek arte garaikidean duten lekua bermatzera bideratuta dago. Wilhelmina Cole Holladay, museoaren sortzailea, eta haren senarra, Wallace F. Holladay, 1960ko hamarkadan hasi ziren artea biltzen akademia museoaren bildumetan eta arte erakusketa garrantzitsuetan, emakumeak gutxi irudikatzeaz eztabaidatzen hasi zenean. Europan ikusitako Clara Peeters margolariaren lanak harritu zien: XVII. mendeko flandesko bodegoia. Peetersi buruzko informazioa bilatu zuten eta artearen historiako testu kanonikoetan (H.W. Janson, *History of Art*) aurtkitu zuten ez zegoela ez Peeters ez beste edozein emakume artista. Emakumeen artelanak biltzera eta museo-ikerketa zentro bat sortzera konpromisoa hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Coll-La Teixonera geltokia

**El Coll | La Teixonera** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Horta-Guinardó barrutian dago.

Geltokia 2010n inauguratu zen.
Petra tou Romiou

**Petra tou Romiou** ("Erromatarren harkaitza") edo **Afroditaren harkaitza** (, *Pétra tou Romioú*) Pafosetik gertu Limasolerako bidean itsasertzean dagoen harkaitz famatua da. Ingurunearen edertasunaz gain greziar mitologian Afroditaren jaiotzaren tokia izateak bihurtzen du turistiko.

"Betiereko gaztetasuna" lortzen omen da harkaitzaren inguruan bainatuz gero, baina itsasoa zakarra izan ohi da inguru honetan eta harkaitzera igotzea eta itsasora sartzea debekaturik dago.

## Kondairak 
### Afroditaren jaiotza 
200px|thumb|Petra tou Romiou inguruko itsasertza.
Kondaira baten arabera Afrodita bertan jaio zen. Harkaitzaren inguruan itsasoaren olatuak sortzen dituen aparrak eragingo zuen kondaira, izan ere Gaiak ("Ama lurra") Kronos semeari agindu zion Urano aita zikiratu zezala, eta ondoren barrabilak itsasora jaurti zituen. Hortik jaio zen Afrodita, edertasunaren jainkosa.

Bertan erroturiko beste kondaira batek dio Kronosek aita segarekin erdibitu zuela. Uranok hegan ihes egin bazuen ere gerritik beherako zatia urterara erori zen eta sorturiko aparretatik neskatxa bat sortu zela, Afrodita. Olatuek Ziterara (Grezian) eraman zuten, baiona beranduago Ziprera itzuli zen. Afrodita orduan Zipreko jainkoen biltzarrean sartu zen.

Pafosen Afroditaren tenplua eraiki zen eta antzinateko Afroditaren kulto gune handiena sortu zen. Homerok berak ere aipatu zuen *Odisea* liburuan. Erromatarrek Zipre eskuratu zutenean Afroditaren mitoa jaso zuten. Hauek *Venus* izena ema zioten.

### Akaziarrak 
Petra tou Rimou dagoen *Achni* hondartzan akaziarrak lehorreratu zirela esaten duen kondaira era badago. Troiako Gerratik itzuleran desbideratu zirela esaten du. Bizantziarrek beren burua ekialdeko erromatartzat zeukaten eta hortik datorkio harkaitzari "Erromatarren harkaitza" izena.

Inguruan dagoen beste arroka batek "Sarrazenoen harkaitza" izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Júliako geltokia

**Via Júlia** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Nou Barris barrutian dago.

Geltokia 1982n inauguratu zen.
Llucmajorko geltokia

**Llucmajor** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Nou Barris barrutian dago.

Geltokia 1982n inauguratu zen.
Guinardó-Hospital de Sant Pau geltokia

**Guinardó | Hospital de Sant Pau** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Horta-Guinardó barrutian dago.

Geltokia 1973n inauguratu zen.
Alfons X geltokia

**Alfons X** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Horta-Guinardó barrutian dago.

Geltokia 1974n inauguratu zen.
4. linea (Bartzelonako metroa)

**Bartzelonako metroaren 4. linea** sarean aurreikustako hamabi lineetako bat da. Trinitat Nova eta La Pau geltokiak lotzen du. Linea 1973n inauguratu zen Urquinaona eta Joanic geltokien artean.

Etorkizunean, linea beste hiru geltokitan luzatuko da: *Santander*, *Sagrera | TAV* eta La Sagrera.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako metroa

## Kanpo estekak 
* Transports Metropolitans de Barcelonako webgune ofiziala
* Autoritat del Transport Metropolitàko webgune ofiziala
Ciutadella-Vila Olímpica geltokia

**Ciutadella | Vila Olímpica** Bartzelonako metroa eta Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Ciutat Vella barrutian dago.

Geltokia 1977n inauguratu zen.
El Maresme-Fòrum geltokia

**El Maresme  Fòrum** (Bartzelonako metroan) edo **El Maresme** (Bartzelonako tranbian) Bartzelonako metroa eta Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 2003n inauguratu zen.
Tove Wallenstrøm

**Tove Wallenstrøm** (Kopenhage, 1915eko urtarrilaren 12a- *ib.*, 2013ko martxoaren 5a) aktore danimarkar ezaguna izan zen.

## Filmografia hautatua 
* 1932 : *Han, hun og Hamlet*
* 1933 : *Københavnere*
* 1933 : *5 raske piger*
* 1935 : *Provinsen kalder*
* 1935 : *Fange nr. 1*
* 1942 : *Frøken Vildkat*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3. linea (Bartzelonako metroa)

**Bartzelonako metroaren 3. linea** sarean aurreikustako hamabi lineetako bat da. Zona Universitària eta Trinitat Nova geltokiak lotzen du. Linea 1924n inauguratu zen Lesseps eta Liceu geltokien artean.

Etorkizunean, linea beste hamar geltokitan luzatuko da: Trinitat Vella, *Finestrelles | Sant Joan de Déu*, Esplugues Centre, *Sant Just Centre*, *Hospital Comarcal*, *Avinguda Barcelona*, Sant Joan Despí, *Torreblanca*, El Pla del Vent eta Sant Feliu de Llobregat.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako metroa

## Kanpo estekak 
* Transports Metropolitans de Barcelonako webgune ofiziala
* Autoritat del Transport Metropolitàko webgune ofiziala
Beza Mahafaly Erreserba Berezia

**Beza Mahafaly Erreserba Berezia** babestutako leku batzuen sarea da Madagascarren (Afrikan). 1986an sortua 600 hektarea ditu. Bi zonalde ditu, haien artean hamar kilometro izanik. Erreserbaren helburu nagusia Madagaskarreko galeria-basoa babestea da. Atsimo-Andrefana lurraldean dago, Betiokyren ipar-ekialdean, hiri horren 35 kilometrotara.

## Ugaztunak 
Erreserba honetan beste askoren artean espezie hauek aurki daitezke:
* Maki lemur (*Lemur catta*)
* *Propithecus verreauxi*
* *Lepilemur leucopus*
* *Microcebus griseorufus*

## Hegaztiak 
Asko dira; ofizialki 102 ikusiak izan dira. Hemen jasotzen ditugu batzuk:
* Amiltxori arrunt
* Lertxuntxo karramarrozale
* Lertxuntxo itzain
* *Egretta ardesiaca*
* *Egretta dimorpha*
* *Scopus umbretta*
* *Sarkidiornis melanotos*
* *Aviceda madagascariensis*
* Miru gorri
* *Polyboroides radiatus*
* *Accipiter madagascariensis*
* *Accipiter francesiae*
* *Buteo brachypterus*
* *Falco newtoni*
* *Falco zoniventris*
* Belatz urdin
* *Margaroperdix madagarensis*
* Pintada arrunt
* *Turnix nigricollis*
* *Nesoenas picturata*
* *Coracopsis vasa*
* *Centropus toulou*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Erreserbaren deskribapena.
Annette von Droste-Hülshoff

**Annette von Droste-Hülshoff** (1797ko urtarrilaren 10a - 1848ko maiatzaren 25a) Alemaniako erromantizismoaren barneko Biedermeier korronteko poeta eta idazle alemaniarra izan zen. Baladen, poema epikoen eta erlijiosoen egilea.

## Biografia 
Wesphaliako familia aristokratiko eta katoliko batean jaioa, haurtzaro eta gaztaro gaixotia izan zuen, hasieran aitaren ardurapean eta hil ondoren, ahizpa zaharrenaren ardurapean. Irakasle partikularrek hezi zuten eta txikitan hasi zen idazten, baina ia 40 urte bete arte ez zuen argitaratu.

Gaztetan egindako bidaia batzuen ondorioz, bere garaiko garaikide batzuk ezagutu zituen, hala nola Goethe edo Grimm anaiak, eta horrek kezka eragin zion idazteko, kritika batzuk izan arren, olerkiak idazten hasi zen.

Bere bizitzako azken urteak anaiaren gazteluan eman zituen, azken lan batzuk amaitzen ari zela. 1848ko maiatzaren 24an hil zen Meersburgeko gazteluan, Konstantzako aintziraren ondoan, ziur aski pneumonia larriak jota.

## Lanak 
Bere lan garrantzitsuenak hauek dira:

* 1813 Berta
* 1819 Ledwina
* 1834 Das Hospiz auf dem großen Sankt Bernhard
* 1834 Des Artztes Vermächtnis
* 1835 Der Graf von Thal, Der Weiher, Des alten Pfarrers Woche, Die Elemente, Der Säntis (gedichten)
* 1838 Die Schlacht im Loener Bruch
* 1840 Das geistliche Jahr
* 1840 Der Geierpfiff, Der Mutter Wiederkehr
* 1840 Perdu!
* 1842 Die Judenbuche
* 1842 Der Spiritus familiaris des Roßtäuschers
* 1842 Der Knabe im Moor
* 1844 verschillende gedichten
* 1845 Bilder aus Westfalen
* 1860 Letzte Gaben
* 1878-79 Sämtliche Werke

## Kanpo estekak
Montjuïceko funikularra

**Montjuïceko funikularra** Bartzelonako funikular bat da. Paral·lel eta Parc de Montjuïc geltokiak lotzen du. Funikularra 1928n inauguratu zen Paral·lel eta Parc de Montjuïc geltokien artean.

Ez dago proiektuak etorkizunera.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako metroa

## Kanpo estekak 
* Transports Metropolitans de Barcelonako webgune ofiziala
* Autoritat del Transport Metropolitàko webgune ofiziala
Paral·lelgo geltokia

**Paral·lel** Bartzelonako metroa eta Montjuïceko funikularraren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Ciutat Vella barrutian dago.

Geltokia 1929n inauguratu zen.
Gironako geltokia (Bartzelonako metroa)

**Girona** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1973n inauguratu zen.
Parc de Montjuïceko geltokia

**Parc de Montjuïc** Montjuïceko teleferikoa eta Montjuïceko funikularraren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1929n inauguratu zen.
Miradorko geltokia

**Mirador** Montjuïceko teleferikoaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1970n inauguratu zen.