open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taavi Rõivas

**Taavi Rõivas** (Tallinn, 1979ko irailaren 26a) estoniar politikaria da, Estoniako lehen ministroa 2014tik 2016ra.

2014ko martxoan, Estoniako Alderdi Erreformistako presidente izendatu zuten, eta herrialdeko lehen ministro izendatu zuten. Koalizio-gobernua zuzendu zuen Alderdi Sozialdemokratarekin. 2015eko hauteskundeetan bere alderdiak gehiengo erlatiboa lortu zuen eta Rõivas izan zen gobernu berriaren buru ere. 2016ko azaroan, koalizio gobernuko beste alderdiek konfiantza kendu zioten dimisioa aurkeztu zuen Rõivasi.
Las Flores hiriko Euskal Etxea

**Las Floresko Euskal Etxea**, ofizialki '''Centro Vasco Loreta'ko Euskaldunak'*, Argentinako Las Flores hirian dagoen euskal etxe bat da, Buenos Aires probintzian. 1996. urtean inauguratu zen. Avda. San Martin kalearen 242 zenbakian dago.
## Historia 
1996. urtean inauguratu zen Euskal Etxea eta Argentinako Euskal Etxeen biltzarretan eta Las Flores herrian egiten diren jaialdietan parte hartu izan du. 2022an "Euskal Herria" plaza eraikitzeko proiektua aurkeztu zuen elkarteak.

## Baliabideak 
Euskal Etxearen egoitzak honako baliabide hauek ditu:

* Areto nagusia
* Liburutegia
* Taberna

## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Dezebalo

**Dezebalo** (; ) daziarren erregea izan zen K.o. 87 urtetik 106 urtera. Erromatar Inperioaren kontra gerran aritzeagatik ezaguna eta haiek garaitzeagatik.

## Biografia 
Berebistas erregea hil ostean, Dazia lau edo bost estatutan banatu zen. 

Diurpaneusek Dazia erdigunea batu zuen Sarmizegetusa hiriaren inguruan (Hunedoara barrutia). 

85 urtean daziar armada birrantolatu zuen eta Mesia erromatar probintzia erasotzen hasi ziren. Mesia Danubio ibaiaren hegoaldera zegoen (gaur egun, gutxi gorabehera Bulgaria iparraldea eta Serbiako ipar-ekialdea) eta oso gotorturik zegoen.

87 urtean, Domizianok  Kornelio Fusko bere prefekto erromatar eta goardia pretoriarraren buru zena bidali zuen lau edo bost legiorekin Dazia zigortu eta konkistatzeko (haien artean V *Alavdæ*). Erromatar legioak Tapaeko gudaldian garaituak izan ziren (gaur egungo Bucova hiritik gertu) eta Fusko gudan hil zen. Garaipen horren ostean aldatu zuen izena Diurpaneusek izena *Dekebal* izenagatik (Dezebalo): ‘Hamar (gizon) bezain indartsua’ esan nahi zuena eta, antza, daziar buruzagiak izendatzeko erabiltzen zena.

88an, Luzio Tetio Julianok beste armada erromatar bat eraman zuen daziarrei aurre egiteko Tapae inguruan eta Tapaeko bigarren gudaldian erromatarrek irabazi zuten. Garai berean germaniarrak altxatu ziren Rin ibaiaren arroan eta erreomatarrek Mesiatik tropak eraman behar izan zituzten; ondorioz, daziarrekin bakea erosi zuten eta hitzarmena egin 89an. 
ezkerrera|thumb|Tapaeko gudaldia
98an Trajano iritsi zen enperadore izatera eta hainbat kanpainaren bidez, Inperioa  bere handienera eraman zuen, daziarran Tapaeko hirugarren gudaldian Dezebalo garaituz (101 urtean).
thumb|Dezebalo bere buruaz beste egiten. Trajanoren zutabera (Erroma).
Erromatarrek babespeko errege papina jarri zuten, baina hiru urte geroago, Dezebalok berriro kanporatu zituen erromatarrak.

Erromatarrek berriro inguratu zuten Sarmizegetusa eta gudu luzearen ondoren erromatarrek Dazia konkistatzea lortu zuten. Erromatar soldaduek harrapatua izan ostean, bere buruaz beste egin zuen Dezebalok 106 urtean, Dion Casio (68,14,3) idazlearen arabera. Sarmizegetusa Regian zeramikazko ontzi bat aurkitu dute, errautsentzakoa, honako idazkunarekin: DECEBALUS PER SCORILO ("Dezebalo, Scorilosen semea").

## Dezebaloren eskultura 
Daziarren buruzagiaren bustoak 40 metroko altuera dauka eta Danubio ibaiaren ertzeko haitzean dago egina Orşova hiritik gertu, Errumanian.

Iosif Constantin Drăgan historialari eta negozio gizonaren ideia izan zen. 12 eskultorek lan egin zuten 1994 eta 2004 bitartean, eta milioi bat dolar inguru kosta zitzaion.

Dezebaloren bustoaren azpian idazkun bat dago latinez: "DECEBALUS REX - DRAGAN FECIT" ("Dezebalo erregea – Drăganek egina").

ezkerrera|thumb|*Tabula Traiana.*
Eskulturaren aurrez aurre, baina serbiar ertzean, plaka zahar bat dago "Tabula Traiana" deitua eta Daziaren gaineko erromatar 105 urteko garaipenen omenez jarria dagoena.

## Ikus, gainera 
* Dazia
* Trajanoren Daziar Gerrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *De Imperatoribus Romanis* gudaldien deskribapenak.
Vash Burrunbalaria

**Vash Burrunbalaria** (Japanese: ヴァッシュ・ザ・スタンピード, Hepburn: *Vasshu za Sutanpīdo*) *Triguneko protagonista da*, 1995ean Yasuhiro Nightowek sorturiko manga saila. Berarengatik hirurogei miliar dobloidolarreko ("dolar bikoitza") ordainsaria eskaintzen da. Halaber, "Giza-tifoi"  (japonieraz: 人間台風) goitizenaz ezaguna da, bere ahalmen supernaturalekin hiri bat istripuz suntsitu ondoren. Sari-ehiztariak borrokatzen dituen pistolari trebea da, eta bere anaia bikiarendako lan egiten du, Million Knives. Bere ospea gora-behera, Vashek hiritarrak haserretuz eta etsaiak hiltzeari uko eginez bihotz oneko nortasuna erakusten du.
Susana Etchegoyen

**Susana Beatriz Etchegoyen** (Buenos Aires, Argentina, 1956 - 2025eko apirilaren 14a) medikua eta unibertsitateko irakaslea izan zen. Posadas Ospitaleko Unitate Farmakoterapeutikoko koordinatzailea, UBAko (Argentina) Medikuntza Fakultateko Nanoteknologia eta Nanomedikuntzako Ikerketa Zentroko zuzendaria izan zen.Euskal diasporako eta "A casa/Etxera" kolektibo argentinarreko kidea. Giza eskubideen eta, bereziki, presoen aldeko borrokan sustraiak dituen kolektiboa da, eta euskal presoekin eta haien familiekin lan egitea erabaki zuen, Espainiako eta Frantziako estatuek beren eskubideak etengabe urratzen dizkietelako.

## Bizitza 
Susana Euskal Herriaren laguna izan zen, preso politikoen eskubideen alde lan eskerga egindakoa, besteak beste, haien aurkako torturak argitara ateratzen.

2015ean adierazi zuenez: *Mediku argentinarrari oso larria begitantzen zaio Espainiako Auzitegi Nazionaleko medikuen jarrera torturen inguruan; haren ustez, horrela jokatzen duen profesionalak mediku izateko zilegitasuna galtzen du.*Giza eskubideen aldeko engaiamendua ere bada Etchegoyen doktorearen ibilbidearen ezaugarri nagusietako bat. Batez ere, bere lanbidearen kode etikoaren endekatzeak kezkatzen du; fermuki sinesten du inori kalte egiten edo tratu txarrak ematen laguntzen duen medikuak ez duela mediku izatea merezi.

Susanaren esanetan:*Espainiako Auzitegi Nazionaleko medikuek behin baino gehiagotan jaso dituzte euren txostenetan atxilotuek Poliziaren eskuetatik pasatu ondoren zeuzkaten lesio, zauri eta sintomak, eta jakin dute horien sorburua tortura baino ezin dela izan. Horretaz, MME Munduko Mediku Elkartearen eta tokian tokiko mediku elkarteen jarrera oso argia da: medikuak lekuko pribilegiatuak gara, eta tortura zantzuak ikusi eta horiek salatzen ez dituena torturen konplize bilakatzen da. Torturen aurrean isilik gelditzea eta tortura horien egile izatea maila berean jartzen ditu MMEk. Guk argi ikusten dugu Auzitegi Nazionaleko medikuak gaizkide direla eta zinari muzin egiten diotela euren isiltasunarekin.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ngonye ur-jauziak

**Ngonye ur-jauziak** () Zambiaren hego-mendebaldean dagoen ur-jauzi multzo bat da. Sioma hiritik hurbil dagoenez **Sioma ur-jauziak** izena ere ematen zaie.

Lusaka hiriburutik Ngonye ur-jauzietara iritseko kotxez egunosoko bidaia egin behar da. Duten irisgarritasun zailaren erruz Victoria ur-jauziak baino askoz ezezagunagoak dira.

## Deskribapena 
Zambezi ibaiak Kalahari lautadatik Victoria ur-jauzietara egiten duen bidean aurkitzen da, aipaturiko ur-jauzi ezagunetatik ehundaka kilometro ibaian gora. Ur bolumenari dagokionez Victoria ur-jauzien ondoren ur gehien daraman ur-jauzia da Zambian.. Ur-jauzia igaro ondoren ur-laster ugari daude, uraren indarrak azpiko harriak higatu eta arroilak sortzen dituelako.

Sasoi lehorrean uraren bolumena txikiagoa da eta arroken azpitik pasatzen da ura. Euriteen sasoian zarata izugarria egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniako Abiazio Akademia

**Estoniako Abiazio Akademia** () Estoniako hegazkingintza-enpresa eta erakundeentzako hezkuntza eta prestakuntza erakunde publikoa da. Akademia Tartuko aireportutik gertu dago. Estoniako Abiazio Akademiako irakaskuntzak herrialdeko Hezkuntza eta Ikerketa Ministerioaren curriculum-eskakizunak betetzen ditu, baita nazioarteko agentzienak ere (ICAO, JAA, EASA eta EUROCONTROL).

## Xedea 
Estoniako Abiazio Akademiaren xedea honako hau da: hegazkintzako langileak heztea, trebatzea (nazioarteko estandarretan), hegazkingintzaren kultura nazionala garatzea, eta abiazioaren inguruko jarduerak garatzen laguntzea.

## Ikaskuntza-ingurunea 
2011n amaitutako eraikin nagusia Tartuko aireportuaren ondoan dago. 

## Espezialitateen ikuspegi orokorra 
* Aire-trafikorako zerbitzuak
* Abiazio-komunikazioaren kudeaketa eta nabigazio-zaintza
* Hegazkinak pilotatzea
** Hegazkinak pilotatzea
** Helikopteroak pilotatzea
* Abiazioaren kudeaketa
* Aireontzi-ingeniaritza

## Errektoreak 
* Illari Läään (-2020)
* Koit Kaskel (2020-)

## Lankidetza bazkideak Estonian 
Estoniako Abiazio Akademiak loturak garatu ditu Estoniako eta atzerriko abiazio enpresekin eta goi mailako hezkuntza erakundeekin, besteak beste:

* Estonian Air
* Estoniako Aire Armada
* Estoniako Aire Nabigazio Zerbitzuak
* Estoniako Abiazio Museoa
* Estoniako Mugako Guardiako Abiazio Taldea
* Estoniako abiazio zibilaren administrazioa
* Estoniako Defentsa Nazionaleko Eskola
* Estoniako Bizitzaren Zientzien Unibertsitatea
* MRO magnetikoa (adib. Estoniako airearen mantentze-lanak)
* Ekonomia eta Komunikazio Ministerioa
* Hezkuntza eta Ikerketa Ministerioa
* Pakker Avio
* Tallinngo aireportua.
* Tallinn Unibertsitatea
* Tallinngo Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea
* Tallinngo Teknologia Unibertsitatea
* Tartuko Unibertsitatea
* Ülenurme Goi Eskola

## Beste herrialde batzuetako kolaboratzaileak 
*  Anadolu Unibersitatea School of Aviation
*  Avia College
*  EUROCONTROL Institute of ANS
*  Helsinki-Vantaa Aireportua
*  Hochschule Bremen
*  Hogeschool van Amsterdam
*  Finnair
*  Katholieke Hogeschool Kempen
*  Lufthansa Technical Training
*  Lund University School of Aviation
*  Lycon Engineering AB
*  Mayflower College
*  Varsoviako Unibertsitateko Defentsa Nazionala
*  Patria Pilot Training OY
*  Riga Technical University
*  SAS Flight Academy
*  Transport and Telecommunication Institute
*  University of Maryland Eastern Shore
*  Vilnius Gediminas Technical University
*  Technical University of Košice

## Iruditegia 

Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-1.jpg
Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-4.jpg
Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-7.jpg
Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-8.jpg
Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-10.jpg
Fitxategi:Eesti_Lennuakadeemia_360-13.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Marcy

'''''', AEBetako Adirondack mendikatean dagoen mendi vat da, New York estatuan. 1.629 metroko garaiera du.

1837ko abuztuaren 5ean Ebenezer Emmonsek lehenbizikoz igo zuen.
Mount Skylight

'''''', AEBetako Adirondack mendikatean dagoen mendi vat da, New York estatuan. 1.501 metroko garaiera du.

1873an Verplanck Colvin, Orson Schofield Phelps eta taldekide ezezagun batek lehenbizikoz igo zuten.
Crinow

**Crinow**, , Galesko herri eta parrokia bat da, Pembrokeshire lurraldean dagoena. Narberth udalerritik 2 kilometro ekialdera dago.

## Kanpo estekak
William Wilkinson (diplomazialaria)

**William Wilkinson** (????, Ingalaterra - 1836ko abuztuaten 23an Paris, Frantzia), ingeles diplomazialari bat izan zen, 1813an Levant Company merkatal-konpainiaren Bukaresteko ordezkaria izendatua. 1818an Erresuma Batuaren Errumaniako enbaxadore izendatu zezaten ere ahalegindu arren ez zuen lortu.

*Principalities of Wallachia and Moldavia: With Various Political Observations Relating to Them* (1820, "Valakia eta Moldaviako Printzerriak: Haiei Buruzko Hainbat Ikuspegi Politikoekin") liburua argitaratu zuen. Bram Stoker irlandar idazleak bere *Drakula* (1897) eleberri ospetsua idazteko liburu horretatik hainbat ohar nahiz izena hartu zituen, bertan aipatutako Vlad Tepes agintarian oinarrituz. 1827an Levant Companyren Siros uharteko ordezkaria izendatu zuten.

1836ko abuztuaten 23an Parisen zendu zen.
Caroline Galactéros

**Caroline Galactéros** (1967ko urriaren 10a) frantziar geopolitologoa da. Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, Kremlinen propaganda zabaltzen du. Eskuin muturrarekin harremanak dituenez, Éric Zemmour hauteskunde presidentzialan aholkulari diplomatikoa da 2022ko urrira arte.

## Biografia 
Caroline Galactéros Frantziako Armadako erreserba koronel izan zen 2004tik 2022 arte, armadak kontratua berritu ez zuenean  . Zientzia politikoetan doktorea  eta La Lettre egunkariaren arabera, « Balkanetako espezialista »  . Gerra Unibertsitateko mintegiko zuzendari ohia ere bada  . Defentsa Nazionaleko Ikasketa Aurreratuen Institututik pasatu zen  .

2017n François Fillon babestu zuen 2017ko Frantziako hauteskunde presidentzialan  .

2018n Caroline Galactéros-ek sortu zuen, beste hainbat pertsonalitaterekin batera (Pierre de Lauzun, Gérard Chesnel diplomatikoa et Hervé Juvin idazlea eta RN-eko eurodiputatua)   *Geopragma* think tank , « geopolitika errealista» sustatzeko  fundatu du. *Planeting*  aholkularitza ekonomikoko enpresa baten burua ere bada eta *K2*  . Eric Zemmour 2022  hauteskunde presidentzialerako programa diplomatikoa prestatzeaz arduratzen da. 2021ren abenduan Armeniara bidaia bat egin zuen hautagaiaren zerbitzura  .

## Posizioak, desinformazioa eta propaganda 
2022 arte eta Errusiak Ukrainaren inbasiora arte, Errusiara hurbiltzeko eskatzen du, AEBetatik politikoki eta diplomatikoki urrunduz. Jarrera antiamerikanistak eta atlantizisten aurkakoak hartzen ditu eta eurasianismoa ere defendatzen du, Alexander Dugin ideologo errusiarrak  garatutako teoria geopolitikoa.

2020an adierazi zuen « Krimea errusiarra izango da ", 2014 Errusiak legez kanpoko anexioaren ostean  . Ukrainaren inbasioaren ondoren, berak "gaitzetsen" duena elkarteko ohiko gonbidatua ere bada. Éric Morillot-en YouTube-ko kanaleko *Les Incorrectibles* saioan ere parte hartzen du. *Méthode* aldizkariko kolaboratzailea, Donetskeko Herri Errepublikako separatisten Frantziako propaganda organoa , 2020an sortutako Front populaire argitalpen subiranistan ere parte hartzen du  .

*Le Canard enchaîné-* 2022ko otsailaren 16an « damugabeko putinofilo » bezala deskribatzen du. ''L'Express'' -ek bere « Vladimir Putinekiko induljentzia arraroa » salatzen du. Astekari berak dio berak « Kremlinen ardurak eufemizatzen» dituela.

Irango propaganda ere zabaltzen du eta herrialdearekiko hurbilketa diplomatikoa eta lankidetza eskatzen du, Desk Russia-k Galactérosen « Iranekin lerrokatze [...] sistematikoa » deskribatzen du. Bashar al-Assad Siriako presidentea eta Hezbollah  ere defendatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antiamerikanismoa

## Kanpo estekak
Geopragma

**Geopragma** eskuin muturreko geopolitikako *think tank* frantziarra da. Caroline Galactéros 2018tik organizazioaren presidentea da. Webgune ofizialan "geopolitika errealista" bere jarduera nagusia dela adierazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
José Neira

**José Neira** (1939ko urtarrilaren 13a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darlenys Obregón

**Darlenys Obregón** (1986ko otsailaren 21a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamariñotorrea

**Lamariñotorrea**  Bergarako baserri bat da, Goialdea auzokoa, bere garaian dorretxe izandakoa. Lamaño, Lamariano eta antzeko forma batzuekin ere ezaguna da.

Fitxategi:Lamarinotorre 1991 5665 1071053.jpg|1991. urtean.
Fitxategi:Lamarinotorre armarria 2000 56663 1071051.jpg|Armarria, 2000. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xóchitl Ramos Magaña

**Xóchitl Ramos Magaña** (Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, albaitaria eta ikertzailea da, basa-faunan aditua. Bere lana otso mexikarraren kontserbazioan eta bergizarteratzean oinarritzen da. Labora Chapultepec-eko Zoologikoko baso tropikalaren biomaren arduraduna da, eta Mexikoko eta Estatu Batuetako Otso Mexikarraren Berreskurapenerako Programa Binazionalean aholkularia da. Horrez gain, Mexikoko otso-espezieen biziraupenerako planaren (*Mexican Wolf Species Survival Plan*) maneiu-taldeko kidea da.

## Bizitza 
### Ikasketak 
1995ean UNAMeko Cuautitlan Goi Ikasketen Fakultatean lortu zuen albaitaritzako mediku zooteknista gradua.

### Lan ibilbidea 
Ikerketa-egonaldiak egin zituen Pueblako Africam Safari zoologikoan eta Mexikoko Estatuko Zacango Parke Ekologikoan. Gainera, boluntarioa izan zen eta lizentziatura tesia Mexiko Hiriko San Juan de Aragóngo Zoologikoan egin zuen, non otso mexikarraren kontserbazioan ahalegin profesionalak egiten hasi zen. Azkenik, fauna basatian espezialitate bat egin zuen Albaitaritza Medikuntzako Fakultatean, Ciudad Universitaria (UNAM) campusean.

## Mexikoko otsoaren kontserbazioa 
Fauna basatiaren arloan eta, batez ere, otso mexikarraren kontserbazioan hasi zen lanean, Mexikoko Estatuan erreserba natural batean lanean ari zenean, Ingurumen eta Baliabide Naturalen Idazkaritzaren ardurapean. Erreserba horretan, desagertzeko arriskuan zegoen ale hori babesteko medikuntza klinikoko eta prebentiboko programa bat sortzen hasi zen. Gero, 1996 urtean, albaitari-mediku lanetan hasi zen Chapultepec-eko zoologikoan, non zoologiko horretan bizi diren espezie guztiekin lan egiten duen. Gainera, Mexikoko otso espezieentzako biziraupen-planeko albaitarien burua da (*Mexican Wolf Species Survival Plan*), Mexikoren eta Ameriketako Estatu Batuen arteko lankidetzakoa ale hori kontserbatzeko.Mexikoko otsoa zaintzen egin duen lanak Chapultepec-eko Zoologikoan Mexikoko otsoaren ugalketa arrakastatsuan lagundu du. Gainera, gatibualdian zeuden 100 espezie baino gehiago basabizitzara askatzea lortu da, batez ere Mexikoko Sonora, Chihuahua, Durango, Zacatecas eta Nuevo León estatuetan eta Estatu Batuetan Arizona eta Mexiko Berriaren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Areitzagabaso

**Areitzagabaso**, **Areitzaga Dorrea** edo **Aitzabaso** (eta tarteko beste forma fonetiko batzuk) Zumarragako baserri bat da, Aranburu auzokoa, 

## Ezaugarriak 
Elkarri erantsita dauden baina oso altuera desberdinekoak diren bi eraikinez osatua. Altuenak lau isurialdeko teilatua du, eta baxuenak, berriz, bi isurialdekoa. Fatxada nagusiak erdi-puntuko bi arku ditu, atariko sarrera ematen duten bi atez itxita.

## Historia 
Areitzaga leinuari lotutako etxea da, zeinak gertu, Urretxun, jauregi urbano bat ere izan zuen. Leinu horren armarria gordetzen da eraikinean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aitzabaso 59584 2002 1073925.jpg|2002. urtean.
Fitxategi:Aitzabaso 59586 atea 1988 1073927.jpg|Ate zahar bat.
Fitxategi:Aitzabaso 59585 2002 1073926.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lomas de Zamora hiriko Euskal Etxea

**Lomas de Zamorako Euskal Etxea**, ofizialki **Centro Vasco Denak Bat de Lomas de Zamora**, Argentinako Lomas de Zamora hirian dagoen euskal etxe bat da, Buenos Aires probintzian. 1954. urtean inauguratu zen. Hau da elkartearen helbidea: Av.J. Manuel Fernández, 130 - Temperley.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Jüri Uluots

**Jüri Uluots** (Kirbla, 1890eko urtarrilaren 13a – Stockholm, 1945eko urtarrilaren 9a) estoniar abokatu, kazeyari eta irakaslea izan zen. Estoniako lehen ministroa izan zen 1939tik 1940ra.

Zuzenbidea ikasi zuen San Petersburgoko Unibertsitatean 1910etik 1918ra, eta erromatar zuzenbideko eta Estoniako zuzenbide irakasle izan zen Tartuko Unibertsitatean 1944ra arte.

Diputatu izan zen Riikogun 1920tik 1926ra, eta 1929tik 1932ra, bertako presidente 1939tik 1940ko ekainera.  Uluotsek, Sobietar Batasunak Estonia anexionatu zuenean, gobernua klandestinitatean zuzendu zuen eta, ondoren, erbestean. 1941ean nazien inbaditzaileei gobernu independente bat zuzentzeko eskatu zien, baina ezin izan zuen lortu. 1944an Tallinnetik ihes egin ahal izan zuen sobietarren etorrera berriaren aurretik eta Suedian erbesteratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Lopera

**Ainhoa Lopera Corada** (Santurtzi, Bizkaia,  -) bizkaitar kazetari, politikari eta feminista da.

2019. urtetik Santurtziko Udaleko zinegotzia da eta Podemos-IU-Equo Udal Taldeko burua eta bozeramalea da Santurtziko Udalean.

Gainera, Podemos Santurtzi udal alderdiaren idazkari orokorra da 2019. urtetik, José Manuel de Pablos ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* José Manuel de Pablos
* Richar Vaquero

## Kanpo estekak
José Manuel de Pablos

**José Manuel de Pablos Bajo** (Ledesma, Salamanca, Gaztela eta Leon,  -) bizkaitar politikaria da.

2019. urtetik Santurtziko Udaleko zinegotzia da. 2025etik Podemoseko Estatuko Hiritar Kontseiluko kidea da ere (Consejo Ciudadano Estatal).

Aurretiaz, Podemos Santurtzi udal alderdiaren idazkari orokorra izan zen 2015etik 2019 urtera arte.

Ledesman (Gaztela eta Leon) jaio zen 1966an, baina 1969an Santurtzira etorri zen eta hor bizi da geroztik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ainhoa Lopera
* Richar Vaquero

## Kanpo estekak
Limburgeko Itzulia

**Limburgeko Itzulia** edo **Linburgoko Itzulia** (ofizialki ) Belgikako Limburgo eskualdean jokatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da 

1919an sortua, 1933tik 1994ra ia urtero jokatu zen. 17 urteko etenaldiaren ondoren, 2012an berreskuratu zen UCI Europe Tourreko 1.2 mailan eta 2014tik aurrera 1.1. mailan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Memoire du Cyclisme (Ronde van Limburg (Bel) - Cat.1.1)
* Limburgoko Itzulia - *sitiodeciclismo.net*
Prodigieuses (filma)

***Prodigieuses*** 2024ko Frédéric eta Valentin Potier frantziar zinema zuzendariaren film biografikoa da.

## Sinopsia 
Vallois ahizpak Karlsruheko Goi Mailako Musika Eskolan sartu ziren, 18 urte dituztela. Haien aitaren ametsa zen, eta bere alabak onenak izan zitezen, denari uko egin zion. Baina gaixotasun arraro batek haietako baten eskuei eragingo die, eta beste ahizpa berehala hasiko da sintoma berdinekin. Beren bizitzak pianorik gabe imajinatu ezinik, bikiek elkarrekin lan egingo dute munduan paregabea den teknika bat garatzeko.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parenostre

***Parenostre*** 2025eko Manuel Huerga kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jordi Pujolen ondare politikoa zalantzan jarri zen bere zerga delituaren aitortzaren ostean. Ibilbide luzea izan zuen aktibista gisa, Generalitateko Presidentea (1980tik 2003ra) izan zen, baita hamarkadetan boterea eta eragina bildu zituen familia baten patriarka ere. Bekatu eta penitentzien, aita eta semeen, boterearen eta botere abusuen istorio bat, Kataluniako historia garaikideko pertsonaia garrantzitsuenetako baten itzalean.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claire Foy

**Claire Elizabeth Foy** (Stockport, 1984ko apirilaren 16a) britainiar aktorea da.

2008an egin zuen debuta telesailetan, eta Elizabeth II.a Erresuma Batukoa erreginaren pertsonaia egin zuen *The Crown* telesailean. 2018an *Undone* filmean parte hartu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
National Security (2003ko filma)

***National Security***, , 2003ko Dennis Dugan estatubatuarrak zuzendutako Buddy cop komedia film bat da. Martin Lawrence, Steve Zahn, Colm Feore, Bill Duke eta Eric Roberts aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Martin Lawrence: Earl Montgomery
* Steve Zahn: Hank Rafferty
* Colm Feore: Frank McDuff detektibea
* Bill Duke: Washington tenientea
* Eric Roberts: Nash
* Timothy Busfield: Charlie Reed
* Robinne Lee: Denise
* Matt McCoy: Robert Barton fiskala
* Brett Cullen: Heston
* Mari Morrow: Lola
* Stephen Tobolowsky: Billy Narthax
* Margaret Travolta: Epailea
* Noel Gugliemi: Preso latinoa
* Jonathan Loughran: Polizia sarkastikoa
* Leslie Jones: Britney, emakume kamioilaria
* Hal Fishman: Bere burua antzeztuz
* Jeff Ross: Segurtasun zaindaria
* Martin Klebba: Segurtasun zaindaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
¡Caigan las rosas blancas!

***¡Caigan las rosas blancas!*** 2025eko Albertina Carri argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Violeta zinemagile gazte bat da, eta, lagun talde batekin film porno lesbiko bat egin ondoren, film porno komertzial bat egiteko kontratatuko dute. Genero sistemei buruz dituen ideiek ez diote filmazioa aurrera eramaten uzten. Buenos Airestik São Paulora abiatuko da bere lagun aktoreekin. Ezerk ez du asetzen, harik eta Ozeano Atlantikora igeri egitera sartu eta uharte bat eta hango komunitatearekin topo egiten duen arte.

## Aktoreak
* Carolina Alamino
* Maru Marcet
* Rocio Zuviria
* Mijal Katzowicz
* Luisa Gavasa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Van Rensselaer Buell

**Mary Van Rensselaer Buell** (Madison, Wisconsin, 1893ko ekainaren 14a - *ibidem*, 1969ko otsailaren 18a) estatubatuar biokimikaria izan zen. Wisconsingo Unibertsitatean biokimikako doktoretza lortu zuen lehen emakumea izan zen.  Nutrizioari eta kimika fisiologikoari buruzko ikerketa zabala egin zuen Wisconsineko Unibertsitatean, Iowako Unibertsitatean, Johns Hopkins Unibertsitatean, Washingtongo Unibertsitatean Saint Louisen eta Chicagoko Unibertsitatean.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Mary Van Rensselaer Buell Madisonen (Wisconsin, AEB) jaio zen 1893ko ekainaren 14an, Martha Merry eta Charles Edwin Buellen alaba. Aita abokatua izan zen, eta ama, berriz, Cornell Unibertsitateko egresatua. Buell lau alabetako bat izan zen; bere ahizpa Martha Louis B. Slichter geofisikariarekin ezkondu zen. Wisconsingo Unibertsitatean 1914an kimikan lizentziatura lortu zuen; 1915ean nekazaritza kimikan maisutza eta 1919an biokimikan doktoretza. Kappa Alpha Theta, Phi Beta Kappa eta Sigma Xi izan zen.

## Lan zientifikoa 
Buell Amerikako Kimika Biologikoen Elkarteko kidea izan zen, eta nutrizioari eta kimika fisiologikoari buruzko ikerketa luzeak egin zituen Iowako Unibertsitatean, Johns Hopkins Unibertsitatean, Washingtongo Unibertsitatean eta Chicagoko Unibertsitatean. Azido nukleikoen eta nukleotidoen kimikan, hormonen eta karbohidratoen metabolismoaren arteko erlazioan eta entzima-jarduera aztertzeko prozedura ultramikroskopikoen garapenean lan egin zuen.

Baltimoreko Johns Hopkins Medikuntza Eskolako langileen artean irakasle laguntzaile izendatu zuten (1921-1922), eta gero irakasle elkartu Medikuntza Eskolako Kimika Fisiologikoko Departamentuan (1922-1930). Medikuntza Sailarekin lan egin zuen 1930etik 1946ra.

Buell 1969an hil zen, 290.637 dolar balio zuen ondarea atzean utzita.

## Nabarmendutako argitalpenak 
* *The Detergent Action of Soap* (1915)
* *Studies of blood regeneration: I. Effect of hemorrhage on alkaline reserve; II. Effect of hemorrhage on nitrogen metabolism* (1919)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary Van Rensselaer Buell hilobia
Tartuko aireportua

**Tartuko aireportua** (),  Tartu zerbitzatzen duen eta hiritik 8 kilometro hegoaldera dagoen nazioarteko aireportua da. Ülenurme parrokiako Reola herriaren ondoan dagoenez, **Ülenurmeko aireportua** ere diote. 1946an eraiki zuten.
[thumb|ezkerrera|200px|[Estoniako aireportuen zerrenda|Estoniako aireportuak erakusten dituen mapa.]]
## Hegaldiak 
## Kanpo estekak
Buddy cop

**Buddy cop**, bi pertsona, maiz izaera eta portaera zeharo ezberdinekoak, gorabehera, elkarren arteko eztabaidak eta gatazka ugari pasatuz kriminal eta gaizkileei aurre egiten dieten film eta telesail azpigenero bat da, bikotea gehienetan poliziez osatua dagoen arren, detektibeak eta espioitza agenteak ere izan litezke. Normalean bikotekide bat ikonoklasta izaten da, formak zaintzen ez dituena, eta besteak legea betearazi nahi izaten du, odol hotzagoarekin.

## Film eta telesailak 
Sarri, azpigenero hau mundu osoan ezagun egin zuen filma gida *48 Hrs.* (1982) (Nick Nolte eta Eddie Murphyrekin) aipatzen den arren, aurrez bazen *Starsky & Hutch* telesaila. Dena dela, azpigenero honetan antzinakoenak *Nora Inu* (1949) japoniar filma da, *In the Heat of the Night* (1967) eta *Freebie and the Bean* (1974).

Emakumeei dagokionez, Cagney eta Lacey telesaila aipa daiteke.

1980ko hamarkada azpigenero honen urrezko garaia izan zen, honako film ezagunekin: *Beverly Hills Cop* (1984) eta *Beverly Hills Cop II* (1987), *Lethal Weapon* (1987), *RoboCop* (1997), *Red Heat* (1988) eta *Tango & Cash* (1989).

Telesailetan berriz, *Simon eta Simon* (1981-1989), *Epailea eta Pilotua* (1983-1986), *Riptide* (1983-1986), *Xanfarin eta andere King* (1983-1987), *Miami Vice* (1984-1989) eta abar.

## Kanpo estekak
Carmela García

**Carmela García** (Arrecife, Las Palmas, 1964ko irailaren 16a) kanariar argazkilaria da, eta bere lanaren oinarria da historiaren eraikuntza berriz ebaluatzea, imajinarioa eraikitzeko erabili diren kontakizunak berrabiaraztea eta plano formalean eta ikonikoan berrikustea, generoaren ikuspegitik. Bere argazkiak emakumeen munduan eta bereziki harreman lesbikoetan oinarritzen dira. Ikuspegi maskulinoa agertzen ez den eszenak irudikatzen dituzte, eta emakumeak dira mundu idealizatuetako protagonista bakarrak.

## Ibilbidea 
Londresen eta Bartzelonan ikasi zuen argazkilaritza. Hasiera-hasieratik batu zituen argazkilaritza narratiboan bere interes sozialak, erreferentzia literario, plastiko eta ikus-entzunezkoen bidez.

Bere lana Madrilgo Reina Sofia Arte Zentroan (Bat Gunea), Coimbrako Argazki Zentroan, Leongo MUSACen, Kanaria Handiko CAAM Arte Modernoko Zentro Atlantikoan, Valentziako IVAMen, New Yorkeko Zeawa Royal Center erakusketa kolektiboan ikusi ahal izan da.

Sevillako eta Madrilgo Juana de Aizpuru galerietan egin ditu erakusketak, eta 2003an Gijongo Galería Altamiran. 

Juana de Aizpuru galeriarekin batera, nazioarteko azoketan izan da, hala nola Arco Madrid, Art Basel, Paris Photo, Frieze Londres eta abar.

2010ean Televisión Españolak monografiko bat eskaini zion Metropolis programan. Madrilgo *La Casa Encendidan*, 2012an, Open Studion, argazki-ekoizpeneko tailer bat egin zuen, parte-hartzaileek beren lan-metodoan egindako murgilketan oinarrituta.

2016an *Disidentziak eta utopiak* erakusketa egin zuen El Almazen, Lanzaroten. Urte berean Lanzaroteko Kabildoko Kultura sailak *Secret Club* izeneko artista liburua argitaratu zuen. Urtebete geroago, *I want to be* aurkeztu zuen Palmako Casal Solleric Museoan.

2021ean, Margarita Aizpuru komisario zuen *Autoras de utopías* erakusketa egin zuen Madrilgo Erkidegoko Isabel II.aren Kanaleko aretoetan. Artistak hauxe dio:“Lesbianismoa, kolaborazio profesionalak, mezenasgoa, maitasun filiala, amatasuna, zainketen maitasuna, gizakiaren esferaren barruan dagoen guztia aldarrikatzen dut”

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004: PhotoEspaña 2003 argitalpenik onenaren saria, “Mujeres, amor y mentiras” liburuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Carmela Garcia. Ella planeta.* Erakusketa Reina Sofía Museoan
* Carmela Garcíari buruzko Metropolis programa
Kuressaareko aireportua

**Kuressaareko aireportua** (),  Kuressaare hiritik hiru kilometrotarra dagoen nazioarteko aireportua da. Saaremaa uhartea zerbitzatzen du eta 1945ean inauguratu zuten.
[thumb|ezkerrera|200px|[Estoniako aireportuen zerrenda|Estoniako aireportuak erakusten dituen mapa.]]
## Hegaldiak 
## Kanpo estekak
Yami Safdie

**Yamila Safdie**, ezagunagoa **Yami Safdie** izen laburrez (Haedo, Buenos Aires, Argentina, 1997ko urriaren 20a) influencer, abeslari eta konpositorea da. 2023an Argentinan ospea izan  zuen «*De nada*» abestiarekin. Lasso abeslariarekin elkarlanean egindako «*En otra vida*» soilarekin eman zen ezagutzera Latinoamerikan.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta hasierak 
Bederatzi urterekin hasi zen kantu eta antzerki musikala ikasten. Nerabezaroan, musika ikasi zuen Alberto Ginastera Kontserbatorioan, eta, gero, Arte Eszenikoetako lizentziatura egin zuen. 19 urte zituenean hasi zen bere sare sozialetara cover bertsioak igotzen, eta horrek audientzia zabala eman zion Instagram eta TikTok gizarte-sareetan. 2018 eta 2020 urteen artean haurrentzako festen animatzaile lanetan jardun zuen.

### Ibilbidea 
2021 urtean, artistak Warner Music Group diskoetxearekin sinatu zuen. Urte horrexetan kaleratu zituen bere lehen abesti originalak, hala nola, «*CaminSola*», «*Flashear»*, «*FC*» eta «*Pa´ Quererme Así*».

2022. urte hasieran *Como Si Na* estreinatu zuen, Lautaro Lopez abeslariarekin elkarlanean. Bere lehen albumean, *Dije que no me iba a enamorar* izenekoan, parte hartu zuten aurrerapen batzuen segida baten lehenengo kaleratzea izan zen. Azken horrek bakarkako 7 abesti eta 6 lankidetza izan zituen, horien artean *El Bolero* nabarmentzen da Milo J. rapero argentinar ezagunarekin batera. Lankidetza hori biralizatu egin zen Latinoamerikako 10 herrialdetan baino gehiagotan, plataforma digitalen joera izan zen, eta Argentinako *Billboard Hot* 100-en parte ere izan zen. Bere arrakastak *El Bolero* (Akustikoa) izeneko bertsio akustikoaren estreinaldia sortu zuen.

2023 urtean Artista Berri Onena izendatu zuten TikTok Awards Night eta Carlos Gardel sarietarako. Gainera, hainbat jaialdi eta ikuskizunetan parte hartu zuen, Primavera Sound Argentinan, esaterako, eta Luis Miguel musikari mexikar ezagunaren Argentinako birako teloneroa izan zen. Urte horretako azaroan bere bigarren albuma kaleratu zuen, *Sur* izenekoa.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
### EP 
### EkuadrorBakunak 
## Sariak eta aintzatespenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Yami Safdie, Lassorekin - *En Otra Vida* abestia (Bideo Ofiziala)
* Yami Safdie, Micro TDH, Rusherking - *De Nada*
* Yami Safdie Vanesa Martínekin - *4 Paredes* (Lyric Video) | CantoYo

*
Consuelo de Sánchez Latour

**Consuelo Castillo de Sánchez Latour** (Chiquimula,1924ko otsailaren 7a -  Guatemalako Hiria, 2015eko uztailaren 11) frantziar-guatemalar idazle, kronista eta kazetaria izan zen. Gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez eta esperantoz hitz egiten zuen.

## Bizitza 
Consuelo Sanchez, ustez, Enrique Gomez Carrilloren senide urrun bat zen. Consuelok esperanto hizkuntza sustatu zuen Guatemalan, beste intelektual eta irakasle batzuekin batera.

91 urterekin hil zen, 2015ean eta Las Flores hilerrian ehortzi zuten.

## Lanak 
### Zenbait argitalpen 
* 1958. *Esperanto a través del mundo*.(*Esperantoa munduan zehar)*. Tipografia Nacional de Guatemala, 560 p.

## Ohoreak 
* 1958ko abenduan, Consuelo Sanchez Latour "Urteko Emakumea" izateko hautagai izendatu zuten Prensa Libre elkarteak sustatutako lehiaketan.

* 2014:  María Antonieta Somoza ordena,10. numerarioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coronel Pringles hiriko Euskal Etxea

**Coronel Pringlesko Euskal Etxea**, ofizialki '''Asociación Centro Vasco 'Eusko Biltzar''*, Argentinako Coronel Pringles hirian dagoen euskal etxe bat da, Buenos Aires probintzian. 1990. urtean inauguratu zen. Bme Mitre kalearen 250 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Tallinna Kaubamaja Grupp

**Tallinna Kaubamaja Grupp AS** () Estoniako Tallinn hirian egoitza duen txikizkako merkataritza eta higiezinen alokairuko enpresa bat da.

## Deskribapena 
Tallinna Kaubamaja taldeak filial eta sozietate hauek biltzen ditu: 

* Estonia: Kaubamaja AS, Selver AS, Kulinaaria OÜ, Viking Security AS, Tartu Kaubamaja Kinnisvara OÜ, Tallinna Kaubamaja Kinnisvara AS, TKM Auto OÜ, TKM Beauty OÜ, TKM Beauty Eesti OÜ, TKM Auto AS, Viking Motors AS, TKM King And Parker Vala
* Letonia: Selver Latvia SIA, SIA TKM Latvija, SIA Forum Auto
* Lituania: KIA Auto UAB

## Akziodunak 
2020ko otsailaren 29an, Tallinna Kaubamaja Taldeko akziodun garrantzitsuenak hauek ziren:

## Galeria 

Fitxategi:EU-EE-Tallinn-Merimetsa_Selver.JPG|link=Fichier:EU-EE-Tallinn-Merimetsa_Selver.JPG|  Selver Supermerkatua Tallinngo Merimetsa auzoan. 
Fitxategi:EU-EE-TLN-LAS-Mustakivi-Mustakivi_Selver.JPG|link=Fichier:EU-EE-TLN-LAS-Mustakivi-Mustakivi_Selver.JPG| Selver Hipermerkatua Mustakivi auzoan. 
Fitxategi:Tartu_Kaubamaja_2011.JPG|link=Fichier:Tartu_Kaubamaja_2011.JPG| Tartu Kaubamaja.
Fitxategi:Jannseni_kaubamaja.jpg|link=Fichier:Jannseni_kaubamaja.jpg| Jannseni Supermerkatua Nõmmen.  
Fitxategi:Tallinna_Kaubamaja_Laikmaa_street.jpg|link=Fichier:Tallinna_Kaubamaja_Laikmaa_street.jpg|   Magasin Tallinna Kaubamaja denda Tallinnen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carol Zardetto

**Carol Zardetto** (Guatemala Hiria, 1959) abokatu, idazle eta diplomazialaria da, herrialde horretako gatazka armatuko 36 urteetan zehar bizi izan zen literatoen belaunaldikoa.

## Biografia 
Zardettok legeak ikasi zituen, abokatu jardun zuen eta kargu publikoak izan zituen; besteak beste, Alvaro Arzúren lehendakaritzan, Hezkuntza ministrorde izan zen (1996) eta kontsul izan zen Vancouverren, Kanadan (1997-2000). *Siglo 21 egunkariko* «Butaca de dos» antzerkiko kritika zutabearen egilekidea izan zen eta 2007tik Periodikoko zutabegilea da. Bere lehen eleberriak, *Con pasión* *absoluta*, Mario Monteforte Toledo Erdialdeko Amerikako Eleberri Saria jaso zuen 2004an. Liburu horren ondotik etorri ziren 2009an *El discurso del loco*. *Cuentos del tarot*

eta 2016an bigarren eleberria kaleratu zuen, *La ciudad de los minotauros*

Hainbat dokumentaletarako gidoiak idatzi zituen, eta *La flor del café* bere film laburra dokumental labur onenaren sarirako izendatu zuten 2010eko Ikaro Zinemaldian. Hurrengo urtean, Guatemalako *Tatuana* operarako libretoa idatzi zuen, Paulo Alvaradoren musikarekin, izen bereko Guatemalako kondairan oinarrituta; 2013an, opera oraindik estreinatu gabe zegoela, Zardettok elkarrizketa batean esan zuen izenburu bereko nobela bat idazteko asmoa zuela, "Guatemalako Kolonian emakumearen egoeraren ikerketa sakonagoa" egingo zuena. Hainbat aldizkaritan idatzi ditu saiakerak, eta hainbat antologiatan hautatu dituzte bere ipuinak.

## Lanak 
* *Con pasión absoluta (Pasio absolutuz)*, eleberria, F & G Editores, Guatemala, 2005
* *El discurso del loco*: *cuentos del Tarot (Zoroaren diskurtso: Taroteko ipuinak),* edizio ilustratua, F & G, Guatemala, 2009. ISBN 999399510X, ISBN 9789993995104
* *La ciudad de los minotauros (Minotauroen hiria)*, eleberria, Alfaguara, 2016. ISBN 6073144563, ISBN 9786073144568
* *Cuando los Rolling Stones llegaron a la Haban. (Rolling Stones taldea Habanara iritsi zenean)*, eleberria, Alfaguara, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entrevista a Carol Zardetto, *Letralia*, 18 de agosto de 2008.
* La ópera *Tatuana* en Facebook
Carmen Parga

**Carmen Parga Parada** (Coruña, Galizia, 1914ko apirilaren 29a – Mexiko Hiria, Mexiko, 2004ko apirilaren 10a) irakaslea, erbesteratu errepublikanoa, ehule eta jostuna izan zen. 1936an Manuel Tagüeña teniente koronelarekin ezkondu zen. Tagüeña Gerra Zibilean Armada Errepublikanoko ofizial nagusietako bat izan zen, eta Mexikon erbestean egon ziren.

## Bizitza 
Carmen Parga Parada Coruñako hiriburuan jaio zen eta militante sozialisten familia batean hazi zen; bere aita itsasgizona zen Ferrolen. Batxilergoa Ferrolen egin zuen eta, 20 urterekin, Madrilera joan zen Madrilgo Unibertsitate Hirian Filosofia eta Letren eraikin berria estreinatu zuten emakume talde garrantzitsuarekin batera. Urte horietan, era berean, bere jarduera politikoa ezkerreko ikasle-taldeetan militatzen hasi zen, hala nola IH eta BEOR (Oposizio iraultzaileko ikasle blokea, gazteria komunistak zuzendua). 36ko gerraren (Espainiako gerra zibila) eztandak eragotzi egin zion bere burua titulatzera heldu ahal izatea.

### Ibilbidea 
Manuel Tagüeñarekin ezkondu zen, Ebroko Armadaren XV. Kidegoko komandante militar bihurtu zen fisikari gazte batekin.

#### Erbesteratzea 
1939 urteko otsailean Espainia utzi zuten Pirinioetan zehar ihes eginda, eta udaberrian, errepublikarren errefuxiatu esparruetatik ateratzea lortu zuten Carmen eta Manuel Finlandiako golkoan barrena Leningradora (San Petesburgo) heldu ziren zamaontzi batean. Moskun jarri ziren bizitzen, eta hantxe jaio ziren bere bi alabak, eta aita lurperatua izan zen. Bigarren Mundu Gerrako alemaniarren inbasioaren ondorioz, Penza eskualdera joan behar izan zuen, eta ehule eta jostun gisa atera zuen bizimodua.

1945 urtean, Jugoslaviara joan zen alabekin, senarra "teknikari militar" gisa nabarmendu zen herrialdera, eta hiru urte geroago, 1948 urtean, Txekoslovakiara aldatu ziren.

Azkenean, Iosif Stalin diktadorea 1953 urtean hilik, Mexikora joan ziren, eta hango hiriburura iritsi ziren, «gorabehera penagarriak izan ostean», 1955 urteko urriaren 12an. AEBko herrialde horretan hil zen bere senarra 1971 urtean. Mexikon, Carmenek Mexikoko hiriburuko "Madrid" eta "Luis Vives" ikastetxeetan irakasle jardun zuen. Halaber, Santo Domingo Errotako tailer artistikoen ekintzak koordinatu zituen, eta Mexiko Hiriko PSOEko taldeko presidentea izan zen. 1996 urtean, *Antes que sea tarde* izeneko bere memoria-liburua argitaratu zuen. 

### Heriotza 
89 urterekin hil zen, Mexiko Hiriko bere etxean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Tagüeña Lacorte, Manuel (2005). Testimonio de dos guerras. Barcelona: Planeta. 
*  Parga, Carmen (2002). Antes que sea tarde. Madrid: Compañía Literaria. ISBN 9788482130439. 
## Kanpo estekak
Catalina Guagnini

**Catalina Silvia Raymundo de Guagnini** (Argentina,1914ko azaroaren 3a - 2004ko uztailaren 30a) argentinar irakasle eta militante trotskista izan zen.Berrantolaketa Prozesu Nazionalean desagertutako bi lagunen ama gisa, *Arrazoi Politikoengatik Desagertutakoen eta Atxilotutakoen Senideak* erakundea sortu zuen, eta erakunde horretako buru izan zen.

1983an, Langileen Alderdiko presidentetza-formula integratu zuen presidenteorde izateko hautagai gisa, Gregorio Flores presidentearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Padovan

**Conxita Alà Miquel**, artistikoki **Marta Padovan** (El Poblenou, Bartzelonako probintzia, Katalunia, 1938ko urtarrilaren 29a – Bartzelona, Katalunia, 2019ko urtarrilaren 9a) antzerki, telebista, zinema aktorea eta bikoizketako aktorea eta bikoizketa zuzendaria izan zen. Ezaguna egin zen, batez ere, *Mar de fons* (2006), *Trampa mortal* (1963) eta  *En Ghentar se muere fácil* (1967) lanekin. Bikoizketaren munduan, estatubatuarreko *Roseanne* telesail protagonista bikoizteagatik egin zen ezagun.

Antzerkian ere jardun zuen 1960ko hamarkadatik aurrera, eta 1970ekoan antzerki-konpainia propioa izan zuen.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte: 

### Zinea 
### Antzerkia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Endosexualitate

***Endosexualitatea*** da emeentzako edo arrentzako parametro biologikoak, medikoak eta sozialak betetzen dituzten berezko sexu-ezaugarriak dituzten pertsonak. *Endosexualitate* hitza intersexualitate hitzaren antonimoa da.

## Etimologia eta esanahia 
''* aurrizkia Antzinako grezieratik dator,  (*éndon*) hitzetik, «barneko, barrualdeko" esan nahi duena, eta sexu terminoa, berriz, Latinezko *sexus* hitzetik, «generoa; genero ezaugarriak; arrak edo emeak; genitalak" esan nahi duena. Latinezko terminoa Aitzinindoeuropar **séksus* hitzetik eratorria da, **sek-* hitzetik, «moztu", eta, beraz, maskulinoan eta femeninoan banatzeari buruzkoa da.

Surya Monrok dio termino hori erabiltzen dela «jaiotzean maskulinotzat edo femeninotzat jotzen diren sexu-ezaugarriak dituen pertsona jaio dela adierazteko, eta, beraz, ez direla intersexual gisa medikatzen» Janik Bastien-Charleboisek termino hori erabiltzen du «medikuntzak eta gizarteak normaltzat jotzen duten sexu-garapena duten pertsonak» identifikatzeko.

## Garrantzia eta desanbiguazioa 
*Endosexualitatea'' erabili da identifikatzeko zeinen garrantzitsua den gazte intersexualek beren istorioak beren hitzekin kontatzea, intersexualak ez diren pertsonek testuinguruz aldatu edo berriz idatzi gabe.

Endosexualitate terminoa zisgenero terminoa, transgenero terminoaren antonimoa, ez dira gauza bera; izan ere, bi termino horiek genero-identitatearen eta jaiotzean esleitutako sexuaren arteko harremanari egiten diote erreferentzia. Monro-ren genero ez-binarioari eta Blas Radi-ren pertsona transgeneroen ugalketa-eskubideei buruzko artikuluetan, egileek terminoa erabiltzen dute intersexualak zein transgeneroak diren pertsonen bizitako esperientzia desberdinak transgeneroak diren eta ez-intersexualak diren pertsonengandik bereizten laguntzeko.

## Ikus, gainera 
* Zisgenero, bere generoa jaiotzean esleitu zitzaien sexuarekin bat datorren norbait
* Heterosexualitate, beste sexuak edo generoak erakarritako norbait

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Carvalho

**Julia Carvalho** (Portugal, XX. mendea) zientzialaria, meatze-ingeniaria, irakaslea, enpresaburua eta exekutibo korporatiboa da. 2021eko abendutik, International Business Machinesentzat (IBM) Afrikako Hazkunde Merkatuen Kudeatzaile Korporatiboa da.

## Bizitza 
Carvalho Lisboako Unibertsitatean lizentziatu zen. Bere lizentziatura tituluak, Meatze Ingeniaritzako Maistratza eta Ingeniaritzako Filosofiako Doktoretza, unibertsitate horretan lortu zituen. Horrez gain, Sloan Enpresen Administrazio eta Zuzendaritza Eskolako, Texas A&M Unibertsitateko eta Católica Lisbon School of Business & Economics-eko energia, lidergo eta finantza-kudeaketako trebakuntza-programetan parte hartu zuen.

## Lan ibilbidea 
Afrikan IBMrako izendatu baino lehen, Angolako, Mozambikeko, Cabo Verdeko eta Santo Tomeko gerente nagusia izan zen. Gaitasun horretan, IBMren ikuspegia gidatu zuen Hodei konputazio hibridoaren hedapenean eta adimen artifizialaren merkatu horietan.

IBMrekin bat egin baino lehen, Halliburton multinazional estatubatuarrean egin zuen lan, *Zerbitzu eta Software Unitateko* salmenta buru gisa. Aurretik, Lisboako Unibertsitateko Ingeniaritza irakaslea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tallinngo aireportua

**Tallinngo Lennart Meri aireportua** (),  Estoniako hiriburutik 4 kilometrotara dagoen nazioarteko aireportua da. Ülemiste aintzirako ekialdeko ertzean dago.
[thumb|ezkerrera|200px|[Estoniako aireportuen zerrenda|Estoniako aireportuak erakusten dituen mapa.]]

## Historia 
Tallingo aireportuko eraikina 1932an hasi ziren eraikitzen, eta 1936ko irailaren 20an inauguratu zuten ofizialki, nahiz eta aireportua ofizialki inauguratu baino askoz lehenago martxan egon. 1945 eta 1989 artean Aeroflot izan zen aireportuan lan egiten zuen airelinea bakarra. Jet hegazkinekin hegaldi erregularrak 1962an hasi ziren. Terminal berri bat eraiki zuten 1970 amaieran, eta pista ere luzea izan zen. Tallingo aireportutik hegaldi erregularrak egin zituen lehen atzerriko airelinea Scandinavian Airlines System izan zen 1989ko udazken borealean. Terminala 1999an modernizatu zuten.

Aireportuak erabilera militarrak ere izan ditu, bereziki aireontzi etengailuentzako base gisa. MiG-23P aireontziak hegan egiten zituen 384 Aireontzi Interbentzoreen Erregimenturako basea izan zen.

## Terminala 
Terminalaren eraikinean lokal komertzial gutxi daude, kafetegi bat eta zergarik gabeko denda bat barne. Terminalaren eremuak posta-bulego bat, telefono-zerbitzuak eta haririk gabeko doako Interneterako sarbidea ere baditu. Autoen alokairua, turismo-agentziak, kanbio-etxeak, besteak beste, erabilgarri daude. Terminalak bi autobus geltoki ditu, lehenengoa irteereetako ateen aurrean dago (autobusak hiriaren erdialdetik datoz) eta bigarrena helmugetako atearen aurrean (autobusak hiriaren erdigunerantz doaz).

## Hegaldiak 
## Estatistikak 
Aireportuko erabiltzaile bidaiarien kopurua, batez beste, % 14,2 igo da urtero 1998az geroztik. 2012ko azaroaren 16an, Tallinngo aireportuak bi milioi bidaiarien langa gainditu zuen lehen aldiz. Bidaiarien datuen arabera, nazioarteko hegaldiekin alderatuta barneko hegaldien kuota marjinala dute.

### Maiztasun handiko ibilbideak 
## Kanpo estekak