open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Larribarre-Sorhapürü

**Larribarre-Sorhapürü** ([laʁiβaʁe soʁ̞hapyʁ̞y]) Nafarroa Behereko ekialdeko udalerria da, Amikuze eskualdean dagoena, Donapaleuko kantonamenduan, Zuberoako mugan. 10,65&nbsp;km2 ditu, eta 2007. urtean 193 biztanle zituen *(larribartarrak; sorhapürtarrak)*.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Biduze ibaiak udalerria gurutzatzen du, mendebaldetik.

### Udalerri mugakideak 
* Behaskane-Laphizketa iparraldean
* Domintxaine-Berroeta (Zuberoa) ipar-ekialdean
* Donapaleu ipar-mendebaldean
* Lohitzüne-Oihergi (Zuberoa) hego-ekialdean
* Uhartehiri hego-mendebaldean

### Auzoak 
Auzo nagusiak hauek dira:
* Agerria
* Aldabia
* Sorhapürü
* Harizgoitia
* Larribarre (herriburua).

## Historia 
Larribarreko herria 1294. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz. Sorhapürü, aldiz, 1119. urtekoan aipatzen da lehen aldiz, *Saint Martin-de-Sorhapuru* izenaz. Bi herriguneek 1842an bat egin zuten, udalerria osatzeko.

## Ekonomia 
Herriko ekonomia jarduera nagusiak laborantza (garia, garagarra, bazkarako landareak, lekadunak, artoa) eta abeltzaintza (ardi eta behi azienda) dira.

## Demografia 
Oharra: 2007ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da; 1836 arteko datuak fusioa baino lehenagokoak dira, hots Larribarrekoak.

## Kultura 
### Hizkuntza 
Larribarre-Sorhapürüko euskara behe-nafarrera. Euskaldunak dira herritar guztiak.

## Ikus, gainera 
* Larribarre
* Sorhapürü

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izura-Azme

**Izura-Azme** Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdean historikoki garrantzirik handiena duena. Mugak: iparraldean, Ostankoa; ekialdean, Arhantsusi; mendebaldean, Landibarre, eta hegoaldean, Larzabale-Arroze-Zibitze. Euskara, behe-nafarrera; euskaldunak, % 96.

Laborantzan (garia, patata, landare lekadunak, artoa, barazkiak, bazkarako landareak), abere-hazkuntzan (ardi- eta behi-azienda) eta janari-industrian (esnea, haragia) oinarritzen da bertako ekonomia-jarduera nagusia.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Udalerritik Biduze ibaia igarotzen da, baita bertara isurtzen diren hainbat erreka ere: Iturriberriko erreka, Pagardoiko erreka, Berzaitzeko erreka eta Haranbeltzeko erreka.

### Udalerri mugakideak 
* Ostankoa eta Uhartehiri iparraldean
* Landibarre mendebaldean
* Arhantsusi ekialdean
* Larzabale-Arroze-Zibitze eta Jutsi hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak 
* Izura
* Azme
* Azme Xilo
* Plaza
* Haranbeltz
* Lagunatoa
* Eliza

## Historia 
Etxez osatutako harresia edo bastida bat eraiki zen XII. mendearen hasieran Izurako Oztibarreko lurretan (*Ostabaret, Ostabat,* gaskoieraz). 1140. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Oztibarreko bastida. Frantziako Iraultza arte, Akizeko apezpikuen eliz barrutian egon zen Oztibarreko lurralde guztia, Nafarroako erresumako lurra izanagatik. Erdi Aroan zehar, Izurako hirian egon zen Donejakue bideko erietxetik garrantzitsuenetako bat, bertara biltzen baitziren lau erromesbide handienetatik hiru (Tours, Puy eta Vézelay hirietatik abiatzen zirenak, hain zuzen ere, Pirinioak zeharkatzeko). 1350ean, bi hotel, bi ospitale eta hogei bat ostatu zeuden Izuran.

Aipagarria da eraikuntza guztien artean, Haranbeltzeko San Nikolas kapera erromanikoa. Haranbeltzeko prioreak bere lekua zuen Nafarroako gorteetan. 1381. urtean ezagutu zizkion Karlos II.a Nafarroako erregeak foruak Izurako herriari, eta merkatu-hiri garrantzitsua bihurtu zen Izura XIV. mendearen bukaeratik aurrera.

Nafarroako erlijio-gerretan su hartu zuen Izurak. 1607an Henrike III.ak merkatu bat eta urteroko feria bat izatea baimendu zuen *Nafarroako erresuma eta Bearno arteko merkataritza-hiri nagusi modura*.

Azme herria 1841. urteko ekainaren 13an lotu zitzaion Izurakoari udalerri bakarra osatzeko..
## Demografia 
Oharra: 2006ko biztanleria INSEEk emaniko behin-behineko datua da; fusioa baino lehenagoko 1836 arteko datuak Izurari dagozkio.

## Kultura 
[thumb|Izura-Azmeko Zelie Haranberri. [Euskal Herriko Ahotsakerako egindako elkarrizketa.|252x252px]]
### Hizkuntza 
Izura-Azmeko.

## Ondasun nabarmenak 
* Latsaga gaztelua: Izuran kokaturiko gaztelua, historikoki Latsaga familiari loturik egon dena.
* Haranbeltzeko kapera: Donejakue bideko antzinako erietxe batekoa.

## Izuratar eta azmetar ospetsuak 
* Eñaut Larralde (1935 - 2012), euskal abeslaria.
* Xabier Larralde (1970) Batasuneko eta EH Baiko kidea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izura
* Azme

## Kanpo estekak
Garrüze

**Garrüze** ([garys̻e]) Nafarroa Behereko udalerri bat da, Amikuze eskualdean kokatua.

## Geografia 
### Sarbideak 
Garrüze RD11, RD511 eta RD124 errepideek zeharkatzen dute.

### Hidrografia 
Bertatik Biduzeko ibaiadarra den Sallarteko erreka eta honen ibaiadarra den Zubiaga erreka pasatzen dira.

### Udalerri mugakideak 
* Amendüze-Unaso ekialdean.
* Lüküze-Altzümarta mendebaldean.

## Toponimia 
Euskarazko izen tradizionala *Garrüze* edo *Garruce*),
* *Garris* (1119 eta 1249),
* *Sanctus Felix de Garris* (XIII. mendea),
* *Garritz* (1249),
* *Guarriz* (1350),
* *Garritze* (1508), eta
* *Garris* (1650).

## Historia 
1790ean, Donapaleuko barrutiaren barnean zegoen kantonamendu baten hiriburu bilakatu zen. Aipatutako kantonamenduan Amorotze-Zokotze, Arrueta-Sarrikota, Behauze, Bithiriña, Garrüze bera, Labetze-Bizkai, Lüküze-Altzümarta, Martxueta eta Oragarre udalerriek hartu zuten parte.

1814ko otsailaren 15ean, Espainiako Independentzia Gerra garaian, bertan Garrüzeko gudua egin zuten Harispe jeneral baxenafarrak zuzendutako napoleondar armadak eta Wellingtongo markesak zuzendutako anglo-portugaldar armadak.

Herria, Donapaleuko udalerriaren zati izan zen 1967ko urtarrilaren 1etik 1997ko urtarrilaren 1era arte.

## Administrazioa 
### Alkateak 

### Herri elkargoa 
Amikuzeko Herri Elkargoaren kidea da.

## Demografia 
Karlos III.a Nafarroakoak agindutako1412 eta 1413 artean egindako erroldaren datuak1551ko erroldan lortutakoekin alderatuak, herriaren demografia ez zela asko handitu adierazten du. Lehendabizikoan Garrüzek 64 su zituen, bigarrenean, berriz, 68.

Hona hemen modernoagoak diren datuak:

Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da

## Ondasun nabarmenak 
* Garruzeko Feria, uztailaren bukaera eta abuztuaren hasiera bitartean ospatzen dena, eta zaldi, pottoka eta behien salmenta ardatz duena.
* San Felix eliza, XII. mendekoa. Bere zutabe eta bere kapitela nabarmentzekoak dira, XVIII. mendekoak izanik eta baita bere zurezko erretaula ere.

## Garrüztar ezagunak 
* Arnaud de Vivié, 1789an Estatu Orokorretan ordezkaria zena.
* Pierre Ibarrondo (1905-1970), euskararen sustatzailea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garrues

## Kanpo estekak
Gamarte

**Gamarte** Nafarroa Behereko udalerri txikia da eta Garazi eskualdean dago kokaturik. Donibane Garazi hiriburutik 10 kilometrotara dago herria.

2018an 127 biztanle zituen.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Pagaburu (545 m), Kurutzeberri (513 m) eta Orgamendi (639 m) tontorrek udalerria inguratzen dute, hau 232 metroko altueran kokatuta dagoelarik.

Basagibeleko errekak (Arzubiren ibaiadarra) eta Biduzeren adar batek zeharkatzen dute udalerria.

### Udalerri mugakideak 
* Larzabale-Arroze-Zibitze iparraldean
* Ainhize-Monjolose ipar-mendebaldean
* Ibarrola ekialdean
* Lakarra mendebaldean
* Duzunaritze-Sarasketa hegoaldean

### Auzoak 
* Gamarte
* Urruti
* Bordaburu
* Ordokia
* Gaineko Basaburua
* Peko Basaburua

## Historia 
1189. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Gamarteko herria. 1842. urtean osatu zen udalerria.

## Demografia 
Oharra: 2007ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da

Biztanleak euskaldunak dira eta bertako euskalkia behe-nafarrera da.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera laborantzan eta abeltzaintzan oinarritua da.

## Kultura 
[thumb|Gamarteko Aña Bizkaitxipi. [Euskal Herriko Ahotsakerako elkarrizketa.|261x261px]]

### Euskara 
Gamarteko euskara.

## Gamartear ezagunak 
* Mixel Berhokoirigoin (1952-2021) Ipar Euskal Herriko laborari militante ezaguna, ELB sindikatuko sortzailea eta Euskal Herriko Laborantza Ganberako presidentea.
* Menane Oxandabaratz (1962-) irrati-esatari, antzerkigile eta politikaria.
* Jean-Claude Luro: Auzapeza 1988tik 2001era.
* Jean-Baptiste Loyatho: Auzapeza 2001etik 2014ra.
* Jean-Michel Bicain: Auzapeza 2014tik aurrera.

## Ondarea 
thumb|eskuinera|Gamarte udalerrian dagoen Galzetaburuko gurutzea.

* Bidegainea eta Bordaburua, XVII. mendeko baserriak.
* Galzetaburuko gurutzea, XVIII. mendekoa.
* Saint-Laurent eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lakarra

**Lakarra** Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Donibane Garaziko kantonamendukoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Lauribar ibaira isurtzen diren Arzubi eta Basagibeleko errekak udalerritik igarotzen dira. Baita Arzubiren ibaiadarrak diren Toska eta Idiondo errekak ere.

### Udalerri mugakideak 
* Ainhize-Monjolose iparraldean
* Gamarte ekialdean
* Buztintze-Hiriberri mendebaldean
* Duzunaritze-Sarasketa hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak 
* Lakarragoiti
* Lakarrabeheiti

## Historia 
XII. mendean, Lakarrako baroierria, Nafarroako erresumaren menpekoa zen.. Lakarra familiako kide bat, Bernard II.a (1186-1201), Baionako apezpikua izan zen eta hirugarren gurutzadan parte hartzeaz gain, bere elizbarrutiaren barnean, Lapurdi, Nafarroa Behereko hegoaldea, Gipuzkoa iparraldea (baita Donostia ere), Bortziriak, Baztan eta Lerin zeuden, apezpikuak hala eskatuta, Zelestino III.a aita santuak 1194. urtean zehaztu bezala.

Bigarren Mundu Gerran, herria alemaniarren administrazio zuzenpean geratu zen herritarrek hala eskatuta, ez baitzuten Donibane Garaziko azokatik at geratu nahi. Era berean, Lakarra inguruko mendiak, erresistentziarentzako pasabide izan ziren, administrazio alemaniarretik Vichyko Frantziara igarotzeko, eta alderantziz.

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da.

## Politika 
### Lakarrako alkateen zerrenda 
## Demografia 
Oharra: 2004ko biztanleria INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

## Garraiobideak 
D933 departamentu-errepidea (133 errepide nazional zaharra) udalerritik igarotzen da.

## Ondasun nabarmenak 
eskuinera|250px|thumb|San Martin eliza, ondoan hilerria duelarik
* Harizpe mariskalaren gaztelua (Lakarrako gaztelua izenaz ere ezagutua) monumentu izendaturik dago.
* San Martin eliza, XIX. mendekoa dena.
* Hilerria, Harizpe mariskalaren hilobia duena, monumentu izendaturik dago.
* Etxegoinea baserria XVII. mendekoa da.

## Lakartar ezagunak 
* Jean Isidore Harizpe (1768-1855). Militarra, Frantziako mariskal izandakoa. Sortzez baigorriarra izan arren, urte askoz udalerrian bizi eta hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezterenzubi

**Ezterenzubi** Nafarroa Behereko udalerria da. 1999an, 382 biztanle zituen eta Garazi eskualdean dago kokaturik.

## Geografia 
### Inguru naturala 
Hidrografiari dagokionez, Ezterengibel eta Beherobia ibaiak igarotzen dira udalerritik, eta lehenengoa bigarrenari isurtzen zaio udalerriko lurretan.

### Udalerri mugakideak 
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane eta Aintzila iparraldean
* Lekunberri ekialdean
* Eiheralarre mendebaldean

Udalerria mugakide da Nafarroa Garaiarekin hegoaldean
### Etxeak eta Auzoak 
* Eliza
* Ezterengibel
* Basaxar
* Phagaltzeta
* Errozate
* Alderdia
* Beherobia
* Hanzalde
* Iregimendi
* Sarabola

## Demografia 
Oharra: 2004ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.
## Ondasun nabarmenak 
### Andra Mari eliza 

Irudi:Esterençuby Eglise1.JPG|Andra Mari elizaren kanpandorrea
Irudi:Esterençuby Eglise2.JPG|Andra Mari elizaren barrualdea
Irudi:Esterençuby Eglise3.JPG|Andra Mari eliza
Irudi:Esterençuby Pelote.JPG|Pilotalekua

## Auzapezak 

## Ezterenzubitar ezagunak 
* Mañex Etxamendi (1873-1960), idazle, bertsolari eta herriko alkatea.
* Eñaut Etxamendi (1935-), idazlea.
* Manex Goihenetxe (1942-2004), historialari eta kultur-eragilea. Euskal Herriko figura garrantzitsuenetako bat da XX. bigarren erdian, bai idatzi zituen historiako liburu eta artikuluei esker, bai abertzaletasunarekin eta euskaltzaletasunarekin lotutako mugimenduen sorrera eta garapenean izan zuen parte hartze erabakigarriagatik, bereziki Ikas elkartean, UEUn eta Seaska ikastolen elkartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landibarre

**Landibarre** Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Bithiriña eta Mehaine iparraldean
* Armendaritze eta Iholdi ipar-mendebaldean
* Ostankoa eta Izura-Azme ekialdean
* Suhuskune mendebaldean
* Ainhize-Monjolose hego-mendebaldean
* Larzabale-Arroze-Zibitze hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak 
Lau auzo nagusi ditu, parrokia historikoak direnak:
* Behaune
* Donamarti
* Jondohozti
* Azkonbegi

## Historia 
Landibarreko baroierria Nafarroako Erresumaren menekoa izan zen. XII. mendeko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Landibarreko herria. Jaun baten peko lurra izan zen Erdi Aroan. Behaune, bertako auzo garrantzitsuena, Lüküzeko etxearen jabetza izan zen, 1227an Lehuntzeko monasterioak hartu zituen arte. Behaunen sortu zen “Jean le Basque” deituriko nafar kapitain ospetsua eta Henrike III.a Nafarroako eta IV.a Frantziako erregearen lagun mina.

## Ekonomia 
Udalerriaren ekonomia laborantzan dago oinarriturik.

## Demografia 
## Kultura 
[thumb|Landibarreko Mixel Sainte-Marie. [Euskal Herriko Ahotsakerako egindako elkarrizketa. ]]

### Euskara 
Landibarreko euskara barnean dagoen sortaldeko hizkera.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|250px|Donamartiko eliza
* Gotorleku protohistoriko bat dago Gazteluzaharren.
* Elizeiria etxea XIV. mendekoa da
* Donozteia etxe gotortua ere XIV. mendekoa da
* Elizeiriko borda eta Iturburua baserriak XVII. mendekoak dira
* San Zipriano kapera XII. mendekoa da, eta prozesio-gurutze eder bat du
* San Petri kapera ere XII. mendean du jatorria.
* Doneztebe kapera ere XII. mendekoa da, nahiz eta XV, XVI eta XVIII. mendeetan birmoldaketak izan dituen
* Donamarti eliza XVIII. eta XIX. mendeetakoa da

## Landibartar ospetsuak 
* Manex Pagola (1941 - 2018), idazle, abeslari eta politikaria.
* Pierre Zabalo (1953 -), idazle eta ikertzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Landibarre Eke.org
*  Landibarre Ahotsak.com
* https://landibarre.blogspot.com/testuak, argazkiak, Isabel Thevenonen tesia, lehengo dokumentuak.
Jatsu (Garazi)

**Jatsu** Nafarroa Behereko udalerria da eta Garazi eskualdean dago kokaturik. Lapurdin dagoen izen bereko herritik bereizi behar denean, **Jatsu Garazi** izena erabiltzen da euskaraz.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Irisarri eta Suhuskune iparraldean
* Ortzaize ipar-mendebaldean
* Ainhize-Monjolose ekialdean
* Buztintze-Hiriberri hego-ekialdean
* Donazaharre hegoaldean

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Udalerrian Irulegiko Arnoa ekoizten da.

## Biztanleriaren eboluzioa 
## Ondasun nabarmenak 

Image:Jaxu Eglise.JPG|Frantzisko Xabierkoaren eliza
Image:Jaxu Fronton.JPG|Pilotalekua
Image:Jaxu Blason.jpg|Udalerriko armarria pilotalekuan margoturik

Image:Jaxu Maison.JPG|Jatsuko etxe bat
Image:Jaxu Porte.JPG|Jatsuko etxea.

## Jatsuar ezagunak 
* Joanes Jatsukoak, Frantzisko Xabierren aita zenak, bertan zuen jatorria.
* Txomin Ezponda (1937-) bertsolaria.
* Jean Etxepare Landerretxe (1937 - 1961) euskal idazlea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irulegiko Arnoa

## Kanpo estekak
Merkurio (elementua)

**Merkurioa**, halaber **zilarbizia**, elementu kimiko bat da, **Hg** ikurra eta 80 zenbaki atomikoa duena. Bere izena eta ikurra (Hg) latinezko *hidrargirium* hitzetik datoz; azken hau, berriz, grezierazko *hydrargyros* (*hydros*, ura eta *argyros*, zilarra) hitzetik dator. Elementu honek metal-itxura du, eta laborategiko egoera estandarretan isurkari-egoeran aurkitzen den elementu metaliko bakarra da.

## Ezaugarri nagusiak 
Zilarbizia metal astun zilarkara da. Giro-tenperaturan eta presioan isurkaria den elementu bakarrenetako bat da, bromoarekin batera. Gaizki eroaten du beroa beste metal batzuen aldean ipiniz gero, baina argindarra hobeto eroaten du. Erraz osatzen ditu nahasturak beste metal batzuekin, hala nola urrearekin edo zilarrarekin, baina ez burdinarekin. Uretan disolbaezina da, eta azido nitrikotan disolbagarria. Gas-egoerara igarotzean lurrun toxiko eta korrosiboak eratzen ditu. Azalari, begiei eta arnasbideei erasotzen die.

Bere oxidazio-egoerarik ezagunena bibalentea da, hau da, bi atomorekin soilik elkartzen da. Hala ere, 2007. urtean aurkitu zen tenperatura oso baxuetan (-260&nbsp;°C) egoera tetrabalentean ere existitzen dela.

Merkurioa termometroetan, barometroetan, manometroetan eta beste tresna zientifiko batzuetan erabiltzen da. Hala ere, elementu honen toxikotasunaren ondorioz, debekatu egin da termometro medikoetan erabiltzea, eta, horren ordez, alkoholean oinarritutakoak edo termometro digitalak hobetsi dira. Oraindik ere zenbait ikerketa zientifikotan erabiltzen da.

Merkurioa mundu osoan zehar ageri da, eta forma disolbaezinetan, esaterako, zilarbizia sulfuro eran, kaltegabea da, baina oso toxikoa da disolbagarriak diren formetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Minamata gaitza.

## Kanpo-estekak
Argentinaren banaketa administratiboa

eskuinera|250px
**Argentinaren banaketa administratiboa** 23 probintziaz osatua dago, gehi Hiri Autonomo bat (Buenos Airesekoa). Sei eskualde handitan banatuta daude.

### Ipar-mendebala (*Noroeste Argentino-NOA*) 
* Catamarca
* Jujuy
* Salta
* Tucuman

### Cuyo 
* La Rioja
* Mendoza
* San Juan

### *Gran Chaco* 
* Chaco
* Formosa
* Santiago del Estero

### Mesopotamia 
* Corrientes
* Entre Rios
* Misiones

### Panpak 
* Buenos Airesko Hiri Autonomoa
* Buenos Airesko probintzia
* Cordoba
* La Pampa
* San Luis
* Santa Fe

### Hegoaldea (Patagonia) 
* Chubut
* Santa Cruz
* Neuquen
* Rio Negro
* Tierra del Fuego, Antartida eta Hego Atlantikoko Uharteak

## Ikus, gainera 
* Argentina

## Kanpo estekak
Ibarrola

**Ibarrola** Nafarroa Behereko udalerria da, Oztibarre eskualdean dago kokaturik, Iholdiko kantonamenduan.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Udalerritik Biduzeren ibaiadarra den Othalapeko erreka igarotzen da.

### Udalerri mugakideak 
* Larzabale-Arroze-Zibitze iparraldean
* Bunuze ekialdean
* Gamarte mendebaldean
* Donaixti-Ibarre hego-ekialdean
* Duzunaritze-Sarasketa hego-mendebaldean
* Hozta hegoaldean

## Historia 
1167 urteko agiri batean egiten da lehen aldiz herriaren aipamena.

## Demografia 
Biztanleriaren %100 da euskaldun, behe-nafarrera euskalkian.

## Ondasun nabarmenak 
* XVII. mendeko hainbat etxe monumentu izendatuta daude
* Etxeparea jauregia
* San Bartolome elizaren jatorria Erdi Aroan dago

## Iruditegia 

Irudi:Etxegaparea.jpg|Etxeparea jauregia.

## Ekonomia 
Laborantzan eta abere hazkuntzan oinarritua da herriko ekonomia jarduera nagusia.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Ibarrolako Arño Harispuru ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Ibarrolan nafar-lapurteraren aldaera bat erabiltzen da, Garazi euskara hain zuzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibarrola (Aulesti)

## Kanpo estekak
Amalain

thumb|Amalain
**Amalain** Nafarroa Garaiko etxaldea da, Atetz udalerrikoa, 2020an hutsik zegoena. 1857ko errolda arte, aldiz, udalerri bereizia izan zen.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hustutako herriei buruz Navarreria webgunean.
*  Amalain biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
Beuntza

thumb|Beuntza 2020-11-20
**Beuntza** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Atetz udalerrikoa. 2021 hasieran 56 biztanle zituen.

## Demografia 
## Euskara 
Beuntzan Ultzamako euskara egiten da, erdiguneko nafarrera.

[thumb|center|Beuntzako Ignacia Erbiti eta Roman Irurita ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)|313x313px]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beratsain

thumb|Beratsain 20-11-20
**Beratsain** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Atetz udalerrikoa. 2020an 27 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kultura 
### Euskara 
Beratsainen Ultzamako euskara hitz egiten da, nafarreraren aldaera.
thumb|center|320px|Beratsaingo Cristobal Ollo (Ahotsak proiekturako)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gulinako errepidea Beratsain parean Google Street View-n.
Egillor (Atetz)

thumb|Egillor 20-11-18
**Egillor** Nafarroa Garaiko etxagunea da, Atetz udalerrikoa. 2020an 12 biztanle zituen.

## Demografia  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egillor etxagunearen ikuspegia Google Street View-n.
Aroztegi

thumb|Aroztegi 20-11-17
**Aroztegi** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Atetz udalerrikoa. 2020an 49 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kultura 
### Euskara 
Aroztegin Ultzamako euskara hitz egiten da, nafarreraren aldaera.
[thumb|center|320px|Aroztegiko Rosa Mari eta Jose Antonio Elizondo ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritze Atetz

**Eritze** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Atetz udalerrikoa; **Eritzegoiti** edo **Eritze Atetz** ere deitzen zaio, Eritzebeiti izena daraman Itza haraneko hiriburutik bereizteko. 2020an 34 biztanle zituen.

## Demografia 
## Irudi galeria 

Irudi:Eritzeko eliza.jpg|Eritzeko elizaren aurrealdea. Hormaren goialdean, arkuen gainean, bi hilarri txertatuta ageri dira.
Irudi:Eritzeko etxeak.jpg|erdian|Eritzeko etxeak
Irudi:Eritzegoiti.jpg|Eritzegoiti, 20-11-18

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eritze (Itza)

## Kanpo estekak
Iriberri

**Iriberri** izen bereko toki bat baino gehiago izan daiteke:

# Iriberri: Arangurengo herri hustua.
# Iriberri: Elortzibarko herri hustua.
# Iriberri: Orbaibarreko Hiriberri herriaren espainierazko izena.
# Iriberri-Sastoia: Urraulgoitiko herri hustua.

## Ikus, gainera 
* Hiriberri
Salta probintzia

**Salta** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago. 155.488  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 1.440.672 biztanle zituen. Hiriburua Salta hiria da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Jujuy probintzia eta Bolivia, hegoaldean Santiago del Estero, Tucumán eta Catamarca probintziak, mendebaldean Txile eta ekialdean Paraguai, Formosa eta Chaco.

## Irudi galeria 

File:Salta-Square2.jpg
File: Cable Car to the Cerro San Bernardo - Salta - Argentina.jpg
File: Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg
File: Argentine vineyard and mountains..jpg
File:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg
File: Quebrada de las Flechas - Argentina.jpg
File:Iruya 1.jpg
File: Salinas Grandes 052.JPG
File:Cachi 01.jpg
File:Camino a Cachi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, salta.gob.ar
Catamarca probintzia

**Catamarca** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago. 102.602  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 429.556 biztanle zituen. Hiriburua San Fernando del Valle de Catamarca da.

## Geografia 
Hauek ditu mugakideak: iparraldean Salta probintzia, ipar-ekialdean Tucumán probintzia, hegoaldean Cordoba probintzia, hego-mendebaldean La Rioja probintzia, mendebaldean Txile eta ekialdean Santiago del Estero probintzia.

Oso probintzia menditsua (Ojos del Salado, 6.870 m) eta lehorra da.

## Ekonomia 
Nekazari lurraldea da. Abeltzaintza eta laborantza dira nagusi (barazkiak, fruituak, bazka landareak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tucumán probintzia

**Tucumán** Argentinako 23 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. 22.524 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.703.186 biztanle zituen 2022an. Hiriburua San Miguel de Tucumán da.

## Geografia 
Iparraldean Salta probintziarekin du muga, ekialdean Santiago del Esterorekin, hegoaldean Santiago del Estero eta Catamarcarekin, eta mendebaldean Catamarcarekin.

Ekialdea laua da eta Sali ibaiak igarotzen du alderik alde. Mendebaldean Aconquijako mendikatea hedatzen da, 5.000 m-tik gorako gailurrek osatua (Cerro de la Bolsa, 5.330 m; Cerro del Bolsón, 5.550 m; Cerro de las Dos Lagunas, 5.450 m). Alde honetan daude, halaber, Calchaquies eta Santa Barbara mendikateak. Santa Maria ibaiaren haranak bereizten ditu aipatutako mendikate horiek eta Cajón mendikatea (4.000 m-tik gorako gailurrek osatua). Klima epela da mendietan izan ezik.

## Ekonomia 
Nekazaritza (azukre kanabera, kotoi-landarea, tabakoa) eta abelazkuntza dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, tucuman.gov.ar
Hozta

**Hozta** Nafarroa Behereko udalerria da eta Oztibarre eskualdean dago kokaturik.

## Geografia 
### Etxeak eta Auzoak 
* Nethe
* Anxil
* Beltxo
* Burganzi

### Ingurune naturala 
Biduze ibaiaren ibaiadar batek, Hoztako urak, udalerria zeharkatzen du.

### Udalerri mugakideak 
* Ibarrola iparraldean
* Donaixti-Ibarre ipar-ekialdean
* Duzunaritze-Sarasketa ipar-mendebaldean
* Lekunberri mendebaldean
* Behorlegi hegoaldean
## Demografia 
Oharra: 2005eko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.
## Kultura 
[thumb|250x250px|Hoztako Jean Pierre Uhart ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Hoztan Garaziko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Ondasun nabarmenak 
* Forte protohistorikoa dago Munhoan
* Jauregia izeneko Erdi Aroko fortea dago
* Hilerriko XVII. mendeko gurutzea monumentu izendaturik dago
* Donepetri eliza 1732. urtekoa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrarats

thumb|Mendizabalea eta frontoia
thumb|Otsolako bidetik ikuspegia
**Arrarats** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Basaburua udalerrikoa. 2020ko urtarrilaren 1ean 49 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Beruete

thumb|Garbitegia
thumb
**Beruete** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Basaburua udalerrikoa. 2020ko urtarrilaren 1ean 137 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ekonomia 
Basaburuko Beruete kontzejuaren mugetan, Leitza eta Basaburua bitartean, Nafarroako gobernuak eraikitako "Aritz" izeneko parke eolikoa dago. Parkeak duen instalaturiko potentzia 19,20 megawattekoa da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.

## Kanpo estekak
Erbiti

thumb
thumb|Labea
**Erbiti** Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 34 biztanle ditu. Orokieta, Ola eta Erbiti lekuek osatzen dute Orokieta-Erbiti kontzejua.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Orokieta-Erbiti
* Gartzarun

## Kanpo estekak
Gartzarun

thumb|Eliza
thumb
**Gartzarun** Basaburua udalerriko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, kontzejuak 97 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jauntsarats
* Erbiti

## Kanpo estekak
Santiago del Estero probintzia

**Santiago del Estero** Argentinako probintzia da, herrialdeko barrualde eta iparraldean dagoena. 136.351 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 1.054.028  biztanle zituen. Hiriburua Santiago del Estero da.

## Mugak 
Mugakideak hauek ditu: ipar-mendebaldean Salta probintzia, iparraldean eta ipar-ekialdean Chaco, hego-ekialdean Santa Fe, hegoaldean Córdoba eta mendebaldean Catamarcako eta Tucumán.

## Hizkuntzak 
Gaztelania da hizkuntza mintzatuena, baina kitxuazko 120.000 hiztun inguru bizi dira probintzian. Bi hizkuntzak dira ofizialak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, sde.gob.ar
Ihaben

thumb|Eskola zaharrak
thumb
**Ihaben** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Basaburua udalerrikoa. 2020ko urtarrilaren 1ean 41 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ihabendarrak 
* Anjel Aldaz (1914-1993), bertsolaria.

## Kanpo estekak
Aizarotz

**Aizarotz** Basaburuko lekua da. Beste lekuak administratiboki kontzejuetan antolatzen dira baina Aizarotz, zuzenki Basaburuko Udaletik. 2025an lortu dute kontzeju bat izatea. Herri berria da Aizarotz, 2004an familia bakarra bizi zen tokian

XIII. mendean haraneko jaurerri erregeordeen tokietako bat bezala agertzen da; bere bilauek, 4 edo 5eko kopuruan, urtean 15 sos eta erdiko tasa bat zor zuten. Bere eliza ez da agertzen 1268ko Errediezmoaren Liburuan, beharbada Ezkizabururen ondoko baserrian zegoelako, honen hamarrenak, oso txikiak zirelarik (gari-arroba bat, olo-arroba bi eta soldata erdia). XVII. mendean jabetza partikularrekoa zen, eta denbora luzez egon behar izan zuen jenderik gabe. 1824an 18 biztanle zituen. 1847an burdinola Ramon Lizarzaburorena zen, eta XX. mendea arte funtzionatu zuen.

## Izena 
### Herritarrak 
Aizarotz herritarrak *aizaroztarrak* dira. Herri berriaren eraikuntzarekin biztanleria kanpotik etorrita, biztanle berriak *Kolonoak* ezizenaz ezagutu dira.

## Demografia eta biztanleria 
83 pertsona bizi ziren 1858an, 23 1887an, 55 1930ean, 65 1940an, 53 1950ean, 40 1960an, 30 1970ean, 24 1981ean eta 18 1986an.

## Argazkiak

Fitxategi:Aizarotz 20170808 182705.jpg
Fitxategi:Aizarotz.jpg
Fitxategi:Aizarotz 20170808 182806.jpg
Fitxategi:Aitzarotz 21.jpg

## Ikus, gainera 
* Basaburua

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Orokieta

thumb
thumb
**Orokieta** Basaburuko lekua da. 2020ko  erroldaren arabera, lekuak 29 biztanle ditu. Orokieta, Ola eta Erbiti lekuek osatzen dute Orokieta-Erbiti kontzejua.

## Historia 
Historikoki herri honek bere garrantzia izan zuen Bigarren Karlistaldian. Bertan Orokietako gudua izan zen. Guda hau karlistek zeharo galdu zuten 38 hildako eta 749 preso utziz. Liberalen garaipenak, taktikoki inportantea izan ez bazen ere, karlistak adoregabetu zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Orokieta-Erbiti

## Kanpo estekak
Udabe-Beramendi

**Udabe-Beramendi** Basaburuko kontzejua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, kontzejuak 81 biztanle ditu.

Udabe-Beramendi kontzejua Udabeko eta Beramendiko lekuetatik osatzen da.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Itsaso (Basaburua)

thumb|San Pedro eliza.
thumb
**Itsaso** Basaburuko kontzejua da. 1857ko errolda baino lehen berezko udalerria izan zuen.

## Demografia eta biztanleria 
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, kontzejuak 59 biztanle ditu.

## Eraikin nabarmenak 
Etxe bikain zenbait daude herrian. Juantxenea, Labetoa, Azpikoetxea eta Aramenea, XVIII. mendekoak dira.

San Pedro eliza, jatorri gotikokoa da.

Muitz izeneko tokian San Salbador baseliza dago, San Joan Jerusalemgo ordenaren jabetzakoa izan zena. Igokunde egunaren ondorengo igandean errometia egiten da bertan, ibarreko herri guztietako jendea bilduz. 

## Geografia 
Garai batean bide inportanteen gurutzebidee tokia izan zen, Nafarroa Garaia Gipuzkoarekin lotzeko, bide bat hemendik Tolosara irteten zen, eta beste bat, Beruete eta Goizuetatik igarota, Pasaiaraino.

Herriko mendi nabarmenak Untzategikogaña eta Gurutzetakogaña dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jujuy probintzia

**Jujuy** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Bolivia eta Txileko estatuen mugan. 53.219 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 797.955 biztanle zituen. Hiriburua San Salvador de Jujuy da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: mendebaldean Txile, ekialdean eta hegoaldean Salta probintzia eta iparraldean Bolivia. Argentinako herrialde menditsuena da (Andeak).

## Ekonomia 
Meatzaritza aberatsa da oso: burdina, eztainua, urrea, zilarra eta antimonioa ustiatzen dira, besteak beste. Nekazaritzan azukre-kanabera, fruituak eta barazkiak dira lantzen diren gai nagusiak. Azukre eta burdingintza industriak daude.

## Historia 
XII. mendetik inka inperioko lurraldea izan zen eta haien azken agintariarengandik datorkio izena herrialdeari.

## Iruditegia 

File:Cerro de los siete colores.jpg|
File:Pucará de Tilcara 01.JPG|
File:Camino a Villa Nougues (Tucumán).jpg|
File:Jujuy-Capital-P3110030.JPG|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziaren webgune ofiziala Jujuy.gov.ar
Bertiz

**Bertizko Jaurreria** Oieregiko auzo bat da, Bertizaranako udalerrian.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Jauntsarats

thumb
**Jauntsarats** Basaburuko kontzejua eta aldi berean Basaburuko herriburua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, kontzejuak 49 biztanle ditu.

## Haritz handiak 
Zuhaitz aparta izendapena jaso duten bi haritz daude herrigunetik gertu: Kisulabeko haritza (10 metroko perimetroa duena), eta Behitikolandako haritza (8,40 metroko perimetroduna).

## Demografia eta biztanleria 
## Iruditegia 

Fitxategi:Basaburúa Mayor - Jauntsarats - Iglesia 01.jpg|Eliza.
Fitxategi:Beheitikolandako haritza Kartela Jaunsarats-en 03.jpg|Beheitikolandako haritza
Fitxategi:Beheitikolandako haritza Jaunsarats-en.jpg|Beheitikolandako haritza
Fitxategi:Kisulabeko haritza Kartela Jaunsarats-en 01.jpg|Kisulabeko haritza
Fitxategi:Kisulabeko haritza Kartela Jaunsarats-en 05.jpg|Kisulabeko haritza
Fitxategi:Kisulabeko haritza Kartela Jaunsarats-en 04.jpg|Kisulabeko haritza

## Kanpo estekak
Legasa

thumb|Herriko etxe bat
thumb|Baztan ibaia
**Legasa** Bertizaranako kontzejua eta herria da. 2005eko erroldaren arabera, 261 biztanle ditu.

## Jaiak eta ospakizunak 
Legasako jaiak abuztuaren 28an ospatzen dira, San Agustinetan.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Legasako Pakita Mikelarena [Euskal Herriko Ahotsak|(Ahotsak proiekturako)]]
Legasan Malerrekako euskaran egiten da, nafarreraren aldaera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Narbarte

thumb|Herriko etxe bat
thumb|Karobia

**Narbarte** Bertizaranako kontzejua eta herriburua da. 1842ko erroldan udalerri osoa "Narbarte eta Oteitza bere auzoa" izenpean ageri da, harrezkero Bertizarana izena izango duelarik. Bertizaranako bailarako hiriburua da. Bertizarana Narbarte, Oieregi, Legasa eta Bertizek osatzen dute. 2005eko erroldaren arabera, 315 biztanle ditu. Bertan dago Miate trikuharria.

## Geografia
Bidasoa ibaiak zeharkatzen du kontzejua. Halaber, Oteitzoiana (685 m) mendira igotzeko abiapuntu egokia da Narbarte auzoa (138 m). 

## Ondarea
* **San Andres** eliza: oin latinoko oinarria eta XVI. mendeko sarrera nagusi errenazentista du.
* **Zubia**: hiru arku dituen harrizko zubia dago Bidasoa ibaiaren gainean. Iraganean, Iruñea eta Behobia elkartzen zituen bidea bertatik igarotzen zen.

## Jaiak eta ospakizunak 
Narbarteko jaiak abuztuaren 23an ospatzen dira, San Felipeetan. Lehenago San Andresetan ospatzen ziren, baina hotz handia egiten zuenez, abuztuan ospatzen hasi ziren.

## Azpiegitura eta garraioak 
La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxinez bi zerbitzu izaten dira norabi bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

* Donostia - Irun - Lesaka - Etxalar - Igantzi - Sunbilla - Doneztebe - Narbarte - Belate - Almandoz - Olague - Ostitz - Sorauren eta Iruñea

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*Narbarte Baztan-Bidasoa webgunean.
Oieregi

thumb|Erreparazea jauregia
thumb|Joan Bataiatzailearen eliza
**Oieregi** Bertizaranako kontzejua eta herria da, Bidaso ibaiaren ezkerraldean, Iruñeko merindadean. Aipagarriak dira XVIII. mendeko Erreparatzeko jauregia, Erreparatzeako zubi erromanikoa eta San Joan Bataiatzailearen parrokia eliza.

2005eko erroldaren arabera, 102 biztanle ditu, horietatik %85 euskaldunak. Bertako euskalkia iparraldeko goi-nafarrera da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan probintzia (Argentina)

**San Juan** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen erdi-mendebaldean dago, Cuyo eskualdean. 89.651 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 818.234 biztanle zituen. Hiriburua San Juan hiria da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparralde eta ekialdean La Rioja probintzia, hego-ekialdean San Luis probintzia, hegoaldean Mendoza probintzia eta mendebaldean Coquimbo eskualdea (Txile).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Probintziaren webgune ofiziala Sanjuan.gov.ar
Eguarats

thumb|Eguarats 20-11-17
**Eguarats** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Atetz udalerrikoa. 2020an 34 biztanle zituen.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendoza probintzia

**Mendoza** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen mendebaldean dago, Cuyo eskualdean. 148.827 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 2.014.533 biztanle zituen. Hiriburua Mendoza hiria da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean San Juan probintzia, ekialdean San Luis, hego-ekialdean La Pampa probintzia, hegoaldean Neuquén, eta mendebaldean Txileko Valparaíso, Santiago, O'Higgins eta Maule eskualdeak.

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Pedro Bilbao Arrola

## Kanpo estekak 
*  Probintziaren webgunea Mendoza.gov.ar
Almandoz

**Almandoz** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran 176 biztanle zituen.

## Geografia 
Baztango herririk hegoaldekoena da. Herrigunea Loibeltz edo Santa Barbarako mendiaren magalean dago, 450 metroko garaieran; haraneko herririk altuena da.

Iruñetik N-121-A errepidean barna etorrita eta behin Belateko eta Almandozko tunelak igaro ondoren eta errepidea maldan behera doala, Baztango lehenbiziko herria da, eta errepidearen ezkerraldean dago.

## Biztanleria 
## Azpiegitura eta garraioak 
La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxinez bi zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

* Donostia - Irun - Lesaka - Etxalar - Igantzi - Sunbilla - Doneztebe - Narbarte - Almandoz - Olague - Ostitz - Sorauren eta Iruñea

## Bestak eta ospakizunak 
Herriko jaiak Bestaberri egunean ospatzen dira.

## Ondarea 
* Ederrena pilotalekua: Herriko pilotalekua da. 1927an inauguratu zen, eta 2009an zaharberritu.
* Galtzaga jauregia Beola jauregia: XVIII. mendean eraikia, gaur egun Beola hotela eta jatetxea da.
* Etxatoa: Aurrealdea Fernando Agerrek egurrean landutako irudiez apaindua du, Beola jauregiaren alboan dago.
* Jauregia: Almandozko pilotalekuaren alboan dagoen jauretxea.
* San Pedro eliza: 1956ko azaroaren 11an inauguratua, antzinako izen bereko eliza ordezkatu zuen.

## Almandoztar ezagunak 
* Jose Bergara (1908-1936), fraidea, 2017an dohatsu aitortua.
* Elias Pierola Etxabarri edo Pierola II.a (1944-), esku pilotaria.
* Lola Sarratea (1944), artista eta idazlea.
* Miguel Atxa Mindegia (1957-), txirrindularia.
* Begoña Sanzberro Iturriria (1962-), UPNko politikaria.

## Argazki galeria 

Fitxategi:San Pedro eliza 1, Almandoz, Baztan. Nafarroa, Euskal Herria.jpg|San Pedro eliza.
Fitxategi:Jauregia etxea 1, Almadoz, Baztan, Nafarroa, Euskal Herria.jpg|Jauregia.
Fitxategi:Galtzada edo Beola jauregia 2, almandoz, Baztan. Nafarroa, Euskal Herria.jpg|Galtzada jauregia.
Fitxategi:Etxatoa, Almandoz. Baztan, Nafarroa. Euskal Herria.jpg|Etxatoa.
Fitxategi:Ederrena pilotalekua, Almadoz, Baztan. Nafarroa, Euskal Herria.jpg|Ederrena pilotalekua.
Fitxategi:Almandozko sarrera.jpg|Almandozko sarrera. Ezkerrean eliza; eskuinean herriko izena daraman etxea.

Fitxategi:Almandoz 2022 046.jpg|alt=|Emakumea
Fitxategi:Almandoz 2022 045.jpg|alt=|Txakurra
Fitxategi:Almandoz 2022 044.jpg|alt=|Gizona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgunean Almandoz
* Almandoz 2022. Nekane Aramendia. Leihoak, loreak, balkoiak, etxeak, kaleak eta mendiak. Herriko eta Berroetara doan bideko 160 argazki CC-BY-SA lizentziarekin. (2022 -07-31)
Amaiur

**Amaiur** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. 1969 arte udalerri bereizia izan zen. 2022 hasieran 264 biztanle zituen.

## Geografia 
Amaiur Baztan udalerriaren iparraldean dago, Elizondo eta Urdazubi lotzen dituen N-121 errepidearen erdibidean, Otsondoko mendatearen hegoaldeko muturrean. Ipar-mendebaldean Urdazubi du, hego-mendebaldean Azpilkueta, eta hegoaldean Arizkun eta Erratzu.  

### Klima 
## Historia 
Herriaren lehenbiziko aipamena 1095ekoa da. Amaiurko gazteluari dagokionez, XII. mendearen amaierakoa da lehen berria. Haren funtzioetako bat Iruñea eta Baiona arteko errege bidearen kontrola zen.

Nafarroako konkistan gertaera garrantzitsuen kokagunea izan zen. 1512an Gaztelako tropek ia borrokarik gabe hartu zuten gotorlekua. 1521ean, Noaingo porrotaren ondoren, Nafarroako armadak Amaiurko gaztelua hartu zuen; 1522ko uztailean, ordea, gaztelarrek gaztelua setiatu zuten; barnean zeuden 200 nafar gudariek ahal bezala eutsi zioten setioari, baina uztailaren 19an amore eman behar izan zuten.

Gertakari horien oroigarri, 1922an monolito bat jarri zuten Gazteluko muinoan. Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian, 1931ko uztailean, eraso eta suntsitu zuten, eta azkenik 1982an berreraiki zuten. Udalerri horretan beranduen sartu den herria da.

## Biztanleria 
Udalerri gisa agertzen den azken erroldan, 1960koan, 425 biztanle zituen; herrigunean 190 lagun bizi ziren, eta gainerakoak baserrietan.

## Kultura 
### Arkeologia Zentroa 
[thumb|[Amaiurko gaztelua|Amaiurko gazteluko monolitoa]]
2020ko abuztuan, Amaiurko Arkeologia Zentroa ireki zen Kale Nagusian. Bertan, azken hamabost urteotan Aranzadi Zientzia Elkarteko talde batek gazteluan egindako indusketa-lanetan berreskuratutako material arkeologikoak daude bertan ikusgai.

### Amaiuraldia 
2022ko ekainean Amaiuraldia ospatu zen Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko.

## Ondarea 
* Amaiurko arkua
* Amaiurko errota
* Amaiurko gaztelua oroitzeko monumentua.
* Amaiurko gurutzea
* Arretxea jauregia (XVI. mendekoa).
* Borda jauregia (1702).
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
* Pilareko Amaren baseliza

Fitxategi:Amaiur (Maya), en Navarre. Un village typiquement basque posée au beau milieu d'une montagne verdoyante, aux crêtes à la végétation rase. Avec ses moutons. - panoramio.jpg|Ikuspegi panorimakoa
Fitxategi:Arretxea Jauregia Amaiurren 01.jpg|Arretxea jauregia
Fitxategi:Borda jauregia Amaiurren.jpg|Borda jauregia
Fitxategi:Amaiurko errota.jpg|Errota

## Amaiurtar ezagunak 
* Jose Maria Gaston (1821-1882), Espainiako Gorteetako diputatu, Nafarroako probintzia-diputatu, Nafarroako gobernadore zibila, abokatu eta politikaria.
* Jose Maritorena (1882-1953), bertsolaria.
* Maurizio Elizalde (1915-1992), txistularia.
* Paskual Rekalde (1963-), hizkuntzalari eta euskaltzain osoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amaiur Arkeologia Zentroa. Gune ofiziala: www.amaiur.eus/
* Amaiur Baztango udal webgunean, baztan.eus
* Aurkerena, Joseba, *Amaiur eta Berzaitz, ametsetik libertatera*, kazeta.info
* Amaiur "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
Aniz

**Aniz** Nafarroa Garaiko lekua da, Baztan udalerrikoa. Iruñetik 37 kilometrora dago. 2022 hasieran, 65 biztanle zituen. Baztango herririk txikiena izanda ere, 2000. urteaz geroztik biztanleria igo egin da.

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Herriko bestak abuztuaren 15ean ospatzen ziren lehenago, eta urriaren 1ean gaur egun, Arrosarioko Ama Birjinaren egunean.

1994tik, urtero aniztarren eta Aniz abizena dutenen arteko elkartze besta ospatzen dute. Prospero Aniz arabarra, Anizko herritarrekin harremanetan paratu zen orduan eta 1995.ean, aniztarrak eta Aniz abizena dutenak Ziraukin elkartu ziren, izan ere, han Miren de Aniz izena duen baseliza bat bada, eta garai batean Aniz izeneko herri bat ba omen zen, (nahiz eta dagoeneko ez den halakorik): hori dela eta bigarren urteko elkarketa han izan zen. Geroztik ere urtero elkartu dira, bertze herri eta lekuak bisitatuz: Aralar, Kanpezu, Gares, Uxue, Ororbia, Gasteiz eta abar.

## Ondarea 
* Jasokundeko Andre Maria eliza. Erdi Arokoa da, eta herriko gainerako eraikinen artean integratuta dago. Hasierako oinplanoak angeluzuzena du, lau ataletan artikulatua, eta burualdea zuzena da. Estalkien sistemak lau ertz-ganga ditu, eta horien pisua arku fajoi sendoek eusten dute. Izkinetan agertzen diren harlanduzko kateak nabarmentzen dira. XVII. mendeko dorre xume bat du. Dorrearen estalki malkartsuaren azpian, kanpai gorputz txiki bat agertzen da. Parrokiako portada arkupe moderno baten azpian dago. Barrualdean, presbiterio aldean, erretaula nagusi moderno bat dago, XX. mendekoa, Jasokundeari eskainia. Arrazoi ezezagunengatik jatorrizko erretaula nagusia desagertu zen. XVI. mendekoa zen. 
*Aipagarriak dira elizaren eskaileretako disko-formako hilarriak.

## Aniztar ospetsuak 
* Joxe Azkarate Etxandi (1878) euskaltzain urgazle eta politikaria. Nafarroako Pilota Federazioko buru izan zen. 
* Antonio Elizalde, ttunttuneroa
* Jose Anjel Dorremotz, txistularia.

* Manuel Irigoien Olondriz, idazlea eta Baztango Udaleko idazkaria.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Aniz. Euskal Herria.JPG
Fitxategi:La Asunción eliza - Aniz.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aitor Azkarate Aniz aurkezten. (Eusko Ikaskuntzaren kanaleko bideoa, 2017)
* Aniz (Euskal-Herria.org
* Webcam (Jauregia Landetxean kokatua)
*   Udal webgunean Aniz
Arizkun

**Arizkun** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Lau auzo ditu: Aintzialde, Bozate, Ordoki eta Pertalats. Horietaz gain, Otsanaiz, San Blas eta Bergarako etxe-multzoak eta Aritzakungo baserriak ere Arizkungo egiten dira. 2022 hasieran, 568 biztanle zituen.

## Klima 
## Biztanleria 
## Kultura 
### Bestak eta ospakizunak 
[thumb|eskuinera|280px|Arizkungo Sagar Dantza. [2008.]]
* Inauteak hausterre asteazkenaren aintzineko egunetan ospatzen dira:
** Ostegunean: egunttunttuna, haurren besta.
** Igande eta astelehenean gazteak etxez etxe eskean ibiltzen dira.
** Astearte goizean sagardantza dantzatzen da. Eguerdian Hartzak eta bere segizioak (Hartzazaina, damak, mozorroak, musikariak...) herria kurritzen dute.
* Arizkungo bestak ekainaren 24an ospatzen dira, San Joanetan.

### Zinema 
Arizkunen filmatu zen *Baztan* filma (2012, Iñaki Elizalde); aktore nagusiak Unax Ugalde, Carmelo Gómez, Joseba Apaolaza, Ramon Agirre, Txema Blasco, Kandido Uranga, Mirentxu Goienetxe, Patxi Bengoetxea eta Felipe Saharrea izan ziren.

## Ondarea 
* Aingeruen Andre Maria monasterioa, 1737an eraikia, Arizkungo herrigunean.
* Bergara dorrea, XIV-XV. mendeen artean eraikia.
* Erratzuriz, Errazuriz indiano familiaren baserria eta Pello Salabururen jaiotetxea.
* Gamioxarrea dolarea
* Gorrienea, Bozate; Santxotena Museoa dagoen eraikina da.
* Iturraldea, herrigunean.
* Lamiarrita, Bozate eta Arizkun arteko bidegurutzean.
* San Joan Bataiatzailea eliza, Arizkungo herrigunean.
* Santxotena Museoa, Xabier Santxotena bozatear-arizkundar eskulturgilearen museoa da, Bozate auzoan.
* Señorío de Ursua hotela, Ordoki auzoan.
* Urtsua jauregia, Erdi Aroko dorretxea. Pedro Urtsua (1520-1561) arizkundar konkistatzaile eta militarraren jaiotetxea izan zen; Lope Agirre gipuzkoar abenturazalearen El Dorado kondairazko hirirako espedizioan parte hartu eta bertan hil zuten.

## Arizkundar ospetsuak 
* Pedro Urtsua (1520-1561), konkistatzaile eta militarra.
* Martin Urtsua (1653-1715), konkistatzaile eta militarra.
* Juan Goienetxe Gaston (1656-1735), argitaratzaile, kazetari eta politikaria.
* Juan Bautista Iturralde (1674-1741), negozio gizon eta politikaria.
* Frantzisko Laphitz (1832-1905), apaiz eta euskal idazlea.
* Damaso Legaz Laurenzena (1838-1902), apaiz eta euskal idazlea.
* Jesus Ioldi Bereau (1894-1936), kimikari eta politikaria.
* Pello Salaburu (1951-), idazle, irakasle eta euskaltzaina, bai eta EHUko errektore ohia ere.

## Argazki galeria 

Irudi:Arizkun Baztan.jpg|Arizkungo herriguneko etxea.
Irudi:Iruritako karrika.JPG|Arizkungo karrika.
Irudi:Arizkun.jpg|Arizkungo ikuspegi orokorra.
Irudi:Arizkungo komentua.JPG|Aingeruen Andre Maria monasterioa.
Irudi:San Juan Bautista eliza - Arizkun.jpg|San Joan Bataiatzailearen eliza
Irudi:Ursua_Arizkun.JPG|Urtsua jauregia.
Irudi:Bergara_dorrea_1,_Arizkun,_Baztan._Nafarroa,_Euskal_Herria..jpg|Bergara dorrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunean Arizkun