George Leigh Mallory

**George Leigh Mallory** (Moberley, Ingalaterra, 1886ko ekainaren 18a - Everest, Tibet, 1924ko ekainaren 8a / 9a) mendizale ingelesa izan zen. Everest mendia eskalatzen saiatu ziren lehenengo hiru espedizioetan hartu zuen parte. Bere kordatako kide Andrew Irvinerekin galdu zen, 8000 metrotik gorago, Everesteko iparraldeko aldean. Oraindik ez da jakin ea tontorrera ailegatu ziren. Hala izan balitz, lehenengo igoera ofiziala 29 urte aurreratuko litzateke. Haien gorpuak 1999an aurkitu zituzten, 75 urte geroago.

## Biografia 
George Herbert Leigh Mallory Moberleyen, Cheshire konderri ingelesean, jaio zen 1886an. West Kirby-ko eskolara joan zen, Eastbourneko barnetegi batera eraman zutenera arte 1896an. Hamalau urte zituenean matematikazko beka bat eskuratu zuen Winchester eskolan estudiatzeko. Han zegoela, eskolako maisu batek, Graham Irving izenekoa, eskaladako munduan barneratu zuen Mallory, Galesko mendietan.

1905eko urrian, Mallory Cambridge-ko Magdalene *College*n sartu zen historia ikasteko. Han ezagutu zuen John Maynard Keynes (zenbait urte geroago ekonomista xelebrea izango zena) eta eskalatzaile famatua Geoffrey Wintroph Young. Malloryk parte hartu zuen bere unibertsitateko gertaera soziala eta kulturala guztietan. *Marlowe Dramatic Society*a ezarri zuen eta Oxford-Cambridge arteko estropadetan hartu zuen parte 1906an, 1907an eta 1908an (azken urte honetan kapitaina izan zen). Garai honetan zenbait mirespena eta fama bereganatu zituen eskaladako munduan.

Ikasketak amaitu zituenean, Goldamingo Charterhouse eskolako irakasle bihurtu zen. Bere ikasleen artean Robert Graves egon zen (geroago idazle famatua izango zena). Lagun min bihurtu ziren biak eta Mallory bere ikaslea eskaladako munduan barneratu zuen.

1914aren uztailaren 29an Mallory, Ruth Turnerekin ezkondu zen. Hura Goldamingo arkitekto baten alaba zen. Handik denbora gutxira Lehen Mundu Gerra hasi zen eta Mallory frontera joan zen, *Royal Garrison Artillery* dibisioarekin, Armentieresen borrokatuko zuena. Etxera itzuli baino lehen Tenienteko mailara ailegatu zen.

Mallory eta Ruth hiru seme-alaba izan zuten: Frances Clare (1915), Beridge Ruth (1917) eta John (1920).

## Mendian 
Graham Irving irakasleak eta Geoffrey Winthrop Youngek sartu zuten Mallory eskaladako munduan. Bere bizitzaren zehar, Britainia Handiko alde guztietan eta Alpeetan eskalatu zuen. Geroago ezezaguna zen Himalaia joatea erabaki zuen, han bizitza galduko zuelarik.

### Europa 
thumb|150px|Y Lliwedd mendian Mallory eskalada bide ugari ireki zuen

Mallory Galesko iparraldeko eskalada lekutara joan zen asko, han bere mendizale bizitza hasi izan zuela. Galesen zenbait lehen aldiko igoerak egin zituen Y Lliwedd mendira, Snowdon mendiko ondoan dagoen tontor bat dela. Bere igoeren zailtasun kalifikazioak 5.8 eta 5.9 artean zeuden. 1904an Mallory eta lagun bat Mont Velan mendia eskalatzea saiatu zuten, baina igoera utzi izan behar zuten altueraren gaixotasuna sentitu zutenean. Geroago mendikate horretara bueltatu zen asko eta Mont Blanc mendia eskuratu zuen ere 1920an.

1913an eskaladako komunitatearen mirespena erakarri zuen, *English Lake District*eko *Pilar Rock* tontorrera ailegatu zenean laguntzarik gabe. Hori egiteko, gaur egun "Mallory bidea" deitzen den arruta erabili zuen. Bide hori 5a (5.9 Amerikan) bezala kalifikatuta izan zen eta urte askotan izan zen Britainia Handiko eskaladako bide zailena.

### Asia 
### Everestera lehenengo espedizioa (1921) 
Malloryk parte hartu zuen Everestera joan zen lehenengo espedizio britaniko ofizialean. Espedizioaren bultzatzailea, sir Francis Younghusband, garrantzi nazionaleko gaian bihurtu zuen proyektua. Taldearen misioa Everesteko inguruko erregioaren esplorazioa zen, ondoko espedizio batean eskalada ahalegina bideratzeko.

Espedizioaren Karabana, Darjeelingetik, Indian, atera zen 1921eko maiatzean. Nepaleko erreinuan sarrera debekatuta zutenez, buelta izugarria eman izan behar zuten Tibetera irizteko. Tibetean, ordea, sarrera lortu zuten Dalai Lama aliatu boteretsu bat bilatzen ari zelako Txinaren eraso kasuan erabiltzeko. Hurbilketa martxa erdian, Alexander Kellas hil zen, Everest ikusita zuen pertsona bakarra zela. Tontor guzti horien artean Everesta zein zela arakatzearen lana Malloryri eman zioten orduan. Beste aldetik, espedizioaren kideen arteko harremanak txarrera jo zuten. Mallory eta espedizioaren buruzagiaren artean, Howard-Bury, elkarreko ezinikusi handia jaio zen.

Kanpamendu basea ezarri zutenean Rongbuk glaziarraren ondoan, espedizioa hiru taldetan zatitu zen inguruko lurrak esploratzeko. Malloryren taldea bere laguna Guy Bullock, E.O. Wheeler topografo kanadarra eta hamabi xerpak osatzen zuten. Elkarrekin mendiko sarbideak aztertu zuten, zenbait igoera garrantzitsua egin ere. Igoera horien artean Everesteko iparraldeko tontorrekoa (7066 mtk) zegoen. Khumbuko izotzezko jauzia, Mendebaldeko Arana (Isiltasunaren Arana bezala ezagututa ere) eta Rongbuk glaziarraren ekialdeko ahoa aurkitu ondoren, Khampa Arana inguratu zuten eta, azkenik, iparraldeko mendi-lepoa aurkitzeko zuten. Hau, mendiko tontorra eskuratzeko atea zen. Hala ere, azken oztopo bat zegoen: Rongbuk-ko glaziarra iparraldeko mendi-leporako sarbidea hertsitzen zuen. Wheeler, glaziarra kartografiatzeko arduraduna izan zen, eta Malloryk glaziarra zeharkatzen zuen bidea aurkitu zuen azkenean (Ipar-ekialdeko pasabidea). Horrela izan zen, Everesterako bidea irekita geratu zela ondoko ahaleginetarako.

### Everestera bigarren espedizioa (1922) 
1922an, Mallory Everestera itzuli zen, Charles Bruce gidatzen zuen espedizioaren kide bezala. Espedizioaren eskaladako buruzagia, ordea, E.I. Strutt zen. Aldi honetan, helburua tontorra zapaltzea zen. Hori egiteko, Longstaff asmatu zuen metodo polarra erabiltzea erabaki zuten. Hau, altuerako kanpamenduak ezartzean oinarritzen zen.

Polemika nagusia, oxigenozko botilen erabilpena erakarri zuen, ideiaren aldekoak eta aurkakoak bazirela espedizioan. Egia esanda, oxigenozko ekipo bakoitzak hamabost kilo gehiagorekin igotzea zekarren. Horregatik, Malloryk ekipoak alde batera uzteko asmoa zuen. Bere taldearekin, Somervell, Norton eta Morshead konposatzen zutena, 7.600 metroko altuera errekorrera igo ziren, han gaua emateko. Hurrengo egunean, Morshad atzean geratu zen, altuerazko gaixotazuna pairatzen ari zelako, eta 8000 metrotara iritzi ziren, historian lehenengo aldiz. Jaitsieran Malloryk Morshead lagundu izan behar zuen asko, beste moduz, honek hil egingo zelako.

Hurrengo egunean, George Finch australiarra eta Geoffrey Bruce britanikoa, Malloryren taldeak ezarri zuen marka hautsi zuten, 8300 metrotara ailegatu zirenean.

Malloryk azken ahalegin bat antolatzea saiatu zuen orduan, baina hurbilketa martxan, elurrolde bat aurretik eraman zuen taldea, zazpi xerpak hiltzen. Malloryk, aitzurtzeko indarrak zuen bakarra zela, bizirik gelditu zen xerpa bakarra aurkitu zuen. Gertakizun tragiko honek, espedizioaren amaiera ekarri zuen.

### Azken espedizioa (1924) 
[eskuinera|thumb|430px|[Everest, Rongbuk glaziarretik ikusita. Glaziarra oso atzeratuta dago gaur egun, Mallory han izan zen aldiarekin alderatuta.]]

Malloryk 1923. urtea Amerikan eman zuen, Himalaiara egingo zuen hurrengo espedizioa prestatzen. Han, Ingalaterratik urruti zebilela, jende askok ez zuen ulertzen igoeraren helburua. Haietako batek Everestera zergatik igo nahi zuen galdetu zionean, Malloryk erantzun zuen: *Han dagoelako*.

Azkenean, 1924. urtean britainiar espedizio bat Himalaiara iritsi zen. Haren buruzagia, bigarren aldiz, Charles Bruce jenerala zen. Baina Brucek laster gaixotu zen, eta erabakiak hartzeko erantzukizuna taldearen eskalatzaileetan erori zen. Hau da, Norton, Somervell eta Mallory. Andrew Irvine, espedizioaren kide berrietako bat zen, 22 urtekoa. Irvine oxigenozko sistemaren funtzionamendua ezagutzen zuen ondo eta, mendian esperientzia ez bazuen ere, Spitsbergen irletara joan zen aurreko espedizio batean jarraibidezko portaera izan zuen.

Edozein kordada tontorrera igotzea saiatu baino lehen, ekaitz bat hornikuntza lanak egiten ari ziren lau xerpak harrapatu zituen altuera handian. Lau egun harrapatuta egon ziren, Norton, Somervell eta Mallory, haiek laguntzera igo ziren baino lehen, nahiz eta denbora txarra irauten zuela.

Esperientzia hau leher eginda utzi zituen hiru gizonak. Hala ere denbora gutxi pasa zen tontorrera igotzea saiatuko zirela erabaki zutenean. Horretarako bi ahaleginak prestatu zuten. Lehenengoan, Norton eta Somervell iparraldeko ibilgutik abiatuko ziren (Norton Ibilgua deituko zela ordutik), oxigenozko botilarik gabe. Gero Mallory eta Irvine, oxigenoa eramaten, beste ahalera egingo zuten iparraldeko ertzetik, gorago ipar-mendebaldeko ertzarekin topatzen zela.

Planekin ados, lehenengo kordada atera zen lasaitasunezko zenbait egun geroxeago. Norton eta Somervell 8570 metrotara iritsi ziren oxigenorik gabe. Baina Norton eztarrizko mina zekarren eta biak bueltatu izan behar zuten.

Bigarren taldearen txanda zen. Mallory, 38 urte zituela, bazekien hau izango zela Everesta eskalatzeko azken oportunitatea. Hola azaltzen dute bere azken idazkerak: *"Zortea botata dago. Berriro, azken aldiz, Rongbuk-ko glaziarretik zehar bagoaz, garaipen edo porrotaren atzean".*

Ekainaren 7an Mallory eta Irvine, zenbait sherpen laguntzarekin, tontorrerantz atera ziren ipar-ekialdeko ertzetik. Espedizioaren beste bi eskalatzaileak, Noel Odell eta Hazzard, iparraldeko ertzean zegoen kanpamendu batean geratu ziren, Mallory eta Irvineren igoeraren laguntza bezala. Lehenengo egunean, taldeak 8160 metrotara igo zuen, han azkeneko kanpamendua eraikitzeko, C6 izenekoa. Gero, xerpak bueltatu ziren. Hurrengo egunean Mallory eta Irvine tontorrerantz joan ziren. Bere kanpamendutik, Noel Odell behatu zuen bi gizonen progresioa teleskopio batekin. Esan zuen: *"Ertz guztia eta tontorra oskarbi zeunden. Nire begiak, arkaitzko irtenune baten azpian zegoen puntu beltz batean finkatu ziren; puntu hori mugitu zen. Orduan beste puntu bat agertu zen eta aurrera eginez, lehenengoarekin elkartu zen. Hau, arkaitzera hurbildu zen orduan eta ordutik gutxirago harkaitzaren gainean agertu zen; bigarrena imitatu zion. Orduan ikuspen hori desagertu zen hodeietan estalita."*

Orduz geroztik ezer jakin zen Mallory eta Irvineri buruz. Hurrengo egunetan, Odell etsirik bilatu zituen bere lagunak. Bi alditan igo zen C6 kanpamendura, baina ez zeuden han. Berak, Mallory eta Irvinek bigarren maila gainditzea ikusi zituenez ziur zegoen (hori bai, planekin ados zerbait beranduago). Beraz, haiek tontorra zapaldu zutenaren tesia defendatu zuen beti.

## Hirurogei ta hamabost urte berririk gabe 
1960an, Xu Jing izeneko eskalatzaile txinar bat, bere ustez Andrew Irvineren gorputza zela ikusi zuela esan zuen. Baina bere testiguntza ez zen zehatza. Bi aldiz VI. eta VII. kanpamenduen artean aurkitu zuela esan zuen, baina gero ipar-ekialdeko ertzean, lehenengo eta bigarrengo mailen artean zegoela adierazi zuen . Geroz, 1979. urtean, beste eskalatzaile txinatar bat, Wang Hongbao izenekoa, 8100 metrotara hildako ingeles bat ikusi zuela esan zuen. Zoritxarrez, Hongbao hurrengo egunean hil zen elurolde bat harrapatu zionean. Beraz, ezin zen gorputzaren kokapena zehaztatu.

1999an, Eric Simonson gidatzen zuen espedizioa Everesteko iparraldeko ertzera joan zen, Mallory eta Irvinen gorputzak aurkitzeko asmoarekin, elur gutxi zegoela aprobetxatuz. Ea haiek tontorrera ailegatu ziren galderari erantzuna bilatu nahi zioten ere. Hilabete bat geroxeago, maiatzaren lehenengo egunean, espedizioa aurkitu zuen azkenez Malloryren gorputza. Ondo kontserbatuta zegoen, buruz bera, tontorretik 521 metro azpitik edo. Ezkerreko hankako tibia eta femurra hautsita zeuzkan. Aurkipen hau galderei erantzuten ez zuenez, espedizioaren gizonak jo ta ke bilatu zuten Malloryren argazki-kamera. Kodak-ko teknikoak pentsatzen zuten tenperatura hotzei esker argazkiak errebelatu zezaketen. Baina kamera ez zen inoiz agertu.

Malloryren gorputza aurkitu zuen talde bera, Everestera bueltatu zen 2001an. Urte horretan C6 kanpamendua aurkitu zuten, baina Irvinen gorputza eta argazki-kamera ez ziren agertu. 2004an eta 2005ean, beste espedizioak misterioari erantzuna ematen saiatu ziren, baina ez zuten ezer lortu.

## Eztabaida jarraitzen du 
Malloryren gorputza aurkitu eta gero, zenbait espekulazio berriak agertu dira, bi ingelesak tontorrera ailegatu ahal izan zirela demostratu nahian. Teoria hauen artean, importanteenak hauek dira:

* Malloryren alaba esan zuen bere aitak emaztearen argazki bat zeraman berarekin, tontorrean uzteko asmoan. Argazki hori bere gorputzarekin agertu ez zenez, baliteke tontorrean utzita izan zela.

* Mallory ez zeraman bere eguzki betaurrekoak. Norton elur itsumena pairatu zuenez aurreko saialdian, Mallory eta Irvinek betaurrekoak zeramaten. Hiltzeko momentuan ez bazeramaten, agian gaua zelako izan daiteke. Iluntzean 500 metro tontor azpitik egon ezkero, ziurrenik Mallory buelta emango izango zuen, beraz, agian jaitsiera erdian hil zen.

Beste aldetik, batzuk ez dute uzten Mallory bigarren maila eskalatzeko gai zenik, hau zailtasun teknikoko munduko oztopo altuena baita. Horregatik, oztopo hau ezin izan zen eskalatuta 1960. urtera arte. Orduan lortu zuen eskalatzailea, Conrad Anker, 1999an Malloryren gorputza bilatu zuen espedizioaren kidea izango zen. Anker, oztopo horren zailtasuna 6b bezala kalifikatu zuen. Zailegia hamabost kiloko oxigenozko ekipoa badaramazu bizkarrean eta 8500 metrotan bazaude.

Tesi hau defendatzen duten artean, Reinhold Messner dago, Everesta oxigenorik gabe lehen aldiz eskalatu zuen gizona:

* *Bigarren maila, gaur egun arte, inork eskalatu zuen. ¿Nola izango zen Mallory gai bere bota iltzedunekin eta bizkarrean 20 kilokin? Gainera, ingelesak berandu iritzi ziren bigarren mailara, oso berandu. Handik tontorrera ez daude bi edo hiru ordu bakarrik, betikotasun bat baizik*

Bere aldetik, Edmund Hillary, Tenzing Norgayrekin batera Everesta lehen aldiz eskalatu zuen pertsona, hau galdetzen du:

* *Mendi bat lehen aldiz eskalatzen baduzu eta gero hil egiten zara jaitsieran ¿Ba al da hori lehen erabateko igoera? Nik pentsatzen dut jaitsiera oso garrantzitsua dela. Eta mendi bateko eskalada osoa tontorrera ailegatzea da, baina baita ere behera jaistea kalterik gabe.*

## Bibliografia 
* *Los Fantasmas del Everest*. Mallory eta Irvinen bilaketa, Jochen Hemmleb, Larry Johnson y Eric Simonson. Plaza y Janés Editores, Barcelona. 2001. 252 orriak. 
* *Detectives on Everest*. The 2001 Mallory and Irvine Research Expedition, de Jochen Hemmleb, Eric Simonson, Dave Hahn, Mountaineers Books, 2001
* *El Misterio de Mallory & Irvine*, Tom Holzel, Audrey Salkeld eta Eric R. Simonson-koa (Foreword), Mountaineers Books; Fully Rev. edition March 2000
* *La última ascensión*. Las legendarias expediciones al Everest de George Mallory, Audrey Salkeld, David Breashears (Foreword) eta John Mallory-koa, National Geographic Society; October 1999
* *Vida y Pasiones de Mallory*, Peter Gillman eta Leni Gillman-ekoa, Desnivel Ediciones 2001

## Ikus, gainera 
* Everest
* Himalaia
* Tibet

## Kanpo estekak