open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Legends of the Fall

**Legends of the Fall** (euskaraz *Udazken Kondairak*) 1994ko Edward Zwick estatubatuar zinema zuzendariaren maitasun drama filma bat da. Jim Harrison idazlearen *Legends of the Fall* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Brad Pitt, Anthony Hopkins, Aidan Quinn, Julia Ormond eta Henry Thomas aktoreek antzeztu zuten.

Ingelesezko jatorrizko filmaren bertsioak nahiz eleberriak kornubierazko zenbait hitz edo esamolde ditu, Ludlows kolonela Kornuallesko etorkina naitzen.

filmak hiru Oscar Sarietarako izendapena jaso zuen, azkenik bakarra irabaziz: Argazkigintza onenaren Oscar Saria (John Toll).

## Argumentua 
Ludlow kolonela (Anthony Hopkins) amerindiarren aldeko kausarekin bat egindako kornuallestar militar ausart bat izan zen. Behin garaitu zutelarik, Armada laga eta Montanako arrantxo batera bizitzera joan zen. Han bere hiru semeak hazi ziren: Alfred, esanekoa eta arduratsua; Tristan (Brad Pitt), menderagaitz eta abenturazalea; eta Samuel, gazteena, idealista hutsa. Hiru anaiak elkarren artean oso lagunak dira, baina Lehen Mundu Gerraren hastapenak denen bizitzak erabat aldatuko ditu. Denak elkar topatu ziren azken aldia Samuelek bere neskalaguna Susannah (Julia Ormond) familia harrituari aurkeztu zionean izan zen. Neska erakargarriak laister egin zen anaien eta aitaren adiskide, Alfred eta Tristan haretaz maitemintzeraino. Txarrena gertatu litekeena pentsatuz, Tristan Susannahengandik urruntzea erabakitzen du. Hori lortzeko asmoz, munduan barna bidaiatuko du, betiere Samuel anai txiki eta maitatuaren heriotza nahiz bere maitasun debekatua ahaztu asmoz emozio berrien bila.

## Aktoreak 
* Brad Pitt: Tristan Ludlow
* Anthony Hopkins: William Ludlow kolonela
* Aidan Quinn: Alfred Ludlow
* Julia Ormond: Susannah Fincannon-Ludlow
* Henry Thomas: Samuel Ludlow
* Karina Lombard: Isabel "Isabel II.a" Decker/Isabel Decker Ludlow
* Sekwan Auger: Isabel II.a Decker neskatoa
* Gordon Tootoosis: One Stab
* Christina Pickles: Isabel Ludlow
* Paul Desmond: Decker
* Tantoo Cardinal: Pet Decker
* Robert Wisden: John T. O'Banion
* John Novak: James O'Banion
* Kenneth Welsh: Tynert sheriffa
* Bart the Bear: Hartza

## Kanpo estekak 
* *Legends of the Fall* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Zardoz

**Zardoz** 1974ko John Boorman ingeles zinema zuzendariaren fantasia eta zientzia fikziozko film bat da. Bertan, Sean Connery, Charlotte Rampling eta Sara Kestelman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2293. urtea. Lurrean bi gizaki arrazek bakarrik biziraun dute: hilezkorrak, inoiz zahartzen ez diren eta baketsua eta bizitza oparoa daramaten gizakiak; eta Zardoz jainkoak sinistu eta bizimodu nazkagarria daramaten gizakiak. Zardoz jainkoak hainbat gizaki hautatzea erabaki du, haiei armak eman eta hilezkorren aurka borrokatzeko heziketa eta entrenamendua ematen die.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Zed
* Charlotte Rampling: Consuella
* Sara Kestelman: May
* John Alderton: Friend
* Sally Anne Newton: Avalow
* Niall Buggy: Arthur Frayn / Zardoz
* Bosco Hogan: George Saden
* Jessica Swift: Apathetic
* Reginald Jarman: Heriotzaren ahotsa

## Kanpo estekak 
* *Zardoz* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Rhynchocephalia

**Errinkozefalioak** (**Rhynchocephalia**) Triasikoan sortutako narrasti lepidosaurioen ordena da, gaur egun ordezkari bakarra duena, hots, Zeelanda Berriko tuatara, zeina bi hezur-arku kranial edukitzeagatik ezaugarritzen den.

Mesozoo garaian bizi izan ziren eta musker itxurako gorputza zuten narrastiak dira. Arrek ez zuten sexu organorik. Buru-handiak eta mokodunak ziren. Bizkarrean zehar gandor arantzadun bat zuten.

## Taxonomia 
* **Rhynchocephalia ordena**
** **Gephyrosauridae familia** †
*** *Gephyrosaurus* †
** **Sphenodontia subordena**
*** *Diphydontosaurus* †
*** *Planocephalosaurus* †
*** **Pleurosauridae familia** †
**** *Palaeopleurosaurus* †
**** *Pleurosaurus* †
*** **Sphenodontidae familia**

## Filogenia 
Hona hemen Wu-k (1994), Evans *et al.*-ek (2001), eta Apesteguia & Novas-ek (2003). proposaturiko kladograma:

{{Barlabel|size=3|at1=-7|label1="Gephyrosauridae"|colour1=blue|style=font-size:85%
|cladogram=
{{clade |style=font-size:90%;line-height:90%
|label1=**Rhynchocephalia**
|1={{cladex
   |1=*Gephyrosaurus* |barbegin1=black
   |label2=**Sphenodontia**
   |2={{cladex
      |1=*Diphydontosaurus* |bar1=black
      |2={{cladex
         |1=*Planocephalosaurus* |barend1=black
         |label2=Pleurosauridae
         |2=
         |label3=Sphenodontidae
         |3= }} }} }} }} }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proctoporus

***Proctoporus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikaren iparraldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Proctoporus bolivianus* Werner, 1910
* *Proctoporus cephalolineatus* Garcia-Perez & Yustiz, 1995
* *Proctoporus chasqui* (Chávez, Siu-Ting, Duran & Venegas, 2011)
* *Proctoporus guentheri* (Boettger, 1891)
* *Proctoporus pachyurus* Tschudi, 1845
* *Proctoporus sucullucu* Doan & Castoe, 2003
* *Proctoporus unsaacae* Doan & Castoe, 2003
* *Proctoporus xestus* (Uzzell, 1969)

## Kanpo estekak
Cercosaura

***Cercosaura*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerika, Panama eta Antilletan bizi dira.

## Espezieak 
* *Cercosaura argulus* Peters, 1863
* *Cercosaura dicra* (Uzzell, 1973)
* *Cercosaura eigenmanni* (Griffin, 1917)
* *Cercosaura hypnoides* Doan & Lamar, 2012
* *Cercosaura manicata* O’Shaughnessy, 1881
* *Cercosaura nigroventris* (Gorzula & Senaris, 1999)
* *Cercosaura ocellata* Wagler, 1830
* *Cercosaura parkeri* (Ruibal, 1952)
* *Cercosaura phelpsorum* (Lancini, 1968)
* *Cercosaura quadrilineata* Boettger, 1876
* *Cercosaura schreibersii* Wiegmann, 1834
* *Cercosaura steyeri* (Tedesco, 1998)
* *Cercosaura vertebralis* O’Shaughnessy, 1879

## Kanpo estekak
Temis

**Temis** izan daiteke:

* Greziar mitologian, **Temis** zuzenbidearen eta justiziaren jainkosa.
* Astronomian:
** Temis, William Henry Pickeringek Saturnoren hamargarren sateliterako proposaturiko izena, gero ez zegoela.
** **24 Temis** asteroidea.
Procellosaurinus

***Procellosaurinus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasilen bizi dira.

## Espezieak 
* *Procellosaurinus erythrocercus* Rodrigues, 1991
* *Procellosaurinus tetradactylus* Rodrigues, 1991

## Kanpo estekak
Colobosaura

***Colobosaura*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Colobosaura kraepelini* (Werner, 1910)
* *Colobosaura modesta* (Reinhardt & Lütken, 1862)

## Kanpo estekak
Echinosaura

***Echinosaura*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Panaman eta Hego Amerikako iparraldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Echinosaura brachycephala* Köhler, Böhme & Schmitz, 2004
* *Echinosaura horrida* Boulenger, 1890
* *Echinosaura orcesi* Fritts, Almendáriz & Samec, 2002
* *Echinosaura palmeri* Boulenger, 1911
* *Echinosaura panamensis* Barbour, 1924
* *Echinosaura sulcarostrum* Donnelly, Macculloch, Ugarte & Kizirian, 2006

## Kanpo estekak
Temistios

**Temistios** (, *Themistios*; Paflagonia, 317, — Konstantinopla, 390),  (ele-eder) ezizena zuena, greziar filosofoa eta hizlaria izan zen. Konstantinoplako unibertsitateko zuzendaria izan zen, eta Konstantinoplako prefektua Juliano Apostataren inperioaren garaian. Paganismoa eta kristautasuna elkartzen saiatu zen. Aristotelesi buruzko "Parafrasiak" eta "Hitzaldiak" idatzi zuen.

## Erreferentziak
Colobosauroides

***Colobosauroides*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasileko ipar-ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Colobosauroides carvalhoi* Soares & Caramaschi, 1998
* *Colobosauroides cearensis* da Cunha, Lima-Verde & Lima, 1991

## Kanpo estekak
Heterodactylus

***Heterodactylus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti generoa da. Brasilen bizi dira.

## Espezieak 
* *Heterodactylus imbricatus* Spix, 1825
* *Heterodactylus lundii* Reinhardt & Lütken, 1862
* *Heterodactylus septentrionalis* Rodrigues, De Freitas & Silva, 2009

## Kanpo estekak
Astrea

**Astrea** izan daiteke:

* Greziar mitologian, **Astrea** zuzentasunaren jainkosa;
* Astronomian, **Astrea** asteroidea;
* Toponimian, **Astrea** Kolonbiako udalerria;
* Botanikan, ***Thryptomene*** eta ***Croton*** landare generoen sinonimoa.
Astrea (mitologia)

Greziar mitologian, **Astrea** (), Jupiter eta Temisen alaba izan zen (edo Astreo eta Egunsentiarena zenbaitentzat), zuzentasunaren jainkosa. Urre Aroan bizi izan zen lurrean, baina Olinpora itzuli zen gizonak egindako lehen hilketa ikusita. Irudietan Ama Birjina bezala azaltzen da, esku batean balantza bat eta bestean galburua dituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnophthalmus

***Gymnophthalmus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerika, Erdialdeko Amerika eta Antilletan bizi dira.

## Espezieak 
* *Gymnophthalmus cryptus* Hoogmoed, Cole & Ayarzaguena, 1992
* *Gymnophthalmus leucomystax* Vanzolini & Carvalho, 1991
* *Gymnophthalmus lineatus* (Linnaeus, 1758)
* *Gymnophthalmus pleei* Bocourt, 1881
* *Gymnophthalmus speciosus* (Hallowell, 1861)
* *Gymnophthalmus underwoodi* Grant, 1958
* *Gymnophthalmus vanzoi* Carvalho, 1999

## Kanpo estekak
Colobodactylus

***Colobodactylus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasilen bizi dira.

## Espezieak 
* *Colobodactylus dalcyanus* Vanzolini & Ramos, 1977
* *Colobodactylus taunayi* Amaral, 1933

## Kanpo estekak
Anotosaura

***Anotosaura*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasilen bizi dira.

## Espezieak 
* *Anotosaura collaris* Amaral, 1933
* *Anotosaura vanzolinia* Dixon, 1974

## Kanpo estekak
Incertae sedis

[thumb|upright|[Cathartidae familia, Amerikako saiek osatua, Aves klasearen barruan *incertae sedis* moduan sailkaturik dago.]]

'''''''** (euskaraz "kokapen zalantzazkoa") taxonomian erabilitako esaldia da, harreman ezezagunak edo zalantzazkoak dituena adierazteko. Maila taxonomikoaren arabera, **' (zalantzazko familia), '** (zalantzazko subordena), **' (zalantzazko ordena) edo bestelakoak erabili ditzakegu sinonimotzat.

Adibidez, 1975ean definituriko *Gluteus minimus* fosila animalien *filum* batekin lotu ezin zutenean, Animalia barneko *incertae sedis* generoan sailkatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anadia escalerae

***Anadia escalerae*** *Anadia* generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gymnophthalmidae

## Kanpo estekak
Multi Theft Auto

**Multi Theft Auto** (MTA) GTA sagako joko desberdinetarako onlinea, edo sarean ordenagailuan multijokalari moduan jokatzeko aukera da. Joko horiek GTA (Grand Theft Auto) sagako joku desberdinak sartzen ditu: Grand Theft Auto III, Grand Theft Auto: Vice City eta Grand Theft Auto: San Andreas. Microsoft Windows ordenagailuetarako prestatua dago.

Serbidorez osatua dago, guztira milaka zerbitzatzaile daude eta mota guztietakoak: Lasterketak, Taldeko guda, Askea, Roleplay (errealista)...

## Historia 
MTA 2008an sortu zen. GTA ko lehenengo 3D jokoak ez baitzuten multijokalaria. lehenengo GTA 3 gero Vice City eta bukatzeko San Andreas arekin, azken hau hirutatik garrantzi handiena izaten.

Gaur egun gero eta handiagoa egiten ari da MTA, jokalari gehiago, jende gehiago... Atera duten azken bertsioa MTA 1.3.4 daukagu

## Zerbitzatzaileak 
Lehen esan dudan moduan, zerbitzatzaile ugari daude Multi Theft Auto-an. horietatik azpimarratzekoak dira "roleplay" izenekoak, errealistak, beraz, bizitza erreala berdintzen saiatzen direnak. Horietatik jokalari gehien duen zerbitzatzailea eta orokorrean MTAko jokalari gehien duen zerbitzatzailea "CIT" (community of integrity and transparecy) da. 1200 pertsona baino gehiago batera izatera heldu egin baita eta normalean 700-800 jokalari baino gehiago izan ohi dituelako, gainera foro oso konplexua eta guzti dauka.

Edonork, MTA instalatuta izanda, eratu dezake serbidore bat. Script ak jartzeko aukerak ematen dizu eta oso ongi antolatua dago.

## Kanpo estekak 
* MTA foroa
* MTA orri ofiziala
Iktiosauro

**Iktiosauroa** (*Ichthyosaurus*; antzinako grezierako  *ichthys*, 'arrain' eta  *sauros* 'musker' hitzen lotunea) iktiosauridoen familiako itsasoko narrastia da, Jurasiko garaian agertu eta Kretazeo garaiaren hasieran desagertu zena, 2 m inguru luzea. Ingalaterran, Alemanian, Groenlandian eta Kanadako Alberta estatuan aurkitu dira haren hezurrak. Aurkikuntza horiek erakutsi dutenez izurdearen antza zuen, muturra izurdeak baino zorrotzagoa bazuen ere. Sudur-zuloak ia begien ondoan zituen eta usaimenaz baliatzen zen bere eginkizunetan gidatzeko. Gauza segurua da biziernalkaria zela, ezkatarik ez zuela eta kolorez gorri marroixka zen, adituen ustez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Micrablepharus

***Micrablepharus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Micrablepharus atticolus* Rodrigues, 1996
* *Micrablepharus maximiliani* (Reinhardt & Lütken, 1862)

## Kanpo estekak
Close Encounters of the Third Kind

***Close Encounters of the Third Kind*** (euskaraz *Hirugarren motako hurbileko topaketak*) 1977ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da, Oscar Sarietarako nahiz BAFTA sarietarako izendapen ugari jaso zituena.

## Argumentua 
Gau batez, AEBetako Indiana estatuko udalerri batean, bere etxetik hurbil Roy Neary-k (Richard Dreyfuss) zeruan objektu hegalari misteriotsu batzuk ikusi ditu. Ordutik aurrera ikusi duena ulertzeko obsesionatu eta emaztearengandik (Teri Garr) urruntzen doa. Bestalde, Jillian Guiler-rek (Melinda Dillon), horrelako gertakarien lekuko izan den emakumeak, babes eman dio. Bizitza nahastu dien misterioari elkarrekin erantzun bat ematen saiatu dira. Era berean, Claude Lacombe (François Truffaut) frantziarraren ardurapeko nazioarteko zientzialari talde bat Objektu Hegalari Ezezagunen agerpenak eta fenomenu arraroei buruzko ikerketa bati ekin diote.

## Aktoreak 
* Richard Dreyfuss: Roy Neary
* François Truffaut: Claude Lacombe
* Teri Garr: Ronnie Neary
* Melinda Dillon: Jillian Guiler
* Bob Balaban: David Laughlin
* Cary Guffey: Barry Guiler
* Shawn Bishop: Brad Neary
* Adrienne Campbell: Sylvia Neary
* Justin Dreyfuss: Toby Neary
* Lance Henriksen: Robert

## Izenburua 
Filmaren *Hirugarren motako hubileko topaketak* ufologian Hynek Sailkapenaren arabera hurbileneko topaketa motak izendatzeko era da. RR3 mota (3. hurbileko topaketa) OHE bat edota haren barneko izakiak ikustean gertatzen da. Bost 5 motarainoko (RR5) topaketak erakusten ditu filmak, azkenean protagonistek OHE bateko izakiekin harremanetan jartzea lortu arte. Halere, RR5 mota aurretik Josef Allen Hyneken sailkapena baina berriagoa da.

## Kode musikala 
Estralurtarrekin harremanetan jartzeko balio duen kodea musikala da; doinua jotzeko, ARP 2500 sintetizatzaile modular handi bat erabili zen. Halere, soinu banda John Williams musikagileak ondu zuen. Spielbergek soinu banda baino doinu askoz ere sinpleagoa eskatu zuen, 5 notatara mugatutako erronka. Williams eta haren hurbilekoek zuzendariari 5 notako doinu ugari proposatu zizkioten: azkenean, filmean entzuten dena aukeratu zen.

Doinua honako hau da: Sol (4) La (4) Fa (4) Fa (3) Do (4). Parentesi arteko zenbakiek zortzidunaren zenbakiak adierazten dituzte.
{bes' c'' aes' aes ees'2}
 
Kode musikal hori film eta telebista saio askotan parodiatu da. Adibide gisa:
* 1979: *Moonraker *: James Bondek veneziar laborategi batean sartzeko erabiltzen duen kode musikala.
* 1982: *Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ*: Julio Zesarren ihesa ahalbideratzen duen kode musikala.
* *South Park* marrazki bizidun telesaileko hamabigarren denboraldiko *Ez dago Internet* *gehiagorik* izeneko seigarren atalean, internet sare hondatuarekin harremanetan jartzeko kode musikala.
* Daft Punk musika taldearen hasierako emanaldi guztietan jo ohi da. Era berean, Muse ingeles musika taldeko Matthew Bellamy abeslari eta gitarrajotzaileak *The Haarp tour, Live from Wembley *diskoko *Knights of Cydonia* kanta jotzen hasi aurretik doinu musikal hori erabili zuen.

## Kanpo estekak 
* *Close Encounters of the Third Kind* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
San Albans katedrala

**San Albans katedrala** edota **St Albans katedrala** Ingalaterrako Hertfordshire konderriko St Albans udalerrian dagoen katedral bat da. Luezez oinplanoak 84 metro ditu, honek Ingalaterra osoko nabe luzeena duen katedrala blakatzen duelarik, halere berez herrialde horretako bigarren katedral luzeena da, Winchesterreko katedrala luzeena izaki.

1077–1893 artean eraiki zen. Nahiz eta normandar arkitektur elementu ugari ditu, 1877an katedral izendapena jaso zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:St Albans Cathedral 06.jpg|San Albans katedralako atari nagusia.
Irudi:Shrine-of-st-alban.jpg|Artzapezkikuaren kapera.
Irudi:20040409-003-abbey-gateway.jpg|Monasterioaren antzinako atea.
Irudi:St Albans Cathedral Interior.jpg|Barnealdea.
Irudi:St-albans-cath.jpg|Mendebaldea.
Irudi:Wallingford-screen-sta.jpg|Barnealdea.
Irudi:St Albans Cathedral 031.jpg|Alboko ikuspegia, bere dorreetako bat ikus daitekelarik.
Irudi:St Albans Cathedral 041.jpg|Alboko ikuspegia, dorrearekin.

## Kanpo estekak 
* San Albans katedralaren webgunea
Acratosaura

***Acratosaura*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasilen bizi dira, Nordeste eta Minas Gerais estatuetan.

## Espezieak 
* *Acratosaura mentalis* (Amaral, 1933)
* *Acratosaura spinosa* Rodrigues, Cassimiro, De Freitas & Santos Silva, 2009

## Kanpo estekak
The Last Samurai

***The Last Samurai*** (euskaraz *Azken Samuraia*) 2003ko Edward Zwick estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. 1877ko Satsuma matxinadan oinarritua dago.

Filmak Oscar Sariak eta Urrezko Globo sarietarako hainbat izendapen jaso zituen.

## Sinopsia 
1876. Nathan Algren kapitaina (Tom Cruise) Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila eta Indiar Gerretan jasandako bizipenekin oinazetua bizi den estatubatuar militar bat da, haietan maiz bizia arriskuan jarri zuelarik. Ordutik aurrera mundua asko aldatu da: pragmatismoak kemena ordezkatu du, eta interes pertsonalek sakrifizioaren lekua hartu du, ohoreren zentzua desagertuz. Japonia urrunean beste gerlari batek bere bizimodua eta aspaldiko usadioak nola desagertzen diren ikusten ari da, gerlari hau Katsumoto da (Ken Watanabe), antzinako gerlari leinu baten buruzagia, samurai ohoretsuak, heuren bizitzak enperadorearen alde eman eta milaka urte dituen japoniar kulturaren babesleak.

## Aktoreak 
* Ken Watanabe: Lord Katsumoto
* Tom Cruise: Nathan Algren
* Shin Koyamada: Nobutada
* Masato Harada: Omura enpresaburu eta politikaria
* Shichinosuke Nakamura: Meiji enperadorea
* Hiroyuki Sanada: Ujio
* Timothy Spall: Simon Graham
* Seizō Fukumoto: Samurai ixila
* Koyuki: Taka
* Billy Connolly: Zebulon Gant
* Sosuke Ikematsu: Higen

## Kanpo estekak 
* *The Last Samurai* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Hatz-bizar

[thumb|300px|Beheko [hatzetik sortu den **hatz-bizarra**.]]

**Hatz-bizarra** azazkalak eta eskuko larruazalak bat egiten duten gune batean sortzen den kanpo alderako larruzal zerrenda. Hatz-bizarrak kentzeko guraize txiki eta garbia eta desinfektatzaile topiko egoki bat erabili behar dira, hatz-bizarra kentzean larruazala ere ebaki daitekeelako. Ez dira inolaz ere hortzekin horietatik tiratu behar.

## Kanpo estekak
Fred MacMurray

**Frederick Martin "Fred" MacMurray** (1908ko abuztuaren 30a, Kankakee, Illinois &ndash; 1991ko azaroaren 5a, Santa Monica, Kalifornia) estatubatuar aktore bat izan zen. Bere aktore ibilbide luzea 1930eko hamarkada eta 1970eko hamarkada artean luzatu zen, 100 filma baina gehiagotan antzeztuz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
* 1955 i 1958: *General Electric Theater* (telesaila): Richard Elgin / Harry Wingate
* 1956: *Screen Directors Playhouse* (telesaila): Peter Torrance
* 1958: *Cimarron City* (telesaila): Laird Garner
* 1960-1972: *My Three Sons* (telesaila): Steve Douglas
* 1974: *The Chadwick Family* (telefilma): Ned Chadwick
* 1975: *Beyond the Bermuda Triangle* (telefilma): Harry Ballinger

### Ekoizlea 
* 1945: *Pardon My Past*

## Kanpo estekak 
* Fred MacMurray aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Cannibal Holocaust

***Cannibal Holocaust*** (euskaraz *Holokausto Gizajalea*) 1980ko Ruggero Deodato italiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da.

## Polemika 
Estreinatu zen garaian sekulako hautsak harrotu eta berarekiko eztabaida handia piztu zuen, bertan agertzen diren *gore* irudi latzak eta desatseginak, bortxaketa eta kanibalismo eszenak edota eta bortizkeria zela eta, herrialde askotan bere pantailaratzea debekatzera iritsi zirelarik, Italia, Australia eta Erresuma Batua barne. Nahiz eta bortizkeri ugari egon, filma gizakion izaera ankerraren kritika sozialtzat ere jo izan da.

Epaile batek Italiako estreinaldiaren ondoren Deodato zuzendaria atxilotzea agindu zuen. Jende askok Snuff film bat zela uste izan zuen, epaileak barne, bertako protagonistak benetan erailak izan zirela, azkenean Deodatok filmeko aktoreak berrelkartu eta telebistako saio batean aurkeztu beharra izan zituen, jendeak eta epaileak bizi-bizirik zeudela ikus zezaten, ondorioz aske laga zuten.

Filmak garaiko beldurrezko generoko zinemagintzan oihartzun handia izan zuen, adibidez, gerora 1999an *The Blair Witch Project* filmak izan zuen adina.

## Argumentua 
Lau estatubatuar kazetari gazte Amazoniako oihanaren bihotzean barneratu dira, oraindik kanibalismoa praktikatu ohi duten bertako tribuei buruzko dokumentala egiteko asmoz. Kazetariak desagertu eta inork ez du haiei buruzko albiste gehiagorik izan. Handik bi hilabetera eurei buruzko aztarnak topatzeko erreskate talde bat leku berdinera bidalia izan da, baina bertan topatuko duten gauza bakarra, kazetariek filmatu zuten materiala izan da, hura ikuskatzean haien amaiera latza ikus daitekeelarik.

## Aktoreak 
* Robert Kerman: Harold Monroe
* Gabriel Yorke: Alan Yates
* Francesca Ciardi: Faye Daniels
* Perry Pirkanen: Jack Anders
* Luca Barbareschi: Mark Tomaso
* Salvatore Basile: Cacho Losojos
* Ricardo Fuentes: Felipe Ocanya
* Paolo Paolini: New Yorkeko telebistako zuzendaria

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *Cannibal Holocaust* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Hilekoaren ziklo

thumb|350px|eskuinera|Hilekoaren zikloa

**Hilekoaren zikloa** edo **ziklo menstruala** emakumeengan eta primate emeengan elkarren segidako bi hilekoen artean dagoen denboraldia da, hots, hileko baten lehenengo eguna eta hurrengo hilekoaren lehenengo egunaren arteko denbora tartea. Emakumeengan denboraldi horren batezbestekoa 28 egunetakoa da.

## Faseak 
### Menstruazioa 
Emakumeengan lehenengo menstruazioa 8 eta 16 urte bitartean agertzen da, aldakorra izanik latitude eta emakumearen arabera.

Menstruazioa edo hilekoa zikloaren lehenengo egunean gertatzen da. Endometrioa (umetokiaren barnean dagoen mukosa) kanporatzen da, odolarekin batera (odol-hodi ugari baititu). Odoljario horrek haurdunaldiaren eza agerian jartzen du.

Hilekoak 3 eta 5 egun arteko iraupena du, normala izanik ere 2-7 egun artekoa.

### Aurre-obulazioa 
Fase folikularra ere deitua, zikloaren 13. egunera iritsi ohi da. Obulutegi-folikulua (obulu duena) garatu egiten da, hipofisiak askatzen duen FSH hormonaren eraginez. Aldi berean, folikuluak -garatzen den heinean- estrogenoak ekoizten ditu (batez ere, estradiol), eta estrogeno horiek endometrioaren birsorkuntza bultzatzen dute. Estrogenoek ere FSHren ekoizpena inhibitu eta LH hormonaren ekoizpena bultzatzen dute.
### Obulazioa 
Zikloaren erdialdean (14. egun inguruan) gertatu ohi da. Obulua askatu egiten da obulutegi-folikulutik, hau bere heltze prozesuaren gailurrera iristen denean. Heltze prozesu horretan zeregin oso garrantzitsua betetzen dute FSH eta LH hormonek.

Askatutako obulua umetokira iristen da umetoki-tronparen zehar mugituz.

Espermatozoide batek obulua ernaltzen badu enbrioiaren garapena abiatuko da. Ernaldu ezean, obulua deuseztatu egiten da eta hurrengo menstruazioan kanporatu egiten da.

### Post-obulazioa 
Fase luteoa ere deitua, obulazioaren ondotik (14. egunetik) zikloaren bukaeraraino hedatzen da (28. egunera).

Fase honetan folikulua -obulua askatu ondoren- endekatu eta gorputz luteoa bihurtzen da. Honek progesterona hormona ekoizten du kontzentrazio handitan. Era berean, progesteronak FSH eta LH hormonen sintesia inhibitzen du (ikus irudia). Progesteronak ere umetokia eta endometrioa egokitzen du enbrioia -ernalketa gertatu bada- giro egokian hazi dadin.

Ernalketarik ezean gorputz luteoa ere endekatu egiten da, eta progesteronaren sintesia amaitzen da. Honekin batera endometrioaren gainbehera hasten da, hurrengo menstruazioarekin kanporatua izanik.

Ernalketa bada gorputz luteoa ez da endekatzen, eta haurdunaldi osoan irauten du. Horrek esan nahi du progesterona ere etengabe sortzen dela eta endometrioa haurdunaldi osoan mantentzen dela (ez baitago hilekorik).

Progesterona antikonzeptibo gisa erabiltzen da, LH eta FSH hormonen sintesia inhibitzen duelako, eta hormona horiek gabe obulaziorik ez dagoelako.

## Kanpo estekak 
* #A25 "Menstruazioa bai!" lanarekin, Gaztelekua saritu du Beldur Barik lehiaketak. (NOAUA, Usurbil, 2019)
Calyptommatus

***Calyptommatus*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Brasileko iparraldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Calyptommatus confusionibus* Rodrigues, Zaher & Curcio, 2001
* *Calyptommatus leiolepis* Rodrigues, 1991
* *Calyptommatus nicterus* Rodrigues, 1991
* *Calyptommatus sinebrachiatus* Rodrigues, 1991

## Kanpo estekak
Villacorta

Villacorta Leongo herri txiki bat da. Leongo mendian kokatuta dago. Riaño zingiraren ondoan. Neguan 70 biztanle inguru ditu, baina udan biztanleria biderkatzen da. Abuztuan, 400 pertsona ingurura heltzen da.

Nahiz eta herri txikia izan, bi auzo nabarmendu daitezke: goiko auzoa eta beheko auzoa. Kaleak estuak dira eta etxeak harrizkoak eta familia bakarrekoak. Herrian zehar hiru plaza aurki ditzakegu eta horietako bitan iturriak daude. Iturrietako ura menditik dator. Herrian ez dago ez dendarik, ezta supermerkaturik eta horrexegatik egunero kamioiak etortzen dira Villacortara janaria saltzera: ogia, okela, arraina, fruituak...

Taberna bat dago bakarrik eta bertan arratsaldero herriko jendea biltzen da.
Herria mendiz inguratuta dago. Harizti asko daude. Herri alboan ibai bat dago eta ibai horren tamaina oso handia da, baina ura hotz-hotza dagoenez ez da inor bertan bainatzen ausartzen.

Herriak zenbait meatze dauzka eta antzinean ikatza ateratzen zuten bertatik. Gaur egun itxita dago eta herriko biztanleak duela asko utzi zioten meatzetan lan egiteari.

## Kirola eta kultura 
Villacortan elkarte kultural bat dago. Han antolatzen dira aktibitate ludikoak: ume, gazte eta adineko pertsonentzat.

Oso herri lasaia da oporrak pasatzeko, naturaren erdian eta giro ezin hobean.
Herritik bost minutura futbol zelai bat dago eta bertan Villacorta F.C. taldeak jokatzen du.
Herrian nekazal etxe bat dago ere eta urtero pare bat familia joaten dira uda igarotzera.

Villacorta inguruan hainbat herri daude: Valderrueda, Soto, Morgovejo, La Sota... Herri multzo bat osatzen dute herri guztiek.
## Jaiak 
Udan zehar bi festa antolatzen dira; bata abuztuaren hasieran eta bestea amaieran; lehenengoa erlijiosoa eta baina ez bigarrena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Arquitectura Roja.jpg|Arkitektura gorria.
Fitxategi:Iglesia de Santa Catalina (Villacorta).jpg|Santa Catalina eliza.
Fitxategi:Villacorta entrada (DavidDaguerro).jpg|Villacortaren sarrera.
Fitxategi:Villacorta-arquitectura-DavidDaguerro.jpg|Villacortako herri arkitektura.
Fitxategi:Villacorta-DavidDaguerro.jpg|Villacortako plaza.
Fitxategi:Villacorta-Palomar-DavidDaguerro.jpg|Villacortako usategi zaharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Blenheim jauregia

thumb|ezkerrera|400px|Aurrez aurreko ikuspegia.
**Blenheim jauregia** () Ingalaterrako Oxfordshire konderrian kokaturiko eraikin monumental bat da, Marlborough-ko duke-dukesen egoitza. Hain zuzen ere, "palace" izendapena duen Ingalaterrako landa-jauregi ez-erregetar eta ez-apezpikutar bakarra da.

Jauregi hau Ingalaterrako handienetariko bat da, eta 1705etik 1722 ingurura bitartean eraiki zen. 1987an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Hasiera batean, John Churchill, Marlborough-ko 1. dukearentzako oparitarako eginarazi zen, nazioaren esker onez, Blenheimgo batailan frantsesen eta bavariarren aurka lorturiko garaipen militarrarengatik. Alabaina, laster bilakatu zen ika-mika politikoen xede, eta horren ondorioz Marlborough-k erbesteratu egin behar izan zuen, bere dukesak boterea galdu zuen, eta Sir John Vanbrugh arkitektoaren ospeak kalte atzeraezina jasan zuen.

Iraunaldi laburra izan eta obra bakanak sortu zituen estilo ingeles barrokoan diseinatua, jauregi honen arkitekturak gaur egun sortzen dituen iritziak eta jarrerak 1720ko hamarkadakoak bezain ugariak eta askotarikoak dira.

Aldi berean familia baten etxebizitza, mausoleo eta monumentu nazional den aldetik, jauregi honek ez dauka parekorik.

Jauregia famatua da, halaber, Sir Winston Churchill-en sorleku eta haren familiaren bizitoki izateagatik. Etxe honen eraikuntza bukatu ondoko 300 urteetan, Churchill familiaren bizileku izan zen. Denbora igaro ahala, familia horretako zenbait kidek aldaketa mordo bat egin dituzte jauregiaren barnealdeetan, parkean eta lorategian.

## Ikus gainera 
* Lorategi ingeles

## Kanpo estekak
Batez besteko alde

**Batez besteko aldea**, **batez besteko alde absolutua** eta **Giniren batez besteko aldea** ere deitua, datu multzo batetik zoriz jasotako bi datuen artean dagoen batez besteko aldea edo diferentzia kalkulatzen duen sakabanatze neurria da. Honela kalkulatzen da, *y* datuetarako:

:BA = \frac{\sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n | y_i - y_j |}{n(n-1)}

Besteak beste, Giniren koefizientea kalkulatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Colobosauroides cearensis

***Colobosauroides cearensis*** *Colobosauroides* generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gymnophthalmidae

## Kanpo estekak
Ornithopoda

**Ornithopoda** dinosauro ornitiskio bat izan zen narrastia esan nahi du Jurasiko gorenean Kretaziko bizi izan zen sei tona inguru zituen.

## Kanpo estekak
Ceratopsia

**Ceratopsia** dinosauroen ornitiskio izan Kretazeoan eta Jurasiko enestaian bizi zen dinosauro hau belarjalea izan zen. Ipar ekialdean aurkitu dira horien fosilak.

## Kanpo estekak
Petracola

***Petracola*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Perun bizi dira.

## Espezieak 
* *Petracola labioocularis* (Köhler & Lehr, 2004)
* *Petracola ventrimaculatus* (Boulenger, 1900)
* *Petracola waka* Kizirian, Bayefsky, Eriksson, Minh Le & Donnelly, 2008

## Kanpo estekak
Potamites

***Potamites*** Gymnophthalmidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikako iparraldean eta Erdialdeko Amerikako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Potamites apodemus* (Uzzell, 1966)
* *Potamites cochranae* (Burt & Burt, 1931)
* *Potamites ecpleopus* (Cope, 1876)
* *Potamites juruazensis* (Avila & Vitt, 1998)
* *Potamites montanicola* Chávez & Vásquez, 2012
* *Potamites ocellatus* (Sinitsin, 1930)
* *Potamites strangulatus* (Cope, 1868)

## Kanpo estekak
Martí Marcó

**Martí Marcó Bardella** (Bartzelona, 1959 - *ibidem*, 1979ko urtarrilaren 29a) terrorista eta militante independentista katalana izan zen.

## Biografia 
Martí Marcó Bardella Bartzelonan jaio zen, 1959an, El Raval auzoan. Familia katoliko eta errepublikar batean jaio zen eta mekanikari egin zen, diesel motorren espezialista. Viladomat kaleko tailer batean lan egiten zuen, gauez La Barcelonetako La Salle ikastetxean automozioko ikasketak zabaltzen zituen bitartean.

Eskalada eta mendizaletasuna oso gogoko zituen, baina sardanan ere oso zaletua zen eta, garaiko gazte asko bezala, irteera haietan joan zen politikan eta militantzian murgiltzen. Ohikoa zen Sant Jaume enparantzako sardana dantzarien bileretan, askotan, *grisei* ihes eginez. Gaztaro motza izan zuen, baina mobilizazio eta protestaldi ugari bizitzeko aukera izan zuen eta askotan hartu zuen parte La Ramblan garaiko poliziaren aurka eginiko enfrentamenduetan.

ERCko Kontseilu Betearazleko kide izan zen, JERCen eskutik eta *Socors Català* taldean ere aritu zen. Gero, *Estat Català* alderdian sartu zen eta 1977ra arte egon zen bertan, ''Agrupació Unitària d'Esquerres* (AUE) eta *l'Exèrcit d'Alliberament Català* (EAC) sortzeko bideak egin zituen arte, *Terra Lliure*ren sorburuak izango zirenak.

## Heriotza 
[thumb|300px|eskuinera|JERCen murala, Martí Marcóren omenez, [Sabadellen]]

1979ko urtarrilaren 26an, Bartzelonan zihoan auto batean beste bi kideekin batera eta poliziak metrailatu zuen bidegurutze batean. Hilzorian geratu zen, beste kideek ihes egin zuten bitartean eta 3 egun barru hil zen Bartzelonako Ospitale Klinikoan.

Horrela esan zuen Fèlix Goñi i Roura *Bruc ''kideak bere lagunaren heriotzaren berri izan zuenean:

Oinezkoek eta auto-gidariek, autoa abandonatuta eta ateak irekita ikusi zutenean, laguntzera hurbildu zitzaizkion; ospitale batera eraman zuten, baina egindako guztiak alferrikakoak izan ziren, bi egun geroago hil egin baitzen.

Espainiako segurtasun indarrek hil zuten Terra Lliureko lehen militantea izan zen.

## Erreferentziak
Acratosaura mentalis

***Acratosaura mentalis*** *Acratosaura* generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gymnophthalmidae
Xantusiidae

**Xantusiidae** Scincomorpha infra-ordenako narrasti familia bat da. Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik Erdialdeko Amerikaren iparraldera hedatzen dira.

## Generoak 
* *Cricosaura* Gundlach & Peters, 1863
* *Lepidophyma* Duméril, 1851
* *Xantusia* Baird, 1858

## Kanpo estekak
Pedro Machuca

[thumb|300px|Karlos V.aren jauregia, [Granada (Espainia)|Granada.]]

**Pedro Machuca** (Toledo, 1490 aldean - Granada, 1550) Pizkundeko espainiar arkitekto eta margolaria izan zen. Bere lanik garrantzitsuena Granadako Karlos V.aren jauregia da.

## Bizitza eta lanak 
Pintura eta arkitektura ikasketak Italian egin zituen, eta handik itzuli ondoren Granadan hartu zuen bizitokia. Italian egon zen garaian harremanak izan zituen Rafael eta Michelangelorekin, eta haien kutsua (Michelangelorena bereziki) agerikoa da bere pinturan, *Laguntzaren Ama Birjina* (1517; Pradoko museoa, Madril) esaterako. Lan hori Italian bizi izan zen garaikoa da, baina koadro gehientsuenak Granadara itzuli ondoren egin zituen.

Dena dela, Machucak margolari gisa baino ospe handiagoa izan zuen arkitekto gisa. Arkitekturako lanetan Bramante eta Sangalloren eragina antzematen zaio, eta baita Florentziako eskolako arkitektoena ere. Bere obra aipagarriena Granadako Karlos V.aren jauregia da, Alhambraren barrutian eraikia. Jauregi haren proiektua 1526koa da, baina Pedro Machucaren seme Luisek amaitu zuen 1550. urte inguruan. Espainiar tradizioa alde batera utzita, garai hartan oraindik lantzen zen estilo platereskotik urrun, oso nabarmena du italiar artearen eragina, batez ere Bramante, Rafael eta Peruzzirena, eta huraxe izan zen Espainian XVI. mende hasieran egin zen eraikin nabarmenena.

## Erreferentziak
Xantusia

***Xantusia*** Xantusiidae familiako narrasti genero bat da. Mexikon eta Ameriketako Estatu Batuetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Xantusia arizonae* Klauber, 1931
* *Xantusia bezyi* Papenfuss, Macey & Schulte, 2001
* *Xantusia bolsonae* Webb, 1970
* *Xantusia gracilis* Grismer & Galvan, 1986
* *Xantusia henshawi* Stejneger, 1893
* *Xantusia jaycolei* Bezy, Bezy & Bolles, 2008
* *Xantusia riversiana* Cope, 1883
* *Xantusia sanchezi* Bezy & Flores-Villela, 1999
* *Xantusia sherbrookei* Bezy, Bezy & Bolles, 2008
* *Xantusia vigilis* Baird, 1858
* *Xantusia wigginsi* Savage, 1952

## Kanpo estekak
Cordylidae

***Cordylidae*** Scincomorpha narrasti infraordenaren barruan sailkatzen den familia bat da. Saharaz Hegoaldeko Afrikan bizi dira.

## Generoak 
* *Chamaesaura* Schneider 1801
* *Cordylus* Laurenti, 1768
* *Hemicordylus* Smith, 1838
* *Karusasaurus* Stanley, Bauer, Jackman, Branch & Le Fras Nortier Mouton, 2011
* *Namazonurus* Stanley, Bauer, Jackman, Branch & Le Fras Nortier Mouton, 2011
* *Ninurta* Stanley, Bauer, Jackman, Branch & Le Fras Nortier Mouton, 2011
* *Ouroborus* Stanley, Bauer, Jackman, Branch & Le Fras Nortier Mouton, 2011
* *Platysaurus* Smith, 1844
* *Pseudocordylus* Smith, 1838
* *Smaug* Stanley, Bauer, Jackman, Branch & Le Fras Nortier Mouton, 2011

## Kanpo estekak
Lepidophyma cuicateca

***Lepidophyma cuicateca*** *Lepidophyma* generoko animalia da. Narrastien barruko Xantusiidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xantusiidae

## Kanpo estekak
Echinosaura panamensis

***Echinosaura panamensis*** *Echinosaura* generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gymnophthalmidae

## Kanpo estekak
Dick Van Dyke

'*Richard Wayne *Dick* Van Dyke*' (1925eko abenduaren 13a, West Plains, Missouri) estatubatuar aktore, umorista, idazle, abeslari eta dantzari bat da. Jerry Van Dyke aktorearen anai zaharra eta Barry Van Dyke aktorearen aita da.

Mundu mailan nagusiki *Bye Bye Birdie*, *Mary Poppins* eta *Chitty Chitty Bang Bang* filmetan antzeztu izateagatik ezaguna da, bai eta *The Dick Van Dyke Show* eta *Diagnosis: Murder* telesailetan ere.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Bye Bye Birdie* (1963)
* *What a Way to Go!* (1964)
* *Mary Poppins* (1964)
* *The Art of Love* (1965)
* *Lt. Robin Crusoe, U.S.N.* (1966)
* *Divorce American Style* (1967)
* *Fitzwilly* (1967)
* *Never a Dull Moment* (1968)
* *Chitty Chitty Bang Bang* (1968)
* *Some Kind of a Nut* (1969)
* *The Comic* (1969)
* *Cold Turkey* (1971)
* *Tubby the Tuba* (1976) (voz)
* *The Runner Stumbles* (1979)
* *Dick Tracy* (1990)
* *Batman: New Times* (2005) (ahotsa)
* *Curious George* (2006) (ahotsa)
* *Night at the Museum* (2006)
* *Broadway: Beyond the Golden Age* (2007) (dokumentala)

### Telebista 
* *The Morning Show (host from 1955-1956)
* *CBS Cartoon Theater* (1956) (13 atalen ondoren amaitua)
* *The Chevy Showroom Starring Andy Williams* (1958) (hiru hilabete ondoren amaitua)
* *Mother's Day* (1958-1959)
* *Laugh Line* (1959) (3 hilabete ondoren kendua)
* *The Dick Van Dyke Show* (1961-1966)
* *Dick Van Dyke and the Other Woman* (1969)
* *Dick Van Dyke Meets Bill Cosby* (1970)
* *The New Dick Van Dyke Show* (1971-1974)
* *Julie and Dick at Covent Garden* (1974)
* *The Morning After* (1974)
* *Columbo: Negative Reaction* (1974)
* *Van Dyke and Company* (1976) (2 hilabete ondoren amaitua)
* *The Carol Burnett Show* (1977ko aktore-multzoko kidea)
* *True Life Stories* (1981)
* *The Country Girl* (1982)
* *Drop-Out Father* (1982)
* *Wrong Way Kid* (1983) (voz)
* *Found Money* (1983)
* *Breakfast with Les and Bess* (1985)
* *Strong Medicine* (1986)
* *Ghost of a Chance* (1987)
* *The Van Dyke Show* (1988) (3 hilabete ondoren amaitua)
* *Daughters of Privilege* (1991)
* *Diagnóstico asesinato* (1992)
* *The House on Sycamore Street* (1992)
* *The Town That Santa Forgot* (1993) (ahotsa)
* *A Twist of the Knife* (1993)
* *Diagnóstico Asesinato* (1993-2001)
* *A Town Without Pity* (2002)
* *Without Warning* (2002)
* *Sabrina the Teenage Witch* (2002)
* *The Gin Game* (2003)
* *The Alan Brady Show* (2003) (ahotsa)
* *The Dick Van Dyke Show Revisited* (2004)
* *Murder 101* (2006)
* *Murder 101: College Can Be Murder* (2007)

### Aldi baterako lanak 
* *The Girls Against the Boys* (1959ko azaroaren 2tik 14era)
* *Bye Bye Birdie* (1960ko apirilaren 14tik 1961eko urriaren 7ra) (Shubert antzokira lekualdatu zenean ikuskizuna laga zuen)
* *The Music Man* (1980ko ekainaren 5etik 22ra) (Revival)
* *Chita Rivera: The Dancer's Life'' (2006ko urtarrilaren 24-26a)

## Kanpo estekak
Cordylus

***Cordylus*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean, erdialdean eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Cordylus angolensis* (Bocage, 1895)
* *Cordylus aridus* Mouton & Van Wyk, 1994
* *Cordylus beraduccii* Broadley & Branch, 2002
* *Cordylus cloetei* Mouton & Van Wyk, 1994
* *Cordylus cordylus* (Linnaeus, 1758)
* *Cordylus imkeae* Mouton & Van Wyk, 1994
* *Cordylus jonesii* (Boulenger, 1891)
* *Cordylus machadoi* Laurent, 1964
* *Cordylus macropholis* (Boulenger, 1910)
* *Cordylus marunguensis* Greenbaum, Stanley, Kusamba, Moninga, Goldberg & Bursey, 2012
* *Cordylus mclachlani* Mouton, 1986
* *Cordylus meculae* Branch, Rödel & Marais, 2005
* *Cordylus minor* Fitzsimons, 1943
* *Cordylus niger* Cuvier, 1829
* *Cordylus nyikae* Broadley & Mouton, 2000
* *Cordylus oelofseni* Mouton & Van Wyk, 1990
* *Cordylus rhodesianus* (Hewitt, 1933)
* *Cordylus rivae* (Boulenger, 1896)
* *Cordylus tropidosternum* (Cope, 1869)
* *Cordylus ukingensis* (Loveridge, 1932)
* *Cordylus vittifer* (Reichenow, 1887)

## Kanpo estekak
Hemicordylus

***Hemicordylus*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Hegoafrikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Hemicordylus capensis* (Smith, 1838)
* *Hemicordylus nebulosus* (Mouton & Van Wyk, 1995)

## Kanpo estekak
Platysaurus

***Platysaurus*** Cordylidae familiaren barruan sailkatua dagoen narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Platysaurus broadleyi* Branch & Whiting, 1997
* *Platysaurus capensis* Smith, 1844
* *Platysaurus guttatus* Smith, 1849
* *Platysaurus imperator* Broadley, 1962
* *Platysaurus intermedius* Matschie, 1891
* *Platysaurus lebomboensis* Jacobsen, 1994
* *Platysaurus maculatus* Broadley, 1965
* *Platysaurus minor* Fitzsimons, 1930
* *Platysaurus mitchelli* Loveridge, 1953
* *Platysaurus monotropis* Jacobsen, 1994
* *Platysaurus ocellatus* Broadley, 1962
* *Platysaurus orientalis* Fitzsimons, 1941
* *Platysaurus pungweensis* Broadley, 1959
* *Platysaurus relictus* Broadley, 1976
* *Platysaurus torquatus* Peters, 1879

## Kanpo estekak
Pseudocordylus

***Pseudocordylus*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Pseudocordylus langi* Loveridge, 1944
* *Pseudocordylus melanotus* (Smith, 1838)
* *Pseudocordylus microlepidotus* (Cuvier, 1829)
* *Pseudocordylus spinosus* Fitzsimons, 1947
* *Pseudocordylus subviridis* (Smith, 1838)
* *Pseudocordylus transvaalensis* Fitzsimons, 1943

## Kanpo estekak
Smaug (generoa)

***Smaug*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira. Izena J. R. R. Tolkien *Hobbita* liburuan agertzen den dragoiaren omenez jarri zioten, Smaug izena duena.

## Espezieak 
* *Smaug breyeri* (Van Dam, 1921)
* *Smaug giganteus* (Smith, 1844)
* *Smaug mossambicus* (Fitzsimons, 1958)
* *Smaug regius* (Broadley, 1962)
* *Smaug vandami* (Fitzsimons, 1930)
* *Smaug warreni* (Boulenger, 1908)

## Kanpo estekak
Karusasaurus

***Karusasaurus*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Namibia eta Hegoafrikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Karusasaurus jordani* (Parker, 1936)
* *Karusasaurus polyzonus* (Smith, 1838)

## Kanpo estekak
Lepidophyma

***Lepidophyma*** Xantusiidae familiako narrasti genero bat da. Mexikon eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Lepidophyma chicoasensis* Álvarez & Valentín, 1988
* *Lepidophyma cuicateca* Canseco-Márquez, Gutiérrez-Mayén & Mendoza-Hernández, 2008
* *Lepidophyma dontomasi* (Smith, 1942)
* *Lepidophyma flavimaculatum* Duméril, 1851
* *Lepidophyma gaigeae* Mosauer, 1936
* *Lepidophyma lineri* Smith, 1973
* *Lepidophyma lipetzi* Smith & del Toro, 1977
* *Lepidophyma lowei* Bezy & Camarillo, 1997
* *Lepidophyma mayae* Bezy, 1973
* *Lepidophyma micropholis* Walker, 1955
* *Lepidophyma occulor* Smith, 1942
* *Lepidophyma pajapanensis* Werler, 1957
* *Lepidophyma radula* (Smith, 1942)
* *Lepidophyma reticulatum* Taylor, 1955
* *Lepidophyma smithii* Bocourt, 1876
* *Lepidophyma sylvaticum* Taylor, 1939
* *Lepidophyma tarascae* Bezy, Webb & Álvarez, 1982
* *Lepidophyma tuxtlae* Werler & Shannon, 1957
* *Lepidophyma zongolica* García-Vázquez, Canseco-Márquez & Aguilar-López, 2010

## Kanpo estekak
Xantusia wigginsi

***Xantusia wigginsi*** *Xantusia* generoko animalia da. Narrastien barruko Xantusiidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xantusiidae

## Kanpo estekak
Chamaesaura

***Chamaesaura*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoalde, erdialde eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Chamaesaura aenea* (Fitzinger, 1843)
* *Chamaesaura anguina* (Linnaeus, 1758)
* *Chamaesaura macrolepis* (Cope, 1862)
* *Chamaesaura miopropus* Boulenger, 1894
* *Chamaesaura tenuior* Günther, 1895

## Kanpo estekak
20,000 Leagues Under the Sea (1954ko filma)

**20,000 Leagues Under the Sea** () 1954ko abenturazko filma da, Richard Fleischer estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Jules Verne idazlearen *Hogei mila legoako bidaia itsaspetik* eleberriaren egokitzapena da. Kirk Douglas, James Mason, Peter Lorre eta Paul Lukas izan ziren antzezle nagusiak.

Hiru Oscar saritarako izendatua izan zen, eta bi irabazi zituen: zuzendaritza artistiko onenarena (John Meehan eta Emile Kuri) eta efektu berezi onenena (John Hench eta Joshua Meador). Filma steampunkaren aurrekaritzat hartua da. 

## Argumentua 
1868an, Hegoaldeko Ozeano Barean, itsasontziek balea arraro baten erasoak jasan ohi dituzte. Itsasoko lasaitasuna hausten ari den piztia ehizatzeko asmoz, estatubatuarrek gerraontzi bat itsasoratu berri dute. Baina munstroak gerraontzia ere erasoko du, eta haren ahalmen militarra ez da aski izango hondoratzea galarazteko. 

Alabaina, ustez itsas-munstroa zena *Nautilus* izeneko altzairuzko itsaspeko bat da, garai haietarako sinistezina zen tramankulua. Itsaspekoaren agintean Nemo kapitaina (James Mason) dago, itsaspeko sekretuak inork ez bezala ezagutzen dituen gizon ikasia, baina gizateriarekin erabat sumindurik dagoena. Hondoratutako gerraontzitik bizirik atera diren bakarrak Pierre Aronnax irakaslea (Paul Lukas), haren laguntzaile Conseil (Peter Lorre) eta Ned Land arpoilaria (Kirk Douglas) dira. *Nautilus* itsaspekoko eskifaiak hiru gizon horiek erreskatatuko ditu, eta Nemo kapitainak itsaspekoa eta itsas hondoko mundu sekretua ezagutzeko gonbitea egingo die. Nemo kapitainaren ezusteko gonbidatuak erabat txunditurik geldituko dira.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Ned Land
* James Mason: Nemo kapitaina
* Paul Lukas: Pierre Aronnax irakalea
* Peter Lorre: Conseil
* Robert J. Wilke: *Nautilus* itsaspeko lehen komandantea
* Ted de Corsia: Farragut kapitaina
* Carleton Young: John Howard
* J. M. Kerrigan: Billy
* Percy Helton: gurdi gidariar
* Ted Cooper: *Abraham Lincoln* ontziko lehen komandantea
* Fred Graham: Casey

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *20,000 Leagues Under the Sea* filmaren iragarkia, youtube.com
Star Wars VI. Atala: Jedi Zaldunaren Itzulera

***Izarretako Gerra VI. Atala: Jediaren Itzulera*** (ingelesez *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi*) 1983an Richard Marquand estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu, Howard Kazanjian ekoizleak ekoiztu, eta Lawrence Kasdan eta George Lucasek idatzitako zientzia-fikziozko abentura film bat da.

Star Wars film saga ospetsuaren 6. filma da, 1980ko *Izarretako Gerra V. Atala: Inperioaren Kontraerasoa* filmaren jarraipena.

Jatorrizko trilogiako hiru filmen artean kritikatuena izan zen, ewok izakiek haur film baten ukitua ematen ziola eta. Beste batzuk aldiz, trilogiaren amaiera bikaintzat jo ohi dute.

Filmak Efektu berezi onenen Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Luke Skywalker eta Leia printzesa Tatooinera Han Solo askatzera joateko galaxia guztiko gangster beldurgarriena den Jabba the Hutten ezkutalekura doaz. Behin hiruak berrelkartuta, taldeak indar inperialen aurka borrokatzeko asmoz Endorreko ilargiko basoetan bizi diren ewok izakiak erreklutatzen dituzte. Bienbitartean, Enperadoreak eta Darth Vaderek Luke alde ilunera erakartzeko azpilanean dabiltza, baina gazteak bere aitaren Jedi espiritua berpizteko borondatea du. Gerra zibila indar errebeldeen eta babesgabe eta osatzeke dagoen bigarren Izar Hiltzailearen arteko borrokan amaitzen da, eta gudu honek galaxiaren patua erabakiko du.

## Aktoreak 
* Mark Hamill: Luke Skywalker.
* Harrison Ford: Han Solo.
* Carrie Fisher: Leia Organa.
* Billy Dee Williams: Lando Calrissian.
* Ian McDiarmid: Palpatine.
* David Prowse: Darth Vader (James Earl Jones aktorearen ahotsaz).
* Anthony Daniels: C-3PO.
* Kenny Baker: R2-D2.
* Peter Mayhew: Chewbacca.
* Alec Guinness: Obi-Wan Kenobi.
* Frank Oz: Yoda.

## Kanpo estekak 
* *Star Wars VI. Atala: Jedi Zaldunaren Itzulera* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Chamaesaura tenuior

***Chamaesaura tenuior*** *Chamaesaura* generoko animalia da. Narrastien barruko Cordylidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cordylidae

## Kanpo estekak