open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurgan oblasta

**Kurgan oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat, Uraletako Barruti Federalean dagoena. Errusiako erdi-mendebaldean dago, Mendebaldeko Siberiako ordokiaren hegoaldeko muturrean, Tobol ibaiaren arroan. 71.000&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 910.807 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kurgan hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirov oblasta

**Kirov oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat, Volgako Barruti Federalean dagoena. Mendebaldeko Errusian dago, Viatka ibaiaren ia arro osoa hartuz. 120.800&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 1.341.312 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kirov hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama Birjinaren Iragaitza (Mantegna)

***Ama Birjinaren Iragaitza*** Andrea Mantegnak 1462-64an egindako margolana da. Egun El Prado museoan dago, Madrilen.

Mantegnak Mariaren bizitzako azken uneak irudikatu zituen, arkitektura klasikoek zehaztutako espazio batean. Zoladura koadrodunak Ama Birjinaren ohera eramaten ditu behatzailearen begiak. Atzealdean, aintzira bat dago, zein Mantuan garai hartan (egun ez) zeudenen erreprodukzio xehea baita. Koadro hau gaztelu horretako kapera bateko apaindura zen, egun Florentziako Uffizi museoan dauden beste hiru oholekin batera.

Mantuako kapera hori desegin ondoren, koadro hau Ferrarara eraman zen. Egun han gordetzen dira koadro hau osatuko lukeen beste zati bat, *Jesus Ama Birjinaren arimarekin* alegia (horregatik agertzen dira zutabeak bukatu gabe goiko aldean). Ondotik, Ingalaterrako Karlos I.aren bildumara pasa zen, baina, hura 1649an exekutatuta, haren ondasunak enkatean saldu zituzten, eta Espainiako Filipe IV.ak erosi zuen margolan hau.

## Kanpo estekak
Heriotzaren Garaipena

***Heriotzaren Garaipena*** Pieter Bruegel Zaharrak 1562 inguruan egindako margolana da. 1827tik Madrilgo Pradoko Museoan dado.

## Deskribapena 
Koadroak eskeletoen armada bateko sortutako txikizioa irudikatzen du, paisaia ilun eta mortu batean. Suteak daude urruntasunean, eta ontzi hondatuak agertzen dira itsasoan. Hostorik gabeko zenbait zuhaitz mantentzen dira zutik muino soilduetan. Arrainak usteltzen dira gorpuz beteriko aintzira bateko ertzetan.

Hondamendi horretan, eskeletoen oste batek eraso egiten die bizidunei, zein izuaren izuz ihesi ateratzen baitira edo armada beldurgarri horri eusten alferrik saiatzen baitira. Ero batek lauta jotzen du, eta haren atzean eskeleto batek laguntzen du. Zakur gosetu bate kume baten aurpegitik jaten du. Jendea tranpa batera eramaten dute, eta zaldi gaineko eskeleto batek hiltzen ditu. Maila sozial ezberdinetakoak irudikatzen dira: nekazariak, soldaduak, nobleak, bai eta errege bat eta kardinal bat ere. Herioak guztiak hartzen ditu berdin-berdin.

Eskeleto batek iseka egiten du gizakien zoriontasunaz bere gurdiaren gurpiek gizon bat zaplatzen duten bitartean. Emakume bat erori da gurdiaren bidean, josteko ardatz eta goru bat dauzkala esku artean, bizitzaren hauskortasunaren sinboloak.

Mahai batean jankideak altxatu dira eta ezpatak atera dituzte eskeletoei alferrik aurre egiteko. Bufoiak mahaia hartu du babesleku. Ondoko jolasak lurrera botata daude, eta eskeleto maskaradun batek ardo botilak husten ditu. Beste eskeleto batek emakume bat hartu du, jan ondoko maitasunaren burlan. Mahai gainean, otordu etenaren janariak ogi puska batzuk eta pertsona baten buru-hezurra baino ez dago ikusgai. Eskeleto batek, txabusin kaputxadun batean jantzita, beste plater bat ekartzen du, gizakien hezurrez osatua.

Kadroak XVI. mendeko bizitza arrunta erakusten du. Jantziak argi ezagutzen dira, baita zenbait jolas ere, hala nola kartak eta backgammona. Musika tresnak eta erloju mekaniko bat irudikatzen ditu. Eszenen artean, hileta elizkizun bat dago, baita zenbait exekuzio metodo ere.

## Kanpo estekak
Veneziako eskola

[thumb|[Giorgioneren *Ekaitza*, 1507-08]]
**Veneziako eskola** XV. mendetik XVIII.era Veneziako Errepublikaren inguruan sortu ziren margolaritza mugimenduei deritze. Estilo berezko horiek, ondotik, Europan barna zabaldu ziren.

Eskola horren hasieran, Giorgione (1477-1510) eta Giovanni Bellini nabarmentzen dira, baina goraldia Tiziano (1489-1576), Tintoretto (1518-1594), Paolo Veronese (1528-1588) eta Jacopo Bassano (1510-1592) margolariekin lortu zuen.

Eskola honetan koloreari garrantzia handiagoa ematen zaio marrari baino. Estilo honek kontrapuntua ematen zion gainerako Italian nagusi zen Manierismoari.

## Kanpo estekak
Karl Jenkins

**Karl Jenkins** (Penclawdd, Gower, Gales, 1944ko otsailaren 17a) Galesko musikagilea da.

Oboe jo zuen Erresuma Batuko Orkestra Infantilean. Gaztetan jazzean eta rockean aritu zen hasieran Nucleus bandarekin eta gero 1972an rock progresiboan lantzen zuen Soft Machine taldearekin Canterburyn.

Iragarkietarako hainbat doinu sortu ditu, *Adiemus* esate baterako, Delta Airlines-erako sortu zuena. Doinuak arrakasta handia sortu zuenez geroago *Adiemus* proiektua sortu zuen. Proiektu horren lehen diskoko lehen doinua iragarkiko *Songs of sanctuary* izenekoa izan zen.

Musikagile moduan hainbat genero lantzen zituen *Adiemus* proiektu berritzailearekin hasi zen. Jenkins-ek proiektu hau zuzendu zuen herri askotan: Japonia, Alemania, Espainia, Finlandia, Holanda eta Belgika. Baita Royal Albert Hallen eta Londresko Battersea estazio elektrikoan. *Adiemus* proiektuaren lehen diskoa (*Songs of Sanctuary*, 1994) oso ondo saldu zenez beste disko berri batzuk ere sortu zituzten geroago, bakoitza gai desberdin baten inguruan.

Bakarka ere sortu ditu lanak *Adiemus* proiektutik kanpo. 1998an plazaratu zuen *Imagined Oceans*, Ilargiko 14 itsasoen izenekin sortutako piezak batzen dituen diskoa.

1999an argitaratu zuen *Gizon armaduna - Bakearen aldeko meza* (The Armed Man - A Mass For Peace) lanean gerren bukaeraren apologia egin zuen,eta klasiko garaikide bat izatera heldu da obra horretako *Agnus Dei* pieza. 2005ean *Requiem/In These Horizons Stones Sing* diskoan 18 abesti argitaratu zituen, non horietako lehen 13 abestiak bere aitaren omenezko *requiem*a diren. Kazakhstango Mende-Orkestrak grabatu zuen disko hori.

## Obra batzuk 
* *Adiemus: Songs of Sanctuary* (1995)
* *Adiemus II: Cantata Mundi* (1997)
* *Adiemus III: Dances of Time* (1998)
* *Adiemus IV: The Eternal Knot* (2000)
* *Adiemus V: Vocalise* (2003)

Doinu arrakastatsuenen bildumak:
* *The Journey - The Best Of Adiemus* (1999)
* *Dies Irae*

Beste lan batzuk:
* *Eloise* (opera)
* *Imagined Oceans* (1998)
* *The Armed Man: A Mass for Peace*  / *Gizon armaduna - Bakearen aldeko meza* ( 1999)
* *Dewi Sant* (2000)
* *Diamond Music* (1996)
* *Over the Stone* (2002) bi arpatarako kontzertua
* *Ave Verum* (2004) baritonorako ( [[Bryn Terfel]entzat konposatua])
* *Requiem Mass* (2005)
* *Quirk* (2005)
* *River Queen* (2005) izen bereko *River Queen* filmerako egina, Zelanda Berriko Vincent Ward zuzendariarena
* *Music of the Spheres lan hau Mike Oldfield zuzendu zuen gero* (2008)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Gizon armaduna - Bakearen aldeko meza*

## Kanpo estekak 
* Karl Jenkins-en webgune ofiziala
* Calyx-ek (Canterbury music website) argitaratutako biografia
* Karl Jenkins on MySpace
* Karl Jenkins-en musika Telebistan gune honetan: ADmusicDB.com
* Karl Jenkins-en biografia, BBC Wales
* Elkarrizketa Karl Jenkins-ekin 
* Karl Jenkins musika zuzentzen 'The Armed Man' musika-lanaren Benedictus zatia.
Ilar usaindun

**Ilar usainduna** (*Lathyrus odoratus*) Fabaceae familiako urteroko landarea da, jatorriz Italiako hego-ekialdekoa eta Siziliakoa.

Landare apaingarritzat landatzen da eskualde epeletan. Oso aintzat hartua da dituen lore koloretsu eta lurrinarengatik.

## Ezaugarriak 
Urteroko landare belarkara hau, kiribilei esker igokaria dena, 2 metro garai izan daiteke.

Hostoak tximeletakarak dira, mordoetan multzokatuak.

Haziak toxikoak dira eta latirismoa sor dezakete janez gero.

## Sinonimoak 
* *Lathyrus cyprius* Rechinger fil., 1949
* *Lathyrus odoratus-zeylanicus* Burm.f., 1768
* *Pisum odoratum* (L.) E.H.L.Krause, 1901

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
North West Mounted Police (filma)

***North West Mounted Police*** (euskaraz: "Ipar-mendebaldeko Zaldizko Polizia") abentura filma da, Cecil B. DeMille estatubatuar zinemagileak 1940an zuzendu eta ekoitzi zuena. R. C. Fetherstonhaugh idazlearen *The Royal Canadian Mounted Police* ("Kanadako Errege Zaldizko Polizia") eleberrian oinarriturik dago. Gary Cooper, Madeleine Carroll, Paulette Goddard, Preston Foster, Robert Preston, George Bancroft, Akim Tamiroff eta Lon Chaney Jr izan ziren aktore nagusiak.

Izenburuak ongi adierazten duen bezala, Kanadako Zaldizko Polizia da protagonista nagusia da. Kanada aldeko Mendi Harritsuetan filmatu zen, eta Cecil B. DeMillek Technicolor sistemaz egin zuen lehenbiziko filma izan zen. Oscar sarietarako 5 izendapen jaso arren, bakarra irabazi zuen, muntatze onenarena (Anne Bauchens).

## Argumentua 
1880ko hamarkada, Kanada. Hiru abenturazale eta mugalarik diren Riel maisua (Francis McDonald), Corbeau (George Bancroft) whiskey trafikatzailea eta Duroc (Akim Tamiroff) ehiztariak Britainiar Errege Koroaren aurkako Métis indiarren matxinada bultzaraziko dute. Lurralde urrun haietan,  Zaldizko Polizia bakarrik izango zaio leial Koroari, eta matxinada nola edo hala geldiarazten saiatuko da. Ronnie Logan (Robert Preston) zaldizko polizia Corbeauren alaba Louvette-z (Paulette Goddard) maitemindurik dago, baina laister Texasetik iritsi berri den eta hilketa kasu batengatik Corbeauren bila dabilen Dusty Rivers (Gary Cooper) Texasko rangerrarekin lehiatu beharko du neskaren maitasunarengatik.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Dusty ("Hondartsu") Rivers, Texasko rangerra
* Madeleine Carroll: April Logan
* Paulette Goddard: Louvette Corbeau
* Preston Foster: Jim Brett sarjentua
* Robert Preston: Ronnie Logan, zaldizko polizia
* George Bancroft: Jacques Corbeau
* Lynne Overman: Tod McDuff
* Akim Tamiroff: Dan Duroc
* Walter Hampden: Big Bear ("Hartz Handi")
* Lon Chaney, Jr.: Shorty ("Motz")
* Montagu Love: Cabot inspektorea
* Francis McDonald: Louis Riel
* George E. Stone: Johnny Pelang
* Willard Robertson: Harrington superintendentea
* Regis Toomey: Jerry Moore zaldizko polizia
* Richard Denning: Thornton zaldizko polizia
* Douglas Kennedy: Carter zaldizko polizia
* Robert Ryan: Dumont zaldizko polizia
* Ralph Byrd: Ackroyd zaldizko polizia
* Rod Cameron: Underhill
* Chief Thundercloud: Wandering Spirit ("Izpiritu Ibiltaria")
* David Dunbar: Vitale

## Kanpo estekak 
* *North West Mounted Police* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *North West Mounted Police* filma osoa ikusgai. Youtube.com
Kursk oblasta

**Kursk oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Erdialdeko Barruti Federalean dagoena. Errusiaren mendebaldean dago, Errusiako erdialdeko goi-ordokiaren hegoaldeko muturrean. 29.800&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.127.081 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kursk hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Košice

**Košice** ( ahoskatua; ; ,  ahoskatua) Eslovakiako hiri bat da, herrialdeko ekialdean nagusia eta handiena. 2013. urtean Europako kultura hiriburua izan zen.

## Klima 

## Demografia 
### Bilakaera demografikoa 
## Kultura ondarea
* Katedral gotikoa (Santa Isabel): Herrialdeko elizarik handiena.
* Antzoki nazionala.
* Puskinova kaleko sinagoga.
* Jakaben jauregia.
* Slávia kafetegia, art nouveau estilokoa.

## Pertsona ezagunak
* Sára Salkaházi (1899-1944), moja katolikoa.
* Sándor Márai (1900-1989), idazlea.
* Martina Hingis (1980-), tenislaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Casamaccioli

**Casamaccioli** (korsikeraz **Casamacciuli**) Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Giza mikrobioma

**Giza mikrobioma** giza gorputzaren hainbat ataletan dagoen mikrobio multzoa da, jeneralean gizaki osasuntsuen larruazalean, listuan eta ahoko mukosan, konjuntiban, baginan eta digestio-aparatuan dagoena.

Baldintza normaletan mikrobio horiek ez dute gaixotasunik sortzen, eta harreman sinbiotiko edo komentsalista mantentzen dute. Kasu askotan (heste-floraren mikrobioak, adibidez) mikrobiota hori funtsezkoa da osasuna mantendu ahal izateko (gure gorputzak behar dituen bitamina eta beste substantzia batzuk ekoizten dituelako, immunitate-sistema indartzen duelako, mikrobio patogenoen hazkuntza oztopatzen duelako, etab.)

## Osaera 
Animalia osasuntsu batean, barne-ehunak, adibidez, odola, burmuina eta abar, normalean mikroorganismorik gabe daude. Hala ere, azaleko ehunak (azala eta muki-mintzak) etengabe daude ingurumenaren organismoekin harremanetan, eta mikrobio espezie desberdinek erraz kolonizatzen dituzte. Mikrobiota arrunta bakterio, onddo, protozoo eta beste mikrobio batzuek osatzen dute; giza hesteetako mikrobiota soilik da ekosistema konplexu bat, 400 bakterio-espeziek baino gehiagok osatzen dutena. Halaber, gizakion ingurune espezifikoetan kokatzen da, hala nola larruazalean, orofaringean, traktu gastrointestinalean eta genitourinarioan, besteak beste. Gizakiarekin kontaktu zuzenean bizi diren mikroorganismoen populazioak gizakiaren gorputzeko zelulen kopurua gainditzen du 10:1eko erlazioan (giza zelula bakoitzeko 10 mikrobio daude), kontuan hartuta giza gorputza gutxi gorabehera 1013z osatuta dagoela, gizakiok berezkoak ez diren 1014 zelula daramatzagu gurekin. Mikrobiota honen zatirik handiena bizi den ugaztunen heste lodian, mikroorganismoen kopurua 1012-1014ra igotzen da (1-1,5 kg gutxi gorabehera), baita lurzoruan, lurpean eta ozeanoetan aurkitutakoa baino handiagoa ere. 2008an, traktu gastrointestinaleko espezie bakterianoen guztizko kopurua 40.000ra ailegatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heste-flora
* Aho-flora
* Larruazaleko flora
* Baginako flora
* Disbiosi

## Kanpo estekak
Karlos V.a Mühlbergen

***Karlos V.a Mühlbergen*** Tizianok 1548ko apiriletik irailera egindako margolana da, artista Augsburgeko gorte inperialean zegoela. Karlos V.a enperadorearen erretratua eta omenaldia da, 1547an garaipena lortu baitzuen Mühlbergeko guduan armada protestanteen aurka.

Erretratuak bere zuzentasunari eta botere neurritsuari esker lortzen du bere eragina. Karlos V.a zaldi gainean agertzen da, baina zaldiaren indarra eutsita dago eta enperadorearen armadura distiratsuak eta pinturaren gorriek gudua eta heroismoa ekartzen dituzte gogora. Benetako batailatik hartu zituen Tizianok zaldiaren elementuak eta zaldunaren armadura. Armadura eta uhala Madrilen gordetzen dira egun.

El Prado museoak 1827an eskuratu zuen margolan hau.

## Kanpo estekak
Aino mendia

Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko mendia da, 3.189 metroko altuera duena, Japoniako laugarrena.

## Geografia 
Akaishi mendietan dago, Shizuoka eta Yamanashi prefeturen arteko mugan. Kita mendiaren hegoaldean dago, 3 kilometro eskasera. Minami Alpeetako Parke Nazionalaren barnean dago.

## Iruditegia 

Irudi:04_Ainodake_from_Happonbanokashira_2001-10-3.jpg
Irudi:Mount_Aino_fom_Mount_NishiNoutori_1994-8-6.jpg
Irudi:Kitadake_and_Ainodake_from_Senjogatake_1999-7-25.jpg|Kita eta Aino mendiak.
Irudi:Abearkuradake_from_siomidake_2002_8_20.jpg|Akaishi mendiak.

## Ikus, gainera 
* Minami Alpeetako Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Europar barrakuda

**Europar barrakuda** (*Sphyraena sphyraena*) esfirenidoen familiako arrain espeziea da.

Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzean bizi da eta 165 cm.luze da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tito Vilanova

**Francesc Vilanova i Bayó** (1968ko irailaren 17a - 2014ko apirilaren 25a) kataluniar futbolari eta entrenatzailea zen. 2012ko ekainaren 15ean Bartzelona Futbol Klubeko entrenatzaile nagusi izendatu zuten, aurreko entrenatzailea zen Josep Guardiolak taldea utzi ondoren. Titok 2012-2013 denboraldiko Espainiako futbol liga irabazi zuen, baina 2013ko uztailaren 19an entrenatzaile kargua utzi behar izan zuen bere parotida guruineko minbiziaren aurkako tratamendua jasotzeko. Alabaina, 2014ko apirilaren 25ean hil zen, 45 urte zituela.

## Kirol-ibilbidea 
### Futbolari 
### Entrenatzaile 
#### Bigarren entrenatzaile 
#### Lehen entrenatzaile 
## Kanpo estekak
Caproidae

**Caproidae** arrain hezurdunen familia bat da. Egun 12 espezie besterik ez ditu, 2 generotan banaturik. Lehen Zeiformes ordenan sailkatzen zuten, baina egungo adituek pertziformeen artean sailkatzen dituzte bere ezaugarri morfologikoei esker. Indiako ozeanoan, Ozeano Atlantikoan eta Ozeano Barean bizi dira. Nahiko txikiak dira, gutxi batzuk dute 30 cm baino gehiago.

## Taxonomia 
* Antigoniinae subfamilia:
** *Antigonia* generoa (Lowe, 1843)
*** *Antigonia aurorosea* (Parin eta Borodulina, 1986)
*** *Antigonia capros* (Lowe, 1843)
*** *Antigonia combatia* (Berry eta Rathjen, 1959)
*** *Antigonia eos* (Gilbert, 1905)
*** *Antigonia hulleyi* (Parin eta Borodulina, 2005)
*** *Antigonia indica* (Parin eta Borodulina, 1986)
*** *Antigonia kenyae* (Parin eta Borodulina, 2005)
*** *Antigonia malayana* (Weber, 1913)
*** *Antigonia ovalis* (Parin eta Borodulina, 2006)
*** *Antigonia quiproqua* (Parin eta Borodulina, 2006)
*** *Antigonia rhomboidea* (McCulloch, 1915)
*** *Antigonia rubescens* (Günther, 1860)
*** *Antigonia rubicunda* (Ogilby, 1910)
*** *Antigonia saya* (Parin eta Borodulina, 1986)
*** *Antigonia socotrae* (Parin eta Borodulina, 2006)
*** *Antigonia undulata* (Parin eta Borodulina, 2005)
*** *Antigonia xenolepis* (Parin eta Borodulina, 1986)
* Caproinae subfamilia:
** *Capros* generoa (Lacepède, 1802)
*** *Capros aper* (Linnaeus, 1758) - **Basurde-arraina**

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magadan oblasta

**Magadan oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Ekialde Urruneko Barruti Federalean dagoena. 461.400&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 156.996 biztanle zituen. 

Zentro administratiboa Magadan hiria da. Oblasteko biztanle gehienak hiriburuan bizi dira. Barnealdeak oso klima hotza du, baina kostaldea pixka bat epelagoa da. Hala ere, euren latituderako batezbestekoa baino hotzagoa da.

Txukotkarekin egiten du muga iparraldean, Kamtxatka kraiarekin ekialdean, Khabarovsk kraiarekin hegoaldean eta Jakutiarekin mendebaldean. Ekonomia batez ere meatzaritzan oinarritzen da, urrea, zilarra eta beste metal batzuk ustiatzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triporthidae

**Triporthidae** arrain hezurdunen familia bat da, Characiformes ordenan dagoena. Lehen subfamiliatzat jotzen zuten adituek baina 2011ko ikerketa filogenetiko baten ondorioz familia bilakatu zen.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triodon macropterus

***Triodon macropterus*** tetraodontiformeen ordenako espezietako bat da. Egun monotipikoa da ***Triodon*** generoan eta **Triodontidae** familian. Eozenon jada kide fosilak zituen.

Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi da, 300 metroko sakoneran.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Molidae

**Molidae** tetraodontiformeen ordenako familietako bat da. Barnean arrain osteiktieen artean kiderik astunena du: ataloa.

## Genero eta espezieak 
Familiak 5 espezie besterik ez ditu, 3 generotan banaturik:

* *Masturus* generoa (Gill, 1884)
** *Masturus lanceolatus* (Liénard, 1840)
** *Masturus oxyuropterus* (Bleeker, 1873)
* *Mola* generoa (Blyth, 1860)
** *Mola mola* (Linnaeus, 1758)
** *Mola ramsayi* (Giglioli, 1883)
* *Ranzania* generoa (Nardo, 1840)
** *Ranzania laevis* (Pennant, 1776)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Integrated Taxonomic Information System

thumb
**Integrated Taxonomic Information System** (**ITIS**) erakunde publikoa da, taxonomiari buruzko informazio zehatza ematea helburua duena.

1996an Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak ITIS sortu zuen, zenbait agentziaren lana (Merkataritza Sailetik Smithsonian Institutioneraino) koordinatzeko. Egun nazioarteko erakunde bilakatu da, Kanadak eta Mexikok ere parte hartzen baitute.

Bere datu-basea Interneten argitaratzen du eta taxonomiaren iturri fidagarrienetariko bat da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Last of the Dogmen

**Last of the Dogmen** (euskaraz *Azken Txakurgizonak*) 1995eko Tab Murphy estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigilearen abenturazko western filma bat da. Tom Berenger eta Barbara Hershey aktoreek antzeztu zuten.

Filmaren izenburuak Txeiene indiar herriko txakur gerlariei (ingelesez *Dog Soldiers*) aipamen egiten die. Filma Montana estatuko ipar-mendebaldean girotua dago, Idaho estatua eta Kanadako mugatik hurbil. Baina benetan Mexikoko Cuernavaca hiria, Kanadako Britainiar Columbia estatuko Yoho Parke Nazionala eta Alberta estatuko Banff eta Canmore hirietan filmatu zen.

## Argumentua 
Lewis Gates (Tom Berenger), Montanako aztarna-mihatzaile bakarti eta ehiztari aditua espetxetik ihes egin eta Montanako isolatutako mendietan barna ihes egin berri duten preso batzuk atzemateko kontratua izan da. Baso eta mendietan barna doalarik, Lewisek Gates (Barbara Hershey) emakume antropologoa topatuko du, Gates eskualde urrun hartan XX. mendearen amaieran oraindik AEBtako gizartetik erabat isolaturik bizi diren Txeiene herriko azken indiar askeen aztarnen bila dabilerarik.

## Aktoreak 
* Tom Berenger: Lewis Gates
* Barbara Hershey: Lillian Diane Sloan irakaslea
* Kurtwood Smith: Deegan sheriffa
* Steve Reevis: Otso Hori
* Andrew Miller: Briggs
* Gregory Scott Cummins: Sears
* Mark Boone Junior: Tattoo
* Helen Calahasen: Otso Horiren emaztea
* Eugene Blackbear: Altze Orbaindua
* Dawn Lavand: indiar neska
* Sidel Standing Elk: Hartz Etxana
* Hunter Bodine: mutikoa
* Graham Jarvis: botikaria
* Marvin R. Thunderbull: otso mihatzailea
* Parley Baer: Hollis jauna
* Sherwood Price: mihatzailea
* Molly Parker: erizaina
* Antony Holland: Carvey medikua
* Robert Donley:Denbora-kontatzaile Zaharra
* Brian Stollery: as Grad Student
* Mitchell LaPlante: Mutiko Basatia
* Wilford Brimley: narratzailea
* Zip: Zip

## Kanpo estekak 
* *Last of the Dogmen* filmako IMDBko fitxa irakurgai 
* *Last of the Dogmen* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Balistidae

**Balistido**ena (**Balistidae**) tetraodontiformeen ordenako familietako bat da.

Ur beroetan bizi dira, Mediterraneo itsasoan ere bai, batzuetan. Balistidoaren hegatsak hiru hezur baino ez ditu. Azkeneko biak oso txikiak dira eta lehenengoarekin mintz handi baten bidez egoten dira lotuta. *Balistes* generoa da aipagarriena.

## Genero eta espezieak 
* *Abalistes* generoa (Bloch eta Schneider, 1801)
** *Abalistes filamentosus*
** *Abalistes stellaris*
** *Abalistes stellatus*
* *Balistapus* generoa (Tilesius, 1820)
** *Balistapus undulatus*
* *Balistes* generoa (Linnaeus, 1758)
** *Balistes capriscus*
** *Balistes carolinensis*
** *Balistes ellioti*
** *Balistes polylepis*
** *Balistes punctatus*
** *Balistes rotundatus*
** *Balistes vetula*
** *Balistes willughbeii*
* *Balistoides* generoa (Fraser-Brunner, 1935)
** *Balistoides conspicillum*
** *Balistoides viridescens*
* *Canthidermis* generoa (Swainson, 1839)
** *Canthidermis macrolepis*
** *Canthidermis maculata*
** *Canthidermis sufflamen*
* *Melichthys* generoa (Swainson, 1839)
** *Melichthys indicus*
** *Melichthys niger*
** *Melichthys vidua*
* *Odonus* generoa (Gistel, 1848)
** *Odonus niger*
* *Pseudobalistes* generoa (Bleeker, 1865)
** *Pseudobalistes flavomarginatus*
** *Pseudobalistes fuscus*
** *Pseudobalistes naufragium*
* *Rhinecanthus* generoa (Swainson, 1839)
** *Rhinecanthus abyssus*
** *Rhinecanthus aculeatus*
** *Rhinecanthus assasi*
** *Rhinecanthus cinereus*
** *Rhinecanthus lunula*
** *Rhinecanthus rectangulus*
** *Rhinecanthus verrucosus*
* *Sufflamen* generoa (Jordan, 1916)
** *Sufflamen albicaudatum*
** *Sufflamen bursa*
** *Sufflamen chrysopterum*
** *Sufflamen fraenatum*
** *Sufflamen verres*
* *Xanthichthys* generoa (Kaup en Richardson, 1856)
** *Xanthichthys auromarginatus*
** *Xanthichthys caeruleolineatus*
** *Xanthichthys greenei*
** *Xanthichthys lineopunctatus*
** *Xanthichthys mento*
** *Xanthichthys ringens*
* *Xenobalistes* generoa (Matsuura, 1981)
** *Xenobalistes punctatus*
** *Xenobalistes tumidipectoris*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichonotus

***Trichonotus*** arrain pertziformeen generoa da, Trachinoidei subordenan dagoena.

Indiako eta Ozeano Bareko uretan bizi den genero hau monotipikoa da, hau da, **Trichonotidae** familia osatzen du bere kabuz.

## Espezieak 
FishBasek hauek proposatzen ditu:
* *Trichonotus arabicus*
* *Trichonotus cyclograptus*
* *Trichonotus elegans*
* *Trichonotus filamentosus*
* *Trichonotus halstead*
* *Trichonotus marleyi*
* *Trichonotus nikii*
* *Trichonotus setiger*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siluridae

**Silurido**ena (**Siluridae**) arrain siluriformeen familia da. Europa eta Asiako ur gezatan bizi dira.

Gorputz zapala dute, 3-4 m luzea. Ezkatarik ez dute, ezta bizkarreko hegalik ere, edo oso txikia, dutenek. Bi gingil luze dituzte goiko barailean, eta bi pare edo gehiago behekoan. Orojaleak dira.

## Generoak 
Hona hemen ITISek proposatzen duen generoen zerrenda:
* *Belodontichthys*
* *Ceratoglanis*
* *Hemisilurus*
* *Hito*
* *Kryptopterus*
* *Ompok*
* *Parasilurus*
* *Pterocryptis*
* *Silurichthys*
* *Silurus*
* *Wallago*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Shearer

**Alan Shearer** (Gosforth, Newcastle upon Tyne, Ingalaterra, 1970eko abuztuaren 13a) futbolari ohi ingelesa da. Southampton, Blackburn Rovers eta Newcastle United taldeentzat jokatu zuen goi mailako aurrelaria izan zen. Horrez gain, 63 alditan jokatu zuen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin eta 30 gol sartu zituen.

## Kirol-ibilbidea 
### Futbolari bezala 
### Entrenatzaile bezala 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak
Trikoma

[eskuinera|thumb|*[Capsicum pubescens* baten lorea, trikoma asko dituena]]
**Trikoma** (, *trikhōma*, euskaraz "ile" esan nahi duena) ilez, gantz-isurkinez, hautsez eta zikinkeriaz osaturiko mordoiloa da, buruko zenbait bizkarroik bizilekutzat hartu ohi duena. Trikomak bi motakoak izan daitezke: glandularrak (substantziak ekoizten dituztenak) eta ez glandularrak (bere horma bakarrik jariatzen dutenak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robin and Marian

**Robin and Marian** (euskaraz *Robin eta Marian*) 1976ko Richard Lester estatubatuar zinema zuzendariaren abentura, drama eta amodiozko filma bat da. *Robin Hood ingeles kondairan oinarritua dago. Bertan, Sean Connery, Audrey Hepburn, Robert Shaw, Richard Harris, Nicol Williamson eta Ronnie Barker aktoreek antzeztu zuten.

Robin Hoodi buruzko filma eta telesaila guztietan ez bezala, filma hau ezohikoa izan zen, bertan jada oso helduak diren pertsonaiak agertzen baitira. Filmaren basoetako eszenak Euskal Herriko Urbasa mendilerroan eta Orgiko hariztian filmatu ziren, aldiz, gazteluaren eszenak Nafarroako Artaxoa udalerrian eta Rikardo Lehoi Bihotzaren (Richard Harris) heriotz eszena Iruñeko Alde Zaharran dagoen Nafarroako errege-erreginen jauregian eta setiatze eszenak Espainiako Zamorako probintziako Toro udalerritik 11 kolometrotara dagoen Villalonso herrian.

## Argumentua 
Robin (Sean Connery) Gurutzadetatik (Rikardo Lehoi Bihotzarekin batera) Ingalaterrako Erresumara itzuli eta borrokatzera joan aurretik laga zuen mundua erabat usteldua dagoela ikusiko du. Robin Hood eta John Txiki Lur Santuan borrokatzen xahutu zituzten urte luzeez desilusionatuak daude. Bien bitartean, Marian (Audrey Hepburn) moja komentu batean dago. Iraganeko bi maitaleen topaketa saihestezina izango da, baina jada ezer ez da gazteak ziren garaian bezala.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Robin Hood
* Audrey Hepburn: Lady Marian; honako hau Audrey Hepburnek zortzi urteko etenaldiaren ondoren burutu zuen lehenbiziko antzezpena izan zen.
* Robert Shaw: Nottinghamgo sheriffa
* Nicol Williamson: John Txiki
* Richard Harris: Rikardo Lehoi Bihotza
* Denholm Elliott: Will Scarlet
* Ronnie Barker: Frai Tuck
* Kenneth Haigh: Sir Ranulf
* Ian Holm: Joan erregea
* Bill Maynard: merkataria
* Esmond Knight: Defendatzaile Zaharra
* Veronica Quilligan: Ahizpa/Arreba Mari
* Peter Butterworth: sendagilea
* John Barrett: Jack
* Kenneth Cranham: Jacken ikaslea
* Victoria Abril: Elisabet erregina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Robin and Marian* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Robin and Marian'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Ángel Di María

**Ángel Fabián Di María Hernández** (Rosario, Argentina, 1988ko otsailaren 14a) argentinar futbolaria da. Gaur egun Real Madril taldearentzat jokatzen du.

## Kirol-ibilbidea 
### Futbolari bezala 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak
Trichomycteridae

**Trichomycteridae** arrain siluriformeen familia da. Neotropikoko ur epel eta tropikaletan bizi dira.

## Generoak 
Hona hemen ITISek proposatzen duen generoen zerrenda:
* Copionodontinae subfamilia
** *Copionodon*
** *Glaphyropoma*
* Glanapteryginae subfamilia
** *Glanapteryx*
** *Listrura*
** *Pygidianops*
** *Typhlobelus*
* Sarcoglanidinae subfamilia
** *Ammoglanis*
** *Malacoglanis*
** *Microcambeva*
** *Sarcoglanis*
** *Stauroglanis*
** *Stenolicmus*
* Stegophilinae subfamilia
** *Acanthopoma*
** *Apomatoceros*
** *Haemomaster*
** *Henonemus*
** *Homodiaetus*
** *Megalocentor*
** *Ochmacanthus*
** *Parastegophilus*
** *Pareiodon*
** *Pseudostegophilus*
** *Schultzichthys*
** *Stegophilus*
* Trichogeninae subfamilia
** *Trichogenes*
* Trichomycterinae subfamilia
** *Bullockia*
** *Eremophilus*
** *Hatcheria*
** *Ituglanis*
** *Rhizosomichthys*
** *Scleronema*
** *Silvinichthys*
** *Trichomycterus*
* Tridentinae subfamilia
** *Miuroglanis*
** *Tridens*
** *Tridensimilis*
** *Tridentopsis*
* Vandelliinae subfamilia
** *Paracanthopoma*
** *Paravandellia*
** *Plectrochilus*
** *Vandellia*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichomonadida

**Trikomonadido** (*Trichomonadida*) Parabasalia klaseko izen bereko ordenako bizkarroi ziliodunez esaten da. Nukleo bakarrekoak edo anitzekoak izan datezke. 3-6 zilio izan ditzakete, eta isats moduko luzakin bat edo biltzen duen mintza bera, zilio modura luza daitekeena. Zatiketaz ugaltzen dira. Ordena honetako hainbat protozoo motak animalien digestio aparatuan bizitzen dira. Trikomonadidorik ezagunenak *Trichomonas* izeneko generokoak dira: *T. hominis*, gizonaren hesteetakoa eta *T. vaginalis*, bajinakoa, besteak beste. Trikomoniasis izeneko gaitza eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lipetsk oblasta

**Lipetsk oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Erdialdeko Barruti Federalean dagoena. 24.100&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.173.513 biztanle zituen. Zentro administratiboa Lipetsk hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichodontidae

**Trichodontidae** arrain pertziformeen familia txikia da, iparraldeko Ozeano Barean bizi dena. Familia bi genero monotipikoek osatzen dute:

* *Arctoscopus* Jordan eta Evermann, 1896
** *Arctoscopus japonicus* (Steindachner, 1881)
* *Trichodon* Tilesius, 1813
** *Trichodon trichodon* (Tilesius, 1813)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anhimidae

**Anhimidae** Anseriformes ordenako hegaztien familia da. Hegoa amerikako barruko bi generoko eta hiru espezieako sailkatua dago.

## Espeziea 
* *Anhima cornuta*
* *Chauna torquata*
* *Chauna chavaria*

## Kanpo estekak
Rivaldo

**Rivaldo Vítor Borba Ferreira** (Recife, Brasil, 1972ko apirilaren 19a), **Rivaldo** ( ahoskatua) izenaz ezaguna, brasildar futbolari ohia da. Gaur egun Mogi Mirim taldearen lehendakaria da.

1999an Rivaldok Urteko Munduko Futbolariaren Saria eta Urrezko Baloia sariak irabazi zituen.

## Kanpo estekak
Triakidae

**Triakidae** marrazoen familia bat da, mundu osoko ur epeletan bizi dena.

## Generoak 
Hona hemen FishBasek proposatutakoa:
* *Furgaleus* Whitley, 1951
* *Galeorhinus* Blainville, 1816
* *Gogolia* Compagno, 1973
* *Hemitriakis* Herre, 1923
* *Hypogaleus* J. L. B. Smith, 1957
* *Iago* Compagno & Springer, 1971
* *Mustelus* H. F. Linck, 1790
* *Scylliogaleus* Boulenger, 1902
* *Triakis* J. P. Müller & Henle, 1839

Beste adituek berriz, bi subfamiliatan banatzen dituzte generoak: *Mustelus*, *Scylliogaleus* eta *Triakis* generoek Triakinae subfamilia osatzen dute eta besteek Galeorhininae.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anatinae

**Anatinae** Anatidae familiak hegaztian subfamilia da, ahatea espezie baino gehiago dituena.

## Generoa 
* *Aix*
* *Amazonetta*
* *Anas*
* *Asarcornis*
* *Aythya*
* *Cairina*
* *Callonetta*
* *Chenonetta*
* *Lophonetta*
* *Malacorhynchus*
* *Marmaronetta*
* *Mioquerquedula*
* *Netta*
* *Nettapus*
* *Polysticta*
* *Pteronetta*
* *Rhodonessa* †
* *Salvadorina*
* *Speculans*

## Kanpo estekak
Hidatidosi

**Hidatidosia** edo **Ekinokokosia** Echinococcus granulosus izeneko zestodoak gizakiarengan eta hainbat animaliarengan sortzen duen gaixotasuna da. Zestodo hori har txikia da, zentimetro erdiko luzera besterik ez baitu. Txakurraren bizkarroia da, eta txakurraren heste meharrean kokatzen da abere hori infektatzerakoan. Hidatidosia zoonosi bat da, hots, animalietatik pertsonetara transmititzen den gaitza.

Zizare bizkarroia duen txakurrak gorozkiekin batera Echinococcus-en arrautzak kanporatzen ditu. Gizakia bi bideetatik kutsatu ohi da: txakurraren gorotzekin kutsatuta dauden barazki edo letxuga gordinak jaterakoan (janari-intoxikazioaren bidea) edota infektatutako txakurrekin harreman estua mantenduz gutxieneko arau higienikoak hartu gabe (txakurrak laztandu ondoren, esaterako, eskua ahora eramanez garbitu barik).

Txakurrak eta beste ugaztun haragijaleak (otsoa, azeria...) bizkarroiaren behin-betiko ostalariak dira, eta animalia belarjale batzuk (ardiak, behiak, ahuntzak...) eta gizakia behin-behineko ostalariak. Bizkarroiaren behin-betiko animalia ostalarien gorotzek funtsezko zeregina burutzen dute behin-behineko animalia ostalariak infektatzerakoan. Era berean, txakurrak edo otsoak ere infektatzen dira harraren behin-behineko ostalarien haragia jaterakoan.

Hidatidosia aitortu beharreko gaixotasuna da. 2017an kasu bat jakinarazi zen EAEn 

## Gaitzaren garapena 
Har bizkarroiaren arrautzak irensterakoan, arrautzak hesteetara iristen dira eta bertan eklosioa egiten dute, larba txikiak agertuz. Larbek hesteetako paretak zeharkatzen dituzte eta, odolaren bidez, organo desberdinetara heltzen dira (gibelean, giltzurrunetan, biriketan edo burmuinean, besteak beste, kokatuz). Organo horietan larbek kisteak eratzen dituzte, barnean larba ugari dutenak. Kiste hidatidiko deritzonak dira.

Kisteak oso motel hazten dira, baina hilabete edo urte batzuen buruan finkatutako erraian (gibela edo birikak, batik bat) kalte nabarmenak eragiten dituzte. Sintoma klinikoak jotako organoaren araberakoak dira: ikterizia eta transaminasen igoera, disnea eta eztula, entzefalitis, etab.

## Profilaxia eta sendabidea 
Gaitza ekiditeko lau neurri prebentiboak ezarri behar dira:

* txakurrei bizkarroien aurkako tratamendua ezarri
* txakurrek jaten duten elikagaien kalitatea kontrolatu (haragi eta errai gordinen kontsumoa ekidinez)
* gizakiaren janari-intoxikazioa saihestu ohiko arau higienikoak aplikatuz
* animalien erraien azterketa zorrotza eginez hiltegietan, kisteak dituzten erraiak suntsituz

Hidatidosiaren aurkako tratamendua kirurgikoa izan ohi da: ebakuntzaren bidez gibeleko edo beste organoetako kisteak erauzten dira.

Hainbat botikak (albendazola, esaterako) kisteen garapena moteltzen dute, baina ez dute kisteak suntsitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Triacanthodidae

**Triacanthodidae** arrain hezurdunen familia bat da, Ozeano Atlantikoan, Indiako Ozeanoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena.

## Genero eta espezieak 
Fmiliak 23 espezie ditu, 11 generotan banaturik:

* *Atrophacanthus* generoa (Fraser-Brunner, 1950)
** *Atrophacanthus japonicus* (Kamohara, 1941)
* *Bathyphylax* generoa (Myers, 1934)
** *Bathyphylax bombifrons* (Myers, 1934)
** *Bathyphylax omen* (Tyler, 1966)
** *Bathyphylax pruvosti* (Santini, 2006)
* *Halimochirurgus* generoa (Alcock, 1899)
** *Halimochirurgus alcocki* (Weber, 1913)
** *Halimochirurgus centriscoides* (Alcock, 1899)
* *Hollardia* generoa (Poey, 1861)
** *Hollardia goslinei* (Tyler, 1968)
** *Hollardia hollardi* (Poey, 1861)
** *Hollardia meadi* (Tyler, 1966)
* *Johnsonina* generoa (Myers, 1934)
** *Johnsonina eriomma* (Myers, 1934)
* *Macrorhamphosodes* generoa (Fowler, 1934)
** *Macrorhamphosodes platycheilus* (Fowler, 1934)
** *Macrorhamphosodes uradoi* (Kamohara, 1933)
* *Mephisto* generoa (Tyler, 1966)
** *Mephisto fraserbrunneri* (Tyler, 1966)
* *Parahollardia* generoa (Fraser-Brunner 1941)
** *Parahollardia lineata* (Longley, 1935)
** *Parahollardia schmidti* (Woods, 1959)
* *Paratriacanthodes* generoa (Fowler, 1934)
** *Paratriacanthodes abei* (Tyler, 1997)
** *Paratriacanthodes herrei* (Myers, 1934)
** *Paratriacanthodes retrospinis* (Fowler, 1934)
* *Triacanthodes* generoa (Bleeker, 1858)
** *Triacanthodes anomalus* (Temminck eta Schlegel, 1850)
** *Triacanthodes ethiops* (Alcock, 1894 )
** *Triacanthodes indicus* (Matsuura, 1982)
** *Triacanthodes intermedius* (Matsuura eta Fourmanoir, 1984)
* *Tydemania* generoa (Weber, 1913)
** *Tydemania navigatoris* (Weber, 1913)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kosekante

eskuinera|280px
**Kosekante** (laburtuta *cosec*) hipotenusaren eta aurkako katetoaren arteko erlazio trigonometrikoa da, hau da, sinu funtzioaren alderantzizko arrazoi trigonometrikoa.
: 
   \csc \alpha = \frac{1}{\sin \alpha} = \frac{c}{a}

## Irudikapen grafikoa 
650px|erdian

## Ikus gainera 
* Sekante
* Kotangente

## Kanpo estekak
Diego Costa

**Diego da Silva Costa** (Lagarto, Brasil, 1988ko urriaren 7a) espainiar herritartasuna duen brasildar futbolaria da. Gaur egun ez dauka talderik, 2021eko urtarrilean Atletico Madrilekin kontratua hautsi zuenetik. Erdi-aurrelari gisa jokatzen du. Transfermarkt, futbol jokalarien merkatuko balioetan espezializatutako orrialdearen arabera 10 milioi eurotan baloratuta dago.

## Ibilbidea 
## Estadistikak 
(*) Daturik ez.

## Selekzio nazionala 
Brasilgo futbol selekzio nazionalarekin bi partidu jokatu ditu. Alabaina, 2013ko irailean espainiar herritartasuna hartu eta 2014ko martxoan egin zuen debuta Espainiako futbol selekzio nazionalarekin. Ordutik 24 partidu jokatu ditu, 10 gol sartuz. Espainiako selekzioaren 2014ko Brasilgo Mundiala jokatu zuen, non ligaxkan kanporatuak izan ziren.

## Palmaresa 
### Taldean 
;Atlético de Madrid
* UEFA Super Cup: 2010, 2012
* Futboleko Espainiako Errege Kopa: 2013

### Banakako sariak 
* Futboleko Espainiako Errege Kopa: Goleatzaile nagusia 2013

## Kanpo estekak
Caenorhabditis elegans

***Caenorhabditis elegans*** Nematoda espezie urtar bat da. Milimetro bateko luzera du, eta uretan bizitzeaz gain lurzoruan ere bizi daitezke.

## Nerbio sistema 
*Caenorhabditis elegans* nematodoa, erabat deskribatua izan da konektoma batean, bere sinapsiak barne. Neurona bakoitza eta bere zelula-lerroa eta neuronen konexio gehienak, ez badira guztiak, ezagutzen dira. Espezie honetan, nerbio-sistema sexualki dimorfikoa da; bi sexuetako nerbio-sistemek, arrek eta eme hermafroditak, neurona eta neurona talde kopuru ezberdinak dituzte, funtzio sexuarekiko espezifikoak diren funtzioak betetzen dituztenak. *C. elegans*etan, arrek 383 neurona dituzte, hermafroditek, berriz, 302 neurona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Vieri

**Christian Vieri** (Bolonia, Italia, 1973ko uztailaren 12a) aurrelari postuan jokatu zuen italiar futbolari ohia da.

Vieri FIFAk Pelérekin batera osatu zuen FIFA 100 zerrendan agertzen da.

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
### Banakako sariak 
* Pichichi saria: 1997-98 denboraldia
* FIFAren Kluben arteko Munduko Koparen Zilarrezko Bota saria: 1998
* FIFA 100
Oswaldo Vizcarrondo

**Oswaldo Augusto Vizcarrondo Araujo** (Caracas, Venezuela, 1984ko maiatzaren 31) venezuelar futbolaria da. Gaur egun Nantes taldean jokatzen du. Venezuelako futbol selekzio nazionalarekin jokatzeko hautatua izan da 48 alditan.
Batzorde paritarioa

**Batzorde paritarioa** sortu egin zen Hitzarmen Kolektiboetan sortutako gatazkak eta desadostasunak konpontzeko asmoz. 1973ko abenduaren 19an sortutako hitzarmen kolektiboko legearekin batera adostu zuten beharrezko gaia zela hitzarmen bat zehazteko, gainera gaur egungo gutxieneko edukien barnean dago.

Enpresa batek batzorde paritarioa edukiko du 25 pertsona baino gehiago bertan lan egiten badute. Batzorde hau langileen osasunaz eta segurtasunaz arduratzen da. Enpresaburuen eta langileen ordezkariak agertu behar dira, non bi aldeetako kideen kopurua 3 pertsonena izango da.

Bestalde, batzorde honek beste eginbehar batzuk ditu, ondoren ius ditzakegu:
* Langileei aholkuak beharrezko kontuetan
* Hitzarmen Kolektiboak betetzen diren ikertzen dute.
* Sustatzen dute langilei zuzendutako ikastaroak non prestakuntza profesionala lor dezaten.
* Enpresan gertatzen diren lan-istripuak eta gaixotasunen arrazoiak bilatzen dute.

## Kanpo estekak
Ernai (argipena)

**Ernai** hitzak adiera zenbait ditu:

* Ernai, Euskal Herriko gazte erakundea;
* **Ernai** edo Iverin, Erdi Aroko Hego Irlandako herria;
* ernai, luxuzko prostituta gaztea Txinan.
## Ikusi ere 
* Erne (argipena)
* Ernari = Umedun, haurdun. (Erdialdeko azpieuskalki batzuetan ernari > ernai gertatu da)
* Ernai antzerki taldea Bergarako antzerki taldea.
Bucerotidae

**Bucerotidae** Coraciiformes ordenako hegazti familia bat da. Melanesian, Asian eta Afrikan bizi diren moko handiko hegaztiak dira.

## Sistematika 
Clementsek honako sailkapena proposatzen du:
* Bucerotinae subfamilia
** *Aceros*
** *Anorrhinus*
** *Anthracoceros*
** *Buceros*
** *Ceratogymna*
** *Ocyceros*
** *Penelopides*
** *Tockus*
* Bucorvinae subfamilia
** *Bucorvus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Etxebarria Goiri

**José Luis Etxebarria Goiri** (Begoña, 1925eko martxoaren 29a - 2015eko apirilaren 20a) Begoñako dantzari, dantza-talde zuzendari eta txistulari ospetsua izan zen, beti **Txelu** ezizenaz ezagutu izan zena.

## Dantzari eta dantza-zuzendaria (1933-1960) 
Etxebarria jaio zenean Begoña nekazal eremua zen, baserriz, txakolindegiz eta euskaldunez betetako tokia.  Sei urterekin hasi zen dantzan batzokian, eta 8 urte zituela 1933an, Jose Antonio Agirre, hiru urte geroago lehendakaria izango zenaren ezkontzan dantzatu zuen. 1959an Galdakaoko Andra Mari taldea sortu zenean bertako zuzendari izan zen, baita Durangaldeko Sokadantza eta Dantzari-dantza irakasteko maisua ere. Gernikara, Lekeitiora, Donostiara, eta Tuteraraino ere joan zen batzuetan opor-garaian bertako dantzak ikasteko edota hangoei Bizkaiko dantzak erakusteko.
* 1990an, denbora horretan aurkitutako aldaketak kontuan izanik, berrikuste sakona egin ondoren “Bizkaiko dantzak – 1990 urtea” izenburuko liburua idatzi zuen, baina ez zen argitaratu.

Txistularia ere bazen eta bera izan zen metalezko lehen txistua prestatu zuena 1964an, Bonifacio Fernandez *Boni* txistulariaren gainbegiradarekin.
erdian|thumb|600x600px|2014ko omenaldiko bideoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal dantzak
* Txistu (musika tresna)
* Begoñako errepublika
* Garaizarko Mahatsorriak

## Kanpo estekak 
* "Txelu" zuzendari ohia. Garaizarko Mahatsorriak abesbatzaren webgunean.
* Jose Luis Etxeberria *Txelu* euskal dantzetan bizitza Euskadi Irratia (2014/10/08)
Garaizarko Mahatsorriak

**Garaizarko Mahatsorriak** 40 gizonez osatutako Begoñako abesbatza da, Bilbokoa.

## Historia 
José Luis Etxebarria Goiri-k ("Txelu") 1987ko martxoan sortu zuen *Garaizarko Lagunak abesbatza*. Gaur egungo Jesus Galindez kaleko 10-12 zenbakietako etxabean entseatzen zuten. Gerora frontoiko gela huts batean jarraituko zuten. 1989an neska adiskide eta ezagunekin izen bereko emakume-abesbatza ere eratu zuten.

1992an koru biek izena aldatzen dute eta **Garaizarko Mahatsorriak** hasten da. Izen horrekin federatu egin zen B.A.E.n (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea).

Begoñan antolatzen den Bizkaiko Abesbatzen Astean 1998an zuzendu zuen azkenekoz Txeluk gizonen abesbatza. Ikusmen arazoengatik utzi zuen bere ardura eta lekukoa Jose Antonio Kalzada “Surti”-ri pasa zion, hamar urtez bera izango zen zuzendaria.

2008tik  2024ra Miren Zubieta Egia izan zen zuzendaria.

2010eko Santa Zezilia eguna ospatzeko eta Jose Luis Etxebarria Goiri “Txelu” omentzeko Garaizarko Mahatsorriak eta Begoñako Sustraiak abesbatzek kontzertu berezi bat eman zuten elkarrekin.

Betidanik landu dituzte euskal folkloreko abestiak eta Bilboko kantu klasikoak, baina azken urteetan 25. urteurreneko kontzerturako Giuseppe Verdi eta beste musikagile klasikoak ere eskaini zituzten.

## Ohiko jarduerak 
Urtean zehar hainbat jardueratan parte hartzen dute. Kaleko animazioan, auzoko jaietan, Bilboko aste nagusian, txikiteo koralean, Gabonetan oles egiten, ospakizunetan, Begoñako astean, Bizkaiko udaberriko emanaldietan etabarretan jardutea maite dute. 

## Nazioarteko jarduerak 
Euskal Herritik kanpo ere aritu izan dira: Katalunian, Frantzian, Italian, Suedian eta Espainiako hainbat lekutan aritu dira kantari.

2019ko maiatzaren azkenengo astean, Suediara joan ziren, Göteborg, Stockholm eta Uppsala hirietara. Bizkaiko Batzar Nagusiek emandako Gernikako Arbolaren kimu baten landatze-ekitaldian hartu zuten parte. 1941eko ekainean Göteborgeko hiriak Jose Antonio Agirre Lehendakariari eskaini zion babesarengatik eta nazien errepresiotik Ameriketara ihes egiteko bidea errazteagatik aitortza eta eskerrak eman zizkioten.

## 2022ko zenbait abesti 
## Nazioarteko folklorea 
## Musikagileak 

Fitxategi:Giuseppe Verdi.jpg|Giuseppe Verdi
Fitxategi:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|W. A. Mozart

Fitxategi:Le père Aita Donostia.PNG|Aita Donostia
Fitxategi:Jesús Guridi 1915.png|Jesús Guridi
Fitxategi:Etxahun iruri armiarma.jpg|Etxaun
Fitxategi:Aita Madina tokikom.png|Aita Madina
Fitxategi:José Juan Santesteban - Iconografía biográfica de Guipúzcoa.jpg|Santesteban
Fitxategi:Benito Lertsundi 1971 Guregipuzkoa 1005799 01.jpg|Benito Lertxundi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatzaren grabazioak (Bideoak)
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatzaren grabazioak (Urteurrenaren CDa)
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatza. Youtube kanala
*  BAE (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea)
* Begoña eta bere mahatsorriak argazki-bilduma.
José María Argoitia

**José María Argoitia Atxa** (Galdakao,  - 2025eko urriaren 24a) euskal herritar futbolaria izan zen. Baskonian ibilitakoa, 1960an debutatu zuen Athletic Clubean. 1969an Futboleko Espainiako Errege Kopa irabazi zuen.
[ezkerrera|thumb|300x300px|Zutik: [Jose Angel Iribar|Iribar, Zorriketa, Orue, Etxeberria, Aranguren; Behean: Agirre, Sáez, Argoitia,  Hormaza, Uriarte, eta Lavín (Atotxa, 1965).]]

## Erreferentziak
Manuel Etura

**Manuel González Etura** (Sestao,  - 2026ko martxoaren 18a), kirol munduan **Etura** deitua, bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Biografia 
González Ikabaltzeta eta Carmen Etura Larrinagaren seme, herriko taldean hasi zen, San Pedro Kirol Elkartean. Athleticek 1953an fitxatu zuen, Getxo KK taldetik. 1954ko abenduaren 12an egin zuen debuta Hércules Club de Fútbol taldearen aurka. Bitxia bada ere, Hércules 16 urterekin fitxatzen saiatu zen, oraindik bere herriko klubean, Sestao Sport Clubean jokatzen ari zela eta Getxo KKrekin lehen kontratua sinatu aurretik. Ligan guztira hiru gol eskuratu zituen, lehena Granada CFen aurka.

1966ra arte egon zen Bilboko taldean, Indautxu Kirol Elkarteak fitxatu zuen arte. Talde bizkaitarrean denboraldi bat eman ondoren, 1967an erretiratu zen.

## Ibilbidea 
## Palmares 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Lakabeg

**Andoni Lakabeg Fraile** (Bilbo, Bizkaia,  -) euskal herritar futbolari ohia da, eskuin atzelari lanetan aritzen zena. Athletic Clubeko harrobian ibilitakoa, Howard Kendalli esker 1988an debutatu zuen lehen taldean.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus