open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parajapyx

***Parajapyx*** Parajapygidae familiako genero bat da, Diplura ordenekoa, Hexapoda azpifilumekoa. Barailan bost hagin ditu eta lau dentikulu. Zerkoaren inguruan guruin-poroa du.

## Espezieak 
* *Parajapyx adisi* Pagés, 2000
* *Parajapyx alienus* Pagés, 1982
* *Parajapyx bonetianus* Silvestri, 1948
* *Parajapyx botosaneanui* Pagés, 1975
* *Parajapyx calvinianus* Silvestri, 1929
* *Parajapyx condei* Pagés, 1953
* *Parajapyx dorianus* Silvestri, 1929
* *Parajapyx emeryanus* Silvestri, 1928
* *Parajapyx feaianus* Silvestri, 1929
* *Parajapyx genavensium* Pagés, 1977
* *Parajapyx gerlachi* Pagés, 1967
* *Parajapyx gestrianus* Silvestri, 1929
* *Parajapyx hauseri* Pagés, 1998
* *Parajapyx intermedius* Silvestri, 1948
* *Parajapyx isabellae* (Grassi, 1886)
* *Parajapyx kocheri* Pagés, 1953
* *Parajapyx normandi* Pagés, 1952
* *Parajapyx paucidentis* Xie, Yang & Yin, 1990
* *Parajapyx pauliani* Pagés, 1959
* *Parajapyx remyi* Pagés, 1953
* *Parajapyx strinatii* Pagés, 1975
* *Parajapyx swani* Womersley, 1934
* *Parajapyx tristanianus* Silvestri, 1929
* *Parajapyx unidentatus* (Ewing, 1941)

## Erreferentziak
1476 Cox

**1476 Cox** asteroide gerrikoan aurkitutako 1476. asteroidearen izena da. 1936ko irailak 10ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 RA** zen.

## Kanpo estekak
1477 Bonsdorffia

**1477 Bonsdorffia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1477. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 6an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 CC** zen.

## Kanpo estekak
1977ko Paris-Roubaix

**1977ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honetako 75. edizioa izan zen. 1977ko apirilak 17an ospatu zen eta ihesaldi batean irabazi zuen Roger De Vlaeminckek. Laugarren garaipen honi esker, aipaturiko txirrindularia proba honetan garaipen gehien lortu dituen txirrindularia bihurtu zen.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Karl Kraus

**Karl Kraus**, (Jičín, Txekiar Errepublika, 1874ko apirilaren 28a – Viena, Austria, 1936ko ekainaren 12a), austriar poeta eta idazle satirikoa izan zen.

## Lan nabarmenduak 
* *Die demolierte Literatur* (1897)
* *Eine Krone für Zion* (1898)
* *Sittlichkeit und Kriminalität* (1908)
* *Sprüche und Widersprüche* (1909)
* *Die chinesische Mauer* (1910)
* *Pro domo et mundo* (1912)
* *Nestroy und die Nachwelt*(1913)
* *Worte in Versen* (1916–30)
* *Die letzten Tage der Menschheit* (1918)
* *Weltgericht* (1919)
* *Nachts* (1919)
* *Untergang der Welt durch schwarze Magie* (1922)
* *Literatur* (1921)
* *Traumstück* (1922)
* *Die letzten Tage der Menschheit: Tragödie in fünf Akten mit Vorspiel und Epilog* (1922)
* *Wolkenkuckucksheim* (1923)
* *Traumtheater* (1924)
* *Epigramme* (1927)
* *Die Unüberwindlichen* (1928)
* *Literatur und Lüge* (1929)
* *Shakespeares Sonette* (1933)
* *Die Sprache* (hilondokoa, 1937)
* *Die dritte Walpurgisnacht* (hilondokoa, 1952)
Typhlolabia

***Typhlolabia*** Dipluraren barruko Japygidae familiako genero bat da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.

## Espezieak 
## Kanpo loturak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Rhabdura

**Rhabdura** Diplura ordenako eta Entognatha klaseko subordena bat da. Bere barruan bi goifamilia zerrendatzen dira:

* Campodeoidea
* Projapygoidea
Projapygoidea

**Projapygoidea** Rhabdura subordenako Diplura ordenako eta Entognatha klaseko goifamilia bat da. Bere barruan hiru familia zerrendatzen dira:

* Anajapygidae
* Octostigmatidae
* Projapygidae
Anajapyx

***Anajapyx*** Rhabdura subordenako Diplura ordenako eta Entognatha klaseko genero bat da. Bere familiako genero bakarra da.

## Espezieak 
* *Anajapyx amabilis*
* *Anajapyx carli*
* *Anajapyx guineensis*
* *Anajapyx hermosus*
* *Anajapyx menkei*
* *Anajapyx mexicanus*
* *Anajapyx vesiculosus*
Maddi Hegi

**Maddi Hegi** () (Heleta, c. 1961 &ndash; Miarritze, 1987ko ekainaren 21a), **Uda** ezizenez, Iparretarrak erakunde armatuaren ekintzaile bat izan zen. 

## Biografia 
Iparretarrak (IK) taldearen barruan, Euskal Herriaren autonomiaren alde borrokatu zuen. Angeluko bere etxe zaharrean armak zituela zioen salatari baten deklarazioen ondoren, Maddi Heguy 1985ean espetxeratu zuten. 1987 urtean Iparretarrak erakundearen ekintza ausart batean Pabeko gartzelatik askatzea lortu zuten, Gabi Mouesca ekintzailarekin batera. Sei hilabete beranduago, ordea, polizia-kontrol batean harrapatuta poliziak sartu zuen autoarekin trenak talka eginda hil zen, bera atxilotzea lortu zuen poliziarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Maddi Hegi, joan zinen gau batez.https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20220317/maddi-hegi-joan-zinen-gau-batez
1979ko Euskal Herriko Itzulia

**1979ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 19. edizioa izan zen. 1979ko apirilak 2 eta 6 artean egin zuten. 826,5 kilometroko ibilbidea egin zen, 5 etapatan banatuta.

Edizio honetan sei espainiar taldek (Teka, Kas, CR-Manzaneque, Moliner-Vereco, Novostil eta Transmallorca) eta atzerriko beste batek (Inoxpran) orotara 70 txirrindularik parte hartu zutelarik, proba horietatik 45ek amaituz.

Garailea Giovanni Battaglin italiarra izan zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Tarteko helmugen sailkapena 
|}
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 1979ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1979ko Euskal Herriko Itzulia
Projapygidae

**Projapygidae** Rhabdura subordenako Diplura ordenako eta Entognatha klaseko familia bat da. Bere barruan lau genero izendatzen dira:

* *Biclavula* San Martín, 1963
* *Pentacladiscus* San Martín, 1963
* *Projapyx* Cook, 1899
* *Symphylurinus* Silvestri, 1909
Kristof Istèque

**Kristof Istèque**, *Ttittof* ezizenez (Baigorri, - Angelu, 1987ko uztailaren 6a), Iparretarrak erakunde armatuaren ekintzaile bat izan zen, 1987ko uztailean Angeluko zerga-bulego baten aurka jarri behar zuen lehergailua lehertu zitzaionean hil zena.
Anisuracampa

**Anisuracampa** Rhabdura subordenako Diplura ordenako eta Entognatha klaseko genero bat da. Campodeidae osatzen duten Plusiocampinae azpifamilian sailkatzen da.

## Espezieak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
1479 Inkeri

**1479 Inkeri** asteroide gerrikoan aurkitutako 1479. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 16an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DE** zen.

## Kanpo estekak
Brasilgo Futbol Konfederazioa

**Brasilgo Futbol Konfederazioa** (CBF) () futbolaren erakunde zuzendaria da Brasilen. Brasilgo Futbol Liga eta Brasilgo futbol selekzio nazionala antolatzen ditu.

## Presidenteak 
## Arerioak 
Brasilen arerio historikoak Argentina eta Uruguay izan dira.

## Tituluak 
* 5 Munduko Futbol Txapelketa: 1958, 1962, 1970, 1994 eta 2002)
* 8 Amerika Kopa): 1919, 1922, 1949, 1989, 1997, 1999, 2004 eta 2007
* 3 FIFA Konfederazio Kopa: 1997, 2005 eta 2009
* Olinpiar Jokoak
** 16px|Zilarra 1984 eta 1988
** 16px|Brontzea 1996 eta 2008
* 4 Panamerikar Joko: 1963, 1975, 1979 eta 1987

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lepidocampinae

**Lepidocampinae** Rhabdura subordenako Diplura ordenako eta Entognatha klaseko subfamilia bat da. Campodeidae osatzen duten bost azpifamilietako bat da.

## Generoak 
* *Lepidocampa*
* *Sinocampa*
Perpetua Saragueta

**Perpetua Saragueta Saragueta** (Mezkiritz, Erroibar, Nafarroa Garaia, 1905eko abuztuaren 3a - Iruñea, 1986ko martxoaren 26a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Baserri giroko familia xume batean jaioa, hamahiru anai-arrebatatik zaharrena izan zen. Eskolara zazpi urterekin joan zen beste 56 haurrekin batera eta, lau urtez baizik joan ez bazen ere, laster eta ongi ikasi zuen idazten eta irakurtzen. Irakasle-lanetan hasi zen Manuel Lusarreta apaiz euskaltzalea gaixorik jarri zenean, eskola handik 3 urtera itxi zuten arte. 1931n Baztango Irurita herrira ezkondu zen eta Trinidad Urtasun okina eta bertsolaria izan zuen senar. Familiako okindegiko lanetan laguntzeko, gidabaimena atera behar izan zuen, eta Nafarroan gidabaimena eskuratu zuen bigarren emakumea izan omen zen. Senarra falangisten jipoi baten ondorioz ezindua gelditu eta, txikitan bere aitak izandako istripu baten ondorioz bezala, orduan ere Saraguetak atera behar izan zuen familia aurrera. 1944an Iruñera joan ziren. Sei alaba hazi eta hezi zituen. Etxean eta etxetik kanpo lana ezin buka izan zuen arren, idazteko gogoa eta zaletasuna mantendu zuen beti. Azken urteetan, berriz hasi zen idazten

## Idazle lanetan 
Garai hartan emakume gutxik idazten eta argitaratzen zuten euskaraz, Saragueta bakarrenetakoa izan zen, herriarekiko eta euskararekiko maitasunak, irakurtzeko zaletasunak eta idazteko grinak bultzatuta. Bi aro bereizten dira Perpetua Saraguetaren idatzietan: Batez ere 1970eko hamarkadan eginiko idatzi horietan, hainbat gai ditu hizpide: sorterriko deskribapenak, ohiturak, gertaerak, pasadizoak, familiako kontuak, fede eta erlijioa, besteak beste.

*Fontes Linguae Vasconum* eta *Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra* aldizkarietara hainbat artikulu bidali zituen, eta azken horretan *Mezkiritz* monografia argitaratu zuen. Orobat, *Nere oroimenak* (1977) liburu autobiografikoa idatzi zuen. Pasarte batzuk argitaratuta daude: senarraren bertsolaritzari buruzkoa (Trinidad Urtasun bertsolaria (1894-1978), amatxiri aditutako euskal ipuinena (Perpetua Saraguetaren euskal ipuiak) eta jaioterri Mezkintzeko oroitzapenak eta inguruko mendi eta paisaiak hizpide dituztenak (Mezkiritz (Erroibar), Mezkirizko etxe barnea eta Mezonzko langintza).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bidegileak bilduma: Perpetua Saragueta, euskara.euskadi.net 
* Perpetua Saragueta, animaeuskera.eus
Siple uhartea

**Siple uhartea** elurrez estalitako uharte bat da, 110 kilometroko luzerakoa, Wrigley golkoaren ekialdera Getz izotz hesian zehar, Bakutis kostaldean, Marie Byrd Lurraldean, Antartikan. Bere erdigunea 73º 39' hego latitudean eta 125º 12' mendebal longitudean dago.

Bere azalera 6390 kilometro karratukoa da, eta Siple Mendia izeneko ezkutu sumendi itzaliak domeinatzen du, 3110 metroko altuera duena, bere gehienezko altueragatik munduko 17. uhartea bihurtzen duena.

Uhartea eta mendia, hala deitu zituen Antartikako Izenei Buruzko Estatu Batuetako Kontseilu Aholkulariak 1967an Paul A. Siple (1908-1968 esploratzaile antartikoagatik, Richard Evelyn Bird almirantearen espedizioetako kide zena.

## Kanpo estekak
Campodeinae

**Campodeinae** Campodeidae familiako azpifamilietako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Generoak 
* *Afrocampa*
* *Allocampa*
* *Anisocampa*
* *Apistocampa*
* *Camachancampa*
* *Campodea*
* *Campodella*
* *Clivocampa*
* *Cocytocampa*
* *Edriocampa*
* *Eumesocampa*
* *Eutrichocampa*
* *Haplocampa*
* *Helladocampa*
* *Leletocampa*
* *Leniwytsmania*
* *Libanocampa*
* *Litocampa*
* *Metriocampa*
* *Metriocampa*
* *Notocampa*
* *Ombrocampa*
* *Oncinocampa*
* *Oreocampa*
* *Orientocampa*
* *Pacificampa*
* *Papucampa*
* *Parallocampa*
* *Plutocampa*
* *Podocampa*
* *Pseudlibanocampa*
* *Simlacampa*
* *Spaniocampa*
* *Tachycampa*
* *Torocampa*
* †*Onychocampodea*
Andvari

[thumb|200px|Andvari erakusten duen U1167 [alfabeto erruniko|erruna edo Drävle harriaren zatia.]]
Eskandinaviar mitologian, **Andvari** urjauzi baten azpian bizi zen eta bere gogoz arrain bihurtzeko ahalmena zuen nano bat zen. Andvarinaut izeneko eraztun magiko bat zuen, aberats izaten lagundu ziona. Nibelungoaren eraztunaren Richard Wagnerren bertsioan Alberich bezala da ezaguna.

Lokik harrapatu egin zuen (Ranek eman zion sare batekin) eta bere urrea eta Andvarinaut ematera behartu zuen. Andvarik Andvarinaut madarikatu zuen honek, berau zuena suntsituko zuenaren mehatxuarekin, (ezinbestean) nahigabe ugari sortuz.

Brunilda eta Sigurden heriotzen ondoren, Guntherrek urrea kobazulo batean utzi zuen. Zenbait urte beranduago, Andvarik kobazuloa eta bere urre galdua aurkitu zituen. Alabaina, bere eraztuna betirako galdua dago.

## Kanpo estekak
Ran

Eskandinaviar mitologian, **Ran** itotakoak bere sarearekin arrantzatu eta bere bizilekura eramaten dituen itsas jainkosa bat da, Valhalla eta Niflheimen kontrakoa. Berak bere senar Ægirrekin bederatzi alaba ditu. Ziuraski, hauek dira Heimdallen amak.

Olerkaritza mitologikoan apenas agertzen da, baina itotzea, gutxi gora-behera, Ranen eskuetan erortzea bezala dela idatzia dago. Bera da itota hil zirenen erresumako subiraua eta berarekin bizi dira itsas hondoan. Bere senar Ægirrek itsasoaren alderik atseginenak ordezkatzen dituen bitartean, Ran itsasoaren alderik ilun eta desatseginena da.

Ez da ezagutzen Ran izenaren etimologia, baina baliteke lapurreta esateko hitz beraren eragina, eta, beraz, Ran lapurra izango litzateke. Litekeena da, baita ere, *roean* hitz zeltaren eragina, "ro" (handia) eta "ean" (isuri) hitzez osatua dagoena, eta beraz, Ran itsasgora izango litzateke.

Skáldskaparmálen eta Reginsmálerako prosazko sarreran aipatua da.

## Kanpo estekak
Afrocampa

***Afrocampa*** Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Espezieak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Campodea

***Campodea*** Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Espezieak 
* *Campodea apennina*
* *Campodea apula*
* *Campodea aristotelis*
* *Campodea arrabidae*
* *Campodea augens*
* *Campodea aurunca*
* *Campodea barnardi*
* *Campodea basiliensis*
* *Campodea blandinae*
* *Campodea boneti*
* *Campodea californiensis*
* *Campodea campestre*
* *Campodea catalana*
* *Campodea centralis*
* *Campodea chardardi*
* *Campodea chionea*
* *Campodea codinai*
* *Campodea coniphora*
* *Campodea consobrina*
* *Campodea corsica*
* *Campodea cyrnea*
* *Campodea delamarei*
* *Campodea denisi*
* *Campodea devoniensis*
* *Campodea egena*
* *Campodea emeryi*
* *Campodea epirotica*
* *Campodea escalerai*
* *Campodea essigi*
* *Campodea fragilis*
* *Campodea franzi*
* *Campodea frascajensis*
* *Campodea frenata*
* *Campodea gardneri*
* *Campodea gestroi*
* *Campodea giardi*
* *Campodea goursati*
* *Campodea grallesiensis*
* *Campodea grassii*

* *Campodea hannahae*
* *Campodea hauseri*
* *Campodea ilixonis*
* *Campodea insidiator*
* *Campodea insulana*
* *Campodea jolyi*
* *Campodea kelloggi*
* *Campodea kervillei*
* *Campodea lamimani*
* *Campodea lankesteri*
* *Campodea leclerci*
* *Campodea linsleyi*
* *Campodea lubbocki*
* *Campodea ludoviciana*
* *Campodea lusitana*
* *Campodea machadoi*
* *Campodea magna*
* *Campodea majorica*
* *Campodea malpighii*
* *Campodea meinerti*
* *Campodea merceti*
* *Campodea minor*
* *Campodea mointanensis*
* *Campodea monspessulana*
* *Campodea montana*
* *Campodea monticola*
* *Campodea montis*
* *Campodea morgani*
* *Campodea navasi*
* *Campodea neuherzi*
* *Campodea oredonensis*
* *Campodea oregonensis*
* *Campodea pachychaeta*
* *Campodea pagesi*
* *Campodea patrizii*
* *Campodea pempturochaeta*
* *Campodea pieltaini*
* *Campodea plusiochaeta*

* *Campodea portacoeliensis*
* *Campodea posterior*
* *Campodea pretneri*
* *Campodea procera*
* *Campodea propinqua*
* *Campodea pseudofragilis*
* *Campodea pusilla*
* *Campodea quilisi*
* *Campodea redii*
* *Campodea remyi*
* *Campodea rhopalota*
* *Campodea ribauti*
* *Campodea rocasolanoi*
* *Campodea rossi*
* *Campodea ruseki*
* *Campodea sardiniensis*
* *Campodea scopigera*
* *Campodea sensillifera*
* *Campodea silvestrii*
* *Campodea silvicola*
* *Campodea simulans*
* *Campodea simulatrix*
* *Campodea spelaea*
* *Campodea sprovierii*
* *Campodea staphylinus*
* *Campodea subdives*
* *Campodea suensoni*
* *Campodea taunica*
* *Campodea taurica*
* *Campodea teresiae*
* *Campodea tuxeni*
* *Campodea usingeri*
* *Campodea utavensis*
* *Campodea vihorlatensis*
* *Campodea wallacei*
* *Campodea westwoodi*
* *Campodea wygodzinskii*
* *Campodea zuluetai*
Procampodea

***Procampodea*** Procampodeidae familiako genero bakarra da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Espezieak 
* *Procampodea brevicauda*
* *Procampodea macswaini*

## Ikus, gainera 
* Diplura
1925eko Belgikako Itzulia

**1925eko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 14. edizioa izan zen. 1925eko apirilak 21 eta 26 artean ospatu zen. 1321 kilometroko ibilbidea egin zen 5 etapatan banatuta.

## Etapak 
* 1. etapa (apirilak 21): Brusela-Gante 272 kilometro
* 2. etapa: Gante-Huy 262 kilometro
* 3. etapa: Huy-Luxenburgo 267 kilometro
* 4. etapa: Luxenburgo-Namur 235 kilometro
* 5. etapa (apirilak 26): Namur-Brusela 289 kilometro

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Denis Verschueren () 9o18'54"
* 2. Cyriel Omeye ()
* 3. Maurice De Waele ()

### 2. etapa 
* 1. Denis Verschueren () 9o32'50"
* 2. August Verdijck ()
* 3. Joseph Pé ()

### 3. etapa 
* 1. Denis Verschueren () 10o55'50"
* 2. Maurice De Waele ()
* 3. August Verdijck ()

### 4. etapa 
* 1. Albert Jordens () 9o10'13"
* 2. Denis Verschueren ()
* 3. August Verdijck ()

### 5. etapa 
* 1. August Verdijck () 11o18'11"
* 2. Maurice De Waele ()
* 3. Maurits Van Hyfte ()

## Sailkapen nagusia 
* 1. Denis Verschueren () 50o02'40 (iturri batzuen arabera 50o07'41")
* 2. Maurice De Waele () + 6'26"
* 3. August Verdijck () + 17'57"
* 4. Maurits Van Hyfte () + 38'31"
* 5. Cyriel Omeye () + 57'13"
* 6. Albert Jordens () + 1o02'14"
* 7. Léon Braeckeveldt () + 1o13'01"
* 8. Léon Despontins () + 1o15'58"
* 9. Joseph Jumet () + 1o38'43"
* 10. Jozef Marchand () + 1o46'55"
* 11. Camiel Leroy () + 2o06'05"
* 12. Jorinus Vanderwiel () + 2o15'46"
* 13. René Wendels () + 2o46'09"
* 14. Jules Vertriest () + 2o46'09"
* 15. Camiel Botte () + 3o26'27"

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1921eko Italiako Giroa

**1921eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 9. edizioa izan zen. 1921eko maiatzak 25 eta ekainak 12 artean ospatu zen. 3107 kilometroko ibilbidea egin zen 10 etapatan banatuta. Irabazleak, Giovanni Brunero, proba batez beste 25,592 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

69 txirrindularik parte hartu zuten, eta 27 izan ziren proba amaitu zutenak.

Giovanni Brunero izan zen garailea, aurreko edizioko garailea izan zen Gaetano Belloniri soilik 41 segundoko diferentzia ateraz. Hirugarrena Bartolomeo Aimo izan zen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Herri Taldeak

**Herri Taldeak** 1975-1980 urte bitartean Iparraldean jardun zuten herri mailako talde ezkertiar abertzaleak izan ziren, Xan Margirault ekintzaile presoaren aldeko *Xan Komiteak* izenekoetatik sortua. Iparretarrak erakunde armatuaren ildo politikotik gertukotzat jo izan ziren. 1980 urtean desegin eta EMA alderdi politikoari sorrera eman zioten.

## Kanpo estekak
Ali

**Ali** izenarekin hainbat pertsona eta leku izen da daitezke. Izen bereziki arrunta da arabieraz:

## Izena 
* Ali Ibn Abi Talib, Mahomaren lehengusu eta suhia izan zen, Rashidun inperioaren gobernadorea 656tik 661era.
* Abu Ali ibn ar-Rigal, astrologo arabiarra, X. mende eta XI. mende artean bizi izan zen.
* Ali Daei, Irango futbolari ohia eta herrialde horretako selekzionatzailea.
* Ali Hassan al-Mayid, edo **Ali Kimikaria**, Irakeko jenerala eta Saddam Huseinen lehengusua.
* Ali Jamenei, Irango lider gorena
* Ali Larter, Ameriketako Estatu Batuetako modelo eta aktorea.
* Ali MacGraw, Ameriketako Estatu Batuetako modelo eta aktorea.
* Mehmet Ali Ağca, Joanes Paulo II.aren aurkako atentatuaren egilea.
* Ali Pasha Tepelengoa, Rumeliako gobernadorea 1787tik 1822ra.
* Müezzinzade Ali Paşa, otomandar ontzien almirantea 1569tik 1571ra.
* Ali Raps, Ameriketako Estatu Batuetako rap abeslaria.

## Abizena 
* Muhammad Ali: Ameriketako Estatu Batuetako boxeatzailea, munduko txapelduna hiru aldiz.
* Laila Ali Muhammad Aliren alaba eta boxeatzailea.
* Ayaan Hirsi Ali, Herbehereetako feminista eta politikaria.
* Rashied Ali, free jazz jotzen zuen amerikarra
* Sonni Ali, Songhay inperioaren zabaltzea egin zuen afrikar monarka.
* Tatyana Ali, Ameriketako Estatu Batuetako rhythm & blues abeslaria eta aktorea.

## Leku izenak 
* Ali: Araban dagoen Ehari herriaren gaztelerazko izena
* Ali, Frantziako Cantal departamenduko udalerria
* Alì, Italiako udalerria, Sizilian.
* A'ali, Bahreingo hirigunea.
* Ali (Kazakhstan), Kazakhstango herria
* Ali: txineraz Ngari hiria deitzeko erabiltzen den izena.

## Kulturan 
* *Ali (filma)*: Will Smithen filma, Muhammad Ali boxeatzailearen bizitzari buruz.
* Ali G, Sacha Baron Cohen aktorearen pertsonaia, filme eta telebistan.
* Ali Baba, *Mila gau eta bat gehiago*n agertzen den pertsonaia, bere berrogei lapurrengatik ezaguna.
Itsasuko Agiria

right|thumb|250px|Itsasuko oroitarria, 1963koa
**Itsasuko Agiria** edo **Itsasuko Ageria** 1963 urteko Aberri Egunean Itsasu herrian plazaratutako agiria izan zen, Europan integraturiko Euskal Herria nazio moduan aldarrikatzen zuena. 

## Ekimena 
Enbata mugimendu abertzaleak ETArekin batera antolatu zuen Aberri Egun hura. Ekimenean Ximun Haranek eta Julen Madariagak, Ipar eta Hego Euskal Herriaren izenean, hurrenez hurren, Gernikako Arbolaren kimu bat landatu zuten. Ezezagun batzuek zuhaixka hondatu zutela-eta, horren ordez oroitarri bat ipini zuten gerora. Egun oroitarria San Fruktuoso elizaren kanpoaldean.

## Garrantzia 
Agiria Enbata mugimenduak idatzi zuen eta Ipar Euskal Herriko abertzaletasunaren mugarritzat jotzen da, horren inguruan mugimendu abertzale zabala garatu baitzen. Ondorioz, Enbata mugimendua 1964 eta 1967 urteetan hauteskundeetara aurkeztu eta bozen %5a eskuratu zuen.

## Agiriaren testua 
Itsasuko Agiriaren aldarrikapenaren oroitarrian hitz hauek jasotzen ditu:

:*Egun 1963ko apirilaren 15an aberri egunean
:*Lapurdiko Itsasun landatu dugun arbolaren pean bildurik huna zer jakin arazten dugun
:*GUK EUSKALDUNEK 
:*ZER GIREN 
:*Lurraren arrazaren mintzairaren ohiduren 
:*aldetik herri bat eta bakar bat gira 
:*iragan *denborako eta egungo nahiaz 
:* nazione bat gira 
:* Naturaz eta historioaz demokrazia bat gira 
:* herri nazione demokrazia gisa 
:*ZER DIOGUN 
:*Batasunaren obratzeko eskubidea 
:*gure buruaren jabetasunaren osoa nahi ditugu 
:*herri bakotxari :*zor baitzako mende huntan 
:*bere buruaren gobernatzeko dretxoa 
:*JAKIN ARAZTEN DUGU :*
:*Gure nazionea guhaurek gobernat nahi dugula 
:*bertze herrieri gure Euskal Herria nazionetzat onhar araztea oldartuko girela 
:*Horrela bat eginen da Euskal Herria eta
:*gure aberriari bizia eta segida emanen diogu.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Enbata

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamasei

**Ehun eta berrogeita hamasei** (156) ehun eta berrogeita hamabostaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamazazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Tachycampa

***Tachycampa*** Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Espezieak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Amundsen itsasoa

**Amundsen itsasoa** Marie Byrd kostaldean dago, Siple uharteko Dart lurmuturra eta Thurston uharteko Flying Fishla lurmuturraren artean, Antartikan. Nils Larsen esploratzaile norvegiarra izan zen 1928-1929ko bere espedizioan eremu hau 1929ko otsailean esploratu ondoren eremu honi izena eman zionean bere herrikide Roald Amundsen esploratzailearen omenez, Hego Polora iritsi zen lehena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamazazpi

**Ehun eta berrogeita hamazazpi** (157) ehun eta berrogeita hamaseiaren ondoren eta ehun eta berrogeita hemezortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogei

**Ehun eta hirurogei** (160) ehun eta berrogeita hemeretziaren ondoren eta ehun eta hirurogeita bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hemezortzi

**Ehun eta berrogeita hemezortzi** (158) ehun eta berrogeita hamazazpiaren ondoren eta ehun eta berrogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hemeretzi

**Ehun eta berrogeita hemeretzi** (159) ehun eta berrogeita hemezortziaren ondoren eta ehun eta hirurogeiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Indar Berri

**Indar Berri** ***Mouvement Démocrate Basque*** talde politikoaren aldizkaria izan zen, azkenean bost ale soilik kaleratu zituena. Aldi berean, talde horri eman zitzaion beste izena ere bada. 1960ko hamarkadako Ipar Euskal Herriko talde politiko bat izan zen, Enbatako kide eta MRP frantses eskuin alderdiko euskaltzale zenbaitek sortua.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita bat

**Ehun eta hirurogeita bat** (161) ehun eta hirurogeiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Klemente VII.a

**Klemente VII.a** (; Florentzia, 1478ko maiatzaren 26a - Erroma, 1534ko irailaren 25a), sortzez **Giulio Medici**, Eliza Katolikoaren 219. aita santua izan zen 1523 eta 1534 urteen bitartean.
thumb

## Bizitza 
Medicitarren familiakoa zen; aita Juliano Medici izan zuen. Ezin izan zituen bere karguko arazoak konpondu; Karlos I.a Espainiakoaren eta Frantzisko I.a Frantziakoaren aldean, behin baten alde eta bestean bestearen alde ibili zen; Italiako estatuen kontrola zuen helburua. Ez zuen asmatu luteranismoaren eta kalbinismoaren garrantzia neurtzen, eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren dibortzio arazoak konpondu ez zituelako, eratu zen anglikanismoa. Artean, berriz, Cellini, Rafael eta Michelangeloren babesle izan zen. Hiltzaile berdeak jateagatik hil zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
* Guillaume d’Estouteville kardinala
* Sisto IV.a aita santua (1471)
* Julio II.a aita santua (1481)
* Raffaele Riario kardinala (1504)
* Leon X.a aita santua (1513)
* Klemente VII.a aita santua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio IV.a

thumb

**Pio IV.a** (Milan, 1499ko martxoaren 31 - † Erroma, 1565eko abenduaren 9a) Eliza Katolikoaren 221. aita santua izan zen 1559 eta 1565 urteen bitartean. Trentoko Kontzilioa zuzendu zuen.

## Erreferentziak
1980ko Frantziako Tourra

**1980ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 67. edizioa izan zen. 1980ko ekainak 26 eta uztailak 21 artean ospatu zen. 3842 kilometroko ibilbidea egin zen prologo bat eta 22 etapatan banatuta, hauetatik lehena eta zazpigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik. 130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu. Garaileak, Joop Zoetemelk herbeheretara, proba batez beste 35,317 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Lehenbiziko euskalduna Teka taldeko Ismael Lejarreta bizkaitarra izan zen, hogeitalaugarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
[thumb|[Joop Zoetemelk, Frantziako Tourraren edizio honen garailea]]
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Parte-hartzaileak 
NP: Ez zuen etapa hasi; A: Etapan zehar abandonatu zuen; E: Kanporatua ; HD: Kontrolez kanpo.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Ellsworth Lurraldea

**Ellsworth Lurraldea** () mendebaldean Marie Byrd Lurraldeak, iparraldean Bellingshausen itsasoak, ipar-ekialdean penintsula antartikoaren oinarriak eta ekialdean Filchner-Ronne izotz hesiaren mendebaldeko muturrak eta Weddell itsasoan dagoen Edith Ronne Lurraldeak mugatzen duten Antartikako zatia da.

Penintsula antartikoko Palmer Lurraldearekin zuen muga 2009an zehaztu zuen Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak (SCAR) English kostaldeagandik banatzen duen Rydberg penintsula Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroarekin, Zumberge kostaldean elkartzen duen lerroa bezala. 2009 baino lehenago, Zumberge kostalde guztia Ellsworth Lurraldearen zatitzat hartua zen, iparralderantz Adams lurmuturrera iristen zena, Bowman kostaldean, Weddell itsasoan.

Marie Byrd lurraldearekin muga Waite lurmuturra da, King penintsularen ipar-mendebaldeko muturrean, Walgreen kostaldetik banatzen duena.

Edith Ronne Lurraldearekin muga Herkules badiarako hegoaldeko sarrera da.

Zati handi batean izotz ordoki altu bat da, baina bertan daude Ellsworth mendiak eta sakabanatutako zenbait mendi talde: Hudson mendiak, Jones mendiak, Behrendt mendiak, Merrick mendiak, Sweeney mendiak eta Scaife mendiak.

Bellingshausen itsasoan, Ellsworth lurraldeak Bryan kostaldea eta Eights kostaldea ditu. Weddell itsasoan Zumberge kostaldearen zati bat du.

Lurralde hau Lincoln Ellsworth esploratzaile estatubatuarrak 1935eko azaroa eta abendua artean hegazkin hegaldi bat egiteko erabili zuen tokiaren erdigunetik gertu dago. Bere omenez izendatu zuen Advisory Committee on Antarctic Namesek 1962an Dundee uhartetik Ross izotz hesira eginiko kontinentearteko hegaldi historiko hori omentzeko.

## Lurralde aldarrikapenak 
90º Mendebal longitudetik mendebaldera dagoen Ellsworth Lurraldearen mendebaldeko zatia ez du inork aldarrikatzen. 2009an ezarritako mugen arabera, Argentinak Ellsworth lurraldearen zati txiki bat aldarrikatzen du 74º mendebal longitudetik ekialdera, Fowler penintsularen ekialdeko muturra barne, Argentinar Antartika departamenduaren zati bihurtuz Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziaren barnean. Txilek 90º mendebal longitudetik ekialdera dagoen zatia aldarrikatzen du, Magallanes eta Txileko Antartikako Txileko Antartika probintziako Antartika hirian sartuz. Erresuma Batuak 80º mendebal longitudetik ekialdera dagoen zatia aldarrikatzen du, Britainiar Antartikan sartuz. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoko baldintzen bidez mugatuak daude.

## Kanpo estekak
Urbano VII.a

**Urbano VII.a** (Erroma, 1521eko abuztuaren 4a - † *ibidem*, 1590eko irailaren 27a) Eliza Katolikoaren 228. aita santua izan zen 1590eko hamahiru egunean. Elizetan tabako kontsumitzea galarazi zuen, eskumikatze zigorpean.
thumb

## Erreferentziak
Gregorio XIV.a

**Gregorio XIV.a** (Somma Lombardo, 1535eko otsailaren 11 - † Erroma, 1591ko urriaren 16a) Eliza Katolikoaren 229. aita santua izan zen 1590 eta 1591 urteen bitartean. Henrike III.a Nafarroakoa Frantziako errege izendatua ez izateko lan egin zuen.
thumb

## Erreferentziak
Inozentzio IX.a

**Inozentzio IX.a** (Bolonia, 1519ko uztailaren 20a - † Erroma, 1591ko abenduaren 30a) Eliza Katolikoaren 230. aita santua izan zen 1591ko bi hilabean.
thumb

## Erreferentziak
Pio V.a

**Pio V.a** (Bosco Marengo, 1504ko urtarrilaren 17a - † Erroma, 1572ko maiatzaren 1a) Eliza Katolikoaren 225. aita santua izan zen 1566 eta 1572 urteen bitartean. Elisabet I.a Ingalaterrakoa eskumikatu zuen. Lepantoko guduan otomandarrak borrokatzeko Liga Santua antolatu zuen. 1712an santu izendatu zuten.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio XIII.a

**Gregorio XIII.a** (Bolonia, 1502ko urtarrilaren 7a - † Erroma, 1585eko apirilaren 10a) Eliza Katolikoaren 226. aita santua izan zen 1572 eta 1585 urteen bitartean. Gregoriotar egutegia ezarri zuen.

Eragin handia izan zuen Trentoko kontzilioan (1545). Berak gaitzetsi zuen Ingalaterrako Elisabet I.a erregina, eta gogor aritu zen Erreformaren kontra; Jesusen Lagundian, eta haren ikastetxeetan oinarritu zen batez ere horretarako.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanplo loturak
Paulo IV.a

**Paulo IV.a** (Capriglia Irpina, 1476ko ekainaren 28a - † Erroma, 1559ko abuztuaren 18a) Eliza Katolikoaren 220. aita santua izan zen 1555 eta 1559 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
TV Globo

**TV Globo** (2021erarte **Rede Globo**) kable bidezko Brasil telebista kate bat da. 1965eko apirilaren 26ean emititzen hasi zen.

## Kanpo estekak 
* Rede Globo telebista katearen webgunea
Oxigeno eskari biologiko

**Oxigeno-eskari biologikoa** (O.E.B.), **oxigeno-eskari biokimikoa** ere deitua, lagin likido batean jarduera biologikoen bidez oxidatu edo degradatu daitekeen materia organikoaren kopurua neurtzen duen parametroa da.

Ur batek duen materia organikoa biologikoki degradatzeko oxigenoa behar da; oxigeno-eskari biologikoak oxigenoaren kontsumoa neurtzen du, epe jakin batean (5 egunetan). Zenbat eta handiagoa izan urak duen materia organikoa, orduan eta handiagoa izango da oxigenoaren kontsumoa eta O.E.B.

Beste modu batez esanda, O.E.B.aren neurriak materia organikoa oxidatzeko uretako mikroorganismoek behar duten oxigenoa adierazten du, tenperatura eta denbora jakin batean (normalean, 20&nbsp;°C-tan eta 5 egunetan).

O.E.B.aren prozedura asko erabiltzen da hainbat uren kutsadura aztertzeko (ibaiena, lakuena, akuiferoena; baita hondakin-urena ere). Ez da erabiltzen kutsadura oso txikia duten ur-laginekin (edateko urarekin, esaterako). Bigarren kasu honetan potasio permanganatoaren prozedura erabiltzen da uraren materia organikoa neurtzeko.

O.E.B. kalkulatzeko urak duen hasierako oxigeno-kontzentrazioa eta bukaerakoa (5 egunen buruan) neurtzen da prozedura kimikoen bidez. Bi balore horien arteko aldea oxigeno-eskari biologikoa da (mg O2/litroko), hots, mikrobioek kontsumitzen duten oxigenoa ur horretako materia organikoa mineralizatzeko.

O.E.B.aren neurketa egiterakoan funtsezkoa da prozesu fotosintetikoak galaraztea, horiek oxigenoaren-maila aldatuko lukeetelako. Analizaturiko ura, horregatik, ontzi opaku batean gorde behar da, argia sar ez dadin (argiaren ezean fotosintesia ez da burutuko).

Zenbat eta altuagoa izan O.E.Ba, orduan eta kutsatuagoa ura. Hona hemen maila batzuk:

* O.E.B. = 1 : ur oso garbia

* O.E.B.  10 : ur kutsatua

* O.E.B. > 50 : ur oso kutsatua

Hondakin-uren baloreak oso handiak ohi dira, 1000 mg O2/litroko edo gehiago.

## Kanpo estekak
Txomin Olhagarai

**Txomin Olhagarai** (Itsasu, 1958ko otsailaren 12a - Baiona, 1980ko martxoaren 26a) Iparretarrak talde armatuko kide bat izan zen, 1980ko martxoan Baionako suprefetaren autoaren azpian lehergailu bat jartzen ari zela hil zena. Berarekin batera, Ramuntxo Arruiz taldekidea ere hil zen.
Ramuntxo Arruiz

**Ramuntxo Arruiz** (Iruñea, 1958 &ndash; Baiona, 1980ko martxoaren 26a) Iparretarrak erakunde armatuko kide bat izan zen, 1980ko martxoan Baionako suprefetaren kotxearen azpian lehergailu bat jartzen ari zela hil zena. Berarekin batera Txomin Olhagarai hil zen.

## Biografia 
Iruñean jaioa, 2 urte zituelarik bere gurasoak Baigorrira joan ziren, Francoren erregimenaren errepresiotik ihesi. Ikasketak 16 urterekin utzi eta okindegi batean hasi zen lanean. Gero, baso lanetan ere ibili zen. Azkenik, Baionako *Ontzi-Ola* enpresan lan egiten bukatu zuen. Baigorrin, herri kultur mugimenduan ibili zen: *Arrola* dantza taldean eta *Ibai-Gorri* abesbatzan parte hartu zuen.
Bagmati ibaia

[thumb|250px| Bagmati ibaia [Katmandun]]
thumb|250px| Pashupatinath tenpluko erreketa ghata Bagmati ibaian
**Bagmati ibaia** (nepaleraz बागमती नदी) Nepal eta Indiako ibaia da. Hinduentzat eta budistentzat ibai sakratua da.

## Ibilbidea 
Katmandutik 15 km ipar-ekialdera dagoen *Bāghdwār*-en (nepaleraz *Tigrearen atea*) hiru errekak bat egitean sortzen da Bagmati ibaia. Katmaduko ibarrean aurrera egiten du arroz soro artean **Pashupatinath tenplua** pasa eta hiriburuan sartzen delarik. Bertan Monahara eta Vishnumati ibaiekin bat egin eta aurrera doa Katmandu eta Patanen arteko muga finkatuz.

Katmanduko ibarraren hegoaldetik Terai lautadara pasa eta Indiara sartzen da Dhengen. Bihar estatuan Lakhandei ibaiarekin bat egiten du eta berehala Koshi ibaiari lotzen zaizkio. Guztien urek Ganges ibaian bukatzen dute. Montzoi garaian Bagmati ibaiaren ur maila asko igotzen da eta hegoaldeko lurretan uholdeak izan ohi dira, azken urtetako latzena 1993an gertatu zen.

## Hinduismoa 
Tenplu hindu ugarik bertan egiten dituzten beren erritu eta erreketak. Nepalgo hinduisten arabera hildako gorpua hiru aldiz sartu behar da uretan erre aurretik, eta hileta zuzentzen duenak (normalean seme zaharrenak) bainua hartu behar du erreketa gertatu eta berehala. Bagmati ibaiaren ertzean dauden tenpluetan garrantzitsuena Katmanduko **Pashupatinath tenplua** da.

## Kutsadura 
[thumb|300px|Bagmati River at [:en:Sundarijal]]
Bagmati ibaia oso kutsaturik dago. Katmanduko estolderiatako ur zikinak jasotzen ditu, inongo tratamendurik izan ez dutenak, eta nekazaritzako produktuen soberakinak ere ibaira doaz. Honi gorputzen erreketak gehitu behar zaizkio. 2000. urteko azaroan *Friends of Bagmati* (Bagmatiren lagunak) elkartea sortu zen ibaia garbitzeko ekintzak eta proposamenak egiteko.

## Kanpo estekak 
*  Friends of Bagmati
Four Men and a Prayer

**Four Men and a Prayer** John Fordek 1938an zuzendutako abentura filma da.

## Argumentua 
Hiru gaztek aita hil zuen gaizkilearen bila jardungo dute, hainbat lekutara eramango dituen abenturari ekinda: Hego Amerika, Londres, Egipto...

## Aktoreak 
* Loretta Young - Lynn Cherrington andereñoa
* Richard Greene - Geoffrey Leigh
* George Sanders - Wyatt Leigh
* David Niven - Christopher Leigh
* C. Aubrey Smith - Loring Leigh koronela
* J. Edward Bromberg - Torres generala
* William Henry - Rodney Leigh
* John Carradine - Adolfo Arturo Sebastian generala
* Alan Hale - Mr. Furnoy
* Reginald Denny - Douglas Loveland kapitaina
* Berton Churchill - Mr. Martin Cherrington
* Barry Fitzgerald - Trooper Mulcahay
* Claude King - Bryce generala
* Cecil Cunningham - Piper
* Frank Dawson - Manders

## Kanpo estekak 
*  ***Four Men and a Prayer*** **IMDB** atarian
Brian Haw

thumb|200px|**Brian Haw**, 2007 urtean.

**Brian Haw** (1949ko urtarrilaren 7a – 2011ko ekainaren 18a) ingeles ekintzaile bat izan zen, ezaguna 2001 urteaz geroztik Londresko parlamentuaren aurrean 2001 urtetik ingeles eta estatubatuar gobernuek Irak eta Afganistanen aurrera zeramaten gerren aurka kanpaldi-protesta baketsu bat etengabe burutzeagatik. Aginteak bere aurkako salaketak jarri, jazarpena jaso eta hainbat aldiz atxilotua izan arren, Haw tematu egin zen bere kanpaldiarekin. 2011ko urtearen hasieran, biriketako minbizia diagnostikatu ondoren, kanpaldia utzi eta Berlin hirira joan zen sendatzera eta bertan hil zen.
WebM

[thumb|WebM formatuarekin [Wikimedia Commonsen partekatutako animazio bideo bat:* Big Buck Bunny* 4K]]
**WebM** bideo-edukiontzi formatu irekia da. Googlek sustatu zuen garapena HTML5 hizkuntzako web orrietan formatu irekia eta konprimitua erabiltzeko. Nabigatzaile guztiek erraz erauzi eta erabiltzeko formatua da.

2010eko maiatzean aurkeztutako formatu hau Matroshka formatuan oinarritzen da eta bere osagaiak VP8 bideo kodeka eta Vorbis audio kodeka dira. Software libreko proiektua da eta BSD lizentzia du.

Patentatutako h.264 eta MPEG-4 formatuen alternatiba erabiliena da formatu irekien artean. Erabilpen komertziala eta ez komertziala izan du. Wikimedia Commonsen erabili ohi da.

## Kanpo estekak 
* WebM proiektuko orri ofiziala
Thurston uhartea

**Thurston uhartea** izotzez estalia dago. 215 kilometroko luzera eta 90eko zabalera eta 15700 kilometroko azalera du, Ellsworth Lurraldetik ipar-mendebaldera dagoelarik, Antartikan. Antartikako hirugarren uharterik handiena da Alexandro I.a uhartea eta Berkner uhartearen ondoren. Uhartea kontinenteagandik Peacock itsasartearen bidez banatua dago, Abbot izotz hesiaren mendebaldeko zatiak okupatzen duena.

Uhartea Richard Evelyn Byrd kontraalmiranteak aurkitu zuen 1940ko otsailak 27an, nork W. Harri Thurstonen omenez izendatu zuen, New Yorkeko ehungina, **Byrd oihala** izeneko haize babesgailuen diseinatzailea eta espedizio antartikoen babeslea.

Hasieran penintsula bat bezala kartografiatua izan zen, eta ez zen uharte bat bezala errekonozitua izan 1960 arte.

## Kanpo estekak
Kosi

**Kosi** —**Koshi** grafia ere aski zabaldua dago— (hindiz *Kosi* कोसी नदी, nepaleraz *Koshi* कोशी नदी edo *Sapta Koshi* सप्तकोशी), Nepal eta Indiako ibaia da, nahiz eta bere erreka batzuen iturria Tibeten ere badagoen.

## Geografia 
Nepalen Kosi Gunea zeharkatzen du eta Indian Bihar estatua. Ganges ibaiaren iparraldeko ibaiadar garrantzitsuena da Gandaki ibaiarekin batera. 729&nbsp;km-ko ibilbidea egiten du eta ibaiaren arroa 95.156&nbsp;km²-koa da. Zazpi ibaik osatzen dute Kosi ibaia, honako hauek dira hain zuzen ere: Sun Kosi (nepaleraz सुनकोशी), Tamakoshi (तामाकोशी), Dudh Kosi (दुधकोशी), Indravati (इन्द्रावती), Likhu (लिखू) eta Tibetetik datozen Arun (अरुण) eta Tamur (तमोर).

## Uholdeak 
Montzoi garaian ur maila eta abiadura asko igotzen zaio eta Bangladeshen ondoren uholdeen erruz munduan hiltzen den jende kopuru handiena hiltzen da urtero Kosiren ertzetan. Uholdeok ibaiaren ibilbidea aldatu egiten dute eta azken 250 urtetan 120 kilometro egin du mendebalderantz.

## Parke Nazionalak 
* **Sagarmatha Parke Nazionala**: Everest mendiaren hegoaldeko lepoa, Lhotse, Cho Oyu eta inguruko Himalaia eremua hartzen ditu, 2.845 altuerarate jeisten delarik. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1976an.
* **Kosi Tappu Basabizitzaren Erreserba**: Terai lautadaren ekialdean dago, Kosi ibaiaren eremu alubialetan bizi diren hegazti espezie ugari babesteko sortu zen 1979an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katmanduko ibarra

**Katmanduko ibarra** (nepaleraz काठमाडौँ उपत्यका) Nepalgo hiriburua den Katmandu dagoen ibarra da, aspalditik Tibet eta Indiaren arteko bidean dagoena eta 130 monumentutik gora dituena, asko hindu eta budistentzat sakratuak. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko zazpi toki ere baditu.

## Historia 
K.a. III mendetik aurrera populatua izan dela dirudi. Esaten denez Patan hiriaren inguruan dauden lau estupa Ashoka errege handiaren alaba zen Charumatik eraiki arazi zituen.

*Kirat* dinastiako erregeenak dira ibarreko lehenengo idatziak. Beren palazioaren aztarnak Patanen bertan daude. 464 urtean *Licchavi* dinastia zen agintean eta ondoren newaria zen *Malla* dinastia iritsi zen. 1768an *Shah* dinastiako Prithvi Narayan Shah errege gurkhak konkistatu bazuen ere, Katmanduko ibarreko biztanleak nagusiki newariak dira, eta beren hizkuntza mantentzen dute. 60. hamarkadan tibetar errefuxiatu ugari iritsi ziren eta estupa handien inguruko (Boudhanath, Swayambhunath...) auzoetan sartu ziren.

2015eko apirilaren 25ean lurrikara handia izan zen eta Katmanduko ibarrean txikizio handia eragin zuen. 6.000 pertsona inguru hil ziren eta eraikin historiko ugari behera erori ziren.

## Geografia 
Mendiz inguraturiko ibar zabala da. Iparraldean Shivapuri mendiak daude, 1600 metrotako altuera hartzen dutenak (ibarreko lurrak baino 300 metro gehiago). Katmanduko ibarrak 570 km²ko azalera du eta Bagmati ibaiak zeharkatzen du ipar-ekialdetik hego-mendebaldera. Bagmati Gunean sarturik dago eta Katmandu, Lalitpur eta Bhaktapur distritoetan banatzen da.

## Ondasun nabarmenak 
UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko zazpi tokiak dira aipagarrienak, noski.

* Katmanduko Durbar plaza
* Patango Durbar plaza
* Bhaktapurko Durbar plaza
* Boudhanath estupa
* Swayambhunath estupa
* Pashupatinath tenplua
* Changu Narayan tenplua

## Kanpo estekak
1480 Aunus

**1480 Aunus** asteroide gerrikoan aurkitutako 1480. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 18an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DK** zen.

## Kanpo estekak
1481 Tübingia

**1481 Tübingia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1481. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DR** zen.

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1482 Sebastiana

**1482 Sebastiana** asteroide gerrikoan aurkitutako 1482. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 20an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DA1** zen. Bere izena Johann Sebastian Bach konposatzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1978ko Paris-Roubaix

**1978ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 76. edizioa izan zen. 1978ko apirilak 16an ospatu zen eta Francesco Moser italiarrak irabazi zuen ihesaldi batean.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
1980ko Euskal Herriko Itzulia

**1980ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 20. edizioa izan zen. 1980ko apirilak 7 eta 11 artean egin zuten. 907,2 kilometroko ibilbidea egin zen 5 etapatan.

Edizio honetan 8 espainiar taldek (Teka, Reynolds, Manzaneque, Colcon CR, Flavia, Henninger-Aquila Rossa, Fosforera-Vereco eta Kelme) eta bi atzerritarrek (Inoxpran italiarra eta Ijsboerke belgiarra), orotara 80 txirrindularik parte hartu zutelarik, proba 50ek amaituz.

Garailea Teka taldeko Alberto Fernández Blanco espainairra izan zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
|}

|}

## Kanpo estekak 
* 1980ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1980ko Euskal Herriko Itzulia
Zor (txirrindularitza taldea)

**Zor** txirrindularitza talde espainiar bat izan zen, 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan existitu zena, Zor pizgailu enpresak babestua. Taldeak Zor-Vereco eta Zor-Helios izenak izan zituen, baina 1982tik pizgailu marka taldearen babesle bakarra izan zen. 1986an taldera, babesle bezala, BH bizikleta fabrikatzailea batu zen, hala Zor-BH izena hartzeko.

## Txirrindulariak 
Talde honetako txirrindularietako batzuk Alberto Fernández Blanco, Juan Fernández Martín, Faustino Rupérez, Ángel Camarillo, Jesús Rodríguez Magro, Jesús Ignacio Ibañez Loyo, José Luis Navarro eta Alvaro Pino izan ziren.

## Kanpo estekak
Zor (enpresa)

**Zor** espainiar enpresa bat den Forosfera Taldeko pizgailu enpresa bat da. Enpresa Forosfera Taldeak Swedish Match suediar konpainiari erosi zion 1992an.

Enpresak zenbait herrialdetan ditu elkarteak, eta ezagun egin zen izen bereko txirrindularitza taldea babestu zuenean 1970eko hamarkadan eta 1980ko hamarkadan.

## Kanpo estekak
Zor

Bi esparrutan erabili ohi da **zor** hitza; alde batetik ekonomian, eta bestetik, moralean. Ekonomia arloari dagokionez, diruarekin lotu ohi izan da, adibidez, lagunak dirua zor dit. Moral arlora pasata, kuantifika ezin daitezkeen ideiekin lotu ohi da; adibidez: Bizia salbatu didazu, asko zor dizut.

Hala ere, erabilerarik handiena ekonomia arloan du. Ekonomia arloan, zorrak, bi pertsona edo entitateren artean dagoen ordaindu beharreko konpromisoari egiten dio erreferentzia. Kontabilitate arloan, zorra, Pasibo eran agertzen da, bertan agertzen baita enpresa jakin batek gainerako enpresa edo pertsonei zor dien diru kantitate guztia (Hornitzaileak, Hartzekodunak…).

**Zor** hitzak beste hainbat adiera ditu:

* ekonomian eta zuzenbidean, **zorra**, pertsona edo erakunde batek, zordunak alegia, beste bati zerbait, gehienetan, diru kopuru bat ordaintzeko betebeharra. Erabilera zenbait ditu:
** zor publikoa;
** zor pribatua;
** kanpo-zor;
** barne-zor;
** zor-indizea, finantza-indizea;
** zor aktiboa, negozio bati eman behar zaion diru kopurua;
* zor juridikoa, zorpetzen dena zordunarekin egiten duen lotura juridikoa;
* kontabilitatean, zor, baliabideen erabilera adierazten duen zutabea;
* antropologian, zor antropologikoa, gizarte primitiboek euren liderrari ezartzen dioten enkargua, non arrakasta eta boterea elkar loturik dauden eta ezin diren bereiztu;
* moralean, zor morala, arrazoiak borondatearen gainean egiten duen presioaren ondorioa;
* erlijioan, **zor** edo bekatua;
* oxigeno-zor, kiroletako errendimendu kontzeptua;
* Zor, Espainiako pizgailu enpresa;
* Zor, txirrindularitza taldea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zortasun

## Kanpo estekak
Ægir

**Ægir** jotun bat eta itsasoetako erregea da eskandinaviar mitologian. Ozeanoaren boterearen pertsonifikazio bat da. Æsirrei oso jai landuak eskeintzeagatik ere ezaguna da. Snorri Sturlusonen Skáldskaparmálen Ægir **Gymir** eta **Hlér**rekin identifikatzen da, Hlésey uhartean bizi zirenak. Lokasennaren prosazko goiburukoak bere egongela urre dizdiratsuz argiztaturiko santutegi baten toki bat eta non garagardoa borborka erortzen dena dela dio.

**Gymir** Freyren emaztea den Gerd dontzeila ederraren aita erraldoia ere bada, baita Aurbodaren senarra ere.

Æsirren eta itsas erraldoien arteko beste lotura bat Hymirren ere aurki daiteke, nork Hymiskviðan Tyrren aita dela dioen.

Esaten denez, Ægirrek bederatzi alaba izan zituen bere emazte Ranekin batera. Bere alabak *olatuetako dontzeilak* deituak izan ziren. Bára, Blóðughadda, Bylgja, Dúfa, Hefring, Himinglæva, Hrönn, Kólga, eta Unnr deituak izan ziren. Izenek ozeanoetako olatuen ezaugarri ezberdinak isladatzen dituzte.

Ægir Fornjoten semeetako bat da, erraldoi bat eta Finlandiako erregea, eta Logi (sua, garra) eta Kari (haizea)ren anaia. Lokasennan jainkoei jai bat eskaintzen die, non ezti-ur hartzitua zerbitzatzen dien Thorrek emandako pertz handi batean. Thorrek pertza nola lortu zuen dioen istorioa Hymiskviðan kontatzen da.

Ægirrek bi zerbitzari ditu: Fimafeng (Lokik hila) eta Eldir.

## Izenak 
Ægir izena batzuetan Aegir edo Aeger bezala erromatartua da. Suediar bertsioa Ägir da.

*Garagardo zerbitzaria* ere deitua da, itsaso zakarreko bits zuriak garagardoaren fabrikazioan sortzen den bitsa gogorarazten baitu. Dena dela, dirudienez, Ægir izaera oneko jainko bat da, eta bere emazte Ran eta bere alabak direla ozeanoetako txikizio gehienak sortzen dituztenak.

## Kanpo estekak