open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tycho Brahe

**Tycho Brahe** (Knustrup, 1546 abenduaren 14 &ndash; Praga, 1601 urriaren 24) daniar astronomoa zen, mende guztietako behatzailerik handienetakoa.

Sistema astronomiko bat asmatu zuen, Ptolomeoren teoria geozentrikotik eta Kopernikoren teoria heliozentrikotik elementuak hartzen dituena. Braheren arabera Lurra unibertsoaren erdian geldirik dago eta Eguzkiak eta Ilargiak haren inguruan bira egiten dute, baina gainontzeko planeta guztiek eguzkiaren inguruan egiten dute bira. Errefrakzioei buruzko lehenengo taula egin zuen eta Kopernikoren Ilargiari buruzko teoria hobetu zuen. Baina Astrologiaren atzaparretan jauzi zen.

Kepler handiaren irakaslea izan zen. Danimarkako erregeak Hevengeko uhartea eman zion behatoki bat jar zezan (Uraniborg izenez). Keplerrek bere behaketak erabili zituen planeten mugimenduen legeak aurkitzearren.

## Kanpo estekak
Internet Message Access Protocol

**IMAP** edo **I**nternet **M**essage **A**ccess **P**rotocol Interneteko mezuak atzitzeko protokoloa da. Posta elektronikoan posta-kutxak kudeatzeko eta hauen mezuak atzitzeko protokoloa. IMAPen ezaugarri nagusienetakoa mezuen karpetak zerbitzarian gordetzeko aukera ematen duela da. IMAP protokoloa POP protokoloaren alternatibarik erabiliena da.

Adibidez, posta-bezeroari, postontziak bere makina propioan egongo balira bezala manipulatzen uzten dio. Hala, bezeroak edozein tokitatik ikusi ahal izango ditu postontzietan gordetako mezuak, kopiarik egin gabe.
Lehen, esate baterako, etxean jasotako mezuak ezin ziren bulegoan irakurri. Horretarako, norbere helbidera kopia bat bidali beharra izaten zen. Orain, IMAP protokoloari esker, mezuak jaso eta erantzun daitezke etxetik zein bulegotik, IMAP protokoloari esker dena sinkronizatuta dagoelako. Orain, protokolo honekin, postontziak bai bulegotik bai etxetik, bai beste edozein tokitatik ikus daitezke.

## Ikus, gainera 
* POP protokoloa.
* Posta-bezero.

## Kanpo estekak
Katagorri

[thumb|[Katagorri grisa]]

**Katagorri** edo **urtxintxa**k, zuhaitzetan bizi diren esziuridoen familiako ugaztun karraskari espezie ezberdinak dira.

Ia edozein baso motatan bizi daitekeen arren, pagadi, harizti, amezti eta erkameztiak nahiago ditu artadiak baino. Baita urriztiak, eta lizarrez, haltzaz eta beste hainbat espeziez osatutako oihan nahasiak ere. Behar izanez gero, pinu eta ler gorrietan ere bizi daiteke.

Habia, zenbait hegaztiren antzera eraikitzen dute, nahiz eta hauek gehiago ixten duten. Gehienetan bi sarrera-irteera sortzen dute, bat goialdean, estuagoa dena, badaezpadakoa. Erditu baino lehen balizko eraso batez babesteko bigarren habia sortzen dute.

Gehien bat karraskaria da, beraz, intxaurrak, ezkurrak eta abar jaten ditu; dena den, goseak jota egonik eta zer jan aurkitu ezinean badabil, txorien arrautzak eta baita txorikumeak ere jan ohi ditu.

Europan zuhaitzetan bera bezain trebea denik ez dago, hala ere zenbait etsai ditu, azeriak lurrean jaten aritzen denean eta lepahoria, katajineta, basakatua eta aztorea adarretan. 4-7 kume izan ohi dituzte eguraldia lagun izanez gero eta bazka aski izatekotan.

## Kulturan 
Manex Pagolak idatzi eta geroago Pantxoa eta Peio bikoteak abestu zuten Urtxintxak abestia 70. hamarkadan, oso ezaguna egin zena.

## Ikus, gainera 
* Katagorri arrunta

## Kanpo estekak 
* Katagorria, akrobata xarmangarria Joxerra Aihartza, Zientzia.net webgunean

* EL BOSQUE HABITADO. El bosque de Ametzagaña. Mr Argoma-ren bideoa Ametzagaina basoko animaliekin: amilotx mottoduna, urtxintxa, kardantxiloa, eskinosoa, eta zozo leizismoduna (zuribeltza). Txikoria-belarra ere bai
Apuleio

**Apuleio Madaurakoa** (latinez: *Apuleius Madaurensis*; Madaura, 124 aldean - 170 ondoren) latinezko prosa idazlea izan zen. *Metamorfosis* edo *Asinus aureus* (euskaraz, *Urrezko astoa*) izenburuko eleberriaren egilea izateagatik da batez ere ezaguna,. Filosofo platoniko eta erretoriko gisa ere izan zen ezaguna. Zientzia dibulgazio lanak ere idatzi zituen.

## Bizitza 
Getulia eta Numidia artean kokaturiko Madaura hirian jaio zen. Hiriko buru baten semea zen eta Kartagon gramatika, erretorika eta filosofia ikasi zituen. Atenas hirian filosofia ikasketak sakondu zituen, bere pentsaera platonismora zuzenduz. Ondoren, Erroman ere bizi izan zen. Egipto eta Asia Txikia ere bisitatu zituen bertako filosofiak eta erlijioak ikasiz. Azkenik, Afrikara itzuli zen 30 bat urte zituela. Hasiera batean, Alexandriara joateko asmoa zuen, baina bidean egungo Tripoli hiritik gertu dagoen Oea hirian gaixotu eta bertan Sicinius Pontianus izeneko lagunarekin topo egin zuen. Honek Aemilia Pudentilla bere ama alargunarekin ezkontzeko proposamena egin zion, familiako ondasunak aitaren senideek beretzat hartu nahi baitzituzten. Apuleio Pudentillarekin ezkondu zen 155-156 urteetan. Pontianus hiltzean Pudentillaren sendia Apuleioren aurka jarri eta salaketa jarri zioten, emaztea bereganatu eta bere aberastasunak eskuratzearren sorginkeriak baliatu zituela argudiatuz. Salaketa honen aurka *Apologia edo Pro se de magia liber* (Apologia edo Magiari buruz) bere buruaren aldeko defentsa-lana idatzi zuen.

[thumb|**Apuleio** idazlearen lanen argitalpen baten aurrealdea, non *[Asinus aureus* eleberriko Panfila, hontz bihurtzen, eta urrezko astoa agertzen diren. Apuleio erdian agertzen da irudikatua.]]

## Lanak 
Oso idazle oparoa izan zen, baina tratatu tekniko asko (botanikaz, medikuntzaz, astronomiaz, paremiologiaz eta abarrez zihardutenak) galdu dira. Zenbait obra filosofiko, ideia platoniko eta peripatetikoekin ere badauzka idazlanak: *De deo Socratis* (Sokratesen jainkoari buruz) liburuan Sokrates gidatzen zuen jenioaz idazten du; *De Platone et eius dogmate*-n (Platon eta bere doktrina) Platonen dotrinak azaltzen ditu; eta *De mundo*-n (Munduaz) Aristoteles itzultzen du.

Idatzi erretorikoetatik *Florida* besterik ez daukagu eta *Apologia* sorginkeria salaketari aurka egiteko bere hitzaldia (salaketa horrek alargun aberats batekin sorginkeria baliatuz ezkondu zela zioen)

Erdi Aroan *Urrezko astoa* oso irakurria izan zen; Boccaccio eta Cervantesengan, esaterako, eragina izan zuen.

### Euskaratuak 
* *Urrezko astoa* (*Asinus aureus*). Ibaizabal,1996. Itzultzaileak: Anjel Lertxundi, Juan Kruz Igerabide.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ***Urrezko astoa*** euskaratua **armiarma.org** webgunean
Sare-protokolo

Informatikan, **protokolo** bat konexioa, komunikazioa edo bi ordenagailuen arteko data transferentzia kontrolatzen edo ahalbideratzen duen konbentzioa edo estandarra da.

**Protokoloak** hardware, software edo bien arteko konbinaketagatik ezarriak dira. Maila baxuenean, protokolo batek hardware lotura bat definitzen du.

**Protokoloak** estandar teknikoetatik bereizi behar dira. Estandar teknikoek ordenagailu bat edota hardwareko dispositibo nola eraiki behar diren zehazten dute. Protokoloak, denbora errealeko komunikazioan erabiltzen dira, aitzitik estandarrak epe luzerako gordetze informazio estrukturarako erabiltzen dira.

Protokolo asko dago eta beraien arteko ezberdintasun asko dago, beraz ez da erraza definizio orokor bat ematea. Protokolo gehiena honelako prozedurak burutzen dituzte:

* Azpiko lotura fisikoaren detekzioa (kablerekin edota kablerik gabekoa), edota beste bukaera puntu edota nodoen existentzia.
* Handshaking
* Konexioen ezaugarrien batzuen negoziazioa
* Nola hasi eta bukatu mezu bat
* Nola egin mezu baten formatoa
* Zer egin gaixki formatutako edo usteldutako mezuekin
* Nola detektatu espero ez zen lotura mozketa bat
* Sesio edota lotura baten bukaera

Komunikazio protokoloen gorakada eta erabilpen zabalkundeak Internet behar duen osagarria da eta parte hartze zuzena izan dute internetek izan duen harrakastan. Bi protokolo, Internet Protokoloa edota IP) eta Transmisioen Kontrol Protokolo (Ingelesetik TCP bezala ezaguna) internetek erabiltzen dituen protokolorik garrantzitsuenak dira. TCP-IP izenarekin, ezagutzen dira gehien erabilitako protokoloak. Interneten erabiltzen diren protokoloak "Internet Engineering Task Force" (edo IETF) elkarteak sorturiko RFC dokumentuetan aurkezten da.

Objetuei bideratutako programazioak, termino honen erabilpena zabaldu du, non programazio protokoloek erabiltzen dira objetoen arteko komunikazioan.

## Ikus, gainera 
* POP protokoloa
* IMAP protokoloa
* IP protokoloa
* Atzipen protokoloak

## Kanpo estekak
Kornelio Tazito

**Publio** (edo **Gaio**) **Kornelio Tazito** (; 56 aldean - 120 aldean), askotan **Tazito** deitua, Erromatar Inperioko idazle, historialari eta politikaria izan zen. Trajano enperadorearen agintaldian (98-117) idatzi zituen bere lan gehienak. Obra nagusiak *Historiak* eta *Analak* dira, zeinetan Erromako I. mendeko historiaren berri ematen den.

## Bizitza 
Oso gutxi dakigu Tazitoren bizitza pribatuaz. Haren jaiotza egunik ere ez dakigu zehatz, 56. urte inguruan, Neronen aginte hasieran. Jaiotza lekuaz are zalantza gehiago dago, baina historialari gehienek Galia Narbonensisekoa izan zitekeela uste dute, probintzia horretako *Tacitus* *cognomen*-aren maiztasuna bide.

78. urtean, Julius Agricola Britaniako kontsularen alabarekin ezkondu zen. Aitaginarrebari eskaini zion bere lan txikietako bat: *Agricolaren bizitza* ().

## Karrera politikoa 
Administrazio lanetan hasi zen Vespasianoren garaian (69–79).
* *Historiae* (*Historiak*, 109). Tazitoren lan nagusia, Analekin batera. Berak zuzenean ezagutu zuen Flaviotar dinastiaren historia idatzi zuen; lehen lau liburukiak eta bosgarrenaren zati bat, hau da, Vespasianoren lehen bi urteei dagozkienak (69-70) baizik ez dira ezagutzen gaurko egunean. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biografia

[thumb|Biografien [Bildumazaletasun|bilduma bat, alemanez.]]
**Biografia** (grezieratik: *bios* bizitza eta *graphos* idazkera) norbaiten bizitzaz idatzitako deskripzioa edo historia da. Gehienetan liburu edo saiakera modura argitaratzen da; beste batzuetan, alidz, film modura. Autobiografia (*auto* aurrizkiak "norbera" esan nahi du) pertsona batek bere buruaz idatzitako edo kontatutako biografia da. Biografia bat bizirik gabeko gertaeren zerrenda bat baino zerbait gehiago da, subjektuak gertaera horietan (hezkuntza, lana, harremanak, heriotza...) izan duen esperientzia ere erakusten du. Profil edo curriculum vitae batean ez bezala, biografiak subjektuaren historia kontatzen du haren bizitzako hainbat pasarte nabarmenduz eta barneko xehetasun edo esperientziak kontatuz, eta subjektuaren pertsonalitatearen analisia ere eduki dezake.

Biografiek pertsonaren bizitza osoa barne hartzen dute.  Beraz, gehienetan lan biografikoak ez dira fikziozkoak izaten, baina zenbait kasutan fikzioa erabil daiteke haren bizitza erakusteko.

## Historia 
Hasiera batean, biografiak Historiaren azpiatal bat baino ez ziren. Historiako liburuetan, garrantzi handiko pertsona bati buruzko informazioa ematerako garaian soilik erabiltzen ziren. Liburu eta idatzi biografikoak (beste informazio historikorik eman gabe) XVIII. mendean argitaratzen hasi ziren, eta gaur egungo itxura XX. mendean hartu zuten. 

### Biografia historikoak 
Giza historian lehen biografoetako bat Kornelio Lepote izan zen, K.a. 44. urtean *Excellentium Imperatorum Vitae* ("jeneral bikainen bizitzak") lana argitaratu zuena. Plutarkok biografia luzeagoak eta xeheagoak idatzi zituen grezieraz, K.o. 80. urtean *Bizitza paraleloak* bilduman gehitu zituenak. Lan honetan, pertsona greziar eta erromatar ezagunak bikoteka azalduta daude: adibidez, Demostenes eta Zizeron hizlariak, edo Alexandro Handia eta Julio Zesar jeneralak. Bertako 50 bat biografiak iraun dute gaur egun arte. Antzinako biografien beste bilduma ezagun bat *Hamabi zesarren bizitzak* da, Suetoniok idatzia K.o. 121. urtearen inguruan idatzia, Hadriano enperadorearen garaian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Autobiografia.
* Autofikzio.
* Biografiak (kategoria).

## Kanpo estekak 
* Argia.eus Biografiak.
* *Bertsozale.eus*. Biografiak.
* UPV/EHU Biografiak.
* Elkar argitaletxea: Biografiak bilduma.
* Joseba Agirreazkuenaga, Agustín Gómez eta Juan Antonio Morales: Eusko Ikaskuntzaren hiztegi biografikoa (1918-1998).
* Txalaparta argitaletxea: Biografiak.
* *Zientzia.eus*. Biografiak
1633

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
* Ekainaren 22a &ndash; Erromako inkizizioak Galileoren aurkako epaia zabaltzen du.

### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Otsailaren 23a &ndash; Samuel Pepys, Britainia Handiko idazlea (h. 1703).
* Maiatzaren 15a &ndash; Sébastien Le Prestre de Vauban, Frantziako mariskal eta ingeniari militarra (h. 1707).
* Irailaren 8a &ndash; Fernando IV.a Hungariakoa, Bohemia, Hungaria, Kroazia eta Erromatarren erregea (h. 1654).
* Urriaren 14a &ndash; Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea (h. 1701).
* Abenduaren 18an bataiatua &ndash; Willem van de Velde Gaztea, herbeheretar margolaria (h. 1707).
* Yun Shouping, txinatar margolaria (h. 1690).

## Heriotzak 
* Apirilaren 4a &ndash; Pieter Lastman, herbeheretar margolaria (j. 1583).
* Abuztuaren 10a &ndash; Jacinto Eskibel, arabar misiolaria (j. 1595).
* Abuztuaren 12a &ndash; Jacopo Peri, italiar musikagilea (j. 1561).
* Abuztuaren 14a &ndash; Domingo Ibañez de Erkizia, gipuzkoar fraide eta misiolari domingotarra (j. 1589).
* Abuztuaren 30a &ndash; Madalena Jülich-Cleves-Bergekoa, alemaniar noblea (j. 1553).
* Urriaren 1a &ndash; Filaret aitalehena (Fiodor Romanov), Errusiako Eliza Ortodoxoko aitalehena.
* Urriaren 24a &ndash; Jehan Titelouze, frantziar organista eta musikagilea.
* Azaroaren 7a &ndash; Cornelis Drebbel, lehen itsaspekoa asmatu zuen holandarra (j. 1572).
* Azaroaren 8a &ndash; Xu Guangqi, txinatar burokrata, nekazaritzaren ikaslea, astronomoa eta matematikaria (j. 1562).
* Abenduaren 1a &ndash; Elisabet Klara Eugenia Austriakoa, Espainiako infanta (j. 1566).
* Juan Beriain, euskal idazlea (j. 1566).
----

## Kanpo estekak
Kepler

Kepler hitzak hainbat esanahi izan ditzake eta horregatik, argipen orri hau egin dugu.

* Johannes Kepler, alemaniar astronomoa, bere izena duten legeak aurkitzeagatik ezaguna.
* Kepler teleskopioa, Eguzkia orbitatzen duen espazio teleskopio edo espazio behatokia.
1500

## Gertaerak 
* Apirilaren 21a- Pedro Álvares Cabral portugaldarrak Brasil ofizialki deskubritu zuen Europarako.
* Maiatzaren 14a &ndash; Portugalek hartu zuen Brasil agindupean.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 6a &ndash; Joan Avilakoa, espainiar erlijio gizona (h. 1569).
* Otsailaren 24a &ndash; Karlos Habsburgokoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1558).
* Martxoaren 12a &ndash; Reginald Pole, Ingalaterrako Erresumako elizgizona (h. 1558).
* Apirilaren 12a &ndash; Joachim Camerarius, alemaniar humanista (h. 1574).
* Uztailaren 5a &ndash; Paris Bordone, italiar puzkundeko margolaria (h. 1571).
* Urriaren 17a &ndash; Alonso de Orozco, Espainiako Urrezko Mendearekin lotutako fraidea eta gai erlijiosoei buruzko idazlea (h. 1591).
* Azaroaren 3a &ndash; Benvenuto Cellini, italiar eskultore, zilargin eta idazlea (h. 1571).
* Gomez Pereira, espainiar filosofo, sendagile eta humanista.
* Joan Areitzaga, euskaldun esploratzaile eta apaiza.
* Hans Sebald Beham, alemaniar margolari, grabatzaile eta imprimatzailea (h. 1550).
* Georg Pencz, alemaniar grabatzaile, margolari eta imprimatzailea (h. 1550).

## Heriotzak 
* Maiatzaren 29a &ndash; Bartolomeu Dias, portugaldar itsasgizona.
* Azaroaren 5a &ndash; Joanes Foixkoa, Nafarroako Erresumako infantea (j. 1450).
* Jakue Foixkoa, Nafarroako infante eta Montforteko kondea (j. 1469).
----

## Kanpo estekak
1501

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Maiatzaren 6a &ndash; Martzelo II.a, aita santua (h. 1555).
* Ekainaren 23a &ndash; Perino del Vaga, italiar margolaria (h. 1547).
* Irailaren 24a &ndash; Girolamo Cardano, italiar Pizkundeko matematikari, sendagile eta astrologoa (h. 1576).
* Urriaren 14a - Andres Febo, nafar infantea, Vianako printzea (h. 1503).
* Tada Mitsuyori, Sengoku aroko samurai japoniarra (h. 1563).
* Yamamoto Kansuke, samurai japoniarra, Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat (h. 1561).

## Heriotzak 
* Ekainaren 17a &ndash; Joan I.a Alberto, Poloniako erregea (j. 1459).
* Tommaso Portinari, florentziar bankaria, medicitarren ordezkari Brujasen eta Karlos Izukaitza dukearen aholkularia (j. ).
----

## Kanpo estekak
1502

## Gertaerak 
* Urtarrilaren 1a &ndash; Americo Vespucio portugaldarrak geroago Rio de Janeiro izango zena aurkitu zuen.
* Otsailaren 14a &ndash; Errege-erregina Katolikoek apirilerako musulmanak nahitaez kanporatu edo kristautzea agindu zuten.
* Maiatzaren 11 &ndash; Kristobal Kolon azkenekoz abiatu zen Mundu Berrira.
* Maiatzaren 1a &ndash; Portugaldarrek Santa Helena uhartea aurkitu zuten.
* Maiatzaren 27a &ndash; Joana Gaztelakoa *Eroa* eta Filipe I.a Gaztelakoa *Ederra* Gaztelako Erresumako oinordeko izendatu zituzten.
* Ekainaren 15a &ndash; Kolonek Martinika aurkitu zuen.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 7a &ndash; Gregorio XIII.a, aita santua (h. 1585).
* Ekainaren 7a &ndash; Joanes III.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1557).
* Ekainaren 26a &ndash; Cristóbal Rojas Sandoval, gipuzkoar apaiz katolikoa, Sevillako artzapezpikua (h. 1580).
* Uztailaren 26a &ndash; Christian Egenolff, Frankfurteko lehendabiziko inprimatzaile eta argitaratzaile garrantzitsua (h. 1555).
* Abenduaren 6a &ndash; Ana Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez eta Pomeraniako dukesa ezkontzaz (h. 1568).
* Atahualpa, azken agintari inka.
* Jean de la Cassière, Maltako Ordenako 51. Printze eta Maisu Nagusia (h. 1581).
* Migel Lopez Legazpikoa, gipuzkoar konkistatzailea (h. 1572).
* Pedro Nunes, portugaldar matematikari, kosmografo eta irakaslea (h. 1578).

## Heriotzak 
* Bartolomeo della Gatta, florentziar margolaria, miniaturista, musikaria eta arkitektoa (j. 1448).
----

## Kanpo estekak
1503

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 11 &ndash; Parmigianino, italiar margolari manierista (h. 1540).
* Martxoaren 10a &ndash; Fernando I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1564).
* Apirilaren 18a &ndash; Enrike II.a, Nafarroako Erregea (h. 1555).
* Abuztuaren 12a &ndash; Kristian III.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (h. 1559).
* Urriaren 24a &ndash; Elisabet Portugalgoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriz ezkontidea eta Espainiako erregina ezkontidea (h. 1539).
* Abenduaren 14a &ndash; Nostradamus, profezia iragarle frantziarra (h. 1566).
* Bartolome Karrantza, teologo nafarra (h. 1576).
* Thomas Wyatt, ingeles poeta eta diplomatikoa (h. 1542).

## Heriotzak 
* Otsailaren 11 &ndash; Elisabet Yorkekoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. 1466).
* Apirilaren 17a - Andres Febo, nafar infantea, Vianako printzea (j. 1501).
* Uztailaren 3a &ndash; Pierre d'Aubusson, Jerusalemgo San Joan Ordenaren 40. Maisu Handia (j. 1423).
* Abuztuaren 18a &ndash; Alexandro VI.a aita santua (j. 1431).
* Urriaren 18a &ndash; Pio III.a, aita santua (j. 1439).
* Abenduaren 14a &ndash; Sten Sture Zaharra, Suediako erregeordea (j. 1440).
* Abenduaren 28a &ndash; Piero de Medici, Florentziako jauna (j. 1471).
* Giovanni Pontano, italiar politikari, historialari eta eleberrigilea.
----

## Kanpo estekak
1504

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 17a &ndash; Pio V.a, aita santua (h. 1572).
* Otsailaren 3a &ndash; Scipione Rebiba, italiar kardinala (h. 1577).
* Apirilaren 30a &ndash; Francesco Primaticcio, italiar margolaria (h. 1570).
* Azaroaren 13a &ndash; Filipe I.a Hessekoa, Erreforma Protestantea babestu zuen alemaniarra (h. 1567).
* Juan Zubileta, bizkaitar itsas-gizona.
* Kristobal Oñate, euskal esploratzaile, konkistatzaile eta militarra (h. 1567).
* Luis Granadakoa, espainiar domingotarra, predikaria eta idazlea (h. 1588).
* Obu Toramasa, Sengoku aroko samurai japoniarra (h. 1565).

## Heriotzak 
* Maiatza &ndash; Madalena Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infantea (j. 1494).
* Uztailaren 2a &ndash; Eztebe III.a Moldaviakoa, Moldaviako voivoda edo printzea (j. 1433).
* Azaroaren 9a &ndash; Frederiko I.a Napolikoa, Napoliko erregea (j. 1452).
* Azaroaren 26a &ndash; Elisabet I.a Gaztelakoa, Gaztelako erregina (j. 1451).
* Filippino Lippi, italiar margolaria.
* Iñigo II.a Avaloskoa, italiar kondotieroa.
----

## Kanpo estekak
1505

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Irailaren 15a &ndash; Maria Hungariakoa, Hungariako eta Bohemiako erregina ezkontidea eta Habsburgen Herbehereetako gobernadorea (h. 1558).
* Juan Ugarte Velsua, Bermeotar arkitektoa (h. 1580).

## Heriotzak 
* Otsailaren 19a &ndash; Matilde Hessekoa, Henrike III.a Hesee Garaikoaren eta Ana Katzenelnbogenekoaren alaba (j. 1473).
* Urriaren 27a &ndash; Ivan III.a Errusiakoa, Moskuko Printze Handia (j. 1440).
* Jacob Obrecht, flandriar musikagilea.
* Arnold von Harff, bidaiaria (j. 1471).
* Maria Urtubiakoa, Urtubia leinuaren Lapurdiko andre noblea (j. 1446).
----

## Kanpo estekak
1506

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Apirilaren 7a &ndash; Frantzisko Xabierkoa, Jesusen Lagundiaren sortzaileetako bat, misiolari eta santu nafarra. Nafarroako zaindaria (h. 1552).
* Apirilaren 13a &ndash; Pierre Favre, santu, jesulagun eta teologo eta Jesusen Lagundiaren sortzaileetako bat (h. 1546).
* Uztailaren 1a &ndash; Luis II.a Hungariakoa, Hungariako eta Bohemiako erregea (h. 1526).
* Joanes Leizarraga, kalbindar artzaina eta euskal idazlea (h. 1601).

## Heriotzak 
* Maiatzaren 20a &ndash; Kristobal Kolon, genovar nabigatzailea, kartografoa eta esploratzailea (j. 1451).
* Uztailaren 26a &ndash; Ana Kandalakoa, Hungaria eta Bohemiako erregina (j. 1484).
* Abuztuaren 19a &ndash; Alexandro Jagiellon, Poloniako erregea eta Lituaniako duke handia (j. 1461).
* Irailaren 13a &ndash; Andrea Mantegna, italiar margolari eta grabatzailea.
* Irailaren 25a &ndash; Filipe I.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea (j. 1478).
----

## Kanpo estekak
1507

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 14a &ndash; Katalina Austriakoa, Portugalgo erregina (h. 1578).
* Urriaren 1a &ndash; Jacopo Barozzi, italiar arkitekto manierista (h. 1573).
* Urriaren 29a &ndash; Fernando Álvarez de Toledo, Albako Dukea (h. 1582).
* Juan de Vega, Grajalgo VI. jauna, espainiar noble eta militarra (h. 1558).
* Montorsoli, italiar elizgizon, eskultore eta arkitekto manierista (h. 1563).

## Heriotzak 
* Otsailaren 23a &ndash; Gentile Bellini, italiar margolaria.
* Martxoaren 12a &ndash; Cesare Borgia, italiar politikari eta elizgizona eta Iruñeko apezpikua (j. 1475).
* Apirilaren 2a &ndash; San Frantzisko Paolakoa, italiar aszeta (j. 1416).
* Irailaren 10a &ndash; Antonio Pallavicini Gentili, Iruñeko administratzaile apostolikoa.
* Cosimo Rosselli, italiar margolaria (j. 1439).
* Juan Alonso Pérez de Guzmán y Afán de Ribera, Sanlucarreko VIII. Jauna eta Gibraltarreko II. markesa (j. 1464).
----

## Kanpo estekak
1508

## Gertaerak 
#### Euskal Herria 
* Azaroaren 16a &ndash; Maria San Juan de Garonda emagina bizirik erre zuen Inkisizioak Mungian. Bizkaiko Jaurerrian egindako sorgin-ehizan atxilotu zuten. Mariaren ama 50 urte lehenago (1478an) ere erre egin zuten sorginkeria leporatuta.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Martxoaren 6a &ndash; Humayun, Indiako Mogol Inperioaren bigarren gobernatzailea (h. 1556).
* Azaroaren 30a &ndash; Andrea di Pietro dalla Gondola, Andrea Palladio izenez ezaguna, Pizkundeko italiar arkitekto ospetsua (h. 1580).
* Abenduaren 8a &ndash; Gemma Frisius, frisiar sendagile, matematikari, kartografo, filosofo eta tresnen egilea (h. 1555).
* Pieter Aertsen, herbeheretar margolaria (h. 1575).
* Andres Urdaneta, kosmografo, apaiz, esploratzaile eta marinel gipuzkoarra (h. 1568).

## Heriotzak 
* Maiatzaren 27a &ndash; Ludovico Sforza, Milango dukea (j. 1452).
* Urriaren 16a &ndash; Luis III.a Beaumontekoa, Leringo kondea eta Nafarroako kondestablea (j. ).
* Azaroaren 16a &ndash; Maria San Juan de Garonda, bizkaitar emagina, Inkisizioak sorginkeria leporatuta errea.
----

## Kanpo estekak
1509

## Gertaerak 
* Irailaren 14a &ndash; Lurrikara batean 13.000 lagun hil ziren Istanbulen (Turkia).

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Uztailaren 10a &ndash; Joan Kalbin, Elizaren erreformatzailea eta kalbinismoaren sortzailea (h. 1564).
* Bernardino Telesio, Errenazimentuko filosofo naturalista (h. 1588).
* Domingo Martinez de Irala, gipuzkoar konkistatzaile eta kolonizatzailea (h. 1556).

## Heriotzak 
* Apirilaren 21a &ndash; Henrike VII.a, Ingalaterrako erregea (j. 1457).
* Maiatzaren 28a &ndash; Caterina Sforza, italiar aristokrata (j. 1463).
* Antton Garai, bizkaitar itsaslapurra.
* Higuemota, amerindiar emakumea, europar batekin ezkondu zen lehen amerindiarra.

## Kanpo estekak
1513

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* Otsailaren 26a &ndash; Gipuzkoako armarrian 12 kanoi ipini zituzten, nafarren gaineko garaipena ospatzeko. 1979ko uztailaren 2an kendu zituzten.
* Ekainaren 1a &ndash; Zangozan herri matxinada piztu zen Gaztelako inbasoreen aurka, soldadu batzuek herritar bat jipoitu ostean. Istiluetan bi zangozar eta bi soldadu hil ziren.

### Mundua 
* Martxoaren 27a &ndash; Juan Ponce de Leon espainiar konkistatzaileak lehen lehorreratzea egin zuen Floridan.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Irailaren 24a &ndash; Katalina Saxonia-Lauenburgokoa, Suediako erregina ezkontidea (h. 1535).
* Elisabet Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infanta (h. 1560).
* John Knox, eskoziar teologoa, apaiza eta Presbiterianismoaren sortzailea (h. 1572)

## Heriotzak 
* Otsailaren 20a &ndash; Joan I.a Danimarkakoa, Danimarka, Norvegia eta Suediako erregea (j. 1455).
* Otsailaren 21a &ndash; Julio II.a, aita santua (j. 1443).
* Irailaren 9a &ndash; Jakobo IV.a Eskoziakoa, Eskoziako erregea (j. 1473).
* Azaroaren 24a &ndash; Guy de Blanchefort, Jerusalemgo San Joan Ordenaren 42. Maisu Handia (j. 1446).
* Pinturicchio, italiar pintorea (j. 1454).
----

## Kanpo estekak
1514

## Gertaerak 
* Habanako hiria eraiki zen.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Otsailaren 16a &ndash; Georg Joachim Rheticus, austriar astronomoa eta matematikaria (h. 1576).
* Maiatzaren 28a &ndash; Shimazu Takahisa, Shimazu klaneko hamabosgarren buruzagia (h. 1571).
* Abenduaren 31 &ndash; Andres Vesalio, flandriar anatomista (h. 1564).
* Pedro Arana, bizkaitar militar eta funtzionarioa (h. 1598).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 9a &ndash; Ana Bretainiakoa, Bretainiako dukesa eta Frantziako erregina ezkontidea (j. 1477).
* Martxoaren 11 &ndash; Donato Bramante, Pizkundeko arkitekto italiarra (j. 1444).
* Martxoaren 11 &ndash; Karlota Albretekoa, Albret familiako noble frantses aberatsa, Joanes III.a Nafarroakoaren arreba (j. 1480).
* Ana Nassau-Dillenburgekoa, flandriar-alemaniar filantropoa eta noblea (j. ).

## Kanpo estekak
1510

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Martxoaren 30a &ndash; Antonio de Cabezón, espainiar musikagile eta organo-jotzailea (h. 1566).
* Abuztuaren 24a &ndash; Elixabete Brandenburgokoa, Brunswick-Göttingen-Calenbergeko dukesa ezkontidea eta dukerriko errengentea (h. 1558).
* Urriaren 28a &ndash; Frantzisko Borjakoa, jesuiten hirugarren jenerala (h. 1572).
* Azaroaren 8a &ndash; Lope Agirre, Hego Amerikako esploratzaile eta konkistatzaile euskalduna (h. 1561).
* Abenduaren 12a &ndash; Karlos Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infantea (h. 1528).
* Gaston Peralta, Faltzesko markes eta Leringo kondea, euskal militar eta politikaria (h. 1587).
* Guido de Labezares, bizkaitar itsasgizona (h. 1590).
* Juan Ortiz de Zarate, euskal militar eta esploratzailea (h. 1576).
* Bernard Palissy, frantziar zeramikagile eta idazlea.
* Elizabeth Lucar, ingeles emakume kaligrafoa (h. 1537).
* Francesco Salviati, italiar pintorea (h. 1563).

## Heriotzak 
* Otsailaren 28a &ndash; Juan de La Cosa, kantabriar itsasgizon eta kosmografoa.
* Martxoaren 10a &ndash; Johann Geiler von Kaysersberg, alemaniar sermolaria eta apaiza (j. 1445).
* Martxoaren 20a &ndash; Fazio Giovanni Santori, italiar elizgizona, Iruñeko administratzaile apostolikoa (j. 1447).
* Maiatzaren 17a &ndash; Sandro Botticelli, italiar margolaria (j. 1445).
* Uztailaren 10a &ndash; Katalina Cornaro, Zipreko Erresumako azken monarka (j. 1454).
* Giorgione, italiar margolaria.
----

## Kanpo estekak
1516

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Otsailaren 18a &ndash; Maria I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterra eta Irlandako erregina (h. 1558).
* Martxoaren 26a &ndash; Conrad Gessner, suitzar sendagile, naturalista, bibliografo eta filologoa (h. 1565).
* Urriaren 27a &ndash; Ruy Gomez de Silva, *Eboliko printzea*, portugaldar aristokrata (h. 1573).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 20a &ndash; Juan Díaz de Solís, itsasgizon eta esploratzailea (j. 1470).
* Urtarrilaren 25a &ndash; Fernando II.a Aragoikoa, Errege Katolikoa (j.1452).
* Martxoaren 13a &ndash; Ladislao II.a Bohemiakoa eta Hungariakoa, Bohemia, Hungaria eta Kroaziako erregea (j. 1456).
* Ekainaren 14a &ndash; Joanes III.a Nafarroakoa, Nafarroako erregea (j. 1469).
* Azaroaren 26a &ndash; Giovanni Bellini, italiar margolaria .
* Abenduaren 13a &ndash; Johannes Trithemius, alemaniar abadea, kriptografian lehen urratsak eman zituen (j. 1462).
* Cristóbal Villalba, estremadurar kapare eta gaztelar militarra (j. 1475).
* Giuliano da Sangallo, italiar arkitekto, ingeniari eta eskultorea (j. 1445).
* Jeronimo Bosch, herbehereetar margolaria.
----

## Kanpo estekak
1515

## Gertaerak 
* Urtarrilaren 25a – Frantzisko I.a Frantziakoa koroatu zuten (erregetza luzatu zuen 1547 arte).
* Abuztuaren 25a – Diego Velázquez de Cuéllar konkistatzailea Habana hiria sortu zuen, Kuban.
* Azaroaren 15a – Thomas Wolsey kardinal izendatu zuten Ingalaterran.
* Irailaren 13 eta 14a &ndash; Marignanoko gudua borrokatu zuten Frantziako Erresuma eta Suitzako Konfederazio Zaharraren armaden artean, Milan aldean.
* Juan Ponce de León gaztelarra izendatu zuten Puerto Ricoko gobernadore.
* Vasco Núñez de Balboa extremadurarra hautatu zuten Panama eta Coibako gobernadore moduan.

### Arte eta kultura 
* Gian Giorgio Trissino italiarrak *Sophonisba* idatzi zuen.
* Alexander Barclay elizgizon ingelesak *Life of Saint George* poema liburua itzuli zuen.
* Christoph Froschauer bihurtu zen lehenengo inprimatzailea Zürichen.
* Martin de Arles nafarrak *Tractatus de superstitionibus, contra maleficia seu sortilegia quae hodie vigent in orbe terrarum* idatzi zuen.

### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Martxoaren 28a &ndash; Avilako Santa Teresa, karmeldar lekaime eta poeta espainiarra (h. 1582).
* Uztailaren 21a &ndash; Filipe Neri, italiar apaiza (h. 1595).
* Irailaren 22a &ndash; Ana Cleveskoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (h. 1557).
* Urriaren 4a &ndash; Lucas Cranach Gaztea, Alemaniar margolaria (h. 1586).
* Azaroaren 22a &ndash; Maria Guisekoa, Eskoziako erregina ezkontidea (h. 1560).
* Petrus Ramus, frantses filosofoa, matematikaria eta humanista (h. 1572).
* Sebastian Castellion, frantziar humanista eta teologo protestantea (h. 1563).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 1a &ndash; Luis XII.a Frantziakoa, Frantziako erregea (j. 1462).
* Urriaren 16a &ndash; Joanes Jatsu, nafar legelaria , Nafarroako Erresumako Errege Kontseiluko burua.
* Abenduaren 2a &ndash; Gonzalo Fernández de Córdoba Espainiako armada militarraren "Kapitain Handia" (j. 1453).
* Abenduaren 16a &ndash; Afonso de Albuquerque, portugaldar militar eta esploratzailea (j. c. 1453).
* Diego Kolon, espainiar konkistatzailea.
* Fra Giovanni Giocondo, Italiar arkitektoa.
----

## Kanpo estekak
1517

## Gertaerak 
* Urriaren 31 &ndash; Martin Lutherek 95 tesiak jarri zituen Wittenbergeko unibertsitateko ateetan (Alemania).

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Abuztuaren 20a &ndash; Antoine Perrenot de Granvelle, burgundiar kardinala eta Karlos V.aren eta Filipe II.aren ministroa (h. 1586).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 5a &ndash; Francesco Francia, italiar margolaria.
* Otsailaren 12a &ndash; Katalina I.a Nafarroakoa, Nafarroako erregina (j. 1468).
* Martxoaren 7a &ndash; María Aragoikoa, Portugalgo erregina (j. 1482).
* Urriaren 6a &ndash; Frai Bartolomeo, italiar margolaria (j. 1472).
* Azaroaren 8a &ndash; Francisco Jiménez de Cisneros, Cisneros kardinala, espainiar elizgizona eta politikaria (j. 1436).
----

## Kanpo estekak
1518

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Martxoaren 8a &ndash; Sidonia Saxoniakoa, Wettin leinuko printzesa eta Bruswick-Lüneburgeko dukesa eta Calenberg-Göttingeneko printzesa ezkontidea (h. 1575).
* Apirilaren 22a &ndash; Antonio I.a Nafarroakoa, Nafarroako errege ezkontidea (h. 1562).
* Irailaren 29a &ndash; Tintoretto, veneziar margolaria (h. 1594).
* Klara Saxonia-Lauenburgekoa, Saxonia-Lauenburgeko printzesa eta Brunswick-Lüneburgeko dukesa ezkontidea (h. 1576).
* Ñuflo de Chaves, espainiar konkistatzailea (h. 1568).

## Heriotzak 
* Abenduaren 5a &ndash; Giangiacomo Trivulzio, Vigevanoko markesa, italiar condottiero eta politikaria.
* Diego Fernández de Córdoba, espainiar noble eta militarra.
* Oruç Reis, otomandar inperioaren kortsario aliatua.
----

## Kanpo estekak
1520

## Gertaerak 
* Azaroaren 9a – Stockholmen, daniar inbasioaren aurkako erresistentzian parte hartzeagatik 82 suediar noble eta elizgizon exekutatu zituzten.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Abuztuaren 1a &ndash; Sigismundo II.a Poloniakoa, Poloniako erregea eta Lituaniako Duke Handia (h. 1572).
* Urriaren 5a &ndash; Alexandro Farnese, italiar kardinala (h. 1589).
* Diego Ibarra, gipuzkoar konkistatzailea (h. 1576).
* Cornelius van Cleve, flandriar margolaria (h. 1567).
* Jean Ribault, frantses kolonizatzailea (h. 1565).

## Heriotzak 
* Otsaila &ndash; Sten Sture Gaztea, Suediako erregeordea (j. 1493).
* Otsailaren 24a &ndash; Alonso Aragoikoa, Zaragozako artzapezpikua eta Aragoiko erregeordea (j. 1470).
* Martxoaren 16a &ndash; Martin Waldseemüller, alemaniar kartografoa, *Amerika* izena erabiltzen lehenengoa (j. 1470).
* Apirilaren 2a &ndash; Luis de Mendoza, espainiar itsasgizon eta esploratzailea.
* Apirilaren 6a &ndash; Rafael, italiar artista (j. 1483).
* Apirilaren 7a &ndash; Gaspar de Quesada, espainiar itsasgizon eta esploratzailea..
* Ekainaren 29a &ndash; Moctezuma II.a, Tenochtitlángo agintaria Inperio Aztekako konkista hasi zenean (j. c. 1466).
* Irailaren 22a &ndash; Selim I.a, Otomandar Inperioko sultana.
* Abenduaren 20a &ndash; Amaneo Albretekoa, okzitaniar kardinala, Iruñeko apezpikua (j. ).
----

## Kanpo estekak
1523

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* Martxoaren 30a &ndash; Karlos I. errege espainiarrak Jaso-Xabier familiako hainbat kide harrapatu eta hiltzeko agindu zuen.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Irailaren 22a &ndash; Karlos I.a Borboikoa, Erruango artzapezpikua (h. 1590).
* Urriaren 18a &ndash; Ana Jagellon, Poloniako erregina eta Lituaniako dukesa handia (h. 1596).
* Francisco Sánchez de las Brozas, Espainiar humanista (h. 1601).
* Gabriele Falloppio, italiar anatomia-ikertzailea (h. 1562).
* Gaspara Stampa, italiar olerkaria (h. 1554).

## Heriotzak 
* Maiatzaren 23a &ndash; Ashikaga Yoshitane, Ashikaga shogunerriko hamargarren shoguna (j. 1466).
* Uztailaren 30a &ndash; Joanes Antxieta, gipuzkoar konpositorea (j. 1462).
* Abuztuaren 13a &ndash; Gérard David, flandestar margolaria.
* Irailaren 14a &ndash; Adrian VI.a, aita santua (j. 1459).
* Urriaren 16a &ndash; Luca Signorelli, Pizkundeko italiar margolaria.
* Abenduaren 27a &ndash; Frantzisko Garai, bizkaitar militar, esploratzaile eta konkistatzailea (j. 1475).
* Abenduaren 30a &ndash; Prospero Colonna, italiar condottieroa (j. 1452).
* Arnaut Gilen Brocario, Euskal Herriko lehen inprimatzailea.
* Diego de Vera, gaztelar ingeniari militarra, Espainiako tropen arduradun nagusietako bat Donibane Garaziko setioan.
* Il Perugino, italiar margolaria.
* Jaume Ferrer de Blanes, kataluniar itsasgizona (j. 1445).
----

## Kanpo estekak
1525

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* Urtarrilaren 17a &ndash; Sorgin ehiza hasi zuten Erroibar, Erronkari eta Zaraitzu ibarretan. Petri Balantza Errege Kontseiluko kideak bultzatuta, fanatismo erlijiosoa aitzakiatzat hartuta, 200 lagun baino gehiago atxilotu zituzten, gehienak emakumeak, eta hamarnaka urkatu zituzten.

### Mundua 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Irailaren 30a &ndash; Giovanni Pierluigi da Palestrina, italiar musikagilea (h. 1594).
* Jeronimo Mendieta, arabar elizgizon eta historialaria (h. 1604).
* Martin Lopez Isasi, gipuzkoar ekintzailea (h. 1597).
* Martín de Salvatierra, arabar apezpikua (h. 1604).
* Ascanio Condivi, italiar margolari eta idazlea (h. 1574).
* Takeda Nobushige, Takeda klaneko japoniar samuraia (h. 1561).

## Heriotzak 
* Otsailaren 24a &ndash; Guillaume Gouffier, Bonniveteko jauna, frantziar almirantea.
* Otsailaren 24a &ndash; Jacques de la Palice, Lapalisseko jauna, frantziar almirantea (j. 1470).
* Maiatzaren 5a &ndash; Frederiko III.a Saxoniakoa, Saxoniako hauteslea (j. 1463).
* Maiatzaren 18a &ndash; Pietro Pomponazzi, italiar filosofoa (j. 1462).
* Maiatzaren 27a &ndash; Thomas Müntzer, teologo alemaniarra (j. ).
* Ekainaren 10a &ndash; Tosa Mitsunobu, japoniar margolaria (j. 1434).
* Abuztuaren 4a &ndash; Andrea della Robbia, Pizkundeko italiar eskultorea (j. 1435).
* Abuztuaren 12a &ndash; Hans Müller von Bulgenbach, Alemaniar nekazarien gerrako buruzagi nekazaria.
----

## Kanpo estekak
1519

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Otsailaren 16a &ndash; Gaspard II.a Colignykoa, frantziar noblea, Frantziako Erlijio Gerretan higanoten buruzagia (h. 1572).
* Otsailaren 17a &ndash; Frantzisko I.a Lorrenakoa, Guiseko etxeko soldadu eta politikaria (h. 1563).
* Martxoaren 17a &ndash; Thoinot Arbeau, Langresko kanonigoa eta apaiz katolikoa (h. 1595).
* Martxoaren 31a &ndash; Henrike II.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1559).
* Apirilaren 13a &ndash; Katalina Medici, noble italiarra, Frantziako erregina ezkontidea (h. 1589).
* Ekainaren 12a &ndash; Cosimo I.a Medici, Toskanako Duke Handia (h. 1574).
* Uztailaren 20a &ndash; Inozentzio IX.a, aita santua (h. 1591).
* Andrea Cesalpino, Pisako lorategi botanikoko zuzendaria (h. 1603).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 12a &ndash; Maximiliano I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1459).
* Urtarrilaren 15a &ndash; Vasco Núñez de Balboa, espainiar esploratzaile eta konkistatzailea. (j. 1475).
* Maiatzaren 2a &ndash; Leonardo da Vinci, italiar Pizkundeko arkitekto, musikari, asmatzaile, ingeniari, eskultore eta margolaria.
* Maiatzaren 4a &ndash; Lorenzo II.a Medici, Florentziako burua eta Urbinoko dukea (j. 1492).
* Maiatzaren 5a &ndash; Bertrand Lahet, lapurtar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa.
* Ekainaren 24a &ndash; Lucrezia Borgia, Borgia familia boteretsuko kidea eta Alexandro VI.a aita sainduaren alaba (j. 1480).
* Irailaren 8a &ndash; Hōjō Sōun, Japoniako samuraia (j. 1432).
* Azaroaren 30a &ndash; Michael Wohlgemuth, alemaniar pintorea eta grabatzailea (j. 1434).
----

## Kanpo estekak
1527

## Gertaerak 
* Apirilaren 7a &ndash; Bermeoko Kofradiako ordenantzak berretsi zituen Karlos V.a errege espainiarrak.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Apirilaren 14a &ndash; Abraham Ortelius, Brabanteko kartografo, geografo eta kosmografoa (h. 1598).
* Maiatzaren 21a &ndash; Filipe II.a Espainiakoa, Espainiako eta Portugalgo erregea eta Ingalaterra eta Irlandako errege ezkontidea (h. 1598).
* Ekainaren 11 &ndash; Ana Sofia Prusiakoa, Prusiako dukesa eta Mecklenburgeko dukesa ezkontidea (h. 1591).
* Uztailaren 13a &ndash; John Dee, matematikaria, astronomoa, astrologoa, okultista, nabigatzailea, britainiar Inperioko zerbitzaria eta Elisabet I.a Ingalaterrakoaren aholkularia (h. 1608/9).
* Uztailaren 31 &ndash; Maximiliano II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1576).
* Azaroaren 18a &ndash; Luca Cambiaso, italiar pintorea (h. 1585).
* Diego Ahedo, bizkaitar apaiza, Agrigentoko apezpikua eta Palermoko artzapezpikua (h. 1608).
* Kōsaka Danjō Masanobu, Sengoku aroako japoniar samuraia (h. 1578).
* Pellegrino Tibaldi, italiar arkitekto, eskultore eta margolaria (h. 1596).

## Heriotzak 
* Maiatzaren 6a &ndash; Karlos III.a, Borboiko dukea (j. 1490).
* Ekainaren 9a &ndash; Heinrich Finck, alemaniar musikaria (j. 1444/1445).
* Ekainaren 21a &ndash; Nikolas Makiavelo, italiar filosofoa, musikalaria, olerkaria eta idazlea, Pizkundeko pentsalari handienetakoa (j. 1469).
* Uztailaren 31 &ndash; Anna Swenonis, suediar eskuizkribu argitzailea.
* María Cabrera, dantzari, amazona eta akrobata, ezagutzen den Espainiako ijito zaharrentzat joa (j. 1467).
----

## Kanpo estekak
1529

## Gertaerak 
* Irailaren 27a &ndash; Suleiman Bikaina hiria eraso eta Vienako setioa hasi zen.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Ekainaren 7a &ndash; Etienne Pasquier, frantses historialaria (h. 1615).
* Ekainaren 14a &ndash; Fernando II.a Austriakoa, Austria Aurrekoko artxiduke eta Tirolgo konde inperiala (h. 1595).
* Irailaren 1a &ndash; Taddeo Zuccaro, italiar margolari manierista (h. 1566).
* Giambologna, flandriar jatorriko italiar eskultorea (h. 1608).
* Takeda Nobukado, Takeda klaneko samurai japoniarra (h. 1582).

## Heriotzak 
* Otsailaren 2a &ndash; Baldassare Castiglione, elizgizona eta italiera eta latinezko idazlea (j. 1478).
* Maiatzaren 8a &ndash; Andrea Navagero, Veneziako poeta, humanista eta diplomatikoa (j. 1483).
* Joan Gascó, nafar margolaria.
* Andrea Sansovino, italiar eskultorea eta arkitektoa (j. ).

----

## Kanpo estekak
1531

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Apirilaren 13a &ndash; Hugues Loubens de Verdalle, Maltako Ordenako 52. Printze eta Maisu Handia (h. 1595).
* Maiatzaren 15a &ndash; Maria Habsburgo-Jogaliakoa, Jülich-Cleves-Bergeko dukesa ezkontidea (h. 1581).
* Abenduaren 6a &ndash; Vespasiano I.a Gonzaga, italiar noble eta militarra (h. 1591).
* Akiyama Nobutomo, Takeda klaneko japoniar samuraia (h. 1575).
* Celio Malespini, pizkundeko abenturazale, idazle eta itzultzaila (h. 1609).
* Hara Masatane, Takeda klaneko japoniar samuraia (h. 1575).

## Heriotzak 
* Martxoaren 6a &ndash; Pedrarias Dávila, espainiar konkistatzailea (j. c. 1444).
* Uztailaren 7a &ndash; Tilman Riemenschneider, gotiko eta pizkunde estiloko bavariar eskultorea (j. c. 1460).
* Irailaren 22a &ndash; Luisa Savoiakoa, Frantzisko I.a Frantziakoaren ama (j. 1476).
* Urriaren 11 &ndash; Zwingli, suitzar teologoa (j. 1484).
* Urriaren 19a &ndash; Fadrique Álvarez de Toledo, bigarren Albako dukea.
* María Pacheco, komuneroen buruzagia (j. c. 1496).
----

## Kanpo estekak
1532

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Apirilaren 23a &ndash; Ana Maria Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez eta Prusiako dukesa ezkontzaz (h. 1568).
* Domingo Altzola, gipuzkoar apaiz domingotarra (h. 1590).
* Étienne Jodelle, frantsesezko poeta (h. 1573).
* John Hawkins, esklabo-trafikatzailea, pirata eta Erresuma Batuko Itsas Armadako diruzain eta kontrolatzailea (h. 1595).
* Maerten de Vos, flandriar margolaria (h. 1603).

## Heriotzak 
* Martxoaren 1a &ndash; Hector de Rochefort d'Ally, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (j. c. 1467).
* Abuztuaren 15a &ndash; Ana Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infantea (j. 1492).
* Urriaren 1a &ndash; Jan Mabuse, flandestar margolaria (j. ).
----

## Kanpo estekak
1511

## Gertaerak 
### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Apirilaren 2a &ndash; Ashikaga Yoshiharu, Ashikaga shogunerriko hamabigarren shoguna (h. 1550).
* Ekainaren 18a &ndash; Bartolomeo Ammannati, italiar arkitekto eta eskultore manierista (h. 1592).
* Uztailaren 30a &ndash; Giorgio Vasari, italiar margolari eta arkitektoa (h. 1574).
* Urriaren 22a &ndash; Erasmus Reinhold, alemaniar astronomo eta matematikaria (h. 1553).
* Luis de Velasco, espainiar noble eta politikaria, Nafarroako erregeordea (h. 1564).
* Diego de Losada, espainiar konkistatzailea (h. 1569).
* Francisco de Orellana, espainiar konkistatzailea (h. 1546).

## Heriotzak 
* Irailaren 6a &ndash; Ashikaga Yoshizumi, Ashikaga shogunerriko hamaikagarren shoguna (j. 1481).
----

## Kanpo estekak
1533

## Gertaerak 
* Sutea gertatu zen Errenterian.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Otsailaren 28a &ndash; Michel de Montaigne, frantziar idazlea (h. 1592).
* Martxoaren 9a &ndash; Esteban Garibai gipuzkoar historialari eta kronikaria (h. 1599).
* Apirilaren 24a &ndash; Gilen I.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Nassauko kondea (h. 1584).
* Ekainaren 30a &ndash; Martin Arradakoa, nafar misiolaria (h. 1578).
* Abuztuaren 7a &ndash; Alonso Ertzilla, espainiar olerkaria (h. 1594).
* Irailaren 7a &ndash; Elisabet I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterra eta Irlandako erregina (h. 1603).
* Irailaren 27a &ndash; Eztebe I.a Báthory, Transilvaniako printzea eta Bi Nazioen Errepublikako erregea (h. 1586).
* Abenduaren 13a &ndash; Erik XIV.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1577).
* Brianda Beaumontekoa, Leringo V. kondesa eta Huéscarko IV. markesa (h. 1588).
* Joan Maiorga, Iparraldeko nafar jesuita eta margolaria (h. 1570).
* Loredana Marcello, Veneziako *dogaressa* ezkontidea (h. 1572).
* Martin Ruiz de Ganboa, bizkaitar militar eta konkistatzailea, Espainiar Inperioaren zerbitzura (h. 1590).

## Heriotzak 
* Apirilaren 9a &ndash; François Rabelais, frantziar idazlea (j. 1483/1494).
* Apirilaren 10a &ndash; Frederiko I.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (j. 1471).
* Ekainaren 6a &ndash; Ludovico Ariosto, italiar olerkari eta antzerkigilea (j. 1474).
* Ekainaren 25a &ndash; Maria Tudor, Frantziako erregina ezkontidea (j. 1496).
* Uztailaren 26a &ndash; Atahualpa (kitxuaz, *Ataw Wallpa*), Inka Inperioko azken enperadorea, Kajamarkan hil zen (j. 1497).
* Abuztuaren 8a &ndash; Lucas van Leyden, holandar margolari, grabatzaile eta marrazkilaria (j. 1494).
* Irailaren 20a &ndash; Veit Stoss, Alemaniar eskultorea.
* Azaroaren 16a &ndash; Diego Martinez de Alaba, arabar aitoren seme eta politikaria.
* Abenduaren 3a &ndash; Vasili III.a Moskukoa, Moskuko Printze Handia (j. 1479).
* Alonso Carrillo Peraltakoa, nafar noblea, Faltzesko I. markesa (j. 1467).
* Lucio Marineo Sículo, siziliar humanista eta historialaria (j. 1460).
----

## Kanpo estekak