open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erromantizismoko musika

[thumb|upright=0.8|[Hector Berlioz|Berlioz, Signolen margolana, 1832]]
[thumb|upright=0.8|[Franz Schubert|Schubert, Riederren margolana]]
**Erromantizismoko musika** XVIII. mende bukaeran abiarazi eta XIX. mendean zehar garatu zen musika-mugimendua da, erromantizismoaren printzipioetan oinarritu zena. Garai hartan, garrantzi handia eman zitzaion musikari. Giza banakoaren berezitasuna eta orijinaltasuna azpimarratu ziren, emozioen adierazpena, eta formaren askatasuna.

Beethoven eta Schubert izan ziren zubi klasizismoaren eta erromantizismoaren artean; forma klasikoak erabili bazituzten ere, haien musikaren indar bereziak eta manifestu gisako elementuen erabilpenak eredua eman zien XIX. mendeko musikari erromantikoei. Adierazpen dramatikorako aukerak zabaldu egin ziren bai tresnen errepertorioaren aberastearekin, bai musika forma berriak (lied, intermezzo, preludio, mazurka) sortzearekin. Musika sarritan oinarritzen zen poesian, elezaharretan, herri ipuinetan, eta hitzaren eta musikaren arteko lotura arreta handiz zaindu zen.

Erromatizismoaren lehen aroko musikari nagusiak Hector Berlioz, Frédéric Chopin, Felix Mendelssohn eta Franz Liszt dira; haien lanaz orkestrak oso adierazkortasun handia lortu zuen, eskala kromatikoa osoa erabili zuten, eta musikaren eta giza ahotsaren arteko harremanak ikertu zituzten. Geroxeago nabarmentzekoak dira Antonín Dvořák, Edvard Grieg eta Piotr Ilitx Txaikovski. Erromantikoek beren aberrien musika gauzatzeko egin zituzten ahaleginak Bohemiako Dvořák eta Smetanaren obretan ageri dira batez ere, eta baita Errusiako, Frantziako eta Eskandinaviako zenbait musikarirengan ere.

Opera erromantikoak emaitza ezin hobeak eman zituen Italian, Gaetano Donizetti, Vincenzo Bellini era Gioachino Rossiniren lanekin; Giuseppe Verdiren operetan jo zuen gorena. Alemanian Karl Maria von Weberrekin hasi zen opera erromantikoa lantzen, eta Richard Wagnerrek eraman zuen gailurrera, erromatizismoaren ezaugarriak eta abertzaletasun sutsua elkartuz.

Musika erromantikoaren azken aroan XIX. mendearen bukaerako eta XX.aren hasierako musikagileak aipatu behar dira: Gustav Mahler, Richard Strauss, Sir Edward Elgar eta Jean Sibelius.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nibelungo

**Nibelungo** (alemanez: *Nibelungen*; antzinako eskandinavieraz: *Niflung*) germaniar mitologiako herri bateko kidea izan zen. Nibelungoak nanoak ziren, eta ondasun askoren jabeak. Nibelungoen kantuaren arabera, burgundiarrak nibelungoen altxorraz jabetu zirenez gero burgundiarrei nibelungo deitu zitzaien.

Richard Wagnerrek, bere kondairak oinarri moduan erabiliz, lau operako ziklo moldatu zituen: Nibelungoen eraztuna izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Petacci

**Clara Petacci** (1912ko otsailaren 28a - 1945ko apirilaren 28a), gertuek **Claretta Petacci** deitzen zioten, Benito Mussoliniren azken amorantea izan zen.

## Biografia 
**Clara Petacci** 1912ko otsailaren 28an Erroman jaio zen, goi mailako familia baten altzoan. Fisikoki ederra Benito Mussolinirenganako obsesio psikologikoa zuen. Clara Riccardo Federici militarrarekin ezkondu zen. 1932an diktadorearekin elkarrizketatzea lortu zuen eta ia une horretatik ezkontzatik kanpoko harremana izan zuten. Harremana Rachele Mussolinik, Mussoliniren emazte ofiziala, ondo asko ezagutu zuen baina ez zuen lortu bikoteak moztea. Izan ere, ez zen lehenengo aldiz: aurretik diktadoreak Ida Dalserrekin lotuta egon zen eta harekin seme bat izan zuen, Benito Albino Mussolini. Clara Petaccik, bere aldetik, 1936an bere senarrarengandik banandu zen. Ducek orduan etxe dotore batera eraman zuen, Villa Camilucciara.

thumb| Mussolini eta Clara Petacciren gorpuak publikoki erakutsita.

1945ko apirilaren 25an, Bigarren Mundu Gerra bukatzear, Milandik abiatuta bikotea Suitza aldera ihes egiten saiatu zen, Wehrmachten konboi batean. Bidean, bi egun geroxeago, partisano talde batek konboia geldiarazi egin zuen eta iheslariak topatu zuen. Atxilotuak, Nazio Askapenerako Batzordeak Mussoliniren aurkako heriotz zigorra erabaki zuen. Clara Petaccik, orduan, Mussolinirekin batera hiltzeko asmoa azaldu zuen. Walter Audisiok, *Valerio Koronela*, Nazioarteko Brigadetan Espainiako Gerra Zibilean aritutako militante komunista, ejekuzio horren ardura hartu zuen. Hilaraztea Bonzanigo herrian eraman zen aurrera. Bikotea, hilez gero, Milanera eraman zuten eta han, Loretoko Plazan, publikoki erakutsita. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Claretta Petacci: *Verso il disastro. Mussolini in guerra. Diari 1939-1940.*. Mimmo Franzinelliren edizioa. Rizzoli, 2011. 
* Claretta Petacci. *Mussolini segreto. Diari 1932-1938.*. Mauro Suttoraren edizioa. Rizzoli, 2009. 

## Kanpo estekak
Amoebidae

**Amoebidae** Amoebozoaren barruko familia bat da, pseudopodo ugari sortzen dituzten ameba biluziak barne biltzen ditu. Pseudopodo horiek ia zilindrikoak dira, endoplasma granularrarekin eta azpipseudopodorik gabeak, Tubulinearen barruko beste familia batzuetan gertatzen ez den bezala. Lokomozioan pseudopodo bat dominante bilatkatzen da, eta txikiago egiten da gorputza norabide horretan mugitzen denean. Batzuetan zelulen portaera "ibiltzea" da, pseudopodo permanenteekin norabide batean.

Generorik garrantzitsuenak *Amoeba* eta Chaos* dira.

Iturri batzuen arabera *Dictyostelium discoideum'' ere talde honetan sailkatu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Retaria

**Retaria** Rhizariaren barruko goifilum bat da. Foraminifera eta Radiolaria talde honen barruan sailkaturik daude.

## Kanpo estekak
Teolinda Gersão

**Teolinda Gersão** (Coimbra, 1940ko urtarrilaren 30a) portugaldar eleberrigilea da. Portugalgo gaur egungo eleberrigintzako idazle handienetakoa da. Bere obretako gai nagusia gizonen eta emakumeen arteko harremanak dira, bataren eta bestearen errealitateen eta gogoen arteko desberdintasuna. Gersãok emakumea hartzen du feminismoak proposatzen duen ohiko ereduekiko haustura ekartzeko tresnatzat, eta emakumea aurkezten du existentzia sentsual eta afektiboaren iturri gisa. Hauek dira bere idazlan nagusiak:
* *O Silêncio* (1981, Isiltasuna)
* *Paisagem com Mulher e Mar ao Fundo* (1982, Paisaiea emakumearekin eta itsasoa hondoan)
* *O Cavalo de Sol* (1989, Eguzkizko zaldia)
* *A Casa da Cabeça de Cavalo* (1995, Cabeça de Cavaloko etxea) eta
* *A árvore das Palavras* (1997, Hitzen zuhaitza)

Saiakerak, artikuluak eta *Os guarda-chuvas cintilantes* (1984, Aterki distiratsuak) izeneko iritzi liburua ere idatzi ditu, besteak beste.

## Erreferentziak
Germaniar mitologia

[thumb|300px|[Lepo|Idun eta gazteriaren sagarrak.]]
**Germaniar mitologia** iparraldeko Europako hainbat eskualdetan, tartean antzinako Germanian, Eskandinavian, Islandian, Orkadak eta Shetlandak uharteetan, Eskoziako iparraldean edo Ingalaterrako ekialdean, antzinako germaniarrek kristau bilakatu baino lehen zuten sinesmen-multzoa izan zen.

Hiru adar bereizten dituzte ikerlariek: eskandinaviarra, anglosaxoia eta kontinenteko germaniar mitologia.

Eskandinaviar bertsio berantiar baten bidez ezagutu ahal izan da gehienbat germaniar herrien mitologia. Jainko bi familia bereizten ziren: Aseak eta Vaneak; Jainko horiek elkarren artean borrokatu ziren baina, azkenik, bakezkoak egin zituzten. Hauek dira Germaniako jainko edo mitologiako izaki nagusiak: Balder, Fenris, Freyja, Freyr, Frija, Hagen, Loki, Nibelungoak, Nornak, Odin, Siegfried, Thor, Tyr, Walkiriak, Yggdrasil.

## Jainkoak 
### Maskulinoak 
**Wōðanaz**, "poetika/mantikaren inspirazioaren jauna", "Mercurio germanikoa", Óðinn nordikoa (askotan Odin edo, bereziki testu zaharrenetan, Othin), antzinako ingelesez Woden, goi-aleman zaharrean Wuotan.

**Þunraz**, "tximista", "Jupiter germanikoa", Þórr nordikoa (Thor), Donar germaniko okzidentala, antzinako ingelesean Þunor.

**Tîwaz**, gerrako jainkoa eta posible da zeruaren jainko goiztiarra izatea, "Marte germanikoa", Týr nordikoa eta baliteke Tir ere izatea, antzinako ingelesean Tiw, goi-aleman zaharrean Ziu, Dyeus indoeuroparrea.

**Ermunaz**, jainko saxoia (espekulatiboa, Nenniusen *Armenon*-ean oinarrituta). Hitzak "indartsu" esan nahi du (antzinako goi-alemanean Ermen, nordiko zaharrean Jǫrmaun edo Jörmun, ingeles zaharrean Eormen).

**Wulþuz**, "gloriazko", baliteke Thorsbergeko txapan aipatzen den epiteto batetik sortzea, Ullr nordikoa. 

**Ingwaz** edo **Inguz**, Fraujaz "jaun" jainkoarekin identifikatzen da (goi-aleman zaharrean Frô, Frauja gotikoan, Frēa ingelez zaharrean, Freyr nordiko zaharrean). 

=== Femeninoak*)* tradizioak oso esanguratsuak dira eta Ehiza Basati (Wilde Jagd) ere bai, Weinachtsmann alemanaren jatorrian dagoena eta beranduago ipar amerikako Santa Claus bihurtu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1961eko Kontxako Bandera

**1961eko Kontxako Bandera** (Banderaren 66. ekitaldia, garai hartan 59. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 3 eta 10ean jokatu zen, eta San Juanek bere hirugarren Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Azken urteetako traineru kopuru handiena animatu zen Kontxan lehiatzera, zazpi hain zuzen ere. San Juango traineruak beti bigarren egiten zuela eta, Pasai Donibanen banaketa egon zen eta Kontxan bi koadrilak hartu zuten parte, alde batetik Jose Angel Lujanbiok gidatutako traineru herriko ofizialak eta bestetik Bibiano Etxaberen *Sanjuandarra* taldeak. Sanjuandarra nagusitu zen eta hurrengo urteetan hauek izango ziren herria ordezkatuko zutenak.

Lehia handia izan zen Sanjuandarra eta Jaizkibelen artean. Lehenengo jardunaldian pasaitarrak nagusitu ziren 19 segundoren aldeaz, eta bigarrenean donostiarrak, baina hauek lau segundo baino ez zizkioten atera.

Bi elkarteren estrenaldia ere izan zen 1961eko estropadetan, Tolosa (hirugarrena) eta Ibaeta (zazpigarrena). Bietatik inork ez du oraingoz esperientzia errepikatu. Bestalde Zarautz ere aritu zen zortzi urteko hutsunearen ondoren.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
* **Bitxikeria:** Lehenengo aldiz segundo hamarrenak hartu ziren kontutan, hala ere 1972 arte ez zen ohikoa bihurtu.

## Tripulazio irabazlea 
* Sanjuandarra
** Patroia: Bibiano Etxabe
** Arraunlariak: Florentino Legorburu, Antonio Legorburu, Inazio Mujika, Jose Mari Mujika, Alfontso Sagarzazu, Migel Goikoetxea, Imanol Gereño, Kasimiro Gereño, Imanol Goikoetxea, Felix Makazaga, Karmelo Garmendia, Jose Kruz Garmendia, Lorenzo Garmendia, Jose Sagarzazu "Xurdo", Jose Pio Aldasoro eta Ramon Aginaga

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Polythalamea

**Polythalamea** foraminiferoen barruko bi klaseetako bat da.

## Taxonomia 
* Allogromiida
* Astrorhizida
* Buliminida
* Carterinida
* Fusulinida †
* Globigerinida
* Involutinida †
* Lagenida
* Lituolida
* Loftusiida
* Miliolida
* Robertinida
* Rotaliida
* Silicoloculinida
* Spirillinida
* Textulariida
* Trochamminida

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1960ko Kontxako Bandera

**1960ko Kontxako Bandera** (Banderaren 65. ekitaldia, garai hartan 58. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 4 eta 11an jokatu zen, eta Aginagako **Txitxardin Zale Elkarteak** bere bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Faborito argia San Juan baldin bazen ere, laugarren aldiz jarraian bigarren postuarekin konformatu behar izan zuen, Aginagaren garaipena erabatekoa izan baitzen. Aipatu beharrekoa da trainerua Aginagaren izenean aritu arren arraunlari gehienak oriotarrak zirela.

Aipatzekoa da hiru traineru pasaitar izan zirela. Bestalde San Pedro 1945etik Kontxan arraun egin gabea zen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Txitxardin Zale Elkartea
** Patroia: Klaudio Etxeberria "Gorria"
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Syringammina fragilissima

***Syringammina fragilissima*** Xenophyophore barruan sailatzen diren foraminiferoak dira. Eskoziako kostaldean, Rockalletik gertu bizi dira. 20 zentimetro neurtzen dute diametroan eta, beraz, ezagutzen den izaki zelulabar handiena da. Bere taldean deskribatua izan zen lehen izakia da, 1882an aurkitu ondoren.

Zelula konektatutako ehunka adar eta tutuen barruan hazten da, eta honek zementu organikoa jariatzen du, sedimentu eta harea biltzen eta testa izeneko egitura gogorra sortzen du. Oskol hori hazten doanean zelulak alde egiten du horietako atal batzuetatik eta nematodoak bezalako animaliek kolonizatzen dute. Normalki zelulak ez ditu nukleo bat baino gehiago. Ez dugu ezagutzen nola elikatzen den edo nola birsortzen den.

## Kanpo estekak
W Barcelona

**W Barcelona**, jendartean katalanez '''' («Bela Hotela») izenaz ezaguna, Bartzelonako (Katalunia) ekialdean, portuaren zabalkundean dagoen eraikin bat da, 99 metro garai, nahiz eta hasieran 168 metroko eraikina egin asmo zuten. Ricardo Bofill espainiar arkitektoak diseinatu zuen. Starwood Hotels and Resorts katekoa da hotela.

## Eraikina 
Aurkezpenean, 168 metro izango zituela jakinarazi zuten, baina Bartzelonako Udalak proiektua aldatzera behartu zuen. Gaur egun, 99 m eta 473 gela ditu.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonako etxe orratzik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak
Vincenzo Galilei

**Vincenzo Galilei** (1520ko apirilaren 3a-1591ko uztailaren 2a) italiar musikari bat (laute jolea, konposatzailea eta musika teorikoa) eta Galileo Galilei astronomoaren aita izan zen. Italiako gaur egungo Pisako probintziako Santa Maria a Monten jaio zen, Florentziatik gertu, eta Florentzian hil zen. Funtsezko pertsonaia bat izan zen Pizkunde amaierako musikari dagokionez eta ekarpen esanguratsuak egin zituen barrokoa abiarazi zuen musika iraultzan.

## Biografia 
Vincenzo Galilei gaztetan mezenas boteretsu eta eragin handikoen arreta erakarri zuen laute jole jaio bat izan zen. XVI. mendeko musika teorikorik garrantzitsuena izan zen Gioseffo Zarlino ezagutu zuen Venezian, eta honekin ikasten hasi zen. Beranduxeago Grezia klasikoko antzerkia eta musika berreskuratzen hasi zen, eta Camerata Florentina delakoarekin (Giovanni de'Bardi kondeak babestutako olerkari, musikari eta intelektual talde bat) harremana izan zuen, baita Girolamo Meirekin ere, garai hartan, Grezia klasikoko musikan aditurik garrantzitsuena. 1570eko hamarkadaren uneren batean, musika teoriari buruzko bere interesa eta bere konposaketak norantza honetan joaten hasi ziren.

Aditu askok bere semea matematika hutsetatik esperimentaziora (zientziaren historian garrantzi handikoa izan zena) eraman zuen aldaketaren bultzatzaile nagusitzat jotzen dute.

## Lana 
Vincenzo Galileiren ekarpen teorikorik garrantzitsuenetako batzuk disonantziaren tratamenduan egin zituen. Berak, gai honi buruzko kontzeptu nahiko moderno bat zuen, "ahotsak leun badoaz" disonantzia iragankor bat ahalbidetzen zuena, baita noiz behinkakoak ere, suspentsioak kasu, "funtsezko disonantzia" deitu zituenak.
Joad

thumb|175px|eskuinera|Jehoiada, *Promptuarii Iconum Insigniorum*
**Joad** edo **Jehoiada** (hebreeraz: יהוידע; K.a. IX. mendea) apaiz judua izan zen. Josabet emaztearekin batera salbatu zuen Joas Ataliak errege-familian egiteko agindu zuen sakailatik. Isilpean hezi zuen Joas eta errege izendatu zuen adin nagusira iritsi zeneko. Atalia hilarazteko agindua eman zuen Joasek, Joaden aholkuei jarraiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llaollao

**Llaollao** izozkien espainiar frankizia bat da. Izoztutako jogurt, irabiaki eta edari izoztuetan espezializatua. 2009.urtean sortu zen Denian (Alikante). Gaur egun 90 saltoki ditu.

## Kanpo estekak
Trapezoedro dekagonal

Geometrian, **trapezoedro dekagonala** edo **deltoedro dekagonala** antiprismen dualen aurpegi uniformeko poliedroen amaigabeko sailaren seigarrena da. Hogei aurpegi ditu: kometa kongruenteak.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Ruffier-Dickson testa

**Ruffier-Dickson testa** esfortzu laburreko ariketetan erresistentzia aerobikoa eta berreskuratze kardiakoa neurtzeko erabiltzen da. Nolabait, norbanakoaren egoera fisikoa nolakoa den jakin dezakegu.

## Testaren pausoak 
# Lasai gaudela, atsedeneko taupadak neurtuko ditugu (Taupadak/min (T1))
# 30 hanketako flexio luzatze (esertze-zutitze keinua enborra zuzen dugula) egingo ditugu 45 segundoan. Jarraian taupadak neurtuko ditugu berriro (Taupadak/min (T2)).
# Minutu bateko atsedena hartu ostean berriz neurtuko ditugu taupadak (Taupadak/min (T3))
# Azkenik, formula matematikoa erabiliz gure egoera fisikoari dagokion koefiziente bat lortuko dugu.

:I = ((P0 + P1 + P2) - 200) / 10

Emaitzen irakurketa:
* I = 0 bada, bihotz indartsuaren berri izango da.
* I = 0,1-5 bitartean, bihotz indartsu xamarra.
* I = 5,1-10 bitartean, bihotz indartsu xamarretik ahulerantz.
* I = 10,1-15 bitartean, landu beharreko bihotza, egoki xamarrera.
* I = 15,1-20 bitartean, bihotz ahula, landu beharrekoa.

## Kanpo estekak
Bipiramide

Geometrian, **bipiramidea** edo **dipiramidea** oinarri berdineko bi piramide lotzean, oinarriak bat eginez, lortzen den poliedroa da.

## Formak 
## Kanpo estekak
Trypanosoma cruzi

***Trypanosoma cruzi*** Euglenozoaren barruko *Trypanosoma* generoko izakia da. Espezie honek Chagasen gaixotasuna sortzen du gizakiengan eta beste animalia batzuengan Amerikan.

## Kanpo estekak
Xenophyophorea

**Xenophyophorea** foraminiferoen barruko bi klaseetako bat da. Munduko ozeano guztietan aurki daitezke, eta zelulabakarrak izan arren oso handiak dira. 10.641 metroko sakonerak ere aurkitu dituzte. 1889an lehen aldiz deskribatu zituztenean belakien barruan sartu zituzten. Ondoren Arcellinidaren barruan jarri ziren, eta ondoren Protistaren barruko filum propio batekin. Ikerketa genetikoek, ordea, Foraminiferaren barruan sailkatzea ekarri du. Lautada abisaletan bizi dira.

*Syringammina fragilissima* ezagutzen den zelula bakarrik handienen artean dago, 20 zentimetroko diametroarekin.

## Taxonomia 
Bi ordena ezagutzen dira, 13 generorekin eta 42 espezierekin.
* Psamminida
* Stannomida

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euglenozoa

**Euglenozoa** Excavataren barruan sailakatutako eukariotoen taldea da. Espezie aske ezberdinak daude bere barruan, baita parasito batzuk. Horien arteko batzuek gizakien infekzioak sor ditzakete. Bi talde nagusi daude, Plicostoma eta Saccostoma. Hala ere denboran zehar asko aldatu den taldea da, sailkapen ezberdinekin bai gorantz bai beherantz ere.

## Kanpo estekak
Manchesterko aireportua

**Manchesterko nazioarteko aireportua** Manchesterreko hiria zerbitzatzen duen aireportua da. Londresko aireportuan kontuan hartu gabe Erresuma Batuan dagoen aireporturik garrantzitsuena da

2012an 19.736.502 bidaiarik erabili zuten.

## Argazkiak 

Fitxategi:manchester airport from the south arp.jpg|Aireportua hegoaldetik ikusia.
Fitxategi:Manchester airport terminal 2.jpg|1. terminala beste terminalekin batzen dituen bidaiarientzako bidezubi edo "skylink" delakoa.
Fitxategi:Manchester Airport T1.jpg|1. terminala, kontrol dorrea eta denbora gutxirako aparkalekua.
Fitxategi:Ringway-t2.JPG|2. terminala
Fitxategi:Dusk at Terminal 3 - geograph.org.uk - 610450.jpg|3. terminala

## Estatistikak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Manchesterko aireportuaren webgune ofiziala
Percolozoa

**Percolozoa** kolorerik gabeko protozoo talde bat da, ameboide, flagelatu eta enkistatu bizi zikloetatik pasatzen direnak. Discicristataren barruan sailatzen dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Discicristata

**Discicristata** eukariotoen barruko proposaturiko klado bat da. Bere barruan Euglenozoa eta Percolozoa taldeak daude. Proposamen bat dago ere talde hau Cercozoarekin batera Cabozoa izeneko goi taldean biltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brotxa

**Brotxa** edo **zurdakia** materialak gainazal batean zabaltzeko erabiltzen den eskuila da. Pintatzeko, makillatzeko edo beste zenbait zereginetarako erabiltzen da.

Brotxak material jakin bat biltzen du zurden artean, eta gero azalera baten gainean banatzen du. Materiala likidoa edo hautsa izan daiteke, esaterako, margoa, berniza, makillatzeko hautsa, aparra, etab.

Brotxen erabilera nagusietako bi margolaritza eta apaintzea dira.

## Kanpo estekak
Epifania Argaitz Munibe

thumb|300px
**Epifania Argaitz Munibe** (Donostia, Gipuzkoa, 1812a - Markina, Bizkaia, 1889a) euskal herritar musikaria izan zen. Markinako Mugartegi etxean dauden zenbait partitura, «Condesa de Peñaflorida» izenez sinaturik daudenak, ziurrenik Epifania Argaitz Muniberenak (Peñafloridako XI. kondesa) izango zirela uste da. Partitura horiek Eresbilen daude gordeta.
## Bizitza 
Donostian 1812an jaioa, Xabier Maria Argaitzen eta Maria Xabiera Eusebia Muniberen alaba zen. 1836an Viktor Maria Muniberekin ezkondu zen. Urte horretatik 1839 arte behintzat, Donibane Garazin bizi izan ziren, Lehen Karlistaldia zela eta. Gerra hura bukatu zenean, Markinara joan ziren bizitzera.

Aitak 1793tik aurrera Bergarako Real Seminario Patriótico Bascongadon ikasi zuen, eta musika landu zuen. Senarra, berriz, musikazale ospetsua zen, beraz Markinako bizilekuan Epifania Argaitzen musikarako grina sendotu zuen. Pianorako eta saloiko zenbait pieza sortu zituen (balsak, esate baterako), eta zortziko bat ere.

## Erreferentziak 
* Bagüés, Jon. «Dos mujeres compositoras en la Bizkaia ilustrada y romántica». In: *El Boletín de la Sociedad Filarmónica de Bilbao* (2008), 6. zenbakia, martxoa. 4-7 or.

## Kanpo estekak 
* Eresbil, https://web.archive.org/web/20160205060435/http://www.eresbil.com/
Kurbaketa

thumb|250px|**Kurbaketa****Kurbaketa** pieza metalikoei forma emateko prozesu mekanikoetako bat da, erradio jakineko kurbadura sortuz.

Makina baten bidez egiten da, makina horrek hiru arrabola ditu eta arrabola horiek aldakorrak dira moldeatu nahi den piezaren ezaugarrien arabera. Material mazizudun piezak moldeatzeko arrabolak metalezkoak dira, baina tutu hutsak mekanizatzeko plastikozko arrabolak erabiltzen dira. Kurbatzeko makinak pieza bihurritzeko besteko indarra egin behar dute, baina piezan arrakalak edo bestelako kalteak eragin gabe.

Pieza arrabola horien artean jarri ondoren makinak goialdean duen palanka batzuk mugitzean arrabolen angelua aldatu egiten da eta horren arabera piezaren kurbadura doi daiteke. Pieza aurrera eta atzera eramateko makinan zehar bi pedal daude. Makinak beste bi arrabola ere baditu, hauek luzeagoak dira eta pieza luzeetara kurbatu beharrean zabaletara kurbatzea ahalbidetzen dute.

## Kanpo estekak
Cynodontia

**Cynodontia** Therapsida goiordena bat da. Beragandik sortu ziren ugaztunak. Synapsida ziren eta haragijale zein belarjaleak baziren. Ugatzunak sortu ziren eta nagusi izan ziren Permiarrean.

{{clade| style=font-size:90%;line-height:85%
|label1=Cynodontia&nbsp;   
|1={{clade
   |1=*Procynosuchus*
   |2=*Galesaurus*
   |3={{clade
      |1=*Thrinaxodon*
      |2=*Platycraniellus*
      |label3=Eucynodontia
      |3={{clade
         |label1=Cynognathia
         |1=
         |label2=Probainognathia
         |2={{clade
            |1=*Ecteninion*
            |2= }} }} }} }} }}

## Kanpo estekak
Ēriks Ešenvalds

**Ēriks Ešenvalds** (Priekule, Letonia, 1977ko urtarrilaren 26a) letoniar musikagilea da.

## Biografia 
Priekulen jaio zen, 1977an. Letoniako Musika Akademian egin zituen musika ikasketak, Selgas Mencerekin Konposizioko maisutza gradua lortu zuelarik. Musika ikasketekin jarraitu zuen Ogren, Frantzian, Txekian, Alemanian, Holandan eta Norvegian.

2005az geroztik sari asko jaso ditu. 2012an, berak abesbatzarako konposatutako abestiez osatutako *O Salutaris* diskoak eratu zuen, eta Letoniako musika grabazioaren saria jaso zuen. Mundu mailan egiten diren nazioarteko jaialdietan bere musika sarri interpretatzen da.

Bigarren hezkuntzako irakasle da, eta bederatzi urtez Letoniako Estatu-Abesbatzan parte hartu izan du. Letoniako musikagileen elkarteko kide da 2002az geroztik. 2011-2013 ikasturterako Cambridgeko Trinity Collegen Unibertsitatean *Fellow Commoner in Creative Arts* plaza lortu zuen.

## Kanpo loturak 
* Ēriks Ešenvaldsen webgune ofiziala
La Fuga (musika taldea)

**La Fuga**, Espainiako rock talde bat da. Reinosan hasi egin zen, 1996. urtean.

La Fugaren partaideak 4 dira: Pedro (Ahotsa eta gitarra), Nando (gitarra), Raúl (bajo) y Edu (bateria): 9 disko argitaratu dituzte.

## Sorrera eta eraketa 
**La fuga**, Pedro(ahotsa eta gitarra), Nando (gitarra), Raul(baxua) eta Edu (bateria) osatzen dute. Guztira 600 kontzertu baino gehiago eman dituzte hainbat bira barne, eta honekin batera 9 disko atera dituzte. Taldea 1977 hasi zuen jotzen, eta irailean hasi ziren haien lehenengo kontzertuak ematen Reinosan eta Kantauriko beste hainbat lekutan.

## Lehenengo diskoa: *Mira* 
Ikusita ze emaitza onak lortu zituzten haien lehenengo maketarekin, hasi ziren geroz eta kontzertu gehiago ematen, eta geroz eta urrutiago, Madrileraino heldu arte. Denbora pasa ahala haien kontzertuetara jende kopurua igotzen hasi zen eta eskatzen zioten haien kanta propioak sortzea. Hau guztiagatik, haien lehenengo diskoa grabatzea erabaki zuten, Mira deitua eta 1998an kaleratua izan zena.

Finantzatu ahal izateko disko hau joan ziren Reinosako udalara laguntza eskatzeko, eta lortu zuten kontratu bat han bi kontzertu ema ahal izateko, nahi zuten dirua lortuz Nafarroan grabatu ahal izateko, "Sonido XXI" estudioetan alegia. Diskoaren kostua erdibana ordaindu zuten, erdia taldekideak eta beste erdia FAK Records ordaindu zuen, Kantauriko seilu independente bat.

Familietan arazo ekonomiko izateagatik, Fito taldea utzi behar izan zuen. Orduan, Nando sartu zen taldean gitarra jotzen eta diskoaren grabaketan parte hartzen. Honi esker, La fuga egiten du haien lehenengo bira, 80 kontzertu baino gehiagokoa eta hainbat espainiar probintzietatik.

## Jostailu bat Gabonetarako 
1998. urtean Fito parte hartu zuen kontzertu onuragarri batean, taldeak sortu zuena alegia, eta lortu zuten "Teatro Municipal de Reinosa" betetzea. Laukote honek jo zituzten alde batetik kanta propioak eta beste alde batetik, beste talde batzuetako kantak. Ekitaldi hori grabatuta gelditu zen *Un jugete por navidad* disko-maketan, edizio espezial baten moduan, eta bakarrik 1000 kopia atera zituzten.

## Diskografia 
* *Mira* (1998).
* *A golpes de Rock and Roll* (2000).
* *A las doce* (2001).
* *Calles de papel* (2003).
* *Negociando gasolina* (2005).
* *La Fuga en directo* (zuzenean) (2006).
* *Nubes y claros* (akustiko) (2006).
* *Asuntos pendientes* (2008).
* *Raíces* (2011)
* *Más de cien amaneceres* (2013)

### Maketak 
* *El camino* (1997).
* *Un juguete por navidad* (1999).

### DVD 
* *La Fuga en directo* (zuzenean) (2006).

### Bildumak 
* 2003- "Pasión por el ruido": *Un camino de piedras* diskoan, *Barricada*ren omenez.
* 2004- "37 grados": *Arde la Calle* diskoan *Radio Futura*ren omenez.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nummulites

***Nummulites*** desagertutako foraminifero genero bat da, Nummulitidae familiakoa. Bere oskolak fosil ohikoak dira, 6 zentimetroko diametroraino. Itxura lentikularrak dute, espiral formakoa, septo ez osoekin bereizia eta gelaxka ia laukiak. Tertziarioko arrokatan ohikoak dira, batez ere Mediterraneo inguruan eta bereziki Eozenoan. Fosil gidari gisa erabiltzen dira.

Izena latinetik dator eta *txanpon txikia* esan nahi du. 1913an Randolph Kirkpatrickek *The Nummulosphere: an account of the Organic Origin of so-called Igneous Rocks and Abyssal Red Clays* izeneko liburua argitaratu zuen. Bertan proposatzen zuen arroka guztiak foraminifero hauen akumulazioz sortuak izan zirela.

## Kanpo estekak
Sergio Ramos

**Sergio Ramos García** (Camas, Sevillako probintzia, Espainia, 1986ko martxoaren 30a) futbolaria da. Gaur egun, Frantziako Ligue 1-eko Paris Saint-Germain taldean jokatzen du, erdi-atzelari gisa. Espainiako selekzio nazionalarekin internazionala da.

Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako web orrialdearen arabera, bere merkatuko balioa 10 milioi eurokoa da.

## Ibilbidea 
## Estatistikak 
## Selekzio nazionala 
Espainiako selekzioarekin 2005eko martxoaren 26an egin zuen debuta, 18 urte zituela, Salamancan, Txinaren aurka, eta bertako kapitaina da 2016tik. Ordutik 180 partidu jokatu ditu, eta 23 gol sartu ditu.

Bi Eurokopa (2008 eta 2012) eta Munduko txapelketa bat (2010) irabazi ditu.

## Kanpo estekak
Fernando Gonzalo

**Fernando Gonzalo Azpeitia** (Donostia, Gipuzkoa, 1942an) euskal musikaria da.

Donostian jaio zen, 1942an. Musika eta Kimika Zientziak Valentzian ikasi zituen, eta Esteban Elizondo maisuarekin organoan espezializatu zen. Hogeita hamar urtean Mariaren Bihotzaren abesbatzako organista izan zen. 1977an, organo-jotzaile bakarlari ibilbideari ekin zion, eta organoarekin erlazionatutako jarduera ugari garatu zituen Europa eta Amerikan zehar. Organoaren irakaskuntzan ere ibilbide sendoa izan zuen. Elizbarrutiko Organo eta harmoniumak zaharberritzeko batzarreko kide da. Organorako hainbat obra idatzi ditu.

## Lanak 
* *Diálogos al alba* (Mezsolo/tx/org)
* *Emmanuel* (org)
* *La libélula* (org.): 1. *Reflejándose en el lago* ; 2. *Volando de flor en flor* ; 3. *Cuando arrecia el vendaval*
* *Procesional* (org)
* *Suite nupcial* (org)

## Erreferentziak 
* Auñamendi Eusko Entziklopedia

## Kanpo estekak 
* Eresbil, https://web.archive.org/web/20160205060435/http://www.eresbil.com/, partiturak
Ignacio González Bastida

**Ignacio González Bastida** (Bergara, Gipuzkoa, 1913 &ndash; Legazpi, Gipuzkoa, 2006) musikaria izan zen.

## Bizitza 
Bergaran jaio zen, 1913an. Musika ikasketak bere aita Ignaciorekin hasi zituen, Bergarako Udal Musika Bandako zuzendaria bera, bai eta parrokiako organista ere. Bederatzi urte zituela sartu zen banda horretan, eta 1936 arte hor jo zuen.

Elgoibarko Udal Bandako zuzendari izendatu zuten 1940ean. Zuzendariorde sartu zen, oposizio bidez, Gasteizko Udal Bandan, 1944ean. 1948an Urretxuko Udal Bandako zuzendari hautatu zuten, 1953 arte. Urte horretan Zumarragako Udal bandako zuzendari adjuntu izendatu zuten. Legazpin hil zen 2006an.

## Lanak 
Txistu Bandarako hainbat pieza idatzi ditu.

* Agur nere maitiari = Adiós a mi cariño tx/tx/sb
* Jaya da tx/tx/sb/at
* San Juan txiky tx/tx

## Grabaketak 
* Jaia da (Int.: Iparragirre Balderdi Musika Tailerra ; Urretxuko txistulari taldea ; zuz. Jesus Castillejo) In: Urretxuko musikak. Urretxu : Udala, 2007. Erref.: DAM57, Discos a Medida
* Kalez kale (Int.: Amara Berri Ikastetxeko danborrada)In: Danborradako soinuak. Donostia : Super Amara, 2012. Erref.: SPF-CPT-002, Spiff Corps

## Erreferentziak 
* Diccionario de la música Española e Hispanoamericana. Madrid, Sociedad General de Autores y Editores, 1999 - 2002.

## Kanpo estekak 
* Eresbil, https://web.archive.org/web/20160205060435/http://www.eresbil.com/, partiturak eta grabazioak
Pirata batek bezala hitz egiteko Nazioarteko Eguna

thumb|Egunaren sortzaileak
**Pirata batek bezala hitz egiteko nazioarteko eguna** (ingelesezko sigla: DIDHCUP) 1995ean John Baur (''Ol' Chumbucket*) eta Mark Summers (*Cap'n Slappy'') estatubatuarrek sortutako eguna da. Ospakizunerako aukeratutako eguna irailaren 19a da. Egun horretan mundu guztiak filmetako eta literaturako piraten moduan hitz egin behar du. Horren arabera, "etxera noa!" esan beharrean, "babes-portura noa!" esan beharko genuke. 2002an eguna nazioartean ospatu zen, eta gaur egun 40 herrialdetan ospatzen da. Euskal Herrian oraingoz ez da inoiz ospatu. Modu batez, nazioarteko egunen ugaritasunaren parodia bezala uler daiteke txantxa hau.

Ideia piraten inguruko fikziozaleek sortu zuten, eta oinarria fikzioan piratek erabiltzen duten hizkera izango litzateke, nahiz eta jakin askotan fikziozko mintzaira hori erabat gezurrezkoa dela.

## Historia 
Mark Summersen arabera egun hau txantxa baten moduan sortu zen. 2002an Summersek eta bere laguna Baurrek Dave Barry kazetari umorezaleari gutun bat idatzi zioten egunaren proposamena azalduz. Barryri ideia gustatu zitzaion eta zabaltzeko lanean hasi zen. Horri esker egunaren ideia zabaltzen joan zen inongo arau eta jabetza eskubide mugarik gabe. Askoren ustetan askatasun horrek bere arrakasta eman dio proposamenari. Egun, pastafarismoaren elizak festa berea egin du eta irailaren 19a jai eguna dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egunari buruzko informazioa.
*  Summers eta Baurreren weborria.]
Rosidae

**Rosidae** loreak ematen dituzten landareen arteko klado handi bat da, gutxienez 70.000 espezierekin, Angiosperma guztien laurdena. Kladoa 16 edo 20 ordenatan banatuta dago, sailkapenen arabera. Ordena hauen barruan 140 familia daude. Eudicotyledoneaeren barruan dagoen talderik handienetakoa da.

## Filogenia 
Hona hemen Wangek proposaturiko filogenia,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Gorostidi

**Martin Gorostidi Altuna** (Amezketa, Gipuzkoa, 1913ko uztailaren 11 &ndash; Bilbo, Bizkaia, 1988ko ekainaren 20a) euskal musikaria izan zen.

Amezketan (Gipuzkoa) jaio zen, 1913an. Tolosan Eduardo Mocoroarekin eta Luis Urteagarekin egin zituen musika ikasketak; eta Madrilen sakondu zituen, Benito García de Parrarekin. Tolosako Aita Sakramentinoetan sartu zen 1932an, eta 1940ean apaiztu zen. Organista izan zen, baina jarduera aipagarriena izan zen haurren koruen zuzendaritza, batez ere Madrilgo Sagrada Familiako Tipleen Eskolanian. Bilbon hil zen, 1988an. Haurren eskolanietako garrantziaz eta heziketaz hainbat artikulu idatzi zituen. Batez ere erlijio musikako obrak idatzi ditu, ahots zurientzat gehiengoak, baina organorako konposizioak ere baditu.

## Lanak 
* *12 Melodías vascas. II cuaderno*. (org)
* *24 Melodías vascas* (org)
* *Alabatua* (VV/org)
* *Alleluia* (Co/S/A/T/B/org)
* *Ave María* (S/S/A/A/org)
* *Birjiña maite* (VV/org)
* *Cantantibus organis* (VV/org)
* *Hac note* (S/A/T/B/org)
* *Junto al Sagrario* (VV/org)
* *Laudate Pueri Dominum = Alabad, niños al Señor* (VV/org)
* *Meza nagusia* (Co/org)
* *Misa Angelica* (Ti/A/org)
* *Misa Comunitaria Infantil* (VV/org)
* *Misa de la Asamblea Santa* (Co/org)
* *Missa en honor de San Pío X = Missa in honorem Sacti Pii X* (T/T/Br/B/org)
* *Missa festiva in honorem Sancti Joseph* (Ti/Ti/org)
* *Missa festiva in honorem Sanctissimi Sacramenti* (T/T/B/org)
* *Missa in honorem Beati Petri Juliani eymard* (T/T/B/org)
* *Missa in honorem Sacti Pii X* (S/A/T/B/org)
* *Pro Benedictionibus Sanctissimi Sacramenti* (Co/org)
* *Sacerdotes domini* (VV/org)
* *Tu célico socorro* (Co/org)
* *Zer ogi* (VV/org)

## Bibliografia 
* *Escolanías de niños : Su formación, su historia* (1949). 125 or.

## Kanpoko loturak 
* Eresbil, https://web.archive.org/web/20160205060435/http://www.eresbil.com/, partiturak
Errotula

**Errotula** edo **belaunezur** hezur lau, mehe eta mugikorra da, izterrezur eta bernazakiaren biltze gunearen aurrean dagoena. Gorputzezko hezur sesamoidalik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metakarpo

**Metakarpo** eskuko hezur multzoa da, karpoaren eta hatzen artekoa, metakarpoaren bost hezurrek osatua. Oinean bere baliokidea metatartsoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentziako metroko istripua

**Valentziako metroko istripua** 2006ko uztailaren 3an Valentziako metroan gertatu zen tren-istripua izan zen. Eguerdiko 13:03etan Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana enpresa publikoaren bidaiari-tren bat errailetatik irten zen Jesús geltokiaren ondoko kurba batean, 150 bidaiari barruan zirela. Istripuan, 43 pertsona hil ziren eta 47 zaurituak izan ziren.

Istripuaren kausak ez ziren inoiz argitu.

## Kanpo estekak 
* Istripuko biktimen plataforma  
* 2013an istripuaren inguruan *Salvados* programaren erreportajea
Hatz txiki

**Hatz txiki**a edo **bostgarren hatz**a gizakiaren eskuko bostgarren hatza da. Eskuko azkena eta txikiena da. Ondoan hatz nagia du. Zenbait kulturatan, Txinan, hatz txikiak altxatzea trauskil eta oldarkortzat hartzen da, Mendebaldean hatz luzearekin gertatzen den moduan.

## Kanpo estekak
Kokots jolasa

**Kokots jolasa** binaka jokatzen den haur-jolasa da, bata besteari kokots eutsiz eta begietara begiratuz kantatzen dena. Kantuak dioen bezala, jarrera horri atxiki behar zaio barre edo irribarre egin gabe. Amore ematen duen lehenak jokoa galtzen du eta aurkariak zaplazteko bat emateko eskubidea du.

## Hitzak 
Hona hemen hitzak:
:*Zuk nauzu, nik zaitut,
:*kokotsetik arrapatu!
:*Barre egiten duen lehenak,
:*zaplada merezi du!
:*Bat, bi eta hiru!*

## Agerraldiak 
* 1961ean, *Asterix galiarra* komikian, Asterixen lehen abenturan, René Goscinny eta Albert Uderzo egileek Asterix azaltzen dute kokots jolasean Marcus Sacapus erromatarrarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelikosauro

**Pelikosauroak** (*Pelycosauria*) lehen synapsidoak amnioteak normalki izena hartzen zuten orden bat izan zen, ugaztun-itxura zutenak.

## Taxonomia 
* **Pelycosauria** ordena *
** Caseasauria subordena
*** Caseidae familia
*** Eothyrididae familia
** Eupelycosauria subordena
*** Varanopseidae familia
*** Ophiacodontidae familia
*** Edaphosauridae familia
*** Haplodontidae familia *
**** *Haptodus* generoa
**** *Palaeohatteria* generoa
**** *Pantelosaurus* generoa
**** *Cutleria* generoa
*** Lupeosauridae familia
**** *Lupeosaurus* generoa
*** Sphenacodontidae familia

## Kanpo estekak
Yurta

285px|thumb|1913. urteko argazkia. Argazkigilea: Sergei Mikhailovitx Prokudin-Gorskii

**Yurta** (Turkiar hizkuntzetan) edo **Ger** (Гэр, mongolieraz) Asiako zenbait herri nomaden tradiziozko etxebizitza da, solairu bakarrekoa eta biribila. Erraz eraiki eta deseraiki daiteke eta larruz eta feltroz isolaturik dagoenez beroa, energia, oso modu eraginkorrean aprobetxatzen du. 

Erdialdeko Asiako estepatan milaka urtetan zehar erabili izan da, Mongolian bereziki. Gaur egun yurta finkoak ere badira, zurezko edo zementuzko oinarria dutenak. Etxebizitza eredu hau Asiatik Europara eta Amerikara ere esportatu da.

## Historia 
Erdialdeko Asian duela gutxienez 2.500 urtetatik erabili izan dira yurtak. Herodoto greziar historialariak egin zuen yurtaren aurreneko deskribapena, eszitiar jendeen etxebizitzak baitziren. Hauek zaldiak hazten zirtuzten herri nomada osatzen zuten, Itsaso Beltzetik iparraldera bizi izan zirenak K.a. 600 eta K.o. 300 urteen artean.

IV. eta VI. mendeen artean Erdialdeko Asiatik Europara iritsi ziren hunoen etxebizitza mota nagusia ere yurtak izan ziren

Gaur egun Mongoliako etxebizitza ohikoena izaten jarraitzen dute. Ulan Bator hiriburuan bertan ere biztanleriaren erdia baio gehiago bizi da yurtatan.

## Eraikuntza 
Yurta mongoliar baten eraikuntzak bi ordu inguruko lana dauka. Sareta batek osatzen du horma zirkularra eta luzera bereko oholek teilatuaren egitura. Horrela eraikitzen da yurta bat:

## Sinbolismoa 
Kirgizistango banderaren erdigunean yurta baten *shangyrak* koroa marrazturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Gutiérrez

**Sergio Gutiérrez Rodriguez** (Miranda Ebro, Burgos, 1975) musikaria da.

Miranda Ebron jaio zen, 1975ean. Bertan burutu zituen musika-ikasketak eta gero Gasteizko Kontserbatorioan sakondu zituen, A. Vilagrán eta A. Nieto (pianoa), S. Salaberri, L. Ruiz de Gordoa, A. Lauzurika eta Z. F. Gerenabarrena (harmonia, kontrapuntua, fuga eta konposizioa) irakasleekin. S. Sciarrino, M. Sotelo, C. Halffter, J.M. Lópezek emandako konposizio ikastaroetan parte hartu du. Gaur egun, Gasteizko Musika Kontserbatorioko piano-jotzaile laguntzaile da. Gasteizen, Veruelan, Madrilen, Alemanian eta Mexikon estreinatutako zenbait ganbara musika-lan egile da. Era berean, film luze baten soinu-banda konposatu du. Gasteizko hainbat musika garaikideko jaialditan parte hartu du. 2004an, Federico Monpou-ren Lehiaketa Internazionalean aipamen berezia jaso zuen “*Homenaje a Chopin-Mompou*” lanagatik.

## Grabaketak 
* Intermezzo para la muerte del Conde Ugolino : para grupo instrumental (Int. : Grupo Instrumental Jesús Guridi). Musikaste (32. 2004. Errenteria)
* Job : (2007)(Int.: Alfonso Gómez, pianoa). Musikaste (35. 2007. Errenteria)
* Job (2007) : piano y electrónica. In: Morfología sonora. Espacio Sinkro records, 2008. Erref.: 01, Sinkro
* De viento, cristal y bronce (2008). (Int. : Ensemble Espacio Sinkro (Roberto Casado, flauta ; Patxi Divar, klarinetea ; Agustí Coma, biolina ; François Monciero, biolontxeloa ; Félix Divar, perkusioa ; Alfonso Gómez, pianoa ; Ignacio Monterrubio, laguntza elektroakustikoa)). Musikaste (38. 2010. Errenteria)
* De viento, cristal y bronce (2009) : ensemble & tape. In: Laboratorio de Música Electroacústica = Musika Elektroakustiko Laborategia, Vitoria-Gasteiz : 25 años = urte = years. Espacio Sinkro Records, 2010. Erref.: 03, Sinkro

## Kanpoko loturak 
* Eresbil, https://web.archive.org/web/20160205060435/http://www.eresbil.com/
Semaforo (programazioa)

**Semaforoa**, programazioan, prozesu ezberdinei errekurtso partekatuetara sarrera onartu edo ukatzen dieten metodoa ahalbidetzen duen aldagaia (edo datu mota abstraktua) da.

Semaforoa erabiltzen hasteko errekurtsoaren aldibereko erabilpen kopurua finkatu behar da, eta horren arabera, semaforo aldagaia hasieratuko da.

Aldibereko prozesu kopuruaren arabera bi semaforo mota ezberdin erabil daitezke: **binarioak** edo **zenbagarriak**.
Lehenak errekurtsora aldibereko sarrera bakarra onartzen du. Bigarrenak aldiz, sarrera anitz onartzen ditu, eta semaforo aldagaiaren hasieraketan definituko da kopuru hori.

## Eragiketak 
Semaforo aldagia baldintza hauen arabera aldatzen da:

S semáforo aldagaia v balio oso batez hasieratuko da
 Inicia(Semaforoa s, Osoa v)
 {
   s = v;
 }

Aldagaiaren balioa 0 baino handiagoa bada, aldagaiaren balioa gutxitu, bestela, deia egin duen prozesuaren exekuzioa blokeatu eta itxarote aktiboan egongo da.
 P(Semaforoa s)
 {
   if(s>0)  
       s = s-1;  
   else
       wait();
 }

Prozesu blokeaturik ezbadago, aldagaiari balio bat gehitu. Aldiz, blokeaturiko prozesurik badago signal funtzioaren bitartez, wait-ean dauden prozesuei deia egin (esnatu)
 V(Semaforoa s)
 {
    if(!prozesu_blokeatuak)
         s = s+1;  
    else
         signal(); 
 }

## Erabilpenak 
Semaforoak programaren sekzio kritikoa babesteko erabiltzen dira. Hasieratutako balioaren arabera, prozesu gehiago edo gutxiagok izango dute aldibereko sarrera-baimena.

Semaforo mota sinpleena **binarioa** da, eta 1 eta 0 balioak har ditzake soilik. Prozesu bakar bat sar daitekenean baino ez da erabiltzen eta bi balio hauekin sarrera irekita edo itxita dagoen adierazten da (1 balioaz hasieratzen da = irekita). Beraz, errekurtso bat libre dagoenan prozesu bat sartu eta semaforoaren balioa 0ra jartzen du P funtzioaren bitartez. Honekin, beste prozesu bat sartzen saiatzean balioa 0ra ikusi eta itxarote aktiboan sartuko da. Behin hasierako prozesuak amaitzean, V metodoaren bitartez balioa 1era igo eta itxaroten zeuden prozesuei paso emango die.

N prozesuk batera exekutatu ahal izateko, Nz hasieratutako semaforo bat erabiltzen da. Honela, N prozesuek sekzio kritikoa batera erabiltzen dutenean aldagaia 0ra egongo da eta sarrera blokeatuko da, gainontzean, prozesuak sartu ahala sarrerak gutxitzen joango dira (s--) eta irtetzen doazen neurrian sarrerak gehitzen (s++)

## Erabilpen motak 
Semaforoak helburu ezberdinetarako erabil daitezke:
* Mutex-ak
* Hesiak
* N hariei (threads) errekurtsora aldibereko sarrera ahalbidetzeko, semaforoa N-ra hasieratuz

## Kanpo estekak
Willem-Alexander Herbehereetakoa

**Willem-Alexander Herbehereetakoa** (*Willem Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau*; Utrecht, 1967ko apirilaren 27a - ) Herbehereetako erregea da, bere ama, Beatriz Herbehereetakoa, abdikatu ostean. Curaçao, Aruba eta Sint Maarteneko errege ere bada. Amsbergeko Etxearen burua da.

## Erreferentziak
Kertész (kraterra)

**Kertész** Merkurio planetaren mendebaldean dagoen kraterra da, Carolis arroan. André Kertész hungariar argazkilariaren omenez izendatu zuten 2008an. Material berezi bat du, oso distiratsua. Sander kraterra, handik gertu, distiratsua da ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Irigoyen

**Santiago Irigoyen Igoa** (Lesaka, Nafarroa, 1913ko uztailaren 24a - *Ib.*, 2007ko maiatzaren 5a), euskal herritar musikaria izan zen.

Lesakan jaio zen, 1913an. Jaioterriko Musika Akademian hasi zen musika ikasten, eta 1926ean bandan sartu zen; tronboiarekin hasi zen eta tronpetarekin jarraitu zuen. Urte horretan bertan, txistularien errepertorioa bi hilabetean ikasi behar izan zuen, eta 1927ko urtarrilaren 1ean jendaurrean aurkeztu zen lehen aldiz. Txistulari moduan. Errenteriako Alejandro Lizaso txistulariaren eskolak hartu zituen. Urte askotan Lesakako txistularien irakasle izan zen, eta bizitzan zehar omenaldi asko jaso izan ditu. Txistu bandarako pieza ugari idatzi zituen. Lesakan hil zen, 2007an.

## Lanak 
* Adan y Eva (Bnd)
* Ariñ ariñ (tx/tx/sb)
* Ariñ ariñ (tx)
* Aurrerá (Co/órg)
* Erdi bidekoa (tx)
* Erdi bidekoa [mold.] (tx/tx/sb)
* Fandango (tx/tx)
* Flor de Lis	tx
* Fraiñgo gurutzea (tx/tx/sb/at)
* Goitik-Bera (tx/tx/sb)
* Goizean goiz (tx/tx/sb)
* Illeta doinua	(tx/tx/sb)
* Iria	(tx/tx/sb)
* Iria [mold.]	(tx/tx/sb)
* Karrikaz karrika [mold.] (tx/tx/sb)
* Karrikaz-Karrika (tx/tx/sb)
* Koxkonta (tx/tx)
* Koxkonta [mold.] (tx/p)
* Lesaka : fandango (tx/tx/sb)
* Lesaka : zortziko (tx/tx/sb)
* Lesaka : orripeko [mold.] (tx/tx/sb)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedia, http://www.euskomedia.org/aunamendi/151981
Anemofilia

[thumb|*[Plantago media* espezie anemofiloa da]]
**Anemofilia** polinizazio mota bat da, haizeak eramaten ditu polen aleak. Horretarako, pisu txikiko eta airean flotatzeko moduko polen asko behar da, erraz barreiatzeko eta ernalketa ziurtatzeko.

Landare anemofiloek ez dute ikusgarritasunik behar eta, askotan, ez dute periantorik; lurrinik edo nekatarrik ere ez dute sortzen. Lore sexubakarrak dituzte eta, sarritan, dioikoak dira, autogamia edo autopolinizazioa saihesteko.

## Kanpo estekak
Abedin (kraterra)

**Abedin** Merkurioko krater bat da. Egitura konplexua du, lurzoru leun batekin, paretazko terrazekin eta mendi zentral batekin. Abedinen inguruan krater txikiak daude, ziurrenik lehengoaren ejekzioz sortutako inpaktu sekundarioekin. Iparmendebaldeko sekzioak dauden ejekzioak erreflexio txikiagoa dute.

## Kanpo estekak
Francisco Ibáñez (argipena)

**Francisco Ibáñez** izeneko pertsonen hurrengo artikuluak ditugu:
* Francisco Ibáñez Talavera, *Ibañez* gisa ezagunagoa den marrazkilari katalana
* Paco Ibáñez, euskal jatorriko kantaria.
* Francisco Ibáñez Irribarria, Oioneko musikaria
Chopin (kraterra)

**Chopin** Merkurioko talka krater bat da. 131 kilometroko zabalera du. Bere izena 1976an jarri zitzaion eta Frédéric Chopin musikagilearen omenez eman zitzaion.

## Kanpo estekak
Portugaleteko herriko etxearen aurkako atentatua

**Portugaleteko herriko etxearen aurkako atentatua** 1987ko apirilaren 25ean herri horretako PSE alderdiko egoitzaren aurka izandako atentatua izan zen, *Mendeku kolektiboa* izeneko ezker abertzaleko gazte talde autonomo batek egoitza barrura molotov koktelak jaurtikiz burutu zuena. Erasoan jasandako erreduren ondorioz, María Teresa Torrado eta Félix Peña PSE alderdiko kideak hil ziren handik egun gutxitara. Herri Batasunako Mahai Nazionalak, garaiko ezker abertzaleko erakunderik nagusienak, atentatua gaitzetsi zuen eta egileen taldea Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduaren etsaitzat jo zuen. Poliziak atentatuaren ustezko egileak atxilotu zituen eta batek egun gutxitara aurkeztu zen bere kabuz poliziaren aurrean. Ondorengo epaiketan, atentatuan parte hartu izana aitortu zuten.

## Kanpo estekak
Tipp-Ex

thumb|Boteko Tipp-Ex-a
**Tipp-Ex** zuzentzeko likido baten merkataritza-marka bat da. Enpresa alemaniar baten izena ere izan zen (Tipp-Ex GmbH & Co. KG), Tipp-Ex produktu-lerroa sortu zuena. Marka honetako produktuak oso ospetsuak izan ziren, oraindik ere garrantzitsuena da. Izen hau ingelesa bihurtu zen denborarekin, gazteleraz ere onartuta dago.

Tipp-Ex markatik eratorria, euskaraz **tipex** hitza erabili izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonzalo Higuaín

**Gonzalo Gerardo Higuaín** (gaztelaniaz  ahoskatua; Brest, Finisterre, 1987ko abenduaren 10a), futbol jokalari frantziarra da, Argentinan herritartuta, Inter de miami futbol taldean jokatzen du.

## Biografia 
Gonzalo Higuain, Argentinako River Plate taldean hasi zen jokatzen, bertan jokatu zuen gaztetatik.

2006ko abenduan Real Madrilek fitxatu zuen, 12 miloi ingurugatik.

## Palmaresa 
## Erreferentziak