Aditz trinko

**Aditz trinko**a (edo **aditz** **sintetiko**a) osagai bakarraz eratutako aditza da, informazio osoa (esangura, pertsona[k], denbora...) hitz bakar batean adierazten duena. Adibidez, Z*atorkit* aditz trrinkoa da, hitz bakar batean zu + *niri* + *etortzeko agindua* adierazten baitu. Aditz perifrastikoa, ordea, bi elementuk osatzen dute: aditz nagusiak eta aditz laguntzaileak. Horren adibide bat *etor zakizkit* izan liteke: informazio bertsua ematen da, hau da, *zu* + *niri* + *etortzeko agindua*; *etor* aditz nagusia da eta *zakizkit*, aditz laguntzailea.  

Maizenik indikatiboan jokatzen badira ere, baldintzazko eta aginterazko forma batzuk daude halaber: *legoke*, *baneki*, *Zatoz!*, *Esaoizu!*...). Indikatiboan, unean bertan gertatzen ari dena edo gertatzen ari zena adierazten du: adibidez: *nator* («une honetan etortzen ari naiz») eta *nentorren* («une hartan etortzen ari nintzen»).

Haien kopurua oso mugatua da —dozena bat inguru—, euskaraz ia aditz guzti-guztiak perifrastiko gisa soilik jokatzen direlako. Forma sintetikoa dutenak, gainera, perifrastiko gisa ere joka daitezke, beste aditzen era berean. Nolanahi ere, indikatiboan aspektuaren inguruko ñabardurak bereizten dira:  

* *Zigortuta **gaude*** (trinkoa: zigorra une honetan betetzen ari gara, adibidez, edo laster bete beharko dugu, hau da, aspektuaren aldetik, [+puntukaria] da) vs *Zigortuta **egoten** **gara*** (perifrastikoa: zigorra maiz ezartzen zaigu, hots, aspektu [-puntukaria] du).
* *Autobusa berandu **dator*** (trinkoa: ibilgailu hori bidean atzerapenez dabil, [+puntukaria]) vs *Autobusa* *berandu **etortzen da*** (perifrastikoa: autobusaren atzerapenak ohikoak dira, [-puntukaria]).
* *Erantzunak* ***dakizkite*** (trinkoa: jende horrek abantaila hori du, [+puntukaria]) vs *Erantzunak* '''*jakiten* *dituzte*'* (perifrastikoa: noizbait erantzutean huts egin izan dute, [-puntukaria]).

Gainera, aditz sintetiko batzuk euskalki batzuetan ez dira hain arruntak: hiztun askok *Zer **esaten duk**?* galdetzea eta *Egia **diotsut*** esatea beste batzuen *Zer **diok**?* galderaren eta *Egia **esaten dizut*** baieztapenaren parekoak dira; bestela esanda, adibideotako forma perifrastikoek ez dute maiztasunezko konturik agertzen (hots, *Zer esaten duk normalean?* eta *Egia esan ohi dizut*) eta solaskidea une hartantxe esaten ari dena aditzera emateko zuzen-zuzenak dira. Era berean, euskaldun askok *Txori hura erraz **ikusten dute*** perifrastikoa soilik erabiltzen dute, baina beste batzuek *Txori hura erraz **dakusate*** bezalako sintetikoak hobesten dituzte.

Orobat, aginterazko baiezko esaldietan ere, forma perifrastikoek eta trinkoek balio bera dute: 

* ***Zatoz** bihar bostetan!* = ***Etor zaitez** bihar bostetan!*
* ***Esaiozu** egia! = **Esan iezaiozu** egia!*
* ***Jakizue** ez dela bihar etorriko* = ***Jakin ezazue** ez dela bihar etorriko.*
* ***Hago** isilik! = **Egon hadi** isiik!* 
* ***Zoaz** hortik, mesedez. = **Joan zaitez** hortik, mesedez.* 

Hala eta guztiz ere, debekuak ematean, aginterazko forma trinkoak ez daitezke ezezkoan eman, hartarako forma perifrastikoak soilik erabiltzen direlako: 

* ***Ez zaitez** bihar bostetan **etor**!* / **Ez zatoz bihar bostetan!*
* ***Ez iezaiozu** horrelakorik **esan**!* / **Ez esaiozu horrelakorik!*
* ***Ez hadi** isilik **egon**!* / **Ez hago isilik!*

Hurrengo aditzen forma trinkoak ezagunak dira:

Idazle klasikoengan, aditz trinko gehiago ageri dira: adibidez, Oihenarten *derora*, hau da, "erortzen da", *Thu etxatua zeruan gora begithartera **derora*** atsotitzean, idazle beraren *dikuzke* ("ikuz dezake"), *Esku batak **dikuzke** bertzea, biek begitartea*, edo *digaran* ("igarotzen den"), ***Digaran** artean ez urtegati gasorik esan*, *Refranes y Sentencias*en.

Zubereraz eta ekialdeko behenafarreraz, *jaugin* ("jin", "etorri") sintetikoa da: ***Daugin** astean*, ***Haugi** honat!*

Bestetik, egunotan, zenbaitek **datsegit'' ("atsegin zait") bezalako tradiziorik gabeko formak asmatu dituzte, gizarte sare jakin batzuetan erabiltzeko edo.

## Taulak 
### Jokaera 
400px|ezkerrera
400px|eskuinera

389x389px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

### Beste batzuk 
400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

400px|ezkerrera
400px|eskuinera

## Kanpo estekak