open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venatrix

***Venatrix*** *Lycosidae* familiaren *Araneomorphae* generoaren armiarma da. Carl Friedrich Roewerrek deskribatu zituen, 1960an.

## Banaketa 
Espezie hauek Ozeanian eta Hego-ekialdeko Asian aurki daitezk.

## Espezieak 
The World Spider Catalog 12.0aren arabera:

* *Venatrix allopictiventris* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix amnicola* Framenau, 2006
* *Venatrix archookoora* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix arenaris* (Hogg, 1905)
* *Venatrix australiensis* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix brisbanae* (L. Koch, 1878)
* *Venatrix esposica* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix fontis* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix funesta* (C. L. Koch, 1847)
* *Venatrix furcillata* (L. Koch, 1867)
* *Venatrix hickmani* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix konei* (Berland, 1924)
* *Venatrix koori* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix kosciuskoensis* (McKay, 1974)
* *Venatrix lapidosa* (McKay, 1974)
* *Venatrix magkasalubonga* (Barrion & Litsinger, 1995)
* *Venatrix mckayi* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix ornatula* (L. Koch, 1877)
* *Venatrix palau* Framenau, 2006
* *Venatrix penola* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix pictiventris* (L. Koch, 1877)
* *Venatrix pseudospeciosa* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix pullastra* (Simon, 1909)
* *Venatrix roo* Framenau & Vink, 2001
* *Venatrix speciosa* (L. Koch, 1877)
* *Venatrix summa* (McKay, 1974)
* *Venatrix tinfos* Framenau, 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ION webgunean.
* :Nomenclator Zoologicus webgunean.
Alejandro Jáuregui

**Alejandro Eduardo Jáuregui**, *Gurí* (j. 1946), Argentinako folk musikako abeslaria da, baxu-erregistroa duena, Quinteto Tiempo taldearen sortzaile eta liderra.

## Jardunbidea 
Alejandro Jáuregui Buenos Airesen jaio zen, eta La Platan finkatu zen Arte Ederren Eskolan hirugarren ikasketak egiteko. Buenos Airesekoa eta La Platakoa du bere burua , eta Estudiantes de La Plata Clubeko "zale fanatiko" gisa aitortzen da. Nerabea zenetik arrazoi sozialetarako zaletasuna izan zuen, eta 1963an hiru hilabetez espetxeratu zuten Ensenadako ontziolen grebalarientzako dirua biltzeko futbol txapelketa antolatzeagatik. 

12 urte zituenetik Eduardo Molinaren laguna da. 1960ko hamarkadan, biek Coro Escuela de Bellas Artes abesbatza osatu zuten, Los Quiaqueños izeneko talde folklorikoa eta azkenik, 1966an, **Quinteto Vocal Tiempo**, Miguel Ángel Coloma, Sarita Masi eta Guillermo Masirekin, orduan jadanik La Platako musikari entzutetsua zen Jorge Combo-k  zuzenduta eta haren moldaketak jarraituz.

### Quinteto Tiempo 
1968 eta 1971 artean taldeak bere kide batzuk aldatu zituen, 1969an Rodolfo Larumbe, 1970ean Ariel Gravano eta 1971n Santiago Suárez sartu ziren. Hirurek, Alejandro Jáuregui eta Eduardo Molinarekin batera, talde egonkorra osatuko zuten, Carlos Groisman buru, etorkizunean aldaketa gehiagorik jasango ez zuena, musika taldeen artean ezohiko egoera. 1972an **Quinteto Tiempo** izena hartu *eta El río está llamando* (1973) lehen diskoa grabatu zuten,  Cordobazo izenez ezagutzen den matxinada herrikoiari buruzko Julio Lacarraren abesti bat izenburutzat hartuta.

1975ean hasi eta bereziki 1976an ezarri zen diktadurarekin, taldeak mehatxuak eta zentsura jasan zituen, eta horrek bere lana Argentinan zabaltzea eragotzi zuen. Murrizketa horiekin, bost disko grabatu zituzten 1975 eta 1982 artean eta nazioarteko jaialdietan eta Latinoamerikako beste artista garrantzitsu batzuekin batera lanetan parte hartu zuten.

1984an, Argentinan demokrazia berreskuratzearekin batera, berriro ere disko bat kaleratu ahal izan zuten euren herrialdean, euren zazpigarren lana, *Quinteto Tiempo* izenburua besterik gabe. Geroztik, Latinoamerikako nueva canción (*Vamos a andar)* zabaltzeko *egindako lana nabarmendu da eta Quinteto Tiempo canta a Armando Tejada Gómez* (2002).

## Lana 
### Albumak 
#### Quinteto Tiempo taldearekin 
# *El río está llamando*, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1973
# *Quinteto Tiempo Vol 2*, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1975 (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
# *El pueblo unido*, Amiga RD, Alemania, ? (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
# *Quinteto Tiempo Vol 3*, EMI-Odeón, Buenos Aires, 1975 (Argentinan debekatua eta atzerrian bakarrik banatua)
# *Canto del pueblo argentino*, Love Records, Finlandia, 1978
# *De lejos vengo*, Yasi Musical, Paraguay, 1982
# *Quinteto Tiempo*, EMI, 1984
# *Vamos a andar*, Todas las voces
# *...y otras pasiones*,
# *Somos lo que éramos*, Fonocal, 1993
# *QT canta a Armando Tejada Gómez*, Fonocal, 2002
# *Éramos lo que somos*, Fonocal 
# *Vivo*, Fonocal, 2004
# *Antológico*, Fonocal, 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
No Way Back (1995eko filma)

***No Way Back*** (euskaraz *Atzera Bueltarik Ez*), 1995eko Frank A. Cappello estatubatuarrak zuzendutako ekintza film bat da. Russell Crowe, Helen Slater, Etsushi Toyokawa eta Michael Lerner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Zack Grant (Russell Crowe) FBIko agentea Seiko Kobayashi (Kelly Hu) lankide hasiberriak operazio baten aginduei entzungor eginez bost gaizkile hil eta bere buruaz beste nola egiten duen lekuko izango da. Gertatutakoak asko eragin dionez, Zackek Seikoren bizilagun eta adiskide bat galdekatu eta Yuji Kobayashi (Etsushi Toyokawa) Yakuzako japoniar mafiaburuarekin hartuharremanak zituela jakingo du. Orduan Zackek Yakuzan infiltratzeko helburuz arte-merkatariaren papera antzeztuko du, horrek ekarriko dituen ondorio larriez jakitun ez dela. 

## Aktoreak 
* Russell Crowe: Zack Grant, FBIko agentea
* Helen Slater: Mary
* Etsushi Toyokawa: Yuji Kobayashi
* Michael Lerner: Frank Serlano
* Kyūsaku Shimada: Tetsuro
* Ian Ziering: Victor Serlano
* François Chau: Gim Takakura, FBIko agentea
* Kelly Hu: Seiko Kobayashi
* Andrew J. Ferchland: Eric Grant

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Paul Buchheit

**Paul Buchheit** (New York, 1977ko azaroaren 7a) ordenagailu-programatzaile eta enpresaburu estatubatuarra da. Bera da Gmailen sortzaile eta garatzaile nagusia. Google AdSense jatorrizko prototipoa garatu zuen Gmailen egindako lanaren barruan. "Ez izan gaiztoa " enpresaren lelo ospetsua ere proposatu zuen 2000. urtean konpainiaren balioei buruzko bilera batean. 

Buchheit Rochester-en (New York) hazi zen eta Clevelandeko (Ohio) Case Western Reserve Unibertsitatera joan zen. Intelen lan egin zuen eta gero Googleren 23. langilea bihurtu zen.

Gaur egun, arriskuko inbertitzailea eta FriendFeed-en sortzailea da. Enpresa hori Facebookek 2009ko abuztuan erosi zuen transakzio pribatu batean.

## Sariak 
2011n irabazi zuen honako sari hau: The Economist Innovation Awards for the Computing and Telecommunications. 

## Filantropia 
Besteak laguntzeko hainbat ekimen burutu ditu, bereziki, 33 urteko anaia hil zenetik, pankreako minbiziagatik.Buchheitek hainbat osasun erakunderi dohaintzan eman die laguntza. Helburua bereziki gizateria garatzea eta hobetzea izan du. Horrela,  2009an, Buchheit-ek Google Moderator sortu zuen, crowdsource ideiak sortzeko kausetarako (501(c)3 etekinik gabe), haren laguntza finantzarioaz baliatu beharko luke.

Buchheit-ek adierazi du uste duela gizarteak elikagai egokiak, etxebizitza, hezkuntza eta osasuna eskaintzeko teknologia eta baliabideak dituela, eskulanaren zati bat eta eskura dituen baliabideak bakarrik erabiliz. Haren iritziz, horrek esan nahi du posible dela soldata-esklabotza amaitzea.

## Erreferentziak 
* Livingston, Jessica (2007). Founders at Work. Apress. 
* Battelle, John (2005). The Search. Portfolio. p. 138. 
* 

## Kanpo estekak 
*Paul Buchheit's blog
* FriendFeed
** Paul Buchheit's FriendFeed
* 
* Entrevista con Paul Buchheit en Facebook
Euskaraokea

***Euskaraokea*** ETB-1ek 1990ko hamarkadan aireratu zuen karaoke saioa izan zen. Ixiar Orejak eta Iñaki Urdanpilletak aurkezten zuten saioan, herriz herri umeak kantari izaten ziren. Euskal kantak zein atzerriko abesti ezagunen euskarazko bertsioak izaten ziren, eta saria zegoen irabazleentzat. Irabazleen artean Ylenia Baglietto edo Maddalen Arzallus izan ziren. 1996ko udan hasi zuen emisioa. Saioko abestirik ezagunenekin hainbat disko ere argitaratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le locataire

***Le locataire*** (euskaraz *Maizterra*), 1976ko Roman Polanski poloniar-frantziarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Roland Topor frantziar idazlearen *Le locataire chimérique* (1966) eleberrian oinarritua dago. Roman Polanski, Isabelle Adjani, Melvyn Douglas, Jo Van Fleet, Rufus eta Shelley Winters aktoreek antzeztu zuten.

Roman Polanskiren *Apartamentuaren Trilogia* osatzen duten hiru filmeetako bat da, besteak *Repulsion* (1964) eta ''Rosemary's Baby'' (1968) dira.

## Argumentua 
Frantzia, Paris, Trelkovsky (Roman Polanski) iragan ilun bat duen apartamentu batean bizi da... aurreko maizterra zen neska gazte batek balkoitik jauzi eginez bere buruaz beste egin baitzuen. Haren jabetzak oraindik han daude... Trelkovskyk emakume harekiko duen obsesioa elikatzen dituzten gauzak. Edota eromenera al daramate?

## Aktoreak 
* Roman Polanski – Trelkovsky
* Isabelle Adjani – Stella
* Melvyn Douglas – Zy jauna
* Jo Van Fleet – Dioz andrea
* Bernard Fresson – Scope
* Rufus – Georges Badar
* Shelley Winters – Atezaina
* Lila Kedrova – Gaderian andrea
* Patrice Alexsandre – Robert
* Romain Bouteille – Simon
* Josiane Balasko – Viviane
* Claude Dauphin – Senarra istripuan
* Claude Piéplu – Bizilaguna (edota Claude Pieplu)
* Jacques Monod – Kafetegiaren jabea
* Jean-Pierre Bagot – Polizia
* Jacques Rosny – Jean-Claude
* Michel Blanc – Scopen bizilaguna
* Eva Ionesco – Bettina, Gaderian andrearen alaba
* Albert Delpy – Bizilaguna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Profondo rosso

***Profondo rosso*** (euskaraz *Gorri sakona*), 1975eko Dario Argentok zuzendutako giallo film bat da. David Hemmings, Daria Nicolodi, Gabriele Lavia, Macha Méril eta Clara Calamai aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Italia, Turin, Marcus Daly (David Hemmings) ingeles jazz musikariak Helga Ulmann (Macha Méril) alemaniar mediumaren erailketa basatiaren lekuko izango da, eta berehala haren hiltzaile sadikoa topatzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* David Hemmings: Marcus Daly
* Daria Nicolodi: Gianna Brezzi
* Gabriele Lavia: Carlo Manganiello
** Jacopo Mariani: Carlo gaztea
* Macha Méril: Helga Ulmann
* Eros Pagni: Calcabrini polizia superintendentea
* Giuliana Calandra: Amanda Righetti
* Clara Calamai: Martha Manganiello
* Piero Mazzinghi: Bardi
* Glauco Mauri: Giordani irakaslea
* Liana Del Balzo: Elvira
* Geraldine Hooper: Massimo Ricci
* Nicoletta Elmi: Olga
* Furio Meniconi: Rodi
* Fulvio Mingozzi: Mingozzi agentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sachin Tendulkar

**Sachin Ramesh Tendular** (Mumbai, 1973ko apirilaren 24an) kriket jokalari indiarra da, Indiako selekzioko kapitain ohia. Kriketeko historiako bateatzailerik onena izan dela diote askok. *Little Master* edo *Master* *Blaster* goitizenez ere ezaguna da.

Tendulkar izan zen nazioarteko kriket jokoetan ehun *ehuneko* (kriketeko neurri bat) markatu zituen lehen jokalaria, eta One Day International (ODI) lehiaketa formatuan *ehuneko bikoitza* narkatu zuen lehena ere.. Lasterketa gehien lortutako marka ere berea izan da hainbat urtean, 30.000 lasterketa baino gehiago egin zituen lehen jokalari izan zelarik.

## Erreferentziak
Raising Cain

***Raising Cain*** (euskaraz *Kainen Gailentzea*), 1992ko Brian De Palma estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller psikologiko film bat da. John Lithgow, Lolita Davidovich, Steven Bauer eta Frances Sternhagen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Carter doktoreak (John Lithgow), haur psikologian aditu errepestegarria denak, aitatasuna eta Amy (Amanda Pombo) alabaren heziketarekin esperimentu bitxi bat egitea erabakiko du. Carterren emaztea den Jenny (Lolita Davidovich) senarrari bere mutilgaun ohia zen Jack Danterekin (Steven Bauer) adarrak jarriko dizkio, gertakari horrek nahiz Carterrek esperimentuaren ondorioz erakusten duen portaera obsesiboak berehala senar-emazteen arteko krisialdia ekarriko du.

## Aktoreak 
* John Lithgow: Carter Nix doktorea / Kain / Nix Sr. doktorea / Josh / Margo
* Lolita Davidovich: Jenny O’Keefe Nix doktorea
* Steven Bauer: Jack Dante
* Frances Sternhagen: Lyn Waldheim doktorea
* Gregg Henry: Terri tenientea
* Tom Bower: Sean Cally sarjentua
* Mel Harris: Sarah
* Teri Austin: Karen Bowman
* Gabrielle Carteris: Nan
* Barton Heyman: Mack
* Amanda Pombo: Amy Nix
* Kathleen Callan: Emma
* Geoff Callan: Maitale gaztesa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
École nationale supérieure d'électrotechnique, d'électronique, d'informatique, d'hydraulique et des télécommunications

'''École nationale supérieure d'électrotechnique, d'électronique, d'informatique, d'hydraulique et des télécommunications'* (ENSEEIHT), ingeniaritza elektrikoan, informatikan, hidraulikan eta telekomunikazioetan espezializatutako Frantziako unibertsitatea da. 1907an sortu zen.

Ikastetxean ikasketak 3 urteko iraupena du eta Frantziako ingeniaritza-titulu batekin amaitzen da, *Diplôme d'Ingénieur'', Estatu Batuetan aitortua eta ingeniaritzako oinarrizko tituluaren parekoa dena.

## Irakasle ospetsuak 
* Elisabete Alberdi, matematikaria, irakaslea eta ikertzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabella Teotochi Albrizzi

**Isabella Teotochi Albrizzi** (grekeraz: *Ελισάβετ Θεοτόκη, Elisabet Theotoki;* Korfu, 1760; Venezia, 1836) jatorri greko eta veneziarreko idazlea izan zen. Veneziako saloi antolakuntzan nabarmendu zen. Europako ospetsuak desfilatzen ugari izan zirelarik bere saloietan. 

## Idazlanak 
Prestakuntza entziklopedistikoa eta klasikoa izan zuen, eta bere idazlan ezagunena *Retratti* liburua (1807) izan zen, zeinean Veneziako bere garaiko figura politiko eta intelektualak deskribatu zituen, haien artean Alfieri, Cesarotti, Antonio Canova eta Bertola poeta. 

Maitaleei buruz ere hitz egin zuen, baina zuhurtasun handiagoz. Horien artean Esteban (edo Stefano) Arteaga apaiz espainiarra (Italian kokatua) egon zitekeen. Bien arteko gutunak gorde dira, eta badirudi Arteaga Albrizziz maitemindua zegoela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Jourdan

**Jean-Baptiste Jourdan, 1. Jourdan kondea** (Limoges, 1762ko apirilaren 29a - Paris, 1833ko azaroaren 23a) frantziar mariskala izan zen.

1778an Frantziako Errege Armadarekin bat egin eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran esku hartu zuen. Savannahko setioan eta Karibeko Grenada, Saint Vincent eta Tobago uharteen inbasioetan egon zen. 1784an desmobilizatu eta Limogesera itzuli zen.

Frantziako Iraultza babestu zuen eta armadara itzuli zen eta Lehen Koalizioko Gerran parte hartu zuen. Dibisioko jeneral mailara igo zuten eta 1794an Fleurusko guduan irabazi zuen.

1799tik Bigarren Koalizioko Gerran esku hartu zuen. Napoleonen Brumaireko estatu-kolpea aurka agertu zen eta Bostehunen Kontseilutik bota zuten, baina gero adiskidetu egin zen.

1804an Napoleonek Inperioko mariskal izendatu zuen. 1808an Jose Bonaparteri lagundu zion Napolitik Espainiara. Iberiar Penintsulako gerrako hainbat gudutan esku hartu zuen eta Gasteizko guduan garaitua izan zen. 

1814an Borboien berrezarkuntza babestu zuen eta 1815ean Napoleon Ehun Egunetan. 1819an Frantziako pare eta Hôtel des Invalidesko gobernadore izendatu zuten.
Zazpe

thumb|Etxe berritu bat
thumb|Elizaren hondareak
**Zazpe** Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1950ean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artzibarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *zazpearrak* ziren.

## Izena 
*Zazpe* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Çazpe* (1366)
* *Zazpe* (1534)
* *Azpeyola* (1587)
* *Zazpe* (1768)
* *Caspe* (1829)
* *Zazpe* (1996)

## Geografia 
Zazpe Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Demografiari dagokionez, etxeen zenbaketetan 1366ko lau etxeetatik 1646ko zazpi etxeetara igaro zen, eta 1819ko bostetara jaitsi zen. Problematikari dagokionez, 1858an izan zen maximoa, 56 biztanlerekin, eta ordutik etengabe jaitsi zen biztanleria, 1950eko hamarkadan desagertu arte. Aipatu beharra dago Nafarroako 1952ko merkataritza-gidan 1940ko biztanleriaren errolda erabiltzen dutela, 10 biztanlekoa. Gaur egun, Nafarroako Gobernuaren baso-jabetza da, 61 ha ditu jabetzan eta 246 ha kudeatzen ditu. Azken aldian, etxeren bat konpontzen ari dira.

Itoitzeko urtegiaren eraikuntzagatik saihesbide berria egiten denean, errepide berria hondakinen ondotik pasatzen da, inguruan aparkatzeko aukerarik ez dagoelako arazoarekin, eta bide zaharrak galdua dirudi.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Jungle 2 Jungle

***Jungle 2 Jungle*** (euskaraz *Oihanetik Oihanera*), 1997ko John Pasquin estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Tim Allen, Martin Short, Sam Huntington, Lolita Davidovich, David Ogden Stiers, JoBeth Williams eta Leelee Sobieski aktoreek antzeztu zuten.

*Un Indien dans la ville* (1994) frantziar filmaren berregokitzapena da.

## Argumentua 
AEB, New York, Michael Cromwell (Tim Allen) negoziogizon arrakastatsu bat da, Charlotte (Lolita Davidovich) erakargarriarekin ezkondu aurretik Patricia Cromwell (JoBeth Williams) doktorea eta emazte ohiarekin dibortzioa formalizatu beharrean da. Horretarako Amazoniara joan beharrean da, Patriciak Michael utzi zuenetik bertan bizi baita. Han Michaelek 13 urteko seme bat duela jakindo du, Mimi-Siku (Sam Huntington), bertako amerindiarren artean hazia izan dena. Michaelek bere semea New Yorkeko haren etxera gonbidatzea erabakiko du. Jada New York hirira itzulita, Mimi-Siku bere arku, gezi eta oihaneko jazkerarekin mota guztietako arazoetan sartuko da, bere aita ere berarekin batera haietan sartuz.  

## Aktoreak 
* Tim Allen: Michael Cromwell
* Martin Short: Richard Kempster 
* Sam Huntington: Mimi-Siku Cromwell
* JoBeth Williams: Patricia Cromwell doktorea
* Adam LeFevre: Morrison
* Lolita Davidovich: Charlotte
* David Ogden Stiers: Alexei Jovanovic
* Valerie Mahaffey: Jan Kempster
* Leelee Sobieski: Karen Kempster
* Luis Avalos: Abe
* Frankie J. Galasso: Andrew Kempster
* Carole Shelley: Fiona Glockman
* Bob Dishy: George Langston
* Dominic Keating: Ian
* Rondi Reed: Sarah

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Théo van Rysselberghe

**Théophile "Théo" van Rysselberghe** (Gante, 1862ko azaroaren 23a - Le Lavandou, 1926ko abenduaren 13a) belgikar margolaria izan zen.

Ganteko Akademian eta Bruselako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. 1882tik 1888ra hiru bidaia egin zituen Marokora moda orientalistari jarraituz. 18 urterekin Ganteko Aretoan erakutsi zuen. Les XX taldearen sortzaileetako bat izan zen. Mugimendu inpresionista, neoinpresionista eta puntillistetan parte hartu zuen.

## Iruditegia 

1885-THÉO VAN RYSSELBERGHE-Darío de Regoyos tocando la guitarra, 52 x 34,5cm (Museo Nacional del Prado, Madrid).jpg|Dario de Regoyos gitarra jotzen (1885)
Théo van Rysselberghe - Les Soeurs du peintre Schlobach.JPG|Jeanne eta Marguerite Schlobach, margolarien arrebak
Théo Van Rysselberghe - Portret van Marguerite van Mons.JPG|Marguerite van Monsen erretratua
Van Rysselberghe femme et enfant.jpg| Maria emaztea eta Elisabeth alaba
Theo Van Rysselberghe portrait-of-irma-sethe-1894.jpg|Irma Setheren erretratua
Theodoor van Rysselberghe (1862-1926) - Four Bathers.jpg|Lau bainulari
Van Rysselberghe 012.jpg|Magnoliak (1910)
Théo van Rysselberghe - Lady in white (Mrs. Théo Van Rysselberghe) reading in the garden at Mortgat.jpg|Zuriz jantzitako emakume, emaztearen erretratua

## Kanpo estekak
Holmes & Watson

***Holmes & Watson*** (euskaraz *Holmes eta Watson*), 2008ko Etan Cohen israeldar-estatubatuarrak zuzendutako misteriozko komedia film bat da. Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak sortutako Sherlock Holmes eta Watson doktorearen pertsonaietan oinarritua dago. John C. Reilly, Rebecca Hall, Rob Brydon, Kelly Macdonald eta Ralph Fiennes aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Viktoriar Aroa, Londres, Buckingham jauregian erailketa bat jazo da eta handik lau egunetara inork galerazten ez badu hurrengo biktima Viktoria erregina (Pam Ferris) izango da. Baina haren zorterako, Sherlock Holmes (Will Ferrell) eta Watson doktorea (John C. Reilly) detektibe bikotea James Moriarty (Ralph Fiennes) behingoz atzeman eta haren egitasmo beldurgarria galeratzen saiatuko dira. Edo gutxienez saiatuko dira, hau ez baita Sherlock Holmesi buruzko istorio konbentzional bat.  

## Aktoreak 
* Will Ferrell: Sherlock Holmes
* John C. Reilly: Watson doktorea
* Rebecca Hall: Grace Hart doktorea
* Ralph Fiennes: Moriarty irakaslea / Jacob Musgrave
* Rob Brydon: Lestrade inspektorea
* Kelly Macdonald: Rose Hudson
* Steve Coogan: Gustav Klinger (krediturik gane)
* Lauren Lapkus: Millie
* Pam Ferris: Viktoria erregina
* Hugh Laurie: Mycroft Holmes
* Bella Ramsey: Flotsam
* Scarlet Grace: Pickle
* Noah Jupe: Doxy
* Braun Strowman: Brawn
* Billy Zane: Billy Zane, *Titanic* (1997) filmaren omenez
* Bruce Buffer: Bere burua antzeztuz
* Michael Buffer: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eider Sánchez

**Eider Sánchez Herrero** (Donostia, Gipuzkoa, 1986) telekomunikazio ingeniaria eta Maider Alberich-ekin batera “NARU Intelligence”ren sortzailea da. *Step Monitoring* sistema adimenduna sortu du, minbizia eta beste gaixotasun kroniko larri batzuk dituzten pazienteen jarraipena egiteko.

## Biografia 
Telekomunikazio ingeniaria Tecnunen eta doktorea EHUn, urte askoan *Vicomtech*en lan egin zuen adimen artifizialaren aplikazioekin biomedikuntzan. 

Biomedikuntzan aplikatutako adimen artifizialarekiko interesa karreran zehar sortu zitzaion, eta bertan *Ceit*eko talde batekin kolaboratzeko aukera izan zuen. 

Egiten zituzten ikerketak pazienteengana ez zirela iristen ikusirik, *Naru Intelligence* sotzea erabaki zuten. Bien eskarmentua eta ezagutza uztartu zituzten, adimen artifiziala, datuen analisia eta teknologia. Eta hori guztia onkologia gaixoei helarazteko borondatea.

Hasieratik izan dute zenbait erakunderen babesa, baina 2019. urtea mugarria izan zen *Naru-*ren bidean. Besteak beste, *BIND 4.0* programan parte hartu zuten eta *Toribio Echeverria saria* jaso zuten nazioartekotze atalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Eider Sánchezen twitter orria
**Naru Intelligence*-ren web orria
*Eider Sánchez- Elkarrizketa
*Eider Sánchez- EITBn elkarrizketa
James Fitz-Allen Mitchell

Sir **James Fitz-Allan Mitchell** (Bequia, Grenadinak, 1931ko maiatzaren 15a - *ibidem*, 2021eko azaroaren 23a) saintvincentar politikaria izan zen. Saint Vincent eta Grenadinetako 2. lehen ministroa izan zen 1984ko uztailaren 30tik 2000ko urriaren 27ra.

Trinidad eta Tobagoko Nekazaritza Tropikaleko Ikastetxe Inperialean eta Columbia Britainiarreko Unibertsitatean ikasi zuen. 1966an sartu zen politikan, eta koloniako lehen ministro izan zen 1972tik 1974ra. 1975ean Alderdi Demokratiko Berria sortu zuen. Herrialdeko lehen ministro izan zen 1984tik 2000ra.

Saint Vincent uhartea eta Grenadinak banatzearen aldekoa izan zen, eta, aldi berean, Karibeko herrialdeak gehiago integratzearen aldekoa.
Hürrem Sultan

**Hürrem Haseki Sultan** (Rohatyn, c. 1502 - Istanbul 1558) *Roxelana, Rosselana, Roxelane, Roxolana, Rossa* eta *Fortunata* izenez ere ezagun egin zea. Suleiman I.aren emazte legitimo bakarra eta Selim II.aren ama. Poeta, diplomazialari eta ongilea izan zen. Esklabo izatetik Otomandarren Inperioko emakume boteretsuena izatera heldu zen.

## Biografia 
Roxelana izena *Roxolania*-tik eratortzen da Poloniako Erresumako antzinako eskualdea zena. Bere benetako izena Aleksandra Lisowska zela eta Rohatyn jaio zela uste da, egun Ukrainako mendebaldean dagoen herrian, Rutenian.

Tartaroek bahitu eta Krimean saldu zuten esklabo gisa. Eroslea Selim I.aren kortearen kide bat izan zen eta hasiera batean odaliska arrunt bat izan behar bazen ere, bere jarrera alaia eta ilegorria zela eta nabarmendu zen eta opari eman zioten Selim I.a sultanari.

Iritzi desberdinak daude, batzuen arabera Selim sultan izan aurretik jada Hürrem bere konkubina izan zen. Garai horretako informazio urri dago, izan ere kronistek ez zuten aurreikusi harremanaren garrantzia. Dena den, jakina da biek poesia idazten zutela eta horrek haien harremana estutu zuela.

### Tradizioak apurtzea 
Harem otomandarretan, ohituraz, emakumeak haurdun geratzen zirenean harreman sexuala eten egiten zen. Semearen adin nagusitasunarekin batera, ama eta semea eskualde baten agintaritza hartu eta bertara mugitzen ziren. Horrela, emakumeek izan zezaketen eragina murrizten zen. Baina Hürrem ez zen Istanbuletik joan, eta sei seme-alaba izan zituen: Mehmed (1521-1543), Mihrimah (1522-1578), Abdullah (1522-1526), Selim (1524-1574), Bayezid (1525 edo 1526 -1561) eta Cihangir (1531-1553). Horrek, bere eragina handitu zuen, baita Mahidevran Gülbahar-en gainetik, Selimen lehenengo semea, Mustafá, izan zuen konkubina. Sultanaren ama izateak segurtasuna ematen zien kargu bakarra zen, izan ere, Sultan-emazterik ez zegoen, konkubinak ez zirelako ezkontide. Tradizio horrekin ere apurtu zuen, 1528an ezkondu ziren eta Hürrementzako titulu berezia sortu zuen, *haseki sultan* (gogoko bakarra). Erabakiak eskandalua eragin zuen.

Sultanak hartzen zituen erabakiak Hürremekin partekatzen zituen, erabakiak hartzeko gaitasuna eman zion eta jarduera diplomatikoak aurrera eramateko boterea eman zion ere. Hürremek gutunak partekatu zituen besteak beste, Sigismundo II.a Poloniakoarekin eta horri esker aliantza otomano-poloniar bat sortu zen.

Ongintzan aritu zen ere, hospitaleak, madrasak, komun publikoak eta pobreentzako jantokiak sustatu zituen Istanbulen, Mekan eta Jerusalemen.

Hürremen laugarren semea Selim II.a izenarekin tronura igo zen, Suleiman aita eta haren anaia nagusiak hil ondoren. Seleimek berak bere lehenengo semea, Mustafá, erahiltzeko agindua eman zuen 1553an eta bere ama erbesteratu zuten.

Tizianok Hürremen erretratu ezagunenak margotu zituen, Quevedo eta Lope de Vega bere obretan aipatzen dute eta sinfoniak ere inspiratu zituen, Franz Joseph Haydnena adibidez.

Bere *türbe* edo mausoleoa Istanbulgo Süleymaniye meskitan dago, senarrarekin batera dago han ehortzia.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txekoslovakiako Errepublika Sozialista

**Txekoslovakiar Errepublika** (), 1948 eta 1960 artean, eta **Txekoslovakiako Errepublika Sozialista** (), 1960 eta 1990 artean, Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Sobietar Batasunaren estatu satelitea izan zen.

1948ko otsaileko estatu-kolpearen ondoren eta  maiatzaren 9ko Konstituzioa indarrean sartu ondoren, Txekoslovakiako Alderdi Komunistak Sobietar Batasunaren laguntzarekin boterea hartu zuenean, herrialdea errepublika sozialista izendatu zuten. Txekoslovakiako 1960ko Konstituzioa "sozialismoaren azken garaipenaren" sinbolo gisa aplikatu ondoren, izen tradizionala aldatu egin zen 1960ko uztailaren 11n, eta horrela iraun zuen 1989ko azaroan Belusezko Iraultza gertatu zen arte. Estatuko beste ikur batzuk 1960an aldatu zituzten. Belusezko Iraultza izan ondoren, Txekiar eta Eslovakiar Errepublika Federala bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Txekoslovakiako Hirugarren Errepublika

**Txekoslovakiako Hirugarren Errepublika** (; ) 1945 eta 1948 artean Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Txekoslovakia sobietarren eragin-eremuan geratu zen, eta inguruabar horrek gerraosteko edozein plan edo estrategia menderatu zuen. Ondorioz, Txekoslovakiako antolaketa politiko eta ekonomikoa, hein handi batean, Moskun bizi ziren Edvard Beneš eta Txekoslovakiako Alderdi Komunistako erbesteratuen arteko negoziazio-arazo bihurtu zen.

1948ko otsaileko estatu-kolpearen ondoren, Txekoslovakiako Alderdi Komunistak Sobietar Batasunaren laguntzarekin boterea hartu zuenean, herrialdea errepublika sozialista bilakatu zen: Txekoslovakiar Errepublika hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Txekiar eta Eslovakiar Errepublika Federala

**Txekiar eta Eslovakiar Errepublika Federala** (; ; **ČSFR**) 1990 eta 1992 artean, Txekoslovakiak zuzen izena izan zen.

Arazo nazionalak ez zuen lekurik izan Txekiar eta Eslovakiar Errepublika Federalaren arkitektura berrian, non eslovakiar nazionalitateari izaera eman nahi izan zitzaion, Txekiar Errepublikaren maila berean. Aldarrikapen autonomistek laster  proposamen independentistei lekua utzi zieten. Nolanahi ere, errepublikaren banaketa-prozesua bide zailetatik joan zen, baina beti negoziazioaren eta elkarrizketaren bidetik. Izan ere, Václav Havel presidenteak berak 1991ko apirilaren 16an Viena Irratian egindako elkarrizketa batean zera adierazi zuen: «Eslovakiako herriak estatu independente batean bizi nahi badu, ez txekiarrek ez nik ez diogu ukatuko horretarako eskubidea».

Azken urte honetako udaberrian, Eslovakiako Gobernuaren eta VPN alderdiaren krisiaren erdian egon zen gai hori, Vladimír Mečiarrek gidatutako talde batean banatuko zena, Eslovakia Demokratikoaren aldeko Mugimendua (HZDS) izeneko plataforma sortuz. Indar politiko hori 1992ko ekainean iritsi zen Eslovakiako gobernura, eta Txekiako gobernuarekin negoziatzen hasi zen Errepublika Federala banatzeko. Václav Havelek uztailean utzi zuen kargua, eta 1992ko azaroaren 25ean onartu zuen partiketa Batzar Federalak. 1993ko urtarrilaren 1ean Txekoslovakia modu baketsuan desegin zuen Parlamentuak, bi herrialde erabat independente eratuz: Txekiar Errepublika eta Eslovakiar Errepublika.

## Kanpo estekak
Txekoslovakiako Alderdi Komunista

**Txekoslovakiako Alderdi Komunista** (txekieraz eta ; **KSČ**) 1921 eta 1992 artean, alemaniar okupazioak iraun zuen aldia izan ezik Txekoslovakian izandako alderdi politikoa izan zen. Herrialdea 1948tik 1989ra gobernatu zuen, Sobietar Batasunak babestutako erregimen komunistaren garaian. Erregimen komunistaren ilegaltasunari eta haren aurkako erresistentziari buruzko Legea, 1993an Txekiar Errepublikan onartua, legez kanpo utzi zuten.

Txekoslovakia desagertu eta zatitu ondoren, Txekiar Errepublikako Bohemia eta Moraviako Alderdi Komunistak (KSČM) eta Eslovakiako Alderdi Komunistak (KSS) ordezkatu zuten.

## Buruzagia 
KSČko buruzagirik gorenera *Presidente* (1945-1953), *Lehen Idazkari* (1953-1971) eta *Idazkari Orokor* (1921-1945 eta 1971-1989) zuen izena:
* Václav Šturc (1921 - 1922)
* Alois Muna (1922 - 1924)
* Josef Haken (1924 - 1925)
* Bohumil Jílek (1925 - 1929)
* Klement Gottwald (1929 - 1953) 
* Antonín Novotný (1953 - 1968) 
* Alexander Dubček (1968 - 1969) 
* Gustáv Husák (1969 - 1987) 
* Miloš Jakeš (1987 - 1989)
* Karel Urbánek (1989ko azaroaren 25 - abenduaren 20)
* Ladislav Adamec (1989 - 1990) presidente eta Vasil Mohorita (1989 - 1990) lehen idazkaria.

## Kanpo estekak
Mukulu biribileko eskultura

[thumb|[Giambologna, Sabinen Bahiketa, 1574-82. Florenzia. Loggia dei Lanzi]]
**Mukulu biribila** eskulturaren forma bat da, bestea erliebea dela. Eskultura bat mukulu biribileko izateko, alde guztietatik (goitik, aurretik, atzetik...) landuta egon behar da (baina baliteke denak kalitate berarekin landuak egon ez izana; lana gozatzeko ikuspuntuak infinituak dira). Hala ere, lana oso-osorik ulertzeko, ikuspuntua aldatzea behar-beharrezkoa da (nahiz eta ikuspuntu bat edo gutxi batzuk lehentasunezkoak izan). Mukulu biribileko eskultura irudikapen bat denean, mantendu egiten dira altueraren, zabaleraren eta ereduaren sakonera.

## Ikuspuntuen lehentasuna 
Mukulu biribileko edozein objektu ulertzeko tenorean, gerta daiteke ikuspuntu guztiek lehentasun bera izatea (isotropia), edo lehentasuna ikuspuntu nagusi bakar batek edo gutxi batzuek izatea (anisotropia).
Fitxategi:Guido Mazzoni Compianto Cristo morto Frontale.jpg|**Mukulu biribileko eskultura anisotropikoa.** Guido Mazzoni. *Kristo hilaren gaineko Erosta.* 1479. terracota. San Giovanni Batista. Modena.
Fitxategi:SAL NA 06 06 2018 23.jpg|**Mukulu biribileko eskultura isotropikoa.** Guido Mazzoni. *Kristo hilaren gaineko Erosta.* 1494**.** Sant'Anna dei Lombardi eliza. Napoli

## Hormarekiko harremana 
Mukulu-erdia da arkitekturari lotutako eskulturak lantzeko modua, elementu arkitektonikoei atxikita, hala nola arkiboltei, kapitelei edo frisoei. Irudiak, antropomorfikoak (giza formakoak) izan nahiz ez izan, haien atzealdea bistatik kentzeko moduan lantzen dira, euskarri duten elementuaren barruan sartuta geratzen direlako.
[thumb|[Fidias. *Lapita zentauro baten kontra borrokatzen*. Hego Metopa 31, Partenon, K.a. 447–433]]
thumb|Mukulu biribileko figura bat horma bati atzikitua edo exentua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txekoslovakiako Bigarren Errepublika

**Txekoslovakiako Bigarren Errepublika** (; ) 1938ko irailaren 30 eta 1939ko martzoaren 15 artean, 169 egunez, Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Bohemia, Moravia eta Silesiako eskualde historikoez eta Eslovakia eta Rutenia subkarpatikoa eskualde autonomoez osatua zegoen.

Bigarren Errepublika Municheko akordioetatik jaio zen. Akordioek Txekoslovakia Sudeteen eskualdea (bertako populazioaren zati handi bat alemaniarra zelako) Alemaniari, baita Eslovakiako zati batzuk eta Rutenia subkarpatikoa Hungariako Erresumarari ere, uztera behartu baitzuten. Akordioak sinatu ondoren, Alemaniak argi utzi zuen errepublika estatu-txontxogilo bat zela. Horrela, txekoslovakiarrak alemaniarren mesedea lortzen saiatu ziren Alderdi Komunista legez kanpo utziz, irakasle judu guztiak ikastetxeetatik kanporatuz eta Estatuak konpainia juduak bereganatzea ahalbidetzen zuen lege bat onartuz. Gainera, Gobernuak bankuen kontrola Alemaniarekin partekatzea ahalbidetu zuen.

1939ko martxoaren 15eko inbasio alemaniarrak lurraldea Bohemia eta Moraviako protektoratura atxikitzea ekarri zuen. Egun horretan bertan, Alemaniako Gobernuak Emil Hácha protektoratuaren buru Txekoslovakiako presidente izendatu zuen, eta Bigarren Mundu Gerran zehar kargu hori bete zuen.

## Kanpo estekak
Xabier Olazabal

**Frantzisko Xabier Olazabal Mendóça**, baita ere **Aita Ola** (), (Donibane Lohizune, 1909ko urtarrilaren 7a-Culion (Filipinak), 1988ko irailaren 10a) Jesusen Lagundiaren partaide eta apaiza izan zen. Misiolari gisa, Culion uharteko legenardunekin lan handia egin zuen. Bere ikasketak Espainian eta Hego Euskal Herrian egin zituen.

## Biografia 
Xabier Donibane Lohizuneko Itchola-baitan jaio zen, 1989an. Familia gipuzkoarra zen baina haien ideologia karlista zela eta, Iparraldean babesa hartu zuten. Gurasoak Ramon Olazábal Alvarez de Eulate eta Maria Luisa de Mendóça Rolim de Moura Barreto ziren, biak aitorenseme-alabak. Amak Portugalgo Oporton eta Alto Douron ondare handiak zituen. Donibane Lohizunen ere Xabierren aitona bizi zen, Tirso Olazabal, Arbelaitzeko Kondea, Bigarren Karlistaldian oso inplikatuta ibili zen politikaria eta karlismo barruan garrantzia handia zuen pertsona.

Xabierren lehen sei urteak Lapurdin igaro ziren. Lehen Mundu Gerraren hasierarekin Olazabal familiaren egoera okertu zen zeren eta ezaguna baitzen haien austriarren aldeko jarrera. Beldurrez, 1915ean, Lapurditik eta Frantziatik alde egin zuten, hasieran Portugalgo Seteaisko jauregira eta, ondoren, 1916an, Donostiara. Azkenean, 1919an, familia Portugalera itzuli zen.

Xabier, bere aldetik, Donostiako Marianistak ikastetxean ikasi zuen. Ondoren, Deustuko Unibertsitatean, zuzenbide ikasi zuen. Behin ikasketak bukatuta, Jesusen Lagundian sartu zen, Belgikako Tournaiko zentrora joanez. Nobiziatuan legenardunekin lan egiteko Filipinetara joateko asmoa azaldu zuen; hango berri Felipe Millan aipaizari bitartez jaso zuen. Aurretik, ikasketa desberdinak burutu zituen, bereziki, Durangoko eta Oñako ikastetxetan non filosofia ikasi zuen. 1946an apaiza egin zen eta Alacanteko legernardunen ospitalera bidali zuten; horrek Culionera joateko gogoak bepiztu zituen bere baitan. Hala ere, Deustuko Unibertsitatera bidali zuten, Zuzenbide politikoaren irakasle gisa. Deustun karlismoari buruzko doktoretza tesia egin zuen.

Azkenik, 1971n, Xabier Olazabal bere ametsetako uhartera bidali zuten. Han bere lanak oihartzun handia izan zuen:  "Gaixoak ukitu, eusten edo besarkatzen ez zuen inolako erreparorik erakusten, ez zuen gaixotasuna bera hartzeko beldurrik erakusten, beharbada hori horrela izan zedin erregutu ere egin zuen.Lan eta zerbitzu urteek kaltea eragin zioten osasunean, eta 1988ko irailaren 10ean hil zen". Guztira hemezortzi urte eman zituen Culionen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Héctor Grandinettiren Xabier Olazabali buruzko testigantza.
Uroa (Artzibar)

**Uroa** Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1366n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artzibarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *uroarrak* ziren.

## Izena 
*Uroa* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Vroa* (1366)
* *Urco* (1534)
* *Uroaerrecaondoa* (1722)
* *Uroeguia* (1722)
* *Uroa* (1722)
* *Uroa* (1800)
* *Uroa* (1802)
* *Urua* (1892)
* *Uroa* (1975)
* *Uroa* (1996)

## Geografia 
Uroa Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Zandueta eta Espotz arteko erdibidean, herri edo baserri hori zegoen, 870 metro inguruko altueran. Ez dago herrixka honi buruzko datu askorik, 1366rako ez baitzuen biztanlerik. 1534an, Artzibarko *Urco *desolatua aipatzen da, eta, gure ustez, despopulazio horri buruzkoa da. 1800ean *Uroa *izendatu zuten, jauregi eraitsi batekin, erdia Berrioko maiorazkoaren jabetzakoa eta beste erdia Frantzisko Gendika landa-mariskalarena eta Zanduetako bizilagun batena, izenik aipatu gabe.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Zoe Aldcroft

**Zoe Aldcroft** (Scarborough, Iparraldeko Yorkshire, 1996ko azaroaren 19a) Ingalaterrako errugbilaria da, bigarren eta hirugarren lerroko postuetan aritzen dena. 2015–2017 bitartean Darlingtongo Durham Sharksen jokatu ondoren, 2017-2018 denboraldian Gloucester-Hartpuryk kontratatu zuen. Ingalaterrako selekzioko kidea da 2016tik. World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena hautatu zuten 2021ean.

## Palmaresa 
### Ingalaterrako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2017, 2020, 2021, 2022, 2023
** Grand Slam: 2017, 2020, 2022, 2023
** Triple Crown: 2017, 2018, 2020, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2017, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In the Earth

***In the Earth*** edo ***IN THE EⱯRTH*** (euskaraz *Lurrean*), 2022ko Ben Wheatley ingelesak zuzendutako beldurrezko film bat da. Joel Fry, Reece Shearsmith, Hayley Squires, Ellora Torchia, John Hollingworth eta Mark Monero aktoreek antzeztu zuten.

2021eko Sundanceko Zinemaldian estreinatua izan zen.

## Argumentua 
Ingalaterra, Bristol hiriaren kanpoaldea, mundua COVID-19 pandemiaren hondamendiari aurre egiten ahalegintzen den bitartean, Martin Lowery (Joel Fry) zientzialaria eta Zach (Reece Shearsmith) basozaina proba zientifiko batzuen bila basoan barneratuko dira. Gauea gailentzen doan heinean, iluntasun sakonaren bihotzean barneratuko den bidai beldurgarri batean bilakatuko da, basoa beren inguruan bizia bereganatuz doala.  

## Aktoreak 
* Joel Fry: Martin Lowery
* Reece Shearsmith: Zach
* Hayley Squires: Olivia Wendle
* Ellora Torchia: Alma
* John Hollingworth: James
* Mark Monero: Frank

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alben W. Barkley

**Alben William Barkley** (Lowes, Kentucky, 1877ko azaroaren 24a - Lexington, Virginia, 1956ko apirilaren 30a) estatubatuar politikaria izan zen. AEBetako 35. presidenteordea izan zen 1949tik 1953ra.

Ordezkarien Ganberako kide izan zen 1913tik 1927ra. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako alde liberaleko kide izan zen eta Woodrow Wilson presidentearen politikak babestu zituen. 1926an senatari hautatu zuten eta New Dealen neurriak babestu zituen. 1949. urtera arte egon zen Senatuan.

Harry Truman presidenteak 1948ko hauteskundeetarako hautagaitza-kide izendatu zuen. Garaipenaren ondoren, herrialdeko 35. presidenteorde bihurtu zen. Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko kide eta Administrazioaren bozeramaile izan zen.
Retfærdighedens ryttere

***Retfærdighedens ryttere***, ingelesez ***Riders of Justice*** (euskaraz *Justiziaren Zaldizkoak*), 2021eko Anders Thomas Jensen daniarrak zuzendutako ekintza komedia film bat da. Mads Mikkelsen, Nikolaj Lie Kaas, Andrea Heick Gadeberg, Lars Brygmann eta Nicolas Bro aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Danimarka, Markus (Mads Mikkelsen) militarra bere alaba Mathilderekin (Andrea Heick Gadeberg) etxera itzultzear da, Emma emaztea (Anne Birgitte Lind) tren istripu tragiko batean hiltzen denean. Dena zorte txarraren ondorioz gertatu dela dirudienean, istripua jasandako tren horretako bidaiaria izan den Otto (Nikolaj Lie Kaas) matematika aditua bere adiskide Lennart (Lars Brygmann) eta Emmenthaler (Nicolas Bro) xelebreekin agertuko da. Otto istripu horren atzean norbait dagoela konbentzitua dago. 

## Aktoreak 
*Mads Mikkelsen: Markus
*Nikolaj Lie Kaas: Otto
*Andrea Heick Gadeberg: Mathilde
*Lars Brygmann: Lennart
*Nicolas Bro: Emmenthaler
*Gustav Lindh: Bodashka
*Roland Møller: Kurt
*Albert Rudbeck Lindhardt: Sirius
*Anne Birgitte Lind: Emma
*Omar Shargawi: Palle Olesen / Aharon Nahas Shadid
*Jacob Lohmann: Kenneth
*Henrik Noël Olesen: Noah
*Gustav Dyekjær Giese: Adrian

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Annette (filma)

***Annette***, 2021eko Leos Carax frantziarrak zuzendutako musikal drama film psikologiko bat da. Adam Driver, Marion Cotillard eta Simon Helberg aktoreek antzeztu zuten.

2021eko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Henry McHenry (Adam Driver) umore zorrotzeko bakarhizlari umorista bat da. Ann Defrasnoux (Marion Cotillard) nazioartean ospea duen abeslari bat da. Mundu guztiaren begiradapean daudela, glamourrez inguratutako bikote zoriontsua osatzen dute. Annette (Devyn McDowell) alabaren jaiotzak beren bizitzak aldatuko ditu, patu ikusgarria duen neskato misteriotsua baita. 

## Aktoreak 
*Adam Driver: Henry McHenry
*Marion Cotillard: Ann Defrasnoux
**Catherine Trottmann: Annen abestietako soprano ahotsa
*Simon Helberg: Laguntzailea
*Devyn McDowell: Annette
**Hebe Griffiths: Annetten ahotsa panpina denean
*Angèle, Kiko Mizuhara, Julia Bullock, Claron McFadden, Noémie Schellens eta Natalie Mendoza as the Six Accuser Chorus 
*Natalia Lafourcade: Polizia
*Kanji Furutachi: Doktorea
*Rila Fukushima, Eva Van Der Gucht eta Laura Jansen: Erizainak
*Rebecca Sjöwall: Connie O'Connor
*Nino Porzio: Garoni sheriffa
*Wim Opbrouck: Baby Annette iragarki aurkezlea
*Russell Mael: Russell Mael/Jet pilotua
*Ron Mael: Ron Mael/Jet pilotua
*Leos Carax: Leos Carax
*Yasin Islek: Dubaiko abeslaria
*Nastya Carax: Nastya
*Rebecca Dyson-Smith: Argazkilaria
*Graciela María: Argazkilaria
*Colin Lainchbury-Brown: Hyperbowl aurkezlea
*Geoffrey Carey: *Jainkoaren Tximinoko* aurkezlea
*Davide Jakubowski: Humprey sheriffa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juan Zelaia saria

**Juan Zelaia Saiakera saria**, **Juan Zelaia saria** edo **Zelaia saria** Juan Zelaia enpresari oñatiarraren izena daraman literatura arloko sariketa da. 2001. urtean hasi ziren Juan Zelaia Saiakera sariak banatzen. Sariketa Pamiela argitaletxeak sustatzen du edota iritzi lanak hedatu eta bultzatzeko asmoa” du ekimen honek, beti ere euskaraz idatzitako saiakerak sustatzeko asmoarekin.

## Sariak jaso dituzten egileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malignant (2021eko filma)

***Malignant*** (euskaraz *Gaiztoa*), 2021eko James Wan australiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Annabelle Wallis, Maddie Hasson, George Young, Jacqueline McKenzie eta Michole Briana White aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Madison (Annabelle Wallis) hilketa izugarrien irudipenek ondorioz atsekabetua bizi da, ta gauez lasai lo egitea eragozten dioten amesgaizto hauek errealitate beldurgarria bilakatzean bere infernua areagotu egingo da. 

## Aktoreak 
* Annabelle Wallis: Madison Lake Mitchell
** Mckenna Grace: Madison Lake gaztea
* Maddie Hasson: Sydney Lake
* George Young: Kekoa Shaw detektibea
* Michole Briana White: Regina Moss detektibea
* Jean Louisa Kelly: Jane Doe / Serena May
** Madison Wolfe: Serena May detektibea
* Susanna Thompson: Jeanne Lake
* Jake Abel: Derek Mitchell
* Jacqueline McKenzie: Florence Weaver doktorea
* Christian Clemenson: Victor Fields doktorea
* Amir Aboulela: Gregory doktorea
* Ingrid Bisu: CST Winnie
* Ruben Pla: Rubin ofiziala
* Josh Rutgers: Kirol epailea     
* Jon Lee Brody: Lee ofiziala
* Dan Ramos: Basco
* Paula Marshall: Beverly
* Zoe Bell: Scorpion
* Ray Chase: Gabriel (ahotsa)
** Marina Mazepa: Gabriel (antzezpen fisikoa)
* Andy Bean: Frank
* Patricia Velasquez: Velasquez erizaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai