Okinawako gudua

**Okinawako gudua**, kode izenez **Iceberg Operazioa** (ingelesez *Battle of Okinawa*, japonieraz 沖縄戦, *Okinawa-sen* eta okinaweraz 沖縄戦 *Uchinaa ikusa*), Bigarren Mundu Gerran zehar eta Pazifikoko Gerran jazotako gudu bat izan zen. 1945eko apirilaren 1etik ekainaren 22ra, Ryukyu uhartediko Okinawa uhartean gauzatu zen; bertan, AEBren eta Aliatuen armadak eta Japoniaren armadak borrokatu ziren.

Pazifikoko Gerran jazotako gudu latz eta ankerrenetako bat izan zen, denera Japoniatik 550 kilometro eskasera dagoen uhartean 82 egunez borrokatu ziren; laztasun hori adierazteko, ingelesez, "typhoon of steel" (altzairuzko tifoia) eta japonieraz "tetsu no bōfū" (altzairuzko haize bortitza) ezizenak jaso ziren, gerra honetan japoniarrek kamikazeen erasoez baliatu eta aliatuek lehorreratzeko ontziteria eta eraso ibilgailu astun kopuru erraldoia erabili baitzuten.

1945eko apirilaren 1ean, Okinawako hasierako inbasioa Bigarren Mundu Gerrako Pazifikoko Frontean izandako eraso anfibiorik handiena izan zen. Okinawa inguratzen duten Kerama uharteak martxoaren 26an bereganatu zituen 77. Infanteria Dibisioak. 82 eguneko guduak 1945eko apirilaren 1etik ekainaren 22ra arte iraun zuen. Uhartez uharteko kanpaina luze baten ondoren, aliatuek Kadenako aireko basea (Okinawa uharte handian) erabiltzeko asmoa zuten 'Downfall' operazioaren base gisa, Japoniako uharteen aurreikusitako inbasiorako, 550 km-ko distantziara zeudenak.

AEBk 10. Armada sortu zuten, AEBk, uhartean borrokatzeko, indar transbertsala osatu zuen Armadako 7., 27., 77. eta 96. Infanteria Dibisioak 1., 2. eta 6. Itsas Dibisioekin. 10. Armada bakarra zen, bere Aire Indar Taktiko propioa (Armada-Marineko komando bateratua) eta itsas indar konbinatuen eta anfibioen laguntza baitzuen. Indar aliatuen aurka egiteko, bertan Japoniako 32. Armada zegoen.

Ingelesez *typhoon of steel* (altzairuaren tifoia) deitu izan zaio borrokari, eta *kotetsu no ame* (altzairuzko euria) edo *kotetsu no hageshi kaze* (altzairuzko haize bortitza) japonieraz. Goitizenek borroken gogortasunari, kamikaze japoniarren erasoen intentsitateari eta uharteari eraso zioten aliatuen ontzi eta ibilgailu blindatu kopuru handiari egiten diote erreferentzia. Gudua Ozeano Bareko odoltsuena izan zen, 50.000 aliatu inguru eta 84.166–117.000 japoniar hildako izan ziren473–474 or., Japoniako armadan errekrutatutako okinawarrak barne. Tokiko agintarien arabera, gutxienez 149.425 okinawar erail zituzten, behartuta bere buruaz beste egin, edo desagertu ziren.

Guduaren inguruko itsas operazioetan, bi aldeek ontzi eta hegazkin kopuru handia galdu zuten, *Yamato* korazatu japoniarra barne. Guduaren ostean, Okinawak flotaren ainguratokia, tropak antolatzeko eremuak eta Japoniaren inguruko aireportuak eskaintzen zizkien AEBko indarrei, Japoniako uharteen inbasiori begiratuta.

## Guduaren ordena 
### Aliatuak 
thumb|ezkerrera|AEBren Okinawako operazioen mapa
Orotara, AEBko Armadak 103.000 soldadu baino gehiago zituen (horietatik 38.000 baino gehiago dibisioko artilleria, borrokarako laguntza eta HQ tropak ziren, beste 9.000 zerbitzuko tropekin)39. or., 88.000 marine eta 18.000 itsas armadako langile baino gehiago (gehien bat seabeak eta mediku langileak).

Itsas kontingente britaniarrak 251 itsas hegazkin britainiar lagundu zituen, eta barne hartzen zuen Commonwealth britainiarraren flota bat Australiako, Zeelanda Berriko eta Kanadako ontzi eta langileekin.

### Japonia 
Japoniako lurreko kanpaina (batez ere defentsakoa) 32. Armada erregularrak 67.000 soldadurekin (77.000 iturri batzuen ustez), eta Japoniako Armada Inperialaren 9.000 soldadu inguruk egin zuten Orokuko Base Navalean (horietatik ehunka batzuk baino ez ziren lurreko borrokarako entrenatu eta hornituak), errekrutatutako Ryukyuango 39.000 langilek lagunduta (Boeitai izeneko atzegoardiako 24.000 miliziano (azkar-azkar errekrutatutakoak) eta uniformerik gabeko 15.000 langile barne). Japoniarrek kamikaze taktikak erabili zituzten Leyte Golkoko guduaz geroztik, baina lehen aldiz bihurtu ziren defentsaren zati garrantzitsu. Apirilaren 1eko eta maiatzaren 25eko estatubatuarren lehorreratzearen artean, zazpi kamikaze eraso handi saiatu ziren, 1.500 hegazkin baino gehiagorekin.

32. Armada, hasieran, 9., 24. eta 62. dibisioek eta 44. Brigada Misto Independenteek osatzen zuten. 9. dibisioa Taiwanera eraman zuten inbasioaren aurretik, eta, ondorioz, Japoniako defentsa planak nahasi egin ziren. Lehengo erresistentzia, hegoaldean, Mitsuru Ushijima teniente jeneralak, bere kabinete buruak Isamu Chō teniente jeneralak, eta bere operazio buruak Hiromichi Yahara koronelak zuzendu behar zuten. Yaharak defentsa estrategiaren alde egin zuen, Chō-k, berriz, erasotzailearen alde.

Iparraldean, Takehido Udo koronelak zuen agintea. Itsas tropak, berriz, Minoru Ōta kontralmiranteak zuzendu zituen. Estatubatuarrek 6-10 dibisio lehorreratzea espero zuten, japoniarren bi dibisio eta erdiko garnizioaren aldean. Aginte nagusiak kalkulatu zuen kalitate handiagoko eta arma kopuruak AEBko dibisio bakoitzari Japoniako dibisio baten bospasei su-ahalmen ematen ziela. Horri, estatubatuarren itsas eta aireko su indar ugari gehitu behar zitzaion.

Fitxategi:Japanese Commanders on Okinawa.jpg|Okinawako komandante japoniarrak (1945eko otsailaren hasierako argazkia). Erdian: (1) Minoru Ota almirantea, (2) Mitsuru Ushijima teniente jenerala, (3) Isamu Cho teniente jenerala, (4) Hitoshi Kanayama koronela, (5) Kikuji Hongo koronela eta (6) Hiromichi Yahara koronela
Fitxategi:Imperial Japanese Army 22nd regiment.jpg|Soldadu japoniarrak Okinawara iristen
Fitxategi:Chiran high school girls wave kamikaze pilot.jpg|Eskolako neskek agur esanez Okinawara abiatuko den *kamikaze* pilotu bati
Fitxategi:Ie defence positions.png|Japoniako muinoen defentsarako tunel eta instalazio tipikoen AEBko diagrama militarra
Fitxategi:150-mm-japanese-gun-okinawa.jpg|Japoniako 89 motako 150 mm-ko kanoi bat haitzuloko defentsa-sistema baten barruan ezkutatuta
Fitxategi:Okinawa airfields 1945.jpg|Okinawako aireportuen mapa, 1945

### Japoniarrek nerabeak erabiltzen 
thumb|upright|Tekketsu Kinnōtai nerabe soldaduak Okinawan
Okinawan, Japoniako Armada Inperialak 14-17 urteko 1.780 eskola-mutil mobilizatu zituen lehen lerroko Burdin eta Odol Inperialaren Gorputz gisa (japonieraz: 鉄血勤皇隊, *Tekketsu Kinnōtai*), Himeyuriko emakumezko ikasleak, berriz, erizaintza-unitate batean antolatu ziren.

## Itsas gudua 
AEBko Itsas Armadaren 58. lantaldeak, Okinawako ekialdean zabalduta, 6 eta 8 destruktore arteko pikete talde batekin 13 hegazkin-ontzi (7 flota-hegazkin-ontzi eta 6 flota-hegazkin-ontzi arin) izan zituen lanean martxoaren 23tik apirilaren 27ra, eta kopuru txikiagoa geroago. Apirilaren 27ra arte, gutxienez 14 eta gehienez 18 eskolta hegazkin-ontzi zeuden inguruan une oro. Apirilaren 20ra arte, British Task 57. taldea, 4 hegazkin-ontzi handi handi eta 6 eskolta hegazkin-ontzirekin, Sakishima uharteetatik kanpo geratu zen hegoaldeko hegala babesteko.

Galdutako itsasontziak txikiagoak ziren, radar-esploratzaile destruktoreak, batez ere, baita eskolta-destruktoreak eta lehorreratze-ontziak ere. Aliatuen gerraontzi nagusirik ez zen galdu, hainbat flota-hegazkin-ontzi oso kaltetuak izan ziren. Japoniarren eraso suizidetan, basea lehorrean zuten Shin'yō klaseko txalupa suizidak ere erabili ziren, nahiz eta Ushijimak batailoi suizida gehienak deseginak zituen gudua baino lehen, etsai handiago baten aurka emandako eraginkortasun txikiagatik. Ontziko tripulazioak infanteriako hiru batailoi gehigarritan birmoldatu ziren.

Fitxategi:Yamato battleship explosion.jpg|Japoniako *Yamato *korazatua AEBko hegazkinen eraso etengabeen ondoren lehertua.
Fitxategi:USS Bunker Hill hit by two Kamikazes.jpg|*Bunker Hill CV-17* AEBko hegazkin-ontzi estatubatuarra sutan bi hegazkin-kamikazek harrapatu eta 30 segundora.

### Ten-Go Operazioa 
Ten-Go Operazioa (Ten-gō sakusen) Seiichi Itō almiranteak zuzendutako japoniarren 10 itsasontzik (*Yamato *buru zela) osatutako eraso-saiakera izan zen. Talde txiki hark etsaien itsas-indarren tartean borrokatzeko agindua zuen, gero Yamato hondartu itsasertzetik borroka jarraitzeko, bere armak kostaldeko artilleria gisa eta tripulazioa itsas infanteria gisa erabiliz. Itsaspekoek Japoniako uretatik irten eta gutxira ikusi zuten Ten-Go Indarra, eta AEBko hegazkin-ontzi batek atzeman zuen.

300 hegazkinetik gorako erasoaren mendean bi orduko tartean, munduko korazaturik handiena hondoratu zen 1945eko apirilaren 7an, alde bakarreko borroka baten ondoren, Okinawara iritsi baino askoz lehenago. (AEBko torpedo-jaurtitzaileei alde bakarrera jotzeko agindua eman zitzaien gerraontziaren tripulazioaren kontrako uholde eraginkorrak saihesteko eta, ustez, armadura meheena zuen branka edo popara jotzeko). *Yamatoren *babes indarretik, *Yahagi *gurutzontzi arina eta 8 destruktoreetako 4 ere hondoratu ziren. Japoniako Itsas Armada Inperialak 3.700 marinel inguru galdu zituen, horien artean Itō almirantea, AEBko 10 hegazkinen eta 12 hegazkin-gizonen kontura.

### Ozeano Bareko Britaniar Flota 
Ozeano Bareko Britainiar Flotari (57. talde berezi gisa parte hartuz) Japoniaren Sakishima uharteetako aerodromoak neutralizatzeko lana eman zitzaion, martxoaren 26tik apirilaren 10era arrakastaz egin zuena. Apirilaren 10ean, Formosa iparraldeko aerodromoetan jarri zuten arreta. Indarra San Pedro badiara erretiratu zen apirilaren 23an. Maiatzaren 1ean, Ozeano Bareko Britainiar Flota ekintzara itzuli zen, lehen bezala aerodromoak menderatuz, oraingoan itsas eta hegazkin bonbardaketekin. Hainbat eraso kamikazek kalte handiak eragin zituzten, baina Itsas Armadako hegazkin-ontziek hegaldi-estalki blindatuak zituztenez, etenaldi labur bat baino ez zuten behar izan beren indarren operazioetara itzultzeko.

Fitxategi:HMS Implacable AWM 019037.jpg|Royal Navy Flotako *Grumman TBF Avenger*, *Supermarine Seafire* eta *HMS Implacable R86* Fairey Firefly-ren aireko indarrak motorrak berotzen aireratu aurretik.
Fitxategi:HMS Formidable (67) on fire 1945.jpg|HMS Formidable 67 sutan, maiatzaren 4an, *kamikaze* eraso baten ostean. Ontzia berrogeita hamar minutuz egon zen ekintzatik kanpo.

### Lehorreko gudua 
thumb|eskuinera|USS Idaho BB-42 korazatuak Okinawa bonbardatu zuen 1945eko apirilaren 1ean
Lehorreko gudua 1945eko apirilaren 1ean hasi zen, eta 81 egun, gutxi gorabehera, iraun zuen. Lehorreratu ziren lehen estatubatuarrak Infanteriako 77. Dibisioko soldaduak izan ziren, Kerama uharteetan lehorreratu zirenak, Okinawatik 24 km mendebaldera, martxoaren 26an. Lurreratze subsidiarioak jarraitu zituzten, eta Kerama uharte-taldea hurrengo bost egunetan aseguratu zuten. Hasierako operazio horietan, Infanteriako 77. Dibisioak 27 hildako eta 81 zauritu jasan zituen, eta japoniarrek 650 hildako eta preso hartutakoak izan zituzten. Operazioak ainguratze babestu bat eman zion ontzidiari, eta ontzi suiziden mehatxua ezabatu zuen zeharkatu ondoren, Itsas-infanteriako I. Itsas Dibisioak, hala, Infanteriako 27. Dibisioa ordezkatu zuen, eta Infanteriako 77.ak 96.a. Itsas-infanteriako VI. Dibisioa iritsi zenean, III. Anfibioen Gorputzak eskuineko hegala hartu zuen, eta X. Armadak guduaren kontrola hartu zuen. 32. Armada hegoaldera erretiratu zen, eta marineek lan erraza izan zuten Shuri gaztelua segurtatzen. Gaztelua, ordea, I. Itsas-Dibisioak esleituriko eremutik kanpo zegoen, eta Infanteriako 77. Dibisioko komandantearen eta pertsonalaren ahalegin sutsuek bakarrik eragotzi zuten AEBko aire eta artilleria bonbardaketa bat, zeinak lagun arteko tiro eta bonbardaketek baja asko eragingo baitzituen handik hiru egunera Estatu Batuetako bandera batek ordezkatu baino lehen, Buckner jeneralaren aginduz.

Japoniarren erretiratzea, artilleriako suak erasanda egon arren, trebetasun handiz egin zen, gauez eta montzoi ekaitzek lagunduta. 32. Armadak ia 30.000 kide eraman ahal izan zituen Kiyango penintsulan zuen azken defentsa lerrora, eta horrek, azkenean, Okinawako sarraskirik handiena eragin zuen guduaren azken faseetan, milaka zibilen heriotza barne. Gainera, Japoniako Itsas Armada Inperialeko (IJN) 9.000 soldadu zeuden, 1.100 milizianoren laguntzarekin, eta 4.000 iheslari inguru zeuden lur azpiko kuartel nagusian, Okinawako itsas-basera begira dagoen aldean, Oroku penintsulan, aerodromoaren ekialdean. Ushijimak eta Chok, harakiriaz, beren buruaz beste egin zuten 89 muinoan, bere aginte-kuartel nagusian, guduaren amaieran723. or.. Yahara izan zen uharteko borrokatik bizirik atera zen ofizialik nagusiena, eta, geroago, Okinawako gudua izeneko liburua idatzi zuen. Ekainaren 22an, X. Armadak bandera goratze ekitaldi bat egin zuen Okinawako erresistentzia antolatuaren amaiera adierazteko. Ekainaren 23an, garbitasun operazio bat hasi zen, ekainaren 30ean amaitu zena. Guduan zehar izandako heriotzen kontaketarik osoena 'Bakearen Kantoi-harria' monumentuan dago, Okinawako Prefekturako Bakearen Oroimenezko Museoan, non Bigarren Mundu Gerran Okinawan hil zen pertsona bakoitzaren izenak identifikatzen diren. 2022tik aurrera, monumentuak 241.686 izen ditu, horien artean, 149.611 okinawar, 77.485 japoniar soldadu inperial, 14.010 estatubatuar. Okinawan hildako 40.000 zibilak japoniar armadak errekrutauak ziren, eta borrokan hildako gisa zenbatzen dira.

### Galera militarrak 
#### Estatu Batuak 
thumb|AEBko bi soldadu zauritu Okinawan, 1945eko apirilaren 20an.
[thumb|AEBko bi [M4 Sherman tanke Japoniako artilleriak eraitsiak, Bloody Ridge-n, 1945eko apirilaren 20an]]
Estatubatuarrek 48.000 hildako inguru izan zituzten, 33.000 gudutik kanpoko biktimak (psikiatrikoak, zauriak, gaixotasunak) barne hartu gabe, eta, horietatik, 12.000 baino gehiago hil edo desagertu egin ziren. Ekintzetan hildakoak izan ziren: 4.907 Itsas Armadakoak, 4.675 Armadakoak eta 2.938 Itsas Armadako kideak; itsasoan izandako itsas galerak eta inguruko uharteetan izandako galerak kenduz gero (Ie Shima kasu), 6.316 hildako eta 30.000 zauritu baino gehiago gertatu ziren Okinawan bertan. Beste autore batzuek (John Keeganek, adibidez) zenbaki handiagoak ematen dituzte.

AEBren ezbeharrik ospetsuena Buckner teniente jenerala izan zen. Japoniar defentsak aurrez aurre erasotzeko erabakia, azkenean, arrakastatsua izan zen, nahiz eta oso garestia izan AEBrentzat bizitzetan. Kanpaina amaitzeko lau egun falta zirenean, Buckner artilleria japoniarraren tiroek hil zuten, koralezko puska hilgarriak sartuz gorputzean, bere tropak lehen lerroan ikuskatzen zituen bitartean. Bigarren Mundu Gerran etsaien tiroek hil zuten AEBko ofizialik onena izan zen. Buckner hil eta biharamunean, Easley brigada-jenerala hil zen Japoniako metrailadoreen tiroen ondorioz. Ernie Pyle gerra korrespontsala ere hil zen Japoniako metrailadore tiroen ondorioz, Ie Shiman, Okinawa ipar-mendebaldeko uharte txiki batean.

thumb|AEBko Armadaren azken argazkia, Gen tenientea. Simon Bolivar Buckner, Jr. (eskuinean), 1945eko ekainaren 18an hartua. Geroago, artilleria japoniarraren tiroek hil zuten.
[thumb|upright|AEBko Armadako [Claudius Miller Easley Brigada-Jeneralaren azken argazkia, 1945eko ekainaren 19an hartua. Geroago, Japoniako metrailadoreen tiroek hil zuten.]]
AEBk 768 hegazkin galdu zituen hiru hilabetean, Kyushuko aerodromoak bonbardatu, eta kamikazeak jaurtitzen zituztenak barne. Borrokan, 458 galdu ziren, eta beste 310ak istripu operatiboetan. Itsasoan, 368 itsasontzi aliatu —120 ontzi anfibio barne— kaltetu ziren, eta beste 36 —15 ontzi anfibio eta 12 destruktore barne— hondoratu ziren Okinawako kanpainan. AEBko Itsas Armadaren hildakoak zaurituak baino gehiago izan ziren: 4.907 hildako eta 4.874 zauritu, batez ere kamikazeen erasoengatik.

AEBko kide biktimen artean, milaka dira buruko krisi kasuak. *Marine Corps Gazette*. *USS Thorton* ontzia kaltetua gertatu zen AEBko beste ontzi batekin izandako talkaren ondorioz.

Japoniarren aire erasoak hain izan ziren gogorrak, esen V. Flotaren komandante Almirante Spruanceren banderadun hegazkin-ontzi nagusiak bi aldiz jo zituzten (*USS Indianapolis* martxoan jo zuten, eta erretiratu egin behar izan zuten konponketetarako, eta *USS Mexiko Berrira* aldatu behar izan zuten, zeina maiatzean jo baitzuten). Marc Mitscher almiranteordea eta bere armadaburua, Arleigh Burke komodoroa, kamikazeek hil edo zauritzetik metro batzuetara egon ziren *USS Bunker Hill* hegazkin-ontzi banderadun nagusian, non Mitscherren hiru ofizial eta hamaika funtzionario hil ziren, eta bandera-kabina ere suntsitu zuen, bere uniforme, paper eta ondasun guztiekin batera. Bi egun geroago, Mitscherren *USS Enterprise* hegazkin-ontzi banderadun nagusi berria ere kamikaze batek jo zuen, eta, berriro ere, hegazkin-ontzi banderadunez aldatzera behartu zuen. Flota hegazkin-ontzi biak borrokatik kanpo gelditu ziren gainerako gerra garairako.

 hondoa jo zuen, edo, kalte konponezinen ondorioz, hondoratu behar izan zuten. Hondoratuen artean, gehienak ontzi txikiagoak ziren, 300 -450 oineko destruktoreak barne. Kargaontzi txiki batzuk ere hondoratu ziren; horietako su hartu zuten munizioak zeuzkatelako.

 kalteen ondorioz desegina edo eraitsia.

#### Japoniako galerak 
AEBren Armadak, kalkuluen arabera, 110.071 soldadu japoniar hil zituen guduan. Kopuruan, Okinawako zibil errekrutatuak ere sartzen dira.

thumb|1945eko ekainean Okuku uhartean hartutako preso japoniar talde bat
Guztira, 7.401 japoniar erregular eta 3.400 Okinawako errekruta errenditu edo harrapatu zituzten Okinawako guduan. Okinawan, hurrengo hilabeteetan, japoniar eta arnegari gehiago harrapatu edo errenditu ziren, guztira, 16.346 izatera iritsiz.. Hirugarren, bosgarren eta hamargarren aire flotek hegazkin konbentzionalen eta kamikazeen kopurua benetan galdutakoak edo lehertuak, Okinawako Armada Inperialak galdutako edo lehertutako 500 inguruak batuta, 1.430 izan ziren, gutxi gorabehera.

Guduan, estatubatuar indarrek zaila izan zuten zibilak soldaduetatik bereiztea. Haientzat, ohikoa zen Okinawako etxeetara tiro egitea; infanteriako soldadu batek idatzi zuen:

thumb|upright|AEBko bi marinek 'azeri zulo bat' partekatzen dute Okinawako gerrako umezurtz batekin, 1945eko apirilean.
Bere gerraren historian, Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum-ak. Museoak idazten duenez, «batzuk artilleria obusek lehertu zituzten; batzuk, itxaropenik gabeko egoeran aurkitzen zirenak, bere buruaz beste egitera bultzatu zituzten; batzuk gosez hil ziren; beste batzuk paludismoaren ondorioz hil ziren, eta beste batzuk atzera egiten ari ziren tropa japoniarren biktima izan ziren». Milaka zibilek uste zuten, Japoniako propagandak bultzatuta, soldadu estatubatuarrak izugarrizko basakeriak egiten zituztela, barbaroak zirela. eta beren familiak eta beren buruaz beste egin zuten estatubatuarren esku harrapatzea ekiditeko. Batzuek beren burua eta familiako kideak gaur egun Bakearen Museoa dagoen hegoaldeko labarretatik bota zituzten.

Okinawarrak askotan, harritu egiten ziren estatubatuar etsaiarengandik jasotzen zuten tratu gizatiarrarekin. *Islands of Discontent: Okinawan Responses to Japanese and American Power* Mark Seldenek idatzia, dio: «estatubatuarrek ez zuten tortura, bortxaketa eta zibilen hilketa politikarik egin, Japoniako ofizial militarrak ohartarazi zuten gisa». American Military Intelligence Corps[72]-eko borroka-itzultzaileek, hala nola Teruto Tsubota, zibil asko konbentzitzea lortu zuten beren buruaz beste ez egiteko. Suizidio masiboetatik bizirik atera zirenek garai hartako hezkuntza sistemaren doktrinatzeari ere leporatu zioten, non okinawarrei 'japoniarrak baino japoniarragoak' izaten irakatsi zitzaien, eta hori izatea espero zuten.

thumb|Okinawako erresistentzia zibila gainditzeko, AEBko propaganda-liburuxkak lagundu zuten; horietako bat garraioaren zain dagoen preso bat irakurtzen ari da.
Lekukoek eta historialariek diote soldaduek, batez ere japoniar tropek, Okinawako emakumeak bortxatu zituztela guduan zehar. Txostenen arabera, Japoniako tropen bortxaketak 'ohiko' bihurtu ziren ekainean, Japoniako Armada Inperiala garaitua izan zela argi geratu ondoren. Hala ere, testigantza sinesgarri ugari daude, zeinak guduan zehar indar estatubatuarrek bortxaketa ugari egin zituztela dioten. Horrek sexu mesedeak trukatu eta estatubatuarrekin ezkondu ondoren, bortxaketen istorioak hartzen ditu barne, esaterako, Katsuyama herrian gertatutako ustezko gertakaria, non zibilek zaintza talde bat osatu baitzuten hiru soldadu estatubatuar beltzi segada egiteko eta hiltzeko, zeinak, haiek baieztatzen zutenez, maiz hango neskek bortxatzen zituzten.

### Japoniako historiako testuen desadostasunak 
Etengabeko desadostasuna dago Okinawako tokiko gobernuaren eta Japoniako gobernu nazionalaren artean militar japoniarrek guduan suizidio zibil masiboetan izan zuten paperagatik. 2007ko martxoan, Hezkuntza, Kultura, Kirol, Zientzia eta Teknologia Ministerio Nazionalak (MEXT) testuliburuetako editoreei aholkatu zien deskribapenak berridaztea, Japoniako Armada inperialak gerran beren buruaz beste egitera behartzen zituela zibilak, preso ez hartzeko. Zibilek, militar japoniarren eskutik, esku-granadak jaso zituztela diote. Mugimendu horrek protestak piztu zituen okinawarren artean. 2007ko ekainean, Okinawako Prefekturako Batzarrak ebazpen bat onartu zuen, honela zioena: «Gobernuari (nazional) gogor eskatzen diogu atzera egin dezala aginduan eta berehala itzul dezala dagokion deskribapena testuliburuetan, Okinawako guduaren egia behar bezala eman dadin eta gerra tragiko bat ez dadin berriro gertatu».

2007ko irailaren 29an, 110.000 pertsona inguruk Okinawako historiako mitin politikorik handiena egin zuten, MEXTk bere agindua atzera bota zezala eskatzeko testuliburuetako editoreei suizida zibilen kontaketa berrikusteari dagokionez. Ebazpenak dio: «Ezin ukatuzkoa da suizidio anitzak ez zirela gertatuko japoniar militarren parte-hartzerik gabe, eta (deskribapenen) edozein ezabaketa edo berrikuspen gertakarietatik bizirik atera ziren pertsonen lekukotasun ugariak ukatzea eta faltsutzea da». 2007ko abenduan, MEXTk, militar japoniarren papera suizidio zibil masiboetan, partzialki onartu zuen. Ministerioaren Testuliburuak Baimentzeko Kontseiluak aukera eman zien editoreei erreferentzia hau berrezartzeko: «Japoniako militarrek suizidio masiboak egitera behartu zituzten zibilak», testuinguru egokian kokatzeko baldintzarekin. Kontseiluaren txostenak dio: «Esan daiteke, Okinawako bizilagunen ikuspuntutik, suizidio masiboak egitera behartu zituztela». Hori, jakina, ez zen nahikoa bizirik atera zirenentzako, zeinak esan baitzuten: gaur, haurrek benetan zer gertatu zen jakitea garrantzitsua da.

Nobel Saria irabazi zuen Kenzaburō Ōe idazleak liburuxka bat idatzi zuen, eta bertan dio suizidio masiboaren agindua militarrek eman zutela guduan. Errebisionistek auzitara eraman zuten, gerra garaiko komandante batek barne, zeinak hura ezbaian jarri eta liburuxka argitaratzea oztopatu nahi izan zuten. Auzitegiko entzunaldi batean, Ōe-k deklaratu zuen: «Okinawako uhartetarren artean suizidio masiboak behartuak izan ziren Japoniako estatuaren egitura hierarkikoaren mendean, zeina Japoniako estatuan, Japoniako indar armatuen eta tokiko garnizioen zehar zabaltzen baitzen». 2008ko martxoan, Osakako Prefekturako Epaitegiak Ōeren alde ebatsi zuen, esanez: «Esan daiteke militarrak oso inplikatuta egon zirela suizidio masiboetan». Auzitegiak, suizidio masiboetan eta hilketa-suizidioetan, militarrak izandako parte-hartzea aitortu zuen, soldaduek suizidiorako granadak banatzearen inguruko testigantzak aipatuz eta suizidio masiboak ez zirela gertatu militarrak ez zeuden uharteetan.

2012an, Pak Su-nam zine-zuzendari korear-japoniarrak Nuchigafu dokumentalean (okinaweraz, 'norbera bakarrik bizirik badago') bizirik atera zirenen kontuak biltzen zituen, 'historiaren egia jende askorentzat', argudiatuz bi agindu mota daudela heriotza ohoragarrientzako: bat, egoiliarrek elkar hiltzeko, eta, bestea, militarrek egoiliar guztiak hiltzeko. 2013ko martxoan, Shimizu Shoin argitaletxe japoniarrari baimena eman zioten adierazpen hauek argitaratzeko: «Japoniako soldaduen aginduek okinawarren taldekako suizidioa eragin zuten eta Japoniako armadak tragedia asko eragin zituen Okinawan, bertako zibilak hil eta suizidio masiboa egitera behartuz».

## Ondorioak 
thumb|Bakearen Kantoi-harria Okinawako guduan hildako herrialde guztietako militar eta zibil guztien izenekin
thumb|Marineek Japoniako Garaipena ospatzen, Okinawan, 1945eko abuztuan
Uharteko eraikinen % 90 suntsituta geratu zen, dokumentu historiko, tramankulu eta altxor kultural ugarirekin batera, eta paisaia tropikala lokatz, berun, deskonposizio eta har eremu zabal bihurtu zen. Okinawaren balio militarra esanguratsua izan zen. Okinawak ontzidiaren ainguratzea, tropen agertoki guneak eta Japoniatik gertu zeuden aerodromoak eskaintzen zituen. Estatu Batuek 'Zebra Operazioan' inguruko uretatik minak kendu zituzten; Okinawa okupatu zuten, eta Estatu Batuetako Ryukyu uharteetako Administrazio Zibila ezarri zuten, guduaren ondorengo gobernu militarra. 2011n, prefekturako funtzionario batek David Hearst The Guardian-eko kazetariari esan zion:

### Gerra osoan izandako eragina 
Okinawako guduaren ondorengo hurrengo gertaera nagusia Japoniaren erabateko errenditzea izan zenez, gudu horren eragina kontuan hartzea zailagoa da. Izan ere, Japoniak amore eman zuenez, aurreikusten ziren guduen sorta eta japoniar aberriaren inbasioa ez ziren inoiz gertatu, eta hurrengo garapen hori, itxuraz saihetsezina suposatu zuen bi aldeetako estrategia militar guztiak kolokan geratu zirela.

Historialari militar batzuen ustez, Okinawako kanpainak Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa atomikoak eragin zituen, zuzenean, japoniar kontinentean aurreikusitako lurreko inbasioa saihesteko. Ikuspegi hori azaltzen du Victor Davis Hansonek *Ripples of Battle* liburuan:

Bizkitartean, alderdi askok 'Japoniak zergatik amore eman zuen' galdera zabalagoaren eztabaidan jarraitzen dute, errenditzea arrazoi posible batzuei egotziz, besteak beste: bonbardaketa atomikoak, Mantxuriako sobietar inbasioa, eta Japoniaren baliabide agortuak.

### Oroigarria 
1995ean, Okinawako gobernuak monumentu oroigarria eraiki zuen, 'Bakearen Kantoi-harria' izenekoa, Mabunin, Okinawako hego-ekialdeko azken borroken kokalekua. Oroigarrian, guduan hildako ezagutzen diren izen guztiak agertzen dira, zibilak eta militarrak, japoniarrak eta atzerritarrak. 2022an, oroigarriak 241.686 izen zituen.

### AEBren base modernoa 
Estatu Batuetako indar esanguratsuek Okinawan gotortuta jarraitzen dute, Estatu Batuetako Indarrek Japonian estatusarekin, gobernu japoniarrak, eskualdearen egonkortasunerako, berme garrantzitsu gisa ikusten duena, eta Kadena, oraindik ere, AEBk Asian duen aire baserik handiena da. Bertako biztanleek aspalditik ari dira protestan basearen tamaina eta presentziaren aurka.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , famous Marine memoir
* 
* 
*  – firsthand account of the battle by a surviving Japanese officer.
* 

## Zinema 
* *Hacksaw Ridge* (2016)

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* US military on the Battle of Okinawa
* New Zealand account with reference to Operation Iceberg
* Cornerstone of Peace
* Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum
* The Peace Learning Archive in OKINAWA
* A photographic record of aircraft carrier HMS *Indomitable*, 1944–45, including Operation Iceberg, the attack on the Sakashimas
* WWII: Battle of Okinawa – slideshow by *Life magazine*
* Operation Iceberg Operational Documents Combined Arms Research Library, Fort Leavenworth, KS
* Oral history interview with Mike Busha, a member of the 6th Marine Division during the Battle of Okinawa from the Veterans History Project at Central Connecticut State University
* Oral history interview with Albert D'Amico, a Navy Veteran who was aboard LST 278 during the landing at Okinawa from the Veterans History Project at Central Connecticut State University
* *Booknotes* interview with Robert Leckie on *Okinawa: The abizena Battle of World War II*, September 3, 1995.