María Jesús Dasca Penelas

María Jesus Dasca Penelas “Berta” Almenarakoa zen, Castelloneko probintziako udalerri batekoa, Mediterraneo itsasertzean eta Sagunto izeneko portutik hurbil zegoena. Bertan Labe Garaiak kokatzen ziren, langile mugimenduaren hisotrian tradizio handiko lantegi-gune handiak, hain zuzen ere. María Jesús oso gaztea zela, La Unión Popular del Campo (UPC) antolkundean militatzen hasi zen, Frente Revolucionario Antifascista y Patriotan (FRAP) parte hartzen zuen jornalarien antolakunde batean, hain justu. Langileek zituzten lan baldintza kaxkarrak salatzeko ekintza askotan parte hartu zuen. Horrelako batean, 1972ko urrian, Los Valles antolakundeak kazike falangista baten biltegia zenari su eman zioten, bertan lan egiten zuten jornalarien lan-baldintza penagarriak salatzeko. Alabaina, Ordena Publikorako Auzitegiak (TOP) bederatzi jornalari gazte atxilotu eta auzipetu zituen. Jazarpen poliziala zela eta, Xussak -hala deitzen zioten bere lagunek- bere herritik ihes egin behar izan zuen eta Madrilera joan 17 urte zituela 1972. urtean. Hala eta guztiz ere, bere militantzia politikoarekin jarraitu zuen modu klandestinoan eta bere izena ezkutatzen FRAP antolakundean militatzen zuelarik.

1973ko maiatzaren lehenean egindako protestaldien harira, FRAP antolakundearen kontrako jazarpenak areagotu ziren, eta atxiloketa masiboak eman ziren, baina Maria Jesus ez zen urte horretan atxilotua izan. Aldiz, 1975. urteko abuztuaren 25ean atxilotua izan zen, 20 urte zituelarik. Alderdi komunistaren "arduradun" izatea eta Concha Tristanekin elkarrizketa bat eduki izana leporatu zioten. Ez zuen beste akusaziorik izan. Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusian pasa zituen lehen bederatzi egunak, eta torturak jaso zituen, beste hainbeste atxilotuen antzera. Ondoren, Alcalá de Henares eta Yeseriasko (Madril) emakumeen kartzelara lekualdatu zuten, eta zuzenean isolamenduko zeldara eraman zuten. 

Kartzelan zegoela, El Golosoko destakamendu militarrean burututako Gerra Kontseiluak heriotza-zigorrera kondenatu zuen, bost heriotza-zigor eman ziren: José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz, Manuel Cañaveras de Gracia y Concepción Tristán López. Horietatik bi ziren emakumeak: Maria Jesús Dasca Penelas eta Concepción Tristán López. Biei leporatu zieten José Pose Rodríguez  Guardia Zibileko tenientearen aurkako atentatuan parte hartu izana, 1975eko abuztuaren 16an hil zena, hain zuzen.

Epaiketa honetan kanporatuak izan ziren, pistola batekin apuntatzen zieten bitartean, abokatu defendatzaile guztiak, zeinak egun bat lehenago epaile militarren eskutik sumarioa jaso zuten. Maria Jesus Dascak heriotza-zigorraren berri izan zuen isolamendu zeldan zegoela. 

Alabaina, heriotza-zigorra zuten beste bost militanteek ez bezala (José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz, Humberto Baena, Jon Paredes "Txiki", Ángel Otaegi), azkenean ez zen Maria Jesus Dascen heriotza aurrera eraman. Izan ere, frankismoaren azkeneko urte horretan presio mediatikoa eta mundu mailakoa begi bistakoa zen, eta munduaren zati handi bat exekuzio hauen kontra posizionatu zen. Gainera, Franco hil ostean, 1975ko azaroaren 20an, heriotza zigor asko berrikusiak izan ziren eta atzera bota zituzten. Maria Jesus Dascen kasuan, bere heriotza-zigorra atzera bota zuten eta 1977. urtean amnistia eskuratu zuen, frankismoan egondako beste preso politiko guztiekin batera.

Amnistia eskuratzean, Maria Jesus bere herrira bueltatu zen, Almenarara. Bere iraganeko bizitza berregin zuen, eta kazetaritza ikasi zuen, klandestinitatetik kanpo, nahiz eta ez dagoen bere jarduera politikoaren berri kartzelatik atera eta gero. Hortik aurrera, bere bizitza pertsonala isiltasunean eta diskrezioz eraman zuen, eta ez zen pertsonaia medioatikoa bilakatu. 2007. urtean zendu zen, 52 urterekin.

Espainiar trantsizioaren garaiko pertsona esanguratsua da, erregimenaren aurka borrokatu zuten beste hainbatekin batera. Gainera, frankismoaren azken urte horretan heriotza zigorrera kondenatu zutenen artean bi bakarrik ziren emakumeak: María Jesús Dasca eta Concepción Tristán López.

Frankismo berantiarrean eta Trantsizioan, ezker iraultzailea diktaduraren zilegitasuna zalantzan jarri zuen, eta mobilizazio sozial eta politikoaren parte izan zen, baita frankismoa bukatzean zer nolako erregimena eraiki behar zen eztabaidetan parte hartu ere. Espainian, emakumeen parte hartze maila esanguratsua egon zen, bereziki ikasle antolakunde eta langile mugimenduan. FRAP antolakundearen kasuan, emakume batek antolakundearen zuzendaritzan parte hartze esanguratsua izan zuen. Gainera, FRAPeko bi militante emakume heriotza-zigorrera kondenatu zituzten 1975. urtean.

Hala eta guztiz ere, ez da oso izen entzutetsua izan María Jesús Dasca Penelasena gaur egun arte. Alabaina, Trantsizioan zehar eta ondoren atera ziren zenbait testu eta artikulutan aipatzen da bere izena eta istorioa. Batik bat, Vindicación Feminista aldizkarian Lidia Falconek idatzitako testu batean aipatzen da bere izena: “Los olvidados de la amnistía”.