open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boutros Boutros-Ghali

**Boutros Boutros-Ghali** (arabieraz: بطرس بطرس غالي, koptoeraz: Bουτρος Βουτρος-Γαλι; Kairo, 1922ko azaroaren 14a – Giza, 2016ko otsailaren 16a) Egiptoko diplomatikoa eta Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia izan zen 1992tik 1996ra bitartean.

## Bizitza 
Familia kopto batean jaioa, Boutros Ghali bere aitona Egiptoko Lehen Ministroa izan zen 1908tik 1910ean eraila izan zen arte. Jaioterriko eta Parisko Unibertsitatean ikasi ondoren, irakasle bihurtu zen.

Anuar as Sadaten agintaldian politikan sartu eta 1977 eta 1991 artean Kanpo Harremanetarako Ministro izan zen. NBEko Idazkari Nagusi hautatua, *An Agenda for Peace* aurkeztu zuen programa moduan. Ezin izan zuen bigarren agintaldi baterako hautatua izan, Estatu Batuek betoa jarri ziotelako.
Krokodilo

**Krokodiloak** Crocodylidae familiako narrastiak dira. Eguneroko hizkuntzan, Crocodilia ordena osoko espezieak izendatzeko ere erabiltzen da, kaimanak eta aligatorrak barne. Eta batzuetan Crocodylomorpha goiordena osokoak izendatzeko, historiaurreko espezieak barne.

Crocodylidae familiako espezieak narrasti urtar handiak dira, tropikoetan bizi direnak Afrikan, Asian, Ameriketan eta Australian. Batez ere ur gezako ingurunetan bizi dira, hala nola ibai, aintzira eta hezeguneetan, eta batzuetan ur gazikarako inguruetan.

Lehen aldiz Eozenoan agertu ziren, duela 55 miloi urte inguru.

## Izena 
*Krokodilo* hitza antzinako grezieratik dator,  (*krokodilos*), *"musker*", batez ere Niloko krokodiloa izendatzeko esapidean erabilia: *krokódilos ho potamós*, *"(Nilo) ibaiko muskerra"*.

## Elikadura 
Oro har ornodunez elikatzen dira, hala nola arrainez, narrastiz eta ugaztunez, eta espeziearen arabera batzuetan ornogabeez, hala nola moluskuz eta oskoldunez.

## Ezaugarriak 
thumb|250px|ezkerrera|Krokodilo taldea

Krokodiloak narrastien taldekoak dira, muskerren oso antzekoak, bere tamaina handikoak. Bizkarrean, lepotik isatseraino, plakaz osatutako geruza daukate, handiagoak diren harrapariak usatzeko. Indar handia dute, gorputzaren pisua hiru aldiz arrastatu baitezakete. Krokodiloen tamaina txikietan 1,5 metro luze eta handiek 7,5 metro izan ahal daitezke.

Australian eta Asian dauden krokodiloak munduko handienak dira eta Amerikan eta Afrikan dauden krokodiloak txikienak.

### Ugalketa 
Krokodiloak ugalketa sexuala dute. Ugaldu baino lehenago, hostoekin eta lurrarekin habia egiten dute uretatik hurbil eta ugaldu ondoren arrautzak jartzen dituzte bertan. Ez dituzte arrautzak berotzen, baina bai zaintzen. Arrautzak hostoen beroarekin berotzen dira eta horrela kumea jaioko dela ziurtatzen da. Emeak ez dira kumeetatik urrun egoten, suge eta bestelako arrautza-jaleetatik babesteko.

## Krokodiloak eta gizakia 
[thumb|Krokodilo larruzko diru-zorroak, [Bangkokeko krokodilo bizitegi batean]]

Krokodiloen azala bere gorputzetik zatirik garestiena da, botak, diru-zorroak eta Australian oso ezagunak eta erabiliak diren kapelak egiteko. Azalaren prezioa aldakorra da kolorearen arabera, azala geroz eta ilunagoa eta berdeagoa izan geroz eta garestiagoa izan daiteke, hori baita krokodilo heldu baten kolorea.

## Taxonomia 
Crocodylidae familia bi subfamiliatan banatua dago, horietako bat desagertua, eta hainbat generotan azpibanatua, horietako batzuk desagertuak ere:
* Mekosuchinae subfamilia †
* Crocodylinae subfamilia
:*Euthecodon* generoa †
:*Voay* generoa †
:*Osteolaemus* generoa
::*Osteolaemus tetraspis*
:*Crocodylus* generoa
::*Crocodylus acutus *
::*Crocodylus cataphractus *
::*Crocodylus intermedius *
::*Crocodylus johnstoni*
::*Crocodylus mindorensis*
::*Crocodylus moreletii *
::*Crocodylus niloticus*
::*Crocodylus novaeguineae*
::*Crocodylus palustris*
::*Crocodylus porosus *
::*Crocodylus rhombifer
::*Crocodylus siamensis*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aligatore
* *Krokodiloa ohe azpian''

### Antzinako Egipto 
* Sobek - krokodilo jainkoa
* Krokodilopolis

## Kanpo estekak
Veblen ondasun

[thumb|300px|[Luxuzko ondasunetan **Veblen ondasunak** izaten dira, zenbat eta garestiago jarri, orduan eta desiragarriagoak izateten direlako.]]

Ekonomian, **Veblen ondasunak** euren prezioa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta eskari handiagoa duten ondasunak, ohiko lege ekonomikoak baieztatzen duen ez bezala. Adibidez, luxuzko ondasunetan joera izaten da zenbat eta garestiago jarri, orduan eta desiragarriagoak izateko, ondasun horiek ematen omen duten ospeagatik nabarmenkeriaz.

## Ikus, gainera 
* Giffen ondasun

## Kanpo estekak
Luxu

thumb|Luxuzko ibilgailuak oso ezagunak diren luxuzko produktuak dira.
**Luxua** beharrezko prestazioez gainera, ezaugarri bereziak eta apartak dituzten ondasun, produktu eta zerbitzuen multzoa da, oro har desiragarriak direnak eta prezio altuak dituztenak. Luxuzko kontsumo eta bizimodua moralki egokia den gai eztabaidatua da: batzuen ustez luxua ongi egiten diren produktuak eta zerbitzuak diren bitartean, beste batzuentzat nabarmenkeria eta apaltasun-bertutearen aurkako joera da.

## Kanpo estekak
Kontsumo-gizarte

Soziologian eta ekonomian, **kontsumo-gizartea** XX. mendean garatutako kapitalismoaren aldaera bat da, oinarritzat kontsumoa hartzen duena. XIX. mendean kapitalismo industriala nagusitu zenean, ekipo-ondasunen ekoizpena izan zen garapen ekonomikoa bultzatu zuena, eskas saritutako langilegoaren azpikontsumoa eta elitearen kontsumoaren nahikoak ez zirelarik. XX. mendean masazko ekoizpena garatu zenean, produktu kopuru itzel horiei irtenbidea emateko erdi mailako klasea osatu zen, masaz ekoiztutako produktu horiek erosiko zituena. Modu horretan, kontsumoa sistema ekonomikoaren oinarri eta, aldi berean, gizarte-klase guztien erreferentzia sozial eta kultural nagusi bilakatu da. Kontsumo-gizartea buruz hausnarketa sakona egin duten pentsalarien artean Erich Fromm eta Jean Baudrillard (*La Société de consommation* liburu ospetsuarekin) daude.

## Kanpo estekak
Kuku-praka

**Kuku-praka** (*Digitalis purpurea*) Scrophulariaceae familiako landare belarkara da, jatorriz Europakoa eta Afrikako iparraldekoa. Ezaguna da lore ikusgarriak dituelako eta oso toxikoa izan daitekeelako, bertatik eratortzen baita digitalina sendagaia.

*Kuku-praka*z gain, euskaraz beste hainbat izen ere erabiltzen dira landare hori izendatzeko, hala nola *titara-lore*a, *asto-lore*a, *txilintxa*, *kuku-porru*a. Ez da *kuku-belar*ra izenekoarekin nahastu behar, hori *Aquilegia vulgaris* izendatzeko erabiltzen baita.

## Ezaugarriak 
Lore mota hori bost cm-ko luzera izatera iristen da. Petaloen kolorea horiaren eta arrosa biziaren artekoa izaten da, eta barruko zatia purpura da. Angiospermoa da.

## Ugalketa 
*Digitalis purpurea* bi urtean garatzen da: lehenengo urtean, muskildu ondoren, arrosatxo bat, hosto basalekin, obalekin eta hagindunekin ekoizten du. Bigarren urtean zehar, 0,50 eta 2,50 metro bitarteko zurtoina garatzen du, hosto sesiletaz eta zimurrez estalita.

Ekain eta irail bitartean loratzen dira, iparraldeko hemisferioan. Polinizazioa erleen bitartez gauzatzen da.

Klima epela eta itzalean egon nahiago du, eta lur azido eta hezeetan.

## Azpiespezieak 
*Digitalis purpurea* espeziearen hiru azpiespezieak hauek dira:
* *Digitalis purpurea* subsp. *purpurea* – Europako leku gehienetan
* *Digitalis purpurea* subsp. *heywoodii* – Iberiar penintsulan
* *Digitalis purpurea* subsp. *mariana* – Iberiar penintsulan

## Sendabelarra 
Oso toxikoa izan daiteke (10 g hosto lehor edo 40 g hosto fresko hilgarriak dira gizakiarentzat); bertatik digitalina edo digitoxina ekoizten dira, tonikardiako gisan erabiltzen direnak. Substantzia horiek glikosido kardiotonikoak dira, bihotz arritmia eta takikardiaren tratamenduan erabiliak. Kuku-praka horia baino estimatuagoa da, printzipio aktibo gehiago dituelako.

Azukre konplexuak (heterosidoak) dauzka, horien artean digitoxina, digoxigenina, gitixosidoa, digitalosidoa, sapogenina, digitonina eta digitoflavina. Substantzia horiek bihotz-giharren taupadak egokitzen, mantsotzen eta indartzen dituzte. Industria farmazeutikoak *Digitalis lanata* kuku-prakaren digoxina erabiltzen du izatekoz, espezieak, jatorriz Balkanetakoa, izotza jasaten duelako eta printzipio aktibo horretan aberatsa delako.

## Irudiak 

Image:Digitalis purpurea4.jpg|*Digitalis purpurea*
Image:Digitalis-stora hultrum.sweden-48.jpg|*Digitalis purpurea*
Image:Digitalis purpurea (digitale pourpre).JPG|*Digitalis purpurea*
|*Digitalis purpurea*
Image:Digitalis_purpurea_flower_close-up.jpg|*Digitalis purpurea*
Image:Digitale lac de l'Oule.JPG|*Digitalis purpurea*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kukuprakak taupadak bizkor artikulua Argia.com gunean
Tucapel

**Tucapel** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Biobío eskualdeko izen bereko probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 9.744 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Tucapel** komuna [Biobío eskualdea|Biobío eskualdean.]]

## Toponimia 
Tucapel hitzak Mapudungunez *indarrez hartu* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Tucapeleko udalaren webgunea.
Berrerabiltze

thumb|300px|Norberak behar ez dituen gauzak saldu, trukatu edo oparitzea produktuak **berrerabiltzeko** aukera bat da.

**Berrerabiltzea**, **berrerabilera** edo **berrerabilpena** produktu baten lehenengo erabileraren ondorengo erabilpenari deritzo. Produktuak eta materialak berrerabiliz, aurrezteaz gainera, hondakin gutxiago sortzen da, produktu zaharra zaborretara botatzea saihesten baita askotan. Berrerabilpenerako aukera produktua erabili eta gero berriz erabiltzeko moduan egoteagatik (behin eta berriz erabil daitekeen poltsa bat edo alde bakar batetik inprimatuta dauden orriak, adibidez), konpondu ondoren berriz ere erabili ahal izateagatik (elektrotresna bat konpontzen denean, adibidez) nahiz produktuari jatorrian zuen hasierako baliagarritasunaz gainera beste erabilera bat aurkitu zaiolako (maindire zahar baten zatiak trapu moduan erabiltzen direnean, adibidez) sortzen da. Norberak behar ez dituen produktuak bigarren eskuko azoketan salduz nahiz trukatuz nahiz oparituz ere berrerabil daitezke produktuak.

## Kanpo estekak
Azken Guda Dantza

***Azken guda dantza*** Kortatu musika bandaren laugarren diskoa da. Zuzeneko disko bakarra taldearen ibilbidean, Iruñeko Anaitasuna kiroldegian grabatu zuten 1988ko urriaren 1ean. Taldekideek Kaki Arkarazoren laguntza izan zuten, zeina orduan M-ak taldearen kitarrajolea zen.

AEBetako *Maximum Rock&Roll* aldizkariak inoiz grabaturiko zuzeneko disko onenen artean aukeratu zuen.

## Abestiak 
Nola!-k urtearen bukaeran argitaraturiko CDan ez zen LP bikoiztuan zegoen *Hernani 15-VI-84* abestia agertu, espaziorik ez zegoelako. Era berean *Ehun Ginen* abestia ez zen inongo formatutan agertu, *single* batean agertu zelako.

*Azken guda dantza* frankismo ostean estatu espainiarrak zentsuraturiko diskoetako bat izan zen, ikus-entzuleak *Aizkolari* abestian ETAri bibaka aritu zirelako eta atzeko azalean orduko Espainiako erregea agertu zelako.

Zentsura hau 1992an Esan Ozenkik egindako berrargitalpenean desagertu zen.

Hona hemen 25 abestien zerrenda:
# *After-boltxebike
# *Oker nago
# *Etxerat!
# *Equilibrio
# *Mr. Snoid entre sus amigos los humanos
# *La línea del frente
# *Gernika 37-87
# *Makurtu gabe
# *Hotel Monbar
# *Sospechosos
# *A la calle
# *La familia Iskariote
# *Desmond Tutu
# *Platinozko sudurrak
# *Aizkolari
# *Jimmi Jazz
# *Denboraren Menpe
# *Zu atrapatu arte
# *Tatuado
# *Nicaragua sandinista
# *Hay algo aquí que va mal
# *A.E.K.ko beteranoak
# *Jaungoikoa eta Lege Zaharra
# *El último ska
# ''Kolpez kolpe

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Gitarra eta ahotsa.
* Kaki Arkarazo: Gitarra
* Iñigo Muguruza - Bajua, Gitarra eta ahotsa.
* Treku Armendariz - Bateria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giffen ondasun

Ekonomian, **Giffen ondasunak** errenta-efektu batengatik euren prezioa zenbat eta altuagoa izan, orduan eta eskari handiagoa duten ondasunak dira. Hain zuzen, Giffen ondasunak behe-mailako ondasunak dira eta ez dute ordezko ondasunik izaten; horrela, prezioa igotzen bada, kontsumitzaileek produktu garestiagoak erosteari utzi eta Giffen ondasunetik gehiago erosi behar dute, garestiagoak izan arren. Giffen ondasunen adibide moduan oinarriko elikagaiak (arroza, patata, ...) jarri izan dira.

## Ikus, gainera 
* Veblen ondasun

## Kanpo estekak
Chupa Chups

**Chupa Chups** Espainiako konpainia bat da, makil gozokidunak fabrikatzen eta saltzen dituena. Eric Bernat espainiarrak sortu zuen, 1958an, Villamayor herrian (Asturias); eta 2006az geroztik Perfetti Van Melle izena duen Italiako taldearen menpe dago.

## Historia 
Eric Bernaten zerbitzu militarra bukatu ondoren, 1950ean hasieran zeukan enpresa inauguratu zuen. 1954an, Domingo Massanes enpresariak "Granja Astuarias" fabrikaz okupatzea eskaini zion, sagarrekin erlazionatutako produktuak eginez.

1956 eta 1957 urteen artean, goxoki bat makil batekin batzea bururatu zitzaion. Ideia hau buruatu zitzaion, goxokien kontsumitzaile gehienak umeak direlako, eta hauek goxokia ahotik eskuekin ateratzen dutelako.

1958. urtean, lehenengo goxoki borobila makilarekin merkaturatu zen, "Chups" izenarekin. Honen eslogana " chupa Chups" zioen, eta jendeak hau onartu zuen izen bezala.

1995. urtean, Chupa Chups bihurtu zen espazioan makilaz kontsumitua izan den lehenengo goxokia.Pertsonaia askok, Johan Cruyff, Spice Gils, Harrison Ford, Giorgio Armani... besteak beste, Chupa Chups-aren kanpainak egin dituzte.

2006. urtean, Perfetti Van Melle taldeak, kontratu bat egiten dute Eric Bernaten ( 2003an hilda) oinordekoekin, non enpresa guztia eurena izatera pasatzen den.

Gaur egungo produkzioa urtero 17.000 tonetakoa izaten da, eta egunerokoa 12.000 milioi unitatekoa.

## Logotipoa 
Produktuak logotipo berria behar zuen, Salvador Dalík egin zuen tarifa milionari baten ordez,1968. urtean logotipoa aldtu zen. Izen berdina jarriz eta  gaur egun ezagutzen dugun margaritaren barruan. Eta hau izan zen bere lehenengo eslogana : 

## Beste behaketa batzuk 
* Espainian, " Chupa Chups " terminoak orain honela ezagutzen da, edozer goxoki makilarekin eta borobila dena.

* Seguruenik, goxoki honen publikoak, izena deformatzea lortu du ** Chupa Chups ** orain onartua dago ** chupachús** esatera.

* Lurralde batzuetan , Japonian esate baterako, ingeleseko ahoskera ezartzen diote, ** chupachas ** esanez, hau da, gaizki ahoskatzen dute.

## Kanpo estekak 
* Página web española de Chupa Chups (requiere Flash)
* Página web internacional de Chupa Chups (en inglés y requiere Flash)
* Página web de Smint (requiere Flash)
* Página web de tranquille la vie (en frances y requiere Flash)
Bigarren eskuko ondasun

thumb|300px|**Bigarren eskuko ondasunak** saltzen dituzten azokak badaude.

**Bigarren eskuko ondasunak** euren lehenengo jabeak oparitu, trukatu edo salduta beste pertsona batek berrerabiltzeko eskuratu dituen ondasunak dira. Aurrez erabili badira ere, bigarren eskuko ondasunak ondasun berriak bezain egoera onean izan daitezke eta aukera ona da produktuak merke edo doan eskuratzeko.

## Kanpo estekak
Mairéad Ní Mhaonaigh

**Mairéad Ní Mhaonaigh** (1959ko uztailaren 26a, Gaoth Dobhair, Donegalgo konderria) irlandar abeslari eta biolinjole bat da. Nazioartean Altan musika taldeko abeslaria izateagatik ospetsua izan zen, halere bakarka ere aritu izan da. Bere aita Proinsias Ó Maonaigh biolinjole trebea izan zen. Mairéadren ama hizkuntza irlandera da.

## Diskografia 
### Bakarkako diskoak 
* 2009 *Imeall*

### T with the Maggies 
* 2010 (urria) *T with the Maggies* https://web.archive.org/web/20140506175815/http://www.twiththemaggies.com/

### Frankie Kennedy eta Mairéad Ní Mhaonaigh 
* 1983 *Ceol Aduaidh*
* 1987 *Altan*

### Altan 
* 1989 *Horse with a Heart*
* 1990 *The Red Crow*
* 1991 *Harvest Storm*
* 1993 *Island Angel*
* 1996 *Blackwater*
* 1997 *Runaway Sunday*
* 2000 *Another Sky*
* 2002 *The Blue Idol*
* 2005 *Local Ground*
* 2009 *Altan: With the RTÉ Concert Orchestra*

### String Sisters 
* 2007 *Live* (CD/DVD)

### Gonbidatu gisa 
* 1991 *Albert Fry* (Albert Fry)
* 1991 *Fiddle Sticks* (various artists)
* 1993 *The Holy Ground* (Mary Black)
* 1994 *Lullaby: A Collection* (hainbat musikari - Ní Mhaonaigh sings *The Cradle Song*)
* 2001 *Little Sparrow* (Dolly Parton)
* 2001 *Volume 3: Further in Time* (Afro Celt Sound System)
* 2008 *Tráthnóna Beag Aréir* (Albert Fry)
* 2008 *The Original Transatlantic Sessions* DVD (hainbat musikari)

## Kanpo loturak 
* Mairéad Ní Mhaonaigh musikariaren webgunea
Kamamila (argipena)

**Kamamila** Asteraceae familiako bitxilore itxurako landare batzuei ematen zaien izen arrunta da.
Ohikoenak:
* kamamila arrunta (*Chamomilla recutita* edo *Matricaria recutita*)
* erromatar kamamila (*Chamaemelum nobile* edo *Chamomilla nobile*))
Proinsias Ó Maonaigh

**Proinsias Ó Maonaigh**, ingelesez *Francie Mooney* (1922, Gaoth Dobhair, Donegalgo konderria &ndash; 2006ko martxoaren 28a, Gaoth Dobhair, Donegalgo konderria) irlandar biolinjole bat izan zen. Bere ama hizkuntza irlandera zen, eta bere bizitza osoan irlandar musika eta kulturaren bultzatzaile eta zaletua izan zen.

Bere alaba Mairéad Ní Mhaonaigh biolinjole eta abeslaria da, bai eta Altan musika taldeko kidea ere.

## Kanpo estekak 
* Donegal konderriko biolinjoleak
A la calle

***A la calle***, Kortatu taldearen *maxi single*a da, *El Estado De Las Cosas* LPa grabatu zuten urte berekoa.

1986an, Lasarteko Elkar estudioetan A aldea grabatu zuten *Potato*ren taldekidea zen Jean Phocasen laguntzarekin eta Donostiako Tsunami estudioetan B aldea. Donostian Caroloren laguntza izan zuten jadanik grabaturiko abestia berregiteko. Taldeak berak eta Marino Goñik ekoiztu zuten maxia.

1998an, Oihuka diskoetxeak (Soñuaren oinordekoa zena) CD batean berrargitaratu zituen hiru abestiak, *El Estado De Las Cosas* albumaren estra moduan.

## Abestien zerrenda 
Hiru abesti zituen: bi Kortatu taldearenak eta hirugarrena, *«Hay algo aquí que va mal»*, The Specials taldearen *«Doesn´t make it alright»* abestiaren bertsioa da (Stiff Little Fingersen *cover* reggaearen kopia bat hain zuzen ere).

Kortaturenak *«A la calle»* (rock) eta *«Desmond dub»* ziren. Bigarrena *«Desmond Tutu»* bere lehenengo LPren abestiaren *dub* bertsio bat izan zen, Euskal Herrian egin zuten lehendabizikoa gainera

Hona hemen abestiak
**A aldea**
# *«Hay algo aquí que va mal»
# *«A la calle»

**B aldea**
# *«Desmond dub»

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Gitarra eta ahotsa.
* Iñigo Muguruza - Baxua, Gitarra eta ahotsa.
* Treku Armendariz - Bateria.

### Gainontzeko musikariak 
* Jesús Soldevilla: perkusioa *«Desmond dub»* abestian.

## Teknikariak 
* Jean Phocas: soinu teknikaria eta nahasketak *«Hay algo aquí que va mal»* eta *«A la calle»* abestietan.
* Josean López: soinu teknikaria eta nahasketak *«Desmond dub»* abestian.
* Carolo: nahasketa *«Desmond dub»'' abestian.
* Marino Goñi: ekoizlea.
* Txabi Oneka: diseinua.
* Karlos Korbella: azalaren argazkia.
* Dieguillo: atzeko azalaren diseinua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Specials

***The Specials*** (batzuetan, ***The Special AKA***) Ingalaterrako ska musika taldea da. 1977an Coventryn sortu zen. 2 Tone musika-etxean zegoela, 1970eko hamarkadaren amaiera aldera, *Madness*, *The Selecter* eta *Bad Manners* taldeekin batera Erresuma Batuan ska musikaren berpiztearen ardura hartu zuten talde nagusietako bat izan zen.

Haien kantarik ezagunenak *Gangsters* (1979) eta *Ghost Town* (1981) dira.

## Diskografia 
* *Specials* (1979)
* *More Specials* (1980)
* *In the Studio* (1984)
* ''Today's Specials* (1996)
* *Guilty 'til Proved Innocent!* (1998)
* *Skinhead Girl* (2000)
* *Conquering Ruler* (2001)
* *Live at Brixton -Sunday Times Live album free giveaway* (2009)

## Ikus, halaber 
* *Gangsters''

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Kardan giltzadura

thumb|Kardan giltzadura.
thumb|Kardan giltzadura, mugitzen.

**Kardan giltzadura**, **giltzadura orokorra** edo **Cardan giltzadura** giltzadura bat da, lerrokatuta ez dauden bi ardatzen artean biraketa trasmitzen duena.

Osagai mekaniko honen lehen azterketa Girolamo Cardanoren eskutik etorri zitzaigun, eta haren deituratik hartu zuen izena.

Kardan giltzaduraren bitartez, lerrokatuta ez dauden bi ardatzen artean biraketa trasmitzen da. Bi ardatzek, elkarren artean angelu bat osatzen dute. Osagai mekaniko honen helburua biraketa mugimendua trasmititzea da, nahiz eta osatzen duten angelua hor egon. Motordun ibilgailutan trasmisio ardatz moduan erabiltzen da, batez ere motorra aurrean eta indarra atzean behar duten ibilgailutan. Teknikoki sortzen den arazorik nagusiena, indarra jasotzen duen ardatzaren abiadura angeluarra konstatea ez izatea da.

Gaur egungo ibilgailu gehienetan, motorra eta gurpil eragileak aurrean daudenez, ez da kardan giltzadurarik erabiltzen. Gurpiletara indarra transmititzeko juntura homozinetikoak erabiltzen dira.

Kamioi handien azpikaldean erraz ikus daiteke kardan giltzadura, motorretik irten eta atzeko gurpiletaraino. Hauetan, transmisio ardatza ikusten da biraka, ibilgailua martxan dagoenean. Kardan giltzaduraren atzeko muturrean diferentziala dago, hementik atzeko bi gurpiletara indarra banatzeko.

## Kanpo estekak 
* Kardan giltzadura teleskopiko bikoitzeko 3D animazioa
Lambretta

**Lambretta** izeneko scooterrak Milanen eraiki ziren 1940.eko hamarkadaren bukaeran hasita, Innocenti ekoizlearen eskutik. Lambretta izena Milanen dagoen Lambro errekatxotik dator. Errekatxo hori lantegi ondoan dago.

## Deskribapena 
*Vespa*rekin batera, 1950 eta 1960ko hamarkadetan Erresuma Batuko *mod* mugimenduaren ikono bihurtu zen. Hala ere, Vesparen "anaia txikia" kontsideratu da, haren nagusitasuna gainditzerik izan ez zuenez.

Lambretta motoaren txasisa altzairuzko hodiz eraikita dago. Vespan aldiz, estanpatutako xaflek karrozeria kroskobakarra osatzen zuten. Lehen modeloetan bi aukera eskaintzen ziren: «itxia» (mekanika guztia estalita zegoela) edo «irekia» (panelak ia desagertuta, motozikleta xelebre baten itxura ematen zion), baina «itxia»ren nagusitasunak gidarien babes beharrak argi utzi zituen, bai eguraldiari dagokionez, bai garbitasun itxurari dagokionez.

Abiadura aldaketa eskukoa da: ezkerreko ukabilarekin aukeratzen da, enbragea esku beraz sakatuta. Modeloaren arabera, 3 edo 4 abiadura daude. Bi aldiko eztanda-motorra daukate: gasolina eta pistoia lubrifikatzeko olioa aurrez nahastuta egon behar dute. Nahasketa horren errekuntzak ke zuria sortzen du.

Motorra motozikletaren erdian dago. Horrela, grabitate-zentroa ibilgailuaren erdian dago, pisu osoa bi gurpilen artean hobeto banaturik. Vespetan, berriz, motorraren pisua ezker-atzealdean dagoenez, horrek ibilera alde batera okertzen dio.

Motorra erdian dagoenez, Lambrettaren luzeera handiagoa da, Vesparekin alderatuta. Egoera horrek, hirigunetan gidatzea zaildu egiten du.

## Euskal Herrian 
1953. urtean, Florencio Irigoien Berrondok Lambretta Locomociones S.A. izeneko enpresa sortu zuen, ibilgailu hauek eraikitzeko helburuarekin. Enpresa Eibarren zegoen eta Espainian scooterrak eraiki zituen lehen etxea izan zen. Ikur berezia zeramaten Eibarren egindako motorrek, Eibarko herriko ezkutuarekin.

Innocenti etxeak 1971ean utzi zion Lambretta fabrikatzeari, baina Indian eta Euskal Herrian fabrikatzen jarraitu zen Lambretta Locomociones S.A. etxearen eskutik.

2003. urtean, Eibarko Lambretta kluba sortu zuten herri honetan motor hauen zaletu batzuek. Harrezkero, dozenaka Lambretta berreskuratu eta zaharberritu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eibarko Lambretta kluba
Gleann Cholm Cille

**Gleann Cholm Cille** (ingelesez *Glencolmcille*) Irlandako ipar-mendebaldean dagoen Donegal konderriko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 724 biztanle zituen.

Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera hiztunen eremuan. Halere, 2002ko datuen arabera ingelesa apika-apika herrigunean eguneroko hizkuntza gisa nagusituz doa, jada gaur egun biztanleriaren %34a delarik egunero irlandera erabiltzen duten herritarrak. Bestalde udalerriak bere izena Cholm Cille santuari zor dio.

## Iruditegia 

Irudi:Gleanncholmcille1.jpg|Folk Village museoa.
Irudi:TrabaneStrand1.jpg|Trabane Strand lurmuturra.
Irudi:Gleann Cholm Cille St. Columba's Church 2010 09 24.jpg|San Kolunbaren eliza.

## Kanpo estekak 
* Gleann Cholm Cille udalerriaren webgunea  
* Glencolmcille Folk Village museoaren webgunea
Twist Titi

**Twist Titi** Niko Etxart euskal abeslari eta musikariaren abesti bat da. 1983an *Tumatxa* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Twist Titi* abestia entzungai 
* *Twist Titi* abestiaren hitzak irakurgai
Gort an Choirce

**Gort an Choirce** (ingelesez *Gortahork*) Irlandako iparraldean dagoen Donegalgo konderrian kokatutako udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 500 biztanle zituen. Gaeltacht eremuan dago, irlandera udalerri honetako eguneroko bizitzan oso sendo eta bizitasun handiz mantendu delarik. An Fál Carrach udalerriarekin batera Cloich Cheann Fhaola barrutia osatzen du.

## Herritar ezagunak 
* Micí Mac Gabhann (1865-1948), *Rotha Mór an tSaoil* liburuaren egilea.
* Breandán Mac Cnáimhs (1921-2011),itzultzailea eta RTÉ albiste aurkezlea.
* Cathal Ó Searcaigh (1956-), olerkaria.

### Biztanle ospetsuak 
* Gerry Adams (1948-), Sinn Féin alderdiko politikaria udalerri honetan bizi da.

## Iruditegia 

Irudi:Garage and shop, Gortahork - geograph.org.uk - 1424502.jpg|Gasolindegia eta garajea.
Irudi:Gortachoirce.JPG|Ikuspegia.

## Kanpo estekak
Ballybofey

**Ballybofey** (irlanderaz *Bealach Féich*, "Fiach-en pasabidea"), Irlandako iparraldean dagoen Donegal konderriko udalerri bat da. 2011ko erroldaren arabera 4.825 biztanle zituen. Finn ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, aldiz iparraldeko ertzean Stranorlar udalerria dagoelarik. Bi udalerri hauek senidetuak daude.

## Kirolak 
Bertan jokatzen duen Finn Harps F.C. futbol taldeak Irlandako Kopa irabazi zuen 1974ean.

## Hiritar famatuak 
* Isaac Butt (1813-1879), abokatu eta politikaria, hainbat irlandar alderdi abertzaleren sortzailea.
* Ernan McMullin (1924-2011), filosofoa.

## Iruditegia 

Irudi:The River Finn - geograph.org.uk - 483019.jpg|Finn ibaia.
Irudi:Health Service building Ballybofey - geograph.org.uk - 483263.jpg|Osasun zentroa.
Irudi:Ballybofey.jpg|Kalea.
Irudi:Sculpture at Bridge, Ballybofey - geograph.org.uk - 967466.jpg|Zubiko eskultura.

## Kanpo estekak 
* Ballybofey eta Stranorlar udalerrien webgunea
Euritmia

**Euritmia** edertasuna bilatzeko gorputza mugitzea modu harmoniatsuari deitzen zaio. Mugimendu horiek gogo aldartearen adierazpenak izan daitezke eta, ondorioz, espresiobide bat izan daiteke. Literalki elementuen harmonia esan nahi du hitz honek, lan plastikoaren edo musikalaren proportzioen harmonia.
thumb| Euritmia saio bat.
## Euritmia arkitekturan 
Arkitekturan kontzeptu antropomorfikoa dago, hau da, eraikuntzek giza gorputzaren proportzioak islatu behar dituztela. Marco Vitruvio Polionek, arte klasikoaren teorikoa, monumentu batean zera eskatzen zuen: ordena, antolaera, euritmia, simetria, itxura eta antolaketa.

## Euritmia antroposofian 
Honekin lotuta Rudolf Steiner filosofo austriarrak, Marie von Sivers emaztearen laguntzarekin, hitza bere interesaren arabera moldatu zuen. Euritmiaren kontzeptua haren pentsamenduaren barruan kokatu zuen, antroposofia barruan, arte bat bezala definituz. Steinerren arabera, euritmiak, mugimenduaren bitartez, gorputzaren mugimenduaren bidez, giza gorputzaren barruan hitzaren eta musikaren bidez azaltzen dena erakusten du baina espazioan begien bistakoa bihurturik. Planteamendu horretan euritmia ez da koreografia hutsa, gizakiaren ariman aurki daitekeen errealitatearen azalpena baizik. Horrela euritmia terapeutikoki erabil daiteke eta, ondorioz, eszenatokietan batera medikuntzan eta eskolan erabili izan da, arlo horietan terapia artistiko moduan. Esaterako Waldorf hezkuntzan haurrek euritmia egiten dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Steiner, Rudolf, *An Introduction to Eurythmy: Talks Given Before Sixteen Eurythmy Performances *, 

## Kanpo estekak 
*  Discover Eurythmy.
*  Rudolf Steinerren artxiboak.
Gráinne Ní Mháille

**Gráinne Ní Mháille, Gráinne Umhall** edo **Gráinne Mhaol** (1530, Connacht &ndash; 1603, ziurrenik Rockfleet gaztelua, Mayoko konderria) Umaill erresumako erregina eta bai eta Ó Máille irlandar klanaren buruzagi bat izan zen. Bere garaian *Connachteko erregina* ezizenez ere ezaguna izan zen. Bere gotorlekua Clare uhartean zuen.

Ingelesera bere izena modu ugaritara itzuli izan da: Grace O'Malley, Grany O'Maly, Grany Imallye, Granny Nye Male, Grany O'Mayle, Granie ny Maille, Granny ni Maille, Grany O'Mally, Grayn Ny Mayle, Grane ne Male, Grainy O'Maly edota Granee O'Maillie

XVI. mendeko irlandar folkloreko pertsonaia garrantzitsua da, bai eta irlandar nazionalismokoa ere. Patrick Pearse irlandar nazionalistak emakume honen omenez antzinako ''Oró Sé do Bheatha 'Bhaile'' jabokitar abestiaren hitzak berridatzi zituen.
Mangravearen Opera Etxea (Bayreuth)

**Mangravearen Opera Etxea** () Bavariako Bayreuth hirian dagoen opera-antzoki famatua da.

Frederiko Mangraveak eraiki arazi zuen 1744 eta 1748 artean. Horretarako Joseph Saint-Pierre arkitektua ekarri arazi zuen eta estilo barrokoan eraiki zen. Barnealdea aldiz Giuseppe Galli Bibiena boloniarrak diseinatu zuen, hau ere estilo barrokoan.

Kulturalki bultzada garrantzitsua eman zion Bayreuth hiriari, izan ere Opera Etxeak erakarrita bertan bizi izan baitziren Richard Wagner eta Franz Liszt konpositoreak. Biak ere Bayreuthen hilobiratuak daude. Mangravearen emazte Prusiako Wilhelmine pintsesa ere bertan konpositore, zuzendari, antzezle eta idazle lanetan aritu zen.

2000an hasita Bayreutheko jaialdi barrokoa ospatu da urtero. 2010an baina ateak itxi zituen berriztatze lanak zirela eta.

## Kanpo estekak 
*  Opera Etxearen informazioa
*  Opera Etxearen informazioa
Bayreutheko Festspielhaus antzokia

**Bayreutheko Festspielhaus antzokia** () Bavariako Bayreuth hirian dagoen Opera Etxe famatua da.

Mangravearen Opera Etxeak erakarrita Richard Wagner Bayreuthera iritsi zen. Honek ordea Opera Etxe berri bat eraiki nahi izan zuen bere lanak aurkezteko eta Luis II.a Bavariakoaren babesean eta Otto Brückwald arkitektoaren diseinuarekin 1872 eta 1876 artean jaso zen antzoki berria. Inauguraziorako *Nibelungoen Eraztuna* operaren lehen zatia programatu zen.

Sarrera XIX. mendeko dekorazioaren adibide bikaina bada ere beste guztia nahiko normala da, adreiluz eta harriz eginikoa, horregatik askotan "aletegia" ezizena eman izan zaio. Barrualdea erabat egurrez egina da. ez dauka palkorik eta bere 1925 aulkietatik ikuspegia bikaina da.

1876tik hasita urtero Bayreutheko jaialdia ospatu izan da bertan eta Wagnerren *Nibelungoen Eraztuna* eta *Parsifal* operak antzezten dira beste lan askoren artean.

Bertako sarrerak lortzeko '10 urte inguru itxaron' behar den zerrenda dago.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ezkerretik Bilduz

**Ezkerretik Bilduz** ezker abertzalearen inguruko hainbat talde eta lagunen korronte politikoa da. Bere burua Amaiur eta Bildu hauteskunde koalizioen barnean kokatzen du eta bere asmoa bertan eragin eta ezkerreko politika independentistak bultzatzea da.
Taldearen aurkezpena 2012ko martxoaren 10ean izan zen Altsasun.
Aurkezpenean zera adierazi zuten: "*Ezker Abertzalean nahiz ezker soberanista eta independentistaren eremuetan sendo erroturiko lagun eta talde multzo anitza gara*".

Ezkerretik Bilduzen jaiotzeko helburua ezker abertzale eta soberanistaren barnean eztabaida bultzatzea izan zen. Aldi berean "Herritar Batasuna" dute ezker abertzalea antolatzeko modurik egokiena bezala, "*indar ezkertiar soberanisten metaketa antolatzeko eta egituratzeko ezinbestekoak eta agerikoak diren etorkizuneko erronkei behar bezala erantzun eta aurre egin ahal izateko. Martxan jarri nahi dugu ezker soberanista, abertzale nahiz independentistaren oinarri sozial osoari zabaldutako eztabaida horizontala eta demokratikoa, oinarri sozial horri sendotasun eta ahalmen estrategikorik handiena emango dizkioten edukiak, antolatzeko erak eta jarduera-irizpideak erabaki ahal izateko*"."

Eztabaida abiatzeko, Zutik Euskal Herria eta Euskal Herria Ezkerretik agirietan azaltzen diren hainbat gogoeta proposatzen zuten.

Ezkerretik Bilduz taldearen aurkezpenean talde politikoen artean ilegalizatutako EAE-ANV alderdi historikoaren kideak, Euskal Herriko Komunistak taldeko kideak, Eusko Alkartasunaren Batzorde Eragilearen kideak, Lizargorri-Ezker Soberanista Eraikitzen taldearen kideak, Aralarko Batzorde Eragilearen kide ohiak egon ziren. Beste aldetik hainbat mugimendu soziopolitikoen eta sindikatuen kideak egon ziren: Anarkerria, Bilgune Feminista, Herria 2000 Eliza, Euskaria , Etxerat, Lau Haizetara Gogoan, Xare Antifaxista, Martxoak 3, LAB zein HIRU sindikatuen kideak...

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koaliziorako eskatu zuen bozka kritiko eta aktiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezkerretik Bilduzen Bloga
* Elkarrizketa "Borroka garaia da" Blogean

## Bideoak 
* Ekimenaren aurkezpen bideoa
A Frontline Compilation

***A Frontline Compilation***, Kortatu taldearen bilduma da.

1980ko hamarkadan Kortatu nazioartean euskal talderik ezagunena izan zen eta hiru urtetan bi bira, bata 1986an eta bestea 1987an, eginak zituen Suitza, Frantzia, Italia, Alemania edo Herbehereak bisitatuz.

Bere arrakasta aprobetxatuz *Red Rhino* ingeles eta *Organik* suitzar ekoiztetxeak bilduma bat ateratzea erabaki zuten. Bildumarako *Kortatu* eta *El Estado De Las Cosas* albumetan argitaraturiko hamabi abesti hautatu zituzten, zuzenean grabaturiko *«A la calle»* gehituz. Oihuka euskal ekoiztetxeak 1988an diskoa ere argitartatzea erabaki zuen.

## Abestien zerrenda 
# *«Don Vito y la revuelta en el frenopático»
# *«Tolosa iñauteriak»
# *«Nicaragua Sandinista»
# *«Zu atrapatu arte»
# *«Sarri, Sarri»
# *«Desmond Tutu»
# *«Hernani, 15/VI/84»
# *«A la calle»
# *«La línea del frente»
# *«Hotel Monbar»
# *«9 zulo»
# *«Jaungoikoa eta lege zarra»
# *«Cartel en el Casco viejo de Bilbao»

1-7. abestiak *Kortatu* albumarenak ziren. «A la calle» *A la calle* *maxi single*an agertu zen eta 9-13. abestiak *El estado de las cosas* albumean.

Abesti guztiak Kortatu taldearenak izan ziren, *«Sarri, Sarri»* izan ezik. Azken hau Toots and the Maytalsen *«Chatty, chatty»* abestiaren bertsioa zen.

## Azala 
Albumaren azalean dolu-xingola duen Euskal Herriko ikurrin baten aurrean ukabila altxatzen duen emakume bat dago. Diskoan Pakito Arriaranen ama, El Salvadorren FMLNen alde borrokatuz hildako ETAkidearena, zela diote. Hala ere, irudiaren emakumea ez da Arriaranen ama baizik eta Maritxu Pagola, 1985eko irailaren 25ean Baionako Mombar tabernan eraildako Inaxio Asteasuinzarraren ama. Bitxia baden ere, albumaren 10. abestia, *«Hotel Monbar»*, gertaera horri buruzkoa da.

Ezker abertzaleak bitan erabili du Maritxu Pagolaren irudi hori: Herri Batasunak 1980ko hamarkadan eta Eusko Abertzale Ekintzak 2007ko hauteskundeetan.

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Gitarra eta ahotsa.
* Iñigo Muguruza - Bajua, Gitarra eta ahotsa.
* Treku Armendariz - Bateria.

### Gainontzeko musikariak 
* Javi «Tronpetari»: *«Tolosa, iñauteriak»* eta *«Nicaragua sandinista»* abestietan tronpeta.
* Maurizia eta Leon: *«Tolosa, iñauteriak»* abestian koroak.
* Jesús Soldevilla: *«Desmond Tutu»* abestian perkusioa.
* Carolo: ahotsa *«Desmond Tutu»* abestiaren hitzaurrean.
* Josean López: *«Nicaragua Sandinista»* abestian txilibitua.
* Josetxo Silguero: *«Nicaragua sandinista»* abestian saxofoia.
* Jabier Muguruza: *«Jaungoikoa eta lege zarra»* abestian akordeoia.
* Xabier Montoia: *«9 zulo»'' abestian koroak.

## Teknikariak 
* Josean López: soinu teknikaria, nahasketak eta ekoizlea 1-7. abestietan.
* Marino Goñi: soinu teknikaria eta nahasketak 1-7. abestietan.
* César Ibarretxe: soinu teknikaria eta nahasketak 9-13. abestietan.
* Kortatu: ekoizlea 8-13. abestietan.
* Manolo Gil: diseinua.
* Pipo Surber: argazkia.
* Edu: hitzen ingelesezko itzultzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timbits

**Timbits**ak Kanadako gastronomian oso tipikoak diren bola formako donut txiki batzuen marka erregistratua da. Tim Hortons izeneko jatetxe katean saltzen dira. Donutak egiterakoan soberan geratzen den orearekin egiten dira; hala nola, donut-ei zuloak egiterakoan kendutako oretik. 1976eko apirilean agertu ziren lehen aldiz, eta gaur egun zapore eta mota ezberdinetakoak aurki ditzakegu, hala nola txokolatezkoak, jelly edo gelatinaz beteak, esnegain garratzez estalitakoak edo sagar frijitu zatiez beteak.

Timbit hitzeko "bit"-a *Big In Taste* espresioaren akronimoa da, 1976ko eslogan originalaren zati zena (*Big in Taste, Small in Size*). "Tidbit" hitzarekin ere jokatzen du, zeina jaki zati fina den.
Kanada eta Estatu Batuetako beste denda kateek ***Timbits***en oso antzekoak diren produktuak saltzen dituzte, maiz "donut zuloak" deituak. Hala ere, Tim Horton's ek Kanadako kulturan duen pisuagatik, ***Timbits*** maiz termino generiko gisa erabiltzen da jaki hau deskribatzeko, nahiz beste marka batekoak izan.

## Lehiakideak 
* *Country Style* Donuts markaren Country Bits
* *Krispy Kreme* eta ''Randy's Donuts'' marken Donuts
* Shipley's markaren *Do-Nut Holes*
* *Honey Dew Donuts* markaren *Dew Drops*
* *Donut Diner* markaren mini donuts

## Kanpo estekak 
* Tim Hortons
Makaon

**Makaon** honakoa izan daiteke:

## Antzinako Grezia 
* Makaon, Asklepioren semea
* Makaon, Greziako jenerala

## Biologia 
* Makaon tximeleta, edo *Papilio machaon*

## Astronomia 
* 3063 Makhaon asteroidea
Bundoran

**Bundoran** (irlanderaz *Bun Dobhráin*), Irlandako Donegalgo konderriaren hegoaldean dagoen kostaldeko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 1.964 biztanle zituen. N15 errepidean dago, Ballyshannon udalerritik hurbil. Irlandan turismogune ospetsua izateagatik ezaguna da, bertan hondartza ugari daudelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Bundorandonegal.JPG|Bundoran eta inguruko muinoak.
Irudi:Bundoranchurch.JPG|Gure Ama Itsasoko Izarraren eliza.
Irudi:Bundoran - Firemen clearing oil spill on N15 ( Main St ) - geograph.org.uk - 1351956.jpg|Kalea.
Irudi:Main Street, Bundoran - geograph.org.uk - 1410339.jpg|Kale nagusia.

## Kanpo estekak 
* Bundorango udal webgunea
Poutine

**Poutine** ( ahoskatua) Quebeceko sukaldaritzako platera da. Patata frijitu, gazta pikortsua (gehienetan cheddar gazta) eta haragi saltsaz osatuta dago. Gazta pikortsua egin berri dauden patata frijituei gehituz eta nahasketa hau haragi saltsa beroz estaliz prestatzen da Kanadako jaki hau, honela saltsa beroak gazta urtuz eta patatak bigunduz. Beste osagai batzuk ere eduki ditzake.

Poutine Kanadako janari lasterraren oinarrietako bat da, eta kaleetako postuetan, jatetxeetan eta eskolako jangela askotan zerbitzatzen da, baita janari laster kate internazionaletan ere, esate baterako McDonald's, A&W, KFC edo Burger Kingen. Kaloria askoko platera da, eta kolesterol eta trans koipe maila altuak ditu, batez ere frijitzeko olioa berrerabili egiten duten jatetxeetan. Poutineak txerrikia, okela, otarrain zatiak, untxikia, kabiarra eta trufak eduki ditzake.

## Jatorria 
Jatorri tradizionaleko platera askorekin gertatzen den bezala, asko dira poutinen jaiotze eta zabaltzeari buruz dauden bertsioak, bere izenaren jatorriaz bezalaxe. Ia bertsio guztiak bat datoz platera hau 1950eko hamarkadan jaio zela Quebec erdialdeko eskualde esnezalean, non oraindik ere platera honentzako beharrezkoak diren esne zatiak produzitzen dituzten esnetegiak dauden. Inguruko nekazal komunitate ugarik platera sortu izana diote, horien artean Drummondville, Saint-Jean-sur-Richilieu eta Victoriaville komunitateek.

Poutine izenaren jatorriak ere bertsio asko azaleratu ditu. Hainbat informazio iturrik *pudding" hitzetik datorrela baieztatzen dute; beste batzuek aldiz, "poutine" eskualdeko argoteko hitza dela ziurtatzen dute, "nahasmen" edo "nahasketa arraro" esan nahi duena. Poutine hitza Quebec eta Kanadako beste eskualdeetan dagoeneko erabilia zen patatetan oinarritutako platerak izendatzeko. Asko aipatzen den istorietako bat Warwickeko Fernand Lachanceena da, berak 1957an asmatu zuela ziurtatzen duena . Esaten denaren arabera *ça va faire une maudite poutine'' (hau nahaspila handi bat izango da) esan zuen, eta poutine hortatik dator platera, zeinari gerora haragi saltsa gehitu zitzaion patatak horren azkar hoztu ez zitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makaon tximeleta

**Makaon tximeleta** (*Papilio machaon*) *Papilionidae* familiako tximeleta da, Euskal Herrian bizi dena.

## Ezaugarriak 
Tamaina handiko tximeleta. Aurreko hegoak 3,4 cm-koak dira, eta hori-beltz koloreak dituzte, nagusiki. Baita ere urdin eta gorri kolorea dute hegoen azpiko zatian, arren kasuan. Aurreko hankak iletsuak ditu, eta orrazi gisa erabiltzen du. Orokorrean emeek nahiz arrek 32-55 mm neurtzen dute.

"Iphiclides feisthamelii" tximeletaren antzekoa da, nahiz zailtasunik gabe bereizten diren.
 

(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male dorsal.jpg| ♂ 
(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male ventral.jpg| ♂   △
Papilio machaon MHNT CUT 2013 3 11 Cahors Female.jpg|♀ 

04 Métamorphose chenille Machaon.jpg|Beldarraren metamorfosia

Landare elikagarriak: 
Euskal Herriko tximeleta ikusgarrienetako bat da. Tximeleta erreginak kolore biziko marroiak ditu, horiak eta beltzak, "tximeleta tigre" izenaz ere ezagutzen da. Gune urdin batzuk ere baditu beheko hegoen ertzetan eta "isatsen" ondoan bi puntu gorri. Hegalen luzapen horiek papilionidoen ezaugarri dira.
Tximeleta hau hegalari azkarra da eta egun osoa ematen du zelaitik zelaira eta lorez lore. Anis-, mihilu- eta erruda-loreak xurgatzea gustatzen zaio; oro har errutazeoak eta unbeliferoak. Batzuetan hegoak hedatuta ikus daiteke tximeleta mota hau eguzkitan atseden hartzen. Udan ohiko tximeleta da eta lorategietn ibili ohi da.

## Ugalketa 
Iparraldeko klimetan urteko belaunaldi bakarra du; klima epeletan bi belaunaldi ditu, apirila-maiatza eta uztaila-abuztua; eta hiru belaunaldi izatera heltzen da leku epelagoetan, hala nola, Iberiar penintsularen hegoaldean eta Iparraldeko Afrikan.

Hasierako faseetan beldarra beltza da puntu hori eta gorriekin. Geroago beldarra oso deigarri bihurtzen da hartzen dituen kolore berde-horixkengatik, marra beltzekin eta marra beltz horietan puntu laranjengatik, Buruko atzealdea; defentsa-organo laranja edo gorrixka bat du, osmeterio izenekoa. Organo horrek kiratsa zabaltzen du, likido toxiko bat (azido butirikoa) isurtzen du hegazti intsektujaleak uxatzeko.

Beldarrek, lehentasunez, apiaceoen hostoak jaten dituzte, hala nola apioa, azenarioa, anisa, eta mihilu. Perrexila eta errutazeoen familiako erruda landarea ere jaten dute.

Tximeleta erreginaren krisalidak zuhaitzen eta sastraken adar eta enborrean finkatzen dira sabeleko muturretik. Krisalidak hibernatzen du, nahiz eremu beroetan beldarrak abendua arte aurki daitezkeen.
Fitxategi:Papilio machaon egg (3695270849).jpg|Arrautza
Fitxategi:Papilio machaon caterpillar (top view) - Keila.jpg|Beldarra
Fitxategi:Papilio machaon caterpillar (side view) - Keila.jpg|Beldarra
Fitxategi:Papilio machaon pupe 02.JPG|Krisalida

## Bizitokia 
Bere banaketa geografikoa oso zabala da. Klima epeletan bizi da, 2000 m-ko altituderaino; eta bere habitata belardiak dira. Afrikako iparraldean, Europako zenbait eremutan, Asia (Himalaiatik), Amerika iparraldean eta Japonia aurkitzen dira. 37 azpiespezie ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko tximeleten zerrenda
* Beldarrak mintegietako parkean 2019Argazki bilduma

## Kanpo estekak
Carndonagh

**Carndonagh** (irlanderaz *Carn Domhnach*), Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da, hain zuzen ere Inishowen penintsulan kokatzen da. 2006ko erroldaren arabera 1.923 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Tommy Tiernan (1969-), umorista.
* John Pitt Kennedy (1796-1879), ingeniaria.
* Keith McErlean, aktorea.
* Gary Doherty (1980-), futbolaria.

## Iruditegia 

Irudi:Carndonagh Shopping Centre - geograph.org.uk - 1381465.jpg|Merkatalgunea.
Irudi:Carndonagh town.JPG|Erdigunea.
Irudi:Doherty's Gift Shop, Carndonagh, Co. Donegal - geograph.org.uk - 1385079.jpg|Kalea.
Irudi:Scared Heart RC Church, Carndonagh - geograph.org.uk - 1381211.jpg|Bihotz Sakratuaren eliza.

## Kanpo estekak 
* Carndonagh udalerriari buruzko webgunea
Killybegs

**Killybegs** (irlanderaz *Na Cealla Beaga*), Irlandako Donegalgo konderrian dagoen udalerri bat da. Donegal udalerritik 26 kilometro mendebaldera eta Donegal badiaren iparraldeko ertzean dago, eta berez, konderri osoko arrantzale herri eta porturik handiena da.

## Leku interesgarriak 
* Muckross lurmuturra

## Herritar ezagunak 
* Thomas Nesbitt, asmatzailea.
* Kevin Sharkey (1962-), diseinatzailea eta musikaria.
* Séamus Coleman (1988-), Everton F.C futbol taldeko futbolaria.

## Iruditegia 

Irudi:Killybegs_St._Mary_of_the_Visitation_Church_2012_09_16.jpg|Eliza.
Irudi:Killybegs - View of Main Street from R263 - geograph.org.uk - 1340542.jpg|Bridge Street kalea.
Irudi:Killybegs Harbour Fishing Trawler SO 716 Sheanne 2007 08 21.jpg|Arrantzontzia.
Irudi:Killybegs.jpg|Portua.
Irudi:Killybegs - R263 as it enters Killybegs - geograph.org.uk - 1340541.jpg|Kalea.

## Kanpo estekak 
* Killybegs udalerriko turismo bulegoaren webgunea 
* Killybegs udalerriari buruzko argibidea
Elgeako parke eolikoa

[thumb|380px|[Betizu behiak, elurtutako Elgeako mendilerroaren gainaldean. Atzean, parke eolikoko zenbait haize-errota.]]

**Elgeako parke eolikoa** edo **Elgeako zentral eolikoa** Euskal Herriko parke eoliko bat da, izen bereko mendilerroaren eta Urkillaren gainaldean dagoena. 1999. urteko abuztuaren 23an adostu zuten zentral eoliko hori egitea Iberdrolak, Energiaren Euskal Erakundeak eta Eolicas de Euskadi sozietate anonimoak. Sei hilabetean eraiki zuten, Araba eta Gipuzkoa arteko mugan, Barrundia, Donemiliaga, Oñati, Eskoriatza eta Aretxabaleta udalerrien lurretan. Guztira 7 hektarea ditu hartuta, Aizkorri-Arazko natura parkearen barruan, eta 40 errotek osatzen dute Elgeako zentral eolikoa: 27 Araban eta 13 Gipuzkoan.

Zentral eolikoa eraikitzearen aurka mugimendu zabala izan zen, ingurumenari —bereziki paisaiari— kaltea eragingo ziola eta. Talde ekologistek behin eta berriro salatu dute zentral eolikoa Aizkorri-Arazko natura parkea izendatu eta gero eraiki izana; izan ere, natura parkea lehenago izendatu izan balitz, zentral eolikoa ezingo zatekeen eraiki, ingurune horretako paisaia hondatzen duelako.

## Energia kantitatea 
Elgea-Urkillako zentral eolikoak 66 milioi kW·h ekoizten ditu; 100000 lagunentzat behar bezainbeste, alegia. 600 kW-eko aerogeneradoreek 690 V-eko tentsioan sortzen dute elektrizitatea eta gero 690 V horiek 20 kV-etara bihurtzen dira, dorre guztiek duten 0,69/20-ko transformadoreari esker. Errotak elkarri lotuta daude, tentsio ertaineko hiru sare eratuz, eta sare horiek sorgailua eta transformadorearen azpiestazioa lotzen dituzte. Azpiestazio hori 40. errotatik 1,5 kilometrora dago, eta tentsioa handitzen du, 220 kV-ra hel dadin. Azkenik energia hori Gasteiz-Itxaso sarean jartzen da, eta Arabari eta Gipuzkoako herri batzuei energia elektrikoa ematen zaie.

Zentral eolikoak karbono dioxidoaren eta sulfuro dioxidoaren isuriak gutxitu ditu: 60000 tonatan karbono dioxidoa, eta 240000 tonatan sufre dioxidoa. Horrela, atmosfera areago ez zikintzen laguntzen du.

## Ingurumenaren gaineko eragina 
Espainiako Ingurumen Ministerioak aztertu zen Elgea-Urkillako parke eolikoak ingurumenaren gainean izango zuen eragina. Elgeako parkeak azterketa hau gainditu zuen, baina gobernuak ingurumen baldintza batzuk betetzera behartu zituen. Horietako bat generadorearen azpiestazioa haranaren hondoan jartzea izan zen. Elgea mendizerrako parke eolikoko aerogeneratzaileak eta azpiestazio transformatzailea elkarren artean estekatzeko lineak aldatzea 224.999.588 pezeta kostatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Ramírez

**Pello Ramírez** (Ordizia, Gipuzkoa, 1966) akordeoi eta biolontxelo jotzailea da.

Euskal Herriko musika eszenan eskari handiena duten musikarietakoa izateaz gain (Benito Lertxundi, Pier Paul Berzaitz, Olatz Zugasti, Xabier Lete, eta abar) konposatzailea ere bada.

## Diskografia 
* *Haize oihalak* (2005, Elkar)
* *Eskuz lurrari* (2010, Elkar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pello Ramirezen webgunea