Agustin Hiponakoa

**San Agustin Hiponakoa** edo **Aurelius Augustinus** latinez (Thagaste, 354ko azaroaren 13a - Hipona, 430eko abuztuaren 28a) filosofo eta teologoa izan zen. Mendebaldeko kristautasunaren gizonik garrantzitsuenetakoa, Eliza katolikoaren santu eta doktore, kristau dotrina neoplatonismoarekin uztartu eta erlijioz kanpoko bestelako ekarpen filosofikoak ere egin zituen.

«Graziaren doktore» gisa hartua da, lehen milurtekoko kristautasunaren pentsalari nagusia izateaz gain eta, Antonio Liviren arabera, gizateriaren *jenio* handienetako bat.​ Autore emankorra, bere bizitzaren zati handi bat filosofia eta teologiari buruz idazten eman zuen bere lanik aipagarrienak *Aitorkizunak* eta *Jainkoaren hiria* izanik.

## Bizitza
Agustinen bizitzaren lehenengo aldiari buruzko xehetasunak Agustinek berak idatziriko *Aitorkizunak* lanean aurki daitezke, kritiko zenbaiten ustez sinesgabetasunetik federa eta gaizkitik ongira doan aurrerapenen erakusketa bat besterik ez bada ere. Agustin egun Aljeriako ekialdean dagoen Taghasten jaio zen, orduan erromatar probintzia zen Numidian. Bere aitak Patricius izena zuen, eta hiritar apal bat zen, aberastasun handirik gabea. Agustinek berak kontatzen duenez, aita zakarra zen, eta sentsualitate eta bestelako plazeren zalea, asmo txarrekoa ez bazen ere. Berbere jatorria zuen amak Monnica zuen izena (gerora, Santa Monika bihurtu zena), eta kristau-dotrinatik haren irudi bertutetsua agertu bada ere, Agustinek berak bere amari buruz egiten dituen laudorioak gehiegizkoak direla dirudi, eta berarekin izan zuen jarrera arretatsugatik, eskerronez, eginak direla ulertu behar dela baieztatu da. Ama kristaua zuen, baina aita bere bizitzaren amaieran soilik bildu zen kristautasunera. Amaren eragina izan arren, Agustinek ez zuen kristautasuna onartu.

[thumb|ezkerrera|*san Agustín eta santa Monika* (1846), [Ary Scheffer.]]
Agustinek bere lehen ikasketak Taghasten eta Maduran egin zituen, greziar eta erromatar kultura ikasiz. Bere jaioterrian agintari aberatsa zen Romanianoren laguntzari esker, 16 urte zituelarik, Kartagora joan zen ikasketak jarraitzeko; bertan, bikote harreman bat hasi zuen emakume batekin, eta, 372 urtean, semea, Adeodatus, izan zuen harekin. Garai bertsuan, aita hil zitzaion, azkenean, kristautua. Gaztetan, Agustinen beraren hitzetan, arinkeriaz eta bihurrikeriaz jokatu ondoren, 19 urterekin, Zizeronen *Hortensius* lana irakurri, eta filosofiarako grina piztu zitzaion. Ondoren, manikeo bihurtu zen. Taghasten eta Kartagon, 375etik aurrera, erretorika irakatsi zuen, betiere Romanianoren babespean, Taghasten manikeo izateagatik amaren gaitzespena jaso ondoren. *Aitorkizunak* lanean garai hartako bere gehiegikeriak nabarmentzen dituen arren, ez omen zen horrenbesterako bere portaera urte haietan eta gerora kristau bihurtzean izandako aldaketa azpimarratzeko egiten duela aipatu. Azkenik, 383an, Erromara joatea erabaki zuen Kartagoko ikasleen jakin-min ezaz gogaiturik eta jakintza-giro berria aurkitu nahian. Joan baino lehenago, erabateko haustura egin ez bazuen ere, manikeismotik aldendu zen, Fausto apezpiku manikeoarekin topaketa baten ondoren desilusionaturik. Ordurako amarekin bakeak eginda bazegoen ere, berari ezer esan gabe alde egin zuen.

Erroman urtebete eman zuen, baina ez zuen Kartagotik alde egitean bilatzen zuen giroa aurkitu. Gaixotu,  eta lagun manikeo baten laguntza jaso zuen. Erromako Simako prefektuaren eraginez, Mediolanumen (gaur egungo Milanen) *magister rethoricae* izateko aukeratu zuten.

Manikeo eta hizlari inperial gisa Milanen,​ Agustin Anbrosio Milangoa apezpikuaren aurkaria zen oratorian.

### Kristautasunera bihurtzea
Milanen joan zen Agustin kristautasunera bihurtu aurreko azken etapa. Han, Anbrosio apezpikuaren ospakizun liturgikoetara joaten hasi zen katekumeno gisa, eta miretsita geratu zen haren prediku eta bihotzarekin. Ambrosiok Plotinoren idazkiak eta Paulo Tarsokoaren epistolak ezagutarazi zizkion, eta lan horiei esker kristautasunera bihurtu, eta manikeismoarekin behin betiko haustea erabaki zuen 386. urtean. 

Albiste horrek pozez bete zuen ama, Italiara joana baitzen semearekin egotera, eta bere gizarte-egoerarekin bat zetorren ezkontza bat bilatu, eta bataiorako bidea ematen arduratu zen. Monikak bilatu zion emakumearekin ezkontzea aukeratu beharrean, aszesian bizitzea erabaki zuen; erabakia idazki neoplatonikoak ezagutu ondoren hartu zuen Simpliziano apaizari eta Mario Victorino filosofoari esker, bada, platonikoek lagundu baitzioten materialismoaren arazoa eta gaizkiaren jatorriarena ebazten.

[thumb|*Ambrosio apezpikua Agustin bataiatzen* ([Benozzo Gozzoli|Benozzo Gozzoliren freskoa).]]

Anbrosio apezpikuak Itun Zaharra interpretatzeko eta Biblian fedearen iturria aurkitzeko giltza eskaini zion. Azkenik, san Pauloren testuak irakurtzeak lagundu zion Agustini bitartekaritzaren —santuen komunioarenari lotua— eta Jainkoaren graziaren arazoa konpontzen. Agustinek berak kontatzen duenez, bihurtze aurreko krisi erabakigarria eman zen bere lagun Alipiorekin, Antonioren jarraibideari buruz gogoetatuz, lorategian zegoela ondoko etxe bateko ume baten ahotsa entzun zuenean esaten:

eta, Jainkoaren gonbitetzat harturik, Biblia hartu; San Pauloren eskutitzetan zabaldu, eta pasartea irakurri zuen.

.

385ean, Agustin kristautasunera bihurtu zen.

386an, kristautasunaren ideien azterketa formal eta metodikoari eman zion. Katedrari uko egin, eta Casiciacora, Milandik hurbil, erretiratu zen amarekin eta ikaskide batzuekin, erabat estudioan eta meditazioan aritzeko.

387ko apirilaren 24an, hogeita hamahiru urte zituela, Ambrosio apezpiku santuak bataiatu zuen Milanen. Bataiatu ondoren, Afrikara itzuli zen, baina, ontziratu aurretik, bere ama Monika hil zen Ostian, Erromatik gertu dagoen portuan.  Garai horretan, lan ugari idatzi zituen, adibidez, *Contra Academicos*, *Soliloquia* eta *De Immortalitate animae*.

### Monakotza, apaizgoa eta apezpikutza
thumb|San Agustin, gotzain.
Tagastera iritsi zenean, Agustinek bere ondasun guztiak saldu, eta salmentaren emaitza pobreen artean banatu zuen. Lagun batzuekin, etxalde txiki batera joan zen bizitzera bertan monakotza bizimodua egiteko. Urte batzuk geroago, esperientzia hori bere Erregela famatuaren inspirazioa izan zen. Bakardadea eta isolamendua bilatu arren, Agustinen ospea herrialde osoan zabaldu zen.

391n Hiponara (Hippo Regius, Annaba modernoa, Aljerian) joan zen monakotza bizimodurako balizko hautagai baten bila, baina, ospakizun liturgiko batean, komunitateak apaiz ordenatzeko aukeratu zuen, Valerio Hiponakoa gotzainaren beharrei laguntzeko. Eutsi ondoren, Agustinek, azkenean, onartu egin zuen hautu hori, baina begietan malkoak zituelarik. Antzeko zerbait gertatu zen 395ean gotzain izendatu zutenean. Laikoen monasterioa utzi, eta apezpiku-etxean jarri zen bizitzen, apaizen monasterio bihurtu zuena.

Agustinen apezpiku-jarduera izugarria eta askotarikoa izan zen. Etengabe predikatu, eta idatzi zuen. Polemika piztu zuen orduko kristau doktrinaren ortodoxiaren kontra zihoazenekin; kontzilioetan, buru izan zen, eta fededunek aurkezten zizkioten arazo guztiak konpondu zituen. Manikeoak, donatistak, arrianoak, pelagiarrak, priszilianistak, akademikoak, eta abar izan zituen aurrez aurre. 393ko Hiponako III., 397ko Kartagoko III. eta 419ko Kartagoko IV. eskualde-kontzilioetan hartu zuen parte, azken bietan presidente gisa, zeinetan Dámaso I.a aita santuak, Erroman, 382ko Sinodoan ezarritako Bibliako kanona behin betiko berretsi zen. Garai hartan idatzi zituen *Dotrina Kristauaz*, *Aitorkizunak*, *Hirutasun Santuaz* (*De Trinitate*) , Bibliako Sorrera liburuari buruzko iruzkinak. 411. urtetik aurrera hauek idatzi zituen, besteak beste: *Pelagianoen aurka*, *De libero arbitrio*, *Jainkoaren Hiria*.

Apezpiku gisa, Elizako guraso latinoaren lauetako bat gisa kokatzen duten liburuak idatzi zituen. Agustinen bizitza izan zen sinesmen eta balio multzo bat hartuz lortu zuen aldaketaren adibide garbia.

### Heriotza
[thumb|221x221px|San Agustinen hilobia (1362-1365), San Pietro in Ciel d'Oro basilika, [Pavia (Italia), Giovanni di Balduccio.]]
Agustin Hiponan hil zen 430eko abuztuaren 28an, Genserikoren bandaloek Afrikako elizbarrutiaren inbasioaren testuinguruan hiriari egin zioten setioan. Bere gorpua, data ezezagunean, Sardiniara eraman zuten, eta, 722 aldera, Paviara, mundu islamiarrak Mediterraneoan eta Afrika iparraldeko kostan eragindako mehatxu espantsionistaren ondorioz, San Pietro in Ciel d'Oro basilikara, non gaur atseden hartzen duen.

## Filosofia
### Ontologia
Filosofia platonikoaren iturrietatik, eragin nabarmen jaso zuen Agustin Hiponakoak bere pentsaera osatzerakoan, errealitate sentikor eta materialaren eta ideien mundu jakingarriaren arteko bereizketa bereganatuz. Eszeptikoak ez bezala, egia bat badela baieztatuz eta zentzumenen mundua iragankorra eta ulertezina dela defendatuz, egiazko ideien munduaren sorburua Jainkoa dela sinetsi zuen, izatearen, egiaren eta ongiaren jatorri. Ariman bilatu behar da egiazko printzipio horiek aurkitzeko.

### Epistemologia: fedea eta arrazoia
Agustin Hiponakoak Jainkoarekiko sinesmena eta jakintza uztartu zituen, eta fedea Jainkoarengana eta, beraz, jakintzara heltzeko modu bakarra dela ere defendatu zuen. Ariman aurkituko den fedeak egiaren berri ematen badigu ere, arrazoiak egia horiek baieztatu ditzake, nahi eta arrazoiak, fedeak gidaturik aritzen ez denean, egiazkoak ez diren ezagutzak sor ditzan. Baina arrazoiak fedea arrazoizkoa dela ere erakusten du. Beraz, oro har, fedea arrazoiaren gainetik kokatzen da haren lagungarri izan daitekeen arren. Ospetsua da, ildo horretatik, bere esaera: "*Intellige ut credas; crede ut intelligas*" (euskaraz, «uler ezazu sinesteko, sinets ezazu ulertzeko»). San Agustinen garaian, patristika, hala, fede kristaua eta filosofia
platonikoa uztartzen saiatu zen. Gnostizismoak beste
filosofia bat bihurtu zuen kristautasuna, eta Tertulianok arrazoimenaren aurka egin,
eta Jainkoa bihotz hutsez bilatu behar dela zioen. San Agustinek aurka egin
zien, esanez, «kristautasuna Jainkoak errebelatutako erlijio bat dela
(gnostikoen aurka) eta ez dela irrazional (Tertulianoren aurka)».

Agustinen ustetan, «egia ez da nirea, zurea, ezta honena edo harena ere; bat bera da guztiontzat». Bestalde, «Bi bide daude ezagutzara iristeko: aginpidea eta arrazoia». Filosofiak eta erlijioak lortu behar duten egia Jainkoaren egia da: «Bizitza zoriontsua egiaz
gozatzea da; zutaz gozatzea da, Jainkoa, zu baitzara egia».

Zer eginkizun dute arrazoiak eta fedeak Jainkoaren bilaketan? *Intellige ut credas, crede ut intelligas* (ulertu sinesteko, sinetsi ulertzeko). Arrazoiak
eta fedeak harremana dute, baina ez da aurkaritzarik sortzen, elkarren beharra baitute Jainkoaren bilaketan.

Arrazoiak, nahitaez, fedearen onarpenaren aurretik joan behar du fedea zentzugabea ez dela argitzeko. Ondoren, fedea, ahal den heinean,
ulertarazten saiatuko da arrazoia. Hala ere, Agustinen iritziz, egiaren bilaketaren hasieran fedea dago. Agerkundeak bere indar argitzailea ematen
dio ezagutzaren ahalmenari. Arrazoia ez da nahikoa jakinduria lortzeko; ez da egiaz jabetzeko gauza; Jainkoaren eta aginpidearen laguntza behar du. Tomas Akinokoak, aldiz, erabateko bereizketa egin zuen fedea
eta arrazoiaren artean.

### Zoriontasuna eta jainkoa edukitzea
Zoriona izan zen San Agustinen helburu nagusia
erlijioa eta filosofiaren bidetik, eta bilaketa horrek bideratu
zuen bere bizitza. Gaztetan, bere bizitzan bertan aurkitu zuen zoriona, plazerean. Gero, *Hortensius* liburuaren irakurketak erabateko haustura ekarri zuen.

Manikeismora hurbildu zen 10 urteetan, bi kezka nagusi sortu zitzaizkion: Jainkoa eta gaizkia. Aristoteles irakurtzean, Agustinek sinesmen manikeoak zalantzan jarri, eta Akademia Berriaren eszeptizismoari atxiki zitzaion: «Inork zalantzan jartzen al du bizi denik, gogoratzen, ezagutzen, maitatzen, pentsatzen ala epaitzen duenik? Bada, zalantzarik badu, bizi da».

Eszeptizismoa gainditzeko, platonismoaren eragina –Plotinoren bidez– erabakigarria izan zen. Mundu adigarri platonikoa egia iraunkorraren mundua zela ohartu zen, eta gaizkia ongiaren gabezia zela eta ez gaizkiaren printzipio batek sortutakoa ulertarazi zion.

Jainkoa gizakiaren barnean baino ez dugu aurkituko: «Ez bilatu kanpoan, itzuli zeure barnera. Barneko gizakian bizi da egia. Eta, zeure izaera aldakorra bada, bila ezazu zeure buruaz haraindi ere». Zoriona gauza iraunkorrek emango digute, eta Jainkoa iraunkorra eta betierekoa denez, zoriona Jainkoarengan egongo
da: «Jaungoikoa duena zoriontsu da beraz». Beraz, erabateko zoriona beste bizitzan dago.

### Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak
Jainkoaren existentziaren hainbat froga aurki daitezke San Agustinen obretan, hala nola akordio unibertsalaren ideian edota komentario ugaritan: «ororen ordena, eraketa, edertasuna, mugimendu eta aldaketak, Jainkoak bakarrik sortuak izan daitezkeela esaten dute isilean».

San Agustinen frogarik gustukoena pentsamendua abiapuntu hartzen duena da. Ideia eredugarriak hartzen ditu abiapuntu. Arimak ezagutu ditzake egia aldaezinak, ezinbestekoak eta betierekoak direnak (esaterako objektu
matematikoak eta axiomak); orduan lortzen da zentzu hertsian ezagutza deitzen duguna. Haien ezagutza ez datorkigu sentipenetatik, baina arimatik ere ez dator, ez baita betierekoa, aldaezina edo ezinbestekoa. Gizakiak egia eredugarri mugagabe eta beharrezko hauetan aurkitzen duena; egia bat da, eta ez da erlatiboa. Egia hori gure adimena baino nagusiagoa da; inposatu egiten zaio, zeren adimenak denen aurrean makurtu egin
behar baitu.

Ideia eredugarri betiereko hauen oinarrian izate batek egon behar du. Betiereko egia eredugarrien oinarrian, haien funts moduan egia aldagaitzak egon behar du, hau da, Jainkoak. Nola ezagutu ditzake gizakiak?
Jainkoak esku hartu eta gizakiaren adimena argitzen duenean (argialdia).

Jainkoaren existentziaren froga mota honek jarraitzaile ugari izan zituen: San Antselmo Canterburykoaren *argudio ontologikoa* (XI.mendea) eta Descartes, adibidez. San Tomas Akinokoak, berriz, baliogabetzat zuen prozedura hori. Berak errealitatea hartu zuen abiapuntu.

### Askatasuna eta gaitzaren arazoa
Jainkoa ona dena, izan bada, orduan, zergatik existitzen da gaizkia? Gaizkia ezin zaio Jainkoari egotzi. Agustinek Plotinoren azalpena onartu zuen, alegia, gaizkia ez dela ezer erreala, ongi eza baizik, gabezia.

Agustinek hiru gaizki mota bereizi zituen:

* Gaizki metafisikoa: Ontologiaren ikuspegitik, izaki izateak berez dakar mugatua (alegia, ez perfektua) izatea. Ez dago Jainkoari gaizkia egozterik; gauzak beren inperfekzio eta gabezien menpe daude.
* Gaizki morala: Aukeratzeko, askatasuna izatearen ondorioz sortu zen bekatua. Horrela azaldu zuen Agustinek gaizki morala: Askatasunetik sortutako bekatu horren erantzukizuna gizakiak baino ez du, inola ere ez Jainkoak.
* Gaizki fisikoa: Minaren eta heriotzaren esperientzia gizaki izatearekin lotuta dago. Agustinek onartzen du gaizki mota hori Jainkoari egotzi ahal zaiola gizakiaren ikuspuntutik, izan ere, ez dugu Jainkoaren ikuspuntua ezagutzen, eta ez dakigu oinazea behar-beharrezko osagaia dela salbaziorako (Jesusen heriotzan gertatu zen moduan, kristau teologiaren arabera).

Gaizkiaren teoria horiek eragin sakona izan zuten mendebaldeko pentsaeran.

### Platonen filosofiaren eragina Agustinengan
Platonismoak eragin handia izan zuen San Agustinengan, zentzu zabalean.

Dualismo ontologikoari dagokionez, Agustinek, Platonek bezala, bi errealitate bereizten zituen: Fisikoa, zentzumenek hautematen dutena eta ez-materiala, ideia eredugarriena, zentzumenez gain arimak ere hauteman ezin duena. Jainkoak ideia eredugarri horiek izakien adimenean jarri ditu, eta bera dago ideia horien oinarrian.
Gizakiak horiek ezagutu ditzan, Jainkoak esku hartzen du (argialdia).

Dualismo antropologikoari buruz ere antzekotasunak daude: Agustinek nahiz Platonek gizakia gorputzaz eta arimaz osatua zegoela defendatzen zuen. Baina Agustinek gorputzari garrantzi gehiago ematen zion, eta arima gorputzarekin batera sortzen zela zioen (eta ez lehenago).

Errealitatearen printzipioari dagokionez, bai Agustinek, bai Platonek *ongia* kokatzen dute oinarrian. Agustinen kasuan, ordea, *ongia* Jainkoa da. Ikuspuntu teleologikoari jarraiki (alegia, mundua norbaitek diseinatu duela), Agustinen ustez Jainkoa zen munduaren diseinatzailea. Hemen antzekotasuna aurki dezakegu Platonen *Timeo*ren Demiurgosen kontakizunarekin.

Platonek eta Agustinek dialektika erabili zuten metodo gisa: biek, galderak eginez, egiarantz zuzentzen dituzte gainerakoak.

Azkenik, Agustin eta Platon, gaizkiaren kontzeptuan, bat etorri ziren. Agustinek (Plotinoren eraginez),
Platonek bezalaxe, pentsatzen zuen gaizkia ez dela ezer, aitzitik, gabezia bat dela, ongi eza, alegia.

### Teologia
Agustin Hiponakoa urrundu egiten da Plotino eta beste neoplatonikoen jainko kontzeptuaz: neoplatonikoen teorietan batasun edo jainkotik mundua berez sortzen den bitartean, Agustin Hiponakoak Jainkoak mundua sortzea *erabaki* egiten duela defendatu zuen, Jainkoa borondatea duen sortzaile eta ekintzaile gisa ulertuz. Horrela, bere fedea ez da panteismo bat, ez eta determinismo bat, Jainkoa izaki aske eta pertsonal bat baizik. Edonola ere, Agustin Hiponakoa ez zen saiatu Jainkoaren frogapenak garatzen, eta Jainkoa gizaki bakoitzaren barnean bilatu behar zela defendatu zuen. Munduaren sortzailea izatez gainera, Jainkoa gizakiaren helmuga zela pentsatzen zuen, graziaren bitartez lortuko dena eta hil ondoren, betiere.

### Antropologia
Agustin Hiponakoaren filosofiaren beste gai nagusi bat arima da, bere baitan oroimena, borondatea eta adimena biltzen dituena. Agustinen antropologian, arima hilezkor eta gorputz hilkorrez osaturiko izakia da, gizakiaren dualismo bati jarraiki. Baina arima gainetik jartzen du, gizakia gorputz hilkor eta mundukoiez baliatzen den arima arrazoiduna dela defendatuz.

Arima jainkotik zuzenean badator ere, gorputzarekin harreman estua duenez, gizakia bekaturako joera du *liberum arbitrium* edo erabakimen askearen bitartez. Bekatua erabakimen askea gaizki erabiltzeagatik gertatzen da, eta errealitate materialistari arreta jartzea du ondorio. Gizakia ezin da bere indar hutsez salbatu, eta jainkoarengandik datorkion benetako askatasunaren edo graziaren beharra du. Ezin da soilik bere indarren bitartez egia ezagutzera iritsi; ahula da, jatorrizko bekatuak ahulduta baitago. Orduan, graziak gizakia bultzatzen du barrutik, bere izaerari dagokiona baino fede eta ezagutza garaiagoa lor dezan.

### Etika
Gizakiaren helmuga zoriontasuna da, baina, Agustin Hiponakoaren arabera, hil ondoren lortuko dena, jainkoarekin bildu ondoren.

Gaizkiaren existentziari dagokionean, gaizkia ez-izatearen ondorioa dela baieztatu zuen, Jainkoak sortu eta den guztia ona baita. Horrela, manikeoen teoriak ukatu egiten ditu, haien arabera gaizkia ongiarekin batera sortu baitzen.

### Politika
Politika agustindarraren dotrina *Jainkoaren hiria* liburuan agertzen da, zeina Erromako erorketaren ondorioz idatzi baitzuen gertakariaren azalpenak emateko. Bertan, historiaren bilakaera fededun eta ez-fededunen arteko gatazka gisa azaltzen du Ongiaren Hiria eta Gaizkiaren Hiria metafora gisa erabiliz. Azkenean, eta helmuga jakina duen bilakaera bati jarraiki, Jainkoaren Hiriak lortuko du garaipena, *Apokalipsis* liburua adierazten duenaren arabera. Botere politikoa elizaren mendean izatea defendatuko du, erakunde politikoak gizatiarrak eta ondorioz akastunak diren arren. Hala ere, erakundeen beharra defendatuko du, haiei izaera jainkotiarra emanez.

### *Jainkoaren hiria*
410. urtean, bisigodoek Erroma hartu zuten. Kristauen artean, kezka sortu zen ea inperioa desagertzekotan berarekin batera kristautasuna desagertuko ote zen. Kezka horri erantzuna eman zion San Agustinek *Jainkoaren hiria* liburuan. Bertan, historiaren nondik norakoa planteatu behar izan zuen.

Agustinen ustez, historiak ziklo bat osatu beharrean, hau lineala da, eta helburu jakin bat du: gertakarien atzean –Jainkoaren probidentziari jarraituz– arrazoi bat dago ezinbestez; hau da, argumentu bat du. Historia, Jainkoak gizakiaren salbamenaren alde esku hartzearen historia da. Gaitz guztiak gizakiak sortuak izan arren, Jainkoaren obra oztopatzen duten arren, Jainkoaren Erresuma gauzatuko da denbora guztien amaieran, eta gaitza betiko desagertuko da mundutik. Erromatar Inperioaren erorketa posible da, baina, Jainkoaren Hiriak, Erroma desagertuta ere, biziraungo du.

Historian zehar antzezten den benetako drama bestelakoa da: Jaungoiko (Jerusalem) eta Munduko (Babilonia) hirien arteko gatazka. Historiaren amaieran, Kristo lurrera etorriko da, eta bizidunak eta hildakoak epaituko ditu. Kristau zintzoak salbatuko dira, eta Jainkoaren ondoan biziko dira betirako (bertan dago zoriona). Bataiatu gabe hil direnak eta bekatuez damutu ez direnak infernura joango dira. San Agustinentzat, salbatuen eta kondenatuen sailkapena Jainkoak egin zuen haiek jaio eta ekintza onak edo txarrak egin aurretik.

Historiaren ikuspuntu horrek eragin handia izan zuen Mendebaldeko pentsaera modernoan. Nietzschek arbuiatuko du gero.

## Lanak
## Erreferentziak
## Bibliografia
;Euskaraz
* Agirre, Javier (2008): "Erdi Aroko filosofiaren sorrera. Agustin Hiponakoa" in Agustin Arrieta (koord.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (argk.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Dolby, María del Carmen (2003): "Hitzaurrea" in *San Agustinen hainbat idazlan*, Bilbo, Klasikoak 
* Ormaetxea, Nikolas "Orixe" (1956): *Augustiñ gurenaren aitorkizunak*. Itxaropena.

;Bestelakoak
* 
* 
* 
# 
# 
# 
* 
* 
* 
*  François Ferrier: *San Agustin*

;Agustin Hiponakoari buruzkoak
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera
* *Roma locuta, causa finita*

## Kanpo estekak
* *San Agustinen hainbat idazlan* EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.