open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Falkirk (hiria)

**Falkirk** (, ), Eskozia erdialdeko udalerria da, 2011an 35.398 biztanle zituen. Hala ere, inguruko Falkirk barrutia kontuan hartuta, hau da Grangemouth, Larbert eta Stenhousemuir herriekin batera, 97.180 biztanle ditu.

## Etimologia 
Gaelerazko *An Eaglais Bhreac* izenak "eliza zikindua" esan nahi du, kolore desberdinetako harriak zituen eliza izan baitzen bertan. Eskozierazko *Fawkirk* izenak "eliza kolore-anitza" esan nahi du.

## Geografia 
Edinburghetik ipar-mendebaldera eta Glasgowtik ipar-ekialdera kokatuta dago. Fortheko fiordoaren ertzean dago, Carron ibaiaren lautadan.

## Historia 
Antoninoren Harresia bertatik pasatzen zen eta oraindik ere zatiak ikusten dira hiriko Callendar parkean. Honen inguruan erromatarren aztarna ugari aurkitu izan dira, txanponak eta inoiz aurkitu den tartan jantzi zaharrena.

Falkirken Eskoziako historiako bi gudu handi izan dira:
* Falkirkeko gudua, 1298ko uztailaren 22an, Eduardo I.a Ingalaterrakoak William Wallace mendean hartu zuen.
* Falkirkeko bigarren gudua, 1746ko urtarrilaren 17an, Bonnie Prince Charlie erregenahiak Henry Hawleyk zuzendutako ingeles armada mendean hartu zuen.

Forth eta Clyde eta Union ubideen lotunean dagoenez, XVIII mendean Eskoziako Industria Iraultzaren erdigunea izan zen, bereziki burdingintzari loturiko jarduera nagusitu zen. James Wattek berak ere bere lurrunmakinaren diseinuak Falkirkeko Carron Iron Works lantegian egin zituen. XIX mendean Falkirk izan zen argi-indarraren sistema automatikoa izan zuen Erresuma Batuko lehen herria.

## Ondasun nabarmenak 
* Callendar House
* Falkirkeko Gurpila

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:FalkirkCentre.jpg|Erdigunea.
Irudi:Falkirk, The Steeple - geograph.org.uk - 1540536.jpg|The Steeple, elizaren dorrea.
Irudi:Falkirk Old Parish Church.jpg|Eliza zaharra.
Irudi:Church - geograph.org.uk - 352837.jpg|Frantzisko Xabierkoaren eliza.
Irudi:The "Tattie Kirk", Falkirk - geograph.org.uk - 968739.jpg|Tattie Kirk eliza.
Irudi:Callendar House Falkirk - geograph.org.uk - 248321.jpg|Callendar House.
Irudi:2007-07-04-06151 GreatBritain Falkirk.jpg|Falkirkeko Gurpila.
Irudi:The Kelpies, at The Helix, Scotland.JPG|The Kelpies.
Irudi:Falkirk Memorial - geograph.org.uk - 890195.jpg|Boerren Gerretako memoriala.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Falkirkeko Udalaren webgunea
Pedroso

**Pedroso** honako herrien izena da:
* **Pedroso**, Errioxako udalerria.
* **Pedroso**, Villacarriedoko herria, Kantabrian.
* **Pedroso de Acim**, Cáceres

## Ikus, gainera 
* El Pedroso
T Tauri

**T Tauri** (T Tau / HD 284419 / HIP 20390) Taurus konstelazioko izar aldagarri bat da, bere izena daramaten izar aldagarri batzuei ematen diena, T Tauri izarrak alegia. 1852an aurkitu zuen John Russell Hindek, eta Hiadeen izar-kumulukoa da, Ain (ε Tauri) izarretik ez oso urruti. Berriki eginiko ikerketa batzuk, T Tauri izarra, gure eguzki sistematik 481 argi urtera kokatzen dute.

## Kokapena 
T Tauri izarra, fisikoki, NGC 1555etik gertu dago, Hinden Nebulosa edo Hinden Nebulosa aldagarria bezala ere ezagutzen den islapen-nebulosa. T Taurik argiztatzen du, eta hau izar aldagarri bat denez, nebulosaren distira ere aldatu egiten da. NGC 1554 nebulosa ere, Otto Struvek ikusi zuena 1958an, T Taurirekin lotu izan da, baina desagertu egin zen, edo ez zen sekula existitu, eta, gaur egun, *Struveren Nebulosa Galdua* bezala ezagutzen da. T Tauri bera, nebulosa oso txiki baten barnean kokatua dago, Shelburn Burnhamek 1890ean aurkitutako nebulosa dena, eta, zientzialari honen omenez, Burnhamen Nebulosa bezala ezagutua.

NGC 1555eko punturik distiratsuenetik 30 segundo sexagesimal mendebaldera, T Taurirekin lotuta egon litekeen Herbig Haro objektu bat aurkitu da.

## Ezaugarri fisikoak 
T Tauri, gutxienez hiru osagaiz osatutako izar sistema bat da, hiru osagai horietatik, soilik bat ikus daitekeelarik espektro ikusgarrian. Azken hau, soilik milioi 1 urte dituen hori-laranja koloreko izar gazte bat da, oraindik sekuentzia nagusian sartu ez dena, eta, beraz, bere nukleoan hidrogenoaren fusioa hasi ez duena. Oraindik, diametro oso handi bat du, baina kolapsatzen ari da. Oso bizkor biratzen du eta oso izar aktiboa da.

Beste bi osagaiek, infragorrian distiratzen dute, eta, horietako bat, irratiturri bat ere bada. rekin (VLA) eginiko irratimaiztasunezko behaketek, sistemako izar txiki batek, bere lagunetako batekin topo egin ondoren, bere orbita patean nola aldatu zuen eta sistematik kanporatua izan zitekeen ikustea ahalbidetu dute.

## Aldagarritasuna 
Bere motako aldagarriak bezala, T Tauri, izar aldagarri irregular bat da. Izar mota honen argi kurbek, aldaketa aurreikusezin bat erakusten dute zabaltasun eta periodo tarte zabal batean zehar. T Tauri, +9,3ko itxurazko magnitudera iritsi da, ondoren, +14ra jaisteko, denbora eskala ezberdinetan gertatzen den aldagarritasun batekin. Epe luzean, izarrak, 1967an bere distira handitu zuela ikusi da, jarraian jaiste labur bat izan zuelarik, eta, 1984an bere distirarik gorenera iritsiz. Epe laburrean, izar honek, magnitude hamarreko batzuk aldatzen da egun batean zehar, patroi jakinik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinillos

**Pinillos** honako herrien izena da:

* Pinillos, Errioxako probintzian, Espainia.
* Pinillos de Esgueva, Burgosko probintzian, Espainia.
* Pinillos, Bolívar udalerriko herria, Kolonbia
Livingston

**Livingston** leku ezberdinen izena izan daiteke:

## Antartika 
* Livingston uhartea (Hego Shetland)

## Erresuma Batua 
* Livingston (Eskozia)
* Livingston (Ingalaterra)

## Estatu Batuak 
### Hiriak 
* Livingston (Alabama)
* Livingston (Georgia)
* Livingston (Hego Carolina)
* Livingston (Illinois)
* Livingston (Kalifornia)
* Livingston (Kentucky)
* Livingston (Louisiana)
* Livingston (Montana)
* Livingston (New Jersey)
* Livingston (New York)
* Livingston Manor (New York)
* Livingston (Tennessee)
* Livingston (Texas)
* Livingston (Wisconsin)

### Konderriak 
* Livingston County (Illinois)
* Livingston County (Kentucky)
* Livingston County (Michigan)
* Livingston County (Missouri)
* Livingston County (New York)

## Guatemala 
* Livingston (Guatemala)
Kanarietako Teleskopio Handia

[thumb|280px|Kanarietako Teleskopio Handia, [2008]]
**Kanarietako Teleskopio Handia** (**GTC** edo **GRANTECAN** bezala ere ezaguna) egitasmo espainiar bat da, munduko teleskopio optikorik handienaren eraikuntzarekin amaitu zena. Kanarietako Astrofisika Institutua buru duela, teleskopioak bere lehen behaketa ofiziala, 2007ko uztailak 13tik 14rako gauerdian egin zuen, eta bere ekoizpen zientifikoa, 2009 hasieran hasi zuen. 2009ko uztailak 24an, ofizialki inauguratu zuten Espainiako Errege-Erreginek. Lanak, 2000n hasi ziren, Kanarietako La Palma uharteko Roque de los Muchachoseko behatokian. Instalakuntza hauek, 2396 metroko altuerara aurkitzen direnak, Teideko behatokiarekin batera, Europako Iparraldeko Behatokia osatzen dute. Toki honetan, behaketarako baldintza ezin hobeak daude, zeruaren kalitateagatik eta zerua babesten duen lege baten existentziagatik.

1994an, *GRANTECAN S. A.* elkarte anonimoa sortu zen, GTCaren eraikuntza eta proiektua bultzatzeko. Enpresa hau, Kanarietako Gobernuak eta Espainiako Gobernuak bultzatu zuten. GTCak, nazioarteko izaera du, proiektu honetan, Mexikok, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Astronomia Institutua eta Pueblako Astrofisika, Optika eta Elektronikako Institutu Nazionalaren bidez parte hartzeko akordioak sinatu direlarik. Instituzio hauetaz gain, AEB ere bada proiektu honetako bazkide Floridako Unibertsitatearen bidez. Atzerriko partehartzea, gehienez %30era mugatua dago.

Teleskopio honekin, gehiago ezagutu ahal izango da zulo beltzei, Unibertsoko urruneneko izar eta galaxiei eta Big Bangaren ondorengo hasierako baldintzei buruz. Teleskopioak, astrofisikaren arlo guztietan aurrerapen garrantzitsuak egingo dituela espero da.

## Datu teknikoak 
[thumb|280px|Kanarietako Teleskopio Handia, eraikitzen. [2002.]]

Teleskopioak, espaziotik datorren argi ikusgarri eta infragorria behatzen du, eta 10,4 metroko ispilu primario bat du, bitrozeramikazko 36 atal hexagonaletan zatitua, horietako bakoitza, 1,8 metrokoa erpinen artean, 8 zentimetroko sendoeraduna eta 470 kiloko pisukoa. Sistema optikoa, zazpi estazio fokaletan irudia eratzen duten bi ispilurekin (sekundarioa eta tertziarioa) osatzen da. Ispiluak, Alemanian Schott enpresak fabrikatutako material berezi batekin eginak daude, Zerodur izenekoa, tenperatura aldaketekin ia aldaketarik jasaten ez duen bitrozeramika bat, eta, beraz, irudiek deformazioak jasatea eragozten duena. 15 nanometroko azaleko akats muga batekin leundu zen, hau da, giza ile batena baino tamaina 3.000 aldiz finagoa.

Datuak biltzeko, honako tresnekin hornitua egongo da:

Lehen belaunaldia:
* OSIRIS: erresoluzio baxu eta ertaineko kamera eta espektrografoa, espektro ikusgarrian arituko dena.
* CanariCam: kamera eta espektrografoa, infragorri termikoan.

Bigarren belaunaldia:
* EMIR: espektrografo objektuanitza, infragorrian aritzeko
* FRIDA: kamera espektrografoa hurbileko infragorriarentzat, optika egokitzaile sistemak zuzendutako sorta probestuko duena.

## Ikus, gainera 
* Cerro Tololoko Behatokia

## Kanpo estekak
Hamilton (Hegoaldeko Lanarkshire)

**Hamilton**, Eskoziako gaeleraz: **Hamaltan** eta eskozieraz **Hamiltoun**, Eskozia hegoaldeko udalerria da, Hegoaldeko Lanarkshire eskualdean dagoena. 2011ko erroldaren arabera 53.188 biztanle ditu eta Eskoziako zortzigarren udalerri handiena da.

## Geografia 
Hegoaldeko Lanarkshireko hiriburu administratiboa da, Glasgowetik 19 kilometro hego-ekialderantz eta Edinburghetik 56 kilometro hego-mendebalderantz. Clyde ibaia eta Avon errekaren lotunea bertan dago.

## Historia 
Hasieran *Cadzow* izena bazuen ere, XV mendean Hamilton leinuak bere izena ezarri zion. Hamiltondarrek hainbat eraikin aipagarri altxatu zituzten beren lurretan, hala nola Hamilton jauregia (Errege familiarena ez zen jauregi handiena) eta Hamilton mausoleoa (barnean munduko oihartzun handiena duen eraikina).

David Livingstone esploratzaile eskoziar ezaguna Hamiltonen bizi izan zen 1862tik aurrera 1873ko maiatzaren 1ean hil zen arte. Bere etxeak bertan dirau oraindik.

1927an Hamilton jauregia eraitsia izan zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Hamilton mausoleoa
* Udaletxea
* Strathclyde parkea eta aintzira
* Chatelherault parkea

## Iruditegia 

Irudi:Chatelherault Hunting Lodge.jpg|Hamilton dukearen ehizarako etxea, XVIII mendekoa.
Irudi:Hamilton Mausoleum - geograph.org.uk - 1165305.jpg|Hamilton mausoleoa.
Irudi:Hamilton Library 2002.jpg|Udaletxea.
Irudi:Strathclyde Loch - geograph.org.uk - 1582325.jpg|Strathclyde aintzira.
Irudi:The River Avon at Chatelherault Country Park - geograph.org.uk - 449645.jpg|Avon ibaia.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak
Ventosa

**Ventosa** toponimoa honako herrien izena da:

## Espainia 
* **Ventosa**, Errioxako udalerria.
* **Ventosa**, Candamo kontzejuaren parrokia, Asturiasko Printzerrian.
* **Ventosa**, Guadalajarako probintziako herria.
* **Villas de Ventosa**, Cuencako probintziako udalerria.
* **La Ventosa**, Villas de Ventosako herria.
* **Ventosa de Pisuerga**, Palentziako probintziako udalerria.
* **Ventosa del Ducado**, Soriako probintziako udalerria.
* **Ventosa de la Cuesta**, Valladolideko probintziako udalerria.
* **Ventosa del Río Almar**, Salamancako probintziako udalerria.
* **Ventosa**, Santa María Ribarredonda udalerriko herri-hustua, Burgosko probintzian.

## Euskal Herria 
* **Ventosa**, Bilboko kalea.

## Italia 
* **Ventosa**, Santi Cosma e Damiano komuneko herria (*frazione*), Latinako probintzian.

## Portugal 
* **Ventosa**, Alenquerreko kontzejuaren parrokia (*freguesia*), Lisboako barrutian kokatua, Erdialdeko eskualdean ;
* **Ventosa**, Torres Vedraseko kontzejuaren parrokia (*freguesia*), Lisboako barrutian kokatua, Erdialdeko eskualdean ;
* **Ventosa**, Vieira do Minhoko kontzejuaren parrokia (*freguesia*), Bragako barrutian kokatua, Iparraldeko eskualdean ;
* **Ventosa**, Vouzelako kontzejuaren parrokia (*freguesia*), Viseuko barrutian, Erdialdeko eskualdean ;
* **Ventosa**, Elvaseko kontzejuaren parrokia (*freguesia*),Portalegreko barrutian, Alentejoko eskualdean.
* **Ventosa do Bairro**, Mealhadako kontzejuaren parrokia (*freguesia*), Aveiroko barrutian kokatua, Erdialdeko eskualdean.
Futian Barrutia

**Futian Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 福田区; txinera tradizionalez: 福田區; pinyineraz: Fútián Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 1.182.200 biztanle bizi ziren 79 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Bao'an Barrutia iparraldean, Nanshan Barrutia mendebaldean, itsasoa hegoaldean, eta Luohu Barrutia ekialdean.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Futian barrutiko gobernuaren webgunea.
Nanshan Barrutia (Shenzhen)

**Nanshan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 南山区; txinera tradizionalez: 南山區; pinyineraz: Nánshān Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 3.380.000 biztanle bizi ziren 151 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Yantian Barrutia iparralde eta ipar-ekialdean, Futian Barrutia ekialdean, itsasoa hegoalde eta mendebaldean.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Nanshan barrutiko gobernuaren webgunea.
Bao'an Barrutia

'''Bao'an Barrutia''' (txinera sinplifikatuz: 宝安区; pinyineraz: Bǎo'ān Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 3.380.000 biztanle bizi ziren 712,95 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Prefektura mailako Dongguan hiria ipar-mendebalde eta ipar-ekialdean, Guangming Barrutia iparraldean, Longgang Barrutia ekialdean, Nanshan eta Futian Barrutiak hegoaldean, eta itsasoa mendebaldean.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Bao'an barrutiko gobernuaren webgunea.
Santa Coloma

**Santa Coloma** kristautasunaren martiri baten izena da. Hainbat lekuri ematen dio izena:
* **Santa Coloma**, Baraderoko partiduan, Buenos Airesko probintzian, Argentina
* **Saint-Colombe-de-la-Commanderie**, Frantziako komuna eta herria.
* **Santa Coloma**, Asturiasko Allande udalerriko kontzejua, Espainia.
* **Santa Coloma de Gramenet, Bartzelonako probintziako udalerria, Katalunia.
* **Santa Coloma de Cervelló, baita Bartzelonako probintzian.
* **Santa Coloma de Farners, Selvako eskualdeko hiriburua, Gironako probintzian, Katalunia.
* **Santa Coloma de Queralt, Tarragonako probintzian, Katalunia.
* **Santa Coloma**, Errioxako udalerria, Espainia.
* **Santa Coloma de Rudrón**, Burgosko probintzian, Espainia.
* **Santa Koloma**, Artziniegako auzoa, Euskal Herria.
* **Santa Coloma**, Andorrako herria.
* **Santa Coloma**, Cuesta Urria merindadeko herria, Burgosko probintzian, [[Espainia.
Livingston (Eskozia)

**Livingston** (, ), Eskozia erdialdeko udalerria da, Mendebaldeko Lothian eskualdean dagoena. 2011ko erroldaren arabera 56.269 biztanle ditu. Livingston Mendebaldeko Lothiango udaletatik handiena da eta Eskoziako zazpigarren herririk handiena da, 2011ko erroldaren arabera 56.269 biztanle baititu.

## Geografia 
Edinburghetik 25 kilometrotara eta Glasgowtik 50era kokaturik dago, hiri handi bien tartean. Hiriaren erdigunea Almond haranaren hegoaldeko ertzean kokaturik dago.

## Historia 
XIX mendetik aurrera eskisto-petrolio eremu garrantzitsua izan zen eta mundu mailako garrantzia izan zuen. 1870an esate baterako hiru milioi eskisto tona atera ziren petrolio bila. XX mendearen hasieran munduko toki ugaritan petrolioa aurkitzerakoan gainbehera iritsi bazen ere 1962 arte jarraitu zuten jardunean.

1962an bertan Eskoziako gobernuak Bellsquarry eta Livingston Station herriak batu eta Livingston herri berria eratu zen. Horrela planifikaturiko laugarren herri eskoziarra izan zen. Inguruko Polbeth, West Calder, East Calder, Mid Calder, Uphall Station eta Pumpherston herriekin batera metropoli eremua osatzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Almondvale Boulevard.JPG|Almondvale Boulevarda.
Irudi:Howden House, Livingston.JPG|Howden etxea.
Irudi:Murieston Pond, Campbridge Park, Murieston, Livingston - geograph.org.uk - 399812.jpg|Murieston aintzira.
Irudi:Staunton Pond.jpg|Staunton aintzira.
Irudi:River Almond looking west from bridge in Livingston Village.JPG|Almond ibaia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villarejo

**Villarejo** Espainian erabiltzen den toki izen eta abizen bat da:

## Herriak 
* Villarejo (Errioxa), Errioxa
* Villarejo de Salvané, Madrilgo Erkidegoa
* Villarejo, Mieresen, Asturias
* Villarejo, Santo Tomé del Puerto, Segoviako probintzia
* Villarejo de Fuentes, Cuencako probintzia
* Villarejo-Periesteban, Cuencako probintzia
* Villarejo de Montalbán, Toledoko probintzia
* Villarejo del Valle, Ávilako probintzia
* Villarejo de la Peñuela, Cuencako probintzia
* Villarejo de San Nicolás, Villarrobledoko antzinako herria, Albaceteko probintzia
* Villarego de Órbigo, Leongo probintzia
* El Villarejo, Los Rábanos udalerriko herria, Soriako probintzia
* Villarejo de los Olmos, Calamochako herria, Teruelgo probintzia
* El Villarejo, Terrienteko herria, Teruelgo probintzia
* Villarejo de la Sierra, Sanabriako herria, Zamorako probintzia

## Pertsonak 
* José Manuel Villarejo (1951), Espainiako polizia, estatuaren informazio zerbitzuetako agente eta enpresaburua da
Guangming Barrutia

**Guangming Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 光明新区; txinera tradizionalez: 光明新區; pinyineraz: Guāngmíng Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2007ko erroldaren arabera barruti berri honek 89 kilometro koadro zituen.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Prefektura mailako Dongguan hiria iparraldean, eta Bao'an Barrutia hegoalde, ekialde eta mendebaldean. Azken barruti honetatik banatuta sortu zen Guangming barrutia 2007an.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Guangming barrutiko gobernuaren webgunea.
Longgang Barrutia

**Longgang Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 龙岗区; txinera tradizionalez: 龍崗區; pinyineraz: Lónggǎng Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 1.900.000 biztanle bizi ziren 844,07 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Itsasoa hegoalde eta hego-ekialdean, Prefektura mailako Huizhou ipar-ekialdean, Prefektura mailako Dongguan iparraldean, Luohu eta Yantian Barrutiak hego-mendebaldean, eta Bao'an Barrutia mendebaldean.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Longgang barrutiko gobernuaren webgunea.
Nanshan

**Nanshan Barrutia** Txinako Herri Errepublikako izen bereko toki asko izan daiteke:

# **Nanshan Barrutia**: Guangdong probintziako Shenzhen hiriko barrutia.
# **Nanshan Barrutia**: Heilongjiang probintziako Hegang hiriko barrutia.
# **Nanshan Herria**: Guangdong probintziako Yantai hiriko Longkoun dagoen herria.
Neagh

**Neagh** (ingelesez *Lough Neagh* eta irlanderaz *Loch nEathach*) bere 392 km²-ko azalerarekin Irlanda osoko aintzirarik handiena da. Belfast hiritik 30 km mendebaldera dago. Ipar Irlandan dagoenez, Erresuma Batuko aintzirarik handiena ere bada. Luzeraz 30 km eta zabaleraz 15 km ditu. Antzira bere ertzeetan ez da oso sakona, ertzeetako batez besteko sakonera 9 metrokoa duelarik; aldiz, aintziraren sakonerarik handiena 25 metrokoa da.

## Hidrologia 
4.550 km²-ko arroa betetzen du, Ipar Irlandaren %91a hain zuzen ere. Hegoaldetik hainbat ibairen urak jasotzen ditu, garrantzitsuenak Upper Bann (Ipar Irlandako luzeena) eta Six Mile Water dira. Hustubide nagusia berriz Lower Bann da. Horregatik sarritan Bann ibaiak eraturiko aintziratzat hartzen da.

## Konderriak eta hiriak 
Neagh aintzirak Antrim, Armagh, Down, Derry eta Tyroneko konderrien kostaldeak bustitzen ditu. Bere inguruetako hiri nabarmenenak Antrim, Toomebridge, Ballyronan, Lurgan, Craigavon eta Magherafelt dira.

## Uharteak 
* Coney uhartea
* Derrywarragh uhartea
* Ram's uhartea

## Erabilerak 
Aisialdia garrantzitsua bada ere, egun haizetsuetan urak asko harrotzen dira eta arriskutsua izan daiteke nabigatzea.

XIX mendean hainbat ubide eraiki ziren Neagh aintzira Ipar Irlandako kaiekin elkartzeko, hala Belfast, nola Newry. Erne aintzirarekin ere lotura eratu zen eta honi esker Limerick, Waterford eta Dublineraino iristea lortu zuen.

Arrantzarako egokia ere bada, batez ere aingirak hartzen direlarik. Azkenik hegazti migratzaileek ere turista ugari erakartzen dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Ballyronan Picnic area - geograph.org.uk - 226655.jpg
Irudi:Loughneagh.jpg
Irudi:Lough Neagh from Gawley's Gate Quay - geograph.org.uk - 59139.jpg
Irudi:Lough Neagh - geograph.org.uk - 126920.jpg
Irudi:Bridge over Six Mile Water, Antrim.jpg|Antrim.
Irudi:Craigavon Lakes - geograph.org.uk - 1520917.jpg|Craigavon.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak
Pont Royal

**Pont Royal** (), Frantziako hiriburu den Parisen, Sena ibaia zeharkatzen duen zubi bat da. Frantziar hiriburuko hirugarren zubirik zaharrena da, Pont Neuf eta Pont Marieren ondoren

## Kokapena 
Pont Royal zubiak, ezkerreko ibarra, Pavillon de Flore deritzonaren bidez, eskuineko ibarrarekin lotzen du, rue du Bac eta rue de Beaunen artean.

## Informazio praktikoa 
* Geltokia: 15px15px Musée d'Orsay

## Kanpo estekak
Aidan Gillen

**Aidan Gillen** (jaiotze edo benetako izena **Aidan Murphy**; 1968ko apirilaren 24a) zinema eta telebistako irlandar aktore bat da, Erresuma Batuan Channel 4 katean "*Queer As Folk*" telesailan Stuart Jones pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

Estatu Batuetako ikusleentzat "The Wire" telesailan Baltimore hiriko alkatea den Tommy Carcetti pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Euskal Herrian aldiz, ziurrenik 1995eko "Circle of Friends" filman Aidan ikasle gaztearen paperean, 1996ko "Some Mother's Son" filman Gerard Quigley IRAko kide eta gose grebalariaren papera eta *Game of Thrones* telesailan Petyr "Hatztxiki" Baelish pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Antzezpenak 
### Zinema 
* *The Lonely Passion of Judith Hearne* (1987, Aidan Murphy bezala)
* *The Courier* (1988)
* *An Ungentlemanly Act* (1992, TB), Wilcox Marinea bezala
* *Safe* (1993, TV), Gypo edo Ijitoa bezala
* *A Handful of Stars* (1993, TB), Tony bezala
* *Belfry* (1993, TB), Dominic bezala
* *Circle of Friends* (1995), Aidan bezala
* ''Some Mother's Son* (1996), Gerard Quigley bezala
* *Gold in the Streets* (1996), Paddy bezala
* *Mojo* (1997), Baby bezala
* *Amazing Grace* (1998), gizon gazte bat bezala
* *Buddy Boy* (1999), Francis bezala
* *Lorna Doone* (2000, TB), Carver Doone bezala
* *The Darkling* (2000, TB), Jeff Obold bezala
* *The Low Down* (2000), Frank bezala (Aktore Gazte Onena, Edinburgheko Zinemaldia)
* *The Second Death* (2000), billar jokalaria bezala
* *My Kingdom* (2001), Puttnam bezala
* *The Final Curtain* (2002), Dave Turner bezala
* *Poirot: Five Little Pigs* (2003, TB), Amyas Crale bezala
* *Burning The Bed* (2003), Stephen bezala
* *Shanghai Knights* (2003), Lord Nelson Rathbone bezala
* *Photo Finish* (2003)
* *Guns, Money and Homecooking* (2005), Tony bezala
* *Trouble with Sex* (2005), Conor bezala
* *Blackout* (2007), Karl bezala
* *12 Rounds* (2009), Miles Jackson bezala
* *Blitz'' (2011), Barry "Blitz" Weiss bezala

### Telebista 
Telesailak:

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Aidan Gillenen IMDBko fitxa
* Guardian egunkariko Aidan Gillenen profila
* Londoneko Antzerkigintza Elkartea: Elkarrizketa, 2007ko urriaren 10a
Pont Neuf

**Pont Neuf** (), bere izenak dioenaren ordez, Sena ibaia Paristik igarotzean zeharkatzen duten zubien artean zaharrena da. Monumentu historikotzat hartua dago.

## Historia 
Antzinakoena izateaz gain, zubi hau, hiriko luzeena ere bada, 232 metroko luzerarekin. Bere izena, Parisen eraiki zen lehen harrizko zubia izateagatik datorkio, aurrekoak zurezkoak ziren bitartean. Arku erako zubi bat da, 1577an eraikitzea erabaki zena. Urte horretako otsailaren 2an, Henrike III.a Frantziakoak, zubia egoki eraikitzea bermatzeko eta lanen jarraipena egiteko ardura izango zuen batzorde bat izendatu zuen. Finantzen kontrolatzaile orokorra zen Claude Marceli, erregea bera eta batzordearen arteko lotura bermatzeko lana enkargatu zion. Eraikuntza, 1578ko martxoaren 16an baimendua geratu zen, errege gutun baten bidez.

1578ko maiatzaren 31n, Henrike III.ak zubiaren lehen harria jarri zuen erregina ama zen Katalin Medici eta Luisa Lorrenakoa erreginaren aurrean. Zubia, Henrike III.a eta Henrike IV.aren erregealdietan egin zen, 1587 eta 1607 bitartean. Lana atzeratu egin zen eta hamar urtez geratu ziren, 1588 eta 1598 bitartean, gerra zibilen ondorioz. 1599an, Henrike IV.ak berak, lanak berrabiaraztea agindu zuen, Guillaume Marchant eta François Petiti enkargatu zizkienak.

1602ko urtarrilaren 2an, Henrike IV.ak, ur ponpa handi baten eraikuntza baimendu zuen, "samariarraren ponpa" bezala ezaguna, Louvre eta Tuileries jauregiak urez hornitzeko, baita Tuilerisetako lorategiak ere. Estalia ez zegoen Parisko lehen zubia izan zen.

1614ko abuztuaren 23an, erregea erahila izan eta lau urtera, Henrike IV.aren zaldi gaineko estatua bat inauguratu zen, Maria Medicik Giambolognari enkargatu ziona eta Île de la Citéko lubeta batean jarri zena, zubiaren bi kontrahormen artean. Estatua, Frantziar Iraultzan suntsitua izan zen, eta, Berrezarpenean, estatua berri bategatik ordezkatua, 1817an inauguratu zena eta Lemot eskultoreak egina.

## Arkitektura 
[thumb|320px|Pont Neuf-en bi besoak, antzinako [grabatu|irarlan batean (plan de Mérian, (1615)]]

Garai horretan eraikitako zubi gehienak bezala, Pont Neuf arku labur batzuez osatua dago. Hala ere, baditu ezberdintasunak Parisko beste zubi batzuekin. Hasteko eta behin, Senaren zabalera osoa zeharkatzen duen lehen zubia da, ezkerreko ibarra, eskuineko ibarra eta Île de la Citéren mendebaldereneko zatia lotzen bait ditu.

Gainera, oinezkoentzako espaloiak ditu (Parisko lehenak), eta erdizirkulu erako "balkoiak" zutabe bakoitzaren gainean. "Balkoi" hauetan, merkatari eta artisauek, euren salgaiak saltzeko probesten zuten. Beste berrikuntzetako bat, bere mugetan etxebizitzarik ez egotea da. Amaitzeko, zubi bat, zaldizko estatua batekin apaindu zen lehen aldia izan zen.

Bere erlaitzaren luzera osoan zehar, Germain Pilon eskulturgile frantziarrak zizelkaturiko 385 maskaroi daude.

## Informazio praktikoa 
* Geltokia:  Pont-Neuf

## Kanpo estekak
266 Aline

**266 Aline**, asteroide gerrikoan aurkitutako 266. asteroidearen izena da. 1887ko maiatzak 17an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.

109 kilometroko diametroa du, eta, bere errotazio periodoa, 12,3 ordukoa da.

Bere izena, Edmund Weiss astronomoaren alaba bategatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Yantian Barrutia

**Yantian Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 盐田区; txinera tradizionalez: 鹽田區; pinyineraz: Yántián Qū), Shenzhen osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 218.700 biztanle bizi ziren 72,63 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Barrutiaren mugak honakoak dira: Itsasoa hegoaldean, Longgang Barrutia iparralde eta ekialdean, eta Luohu barrutia mendebaldean.

Yantianen hiriko hondartzarik handienak daude, Xiaomeisha eta Dameisha.

## Ikus, gainera 
* Shenzhenen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yantian barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Xiaomeisha hondartzaren argazkia Ingelesezko Wikipedian.
267 Tirza

**267 Tirza**, asteroide gerrikoan aurkitutako 267. asteroidearen izena da. 1887ko maiatzak 27an aurkitu zuen Auguste Charloisek Nizako behatokitik. Astronomo honek aurkitu zuen lehen asteroidea da.

Bere izena, Tirzahgatik jasotzen du, Biblian agertzen den emakume bat.

## Kanpo estekak
268 Adorea

**268 Adorea**, asteroide gerrikoan aurkitutako 268. asteroidearen izena da. 1887ko ekainak 8an aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik.

Asteroide honek, 140 kilometroko diametroa du, eta bere errotazio periodoa, 9,44 ordukoa da. F motako asteroidea edo C motako asteroidea bezala sailkatuta dagoen asteroide karbonazeo primitibo bat da. Temis familiako asteroideetako bat da.

## Kanpo estekak
269 Justitia

**269 Justitia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 269. asteroidearen izena da. 1887ko irailak 21ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik.

Bere izena, erromatar mitologiako Justitia izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, greziar mitologian, baliokide bezala, Temis duena, honek ere, bere izeneko asteroide bat baduelarik, 24 Temis.

## Kanpo estekak
270 Anahita

**270 Anahita**, asteroide gerrikoan aurkitutako 270. asteroidearen izena da. 1887ko urriak 8an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik. Asteroide honen izen alternatiboa, **1926 VG** da.

Bere diametroa, 51 kilometrokoa da, eta, bere errotazio periodoa, 15,06 ordukoa. S motako asteroidea da.

Bere izena, Aredvi Sura Anahita avestar jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Pantxoa eta Peio (diskoa)

***Pantxoa eta Peio*** Pantxoa eta Peio bikotearen estudioko lehendabiziko diskoa da. 1975. urtean kaleratu zen. Abesti gehienen letrak Manu Pagola eta Telesforo Monzónenak dira.

## Abestien zerrenda 
# Batasuna
# Ez dut bilatzen
# Azken dantza
# Aditzen duka
# Amets batean xori
# Kriolinak
# Ikastoletako ereserkia
# Aita kartzelan duzu
# Itsaso ondoan
# Euskaldunek munduan
# Itziar-en semea
# Adios maitiak
# Lepoan hartu ta segi aurrera
# Maitasuna
# Zaude ixilik
# Kanta aberria
# Urtxintxak
# Jo txistua
# Irria
# Galerianoaren kantua
## Kanpo estekak 
* Pantxoa eta Peioren abesti guztiak
* «Peio Ospital eta Pantxoa Carrere diskoa», Erlatz Bikendi, *Historias de Rock*.
271 Pentesilea

**271 Pentesilea**, asteroide gerrikoan aurkitutako 271. asteroidearen izena da. 1887ko urriak 13an aurkitu zuen Viktor Knorrek Berlindik.

Bere izena, greziar mitologian, Amazonen erregina zen Pentesileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1969-1991

**"1969-1991"**, Pantxoa eta Peio bikote lapurtarraren bilduma diska da.

## Kanpo estekak 
* Diskoaren xehetasunak
272 Antonia

**272 Antonia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 272. asteroidearen izena da. 1888ko otsailak 4an aurkitu zuen August Charlois astronomoak Nizatik.

## Kanpo estekak
Bisaurin

**Bisaurin** (2.670 m) mendia Mendebaldeko Pirinioetako mendi nabarmena da. Aragues eta Hecho Haranaren arteko isurialdeen mugalerroan kokatzen da. Gailur honetara igotzeak zailtasun tekniko gutxi dakartzanez, mendizaleen artean oso mendi desiatua bilakatu da.

## Kanpo estekak 
*  Bisaurin *luberri.net* webgunean
Oles ta oles

**"Oles ta oles"**, Pantxoa eta Peio bikote lapurtarraren estudioko bosgarren diska da, 1997an plazaratuta Elkar zigiluan.

## Abestiak 
* 1.- Oles ta Oles
* 2.- Dringilin dron
* 3.- Oi Bethlem!
* 4.- San Nikolas
* 5.- Ur goiena, ur barrena
* 6.- Gabonak dira eta (Marijesiak)
* 7.- Erregeak datoz
* 8.- Berri onakin gera
* 9.- Airerik ederrenetan
* 10.- Ez dauko bexiguak
* 11.- Urte barri, barri
* 12.- Nazareteko tenplu santuan (Marijesiak)
* 13.- Dios te salve
* 14.- Bestetako ongi nago
* 15.- Olentzero

## Kanpo estekak 
* Diskoaren hitzak.
* Albuma Youtuben.
Lapurtar koblariak

**"Lapurtar koblariak"**, Pantxoa eta Peio bikote lapurtarraren estudioko seigarren diska da.

## Kanpo estekak 
* Diskoaren xehetasunak
274 Filagoria

**274 Filagoria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 274. asteroidearen izena da. 1888ko apirilak 3an aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik.

Bere izena, Olmütz edo Olomouceko aisialdi klub baten aurkitzailearen omenezkoa da.

## Kanpo estekak
273 Atropos

**273 Atropos**, asteroide gerrikoan aurkitutako 273. asteroidearen izena da. 1888ko martxoak 8an aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik.

Bere izena, greziar mitologiako Atropos izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, hiru Moiratako bat zena, Lakesis eta Klotoren ahizpa, hauek ere, euren izeneko asteroide bana badutelarik, 97 Kloto eta 120 Lakesis.

## Kanpo estekak
Tokugawa Ietsuna

Tokugawa shogunerriko laugarren shoguna izan zen. Ietsuna, Tokugawa Iemitsuren seme nagusia, eta, beraz, shogunerriaren sortzailea izan zen Tokugawa Ieyasuren birbiloba zen.

## Haurtzaroa (1641-1651) 
Tokugawa Ietsuna 1641ean jaio zen, Tokugawa Iemitsuren eta bere ohaideetako baten semea zelarik. Garai honetan, bere aita shogunak, kristauen aurkako neurri zorrotzak hartu zituen 1637ko Shimabara matxinadaren ondoren.

## Shogunerriko erregeordetza (1651-1663) 
Tokugawa Iemitsu 1651 hasieran hil zen, 47 urterekin, eta, beraz, Ietsuna, urte horretan bertan shogun izendatua izan zen. Adin nagusikoa izan arte, bost erregeordek gobernatu zuten bere tokian: Sakai Tadakatsu, Sakai Tadakiyo, Inaba Masanori eta Matsudaira Nobutsuna izan ziren garrantzitsuenak.

## Bakufu Botereagatik borroka (1663-1671) 
1663an amaitu zen erregeordetza ofizialki, baina, erregeordeek, oraindik, herriaren kontrola mantentzen zuten izatez, askotan, euren izenean lan eginez.

## Ietsuna shoguna (1671-1680) 
Bere agintaldian, Japoniako historian garrantzi askorik gabeko gertaerak izan ziren. 1679an, Ietsuna gaixotu egin zen, eta, beraz, bere oinordekoa zein izango zen eztabaidatzen hasi zen. Sakai Tadakiyok, Go-Sai Enperadorearen semea proposatu zuen hurrengo shogun bezala. Tokugawa klaneko kideek, berriz, Tokugawa Tsunayoshiren alde egin zuten, Iemitsu shogunaren semea eta Ietsunaren anaia txikia zena.

Ietsuna 1680an hil zen, eta hil ondorengo Genyūin izena jaso zuen.
Vallibierna

**Vallibierna**, **Vallibiernako gailurra** edo **Ballibierna** (3.067 m) izeneko mendia, Tuca Culebras (3.062 m) mendiarekin bat Maladetako mendilerroa osatzen dute eta Erdialdeko Pirinioetan kokatzen da. Aipatutako bi gailur horiek bereizten dituen gandorrak "Zaldiaren pasabidea" edo "Paso a Caballo" izena hartzen du, berau igarotzeko zaldi gaineko gorputz-jarrera jartzea beharrezkoa baita.

Gailur honetarako igoera ibilbide bat 2.135 metrotara dagoen Llauseteko lakutik burutzen da. Llauseteko lepora doan ibilbide nahiko erraza bat da (2 ordu). Hemendik gandor bat gainditu eta 3.062 metro dituen Tuca de Culebras gailurrean egonen gara. Igoera erabat osatzeko bi gailurren arteko pasabidea igaro beharra dago, "Zaldiaren pasabidea" edo "Paso a Caballo" delakoa, ez da oso zaila baina arretaz igarotzea eskatzen du (IIº-).

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Jamillia

**Jamillia** Star Wars film sagako unibertsoan, Padmé Amidalaren ondorengoa izan zen Naboo planetako erregina hautatu bezala. Bere aurrekoa bezala, bera, benetakoa eta solemnea da, Padme bere agintaldian bezain gaztea ez zen arren.

Jamillia erreginak, Padmeri, Nabooko herriari zerbitzatzen jarraitzeko eskatu zion. Berak erretiratzeko eskubidea zuen arren, Padmek, Jamilliaren proposamena onartu zuen eta Naboo planetako ordezkaria bihurtu zen Senatu Galaktikoan. Jamillia pertsonalki arduratuta zegoen Padmeren segurtasunagatik krisi separatistan zehar, eta bere presentzia Naboon ezkutatzen lagundu zuen senatari gaztea bere ustezko hiltzaileengandik ezkutatzen ari zenean.

## Unibertso hedatua 
Krisi separatistan, milioika hiritar leialek ihes egin zuten euren planetak Errepublikatik banatzen ari ziren bitartean. Coruscant, multzoketa eta istiluen ondorioz inmigrazioa mugatzen hasi zenean, Erdiko Zirkuluko planetek euren mugak ireki zituzten. Jamilliak, gobernari errukitsua zena, Nabooko inmigrazio arauak arindu zituen errefuxiatuen sarrera masiboa onartzeko.

Jamilliak, Amidalak erabiltzen zituen ikurretako asko zeramatzan. Zuriz margoturiko bere aurpegia, edertasun marka simetriko berberekin eta beheko ezpaina banatzen zuen "oroimenaren orbana"rekin. Jamillia erreginaren doinuak, bere sustraiak, Nabooko hegoaldeko eskualdeetan zituela adierazten zuen.

## Kanpo estekak
Horus Iry

**Horus Iry** edo **Iry Hor**, Egiptoko aro aurredinastikoko gobernari bat izan zen, K. a. 3200 inguruan gobernatu zuena, egiptologoren batzuk, honen existentzia zalantzan jartzen duten arren.

Bere izenaren beste idazketa batzuk Horus Ro (Flinders Petrieren arabera), Iri (Horusen izena), Iry-Hor, Iry-Ro, Hor-ra eta Ra-Hor dira.

Ziuraski, Horus Ka agintariaren justu aurrekoa izan zen. Abidosen gobernatu zuen eta bere errege hilobian, Umm el-Qaaben lurperatua izan zen, Horus Ka, Narmer eta Egiptoko I. dinastiako beste faraoi batzuetatik gertu.

Bere existentziaren aurkako argudioa, bere izena daraman serekhik ez egotea eta hondakin urriak dira. Iry-Horren idazkun bakarra (Abidostik kanpo), Behe Egipton dago. Aldiz, Horus Ka eta Narmerrek, idazkun ugari dituzte toki askotan, baita Kanaanen ere.

Horus Iryren existentzia defendatzen duten arkeologoek, hilobiaren tamaina eta kokapenaren garrantzia adierazten dute. Hilobi bikoitz bat da, Horus Ka edo Narmerrena bezain handia, eta antzinako U hilerria I. dinastiako hilobiekin lotuko lukeen sekuentzia ordena baten barnean kokatua dago. Bere izena, pitxer handi batean idatzia dago, beste faraoi batzuena bezala, Horus jainkoaren ikurra den errege belatza marraztua duena. Serekharen irudikapena, agian Horus Karekin hasi zen tradizio bat izan liteke.

Existitzekotan, Horus Iry, munduko pertsona dokumentaturik antzinakoenetako bat izango litzateke.
Avellinoko probintzia

**Avellinoko probintzia** (*Provincia di Avellino* italieraz) Italiako Campania eskualdeko probintzia da. Avellino hiria da probintziaren hiriburua.

## Herriak 
Probintziako herririk populatuenak honakoak dira:

## Pertsona ezagunak
* Francesca Albanese (1977-), giza eskubideen aldeko ekintzailea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Probintziako gobernuaren webgunea.
Collarada

**Collarada** Aragoitar Pirinioetako 2.886 metrotako mendia da, Huesca probintziako Villanua udalerrian kokaturik dagoelarik. Jacetania eskualdeko punturik garaiena da, bere ikuspegia dela eta, Pirinioetako gailur harrigarrienetakoa da.

Geografikoki Pirinioetako *barnealdeko mendilerroak* deriotzonan kokatzen da eta Ipeko Zirkua osatzen du, bere erdigunean izen bereko antzira glaziarra dagoelarik.

Harritzar honen osaketa kareharrian oinarritzen da, honela denbora igaro hala, glaziarrek eta hauen urek leize, fosa eta harpez beteriko sistema karstiko konplexu bat osatzen dutel, hauen barnekaldeko ibai, antzira eta sifoiek etengabeko aldaketa efektu bat sortzen dutelarik.

thumb|255px|erdian|Angeléko haitzartetik harturiko **Collarada** mendiaren irudia.

Collaradako egitura karstiko hauek nabarmentzen dira:
* Las Güixaseko haitzuloak edo arpe zaharrak, jendeari irekita daude, bai eta turistikoki ustiatuta ere.
* Cándaloko iturria.
* Verneroko haitzuloa
* Infierno edo Buxaquerako haitzuloa, 2.500 metroko garaieran, sakonera 714 eta 2.400 metro artekoa da.

Sabiñanigoko Mendizale Elkarteak urtero irailean inguru hau igarotzen zuen biatloi gogor bat antolatu izan ohi zuen: Sabiñanigo-Acumuer arteko bizikleta ibilbidea eta Acumuer-Collarada arteko oinezko ibilbidea, ibilbide osoaren joan-etorria 60 kilometrokoa zen eta maldaren desnibela berriz 2.100 metrokoa. Kirol lehiaketa gogor honen azken jardunaldia 2004koa izan zen.

## Kanpo estekak 
* http://www.villanua.net
* https://web.archive.org/web/20100116174643/http://aemuntanya.net/GERS/collarada/collarada.html
Muunilinst

**Muunilinst**, Star Wars film saga ospetsuan agertzen den fikziozko unibertsoko planeta bat da.

Muunilinsten azalean, dizdiratzen duten haitzurdinezko eraikinak nagusi diren hiri handiak daude. Muundar arkitektura klasikoa, oso ohikoak ez baina bai oso suntsigarriak diren gerretan suntsitua izango da.

Muundarrek, euren mundua, merkataritza gune erraldoi batean bihurtu zuten, galaxiako nukleotik urrun zegoen arren. Bertako banketxeak, galaxia osoko aberatsenak ziren, Galaxiarteko Bankari Klanaren egoitza zelarik.

Klon Gerratan, Errepublika Galaktikoak, planeta eraso zuen Bankari Klanak Sistema Independenteen Konfederakuntzari egiten zizkion hornikuntzak mozteko. Errepublikako espezialistek, tropa etsai ugari aurkitu zituzten planetan, eta Obi-Wan Kenobi eta Anakin Skywalker buru zituen eraso bat egitea erabaki zuten. Milaka gudu droide, Super gudu droide, Hailfire droide, Spider Droidek eta beste batzuk, azken unerarte defendatu zituzten Muuneko hiriak.

Hemen agertu zen Konfederakuntza separatistaren azken "lorpen"etako bat: Durge ordainsari bilatzaileak, Gen'Dai handi bat zena, ez zuen Errepublika Galaktikoaren indarrak zanpatzeko zalantzarik egin. Androide IG Lantzari talde bat gidatu zuen eta Errepublikaren arma ugari suntsitu zituen. Handik gutxira, Obi-Wan Kenobiren aurka aurrez aurre borrokatu zuen eta garaitua irten zen. Bere erregenerazio abileziak erabiliz, bere ehiza jarraitu zuen, emaitza positibo ugari ekarri zizkiona.

Baina, azkenean, muundarrek eta Konfederazioak amore eman zuten, eta Errepublika garaile irten zen, kontua bere alde jartzen hasiz Klon Gerretan. Uste denez, San Hill, Galaxiarteko Bankari Klanaren muun buruzagia, guduaren amaieran harrapatua izan zen.

Obi-Wan eta Anakin, planetan zeuden Jedi bakarrak ez zirela ezagutzen da. Voolvif Monn Jedi Zaldun estralurtarrak, klon komandoak zuzendu zituen Muunilinsteko beste hiri batzuetan.

Beranduago, planeta bankari hau, Inperio Galaktikoko kide leiala izan zen, eta hiriburu finantzari bezala ere balio izan zuen. Inperioari leial mantendu zen, baita honek Errepublika Berriarekin bakea sinatu zuenean ere. Bi Golan IIIk, planeta babesten zuten.

Yavineko gudutik gutxi gora-behera hogeitazortzi urte beranduago, yuuzhan vongdarrek galaxia inbaditu zuten. Hondar Inperialaren aurkako bere borrokan, planetaren aurkako eraso antolatu bat egin zuten, planeta babesten zuten indarrak suntsituz. Bonbardaketa orbital suntsitzaile baten ondoren, planeta osoa, hondakinetan utzi zuten. Hiriren batzuk baino ez ziren geratu, Muun Hiria bezala, baso eta basamortuak, planeta inbaditzaileek domeinatuz eta bertako biztanleak esklabu bihurtuz.

## Kanpo estekak
Boloniako probintzia

**Boloniako probintzia** (*Provincia di Bologna* italieraz) Italiako Emilia-Romagna eskualdeko probintzia da. Bolonia hiria da probintziaren hiriburua.

## Herriak 
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera 
* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Boloniako gobernuaren webgunea.
Pantxoa Karrere

**Pantxoa Karrere**, **Carrère** edo **Carrere** (Azkaine, Lapurdi, 1948) kantari lapurtarra da, Peio Ospitalekin batera, Pantxoa eta Peio musika taldeko partaidea.

1970eko hamarkadan hasi ziren euskal abertzaletasunari lotutako kantak kantatzen. Ipar Euskal Herrian ez ezik, Hego Euskal Herrian ere ezagun bihurtu ziren. Hori dela eta, beraien kanta asko euskal musikan klasiko eztabaidaezin bihurtu dira.

Hauek dira bikote horren kantarik ezagunenetariko batzuk: *Lepoan hartu ta segi aurrera*, *Itziarren semea*, *Urtxintxak*, *Azken dantza*, *Bai euskarari*, *Batasuna*, *Greziako itsasontzia* eta *Egunsenti hura*.

## *Elkar* argitaletxearen sortzaileetako bat 1972an 
Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldaria S.L. (ELKAR S.A.R.L.) 1972an sortu zen Baionan, helburu zehatz batekin: garai hartako euskal kultur egoeraren norabidea aldatzea. Euskarazko sorkuntza txikia zen artean, argitaratzeko zailtasunak handiak eta behar kulturala ere bai. Hutsune hori betetzeko sortu zuten argitaletxea.

Sortzaileak Ipar Euskal Herriko hogei gazte izan ziren, bederatzi emakumezko eta hamaika gizonezko, Manex Pagola izan zen ideiaren bultzatzaile nagusia, Gexan Alfaroren laguntzarekin. Bazkide bakoitzak orduko mila libera jarri zituen, garai hartako hilabete bateko soldata. *Elkar* argitaletxearen sortzaileak hauek izan ziren 1972an:

## Diskografia 
* *Pantxoa eta Peio* (1975)
* *Euskalduna naiz eta maite dut herria* (1978)
* *Bakezko besarkada batean* (1981)
* *Eguzkiaren musu* (1990)
* *1969-1991* (1991)
* *Oles ta oles* (1997)
* *Lapurtar koblariak* (2002)
* *Lurra eta maitasuna* (2006, Elkar)

## Ikus, gainera 
* Euskal Musika garaikidea

## Kanpo loturak 
* Pantxo eta Peioren abestiak
Forlì-Cesenako probintzia

**Forlì-Cesenako probintzia** (italieraz: *Provincia di Forlì-Cesena*) Italiako probintza da, Emilia-Romagna eskualdekoa. Forlì hiria da probintziaren hiriburua.

## Herriak 
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera 
* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Probintziako gobernuaren webgunea.
Nevrast

**Nevrast**, Tolkienen legendarium ospetsuan, Dengristeko Estuariotik hegoaldera eta Hithlumetik hegomendebaldera dagoen eskualdea da. Dor Lomin mendiek ekialdean, Ered Wethrin mendiek hegoaldean eta Belegaerreko kostaldeak mendebaldean eratutako hirukian zegoen. Iparraldeko muga, Cirith Niniachek eratzen zuen. Hegoaldeko erpina Taras mendian zegoen, honen oinean, Turgonen hiria, Vinyamar zegoelarik. Bere klimagatik, Nevrast, Beleriandekoagoa da, baina, mendiengatik, Hithlumen sartzen da, "*lurralde atseginagoa baitzen, itsasoko aire hezeek bustia eta Hithlumen jotzen zuten iparraldeko haize hotzetatik babestua*", eta kostaldeko amildegi handien arteko sakonune sakon batean altxatzen zen.

Bere izena sindarinezkoa da, eta "alde honetako kostaldea" bezala itzul daitek, Haerastekiko (urruneko kostaldea) kontraposizioz, hau da, Amanekoa.

Han bizi izan zen Fingolfinen seme zen Turgon, Amanetik itzuli zenetik Eguzkiaren Lehen Aroko lehen mendearen amaierararte, Gondolinera abiatu aurretik.

## Tokiren batzuk 
Jarraian agertzen direnak, Nevrastekin lotutako tokietako batzuk dira, eta garrantziren bat dutenak Silmarillion lanean kontatutako istorioetan.

### Linaewen 
Linaewen (txorien lakua), Nevrasteko aintzira handia da, bere izena, bertan barietate askotako txori ugari bizi zirelako jasotzen zuena. Nevrasten erdian kokatua zegoen, eta ihi garaiko zingira zabalez inguratua zegoen. Feänorrek aintzira ezagutu zuenean, bertan bizi ziren txoriekin txunditua geratu zen.

### Annon-in-Gelydh 
Noldorren ateak, Turgonen herriak eraikiak Nevrasten bizi izan zirenean, eta Dor-Lomineko mendebaldeko muinoetan lurrazpiko ur korronte batetarako sarrera zen; Cirith Ninniachera zeraman (ostadarraren pitzadura) korronte horren itsasoratzea zena Mendebaldeko Itsasoan. Harrizko arku gangatu handi bat zen, tunel luze batetara zeramana, eta, honetara, harkaitzean zizelkaturiko eskailera maila batzuk jeitsiz iristen zen; hauen ondoan, ibaia urjauzi handi bat eratuz erortzen zen, baina bidezidor bat bere ondoan zihoan. Tunel hau, Tuorrek atzejarri zuen Vinyamarrera heltzeko Ulmorekin zuen batzarrera.

### Taras mendia 
Nevrasteko kostaldean kokatua, irtenune baten gainean, Dor Lomin eta Ered Wethrin mendilerroen itsasoranzko luzapenek eratzen duten angeluan. Noldorrak iritsi aurretik, bere itzalpean, elfo grisen herri ugari bizi ziren, baina han Turgon ezarri zen (Gondolin sortzera abiatu aurretik), mendiaren oinean eraikitako Vinyamarren.

## Kanpo estekak
Helcaraxë

**Helcaraxë** edo **Helcaracsë** (elfoeraz "izotz karraskaria"), Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da, bere hil ondorengo lana den Silmarillionean zehazki. Erdialdeko Lurraldea eta Aman iparraldetik elkartzen dituen itsasarte estu bat da, kontinente hauek, bata ekialderantz eta bestea mendebalderantz kurbatzen bait ziren. Izotzezko mendi mugikorrez estalia dago, non laino zabalak eta hotz hilgarrizko lurrunak dauden. Ia inor bertatik igarotzen saiatzen ez den inor bizi ez den toki bat da.

Itsasarte hau zeharkatu zuen lehena, Melkor izan zen, Ungoliantekin ihesean zihoana Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsitu ondoren. Handik gutxira, Fingolfinek zeharkatu zuen Erdialdeko Lurraldera abiatzea erabaki zuten eta Feänorrek Alqualondëko Sarraskiaren ondoren traditu zituen Noldorrekin. Noldor ugarik, bidaia neketsu eta arriskuz beteriko horretan hil ziren, horien artean, Elenwë, Turgonen emaztea.
Altamirako jauregia

**Altamirako Gaztelu-Jauregia** (; ) edo **Jaurerriaren Alkazarra** (), Vinalopó ibaiaren ertzean dago, Alacanteko probintziako Elx hiriaren erdian.

## Historia 
Altamirako gaztelu-jauregia edo Jaurerriaren Alkazarra, XV. mende amaieran eraiki zuen Gutierre de Cárdenas noble gaztelarrak, hiriko lehen jauna izan zena, Koroara Errege Katolikoekin itzuli ondoren, bere ohiko egoitza bihurtuz. Hala ere, litekeena da XII. edo XIII. mendeko aurreko eraikin baten gainean eraiki izana, aurreko eraikin hau, harresituriko hiribildu almohadearen defentsen zati izango zelarik. Altamirako kondeen jabetzakoa izan zen.

## Ezaugarriak 
Bere oinplanoa poligonala da, eta bere elementurik bikainenak, lauki formako dorre nagusi solidoa eta bere izkinak babesten dituzten dorre zilindrikoak dira.

## Gaur egun 
Gaur egun zaharberritua eta kontserbazio egoera bikainean dago, bertan, Elxeko Arkeologia eta Historia Museoaren egoitza dagoelarik, Alejandro Ramos Folqués elxetar arkeologoak sortu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak