Kazakhera

**Kazakhera** () turkiar hizkuntza bat da, kirgizera eta karakalpakera senide hurbilenak dituena. Hizkuntza eranskaria da eta Kazakhstanen, ofiziala. Gainera, Mongolen Inperioko zatiak izan ziren lurraldeetan ere hitz egiten da: Txinako Xinjiang probintzia, Mongolia, Kirgizistan, Uzbekistan, Turkmenistan, Ukraina eta Errusia.

Beste turkiar hizkuntza batzuk bezala, eranskaria da eta bokalen harmonia du. *Ethnologue*k elkar ulertzeko moduko hiru talde dialektal aitortzen ditu: ipar-ekialdeko kazakhera, gehien hitz egiten den barietatea eta hizkuntza estandarraren, hegoaldeko kazakheraren eta mendebaldeko kazakheraren oinarri ere badena. Hizkuntzak nolabaiteko ulergarritasun-maila partekatzen du karakalpakerarekin, lotura estua baitu; mendebaldeko dialektoek, berriz, elkarrekiko ulergarritasun mugatua dute altaitar hizkuntzekin.

## Historia 
Gaur egungo Kazakhstango lurraldean bizi izan ziren lehen herriak jatorri irandarreko eszitiarrak izan ziren. Göktürkek VI. mendean bertara emigratu zuten eta eszitar lurraldearen zati handi bat konkistatu. XII. mendean, kimekak göktürken oinordeko izan ziren eta beste turkiar hizkuntza bat sartu zuten kazakhstandar estepan.

Kiptxak adarra (ipar-mendebaldeko turkiar hizkuntzak), Kazakhstango jatorria duena, batez ere Urrezko Hordaren agintaldian finkatu zen, bertako biztanleek islama eta kazakheraren aurrekari hurbilena Kazakhstango estepatik erabat hedatu baitzuten. Esaten denez, kazakhera modernoa 1465ean sortu zen, gutxi gorabehera, Kazakhen Khanerria musulman sunita eratu zutenean. Litekeena da kazakhera modernoa timurtarrek hitz egindako turkiar txagataitik eta Urrezko Hordan hitz egindako turkiar kiptxaketik eratorria izatea.

Kultura nagusiki musulman bati lotutako hizkuntza gisa, kazakherak persieraren eta arabieraren mailegu ugari ditu, kazakhen eta hegoaldeko talde etniko irandarren arteko interakzio historikoak direla eta. Gainera, persiera hizkuntza frankoa zen Kazakhen Khanerrian eta, horren ondorioz, kazakherak hitz persiarrak nahasten zituzten beren ahozko eta idatzizko herri-hizkuntzan. Bitartean, kazakhstandarrek arabiera meskita eta mausoleoetan erabiltzen zuten, erlijio-testuinguruetarako baino ez.

1929 arte arabiar alfabetoa erabili zen. 1900eko hamarkadaren hasieran, Ahmet Baitursynuly ekintzaile kazakhstandarrak arabo-kazakh alfabetoa eraberritu zuen, baina haren lana, neurri handi batean, Asia Erdialdean sobietar presentziak itzalita geratu zen. Garai hartan, erregimen sobietar berriak kazakhak alfabeto latino bat erabiltzera behartu zituen, eta gero, 1940ko hamarkadan, erabat errusiartzeko ahaleginean, alfabeto ziriliko bat. Gaur egun, kazakhstandarrek idazkera arabiarra, latindarra eta zirilikoa darabiltzate beren hizkuntzaz.

2017ko urrian, Nursultan Nazarbajev kazakhstandar presidenteak 2025erako idazketa-sistema zirilikotik latinora igaroko zela agindu zuen. Proposatutako alfabeto latinoa behin baino gehiagotan berrikusi dute, eta 2021eko urtarrilean turkiar alfabetoaren inbentariora hurbiltzen da: C eta Ç letrak ez baditu ere, eta lau letra gehigarri (Ä, Ñ, Q eta Ū, nahiz eta Y bezalako beste letra batzuek bi hizkuntzetan balio desberdinak dituzten). 2023tik 2031ra bitartean sartzea aurreikusi zen, batez ere sortzen ari den kazakhstandar literatura zabala transkribatzeak kostu handiak ekarriko lituzkeelako.

## Alfabetoa 
Kazakherazko alfabeto zirilikoa antzinako alfabeto zirilikoan oinarrituta dago, baina beste bederatzi letra (Ә ә, Ғ ғ, Қ қ, Ң ң, Ө ө, Ұ ұ, Ү ү, Һ h, I i) gehitu zizkioten.

В в, Ё ë, Ф ф, Щ щ, Ц ц, Э э letrak beste hizkuntzetatiko maileguetan baino ez dira erabiltzen.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak