open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ultrasoinu

[thumb|Ultrasoinu bidezko irudia edo [ekografia. Irudian umetokian dagoen giza fetua ikus daiteke, 12. astean.]]
Ultrasoinua gizakiak entzun dezakeena baino maiztasun handiagoa duen soinu-uhina da, hau da, 20.000 Hz-etik gorako maiztasuna duen uhina (gizakia 20 Hz - 20 kHz tarteko soinuak entzuteko gai da). Ultrasoinua ez da soinu entzungarriaren desberdina propietate fisikoei dagokionez, diferentzia bakarra gizakiek entzun ezin dezakeela da.

## Ekolokalizazioa 
Zenbait ugaztunek, hala nola izurdeek eta saguzarrek, radar moduan erabiltzen dute orientaziorako, ekolokalizazio deritzan fenomenoaren bidez.

## Erabilerak 
Ultrasoinuek erabilera ugari dituzte.

* Sonar: objetuak detektatzeko eta distantziak neurtzeko, radarraren antzera (radarrak uhin elektromagnetikoak erabiltzen ditu).
* Medikuntzan, diagnostikorako (ekografia edo sonografia, 5-12 mHz artean) eta terapeutikarako (0,7-3,3 mHz artean).
* Saiakuntza ez-suntsitzaile bezala, piezak eta egiturak aztertzeko, eta eduki ditzaketen pitzadurak edo fabrikazio akatsak aurkitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Champsodon

***Champsodon*** arrain pertziformeen generoa da, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena. **Champsodontidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Champsodon atridorsalis* Ochiai & I. Nakamura, 1964
* *Champsodon capensis* Regan, 1908
* *Champsodon fimbriatus* C. H. Gilbert, 1905
* *Champsodon guentheri* Regan, 1908
* *Champsodon longipinnis* Matsubara & Amaoka, 1964
* *Champsodon machaeratus* Nemeth, 1994
* *Champsodon nudivittis* (J. D. Ogilby, 1895)
* *Champsodon omanensis* Regan, 1908
* *Champsodon pantolepis* Nemeth, 1994
* *Champsodon sagittus* Nemeth, 1994
* *Champsodon sechellensis* Regan, 1908
* *Champsodon snyderi* V. Franz, 1910
* *Champsodon vorax* Günther, 1867

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Aseginolaza

**Ane Aseginolaza Elorza** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1950eko azaroaren 3a) bikoizketa-aktorea da.

1982 urtean hasita euskarazko bikoizketan lan egin du. BIEUSEko kide da.

## Egindako lanak 
### Bikoizketa 
#### Filmeak 
Pelikula ugaritan jarri du bere ahotsa, besteak beste ondorengo aktoreei: Ava Gardner, Elizabeth Taylor eta Bette Davis.

### Marrazki bizidunak 
* *Doraemon:* Doraemonen ahotsa jarriz 22 urtez. Bere ondoren, Joxe Kruz Gurrutxaga hasi zen pertsonaia hau bikoizten eta Estibaliz Lizarraga ondoren.
* *Hirukiak*: Sorgin aspertua pertsonaia.
* *Heidi:* Rottenmeier anderearen pertsonaia.
* *Shin Chan:* hainbat pertsonaia *(bizilaguna, liburutegiko andrea, Shin Chanen amona...)*

### Aktore lanak 
* Goenkale: Edurneren papera (3 eta 4. denboraldiak, 1997-1998)
* Hospital Central: Flor-en papera.
* Ertzainak telesaila: Marisol Zarate "Patakon" tabernako jaberaren papera.
* Martin telesailaː Arantxaren papera (2 atal, 2003).
* Etxekoak telefilma (2004)

### Elkarrizketak 
* Herri Txiki Infernu Handi: 3. denboraldia, 17. atala (Idiazabal)

## Erreferentziak
Cetopsidae

**Cetopsidae** arrain siluriformeen familia da, Hego Amerikako ur gezatan bizi dena..

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 42 espezie ditu, 5 generotan banaturik:
* **Cetopsinae** subfamilia
** *Cetopsidium* generoa
** *Cetopsis* generoa
** *Denticetopsis* generoa
** *Paracetopsis* generoa
* **Helogeneinae** subfamilia
** *Helogenes* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetomimidae

**Cetomimidae** arrain zetomimiformeen familia da, Hego Hemisferioko ur sakonetan bizi dena..

Gazteak lehen **Mirapinnidae** familian sailkatzen zituzten. Era berean, hain sexu dimorfismo handia duten, ezen ar helduak **Megalomycteridae** familian sailkatu zituzten. Edonola ere, egun familia bakarra osatzen dutela dakigu.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 30 espezie ditu, 16 generotan banaturik:
* *Ataxolepis*
* *Cetichthys*
* *Cetomimoides*
* *Cetomimus*
* *Cetostoma*
* *Danacetichthys*
* *Ditropichthys*
* *Eutaeniophorus*
* *Gyrinomimus*
* *Megalomycter*
* *Mirapinna*
* *Notocetichthys*
* *Parataeniophorus*
* *Procetichthys*
* *Rhamphocetichthys*
* *Vitiaziella*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceratiidae

**Ceratiidae** arrain lofiformeen familia da, ozeano guztietako ur sakonetan bizi dena..

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 4 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Ceratias* generoa (Krøyer, 1845):
** *Ceratias holboelli* (Krøyer, 1845)
** *Ceratias tentaculatus* (Norman, 1930)
** *Ceratias uranoscopus* (Murray, 1877)
* *Cryptopsaras* generoa (Gill, 1883):
** *Cryptopsaras couesii* (Gill, 1883)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Centropomus

***Centropomus*** arrain pertziformeen generoa da, Atlantikoan eta Amerikako ur gezatan bizi dena. **Centropomidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Centropomus armatus* T. N. Gill, 1863
* *Centropomus ensiferus* Poey, 1860
* *Centropomus medius* Günther, 1864
* *Centropomus mexicanus* Bocourt, 1868
* *Centropomus nigrescens* Günther, 1864
* *Centropomus parallelus* Poey, 1860
* *Centropomus pectinatus* Poey, 1860
* *Centropomus poeyi* Chávez, 1961
* *Centropomus robalito* D. S. Jordan & C. H. Gilbert, 1882
* *Centropomus undecimalis* (Bloch, 1792)
* *Centropomus unionensis* Bocourt, 1868
* *Centropomus viridis* Lockington, 1877

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Brothers McMullen

**The Brothers McMullen** (euskaraz *McMullen Anaiak*) 1995ko Edward Burns estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle eta aktorearen komedia-drama filma bat da.

1995ko urtarrilean Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen, Epaimahaiaren Saria irabaziz.

## Argumentua 
1990eko hamarkadaren lehen erdialdea, New York hiriko Long Island uhartea. McMullen anaiak aita hil berria eta ama oraindik bizirik duten irlandar jatorrizko familia bateko senideak dira. Bakoitzak zeharo egoera ezberdina du: bata ezkondua eta bizimodu zorionekoa darama, bestea emaztegaia maite ez duela ezkontzekotan da eta hirugarrenak edozein harreman serio izateari izua dio. Gainera, ia 35 urtez aitarekin ezkondua egon den ama hartaz maiteminduta ez zegoela harriduraz jabetu eta gaztaroan maite zuen gizonarekin bizitza berri bat hasteko Irlanda jaioterrira itzultzekotan dela jakingo dute.

Komedia-drama gazi-gozo honek hiru anaia hauen maitasun abenturak eta familia harremanak kontatzen ditu.

## Aktoreak 
* Edward Burns: Barry/Finbar McMullen
* Mike McGlone: Patrick McMullen
* Jack Mulcahy: Jack McMullen
* Connie Britton: Molly McMullen
* Shari Albert: Susan
* Maxine Bahns: Audry
* Elizabeth McKay: Ann
* Jennifer Jostyn: Leslie

## Kanpo estekak 
* *The Brothers McMullen* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Brothers McMullen* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Centrophoridae

**Centrophoridae** marrazo eskualiformeen familia da, ur epel eta tropikaletan bizi dena..

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 16 espezie ditu, 2 generotan banaturik:

* *Centrophorus* generoa J. P. Müller & Henle, 1837
** *Centrophorus atromarginatus* Garman, 1913
** *Centrophorus granulosus* (Bloch & J. G. Schneider, 1801)
** *Centrophorus harrissoni* McCulloch, 1915
** *Centrophorus isodon* (Y. T. Chu, Q. W. Meng & J. X. Liu, 1981)
** *Centrophorus lusitanicus* Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864
** *Centrophorus moluccensis* Bleeker, 1860
** *Centrophorus seychellorum* Baranes, 2003
** *Centrophorus squamosus* (Bonnaterre, 1788)
** *Centrophorus tessellatus* Garman, 1906
** *Centrophorus westraliensis* W. T. White, Ebert & Compagno, 2008
** *Centrophorus zeehaani* W. T. White, Ebert & Compagno, 2008
** *Centrophorus* sp. A
** *Centrophorus* sp. B
* *Deania* generoa D. S. Jordan & Snyder, 1902
** *Deania calcea* (R. T. Lowe, 1839)
** *Deania hystricosa* (Garman, 1906)
** *Deania profundorum* (H. M. Smith & Radcliffe, 1912)
** *Deania quadrispinosa* (McCulloch, 1915)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Centriscidae

**Centriscidae** arrain singnatiformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko ur tropikaletan bizi dena..

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 12 espezie ditu, 5 generotan banaturik:
* Centriscinae subfamilia
** *Aeoliscus* generoa
** *Centriscops* generoa
** *Centriscus* generoa
* Macroramphosinae subfamilia
** *Macroramphosus* generoa
** *Notopogon* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catostomidae

**Catostomidae** arrain zipriniformeen familia da, Txinako, ipar-ekialdeko Siberiako eta Ipar Amerikako ur gezetan bizi dena..

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 78 espezie ditu, 13 generotan banaturik:
* **Catostominae** subfamilia
** **Catostomini** leinua
*** *Catostomus*
*** *Chasmistes*
*** *Deltistes*
*** *Xyrauchen*
** **Erimyzoninae** leinua
*** *Erimyzon*
*** *Minytrema*
** **Thoburniinae** leinua
*** *Hypentelium*
*** *Thoburnia*
** **Moxostomatini** leinua
*** *Moxostoma*
* **Cycleptinae** subfamilia
** *Cycleptus*
* **Ictiobinae** subfamilia
** †*Amyzon*
** *Carpiodes*
** *Ictiobus*
* **Myxocyprininae** subfamilia
** *Myxocyprinus*
* Genero iraungituak
** †*Jianghanichthys*
** †*Plesiomyxocyprinus*
** †*Vasnetzovia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caulophrynidae

**Caulophrynidae** arrain lofiformeen familia da, ozeano nagusietako ur sakonetan bizi dena..

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 5 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Caulophryne* generoa (Goode eta Bean, 1896):
** *Caulophryne jordani* (Goode eta Bean, 1896)
** *Caulophryne pelagica* (Brauer, 1902)
** *Caulophryne pietschi* (Balushkin eta Fedorov, 1985)
** *Caulophryne polynema* (Regan, 1930)
* *Robia* generoa (Pietsch, 1979):
** *Robia legula* (Pietsch, 1979)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carapidae

**Carapidae** arrain ofidiformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko ur tropikaletan bizi dena..

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 36 espezie ditu, 8 generotan banaturik:
* Carapinae subfamilia
** *Carapus*
** *Echiodon*
** *Encheliophis*
** *Onuxodon*
* Pyramodontinae subfamilia
** *Eurypleuron*
** *Pyramodon*
** *Snyderidia*
* Tetragondacninae subfamilia
** *Tetragondacnus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Callorhinchus

***Callorhinchus*** arrain kimeriformeen generoa da, Hego Hemisferioko itsasoetan bizi dena. **Callorhinchidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Callorhinchus callorynchus* Linnaeus, 1758
* *Callorhinchus capensis* A. H. A. Duméril, 1865
* *Callorhinchus milii* Bory de Saint-Vincent, 1823
* *Callorhinchus torresi*†

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berlinen birmoldaketa

Berlingo harresia erori ostean, **Berlinen birmoldaketa** sakona egon da.

## Gunea 
East Side Galleryk, mundu osoko aire zabaleko galeria luzeena, 1961. urtetik 1989ra Berlin hiria bera nahiz Europako mendebaldea eta ekialdea bitan zatitu zuen Berlingo harresiak bat egiten dute Friedrichshain-Kreuzberg auzoko mugan.

## Birmoldaketak 
Harresia eraitsi zuteneko euforia eta itxaropen sentimenduak gogorarazteko, mundu osoko 100 artistak baino gehiagok 1,3 kilometroko horma zatia apaindu zuten 1990ean.

Media Spree eraikitze planak etxe orratz, hotel, loft eta bulegoz bete nahi du ibaiertza. 2008. urtean, *Spree Ufer für alle* (Spreeko bazterrak guztiontzat) plataformak antolatu zuen galdeketan, Friedrischain-Kreuzberg auzoko bizilagunek ezezkoa eman zioten proiektuari, ibai bazterrak eraikinez libre utzi nahi zituztela adieraziz. Hala ere, eraikitze prozesua ez da gelditu.

Living Bauhaus enpresa luxuzko apartamentuak eraikitzen ari da. Herritarren presioaren ondorioz eraispen lanak egun batzuetan gelditu zituzten arren, galeriaren bi zati kendu ziren 2013ko otsailean, kamioi eta langileei sarrera ahalbidetzeko. Living Bauhausen proiektuaren alboan, Alon Mekel inbertitzaile israeldarrak 120 metroko altuera izango duen hotela eraikiko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Callichthyidae

**Callichthyidae** arrain siluriformeen familia da, Neotropikoko ur gezatan bizi dena..

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 201 espezie ditu, 9 generotan banaturik:
* **Callichthyinae** subfamilia
** *Callichthys*
** *Dianema*
** *Hoplosternum*
** *Lepthoplosternum*
** *Megalechis*
* **Corydoradinae** subfamilia
** *Aspidoras*
** *Brochis*
** *Corydoras*
** *Scleromystax*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Callanthiidae

**Callanthiidae** arrain pertziformeen familia da, ekialdeko Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsasoetan bizi dena..

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 14 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* Callanthias generoa (Lowe, 1839)
** *Callanthias allporti* (Günther, 1876)
** *Callanthias australis* (Ogilby, 1899)
** *Callanthias japonicus* (Franz, 1910)
** *Callanthias legras* (Smith, 1948)
** *Callanthias parini* (Anderson eta Johnson, 1984)
** *Callanthias platei* (Steindachner, 1898)
** *Callanthias ruber* (Rafinesque, 1810)
** *Callanthias splendens* (Griffin, 1921)

* Grammatonotus generoa (Gilbert, 1905)
** *Grammatonotus crosnieri* (Fourmanoir, 1981)
** *Grammatonotus laysanus* (Gilbert, 1905)
** *Grammatonotus macrophthalmus* (Katayama, Yamamoto eta Yamakawa, 1982)
** *Grammatonotus surugaensis* (Katayama, Yamakawa eta Suzuki, 1980)

* Parabarossia generoa
** *Parabarossia lanceolata* (Kotthaus, 1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arakatze (armada)

thumb|300px
Zientzia militarrean, **arakatzea** edo **araketa** norberak okupatzen ez dituen lurraldea esploratu eta miatzeko armadako ekintza da, lurralde horri edo etsaiari buruzko informazioa eskuratzearren.  Arakatzea infanteria tropek egin dezakete sarraldi bat eginez, gehienetan patruilen bitartez; hegazkin, itsasontzi, itsaspeko eta sateliteetatik ere egin daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miaketa (argipena)

**Miaketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* medikuntzan, miaketa fisikoa, gorputza arakatzeko tekniken multzoa da, gaixotasun zantzuak aurkitu eta diagnostikoa egiteko;
* gorputz miaketa, pertsona batek armak edo bestelako objektu edo substantziak eramaten dituen egiaztatzeko miaketa;
* miaketa arkeologikoa, aztarnategi arkeologikoak aurkitu eta horien ezaugarri nagusiak jakiteko azaleko miaketa;
* zuzenbidean, miaketa, poliziak frogen bila toki batean egiten duen araketa;
* mineralogian, **miaketa** edo prospekzioa, mineralak bilatzeko jardueren multzoa, lur-azalekoa nahiz lurpekoa.

### Ikus, gainera 
* Arakatze (armada)
Reduncinae

**Reduncinae** Bovidae familiako artiodaktilo hausnarkarien subfamilia bat da. Bere barruan 10 espezie daude, genero bitan banaturik.

## Genero eta espezieak 
* *Kobus* generoa
** *Kobus anselli*
** *Kobus ellipsiprymnus*
** *Kobus kob*
** *Kobus leche*
** *Kobus megaceros*
** *Kobus vardonii*
* *Redunca* generoa
** *Redunca arundinum*
** *Redunca fulvorufula*
** *Redunca redunca*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prospekzio

**Prospekzioa** mineralak, aztarna arkeologikoak eta bestelako materialak bilatzeko tekniko kartografiko, geofisiko, geokimiko eta geologikoen multzoa da.

### Prospekzio arkeologikoa 
Prospekzio arkeologikoetan aztarnak bilatzen dira eremu jakin baten barruan, eta aurkitzen badira dokumentatu egiten dira, gehienetan lurrazalean ikus daitezkeen aztarnak eta ez da indusketarik egiten. Tradizionalki, kartografia, dokumentu historikoak eta airetik hartutako argazkiak aztertzen dira prospekzio bat hasi aurretik, balizko eremuak identifikatzeko. Etnografiak eta toponimiak ere baliagarrik dira eta bertakoak elkarrizketatzea ere bai. Gaur egun, Lidar bidez egindako mapa topografikoak oso lagungarriak dira.

Prospekzio lur gainean egiten da, lehenik eta behin zuzenen begiratuz. Gero eta gehiago, bete teknologia batzuk erabiltzen ari dira, hala nola, radarra, erresistibitate elektrikoa, eta beste.

## Kanpo estekak
Jean d'Espagnet

'''Jean d'Espagnet'* (1564 -1637 eta gero) magistratu, estatu gizon eta alkimista frantziarra izan zen, 1609an Pierre de Lancrerekin batera Lapurdin eginiko sorgin-ehiza burutu zuena.

## Biografia 
Aita Saint-Émilionen jaiotako eta Bordelen bizi zen medikua izan zen eta ama erregearen idazkari baten alaba. Aita Pauen Henrike erregearen medikua izan zen.

1590ean, Bordelen abokatu gisa lan egin zuen. 1592an, Parisko Kontseilu Nagusian parte hartu zuen. 1601ean, Bordeleko parlamentuaren presidente bilakatu zen. 1608an, Gorteetara joan eta Estatu-Kontseilari bihurtu zen. Hurrengo urtean Lapurdiko sorgin-ehizan parte hartu zuen baina laster utzi erregeak marinel frantses eta espainolen arteko akordioak lortzeko agindua eman ziolako.

## Lanak 
* *Le miroir des alchimistes* (1609)
* *Arcanum Hermeticae philosophiae opus* (1616 ?)
* *Enchiridion Physicae Restitutae'' (1623)

## Erreferentziak
Procedure for Military Executions

***Procedure for Military Executions*** AEBetako armadak 1944an argitaratutako eskuliburua da.

## Helburua 
1944ko abenduan, Washingtonen, AEBetako armadak *Procedure for Military Executions* (Exekuzio militarretarako prozedura) izeneko liburuxka argitaratu zuen. Garai hartan heriotzara kondenatutako militarrak urkatu egiten zituzten AEBetan, eta armadako arduradunek exekuzioak ahalik eta azkarren eta garbien izatea nahi zuten; eskuliburuan bertan adierazten denez, gida osatzeko agindua Dwight D. Eisenhowerrek eman zuen, orduan armadako buru eta gerora NATOko lehen komandante nagusi eta AEBetako presidente izango zenak.

Baina arazorik gabeko exekuzio eragingarriak izateko kezka hura ez zen berria. Frantziar Iraultzan metodo azkarrena, eraginkorrena eta sufrimendu gutxien eragiten zuena omen zelako nagusitu zen gillotinaren erabilera; “exekuzio metodorik errukitsuena” zela esaten zuten.

## *Procedure for Military Executions*: urkatzeko eskuliburua 
### Sokaren ezaugarriak 
Urkatzeak gillotinaren zipriztinak saihesteko aukera ematen zuen, baina horrek ez du esan nahi urka-bilurrak eragozpenik ez zekarrenik. Urkatzaileak prozeduraren oinarrizko ezaguerak izatea garrantzitsua zen: sokaren lodiera, erortzearen distantzia, kondenatuaren pisua... Bestela zigortuaren agonia luzatu zitekeen, eta borreroarena ere bai. Urkatzeen kasuistika zabalean, ez zen ohiz kanpokoa pisuak eta indarrak gaizki kalkulatu eta urka-bilurrak kondenatuari burua ebakitzea –horretarako gillotina bera hobea zen– edo, alderantziz, pisu nahikorik ez eta borreroa kondenatuaren hanketatik zintzilikatu behar izatea.

### Pisuaren garrantzia 
Horiek guztiak saihestea zen armadak argitaratutako 26 orrialdeko eskuliburuaren helburua. Korapilo berezia nola egin xehetasun osoz azaltzen da, urkabearen egitura ondo eraikitzeko datuak ematen dira: tamainak, lodierak, distantziak... irudi argigarriz lagunduta. Baina horiek guztiak alferrikakoak ziren gorputzen erorketa taula ez bazuten aintzat hartzen. Taula horren arabera, 120 libra (55 kilogramo inguru) edo gutxiago pisatzen duten kondenatuek 8’1’’ko (ia bi metro eta erdiko) erorketa behar dute lepoa bihurrituko dutela ziurtatzeko. 220 libratik gorakoentzat (100 kilogramo inguru) nahikoa da bost oineko jauzia, metro eta erdi pasatxo. Baina taulako datuak ez ziren hutsezinak eta borrero arduratsuak erorketaren distantzia doitzeko beste faktore batzuk ere hartuko zituen aintzat; esaterako, kondenatuaren gorpuzkera edo garapen muskularra.

### Exekutatzaileak 
Exekuzioak armadako borrero batek burutuko zituen. Borrero militarrik libre ez balego, borrero zibilek ordezkatu zezaketen, eta exekuzioaren tokiko ordainsaria jasoko zuten, beti ere exekuzioko 100 dolarreko saria gainditu gabe. Borrero zibilik ere ez balego komunitateko edozein kide izendatu zezaketen eskuliburuaren arabera, baldintza bakarra beteta: emozionalki egonkorra izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saša Vujačić

**Aleksandar "Saša" Vujačić** (,  ahoskatua; ; Maribor, Esloveniako ES,  - ) esloveniar saskibaloi jokalari profesionala da. Esloveniako saskibaloi selekzio nazionalan ibilitakoa, egun Gasteizko Saski Baskonian aritzen da.

## Ibilbidea 
* Snaidero Udine (2001-2004)
* Los Angeles Lakers (2004-2010)
* New Jersey Nets (2010-2011)
* Efes Pilsen S.K. (2011-2014)
* Los Angeles Clippers (2014)
* Reyer Venezia (2014)
* Laboral Kutxa Baskonia (2014- )
Fabien Causeur

**Fabien Causeur** (Brest,  - ) frantziar saskibaloi jokalari profesionala da. Frantziako saskibaloi selekzio nazionalan eta Gasteizko Saski Baskonian aritutakoa.

## Ibilbidea 
### Taldeak 
* STB Le Havre (2005-2009)
* Cholet Basket (2009-2012)
* Saski Baskonia (2012-2016)
* Brose Bamberg (2016-2017).
* Real Madril (2017-2024).
* Olimpia Milano (2024-2025).

### Selekzioa 
2010ean Munduko Saskibaloi Txapelketa jokatzeko hautatua izan zen, baita 2012ko Olinpiar Jokoetarako ere.
 
## Kanpo loturak 
* LNBko webgunean jokalariaren fitxa.
Ctenoluciidae

**Ctenoluciidae** arrain karaziformeen familia da, Neotropikoko ur gezetan bizi dena..

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 7 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Boulengerella* generoa (Eigenmann, 1903)
** *Boulengerella cuvieri* (Spix eta Agassiz, 1829)
** *Boulengerella lateristriga* (Boulenger, 1895)
** *Boulengerella lucius* (Cuvier, 1816)
** *Boulengerella maculata* (Valenciennes, 1850)
** *Boulengerella xyrekes* (Vari, 1995)
* *Ctenolucius* generoa (Gill, 1861)
** *Ctenolucius beani* (Fowler, 1907)
** *Ctenolucius hujeta* (Valenciennes, 1850)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolling Thunder operazioa

**Rolling Thunder operazioa** () operazioa AEBek Vietnamgo Errepublika Demokratikoaren aurka abiatutako bonbardaketa kanpaina izan zen.

## Helburua 
Johnson presidentearen asmoa hilabete eskasean Ipar Vietnamgo industria militarra eta komunikazio azpiegiturak suntsitzea zen. Horrela tropen, munizioaren eta bestelako lehengaien hornikuntza etengo zuten eta Vietcongen osteak mendean hartzea oso erraza izango zen.

## Erasoa 
1965eko martxoaren 2an hasi ziren AEBetako Bigarren Aire Dibisioko hegazkinak bonbak jaurtitzen (aurrerago Zazpigarren Dibisioak emango zien erreleboa) baina operazioa planifikatzen urtebete inguru lehenago hasiak ziren. Horrek esan nahi du aurreko udan Tonkingo gertakariak aitzakia eman baino lehen ere erasotzeko asmo garbia zutela. Eraso azkarra eta eraginkorra izan behar zuena hiru urte eta erdiz luzatu zen, 1968ko azaroaren r2a arte.

## Ondorioak 
### Erasotutako lekuetan 
Orotara 860.000 tona bonba jaurti zituzten. Horietatik 128.000 tona jomugara iritsi ziren, baina gaur egun oraindik eztanda egin ez duten milaka eta milaka lehergailu geratzen dira ez bakarrik Vietnamen, baita inguruko herrialdeetan ere. Esaterako, egun Laoseko haurrentzako kanpaina bereziak egiten dituzte bonba horiekin jolasean ibil ez daitezen, urtero ehunka zauritu eragiten baitituzte estatubatuarrek botatako bonbek. Guztira 922 hegazkin galdu ziren, horietatik 818 guduan eroriak.

### Ondorio ekonomikoak 
AEBentzat 1.247 milioi dolarreko kostua izan zuen operazioak. Eta ahaleginak emaitza kaxkarrak izan zituen haientzat; AEBek Asia hego-ekialdean hedatuta zeukan aire indarrak aginte egitura nahasia eta zatitua zuen eta, gainera, pilotuen prestakuntza falta nabaria zen. Bestalde, vietnamdarren erresistentzia espero baino eraginkorragoa izan zen. Rolling Thunder operazioak ez zuen vietnamdar industria suntsitzea lortu eta garraio azpiegiturak berehala konpontzen zituzten vietnamdarrek. Gerora egindako kalkuluen arabera, vietnamdar azpiegituren dolar bat suntsitzeko estatubatuarrek 9,6 dolar xahutu behar zituzten.

### Ondorio sozial eta politikoak 
Baina galera ez zen soilik ekonomikoa izan. Washingtongo politika militarraren arduradunek huts egin zuten, baina politika zibilaren arduradunak ere bai. AEBetako hiritarrek inozentzia galtzea ekarri zuen operazioaren porrotak. Ordura arte uste zuten haien interbentzio militarrek moralki beste herrialdeenak baino onargarriagoak ziren helburuak zituztela eta nagusitasun moral hori zalantzan jartzen hasi ziren. Gainera, ehunka pilotu galdu zituzten. Preso hartutakoak telebistaz erakusten zituzten Hanoi Hilton ezagunean giltzapetuta. Beste asko guduan erori eta haien gorpuak ez zituzten inoiz berreskuratu. Bonbardaketek etxeko iritzi publikoa leherrarazi zuten, etsaien gune estrategikoak suntsitu beharrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko Justizia Jauregia

**Justizia Jauregia** Bizkaiko Bilbon dagoen justizia jauregi bat da.

## Kokalekua 
Abando auzoko Albia lorategian dago, Sabin Etxearen alboan.

Irudi:Palacio de Justicia Bilbao.jpg|Albia lorategitik ikusita.
Irudi:Bilbao - Palacio de Justicia 2.jpg|Xehetasuna.
Irudi:Jardines de Albia. Bilbao.jpg|Albia lorategia eta Justizia Jauregia.

## Kanpo estekak
Tsar bonba

[thumb|200px|***Tsar bonba***ren eredua, Errusiako [Sarov hiriko "Bonba Atomikoaren Museoa"n aurkitzen dena.]]
***Tsar bonba*** (; *Tsar bonba*, «Enperadorearen bonba», *Tsar* hitza *Caesar* hitzetik dator) AN602 hidrogenozko bonbaren ezizena da, inoiz lehertu den arma nuklear handiena.

## Historia 
thumb|*Tsar Bonba*k eztanda egin zuen lekua.
1961eko urriaren 30ean, Zembla Berria artxipelagoan, egungo Errusian, historiako eztanda nuklearrik handiena eragin zuten sobietarrek. *Tsar bonbak* –hala deitu zioten– proba-gunetik 4.000 metroko altueran egin zuen eztanda eta 50 megatoiko indarra askatu zuen, 1.400 aldiz Hiroshimako eta Nagasakiko bonbek batera askatutakoa. 100 kilometroko perimetroaren barruan harrapatutako guztiek 3. graduko erredurak izan zituzten, gutxienez. Eta hori, bonbaren ahalmena erdian utzi arren. Izan ere, hasierako diseinuak 100 megatoira iristeko aukera ematen zuen, baina potentzia murriztea erabaki zuten “arrazoi ekologikoak” medio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra Beltza

**Gerra Beltza** () 1828tik 1832ra bitartean ingeles kolonoek Tasmaniako aborigenen aurka egindako gerra izan zen. Tasmaniako aborigenen genozidioa ekarri zuen.

## Gertaerak 
### Aurkikuntza 
1642an, Ozeanian, Abel Tasman Jansen nabigatzaile holandarrak uharte bat aurkitu zuen Australiako kostaldetik 240 kilometrora. Bertako biztanleak azal iluneko eta ile kizkurreko gizon-emakume txiki eta argalak ziren (gizonezkoek 1,60 m neurtzen zuten batez beste, eta emakumeek 1,48). Ehiza eta bilketa zituzten bizibide. Hasieran Van Diemenen Lurra esan zioten irlari, Anthony Van Diemen garai hartako Ekialdeko Indietako Holandar Konpainiaren gobernadore orokorraren omenez. Baina 1855etik aurrera aurkitzailearen izena jarri zioten: Tasmania.

### Kolonizazioa eta lehen arazoak 
Holandarren ondoren, frantsesak eta britainiarrak iritsi ziren uhartera, eta bertakoak esklabo egiten hasi ziren. 1803an britainiarrek presondegi kolonia bat ezarri zuten bertan eta, kondenatuez gain, lur eremuak lortzeko eskrupulurik ez zuten kolonoak iristen hasi ziren. Kolonoek ez zituzten aborigenen ehiza eremuak errespetatzen eta liskarrak berehala piztu ziren armada britainiarraren babesa zuten iritsi berrien eta beren burua defendatzeko ezer gutxi zuten tasmaniarren artean. Europarrek egindako hilketa, bortxaketa, bahiketa eta bestelako gehiegikeriek ez zuten zigorrik. Eta, hala ere, tasmaniarrak beren burua defendatzen ahalegindu ziren, suzko armen kontra harriek eta lantzek inolako aukerarik izan ez arren.

1826an, *Colonial Times and Tasmanian Advertiser* astekariak autodefentsa erabili zuen aitzakiatzat kolonoen jarrera zuritzeko: “Ez gaude hemen lan filantropikoa egiteko. Autodefentsa naturaren lehen legea da. Gobernuak bertakoak kanporatzen ez baditu, basapiztiak bailiran ehizatuko ditugu”.

## Genozidioa 
Gobernu britainiarrak tasmaniarrak beste uharte batera aldatzea pentsatu zuen, baina azkenean aldizkariaren iradokizunak irtenbide azkarragoa ekarriko zuela erabaki zuen. Hala, 1828an aborigenen ehiza baimendu zuten. Baimendu eta akuilatu, ehizaki bakoitzak ordainsaria baitzuen: helduak bost liberatan ordaintzen ziren; haurrak, bitan. 1803an 5.000 aborigen inguru bizi ziren irlan; 1830ean 200 bat geratzen ziren.

## Ondorioak 
1860an azken gizonezko tasmaniarra hil zen. *Royal Society of Tasmania* elkarteko kide George Stokellek gorpua larrutzeko agindua eman zuen, oroigarri gisa larruarekin zorro bat egiteko. Azken emakume tasmaniarra, Truganini, 1876an hil zen. Genozidioa burutua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Justizia Jauregia

**Justizia Jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen justizia jauregi bat da. Egia auzoko Mandasko dukearen kalea dago, eraikinaren aurrealdea Teresa Kalkutakoaren plazara begira dago, eta ekialdeko fatxada Mandasko Dukearen pasealekura. Aurretik, leku berean, Ospitale Militarra zegoen.

## Historia 
2001ean eraikitzetik amaitu eta martxan jarri zen. Erdialdeko San Martin kalean zegoen Donostiako Justizia Jauregi Zaharra ordezkatu zuen, hartan soilik Gipuzkoako Probintzia Auzitegiko hiru sail mantenduz.

## Ezaugarriak 
22.500 metro karratu ditu. Proiektua Ingesa enpresako Ángel De la Hoz donostiar arkitektoak burutu zuen. Behe solairuan 13 epaitegi, Erregistro Zibila eta Ezkontza Aretia daude, bai eta prokiradore eta abokatuen gelak ere. Lehen solairuan adin gabekoen, Familia eta Lehen Instantziako epaitegiak daude. Bigarren solairuan Fiskaltegia eta Instrukzio epaitegiak daude. Hirugarren solairuan Gatazka epaitegia dago. Laugarren solairuan Soziala eta bosgarrengoan Penala.

Erdi-sotoko solairuan mediku-forense klinika eta Goardiako epaitegia dago, bai eta artxiboak, heziketa gelak eta eraikinaren mantenimendu eta kontrol gelak ere.

## Ikus gainera 
* Donostiako Justizia Jauregi Zaharra

## Kanpo estekak
Knocknacarra

**Knocknacarra**, , Irlandako mendebaldeko Galway hiriareen mendebaldean eta kanpoaldean dagoen eremu edo auzo bat da. Hiri berdineko Salthill eremuaren mendebaldean dago. Mendebaldean Bearna udalerria dauka, jada Gaeltacht edo irlandera eguneroko bizitzan nagusi den eremuaren lehenbiziko udalerria.

Salthill-Knocknacarra GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Salthill

**Salthill** (irlanderaz *Bóthar na Trá*) Irlandako mendebaldeko Galway konderrian dagoen Galway hiriko kostaldeko eremu bat da, hiriaren mendebaldean eta Galway badiaren ipar-ekialdeko kostaldean dago. Urte osoan turista ugari erakartzen dituen eremua da, bai herrialdekoak nahiz atzerrikoak. 2 kilometro luzeko malekoia du, bertakoek *the Prom* (ingelesezko *The Promenade* hitzaren laburdura), bai eta hondartza handi eta zabala ere. Aldamenean, mendebaldean, hiriko Knocknacarra eremua du.

Salthill-Knocknacarra GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak 
* Salthill eremuko zerbitzuen webgunea 
* Salthill eremuaren webgunea
Alcelaphinae

**Alcelaphinae** Bovidae artiodaktilo hausnarkarien subfamilia bat da. Ñuak, altzelafoak eta damaliskoak talde honetakoak dira. Egun 10 espezie ditu, lau generotan banaturik. Aditu batzuen ustetan, *Beatragus hunteri*, *Beatragus* genero monotipikoaren kide bakarra dena, damaliskoen barnean sailkatu behar dugu.

## Sailkapena 
* **Alcelaphinae subfamilia**
** *Alcelaphus* generoa (altzelafoak)
*** *Alcelaphus buselaphus*
*** *Alcelaphus caama*
*** *Alcelaphus lichtensteinii*
** *Beatragus* generoa
*** *Beatragus hunteri*
** *Connochaetes* generoa (ñuak)
*** *Connochaetes gnou*
*** *Connochaetes taurinus*
** *Damaliscus* generoa (damaliskoak)
*** *Damaliscus korrigum*
*** *Damaliscus lunatus*
*** *Damaliscus pygargus*
*** *Damaliscus superstes*

## Iraungitako kideak 
[thumb|[Pleistozenoko *Damalops palaeindicus* baten buru-hezurra, Indian topatua]]
* **Subfamily Alcelaphinae**
** †*Megalotragus*
*** †*Megalotragus kattwinkeli*
*** †*Megalotragus priscus*
** *Beatragus*
*** †*Beatragus antiquus*
** *Damaliscus*
*** †*Damaliscus niro*
** †*Damalacra
*** †*Damalacra acalla*
** *Connochaetes*
*** †*Connochaetes africanus*
*** †*Connochaetes gentryi*
*** *Connochaetes gnou*
**** †*Connochaetes gnou laticornutus*
**** †*Connochaetes gnou antiquus*
*** *Connochaetes taurinus*
**** †*Connochaetes taurinus olduvaiensis*
** †*Parmularius*
*** †*Parmularius pachyceras*
*** †*Parmularius ambiquus*
*** †*Parmularius pandatus*
*** †*Parmularius atlanticus*
*** †*Parmularius rugosus*
*** †*Parmularius altidens*
*** †*Parmularius angusticornis*
** †*Rabaticeras*
*** †*Rabaticeras lemutai*
** †*Damalops*
*** †*Damalops palaeindicus*
** †*Rhynotragus*
** †*Oreonagor*
*** †*Oreonagor tournoueri*
** †*Parestigorgon*
** †*Rusingoryx''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertzilla, 18. zenbakiko eraikina

**Ertzilla, 18. zenbakiko eraikina** edota **Jado plazako eraikina** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da.

## Kokalekua 
Abando auzoko Jado plazan dago, eraikinaren hiru aldeak hiru kale ezberdinetara begira daude eta Ertzilla kalearen 18., Kolon Larreategi kalearen 30. eta Heros kalearen 28. zenbakietan banatua dago.

1919ean Gregorio Ibarretxe arkitektoak eta 1907-1909 artean Bilboko alkatea izandakoak Sotatar enpresaburu familia boteretsuaren enkarguz eraiki zuen, haien armarria eraikinean ikus daitekeelarik.

Fitxategi:Bilbao - Plaza de Jado 4.jpg|Jado plaza eta eraikinaren irudia.
Fitxategi:Bilbao - Edificio con portales en las calles Heros, Ercilla y Colón de Larreátegui 3.jpg|Xehetasuna
Fitxategi:Bilbao - Edificio con portales en las calles Heros, Ercilla y Colón de Larreátegui 4.jpg|Xehetasuna

## Kanpo estekak 
* Ertzilla, 18. zenbakiko eraikina. Bilbaoarquitectura.com
Ibilgu (argipena)

**Ibilgu** hitzak adiera zenbait ditu:
* **ibilgu** edo korridorea, eraikinetan gela batetik bestera joateko diren espazio luzeak;
* **ibai-ibilgua** edo ibai-ohea, ibai edo erreka batean ura doan bidea;
* ibilgu geografikoa, puntu batetik bestera joateko garraio azpiegiturak biltzen dituen eskualdea.
Penezabaldi

thumb|Sanikiluaqeko penezabaldia
**Penezabaldiak** (latinezko *paene* = ia eta zabalditik) lautada ia uniforme bat izendatzen du, desnibel arinekin, higadura luze baten eta arro hidrografikoen koaleszentziaren ondorioz, modelatu horizontal batean sortua. Haranekiko desnibel txikiko ibarbide eta ibaiarteko multzo bat da, ibai-arroan zenbait hondar-erliebe dituena. Penelautada, beraz, ur hidrografikoek sortutako ziklo geografikoaren azken etaparen emaitza izango litzateke.

Kontzeptu hau William Morris Davis eta Walther Penck lehen geomorfologoek garatu zuten XX. mendearen hasieran. Eragozpen handiak, ziklo geografikoaren garapen normalak ahalbidetuko zukeen erliebea gaztetu gabeko egonkortasun tektonikoaren fase luze bat gertatu den orogenesi batenak.

Milioika urteren ondoren, hondo laua duten haranak gero eta gehiago handitzen ari dira, batzuk besteekin elkartuz eta, azkenik, ia laua den azalera handi bat osatuz, penelautada izena hartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibarbide

eskuinera|300px|thumb

**Ibarbidea** ibar bateko puntu beherenak lotzen dituen lerroa da. Bi ibarbideren arteko lur eremua ibaiartea da.

Maiz, muga politiko eta administratiboak zehazteko irizpide moduan erabiltzen da, ibai-ibilguaren ordez.

## Ibarbide printzipioa 
*Ibarbide printzipioa* bi estatu mugatzeko printzipio bat da, bien arteko muga ibai bat baldin bada eta muga hori ibarbidea dela adosten denean. Beste printzipio batzuk erabili ohi dira muga ibai bat denean, esate baterako, erdikaria, ezkerraldea/eskuinaldea eta abar.

## Ikus, gainera 
* Arro hidrologiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Four Brothers (filma)

**Four Brothers** (euskaraz *Lau Anai*) 2005eko John Singleton estatubatuar zinema zuzendariaren drama thriller filma bat da. Mark Wahlberg, Tyrese Gibson, André Benjamin eta Garrett Hedlund aktoreek antzeztu zuten eta Detroit hirian girotua dago.

## Argumentua 
Lau Mercer Anaiak mutil gogor eta kalean laztutakoak dira. Bi zuriak dira, Bobby odolberoa (Mark Wahlberg) eta Jack "txiki rockzalea (Garrett Hedlund, eta beste biak beltzek, Engel gonazalea (Tyrese Gibson) eta Jeremiah familiadun aita eeta negoziogizona (André Benjamin).
Baina lauen arteko arraza ezberdintasuna ez da lauen arteko lotura estua egoteko eragozpena izango, hientzat odolaz haratago heuren familia lotura baitago, anaitasuna denaren gainetik jarriz. Iraganean lauak kalegorritik atera, adoptatu eta hezitu zituen Evelyn amaordea (Fionnula Flanagan) denda bateko lapurretan batean erailtzen dutenean, lauak anaiak Detroit hiriko haren hiletan berrelkartuko dira. Mendeku egarriz, amaordearen hilketa ikertzen hasi eta hura hiltzaile profesional batzuk nahita hil zutela jabetuko dira. Hiltzailearen arrastoaren bila dabiltzan bitartean heuren iraganeko "lan" metodoez baliatu daieeztekal ohartuko dira, polizia bera ukitzen duen ustelkeria kasu baten aurrean baidaude.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Bobby Mercer
* Tyrese Gibson: Angel Mercer
* André Benjamin: Jeremiah Mercer
* Garrett Hedlund: Jack Mercer
* Lyriq Bent: Damian
* Terrence Howard: Green tenientea
* Josh Charles: Fowler detektibea
* Chiwetel Ejiofor: Sweet
* Taraji P. Henson: Camille Mercer
* Sofía Vergara: Sofi
* Fionnula Flanagan: Evelyn Mercer
* Kenneth Welsh: Robert Bradford
* Barry Shabaka Henley: Douglas zinegotzia

## Kanpo estekak 
* *Four Brothers* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
E-mailin

**E-mailina** zuzeneko marketinaren teknika bat da, non bezero edo bezero potentzialei bidalitako mezu elektronikoa erabiltzen den komunikazio komertziala egiteko. Zentzu zabalean, edozein mezularitza elektroniko e-mailin kontsideratu daiteke. Helburua bezero berriak lortu, bezeroekiko harremanak hobetu, bezero baten leialtasuna bermatu eta salmentak estimulatzea izaten da. Beste enpresekiko elkarlanean ere gara daiteke, beste enpresek beren bezero edo erabiltzaileei bidalitako mezu elektronikoetara iragarkiak gehituz esaterako.

Ikuspuntu legaletik, bidaltzaileak hartzailearen baimena izan behar du hainbat herrialdetan; bestela, mezu elektroniko ez desiratua (spam) kontsideratu eta egoitza herrialdeko legeren bat urratzea gerta liteke.

## Kanpo estekak
Geomarketin

**Geomarketina** ingurumen geografikoaren aldagaiak aztertu eta baliatzea da bezeroari buruzko informazio eskuratu eta harengana modu egokiago batez zuzentzeko helburuarekin. Besteak beste, geolokalizazioaren bitartez, bezero, lehiakide eta abarren kokapen zehatza eskuratuta, bezeroei eta bezero potentzialei zerbitzu hobea eman dakieke, adibidez salmenta-puntu hurbilagoak eta bezeroei banaketa-ibilbide eraginkorragoak eskainiz.

## Kanpo estekak
Pro-Ana

**Pro-Ana** bi aurrizkiren baturarekin osatzen den hitza da. *Pro* (alde egon) eta *Ana*, anorexiari erreferentzia egiten dion aurrizkia. Euren burua Pro-Anatzat dutenek anorexia pairatu eta gaixotasun bat ez dela uste dute. Euren burua talde edo azpikultura baten parte dela sinisten dute, eta anorexia bizimodu bat dela aldarrikatzen dute, elikadurarekin lotutako gaixotasun bat izan beharrean.

Pro-Anak Interneten bidez harremantzen dira gehienetan.

## Kanpo estekak
Esku-granada

**Granada** edo **esku-granada** lehergaia, eta zenbaitetan konposatu kimikoa, duen jaurtigai arina da.

Bizantziar Inperioan eta Antzinako Txinan antzeko jaurtigaiak erabili arren, modernoak ez ziren XV. mendera arte agertu. Laster, soldadu adituak, granadari izenekoak, agertu ziren. Denboraren poderioz, eraginkortasuna galdu zuten XX. mendean zatikatze-granada agertu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korridore

thumb|200px
Arkitekturan, **korridore**, **ibilgu** edo **pasilloa** eraikin batean leku batetik bestera joateko prestatuta dauden espazioak dira, maiz luzeak eta estuak.

## Kanpo estekak
Desnibel

**Desnibela** altuera batetik bestera dagoen aldea da, bien artean dagoen malda kontuan hartu gabe. Horrela, 400mtako altueran dagoen puntu batetik 600mtako beste batera 200mko desnibela dago. Mendizaletasunean, **desnibel metatu** esamoldea erabiltzen da, ibilbide batean igotako desnibel guztien batura adierazteko.

## Kanpo estekak
Ibilgu

[thumb|320px|[Garonaren ibai-ohe txikia.]]
**Ibilgua** edo (ibai-)**ohea** ibai edo beste ur-bide bateko ura doan bidea da.

Ibai-ohea aldakorra izan daiteke sasoiaren edo beste arrazoi batzuen arabera:
* *ibai-ohe handia*, uraldia denean, emari handiena uholdea izan gabe
* *ibai-ohe txikia*, emaria urriena denean.

## Ibaiaren tarteak 
Ibaietan hiru zati bereizten dira: goi-ibilgua, erdiko-ibilgua eta behe-ibilgua:
* Goi-ibilguan ibaiak malda handia izaten du, gehienetan alde menditsuetan egoten delako, eta ur-lasterra oso handia izaten da. Ondorioz, higadura oso handia denez, ibaia tamaina handiko higakinak garraiatzeko gai da.
* Erdiko ibilguan malda txikiagoa da eta ur-lasterra lasaiagoa izaten da. Hori dela eta, higadura ez da horren handia izaten, baina ibaiak partikula finak garraiatzen ditu.
* Behe-ibilguan, ibaiaren malda oso txikia da eta ur-lasterra ere halakoa da. Abiadura txikia denez, urak ezin ditu daramatzan partikulak garraiatu eta hondoan edo ertzetan metatu egiten dira. Beraz, ibaiaren behe-ibilguan sedimentazioa izaten da nagusi.

## Ikus, gainera 
* Emaria
* Uholde-lautada

## Kanpo estekak
Wikimarketin

**Wikimarketina**, wikiak erabiliz marka onarpena (brand awareness) handitzeko aurrera eramaten diren teknika eta erabiltzen diren erraminta multzoa da, produktu edo enpresa baten artikuluen eratze edota eguneratzearen bidez. Wikirik erabiliena Wikipedia da. Helburu nagusiak sinesgarritasuna, agerpena, zilegitasuna eta bilatzaileen posizionatze optimizazioa areagotzea dira.

## Kanpo estekak
Iruñeko espetxe zaharra

**Iruñeko espetxea** Nafarroako hiriburuan zegoen espetxea da, Donibane auzoan zegoen, gaur egungo Nafarroako Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren alboan.

Julian Arteaga arkitektoaren proiektua, 1901ean eraiki zuten eta 100 ziega ditu. Euskal Herriko kartzelarik zaharrena da eta asteburuetan bi preso baino gehiago dago ziega bakoitzeko. Kartzela hirian bertan dago, Donibane auzunearen hasieran, etxebizitza artean.
Egiturari dagokionez, gurutze bikoitzekoa da, Espainian desagertua den eredu batekoa, eta Europan ere ale bakanak geratzen diren eredukoa. 1936an, Espainiako gerraren kariaz, 3.000 lagun ere entzerratu zituzten bertan, hartarako patio bakoitzean (bi patio ditu) zortzi etxola paratu baitzituzten.

2012an hustu zuten, Iruñeko Santa Luzia-Soltxate eremuan Iruñeko espetxe berria ireki eta ekainaren 18an bertan ziren 249 presoak hara eraman baitzituzten. 2013an hustutako eraikina guztiz eraitsia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Auzitegi Nagusia

**Nafarroako Foru Erkidegoko Auzitegi Nagusia** Nafarroako Foru Erkidegoko justizia administrazioaren organu gorenena da. Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak organu honen presidentea bost urterako proposatu eta Espainiako erregeak izendatu ohi du.

Auzitegiak bere egoitza Iruñeko Donibane auzoko San Roke kalearen 4. zenbakian du, hiru epaitegi ditu: Zibila eta penala, auzi-administratiboa eta soziala. 2013an erautsi zuten Iruñeko espetxe zaharra alboan zuen.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Foru Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren webgunea
Takonera plaza

**Takonera plaza** Nafarroa Garaiko hiriburu Iruñeko plaza bat da. Takonera parkearekin eta Takonerako aldaparekin batera, Takonera eremua osatzen du.

## Kokapena 
Takonera kalea eta Tres Reyes hotelaren alboan dago, Iruñeko Alde Zaharraren sarbidean eta Kale Berriaren hasieran.

## Plaza 
Plaza honetan San Lorentzo elizaren aurrealdea eta Italiako Kontsulatuaren egoitza daude. Bestalde, plaza honetan dago Aduanako zokoko lurpeko aparkaleku publikoa.

## Ondarea 
* San Lorentzo eliza
* San Fermin kapera
* Vessollako markesaren jauregia

## Kanpo estekak
Harri mugikor

[thumb|[Racetrack Playa lakuan harri mugikorra.]]
**Harri mugikorrak** (ingelesez, *sailing stones*, *sliding rocks*, edo *moving rocks*) haran leun batean giza edo animaliaren esku hartzerik gabe harriak mugitzea eragiten duen fenomeno geologikoa da.

## Death Valleyko kasua 
Kaliforniako Death Valley haranean bada Racetrack Playa izeneko laku bat, normalean idor badago ere aldiro urez estaltzen dena. Berriro lehortzean, bertako harriek hainbat metroko bidaia egiten dute, arrasto garbiak utziz. Gertakaria azaltzeko hipotesi ugari eman izan da.

### Hipotesiak 
thumb|Mugimenduak batzuetan ez dira zuzenak.
Bi ikerlari estatubatuarrek, 2012an hasi zuten ikerketa, eta ezusteko aurkikuntza egin zuten. 2011n hainbat harri markatu zituzten, eta 2013ko abenduan harri horien posizioa ikustera joan zirenean, lakuaren zati batean izotz geruza mehe bat zegoela ohartu ziren. Hasieran ez zioten eman garrantzi berezirik, baina goizaldean, bertan lo egiten ari zirela, hainbat kraskatako entzun ondoren ulertu zuten misterioa. Goizeko eguzkia izotza urtzen hasten bazen, eta une horretan haizea baldin bazegoen, harriak pixka bat mugitu egiten ziren. Fenomenoa askotan gertatuz gero, harrien arrastoa metro batzuetakoa izatera ailega zitekeen.

Harrietako batek 224 metroko bidaia egin zuen bi urtean, eta beste bat higitzen ari zela filmatu zuten. Hala ere, plazaratutako hipotesiak ez omen du erabat balio ikerlariek markatuta zituzten harri guztien higidura azaltzeko. Beraz, misterioa ez dago erabat argituta oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karbono aztarna

**Karbono aztarna** erakunde, gertaera, produktu eta pertsona guztien multzoak eragin (edo eragiten) dituen berotegi efektuko gasen kantitate totala da.

Zaila da karbono aztarna osoa kalkulatzea, datu asko behar baitira hura jakiteko eta ez baita erraza ezagutzea zenbat karbono dioxido ekoizten den gertaera naturalen ondorioz. Hori dela eta, karbono aztarnaren definizio praktikoagoak iradoki dira, adibidez: "Populazio, sistema edo jarduera zehatz batek igortzen duen karbono dioxido (CO2) eta metano (CH4) kantitate osoa, iturri, hustubide eta biltegiratze nabarmen guztiak kontuan hartuz populazio, sistema edo jarduera hori existitzen den denbora tarte osoan."

Garraioak, luberritzeek, elikagaien ekoizpen eta kontsumoak, erregaien kontsumoak zein beste edozein motatako kontsumok (ondasunak, materialak, egurra, errepideak, eraikinak, zerbitzuak) berotegi efektuko gasak ekoizten dituzte. Kontzeptua sinplifikatu eta hobeto ulertu eta konparatu ahal izateko, ekoiztutako karbono dioxidoaren bitartez adierazten da karbono aztarna.

## Kanpo estekak
Lurrikara argi

**Lurrikara argia** edo **EQL** (ingelesez, *earthquake light*) lurrikara bat gertatzen ari den bitartean edo lurrikara gertatu baino minutu batzuk lehenago ortzian agertzen diren argi batzuk dira. Kasu batzuetan, lurrikararen ondoren eta baita sumendien aktibitatearekin batera ikusi dira ere (2011an, Japoniako Sakurajima sumendian esaterako).

## Ezaugarriak 
Haien itxura aurora borealen antzekoa da eta kolorea gehienetan zuria edo urdinxka, baina batzuetan kolore gehiagodunen lekukotza badaukagu ere. Argi hauen iraupena segundo batzuetatik hamar bat minuturainokoa izan daiteke eta lurrikararen epizentrotik distantzia handietara ikusgai izaten dira: 100 Km eta 400 Km-ko distantzietara ere, adibidez.

Zer diren eta zergatik gertatzen diren inork ez daki oso ziur, zalantzarik gabe. Teoria anitz daude, baina haietako bat ere ez da guztiz ziurra.

## Lekukotzak 
Haiei buruzko lekukotza K. a. IV. mendetik daukagu, eta XIX. mendeko nahiz XX. mendearen hasierako lurrikara esanguratsu askotan ikusi izan zirela heldu bazaigu ere, 1.965-67 artean Japonian gertatutako lurrikaretan argazkiak atera zizkioten arte, zientzia gizonek ez zuten fenomenoa aintzat hartu.

Ordutik sarritan ikusiak izan dira eta argazki nahiz bideoan grabatuak izan dira, hala nola, 2007an Peruko lurrikaran, 2009an L'Aquilan edo 2010ean Txilen.

Hortaz, zientzia gizonek badakite (ondo jakin ere) fenomenoa existitzen dela, baina ez dakite zerk edota nola eragiten duen. Teoria anitz daude honen inguruan, baina haietako bat ere ez da erabat ziurra.

Hauetako teoria batek dioenez lurzoruak kuartzo ugari daukanean, estres sismikoak piezoelektrizitatea eragiten du, alegia, harkaitzak elektrikoki kargatzen ditu eta honek eremu magnetikoak eragiten ditu argiak sorrarazten dituena.

Beste batek dio, estres sismikoak lurraren eremu magnetikoa edota ionosfera puskatzen dituela eta honek aurora borealaren antzeko distirak eragiten dituela.

Beste batzuen ustez, lurzoruak lurrikararekin gasak erauzten ditu atmosferara eta gas hauek erreakzio elektrikoak sorrarazten dituzte atmosferan.

Azkenik beste teoria batek zera dio, lurzoruak kuartzo asko daukanean eta lurrikarak astintzen duenean distira egiten duela eta distira ortzian islatzen dela.

Teoria hauetako bat ere ez da esperimentalki frogatua izan oraindik eta, hortaz, ez da erabat ziurra. Gainera, fenomeno hau lurrikara batzuetan soilik gertatzeak ikerketa eta azalpena zailago bihurtzen ditu, eta zalantza gehiago sortzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak