open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Étienne François de Choiseul

**Étienne François de Choiseul** (Lorrena, 1719ko ekainaren 28a - Paris, 1785eko maiatzaren 8a) frantses politikaria izan zen.

Luis XV.a erregearen Kanpo Arazoetako ministro eta Vatikanoan enbaxadore izan zen. Armada guztiz eraberritu eta egokitu zuen, adiskidantza-hitzarmena sinatu zuen Karlos III.a Espainiako enbaxadorearekin (familiako hitzarmena, 1761), eta Lorrena (1766) eta Korsika (1768) Frantziaren mende geratzea lortu zuen. Entziklopediaren zalea (Frantziatik jesuiten egoztea agindu zuen 1764an) eta erregearen aginpidea murriztearen aldeko aristokrata zen. Gobernua eta politika utzi behar izan zituen, garai hartako zailtasun ekonomikoen aitzakian, eta erretiratu egin zen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Carossa

**Hans Carossa** (Bad Tölz, Bavaria, 1878ko abenduaren 15a - Rittsteig, Passau, 1956ko irailaren 12a) alemaniar poeta eta eleberrigilea izan zen.

Sendagilea izan zen, eta lanbide hori izan zuen bere lanetako gai nagusia. Ikuspegi ezkorra nabari da haren obra guztietan: *Dr. Bürger Ende* (*Bürger Doktorearen amaiera*, 1913). *Eine Kindheit* (*Haurtzaro bat*, 1922), *Verwandlungen einer Jugend* (*Gaztaro baten bilakaera*, 1928), *Rumanische Tagebuch* (*Errumaniako egutegia*, 1924), *Der Artz Gion* (*Gion medikua*, 1931), *Geheimnisse des reifen Lebens* (*Heldutasunaren sekretuak*, 1936), *Stern über der Lichtung* (*Izarra basamortuaren gainean, 1946) eta *Ungleiche Welten* (*Mundu desberdinak'', 1951).

## Erreferentziak
Crocidura tansaniana

***Crocidura tansaniana*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura tansaniana'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Alfred Roth

**Alfred Roth** (Berna, 1903ko maiatzaren 21a - Zurich, 1998ko urriaren 20a) suitzar arkitektoa izan zen. Parisen egin zituen ikasketak, Le Corbusierren zuzendaritzapean, eta bere sorterrira itzuli zelarik, arkitekturako estudio bat ireki zuen Zurichen, eta *Werk* aldizkaria sortu zuen. Garaitsu hartan hasi zen *Doldertalhäuser* izenez ezagunak diren bere eraikin ospetsuak egiten, Le Corbusierrek eta Bauhaus Arte eta Arkitektura eskolak garaturiko kontzeptuetan oinarriturik. 1936. urtean inauguratu zituen lan haiek, Zurichberg egoitza-auzoan. Irakasle izan zen Estatu Batuetako zenbait unibertsitatetan, eta Zuricheko Eskola Politekniko Federaleko irakasle egin zuten 1956an.
## Erreferentziak
William Godwin

**William Godwin** (Wisbech, Cambridgeshire,  - Londres, ) ingeles idazle eta filosofoa izan zen. Elizgizon protestantea zen, baina XVIII. mendeko filosofo frantsesen eraginez, ateo egin zen. Handik aurrera gizarteko arazoak aztertu zituen. Liberalismoa eta jabetza-eskubidea zalantzan jarri eta gobernurik gabeko gizarte baten alde agertu zen; norberaren premien arabera, guztien lanez baliatzea proposatzen zuen *An Inquiry Concerning Political Justice* obran (1793, *Justizia politikoari buruzko ikerketa*). Eleberria ere landu zuen (*The Adventures of Caleb Williams*, 1794) eta historia (*History of the Commonwealth of England*, 1824-1828).
## Genealogia 
## Erreferentziak
Benito Jerónimo Feijóo

**Benito Jerónimo Feijóo y Montenegro** (Pazo de Casdemiro, O Pereiro de Aguiar, Ourense,  - Oviedo, ) espainiar idazlea izan zen. Haur zelarik sartu zen beneditarren ikastetxean, eta bertan filosofia eta teologia irakatsi zituen luzaz. Denborarik gehiena Oviedon igaro zuen. Bere idaztiek polemika biziak piztu zituzten. Filipe V.ak apezpikutza eskaini zion Ameriketan, eta Fernando VI.ak kontseilari izendatu zuen, bere dotrinen kontrako iritziak debekatuz. Bere emaitza oparoa obra bakar batean bildu zuen: *Teatro crítico universal* (1727-39); obra horren jarraipena besterik ez da *Cartas eruditas y curiosas* (1742-60). Estilo sotila erabiliz, bere garaiko kultura-maila jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guerau de Liost

**Guerau de Liost** (Jaiotza-izena: ***Jaume Bofill i Mates*** ; Olot, 1878ko abuztuaren 30a - Bartzelona, 1933ko apirilaren 2a) kataluniar politikari eta poeta izan zen.

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Bartzelonan, eta han hasi zen kazetaritzan. Lliga Regionalista alderdiko kidea eta *La Veu de Catalunya* egunkariko erredaktore nagusi izan zen hasieran. 1922an Acció Catalana alderdia sortu zuen, eta 1933an *Lliga*ra itzuli zen. 1908an eman zuen argitara lehen poema-bilduma, *La muntanya d´ametistes* (*Amatistazko mendia*), eta ondoren *Somnis* (1913, *Ametsak*), *La ciutat d´ivori* (1918, *Bolizko hiria*), *Selvatana amor* (1920, *Amodio basatia*) eta *Ofrenda rural* (1928, *Nekazarien eskaintza*).

## Erreferentziak
Martin Ritt

**Martin Ritt** (New York, 1914ko martxoaren 2a - Santa Monica, Kalifornia, 1990eko abenduaren 8a) Estatu Batuetako antzezlea eta zinemagilea izan zen.

Antzerkian eta telebistan lan egin zuen antzezle eta zuzendari gisa; Actors Studio eskolako ikasle izan zen, eta irakasle gero. Drama psikologikoak, eleberrien egokitzapenak, komediak, gizartea aztertu eta salatzen duten filmak eta, batez ere, westernak egin zituen.

## Filmografia hautatua 
* *Edge of the City* (1957, *Hiri bazterrean*)
* *No Down Payment* (1957)
* *The Long Hot Summer* (1958, *Uda Bero, Luzea*)
* *The Black Orchid* (1958)
* *The Sound and the Fury* (1959)
* *5 Branded Women* (1960)
* *Paris Blues* (1961)
* ''Hemingway's Adventures of a Young Man* (1962)
* *Hud* (1963)
* *The Outrage* (1964)
* *The Spy Who Came in from the Cold* (1965, *Hotzetatik etorri zen espioia*)
* *Hombre* (1967)
* *The Brotherhood* (1968)
* *The Great White Hope* (1970)
* *The Molly Maguires* (1970)
* *Sounder* (1972)
* *Pete 'n' Tillie* (1972)
* *Conrack* (1974)
* *The Front* (1976)
* *Casey's Shadow* (1978)
* *Norma Rae* (1979)
* *Back Roads* (1981)
* *Cross Creek* (1983)
* *Murphy's Romance* (1985)
* *Nuts* (1987)
* *Stanley & Iris'' (1990)

## Erreferentziak
Mihály Csokonai Vitéz

**Mihály Csokonai Vitéz** (Debrecen, 1773ko azaroaren 17a - *ib.*, 1805eko urtarrilaren 28a) hungariar olerkaria izan zen. Hungariako poesia lirikoko ordezkaririk garrantzitsuena da, Bálint Balassi eta Sándor Petőfirekin batera.

## Bizitza 
Gaztetandik hasi zen idazten. Debreceneko eskolako irakasle zenean, *Méla Tempeföi* obra idatzi zuen, kritika sozial zorrotza. Aipaturiko liburua zela eta, eskolatik bota zuten 1795. urtean. Harrezkero, bizimodu latza izan zuen, bere obrak argitara ezinean. Obra nagusiak *Dorottya vagyis A dámák diadala* («Dorottya edo damen garaipena», 1797, 1804. urtean argitara emana) eta *Lilla* (1805. urtean argitara emana) poesia-bildumak ditu.

## Erreferentziak
Peter Egge

**Peter Egge** (Trondheim, 1869ko apirilaren 1a - Oslo, 1959ko uztailaren 15a) Norvegiako idazlea izan zen. Nekazaritza utzi eta hirira joandako laborari-familia pobre batean sortu zen. Haren kontakizunek eta eleberriek Norvegia erdialdeko laborarien egunoroko bizitza kontatzen dute (*Herri-bizitzako atalak* kontakizun-bilduma, 1909; *Fiordoen barnean,* 1920, eta *Hansine Solstad,* 1925, eleberria). Komediak ere idatzi zituen (*Jacob eta Kristoffer,* 1990). Denetan aipagarriena *Jaegtvig eta bere jainkoa,* gizon baten eta bere lanaren arteko harremanak kontatzen dituen eleberria da. Peter Egge XX. mendearen lehen erdialdeko norvegiar idazle garrantzizkoenetakoa izan da.

## Erreferentziak
Bruno Pontecorvo

**Bruno Pontecorvo** (, *Bruno Maksimovitx Pontecorvo*; Marina di Pisa, Pisa, Italia,  – Dubna, Errusia, ) italiar fisikaria izan zen, Sobietar Batasunean hiritartua. 1934an, E. Fermi eta beste fisikari batzuekin batera, neutroi geldoak eta haien eraginkortasuna atomoaren desintegrazioan aurkitu zituen. Europan, Estatu Batuetan eta Kanadan lanean aritu ondoren, 1950ean desagertu egin zen. Bost urte geroago azaldu zen, berriz, sobietar hiritartua eta Stalin dominarekin. Pontecorvok adierazi zuenez, arrazoi etikoengatik egin zuen aukera hura, eta hango sistemaren defendatzaile sutsua zelako. Beti ukatu zituen Mendebaleko traizio-salakuntzak, eta bakezaletzat agertzen zuen bere burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crocidura sibirica

***Crocidura sibirica*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura sibirica'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
André Dalmas

**André Dalmas** (La Grand-Combe, 1909ko apirilaren 29a - Paris, 1989ko otsailaren 19a) frantses idazlea izan zen. Haurtzaroaz eta nerabezaroaz interes berezia zuela sumatzen da bere lanetan. *Histoire d´écrire* eleberrian, adibidez, eskola-garaiko bizipenak bildu zituen. SNCF edo Société nationale des chemins de fer français (euskaraz: Frantziar trenbideen elkarte nazionala) konpainian hasi zen ingeniari gisa lanean, eta ondoren, Nigeriara eraman zuten okupazio-garaian. 1963an Nouveau Commerce argitalpena sortu zuen, Marcelle Fonfreiderekin batera. Hainbat lan labur idatzi zituen argitalpen horretan; *Le Musée de la parole* izenburupean daude bilduta. Aipagarria du orobat *L´Arrière-Monde* (*Atzeko mundua*). Bizitzaren azken urteak ahulduta pasatu zituen, bihotzeko gaixotasun bat zela medio.

## Erreferentziak
Wendell Meredith Stanley

**Wendell Meredith Stanley** (Ridgeville, Indiana,  - Salamanca, Espainia, ) Estatu Batuetako biokimikaria izan zen. Illinoisko Unibertsitatean egin zuen doktoretza, eta Berkeleyko Unibertsitatean irakasle izan zen 1948. urteaz geroztik. Kimika organikoan lana egin ondoren, birusen azterketan jardun zuen; lan horietan, tabako-landareetan mosaikoa sortzen zuen birusa bakartu zuen kristal-egoeran 1935. urtean, bere molekula-egitura aztertuz. 1930ean azido nukleikoa bakartzera eta gripearen birusa laborategian ugaltzera bideratu zituen ahaleginak. 1946an Kimikako Nobel saria jaso zuen J. H. Northropekin eta J. B. Sumnerrekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Vauthier

**Jean Vauthier** (Grâce-Hollogne, Belgika, 1910eko irailaren 20a - Paris, 1992ko maiatzaren 5a) frantses antzerkigilea izan zen. Vauthierrek antzerkia musika- eta erritmo-egitura handitzat zeukan. Mugimenduaren, keinuaren, hotsen eta gauza bizigabeen balioetan oinarritzen zen. Bere obran, Jacques Audiberti eta Samuel Beckettenetik hurbil, gizakien arteko gatazkak edota pertsonaia jakin baten barrukotasuna aztertu zituen, bereziki. Lan nagusiak: *Capitaine Bada* (1951, *Bada kapitaina*), *Le personnage combattant* (1957, *Borrokalaria*), *Les prodiges* (1958, *Prodijioak*), *Le reveur* (1960, *Ameslaria*), *Badadesques* (1966), *Le sang* (1970, *Odola*), *Medea* (1967), Senekaren tragediaren birsortze eguneratua.

## Erreferentziak
Pierre Drieu La Rochelle

**Pierre Drieu La Rochelle** (Paris,  - *ibidem*, ) frantziar idazlea izan zen. *Nouvelle Revue Française* aldizkariaren zuzendari izan zen alemaniarren okupazioan. Alemaniarrei laguntza emateagatik salatu zutelako, bere buruaz beste egin zuen 1945. urtean. Obra nagusiak: *Interrogation* (*Itaunketa*, 1917), *Fond de cantine* (*Ostatua*, 1920), *La Comédie de Charleroi* (*Charleroiko komedia*, 1934), *Mesure de la France* (*Frantziaren neurria*, 1924), *Le Jeune Européen* (*Europar gaztea*, 1927), *Genève ou Moscou* (*Geneva edo Mosku*, 1928), *Socialisme fasciste* (*Sozialismo faxista*, 1934), *Notes pour comprendre le siècle* (*Mendea ulertzeko oharrak*, 1941).

## Erreferentziak
Bertrand Etxautz

**Bertrand Etxautz** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1556 edo 1557 - Tours, Frantziako Erresuma, 1641eko maiatzaren 21a) Henrike IV.a Frantziakoaren kapilau, Baionako apezpiku (1599-1617) eta Toursko artzapezpikua (1617-1641) izan zen. Kalbinismoaren etsai porrokatua zen, besteak beste Baionako elizbarrutian oso sarturik baitzegoen. Erlijio Gerren ondoren, erregeak lurraldeak baketzeko zeraman politikan haren laguntzailerik hurbilenetako bat izan zen. Bere elizbarrutian gertatu ziren Inkisizioaren sorginkeriaren kontrako auzirik sonatuenak, Pierre de Lancre inkisidorearen agindupean. Saint Cyranen babeslea izan zen, eta Esteve Materrak (1617), Joanes Etxeberri Ziburukoak (1636) eta Pedro Axularrek (1643) liburu bana eskaini zioten.

## Jatorria eta familia 
Bertrand Etxautz Nafarroa Behereko etxe noble eta zaharrenetako baten kumea da. Aita, Antoine Etxautz, zaldun, Etxautz edo Baigorriko bizkonde, Labetze eta Sallejuzango jauna, Joane Labetze eta Grazian Etxautz Baigorriko bizkondearen seme nagusia izan zen. Ama Catherine (beste izenez Suzanne) de Saint-Esteven zuen, Pierre de Saint-Esteven zaldunaren alaba.

## Euskarazko testua 
Etxautzen 1584ko euskarazko gutun bat gorde da Frantziako Liburutegi Nazionalean, anaiari zuzendua, lehendabizikoz Julien Vinsonek argitaratua (1884).

## Erreferentziak
Mary McCarthy

**Mary McCarthy** (Seattle, 1912ko ekainaren 21a - New York, 1989ko urriaren 25a) Estatu Batuetako idazlea izan zen. Emakumeek Estatu Batuetako hirietako bizitzan duten eginkizunari buruzko kritika gogorrak egin zituen. MacCarthyren eleberrietan bere bizitzatik ateratako gertakari asko erabili zituen. Obra nagusiak: *The Oasis* (1949), *A Charmed Life* (1955, *Bizitza miresgarri bat*), *The Group* (1964, *Taldea*), *Birds of America* (1971), *Memories of a Catholic Girlhood* (1957, *Gazte katoliko baten oroitzapenak*), *Cast a Cold Eye* (1950), *Sights and Spectacles* (1956), *On the Contrary* (1961), *Theatre Chronicles* (1963), *Vietman* (1967), *Hanoi* (1968), *Cannibals and Missionaries* (1979).

## Erreferentziak
Jaume Ribes

**Jaume Ribes** (Jaiotza-izena: *Jafudà Cresques*) Balear Uharteetako kartografoa, jatorriz judua (XIV-XV. mendeak).

## Biografia 
Jaume Ribes Abraham kartografoaren semea zen. 1391ko hilketen ondoren, kristau bihurtu zen. Aita-semeek Petri IV.arentzat eta Joan infantearentzat lan egin zuten. Bien artean kartografia lan anitz egin zituzten, horien artean Parisen gordetzen den **1375eko Atlas katalana** deitua.

Jaume Ribesek bere familiartekoak ziren Joan I.arentzat eta Martin I.arentzat lan egin zuen. Oso ezaguna izan zen bere garaian. Hala, 1420 inguruan, Portugalgo Henrike infanteak Sagreseko Eskola ezagunean lan egin zezan deitu zuen.

## Erreferentziak
Beda

**Beda** (antzinako ingelesez: Bǣda edo Bēda; Monkton?, c. 673 - Jarrow, 735), baita **San Beda** edo **Beda Agurgarria** (), monje beneditar, jakintsu eta historialari anglosaxoia izan zen. Haren eguna maiatzaren 25ean ospatzen da.

## Bizitza 
Monje beneditarra, bizitza Jarrowko monasterioan eman zuen, idazten eta irakasten. Antzinako ingelesaz eta latinez idatzi zuen. Antzinako kultura entziklopedikoaren biltzailea izan zen, eta gai anitzez idatzi zuen: metrikaz, matematikaz, astronomiaz, geografiaz eta musikaz, Idatzi Santuen exegesiaren argitan denak. Bedaren lan nagusia, *Historia ecclesiastica gentis Anglorum*, Ingalaterrako Elizaren historiari buruzko iturririk behinena da. Leon XIII.ak Elizako Doktore izendatu zuen 1899an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jiří Hájek

**Jiří Hájek** (Krhanice, 1913ko ekainaren 6a - Praga, 1993ko urriaren 22a)
txekiar politikaria izan zen. Nazien aurkako erresistentzian jardun zuen, eta alemanek preso eduki zuten (1939-1945). Gerra ostean, Txekiar Alderdi Komunistako kide egin zen, eta enbaxadore izan zen Londresen (1955-1958) eta Nazio Batuen Erakundean (1962-1965). Hezkuntzako ministro izendatu zuten 1965ean, eta atzerri-gaietakoa 1968an. Pragako Udaberrian Varsoviako Ituneko tropek Txekoslovakia inbaditu zutenean, eraso hura gaitzesteko eskatu zuen Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluan. Bere karguetatik kendu zuten, eta 77 Gutuna oposizio-mugimenduko kide egin zen. Bakearen Nobel sarirako hautagai izan zen 1989an.

## Erreferentziak
Lotte Reiniger

**Charlotte Reiniger** (Berlin, 1899ko ekainaren 2a - Dettenhausen, 1981eko ekainaren 19a) alemaniar zinema zuzendaria izan zen, marrazki bizidunen egilea.

Max Reinhardten ikasle izan zen; itzal txinatar bizien aitzindaria izan zen Alemanian. Genero horretan *Die Abenteuer des Prinzen Ahmed* (1926, *Ahmed printzearen abenturak*) du lanik ezagunena, egin zuen film luze bakarra. Geroztik Renoirrentzat (1938, *La Marseillaise*) eta Pabstentzat (1933, *Don Quichotte*) lan egin zuen. Beste film aipagarri batzuk: *Doktor Dolittle und seine Tiere* (1928), *Harlekin* (1931), *Papageno* (1935), *Dream Circus*.

## Erreferentziak
Rudolf Firkušný

**Rudolf Firkušný** (Napajedla, 1912ko otsailaren 11 &ndash; New York, 1994ko uztailaren 19a) Txekiar piano-jotzaile eta musikagilea izan zen.

Oso umetan hasi zen musika ikasten. Hamar urte zituela eman zuen lehen piano-kontzertua. Brnoko eta Pragako kontserbatorioetan egin zituen musikako ikasketak, eta konposizioa landu zuen Janáckekin. Parisen eta New Yorken bizi izan zen, eta 1948an estatubatuar nazionalitatea lortu zuen. Musika- eta interpretazio-eskolak eman zituen New Yorkeko Juilliard School of Music famatuan. 1990. urtera arte ez zen berriz sorterrira itzuli. Interprete gisa lan handia egiteaz gainera, pianorako eta hari-tresnetarako hainbat lan ondu zituen.

## Erreferentziak
John Wallis

thumb|alt=|John Wallis
thumb|*Opera mathematica*, 1699

Ingeles matematikaria zen (Ashford, 1616 - Oxford, 1703). Cambridgen egin zituen ikasketak. 1640an apaiz egin zen, eta 1649an Oxfordeko geometria-irakasle izendatu zuten. Zirkuluaren koadraturari buruzko azterketak egin zituen. Berak asmatua da infinitua irudikatzeko sinboloa (∞). *Arithmetica infinitorum*, Wallisen lanik garrantzitsuena, 1656an argitaratu zen. Tratatu horretan Descartesen eta Cavalieriren analisi-metodoak sistematizatu eta hedatu egin zituen.

Wallisek ekarpen esanguratsuak egin zizkion trigonometriari, kalkuluari, geometriari, eta serie infinituen analisiari. *Opera Mathematica I* (1695) lanean, *frakzio jarraitua* terminoa sartu zuen.

Beste lan batzuk ere idatzi zituen: *His Institutio logicae*, 1687an argitaratua, oso ospetsua izan zen. *The Grammatica linguae Anglicanae* ingelesaren gramatikari buruzko lana zen. Teologia-gaiez ere argitaratu zuen.
## Erreferentziak
Crocidura tarfayensis

***Crocidura tarfayensis*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura tarfayensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Lili Kraus

**Lili Kraus** (, Budapest, - Asheville, Ipar Carolina, ) jatorri hungariarreko pianista zen. Oso gazterik hasi zen pianoa ikasten, eta Béla Bartók eta Zoltán Kodályren ikaslea izan zen. 1922an Vienara joan zen, eta han Edward Steuermann eta Arthur Schnabelekin ikasi eta lan egin zuen. 1925ean, Vienako Musika Eskolako irakasle egin zuten. Orduan ezagutu zuen Mozarten musika. 1931n irakaskuntza utzi eta kontzertuak ematen jarri zen. Mozarten musika interpretatzen espezialista izan zen, eta 1960ko hamarkadan haren pianorako kontzertu eta sonata guztiak interpretatu zituen. Haydn, Mozart, Beethoven eta Schuberten lanak ere jo izan zituen.

1967tik 1983ra bitartean Texas Christian University-n, Texasen, irakasle aritu zen.

Haren senarra Otto Mandl austriar filosofo judua zen; gero katoliko egin zen.

## Erreferentziak
Thomas Reid

**Thomas Reid** (Strachan, Kincardineshire, 1710eko maiatzaren 7agreg.apirilaren 26ajul. - Glasgow, 1796ko urriaren 7a) eskoziar filosofoa izan zen.

## Biografia 
Aberdeengo Unibertsitatean (1752-1753) eta Glasgowekoan (1764-1780) filosofia moraleko irakasle izan zen. Eskoziako Eskola delakoaren hazia izan zen Elkarte Filosofikoa sortu zuen Aberdeenen. Zentzuaren filosofiaren aldeko agertu zen, Humeren eszeptizismoaren eta Berkeleyren idealismoaren aurka. Obra nagusiak: *Inquiry Into The Human Mind on The Principles of Common Sense* (1764, *Gizakiaren ulermenari buruzko ikerketak zentzuaren arabera*) eta *Essays in The Powers of The Human Mind* (1788, *Ulermenei buruzko saiakerak*).

## Obrak 
* 1764. *An Inquiry into the Human Mind on the Principles of Common Sense*.
* 1785. *Essays on the Intellectual Powers of Man.*
* 1788. *Essays on the Active Powers of the Human Mind.*
* 1863. *Inquiry* eta *Essays* William Hamilton (ed.), Edinburgh: Maclachlan and Stewart, 1863.
* 1983. ''Thomas Reid's Inquiry and Essays'', Ronald Beanblossom eta Keith Lehrer-en edizioa, Indianapolis, IN: Hackett, 1983.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willard Libby

**Willard Frank Libby** (Grand Valley,  - Los Angeles, ) AEBetako kimikaria izan zen. Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn, egin zituen kimika ikasketak, eta han lortu zuen lizentzia 1931n, doktoretza 1933an, eta hantxe hasi zen irakasle-lanean. 1943an, Chicagoko Unibertsitateko kimika irakasle izendatu zuten. Aurrerago, Kaliforniako Unibertsitatera joan zen, eta han hamar urtez lan egin zuen. Princetongo Unibertsitatean ere lan egin zuen, baina 1941ean, Bigarren Mundu Gerra zela eta, eten egin behar izan zuen egonaldia, Columbia Unibertsitateko Manhattan proiektuan lan egitera deitu baitzuten. 1954an, Dwight D. Eisenhower presidenteak Estatu Batuetako Energia Atomikoaren Batzordeko kide izendatu zuen, eta kargu horretan jarraitu zuen, 1959an karguari uko egin zion arte.

Uranioaren isotopoak bakartzeko lanetan jardun zuen, Columbia Unibertsitatean. Ehun bizien erradioaktibitatea neurtzen aditua zen; tritioa atmosferan nola eratzen den agertu zuen, eta gai organikoak edo karbonozko gaiak dituzten objektuek zenbat karbono-14 duten neurtuz gauzen antzinatasuna erabakitzeko metodo bat asmatu zuen, arkeologian, geologian, paleontologian eta geofisikan asko erabiltzen dena.

Sariei dagokienez, Elliott Cresson domina jaso zuen 1957an, eta Kimikako Nobel saria irabazi zuen 1960an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Willard Libby Nobel sarien web-orrian
Drummond Matthews

**Drummond Matthews** (Porlock, 1931ko otsailaren 5a - Taunton, 1997ko uztailaren 20a) britainiar geologoa izan zen.

Ozeanoko basaltoetako gorabehera magnetikoak aurkitu zituen, Vine bere ikaslearekin batera. 1936an Matthewsek, Vinerekin, ozeanoko gorabehera magnetikoetan oinarriturik, ozeano-gaina ozeano-ardatzaren alde bietara luzatzen zela frogatu zuen, eta horrela, ozeano-ardatz handiaren simetrikoa eta paraleloa zela. Azalpen horren bidez berretsi zen urtebete lehenago Hessek ozeano-hondoaren hedadurari buruz proposaturiko hipotesia. Ikerketa haiek egin ondoren, Matthewsek kontinente-azalari buruzko lanak egin zituen, eta litosfera aztertu zuen, 80 km-ko sakoneraraino.

## Erreferentziak
Manuel Duran

**Manuel Duran i Bas** (Bartzelona, 1823ko azaroaren 29a - *ibidem*, 1907ko otsailaren 10a) Kataluniako politikari eta legegizona izan zen. Diputatua, biziarteko senataria eta Justiziako ministroa izan zen. Ideologia liberalekoa zen eta katalanen eskubideen alde agertu zen. Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbideko eta Kataluniako Literaturako katedrak sortu zituen.

## Lan nagusiak 
* *Memoria acerca de las instituciones del derecho civil de Cataluña* (1883, *Kataluniako zuzenbide zibilaren instituzioei buruzko azterketa*),
* *Estudios jurídicos* (1888, *Azterketa juridikoak*) eta
* *Estudios morales, sociales y económicos* (1895, *Azterketa moral, sozial eta ekonomikoak*).

## Erreferentziak
José Agustín Goytisolo

**José Agustín Goytisolo Gay** (Bartzelona, 1928ko apirilaren 13a - Bartzelona, 1999ko martxoaren 19a) espainiar olerkari eta saiakeragilea izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Juan (1931n sortua) eta Luis Goytisoloren (1935n sortua) anaia zaharrena zen. Ama, Julia Gay, 1938an hil zen, frankisten bonbardaketa batean. Gertaera honek familia osoa astindu zuen, baina bereziki José Agustín. Izan ere, honek Julia izena jarri zion bere alabari, eta *Palabras para Julia* (*Juliarentzako hitzak*) olerkian bi emakumeak, maitasun eta desiraz, batu zituen.

Bartzelonako Unibertsitatean zuzenbidea ikasten hasi zen, baina Madrilen amaitu zuen. Hiri honetako Nuestra Señora de Guadalupe unibertsitate egoitzan bizi izan zen garaian, José Angel Valente eta José Manuel Caballero Bonald poetak ezagutu zituen. Belaunaldi hartako beste idazle batzuk bezala (Juan García Hortelano, Carmen Martín Gaite, Luis Martín-Santos), Francoren diktaduraren aurkako jarrera izateaz gain, bizitzarekin ere oso konprometiturik zegoen: gauzale, edale, bohemio eta liberala, 1956an Boscán Saria *Salmos al viento* liburuarekin eta 1959an Ausias March Saria *Claridad* lanarekin. 1961ean *Años decisivos* poema-liburuan bildu zituen aurreko bilduma guztiak. Idazle oparoa izan zen, eta eguneroko hizkuntza erabili zuen, maila xumekoa maiz. Ironia ere handia zuen, eta bere esperientzia dute oinarri bere lanek. Harenak dira: *Algo sucede* (1968), *Bajo tolerancia* (1973), *Taller de arquitectura* (1976), *Del tiempo y del olvido* (1977), *Palabras para Julia* (1979), *A veces gran amor* (1981) eta *Sobre las circunstancias* (1983). Azken urteetan argitaratu zituen poema-liburuen artean, ohargarrienetako bat *La noche le es propicia* da, 1992an Espainiako Kritika Saria jaso zuena. Aipagarria da katalanezko poesia garaikidea gaztelaniara itzultzen egin zuen lana.

## Erreferentziak 
## Genealogia 
## Kanpo loturak 
*  Jose Agustin Goytisolo Euskarari ekarriak. Ekarriak.armiarma.eus
*   Fons personals José Agustín Goytisolo Bib.uab.cat
Louis-Honoré Fréchette

**Louis-Honoré Fréchette** (Levis, Quebec, 1839ko azaroaren 16a - Montreal, 1908ko maiatzaren 31) kanadiar idazlea izan zen. Legegizona zen eta politikan hartu zuen parte; Ottawako Parlamentuko oposizioko kide liberala izan zen 1874etik 1878ra arte. Zenbait egunkari sortu zituen, eta politikako (kontserbadoreak) eta literaturako (tradizionalistak) etsaiei kontra egiteko *La Voix d´un exilé* (1868) poesia-bilduma argitaratu zuen. Beste zenbait poesia-bildumaren ondoren, *La légende d´un peuple* (1887) argitaratu zuen, Ipar Ameriketako ikuspegiak bikain deskribatzen dituen lana. Umorezko prosa landu zuen *Originaux et Détraqués* ipuin-bilduma ezagunean (1892).

## Erreferentziak
André Giraud

**André Giraud** (Bordele, 1925eko apirilaren 3a - Levallois-Perret, 1997ko uztailaren 27a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako Petrolioaren Institutuan (Industria Ministerioa) aritu zen urte askoan (1951-1964), eta segidan Erregaien zuzendaritzan (1964-1969). 1970etik 1978ra Energia Atomikoaren Batzordeko (CEA) administratzaile nagusi izan zen. Industriako ministro izendatu zuten 1978an, eta Frantziako programa nuklearraren bultzatzaile izan zen. Irakaskuntzan jardun ondoren, 1986an itzuli zen politikagintzara (Defentsa Ministeriora). Gaullista sutsua zen, eta Frantziaren independentzia (ekonomikoa, militarra, energetikoa) izan zuen beti jomuga.

## Erreferentziak
Pier Vittorio Tondelli

**Pier Vittorio Tondelli** (Correggio, 1955eko irailaren 14a - Reggio nell'Emilia, 1991ko abenduaren 16a) italiar idazlea izan zen. Laurogeiko hamarraldiko idazle aipagarrienetako bat.

1980an egin zuen debuta literaturaren munduan *Beste libertino batzuk* kontakizun-bildumarekin. Gero, hiru eleberri idatzi zituen: *Pao Pao* (1982), *Rimini* (1985) eta *Gela bananduak* (1989). Kazetari eta saiakera-idazle gisa egin zuen lana *Weekend postmodernoa* (1991) liburuan dago bilduta. Garrantzi handiko lana egin zuen, orobat, idazle gazteen koordinatzaile gisa; bi antologia apailatu zituen, gero ospe handia izango zuten idazle gazteen lanekin.

## Erreferentziak
José María Cuevas

**José María Cuevas** (Madril, 1935eko ekainaren 29a - *ibidem*, 2008ko urriaren 27a) enpresaburu espainiarra izan zen. Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioaren (CEOE) presidente izan zen 1984tik 2007ra. Frankismoaren garaian eta ondoren Espainian izan ziren hitzarmen sozio-laboral nagusietan parte hartu zuen (Moncloako Itunak…), enpresaburuen izenean betiere, eta garrantzizko esku-hartzea izan zuen 1997an sindikatuek eta enpresaburuek adostutako lan-merkatuaren erreforman ere.
## Erreferentziak
Crocidura telfordi

***Crocidura telfordi*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura telfordi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pietro Torrigiano

**Pietro Torrigiano** (Florentzia, 1472-Sevilla, 1528) italiar eskultorea eta pintorea izan zen.

## Biografia 
Michelangeloren ikaskidea izan zen, eta Erroman lan egin zuen Alexandro Borgia Aita Santuarentzat.

Londresen bizi izan zen hamarkada batez 1509an hasita, eta Henrike VII.arentzat zenbait lan egin zituen, besteak beste erregaren eta bere emazte Elisabet Yorkekoaren hilobi bikoitza.  Ondoren Sevilla hartu zuen bizilekutzat. Aipagarriak dira haren *Belengo Ama Birjina Haurrarekin* eta *San Jeronimo* eskulturak. Eragin handia izan zuen, besteak beste, Velázquez eta Zurbarán pintoreengan. Inkisizioak eskultorea atxilotzeko agindua eman zuen, eta espetxean hil zen nahiz eta bere heriotzaren inguruko bertsio desberdinak izan.

Mende batzuen buruan, Francisco de Goyak berreskuratu eta aldarrikatu zuen eskultore honen obra.

## Iruditegia 

Fitxategi:San_Jerónimo_penitente_001.jpg|*San Jeronimo*, Sevillako Arte Ederren museoan.
Fitxategi:HenryVIITomb.jpg|Henrike VII.a eta Elisabet Yorkekoa bien hilobian.
Fitxategi:Virgen de Belén (Pietro Torrigiano).jpg|Belengo Ama Birjina.
Fitxategi:Dr Yonge1.jpg|Yonge doktorearen hilobi eta arkosolioa, Londres.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul-Marie Duval

**Paul-Marie Duval** (Paris, 1912ko abuztuaren 6a - Versailles, 1997ko urtarrilaren 14a) frantses arkeologoa izan zen. Galiako historian eta arkeologian aditua izan zen.

Hainbat liburu argitaratu zituen Galiari buruz: *La Vie quotidienne en Gaule pendant la paix romaine* (1952, *Eguneroko bizitza Galian erromatarren bake-garaian*); *Les Dieux de la Gaule* (1957, *Galiako Jainkoak*); *Paris antique des origines au milieu du IIIe siècle* (1961, *Antzinako Paris, III. mendeko sorrera*); *Monnaies gauloises et mythes celtiques* (1987, *Galiako txanponak eta mito zeltak*).

## Erreferentziak
George Johnstone Stoney

**George Johnstone Stoney** (Oakley Park, Irlanda, 1826ko otsailaren 15a - Londres, 1911ko uztailaren 5a) irlandar fisikaria izan zen. Berak erabili zuen lehen aldiz elektroia elektrizitatearen oinarrizko banako gisa. 1848an William Parsons astronomoarekin lan egin zuen. Molekulen fisikan eta gasen zinetikari buruz egin zituen lanen ondorioz, baldintza aldagabeetan dagoen gas-bolumen bateko molekula-kopurua aurkitzeko gai izan zen. Elektroien kargaren balioa lortzeko Stoneyren metodoa ospetsua izan zen arren, emaitzak ez ziren zuzenak izan, hidrogeno-gramoaren atomo-zenbakia oker finkatu baitzuen.

## Erreferentziak
Charles Pierre Claret de Fleurieu

**Charles Pierre Claret de Fleurieu** (Lyon, 1738ko uztailaren 2a - Paris, 1810eko abuztuaren 18a) itsasgizon eta politikari frantsesa izan zen.

## Biografia 
Segundoak kontatzen zituen itsas erlojuaren asmatzaile (1769) eta armategietako zuzendari nagusi (1776) izan zen. Itsas Arazoetako Ministro izan zen (1790-91); gero, 1789ko iraultzako Izu Handiaren garaian atxilotua izan zen. Zaharren Kontseiluko kide izan zen frutilisko 18ra arte, eta Estatuko Kontseilari eta Tuilerieseko gobernari gero.

## Lanak 
Arms of the Fleurieu family and ex-libris|150 px|eskuinera
* *Mémoires sur la construction des navires*, 1763 ;
* *Histoire générale des navigations de tous les peuples* ;
* ''Examen critique d'un mémoire publié par Mr Leroy, horloger du roi, sur l'épreuve des horloges propres à déterminer les longitudes en mer, et sur les principes de leur construction*, London and Paris.
* *Voyage entrepris en 1768 et 1769 pour éprouver les horloges marines* (2 lib., Paris, 1773);
* *Une carte du grand Océan Atlantique*, 1776 ;
* * Découvertes des Français en 1768 et 1769 dans le sud-est de la Nouvelle-Guinée, et reconnaissance postérieure des mêmes terres par des navigateurs anglais qui leur ont imposé de nouveaux noms *, (Paris, 1790)
* *Longitude exacte des divers points des Antilles, et de l'Amérique du Nord* (1773);
* *Les Antilles, leur flore et faune* (1774);
* *Le Neptune Américo-septentrional*, 1780 ;
* *Découvertes des Français dans le Sud Est de la Nouvelle-Guinée en 1768 et 1769*, Paris, 1790 ;
* *Précis de l'affaire relative à la dénonciation de Fleurieu, ministre de la marine, par un commis de la marine*, Paris, 1791.
* * Voyage autour du monde par Étienne Marchand, précédé d'une introduction historique ; auquel on a joint des recherches sur les terres australes de Drake, et un examen critique de voyage de Roggeween, avec cartes et figures*, Paris, VI-VIII. urteak, 4 lib.
* *Le Neptune des mers du Nord*, 1794.
* *Histoire des aventuriers espagnols, qui conquérirent l'Amérique* (1800).
* * Sous sa direction, rédaction par Rigobert Bonne du Neptune américo-septentrional, 1778-1780, et par Buache du Neptune du Cattégat et de la Baltique'', 65 f., 1809

## Erreferentziak
Robinson Jeffers

**Robinson Jeffers** (Pittsburgh, 1887ko urtarrilaren 10a - Carmel-by-the-Sea, Kalifornia, 1962ko urtarrilaren 20a) Estatu Batuetako poeta izan zen. Ezkortasunez, bortizkeriaz eta eromenez beteriko lanak idatzi zituen.

Lan aipagarriak: *Flagons and Apples* (1912, *Txarroak eta sagarrak*), *Tamar and other Poems* (1924, *Tamar eta beste poema batzuk*), *Cawdor and other Poems* (1928, *Cawdor eta beste poema batzuk*), *Give your heart to the hawks* (1933, *Emaiezue bihotza belatzei*), *Hungerfield and other Poems* (1954, *Hungerfield eta beste poema batzuk*). Euripidesen *Medea* obraren egokitzapen bikain bat aurkeztu zuen 1946an.

## Erreferentziak
Étienne Decroux

**Étienne Decroux** (Paris,  - Boulogne-Billancourt, ) frantses mimoa izan zen.

## Biografia 
Keinuen bidezko antzezpenaren sortzailea, izaditik hartutako mugimenduak antzeratzen zituena, hitza, musika eta bestelako apaingarriak baztertuta. 1940an Gorputz Mimikarako Eskola sortu zuen Parisen, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, mimikako lantegiak antolatu zituen Europan eta New Yorken. Haren ikasle ezagunenak, Marcel Marceauk, Decrouxen teorietan oinarritu zuen bere mimika-lana. Beste ikasle batek, Jean-Louis Barrault zinema antzezle eta zuzendariak, *Les Enfants du paradis* (1945, *Paradisuko haurrak*) filmaren bidez omendu zuen bere maisua eta artea.

## Filmografia 
* 1932 : ''L'affaire est dans le sac*, Pierre Prévert
* 1934 : *L'Atalante*, Jean Vigo
* 1935 : *Crime et Châtiment*, Pierre Chenal
* 1935 : *Le commissaire est bon enfant*, Jacques Becker eta Pierre Prévert
* 1937 : *L'Affaire Lafarge*, Pierre Chenal
* 1938 : *Belle étoile*, Jacques de Baroncelli
* 1939 : *L'Or du Cristobal*, Jean Stelli
* 1939 : *Macao, l'enfer du jeu*, Jean Delannoy
* 1939 : *Le Dernier Tournant*, Pierre Chenal
* 1943 : *Adieu Léonard*, Pierre Prévert
* 1943 : *L'Escalier sans fin*, Georges Lacombe
* 1943 : *Le Voyageur sans bagages*, Jean Anouilh
* 1945 : *Les enfants du paradis*, Marcel Carné
* 1943 : *Le Corbeau*, Henri-Georges Clouzot
* 1946 : *Messieurs Ludovic*, Jean-Paul Le Chanois
* 1947 : *Clochemerle*, Pierre Chenal
* 1947 : *Capitaine Blomet*, Andrée Feix
* 1949 : *Occupe-toi d'Amélie*, Claude Autant-Lara
* 1949 : *Les Petites Annonces matrimoniales*, Claude Barma
* 1952 : *La Bergère et le Ramoneur*, Paul Grimault (ahotsa)
* 1957 : *Comme un cheveu sur la soupe*, Maurice Régamey
* 1968 : *Les Compagnons de Baal'', Pierre Prévert

## Erreferentziak
José Donoso Yáñez

**José Donoso Yáñez** (Santiago, 1924ko urriaren 5a - Santiago, 1996ko abenduaren 7a) txiletar eleberrigilea izan zen. Bere lanetan kritika zorrotza egin zion goi-burgesiari eta horren etikari. Hauek ditu lan aipagarrienak: *Coronación* (1957, *Koroatzea*), *Este domingo* (1967, *Igande honetan*), *Lugar sin límites* (1967, *Mugarik gabeko lekunea*), *El obsceno pájaro de la noche* (1969, *Gaueko txori lizuna*) eleberriak, *Tres novelitas burguesas* (1973, *Hiru eleberritxo burges*), *La Misteriosa Desaparición de la Marquesita de Loria* (1980, *Loriako markesatxoaren desagertze misteriotsua*), *El Jardín de al Lado* (1981, *Alboko lorategia*) eta *La Desesperanza* (1986, *Etsipena*).

## Erreferentziak
Mark Robson

**Mark Robson** (Montreal, 1913ko abenduaren 4a - Londres, 1978ko ekainaren 20a) kanadar zinema zuzendari, ekoizle eta muntatzaile bat izan zen.

Muntaketa-lanetan jardun zuen RKO (Radio-Keith-Orpheum) produkzio-etxean eta han muntatu zituen, Robert Wisekin batera, Orson Wellesen *Citizen Kane* (*Kane herritarra*) eta *Magnificent Ambersons*. Bi film bikain egin zituen boxeoari buruz, *Champion* (1949, *Txapelduna*) eta *The Harder They Fall* (1956), Humphrey Bogartek lan egin zuen azken filmean. Beste film aipagarri batzuk: *The Bridges at Toko-Ri* (1955, *Toko-Riko zubiak*); *Trial* (1955); *From the Terrace* (1960, *Terrazatik*); *The Prize* (1963, *Saria*); *Lost Command* (1966, *Komando Galdua*), *Valley of the Dolls* (1967, *Panpinen harana*); *Happy Birthday, Wanda June* (1971); *Earthquake* (1974); *Avalanche Express* (1979).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mark Robson Internet Movie Database-ren web-orrian
Daniel O. Fagunwa

**Daniel Olorunfẹmi Fagunwa** (Ile Oluji/Okeigbo, Nigeria, 1903 &ndash; Bida, Nigeria, 1963ko abenduaren 9a) buruzagi, irakasle eta idazle joruba izan zen. Fantasiazko eleberrien bidez, Nigeriako idazlerik ezagunena izan zen. Bere *Ogboju Ode Nimu Igbo Irunmale* (*Mila deabruren basoa*) joruberaz idatzi zen lehenengo eleberri luzea izan zen. Beste eleberri eta historia labur asko idatzi zuen. Iratxo eta aztien historiak kontatzen zituen, folkloretik hartutako gai asko erabiliz. Eragin handia izan zuen Nigeriako zenbait idazlerengan, Amos Tutuolarengan eta Wole Soyinkarengan, adibidez.

## Lanak 
* *Ogboju Ode ninu Igbo Irunmale*, 1938
* *Igbo Olodumare*, 1949
* *Ireke Onibudo*, 1949
* *Irinkerindo ninu Igbo Elegbeje*, 1954
* *Adiitu Olodumare*, 1961

## Ikus, gainera 
* Afrikar literatura

## Erreferentziak
Richard Rive

**Richard Rive** (Lurmutur Hiria, 1931ko martxoaren 1a - *ib.*, 1989ko ekainaren 4a) Hego Afrikako idazlea izan zen. Kontakizun laburra landu zuen bereziki, apartheidak eta auzo txiroetako egoera lazgarriak zurien artean eragiten zuten giroan betiere. Hego Afrikako kontakizun labur idazle hoberentzat hartua da. Obra nagusiak: *African Songs* (1963, *Afrikako kantuak*), *Emergency*, Sharpevilleko sarraskia eta geroztikako egoera kontatzen dituen nobela (1964), *Selected Writings* (1977, *Idazlan hautatuak*) eta *Writing Black: An Author´s Notebook* (1981, *Idazki beltza: egilearen ohar-liburua*).

## Erreferentziak
André Cayatte

**André Jean Cayatte** (Carcasona,  - Paris, ) zinemagile, idazle eta kazetari frantsesa izan zen. Hainbat eleberri argitaratu zituen, dezenteko arrakasta lortuz, eta gidoiak idazten hasi zen segidan. Hortik zinema-zuzendaritzara igaro zen; auzi judizialak ageri dira sarritan abokatua ere bai baitzen bere filmetan: *Justizia egin da* (1950), *Ez duzu inor hilko* (1952), *Dossier beltza* (1955). *Rhinen igarotzea* filmagatik Veneziako Zinemaldiko Urrezko Lehoia eman zioten 1960. urtean. Beste film batzuk: *Maitasunaz hil* (1971), *Epaia* (1974), *Estatu arrazoia* (1978).

## Filmografia hautatua 
* *La fausse maîtresse* (1942)
* *Nous sommes tous des assassins* (1952)
* *Avant le déluge* (1954)
* *Le Glaive et la Balance* (1963)
* *Les Chemins de Katmandou* (1969)
* ''Mourir d'aimer* (1971)
* *Il n'y a pas de fumée sans feu* (1973)
* *Verdict* (1974)
* *La Raison d'État* (1978)
* *L'Amour en question'' (1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Guillén

**Nicolás Guillén** (Camaguey, Kuba, 1902ko uztailaren 10a - Habana, Kuba, 1989ko uztailaren 16a) gaztelaniazko poeta izan zen. Kultura hispaniko eta europarrari uko egin gabe, tradizio beltza jaso zuen, nazioko folklorea iturburutzat hartuta. Arraza beltzaren sakoneko sentimenduak eta haren askatze nahia kantatu zituen, musikaltasun handiz: *Motivos de son* (1930); *Sóngoro Casongo* (1931). Iraultza nagusitu zelarik, Kubako Idazleen Batasunako lehendakari izendatu zuten, eta Kubako poeta nagusitzat hartua izan da. Garai hartakoak ditu *Poemas de amor* (1964), *Tengo* (1964) eta *El gran zoo* (1968) poema-bildumak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Guillén Nicolas; Mujika, Luis Mari: *Nicolas Guillén, El son entero*. - Egan, 1994-1, 216-219.

## Kanpo estekak
Jean-François de La Rocque de Roberval

**Jean-François de La Rocque de Roberval** (Carcasona, c. 1500 &ndash; Paris, 1560) frantses kolonizatzailea izan zen. Familia noble batean sortu zen, eta Frantzisko Angulemako gortean bizi izan zen gaztetan. Frantzia utzi behar izan zuen protestante izateagatik, eta Frantzisko Angulemakoa Frantziako errege egin zutenean itzuli zen. 1541ean Ipar Amerikako kolonia berrietako agintari nagusi egin zuen erregeak, eta Ternuara joan zen. Cartierrekin egon zen han, eta ondoren Quebec aldera jo zuen. Hango indiarrek ez zuten onartu, eta Frantziara itzuli behar izan zuen, kolonia-lanetan huts egin ondoren. Hil egin zuten Parisen, kalbindarren bilera baten ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Werner Forßmann

**Werner Theodor Otto Forßmann** (Berlin,  - Schopfheim, ) kirurgialari alemana izan zen. Düsseldorfeko Unibertsitateko irakasle izan zen. 1929an, bihotzeko kateterismo saioak egin zituen bere buruarekin, eta handik urte batzuetara, 1941ean, Richards eta Cournard medikuek praktikara eraman ahal izan zuten hark landutako teknika. Teknika horri esker bihotzeko eritasunen diagnostikoa egiten da, eta odol-presioa eta bihotzaren barneko beste konstante batzuk neur daitezke. 1956an, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen, aurreko bi medikuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Ambrosio Garro

**Nicolás Ambrosio Garro Arizkun** (1747, Madril &ndash; 1825eko apirilaren 20a), Hormazasko markesa, Espainiako estatu-gizona eta ministroa izan zen. Administrazioko karguetan egon zen bizitza guztian. Karlos IV.aren ministro izan zen 1797. urtean, eta Baionako Konstituzioa izenpetu zuen 1808an. Bi urte geroago, Finantza ministro zela, baimena eman zuen Espainiako koroaren mendeko Ameriketako portuek Europako portu guztiekin merkataritza-harremanak izan zitzaten. Cadizko merkatarien protestak zirela eta, atxilotu egin zuten. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen.

## Erreferentziak
Bertrand de Jouvenel

**Bertrand de Jouvenel des Ursins**, (**Bertrand de Jouvenel** izenarekin ezagutua; Paris, 1903ko urriaren 31 - *Ib.*, 1987ko martxoaren 1a) frantses idazle eta politikaria izan zen.

Zientzia-ikasketak egin zituen. Aita kazetaria zuen, *Le Matin* egunkariaren zuzendaria, eta osaba ere kazetaria zuen, *L´Ruvre&nbsp;*argitalpenaren zuzendaria. Familia-giro horrek eraginda edo kazetaritzarako zuen gaitasunak bultzatuta, idazteari ekin zion. Benes, Albert Thomas eta Daladier politikarien lankidea izan zen. Liberalismoaren eta boterearen kritika zorrotza egin zuen. Lan hauek idatzi zituen: *L´Art de la conjecture *(1963-1965, *Ustearen artea*) eta *Arcadie, essais sur le mieux-vivre* (1968, *Arkadia, ongizateari buruzko saiakerak*).

## Erreferentziak
Carlos Gurméndez

**Carlos Gurméndez** (Montevideo, 1916ko abenduaren 31 &ndash; Madril, 1997ko otsailaren 7a) uruguaiar jatorriko espainiar filosofoa izan zen.

Zuzenbide eta filosofiako ikasketak egin zituen Madrilen, eta gero Berlinen eta Parisen sakondu. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Latinoamerikara erbesteratu zen, eta Danimarkara gero. Handik hona hainbeste ibilitako pertsona izanik, era askotako eraginak nabari dira haren pentsaeran, marxismotik eta existentzialismotik psikologiaraino. Sentimenduen eta grinen filosofia landu zuen, batez ere. Haren lan nagusia *Crítica de la pasión pura* da (1989, *Grina hutsaren kritika*).

## Erreferentziak
Crocidura tenuis

***Crocidura tenuis*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura tenuis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jacob Van Artevelde

**Jacob Van Artevelde** (Gante, c. 1290 - *ibidem*, ) flandriar politikaria izan zen. Luis de Nevers flandriar kondeak Eduardo III.a Ingalaterrako erregearekin bateratu nahi izan ez zuenean, artilearen esportazioa debekatu zuen Ingalaterrako erregeak. Orduan Van Arteveldek kondearen aurkako matxinada antolatu zuen. 1337. urtean Ganteko kapitain nagusia zen, eta Flandriako herriak Eduardo III.aren agintaritzapean jarri nahi izan zituen. Hiri handien interesekin egin zuen topo, ordea, eta Flandriako altxorra ingelesen eskuetan utzi zuelako salaturik hil zuten.

## Erreferentziak
Gabriel Ferrater

**Gabriel Ferrater i Soler** (Reus,  - Sant Cugat del Vallès, ) kataluniar poeta izan zen. Matematikako ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean. Poema intimoak, sentipenezkoak eta erotikoak idatzi zituen. Obra nagusiak: *Da nuces pueris* (1960), *Menja´t una cama* (1962, *Jan ezazu hanka bat*) eta *Teoria dels cossos* (1966, *Gorputzen teoria*). 1968an bere poemen bilduma bat eman zuen argitara, *Les dones i els dies* (*Emakumeak eta egunak*) izenburupean. Orobat hizkuntzalaritza eta literatura kritika-lan bikainak argitaratu zituen. Bere buruaz beste egin zuen.

## Euskaraz 
* Munduko Poesia Kaierak: Gabriel Ferrater (Susa, 2015; itzultzailea: Aritz Galarraga). Poemen antologia bat.

## Kanpoko loturak 
* Munduko Poesia Kaierak: Gabriel Ferrater, bildumaren zuzendari Beñat Sarasolaren hitzaurrearekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoffroi de Villehardouin

**Geoffroi de Villehardouin** (Villehardouingo gaztelua, Burgundia, 1160 - Trazia, ) frantses soldadua, kronikaria eta kanpainako mariskala izan zen. Laugarren Gurutzadako buruzagietako bat izan zen (1199). Konstantinopla konkistatu zuen (1204), eta Errumaniako mariskal izendatu zuten. Ekialdean borrokatu zen, eta Bonifazio Montferratokoaren, Tesalonikako erregearen kontseilari nagusia izan zen. Berak idatzia da *Histoire de l´empire de Constantinople* (1199-1207, *Konstantinoplako inperioaren historia*) kronika amaitu gabea, Konstantinoplaren konkistari buruzkoa.
## Erreferentziak
Charles Vidor

**Charles Vidor** (Jaiotza-izena: **Vidor Károly**; Budapest, 1900eko uztailaren 27a - Viena, 1959ko ekainaren 4a) Estatu Batuetako zinemagilea izan zen, jatorriz hungariarra. Familia judu bateko semea zen, eta Hungariako armadan ibili zen Lehen Mundu Gerran. Alemaniako UFA (Universum Film AG) produkzio-etxean lan egin zuen, eta 1924an Estatu Batuetara joan zen. *The Mask of Fu Manchu* (1932) izan zuen lehen film luzea. *Columbia* produkzio-etxerako lan egin zuen, eta, besteak beste, Chopin, George Sand, Hans Christian Andersen eta Franz Liszten biografiak filmatu zituen. *Gilda* (1946) du filmik bikainena eta ezagunena. Beste film aipagarri batzuk: *Blind Alley* (1939); *Cover Girl* (1944); *A Song to Remember* (1945); *The Loves of Carmen* (1948); *Love Me or Leave Me* (1955); *A Farewell to Arms* (1957, *Adio armei*).

Vienan hil zen, bihotzeko baten ondorioz, 58 urte zituela. *Song Without End* filma zuzentzen ari zen, hil zenean, eta George Cukorrek ordeztu zuen zuzendari-lanetan.

## Kanpo estekak 
*  Charles Vidor The Internet Movie Database-ren web-orrian

## Erreferentziak
Georges Canguilhem

**Georges Canguilhem** (Castelnaudary, 1904ko ekainaren 4a - Marly-le-Roi, 1995eko irailaren 11) frantziar filosofoa izan zen. Gaur egungo epistemologiaren sortzaileetako bat izan zen.

Hauek ditu obrarik ezagunenak: *La formation du concept de réflexe aux XVIIe  et XVIIIe  siècles *(1955, *Erreflexu kontzeptuaren sorrera XVII. eta XVIII. mendeetan*), *Études d´histoire et de philosophie des sciences *(1968, *Zientzien filosofia eta historiaren ikerkuntza*),* Idéologie et rationalité dans l´histoire des sciences de la vie *(1977, *Ideologia eta arrazionaltasuna bizitzaren zientzien historian*).

## Erreferentziak
Vincent Wigglesworth

**Vincent Wigglesworth** (Kirkham,  - ) britainiar entomologoa izan zen. Hormonek intsektuen bilakaeran duten zeregina aztertu zuen. Intsektuaren buruko guruin batek larba erabat garatu arte intsektuaren helduaroa hastea eragozten duen hormona bat jariatzen duela aurkitu zuen. Cambridgeko *Agricultural Research Council*eko intsektuen fisiologia-saileko zuzendari izan zen. Intsektuen bizitza konplexua agerian utzi zuen aurrenetako bat izan zen, eta, besteak beste, arrautzatik nola irteten diren eta zentzumen-organoak nola baliatzen dituzten aztertu zuen.

## Erreferentziak