Arnasketa

thumb|Gizaki bat arnasketa egiten.|181x181px
**Arnasketa** izaki bizidun aerobioek burutzen duten prozesu fisiologikoa da. Prozesu honen bitartez, bizidunek oxigeno molekularra (O2) hartzen dute, beren katabolismoan funtsezko zeregina betetzen duena, karbono dioxidoa (CO2) kanporatuz. Dena den, arnasketaz jarduterakoan bi maila bereizi behar dira: batetik, arnasketa fisiologikoa (kanpo-arnasketa edo gas-truke bezala ere ezagutzen dena), jadanik azaldutakoa; eta bestetik, arnasketa zelularra (barne-arnasketa edo soilik arnasketa gisa ere ezagutzen dena), zelula barruan gertatzen diren eta energia askatzen duten ekintza metabolikoak deskribatzen dituena.

Bestalde, mikrobiologia arloan arnasketa aerobioa eta arnasketa anaerobioa ere bereizten dira. Aurrerago azalduko den bezala, arnasketa anaerobioan azken elektroi-hartzailea O2-aren ordez bestelako konposaturen bat izango da. Arnasketa anaerobioa egiten duten mikroorganismoak gai dira sulfatoa, nitratoa, nitritoa, burdina eta beste zenbait konposatu arnasteko.

## Arnasketa zelularra 
Arnasketa zelularra molekula organiko konplexuen (gluzidoak, lipidoak eta aminoazidoak), zeintzuek lotura kimikoetan energia dutenak, degradazioaren bidez molekula sinpleagoak sortzen direneko prozesu katabolikoa da. Molekula konplexu horien degradazioaren ondorioz askatutako energia ATP molekulen formakuntzara bideratzen da, beste funtzio zelular batzuk betetzeko ezinbestekoa dena. Era berean, prozesuan zehar elektroiak eta hidrogenoa askatzen dira, azken hartzaile bat erreduzitzea eraginez.

Izaki bizidun aerobioen kasuan, arnasketa fisiologikoan hartutako oxigenoa ehunetako zelula guztietara iristen da, eta bertan erabiltzen da arnasketa mota horretan. Gluzidoen katabolismoari dagokionez,  arnasketa aerobioaren prozesuan zelulak glukosa oxidatzen du ekuazio hau osatuz:

C6H12O6  +  6 O2  → 6 CO2  + 6 H2O  +  energia (ATP)

Arnasketa mota hau (aerobioa) da arruntena izaki bizidunen artean. Ikusten denez, bertan oxigenoak parte hartzen du.

Arnasketa zelula eukariotoetan mitokondrioan, eta prokariotoetan, berriz, zitoplasman eta mintz plasmatikoan gertatzen direneko bi fasetan bana daiteke. Dena den, zelulen zitoplasman gertatzen den glukolisi izeneko aurreneko fasea gauzatzea ezinbestekoa da arnasketa gerta dadin. Era berean, zenbait bakterioetan ikusi izan da glukolisia ez dela arnasketa gertatu ahal izateko bide metaboliko bakarra; izan ere, beste bi deskribatu izan dira: pentosa fosfatoen bidea eta Entner-Doudoroffen bidea. Hortik aurrera bi prozesu desberdin gerta daitezke, energia gehiago lortzea helburu dutenak: Arnasketa anaerobioko eta aerobioko arnas-kateak antzekoak dira, baina ezberdintasunetako bat da azken elektroi hartzaile desberdina dutelarik, aerobioan agertzen den zitokromo-oxidasa konplexua ordezkatu egiten dela anaerobioen kasuan beste entzima batzuengatik. Arazo horri aurre egiteko, animalia batzuk erabat lautu dira oxigenoa difusioz irits dadin ehunetaraino.

Landare-gasaren trukea hostoen bidez gertatzen da batez ere. Hostoaren eta atmosferaren arteko gas-trukea bi bideren bidez gertatzen da aldi berean: 1) zelula epidermikoak eta larruazaleko argizariak (eskuarki, kutikulak esaten zaie), beti egoten direnak hostoaren gainazal bakoitzean; eta 2) estomak, gas-trukearen zatirik handiena kontrolatzen dutenak.

Gasak hostoen ehun fotosintetikoetan zehar sartzen dira disoluzio bidez mesofilo-zelulen gainazal hezean zehar. Mesofilo-zelulak gutxi paketatuta daude, eta horrek azalera handitzea eta, ondorioz, gas-trukearen tasa handitzea ahalbidetzen du. Karbono dioxidoaren xurgapena, nahitaez, uraren zati baten galera eragiten du, bi molekulak estoma berdinera sartu eta ateratzen baitira. Hori dela eta, landareek gas-trukeko dilema bat dute: behar adina CO2 lortzea ur gehiegi galdu gabe. Beraz, hostoetako uraren galera minimizatzen da argizariz osatutako hostoaren epidermiseko kutikulei esker. Bestalde, estomen tamaina bi zelula-guarden irekiduraren eta itxieraren bidez erregulatzen da, eta hori bera estres hidrikoak erregulatzen du.

## Giza arnasketa eta aireztapena 
Diafragmaren uzkurtzearekin batera, biriken bolumena handitu eta airez betetzen dira. Aire hau albeoloetara pasatzen da eta arterien kapilarrekin gas trukea egiten dute, arterietatik albeoloetara karbono dioxidoa pasatzen da eta albeoloetatik arterietara oxigenoa. Kapilar hauek zain bat osatzen dute eta bihotzera doaz. Prozesu hau aireztatzea da.

Bihotzetik, arteriaren bidez, oxigenoa garraiatzen da gorputzeko zelula guztietara, eta hauetan ere gas trukaketa dago. Arteriatik zeluletara oxigenoa doa eta zeluletatik arterietara karbono dioxidoa. Gero, zainen bidez, bihotzeraino bueltatzen da odola. Hemendik arteria bat ateratzen da biriketara eta prozesu guztia errepikatu egiten da

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arnas aparatu
* Arnasketa zelular
* Arnas botatze
* Arnasketa abdominal

## Kanpo estekak