Abortatzeko eskubideen aldeko mugimendu

[thumb|Legezko abortuaren aldeko martxa [Santiago (Txile)|Txileko Santiagon, 2013ko uztailean.]]
**Abortatzeko eskubideen aldeko mugimendua** gizaki guztiek izan behar dute askatasuna seme-alabarik izan nahi duten ala ez eta zein unetan erabakitzeko.
Aukeratzeko *askatasuna*ren jatorria norbanakoaren askatasuna da, eta horrek barne hartuko lituzke ugalketa-askatasuna, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) ezarritako ugalketa-autonomia eta ugalketa-eskubideak bete-betean baliatuta.

Ugalketa eskubideak eta abortatzeko sarbide seguru askea defendatzen dituzten nazioarteko erakundeen artean daude Osasunaren Mundu Erakundea (OME), Amnistia Internazionala (AI), Human Rights Watch (HRW), eta, zehazkiago, Planned Parenthood, The Tabbot Foundation, Women on Waves, Women's Link Worldwide eta Ipas Mexiko.

## Aukeratzeko askatasunaren kontzeptua 
[thumb|Erabakitzeko eskubidearen aldeko kartela Peruko Errepublikaren Kongresuaren aurrean, [Lima hirian.]]

### Liberalismoa, askatasuna, eskubide zibilak eta giza eskubideak 
Hautatzeko askatasunaren aldekoen ustez, gizaki guztiek izan behar dute askatasuna seme-alabarik izan nahi duten ala ez eta zein unetan erabakitzeko.
Aukeratzeko *askatasuna*ren jatorria norbanakoaren askatasunean dago, eta horrek barne hartuko lituzke, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) ezarritako ugalketa-autonomia eta ugalketa-eskubideak.

Askatasun indibidualaren kontzeptua, zeinatik aipatutako beste kontzeptuak eratortzen diren (ugaltze-autonomia, eta asko erabili da azken mendeetako mugimendu politiko asko deskribatzeko: Frantziako iraultza, esklabotzaren abolizioa, sufragio unibertsala, emakumeen sufragioa, eta Eskubide zibil eta politikoak bezala ezagutzen direnen tradizioaren barruan kokatzen dira, giza eskubide bezala aitortuak izan behar direla kontsideratuz.

### Abortu librea eta behartutako abortua 
Aukeratzeko askatasuna norbanakoaren askatasunaren kontzeptuan oinarritzen bada, autonomia osoa duen gizabanakoak defendatuko du askatasun hori haurdunaldia eteteko orduan; hortaz, derrigortutako edo derrigortutako abortua, haurdun dagoenarekin edo haren erantzulea denarekin zerikusirik ez duten pertsonek egindakoa, norbanakoaren askatasuna eta autonomia osoa mugatzen dituela ulertuko da, eta, hala badagokio, emakumearen aurkako indarkeriatzat jo daiteke.
[thumb|Abortuaren aldeko manifestariak [Buenos Aires|Buenos Airesen, Argentinan 2018an. Atzealdean, botere legegilearen egoitza (Kongresu Nazionala).]]

### Sexu- eta antisorgailu-hezkuntza 
Nahi ez den haurdunaldi baten aurrean aukeratzeko askatasuna defendatzen dutenek, sexu heziketarako sarbidea eta emakume eta gizonen kontrazepzioa defendatzen dute, sexu eta ugalketa osasun ona izateko helburuarekin. Gainera, hezkuntza horri esker, nahi ez diren haurdunaldien kopurua murriztuko litzateke, eta ez litzateke haurdunaldiarekin jarraitzeko edo ez jarraitzeko aukeraren aurrean egon beharko.
[thumb|Abortuaren despenalizazioaren aldeko manifestazioa Latinoamerikan eta Kariben (irailak 28).[Mexiko Hiria.]]

## Bibliografia 
* Silvina Álvarez Medina, Ugalketa eskubideak oinarrizko eskubide gisa?, ugalketa-autonomia. Genero harremanak, seme-alabatasuna eta justizia, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Aldizkari Juridikoa, 35. zk., 2017ko azaroaren 30a. Artikulu osoa
* Pamela Eguiguren Bravo, Genero indarkeria eta osasuna, Elkarrizketa filosofikoa 59, 2004, 261-274.
* Laura Fuentes Belgrave, Ugalketa-autonomia baieztatzea disidentzia erlijiosoan, Íconos: Gizarte Zientzien Aldizkaria, ISSN-e 1390-1249, zk. 5, 2013, orr. 59-74
* Juana María González Moreno, Emakumeen ugalketa-autonomia eta zigor-zuzenbidea. Espainiako azken erreforma penalen interpretazio feminista, Ikerketa eta generoa. Gaur egun eta etorkizunean banaezinak: "Ikerketa eta Generoa" Unibertsitate Biltzar Nazionala. Sevilla, 2012ko ekainak 21 eta 22 / koord. by Isabel Vázquez Bermúdez, 2012, ISBN 978-84-954-9987-5, orr. 751-768.
* María Teresa López de la Vieja de la Torre, Autonomia eta ugalketa-osasuna, Dilemata, ISSN-e 1989-7022, zk. 17, 2015 (Honi eskainitako alea: Ugalketa-eskubideak eta abortua), orr. 51-64.

## Kanpo loturak 
; espainieraz

* Osasunaren Mundu Erakundea (OME) - OME - Abortua - Osasuna
* Amnistia Internazionala (AI) - Amnistia Internazionalak abortuari buruzko politika eguneratua argitaratu du, Amnistia Internazionala, 2022
* Human Rights Watch (HRW), Hiru arrazoi abortua despenalizatzeko Kolonbian, HRW, 2020
* Planned Parenthood. Zer esan nahi du “pro-choice” eta “provida” (pro-life) hitzek?  Planned Parenthood.
* Ipas Mexiko - Ipas - Mexiko
* Women on Waves - WoW, gaztelaniaz
* Women's Lind World Wide - euskaraz
* The Tabbot Foundation - Abortoa Australian - euskaraz

; ingelesez

* Guttmacher Institute
* Ipak
* Abortion Rights Campaign
* Tabbot Foundation (Australia)  artxibatua .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak