open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2018ko Armeniako protestak

**2018ko Armeniako protestak** 2018ko apirilean deitu ziren hainbat ekitaldi eta manifestazio izan ziren. Milaka pertsonek parte hartu zuten manifestazio ugari deitu ziren, gehienak Armeniako hiriburuan egin ziren, Erevanen. Gaur egun ere martxan dauden protesta hauen ordezkari nagusia Armeniako gobernuaren oposizioko buruzagia da, Nikol Pashinyan. Protestak eta manifestazioak Serge Sargsianen hirugarren agintaldiari aurka egiteko deitu ziren, gizon hau Armeniako Errepublikako gobernuaren ikur nagusiena zelako. Apirilaren 23an aipatutako gizonak bere herrialdeko lehen ministro izateari uko egin zion, hautetsia izan bezain laster.

## Ikus, gainera 
* Armenia
* Serge Sargsian
* Erevan
* Armeniako historia

## Kanpo estekak
San Leon hilerria

**San Leon hilerria** Lapurdiko hiriburuko hilerri bat da, izen bereko auzoan dagoena. Hiriko nagusienetariko bat da.

## Iruditegia 

Irudi:Agosti Xaho San Leonen.jpg|Agosti Xahoren hilobia.
Irudi:Bayonne-Cimetière Saint Léon-Vieille tombe-2012 04 12.jpg|XIX. mendeko hilobia.

## Kanpo estekak
Doneztebe hilerria

**Doneztebe hilerria** Lapurdiko hiriburuko hilerri bat da, izen bereko auzoan dagoena. Auzoko elizaren eta judu hilerriaren ondoan dago

## Iruditegia 

Irudi:Bayonne-Église_de_Saint_Étienne-20120713.jpg|Eliza eta hilerria.
Irudi:Cimetiere saint etienne bayonne.jpg|Ikuspegia.
Irudi:Tombe emile betsellere bayonne cimetiere saint etienne vue generale.jpg|Émile Betsellèreren hilobia.
Irudi:Tombe general burbaki cimetiere saint etienne bayonne.jpg|Bourbaki jeneralaren hilobia.

## Kanpo estekak
Charles-Denis Bourbaki

**Charles Denis Sauter Bourbaki** (Paue, - Baiona, ) frantziar jenerala izan zen. 1836an zouaveekin borrokatu zuen lehenengoz. Krimeako Gerran eta Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen. Italiako Bigarren Independentzia Gerran jazotako ospeari esker, greziar tronua eskaini zioten.
Women Against Pit Closures

**Women Against Pit Closures** meatzariak eta beraien familiak Erresuma Batuko 1984-85eko greban zehar babesten zituen mugimendu politikoa izan zen. Mugimenduak, ideia feministak industria gatazka baten praktikan jartzeko meritua du eta emakumeen ahalduntzea nabaria da, gizonez nagusitutako esfera batean rol publiko bat hartu zutelako.

## Kanpo estekak
Bernard-Romain Julien

**Bernard-Romain Julien** (Baiona, - *ib.*, ) lapurtar litografo eta grabatzailea izan zen. Parisko École des Beaux-Artsen ikasitakoa, XIX. mendearen erdian ospetsu bilakatu zen.
Farol gorri

**Farol gorri** edo **linterna gorri** () lasterketa baten sailkapen orokorreko azken postuan kokatua dagoen txirrindularia da. Antza denez, trenen azken bagoietako argiak gorriak omen ziren eta hortik datorkio esapidea.

## Frantziako Tourreko farol gorriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Jouvet

**Maurice Jouvet** (Hendaia, - Buenos Aires, ) lapurtar aktorea izan zen, Argentinan aritutakoa. 12 urte besterik ez zituela Argentinara joan zen gurasoekin batera.

## Filmografia
Esther Brandeau

**Esther Brandeau** (Espiritu Saindua, - Kanada, 1739 eta gero) lapurtar emakume judua izan zen. Bordelen itsasoratu zen eta *Jacques La Fargue* izena hartu zuen, juduak orduko Kanadan ezin baitziren sartu. Urtebete baino ez zuen iraun eta deportatu zuten.
Auguste Andrade

**Jean (edo Jacob) Auguste Andrade** (Espiritu Saindua, - Paris, ) lapurtar abeslari eta musikagilea izan zen. Abraham Andrade rabbiaren semea, Pierre-Jean Garaten ikaslea izan zen Parisko Kontserbatorioan.
Globo pilotu

thumb|Guztiz puztutako globo pilotua
**Globo pilotua** edo **baloi pilotua** meteorologoek erabiltzen dute egun-argiko orduetan lurraren gaineko hodeien oinarriaren altuera zehazteko. Iraganean, eta batzuetan gaur egun, teodolito bat erabiltzen zen globoaren jarraipena egiteko haizeen abiadura eta norabidea zehazteko. Globo pilotuaren atzean dagoen printzipioa igoera-abiadura (zeinen azkar igotzen duen) ezaguna duen hodeien artean desagertzen den puxika baten denboralizazioan datza, hodeien beheko altuera kalkulatzeko erabil daitekeena. Globo askea da, goialdeko haizeen neurketa bisualerako bakarrik erabiltzen dena.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak
House on Haunted Hill

**House on Haunted Hill** (euskaraz *Sorgindutako Muinoko Etxea*) 1959ko William Castle estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Vincent Price, Carol Ohmart,
Elisha Cook,
Carolyn Craig, Alan Marshal, Julie Mitchum eta Richard Long aktoreek antzeztu zuten.

*1999an izenburu berdineko berregokitzapena* izan zuen, baita *Return to House on Haunted Hill* (2007, *Sorgindutako Muinoko Etxerako Itzulera*) jarraipena ere.

## Argumentua 
Frederick Loren (Vincent Price) aberats xelebreak Annabelle (Carol Ohmart) emazteak hala eskatuta bost ezezagun alokatutako etxe batean festa batera gonbidatu ditu.

Festan daudela, Lorenek gonbidatuei etxean gau pasa eginez gero bakoitzari 10 mila dolar emango dizkiela aipatuko die. Halere, iraganean etxe horretan hainbat hilketa basati jazo ziren, gainera sorgindua dagoenaren zurrumurruak ere badaude.

Bost gonbidatuak honakoak dira: Lance Schroeder pilotua (Richard Long), Watson Pritchard (Elisha Cook), etxearen jabea, iraganean bere anaia bertan eraila izan zen; David Trent (Alan Marshal), psikiatra; Ruth Bridgers, egunkariko zutabegilea (Julie Mitchum); eta Nora Manning (Carolyn Craig), Bere familia aurrera ateratzeko Lorenentzat lan egiten duen idazkaria.

Gonbidatuak iristean, Lorenek etxean gau osoz giltzapetuak egongo direla azalduko die, ez argindarrik, ez telefonorik gabe, etxea utziz gero hitzeman dien dirurik emango ez diela ere ohartaraziko die.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Frederick Loren
* Carol Ohmart: Annabelle Loren
* Richard Long: Lance Schroeder
* Alan Marshal: David Trent doktorea
* Carolyn Craig: Nora Manning
* Elisha Cook Jr.: Watson Pritchard (kredituetan Elisha Cook bezala)
* Julie Mitchum: Ruth Bridgers
* Leona Anderson: Slydes andrea
* Howard Hoffman: Jonas Slydes

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Abducens nukleo

**Abducens nukleoa**, **seigarren bikote kranealaren** nukleoa da. **Kanpoko nukleo okulomotore** izenez ere ezagutzen da, eta **nukleo somatiko eragile orokorra** da. thumb|Abducens nukleoa

## Kokapena 
**Zubian** kokatuta egongo da, behe dortsal aldean medialki. Nukleo okulomotore eta nukleo troklearra baino beherago kokatuta egongo da eta, begiaren mugimenduaz arduratzen diren nukleo eragile guztien antzera, erdiko marran.

## Aurpegi nerbioaren kolikulua 
Atze aldetik aurpegi-nerbioaren zuntzen bitartez inguraturik egongo da. Horrela, goragune bat sortzen da laugarren bentrikuluaren zoruan, **aurpegi nerbioaren kolikulua** edo **fazialaren belauna**.

## Zuntzen ibilbidea 
Nukleo honek **informazio kortikonuklear kontralaterala** hartuko du. Abducens nukleoaren zuntzak arraildura edo ildo bulboprotuberantzialetik edo zulo erraboil ildoaren erdi aldeko eremutik irtengo dira. Ondoren, goiko arraildura orbitariotik aterako dira.

## Funtzioa 
Goiko arraildura orbitariotik irtetean, **begiaren alboko muskulu zuzena** inerbatuko du.

## Lesioak 
Abducens-ean dagoen lesio baten ondorioz, **estrabismoa** (begiaren barruranzko biraketa) eta **ikusmen bikoitza** sortuko dira. Gehien kaltetzen dena VI da, bere ibilbidea luzeena delako. Kolpeen ondoriz kaltetzen da, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peso boliviar

**Peso boliviarra** (), Boliviako Errepublikan 1963tik 1986ra zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **BOP** zen eta bere sinboloa $b.. Peso boliviar banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta peso boliviar bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. *Peso boliviano* hitzek, pisu boliviar esan nahi dute gaztelaniaz.

## Historia 
1963ko urtarrilak 1ean peso boliviarrak lehen bolivianoa ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 lehen boliviano = 1 peso boliviar. 1987ko urtarrilak 1ean berriz, bigarren bolivianoak peso boliviarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000.000 peso boliviar = 1 bigarren boliviano.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Boliviako Banku Zentralaren webgunea.
Émile Betsellère

**Émile Pierre Betsellère** (Baiona, 1847- *ib.*, 1880) lapurtar margolaria izan zen. Akademizismoaren jarraitzailea, Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean ikasi zuen.
Erdialdeko lemnisko

**Erdialdeko lemnisko**a, Reil-en xingola ere deitua, enbor entzefalikoan gurutzatzen duten goranzko axoi mielinikoen azao zabal bat da. Barneko zuntz arkutuak, Gracillis eta Cuneatus nukleoen axoiez osatuta daude. Gracilis eta Cuneatus nukleoen axoi hauen somak enbor entzefalikoaren alde kontralateralean kokatzen dira.

Erdiko lemniskoa atzeko zutabearen bidearen parte bat da, larruazaletik gorantz  talamora arte doana, larruazal eta giltzaduretako sentsazio somatikorako oso garrantzitsua delarik. Izan ere, erdiko lemniskoaren  lesioek bibrazio eta tonalitatearen pertzepzio sentsorialaren defizita eragiten dute.

### **Ibilbidea** 
Propiozepzio edo ukimenaren informazio epikritikoa garraiatzen duten neuronen somak atzeko gongoiletan egongo dira eta hauen zuntzak atzeko funikuluan zehar, Gracilis eta Cuneatus traktuen bidez, erraboilerantz abiatzen dira. Enbor entzefalikora heltzean, Gracilis eta Cuneatus nukleoetan sinaptatzen dute zuntzek. Sinapsi hau ipsilaterala izango da eta ondoren zuntzak alde kontralateralerantz abiatuko dira erdialdeko lemniskoa osatuz (erdialdeko lemniskoaren gurutzamendua) . Azkenik, zuntz hauek talamoan atze alboko sabel aldeko nukleoan sinaptatuko dute.

### **Erdialdeko lemniskoaren kokapena entzefalo enborrean** 
* Gracilis eta Cuneatus nukloak bulbo errakideoaren atal itxian (behekoan) kokatzen dira; lemniskoa ez da leku horretan eratzen. Nukleo hauen zuntzak alde kontralateralera pasatzen dira, barneko zuntz arkeatuak bezala
* Erraboilaren atal irekian (zurtoin entzefalikoaren gainetik), lemnisko medialak nerbio trigeminoaren axoiak eta hanka eta besoaren arduradunak diren neuronak ditu. Lerro medialetik gertu dago, orientazio berean, eta buruarekin erlazionatutako zuntzak laugarren bentrikuluarekiko atze-alboaldean kokatzen dira.
* Zubiaren alde medialean, lemnisko mediala bihurrituta dago. Buruko zuntzak posizio medialean eta hankako zuntzak posizio lateralean aurkitzen dira.
* Mesentzefaloko orientazioa zubian dagoen orientazioaren antzekoa da.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Erdialdekolemnisko1.tif|Erdialdeko lemniskoaren kokapena entzefaloan https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home
Fitxategi:Erdialdeko lemnisko 2.tif|Erdialdeko lemniskoaren kokapena entzefalo enborrean https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home
Fitxategi:Рейля петля.jpg|Zeharkako ebaketan erdialdeko lemniskoaren kokapena

## Erreferentziak 
 Anatorama: https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home

## Kanpo estekak
The Last Man on Earth (1964ko filma)

**The Last Man on Earth**, italieraz '''L'ultimo uomo della Terra'* (euskaraz *Lurreko Azken Gizona*) 1964ko Ubaldo Ragona italiar eta Sidney Salkow estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Richard Matheson estatubatuar idazlearen *I Am Legend* (1954, *Kondaira Naiz*) eleberrian oinarritua dago. Vincent Price, Franca Bettoia, Emma Danieli eta Giacomo Rossi-Stuart aktoreek antzeztu zuten.

Dirua aurrezteko asmoz, Italiako Erroma hiriburuko Esposizione Universale Roma estudioetan filmatu zen. Eleberrian protagonistak Robert Neville izena izan arren, filmean Robert Morgan du.

## Argumentua 
1968, Robert Morgan (Vincent Price) Lur planeta osoa sarraskitu eta gizakiak banpiro bilakatu dituen gerra bakteriologiko bateko bizirik atera den azken gizona da. Bere bizitza bi eginkizunetara mugatu da: egunez, izaki odolzale horietatik ahalik eta gehien hiltzea, eta gauez, etxean gotortu eta haien erasoak jasatea. Izakientzat, benetazko monstruoa ezarritako orden berrian bizirik jarraitzeko borrokatzen duen gizon hau da.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Robert Morgan doktorea (bertsio batzutan Robert Neville)
* Franca Bettoia: Ruth Collins
* Emma Danieli: Virginia Morgan
* Giacomo Rossi-Stuart: Ben Cortman
* Umberto Raho: Mercer doktorea
* Christi Courtland: Kathy Morgan
* Antonio Corevi: Gobernatzailea
* Ettore Ribotta: Telebista kazetaria
* Rolando De Rossi
* Carolyn De Fonseca: Franca Bettoiaren ingelesezko bikoiztailea (krediturik gabe)
* Giuseppe Mattei, bizirautzaileen burua (krediturik gabe)

## Ikus gainera 
* *I Am Legend'' (1954, Richard Matheson)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Saw IV

**Saw IV**, 2007ko Darren Llynn Bousman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Tobin Bell, Scott Patterson, Costas Mandylor, Betsy Russell eta Lyriq Bent aktoreek antzeztu zuten.

James Wan eta Leigh Whannellek sotutako Saw saileko filmetako bat da: *Saw* (2004), *Saw II* (2005), *Saw III* (2006), *Saw V* (2008), *Saw VI* (2009), *Saw 3D* (2010) eta *Jigsaw* (2017).

## Argumentua 
Jigsaw (Tobin Bell), puzzlearen hiltzailea eta haren laguntzailea, Amanda (Shawnee Smith), desagertu egin dira baina jokoak aurrera darrai. Kerry inspektorearen (Dina Meyer) heriotzaren ondoren, bi ikertzaile zailduek, Strahm eta Perez agenteek (Scott Patterson eta Athena Karkanis) Hoffman detektibeari (Costas Mandylor) laguntzeko eta guztia ulertzeko hiltzaileak utzitako azken puzzle hilkorraren piezak bilduko dituzte. Orduan, SWATeko Rigg (Lyriq Bent) komandantea desagertu egingo da... joko hilkor batean derrigorrez parte har dezan, hainbat azpijoko makiaveliko gainditu eta bere bizitza salbatzeko 90 minutu bakarrik izango ditu.

Hirian zehar Riggen bila dabilela, Hoffman detektibeak eta bi ikertzaileek gorpuak eta aztarnak topatuko dituzte, azken hauek hiltzailearen emazte ohiarengana eramango dituzte, Jill. Istorioa eta hiltzailearen benetazko asmoak piskanaka-piskanaka azaleratuz joango dira, baita iraganeko eta oraingo biktimentzat gordeak dituen egitasmoak ere... bai eta etorkizunekoentzat ere.

## Aktoreak 
* Tobin Bell: Jigsaw / John Kramer
* Costas Mandylor: Mark Hoffman detektibes
* Scott Patterson: Peter Strahm agentea
* Betsy Russell: Jill Tuck
* Lyriq Bent: Daniel Rigg
* Athena Karkanis: Lindsey Perez agentea
* Justin Louis: Art Blank
* Simon Reynolds: Lamanna ofiziala
* Donnie Wahlberg: Eric Matthews fetektibea
* Angus Macfadyen: Jeff Denlon
* Shawnee Smith: Amanda Young
* Bahar Soomekh: Lynn Denlon
* Dina Meyer: Allison Kerry detektibea
* Mike Realba: Fisk detektibea
* Marty Adams: Ivan Landsness
* Sarain Boylan: Brenda
* Billy Otis: Cecil Adams
* James Van Patten: Heffner detektibea
* Kevin Rushton: Trevor
* Julian Richings: Vagrant
* Ingrid Hart: Tracy Rigg
* Niamh Wilson: Corbett Denlon
* Janet Land: Morgan
* Ron Lea: Rex
* Tony Nappo: Gus Colyard
* Emmanuelle Vaugier: Addison Corday
* Noam Jenkins: Michael Marks
* Mike Butters: Paul Stallberg
* J. Larose: Troy
* Oren Koules: Donnie Greco

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hodei-sabaiaren proiektagailu

eskuinera|thumb|Hodei-sabaiaren proiektagailua
**Hodei-sabaiaren proiektagailua** gauez hodei-geruza baten azpialdean argi-puntu bat egiteko prestatutako proiektagailua da, hodeiaren garaiera neurtzeko erabiltzen dena. Tresna honen datuak, alidada batekin batera meteorologo batek erabilita, METAR meteorologiako txostenean transmititzen dituzte.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saw III

**Saw III**, 2006ko Darren Lynn Bousman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Tobin Bell, Shawnee Smith, Angus Macfadyen, Bahar Soomekh eta Dina Meyer aktoreek antzeztu zuten.

James Wan eta Leigh Whannellek sotutako Saw saileko filmetako bat da: *Saw* (2004), *Saw II* (2005), *Saw IV* (2007), *Saw V* (2008), *Saw VI* (2009), *Saw 3D* (2010) eta *Jigsaw* (2017).

## Argumentua 
Jeff (Angus Macfadyen) istripu batean bere semearen hilketa jazo izanarekin erabat obsesionatua dago eta mendekua nahi du. Amanda (Shawnee Smith) Lynn Denlon doktorea (Bahar Soomekh) bahitu du, hark minbizia duen Jigsaw (Tobin Bell) bizirik mantendu eta bere joko hilkorrarekin jarraitu dezan.

## Aktoreak 
* Tobin Bell: Jigsaw / John Kramer
* Shawnee Smith: Amanda Young
* Angus Macfadyen: Jeff Denlon
* Bahar Soomekh: Lynn Denlon
* Donnie Wahlberg: Eric Matthews
* Dina Meyer: Allison Kerry detektibea
* Leigh Whannell: Adam Stanheight
* Mpho Koaho: Timothy Young
* Barry Flatman: Halden epailea
* Lyriq Bent: Daniel Rigg tenientea
* J. Larose: Troy
* Debra Lynne McCabe: Danica Scott
* Costas Mandylor: Mark Hoffman forensea
* Betsy Russell: Jill Tuck
* Stefan Georgiou: Dylan Denlon
* Niamh Wilson: Corbett Denlon
* Alan van Sprang: Chris
* Franky G: Xavier Chavez
* Timothy Burd: Obi Tate
* Oren Koules: Donnie Greco

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kaki (kolorea)

**Kaki** () kolore hori marroixka da. Uniforme militarrean erabilita, ingelesezko hitza hindizko *khākī* hitzetik ekarri zuten, "hauts" esan nahi duena. Izan ere, Indian aritzen ziren britainiar soldaduek hautsez zikintzen zituzten bere uniformeak hobeto kamuflatzeko.

Hona hemen bere aldaerak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendialdea Mankomunitatea

**Mendialdea Mankomunitatea** Nafarroa Garaiko Leitzaldeko zenbait udalerrik eratutako erakundea da, nagusiki zabor bilketara lotua. Egoitza Leitzan du, eta 2010. urtean eratu zen. Honako udalerriek eratzen dute Mankomunitatea: Arano, Areso, Goizueta, Larraun, Leitza eta Lekunberri.

Bere estatutuen arabera, egiteko nagusia zabor-bilketa eta kudeaketa antolatzea duen arren, mankomunitatearen egiteko posibleen artean eskualderako garapen agentzia bat sortzearen aukera aurreikusten zen. Eta, izatez, Leitzaran-Larraun-Ultzamako Garapen Agentzia sortu zen horren ondorioz.

Estatutuen arabera, Mankomunitatearen zereginen baitan izan daitezke halaber honako gaiak: uraren ziklo integralaren kudeaketa, etxebizitzen birgaitzea, kultura eta gaztaroa, eta euskararen sustapena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Altare della Patria

**Altare della Patria** (euskaraz *Aberriaren aldarea*) Erromako Venezia enparantzan dagoen monumentua da. Viktor Emanuel II.a Italiakoaren omenez eraiki zenez **Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele II** edo **Il Vittoriano** ezizenak ere hartzen ditu.

## Historia 
Italia bateratu zuenean Viktor Emanuel II.a Italiako errege bihurtu zen. 1871 urtean Erroma herrialdeko hiriburu izendatua izan zen eta erregea goraipatzeko monumentu handi bat egitea bproposatu zuten hiriaren erdian, Kapitolino muinoan. Erromako eraikin handiena da eta berau eraikitzeko Erdi Aroko kale eta etxeak bota behar izan ziren eta honek polemika handia sortu zuen.

Giuseppe Sacconi arkitektuak diseinatu zuen egitura eklektiko hau eta 1911 urtean inauguratu bazen ere lanak 1925 arte luzatu ziren. 1921 urtean gudari ezezagunaren hilobia inauguratu zen. Horretarako Lehen Mundu Gerran hildako soldadu identifikatugabe baten gorpua hobiratu zuten. Bertan inoiz itzaltzen ez den su garra dago.

## Deskribapena 
Zutabe korintiarrak, iturriak, eskailera zabalak... eta eraikinaren aurrean Viktor Emanuelen eskultura dago zaldi baten gainean. Eraikinaren albo banatako sabaian kuadriga bana gidatzen duten Garaipena jainkosaren eskulturak daude.

Eraikin osoak 135 metrotako zabalera eta 70 metrotako altuera ditu, koadrigak kontutan hartuta 81 metrotako altuerara iristen da. Guztira 17.000 metro koadroko azalera hartzen du.

Eraikinaren oinarrian Italiaren bateratzearen museoa dago.

## Iruditegia 

Irudi:070AltarePatria.jpg|Altare della Patria.
Irudi:062AltarePatria.jpg|Zutabe korintiarrak.
Irudi:2016 - Vittoriano (Rome) 08.jpg|Viktor Emanuel II.aren estatua.
Irudi:Roma Vittoriano - Quadriga dell'Unità.jpg|Kuadriga.
Irudi:VittorianoMiliteIgnoto2-SteO153.jpg|Gudari galduaren hilobia.

## Kanpo estekak
I Am Legend (eleberria)

**I Am Legend** (euskaraz *Kondaira Naiz*) 1954ko Richard Matheson estatubatuar idazleak idatzitako beldurrezko eleberri post-apokaliptiko bat da. Banpiro eta zonbiei buruzko literaturaren eragina ere badu.

Filmak ageriko kontakizunaz gain, zenbait gai filosofiko sakon ere azaleratzen ditu, tarten bakardadea eta isolamendua, Mendebaldeko Gizartearen krisia, gizateriaren gainpopulaketa, bai eta normaltasuna eta anormaltasuna nahiz ongia eta gaizkiaren binomiak, eta ezezagunaren aurrean agertzen diren izua eta naharmenaren sentipenak ere.

Eleberriak arrakasta handia izan zuen, horren lekuko maiz zinemaratu izana: *The Last Man on Earth* (1964), *The Omega Man* (1971), *I Am Legend* (2007) eta *I Am Omega* (2007). *Night of the Living Dead* (1968) filmaren inspirazio iturrietako bat ere izan zen.

## Argumentua 
Robert Neville, planeta osoa sarraskitu eta bizirik atera diren gainontzeko gizakiak banpiro bilakatu dituen, mundu bateko gizon bakarra da. Bere bizitza egunez ahal bezainbeste izaki odolzale hiltzen saiatzea eta gauez bere etxean gotortu eta haien erasoei aurre egitera mugatu da. Beretzat izakia izugarriak izan arren, izakientzat monstruoa Neville bera da, alegia, ezarritako orden berriari muzin egin eta iraganeko gizateriaren gizartearen oroimina berekin batera duela bizirauten saiatzen den planetako azken gizakia.

## Zinema 
* *The Last Man on Earth* (1964)
* *The Omega Man* (1971)
* *I Am Legend* (2007)
* *I Am Omega* (2007)

## Kanpo estekak
Ride, Vaquero!

**Ride, Vaquero!**, 1953ko John Farrow estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Robert Taylor, Ava Gardner, Anthony Quinn, and Howard Keel with Kurt Kasznar, Ted de Corsia eta Jack Elam aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Texas estatuan indartsuarenaren elkarrenganako lotura estua duten legea bi gizon bortitzen islatzen dute: José Esqueda (Anthony Quinn), mexikar bidelapur talde baten burua, eta bere bigarrena den Río (Robert Taylor). Lurralde honetara King Cameron (Howard Keel) eta bere emazte ederra Cordelia (Ava Gardner) iritsi berri dira, abeltzaintzan jarduteko asmoz.

## Aktoreak 
* Robert Taylor: Rio
* Ava Gardner: Cordelia
* Howard Keel: Cameron
* Anthony Quinn: Esqueda
* Jack Elam: Barton
* Kurt Kasznar: Aita Father Antonio

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mendialdea (argipena)

**Mendialdea**, oro har, eskualde menditsua da, baina esangura geografiko zehatzak ere izan ditzake Euskal Herrian:

* **Arabako Mendialdea**: Arabako eskualde edo kuadrilletako bat, **Kanpezuko Kuadrilla** ere esaten zaiona.

* **Nafarroako Mendialdea**: Zentzu zabalean, Nafarroa Garaiko iparraldea izan daiteke, baina zehatzago, honako egiturak adieraz ditzake:
** **Iruñeko Merindadea**, batzuetan **Mendialdeko Merindadea** ere izendatu izan dena.
** **Mendialdea Mankomunitatea**, Nafarroa Garaiko zenbait udalen artean eratutako erakundea.
The Pit and the Pendulum (1961eko filma)

**The Pit and the Pendulum** (euskaraz *Putzua eta Pendulua*) 1961eko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1842ko Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen *izenburu berdineko kontakizun laburrean* modu askean oinarritua dago. Vincent Price, Barbara Steele, John Kerr eta Luana Anders aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XVI. mendea, Espainiako Erresuma. Francis Barnard (John Kerr) ingelesa bere koinata eta espainiar inkisidore anker baten semea den On Nicolas Medina (Vincent Price) jauntxoaren gaztelu beldurgarrira iritsi da, bertan Francisen arreba eta On Nicolasen emaztea zen Elizabethen (Barbara Steele) heriotzaren kausa zein izan zen jakiteko asmoz.

## Aktoreak 
* Vincent Price: On Nicolas Medina / Sebastian Medina
* John Kerr: Francis Barnard
* Barbara Steele: Elizabeth Barnard Medina
* Luana Anders: Catherine Medina
* Antony Carbone: Dr. Charles Leon
* Patrick Westwood: Maximillian, el majordom
* Lynette Bernay: Maria
* Larry Turner: Nicolas Medina, de nen
* Mary Menzies: Isabella
* Charles Victor: Bartolome

## Beste egokitzapenak 
Rogern Corman zuzendariak burututako Edgar Allan Poe idazlearen gainontzeko egokitzapenak:
# *House of Usher (1960)*
# *The Premature Burial (1962)*
# *Tales of Terror (1962)*
# *The Raven* (1963)
# *The Haunted Palace (1963)*
# *The Masque of the Red Death (1964)*
# *The Tomb of Ligeia (1964)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hamarkada Deitoragarria

**Hamarkada Deitoragarria** edo **absolutismoaren bigarren berrezarpena** (1823-1833) deritzo Espainiaren historia garaikideko aro bati; berau Fernando VII.aren erregealdiaren azken fasea izan zen (1814-1833), Hirurteko Liberalaren ondoren (1820-1823), zeinetan 1812an aldarrikatutako Cadizko konstituzioa indarrean egon zen. Zenbait historialarik, Josep Fontanak adibidez, bigarren izena nahiago dute zeren eta Fernando VII.aren heriotzetik haratago luzatzen baitu iraupena, absolutismoaren amaiera arte, 1834. urtera arte, alegia. Ángel Bahamonde eta Jesus A. Martinez bat datoz ideia horrekin: «1834an finkatu zen trantsizio adostuaren» barnean sartzea, eta aldi horretako «azken fasea» izatea.

Hamar urte horietan errepresioa eta erbestea pairatu zuten liberalek asmatu zuten Hamarkada Deitoragarria terminoa —hau da, gorrotagarria—. Benito Pérez Galdós idazle progresistak *Episodios Nacionales* laneko atal bat *1824ko terrorea* izendatu zuen. Marcelino Menéndez Pelayo bezalako autore kontserbadoreak Fernando VII.aren erregealdiko azken etapa hau «absolutismo basati, degradatzaile eta goibeltzat» jo zuen. Jean-Philippe Luis hispanista frantziarrak ñabardura bat egin dio aldiaren ikuspegi horri: «Alde batetik, hamarkada deitoragarria ez da mundu baten amaierara murrizten, baizik eta estatuaren eta gizarte liberalaren eraikuntzan parte hartzen du. Bestalde, erregimena aldi berean tiranikoa eta nahita edo nahi gabe erreformatzailea da». Azken horrek osatzen du Luisek «hamarkada deitoragarriaren beste aldea» deitzen duena. «Ikuspuntu askotatik begiratuta, bost urte hauetan zehar, oso ministro talde egonkor batek erregimena instituzioetan berritzeko egindako saioa ikusten da, lehen berrezarpenarekin alderatzen bada: sei ministrotik hiruk bederatzi urte ematen dituzte jardunean».

## Hirurteko Liberalaren amaiera 
[thumb|370px|Torrijos eta bere lagunen fusilamendua Malagako hondartzetan ([1888).]]
1823eko apirilaren 7an San Luisen ehun mila semeen inbasioa gertatu zen, Angulemako duke Luis Antonio Borboi Espainia liberala menderatu zuenak gidaturiko armada frantsesaren inbasioa, alegia. Gobernu frantsesaren ekimena izan zen inbasioa, Espainiako independentzia gerran pairatutako porrotaren ordaina jaso eta, hartara, bere nazioarteko posizioa berretsi nahi baitzuen.

### Euskal Herrian 
Euskal Herrian izandako eraginen artean, San Luisen Ehun Mila Semeen inbasioarekin erregimen absolutista ezarri zenean, Gipuzkoako hiriburutza Tolosara aldatu zen Donostiatik, eta ez zen berriro kostaldeko hirian ezarri 1854a arte, non erresuma 52 probintziatan banatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Titoismo

**Titoismoa** (edo zenbaitetan *titismoa*) 1948tik aurrera Titok Jugoslavian ezarri zuen komunismoaren bertsioa izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Terminoren izena haren inspiratzaile nagusiaren izenetik dator.

Titoismoa Bigarren Mundu Gerraren osteko politikan du sorburua eta ezaugarri nagusia Sobiet Batasunarekiko aurkakotasun ideologikoa izan zen  Jugoslavia bertako partisanoek askatu zuten, Armada Gorriaren laguntza askorik gabe. Hala, Jugoslavia Europako Ekialdean independente geratu zen estatu sozialista bakarra izan zen eta Sobiet Batasunak Varsoviako Itunean sartzeko presioei eustea lortu zuen.

Gaur egun titoismo hitza Jugoslavia ohiarekiko nostalgiaz hitz egiteko erabiltzen da ere,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La leggenda del santo bevitore

***La leggenda del santo bevitore*** 1988ko Ermanno Olmi italiar zinema zuzendariaren filma da, Joseph Rothen *Edale santuaren kondaira* eleberrian oinarrituta.

Filmak Urrezko Lehoia eskuratu zuen Veneziako Zinemaldian. Gainera lau David di Donatello (film onenarena, zuzendari onenarena, argazki onenarena eta edizio onenarena) eta bi Nastro d'argento (zuzendari onenarena eta gidoi onenarena) irabazi zituen.

## Sinopsia 
Andreas Kartak Sena ibaiko zubipeetan lo egiten duen arlote bat da. Arratsalde batean ongi jantzitako jaun batek berrehun libera ematen dizkio honako baldintzarekin: Sainte Marie des Batignolles elizan dagoen Teresa Lisieuxekoari itzultzeko dirua, berak nahi duenean. Andreasek dirua itzuliko duela hitzematen dio jaunari, eta hitza betetzen gogoz saiatzen da.

## Aktoreak 
* Rutger Hauer : Andreas Kartak
* Anthony Quayle : gentleman
* Sandrine Dumas : Gaby
* Dominique Pinon : Woitech
* Sophie Segalen : Karoline
* Cécile Paoli : saltzailea
* Jean-Maurice Chanet : Daniel Kanjak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'albero degli zoccoli

'''''L'albero degli zoccoli''''' 1978ko Ermanno Olmi italiar zinema zuzendariaren filma da.

Filmak Urrezko Palma irabazi zuen Cannesen, eta baita Donatello eta Cesar sariak ere. Jatorrizko bertsioa lombardieraren aldaera bat den bergamasqueraz grabatu zuten eta hasierako italiar neorrealismoaren ezaugarri asko ditu.

## Sinopsia 
Bergamoko nekazal herri batean, XIX. mendearen amaieran, lau familia baserritarra bizi dira. Auzolana, urtaroak, jaiak, ezkontzak eta jaiotzak: besterik ez dute. Baina kapilauak Batisti familiako 7 urteko Mènec mutiko azkarra dela konturatuko da.

## Aktoreak 
* Luigi Ornaghi - Batistì
* Francesca Moriggi - Batistina
* Omar Brignoli - Mènec
* Antonio Ferrari - Tunì
* Teresa Brescianini - Runk alarguna
* Giuseppe Brignoli - Anselmo
* Carlo Rota - Peppino
* Pasqualina Brolis - Teresina
* Massimo Fratus - Pierino
* Francesca Villa - Annetta
* Maria Grazia Caroli - Bettina
* Battista Trevaini - Il Finard
* Giuseppina Langalelli - La Moglie Finarda
* Lorenzo Pedroni - Il nonno Finard
* Felice Cervi - Uslì

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isiltasuna (soinua)

[thumb|[Koptoa, VIII. mendea, Varsoviako Museo Nazionala]]
**Isiltasuna** erabateko soinu eza da. Gizakiaren komunikazioari dagokionez, ez hitz egitea ere hitz honen bidez adierazten da. Kontuan hartu behar dugu, erabateko isiltasuna egonda ere gizakia gai izan daitekeela komunikatzeko. Isiltasuna oso onuragarria da hausnarketarako edo hainbat pentsamendu garatzeko. Isiltasuna soinua bezain garrantzitsua da, izan ere, soinurik ez balego isiltasunik ere ezingo zen egin. Adibidez, musikan, isiltasunik ez balego kantak azkarregiak izango ziren, hauek abesten ari denak ezingo lukeelako arnasa hartzeko unerik hartu. Hitz egiten ari garenean funtsezkoa da isiltasuna, honek jasotako informazioa edo mezua aztertzeko tartea ematen digulako eta beraz, erantzun egoki bat pentsatzeko denbora. Bestalde, isiltasuna asmo dramatikoekin ere erabili daiteke, soinu ezak aurretik egon diren soinuei indar gehiago ematen dielako. Bi isiltasun mota daude:

* Isiltasun objektiboa: soinurik ez egitean datza.
* Isiltasun subjektiboa: isiltasuna asmo dramtikoekin erabiltzean datza.

## Ikus, gainera 
* Soinua
* Komunikazioa
* Drama eta musika

## Kanpo estekak
Ermanno Olmi

**Ermanno Olmi** (Bergamo,  - Asiago, ) italiar zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen.

## Biografia 
Olmi nekazari familia baten barruan jaio eta hazi zen, eta, bi urte besterik ez zuela, Milanera joan zen bizitzera.

1958an zuzendu zuen lehenengo filma, *Il tempo si è fermato*, eta hiru urte geroago *Il posto* zuzendu zuen. 1963an, berriz, Cannesko Zinemaldian hartu zuen parte, *I fidanzati* lanarekin. Lan horrek egin zuen ezagun Olmi nazioartean, eta haren zinemaren ezaugarri nagusiak finkatu zituen. Izan ere, gizarteak baztertutakoetan jarri zuen sarritan mira.

1978an bere maisulanetako bat estreinatu zuen: ''L'albero degli zoccoli*. Lan horrekin Urrezko Palma irabazi zuen Cannesen, eta baita Donatello eta Cesar sariak ere.

Hamarkada bat geroagokoa da *La leggenda del santo bevitore*, Joseph Rothen testu autobiografiko batean oinarritutako filma. Lan horrekin Urrezko Lehoia eskuratu zuen Veneziako Zinemaldian.

Orduz geroztik, *Il mestiere delle armi* (2001), *Tickets* (2005), *Centochiodi* (2007) eta *Torneranno i prati* (2014) zuzendu zituen.

2008an Veneziako Zinemaldiak ibilbidea aitortu zion Urrezko Lehoi batekin.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* *Il tempo si è fermato* (1958)
* *Il posto* (1961)
* *I fidanzati* (1963)
* *E venne un uomo* (1965)
* *La cotta* (1967) (TV)
* *Racconti di giovani amori* (1967) (TV)
* *Un certo giorno* (1969)
* *I recuperanti* (1969) (TV)
* *Durante l'estate* (1971)
* *La circostanza* (1974)
* *Alcide De Gasperi* (1974)
* *L'albero degli zoccoli* (1978)
* *Camminacammina* (1982)
* *Lunga vita alla signora!* (1987)
* *La leggenda del santo bevitore* (1988)
* *Il segreto del bosco vecchio* (1993)
* *Genesi: La creazione e il diluvio* (1994) (TV)
* *Il mestiere delle armi* (2001)
* *Cantando dietro i paraventi* (2003)
* *Tickets* (2005) - Abbas Kiarostami eta Ken Loachekin batera
* *Centochiodi* (2007)
* *Il villaggio di cartone* (2011)
* *Torneranno i prati* (2014)

### Ekoizlea 
* *Ne touchez pas la hache'', Jacques Rivettek zuzendua (2007)

## Erreferentziak
Materia ilun hotza

**Materia ilun hotza** edo **CDM** (ingelesezko "**cold dark matter**"-etik eratorria) 1980ko hamarkadaren hasieran proposatu ziren materia ilun motetako bat da, unibertsoaren egituraren sorrera azaltzeko, Big Bang-aren ereduan. Hasierako gorabeheretan izan ziren banaketa batzuetatik abiatuta, gorabehera hauek handitzea eta amplifikatzea materiaren ezaugarrien araberakoa da.

Materia barionikoa bakarrik zegoela onartzen zuten ereduak ez ziren oso egokiak ikusgarria zen ingurunean aurreikuspenak egiteko, gainera, zientzialariek bazekiten materia barionikoa ez zela oso ugaria unibertsoan. Materia ilun beroa onartzen zuten ereduetan, abiadura azkarrean mugitzen zeuden partikulez osatuta (hortik dator "beroa"), partikula beroen mugimenduak gorabeherak "gainditzen" zituen eskala txikietan. Kasu horretan, unibertsoan sortuko ziren lehenengo egiturak superkumuluen tamainakoak izango ziren, hauek ondoren egitura txikiagoetan banatzeko eta horrela, ezagutzen ditugun partikularik txikienak sortzeko. Hau da, "goitik beherako" ordena batean sortuko zen unibertsoa.

Materia ilun hotzarekin ordea, gorabeherak ez dira eskala txikian gaindituak izaten eta materiak eskala txikietako egiturak batuz (galaxiak baino txikiagoak) sortzen ditu eskala handiagoetako egiturak. Hau da, lehen aipatu dugunaren kontrara, "behetik gorako" ordena batean eratuko zuen unibertsoa. Eredu honen arabera, materia oraindik egitura handiagoak osatzeko batzen ari da, kumuluen eskalan. Hamarkada oso batean zehar (eta gehiago) materia ilun hotza izan zen zientzialarien eredurik gustokoena, besteak beste, ordenagailuetako simulazioek babesa ematen ziotelako.

Arazoak XX. mendeko azken urteetan iritsi ziren, ordenagailuetako sistemak gero eta xehetasun handiagoko simulazioak egiten zituzten heinean. Eredu honi gero eta arazo gehiago sortu zitzaizkion galaxiak baino txikiagoak ziren egiturak azaltzeko. Gaur egun ere zientzialariak materia iluna aztertzen ari dira, materia berezi honen inguruko informazio gehiago eskuratzea desio baitute.

## Ikus, gainera 
* Materia iluna
* Materia ilun beroa
* Unibertsoa eta haren egitura eskala handian
* Kosmologia

## Kanpo estekak
Senatorio jauregia

**Senatorio jauregia** () Erromako Campidoglio enparantzan dagoen jauregia da, gaur egun Erromako udaletxearen egoitza dena. Campitelli *rionean* kokaturik dago.

## Historia 
K.a. 86 urtean *Tabularium* eraiki zen Inperioaren artxibategi izateko. Erdi Aroan honen hondarrak gatz biltegi gisa ere erabili ziren. 1235 eta 1303 artean Bonifazio VIII.a Aita Santuak dorre bat eraiki zuen eta 1250 eta 1325 artean Senadoarentzako jauregia ere eraiki zen.

Eraikina gotortu zuten eta Kapitolino muinoaren gainean egoteak ere abantaila nabaria ematen zion Erromatar foroaren gainean.

1538an Paulo III.ak eremua txukuntzea erabaki zuen eta Michelangelori enparantza bat eraiki zezan eskatu zion. Honek Campidoglio enparantza ("Kapitolioko enparantza") diseinatu zuen. Bertan Senatorio jauregiari orientazioa aldatu zion, Erromatar foroari begira egon beharrean plaza berriari begiratzeko. Ondoan zuen Kontserbadoreen Jauregiari eraikin bikia egin zion parean, Jauregi berria deiturikoa.

Michelangelo hil zenean Giacomo della Porta arkitektuak jarraitu zuen lana eta jauregiaren aurrealde berria 1605 urtean amaitu zen.

Kanpandorrea (*Torre della Patarina*) Martino Longhi Zaharrak diseinaturikoa da. XVI. mendean tximista batek jo eta behera erori ondoren beriz eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Palazzo senatorio Rome 2011 1.jpg|Senatorio jauregia, aurrean Marko Aurelioren estatua.
Irudi:Senatorenpalast 7.jpg|Erromatar forotik ikuspegia.
Irudi:Campidoglio - la torre della Patarina 2650.JPG|Kanpandorrea.
Irudi:0 Cordonata - Dioscuri - Palazzo Senatorio (2).JPG|*Cordonata* eskailerak.

## Kanpo estekak
Sistema piramidal

**Sistema piramidala** edo **traktu kortikoespinala** garun kortexetik bizkarmuineko aurreko adarretara hedatzen den axoi motoreen multzoa da. Garun kortexean (kortex eragile primarioan, sekundarioan, asoziazio kortexean eta somatosentikorrean) motoneurona gorenen somak daude, eta bizkarmuineko aurreko adarretan motoneurona somatikoen somak, gihar ildaskatuetan eragiteko.

## Funtzioa 
Traktu honen funtzio nagusia borondatezko mugimenduak egitea, muskulu tolestatzaileak aktibatzea eta hedatzaileak inhibitzea izango da.

## Ibilbidea 
Aipatutako axoiak kortexetik irten eta dientzefaloan dagoen barneko kapsulatik igaroko dira. Bertatik mesentzefalora abiatu eta garun pedunkuluaren erditik igaroko dira. Ondoren, zubiko zeharkako zuntzen artean hedatuz erraboilera iritsiko dira. Bertan piramideak osatuko dituzte. Erraboilaren alde kaudalean, traktu honetako zuntzen %80 alde kontralateralera joango dira, piramidearen gurutzaketa osatuz. Beraz, alde bateko garun hemisferioak kontrako aldeko muskuluak kontrolatuko ditu. Alde kontralateralera joango diren zuntz hauek alboko kortex birzkarmuin traktua/alboko traktu kortikoespinala eratuko dute. Aldiz, zuntzen %20ak alde ipsilateraletik jarraituko dute aurreko traktu kortikoespinala eratuz. Hala ere, azken hauek, bizkarmuineko gai grisera joatean alde kontralateraletik joango dira.

Aurreko zein alboko traktu kortikoespinaleko zuntzek bizkarmuineko gai grisaren V,VI,VII,VIII. Rexed laminetako interneuronetan eragingo dute eta horien bitartez, IX. laminetako motoneuronetan, aurretik aipatutako funtzioak betetzeko.

Hala ere, traktu piramidal hau osatzen duten zenbait zuntz ez dira bizkarmuinera iritsiko eta entzefalo enborrean dauden gara nerbioetan eragingo dute. Eragin hori zuzena (gara nerbioetan sinaptatuz) edo ez zuzena (erretikulu formazioan sinaptatu eta horren bidez gara nerbioetan eragin) izan daiteke. Bizkarmuinera iristen ez diren zuntz hauek kortex nukleo zuntz deritze eta idun eta buruen mugimenduetan parte hartuko dute.

## Irudi galeria 
Irudiak: https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home

Fitxategi:Dortsalaldetik.tif|traktu piramidalaren dortsaldeko ikuspegia
Fitxategi:Bentralki (1).tif|Traktu piramidalaren ikuspegi bentrala
Fitxategi:Kortex-bm traktua (horiz), kortex motorra (marroia), kortex somatosentikorra (berdez). Ikuspegi sagitala.tif|Kortex-bm traktua (horiz), kortex motorra (marroia), kortex somatosentikorra (berdez). Ikuspegi sagitala
Fitxategi:Bide nagusiak (horiz kortex-bm traktua).tif|kortex bizkarmuin traktua
Fitxategi:Sagital.tif|traktu piramidalaren ikuspegi sagital

## Kanpo estekak
Campidoglio enparantza

**Campidoglio enparantza** () Erromako enparantza ezagun bat da. Campitelli *rionearen* muina da eta hiru jauregi daude bertan, tartean Erromako udaletxea eta Museo Kapitolinoak.

## Historia 
XV menderarte Kapitolino muinoaren eremu honi *colle caprino* ezizena ematen zitzaion (ahuntzen muinoa), izan ere artzaiek ahuntzek bazkaleku gisa erabiltzen baitzuten. 1536an Karlos V.aren garaipen desfilea bertatik pasa zen eta Paulo III.ak lotsatu egin omen zen.

1537an Marko Aurelioren zaldi gaineko estatua ezarri zen bertan eta Aita Santuak Michelangelori enparantza dotore bat diseina zezan eskatu zion. Senadoreen jauregia (gaur egungo udaletxea) ezarriz eta alboan Kontserbadoreen Jauregia zeudenez (gaur egun Museo Kapitolinoak daude bertan) honen parean oso antzekoa zen Jauregi berria eraiki zuen, eta plaza trapezoidea diseinatu zuen prespektiba lerroek Senadoreen jauregia goraipa zezaten. Zoruaren diseinua ere berak egina da.

Lanek geldo egin zuten aurrera eta XVII. mendean bukatu zen enparantza. 1735 urtean ireki ziren Museo Kapitolinoak.

## Jauregiak 
* Senatorio jauregia
* Kontserbadoreen Jauregia
* Jauregi berria

## Irudia 
[thumb|ezkerrera|500px|Campidoglio enparantza, erdian [Senatorio jauregia|Erromako udaletxea.]]

## Kanpo estekak
TKE Ligako 2019ko denboraldia

**2019ko TKE Liga**koa Eusko Label Ligaren hamazazpigarren denboraldia izan zen. Txapelketa ekainaren 22an hasi zen Bilbo hiriko uretan, eta irailaren 15ean bukatu zen Portugaleten; guztira, 20 estropada jokatu ziren. Lehen aldia izan zen parte-hartzaileen artean Bizkaiko traineruak Gipuzkoakoak baino gehiago zirena, hurrenez hurren, sei eta lau.

Denboraldi honetako txapeldun nagusia Orio Arraunketa Elkartea izan zen. TKE Ligaren historian bigarren postua hiru aldiz lortu zuten arren, lehen aldia izan zen mirotzek garaikurra irabazi zutena. Oriotarrek nagusitasun handiz irabazi zuten txapelketa; guztira, 213 puntu lortu zituzten eta 20 estropadetatik 8tan garaile izan ziren. Bigarren postua, aldiz, Hondarribia Arraun Elkartearentzat izan zen. Gorabehera handirik gabeko denboraldi orekatua jokatu zuten eta oriotarren arraunketa jarraitu ahal izan zuen talde bakarrenetakoa izan zen; guztira, 201 puntu eskuratu zituzten eta, besteak beste, Zarauzko Ikurrina. Ohorezko txanda, bestalde, Santurtzik eta Zierbenak osatu zuten. Azkenik, banderei dagokienez, banaketa zabalagoa izan zen; Oriok 8 bandera eraman zituen etxera, Hondarribiak 4, Santurtzik 3, eta Zierbenak, Urdaibaik eta Donostiarrak bana.

Aurreko hiru denboraldietako garaile izandako Urdaibai Arraun Elkartea ohorezko txandatik kanpo gelditu zen, bosgarren postuan, eta bermeotarrek bandera bakarra baino ez zuten irabazi azkeneko estropadan. Bestetik, 2019an lehenengo mailara itzuli ziren elkarteek ere ez zituzten oso emaitza onak lortu. Lekittarrak behintzat maila mantendu zuen 10. postuari esker, baina kantabriar traineru bakarrak, Astillerorenak, maila galdu zuen San Pedrorekin batera. Pasaitarrek jaitsiera play-offean ezin izan zuten Aresko eta Zarauzko mutilen aurka lehiatu eta 13 denboraldiren ostean, hurrengo urtean KAE Ligan arraun egin beharko dute.

Azkenik, CaixaBank Patroi Onenaren Saria Donostiarra elkarteko Arkaitz Diazentzat izan zen.

## Partaideak 

## Estropadak 

1 Cidade da Coruña bandera bi jardunalditan jokatu zen. Nahiz eta bigarren egunean traineru azkarrena Hondarribikoa izan zen, bi egunetako denborak batuz oriotarrak izan ziren bizkorrenak eta, beraz, bandera herrira eraman zutenak.
2 Ofizialki "Getxoko Estropaden XLI. Ikurriña-Jose Antonio Agirre Lehendakariaren XV. Omenaldia".
3 Zarauzko XLII. Estropada bi jardunalditan jokatu zen eta bietan Hondarribiko trainerua izan zen azkarrena.

## Sailkapena 

1 Cidade da Coruña bandera bi jardunalditan jokatu zen. Nahiz eta bigarren egunean traineru azkarrena Hondarribikoa izan zen, bi egunetako denborak batuz oriotarrak izan ziren bizkorrenak eta, beraz, bandera herrira eraman zutenak.
3 Zarauzko XLII. Estropada bi jardunalditan jokatu zen eta bietan Hondarribiko trainerua izan zen azkarrena.

### Jaitsiera/Igoera play-offa 

## Patroi onenaren saria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* TKE Liga
* KAE Ligako 2019ko denboraldia
* GT Ligako 2019ko denboraldia

## Kanpo estekak 
* TKE Ligaren webgunea
Kimiotrofo

**Kimiotrofoak** energia iturria molekulen oxidazioetatik lortzen duten bizidunak dira. Molekula horiek inorganikoak izan daitezke (bizidun kimiolitotrofoak) edo organikoak (kimiorganotrofoak).

Energia iturria molekula organikoa ala inorganikoa izan, bizidun kimiotrofoek euren metabolismoaren bidez hasierako energia hori energia biokimiko bihurtzen dute, ATP moduan. ATP hori izango da zelulak bere funtzioak burutu ahal izateko erabiliko duen molekula energetikoa.

Kimiotrofoak autotrofoak ala heterotrofoak izan daitezke.

## Kanpo estekak
Bimetal

thumb|Termometro bimetalikoa
**Bimetala** normalean tenperatura bistaratzeko edo elektrizitatearen bidez prozesu bat abiarazteko edo geldiarazteko erabiltzen den tenperaturaren zenbatesle bat da .

**Termometro bimetalikoa** elementu sentikor gisa zabalkuntza-koefiziente desberdina duten metalezko bi xafla elkarri soldatu dituen termometroa da. Tenperatura-aldaketek eragiten duten deformazioan oinarritzen da tenperatura neurtzeko.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Ryan

**José María Ryan Estrada** (Bilbo, Bizkaia, 1943 – ?, 1981eko otsailaren 6a) ingeniari industriala izan zen, Lemoizko zentral nuklearreko eraikuntzen ingeniari burua, Iberdrola enpresa eraikitzailearen izenean. 1981ean ETAk bahitu zuen, eta egun batzuk geroago hil zuen, buruan tiroa emanda.

## ETAk bahitzea eta hiltzea 
1981eko urtarrilaren 29an, ETAk bahitu zuen, eta aste bateko epea eman zuen Lemoizko zentral nuklearra egiteko obrak bertan behera utz zitezen, bestela Ryan hilko zutela mehatxatuta. Espainiako Gobernuak ez zuen men egin. Erakunde ugarik Ryanen askatasunaren aldeko manifestazioak egin zituzten (besteak beste Amnistia Internazionalak), baina ETAk mehatxua bete zuen, eta buruan tiro bat emanda erail. Arkotxako baso bide batean jaurti zuen ETAk gorpua, Zaratamoko (Bizkaia) lurretan.

Erailketak manifestazio handiak sortu zituen Hego Euskal Herrian zehar.

Era berean, mugarria bihurtu zen Lemoizko zentralaren proiektua bertan behera uzteko borrokan. Hilketaren ondoren, langile eta arduradunen egoera asko larritu zen Lemoizko zentraleko lanetan. Soldatak bikoiztu eta segurtasun neurriak biderkatu arren, lanak egiten jarraitzeko zailtasun operatibo handiak izan zituzten, eta 1984an obrak bertan behera gelditu ziren.
Nahiz eta Iberduerok eta Espainiako Gobernuak hori ukatu, langileen artean sortu zuen zirrara eta ezinegonari ezin izan zioten bueltarik eman, ez diruarekin, ez eta polizia babes handiagorekin ere.

Hamabost hilbete beranduago ETA Pmk Angel Pascual Mujika sasoi hartako ingeniari burua, José María Ryanen ordezkoa zena erail zuen. Erailketa 1982ko maiatzaren 5ean izan zen, Bilboko Begoña auzoan bere autoan tirokatu zutenean. Azken atentatu honekin Lemoizeko zentralaren proiektua bertan behera geratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Bilbon jaioa zen, nahiz eta aitaren aldetik irlandar jatorrikoa izan. Energia nuklearraren ikasketak Estatu Batuetan eginak zituen. Pepi Murua haginlariarekin ezkonduta zegoen, eta adin txikiko bost seme zituzten: José María (9 urte), Álvaro (8), Eduardo (6), Pablo (5 urte bete zituen aitaren erailketaren biharamunean, otsailaren 7an) eta David (1).

## Erreferentziak
Sorrera eta hondamendia

***Sorrera eta hondamendia*** (ingelesez, *Genesis and Catastrophe: A True Story*) Roald Dahlek idatzitako istorio laburra da, lehendabiziko aldiz Playboy aldizkarian argitaratu zena, eta gero, 1962ko *Kiss Kiss* liburuan txertatua.

Narrazioan, Austriako hiri batean, Klara seme batez erditu berria da. Beldurra du umea hilko dela, aurreko hirurak (Otto, Gustav eta Ida) hil ziren bezala. Alois senarrak dio jaioberria txikia eta ahula dela, aurrekoen aldean ere. Medikuak eta emaginak ziurtatzen diete etengabe umea ongi dagoela eta aitari eskatzen diote zintzoago jokatzeko emaztearekin. Bukaeran, Klarak Jainkoari erregutzen dio Adolf semea bizi dadila.

## Kanpo estekak 
http://istoriolaburrak.blogspot.com.es/2017/02/sorrera-eta-hondamendia.html
Zibero Sport Tardets

**Zibero Sport Tardets** edo **ZST** Atharratze-Sorholüzeko eskubaloi taldea da. Gizonezkoen eta emakumezkoen taldeak ditu.

## Palmaresa 
Emakumezkoen taldeak Frantziako erregioetako Kopa irabazi du 2018an, finalean Kremlin-Bicêtre taldea 29-24 gaindituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atharratze-Sorholüzeko webgunea