open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quesada pasiega

**Quesada pasiega** delakoa Kantabriako Vega de Pas eskualdeko postre herrikoia da.

## Errezeta 
Bere errezetak honako osagai hauek ditu: behi gazta fresko kilo bat, 100 gramo gurin, 100 gramo irin, 4 arrautza, 250 gramo azukre, limoi birrindua eta kanela hautsean. Prestaketan azukrea eta gurina nahastu eta ondoren gazta fresko birrindua, limoia eta kanela gehitzen zaie. Jarraian aurretik nahastutako arrautzak batzen zaizkie. Segidan irina eta legamia gehitzen zaizkie. Behin dena ongi oratu ondoren tartentzat erabiltzen diren moldetan ezartzen da, ondoren labean ordu erdiz 200&nbsp;°C-ra uzten da, gainaldeak ongi urreztatu dadin.

## Ikus gainera 
* Sobao pasiegoa

## Kanpo estekak
Euskal Herriko muturreko puntuak

Honako hau **Euskal Herriko muturreko puntuak** zerrendatzen dituen zerrenda bat da:

## Luzera eta latitudea 
* **Iparraldeen dagoen udalerria**: Samatze, Nafarroa Beherea eta Gaskoniako udalerria, Lapurdiko lurralderen barruan hegoaldetik. 
* **Hegoaldeen dagoen udalerria**: Berez Kortesko herrigunea hegoalderago badago ere hegoaldeen dagoen udalerria Ablitas da, Nafarroako Erriberan. 
* **Mendebaldeen dagoen udalerria**: Lanestosa, Bizkaiko Enkarterrin. 
* **Ekialdeen dagoen udalerria**:Eskiula, Bearnoren barruan kokatuta egon arren Euskal Herritzat hartzen den herria, Zuberoarekin lotuz. 

## Muturreko puntuak 
* **Euskal Herriko erdigune geografikoa**: Andimendin dago, Arakildik gertu. Lekuari Olibesario deritzo eta Lezitzatik 600 metrotara dago: 
* **Euskal Herriko mugetatik urrunen dagoen puntua**: Mugetatik urrunen dagoen puntua 54,3 kilometrora du mugarik gertuena (itsasoa barne) eta Oltzan dagoen Txurio mendian dago: 
* **Punturik gorena**: Hiru Erregeen Mahaia, Bearno eta Aragoirekin mugan, 2.428 metro. 
* **Punturik beherena**: Bodovalle, Abanto-Zierbena udalerriko meatze irekia. Bere punturik beherena itsas mailatik 100 metro behera dago. 
* **Herririk gorena**: Abaurregaina, Nafarroako Aezkoan, 1.039 metrotara. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lauro ikastola

**Lauro**  ikastola Bilboaldean  sortu zen lehenengoetakoa izan zen, Loiuko udalerrian kokatutakoa.

Ikastola 1957an sortu zen egitasmoaren jarraipena da, izan ere, gurasoen kooperatiba batek abiatu zuen egitasmoa 1970 aldean.

2022an egun 1.800 ikasle inguru zituen Lauro Ikastolak.

## Historia 
[ezkerrera|thumb|172x172px|[María Ángeles Garai|Angeles Garai]]
María Ángeles Garai andereñoa aitzindaria izan zen. Parisen ikasi eta gero itzultzean, Maria Angelesek hilabeteko egonaldia egin zuen Donostian, hain zuzen ere Fermin Kalbeton kalean, Zipitriak ikastola zuen tokian; hartara, haren funtzionamendua ezagutu nahi zuen. Eredu horri jarraituz, Xabier Peñak ikastola bat jarri zuen martxan Bilbon, eta Garai Bizkaiko ikastola bakarraren lehen andereñoa bihurtu zen. Ikastola Bilboko San Nikolas elizako katekesian ireki zen 1957ko urriaren 9an; Maria Angelesek 3 eta 6 urte bitarteko hamahiru haurren ardura hartu zuen.

1958an ikasle kopuruak gora egin zuen, eta Garairekin batera beste andereño bat hasi zen lanean; horrela bi gela egin ziren. Baina ez zen erraza izan, urte hartatik aurrera zailtasun handiak izan baitzituzten euskaraz irakasteko. San Nikolas elizatik bota zituzten, eta Frantziskotarren Iralabarri komentura eraman zituzten. 1959ko urtarriletik urrira arte egon ziren bertan. Orduan, irakaskuntzako ikuskatzaile bat agertu zen, eta hark jarritako salaketaren erruz, atxilotuak ere izan ziren.

Egoera horren ondorioz, ikastolak etxe partikularretara eraman ziren, eta, segurtasunagatik, lekuz aldatzen ziren noizean behin. 1962-1963an ireki zuen Maria Angelesek ikastola Urkixo zumarkaleko bere etxean.

Fitxategi:Azkue_ikastola_Bilbon.jpeg|Elkano kalea ezkerraldean.
Fitxategi:Azkue_ikastola_Bilbon_12_37_09_096000.jpeg|Elkano kaleko 6. ataria
Fitxategi:Azkue_ikastola_Bilbon_12_37_13_656000.jpeg|Atariko plaka ezkerraldean goian.

thumb|365x365px|1999ko Korrikako omenduak Euskaldunon Egunkaria,  1999-03-14)

1972-1973 ikasturtean 630tik gora ikasle zituen Azkue proiektuak. Elkano eta Gran Vía-ko pisuak txiki geratu ziren. 1970eko Hezkuntza Lege Orokorrak, berriz, baldintza berriak eskatzen zituen hezkuntza-zentroentzat, eta betetzeko oso zailak ziren lokal horietan. Bilboko Udalaren gomendioz, Lauroeta auzora joatea erabaki zen, egungo Loiuko udalerrian, Lauro Txikerra baserria zegoen ingurura. 1970ean familiak kooperatiba baten inguruan bildu ziren, Lauro izenekoa, berme guztiekin jauzi hori emateko. Formula juridiko hori eskuratu zuen lehen Ikastola izan zen. Lauro Ikastolak Loiun antolatu zuen lehen ikasturtea 1973-74koa izan zen.

Lauro Ikastolako irakasle izan zen Miren Dobaran, geroago Berangoko alkatea eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordea izango zena. Ikastolako zuzendaria izan zen 2013 eta 2016 artean 

## Azpiegiturak 
Ikastola, lau eraikuntzek eta kiroldegi batek osatzen dute. Belar artifizialeko 11 futbol-zelai, teniseko pista bi eta igerilekua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* María Ángeles Garai
* Julita Berrojalbiz
* Miren Dobaran

## Kanpo estekak 
*  Lauroko ikastolaren webgunea.
Asterix legionaria

***Asterix legionaria*** (), Asterixen abenturak kontatzen dituen hamargarren komikia da. Lehen aldiz, Pilote aldizkarian argitaratu zen, 1966ko azaroak 11n. Liburu eran, hurrengo urtean argitaratu zen, milioi bat aleko tiraldiarekin.

## Istorioa 
Asterixek eta Obelixek, Falbala ezagutzen dute, Abrarakurzixen iloba dena, honetaz, Obelix berehala maitemintzen delarik. Baina maitasun platoniko hau, Falbala Tragikomixekin ezkon hitza emanda dagoela jakiten denean zapuzten da. Obelixek berri hauek jakiten dituen une berean, Falbalak, gutun bat jasotzen du, non, Tragikomixek, erromatar legionario bihurtua eta hauek gudura eramana izan dela, non Julio Zesarren armada etsaiak preso hartua izan dela dioen. Asterixek eta Obelixek zenbait gauza jakitea lortu ondoren, euren laguna Afrikako tokiren batean aurkitzen dutela jakiten dute. Tragikomix salbatzeko, Asterixek eta Obelixek, erromatar armadan sartzea erabakitzen dute, bertan sartu eta euren laguna salbatu ahal izateko.

## Pertsona ospetsuen irrimarrak 
Tragikomix pertsonaia, Jean Marais aktore frantziarraren irrimarra bat da.

## Kanpo estekak
Gangrena gaseoso

**Gangrena gaseosoa** *Clostridium perfringens* bakterioak eragindako patologia larria da, ehun organikoen nekrosia eta deskonposizioa sortzen duena. Gaitza zauri bat infektatzen denean harrapatzen da.

Orokorrean, bi gangrena mota bereizten dira:

* gangrena lehorra, odol-zirkulazioaren ezak sortutakoa. Ez du jatorri infekziosoa, eta arteriosklerosiak, enboliak edo tronboek eragin dezakete. Odola ez da gangrenatutako tokira iristen.

* gangrena hezea, jatorri infekziosoa duena. Gangrena gaseosoa multzo honetako gangrena mota da, *Clostridium perfringens*-ek sortutakoa. Infektatuta dauden ehunetan gasa agertzen da, bakterio horrek burutzen duen hartziduraren ondorioz.

## Infekzioa 
Zauri zikin eta sakonak dira bakterio patogenoaren sarbidea. Zauri hauetako ehunek ingurugiro anaerobioa dute, mikrobio eragilearen hazkuntza errazten duena, tetanosen antzera (gangrena gaseosoa eta tetanosa *Clostridium* genoroko espezieek sortutakoak dira, eta infektatzeko antzeko era dute).

Ehunetan kokaturik *Clostridium perfringens*-ek toxina indartsu batzuk ekoizten ditu, odolera pasatzen dutenak, gaitzaren sintomatologia larria eraginez.

## Sintoma klinikoak 
Gaitzaren inkubazio epea 18-36 ordu bitartekoa da.

Gangrenatutako gorputz zatia (zauriarena) moretzen eta iluntzen da, eta kirats handiko zornea isurtzen du, gas-burbuilak dituena. Kiratsa eta gasa mikrobio patogenoak burutzen duen hartziduraren ondorioak dira.

Bakterioaren toxinek ehunetako nekrosia sortzen dute. Odolera pasatzerakoan toxina horiek sukarra, okadak, bihotz-arazoak eta shock orokorra eragiten dute, sarritan heriotza dakartena.

## Tratamendua 
Lehenbailehen ezarri behar da.

Lehenengo fase batean antibiotikoak ematen dira, zain barneko bidetik, mikrobioaren hazkuntza galerazteko (penizilinaren familiakoak). Horrekin batera kirurgia erabiltzen da, hilda, minduta eta infektatuta dauden ehunak errotik ateratzeko.

Oxigenoterapia hiperbarikoa ere erabiltzen da, arrakasta aldakor batekin. Terapia hau infektatutako ehunetan oxigenoaren ezarpenean datza; *Cl. perfringens* anaerobioa denez, oxigenoaren aurrean hiltzen da.

Neurri horiek nahikoak ez direnean gangrenatutako gorputz-zatiaren ebakitze edo anputazioa ezinbestekoa da.

## Kanpo estekak
Troll (Internet)

thumb|250px|Troll baten irudia.

**Troll** Interneten erabiltzen den terminoa da iskanbila dibertimendu moduan bultzatzen duena izendatzeko. Trollak eztabaida nahita sustatzen du, parte-hartzaileak haserreraziz eta haien artean zatiketa bultzatuz. Hainbat sofistikazio mailakoak daude, batzuek nortasun aizunak erabiltzen dituztela. Terminoaren erabilera subjektibo samarra bada ere, sarri erabiltzen da Interneteko *kulturan*. Trollak foroetan, blogetan, wikietan, IRC kanaletan edo sareko edozein txokotan ager daitezke.

Trollen aurka borrokatzeko honako leloa esaten da Interneten, kontuan ez hartzeko gomendatzen duena: "*ez elikatu trolla*" (''"Don't feed the troll"'').

## Ikus, gainera 
* Hater
* Zabor-posta

## Kanpo estekak
Torrelodones

**Torrelodones** Espainiako udalerria da, Madrilgo probintzian. 21.231 biztanle ditu 21 kilometro koadroko azaleran. Guadarramako mendilerroaren eta Madrilgo eremuaren artean dago eta horregatik bi eskualdeei lotuta agertzen da sarri. Bataz beste 845 metroko altueran dago. Iparraldean Hoyo de Manzanares, ekialdean Madrilekin (Monte de El Pardo tartean dagoelarik), hegoaldean Las Rozas eta mendebaldean Las Rozasekin egiten du muga.

Udalerri honetan dago Casino Gran Madrid, 1981ean ireki zuten Madrilgo Erkidegoko lehenengo kasinoa. Oso garrantzitsua da herriko ekonomiarentzat eta probintziako errentarik altuenen artean dago herri hau.

## Kanpo estekak
Magdalenako jauregia

**Magdalenako jauregia** (gaztelaniaz *Palacio de la Magdalena*) Santander hirian dagoen Magdalena penintsulan kokatuta dago, Kantabrian (Espainia). Herritarren diru laguntzei esker 1909 eta 1911 urteen artean eraiki zen, espainiar errege familiari ostatu emateko asmoz. Javier González Riancho eta Gonzalo Bringas Vega arkitektoek eraiki zuten, eta 1913an altzariztatu zuten. Hortik gutxira, Alfontso XIII.a Espainiakoa eta bere familiaren udako egoitza bilakatu zen, eta Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenera arte, haiek izan ziren jabeak. 1914an Javier González Rianchok zalditegiak proiektatu zituen; erdi aroko herrixka ingeles baten teilatu zorrotz eta maldatsuak isladatzen dituzte, baita egurrezko bilbadurak eta bestelako ezaugarri batzuk ere.

Era eklektikoa duen lana da, eragin ingelesak ere baditu, kanpoaldeko multzoen egituran ongi ikus daiteke hori. Tximinien ugaritasuna ere badu, lehiateetako formak, etab. Era frantsesaren gehikuntzak ere baditu, esate baterako eskailera nagusiko tarte harmailak edo eraikina osatzen duten zatien asimetriak. Kokatzen den eskualdearen zertzelada batzuk ere baditu.

Bi sarrera ditu: iparraldekoa, arkupeduna, gurdientzat prestatua dago; Hegoaldekoa, berriz, sarrera nagusia da eta oinarri oktogonalezko bi dorreekin eta tarte bikoitzezko harmailekin. Eraikina harri landuzkoa da eta arbelezko estaldurak ere baditu. Barnealdean interes handiko margolanak dituzten harrera gelak nabarmentzen dira, egileak Benedito, Sorolla nahiz Sotomayor dira, besteak beste.

1932tik aurrera, jauregia Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatearen udako ikastaroen egoitza da. 1993an Santanderreko Udalak, Luis de la Fuenteren proiektuaren arabera, jauregia berriztatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Santander.Palacio.de.la.Magdalena.jpg
Irudi:Palacio magdalena Uimp.gif
Irudi:Santander.Palacio.de.la.Magdalena.2.jpg
Irudi:Santander - Palacio.jpg

## Ikus gainera 
* Magdalenako penintsula.
* El Sardinero.
* Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea.

## Kanpo estekak 
* Magdalenako jauregiaren webgunea
19 Fortuna

**19 Fortuna**, asteroide gerrikoan aurkitutako 19. asteroidearen izena da. Asteroide gerrikoko asteroiderik handienetako bat da. 1 Ceresen antzeko konposaketa du; azalera ilun bat eta karbonatoz osatua.

John Russell Hindek aurkitu zuen 1852ko abuztuak 22an. Bere izena, erromatar mitologian, zortearen jainkosa zen Fortunagatik jasotzen du.

Hubble espazio teleskopioak, 1993an behatu zuen Fortuna asteroidea, 0,20 segundo sexagesimaleko itxurazko diametroa zuen (4,5 pixel kamera planetarioan). Bere forma, gutxi gora-behera, esferikoa da. Ilargiak bilatu zaizkio, baina ez da bakar bat ere aurkitu.

## Kanpo estekak
18 Melpomene

**18 Melpomene**, asteroide gerrikoan aurkitutako 18. asteroidearen izena da. 1852ko abuztuak 24an aurkitu zuen John Russell Hindek Londrestik.

Bere izena, greziar mitologiako Melpomene izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, musetako bat zena, Zeus eta Mnemosineren alaba.

## Kanpo estekak
Tomiño

**Tomiño** Galiziako Pontevedrako probintziaren hego-mendebaldean kokatzen den udalerria da, eta O Baixo Miño eskualdean dago. Iparraldetik Gondomar udalerriarekin mugatzen du, ipar-ekialdetik Tui udalerriarekin, ekialde eta hegoaldetik Portugalekin, hego-mendebaldetik O Rosal udalerriarekin eta mendebaldetik berriz Oia udalerriarekin.

## Parrokiak 
Udalerri hau 15 parrokietan banatuta dago:

* Amorín (San Xoán)
* Barrantes (San Vicente)
* Currás (San Martiño)
* Estás (Santiago)
* Figueiró (San Martiño)
* Forcadela (San Pedro)
* Goián (San Cristoval)
* Piñeiro (San Salvador)
* Pinzás (Santa María)
* San Salvador de Tebra (San Salvador)
* Sobrada (San Salvador)
* Taborda (San Miguel)
* Tebra (Santa María)
* Tomiño (Santa María)
* Vilameán (San Bieito)

## Tomiñotar ospetsuak 
* Eliseo Alonso, idazlea (1924-1996)
* Xosé Luís Franco Grande, idazlea (1936an jaioa)
* Toñi Vicente, Galiziako sukaldari ospetsuenetakoa. Bere jatetxea Santiago Compostelakoan duelarik (1953an jaioa).
* Manuel Vicente Alonso, azken alkate errepublikarra, Francoren erregimen faxistak 1936an heriotza zigorrera kondenatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Iglesia de San Vicente de Barrantes.jpg|San Vicente de Barranteseko eliza

## Kanpo estekak 
* Tomiño, Rias Baixaseko Turimoa
* Tomiñoko Udalaren webgunea
Fränk Schleck

**Fränk Schleck** (Luxenburgo Hiria, Luxenburgo, 1980ko apirilaren 15a) Team Saxo Bank taldeko txirrindulari ohi luxenburgotarra da. Familia txirrindularitzazale batean jaioa, Andy Schleck txirrindulariaren anaia zaharra, Johny Schleck txirrindulariaren semea eta Gustav Schleck txirrindulariaren biloba da.

## Taldeak 
* Team CSC (2003-2008)
* Team Saxo Bank (2009-)

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Ikus, gainera 
* Andy Schleck
* Gustav Schleck
* Johny Schleck

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Anthology

***Anthology***, Willis Drummond talde lapurtarraren estudioko lehen diska da, eta zortzi abestiz dago osaturik.

## Abestien zerrenda 
# Uztaia
# Erabakia
# Izan nahi nuen bainan...
# Usain epela
# Behin argian ezarrita
# Berriz ere
# Azken nahieza
# Ur gainean

## Taldekideak 
* Xan Bidegain - Bajua.
* Rafa - Gitarra.
* Felix "Rüdiger" - Bateria.
* Jurgi Ekiza - Gitarra eta ahotsa.

## Kanpo estekak
Ezterengibeleko erreka

**Ezterengibeleko erreka** Nafarroa Behereko ibaia da. Errobiko ibaiadarra denez, Aturriren arroko ibaia da.

## Geografia 
Lekunberrin du iturria eta udalerria zeharkatuz, Ezterenzubirantz jotzen du, non Errobira isurtzen ditu bere urak.

Hona hemen ibaiadar nagusiak:
* Txiripisiako erreka
* Uritxondoko erreka
* Lapurdieko erreka
** Artekohegiko erreka
*** Maluzaharreko erreka

## Zeharkatutako udalerriak 
* Lekunberri
* Ezterenzubi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Lampard

**Frank James Lampard Jr.** (Romford, Ingalaterra, 1978ko ekainaren 20a) futbolari profesionala da. Erdilari jokatzen du, gaur egun New York City taldearekin.

## Bizitza 
thumb|ezkerrera|200px|Frank Lampard.

1978ko ekainaren 20ean Ingalaterrako Romford udalerrian jaio zen, Frank Lampard Sr futbolarien semea delarik. Bere aita West Ham United taldearekin jokatu eta bi aldiz txapeldun izan zen. Franken ama, Pat Lampard, 2008ko apirilaren 24ean zendu zen. Frank Tottenham Hotspur taldeko entrenatzailea den Harry Redknapp hiloba ere bada, bai eta Jamie Redknapp futbolariaren lehengusua ere.

Lampard oso gaztea zelarik Essex konderriko Brentwood Ikastetxean hezitu zen, han Jodie Marsh ezagunaren gelakidea izan zelarik.

1994an West Ham United Football Club taldearekin jokatzen hasi zen, han bere aita taldeko entrenatzailearen laguntzailea zelarik. Beranduago, 1995ko urrian, Lampard bigarren mailako taldea zen Galesko Swansea City Association Football Clubera bidali zuten, hemen bere lehen partidan Bradford City taldearen aurka 2-0eko garaipena izan zutelarik.

1997ko martxoan, Lampardek hanka apurtu zuen eta ezin izan zuen 1997-1998 denboraldi arte jokatu, azken denboraldi honetan West Ham United Football Club taldearekin zenbait gol sartu zituelarik, orduan 2001eko abuztuan Chelsea FC taldeak fitxatu zuen.

## Ingalaterrako selekzio nazionalarekin 
Frank Lampard Ingalaterrako Futbol Selekzioarekin 56 alditan jokatu eta 13 gol sartu ditu.

## Partaidetza Munduko Futbol Txapelketetan 
## Taldeak 
[thumb|Frank Lampard futbolaria [Chelsea Football Club|Chelsea FC taldean jokatzen|150px]]

## Tituluak 
Txapelketa Nazionalak
* **Chelsea FC** - FA Cup &ndash; 2006-07, 2008-09
* **Chelsea FC** - Premier League &ndash; 2004-05 eta 2005-06
* **Chelsea FC** - Community Shield &ndash; 2005
* **Chelsea FC** - Football League Cup &ndash; 2004-05 eta 2006-07

### Nazioarteko Txapelketak 
* **West Ham United** - Intertoto &ndash; 1999

### Sari Pertsonalak 
* **Munduko jokalaririk onena FIFAren arabera** - 2005

## Kanpo loturak 
* Frank Lamparden Webgune Ofiziala
* The Unofficial Frank Lampardi buruzko Webgune Ez Ofiziala
* Frank Lampardi buruzko argibideak dituen webgunea
* BBC profila
* Profile - Chelsearen Webgune Ofiziala
* Profila FA erakundearen webgunea
* Profila - UEFA.com
* Samsung eta Chelsearen Frank Lampardi buruzko argazki bereziak
* Frank Lampard profila eta estatistikak
Zelesta

thumb|200px|Estilo alemaneko zelesta
**Zelesta**, pianoaren antzeko konposaketa duen musika tresna bat da, baina, teklek aktibatutako bere mailuek, metalezko plakak jotzen dituzte hari tinkatuak barik. Plaka hauek, jotzerakoan, honetarako balio duen zurezko kaxa batean erresonantzia bat eragiten dute, soinu goxo eta eder bat sortuz.

Zelesta, 1866 eta 1868 bitartean, Parisko Auguste Mustel armonio sortzaileak asmatutako metalofono bat da, eta, dirudienez, bere jatorria, Javako genderrean du.

Piano bertikal txiki baten itxura hartzen du, non, hariak, zurezko erresonantzia hodiak zeharkatzen dituzten metalezko laminengatik ordezkatuak izan diren. Teklen akzioaren ondorioz, mailu batzuk jotzen dituzte laminak; pianoan bezala, itzaltzaileak aktibatzea ahalbidetzen duen pedal bat du. Laminek, purutasun handiko soinuak sortzen dituzte, erresonatzaileen bibrazioek leunduak. Bere erregistroak, 4 eta 5 oktaba bitartean hartzen du, lehenengo tekla, beti, Do notan hasiz, pianoko Do2 notaren baliokidea, ereduren batzuk (batez ere Yamaharen 5 1/2a ereduak), 5 oktaba t'erdirarte hedatzen dutelarik (fa notaraino).

Pianoaren kasuan bezala, eredu esklusiboko zelestak ere badaude, mignon kola piano formakoa, baita piano batek hainako erregistroa (8 oktaba) duten zelestak ere, baina, arrazoi honegatik hain zelesta handiak eraikitzeak, oso erresonantzia handikoak bihurtzen ditu, eta entzumenarentzako oso gogaikarriak, eta, ondorioz, ez dira ia sekula eraikitzen.

Konposatzaile frantziar eta errusiarrak izan ziren musika tresna hau orkestra sinfoniko batean erabiltzen lehenak. Ospetsuak dira Piotr Ilitx Txaikovskiren Intxaurkraskagailua, Maurice Ravel ziburutarraren Ma Mère l'Oye edo Richard Straussen Arrosaren zalduna bezalako lanetan aurki daitezkeen adibideak.

Zelesta, Harry Potterren filmeen Soinu Bandaren hasieran entzuten den musika tresna da.

## Kanpo estekak
Espainiako lorategietako gauak

thumb|300 px|Generalifeko lorategiak

***Espainiako lorategietako gauak*** () Manuel de Falla (1876-1946) musikari eta konposatzaile andaluziarrak idatzitako musika lan bat da.

Manuel de Fallak, lan hau, 1909an hasi zuen, piano bakarlariarentzako nokturno multzo bat bezala, baina Ricardo Viñes piano-jotzaileak, nokturnoak, pianoa eta orkestrarentzako lan batean bihurtzea iradoki zion. Fallak, lan hau, 1915ean amaitu zuen, Ricardo Viñesi eskainiz. Lehen aldiz, 1916ko apirilaren 9an interpretatu zuen Madrilgo Orkestra Sinfonikoak Madrilgo Errege Antzokian, orkestraren zuzendari bezala Enrique Fernández Arbós, eta, piano-jotzaile bezala, José Cubiles zeudelarik.

Lanak, hiru lorategi deskribatzen ditu:

* **En el Generalife** (Alhambra)
* **Danza lejana** (bigarren lorategi hau ez dago identifikatzerik)
* **En los jardines de la Sierra de Córdoba** (korpuseko ijitoen festa)

Fallak, *Noches en los jardines de España* "inpresio sinfoniko" bezala deskribatu zuen. Pianoaren zatia, landua, distiratsua eta elokuentea da, baina ez oso dominatzailea. Orkestraren partitura, joria da. Cádizeko maisuaren lanik inpresionistena da.

## Instrumentazioa 
Jatorrizko lana, honako musika tresna hauentzat idatzia dago: 3 zeharkako txirula eta piccolo bat, 2 oboe eta ingeles korno bat, 2 klarinete, 2 fagot, 4 tronpa, 2 tronpeta, 3 tronboi eta tubabat, tinbalak, txindatak, triangelua, zelesta, harpa eta harizko musika tresnak.

Gutxi gora-behera, 22 eta 26 minutu arteko iraupena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fraternidad Muprespa

**Fraternidad Muprespa** laneko istripu eta gaixotasun profesionalen mutua da, Gizarte Segurantzak 275 zenbakiarekin onartua.

## Historia 
Fraternidad Muprespa mutualitatea La Fraternidad (166 zk.) eta Muprespa-Mupag-Previsión (269 zk.) elkartu zirenean sortu zen, 1998ko abenduaren 31n.

La Fraternidad Escolástico Zaldívarrek sortu zuen Bilbon, 1929an. Hasiera batean, mutualitate hau familia egiturako elkarte gisa sortu zen, Gizarte Segurantzaren sisteman laneko istripu eta gaixotasunak kudeatzen laguntzeko. 1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadaren hasieran, Fraternidad enpresak 14 mutualitate baino gehiago bereganatu zituen, horien artean nabarmentzekoak, adierazgarrienak bakarrik aipatuz, hauek dira:

* Mutua Almanseña (65 zk.)
* Mutua Rural (222 zk.)
* Mutua General Industrial y Agrícola (123 zk.)
* Seguridad Mutua (93 zk.)
* Mutua de Empresas Mineras e Industriales (127 zk.)

Muprespa 1990ean sortu zen. Hasieran sektore publikoan bakarrik egiten zuen lan, Industria Institutu Nazionaleko (lehen INI zena) enpresen zati handi bat kudeatuz. 1996an Mupag-Previsión mutualitatearekin elkartu zen, mutualisten zorroa handitzeko asmoz. 1998an enpresako zuzendaritza organoek La Fraternidad enpresarekin elkartzeko erabakia hartu zuten, horrela Fraternidad Muprespa sortuz.

Azkenik, 2006an enpresa banatu egin zen, legearen arabera lan arriskuen prebentzioa eta osasunaren zainketaz arduratzen zen zatiarekin beste elkarte bat egin behar zelako, laneko istripu eta gaixotasunen mutualitatetik kanpo. Orduan sortu zen Fraternidad Mupresparen Prebentzio Elkartea.

## Zifrak eta datuak 
Gaur egun, Fraternidad Muprespak 1,4 milioi langile babesten ditu eta 309.475 konpainiaren zerbitzura dago.

### 2007. urteko txosten ekonomikoa 
* Diru-sarrerak 1066,26 milioi euro.
* Gastuak 887,58 milioi euro.
* 500 milioi eurotik gorako kudeaketa erreserbak.

## Kanpo estekak 
* Fraternidad Muprespa
* Historia
* AMAT
Ulysses Simpson Grant

**Hiram Ulysses Grant**, ezagunagoa da **Ulysses Simpson Grant** izenaz (Point Pleasant, Ohio, AEB, 1822ko apirilaren 27an jaioa – Mount McGregor, New York, AEB, 1885eko uztailaren 23a), Ameriketako Estatu Batuetako 18. presidentea izan zen.

## Biografia 
Estatu Batuetako jenerala eta politikaria izan zen. Mexikoko gerran (1845-1848) parte hartu zuen, eta gero Gerra Zibilean batasunaren aldekoekin gudukatu zuen. Belmont-eko garaipena eta Donelson eta Henry gotorlekuak (1862) eskuratu zituen. Vicksburgen eta Mississippin garaile (1863) izan zen; Iparraldekoen buruzagitza hartu zuen; Richmond (1865) hartu eta Lee jeneralaren errendizioa Appamattoxen onartu zuen.

Alderdi errepublikarraren izenean lehendakari hautatu zuten (1868, 1872), baina ez zen politikari ona izan, eta Hegoaldearen kontrako zapalkuntza *(carpetbaggers)* ez zuen gaitzetsi. Haren politikak alderdiaren barruan ere oposizioa sortu zuen eta ez zen berriro hautatua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ulysses Granten biografia Etxe Zuriaren webgunean
Dálvadas

**Dálvadas** (iparraldeko samieraz eta finlandieraz) Finlandiako Utsjoki udalerria osatzen duten herrixketako bat da. Tenojoki ibaiaren ertzean dago, ia Norvegiako mugan eta Nuvvus herrixkatik hurbil. Biztanleak ez dira ehunera ere iristen, gehienak, Utsjoki udalerri osoan bezala, samitarrak dira .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paso de los Toros

**Paso de los Toros** Uruguaiko hiria da, Tacuarembóko departamendukoa. Negro ibaiaren iparraldean dago. Departamentuko bigarren hiririk populatuena da, hiriburuaren ostean.

## Demografia 
## Isabelindar ezagunak 
* Juani VN: Kantari, Kantagile, Musikari y Produktore.
* Mario Benedett: Idazlea.

## Kanpo estekak 
* Tacuarembóko departamenduko webgune ofiziala
Kaamasmukka

**Kaamasmukka** (iparraldeko samieraz: *Gámasmohkki*) Finlandiako Utsjoki udalerria osatzen duten herrixketako bat da. Kevo Natura Erreserba Hertsiaren ondoan dago, Muotkatunturi eta Paistunturi Eremu Basatien artean, hain zuzen. Kaamanendik (Inariko herrixka) Karigasniemira doan Kantatie 92 errepidea herrixka zeharkatzen du. Ehunera iristen ez diren biztanle gehienak samitarrak dira .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Capricho

**El Capricho** (euskaraz *Gutizia*) 1883an Antoni Gaudí arkitekto katalandarrak proiektatutako eraikina da eta bere laguntzailea zen Cristòfor Cascante i Colom zuzendaritzapean Kantabriako Comillas udalerrian eraiki zen. Bere benetako izena **Villa Quijano** da, Comillasko Markesa zen Claudio López Bru edo Comillasko Markesa zenaren Máximo Díaz de Quijano bere koñatuak eraikina egiteko enkargua egin baitzuen, honekin ekialdeko eran eraikitako udako egoitza bat izateko asmoz. Eraikuntza lanak 1883 eta 1885 bitartean burutu ziren.

## Deskribapena 
thumb|300px|ezkerrera|Eraikinaren ikuspegi bat.

Gaudí zena Joan Martorellen laguntzailea izan zen Comillasko markesaren Sobrellanoko Jauregiaren eraikuntza prozesuan, honetan zehar jauregiaren kaperako altzariak proiektatu zituelarik. Horregatik jauregiaren alboko ostatutxo bat eraikitzeko enkargua jaso zuen, El Capricho izango zena. Gaudík ekialdeko erako proiektu bat burutu zuen, lan garaikideak diren Bartzelonako Vicens Etxearekin paraleloki; ziurrenik 1876ko bere unibertsitate garaian proiektatutako ontziraleku batean iradokitu zen. Areto edo egongela nagusia gillotinazko leihodun lehiateengatik nabarmentzen da, eta arabiar erako estukozko ganga faltsuez estalitako erreleku bat ere badu.

Apainduran eguzkilorearen gaia errepikatzen du; bestalde harlandua, adreilua, burdina eta zeramika bezalako materialeak katalandar arkitektoaren ezaugarri diren itxura ludiko eta organikoekin tartekatzen ditu. Nabarmentzekoa da baita ere Gaudík El Caprichon erabilitako kolore biziak, zeramika orlegia, eta harri eta adreilu gorri eta horiak elkar konbinatuz.

1977an eraikinaren zaharberritze bat egin zen, honetan arabiar teilak fibrozementuzko plakengatik ordezkatu zirelarik.

Gaur egun El Capricho eraikina jatetxe bat da.

## Erreferentziak 
300px|thumb|Eguzkiloreen zertzelada.

## Bibliografia 
* Bassegoda Nonell, Joan (2002). Gaudí o espacio, luz y equilibrio. Criterio, Madril. .
* Crippa, Maria Antonietta (2007). Gaudí. Taschen, Köln. .

## Ikus gainera 
* Antoni Gaudí
* Comillas

## Kanpo estekak 
* El Capricho eraikina eta bertako jatetxearen webgunea 
* El Capricho eraikinaren orrialdea gaudiallgaudi.com webgunean
* El Capricho eraikina gaudiclub.com webgunean
Paueko uhaitza

**Paueko uhaitza** (frantsesez eta okzitanieraz *gave de Pau*) Frantziako ibaia da, Pirinio Garaiak, Pirinio Atlantikoak eta Landak zeharkatzen dituen Aturriren ibaiadarra.

## Geografia 
Paueko uhaitza *cirque de Gavarnie*n du iturria Gavarnie eta Bastan ibaien lotunean.

Peirahoradan Oloroeko uhaitzarekin bat egiten du eta biek batera "Uhaitz batuak" osatzen dute
Aturrira heldu baino lehen. Guztira, 193,1 km. luzera du

## Zeharkatutako udalerri nagusiak 
* Pirinio Garaiak : Luz-Saint-Sauveur, Lurda
* Pirinio Atlantikoak: Nay, Paue, Ortheze
* Landak: Labatut

## Ibaiadar nagusiak 
Gavarnie eta Bastan ibaiek Pauekoa osatzen dute. Hona hemen ibaiadar nagusiak:
* Eskumaldetik: Ousse, Lagoin.
* Ezkerraldetik: Ouzoum, Béez, Néez, Las Hies, Bayse, Oloroeko uhaitza.

## Hidrologia 

 
**Paueko uhaitzaren batez besteko urteko emaria (m³/s) Bérenxen neurtua****86 urteetako datuak**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:140
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urt
  bar:Fév text:Ots
  bar:Mar text:Mar
  bar:Avr text:Api
  bar:Mai text:Mai
  bar:Jun text:Eka
  bar:Jul text:Uzt
  bar:Aoû text:Abu
  bar:Sep text:Ira
  bar:Oct text:Urr
  bar:Nov text:Aza
  bar:Déc text:Abe

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 89.60 
  bar:Fév from:0 till: 90.40 
  bar:Mar from:0 till: 85.70 
  bar:Avr from:0 till: 101.0 
  bar:Mai from:0 till: 121.0 
  bar:Jun from:0 till: 117.0 
  bar:Jul from:0 till: 70.10 
  bar:Aoû from:0 till: 42.70 
  bar:Sep from:0 till: 40.90 
  bar:Oct from:0 till: 56.20 
  bar:Nov from:0 till: 73.80 
  bar:Déc from:0 till: 94.70

PlotData=
  bar:Jan at: 89.60 fontsize:S text: 89,6 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 90.40 fontsize:S text: 90,4 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 85.70 fontsize:S text: 85,7 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 101.0 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 121.0 fontsize:S text: 121 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 117.0 fontsize:S text: 117 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 70.10 fontsize:S text: 70,1 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 42.70 fontsize:S text: 42,7 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 40.90 fontsize:S text: 40,9 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 56.20 fontsize:S text: 56,2 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 73.80 fontsize:S text: 73,8 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 94.70 fontsize:S text: 94,7 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteen Akademia Inperiala

**Arteen Akademia Inperiala**, ohi **San Petersburgoko Arteen Akademia** deitua, Ivan Xuvalov kondeak sortu zuen 1757an, *Hiru arterik nobleenen akademia* izenarekin.

Akademia, Xuvalov jauregian zegoen, Sadovaia kalean dagoena, 1764an, Katalina II.a Errusiakoa Handia enperatrizak *Arteen Akademia Inperiala* bezala berrizendatu zuen arte, eta bere lehen errektorea izan zen Alexandro Kokorinovi, instituzioarentzako egoitza berri bat aukeratzeko esan zion. 25 urte behar izan ziren Hermitage museoaren aurrean dagoen eraikin neoklasikoa eraikitzeko, Neva ibaiaren kontrako ertzean. Bere gelen luxuzko apainduraz, Konstantin Thon arduratu zen. Egiptotik ekarri behar izan ziren 3.000 urte baino gehiagoko antzinatasuna duten esfinge eta grifoekin portu bat ere eraiki zuen.

Ivan Betskoyk berrantolatu zuen Akademia, izatez, Errusiar Inperioan sorkuntza artistikoa erregulatu ahal izateko gobernu kabinete bat izatera pasa zena. Akademiak, indar handiz bultzatu zituen neoklasizismoaren printzipioak Mendebaldeko Europara bere ikaslerik aurreratuenak bidaliz, Italia eta Frantziako arte klasiko eta pizkundetarraren estiloa ikas zezaten. Akademiak, bazuen bere lan bilduma ere, aztertuak eta kopiatuak izateko.

[thumb|ezkerrera|*Esfingeak eta grifoak portuan* ([1835).]]

XIX. mendearen erdialdean, irakasleen akademizismoa, Dominique Ingresen esapideek eragindakoa, gai errealistak margotzeko euren askatasuna aldarrikatzen zuten errusiar artisten belaunaldi batek desafiatu zuen. Mugimendu honek, errusieraz Peredvizhniki bezala ezaguna eta *(Margolari) Ibiltariak* esan nahi duena, Ivan Kramskoi buru zuelarik, publikoki hautsi zuen Akademiarekin, bere erakusketa propioak modu independentean antolatuz, Errusian zehar egin zutena, hiriz hiri. Hala ere, Ilya Repin, Mikhail Vrubel eta talde honetako beste kide batzuk, akademiako prestaketa, ahalmen artistikoak garatzeko ezinbesteko oinarria zela uste izaten jarraitu zuten.

1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren, Akademiak, eraldaketa batzuk jasan zituen. "Arteen Errusiar Akademia" deitzera pasa zen 1933an, jarraian, 1947an, "SESBeko Arteen Akademia", eta, azkenik, berriz, 1991n, "Arteen Errusiar Akademia". Akademiaren egoitza, Moskun dago 1947tik. Orain, Shuvalov jauregiko eraikin historikoa, unibertsitatearen egoitza da, *Ilya Repin San Petersburgoko margolaritza, eskultura eta arkitekturako Institutu akademikoa* izen luzearekin, baina, arruntki, *San Petersburgoko Arteen Akademia* deitzen jarraitzen da.

## Kanpo estekak
Arros

**Arros** Frantziako ibaia da, Pirinio Garaiak eta Gers zeharkatzen dituen Aturriren ibaiadarra.

## Geografia 
Paueko ibaia Col d'Aspingo iparraldean dagoen Forêt des Baronniesen du iturria. Pirinio Garaietako Bourg-de-Bigorre, Tournay eta Chelle-Debat eta Gersko Montégut-Arros eta Villecomtal-sur-Arros zeharkatu ondoren Plaisancen du ahoa Aturrin. Guztira, 131 km. luzera du

## Ibaiadar nagusiak 
Hona hemen ibaiadar nagusiak:
* Eskumaldetik: Bouès
* Ezkerraldetik: Luz, Arrêt Devant eta Arrêt Darré.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikhail Vrubel

**Mikhail Aleksandrovich Vrubel** (errusieraz Михаил Александрович Врубель; Omsk, Siberia, 1856ko martxoaren 17agreg./martxoaren 5ajul. - San Petersburgo, 1910eko apirilaren 14agreg./apirilaren 1ajul.) sinbolismoarekin lotutako errusiar margolari bat da. Izatez, nahita geratu zen bere garaiko joera artistikoen gainetik, eta, ondorioz, bere ez ohiko estiloaren jatorria, margolaritza bizantziar berantiarrean eta Pizkundearen lehen garaian bilatu behar da.

thumb|200px|ezkerrera|Mikhail Vrubelen autorretratua
thumb|ezkerrera|''Nadiezha Zabela-Vrubel, artsitaren emaztea
thumb|ezkerrera|Jarritako deabrua
thumb|ezkerrera|Printzesa beltxarga

## Kanpo estekak
Douze (ibaia)

**Douze** Frantziako ibaia da, Landak eta Gers zeharkatzen dituen Midouzeren ibaiadarra.

## Geografia 
Douzek Armagnaceko Baccarissen du iturria. Mendi-Marzanan Midou ibaiarekin lotu eta Aturriren ibaiadarra den Midouze sortzen du. Guztira, 123,6 km. luzera du

## Zeharkatutako udalerri nagusiak 
* Gers : Peyrusse-Grande, Espas, Manciet, Cazaubon.
* Landak : La Bastide d'Armagnac, Saint Justin, Roquefort.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Izagirre

**Ander Izagirre** (Donostia, Gipuzkoa, 1976ko otsailaren 26a) kazetaria eta idazlea da. Haren lanak batez ere bidaiei buruzkoak dira.

*Altaïr*, *National Geographic* edo beste zenbait hedabidetan egindako ekarpenez gainera, *El Testamento del Chacal*, *Los Sótanos del mundo*, *Beruna patrikan*, *Trekking en la costa vasca* eta *Cuidadores de mundos* bidaia-liburuen egilea da. Bestalde, bere bidaien kronika eta han-hemengo pasadizoak jasotzen ditu bere blogean.

Kirolaren inguruan ere idatzi du, eta hala, txirrindularitzarekiko duen zaletasunaren ondorioz, *Plomo en los bolsillos* liburua idatzi zuen. Liburu horretan, Frantziako Tourraren inguruko pasadizoak kontatzen ditu. *Mi abuela y diez más* liburuxkan, aldiz, Errealaren 1980. eta 1990. hamarkadetako ibilbidea kontatzen du haur autobiografiko baten ikuspuntutik.

2015ean, Europako Kazetaritza saria eman zioten, European Press Prize, Kolonbiako talde paramilitarrei buruzko erreportaje batengatik.

2017an Euskadi Literatura Saria irabazi zuen saiakera kategorian *Potosí* lanagatik.

2018tik, ostegunero, zutabe bat idazten du Diario Vasco egunkariaren kontrazalean.

2021ean, Italiako Giroari eskainitako liburua argitaratu zuen,  'Cómo ganar el Giro bebiendo sangre de buey' izenekoa.

## Idazlanen zerrenda 
* *Palestina, ombligo del mundo* (2000) 
* *El testamento del chacal* (2003)
* *Plomo en los bolsillos* (2005). 2012an Libros del K.O. argitaletxeak berrargitaratua.
* *Beruna patrikan* (2005)
* *Los sótanos del mundo* (2005)
* *Cuidadores de mundos* (2008)
* *Trekking de la costa vasca* (2009)
* *Groenlandia cruje (y tres historias islandesas)* (2012)
* *Mi abuela y diez más* (2013)
* *Los mejores planes para conocer Donostia-San Sebastián* (2013)
* *Cansasuelos, seis días a pie por los Apeninos* (2014)
* *Txernobil txiki bat etxe bakoitzean* (2014)
* *Apaiz gerrillariaren ezkutalekua eta beste bederatzi istorio Euskal Herriko parajeetan* (2015)
* *El siglo de Luis Ortiz Alfau* (2016)
* *Potosí* (2017)
* *Pirenaica: catorce crónicas de la cordillera* (2018)
* *Amona eta beste hamar* (2018)
* *Luis Ortiz Alfauren mendea* (2018)
* *Cómo ganar el Giro bebiendo sangre de buey* (2021)
* *Vuelta al país de Elkano* (2022)
* *Elkanoren herriari bueltaka* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Periodismo con botas*, Ander Izagirreren bloga.
* Sustrai Colina: «Ander Izagirre: "Mundua sakonean ezagutzeko benetako interesa daukagu? Agian ez"», *Argia*, 2194. zenbakia, 2009-07-26.
Gabas (ibaia)

**Gabas** Frantziako ibaia da, Pirinio Atlantikoak eta Landak zeharkatzen dituen Aturriren ibaiadarra.

## Geografia 
Gabasek Lurdako iparraldean dagoen Gerren du iturria, Gabastoû eta Hounrède lotzen direnean. Toulouzetten du ahoa Aturrin. Guztira, 117 km. luzera du.

## Ibaiadar nagusiak 
* (es) Gabastoû
* (ez) Hounrède
* (ez) Camcassanou
* (ez) Hourparcé edo Goua de Michou
* (ez) Hoursoumou
* (ez) Troû edo Troun
* (ez) Ombre
* (ez) Bayée edo Bayle
* (ez) Simpcéus
* (ez) Rimblé
* (es) Arriutort
* (es) Bas
** (es) Lescun
** (ez) Petit Bas
* (es) Maà
* (ez) Laudon

Oharra: (es)kuinaldetik eta (ez)kerraldetik.

## Zeharkatutako udalerriak 
;Pirinio Atlantikoak

;Landak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ankhu (chatya)

150px|thumb|Ankhuren irudia duen hilarria
**Ankhu**, Sebekhotep II.a faraoia zerbitzatu zuen XIII. mendeko chaty baten izena da, eta bere semea ere, Sebekhotep III.a eta Sebekhotep IV.aren erregealdietan chatya izan zela frogatua dago.

Beste chaty baten semea, Mereritekin ezkondu zen, eta, honekin, bi seme izan zituen: Meru III.a eta Resseneb, hauek ere chatyak izan zirelarik, baita Senebhenas izeneko alaba bat ere, armadako ofizial bat zen Upuaut-Hotepekin ezkondu zena, honen familia, faraoiarenarekin senidetua zegoelarik.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere kargua zenbait erregealditan bete zuela ziurtatzen duten Khendyer eta Sebekhotep II.aren zenbait monumentu ezagutzen dira. Boulaq 18 papiroan ere agertzen da, funtzionario judizialen buru. Papiroa, Sebekhotep II.aren erregealdian datatua dago eta Aya erregina aipatzen du, beste hilarri baten arabera, Ankhuren familiakoa zena.

Abidosen aurkitutako eta Khendyerren erregealdian datatutako beste hilarri batek, Ankhuk, Osirisen tenpluan zuzendu zituen lanei buruz informatzen du. Karnakeko Amonen tenpluan, bere buruaren, bere aita Zamonten eta bere ama Henutpuren estatuak altxa zituen. Azken hau, bere estatua tenplu honetan agertzen den emakume urrietako bat da.

Ankhu, chaty baten semea eta beste biren aita zen: familiak, auzitegi goreneko funtzionarioen dinastia sendo bat eratu zuen. Badago boterearen benetako jabetzat hartzen duena karguan egon zen bitartean, eta berak bere burua hartzen zuen administrazio egonkor baten eredu bezala, baina, berriki eginiko ikerketak, zuhurragoak dira adierazpen hauei buruz. Hala ere, ez dago zalantzarik bere familia boteretsuak herrialdea zuzendu zuela hiru belaunaldiz.
Luy

**Luy** Frantziako ibaia da, Landak zeharkatzen dituen Aturriren ibaiadarra.

## Geografia 
Bearnotik datozen Luy de Béarn eta Luy de France ibaien lotunean iturria du. Chalosse eskualdea zeharkatu ondoren, Akizeko hegoaldean dagoen Tercis-les-Bainsen du ahoa Aturrin. Guztira, 154,5 km. luzera du.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Landak: Pomarez, Castelnau-Chalosse, Ozourt, Garrey, Clermont, Sort-en-Chalosse, Saugnac-et-Cambran, Narrosse, Saint-Pandelon, Oeyreluy, Tercis-les-Bains

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midouze

**Midouze** Frantziako ibaia da, Landak zeharkatzen dituen Aturriren ibaiadarra.

## Geografia 
Mont-de-Marsan-en du iturria, Douze eta Midou ibaien lotunean. Tartasetik gertu dagoen Hourqueten, Aturrirekin bat egiten du. Guztira, 151,7 km. luzera du Midou kontuan hartuta.

## Ibaiadar nagusiak 
Eskuinaldetik ibaiadar nagusiak datozkio. Hona hemen:
* Estrigon, Labritetik datorrena.
* Geloux, Gareindik datorrena.
* Bez, Morcenxetik datorrena.
* Arretjoû ou Retjon, Rion-des-Landesetik datorrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zientziaren filosofia

**Zientziaren filosofia** zientziaren sistemak, ondorioak eta oinarri filosofikoak aztertzen dituen filosofiaren adarra da, bai zientzia naturalei (fisika, biologia, etab.) bai gizarte zientzei (psikologia, ekonomia, etab.) dagokienez. Zientziaren alderdi metafisikoak, epistemologikoak eta semantikoak jorratzen dira gehienbat, honako hauek besteak beste:

* Pentsamolde zientifikoaren natura, garapena eta kontzeptuak.
* Zer nolako prozesuak erabiltzen dira zientzia egiterakoan.
* Zientzia eta naturaren arteko lotura.
* Zientzien teoriak balioesteko moduak.
* Metodo zientifikoa.
* Zientzien arrazoibideak eta haren baliokide filosofikoak.
* Metodo zientifikoaren eta gizartearen elkarrenganako loturak.

## Bibliografia 
* Aiestaran, I. 2000: "Zergatik irakurri Wittgenstein euskaraz" in Ludwig Wittgenstein, *Etika, zientzia eta antropologia*, Donostia, Jakin 
* Azurmendi, J. 1998: *Teknikaren meditazioa*, Donostia, Kutxa Fundazioa
* Baztarrika, P. (et al.) 1992: *Zer da zientzia teoria delako hori?*, Bilbo, EHU 
* Bengoetxea, J.B. 2000: *Filosofia eta zientzia. Vienako zirkulua*, Donostia, Jakin 
* Eizagirre, X. 1998: *Zientzi razionaltasun berriranzko urratsak: Popper ala Khun?*, Bilbo, EHU 

## Kanpo estekak
Lupia

**Lupia** (*Dicentrarchus labrax*) Moronidae familiako arraina da, Mediterraneo itsasoan eta iparraldeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.

Lupiaren haragia oso preziatua da, euskal sukaldaritzan ez ezik Europa osoan ere jaten dena.

Theodore Gill estatubatuar zoologoak sortu zuen *Dicentrarchus* generoa, izenak uzki-hegatseko bi arantzari egiten dio erreferentzia. Lupiak berez hiru arantza ditu, Gillek onartu zuen ez zuela zuzenean alerik ikertu izena jartzeko orduan. 

Lupia izena latinezko *lupus* htzetik dator eta "otsoa" esan nahi du.

## Euskal izendegia 
Lupia izendatzeko hainbat izen daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
250px|thumb|Lupiaren burua.
Hazkuntza moteleko arraina da. Helduek normalean 50 cm inguruko tamaina dute eta 2'5 kilogramoko pisua. Jaso den ale handienak 103 cm neurtzen zituen eta 12 kilogramo pisatu zituen. 30 urtez bizi daiteke lupia.

Bizkarraldean luzera bereko bi hegats ditu, lehenengoa 10 arantzatakoa eta bigarrena arantza bakarra eta hamar erradio bigun dituena eta orban ilun bat ere bai.

Norvegiako ur hotzetan eta Afrika iparraldeko kostaldetako ur epeletan bizi daiteke, itsasoko ur gazietan eta estuarioetako ur gezagoetan ere aurkitzen da. 10 eta 100 metro arteko sakoneran bizi den espezie demertsala da.

## Biologia 
250px|thumb|Lupiaren itsas faseko dieta.
### Portaera 
Kostaldeko arraina da, hondartzetan, ibaien bokaletan eta portuetan bizi dena. Udan kostaldetik gertuago eta neguan urrunago egoten da. Gazteak sardetan bizi badira ere, zaharragoak bakartiagoak dira. Ondo

### Elikadura 
Lupiak haragijaleak dira, apetitu handikoak, oso jatunak eta oso erasokorrak, kanibalismora ere irits daitezkeenak. Hain da eskatua non akuikulturan ekoiztu baitute. Euskal Herriko arraindegietan aurkitzen den gehiena haztegietan hazitakoa da gaur egun.

## Arriskuak 
Ez da bereziki mehatxaturik dagoen espeziea, baina kopuru txikiagoak harrapaten dira eta badirudi lupia gazteak sexu heldutasunera iritsi aurretik hartzen direla. Horregatik hainbat herrialdek (Frantziak edo Irlandak adibidez) lupia arrantzatzeko tamaina minimoak ezarri dituzte. Ikerketek diote 42 cm-ko luzerako lupiek ugaltzeko %100-eko probabilitatea dutela baina Europan 36 cm-tako lupiak ere jasotzen dira gaur egun

Bestalde larrialdi klimatikoak ere eragina du lupien populazioetan. Uretako CO2 kontzentrazioak eta ondorioz gertatzen den uren azidotzeak lupien usaimen gaitasuna gutxitzen du eta elikatzeko aukerak gutxitzen dizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erosketa orga

**Erosketa orga** batik bat supermerkatu eta azalera handiko beste saltokietan bezeroak erositako produktuak garraiatzeko ibilgailu bat da. Beste diseinu bat dutela, aireportu eta tren geltokietan ere aurki daitezke orgak maletak garraiatzeko. Bezeroak supermerkatuan zehar erosi behar dituen produktuak gurdira sartu eta kutxara iristean, produktuak banan banan ateratzen ditu, ordainketarako kontua egitearren. Gehienetan orgak supermerkatuetako kanpo aldera edo parkingera ere eraman daitezke, zama orgatik automobilera edo beste ibilgailu batera aldatzeko. Orgak ilaretan gordetze dira, bata bestearen atzetik, kanpo aldean zein barru aldean, leku txikiagoa har dezaten. Horretarako, erosketarako gurdiaren atzeko aldea altxatu egiten da, orgak bata bestearen barnean sartzeko. Ilara hauetatik orga bat hartu ahal izateko, orgak berak duen zirrikitu batetik txanpon bat sartu behar izaten da, ilarako aurreko orgarekin duen lotura askatzeko. Orga ilaran sartu eta aurreko orgarekin lotzean, txanpona berreskuratu egiten da.

Erosketa orgen edukiera 60-240 litrokoa izaten da. Haurrek gidatzeko orga txikiagoak ere daude supermerkatu askotan. Pisuari buruz, 80-150 kg zamak eraman ditzakete. Askotan, orgako alde bat zabaldu eta haur txikiak orga gainean eramateko eserleku bat izaten da. Orga gidatzen laguntzeko kautxuz estalitako lau gurpil mugikorren gainean ibiltzen dira. Orgak burdinazkoak, kaiola baten antzeko diseinuaz, edo plastikozkoak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Orgen historia, *www.designboom.com* webgunean.
Changde

**Changde** (txinera sinplifikatuz: 常德; pinyineraz: Chángdé), Hunan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 5.438.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 18.189 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Changde hiriaren mugakideak honakoak dira: Zhangjiajie mendebaldean, Huaihua hego-mendebaldean, Yiyang hegoaldean, Yueyang ekialdean, eta Hubei probintzia iparraldean.

## Banaketa administratiboa 
* Dingcheng Barrutia (鼎城区)
* Shimen Konderria 石门县)
* Lixian Konderria (澧县)
* Linli Konderria (临澧县)
* Anxiang Konderria (安乡县)
* Hanshou Konderria (汉寿县)
* Taoyuan Konderria (桃源县)
* Jinshi Hiria (津市市)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Hunan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Changde hiriko gobernuaren webgunea.
Chenzhou

**Chenzhou** (txinera sinplifikatuz: 郴州; pinyineraz: Chēnzhōu), Hunan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 4.559.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 19.317 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Chenzhou hiriaren mugakideak honakoak dira: Hengyang ipar-mendebaldean, Zhuzhou ipar-ekialdean, Jiangxi probintzia ekialdean, Guangdong probintzia hegoaldean, eta Yongzhou mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Beihu Barrutia (北湖区)
* Suxian Barrutia (苏仙区)
* Zixing Hiria (资兴市)
* Guiyang Konderria (桂阳县)
* Yongxing Konderria (永兴县)
* Yizhang Konderria (宜章县)
* Jiahe Konderria (嘉禾县)
* Linwu Konderria (临武县)
* Rucheng Konderria (汝城县)
* Guidong Konderria (桂东县)
* Anren Konderria (安仁县)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Hunan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Chenzhou hiriko gobernuaren webgunea.