open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Augusta La Torre

**Augusta Deyanira La Torre Carrasco** (1946ko abuztuaren 29a - 1988ko azaroaren 14a) **Camarada Norah** izenez ezagunagoa, perutar iraultzailea izan zen, Sendero Luminosok buru zuen bigarrena. Abimael Guzmanengan, bere senar eta talde iraultzaile terroristaren sortzailearengan, eragina izan zuen, erakundearen barruan eta bere ekintza militanteetan emakumeen parte-hartzearen berdintasuna ezartzeko.

## Bizitza pertsonala eta parte-hartze politikoa 
Augusta La Torre Huantan jaio zen 1946an, leinu politiko handiko familia batean. Carlos La Torre Córdova eta Delia Carrasco Alderdi Komunistako buruzagiaren alaba izan zen*Agustuaren familian jarduera politikoa, alderdiaren afiliazioa eta Peruko Estatuaren aurkako protesta ohiko kontuak izan ziren, eta, beraz, ez da harritzekoa bera ere politika erradikaletan sartzea.*Peruko Alderdi Komunistarekin bat egin zuen 1962an, 17 urte zituela. Abimael Guzmán filosofiako irakaslea ezagutu zuen gurasoen bidez. Guzmán ohiko gonbidatu zen Ayacuchoko etxean, eta La Torreren aitarekin elkartzen zen politikaz hitz egiteko. 1964ko otsailean Guzmanekin ezkondu zen. Augustak, halaber, Guzman bultzatu zuen 1965ean Ayacuchon Peruko Emakumeen Mugimendu Herritarra ezartzeko.Aktiboa zen Bandera Gorria erakunde politiko maoistan eta Peruko Herri Sorospena sortzen lagundu zuen 

## Sendero Luminoso 
thumb|.Abimael Guzman ukabila altxatuta Augusta La Torreren ehorzketan.
Augusta Sendero Luminoso sortzen laguntzeko elementu baliotsua izen zen Guzmanentzat. 1980ko abenduaren 24an zuzendu zuen lehen mendi-erasoa. Guzmanekin ezkutatu zen 1978an, eta 1988ko azaroan hil zen. Hala eta guztiz ere, haren heriotzaren arrazoiak ez dira oraindik argitu; izan ere, haren gorpua desagertu egin zen taldekideek zaindu ondoren, eta ez zen modu frogagarrian finkatu suizidioa, gaixotasuna edo hilketa izan zen, ez dakigu non dagoen lurperatuta. Guzmanen bigarren emazteak, Elena Iparragirrek, Senderoren bigarrenak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BBC Mundo: ¿Quién fue la Camarada Norah
* *Peru: Information on Augusta La Torre, wife of Abimael Guzmán* 
* Funeral de la Camarada Norah
* Versiones sobre su vida y muerte
Jean-Pierre Dubois

**Jean-Pierre Dubois** (Gosselies, 1969ko uztailaren 1a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1991**
* 4. Nafarroako Itzulian
**1992**
* 3. Ardenetako Gezian
**1993**
* Étoile de Bessègeseko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Madrazo

**Jesus Madrazo**, Bizkaiko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1955**
* 3. Nafarroako Itzulian eta etapa bat 
* 3. Goierriko Sari Nagusian
**1957**
* 7. Laudioko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Jesús Madrazo - *FirstCycling.com*
José Luis Bilbao Ereñozaga

**José Luis Bilbao Ereñozaga,** (Gatika, 1938ko abuztuaren 27a) euskal herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1962**
* 4. Nafarroako Itzulian eta etapa bat
**1964**
* 3. Getxoko Zirkuituan
* 5. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
**1965**
* 3. Laudioko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Artze

**José Luis Artze** Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1963**
* 9. Nafarroako Itzulian eta etapa bat 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Iparragirre

**Elena Albertina Iparragirre Revoredo** (Ica, Peru, 1947ko irailaren 14a) Peruko iraultzailea da, Sendero Luminoso erakundeko goi-mailako kidea. 1992an harrapatu zuten Liman, Abimael Guzman, talde horren sortzailea eta lider nagusiarekin batera.

Auzitegi militar sekretu batek biziarteko kartzela-zigorra ezarri zion. Beste epaiketa bat eman zioten 2004an, zigor zibil batean, baina prozesuak eztabaida piztu zuen. 2006ko hirugarren epaiketa baten ondoren, Iparragirre eta Guzmani berriro ere bizitarteko kartzela zigorra ezarri zieten. Hala eta guztiz ere, erakundean emakumeak errekrutatzearen arduraduna izan zen. Iparragirre Abimael Guzmanekin ezkondu zen 2010ean.

## Ezkontza espetxean 
2010eko abuztuaren 20an, kartzelan zegoela, Iparragirre Abimael Guzmanekin ezkondu zen, hura ere espetxean baitzegoen. 1970eko hamarkadan Iparragirrek Guzman ezagutu zuenean, Augusta La Torrerekin ezkonduta zegoen, Sendero Luminosoko bigarrena zenarekin. 1988an hil zen Augusta eta Iparragirrek erakundean hartu zuen kargua. Handik 23 urtera, 2010ean, La Torre legez hilda deklaratu zuten. Orduan, Guzmanek berriro ezkondu ahal izan zuen, eta Iparragirrerekin ezkondu zen urte hartan bertan. Horretarako, lehenik gose-greba labur bat egin zuten Peruko gobernuaren aurka, ez baitzitzaien ezkontzarako aukerarik ematen. 2010eko apirilean, Alan García presidenteak ezkontzeko baimena eman zien, haren iritziz zigorrak ez baitzizkien oinarrizko eskubideak kendu. Hala ere, ezkontzak ez zuen esan nahi gerora elkartu zitezkeenik, betiko kate-erregimenak ez baitu uzten senar-emazteen bisitarik.

Abimael Guzmán hil ondoren, 2021eko irailaren 11n, nekropsiaren arabera n.326-21. Alde biko pneumonia baten ondorioz, Elena Iparraguirre segurtasun goreneko penalera lekualdatu zuten, Fátima de Chorrillosko Ama Birjinatik telefono-deiak egiteagatik. Bertan, biziarteko kartzela-zigorra betetzen ari da, eta senarraren heriotzaren berri izan ondoren, Elena Iparraguirre inkomunikatzea eta "segurtasuna eta espetxe-arauak urratzeagatik" diziplina-prozesua hastea erabaki zela nabarmendu zuen..

## Lanak 
* Liburua: *Memoriak Nemesetik*, Abimael Guzmanekin lankidetzan, 2014. urtean argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamim al-Barghouti

**Tamim Barghouti** (arabieraz, تميم البرغوثي) (Kairo, 1977ko ekainaren 13a) poeta eta idazle egiptoar-palestinarra da. 

## Biografia 
Tamim al-Barghouti Mourid Barghouti poeta palestinarraren eta Radwa Ashour nobelagile eta akademiko egiptoarraren semea da. 

Arte Politikoetako lizentziatua da Kairoko Unibertsitatean (1999) eta Nazioarteko Harremanetako espezialitatea egin zuen Kairoko Unibertsitate Amerikarrean (2001). Zientzia Politikoak ikasi zituen Bostongo Unibertsitatean, 2004an. Arabiera estandarrean ez ezik Egiptoko eta Palestinako arabieraz ere idazten du. 

Identitateari eta historia arabiarrari buruzko idazlan ugariren egile da, eta bereziki egunkarietan argitaratu ditu lanak. Zenbait poesia-bilduma ere plazaratu ditu

Oso ezaguna da herrialde arabiarretan eta bere poemak irakurtzeko ekitaldi jendetsuak egin ditu herrialde horietako askotan (Egipto, Palestina, Libano, Jordania, Maroko, Oman, Sudan...), adin guztietako entzuleen aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Fil Quds (Jerusalemen)* poema, ingelesez.
Lorenzo Zarate

**Lorenzo Zarate** (Laukariz, 1943 - ) bizkaitar txirrindulari ohia da, profesionala 1967an eta 1968an Ferrys taldean.

## Palmaresa 
**1960**
* 2. Espainiako errepideko txapelketan (jubeniletan)
**1961**
* Espainiako errepideko txapelketa (jubeniletan)
**1963**
* 8. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Sardui

**Ricardo Sardui** bizkaitar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1963**
* 6. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Usamentiaga

**Ángel Usamentiaga Ruiz** (Oreña, Kantabria, 1943 - Ib., 1981) Espainiako txirrindularia izan zen.

Lan istripu batean hil zen 1981ean.

## Palmaresa 
**1960**
* Espainiako errepideko txapelketa (jubeniletan)
**1963**
* Kantabriako Itzuliko etapa bat
**1964**
* 9. Nafarroako Itzulian 
**1965**
* 8. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Al Kamandjâti

**Al Kamandjâti** () palestinar haurrei musika ikasketak ematen dizkion irabazteko asmorik gabeko erakunde bat da. Ekialde Hurbileko eta Europako hainbat herrialdetako orkestratan aritzeko aukera eman izan die horrela. Ramallah hirian du egoitza. 

Herbehereetako Claus Printzearen Saria jaso zuen 2006an. 

## Helburuak 
Zisjordaniako eta Gazako zerrendako herrixketan eta Libano hegoaldeko iheslarien esparruetan dauden haurretan zentratzen da. Haurrek Palestinako eta arabiar kultur ondasuna ezagutzea eta musika gaitasunak garatzea dira Al Kamandjâtiren helburuak, eta horrela gatazkaren aurrean sor daitezkeen ohitura bortitzak alde batera uztea.

Era berean Europan zehar kontzertuak antolatzen ditu proiektua aurrera eramateko beharrezkoa duen diru bilketak egiteko. 

5 eta 18 urte arteko ikasleak matrikulatzen dira "musikaren teoria" ikasgaian eta musika tresnak jotzen ere ikasten dute. Erakundeak musika tresnak, mahaiak eta partiturak jartzen ditu eta atzerriko musikariak izaten dira klaseak ematen dituztenak. Azken urteetan ''L'Orchestre Arabo-Andalou de l'Anjou* (Aburedwan bera da zuzendaria) eta *Orchestre de chambre de Paris'' orkestratako irakasleak izan dira palestinar gazteei musika klaseak bolondres eman dizkietenak. Ondoren Zisjordanian eta Jerusalemen kontzertuak ematen dituzte, gatazka urteak direnetan salbu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vetranio

**Vetranio** (Mesia, ? - Bursa, c. 350) Erromatar Inperioko enperadorea izan zen 350an.

Mesiako erromatar probintzian jaio zen IV. mendean. Armada sartu zen eta gorantz egin zuen Konstante enperadoreak Iliriako gobernadore izendatu zuen arte. Magnentzio usurpatzaileak Konstante hil ondoren, hildakoaren arrebak Vetraniori eskatu zion boterea har zezala eta babes zezala.

Vetraniok 350eko martxoaren 1ean onartu zuen boterea eta Vetranio Augustoren titulua zuten txanponak jaulki zituen. Konstantzio II.ak, hasiera batean, Vetranioren aldarrikapena onartu zuen, Magnentzioren aurkako aliatu baitzen. Hala ere, Magnentziok eta Vetraniok indarrak batu zituzten Konstantzioren aurka. 350eko abenduaren 25ean, erromatar legioen aurrean, Konstantzio enperadore bakar izendatzea eta Vetraniok kargua uztea lortu zuen. Hau bakean hil zen Bitinian sei urte geroago.
Jose Antonio Larrunbide Urkidizar

**Jose Antonio Larrunbide Urkidizar** () (Larraul, 1756ko uztailaren 10a-Usurbil, 1827ko urriaren 22a) Gipuzkoako politikari liberala izan zen. Bere jaiotze herriaz zalantzak daude. 

Legelari ilustratua, Auzitegi Krimenaren Fiskala, frantsesen inbasioarekin 1811ko urtarrilaren 19tik abuztuaren 12ra bitartean Grazia eta Justizia Bulegoko idazkari zela, Batzorde Goren Zentralean parte hartu zuen. Gaztelako Kontseiluko kide izan zen. Joaquina Millaresekin ezkondu zen.

## Biografia 
Zaragozako Unibertsitatean ikasi zuen. Abokatu gisa Madrilen lan egin zuen. Frantsesak penintsulan sartu zirenean Zaragozan zegoen eta hiriak pairatu zituen bi setio ezagutu zituen. 1813ko irailaren 13an Gipuzkoako diputatu hautatu zuten Cadizko Gorteetarako. Aukeraketa honetan arazo ugari sortu ziren. Gorteek baliogabetu egin zituzten hauteskunde horiek, Prestaketa Batzarrerako hauteskundeen aurretik egin ez zirelako eta bi diputatu jabe eta ordezko bat aukeratu zirelako, diputatu jabe bakarra eta ordezko bat aukeratu behar izan zirenean. Urriaren 31n beste hauteskunde bat egin zen, eta Larrunbide Gipuzkoako diputatu jabe gisa berretsi zen. 1814ko urtarrilaren 15ean, Larrunbidek karguaren zina egin zuen Migel Antonio Zumalakarregi ordezkatuz, behinik-behin Larrunbideko postua iraila eta urtarrila bitartean bete baitzuen. Larrunbide Kongresuko bigarren diputatu gipuzkoarra izan zen. Bere agintaldia hilabete gutxi batzuetan luzatu zen, 1814ko maiatzean Fernando VII.ak Gorteak desegin zituen arte.

1810ean berreskuratu zenetik Gaztelako Kontseiluaren ministroa izan zen. 1824ko otsailaren 20ko dekretu bidez erretreta eman zitzaion. Hala ere, hurrengo urtean, 1825eko otsailaren 16an, Gaztelako kontseilari karguaz jabetu zen berriro ere, eta litekeena da kargu hori bere heriotza gertatu zenean betetzen egotea. 1827ko maiatzaren 11n, bere osasuna berritzeko, Gipuzkoara joateko baimena eskatu zuen; baimen hori hartu bitartean hil egin zen.

## Lanak 
*  *Advertencia al público imparcial, para prevenir los perjudiciales efectos que pueda causar la lectura del Num. X del periódico intitulado “El Robespierre Español”*, Cádiz, Imprenta Real, 1811.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.
John Neal (idazlea)

**John Neal** (1793ko abuztuaren 25a - 1876ko ekainaren 20a) idazle, kritikari, editore, irakasle eta aktibista estatubatuarra izan zen. Eszentriko eta eragingarritzat jota, 1810eko eta 1870eko hamarkaden artean Estatu Batuetan eta Britainia Handian hitzaldiak, eleberriak, poemak eta ipuinak eman eta argitaratu zituen, non bere herrialdeko nazionalismo literarioa eta erregionalismoa defendatzen zituen hasierako faseetan. Nealek Estatu Batuetako arte bisuala garatzea sustatu zuen, emakumeen eskubideen alde borrokatu zuen, esklabutzaren eta arraza-aurreiritziaren amaieraren alde egin zuen eta Estatu Batuetako gimnasia mugimendua ezartzen lagundu zuen.

John Neal ebakera naturala erabiltzen duen lehen egile estatubatuarra eta hizkera arruntaren aitzindaria da, eta fikziozko lan batean "putakumea" hitza erabiltzen duen lehena ere bai. 1817 eta 1835 artean lortu zituen literatura lorpenik handienak, eta garai horretan britainiar literatura aldizkarietan argitaratutako lehen estatubatuarra izan zen, estatubatuar literaturaren lehen historiaren egilea, lehen arte kritikari estatubatuarra, haur literaturaren aitzindaria eta Amerikako Errenazimenduaren aitzindaria. Estatu Batuetan emakumeen eskubideak defendatu zituen lehen gizonetako bat eta gai honi buruzko lehen irakasle estatubatuarra izan zenez, berrogeita hamar urte baino gehiagoz emakume idazle eta antolatzaileen alde egin zuen, gizon eta emakumeen arteko berdintasun intelektuala baieztatu zuen, emakumezkoen ekonomia eskubideen aurkako Coverture legeen aurka borrokatu zuen, eta sufragioa, soldata berdintasuna eta emakumeentzako hezkuntza hobea eskatu zituen. Estatu Batuetan gimnasio publiko bat ezarri zuen lehen estatubatuarra izan zen eta atletismoa defendatu zuen, berak bizitzan zehar borrokatu zituen joera bortitzak erregulatzeko.

Gehienbat autodidakta izan zen, hamabi urterekin eskolara joan ez zena; haur langilea zen, eta hogeita bi urterekin salgai lehorren sektorean lan autonomoa utzi zuen, zuzenbide eta literatura karrera bikoitza egiteko. Adin ertainean, Neal-ek aberastasun eta komunitate posizio erosoa lortu zuen bere jaioterrian, Portland-en (Maine), hainbat merkataritza-inbertsioen, arteen babesaren eta hiritarren lidergoaren bidez.

Maisu-lanik gabeko egiletzat ere hartzen da, nahiz eta bere ipuinak bere literatura lorpenik handienak izan eta bere garaiko onenen artean kokatuta egon. *Rachel Dyer* kontsideratzen da bere eleberririk onena, *Otter-Bag, the Oneida Chief*, eta *David Whicher* bere ipuin labur onenak, eta *The Yankee* bere aldizkako argitalpenik eragingarriena. Feminista gisa bere eraginaren gorenean *Rights of Women* (Emakumeen Eskubideak*)* hitzaldiak (1843) eragin handia izan zuen mugimenduaren etorkizunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard Daguerre

**Bernard Daguerre**, (1941eko ekainaren 15a - Hiriburu, 2019ko irailaren 19a) txirrindulari lapurtarra izan zen.

## Palmaresa 
**1961**
* 3. Bidasoko Itzulian
**1965**
* 2. Paris-Toursen (amateur)
**1966**
* Bidasoko Itzuliko etapa bat
* 8. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Bernard Daguerre - Memovelo.com
Jesús Otxotorena

**Jesús Otxotorena** (Hernani, 1944ko abenduaren 12a - ) txirrindulari gipuzkoar ohia da, profesionala 1969. urtean, Karpy taldean.

## Palmaresa 
**1965**
* 3. Altsasuko Sarian
**1966**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jesús Otxotorena - *Memoireducyclisme.eu*
Karpy (txirrindularitza taldea)

**Karpy**, Amurrioko txirrindularitza talde profesionala izan zen. Destilerías Acha izan zen talderen babesle nagusia. Enpresa honek Karpy likorra ezaguna egiteko antolatu zuen taldea. Maillot zuria zuten, eta bertan, Licor Karpy jartzen zuen.1967tik 1972ra egon zen pelotoi profesionalean eta bertan Euskal txirrindulari asko izan ziren. Zuzendaria, Julio San Emeterio, txirrindulari ohia, izan zen, sei denboraldietan. Jesús Otxotorena, Manuel Martín edo Gonzalo Aja talde honetan aritu ziren.

## Garaipenik nabarmenenak 
* Arrateko Igoera: Domingo Fernández (1969), Gonzalo Aja (1972)
* Kantabriako Itzulia: Gonzalo Aja (1971)
* Asturiasko Itzulia: Eduard Castelló (1971)
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat: Julián Cuevas (1972)
* Errioxako Itzuliko 3 etapa:  Julián Cuevas (1972)

### Itzuli Handiak 
* **Espainiako Vuelta**
** 6 parte-hartze (1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972)
** 4 etapa garaipen:
*** 2 1968an: Manuel Martín (2)
*** 1 1969an: Manuel Martín
*** 1 1970ean: Julián Cuevas
** 0 sailkapen orokor
** 0 bestelako sailkapen

* **Frantziako Tourra**
** 0 parte-hartze

* **Italiako Giroa**
** 0 parte-hartze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón González Díaz

**Ramón González Díaz** Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1965**
* 2. Santikutz Klasikan
**1967**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stropharia caerulea

***Stropharia caerulea*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome haluzinogenoa eragin dezake (psilozibina)

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera, laua eta titiduna, ertz ikurbatua, denboraldi baterako errezel flokosoarekin. Kapelaren azala likatsu samarra hezetasunarekin. Gaztetan urdin-berdexka eta geroago horixkagoa.

**Orriak:** Adnatuak, zabalak, arre-gorrixka argi kolorekoak gaztetan eta heltzean ilunagoak, ertza kolore berekoa, pixka ba flokosoa eta uhindua.

**Hanka:** 4 eta 7 cm arteko garaierakoa,  betea edo barnehutsa, zurruna, zilindrikoa oinarri luzangarekin. Eraztun errudimentarioa, eraztunetik gora  kolore zurbilak ditu (zurixka, grisa edo urdin zurbila) eta azpitik fibrila edo ezkata tente zurixkekin hondo glabroaren gainean, berde-urdinxka kolorekoa gaztetan eta helduaroan berde-horixka. Oinarria mizelio zuri tomentudunarekin.

**Haragia:** Lodia, zurixka, urdinxka kapelaren kortexean; usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina arre-kolorekoa.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa, neskatoek bularra estutzeko erabiltzen zuten "estrofio" hitzetik dator, ondo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. *Caerulea* terminoa latinetik dator, zeru-urdinaren  antzeko kolorekoa.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Stropharia aeruginosa* delakoarekin nahas daiteke, hau handiagoa da (3-8), kapela berde-gris kolore ilunagokoa du, likatsuagoa, orrien ertza zurbilagoa, ageriko eraztuna. *Clitocybe odora* espezieak ere antzeko kolorea du, berde-urdinxka, baina ez da likatsua eta anis usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Nahiko arrunta. Hostozabalen basoetan (pagadiak). Parkeetan, bide bazterretan, sastrakaketan (asunak). Humusetan aberatsak diren substratuetan. Normalean gregarioa, batzuetan bakartia.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kenya, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Stropharia caerulea 2.jpg
Fitxategi:Stropharia caerulea 1.jpg
Fitxategi:Stropharia caerulea 3.jpg
Fitxategi:Stropharia caerulea 4.jpg
Fitxategi:Stroparia caerulea 5.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hypholoma myosotis

***Hypholoma myosotis*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hemipholiota myosotis*, *Flammula myosotis*, *Naematoloma myosotis*, *Naucoria myosotis*, *Naucoria renax*, *Pholiota myosotis*, *Phaeonematoloma myositis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, kanpai-itxurakoa edo ganbila, titiarekin, likatsua, hori-gorrixka zurbil koloretik oliba antzekora doan kolorekoa.

**Orriak:** Antzeko kolorekoak hasieran, gero gris-purpura zikin kolorez tindatuak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa eta 0,5 cm arteko diametrokoa, hondo zurbilagoan bistre-oliba koloreko zainekin, oinarrian gorrixkagoa.

**Haragia:** Zurbiletik gorrixkara doan kolorekoa, usain arin batekin edo xaboi usainarekin eta zapore melekarekin.

**Etimologia:** *Hypholoma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako. *Myosotis* grezieratik dator, sagua, esan nahi duen "mys mayós" hitzetik eta belarria, esan nahi duen "oús, otós" hitzetik. Saguaren belarri forma duten ondoak.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Zohikaztegietan, lokaztutako bideetan eta haltz eta sahats azpian, toki lohitsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Kolonbia, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia, Australia, Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markesetako zaldi

**Markesetako zaldia** Frantziako Markesak uhartediko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Markesetako zaldia poneyen sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren historia 
Arrazaren jatorriari buruzko bi teoria daude.
Alde batetik 1595. urtean Markesetako natiboek lehendabiziko europar nabigatzailearen bisita izan zuten. Honek hainbat zaldi ekarri zituen berekin eta uhartedian askatu zituen, basatiak bilakatuz.
 
Beste batzuentzat ordea, zaldi hauen jatorria 1840. urtean Txiletik Polinesia Frantsesera ekarritako zaldietan dago. 
Hauetako abere batzuk oraindik libre ikusi daitezke Ua Hukako uhartean.
thumb|190 px|ezkerrera|Uha Hukako zaldi bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatayer

**Fatayer** () Sortalde guztian jaten den pastel bete bat da, haragi txikituz, ziazerbaz (*sabanej*) eta gaztaz (*ŷibne*) betetzen dena.

Arabiar gastronomiako plater tradizionalenetako bat da. Iraken, Sirian, Egipton, Libanon, Kuwaiten, Saudi Arabian, Yemenen, Palestinan, Jordanian eta Israelen jaten da. Haragiz betetako opil gisa mundu guztian zabaldu zen eta tokian tokiko osagaiak eta izenak hartu zituen.

## Historia 
Ez da ezagutzen fatayer plateraren jatorria, baina jakina da K.a. mende pare bat sortu zela Mediterranear Sortaldean.

Erdi Aroan asko kontsumitzen zen, izan ere haragia kontserbatzeko teknika aproposa zuen. Ogi orearen barnean sukaldatzeak hainbat egunetan haragia egoki mantentzea bermatzen zuen. Zerbitzatzeko orduan pasta finagoak egin eta labean berriz berotzen zen.

Immigrante arabiarrek munduan zehar hedatu zuten eta tokian tokiko produktuak erabili zituzten. Iberiar penintsulan haragiaren ordez arraina eta itsaskiak erabili zituzten eta enpanada sortu zen. Espainiarrek Hego Amerikara eraman zuten eta Argentinan adibidez *empanada árabe* edota *empanada criolla* izenez ezagutzen da. Grezian ogiaren ordez hostorea erabili zuten eta .

Izen ugari hartzen ditu fatayerrak, hala nola, *fatay*, *lehmeyun*, *lajmashin*, *lahem bajin*... Gehienek "haragiz betetako masa" esan nahi du. Hainbatharagi mota erabiltzen dira, bildoskia, behikia, oilaskoa...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertso-jartzaile

**Bertso-jartzailea** bertsoak ahoz inprobisatu gabe idazten dituen pertsona da; bertso-idazlea nolabait. Bertso jarri edo bertso-papera bertsolariek bat-batean kantatzen ez duen bertsoa da. 

## Bertso-jartzaile ospetsu batzuk 
XVIII. mendetik asko ezagutzen dira nahiz eta anonimo ugari izan. Hona hemen batzuk:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bertso jarri

## Kanpo estekak 
* Historiako emakume bertsolariak.
Abel Danimarkakoa

**Abel Valdemarsen** (1218 &ndash; Eiderstedt, 1252ko ekainaren 29a) Danimarkako erregea izan zen 1251tik hil zen arte. Schleswigeko dukea ere izan zen 1232tik hil zen arte.

Valdemar II.a Danimarkakoa eta Berengela Portugalgoaren semea, eta Erik IV.a Danimarkakoaren eta Kristobal I.a Danimarkakoaren anaia izan zen.

1232an Schleswigeko duke izendatu zuten, bere anaia Erik aita Valdemarrek Danimarkako oinordeko eta kogobernari izendatu zuenean.

1241ean Erik Danimarkako errege bihurtu zen eta Abel Schleswig dukerriaren independentzia lortzeko borrokan hasi zen.

1250ean Lage Gudmundsenek, Abelen txanbelana zenak, Erik hil eta burua moztu zion. Abelek zin egin zuen errugabea izango zela anaiaren heriotzagatik, baina herriak ez zion sinetsi ("Abel af navn, Kain af gavn", "Abel izenez eta Kain bere ekintzengatik"). 1250eko azaroaren 1ean Abel Danimarkako errege izendatu zuten eta bere erregealdiak urte eta erdi iraun zuen. 1252an, zergak ordaintzeari uko egiten zioten Frisiako nekazarien aurkako espedizio bat zuzendu zuen, eta ekainaren 29an hil zuten.

Matilde Holsteingoarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten. Valdemar eta Erik Schleswigeko dukeak izan ziren. Bere ondorengoek (Abel familia) Jutlandiako hegoaldea gobernatu zuten 1375era arte.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
2023ko Nigerreko krisia

Nigerren, **2023ko krisia**, estatu-kolpea  izan zen, non hango presidentetza-guardiak Mohamed Bazoum presidentea atxilotu zuen. Lehendakaritzako guardiako komandantea, Abdourahamane Tchiani jenerala, berriz, beste junta militar bateko buru izendatu zuen bere burua. Erantzun gisa, 2023ko uztailaren 30ean, Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak (ECOWAS) astebeteko epea eman zien Nigerreko kolpearen buruzagiei boterea Bazoumi itzultzeko edo nazioarteko zehapenei eta indarraren erabilerari aurre egiteko. Epea 2023ko abuztuaren 6an amaitu zen eta ECOWASek abuztuaren 10ean erreserba-indarra berehala aktibatzeko agindu zuen. ECOWASek aldez aurretik parte hartu du Ganbian, demokrazia berrezartzeko, 2016-2017ko Konstituzio krisiaren ondoren.

Aktiboki parte hartzen duten ECOWASeko estatu kide guztiek, Cabo Verdek izan ezik, konpromisoa hartu dute beren indar armatuak ECOWASek Nigeriar Batzarraren aurka zuzendutako esku-hartze militarrean sartzeko, esku-hartze hori eginez gero. Aitzitik, Burkina Fasoko eta Maliko batzar militarrek iragarri zuten tropak bidaliko zituztela batzarraren alde, inoiz horrelako esku-hartze militarra egiten bazen, eta, aldi berean, elkarrekiko defentsa-ituna osatzen zuten.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Lovainako Tourra - Jef Scherens Memoriala

**Lovainako Tourra-Jef Scherens Memoriala**, Belgikako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa profesionala da, Lovaina aldean jokatzen dena. 

2021. urte arte, **Jef Scherens Sari Nagusia** zuen izena, baina gero, izenez aldatu zuen. Lasterketa Jef Scherens txirrindulariagatik ospatzen da. Zazpi aldiz izan zen munduko txapelduna pistan. 1963tik egiten da urtero, 1968 eta 1989 urteetan izan ezik. Lasterketa, 185km inguru izaten ditu eta iraileko lehen astean ospatu egiten da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jef Scherens

**Joseph «Jef» Scherens** (Werchter, 1909ko otsailaren 17a - 1986ko abuztuaren 9a) belgikar txirrindularia izan zen. Pistako probetan bereziki nabarmendu zen eta abiaduran zazpi aldiz izan zen Munduko Txapelduna eta 15 aldiz Belgikako Txapelduna. 1963tik aurrera, bere omenean, txirrindularitza lasterketa profesional bat jokatzen da: Jef Scherens Sari Nagusia.

## Palmaresa 
**1929**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1931**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Neguko Abiadura Txapelduna
**1932**
*  Munduko Abiadura Txapelduna 
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
* UCI Sari Nagusia
* Paris Sari Nagusia
**1933**
*  Munduko Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
* Paris Sari Nagusia
**1934**
*  Munduko Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1935**
*  Munduko Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
* Reims Sari Nagusia
**1936**
*  Munduko Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1937**
*  Munduko Abiadura Txapelduna
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
* Paris Sari Nagusia
**1938**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1939**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1941**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1942**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1944**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1945**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1946**
*  Belgikako Abiadura Txapelduna
**1947**
*  Munduko Abiadura Txapelduna 
*  Belgikako Abiadura Txapelduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Yasid

**Yasid** (: Palestinako Nablusko Gobernazioko herrixka bat da, Zisjordania iparraldean, Nablustik 15 kilometrora. Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera (PCBS), herrixkak 2.500 biztanle inguru zituen 2017an.

## Historia 
*Yasid* izenak «arrano habia» esan nahi du.

Hainbat aztarna aurkitu dira, Burdin Arokoak, persiarrenak, erromatar garaikoak, bizantziarrak, kalifato islamikokoak eta Erdi Arokoak.

## Demografia 
Herrixkan bizi diren familia hedatu (*hamule*) nagusiak Mashaqi eta Daher dira.

## Ekonomia 
2013ko datuen arabera, hauek ziren herrixkako ekonomiaren sektoreak:

* kudeaketa (% 41)
* nekazaritza (% 40)
* Israelgo lan-merkatua (% 8)
* industria (% 5)
* merkataritza (% 3)
* zerbitzuen sektorea (% 3)

Urte berean, langabezia-tasa %25 ingurukoa zen.

## Hezkuntza 
Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2007an, 10 urtetik gorako biztanleriaren % 92,7 gutxi gorabehera alfabetatua zen, eta analfabetoen artean, % 78,4 emakumezkoak ziren. 2012an, 529 ikasle eta 39 irakasle zeuden herrixkan.

Gaur egun, bi eskola publiko (bata mutilena eta bestea neskena) eta haurtzaindegi pribatu bat daude Yasiden.

## Erlijioa 
Bi meskita daude herrixkan, Al-Omari eta Al-Mashaqi Meskita Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ongi etorri Yasidera
José Luis Errandonea

**José Luis Errandonea Urtizberea** (Irun, 1945eko ekainaren 9a - 2017ko abenduaren 28a) txirrindulari gipuzkoarra izan zen.

José Mari anaia ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1967**
* 9. Nafarroako Itzulian 
**1969**
* 4. Levanteko Itzuliko etapa batean
* 6. Levanteko Itzuliko etapa batean
* 6. Espainiako Txapelketan
**1971**
* Mallorcako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Julia Irazu Gartzia

**Julia Irazu Gartzia** (Bilar, Arabako Errioxa, 1892ko apirilaren 12a – Errenteria, 1979ko apirilaren 17a) Maistra aitzindaria. Araban eskolak ematen hasi zen baina urte gehienak Oiartzun eta Errenteriako eskoletan eman zituen.

## Biografia 
Arabako Errioxako Bilar herrian jaio zen Julia. Norberto eta Quirina ezkontideen bost seme-alabetatik laugarrena izan zen. Herri txikia eta landa-ingurune pobrean, etxeko eta landako lanak ziren neskatila batek etorkizunerako izan zezakeen aurreikuspena eta ezkontzea eta seme-alabak izatea. Juliaren kasuan ez zen hori gertatu. Bi urterekin izandako istripu batean ezkerreko eskua ia osorik galdu zuen (hatz lodia eta muinoia bakarra geratu zitzaizkion) eta egoera horrek bultzatu zuen gurasoen aldetik beste bidea hartzera. Kezkatuta zeuden ez ziotelako etorkizunik ikusten herrian, ez langile bezala ezta emazte bezala ere eta *Karitateko Alabak* mojek zuten komentu-barnetegira bidali zuten formatzera. 

Vianan zegoen komentua.  Bertan, lekaimeek, nobiziotza bat ez ezik (haren ahizpa Blasa ere hor zebilen, Julia baino hiru urte zaharragoa), baserritarren eta langile xumeen alabentzako ikastetxe bat zuzentzen zuten. Hasierako ikasketak amaituta, Logroñora abiatu zen, sorterritik 16 kilometrora. Hiri horretan, maisuaren tutoretzapean bizi izan zen haren etxean; apopilo hartzeagatik ez ezik, ematen zizkion klase partikularrak ordaintzen zizkion maisuari. Handia izan zen gurasoek egindako sakrifizio ekonomikoa. Irakasle Eskola Normalera sartzeko azterketa gainditu zuen. Hori zen, hain zuzen, emakume batek XX. mende hasieran egin zezakeen ikasketa ia bakarra eta klase herrikoien alaba asko erakarri zituzten Irakasle Eskolak orduan. 

Horri esker, trebatu, maistra izatera iritsi eta profesionalizatu ahal izan zuen Juliak. Bi urteren buruan, bere ikasketak amaitu zituen eta, hemezortzi urte zituenerako, bazuen titulu bat, baita lanean aritzeko toki bat: Aramaioko landa-eskola.

## Garaiko maistrak eta ibilbidea 
XX. mende hasierako emakumeek hezkuntzara sartzeko zituzten baldintzak, eta lanbide horietan aritu ahal izateko aurkitzen zituzten irtenbide profesionalak, urriak eta zailtasunez beterikoak ziren. Hemezortzi urterekin lortu zuen maistra titulua Luisak. Bera bezala, maistra askok eraman zuten beren jakituria landa-eremuetara edo hiri-ingurune xumeetara. Irakurtzen eta idazten irakatsi zuten; kristau dotrina ere bai. Ikasgaien oinarrizko ezagutzak eman zituzten, neskatilei josten eta bordatzen irakatsi zieten, baita eduki moral eta ideologikoak ere. Analfabetismoa murrizten lagundu zuten (zehazki, XX. mende hasieran, emakumezko herritarrek %71ko analfabetismo-tasa zuten), eta umeak gehiago eskolatzen. Gainera, profesionalak ziren aldetik, emakumeak beste ikasketa eta lanbide batzuetan sartzera bultzatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernie De Blaere

**Ernie de Blaere** (Beernem, 1948ko abenduaren 15a-), Belgikako txirrindulari ohia da 

## Palmaresa 
**1969**
* 3. Nafarroako Itzulian 
**1970**
* 9. Flandria Sari Nagusian 
* 9. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
**1971**
* 5. Pino Cerami Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ernie De Blaere - *SiteduCyclisme.net*
Qabatiya

**Qabatiya** () Jenin probintziako hiri palestinarra da, Jeninetik 6 kilometro hegoaldera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 24.439 biztanle zituen 2017an.

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chevaliers de la table ronde

***Chevaliers de la table ronde*** (*Mahiai biribileko* *zaldunak*) zurrut-kanta tradizionala da frantses hizkuntzako herri askotan, hala nola. Frantzian. Valonian, Suitzan, Quebec-en eta Frankofonian oro har.

## Jatorria 
Kanta XVIII. mendean ageri da saltzaile ibiltarien libretoetan ageri da lehen aldiz. Itxuraz, 1749an Bresse eskualdeko frankoprobentzeraren aldaerara transkibitutako *La Femme ivrogne (Emakume mozkortia)* kantan inspiratuta dago. Izan ere, « Si je meurs, que l'on m'enterre dans la cave où est le vin, les pieds contre la muraille, la tête sous le robin ». estrofa kanta horretan ageri da. Seinalatzekoa da '''Ni hlltzen naizenean'* euskal zurrutt-kanta tradizionalean ere ageri dela ideia hori bera.

Egun ezagutzen den letra XX. mendearen hasierakoa da. 

## Letra 
*Chevaliers de la table ronde,*

*Goûtons voir si le vin est bon ;*

*Goûtons voir, oui, oui, oui,*

*Goûtons voir, non, non, non,*

*Goûtons voir si le vin est bon.*

*S'il est bon, s'il est agréable,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir ;*

*J'en boirai, oui, oui, oui,*

*J'en boirai, non, non, non,*

*J'en boirai, jusqu'à mon plaisir.*

*J'en boirai cinq à six bouteilles,*

*Une femme sur mes genoux ;*

*Une femme, oui, oui, oui,*

*Une femme, non, non, non,*

*Une femme sur mes genoux.*

*Et si le tonneau se débonde,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir ;*

*J'en boirai, oui, oui, oui,*

*J'en boirai, non, non, non,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir.*

*Et s'il en reste quelques gouttes,*

*Ce sera pour nous rafraîchir ;*

*Ce sera, oui, oui, oui…*

*Mais voici qu'on frappe à la porte*

*Je crois bien que c'est le mari ;*

*Je crois bien, oui, oui, oui…*

*Si c'est lui, que le diable l'emporte*

*Car il vient troubler mon plaisir ;*

*Car il vient, oui, oui, oui…*

*Si je meurs, je veux qu'on m'enterre*

*Dans une cave où y a du bon vin ;*

*Dans une cave, oui, oui, oui…*

*Les deux pieds contre la muraille*

*Et la tête sous le robinet ;*

*Et la tête, oui, oui, oui…*

*Et mes os, de cette manière*

*Resteront, imbibés de vin ;*

*Resteront, oui, oui, oui…*

*Et les quatre plus grands ivrognes*

*Porteront les quatr' coins du drap ;*

*Porteront, oui, oui, oui…*

*Sur ma tombe, je veux qu'on inscrive*

*« Ici gît le roi des buveurs » ;*

*Ici gît, oui, oui, oui…*

*La morale de cette histoire*

*Est qu'il faut boire avant de mourir ;*

*Est qu'il faut, oui, oui, oui…''

## Musika 
Herri-kanta gehienetan legez, melodia sinplea eta errepikakorra da.
erdian|thumb|820x820px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Ferrer i Vallès

**David Ferrer Vallès** (Bartzelona, 1873ko ekainaren 12a &ndash; El Masnou, 1936ko uztailaren 30a) enpresari eta politikari katalana izan zen.

**Bartzelonako Merkataritza Ganberari** lotua, 1920 Bartzelonako Ogasun Ordezkaritzaren administrazio-batzarraren ordezkaria izan zen eta 1928-1929 urteetan Bartzelonako Portuko Obren Batzordearena. Bartzelonako Erakustazokaren patronatuko buru ere izan zen.

Gaixotasun luze baten ondoren hil zen emaztearen jaioterria den El Masnoun, emaztearen jaioterria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Van der Stappen

**Jean Van der Stappen** (Houwaart, 1951ko abenduaren 9a-), Belgikako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1972**
* 10. Nafarroako Itzulian eta etapa bat 
**1973**
* 2. Hainauteko Zirkuituan
**1974**
* 2. Druivenkoers Overijsen
* 4. Pikardiako Tourrean 
**1975**
* 3. Hyon-Mons
**1977**
* 6. Benego Omloop
**1979**
* 9. Luxemburgoko Tourrean
**1980**
* Flèche Hesbignonne

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Giorgio Ghezzi

**Giorgio Ghezzi** (1969ko abenduaren 27a-), italiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1971**
* Bakearen Lasterketako etapa bat 
**1972**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Roger De Beukelaer

**Roger De Beukelaer** (Anberes, 1951ko maiatzaren 16a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1972**
* 2. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1973**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
* 3. Franco-Belgikar Zirkuituan eta etapa bat
* Hainauteko Zirkuitua
* 9. Schaal Selsean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Roger De Beukelaer - *FirstCycling.com*
Jacob de Wit

**Jacob de Wit** (Amsterdam, 1695eko abenduaren 19a - *ibidem*, 1754ko azaroaren 12a) herbeheretar margolaria izan zen.

Ate eta sabaietako margolanengatik nabarmendu zen. Keizergrachten bizi izan zen eta inguruko eraikin askok bere margolanak gordetzen dituzte. Inguruko biztanleek ere etxeak zituzten landetan, eta Wittek etxe horietan ere margotu zuen Haarlem eta Vecht ibaietan.

Amsterdamen Albert van Spiersen eta Anberesen Jacob van Halen ikasle izan zen eta 1714an Anberesko San Lukasen gremioan sartu zen. Hiri honetan akuarelak egin zituen Rubensen margolanen zirriborroekin San Karlos Borromeo elizan. 1719an elizak su hartu zuen eta Rubensen margolanak galdu egin ziren.

## Iruditegia 

Plafondstuk_jacob_de_wit.jpg|Plafondstuk, Herengracht 366, Amsterdam
Willet-holthuysen-jdewit.jpg|Grisaille, Huis Willet-Holthuysen, Amsterdam
Jacob de Wit 006.jpg|*Doop van Christus in de Jordaan*, rood en zwart krijt, pen in bruin, gewassen, 26×18 cm
Jacob de Wit - Venus, Bacchus en Ceres met de slapende Amor 1720.jpg|*Venus, Bacchus en Ceres met slapende Amor*, 1720
Jacob de Wit 007.jpg|*Twee worstelende jongens*. Pen in grijs, gewassen, 1710-172
Jacob de Wit 008.jpg|*De terugkeer uit Egypte*, 1726
Jacob de Wit 001.jpg|*De verkiezing van de zeventig oudsten door Mozes*, 1739, Penseel in kleur op papier, 306 × 672 mm
Venus, Bacchus and Ceres observing the sleeping Cupid by Jacob de Wit.jpg|*Venus, Bacchus en Ceres observeren de slapende Cupido*
WLANL - thedogg - Goden in het luchtruim, Jacob de Wit - detail.jpg|*Goden in het luchtruim*, detail, plafond boven de oude trap)
WLANL - kwispeltail - Goden in het luchtruim-detail.jpg|*Goden in het luchtruim*, detail, plafond boven de oude trap)
Oude stadhuis aan de Groenmarkt in Den Haag (20).JPG|Hagako antzinako udala
Frontispiece Jan Punt en Jacob de Wit naar P.P. Rubens.jpg|Jan Punten grabatuen liburua Jacob de Witen zirriborroekin, 1751
Musée Ingres-Bourdelle - Les Vestales 1749 - Jacob de Wit - Joconde06070000296.jpg|*Vestaleak* 

## Kanpo estekak
Lorenzo Alaimo

**Lorenzo Alaimo** (Hensies, 1952ko ekainaren 6a) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 1974 eta 1975 artean.

1974ko Frantziako Tourrean Farol gorria izan zen.

## Palmaresa 
**1974**
* 8. Nafarroako Itzulian eta etapa bat

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak
* Frisol - 1974
* Splendor - 1975

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Murillo

**Ramón Murillo Pavo** (Higuera de la Serena, Badajoz, 1948 - ) Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

Badajozen jaoia bazen ere, txikitatik Lazkaon bizi zen.

## Palmaresa 
**1971**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
* Gervais Memoriala
* 3. Santikutz Klasikan
**1972**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
* 3. Altsasuko Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txomin Olano

**Txomin Olano** (Irura, 1890eko abenduaren 10a - Donostia, 1972) piano jotzailea eta musika maisua izan zen, 30 urtez Herrerako San Luis parrokiako organista.

## Musika hastapenak 
Musika zalea izaki, Eduardo Mokoroa tolosarrarengana jo zuen pianoa ikasteko ("loreskiña", garaiko euskara sabindarrean). Behin ikasketak eginda, Alkizako elizan hasi zen organista lanean. Han 12 urte igarota, Donostiara joan zen bizitzera, eta alde zaharreko denda batean hasi zen lanean, anaiarekin, sukaldeko eta baserriko tresnak saltzen. Bertan, giro jeltzalean sartu zen, euskal kultura ekimenetan parte hartuz, batez ere piano jotzaile gisa eta koruetako kideentzat partiturak idazten; bereziki entzutetsuak izan ziren 1932tik aurrera Union Radio irrati emisoran egin ziren euskal emanaldietako musika saioak. Lan gehiena musutruk egiten zuenez, 1935an bere lanaz baliatzen ziren hainbat lagun eta elkartek diru bilketa eta omenaldi bat egin zioten, Euzko Gaztedik bultzatuta eta Donostiako Eusko Abesbatzak antolatuta. Parrokian, Paco Laskonategirekin txandaka aritzen zen organoan. Horrela pasatu zuen bizitza, 1972 inguruan hil zen arte: San Luis parrokiaren egoitza zaharra eraitsi eta Gaiztarrora aldatu zuten garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Fernández Martínez

**Ana María Fernández Martínez** (Palma de Mallorca, 1949) galizieraz idazten duen emakumea da. 1967tik Galiziako Coruñan bizi da. Xoán Babarrorekin ezkonduta, berarekin batera galiziera ikasteko lehenengo metodoak prestatu zituen. 

## Sariak 
* 1977an "Os amigos do cabeceiro" ipuinarekin Haur-ipuinen Lehiaketa Nazionalean 1. saria.
* 1983an,  Xoán Babarrorekin batera, *¡Grande invento para saír do aburrimento!* antzezlanarekin Haur-antzerkiaren Lehiaketa Nazionalaren irabazlea.
* 2001ean *Amar e outros verbos* poesia liburuarekin Lazarillo saria lortu zuen.

## Obra 
### Haur eta gazte literatura 
* *Zapatón e Libiripón*, 1977. Antzerkia.
* *O rei bandullán*, 1981, Cadernos da Escola Dramática Galega. Antzerkia.
* *Grande invento para saír do aburrimento!*, 1987. Antzerkia.
* *O pirata da Illa de Prata*, 1987. Eleberria. 
* *Polas rúas dos versos*, 1990. Poesia.
* *Ondas de verde e azul*, 1994, Xerais. Poesia.
* *O cacarabicolé*, 1997, Xerais. Narratiba.
**Tres voltas ao planeta*, 2000, Everest Galicia. Poesia. 
* *Amar e outros verbos*, 2001.
* *A casa de había unha vez*, 2008, Xerais. Narratiba.
* *Páxinas de carricanta*, 2011, Everest Galicia. Poesia.
**Incesante vagalume* (2021). Galaxia, Costa Oeste. ISBN 978-84-9151-729-0.

#### Xoán Babarrorekin batera 
* *Primeiro libro con Malola*, 1985. Narratiba.
* *Tres países encantados*, 1986. Narratiba.
* *Barrigaverde e o dragón Achís*, 1989. Eleberria.
* *A chamada das tres raíñas*, 1991. Narratiba.
**Gurgulliña sabe portarse ben*, 2005. 
* *Chrystian Magic. Atrapado na torre*, 2009. Narratiba.

### Didaktika eta saiakera 
* *Contos desgrañados*, 1981.

#### Xoán Babarrorekin batera 
* *Lúa Nova 3*, 1981.
* *O noso galego*.

### Taldeko lanak 
* *E dixo o corvo...*, 1997, Xunta de Galicia.
* *Postais do Camiño*, 2004, Galaxia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Agirrezabala

**Joseba Agirrezabala Aiestaran** (Tolosa, 1982ko apirilaren 22a) gipuzkoar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2003**
* San Roman Saria
**2004**
* 20x20px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* Circuito Montañéseko etapa 1
* Gervais Memoriala
* 2. Xanisteban Saria
* 3. Altzoko Igoeran
* 5. Bizkaiko Biran
**2005**
* 2. Gervais Memorialan
* 2. San Roman Sarian
* 3. Altzoko Igoeran

## Taldeak
* Bidelan-Kirolgi - (2003-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Àngels Ferrer i Sensat

**Àngels Ferrer i Sensat** (Bartzelona, 1904ko maiatzaren 18a &ndash; 1992ko azaroaren 30a) maistra, pedagogoa eta Natur Zientzietako katedraduna izan zen. Mundua ulertu eta gaur egungo gizon eta emakumeei azaltzeko zuen moduak irakaskuntzan mugarria izan zen.

## Biografia 
Rosa Sensat pedagogoaren eta David Ferrer i Vallès industrialaren alaba, Bartzelonan jaio zen 1904ko maiatzaren 18an. 1914an, amak zuzentzen zuen *Escola Municipal Bosc de Montjuïc*-en sartu zen. Ama bere ibilbidean erreferente iraunkorra izan zen arren, Àngels Ferrer i Sensatek gazte-gaztetatik natur zientzietara eta zientzia esperimentaletara bideratu zituen interesak. Gerra Zibilaren ondoren, katedradun-karguak galdu eta Madrilgo Isabel Katolikoa Institutura eraman zuten behin-behinean. 1941ean berriz opositu behar du.

## Errekonozimendua eta memoria 
2000. urtea ezkeroztik, Reus Sarien baitan ematen diren Hezkuntza Berrikuntzarako **Angeleta Ferrer i Sensat Sariek**, Reus hiriari lotutako hezkuntza-proiektuak sustatzen dituzte.

Badalona hiriko Can Miravitges baserrian kokatuta dagoen *Angeleta Ferrer Natur Eskola* 1979an jarri zen martxan, biztanleriaren hezkuntza-beharrei erantzuna ematen dien ikasgaietan. ingurune naturala eta ingurumen hezkuntza. 

Hainbat hezkuntza zentrok daramate bere izena, besteak beste, Mataroko Angeleta Ferrer Eskola  Bartzelonako Angeleta Ferrer Institutua,  eta Sant Cugat del Vallèseko Angeleta Ferrer i Sensat Institutua.  Kataluniako udalerrietan lau kale edo plaza eskaini dizkiote. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger des Pins

**Roger des Pins** (1294 &ndash; 1365eko maiatzaren 28a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 29. maisu handia izan zen 1355etik hil zen arte.

left|thumb|242x242px|Robert de Pinsen armarria

Proventzakoa eta ospitaleetako zaldun-familia batekoa zen. Odon des Pins bere arbaso maisu handia izan zen 1294tik 1296ra.

1355ean maisu handi aukeratu zuten eta handik gutxira Inozentzio VI.a Aita Santuak batzarra deitu zuen Avignonen Ordena erreformatzeko. Erreforma honek Pinsen autoritatea murriztu zuen Juan Fernández de Herediaren alde, aita santuaren gogokoena zena. Bere agintaldian erakutsitako eskuzabaltasunagatik eta errukiagatik gogoratzen zaio, batez ere izurri-epidemia batean.
Nolly (telesaila)

***Nolly*** britainiar telesail dramatiko laburra da, Russell T Daviesek ITVrako sortua.

## Sinopsia 
Noele Gordon "Nolly" izeneko 8 urteko neskato bat izan zen koloretako telebistan sekula agertu zen lehen emakumea. Hiru hamarkada geroago, helduaroan, Nolly aktore eta antzezle ospetsu bilakatu zen *Crossroads* telenobelan. Haren arrakasta sekulakoa izan zen, 1960ko hamarkadako Erresuma Batuko izar nagusietako bat bilakatzeraino.Astean bost aldiz, milioika britainiar telebistaren aurrean elkartzen ziren saioaren izen bereko moteleko bi ahizpen lehiak, negozioak eta langileen gorabeherak ikusteko. Atalak zuzenean filmatzen zituzten, eta gidoiak unean bertan egokitzen, errepikapenetarako ia aukerarik gabe. Nolly erabateko erregina zen eguneroko jardun horretan, hamazazpi urte eta zazpiehun atalen ostean, kaleratu zutenera arte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Killing Kind (telesaila)

***The Killing Kind*** britainiar thriller-telesaila da, Eleventh Hour Filmsek Paramount+erako sortua.

## Sinopsia 
Herriko jatetxe bateko jabea den emakume batek negozioa utzi eta detektibe agentzia bat jarriko du martxan, aspaldi jaso zuen polizia entrenamendua berreskuratuta. Ikertu beharreko lehen auzia oso gertukoa suertatuko zaio; izan ere, lagun baten gorpua topatzean abiatuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wreck (telesaila)

***Wreck*** britainiar beldurrezko telesaila da, Ryan J. Brownek BBC Threerako sortua.

## Sinopsia 
Itsas giroko *slasher*-ak kultuko beldur klasikoa uztartzen du, komedia beltza eta kultura garaikidearekin. "Sacramentum" izeneko gurutzaontziko bidaiariak festa egarriz dauden gazteak dira. Haietako bat bere arrebaren suizidioa argitu nahian igoko da ontzira, eta bertan itzalean jarduten duen erakunde baten joko makabroak ezagutuko ditu. Mehatxu nagusia ahate itxurako psikopata bat da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Buccaneers (2023ko telesaila)

***The Buccaneers*** britano-estatubatuar telesail dramatikoa da, Katherine Jakewaysek Apple TV+erako sortua.

## Sinopsia 
Istorioko protagonistak 1870eko Londresera bidaiatzen duen emakume estatubatuarrak dira. Tradizioa ulertzeko bi modu kontrajarriren eta haien talkaren inguruko kontakizuna da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Old Oak

***The Old Oak*** 2023ko Ken Loach ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Durham, 2016an. 'The Old Oak' pubaren jabea da TJ Ballantyne. Dibortziatuta dago, eta semeak ez du harekin hitz egiten. Herritarrak biltzen diren lekua da puba; garai batean bertako meategiak ustiatzeaz bizi ziren herritarrak, eta egun amorruz beteta elkartzen dira herriaren egoeraz kexatzera: ez dira errekuperatu haien ogibide ziren meategien itxieratik, etxebizitzen espekulazioaren eraginak bizi dituzte, eta herritar asko pobrezian bizi dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak