open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moana Pasifika

**Moana Pasifika** Zeelanda Berriko errugbi talde profesionala da,  Auckland hirian egoitza duena. Ozeano Bareko uharteetako jokalariek osatzen dute taldea, Fiji, Samoa, Tonga eta Cook uharteetakoek batez ere. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Historia 
Taldea 2020an sortu zen Tana Umaga entrenatzaileak 26 jokalaritako taldea osatu zuenean Māori All Blacks taldearen aurkako parti da bat jokatzeko abenduaren 5ean. 28-21 galdu bazuten ere taldea Super Rugby ligan sartzeko eskaera egin zuten eta 2021eko apirilaren 14an baiezkoa jaso zuten.

## Palmaresa 
* Super Rugby (0): zazpigarrena 2025ean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ibon Badiola

**Ibon Badiola Arrizabalaga** (Ondarroa, Bizkaia, 2004ko urriaren 1a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. Kepa Arrizabalaga atezainaren lehengusua da. Bere jaioterriko Aurreratik batu zen Athleticen harrobira 2014an. Gernikan eta Arenasen lagatua egon ondoren Bigarren Federazioan, 2025eko udan talde zurigorriak ez zuen bere kontratua berritu. Hurrengo denboraldirako Málagak fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Terfezia arenaria

***Terfezia arenaria*** *Pezizaceae* familiako onddo espezie bat da. Onak tortillan edo nahaskian gari-zainzuriekin.

Sinonimoak: *Tuber arenarium*, *Terfezia hispanica*, *Terfezia leonis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 10 (15) cm bitarteko diametrokoa, ia globo itxurakoa, madari formakoa. 

**Peridioa:** Hasietan krematsua, gero arre-gorrixka.

**Gleba:** Haragitsua, lehenbizi zurixka, gero arrosa eta bukaeran arrexka.

**Etimologia:** *Terfezia* terminoa frantsesetik dator, boilurra esan nahi duen  "terfez" hitzetik. 

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Terfezia claveryi* delakoarekin nahas daiteke, hau oso antzekoa da, esporengatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian ugaria da Mediterraneoko arroan, eta han maiz kontsumitzen da. Ez da hain ugaria penintsulako beste eskualde batzuetan.

### Banaketa eremua 
Louisiana, Islandia, Espainia, Mediterraneo itsasoaren ingurua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Soto

**Ana Soto** (1618 - 1668ko abuztuaren 6an) Gayón herriko kidea, kazike bihurturik espainiar kolonialisten aurkako 2.000 gerlari zuzendu zituen berrogeita hamar urtez.

## Biografia 
Egungo Venezuelako Lara estatuko lurretan jaio zen, Barquisimetotik gora, Bobare izeneko herrian. Gayón herriaren kidea zen, bere jatorrizko izena fonetikoki *Anasolí* entzungo zen eta horregatik kristauek Ana Soto bezala bataiatu zuten, bere herriarentzat ordea "Lurraren eta Eguzkiaren alaba" zen. Espainol kristau batzuk morroi bezala hartu zuten eta sukalde batean izan zuten bahiturik, hala ere, indigena eta esklabo hartutako beltzen altzamenduen berri izan zuen eta egun batean ihes egin zuen. Kazike bihurturik, 2.000 gerlaritik gora bildu zituen eta berrogeita hamar urtez erresistentzian aritu ziren. Ez zen kolonialisten aurka gudan aritu zen venezuelako emakume indigena bakarra, horren adibide dira, Orocopay, Apacuana eta Urimare ere.

1668an harrapatu eta abuztuaren 6an hil zuten, bere gorputza zutoin baten sartuz.

## Bibliografia 
* Lucía del Carmen Rincón-Soto (2014). *Las mujeres indígenas venezolanas y sus logros en los albores del siglo XXI*. Nuestra América en Femenino, 55, (73-89).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Guayón. Ana Soto (AnaSolí)
Dahteste

**Dahteste** (1860 inguru - Meskalero Apatxeen Erreserba, Ameriketako Estatu Batuak, 1955) emakume gerraria eta itzultzailea izan zen, Txirikahua herrikoa, Ameriketako Estatu Batuetako Armadarekin bake negoziazioetan aritu ondoren espetxeratua. Ilth-goz-ay-ren ahizpa zen, Chokonenen taldeko buru Chihuahuaren (Kla-esh izenez ere ezaguna) emaztea.

## Bizitza 
Gaztetan Cochiseren taldearekin ibili zen Arizonako hego-ekialdean. Ezkonduta egon eta haurrak izan arren, bere lehenengo senarrarekin batera, Ahnandia, zenbait gatazka armatutan parte hartu zuen.

Geroago, Jeronimoren eta Lozenen konpainiako kide izan zen. Dahtestek bazekien ingelesez, eta horregatik mezulari eta itzultzaile aritu zen. Lozenekin batera, funtsezkoa izan zen 1886an Ameriketako Estatu Batuetako Armadarekin egindako negoziazioetan eta Jeronimoren errendizioan.

Zortzi urte eman zituen gerra-preso Fort Marionen, St. Augustinen (Florida), eta pneumoniari eta tuberkulosiari aurre egin zien. Ondoren, Fort Silleko (Oklahoma) espetxe militar batera bidali zuten. Entzierroan senarrarekin banandu zen.

Hemeretzi urtez Fort Silleko espetxean preso egon ondoren, Whitetailen bizi izan zen, Mexiko Berriko meskalero erreserban. Kuni izeneko gizon batekin ezkondu zen, eta ingelesez mintzatzeari uko egin zion. "Old. Mrs. Coonie" ezizenarekin deitu zuten 1955ean hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Karl Lassiter, ''The Warrior's Path*, Kensington Publishing Corporation, 1998.
* Philippe Morvan, *Ours'', Calmann-Levy, 2018.

## Kanpo estekak
Séverine Berger

**Séverine Berger** (Baiona, 1971) artearen historialari lapurtarra da.

## Bizitza 
Baionan jaio zen 1971n. École du Louvren eta Parisko Unibertsitatea I - Panthéon-Sorbonnen ikasi zuen. Villefranche-sur-Saôneko Paul-Dini museoko kontserbatzaile laguntzaile izan zen. Arleseko museoko lanen tratamendua gainbegiratzen zuen Rodanoren Ahoetan. 2005an, Bordeleko museoetako lanen prebentzio-kontserbazioa jarraitzen hasi zen. Bertan lan egin zuen 2017ra arte, eta ondoren, Saint-Tropezko Annonciade Museoko zaindari bihurtu zen.

## Lanak 
* *La poterie de Ciboure (1919-1945)* (1998)
* *Le Pays basque vu par les peintres, 1900-1950* (2000, 2005ean euskaratua)
* ''Clochers dans le ciel de Chartres, hier et aujourd'hui* (2016, Jean-Pierre Gorgesekin batera idatzia)
* *Les couleurs de Nadia'' (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gobabis

**Gobabis** Namibiako Omaheke eskualdeko hiriburua eta Gobabisko hauteskunde-barrutiko hiriburua da.

## Historia 
### Etimologia 
Ahozko tradizioaren arabera, eremu horren izen zaharra ǂKhoandabes da, Khoekhoegowab hizkuntzako hitza, hau da, *elefantea miazkatzera iritsi zen lekua*. Hereroak *Epako* deitu zuen.

Geroago, zuriek "Gobabis" deitu zioten. Adierazpen hori, seguru asko, gobatik (argudioa, borroka) eta bis (lekua) eratorri zen: *jendea borrokatzen zen lekua*. Heinrich Vedderrek izenaren aurreko interpretazio komuna sartu zuen, khoa (Elefante) -bes (tokia), *elefanteen iturria*, eta onarpen zabala lortu zuen. Vedderren arabera, Amraal Lambertek, Kailkhauan-go kapitainak (Khauas Nama), deitu zuen Gobabis , *ǂKoabes* ahoskatu ezin zuelako. Hizkuntza-arazoez gain, interpretazio hori Joseph Tindall apaizak, Wesleyanen misiolaria, 1845ean idatzitako gutun batek kontrajarri zuen: "Gobabisera iritsi zen, nik elefantearen iturria deitu nion" - "Borroken Lekua" izena ez litzateke oso ona izango misiolarientzat.

Gobabis eta Nossob ibaian zehar, elefante ugari zegoen, hori dela eta bolia ustiatzera zihoazten ehiztari eta merkatarien oinarrizko kanpamentua izan zen.

## Geografia 
### Klima 
Gobabisek klima erdilehorra du (BSh, Köppen-en sailkapen klimatikoaren arabera), uda beroekin eta negu hotzekin (egun leunekin eta arriskurik gabeko gauekin). Urteko batez besteko prezipitazioa  mm-koa da (15 in).

## Ekonomia 
Gobabis hiri gisa hazten ari da, merkantziak Botswanako meategietatik itsasertzik gabeko Walvis badiako namibiar portura garraiatzeagatik eta, gainera, kontsumo-ondasunak Namibiara inportatzeagatik Gautengetik (Hegoafrika). Garraio-ibilbideari Trans-Kalahari korridorea deitzen zaio. Gobabis Namibiar trenbide-sistemari konektatuta dago. Hirian estatuko ospitale bat, estatuko klinika bat eta ospitale pribatu bat, banku eta merkataritza zerbitzuak daude. Legare estadioa hirian dago.

## Hiri eta herri senideak 
* 

## Hiritar ezagunak 
* Laura McLeod-Katjirua, Omahekeko gobernadore ohia eta SWAPOko idazkari nagusi ondokoa
* Keharanjo Nguvauva, Ovambanderuko Buru Gorena
* Shafimana Ueitele, abokatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jokebed

**Jokebed** () Itun Zaharreko pertsonaia da, Lebiren alaba eta Miriam, Aaron eta Moisesen ama. Amramen emaztea zen, baita haren izeba ere. Bibliak ez du Jokebeden bizitzari buruzko xehetasunik ematen. Kondairaren arabera, Matriarken Hilobian lurperatuta dago, Tiberiaden. Itun Berrian, Jainkoarengan zuen fedeagatik goraipatzen da.

## Moisesen jaiotza 
Jokebeden istorioa Irteeraren liburuan (2:1-10) deskribatzen dela uste da, nahiz eta han izendatzen ez den. Jokebed izena Irteera 6. atalan aipatzen da lehen aldiz.

## Amramekiko harremana 
Zenbakien liburuaren arabera, Jokebed jaio zen Lebi Egipton bizi zenean.

Septuagintako grezierazko eta latinezko eskuizkribu batzuek Jokebed Amramen aitaren lehengusina zela diote, eta beste batzuek Amramen lehengusina zela.

## Literatura errabinikoan 
Errabino batzuek Jokebed Xifrarekin identifikatzen dute, faraoiak mutiko jaioberriak hiltzeko agindutako emaginetako bat zena.

## Islamean 
Koranak Moisesen istorioa kontatzen du xehetasun gehigarri batzuekin eta desberdintasun txikiekin. Jokebed (arabieraz: يوكابد, *Yūkābid*), eta Moises salbatzeko egin zituen ahaleginak ere aipatzen dira.

Mahoma profetaren ama Aminari haurdunaldian izandako gertakari ezohikoei buruzko istorioak Jokebedei gertatutakoekin alderatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terfezia leptoderma

***Terfezia leptoderma*** *Pezizaceae* familiako onddo espezie bat da. Terfezia generoan, hau da kalitate gastronomiko handiena duena.

Sinonimoak: *Terfezia fanfani*, *Choromyces leptodermus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, globo formatik madari formarakoa. 

**Peridioa:** Hasieran argia, gero okre koloretik arre-gaztaina kolorera bitartekoa, gorrixkaz zikintzen da eta ukitzean beltzaxkara pasatzen da.

**Gleba:** Hasietan zuria, gero arre-gorrixka, arre-okre-grisaxka edo arre-bistre ilun kolorekoa. Usain leunekoa eta gordinik zapore atseginekoa, fruitu lehorren antzekoa.

**Etimologia:** *Terfezia* terminoa frantsesetik dator, boilurra esan nahi duen "terfez" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Terfezia leonis* delakoarekin nahas daiteke, baita *Terfezia albiensis* espeziearekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Ohikoa da Mediterraneoko arroan, baina beste eskualde batzuetan ere ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Espainia, Maroko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beriz Belkić

**Beriz Belkić** (Sarajevo, 1946ko irailaren 8a - *ibidem*, 2023ko abuztuaren 16a) bosniar politikaria izan zen. Bosnia eta Herzegovinako Lehendakaritza Kolektiboko presidentea izan zen 2022ko otsailaren 14tik urriaren 28ra.

Bosnia eta Herzegovinaren aldeko Alderdia sortu zuen, eta 2000tik 2001era eta 2006tik 2014ra herrialdeko parlamentuko kide izan zen. Bosnia eta Herzegovinako Lehendakaritzako kide bosniarra izan zen 2001etik 2002ra, eta 2002ko otsailetik urrira bete zuen Lehendakaritzako presidente izateko txanda.

## Kanpo estekak
Xifra eta Pua

[thumb|[James Tissot. *Faraoia eta emaginak*]]

**Xifra** () eta **Pua** () Itun Zaharreko pertsonaiak dira, israeldar haurren genozidioa aldi baterako saihestu zuten bi emaginak. Irteeraren liburuaren arabera, Egiptoko erregeak edo faraoiak agindu zien hebrear mutiko guztiak hiltzeko, baina uko egin zioten. Faraoiak galdetuta, israeldar emakumeak azkar erditzen zirela esan zioten, eta, beraz, haurrak jaio ziren emaginak iritsi baino lehen. Jainkoak lagundu egin zien ondorengoak emanez.

Talmudek dio Xifra Jokebed zela, Moisesen ama, eta Pua Miriam, Moisesen arreba. Beste bertsio baten arabera, Pua Elisabet zen, Aaronen emaztea. Nahiz eta testuak emagin hebrear gisa aipatzen dituen, iritzi batzuek diote ez zirela hebrearrak edo konbertitu egin zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Museo eta arte-galerietako arduradun

[thumb| [Lehen Mundu Gerra|Lehen Mundu Gerratik bi urtera Lilleko Arte Ederren Jauregian Espainiako eta Italiako margoei eskainitako galeria berreraikitzea. Irudiaren erdian Émile Théodore, 1912tik 1937ra 'museoko arduraduna'.]]
**Museo eta arte-galerietako arduraduna edo kontserbatzailea** (ingelesez *curator*) bilduma bat edo batzuk osatzen dituzten objektuak zaintzeaz arduratzen den pertsona da. Tradizionalki, kontserbatzaileak museo bateko bildumen arduradunak izan dira, baina kargua beste erakunde motaren batean gordeta dauden bildumak, publikoak edo pribatuak, zaintzeko esparruan ere gauzatu daiteke, hala nola unibertsitate, artxiboa, liburutegi edo laborategi batean. Egun, ohikoa da bildumako gaiaren inguruko adituak arduradunak izatea hala nola, artearen historian adituak, arkeologoak, museologoak, zientziaren historian adituak, etab.

Kontserbatzaileek funtsezko eginkizuna dute gizateriaren kultura-ondarea mantentzeko.

## Deskribapen orokorra 
Arduradun batek bere bilduma aztertu eta dokumentazioa inbentariatu, katalogatu eta sailkatzeko funtzioa betetzen du; baita haren kontserbazioa, babesa eta, azkenik, hedapena (ezagutza partekatzen laguntzea). Izaera orokorragoarekin, **ondare historikoaren kontserbatzaile** ere dei dakioke. Museo bateko ondare-elementu guztiak inbentariatuta eta sailkatuta daudela ziurtatuko du, eta bildumaren kontserbazioaz eta mantentzeaz ere arduratuko da. Bere eginkizuna baloratzea da, baita ezagutaraztea ere. Argitalpena, hezkuntza eta dibulgazio zientifiko eta artistikoa, beraz, bere eginkizunen parte dira.

Esklusiboki aldi baterako erakusketak edo erakusketa iraunkorrak antolatzen duenari komisario deritzo.  

Artearen arloan, kontserbatzaileek artelanen bildumak zaintzen eta kudeatzen dituzte. Askotan haiek kontratatzen dituzten arte-erakundeek eta museoek lanen zaharberritzearen arloan gaitasunak izatea espero dute, nahiz eta erakunde gehienetan lanaren zati hori talde espezializatuen esku utzi ohi den.

Historia naturalaren alorrean, kontserbatzaileak arduratzen dira mota guztietako objektuak mantentzeaz eta kudeatzeaz, unibertsitateetako, herbarioetako, natur zientzietako museoetako eta lorategi botanikoetako bilduma zientifikoetan aurkitutako ale motako laginak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El papel del conservador de museos 1 y 2 - Museo del Prado
Lazar Mijušković

thumb|Lazar Mijušković erbestean
thumb|Lazar Mijušković-en erretratua
[thumb|Lazar Mijušković erbestean 1916an. Bera [Nikolas I.a Montenegrokoaren **gainean** eta Danilo Montenegrokoaren **ezkerran** dago. Ministro Kontseiluko presidente gisa zegoen 1915etik]]
**Lazar Đokov Mijušković** () politikari, enbaxadore, diplomatiko eta meatze-ingeniari montenegroarra izan zen.

## Biografia 
Mijušković 1867ko abenduaren 24an jaio zen, hau da, 1867ko Gabon-gauean, Povija Pješivcin herrixkan, tribu montenegroar senidetu batean, Nikši, Montenegroko Printzerrian. Meatze-ingeniari gradua lortu zuen Paris-en, Frantzian.

Montenegroko Printzerriko Gobernuan Finantza Ministro izateko betebeharra bete zuen 1903ko ekainaren 3tik 1905eko abenduaren 6ra arte. Halaber, bi agintaldi egin zituen Ministerio Kontseiluko presidente gisa (Montenegroko Printzerriko eta Erresumako Lehen Ministroa).

Mijušković Benetako Popularraren Alderdiaren liderra eta sortzaileetako bat izan zen, 1907an sortua.

1913ko urriaren 13tik 1915era Montenegroko enbaxadore izendatu zuten Belgraden.

1936ko irailaren 29an hil zen, Belgraden, Jugoslaviako Erresuman, 68 urte zituela.

## Kargu politikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Debora (Hasiera)

**Debora** () Biblian ageri den pertsonaia da, Hasiera liburuko pertsonaietako bat, Rakelen inudea. Toran izenez aipatzen da lehen aldiz «Negar-Arte» izeneko leku batean hil zenean. Jakobek Kanaango bidean lurperatu zuen.

Jaxerren liburu galduaren arabera, Debora Uzen alaba zen, Milkaren eta Nahorren lehen semea zena. Rebeka lehengusinarekin batera, Isaakekin ezkontzeko bidaian joan zen. Gero, Rebekak Debora bidali zuen Isaaken bi zerbitzariekin Jakob aurkitzera eta aitaren etxera itzultzeko eskatzeko. Jakobekin geratu zen, haren emazteak eta seme-alabak zaintzen, beste zerbitzariak itzuli ziren bitartean. Gero, Jainkoak Jakobi esan zion Betelera joan eta aldare bat egiteko, eta Debora han hil zen eta arte baten azpian lurperatu zuten.

Ez da nahastu behar Debora profetesarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panpa eskualdea

**Panpa eskualdea** Argentinako erdialdean dagoen eremu geografikoa da, INDECek eskaintzen duen banaketa administratiboaren arabera. Honako jurisdikzio hauek osatzen dute:  Santa Fe, Entre Ríos, La Pampa, Córdoba, Buenos Aires Probintzia eta Buenos Aires Hiri Autonomoa (CABA) probintziak; iparraldetik Corrientes, Chaco eta Santiago del Estero probintziek mugatzen dute; Mendebaldetik Catamarca, Errioxa, San Luis eta Mendoza probintziek; hegoaldetik Neuquén eta Río Negro probintziek; eta ekialdetik Ozeano Atlantikoak eta Uruguaik. Bere kokapena, pribilegiatutzat eta estrategikotzat hartuta, eskualdea herrialdearen erdiko nukleo bihurtzen du, bai politikoki, bai ekonomikoki eta demografikoki.

1.200.000 kilometro koadroko hedadura du eta gehienbat larre zabala da —sabanako iparraldeko sektoreekin eta estepako hegoaldekoekin—; hego-ekialdeko zatia (Kordoba probintziaren erdialdetik Ozeano Atlantikoraino), klima epelaren eta hezetasun altu samarra dela eta, El Niño eta La Niñaren ondoriozko lehorteek aldiro eten egiten dute, gero *uholdeek* konpentsatu ohi dituztenak. hau da, uholdeek ekialdeko Panpan belardia ekartzen dute. Bere hegoaldeko sektorean duna paleoklimatiko zaharrak daude, eta erliebe pixka bat mailakatua erakusten du mendebalderantz. Uruguain eta Rio Grande do Sulen paisaia ondulatuagoa aurkezten du, 500 m baino apur bat altuera gehiago duten mendiekin munduko eskualde emankorrenetako bat da.

Onbua, jatorriz Paranako oihanekoa, antzina bakartia zen Pampeako lautadan, basorik eratu gabe, eta 2-3 metroko altuera eta ehunka kilometroko hedadura zuen belarrezko paisaia monotono baten eten bakarra zen. Bidaiari batek ia 800 km zeharkatu ditzake Buenos Aires eta Kordoba hirien artean, eta ikusiko du erliebea muino bigunetan mugitzen dela, zerumuga leunean duela, ehunka kilometrotan ia guztiz zuzena dirudiela esan gabe, lur ondulatu baten eten logikoekin. Hego-mendebaldean, berriz, ehunka metrotan horizontaltasun horren alderik ez duzu ikusiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Panpa eskualdearen satelite-irudia Google Maps-en
Alice Kellen

**Alice Kellen** (Valentzia, 1989) gazte eta helduentzako literatura erromantiko idazlea da. 2013. urtean hasi zen idazle gisa, *Llévame a cualquier lugar* lanarekin eta argitaratzen jarraitzen du. Dagoeneko hamabost liburu ditu merkatuan. 

## Biografia 
Ez dakigu asko autorearen bizitza pertsonalari buruz, ezta haren izen errealari buruz ere, nahiago baitu bizitza pribatua bizitza profesionaletik bereizita mantendu; izengoiti hori. *Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian* eleberriko *Alice eta* *Marian Keyes* idazlearengatik aukeratu zuen.Artearen Historia ikasi nahi izan zuen, baina Selektibitateko (azterketa) proban nota aski lortu ez zuenez, Espainiako Filologia ikasten hasi zen, eta karrera horrek desengainatu eta bertan behera utzi zuen. Unibertsitateko ikasketak utzi ondoren, marketin-enpresa bat jarri zuen martxan senarrarekin, eta bere lehen liburua argitaratu ondoren idazketan soilik jarduten hasi zen. 

Lehen eleberria *Llévame a cualquier lugar,* komedia erromantikoa da, Amazonen argitaratu zen 2013. urtean, eta gehien saldu zen liburuetako bat izatea lortu zuen. Horrek hainbat argitaletxeren arreta piztu zuen, besteak beste, *Neo*, nobela hurrengo urtean argitaratu zuena.*New Adult* argitaletxearekin harremanetan egon arren, Alicek autoargitaratzen jarraitu zuen, eta bere eleberri batzuk beste argitalpen-zigilu batzuekin argitaratu ziren, hala nola Titaniarekin, azkenean Planeta argitaletxearen zigiluarekin jarri zen arte. Bere lana hamar bat hizkuntzatara itzuli da.

## Lanak 
### *Volver a ti* seriea 
* *33 razones para volver a verte* (2015), Titania (Ediciones Urano).
* *23 otoños antes de ti* (2017), Titania (Ediciones Urano).
* *13 locuras que regalarte* (2018), Titania (Ediciones Urano).

### *Zu* Bilogia 
* *Otra vez tú* (2014), Planeta argitaletxea.
* *Tal vez tú* (2017), Planeta argitaletxea.

### *Deja que ocurra* Bilogia 
* Todo lo que nunca fuimos (2019), Planeta  argitaletxea.
* Todo lo que somos juntos (2020), Planeta argitaletxea.

### Autoondorioak 
* *Llévame a cualquier lugar* (2013), Plataforma argitaletxea.
* *Sigue lloviendo* (2015), autoargitalpena.
* *El día que dejó de nevar en Alaska* (2017), Planeta argitaletxea.
* *El chico que dibujaba constelaciones* (2018),  Planeta argitaletxea.
* *Nosotros en la luna* (2020), Planeta argitaletxea
* *Las alas de Sophie* (2020), Planeta argitaletxea .
* *Tú y yo, invencibles* (2021), Planeta argitaletxea
* *El mapa de los anhelos* (2022), Planeta argitaletxea
* *La teoría de los archipiélagos* (2022), Planeta argitaletxea
* * Donde todo brilla * (2023), Planeta argitaletxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alice Kellenen webgunea

* Alice Kellen Twitter

* Instagram Alice Kellen

* Facebook Alice Kellen
Zellik-Galmaarden

**Zellik-Galmaarden** Belgikako txirrindulari lasterketa profesionala izan zen. 1983. urtean eratu zen eta apirilean ospatu egiten zen.

Irabazle ia guztiak belgikarrak izan dira. Ezagunenak, Ludo Dierkxsens, Jurgen Van den Broeck, Tom Boonen eta Greg Van Aevermaet izan dira. Azken ekitaldian, 2012. urtean egindakoa izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Goikoetxea Luquin

**Marta Goikoetxea Luquin** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1984ko uztailaren 6a) blogaria da

## Biografia 
Historian lizentziatua da Marta. 2014. urtean bidaien bloga ireki zuen bere grina munduko gainerakoekin partekatzeko. Freskotasunez eta umorez, entretenimendua inoiz ahaztu gabe, Martak aholku onenak ematen ditu eta bere esperientziak kontatzen ditu blog batean.

*Rojo Cangrejo* blogaren sortzailea da. Blog gisa, gaztelaniazko bidaiei buruzko blogosfera osoko eduki zainduenetako bat du irudietan eta testuen kalitatean.

## Telebistan 
Bidaiatzea, abenturak idaztea eta 'Rojo Cangrejo' blogean aholkuak jasotzea atsegin duen Martak telebistara jauzi egin zuen *Viajeras con B* programan parte hartuz. Lizarrako gazteak duela urte batzuetatik Donostian bizi denak, aipatutako programan parte hartzen duten produkzio-etxeen gonbidapen harrigarria jaso zuen. Luxuzko aukera horri esker, urrunago joan zitzaion bidaiatzeko grina. Esperientziak munduko zazpi herrialde desberdin ezagutzeko aukera eman zion bi lagunekin batera: Miriam Giovanelli eta Corina Randazzo aktoreekin.

## Sariak 
* IATI 2019 saria irabazi zuen, blog berri onenaren kategorian.
* Fitur 2019 saria eduki onena duen blogari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andy De Smet

**Andy De Smet** (Waregem, 1970eko martxoaren 4a-) Belgikako txirrindulari ohia da, profesionala 1995etik 2005era.

## Palmaresa 
**1995**
* Zellik-Galmaarden 
**1996**
* Stadsprijs Geraardsbergen
* 3. Maiatzaren Lehena Sari Nagusian
**1997**
* Berlare Sari Nagusia
* 3. Zwevegem Sari Nagusian-n
* 4. Vichte Sari Nagusia-n
* 4. Omloop van de Rozenstreek-ean
* 5. Schaal Sels-ean
* 5. Aalter Sari Nagusia-n

**1998**
* Herald Sun Tourreko bi etapa
* 3. Zwevegem Sari Nagusian

**2000**
* Drentheko Itzulia
* Ster ZLM Toer
* 2. Jef Scherens Sari Nagusian
* 3. Herald Sun Tourrean

**2002**
* 2. Drentheko Itzulian

**2005**
* 2. Flandriako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Exekuzio estrajudizial

thumb|Exekuzion estrajudiziala adierazten duen irudia.
Betearazpen estrajudiziala edo estralegala, nazioarteko zuzenbide humanitarioaren arabera, giza eskubideen urraketa kasu argia da hau da, enplegatu publiko batek pertsona bat nahita hiltzea. Pertsona hori estatu batek krimena justifikatzeko duen ahalmenean oinarritzen da, prozesu judizialetik igaro gabe. 

Nazioarteko zuzenbide humanitarioak babestutako pertsona eta ondasunen aurkako delituen generokoa da. Lana matxinada talde batek egiten badu, lintxamendu deritzo. Estatuko agenteen egindako exekuzioa judizioz kanpokoa  judizioz kanpokotzat jotzen da parametro hauen barruan ez badago

* Exekuzio horietarako legezko debekuak ezartzea.
* Exekuzio horiek eragoztea, legeak indarra eta su-armak erabiltzeko baimena duten funtzionarioen gaineko kontrola ziurtatuz.
* Exekuzioak jasateko arriskuan dauden pertsonen babesa bermatzea eta goi-kargudunei haiek baimendu edo bultzatzea debekatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heriotza zigor
* Prozedura sumario
* Habeas corpus
* Gerra zikina
* Osama bin Ladenen heriotza
* Askapenaren aurkako taldeak

## Kanpo estekak
Ketura

**Ketura** () Biblian ageri den pertsonaia da, Hasiera liburuko pertsonaietako bat, Abraham patriarkaren emazteetako bat edo ohaidea. Hasiera liburuaren arabera, Abraham Keturarekin ezkondu zen Sara hil ondoren.

Richard Elliott Friedman hebrear Bibliaren iruzkintzaile modernoak Keturari «Torako pertsona esanguratsurik baztertuena» izendatu zion.

Rashi errabinoaren ustez, Ketura eta Agar pertsona bera zen, nahiz eta ideia hori Bibliako testuan aurkitu ezin den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noemi (Biblia)

**Noemi** (, *Noʻomī* edo *Nā‘omī*) Biblian ageri den pertsonaia da, Ruten Liburuko pertsonaietako bat, Ruten amaginarreba. Izenaren etimologia ez da ziurra, baina baliteke «on» edo «atsegin» esan nahi izatea. Elizen Arteko Bibliak dio «zorioneko» esan nahi duela. Ruten Liburuak Noemi eta Ruten ingurune patriarkal batean bizirauteko borroka irudikatzen du.

Noemi eta Ruten etorrera garagarra igitaitzen hasteko garaiarekin bat etorri zen. Rut Boozen soroan ari zen bitartean, morroi batek Noemiren erraina zela esan zion. Gertatu zen Booz Noemiren senarra zenaren senidea zela.

Noemik Boozek Rutekiko arreta eta adeitasuna duela jakin zuenean, zuzenean hurbiltzeko aholkatu zion. Rut Boozekin ezkondu zen, eta Obed izeneko semea izan zuten, zeina Noemik zaindu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Historia naturaleko museo

[thumb|300x300px| 1635ean, [Sendabelarren Errege Lorategia (gaur egungo Frantziako Historia Naturalaren Museo Nazionalaren aurrekoa) historia naturalaren lehen museo modernoa izan zen. Hemen 1889an amaitutako Eboluzioaren Galeria Handiaren eraikina ikus daiteke]]
**Historia naturalaren museoa** edo **natura-zientzien museoa** historia naturaleko bildumak dituen erakunde zientifiko bat da, natura-munduaren erreferente gisa balio dutenak, batez ere komunitate zientifikoarentzat (ale tipoz hornituz) baina baita publiko orokorrarentzat ere ezagutzaren dibulgaziorako tresna gisa.  Historia naturalaren museo baten bildumek animalien, landareen, onddoen, ekosistemenen, geologiaren, paleontologiaren, klimatologiaren eta askoz gehiagoren egungo erregistroak eta erregistro historikoak biltzen dituzte.

Historia naturalaren museo baten eginkizun nagusia komunitate zientifikoari ale eta laginak ematea da, egungoak zein historikoak, bere ikerketa eta esperimentuetarako, mundu naturalaren ulermena hobetzeko helburuarekin. Zenbait museok erakusketa publikoak dituzte mundu naturalaren edertasuna eta miraria publiko orokorrarekin partekatzeko. Museo horiei museo publiko deitzen zaie. Batzuek beren bilduma nagusiez gain historia ez-naturalaren bildumak dituzte, hala nola, historiarekin, artearekin eta zientziarekin lotutako objektuen bildumak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xulamita

**Xulamita** () Biblian ageri den pertsonaia da, Kantarik Ederreneko pertsonaietako bat, Salomonen emaztegaia. Izen hau Bibliaren testuan bi aldiz bakarrik agertzen da: 

«Xulem (Xunem) herrikoa» esan nahi du *Xulamita* hitzak. Izen propio gisa pertzepzio tradizionala okerra da hau izen arrunta dela adierazten duen artikulua dela eta. 

Ikertzaile batzuek uste dute Xulamita eta Abixag Xunemekoa pertsona bera dela. Emaztegaia beltzarana izateak iruzkintzaile batzuk Xulamita Sabako erregina edo faraoiaren alaba zela espekulatzera eramaten ditu.

Kantarik Ederrena ezkontza-kanten bildumatzat hartzen duten ikertzaileek Xulamita izena Salomon izenetik eratorri den emakumezko baliokidea dela iradokitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Tork

**Peter Halsten Thorkelson**, musika munduan **Peter Tork** izenez ezaguna (Washington, 1942ko otsailaren 13a - Mansfield, Connecticut, 2019ko otsailaren 21a) estatubatuar mudikaro eta aktorea izan zen.

New Yorken ezagutu zuen Stephen Stills eta elkarrekin Kaliforniara joan ziren. Tork *The Monkees* telesailean parte hartzeko aurkeztu zen eta taldeko kideetako bat izateko aukeratu zuten. The Monkeesekin egin zuen etaparen ondoren, bakarka eta beste musikari batzuekin jo zuen, hala nola George Harrison edo James Lee Stamleyrekin.

Zinema eta telebistako aktorea ere izan zen.

## Diskografia 
**Bakarkakoa:**
* *Stranger Things Have Happened* (1994)

**Monkeesekin:**

* *The Monkees* (1966)
* *More of the Monkees* (1967)
* *Headquarters* (1967)
* *Pisces, Aquarius, Capricorn & Jones Ltd.* (1967)
* *The Birds, The Bees & The Monkees* (1968)
* *Head* (1968)
* *Pool It!* (1987)
* *Justus* (1996)
* *Good Times!* (2016)
* *Christmas Party* (2018)

**James Lee Stanleyrekin:**
* *Two Man Band* (1996)
* *Once Again* (2001)
* *Live/Backstage at the Coffee Gallery* (2006)

**Shoe Suede Bluesekin:**
* *Hands Down* (2000 fan club only)
* *Saved by the Blues* (2003)
* *Cambria Hotel* (2007)
* *Step By Step* (2013)
* *Relax Your Mind: Honoring the Music of Lead Belly* (2018)

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Maria da Conceição Moita

**Maria da Conceição Moita** (Alcanena, Portugal, 1937ko apirilaren 5a &ndash; 2021eko martxoaren 30a), **Xexão** izenez ere ezaguna, Portugalgo hezitzailea izan zen, eta aktibista Estatu Berriaren diktaduraren aurkako borrokan.

Katoliko aurrerakoia, Portugalgo diktadura eta gerra kolonialaren aurkako ekintzetan parte hartu zuen, Brigada Iraultzaileei laguntza logistikoa emateaz gain. 1973ko abenduan PIDEk atxilotu zuen, eta 1974ko apirilaren 25era arte ez zuten askatu.

Demokraziaren aldeko borrokaz gain, hezkuntzan eta esku-hartze zibiko eta sozialean jardun zuen bizitza osoan.

Haur hezkuntzako maistra bihurtu zen, lanbidea oraindik oso ohikoa ez zen garai batean.

Nerabezaroan, "A União Noelista" izeneko mugimendu katoliko bateko kide izan zen. Mugimendu horretan, gizartean, kulturan eta elizan protagonismoa hartzen zuten emakumeak biltzen ziren.

1972ko abenduan, Moita gerra kolonialaren aurkako *La Vigilia de la Capela do Rato* erakundearen aurpegi nagusia izan zen. Hilaren 30ean, kaperako mezaren amaieran mikrofonora hurbilduz, kaperan 48 orduz bijilian egongo zela bakeari buruz hitz egiten jakinarazi zion bere komunitateari. Nahi zuenak bi egun eman zitzakeen baraualdian edo gose-greban, otoitz eginez, kantatuz, hausnartuz eta gogoeta eginez, gerra kolonialaren salaketa gisa. Bi aldeetako biktimekiko elkartasuna erakutsi, eta hierarkia katolikoak  gerraren aurkako jarrera ezagatik protesta egingo zuten, Angola, Mozambike eta Ginea Bissaun milaka bizitza galdu baitziren.

Polizia politikoa berehala sartu zen elizan eta pertsona asko atxilotu zituzten, batzuk gertaerekin zerikusirik izan gabe, bereziki gazteak. Une horretan, PIDEk Moita galdekatu zuen, baina borroka antifaxistan jarraitu zuen. Joana Pereira Bastosen *Los últimos prisioneros del nuevo estado* liburuan kontatu zuen Moitak, une batez eromenaren eta akiduraren ertzean sentitu zela, "bere arimaren hondoraino" nekatuta.
* Antonio Novoak antolatutako *Vidas de professores* obran parte hartu zuen, , "Percursos de formação e de transformação" testuarekin.

## Aintzatespenak 
* Portugalgo Errepublikako Batzarrak Moitari omenaldia egin zion, damu botoa onartuz, aho batez eta Ferro Rodrigues orduko parlamentuko presidenteak eta alderdi guztietako diputatuek sinatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Verstrepen

**Johan Verstrepen** (1967ko urriaren 21a) belgikako txirrindulari ohia da. Erretiratu ostean txirrindulari talde baten zuzendaria bilakatu zen.

## Palmaresa 
**19888**
* 3. Hainauteko Zirkuituan
**1989**
* Franco-Belgikar Zirkuituko etapa bat
**1991**
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1992**
* 2. Flèche Hesbignonnen
**1994**
* 2. Jef Scherens Sari Nagusian
**1995**
* 2. Le Samynen
**1997**
* G.p. Wingene
**1998**
* 2. Jef Scherens Sari Nagusian
**1999**
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
**2006**
* 2. Flèche Hesbignonnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichoglossum hirsutum

***Trichoglossum hirsutum*** *Geoglossaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen.

Sinonimoak: *Geoglossum hirsutum*, *Trichoderma aureoviride*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 6 cm bitarteko garaiera izaten da. Beltza, goiko aldea nabarmenki zabaldua, espatula forman edo lantza-punta itxuran, ildaskatu samarra.

**Hanka:** Ez da barnehutsa, kolore berekoa da eta, zati emankorrak bezala, belusatu bereizgarri bat izaten du. Zati emankorraren luzapen bat da, harekiko asko mehetzen da, eta ile txiki-txikiz beteta dago.

**Haragia:** Hutsala eta usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Trichoglossum* terminoa grekotik dator, ilea esan nahi duen, "trichós" hitzetik eta mihia, esan nahi duen "glóssa" hitzetik. Mihia ile finekin. *Hirsutum* epitetoa berriz latinetik dator, ilelatz esan nahi duen " hirsutus" hitzetik. Ile zurrun eta lakarrez estalia. 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Onddoaren izaera belusdun eta lehorrak, baita bat-batean zabaldutako buruak ere, beste espezie batzuekin nahastea saihesten du; hala ere nahikoa antzekoak dira hauek: *Geoglossum fallax*, hau arre-beltzaxka da, eta burua ez du zabaldua. *Geoglossum olivaceum*, hau handiagoa da eta tonalitate berdexkak izaten ditu oinean. *Geoglossum glutinosum*, honek lirdinga handia izaten du karpoforo osoan, eskuetatik erraz egiten du irrist. 

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren azkenean hasi eta urtarrilera arte, larre hezeetan, goroldio artean, hainbat aleko taldeetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Kurt-Lee Arendse

**Kurt-Lee Arendse** (Paarl, Lurmutur Mendebaldea, 1996ko ekainaren 17a) hegoafrikar errugbi jokalaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. 2020tik Bulls taldean jokatzen du. 2019an egin zuen debuta Hegoafrikako zazpiko errugbiko selekzioarekin, eta 2022an hamabosteko errugbikoarekin; 2023ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen talde nazionalarekin.

## Palmaresa 
### Blue Bulls 
* Currie Cup
** irabazlea: 2021
### Bulls 
* Super Rugby Unlocked 
** irabazlea: 2020
* United Rugby Championship 
** finalista 2022, 2024

### Hegoafrikako selekzioa 
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2023
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1968ko Nafarroako Itzulia

**1968ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko IX. ekitaldia izan zen. Urte honetan, zazpi etapaz osatu zen Itzulia (seigarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Iruñean hasi eta Tuteran bukatu zen. 

## Taldeak
* Ferrys
* La Casera-Bahamontes
* Fergal-Renault
* Galerías Todo
* C.C. Picadero-Damm
* C. San Gabriel-Duward
* Orbea O.A.R.
* G.D. Nickis-Ignis
* Suitzako selekzioa 

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Devitt

**John Thomas Devitt** (Granville, Hegoaldeko Gales Berria, 1937ko otsailaren 4a - 2023ko abuztuaren 17a) australiar igerilaria izan zen.

1956ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazi zuen 100 metro libreko proban eta urrezko domina bat 4 X 200 metro libreko erreleboan.

1960ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 100 metro libreko proban. Erabakia eztabaidagarria izan zen, kronometratzaileek zilatrezko dominadun Lance Larson estatubatuarrari baino denbora gehiago eman baitzioten. Brontzezko domina ere irabazi zuen 4 X 200 metroko erreleboetan.

Australiako Batzorde Olinpikoko eta 2000ko Udako Joko Olinpikoetarako Sydneyren hautagaitzako kide izan zen.

2018an, Larry Writerrekin batera, Cecil Healy igerilari australiarrari Bigarren Mundu Gerran Frantzian hil zena buruzko liburu bat argitaratu zuen, eta *Cecil Healy, a Biography* izenekoa.
José Luis Galdámez

**José Luis Galdámez Aznar** (Alfaro, 1945eko martxoaren 19a) nafar txirrindulari ohia da, profesionala 1970 eta 1974 artean, tarte horretan hiru garaipen eskuratu zituen.

Errioxan jaioa bazen ere, Castejónen hazi eta hezi zen.

Kirol ibilbideko zati handi bat, Portugalgo Coelima taldean eman zuen. Aipatzekoa da 1972ko Portugalgo Itzulian lortutako hirugarren postua.

## Palmaresa 
**1968**
* 2. Nafarroako Itzulian

**1970**
* 2. Errioxako Itzulian
* 4. Meatze Haranetako Itzulian

**1971**
* Fagor Sari Nagusiko etapa 1 (Angola)
* 6. Kantabriako Itzulian

**1972**
* Coppa Ambar (Portugal)
* Lisboa-Coimbra-Porto
* 3. Portugalgo Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu

## Taldeak 
* La Casera Peña Bahamontes (1970)
* Coelima (1971-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Galo Barrena Larrar

**Galo Barrena Larrar** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1877ko urriaren 15a - ) euskal politikaria izan zen. Ideologia karlistakoa zen eta hainbat aldiz izan zen Azpeitiko Udaleko zinegotzia (1919an ageri da lehenbizikoz kargu horrekin). 1933an Azpeitiko suhiltzaileen buru-zuzendari ere izan zen. Feliz Barrena eta Mariana Larrar senar-emazteen sei seme-alabetako borzgarrena izan zen. Hil arte Azpeitian bizi izan zen, Enparan 40 helbideko etxean. Udalak urte hartako otsailaren 2an onartu zuen elkartearen araudia eta martxoaren 9an, Barrenaren eskaera bat aintzat hartuz, herriko ikastetxeei zera eskatzea erabaki zuten: ikasleei euskara irakurri eta idazteko ikasgaiak emateko. Euskaltzaleak elkartearen helburua baitzen euskara eta euskal kultura indartzea eta zabaltzea. Horretarako, Euskara Eguna, Euskaldun Umearen Eguna, Olerki Eguna, bertsolari saioak eta halakoak antolatzeko ardura zuen. Udalak 1932an erabaki zuen urtero Euskaltzaleak elkarteari 750 pezetako diru laguntza ematea. Urriaren 26an Udalak Barrenaren, Ramon Nazabalen eta Xalbador Bengoetxearen eskaera bat aztertu zuen, Azpeitian "mitin karlista" bat egiteko utz ziezaieten, Azoka plazan edo zezen-plazan. Agintarien artean eztabaidak sortu ziren eta bozketa egin zuten: zortzik baiezkoa eman zuten, eta hiruk, ezezkoa. 

Zenbait urte geroago, Barrena Azpeitiko Udaleko kide izan zen. 1915eko urtarrilaren 18an, adibidez, "Galo Barrenari askatasun osoa eman zioten udaletxearen kanpoko obrak egiteko, batez ere lehen solairuko leihoak zabaltzeko, beste batzuk irekitzeko eta abar". Baina baten batek ihes egin zien. Galo Barrenak, adibidez. Zelaieta baserrian ezkutaturik egon zen uztailean, eta Ezkio-Itsasora egin zuen ihes Batzordeko zenbait kide baserri hartara bila joan baino lehentxeago. Irailaren 30ean eginiko saio hartan hartu zuten lehen erabakia izan zen matxinatuen organo gorenekin bat egitea eta "gobernuarekin eta Fronte Popularrarekin bat egiteko aurreko Udalak hartutako akordioen aurka egitea". Bertze hainbat gauzaren artean, Oñatz eta Elosiagako eskola berriak ixtea erabaki zuten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebecca Akufo-Addo

**Rebecca Naa Okaikor Akufo-Addo**, jaiotzez **Rebecca Naa Okaikor Griffiths-Randolph**, (1951ko martxoaren 12a - ) Ghanako lehen dama da, Nana Akufo-Addo presidentearen emaztea.

## Bizitza 
Jacob Hackenburg Griffiths-Randolph eta Frances Philipina Mannen alaba, 1951ko martxoaren 12an jaio zen. Akkran ikasi zuen, Achimota lehen hezkuntzako eskolan eta Wesley ikastetxean. Hezkuntza aurreratu zuen Gobernuko Idazkaritza Eskolan eta idazkari bihurtu zen. Erresuma Batuan jarraitu zuen ikasten eta Clifford Chance eta Ashurst Morris Crisp enpresetan lan egin zuen. Bost alaba eta bost biloba dituzte.

2017an, Rebecca Akufo-Addo Fundazioa sortu zuen, Ghanako emakumeak eta haurrak sustatzeko.

2019an, eragin handiena duten 100 afrikar emakumeetako bat bihurtu zen AvanceMedia-ren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euplagia quadripunctaria

***Euplagia quadripunctaria*** Arctiidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa osoan hedaturik dago. 

## Deskribapena 
Heldua 52–65 zentimetro luze da. Aurreko hegalak beltzak dira, banda zuriekin, eta atzekoak laranjak, orban bektzekin.

## Bizi zikloa 
Uztailaren eta irailaren artean hegan egiten du, bai egunez, bai gauez. Beldarra espezie askotako belarrez elikatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desislava Radeva

**Desislava Kirilova Radeva** (), jaiotzez **Desislava Kirilova Gentxeva** (), (Burgas, 1969ko uztailaren 9a) Bulgariako lehen dama da, Rumen Radev presidentearen emaztea.

## Bizitza 
Burgasen jaio zen 1969ko uztailaren 9an. Geo Milev eskolan ikasi zuen, baina kanporatu zuten irakasle batekin gatazkaren ondorioz, eta Kameno hiriko eskolara joan zen, baina ez zituen ikasketak amaitu. 

Bere lehen senarra Georgi Svilenski parlamentaria da, eta seme bat daukate.

2016an, aktiboki parte hartu zuen Bulgariako presidentetzarako hauteskundeetan, orduan haren bikotekide Rumen Radeven aldeko kanpainan. Urte berean ezkondu ziren.

2017an Bulgariako Ur Bizia irabazteko asmorik gabeko erakundea sortu zuen.

Bulgarieraz gain, ingelesa eta errusiera ere menderatzen ditu eta greziera ikasten du. Kristau ortodoxoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma gausapatum

***Tricholoma gausapatum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. *Tricholoma terreum* delakoak duen kalitate gastronomiko antzekoa du. Era guztietako tortillak, arrosak, patatak eta gisatuak gozotzen ditu.

Sinonimoak: *Tricholoma terreum var. gausapatuz*, *Tricholoma gausapatum var.* *bisporigeum*. *Gyrophila murinacea var.gausapata*, *Agaricus opicus var. gausapatus*, *Agaricus gausapatuz*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 cm arteko diametrokoa, koniko-ganbiletik zabaldura, titiarekin. Azal lehorra, banangarria, pruinaduna edo iletsua, erradialki antolatuta.

**Orriak:** Oso eskotatuak, oinaren ondoan biribilduak, zurixka kolorekoak grisaxkara biratuz.

**Orri eskotatuak:** Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa, zilindrikoa edo pixka bat lodixeagoa oinarrian, zuri-gris kolorekoa, batzuetan gortina gisako apaingarri mehe batekin.

**Haragia:** Zuria, itxia, hauskorra, grisaxka kapelaren azalaren azpia,  Irin usaina eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma terreum* delakoarekin nahas daiteke, honen kapela ez da hain iletsua eta orriak ez ditu hain eskotatuak. *Tricholoma myomyces*-en antza ere badu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran eta neguaren hasieran. Koniferoen eta hostozabalen basoekin muga egiten duten eremu belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa. 

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Olaf I.a Danimarkakoa

**Olaf I.a** edo **Olaf Hunger** (; c. 1050 – 1095ko abuztuaren 18a) Danimarka erregea izan zen 1086tik hil zen arte.

Svend II.a Eztridssonaren eta ohaide baten semea izan zen.
Kanuto IV.a anaia nagusiaren erregealdian, itxuraz Schleswigeko dukea izan zen. 1085ean, Ingalaterrara espedizio bat egiteko deitua izan zen, eta, Kanuto agertu ez zenez, Olaf, handikien kexen bozeramaile hautatu zuten. Arazoak eragitea egotzita, kateatu eta Flandriara bota zuten.

Kanuto guduan hil zen 1086ko uztailean, matxinada batean, eta Olaf errege izendatu zuten, Flandrian egon arren. Erregealdiko lehen urteak uzta eskasiak eta goseteak ezaugarritu zituzten.

Ziurrenik, Aita Santuaren erreforma gregorianoa baztertu eta Wibert Ravenakoa antipaparen alde egin zuen. Kanutoren lege batzuk indargabetu zituen eta handikien boterea handitu, kleroaren eta erregetzaren boterearen kaltetan.

Egoera misteriotsuan hil zen. Batzuek diotenez, bere buruaz beste egin zuen eta, beste batzuek diotenez, bere herriko eskaintzan sakrifikatu zuten. Bere gorpua zatitu eta Danimarkako eskualdeen artean banatu zen. Haren ondorengoa Erik I.a anaia izan zen.

Ingegerd Norvegiakoarekin ezkonduta egon zen eta ez zuten seme-alabarik izan.

## Kanpo estekak
Petar Bojović

**Petar Bojović** () militar serbiarra izan zen. Balkanetako Gerretan eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, XX. mende hasierako gatazkatan parte hartzeagatik voivoda izendatutako lau jeneral serbiarretako bat izan zelarik, Radomir Putnik, Stepa Stepanović eta Živojin Mišićekin batera.

## Haurtzaroa 
Petar 1858ko uztailaren 16an jaio zen Miševicin, Sandžak (Otomandar Inperioaren menpeko Serbiako Printzerria), eta Vasojevići klanetik jaisten zen.

Gerra serbo-otomandarretan borrokatu zuen 1876tik 1878ra Artilleriako Akademiako kadete gisa, baita XX. mendearen hasieran Serbiak parte hartu zuen gerretan ere. Hainbat aldiz izan zen Goi Estatu Nagusiko buru, 1905etik 1908ra lehen aldiz.

## Balkanetako Gerrak 
Balkanetako Gerretan, Lehen Serbiar Armadako Estatu Nagusiko burua izan zen, garaipen handiak lortu zituena Kumanovo eta Bitolako guduetan (Balkanetako Lehen Gerra) eta Bregalnicako guduetan (Balkanetako Bigarren Gerra). Otomandar Inperioarekin bake negoziazioetan parte hartu zuen, Londresen, 1913an, Serbiako Erresumaren ordezkaritzan aditu militar gisa.

## Lehen Mundu Gerra 
Lehen Mundu Gerraren hasieran, Lehen Armadaren agintea eman zitzaion berriro. 1914ko irailean, bere armadak galera handiak jasan zituen Drinako guduan, nahiz eta austrohungariar erasoaldia gelditzea lortu zuen. Batailan zauritu zuten, eta Živojin Mišic jeneralak ordezkatu zuen. 1916ko urtarrilean, bigarren aldiz, Goi Estatu Nagusiko buru izendatu zuten, bere soldaduek Shkodër hirira eraman zuten Radomir Putnik vojvoda gaixotasunagatik ordezkatuz. Kargu horretan egon zen 1918ko ekainera arte, orduan, Mazedoniako Frontea handitzearen gaian jeneral aliatuekin izandako gatazkak zirela eta, uko egin baitzion. Lehen Armadako komandante postura itzuli zen, etsaien lerroak hautsi eta lurralde okupatuan sakonki aurrera egin zuena. 1918ko irailaren 26an jaso zuen voivoda titulua, gerran egindako ekarpenagatik.

## Azken urteak 
1921ean, Jugoslaviako Errege Armadako Goi Estatu Nagusiko buru izendatu zuten; bere posiziotik, hura berrantolatu zuen, arreta berezia jarriz hura osatzen zuten etnia eta nazionalitateen arteko errespetuan, tolerantzian eta adiskidetasunean. 1922an, zerbitzu aktibotik erretiratu zen. Bigarren Mundu Gerraren hasieran, Jugoslaviako Indar Armatuen komandanteburuaren laguntzaile izendatu zuten, Pedro II.a errege gaztea. Hala ere, kargua sinbolikoa izan zen adinagatik, eta ez zuen parte-hartze aktiborik izan ondorengo gertaeretan. Belgraden hil zen 1945eko ekainaren 19an. Novo groblje-ko hilerrian lurperatu zuten, baina agintari komunista berriek estatu-hileta galarazi zuten.

## Kanpo estekak
Bright Martins

**Bright Martins Oluremi** (Nigeria, 2002ko ekainaren 14a) saskibaloi jokalari da, gaur egun saskibaloia jokatzen ari da Bilbao Basket taldean.

## Biografia 
Bright espainiarra da, nahiz eta jatorri nigeriarra izan. Zehatzago esateko, amak, berarekin haurdun zegoela, Afrikatik Fuerteventura irlarako bidaia arriskutsua egin zuen. Bright Puerto del Rosarion jaio zen. Handik denbora batera, familia kanariar batek zuzendu zuen, gurasoak ere hartzen dituena. Oso izaera adeitsu eta atseginarekin, eskolako kide guztien bihotzak bereganatu zituen, Anperen bideo eder batek erakusten duen moduan.

## Erreferentziak
Mery May

**Maria Fagan Sagasta "Mery May"** (Arrasate, Gipuzkoa, 1989) euskal kantautorea da, *indie* musika jotzen duena. 

## Biografia 
Sei urte zituela flauta jotzen hasi zen eta 13 urte zituenetik gitarra izan du esku artean. 14 urte zituela konposatu zuen aurreneko abestia. Dagoeneko kontzertu ugari eman ditu Euskal Herrian, Irlandan eta Frantzian.

2010. urtean *Dreams* diskoa kaleratu zuen, 1970. hamarkadako folk estiloa jorratzen du modu akustikoan. Bigarren disko honen aurkezpen bira egiteko "Mery May & The Muppets" taldea eratu zuen Aitor Etxegibel eta Fernando Laskurainekin batera.

Danbaka musika lehiaketan bakarlari eta Foxy Boxxy taldeko abeslari gisa aurkeztu izan da.

## Diskografia 
* *Dreams* (2010)
* *Rue Matignon* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esku-pilotako Emakumezkoen Bizkaia Txapelketa

**Esku-pilotako Emakumezkoen Bizkaia Txapelketa** emakumezko pilotarien esku-huskako pilotako Euskal Herriko txapelketa da, 2018an abiatu zena. Bizkaiko Foru Aldundiak antolatzen du.

## Historia 
2018an izan zuen lehenengo ekitaldia. 2020an ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren eraginez.
## Palmaresa 
### Binakakoa 
## Txapelak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak