James Naismith

**James Naismith** (Almonte, Kanada, 1861eko azaroaren 6a &ndash; Lawrence, AEB, 1939ko azaroaren 28a), heziketa fisikoko irakaslea, entrenatzailea eta kapilau militarra izan zen. 1891n saskibaloiaren kirola asmatu zuen, eta futbol amerikarraren lehen kaskoaren erabilera ere egozten zaio. Saskibaloiaren jatorrizko arauak idatzi zituen, Kansasko Unibertsitateko saskibaloi-programa sortu zuen, eta, bere bizitzan zehar, 1904an, San Luiseko Joko Olinpikoetan, hartutako saskibaloia erakustaldi-kirol gisa eta 1936ko Berlingo Joko Olinpikoetan kirol ofizial gisa bezala ikusi ahal izan zuen. *Colpball* izeneko kirola ere asmatu zuen Naismithek.

## Biografia 
Kanadan jaioa, heziketa fisikoa ikasi zuen Montrealen, Estatu Batuetara joan aurretik. Han, Springfieldeko (Massachusetts) Gazteen Kristau Elkartean (YMCA) lanean ari zela, saskibaloia garatu zuen 1891. urtearen amaieran. Medikuntza ikasi zuen Denverren, eta 1898an lortu zuen titulua. Urte horretan bertan, Kansasko Unibertsitatean hasi zen lanean. Kirol honen hasierako urteetan denbora partzialeko saskibaloiko irakasle eta entrenatzaile bezala ia hogei urte eman ondoren, 1919an Kansas Jayhawks taldeko zuzendari izendatu zuten. 1925ean estatubatuarra nazionalizatu zen.

Naismithek saskibaloian egindako ekarpenek hil ondorengo hainbat omenaldi ekarri zizkioten, hala nola Kanadako Saskibaloiaren Ospearen Aretokoa, Kanadako Ospearen Aretokoa, Kanadako kiroletakoa, Ontarioko kirolaren elezaharrekoa, OttawaOttawako kiroletakoa, McGill Unibertsitateko kirolekoa, Kansas Estatuko kiroletakoa eta FIBAko Ospearen Aretokoa. Springfieldeko Naismith Memorial Basketball Hall of Fame horrela deitzen da bere omenez. Bere aitak, John Naismithek, 14 urte zituela emigratu zuen Eskoziatik Kanadara, eta 18 urte zituela bizi izan zen osabaren baserrian. Urte oso batez dolar baten truke arotz ikastun gisa lan egin ondoren, eraikuntzaren kontratista gisa independizatu zen eta, geroago, Robert Youngekin elkartu zen. 1858an, Margarekin ezkondu zen, bere bazkidearen ahizparekin, eta bere familiaren etorkizuneko etxea eraiki zuen aitaginarrebak opari egindako lursail txiki batean. Urte horretako azaroaren 6an, Margaretek, Annie eduki eban, James hiru urte geroago jaio zen eta Robert 1866an etorri zen mundu honetara. Laster, ordea, hiru anaiak umezurtz geratu ziren, 1870ean gurasoak sukar tifoideengatik hil zirelako eta amaren aldeko amonarekin eta Peter Youngekin bizitzera joan ziren.Haurren jolas honen ezaugarriek eragin erabakigarria izan zuten Naismithengan saskibaloiaren kirol berriaren arauak eratzeko orduan.

## Gazteria, bigarren hezkuntza eta unibertsitate-hezkuntza 
thumb|McGill Unibertsitateko Arte Fakultateko eraikina 1875ean. Han graduatu zen James Naismith 1886an.
Naismithek institututik alde egin zuen bere bigarren urtean, baserrian lanaldi osoan eta neguetan egurgile gisa lan egiteko, etxean lan gutxiago zegoenean, eta Ipar-mendebaldeko Polizia Muntatuan izena ematen ere saiatu zen, baina baztertu egin zuten gazteegia zelako. Azkenean, osabak eraginda, 19 urterekin ekin zion berriro ikasketei, gazte gehienek bigarren hezkuntza amaitua baitzuten. Beste arazo bat izan zen institutuko zuzendaritzak gainditua zuen lehen ikasturtea errepikatzera behartu zuela, eta, beraz, 15 urteko mutilekin joan behar izan zuela eskolara. Hala ere, bere irmotasun eta ahaleginari esker, lau ikasturteak bi urtetan gainditzea lortu zuen.Urte horietan, Montrealen ezagutu zuen gorputz-hezkuntza, Frederick Barnjum McGill-en programa atletatikoaren zuzendariaren eta Kanadako unibertsitate-kiroleko legendarioaren bitartez.Naismithek arrakasta handia izan zuen kirol-jarduera guztietan, eta nabarmentzekoak dira Kanadako futbola, Lacrosse, futbola, gimnastika eta boxeoa. Bi aldiz jaso zuen Wickstead domina, unibertsitateko atletarik onena izatea gaitik.

1884 James beste tragedia bat eduki zuen, gabonetan bere anaia, Robbie, ohera joan zen tripako minarekin, goizean Robbie hil egin zan.

## Teologia eta gorputz-hezkuntza 
thumb|1884an, McGill Unibertsitatean, izotzaren gaineko hockey partida baten eztabaida. Hondoan, Teologia Eskola (i), Redpath museoa (c) eta Arte Fakultatea (d).
1887ko apirilaren 30ean, Naismithek Bachelor of Arts titulua jaso zuen. Horri esker, denbora partzialeko gimnastikako irakasle izateko matrikula egin ahal izan zuen, eta berehala, Unibertsitateko atletismoko irakasle ospetsuenetako bat bihurtu zen. Frederick Barnjum hil zen 1890ean, eta gorputz-hezkuntzako zuzendari postua eskaini zitzaion. Lan hori 1891ra arte egin zuen, eta Robert Tait McKenzie, bere haurtzaroko laguna, izendatu zuen. Bere kirol-zereginetan eta zaletasunetan ematen zuen arduraldia eta egiten zuen ahalegina ez ziren oztopo izan mintegian ikasketak arrakastaz burutzeko: Barnjum lanpostua bete zuen urte berean, bere gelako bigarren maila amaitu zuen, eta, beraz, berrogeita hamar dolarreko beka bat jaso zuen. Hala ere, bai irakasleek bai senideek uste zuten etorkizuneko elizgizonarentzat desegokia zela atletismoarekiko zuen neurrigabeko zaletasuna. 

## Springfield: futbol amerikarreko lehen kaskoa? 
thumb|Alonzo Stagg egin genuen (lehenengo ezkerretik), Yaleko futbol-taldeko kideekin, 1888an
Luther Gulick, International YMCA Training School-ego Gorputz Hezkuntzako Saileko zuzendariak, gaur egun Springfield Collage-k, lehen elkarrizketaz geroztik, inprimatze atsegina eragin zion.Guliak-e 1890-1891 denboraldian futbol-talde bat osatzea erabaki zuen. Stage, Yale-tik zetorren atletak, 1889an Hall-Amerikan unibertsitateko lehen futbol-taldeko kide hegal itxi onena izendatu zuten entrenatzaile. Naismith, gorputz-hezkuntzako maisutzan matrikulatutako berrogeita hamazazpi ikaskideetatik hamabirekin batera, erdiko posizioan jokatzeko hautatu zuten, Stage-ek aitortu zionez, «gauzak zaletasun handienarekin egiteko gauza zelako». Jokalariek eta ikusleek iseka egin arren, txanoak nolabaiteko babesa eman zion, eta Naismithi Ameriketako futbol-kasko modernoaren aurrekaria sortzearen merezimendua eman zitzaion.

## Saskibaloiko posizioen funtzioak 
Saskibaloiko posizioak 5 dira. Antolatzailea, partidan zehar taldea zuzendu eta antolatzen duena. Eskolta, tiratzailerik onena. Hegalekoa, pilotarekin aurkariaren saskira sartzeko trebetasuna duena. Hegal-pibota, bere gorpuzkera uztaitik gertu jokatzeko aprobetxatzen duen jokalaria. Azkenik, pibota, saskitik gertu mugitzen dena, batez ere jaurtiketa laburrak eginez.

Zenbakikuntza espezifikoa dute. Saskibaloiko jokalariek kantxan dituzten posizioak aldatu egiten dira erabiltzen ari den joko-sistemaren arabera. Hala ere, oro har, jokalari bakoitza bere posizioaren arabera kantxan nola jarri behar den nahiko ados dago. Taldeen prestakuntza-sistemen aldaketek zentzua izan dezaten bilatzen da. Horretarako, artikulu honetan landu ditugun bost posizioetarako zenbakiak izendatu dira. Hauetako bakoitzerako zenbakiak honako hauek dira:

* **(1)** Antolatzailea
* **(2)** Eskolta
* **(3)** Hegalekoa
* **(4)** Hegal-pibota
* **(5)** Pibota

Ohikoa da saskibaloiko posizio horietako edozeini dagokion zenbakia aipatzea, bere izenez adierazi beharrean. Adibidez, antolatzaile hitz egin beharrean, "bat" aipatzen da. Adibidez, eskolta esan beharrean, "bi" esaten da zuzenean. Eta horrela, hurrenez hurren.

### Antolatzailea 
Antolatzailea da taldeko pasatzailerik onena eta baloia ondoen erabiltzen duena. Bera izan ohi da asistentzia eta lapurreta kopuruaren buru partidan zehar. Azkarrak izan behar dira, eta jaurtiketak egiteko gaitasuna izan behar dute, bai hiru puntuko marratik kanpo, bai barruan. Ikusleentzat entrenatzailearen pertsonifikazioa da kantxaren barruan. Taldea zuzentzeaz eta antolatzeaz arduratzen da. Joko-antolatzaile on batek aurkariaren jokoa aztertzen du bere ahuleziak eta indarguneak ulertzeko, bai defentsan, bai erasoan. Jokalari bat basketean posizio horretan dagoenean, horrek lagundu egin behar du taldeak bere eraginkortasuna hobetu dezan. Horretarako, paseetan tiroetan baino gehiago laguntzen dute. Beraz, horrek laguntzen batez besteko onena izatea eragiten die.

### Eskolta 
Eskolta saskibaloi-talde bateko jokalaririk baxuenetakoa da, antolatzailea bezala. Bere funtzio nagusia basketeko partida bat jokatzen denean bere taldeko puntu gehienak idaztea da. Eskolta nabarmendu behar da jaurtiketak egiteko gaitasun handia duelako, bai saskitik, bai hiru puntuko jaurtiketatik. Gainera, baloia ondo menderatzen jakin behar du. Gainera, oso baliagarria da aurkariaren zelaian sartzeko gaitasun handiak izatea saskira iristeko. Joko antolatzailea pase onenak ematen dituen jokalaria izan arren, eskolta pasatzaile ona izaten da.

### Hegalekoa 
Hegalekoa saskibaloiko bost postuetatik aldakorrena dela uste da. Bere funtzioa hegal-pibotaren eta eskoltaren bitarteko bat da. Horregatik, hegalekoak jarrerak trukatu ohi ditu eskoltaren eskoltarekin.

Hegalekoa gaitasun ugari dituelako nabarmentzen da. Bere indarra bere abiadurarekin konbinatzeko gai da. Basketeko jokalari batek posizio horretan jokatzen duenean, aurkariak hutsegite pertsonalak egitea eragin behar du. Beraz, jaurtiketa libreak egiteko trebetasun handia izan behar dute. Halaber, gai izan behar dute aurkariaren zelaian sakontzeko eta saskipera iristeko. Hala ere, distantzia luzetik baloi-jaurtitzaile onak izan behar dute. Posizio horretan, bere funtzioak aldakorrak izaten dira partidan zehar. Horrek defendatzaile handia izatea eta, aldi berean, pase onak emateko edo jaurtiketa handiak egiteko gai izatea eragiten du.

### Hegal-pibota 
Hegal-pibotak pibotaren antzeko funtzioa betetzen du. Beheko zutoineko basket-partida batean jokatzen du. Taldeak erasotzen duenean, ibilbide luzeko abiadura handian jardun ohi du kantxako gune batetik bestera. Saskitik gertu puntuak sartzeko gai dira, baita 3 edo 4 metrotik jaurtiketak egiteko ere. Halaber, jokalari asko daude Hegal-Pibot posizioan, hiru puntuko eremutik jaurti dezaketenak.

Taldeak defendatzen duenean, uztaitik gertuen dagoen kontrario handiena zaintzen duen jokalaria da. Gainera, gai izan behar dute zuzenean saskitik urrun lehiatzeko bizkorragoak diren saskibaloiko jokalarien aurka. Nahiz eta beheko zutoinean jolastea izan euren eginkizuna, oso lagungarria izaten da jokoan parte hartzen jakitea, bere gunerik ohikoenetik urrun.

### Pibota 
Pibota da atzeko lerrotik gertu jokatzen duena, saskitik gertu. Normalean, saskibaloiko talde bateko jokalaririk altuena izaten da. Nahiz eta uztaia inguruan ohikoa izan, posizio honetan dauden jokalari asko jaurtitzaile handiak dira urrutiagotik. Posizio honetan jokatzen duenak espezialista bat izan behar du erreboteak harrapatzen eta tiroak buxatzen. Halaber, blokeo-posizioak eman behar dizkie lankideei.

Pibota beti izan da posturik garrantzitsuenetako bat saskibaloi talde batean, posturik garrantzitsuena ez esatearren. Hasieran, posizio hori oso jokalari altuek erabiltzen zuten, baina abiadura txikiarekin. Hau eboluzionatzen joan da Hegal-pibot baten antzeko jokalaria izan arte. Hori gertatu da posizio horretarako altuera ezin hobea duten eta, aldi berean, lesiorik ez duten jokalari gutxi daudelako. Azken hori garrantzitsua da; izan ere, baldintza fisiko horiek eta basketeko partidetako joko-erritmo altuak eragina izan dezakete jokalariaren fisikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Basketball Hall of Fame