Goalball

thumb|Suediako Goalball taldea 2004ko Atenasko Joko Paralinpikoetan.
**Goalball-a** itsuentzat edo ikusmen urritasuna dutenentzat berariaz sortutako kirola da, zeinetan hiru jokalariko bi taldek parte hartzen duten. Kirol hori entzumen gaitasunean oinarritzen da kaskabiloak dituen baloiaren ibilbidea hautemateko. Gainera, gaitasun espazial handia eskatzen du jakiteko non dagoen baloia une oro.

## Historia 
### Jatorria 
Goalballa Hanz Lorenzen austriarrak eta Sett Reindle alemaniarrak sortu zuten 1946. urtean. Hasieran, Bigarren Mundu Gerran ikusmen desgaitasuna pairatu zuten beteranoen errehabilitazio prozesua arintzeko helburuarekin sortu zen. Horrela, 1950. eta 1960. hamarkaden artean jokalariak erasoan eta defentsan trebeagoak bihurtu ziren eta horrek goalballaren bilakaera eragin zuen, kirol lehiakorragoa bihurtuz. Baina ez zen Joko Paralinpikoen demostrazio kirol bihurtu Alemaniako 1972.urteko Joko Olinpikoetara arte. Urte batzuk beranduago, 1976. urtean, goalballa Torontoko Joko Paralinpikoetan sartu zen eta 1978. urtean ospatu zen munduko lehenengo txapelketa Austrian. 1976.urtetik aurrera goalballeko txapelketetan herrialde garrantzitsuenak eta ospetsuenak Finlandia, Danimarka eta Amerikako Estatu Batuak izan dira.
thumb|9 x 18 metroko pista.

### Baloia 
Baloiak 1,25 kilogramo pisatzen du, zortzi zulo ditu eta hainbat kaskabilo ditu bere barruan. Baloiaren diametroa 24 zentimetrokoa da. Horretaz aparte, 0,9 kilogramoko bola ez-ofiziala ere sortu dute hainbat enpresek, jokalari gazteenek erabil dezaten.

### Epaileak 
Joko bakoitzean bi joko-epaile, lau atezaintzako epaile, puntuazio arduradun bat, denbora neurtzeaz arduratzen den beste bat, hamarreko aldiak neurtzeaz arduratzen den bat eta jaurtiketen arduradun bat daude. Lehiaketa garrantzitsu guztietan hamar segundoko aldiak neurtzeko bi pertsona egongo dira eta denbora neurtzeaz arduratzen den pertsona bat ere egongo da, erreserbako kronometro batekin.

## Arautegia 
Partidak 12 minutuko 2 zati ditu. Denbora hori ahalik eta errealena izateko ahalegina egiten da. Horregatik, erlojua gelditu egiten da huts egiteetan edo jokoa geldirik egotea eragiten duen gorabeheraren bat dagoenean. Horretaz gain, partida bakoitzean gehienez 4 aldaketa egin daitezke eta jokalari bera behin baino gehiagotan aldatu daiteke. Lehenengo zatian aldaketa bakarra egin daiteke eta aldaketarik egin ezean, bigarren zatian 3 aldaketa bakarrik egin ahal izango dira. 

Bestalde, epaileak jaurtiketa bakoitzaren hasiera baimendu behar du. Jokalari batek gehienez bi jaurtiketa egin ditzake jarraian (Iraungitako araua, baina liga inklusiboetan sartu zena). Jokalariak pilota bere eremutik jaurti behar du epaileak baimendu eta ondorengo 10 segundotan. Pilotak, jaurtitzerakoan, eremu neutralean gutxienez behin lurra ukitu behar du, bestela jaurtiketa bertan behera geratuko da. Pilotarekin defentsako lehen kontaktua, bere talde eremuan gorputzaren edozein zati duen edozein jokalarik egin behar du. 

### Pilotaren jabetza aldatzea 
Pilotaren jabetza hurrengo kasuetan aldatzen da:  

* Pilotak ez duenean gutxienez behin eremu neutralean bote egiten. 
* Jokalariak epaileak esan baino lehen jaurtitzen duenean.
* Jokalariak marra zapalduz pilota jaurtitzen duenean eta baloia defendatzaile bat jo eta pistaren erdialdetik haratago ateratzen denean (azken kasu horretan talde jaurtitzaileak berreskuratuko du baloia).

### Penaltiak 
Jokalariaren eta taldearen arabera desberdintzen dira eta jokalari bakarrak defendatzen ditu. Jokalariaren penaltia baldin bada, arau haustea egin duen jokalariak defendatzen du. Taldeari izanez gero, defendatzailea jaurtiketa egin duen azken  jokalaria izango da.

Penalti pertsonalari dagokionez, penalti horiek pilota altu doanean, jokalari batek bere begiko mozorroa ukitzen duenean, jokalari berak hiru aldiz jarraian jaurtitzen duenean, defentsa ilegala egiten duenean edo denborarekin atzeratzen denean izaten dira.

Bestalde, talde batek arau-hauste bat egiten du jaurtitzeko 10 segundo baino gehiago behar dituenean, kirolaren aurkako jokabidea duenean edo jokoan zehar jarraibideak jasotzen dituenean.

## Joko egoerak 
Jokoa ikusmenaren ordez entzumenaren zentzuan oinarritzen da. Beraz, debekatuta dago kanpoko zarata oro, esaterako, sakelako telefonoen soinua, publikoaren txaloak, kantuak eta irrintziak. Hortaz, ikusleei behin eta berriz gogorarazten zaie isiltasuna mantentzeko, eta epaileek "Jolastu!" edo "Jokatu!" deiari ekiten diote, "Ixo, mesedez!" esanez. Entrenatzaileek ezin dute hitz egin baloia jokoan dagoen bitartean, eta horrela, ezin dute jokoan eragin.

Horretaz gain, jokalariek, ikusmen maila kontuan hartu gabe, argirik sartzen uzten ez duen “begiko mozorroa” daramate, berdintasuna ziurtatzeko. Ikusmen osoko pertsonek kirola egin dezakete begietan “mozorroa” eramaten badute. 

### Jolasaren hasiera 
Zozketa irabazten duen taldea baloiarekin hasten da.

### Erasoa 
Gola eskuratzeko, jokalari batek baloia kantxan zehar birarazi edo errebotarazi behar du. Baloiak kontrako defendatzaileak pasa behar ditu eta aurkariaren atean sartu behar da. Normalean jokalariak baloia hartuko du eta ukipen-lerroak, kideen soinuak eta/edo bere atezainaren langeta erabiliz orientatuko da. Ondoren, jokalariak aurrera egingo du, makurtuko da eta baloia kantxan zehar mugiaraziko du. Pilotak jokalariaren lurreratze-gunean eta eremu neutraleko edozein lekutan jo beharko du. 

### Defentsa 
Jokalari defendatzaileak talde eremuan geratzen dira, normalean posizio mailakatuetan, norgehiagokak saihesteko. Beste taldeak baloia jaurtitzen duela entzuten dutenean etzan egiten dira, eta irristatuz lekualdatzen dira, besoak buruaren gainetik dituztela eta hankak luzatuta dituztela, distantzia handiena estaltzeko. Baloia ez pasatzea da helburua, gorputzaren aurreko aldea erabiliz. Jokalari batzuek nahiago dute baloia beraien kutxekin blokeatzea eta inpaktua xurgatzea.

Beste batzuei, berriz, hankak blokeatzea gustatzen zaie. Horrela, baloia eskuetan biltzea ahalbidetzen du gorputzaren posizioak. Metodoa edozein dela ere, jokalariak beti saiatuko dira ahalik eta eremu handiena blokeatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak