Black is Beltza (filma)

***Black is Beltza*** 2018ko Fermin Muguruza irundar zinema zuzendariaren animazio filma da, izen bereko nobela grafikoan oinarritutakoa.

## Argumentua 
1965eko urrian, New Yorkeko Bosgarren Hiribidean desfilatzeko gonbita jaso du Iruñeko San Ferminetako erraldoien konpartsak. Ezingo dute, ordea, denek desfilatu: arrazagatiko bereizkeria dela kausa, agintari estatubatuarrek erraldoi beltzen parte-hartzea debekatu egin dute.

Gertaera historiko horretatik abiatzen da *Black is Beltza*, erraldoi horietako bat garraiatzeko ardura zuen Manex pertsonaiaren larruan sartuta. Ezustekoz betetako bidaia luze batean murgildu, 1960eko hamarkada ulertzeko giltzarri diren hainbat gertaera bertatik bertara ezagutuz. Horren lekuko, Malcolm X-ren hilketak eragindako kale gatazkak, Warholen faktoriako giro bitxia, Black Pantherrek Kubako zerbitzu sekretuekin harilkatutako harremana, edo hippyen hastapenak, lehen musika jaialdi erraldoietako giro psikodelikoan.

## Zuzendariak dio 
## Ahotsak 
### Euskarazko bikoizketa 
* Manexː Unax Ugalde
* Xeberoː Ramon Agirre
* Amanda Tamayoː Maria Cruickshank
* Amiraː Aintzane Krujeiras
* Laiaː Marga Altolagirre
* Esperanzaː Miren Gaztañaga
* Ruth Abransomː Klara Badiola
* Wilson Cleverː Asier Hormaza
* Warren Phillipsː Kandido Uranga
* Bravo sarjentuaː Ramon Zalakain
* Juanpeː Josean Bengoetxea
* Guardia Zibilaː Ander Lipus
* Muñoz tenienteaː Willy Toledo
* Rudyː Joseba Apaolaza
* Che Guevaraː Iñaki Beraetxe
* Eliseoː Julen Agirrezabala
* Ramiroː Mañu Elizondo
* Antonovich komandanteaː Patxi Santamaria
* Tin-Tanː Mikel Laskurain
* Yassimː Kiko Jauregi
* Juan Rulfoː Pello Artetxe
* Laurentː Jokin Etxeberria
* Jimmyː Mikel Fernandez
* Dwayneː Martin Zabala
* Gerrilaria 1ː Xabier Alkiza
* Gerrilaria 2ː Mikel Fernandez
* Kubatarraː Mikel Garmendia
* Pedro Tailerrekoaː Mikel Fernandez
* Smithyː Xabier Alkiza
* Azafataː Aintzane Gamiz
* Dentistaː Mikel Garmendia
* Otis Reddingː Ramon Zalakain
* Ben Cauleyː Xabier Alkiza
* Segurtasun gizonaː Patxi Santamaria
* Emory Douglasː Martin Zabala
* Angela Davisː Ane Gabarain
* Irrati esatariaː Mikel Fernandez
* Polizia 1ː Mikel Garmendia
* Polizia 2ː Julen Agirrezabala
* Sergei Titovː Pello Artetxe
* Imanː Ane Gabarain
* Muhammad Aliː Kiko Jauregi
* Charles de Gaulleː Patxi Santamaria
* Herioaː Ane Gabarain
* Ossie Davisː Maria Gomez
* Megafonoaː Xabier Alkiza
* Esklabua 1ː Mikel Garmendia
* Esklabua 2ː Aintzane Krujeiras
* Aurkezleaː Aintzane Gamiz
* Irrati esatariaː Arantxa Idieder
### Gaztelaniazko bikoizketa 
* Unax Ugalde: Manex
* Isaach De Bankolé: Wilson Clever
* Iseo: Amanda Tamayo
* Sergi López: Warren Phillips
* Ramon Agirre: Xebero
* Jorge Perugorría: Bravo sarjentua
* Angelo Moore: Rudy
* Maria de Medeiros: Amira
* Emma Suárez: Laia
* Oscar Jaenada: Che Guevara
* Rossy de Palma: Ruth Abransom
* Ramón Barea: Ramiro
* Hamid Krim: Yassim
* Josean Bengoetxea: Juanpe
* Guillermo Toledo: Muñoz tenientea
* Ander Lipus: Guardia Zibila
* Lenval Brown: Jimmy
* Valeria Maldonado: Esperanza
* Sergio Arau: Juan Rulfo
* Jorge Ferrera: Eliseo
* Giancarlo Ruiz: Tintán
* Josh Kun: Dwayne
* Ray Fernándezː Antonovitx komandantea
* Victor Navarrete: lehen gerrillaria
* Jorge Ferrara: bigarren gerrillaria
* Iban Rusiñol: Laurent
* Exprai: Lantegiko Pedro
* Josean Bengoetxeaː Pancho Villa
* Exprai: Hernán Cortés
* Giancarlo Ruiz: Smithy
* Marlene Dermer: Hegazkineko laguntzailea
* Ramon Zumitrenko: Haginlaria
* Stuart Casson: Otis Redding
* KO The Knockout: Ben Cauley
* Stuart Casson: Emory Douglas
* Sista Eyerie: Angela Davis
* Drazto Gomex: Mugako lehen polizia
* Marco Aldaco: Mugako bigarren polizia
* Giancarlo Ruiz: Sergei Titov
* Marieder Iriartː Iman
* Mariam Bachir: Amal

## Musika 
2017ko udaberrian Raül Refree eta Fermin Muguruza Sant Andreuko (Bartzelona) Fabra i Coats Sormen Fabrikako espazio batean instalatu eta bertan  filmaren musika sortu zuten. Pieza inzidentalak dira. Kantetan hainbat artistak hartu dute parte: Maika Makovski, Anari, Iseo, Yacine, Amel Zen, The Sey Sisters, Ceci Bastida (Tijuana No!), Ana Tijoux edo Manu Chao.

Soinu bandak 1960. hamarkadako abesti-zatiak ere ditu, hala nola: *He was really saying something* (The Velvelettes), *You’re wondering now* Jamaikako originala, Andy & Joey-rena (ondoren hainbat taldek bertsionatu dutena: The Specials, Amy Winehouse…) edo *Errespetua*, Negu Gorriak taldeak bertsionatu zuen Aretha Franklinek ereserki egin zuen Otis Reddingen *Respect* kanta.

## Jaialdiak, izendapenak eta sariak 
**2018**

* Donostiako Zinemaldia - Euskal Herria
* 42 Mostra São Paulo - Brasil
* Noir In Festival Milano - Italia
* Festival Internacional de Cine de La Habana - Kuba
* Spanish Film Festival Edinburgh - Eskozia
* Festival de Arte, Ruido y Reconciliación, Bogotá eta Medellín - Kolonbia

**2019**

* La Película Festival, Praga - Txekiar Errepublika
* Göteborg FF - Suedia
* Festival de Migrations des Cultures Luxemburg - Belgika
* FICG Guadalajara  - Mexiko
* Splash Port de Sagunt - Valentzia - Valentziako Erkidegoa
* Festival du Cinéma Espagnol Nantes - Bretainia
* Rencontres Docs Baiona - Euskal Herria
* Non Stop Barcelona - Katalunia
* Animakom Festival Bilbo - Euskal Herria
* Cinespejo Granada - Espainia
* Internacional FF Stuttgart - Alemania
* Espoo IFF - Finlandia
* Urban Nomad FF, Taipei - Taiwan
* Lyon BD Festival, Lyon - Frantzia
* Zones Portuaires, Saint-Nazaire - Bretainia
* Animadeba, Deba - Euskal Herria
* Festival Huellas, Mont de Marsan - Okzitania
* Festival Internacional de Cine de Gibara - Kuba
* Sommer Nacht Film Festival: Nurenberg - Alemania
* Festival Internacional de Cine: Monterrey - Mexiko
* Annual Latino Film Festival: Albuquerque - AEB
* Fantoche Festival, Baden - Suitza
* Festival Internacional de Cine, Viña del Mar - Txile
* Festival du Cinéma Espagnol de Toulouse - Okzitania
* Animest Festival, Bukarest - Errumania
* Festival du Cinéma Espagnol de Marseille - Okzitania
* Animasivo, CDMX - Mexiko
* La Película Festival, Bratislava - Eslovakia

**Izendapenak:**

* Emile Awards Europako Animazio Sariak: musika onena
* Gaudí Sariak: Animazio film onena
* Europako Animazioaren Quirino Sariak: soinu diseinu onena eta soinu banda original onena
* Monterreyko Nazioarteko Zinema Jaialdia, Mexiko: animazio film onena
* Animest Festival: Bukarest, Errumania: animazio film onena

**Sariak:**

* Europako Animazioaren Quirino Sariak: soinu diseinu onena eta soinu banda original onena
* Monterreyko Nazioarteko Zinema Jaialdia, Mexiko: animazio film onena

## DVDa + estrak 
**Edukiak:**

* '''*Black is Beltza* filma**. Euskaraz. Azpitituluak: gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, katalanez.
* ***Beltza naiz* dokumentala** (97 min). Jatorrizko bertsioa. Azpitituluak: euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, italieraz.
* **Estrak:'*
** Zuzendariaren argibideak (38 min).
*** Gaztelaniazko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
*** Ingelesezko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
*** Frantsesezko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
** Berlinaleko trailerra.
** Cannes trailerra.
** *Black is Beltza* trailerra.
** *Beltza naiz* trailerra.
** Bàlu Art Zinemaldian.
** *Black is Beltza* klipa.

## Kritikak 

## Komikia 
thumb|262x262px|Muguruza Alondegian. Arg.: Jusezam.
Fermin Muguruza musikariak, Harkaitz Cano idazleak eta Jorge Alderete marrazkilariak sortu zuten *Black is Beltza* komikia, ondoren filmaren oinarri izan dena.

## Erakusketak 
Komikia aurkeztu ondoren, hari buruzko erakusketa bat zabaldu zuten Bilboko Alondegian. Erakusketaz gain, ekitaldi sortu izan ziren Bilbon. Ondoren, erakusketak Bartzelona eta Donostia bisitatu zituen.

* Bilboko erakusketa, Alondegia: 2014-11-13 / 2015-02-08. Erakusketan, istorio hori eraikitzeko erabili den materiala eta irudirik esanguratsuenak izan ziren. Erakusketa zegoen bitartean, hainbat jarduera izan ziren gune berean, komikia, musika, zinema, literatura edota gastronomia ardatz gisa hartuta.
* Bartzelonako erakusketa, Arts Santa Monica: 2016-06-21 / 2016-08-26.
* Donostiako erakusketa, San Telmo Museoa: 2018-06-15 / 2018-10-30.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
# ***Black is Beltza*** webgunea: http://www.blackisbeltza.eus/
# Trailerra
# *Beltza Naiz* dokumentalaren trailerra
# *Black is Beltza'', musika