open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euskal Herriko Kontseilu Sozialista

**Euskal Herriko Kontseilu Sozialista** (EHKS) Mugimendu Sozialistaren parte den erakunde politiko komunista da. Bere barnean Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialista, Laneko Autodefentsa Sarea eta Ikerketa Sozialisten Institutua hartzen ditu.

## Historia 
2018an, Ikasle Abertzaleak antolakundeak, ordura arte ezker abertzaleko ikasle-sindikatu erreferenteak, Ernairekin eta ezker independentistaren inguruarekin hautsi zuen. Hurrengo urteetan, erakunde eta tresna berriak sortu ziren ikasleen antolakundearen inguruan, hala nola GKS eta Gedar, eta Euskal Herriko Mugimendu Sozialista deritzona sortu zen.

2023ko abenduaren 16an Euskal Herriko Kontseilu Sozialista aurkeztu zen Eibarko Astelena pilotalekuan. *Estrategia Sozialista Berria* deritzona aurkeztu zuten, Mugimendu Sozialista gidatuko duen estrategia definitzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Everything's Gonna Be Okay

'''''Everything's Gonna Be Okay''''' () Ameriketako Estatu Batuetako umorezko telesaila da, Josh Thomas australiar umoristak sortutakoa. 2020ko urtarrilaren 16an estreinatu zen Freeform katean. 2020ko maiatzean bigarren denboraldirako berritu zen. 2021eko abuztuan bertan behera utzi zuten. 

## Argumentua 
Nicholas australiar gaztea, bere aita estatubatuarra eta bi arrebaorde nerabe bisitatzen ditu Los Angelesen. Bere bisitan, aitak gaixotasun terminala duela eta Nicholas Genevieve eta Matildaren tutore izango dela jakiten du, haien ama hilda dagoelako jada.

## Aktoreak 
* Josh Thomas: Nicholas Moss, australiar entomologo homosexual gaztea. Bigarren denboraldiaren amaieran, autismoa diagnostikatzen diote. Cromer bera autista da, eta horrek papera lortzen lagundu ziola uste du.
*Adam Faison: Alex, Nicholasen mutil-laguna.
*Maeve Press: Genevieve Moss, Nicholasen 14 urteko arrebaordea. Idazle izan nahi du.
*Lillian Carrier: Drea, Matildaren neska-laguna eta gero emaztea. Autista eta asexuala da.
*Lori Mae Hernandez: Barb, Genevieveren laguna.
*Vivienne Walsh: Penny, Nicholasen ama.
*Charlie Evans: Leonard, Genevieve 1. denboraldian maiteminduta dagoen mutila.
*Vico Ortiz: Lindsey, Alexen laguna.
*Carsen Warner: Jeremy, Matildaren ikaskidea.
*Kimleigh Smith: Hall andrea, Genevieveren irakaslea.
*Ivy Wolk: Tellulah, Genevieveren laguna.
*Mason Gooding: Luke, Matilda 1. denboraldian maiteminduta dagoen mutila.
*Timothy Isaac Brundidge: Zane, Matildaren ikaskidea, zeinarekin oheratzen den festa batean.
*Hye Young Park: Sam, Matildaren irakaslea.
*James M. Connor: Young, Matilda eta Genevieveren eskolako zuzendaria.
*Maria Bamford: Suze, Drearen ama.
*Richard Kind: Tobias, Drearen aita.
*Christian Valderrama: Oscar, Genevieve 2. denboraldian maiteminduta dagoen mutila.
*CJ Jones: Eric, Alexen aita gorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polikarpo Esmirnakoa

**Polikarpo** (, *Polýkarpos*; ; Esmirna, 69 – *ibidem*, 155) santua, martiria eta Esmirnako apezpikua izan zen.

Joan Ebanjelariaren dizipulu izan zen, eta Smirnako apezpiku izendatu zuen. Sutan martirizatuta hil zen, erreta eta sastakatuta.

Eliza kristauek santutzat eta Elizako Gurasotzat hartzen dute.
Editorial Televisa

**Editorial Televisa, SA de CV** Gaztelaniazko aldizkarien edizio, marketin eta banaketara dedikatzen den Grupo Televisaren filiala da. Editorial Televisaren izenburuak Mexikon, Latinoamerikako hainbat herrialdetan eta Estatu Batuetan banatzen dira. Aldizkariak ekoizteaz gain, 1986tik liburuen eta inprimatutako albumen negozioan sartu zen, orain desagertuta dagoen Salo Txileko enpresarekin batera.

## Historia 
1960an, Armando de Armas kazetari venezuelarrak, Randolph Apperson Hearst enpresaburu estatubatuarrak eta Corín Tellado idazle espainiarrak **Editorial América** sortu zuten New Yorken, Latinoamerikarako gaztelaniazko aldizkariak eta liburuak argitaratzera zuzenduta. 1992an Televisa mexikar telekomunikazio enpresak argitaletxea eskuratu zuen eta *Editorial Televisa, SA de CV* izena jarri zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin eliza (Apodaka)

**San Martin eliza**, baita ere **Done Martie parrokiako eliza**, Apodakako kontzejuan, Zigoitiako udalerrian dagoen eraikuntza da, Arabako probintzian. XV. edo XVI. mendeko eraikina da. Balizko Arkeologia Gunea bezala babestuta dago.

## Aipamenak 
Tokiko parrokia-eliza gisa aipatzen da Pascual Madozek zuzendu zuen Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar entziklopedian, bigarren liburukian, 1845ean plazaratuta. Vicente Vera y Lópezek *Geografía general del País Vasco-Navarro* lanean Arabari buruz idatzitako liburukian ere aipatua agertzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondarea webgunea.
Viljevo

**Viljevo** Kroaziako Osijek-Baranja eskualdean dagoen udalerria da.

## Kokapena 
Itsas gaineko 97 metrotan dago, Zagreb hiriburutik 212 kilometrotan. 

## Biztanleria 
Azken zentsuan % 81.26 kroaziarrak ziren, % 16.46 serbiarrak eta % 1.36 ijitoak. 2011ko zentsuan udalerriak 2.065 biztanle zituen, herrietan horrela banatuta: 

*Blanje - 43
*Bockovac - 51
*Cret Viljevski - 80
*Ivanovo - 290
*Kapelna - 294
*Krunoslavje - 89
***Viljevo** - 1.218

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El tiempo entre costuras

***El tiempo entre costuras*** María Dueñasek plazaratutako eleberria da. 2009ko ekainaren 9an argitaratua, idazlearen *opera prima* izan zen, *Misión Olvido* (2012), *La templanza* (2015) eta *Las hijas del Capitán* (2018) lanen aurrekoa. Argitaratu zenetik, kritika onak jaso zituen, bai eta profesionalen eta irakurleen onarpena ere.

2019an berrogei hizkuntzatara itzulia izan zen eta bost milioi ale saldu ziren hirurogeita hamar ediziotan.

## Sinopsia 
Sira Quiroga da tramaren protagonista, eta Madrilgo jostun umil bat izatetik Espainiako gerra zibilean eta Lehenengo Mundu Gerran girotutako espioitzan nola murgiltzen den kontatzen du. Maitasuna beti tarteko, momentu zailenetan pertsonok nola erreakzionatzen dugun kontatzen du, nola baldintzatzen gaituzten gure balioek erabakiak hartzeko orduan, eta, batez ere, norberak bere bidea jorratzeko ausardia eta indarra goresten ditu; are eta gehiago XX. mende hasierako emakume gazte batez ari garenean.

## Pertsonaiak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
May December

***May December*** 2023ko Todd Haynes estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Kritikaren esanetan, Haynesek pelikula deseroso bat egin du. Melodrama eran kontatua, eta umorea erabiliz, ikuslea alde batetik bestera eramango du, pantailan ikusitakoa eta azalean sentitutakoa auzitan jarraraziz. *May December*-ek (adin tarte handia duten bikoteak izendatzeko erabiltzen den esapidea) mugarik ez duten pertsonaiak erretratatzen ditu, abusua praktika ohikoa bilakatu dutenak, eta, aldi berean, gertatzen ari den horrekiko deskonexio harrigarri bat dutenak.

## Aktoreak
* Natalie Portman: Elizabeth Berry
* Julianne Moore: Gracie Atherton-Yoo
* Charles Melton: Joe Yoo
* Cory Michael Smith: Georgie
* Elizabeth Yu: Mary Atherton-Yoo
* Gabriel Chung: Charlie Atherton-Yoo
* Piper Curda: Honor Atherton-Yoo
* D. W. Moffett: Tom Atherton
* Lawrence Arancio: Morris Sperber

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia St. John

**Patricia Mary St. John** (Southampton, 1919ko apirilaren 5a – Canley, 1993ko abuztuaren 15a) ingeles idazle ets misiolari ebanjelikoa izan zen. Bere bizitzaren zati handi batean Marokon lan egin zuen erizain misiolari gisa.

## Bizitza 
1919an jaio zen Ella St. John (Swain) eta Harold (Harry) St. John misiolarien familian. Bost seme-alabetatik hirugarrena zen.

Eskolako ikasketak amaitu ondoren, erizain izateko trebatu zen eta Bigarren Mundu Gerran zaurituak sendatzen laguntzeko deitu zuten. Gerra amaitu ondoren,  Clarendon nesken barnetegian hezitzaile gisa lan egiten hasi zen. Gero Tangerrera joan zen erizain misiolari izateko. Guztira 27 urte eman zituen atzerrian. Bere azken urteak Canleyn (Coventry) eman zituen, non Canleyko Eliza Ebanjelikoan zerbitzatu zuen eta haurrei Bibliako klaseak eman zizkien. 1993ko abuztuaren 15ean hil zen bihotzeko arazoen ondorioz.

## Lanak 
XX. mendearen bigarren erdiko britainiar idazle ebanjeliko emankorrenetako bat da. *Treasures of the Snow* eta ''Tanglewood's Secret* liburuak zinemaratu dituzte.

;Biografiak
* *Harold St. John* (1962)
* *R. Hudson Pope: A Biography* (1967)
* *Man of Two Worlds: The Life of Ken Moynagh* (1976)
* *Until the Day Breaks: The Life and Work of Lilias Trotter, Pioneer Missionary to Muslim North Africa* (1990)
* *Patricia St. John Tells Her Own Story* (1995, hil ostekoa)
;Fikziozko liburuak
* *The Tanglewood's Secret* (1948)
* *Treasures of the Snow* (1950)
* *Star of Light* (1953)
* *The Secret of the Fourth Candle* (1981)
* *Friska My Friend* (1983)
* *The Runaway* (1985)
* *Where the River Begins* (1987)
* *I Needed a Neighbour* (1987)
* *Twice Freed* (1987)
* *Rainbow Garden* (1995, hil ostekoa)
* *The Mystery of Pheasant Cottage* (1995, hil ostekoa)
* *Three Go Searching* (1995, hil ostekoa)
* *Stories to Share* (2000, hil ostekoa)
* *Nothing Else Matters* (2007, hil ostekoa)
;Besteak
* *Verses* (1953)
* *A Missionary Muses on the Creed* (1966)
* *Breath of Life: The Story of the Ruanda Mission* (1971)
* *Would You Believe It? – You Can Grow to Know God* (1983)
* *Young Person's Guide to Knowing God* (1983)
* *Missing the Way: They Could Not Enter In (How Israel Missed God's Rest)* (1999, hil ostekoa)
* *Prayer Is an Adventure'' (2004, hil ostekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Editorial Era

**Editorial Era** —**Ediciones Era** izenez ere ezaguna— Mexikoko argitaletxe bat da, 1960an Vicente Rojo, José Azorín eta Neus anaiek, Jordi eta Quico Espresatek sortua.    Argitaletxearen hasierako helburua izan zen, bai edukian bai forman, proposamen berriak dituzten egileak argitaratzea. Izena fundatzaileen (Espresate, Rojo eta Azorín) inizialetatik dator, hauek amankomunean zuten, besteak beste, espainiar erbesteratuak eta inprenta bateko lankideak zirela.

Argitaletxearen ezaugarrietako bat da bere liburu asko bere egileen lehen lanak direla, hala nola José Emilio Pacheco idazlearen kasua, Cervantes Saria 2009an irabazi zuena, zeinarentzat argitaletxeak bere lehen liburua argitaratu zuen. 23 urterekin. *Los elementos de la noche* poemetakoa, 1963an, eta Gabriel García Márquez-i ere bai, hari argitaratu baitzion *Koronelak ez dio inork idazten* nobelaren lehen edizioa.

2011n, Unibertsitate Autonomo Metropolitarreko Akademia Batzordeak Neus Espresate honoris causa doktorea ematea erabaki zuen, gizarte zientzietan ezagutzaren hedapenean egindako ekarpenagatik.

## Katalogoa 
Gaur egun 300 izenburu baino gehiago ditu bere katalogoan Mexikoko eta Latinoamerikako idazle garrantzitsu eta ezagunenetako batzuekin, hala nola Fernando Benítez, Elena Poniatowska, Carmen Boullosa, Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez, Carlos Monsiváis, Augusto Monterroso eta José Revueltas.

## Editore independenteak 
1988an, gaztelaniazko hiru argitaletxerekin elkartu ziren **Editore Independenteen** taldea eratzeko asmoz, "liburuen presentzia hizkuntzaren arlo ezberdinetara zabaltzeko", argitaletxe hauek dira: Lom (Txile), Trilce (Uruguai) eta Txalaparta (Euskal Herria). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* http://mobile.repositorio-digital.cide.edu/handle/11651/742
Pál Teleki (futbolaria)

**Pál Teleki** (Arad, 1906ko martxoaren 5a – Debrecen, 1985eko urriaren 14a) hungariar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Errumaniako AMEF Arad eta Chinezul Timişoara taldeetan eta Hungariako Bocskai FC taldean jokatu zuen.

Hungariako futbol selekzio nazionalarekin zortzi partida jokatu zituen eta 1934ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen. Errumaniako futbol selekzio nazionalarekin ere jokatu zuen.
TVyNovelas

***TVyNovelas*** entretenimendu-aldizkaria da. elkarrizketetan oinarritutako informazioa zabaltzen duen. Aldizkaria 1982az geroztik argitaratu du Editorial Arzaguik eta 1992an Editorial Televisak.

Nazioarteko 7 edizio argitaratu ditu herrialde hauetan: EUA, Puerto Rico, Txile (2010 arte; 2023), Argentina (2011 arte), Panama, Peru (2014 arte), Venezuela (2018 arte) eta Kolonbia (2019 arte).

Mexikon, ikuskizungintzaren argitalpen nagusitzat hartzen da, bereziki Telenobelen kasuan. Kolonbian, herrialdeko aldizkaririk irakurriena zen, eta lehena saltokietan, 1991n lehen zenbakia eman zuenetik; Venezuelan, 1992an argitaratu zen; Txilen, 1994an argitaratu zen, eta 2010eko abenduan utzi zion zirkulatzeari. *TVyNovelas* aldizkariak Venezuelan, 2018ko abenduaren 18an, utzi zion zirkulatzeari, eta Kolonbian, berriz, 2019ko urtarrilaren 26an, Editorial Televisa itxi zutenean Hego Amerikako herrialde horietan.

*TVyNovelas* aldizkaria berriro ere Txilen ibiliko da 2023an, 13 urtez couché paperean inprimatua eta digitalean egon gabe ondoren, Txileko Alfa Editores SA argitaletxearen eskutik (2023ko abenduan KS Medios).

Estatu Batuetan, "*TVyNovelas*" aldizkaria paperean eta digitalean berriro argitaratu zen 2023an, Televisa argitaletxeak eta Wellness Talk Media Publishing Housek Alonso García Puente kazetariaren zuzendaritzapean sinatutako lizentzia-hitzarmenari esker. 

## Sariak 
Aldizkariak Premios TVyNovelas izeneko sari banaketa antolatu zuen urtero, eta bertan telebistan egindako eta aurkeztutako lana aitortzen zen. Mexikoko Las Estrellas katean, Kolonbiako Canal RCN kanalean edo AEBko Univisionen ikusi ahal izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pullinque zentral hidroelektrikoa

**Pullinque zentral hidroelektrikoa** energia hidraulikoa energia elektriko bihurtzen duen ur lasterreko zentrala da. Panguipullitik 12 km-ra dago, eta Los Ríos eskualdeko Valdivia ibaiaren arroko Huanehue ibaiaren emaria aprobetxatzen du. 1962ko apirilean hasi zen lanean, 48,6 MW-eko ahalmenarekin.

## Historia 
Zentrala 1951n jakinarazi zuten lehen aldiz, Txileko Endesa estatuko enpresak hura eraikitzeko proiektua egitea erabaki zuenean. 1954an uraren behin-behineko eskubideak lortu ziren (1958an behin betikoak), eta hasierako lan batzuk egin ziren Berreraikuntza eta Sustapeneko Nazioarteko Bankuaren kredituaren zain. Pullinque zentralerako, Isla zentral hidroelektrikorako eta Abanico zentral hidroelektrikorako kontratua sinatu ondoren, lanek garrantzi handiagoa hartu zuten.

Jakina denez, 1960ko maiatzaren 22an Txileko hegoaldean Valdiviako Lurrikara (historian izan den handiena) zabaldu zen, eta, besteak beste, hainbat bizi-galera eta kalte material eragin zituen, San Pedro ibaiaren (Calle-Calle) bidean zeuden mendi-hegalak eraistea eragin zuen, eta, ondorioz, Valdivia hirian olatu suntsitzaile bat gertatzeko arriskua sortu zen. Larrialdia zela eta, gobernuak San Pedro ibaian fluxua normalizatzeko lan-indarraren ahalegina kontzentratzeko agindu zuen. Oztopoak kentzeko lanek 2 hilabete eman zituzten, eta, ondoren, lanean jarraitu zuten. 1962ko apirilean zentral hidroelektrikoa ekoizten hasi zen.
erdian|thumb|400x400px| Pullinque zentralaren obren plano orokorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OSM
Pullinque aintzira

**Pullinque aintzira** Zazpi aintziren eremuan dagoen aintzira txiki bat da, Los Ríos eskualdean. Huanehue ibaiaren uren atsedenleku gisa balio du, Calafquén aintziraren hustubidea baita eta Panguipulli aintzirara isurtzen du.

## Deskribapena 
Aintziratik urak desbideratzen dira Pullinque zentral hidroelektrikoan energia elektrikoa sortzeko. Zentral hidroelektriko iragankorrak Huanehue ibaira itzultzen ditu.

Ma*pu*dungun pu llInke izena du, igelen lekua.

Bere eraketa glaziarra da. Uhartetxoz zipriztindua, bere maila artifizialki handitu zen Pullinque zentral hidroelektrikoan erabiltzeko. Alboetako muinoak pikez moztuak daude, glaziazio-efektuengatik. Ibarrean, glaziarren azpian zeuden ibaietan metatutako harrizko eta buztinezko muino bitxiak (drumlinak) daude.

Aintzira Coñaripetik 15 km-ra eta Panguipullitik 15 km-ra dago.
erdian|thumb|600x600px| Valdivia ibaiaren arroaren lerro bakarreko diagrama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehen Triunbiratua (Argentina)

**Lehen Triunbiratua** () Río de la Platako Probintzia Batuetako botere betearazlea izan zen, 1811ko irailaren 23an Junta Handia (*Batzar Handia*) ordeztu zuena, eta 1812ko urriaren 8ra arte agintean egon zena. Feliciano Chiclana, Manuel Sarratea eta Juan José Paso izan ziren lehenbiziko kideak. 1812ko apirilean, Juan Martín de Pueyrredónek hartu zuen Juan José Pasoren lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antuco zentral hidroelektrikoa

**Antuco, Abanico eta El Toro zentral hidroelektrikoak** ur lasterreko zentralak dira, Biobío Eskualdeko Biobío ibaiaren arroaren parte den Laja ibaiaren goiko arroan kokatuak.

Antucoko zentralak 300 MW-ko potentzia du (1981) eta El Toroko zentral hidroelektrikoarekin (1973. urtea, 400 MW) eta Abanicoko zentral hidroelektrikoarekin (1948. urtea, 135 MW) batera, hidroelektriko eta ureztatze sistema sofistikatu bati dagokio. Laja ibaiaren goiko arrotik, hau da, Lajako aintziraren ingurutik, energia sortzeko, datozen urak aprobetxatzen ditu.

Antuco zentrala denboran hirugarrena da, 1981ean hasi baitzen ekoizten, eta hirugarrena ibaian behera, aurreko zentralen deskargak elektrizitatea lortzeko erabiltzen dituelako. Laja ibaitik behera zentral hidroelektrikoak daude, baita ur lasterrekoak ere, Quilleco eta Rucue.
[erdian|thumb|580x580px| Antuco, Abanico eta El Toro ur lasterreko zentralak. Marra marroi argiak [Tucapel|Tucapeletik ekialdean Laja ibaia drainatzen duen eremuaren mugak markatzen ditu. Lajaren beheko arroa, Biobíorekin bat egin arte, ez dago mapan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igor Oyono

**Igor Venancio Oyono Oyana** (Barakaldo, Bizkaia, 2008ko otsailaren 7a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Gurasoak Ekuatore Gineakoak ditu. Barakaldo eta Vila-realen ibili ondoren, 2024ko urtarrilean Athleticek fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Fitxa
Pholiota conissans

***Pholiota conissans*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Agaricus pulverulentus*, *Pholiota graminis*, *Dryophila muricella var. graminis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, fibrilosoa, pixka bat bakarrik likatsua, okre-horixka koloretik marroi-orein kolorera doana.

**Orriak:** Buztin kolorekoak, gero burdin kolorekoak edo laranja kolorez tindatuak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko diametrokoa, ia zilindrikoa, kolore berekoa, zetadun fibrilosoa, gortinarekin.

**Haragia:** Zurbila; lasto usainarekin.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Conissans* epitetoa grezieratik dator, hautsez zipriztinduta, esan nahi duen "conizo=conio" hitzetik. Espora ugari.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Leku hezeetako belar artean, askotan *Typha* duten haltz edo sahatsen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sybille Bedford

**Sybille Aleid Elsa von Schoenebeck**, ezagunagoa **Sybille Bedford** izenez (Charlottenburg, Alemania, 1911ko martxoaren 16a - Londres, Erresuma Batua, 2006ko otsailaren 17a) idazle eta kazetari alemaniarra izan zen. Bigarren mundu-gerraren britainiar  nazionalizatu zen, eta bere literatura-lana ingelesez idatzi zuen. Bereziki ezaguna izan zen Aldous Huxley idazlearen biografiagatik.

## Biografia 
Sybille Bedford Maximilian Josef von Schoenebeck (1853-1925) aristokrata alemaniarraren alaba izan zen. Aita armadatik erretiratutako ofiziala zen, arte-bildumagilea eta katolikoa; ama, Elisabeth Bernhardt (1888-1937), jatorri judua zuen alemaniarra. Haurra zela dibortziatuta, aitarekin geratu zen Alemanian, baina hura hil zenean hamalau urte zituela, amarekin bizitzera joan zen Italiara. Handik aurrera, ohikoak izan ziren Ingalaterran egindako egonaldiak eta Italiara egindako bidaiak. Azken horretan faxismoaren gorakada eta Alemanian nazismoa izan ondoren, familia Frantzian jarri zen, Sanary sur-Mer herrian. 

### Ibilbidea 
Frantzian XX. mendean erreferentzia izan ziren beste intelektual batzuk ezagutzeko aukera izan zuen, hala nola Thomas Mann, bere familiarekin erbesteratua, Bertolt Brecht, René Schickel eta Aldous Huxley, besteak beste. Thomas Mann eta Huxley-rekin adiskidetasuna lortu zuen, baina Huxley-k eta haren emazteak hunkitu zuten gehien, eta Aldous-ek gidatu zuen literaturaren munduan zehar, eta «haren aholkulari eta eredu intelektual» bihurtu zen, bere hitzetan. Senar-emazteak dibortziatu egin ziren laster, baina Bedfordek abizenari eutsi zion eta ondorengo lan guztia «Sybille Bedford» izenarekin argitaratu zuen Bigarren Mundu Gerra piztu zenean eta naziek Frantziaren aurka mehatxatu zutenean, Genevatik Estatu Batuetara emigratu zuen Huxleyren laguntzarekin, eta Kalifornian jarri zuen bizilekua. Gatazka amaitzean, Erresuma Batura itzuli zen, eta hantxe finkatu zen behin betiko. Ondoren, eleberri batekin jarraitu zuen, bere autobiografiako lehen liburua izan zena, *A legacy*, best seller bat mundu anglosaxoian. Haren ondoren beste hiru eleberri etorri ziren, bere bizitza osatu zutenak: *A favourite of the gods* (1963), *A compass error* (1968) eta *Jigsaw: an sentimental education* (1989).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entrevista con Sybille Bedford:
Pholiota jahnii

'''*Pholiota jahnii* '* *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, zapore mina du. Autore batzuen arabera, *Pholiota jahnii* eta *Pholiota squarrosoadiposa* sinonimoak dira.

Sinonimoa: *Pholiota muelleri*, *Pholiota adiposa*, *Agaricus scaber*, *Agaricus muelleri*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laua. Kapelaren azala likatsua hezetasunean, hondo hori-kromo koloreko edo limoi kolorekoaren  gainean, oinarri zabaleko  ezkata zorrotz ugari nabarmentzen dira, arre-gorrixka ilun kolorekoak  erregularki banatuak (ertzera argiagoak).

**Orriak:** Oso estu, sabeldunak, hori zurbil koloretik okrera doazen kolorekoak.

**Hanka:** 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa, lehorra, goian eraztun eremu iheskor batekin, eraztunaren azpitik hori-lasto kolorekoa ezkata marroi-gorrixka ilun kolorekoekin, oinarri zuntz-duna

**Haragia:** Hori argi kolorekoa. Usain atseginekoa, baina ahula eta zapore handikoa, garratz samarra. Espora-jalkina okre-marroi kolorekoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Pholiota squarrosa* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela eta hanka lehorrak izaten ditu (likatsua ez). *Pholiota aurivella* espezieak kapela eta oina likatsuak. *Pholiota adiposa'' berriz euriarekin oso itsaskorra da, kapela eta hanka likatsuekin eta kapelako ezkatak erraz desagertzen zaio.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Urria. Egur saprofitoa (enborrak, motzondoak, lurperatutako sustraiak), pago eta beste hostoerorkorretan, baita baso mistoetan ere.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Europa, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huanehue ibaia

**Huanehue ibaia**, batzuetan **Guanehue**,    Panguipulli komunako aintziraren sektorean dagoen ur-ibilgu naturala da, Los Ríos eskualdean. Ibai hau Pullinqueko zentral hidroelektrikoa mugitzen duen emariaren jatorria da .

## Ibilgua 
Huanehue ibaia Calafquén aintziran jaiotzen da, SW-ko norabide orokorrean isurtzen da, eta hasieratik 2 km eskasera, bere ohea zabaltzen du eta Pullinque aintzira izeneko aintzira txiki bat osatzen du. Ondoren, bere bidaia jarraitzen du azken aintziraren hustubide gisa, azkenean Panguipulli aintzirara isurtzeko.

Pullinque aintziraren irteeran uren zati bat ibaiaren iparraldeko ia paraleloan doan 4.500 m-ko adukzio-kanal batera desbideratzen duen hartunea dago. Ibaiaren bi besoek ipar-ekialdetik hego-mendebalderako ibilgua jarraitzen dute. Kanalizatutako uraren isurketa bi sektoretan gertatzen da, makineria-kanala izanik, non 48 metroko altuera-aldea erabiltzen den energia elektrikoa ekoizteko.  Puntu horretan bertan Huanehue ibaiaren urak berriro elkartzen dira, ekialdeko sektoretik Zahuil ibaiaren elkargunea ere iristen da.  Puntu horretan Pullinque herria 201 CH errepidearen ondoan dago.

Hemendik aurrera ibaiak bere ibilgua modu naturalean jarraitzen du, hezegune bat osatuz. Huanehue ibaiaren urak hegoalderantz jarraitzen du, 203 CH errepideko Huanehue zubiaren azpian zeharkatuz bere urak Panguipulli aintziran hustu aurretik.

## Emaria eta erregimena 
Huanahue-ren euri-erregimenak euri-hilabeteetan (ekaina eta uztaila) uholdeak izaten ditu. Bere urteko batez besteko emaria 74 m³/s-koa da, baina neguan 150 m³/s-ra emaria irits daiteke eta udan 30 m³/s baino ez.  

## Biztanleria, ekonomia eta ekologia 
erdian|thumb|600x600px| Valdivia ibaiaren arroaren lerro bakarreko diagrama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vesna Vulovic

**Vesna Vulovic** (Belgrad, 1950ko urtarrilaren 3a - 2016ko abenduaren 23a) hegaldi-zerbitzari serbiarra izan zen. Guinness errekorra du paraxut gabeko erorketa aske altuenetik bizirik ateratzeagatik: 10.160 m. 

1972ko urtarrilaren 26an JAT 367 hegalditik bizirik atera zen bakarra izan zen. Maletin-bonba bat lehertu zen ekipajearen konpartimentuan, eta Srbská Kamenice-tik gertu jo zuen lurra hegaldiak, Txekoslovakiatik gertu. Agintari jugoslaviarren susmoa ekintzaren atzean nazionalista kroaziarrak zeudela izan zen, baina inor ez zen atxilotua izan.

Atentatuaren ondoren, Vulovic-ek koman pasatu zituen egunak, eta hainbat hilabetez ospitalean izan zen. Garezurra haustuta zuen, hiru orno, hankak, pelbisa eta saihetsak hautsita. Lesio horiek gerritik beherako aldi baterako paralisia eragin zioten. Ia erabat berreskuratu zen ezbeharretik, baina ibilera errena izan zuen bere bizitza osoan. Vulovic-ek ez zuen gertaera gogoratzen, eta ez zuen arazorik izan gertaeraren ondoren hegaldietan parte hartzeko. Hegaldi-zerbitzari gisa lanean berriro hasi nahi zuen arren, Jat Airways-ek (JAT) bulego lana eman zion kontratuak negoziatzen. Jugoslavian ospetsu bihurtu zen eta heroi nazionaltzat hartu zuten.

## Bizitza 
Vesna Vulovic Belgrad-en jaio zen 1950eko urtarrilaren 3an. Aita negozio-gizona zen eta ama gimnasia-irakaslea.

## Kultur erreferentziak 
2024ko otsailean Anariren giza zarata diskoko hirugarren aurrerapen abestiaren izenburua *Vesna Vulovic* izan zen. Kantuan erreferentzia egiten da Vulovic-ek bizi izan zuen ezbeharrari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Priscilla Cooper Tyler

** Elizabeth Priscilla Cooper Tyler** (New York, 1816ko ekainaren 14a – Monthomery, Alabama, 1889ko abenduaren 29a) Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zen 1841etik 1844ra.

Thomas Althorpe Cooper aktorearen alaba, 17 urterekin antzerkian hasi zen lanean. 1839an Robert Tylerrekin ezkondu zen. 1841ean John Tyler aitaginarreba Estatu Batuetako presidente bihurtu zen. Letitia Christian Tyler presidentearen emaztea gaixoegi zegoen lehen dama izateko, eta handik gutxira hil zen. Beraz, Priscillak ordezkatu zuen bere zereginetan. 1844an presidentea Julia Gardiner Tylerrekin ezkondu zen, eta Priscilla eta bere senarra Filadelfiara joan ziren. Amerikako  Estatu Batuetako Gerra Zibilaren hasieran Virginiara joan ziren eta gero Alabamara.
Irene Camber

**Irene Camber** (Trieste, 1926ko otsailaren 12a – Lissone, 2024ko otsailaren 23a) italiar eskrimalaria izan zen.

1952ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen Floretea-banaka kategorian eta 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezkoa Floretea-taldeko kategorian. Gai era, urrezko bi d9mina, zilarrezko bat eta btontzezko bost lortu zituen Eskrimako Mundu Txapelketetan.

## Palmaresa
Hansan Mosi

**Hansan Mosi** (koreeraz: 한산모시), *Boehmeria nivea*z ehundutako oihal fina da, Hego Chungcheong|Chungcheong probintziako Seocheon konderriko *Hansan* eremuan egiten dena, Koreako ohiko ehunetako bat da. Hainbat arropa mota egiteko erabiltzen da, eta, pisu arina duenez, batez ere klima beroetan erabiltzen da.

Hansan mosi, bere ehuna eta harekin lotutako prozesu guztiak UNESCOren Kultura Ondare Ukiezinaren Zerrendan daude inskribatuta 2011tik, eta Hego Koreako Jabetza Kultural Ukiezin gisa dago katalogatuta 1967tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moutya

eskuinera|thumb|Moutya dantza Seychellesen
**Moutya** edo **Moutia** Segaren antzeko dantza afrikar tradizionala da, baina mugimendu sugestibo nabarmenagoak ditu. Neska eta mutil dantzariak danbor erritmoan mugitzen dira. Askotan, danborrak ahuntzen azalaz egiten dira, eta sutan berotzen dira dantza hasi aurretik. Dantza poliki-poliki hasten da danborren erritmora, baina azeleratu egiten da eta erotikoagoa bihurtzen da danborraren kolpeak azkarrago eta azkarrago bihurtzen diren heinean.

Erritmoarekin eta dantzarekin batera kantua izaten da beti, eguneroko bizitzako zailtasunak eta pozak kontatzen dituena. 1970eko hamarkadaren bukaerara arte, Moutya riske-dantzatzat hartzen zen, eta gehienetan baztertu egiten zen.

## Gizateriaren Kultur Ondare Ukiezinaren Zerrendan inskribatzea 
2019an, Seychelles Moutya kultura-ondare ukiezin gisa erregistratzen saiatu zen, baina eskaera osatu gabetzat jo zen. Erregistroa 2021ean egin zen azkenean. David Andrék, Seychellesko Kultura Idazkari Nagusiak, erregistroa lorpen gisa deskribatzen du, eta uste du kultura-elementua etorkizuneko belaunaldiei transmititzea ahalbidetuko duela. UNESCOren deskribapen ofizialaren arabera, moutyak nortasun kulturala adierazten du eta elementu tradizionalak zaintzen ditu. Imitazio, dokumentazio eta ikerketa bidez transmititzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yunjin

**Yunjin** (Txineraz: 雲錦), **Nanjing brodatzea** edo **hodei brodatzea** Song dinastiaren amaieratik **Nanjingen** egindako sortutako zeta brokatu tradizionala da, Song eta Tang dinastien ehuna ehuntzeko tekniketan oinarritzen da. Ming dinastian, yunjin ehuleek ehun birakariko teknika bat garatu zuten eta horri esker, beste oihal batzuetan, hala nola satinean, gainetik diseinu koloretsuak egiteko aukera izan zuten. 2009an, Yunjin-a UNESCOn gizateriaren ahozko ondare ukiezinaren zerrendan egoteko hautatu zuten.

thumb|Qianlong enperadorearen (1711–99) dragoi sotana, Yunjin brokatuarekin, Leipzigeko Grassi museoan

## Historia 
Nanjing brodatzearen historia Hiru Erresumetaraino (220-280) arakatu daiteke. Ekialdeko Jin dinastiaren amaieran (317-420) lehertu zen gerra batean, Liu Yu jeneralak Qin Later (384-417) erresuma garaitu zuen, Xi'an egoitza zuena. Garaipenak, Xi'ango artisauak Jiankang-era joatera bultzatu zituen, orain Nanjing City denera, horien artean ehuleak ziren indar nagusia. Ehuleak herrialde osoko artisau nagusiak ziren eta gutxiengo talde etnikoen trebetasun asko ikasi zituzten. Ekialdeko Jin Gobernuak, Nanjingen brokatzeko bulego berezi bat ezarri zuen, horien ekoizpena kudeatzeko. Qing dinastian, "Jiangning Oihal Saila" delakoa ezarri zuten Nanjing hirian. Nanjing Yunjinen ehungintza gailurrera iritsi zenean, 30.000 ehungailu baino gehiago zituen eta ia 300.000 lagun bizi ziren eremu horietan. Une hartan Nanjing-eko artisau-industria handiena zen.

## Bereizgarriak 
Nanjing yunjin, zeta mota onenetakotzat jotzen da. Bere kolore eta patroi korapilatsuengatik da ezaguna. Nanjing yunjin brokatuak ezagunak dira, teknologia aparta, patroi dotoreak eta testura leuna dituelako. Patroiak zeruko hodeiak bezain desberdinak eta ederrak dira eta hortik datorkio "Yunjin" izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanadako Mendi Harritsuetako Parkeen Munduko Ondarea

**Kanadako Mendi Harritsuetako Parkeen** Munduko Ondare taldeak ondoko zazpi parke ditu: lau parke nazional (Banff, Jasper, Kootenay eta Yoho) eta Columbia Britainiarreko hiru parke probintzial (Hamber, Mount Assiniboine eta Mount Robson).

Zazpi parke horiek Kanadako Harrokatsuetanmendiak, glaziarrak, ur termalak eta Ipar Amerikako ibai-sistema nagusien goi-ibarrak daude, North Saskatchewan, Athabasca, Columbia eta Fraser ibaiak barne.

Ingurune naturalagatik eta aniztasun biologikoagatik da ezaguna ingurune hori. Burgess Shale gunea barne hartzen du, 1980tik 1984ra Gizateriaren Ondare izendatu zena, Kanadako Mendi Harritsuen Parkeko WHS izendapenean sartu zenean.

## Gizateriaren Ondarea 
1983an, Kanadak Banff, Jasper, Kootenay eta Yohoko parke nazionalak izendatu zituen, UNESCOren Munduko Ondarearen Lekuen zerrendan sartzeko.  UNESCOk Natura Kontserbatzeko Nazioarteko Batasunaren (UICN) gomendioan oinarrituta onartu zuen kandidatura 1984an.  Jatorrizko izendapenean eta NKNBren gomendioan, honako hauek nabarmendu ziren: eremuko "edertasun natural bikaina", "espezie arraroen eta galzoriko espezieen habitatak" eta horien elementu geografiko naturalak, hala nola mendi-tontorrak, glaziarrak, aintzirak, kanoiak, kareharrizko leizeak eta Burgess Shaleren fosil bakarrak.   Urte horretan, UNESCOren Munduko Ondarearen Batzordeak "eskatu zien Kanadako agintariei kontuan har zezatela Mount Robson, Hamber, Mount Asaccidenboine eta Kananaskis probintzien aldameneko parkeak Mendi Harritsuetako parke kanadarren tokira gehitzea".  Kananaskis (Peter Lougheed Parke Probintzial gisa berritua) ez da sartu Kanadako Mendi Harritsuetako Parkeen Munduko Ondarearen gunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Parkearen orria UNESCOren Gizateriaren Ondarean
San Nikolas Itsastarren katedrala

**San Nikolas Itsastarren katedrala** (Никольский морской собор, *Nikolskiy morskoy sobor*) Errusiako San Petersburgoko eliza nagusietariko bat da. Barroko isabeldar estilokoa, San Nikolas plazan kokatuta dago. 1753 eta 1762 artean eraikia, Errusiako Eliza Ortodoxoaren jabegoa da. Itsasoko jendearen zaindariari den San Nikolas Barikoari eskainia dago.

## Historia 
Katedrala 1753 eta 1762 arteko urteetan eraiki zen, egurrezko aurreko eliza ordezkatuz. Savva Txevakinski XVIII. mendeko arkitekto errusiar handienetako baten proiektuaren arabera egin zen. Inguru horretan bizi ziren marinelek eta Almirantegoko langileek sortu zuten, eta, horregatik, San Nikolas patroiaren izenpean jarri zen. Horregatik, Itsasoko eliza edo Marinelen eliza bezala ezagutzen da. 1755 eta 1758 artean, Katedraletik gertu, lau solairuko kanpandorrea eraiki zen, urre-koloreko orratz batez errematatua, Kriukov kanalaren ondoan.

Sobietar Batasunaren garaian, katedrala izan zen itxi ez zen San Petersburgoko eliza bakarrenetakoa. 1967an, hildakoen meza egin zen Anna Ajmatova poeta ehorzteko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Navalstpete.jpg|1890. hamarkadaren postala.
Fitxategi:Sergey Zaryanko 10.jpg|Katedralaren barrualdea margolan batean, 1843.
Fitxategi:Saint Nicholas Church St Petersburg Interior.jpeg|Elizaren barrualdea 2017an.
Fitxategi:СОБОР НИКОЛО-БОГОЯВЛЕНСКИЙ (МОРСКОЙ).jpg|Katedrala gauez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Katedralaren webgune ofiziala.
Kasugayamako Jatorrizko Basoa

**Kasugayamako Jatorrizko Basoa** (japonieraz, 春日山原始林, *Kasugayama genshi-rin*), Naran, Japonian, kokatzen den 298.6 hektareako jatorrizko basoa da. UNESCOk babestu zuen Monumentu Natural Berezi bezala. Narako Parkean dago, Kasuga Taisha eta Chinju no Mori lursailen ekialdean, non 841. urtetik ehiza eta baso-mozketa debekatuta dauden.

## Historia 
841ean, Ninmyō Enperadorearen erregealdian, mendi sakratuan ehiza eta baso-mozketa debekatu ziren. 1873an, Dajō-kanak parke publikoak ezartzeari buruzko aldarrikapen bat egin zuen, eta 1880an Narako Parkea inauguratu zen. 1888an handitu zen, Kasuga Mendiaren eta Wakakusa Mendiaren eremuak barne hartzeko; urte horretan ere, tifoi batek bi mila zuhaitz inguru bota zituen Kasuga mendian. 1922an, Narako Parkea Edertasun Eszenikoaren Leku  izendatu zuten, 1919ko Toki Historikoak, Edertasun Eszenikoaren Lekuak eta Monumentu Naturalak Babesteko Legeari jarrituz. Bi urte geroago, Kasugayamako Jatorrizko Basoa Monumentu Natural izendatu zuten eta 1955ean Monumentu Natural Berezi izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirekua

**Pirekua** Michoacán estatuko p'urhépecharen musika-generoetako bat da, Espainiako ebanjelizatzaileen musikaren eta kantu erlijiosoen sinkretismotik sortua, musika indigenaren kutsuarekin, (Lurreko sonezitoak eta ohitura sonak). Gaur egun, p'urhépecha hizkuntzaren adierazpidea da, eta pindekua (tradizioa eta ohitura) babesteko eta kontzientzia etnikoa goresteko modua dira. Pirekuak, abaxuzko erritmo (6/8) eta  son balseatuak (3/4), maitasun eta desamodio mezuak transmititzen ditu, p'urhépecha eta Michoacán historiakoak, Michoacana geografiakoak eta komunitatearen bizitza sozialekoak.

## Pirekua hitzaren esanahia 
Pirekua hitzak, p'urhépecha o purépecha hizkuntzan, abestia esan nahi du, eta, oro har, pirekuak haien ama hizkuntzan eta gaztelaniaz kantatzen dira, batzuek bi hizkuntzak tartekatzen dituzte eta beste batzuk, berriz, instrumentalak dira. Kantu zintzo, nostalgiko eta sentimentala da. Pirekua egiten  duten eskualde batzuk Quinceo, Zacán, San Lorenzo, Comachuen, Nurio, Cheran, Ichan, Angahuan, Pátzcuaro eta beste komunitate batzuk dira. Nahiz eta genero hori ez den oso ezaguna herrialdeko beste eskualde batzuetan, Michoacanen purepechen kulturaren zati da; hain zuzen ere, haien etsai aztekek eta, geroago, espainiar konkistatzaileek tarasko oker izendatutakoenena.

## Ahotsak 
Eskuarki, gizonezko ahots batek edo bik  kantatzen dituzte, baina emakumezkoak edo mistoak izan daitezke, eta gitarra seigarrena, kontrabaxua, bihuela edo arpa eta biolina lagun izan ditzakete. Tresna gutxi erabiltzen dira (askotan bat, bi edo hirura arte), baina batzuetan tresna bera erabiltzen da, batez ere talde batek bi genero tradizionalak interpretatzen dituenean.

## Adibideak 
Pirekua tradizional batzuk:

* Canel Tsitskiki o Tsït-tsïk Urapiti (Flor de canela)
* Josefinita
* Erandepakua
* Male Rosita
* Toronjil Morado

## Kanpo estekak 
* http://www.conaculta.gob.mx/sala_prensa_detalle.php?id=10906
* https://web.archive.org/web/20160304094044/http://sic.conaculta.gob.mx/ficha.php?table=frpintangible&table_id=208
Kanta kosakoak

thumb|300x300px|Banda «Myklujo Maklái» — «Ой з-за гори, да ще й з-за лиману»
thumb|Konstantin Makovskyren *Zaporozhskiy kazak-a* (1884)
**Kanta kosakoak** kosakoek sortutako abestiak dira, gaur egun Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial gisa sailkatuak.

## Dnipropetrovsk eskualdea, Ukraina 
**Dnipropetrovsk kosaokoen abestiak** (), Dnipropetrovsk eskualdeko Zaporozhian Cossacks-en abestiak premiazko babesa behar duten kultura-ondare ukiezintzat jotzen dira. Tradizioz, gizonezkoek abesten dute. Gaur egun, emakumeek dantzatzen dituzte, eta gutxitan talde mistoetan. UNESCOren zerrendan Krynytsia, Bohuslavochka eta Pershotsute ahozko taldeak aipatzen dira.

### Kultura-ondare ukiezinaren zerrenda 
2014 Dnipropetrovskeko eskualdean hasi zen kosakoen abestiak UNESCOren Ondare Ukiezinaren Zerrendan sartzearen aldeko ekimen-taldea. 2016ko azaroaren 28an, kultura ondare ukaezina babesteko batzordeak, Dnipropetrovsk eskualdeko kanta zakarrak sartu zituen premiazko babesa behar duten Kultura Ondare Ukiezinaren Zerrendan. Komitearen arabera, lan horiek, eskualdeko komunitate kosakoek 

kantatzen dituztenak, gerraren tragediaz eta soldaduen esperientzia pertsonalez hitz egiten dute. Letrek lotura espiritualak dituzte iraganarekin, baina entretenigarriak ere badira.

### Ikerketa 
Cossacken abestien transkribatutako lehen konplexua 1997an argitaratu zuen bandurako Victor Kyrylenko jokalariak. 2000ko lehenengo hamarkadako urteetan, Dnipropetrovsk-eko Unibertsitate Nazionaleko funtzionarioek espedizioak egin zituzten Dnipropetrovsk eskualdera herri-kanta  gehiago transkribatzeko.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dnipropetrovsk Region-en Cossacken abestiak
Bale mendiak

eskuinera|thumb|300x300px|Lobelia erraldoia, Bale mendietako Parke Nazionalean.
**Bale mendi**ak (**Urgoma mendi**ak izenaz ere ezagunak) Etiopiako hego-ekialdeko Oromia eskualdeko mendikateak dira, Awash ibaiaren hegoaldean, Etiopiako goi-lautadako zati batean. Besteak beste, Tullu Demtu (Etiopiako bigarren mendirik altuena, 4.377 metro) eta Batu mendia (4.307 metro) han daude. Weyib ibaia, Jubbaren ibaiadarra, Gobatik ekialdeko mendi haietan sortzen da. Bale mendietako parke nazionalak mendi horietako 2.200 km2 hartzen ditu. Bisitarientzako ikuskizun nagusiak paisaia alpino basatiak eta hegazti eta ugaztun bereziak dira.

## Fauna 
Mendiotan, Etiopiako animalia endemiko asko daude, batez ere otso etiopiarra (*Canis simensis*), Sanettiko goi-lautadan: talderik handiena hantxe bizi da.

Parkeak Harenna basoa ere badu: mendietako hegoaldea gutxien esploratu den eremua da, itxuraz, aurkitu gabeko narrasti espezie askoren bizilekua delako, baita lehoi, lehoinabar, hiena eta hainbat antilope motarena ere. Basabizitzaz gain, Parke Nazionalak xendazaletasun-aukerak eskaintzen ditu Dinshoko egoitzatik: Dodola ere ibiltzeko abiapuntu erabilgarria da.

Beste ugaztun esanguratsu batzuk mendiko nyalak, Menelik baso-koboak, fakokeroak eta ihi-koboak dira.

## Flora 
Ipuru-hagenia basoak 2.500 eta 3.300 m artean daude, batez ere iparraldeko magaletan. Dinsho inguruko landare ezohikoa lore zuriko arrosa abisiniarra da. Sanettiko goi-ordokiko eremu alpinoak txilarrak eta lobelia erraldoiak ditu: azkena 6 metroko altueraraino hazten da. Eskualde osoko landare arrunt eta bereizgarrienetako bat *kniphofia* da, loreen lantza laranjaren formarengatik identifika daitekeen aloea.

## Aurkikuntza arkeologikoak 
2019an, Fincha Habera gunean, arkeologoek Erdialdeko Harri Aroko 30.000 urteko arrokazko babesleku bat aurkitu zuten, itsasoaren mailatik 11.000 oinetik gora (3,35 km). *Science* aldizkarian argitaratutako ikerketaren arabera, etxebizitza hori gizakien okupazioaren altitude handiaren froga goiztiarrena da. Milaka animalia-hezur, ehunka harrizko tresna eta supazter zaharak agertu ziren lurrean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etiopiako historia

## Kanpo estekak
Licitar

**Licitar** ( ; ) kolorez apaindutako gailetak dira, ezti gozoko orearekin, Kroazia eta Esloveniako kultur ondarearen parte direnak, Zagreb hiriburu kroatarraren ikur tradizional dira. Opari apaingarri gisa erabiltzen dira, sarritan ezkontza eta San Valentin egunean egiten diren maitasun-ospakizunetan. Gabon garaian, Zagreb hiria eta bereziki plaza nagusiko Gabonetako zuhaitza milaka bihotz licitarrez beteta daude.

## Historia eta tradizioa 
eskuinera|thumb|180x180px|Licitar bihotzak Samoborren
Licitarrak egiteko eta emateko tradizioa XVI. mendean hasi zen. Licitar-egileak, Medičari izenez ezagunak, oso aintzat hartuak ziren gizartean eta oso bilatuak (licitarrak arrosa sorta bat ematea baino sentimentalagoak ziren). Gaur egun ere, tradizioa bizirik mantentzen dute familiaren sekretuan desiratzen duten zenbaitek, eta haien ekoizpen-metodoak ia ez dira aldatu. Licitar bat egiteko oraindik hilabete bat baino gehiago behar da.

Licitarrak famatu egin ziren Marija Bistricako santutegian (Zagreb ondoan) saltzen zirelako, eta bertara erromesek Bistricako Santa Maria Jasokundearen edo Santa Margarita egunean bisitatzen zuten. Ikur erlijiosoa ez den arren, licitarrak etxera eramateko erosi ohi ziren Zagorjerako bidaia luze eta batzuetan neketsuaren oroigarri bezala. Licitarren forma sinplea eta kolore eta apaingarri erakargarriak oroigarri zintzoa ziren beren familiei eta auzokideei itzultzean erakusteko.

## Osagaiak eta prestaketa 
[ezkerrera|thumb|200x200px|Irakurri tailerra Radovljican, [Eslovenia|Eslovenian]]
Licitarraren osagai tradizionalak, metodoak eta debozioa erabiltzen dituzte. Osagai sinpleak ditu (eztia, irina, arrautzak, ura eta koloratzaile naturalak), baina prestakuntza luzea dute. Orea egun batzuetan heltzen da, gero moldatuta eta labekatuta egoten da eta bi astez lehortzen uzten da. Bi astez berriro lehortzen uzteko hurrengo pausoa kolorazioa da. Lehortu ondoren licitarrak apaintzen dira eta berriro astebetez lehortzen uzten dira.

Tradizionalki, lizitatzaileak %100 eskuz eginak daude eta, gehienetan, ingerada birakari batez, lore txikiz eta batzuetan ispilu txiki batez apainduak. Ezti-masaz eta produktu naturalez eginda daudenez, jan egin daitezke apainketak egin aurretik.

Licitarrei jengibre-ogi esaten zaie, baina ez dute jengibrerik. 

## Erabilera modernoak 
Garai modernoan, lizitatzaileak ohizko oroigarri kroaziarrak eta esloveniarrak dira (eta aireportu kroaziar eta esloveniar guztietan eta opari turistikoen denda askotan aurki daitezke), Gabonetako zuhaitzen apainketak, gonbidatuentzako ezkontza-mesedeak, negozio-opariak, apaindurazko beste asmo asko, eta oraindik ere maite dituzunei zure maitasuna erakusteko modu bat dira. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lebkuchen

## Kanpo estekak
Garbiñe (antzezlana)

**Garbiñe** Katalina Eleizegik sortutako antzezlana da, 1916ko abenduaren 21ean antzeztu zen lehen aldiz.

*Antzezlana **Garbiñe. Iru egintzetan eratutako antzerkia*** izenarekin argitaratu zen 1917an, Tolosako Eusebio Lopezenean.
[ezkerrera|thumb|303x303px|Katalina Eleizegi (1916, *[Euskal-Erria* aldizkaria).]]
Hiru ekitaldiko drama historikoa da, Eleizegiren lanik ospetsuena alde guztietara. Donostiako Udalak 1916an saritutakoa, 1916ko abenduaren 21ean Donostiako Antzoki Zaharrean jokatu zen lehen aldiz; hurrengo urtean Tolosan argitaratu eta urteetan antzeztua izan zen.

Antzerki obraren istorioa XIII. mendean gertatzen da, nafarren eta musulmanen arteko gerra giroan, Larrain familia aberatsaren jauregian; ezinezko amodio baten istorioa da: Ibon eta Egurtza maitemindurik daude Liderekin; Lide bera eta Garbiñe, itsuturik Ibonekin. Korapilo horren inguruan gertatzen dira obraren hiru egintzak.

Oso kritika onak jaso zituen antzerki lana jendaurrean jokatu orduko; besteak beste, Toribio Altzagak biziki goratu zuen. Benito Pérez Galdósen *Marianela* antzerki obrarekin konparatua izan da, maitasunaren eta sakrifizioaren arteko uztarduragatik.

Antzezlanaren eskuizkribua Koldo Mitxelena Kulturunean dago, 11 koadernotan (Fondo gordeak 091 ANT doc-59). Amaia Alvarez Uriak dioenez, antzezlanaren testuarekin batera, antzezpenari buruzko ohar edo jarraibideak daude eskuizkribuan, besteak beste, «notas de peluqería» atalean emakumeen karakterizazioa nola egin behar zen zehatz-mehatz azaltzen da. Ikus Amaia Alvarez Uria (2011, 219-220. or.).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tene Mujika.

* Toribio Altzaga.

## Kanpo estekak 
* Katalina Eleizegi literaturaren zubitegian.

* *Garbiñe* antzezlanaren testu osoa.

* *Loreti* antzezlanaren testu osoa  (Katalina Eleizegi)

* *Gaine* antzezlanaren testu osoa (Katalina Eleizegi).
Ohorezko Matrikula Saria Batxilergoan

**Ohorezko Matrikula Saria Batxilergoan** edo **Ohorezko Matrikula Aipamena Batxilergoan** (*distinción de matrícula de honor en Bachillerato*, gazteleraz) espainiar estatuko hezkuntza sisteman dagoen aitorpen bat da, Batxilergo ikasketak nota eta espediente onena duen ikasleari ematen zaion aitorpena.

## Ohorezko Matrikula Saria Batxilergoan 
Batxilergo Tituluan Ohorezko Matrikularekin aitortzen da **promozio osoko espedienterik onena**, saritutako ikaslearen errendimendu osoa aitortuz eta hurrengo urteko unibertsitate tasak deskontatuz. Espainiar legediak ezartzen du hezkuntza-zentro bakoitzak Ohorezko Matrikula bat eman dezaketela 20 ikasleko, adbidez, 100-110 ikasleko promozio batean 5 ohorezko matrikula eman ahalko dira.

Batxilergoan, Ohorezko Matrikula erregelamendu honek arautzen du: ECD/334/2012 Agindua, otsailaren 15ekoa, Batxilergoaren ebaluazioari buruzko abenduaren 12ko ESD/3725/2008 Agindua aldatzen duena eta Batxilergoko bigarren mailan "Ohorezko Matrikula" aitorpena ezartzen duena (*Orden ECD/334/2012, de 15 de febrero, por la que se modifica la Orden ESD/3725/2008, de 12 de diciembre, sobre evaluación en Bachillerato en el ámbito de gestión del Departamento y se establece la distinción «Matrícula de Honor» en el segundo curso de bachillerato*).

Ohorezko Matrikula lortzeak ekar dezake "Ezohiko Saria", "Bikaintasun Akademikoko Beka" edo "Bikaintasun Nazio-Saria" lortzea. Gainera, ohorezko matrikula lortzen duten ikasleek ez dute oraindu beharko hurrengo urteko unibertsitateko tasak eta selektibitateko tasak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ohorezko matrikula (unibertsitatea)

## Kanpo estekak
Ohorezko Matrikula

**Ohorezko Matrikula** hauetako bat izan daiteke;:

* ohorezko matrikula batxilergoan, Batxilergoa bukatzean espediente onena duen ikasleari ematen zaion aipamena.
* ohorezko matrikula unibertsitatean, ikasle bati irakasgai batean jar dakiokeen kalifikazio gorena.