Logistika

thumb|Biltegi bat, kanpo logistika eta biltegien eraikuntzaren  epizentroa, non kamioiek granitozko xaflak banatzen dituzten
**Logistika** antolakuntza bateko fluxuen kudeaketa da, beharrezko baliabideak behar diren une eta lekuan jarriz modu eraginkorrenean. Barne hartzen ditu lehengaien, ekoizten ari diren produktuen eta amaitutako produktuen fluxua eta biltegiratzea estrategikoki administratzeko jarduera eta prozesu guztiak. Logistikaren helburua da izakinak eskura edukitzea, kopuru egokian, behar diren unean bertan, bezeroa ase ahal izateko, ahalik kostu txikienean. Zenbait alderdi biltzen ditu: eskabideak prozesatzea, biltegien kokapena, erabiliko diren garraiobideak, biltegien kudeaketa et bezeroarentzako zerbitzua.  

Logistika hornikuntza-katearen kudeaketaren zatia da, ondasunen, zerbitzuen eta informazio erlazionatuaren fluxu eraginkorra jatorritik kontsumo punturaino, bezeroen beharren arabera, aurrera eta atzera egiteaz arduratzen dena, eta logistikaria logistika kudeaketaren arloan lan egiten duen profesionala da. Logistika kudeaketa hornidura-katea elkarrekin eusten duen osagaia da. Logistikan kudeatzen diren baliabideen artean, ondasun ukigarriak egon daitezke, hala nola materialak, ekipamendua eta hornigaiak, baita janaria eta beste jangarri batzuk ere. Logistika militarra armadaren hornidura-lerroak janariarekin, armamentuarekin, munizioarekin eta ordezko piezekin mantentzeaz arduratzen da, tropak garraiatzeaz gain. Bien bitartean, logistika zibilak lehengaiak, erdi-landutako produktuak eta amaitutako produktuak eskuratzeaz, mugitzeaz eta biltegiratzeaz arduratzen da. Zaborra biltzea, posta banaketa, zerbitzu publikoak eta salmenta osteko zerbitzuak eskaintzen dituzten erakundeentzat, arazo logistikoei aurre egin behar zaie.

Logistikak materialak edo produktuak instalazio batetik bestera mugitzeaz arduratzen da; ez du ekoizpen edo muntaketa lantegietako materialen fluxua barne hartzen, hala nola ekoizpenaren plangintza edo makina bakarreko programazioa. eta Jominik azaltzen du frantsesetik eratorria dela: logis, lit. 'ostatua' (ingelesezko lodge hitzaren antzekoa), frantsesez: maréchal des logis, lit. 'ostatuko marexala' eta frantsesez: major-général des logis, lit. 'ostatuko jeneral nagusia' terminoetan:

* Terminoa eta bere etimologia 1832an Georges de Chambray-k [fr] kritikatu zituen:
* Logistique: Mot me paraît être tout-à-fait nouveau, car je ne l'avais encore vu nulle part dans la littérature militaire. … paraît le faire dériver du mot logis, etimologie singulière …
* Logistikoa: Hitz hau guztiz berria iruditzen zait, literatura militarrean oraindik ez baitut inon ikusi. … badirudi lodgings [logis] hitzetik eratortzen duela, etimologia berezi bat…

Chambray-k ere adierazten du logistique terminoa Dictionnaire de l'Académie française-n aljebraren sinonimo gisa agertzen zela. Frantsesezko logistique hitza dagoeneko existitzen den matematika terminoaren homonimoa da, antzinako grezierazko λογῐστῐκός-etik, erromanizatua: logistikós, greziar matematikaren zatiketa tradizionala; termino matematikoa da, seguruenik, logistika terminoaren jatorria hazkunde logistikoan eta antzeko terminoetan. Iturri batzuek hau ematen dute logistika terminoaren iturri gisa, Jominiren logis-etik eratorria zela dioen adierazpena ez jakitun izanik, edo zalantzan jarriz eta, horren ordez, greziar jatorrikoa zela sinetsita, edo greziar jatorriko terminoak eraginda.

## Definizioa 
Oxford English Dictionary-k logistika "materiala, langileak eta instalazioak eskuratzea, mantentzea eta garraiatzearekin lotutako zientzia militarraren adarra" bezala definitzen du. Hala ere, New Oxford American Dictionary-k logistika "pertsona, instalazio edo hornigai asko barne hartzen dituen eragiketa konplexu baten koordinazio zehatza" bezala definitzen du, eta Oxford Dictionary online-k "eragiketa konplexu baten antolaketa eta gauzatze zehatza" bezala definitzen du.Horrela, logistika normalean ingeniaritzaren adar gisa ikusten da, "makina sistemak" baino "pertsona sistemak" sortzen dituena.

Kontseiluaren Hornidura Katearen Kudeaketa Profesionalen arabera (lehen Logistika Kudeaketa Kontseilua), logistika ondasunen garraio eta biltegiratze eraginkor eta efizienterako prozedurak planifikatzeko, ezartzeko eta kontrolatzeko prozesua da, zerbitzuak eta erlazionatutako informazioa barne, jatorrizko puntutik kontsumo punturaino, bezeroen eskakizunak betetzeko helburuarekin, eta sarrerako, irteerako, barneko eta kanpoko mugimenduak barne hartzen ditu.

Akademikoek eta profesionalek tradizionalki eragiketa edo ekoizpen kudeaketa terminoak erabiltzen dituzte negozio-leku bakar batean (fabrika, jatetxea edo baita bankuko bulegoa ere) gertatzen diren eraldaketa fisikoei buruz hitz egitean, eta logistika terminoa banaketarekin lotutako jardueretarako gordetzen dute, hau da, produktuak lurraldean mugitzearekin. Beraz, banaketa-zentro bat kudeatzea logistikaren arloari dagokio, teorian fabrika batek egindako produktuak kontsumitzeko prest dauden arren, oraindik banaketa-saretik mugitu behar baitira logika baten arabera, eta banaketa-zentroak lurraldeko eremu desberdinetatik datozen eskaerak batu eta prozesatzen ditu. Hala ere, modelizazioaren ikuspegitik, antzekotasunak daude eragiketa-kudeaketaren eta logistikaren artean, eta enpresek batzuetan profesional hibridoak erabiltzen dituzte, adibidez, "Eragiketa Zuzendari" bat edo "Logistika Ofizial" bat antzeko arazoetan lanean. Gainera, "hornikuntza-katearen kudeaketa" terminoak jatorriz, besteak beste, ekoizpenaren eta logistikaren ikuspegi integratu bat izatea aipatzen zuen, jatorritik ekoizpen-punturaino.

## Logistika jarduerak 
thumb|Oxidatzaile termiko bat kargatzen fabrikazio-lantegi batera garraiatzeko.
Jarduera logistikoak hiru arlo nagusitan bana daitezke: eskaeren prozesamendua, inbentarioen kudeaketa eta salgaien garraioa. Gaur egungo salgaien garraioak flota kudeaketaren mende dago eraginkortasuna eta segurtasuna hobetzeko. Tradizionalki, eskaeren prozesamendua denbora asko eskatzen zuen jarduera zen, baina barra-kodeen eskanerra eta ordenagailuak bezalako teknologia berriekin, stocken erabilgarritasuna denbora errealean egiaztatu daiteke. Inbentario bat edukitzearen helburua logistika-kostu orokorra murriztea da, bezeroei zerbitzua hobetuz. Aurretik produktu amaituen biltegi bat edukitzeak garraioaren maiztasuna murriztu eta bezeroen eskaeren ausazkotasunari aurre egin diezaioke. Hala ere, inbentario bat mantentzeak kapital-inbertsioa eta biltegi bat mantentzea eskatzen du. Salgaien garraioa logistikaren zati nagusia da eta merkatu zabaletarako sarbidea ahalbidetzen du. Garraio-politikak eta biltegien kudeaketa estuki lotuta daude.
* Botatze logistikak negozio baten funtzionamenduan sortutako hondakinak botatzearekin lotutako logistika kostuak murriztea eta zerbitzua hobetzea du helburu.

* Alderantzizko logistikak produktuen eta materialen berrerabilpenarekin lotutako eragiketa guztiak adierazten ditu. Alderantzizko logistika prozesuak soberakinen kudeaketa eta salmenta barne hartzen ditu, baita erosleek saltzaileei itzultzen dizkieten produktuak ere. "Lehengaien, prozesuan dagoen inbentarioaren, produktu amaituen eta erlazionatutako informazioaren fluxu eraginkorra eta kostu-eraginkorra planifikatzeko, ezartzeko eta kontrolatzeko prozesua da, kontsumo puntutik jatorrizko puntura, balioa berreskuratzeko edo behar bezala botatzeko". Zehatzago esanda, alderantzizko logistika ondasunak ohiko azken helmugatik mugitzeko prozesua da, balioa lortzeko edo behar bezala botatzeko helburuarekin. Alderantzizko logistikaren kontrakoa aurrerako logistika da.
* Logistika berdeak logistika-jardueren eragin ekologikoa neurtzeko eta minimizatzeko saiakera guztiak deskribatzen ditu, aurreranzko eta atzeranzko fluxuen jarduera guztiak barne. Hori flotaren digitalizazio-ekimenek lagundu dezakete, ibilbideak optimizatzeko eta erregai-kontsumoa murrizteko helburuarekin.

* RAM logistikak (ikus baita ere Ingeniaritza logistikoa) negozio-logistika eta logistika militarra konbinatzen ditu, fidagarritasuna, erabilgarritasuna eta mantentze-lanak ezinbestekoak diren sistema teknologiko oso konplexuei buruzkoa baita, adibidez, arma-sistema eta superordenagailu militarrak.
* Aktiboen kontrol-logistika: txikizkako kanaletako enpresek, bai antolatutako txikizkakoek bai hornitzaileek, askotan beren produktuak erakusteko, kontserbatzeko eta sustatzeko beharrezkoak diren aktiboak erabiltzen dituzte. Horrek jarraipen-sistema bat erabiltzea ekar dezake aktibo horien kokapena eta egoera kontrolatzeko.
* Logistika humanitarioa edo larrialdietako logistika: termino hauek logistika, hornikuntza-kate eta manufaktura industriek erabiltzen dituzte larrialdi kasuan ondasunak azkar mugitzeko erabiltzen diren garraiobide kritiko espezifikoak izendatzeko. Larrialdietako logistika zerbitzuak kontratatzearen arrazoia ekoizpenaren atzerapena edo aurreikusitako ekoizpenaren atzerapena izan daiteke, edo ekipamendu espezializatuen premiazko beharra hegazkinak lurreratzea ("lurrean dauden hegazkinak" - AOG bezala ere ezagutzen dena), itsasontziak atzeratzea edo telekomunikazioen matxura bezalako gertaerak saihesteko. Logistika humanitarioan gobernuak, armada, laguntza-agentziak, emaileak, gobernuz kanpoko erakundeak sartzen dira, eta larrialdietako logistika zerbitzuak normalean hornitzaile espezializatu batetik lortzen dira.

Gainera, ekoizpen logistika terminoak balio erantsiko sistema baten barruko prozesu logistikoak deskribatzen ditu (adibidez, fabrika edo meategi bat). Ekoizpen logistikaren helburua makina eta lan-estazio bakoitzak produktu egokia kantitate eta kalitate egokian une egokian jasotzen duela ziurtatzea da. Kezka ekoizpenarekin, probak, garraioarekin, biltegiratzearekin eta hornikuntzarekin lotuta dago. Ekoizpen logistika bai dauden lantegietan bai berrietan funtziona dezake. Dauden lantegi bateko fabrikazioa etengabe aldatzen ari den prozesua denez, makinak trukatu eta berriak gehitzen dira, eta horrek ekoizpen logistika sistema hobetzea ahalbidetzen du horren arabera.[17] Ekoizpen logistikak bezeroen erantzuna eta kapitalaren eraginkortasuna lortzeko bideak eskaintzen ditu. Jarraipen eta trazabilitate irtenbideak, ekoizpen lerroan zehar produktuen ikusgarritasuna ematen dutenak, ekoizpen logistika modernoaren zati garrantzitsua dira, batez ere automobilgintza eta medikuntza industrietan.

Eraikuntza logistika terminoa zibilizazioek ere milaka urtez erabili izan dute.[aipamena behar da] Orain, eraikuntza logistika sektorearen zati garrantzitsua da. Azken urteotan, hornidura katearen kudeaketaren eta logistikaren barruan ikasketa arlo bereizi gisa sortu da. Eraikuntza logistika modernoak ibilgailuen kokapen automatikoa (AVL) erabiltzen du ekipamendu eta materialen mugimendua kudeatzeko.

## Zazpi R-ak 
thumb|Logistika espezialista bat hornigaiak inbentariatzen.
Zazpi R kontzeptu ezaguna da logistika kudeaketan jardunbide egokiak ezartzeko erabiltzen dena, eta honako hauek osatzen dute:[18]

* Produktu egokia (hauei buruzko informazio egokia barne) (*Right product)* 
* Kantitate egokian (at *Right quantity*)
* Une egokian (*Right time*)
* Egoera egokian (*Right condition*)
* Leku egokian (*Right place*)
* Bezero egokiari (to the *Right customer*)
* Baliabide ekonomiko egokiekin *(with the Right (financial) resources*)

## Logistika arloak 
### Negozioetako logistika 
Negozio-logistikaren definizio batek "elementu egokia kantitate egokian, une egokian, leku egokian, prezio egokian eta egoera egokian bezero egokiari" izateaz dio.[25] Negozio-logistikak industria-sektore guztiak hartzen ditu barne eta proiektuen bizi-zikloen, hornikuntza-kateen eta ondoriozko eraginkortasunaren gauzatzea kudeatzea du helburu.

Negozio-logistika terminoa 1960ko hamarkadatik eboluzionatu egin da[26], gero eta globalizatuagoa den hornikuntza-kate batean enpresei materialak hornitzearen eta produktuak bidaltzearen konplexutasun gero eta handiagoa dela eta, eta horrek hornikuntza-katearen logistikari izeneko profesionalen deia eragin du.

Negozioetan, logistikak barne-ikuspegia (sarrerako logistika) edo kanpokoa (irteerako logistika) izan dezake, jatorrizko puntutik kontsumo-puntura arteko materialen fluxua eta biltegiratzea barne hartzen dituena, eta hori funtsezko faktorea da hornidura-katearen kudeaketan. Logistikari kualifikatu baten funtzio nagusien artean daude inbentarioen kudeaketa, erosketak, garraioa, biltegiratzea, aholkularitza eta jarduera horien antolaketa eta plangintza. Logistikoek funtzio horietako bakoitzaren ezagutza profesionala konbinatzen dute erakunde bateko baliabideak koordinatzeko.

Bi logistika mota desberdin daude funtsean: batek material-fluxu etengabea optimizatzen du garraio-lotura eta biltegiratze-nodoen sare baten bidez, eta besteak baliabide-segida bat koordinatzen du proiektu bat burutzeko, hala nola biltegi bat berregituratzea.

Bidaia-planifikatzaile edo ibilbideen optimizazio software bat erabili ohi da ibilgailu-flota baten entrega-bide eraginkorrenak zehazteko arazo logistiko konplexua konpontzeko. Garraio-sistema adimendun baten osagai nagusiak diren sistema hauek trafikoa, entrega-leihoak eta ibilgailuen edukiera bezalako faktoreak aztertzen dituzte erregai-kontsumoa murrizten eta puntualtasun-errendimendua hobetzen duten ibilbide optimizatuak sortzeko.

### Banaketa sare baten nodoak 
thumb|Motozikletak gordetzeko LIFO apalategi sistema
Banaketa sare batek hainbat bitartekari beharko lituzke kontsumo- edo industria-ondasunak fabrikatzaileengandik erabiltzaile batengana eramateko. Bitartekariek produktuen kostuak handituko lituzkete banaketan zehar, baina erabiltzaileei onura aterako liekete fabrikatzaileek baino garraio-kostu txikiagoak eskainiz. Banaketa sarearentzat behar diren bitartekari kopurua banatzen diren ondasun motaren araberakoa da. Adibidez, kosmetika eta eskulanak bezalako kontsumo-ondasunek ez dute bitartekaririk behar, atetik ate sal daitezkeelako edo tokiko azoketan lor daitezkeelako. Lehengaiak eta ekipamendua bezalako industria-ondasunen kasuan, ez da bitartekaririk behar, fabrikatzaileek ondasun kopuru handia sal diezaioketelako erabiltzaile bati. Oro har, hiru bitartekari mota daude, hots: agentea/bitartekaria, handizkaria eta txikizkaria.

Manipulazio-sistemen artean daude: paleta arteko manipulatzaileak, kontrapisuko manipulatzaileak, masta erretiragarriko manipulatzaileak, alde biko manipulatzaileak, hiruko manipulatzaileak, AGV eta beste manipulatzaile batzuk.

Biltegiratze-sistemen artean daude: pila-biltegiratzea, zelula-apalategiak (estatikoak edo mugikorrak), kontsola-apalategiak eta grabitate-apalategiak.

Eskaeren prozesamendua prozesu sekuentzial bat da, honako hauek barne hartzen dituena: erretiratze-zerrenda prozesatzea, bilketa (elementuak kargatzeko unitateetatik selektiboan kentzea), sailkapena (elementuak helmugaren arabera muntatzea), paketeen eraketa (pisatzea, etiketatzea eta ontziratzea), eskaerak bateratzea (paketeak kargatzeko unitateetan biltzea garraiorako, kontrolatzeko eta ontziratzeko agiria egiteko).

### Konfigurazioa eta kudeaketa 
Logistika negozioan, sistema logistiko bat kostu minimoan diseinatzen da, bezeroarentzako zerbitzu-maila espero denaren arabera. Zerbitzua hobetzen den heinean, salmenta kopurua ere handitzen da. Zerbitzua gehiago hobetzen den heinean, salmenta gehiago lortzen dira lehiakide diren hornitzaileengandik. Bezeroarentzako zerbitzu-maila gehiago handitzeak salmentak apur bat baino ez ditu handitzen.
thumb|Airelineako sare logistiko bat.
Ekoizpen-sistemekin gertatzen den bezala, sistema logistikoak behar bezala konfiguratu eta kudeatu behar dira. Egia esan, hainbat metodologia zuzenean hartu dira eragiketa-kudeaketatik, hala nola, sareko nodoetan inbentarioa kudeatzeko esk

aera-kantitate ekonomikoen ereduak erabiltzea.[32] Banaketa-baliabideen plangintza (DRP) MRPren antzekoa da, baina ez du sareko nodoen barruko jarduerei eragiten, baizik eta banaketa planifikatzeari sareko loturen bidez ondasunak mugitzean.

Tradizionalki logistikan, konfigurazioa biltegiaren (nodoaren) mailan edo banaketa-sistemaren (sarea) mailan izan daiteke.

Banaketa-sistemaren mailako konfigurazioak batez ere nodoen kokapenaren arazoa du helburu espazio geografikoan eta nodoen arteko edukiera-banaketa. Lehenengoari instalazioen kokapena dei dakioke (kokapenaren hautaketaren kasu bereziarekin), eta bigarrenari, berriz, edukiera-esleipena. Kanpo-kontratazioaren arazoa maila honetan sortzen da normalean: hornikuntza-kate bateko nodoak oso gutxitan izaten dira enpresa bakar baten jabetzakoak. Banaketa-sareak maila kopuruaren arabera ezaugarritu daitezke, hots, hornitzailearen eta kontsumitzailearen arteko bitartekari nodoen kopuruaren arabera:

* Dendako zuzeneko entrega, hau da, zero maila
* Maila bakarreko sarea: biltegi zentrala
* Bi mailako sarea: biltegi zentralak eta periferikoak

### Logistika militarra 
thumb|Animaliak historian zehar garraio logistikorako erabili izan dira
Zientzia militarrean, norberaren hornidura-lerroak mantentzea etsaiarenak eteten diren bitartean estrategia militarraren elementu erabakigarria da, baliabiderik eta garraiorik gabeko indar armatu bat babesgabea baita. Hannibal, Alexandro Handia eta Wellingtongo dukea, buruzagi historikoak, logistika-jeniotzat hartzen dira: Alexandroren espedizioak asko onura izan zuen bere armadaren hornidurari eskainitako arreta zorrotzetik, Hannibali erromatarrei "logistika irakatsi" ziela aitortzen zaio Gerra Punikoetan eta Anglo-Portugaldar armadaren arrakasta Penintsulako Gerran Wellingtonen hornidura-sistemaren eraginkortasunari zor zaio, zenbakizko desabantaila izan arren. Britainiarren porrota Amerikako Independentzia Gerran eta Ardatzaren porrota Bigarren Mundu Gerrako Afrikako eszenatokian aditu batzuek porrot logistikoei egozten dizkiete.

## Logistika automatizazioa 
thumb|Biltegiratze eta berreskuratze sistema automatizatua
Logistika automatizazioa ordenagailu softwarea edo makina automatizatuak erabiltzea da logistika eragiketen eraginkortasuna hobetzeko. Honek normalean biltegi edo banaketa zentro bateko eragiketei egiten die erreferentzia, hornidura-katearen ingeniaritza sistemek eta enpresa baliabideen plangintza sistemek egiten dituzten zeregin zabalagoekin.

Industria-makineria normalean produktuak barra-kode edo RFID teknologien bidez identifikatu ditzake. Barra-kode tradizionaletan informazioa zabalera desberdineko barra zuri-beltzen sekuentzia gisa gordetzen da, laserrez irakurtzean sekuentzia digital bihurtzen dena, eta arau finkoen arabera zenbaki hamartar edo beste datu bihur daitekeena. Batzuetan barra-kode bateko informazioa irrati-maiztasunaren bidez transmititu daiteke, normalean irrati-transmisioa erabiltzen da RFID etiketetan. RFID etiketa memoria-txipa eta antena dituen txartel bat da, irakurgailu bati seinaleak transmititzen dizkiona. RFID salgaietan, animalietan, ibilgailuetan eta pertsonengan ere aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Hornikuntza-katearen iraunkortasuna
*   Biltegiratze kudeaketa sistemak

## Ikus gainera