open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poio

**Poio**, Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintzian eta Pontevedrako eskualdean kokatutakoa.

## Parrokiak 
* Combarro
* Raxó
* Samieira
* San Salvador
* San Xoán

## Iruditegia 

Irudi:Mosteiro de San Xoán de Poio.jpg|Poioko San Xoán monasterioa
Irudi:Combarro.jpg|Poio udalerriko Combarro parrokia
Irudi:Combarro, Poio. Hórreos.jpg|Combarroko garaiak
Irudi:A Rega, Combarro (Poio).jpg|Poio udalerriko Combrarro parrokiako landa ikuspegia

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda
* Rias Baixas

## Kanpo estekak 
* Poioko udal webgunea
O Porriño

**O Porriño** Galiziako barrualdean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintzian eta Vigoko eskualdean kokatuta dago. Iparraldetik Mos udalerriarekin mugatzen du, ipar-mendebaltik Vigo du, mendebaldean Gondomar, hegoaldean Tui, hego-ekialdean Salceda de Caselas eta ekialdean berriz Ponteareas udalerriarekin mugatzen du.

2008ean 18.075 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %93,37oa da (2001).

## Parrokiak 
* Atios (Santa Eulalia)
* Cans (Santo Estevo)
* Chenlo (San Xoán)
* Mosende (San Xurxo)
* Pontellas (Santiago)
* O Porriño (Santa María)
* San Salvador de Budiño (San Salvador)
* Torneiros (San Salvador)

## Iruditegia 

Irudi:Porrino1.jpg|Udaletxea
Irudi:Antonio palacios monument.jpg|Antonio Palaciosen monumentua
Irudi:Porrino2.jpg|O Porriño udalerriko estatua bat

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* O Porriñoko udal webgunea
* O Porriño udalerriaren orrialdea Rias Baixaseko Turismo webgunean
* O Porriñoko Kulturgunea
Ordizia Rugby Elkartea

**Ordizia Rugby Elkartea** Gipuzkoako errugbi kluba da, egoitza Ordizian duena, Goierri eskualdean. Etxeko partidak Altamira estadioan jokatzen ditu. 1973an sortu zenetik, Espainian eta beste hainbat herrialdetan barrena eraman du Ordiziaren izena: Italia,  Portugal, Frantzia, Eskozia, Gales... Hiru aldiz izan da Espainiako Ligako finalista, azkena 2022an. 

2023-24 denboraldian, gizonezkoen lehenbiziko taldea Espainiako Ohorezko Mailan parte hartzen ari da. Horretaz gain, 23 urtez azpiko, emakumezkoen, eta errugbi inklusiboko taldeak ditu.

## Historia 
Ordizia Rugby Elkartea 1973an sortu zen. Ordiziako lagun kuadrilla batek jarri zuen martxan taldea, Ordiziako Mendizaleak elkartearen abaroan, eta S.M. Ordizia izena hartu zuen. 1973ko urriaren 28an jokatu zuen lehenbiziko partida, Rugby Club Irunen aurka. Hasierako gazte haiek kirol berri bat erakutsi zioten Ordiziari, eta herriak bere egin zuen kirol hori.

Altamirako belar naturaleko zelaian egin zituen lehen urratsak talde hark. Lokatz handia sortzen zenez, hasieran tirabirak izan zituzten futbolekoekin. Ondoren, Lazkaon ere jokatu zuten, eta Trevijanora aldatu ziren geroago. 2009tik Altamirako belar artifizialeko zelaian jokatzen dute.
 
[thumb|260px|2013ko [Espainiako errugbiko errege kopa|Errege Kopako finala VRAC-en aurka.]]
2010-11n denboraldi bikaina egin zuen, La Vila txapeldunarengandik puntu bakarrera amaitu baitzuen. 2012an eskuratu zuen lehenbiziko titulu garrantzitsua, Espainiako Kopa, Palentzian El Salvador 30 eta 27 menderaturik. Hurrengo urtean, berriz irabazi zuen Espainiako Kopa, Santanderren, VRAC-en aurka: 17-27. Hilabete gogorrak izan ziren, baina taldeak buelta eman zion egoera gogor horri, eta Ohorezko Mailako finala jokatu zuen hirugarren aldiz. Sant Boi de Llobregaten izan zen, 2022ko ekainaren 5ean, eta katalanak 23 eta 17 nagusitu ziren.

## Uniformea 
## Palmaresa 
[260px|thumb|[Gernika Rugby Taldea|Gernikaren aurkako euskal derbia, 2021ean.]]

* Ohorezko maila
** Txapeldunordea: 2011, 2012, 2022
* Errege Kopa
** Txapelduna: 2012, 2013
* Espainiako Errugbi Superkopa
** Finalista: 2011, 2012
* Ohorezko B maila:
** Txapelduna (1): 2005

## Azken denboraldiak 
### Espainiako Ohorezko Maila 
[260px|eskuinera|thumb|Ordizia eta [Anglet Olympique Rugby Club|Angeluren arteko partida Euskal Errugbi Ligan.]]
[260px|eskuinera|thumb|Ordizia eta [Real Ciencias La Carloteña|Ciencias taldearen arteko partida Ohorezko mailan.]]

* 2019-2020 denboraldian COVID-19 pandemiaren erruz Liga 17. jardunaldia jokatu ondoren eten zen.

### B taldea 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ordizia Rugby Elkartearen ibilbide historikoa

## Kanpo estekak 
* Ordizia Rugby Elkartearen webgunea, ordiziarugby.eus
Krater

[thumb|300px|eskuinera| [Kamerun mendiaren kraterrak ]]
**Kraterra** sumendi baten gainaldean dagoen inbutu itxurako sakonunea da.

Kraterrak, alderantzikatutako kono baten forma izaten du, sumendiaren gainaldean erupzioek zulatutakoa. Batzuetan, albo batean ere dago, sumendiak bere tontorrean konorik ez duenean, eta, orduan, kraterra, albokoa edo bizkarroia bezala izendatzen da. Gerta daiteke, baita ere, sumendiak konorik ez izatea, hawaiiar sumendien kasuan bezala, eta, orduan, kraterra, lurreko zulo bat da, non laba astindu eta burbuilatzen den, erupzioetan gainezka egiten duena.

Badaude sumendiak, aurkitzen diren tokiaren arabera, krater bat baino gehiago izatera hel daitezkeenak, baina beti bat nagusia. Krater hauek neurri ezberdinak izan ditzakete, metro gutxi batzuetatik, kilometro askotara.

Beste alde batetik, sumendiekin zerikusirik ez duten kraterrei, talka krater deritze, eta oso ohikoak izan dira, Lur planetaren zein Ilargiaren eraketaren historian zehar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maar
* Krater aintzira
* Talka krater

## Kanpo estekak
Arraildura

[thumb|Arraildura [Suitzako glaziar batean.]]
**Arraildura**, irekidura luze eta estu bat da, materialaren banaketaren ondorioa.

Geologian, bi arraildura mota arrunt bereiz daitezke: kontrakziozko arraildurak eta ziri formako arraildurak.
* Kontrakziozko arraildurak, arteka erlatiboki zabalak dira euren luzerarekiko, harkaitz bat edo lurzorua uzkurtzen denean irekitzen direnak. Euren eraketa, lurzoru buztintsuen fenomeno ezaugarritsu bat da, lehortzen direnean, atzerapenezko arraildura horien sare poligonal bat eratzen dutenak. Lurzoruko zenbait geruzek, behin ireki ondoren, hondarrez bete ziren arrailduren arrastoak kontserbatzen dituzte, honek, ondorengo hezetasunak berriz ixtea eragotzi zuena.
* Ziri formako arraildurak, berriz, bertikalak dira, nagusiki, Lurraren toki hotzetan eratzen direnak, lurzoruaren izozte lasterraren ondorioz. Dezimetro gutxi batzuetako zabalera dute (oso kasu arraroetan metroak), zenbait metroko luzera eta 10 metro inguruko sakonera. Barrunbe hauek, izotzak eta urtzaldiak eragindako higakinekin betetzen dira. Glaziarretan, ohikoa da, izotza bere plastikotasuna gainditzen duten trakzio indarren mende dagoenean eratzea.

## Izena 
Antzeko gauzetarako Bizkaiko leku askotan **arrakala** deritzo eta beste leku batzuetan **pitzadura**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Debata

**Debata** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Guardetxetik San Migelen santutegira doan errepidetik oso gertu dago. Dena dela, bere garrantzia, bertan dagoen estazio megalitikotik datorkio.

Tontorrean bertan, Debata izeneko trikuharria dago, mendiari izena ematen diona. Mendebaldean eta errepidearen ondoan Erbillerri eta Pittin-arri trikuharriak daude. Aurreraxeago, Elurmenta eta Elordiko trikuharriak aurki daitezke, Txagain lepo eta trikuharrira heldu arte, Debata, Saldiaseko tontorretik banatzen duena. Debatatik iparraldera, Mozko dago, oso ezaguna ez den beste mendi bat, baina bere monumentu megalitikoa duena.

## Irispideak 
Oso azkar iristen da San Migeleranzko errepidetik, Azurtako langa izeneko lepotik, zehazkiago, tontorraren ekialdean dagoena. Lakuntzatik Guardetxeranzko igoera ere, ahaztutako tontor honetara igotzeko unea izan daiteke. Guardetxetik, jakina, aipaturiko trikuharri guztiak bisitatzeko ibilaldi bat ere egin daiteke.

## Kanpo estekak
Urtzaldi

[thumb|Udaberriko urtzaldiaren adibidea [Peñalarako zirkuan, Espainia. Goiko irudia apirilaren 30ekoa da, eta, behekoa, ekainaren 9koa]]
**Urtzaldia**, elur eta izoztegien urtzea da, udaberriko tenperatura igoeren ondorioz.

Urtzaldiak, ur izotu kopuru handia askatzen du neguan zehar, honela, ibaien emaria hazten da, batzuetan, uholdeak eragiteraino, batez ere, ibaiaren arro hidrografikoan euria egiten badu. Toki oso hotzetan, prozesuak okerrera egiten du, ibaiak, errekaztoak eta lakuak estaltzen dituen izotz geruzaren zatiketagatik. Izotz puskak pilatu egin daitezke, izotz plataforma bat eratzera heltzeraino, apurtzerakoan, olatu suntsitzaile bat eratuz. Batzuetan, izotz pusken urtzea, behar baino lehenago gertatzen da ibai baten goiko zatian, elur goratzeengan eragin zuzena duena.

Urtzaldia, berotze globalaren ondorioz etorriko denaren adibide bat da.

## Kanpo estekak
Unibertsitateko Euskal Irakasleen Elkartea

**EIRE** edo **Unibertsitateko Euskal Irakasleen Elkartea** euskal unibertsitateetan euskararen garapenaren eta normalkuntzaren alde lan egiten duen irakasleen elkartea da.

Leioan 1998ko apirilaren 20an izandako euskal irakasleen jardunaldietan EIRE sortzea proposatu zen.

Euskal Herrian dauden unibertsitateen zentro guztietan lan egiten dute:
# Euskal Herriko Unibertsitatea
# Deustuko Unibertsitatea
# Mondragon Unibertsitatea
# Nafarroako Unibertsitate Publikoa
# Nafarroako Unibertsitatea
# Udako Euskal Unibertsitatea
# Paue eta Aturriko unibertsitatearen bi zentruak, Baionan: Institutu Unibertsitario Teknologikoa (IUT) eta Fakultate Polidiziplinarioa.
# Bordeleko Unibertsitate III “Michel de Montaigne-aren” zentrua ,Baionan.
# Ingeniaritza Eskola, Bidarten.
# CNRS (Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunea).

## Kanpo estekak 
*  EIREren webgunea
Nebtyren izena

[eskuinera|thumb|170px|[Tutmosis III.aren titulatura bere obeliskoan. Istanbul.]]
**Nebtyren izena**k edo "Bi Damak" Goi eta Behe Egiptoko erregea sinbolizatzen dute. G16

Egiptoko Inperio Ertainaren garaian, XI. dinastia eta XII. dinastian, faraoiek bost titulu jasotzen zituzten. Jaiotzako izenari beste lau gehitzen zizkioten tronura igotzen zirenean.

Honako hauek ziren:

Horusen izena, **Nebtyren izena**, Urrezko Horusen izena, Tronu izena eta Jaiotza izena.

Bi Damak, edo saia eta kobrak, Nekheneko (Hierakonpolis) Nekhbet jainkosa irudikatzen dute, Goi Egipton, eta Uadyet jainkosa, Behe Egipton.

Den faraoiak, I. dinastiakoak, erabili zuen.

Semerjetek, bere tituluetako bat bezala sartu zuen Nebtyren izena.

XII. dinastiararte, ez zen Nebtyren izena behin betiko moduan erabili.

## Kanpo estekak
Tronu izena

**Nesut Bity izena** edo **Tronu izena**k, literalki, *Erlearena eta ihiarena* esan nahi du, eta bere itzulketa fidagarria, *Bi Lurren Jauna* da, hieroglifoek erleari erreferentzia egiten baitiote, Behe Egiptoko ikur bezala, eta ihiari, Goi Egiptoko ikur bezala. Ohi, *Goi eta Behe Egiptoko Errege* bezala itzultzen da.

-nswt*bity-
Ca1-SPACE-Ca2

[thumb|180px|[Tutmosis II.aren Nesut Bity izena Deir el-Baharin.]]
II. dinastiaren erdialdera agertzen da, Sened, Neferkasokar eta Peribsenekin, III. dinastian ere erabili izan zen, Nebka eta Hunyrekin, bere erabilera, IV. dinastiatik aurrera bakarrik ohikoa egin zen arren. Snefruk, IV. dinastiako lehen erregeak, kartutxoaren erabilera sustatzen du, benetako izena inguratzen; ordutik aurrera, Nesut-Bityren izenak, kartutxoaren barnean, Horusen izena ordeztu zuen faraoiaren titulu nagusi bezala.

Egiptoko inperio ertainean, XI eta XII. dinastiak, faraoiek bost titulu jasotzen zituzten tronura igotzen zirenean, jaiotza izenari beste lau izen gehituz. Honako hauek ziren: Horusen izena, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena, **Tronu izena** eta Jaiotza izena.

Errege izen bat irudikatzeko modurik ohikoena izan zen, kartutxoaren barnean sartuz, muturrak lotuta zituen soka obalatu batek osatutako ikurra. Nesut-Bityren izena, sarriago erabiltzen da Egiptoko errege zerrendetan.

"Nesut Bityren titulua, edozein sinesmen erlijiosotik at dago: izaera geografiko bat du, erregea Goi eta Behe Egiptoren bereizgarri diren bi espezieei lotuz, erregearen domeinuak osatzen dituztenak, aurkakoen loturatzat". F. Raffaele.

## Kanpo estekak
Bera Bera Rugby Taldea

[260px|thumb|[Gipuzkoa Sortzen Rugby Taldea|Gipuzkoa Sortzen (beltzez) eta Gernikaren (gorriz) arteko partida, 2024ko urrian.]]
**Bera Bera Rugby Taldea** Gipuzkoako errugbi kluba da, egoitza Donostian duena. 2023-24 denboraldian, gizonezkoen lehenbiziko taldea Espainiako Ohorezko B Mailan parte hartzen ari da, eta emakumezkoena Euskal Ligan.

2024an **Gipuzkoa Sortzen Rugby Taldea** izeneko proiektuan integratu zen Zarautz eta Lasarteko Beltzak taldeekin batera.

## Historia 
C.A. San Sebastian taldea 17 denboraldiz jarraian goren mailan ibili zen eta hiru liga eta lau kopa eskuratu zituen besteak beste. 1980ko hamarkadan, ordea, krisialdian sartu, eta 1983an zatiketa gertatu zen. Taldetik atera zirenek Bera Bera Rugby Taldea sortu zuten. Bera Berak gorantz egin zuen eta 2003an Ohorezko mailara iritsi zen. Lehenengo urtean lortu zuen garaipenik handiena, 2004ko Errege Kopa hain zuen ere. Honi esker 2004-05 denboraldian Europako ezkutua txapelketan hartu zuen parte eta final-zortzirenetara iritsi zen.

Urte batzuk ohorezko mailan egin ondoren, 2011n jaitsi zen; harrezkero Ohorezko B Mailan ari da.

## Palmaresa 
* Espainiako Errege Kopa
** txapelduna: 2004
* Espainiako Errugbi Superkopa
** finalista: 2004

## Azken denboraldiak 
* Ohorezko B mailan (A multzoa) bigarren multzoa da (Elite) multzoaren atzetik.

## B taldea 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, berabera.com
Besoko

thumb|Zilarrezko besokoa
**Besokoa** osagai apaingarri bat da, pertsonek besoan, eskumuturrean, edo orkatiletan jartzen dutena. Arruntki, urre, zilar, brontze edo burniz egina egoten da, garrantzi gutxiagoko metaletan eginiko besokoak ere falta ez diren arren. Beste alde batetik, ohikoa da harribitxiekin, filigrana edo esmalteekin eta beste gauza batzuekin apaintzea. Besokoaren uztaia (eraztun forma duenean), osoa edo ez osoa izan daiteke eta pieza bakarrekoa, edo baita bi piezas osatutakoa ere, gontz baten bidez ireki eta ixten direnak.

## Historia 
[thumb|Antzinako besokoa. Akemenidar garaia [K. a. 500. urtea Iran.]]
Besokoaren antzinakotasuna, eraztunarenaren oso antzekoa da, antzinagokoa ez bada, Antzinako Egiptoko momiatan eta Brontze Aroko historiaurreko hilobi europarretan ale batzuk aurkitu baitira, eta sarri ikusten da Asiriar Inperioko pertsonaien erliebetan irudikatua. Antzinakoenak, Neolitokoak dira, eta zulatutako oskolen forma dute.

Gaurko egunetara, antzinako zibilizazio guztietako besokoak heldu dira, Brontze Arokotik hasita, eta hauek forma espiral edo biribil sinple bat dute. Hauen ondoren, egipziarrak daude, zilindrikoak eta bi ataletakoak, estiloaren ezaugarritsuak diren ikur eta harribitxi inkrustazioekin apainduak. Feniziarrak, eraztun ireki gisa egiten dira, eta animalia buruetan amaituak. Greziar eta erromatarrek, forma biribil edo espiralak dituzte, sugea imitatuz, eta sarri, harri eta dominekin apaintzen dira. Bizantziar Inperiotik, bere mosaiko eta miniaturak diotenez, besokoa klase altuko jendeak erabiltzen zuela garbi geratzen da. Dena dela, ez zuen oso ohikoa izan behar, gutxiago oraindik Mendebaldean (Europa iparraldeko lurraldeetan salbu), Erdi Aroak utzi dituen osagai hauen arrasto urriei erreparatuz gero. XV. mendean, zaldunek bere erabilera berrezarri zuten arma jokoetan intsignia bezala, eta, Aro Modernoan, andreek, luxuzko erosgai bezala. Gaur egun, berriz ere emakumeek zein gizonek erabiltzen dute.

## Ikus, gainera 
Eskumuturreko

## Kanpo estekak
Gaelscoil

[thumb|[Ipar Irlandako Newry hiriko *gaelscoil* baten seinalea.]]

***Gaelscoil*** (gaelerazko plurala, *gaelscoileanna*) *Gaeltacht* lurraldetik kanpo dagoen gaelerazko Lehen Hezkuntzako eskolaren izena da, Irlandako Errepublikan eta Ulsterren. Bigarren Hezkuntzako eskolak *Gaelcholáiste* du izena. 35.500 ikasle jasotzen dituzte, Lehen Hezkuntzako 169 zentrotan eta, ikasle handiagoentzat, 43tan.

Horrez gain, *bunscoil* (pluralean, *bunscoileanna*) Lehen Mailako eta *meánscoil* (pluralean, *meánscoileanna*) Bigarren Mailako eskolak dira. Azkenik, Hirugarren Mailan *college* edo *coláiste* eta *university* edo *ollscoil* izenekoak daude.

## Historia 
XX. mendearen hasieran sortu zituzten lehenengo eskolak, *An tAthbheochan Gaelach* edo *Gaelic Revival* ("Gaelerazko Pizkundea") izeneko garaian.

Gaur egun, *Gaeltacht* eremuan hezkuntza zentroen Lehen Hizkuntza gaelera da, baina hortik kanpo (lurralde gehienean) ingelesa da nagusi eskolan ere, gaelera ere ikasgai duten arren. Konderri horietan halaber hizkuntza ikasteko xedearekin sortu zituzten *gaelscoil*ak.

## Hedadura 
Egun, *gaelscoil* bana dago, gutxienez, uharteko 32 konderrietan, eta bat baino gehiago hiri handien inguruan. Esate baterako, Derryk bederatzi ditu.

Belfasteko zentrorik handiena "Coláiste Feirste" izenekoa da.

## Ikus, gainera 
* Ikastola
* Diwan

## Kanpo estekak 
* "Gaelscoileanna"ren webgunea.
Jorge Fernández Madinabeitia

**Jorge Fernández Madinabeitia** (Alacant, 1972ko abuztuaren 8a - ) euskal aktore eta telebista-aurkezlea da.

## Biografia 
EHUn Gorputz Heziketa ikasi ondoren, Gasteizko *Virgen Niña* eskolan irakaslea izan zen.

## Lana 
### Modelo 
1999an Mister Espainia saria lortu zuen.

### Saskibaloi-jokalaria 
Saskibaloiari ere ekin zion eta, 1998an, Saski Baskonian debuta egin zuen ACB Ligan.

### Aktorea 
* *Los Serrano* (2003-2005)
* *7 vidas* (2002-2004)
* *La corriente alterna* (2002)
* *Esencia de poder* (2001)
* *El Señorío de Larrea*

### Telebista aurkezlea 
* *Euskadi reta*
* *Date el Bote* (2001)
* *Gran hermano* (2001-2002)
* *La quinta esfera* (2003)
* *Gran Hermano VIP: El Desafío* (2004)
* *El verano de tu vida* (2005)
* *Gente de primera* (2005)
* *Los más* (2006), Paula Vazquezekin batera.
* *La ruleta de la suerte* (2006-egun)
* *Esta casa era una ruina* (2007-2010)
* *Canta si puedes* (2009)
* *Quiero cantar* (2010)
Jose Luis Galilea

**Jose Luis Galilea Bidaurreta** (Donostia, 1972ko uztailaren 9a - ) euskal herritar saskibaloi jokalari ohia da, egun LEB2ko FC Barcelonaren bigarren taldearen entrenatzailea dena.

## Taldeak 
* Harrobia: Gasteizko Corazonistas
* 1988-1989: Real Madrid Gaztea, 
* 1989-1990: FC Barcelona Gaztea, 
* 1990-1996: FC Barcelona, 
* 1996-1997: Kinder Bolonia, 
* 1997-1999: León Caja España, 
* 1999-2000: Real Madrid, 
* 2000-2001: Club Baloncesto Ourense, 
* 2001-2002: Ionikos Near Philadelphia, 
* 2002-2004: Club Baloncesto Murcia (LEB, )
* 2004-2005: Basket Zaragoza 2002 (LEB, )
* 2005-2006: Bruesa Gipuzkoa Basket (LEB, )
* 2006-2007: Alerta Cantabria (LEB, )

## Palmaresa 
* '''Ljubljana'1994ko Azpi 22ko Eurobasketa**: 3.a
* **Europako Kopa**: txapeldunordea, 1990-1991 eta 1995-1996.
* **3 ACB Liga:
** FC Barcelona taldean 2: 1994-1995 eta 1995-1996.
** Real Madrid taldean 1: 1999-2000.
* **LEB Liga** 1: 2005-2006, Bruesa Gipuzkoa Basket taldean.
* **Espainiako Saskibaloi Errege Kopa** 2: 1990-1991 eta 1993-1994, FC Barcelona taldean.
* **Italiako Kopa** 1: 1996-1997, Kinder Bolonia taldean.
Paris-Niza

**Paris-Niza** () txirrindularitzako etapakako lasterketa bat da, 1933an Albert Lejeunek, Le Petit Niçois egunkariaren zuzendariak, sortu zuena. Eguzkiaren Lasterketa bezala ere ezagutzen da, Frantzia iparraldetik hegoalderako ibilbidean jasaten den hobekuntza meteorologikoagatik.

## Historia 
[eskuinera|thumb|290px|Vinokourov, [2002 eta 2003ko edizioen irabazlea]]
Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, Paris-Niza proba, desagertu egin zen 1939ko edizioaren ondoren. 1946ko maiatzean berriz jokatu zen, baina ez zuen jarraipenik izan hurrengo urteetan.

1951. urtean, Jean Leulliot kazetariak lasterketa berreskuratu zuen eta ordutik, urtero, martxoan jokatu da. 1951 eta 1953 bitartean, ''Paris-Côte d'Azur* izena hartu zuen. 1954an, jatorrizko izena berreskuratu zuen, 1959an bakarrik aldatu zena, *Paris-Niza-Erroma* bezala lehiatu baitzen. Hau izan zen proba honen ediziorik luzeena, 11 etapatan 1.955 kilometro egin baitziren.

1982tik 1999 arte, Josette Leulliotek, Jean Leullioten alabak hartu zuen probaren zuzendaritza. 2000 eta 2001 urteetan, probaren zuzendaria Laurent Fignon izan zen. 2002tik aurrera, Paris-Niza lasterketa A.S.O. elkartearena da, beste kirol ekintza batzuen artean, Frantziako Tourra eta Paris-Dakarra antolatzen dituen berberarena.

Sortu zutenetik, Paris-Niza lasterketa, egutegiko proba garrantzitsuenetako bat izan da, eta, horregatik, proba hau irabazi dutenen artean, txirrindulari ospetsu mordo bat dago. Horien artean, Seán Kelly (1982tik 1988ra arteko Paris-Niza guztiak irabazi zituena), Jacques Anquetil, Fred De Bruyne, Eddy Merckx, Raymond Poulidor, Joop Zoetemelk, Miguel Indurain, Tony Rominger eta Laurent Jalabert nabarmendu behar dira.

## Ibilbidea 
Bere izena Paris-Niza den arren, lasterketa hau ez da beti Parisen hasten, gertu dituen hegoaldeko herrietan baizik. 1998tik, azkeneko etapa *Promenade des Anglais'' izeneko Nizako pasealekuan amaitzen da. Lehenago, 1973tik 1995 arte, lasterketa hau, Col d'Èzerako kronoeskalada batean amaitzen zen. Trantsizio bezala, 1996 eta 1997ko edizioak, Antibes eta Niza arteko erlojuz kontrako sektore batekin amaitu ziren. Azkeneko edo azken-aurreko etapak, mendiko ibilbide luze bat izaten du, la Turbie eta Col d'Èzetik igaroz. Ohiko beste etapa amaiera bat Mont Faron mendatea da, Toulondik gertu.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Princetongo Unibertsitatea

**Princetongo Unibertsitatea** () estatubatuar unibertsitate pribatua da. AEBetako New Jersey estatuko Princeton herrian kokatua, *Ivy League* delakoaren zortzi unibertsitateetako bat da. *College of New Jersey* bezala sortua izan zen, 1746an, eta, bere jatorrian, New Jerseyko Elizabeth hirian zegoen. Munduko unibertsitate ospetsuenen artean ezagutua, unibertsitatea 1756an Princetonera eraman zen, jatorrizko izena mantenduz. Izena, Princetongo Unibertsitatera, 1896an aldatu zen ofizialki. Jatorrian, presbiterianoa zen, orain laikoa.

Bertan eman zituzten klaseak John Nash eta George Dantzigek (azken hau, simplex algoritmoaren asmatzailea). Albert Einstein fisikari alemaniar ospetsuak Princetongo Ikerketa Aurreratuen Institutuan irakatsi eta ikertzen zuen, unibertsitatetik gertu zegoen instituzio bat, baina independentea.

Princeton, munduko unibertsitaterik aberatsenetako bat da, 13 mila milioi dolarreko aurrekontuarekin. Baliabide hauetako zati bat, beste artista nabarmen batzuen artean, Gauguin, Andy Warhol eta Claude Moneten margolanak erakusten dituen arte museoan inbertitzen ditu.

Princeton, beti, AEBetako eta munduko unibertsitaterik hoberenetako bat bezala kalifikatua da, US News & World Report aldizkariak, zazpi aldiz jarraian lehen posturako izendatua. Azken urte honetan, 2008an, lehen postua lortu zuen, Stanford, Yale eta Harvardeko unibertsitateen aurretik.

## Kirolak 
Unibertsitate honetako kirol taldea, Princeton Tigers da, eta kirol askotan parte hartzen du, mutiletan zein neskatan. Horien artean, lacrossea, waterpoloa, izotz hockeya, saskibaloia....

## Bitxikeriak 
House telesailean, kamerak, ospitalearen kanpoaldea hartzen duenean, benetan, Princetongo Unibertsitatea hartzen du.

## Kanpo estekak
Bretxa (geologia)

**Bretxa** arroka sedimentario mota bat da, konglomeratuarengandik klastoen itxura angulotsuak bereizten duena. 

## Ezaugarriak 
2 mm-tik gorako sedimentuek arrokaren %50a baino gehiago osatzen dute. Klasto hauek angulotsuak dira.

## Eraketa
Sedimentu solidoak pilatzen diren eremuetan sortzen da, ibaien goi ibilguetan eta mendialdeko zuloetan. Klasto hauek zementu natural batez elkartuta daude. Sedimentuak askatu diren arroken araberako konposizioa izaten dute.

## Motak 
Lau bretxa mota ezberdintzen dira:
* **Bretxa sedimentarioak**: Harriak, hezurrak, maskorrak eta beste gorputz batzuk, sedimentu oso finezko mantu batekin lurperatuak izan dira, solidotutakoan, bere baitan estekatu dituenak. Tilita, adibidez, glaziare bretxa bat da, morrena baten errekarriak buztin geruza sendo batekin estalitakoan eratutakoa. Aldi berean,
* **Bretxa tektonikoak**: Adibidez minolita. Faila baten bi ezpainak beste baten gainean irristatzerakoan, marruskadura handiaren ondorioz sortutako presioak eta beroak, arroka xehetu dute. Hauen zatirik handienak, ondoren, aglomeratuak geratu dira, txikienek eratutako hautsaren birkristalizazioagatik.
* **Sumendi bretxak**: Arroka bolkanikoen higakinetaz osaturik daude, erupzioetako labak zimentatuak izan direnak.
* **Talka bretxak**: Meteorito baten talkak sortarazitako bretxak dira.

## Iruditegia 

Irudi:UpperTriassicYorkCountyPA.jpg|Bretxa.
Irudi:Breccia mcr1.jpg|Bretxa.
Irudi:Basalt breccia.jpg|Basaltozko bretxa.
Irudi:NWA5000, large slice.jpg|Talka bretxa.
Irudi:Kurokamiyama from Chimachibo Park spring.jpg|Bretxazko paisaia, Japonian.

## Kanpo estekak
San Pelaio baseliza (Bakio)

**San Pelaio** edo **Doneperai baseliza** Bakioko (Bizkaia) ermita erromanikoa da, Bermeoko Gaztelugatxeko Donienetik gertu dena, historikoki harreman handikoak elkarrekin. Harriz eraikia XII. mendean seguru aski. Abrisketako San Pedro (Arrigorriaga) eta Zumetxagako San Migelgo (Mungia) elizekin batera, Bizkaian kontserbatzen diren elizarik zaharrenetarikoak dira.

Eraikuntzak jatorrizko oinplanoa mantentzen du, nahiz eta mendeetan zehar hainbat zaharberritze burutu diren. Baselizak zati bakarreko nabea dauka, oinplano laukizuzenekoa. Absideak oinarri karratua dauka, baina nabearen tamaina baino txikiagoa.

1995eko, maiatzaren 23an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Igarotako denbora eta egin zaizkion interbentzioak gorabehera, oso-osorik eta ukitu gabe gordetzen du jatorrizko oinplanoa. Eraikin txikia da, harlangaitzezko horma eta harlanduzko eskantzuekin. Dorrearen goialdea, aldatu egin zena, morteroz zarpeatuta dago. Bakioko San Pelaiok zati bakarreko nabea eta oinplano laukizuzena du; absidea, berriz, oin karratukoa eta nabea baino txikiagoa. Nabetik absiderako pasagunea garaipen-arku batek osatzen du, zorrotz samarra, bihurkin bikoitzekoa eta dobeladuna. Estalkia bi isurialdekoa da. Horren oinetik dorrea goratzen da, hiru aldeko isurkiez estalia. Absidearen ondoan, elizpearen estalkia aprobetxatuz, sakristia dago. Bai sakristia bai aipatutako estalkia tenplua bera baino berriagoak dira.

Elizak dituen baoetatik bi dira bereziki interesgarri: sarrera eta absideko leihoa. Lehenengoa arku batek osatzen du, zorrotz samarra, txaranbeldua eta hiru arkiboltakoa. Arkua ertzari atxikitako zutabeetan oinarritutako inposten gainean dago eraikita. Zutabe horiek harroin kubikoak, ebaketa zirkularreko fusteak eta piramide-enbor itxurako ginbelak ditu. Absideko leihoa, berriz, erdi puntuko arku batek osatzen du eta txaranbeldua da oso. Arku horrek, alboetan, apaindutako fustedun bi zutabetxo ditu, ertzari atxikiak.

Fitxategi:Sanpelaio.jpg|Baseliza.
Fitxategi:Interior de la ermita de San Pelaio (Bakio).JPG|Barnealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Balentin Berriotxoa

**Balentin Faustino Berriotxoa Arizti** (Elorrio, Bizkaia, 1827ko otsailaren 14a - Hai Duong, Tonkin, gaur egun Vietnam, 1861eko azaroaren 1a), batez ere **San Balentin Berriotxoa**

## Bizitza 
Elorrioko Arriola jauregian jaio zen, orduko Goiko Kalean (gaurko Berrio-Otxoa). Aita, Juan Isidro Berriotxoa, Elorriokoa zen, eta ama, Maria Monica Arizti, Antzuolako Urrutia baserrikoa. 1845ean, 18 urte zituela, Logroñoko apaizgaitegira joan zen. Baina hiru urte geroago, ikasketa eta egoitza-gastuak ordaintzeko aski dirurik ez zuenez gero, etxera itzuli behar izan zuen eta aitaren aroztegian laguntzen hasi. 1851ean, Miguel Jose Irigoien apezpikuaren laguntzari esker, apaizgaitegira itzuli ahal izan zuen.
Urte horretan bertan abadetu eta bi urte geroago Toledoko domingotarren komentuan sartu zen.

1856ko abenduaren 27an, beste zazpi lagunekin batera, Cadizko portuan ontziratu zen, Ekialdeko Asiara misiolari joateko. Bost hilabete geroago Manilara iritsi zen.

## Argazki galeria 

Irudi:Elorrio - Palacio Arriola 2.jpg|Arriola jauregiaren armarria, Balentin Berriotxoaren jaiotetxea.
Irudi:Balentin Berriotxoari Ocañako oroigarria.jpg|Ocaña herrian, Toledon, bertako Santo Domingon komentuan, 1954ko oroigarri frankista hau dago.
Irudi:Balentin Berriotxoaren aldarea Elorrioko Sortzez Garbiaren elizan.jpg|Balentin Berriotxoaren aldarea Elorrioko Sortzez Garbiaren elizan. Bertan dago Berriotxoaren gorpua.
Irudi:Elorrio - Convento de Santa Ana (MMDD) 2.jpg|Balentin Berriotxoaren estatua Elorrioko Santa Ana komentuaren aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «San Valentín de Berriochoa», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* Balendin Berriotxoa Museoa.
Juan Manuel López Iturriaga

**Juan Manuel López Iturriaga** (Bilbo, 1959ko otsailaren 4a - ) euskal herritar saskibaloi jokalari ohi eta telebistako aurkezlea da.

## Saskibaloi jokalaria 
### Taldeak 
* Harrobia: Bilboko Loiola Indautxu eskola.
* 1975/76: Loiola Indautxu
* 1976/77 &ndash; 1987/88: Real Madrid
* 1988/89 &ndash; 1989/90: Caja Bilbao

Espainiako selekzioan 90 partidu jokatutakoa, 1984ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Finala Estatu Batuek irabazi zuten eta Iturriagak 6 puntu lortu zituen 15 minututan.

### Palmaresa 
* 7 Espainiako Liga (76/77, 78/79, 79/80, 81/82, 83/84, 84/85 eta 85/86).
* 3 Espainiako Saskibaloi Errege Kopa (76/77, 84/85 eta 85/86).
* 2 Europako Kopa (77/78 eta 79/80).
* Europa Errekopa bat (83/84).
* Korac Kopa bat (87/88).
* Bi kontinente arteko kopa (Madril 1977 eta Buenos Aires 1978).
* Kluben Munduko Txapelketa (Sao Paulo 1981).
* Los Angelesko Joku Olinpikoetan zilarrezko domina (1984).
* Europako Saskibaloi Txapelketan zilarrezko domina (Nantes 1983).

## Telebista-aurkezlea 
Saskibaloia utzi ondoren kazetaritzari ekin zion:
* *El Pais* egunkariarentzat eta *Gigantes del Basket* aldizkariarentzat idatzi du.
* *Con chandal y a lo loco* liburua idatzi du.
* Telebistako aurkezlea izan da hurrengo saioetan:
** *Inocente, inocente* (1992-1995)
** *El rompecabezotas* (1994-1998)
** *Supervivientes* (2000-2001)
** *No me digas que no te gusta el fútbol* (2007)
* Aktorea ere izan da:
** *El friqui* (1993-1994)
** *Hospital Central* (2000)
** *La corriente alterna* (2002)
** *7 vidas* (2002)
Ivy League

**Ivy League**, *Ivy Liga* edo *Huntzaren liga* NCAAren kirol konferentzia eta elkarte bat da, AEBetako ipar-ekialdeko zortzi unibertsitatek osatua. Hitzak, bikaintasun kutsu akademiko bat du, baita elitismo maila handi bat ere (guztiak ekialdeko kostaldean daude, zehazki, herrialdearen sortzaile izan ziren hamahiru estatuetako batzuetan). Unibertsitate horiei *Zortzi Antzinakoak* edo *The Ivies* ("Huntzak") esaten zaie.

## Izenaren jatorria 
Izena huntzetik dator, britainiar estiloko unibertsitate horien hormak estaltzen dituen landare igokaria.

## Partaideak 
* Brown Unibertsitatea, Providencen, Rhode Island, 1764an *College of Rhode Island* gisan sortua.
* Columbiako Unibertsitatea, New Yorken, New York (estatua) 1754an, ''King's College* gisan sortua
* Cornell Unibertsitatea Ithacan, New York, 1865ean sortua
* Darmouth College, Hanoverren, New Hampshire, 1769an sortua
* Harvard Unibertsitatea, Cambridge, Massachusetts, 1636an sortua
* Pensilvaniako Unibertsitatea, Filadelfian, Pensilvania, 1751n *Academy of Philadelphia* gisan sortua.
* Princetongo Unibertsitatea, Princetonen, New Jersey, 1746an *College of New Jersey* gisan *sortua*
* Yale Unibertsitatean New Haven, Connecticut, 1701ean, *Collegiate School* gisan sortua*.''

## Kirol taldeak 
* Brown Bears
* Columbia Lions
* Cornell Big Red
* Dartmouth Big Green
* Harvard Crimson
* Princeton Tigers
* Penn Quakers
* Yale Bulldogs

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Teresa Motos

**Teresa Motos Izeta** (Donostia, 1963ko abenduaren 29a) euskal belar hockey jokalari ohia da.

## Bizitza 
Umetan hasi zen belar hockeyari ekiten eta 1978an Errealaren gazte taldean hasi zen. Bere ibilbide osoa, 1978 eta 1998 artean, Errealean eman ondoren, Espainiako 5 Liga (1986, 93, 94, 97 eta 98) eta 2 Kopa (1987 eta 1994) lortu zituen, bai eta Europako Txapelketa bat eta aretoko hockeyko beste bi txapelketa ere.

1979 eta 1997 artean, 176 partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen Maider Telleria eta Nagore Gabellanes jokalari euskaldunekin batera, eta Atlantako Olinpiar Jokoetan 8.a izan zen. Gainera, 3 Munduko Txapelketetan eta Champions Trophy batean hartu zuen parte.

Gasteizko EHUn Gorputz Heziketa ikasi ondoren, Nafarroan irakaslea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond Poulidor

thumb|260px|Raymond Poulidor

**Raymond Poulidor** (Mérignat, Creuse, 1936ko apirilaren 15a - Saint-Léonard-de-Noblat, 2019ko azaroaren 13a) '''*Pou* *Pou*'* ezizenaz ere ezaguna, txirrindulari profesional frantziar bat izan zen. *Betiereko bigarrena* ezizenaz ere ezagutua izan zen, Frantziako Tourra hiru aldiz, bigarren eta beste bost alditan hirugarren bukatu zuelako.

Bere tragedia, txirrindulari handi bat izanik, bere garaiko bi onenetakoekin lehiatu behar izan zuela da, Jacques Anquetil eta Eddy Merckx-txirrindulariekin, alegia. Dena dela, beti bigarren izate horrek publikoa bere alde egotea eragin zuen, eta, XX. mendean zehar, txirrindulari frantziar ospetsuenetako bat izan zen.

1960tik 1977 arte ibili zen profesional, eta, denbora horretan, Louison Bobet, Jacques Anquetil, Eddy Merckx eta Bernard Hinault txirrindulariekin lehiatu zen. Mercier taldean jardun zuen, taldearen izen ezberdinekin (*Mercier Bp, Fagor-Mercier, Gan-Mercier edo Miko-Mercier'') bere txirrindulari profesional karrera osoan zehar.

Anquetil eta Poulidorren arteko norgehiagoka frantziar kirolarien arteko lehia handienetako bat izan zen 1960ko hamarkadan.

Baina Frantziako Tourrean sekula arrakastarik izan ez zuen arren (ez zen, sekula, mailot horia janztera ere iritsi), 189 garaipeneko palmares zabal bat duen txirrindularia da Poulidor. Garaipen horien artean 1964ko Espainiako Vuelta eta Tourreko zazpi etapa nabarmendu behar dira.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli handiak
### Beste Itzuliak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Palmares osoa
Paulino Uzkudun

**Paulino Uzkudun Eizmendi** (Errezil, Gipuzkoa, 1899ko maiatzaren 3a - Madril, Espainia, 1985eko uztailaren 5a) boxeolaria izan zen, ziur asko Euskal Herriak inoiz eman duen boxeolaririk garrantzitsuena. Pisu astunen kategorian aritu zen. Falangista izaki, matxinatuen alde borrokatu zen Espainiako Gerra Zibilean, eta frankismoaren aldeko propagandarako erabili zuten gerraostean.

## Bizitza 
Bederatzi anaia-arrebaren artean gazteena, gaztetan aizkora probarekin hasi zuen kirol ibilbidea. Boxeoari ekinda, Uzkudunek — Estatu Batuetan 'Paulino' izenaz ezaguna, bai eta 'euskal herritar aizkolaria' ezizenez ere— bere garaiko munduko txapeldun Joe Louis, Max Baer, Max Schmeling (hirutan) eta Primo Carnera izan zituen aurkari hainbat borroka sonatutan. Erretiratu zenean, guztira 50 garaipen (34 KO), 17 porrot eta 3 berdinketa zituen; hau da, 70 borroka egin zituen.

Uzkudun boxeolari bizkorra zen eta haren ezker gantxoak orduko pisu astun indartsuenei erasan zien. Harry Wills famatua erretirarazi zuen, 1927ko uztailaren 13an lau asaltotan irabazi zionean. Uzkudun bere karreran behin baino ezin izan zen borrokatu munduko titulua lortzeko, 1933ko urriaren 22an, Italian: Primo Carnerak puntuka irabazi zion hamabosgarren asaltoan. 1933-1934 denboraldietako udan, Uzkudun Rocky Pointen (New York) entrenatu zen. Franklin Rosaliarekin (1911-1972) *sparring* saio bat egiten ari zela, hark Uzkudun eraitsi zuen. Ezuste hark eragindako etsipenak erretiratzera bultzatu zuen, batzuen ustez.

1935eko abenduaren 13an, ordea, Uzkudunek erretiroa utzi zuen, Madison Square Gardenen Joe Louisekin borrokatzeko. Laugarren asaltoan, Louisen eskuin *uppercut*ak Uzkudun eraitsi zuen, eta arbitroak borroka amaiarazi zuen, nahiz eta Uzkudunek borrokara itzuli nahi izan. Uzkudun oso indartsua zen, inoiz ez zuten eraitsi haren azken borroka profesionaleraino.

Paulino Uzkudun falangista zen: Gipuzkoako falangista afiliatuen zerrendan, 785. zenbakia egokitu zitzaion. Uzkudunek diru asko emana zuen falangisten alde, eta Errepublikaren aurkako altxamendua gertatu zenean, Pasaiako CNTkoek Paulino harrapatu zuten; fusilatzekotan zirela, Zarauzko EAJko kideek ihes egiten lagundu zioten. Gerraostean, frankismoaren propagandarako kirol izar bihurtu zen, Vicente Gil Francoren medikuaren eta Espainiako Boxeo Federazioko lehendakariaren babesarekin.

1976an, paralisiak eraginda, bizitza publikotik erretiratu zen. Arteriosklerosiak makuluak erabiltzera behartu zuen, eta 1985ean Madrilen hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Paulino Uzkudunen boxealari ibilbidea BoxRec-en.
*  Biografia laburpena Euskonewsen.
Sa-Ra izena

[thumb|150px|[Tutmosis III.aren Sa-Ra izena, Karnak.]]

Neferirkara-Kakai V. dinastiako faraoiak, titulatura berri hau gehitu zuen: kartutxo baten barnean bere jaiotza izena jarriz, aurretik Sa-Ra hieroglifoa zuelarik, «Raren semea» esan nahi duena.

Printzeak, tronura iritsi baino lehen, jaiotza izena baino ez zuen, baina, koroatzerakoan, titulu berri batean bihurtzen zen: Sa-Ra izena, kartutxo baten barnean idatziz eta "Raren semea" epitetoa gehituz, honela bere jatorri jainkotiarra legitimatuz, faraoiak, Egipto, Raren Lurreko oinordeko legitimo bezala gobernatzen baitzuen.

V. dinastiatik aurrera **Sa-Ra izena** inskripzioetan gehien erabili zen tituluetako bat izan zen, tronu izen edo Nesut-Bity izenarekin eta Horusen izenarekin batera.

Egiptoko Inperio Ertainetik aurrera, XI. dinastian eta XII. dinastian, egiptoar faraoiek bost titulu jasotzen zituzten. Jaiotza izenari beste lau gehitzen zizkioten tronura igotzen zirenean. Honako hauek ziren:

Horusen izena, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena, Tronu izena edo Nesut-Bity izena, eta jaiotza izena.

## Kanpo estekak
Horusen izena

[eskuinera|thumb|150px|[Dyet faraoiaren hilarria, Horus eta serejarekin]]
**Horusen izena** faraoi titulua irudikatzeko erabili zen ikurrik antzinakoena da: belatz bat (Horus jainkoa), serej baten gainean erregearen izenarekin, Antzinako Egiptoko hieroglifo idazkeran.

Sereja, Egiptoko historiaren hasieran jada agertzen da, Narmerren Paleta delakoan. IV. dinastiaren aurreko erregeek. nagusiki euren Horusen izena erabili zuten, serej batean agertzen zena (jauregi baten fatxadaren imitazio bezala) Horus jainkoa bere gainean kokatua zegoela.

Sekhemib II. dinastiako faraoiak, bere izena Peribsengatik aldatu zuen, eta Horusen babesa Sethenarengatik aldatu zuen, beharbada, arazo politikoengatik, Horusen ikurra Sethenarengatik aldatuz. Khasekhemuy faraoiak, Sejemib edo Peribsenen ondorengoak, bere serejaren gainean Horus eta Seth batera jartzen ditu, desadostutako bi taldeak ados jartzeko.

"Horus serejaren gainean, erregearen jauregiaren irudikapen sinbolikoa da, zeruko jainko gorenak babestua, erregea berarekin identifikatua, eta, beraz, bere lur propioa babesten duen jainko-erregea da, bertan aurkitzen diren gauza eta bizidun guztiak. Metafora honen indarra eta esanahiak, sustrai mitikoak eta erlijiosoak dituzte, "errege jainkotiarra"ren kontzeptua bere baitan hartzen baitu, bere biztanle eta lurrean gobernatzeko erregearen eskubidearen jatorri eta iturri bezala; Horusen izena sakratua zen, eta arlo kultural, zeremonial, erlijiotsu, magiko, beliko eta hiletakoetan erabili behar zen, arau finkorik ez zegoen arren eta aldaketetara lotuta zegoen garaia eta testuinguruaren arabera". F. Raffaele

Egiptoko Inperio Ertainean, XI. dinastian eta XII. dinastian, egiptoar faraoiek bost titulu jasotzen zituzten: jaiotza izenari beste lau titulu gehitzen zizkioten. Honako hauek dira: **Horusen izena**, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena, Tronu izena edo Nesut-Bity izena eta Jaiotza izena.

## Kanpo estekak
Chicxulub

**Chicxulub Puerto** Mexikoko herri bat da, Yucatán estatuan dagoena Progreso udalerrian. 2000 urtean zuen biztanleria, 3400 pertsonakoa zen. Bost urte geroago, 2005ean, 5200ekoa zen. Herriaren ekonomia arrantza eta turismoan oinarritzen da.

Beste herri bat ere bada Chicxulub izena duena: **Chicxulub Pueblo**, udalerri dena. Bi herri hauen artean, 20 kilometroko distantzia dago.

## Historia 
Chicxulub Puerto izeneko herria Pechtarrek sortu zuen, Chicxulub eta Conkaleko jaunak zirenak. Maia hizkuntzan, Chicxuluben esanahia *Deabruaren buztana* da.

1531an, bertan ainguratu zituen bere ontziak Francisco de Montejok, Montejo *El Adelantado* bezala ere ezaguna dena.

Chuburnarekin batera Chicxulub Puerto 1663an Yukatango zaindari izendatu zuen Juan Francisco de Esquivel y de la Rosaren gobernuak, piraten aurka kostaldea defenditzeko.

## Chicxulub kraterra 
Chicxulub Puerto mundu mailan ospetsua da bertan Chicxulub kraterra dagoelako, non duela 65 milioi urte Kretazeo-Tertziario desagerpen masiboa eragin zuen meteorito bat erori zen.

Gerta Keller (Princetongo Unibertsitatea AEB) eta Thierry Adattek (Neuchâteleko Unibertsitatea Suitza) zuzendutako nazioarteko ikertzaileen emaitza zientifiko berrien arabera, talka kraterra, K-T mugako lamina baino 300.000 urte zaharragoa da. Antzerako beste ikerketa berri batzuek, Jan Smiten taldeak (Amsterdameko Unibertsitate Librea) aurrera eramandakoak edo Zaragozako Unibertsitateko Mikropaleontologia taldeak (Espainia) meteorito talka, K-T mugarekin bat eginez gertatu zela eusten dute.

Anomalia grabimetrikoen topografiaren arabera, talka kraterrak 170 kilometroko gehienezko diametroa dela uste da, eta 10 kilometroko diametroa zuen meteorito batek sortu zuela. Gaur egun, geozientzialari gehienak, Chicxulubeko talkaren ondorio izan ziren giro perturbazio sakonak K-T mugako desagerpen masiboa eragin zutenak izan zirela ados daude, non, betirako desagertu ziren dinosauroak bezalako talde ezagunak.

## Kanpo estekak 
* Chicxulub Portua: https://web.archive.org/web/20080819225702/http://www.proyectoitzaes.org/chicxulub_puerto.htm
Iñaki Ugarte

**Iñaki Ugarte Gil** (Iruñea, 1988ko maiatzaren 7a -) euskal herritar eskubaloi jokalaria da, Portland San Antonion atezain aritzen dena. 1,89 metroko altuera eta 96 kiloko pisua du.

## Taldeak 
* Portland San Antonio (2006 &ndash; ?)

## Kanpo estekak 
*  Fitxa www.portlandsanantonio.com
Adrian Crowley

**Adrian Crowley Carrasco** (Irun, 1988ko maiatzaren 17a -) euskal herritar eskubaloi jokalaria da, Portland San Antonion hegaleko aritzen dena. 1,87 metroko altuera eta 80 kiloko pisua du. Debuta ASOBAL Ligan Bidasoa Kirol Kluban egin zuen.

## Taldeak 
* Bidasoa Kirol Kluba (-2006)
* Portland San Antonio (2006-2008)
* BM Ciudad de Almería (2008-2009)
* Portland San Antonio (2009-2011)
* Bidasoa Kirol Kluba (2011-2021)

## Kanpo estekak 
*  Fitxa www.portlandsanantonio.com
Gabriel Espartza Pérez

**Gabriel Espartza Pérez** (Iruñea, 1973ko martxoaren 31 - ) nafar kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena. 54 eta 58 kilotik gorako kategoriatan aritzen zen.

Europako txapelduna izan zen hirutan: 1992, 1994 eta 1996an. Sydneyko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina lortuz.

## Palmaresa
Desamendi

**Desaomendi** edo **Desamendi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1305 metroko garaiera duena. Errenagan hasten den gailur talde batetako mendirik garaiena da, Gipuzkoako mugaren ondo-ondoan dagoena, eta ekialderanzko norabidea hartzen du, Malloako tontorrekin paraleloan, Txameni eta Beloki mendietatik igaroz. Hala eta guztiz ere, tontor hau Euskal Herriko mendien katalogoan bilduta ez egoteak, zertxobait ahaztua uzten du, bertara iristea nahiko erraza den arren, Errenagako babeslekuetara doan hain erabilia den ibilbidearen ondoan baitago. Tontorra, **Desaomendi** bezala ere izendatua da, eta Deesamendi bezala transkribatua da.

## Irispideak 
Guardetxetik, Intzazelai edo Pagomariko lautaden bidea jarraitu behar da, eta, Mandarrate izeneko lepotik, Errenagako babeslekuetara doan bidea jarraitu behar da. Errenaga mendiaren tontorrera iritsi aurretik, eskumatarantz desbideratu behar da, Desamendi mendiaren muino zabalerantz. Ibilbide gomendagarriago bat, bakartiagoa izateagatik, Pagomaritik iparraldera jarraitzea da, Desao izeneko babeslekura eta Urrutiko lurriña izeneko lepora iritsi arte, Desamendi eta Desamendi txikiren artean. Ekialdeko muino belartsutik, tontorrera iristen da. Desaotik, zuzenean hel daiteke tontorrera, lepora iritsi beharrik gabe.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Iñaki Urdangarin

**Iñaki Urdangarin Liebaert** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1968ko urtarrilaren 15a) eskubaloi jokalari profesional ohia da, eta Cristina Borboikoaren senarra. Diru publikoa legez kanpo bereganatzeaz auzipetua eta kondenatua, 2018ko ekainaren 18an espetxeratu zuten, beretzat bakarrik prestatu eta berritutako modulu batean, Brievako (Avila) espetxean.

## Bizitza 
Arbasoa du Balentin Berriotxoa, Bizkaiko patroia. Aita Juan Maria Urdangarin Berriotxoa (1932-2012), euskalduna, Vital Kutxaren presidente ohia, eta ama Claire Liebaert Courtain belgikarra ditu. Bere aitaren aldeko familiako gehienak Gasteizen bizi dira. Hala ere, bere haurtzaro eta gaztaroaren zatirik handiena Bartzelonan eman du Iñakik. Hantxe ESADEn ikasi zuen.

1997an, Joan Karlos I.a Espainiakoaren alaba Cristina Borboikoa ezkondu zuen Bartzelonan. Hori zela eta, Palmako duke eta dukesa titulua eman zieten ezkonberriei.

### Urdangarin afera 
2011ko azaroan, ustelkeria zela eta auzipetu zuten, diru publikoa legez kanpo bereganatzea leporatuta.

## Eskubaloiko palmaresa 
### Bartzelona 
* **Nazioarteko tituluak**:
:* Europako Kopa: 1990-1991, 1995-1996, 1996-1997, 1997-1998, 1998-1999 eta 1999-2000.
:* Europako Eskubaloi Errekopa: 1993-1994 eta 1994-1995.
:* Europako Eskubaloi Superkopa: 1996-1997, 1997-1998 eta 1998-1999.
* **Espainiako tituluak**:
:* ASOBAL Liga: 10
:* Espainiako Eskubaloi Errege Kopa: 7
:* Espainiako Eskubaloi Superkopa: 9
:* ASOBAL Kopa: 3
* **Kataluniako tituluak**:
:* 11 Lliga Catalana d'handbol: 11

### Espainiako selekzioa 
Bere 154 partidutan honako txapelketan hartu zuen parte:
* 1992ko Olinpiar Jokoak: 5.a.
* 1996ko Olinpiar Jokoak: 3.a. Fitxategi:Med 3.png
* 2000ko Olinpiar Jokoak: 3.a. Fitxategi:Med 3.png
* 1989ko Munduko Junior Eskubaloi Txapelketa: 2.a. Fitxategi:Med 2.png
* 1993ko Munduko Eskubaloi Txapelketa: 5.a.
* 1997ko Munduko Eskubaloi Txapelketa: 7.a.
* 1999ko Munduko Eskubaloi Txapelketa: 4.a.
* 1994ko Europako Eskubaloi Txapelketa: 5.a.
* 2000ko Europako Eskubaloi Txapelketa: 3.a. Fitxategi:Med 3.png

## Erreferentziak
Dyet

**Dyet** edo **Uadye** "sugea", Egiptoko I. dinastiako laugarren faraoia izan zen (K.a. 2927-K.a. 2914) (von Beckerath).

Manetonek **Uenefes** deitzen du eta 23 urteko erregealdia (Sexto Julio Afrikano) edo 42 urtekoa (Eusebio Zesareakoa) ematen dizkio. Eusebioren bertsio armeniarraren arabera, **Vavenefis**ek 42 urteko erregealdia izan zuen.

Dyeten garaian, Meritneit izeneko pertsonaia bat bizi zen, Abidosko bere hilobiagatik ezaguna. Ziur asko, Merytneith Dyer faraoiaren emaztea eta Dyet eta Denen ama zen. Honela, Merytneith erregeorde izango zen Dyeten erregealdiaren lehen zatian.

Manetonek, garai horretan, gosete handi batek Egipto suntsitu zuela dio.

Egiptotik kanpora espedizioak egin zituen, eta bere igaroaren arrastoak aurkitu dira Arabiar basamortuan, Itsaso Gorrira daraman bidean.

Manetonek (Afrikarra eta Eusebioren arabera) *Kokome*tik gertu piramide batzuk eraikitzea agindu zuela dio, Saqqararekin identifikatu den herria.

Lurperatuta dagoen tokia, Z hilobia da, Umm el-Qaabeko nekropolian, Abidosen.

## Bere garaiko lekukotzak 
* Z hilobia Abidosen, erregearen hilobia eta erregearen gurtzarako hilobia
* V mastabako zigilu inpresioak Gizan (Petrie)
* 3504 hilobiko iskripzioak Saqqaran (Emery). Hilobia, Sejemka goi ofizialarena izan zitekeen, Dyet erregearen agindupean zerbitzatu zuena (Emery).
* Dyeten barrutiko 387 hilobi ordezkatzailearen kobrezko tresnak, Abidos.
* Bere izena, *Umm el-Qaab*eko T hilobian inprimatua aurkitu zen.
Bressola

**(La) Bressola** katalanezko haur hezkuntzaren eskolen izena da, gaur egun 2 eta 11 urte arteko ikasleei zuzendutakoa, bai eta eskola guztiak koordinatzen dituen elkartearen izena ere.

Ipar Katalunian sortu zituzten eskola hauek 1976an, Seaska, Diwan eta Calandreta sareekin batera hezkuntza elebidunaren aldeko federazioa osatzen dute Frantzian.

## Eskolak 
Gaur egungo zentroak horrela daude banatuta: Rosselloko eskualdean 8, eta Conflenten 1.

## Ikus, gainera 
* Ikastola

## Kanpo estekak 
*  Bressola.cat