Ángela Ramos

**Ángela Ramos Relayze** (Callao, Peru, 1896ko ekainaren 6a &ndash; Lima, 1988ko uztailaren 25a) Peruko kazetaria, poeta eta antzerkigilea izan zen, eta herrialde horretako lehen erreportaria.

## Biografia 
1896ko ekainaren 6an jaio zen Callao portuan, Francisco Ramos eta Rosa Relayseren alaba. Grau Lizeoan lehen hezkuntza egin zuen, eta Sabogal del Callao Institutuan bigarren hezkuntza. Txikitatik gozatu zuen irakurketaz, aitak ematen zizkion hainbeste gustatzen zitzaizkion liburuak, eta berari leporatu zioten bere nortasuna izan zen horretara moldatzea. Angelak asko sentitu zuen bere heriotza, eta dolu bizi baten ondoren, azkenean aitaren nortasuna proiektatu eta errealitate latzari aurpegi eman zion. 

Ikasgai guztietan aplikatutako ikaslea izan zen, irakurketarekin bere zerumugak zabaldu zituen, bere irudimena elikatu zuen eta bere behaketa eta jakin-mina areagotuz, irakurtzeaz ez ezik, idazteaz ere gozatzen hasi zen, poesiarako gustua eta trebetasuna garatu baitzituen, eta laster ingelesa ere menderatu zuen (piano-eskolekin txandakatzen zuen ingelesa). Irakaskuntzarako joera izan zuen beti, 12 urte zituenetik irakasle gisa lan egiten zuen, baina ez zen hezkuntza formalean aritu, ahots-zailtasunak baitzituen, eta zailtasun horiek ez zioten uzten ahozko azalpen luzeak egiten. Era berean, baletarekiko zuen interesaren ondorioz, baletaren kritikak egiten hasi zen, eta antzerkiarekiko zuen interesak antzerki-lanen egile eta iruzkingile izatera eraman zuen. Bere lanen artean, honako hauek daude: *Por un marido* eta *La discípula.*

Oraindik bapore konpainia ingeleseko langilea izanik, igoera ekonomikoengatik erreklamatu zuen, baina bere patroiek ez zutela amore emango konturatu zenean, kexa-gutun bat idaztea erabaki zuen, 1918an idatzia eta "*Lan egiten duen emakumearen sufrimendua*" izenekoa. Zoila Aurora Cáceres idazle eta feministarekin kontsultatu zuen, eta hark bere babesa adierazi zion eta idazten jarraitzera bultzatu zuen. Oscar Miró Quesadarekin ere konektatu zuen, *El Comercio* egunkarian bere gutuna argitaratuz.

Handik denbora batera, honako aldizkari hauetan idatzi zuen: "La Prensa", "La Crónica", "El Tiempo" eta "La Noche"; Federico More kazetariaren "Cascabel" astekarian eta "Amauta", "Variedades" eta "Mundial" aldizkarietan. Luma eskuan eta justiziaren zentzu nahiko garatuarekin altxa eta protesta egin zuen ahal zuen modurik onenean, berak ezagutzen zuen modurik onenean, eta horrela idatzi eta kritikatu zituen gure gizartearen hainbat alderdi. Garaiko idazle eta kazetari garrantzitsuenen lagun eta lankide izan zen.

Angela Ramos 1922an ezkondu zen Felipe Rotalderekin, hauxe ere kazetaria eta bohemioa. Familia bat osatu zuten bi alabekin: Susana eta Enriqueta.

### Kazetaritza-lana 
Kazetaritzaren munduan egin zituen lehen saioak anonimoak izan ziren, eta hauek “El Comercio”-n argitaratu ziren. Baina ez zen egin zuen gauza bakarra izan; izan ere, Angela Ramosen esparrua oso zabala izan zen. Letren eremutik, arteetatik pasatuz eta gizarte-komunikazioan amaituz, bera kazetaria, borrokalari soziala eta idazle sentsitiboa izan zen. Bere komunikabidean elkarrizketaren teknika zaila praktikatzen zuen lehen kazetaria izan zen. Elkarrizketa kazetaritza-ariketan arte konplexua da teknikaren zorroztasunaz eta egitura formalaz ari bagara; izan ere, elkarrizketatzailearen zeregina gai jakin bati buruzko informaziorik onena lortzea da, ez da galdera-formulatzaile soil bat, modulatzaile sotil bat baizik. Peruko kazetaritzan badaude kronika eta elkarrizketen ale batzuk, besteak beste, Ángela Ramosek "Mundial"-erako prestatu zituenak. Elkarrizketa hori José Carlos Mariáteguiri egin zitzaion 1926ko uztailean, eta, eduki baliotsua zuenez, behin betiko sartu zen "Amauta"-ren biografian. Elkarrizketa batean, berak esan zuen kazetari gisako bere lehen urteak inoiz ez zirela zailak izan, kazetari emakume bakarra baitzen, eta bere izaera alaiak lagundu egin baitzion beti. Inoiz ez zuen matxismoaren pisua sentitu, aita ez baitzen inoiz matxista izan, ezta Felipe Rotalde senarra ere. 

### Gizarte-baztertuen aldeko borroka 
Bere kazetaritza-jardueraren hasieratik, Angela Ramosek gizartean baztertuak ziren pertsonen alde ateratzeko joera sentitu zuen, bere garaian presoak eta langabeak, eta “Sor Presa” bere izengoitiarekin egin zituen bere askatasuna debekatuta zutenen aldeko hainbat kanpaina.  Angelak hasieratik jakin zuen hori, jarrera anormalak eta delituzkoak gizarteko baliabide errepresiboekin batzen zirenean, jokabide zuzentzaileak edo zuzenketazkoak sortzea galarazteaz gain, inklinazio negatiboenak sorrarazten zituela. Gertaera hori salatu beharra zegoen, eta halaxe egin zuen Angela Ramosek, Limako espetxeak ("Frontoia" barne) urtez urte bisitatuz, presoei ematen zitzaien tratu ankerra salatuz eta duintasunez bizitzeko gutxieneko baldintzak aldarrikatuz. Kontra ere egon zen eta "Alferkeriaren Legea" salatu zuen, eta kanpaina horretan Jose Carlos Mariategik babestu zuen, lege hori salatzen lehenetarikoa izan zela gogoraraziz. Azkenean, lege hori 1986an baliogabetu zen, Angela Ramosek 90 urte bete baino pixka bat lehenago.
* Limako Kazetarien Elkargoak (CPL) bere izena duen sari bat eman du: *Ángela Ramos Relayze, domina*.
* Jaio zen eguna, ekainaren 8a, "Jaiegun turistikotzat" hartzen da Callao Probintzia Konstituzionalean.

## Ikus gainera 
* El comercio
* Kazetaritzaren historia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Angela Ramos."Una vida sin tregua" I. eta II. liburukiak. Lima: Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionala (Concytec), Peruko Alderdi Komunista, Centro de la Mujer Peruana Flora Tristán, 1990. Lima.

## Kanpo estekak 
* Ángela Ramos gogoratzen
* Ángela Ramos Mariátegui Artxiboan