Kūkai

, hilondoan  deitua, japoniar monje budista eta poeta izan zen, Shingon eskola sortu zuena. Kaligrafo eta ingeniari ospetsua izan zen, batzuen ustez kanaren sortzailea izanik. Gaur egunera ailegatu diren bere lanak esoterikoak dira.

Kūkai (774ko uztailaren 27a - 835eko apirilaren 22a[a]), jaiotzez Saeki no Mao (佐伯 眞魚). Txinara bidaiatu zuen, eta han Tangmi (Txinako Vajrayana budismoa) ikasi zuen Huiguo monjearekin. Japoniara itzuli zenean, Shingon sortu zuen, Vajrayana budismoaren japoniar adarra. Hainbat enperadoreren bedeinkapenarekin, Kūkaik Shingon irakaspenak predikatu eta Shingon tenpluak sortu ahal izan zituen. Beste monje eragingarri batzuk bezala, Kūkaik gainbegiratu zituen obra publikoak eta eraikuntzak. Kōya mendia aukeratu zuen berak leku santu gisa, eta azken urteak bertan eman zituen 835ean hil zen arte.

Japoniar budismoan duen garrantziagatik, Kūkai istorio eta kondaira askorekin lotzen da. Kondaira horietako batek kana silabarioaren asmakuntza Kūkairi egozten dio, zeinarekin idazten baita japoniera gaur egun arte (kanjiekin batera), baita Iroha poema ere, kana estandarizatzen eta ezagutarazten lagundu zuen. Shingon jarraitzaileek Kūkairi normalean Odaishi-sama (お大師様; "Maisu Handia") ohorezko titulua eta Henjō Kongō (遍照金剛; "Vajra norabide guztietan distira egiten") izen erlijiosoa erabiltzen dute.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Kūkai Zentsū-ji tenpluaren barrutian jaio zen 774an, Shikoku uhartean, Sanuki probintzian. Bere familia Saeki familia aristokratikoaren kidea zen, antzinako Ōtomo klanaren adar bat. Gaur egungo jakintzan, bere izena Mao ("Benetako Arraina") dela uste da, nahiz eta iturri batek bere jaiotza-izena Tōtomono ("Preziatua") gisa jasotzen duen. Kūkai aldaketa politiko garrantzitsuen garaian jaio zen, Kanmu enperadoreak (781–806 erregealdia) bere boterea sendotu eta bere erreinua zabaldu nahi zuenean, Japoniako hiriburua Naratik Heianera (gaur egungo Kyoto) eramatea barne hartzen zuten neurriak hartuz.  
[ezkerrera|thumb|Kūkai mutikotan margotua, hil ondoren Chigo Daishi ("Maisu Handia") izenburuarekin ezaguna. Kūkai gaztea irudikatzen du zerura hegan loto baten gainean, non buda ezberdinekin hitz egin zuen. [Muromachi aroa, XV. mendea. ]]
Gutxi gehiago ezagutzen da Kūkairen haurtzaroari buruz. Hamabost urte zituela, txinatar klasikoen irakaskuntza jasotzen hasi zen, bere amaren aldeko osaba baten gidaritzapean. Garai hartan, Saeki-Ōtomo klanak gobernuaren jazarpena jasan zuen, klaneko burua, Ōtomo Yakamochi, bere arerio Fujiwara no Tanetsugu hiltzearen erantzule zelako salaketen ondorioz. Familiaren fortunak gainbehera egin zuen 791. urterako, Kūkai Narara, garai hartako hiriburura, joan zenean gobernuko unibertsitatean, Daigakuryōn (大学寮), ikastera. Graduatuek normalean burokrata gisa lanpostu ospetsuetarako aukeratzen ziren. Kūkairen biografiek iradokitzen dute konfuziar ikasketekin desengainatu zela, baina budista ikasketetan interes handia garatu zuela.  

Budismo pribatuaren praktikaren aldi honetan, Kūkaik amets bat izan zuen, non gizon bat agertu eta Kūkairi esan zion Mahavairocana Tantra zela Kūkaik bilatzen zuen doktrina jasotzen zuen idatzia.

Espedizioak lau itsasontzi zituen, Kūkai lehenengo itsasontzian zihoala, eta beste monje ospetsu bat, Saichō, bigarren itsasontzian. Ekaitz batean, hirugarren itsasontzia atzera egin zuen, eta laugarren itsasontzia itsasoan galdu zen. Kūkairen itsasontzia aste batzuk geroago iritsi zen Fujian probintziara, eta hasieran bidaiariei portura sartzea ukatu zitzaien itsasontzia bahituta zegoen bitartean. Kūkaik, txineraz alfabetatuta zekienez, probintziako gobernadoreari gutun bat idatzi zion egoera azalduz. Gobernadoreak itsasontzia porturatzea baimendu zuen, eta taldeari Chang'an hiriburura (gaur egungo Xi'an) joateko eskatu zioten, Tang dinastiaren hiriburura.

### Iluntasunetik irtetzen 
ezkerrera|thumb|Kūkairen kaligrafia, bere Cui Ziyuren sinesmenen zati batetik abiatuz.
810ean, Kūkai pertsonaia publiko gisa agertu zen Tōdai-ji tenpluaren, Narako tenplu zentraleko, administrazio-buru eta Sōgōren (僧綱, 'Apaiz Gaietarako Bulegoa') buru izendatu zutenean.

Tronuratu eta gutxira, Saga enperadorea larri gaixotu zen, eta sendatzen ari zela, Heizei enperadoreak matxinada bat bultzatu zuen, eta indarrez zapaldu behar izan zuen. Kūkaik enperadoreari eskatu zion zenbait erritu esoteriko egiteko baimena emateko, eta horien arabera, "erregeari zazpi hondamendiak garaitzeko, lau urtaroak harmonian mantentzeko, nazioa eta familia babesteko eta bere buruari eta besteei erosotasuna emateko" aukera ematen ziotela. Eskaria onartu egin zen. Aurretik, gobernuak Narako eskola tradizionaletako monjeengan oinarritzen zen errituak egiteko, hala nola Urrezko Argiaren Sutra kantatzea gobernua indartzeko, baina gertaera honek tradizio esoterikoan oinarritu zen rol hori betetzeko.

### Kōya mendia 
816an, Saga enperadoreak Kūkairen eskaera onartu zuen, Kōya mendian mendiko atsedenleku bat ezartzeko, munduko arazoetatik ihes egiteko. Lurra ofizialki sagaratu zen 819. urtearen erdialdean, zazpi eguneko erritualekin. Hala ere, ezin izan zen geratu, estatu idazkariaren aholkulari gisa jarduteko agindu inperiala jaso baitzuen, eta, beraz, proiektua dizipulu nagusi bati eman zion. Babesleei zuzendutako gutun askok erakusten dutenez, proiekturako dirua biltzeak Kūkairen denbora gehiena hartzen hasi zen, eta finantza-zailtasunak kezka iraunkorra ziren; izan ere, proiektua ez zen guztiz gauzatu Kūkai 835ean hil ondoren arte.

### Obra publikoak 
821ean, Kūkaik ingeniaritza zibileko lan bat hartu zuen bere gain, Manno urtegia zaharberritzea, oraindik ere Japoniako ureztatze urtegirik handiena dena. Bere lidergoari esker, lehenago porrot egiten ari zen proiektua arazorik gabe burutu ahal izan zen, eta orain bere irudiaren inguruko istorio legendario askoren iturria da. 822an, Kūkaik hasiera-zeremonia bat egin zuen Heizei enperadore ohiarentzat. Urte berean, Saichō hil zen.

### Tō-ji garaia 
thumb|300x300px|Monjeek janaria eramaten diote Kōbō Daishiri Kōya mendian, uste baitute ez dagoela hilda, baizik eta hausnartzen. Oku-no-ineko bere mausoleoan, egunero Kōbō Daishiri janari eskaintzak aurkezten zaizkio goizaldean eta eguerdi aurretik.
Kanmu enperadoreak hiriburua 784an mugitu zuenean, ez zien Narako tenpluetako budista boteretsuei berari jarraitzea baimendu. Bi tenplu berri eraikitzeko agindu zuen: Tō-ji (Ekialdeko Tenplua) eta Sai-ji (Mendebaldeko Tenplua), hiriaren hegoaldeko sarrerako errepidearen alboan zeudenak, hiriburua eragin gaiztoetatik babestuz. Hala ere, ia hogeita hamar urte igaro ondoren, tenpluak oraindik ez zeuden amaituta. 823an, laster erretiratuko zen Saga enperadoreak Kūkairi eskatu zion, obra publikoetan esperientzia zuenari, Tō-ji bere gain hartzeko eta eraikuntza proiektua amaitzeko. Sagak Kūkairi askatasun osoa eman zion, Tō-ji Kyotoko lehen zentro budista esoterikoa bihurtzeko aukera emanez, eta gortetik eta haren boteretik askoz gertuago zegoen oinarri bat emanez.

### Azken urteak 
Kūkaik bere obra nagusia, Jūjūshinron (十住心論, Adimenaren Garapenaren Hamar Etapei buruzko Tratatua), 830ean amaitu zuen. Luzea denez, oraindik ez da hizkuntza batera guztiz itzuli.[aipamena behar da] Laburpen sinplifikatu bat, Hizō Hōyaku (秘蔵宝鑰, Altxor Sekretuaren Giltza Preziatua), laster etorri zen. Kūkairen heriotza eragingo zuen gaixotasunaren lehen zantzuak 831n agertu ziren. Erretiroa hartu nahi izan zuen, baina enperadoreak ez zuen bere dimisioa onartu eta gaixotasun baimena eman zion. 832. urtearen amaieran, Kūkai Kōya mendira itzuli zen eta bizitzaren gainerako zatirik handiena han eman zuen. 834an, gorteari eskatu zion jauregian Shingon kapera bat ezartzeko, estatuaren osasuna bermatuko zuten errituak egiteko. Eskaera hori onartu egin zen eta Shingon errituala gorteko ekitaldien egutegi ofizialean sartu zen. 835ean, hil baino bi hilabete lehenago, Kūkairi baimena eman zioten azkenean urtero hiru Shingon monje ordenatzeko Kōya mendian – ordenatu berrien kopurua oraindik ere estatuak zorrotz kontrolatzen zuen. Horrek esan nahi zuen Kōya. 

Kondairak dioenez, Kūkai ez da hil, baizik eta betiko samadhi batean (meditazio-trantzean) sartu da eta oraindik bizirik dago Kōya mendian, etorkizuneko Buda den Maitreyaren agerraldiaren zain. erakunde pribatu izatetik estatuak babestutako erakunde izatera pasa zela.

## Kūkai debozioa eta mantra 
thumb|300x300px|Gobyō-bashi zubia. Mausoleoa zubiaren beste aldean ikusten da.
Shingon modernoan, Kūkai otoitz egin eta debozioa izan daitekeen bodhisattva gisa ikusten da, Padmasambhava pertsonaia historikoa Tibeten deboziozko pertsonaia bihurtu zen antzera. Kūkairen inguruan oinarritutako erromesaldiak eta deboziozko ekitaldiak Shingon fedearen funtsezko atal bat izaten jarraitzen dute. Kūkai erromesaldi bide garrantzitsuena Shikokuko Erromesaldia da (Shikoku Henro (四国遍路)).

Kūkairen mausoleoa ("Gobyo") Kōya mendian Okunoin (奥の院) tenpluan dago eta Kūkairi egiten zaion debozioaren gune nagusia da. Kūkairi eskaintzak eta otoitzak egiten zaizkio urte osoan zehar gune honetan. Fededunek uste dute oraindik bizirik dagoela, samadhi sakon batean (meditazio xurgapena) sartu baita hurrengo Buda Maitreya iritsi arte. Hilerri handi bat ere badago gune honetan, Japoniako budista historian zehar pertsona askok Kūkairen ondoan lurperatu nahi izan baitute.

Kūkaik mantra ezagun bat ere badu, Shingon erlijio zerbitzuetan errezitatzen dena. Hōgō (altxorraren izena) deitzen zaio eta hau da:[20]

南無大師遍照金剛

namu daishi henjō kongō

Mantrak "omenaldia (namu) irakasle handiaren (daishi) henjō kongō (Vairocana vajra, Kūkairen izen tantriko sekretua)" esan nahi du. Sanskritoz namo mahāguru vairocana vajra bezala itzul daiteke. Hōgōren forma modernoa gutxienez Muromachi garaian (1336–1573) asko erabili zen. Baliteke Dōhan (道範, 1178–1252) Shingon apaizak sortu izana eta bere Himitsu nenbutsu shō lanean aurkitzen da.

## Istorioak eta kondairak 
[ezkerrera|thumb|Kūkairen estatua Emon Saburorekin Kamiyaman, [Tokushima|Tokushiman.]]
Kūkairen ospeak Japoniako budismoan istorio eta kondaira ugari sortu ditu berari buruz. Kōya mendian tenplu bat eraikitzeko leku baten bila zebilela, Kūkai mendiko bi jainko sintoistek ongi etorria eman ziotela esaten da: Kariba arra eta Niu emea. Kariba ehiztari gisa agertu zela esaten da, eta Kūkai mendietan zehar gidatu zuela txakur zuri eta txakur beltz baten laguntzarekin. Geroago, Kariba eta Niu biak Vairocanaren agerpen gisa interpretatu ziren, Shingon budismoaren figura nagusia eta Kūkairen bizitza osoan interesa piztu zuena.

Beste kondaira batek Emon Saburōren istorioa kontatzen du, Shikokuko gizon aberatsena. Egun batean, eskeko monje bat bere etxera etorri zen limosna eske. Emonek uko egin zion, erromesaren eske-ontzia hautsi eta uxatu egin zuen. Horren ondoren, bere zortzi semeak gaixotu eta hil egin ziren. Emonek konturatu zen Kūkai zela iraindutako erromesa eta barkamena eskatzera abiatu zen. Uharteari hogei aldiz buelta eman ondoren erlojuaren orratzen noranzkoan alferrik, alderantzizko bidea egin zuen. Azkenean, nekatuta eta heriotza-ohean erori zen. Kūkai agertu zen absoluzioa emateko. Emonek Matsuyamako familia aberats batean berriro jaiotzeko eskatu zuen, tenplu utzi bat zaharberritu ahal izateko. Hiltzean, harri bat heldu zuen. Handik gutxira, haurtxo bat jaio zen, eskua "Emon Saburō berriro jaio da" idatzitako harri baten inguruan estututa. Haurra hazi zenean, bere aberastasuna erabili zuen Ishite-ji (石手寺; "Harrizko eskuen tenplua") zaharberritzeko, non 1567ko inskripzio bat dagoen istorioa kontatzen duena.

Kondaira baten arabera, gizonezkoen sexu bereko maitasuna Kūkaik sartu zuen Japonian. Historialariek, ordea, diote hori ez dela egia, Kūkai monastegiko arauen jarraitzaile sutsua baitzen. Hala ere, kondairak "XVII. mendeko Japonian gizonen eta mutilen arteko sexu bereko harremana baieztatzeko" balio izan zuen.

2017ko Deabru Katuaren Kondaira fantasiazko filmak Shōta Sometani du Kūkairen paperean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Koyosan Shingon Budismoa, Kūkaik ofizialki sortu zuen seminario komunitatea
*   Ametsen zubia: Japoniako artearen Mary Griggs Burke bilduma, Arte Liburutegien Museo Metropolitanoko katalogoa.