Uztailaren 19

**Uztailaren 19**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehungarren eguna da, 201.a bisurteetan. 165 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1988 &ndash; 1988ko Gipuzkoako uholdeak: Euriteek hamalau hildako eragin zituzten Gipuzkoa hego-mendebaldean.

### Mundua 
* 64 &ndash; Erromako Sute Handia.
* 711 &ndash; Guadaleteko guduan Roderiko bisigodoen azken erregea Tarik ibn Zijadek zuzenduriko islamdar armadak menderatua izan zen. Bisigodoen Erresuma, ondorioz, penintsulatik desagertu zen. Musulmanek Iberiar penintsula konkistatzea lortu zuten.
* 1512 &ndash; Fernando Katolikoak, Aragoiko errege eta Gaztelako gobernadoreak, Nafarroako Erresumaren inbasioa agindu zuen ofizialki.
* 1553 &ndash; Maria I.a Ingalaterrako erregina izendatu zuten.
* 1848 &ndash; Emakumeen Eskubideen lehen biltzarra egin zen New Yorken.
* 1849 &ndash; Espainian sistema metriko dezimala ezarri zuten merkataritza harremanetarako unitate gisa.
* 1921 &ndash; Arditi di Popolo milizia antifaxista italiarrak bere lehen ekintza ofiziala burutu zuen Piombinon. Faxisten bilkura bati eraso egin eta hau inguratu zuten. 
* 1979 &ndash; Matxinatu sandinistek boterea hartu zuten Nikaraguan, eta Somoza familiaren 44 urteko aginteari amaiera eman zioten
* 1997 &ndash; Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarrak su etena aldarrikatu zuen. Ondorioz, Sinn Fein alderdien arteko mahaian onartu zuten.
* 2006 &ndash; 50 hildako Libanon Israelen bonbardaketa indiskriminatuen ostean.
* 2010 &ndash; Indian bi trenen arteko istripuan 60 lagun hil eta 150 zauritu ziren.
* 2024 &ndash; Zibersegurtasunerako Crowdstrike plataformaren eguneraketak anabasa teknologikoa eragin zuen, mundu osoan Microsoft ekipoak eroriz.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2008 &ndash; Aurelia Arkotxa Euskaltzaindian ofizialki sartu zen Hendaian egindako bilkuran.

### Mundua 
* 1950 &ndash; *Treasure Island* ("Altxor uhartea") filma estreinatu zen, Byron Haskinek zuzendu eta Bobby Driscoll, Robert Newton, Basil Sydney eta Finlay Currie aktoreek antzeztu zuten.
* 1996 &ndash; *The Frighteners* ("Ikaratzaileak") filma estreinatu zen, Peter Jacksonek zuzendu eta Michael J. Fox, Trini Alvarado, Peter Dobson, John Astin, Dee Wallace Stone, Jeffrey Combs eta Jake Busey aktoreak antzeztu zutelarik.
* 2002 &ndash; *K-19: The Widowmaker* ("K-19: Alargungilea") filma estreinatu zen, Kathryn Bigelowek zuzendu eta Harrison Ford, Liam Neeson eta Peter Sarsgaard aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1900 &ndash; Parisko metroaren lehen linea inauguratu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1795 &ndash; Rufino Lacy, irlandar familiako bizkaitar biolinista eta musikagilea (h. 1847).
* 1808 &ndash; Fernando Norzagarai, euskal militar eta politikaria (h. 1860).
* 1862 &ndash;
** Ignacio Ugarte, gipuzkoar margolaria (h. 1914).
** Juan Bizente Zengotita-Bengoa, bizkaitar idazlea (h. 1943).
* 1880 &ndash; Pedro Vargas, euskal abokatu eta politikaria.
* 1881 &ndash; Mikel Urreta Etxebeste, gipuzkoar politikari eta euskaltzalea (h. 1961).
* 1929 &ndash; José Espartza, *Espartza*, nafar pilotaria (h. 2018).
* 1931 - Margarita Mendizabal Arakama, arabar arkitektoa eta irakaslea (h. 2023).
* 1938 &ndash; José Luis Falcón, gipuzkoar atleta ohia, mailu jaurtiketan aditua.
* 1940 &ndash; Jose Antonio Rubalkaba, bizkaitar politikari jeltzalea.
* 1949 &ndash; Jesús Iradier, arabar saskibaloi jokalari ohia eta margolaria, Madrilen.
* 1951 &ndash; Joxean Lizarribar, gipuzkoar enpresaburua, Berria Taldeko lehendakaria (h. 2013).
* 1954 &ndash; Guanes Etxegarai, lapurtar eskulturagilea, margolaria eta grabatzailea (h. 2013).
* 1955 &ndash; Mari Carmen Urbieta, bizkaitar politikaria.
* 1966 &ndash; Peio Hontas, lapurtar errugbilari ohia.
* 1973 &ndash; Antonio Zabalburu, bizkaitar aktorea.
* 1979 &ndash; Laura de la Calle, euskal aktore eta modeloa.
* 1986 &ndash; David Zurutuza, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1988 &ndash; Niko Mindegia, nafar eskubaloi jokalaria.
* 1989 &ndash;
** Igor Martinez, arabar futbolaria.
** Mikel Uriz, nafar saskibaloi jokalaria.
* 1995 &ndash; Mikel Ibarguren, gipuzkoar aktorea.
* 1998 &ndash; Asier Etxeberria, nafar txirrindularia.
* 2001 &ndash; Xabier Zaldua Marcen, nafar futbolaria.

### Mundua 
* 810 &ndash; Muhammad al-Bukhari, arabiar idazlea (h. 870).
* 1223 &ndash; Baibars I.a, Egiptoko laugarren sultan mamelukoa (h. 1277).
* 1688 &ndash; Giuseppe Castiglione, italiar margolaria eta misiolari jesuita (h. 1766).
* 1764 &ndash; Juan José Castelli, argentinar abertzalea (h. 1812).
* 1770 &#x2013; Luzia Migliaccio, Fernando I.a Bi Sizilietakoaren bigarren emazte morganatikoa (h.1826).
* 1789 &ndash; John Martin, ingeles margolaria (h. 1854).
* 1791 &ndash; Odilon Barrot, Frantziako lehen ministroa (h. 1873).
* 1793 &ndash; Thomas Doughty, estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (h. 1856).
* 1814 &ndash; Samuel Colt, estatubatuar enpresaburua, errebolberraren asmatzailea (h. 1862).
* 1819 &ndash; Gottfried Keller, suitzar olerkari eta nobelagilea (h. 1890).
* 1830 &ndash; Juliette Bonheur, frantziar margolaria (h. 1891).
* 1834 &ndash; Edgar Degas, frantziar margolari, eskulture, grabatzaile eta marrazkigilea (h. 1917).
* 1846 &ndash; Edward Charles Pickering, estatubatuar astronomoa (h. 1919).
* 1863 &ndash; Hermann Bahr, austriar eleberrigile, antzerkigile, antzerki zuzendari eta kritikaria (h. 1934).
* 1864 &ndash; Fiammetta Wilson, britainiar musika-maistra, zuzendaria eta astronomoa (h. 1920).
* 1868 &ndash; Francesco Saverio Nitti, Italiako lehen ministroa (h. 1953).
* 1869 &#x2013; Luisa Orleanskoa (1869-1952), Orleans etxeko printzesa (h. 1952)
* 1876 &ndash; Ignaz Seipel, austriar estatu-gizona eta apaiza (h. 1932).
* 1882 &ndash; Emmanouil Tsouderos, Greziako lehen ministroa (h. 1956).
* 1885 &ndash; Aristides de Sousa Mendes, *Schindler portugaldarra*, portugaldar diplomatikoa (h. 1954).
* 1886 &ndash; Ana Carrique, argentinar musikagilea eta irakaslea (h. 1978).
* 1890 &ndash; Jurgi II.a Greziakoa, Greziako erregea (h. 1947).
* 1893 &ndash; Vladimir Maiakovski, errusiar poeta eta dramaturgo iraultzailea (h. 1930).
* 1894 &ndash; Khawaja Nazimuddin, Pakistango gobernadore orokor eta lehen ministroa (h. 1964).
* 1896 &ndash; Archibald Joseph Cronin, ingeles eleberrigilea (h. 1981).
* 1898 &ndash;
** Étienne Decroux, frantziar mimoa (h. 1991).
** Vilho Lampi, finlandiar margolaria (h. 1936).
** Herbert Marcuse, alemaniar filosofoa eta soziologoa (h. 1979).
* 1901 &ndash; Eugene Avtsine Aveline, frantziar idazlea (h. 1992).
* 1908 &ndash; Josefina Carabias, espainiar abokatu, idazle eta kazetaria, Espainiako lehen emakume kazetarietako bat (h. 1980).
* 1918 &ndash; Edith Shain, Alfred Eisenstaedten Times Squareko musuaren argazki ospetsuan agertzen den erizaina (h. 2010).
* 1921 &ndash; Rosalyn Yalow, estatubatuar fisikaria, 1977ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2011).
* 1922 &ndash;
** Ja'afar Negeri Sembilangoa, Malaysiako erregea eta Negeri Sembilango monarka (h. 2008).
** George McGovern, estatubatuar historialari eta politikaria (h. 2012).
* 1925 &ndash;
** Otto Arosemena, Ekuadorko presidentea (h. 1984).
** Jean-Pierre Faye, frantziar idazle eta filosofoa (h. 2026).
* 1927 &ndash; María Wonenburger, espainiar matematikaria, Fulbright beka jaso zuen lehen espainiar emakumea (h. 2014).
* 1929 &ndash;
** John Hejduk, estatubatuar arkitektoa (h. 2000).
** Emmanuel Le Roy Ladurie, frantziar historialari modernista (h. 2023).
** Luigi Pistilli, italiar aktorea (h. 1996).
** Orville Turnquest, Bahametako gobernadore orokorra.
* 1934 &ndash; Francisco Sá Carneiro, Portugalgo lehen ministroa (h. 1980).
* 1935 &ndash; Harvey Sacks, estatubatuar soziologoa, etnometodologiaren ordezkari nabarietakoa (h. 1975).
* 1938 &ndash; Galina Tiurina, errusiar matematikaria, geometria aljebraikoan espezialista (h. 1970).
* 1940 &ndash; Charley Scalies, estatubatuar aktorea (h. 2025).
* 1941 &ndash; Jyotsna Milan, indiar idazle eta argitaratzailea (h. 2014).
* 1943 &ndash; Thomas J. Sargent, estatubatuar ekonomialaria, makroekonomia eta ekonometrian aditua, 2011ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1946 &ndash; Ilie Năstase, errumaniar tenislari ohia.
* 1947 &ndash; Brian May, ingeles musikari eta astrofisikaria, Queen taldeko gitarrajolea.
* 1948 &ndash; Keith Godchaux, estatubatuar piano-jotzailea, *The Grateful Dead* taldeko kidea (h. 1980).
* 1950 &ndash; Adrian Noble, britainiar antzerki zuzendaria.
* 1951 &ndash; Abel Ferrara, estatubatuar zinemagilea.
* 1952 &ndash; Allen Collins, estatubatuar gitarra-jotzailea, Lynyrd Skynyrd taldeko kidea (h. 1990).
* 1953 &ndash;
** René Houseman, argentinar futbolaria (h. 2018).
** Howard Schulz, estatubatuar enpresaria.
* 1958 &ndash;
** Kazushi Kimura, japoniar futbolari ohia.
** Maria Mercè Roca, kataluniar idazle eta politikaria.
* 1959 &ndash; Juan José Campanella, argentinar zinema eta telebista zuzendari eta gidoigilea.
* 1960 &ndash; Atom Egoyan, kanadar-armeniar zinema zuzendaria.
* 1962 &ndash;
** María La Ribot, espainiar dantzaria, koreografoa eta artista bisuala.
** Manuel Vilas, espainiar idazlea.
* 1965 &ndash;
** Hailemariam Desalegn, Etiopiako lehen ministroa.
** Evelyn Glennie, eskoziar perkusionista birtuoso gorra.
** Ana Labordeta, aragoar aktorea.
* 1968 &ndash; Sandra Ortega Mera, coruñar psikologoa, enpresaburua eta filantropoa, Espainiako bigarren pertsonarik aberatsena.
* 1969 &ndash; Sabine Bau, florete modalitateko alemaniar eskrimalaria.
* 1970 &ndash; 
** Anna Cardús Flaqué, espainiar saskibaloi-arbitro ohia, ACB ligako bigarren emakume arbitroa.
** Christopher Luxon, Zeelanda Berriko lehen ministroa.
** Nicola Sturgeon, Eskoziako lehen ministroa.
* 1971 &ndash;
** Vitali Klitxko, ukrainar boxeolari ohi eta politikaria.
** Naoki Soma, japoniar futbolari ohia.
* 1972 - Zanele Muholi, hegoafrikar argazkilari eta ikus-artista ez-bitarra.
* 1973 &ndash; Saïd Taghmaoui, marokoar-frantziar aktorea.
* 1976 &ndash; Benedict Cumberbatch, ingeles aktorea.
* 1977 &ndash; Matt Carthy, irlandar politikaria.
* 1978 &ndash;
** Brittany CoxXx, estatubatuar aktore pornografikoa (h. 2016).
** Dolores Fonzi, argentinar aktorea.
* 1979 &ndash; Roger Torrent, Kataluniako Parlamentuko presidentea.
* 1980 &ndash; Carlos Zárate, espainiar txirrindularia.
* 1982 &ndash;
** Jared Padalecki, estatubatuar aktorea.
** María Sefidari Huici, espainiar psikologoa eta irakaslea, Wikimedia Fundazioko Administrazio Kontseiluko presidentea.
* 1983 &ndash; Sabrina Garciarena, euskal jatorriko argentinar aktorea.
* 1984 &ndash; María Lapiedra, kataluniar idazle, aktore pornografiko eta modeloa.
* 1988 &ndash; Jaiyah Saelua, samoar futbolaria, gizonezkoen Munduko Futbol Txapelketarako sailkapen-fase batean jokatu duen lehen pertsona transgeneroa.
* 1991 &ndash; Jun Amano, japoniar futbolaria.
* 1994 - Lucas Torró, espainiar futbolaria.
* 1997 - Ariana Sánchez, espainiar padel-jokalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1604 &ndash; Rodrigo del Río de Losa, Espainiako banderapean aritutako arabar konkistatzaile eta esploratzailea, Mexikon (j. 1536).
* 1800 &ndash; José Rezabal, euskal abokatu, legelari eta politikaria, Txileko Santiagon (j. 1747).
* 1923 &ndash; Alberto Matxinbarrena, gipuzkoar futbolaria, Guadarraman (j. 1888).
* 1977 &ndash; Ángel María Rousse, bizkaitar futbolaria (j. 1902).
* 1980 &ndash; Faustino Villanueva Villanueva, nafar apaiza eta misiolaria, Guatemalan eraila (j. 1931).
* 1994 &ndash; Ángel Salas, bizkaitar hegazkinlaria, Gerra Zibil garaian aparteko hegazkinlari izandakoa, Madrilen (j. 1906).
* 2003 &ndash; Julen Lekuona, euskal idazlea, abeslaria, eta musikagilea (j. 1938).
* 2006 &ndash; Juan María Benegas, gipuzkoar futbolaria (j. 1934).
* 2014 &ndash; Mauro Urriza, nafar musikaria eta musikagilea (j. 1963).

### Mundua 
* 514 &ndash; Simako, aita santua.
* 1304 &ndash; Francesco Petrarca, italiar poetista (j. 1304).
* 1626 &ndash; Elixabete Danimarkakoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa ezkontidea (j. 1573).
* 1692an, Salemgo sorginkeria prozesuan sorginkeria leporatuta: 
** Sarah Good (j. 1653).
** Rebecca Nurse (j. 1621).
** Sarah Wildes (j. 1627).
* 1810 &ndash; Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa, Prusiako erregina ezkontidea (j. 1776).
* 1814 &ndash; Matthew Flinders, ingeles itsasgizon eta esploratzailea (j. 1774).
* 1824 &ndash; Agustin de Iturbide Aranburu, Mexikoko lehenbiziko presidentea eta enperadorea (j. 1783).
* 1837 &ndash; Agustín Eyzaguirre, Txileko behin-behineko lehendakaria izandakoa (j. 1768).
* 1838 &ndash; 
** Pierre Louis Dulong, frantziar fisikari eta kimikaria (j. 1785).
** Francisca Possolo da Costa, portugaldar idazlea (j. 1783).
* 1842 &ndash; Pierre Joseph Pelletier, frantziar farmazialari eta kimikaria (j. 1788).
* 1850 &ndash; Margaret Fuller, estatubatuar kazetari, kritikari eta emakumeen eskubideen defendatzailea (j. 1810).
* 1891 &ndash; Pedro Antonio de Alarcón, espainiar idazlea (j. 1833).
* 1917 &ndash; Gregoria Canelo de Paredes, cacerestar *chinato* dialektoaren hiztuna eta Extremadurako dialektologiaren ikertzailea (j. 1861).
* 1920 &ndash; Hasan bey Aghayev, azerbaijandar politikari, kazetari, mediku, irakasle eta Azerbaijango parlamentuko presidentea (j. 1875).
* 1925 &ndash; Francisco José Fernandes Costa, Portugalgo lehen ministroa (j. 1867).
* 1927 &ndash; Betty Janson, suediar idazle eta irakaslea (j. 1836).
* 1930 &ndash; Robert Stout, Zeelanda Berriko lehen ministroa (j. 1844).
* 1936 &ndash; Apel·les Mestres i Oñós, kataluniar marrazkigilea eta idazlea (j. 1854).
* 1937 &ndash; Nino Nanetti, italiar komunista (j. 1906).
* 1943 &ndash; Giuseppe Terragni, italiar arkitektoa (j. 1904).
* 1945 &ndash; Heinrich Wölfflin, suitzar arte-historialaria (j. 1864).
* 1947 &ndash; Aung San, birmaniar buruzagi iraultzailea (j. 1915).
* 1954 &ndash; Jean Roger-Ducasse, frantziar musikagilea (j. 1873).
* 1957 &ndash; 
** Marija Lastauskienė, lituaniar idazlea (j. 1872).
** Curzio Malaparte, italiar kazetaria eta idazlea (j. 1898).
* 1961 &ndash; Paul W. Merrill, estatubatuar astronomoa (j. 1887).
* 1964 &ndash; Olavi Paavolainen, finlandiar idazle, poeta, entsegulari eta kazetaria (j. 1903).
* 1965 &ndash; Syngman Rhee, lehenengo Hego Koreako presidentea (j. 1875).
* 1966 &ndash; Mary Jobe Akeley, estatubatuar esploratzaile, egile, alpinista eta argazkilaria (j. 1878).
* 1970 &ndash; Panagiotis Pipinelis, Greziako lehen ministroa (j. 1899).
* 1973 &ndash; Anna O. Shepard, estatubatuar arkeologoa (j. 1903).
* 1980 &ndash;
** Nihat Erim, Turkiako lehen ministroa (j. 1912).
** Hans Morgenthau, jurista eta politikalari alemaniar-estatubatuarra (j. 1904).
* 1981 &ndash; José María Pemán, espainiar idazle, politikari eta intelektuala (j. 1897).
* 1982 &ndash; Teresa Serrador, boliviar aktorea (j. 1899)
* 1983 &ndash; Mariblanca Sabas Alomá, kubatar feminista, kazetaria eta poeta (j. 1901).
* 1984 &ndash; Faina Ranevskaia, sobietar aktorea (j. 1896).
* 1986 &ndash; Alfredo Binda, italiar txirrindularia (j. 1902).
* 1990 &ndash; Lluís Maria Millet, kataluniar musikaria (j. 1906).
* 1994 &ndash; Rudolf Firkušný, txekiar piano-jotzaile eta musikagilea (j. 1912).
* 1995 &ndash; Beatriu Civera, espainiar eleberrigilea (j. 1914).
* 1998 &ndash; Antoine Tisné, frantziar musikagilea (j. 1932).
* 2003 &ndash;
** Elena Caffarena, txiletar abokatua, legelaria, politikaria eta ekintzailea (j. 1903).
** Maruchi Fresno, espainiar aktorea (j. 1916).
** Pierre Graber, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1908).
** Jude Milhon, estatubatuar hacker eta egilea (j. 1939).
* 2004 &ndash; Zenkō Suzuki, Japoniako lehen ministroa (j. 1911).
* 2006 &ndash; Jack Warden, estatubatuar aktorea (j. 1920).
* 2007 &ndash; Fontanarrosa, *El negro*, argentinar komikigilea (j. 1944).
* 2009 &ndash; Frank McCourt, irlandar jatorriko estatubatuar idazlea (j. 1930).
* 2009 &ndash; Karen Margrete Harup, Danimarkako igerilaria (j. 1924)
* 2010 &ndash; Cécile Aubry, frantziar aktorea, idazlea eta gidoilaria (j. 1928).
* 2011 &ndash; William Leonard D'Mello, indiar apezpiku katolikoa (j. 1931).
* 2014 &ndash; James Garner, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 2016 &ndash;
** Carlos Gorostiza, argentinar antzerkigilea, XX. mendearen erdialdeko Argentinako antzerki-joera berriaren sortzailea (j. 1920).
** Carmen Hernández, espainiar katekista eta kimikaria, Bide Neokatekumenalaren sortzailea (j. 1930).
** Garry Marshall, estatubatuar zinema-zuzendaria, aktorea, idazlea eta produktorea (j. 1934).
* 2017 &ndash; Miguel Blesa, espainiar funtzionario eta finantziaria, Caja Madrideko kudeaketa kontseiluko presidentea (j. 1947).
* 2019 &ndash;
** Rutger Hauer, herbeheretar telebista eta zinemako aktorea (j. 1944).
** Ágnes Heller, hungariar filosofoa (j. 1929).
** César Pelli, argentinar arkitektoa (j. 1926).
* 2020 &ndash;
** Seydou Diarra, Boli Kostako lehen ministroa (j. 1933).
** Nikolai Tanaiev, Kirgizistango lehen ministroa (j. 1945).
* 2021 &ndash; Arturo Armando Molina, El Salvadorko presidentea (j. 1927).
* 2022 &ndash; 
** Maria de Lourdes Modesto, portugaldar sukaldaria (j. 1930).
** Georgina Regàs, bartzelonar sukaldari eta idazlea, Kataluniako sukaldaritza tradizionalaren berreskuratzaile eta dibulgatzailea (j. 1932).
* 2024 &ndash; 
** Montserrat Candini i Puig, kataluniar politikaria (j. 1957).
** Josefina Constantino, filipinar saiakeragile, poeta, literatura kritikari eta moja karmeldarra (j. 1920).
** Toumani Diabaté, maliar musikaria, kora jotzeagatik nazioartean ospetsua (j. 1965).
** Iryna Farion, ukrainar hizkuntzalari eta politikaria (j. 1964).
** Nguyễn Phú Trọng, Vietnamgo presidentea (j. 1944).
** Ray Reardon, galestar snooker jokalaria (j. 1932).
* 2025 &ndash; Béatrice Uria-Monzon, frantziar mezzosopranoa (j. 1963).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Amaiur eta Aiago.

## Kanpo estekak 
Uztailaren 18 | Urteko egutegi | Uztailaren 20