open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Charles Bukowski Tapes

***The Charles Bukowski Tapes*** 1987ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Charles Bukowskiri buruzkoa.

## Sinopsia 
Hainbat urteren buruan, *Barfly* bere pelikularako finantziazioa lortzen saiatzen zen bitartean, Barbet Schroederrek bideoan grabatu zituen Charles Bukowskirekin izandako solasaldiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Guaraní

*Artikulu hau Club Guaraní futbol taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Guarani».*

**Club Guaraní** Paraguaiko futbol talde bat da, Asuncion hiriburukoa. Paraguaiko ligako palmaresean laugarrena da.

## Palmaresa 
### Paraguain: 11 
* Paraguaiko futbol liga (11): 1906, 1907, 1921, 1923, 1949, 1964, 1967, 1969, 1984, 2010(A), 2016(C)
** *Apertura (A)*, *Clausura (C)*

## Kanpo estekak 
*  Guaraní-ren webgunea
Reversal of Fortune

***Reversal of Fortune*** 1990eko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Intsulina-injekzio batez baliatuta bere emaztea koma-egoerara eramateagatik errudun deklaratu duten Claus Von Bülow aristokrata makurrak Alan Dershowitz abokatuaren zerbitzuak kontratatu ditu apelazioa prestatzeko.

## Aktoreak 
* Glenn Close: Sunny von Bülow
* Jeremy Irons: Claus von Bülow
* Ron Silver: Alan Dershowitz
* Uta Hagen: Maria
* Annabella Sciorra: Sarah
* Fisher Stevens: David Marriott
* Jack Gilpin: Peter MacIntosh
* Christine Baranski: Andrea Reynolds
* Stephen Mailer: Elon Dershowitz

* Felicity Huffman: Minnie
* Johann Carlo: Nancy
* Keith Reddin: Dobbs
* Mitchell Whitfield: Curly
* Tom Wright: Jack
* Michael Lord: Ed
* Lisa Gay Hamilton: Mary
* Julie Hagerty: Alexandra Isles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Single White Female

***Single White Female*** 1992ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Senargaia berarekin ez leiala izan dela ohartzean, Allison Jonesek apartamentutik egotziko du mutila eta etxebizitza berean bizitzeko hautagaiak elkarrizketatzen hasiko da. Azkenean, hasieratik gustuko duen Hedra Carlson izango da hautatua.

## Aktoreak 
* Bridget Fonda: Allison "Allie" Jones
* Jennifer Jason Leigh: Hedra "Hedy" Carlson / Ellen Besch
* Steven Weber: Sam Rawson
* Peter Friedman: Graham Knox
* Stephen Tobolowsky: Mitch Myerson
* Frances Bay: auzokoa
* Jessica Lundy: hautagaia
* Ken Tobey: ofizinista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiss of Death (1995eko filma)

***Kiss of Death*** 1995eko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Jimmy Kilmartin konbiktu ohiak gau batez bere lehengo lapur bizimodura itzultzea onartu du Ronnie bere lehengusuari mesede bat egitearren, eta hartara, ostutako ibilgailuez betetako kamioi bat gidatuko du.

## Aktoreak 
* David Caruso – Jimmy Kilmartin
* Samuel L. Jackson – Calvin Hart detektibea
* Nicolas Cage – Little Junior Brown
* Helen Hunt – Bev Kilmartin
* Ving Rhames – Omar
* Stanley Tucci – D.A. Frank Zioli
* Philip Baker Hall – Big Junior Brown
* Kathryn Erbe – Rosie Kilmartin
* Michael Rapaport – Ronnie Gannon
* Anthony Heald – Jack Gold

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Before and After (filma)

***Before and After*** 1996ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Ryan familiaren bizitza atsegina guztiz asaldatuko da Jacob, seme zaharrena berarekin zebilen neskaren, Martha Taverneren hilketaren susmagarri nagusitzat jotzen dutenean.

## Aktoreak 
* Liam Neeson : Ben Ryan
* Meryl Streep : Carolyn Ryan
* Edward Furlong : Jacob Ryan
* Alfred Molina : Panos Demeris
* Julia Weldon : Judith Ryan
* John Heard : Wendell Bye
* Daniel von Bargen : Fran Conklin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desperate Measures

***Desperate Measures*** 1998ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
San Frantziskoko poliziako Frank Conner ofiziala leuzemiak jotako bere semearentzako bizkarrezur-muin emaile baten bila etsi-etsian dabil. Muina eman diezaiokeen emaile bakarra preso dagoen Peter McCabe hiltzaile arriskutsua da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La virgen de los sicarios

***La virgen de los sicarios*** 2000ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da, Fernando Vallejoren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Fernando idazlea Medellinera itzuli da hogeita hamar urte kanpoan egon ondoren. Iritsi bezain orduko, Alexis gaztea ezagutu du, amorante egin dira eta mutilari gizakien bizitzak jada baliorik ez duen kaleetan barrena egindako paseotan lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Germán Jaramillo : Fernando
* Anderson Ballesteros : Alexis
* Juan David Restrepo : Wilmar
* Manuel Busquets : Alfonso
* Wilmar Agudelo : mutikoa
* Juan Carlos Álvarez : 4x4ren gidaria
* Jairo Alzate : taxi gidaria
* Zulma Arango : zerbitzaira
* José Luis Bedoya : taxi gidaria
* Cenobia Cano : Alexisen ama
* Eduardo Carvajal : taxi gidaria
* Olga Lucía Collazos : emakume haurduna
* Jorge A. Correa : hilotza
* Phanor Delgado : taxi gidaria
* Albeiro Lopera : punka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murder by Numbers

***Murder by Numbers*** 2002ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Bi nerabek (Richard, institutuko mutikorik estimatuena, eta honen ikaskide Justin, gazte barnerakoi, azkar eta beti liburu artean sartuta dabilena) hilketa bat gauzatu eta krimenaren eszenatokia arrasto faltsuz beteko dute zigorrik gabe atera daitezkeela frogatzeko.

## Aktoreak 
* Sandra Bullock: Det. Cassie Mayweather / Jessica Marie Hudson
* Ben Chaplin: Det. Sam Kennedy
* Ryan Gosling: Richard Haywood
* Michael Pitt: Justin Pendleton
* Agnes Bruckner: Lisa Mills
* Chris Penn: Ray Feathers
* R. D. Call: Capt. Rod Cody
* Tom Verica: A.D.A. Al Swanson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Cochon aux patates douces

***Le Cochon aux patates douces*** 1971ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Ginea Berriko sukaldaritza ohiturei buruzko film honek *La vallée*ren filmazioa dokumentatzea xede duen landa-lan honek otordu baten prestakuntza-prozesua azaltzen du, horretarako basoko zulo batean txerrikia lurperatu behar izaten delarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sing-Sing (filma)

***Sing-Sing*** 1971ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Bost urtero egiten den txerri trukearen erritua Ginea Berriko tribuen bizitzako gertaera sozial nabarmenena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Mazzarello

**Maria Domenica Mazzarello** (Mornese, 1837ko maiatzaren 9a – Nizza Monferrato, 1881eko maiatzaren 14a) italiar lekaimea izan zen, Maria Laguntzailearen Alaben Institutuaren sortzailea. Pio XII.ak santu aitortu zuen 1951n. Haren jaieguna maiatzaren 14an ospatzen da.

## Bizitza 
Maria Mazzarello Piemonteko Mornese herrian jaio zen, 1837ko maiatzaren 9an, nekazari familia batean. 15 urte zituenean, Maria Sortzez Garbiaren Alaben Elkartean sartu zen, Domenico Pestarino erretorearen bitartez. Enganamendu handiz bizi izan zuen kristau fedea elkarte horretan, eta herriko nesken arteko apostolutzari lotu zitzaion. 23 urte zituelarik, tifusa harrapatu zuen; harrezkero aski osasun pattala izan zuen.

1864an Don Bosco ezagutu zuen, eta 1872an bat egin zuten Andre Maria Laguntzailearen Alaben Institutua sortzeko; salestarrak Turinen mutilekin egiten ari ziren lana edo antzekoa neskekin egitea zen haien asmoa. Institutua laster garatu eta hedatu zen, eta Maria Mazzarello izan zen ama nagusia, 1881eko maiatzaren 14an hil zen arte. 1938ko azaroaren 20an dohatsu aitortua izan zen, eta 1951ko ekainaren 24an Pio XII.ak kanonizatu zuen.

## Erreferentziak
Inju : la Bête dans l'ombre

'''''Inju : la Bête dans l'ombre''''' 2008ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Alexandre Fayard irakasleak Shundei Oe japoniar idazlearen lanak ikertzen ditu. Oeren aurpegia ezezaguna da eta bere lanetan gaizkia gailentzen da.

## Aktoreak 
* Benoît Magimel: Alex Fayard
* Lika Minamoto: Tamao
* Maurice Bénichou: Alex Fayarden egentea
* Sean Muramatsu: polizia
* Shun Sugata: komisarioa
* Gen Shimaoka: Ken Honda
* Ryo Ishibashi: Fuji inspektorea
* Ayako Niwa
* Gō Jibiki

## Kanpo estekak
Amnesia (2015eko filma)

***Amnesia*** 2015eko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Jo 25 urteko musikagilea Eivissara ailegatu berria da. Lana topatu du: "Amnesia" izeneko hiriko nightclub berrian DJ izango da.

## Aktoreak 
* Marthe Keller: Martha Sagell
* Max Riemelt: Jo
* Bruno Ganz: Bruno
* Corinna Kirchhoff: Joren ama
* Rick Zingale
* Fèlix Pons: Costa
* Fermí Reixach: Sabater
* Lluís Altés
* Joel Basman: Rudolfo

## Kanpo estekak
Néstor Almendros

**Néstor Almendros** (Bartzelona,  -New York, ) kataluniar argazki-zuzendaria izan zen. ASC (American Society of Cinematographers) elkarteko kidea, 1978an *Days of Heaven* filmean egindako lanari esker, Oscar Sari bat irabazi zuen.

## Filmografia hautatua 
* ''L'Histoire d'Adèle H.* (1975)
* *Die Marquise von O...* (1976)
* *Days of Heaven* (1978)
* *Kramer vs. Kramer* (1978)
* *The Blue Lagoon* (1980)
* *Le Dernier Métro* (1980)
* *Sophie's Choice* (1982)
* *Nadine'' (1987)

## Kanpo estekak
Alexandra Jiménez

**Alexandra Jiménez Arrechea** (Zaragoza, ) espainiar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak
Maîtresse

***Maîtresse*** 1975eko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Olivier lapur hasiberria Parisko etxebizitza batera sartu da hutsik dagoelakoan. Alabaina, etxeko jabeak, Arianek, bertan harrapatu du, sadomasokismoan espezializaturiko dominatrix den prostitutak.

## Aktoreak 
* Gérard Depardieu : Olivier
* Bulle Ogier : Ariane
* André Rouyer : Mario
* Nathalie Keryan : Lucienne
* Tony Taffin : Émile
* Holger Löwenadler : Gautier
* Michel Pilorgé
* Reinhardt Kolldehoff
* Roland Bertin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricheurs

***Tricheurs*** 1984ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Apustuekiko grinak bultzatuta kasinoz kasino dabilen jokalari konpultsiboa da Elric. Madeiran dela, Suzie emakume xarmagarria ezagutu, eta egun batzuetarako berarekin gera dadin konbentzituko du.

## Aktoreak 
* Jacques Dutronc: Elric
* Bulle Ogier: Suzie
* Leandro Vale: Clochard
* Virgilio Teixeira: Toni
* Kurt Raab: Jorg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koxme Lizaso Lekuona

**Koxme Lizaso Lekuona** (Oiartzun, 1937ko urtarrilaren 16a - Ib., 2013ko abuztuaren 8a) oiartzuar bertsolaria izan zen. Ugaldetxo auzoko Aldabene etxean jaio zen eta gero Errenterian bizi izan zen urte luzez. Bertsolaritzan 1950eko hamarkadan hasi zen. Jose Joakin Mitxelena, Lexoti eta Oiartzungo beste bertsolariekin batera maiz aritu zen. 1980ko hamarkadako hainbat Txapelketa Nagusitan parte hartu zuen puntakoenen artean. Bertso-jartzaile moduan ere aritu izan zen.

## Liburuak 
* *Jose Joakin Mitxelena gogoan*. (1998). Auspoa Liburutegia. .

## Erreferentziak
Alessandro Cesarini

**Alessandro Cesarini** (Erroma, ? - *ib.*, ) italiar elizgizona izan zen.

XV. mendeko azken laurdenean jaio zen, italiar nobleziaren sendi baten kidea izanda. Ez dugu bere bizitzari buruzko daturik 1517ko uztailaren 1ean Leon X.ak kardenal izendatu arte. Sergio eta Baccoren izendapena jaso zuen, 1523an Santa Maria in Via Latakoaren truke, 1540ko Albanokoaren truke eta hurrengo urtean Palestrinakoaren truke eskualdatu zuela.

Medici leinuaren gertukoa, Italiar Gerretan Karlos V.aren alde egin zuen. 1520 eta 1538 artean Iruñe eta Tuterako artxidiozesiaren administratzaile apostolikoa izan zen, Otrantokoa 1526 eta 1536 artean, Alessanokoa 1526 eta 1531 artean, Geracekoa 1534 eta 1538 artean, Catanzarokoa 1536an, Oppidokoa 1536 eta 1538 artean, Jaéngoa 1537 eta 1538 artean eta Cuencakoa 1538tik heriotzera arte.

1521–22ko, 1523ko eta 1534ko konklabeetan parte hartu zuen. Santa Maria in Aracoeliko basilikako familia-panteoian lurperatu zuten.

## Erreferentziak
L'Avocat de la terreur

'''''L'Avocat de la terreur''''' 2007ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Jacques Vergès abokatuari buruzkoa.

## Sinopsia 
Vergès aktibista eta abokatua, Nazio Askatasunerako Frontearen kideak defendatu zituen, tartean Djamila Bouhired. 1980ko hamarkadan, Ilich Ramírez «El Chacal», Johannes Weinrich eta Klaus Barbie defendatu zituen.

## Kanpo estekak
Zabalgarbi

**Zabalgarbi** Bilbon (Bizkaia) dagoen erraustegia da. Udalerriko hego mendebaldean dago kokaturik, Alonsotegiko mugatik gertu. Bizkaia ia osoko hiri-hondakinak errausten ditu, gas naturalarekin batera, elektrizitatea sortzeko. 2014ean, Bizkaiko etxeen %30-ak kontsumitutako hein sortu zuen Zabalgarbik, 475,5 milioi kWh.

Urte horretan, 223.344 tona hiri-hondakin erre zituen , horietatik, hiri-hondakinen %85 birziklagarria zen, eta %1,5a, arriskutsua. Bestalde, Euskal Herriko karbono dioxido gehien isurtzen zuen bosgarren enpresa izan zen Zabalgarbi, urte horretan 235.000 tona isurita.

Gaur egun, Euskal Herrian martxan dagoen erraustegi bakarra da.

## Errausketa prozesua 
Zabalgarbi, ziklo konbinatuko erraustegia da. Alde batetik, hondakinak errausteko lerroan, labe galdaran 30 tona hondakin erretzen dira orduko, bertatik hondakinen gasak 310&nbsp;°C-ko tenperaturan eta 100 bar-etako presioan irteten delarik. Hondakinetatik etorritako gas horiek gas naturala erretzearen ondorioz sortutako gasekin batera berotzen dira berreskuratze galdara batean, 540ªC-raino, presioa berdin mantenduz. Ostean, 56 MW-tako sorgailuarekin elektrizitatea sortzen da. Beste aldetik, gas naturalaren erreketako gasek berreskuratze galdarara sartu aurretik, 43 MW-ko gas turbina mugiarazten dute.

Hortaz, Zabalgarbin sortzen den energia elektrikoaren potentzia gordina 99,5 MW-koa da, eta potentzia garbia (erraustegiak kontsumitzen duena kenduta), 94 MW-koa.

Hiri-hondakinen erreketa prozesu honek ere hainbat hondakin sortzen ditu. 2014ko fitxa teknikoaren arabera zabortegira eraman izan dira.

## Kudeaketa 
*Zabalgarbi S.A.* enpresa da erraustegiaren jabe eta kudeatzailea. Enpresa horretan erakunde publiko eta pribatuetako bazkideak daude. Akzioen %65 enpresa pribatuen esku dago: Sener (%30), FCC (%30) eta Kutxabank (%5). Gainotzeko %35-a, erakunde publikoen esku: Bizkaiko Foru Aldundia (%20), Energiaren Euskal Erakundea (%10) eta Ezkerraldeko Udalerrien Mankomunitatea (%5). Gaur egun, 72 langilek egiten dute lan Zabalgarbin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errausketa (hondakinak)

## Kanpo estekak
Andre Maria Laguntzailearen Alaben Institutua

**Andre Maria Laguntzailearen Alaben Institutua** (, FMA) emakumezkoen erlijio-ordena katolikoa da, Maria Mazzarello eta Joan Boscok XIX. mendean sortutakoa, gazteen heziketa osoa herburu duena. 2008an 14.655 kide zituen, moja eta laiko, Afrika, Amerika, Asia, Europa eta Ozeaniako 92 herrialdetan banaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Etxeberria Zubiria

**Patxi Etxeberria Zubiria** (Orio, Gipuzkoa, 1930eko urriaren 14a - Lasarte-Oria, 2025eko abenduaren 28a) oriotar bertsolaria izan zen. 

Orioko Errezabal Txiki baserrian jaio zen eta 26 urterekin hasi zen jaialdi eta festetan kantatzen. 1980ko Txapelketa Nagusiko finalista izan zen.
[thumb|261x261px|Patxi Etxeberria gaurko eta lehengo bertsolaritzaz ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

2009an Lasarte-Oriako udalak Patxi Etxeberriaren ibilbidea laburbiltzen zuen liburua argitaratu zuen *Patxi Etxeberria. Hizketan bezala bertsotan. 50 urtez plazagizon 1959-2009* izenburupean.

Ibilbide luzea izan zuen eta 2017an kantatu zuen azken bertsoa plazan, 86 urte zituela, Lasarte-Oriako festetako jaialdian.

## Txapelketak
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Finalista (1): 1980
** Final-laurdenak (2): 1982, 1986
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** Finalista (2): 1964, 1967

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Sphodromantis gestri

***Sphodromantis gestri*** *Mantodea* ordenako espezie bat da, Mantidae familian salkatua. Kenia eta Somalian aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mollweiden formulak

eskuinera|thumb|Triangelu bat. *α*, *β* eta *γ* angeluak a, b eta c aldeen aurkakoak dira, hurrenez hurren.
Trigonometrian, **Mollweiden formulak**, edo antzinako testu batzuetan **Mollweiden ekuazioak**, Karl Mollweiden omenez izendatuak, triangeluaren aldeen eta angeluen arteko erlazio batzuk dira. Triangeluen bazpenaren emaitza egiaztatzeko erabil daitezke.

Izan bitez a, b eta c triangelu baten hiru aldeen luzerak, eta *α*, *β* eta *γ* haien aurkako angeluen neurriak, hurrenez hurren. Mollweiden formulak hauek dira:
:  \frac{a + b}{c} = \frac{\cos\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)}{\sin\left(\frac{\gamma}{2}\right)} 
eta:
:  \frac{a - b}{c} = \frac{\sin\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)}{\cos\left(\frac{\gamma}{2}\right)}. 
Identitate horietako bakoitzak triangeluaren sei neurri erabiltzen ditu: hiru angeluak eta hiru aldeetako luzerak.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Ikus, gainera 
* Sinuaren teorema
* Kosinuaren teorema
* Tangentearen teorema

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
1980ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa

**1980ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa**  Nafarroako Bertsolari Txapelketaren 9. edizioa izan zen, Lesakako Udalak antolaturik. 1980ko uztailaren 6an ospatu zen Lesakan. Bertan, 13 bertsolarik hartu zuten parte.

Mixel Aire “Xalbador II ”k jantzi zuen txapela.

## Parte-hartzaileak 
### Bertsolariak 
* Mixel Aire “Xalbador II”
* Txomin Amorena
* Joxe Fermin Argiñarena
* Joxe Migel Argiñarena
* Joanes Arrosagarai
* Bittor Elizagoien
* Euxebio Fagoaga “Fagoaga I”
* Joxe Mari Fagoaga “Fagoaga II”
* Jean Louis Harinordoki “Laka”
* Jean Pier Mendiburu
* Antonio Olano
* Juan Perurena
* Pello Perurena

### Epaileak 
* Fernando Artola “Bordari”
* Jon Enbeita
* Mariano Izeta
* Jesus Lete “Ibai-Ertz”
* Joxe Lizaso
* Iñaki Zabaleta

## Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Méndez

**José Méndez Asensio** (Vélez-Rubio, 1921eko martxoaren 21a - Granada, 2006ko apirilaren 15a) espainiar artzapezpikua izan zen, Iruñeko artzapezpiku eta Tuterako apezpikua izandakoa.

## Biografia 
1946ko apirilaren 13an ordenatua, irakaslea izan zen Almeríako apaiztegian. 1968an Tarazonako apezpiku bihurtua,
1971an Iruñeko artzapezpiku eta Tuterako apezpiku bihurtu eta hantxe egon zen 1978an Granadara joan arte.

## Erreferentziak
Benoît Hamon

**Benoît Hamon** (Saint-Renan, Finistère, 1967ko ekainaren 26a - ) frantziar politikari bat da. Lehenago Europarlamentaria izanda 2008tik 2012ra Frantziako Alderdi Sozialistaren bozeramailea izan zen.

2012an Yvelineseko hamaikagarren barrutiak hautatu zuten diputatu eta urte horretako maiatzaren 16tik 2014ko abuztuaren 25a bitarte Ekonomia Ministro lehenenego eta Hezkuntza ministro izan zen ondoren.

2017ko Frantziako Alderdi Sozialistaren primarietan hautagai izendatu zuten 2017ko Frantziako hauteskunde presidentzialetarako.
Night of the Demon

**Night of the Demon** (euskaraz *Deabruaren Gaua*) 1957ko Jacques Tourneur frantziar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da.

## Argumentua 
Henry Harrington irakaslea (Maurice Denham) sektei buruzko ikertzailea da, aspaldidanik Karswell doktorearen (Niall MacGinnis) deabruzko jarduerak salatuz ari zen, auto istripu arraro batean hil den arte. Londres hirian bisitan den John Holden (Dana Andrews) estatubatuar parasikologoa sorginkeria eta sekta satanikoei buruz nahi sinisgaitza den gizona da, halere, bere Joanna (Peggy Cummins) hilobaren laguntzaz, kasua ikertzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Dana Andrews: John Holden doktorea
* Peggy Cummins: Joanna Harrington
* Niall MacGinnis:. Julian Karswell doktorea
* Maurice Denham: Harrington irakaslea
* Athene Seyler: Karswell andrea
* Liam Redmond: Mark O'Brien irakaslea
* Reginald Beckwith: Meek jauna
* Ewan Roberts: Lloyd Williamson
* Peter Elliott: Kumar irakaslea
* Rosamund Greenwood: Meek andrea
* Brian Wilde: Rand Hobart
* Richard Leech: Mottram irakaslea
* Lloyd Lamble:e Simmons detektibea
* Peter Hobbes: Superintendenta
* Charles Lloyd-Pack: Kimikaria
* John Salew: Liburuzaina
* Janet Barrow: Hobart andrea
* Percy Herbert: Baserritarra
* Lynn Tracy: Hegazkin azafata

## Kanpo estekak 
* *Night of the Demon* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Acariformes

**Acariformes** akaroen barruko bi superordenen arteko handiena eta anitzena da. Gaur egun 351 familia eta 32.000 espezie deskribatu dira, baina estimatzen da 440.000tik 929.000 espezie daudela, deskribatu gabeko espezieak barne.

## Dibertsitatea 
Sarcoptifomes ordenaren barrukoek janari solidoa jaten dute. Batez ere belarjaleak, onddojaleak eta detritiboroak dira. Astigmatinaren barruko Psoroptidia familiakoak ornodunekin eta habiak egiten dituzten intsektuekin asoziatuak daude. Hauen barruan daude ondo ezagutzen diren hautsaren akaroak, zarakar akaroak, bildutako produktuen akaroak edo larruaren akaroak. Talde hauen artean duaden harremanak oraindik ezezagunak dira, eta sailkapena eztabaidatua da. Badirudi Oribatida taldea bitan zatitu behar dela.

Trombidiformes ordenekoak landareen parasitoak izan ohi dira, eta ekonomia kalte handiak eragiten dituzte. Akaroen artean landare peste handienak sortzen dituzten gehienak Trombidiformes barrukoak dira, Tetranychidae eta Eroiophyidae bezala. Espezie batzuk predatzaileak dira, beste batzuk onddojaleak eta badira ere animalien parasitoak. Trombidiidae familiako akaroak aske bizi dira.

Oribatida taldekoak alkaloide iturri bat dira *Oophaga pumilio* bezalako igel pozoitsuetan. Igel horiek euren dietan akaro hauekin hazten ez badira, ez dira hain pozoitsuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcoptiformes

**Sarcoptiformes** akaroen barruko orden bat da. Bere barruan 230 familia eta 15.000 espezie ezberdin deskribatu dira. Bi subordenatan banatzen dira: Oribatida eta Astigmatina.

## Kanpo estekak
Amerikar gau

[thumb|Amerikar gaueko eszena, [Santorini.]]
**Amerikar gaua** delakoa zinemagintzan egun argitan filmatutako eszenak gau giroko eszenak bailiran simulatzeko teknika bat da.

Egunez filtrodun kamera batez eszenak filmatzean datza, kolorean filmatzen bada urdina da, aldiz, zuri-beltzean filmatuz gero gorria, honela irudi ilun-urdinxka bat lortzen da. Modu honetan gaua eta ilargiaren argia girotuarazten da. Teknika honekin filmatzen den artean, zerua filmatzea ekidin eta errealismorik ez galtzezko itzalekin arreta berezia izaten da.

Jatorriz, teknika hau AEBetan "Day for night" izenpean garatu zen, hortik Europan jaso zuen *amerikar gaua* izena, eta hamarkada luzez zinemagintzan oso ohikoa izan zen. Baina pixkanaka erabiltzetik utzi zen, jada argitasun eskaseko eszenak filmatzea ahalbideratzen zuen argazki material sentikorragoa sortua baitzen. Honen bitartez, efektu naturalagoa sorrarazten zen, amerikar gaua erabiltzen duten filmetan ikusleak teknika hori erabili izan dutela erraz atzeman baitezake, objektuek berez baino itzal indartsuagoak proiektatzen baitituzte, aldiz, gauez efektu hori oso gutxi edota batere ez da ematen.

## Kanpo estekak
Oribatida

**Oribatida** (sailkapen zaharretan, **Cryptostigmata**), akaroen barruko orden bat da, Sarcoptiformesen barruan sailkatuak. 0,2 eta 1,4 milimetro arteko tamaina dute.

Oribatidoek metabolismo txikia dute, garapen geldoa eta fekunditate baxua. Espezie gehienetan helduek bizitza erlatiboki luzea dute. Adibidez baso epeletako lurzoruetan bizi diren hainbat espezieetan arraultzetik helduak direnerarte hilabeteak edo bi urte arte igaro daitezke. Oribatidaren barruko akaroek sei garapen aktibo dituzte: larba-aurrekoa, larba, 3 ninfa egoera eta heldua. Garai hauetariko bakoitzean material ezberdinaz elikatzen dira, bizirik edo hilda dauden landareak eta onddoak barne, likenak edo usteltzen ari den haragia. Batzuk predatzaileak dira, baina bat ere ez da parasitoa. Espezie berdinean larba garaian eta helduaroan elikadura ezberdina izan dezakete.

Oribatidak garrantzi ekonomikoa du, lurzoruko material organikoaren suntsiketa azkartzen dutelako.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Hautsaren akaro

**Hautsaren akaroa** (***Dermatophagoides pteronyssinus***) Pyroglyphidae familiako akaro bat da, gizakien etxeetako hautan bizi dena. Gizakien detritus organikoan bizi dira, adibidez gizakien larruazalaren zelula hilek sortutako hautsan. Asma eta alergia ezberdinen sortzaile izan daitezke. Akaro hauen liseriketan sortzen diren enzima batzuk euren kakan mantentzen dira eta alergiak sortzen dituzte mundu osoan zehar. Akaroen exoeskeletoak ere alergiak sor ditzake. Ameriketako hautsaren akaroa *Dermatophagoides farinae* espeziea da, baina ez da zertan Ameriketan bakarrik bizi behar. *Euroglyphus maynei* espeziea ere hautsaren akaro izendatzen da.

Hautsaren akaroak ez dira parasitoak.

## Kanpo estekak
Ekialdeko Karibeko dolar

*Artikulu hau Ekialdeko Karibeko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Ekialdeko Karibeko dolarra** (ingelesez: *Eastern Caribbean dollar*), Aingiran, Antigua eta Barbudan, Dominikan, Grenadan, Montserraten, Saint Kitts eta Nevisen, Saint Vincent eta Grenadinetan eta Santa Luzian zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **XCD** da eta bere sinboloa $, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Ekialdeko Karibeko dolar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Historia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ekialdeko Karibeko Banku Zentralaren webgunea.
Trinidad eta Tobagoko dolar

*Artikulu hau Trinidad eta Tobagoko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Trinidad eta Tobagoko dolarra** (ingelesez: *Trinidad and Tobago dollar*), Trinidad eta Tobagoko Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **TTD** da eta bere sinboloa $ edo TT$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Trinidad eta Tobagoko dolar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago. Bere aurreko dibisak Trinitatear dolarra eta Tobagotar dolarra ziren.

## Historia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Trinidad eta Tobagoko Banku Zentralaren webgunea.
Sons of Aguirre

**Sons of Aguirre** rap politikoa egiten duen talde Valentziarra da, WillyLET eta MC Endesa raperoengatik sortua.

Euren letrak kapitalismoa, burgesia, gizarte-desberdintasuna, inperialismoa, esplotazio laborala, ustelkeria, ondarea eta panorama globalaren gainbehera salatu, parodiatu eta kritikatzen dituzte. Eszenatokian alter ego batzuk erabiltzen dituzte, jatorri liberal eta burgesdun raperoak, horrela ideologia liberalaren eta kapitalismoaren kontraesanak azaleratzeko.

## Biografia 
### Jatorria 
Taldea David Saiz (Día Sexto/WillyLET) eta Victor Barrosok (Masa/MC Endesa) osatzen dute, eta 2015ean sortua izan zen. Sons of Aguirre (Aguirreren Semeak ingelesez) 2003-2012 urteen artean Madrilgo Erkidegoan presidente izandako eta 2004-2016 urteen artean Partido Popularreko presidente izandako Esperanza Aguirreri egiten dio erreferentzia.

Euren ezizenen jatorria ideologia ekonomiko liberal batekin daude erlazionatuta:
* **MC Endesa** publikoa izandako enpresa elektriko espainiar bati egiten dio erreferentzia, Endesa, azkenean pribatua izaten bukatu zuena.
* **WillyLET** hitz joko bat da: Willyrex, espainiar youtuber famatu bat da, eta, aldi berean, WillyLET hitza esatean “*Wallet*” (diru-zorroa ingelesez) uler daiteke. Gainera, “LET” adierazpenak askotan erabiltzen da Twitterren “*Liberales en Twitter*”(Liberalak Twitterren) esanahiarekin.

### Arrakasta 
Sons of Aguirre taldeak Viña Rocken 2017ko edizioan parte hartu zuen, baita Shikillo Festivalen ere, apirilean eta abuztuan ospatuak. 2016ko urriaren 29an Festador jaialdian parte hartu zuten. Hiru disko plazaratu dituzte, azken biak Scila taldearekin elkarlanean.

## Albumak 
**Si es legal es ético, si no fuera ético, sería ilegal (2016)**
# «Vete a Cuba»
# «Los chicos del FMI (ft. Toni el Sucio)»
# «Ajo infuso (ft. Msias)»
# «Napalm de libre mercado»
# «La de los maniquíes»
# «Explotando»
# «Amor ideológico imposible»

**Azul/Rojo (ft. Scila) (2018)**
# «La cigarra y la hormiga»
# «Mata a Tu Coach»
# «No Intentes Esto en Casa (ft. Dj Plan B)»
# «Carta al Sr.Fiscal»
# «N.t,s,h,t,s»
# «Pónganse en Fila (ft. Dj Plan B)»
# «Velociraptor vegano»
# «Cristales Rotos»
# «Vete a Cuba»
# «Napalm de Libre Mercado»
# «Privilegiados (ft. Dj Plan B)»
# «Los Chicos del FMI»

**Lo que ocurrió mientras mirabas a otro lado** (2018, Scila taldearekin)

# «Bienvenido a España»
# «La Noche de los Cayucos Rotos »
# «Funk The System!»
# «Fluyan mis Lágrimas, Dijo el Influencer»
# «Si Cojo el Fusil»
# «Cuatro Paredes»
# «Guillotina»
# «El Circo de la Rosa»
# «PacoPepe»
**Vamos a Morir todos** (2022, Scila taldearekin)

# «Fueron pocos»
# «No Me Posiciono»
# «Paté de Tofu»
# «El Encanto de la Alienación»
# «Macho Cowboy»
# «A los Hijos que Nunca tendremos»
# «Truman»
# «L.m.d.d.m»
# «Contingencias Comunes»
# «Sol de Mediodía»
# «Gente Rica (Uncommon People) - Versión»

## Girak 
* 2016/2017: *Vete a Cuba*
* 2018: *Azul/Rojo* diskoaren aurkezpen gira (Scilarekin)
* 2020: *Lo que ocurrió mientras mirabas a otro lado* diskoaren aurkezpen gira (Scilarekin)

## Kanpo estekak
Cat People (1942ko filma)

***Cat People*** (euskaraz *Katu Jendea*; Hego Euskal Herrian *Pantera Emakumea* eta Ipar Euskal Herrian *Katemea*) 1942ko beldurrezko filma  da, Jacques Tourneur frantziar zinemagileak zuzendutakoa. Val Lewton errusiar-estatubatuar idazlearen *"The Bagheeta"* (1930) kontakizun laburrean oinarritua dago. Simone Simon, Kent Smith, Jane Randolph eta Tom Conway izan ziren antzezle nagusiak.

*The Curse of the Cat People* (1942) jarraipena eta *izenburu berdineko berregokitzapena* izan zituen.

## Argumentua 
Oliverrek (Kent Smith) zoologikora egindako bisitaldi batean Irena (Simone Simon) izeneko serbiar emakume bat ezagutu berri du. Elkar maitemindu eta ezkondu egingo dira. Serbiar jatetxe batean ospatutako ezkontz gonbitean zehar, Irenaren senidea dela dioen emakume misteriotsu bat agertuko da (Elizabeth Russell). Orduan Irene modu bitxian jokatzen hasiko da. Ondorioz, Oliverrek bere emazteari laguntzeko asmoz Louis Judd (Tom Conway) psikiatrari deituko dio. Aldi berean, Aliceri buruz dituen susmoak baieztatuko dira, gainera Irene jeloskorrak egoera okertu besterik ez du egingo.

## Aktoreak 
* Simone Simon: Irena Dubrovna Reed
* Kent Smith: Oliver Reed
* Tom Conway: Louis Judd doktorea
* Jane Randolph: Alice Moore
* Jack Holt: Komodoroa
* Elizabeth Russell: Jatetxeko serbiar emakumea (krediturik gabe)
* Alan Napier: Doc Carver (krediturik gabe)
* Theresa Harris: Minnie, Sally Lunds kafetegiko zerbitzaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Cat People* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Librepentsalari

[thumb|200px|''[L'Idée Libre'', Fédération Nationale de la Libre-Pensée erakundearen aldizkaria, 1926ko apirila.]]
**Librepentsalaria** delakoa egiari dagokionez iritzi bat izateko logika, arrazoia, eta enpirismoan oinarritua egon beharra duela defendatzen duen pertsona da, eta ez agintea, usadioa edota bestelako dogmetan. Alegia, gauzei buruzko iritzi egoki bat izateko analisi arrazionala eta kritikoa beharrezkoak direla. Joera filosofiko honi **librepentsamendua** deritzo.

Joera honek maiz erlijioarekin talka egiten du, erlijioa nagusiki sinismenetan oinarritua baitago eta librepentsalariek maiz erlijioa zalantzan jartzeko joera dute, agnostizismo, laizismo, ateismo eta arrazionalismora joz. Era berean, librepentsalariaren kontzeptua sarri eszeptizismoa eta humanismoari lotua agertzen da, eta historiako zenbait alditan baita masoneria eta anarkismoari ere.

## Librepentsalari ezagunak 
* Thomas Woolston
* Nicolas Tindal
* John Toland
* Denis Diderot
* Jean le Rond d'Alembert
* Voltaire
* Anthony Collins
* Charles Darwin
* William Kingdon Clifford
* Fernando Lozano Montes
* Ramón Chíes
* Francisco Ferrer Guardia
* Antonio Rodríguez García-Vao
* Rosario de Acuña
* Ludwig Büchner
* Bertrand Russell
* Mario Bunge
* Jorge Luis Borges
* Carl Sagan
* Facundo Cabral

## Kanpo estekak 
* :Zer da librepentsalari bat?
* :Librepentsalariaren dekalogoa.
Otitis

**Otitisa** belarriaren hantura da. Hiru motarikoa izan daiteke.

* **Kanpoko otitisak**. Eritasun arinak eta lasterrak dira; mina eta kanpoko entzunbidearen larruaren hantura dira horien ezaugarri nagusiak.
* **Erdiko otitisak**. Eustakioren tronpan zehar eztarriraino edo sudurreraino hedaturiko infekzioek sortuak dira. Haur txikietan maiz azaltzen dira. Mina, gorreria eta sukarra izan ohi dira halakoen ezaugarriak. Bakterio askok sortaraziak izan ohi dira: pneumokokoak, estreptokokoak, etab.
* **Barneko otitisak**. *Laberintitis* izenez ere ezagutzen dira eta barneko belarriaren hantura eragiten dute. Gehienetan goian aipatuen ondorio larriak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tangentearen teorema

eskuinera|thumb|198x198px|1. irudia - triangelu bat.
Trigonometrian, **tangentearen teorema** formula bat da, triangeluaren aldeen luzerak eta angeluen tangenteak erlazionatzen dituena.

1, irudian, a, b, eta c triangeluaren hiru aldeen luzerak dira, eta α, β eta γ hiru alde horien aurkako angeluak, hurrenez hurren. Tangentearen teoremak hau dio:

:\frac{a-b}{a+b} = \frac{\tan[\frac{1}{2}(\alpha-\beta)]}{\tan[\frac{1}{2}(\alpha+\beta)]}.

Tangentearen teorema sinuaren teorema edo kosinuaren teorema bezain ezaguna ez den arren, horiek bezain erabilgarria da, eta erabil daiteke hainbat kasutan non bi aldeak eta angelu bat ezagunak diren, edo bi angelu eta alde bat ezagutzen direnean.

## Frogapena 
Tangentearen teorema frogatzeko sinuaren teoremarekin has gaitezke:

: \frac{a}{\sin{\alpha}} = \frac{b}{\sin{\beta}}

Zatidura horri "q" deituz gero, hau lortzen da: \scriptstyle{a\,=\,q\sin\alpha}, \scriptstyle{b\,=\,q\sin\beta}, hortaz

: \frac{a-b}{a+b} = \frac{q \sin \alpha -q\sin\beta}{q\sin\alpha+q\sin\beta} = \frac{ \sin \alpha -\sin\beta}{\sin\alpha+\sin\beta}. 

Simpsonen formula erabiliz:

:  \sin(x) + \sin(y) = 2 \sin\left( \frac{x + y}{2} \right) \cos\left( \frac{x - y}{2} \right) \;

non \scriptstyle{x\,=\,\alpha} eta \scriptstyle{y\,=\,\pm\beta} diren, hau lortuko duguː

:\frac{a-b}{a+b} =  \frac{
  2 \sin\left( \frac{\alpha -\beta}{2} \right) \cos\left( \frac{\alpha+\beta}{2}\right)
                          }{
              2 \sin\left( \frac{\alpha +\beta}{2} \right) \cos\left( \frac{\alpha-\beta}{2}\right)} = {{\tan{\alpha - \beta \over 2}} \over {\tan{\alpha + \beta \over 2}}}.

## Ikus, gainera 
* Sinuaren teorema
* Kosinuaren teorema

## Kanpo estekak
Thailandiar

**Thailandiarrak** (), lehen **siamdar** deituak, hego-ekialdeko Asiako etniako kideak dira. Thailandiako herritar gehiengoa (%75-%85a) osatzen dute, erdialdeko, hegoaldeko eta iparraldeko thailandiarrak eta Isan herria barnean izanda. Hedaduraz, Thailandiako herritarrei thailandiar deritze, nahiz eta etnikoki thailandiarrak ez izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Mollweide

**Karl** (edo **Carl**) **Brandan Mollweide** (Wolfenbüttel, 1774ko otsailaren 3a – Leipzig, 1825eko martxoaren 10a) Matematikari eta astronomo alemaniarra izan zen, Hallen eta Leipzigen ihardun zuena. Trigonometrian, Mollweiden formula bezala ezagutzen den formula aurkitu zuen. Mollweiden proiekzioa izeneko proiekzio kartografikoa asmatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lenny Wilkens

'*Leonard *Lenny* Randolph Wilkens*' (Brooklyn, New York, AEB, 1937ko urriaren 28a - Medina, Washington, 2025eko azaroaren 9a) saskibaloi jokalari eta entrenatzaile izan zen. Seattle Supersonics taldeko lehendakariordea izan zen.

## Biografia eta lorpenak 
Leonard Randolph Wilkens, *Lenny*, Brooklynen jaio zen, New Yorken, AEBetan, 1937ko urriaren 28an. Aita afroamerikarra zen eta ama, berriz, irlandar jatorriko amerikarra eta erlijio katolikoan hezi zuten semea.

Berehala hil zitzaion aita, bost urte besterik ez zituenean eta amak atera zuen aurrera familia.

Hiru urtean jokatu zuen Providence Unibertsitatean eta, txiki samarra bazen ere (1,85 m), 14,9 puntu eta 7,3 erreboteko promedioa egin zuen. Bi alditan aukeratu zuten estatuko bost hoberenen artean.

Txinara joateko aukera etorri zitzaion, baina ez zuen denbora osoko lana nahi, familiaz eta gozatzeko beta ere ez baitzuen galdu nahi.

Ez zituen sekula ahaztuko hasierako zailtasun haiek eta, aukera izan zuen bezain pronto, laguntzeko grinan ibili zen beti. *Lenny Wilkens* izeneko fundazioa zuen, behartsuei laguntzeko eta Seattleko Odessa Brown Children's Clinic da bere helburu nagusienetako bat da.

1968an, ia-ia MVP izan zen, baina bigarren geratu zen, Wilt Chamberlainen atzetik. Seattle eta Clevelandik pasatu zen eta Portland Trail Blazersen izan zen jokalari. Erretiroa hartu zuenean, historiako asistenteetan bigarren zen, Oscar Robertsonek aurrea hartu baitzion.

## Entrenatzaile NBAn 
Oraindik erretiratu gabe zegoen, entrenatzaile lanetan hasi zenean, Seattle Supersonics (1969-1972) eta Portland Trail Blazers (1974-1975).

1979an, jokalari lanak baztertuta, NBAn lortutako titulu bakarra lortu zuen Seattlekin.

32 denboralditan zehar, errekor ugari lortu zuen. 1994an, Urteko entrenatzaile aukeratu zuten eta 1996an, berriz, historian izan ziren hamar entrenatzaile hoberenetariko bat.

Taldeak zuzentzeko lanetan, garaipenen ehunekoen errekorra izan zuen: % 53,6; 45 partidako batezbestekoa denboraldiko. Hamasei aldiz eraman zituen bere taldeak kanporaketetaraino eta 69 partida irabazi zituen; garaipen gehien lortu dituzten entrenatzaile artean, seigarrena da.

Ligan, garaipen gehien lortu dituztenen artean, bigarren entrenatzailea zen, Don Nelsonen atzetik.

### Jokalari moduan 
* Bederatzi aldiz hartu zuen parte *All Star*rean (MVP izan zen 1971n).
* Pasatzaile onena 1970ean.
* NBAko historiako 50 saskibaloi-jokalari onenen artean hautatu zuten 1996ean.
* *Basketball Hall of Fame*-eko kide 1989az geroztik.

### Entrenatzaile moduan 
* NBAko txapeldun, 1979an.
* Urteko entrenatzaile onena, 1994an.
* *All Star*reko entrenatzailea, lau alditan (bi irabazi, bi galdu).
* NBAko txapelketan parte hartzaile handiena, bai jokalari eta entrenatzaile moduan (3.319 partida).
* Historiako hamar entrenatzaile onenen kidea, 1996an hautatua.
* *Basketball Hall of Fame*n kide entrenatzaile moduan 1998tik, John Wooden, Bill Sharman eta Tom Heinsohnekin batera.

## Erreferentziak
Jose Mari Aristondo

**Jose Mari Aristondo**, ***Muño*** (Bidania, 1898 &ndash; ?) gipuzkoar bertsolaria izan zen. 1936ko Txapelketa Nagusian parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Itziar Laka

**Itziar Laka Mugarza** (Bilbo, 1962ko otsailaren 2a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle katedraduna da, Letretako Fakultatean, *Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak* sailean.

1990an tesia defendatu zuen Massachussetts-eko Institutu Teknologikoan, eta geroago irakasle izan da New Yorken, Vienan, Utrecht-en, Napolin eta Río de Janeiro-n. Gogo Elebiduna ikertaldeko ikertzaile nagusia da. Bere ikerketak hizkuntzalaritza teorikoa eta psiko/neurolinguistikako metodo esperimentalak uztartzen ditu, hizkuntzaren irudikapen eta prozesamendu neurala argitzeko, batik bat sintaxia eta elebitasunaren inguruan. Hainbat ikerketa-proiektu zuzendu ditu hizkuntzarako gaitasuna noiz garatzen den eta elebakarren eta elebidunen burmuinetan dauden ezberdintasunei buruz ikertzeko.

Euskaltzain urgazlea da 2006tik, eta 2013an euskaltzain osoa izateko proposatua izan zen. Euskarazko gramatika deskribatu zuen ingelesez 1996an argitaratu zuen liburu batean. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 50 lan baino gehiago agertzen dira.

Jakiunde Euskal Herriko Zientzia, Arte eta Letren Akademiako kidea da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024ko maiatzean Eusko Ikaskuntza-LABORAL Kutxa Humanitate, Kultura, Arte eta Gizarte Zientzien saria jaso zuen, besteak beste, euskararen eta Euskal Herriaren garapen zientifiko eta kulturala sustatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltzaindia

## Kanpo estekak 
* Itziar Laka Mugarza *Euskaltzaindia*ren webgunean.
* Itziar Laka Mugarza *Jakiunde.eus* webgunean.
* Itziar Laka Twitter sare sozialean.
* Itziar Laka Linkedin sare sozialean.
* Itziar Lakaren argitalpenak *Inguma.eus* datu basean.
Joxe Mari Fagoaga

**Joxe Mari Fagoaga Oieregi**, ***Fagoaga II*** (Ituren, 1963) nafar bertsolaria da. Hainbat Nafarroako Bertsolari Txapelketetan aritu da, batez ere 80ko hamarkadan. Euxebio Fagoaga bertsolariaren anaia da.

## Erreferentziak
Peaky Blinders

***Peaky Blinders*** Erresuma Batuko historia drama telesail bat da. Steven Knight ekoizleak sortu zuen. 2013ko irailaren 12an BBC Two katean aireratzen hasi zen. Cillian Murphy eta Sam Neill aktoreak antzezten dute.

1920ko hamarkadan Birmingham hirian jardundako Peakey Blinders gaizkile-taldean oinarritua dago.

## Argumentua 
1919an, Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, Birmingham hiriko apustuetxe bat zuzentzen duen Peaky Blinders irlandar-ijito gangster baten gorabeherak agertzen dira. Tommy Shelby taldeburu handigura eta arriskutsuaren jarduerek Irlandako Errege Poliziako Chester Campbell (Sam Neill) inspektoraren harreta erakarriko dute, azken hau Belfast hiritik Birminghamera hiriko gaizkileak atxilotu eta talde horretako delituekin amaitzeko bidalia izan da.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Cillian Murphy: Tommy Shelby
* Sam Neill: Chester Campbell inspektorea
* Annabelle Wallis: Grace Burgess
* Iddo Goldberg: Freddie Thorne
* Paul Anderson: Arthur Shelby Jr.
* Sophie Rundle: Ada Shelby
* Joe Cole: John Shelby
* Charlie Creed-Miles: Billy Kimber
* Andy Nyman (1. denbora) eta Richard McCabe (2. denbora): Winston Churchill
* Tom Hardy: Alfie Solomons
* Noah Taylor: Darby Sabini
* Finn Cole: Michael Gray

### Bestelakoak 
* Tommy Flanagan: Arthur Shelby Sr.
* Benjamin Zephaniah: Jeremiah Jesus.
* David Dawson: Roberts.
* Ned Dennehy: Charlie Strong.
* Lobo Chan: Zhang jauna
* Alfie Evans-Meese: Finn Shelby.
* Neil Bell: Harry Fenton.
* Samuel Edward-Cook: Danny Whizz-Bang

## Kanpo estekak 
* *Peaky Blinders* telesailaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* Netflix kateko orrialdea
Estomatitis

**Estomatitisa** ahoko mintzaren hantura da. Zenbait estomatitis mota daude. Mota arinenean hantura aho barailetan, ahoaren barrualdeko alboetan eta mihiaren puntan izaten da. Beste arrazoien artean, mikrobioek eraginda sortzen da, eta baita digestio aparatuaren gorabeheren ondorioz ere. Ahoaren mintza gorritzea, odol galtzeak (batez ere barailetan) eta ahoko usain txarra dira gaixotasun horren ezaugarriak. Antiseptikoak eta penizilina dira sendagaiak.

* **Estomatitis ultzeraduna**. Estomatitis mota larria da. Aho mintza gorritzeaz gainera, ultzerak ere sortzen dira. Zenbait mikrobioren ondorioz azaltzen da. Eritasun batzuek (eskorbutoa, diabetesa, leuzemia…) estomatitisari bide ematen diote. Ez bada berehala sendatzen kalte handiagoak sor ditzake.
* **Estomatitis aftaduna**. Eritasun arina da. Ahoan ateratzen diren zuriuneak (aftak) ditu ezaugarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los 2 lados de la cama

***Los 2 lados de la cama*** 2005eko Emilio Martínez Lázaro espainiar zinema zuzendariaren filma da. *El otro lado de la cama* filmaren jarraipena izan zen.

## Sinopsia 
Javier Martarekin ezkontzera doa, hark konpromisoari zion beldurraz osatzea lortu duen mediku gaztea berau. Pedro bere neska-lagun berriarekin, Raquelekin txora-txora eginda dago eta honekin azkenik etorkizun bat eraiki dezaketela uste du. Rafa ere Pilarrekin zoriontsu dela dirudi, neskak maitatu eta zaindu ez ezik, estilo berezi batez berrezitu ere egiten baitu.

## Aktoreak 
* Ernesto Alterio (Javier)
* Verónica Sánchez (Marta)
* Guillermo Toledo (Pedro)
* Lucía Jiménez (Raquel)
* Alberto San Juan (Rafa)
* Pilar Castro (Carlota)
* María Esteve (Pilar)
* Secun de la Rosa
* Juana Acosta

## Abestiak (filmaren ordena jarraituz) 
* *Bailando*, Alaska
* *¿Por qué te vas?*, Jeanette
* *Quiero un camión*, Loquillo y los Trogloditas
* *Por las noches*, Los Ronaldos
* *Sin documentos*, Los Rodríguez
* *Gavilán o paloma*, Pablo Abraira
* Bikoteen dueluak:
** *Cómo pudiste hacerme esto a mí*, Alaska
** *¿A quién le importa?*, Alaska
** *La mataré*, Loquillo y los Trogloditas
** *Déjame*, Los Secretos
** *Ay qué pesado*, Mecano
** *Ni tú ni nadie*, Alaska
* *Gavilán o paloma*, Pablo Abraira
* *Quiero besarte*, Tequila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AzulOscuroCasiNegro

***AzulOscuroCasiNegro*** 2006ko Daniel Sánchez Arévalo espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Jorgek aitaren lana oinordetzan jaso du hark garun-infartu bat jasan duenean. Hala ere, saihestezina dirudien zoriaren aurka borrokatuko du. Azken urteetan, bere lana betetzen, aita zaintzen eta karrera bat ikasten saiatu da. Orain beste lan bat aurkitzeko ahaleginean dabil.

## Aktoreak 
* Quim Gutiérrez (Jorge)
* Raúl Arévalo (Israel)
* Antonio de la Torre (Antonio)
* Héctor Colomé (Andrés)
* Marta Etura (Paula)
* Eva Pallarés (Natalia)
* Manuel Morón (Fernando)
* Ana Wagener (Ana)
* Roberto Enríquez (Roberto)
* Alba Gárate (Alba)
* Marta Aledo (banketxeko langilea)
* Álex O'Dogherty (pertsonaleko burua)
* Daniel Muriel (Gonzalo)
* Julián Villagrán (Emilio)
* Natalia Mateo (funtzionarioa)
* Teresa Soria Ruano (barneko medikua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los managers

***Los managers*** 2006ko Fernando Guillén Cuervo espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Maca eta Rena “pelotazoa” eman nahian dabiltzan ez lanbiderik ez bestelako egitekorik ez duten berrogei urte inguruko bi tipo dira. Telebistako lehiaketa batean abeslari-izar berrien bila dabiltzala jakin orduko, Pipo eta David gazteen manager egingo dira, berehala "Los Reyes del King" bihurtuko dituztenak.

## Aktoreak 
* Enrique Villén
* Manuel Tallafé
* Fran Perea
* Paco León

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirante el Blanco

***Tirante el Blanco*** 2006ko Vicente Aranda espainiar zinema zuzendariaren filma da, izen bereko eleberri epikoan oinarrituta.

## Sinopsia 
Tirante El Blanco zaldun ospetsuak Bizantzioko enperadorearen enkargua jaso du Konstantinoplako hiria turkiarren setiotik askatu dezan. Tirantek Inperioak bere gain jarritako esperantza militarrei uste bezala erantzun die.

## Aktoreak 
* Casper Zafer: Tirant lo Blanc
* Esther Nubiola: Carmesina
* Victoria Abril: Ines
* Leonor Watling: maitalea
* Ingrid Rubio: Estefania
* Charlie Cox: Diafebus
* Giancarlo Giannini: enperadorea
* Jane Asher: enperatriza
* Sid Mitchel: Hipolito
* Rafael Amargo: Mehmed IV.a
* Jay Benedict: turkiar enbaxadorea
* Rebecca Cobos: Eliseo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Incautos

***Incautos*** 2004ko Miguel Bardem espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Zentzua duenez geroztik, Ernestok gauza bakarra egin du bizitzan: besteei iruzur egin. "El Manco" izeneko iruzurgile zahar batek eskuzko iruzurraren zirrikituak erakutsi zizkion.

## Aktoreak 
* Victoria Abril: Pilar
* Ernesto Alterio: Ernesto
* Federico Luppi: Federico
* Manuel Alexandre: "El Manco"
* Alejandro Casaseca: "Gitano"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
¡Hay motivo!

***¡Hay motivo!*** 2004ko espainiar filma da, 32 film laburrez osatua. Atal bakoitza egile ezberdin batek egin du eta azken legealdian okerrera egin duten espainiar errealitate politiko eta sozialeko alderdiren bat edo beste salatzea du helburu.

## Atalak 
# *Libre* (Joaquín Oristrell)
# *El plan hidrológico* (Pere Portabella)
# *La pesadilla* (Álvaro del Amo)
# *Cerrar los ojos* (David Trueba)
# *¿Dónde vivimos?* (Gracia Querejeta)
# *La insoportable levedad del carrito de la compra* (Isabel Coixet)
# *Soledad* (José Ángel Rebolledo)
# *Adopción* (Sigfrid Monleón)
# *Por tu propio bien* (Icíar Bollaín)
# *Adolescentes* (Chus Gutiérrez)
# *El club de las mujeres muertas* (Víctor Manuel)
# *Se vende colegio* (Pedro Olea)
# *Catequesis* (Yolanda García Serrano)
# *Las Barranquillas* (Víctor García León)
# *Madrid, mon amour* (Ana Díez eta Bernardo Belzunegi)
# *Por el mar corre la liebre* (José Luis Cuerda)
# *Armas de destrucción mediática* (Miguel Ángel Díez)
# *Manipulación* (Imanol Uribe)
# *Mis treinta euros* (Fernando Colomo)
# *Doble moral* (Juan Diego Botto)
# *Verja* (Alfonso Ungría)
# *Español para extranjeros* (José Luis García Sánchez)
# *¿Legalidad?* (Daniel Cebrián)
# *Muertos de segunda* (El Gran Wyoming)
# *Yak-42* (Manuel Gómez Pereira).
# *La pelota vasca (atalak)* (Julio Medem)
# *Kontrastasum (Versos de Gabriel Celaya)* (Mireia Lluch).
# *Cena de capitanes* (Pere Joan Ventura)
# *Mayday* (Manuel Rivas)
# *Técnicas para un golpe de estado* (Vicente Aranda)
# *El pasado que te espera* (Mariano Barroso)
# *La mosca cojonera* (Antonio Betancor)
# *Epílogo* (Diego Galán).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak