Dion Sirakusakoa

**Dion** (;  K.a.–354), Sirakusako tiranoa izan zen, Hiparinoren semea. Honen beste seme-alabak Megakles and Aristomake ziren. Aristomake Dionisiorekin ezkondu zen. Tirano honek, aldi berean, Locri hiriko Dorisekin ezkonduta zegoen. Dion Dionisio I.aren koinatua izateaz gain, haren ministro eta kontseilaririk fidagarriena zen.
Dionen arreba oso popularra bazen ere sirakusarren artean, Doriren semea, Dionisio II.a, izango zen Sirakusako ondorengoa.
Aristomakek lau seme-alaba izan zituen, hauetariko alabaren bat, Sofrosine, Dionisio Gaztearekin ezkondu zen eta beste bat, Arete, Dionekin. Bikote honek Hiparino izeneko seme bat izan zuen.

Oso aberatsa izatean eta [Platonen moral zorrotzaren jarraitzailea eta handinahia izan zenez, Dionisio II.aren susmo txarrak iratzarri zituen. Arrazoia izan zen Dionek kartagotarrei bidalitako gutun bat.
Atenasen zegoela, bizitza erosoa izan zuen Dionisiok II.ak lurrak eta aberastasunak kendu zizkion arte. Dionen erantzuna izan zen K.a. 357an Sizilian lehorreratzea eta Sirakusa konkistatzea (Ortigiako gotorlekua izan ezik). Hala ere, Dionek, Heraklides muturreko buruzagi erradikalarekin eztabaidatu ondoren, berriro erbestera joan behar izan zuen.
Sirakusarrek deitu ondoren K.a. 355ean, hiriko agintaria bilakatu zen, baina haren intrantsigentzia eta zerga-eskaerak direla eta, populazioarengandik urrundu zen. Jarraitzaileek ez zuten bakarrik abandonatu baizik eta hil zuten ere. Sizilia askatzeko Dionen saiakerek 20 urteko anabasa politiko eta soziala ekarri zuten.

## Dionisio I.aren aholkularia 
thumb|Dionek Platon aurkezten dio Dionisiori
Dionisioren aholkulari fidagarria izanik, arlo diplomatiko garrantzitsuenak izan zituen. Plutarkoren arabera, Dionek ezin hobeto bideratu zituen Kartagorekin harremanak. Dionisiok ere begi onez ikusten zuen Dionen aholkularitza. Hori zela eta, baimendu zion Sirakusako altxorretik dirua ateratzea, baina tiranoak gertaera hau herri osoak ezagutzeko eskatu zion. Eskaera gorabehera, Dion oso aberatsa bihurtu zen eta haren egoitza oso ondo hornituta zegoen. Hala ere, Plutarkok dionez, Dionek Dionisio kritikatu ohi zuen.
Gaztetatik, Dionek gustuko zituen jarduera intelektuak, filosofia batik bat. Platon eta Dion Tarenton ezagutu zuten elkar K.a. 387an. Filosoak Dionisioren gonbidapena onartu zuen Sirakusa bisitatzeko. Egia esan, gonbidapen horren atzean Dion zegoen.
Dion Platonen eskolako kide bat izan zen, Plutarkoren ustez, ikasleen onenetariko bat.
Plutarkori jarraituz, Dion ahalegintzen zen Dionisiok Platonen irakaspenak ezagut zitzan. Behin, Dionek tiranoa inbitatu zuen bilera batera Platonekin. Elkarrizketan Dionisio minduta sentitu zen Platonek tiranoen kontra hitz egin zuelako. Eztabaida bat izan ondoren, tiranoak agindu zuen filosofoa hiltzea. Azkenean, Platonek heriotza zigorretik libratu zen baina atenastar esklabo gisa saldu zuten Eginan. Nahiz eta Platonari buruzko desadostasuna, Dionisio eta Dionen arteko harremanek ez zuten aldaketarik izan.
Dionisio hiltzear zegoenean, Dionek ondorengotzari buruz hitz egin zion. Dionek nahi zuen bera edo senideren bat Sirakusako hurrengo agintaria izatea. Hala ere, Plutarkoren arabera, medikuek ez zuten Dionisio zaindu Dionisio Gaztearen aldekoak zirelako, Dionisio gazteak, bere planen berri izan zuela jakin zuenean, bere aita pozoitzea erabaki zuen. Honek, Plutarkoren ustez, ezin zuen hitzik ere esan hil aurretik.

## Dion eta Dionisio II.a 
Plutarkoren esanetan, Dionisio Zaharra beldur zenez traizioren bidez kanporatuko ez ote zuten, haren semea txikitatik Sirakusako akropoliaren barruan zaindu zuen, beraz, adin nagusira heltzean ez zuen buruzagi baten itxaroten den ezagutzarik, ahalmenik, trebetasun politikorik ezta berezko indarrik ere. Heldutan, Plutarkok zioen, Dionisio Gaztea libertinoa zen.
Kornelio Nepoteren ustez, Dionisio Gazteak ez zuen aitaren izaeraren indarra eta kasu gehiegi egiten zien kezkarik gabeko aholkulariei, Dionen entzutea zikindu nahi zutenak.
Aita ordezkatu zuenean Sirakusan, gortea gazte lizunez osaturik zegoen, ardura politikorik gabekoak. Hori zela eta, Sirakusako erakunde politikoak gainbehera hasi ziren. Laster, hiritarrek uste zuten Dion zela hiria salbatu zezakeen bakarra.
Dionisioren gortean, Dionek proposatu zizkion bi irteera kartagotarren mehatxuaren aurrean: bata, bera Kartagora bidaiatzea irteera diplomatiko bat bilatzeko, eta bestea, Dionek ordainduta, 50 trirreme berriak egitea kartagotarren kontra borrokatzeko. Dionisiok eskaintza hau begi onez ikusten bazuen ere, tiranoaren aholkulariek ustez, Dionek beste asmo bat zuen, hau da, boterea lortzea berarentzat edo Aristomake arrebaren ondorengoentzat.
Plutarkoren arabera, Dionek uste zuen Sirakusako arazoak Dionisioren hezkuntzarekin konponduko zirela. Honela, filosofiazko printzipioak irakatsi zizkion baita gobernu on baten garrantzia ere. Helburua zen Dionisio errege ona bilakatzea.
Dionisio filosofian interesatu zela, beraz, Platon berriro inbitatu zuten Sirakusara. Saiakuntza honek, hasiera ona izan bazuen ere, porrot egin zuen Dionen aurkariek eragina gehiago zutelako Dionisiorengan. Honela, lortu zuten Filisto filosofoa berriro deitzea (Dionisio Zaharrarekin ospea galdu zuena). Harrez geroztik, filosofoak Dionen kontrako oposizioa zuzendu zuen.
Gauzak honela, Dionek plan bat asmatu zuen Heraklides eta Teodetes jeneralekin Dionisio boteretik kentzeko. Plutarkok zionez, haiek ados egon ziren harik eta erreforma politikoak egiten baziren, eta ez gauzatzekotan, Dion kanporatuko zuten. Dionek, nahiz jatorriz aristokrata izan, demokrazia osoa ezartzea onartu zuen.
Hala ere, Platon iritsi zen, eta gogo handiz hartu zuten. Platonek Dionisiorekin izan zituen elkarrizketek, Dionisioren ikuspuntuetan eta jokabidean aldaketa nabarmenak eragin zituztela esan zen, hau, zuhur eta arretatsu bihurtu zelarik, bere gorteak, bere praktika libertinoekin jarraitu zuen bitartean. Gero, betiko sakrifizio batean, Dionisiok argi eta garbi adierazi zuen jada ez zuela tirano izan nahi.
Egoera punto txarrenera heldu zen Dionisiok eta Filistok bidean atzeman zutenean Dionek kartagotarrei bidali zien mezu bat. Gutun horretan Dionek kartagotarrei gomendatzen zien, itun bakeari zegokionez, berarekin baino ez kontsultatzeko, berak eskaera guztiak beteko zizkielako. Dionisiok kartagotarren, Dionen eta honen jarraitzaileen konplot bat sumatu zuenez, Dionekin berriro adiskidetzeko itxurak egin zituen. Itsasertzetik paseatzen zeudela Dionisiok Dioni erakutsi zion gutun leporatzailea, eta honi defendatzeko aukera eman gabe, erbesteratu zuen. Dion Atenasera abiatu zen.
Plutarkoren ustez, Dionisiok Platon akropolian konfinatu zuen Dionen atzean joan ez zedin. Han, gonbidatu garrantzitsu baten gisa, trataera ona izan zuen. Geroago, Kartagoren aurka gerra hasi zenean, Dionisiok filosofoari utzi zion Sirakusatik irteten eta agindu zion hurrengo udarako Dionek baimena izango zuela Sirakusara itzultzeko.
Bitartean, Sirakusan espekulatzen ari zen Aristomake, herrikideen artean ospetsua zena, saiatuko zen boterea lortzen. Dionisiok, jakinaren gainean egonda, egoera bideratu nahi zuen. Jendaurrean, azaldu zuen Dion aldi baterako Atenasen zegoela, Sirakusan matxinadak ez eragiteko. Dionek eutsi ahal zizkion Sirakusako ondasunei eta honela aldizka diru sarrerak jasotzeko. Are gehiago, Plutarkorren esanetan, Dionisiok Dionen senideei utzi zizkien bi itsasontzi, haren aberastasunak Atenasera eraman zitzaten.
Hala ere, Dionek 800 greziar soldadu lortu zituen Zante irlan bildu zirenak. Dionek agindu zien merzenarioen buruzagiei, Dionisio garaitu ondoren, komandante izendatuko zizkiotela.
Hamahiru egun eta gero, Siziliako Pakinora heldu ziren. Lemazainaren aholkua gorabehera, flota Siziliako hegoaldeko kostatik urrundu zen eta ekaitz batek harrien kontra eraman zuen Zerzinaren ondoan, Afrikaren iparraldean. Ontzidia bost egun itxaron behar izan zituen hegoaldeko lagungarri haizeak Siziliara eraman zuen arte. Behin Sizilian, kartagotar eskualdean lehorreratu ziren eta Heraklea Minoaren gobernadorearen laguna zen aldetik, berarengandik ostatua eta hornidurak lortu zituen.
Dionek laster eztabaidatu zuen Heraklidesekin bere alderdi politikoa sortu zuelako. Sirakusako batzarrak Heraklides almirante izendatu zuen, honek eragina ematen zion sirakusarren artean. Dionek ekimena moztu zuen esanez kargu hori berari zegokiola ematea eta jarraian, berak proposatu zuen Heraklides almirante izateko.
Plutarkoren arabera, sirakusarrak ez ziren gai aurka egiteko, beraz, enbaxada bat bidali zuten Lentinira Dionekin hitz egiteko. Dionek esan zuen gau horretan bere soldaduekin Sirakusarantz irtengo zela.
Sirakusako batzarrak Dion gurtu zuen jainkoa bailitzan, Sirakusara etortzean.
Diodorok, ostera, azaltzen du kulto heroikoa zela.
Hurrengo egunetan, Dionen aurkari gehienek ihes egin zuten. Geratu zirenen artean Heraklides zegoen. Dionen mertzenarioek iradoki zioten hiltzea, baina Dionek barkatu eta adostu zuen berak botere guztia eskuratzen zuen bitartean, Heraklides itsasoko almirantea izango zela.
Antza zenez, Dionek ez ziotela sirakusarrei utziko beraien arazoak konpontzen. Garai hartan Dionek zuen agintearen muga bakarra Heraklides zen.
Honek errefusatu ondoren Dionen gonbidapena senatari izateko, Dionen kontra konspiratzen hasi zen gotorlekua suntsitu ez zuelako eta kanpoko politikariak ekarri zituelako. Azkenean, Dionek agindu zuen Heraklides hiltzea. Dionek berak zuzendu zituen hileta-elizkizunak, baina sirakusarrek erailketa sentitu zuten.
Gerora, Dionen seme bakarra leiho batetik erori eta hil zen. Bere emazte Aretek eta arreba Aristomakek Kaliporen konplota ediren zuten baina Dionek semearen heriotzarengatik ahaldura zela eta paralizaturik zegoenez ez zuen ezer egin.
Aretek eta Aristomakek jarraitu ziztuzten konplotaz ikerketekin. Kalipo horretaz konturatu zenean, esan zien leiala zela eta hori frogatu ahal zuela. Haiek eskatu zioten Zin Handiko zeremonia egitea Pertsefone tenpluan eta Kalipok onartu zuen. Zeremoniaren ondoren, Kalipok agindutakoa ez zuen bete eta erabaki zuen Dion hiltzea Pertsefone jainkosaren jaia ospatzen zen egunean.
Eguna heldu zenean, Dion etxean zegoen jaia ospatzen haren adiskideekin. Erailak zazintoarrak ziren arropa arinak janzten zituztenak eta armarik gabekoak zirenak. Etxe barruan zeudela leihoak eta ateak itxi zituzten. Mertzenarioek Dion estarritik oratu zuten eta espartar ezpata motz batekin satakatu zuten hil arte.

## Herriko kulturan 
Dionen pertsonaia agertzen da Mary Renaulten *Apoloren maskara* eleberrian agertzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sirakusako tiranoak
* Zazpigarren gutuna

## Kanpo loturak