open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Russula queletii

***Russula queletii*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Indigestioa eragiten du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, hasieran ganbila titi apur batekin eta gero zabaldu eta hondoratu egiten da, ertz mehe inkurbatu eta ildaskatuarekin, azala erdi banangarria, likatsua hezetasunarekin eta matea lehorrarekin, koloreen nahasketa bat du, purpura iluna, purpura-ardo kolorekoa eta purpura morez, gorrixkaz eta berdexkaz nahasia eta erdian ilunagoa, batzuetan ia beltzaxka dena. Beste batzuetan kapela oso koloregabetua.

**Orriak:** Meheak, gaztetan oso estu eta gero zabalago, hasieran zurixkak eta gero zuri-kremak, batzuetan, erreflexu grisaxkekin eta orban berdexkekin, baina inoiz ez hori-limoi kolorekoekin, *Russula sardonia* espezieak izaten dituen bezalakoak. Amoniakoarekin ere ez dute arrosaz erreakzionatzen.

**Hanka:** Liraina, luzea eta mehea, hauskorra, zimurtsu samarra eta kolore tipikokoa, gorri-andere-mahats eta purpura-ardo kolorekoen artekoa. Baina zurixka izan daiteke, tindu arrosekin edo moreekin. Oinarrian zuria da.

**Haragia:** Zuria, hauskorra, urtsua eta zuria edo zertxobait grisaxka, baina kapelaren azalaren azpian kolore gorri-purpura du. Fruta usaina du, sagarrak bezala, eta, batzuetan, zahartzaroan arrain usain arina. Zapore azidoa du. Ez du gorriz erreakzionatzen amoniakoarekin *Russula sardonia*-aren haragiak bezala eta "sulfato de hierro"-rekin kolore arrosa zurbila ematen du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako *Russula* generoko espezie askok. Queletii epitetoa, Quelet frantziar mikologoaren omenez da.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula sardonia*-aren antzekoa da, baina besteak beste, gaztaroan ez ditu besteak bezala, tonu horixkak orrietan, haragian eta hankan, orriak eta haragia ez dira gorritzen amoniakoarekin, haragia zuriagoa du eta mendiko izeien azpian bizi da, lautadako pinudien ordez. *Russula torulosa* delakoaren antza ere badu, baina honek silueta sendoa du, oina motzagoa, orriak estuago, haragi gogorragoa eta zapore garratzagoa eta lautadako koniferoen azpian bizi da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hazten da mendiko izeien basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Maroko, Pakistan, Himalaiako eremua, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Currito de la Cruz (1926ko filma)

***Currito de la Cruz*** 1926an estreinatu zen espainiar film mutua da, Alejandro Pérez Lugínek idatzi eta zuzendua eta rol nagusietan Jesús Tordesillas eta Elisa Ruiz Romero protagonista zituena. Zuzendariaren beraren izen bereko eleberriaren egokitzapena da, geroago 1936an, 1949an eta 1965ean zinemara eraman zena.

## Laburpena 
Filmak Babesgabetuen Andre Mariaren hospizioan txikitan hazitako toreatzaile baten istorioa kontatzen du. Maestrantzako Zezen Plazan *espontaneo* gisa oldartu ondoren, Curritok etorkizun oparoa lortu zuen zezen-hiltzaile gisa. Rocio bere aurkitzailearen alabaz maiteminduta dago, baina neskari Romerita toreatzaileak erakartzen dio eta, ondorioz, Rociok Currito gutxiesten du.Filmak giro andaluziarra erakutsi nahi du baina aberatsen ikuspuntutik. Haren mezua, zentzu horretan, nahiko tradizionala da. 

## Aktoreak 
* Jesús Tordesillas: Currito de la Cruz
* Manolo González: Manuel Carmona
* Elisa Ruiz Romero: Rocío
* Antonio Calvache: Romerita
* Ana Adamuz: Sor María del Amor Hermoso
* Faustino Bretaño: Copita
* Domingo del Moral: Gazuza
* Elisa Sánchez: Teresa
* Cándida Suárez: Manuela 'La Gallega'
* Fernando Fresno: El 'Pintao'
* Clotilde Romero: Rufina
* Carmen Larrabeiti: Gachi bat
* Isabel Almarche: Beste gachi
* Rafael Calvo Aita Almanzor
* Barón de Kardy (Julio Rodríguez)
* Juan Espantaleón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Film osoa Youtuben.
Helen Gregory MacGill

**Helen Emma Gregory MacGill**, jaiotzaz **Gregory**; lehen ezkontzaren ondoren, **Flesher**; bigarren ezkontzaren ondoren, **MacGill** (Hamilton (Ontario), Kanada, 1864ko urtarrilaren 7a – Vancouver, Kanada, 1947ko otsailaren 27a) Kanadako lehen epaileetako bat izan zen, eta urte askoan herrialdeko emakume epaile bakarra, kazetaria, eta emakumearen eskubideen defendatzaile nabarmena izan zen Kanadan. Gero, egunkari batera joan zen, Cosmopolitan-eko kazetari gisa.

### Seme-alabak 
Lehen senarra, F.C. "Lee" Flesher 1901ean hil zen, paziente baten aurreko aizto batekin Mayo Klinikan egindako eraso baten ondorioz, eta atzean utzi zituen bi gazte, Eric (1891) eta Freddy (1894). Helen Gregory 1902an unibertsitate-garaiko laguna zen James Henry "Jim" MacGill abokatuarekin ezkondu zen. MacGillekin, bi alaba erditu zituen: Young Helen (Helen MacGill Hughes doktorea (1903), eta Elsie MacGill (1905), hegazkinen ingeniari aeronautiko aitzindaria eta diseinatzailea. Alana ingenairi horrek 1953an hanka hautsi ondoren,  hilabetetako susperraldia baliatu zuen amaren paperak antolatzeko, eta biografia bat idazten hasi zitzaion: *Nire ama, Epailea: Helen Gregory MacGill Epailearen Biografia*, 1955ean argitaratua.

### Emakumeen eskubideak 
Emakumearen eskubideetan beti aktibo, Columbia Britainiarreko Gutxieneko Soldataren Batzordeko kide egin zen, aldian behin bilerak egiten zituen eta sektorean oinarritutako gutxieneko soldatei buruzko eztabaidak egiten zituen. 1923an Vancouver Business and Professional Women's Club-a sortu zuen. 1930ean, erabakigarria izan zen Kanadako Enpresa eta Lanbide Elkarteen Federazioaren sorreran. Laurier liberalekin harreman estua zuen senarrak, eta Helen MacGill kontserbadore konprometitua zen.

### Heriotza 
1947ko otsailaren 27an hil zen, 83 urte zituela, 23 urtez Columbia Britainiarreko Vancouverreko Adingabeen Auzitegiko epaile izan ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* MacGill, E. M. G. Mi madre, el juez: Helen Gregory MacGill epailearen biografia. (1955). Toronto: Ryerson Press; 1981ean Torontok berrinprimatua: PMA Books, .

## Kanpo estekak
Kalifornia Behereko basamortua

**Kalifornia Behereko basamortua** Mexikoko Kaliforniako penintsulako ekoeskualde bat da. Ekoeskualdeak 77.700 kilometro koadro hartzen ditu, Hego Kalifornia Beherea eta Kalifornia Beherea estatu gehienak hartzen ditu. 

## Kokapena 
Kaliforniako penintsularen mendebaldeko malda gehiena hartzen du. Ozeano Bareak mugatzen du mendebaldean, eta Independentziaren mendilerroak ekialdean. Iparraldetik, Kalifornia Behereko basamortutik Kaliforniako txaparral eta basoetarako trantsizioak. Penintsulako hegoaldeko muturra San Lucano sastraka xerofilo ekoeskualdearen barruan dago. Iparralderantz, Juarez mendilerroa eta San Pedro Martiria pinu-enbrinozko basoak daude.

## Klima 
Klima lehorra eta subtropikala da. Euriteak urriak badira ere, Ozeano Bareak hezetasun apur bat eskaintzen du eta tenperatura moteltzen du Sonorako basamortuarekin alderatuta, Independentzia mendikatearen ekialdeko hegalean dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caesar Baronius

**Cesare Baronio** edo **Caesar Baronius** (Sora, 1538ko abuztuaren 30a - Erroma, 1607ko ekainaren 30a) italiar kardinal eta historialaria izan zen.

Erroman doktoratu zen zuzenbide kanonikoan eta zuzenbide zibilean. 1557an Oratorioko Kongregazioan sartu zen eta 1574an apaiz ordenatu zuten. 1597an San Filipe Neriren oinordekoa izan zen Oratorioaren buru.

Klemente VIII.aren aitorlea izan zen eta Aita Santuak kardinal izendatu zuen 1596an. Vatikanoko Liburutegia ere zuzendu zuen.

*Annales Eclesiatici* idatzi zuen, 12 liburuki ditu. Horietan, historia ordena kronologikoan jorratzen du eta teologia bigarren maila batean mantentzen du. *Erromatar martirologioa* ere eguneratu zuen. Galileorekin solasean esan zuen esaldia: "Bibliak zerura nola joan erakusten digu, ez zeruak nola doazen". 1606an *Paraenesis ad rempublicam Venetam* panfletoa ere idatzi zuen Aita Santuaren defentsan.

Benedikto XIV.ak beneragarri izendatu zuen.
Agintaldi erdiko hauteskundeak

**Agintaldi erdiko hauteskundeak** edo ***Midterm*** direlakoak Ameriketako Estatu Batuetan egiten diren hauteskunde orokorrak dira, presidente baten lau urteko agintaldiaren erdian gertatu ohi direnak, eta horregatik berezitasun eta irismen politiko partikularra dutenak.

Lau urtean behin izaten dira, azaroko lehen astelehenaren ondorengo asteartean.  

## Irismena 
Hauteskunde hauetan 435 eserleku berirtzen dira Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberan (kargu guztiak), eta 100 eserlekutik 33 edo 34 Estatu Batuetako Senatuan. 

Era berean, AEBetako 50 estatuetatik 34. agintariak lau urterako aukeratzen dituzte, aldi erdiko hauteskundeetan; Vermontek eta New Hampshirek, berriz, bi urterako gobernadoreak aukeratzen dituzte, eta hortaz tarte honetan ere egin ohi dituzte hauteskundeak, guztira 36 gobernadore hautatzen direlarik. Era berean, estatu askok hauteskunde haietan aukeratzen dituzte hainbat kargu beren estatuko legegintzaldietarako, udal-hauteskundeak ere edo tokiko beste kargu publiko batzuk ere berritzen ahal dira, eta erreferendumen bidez herritarren ekimen ugari jar daitezke bozketara.

## Historia 
Historikoki, agintaldi erdiko hauteskundeek lehendakaritzarako hauteskundeek baino boto-emaile gutxiago erakartzen dituzte. Presidentzialek  %50 eta %60 bitarteko parte-hartzea izan dute 1960. urtetik aurrera, baina agintaldi erdikoetara %40 inguru bakarrik joan ohi da hautestontzietara. Historikoki, hauteskunde hauetan presidentearen alderdiak eserlekuak galdu ohi ditu Kongresuan, eta sarritan ikusi izan da oposizioko alderdiak Kongresuko ganbara baten edo bien kontrola irabazi duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2022ko Alabamako gobernadore hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an egin ziren, Alabamako gobernadorea aukeratzeko.

Kay Ivey gobernadore errepublikanoak kargua hartu zuen 2007ko apirilaren 10ean, Robert J. Bentleyk dimisioa eman ondoren, eta 2018an agintaldi oso baterako hautatu zuten. Bigarren agintaldi oso batera itzultzeko postulatu zen. 2022ko estatu-hauteskundeen irabazlea 2023ko urtarrilaren 16an hartu zuen kargua.

Maiatzaren 24an hauteskunde primarioak egin ziren Alabaman. Hautagai bakar batek ere %50eko babesa lortu ez zuen eremuetan, ekainaren 21ean egin zen bigarren itzulia. Errepublikanoen artean, Iveyk irabazi zituen gehiengo osoz. Alderdi Demokratan aurrera egin zuten Malika Sanders-Fortier eta Yolanda Flowers hautagaiek. Bigarrenak eskuratu zuen nominazioa.

## Kanpo estekak
2018ko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2018ko Alabamako gobernadore hauteskundeak** 2018ko azaroaren 6an izan ziren, Alabamako gobernadorea aukeratzeko. Jarduneko gobernadore errepublikanoa, Kay Ivey, 2017ko apirilaren 10ean kargua hartu zuena, Robert Bentley gobernadoreak dimisioa eman ondoren, hauteskundeetara aurkeztu zen agintaldi oso baterako, eta Walt Maddox Tuscaloosako alkateari irabazi zion. Iveyk 2019ko urtarrilaren 14an egin zuen karguaren zina.

## Kanpo estekak
2010eko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2010eko Alabamako gobernadore hauteskundeak** 2010eko azaroaren 2an izan ziren. Bob Riley egungo gobernadore errepublikanoak agintaldi mugatua zuen eta ezin zen berrautaketara aurkeztu. Alderdiaren primariak 2010eko ekainaren 1ean egin ziren, eta bigarren itzulia errepublikanoek egin zuten uztailaren 13an. Hauteskunde orokorretan, Robert J. Bentley errepublikanoak Ron Sparks demokrata garaitu zuen.

## Kanpo estekak
Done Petri eliza (Gamere)

**Done Petri eliza** Gamere herriko parrokia-eliza da, Gamere-Zihiga udalerrian, Zuberoan. Haren jatorria Erdi Aroan dago baina XIX. eta XX. mendeetan zehar zenbait konponketa eta berriztapen izan ditu; esaterako, kanpaiak 1844koak dira eta sarrera gainean urte bera irakur daiteke. Herriko etxearen jabegoa da. Euskal Herriko iparraldean ohikoa denez, hilerria eraikinaren ondoan dago.

## Iruditegia 

Image:
Camou (Camou-Cihigue, Pyr-Atl, Fr) choeur et autel.JPG|Barruko ikuspegia.
Camou (Camou-Cihigue, Pyr-Atl, Fr) vitrail Jeanne d'Arc.JPG|Joana Arc-ekoari eskainitako beiratea.
Camou (Camou-Cihigue, Pyr-Atl, Fr) vitrail Ste Bernadette.JPG|Santa Bernadeteri esakinitako beiratea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Powell Frith

**William Powell Frith** (Aldfield, 1819ko urtarrilaren 9a - Londres, 1909ko azaroaren 9a) ingeles margolaria izan zen.

Viktoriar garaiko genero-eszenetan eta lanbideetan espezializatu zen. Erretratuak margotzen hasi zen eta 1834an egin zuen lehen erakusketa. 1840ko hamarkadan idazleen erretratua egiten eta haien obraren eszenak margotzen aritu zen.

Tradizionalista bat izan zen, margolaritza modernoarekiko gorrotoa zuena.

## Iruditegia 

Charles Dickens by Frith 1859 (2).jpg|*Charles Dickens in His Study*, 1859
TheCrossingSweeper.jpg|*The Crossing Sweeper*, 1858
William Powell Frith The signal 1858.jpg|*The Signal*, 1858
The Two Central Figures in "Derby Day" - William Powell Frith.jpg|*The Two Central Figures in "Derby Day", at the Metropolitan Museum of Art, 1860*
'The Little Gleaner' by William Powell Frith and Thomas Creswick.jpg|*The Little Gleaner*, circa 1850
Frith A Private View.jpg|*A Private View at the Royal Academy, 1881*, 1883
Dolly Varden by William Powell Frith.jpg|*Dolly Varden*, 1842
William Powell Frith At my Window, Boulogne.jpg|*At My Window, Boulogne*
The Beautiful Grisette by William Powell Frith CCWSH1167.jpg|*The Beautiful Grisette*, 1853. A scene from Laurence Sterne's *A Sentimental Journey Through France and Italy*
Olivia unveiling.jpg|*Olivia unveiling*, 1874. From Act I, Scene 5 of William Shakespeare's *Twelfth Night*
William Frith - Pope Makes Love To Lady Mary Wortley Montagu - Google Art Project.jpg|*Pope Makes Love To Lady Mary Wortley Montagu* (1852)

## Kanpo estekak
2014ko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2014ko Alabamako gobernadore hauteskundeak** 2014ko azaroaren 4an izan ziren, Alabamako gobernadorea aukeratzeko.

Robert J. Bentley jarduneko gobernadore errepublikanoa bigarren agintaldirako aurkeztu zen berriro. Parker Griffith ordezkari demokrata ohia garaitu zuen hauteskunde orokorretan. Hala ere, Bentleyk bi urte baino ez zituen bete agintaldian; 2017ko apirilean dimisioa eman zuen eskandalu baten ondorioz, eta Kay Ivey gobernadoreordeak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
2006ko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2006ko Alabamako gobernadore hauteskundeak** 2006ko azaroaren 7an egin ziren. Bob Riley Alderdi Errepublikarrako hautagaiak Lucy Baxley gobernadore demokrata garaitu zuen. Rileyk afroamerikarren botoen %21 eskuratu zuen.

## Kanpo estekak
Erika Mann

**Erika Julia Hedwig Mann** (Munich, 1905eko azaroaren 9a - Zürich, 1969ko abuztuaren 27a) alemaniar aktore eta idazlea izan zen.

Thomas Mannen alaba zen. Nazismoaren kritikaria izan zen, eta 1933an Suitzara erbesteratu zen. Han, W. H. Audenekin ezkondu zen herritartasun britainiarra lortzeko. nazismoa kritikatzen jarraitu zuen, bereziki *School for Barbarians* liburuan.

Bigarren Mundu Gerran BBCrentzat lan egin zuen eta gerrako korrespontsala izan zen. Nurenbergeko epaiketen berri ere eman zuen. Denbora batez Estatu Batuetan gurasoei babesa eman ondoren, eta AEBetako atzerri politika kritikatu ondoren, Suitzara itzuli zen haiekin.

## Film biografikoa 
* *Escape to Life: The Erika & Klaus Mann Story* (2000)

## Lanak 
* *All the Way Round: A Light-hearted Travel Book* (Klaus Mannekin, 1929)
* ''The Book of the Riviera: Things You Won't Find in Baedekers* (Klaus Mannekin, 1931) 
* *School for Barbarians: Education Under the Nazis* (1938)
* *Escape to Life* (1939)
**The Lights go Down* (1940)
* *The Other Germany* (Klaus Mannekin, 1940)
* *A Gang of Ten* (1942)
* *The Last Year of Thomas Mann. A Revealing Memoir by His Daughter, Erika Mann'' (1958)

## Kanpo estekak
L'Entregu

**L’Entregu** Asturiasko San Martin del Rei Aurelioko kontzejua osatzen duten hiri-nukleoetako handiena da.

2007ko irailean Asturiasko Printzerriko Dekretu baten bidez   udalerri hau ondoko Sotrondio eta Blimearekin bat egin zen administratiboki, San Martín del Rei Aurelio izeneko herri bakarra eta udalerri homonimoaren hiriburua eratzeko.

2013ko erroldaren arabera, L’Entreguko biztanleria 7.166 biztanle zen eta Linares parrokiakoa, oro har, 8.905 biztanlekoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Institut polytechnique de Paris

**Institut polytechnique de Paris** — ikerketa unibertsitate publikoa bat da, Parisko izen bereko parke teknologikoan dagoena.

Unibertsitatearen asmoa gertuko parke teknologikorako teknologia sortzea da, bere garaian Stanford Unibertsitateak Silicon Valleyrentzat egin zuen bezala.

## Kanpo estekak 
* IP Paris webgunea
Chimbo

**Chimbo** xaboi marka bat da, 1863 eta 1988 bitartean Bilboko Jabonera Tapia y Sobrino enpresak ekoitzi zuena. Txinbo txoriaren irudia da markaren adierazgarria.

## Historia 
José eta Bartolomé Tapia Ugarte anaiek sortu zuten xaboi-enpresa 1863an. Lehenbiziko lantegia Deustuko Erriberan zegoen. 1893an, José Tapia Ugarte eta Víctor Tapia Buesa osaba-ilobek “Tapia y Sobrino” sozietatea sortu zuten, 1901ean "Antigua Jabonera Tapia y Sobrino" bilakatu zena. Espainiako aurreneko enpresa izan zen xaboia zati trokelatuetan merkaturatu zuena. 

1905ean lantegia Zorrotzara lekualdatu zen, Oso denbora laburrean, xaboi markarik ospetsuena eta salduena izatera iritsi zen Espainian. 2022an, Txinbo izena jarri zitzaion Zorrotza auzoko parke bati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olalde, Rafa, Fábrica de Jabones Tapia y Sobrino, edificiosinsignesdesaparecidosenbilbao.wordpress.com
Hermann Maaß

[thumb|250px|[Adolf Reichwein, Maaßekin batera akusatuta, Volksgerichtshofen.]]
**Hermann Maaß** (Bromberg -egungo Bydgoszcz-, 1897ko urriaren 23a - Berlin, 1944ko urriaren 20a) erregimen naziaren aurkako erresistentzia alemaniarreko kidea izan zen. Atxilotuta, naziek heriotz zigorra ezarri zioten.

## Biografia 
Brombergen jaio zen, Posen probintzian, Alemaniar Inperioan (gaur egungo Bydgoszcz, Polonian). Alemaniako Armadako boluntario egin zen I. Mundu Gerran, eta gas pozoitsuaren eraso batean zauritu zuten 1918an. Gerraren ondoren, filosofia, psikologia eta soziologia ikasi zituen Berlingo Humboldt Unibertsitatean eta zientzia politikoen institutuan (Hochschule für Politik).

Alemaniako Gazte Elkarteen Reicharen Batzordeko (Reichsausschuß der deutschen Jugendverbände) kudeatzaile orokor gisa lan egin zuen. 1933an naziek boterea hartu ondoren, postua galdu zuen, gazte-erakunde guztiak alderdi naziaren ildotik izatera behartu zituztelako. Wilhelm Leuschner Hesseko Herri Estatuko Barne ministro ohiaren kolaboratzaile estua izan zen.

Maaßek Harvard Unibertsitateko irakasle izateari uko egin zion Alemaniatik bertatik nazionalsozialismoren aurkako borrokan jarraitzeko. Sindikalista ohien arteko erresistentzia antolatu zuen eta harreman estuan izan zuen Helmutheko Kreisauko Zirkuluarekin James Graf von Moltke, Peter Yorck von Wartenburg eta Adam von Trott zu Solz. 1943ko udazkenean Claus von Stauffenberg bere etxean ezagutu zuen.

Stauffenbergek Hitler hiltzeko Valkiria operazioaren porrotaren ondoren, 1944ko abuztuaren 8an atxilotu eta Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruan espetxeratu zuten. Volksgerichtshofek Adolf Reichwein, Julius Leber eta Gustav Dahrendorfekin batera erresistentziaren mugimenduan parte hartzeagatik akusatu zuen. 1944ko urriaren 20an, heriotzara kondenatu zituzten. Maaß, Leber eta Reichwein heriotz zigorra jasan zuten. Egun berean Maaß eta Reichwein  exekutatu zituzten, 3.40etan, Plötzenseeko espetxean. 43 urteko emaztea pneumoniak jota hil zen senarra hil eta bost astera, sei seme-alaba adingabe utzirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2002ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 5ean izan ziren, Alaskako gobernadore posturako. Frank Murkowski senatari errepublikanoak Fran Ulmer gobernadoreorde demokrata garaitu zuen. Murkowski Jay Hammondetik Alaskako gobernadore hautatu zuten lehen errepublikarra izan zen 1978an.

## Kanpo estekak
2006ko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2006ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 7ean izan ziren, Alaskako gobernadore posturako. Sarah Palin Wasillako alkate ohiak Frank Murkowski gobernadorea garaitu zuen errepublikanoen primarioetan, eta gero Tony Knowles gobernadore ohia garaitu zuen hauteskunde orokorretan. Geroago, Palin presidenteordetzarako hautagai errepublikano porrokatua bihurtu zen 2008an, 2009an gobernadore kargua utzi aurretik. Andrew Halcro independenteak botoen %9,5 eskuratu zituen.

## Kanpo estekak
Hygrocybe

***Hygrocybe*** *Hymenogastraceae* familiako onddo basidiomizetoen generoa da.

## Deskribapena 
Onddoak txikiak dira, 4 eta 7 cm bitartekoak, gehienez ere 10 cm, eta belarrean hazten dira. 

Txapelak hainbat koloretakoak dira, batzuetan oso kolore bizikoak, eta, sarritan, nahiko koniko egoten dira zabaldu aurretik. eta hortik dator grekotik hartutako izena, hitzez hitz "ur-burua" esan nahi duena, zintzoa edo likatsua. Hainbat espezie belztu egiten dira zahartzean.

*Hygrocybe*-en presentziak modu estentsiboan kudeatutako larreak adierazten ditu, aspalditik asaldatu gabeak.
[thumb|*[Hygrocybe cantharellus*]]
[thumb|*[Hygrocybe flavescens*]]
[thumb|*[Hygrocybe conica*]]
[thumb|*[Hygrocybe chlorophana*]]
[thumb|*[Hygrocybe appalachianensis*]]

Hauek dira espezie nagusiak: *Hygrocybe calyptraeformis*, *Hygrocybe coccinea*, *Hygrocybe conica*, *Hygrocybe insipida*, *Hygrocybe pseudoconica*, *Hygrocybe miniata*, *Hygrocybe nigrescens*, *Hygrocybe nivea*, *Hygrocybe pratensis*, *Hygrocybe psittacina*, *Hygrocybe punicea* eta *Hygrocybe vitellina*.

*Agaricales* ordenako onddo-genero honek 150 espezie ditu.
**Hygrocybe acutoconica*
**Hygrocybe albomarginata*
**Hygrocybe anomala*
**Hygrocybe aphylla*
**Hygrocybe appalachianensis*
**Hygrocybe astatogala*
**Hygrocybe aurantiosplendens*
**Hygrocybe aurantipes*
**Hygrocybe austrolutea*
**Hygrocybe austropratensis*
**Hygrocybe batesii*
**Hygrocybe batistae*
**Hygrocybe bolensis*
**Hygrocybe boothii*
**Hygrocybe brunneosquamosa*
**Hygrocybe calciphila*
**Hygrocybe calyptriformis*
**Hygrocybe cantharellus*
**Hygrocybe ceracea*
**Hygrocybe chloochlora*
**Hygrocybe chlorophana*
**Hygrocybe cinereofirma*
**Hygrocybe citrinovirens*
**Hygrocybe coccinea*
**Hygrocybe coccineocrenata*
**Hygrocybe conica*
**Hygrocybe conicoides*
**Hygrocybe constrictospora*
**Hygrocybe corsica*
**Hygrocybe cossus*
**Hygrocybe erythrocala*
**Hygrocybe flavescens*
**Hygrocybe flavifolia*
**Hygrocybe flavocampanulata*
**Hygrocybe fuhreri*
**Hygrocybe fulgens*
**Hygrocybe glutinipes*
**Hygrocybe griseoramosa*
**Hygrocybe helobia*
**Hygrocybe hypohaemacta*
**Hygrocybe insipida*
**Hygrocybe intermedia*
**Hygrocybe kula*
**Hygrocybe laboyi*
**Hygrocybe lanecovensis*
**Hygrocybe lepida*
**Hygrocybe manadukaensis*
**Hygrocybe miniata*
**Hygrocybe miniatofirma*
**Hygrocybe monscaiensis*
**Hygrocybe mucronella*
**Hygrocybe murinacea*
**Hygrocybe natarajanii*
**Hygrocybe neofirma*
**Hygrocybe noelokelani*
**Hygrocybe olivaceofirma*
**Hygrocybe ovina*
**Hygrocybe pakelo*
**Hygrocybe persistens*
**Hygrocybe phaeococcinea*
**Hygrocybe prieta*
**Hygrocybe procera*
**Hygrocybe psittacina*
**Hygrocybe punicea*
**Hygrocybe quieta*
**Hygrocybe reesiae*
**Hygrocybe reidii*
**Hygrocybe rhodophylla*
**Hygrocybe rubida*
**Hygrocybe salicis-herbaceae*
**Hygrocybe saltirivula*
**Hygrocybe spadicea*
**Hygrocybe splendidissima*
**Hygrocybe striatella*
**Hygrocybe subpapillata*
**Hygrocybe substrangulata*
**Hygrocybe trinitensis*
**Hygrocybe turunda*
**Hygrocybe umbilicata*
**Hygrocybe unguinosa*
**Hygrocybe virescens*

## Kanpo estekak
Urgaineko alde

**Urgaineko aldea** ur azpian ez dagoen ontzi-kroskoaren zatia da. 
Bereizketa horretarako itsasontziaren kroskoa bakarrik hartzen da kontuan, bizkar nagusitik eraikitzen den guztiari gainegitura deitzen baitzaio.

## Flotagarritasun-koefizientea 
Urpeko aldea flotazio-azaleraren azpitik dagoen itsasontziaren zatia da, beraz, karenari dagokiona. Goiko aldea urgaineko alde da, eta horren espaziotzat hartzen dira kroskoa, flotaziotik hasi eta jarraitua, erresistentea eta estankoa den estalki garaieneraino, eta estankoak diren gainegiturak. Urgaineko aldea da, halaber, itsasontziak bolumen urperatua handitzeari aurre egiteko duen flotagarritasun-erreserba. Urpeko aldeari eta urgaineko aldeari dagokienez, bakoitzaren azaleraz eta bolumenaz hitz egin daiteke. Adibidez, urpeko aldearen azalera kroskoaren azalera bustia izango da.

Flotagarritasun-koefiziente gisa definitzen da urgaineko aldearen bolumenaren (flotagarritasun-erreserba) eta urpeko aldearen bolumenaren (karena) arteko erlazioa:
Fk=\frac{Urpeko \ aldea}{Urgaineko \ aldea}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gainegitura (nautika)

[thumb|300px|[Kontainer-ontzi baten gainegitura.]]

**Gainegitura** itsasontzi baten espazio bizigarriak eta kontrolekoak gordetzeko  bizkar nagusiaren gainean eraikitakoa da.

Bertan, tripulatzaileentzako eta bidaiarientzako kamaroteak, jantokiak, erizaintza, sukaldea, despentsak, administrazio-bulegoa, aisialdirako lekuak eta goiko aldean lemazaina eta ontzia kontrolatzeko gainerako instalazioak instalatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leslie Phillips

**Leslie Samuel Phillips** (Tottenham, Londres, 1924ko apirilaren 20a &ndash; Minneapolis, 2022ko azaroaren 7a) ingeles zinemako eta telebistako aktorea izan zen. BAFTA sarirako hautagaia.  *Out of Africa* (1985), *Empire of the Sun* (1987), *Lara Croft: Tomb Raider* (2001) edo *Venus* (2006) filmetan parte hartu du, Harry Potterren bi ataletarako ahotsa ere ipini du; *Harry Potter eta Sorgin Harria* (2001) eta *Harry Potter eta Sekretuen Ganbera* (2002) Sorting Hat antzezten. 

## Biografia 
Leslie Phillips Tottenhamen (Londres, Erresuma Batua) jaio zen, 1924ko apirilaren 20an.  Frederick Samuel eta Cecelia Margareten semea da, zeinaren  ezkongaiko izena Newlove zen. Oso gustuko aktore komiko bihurtu zen, ingeles estereotipoen interpretazioekin. 

## Filmografia 
* Filmografia nabarmena zineman.

## Sariak 
### BAFTA sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014ko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2014ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 4an egin ziren, Alaskako gobernadorea eta gobernadoreordea aukeratzeko. Aldi berean, Alaskako AEBko Senatuko II. klaseko aulkia aukeratu zuten.

Sean Parnell gobernadore errepublikanoa bigarren agintaldi oso baterako aurkeztu zen berriro, baina Mead Treadwell gobernadoreordeak Estatu Batuetako Senatura aurkeztea erabaki zuen. Hauteskunde primarioak 2014ko abuztuaren 19an egin ziren kargurako alderdiaren hautagaiak zehazteko, gobernadorearentzako eta gobernadoreordearentzako primarioak bereizita, eta irabazleak elkarrekin aurkeztu ziren hautagaitza berean. Parnell izendatua izan zen; gobernadoreorde-hautagaia Anchorageko alkatea izan zen, Dan Sullivan. 

Demokratek Alaskako Funts Iraunkorreko zuzendari exekutibo ohi eta enpresaria izendatu zuten, Byron Mallott, zeinaren formulakidea Hollis French senataria izan baitzen. Halaber, independente gisa aurkeztu zen Bill Walker Valdezeko alkate errepublikano ohia, Craig Fleener formulakidea zuena, Alaskako Ehiza eta Arrantza Saileko komisariorde ohia. 2014ko irailaren 2an, Walkerrek eta Mallottek beren kanpainak batu zituzten, azaroko hauteskundeetan hautagaitza independente bakar gisa agertzeko, Alaskako Alderdi Demokratak babestu zuena. Walker-Mayllot bikoteak irabazi zituen hauteskundeak.

## Kanpo estekak
Kindurtza

thumb|300px|Kindurtzaren kokapena
**Kindurtza** edo **saia** itsasontziaren beheko barrunbea da, gilaren gainean dagoena eta ontziaren alboetatik eta bizkarretik barrura iragazten den ura biltzen duena. Ponpen bidez kanporatzen da ur hori.

Kindurtzako urak gai oliotsuen bereizgailuen bidez garbitzen dituzte, eta kanpora ponpatzen dira itsaso zabalean. Produktu kutsatzaileak ontzian geratzen dira, *slop* izenarekin ezagutzen direnak, eta portuan erretiratzen dira tratatu eta deuseztatzeko.

Zamalanetarako upeltegiek ere badute kindurtzako putzu bat, upeltegien planoaren mailaren azpitik dagoen eremuaren txopan eraikia, ontzien barruan sortzen den kondentsazio-ura biltzeko, kanpoko eta barruko atmosferaren tenperaturen arteko aldea dela-eta.

Ontzi txikietan edo kirol-ontzietan, kasko inguruko gunerik baxuenari deitzen zaio saia, bai ontziratutako ura bai euri-ura biltzen diren gilari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Alabamako gobernadore hauteskundeak

**2002ko Alabamako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 5ean izan ziren. Lehiak Don Siegelman jarduneko gobernadorea eta Bob Riley errepublikanoa eta John Sophocleus hautagai libertarioa aurrez aurre jarri zituen.

Emaitza oso garaipen estua izan zen Rileyrentzat. 672.225 botorekin irabazi zuen Rileyk, Siegelmanen 669.105en aldean (3.120 botoko aldea, edo emandako 1.367.053 botoetatik % 0,23koa). Sophocleusek 23.272 boto lortu zituen eta 2.451 boto idatzizko hautagaiarentzat izan ziren. Hauteskunde liskartsu eta eztabaidagarrietan parte-hartze handia izan zen nagusi.

## Kanpo estekak
Doris Grumbach

**Doris Maureen Grumbach** (Manhattan, New York, 1918ko uztailaren 12a &ndash; Kennett Square, Pennsylvania, 2022ko azaroaren 4a) estatubatuar eleberrigilea, memoriagilea, biografoa, literatur kritikaria eta saiakeragilea izan zen. New Yorkeko Albanyko Saint Rose-ko Ikastetxean, Iowako Idazleen Tailerrean eta Washingtongo Amerikako Unibertsitatean irakatsi zuen, eta *The New Republic*-en literatura editorea izan zen hainbat urtez. Eleberri asko argitaratu zituen pertsonaia homosexualak protagonistak eta ardatz hartuta. Bi hamarkadaz, berak eta bere bikotekideak, Sybil Pike-k, liburu-denda bat izan zuten, Wayward Books, Sargentville-n (Maine). 2018ko uztailean 100 urte bete zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ontziratzeko pasabide

thumb|300px|Ontziratze-eskailera
**Ontziratzeko pasabidea** edo **ontziratze-eskailera** itsasontziaren brankako gaztelua eta alkazarra lotzen dituen pasabide estua da. Terminoaren erabilera zabaldu egin zen, ontziratzeko edo lehorreratzeko erabiltzen diren pasabide estuak adierazteko.

Itsasontzi modernoek ontziratze-eskailerak erabiltzen dituzte bidaiariak ontziratzeko eta lehorreratzeko.

## Ikus, gainera 
* Hegazkineratzeko igarobide
* Taulatik pasa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aert van der Neer

**Aert van der Neer** (Gorinchem, 1603 &ndash; Amsterdam, 1677ko azaroaren 9a) herbeheretar margolaria izan zen.

Gaueko eszena txikietan espezializatu zen, ilargiaren argiak eta suek bakarrik argitzen zituztenetan. Neguko paisaia elurtuak ere margotu zituen, ibai eta ubideekin.

## Iruditegia 

Aert van der Neer - Moonlit Landscape with a View of the New Amstel River and Castle Kostverloren - Google Art Project.jpg
Van der Neer - Moonlit Landscape with Bridge.jpg
Aert van der Neer - Night Landscape with a River - WGA16489.jpg|*Gaueko paisai ibaiarekin*
Van der Neer Landscape.jpg|*Errotadun paisaia*
Aert van der Neer - Winterlandschap met schaatsers en kolfspelers ca 1642.jpg|*Neguko paisaia patinatzaileekin*
Riviergezicht bij winter Rijksmuseum SK-C-191.jpeg|thumbnail|300px|*Winter
Winter Landscape with Skaters, oil on canvas by Aert van der Neer.jpg|*Neguko paisaia irudiekin*
Aert-van-der-neer winterlandschaft.jpg|*Neguko paisaia*
Riviergezicht bij winter Rijksmuseum SK-A-290.jpeg|
Frozen river at sunset, by Aert van der Neer.jpg|*Ibai izoztua ilunabarrean*
Aert Van Der Neer - Winter Skating Scene - 1600s.jpg|*Neguko patinaje-eszena*
Aert-van-der-neer flusslandschaft.jpg|*Ibai-paisaia*
Riviergezicht bij winter Rijksmuseum SK-A-3256.jpeg
Aert van der Neer (attr) Holländische Kanallandschaft bei Mondschein mit Lagerfeuer.jpg|*Irudiak ilargi-argitan dituen paisaia holandarra''

## Kanpo estekak
Idurre Frías

**Idurre Frías Martínez de Aramaiona** (Gasteiz, 1991ko abenduaren 25ean) futbolari ohia, UEFA PRO entrenatzailea eta kirol esataria, besteak beste Radio Vitorian. Euskal Herriko futbol selekzioaren hautatzailea.

## Biografia 
Nerabea zelarik futbolaria izan zen, Gasteiz Cup eta eta Aurrera Vitoria futbol taldeetan, erdilari gisa. Hernia diskal bat zela medio kirolaria izateari utzi zion eta entrenatzaile bezala hasi zuen formakuntza Lluís Codina eta Edu Carrerarekin. Izan ere, UEFA PRO entrenatzaile titulua dauka. Besteak beste, Euskadiko 15 azpiko eta 16 azpiko emakumezko selekzioaren hautatzailea izan da.

## Sariak eta aitortzak 
* 2017an, martxoaren 8aren harira, El Correo egunkariak egindako azal berezian azaldu zen, beste emakume batzuekin batera.
* 2018an, Araba eta Euskadiko beste emakume kirolari batzuekin batera *Rompiendo Moldes* dokumentalean elkarrizketatu zuten Maitane Carballo, Olatz eta Arantzazu Alonsok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gal Costa

**Maria da Graça Costa Penna Burgos** (Salvador da Bahia,  - São Paulo, ), **Gal Costa** izen artistikoz ezaguna, brasildar abeslaria izan zen. 1968an *Tropicália: ou Panis et Circenses* bilduman agertu ondoren, Tropikalia generoko izarretako bat izan zen.

## Biografia 
Bahia estatuko hiriburuan, Salvadorren jaio zen Costa, 1945ean. Musikazale handia zuen ama, eta gazte galdu zuen aita. Disko denda batean lortu zuen bere lehen enplegua, eta umetako lagun baten bitartez ezagutu zuen Caetano Veloso, zeina kantariaren konplize estua bihurtuko zen denborarekin. 20 urte bete gabe zituen artean Veloso, Gil, Bethânia, Tom Zé eta garaiko beste puntako zenbait musikariren ingurura batu zenean. Haiekin egin zuen debuta 1964an, "Nós, por exemplo" () emanaldian, eta hiru urtera kaleratu zuen *Domingo* albuma, Velosorekin batera —bertan dator bere kantu ezagunenetako bat, *Coraçao Vagabundo*—.

1968an, *Tropicália: ou Panis et Circenses* album enblematikoan hartu zuen parte, eta urtebetera kaleratu zituen bakarkako bere lehen bi lanak. Diktadura militarraren egoera politikoak estututa, hainbat artista eta musikarik herrialdetik alde egin zuten urte horietan —Gilek eta Velosok, tartean—, baina Brasilen geratzea erabaki zuen Costak, zentsurari ezkutuko emanaldiekin iskin egiten ahaleginduz. 1970ekoa izan bere arrakastaren hamarkada; ordukoak dira, esaterako, Veloso eta Gil Londresen bisitatu ostean idatzi zuen *Legal* kantua (1970) eta *-Fa-Tal- Gal a Todo Vapor* (1971) zuzeneko diskoa. Orduan bihurtu zen erreferentziazko musikari Costa, eta hurrengo hamarkadan haren musikaren oihartzuna nazioartera ere hedatu zen; urteko lan berri bat aurkezten segitu zuen ia-ia.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valkiria operazioa

thumb|250px|Friedrich Olbricht, 1941eko larrialdi planaren sortzaileetako bat.
**Valkiria Operazioa** ()  Wehrmachtek Bigarren Mundu Gerraren testuinguruan egindako gobernuaren jarraipen plan bat zen, Alemaniako Lurralde Erreserbako Armadari (Ersatzheer) emana, exekutatzeko eta ezartzeko, orden zibila Hirugarren Reichean kolapso orokorrean sartzearen kasuan. Gai zibilen kontrola galtzeko arriskua ikusten zen, esaterako, Alemaniako hirien aliatuen bonbardaketetan edo Alemaniako lantegietan behartutako milioika langile atzerritarren altxamendua gertatzean. Helburuak balizko matxinadeei erantzutea eta herrialdearen kontrola mantentzea ziren. 

Friedrich Olbricht, Henning von Tresckow eta Claus von Stauffenberg, Heerreko ofizialak, hainbat aldaketa egin zituzten jatorrizko Valkiria Plana () prestatuz. Horren arabera Alemaniako hirien kontrola hartu, SSak desarmatu eta nazien buruzagitza atxilotu behar zuten, Hitler uztailaren 20ko konplotean hil ondoren. Hitlerren heriotza eskatzen zen erabat, ez atxilotzea, soldadu alemaniarrak leialtasun zinetik askatzeko (Reichswehreid). Prestaketa luzeen ondoren, konspiratzaileen plana 1944an aktibatu zen, baina 1 fasean huts egin zuen, hau da, Hitler bizirik atera zen erasotik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosaura Andazabal Cayllahua

**Rosaura Andazabal Cayllahua** (Lima, 1961eko otsailaren 23a - Lima, 2021eko maiatzaren 15a) Peruko historialaria, irakaslea eta ikerlaria izan zen, herri-artearen ikasketetara, artxiboko dokumentuen transkripzio paleografikoa eta kitxua hizkuntzatik gaztelaniara herri-ipuinen itzulpena egin zuena.

## Biografia 
1961eko otsailaren 23an jaio zen Liman. Bigarren Hezkuntza Teresa González de Fanning Emakumeentzako Hezkuntza Erakunde Enblematikoan egin zuen. Gero, Historia ikasi zuen Federico Villarreal Unibertsitate Nazionalean. Geroago, graduondoko ikasketak egin zituen. Historian masterra egin zuen Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean . Maiatzaren 15ean hil zen 60 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Cane

**Samuel Jordan Cane** (Rotorua, 1992ko urtarrilaren 13a) zeelandaberritar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegalean aritzen dena. 2010etik, Bay of Plenty taldearekin jokatzen du NPC txapelketan, eta 2011tik Super Rugbyn Chiefsekin.   2012ko ekainaren 16an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Christchurchen, Irlandaren kontra. Talde nazionaleko kapitaina da 2020tik.

## Palmaresa 
### Chiefs 
* Super Rugby
** irabazlea: 2012, 2013
** finalista: 2023
* Super Rugby Aotearoa
** finalista: 2021
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2015
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2018ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 6an egin ziren, Alaskako gobernadorea eta gobernadoreordea aukeratzeko. 

Onartutako alderdi politikoen primarioetan, gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagaiak bereizita aurkezten dira. Gobernadore eta gobernadoreorde izateko primarioetako irabazleak hautagaitza bateratu bihurtzen dira alderdi politikoaren hauteskunde orokorretan. Gobernadore independentea zena, nahiz eta Alderdi Demokratako kide izan, Bill Walker, Mike Dunleavy hautagai errepublikanoaren eta Mark Begich hautagai demokrataren (Estatu Batuetako senatari ohia) arteko hiru aldeko lehia izan zen. Hala ere, Walkerrek 2018ko urriaren 19an utzi zuen eta Begich babestu zuen. Walkerrek alde egin zuen arren, Dunleavyk Begich garaitu zuen.

Gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagai independenteek hauteskunde orokorretako boto-orrian agertzen den hautagaitza bat osa dezakete, betiere hautagai-zerrendako bi hautagaiek eskaera-sinadura baliodun nahikoak badituzte, Alaskako Hauteskundeen Dibisioak xedatutakoaren arabera.

## Kanpo estekak
Javier de Belaunde Ruiz de Somocurcio

**Javier de Belaunde Ruiz de Somocurcio** (Arequipa, 1909ko maiatzaren 18a &ndash; Lima, 2013ko ekainaren 24a), *león del sur (hegoaldeko lehoia)* edo *el diputado de las provincias (probintzietako diputatua)*  izenekin ezaguna, peruko politikari, abokatu eta historialari nabarmena izan zen. Arequipako diputatu bost aldiz hautatua. Espetxe politikoa jasan zuen Odriaren erregimen militarrean. Fernando Belaúnde Terry presidentearen lehen gobernuan Justiziaren saila izan zuen. Fronte Demokratiko Nazionalaren, Alderdi Errepublikano Sozialaren, Liga Demokratiko Nazionalaren eta Alderdi Demokratiko Kristauaren sortzailea .

## Lanak 
* Bolívar. Lima: Brasa. 1990. 
* Político por vocación. Testimonio y memorias. Lima: Fundación M.J. Bustamante de la Fuente. 1996. 
* Juan Pablo Viscardo y Guzmán. Ideólogo y promotor de la independencia hispanoamericana. Lima: Fondo Editorial del Congreso de la República. 2002. 
* Justicia sin crueldad. Cartas inéditas (1813-1854) de Francisco Javier de Luna Pizarro, fundador de la República. Lima: Fondo Editorial del Congreso de la República. 2006. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urpeko alde

**Urpeko aldea** edo **karena** ur azpian dagoen ontzi-kroskoaren zatia da. 

## Flotagarritasun-koefizientea 
Urpeko aldea flotazio-azaleraren azpitik dagoen itsasontziaren zatia da, beraz, karenari dagokiona. Goiko aldea urgaineko alde da, eta horren espaziotzat hartzen dira kroskoa, flotaziotik hasi eta jarraitua, erresistentea eta estankoa den estalki garaieneraino, eta estankoak diren gainegiturak. Urgaineko aldea da, halaber, itsasontziak bolumen urperatua handitzeari aurre egiteko duen flotagarritasun-erreserba. Urpeko aldeari eta urgaineko aldeari dagokienez, bakoitzaren azaleraz eta bolumenaz hitz egin daiteke. Adibidez, urpeko aldearen azalera kroskoaren azalera bustia izango da.

Flotagarritasun-koefiziente gisa definitzen da urgaineko aldearen bolumenaren (flotagarritasun-erreserba) eta urpeko aldearen bolumenaren (karena) arteko erlazioa:
Fk=\frac{Urpeko \ aldea}{Urgaineko \ aldea}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Araníbar

**Carlos Enrique Araníbar Zerpa** (Lima, 1928ko uztailaren 18a &ndash; 2016ko martxoaren 21a)  Peruko historialaria eta unibertsitate irakaslea izan zen. Historia kolonialaren ikertzaile eta konkistaren kroniken editore kritiko gisa nabarmendu zen. 

## Biografia 
Nazario Aranibarren eta Marina Zerparen semea. Lehen hezkuntza Colegio Dalton-en egin zuen eta bigarren hezkuntza Colegio Anglo-Peruano-n (gaur egun Colegio San Andrés). Gero, San Markos Unibertsitate Nagusian Literatura ikasi zuen, eta Historian doktoretza lortu zuen *Peruko Giza Sakrifizioak* tesiarekin (1961). Bere alma mater-ean irakaskuntzara dedikatu zen, 1953tik 1978an erretiroa hartu arte, urte horretan irakasle emeritu izendatu zuten arte. 

Ingeniaritza Unibertsitate Nazionalean, Federico Villarreal Unibertsitate Nazionalean eta Enrique Guzmán y Valle Hezkuntza Unibertsitate Nazionalean ere irakasle izan zen. 

Peruko Arkeologia, Antropologia eta Historia Museoko liburuzaina ere izan zen (1948-1953), Historia Museo Nazionaleko zuzendaria (1973) eta Hezkuntza Kontseilu Goreneko presidenteordea (1973). 

## Lanak 
### Argitalpenak 
* *Notas heurísticas sobre las crónicas* (1963)
* *El principio de la dominación* (*Peruko Historia Orokor Berriaren* zati gisa eta egilekidea).

### Kronika kolonialen edizio kritikoak 
* *El Señorío de los Incas* (1967), Pedro Cieza de León-ena.
* *Nueva corónica y buen gobierno* (1988), Guaman Poma de Ayalaren eskutik.
* *Comentarios reales de los incas* (1991), Garcilaso de la Vegaren (El Inca) eskutik.
* *Relación de antigüedades del Perú* (1995), Juan de Santa Cruz Pachacutirena .

## Sariak 
* Garcilaso de la Vega Kultura Sari Nazionala (1960).
* Javier Prado saria (1961).
* Peruko Ministroen Kontseiluko Lehendakaritzako Herritar Merezimenduaren Domina (2016). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2010eko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 2an izan ziren, Alaskako gobernadore posturako. Sarah Palin gobernadore ohia ez zen aurkeztu, dimisioa eman baitzuen 2009ko uztailean. Sean Parnell gobernadoreak, gobernadoreorde gisa Palinen ondorengoa izan zenak, agintaldi oso batera aurkeztuko zela iragarri zuen.

2010eko abuztuaren 24ko hauteskunde primarioen ostean, Ethan Berkowitzek eta Diane E. Bensonek osatzen dute demokraten hautagaitza. Parnell errepublikanoaren eta Mead Treadwell formulakidearen aurka lehiatu ziren. Hauteskunde orokorretan, Parnell/Treadwellek Berkowitz/Benson garaitu zuten tarte zabalagatik.

Parnellek botoen % 59 baino gehiago jaso zituen, eta hori da Alaskako gobernadore izateko hautagai ororentzat inoizko ehunekorik altuena. Alaskako historian alderdi batek gobernadore izateko hiru hauteskunde jarraian irabazi zituen aldi bakarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Alaskako gobernadore hauteskundeak

**2022ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an izan ziren, Alaskako hurrengo gobernadorea aukeratzeko. Mike Dunleavy gobernadore errepublikanoa bigarren agintaldirako aurkeztu zen. 2022raino, jarduneko errepublikano bakar bat ere ez da berriz hautatua izan bigarren agintaldi baterako Jay Hammondetik, 1978an, eta jarduneko gobernadore bakar bat ere ez da, bere afiliazio politikoa gorabehera, bigarren agintaldi baterako berraukeratua izan Tony Knowlesetik, 1998an.

2020ko Alaskako hauteskundeetan boto-emaileek 2. hauteskunde-neurria onartu ondoren, hauek izango dira Alaskako gobernadore izateko egingo diren lehen hauteskundeak. Hautagai guztiak alderdirik gabeko primarioetan aurkeztu ziren 2022ko abuztuaren 16an, eta lehen lau hautagaiak hauteskunde orokorretara pasatu ziren. Boto-emaileek lehentasun-ordenaren arabera erabiliko dute botoa hauteskunde orokorretan.

Dunleavyz gain, Les Gara estatu ordezkari demokrata ohia, Bill Walker gobernadore independente ohia eta Charlie Pierce Kenai penintsulako alkate errepublikanoa hauteskunde orokorretara pasatu ziren.

## Kanpo estekak
2018ko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2018ko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2018ko azaroaren 6an izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko, Arizonako Senatuko I. klaseko eserlekua aukeratzearekin batera.

Primarioak abuztuaren 28an egin ziren. Nahiz eta Arizonako beste estatu-hauteskunde batzuetan lehia nabarmenagoak izan, jarduneko gobernadore errepublikarrak, Doug Duceyk, bigarren agintaldi bat irabazi zuen, 2014an lortutako garaipena baino gehiengo apur bat handiagoarekin eta estatu mailako edozein hautagaik bozketan irabazteko tarterik handienarekin. Hauek izan ziren Arizonako gobernadore izateko lehen hauteskundeak 1990etik, non irabazlea Estatu Batuetako jarduneko presidentearen alderdi berekoa zen.

## Kanpo estekak
Trapagarango Txirrindularitza Elkartea

**Trapagarango Txirrindularitza Elkartea** Bizkaiko txirrindularitza elkarte bat da. 1957ean eratu zen eta lasterketa asko irabazi zituzten taldeko txirrindulariak. Taldean, Juan Jose Sagardui, Alfredo Irusta eta Joseba Leon izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Drakeford

**Mark Drakeford** (Carmarthen, 1954ko irailaren 19a) Galesko lehen ministro eta Galesko laboristen buru izan zen 2018tik 2024ra. Aurretik, Galesko Gobernuan karguak eduki zituen, Finantza Kabineteko idazkari gisa, 2016. urtetik 2018.era, eta Osasun eta Gizarte Zerbitzuetako ministro gisa, 2013tik 2016. urtera. Drakeford Senedd edo Galesko Legebiltzarreko kide izendatu zuten lehenbizikoz Cardiff Mendebalderako 2011n.

## Biografia 
Drakeford Carmarthenen jaio zen, Mendebaldeko Galesen. Latina ikasi zuen Kenteko Unibertsitatean eta Exeterreko Unibertsitatean. Swanseako Unibertsitate Eskolan irakasle izan zen 1991tik 1995era eta Cardiffeko Unibertsitatean 1995etik 1999ra. Cardiffeko Unibertsitateko Gizarte Politika eta Gizarte Zientzia Aplikatuetako irakasle izan zen 2003 eta 2013 bitartean.

2018an, Carwyn Jonesen ordezko hautatu zuten, Galesko laboristen lider eta Galesko gobernu autonomoko lehen ministro izateko. Gobernu galesak Covid-19 pandemiari emandako erantzunaren buru izan da. Seneddeko 2021eko hauteskundeetan, Drakeford buru zela Laboristek 30 eserleku irabazi zituen, eta lehen ministro izendatu zuten berriro.

Drakeford Alderdi Laboristako ezkerreko sektoreko ordezkaritzat hartzen dute, eta babes lokala du Welsh Labour Grassroots and Momentum izeneko mugimenduetan.  Jeremy Corbyn babestu zuen Alderdi Laboristaren lidergo nazionalerako bere hautagaitzan 2015. urtean, Galesko Osasun eta Gizarte Zerbitzuetako ministroa zen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Crocker

**Ruth Whipple Crocker** (Mystic (Connecticute), AEB,1946ko abenduaren 10a) estatubatuar idazlea eta sufragista da. *Han geratzen direnak: Oroitzapena* eta *Bilera Gerraren ondoren* liburuen egilea da.

## Biografia 
Crocker 1946an jaio zen Mystic-en, Connecticuten. New Londonen, Connecticuten, Mitchell Collegera joan ondoren, David R. Crocker, Jr. West Point-eko ofizialarekin elkartu eta ezkondu zen. Senarra Vietnamgo gerran hil zenean, Crocker eskolara itzuli eta B.S. bat jaso zuen. Connecticuteko Unibertsitatekoa; Tuftseko Unibertsitateko MA bat hezkuntzan; eta Connecticuteko Unibertsitateko nutrizio eta giza garapeneko doktoretza bat. 

Bennington Collegeren sormen-eskrituran jaso zuen AMFa 2011n. The Gettysburg Review-en egin zuen "Sam's Way" ez-fikziozko saiakera, eta 2012ko saiakera nabarmen gisa sailkatu zen Best American Essays 2013n.

Crocker Amerikako Urrezko Izarren Emazteen Batzorde Nazionalean dago. Mystic-en (Connecticut) bizi da, eta seme bat du, Noah Bean.

## Argitaratutako lanak 
### Liburuak 
* *Those Who Remain: Remembrance and Reunion After War/ Gelditzen direnak: gerra osteko oroitzapena eta bilera* (2014)

* *Yellowstoneko* jendea (2017)

### Saiakerak 
* *"Reunion and Remembrance/ Bilera eta oroitzapena*", APT. Aldizkaria (2013)
* "What the Dog Understood/ *Txakurrak ulertu zuena*", *O-Dark-Hogeita hamar aldizkaria* (2013)
* Sam’s Way, *The Gettysburg Review* (2012)
* "*Try to Remember/ Saiatu gogoratzen*", Bennington Review (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruth Crocker Levsmanekin eta Brian Slatteryrekin batera gonbidatu zuten WNPRren "Zergatik behar ditugu beti liburu berriak" saioan.
* Ruth Crocker-en ekitaldia Cambridgeko Dire serie literarioan, MA
* Ruth Crockerrekin elkarrizketa WTNHren "CT Style" saioan.