open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neguko solstizio

[thumb|400px|[Lurra urtaroen diagrama, eskuinean: neguan solstizioa ipar hemisferioan. Ezkerrean: neguko solstizioa hego hemisferioan.]]
thumb|250px|Neguko solstizioa abenduan gertatzen da ipar hemisferioan, eta ekainean hego hemisferioan.
**Neguko solstizioko** egunetan, abenduaren 21-22an izaten da**,**  Lurra planetaren errotazio-ardatzaren ipar poloa Eguzkiaren aurkako noranzkoan orientatzen da. Egun horietan Euskal Herrian eguzki-orduak 8 bakarrik izaten dira eta gau-orduak 16.  

Aldiz, Hego hemisferioan, ekainaren 21-22an gertatzen da neguko solstizioa, eta abenduan ipar hemisferioan izandako egoera bera gertatzen da hego hemisferioan. Makurdura dela eta, urtean zehar jasotzen ditugun argi orduen kopurua aldatzen doa. Neguko solstizioan Lurra ez dago Eguzkitik urrunen, askotan pentsatzen den bezala. Ipar Hemisferioan Eguzkia zeiharragoa da, besterik ez.

## Ondorioak 
Gertaera horrek baditu zenbait ondorio gure planetan: Gaur egun, kristautasunaren eraginez, Gabonetako festekin batera ospatzen da.

Europako beste zenbait herritan bezala, Euskal Herrian ere neguko solstizioari loturiko ohitura zaharrak gorde dira, sua eta urari loturikoak bai behintzat. 

Suari loturiko ohiturarik ezagunena: baserritarrak basora joan eta enbor handi bat eramaten zuten etxeko sukaldean urteko gaurik luzeenean erretzeko: subila. Hortik ateratzen zen errautsekin zenbait erritu egiten ziren abere eta soroak, ustez, babesteko. Olentzaro eta subilaro hitzak neguko solstizioari loturiko hitzak izan ziren.

Urari loturiko ohiturak, "Ur goiena, ur barrena" abestian islatzen dira. (Barrena, goienaren antonimo bezala ulertu behar da). "Urte" hitzaren ustezko etimologiak ere (?*Ur*- + -*te*) urari loturiko zerbait iradoki lezake.

## Bibliografia 
*  Julio Caro Baroja, *Sobre la religión antigua y el calendario del pueblo Vasco*. 1984 (101. orrialdetik aurrera: "«Olentzaro»: La fiesta del solsticio de invierno en Guipúzcoa oriental y en algunas localidades de la montaña de Navarra"). 
*  José María Satrustegi, *Solsticio de invierno*- 
        		   

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Udako solstizio

## Kanpo estekak 
* Aritza Bergararen "Neguko solstizioa", *Euskonews* aldizkari digitalean, 606. zk., 2012/11/23an.
* Joseba Aurkenerena: Neguburu, Eguberri eta Olentzero. https://zuzeu.eus/euskal-herria/neguburu/
Mendebaldeko Panama (probintzia)

**Mendebaldeko Panama** () Panamako 10 probintzietako bat da. 2014ko urtarrilaren 1ean eratu zuten, Panamako kanalaren mendebaldean kokatutako lurraldea Panama probintziatik bereizi zutenean. 3.123,8 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 567.886 biztanle zituen. Hiriburua La Chorrera da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veraguas

**Veraguas** Panamako erdi-mendebaldeko probintzia da. 10.629,6 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 246.280 biztanle zituen. Hiriburua Santiago de Veraguas da.

## Geografia 
Iparraldean Karibe itsasoarekin du muga, hegoaldean Ozeano Barearekin, ekialdean Colón, Cocle, Herrera eta Los Santos probintziekin, eta mendebaldean Chiriqui probintziarekin eta Ngäbe-Buglé eskualdearekin. Ozeano Atlantiko eta Barean kostaldeak dituen Panamako probintzia bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Gállego Aragüés

**José Gállego Aragüés** (Aragüés del Puerto, 1893 &ndash; Derio, ) espainiar militarra izan zen.

Toledoko Infanteria Akademian ikasi ondoren, 1913an Espainiako Lurreko Armadan sartu zen. Annualgo gudua eta gero kapitain izendatu zuten. Gerra Zibilean, iparraldeko frontean borrokatu zuen Eusko Gudarosteko teniente koronel izanik. Cabuérnigan atxilotua, Derion fusilatu zuten.
La Promesse de l'aube (2017ko filma)

'''''La Promesse de l'aube''''' 2017ko Éric Barbier frantziar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da.

## Argumentua 
Romain Gary idazlearen bizitzan oinarrituriko filma. Roman Kacewk haurtzaro zaila izan du Polonian, eta nerabezaroa Frantzian pasatuko du. Han ikasiko du hegazkinak pilotatzen. Naziengandik Ingalaterrara ihes eginda, II. Mundu Gerran parte hartuko du. Idazle bihurtuko da gero, betiere, amaren itzalpean.

## Aktoreak 
* Pierre Niney : Roman Kacew, Romain Gary deitua
** Pawel Puchalski: Roman Kacew, 8-10 urte
** Nemo Schiffman: Roman Kacew, 14-16 urte
* Charlotte Gainsbourg : Mina Kacew
* Didier Bourdon: Alex Gubernatis
* Jean-Pierre Darroussin: Zaremba
* Catherine McCormack: Lesley Blanch
* Finnegan Oldfield: Langer kapitaina
* Pascal Gruselle: Salon koronela
* Alexandre Picot: Dufour sarjentua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Loubens

**Marcel Loubens** (Mazères-sur-Salat, 1923 &ndash; La Verna, 1952ko abuztuaren 14a) okzitandarra bere garaiko espeleologo nabarmenetakoa izan zen, harik eta istripu batean Lepineux leizean (Izaba, Nafarroa Garaia)hil arte.

## Hasierako urteak 
Loubens gazterik hasi zen espeleologian, eta 13 urterekin Norbert Casteret ezagutzea zuen amets: 1940ean lortuko zuen, eta honek Arbast eskualdean prospekzioan hastea gomendatu zion; bertan Henne Morte izeneko leizea aurkitu zuen, laster Frantziako sakonena bihurtuko zena.

II Mundu Gerran makiarentzat mugalari lanak egin zituen. Ogibidez enpresaria zen, bulegoko materialaren lantegi txiki bat zuelarik.

## San Martin Harria 
1945etik aurrera, Loubens Pirinio Atlantikoen esplorazioetan interesa agertu zuen; Saran Jose Miguel Barandiaran bisitatu zuen, eta Larran aspalditik lanean ziharduen Max Cosynsen taldera bildu zen. Okzitaniera hiztuna zenez, San Martin Harriko artzainekin –bearnera hiztunak- harreman estua egin zuen.

1950an bertan Loubensek Etxeberriko Karbia (Kanpañaga auzoa, Gamere-Zihiga) bisitatu zuen, Max Cosyns eta Robert Levi Larrako espediziokideekin batera; bertan labar-artearen degradazioaren lekuko izan ziren –pintura faltsuekin-, eta grabatu berriak ere aurkitu zituzten, Georges Laplace-Jauretxe arduradunari horren berri emanez.

1952ko kanpainan, Max Cosynsek egindako gindaxa elektriko berria erabili zuten Lepineux leizean sartu-irteteko. Urte horretako esplorazioetan fluoreszeina isuri zuten barruko errekan, nondik ateratzen zen jakite aldera; gainera, Loubens eta Jacques Labeyrie pasabide estu batetik sartu ziren Elisabeth Casteret gelan: han gela handi berri bat aurkitu zuten, eskisto arrosaz estalitako lur lauarekin, eta kaltzitazko monokristal erraldoiarekin; hurrengo esploratzaileek ezin izan dute pasabide estu hori berriro aurkitu, eta beraz gaur egunean “Gela Galdu” honen kokapena ezezaguna da.  Deux Sevres departamenduan sortutako espeleologia taldea;  Italiako leize bat  baita San Martin Harriko Sisteman bertan gela bat ere.

## Gorpuaren ateratzea 
1953ko udako espedizioan (La Verna aurkitu zen urtean) gorpua ateratzea aztertu zen, baina orduko baliabideekin ezinezkotzat jo zen. Neguan, baina, komunikabideetan espeleologoen kontrako kanpaina bat elikatu zen, Loubensen gorpua ateratzeko presioa eginez. Horren ondorioz, 1954ko udarako espedizio berezia prestatu zen helburu horrekin; abuztuaren 14ean burutu zuten, eta gorpua bere senideei eman zitzaien Mazeres sur Salat herrian (Garona Garaia). 

## Erreferentziak
Garde alternée

***Garde alternée*** 2017ko Alexandra Leclère frantziar zinema zuzendariak zuzendutako umorezko filma da.

## Argumentua 
Sandrinek hamabost urte daramatza ezkonduta, eta bi haur ditu. Senarra beste emakume batekin dabilela jakingo du. Baina emakume praktikoa da: hasierako haserrearen ondoren, senarraren maitalearekin hitz egitea erabakiko du. Proposamen interesgarri bat egingo dio: gizona zaintza partekatuan edukitzea biek.

## Aktoreak 
* Valérie Bonneton : Marie
* Didier Bourdon : Jean
* Isabelle Carré : Virginie
* Laurent Stocker : Michel
* Michel Vuillermoz : Félix
* Hélène Vincent : Sandrineren ama
* Jackie Berroyer : Sandrineren aita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emberá-Wounaan

**Emberá-Wounaan** Panama ekialdeko eskualde indigena da. 1983an eratu zuten, Darién probintzian zeuden Chepigana eta Pinogana barrutiak hartuz. 4.383,5 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 11.429 biztanle zituen. Emberá eta wounaan etnietako indiarrak bizi dira bertan. Hiriburua Unión Chocó da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guna Yala

**Guna Yala** Panama ipar-ekialdeko eskualde indigena da. 2.340,7 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 43.503 biztanle zituen. Guna etniako indigenak bertan bizi dira. Hiriburua El Porvenir da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jumanji: Welcome to the Jungle

***Jumanji: Welcome to the Jungle*** 2017ko Jake Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren fantasia eta abenturazko film bat da. Dwayne Johnson, Kevin Hart, Jack Black, Karen Gillan eta Nick Jonas aktoreek antzeztu zuten. *Jumanji* 1995eko filmaren jarraipena da, eta bere aldetik, 2019an *Jumanji: The Next Level* izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Hogei urteren buruan, *Jumanji* jokoa berriz agertu da, oraingoan bideo-joko gisa. Lau nerabe xurgatuko ditu, eta abenturaz beteriko mundura eramango ditu.

## Aktoreak 
* Dwayne Johnson: Smolder Bravestone
* Kevin Hart: Franklin "Moose" Finbar
* Jack Black: Sheldon "Shelly" Oberon
* Karen Gillan: Ruby Roundhouse
* Nick Jonas: Seaplane McDonough
* Bobby Cannavale: Russel Van Pelt
* Rhys Darby: Nigel
* William Tokarsky: Trader

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Jumanji: Welcome to the Jungle* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ngäbe-Buglé

**Ngäbe-Buglé** Panama mendebaldeko eskualde indigena da. 1997an eratu zuten, Bocas del Toro, Chiriqui eta Veraguas probintzietatik bereizitako zenbait lurralderekin. 6.968 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 204.258 biztanle zituen. Ngäbe eta buglé etnietako indiarrak bizi dira bertan. Hiriburua Llano Tugrí da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilly

**Alain Mendizabal**, izen artistikoz ***Txilly*** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1997) musikaria da, rap estiloa jorratzen duena.

## Diskografia 
* *Preso* (2016, autoekoizpena) - 7 abesti
* *Irteera* (2016, autoekoizpena) - 7 abesti
* *Negua* (2016, autoekoizpena) - 6 abesti
* *Gauetako hitzak* (2017, autoekoizpena)
* *Akherra* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edozein Bi

**Edozein Bi** 2017. urtean Iruñean sorturiko rap eta reggae talde bat da. Euskaraz egindako rapa sustatzea dute helburu taldekide biek, Ritx (Raperos de Emaús) eta Aingeruk (Soñadores Natos).

## Diskografia 
* *Edozein Bi - Aingeru & Ritx* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Gorosabel

**Mikel Gorosabel Garai** ezizenez **Norton** (Eibar, Gipuzkoa, 1967) EH Sukarra taldeko gitarra-jotzaile solista, kantari eta konpositore nagusia da.

## Biografia 
1989 urtean Fakun eta Cesarrekin batera sortu zuen EH Sukarra taldea. Taldeko abestietako hitz asko Asier Serranok egin ditu. Taldeak aurrera darrai baina 2017ko abenduan Mikelek bakarkako diska bat atera du. *Barne basoan barna* proiektua abiatu du hamaika euskal idazleren hitzak jasotzen dituen beste horrenbeste abesti musikatu ditu.

## Diskografia 
### EH Sukarra 
* *EH Sukarra* (Esan Ozenki, 1992).
* *Irtenbide Bakarra* (Esan Ozenki, 1993).
* *Garaien Laberintoan* (Esan Ozenki, 1994).
* *Ura Sutan* (Esan Ozenki, 1996).
* *Sua Urtzean* (Esan Ozenki, 1999).
* *Galtzailearen Egunak*, (Metak, 2002).
* *Zuzenean* (Barne Records, 2008).
* *Uhinak* (Oihuka, 2013).
* *Azken gezia* (Oihuka, 2015).

### Lorelei 
* *Bada hiri gorri bat bat* (Gaztelupeko Hotsak, 1997).
* *Tatuatu zenidan zerua* (Gaztelupeko Hotsak, 1999).
* *Ekografiak* (Elkar, 2022).

### Bakarka 
* *Barne basoan barna* (Barne Records, 2017)

## Erreferentziak
Manuela Trasobares

**Manuela Trasobares Haro** (Figueres, Katalunia, 1962ko abuztuaren 28a) espainiar abeslari, margolari, eskultore eta politikaria da.

Arte Ederrak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean.

2007an Acción Republicana Democrática Española alderdiarekin Geldoko udal hauteskundeetara aurkeztu zen eta zinegotzi atera zen. Era horretan Espainiako lehenengo zinegotzi transexuala bihurtu zen.

## Filmografia 
### Telesailak
Soñadores Natos

**Soñadores Natos** edo **SÑ NT** 2006. urtean Barañainen sorturiko rap eta reggae musika talde bat da. Euskaraz zein gazteleraz kantatzen du.

## Ibilbidea 
1988 urtean jaiotako Aingeru, Xabier eta Urtzi barañaindarrek rap talde bat osatzea erabaki zuten 2004an eta *Soñadores Natos* taldeak 2006an egin zuen lehen agerpena, hasiera hartan DJ Dodo-k lagunduta. 2009an bere lehen lana plazaratu zuten ordurarte sortuta zituzten 19 abestiak biltzen zituena. Denborak aurrera egin ahala rapaz gain reggae musika ere barneratu dute, *Soñadores Natos & La Reggae Banda* izena hartuz. 2011 urtean bigarren izena alde batera utzi eta *Soñadores Natos* edo *SÑ NT* bihurtu dira.

## Taldekideak 
Gaur egun 12 kidek osatzen dute taldea:
* Arkaitz – Bateria
* Lutxo – Baxua
* Aritz – Gitarra
* Adrien – Teklatua
* Mikel – Saxofoia
* Joanna – Tronpeta
* Sergio Pejenaute – Tronboia
* Sergio Paricio – Perkusioa eta gitarra akustikoa
* Alberto – Dj Dodo
* Xabier – ahotsa
* Aingeru – ahotsa
* Urtzi - ahotsa

## Diskografia 
* *Sencillo equilibrio* (2009, autoekoizpena)
* *Desde la estrella que me mantiene vivo* (2011, autoekoizpena) - Xabi
* *SÑNT - Colaboraciones y temas inéditos (2008-2011)* (2011, autoekoizpena)
* *La luz de la calle* (2013, autoekoizpena)
* *Maxi 2014* (2014, autoekoizpena)
* *Maxi Vol.II* (2014, autoekoizpena)
* *Pasando buenos ratos (2011-2016)* (2016, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* natosound.bandcamp
Raperos de Emaús

**Raperos de Emaús** 2004. urtean Iruñean sorturiko rap musika talde bat da. Euskaraz zein gazteleraz kantatzen dute.

## Diskografia 
### Raperos de Emaús [2008 - 2015] 
* Raperos de Emaús (2008, Autoekoizpena)
* *Pájaros y Jaulas* (2014, Autoekoizpena)

### Raperos de Emaús & The Titanians [2015 - 2019] 
* *Distinto Frasco* (2016, Sustraian Records)
* *La Ley Del Hambre* (2016, Black Basajaun Records - Mixed by Roberto Sanchez in Lone Ark Studios)

### Bakarkako formatuetan [2011 - ] 
* *Vainilla - Emauseko Ritx & Friends* (2011, Autoekoizpena)
* *Viaje Hacia Ninguna Parte - Moises No Duerme* (2013, Autoekoizpena)
* *Animal - Dodosound* (2013, Autoekoizpena)
* *Fastfood - Saunah & Moises No Duerme* (2013, Autoekoizpena)
* *Hegoak - Dodosound* (2013, Autoekoizpena)
* *Edozein Bi - Aingeru & Emauseko Ritx* (2017, Autoekoizpena) - Edozein Bi
* *Leve - Moises No Duerme* (2018, Autoekoizpena)

### Maketak [2004 - 2010] 
* *Raperos de Emaús - Maketa l* (2005, Autoekoizpena)
* *Raperos de Emaús - Maketa ll* (2006, Autoekoizpena)
* *Errefuxiatu - Emauseko Ritx & Friends* (2008, Autoekoizpena)
* *Plagios - Moises No Duerme* (2008, Autoekoizpena)
* *Naufragios - Moises No Duerme* (2009, Autoekoizpena)
* *Saudades - Moises No Duerme* (2010, Autoekoizpena)

### Kolaborazioak 
* Marques Iraizoz, Afu, Gorka aka Sirocco Blue, Soñadores Natos, Dodosound, Iseo, Ravioli Makers, Saunah, La Basu, Akatz, El Putu Nota, RPV, Puto Punki, Fermin Balentzia, Kutxi Romero, Broken Brothers Brass Band, Elsa K-Bless, Txarralde, El Sonido de la Metralla, Jarel Babel, etc

### Taldekideak 
* Emauseko Ritx (2004 - )
* Moises No Duerme (2004 - )
* Dodosound (2005 - 2015)
* Eneko Musitu (2004 - 2010)
* Rocko Tenor Sax (2011-2014)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://raperosdeemaus.bandcamp.com/
* https://soundcloud.com/raperosdeemaus
* https://archive.org/details/RaperosDeEmaus-TemasSueltos
* https://archive.org/details/RaperosDeEmaus-Maketa
* https://soundcloud.com/lacallesgratix/con-los-porros-emauseko
* https://www.youtube.com/playlist?list=PLR7X40-8X2F8nGOekNbQv5qFykKmhTHQH
* https://www.mondosonoro.com/blog-musica/playlist-20-aniversario-hatortxurock/
* https://www.naiz.eus/es/info/noticia/20170221/30-nuevos-grupos-se-suman-al-cartel-de-hatortxu-rock-20
* https://www.facebook.com/raperosdeemaus
Oligarkiaren burdinazko legea

**Oligarkiaren burdinazko legea **teoria politiko bat da, lehen aldiz Robert Michels alemaniar soziologoak 1911. urteko *Alderdi politikoak* liburuan garatua. Teoria honek dioenez, «burdinazko lege» gisa, edozein erakunde demokratikoren barruan saihestezina da botere handiko talde txiki batek —hau da, oligarkiak— gobernatzea, erakundearen «behar taktiko eta tekniko»etako bat izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idris I.a Libiakoa

**Idris I.a Libiakoa** (; El Sayyid Muhammad Idris bin Muhammad al-Mahdi as-Senussi printzea; Al-Jaghhub, 1889ko martxoaren 12a - Kairo, 1983ko maiatzaren 25a) libiar lider politiko eta erlijioso izan zen. Zirenaikako emirra eta Libiako erregea izan zen.

1916an gertatu zitzaion Ahmed Sharif as-Senussi bere lehengusuari Senusi aginduko nagusi bezala. 1951ean Nazio Batuen Batzar Nagusia Libiako Erresuma Batua ezarri zuen eta Idris bere lehen erregea izan zen. 1969ko irailaren 1ean Muammar al Kadafik zuzendutako estatu-kolpe batean baztertu zen.

## Kanpo estekak
Elefante uhartea

thumb|eskuinera|Elefante uhartea
thumb|eskuinera|Elefante uhartearen mapa
thumb|eskuinera|Elefante uhartearen kokapena
**Elefante uhartea** Antartikako kostaldeko izotzez estalitako uharte bat da, Ozeano Australeko Hego Shetlandak uharteetan. Izena lehen esploratzaileek eman zioten itsas elefanteak ikusi zituztelako haren itsasertzean. Uhartea Antartikako penintsulako puntatik ipar-iparekialdean 245 (152 milia) kilometrora dago, 1.253 kilometrora (779 milia) Hegoaldeko Georgiak uhateetatik hego-mendebaldean, 935 kilometrora (581 milia) Falklandak edo Malvinak uharteetatik hegoaldean eta 885 kilometrora (550 milia) ) Hornos lurmuturretik hego-ekialdean. Argentinak, Txilek eta Erresuma Batuak egindako Antartikako erreklamazioen barruan dago. Brasilek babesleku bat du uhartean, Goeldi, uda osoan sei ikertzaileren lana babestuz. eta beste bat (Wiltgen), 1997/98ko udan desmuntatu zutena.

File:LaunchingTheJamesCaird2.jpg
File:AllSafeAllWell.jpg
File:Elephant_island_party.jpg

## Kanpo estekak
Streptococcus mutans

**Streptococcus mutans** bakterio Gram positiboa da, estreptokokoen viridans taldean sailkatzen dena, eta txantxarraren eragile nagusia. J. K. Clarkek mikrobioa deskribatu zuen lehenbizikoz 1924an.

Bakterio horren habitat ohikoena ahoa da. Bakterioak polisakarido oso itsaskorra ekoizten du, hortz-esmaltean atxikitzen dena . Hortzetan itsasita, bakterioak glukosa hartzitzen du, azido laktikoa sortuz. Azido horrek hortza kaltetzen du, txantxarra agertuz.

Txantxarra oso ohikoa da herrialde garatuetan, eta askoz gutxiago Hirugarren Munduko herrialdeetan. Lehenengoetan sakarosaren kontsumoa oso hedatuta dago. Sakarosa da Streptococcus mutansek erabiltzen duen azukrea polisakarido itsaskorra sortzeko, eta beraz sakarosa da txantxarraren eragile nagusietako bat.

Streptococcus mutans pertsona gehienen ahoan dago, kasu askotan txantxarra eragin gabe. Txantxarrarekiko norberaren joera fisiologiko eta genetikoak, dietak eta sakarosaren kontsumoak baldintzatuko dute gaitzaren agerpena.

Txantxarraren aurkako txerto baten ikerketa egiten ari da azken urteotan, oraingoz emaitzarik gabe .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monica Romano

**Monica Romano** (Milan, Italia, 1979ko apirilaren 12a) italiar idazle eta LGBT kolektiboaren eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Liburuak 
* *Diurna. La transessualità come oggetto di discriminazione*, Milan, Costa & Nolan argitaletxea, 2008, .
* *Trans. Storie di ragazze XY*, Milan, Ugo Mursia argitaletxea, 2015, .
* *Gender (R)Evolution*, Milan, Ugo Mursia argitaletxea, 2017, 

## Kanpo estekak 
* Monica Romanoren webgune ofiziala
Hawaiiko Unibertsitatea

**Hawaiiko Unibertsitatea** (), **UH** bezala ere ezaguna, unibertsitate publikoez osaturik dagoen sistema bat da, bazkide-gradu, gradu-tituluak, masterrak, doktoregoak eta gradu ondorengoak emateko gai dena hiru unibertsitate, zazpi community colleges eta beste hainbat instalazioen bidez, denak ere Hawaiiko estatuan edo Estatu Batuetan kokatuta daude. Hawaiiko unibertsitatearen sistemaren barruan dauden eskola guztiak Western Association of Schools and Collegesek izendatuak edo akreditatuak ditu.

Bere barnean unibertsitate hauek daude:
* Hawaiiko Unibertsitatea Mānoan
* Hawaiiko Unibertsitatea Hilon
* Hawaiiko Unibertsitatea Mendebaldeko Oahun
* Maui College, Hawaiiko unibertsitatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hawaiiko unibertsitatearen webgunea.
Martín Alonso Fernández de Córdoba

**Martín Alonso Fernández de Córdoba Montemayor y Velasco**, Alcaudeteko I. kondea, (?,  - Mostaganem, ) espainiar noble eta militarra izan zen.

1527an Nafarroako erregeorde izendatua, 1534an Orango gobernadore izendatu zuten. Iparraldeko Afrikan borrokatu eta bertan hil zuten.

## Erreferentziak
Danel Zenarrutzabeitia

**Danel Zenarrutzabeitia Badiola** (Eibar, 1927ko urtarrilaren 3a - *ib.*, 2018ko urriaren 23a) eibartar politikaria eta enpresaburua zen.

## Biografia 
Danel Zenarrutzabeitia Badiola Eibarren, Arraindi kalean jaio zen, 1927ko urtarrilaren 3an eta hiru anaiaren artean gazteena izan zen bera. Gerratea zabaldu zenean, familia osoak Eibartik alde egin behar izan zuen Elgoibarko baserri batera lehenengo eta Ermura gero, senideen babesera kasu bietan.

Gerrako hiru urteak, mutil koxkorra zela, Ermuan eman zituen. Etxekoekin Eibarrera itzuli bazen ere, sasoi hartan egindako lagunekin ez zuen harremana galdu.

El Casco tailerrean lanean zegoen bitartean, DEJ enpresa sortu zuen beste 4 lagunekin batera. Ordutik aurrera, beti ibili zen Eibarri eta enpresa munduari lotuta.

Idoia Zenarrutzabeitiaren familia zen, EAJko politikaria eta Eusko Jaurlaritzako Lehendakariordea eta Ogasun eta Herri Administrazio Sailburua izandakoa.

2018ko urriaren 23an hil zen, 91 urte zituela.

## Politikagintza 
Politikagintza gustukoa izan zuen bizi guztian: bere gurasoen ildoari jarraituz EAJ-PNV eta Batzokiko kide izan zen gaztetatik. Eibarko Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) alderdiko lehendakaria izan zen Andoni Garmendiak konbentzituta.

1986an EAJ eta Eusko Alkartasunaren arteko bereizketan EA-ren alde egin eta Eibarko Eusko Alkartasuna alderdiaren lehendakari izan zen eta EA-Eibar udal-taldeko zinegotzi eta presidentea.

Danel Zenarruzabeitia Lurralde Historikoen Legearen aurka aritu zen, berak defendatzen zuelako EAEn eta Euskal Herrian Eusko Jaurlaritzak agindu behar duela, ez lurraldeek. Eibarko alkatea zen Mikel Larrañaga Mandiolarekin (EAJ) eztabaidan egon zen gai hau zela eta, eta Eusko Alkartasuna sortzean haren kide egin zen.

2009an Eusko Alkartasuna utzi eta Alkarbidera joan zen, Juan Cruz Gallastegi, Xabier Laskurain eta José Antonio Mutiloarekin batera. Alkarbide plataformatik HamaikaBat! alderdia sortu zen, ekainaren 24an Alkarbide plataformak alderdi politiko izaera hartu eta izen berria hartu zuen.

2015ean, Hamaikabateko gainerako kide eibartarrekin batera Udal Hauteskundeetan EAJ bozkatzera animatzeko komunikatu bat sinatu zuen, eta Mertxe Garate EAko zinegotzi historikoa EAJren zerrendan hirugarren postuan joan zen, adiskidetze horren sinbolo gisa.

## Euskara 
Danel Zenarrutzabeitia Ahotsak ekimenaren partaide zen. Ahotsak Euskal Herriko ahozko ondarea eta herri hizkerak bildu eta hedatzea helburu nagusia duen proiektua da.

Eibar herriaren kasuan, euskara (*euskeria*) mendebaleko euskalki edo bizkaieraren aldaera da. Zenarrutzabeitiak berezko euskalki hori gordetzeko hartu zuen parte ekimenean. Bere bizipenak eta pasarteak kontatzen zituen, bai eta herriko kontuak ere, horrela eibartar euskalkia ezagutzera emateko.

## Erreferentziak
Robert Michels

**Robert Michels** (Kolonia, Alemania, 1876ko urtarrilaren 9a - Erroma, Italia, 1936ko maiatzaren 3a) alemaniar jatorriko italiar soziologo bat izan zen. Elite politikoen portaera politikoaren inguruan idatzi zuen eta ekarpen nabarmenak egin zizkion eliteen teoriari. Bere libururik ezagunena *Alderdi politikoak* da, 1911n argitaratua, eta bertan, "oligarkiaren burdinazko legea" deritzon teoria azaldu zuen. Irakasle eta lagunen artean izan zituen Max Weber, Werner Sombart eta Achille Loria. Politikoki Alemaniako Alderdi Sozialdemokratatik Italiako Alderdi Sozialistara igaro zen, hortik gero italiar sindikalismo iraultzailera, eta ondoren, italiar faxismora, haren ustez, hura baitzen sozialismoaren formarik demokratikoena.
Bont Dolgadfan

'''''', Galesko merkatu udalerri txiki bat da, Powys konderrian. B4518 errepidean dago.

## Kanpo estekak
Boughrood

'''''', , Galesko merkatu udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Glasbury komunitatean dago. Wye ibaitik hurbil, eta Hay-on-Wye eta Builth Wells udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Pan-STARRS

[thumb|379x379px|Jarraian, hainbat proiektuek aurkitu dituzten [NEOak erakusten dituen grafiko bat duzue: urdinez, LINEAR, laranjaz, NEAT, gorriz, Spacewatch, horiz, LONEOS, berdez, CSS, morez, **Pan-STARRS** eta urdin argiz, NEOWISE. Marroi kolorekoak gainerako proiektuek aurkitu dituztenak dira.]]
**Pan-STARRS**, zundaketa panoramikorako teleskopioa eta erantzun azkarreko sistema (ingelesez, *Panoramic Survey Telescope and Rapid Response System*), eremu zabal batean argazkiak ateratzen dituzten teleskopioen instalazio batentzako diseinu berritzaile bat da, honen bidez, zerua modu jarraian ikus daiteke. Hawaiiko unibertsitateko Astronomia Institutuan garatzen ari dira sistema hau.

Ispilu erlatiboki txikiak eta tamaina handiko kamera digitalak bateratuz, behaketa-sistema ekonomiko bat garatu du programa honek, zehazki, hilabetean hainbat aldiz ikusi daitekeen zeruko eremu guztiak behatzeko gai baita.

Sistema honen helburuetako bat Lurrera hurbiltzen diren kometa, asteroide, edo bestelako objektuak aurkitu eta aztertzea da, gure planetarentzat arriskutsuak izan daitezkeen edo ez jakiteko.

Programa honek aterako dituen argazki kopuru izugarria laguntza handikoa izango da beste edozein ikerketa zientifiko edo behaketa astronomikorentzat.

## Aurkikuntzak 
Jarraian Pan-STARRSek 2010. urtetik (martxan jarri zen urtetik) egin dituen aurkikuntza nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Hawaiiko unibertsitatea
* Teleskopioa
* Astronomia

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pan-STARRS sistemaren webgunea. *(Ingelesez)*
* Pan-STARRS sistemari buruzko fitxategia. *(Ingelesez)*
Manuela Ezkerro

**Manuela Ezkerro Saenz de Txabarri** (Los Arcos, ? - 1763) nafar inprimatzailea izan zen.

Inprimatzaileen familiakoa, Gasteizen eta Donostian izan zituen inprimategiak.
Capel-y-ffin

'''''', Galesko herrixka bat da, Powys konderrian. Llanthony udalerritik pare bat milia iparraldera dago. 50 biztanle inguru ditu.

Black Mountains eta Brecon Beacons Parke Nazionalaren barnean dago.

## Kanpo estekak
Caehopkin

'''''', , Galesko merkatu udalerri bat da, Powys konderrian. Abercraf eta Coelbren udalerrien artean dago, Swansea haranan, eta Brecon Beacons Parke Nazionalaren mugan.

## Kanpo estekak
Basilio Lacort

**Basilio Lacort Larralde** (Bera,  - Iruñea, ) nafar kazetari eta militarra izan zen.

Guardia Zibilaren kidea, Bigarren Karlistaldian parte hartu zuen Elizondon. 1883an kolpe errepublikano batean parte hartu zuen eta, porrotaren ondorioz, Portugalen erbesteratu zen. Nafarroara itzulita, *El Porvenir Navarro* eta *La Nueva Navarra* astekariak sortu zituen.
Cathedine

'''''', , Galesko herrixka bat da, Powys konderrian. Black Mountains eta Brecon Beacons Parke Nazionalaren barnean dago, Llangorse eta Bwlch udalerrietatik milia parera.

## Kanpo estekak
Jenaro Larratxe

**Jenaro Larratxe Agirre** (Bera, 1870eko irailaren 18a - Iruñea, 1935eko otsailaren 8a) nafar enpresaburu eta politikaria izan zen.

"Fundiciones Bidasoa" eta "Múgica, Arellano y Cía" enpresen sortzailea, Primo de Riveraren diktaduran Iruñeko alkate izendatu zuten. Kultura arloan, 1925ean sortutako "Euskeraren Adiskideak" elkarte euskaltzalearen presidente eta sortzailea izan zen. Felix eta Rufino Garcia Larratxe politikari nafarren osaba izan zen.

## Kanpo estekak
Buttington

'''''', , Galesko merkatu udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Welshpool udalerritik 3 kilometrora dago, eta Severn ibaitik 300 metrora eskasera. Montgomery kanala udalerriaren lursailetatik igarotzen da.

## Kanpo estekak
Rani Mukerji

**Rani Mukerji** ( ; Mumbai, Maharashtra, ) indiar abeslari eta antzezlea da, zineman eta telebistan aritutakoa. Bengaliar zineman aritutako familia batekoa, Bollywooden arrakasta handia du.

## Filmografia
Cardenal Caro probintzia

**Cardenal Caro probintzia** (gaztelaniaz: *Provincia Cardenal Caro*) Txileko erdialdeko O'Higgins (VI) eskualdeko hiru probintzietako bat da. Cardenal Caroko hiriburua Pichilemu da. 

## Izena 
Probintzia José María Caro Rodríguez kardinalagatik izendatu zuten; Pichilemu-koa jaiotzez, eta Txileko lehen kardinala izan zen.

## Historia 
1973ko uztailaren 13an, Salvador Allende Gossens presidenteak Cardenal Caro departamentua sortu zuen. Dekretua Txileko Errepublikako Egunkari Ofizialean argitaratu zen urte bereko abuztuan. Marchigüe hiriburua izendatu zuten. Hala eta guztiz ere, urte horretako irailean izandako estatu kolpeak dekretua "hildako testua" egin zuen.

Cardenal Caro probintzia 1979ko urriaren 3an sortu zuen Augusto Pinochet jeneralak. Litueche (lehengo El Rosario), La Estrella, Marchihue, Paredones eta Pichilemu , jatorriz Colchagua probintzian; eta Navidad, jatorriz San Antonio probintzian, komunek (udalerriak) probintzia osatzen zuten.

### Komunak 
## Geografia eta demografia 
Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) 2002ko erroldaren arabera, probintziak 3.324,7 km2 eta 41.160 biztanle zituen (22.127 gizon eta 19.033 emakume), eta 12.4 biztanle/km2-ko dentsitatea. 1992 eta 2002ko errolden artean, biztanleria % 11,2 hazi zen (4.151 pertsona).

## Kanpo estekak
Dave Bautista

**David Michael "Dave" Bautista Jr.** (Washington Hiria, ) estatubatuar borrokalari libre eta antzezlea da, zineman eta telebistan aritutakoa. WWEn **Batista** izengoitia zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Federico Montaner

**Federico Montaner Canet** (Iruñea, 1874 &ndash; Donostia, 1938) topografoa eta militarra, Francoren estatu kolpearen alde eta errepublikaren aurka jarri zen 1936an. Defentsa Batzorde Nazionala erakundearen partaidea izan zen.

## Biografia 
Espainiako armadaren topografo garrantzitsuena izan zen. 1904an Espainia eta Frantzia arteko mugak zedarriztatzen ibili zen. 1922a, armada teniente-koronela bezala, Iruñean zegoen Pirinioetako Batzorde Geografikoaren burua izan zen. Eusko Ikaskuntzarako, bestetik, 1922an argitaratu zen Euskal Herriko mapa kartografikoa egin zuen, 1:200.000 eskalan; 1926an, eskala berean, Nafarroakoa prestatu zuen.

1927ko uztailean Marokora bidali zuten, Marokoko Protektoratu Espainiarraren txosten topografikoa egiteko. Lan horretan beste militar-topografo ospetsuekin aritu zen: Joaquín de Ysasi-Ysasmendi, Rafael Alfonso de Villagómez, Manuel García-Baquero eta Luis de Lamo Peris. Lan garrantzitsu honek 20.000 km² zabalerako lurraldea aztertu zuen. Batzordearen burua bezala, Afrikan 1935arte egon zen.

Armadaren zati handi batek Espainiako Bigarren Errepublikaren aurkako estatu kolpean parte hartu zuen. Uztailaren 18an Montaner Iruñean zegoen, 5. Dibisioaren estatu nagusiaren burua bezala. Bera, Emilio Mola jeneralaren agindupean aritu zen. Uztailaren 24ean Burgosen faxistek Defentsa Batzorde Nazionala sortu zutenean Montanerrek idazkari moduan lan egin zuen, koronel graduarekin. Batzordea urrian desegin zen eta Francok Muntaner Gerra Idazkaritzaren nagusia eta Donostiako gobernadore militarra izendatu zuen. Gipuzkoako hiriburuan hil zen 1938ko urtarrilaren 5ean.

## Gerra krimenetan inputatuta 
2008an, Baltasar Garzón epailak frankismoaren hogeita hamabost goi-karguen aurkako sumarioa ireki zuen, tartean Montanerren aurka. Inputazioak bi ziren: atxiloketa ilegala eta gizadiaren krontako krimenak frankismoaren lehenengo urtetan. Epailak akitutatzat eman zuen Montanerren ardura 1938an hil zela jakin zuenean.

## Obra 
* *Perfil principal de Ceuta y Melilla Madrid 1930 de Federico Montaner Canet a Agustin Muñoz Grandes*, Madril: Talleres del Depósito Geográfico e Histórico del Ejército, 1930.

## Erreferentziak
María Capovilla

**María Esther Heredia Lecaro de Capovilla** edo **María Capovilla** (Guayaquil (Ekuador), 1889ko irailaren 14a - Guayaquil (Ekuador), 2006ko abuztuaren 27a) 116 urterekin (eta 347 egun) hil zen ekuatoriana bat izan zen, Guinness Errekorrak munduan bizirik irauten zuen pertsona zaharrena bezala errekonozituta zuena.

## Biografia 
María Esther Heredia Lecaro Guayaquilen jaio zen, Ekuadorren, 1889ko irailaren 14an. Aita koronel izan zen eta goi mailako jende artean hazi zen Maria.

1917an, Antonio Capovillarekin ezkondu zen, 1949an hilko zena. Antonio italiarra zen jatorriz, baina Polan jaio zen, Austria-Hungariako Inperioan, (gaurko Pula, Kroazia). 1894an, Txilera joan zen eta, 1910ean, Ekuadorrera. Lehen emaztea hil eta gero, Mariarekin ezkondu zen eta 5 seme-alaba izan zituzten. Horietako 3 bizirik zeuden Maria hil zenean: Hilda (81), Irma (80) eta Anibal (78). 12 hiloba ere bazituen eta 22 biloba.

100 urte zituenean, Maria ia hilen egon zen eta oliadura jaso zuen, baina osasunak hobera egin zuen.

2005ean, 116 urteko emakumea ondo zegoen; telebista ikusten zuen, egunkaria irakurri eta bastoirik gabe ibiltzen zen. Etxetik atera gabe egon zen heriotza aurreko bi urteetan eta Hilda, alaba zaharrenarekin, bizi zen.

2006ko martxoan, Capovilla izurratuta zegoen eta, jada, ezin zuen egunkaria irakurri. Ez zuen hitz egiten ezta oinez ibili ere, bi pertsonen laguntzaz ez bazen behintzat. Aulkian eseri eta abanikatu egiten zuen, hori bai. Horrela jarraitu zuen 2006ko abuztuaren azken astean, 117 urte betetzear zegoenean, neumonia batek hartu zuen arte. Capovilla sekula bizi izan den bostgarren pertsona adin gehienduna zen.

## Ikus, gainera 
* Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenen zerrenda
Clatter

'''''', Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. A470 errepidean dago, Carno eta Caersws udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Alva Myrdal

**Alva Reimer Myrdal** (Uppsala, Suedia, 1902ko urtarrilaren 31 &ndash; Danderyd, Suedia, 1986ko otsailaren 1a) suediar diplomatiko, idazle eta soziologo bat izan zen. Bakearen Nobel Saria jaso zuen 1982an Nazio Batuen barruan desarmatzearen aldeko negoziazioetan egin zuen lanagatik eta Stockholmeko Bakearen aldeko nazioarteko ikerketa institutua sortu zuelako. Gunnar Myrdal ekonomistarekin ezkondu zen eta Jan Myrdal idazlearen ama izan zen. Halaber, diputatu izan zen Suediako legebiltzarrean Alderdi Sozialdemokrataren aldetik.
 
Bakearen eta askatasunaren aldeko emakumeen nazioarteko ligako kide izan zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isipu-belar

**Isipu-belarra** (*Hyssopus officinalis*) *Hyssopus* generoko landare belarkara da, jatorriz Europa Hegoaldekoa, Ekialde Hurbilekoa eta Kaspiar itsaso ingurukoa. Sendabelarra da, ezen baititu ezaugarri antiseptiko, espektoratzaile eta eztul aurkakoak. Baratzetan landatu izan da, beldarrak, zorriak eta barraskiloak usatzen baititu. Erleak erakartzen ditu ere.

## Ezaugarriak 
Isipu-belarra kolore biziko landarea da, 30 eta 60 cm artekoa. Zurtoina zurkara da oinarrian, bertatik hainbat adaxka hazten direla. Hostoak lantzeolatuak dira, berde ilunak eta 2-2,5 cm luze.

Udan lore usaintsuak garatzen ditu, arrosak, urdinak edo, batzuetan, zuriak. Akenio txiki luzangak ematen ditu.

## Erabilerak 
### Sukaldaritzan 
Menda eta mikatzaren arteko zaporea dute loreek, batez ere entsalada, zopa eta arrauzkietan erabiltzekoak. Hostoak ere jangarriak dira, entsalada, ore eta gazta berriarekin. Ez da komeni batzuk eta besteak janari berean jartzea, hostoak nabarmenagoak baitira.

### Sendabelarra 
Eztularen aurka egiteko erabiltzen da eta ezaugarri espektorante eta antiseptikoak ere baditu.

## Iruditegia 

Irudi:Atlas roslin pl Hyzop lekarski 536 7184.jpg|Infloreszentziak.
Irudi:Blue-Flowers-White-Butterfly ForestWander.jpg|Tximeleta isipu-belarrean.
Irudi:Hyssopus officinalis Hyzop lekarski 2019-05-17 04.jpg|Hostoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isipua

## Kanpo estekak
Un sac de billes (2017ko filma)

***Un sac de billes*** 2017ko Christian Duguay kanadar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da, Joseph Jofforen izen bereko eleberri autobiografikoan oinarrituta.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran girotuta, filmak Frantzian barna Maurice eta Joseph anaia juduek egin beharko duten ihesaldia kontatzen du. Familia berriz elkartzeko sekulako adorea erakutsiko dute gazteek.

## Aktoreak 
* Dorian Le Clech: Joseph
* Batyste Fleurial: Maurice
* Patrick Bruel: Roman
* Elsa Zylberstein: Anna
* Bernard Campan: Amboise Mancelier
* Kev Adams: Ferdinand
* Christian Clavier: Rosen doktorea
* César Domboy: Henri
* Ilian Bergala: Albert
* Emile Berling: Raoul Mancelier
* Jocelyne Desverchère: Marcelle Mancelier
* Coline Leclère: Françoise
* Holger Daemgen: Alois Brunner
* Michael Smadja: Simon
* Lucas Prisor: alemaniar ofiziala
* Frédéric Épaud

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Greatest Showman

***The Greatest Showman*** 2017ko Michael Gracey australiar zinema zuzendariak zuzendutako film musikala da, Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus zirkuaren sorreran oinarrituta.

## Argumentua 
Ringling Brothers zirkuko sortzailea izan zen Phineas Taylor Barnumi buruzko biografia musikatua da. Zirkuan ikuskizun bitxiak sartzeagatik egin zen ezagun; adibidez, munduko emakume txikienak parte hartzen zuen.

## Aktoreak 
* Hugh Jackman: P. T. Barnum
** Ellis Rubin: P. T. Barnum gaztea
* Zac Efron: Phillip Carlyle
* Michelle Williams: Charity Barnum
** Skylar Dunn: Charity gaztea
* Rebecca Ferguson: Jenny Lind
* Zendaya: Anne Wheeler
* Keala Settle: Lettie Lutz
* Sam Humphrey: Charles Stratton
* Austyn Johnson: Caroline Barnum
* Cameron Seely: Helen Barnum
* Paul Sparks: James Gordon Bennett
* Yahya Abdul-Mateen II: W. D. Wheeler
* Daniel Everidge: The Lord of Leeds
* Shannon Holtzapffel: Constantine printzea
* Gayle Rankin: Viktoria Erresuma Batukoa
* Will Swenson: Philo Barnum

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Forget about Nick

***Forget About Nick*** 2017ko Margarethe von Trotta alemaniar zinema zuzendariak zuzendutako umorezko filma da.

## Argumentua 
Itxuraz, Jade eta Maria oso desberdinak dira: bata modeloa da, eta bestea, intelektual bat. Baina gauza bat dute elkarrekin: senar ohi bera dute. Biek ala biek uste dute Nickena zen New Yorkeko luxuzko pisua berena dela. Ez dira horretan ados jarriko, eta, beraz, biek bizi beharko dute pisu horretan.

## Aktoreak 
* Ingrid Bolsø Berdal
* Katja Riemann
* Lucie Pohl
* Haluk Bilginer
* Susan Duerden

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Priyanka Chopra

**Priyanka Chopra** (,  ahoskatua; Jamshedpur, Bihar, ) indiar abeslari eta antzezlea da, zineman eta telebistan aritutakoa. 2000. urtean Miss World hautatua, 2002an Bollywooden debutatu zuen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dakota Johnson

**Dakota Mayi Johnson** (Austin, ) estatubatuar antzezlea da, zineman eta telebistan aritutakoa. Melanie Griffith eta Don Johnson aktoreak gurasoak ditu.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Dalida

**Iolanda Cristina Gigliotti** ( ahoskatua; Kairo,  – Paris, ), **Dalida** () izen artistikoz ezaguna, frantziar abeslari eta aktorea izan zen, italo-egiptoar jatorria zuena. Miss Egipto hautatua, 1961ean frantziar herritartasuna lortu zuen.

## Filmografia 
* 1949 : *Ghazal Al Banat*
* 1954 : *Joseph et ses frères*
* 1954 : *Le masque de Toutankhamon*
* 1954 : *Sigara wa Kass*
* 1959 : *Brigade des mœurs *
* 1958 : *Rapt au Deuxième Bureau*
* 1961 : ''Parlez-moi d'amour*
* 1963 : *L'Inconnue de Hong Kong*
* 1965 : *Menage all'italiana*
* 1968 : *Io ti amo*
* 1977 : *Comme sur des roulettes*
* 1986 : *Le Sixième Jour*
* 2017 : *Dalida''
Adolfo Baines

**Adolfo Baines Pilart** (Izaba, ) nafar futbolari ohia da, atezain moduan aritzen zena. Futbola utzi ondoren, atezainen entrenatzaile bilakatu zen.
## Kirol ibilbidea 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Aporrhaidae

**Aporrhaidae** muskuilu gasteropodoen familia, oskolaren irekigunea palmondo itxurakoa duena, eta buruan tuberkuluak dituena. Hondarra dagoen tokietan bizi ohi dira muskuilu hauek; Espainiako itsasertzetan asko izaten dira. Oskolaren irekigunean, ertz biribilduko luzakinak dituzte. *Aporrhais* generokoen artean, bi mota nagusi daude: *A. pespelecani* bata, oskolean bi luzakin dituena, eta *A. serresianus* bestea, lau luzakin dituena.

## Generoak 
* *Aporrhais* da Costa, 1778 -- 4 espezie
* *Arrhoges* Gabb, 1868 -- 1 espezie
* *Dicroloma* Gabb, 1868 †
* *Drepanocheilus* Meek, 1864 †
* *Hemichenopus* Steinmann & Wilkens, 1908 †
* *Struthioptera* Finlay & Marwick, 1937 †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Team Wellington

**Team Wellington** Zeelanda Berriko futbol talde bat izan zen, Wellington hiriburukoa. 2021ean desegin zen.

## Palmaresa 
### Zeelanda Berrian: 2 
* Zeelanda Berriko Liga (2): 2016, 2017
* Charity Cup (2): 2014, 2017

### Nazioartean: 1 
* Ozeaniako Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (1): 2018
** Finalista (3): 2015, 2016, 2017

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aberhosan

'''''', Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Machynlleth eta Dylife udalerrien artean dago.
 

## Kanpo estekak
Abermule

'''''', Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Severn ibaiaten ertzean dago, Newtown udalerritik 6 kilómetro ipar-ekialdera.
 

## Kanpo estekak
Colchagua probintzia

**Colchagua probintzia** (gaztelaniaz: *Provincia de Colchagua*) Txileko erdialdeko O'Higgins (VI) eskualdeko hiru probintzietako bat da.. Bere hiriburua San Fernando da. Iparraldean, Cachapoal probintzia dago, ekialdean Argentinako Errepublika, Curicó probintzia hegoaldean eta Cardenal Caro probintzia mendebaldean. 
## Geografia eta demografia 
Colchagua eremua ofizialki estimatzen da 5.678 km2-tan, 196.566 biztanleko populazioarekin (2002ko errolda). Txiletar erdialdeko haranean zehar, probintziak nekazaritza eta ardoaren tradizioari eskainitako eremu zabala du. Bere ibai nagusiak Rapel ibaia eta Tinguiririca bere ibaiadarra dira.

San Fernando, probintziako hiriburua, Santa Cruz, Chimbarongo, Nancagua eta Palmilla udalerri nagusiak dira. San Fernando, José Antonio Manso de Velasco gobernadore nagusiak 1742an sortutako herrietako bat da eta 2002an 64.000 biztanle zituen. 

## Kanpo estekak
Abernant (Powys)

**Abernant**, Galesko herrixka bat da, Powys konderrian. Builth Wells udalerritik 6 milia hegoaldera dago, eta Cardiff hiriburutik 120 kilometrora.
 

## Kanpo estekak
Aposizio

**Aposizio**a (edo **adposizio**a) kategoria gramatikal bereko bi hitz elkartuz eratzen den joskera da; hor, bigarren hitzak lehenengoa zehazten du. Hitz baten ondoan, hura zehazteko jartzen den beste hitza edo hitz multzoa latinezko  hitzetik dator.

Adibidez, hurrengo esaldietan ***Iratxe*** eta ***zure ahizpa*** aposizioak dira:
* *Zure ahizpa, **Iratxe**, hona dator* (bidean dakusaten ahizpa Iratxe da: ez da *Aizu, Iratxe, zure ahizpa hona dator* esaldiarekin nahasi behar, hor inork Iratxe izeneko lagunari haren ahizpa heldu dela esaten ari zaiolako).
* *Iratxe,* ***zure ahizpa**,* *hona* *dator* (komek argitzen dute Iratxe hori solaskidearen ahizpa dela; bigarren koma gabe, hots *Iratxe, zure ahizpa hona dator* beste ideia bat adierazten da: hor, Iratxe bokatiboa da).

Bi motatakoak dira: murrizgarriak eta ez-murrizgarriak. Murrizgarriek ematen duten informazioa beharrezkoa da esaldian eta, euskaraz, komarik gabe idazten dira: *Haren anaia **Antton** bihar etorriko da* (Antton ez da pertsona horren anaia bakarra). Aldiz, ez-murrizgarriak komen artean idazten dira eta ekartzen duten informazioa ez da ezinbestekoa: *Haren anaia**, Antton,** bihar etorriko da* (pertsona horrek anaia bakarra du, Antton izenekoa: haren izena zehazteak ez dakar informazio handirik).Genitibozko aposizioak (Piarres Lafitteren *Grammaire basque, Navarro-labourdin littéraire* liburuan, *génitif explétif* deituak) ere baditugu euskaraz, leku-izenetan batik bat: *Alemania**ko** Errepublika Federala*, *Irun**go** hiria*, *Gipuzkoa**ko** enparantza*... Ez dute NONGO kasuaren ohiko esanahia adierazten, hau da, haien esanahia ez da *Alemanian dagoen errepublika federala*, *Irunen dagoen hiria* edo *Gipuzkoan dagoen enparantza*; aitzitik, Alemania errepublika federala dela, Irun hiria dela eta enparantza haren izena *Gipuzkoa* dela ulertzen da.

Hainbat hizkuntzatan ere antzeko egiturak daude: 

* gaztelaniaz, *el mes **de** diciembre*, *el idiota **de** tu hermano* (abendu[ko hil]a, hire anaia[ren] ergel hura),
* frantsesez, *le mois **de** décembre*, ''l'idiot **de** ton frère*,
* ingelesez, *the month **of** December*,
* japonieraz, 山下**の**先生 (*Yamashita **no** sensei'', Yamashita[ren] irakaslea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Muqaddasi

**Muhammad ibn Aḥmad Shams al-Dīn al-Muqaddasī** (arabieraz محمد بن أحمد شمس الدين المقدسي), **el-Mukaddasi** edo **al-Maqdisī** (945/946-1000) gisa ere letraldatua, Erdi Aroko geografo arabiarra izan zen, ''Aḥsan al-taqāsim fī ma'rifat al-aqālīm'' (Eskualdeak ezagutzeko banaketarik onena) liburuaren egilea.
## Biografia 
eskuinera|thumb|300x300px|Islamaren eskualdeak hamargarren mendean, al-Muqaddasi-ren lanean oinarrituta
Al-Muqaddasi, "Hierosolomita" Jerusalemen jaio zen 946 urtean. Hezkuntza bikain baten abantaila izan zuen eta hogei urte zituela Mekarako erromesaldia egin ondoren, geografia aztertzea erabaki zuen. Beharrezko informazioa eskuratzeko, hainbat urtez iraun zuen bidaien serie bat egin zuen eta Islamaren herrialde guztietan zehar bidaiatu zuen. 985. urtean bere liburua idaztea erabaki zuen, bisitatu zituen leku eta eskualde guztien kontaketa sistematikoa. 

## Kanpo estekak 
*  Al-Muqaddasi
*  Al-Muqaddasi: An Encyclopaedic Scholar
Alfonso de Córdoba

**Alfonso de Córdoba Velasco**, Alcaudeteko II. kondea, (Tafalla,  - Tutera, ) nafar noble eta militarra izan zen.

Martín Alonso Fernández de Córdobaren seme nagusia, aita ordezkatu zuen Oranen. 1564an Nafarroako erregeorde izendatu zuten baina hilabete gutxi batzuk baino ez zuen iraun.

## Erreferentziak
Barbara Nikomediakoa

**Barbara Nikomediakoa** (; Nikomedia, III. mendea) birjina eta martiri kristaua izan zen. Epaitegira eraman ondoan, aitak berak bete zuen epaileen erabakia, eta burua moztu zion alabari; hagiografiak dioenez tximista batek jo zuen aita eta zerraldo utzi berehala.

[thumb|300px|erdian|Santa Barbararen irudi eta erretaula, Donostiako [Santa Maria basilika (Donostia)|Santa Maria basilikan.]]Santa Barbara eta Barbara Donea izenak eman dizkiote fededun katolikoek. Tximisten eta trumoien aurka babesten du. Artilleroen, meatzarien, harginen eta orokorrean lehergailuekin lan egiten dutenen zaindaria da, baita argiketaria ere. Aro Modernoko gotorlekuei Santa Barbara izena eman zitzaien maiz, bertatik kanoikadak igortzen zirelako.

## Ikur-ezaugarriak 
Ohikoa da hiru leihodun dorre batekin irudikatzea, dorre batean giltzapetua egon bitzen eta hiru leihoek Hirukotasun Santua irudikatzen dutelako. Hori ikono ohikoenak izanik ere, beste hauekin egin izan dira haren margolanak eta eskulturak: ezpata, kaliza, martirien palma, tunika, soineko edo kapa gorriz jantzita (Jesukristoren odola), eta noizbehinka, harrizko blokeak, harginen zaindaria baita.

## Erreferentziak
William Coxe

**William Coxe** (1748ko martxoaren 17a - 1828ko ekainaren 8a), Royal Societyko kide, historialari ingelesa eta Eliza Anglikanoko apaiza izan zen, 1771 eta 1786. urteen artean nobleziaren bidaia lagun eta tutore gisa aritu zena. Hainbat lan historiko eta bidaldi liburu idatzi zituen Suitzaz, Errusiaz edota Poloniaz. 1771. urtean diakono izendatu zuten eta, ondoren, Salisbury inguruko Bemerton herriko erretore eta artxidiakonoa izan zen, 1786. urteaz geroztik bere heriotza arte. Besteak beste, Robert Walpole, Horace Walpole, John Churchill, Habsburgotarrak edota Espainiako Borboi etxearen memoriak argitaratu zituen.

## Idazlanak 
* *Memoirs of Sir Robert Walpole* (Londres, 1798)
* *Memoirs of Horatio, Lord Walpole* (Londres, 1802)
* *Memoirs of John, Duke of Marlborough* (Londres, 1818-1819)
* *Private and Original Correspondence of Charles Talbot, Duke of Shrewsbury* (Londres, 1821)
* *Memoirs of the Administrations of Henry Pelham* (Londres, 1829)
* *History of the House of Austria* (Londres, 1807)
* *Memoirs of the Bourbon Kings of Spain* (London, 1813)
* *Sketches of the Natural, Political and Civil State of Switzerland* (Londres, 1779)
* *Account of the Russian Discoveries between Asia and America* (Londres, 1780)
* *Account of Prisons and Hospitals in Russia, Sweden and Denmark* (Londres, 1781)
* *Travels into Poland, Russia, Sweden and Denmark* (Londres, 1784)
* *Travels in Switzerland* (Londres, 1789)
* *Letter on Secret Tribunals of Westphalia* (Londres, 1796)
* *Historical Tour in Monmouthshire* (Londres, 1801)

## Erreferentziak