Sherlock Holmesen abenturak

***Sherlock Holmesen abenturak*** (ingelesez: *The Adventures of Sherlock Holmes*) Arthur Conan Doylek idatzitako hamabi ipuinen bilduma da. Pertsonaia nagusia Sherlock Holmes fikziozko detektibea da. Ipuinak 1892. urteko urriaren 14an lehenengo aldiz argitaratu ziren; banaka argitaratu ziren *The Strand Magazine* aldizkarian 1891ko ekaina eta 1892ko uztaila bitartean. Liburuan istorioak ez dira hurrenkera kronologikoan aurkezten, eta guztietan agertzen diren pertsonaia bakarrak Holmes eta Watson doktorea dira, istorioak lehenengo pertsonan kontatzen dituena.

Istorioetan orokorrean bidegabekeri sozialekin solidarizatzen dira eta hauek zuzentzen saiatzen dira. Holmes zuzentasunari beste zentzu bat ematen dion pertsona gisa aurkezten da. Istorioek harrera on bat izan zuten eta *The Strand Magazine*ren harpidetzak handiagotu zirenez, Doylek hurrengo istorio-bildumaren truke diru gehiago eskatu zuen. Lehenengo ipuinean, «Eskandalua Bohemian», Irene Adler pertsonaia agertzen da, Sherlock Holmesen egokitzapen modernotan garrantzitsua dena, detektibearen amodiozko interesa delako, nahiz eta bakarrik ipuin honetan agertu. Doyleren Sherlock Holmesen hamabi istorio gogokoen artean, hamabi ipuinetako bilduma honetako lau aipatu zituen, eta «Banda Pinttoduna» bere gogokoena zen.

1997an Fernando Reyk burututako euskarazko itzulpena Igela argitaletxeak argitaratu zuen. 2014ean Maria Asensiok itzuli eta Fernando Aznarek ilustratutako euskarazko itzulpena Susaeta argitaletxeak argitaratu zuen. 2020an Fernando Reyk eguneratutako euskarazko itzulpena Igela argitaletxeak argitaratu zuen.

## Testuingurua 
[thumb|[Arthur Conan Doyle|Doylek kontakizun motzetan zentratzea hobetsi zuen, lehen eleberrietatik lortutako errendimendu ekonomiko apalaren ondorioz. ]]

Arthur Conan Doyle 1870eko hamarkadaren bukaeran idazten hasi zen, medikuntza ikasten zuen bitartean. 1879. urteko irailean bere lehenengo ipuina argitaratu zuen, «The Mystery of Sasassa Valley» izenekoa. Zortzi urte eta gero, *Ward Lock & Co*k Sherlock Holmesen inguruko lehenengo eleberria argitaratu zuen, *Zirriborro eskarlata* izenekoa. Eleberriak harrera ona izan zuen arren, Doylek diru gutxi jaso zuen harengatik, eta *Lauren zeinua* izeneko sekuela bat idatzi bazuen ere (argitaletxe berak argitaratu zuena), kontakizun motzetan zentratzea hobetsi zuen. 

1891. urte hasieran, *The Strand Magazine*n lehenengo zuzendariak, Herbert Greenhough Smith, Doylek egindako bi proposamen jaso zituen sortu berri zen aldizkarirako. Aurrerago zuzendariak bere erreakzioa deskribatu zuen: «Berehala konturatu nintzen Edgar Allan Poe eta geroko ipuinlari bikainena zela». Lehenengoa, «Eskandalua Bohemian», 1891ko uztailean argitaratu zen aldizkariaren azken orrialdeetan. Ipuinek arrakasta izan zuten eta aldizkaria hedatzen lagundu zuten. Doylek hogeita hamar ginea irabazi zituen hamabi ipuinetako bakoitzaren truke. Ipuinak hilabetero argitaratu ziren 1891ko uztailetik 1892ko ekainera. Ondoren, *Sherlock Holmesen abenturak* izendatutako liburu batean bildu ziren, eta 1892ko urriaren 14an argitaratu egin zuen George Newnesek, *The Strand Magazine* hilabetekariaren editoreak. Liburuaren hasierako tirada 10.000 ale izan ziren Erresuma Batuan, eta beste 4.500 Estatu Batuetan, Harper anaiek hurrengo egunean saldu zituztenak.

## Kontakizunak 
### Laburpena 
Watson doktoreak *Sherlock Holmesen Abenturak* eleberriaren istorio guztiak lehenengo pertsonan kontatzen ditu. Kontakizun guztietan izaten da kontalaria lau kontakizunetan izan ezik. *Oxford Dictionary of National Biography* hiztegiak Doyleri eskaintzen dion sarreran, adierazten da liburuki honetako istorioek gizarte bidegabekeriak nabarmentzen dituztela, «opera abeslari baten traizioa errege bati, zerbitzari baten engainua bere aitaordeari gezurrezko maitale batekin, mailegatzaile bat barrabas aristokratiko batetaz baliatzea eta eskale baten ondasun ugariak Kenten». Bidegabekeri hauekin kontrajarriz, Holmes  «trakestasun ofizial eta abantaila aristokratikoz» beteriko mundu bidegabe bati freskotasunez eta justiziaz ekiten dion pertsona gisa irudikatzen da. Liburuki honek autorearen istorio gustukoenetariko batzuk biltzen ditu. 1927 urtean, *The Strand Magazine* hilabetekarirako mahaigaineratu zuen lista bat bere ustez Sherlock Holmesen istorio hoberenak zirenekin. Horien artean zeuden «Banda pinttoduna», gustukoena; «Ilegorrien elkartea», bigarren postuan; «Eskandalua Bohemian», bosgarrena, eta «Bost naranja-haziak» zazpigarrena. Liburua 1929an debekatu zuten Sobietar Batasunean ustezko «okultismoagatik» baina merkatu beltzean hain arrakastatsua izan zenez, debekua 1940 urtean deuseztatu zuten.

### Argitaratze segida 
## Harrera kritikoa 
[thumb|[Sidney Paget-ek egindako Sherlock Holmesen marrazkia, «Gizon ezpain-okerra» ipuinerako.]]

*Sherlock Holmesen abenturak* harrera ona izan zuen *The Strand Magazine* aldizkariak ipuinak banan-banan argitaratu eta gero. 1891. urtearen uztailean, *Eskandalua Bohemian* argitaratu zenean, *Hull Daily Mail* egunkariak Doyleren «asmatze-jenioaren duina» gisa deskribatu zuen istorioa. Urte bat igaro eta gero, Doylek etenaldi bat hartu zuenean ipuin bilduma osatu ostean, *Belfast News Letter* egunkarian argitaratutako artikulu batek beste autore batek *The Strand Magazine*n argitaratutako istorio bat aipatu zuen, esanez «duela urtebete interes moderatuarekin irakurri zela», baina Doyleren idazketaren «paregabeko boterea» nabaria zela bi istorioen arteko kalitate-desberdintasunean. *Leeds Mercury* egunkariak bereziki goraipatu zuen Holmesen deskribapena, «bere ahulezia txiki guztiekin»; aldiz, *Cheltenham Looker-On* aldizkariak deskribatu zuen Holmes «gehien bat nahiko aspergarri» gisa, kontuan hartuz haren ahuleziak «izugarri hazten» direla. *Hampshire Telegraph*aren korrespontsalak deitoratu egin zuen Doylen idatzi gogoetatsuenak, hala nola *Micah Clarke*, hain ezagunak ez izatea Holmesen istorioekin konparatuta, ondorio hau aterata: «literaturaren truke ordaintzea nahi duen autore batek irakurleek nahi dutena idatzi behar du». Halaber, zenbait telesailek eta pelikulek «Sherlock Holmesen abenturak» izenburua izan dute, nahiz eta guztiak bolumen horretako istorioetan oinarritura ez egon eta bat baino gehiago nahasten duten. Horietako bat, *Lauren zeinua*ren egokitzapena zen, *Elementary* eta *Sherlock* telesailetan, detektibea erakartzen duen emakume bezala aurkezten da. Granada Televisionek produzitzen duen *Sherlock Holmes* izeneko telesailak ere pantaila txikira eraman zituen liburu horretako hainbat istorio. Halaber, BBC Radio 4 irratiak 1990 eta 1991 bitartean bilduma bat igorri zuen. Horretan Clive Merrisonek ahotsa jartzen zion Holmesi eta Michael Williamsek Watsoni.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Eskandalua Bohemian* kontakizun laburra euskaraz irakurgai. Maite Gamarra, 1983 

## Kanpo estekak