Goiburuko San Esteban baseliza

**Goiburuko San Esteban baseliza**, Sanixtoan edota Ixtoan izenez ezaguna, Andoaingo Goiburu auzoan dagoen baseliza bat da.

Hiru erretaula ditu: erdikoa San Estebe martiriari eskainia dago, ezkerretakoa berriz Santa Leokadia (Santa Lokari)-ri eta, eskuinekoa, Santa Lutxiri (edo Santa Lutziri). "U" formako egurrezko korua dauka eta bertaratzeko bi eskailera ditu.

## Historia 
Baseliza 1542. urteko testamentu batean aipatuta agertzen da, eta beraz, hori da idatzitako testigantza zaharrena. 1655ean Santa Lutxiren irudi berri bat egin zuten. XIX. mende amaieran Bisitatzaile Orokorrak baseliza hau desagerraraztea proposatu zuen, baina bizilagunek erabaki horri kontra egin eta berau berriztatzeko lanean hasi ziren. 1883ko abuztuan berriro ere inauguratu egin zuten.

1966an eta Vatikanoaren agindupean, aldareak erretiratu egin ziren. Inguruneko bizilagunak baselizara ikusmeneko gaixotasunak (Santa Lutxiren ahalmen eremua) eta buruko minak sendatzerko (Santa Lokariren ahalmen eremua) eske joaten ziren. Horretarako aldarearen albo bakoitzean zeuden zuloetan burua sartu eta kredoak errezatzen zituzten. Jai egunetan meza ospatzen da eta abuztuaren hiruan berriz, bertako festak ospatzen dira non meza eta festa herrikoiak egiten dira.

## Arkitektura 
Eraikin angeluzuzena da, presbiterio trapezoidala duena, eta kanpoaldetik neurtuta 18 m luze eta 14,6 m zabal dira. Eskantzuak harlanduzkoak dira eta, gainerakoa, harlandu txikiagoz egina. Bost isurkiko teilatua du. Sarrerako atea ziriharriz egina, da, eta ur bedeinkatu ontzia du eskuinean. Leiho txiki bat dago koruaren parean, eta haren gainean, kanpai-horma. 

Aldarea ipar-mendebaldera begira du. Hiru erretaula ditu hormari atxikita, eta bularretarako marko moduko harburuen gainean. Erdikoan, bi zutabe korintoarren artean, San Esteberen tailua eta bi akroteradun frontoia. Ezkerreko eta eskuineko erretaulek Santa Leokadia (Santa Lokari) eta Santa Luzia (Santa Lutzia) biltzen dituzte. Presbiterioaren erdian, sabaitik zintzilik dagoen Kristo eder bat ikus daiteke. Zurezko korua, "U" formakoa eta goiko artean dagoena, Lapurdiko estilokoa (alboko hegalak absiderantz doaz), sarrerako atearen parean sartzeko bi eskailera simetrikorekin.

## Aztarnategia 
Goiburuko San Esteban aztarnategia 2000. urtean aurkitu eta arakatu zen, «Gipuzkoako itsasertzeko Antzinako eta Erdi Aroko Populazioa» ikerketa-programaren esparruan. Programa hori, aldi berean, Deustuko Unibertsitateko «Gipuzkoako Antzinako eta Erdi Aroko Populamendua» ikerketa-lerroaren parte da.

Bi une dokumentatu dituen aztarnategia da, Burdin Aroa (K.a. VIII-V) eta Erromatar Inperio Beherea (K.o. IV-V), ziur asko nekazaritza eta abeltzaintzako jarduerekin eta metalurgiarekin zerikusia dutenak.

Oria ibaiaren haranean zegoen erromatarren garaiko lehen aztarnategia izan zen. Berezitasun bat ere badu: Burdin Aroko kokaleku bat da, eta bere tipologia ezin da erlazionatu 2000. urtera arte Gipuzkoan aurkitutako garai bereko herri garai gotortuekin.

Aztarnategi honetan aurkitutako materialetako batzuek (minerala, zepak eta burdinazko tresnak) pentsaraz dezakete haizeola bat dela (mineraletik burdina lortzeko fabrika zaharra), nahiz eta ez dagoen froga erabakigarririk. Aztarnategi honek ez du ondare-babesik. Baselizaren harresi-barneko eremua baino ez dago ustezko arkeologia-gune izendatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak