Shkodërreko setioa (1912-13)

**Shkodërreko setioa** (baita Scutari edo Skadar ere) Montenegro eta Serbiako armada koligatuek egin zuten 1912ko urriaren 28tik 1913ko apirilaren 23ra bitartean. Otomandar Inperioko goarnizio batek plaza defendatu zuen, baina azkenean kapitulatu egin zen.

## Etimologia 
Scutariko setioa, Shkodërreko setioa izenez ere ezagutzen dena, deitzen da: albanieraz: *Rrethimi i Shkodrës*; serbieraz, *Опсада* *Скадра* eta turkieraz *İşkodra Müdafaası* edo *İşkodra Savunması*.

## Aurrekariak 
1912an, Balkanetako Ligak, Serbia, Montenegro, Grezia eta Bulgariak osatua, Otomandar Inperioaren aurkako gerra deklaratu zuen. Montenegrok bere tropak mugiarazi zituen eta Albanian, hegoaldean, otomandar indarrei erasotzeko prest agertu zen. Montenegroko erasoaldiaren arrazoia, ordea, gehiengo albaniar handia zuten lurraldeez jabetzea zen. Montenegro Zetaren oinordekotzat jotzen zen, Serbiar Inperioaren eraketan eta bilakaeran paper garrantzitsua bete zuen Erdi Aroko entitate serbiarra, eta Scutari izan zuen hiriburu. Azken jaun feudalen jabetza veneziarrei eta gero otomandarrei Vasilije hiriaren jabe egitean, hauek eskualdeko gune administratibo bihurtu zutelarik, «hiriburu galdua» montenegroarrentzako zapalkuntza ikur bihurtu zen. Historikoki, «Erdi Aroko Zeta» ren eta albaniar printzerrien arteko muga Drin ibaia zen, Vasilije eta Montenegro XVII. mendeko gobernadore eta historialari montenegroarrak adierazi zuen bezala, bere antzinako mugetaraino hedatzen saiatu zen. Gainera, eskualdeak eslaviar biztanleria handia zuen. Montenegroar askok eskualdean dute jatorria, arbasoek Turkiaren okupazioaren ondoren abandonatu baitzuten.

## Gerraren hasiera 
1912ko urriaren 8an, Hasan Riza Bajá jeneral otomandarrak iragarri zuen Montenegrok gerra deklaratu ziola Otomandar Inperioari turkiar zapalkuntzaren zapalkuntzaren seiehun urteko zapalkuntzatik libratzeko, etsaiak deitzen zion bezala, eta bere tropak Montenegro eta Albania arteko muga zeharkatzen ari zirela. Albistea jaso eta bi ordura, Montenegroko tropak, espero bezala, Scutarira hurbiltzen ari ziren. Balkanetan zeuden soldadu otomandarren % 70 inguru, garai hartan, musulman albaniarrak ziren. Eguerdian, Hasan Riza Baják bere kuartel nagusian bere ofizial guztiak bildu eta esan zien:

## Gudua 
Setioa 1912ko urriaren 28an hasi zen. Erasoa jatorriz Montenegroko armadak egin zuen Danilo printzearen agindupean. Hala ere, bere indarrek erresistentzia gogorra ezagutu zuten, eta Serbiako Armadak errefortzuak bidali zituen Montenegroko aliatuak laguntzeko.

Radomir Vešović-ek bi aldiz zauritu zuten setioan parte hartu zuen, eta horrek Obilić Urrezko Domina eta Brdanjolteko Zalduna ezizena lortu zituen, serbieraz: *витез од Брдањолта*. 

Hasan Riza Pasha eta bere teniente Essad Pasha buru zuten turkiar eta albaniar defendatzaileek zazpi hilabetez eutsi zioten eta setiatzaileei prezio handia jartzea lortu zuten.

### Hassan Riza Pasharen heriotza 
1913ko urtarrilaren 30ean, Riza Bajá, Osman Bali eta Mehmet Kavajak, Essad Bajaren bi zerbitzari albaniarrek, segada egin eta hil zuten, honen etxetik irteten ari zenean berarekin afaldu ondoren. Esad Bajaren plana Scutari serbiar eta montenegroarrei entregatzea zen, Nikolas Malësiako buruzagien ordezkaritza bat jaso zuen, Eskutari konkistatzeko Montenegroko indarrei laguntzera beren hiru mila gizon bidaltzea eskainiz. Otsailaren 7an Jubanirantz erasotzeko agindua jaso zuten, Daut-agha kulularantz.

### Errendizioa 
Esad Bajak ofizialki hiriaren kapitulazioa eskaini zion Montenegroko Vukotić jeneralari 1913ko apirilaren 21ean. Bere proposamena apirilaren 23an onartu zen; hiritik ateratzeko baimena eman zitzaion ohore militar guztiekin eta bere tropa eta ekipo guztiekin, arma astunak izan ezik. Montenegroko erregearen hamar mila libera esterlina ere jaso zituen. Essad Bajak, azken errendizioaren protokoloa sinatu zuen, montenegroarrekin, eta Scutari Montenegrora errenditu zuen, potentzia handiek bere patua erabaki ondoren, Serbia erretiratzera behartu ondoren eta Montenegro hiriarekin geratzea onartuko ez zutela argi zegoenean. Essad Bajak bere soldadu asko salbatu ahal izan zituen. Aldi berean, Serbia eta Montenegroren babesa lortu zuen Albaniako Erresuma berrirako, potentzia handiek Scutari esleitzea erabaki baitzuten.
[thumb|[Rozafako gaztelua, indar inbaditzailez inguratuta.]]
[thumb|[Karikatura batek erakusten du Albania inguruko herrialdeetatik babesten. Montenegro tximino bat bezala irudikatuta dago, Grezia lehoinabar bat bezala eta Serbia suge bat bezala. Albanierazko testua: "Ihes egin nigandik! Piztiak txupaodola! "]]

## Ondorioak 
Scutari hartzeak Albania otomandarraren gainerakoan serbiarrek aurrera egiteko zuten oztopo bakarra ezabatu zuen. 1912ko azarorako, herrialdeak independentzia aldarrikatu zuen, baina oraindik ez zuen inork onartu. Serbiar armadak, azkenik, Albaniako iparraldeko eta erdialdeko zatirik handiena okupatu zuen, Vlorë hiriaren iparraldean geldituz. Albaniatik geratzen zen guztian Vardarko Armadaren hondakinak harrapatzea ere lortu zuen, baina ezin izan zituen amore ematera behartu. Hala ere, gerra amaitu zenean, Potentzia Handiek ez zioten hiria Montenegroko Erresumari eman, eta honek 1913ko maiatzean ebakuatu behar izan zuen, Londresko Enbaxadoreen Konferentziaren arabera. Bojana ibaian gora abiatu eta Adriatikoko kostaldea zeharkatu zuten kanoi-ontzi britainiar eta italiarrez osatutako ontziteria txiki batek armadaren erretiratzea bizkortu zuen. Bost herrialdetako (Austria-Hungaria, Britainia Handia, Frantzia, Italia eta Alemania) bakea mantentzeko nazioarteko indarra — Scutari destakamendua — hirian hedatu zen eta Lehen Mundu Gerra hasi arte iraun zuen. Geroago, Montenegroko Erresumak Metohia ere hartu zuen, Kosovo-Kosmeteko eremu bat.

## Nazioarteko erreakzioa 
20px Austria-Hungariako Kanpo Arazoetako ministroak, Leopold Berchtold kondeak, potentzia handiek Scutari 48 ordutan ebakuatzea eskatu zuen.
20px Italiako Erresumak Austria-Hungaria babestu zuen eta bake indarraren zati bat bidali zuen.

25px Errusiar Inperioak Montenegrori lagundu zion Scutari mantentzeko ahaleginetan.

## Kultura-influentziak 
Ndoc Nikaj albaniar eleberrigileak *Shkodra e rrethueme* edo "Shkodra setiatua" izeneko eleberri historiko bat idatzi zuen 1913an. Bosniako poeta serbiarrak, Aleksa Šantić, *To Essad Pasha* idatzi zuen serbieraz: Esad Paši, Shkodër edo Scutariren setioan inspiratua.