Finantza-tresna

thumb|Akzioak finantza-tresna mota bat dira.
**Finantza-tresna** edo **tresna finantzarioa**  aldeen arteko diruzko kontratua da. Sortu, trukatu, aldatu eta finkatu daitezke. Hauek izan daitezke: eskudirua (moneta), jabetza baten frogak, entitate baten interesak edo kontratuz ordaintzeko dibisa (*forex*), zorra (bonuak, maileguak), baliabide propioak (akzioak) edo deribatuak (opzioak, finantza-gerokoak, *forward*ak).

Finantzetako Informazioari Buruzko Nazioarteko 32 eta 39 Arauek honela definitzen dute finantza-tresna bat: "erakunde baten finantza-aktibo bat eta beste erakunde baten finantza-pasibo edo ondare-tresna bat sortzen duen edozein kontratu".

Finantza-tresnak "aktibo-klasearen" arabera sailka daitezke, honako hauen arabera: kanbio-oinarria (dibisa-tresnak eta transakzioak islatzen ditu), baliabide propioa (erakunde jaulkitzailearen jabetza islatzen du) edo zor-oinarria (inbertitzaileak erakunde jaulkitzaileari egindako mailegua islatzen du). Tresna zorra bada, epe laburrera (urtebete baino gutxiagora) edo epe luzera sailkatu daiteke.

[thumb|[Merkatu (ekonomia)|Merkatua]]
Finantza-tresna kontratu formala da, zeinak enpresa batean aktibo finantzario bat sortzen duen eta, aldi berean, beste batean pasibo finantzario edo ondare-tresna bat eragiten duen. Tresna hauek finantza-sistemen funtzionamenduaren oinarria dira, baliabide ekonomikoen transferentzia eta finantzaketa ahalbidetzen baitute. Kontzeptua bat dator nazioarteko araudietan jasotako definizioekin, hala nola IAS 32 eta IFRS 9 estandarrekin.

## Kontzeptua 
Finantza-tresnaek bi alderen arteko eskubide eta obligazio ekonomikoak egituratzen dituzte: alde batek aktibo finantzario bat jasotzen du, eta kontrako aldeak pasibo finantzario edo ondare-tresna bat sortzen da. Tresna hauek balio ekonomikoa duten eskubideak edo zorpeko obligazioak dira, eta finantza-merkatuetan kapital-harremanak eta likidezia sortuz jarduten dute. 

Araudi internazionalek aktibo eta pasibo finantzarioen sailkapen-irizpideak eta aurkezpen-arauak zehazten dituzte (IAS 32) . IFRS 9 estandarrak balorazio-metodoak eta sailkapen-kategoriak ere ezartzen ditu (kostu amortizatua, balio arrazoitua…) .  

## Funtzioa 
### a) Finantzaketa lortzea 
Enpresek kapitala eskuratzen dute zor-tresnen jaulkipenaren, kredituen edo balore-jaulkipenen bidez . 

### b) Inbertsioa eta errentagarritasuna 
Inbertitzaileek aktibo finantzarioak erabiltzen dituzte etekinak lortzeko eta beste enpresetan parte-hartzea eskuratzeko. 

### c) Arrisku finantzarioen kudeaketa 
Deribatuak —*swaps*, *futures* eta *options*— erabiltzen dira interes-tasa, dibisa edo aktiboen prezio-aldakortasuna estaltzeko . Finantza-teoriak arrisku nagusiak identifikatzen ditu: merkatu-arriskua, kreditu-arriskua, likidezia-arriskua eta arrisku operazionala.  

### d) Merkatu egituren barruan kokatzea 
Instrumentu finantzarioak merkatu arautuetan (burtsak) edo OTC merkatuetan negoziatzen dira. Europan, MiFID II araudiak tresnen gardentasuna eta negoziazio-baldintzak arautzen ditu .  

## Mota nagusiak 
### a) Izaeraren arabera 
* Zor-tresnak: obligazioak, bonuak, maileguak. 

* Ondare-tresnak: akzioak eta partaidetzak. 

* Deribatuak: *futures*, *options* eta *swaps*. 

### b) Epearen arabera 
* Epe luzeko inbertsioak (> 1 urte). 

* Epe laburreko inbertsioak (≤ 1 urte) .

### c) Harreman ekonomikoaren arabera 
* Taldeko edo lotutako enpresetako inbertsioak. 

* Beste erakunde batzuetako inbertsioak.

## Finantza-tresnak erabili diren hainbat egoera 
Historian zehar finantza-tresnen erabilera aldatu egin da finantza-sistema modernoa garatu den aldi berean. Hasieran, finantza-tresnak nahiko oinarrizkoak ziren;  maileguak, kanbio-letrak eta merkataritza-kredituak merkatuetako trukerako eta merkataritzarako lagungarriak ziren, baina industrializazioarekin eta nazioarteko merkataritzaren hazkundearekin konplexuagoak eta anitzagoak bihurtu ziren (bonuak eta akzioak, esaterako). XX. mendeko finantza-merkatuen aurrerapenak eta aktiboak eta arriskuak transferitzeko trebetasunak (deribatuekin gertatzen den bezala) nabarmen areagotu zuten tresna horien konplexutasuna. Gainera, gobernuen eta nazioarteko erakundeen erregulazioek, kontabilitate-arauekin batera (IAS/IFRS), egonkortasuna eman diete tresnen definizioari eta aurkezpenari, eta horrek merkatuan modu antolatuan sailkatu, baloratu eta merkaturatzea ahalbidetzen du. 

### Alderdi historiko laburtuak 
* Lehengo merkataritza-kredituetatik hasi eta bonu eta akzioak iritsi arte (merkataritzatik industria-finantzaketara). 

* Deribatuen eta epe luzeko kredituen erabilera handitzea, arriskuak eta espekulazio-aukerak areagotuz. 

* XXI. mendearen hasieran, teknologiak eta globalizazioak gardentasuna, transakzioen azkartasuna eta merkatuen konplexutasuna hobetu dituzte, eta horrek erregulazio- eta gainbegiratze-beharra areagotu du.

## Instrumentu finantzarioak erabiltzearen arriskuak 
Finantza-tresnek abantaila ekonomiko esanguratsuak eskaintzen badituzte ere, funtsezkoa da horiek erabiltzeak dakartzan arrisku nagusiak kontuan hartzea.   

### Arriskuak 
* Merkatu-arriskua: prezioak, interes-tasak edo kanbio-tasak aldatzeak tresnaren balio-galera azkarra eragin dezake (adibidez, bonu baten balioa jaitsi egiten da interes-tasak handitzen badira). 

* Kreditu-arriskua (zordunaren arriskua): kontrako alderdiak bere konpromisoak ez betetzeko aukera (*default* edo galerak). Kreditu-deribatuak edo interes-tasen *swap*-ak arrisku horrekin lotuta egon daitezke.

* Likidezia-arriskua: tresna bat merkatuan azkar eta dirurik galdu gabe saltzeko ezintasuna; hori bereziki arriskutsua da merkatu txikietan edo epe laburreko tresnetan. 

* Erregulazio- eta kontabilitate-arriskuak: lege eta araudietako aldaketek (MiFID, IFRS) tresnak, lotutako betebeharrak eta merkatuaren antolaketa nola maneiatzen diren alda dezakete; aldaketa horiek eragin ekonomiko handia izan dezakete. 

* Arrisku operatiboa eta modelizazio-arriskuak: tresna konplexuen kasuan, balorazioek eta arrisku-eredu desegokiek balioak honda ditzakete eta erabaki okerrak eragin. Gainera, akats teknologikoek edo prozeduretakoek galerak eragin ditzakete.

#### Arriskuak gutxitzeko jardunbide komunak 
* Arriskuen dibertsifikazio eta kudeaketa sistematikoa. 

* Kontraparte-arriskua minimizatzea: segurtasun-mekanismoak, marjina-baldintzak eta akordio txikiak erabiliz.

* Argitasuna eta aurkezpen informatiboa: tresnen izaerak eta arriskuek argi eta garbi adierazita egon behar dute inbertitzaileentzat eta legezko betebeharrak betetzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak