Jonathan Swift

**Jonathan Swift** (Dublin, Irlanda, 1667ko azaroaren 30a – 1745eko urriaren 19a) idazlea izan zen. Ingelesez idatzi zuen, eta haren idazlan nagusia *Gulliver-en bidaiak* izan zen (''Gulliver's Travels* edo *Travels into Several Remote Nations of The World, in Four Parts. By Lemuel Gulliver, First A Surgeon, And Then A Captain of Several Ships*), 1726an argitaratua.

## Bizitza 
### Haurtzaroa 
Jonathan Swift Dublinen jaio zen 1667an. Aita bera jaio baino lehen hil zitzaionez, Abigail Erick amak Godwin osabarekin utzi zuen, haren heziketaz ardura zedin. Dublineko Trinity College eskolan emaitza kaskarrekin ikasi eta gero, Leicesterera joan zen amarekin bizitzera. Denborak aurrera egin ahala, gero eta konfiantza handiagoa zuen Templek bere enplegatuarengan, eta, beraz, honek gero eta arazo konplexuagoetan eta are publikoetan esku hartu zuen, Templek oraindik anbizio politikoak zituelako; Swift Gilen III.a erregearengana ere aurkeztu zen, baina Templek ez zuen sustatu, orduan, baliagarritzat jotzen bazuen ere etorri berria iruditzen baitzitzaion.

Swiftek, Moor Parken, Esther Johnson izeneko zortzi urteko neskatila ezagutu zuen eta haren tutore eta aholkularia izan zen. "Stella" ezizena eman zion. Biek harreman hurbila baina anbiguoa izan zuten Estherren bizitza osoan zehar. Denbora horretan, Swiftek bere lehen lana idatzi zuen, *The Battle of the Books*, 1704ra arte argitaratu ez zena. Hala ere, Irlandara heltzean idazkaritza beste batek hartu zuela jakin zuen. Dena den, Irlandako hainbat elizaren ardura hartu zuen, Berkeley kondearen kapilautzarekin batera. Kapilau moduan denbora luze egon zen Dublinen, kondearekin 1701eko apirilean Ingalaterrara itzuli arte. Gero, urte berean, Irlandara Stellarekin bueltatu zen, ordurako 20 urteko neska gaztea zen. Misterio handia dago Stellarekiko harreman horretan. Batzuek uste dute 1716an ezkondu zirela isilpean, baina ez da froga argirik aurkitu. Dena den, ukaezina da maitasun handia egon zela bien artean, bizitza osoan iraun zuena.

Orduan argitaratu zuen anonimoki bere lehen panfleto politikoa, *a Discourse on the Contests and Dissentions in Athens and Rome* (1701) izenekoa, whig alderdiaren defentsan, baina hauek Swiften Elizaren aldeko interesen alde ez zutenez egiten, toryra pasa zen. Irlandarren alde idatzi zituen hainbat liburuxka horiek gorenera iritsi ziren *Proposamendu apal bat*  testuarekin, 1729 urtekoa; bertan modu ironikoan irlandar jendearen egoera latza eta pairatzen zituen gabeziak salatu zituen. Bera horretaz ohartzen zen, eta "erotuta nago" esaten zuen.

1745ean hil zen, bere ondasunak pobreei utzita eta eroetxe bat eraikitzeko baliabideak bideratuta liburuak asmo politikoa du, umeentzako abenturazko liburutzat hartu bada ere. 1726an argitaratu zen.

* 1877an Phobos eta Deimos, Marteko bi ilargiak, aurkitu zituzten. Hala ere, 1726an, hots, 151 urte lehenago, Jonathan Swiftek zehaztasun handiz deskribatu zituen bere *Gulliver-en bidaiak* liburuan. Kontaketan, sateliteokin tamainan, distantzietan eta errotazio abiaduran dauden kointzidentziak nahiko handiak dira, eta, hala ere, Swiften bizitzan zehar eskura zegoen optikak ez zuen uzten hain txikiak diren eta Marteko esferatik hain gutxi bereizten diren zeruko gorputz horiek ikusten. Bitxia bada ere, Voltairek (1694-1778) Marteko bi sateliteak ere aipatu zituen bere *Micromegas* lanean, 1752an argitaratutako ipuin bat, Siria izarrean jatorria duen izaki bat eta Saturno planetako bere laguna deskribatzen dituenak. Kointzidentzia hauen ondorioz, Deimoseko bi krater handienak (3 kilometroko diametrokoak bakoitza) "Swift" eta "Voltaire" izenak eman zitzaizkien.

## Lanak 
Lan garrantzitsuenen artean:

* *The Battle of the Books*, 1704 (1699an idatzia).
* *A Tale of a Tub*, 1704.
* *Bickerstaff-Partridge Papers*, 1708-1709.
* *The Journal to Sabu*, 1710-1713.
* *An Argument against Abolishing Christianity*, 1711.
* *The Art of Political Lying*, 1712
* *A Proposal for Correcting, Improving and Ascertaining The English Tongue*, 1712
* *Cadenus and Vanessa* 1713
* *On the Conduct of the Allies*, 1713.
* *Drapier's Letters*, 1725.
* *Gulliverren bidaiak* (*Gulliver's Travels* edo *Travels Into Several Remote Nations Of The World, In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First A Surgeon, And Then A Captain Of Several Ships*), 1726.
* *Proposamendu apal bat* (*A Modest Proposal*), 1729.
* *The Grand Question Debated*, 1729.
* *Verses on His Own Death*, 1731.
* *Directions to Servants*, 1731.
* *A Complete Collection of Genteel and Ingenious Conversation*, 1731.
* *The Lady's Dressing Room*, 1732.
* *On Poetry, a Rhapsody*, 1733.

### Euskaratuak 
* *Gulliber* (*Gulliver's Travels* edo *Travels Into Several Remote Nations of The World, in Four Parts. By Lemuel Gulliver, First A Surgeon, and Then A Captain of Several Ships*). Maves, 1975.
* *Proposamendu apal bat* (*A Modest Proposal*). Xaguxarra aldizkaria, 1980. I. Zubiriak euskaratua.
* *Gulliverren bidaiak* (*Gulliver's Travels*). Ibaizabal, 1990. Iñaki Mendigurenek euskaratua.
* *Gulliver Liliputen*. Elkar, 1993. Iñaki Mendigurenek euskaratua.
* *Gulliver-en bidaiak* (*Gulliver's Travels*). Vicens Vives, 2013. Manu Lopez Gasenik euskaratua.

Zerrenda horretan azaltzen ez diren *Gulliverren bidaiak* eta *Gulliver Liliputen'' liburuen hainbat moldaketa argitaratu dira euskaraz; euskara ikasteko irakurketa mailakatuak, haur txikientzat, formatu digitalean eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura
* Irlandako literatura