António Guterres

thumb|Felipe VI.ak Carlos V.aren XVI. saria eman zion NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresi, Yusteko monasterioan.
**António Manuel de Oliveira Guterres** ( ahoskatua) (Lisboa, 1949ko apirilaren 30a) portugaldar politikari, ingeniari fisiko eta irakaslea da. 2017ko urtarrilaren 1az geroztik, Nazio Batuetako idazkari nagusia da. Lehenago, Portugalgo lehen ministro (1995-2002), Internazional Sozialistaren lehendakari (1999-2005) eta Iheslarientzako Nazio Batuen Goi-mandataria (2005-2015) izan zen.

## Biografia
Virgílio Dias Guterres (Lisboako «Companhia de Gás e Electricidade»ko goi-funtzionarioa) eta Ilda Cândida de Oliveiraren semea da.

Unibertsitateko urteetan, «Grupo de Luz» Taldearen sortzaileetako bat izan zen, gazte katolikoentzako hausnarketa-talde bat. Bertan, Vítor Melícias frantziskotar apaiza eta eliza-administratzailea ezagutu zuen, eta lagun hurbila eta isilmandataria izaten jarraitzen du.

Unibertsitateko Gazteria Katoliko taldeko aktibista izan zen, eta hainbat ekintzatan hartu zuen parte; besteak beste, 1967ko uholdeen biktimei laguntzeko ekintzetan.

### Ibilbide politikoa
1974an, Portugalgo Alderdi Sozialistan sartu zen, herrialdera Krabelinen Iraultzak demokrazia eraman zuen urte berean.

1992an, Alderdi Sozialistako lehendakari eta oposizioko buru hautatu zuten, Aníbal Cavaco Silvaren gobernuaren parez pare.

### Portugalgo Lehen ministro
[thumb|left|[Madrileko La Moncloa Jauregian, Felipe Gonzalezekin 1996ko urtarrilean egindako prentsaurrekoan ateratako argazkia.]]
1995eko hauteskundeetan, Alderdi Sozialistak garaipena lortu ondoren, Guterres Gobernua osatzera gonbidatu zuten.​ 1999an, berriz hautatu zuten, eta, 2000ko urtarriletik uztailera, Europar Kontseiluko lehendakaritza bete zuen. 2001aren amaieran, tokiko hauteskundeetan Alderdi Sozialistak emaitza txarrak izan ondoren, Guterresek uko egin, eta gobernua amaitu zuen. 2002ko hauteskundeak José Manuel Durão Barrosoren Alderdi Sozial Demokratak irabazi zituen.

1998ko maiatzaren 2an, Europar Batasuneko (EB) agintari nagusiak Bruselan bildu zituen gailurrera joan zen. Bertan, sortu berri zen europar moneta bakarraren (euroaren) abangoardiako taldea osatuko zuten hamaika herrialdeen behin betiko zerrenda onartu zen, Portugal tartean zela.

1998ko urtean, Gobernuak bi erreferendum deitu zituen. Lehenengoa, ekainean egin zen eta abortuaren despenalizatzearen balizko handitzeari buruzko bozketara deitu zuen, «ez» garaipenaren emaitzarekin. Bigarren erreferenduma azaroan egin zen, Eskualdeen Legea auzitan jartzen zuena; Legeak lurralde-antolaketa berri bat sortu nahi zuen zortzi eskualde administratiboren ezarpenaren bidez, baina bere Gobernuaren proposamenaren porrota izan zen emaitza.

Bigarren agintaldia gobernuan (1999-2002) jasan zituen: bere alderdiaren barne-gatazkak, dezelerazio ekonomikoa eta Hintze Ribeiro zubiaren hondamendia (Entre-os-Riosko ezbeharra). Neurri iraunkor batzuk ere hartu ziren: 2000ko urrian, Legebiltzarrak drogen kontsumoaren despenalizazioa onartu zuen (2001eko uztailaren 1etik indarrean), eta 2001eko martxoan, sexu bereko pertsonen arteko lotura zibilak legeztatu ziren.

[thumb|300px|[Vladímir Putin eta Felipe VI.a Espainiakoa Guterresekin Frantziako Errepublikako Eliseo Jauregian, 2018an, egingo den lan-gosarian.]]

### Ibilbide diplomatikoa
#### Iheslarientzako Nazio Batuen Goi-mandataria
Antonio Manuel de Oliveira Guterres Iheslarientzako Nazio Batuen (ACNUR) goi-mandatari izendatu zuten 2005eko ekainaren 15ean.​ Mediterraneoko errefuxiatuen krisiaren aurrean, Europako herrialdeen ikuspegi koordinatuago eta gizatiarrago baten alde agertu zen. 2013ko ekainean, 5.000 milioi dolarreko laguntza bultzatu zuen, historiako handiena, 10,25 milioi siriarri laguntzeko urte horretan.

Une hartan harreman publikoen neurri oso eragingarritzat hartu zena da Guterresek, 2012an, Angelina Jolie aktore estatubatuarra izendatzea ACNURen ordezkari izateko bere maila diplomatiko berarekin.​ Elkarrekin bisitatu zituzten: Turkiako Kilis Oncupinar Ostatu Zentroa (2012), Jordaniako Zaatari errefuxiatuen eremua (2013) eta Maltako Indar Armatuen Itsas Eskuadroia (2015). Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluan ere elkarrekin agertu ziren (2015).

#### NBEko idazkari nagusia
2016ko urrian, NBEko idazkari nagusi hautatu zuten 5 urterako (2017-2021), 2016ko urriaren 13an.​​ Abenduan iragarri zuen bere hautagai-zerrendan hitzeman bezala, bere talderik hurbilena hiru emakumek osatuko zutela, genero-berdintasuna eta aniztasun geografikoa errespetatuz: Amina Mohammed nigeriarra, NBEren idazkariorde orokor; Maria Luiza Ribeiro Viotti brasildarra, bere kabineteburu, Kyung-wha Kang korearra, gai politikoetarako aholkulari berezi.

## Bizitza pertsonala
1972an, Luísa Amélia Guimarães e Melo.

## Bestelako jarduerak
* Caixa Geral de Depósitos: Zuzendaritza Batzordeko kide (2003-2005)
* Champalimaud Foundation: Vision Sariaren epaimahaikide 
* Madrileko kluba: partaide (desde 2002)
* European Council on Foreign Relations (ECFR): partaide
* European Regional Innovation Awards: epaimahiaren presidente (2004)
* Amigos de Europa: Zuzendaritza Batzordeko kide
* Friends of Europe: Administrazio Kontseiluko kide
* Calouste Gulbenkian Foundation: Zuzendaritza Batzordeko kide ez-exekutibo (2013-2018)
* Portugalgo Estatu Kontseilua: partaide, Marcelo Rebelo de Sousak izendatua (2015an, NBEko 9. idazkari nagusi izendatu ondoren, dimisioa eman zuen)

## Sariak eta dominak
### Portugalgoak
* 2002: Orden Militar de Cristo
* 2016: Orden de la Libertad
### Beste herrialde eta erakunde batzuetakoak 
* Orden de Leopoldo (Belgika, 2000)
* Orden de la Cruz del Sur (Brasil, 1996)
* Primera clase de la Orden de Amílcar Cabral (Cabo Verde, 2001)
* Orden al Mérito de Chile (Txile, 2001)
* Orden de Isabel la Católica (Espainia, 2002)
* Orden de Carlos III (Espainia, 2000)
* Orden Nacional del Mérito (Francia) (Frantzia, 2002)
* Orden de Honor (Grezia, 2000)
* Orden al Mérito de la República Italiana (Italia, 2001)
* Orden del Sol Naciente (Japonia, 2002)
* Orden Mexicana del Águila Azteca (Mexiko, 1999)
* Grand cordón del orden nacional del Mérito (Niger, 2022)
* Orden al Mérito de la República de Polonia (Polonia, 1997)
* Grand cordon de l'ordre de la République (Tunisia, 2002)
* Orden del Príncipe Yaroslav el Sabio (Ukraina, 2002)
* Gran oficial de la Orden de la República Oriental del Uruguay (Uruguai, 1998)
* 2005: Portugalgo Atzerriko Prentsaren Elkartearen Urteko Pertsona Ospetsua (AIEP)
* 2007: Askatasunaren saria
* 2009: Calouste Gulbenkian Nazioarteko Saria (Ekialde Hurbileko Bakerako Ikerketa Institutuarekin partekatua)
* 2009: Munduko pertsonarik boteretsuenen zerrenda, 2009an [62]
* 2015: Averell Harriman W. Demokrazia Saria 
* 2015: Alemaniako Iraunkortasun Sari Nazionala
* 2019: Premio Carlomagno
* 2023: Premio Europeo Carlos V

### Ohorezko akademikoak 
* *Honoris causa* doktorea, Beira Interior Unibertsitatean (2010)
* *Honoris causa* doktorea, Meijiko Unibertsitatea (Japonia) (2014)
* *Honoris causa* doktorea, Carletongo Unibertsitatea (Kanada) (2016)
* *Honoris causa* doktorea, Coimbrako Unibertsitatea (Portugal) (2016)
* *Honoris causa* doktorea, Madrilgo Unibertsitate Europarra (Espainia) (2016)
* *Honoris causa* doktorea, Hego Carolinako Unibertsitatea (AEB) (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak