open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egunero behar genuen

***Egunero behar genuen*** Imanol Muruak 2023an plazaratutako liburua da. Hedabidearen hogeigarren urtemugarekin batera *Egunero* egunkariaren kronika hau. *Egunero* Euskal Herriko euskal egunkari bat izan zen. Lehen alea 2003ko otsailaren 21ean argitaratu zen. Egun bat lehenago Juan del Olmo epaileak *Euskaldunon Egunkaria* itxi zuen, eta egunkariaren egoitzako jabetza guztiak bereganatu zituen, *Euskaldunon Egunkaria*k ustez ETArekin zerikusia zuelakoan. *Egunero* 2003ko ekain arte argitaratu zen. 2003ko ekainaren 21ean *Berria* egunkariak ordezkatu zuen arte, hain zuzen.

Datuz eta bizipenez jositako lana da, «emergentziaz» egin zen argitalpen hark izan zuen garrantziaz jabetzeko argigarria da liburu hau.

Liburua kazetaritza lan bat da. Erreportaje luze baten forma du, eta bederatzi zatitan banatuta dago liburua.

# *Olatuaren azpian*
# *Erabakia*
# *Zaharrak berri*
# *Lehen eguna. Lehen zenbakia.*
# *ETA-ren panfletoa*
# *Enpresa errentagarria*
# *Beldurra, amorrua*
# *Zuri-beltzean*
# *Bonbak*
: *Izan zirelako.*

Lehen pertsonan idatzi zituen hainbat pasarte Imanol Muruak. Gainerakoek, baina, Oskar Angulo, Andres Gostin, Joanmari Larrarte, Pilar Mendibil, Mikel Sorozabal, Igor Sota eta Manex Txopeitia kideei 2010an egin zizkien elkarrizketak dituzte oinarri; guztiek ardura postuak zituzten orduan. Dokumentazio eta hemeroteka lana ere aski fina da liburuan.

Bukaeran gehitu zuen *Izan zirelako* atalean Muruak euskarazko kazetaritzaren historia laburra azaltzen du, 15 orritan eta hainbat argazkirekin, 1848an Agustin Xahok *Uskal-Herriko Gaseta* aldizkariarekin hasita.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Murua Uria, Imanol (2023) *Egunero behar genuen*, Elkarlanean (Berria, Elkar, Jakin aldizkaria), Aleka bilduma, 116 or. ISBN: 9788413602967.
* Torrealdai, Joan Mari (2021)&#x20;*Egunkaria : gizarte zibilaren arrakasta.* &#x20;ISBN 978-84-1360-083-3.&#x20;PMC 1353922208
* Agirre, Lorea &#x20;(2004).&#x20;*Gezurra ari du : Egunkaria-ren itxieraren kronika.* &#x20;AISE liburuak [etc.]&#x20;ISBN 84-95589-94-X.&#x20;PMC 1055219247

## Ikus, gainera 
* *Egunero*

## Kanpo estekak 
* Liburuaren aurkezpena Berrian, 2023/02/18.
Cristóbal Errázuriz

**Cristóbal Errázuriz** (Cali, 1958ko otsailaren 22a) kolonbiar zinema, antzerki eta telebistako aktorea da. Kolonbiako hainbat ekoizpen antzezteagatik aitortzen da, horien artean *Café, con aroma de mujer,* *Mascarada* eta *La mujer del presidente* nabarmentzen dira.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxategia Colarten
* Cristóbal Errázurizen historia
Printzealdia (Antzinako Erroma)

**Printzealdia edo Printzaldia** Erromatar Inperioaren lehen garaiari eman ohi zaion izena da, Augustoren agintaldiaren hasieratik, K.a. 27an, III. mendeko krisia amaitu zen arte 284. urtean. Ondoren, Dominatua deitu zen garaian eboluzionatu zuen.

Printzaldiaren ezaugarria enperadore (*princeps*) bakarraren agintea eta, gutxienez, hasierako enperadoreen artean, Erromatar Errepublikaren jarraikortasun formalaren ilusioa dira.thumb|Printzerria Augustoren agintaldian.|484x484px|erdian
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Londoño

**Santiago Londoño Carvajal** Kolonbiako zinema, antzerki  eta telebistako aktorea da. Valleko Unibertsitatean Arte Dramatikoan lizentziatua, Londoñok *Loving Pablo*, *El soborno del cielo* eta *Río seco* zinema ekoizpenetan parte hartu du,   eta *La niña*, *Alias el* *Mexicano* eta *Mentiras perfectas* telesailetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Sánchez Caballero

**Elena Sánchez Caballero** (Madril, 1957ko abenduaren 26a) madrildar kazetaria eta aurkezlea da, 2022ko irailaren 27tik, Espainiako Irrati Telebistaren Administrazio Kontseiluko bitarteko lehendakaria. RTVEko Administrazio Kontseiluko kide hautatu zuten 2021eko otsailean.

## Ibilbidea 
Madrilgo Complutense Unibertsitateko Informazio Zientzien Fakultateko Kazetaritza arloko Informazio Zientzietako lizentziaduna.

## Lan ibilbidea 
1982an hasi zen lanean EFE Agentzian, baina bi urte geroago, 1984an, RTVEn sartu zen. Han, kirol-informazioan hasi zen lanean. 1986tik 1987ra, *Buenos días* albiste-buletinetan kirol-atala aurkeztu zuen, Espainiako telebistako goizeko lehen informazio-programa. 

*La tarde* saioan denbora labur bat egin eta gero, 1987an sartu zen *Telediario* taldean, 1996ko irailera arte. Garai hartan Luis Mariñas, Pedro Piqueras, Luis de Benito eta Ramón Pellicer profesionalekin aritu zen platoan.

1991ko Gabon Zahar egunean, *Telepasion* saio bereziko aurkezle hirukotearen parte izan zen, Constantino Romero eta Joaquín Pratekin batera.

1996an 24 orduko kanalean albistegien aurkezpena esleitu zitzaion. 2005eko irailean, *3*. Telediarioaz arduratu zen, *Crónicas* programarekin bateratuz. 2006an, Telediarioa utzi eta Pedro Piquerasen ordez  *Enfoque* izeneko eztabaida-programaren aurkezpen  eta zuzendaritza hartu zuen 2007ra arte.

2008ko maiatzean, RTVEko Ikuslearen Defendatzaile, Entzule eta Bitarteko Interaktiboen erabiltzaile izendatu zuten. Irudi berria sortu zen *RTVEn*, entzuleen kexei eta galderei erantzuteko, eta RTVEko Orkestra Sinfonikoak eman zuen saioaren zuzendaritza eta aurkezpena ere bere gain hartu zituen. Carmen Sastre-k ordezkatu zuen 2014ko apirilean. 2015eko apirilean, *Al punto* espazio gastronomikoa zuzendu eta aurkeztu zuen. Ondoren, *Imprescindibles* telesailean hasi zen, Luis del Olmori (2017) eta Iñaki Gabilondori (2018) buruzko dokumentala zuzentzen.  2018an, Administrazio Kontseiluko kideak eta RTVEko Korporazioko lehendakaria hautatzeko lehiaketa publikorako hautagaitza aurkeztu zuen.

2018ko abuztuaren 2an, RTVEko idazkari nagusi izendatu zuten Rosa María Mateo behin-behineko administratzaile bakarraren taldean. 2020ko abuztura arte aritu zen kargu horretan.  2019tik 2020ra RTVEko Berdintasun Behatokiaren lehendakaritza hartu zuen.

2021eko otsailean RTVEko Administrazio Kontseiluko kide hautatu zuten. 2022ko irailaren 27ko bileran, Administrazio Kontseiluak RTVEko Administrazio Kontseiluko bitarteko lehendakari izendatu zuen, Legebiltzarrak RTVEko Korporazioaren lehendakaritzan beste titular bat hautatu arte. Bateragarria izan zitzaionTVEko *Encuentros en La 2* saioko elkarrizketa-programaren zuzendaritzarekin eta aurkezpenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrés Londoño

**Andrés Londoño** kolonbiar estatubatuar zinema, telebista eta antzerki aktorea da.

## Biografia 
Londoño Kolonbian jaio zen, antzezpena ikasi zuen New Yorken, eta gero Los Angelesera joan zen bizitzera.  2005ean *Constantine* beldurrezko filmean parte hartu zuen, eta urte berean Hank interpretatu zuen HBOko *The Comeback* telesailean. 2006an Antonio Ramos antzeztu zuen *Bones* polizia telesailean*.* 2007an Los Angeleseko FAIF zinemaldian aktore onenaren saria irabazi zuen *The Journey* filmagatik*.*

Hurrengo urteetan, Londoñok *Mistresses*, *The Unit*, *Modern Family* telesaioetan parte hartu zuen*,* besteak beste. *Crew 2 Crew* italiar filmean parte hartu zuen, eta nazioartean saritutako *Kingdoms Of Grace* film kanadarrean. Azken urteotan Óscar Díaz antzeztu du *Fear the Walking Dead tele*sail apokaliptikoan, Nicolás Gamero Netflix-eko *Distrito Salvaje* telesailean eta Enrique Clavel Netflix-eko *Narcos: Mexico* telesailean. ''* 2020an *Romeo Is Breathing* film laburra idatzi, zuzendu eta protagonista izan zen, Dublingo DUBSMARTFF jaialdian hautatua. Gaur egun Castillon antzezte du HBOko *Mil Colmillos'' telesailean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CLIC6

**Kloruroaren kanal intrazelularraren proteina 6** gizakiengan *CLIC6* geneak kodetzen duen proteina da.

*CLIC6* geneak kloruroaren kanal intrazelularraren familiako proteina bat kodetzen du. Genea 1, 6 eta 21 kromosometan dagoen eskualde handi hirukoiztu baten parte da. Zatiketa alternatiboa eskaintzen duen transkripzio bat deskribatu da ere, baina bere baliagarritasun genetikoa ez da zehaztu.

## Elkarrekintzak 
CLIC6-ek dopamina D3 errezeptorearekin elkarrekintza duela ikusi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Martín Fernández

**Pilar Martín Fernández**, jaiotzaz **María Pilar Martín Fernández** (Madril, 1973) madrildar immunologian espezializatutako ikertzailea eta irakaslea da. Ikerketa Kardiobaskularren Zentro Nazionalean (CNIC).

## Biografia 
Madrilen jaio zen 1973an. 1996. urtean Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Immunologian doktoratu zen unibertsitate berean, 2001ean. 

## Ibilbidea 
*Assistant Professor* da Ikerketa Kardiobaskularren Zentro Nazionalean (CNIC) eta eragin handiko aldizkari zientifikoetan hainbat argitalpen egin ditu.

Minbizia, asma, artritisa edo gaixotasun kardiobaskularrak bezalako patologietan immunitate-sistemak duen zeregina ezagutzea izan da haren ikerketaren ardatza. 2016. urtean, BBVA Fundazioaren Leonardo beka jaso zuen, proiektu honekin: “*Estrategia berria miokarditis akutuaren eta miokardioko infartu akutuaren arteko diagnostiko diferentzialerako*”. Ikerketa horri esker, bi patente garatu ziren: kardiomiopatiak diagnostikatzeko metodoa eta miokarditis akutua diagnostikatzeko kit-a.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016 BBVA Fundazioaren Leonardo beka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Podcast: "El buen investigador lo es toda la vida", Pilar Martín - *BBVA Podcast*, 2018.12.27
Nya de la Rubia

**Nya de la Rubia**, jaiotzaz **Estefanía de la Rubia** (Sevilla, 1986ko abuztuaren 27a) sevillar aktore eta kantaria da, *Mar de plastiko* telesailean Lola Requena interpretatu zuenean egin zen ezaguna.

## Biografia 
Sevillan jaio zen, 19 urte zituela jaioterria utzi zuen Madrilen abentura berri bati ekiteko.

26 urte zituela, bere lehen diskoa, *Nya de la Rubia*, merkaturatu zuen, Paco Ortegak ekoitzia, eta flamenkoa, soul-a eta rap-a dira nagusi.

2012an, Alejandro Sanz eta Paco Ortega izan ziren "*5 segundo*" bideoklip eta abestian parte hartu zuen.

2014. urtean, *Dreamland* serieko lehen kapituluan, "*Callejuelos*" abestiarekin parte hartu zuen Cuatron, eta, horren ondoren, bideoa biral bihurtu zen Facebooken.

Nya de la Rubia k Isabelita gisa 2015. urtean lehen zinema-lana lortu zuen Kike Mailloren Toro filmarekin. "*Tú no me quieres*" gaia eszenetako batean ere entzun daiteke.

2015ean, baieztatu egin zen aktorea eta abeslaria Antena 3-eko Mar de *plastikok* telesailean sartu zela, Lola Requena guardia zibila interpretatuz. 2016. urtean protagonista bihurtu zen eta telesaileko abesti nagusiari ahotsa jarri zion: "Ya no puedo más".

2017an, Canal Sur-ek *28 F* fikziozko dokumentala estreinatu zuen, bere parte-hartzearekin.

## Filmografia 
### Film luzeak 
### Telebistako serieak 
### Telebista-programak 
### Film laburrak 
## Antzerkia 
* *La Tribu*. Zuzendaria Alejo Stivel
* *Flamenco*. Zuzndara Josuá Vivancos
thumb|**Nya de la Rubia** Madrilgo 2024ko Harrotasun kontzertuan abesten.

## Diskografia 
* «Nya de la rubia» (2013)
** «Callejuelos»
** «No se puede tener to» ft. Juan Magán
** «Me gusta duro» ft. Moncho Chavea
** «Tú me matas» ft. Rasel
** «Tremendo Vacilón»
* B.S.O *Mar de plástico*, «Ya no puedo más» (2016)
* B.S.O *Perdóname, Señor*, «Pérdoname» (2017)
* «Lo que tú quieras ser» (2017)
* «Fácil» (2020)
* «Lo juro» (2021)

## Beste agerpen batzuk 
* "*5 segundo*" diskoaren eta bideokliparen lankidetza. Prod. Alejandro Sanz eta Paco Ortega
* Amaury Gutierrezekin lankidetzan aritzea, «Directo Mío». Mexikoko Auditorio Nazionala
* «Lehen eguna». Zuz. Warvellous Filmseko David Luque (2011)
* «Buleria». David Bisbal bideoklipa
* «Alahabiri». HakimBideoklipa«Nya de la Rubia» diskoa (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Caran d'Ache

**Edmond Poiret**, '''Caran d'Ache'* izengoitiaz (Mosku, 1858ko azaroaren 6a - Paris, 1909ko otsailaren 25a) frantziar satiragile eta marrazkilari politikoa izan zen.

Moskun jaio zen eta Napoleonen armadako sarjentu baten biloba zen. Aitona hil ondoren, familia poloniar batek adoptatu zuen. 1877an Frantziara joan eta armadan sartu zen. Uniformeak diseinatu zituen Gerra Ministerioarentzat, eta ilustrazio satirikoak eta Alemaniako armadaren karikaturak egin zituen armadaren egunkarirako. 1898an *Psst...!* izeneko astekari satirikoa sortu zuen, Alfred Dreyfusen aurkakoa. Bertan, marrazki editorialak egin zituen, gizartea eta bere eskandaluak ikuspuntu antisemita eta promilitarretik karikaturizatuz.
thumb|upright=1.0|right|Dreyfus Aferra

## Lan hautatuak 
### Marrazki bildumak 
* *Nos soldats du siècle*, 1889.
* *Le Carnet de chèques*, 1892, consacré au scandale de Panama.
* *Pages d'histoire*, 1904.
* *Les Courses dans l'Antiquité'', non daté.
* " Les Maîtres Humoristes " Caran d'Ache, Société d'Édition et de Publications Librairie Félix Juven, Paris, 1907
* " Les Maîtres Humoristes " Caran d'Ache (Deuxième Album), Société d'Édition et de Publications Librairie Félix Juven, Paris, 1909

### Komiki banda 
* *Maestro*, œuvre inachevée, introduction et une postface biographique de Thierry Groensteen, Angoulême, CNBDI, coll. « Musée de la Bande dessinée », 1999

### Marrazkiak eta estanpak 
* *Exposition russe Champ-de-Mars*, dans ''Les Maîtres de l'affiche*, 1895-1900.
* Carte postale artistique pour la Collection des cent, 1901.
* *Caricature* (orchestre de soldats de diverses nations dirigé par une femme casquée), dessin encre de Chine et gouache sur papier Japon collé sur carton, signé en bas à droite et en marges *Caran d'Ache'', musée d'Évreux.

## Kanpo estekak
Jose Antonio Sasiain

**Jose Antonio Sasiain Larrarte** (Bidania-Goiatz, 1970eko abuztuaren 5a) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
1993an Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** partehartzea (1): 1993
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** finalaurrekoak (1): 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justo Arosemena Quesada

**Justo Arosemena Quesada** (Panama, Granada Berriko Erregeorderria, 1817ko abuztuaren 9a - Colón, Kolonbia, 1896ko otsailaren 23a ) Kolonbiako jurista, estatu-politikaria, idazlea, politikaria, irakaslea, hizlaria, ekonomialaria, kodetzailea, erreformista, historialaria eta diplomazialaria izan zen. Autore batzuek esaten dute Arosemena "XIX. mendeko panamar garrantzitsuena" dela.  Panamako autonomia politikoaren alde borrokatzen eman zuen bizitza, eta horretarako "panamarren artean ospetsuena eta panamako nazionalitatearen aitatzat" hartzen da.  

Arosemenak guztiz ezagutzen zuen Panamako istmoaren posizio estrategikoa. XIX. mendearen erdialdean, Amerikarekiko expansionismo estatubatuarra nabaria zen; eta bestetik Erdialdeko Amerikan eragin ingeles oldarkorra. Panorama horri erantzunez, antolakuntza politikoaren eredu bat asmatu zuen, eta proposatu zuen Panama erabat independentea, burujabea eta hansarra izan zedin Britainia Handiaren, Frantziaren, Ameriketako Estatu Batuen eta Sardiniaren babespean, estatuak bermatzaile zirela esan zuen itun baten bidez, istmoaren bidez munduko nazio guztien merkataritza askearena. Ideia hori 1857an Granada Berriko Kongresuan aurkeztu zuen lege-proiektu batean planteatu zen, ez zuen aurrera egin eta gogor kritikatu zuten hura proposatzea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Justo Arosemenaren biografia - Panamako Kanaleko Agintaritza
* Panamako Literatura - Justo Arosemena
* Justo Arosemenaren biografia 2020ko abenduaren 8an artxibatua   
* Justo Arosemena - Biografia eta Bizitzak
* Biography in ''Appletons' Cyclopædia of American Biography'', James Grant Wilson, John Fiske eta Stanley L. Klosek zuzendua. Sei liburuki, New York: D. Appleton and Company, 1887-1889
* - Justo Arosemena Justo Arosemena doktorearen jaiotzaren (1817-2017) 200. urteurrena ospatzeko Panamako Gobernuaren webgunea.
Contrebia Belaisca

***Contrebia Belaisca*** Hispania Citeriorreko *oppidum* zeltiberiarra izan zen, gaur egungo Botorrita udalerriko (Zaragozako probintzia) Cabezo de las Minas eremuan kokaturik izan zena.

## Historia 
*Contebacom Bel* izenaz ere agertu izan da hainbat agiritan. Indusketa arkeologikoek erakutsi dute belloek eraiki zutena K.a. V mendean. Hasieran funtzio militarra izan zuen eta ondoren herria garatuz joan zen. Muinoaren gailurrean multzo arkeologiko nabarmena izan zuen, dirudienez funtzio politiko-erlijiosoa izan zuena. Harresiak eta zanga batek inguratzen zuten. Inguruko hiri administratiboa izatera iritsi zen; Senatua zeukan eta biltzar legegilea ere bai. Harresiaren inguruan katapultek jaurtitako harrizko bola handiak aurkitu dira.

## Botorritako brontzeak 
1970. hamarkadatik aurrera zeltiberierazko idatziak dituzten brontzezko lau xafla aurkitu dira, "Botorritako brontzeak" izenaz ezagutzen direnak. Bertan agertzen da, besteak beste, *Contrebia Belaisca* izena. Francisco Villar eta Carlos Jordán ikerlarien ustetan, bertako epaitegiko artxiboak izan litezke. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Bronce de Botorrita II.jpg|Botorrita II brontzea, zeltiberieraz idatzitako brontzezko xafla.
Fitxategi:Botorrita 1.jpg|Botorrita I brontzea, zeltiberieraz idatzitako brontzezko xafla.
Fitxategi:Zaragoza - Museo - Pesa antropomorfa de Botorrita.jpg|Pisua.
Fitxategi:Zaragoza - Museo - Kalathos de Botorrita.jpg|Zeramikazko *kálathos* bat. *Kalathos*-a iberiar zeramikaren ohiko ontzi mota bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Contrebia Belaiscari buruzko informazioa Botorritako udalaren webgunean
OS 35

**OS 35** solteko gaien itsasontzi bat izan zen 2022ko abuztuaren 29an Algeciraseko badian talka bat izan zuena, eta gero, atoian eraman ondoren, Gibraltarko uretan inmobilizatu zutelarik, han naufragioa izan zuena, erdi hondoratuta geratu zelarik Haitzaren ekialdeko isurialdetik gertu.

## Naufragioa 
OS 35 metano-ontzi batekin talka egin zuen abuztuaren 29ko gauean, baina beste ontziak ez zuen kalte handirik jasan  . Gertaeraren kudeaketa Gibraltar portuko agintarien esku geratu zen, eta hauek OS 35 atoian eramatea erabaki zuten. Ontzia inmobilizatu ostean, tripulazioak lanean jarraitu zuen bi egunez, batez ere garraiatzen zituen 215 tona fuel-olio astun, 250 gasolio eta 27 olio lubrifikatzaile husten saiatzeko  . Eduki horietako batzuk, ordea, itsasora ihes egin zuten. Itsasontzian zihoazen tripulatzaileak eta portuko agenteak azkenean arazorik gabe ebakuatu zituzten, bertatik lan gehiago egin ezinik eta egoera arriskutsua baitzen .

Era berean, lehen ordu horietan ontziak flotagarritasuna galdu zuen eta itsas hondoan finkatu zen, baina guztiz urperatu gabe. Gibraltarrek babes-hesi bat jarri zuen inguruan filtrazio gehiago saihesteko, eta 2023rako berreskuratzeko plan bat iragarri zen.

2023ko otsailean, ekaitz egun batzuen ondoren, ontziak kalte gehiago izan zituela aurkitu zuten  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliaksandra Sasnovitx

**Aliaksandra Sasnovitx** (,     (Minsk, Bielorrusia, 1994ko martxoaren 22a) bielorrusiar tenislaria da.

2018ko urrian, munduko 30. WTAn lortu zuen sailkapenik onena. Binaka, munduko 45. postura iritsi zen, 2019ko azaroaren 5ean. gutxienez, hamaika banakako eta zazpi binakako titulu irabazi ditu ITF Tour-en.

## WTA tituluak (0; 0+0) 
### Banakakoa (0) 
#### Finalista (4) 
## IAT 
### Banakakoa (11) 
### Bikoitzak (6) 
### Finalista (2) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aliaksandra Sasnovh Emakumezkoen Tenis Elkartean
* Aliaksandra Sasnovich Artxibatua, , . Nazioarteko Tenis Federazioan
* Aliaksandra Sasnovh Fed Cup-en
Lucia Stecher

**Lucía Stecher**, jaiotzaz **Lucía Eugenia Stecher Guzmán** (Txile, XX. mendea) Txileko eta Hispanoamerikako literatura doktorea eta ikertzailea da.

## Biografia 
1996an lortu zuen bere unibertsitate-gradua Txileko Unibertsitatean. 2007an Txileko eta Hispanoamerikako literaturan doktoratu zen unibertsitate berean.  

## Lan ibilbidea 
Txileko Filosofia eta Humanitate Fakultateko Latinoamerikako Kultura Ikasketen Zentroko akademikoa da.

Latinoamerikako eta Karibeko literatura, emakumeen idazketa, afrokaribeko ekoizpen intelektuala eta belztasuna ditu ardatz ikerketak.

Estatuko eta nazioarteko hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du, hala nola Clacson. Fondecyt “*Emakumeen autoritateen eraketa Karibe Hispanikoaren literatur eremuan: 1830etik 1945era*” proiektuaren ikertzaile arduraduna izan da. Karibeko literatura garaikideari, XIX. mendeko literatura hispanoamerikarrari eta XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako emakumeen idazketari buruzko mintegietan parte hartu du.  Akademiko honek, Elena Olivarekin eta Claudia Zapatarekin batera, Latinoamerikako literaturan garatutako pentsamendu intelektuala landu dute.

## Lanak 
Hainbat argitalpen egin ditu artikuluen, liburuen kapituluen eta liburuen artean, eta hauexek nabarmen litezke:

* ''Aimé Césaire desde América Latina. Diálogos con el poeta de la negritud/ Aimé Césaire, Latinoamerikatik.'Elkarrizketak belztasunaren poetarekin. Santiago*: Filosofia eta Giza Zientzien Fakultatea, Txileko Unibertsitatea, 2010. Elena Oliva, Lucía Stetcher eta Claudia Zapata.
* *Frantz Fanon desde América Latina. Lecturas contemporáneas de un pensador del siglo XX/ Frantz Fanon, Latinoamerikatik. XX. mendeko pentsalari baten irakurketa garaikideak*, Ediciones Rectidor, Serie Contemporánea, Buenos Aires, 2013, Claudia Zapata eta Elena Olivarekin batera argitaratua.
* *El lugar de África en el pensamiento anticolonial de George Lamming y Kamau Brathwaite*./*Afrikako lekua koloniaren aurkako George Lamming eta Kamau Brathwaiteren pentsamenduan*. Pizarro, Ana eta Carolina Benavente, orgs. Afrika/Amerika: literatura eta kolonialitatea. Txileko Santiago: FCE, 2014.
* *Dos estallidos paralelos y un universo que se curva: encuentros y desencuentros entre el Caribe e Hispanoamérica.* Casa de las Américas aldizkaria, 277. zk., 2014ko urriaren -abendua, 120-130.
* *Narrativas migrantes del Caribe: Michelle Cliff, Edwidge Danticat y Jamaica Kincaid* Buenos Aires: Ediciones Rectidor. Nueva Crítica bilduma, 2016.
* *Escenas de amistad femenina en Luz y sombra de Ana Roqué y Las memorias de Mamá Blanca de Teresa de la Parra: pensar y definir el yo en la intimidad* Anales de Literatura Hispanoamericana. 45 liburuakia, 2016, Natalia Cisternarekin batera. 
* *La máscara del deseo interracial: Fanon y Capécia/ La máscara del deseo interracial: Fanon y Capécia*" 
* *Heraldo de la Mujer en Ana Roqué: estrategias de posicionamiento en la lucha sufragista puertorriqueña/ Heraldo de la Mujer en Ana Roqué: posizionamendu-estrategiak Puerto Ricoko borroka sufragistan''. 2019. urtea. Lucía Stecher eta Natalia Cisterna Jara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gendengarjaa Baigalimaa

**Gendengarjaa Baigalimaa** (Mongolia, XX. mendea) mongoliar onkologoa da, Mongoliako onkologia eta ginekologiako elkarteko zuzendari exekutiboa (CEO).

## Biografia 
Medikuntzako ikasketak egin zituen Misk-eko Unibertsitatean (Bielorrusia). Osasun Zientzietako masterra ere egin zuen Mongoliako Medikuntzako Unibertsitatean. Zerbikaletako minbiziaren arrisku-faktoreetan espezializatua dago.

### Ibilbide profesionala 
2013. eta 2014. urteetan, Stanfordeko (Kalifornia) Walter H. Shorenstein ikerketa-zentroan parte hartu zuen, Asiako osasun-politikaren programaren barruan. Gero, Mongoliako minbizi-zentro nazionaletik joan zen ikerketa-zentro horretara, eta ginekologo onkologo gisa lan egin zuen ospitale batean, Mongoliako hiriburuan, Ulán Batorren. Politiketako laguntzaile izendatu zutenean, azterketa konparatibo bat egin zuen, umetoki-lepoko arrisku-faktoreak ezagutzeak Mongoliako portaera-aldaketetan izan zuen eragina aztertzeko, bereziki, zerbikaletako minbiziaren programa ginekologikoa sartu ondoren.'''

Mongoliako ginekologia- eta onkologia-elkarteko zuzendari exekutiboa da, eta Mongoliako, Errusiako eta Frantziako nazioarteko onkologia-elkarteko kidea ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinu Nishimura

**Kinu Nishimura**, japonieraz 西村 キヌ (Hyōgo prefektura, Japonia, 1969ko urriaren 5a) japoniar bideo-jokoen artista kontzeptuala,  ilustratzailea eta animea da. Freelance, bereziki ezaguna 1990eko hamarkadan egin zituen Capcom-en borroka-jokoetarako pertsonaien diseinuagatik eta promozio-arteagatik.

## Biografia 
Nishimura, normalean erabiltzen duen izengoitia, amonaren izena da. Bigarren hezkuntzako lehen urtean, Tomonori Kogawa animatzaileari Combat Mecha Xabungle telesaileko irudiekin laguntzeko aukera izan zuen. Kiotoko Unibertsitatean Artea eta Diseinua espezialitatea ikasi zuen. Denbora horretan, Akira Yasudak Final Fight eta Magic Sword bideojokoetarako egindako irudiak ukitu zituen. Manga delakoa, artea eta irudi tradizionalenak gustatzen zitzaizkionez, eremu horretan lana bilatzen saiatu zen. Hala ere, ez zekien ezer pertsonaiak diseinatzeko lanaz eta bideojokoez. Garai hartan, haren nahiak manga animatzailea, ilustratzailea edo antzeko zerbait izatea zen.

### Ibilbide profesionala 
Lehen lana Muscle Bomber proiektuko laguntzaile izan zen. 1991 eta 2008 bitartean, Capcom-erako lan egin zuen. Konpainia horretako lehen artistetako bat da Photoshop-ekin ilustratzen. Bere artea eboluzionatuz joan da urteetan zehar, sprite edo pixel art artista gisa hasi zen, eta gero jolasetan eta portadetan agertzen diren ilustrazioetaraino heldu da. Fighting games garrantzitsuenen munduari egindako ekarpenetako bat Darkstalkers Resurrection-en lan egin zuen garaian izan zen. Han, pertsonaia guztien diseinu kontzeptualean lan egiteaz gain, portaden konposizioaz eta azken arteaz ere arduratu zen.

90eko hamarkadaren amaieran hasi zen ilustratzaile gisa aintzatespen handiagoa lortzen. Eta hainbat alorretako proiektuetan parte hartzen hasi zen. 2009 eta 2014 bitartean, animazioko pertsonaietako batzuk eta haien jantziak diseinatzen aritu zen, hala nola Overman King Gainer, Overlord eta Sirius the Jaeger. 2021ean, freelance edo langile autonomo  gisa, bideojokoei trazu bikainak egiten jarraitu zuen.

### Ilustrazioen ezaugarriak 
Bere marrazki-estiloa aldatuz joan da denborak aurrera egin ahala, baina bere nortasun-ezaugarri nagusiak alde batera utzi gabe, hala nola, pertsonaia maskulinoen beheko gorputz-adarren gehiegizko proportzioa edo aurpegien ezaugarriak irudikatzeko gogortasun txikia. Horietan kolorea nabarmentzen da. Kinu Nishimurak kolore adierazgarria erabiltzen du, eta akuarela edo errotuladoreak gogorarazten ditu. Itzalak eta argiztapena oso garrantzitsuak dira irudietan. Versus serieetan eta Street Fighter III.ean ikus daiteke, bereziki, bere artea. Hainbat arte-liburu ditu, eta bideojoko-enpresa askoren gidetan eta eskuliburuetan parte hartzen du.

Diseinuaren teknika gisa konposizioan izandako bilakaerak erreferente bihurtu zuen belaunaldi berrientzat. Oso txalotua eta ezaguna da, bai Japonian bai kanpoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
InterContinental Hotela (Bukarest)

**InterContinental Hotela** () Bukarest hiriburuan, Errumanian, dagoen bost izarreko etxe orratza eta hotela da. Unibertsitatearen Plazaren inguruan kokatuta dago, 1. sektorean. 77 metroko altuera eta 25 solairu ditu, 283 logelarekin. InterContinental Hotels Groupek kudeatzen du.

Dinu Hariton, Gheorghe Nadrag, Ion Moscú eta Romeo Beleak diseinatua, Bukaresteko Antzoki Nazionalaren eraikina barne hartzen zuen proiektu handiago baten parte zen. 1971n inauguratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:University_Square,_Bucharest_(at_night).JPG|Gaueko irudia.
Irudi:Bucuresti,_Romania._Parterul_Hotelului_INTERCONTINENTAL._Decembrie_2017.jpg|2017an.
Irudi:Bucharest_(1992)._(9508230442).jpg|Argazki historikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Andrzej Żuławski

**Andrzej Żuławski** (Lviv, 1940ko azaroaren 22a - Varsovia, 2016ko otsailaren 17a) poloniar zinema zuzendaria izan zen.

Andrzej Wajdaren laguntzailea izan zen. 1972an Poloniako agintari komunistek debekatu zuten *Diabel* izeneko bere bigarren filma zuzendu zuen eta Frantziara joan zen. Han filmak zuzentzen jarraitu zuen eta 1975ean Poloniara itzuli zen. Bere herrialdean lan egiteko zailtasunak aurkitu ondoren, berriro alde egin zuen.

Bere filmak Europako ikusleek estimatu zituzten eta nazioarteko jaialdietan sariak jaso zituzten.

## Filmografia 
### Zuzendarirza-laguntzailes 
* 1966 : *The Night of the Generals*, Anatole Litvak

### Zuzendaria 
#### Film laburrak 
* 1967 : ''Le Chant de l'amour triomphant* (téléfilma)
* 1967 : *Pavoncello* (téléfilma)
#### Film luzeak 
* 1971 : *Trzecia część nocy*
* 1972 : **Diabeł*
* 1975 : ''L'important c'est d'aimer*
* 1981 : *Possession* 
* 1984 : *La Femme publique*
* 1985 : *L'Amour braque*
* 1987 : **Na srebrnym globie*
* 1989 : *Mes nuits sont plus belles que vos jours* 
* 1989 : *Boris Godounov*
* 1991 : *La Note bleue*
* 1996 : *Szamanka*
* 2000 : *La Fidélité*
* 2015 : *Cosmos*

### Aktorea 
* 1961 : *Samson*
* 1985 : *Tristesse et Beauté*, Joy Fleury
* 2003 : *Les Liaisons dangereuses* de Josée Dayan (telesaila)

## Kanpo estekak
Tanaya Mechelle Atkinson

**Tanaya Mechelle Atkinson**, ezagunagoa **Nay** ezizenez (New Haven, Connecticut, AEB, 1996ko urtarrilaren 28a) estatubatuar saskibaloiko jokalari profesionala da, AEBetakoa.

## Biografia 
Tanaya Atkinsonek saskibaloian jokatzen du, Alero. Nay deitzen diote.

## Ibilbidea 
Behe-mailetatik hasi zen saskibaloian jolasten, baita futbolean ere, baina lehen kirola, saskibaloia,  aukeratu zuen, gehiago nabarmentzen zelako, bere institutua mapan jarri zuelarik.

LF2ra iritsi zen, Aitzinatuen Hiriarekin, denboraldi batez.  2018ko udan, WNBAko taldeak Washington Mystics-en jokatu zuen aurredenboraldia, Connecticut Sun taldearekin, eta, ondoren, LFra pasatu zen Clarinos taldearekin, eta han ere bi denboraldietan nabarmendu zen. 2019/2020an denboraldiko Ala-Pivot onena izan zen. Ligetako zenbait jardunaldi ere MVP izatea lortu zuen.

2021/2022 denboraldirako, Gasteizko Araski AES taldeak fitxatu zuen, eta puntuazioan eta erreboteetan ere nabarmendu zen. 

## Klubak 
* 2017ra arte: Connecticut.
* -2017: NCAA -Templeko Unibertsitatea.
* 2018: Gladstone Power. Australia.
* 2018/2019: Aitzinatuen Hiria. Tenerifekoa. LF2
* 2018: Washington Mystics - Connecticut Sun.
* 2019/2021: Clarinos Tenerife. LF
* 2021-2022; Araski AES, Gasteiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canva

**Canva** diseinu grafiko sinplifikatuko tresnen software eta webgune bat da, 2012an sortua. Arrastatzeko eta askatzeko formatu bat erabiltzen du, eta irudiak handi eta txiki egiteko aukera ematen du, eta 60 milioi argazki eta 5 milioi bektore, grafiko eta iturri baino gehiagotara sartzeko aukera ematen ditu. Disenatzaile zein profesionalek erabiltzen dute. Bere tresnak web-diseinurako, inprimatzeko bitartekoetarako eta grafikoetarako erabil daitezke.
eskuinera|thumb|200x200px|Web Summit konferentziako sortzailea.
Melanie Perkinsek Australiako Sidney-n sortu zuen konpainia, 2012ko urtarrilaren 1ean. Aurretik Fusion Books Australiako argitaletxerik handiena sortu zuen. Programa aplikazioarekin batera argitaratu zen eta tresna sinplifikatuak eskainiko ditu bektoreekin iragarkiak, diseinuak eta kartelak egiteko. Hasieran, web bertsioan bakarrik zegoen eskuragarri, eta, urtebete geroago, Android-entzat merkaturatu zen.

2015ean, *Canva for Work* merkaturatu zen, enpresei merkatuteknia arloko materialak ekoizteko tresna bat eskaintzen diena:-

## Canvaren erabilera 
Bektoreen, irudien eta testuaren bidez funtzionatzen du Canvak; beraz, egindako proiektuak gorde egin daitezke, etengabe editatzen jarraitzeko, mugimendurik galdu gabe.

Web guneak 15 milioi txantiloi pertsonalizatu baino gehiagoko katalogoa eskaintzen du, proiektu propioak editatu eta sortzeko.

Txantiloiek irudi, estilo eta testu-diseinu propioa dute, eta tamaina plataforma sozialari eta erabilerari dagokie (bannerrak, postak, istorioak, webgunea). Aurrez ezarritako elementuak aldatuz erabil daitezke, irudi bat diseinatu ahal izateko.

Programa horrekin infografia bat egin daiteke, eta erraz erabil daiteke. Erabiltzailea Canvald.com-en web orrian erregistratu behar da, eta, ondoren, egoki iruditzen zaizkion diseinuak sor ditzake. Denbora-lerroak eta abar ere egin daitezke.

### Txantiloiak 

Fitxategi:Llava't les mans amb sabó!.jpg||
Fitxategi:Todalbum.png||
Fitxategi:Torca els poms de les portes!.jpg||
Fitxategi:Riley Masterson (1).png||
Komunitateko editoreek eta plataforman parte hartzen duten enpresetako erabiltzaileek egiten dituzte Canvako txantiloiak. Canvak 5 milioi txantiloi baino gehiago ditu doan, eta batzuk ordaintzekoak dira plataforma diruz eusteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ilustrazio (diseinu grafikoa)
* Adobe Illustrator
* Affinity Designer

## Kanpo estekak
Theo Heemskerk

**Theodorus "Theo" Heemskerk** (Amsterdam. 1852ko uztailaren 20a - Utrecht, 1932ko ekainaren 12a) Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1908tik 1913ra.

Jan Heemskerk politikariaren semea izan zen eta Iraultzaren Aurkako Alderdiko kide. Hainbat ministerio zuzendu zituen eta lehen ministro kargua bete zuen. Bere lorpenik garrantzitsuenak pobreziaren eta txertaketaren legeak izan ziren.
Friedrich Wilhelm Argelander

**Friedrich Wilhelm August Argelander** (Memel, 1799ko martxoaren 22a - Bonn, 1875eko otsailaren 17a) alemaniar astronomoa izan zen.

Friedrich Besselen ikaslea izan zen eta 1820an bere laguntzaile bihurtu zen. 1822an Heidelbergeko Unibertsitatean lizentziatu zen. Finlandiar jatorrikoa zen eta finlandiar behatokia zuzendu zuen, lehenik Turkun eta gero Helsinkin. Ondoren, Bonnera joan zen eta behatoki astronomiko bat eraiki zuen Unibertsitatean.

Izarren posizioak, magnitudeak, distirak eta distantziak neurtzeko metodoak garatu zituen. Izar aldakorrak aztertzen hasi zen lehen astronomoa izan zen. 1840an Groombridge 1830 izarra aurkitu zuen, garai batean "Argelander izarra" izan zena.

Adalbert Krüger eta Eduard Schönfeldekin batera, Argelander 1859 eta 1862 bitartean argitaratutako Bonner Durchmusterung izar-katalogoaren egilea izan zen.
Silvia Albert Sopale

**Silvia Albert Sopale** (Donostia, Gipuzkoa, 1976) aktore, antzerki-zuzendari, sortzaile eta arrazakeriaren kontrako ekintzaile feminista da, Bartzelonan bizi da. Murtziako Arte Dramatikoko Goi Eskolako lizentziaduna da, eta *No es país para negras* idatzi eta irudikatu du. Lan horrek azaltzen du zer esan nahi duen emakume izateak eta afroondorengo izateak Espainian.

## Biografia 
Silvia Bubi ekuatoginear baten eta igbo nigeriar baten alaba da. Gurasoak 1974an Espainiara joan ziren , "bizitza hobe bat" bilatzeko, lehenik Mallorcara eta handik Donostiara. Amak erizaintzako laguntzailea izateko ikasi zuen eta aitak zenbait lan egin zituen. Nekeak eta zailtasun ekonomikoen artean, lau seme-alaba izan zituzten; Silvia horietariko hirugarrena da.   

Aktorea Alacanten hazi zen, eta Murtziako Arte Dramatikoaren Goi Eskolan matrikulatu zen: garai horietan lekuz kanpo sentitu zen, berak bere nortasunari ezin ziolako eutsi. Hainbat eraso eta abusu jasan zituen; baita arrazakeria ere. Behin baino gehiagotan salatu du prostituta, etorkin, delitugile edo garbitzaile izateko aukeratua izan dela. Eta Espainian afrikar jatorriko emakumeak "aktore morenak" baino gehiago direla.   

Bartzelonan bizi zen artean, 30 urte zituenean, bere oreka aurkitu zuen. Gestalt terapiarekin hasi zen, eta bere buruarekin konektatzen ikasi zuen, eta antzerkiarekiko eta bizitzarekiko maitasuna errekuperatu zuen, munduaren bakearekiko eta bikote maitasuna ere berreskuratu zituen. Teatre Lliure-n hasi zen lanean erregidore bezala eta lehen alaba izan zuen.   

Aktore gisa,  *Itsasoko katedrala - La catedral del mar* (2018) telesailean parte hartu zuen  eta Parking Shakespeare konpaniaren ''L'amansi(pa)ment de les fúries* (2019) antzezpenean, Carla Rovirak zuzenduta, William Shakespeare idazlearen *Basapiztia otzandua - La fierecilla domada* idazlanean oinarrituta.      

## Kanpo estekak 
Silvia Albert Sopale aktorearen elkarrizketa: «Las afrodescendientes sufrimos una doble discriminación», *Mundu Beltza - Mundo Negro'' aldizkarian, 2019. urteko martxoaren 21ean

## Erreferentziak
Pedro Ugarte (inprimatzailea)

pia.
**Pedro Ugarte**, baita ere **Pedro Huarte**, () (Donostia, 1683 &ndash; 1729) Donostian lan egin zuen XVII eta XVIII. mendeko inprimatzailea izan zen. 

Bere anaia Bernardo ordezkatu zuen hau beste nonbaitera joan zenean; horrela agertu zen 1703ko Batzarren Erregistro Liburuan. Une hartan Donostiako inprimatzaile gisa agertu zen; 1707an, Zarautzen egin ziren Gipuzkoako Batzarrean, probintziako inprimatzailea izendatu zioten. Guarasoak Martin Huarte eta Maria Manterola, Martinen lehen emaztea, izan ziren.

Huartetarrak Gipuzkoan inprimagintzan lan egiten zuen familia bakarra zen. Pedroren aurretik, Martin Huarte, aita, honen alarguna, Maria Manterola, eta Bernardo Huarte, anaia, aritu ziren lanbide horretan. Huarte edo Ugartetarrak izan ziren Gipuzkoako lehen inprimatzaileak.
52 urtez inprimategia zutik eduki zuten, eta haien ahaleginari esker lurraldean lehenengo inprimakiak zabaldu ziren, horietako batzuk gureganaino iritsi direnak. 

## Argitaratutako liburuak 
Hauek dira ezagunenank:
* 1683: *Consulado y casa de la contratación de la noble y leal ciudad de San Sebastián; y ordenanzas con que se debe gobernar, confirmadas por el Real y Supremo
Consejo de Castilla*.
* 1687, 1688: *Noticias principales y verdaderas*.
* 1698: Alonso del Pozo y Silva, *Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y de su Convento*
* 1713: Joseph Otxoa de Arin, *Doktrina kristianaren explikazioa*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Dolores Fernández de Casadevante: "Introducción a la historia de la imprenta en Guipúzcoa (1585-1850)", *Revista General de Información y Documentación*, 22 liburuki (2012) 67-92.
Justo Arosemena Lacayo

**Justo Arosemena Lacayo** (Panamako Hiria, 1929ko martxoaren 31 - La Ceja, 2000ko urriaren 12a) Medellinen (Kolonbia) kokatutako eskultore eta margolari panamarra izan zen. 

## Biografia 
thumb|Arosemena eta behargina.
Justo Arosemena Lacayo Panaman jaio zen 1929ko martxoaren 31n, Justo Arosemena Panamako pertsonaia itzaltsuaren hereniloba. Jaioterrian bizi zen 1937an, familia Estatu Batuetara joan zen arte, eta amak Kaliforniako Ojaiko Villanova akademia militarrean sartzea erabaki zuen. Oinarrizko ikasketak amaitu ondoren, arte plastikoekiko zaletasuna onartu zuen, eta horrek Panamako Arte Ederren Eskolan pintura-ikasketak hastera eraman zuen. Bere arte-prestakuntza Montrealen eta New Yorken aurrera eraman zuen, eta han ere publizitatearen eremuan hasi zen. 1952. urtetik aurrera Madrilen jarraitu zuen bere karrera artistikoarekin, hurrengo urteetan arteaz elikatzeko eta lan egiteko. Han, Espainiako pinturaren maisu ospetsuetako ikasle pribatu bihurtu zen, besteak beste, Daniel Vázquez Díaz eta José Caballero.

Leonel Estrada arte-sustatzaile eta -kritikariak 1955ean Medellinen bakarkako erakusketa bat egiteko gonbita egin ondoren, Olga Elena Mattei idazlea ezagutu eta kokatzea erabaki zuen. Ignacio Gómez Jaramillo maisuak berehala gonbidatu zuen Medellingo Kultura Jauregiko kupula-aretoko “Esklaboen askapena”-ri buruzko freskoak egiten laguntzeko, orduan departamenduko batzarraren egoitza baitzen. Bere arte-jarduerarekin jarraitzen du, pinturaren eta eskulturaren artean txandakatuz, eta horiek 1960an sortu zuen “Arosemena Ltda.” publizitate-agentziaren sorkuntza-lanarekin osatzen ditu. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, pinturako tailer didaktiko bat ireki zuen, irakaskuntzan aritzeko (biluzik marrazkia irakasten zen garaiko lantegi bakanetako bat zen). Hortik aurrera, Arosemena Panamako (Medellín) kontsul ohorezko izendatu zuten, eta hil arte bete zuenkargu hori.

1992an, Medellinen eskulturan eta pinturan denbora luzea eman ondoren, Arosemenak erabaki zuen Montesclaresko San Frantzisko baselizan (La Ceja) kokatzea bere estudioa eta egoitza. Han, Arosemenak, arte-bilaketarekin jarraitzeaz gain, eskualdeko gazte pobreenentzako arte- eta lanbide-tailer bat finkatu zuen bere estudioan. Monstesclaresko San Frantzisko ermita, azken egoitza, inspirazio iturri izango zen azken obretarako. 2000ko urriaren 12an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shiva Nazar Ahari

**Shiva Nazar Ahari** (persieraz:  شیوا نظر آهاری) (1984ko ekainaren 10a) Giza Eskubideen aldeko Erreportarien kide fundatzailea den Irango kazetaria eta giza eskubideen defendatzailea da. Behin baino gehiagotan espetxeratu du Irango Gobernuak.

## Biografia 
2009ko ekainaren 14an espetxeratu zuten eta Evingo kartzelan egon zen urte bereko irailaren 23ra arte, orduan 200.000 dolarreko fidantzarekin aske utzi baitzuten. Isolamendu-erregimenean egon zen 33 egunez. 2009ko abenduaren 21ean, beste behin, atxilotu zuten, Qom hirira zihoazen zenbait aktibistarekin batera, Hossein Ali Montazeri Ayatolá handiaren hiletara joateko.

2010eko irailaren 4an, entzunaldia egin zen Teheran probintziako Auzitegi Iraultzaile Islamiarraren 26. aretoan, eta kargu hauek egotzi zizkioten: "gobernu islamiarra ezegonkortzeko ahaleginak", "gobernu islamiarraren aurka konspiratzeko bilera", "ordena publikoa aldatzea" eta "Jainkoari gerra deklaratzea". Atxilotu zutenetik, prozedura judizialak nazioarteko kritika gogorrak jasan ditu; izan ere, alegatzen da Irango Errepublika Islamiarrak hartutako legez kanpoko neurria izan zela, herrialdean disidentziaren eta adierazpen-askatasunaren eskubideak are gehiago erreprimitzeko, eta berehala askatzeko eskatu da.

Espetxean 266 egun eman ondoren, 2010eko irailaren 12an aske utzi zuten 5.000 milioi Irango errail ordaindu ondoren  (500.000 dolar estatubatuar baino gehiagoren baliokidea).

Zitazio judizialaren ondorioz, Shiva Nazar Ahari Evinen aurkeztu zen 2012ko irailaren 8an, 4 urteko kartzela-epaia betetzeko. Zenbait erakundek berehala askatzea eskatu zuten, hala nola Mugarik Gabeko Erreportariak eta PEN Munduko Idazle Elkartea. 2019an Esloveniara joan zen errefuxiatu gisa, International Cities of Refuge Network programaren barruan.

## Sariak 
2011ko martxoaren 13an jakinarazi zen Shivak Theodor Haecker saria, "giza eskubideen urraketei buruzko ikerketa ausartagatik". Theodor Haecker izena du sariak, nazien aurkako filosofo, idazle eta kultura-kritikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soraya Prieto Fernández

**Soraya Prieto Fernández** (Gasteiz, Araba, 1979ko urriaren 31) arabar kimikaria da, TECNALIA korporazioan lan egiten duena. 
## Biografia 
Soraya Gasteizen jaio zen 1979an. Ikasten ari zen institutuko irakasle batek medikuntza ikasi ordez kimika ikastera animatu zuen, bere azalpenetan azaltzen zuen pasioak espezialitate hori hautatzera eramanda. 2002an Kimika Zientzietan lizentziatu zen EHUn, eta 2009an Kimikan doktoratu zen unibertsitate berean. Laneko Arriskuen Prebentzioa, Laneko Segurtasuna, Higienea eta Ergonomia eta Psikologia Aplikatua (2009) izeneko masterra egin zuen. Eta Project Management Professional ziurtagiri-masterra (2020).

### Ibilbide profesionala 
2005etik 2010era, LEIA CDT Fundazioan lan egin zuen Kalitatearen, Ingurumenaren eta Laneko Arriskuen Prebentzioaren arduradun gisa, saiakuntza-laborategian. Hondakin-uren laginketa eta analisiari buruzko ikastaroa eman zuen S.E.A.rentzat, eta lurzoru-laginak hartzeko enpresa batean UNE-EN ISO 17020 araua ezartzeko aholkularitza-lanak egin zituen.

2010az geroztik, TECNALIA Fundazioko Zirkulazio Arloa zuzentzen du, Miñaoko Parke Teknologikoan (Araba), 63 bat langilerekin. Espainiako CO2 Plataforma Teknologikoaren (PTECO2), Espainiako Biomasaren Plataforma Teknologikoaren (BIOPLAT), Espainiako Plataforma Teknologiko Kimikoaren (SUSCHEM) eta European Bio-based Industries Consortium (BIC) parte da.

Project Manager da TECNALIAko Materialen eta Prozesuen arloan, eta esperientzia du ingurumenaren eta biofindegiaren arloan. Hainbat eremutan lan egin du, hala nola biomasatik eratorritako produktu kimikoen sintesia, CO2 harrapaketa, gasen garbiketa eta uraren tratamenduan. 

Nazioko eta nazioarteko foroetan aurkeztutako biltzarretako ponentziak eta komunikazioak idatzi ditu, eta hiru patentetan parte hartzen du.

Kimika Iraunkorreko taldeko burua da. Europako Itun Berdearekin bat egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marjorie Rice

**Marjorie Rice** (St. Petersburg (Florida), AEB, 1923ko otsailaren 16a &ndash; Kalifornia, 2017ko uztailaren 2a) AEBetako matematikari amateur bat izan zen, planoko lau teseladun pentagonal mota aurkitu zituelako ezaguna. 

## Geometria 
1995eko abenduan, Ricek *Scientific American* aldizkariaren teseladunei buruzko artikulu bat irakurri zuen. Bigarren hezkuntza bakarrik izan arren, bere denbora librea teseladun pentagonal berriak aurkitzera bideratzen hasi zen, forma pentagonalak erabiliz planoa estaltzeko modu ezberdinak. Notazio matematikoko bere sistema propioa garatu zuen poligonoen aldeen eta angeluen arteko murrizketak eta erlazioak irudikatzeko, eta lau teseladun pentagonal mota berri eta hirurogei teseladun baino gehiago aurkitzeko erabili zuen, pentagono-mota desberdinak erabiliz 1977an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marjorie Rice 
* Teseladun pentagonalen erakustaldia
Louisa Yousfi

**Louisa Yousfi** (Cannes, 1988) frantziar kazetari, idazle eta saiakeragile arabiarra da. Kazetaritza du ofizio, prentsa idatzian zein ikus-entzunezkoetan. *Rester barbare* (La fabrique, 2022) -euskaraz, *Barbaro iraun* (Txalaparta, 2023)- da bere lehen liburua, zeinak oihartzun handia izan baitu Frantziako Estatuan. Bere burua nola definituko lukeen galdetuz gero, “Barbaroa!” erantzuten du. 

## Bizitza 
Louisa Yousfi kazetaria eta kritikari literarioa. *Barbaro iraun* (Txalaparta, 2023) liburua idatzi zuen, zeina mugimendu kolektibo antirrazista eta dekolonialaren baitan kokatzen baita; Kateb Yacine aljeriar idazleari hartu dio "barbaroaren" motiboa, aldi berean proposatzeko Frantziako Beltzen eta Arabiarren (ber)bilakaera barbaroaren kontakizun politikoa eta literarioa. Autorearen hitzetan: «Politikaren bidez ulertu nuen ez gaudela kondenatuak gure leku txikia lotsaz negoziatzera beste barbaro batzuen bizkar, baizik eta gure esku dagoela arbasoek hasitako duintasunaren aldeko borrokari jarraipena nola eman pentsatzea».2024-2025 ikasturtean, *Vila Médicis* proiektuan pentsiodun da, literatura atalean. Hau izan zen bere erresidentzia-proiektua: fikziozko obra bat idazteari dedikatu zion, aitaren heriotzak hunkitutako familia franko-aljeriar batetik abiatuta. Lekukotza formaz eta artxibo dokumentuez bestelako idazketa tradizioekin kontaktuan jartzeko landu zuen kontakizun hori, sinkretismo erradikala duen hizkuntza batekin. Tartean zeuden galdutako ipuinak, herentzia sekretua, biologia espirituala, mamu indigena baten eta gero eta den mundu zital batean egin beharreko "lan herkuldar" andana batean engaiatutako haien ondorengoen arteko generazioarteko telepatia.

Louisa Yousfi kazetaria da aldizkari batean, eta animatzailea *Paroles d’honneur* emankizun politikoan. 

## Argitalpenak 
* *Rester barbare* (La Fabrique, 2022). Euskaraz, *Barbaro iraun* (Txalaparta, 2023), itzultzailea: Itziar Diez de Ultzurrun Sagalà.
* *Contre la littérature politique*, lan kolektiboa, Pierre Alferi, Nathalie Quintane, Leslie Kaplan, Tanguy Viel eta Volodinekin (La Fabrique, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak