Nafarroako Gorteak

**Nafarroako Gorteak** edo **Hiru Estatuak** Nafarroako Erresumako erakunde politikoa izan ziren. Botere legegilea zeukaten, erregearekin batera, eta, konkistaren ostean, erregeordearen eta honen ordezkarien jokabidea kontrolatzen zuten. Erresumako hiru beso edo estamentuek osaturik zeuden: elizarena, nobleziarena edo militarra eta jarlekua izateko eskubidea zuten unibertsitate edo herriena. Erregeak deialdia egiten zuelarik besterik ez ziren biltzen.

XIII. mendean sortuak, azkeneko bilkura 1829an egin zuten, eta 1841eko Foruak Eraldatzeko Legeak 
desagerrarazi zituen. 1982ko Nafarroako Foru Hobekuntzaren arabera sortutako Nafarroako Parlamentua, Nafarroako Gorteak ere deitua, erakunde demokratikoa da, sufragio unibertsalaren bitartez hautatzen dena. 

Erdi Aroko errege-ereginak etengabe lekualdatzen ziren, erresumako leku ezberdinetan sortzen ziren arazo politiko, administratibo eta militarrei erantzuna emateko. Hala ere, Behe Erdi Aroan bereziki, egoitza kuttun batzuk izan zituzten. Iruñea, erresumako burua, apezpikuaren jabegoa zen, eta denbora luzean Nafarroako monarkek ez zuten jauregirik izan bertan. Mitra eta koroaren arteko gatazkek zaildu zuten, batez ere XIII. mendean, gortea hirian ezartzea. Karlos III.ak eta haren ondorengoek Erriberriko Errege Jauregia izan zuten egoitza nagusia, baina Iruñean eta Tafallan ere egin zituzten egonaldiak. Gerra Zibilean (1451-1464), Vianako Printzea Iruñean kokatu zen, eta Joan II.a Aragoikoa Zangozan. Azkenik, Foix etxeko monarkak Iruñean bizi izan ziren.
* Beso militarra, nobleziaren ordezkaria.
* Elizaren besoa, Nafarroako elizaren goi karguek osaturik zegoena.
* Unibertsitateetako besoa, teorian, nobleak edo elizgizonak ez ziren biztanleak ordezkatzen zituena. Errealitatean, ordea, pribilegio bereziak zituzten hiribildu eta hirietako jendeek baizik ez zuten ordezkaririk. XVIII. mendearen erdian berrogei herri inguruk zuten gorteetako jarlekua (hiri onak). 

Beso bakoitzak bere eztabaidak eta bozketak egiten zituen. Erabaki bat hartzeko hiruek egon behar zuten ados..

Unibertsitateen estamentua ere aldatu egin zen zenbait hiribilduren gehikuntzaren ondorioz: 1513 eta 1572 artean Urrotz, Doneztebe, Etxarri Aranatz, Lesaka, Zuñiga, Valtierra, Esprontzeda, Atarrabia, Lakuntza, Oibar eta Cascante sartu ziren. Cintruenigok 1572an egin zuen lehen aldiz, Arguedasek 1608an, Etxalarrek 1630ean eta Milagrok 1687an. Guztira 38 unibertsitate Los Arcosen sarrera kontatzen bada, 1753an Nafarroara itzuli ondoren. Guztiaren, lurralde ordezkapena mugatua zen, eta hala geratu zen agerian 1565ean, eskaera egin zutenean Iruñea, Lizarra eta Zangozako merindadeetako ibar bakoitzak eserlekua izateko Gorteetan. Estamentu honetarako ordezkari edo prokuradoreak, oro har, kontzeju irekietan hautatzen zituzten, edo herri handieagoeta errejimenduak izendatzen zituzten (Zangozan, adibidez, 1642 arte, gobernu-ofizioetan egondakoek zuten hautatzekom eskubideak). Nahiz eta prokuradore bat baino gehiago bidali herri bakoitzak (inoiz sei lagun ere) hiribildu edo hiri bakoitzak boto bakarra zuen.

Desagertu ziren arte (1841), tirabira handiak izan ziren Nafarroako Gorteen eta Espainiako erregeen eta erakunde gorenen artean. XVIII. mendearen hasieran, politika zentralistagoak ezarri zituen Filipe V.a errege borboitarrak eta, Katalunian, Aragoin eta Valentzian ez bezala, Nafarroako erakundeak errespetatu zituen arren, saiatu zen murrizketa batzuk egiten. XVIII. mendean guztiz ahuldu ziren Nafarroako Gorteak, Madrilgo koroaren eraginaren mendean. 1794. urtetik aurrera, Nafarroako erakundeen aurka jo zuen bete-betean Godoy ministro espainiarrak. 1810-1814 bitarteko urteetan desagertu ziren Nafarroako Gorteak (Espainiako konstituzio liberalak balio gabe utzi zituen 1812an). 1814. eta 1824. urteetan berrezarri zituen Fernando VII.ak Nafarroako Gorteak. 1841. urtean desagertu ziren Nafarroako Gorteak. Nafarroako Diputazioan zeuden liberalek berek bultzatu zuten neurri hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak