open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Greta Fernández

**Greta** **Fernández Berbel** (Bartzelona, Katalunia, 1995eko otsailaren 4a) bartzelonar aktorea da. Ezaguna egin zen *Elisa eta Marcela* filmean eta *La hija de un ladrón* filmean protagonista lanetan. Horrez gain, beste film luze batzuetan ere parte hartu du, hala nola *Asanblea* eta *La próxima piel*.

## Bizitza 
Fernández Bartzelonan jaio zen 1995ean. Gurasoak  Esmeralda Berbel idazlea eta Eduard Fernández aktorea dira. Aitona pintorea zuen. 

### Aktore ibilbidea 
2000ko hamarrarkadan hasi zen aktore lanetan. Haurtzaroan *Ficción* eta Mar Collek zuzendutako *Tres dies amb la familia* lanean agertu zen. 2010eko hamarkadan, Espainiako zineman eta telebistan aintzatespena lortu zuen, eta hainbat telesailen zerrenda osatu zuen, hala nola *Olor de colonia*, *La Riera, Cuéntame cómo pasó* eta *Sé quién eres*. Horrez gain, zenbait film laburren protagonista ere izan zen.

*La próxima piel, Amar, La enfermedad del domingo* eta *No sé decir adiós* bezalako filmetan jardun ostean, nazioarteko aintzatespena lortu zuen 2019ko Isabel Coixetek zuzendutako *Elisa y Marcela* izenburuko filmean Marcela pertsonaia interpretatu zuenean. Filma Netflix plataforman estreinatu zen. Film horretan benetako historia kontatzen da. Bikote homosexual horrek 1901ean ezkondu zen, Elisak (Natalia de Molina aktorea) gizon-plantak eginda. Urte horretan bertan, *Asamblea*, *Pessoas* (Arturo Dueñas zuzendari) eta *La hija de un ladrón* film luzeetan parte hartu zuen, eta Goya 2020 Sarietan izendapen bat jaso zuen, azken film horretan parte hartzeagatik, besteak beste.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideoklipak 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alba Moreno

**Alba Moreno** (Alcalá de Guadaíra, Sevilla, 2002) espainiar fisikaria eta zientzia dibulgatzailea da. Interneteko ospetsu bihurtu da Instagram eta TikTok bezalako sare sozialetan fisikako kontzeptuak azaltzeko duen moduagatik.

## Ibilbidea 
2020an hasi zituen Fisika ikasketak Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED). Aurrez Kordobako Unibertsitatean hasi zituen Fisika ikasketak, baina ez zituen amaitu.

2021ean TikToken Fisikaren inguruko dibulgazio bideoak egiten hasi zen, unibertsoaren eta izarren ingurukoak batez ere. Termodinamika edo Fisika kuantikoa azaltzeko hizkera sinplea erabiltzen zuen, edonork ulertzeko modukoa. 2024 hasieran milioi bat jarraitzaile zituen Instagramen eta milioi erdia TikToken. Hizkera sinplifikatuak eta Albak duen *raxet* estetikak publiko zabal bati zientzia ulertarazteko gaitasuna onartu zizkion.

Hainbat telesaiotan ere agertu da:
* *Gen playz* (2022)
* *El intermedio* (2023)
* *La resistencia* (2024)
* *8M: Las mujeres facturan* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alba Morenoren Instagrama
* Alba Morenoren Twitterra
Casa da Música

**Casa da Música** (Musikaren Etxea) Portoko (Portugal) kontzertu-aretoa da, Rem Koolhaas arkitekto holandarrak diseinatua. Izen bereko erakundea eta bere hiru orkestrak (Orquestra Nacional do Porto, Orquestra Barroca eta Remix Ensemble) hartzen ditu. "Porto 2001-Kulturaren Europar Hiriburua" proiektuan sartu zen, 1999an hasi eta 2005eko hasieran amaitu zena, hau da, aurreikusitako datatik 6 urtera. Porto hiriko benetako ikurra da.

## Eraikina 
Casa da Música hiriko trafiko-gune nagusi baten ondoan eraiki zen, Rotonda da Boavistan alegia. Eraikina kokatuta zegoen tokia, antzina, zerbitzutik kanpo zeuden tranbiak gordetzeko tokia zen. 100 milioi euroko kostua izan zuen. Eraikuntza-prozesuak, duen forma bitxia eraikitzeari dagokionez, ingeniaritzako erronka berriak sortu zituen. Eraikitzaileak Ove Arup (Londres) eta Afassociados (Oporto) izan ziren.

Irekiera-kontzertua 2005eko apirilaren 14an izan zen, Clá eta Lou Reed artistekin, baina ofizialki eraikina hurrengo egunean inauguratu zen, apirilaren 15ean, Jorge Sampaio Portugalgo presidentearen eskutik. Han izan ziren lehen ministroa, beste politikari ospetsu asko eta hiriko jendea.

Casa da Musicak bi auditorium nagusi ditu, nahiz eta eraikineko beste arlo asko erraz egokitu daitezkeen kontzertuetarako eta beste jarduera batzuetarako (tailerrak, hezkuntza-jarduerak, etab.). Entzunareto nagusiak 1.238 lagunentzako edukiera du hasieran, baina aldatu egin daiteke beharren arabera.

Eraikinaren goiko aldeko jatetxea 250 pertsonatik gorako edukiera izateko diseinatuta dago.

## Eraikinari laudorioak 
Eraikinaren diseinua oso txalotua izan da mundu osoan. Pepe Ouroussoff *The New York Times* egunkariko arkitektura kritikariak "Rem Koolhaas arkitektoak inoiz eraiki duen proiekturik erakargarriena" izendatu zuen. Bilboko Frank Gehryren Guggenheim Museoaren "diseinu oparoarekin" ere alderatu zuen.

## Iruditegia 

Image:
Casa da Música. (6085724579).jpg|Hall.
Restaurant in Casa da Música (3897796845).jpg|Jatetxea.
Casa da Música. (6085779239).jpg|Azulejoen horma.
Casadamusica-interactive.jpg|Ordenagailu interaktiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Kamala Hampana

**Kamala Hampana** (; Devanahalli, 1935eko urriaren 28a – Bangalore, 2024ko ekainaren 22a) indiar kannadazko idazle eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
C. Rangadhamanayak eta Lakshmammaren alaba, Kamala Hampana 1935eko urriaren 28an jaio zen Devanahalli herrian. Ikasketak Challakeren hasi zituen eta beste herri batzuetan eta Mysore hirian jarraitu zituen. 1955tik 1958ra kannada ikasi zuen Mysoreko unibertsitatean. Geroago *Turanga Bhaarata* idazlanari buruzko doktore-tesia defendatu zuen. 

1959an hasi zen irakasle lanetan. Besteak beste, Mysore Unibertsitateko Jainismo eta Natur Ikasketen Saileko irakasle gisa lan egin zuen, baita Hampi Unibertsitateko irakasle bisitari gisa ere. Kannadaz gain, jainismoa ere aztertu zuen.

Hampa Nagarajaiah idazle eta irakaslearekin ezkonduta zegoen. Bi alaba eta seme bat izan zituen harekin

## Sariak 
* Karnatakako Sahitya Akademiaren saria
* Karnataka Gobernuaren Rajyotsava saria
* Baba Amte saria
* Kuvempu Kalavikethana saria
* Bharat Vikas Ratna saria
* Shruta Samvardhan Rashtreeya Puraskar
* Mahamastakabhisheka Rashtreeya Puraskara
* Ranna Prashasthi (1996)
* Daana Chintamani Attimabbe saria (1998)
* Anupama Niranjana saria (2003)
* Baba Saheb Ambedkar saria (2007)
* Hampi Kannada Unibertsitateko *honoris causa* doktoretza (2008)
* Kannada Sahitya Parishad erakundeaen Chavundaraya saria (2012)
* Siddanthakeerthi Vidvath saria (2013)
* Rashtra Kavi Kuvempu saria (2013)
* Sandesha saria (2017)
* Karnatakako Gobernuaren Kitthuru Rani Chennama saria (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerriko poltsa

**Gerriko poltsa** gerriari loturik eramaten den zorro txikia da.

## Historia 
Egia esan, ez da ezagutzen poltsa mota horiek nork asmatu zituen, nahiz eta duela milaka urtetik ezagutzen diren. Ötzik, duela 5000 urte bizi izan zenak, gerrian poltsa bat zeraman bere gauza batzuk gordetzeko. Amerindiarrei buruz ere gauza jakina da bufalo larruzko poltsa gerrian lotuta erabiltzen zutela, jantzietan atxikiriko poltsa edo poltsikoen ordez.

Gerriko poltsa modernoak ospe handia lortu zuen 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran eta erdialdean. Hala ere, gaur egun jende gehienak modatik kanpo daudela uste du. Askok turistaren estereotipoaren parte dela uste dute. Gaur egun, saltzaile ibiltariek, txirrindulariek eta txangozaleek eramaten dute.

Batzuentzat, gerriko poltsaren berpiztea retro moda ironikoaren moduan gertatu da. Ildo horretan, esan daiteke gerriko poltsak modan jarri direla gazteen artean. Gucci, Reebok, Prada, The North Face edo Louis Vuitton bezalako diseinatzaile ospetsuek ez dute aukera hau pasatzen utzi, eta birdiseinatutako modelo berriak merkaturatu dituzte.

## Erabilgarritasuna 
Gerriko poltsak oso erabilgarriak izaten dira medikamentuak edo bestelako objektu garrantzitsuak eramateko, ez oso handiak tamainari dagokionez. Bereziki praktikoa da, halaber, bidaian, txango batean edo egoera kritikoetan gaudenean, estualditik atera gaitzaketen oinarrizko artikuluak eramateko aukera ematen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leyla Tuifua

**Leyla Tuifua** (Matāʻutu, Wallis eta Futuna, 1986ko urriaren 17a) jartzaile postuan jokatzen zuen frantziar boleibol jokalari ohia da. Bere ibilbidean Frantziako eta Belgikako emakumezkoen boleibol liga nazionaletan jokatu zuen. Gainera, Frantziako emakumezkoen boleibol selekzioa nazionalarekin nazioarteko partidak jokatu zituen, besteak beste, 2013ko Emakumezkoen Europako Boleibol Txapelketa.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batuko enbaxada Oslon

**Erresuma Batuak** Oslon duen **enbaxada** Norvegian duen misio diplomatiko nagusia da. Enbaxada Thomas Heftyes kalean dago, Norvegiako kale garestienetako bat, Frogner barrutian. Egungo bretainiar enbaxadorea Norvegian Jan Thompson anderea da.

## Enbaxadorearen egoitza 
Britainia Handiaren enbaxadorearen Osloko egoitza, Villa Frognæs izeneko eraikina, 1859an eraikia, Drammensveien kalean dago. Heinrich Ernst Schirmer eta Christian Heinrich Grosch norvegiar arkitektoek diseinatu zuten eta gobernu britainiarrak erosi zuen 1906an.
Fitxategi:Villa_Frognæs_OB.Y5741.jpg|alt=British Ambassador's residence in Oslo, Villa Frognæs, in 1939.|Erresuma Batuaren enbaxadorearen egoitza Oslon, Villa Frognæs, 1939an.
Fitxategi:Drammensveien_79_-_2010-01-17_at_14-43-05.jpg|alt=British Ambassador's residence, in 2010.|Erresuma Batuaren enbaxadorearen egoitza, 2010ean.
Fitxategi:Drammensvn_79_UK_ambres_skilt.jpg|alt=A plaque outside the Ambassador's residence.|Enbaxadorearen egoitza kanpoko plaka bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Foreign, Commonwealth & Development Office
Soin-uhal

**Soin-uhala**, **galtzarbe-uhala** edo **bandolera** muturrak loturik gorputzaren inguruan janzten den uhala da, sorbalda baten eta beste aldeko aldakaren gainean eramaten dena. Bertatik arma bat eskegitzeko balio du, eta landa-zainek eramaten dute, baita kidego militar batzuek ere, bereziki galazko uniformean. 1970eko hamarkadan modan jarri zenetik, moda-enpresa nagusiek beren estilo eta diseinuen katalogoan barne hartutako jantzi mota funtzional eta moldakor bihurtu da.

Aztertu da poltsa honen erabileraren jatorria historiaurrean dagoela, oinetakoak bezala. Poltsa gizonak eskuak erabili gabe gauzak garraiatzeko beharra eta trebetasuna izan zuen une berean sortu zela uste da. Orduantxe hasi ziren armak eta elementu estetikoak sortzen eta larruazalak lantzen, hotzetik babesteko.

Tresnak eramateko premiari esker, tamaina desberdinetako poltsak sortu zituzten animalien larruekin eta hariarekin. Haria, batez ere, animalien tendoiek osatzen zuten, eta behin landu ondoren, erresistentzia handia eskaintzen zuten. Gainera, jostorratzak hezurrekin eginda, poltsak josi ahal izan zituzten, ontzi itxi eta malgu itxura emateko.

Animalien tendoiak izan ziren aurrehistorian gehien erabili ziren lehengaietako bat, josteko, gezi-punta bat zurezko astilari sendotasunez eusteko eta haien sargarritasunari eta beste ezaugarri batzuei kalterik egin gabe.

Bestalde, animalien larruazalak oihalezkoa egiten zuen, gaur egun bezala, berotzeko eta poltsak eta beste objektu batzuk sortzeko, tokiz aldatzeko eta estaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virisila Buadromo

**Virisila Buadromo** (Fiji, 1972) fijiar kazetaria eta ekintzaile politikoa da. Fijiko Emakumeen Eskubideen Aldeko Mugimenduko zuzendari exekutiboa izan zen 2001 eta 2015 bitartean. Gainera, FM96 Fijiko ingelesezko irrati kateko albiste zuzendaria izan zen.

2006ko abuztuaren 15ean Fijin abortua legeztatzearen aldeko aldarria egin zuen. Urte bereko abenduan gertatu zen 2006ko Fijiko estatu-kolpea gogor gaitzetsi zuen. 2008an Adoredun Emakumeen Nazioarteko Saria jaso zuen.

## Kanpo estekak
Louise Clough

**Aletha Louise Clough** (Waitangi, Chatham uharteak, Zeelanda Berria, 1937ko uztailaren 24a) all-rounder postuan jokatzen zuen zeelandaberritar cricket jokalari ohia da. Otago Sparks taldean jokatu zuen lehenik 1955etik 1959ra eta bigarrenez, 1960tik 1974ra. Bien bitartean, 1959 eta 1960 bitarteko denboraldian, Auckland Hearts taldean jokatu zuen. 1969an Zeelanda Berriko emakumezkoen cricket selekzio nazionalarekin test cricket nazioarteko partida bat jokatu zuen Ingalaterrako selekzioaren aurka.

## Kanpo estekak
Teresa Chiches Ledesma

**Teresa Chiches Ledesma**  (Coyanza, León, 1911 – Bilbo, Bizkaia, 1937ko, abenduaren 13a) soldatapeko langilea zen. Espainiako 1936ko Gerra garaian, salaketa baten ondorioz atxilotu, espetxeratu eta heriotz zigorra ezarri zioten. Francisco Francok 1937ko abenduaren 4an eman zuen jakitera ezarritako heriotz zigorra, eta abenduaren 13ko goizaldean Derion fusilatu eta Bilboko udal hilerrian lurperatu zuten. 

## Bizitza 
Teresa Chiches Ledesma Leongo probintziako Coyanza herrian jaio zen. Tomas Chiches eta Francisca Ledesmaren alaba zen. 1937ko abuztuan 26 urte zituen, alarguna zen eta alaba bat zuen. Artxandako funikularraren ondoan zegoen Ibañezen lantegian egiten zuen lan soldatapeko langile, eguneko 5 pezeta irabaziz. Otxarkoaga kaleko 137. zenbakian bizi zen.

Abuztuaren 4an bertan, Teresak ukatu egin zituen salatzailearen salaketak, eta adierazi zuen ez zela CNTkoa, eta ez zela egia gizon batekin bizi zela, alabarekin bakarrik baizik. "Komunisten zirkuluan" ibilia zela eta lagunak ere bertara joaten zirela adierazi zuen, baina auzokide bakar bat ere iraindu gabe, salatzailearen amarekin izandako istilua esnea saltzeari utzi ondoren gertatu zela adierazi zuen. Emakume bat itsasadarrera botatzeari zegokionez, esan zuen egun horretan bere alaba Gizarte Laguntzara apuntatzera joan zela, eta, beraz, ez zegoela erasoaren lekuan. Azkenik, "salaketa mendekua zela, ez baitzen ezertarako sartu eta ez baitzuen Mugimenduaz gaizki hitz egin".

### Heriotza zigorra 
1937ko urriaren 18an, fiskalak "ezker muturreko esangura politiko nabarmena" leporatu zion Teresari, "ekintza bandalikoetan parte hartuz harrotu" izana, "ideia politikoetan aurkako pertsonak iraintzea" eta, "Tropa Nazionalak" Bilbon sartu ondoren ere, "Kausa Nazionala" iraindu izana.

1937ko urriaren 22an, auzitegi militarrak heriotza-epaia eman zion Teresari, fiskalak islatzen ez zituen egitateak leporatuz, baina salatzailearenak kontuan hartuz.

Franco jeneralak 1937ko abenduaren 4an eman zuen jakitera ezarritako heriotza-zigorra, eta 1937ko abenduaren 13an fusilatu zuten.

## Aintzatespenak 
* 2022ko azaroaren 25ean Frankismo garaian hiriko kartzeletan errepresaliatutako emakumeak omendu zituen Bilbok, lore eskaintza batekin eta Santutxuko Orue txaleta oroitzeko plaka baten inaugurazioarekin. Teresa Chiches omenduen zerrendan azaltzen zen.

* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Teresa Chichesi. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisatzeko ohol

**Lisatzeko ohola** arropa lisatzeko erabiltzen den euskarria edo tresna da. Funtsean, bi pieza ditu:
* Gainazal laua, luzea eta estua, normalean aluminiozkoa, eta jantzien gainean jarriko da. Muturrean plastikozko euskarri bat du, eta, bertan, xafla bermatzen da berotzen den bitartean eta arropa prestatzen den uneetan.
* Metalezko asto bat. Lau hanka zurrun tolesgarriko egitura da, muturretan plastikozko takoekin errematatzen dena, irristatzea saihesteko. Altueran erregulagarria da, baskula-oinarriaren sekzio batek libreki egiten baitu lan, eta beheko taulan dauden krokaduretako bati lotu dakioke.

## Historia 
Antzina, «lisatzeko ohola» terminoaren erabilera literala zen; izan ere, lisatzeko erabiltzen zen euskarria eusteko hankarik gabeko ohol hutsa zen. Estrukturadun oholak zabaldu aurretik, etxekoandreek zurezko taula soil bat jartzen zuten bi aulkiren bizkarretan, edo sukaldeko mahaietan bermatzen ziren beren jantziak leuntzeko. XIX. mendeko literatura ugari dago, eta lisatzeko oholen neurri idealei buruz, horiek egiteko materialik onenak eta zein azaleratan estali behar ziren aholkatzen du.

Gaur egun ezagutzen ditugun egitura duten oholak ez ziren viktoriar garaira arte iritsi. Antzeko tresna baterako Estatu Batuetako lehen patentea 1860ko urteetakoa da. Ordutik, lisatzeko hainbat tresna eta ohol tolesgarri garatu ziren. Asmatzaileek, gainera, berariazko erabilerako oholetarako patenteak aurkeztu zituzten, hala nola mahukak edo kapelak lisatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Naranjo Marín

**Ana Naranjo Marin** (Alcolea del Río, Sevilla, 1883 - Bilbo, Bizkaia, 1937ko abenduaren 13a) etxekoandrea zen. Espainiako 1936ko Gerra garaian, salaketa baten ondorioz atxilotu, espetxeratu eta heriotza zigorra ezarri zioten. Francisco Francok 1937ko abenduaren 4an eman zuen jakitera ezarritako heriotz zigorra, eta abenduaren 13an fusilatu zuten.

## Bizitza 
Ana Naranjo Marín Sevillako Alcolea del Río herrian jaio zen. Cipriano Naranjo eta Consuelo Marinen alaba. 1937an 54 urte zituen, ezkonduta zegoen eta 2 seme-alaba zituen. Sestaon bizi zen, zehazki Rivas kaleko 35. zenbakian, 4. ezkerrean, eta etxekoandre lanak egiten zituen.

### Atxiloketa 
1937ko irailaren 2an Sestaoko Guardia Zibilak atxilotu zuen. Lehen galdeketan adierazi zuen Sestaoko Emakume Modernoaren Etxean afiliatuta zegoela, eta sarritan joaten zela Sestaoko Herriko Etxera politikaren nondik norakoak jakitera. Gainera, aitortu zuen 1936ko Gerra baino lehen herrian egiten ziren manifestazioetan parte hartzen zuela eta auzokide eskuindar bat iraindu zuela.

* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Ana Naranjori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebald Justinus Brugmans

**Sebald Justinus Brugmans** (Franeker, 1763ko martxoaren 24a - Leiden, 1819ko uztailaren 22a) Herbeherear botanikaria eta medikua izan zen, Anton Brugmans (1732-1789) naturalistaren semea. 

## Biografia 
Brugmansek filosofia, matematika eta fisika ikasi zituen Franeker eta Groningen unibertsitateetan, eta 1781ean doktoregoa lortu zuen. 1785ean Franeker-en irakasle izan zen, eta bertan fisika, astronomia, logika eta metafisika klaseak eman zituen. Hurrengo urtean, David van Royen (1727-1799) ordezkatu zuen Leideneko Unibertsitateko botanika irakasle gisa.  Han, Hortus Botanicus Leideneko zuzendaria ere izan zen.  1791n, Filosofia Fakultatetik Medikuntzara esleitu zuten, 1795az geroztik kimika arloa barne hartzen baitu. Brugmansi oso interesatuta zegoen kimikaren eta medikuntzaren arteko loturan. 

1794an, Herbehereak atzeraka zihoazen Ingalaterrako eta Hannoveriako armadaren aterpe bihurtu zirenean, Leideneko mediku eta mediku ikasleekin batera, larrialdietako ospitale zerbitzuen enpresa bat sortu zuen hiritik kanpo. Jarduera hori errepikatu zuen 1799an (egungo IJmuiden iparraldeko errusiar eta ingeles indarrentzat), eta 1809an (britainiako itsas armadak Vlissingen bonbardatu zuenean).

1795ean, Bataviako Errepublika sortu berriko mediku zerbitzu militarraren arduradun bihurtu zen. Mediku gisa egindako lan bikainak Louis Bonaparteren arreta erakarri zuen, baita bere anaia ospetsuena ere, zeinak Grande Arméeko zazpigarren inspektore nagusira igo baitzuen. Geroago, Herbehereetako lehen erregeak, Guillermo I.ak, Brugmans lehengo funtzioetara itzuli zuen, zerbitzu militarreko inspektore orokor gisa, Armada eta Koloniak, albaitaritza zerbitzu militarraren eta espetxeetako osasun-baldintzak, eta berrogeialdiko zentroak gainbegiratzen zituen bitartean.

Mediku militar gisa, ospitale eta kuartel instalazioak hobetzera dedikatu zen. Ahalegin horietan, garbitasunaren eta higienearen garrantzia azpimarratu zuen eta gaixotasun kutsakorrak ez zabaltzeko ahalegina egin zuen. Gangrenaren tratamenduan zuen esperientziagatik gogoratzen da bereziki. 

*Brugmansia* izenez ezagutzen den lore-landare subtropikalen genero bati bere izena ematen zaio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The North Face

**The North Face, Inc.** kirol arropa eta osagarrien ekoizle estatubatuarra da, egun VF Corporationen parte dena.

## Historia 
Enpresa 1966an sortu zen, San Frantziskon, Douglas Tompkinsek eta Dick "Hap" Kloppek denda-talde bat sortu zutenean, denborarekin egungo izena hartu zuena. Izen hori aukeratu zen; izan ere, ipar hemisferioko mendizaletasunean, mendi baten iparraldea () hotzena da, eta baldintza klimatologiko gogorrenak dituena, batez ere neguan; beraz, eskalatzeko zailena da. 1980an, eskiatzeko arropa gehitu zitzaion produktuen lerroari, eta, azkenik, kanpatzeko materiala ere bai. The North Face VF Corporationen filiala eta taldeak jabetza osoa du orain.

Kaliforniako Alameda herrian du egoitza, JanSport bere neba korporatibotik gertu. Elkarrekin, JanSport eta The North Face enpresek Estatu Batuetan saltzen diren motxila txiki guztien erdia egiten dute.

## Polemika: ezkutuko publizitatea Wikipedian 
2019ko maiatzean, The North Face arropa-konpainiak jakinarazi zuen Leo Burnett Tailor Made marketin-agentzia kontratatu zuela Wikipedian argitaratutako aire zabaleko turismo-helmugetako irudi batzuk ordezteko, konpainiaren arropa zuten helmuga berberetako irudiekin, haren izena eta logotipoa ikusgai, eta, horrela, ezkutuko publizitatea Googleren emaitzen gailurrera eraman zuen. Gertaeraren berri izan ondoren, Wikipediako administratzaile taldeak argazkiak itzuli zituen. Wikimedia Fundazioak ekintza gaitzetsi zuen, prentsa ohar batean adierazi zuenez, «The North Face taldeak Wikipedian arropa gehiago saltzeko jarri duzun konfiantzaz baliatzen denean, haserretu egin behar zara. Edukia helburu komertzialekin soilik eranstea Wikipediaren politiken, asmoaren eta misioaren aurka doa zuzenean».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* enpresaren webgunea
Zerogarren kilometro

**Zerogarren kilometroa** edo **zero kilometroa** herrialde batek distantziak neurtzeko abiapuntutzat hartzen duen puntu edo koordenatu geografikoa da. Eskuarki zerogarren kilometroaren bidarriak herrialdeen hiriburuetan jarri ohi dira.

Historiako adibiderik ezagunena Erromatar Inperioaren garaiko Urrezko Miliarioa da. Erromako bidarri honetatik distantziak neurtzeaz gain, handik abiatzen baitziren erromatar galtzada guztiak.

## Ikus, gainera 
* Bidarri

## Kanpo estekak
Königstein gaztelua

**Königstein gaztelua**, , Alemaniako Königstein udalerria eta Elba ibaiaren gaineko muino batean dagoen gotorleku bat da, Dresden hiritik hurbil eta Saxonia estatuan.

Gotorlekuaren aipamen antzinakoena 1233koa da, garai hartan Bohemiako Erresuman zegoen. Mende luzez espetxe gida erabilia izan zen.
Anna Mozhar

**Anna Mozhar** (1974ko martxoaren 3a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Pilipova

**Olga Pilipova** (Oral, 1983ko irailaren 9a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hifikepunye Pohamba

**Hifikepunye Lucas Pohamba** (1935eko abuztuaren 18a) Namibiako politikaria da, 2005eko martxoaren 21etik 2015eko martxoaren 21era Namibiako bigarren presidente izan zena. 2004ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen gehienbat SWAPOko hautagai gisa, eta 2009an berriro hautatu zuten. Pohamba izan zen presidentea. SWAPOren 2007tik 2015ean erretiroa hartu arte. Ibrahim saria jaso zuen.

Lehendakaritzaren aurretik, Pohambak hainbat ministerio kargutan aritu zen, Namibiaren independentzian hasi zen 1990ean. 1990etik 1995era Barne Arazoetako ministroa izan zen, 1995etik 1997ra Arrantza eta Itsas Baliabideetako ministroa, 1997tik 2000ra zorrorik gabeko ministroa, eta 2001etik 2005era Lur, Birlokalizazio eta Birgaitze ministroa. SWAPOko idazkari nagusia ere izan zen 1997tik 2002ra eta SWAPOko presidenteordea 2002tik 2007ra.

## Kanpo estekak
PY03 errepide nazionala

**PY03 errepide nazionala**, **PY03 Elizardo Aquino Jenerala errepide nazionala** edo **3. errepide nazionala** Paraguaiko Errepublikako 22 errepide nazionaletako bat da. Errepideak 413 kilometroko luzera du eta Asunción hiriburua eta Salto del Guairá lotzen ditu. Eraikitze-lanak 1998an hasi ziren eta Nicanor Duarte Frutos presidenteak inauguratu zuen errepideraren lehenengo tartea 2004an. Errepidearen zerogarren kilometroa Asunciongo Heroien Panteoi Nazionala da Paraguaiko Gobernuaren 1962ko martxoaren 30eko 320 zenbakidun lege dekretuaren arabera. Handik abiatuz zenbatzen baitira kilometroak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius balaustinus

***Cortinarius balaustinus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.  

Sinonimoak: *Gomphos balaustinus*, *Hydrocybe balaustina*, *Cortinarius sporadicus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa, pixka bat kamutsa, higrofanoa; hori-gorrixka edo marroia eguraldi hezearekin, zurbiltzen lehorrarekin; distiratsua; ertz mehea, hasieran barrurantz biribildua.

**Orriak:** Zabal samarrak, zabal, orritxo ugarirekin, itsatsi-unziformeak, zainekin elkartuak, herdoil kolorekoak, gero gorri-su kolorekoak, amaieran kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Klabiformea, inoiz errekurbatua, sustrai antzekoekin, herdoil argi kolorekoa, betik fibrilatu ildaskatua.

**Haragia:** Arabarba kolorekoa, usaingabea eta zapore gozokoa. Espora-jalkina okre antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Balaustinus* epitetoa grekotik dator, granadina basatia bezala, esan nahi duen “balaustinos” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zehazteko zaila den espeziea da, beraz antzeko espezie askorekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran. Pagadietan; identifikatzeko zaila bada ere, Sorogaingo eta    Auritzeko pagadietan ezagutu da. Oso urria

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelina Fernández Pérez

**Adelina Fernández Pérez** (Miranda de Douro, Portugal, 1889 – Bilbo, Bizkaia, 1938ko martxoaren 12a) Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) kidea izan zen. Arrain-salzailea, alarguna eta 6 seme-alaben ama. Espainiako 1936ko Gerra garaian, atxilotu, espetxeratu eta heriotz zigorra ezarri zioten. Francisco Francok eman zuen jakitera ezarritako heriotz zigorra eta Bilbon fusilatu zuten.

## Bizitza 
Adelina Fernández Pérez Portugalgo Miranda del Duero herrian jaioa zen. 1937ko irailean 48 urte zituen eta alarguna zen. Senarra 1937ko martxoan hil zen gutxi gorabehera, meatzari lanetan. 6 seme-alaba zituen, horietako bi 19 urteko Margarita eta 16 urteko Isaias. Arrain saltzaile lan egiten zuen eta Begoñan bizi zen, zehazki Sagarminaga kaleko 75. zenbakian, hirugarren eskuinean.

* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Adelina Fernandezi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desirée de Fez

**Desirée de Fez** (Bartzelona, Katalunia, 1977)  bartzelonar kazetaria, idazlea, saikeragilea eta zinema kritikaria da, fantasiazko eta beldurrezko generoetan espezializatua. 

## Ibilbidea 
El Periódico de Catalunyako zutabegilea da, eta *Fotogramas* aldizkariko ohiko kolaboratzailea, Catalunya Ràdioko *La Finestra Indiscreta*   aldizkarian eta TVEko *Página Dos* eta *Punts de Vista* telebista-saioetan ere kolaboratzen du. 

Kataluniako Sitgeseko Cinema Fantàstic-eko Nazioarteko Jaialdiko taldeko kidea da, eta *Marea Nocturna* (Radio Primavera Sound) podcast-a zuzentzen du. Fantasiazko eta beldurrezko zinemari buruzko erreferentziazko programa da. *Reinas del grito* (Blackie Books) programa zuzentzen eta gidatzen du. Bere *Reina del grito* liburutik sortu zen podcast-a da, eta artearekin, literaturarekin eta zinemarekin lotura duten beste emakume batzuekin elkarrizketak egiten ditu.

Eskolak ematen ditu FXAnimation eskoletan: Bartzelona3D& Film School eta La Casa del Cinen; azken horretan, emakumeek egindako beldurrezko zinemari buruzko mintegi bat zuzentzen du. 

Bere kritika zinematografikoaren ikuspuntua, lanak esperientzia emozionaletik bertatik lantzea da. 

## Lanak 
* *La sociedad de la nieve: Así se hizo la película.* (Norma argitaletxea, 2024).
* *Reina del grito. Un viaje por los miedos femeninos* (Blackie Books, 2020).
* *Un monstruo viene a verme: el arte de la película y la visión de sus autores* (Norma argitaletxea, 2016).
* *Pantalla rasgada* (Jordi Sánchez Navarrorekin, Arkadin, 2014).
* *Lo Imposible: El libro de la película*  (Norma argitaletxea, 2012).
* *Películas clave del cine de terror moderno: Los directores, los actores, los argumentos y las anécdotas más interesantes* (Robinbook, 2007).
* *Los 100 personajes más famosos de la historia del cine* (Jordi Batlle Caminal eta David Brocekin, Fotogramas argitaletxea, 2004).

## Antologiak 
* *Humor absurdo: Una constelación del disparate en España* (Astiberri, 2020).
* *Rainer Werner Fassbinder. Amor y rabia* (Donostia Kultura, 2019).
* *Seven: los pecados de David Fincher* (Tyrannosaurus Books, 2015).
* *Takashi Miike: la provocación que llegó de Oriente* ( Ángel Salarekin, Calamar argitaletxea, 2013).
* *Neoculto. El libro definitivo sobre el cine de culto* (Ángel Salarekin, Calamar argitaletxea, 2012).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021ean, Gaztelaniazko Errebelazio Saria. Bartzelonako Fantasiazko Generoen 42. Jaialdia. 
* 2019an, Isla Calavera saria Fantastikoaren Hedapenarengatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PY02 errepide nazionala

**PY02 errepide nazionala**, **PY02 José Félix Estigarribia Mariskala errepide nazionala** edo **2. errepide nazionala** Paraguaiko Errepublikako 22 errepide nazionaletako bat da. Errepideak 343 kilometroko luzera du eta Asunción eta Ciudad del Este hiriak lotzen ditu. Errepidearen zerogarren kilometroa Asunciongo Heroien Panteoi Nazionala da Paraguaiko Gobernuaren 1962ko martxoaren 30eko 320 zenbakidun lege dekretuaren arabera. Handik abiatuz zenbatzen baitira kilometroak Ciudad del Esteko Adiskidetasunaren nazioarteko zubiraino, Brasil eta Paraguai arteko mugaraino.

## Ibilbidea 
Errepidea ondorengo biztanleguneetatik igarotzen da, mendebaldetik ekialdera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jinzhou (zaldi)

**Jinzhou zaldia**, (Txinera sinplifikatua: 金州马 ; Txinera tradizionala: 金州馬 ; Hanyu pinyina: Jīn zhōu mǎ) ¨Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bera tamaina zein gainontzekjo ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. 
Arrazaren jatorria  Jin herrialdean, Liaodong penintsulako hegoaldean dago.

Bereziki trakzio-zaldia bezala erabiltzen da, baina zela zalditzat ere erabiltzen da. Baita esne zein haragirako. 

## Arrazaren historia 
Arraza 1926an sortu zuten bertako mongoliar-txinar zaldiak kanpoko arraza astunekin gurutzatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mason, I.L. 1996. A World Dictionary of Livestock Breeds, Types and Varieties. Fourth Edition. C.A.B International. 273 orr.
Cortinarius bivelus

***Cortinarius bivelus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus araneosus*, *Agaricus araneosus var. glaucopus*, *Telamonia bivela*, *Gomphos bivelus*, *Hydrocybe bivela*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 80 mm arteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbilera, azkenik lau-ganbila; ertza biribildua, mehea, batzuetan errezel orokorreko hondakin zurixkekin. Kapelaren gainazala bereizgarria, lodia eta irmoa, distiratsua, higrofanoa, berezko fibrilekin, ertzerantz zetatsua; marroi-hori-gorrixka kolorekoa, lehoi-adreilu kolorekoa.

**Orriak:** Es oso estu, desberdinak, lamelula ugarirekin, zabalak, mehetu adnatuak, ertz zorrotzak, osoak, zurixkak, gero kolore berekoak; hori-okre antzeko koloretik arre-kanelara doan kolorekoak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 15 mm arteko diametrokoa, klabiformea baina oso erraboilduna (30 mm artekoa), betea, lehorra, fibrilosoa; zuria, okre antzeko kolorez zikintzen da; mintzezko eraztunarekin, iheskorra; gortina zuria, ugaria, iraunkorra ertzean.

**Haragia:** Lodia, irmoa, zahartzean harroa, zurixka, arre-burdin kolorekoa erraboilean; kanfor usainarekin eta zapore gozoarekin. Erreakzio kimikoak: KOH, marroi-beltza azkar haragian, gorri iluna oinean; NH3, beltza berehala haragian.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius Privignoides* edo *Cortinarius duracinus* taldeko beste espezie batzuekin nahasteko erraza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen azpian (*Fagus*, *Betula*, *Quercus*) eta koniferoen azpian (*Pinus*, *Abies*), lur azidoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Islandia, Europa, Kaukasia, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ranasinghe Premadasa

**Ranasinghe Premadasa** ( *Raṇasiṃha Premadāsa*;  *Raṇaciṅka Pirēmatācā*; Kolonbo, 1924ko ekainaren 23a – *ibidem*, 1993ko maiatzaren 1a) Sri Lankako 3. presidentea izan zen 1989tik hil zen arte. Lehen ministro ere izan zen 1978tik 1989ra.

1946an hasi zuen bere ibilbide politikoa, Zeilango Alderdi Laboristarekin bat egin zuenean. 1956an Alderdi Nazional Batura batu zen eta 1960an diputatu hautatu zuten. 1965etik 1970era eta 1977tik 1978ra Tokiko Gobernuko eta Etxebizitzako ministro izan zen. Bere zeregin nagusia pobreentzako etxebizitzak eraikitzea izan zen.

1978an lehen ministro izendatu zuten eta hamaika urtez egon zen karguan. 1988ko hauteskundeetan presidente hautatu zuten, eta 1989ko urtarrilean hartu zuen kargua. Otsailean parlamentua desegin eta hauteskundeak deitu zituen. Matxinada komunista bat zapaldu zuen hegoaldean eta gerra zibil bati aurre egin zion iparraldean Tamil Tigreen Armadarekin. 1993an hil zen, Tamil Armadak antolatutako atentatu suizida batean.
Kepa Martinez de Lagos

**Kepa Martinez de Lagos** (Begoña, Bilbo) euskalaria eta testu-liburu egilea da.

Testuliburuak ontzen nahiz euskaratzen lan eskerga egin zen IKER taldearen barruan eta Kepa Martinez de Lagos izan zen haietako bat, beste hauekin batera: Jose Ramon Etxebarria, Xabier Mendiguren, Xabier Kintana, Imanol Añon, Iñaki Antiguedad eta Karmele Baelo. Talde horrek sortua da euskarazko lehen ikasliburuen *Saioka* bilduma. Lehen Hezkuntzarako liburu-bilduma horretan Bizkaiko eta Gipuzkoako Ikastolen Elkarteak zeuden.

Iker taldearen kudeatzaile nagusiak Natxo Arregi eta Xabier Zuloaga izan ziren, eta haien eskutik burutu zen zortzi urtetan irakasmaterialaren Saioka proiektu integrala (1974-1981), programa ofizialeko jakintza arlo guztietako hamarka espezialistak osatua.

Saioka taldeak OHOko zortzi mailetako arlo guztietarako liburuak eta bestelako irakasmaterialak prestatu zituen (diskoak, irakasleentzako gidaliburuak…) eta guztiak euskaraz sortuak izan zirela, originalak. Lehenengo esperientzia integrala izan zen. Bertan aukera ezin hobea izan zuten irakasleekin lankidetzan aritzeko (Natxo Arregi, Xabier Kintana, Xabier Mendiguren, Klara Galdos, Imanol Añon, Kepa Martinez de Lagos, Karmele Baelo, Iñaki Antiguedad…). Saioka izeneko metodologia irakasleak proposatu eta ikasleekin batera egin beharreko proiektu praktikoetan oinarriturikoa izan zen, originala eta berritzailea, euskara batuan idatzia, eta euskara arlo guztietan erabiltzeko pentsatua.

Zortzi urte iraun zuen ekimen sortzaile hartan sortu ziren liburu haietako batzuk dira hauek :

# Saioka 1. Projektuak eta gaiak (1974).
# Saioka 1. Osagarriak eta Ariketak (1974).
# Saioka 1. Metodologia (1974).
# Saioka 2. Projektuak eta gaiak (1975).
# Saioka 2. Osagarriak eta Ariketak (1975).
# Saioka 2. Metodologia (1975).
# Saioka 3. Projektuak eta gaiak (1975).
# Saioka 3. Osagarriak eta Ariketak (1975). ­
# Saioka 1. Matematika (1976).
# Saioka 4. Natur Arloa  (1976).
# Saioka 5. Natur Arloa (1977).
# Saioka 2. Matematika (1977). ­
# Saioka 6. Natur Arloa (1978).
# Saioka 3. Matematika (1979).
# Saioka 7. Natur Arloa (1980).
# Saioka 8. Natur Arloa (1981).

## Beste liburu batzuk 
* *Zehar lerroak hezkuntza praktikan* (EUSKO IKASKUNTZEN KONGRESUAK, 1995)
* *Irteerak egiteko metodologia*  (UEU, 1992 )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kepa Nartinez de Lagos. Inguma datu base 
* Kepa Martinez de Lagos. Dialnet datu base bibliografikoa
* Saioka materialak 2024an
Guarany kafetegia (Porto)

**Guarany kafetegia** () ostalaritzako establezimendu historiko eta ospetsua da; bertan jatetxea eta kafetegia dago, Portoko (Portugal) Avenida dos Aliadosen kokatua. "Musikarien kafetegia" izenez ere ezaguna, Guarany 1933ko urtarrilaren 29an inauguratu zen Rogério Azevedo arkitektoaren proiektu baten arabera eta Henrique Moreiraren dekorazioarekin.

2003an guztiz zaharberritu zuten. Orduz geroztik, Graça Morais artistaren margolanak daude hormetan zintzilik, esaterako *Os senhores da Amazónia* lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Argi Baltza

**Argi Baltza** Lilibertso bertso-eskolak antolatutako bertso sariketa da, Jon Lopategi bertsolariaren omenez antolatua. 

Jon Lopategik Busturialdean zein Euskal Herri osoan zehar egindako lana balioan jartzea du helburu sariketak. Argi Baltza kontzeptua Igor Elortzak asmatu zuen, Lopategiren ikasle izan zenak, honen ekarpena deskribatzeko. Gainera, sariketak bertsolari gazteei leku bat eskaini nahi die.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Catriona Morrison

**Catriona ("Cat") Morrison** (Glasgow, 1977ko urtarrilaren 11) eskoziar kirolari-ohia da, triatloian eta duatloian lehiatu zena. 

## Ibilbidea 
Munduko eta Europako duatloi txapelduna izan zen 2005 eta 2009 artean eta lau aldiz izan zen garailea Zarauzko triatloian, 2010 eta 2014 artean. 

2009an Ironman proban historian egindako debut azkarrenaren errekorra ezarri zuen. 

2015ean utzi zion ibilbide profesionalari. 2015ean Britainiar Inperioko Ordenaren Kide izendatu zuten
** Lanzarote

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dyle (ibaia)

**Dyle ibaia** (frantsesez ahoskatua /dil/; valonieraz *Thîle* eta nederlandaraz *Dijle*) Rupel ibaiaren adarra da. Houtain-le-Valen jaiotzen da, Belgikako Valoniako Brabante probintziako udalerri batean. Senne eta Nete ibaiekin bat egiten duenean, Rupel ibaia sortzen da, Eskalda ibaiaren adarra.

Ibai honek ukitzen dituen hiri nagusiak dira Ottignies-Louvain-la-Neuve, Wavre, Lovaina eta Malinas.

1752tik, kanal nabigagarri bat dago, Leuvense vaart izenekoa, ibaiaren alboz albo doana Lovainatik Rupelera. Ubidea betetzeko eta esklusak elikatzeko desbideratutako uren eraginez, ibaiak txikoago ematen du bere adar Demer baino.

## Ibaiadarrak 
* Demer
* Voer
* Thyle
* Train
* Nethen
* Laan
* Ijse.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba Etxeko Ama Birjina

thumb|250px|Lanaren zehaztasuna.

***Albako Etxeko Ama Birjina*** () Rafael Sanzio artista errenazentista italiarrak 1511n egindako margolana da. Taula gaineko olio-pintura da, XIX. mendean mihisera transferitu zena. Irudia biribila da eta 98 zentimetroko diametrokoa du. Ameriketako Estatu Batuetako Washingtongo Arte Galeria Nazionalean gordetzen da.

## Historia 
Ama Birjina hau Paolo Giovioren enkargu bat izan zen, Nocera dei Paganiko Olivetanoen elizara bidaltzeko asmoa zuena. 1686an Gaspar de Haro y Fernández de Cordobak, Carpioko VII. markesak, Napoliko erregeorde zelarik, margolana erosi zuen. Oinordetzaz, XVIII. mendean pintura Albako Etxe espainiarrarena izan zen; horregatik darama haren izena. 1802an, María Teresa de Silva, XIII. Albako dukesa hil ondoren, margolana Edmund Bourke enbaxadore daniarrari saldu zitzaion eta Erresuma Batuko eta Frantziako bildumetatik igaro zen. 1836an Nikolas I.a Errusiakoak erosi zuen eta San Petersburgoko Hermitage Museo Inperialaren elementu nagusietariko bat bihurtu zuen. Mende bat geroago, gobernu sobietarrak ezkutuan 1.166 400 dolarreko zifra errekorrean saldu zion Andrew W. Melloni. Mellonek Washingtongo D. C. Arte Galeria Nazionalari eman zion bere bildumaren gainerako bildumarekin batera. Gaur egun bertan ikus daiteke.

## Deskribapena 
Ama Birjina, Jesus Haurra eta Joan Bataiatzailea irudikatzen ditu. Atzean italiar paisaia tipikoa ikus daiteke. San Joan Bautistak Jesusengana doan gurutze bati eusten dio, eta haurra heltzen ari da. Hiru pertsonaiak gurutzeari begira daude. 
Hirurak diseinu zirkularraren ezkerraldean bilduta daude, baina Ama Birjinaren beso luzatuak eta bere geruza flotagarriak irudia orekatzen dute. Michelangeloren *Tondo Doni* lanaren eraginak ikus daitezke, adibidez, Ama Birjinaren irudiaren ikuskera indartsuan, eta oihalen tratamenduan nolabaiteko gogortasunean. Hala ere, aurpegiek eta, batez ere, haurren irudiek Rafaelen artearen gozotasun tipikoa erakusten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Washingtongo Arte Galeria Nazionalaren webguneko fitxa.
PY04 errepide nazionala

**PY04 errepide nazionala**, **PY04 José Eduvigis Díaz Jenerala errepide nazionala** edo **4. errepide nazionala** Paraguaiko Errepublikako 22 errepide nazionaletako bat da. Errepideak 193 kilometroko luzera du eta Misionesko departamenduko San Ignacio Guazú eta Ñeembucúko departamenduko Paso de Patria herriak lotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noël d'Anjou

'''Noël d'Anjou Olaizola''' (Irun, 1975 - ) finantzari eta euskal politikari jeltzalea da. 2024ko ekainaren 25etik aurrera Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Finantza sailburua da, Pradalesen gobernuan..

## Biografia 
Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzan lizentziaduna (Deustuko Unibertsitatea), Finantza Arriskuen Kudeaketan Masterra (BME Institutua), eta Zuzendaritza Orokorrean aditua (Deusto Business School), bankuen eta finantzen sektorean garatu du bere ibilbide profesionala, Crédit Agricole Indosuez eta Kutxabank taldeetan aritua. 2023az geroztik, Kutxabankeko Txikizkako Negozioaren Garapeneko zuzendaria izan da, eta 2024ko martxoaz geroztik, Norbolsa enpresan kontseilari ere izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Van Hamme

**Jean Van Hamme** (Brusela, 1939ko urtarrilaren 16a) belgikar eleberrigile eta komikigilea da.

Bruselan enpresen administrazioa ikasi ondoren, kazetari eta Philips enpresako marketin sailean lan egin zuen. Aldi berean komikietarako gidoiak idazten hasi zen. 1976tik aurrera, idazteari bakarrik ekin zion.

Bere lehen lan garrantzitsua *Thorgal* bikingoa izan zen, 1977an Grzegorz Rosiński marrazkilari poloniarrarekin batera sortu zuena. Komikiak Erdi Aroko kondairak eta fantasia heroikoa nahasten ditu eta hainbat sari irabazi zituen.

Hurrengo hamarkadan arrakasta handiko bi sail sortu zituen: *XIII* William Vancerekin eta *Largo Winch* Philippe Francqekin. Edgar P. Jacobsen hil ondoren Blake eta Mortimer saileko lau liburuki idatzi zituen.
thumb|right|upright=1.25|Largo Winch, Place des Sciences, Louvain-la-Neuve (Belgika).

## Lanak 
* *Epoxy*: album bat, 1968, Paul Cuvelierren marrazkiak: Losfeld
* *Mr. Magellan*: 2 album, 1970–1971, Gériren marrazkiak: Le Lombard eta Dargaud
* *Corentin*: 2 album, 1970–1974, Paul Cuvelierren marrazkiak: Le Lombard eta Dargaud
* *Michael Logan*: 4 album, 1977–1981, André Beautempsen marrazkiak: Thaulez
* *Histoire sans héros*: 2 album, 1977–1997, Danyren marrazkiak: Le Lombard and Dargaud
* *Domino*: 4 album, 1979–1982, André Chéreten marrazkiak: Le Lombard and Dargaud
* *Arlequin*: 3 album, 1979–1985, Danyren marrazkiak: Le Lombard and Dargaud
* *Tony Stark*: 4 album, 1980–1982, en marrazkiak: Fleurus, Novedi eta Hachette
* *Thorgal*: 33 album, 1980–2006, Grzegorz Rosińskiren marrazkiak: Le Lombard
* *XIII*: 18 album, 1984–, William Vanceren marrazkiak: Dargaud
* *Le Grand Pouvoir du Chninkel*: album bat, 1988, Grzegorz Rosińskiren marrazkiak: Casterman
* *S.O.S. Bonheur*: 3 album, 1988–1989, Grifforen marrazkiak: Dupuis
* *Largo Winch*: 18 album, 1990–, Philippe Francqen marrazkiak: Dupuis
* ''Les maîtres de l'orge*: 8 album, 1992–1999, Francis Vallèsen marrazkiak: Glénat
* *Blake eta Mortimer*: 4 album, 1996–, Ted Benoît René Sterneren marrazkiak: Editions Blake et Mortimer
* **: 13 album, 2001–2003, 2009-, Christian Denayerren marrazkiak: Dargaud
* *De telescoop*: album bat, 2009, Paul Tengen marrazkiak: Casterman
* *Lady S'': 14 album

## Kanpo estekak
Laia Raventós Roig

Laia Raventós Roig (Santa Eulàlia de Riuprimer, Osona, Bartzelonako probintzia, Katalunia, 1997ko apirilaren 4a) bartzelonar saskibaloi jokalaria da, oinarri postuan jokatzen duena. 1,70m neurtzen du. 

## Ibilbidea 
Club Saskibaloi Vic-en eta Osonako Emakumezkoen Saskibaloi Eskolan hasi zen jokatzen, eta Segle XXI klubean osatu zuen bere prestakuntza, estatuko 2. Emakumezkoen Ligan debuta egiteko. 2015ean, NCAA Ligan lehiatu zen lau denboralditan, Ipar Carolinako Charlotte 49ers taldearekin. Taldearen parte-hartzeen errekorra lortu zuen. 2020-2021 denboraldian, Cadí la Seu taldearekin Kataluniako bi liga (2021, 2022) irabazi zituen, eta Erreginaren Koparen eta Emakumezkoen Eurocup-aren azken fasea jokatu zuen.

### Nazioartean 
Nazioartekoa, Espainiako selekzioarekin prestakuntza-kategorietan:

* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako txapelduna izan zen 16 urtez azpikoetan (2013). 
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako txapelduna 18 urtez azpikoetan (2015). 
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Europako txapelduna 20 urtez azpikoetan (2017).
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Munduko txapeldunordea 17 urtez azpikoetan (2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laia Raventós Roig-en fitxa - FEB lehiaketak
Full of Life

***Full of Life*** Christine and the Queens-en 2023ko kantu bat da*, Paranoia, Angels, True Love* diskokoa. Johann Pachelbelen klasiko barroko baten (Kanona re maiorrean) gainean eraikitako pop kantu bat da.

Abesti honekin zuzeneko indartsuak egin izan dituen artistak 2023ko, esate baterako 2024ko Joko Olinpikoen urtebeteko aurrerapen kontzertuan, 2023ko uztailean Parisen, non bular hutsik geratu zen interpretazioaren amaieran (baina France 2ko errealizatzaileak kamera aldendu zuen). 2023ko abuztuan Grammy museoan Los Angelesen eskaini zuen beste zuzeneko gogoangarri bat.

2023. urtearen amaieran Amazon-ek lizentziatu zion abestia iragarkietan erabiltzeko, zeinak zabaldu izan diren zenbait merkatutan 2024an zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Full of Life* Parisen 2023an.
Dingane

**Dingane ka Senzangakhona Zulu** (?,  – Hlatikhulu basoa, ), arruntki **Dingane** edo **Dingaan** deitua, zuluen printzea izan zen, 1828an Shaka Zulu bere sasianaia hil ondoren Zulu Erresumako errege bilakatu zena. uMgungundlovu bere hiriburua eta kraal edo gerra-kanpamendu asko, eMakhosini haranean kokatu zuen, Umfolozi Zuriko haraneko *Singonyama* edo Lehoiaren Muinoan.

Historialari moderno batzuek Dingane Afrikako hegoaldean zulu militarren nagusitasunaren gainbeheraren erantzule izendatu dute. Herriarentzako buruzagi maitatua izanda ere, garai zailetan eskuratu zuen boterea. Zulu Erresuma europar kolonoen esku hondatzea Shakaren agintaldian gerta zitekeen; izan ere, Lurmuturreko Koloniatik kontinentean sartzen ziren kolono horietako askok suzko armak zituzten, eta lantzek ezin zituzten haien kontra ezer gutxi egin.

Dinganek ez zuen Shakaren aginte-dohainik, ezta trebetasun militarrik ere, eta buruzagi errebeldeek ihes egin zioten. Desadostasun hori areagotu egin zen *voortrekker* etorri berriekiko gatazka armatua piztu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak