open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valença (Portugal)

**Valença** edo **Valença do Minho** Portugalgo ipar-mendebaldean dagoen Viana do Casteloko barrutiko hiria da, Galiziarekin muga egiten duena. 2011eko erroldaren arabera 14.127 biztanle ditu.

## Geografia 
Miño ibaiaren hegoaldeko ertzean kokaturik dago, eta ibaia da Galizia eta Portugal artean muga egiten duena.

## Fregesiak 
* Boivão
* Cerdal
* Fontoura
* Friestas
* Gandra e Taião
* Ganfei
* Gondomil e Sanfins
* São Julião e Silva
* São Pedro da Torre
* Valença, Cristelo Covo e Arão
* Verdoejo

## Historia 
Valençaren jatorria erromatarren garaian kokatu behar da. Bi errepideren arteko bidegurutzea osatzen baitzuen, *Antoninoren Via IV* eta erabilera militarra zuen *XIX ibilbidea*. Bestalde Klaudio enperadoreak eraikitako Braga eta Tui (Pontevedra) arteko 42. mugarria ere aurkitu da bertan. Honela dio bertanko izkribuak:

:"TIBERIUS CLAUDIUS CAESER AUGUSTUS GERMANICUS PONTIFEX MAXIMUS. IMPERATOR V CONSUL III, TRIBUNICIA POTESTATE III. PATER PATRIAE BRACARA XLII".

XII mendean Antso I.a Portugalgoak gotorlekua eraiki zuen eta *Contrasta* izena eman zion, frenteko hiria, kasu honetan Tui hiriari aurre egiten ziolako. XIII mendean Alfontso III.ak gaur egungo izena ezarri zion, *Valença*.

Mugan egonik Portugalgo lurrak defendatzeko gotorleku garrantzitsua izan da historian zehar. XIII mendean eraikitako gotorlekuak hainbat eraso jasan ditu (arabiarrek, espainiarrek eta frantsesek, besteak beste) eta sarritan suntsitua izan da, baina beti egoki berreraiki izan dute.

1879an Portugal eta Galizia artean nazioarteko zubia eraiki zen, errepidea eta trenbidea dituena. XX mendean berria eraiki bazen ere, zubi zaharra oraindik erabiltzen da.

## Ondasun nabarmenak 
* Valençako gotorlekua.
* Nazioarteko zubi zaharra.
* 42. mugarri erromatarra.
* Santo Estêvão eliza.
* São Teotónio-ren estatua.

## Iruditegia 

Irudi:Núcleo urbano da vila de Valença.jpg|Udaletxea.
Irudi:Valença - Rua C Lopes da Silva.jpg|Alde zaharra.
Irudi:Valença - Fortaleza.jpg|Valençako gotorlekua.
Irudi:Valença do Minho (P), 2011, La piazzaforte. (6219517813).jpg|Harresiak.
Irudi:Valença - Portas da Coroada.jpg|Portas da Coroada, harresiko atea.
Irudi:Valença - Ponte Internacional.jpg|Nazioarteko zubi zaharra.
Irudi:Valença - Estátua de S Teotónio.jpg|São Teotónio-ren estatua.
Irudi:Igreja de Santo Estêvão (Valença).jpg|Santo Estêvão eliza.
Irudi:Valença do Minho - Portugal 02.JPG|Miño ibaia, aurrean Tui (Galizia).

## Hiritar ezagunak 
* São Teotónio (1082-1166), Portugalgo lehenengo santua.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Txema Pan

**José María "Txema" Pan Fernández** (Gasteiz, 1994ko ekainaren 7a) arabar futbolaria da, aurrelari moduan aritzen dena.

## Estatistikak 
*2024eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Aronia

***Aronia*** Rosaceae barruko landare genero bat da. Bi edo hiru espezie dira, denak Ipar Amerikako ekialdeko zuhaixka kaduzifolioak. Landare ornamental gisa landatzen dira, baita antozianina izeneko pigmentu antioxidante bat lortzeko. Fruituak astringenteak dira gordin janez gero. Eurekin marmelada eta infusioak egiten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerrilla marketin

**Gerrilla marketina** marketin teknika eta estrategia multzoa da, hau bide ez konbentzionalean exekutatua eta bere helburua sorgarritasunaren bidez lortzen dutelarik, eta ez publizitatean inbertsio handiak eginda. Publizitate konbentzionala ez denez, talde objetibo batera heltzea ahalbidetzen du era desberdin batean.

## Jatorria 
Gerra marketin terminoa 1984an famatu egin zen Jay Conrad Levinson-en bidez bere gerra marketin liburuan: *Secrets for Making Big Profits from Your Small Business*. Batzuetan "marketin erradikal" edo "extreme marketin" terminoak ere erabili izan diran. Hasiera batean marketin mota honetan gehien erabiltzen zena estartzidoen (stencils) bidezko gerra publizitatea edo grafitiak ziren. Gerora beste metodo batzuk erabiltzen joan dira, hala non kartelak, web orrialdeak, aktoreak, jende multzoen momentuko ekintzak (flashmobak), edota posta elektronikoak.

Marketin mota hau enpresa txikiek erabiltzen dute gehienbat. Sormena erabiltzean datza bideak, espazioak, eguneroko egoerak edo inguruneko elementuak direla medio hauek experientzia batean bihurtuz eta jendearen memorian gordez. Marketin tradizionalarekin alderatuz, gauza garrantzitsuak aldatzen dira. Hala nola erabilitako tokiak, kostuak eta azken kontsumitzailearekin kontaktu zuzena edukitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Lalaguna

**Jesús Lalaguna Bello** (Cortes, Nafarroa Garaia, 1988ko apirilaren 1a) euskal herritar futbolaria da, Tudelano taldeko kapitaina izandakoa. Erdiko atzelari lanetan aritzen da.

## Estatistikak 
*2024ko Martxoak 6an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Karlos III.a Noblearen monumentua

**Karlos III.a Noblearen monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen estatua bat da. Gazteluko Plazan Karlos III.a etorbidea hasten den lekuan dago. Karlos III.a Nafarroakoa erregearen estatua da.

2004an inauguratu zen. 2,10 metroko garaiera da eta brontze eta granitoz egina dago.

Irudi:Estatua de Carlos III el Noble en Pamplona--2.JPG|Karlos III.a Nafarroakoaren irudia.
Irudi:CarlosIIIPamplona.jpg|Hurbiletik.
Irudi:Estatua carlos III.JPG|Urrutira.

## Kanpo estekak
Luis Porcar

**Luis Porcar** (Valentzia, 1943ko ekainaren 20a) bikoizketa aktore valentziarra da. 30 urte baino gehiago daramatza bikoizketa lanetan zinema mailan baina batez ere ezaguna da telebistako bi pertsonaiarengatik: "House M.D." telesaileko House doktorea eta "Walker Texas Ranger" telesaileko Cordell Walker ra.

## Aktoreen ahotsa 
Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Chuck Norris eta Hugh Laurie bikoiztean, besteak beste.
Daniel García (bikoizketa aktorea)

**Daniel García** bikoizketa aktorea da. 1985ean hasi zen ahotsen bikoizketen munduan "Goonies" filmarekin. Besteak beste "Friends" telesaileko Joey pertsonaia bikoiztu du 10 urtez.

Bere ahotsa maiz entzuten da telebista eta irratiko iragarkietan.

## Aktoreen ahotsa 
Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Brad Pitt, Mark Wahlberg, Ewan McGregor eta Paul Walker bikoiztean, besteak beste.
Hilarion Eslabaren monumentua

**Hilarion Eslabaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen Takonera parkeko monumentu bat da. Hilarion Eslaba nafar musikagilearen omenezko monumentua da.

Jatorriz, bertan, 1918an Leon Barrenetxeak egindako Pablo Sarasateren monumentua zegoen, baina 1964an Juan Quevedok egindako Hilarion Eslabaren soinaz ordezkatu zen. Pitillasko harria eta Escobedo eta Italiako marmolaz egina dago.

Irudi:Pamplona - Parque de la Taconera. Monumento a Hilarión Eslava 2.JPG|Hilarion Eslaba.

## Kanpo estekak 
* Hilarion Eslabaren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Juan Fernández (aktorea)

**Juan Fernández Mejías** (Sevilla, 1957) andaluziar bikoizketa aktorea da. Bere lanik garrantzitsuena Eddie Murphy aktorearen ahotsa bikoiztea izan da.

## Aktoreen ahotsa 
Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Eddie Murphy, Joe Pesci, Rick Moranis eta Bernie Mac bikoiztean, besteak beste.
German Rodriguezen oroitarria

**German Rodriguezen oroitarria** edota **1978ko Sanferminen oroitarria** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagon oroitarri edo hilarri bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Orreaga etorbidean, eta Entzierroaren monumentuaren alboan.

## Historia 
1978ko Sanferminetako gertakarien oroitarria eta bertan erail zuten German Rodriguez iruindar gaztearen omenezko hilarria da.

## Oroitarria 
Hasieran harrizkoa zen, baina mazo-kolpez apurtu zuten eta jarri zuten ordezkoa lehergaien bidez leherrarazi zuten. Ondoren, beste estela bat ipini zuten, hau brontzezkoa, eta 20 urtez egon zen gune hartan, 2005ean, lurpeko aparkaleku bat egiteko kendu behar izan zuten arte.

Iruñeko udaletxeko gobernu taldeak, 2007ko martxoaren 1ean, Nafar Herriko Batasunaz (UPN) eta Nafarroako Demokraten Elkarguneaz osatuta, erabaki zuen erabateko aurreko akordio baten aurka eta udalbatzako gainerako alderdien aurkako jarrerarekin, berriro ez jartzea eta haren ordez oroitzapenezko plaka bat ezartzea. Horren ordez, 2007ko otsailean, Rafael Huerta eskultoreak egindako neurri handiko oroigarria ezarri zuten.

UPNk 2007ko maiatzeko hauteskundeetan gehiengoa galdu ondoren, nahiz eta alderdi honek alkatetza izan, 2007ko irailaren 21eko udalbatzan erabaki zen monolitoa berriro ipintzea Hilarriak eskatuta, Nafarroa Bai alderdiaren, Nafarroako Alderdi Sozialistaren eta Eusko Abertzale Ekintzaren aldeko botoekin eta Nafarroako Herriaren Batasunaren aurkako jarrerarekin.
2007ko azaroaren 21ean, aurrez aipatutako akordioa betez, Orreaga etorbidean berriz oroitarria ezarri zen, aurrekoa zegoen tokitik gertu, inongo zeremoniarik egin gabe. Era berean, oinarrian plaka bat idatzi zen euskaraz eta gazteleraz hurrengo adierazpena zuena: *Iruñeak Germán Rodríguez eta 1978ko Sanferminen oroitzapenetan.*

2007ko abenduaren 14an, herri-ekimenez oroigarriaren inaugurazioa egin zen, ordezkari ofizialen agerpenik gabe.

Irudi:Estela conmemorativa a Germán Rodríguez y a los sucesos de los sanfermines de 1978 02.jpg|Iruñeak Germán Rodríguez eta 1978ko Sanferminen Oroitzapenetan
Irudi:German Rodriguezen omenezko oroitarria 2007.jpg|German Rodriguezen omenezko oroitarria, 2007.

## Ikus gainera 
* 1978ko Sanferminak
* German Rodriguez

## Kanpo estekak
Entzierroaren monumentua

**Entzierroaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen estatua bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Orreaga etorbidea eta Karlos III.a etorbidearen arteko bidegurutzean dago, German Rodriguezen oroitarriaren alboan. Iruñeko entzierroaren omenezko monumentua da.

## Monumentua 
1994ean Rafael Huerta bilbotar eskulturgileak egindako eskulturaren handiagotze bat da. Egungo eskultura hamaika luze eta lau zabal dituen lan harmoniatsu bat da, egileak berak berebiziko kalitateaz zizelatua.

Iruñeko entzierroa goresteko monumentu ikusgarria da. Lasterkarien asaldura gehieneko unea, errealismo zirraragarriz irudikatzen du, zezenen hatsa kolkoan sumatzen duteneko huraxe. 11 lasterkari, laster bizian, 6 zezenez eta 3 joaldunez osatutako saldoa zuzentzen ahalegintzen dira.

Bitxikeria gisa, lurrean eroria dagoen lasterkaria Rafael Huerta beraren autoerretratua da.

Irudi:Monument in Pamplona IMG 3179.JPG|
Irudi:Escultura sanfermines.jpg|
Irudi:Autorretrato Rafael Huerta.JPG|Rafael Huerta bilbotar eskulturgilearen autoerretratua.
Irudi:Pamplona Statue group of Encierro.jpg|
Irudi:Pamplona Statue group of Encierro2.jpg|

## Kanpo estekak 
* Entzierroaren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Kaixo

**Kaixo** hitzak adiera zenbait ditu:
* , euskarazko agurra;
* Kaixo, Kanpezuko talde politiko independentea;
* Kaixo!, Txertoa argitaletxearen euskara ikasteko metodo bat;
* Kaixo!, Interneteko ataria, bereziki euskal herritarrentzat eratua;
* Kaixo!, Urtz musika taldearen abestia;
* Kaixo, Bilboko konpartsa.
Iat (argipena)

**Iat** edo **IAT** hitzek adiera zenbait dituzte:
* Iat, Antzinako Egiptoko jainkosa;
* **IAT** edo Ibilgailuen Azterketa Teknikoa, ibilgailueei aldiro egin beharreko legezko ikuskapen bat;
* **iat** edo jat, alfabeto zirilikoko antzinako letra bat, errusieratik 1918an baztertu zena.
San Frantzisko Asiskoaren monumentua (Iruñea)

**San Frantzisko Asiskoaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuko monumentu bat da. [

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, San Frantzisko plazan, eta Frantzisko Deuna Ikastetxe Publikoaren aurrean. San Frantzisko Asiskoaren omenezko monumentua da-

## Monuementua 
1926an hiru fraide frantziskotarrek plaza honetan San Frantzisko Asiskoaren omenezko monumentu bat egin zedin eskatu zuten. Udalak eskaera onartu eta Ramón Arcaya nafar eskulturgileak egin zuen eta 1927ko irailaren 25ean inauguratu zen. Monumentuko estatuak 220&nbsp;cm-ko garaiera du.

Irudi:Pamplona - Plaza de San Francisco de Asís, monumento a San Francisco 1.jpg|Santuaren eta zakurraren irudia.
Irudi:Pamplona - Plaza de San Francisco de Asís, monumento a San Francisco 2.jpg|Monumentua eta Frantzisko Deuna Ikastetxe Publikoa.

## Kanpo estekak 
* San Frantzisko Asiskoaren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Paul Fauconnet

**Paul Fauconnet** (Saint-Denis, 1874ko martxoaren 13a - 1938), frantses soziologo bat izan zen.

Ezaguna da, alde batetik, ''L'Année Sociologique''-n, Émile Durkheimek sortutako aldizkarian egin zituen ekarpenengatik. Bestetik, ezaguna da ere erantzukizun penalaren inguruan egin zituen analisi soziologikoengatik. Analisi horietan, intelektualki oso berritzaileak, Durkheimek krimenaren funtzio sozialaren inguruan garatu zuen ikuspegiari jarraipena ematen dio.
Antozianina

thumb|250px|Antozianinaren egitura basikoa
**Antozianina** (batzuetan **antozianoak**;  *anthos*, "lorea" +  *kyanos*, "urdina") uretan disolbagarriak diren pigmentu bakuolarrak dira. pHaren arabera gorria, morea edo urdin ager daitezke. Euren taldea flabonoideena da, eta fenilpropanoidearen bidetik sintetizatzen dira. Ez dute usainik eta ia ez dute zaporerik, nahiz eta pixka bat astringente izan daitezkeen. Goi-landareen ehun guztietan ager daitezke: hostoetan, zurtoinetan, sustraietan, loreetan eta fruituetan. Landareetan konposatu honen kontrapartea antoxantina izango litzateke, kolore txuri-horiaren arduraduna. Antozianina antozianidinari azukrea gehitzen lortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Ignazio Loiolakoaren monumentua (Iruñea)

**San Ignazio Loiolakoaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu bat da. Iruñeko Bigarren Zabalguneko San Ignazio etorbidean dagoen San Ignazio eliza eta San Ignazio basilikaren ondoko lorategi batean dago.

San Ignazio Loiolakoaren omenezko monumentua da. 1521eko maiatzean, Gaztelako giro nahasia profitatuz eta Nafarroako erresuma berreskuratzeko asmoarekin, Henrike II.a Nafarroakoaren tropek Nafarroan sartu ziren eta Iruñean gotorturik zeuden Gaztelako erregearen aldeko tropak setiatu zituzten. Iruñeko gaztelar tropa defendatzaileen buruzagitza Ignazio Loiolakoak eta bere anaia Martinek hartu zuten. Setio horretan zauritu zuten Inazio Loiolakoa, eta zauri horiek bizitza guztirako herren utziko zuten.

Monumentuari itzala ematen dioten bi arbolak *cercis siliquastrum* espeziekoak dira, Judasen arbola bezala ezagutzen dena, kondairaren arabera Juda Iskariote arbola honetan urkatu baitzen Jesus traizionatu eta saldu ondoren.

## Historia 
XX. mendearen lehen urteetan, Joan Flotatsek brontzez modelatu zuen Iñigo Loiolakoa Iruñeko setioan zauritua izan eta gero haren zerbitzariek gidatuta bere etxeko atarira iristen zen unea irudikatzen zuen eskultura-multzoa. Pieza hori San Ignazioren sortetxearen atarian kokatu zuten, Loiolako Santutegian, Azpeitian (Gipuzkoa). 1950ean, Áureo Rebolé eskultoreak brontzez egindako jatorrizko lan haren kopia egin zuen, kareorea eta harri artifiziala erabilita.

2005eko uztailaren 29an, Rebolék egindako eskulturaren ordez brontzezko multzo bat jarri zuten. Multzo hori Joan Flotatsek eskaiolaz egin eta Manresako gogo-jardunetako etxe batean aurkitu zuten jatorrizko ereduari orpoz orpo segituta egin zen.

## Monumentua 
Harri eta brontzez egina dago.
* Eskultura multzoa: 170 x 202 x 116&nbsp;cm.
* Harrizko idulkia: 51 x 102 x 195&nbsp;cm.

## Kanpo estekak 
* San Ignazio Loiolakoaren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Flabonoide

[thumb|300px|[Flabonaren oinarrizko egitura.]]
**Flabonoideak** edo **bioflabonoideak** (latinetik, , *hori*, naturan duen kolorea dela eta) landareen metabolito sekundarioak dira. 1930eko hamarkadatik 1950eko hamarkadara flabonoideak **P bitamina** gisa izendatzen ziren, ziurenik permeabilitate baskulararen gainean zuten efektua zela eta).

Kimikoki 15-karbono eskeleto bat dute, bi fenil eraztunekin (A eta B) eta eraztun heterozikliko bat (C). Egitura hau C6-C3-C6 gisa laburbil daiteke. IUPACen nomenklaturaren arabera honako taldetan bana daitezke:
* Flabonoideak edo bioflabonoideak
* Isoflabonoideak, 3-fenilkromina-4-bat (3-fenil-1,4-benzopireno) egitura
* Neoflabonoideak, 4-fenilkumarina (4-fenil-1,2-benzopireno) egitura

Hiru flabonoide motak zetonadun konposatuak dira, eta horregatik antoxantinak dira (flaboak edo flabonolak). Klase hau bioflabonoide gisa identikatzen lehena izan zen. Batzuetan flabonoide edo bioflabonoide izenak zetonarik gabeko polihidroxi polifenol konposatuak izendatzeko ere erabili dira.

## Kanpo estekak
Pedro Izurza

**Pedro Izurza Moreno** (Iurreta, Bizkaia, 1982ko ekainaren 8a) futbolari ohia da. Euskarri moduan jokatzen zuen. beste batzuen artean, Barakaldo eta Sestao River klubetan ibilia da.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Fenilo taldea

thumb|150px|eskuinera|Fenilo taldearen egitura
**Feniloa** kimika organikoan talde funtzional ba. Normalki **Ph** edo **φ** bezala laburbiltzen da. 6 karbono atomo eta 5 hidrogeno atomoz osatutako hidrokarburo aromatikoa da. Formalki benzeno bat da, hidrogeno baten ordez molekularen beste atal guztia jarrita. Feniloa konposatu natural eta artifizialetan agertzen da.

Bere errekatibotasuna hidrogenoaren ordez agertzen den tealdearen ezaugarri elektronikoen arabera aldatzen da. Alkano, -oxo edo amina taldeek, adibidez, bere erreaktibotasuna handitzen dute aldaketa elektrofilo aromatikoaren aurrean, eta elementu berria *orto* edo *para* posizioan jartzen dute, inoiz ez *meta* posizioan.

Nitro, fluor edo karbonilo taldeek, ordea, erreaktibotasun hori *meta* posiziora eramaten dute.

## Kanpo estekak
Dietil eter

**Dietil eterra**, **etoxietano**, **etil eterra**, **eter sulfurikoa** edo sinpleki **eterra** eterren barruko konposatu organiko bat da. Bere formula  da. Kolorgea da, oso bolatila eta likido sukoia da. Askotan disolbatzaile gisa erabiltzen da eta behinola anestesiarako erabiltzen konposatu nagusia zen. Sustantzia narkotiko bat da, eta dependentzia sortzen du. Kasu horretan eteromania duela esango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciconia

***Ciconia*** Ciconiidae familiako hegazti generoa da, Ciconiiformes ordenaren barruan. Zazpi hegazti ezagutzen dira, horietatik 6 Mundu Zaharrean eta bat Hego Amerikan. Hala ere iraganean Ameriketako zonalde tropikaletan hedatuak zeudela dio erregistro fosilak.

Ez da nahastu behar zikoina edo amiamokoarekin, familia osoko animaliak izendatzeko erabiltzen dena.

## Espezieak 
* *Ciconia abdimii*
* *Ciconia episcopus*
* *Ciconia stormi*
* *Ciconia maguari*
* *Ciconia boyciana*
* *Ciconia ciconia*
* *Ciconia nigra*

## Kanpo estekak
Eterrak

thumb|150px|Eterraren egitura orokorra
thumb|thumbtime=71|**Eterrak** ulertzeko bideoa.
**Eter**rak konposatu organikoak dira; substantzia kolorge eta usain berezikoak. Kimikoki, oxigeno atomoari alkilo edo arilo talde bi lotuta dituzten konposatuak dira. Hala, konposatu horien formula orokorra R-O-R’ da, non R eta R’ berdinak (eter simetrikoak) edo ezberdinak (eter ez-simetrikoak) izan daitezkeen. Alkilo talde biak etilo taldeak direnean, anestesiko orokor moduan erabiltzen den dieter etilikoa dugu. Konposatu hori XIX. mendean erabiltzen hasi ziren inhalazio bidezko anestesiko gisa. Gaur egun, horren erabilera mugatua dago albo-ondorioengatik (goragalea eta okada eragiten du), eta, anestesiko horren ordez, dinitrogeno monoxidoa (N2O), halotanoa (CF3-CHBrCl) edo enfluorano eter halogenatua (CF2H-O-CF2CHClF) erabiltzen dira.

Konposatu horiek IUPAC sistemari jarraituz izendatzeko, alkilo edo arilo taldeak ordena alfabetikoz izendatzen dira, eta, ondoren, eter hitza jartzen da. Egitura konplexuetan, ─ OR taldea alkoxi taldea izango balitz moduan izendatzen da.

Eterren egitura uraren egitura angeluarraren antzekoa da, non oxigeno atomoaren hibridazioa *sp*3 den eta lotura-angelua tetraedrikotik hurbil dagoen. Hala, ur molekulan dagoen 104,5°-ko angeluarekin konparatuz, eterrek, R taldeen bolumenaren eraginez, angelu handiagoa dute. Eterretan agertzen diren C-O loturen ondorioz, eta egitura angeluarra dela kontuan izanda, momentu dipolarra dago (1,2-1,6 D); beraz, molekula polarrak dira.

Eterren irakite-puntuak dagozkien alkoholenak baino baxuagoak dira, ezin baitira eratu molekulen arteko hidrogeno-loturak. Aldiz, ur edo alkohol molekulekin hidrogeno-loturak era ditzakete; beraz, pisu molekular baxuko eterrak nahiko disolbagarriak dira uretan edo alkoholetan. Eterrak, konposatu geldoak direnez, disolbatzaile egokiak dira erreakzio organikoetarako. Oro har, ez dute erreakzionatzen azido edo base diluituekin eta oxidatzaile edo erreduktore arruntekin. Disolbatzaile moduan erabiltzeaz gain, diesel- edo gasolina-motorretan erabiltzen den fluidoaren konposizioan dietil eterra erabiltzen da, erreketaren hasarazle lurrunkor gisa. *t*-butil metil eterrak ere erabilera garrantzitsua du: berun gabeko gasolinetan oktano-indizea handitzeko erabiltzen den gehigarria, hain zuzen ere.

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Eterrak  Ariketa  4 DBH.webm|thumbtime=71|**Eterrak** lantzeko ariketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Sarasateren monumentua

**Pablo Sarasateren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu bat bat da, Medialuna parkean. Pablo Sarasate iruindar biolinjolearen omenez egina dago. Harri eta brontzez egina dago.

Eduardo Carretero granadar eskulturgileak egin eta Candido Aiestaran nafar arkitektoak monumentua diseinatu zuen. 1959ko apirilaren 26an inauguratu zen.

## Neurriak 
* Irudia: 220&nbsp;cm.
* Harrizko goi-erliebea: 248 x 175&nbsp;cm.

## Kanpo estekak 
* Pablo Sarasateren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Myiarchus

***Myiarchus*** Tyrannidae barruan sailkatzen den hegazti genero bat da. Hegazti gehienak antzekoak dira, baina euren soinua dela eta errazak dira identifikatzeko.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q540128 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}
Juan Zabaleta (argipena)

**Juan Zabaleta** izenarekin honako artikuluak daude:
* **Juan Zabaleta**, Errenteriako bertsolaria eta euskal idazlea, 1894an jaioa.
* **Juan de Zabaleta**, Madrilgo gaztelaniazko idazlea, 1610ean jaioa.
Juan Zabaleta (1610)

**Juan de Zabaleta** (Madril, 1610 &ndash; 1670 (?)) espainiar idazle, antzerkigile eta moralista izan zen, Felipe IV.a Espainiakoaren kronista. Bere idazteko eragatik Calderón de la Barcaren eskolakoa dela esan daiteke. Bere bizitza osoan zehar oso ezagunak izan ez diren obrak egiten jardun zuen, eta gutxi dakigu bere bizitzaren inguruan. 1664an itsu geratu zen, baina idazten jarraitu zuen. 1667an bere lan batzuen bilduma egin zuen, *Obras en prosa* izenarekin. Liburu horren hainbat edizio egin dira.

## Kanpo estekak
Telmatobiidae

**Telmatobiidae** edo, sailkapenen arabera, **Telmatobiinae** Hego Amerikan bakarrik bizi diren igel familia bat (edo subfamilia bat) da. 2011tik aurrera familia gisa hartu izan da, baina oraindik ere subfamiliatan banatzeko ohitura dago.

Azpifamiliatzat hartzen denean Leptodactylidaeren barruan sailkatzen dira. Baina subfamilia honek hainbat errebisio izan ditu eta genero gehienak beste nonbaiten sailkatuak izan dira jada. Hori dela eta Leptodactylidae familiaren barruan zeuden igel askok beste familia batean dute lekua orin. Gaur egun *Telmatobius* generoa baizik ez da mantentzen bertan, eta beraz familia edo subfamilia monogenerikoa da egun. Egile batzuek *Batrachophrynus* generoa ere proposatzen dute *Telmatobius*etik aparte.

## Genero klasikoak 
Sailkapen originalak honako generoak barnebiltzen zituen:

## Gaur egungo sailkapena 
Telmatobiidae barruan asignatutako genero gehienak beste familia batzuetara mugitu dira. *Batrachophrynus* generoko igelak *Telmatobius*en barruan sartzen baditugu, genero bakarra mantentzen da:
* *Alsodes* eta *Eupsophus* Alsodidae familian sailkatzen dira.
* *Insuetophrynus* Rhinodermatidae familian sailkatzen da.
* *Telmatobufo* Calyptocephalellidae familian sailkatzen da.
* *Atelognathus*, *Batrachyla*, eta *Hylorina* Batrachylidae familia berrian sailkatzen dira.
* *Somuncuria* *Pleurodema* generoan sailkatzen da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cycloramphidae

**Cycloramphidae** edo, sailkapenen arabera, **Cycloramphinae** Hego Amerikako igel familia bat edo subfamilia bat da.

## Familia gisa sailkapena 
Familia gisa sailkatzen denean Neobatrachiaren pean zuzenean agertzen da. Kasu honetan bi subfamilia ditu bere baitan:
* Alsodinae
* Cycloramphinae

## Azpifamilia gisa sailkapena 
### Leptodactylidaeren barruko subfamilia gisa 
Azpifamilia gisa bi aukera daude. Leptodactylidae gisa sailkatzen dutenetan honako generoak daude barruan:
* *Crossodactylodes* Cochran, 1938
* *Crossodactylus* Duméril & Bibron, 1841
* *Cycloramphus* Tschudi, 1838
* *Hylodes* Fitzinger, 1826
* *Megaelosia* Miranda-Ribeiro, 1923
* *Paratelmatobius* Lutz & Carvalho, 1958
* *Rupirana* Heyer, 1999
* *Scythrophrys* Lynch, 1971
* *Thoropa* Cope, 1865
* *Zachaenus* Cope, 1866

### Cycloramphidae barruko subfamilia gisa 
Kasu honetan honako generoak sailkatzen dira:
* *Crossodactylodes*
* *Cycloramphus*
* *Rhinoderma*
* *Zachaenus*
*Incertae sedis* gisa agertuko litzateke *Rupirana* generoa.

## Kanpo estekak
Jon Ander Amelibia

**Jon Ander Amelibia Do Nascimento** (Getxo, Bizkaia, 1994ko urtarrilaren 13a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko edota alboko atzelari moduan aritzen da. Ama Brasildarra du. Bere jaioterriko Arenasen hezia, lehen talde getxoztarrrekin ni denboraldi jokatu zituen hirugarren mailan. 2021/22 denboraldian Lehen Federazioan egin zuen debuta Cultural Leonesarekin, bi denboraldiz jokatuz. 2024ko udan Amorebietara bueltatu zen Lehen Federazioan jokatzeko. Denboraldi pattal baten ondoren talde zornotzarrak maila galdu zuen eta ez zuen kontraturik berritu.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Unitate hirukoitz eta arina

**Unitate hirukoitz eta arina** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eskultura bat bat da.

## Kokalekua 
Gazteluko Plazan dago, Karlos III.a etorbidearen hasieran.

## Historia 
1950ean Jorge Oteitza oriotar eskulturgileak egin zuen. Gizaseme bat irudikatzen du, eskultura hiru unitate batzetik sortzen da, unitate horiei egileak hiperboloideak deitu zien. Brontze pompeiarra egin eta sugarrez urreztatua dago.

1999ko abenduaren 29an Gazteluko Plazan eta Karlos III.a hiribidearen hasieran jarri zuten. Plaza zaharberritzeko lanak zirela eta, bere kokalekutik kendu egin zuten, eta 2004ko ekainean, pieza Gazteluko plazara itzuli zen berriro, baina lehen baino barrurago dagoen gune batean kokatu zen, alegia, gaur egungo kokalekura.

## Neurriak 
* 295 x 56 x 60&nbsp;cm

## Kanpo estekak 
* Unitate hirukoitz eta arinari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
Oxo

**Oxo** hitzarekin honakoak izendatzen dira:
* IUPACen zetonen nomenklatura ofizialean talde funtzional gisa: oxigeno atomo bat hidrokarburo batekin lotura bikoitza eginez.
* IUPACen nomenklatura ofizialean ere oxido anioia, bi karga negatibo dituen oxigeno atomo batekin O^{2-}

Gainera honakoak ere izan daitezke:
* OXO, bideo-jokoa.
* Amu Daria erreka, batzuetan grezieraz eman zioten izenarekin aipatzen da.
Egoitz Magdaleno

**Egoitz Magdaleno De la Iglesia** (Bilbo, Bizkaia, 1991ko apirilaren 4a) euskal herritar futbolaria da. Ezker atzelari moduan aritu ohi da.

## Estatistikak 
*2019ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Procellaria

***Procellaria*** Procellariidae familiako generoa da. Hegaztien barruko Procellariiformes ordenean sailkatua dago.

## Espezieak 
* *Procellaria cinerea*
* *Procellaria aequinoctialis*
* *Procellaria conspicillata*
* *Procellaria parkinsoni*
* *Procellaria westlandica*

## Kanpo estekak
Txirritxo

**Txirritxo** (*Charadrius*) Charadriidae familiako hegazti genero baten izen arrunta da. Txirrien neurri bertsukoak dira, 13-19 cm luze. Gorputzez ez dira txirriak bezain sendoak, eta mokoa ere haiek baino laburragoa dute. Sabelaldea zuria izaten dute, begi ingurua beltza, bizkarraldea gris berdexka edo marroi iluna eta lepoa zuri-beltza. Izkirak, harrak eta intsektuak jaten dituzte. Bost kontinentetan bizi dira

## Espezieak 
* *Charadrius obscurus*
* *Charadrius hiaticula*
* *Charadrius semipalmatus*
* *Charadrius placidus*
* *Charadrius dubius*
* *Charadrius wilsonia*
* *Charadrius vociferus*
* *Charadrius melodus*
* *Charadrius thoracicus*
* *Charadrius pecuarius*
* *Charadrius sanctaehelenae*
* *Charadrius tricollaris*
* *Charadrius forbesi*
* *Charadrius alexandrinus*
* *Charadrius javanicus*
* *Charadrius marginatus*
* *Charadrius ruficapillus*
* *Charadrius peronii*
* *Charadrius pallidus*
* *Charadrius collaris*
* *Charadrius alticola*
* *Charadrius bicinctus*
* *Charadrius falklandicus*
* *Charadrius mongolus*
* *Charadrius leschenaultii*
* *Charadrius asiaticus*
* *Charadrius veredus*
* *Charadrius morinellus*
* *Charadrius modestus*
* *Charadrius montanus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anagako sorginak

[thumb|250px|*El Bailadero*, [Anaga mendilerroa.]]

**Anagako sorginak**, kanariar herri sinismenen arabera, Tenerife uhartearen ipar-ekialdeko Anaga mendilerroan (Kanaria Uharteak) akelarreak ospatzen zituzten emakumeak dira. Toki honetan sorginak su baten inguruan dantzatzen zirela aipatu ohi da, horregatik leku honek gaztelaniaz "*El Bailadero*" (*Dantzalekua*) izena jasotzen du. Heuren akelarreak ospatu ondoren sorginak itsasoan biluzik bainatzeko asmoz kostaldera jeisten zirela esan ohi da.

## Ikus gainera 
* Tenerife
* Zugarramurdiko sorginkeria prozesua
* Akelarre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bastillako plaza

**Bastillako plaza** () Frantziako Paris hiriburuan dagoen plaza bat da. 4., 11. eta 12. barrutietan kokatua dago. Bertan Bastilla gotolekua zegoen, honek ematen dio izena.

## Historia 
Bastilla gotolekua 1370 eta 1383 artean eraiki zen Karlos V.a errege zela. XVII mendean Richelieu kardinalak presondegi bihurtu zuen. Preso politikoentzako gartzela zen nagusiki baina baziren erlijio-presoak eta idazle iraultzaileak ere. 1789ko uztailaren 14an Bastillaren Hartzean guztiz suntsitua izan zen.

1792ko ekainaren 16an askatasuna ospatzeko plaza bihurtu zen. 1808an Napoleon Bonapartek 24 metrotako garaierako elefante baten eskultura ezarri zuen. Victor Hugo idazleak bere *Miserableak* obran aipatzen du. 1846an elefantea kendu zen. Luis Filipe I.ak 1840an Uztaileko Zutabea (*Colonne de juillet*) ezarri zuen erdian.

## Iruditegia 

Irudi:Place Bastille 20040914 A.jpg|Uztaileko Zutabea.
Irudi:Place Bastille 20040914 B.jpg|Bastillako plaza

Irudi:Traces la Bastille.jpg
Irudi:Elephant de la Bastille aquarelle de Jean Alavoine 2.jpg|Bastillako elefantea (Jean Alavoine-ren akuarela).

## Informazio praktikoa 
* Geltokia: 15px15px Bréguet - Sabin

## Kanpo estekak
Jonathan Apeztegia

**Jonathan Apeztegia Olague** (Iruñea, 1985eko irailaren 28) euskal herritar futbolaria da, egun Tudelano taldean jokatzen duena.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Boulevardeko kioskoa

**Boulevardeko kioskoa** edota **Bulebarreko kioskoa** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Boulevard zumardian dagoen kiosko bat da. *Art Nouveau* estilokoa, fundizioko zutabeak eta frantziar tankera du. Nahiz eta askok Gustave Eiffel frantziar ingeniariak egin zuela uste izan, 1906ean Ricardo Magdalena zaragozar arkitektoaren lana da.

## Iruditegia 

Irudi:Quiosco de música en el Boulevard (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|1921eko Kioskoa
Irudi:Bandstand of Boulevard, Donostia-San Sebastián 01.jpg
Irudi:Bandstand of Boulevard, Donostia-San Sebastián 02.jpg

## Kanpo estekak
Areatzako kioskoa

**Areatzako kioskoa** Bizkaiko Bilbo hiriburuko dagoen kiosko bat da.

## Kokalekua 
Areatzako parkean dago.

## Historia 
1923an Pedro Ispizuak eraikia eta 1985ean berreraikia izan zen.

400px|erdian|Areatzako kioskoaren irudia.

## Kanpo estekak
Baleztena etxea

**Baleztena etxea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da. Sarasate pasealekuaren 2. zenbakian dago, Sarasate pasealekua eta Gazteluko Plazaren arteko izkinan dago, Nafarroako jauregia eta Foruen monumentuaren parean.

## Eraikina 
Eraikinaren ezaugarri nabarmenena Sarasate pasealekura begira dagoen atari nagusiko bi zutabeak dira.

[thumb|400px|erdian|[Sarasate pasealekua eta Gazteluko Plazaren izkinako plaka Baleztena etxean.]]

## Historia 
1840ean Nazario Karrikiri nafar abeltzainaren bizilekua izateko eraiki zen.

1852an eraikina Baleztenatarrek erosi zuten. Senideen artean nabarmenena Ignacio Baleztena Azkarate abokatu karlista eta euskaltzale izan zen. Eusko Ikaskuntzako kide izan zen, 1922ko Amaiurko gaztelua egon zen lekuko monumentuaren inauguraketara joan, Lizarrako edo Hego Euskal Herriko estatutuaren alde agertu zen. 1932an etxebizitza erasotua eta kiskaldua izan zenez, familia Leitza eta Donostiara bizitzera joan zen, 1935ean itzuliz. Ondoren, jada Espainiako Gerra Zibilean erreketeen gudarostea antolatu eta frankisten alde borrokatu zen.

2019. urterarte Silvia Baleztenaren jabetzakoa izan zen, Ignacioren alaba zena.

## Kanpo estekak
Navarro Tafallatarren jauregia

**Navarro Tafallatarren jauregia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen jauregi bat da. XVIII. mendean eraikitako rococo estiloko jauregi dotorea da.

Gaur egun EAJ alderdiaren batzoki edo egoitza da.

## Kokalekua 
Iruñeko Alde Zaharran dago, Zapateria kaleko 60. zenbakian dago, eta Mutiloa jauregitik oso hurbil.

## Historia 
1752an Santiago ordenako zalduna eta Indietako merkataria zen On Juan Francisco Adán y Pérezek eraikitzea agindu zuen, aurretik, 1746ean jauntxo titulua bereganatu baitzuen.

## Eraikina 
Barnealdean jatorrizko eskailera eta ezkaratz gangaduna mantendu dira, rococo estiloa nagusi dela, ganga poligonal batez estaliriko bi zati ditu, hauen azpian leihoak irekitzen direlarik. Ganga erditik behera, landare-floroi bat dago zintzilik. Lurzoruaren estaldura errekariz, hezurrez eta astragaloz egina dago, eta horiek denek lore-motibo bitxia osatzen dute.

Fitxategi:Portalada del palau dels Navarro-Tafalla, Pamplona.JPG|Ataria

## Kanpo estekak
Kuhmo

**Kuhmo** Finlandia ipar-ekialdean dagoen hiria da Kainuu probintzian. 2015eko erroldaren arabera 8.953 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua

**Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu bat da. Larraina parkean dago. Tibalt I.a Nafarroakoaren omenezko monumentua da. Bertatik, Takonera parkeko luebakian dauden orein, pauma eta beste hainbat animali ikusgai daude.

## Multzoa 
Materiala: Harria. Multzoaren neurriak: 480 x 1300 x 84&nbsp;cm.

## Monumentua 
Hamaika arku zorrotzeko arkuteria gotiko batek osatzen du arkitekturaren partea. Arkuek hirugingilak dituzte barne aldean, pilareetan eta oinarri poligonaletan bermatuta. Marcillako antzinako monasterio zistertarretik ekarria da. Jatorrizko obrari hala ikur heraldikoak nola Tibalt I.a Nafarroakoa errege koroatu zeneko VII. mendeurrena ospatzeko karaktere gotikoetan idatzitako testuak gehitu zizkioten. Errege Trobalaria irudikatzen zuen Tibalt I.aren estatua eseriak osatzen zuen monumentua. Estatua hori Victoriano Juaristi Sagartzazu donostiar mediku eta humanistak egin zuen, Atarrabiako Jose Maria Iñigo Iñarena eskultorearen laguntzaz. Eskultura ez da gaur egunera iritsi, ezta egilearen senideen eta lagunen arabera, San Miguel Klinikaren lorategietan noizbait egon zen obra honen kopia ere.

## Kanpo estekak 
* Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua. Iruñeko Udala
Iruñeko apaiztegia

**Iruñeko apaiztegia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da.

Beloso auzoko Nafarroa Behereko etorbidearen 64. zenbakian dago, Burlata, Mendillorri eta Lezkairura doazen errepideen bidegurutzean.

## Ezaugarriak 
1931an Victor Eusa arkitektoak egin zuen. Iruñeko garaiko arkitekto nagusietako honek bere orduko estilo decó-espresionistan eraiki zuen, baina monumentaltasunerako joera argi batekin, batez ere fatxada nagusiko gurutze praktikan futurista horrekin, non aurretik Casto Fernandez-Shawk marraztu zuen "Gurutze amestua" (katedral eta etxeorratz konbinazio egitasmo bat) proiektuaren isla ikus daitekeen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larus

***Larus*** Charadriiformes ordenako kaioen familiako generoa da.

## Espezieak 
* *Larus pacificus*
* *Larus belcheri*
* *Larus atlanticus*
* *Larus crassirostris*
* *Larus heermanni*
* *Larus canus*
* *Larus delawarensis*
* *Larus californicus*
* *Larus marinus*
* *Larus dominicanus*
* *Larus glaucescens*
* *Larus occidentalis*
* *Larus livens*
* *Larus hyperboreus*
* *Larus glaucoides*
* *Larus thayeri*
* *Larus argentatus*
* *Larus heuglini*
* *Larus smithsonianus*
* *Larus michahellis*
* *Larus cachinnans*
* *Larus vegae*
* *Larus armenicus*
* *Larus schistisagus*
* *Larus fuscus*
* *Larus genei*
* *Larus serranus*
* *Larus fuliginosus*
* *Larus minutus*

## Kanpo estekak
Gazteluko plazako kioskoa

**Gazteluko plazako kioskoa** Nafarroako Iruñea hiriburuko Gazteluko Plazaren erdian dagoen kioskoa da. 1943an eraiki zen eta joniar estiloko zutabeak ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Escales del quiosc de la plaça del Castell, Pamplona.JPG|Eskailera
Irudi:Columnes del quiosc de la plaça del Castell, Pamplona.JPG|Barnealdetik
Irudi:Font del quiosc de la plaça del Castell, Pamplona.JPG|Iturria
Irudi:Pamplona-Plaza-Castillo-Fran Ontanaya-01.jpg|Gauez
Irudi:Sostre del quiosc de la plaça del castell, Pamplona.JPG|Sapaila

## Kanpo estekak
Mafrako jauregi nazionala

**Mafrako jauregi nazionala** () Portugalgo Mafra hiriko jauregi barroko eta neoklasikoa da.

## Historia 
Joanes V.a Portugalgoak 1711ean bere emazte Maria Ana Austriakoari zin egin zion ondorengo bat emanez gero jauregi bat eraiiko zuela. Bragantzako Barbara printzesa jaio zenean, 1717an jauregia eraikitzearik ekin zion. Jauregia bere ehizaleku gogokoenaren ondoan eraikitzea erabaki zuen eta errege familiaren bigarren egoitza bihurtu zen. João Frederico Ludovice arkitektu alemaniarrak diseinatu zuen eta basilika ardatz hartuta inguruan simetrikoki hedatzen den eraikina da.

Hurrengo erregeek ez zuten ordea oso gogokoa, gelak tristeak iruditzen baizitzaizkien, eta ehiza jardueretarako baino ez zuten erabili. 1807an frantziarrek Portugal inbaditzean errege familiak Brasilera egin zuen alde eta Junot jeneralak erraz hartu zuen jauregia. Dena dela urte berean Wellingtonek askatu zuen. Hurrengo urteetan frantziskotarren esku gelditu zen, 1834an ordena erlijiosoak debekatu ziren arte. 1849an monasterioa egoitza militarra bihurtu zen.

XX eta XXI mendeetan hainbat berriztatze lan izan ditu.

## Arkitektura 
* **Aurrealdea**: Inguruko kareharriarekin egin zen. 220 metrotako luzera dauka eta alboetan kupuladun bi dorre daude. Erdialdean marmol zurizko basilika dago eta 68 metrotako garaiera duten bi dorre ditu. Alboetan errege familiaren egoitza diren eraikinak daude.
* **Basilika**: 63 metroko luzera duen gurutze latindarra da. Carrarako marmolarekin egindako eskultura handiak ditu.
* **Monasterioa**: Frantziskotarrek erabili zuten eraikin errektangularra da. 300 monjeren gelak ditu.
* **Errege egoitza**: Bigarren solairuan dauden gela zabalak dira. Erregearen eta erreginaren gelak 200 metroko distantziara daude, bakoitza mutur batean. Hainbestekoa zen distantzia, erregeak gela uzten zuenean erreginari tronpeta bidez abisatzen zitzaiola. Bedeinkapen gelako balkoitik (*Sala da Benção*) agurtzen zuen errege familiak azpian bildutako jendetza.
* **Liburutegia **: Rokoko estiloko gela da eta bigarren soaliruan dago. Jauregiko altxorretako bat da. Manuel Caetano de Sousak eraiki zuen eta 88 metrotako luzera dauka. XIV eta XIX mende arteko 35.000 liburu dauzka.

## Iruditegia 

Irudi:Palais national de Mafra-Façade-1967 08 01.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Convento (4244453469).jpg|Jauregiaren aurreadea ilunabarrean.
Irudi:Mafra May 2013-1.jpg|Basilika.
Irudi:Mafra Church.JPG|Basilikaren barnealdea.
Irudi:Convento de Mafra (4).jpg|Klaustroa.
Irudi:Palau de Mafra - 13.jpg|Klaustroa.
Irudi:MafraPalace-Library.jpg|Liburutegia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nieuwpoort

**Nieuwpoort** Belgikako udalerria da, Mendebaldeko Flandrian kokatuta dagoena. Udalerria Nieuwpoort hiriak, Ramskapelle eta Sint-Joris auzoak osatzen dute. Nieuwpoortek 31 km²ko azalera baterako, 2013. urtean 11.368 biztanle zituen.
Nieuwpoorten, Yser ibaiak isurtzen ditu urak Ipar Itsasora.

## Historia 
Nieuwpoortek hiri-eskubideak jaso zituen Flandriako Filipe kondearengandik 1163an. Hiri honetan, 1600. urtean, espainiarren eta neederlandarren arteko Nieuwpoorteko gudua gertatu zen. Hiria Dunkerqueko kortsarioen egoitza izan zen. Victor Boucquet pintoreak, XVII. mendean, eliza handiaren aldareko bi lan egin zituen.

Hiria frantziar armadak sei urtez okupatu zuen 1757 eta 1763 bitartean. Hau, Frantziak eta Austriak Versailleseko bigarren itunean sinaturiko baldintzaren bat izan zen.

Yser batailaren bitartean, Ypresko Lehenengo Guduaren parte bat, Hendrik Geeraertek Yser ibaiaren ateak zabaldu zituen lurrak uholtzeko eta alemaniarren aurrera egitea eragozteko.

## Erreferentziak 
thumb|erdian|hiriko toki bat

## Kanpo estekak
Francisco Navarro Villosladaren monumentua

**Francisco Navarro Villosladaren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu bat da. Tres Reyes hotelaren aurreko biribilgunearen erdian dago, Iruñeko Lehen Zabalgunean. Francisco Navarro Villoslada idazlearen omenez egin zen.

## Multzoa 
Materiala: Harri landua. Multzoa: 400&nbsp;cm., Gartzia Ximenez: 212&nbsp;cm., Amaia: 204&nbsp;cm. eta Omenezkoa (Idazleak).

## Monumentua 
Monumentua hiru harmailako oinarri baten gainean dago: Pedro Muguruza euskal arkitektoak trazadura geometrikoan egindako egitura arkitektonikoa egin zuen, eta Lorenzo Coullaut Valera sevillar eskultoreak hiru eskulturen multzoa.

Alde banatan, ondokoen irudiak agertzen dira: Gartzia Ximenitz, Abartzuza eta Ameskoetako jauna, eta haren emazte Amaia, Ranimiro godoaren alaba. Biak ala biak Navarro Villosladaren eleberri arrakastatsuena izan zen *Amaya o los vascos en el siglo VIII* eleberriaren protagonistak dira.

1918. urtean, Francisco Navarro Villoslada (Viana, 1818-1895) jaio zeneko lehen mendeurrenarekin batera, Nafarroako Foru Aldundiak eta Iruñeko Udalak idazle, kazetari eta historialari nafarraren memoria ohoratzea erabaki zuten, haren omenez monumentu bat altxatuz. Monumentuaren gastuei aurre egiteko herri-harpidetza bat sustatu zen. 1918ko irailaren 26an, idazleari omenaldia egiteko ekitaldietan inauguratu zuten monumentua, eta inaugurazio ekitaldian ondokoek hartu zuten hitza: Fernando Romero, omenaldia antolatzeko Batzordeko kidea, Javier Arraiza garaiko Iruñeko alkatea eta José López Mendoza Iruñeko apezpikua.

## Kanpo estekak 
* Francisco Navarro Villosladaren monumentua. Iruñeko Udala
Domus Municipalis (Bragantza)

**Domus Municipalis** Portugalgo Bragantza hiriko erakin erromaniko ezaguna da, Portugalgo udaletxe zaharrena kontsideratzen dena.

## Historia 
XIII mendearen hasieran altxatu zen eraikin berezi hau. 1503an barnealdea bitan banatu zen eta udaletxe bihurtu zen, *Domus Municipalis* izena XIX mendekoa da bada ere.

110 urtean Monumentu nazional izendatu zuten baina 1912rako nahiko egoera txarrean aurkitzen zen. 1936an berriztatze lanak egin ziren, bai eta 1959an ere.

## Arkitektura 
Oinarri irregularreko pentagono bat da. Granito harriez egina dago. Bi eremu ongi bereiziak ditu:
* Zisterna: 1446ko agirietan agertzen da. Bertan ur freskoa biltzen zen. Hainbat agiri zaharretan *Sala da Água* (Uraren aretoa) izena ematen zaio.
* Biltzar aretoa: Bigarren solairua da. 1503tik aurrera bertan egiten ziren komunitateko gizon garrantzitsuen arteko biltzarrak.

## Iruditegia 

Irudi:Domus Municipalis 2.jpg|Domus Municipalis.
Irudi:Domus Municipalis.jpg|Biltzar aretoa.
Irudi:P8093294w ShiftN (7881518820).jpg|Andre Mariaren eliza.

## Kanpo estekak
Ian Anderson

**Ian Scott Anderson** (1947eko abuztuaren 10a, Dunfermline, Fife) eskoziar abeslari, kantautore eta musikari bat da. Nagusiki, Jethro Tull musika taldeko burua eta txirulajolea izateagatik ezaguna da. Musika tresna ugari jotzeko gai da, tartean txirula, baxu elektrikoa, bouzoukia, balalaika, saxofoia, harmonika eta beste hainbat.

## Kanpo estekak 
* Jethro Tull musika taldearen webgunea
Jim McCann (musikaria)

'*James *Jim* McCann*' (1944ko urriaren 26a, Dublin &ndash; 2015eko martxoaren 5a) irlandar plazagizon eta folk abeslari bat izan zen. Nagusiki bere bakarkako abeslari ibilbidearengatik ezaguna izan zen, halere 1974-1979 artean The Dubliners musika talde ospetsuko kide izan zen, bai eta gaztaroan The Ludlows taldekoa ere.

2015ko martxoaren 5a zintzurreko minbiziaren ondorioz zendu zen.

## Diskografia 
* *McCann*
* *McCanned*
* *Live at the Stadium*
* *Jim McCann*
* *Grace & other Irish Love Songs*
* *From Tara to Here* **(Gold)**
* *By Request*

## Filmografia 
* *Reflections of Jim McCann* – telebista saio berezia
* *The McCann Man* – telebista saio berezia
* *Festival Folk* – telebista saio berezia
* *My Ireland* – telebista saio berezia
* *McCann & McTell* – telebista saio berezia

## Antzerkia 
* *Gaels of Laughter* (1968)
* *Jesus Christ Superstar* (1973) – Peter
* *Joseph and the Amazing Technicolour Dreamcoat* - Narratzailea
Etxeberri etxeko garaia

**Etxeberri etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Arian dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago.

Zortzi zutabeak gorde ditu, gehienak lur-eremu gorabeheratsua berdintzeko eraikitako perimetro-pareta baten gainean kokaturik. Garaiak jatorrizko erabilpena dauka: ganbarako atalak aletegi gisa erabiltzen dira, gainaldeko solairua zaku- eta tresna-biltegi gisa, eta behealdea ongarritegi gisa.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Ongintzaren estatua (Iruñea)

**Ongintzaren estatua** edota **Mari Blanka** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen estatua bat da. Takonera parkean dago.

## Historia 
1788an Julián San Martínek harri landuan egin zuen. Toga dotore batez jantzitako emakume gazte bat irudikatzen du, eguzkia agertzen duen armarri bati eusten diola, eta beste eskuarekin eskuen artean uso bat duen haur baten burua ukitzen duelarik. Gaztearen oinetan, kornukopia bat dago eta haren zuloetatik fruituak ateratzen dira. Izan ere, oparotasunaren adarraren irudikapen alegorikoa da eta bere ikonografia XVIII. mendearen bukaerako gustu akademizistetara egokitzen da. Haurra usoarekin agertzeak, bestalde, irudia Ongintzarekin identifikatzera eraman du.

1927an Takonera lorategian paratu zuten. Lehenago iturri moduan Gazteluko plazan egondakoa da.

Fitxategi:MariBlanca.JPG
Fitxategi:Mariblanca.JPG
Fitxategi:Pamplona - Parque de la Taconera 03.JPG
Fitxategi:Pamplona-park-baltasar-03.jpg

## Kanpo estekak 
* Ongintzaren estatua. Iruñeko Udala
Mikel Juaristi

**Mikel Juaristi Ariznabarreta** (Soraluze, Gipuzkoa, 1992ko maiatzaren 26a) futbolari gipuzkoar ohia da, atzelaria hain zuzen ere. Bilbao Athletic-en ibilia da.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzaren 9an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ibarguren garaia

**Ibarguren garaia** edo ***Ibarguren gereixa*** Bizkaiko Markina-Xemein udalerriko dagoen Barinaga auzoan dagoen garai bat da.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Bizkaiko kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Agirre baserriko garaia

**Agirre baserriko garaia** edo **Agarre baserriko garaia** Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen garai bat da, Agirre baserriaren atzealdean dago, nahiz eta agiri askotan Agerre edo Agarre izenez agertu. Bertaratzeko, Bergarako hegoaldeko irteeran Arrasatera doan errepidea hartu behar da eta Candy lantegia dagoen biribilgunean Agirre auzora daramaten bide seinaleei jarraitu besterik ez dago.

Fitxategi:Agarre baserriko garaia. Bergara, Euskal Herria.jpg|300px|Garaia eta Agirre baserriaren irudia.
Fitxategi:Agerre baserriko garaia Bergara.jpg|Agirre baserriko garaia.

Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago eta gaurdaino iraun eta ezagutzen den Gipuzkoako garai bakarra da.

XVI. mendean eraikitako garaia da, bi uretako teilatua du eta bitxikeri gisa haritz egurrez egina dago, pieza bakoitza bestea sartu edo muntatu eta inongo iltzerik erabili gabe.

Gipuzkoan, 1983-1985 artean Bergarako Udalak Agirre baserriko garaia erosi eta zaharberritu zuen.

[500px|thumb|erdian|Garaia eta [Agirre baserriaren ikuspegia.]]

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Agirre baserriko garaia. Euskadi.eus