Marie Maynard Daly

**Marie Maynard Daly** (1921eko apirilaren 16a - 2003ko urriaren 28a) estatubatuar biokimikaria izan zen, Kimikako doktoretza lortu zuen lehen emakume afroamerikarra izan zen Estatu Batuetan (Columbiako Unibertsitatea, 1947).

Dalyk ekarpen garrantzitsuak egin zituen lau ikerketa-arlotan: histonen kimika, proteina-sintesia, kolesterolaren eta hipertentsioaren arteko harremanak eta muskulu-zelulek kreatina xurgatzea.

Antilla ingelesetatik etorria, Ivan C. Daly, Dalyren aita, postako langile gisa lan egin zuen eta Washington-eko Helen Page jaunarekin ezkondu zen.C. Geroago, New York hirian finkatu ziren, han jaio baitzen Marie, Coroan (Reinas) haurtzaroa pasatuz.
Sarritan, Washington-en,  bere aitona-amonak bisitatzen zituen, eta han literatura zientifikora sartzeko aukera izan zuen bere zen aitonaren liburutegi zabalari esker. Paul de Kruif-ek, Los Cazadores de Microbios lanaren egileak, eragin berezia izan zuen zientzialari bihurtzeko erabakian.

Dalyk zientziarekiko zuen interesa ere aitaren eragina izan zuen. Aita Cornell Unibersitatean hasi zen Farmazia ikasten, eta azterketa horiek ezin izan zituen amaitu, diru faltarengatik. Alabak aitaren urratsak jarraitu zituen kimikan espezializatuz. Urte batzuk geroago, beka-funts bat sortu zuen Queens Collegen, fisikako eta kimikako ikasle pobreei laguntza ekonomikoa emateko.

## Hezkuntza 
Dalyk Hunter Collage High School-en ikasi zuen, Hunter College fakultateari lotutako neskentzako institutuan, eta han ere kimika ikastera animatu zuten.
Orduan, Queens Collegen matrikulatu zen, Flushing-eko (New York) ikastetxe txiki eta berrian. Etxean bizi zen dirua aurrezteko. Ondoren, magna cum laude graduatu zen Queenseko Unibertsitatean, Kimikako Graduan, 1942an. Graduatu ondoren, bekadun izendatu zuten Queenseko Unibertsitatean. Graduatuen %2,5ek baino ez dute jasotzen ohorea.

## Karrera 
Dalyk fisikako irakasle gisa lan egin zuen Howardeko Unibertsitatean, 1947tik 1948ra, aldi berean beste ikerketa bat egiten ari zela, Herman Branson-en zuzendaritzapean. Amerikako Minbiziaren Elkarteak doktoratu ondoko ikerketa laguntzeko diru-laguntza jaso ondoren, Un doktorearekin elkartu zen. E. Mirsky Rockefeller Institut-en, non zelula nukleoa eta haren osagaiak aztertu zituzten.
Une horretan, DNAren egitura eta funtzioa ez ziren oraindik ulertu.

Columbia Unibertsitateko Fisikarien eta Zirujauen Fakultatean hasi zen lanean Daly, 1955ean. Quentin B doktorearekin lankidetzan. Deming, arteria-metabolismoa aztertu zuen.
Lan horrekin jarraitu zuen biokimikako eta medikuntzako irakasle laguntzaile gisa Albert Einstein College of Medicine erakundean, Yeshiva Unibertsitatean. Han, Einstein eta Deming mugitua 1960an aldatu ziren. 1958tik 1963ra, Asociación de Corazón americanaren Elkarterako ikertzaile gisa ere aritu zen.

Dalyk ondo pasatu zuen ikasle medikoei erakutsiz, eta eskola medikoetan matrikulatutako ikasle gutxienen kopurua handitzen aritu zen. 1971n irakasle elkartu gisa sustatu zen.

1975ean, STEM eremuetan gutxiengoen emakumeek zituzten erronkak aztertzeko konferentzia batean parte hartu zuten 30 emakumezko zientzialarietako bat zen Daly. Hitzaldia American Association for the Advancement of Science-k antolatu zuen. Horren ondorioz, *The Double Bind: The Price of Being a Minority Woman in Science (1976)* txostena argitaratu zen, eta bertan gutxiengoetako emakumezko zientzialariak kontratatzeko eta atxikitzeko gomendioak ematen ziren.

Daly New Yorkeko Zientzien Akademiako gobernadore-batzorde entzutetsuko kidea zen bi urtez. Cancer Amerikarreko Elkartean, Zientziaren Aurrerapenerako Elkarte Amerikarrean, Zientzien New Yorkeko Akademian eta Bihotz Amerikarreko Elkarteko Arteriosklerosiaren Kontseiluan parte hartu zuen Dalyk bere ibilbidean.

New York hiriko Osasuna Bilatzeko Kontseiluak Daly karrerako zientzialari izendatu zuten . Daly 1986an erretiratu zen Medikuntzako Albert Einstein Unibertsitatean, eta 1988an beka bat sortu zuen Queens Collegen, aitaren omenez. 1999an, Zientzia, Ingeniaritza eta Teknologiako Top50 emakumeetako bat zela onartu zuen Elkarte Tekniko Nazionalak.

Marie Maynard Daly Clark 2003ko urriaren 28an hil zen.

2016ko otsailaren 26an, P.S.360Q oinarrizko eskolaren zuzendari fundatzaileak, Emmanuel-Cooke andreak, eskola "doktorea Marie M. Daly Bikaintasun Akademia" izena hartuko zuela iragarri zuen, Queens College-ko egoiliarraren omenez.

## Ikerketa 
### Historia 
Dalyk interes berezia zuen proteina nuklearretan. Material nuklearra zatikatzeko eta haren konposizioa zehazteko metodoak garatu zituen. Funtsezkoa izan zen osagai guztietan zelula-materiala bereizteko, suntsitu gabe edo oso gutxi galduz.

Histonak aztertu zituen, zelulen nukleoan aurkitutako proteinak, eta histona-frakzio batzuen aminoazido-konposizioa frogatzeko gai izan zen. Histonak lysine eta argenine bezalako oinarrizko osagaien nahasketa zirela iradoki zuen.
Harrezkero histonak garrantzitsutzat jo izan dira gene-adierazpenean.
Dalyk histonetan egiten duen lana funtsezkoa da orain.

Dalyk ehunen nukleoak bereizteko eta minden eta pyrimidinen oinarrizko konposizioa desoxypentose azido nukleikoetan neurtzeko metodoak garatu zituen.. Ondorio hau atera zuen, besteak beste: "Adenina, guanina, thymine eta zitosina ez zeuden beste inolako oinarririk, kopuru nabarmenetan".

Proteinaren sintesia ikertu zuen, proteina-sintesian erribonukleoprotein zitoplasmatikoaren funtzioa barne. Glizina izeneko aminoazidoa erabiliz, proteinaren metabolismoa nola aldatzen den neurtzeko gai izan zen, sagu azpielikatuetan eta barauan. Horri esker, zitoplasmaren jarduera kontrolatu ahal izan zuen, glizina erradiomarkatua zelula-nukleoan sartu zenean.

1953an, Watson-ek eta Crick-ek DNAren egitura deskribatu zuten. Lan horrengatik Nobel saria jaso zuen 1962an, eta Watsonek Dalyren ikerketetako bat aipatu zuen "La función de ribonucleoprotein en síntesis de proteína" lanean. 1953tik aurrera, zelula nukleoaren ikerketa-eremua urpean hartu zuten finantza-aukerek.

### Kolesterola eta hipertentsioa 
Bihotz- eta zirkulazio-sistemen dieta eta osasuna lotzen dituzten lehen lanetako batzuk egin zituzten Dalyk eta haren lagunek. Kolesterolaren, azukrearen eta beste elikagai batzuen eragina ikertu zuten.
Hipertentsioa atherosklerosiaren aitzindaritzat hartzen lehena izan zen, eta kolesterolaren eta buxatutako arterien arteko erlazioa identifikatzen lehena.
aurkikuntza garrantzitsua, bihotzekoak nola gertatzen diren ulertzeko.

Bereziki interesatuta egon zen hipertentsioak zirkulazio-sistemari nola eragiten dion jakitea. Dietan kolesterol-kantitate handia irensteak arterien buxadurari eragiten diola eta hipertentsioak efektu hori bizkortzen duela erakutsi zuen. Dietak hipertentsioan dituen ondorioak aztertu zituen, eta kolesterola eta azukrea hipertentsioarekin lotuta daudela ikusi zuen.
Zahartzea aztertzean, zahartzeak eragindako muskulu lisoaren hipertrofiak hipertentsioa eta aterosklerosia eragin ditzakeela iradoki zuen.
Daly ere izan zen biriketako zigarro-kearen eta hipertentsioaren efektuen lehen ikerlarietako bat.

### Kreatina 
1970eko hamarkadan, Daly muskulu-zelulek kreatina xurgatzea aztertzen hasi zen, giharren energia birziklatzeko sistemak ikertzeko gai garrantzitsua. "Hazitako zelulek kreatina hartzea" (1980) lanak muskulu-ehunek kreatina hobeto xurgatzeko baldintzak deskribatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak