open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benjamin Whittaker

**Benjamin Whittaker**,  (West Bromwich, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1997ko ekainaren 6a), *Erdiastuna* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Erdiastuna* kategorian, Erresuma Batua ordezkatuz; Tokion, Arlen López kubatarraren (urrezko domina) atzetik eta Imam Khataiev errusiarraren eta Loren Alfonso azerbaijandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Michael Constantine

**Michael Constantine**, **Gus Efstratiou** jaiotza-izenez, (Reading, Pennsylvania, 1927ko maiatzaren 22a - *ibidem*, 2021eko abuztuaren 31) greko-estatubatuar aktorea izan zen. 2002ko *My Big Fat Greek Wedding* filmean Kostas "Gus" Portokalos izeneko pertsonaiarena egiteagatik ezaguna zen, Toula Portokalosen greziar aita, alegia.

## Filmografia 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Imam Khataiev

**Imam Abdulaievitx Khataiev**, errusieraz Имам Абдулаевич Хатаев, (Kulary &ndash; Txetxeniako Errepublika, Errusia, 1994ko abuztuaren 31), *Erdiastuna* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Loren Alfonso azerbaijandarrarekin partekatua) *Erdiastuna* kategorian, ROCen izenean; Tokion, Arlen López kubatarraren (urrezko domina) eta Benjamin Whittaker britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
The Watcher (2000ko filma)

***The Watcher*** (euskaraz *Behatzailea*), 2000ko Joe Charbanic estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. James Spader, Marisa Tomei and Keanu Reeves aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Joel Campbell (James Spader) FBIko agentea serieko hiltzaileen atzetik ibiltzeaz nazkaturik dagoenez, borondatezko baja hartu eta Chicago hirira bizitzera joango da. Urte bat beranduago, emakume bat eraikin batean eraila agertzen denean, Campbellek hilketan David Allen Griffin (Keanu Reeves) gizasemearen estiloan egina dagoela usteko du, duela bost urte atzetik atxilotu asmoz jarraitu zuen psikopata arriskutsua. Orain, bere hurrengo biktimei buruzko pistak igorriz proban jarri nahi duela dirudi. Campbellek biktimak hiltzaileak baino lehen topatzea beste irtenbiderik ez du izango, behintzat haiek bizirik salbatu nahi baditu.

## Aktoreak 
* James Spader: Joel Campbell
* Keanu Reeves: David Griffin
* Marisa Tomei: Polly Beilman
* Chris Ellis: Hollis
* Ernie Hudson: Ibby
* Robert Cicchini: Mitch
* Jenny McShane: Diana
* Rebekah Louise Smith: Ellie
* Gina Alexander: Sharon
* Andrew Rothenberg: Jack Fray
* Joseph Sikora: Eskeiterra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Txoritokieta

**Txoritokieta** San Marko-Txoritokieta mendiguneko mendi bat da. Donostia, Altza, Pasaia, Errenteria, eta Astigarragaren artean. 317 metroko garaiera du, eta alboan du San Marko mendia.

Mendigunetik Donostialdeko eta Bidaso Behereko eskualdeetako ikuspegi zabalak daude, Jaizkibel, Aiako harria, Adarra, Ernio eta Gipuzkoako beste zenbait mendiren ikuspegiekin batera. 
[thumb|[Txoritokietako gotorlekua|Gailurreko gotorlekua]]
Egoera pribilejiatu hori dela eta,  gotorleku bat eraiki zen XIX. mendearen bukaeran, egun interes historiko handia dutenak eta aisialdirako eta bisita turistikoetarako erabiltzen direnak. 
[thumb|[Txoritokieta monolitoa|Txoritokieta zutarria]]
Mendigunean megalitoen multzo garrantzitsu bat badago, trikuharri eta zutarriekin. Udaberrian, gainera, San Markoko erromeria tradizionala ospatzen da.

## Inguruko mendiak 
* Bizarain edo San Marko, 260 m
* Kutarro, 215 m
* Ametzagaina, 122 m
* Antoña, 120 m
* Ametzagainako kraterra, 114 m

Fitxategi:Txoritokieta-San Marko Jaizkibel.jpg|Panoramika Jaizkibeletik Txoritokietaraino, Altzako Pikutzueta bidetik.

## Ikus, gainera 
* Txoritokietako gotorlekua
* Txoritokietako Estazio Megalitikoa
* Txoritokieta monolitoa

## Kanpo estekak
Loren Alfonso

**Loren Berto Alfonso Domínguez**,   (Kuba, 1995eko uztailaren 28a), *Erdiastuna* kategorian aritzen den boxeolaria da, Kuban sortu eta Azerbaijanekin lehiatzen duena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Imam  Khataiev errusiarrarekin partekatua) *Erdiastuna* kategorian, Azerbaijanen izenean; Tokion, Arlen López kubatarraren (urrezko domina) eta Benjamin Whittaker britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan inala jokatu zuen Lazizbek Mullojonoven aurka eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Muslim Gadzhimagomedov

**Muslim Gamzatovitx Gadzhimagomedov**, errusieraz Муслим Гамзатович Гаджимагомедов,  (Tlyaratinsky Barrutia, Errusia, 1997ko urtarrilaren 14a), *Astuna* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Astuna* kategorian, ROC ordezkatuz; Tokion, Julio César La Cruz kubatarraren (urrezko domina) atzetik eta Abner Teixeira brasildarraren eta David Nyika zeelandaberritarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen. Kontuan	izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Humeroaren erdiko epikondilo

**Humeroaren erdiko epikondiloa**, gizakiok besaurrean daukagun humero hezurraren epikondilo bat da. Hau Albo Epikondiloa baino handiagoa, ikusgarriagoa eta honekiko zuzeneko atzeraketa anatomiko txiki bat du.

Humeroaren erdiko epikondiloa Alboko Ulnar lotailuak, ukondoaren giltzadurara atzikitzen ditu. Ala baita Ahuspez Biribila eta besaurreko muskulu flexo-ahuspezak:
*Ahuspez Biribila
*Karpo Radial Flexore Luzea
*Palmar Luzea
*Ulnar Karpi Flexorea

Humeroaren Erdi Epikondiloa humeroaren distal amaieran aurkitzen da Olekranon fossa-tik ez oso urruti.

Epikondilo honek Ulnar nerbioa zaintzen du zeren eta bere ekimena epikondiloaren atzean dagoen sakonune batean bait dago.

Ulnar nerbioa ia azalaren pare, hezurraren atzeko partetik doanez ia babezik gabe gelditzen da. Ta orregatik Humeroaren Erdiko Epikondiloa zanpatzean ziztada zirrara eragiten du Ulnar nerbioan.

## Patologiak 
*Albo Epikondilitisa (Tenista ukondoa)
*Erdiko Epikondilitisa (Golfista ukondoa)

## Erreferentziak 
* Artikulu honek domeinu publikoko textua dauka. 20th edition of Gray's Anatomy-ko (1918) 212horrialdetik ateratakoa.

## Kanpo estekak
Anselm Feuerbach

** Anselm Feuerbach ** (Spira, Bavariako Erresuma, 1829ko irailaren 12a - Venezia, 1880ko urtarrilaren 4a) alemaniar margolari klasizista izan zen.

1845 eta 1848 artean Düsseldorfeko Akademian ikasi zuen eta ondoren Munich eta Anberesekoetan egon zen. 1851tik 1854ra Thomas Coutureren ikaslea izan zen Parisen.

1854an Veneziara joan zen, eta Veneziako koloristekin liluratuta geratu zen. Italiatik bidaiatzen jarraitu zuen eta Erroman geratu zen 1873 arte. Arnold Böcklin eta Hans von Maréesekin batera "Deutschrömer" ("alemaniar erromatarrak") deituak izan ziren.

1873an Vienara joan zen eta historia pinturako irakasle izendatu zuten Akademian. Johannes Brahms ezagutu zuen, *Nänie* konposizioa eskaini ziona. 1877an Veneziara joan zen, eta hiru urte geroago hil zen.

## Iruditegia 

Thomas Couture-Anselm Feuerbach 1852.JPG|Thomas Couturek margotutako Anselm (1852)
Feuerbach Paolo und Francesca.jpg|Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta c. 1864
Plato's Symposium - Anselm Feuerbach - Google Cultural Institute.jpg|Platonen Symposiuma 1869
Anselm Feuerbach 005.jpg|*Nanna*, 1861, Germanisches Nationalmuseum
Feuerbach Iphigenie1.jpg|*Ifigenia*, (1862)
Anselm Feuerbach - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|Autoerretratua
Anselm Feuerbach Medea.jpg|Medea, 1870.

## Kanpo estekak
Felipe Achondo

**Felipe Achondo** Txileko merkataritza ingeniaria eta enpresaburua da.

## Biografia 
Unibertsitate Katolikoko beheko maieletako jokalaria zen, Raimundo Achondo anaiarekin batera, futbolari profesional bihurtu zena. Diego Portales Unibertsitatean ingeniaritza komertziala ikasi zuen. Geroago negozio munduan sartu zen, arlo askotako enpresetan esperientzia zabala izanik. 2005. urtera arte, Farmacias Ahumadan finantza zuzendariordea izan zen. Urte horretako abenduan Jorge O'Ryan Unibertsitate Katolikoaren Kirol Klubeko presidenteak izendatu zuen Unibertsitate Katolikoko futbol adarreko presidente berria, 2006ko urtarrilean hartuko zuen kargua, Andrés Tupper ordezkatuz. Haien lana ez zen erraza, klubak 2005eko amaiera txapelketa irabazi berri baitzuen.

## Kanpo estekak 
* Felipe Achondok Andrés Tupper ordezkatzen du UC futbolean
* U. Católica-k Jorge Pellicer kaleratu zuen ofizialki
* Fernando Carvallo: "Lehen eguneko ilusio berarekin iritsi zen"
* Achondo: "Figueroarekin nazioarteko mailan protagonismo handiagoa bilatzen dugu"
David Nyika

**David Kieran Nyika**,  (Hamilton, Zeelanda Berria, 1995eko abuztuaren 7a), *Astuna* kategorian aritzen den boxeolari zeelandaberritarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Abner  Teixeira brasildarrarekin partekatua) *Astuna* kategorian, Zeelanda Berriaren izenean; Tokion, Julio César La Cruz kubatarraren (urrezko domina) eta Muslim Gadzhimagomedov errusiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Marcial Acharán y Smith

**Marcial Acharán y Smith** (Valparaíso, 1837ko ekainaren 30a - Lima , 1918ko irailaren 14a) Txileko enpresaria izan zen, XIX. mendeko Peruko bizitza politiko eta ekonomikoarekin lotua. Peruko Trujillo hirian bere izena daraman Arte eta Lanbide Eskolaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Txileko Valparaison jaio zen 1837ko ekainean, Juan Ángel Acharán jaunaren eta Rufina Smith andrearen semea. Francisca (Panchita) Larrea Peruko andrearekin ezkondu zen bere lehen ezteietan, harekin seme-alabarik izan ez zuena. Francisca hiltzen denean, Ana Lucía de la Torre andrearekin topo egingo zuen, eta harekin ezkondu zen bigarren ezkontzan.

Bere lanari esker, dirutza pilatu zuen, Peruko Trujillo hirian *Acharán y Goycochea* konpainia eratuz.

Peru eta Txileren arteko gerra sortu zenean, Frantziara bidaiatu zuen, amaieran bueltan bere jarduera komertzialekin jarraitzeko. Frantziara egin zuen bidaian, sozialki eta ekonomikoki berritzeko ideia korronte batean murgildu zen.

Garrantzitsua da ere azpimarratzea Marcial Acharán y Smith Trujillo hiriko kontsulorde izendatu zutela 1877ko ekainaren 6an.

## Bibliografia 
* María Luz Díaz Paredes, *Las mujeres de Haya*, Peruko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea, Lima, 2005,  .

## Kanpo estekak 
* ikastetxearen informazioa eta argazkiak, zirriborro biografikoa
* Txileko Trujilloko kontsulordea, 1877
Bakhodir Dzhalolov

**Bakhodir Dzhalolov**, uzbekeraz Баходир Джалолов, (Sariosiyo Barrutia, Uzbekistan, 1994ko uztailaren 8a), *Superastuna* kategorian aritzen den boxeolari uzbekistandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Superastuna* kategorian, Uzbekistan ordezkatuz; Tokion,  Richard Torrez estatubatuarraren (zilarrezko domina), Frazer Clarke britainiarraren eta Kamshybek Kunkabayev kazakhstandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan berriz ere txapeldun olinpikoa izan zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Richard Torrez

**Richard Torrez Jr.**,  (Tulare (Kalifornia), AEB, 1999ko ekainaren 1a), *Superastuna* kategorian aritzen den boxeolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Superastuna* kategorian, AEB ordezkatuz; Tokion, Bakhodir Jalolov errusiarraren (urrezko domina) atzetik eta Frazer Clarke britainiarraren eta Kamshybek Kunkabayev kazakhstandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Frazer Clarke

**Frazer Edward Clarke**,  (Burton upon Trent, Staffordshire, Erresuma Batua, 1991ko abuztuaren 7a), *Superastuna* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Kamshybek Kunkabayev kazakhastandarrarekin partekatua) *Superastuna* kategorian, Erresuma Batuaren izenean; Tokion, Bakhodir Jalolov errusiarraren (urrezko domina) eta Richard Torrez estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Avance Ezkabarte Kirol Elkartea

**Avance Ezkabarte Kirol Elkartea** Arreko (Ezkabarte) futbol taldea da, 1973an sortua.

## Historia 
1973an sortu zen Avance Ezkabarte. 2006an hirugarren mailara igo zen urtebeterako eta berdin egin zuen 2018an.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 2
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 3
* **Emaitzarik onena**: 15.a (Hirugarren Mailan 2009-10ean)

### Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Stoika Krasteva

**Stoika Zheliazkova Petrova-Krasteva**, bulgarieraz Стойка Желязкова Петрова, (Dobritx, Bulgaria, 1985eko irailaren 18a), *Eulia* kategorian aritzen den boxeolari bulgariarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Eulia* kategorian, Bulgaria ordezkatuz; Tokion, Buse Naz Çakıroğlu turkiarraren (zilarrezko domina), Tsukimi Namiki japoniarraren eta Huang Hsiao-wen taiwandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans

**Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans** (Santillana del Mar, 1908ko irailaren 5a- Eibar, 1936ko irailaren 27a) Borboi etxearen partaidea, Bi Sizilietako adarrakoa, Espainiako infantea, militarra, Espainiako Gerra Zibilean hil zen, frankisten alde Eusko Gudarostearen aurka borrokatzen. Haren omenez, frankistek, Morkaiko mendian, Elgoibaren, gurutz bat altxatu zuten.

## Familia 
Gurasoak Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Luisa Orleansekoa ziren. Carlosek hiru arreba zituen, horietako bat Maria de las Mercedes, Juan Carlos I.a Espainiakoaren ama. Beraz, azken honen osaba zen.

## Biografia 
Carlos Borboi Santillana del Mar herrian jaio zen, Alfontso XIII.aren erregealdian, 1908ko irailaren 5ean. Borboi etxearen partaide gisa Espainiako infantearen izendapena zuen. Batailoa aipatutako herrian, Benamejí markesen jauregian, abuztuaren 14an. Bere izen guztiak hauek ziren: Carlos María Fernando Felipe Justiniano. 1921ean, aita Andaluziako Eskualde militarraren burua izendatu zuten eta Sevillara eraman zuten. 1931ko apirilaren 14an, Espainiako II. Errepublika aldarrikatu zen eta familia osoa Alfontso XIII.a]]rekin batera, Espainiatik alde egin zuten. 1936an, militar golpistek estatu kolpea eman zutenean, Carlosek bere aitari boluntario gisa altxatuekin joateko baimena eskatu zion. Uztailaren 30ean Iruñean, bertako Militar Komandantzian aurkeztu zen boluntario. Lontinanteorde konplementoko izendapenarekin, Gipuzkoako frontera bidali zuten, Iruñeako Zulatzaileen Bigarren Konpainiaren komandante gisa. Kalamua mendietan errepublikazaleek gogor egin zieten aurre espainol faxistei. Han borrokan zebilenean kopetan tiro bat jaso zuen eta bertan hil zen. Lehen unean Tolosako hilerrian lurperatu zuten. 1941eko ekainaren 9an, bere gorpuzkinak Sevillako Divino Salvador elizara eraman zituzten.

## Morkaiko Gurutzea 
Mendi honetan frankistek bera omentzeko gurutzea altxatu zuten. Gaur egun erdi ezkutatuta dago pinuen artean, eta jaiotza bat ipini dute azken urteotan haren azpialdean. Inguru horretan hil zen Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans Espainiako Gerra Zibilean. 

Elgoibarko udalaren esanetan herrian ez dago monumentu horren jatorri frankistaren kontzientzia. Mendi honetan, bestetik, gerra garaiko lubakiak ikus daitezke oraindik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morkaiko

## Kanpo estekak
Gebhard Leberecht von Blücher

**Gebhard Leberecht von Blücher, Fürst von Wahlstatt** (Rostock, 1742ko abenduaren 21a - Krieblowitz, 1819ko irailaren 12) prusiar mariskala izan zen.

Bere ibilbide militarra husar bezala hasi zuen Suediako armadan. Prusiarrek harrapatu zuten 1760an eta Zazpi Urteko Gerran zehar, orusiar armadan zerbitzatu zuen. 1783an Frederiko II.a Handia erregeak dimititzera behartu zuen, insubordinazioagatik, eta Blücherrek nekazari izateari ekin zion. Frederiko 1786an hil ondoren, Blücherrek armadara itzuli ahal izan zuen.

Frantziako Iraultzako Gerretan lortutako arrakasten ondorioz, komandante jeneral mailara igo zuten. 1801ean teniente jeneral mailara igo zen eta 1806an prusiar zalditeriaren buruzagia izan zen Napoleondar Gerretan.

1813an, 71 urterekin, Napoleonen aurka borrokatu zen berriro. Prusiako lurreko indar guztien buruzagi izendatu zuten eta Lützen, Bautzengo eta Katzbacheko guduetan esku hartu zuen. Silesiako prusiar armadaren buru izan zen Nazioen guduan, non Napoleonek porrot erabakigarria jasan zuen.

1815ean Blücherrek bere armada koordinatu zuen Wellingtongo dukeak zuzendutako armada aliatuarekin. Lignyko guduan larriki zauritu zuten 1815eko ekainaren 16an. Sendatzea lortu ondoren, bi egun geroago Waterlooko guduan esku hartu zuen, non bere esku-hartzea erabakigarria izan zen garaipenerako.

Wahlstatteko kondea ("Graf") eta ondoren Wahlstatteko printze subiranoa ("Fürst") izan zen.

## Lanak 
* *Kampagne-Journal der Jahre 1793 und 1794* (Berlin: Decker, 1796)
* *Vorwärts! Ein Husaren-Tagebuch und Feldzugsbriefe von Gebhardt Leberecht von Blücher*, introduced by General Field Marshal von der Goltz, edited by Heinrich Conrad (Munich: G. Müller, [1914])
* *Gesammelte Schriften und Briefe* / Blücher, Yorck, Gneisenau, compiled and edited by Edmund Th. Kauer (Berlin-Schöneberg: Oestergaard, [1932])

## Kanpo estekak
Buse Naz Çakıroğlu

**Buse Naz Çakıroğlu**,  (Trabzon, Turkia, 1996ko maiatzaren 26a), *Eulia* kategorian aritzen den boxeolari turkiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Eulia* kategorian, Turkia ordezkatuz; Tokion, Stoika Krasteva bulgariarraren (urrezko domina) atzetik eta Tsukimi Namiki japoniarraren eta Huang Hsiao-wen taiwandarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere txaeldunordea izan zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Manuel Arriarán

**Manuel Elario Arriarán Barros**   (1845eko otsailaren 18a  - 1907ko irailaren 15a) 

1871an, baztanga epidemia batean, lazareto baten administratzailea izan zen.  1880tik 1906ra Santiagoko Hilerri Nagusiko zuzendaria izan zen. 

Herrialdeko lehen Haurren Ospitalearen sorrera kudeatu zuen.  

Manuel Arriarán 1907an hil zen 62 urte zituela.  Testamentuan 400.000 pesoren zenbatekoa esleitu zuen Santiago hegoaldean ospitalea eraikitzeko.  Bere testamentu-betearazlek -Carmen arrebak- 1911an entregatu zuen diru hori Ongintzako Zuzendaritzara, "Manuel Arriarán" Haur Ospitalea eraikitzen hasita.  Gaur egun ospitale hori San Borja Arriarán da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Ariztía

**Rafael Ariztía Lyon** (Valparaíso, 1862 &ndash; ibid, 1929ko urtarrilaren 13a) Txileko politikaria eta enpresaburua izan zen. Zinegotzia, diputatua eta errepublikako senataria izan zen.

## Biografia 
Rafael Ariztía Urmenetaren eta Ana Lyon Santa Mariaren semea zen. Valparaisoko Colegio Episcopal Seminario San Rafael ikastetxean ikasketak egin zituen.

María Teresa Brown Casesekin ezkondu zen eta harekin bi seme izan zituen.

## Bizitza publikoa 
Nekazari lan egin zuen Quillotan, Las Palmaseko bere Hacienda-n ( Valparaísoko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko agronomia fakultateko egungo egoitza nagusia), eta bertan Europatik inportatutako garaiko azken aurrerapenak aurkeztu zituen, nekazaritzari dagokionez.

Beste jarduera batzuen artean, meatzaritzako industrialaria ere izan zen, Lirquéneko Karboniferoen Konpainiako zuzendaria eta 1923an Sociedad Fábrica de Cemento Melóneko presidentea eta San Martin de Quillota Ospitaleko administraria.

Quillota hiriko parrokoak, Rubén Castro Rojasek, hala eskatuta,  anaia maristeen kongregazioaz arduratzen zen orduan Quillota Institutua deitzen zenaren fundazioa finantzatzen lagundu zuen (ikastolak bere izena Rafael Ariztía Institutua izango zuen hil ondoren), humanitateen irakaskuntzara zuzendua, 300 ikaslerentzako lekua duena.

Bere ekimen handietako beste bat Valparaisoko Unibertsitate Katoliko, Industrial eta Politeknikoaren sorrerarekin lotutako proiektua izan zen, Rubén Castro Rojas presbitero bera izan zen bere lehen errektorea.

Bera izan zen Santiagoko Ariztía Jauregia, Alberto Cruz Montt arkitektoak egindako lana eta Viña del Mar Ariztía Jauregia, Ettore Petri arkitektoaren lana eraikitzeko agindua eman zuena. Viña del Mar-ko Kluba, Valparaísoko Kluba, Santiagoko La Unión Kluba eta Nekazaritzako Sozietate Nazionaleko kide izan zen.

## Karrera politikoa 
Alderdi kontserbadoreko kidea zen.

* Quillotako erregidora 1891an
* Limache eta Quillotako diputatua, 1897 eta 1903 artean (2 aldi). Epe horietan, Hauteskunde, Eskaera eta Elizako Enpresa Batzorde iraunkorretako eta Barne Polizia Batzordeko kide izan zen.
* Viña del Mar-ko alkatea, 1915 eta 1916 artean.
* Llanquihue-ko senataria, 1918 eta 1924 artean. Garai horretan Gerra eta Itsas Armadako eta Nekazaritza, Industria eta Trenbideetako batzorde iraunkorreko kidea izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Valparaísoko Unibertsitate Katoliko Pontifikala
* Rafael Ariztía Institutua
* Ariztía Jauregia Viña del Mar-en
* Club Viña del Mar
Patricio Artiagoitia

**Patricio Valentin Artiagoitia Alti** (Valparaiso, 1962ko abuztuaren 6a) ingeniari, akademiko, enpresaburu eta ikerlari txiletarra da, Estatuko Meatzaritza Nazionaleko (Enami) presidenteorde exekutibo ohia.

Patricio Artiagoitiak eta Ana María Altik osatutako ezkontzatik jaioa, hiriburuko Manquehue-ko Colegio de los Sagrados Corazones ikastetxean ikasi zuen.  Ingeniaritza zibilean lizentziatu ondoren Txileko Unibertsitateko Ekonomia Fakultatean eta zuzendaritza postu desberdinetan aritu zen hainbat finantza erakundetan, besteak beste, Banco del Desarrollo, Banco Santander, Leasing Andino.

Geroago, Codelco-Txileko El Teniente Dibisioko administrazio eta finantza zuzendariordea hartuko zuen, eta handik Enamiko presidenteorde betearazle bihurtuko zen. 

Ricardo Lagosen boterera iristearekin batera, 2000. urtean , Codelco-ra joan zen administrazio eta finantza presidenteorde gisa,  erantzukizun hori utzi zuen zazpi hilabete eskasean, milioika kalteordainen ordainketatik eratorritako eztabaidaren erdian hartu eta gero (guztira orduko 32, 65 milioi peso bere onurarako).   

2001. urteaz geroztik Novis-eko zuzendari exekutiboa da, urte horretan sortu zuen eta SAP azpikontratatzera bideratuta dago, Mexikon filialarekin eta Sondako bazkide.

Demokristau ohia, José Luis, *Jolo apaiza* deiturikoaren eta Roberto, *el Rumpy* izenarekin ezagutzen den zinemagilearen anaia da.   

María Paz Silvarekin ezkonduta, bost seme-alabaren aita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huang Hsiao-wen

**Huang Hsiao-wen**,  (Taipei, Taiwan, 1997ko abuztuaren 31a), *Eulia* kategorian aritzen den boxeolari taiwandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Tsukimi Namiki japoniarrarekin partekatua) *Eulia* kategorian, Taipei txinatarraren izenean; Tokion, Stoika Krasteva bulgariarraren (urrezko domina) eta Buse Naz Çakıroğlu turkiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.  Kontuan izan, Txinak jarritako baldintzak direla eta, 1979an NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) Nagoia-n (Japonia) hartutako erabakiak Taiwanek Olinpiar jokoetan (bere izenean eta bere banderapean) esku hartzea galarazten duela.
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
L'Événement (filma)

'''''L'Événement'''* () 2021eko Audrey Diwan frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 1960ko urteetako Frantzian girotua, abortu klandestino baten kontakizuna egiten du lanak, eta Annie Ernaux idazlearen *Gertakizuna'' nobela autobiografikoan dago oinarrituta.

Filmak Veneziako 78. zinema jaialdiko sari nagusia, film onenaren Urrezko Lehoia, jaso zuen eta munduko zinema festibal zaharreneko aitortza nagusia irabazi zuen seigarren emakumezko zinemagile bilakatu zen.

## Aktoreak 
* Anamaria Vartolomei : Anne
* Luàna Bajrami :
* Louise Orry-Diquero : Brigitte
* Kacey Mottet-Klein :
* Louise Chevillotte : 
* Pio Marmaï :
* Sandrine Bonnaire :
* Anna Mouglalis :
* Leonor Oberson : 
* Fabrizio Rongione :

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gertakizuna (eleberria)

***Gertakizuna*** (jatorrizko izenburua, ) Annie Ernauxek 2000. urtean idatzitako eleberria da. Kontakizun autobiografiko bat da, lazgarria eta sentikortasunez betea. Gertakarien sinpletasun bortitz eta krudelean kontatua, errelatu honetan 1964an, eleberria idatzi baino hogeita hamazazpi urte lehenago, abortatu zuenekoa kontatzen digu. Joseba Urteagak 2003an euskaratu zuen. 2021ean Audrey Diwanek zinemara eraman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luàna Bajrami

**Luàna Bajrami** (Kosovo, 2001eko martxoaren 14a - ) franko-kosovar aktorea da, umetik telebistan aritzen dena. 2020an bere opera prima -*La Colline où rugissent les lionnes*- zuzendu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Anamaria Vartolomei

**Anamaria Vartolomei** (Bacău, 1999ko apirilaren 9 - ) franko-errumaniar aktorea da, umetik zineman aritzen dena.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Zaza

**Zaza** edo **Dımli** Turkia ekialdean bizi den talde etnikoa da. Zaza herriak Zazaki hizkuntza hitz egiten du, indoeuropar hizkuntza familiakoa. 

## Erreferentziak
Llanelli Rugby Football Club

**Llanelli Rugby Football Club** () Galesko errugbi taldea da, Llanelli hirikoa, Welsh Premier Divisionen jokatzen duena. Ez da nahasi behar Pro 14 Ligan eta Europako Kopan aritzen den Llanelli Scarlets frankizia profesionalarekin. 2008tik, Pembertongo Parc y Scarlets zelaian jokatzen ditu etxeko partidak.

## Garaipenak 
* Welsh Premier Division: 1992/1993, 1998/1999, 2001/2002, 2010/2011
* Welsh Cup: 1973, 1974, 1975, 1976, 1985, 1988, 1991, 1992, 1993, 1998, 2000, 2003, 2005, 2010
* Snelling Sevens: 1960, 1971, 1973, 1979, 1988

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, llanellirfc.co.uk
Ernesto Ayala

**Ernesto Ayala Oliva** (Santiago, 1916ko apirilaren 4a &ndash; ibid . 2007ko ekainaren 17a) Txileko ingeniari, enpresaburu eta Gremioko buruzagia izan zen, bost urtez Sociedad de Fomento Fabril (Sofofa) elkartearen presidentea eta papergintza eta basogintzako CMPC Enpresa taldekoa izan zen,  bertako Matte familiakoa, hamabost urtez baino gehiago.

## Biografia 
Ricardo Ayala Venegas eta Esmeralda Oliva Cruzat-en senar-emazteek izan zituzten sei seme-alabetatik hirugarrena izan zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stradey Park

**Stradey Park** () errugbi estadio bat izan zen, Galesko Llanelli hirian zegoena. Llanelli RFC eta Llanelli Scarlets taldeen egoitza izan zen, 2008an Parc y Scarlets estadioa zabaldu zen arte. 10.800 lagunentzako tokia zeukan. 2010ean eraitsi zuten etxeak eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsukimi Namiki

**Tsukimi Namiki**,  (Narita, Japonia, 1998ko irailaren 17a), *Eulia* kategorian aritzen den boxeolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Huang Hsiao-wen taiwandarrarekin partekatua) *Eulia* kategorian, Japoniaren izenean; Tokion, Stoika Krasteva bulgariarraren (urrezko domina) eta Buse Naz Çakıroğlu turkiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ricardo Ariztía de Castro

**Ricardo Ariztía de Castro** (1944ko abenduaren 12a - 2025eho urtarrilaren 23a) Txileko agronomoa, enpresaburua, lider sindikala eta politikoa izan zen, 2000. eta 2002. urteen artean herrialdeko enpresa erakunde nagusia den Ekoizpen eta Merkataritza Konfederazioaren (CPC) presidentea.

## Biografia 
Hiriburuko *Verbo Divino* ikastetxean ikasi zuen eta gero Unibertsitate Katoliko Pontizikalean, nekazaritza ingeniari graduatu zen.   Lizentziatu berria, María Cristina Tagle Larraínekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme izan zituen: María Cristina, Francisca eta Ricardo.  Urte bereko irailean, titular gisa berretsi zuten Kudeaketa Publikoko Goi Mailako Sistema lehiaketa egin ondoren.

Eskuineko liberaltzat jotakoa, Herri Batasunean (1970-1973) Alhueko alkate izan zen Alderdi Nazionalean.

Aitaren anaia zenez, Fernando Ariztía Ruiz Monseñorea osaba zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2009ko elkarrizketa ChilePotenciaAlimentaria.cl-ek erreproduzitutako Estrategiari .
* ChilePotenciaAlimentaria.cl-ek erreproduzitutako El Mercurio Field aldizkariari egindako 2008ko elkarrizketa.
Tomoe Gozen

(¿1157?-¿1184?) Japongo samurai gerlaria edo *onna bugeisha* bat izan zen, Genpei Gerraren garaian (1180-1185) nabarmendu zena. 

## Biografia 
Uste da Tomoe (izenak ‘zirkulu perfektua’ esan nahi du) Gozen 1157 urte inguruan jaio zela samurai familia batean, hori horrela, ohitura zen moduan, familiako emakume guztiak entrenatu ziren *naginata* erabiltzen, etxea babesteko beharrezkoa baitzen.

Tomoeren aita Nakahara Kanetō zen, Minamoto no Yoshinakaren aitaordea ere izan zena (mutikoak bi urte zituenetik) eta Tomoeren ama Chizuru Gozen ere Yoshinakaren inude izan zen. Tomoeren aitak eta bere ni neba nagusiek Yoshinakaren aldekoak ziren (bi neba bere armadako jeneralak izan ziten).

*Heike Monogatari*ren arabera:

Tomoe Gempei gerretan borrokatu zen, Taira eta Minamoto klanen arteko bost urteko borroka izan zen gerretan. 1184an Kioto hiria hartu zuen Kurikara gudaldiaren ondorioz. Minamoto klanak garaitu zuenean, bere senar Minamoto no Yoshinaka konspirazioaz akusatu zuen Kamakurako *shōgun*ak, Minamoto no Yoritomok, eta, horregatik, Japongo enperadoreak estatuaren etsai izendatu zuen eta exekutatzea agindu zuen. 

Iturri batzuen arabera, Tomoe Gozen Awazu gudaldian hil zen, 1184an, bere senarrarekin batera. Hala ere, *Heike kantuan* esaten da Tomoe Gozen izan zen bizirik iraun zuten bost *Kiso*etako bat eta esaten duenez, Tomoe Gozen ez zen Yoshinakaren emaztea, laguntzailea baizik.

Beste iturri batzuen arabera, aldiz, Tomoe Gozen Wada Yoshimorik garaitu zuen eta harekin ezkondu zen (eta senarra hil ostean, moja bihurtu zen. 

Sekula ez da frogatu ahal izan Tomoe Gozen benetan bizi izan ote zen, *Heike kantua*n esaten denaz gain. Hala ere, bere emakume laguntzailearen hilobia bai aurkitu da, Yamabuki Gozenena, eta historialariek egiazkoak direla uste dute Heikeren kantuan kantatzen direnak.

## "Gozen" 
*Gozen* ez da abizena, baizik eta ohorezko titulua, gehienbat emakumeei emana eta gizon batzuei ere bai.

## Bibliografia 
* Woodblock print of Tomoe Gozen in battle. Electric Samurai: The Asian Network.
* McCullough, Helen Craig (translator). *The Tale of the Heike*. Palo Alto, California: Stanford University Press, 1988. , .
* Famous Women of Japanese History. The Samurai Archives Japanese History Page.
* "Samurai Warriors: Miyamoto Musashi and Tomoe Gozen".
* Shea, L. "Tomoe Gozen - Female Samurai". Bella Online, 2009.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tomoe Gozen.jpg|Tomoe Gozen, Kikuchi Yōsaik egindako erretratua.
Fitxategi:TomoeGozenM1942.jpg|Tomoe Gozeni egindako memoriala Gichū-ji-n, Ōtsu, Shigako prefektura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arregigaraikua jauregia

thumb|Armarria.
**Arregigaraikua jauregia** edo **Arregia de Yuso-ren etxea**, Gipuzkoako Soraluze herrian dagoen eraikina da. Erdi Aroan dorretxe izan zen. Fatxadan Iruretarren armarri barroko handi bat ikus daiteke.

## Ezaugarriak 
Antzinako euskal dorretxea da, egun oso aldatuta. Izan ere Erdi Aroko elementu arkitektoniko batzuk baditu: hala nola, lobulu-modiloiak, altuera ezberdinetako sarrera-ateak e.a. Geroago, gotorlekuaren funtzioa galdu zuenean, hiri-jauregi bihurtu zuten. Fatxada, Iruretarren armarri barroko handi batek janzten du; izan ere, XVI. mendean Andres Ibañez Irurekoa eta Maria Perez Arregia, izen bereko etxea heredatu zuena, ezkontzean Iruretarren leinukoen jabetza izatera pasatu zen. Erreferentzi blasoiak nahasketak sortu ditu eta ondorioz "Irure Jauregia" izen ezegokia eman zitzaion batzutan. 

## Helbidea 
Gabolatz kalea, 2 - 20590-Soraluze.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Arregigaraikua Soropedian.](https://www.sorapedia.eus/wiki/Arregia_jauregia_(eu))
Juan Alfonso Chadwick Errázuriz

**Juan Alfonso Chadwick Errázuriz** (Txileko Santiago, 1914ko martxoaren 1a &ndash; ibid, 1993ko uztailaren 1a), **Pollo Chadwick** izenarekin ere ezaguna, Txileko nekazaritza sektoreko abokatua eta merkataria izan zen, batez ere Txileko ardoaren industria modernizatzeko arduradunetako bat bezala ezagutzen da. Hainbat urtez polo-ko txapeldun nazionala ere izan zen. 

## Biografia 
Tomás Alejandro Chadwick Ortúzar eta Leonor Errázuriz Echazarretaren bigarren eta azken semea. Juan Alfonso Chadwick familiaren eta Errázuriz familiaren parte da, Txileko bi abizen indartsu. Bere anaia Alejandro, bera baino hiru urte zaharragoa, Olivia Larraín Echevarríarekin ezkondu zen, José Manuel Larraín Valdés politikariaren alabarekin, beraz, Larraín familiarekin eta Valdés familiarekin ere oso lotuta dago.

Lehenengo Santiagoko Colegio Alemán ikastetxean ikasi zuen, baina Salvador Allenderen gobernuan, Espainiako Opus Deiko barnetegi batera bidali zuten bi urtez. Itzuli zenean, ia Chadwicks guztiak bezala, Colegio del Verbo Divino-ra sartu zen Las Condes-en. Geroago, Zuzenbidea ikasi zuen Txileko Unibertsitate Katolikoan. 

Epe horretan, Txileko lehen ardo artekaritza enpresa sortu zuen. Hain zuzen ere, Hacienda de la Viña San José de Tocornal izan zen 1945ean eskuratu zuen lehena. Geroago Viña Errázuriz berreskuratu zuen, familia banaketek eta nekazaritza erreformak zatituta zegoena. 1970eko hamarkadan, hasiera batean 500 hektarea zituen ustiategi hau ekoizpenik gabeko 35 loteetan banatu zen; txikiena, 15 hektareakoa, Viña Errázuriz zuzendaritza etxea eta cabernet sauvignon landaketa zaharra zegoen. 

### Kirol karrera 
Juan Alfontso poloaren zale amorratua izan zen. Kantxa bat eraiki zuen bere Viña San José Tocornalen barnean, non 1960ko hamarkadan Fhilip printzeak jokatu zuen, Edinburgoko dukea eta Elisabet II.a Erresuma Batukoaren senarra zena. Gaur egun ez dago kantxarik, eta horren ordez Chadwick mahastiko ereintzak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keiss gaztelua

**Keiss gaztelua**, Eskoziako Keiss udalerriaten herrigunetik zortzi milia iparraldera dagoen gaztelu bat da, Highlands eskualdeko Caithness eremuan.

Gaztelu zaharra XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran George Sinclair, Caithnessko 5. dukeak (1582-1643) eraikiarazi zuen, eta 

aurrez gotorleku bat zegoen tokian eraikia izan zen, eta gaur egungo gaztelua 1755ean eraikia izan zen, baina 1765ean Sinclairtarrek estuasun ekonomikoak zituztenez saldu egib behar izan zuten.
Cardiff Arms Park

**Cardiff Arms Park** (), **The Arms Park**  ere deitua, errugbi estadio bat da, Cardiffen dagoena, Galesko hiriburuan, Millennium Stadiumen ondoan. Cardiff RFC eta Cardiff Rugby taldeen egoitza izateaz gain, kriket, atletismo, futbol, tenis edota boxeo lehiaketak egiteko ere baliatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Into the Blue (2005eko filma)

***Into the Blue*** (euskaraz *Urdinean Barna*), 2005eko John Stockwell estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Paul Walker, Jessica Alba, Scott Caan, Ashley Scott, Josh Brolin eta James Frain aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bahamak, Jared Cole (Paul Walker), Samantha Nicholson (Jessica Alba), Bryce Dunn (Scott Caan) eta Amanda Collins (Ashley Scott) urpekariek kondairazko antz8nako itsasontzi hondoratu baliotsu bat dirudiena topatu berri dute, honela ezkuko altxorra aurkitzeko beren ametsa lortu dutela usteko dute. Baina itsaspean beste misterio ilunago batekin topo egingo dute. Orduan bi aurkikuntzak isilpean mantentzeko itun bat egitea erabakiko dute.  

## Aktoreak 
*Paul Walker: Jared Cole
*Jessica Alba: Samantha "Sam" Nicholson
*Scott Caan: Bryce Dunn
*Ashley Scott: Amanda Collins
*Josh Brolin: Derek Bates
*James Frain: Reyes
*Tyson Beckford: Primo
*Dwayne Adway: Roy
*Javon Frazer: Danny

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Robert Lowell

**Robert Trail Spencer  Lowell IV** (Boston, 1917ko martxoaren 1a - New York, 1977ko irailaren 12a) estatubatuar olerkaria izan zen.

Bostongo familia aristokrata batean jaio zen eta familia bere olerkigintzaren gai garrantzitsu bat izan zen. Bere olerkiak Bostonen eta Ingalaterra Berrian kokatzen dira. Allen Tate, Elizabeth Bishop eta William Carlos Williams poetek eragin zioten. Bertso metrikoa eta librea erabili zituen.

1959ko *Life Studies* liburuak National Book Award saria irabazi zuen 1960an. Ordutik poesia konfesionaleko olerkien taldeko kidetzat hartua izan zen. 1947an eta 1974an Pulitzer Saria Olerkigintzan irabazi zuen.

## Lanak 
* *Land of Unlikeness* (1944)
* ''Lord Weary's Castle* (1946) (Pulitzer Saria)
* *The Mills of The Kavanaughs* (1951)
* *Life Studies* (1959)
**Phaedra (itzulpena)* (1961)
**Imitations* (1961)
**Nathaniel Hawthorne, 1804-1864* (edizio mugatua Hawthornen heriotzaren mendeurrenean), Ohio State University Press (1964)
**For the Union Dead* (1964)
**The Old Glory* (1965)
**The Achievement of Robert Lowell: A Comprehensive Selection of His Poems* William J. Martz, Scotten argitarapena, Foresman (1966)
**Near the Ocean* (1967)
**R. F. K., 1925-1968* (edizio mugatu pribatua) (1969)
**Notebook 1967-1968* (1969) (berrikusia eta zabaldua: *Notebook*, 1970)
**The Voyage & other versions of poems of Baudelaire* (1969)
**Prometheus Bound* (itzulpena) (1969)
**Poesie, 1940-1970* (Ingelesez italierazko itzulpenekin), Longanesi (Milan), (1972)
**History* (1973)
**For Lizzie and Harriet* (1973)
**The Dolphin* (1973) (Pulitzer Saria)
**Selected Poems* (1976) (zabaldua, 1977)
**Day by Day* (1977)
**The Oresteia of Aeschylus* (1978)
**Collected Prose* (1987)
**Collected Poems* (2003)
**Selected Poems'' (2006) (zabaldua)

## Kanpo estekak
Pedro Patiño

**Pedro Patiño Toledo** (La Puebla de Almoradiel, 1937 &ndash; Leganés, 1971ko irailaren 13a) igeltsero sindikalista bat izan zen, Langile Komisioen oinarrizko kidea eta  Espainiako Alderdi Komunistako militantea. Guardia Zibilak 33 urte zituela erail zuen, propaganda banatzen ari zenean Leganéseko auzo baten eraikuntza lanetan.

## Historia 
Gertaerak 1971ko irailaren 13an izan ziren, Madrilen eraikuntza sektoreko greba klandestinoaren lehen egunean; grebak irailaren 19ra arte iraun zuen. Dirudienez, aldez aurretik ohartarazpenik edo istilurik izan gabe, Guardia Zibilaren tiro batek hil zuen.

Getafeko udal hilerrian dago lurperatuta dago. Madrilgo erkideogoko zenbait herritan Pedro Patiñoren izena daramaten kaleak daude, hala nola Getafen edo Leganésen bertan. Baita ere, haren oroimenez lanbide heziketako ikastetxe bat dago Getafen.

Dolores Sancho aktibista eta feministarekin ezkonduta zegoen; hura eta haren abokatua, Jaime Miralles, CCOOren laguntzarekin, etengabe  saiatu ziren gertatutakoa salatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ramón Sáez Valcárcel (2010) «El homicidio del militante comunista Pedro Patiño y la actuación del abogado defensor Jaime Miralles. Un episodio de la represión y de la lucha por la justicia*»* in *Jueces para la Democracia*, 67. zk. 20-23. or. ISSN 1133-0627.
Arthur Henderson

**Arthur Henderson** (Glasgow, 1863ko irailaren 13a - Londres, 1935eko urriaren 20a) eskoziar politikari laborista izan zen. 1934ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

Hamabi urte zituenetik, galdategi batean lan egin zuen. 1892an jarduera sindikalak egiten hasi zen eta hurrengo hamarkadan Alderdi Laboristan sartu zen. 1903an aukeratu zuten lehen aldiz Parlamentuko kide.

1915ean Herbert Henry Asquithen koalizio gobernuan sartu zen. Britainiar gobernu bateko lehen laborista izan zen.

1929an Ramsay MacDonaldek Kanpo Arazoetako Idazkari izendatu zuen. Henderson gerraosteko tentsioak murrizten saiatu zen, SESBeko gobernua onartu zuen eta britainiarren babesa bermatu zion Nazioen Ligari.

1930eko hamarkadan, prestatzen ari zen gerra gelditzen saiatu zen. Bakearen Munduko Ligarekin lan egin zuen eta Genevako Desarmatzearen Konferentziako buru izan zen. 1935ean Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

## Lanak 
* *The League of Nations and labour* (1918)

## Kanpo estekak
Karriss Artingstall

**Karriss Imogen Artingstall**,  (Macclesfield. Ingalaterra, 1994ko azaroaren 23a), *Luma* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Irma Testa italiarrarekin partekatua) *Luma* kategorian, Erresuma Batuaren izenean; Tokion, Sena Irie japoniarraren (urrezko domina) eta Nesthy Petecio filipinarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kellie Harrington

**Kellie Anne Harrington**,  (Dublin, Irlanda, 1989ko abenduaren 11), *Arina* kategorian aritzen den boxeolari irlandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Arina* kategorian, Irlanda ordezkatuz; Tokion,  Beatriz Ferreira brasildarraren (zilarrezko domina), Sudaporn Seesondee thailandiarraren eta Mira Potkonen finlandiarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen berriro.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maialen Beloki

**Maialen Beloki** **Berasategi** (Donostia, 1983) Donostiako Zinemaldiaren zuzendariordea da 2016tik. Elias Kerexeta Zine Eskola martxan jartzen parte hartu zuen, eta eskolako Zuzendaritza Akademikoko kide da. Komunikazioko irakaslea izan da HUHEZI Fakultatean, Mondragon Unibertsitatean.

## Zinema-ikertzailea 
Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean 2002 eta 2005 urteen artean, Iruñean. 2010ean *Zinema teoria, analisia eta dokumentazioan* doktore-titulua lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Antxon Ezeizaren lan zinematografikoa eta ibilbide profesionala aztertuta. Ezeizari egokitu zaion testuinguru historiko, politiko, industrial eta kulturalean kokatzen ditu haren ekarpena. Eta, osagarri gisa, autorearen teoriak bere  zinema-produkzioan noraino eta nola gauzatzen diren aztertu zuen. Ildo horretan, 60ko hamarkadatik 90ekora bitarteko espainiar zinemako hiru mugarri garrantzitsu ikertu zituen: errealismo kritikoa edo dialektikoa, Espainiako Zinema Berria eta Euskal Zinema Nazionala. Horretan kokatuta, Ezeizaren bizi-esperientzia ere aztertu zuen, batez ere, politikarekin zuen harreman eta konpromiso estua;  zinemagintzaren eta politikagintzaren artean ibili zen, eta, antza, Antonio izatetik Antxon izatera pasa zen. 

## Idazlanak 
2010ean Euskadiko Filmategiak argitaratu zuen  *Antxon Eceiza, cine, existencialismo y dialéctica* liburuaren egileetako bat izan zen Jesús Angulo, José Luis Rebordinos,  eta Antonio Santamarina-rekin.  2015eko *Euskal zinema: zinemagileen hiru belaunaldi* liburuan ere parte hartu zuen. Eusko Jaurlaritzako Kulturaren Euskal Kontseiluko kidea da. 

## Donostiako Zinemaldiko zuzendariordea 
Urte Osoko Zinemaldiaren kontzeptuaren koordinatzailea Donostiako zinemaldiaren barruan. Hori da, hain zuzen, erakundearen apustu estrategikoetako bat, eta Zinemaldiaren apustu estrategiko horretan funtsezko jarduera-ildo hauek landu nahi dituzte: 

* talentu berriak bilatzea eta garatzea eta horiei lagun egitea (Ikusmira Berriak, Nest),  
* prestakuntza eta zinemari buruzko ezagutzak transmititzea (Elias Kerexeta Zine Eskola eta Zinemaldia+)  
* eta ikerketa eta pentsamendu zinematografikoa (Z70 proiektua eta *Zine* argitalpena).  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imaz, Andoni. «Maialen Beloki eta Eneko Olasagasti: Zinemaren aldiak eta aldiriak» *(Berria*, 2021-09-12).
Mervyn LeRoy

**Mervyn LeRoy** (San Frantziako, 1900eko urriaren 15a - Beverly Hills, Kalifornia, 1987ko irailaren 13a) estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilaria, eta vaudeville aktorea izan zen. Bere arrakastarik garrantzitsuena *The Wizard of Oz* filmaren ekoizpena antolatzea izan zen.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
### Ekoizlea 
## Kanpo estekak
Richard Hamilton

[thumb|right|[The Beatles (musika diskoa)|*The Beatles* albumaren azala (1968)]].

**Richard William Hamilton** (Londres, 1922ko otsailaren 24a - *ibidem*, 2011ko irailaren 13a) ingeles margolaria izan zen. Pop art britainiarraren aitzindarietako bat izan zen.

Arte kritikari eta historialariek 1955ean Newcastlen egin zen *Man, Machine and Motion* izeneko erakusketa eta 1956an ''Just what is it that makes today's homes so difgerent, so appealing?* izeneko collagea pop arteko obrarik goiztiarrenak zirela uste dute.

Eduardo Paolozzi, Lawrence Alloway, Alison eta Peter Smithson eta Nigel Hendersonekin batera Independent Groupeko kide izan zen.

1968an The Beatlesen *White Album'' diskoaren azala diseinatu zuen.

Margolaritza abstraktuan hasi ondoren arte figuratibora itzuli zen. Collage eta ilustrazioen egilea ere izan zen.
Joaquim Dolz

**Joaquim Dolz-Mestre**, (Morella, 1957), Genevako Unibertsitateko irakaslea da. Hizkuntzen didaktikaren arloko katedraduna. Testu-generoekin eta sekuentzia didaktikoekin egindako lanen aitzindarietako bat da.

Joaquim Dolz-Mestre. Hizkuntzaren didaktikako eta irakasleen prestakuntzako irakaslea Genevako Unibertsitatean, 1980tik hizkuntzaren garapena alde batetik eta hizkuntzen irakaskuntza eta ikaskuntza bestetik ikertzen ditu interakzionismo soziodiskurtsiboaren ikuspegitik. Ikerketa horien artean ezagunenak dira ahozko eta idatzizko ekoizpenaren irakaskuntzari buruzko lanak, testu-generoak, sekuentzia didaktikoak, ikasteko zailtasunak eta irakaskuntza-jardueraren analisia. Frantseseko didaktikako irakasleen prestakuntzari buruzko ikerketak zuzendu ditu urtetan Genevako Unibertsitatean eta gaztelania, galegoa, euskara, portugesa eta beste zenbait hizkuntzen didaktikaz aritu izan da.
[thumb|Joaquim Dolz - [Donostian - Kursaal jauregian - 2021-10-28]]

## Lan aipagarri batzuk 
*  Joaquim Dolz & Bernard Schneuwly. ''Pour un enseignement de l'oral: Initiation aux genres formels à l'école* (Collection Didactique du français). 1998. ‎ ISBN-13: 978-2710113010
*  Joaquim Dolz & Itziar Idiazabal. *Enseñar (lenguas) en contextos plurilingües* EHU/UPV. Zabalduz.  ISBN-13: 978-8498608380
*  Joaquim Dolz & Auguste Pasquier. *Argumentar para convencer: una secuencia didáctica de iniciación al texto argumentativo para el primer ciclo de la Educación Secundaria Obligatoria*. (Itzulpen-egokitzapenaren egileak: Pilar Labaien, Mª José Sánchez, Francisco J. Sierra). 1996. Argitaratzailea: Iruñea : Nafarroako Gopbernua, Hezkuntza eta Kultura Saila, ISBN: 84-235-1553-2 
* Aurrekoaren itzulpena: Joaquim Dolz, Auguste Pasquier; *Konbentzitzeko argudiatu: derrigorrezko bigarren hezkuntzako lehen ziklorako argudio testuak lantzen hasteko sekuentzia didaktikoa*. (Itzulpena eta egokitzapena: Pilar Labaien, Mª José Sánchez, Patxi Sierra; euskarazko itzulpena eta egokitzapena, Jon Iñaki Izarzelaia, Olibia Galparsoro, Orreaga Zubeldia. 2002. Argitaratzailea: [|Iruñea]]: Nafarroako Gobernua, Hezkuntza eta Kultura Departamentua, L.G. ISBN: 84-235-2240-7
*  Joaquim Dolz & Auguste Pasquier. *Escribo mi opinión : una secuencia didáctica de iniciación a los textos de opinión para el tercer ciclo de educación primaria*. 2000. Argitaratzailea: Iruñea : Gobierno de Navarra, Departamento de Educación y Cultura, D.L. 2000, ISBN: 84-235-1985-6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miel Anjel Elustondo. Elkarrizketa. "Joaquim Dolz-Mestre, Genevako Unibertsitateko katedraduna: «Hizkuntzaren estatusak eragin betea du ikaskuntzan». *Argia.eus''. 2010eko urtarrilaren 10a.
* Genevako Unibertsitatea. Joaquim Dolz-Mestreren argitalpenak.