Rock Springseko sarraskia

thumb|1886ko ''Harper's Weekly-*ko zenbaki batean argitaratutako sarraskiaren marrazkia.
**Rock Springseko sarraskia**, **Rock Springseko gatazkak** bezala ere ezagutua, 1885eko irailaren 2an eman ziren Rock Springs hirian, Wyoming, Estatu Batuak. Gatazkak meatzari immigrante txinatarrak eta meatzari zuriak izan zituen protagonista. Gatazkak arrazen arteko tentsioen ondorio izan ziren; izan ere, Union Pacific Coal Departmentek gutxiago ordaintzen zien txinatarrei zuriei baino. Politika horren ondorioz, txinatar gehiago kontratatzen zituzten zuriak baino eta zuriak haserretu egin ziren. Gatazkak amaitu ostean, 28 txinatar hil ziren eta 15 zauritu ziren, eta 75 etxe txinatar erre ziren, 150.000 dolarreko galerak eraginez.

Zuri eta txinatarren arteko tentsioa inoiz baino altuagoa zen XIX. mendearen amaieran. Rock Springseko sarraskia, herrialdeak bizi izan zuen xenofobia izugarriaren hainbat urteen fruitua izan zen. 1882ko Txina Baztertzeko Aktak Txinako inmigrazioa blokeatu zuen 10 urtetan zehar. Immigrante txinatar gehienak tren sektorean bilatzen zuten lehenengo lana, baina geroago ikatz-meategietan amaitzen zuten lanean, Union Pacific-enak zirenak. Txinako inmigrazioa hazten joan zen bezala, haienganako gorrotoa ere hazten joan zen. Knights of Labor taldeak, txinatarrak enplegatzeren aurka zegoen talderik indartsuena, kapitulu bat egin zuten Rock Springsen 1833an eta sarraskiaren egileen gehiengoa talde honen parte ziren. Hala ere, inoiz ez zen egin konexiorik gatazka eta talde honen artean.

thumb|Txinatarrak babesteko irailaren 5ean bidalitako tropa federalak.

Sarraskiaren ondorio bezala, tropa federalak jarri zituzten Rock Springsen, meatzari txinatarrak babesteko. ​

## Testuingurua 
Txinatik Estatu Batuetarako immigrazioa ez zen uniformea garai hartan. J.R. Tucker politikariak, 1884ko *The North American Review* egunkariko artikulu batean, esan zuen 100.000 immigrante txinatarren gehiengoa Estatu Batuen mendebaldean bizi zirela (Kalifornia, Nevada, Oregon eta Washington). Txinako Estatu Batuetako Ministroak, George Sewardek, zenbaki antzekoak idatzi zituen bost urte lehenago *Scribner's Magazine* aldizkarian.

Wyomingen langile txinatarrek lortzen zituzten lehen enpleguak tren industrian ziren eta Union Pacific-entzat lan egiten zuten mantenimenduaren arduradun bezala. Laster, txinatarrak mozkin bihurtu ziren Union Pacific-entzat eta trenbideetan zein meategietan lanean hasi ziren. Wyomingeko langile gehienak Sweetwaterreko eskualdean lanean bukatzen zuten eta Txinatarren gehiengoa gizonezkoa zen. Inmigranteen kontrako arrazismoa oso zabalduta zegoen, eta gainera, ia ongi ikusia zegoen. Aipatutako artikuluan, J.R Tuckerrek "arraza asiatikoa, atzerritarra bere odol, ohitura eta zibilizazioagatik" bezala deskribatzen ditu.

thumb|XIX. mendean ohikoak ziren kanpaleku txinatarrak.
Rock Springseko txinatarrak beraienganako gorrotoaz jabetuta zeuden, baina ez zuten konturik hartu, ez baitzen gatazka arrazialik egongo zen aztarnarik ikusten. Talde hau zen inmigrazio txinatarraren aurka zegoen talde nagusia; 1882an, Knightsak Txina Baztertzeko Akta

### Hildakoen izenak 
#### Mutilatutako gorputza 
* Leo Sun Tsung, 51: bere txabolan aurkitu zuten hainbat zaurirekin, aurpegian bala zauria barne.
* Leo Kow Boot, 24: meategi artean aurkitu zuten lepoan bala zauri batekin.
* Yii See Yen, 36: Bitter errekatik gertu aurkitu zuten lokian bala zauria zuela.
* Leo Dye Bah, 56: zubitik gertu aurkitu zuten bularrean bala zauria zuela.

#### Erretako gorputzak 
* Choo Bah Quot, 23: txabola batean aurkitu zuten, partzialki erreta.
* Sia Bun Ning, 37: burua, lepoa eta sorbaldak bakarrik aurkitu ziren txabola batean, gainerakoa erre egin zen.
* Leo Lung Hong, 45: bularra aurkitu zuten, gainerakoa erre egin zen.
* Leo Chih Ming, 49: burua eta bularra, gainerakoa erre egin zen.
* Liang Tsun Bong, 42: bularra aurkitu zuten txabola batean, gainerakoa erre egin zen.
* Hsu Ah Cheong, 32: buru-hezurra agertu zen bere txabolan, bestelako atalik ez.
* Lor Han Lung, 32: ezkerreko oina aurkitu zuten txabola batetik gertu.
* Hoo Ah Nii, 43: bere buruaren erdia eta bizkarrezurra aurkitu zituzten txabolan.
* Leo Tse Wing, 39: hanketako hezurrak aurkitu zituzten txabola batean.

#### Hezur atal txikiak edota inongo zatirik ez 
* Leo Jew Foo, 35
* Leo Tim Kwong, 31
* Hung Qwan Chuen, 42
* Tom He Yew, 34
* Mar Tse Choy
* Leo Lung Siang
* Yip Ah Marn
* Leo Lung Hon
* Leo Lung Hor
* Leo Ah Tsun
* Leang Ding
* Leo Hoy Yat
* Yuen Chin Sing
* Hsu Ah Tseng
* Chun Quan Sing

## Ondorioak 
### Berehalako ondorioak 
Hurrengo egunetan, bizirik geratzen ziren Rock Springseko immigranteek ihes egin zuten eta Union Pacific-eko trenek jaso zituzten. Irailaren 5erako, ia bizirik atera ziren guztiak Evanston, Wyomingera eraman zituzten, Rock Springsetik 100 kilometrotara.

Sarraskia igaro eta berehala, txinatarren itzulerari buruzko zurrumurruak zabaldu ziren. Irailaren 3an, *Rock Springs Independent* egunkariak zurrumurruak baieztatzen zituen artikulu bat argitaratu zuen; izan ere, hainbat txinatar beraien baliozko gauzak berreskuratzera itzuli baitziren. Egunkari hark, sarraskia defendatu zuen, Estatu Batuetako mendebaldeko beste hainbat egunkarik bezala. Hala ere, Wyomingeko egunkarien gehiengoak ekintzak txarto hartu zituen, baina meatzari zurien kausa onartuz beti ere.

Francis E. Warren, Wyomingeko gobernadoreak, Rock Springs bisitatu zuen irailaren 3an, sarraskiaren hurrengo egunean, ebaluazio pertsonal bat egiteko. Bidai haren ondoren, Evanston bisitatu zuen, non Estatu Batuetako presidenteari, Grover Clevelandi, hainbat telegrama bidali zizkion, tropa federalak eskatzeko. Rock Springsen gatazkak jada amaituta zeuden, baina egoera tentsioz beteta zegoen oraindik. Irailaren 5ean, armadako bi konpainia iritsi ziren; Anderson koronelaren agindupean zegoena Evanstonen ezarri zen eta Chipman koronelaren aginduetara zegoena Rock Springsen. Alexander McDowell McCok koronelak 6 konpainia gehiago Rock Springsera bidaltzeko agindua jaso zuen.

Irailaren 9an, aste bat igaro ondoren, ailegatu ziren 6 konpainia hoiek. Haietatik lauk txinatarrei Rock Springsera itzultzen lagundu zieten. Meategi konpainiak gorputz batzuk bakarrik jaso zituen, beraz han topatu zuen eszena ez zen oso atsegina izan. Gorputzak erreta, deskonposatzen hasita, animaliek janda... aurkitu zituzten.

Rock Springseko egoera irailaren 15ean lasaitu zen, Warrenek tropa federalak joatea eskatu zuenean; hala ere, meategiak itxita mantendu ziren denboraldi batez. Irailaren 30ean, meatzari zuri batzuk, Knights of Laborrekoak gehienak, greba bat hasi zuten txinatarren aurka protestatzeko. Zuri hauek ez ziren beraien lanpostuetara itzuli, konpainiak txinatarrak enplegatzen jarraitzen zuelako. Rock Springs lasaitzen joan zen poliki-poliki; urriaren 5ean larrialdietako tropak kendu ziren, bi konpainia izan ezik.

Greba honek ez zuen arrakastarik izan eta meatzariak hilabete gutxi barru itzuli ziren lanera. Knights of Labor erakundeak greba defendatzeari uko egin zion, ez baitzuen biolentzia ontzat jotzen zuen erakunde bezala etiketatua izan nahi. Union Pacific-ek meategiak berriro ireki zituenean, sarraskian parte hartu zuten 45 meatzariak kaleratu zituzten.

### Atxiloketak 
Rock Springseko gertaeren ondoren, 16 gizon Green Riverreko kartzelan sartu zituzten *grand jury* batek karguak aurkezteari uko egin zion arte. Inor ez zen gertakariengatik kondenatua izan.

### Erantzun diplomatiko eta politikoak 
Gatazken ondoren, gobernu nazionalak txinatarrei indemnizazio bat emateari uko egin zion. Txinan, Guangdong-eko gobernadoreak iradoki zuen, Txinan zeuden estatubatuarrak mendeku objektu izan litezkeela. Charles Harvey Txinako diplomatiko estatubatuarrak eta beste erakunde diplomatiko batzuk informatu zuten Hong Kong eta Guanzhouen anti-estatubatuar iritzia handitu egin zela hilketaren ondoren. Ordezkari estatubatuarrek beraien herrialdea eta Txinaren arteko merkataritza-harremanak arriskuan zeudela ohartarazi zuten. Horrez gain, merkatari britainiarrak eta Txinako egunkariak "Amerikako nekazari txinatarrei zutitzeko" esaten ari zitzaiela ere azpimarratu zuten. Honen ondorioz, gobernu estatubatuarrak zerbait ordaindu beharko liekeela iradoki zuen Estatuko Idazkari zen Thomas Bayardek. Gobernuak hondatutako etxebizitzak ordainduko zituela onartu zuen, baina ez sarraskiaren biktimengatik. 1886ko otsailaren 18ko eskutitz batean, Bayardek esan zuen "txinatarren aurkako biolentzia hauen kulturara moldatzeko erresistentziagatik eta gainerako immigranteek ere txinatarrak gorrotatzen zituztelako gertatu zela". Azkenean 147.748 dolar ordaindu zituzten. Hala ere, diru hau konpentsazio monetario gisa ikusten da eta ez sarraskiaren erruaren onarpen legal bat bezala. Wyomingeko egunkariek, *Cheyenne Tribune-k* adibidez, meatzari zuriekiko enpatia erakutsi zuten. *Boomerang-ek* sarraskia tamalgarria izan zela zioen, baina biolentzia justifikatzen zuten unean uneko faktoreak ere bazeudela zioen.

Egunkariez gain, txinatarrenganako diskriminazio eta estereotipoak beste argitarapen batzuetan nabarmen geratu ziren. Panfleto erlijioso batzuk, *Baptist Missionary Magazine* bezalakoak, "barbaro" bezala deskribatzen zituen txinatarrak. *The Chautauquan: A Weekly Newsmagazine* asiarrak ahul eta defendatzeko ezgaiak bezala etiketatu zituen, "txinatar langile bat erailtzea emakume bat edo haur bat hiltzea bezalakoa daː defendatu ezin direnen eskubideak bortxatzea" gehitu zuen.

Knights of Laborreko liderra zen Terence Powderlyk, gutun bat idatzi zion W.W. Ston kazetariari hau esanezː "ez da beharrezkoa txinatarren aurka egoteko arrazoiei buruz hitz egitea (beraien ohitura, erlijioa, praktikak...). Powderlyk esan zuen inmigrazioaren "arazoaren" errua Txina Baztertzeko Aktaren porrota izan zela, legeak ahulak zirela. Honi gehitu zion Kongresuak legeak aldatu beharko zituela Txinako inmigrazioa erregulatzeko eta horrelako gatazkak ekiditeko.

1885eko abenduan, Grover Cleveland presidenteak bere erreakzioa erakutsi zuen txosten batean. Bertan, Txinarekin harreman ona mantendu nahi zutela azpimarratu zuen eta gatazkaren arrazoia aurrejuzgu arrazistak zirela garbi utzi nahi izan zuen.

## Sarraskiaren ondorengo gertaerak 
Sarraskiak txinatarren aurkako eraso gehiago eragin zituen, Washingtongo zonaldean gehienbat. Newcastletik gertu, gizon zuri talde batek 36 meatzari txinatarren txabolak erre zituzten. Puget Soundeko eskualdean, biolentzia handiaz jazarri zituzten. Gorroto bolada Oregon estatura zabaldu zen. Bertan, ehunka meatzari txinatar kanporatu zituzten.

## Garrantzia eta testuingurua 
Rock Springseko sarraskia behatu dutenek eta gaur egungo historiagileek, XIX. mendeko txinatarren aurkako gorrotoa erakusten duen gertakaririk handiena dela diote, Estatu Batuetan. Gatazkak asko agertu ziren medioetan, bereziki *The National Police Gazette* eta *The New York Times*en. Estatu Batuetako mendebaldean gertatutako eraso guztien artean, hura izan zen garrantzi eta atentzio gehiena jaso zuena.

Gaur egun, ia historiagile guztiek diote gatazkaren oinarrizko faktoreak aurrejuzgu arrazistak zirela. Hala ere, Craig Storti kazetariak 1990ean argitaratu zuen saiakeran, faktore ekonomikoei garrantzi handiagoa ematen die. Bere liburu *Incident at Bitter Creek: The Rock Springs Massacre-''k kritika negatibo asko jaso zituen. Egia da faktore ekonomikoek zerikusia izan zutela, baina faktore arrazistak pisu handiagoa izan zutela nabarmena da. Stortiren liburuak "generalizazio" bezala deskribatu zuen txinatarrenganako diskrimnazioa, ondorioz, ez zela eragile garrantzitsua izan zioen. Horrez gain, Txinakoek kultura estatubatuarrera amoldatzeari uko egin ziotelaren ideia oraindik ere pertsona batzuk onartzen dute.

Gaur egun, Rock Springsek 20.000 biztanle ditu. Herri zaharra hiri bihurtu da. Auzo Txinatar zaharra, sarraskian erre egin zena, eskola bat bihurtu da orain. Orokorrean, sarraskia gertatu zen tokiak inguratuak eta hiriaren hazkundeagatik xurgatuak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak