open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
GPT-3

**GPT-3** (*Generative Pre-trained Transformer*-en 3. bertsioaren laburdura) ikasketa sakona erabiltzen duen hizkuntza-eredu bat da, giza idazketa simulatzen duena testuak sortzeko. Testuak asmatzeko GPT serieko ereduen hirugarren belaunaldia da, OpenAI adimen artifizialeko ikerketa-laborategiak sortua. 

GPT-3ren bertsiorako hizkuntza-ereduan 175.000 milioi ikasketa-parametro doitu dira, segidako aurreko belaunaldian (GPT-2) baino azkoz gehiago. GPT-3 2020ko maiatzean kaleratu zen, eta beta fasean egon zen  2020ko uztailera arte. "Aurrez entrenatutako hizkuntza-errepresentazioa" erabiltzen du, hizkuntzaren prozesamenduko (NLP) joerari jarraituta.

GPT-3k sortzen dituen testuen kalitatea hain da handia, ezen zaila baita gizakiek idatzitakoetatik bereiztea, horrek berekin dakartzan onurak eta arriskuekin. 2020ko maiatzaren 28ko argitalpenean, sortzaileek GPT-3ren balizko arriskuez ohartarazten dute, eta arrisku horiek arintzeko laguntza eskatzen dute. David Chalmers filosofo australiarraren ustez GPT-3 da "inoiz sortu ez den adimen artifizialeko sistema interesgarri eta garrantzitsuenetariko bat". 

Bestalde, sortutako zenbait testutan agertutako koherentzia-falta dela-eta, aipatu da GPT-3ren prozesamendua sintaktikoa dela nagusiki, testuaren semantikaren kaltetan.

## Berrikuspenak eta kritikak 
2020ko uztailaren 29an, *The New York Times* egunkariak Farhad Manjooren berrikuspena argitaratu zuen, esanez GPT-3 "harrigarria" eta "izugarria" dela, baita "beldurgarria" ere. Wired aldizkariaren arabera GPT-3k "hotzikarak eragiten ari zen Silicon Valleyn". Euskadi Irratian egindako esperimentuetan "aidetsu eta etengabe kontzientziadun pertsona gisa agertzen da".

MIT Technology Review aldizkariko artikulu batean adierazi zuten GPT-3k ez duela "munduaren ulermenik", eta, beraz, "esaten duena ez dela fidagarria".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adimen artifiziala
* ChatGPT
* Ikasketa sakona

## Kanpo estekak
Junichiro Koizumi

japoniar politikaria da. Japoniako lehen ministroa izan zen 2001etik 2006ra.

Ekonomia ikasi zuen bere herrialdean eta Londresen, eta 1972an diputatu hautatu zuten lehen aldiz. Ondoren, Posta eta Komunikazio ministro eta Osasun eta Ongizate ministro izan zen.

Japoniako Alderdi Liberal Demokratikoko buru eta lehen ministro izan zen 2001 eta 2006 artean. Estatuaren zorra murrizteko eta posta-zerbitzua pribatizatzeko politika ekonomiko neoliberalak aplikatu zituen.

Erretiratu eta urte batzuetara, nuklearren aurkako jarrerak defendatu zituen.

## Kanpo estekak
Agua Dulce (Nueces, Texas)

**Agua Dulce** Texasko hiri bat da. Nueces konderrian kokatua dago. 2020an  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Nueces konderria

## Kanpo estekak
South Frydek

**South Frydek** Texasko hiri bat da, Austin konderrian. 2019an gehitu zen, hasieran **Gloster** izenarekin, baina zazpi hilabete beranduago izena aldatu zioten. 2020ko zentsoan 207 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Austin konderria (Texas)

## Kanpo estekak
Blackland (Texas)

**Blackland** Texasko herri bat da, ia hiri mamu bat, Rockwall konderrian, Ameriketako Estatu Batuak. Rockwall (Texas)etik hego-ekialdera dago, lau bat miliara, 276. Estatu Errepidean. 1990eko zentsoan 49 biztanle baino ez zituen. 

## Ikus, gainera 
Rockwall konderria

## Kanpo estekak
Cinco de Mayo

**Cinco de Mayo** (euskaraz literalki maiatzaren 5a) Mexikoko jaieguna da, 1862ko maiatzaren 5ean izan zen Pueblako guduan Mexikoko indarren garaipenaren omenezkoa.

1862ko maiatzaren 9an, Benito Juárezek Pueblako guduaren urteurrena jaiegun nazionala izango zela adierazi zuen. Gaur egungo Mexikon, Pueblako guduaren urteurrena batez ere Pueblan bertan ospatzen da eta ez da jaiegun nazionaltzat hartzen. Hala ere, Cinco de Mayo izeneko kale bat gutxienez dago herrialde osoko ia herri eta hiri guztietan.. *Time* aldizkariaren arabera, Cinco de Mayo ospakizuna oso ezaguna bihurtu zen herrialde honetan 1940ko hamarkadan. Jaiegun honi "Mexikar Harrotasunaren Eguna" edo "Latinoamerikar Harrotasunaren Eguna" deitzen zaio. Horrez gain, maiatzaren 5a Mexikoko Independentzia Eguna esatea oso ohikoa da, nahiz eta okerra den.

Cinco de Mayoren ospakizunak edari alkoholdunak edatearekin batera izaten direnez, jaiegunerako ingelesezko izen komiko bat zabaldu da: Cinco de Drinko. Kritikariek nabarmendu dute Cinco de Mayoren loturak Mexikoko edari alkoholdunen hedapenarekin jaiegun hau ezagunagoa egiten duela hainbat etnien artean, baina mexikarrei buruzko estereotipo negatiboen iturri ere bihurtzen dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hofmann

**Hofmann** abizena da:

## Pertsonak 
* Albert Hofmann (1906–2008), suitzar kimikaria
* August Wilhelm von Hofmann (1818–1892), alemaniar kimikaria
* Gert Hofmann (1931–1993), alemaniar idazlea
Hizkuntza eredu

**Hizkuntza-eredu** bat hitzen sekuentzien gaineko probabilitate-banaketa bat da.  luzerako hitzen edozein sekuentzia emanda, hizkuntza-eredu batek probabilitate bat esleitzen dio sekuentzia osoari: P(w_1,\ldots,w_m) Hizkuntza ereduetako probabilitateak kalkulatzeko hizkuntza bateko edo askotako testu corpusak erabiltzen dira, ikasketa edo trebakuntza deitzen den urratsean. Hizkuntzak baliozko esaldi ugari adierazteko erabil daitezkeenez hizkuntzaren modelizazioak arazo bati egin behar dio aurre: ikasketa-datuetan aurkitzen ez diren hizkuntza-sekuentzia baliozkoei probabilitate ez-nuluak esleitzea. Arazo hori gainditzeko hurbilpen desberdinak erabili dira, hala nola Markoven suposizioa aplikatzea edo neurona-sare errekurrenteak edo transformer modukoak.

Hizkuntza ereduak erabilgarriak dira hizkuntzalaritza konputazionalean problema askotarako; hizketaren ezagutza, itzulpen automatikoa, etiketatze morfosintaktikoa eta analisi sintaktikoa, karaktereen ezagutza optikoa, informazioa berreskuratzea eta beste hainbat.

## Eredu motak 
Teknika desberdinak erabiltzen dira. Hona hemen horietako batzuk konplexutasunaren arabera (sinpleetatik hasita):

* unigramak
* n-gramak
* esponentziala (entropia)
* neurona-sareak 

## Euskarazko hizkuntza ereduak 
Euskararako entrenatu ziren hiru eredu neuronal zeuden 2022an publikoki atzigarri: 

* fastext embedding-ak, 
* BERT hizkuntza eredua, 
* FLAIR hizkuntza eredua. BERT hizkuntza eredua Hugging Face-eko liburutegiarekin erabili daiteke zuzenean

Alde nabarmena dago euskararen eta Europako gainerako hizkuntzen artean 2022an, ikerketaren heldutasunari eta hizkuntza-baliabideen inguruko prestakuntza-egoerari dagokienez. MC4 dataset eleaniztunak, adibidez, 10,401 Gb eskaintzen ditu ingeleserako, 1,613 Gb gaztelaniarako (6 aldiz gutxiago), eta 5 Gb bakarrik euskararako (2.000 aldiz gutxiago). Era berean, BERT hizkuntza-ereduaren ingeleserako jatorrizko bertsioa Google Books-en corpus bat erabiliz entrenatu zen. Corpus horrek 155.000 milioi hitz ditu Estatu Batuetako ingelesez eta 34.000 milioi hitz Britainia handiko ingelesez. Horrek esan nahi du corpus ingelesa bere euskal baliokidea (384 milioi hitz) baino ia 500 aldiz handiagoa zela 2020an. Hizkuntzen arteko alde hori hizketarako baliabideetan ere argi ikusten da. Common Voice enpresak, adibidez, 2015 baliozkotutako hizketa-ordu ematen ditu ingeleserako, 377 gaztelaniarako, eta 91 bakarrik euskararako.

Goiko adibide gutxi horietan ikusten den hizkuntzen arteko alde nabariak hizkuntza teknologian dagoen eten digital endemikoa azpimarratzen du. Hala ere, euskara bezalako baliabide gutxiko hizkuntzentzat puntu positiboa da aurrez prestatutako hizkuntza-eredu elebakarrek eta eleaniztunek nahiko emaitza onak ematen dituztela Hizkuntzaren Prozesamenduko ataza desberdinetan, baita entrenamendurako corpus askoz txikiagoak erabilita ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntzaren prozesamendu
* Hizkuntza Eredu Handiak (LLM)

## Kanpo estekak 
* A Statistical MT Tutorial Workbook Kevin Knight, 1999
Ez naiz inoiz Dublinen egon

***Ez naiz inoiz Dublinen egon*** Markos Goikoleak idatzitako antzerki-obra da. 2023an estreinatu zen Donostiako Antzoki zaharrean.

Antzerkigintza Berriak programaren bidez hasi zen Markos Goikolea bere lehenengo obra eszeniko luzea  izan zen honen gidoia osatzen. Bost hilabeteko epea izan zuen testua garatzeko, eta arte eszenikoetako profesionalen gidaritzapean egin zuen lan. Gabilondok ere parte hartu zuen prozesu horretan, eta hala izan zuen zuzendariak Goikolearen obraren berri: «Laborategian sortu den testu bat da, oso gertutik bizi izan dut, eta asko gustatu zitzaidan zertaz hitz egiten zuen, nola zegoen josita eta idatzita...».

## Taldea 
* Egilea: Markos Goikolea.
* Aktoreak: Mireia Gabilondo, Aitziber Garmendia, Iñigo Aranburu, Iñigo Azpitarte
* Zuzendaritza: Mireia Gabilondo
* Zuzendaritza laguntzaile: Sara Cozar.
* Eszenografia: Fernando Bernués
* Jantzitegia: Ana Turrillas.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mireia Gabilondo

## Kanpo estekak 
* 'Ez naiz inoiz Dublinen egon' antzezlana. Donostia Kultura, 2022-01-06
* 'Ez naiz inoiz Dublinen egon' antzezlana. Arriaga Antzokia, 2022-01-10
Weber

**Weber** hauetako bat izan daiteke:

## Pertsonak 
* Amy Weber (1970), estatubatuar aktore
* Carl Maria von Weber  (1786–1826), musikagilea, orkestra-zuzendaria eta piano-jotzailea
* Karl Jakob Weber (1712–1764), suitzako arkitektoa
* Lois Weber (1881–1939), estatubatuar zinema aktorea, produktorea
* Max Weber (1864–1920), soziologo eta ekonomialari alemaniarra
* Olivier Weber (1958), frantses idazlea eta kazetaria
* Werner Weber (matematikaria) (1906–1975), alemaniar rakaslea eta genetikalaria
* Wilhelm Eduard Weber (1804–1891), alemaniar fisikaria

## Beste batzuk 
* Weber, fluxu magnetikoaren edo indukzio magnetikoaren fluxuaren unitatea.
Schneider

**Schneider** abizena da:

## Pertsonak 
* Alexander Schneider (1908–1993), Ameriketako Estatu Batuetako musikaria
* Dorothee Schneider  (1969), kirolari alemaniarra
* Emilia Schneider (1996), txiletar ikasle-buruzagia
* Erna Schneider (1926), Estatu Batuetako ingeniari eta asmatzailea
* Florian Schneider (1947–2020), alemaniar musikaria
* Jakob Schneider (1994), alemaniar arraunlaria 
* Junnosuke Schneider (1977), japoniako futbolari 
* Maria Schneider (aktorea) (1952–2011), film-aktore frantziarra
* Maria Schneider (musikaria) (1960), jazz konposatzailea estatubatuarra
* Romy Schneider (1938–1982), aktore austriarra
* Stephen Schneider (aktorea) (1980), ameriketako Estatu Batuetako aktore
* Vreni Schneider (1964), suitzar eskiatzaile
Francis Bell

Sir **Francis Henry Dillon Bell** (Nelson, 1851ko martxoaren 31 &ndash; Wellington, 1936ko martxoaren 13a) zeelandaberritar politikaria izan zen Zeelanda Berri lehen ministroa izan zen 1925eko maiatzaren 14tik 30ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean eta Zeelanda Berrira itzuli zen Wellingtonen abokatu izateko.

Wellingtongo alkatea izan zen 1891tik 1893ra eta 1896tik 1897ra. Legebiltzarreko kide izan zen 1893tik 1896ra, eta gero abokatu lanbidera itzuli zen. 1912an Kontseilu Legegileko kide hautatu zuten, Erreformaren Alderdia ordezkatuz. William Masseyren gobernu erreformistan parte hartu zuen Barne Arazoetako ministro (1912 – 1915), Immigrazio ministro (1912 – 1920), Fiskal Nagusi (1918 – 1926), Osasun ministro (1919 – 1920) eta Kanpo Arazoetako ministro (1923 – 1926) karguetan.

1925eko maiatzaren 14an Massey hil zen eta Bellek ordezkatu zuen karguan. Lehen ministro postua hartu zuen lehen zeelandaberritarra izan zen. Bere alderdiko hautagaia izateari uko egin zion eta hamasei egunen ostean Gordon Coatesi utzi zion postua.
Martin Caparrós

**Martín Caparrós** (Buenos Aires, 1957ko maiatzaren 29a) idazle eta kazetari argentinarra da. Historia ikasi zuen Parisen eta Buenos Airesen, Madrilen eta New Yorken bizi izan da. Liburuak eta artikuluez gain, zuzendaria izan da literaturari eta sukaldaritzari buruzko aldizkarietan eta hainbat autoreren itzulpenak egin ditu: Voltaire, Shakespeare eta Quevedo. Hainbat sari irabazi ditu, Argentinako Planeta eta Herralde besteak beste.

Seme bat du eta hogeita hamar bat liburu argitaratu ditu. *El Hambre* (Gosea) saiakera da bere liburu ezagunenetako bat.

## Idazlanak 
### Eleberriak 
* *Ansay edo gloriaren zorigaitzak* (1984)
* *Ez estali hilik* (1986)
* *Hirugarren* gorputza (1990)
* *Aurreko gaua* (1990)
* *Historia* (1999)
* *Egun bat Jainkoaren bizitzan* (2001)
* Valfierno (2004, Planeta Argentina saria)
* Nori dagokion, (2008)
* Los Living, (2011, Herralde Saria)
* Comino, (2013)
* Echeverría, (2016)
* Todo por la patria, (2018)
* *Sinfín, (2020)*

### Bestelako obrak 
* *Una luna*, 2009
* *Argentinismos*, 2011
* *El Hambre*, 2014
* *Ñamérica*, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Brasiliako Hiru Botereen plazaren inbasioa

**2023ko** urtarrilaren 8an, **Brasilgo Kongresu Nazionala** Jair Bolsonaroren aldekoek **inbaditu** zuten, Luiz Inácio Lula da Silvaren aurka Brasilgo 2022 hauteskunde orokorretan galdu ondoren. Veneziano Vital do Rêgo Senatu Federalaren jarduneko presidenteak baieztatu zuen manifestariek Diputatuen Ganberako Areto Berdea bortxatu zutela eta Planaltoko Jauregia inbaditzen saiatu zirela. 4.000 manifestari inguruk harresia hautsi eta eraikinaren sarbidea eta teilatua okupatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coppélia

***Coppélia*** hiru ekitalditan egindako ballet lan sentimental eta komikoa da. Sortu zenetik eragin handia izan du. Balleta 1870eko maiatzaren 25ean estreinatu zen Parisko Operan.

## Historia 
Arthur Saint-Léonen koreografia originala du, Saint-Léon eta Charles Nuitterren ballet libreto baterako eta musika Léo Delibesena da. E. T. A. Hoffmannen narrazio makabro batean oinarrituta dago: *Der Sandmann* (Hondarrezko gizona) izenburukoa, 1815ean argitaratua. Balleta 1870eko maiatzaren 25ean estreinatu zen Parisko Operan, Giuseppina Bozzachi rol nagusian zela. Bere lehen arrakastak Frantzia-Prusia Gerrak eta Parisko setioak eten zituzten, baina laster Opéra Garnierren ballet interpretatuena izatera pasa zen. Ballet lan honetan eraginena izan zuten, nolabait, XVIII. mendearen amaierako eta XIX. mendearen hasierako herriz herriko ikuskizun ibiltariak zeren eta haietan askotan automata mekanikoak erakusten baitzituzten.

## Argumentua 
Saint-Léon eta Nuittierrek osatutako taldeak aurretik ere lortu zuen arrakasta *La Source* balletarekin (1860), non Delibesek musikaren zati batekin lagundu zuen. Argumentuak asmatzaile misteriotsu eta zurbil bati buruz dihardu, Coppélius doktoreari buruz, alegia. Gizonak benetako tamainako panpina dantzaria asmatu du. Hain da errealista Franz, herriko gazte bat hartaz maitemintzen dela, bere benetako maitasuna, Swanilde, alde batera utzirik. Bigarren ekitaldian Swanildek mutilari bere eromena erakusten dio; horretarako panpina bat bezala jantzi eta bizia hartu nahi duen pertsonaia asmatzen du. Hirugarren ekitaldian Swanilden eta Franzen ezkontza prestatzen ari da baina doktoreak kalte ordainketa bat eskatzen du. Swanildek barkamena eskatuko dio eta gazteluaren jaunak dirua emango dio. Ondoren ezkontza burutzen eta ospatzen da.

Mary Shelleyren *Frankenstein* eleberriak zientzialariaren gaiaren bizitza emaile gisa alde iluna irudikatzen bazuen, *Coppélia*k alde arina erakusten du. *Giselle* nekazarien herri batean gertatzen den tragedia bat bada, *Coppélia* eszenatoki bereko komedia bat da. Franzen zatiak travesty moduan dantzatu zen (era gehiegizkoan barrea eragiteko) eta Parisko Jockey Clubeko gizonezko kideei gustatu zitzaien konbentzio hori. Ondorioz, Parisen mantendu zen Bigarren Mundu Gerrara arte.

## Pertsonaia nagusiak 
Hauek dira nagusiak: Swanilda eta Franz gazteak, Coppelius doktorea eta bere automata "Coppelia", Franz eta Swanildaren lagunak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 815 Coppelia

## Kanpo estekak 
* Lan osoaren bideoa Parisko Operan.
Köhler

**Köhler** abizena da:

## Pertsonak 
* Georges J. F. Köhler (1986), alemaniar biologoa
* Horst Köhler  (1943–2025), Alemaniako Batasun Demokrata Kristauko (CDU) politikaria
* Sarah Köhler (1994), Alemaniako igerilaria
* Wolfgang Köhler (1887–1967), alemaniar psikologoa
Planaltoko jauregia

**Planaltoko jauregia** (portugesez: *Palácio do Planalto*) Brasilgo Gobernu Federalaren botere betearazlearen egoitza da. Eraikina Hiru Botereen Plazan dago (*Praça dos Três Poderes*), Brasilian, eta Oscar Niemeyer arkitektoak diseinatu zuen. Planalto Jauregia hiriko Plan Pilotuaren proiektuaren zati bat da, eta hirian eraikitako lehen eraikinetako bat izan zen.

Planaltoko Jauregiaren eraikuntza 1958ko uztailaren 10ean hasi zen eraikitzen, eta Oscar Niemeyerrek 1956an egindako arkitektura-proiektuari jarraitu zion. Jauregiaren izen ofiziala «Langelen jauregia» zen.

Gobernuaren egoitza bezala, "O Planalto" hitza gobernuaren betearazpen-adarraren metonimia gisa erabiltzen da maiz.

Errepublikako presidentearen bulegoa Planalto Jauregian dago. Hala ere, presidentea eta haren familia ez dira han bizi; presidentearen egoitza ofiziala Alvorada jauregia da. Presidenteaz gain, goi-kontseilari batzuek "Planalton" ere badituzte bulegoak, besteak beste, Brasilgo lehendakariordea, Etxe Zibila eta Segurtasun Instituzionaleko Kabinetea. Beste ministerioek Esplanada dos Ministériosen dute egoitza.

Arkitektoak ere eraikin garrantzitsu gehienak sortu zituen Brasilgo hiriburu berrian. Ideia sinpletasun eta modernitate irudi bat proiektatzea zen, lerroak eta uhinak erabiliz, kanpoko zutabeak eta egiturak osatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louisa Aldrich-Blake

**Louisa Brandreth Aldrich-Blake** (Chingford, Erresuna Batua, 1865 – 1925) medikuntzaren munduan sartu zen lehen emakume britainiarretako bat izan zen. Bere izaera lesbikoa ikusarazten lehenetarikoa izan zen.

Chingforden jaioa zen, Essex, errektore baten alaba, eta familiarekin Welsh Bicknor-era joan zen bizitzera. 1893an, Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolan graduatu zen. Ondoren, Londresko Unibertsitatera joan zen, Medikuntza eta Kirurgia graduetan sartzeko, eta Kirurgiako Masterra lortu zuen lehen emakume britainiarra izan zen. Bere ibilbidean, Aldrich-Blake Elizabeth Garrett Anderson Ospitalearekin elkartu zen, eta 1910ean zirujau senior gisa amaitu zuen.

## Karrera 
Royal Free Hospital-en, idazkari kirurgikoaren kargua betetzen zuen lehen emakumea izan zen, eta anestesista ere izan zen. Lehen Mundu Gerran, gizonezkoen kirurgia-taldearen zati handi bat kanpo-zerbitzu aktiboan zabaldu zen; beraz, Aldrich-Blakek erantzukizun handiagoa izan zuen kirurgian, eta ospitaleko kirurgialari aholku-emaile izatera iritsi zen. Umetoki-lepoko eta ondesteko minbizia egiten lehena izan zen.

## Akademia 
Aldrich-Blake "Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolako" ikasleen prestakuntzan aritu zen, bera izan bait zen eskolren bultzatzailea. 1914an, Fakultateko dekano bihurtu zen.
150px|thumb|ezkerrera|Memoriala Tavistock Square-n.
## Damasgoa 
1924an, Urte Berriko ohorezko zerrendan, Britainiar Inperioaren Ordenaren dekomendazio-dama egin zuten.

## Decoruma 
Louisa Aldrich-Blake dama 1925ean hil zen, arrazoi ezezagunengatik.

## Legatua 
**Dama Louisa Brandreth Aldrich-Blake bilduma** Royal Free Hospital Artxibo Zentroan dago. Estatua bat dago Tavistock Square-n, Londresen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Genesis Women's History archive index entry for Royal Free Hospital Collection.
* Wellcome Library holdings of archive material.  artxibatu zen .
* Oxford Dictionary of National Biography Index
Schmidt

**Schmidt** abizena da:

## Pertsonak 
* João Schmidt (1993), Brasilgo futbolaria 
* Helle Thorning-Schmidt  (1966), Danimarkako politikari
* Wilhelm Schmidt (1868–1954), alemaniar antropologoa eta hizkuntzalaria
* Alfred Schmidt (1931–2012), filosofo alemaniarra
* Karl Schmidt-Rottluff (1884–1976), alemaniar margolaria
* Bruno Oscar Schmidt (1986), hondartzako boleiboleko brasildar
* Dylan Schmidt (1997), Australian jaiotako
* Richard Schmidt (arraunlaria) (1987), alemaniar arraunlaria
* Daniel Schmidt (1992), Japoniako futbolaria
* Bernhard Schmidt (1879–1935), jatorriko alemaniar astronomo
* Sophie Schmidt (1906–1994), alemaniar filosofoa
* Otto Schmidt (1891–1956), Errusiako matematikaria
* Brian Schmidt (1967), estatubatuar-australiar astrofisikaria
* Helmut Schmidt (1918–2015), alemaniar politikari
Stalingrad (margolana)

***Stalingrad*** Asger Jorn artista danimarkarraren olio-pintura bat da, gerraren alferkeria irudikatzen duena. Danimarkako maisulan artistikotzat hartua, 2006ko Danimarkako Kultura Kanonean sartu zen. Mihisea, 296 zm × 492 zm, gaur egun Jorn museoan, Silkeborgen, erakusten da.

## Historia 
1950eko hamarkadan, tuberkulosiak jota ospitalean aldi luze eta zail baten ostean, Jorn pintura figuratiboari ekin zion. Sarritan erreakzionatzen zuen obren aurka, ertzak edo hondoak gainmargotuz. 1956rako, Genovatik gertu dagoen Italiako Albisola herri txikian estudio bat jarri zuen eta bertan *La ritirata di Russia* (Errusiatik erretiratzea) izeneko koadro handi bat konposatzen hasi zen. Koadroa bere lagun Umberto Gambettak kontatu zituen istorioetan inspiratu zen; Gambetta italiarrekin Stalingradoko guduan (1942-1943) aritu zen. Gutxi batzuk bizirik atera ziren Errusiako presoen kanpamentuetatik. Mihisak gertaera horiek zehazten zituen neurri batean, Gambettak "nire erretratua" gisa aipatzen zuen. Jornek ziurtatu zuen erreferentzia pertsonal horiek guztiak estalita zeudela lanaren esanahi unibertsala areagotzeko. Gero, *Le four rire* izenburua jarri zion (batzuetan *The Mad Laughter* itzulia) eta Bruselara bidali zuen, non bildumagile batek Jornen margolan handi batean interesa agertua baitzuen. Izan ere, Albert Niels jatetxe-jabeak erosi zuen, Jorn-i gehiago lan egiteko aukera eman zion. Willem Sandberg holandar museoko adituak ere ikusi zuen, eta 1961ean Seattleko Munduko Azokara bidaltzeko antolatu zuen. Horren harira, *Stalingrad* izena jarri zioten.

## Deskribapena 
Picassoren Guernica margolanaren antzera, margolanak gerraren izugarrikeriak jorratzen ditu, kasu honetan Stalingradeko Gudua irudikatuz, Bigarren Mundu Gerraren gertaera aipagarrienetako bat. Jornen gerraren inpresioa margolanaren atzean dagoen prozesuan adierazten da batez ere. Izan ere, bere kolore-estaldura lodia errepresentazio bat baino prozesu bat baino gehiago da, gerra gizakiaren ulermenetik haratagoko fenomeno gisa agerian uzten duena. Stalingrad gudu-zelai izugarri gisa ikus zitekeen, non gizateriaren eta zibilizazioaren aztarna guztiak elur geruzaren azpian lurperatuta zeuden. Gorputz baten eskema edo aurpegi baten iradokizuna antzeman daiteke agian, baina gainazalean, suntsipena eta asaldura memoriatik itzaltzen ari dira jada. Jornek gerra eroaren tragedia gisa ikusten du, heroismorik gabekoa. Gizadia gerra nuklearraren mehatxupean bizi zen garaian sortua, margolana artistak bere amaiera deitoratzen duen mundu baten adierazpen pertsonal gisa har daiteke.

## Prozesu luzea 
Margolanak Jornen bizipenak eta bere existentziaren aldeko borroka ere adierazten ditu. Bizitza osoan margotzen jarrai zezakeen obratzat jo zuen. 1960ko hamarkadaren erdialdean, beraz, berriro erosi zuen, eta 1966an Silkeborg Museoan aurkeztu zuen. Parisen eta Kuban erakutsi zuten, ondoren museo gisa balio zuen eskola zahar batean zintzilikatu aurretik. Bertan Jornek azken egokitzapenetan lan egingo zuen, 1972ko abenduan etxeak irudikatzen zituzten puntu beltz batzuk gehituz, hil baino pixka bat lehenago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parisko Opera (erakundea)

**Parisko Opera** () Frantziako musika erakunde bat da, 1669an Luis XIV.ak Parisen Académie Royale de Musique izenarekin sortu zuenaren ondorengoa. Europako bere klaseko erakunderik zaharrenetakoa da. Hasiera batean, Palais-Royal Antzokian zuen emanaldi-aretoa, baina hamar aldiz baino gehiagotan aldatu du haren egoitza. Gaur egun bi leku ditu:
* Operaren jauregia, 1875eko urtarrilaren 5ean inauguratua eta Charles Garnier arkitektoaren omenez «Palais Garnier» (Garnier jauregia) edo «Opéra Garnier» ere deitua;
* Bastillako Operaren jauregia, Frantziako Iraultzaren bigarren mendeurrena ospatzeko ekitaldiekin batera 1989ko uztailaren 13an inauguratua.

## Historia 
Hasieran «Operako Akademia» izenarekin ezaguna, «Musikako Errege Akademia» 1669an sortu zen, Colberten ahaleginez eta Dantzako Errege Akademiari erantzunez. Frantziako opera publikoari zabaltzeko xedearekin, ez bakarrik Parisen, baita erresumako beste hiri batzuetan ere, «Opera» deitzen zaio. Ikusleen sarrerak soilik finantza-baliabidetzat hartuta, Operak pribilegioa lortzen du musika antzezteko, sortzaileen baimenik gabe antzeko zerbait egiten duenarentzat debekuarekin. Pribilegioez baliatu ziren lehenak Pierre Perrin eta Robert Cambert izan ziren. Azken honek zorrengatik espetxeratua, 1672an bere pribilegioa Jean-Baptiste Lullyri ematera behartuta egon zen, ezagutzen den arrakastarekin. Lullyk eta bere ondorengoek, gainera, pribilegioaren transferentzia negoziatu zuten zati batean edo osorik, probintziako kontratistekin: Pierre Gautierrek 1684an Marseillan musika-akademia bat irekitzeko baimena erosi zuen; gero, Lyon, Ruan, Lille eta Bordele hiriek antzeko zerbati egin zuten hurrengo urteetan.

Musikako Errege Akademiak hamahiru aldiz aldatu zuen emanaldien lekua XVIII. mendean, iraultzarekin batera «Arteen Antzokia» bihurtu zen arte, gaur egun arte «Parisko Opera Nazionala» deitzen dena. Parisko Opera zorpetuta egon zen sarritan. 1875ean, erakundea Garnier Operara aldatu zen, eta gero, 1990etik, Bastillako Opera ere hartzen du.

## Erakundearen izenak 
Konpainiak izen ofizial desberdinak izan ditu:

## Parisko Operak izan dituen aretoak 
Haien ikuskizunak antolatzeko hamabost areto ditu Parisko Operak. Hemen bakarrika areto itxiak sartzen dira, ez aire librean egiteko erabilitako espazioak:

## Balletaren «maîtres» eta zuzendariak 
## Bibliografia 
* *Académie Royale de Musique* *The New Grove Dictionary of Opera*. Stanley Sadie argitaratzailea. Grove Music Online. Oxford Music Online. .
* Rebecca Harris-Warrick, et al. "Paris." *The New Grove Dictionary of Opera*. Stanley Sadie argitaratzailea. Grove Music Online. Oxford Music Online. .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Opéra Garnier

## Kanpo estekak 
* :Parisko Operaren webgune ofiziala.
* :L’Académie royale de musique (1749-1790)
Azido errizinoleiko

**Azido errizinoleikoa** edo '*azido 12-hidroxi-9-*cis*-oktadezenoikoa*' konposatu organikoa da C18H34O3 formula duena gantz-azidoen familiakoa. Halaber, azido hidroxikarboxiliko asegabea da. Akain-belarraren (*Ricinus communis)* hazien olioaren osagai nagusia da. Likido horixka da, 5 C-tan urtzen dena eta 245 C-tan diraikiena. Alkoholetan, eterretan, azetonan eta kloroformoan disolbatzen da. 

## Sintesia 
Akain-belarraren olioaren hidrolisiaz eta ondorengo destilazioaz edo saponifikzazioz lortzen da azido errizinolekikoa.

## Erabilera 
Ehungintzan oihalei bukaera emateko, polimeroen industrian elastomeroen plastifikatzaile gisa eta kosmetikan usatzen da, besteak beste. Adibidez, gamma-dekalaktona aromatizatzailearn sintesian prekurtsorea da.

Azido errizinoleikoaren zink-gatzak desodorante gisa erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harald Slott-Møller

**Harald Slott-Møller** (Kopenhage, 1864ko abuztuaren 17a-1937ko urriaren 20a) daniar margolari eta eskultore ospetsua izan zen. Emaztearekin batera, Agnes Slott-Møller margolaria, Den Frie Udstilling (Erakusketa Askea) taldeko kide sortzailea izan zen.

## Biografia 
Kopenhagen jaioa, Slott-Møller Carl Emil Møller merkatariaren eta Anna Maria née Møllerren semea zen. Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian prestaketa-ikastaroa egin ondoren (1883), hiru urtez margotu zuen Peder Severin Krøyerren eskutik.

Slott-Møller-ek 1886an antolatu zuen lehen erakusketa Charlottenborgeko Udaberriko Erakusketan eta arreta erakarri zuen 1888an *Fattigfolk i Fattiglægens Venteværelse* (Pobreak medikuaren itxarongelan) lan handiarekin; lan hau Kunsthal Charlottenborg-en erakutsi zuen, Den Frie Udstilling taldearekin batera, banakako erretratuekin eta paisaiekin. 

Estilo aldaketa bat gertatu zen 1890eko hamarkadaren hasieran, Anne Marie Brodersen eskultorearen erretratuan ikus daitekeenez, non bere ile garbia urrez estalita baitago, bere paisaietako arto-soroak bezalaxe. Ondoren, 1890eko pinturan parte-hartzaile nagusietako bat bezala lekua ziurtatu zion pintura sorta bat etorri zen: *Tre kvinder* (Hiru emakume), *Foraaret* (Udaberria) eta bere lan sinboliko nabarmena *Primavera* (sic) (1901). Slott-Møller Hego Jutlandiako eta Hegoaldeko Schleswigeko pertsonaia ezagunen erretratuengatik gogoratzen da, sarritan atzealde pertsonalizatuak dituztenak, hala nola paisaiak edo eraikin egokiak.

Gainera, 1902tik 1906ra Aluminia fabrikan lan egin zuen Christian Joachimekin batera elementu aipagarri batzuk diseinatzen. Ondorioz, Slott-Møller-ek aitorpen zabala lortu zuen mende hasierako artista nagusietako bat bezala. Margotzen jarraitu bazuen ere, bere lanari buruzko iritziak gero eta lagungarriagoak ziren, neurri batean arrazoi artistikoengatik, baina baita publikoarekiko zuen jarreragatik ere.

1919an, Dannebrog-eko Zaldun bihurtu zen. Den Frie Udstilling (Erakusketa Askea) taldearen  kide sortzailea izan zen. Holmens hilerrian lurperatua dago.

## Irudiak 

Fitxategi:Sommerdag_(1888_-_Harald_Slott-Møller).jpg|*Udako eguna*, 1888.
Fitxategi:Adam_and_Eve_by_Harald_Slott-Moller_-_Statens_Museum_for_Kunst_-_DSC08287.JPG|*Adam eta Eba*, 1891.
Fitxategi:Harald_Slott-Møller-Primavera.jpg|*Primavera* (jatorrizko izenburua), 1901.
Fitxategi:Slot_Moller_On_the_beach.jpg|*Hondartzan*, 1907.
Fitxategi:Harald_Slott-Møller_-_Badende_unge_piger.png|Neskak biluzik, 1910 inguruan.
Fitxategi:Slot_Moller_Picnic.jpg|*Picnic*, 1919.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiru Botereen plaza

**Hiru Botereen plaza**, portugesez, **Praça dos Três Poderes**, Brasiliako hiriburuko espazio publiko irekia da. Plazaren inguruan dauden hiru botere publikoen egoitzetatik datorkio izena: exekutiboa, Planaltoko Jauregiak ordezkatua (presidentearen egoitza); legegilea, Kongresu Nazionalak ordezkatua; eta judiziala, Auzitegi Federal Gorenak ordezkatua. Plaza Lúcio Costak eta Oscar Niemeyerrek diseinatu zuten, Joaquim Cardozoren egitura-proiektuekin.

## Ezaugarriak 
Plaza Plan Pilotuaren ekialdeko muturrean dago; gutxi gorabehera 120 x 220 metro neurtzen ditu, eta botereak adierazten dituzten eraikinak ez dira besteen artean nabarmentzen, botereak harmonikoak eta independenteak direlako printzipioari dagokionez, eta, beraz, pisu bera dute.                                                                 

Ez da plaza tradizional bat, bertan dauden pertsonei itzala ematen dien zuhaitzik edo bestelako elementurik ez du. Landaretzaz, Biltzar Nazionalaren parean uraren gainazala inguratzen duten palmondo inperialak bakarrik. Plazaren inguruko eraikinek, iparraldeko eta hegoaldeko norantzetan, lurzoruaren azalera osoarekin alderatuta, azalera txikia hartzen dutenez, eskultura-efektu ikusgarria lortu zen. Gauez, palazio zurien zutabeetara zuzendutako argi-jokoak efektu adierazgarria eragiten du, eta airean esekita egotea iradokitzen du.                                                                 

Jauregiez gain, Hiru Botereen plazak Bruno Giorgiren *Gerlariak* (Candangos izenez ezagunagoa) eskulturak ditu, Brasiliaren sinbolotzat hartua, eta Alfredo Ceschiattiren *Justizia*, Gorte Goren Federalaren aurrean. Plazaren ekialdean Brasiliako Museo Historikoa dago. Bere fatxadan Juscelino Kubitscheken buruaren eskultura bat dago. El Pombal eskultura Niemeyer-ek diseinatu zuen, eta Jânio Quadros presidentearen emazte Eloá Quadrosek agindu zuen.                                                                 

Mendebaldean Aberriaren Panteoia dago, Tancredo Neves presidentearen omenez eraikia eta Brasilgo pertsona ospetsuen gorpuzkiak dituena. Haren formak uso baten irudia iradokitzen du. Areto nagusian Marianne Perettiren beirateak eta João Câmararen panela ikus daitezke. Areto Gorrian Athos Bulcão panela ikus daiteke.   

## Kanpo estekak
Brasilgo Auzitegi Federal Gorena

**Auzitegi Federal Gorena** (**STF**) Brasilgo Botere Judizialeko auzitegi gorena da, eta Gorte Goren baten eta Konstituzio Auzitegi baten berezko eskurantzak ditu. Bere eginkizun instituzionala Konstituzio Federalaren zaindari izatea da, azken honi lesioa edo mehatxua dakarkioten kasuak ebatziz. Jargoi juridikoan, STFari *Pretorio Excelso* ere esaten zaio.

Auzitegi Goren Federala oso garrantzitsua da Brasilgo sistemaren barruan, arauen konstituzionaltasunari buruzko ekintzak erabakitzea baitagokio. Gainera, delitu komunetan, Botere Betearazle Federaleko buruaren aurkako ekintza penalak ebaztea dagokio.

Bere egoitza Brasilian dago, Oscar Niemeyerrek diseinatutako eraikin batean, Hiru Botereen plazan.

## Kanpo estekak
Mena

**Mena** izan daiteke:
* Mena, Merkurioko inpatuzko kraterra;
* Mena Harana, Burgokos udalerria;
* Mena, Arkansasko hiria;
* Mena, Ukrainako hiria;
* MENA edo adin txikiko (atzerritar) ez-lagundua.
Aida Pierce

**Aida Pierce**, jaiotzaz **Aida María Zerecero Pierce** (Acapulco, Guerrero,  Mexiko, 1956ko abuztuaren 15a) mexikar aktore eta komediantea. Batez ere telenobela eta komedietan jardun du. Haren telesailak airean atera ziren beste herrialde batzuetan, Univision kateetan, esaterako. 

## Biografia 
17 urte zituela, Pierce Acapulcotik atera zen Mexiko Hirira. Andrés Soler Institutuan jardun zuen eta idazkari izateko ere ikasi zuen. Emma Pulido Akademian ere izan zen, eta jazza, ingelesa eta frantsesa ikasi zituen.  

## Lan ibilbidea 
Antzerkian hasi zuen karrera, eta besteak beste, *Godspell*, *Peter Pan*, *Jesucristo Superstar* eta *Mame* lanen  ekoizpen mexikarretan agertu zen. Eszenatokiko esperientziak kontratu bat egitera eraman zuen Televisan. 1996ko irailean, Playboyko edizio mexikarrean ia biluzik posatu zuen lehen aktore komikoa izan zen, baina ez zuen inoiz akordiorik lortu. 

Piercek zuzeneko komedia-errutinak egiten jarraitu du Mexiko osoko agertokietan, eta, normalean, berak idazten du bere materiala. Bere agerpen eszeniko askotan  kantatu ere egin du. Irratian nortasun emakume gisa agertu da. Hainbat abesti grabatu zituen, 1983ko "*Sonríe, sintonízate con alegría*" hit abestia barne, urte hartako OTIren Mexikoko Jaialdian estreinatu zena; "*Nos vamos a Pertenece*" bere webgunean argitaratutako bi abestietako bat da, eta "*Príncipe*", berriz, bere agerpen pertsonal gehienen amaieran argitaratu eta sinaduraren abesti bihurtu dena.

"Televisa Presentación" 2007ko liburuan sartu zen. 50. urteurrena zela eta argitaratu zen. Berak, berrikiago, komedia-antzerki bat idatzi du: *Sexshop*.

Azken urteotan Televisaren kontratupeko zahartze-aktore gehienekin gertatu den bezala (Susana Dosamantes eta Angélica María dira azkenaldiko adibideetako batzuk), Piercek erabaki zuen 31 urteko harremana amaitzea katearekin 2012an, eta, horri esker, telebistan amaitu du bere karrera Mexikoko edo Estatu Batuetako telebista-kateen lehiakidearekin. 2012ko apirilean, TV Aztecako aktore izateko sinatu zuen *Buenos Noches América* saioan, eta Estatu Batuetako edozein telebista-katetan ager daiteke, Estrella TV, Telemundo eta Univisión barne.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Telebistan egindako lanagatik, Luminarien Pasealekuan (Mexikoko Hollywood Walk of Fame delakoaren baliokidea) sartu zuten Pierce Mexiko Hirian (Izarren plaza, 2007).

## Filmografia 
### Telenobelak 
### Serieak 
### Filmak 
### Sariak 
### Antzerki Kritikari eta Kazetarien Elkartea (ACPT) 
## Oharrak 
# El País, 1996ko ekainaren 20a
# Aida Pierce Televisatik irten da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
* Artista mexikarrak
* Komedianteak.Net
Paraguaiko Senatua

**Paraguaiko Senatua** (), ofizialki **Paraguaiko Errepublikako Senatarien Ganbera Ohoragarria** (), Paraguaiko Kongresuaren goi ganbera da. 45 kidez osatuta dago, bost urtean behin zenbaketa proportzional bidez hautatuak.

Paraguaiko ganberako biko legegintza sistema, Senatua barne, 1870ean sortu zen. 1940an Senatua deuseztatu zuten, baina 1967an berriro sortu zuten.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hoffmann

**Hoffmann** abizena da:

## Pertsonak 
* August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), alemanezko olerkari eta filologoa 
* Josef Hoffmann  (1956), alemanezko arkitektoa eta diseinatzailea
* Heinrich Hoffmann (argazkilaria) (1885–1957), alemaniar argazkilari profesional 
* Roald Hoffmann (1937), Ameriketako Estatu Batuetako kimikaria
* Jules Hoffmann (1941), luxenburgotar-frantziar biologoa
* Ernst Hoffmann (1776–1822), alemaniar idazle eta musikaria
Bayer (argipena)

**Bayer** hauetako bat izan daiteke:

## Pertsonak 
* Herbert Bayer (1900–1985), Austriako pintore eta arkitektoa 
* Johann Bayer  (1572–1625), alemaniar astronomo eta abokatua

## Beste batzuk 
* Bayer, farmakologiaren arloko alemaniar enpresa.
Braun

**Braun** abizena da:

## Pertsonak 
* Eva Braun (1912–1945), Adolf Hitlerren emazte bakarra 
* Jan Braun  (1926–2015), poloniar hizkuntzalaria
* Karl Ferdinand Braun (1850–1918), alemaniar fisikaria 
* Lily Braun (1865–1916), idazle, politikaria eta feminista alemaniarra
* Otto Philipp Braun (1798–1869), alemaniar jatorriko militarra
* Wernher von Braun (1912–1977), alemaniar ingeniaria
Kaiser (argipena)

**Kaiser** abizena da:

## Pertsonak 
* Franz Kaiser (1891–1962), astronomo alemaniar 
* Henry John Kaiser (1882–1967), Estatu Batuetako industrialaria
* Stien Kaiser (1938–2022), Herbehereetako abiadura-patinatzailea

## Beste batzuk 
* Kaiser, alemanez *enperadorea* izendatzeko erabili ohi den hitza.
Keiser (argipena)

**Keiser** hitzak esanahi zenbait ditu:

* Keiser (Arkansas), Estatu Batuetako hiria;
* Reinhard Keiser (1674–1739), alemaniar musikagilea.
Keyser (argipena)

**Keyser** hitzak esanahi zenbait ditu:

* Keyser (Mendebaldeko Virginia), Estatu Batuetako hiria;
* Pieter Dirkszoon Keyser (1540–1596), Herbehereetako astronomoa.
Schafer

**Schafer** abizena da:

## Pertsonak 
* Hunter Schafer (1999), estatubatuar modeloa, aktorea eta LGTB pertsonen eskubideen ekintzailea
* Tim Schafer  (1967), Bideo-jokoen diseinatzaile eta programatzaile estatubatuarra
Bauer

**Bauer** abizena da:

## Pertsonak 
* Bruno Bauer (1809–1882), alemanezko kritikaria eta filosofoa
* Catherine Bauer Wurster  (1905–1964), emakume arkitektoa
* Franz Bauer (1758–1840), mikroskopiolari, naturalista eta ilustratzaile
* Gustav Bauer (1870–1944), alemaniar politikaria
* Ignacio Bauer (1828–1895), Espainiako enpresaburua
Meyer

**Meyer** abizena da:

## Pertsonak 
* Agnes Meyer Driscoll (1889–1971), Estatu Batuetako kriptoanalista 
* Conrad Ferdinand Meyer (1825–1898), Suitzako poeta
* Janne Friederike Meyer (1981), zaldizko alemaniarra
* Lena Meyer-Landrut (1991), alemaniar abeslaria
* Marta Meyer de Landó  (1940–2005), paraguaitar arkitektoa eta idazlea
* Mary Pinchot Meyer (1964), estatubatuar kazetari eta margolaria 
* Russ Meyer (1922–2004), estatubatuar zinema-zuzendaria
* Stephenie Meyer (1973), Ameriketako Estatu Batuetako eleberrigilea
* Wilhelm Meyer-Lübke (1861–1936), suitzar hizkuntzalari, erromanista eta hispanista
Sasi artean Elgeta

***Sasi artean Elgeta*** Jazinto Rivas 'Elgeta' trikitilariaren biografia ilustratua da. 2021ean Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Ikastolen Elkarteak argitaratu zuten. Koldo Izagirrerena da gidoia, Dani Fanorenak marrazkiak eta Ekaitz Agirrerena koloreztatze-lana ("Garluk").
Fitxategi:Koldo Izagirre.png|Koldo Izagirre
Fitxategi:Basabi Elgeta Auntxa trikitilariak Goiena 02.jpg|Jazinto Rivas 'Elgeta'
Fitxategi:Dani Fano (Maite Landatxe).jpg|Dani Fano 

## Jazinto Rivas 
Musikarako sen apartekoa zuen *Elgetak*. Trikitilari gehienek aitortzen dute Jazinto Rivasen garrantzia soinu txikiaren jarraipenean eta bilakaeran. Orduko trikitilarien errepertorio urria aberastu izana aitortzen diote adituek. Dantza loturako tresna egin zuen trikitia. Mito eta legenda asko sortu dira gero *Elgeta*-ren inguruan. Musikatik atera nahi izan zuen bizimodua soinua inon ikasterik ez zegoen garaietan eta lana zenik ere inork uste ez zuen sasoi batean.

Hurrengo belaunaldietako irakasle, baserriz baserri ibili zen maisu moduan (bere ikasleak izan ziren *Laja* handia, *Maltzeta, Sakabi, Auntxa, Epelarre* eta *Zialtzeta*, esaterako) 1950eko hamarkadan ospetsu bilakatu zen.

## Argumentua 
[thumb|360x360px|[Faustino Azpiazu|Sakabi, Elgeta eta Auntxa trikitilariak (1942) Gerran boluntario joan zen eta hamabi urte eta egun bateko kartzela-zigorra jaso zuen. Cadizen amaitu zuen langile batailoi batean. Presoaldia ez zen hain luzea izan; izan ere, soinuarekin agertu zen, Donostiako San Tomas egunean, 1942an. 

Jaio eta bi astera Donostiako Buen Pastor parrokian abandonatu zuten, eta bertan,  Jacinto Maria Rivas Sanz zena, Baldomero Erlaitz Irazoki bataiatu zuten. Baina berak 1927an  Jacinto María Rivas Sanz izena berreskuratu zuen, bere egunerokoan erabiltzen zituen izen deiturak zirela argudiatuta.

Jaio eta hiru hilabetera Zumarragako baserri batean hartu zuten haurra, baina astebetera, arrazoi jakinik gabe, itzuli egin zuten. Astebete geroago Bergarako Intxuzabal baserrian hartu zuten.

Handik urtebetera ordea, ama biologikoa zenak erreklamatu zuen haurra. Epaiketa izan zen orduan eta lortu bazuen ere, haurra Intxuxabalera itzuli zen gerora eta han hazi eta hezi zuten bertatik bere kabuz joan zen arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ELGETA, Sasiaren sustraiak. Koldo Izagirre. Soinuaren liburutegia.&#x20;ISBN 84-607-3357-2.

## Ikus, gainera 
* Maurizia. Biziminaren hotsa
* Gerezi garaia
* *Lucio* (filma)

## Kanpo estekak 
* &#x20;*Jacinto Rivas ”Elgeta” -  Kepa Junkera & Sorginak, (2014, Trikitixaren Historia Txiki Bat / Una Pequeña Historia De La Trikitixa).*
* 
* FASIO -KALEJIRA-(JACINTO RIVAS  ELGETA ) ERRENTERIA MUSIKAL AKORDEOI TALDEA (josanov, Youtube)
Agora Filosofia Elkartea

**Agora Filosofia Elkartea** filosofia babesteko eta sustatzeko asmoz 2015ean sorturiko elkartea da.  Hasieran hezkuntza curriculumean filosofiaren presentzia gutxitzearen erabakiaren aurka borrokatzeko sortu bazen ere, gaur egun hezkuntza arautuan, eta hortik kanpo, filosofiaren aldeko hainbat ekimen antolatzen dituen eragilea da.

## Sorrera 
Espainiako gobernuak, 2015ean, Wert legearekin hezkuntza-planetatik filosofiako orduak murrizteko joerari aurre egiteko asmoz sortu zuten elkartea. 

## Ekimenak 
[thumb|thumbtime=34| [Simone de Beauvoir|Simone de Beauvoirren bizitza eta pentsamenduari buruzko bideoa, **Agora Elkartearekin** elkarlanean egindakoa.]]

### Olinpiada filosofikoak 
2018an Deustuko Unibertsitatearen, EHUren, Agora Elkartearen eta REFaren laguntzarekin sortu zen ekimena da. Urtero gai bat aukeratzen da, eta horren bueltako dilemen gaineko lehiaketa dialektikoa osatzen da. 

### Pentsatu! jaialdia 
Joxe Azurmendi Katedrarekin batera Donostiako Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatean antolatzen den jardunaldia da. Azaroko hirugarren astean antolatu izan ohi da, eta batez ere filosofiako irakasleentzako formazio aukera eta elkargunea izaten da.

### Emakumeak filosofian 
Filosofiaren historian emakumeen presentzia sustatzeko ekimena. Ikuspegi kritiko batetik curriculumean eta testu liburuetan emakumeek izan duten presentzia exkaxa salatzen dute, eta horri buelta emateko, hainbat material sortu izan dituzte. Esaterako, Jakinekin batera "*Filosofiatik ezabatutako emakumeak*" liburuxkak, eta Ikusgela ekimenarekin batera Hannah Arendt eta Simone de Beauvoirren bideo pedagogikoak.

### Kafe & Pote filosofikoak 
Galdera batetik abiatzen diren saio kolektiboak. Modu informalago batean, kafe edo pote baten aitzakipean, lasai hitz egin eta filosofia gizarteratzeko elkargunea. Besteak beste, Tolosaldean eta Goierrin egin izan dituzte saioak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikusgela

## Kanpo estekak 
* Agora elkarteko webgune ofiziala
* Filosofia olinpiaden webgune ofiziala
* Agora elkartearen instagram kontua
Maier

**Maier** abizena da:

## Pertsonak 
* Daniela Maier (1996), akrobaziazko eskiatzaile alemaniarra
* Hermann Maier (1972), austriar eskiatzaile
* Vivian Maier (1926–2009), Ameriketako Estatu Batuetako argazkilaria
Meier

**Meier** abizena da:

## Pertsonak 
* Arthur Meier Schlesinger (1934), estatubatuar historialaria
* Gerhard Meier (1917–2008), suitzar idazlea
* Richard Meier (1934), arkitekto estatubatuarra
Charles de Broqueville

**Charles Marie Pierre Albert, Broquevilleko kondea** (Postel, 1860ko abenduaren 4a - Brusela, 1940ko irailaren 5a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1911tik 1918ra eta 1932tik 1934ra.

1892an hautatu zuten lehen aldiz diputatu. Alderdi Katolikoko burua izan zen eta 1911n lehen ministro izendatu zuten. Herrialdeko lehen ministroa izan zen Lehen Mundu Gerran eta Alemaniak Belgika inbaditu zuenean. Belgikako gobernua erbestean kokatu zen Le Havren.

Aliatuekin erabateko aliantza egiteari uko egin zion eta horregatik Alberto I.a erregeari aurre egin zion. Gobernuan zuen boterea ahuldu egin zen horregatik, eta 1918ko maiatzean dimititu behar izan zuen.

Mugimendu flandestarrari kontzesioak egitearen aldekoa izan zen, Belgikaren batasuna epe luzera ziurtatzeko.

Bigarren aldiz izan zen lehen ministro 1932tik 1934ra.
Mayer

**Mayer** abizena da:

## Pertsonak 
* Albert Mayer (1892–1914), Alemaniako militarra
* John Mayer (1977), abeslari, konpositore eta produktore diskografiko
* Julius Robert von Mayer (1814–1878), alemaniar fisikari eta medikua
* Kevin Mayer (1992), frantziar atleta
* Louis B. Mayer (1884–1957), enpresaria eta estatubatuar zinema
* Maria Goeppert-Mayer (1906–1972), poloniar fisikaria
* Marissa Mayer (1975), Ameriketako Estatu Batuetako ingeniaria
* Matthias Mayer (1990), eskiatzaile austriarra
* René Mayer (1895–1972), frantziar politikaria
* Richard E. Mayer (1947), hezkuntza psikologo eta ikerlari estatubatuarra
Azido hidroxikarboxiliko

thumb|418x418px|azido alfa-, beta- eta gamma-hidroxikarboxilikoen adibide bana

**Azido hidroxikarboxilikoek** mota berezia osatzen dute azido karboxilikoen familian egituran hidroxilo funtzio-talde bat edo gehiago dituztelako. Interes berezia dute batzuk bioaktiboak baitira eta beste batzuk poliesterren prekurtsoreak direlako. Etsenplu gisa hauek aipa daiteke: azido laktikoa, azido zitrikoa, azido salizilikoa eta azido errizinoleikoa.

Hidroxilo taldearen (-OH) eta karboxilo taldearen (-COOH) artean dagoen karbono-kopruaren arabera sailkatzen dira: *azido α-hidroxikarboxilikoak*, bi funtzio-taldeak bata bestearen ondoan daudenean: *azido β-hidroxikaboxilikoak,* bi funtzio-taldeen artean karbono bat dagoenean, azido *γ-hidroxikarboxilikoak* bi funtzio-taldeen arean bi karbono daudenean, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merkatariaren perla

***Merkatariaren perla*** Alfredo Valenzuela Puelma (1859-1909) pintore txiletarrak egindakorik garrantzitsuenetako bat da. 1884an egina Txileko Arte Ederren Museoan gordetzen da. Valenzuela aintzindaria izan zen Txilen biluzi artistikoa lantzen. Neurriak: altuera 215 zm - zabalera 138 zm - sakonera 17 zm.

## Deskribapena 
Lan honetan, emakume bat ageri da, biluzik eta eserita, aurpegia besoekin estaltzen duela. Bitartean, janzkera arabiarra duen gizon batek estaltzen duen belo gardena altxatzen du, eta, aldi berean, emakumea publikoari eskaintzen diola dirudi. Eszenaren exotismoak XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako joera orientalistaren eragin posible batera garamatza. Nabarmentzekoa da kolorearen eta argiaren tratamendua pintura osoan, eta, bereziki, emakumearen gorputzean, non margolariak, gorriak, berdeak, zuriak, horiak eta marroiak erabiliz, azalaren testura eta materialtasuna irudikatzen baitu.

## Kritikak 
Valenzuela Puelmak kritika ugari jaso zituen olio honengatik, ez koadroaren kalitateagatik, baizik eta bere gaiarengatik. Gogoratu beharra dago biluztearen gaia pintoreak inauguratu zuela bertan, eta, beraz, Txileko gizarteko sektore kontserbadoreen aurrean jorratu zuen lehena izan zela. Pintorea minduta sentitu zen bere oihalak jasan zituen erasoengatik. Une horretatik aurrera, Txileko ingurunea gero eta gogorragoa izan zen berarekin. Europan bakarrik aitortu zitzaion balio artistikoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behrens

**Behrens** hauetako bat izan daiteke:

* 1651 Behrens, asteroide gerrikoan aurkitutako 1651
* Peter Behrens (1868–1940), arkitekto eta diseinatzaile alemaniarra