Ekainaren 30

**Ekainaren 30**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita batgarren eguna da, 182.a bisurteetan. 184 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1521 &ndash; Noaingo gudua egin zuten Getzen. Nafarroako armada eta Espainiako armada inperialaren arteko gudu honen ondorioz Nafarroako Erresuma berreskuratzeko azken ahalegina zapuztuta geratu zen.
* 1522 &ndash; San Martzialeko guduan Irungo miliziek Gaztelako Erresumaren interesak defendatu zituzten, Nafarroako Erresumaren erresistentziaren aurka.
* 1834 &ndash; 1834ko Gipuzkoako uholdeak: Gipuzkoa mendebaldean 39 pertsona hil ziren uholdeen eraginez.
* 1931 &ndash; Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ezkio herrian zazpi eta hamaika urteko bi neska-mutikoei Ama Birjinaren ustezko agerpena jazo zitzaien.
* 1984 &ndash; Istilu oso gogorrak izan ziren Donostian manifestarien eta Espainiako Poliziaren artean. Debekatuta izan zen preso eta errefuxiatuen aldeko mobilizazioa deitua zuten Amnistiaren Aldeko Batzordeek.
* 1995 &ndash; Rosa Zarra donostiarra hil zen, 58 urterekin, Ertzaintzaren gomazko pilota batek jo eta zortzi egunera. Epaileak soilik bertsio ofiziala hartu zuen aintzat.
* 1997 &ndash; Irungo alardean emakumez eta gizonez osatutako konpainia batek lehen aldiz hartu zuen parte. Batzarrak hala onartuta, konpainia misto bat osatu ahal izan zen. Konpainia mistoak irain artean egin zuen bidea.
* 1998 &ndash; PSE-EE alderdiak Eusko Jaurlaritza utzi eta 1994ean osaturiko EAJ eta EArekin baterako gobernatzeko akordioa bertan behera geratu zen.
* 2011 &ndash; BBK, Kutxa eta Vitalek bat egitea erabaki eta 2012ko urtarrilean Kutxa Bank elkarte anonimoa abiatu nahi zuten.

### Mundua 
* 1908 &ndash; Tunguskako gertakaria: Meteorito edo kometa bat lehertu zen Tunguska gainean (Siberian) 20 megatoiko indarrez, 2000 km2 baso suntsituz.
* 1934 &ndash; Adolf Hitlerrek arerio politikoak bortsaz kanporatu zituen Laban luzeen gaua deiturikoan.
* 1952 &ndash; Marshall Planaren diru-laguntzak amaitu ziren.
* 2000 &#x2013; Zortzi pertsona hil ziren Danimarkako Roskilde hirian egiten ari zen Pearl Jam taldearen kontzertu batean.
* 2005 &ndash; Espainiako Kongresuak sexu berekoen arteko ezkontzak legeztatu zituen.
* 2009 &ndash; 153 pertsona hil ziren Yemendik Komore Uharteetara zihoan hegazkin batek istripua izan ostean.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1976 &ndash; *The Outlaw Josey Wales* ("Josey Wales Legekanpokoa") filma estreinatu zen, Clint Eastwoodek zuzendu eta antzeztu zuelarik.
* 1993 &ndash; *The Firm* ("Estalkia") filma estreinatu zen, Sydney Pollackek zuzendu eta Tom Cruise, Jeanne Tripplehorn, Gene Hackman, Ed Harris, Holly Hunter, Hal Holbrook eta David Strathairn aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1995 &ndash; *Apolo 13* filma estreinatu zen, Ron Howardek zuzendu eta Tom Hanks, Kevin Bacon, Bill Paxton, Gary Sinise eta Ed Harris aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1905 &ndash; Albert Einsteinek erlatibitate berezia garatzen duen paperak argitaratu zituen

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2002 &ndash; Brasilek Munduko Futbol Txapelketa lortu zuen Alemaniari 2-0 irabazita.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1533 &ndash; Martin Arradakoa, nafar misiolaria (h. 1578).
* 1875 &ndash;
** Jose Borboi-Parmakoa, Parmako dukegaia (h. 1950).
** Fernando Ybarra, euskal noble, politikari, legelari eta enpresaburua, Santanderren (h. 1936).
* 1901 &ndash; Pablo Rada, Espainiako Aireko Armadako nafar hegazkinlaria, Espainiako Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu zena (h. 1969).
* 1905 &ndash; Asunción García Asarta, bilbotar artista (h. 1986).
* 1914 &ndash; Xabier Peña, euskal idazlea eta frankismo garaiko etxe eskolaren mugimenduaren ekintzailea (h. 1980).
* 1916 &ndash; Manuel Oñatibia, gipuzkoar idazlea (h. 1997).
* 1929 &ndash; Juan Ignacio Uria, gipuzkoar politikaria, Azkoitiako alkatea (h. 2015).
* 1935 &ndash; Antton Lafont, euskal enpresaburua eta aholkularia (h. 2024).
* 1938 &ndash; Pedro Olea, bizkaitar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea.
* 1940 &ndash; Victor Erize, bizkaitar zinema zuzendaria eta gidoigilea.
* 1946 &ndash; Jose Ramon Esnaola, gipuzkoar futbolari eta entrenatzaile ohia.
* 1947 &ndash;
** Alberto Antzizu, nafar pilotari ohia.
** Xarles Bidegain, lapurtar euskaltzain eta ikertzailea.
* 1969 &ndash; Yogurinha Borova, arabar aktore, show woman eta kabaretaria.
* 1976 &ndash; Raúl García Fernández, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1980 &ndash; Julen Urbano, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1984 &ndash; Hodei Collazo, gipuzkoar surflaria.
* 1988 &ndash; Zuriñe Rodríguez Lara, arabar kazetaria eta ikerlari feminista.
* 1989 &ndash; Ane Aldalur, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
* 1999 &ndash; Aritz Pascual, bizkaitar futbolaria.
* 2000 &ndash; Ainhoa Larrañaga, gipuzkoar aktore eta abeslaria.
* 2004 &ndash; Luken Beitia, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua 
* 1470 &ndash; Karlos VIII.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1498).
* 1685 &ndash; John Gay, ingeles olerkari eta antzerkigilea (h. 1732).
* 1724 &ndash; Johann Julius Walbaum, alemaniar mediku, naturalista, zoologo eta taxonomista (h. 1799).
* 1755 &ndash; Paul Barras, frantziar politikaria, Direktorioko kidea (h. 1829).
* 1768 &ndash; Elizabeth Kortright Monroe, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen dama (h. 1849).
* 1775 &ndash; William Thompson, irlandar ekonomialaria (h. 1833).
* 1789 &ndash; Horace Vernet, frantziar margolaria (h. 1863).
* 1808 &ndash; Urbano Rattazzi, Italiako lehen ministroa (h. 1873).
* 1814 &ndash; Franz von Dingelstedt, alemaniar idazlea (h. 1881).
* 1817 &ndash; Joseph Dalton Hooker, britainiar botanikari eta esploratzailea (h. 1911).
* 1819 &ndash; William A. Wheeler, Ameriketako Estatu Batuetako 19. presidenteordea (h. 1887).
* 1868 &ndash; Lauri Ingman, Finlandiako lehen ministroa (h. 1934).
* 1878 &ndash; Maurice Legendre, frantziar intelektual katoliko eta hispanista (h. 1955).
* 1884 &ndash; Georges Duhamel, frantziar idazlea (h. 1966).
* 1893 &ndash;
** Harold Laski, ingeles politikaria (h. 1950).
** Walter Ulbricht, alemaniar politikaria, Alemaniako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat (h. 1973).
* 1899 &ndash;
** Jón Helgason, islandiar hizkuntzalari eta poeta (h. 1986).
** Alfred Pose, bearnotar bankari eta politikaria, Donibane Lohizuneko auzapeza (h. 1969).
* 1906 &ndash;
** Anthony Mann, estatubatuar zinema zuzendari eta aktorea (h. 1967).
** Tribhuvan Nepalgoa, Nepalgo erregea (h. 1955).
* 1909 &ndash; Juan Bosch, Dominikar Errepublikako presidentea eta dominikar literaturako idazle gailenetako bat (h. 2001).
* 1911 &ndash;
** Czesław Miłosz, poloniar idazlea, 1980ko Literaturako Nobel Saria (h. 2004).
** Saalumarada Thimmakka, indiar ekologista eta ekintzailea (h. 2025).
* 1913 &ndash; Alfonso López Michelsen, Kolonbiako presidentea (h. 2007).
* 1914 &ndash; Francisco da Costa Gomes, Portugalgo presidentea (h. 2001).
* 1917 &ndash;
** Susan Hayward, estatubatuar aktorea (h. 1975).
** Lena Horne, estatubatuar abeslari, aktore, dantzari eta eskubide zibilen mugimenduko aktibista (h. 2010).
* 1921 &ndash; Oswaldo López Arellano, Hondurasko presidente eta diktadorea (h. 2010).
* 1925 &ndash; Philippe Jaccottet, suitzar poeta, prosagile eta itzultzailea (h. 2021).
* 1926 &ndash; Paul Berg, estatubatuar biokimikaria, 1980ko Kimikako Nobel Saria (h. 2023).
* 1927 &ndash; Shirley Fry, estatubatuar tenislaria (h. 2021).
* 1930 &ndash;
** Elena Espejo, espainiar aktore, errealizadore eta antzerki- eta zinema-ekoizlea.
** Joaquín Sanz Gadea, espainiar sendagilea (h. 2019).
** Nabeesa Ummal, indiar irakasle eta politikaria (h. 2023).
* 1932 &ndash; Mongo Beti, frantsesezko kamerundar idazlea (h. 2001).
* 1933 &ndash;
** Lea Massari, italiar aktorea (h. 2025).
** Mauricio Rosencof, uruguaitar idazlea.
* 1935 &ndash; Lola Herrera, espainiar aktorea.
* 1936 &ndash; Assia Djebar, frantsesezko idazle, zinemagile, antzerki-zuzendari eta historialari aljeriarra (h. 2015).
* 1938 &ndash; Arturo Azuela, mexikar idazlea (h. 2012).
* 1939 &ndash; José Emilio Pacheco, mexikar poeta, eleberrigile, ipuingile, itzultzaile eta kritikaria (h. 2014).
* 1941 - Rosina Gomez Baeza, asturiar kultura-kudeatzailea, irakaslea eta itzultzailea.
* 1945 &ndash; Sean Scully, irlandar margolaria.
* 1949 &ndash; Alain Finkielkraut, frantziar filosofoa.
* 1951 &ndash; Pōhiva Tuʻiʻonetoa, Tongako lehen ministroa (h. 2023).
* 1954 &ndash; Serge Sargsian, Armeniako lehen ministroa.
* 1955 &ndash; Egils Levits, Letoniako presidentea.
* 1958 &ndash; Esa-Pekka Salonen, finlandiar orkestra-zuzendari eta musikagilea.
* 1959 &ndash; Vincent D'Onofrio, estatubatuar aktorea.
* 1963 &ndash; 
** Yngwie Malmsteen, suediar gitarra elektriko-jotzaile, kantautore, konpotsatzaile eta taldeburua.
** Olga Brizgina, errusiar-ukrainar atleta ohia, abiadura-lasterkaria.
* 1964 &ndash; 
** Martin Weinek, austriar antzezle, protagonista, ardo ekoizlea eta artista.
** Tania Dangalakova, bulgariar igerilaria.
* 1965 &ndash; José Mota, espainiar umorista, aktore, imitatzaile eta gidoilaria.
* 1966 &ndash; Mike Tyson, estatubatuar boxeolaria.
* 1967 &ndash; 
** Victoria Kaspi, estatubatuar-kanadar astrofisikaria.
** Silke Renk, alemaniar atleta, xabalina jaurtitzailea.
* 1970 &ndash; Leonardo Sbaraglia, argentinar aktorea.
* 1972 &ndash;
** Lindita Arapi, albaniar idazlea eta kazetaria.
** Ramon Menezes, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1978 &ndash;  Laura Ramos, kubatar aktorea.
* 1979 &ndash; Matisyahu, estatubatuar reggae abeslari judua.
* 1981 &ndash;
** Àlex Casademunt, kataluniar abeslaria, aktorea eta aurkezlea (h. 2021).
** Barbora Špotáková, txekiar kirolaria, xabalina jaurtiketan espezializatua.
* 1983 &ndash; Cheryl, ingeles abeslaria eta dantzaria.
* 1984 &ndash;
** Ivan Koljević, montenegroar saskibaloi jokalaria.
** Johnny Leoni, suitzar futbolaria.
* 1985 &ndash; Michael Phelps, estatubatuar igerilaria, munduko hainbat errekorren jabe.
* 1986 - Maya Zankoul, libanoar idazlea, artista bisuala, blogaria eta telebistako pertsonalitatea.
* 1989 &ndash; Bruno Fratus, brasildar igerilaria.
* 2000 &ndash; Joana Marcús, espainiar idazlea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1522 &ndash; Joanes Erramiritz de Bakedano, nafar buruzagi militarra.
* 1609 &ndash; Matias Mares, frantziar inprimatzailea, Iruñean.
* 1766 &ndash; Inazio Ibero, gipuzkoar arkitektoa (j. 1684).
* 1931 &ndash; Léon Pradet-Balade, baxenafar politikaria (j. 1863).
* 1972 &ndash; Francisco Madina, gipuzkoar apaiz eta musikagilea (j. 1907).
* 1979 &ndash; Jon Oñatibia, euskal idazle eta gipuzkoar txistularia (j. 1911).
* 1986 &ndash; Fernando Ansola, euskal herritar futbolaria (j. 1940).
* 1993 &ndash; German Barkin, bizkaitar arrantzalea eta traineru estropadetako patroia (j. 1903).
* 1995 &ndash; Rosa Zarra, donostiar emakumea, Ertzaintzak gomazko pilotaz eragindako zaurien ondorioz.
* 1998 &ndash; Yon Etxaide, donostiar idazle oparoa (j. 1920).
* 2007 &ndash; Jose Maria Orue, euskal herritar futbolaria, 18 urtez Athleticen jokatu zuena (j. 1931).
* 2015 &ndash; Felisa Arribaltzaga, bizkaitar panderojolea (j. 1922).
* 2018 &ndash; Jose Antonio Zaldua, nafar futbolaria (j. 1941).
* 2020 &ndash;
** José Llanos, gipuzkoar artista plastikoa, Esteponan (j. 1948).
** Eladia Zubizarreta, *Ermua II*, bizkaitar erraketista, Sevillan (j. 1923).
* 2025 &ndash; Mirentxu Agirre Aristizabal, nafar aktibista (j. 1936)

### Mundua 
* 350 &ndash; Nepotiano, Konstantinotar dinastiaren partaidea.
* 1522 &ndash; Johannes Reuchlin, alemaniar humanista eta exegeta (j. 1455).
* 1607 &ndash; Caesar Baronius, italiar kardinal eta historialaria (j. 1538).
* 1649 &ndash; Simon Vouet, frantziar margolaria (j. 1590).
* 1734 &ndash; Pierre Guillaume de La Vieuxville, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1683).
* 1801- Caterina Cavalieri, austriar opera sopranoa (j. 1755)
* 1812 &ndash; Josefa Bayeu, Josefa Bayeu (j. 1747)
* 1817 &ndash; Abraham Werner, alemaniar biologoa eta geologoa, mineralogiaren aitzindaria (j. 1749).
* 1826 &ndash; Clément Joseph Tissot, frantziar mediku militarra, gimnastikaren aitzindarietako bat (j. 1747).
* 1857 &ndash; Alcide d'Orbigny, frantziar (edo bretainiar) naturalista (j. 1802).
* 1908 &ndash; Thomas Hill, estatubatuar margolaria (j. 1829).
* 1913 &ndash; Henri Rochefort, frantziar kazetaria, idazlea eta politikaria (j. 1831).
* 1917 &ndash; Dadabhai Naoroji, indiar politikari, merkatari eta idazlea (j. 1825).
* 1919 &ndash;
** Gaston Maspero, frantziar egiptologoa (j. 1846).
** John William Strutt, Rayleigheko 3. baroia, britainiar fisikaria (j. 1842).
* 1926 &ndash; Eva Gore-Booth, irlandar idazle eta aktibista (j. 1870).
* 1934 &ndash;
** Gustav von Kahr, bavariar politikaria (j. 1862).
** Kurt von Schleicher, Alemaniako kantzilerra (j. 1882).
** Gregor Strasser, alemaniar politikari nazia (j. 1892).
* 1942 &ndash; Léon Daudet, frantziar kazetari eta idazlea (j. 1867).
* 1952 &ndash; Mauno Pekkala, Finlandiako lehen ministroa (j. 1890).
* 1953 &ndash;
** Elsa Beskow, haurrentzako liburuen idazle eta ilustratzaile suediarra (j. 1874).
** Vsevolod Pudovkin, sobietar antzerki eta zinema zuzendaria (j. 1893).
* 1961 &ndash; Lee de Forest, estatubatuar asmatzailea (j. 1873).
* 1966 &ndash; Giuseppe Farina, italiar auto-gidaria eta 1 Formula lehen munduko txapelduna (j. 1906).
* 1971 &ndash;
** Georgi Dobrovolski, sobietar pilotu eta kosmonauta, Soiuz 11 espazio misioan (j. 1928).
** Herbert Biberman, estatubatuar gidoilaria eta zinema-zuzendaria (j. 1900).
* 1973 &ndash; Nancy Mitford, ingeles eleberrigile, biografo eta kazetaria (j. 1904).
* 1978 &ndash; Roxana Stinchfield Ferris, estatubatuar botanikaria, landare biltzailea, taxonomoa eta idazlea (j. 1895).
* 1980 &ndash; Eduardo Cadenas, espainiar politikari falangista, Arabako gobernadore zibila (j. c. 1903).
* 1984 &ndash; Lillian Hellman, estatubatuar antzerkigile eta zinema gidoilaria (j. 1906).
* 1985 &ndash; Haruo Remeliik, Palauko presidentea (j. 1931).
* 1989 &ndash; Hilmar Baunsgaard, Danimarkako lehen ministroa (j. 1920).
* 1997 &ndash; Alcira Soust Scaffo, uruguaitar idazlea, poeta eta maistra (j. 1924).
* 1999 &ndash; Édouard Boubat, Frantziako gerra-ondorengo argazkilari eta argazki-berriemale ospetsua (j. 1923).
* 2003 &ndash; Buddy Hackett, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1924).
* 2005 &ndash; Christopher Fry, ingeles antzerkigilea (j. 1907).
* 2008 &ndash; Rose Dieng-Kuntz, senegaldar ordenagailu-zientzialaria, adimen artifizialean espezializatua (j. 1956).
* 2009 &ndash;
** Pina Bausch, alemaniar dantzari modernoa, koreografoa, dantza irakaslea eta ballet zuzendaria (j. 1940).
** Gloria Gordon Bolotsky, estatubatuar informatikaria, ENIAC konputagailuaren lehen programatzaileetako bat (j. 1921).
* 2012 &ndash; Yitzhak Shamir, Israelgo lehen ministroa (j. 1915).
* 2014 &ndash;
** Pèire Bèc, frantziar hizkuntzalaria eta idazlea, Ozkitaniako literaturan espezialista eta gaskoierazko idazlea (j. 1921).
** Paul Mazursky, estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta aktorea (j. 1930).
* 2017 &ndash; 
** Rhona Ottolina, venezuelar politikaria (j. 1954).
** Simone Veil, frantziar politikaria, Europako Parlamentuko lehen emakume lehendakaria (j. 1927).
* 2019 &ndash; 
** Momir Bulatović, Jugoslaviako lehen ministroa eta desegitearen ondoren lehendabiziko Montenegroko presidentea (j. 1956).
** V. Koteswaramma, indiar idazle eta irakaslea (j. 1925).
* 2020 &ndash; Ida Haendel, judu jatorriko poloniar biolinista (j. 1928).
* 2021 &ndash; Abbas Bonfoh, Togoko presidentea (j. 1948).
* 2023 &ndash; Vahidin Musemić, bosniar futbolaria (j. 1946).
* 2024 &ndash; 
** Gilbert Desmet, belgikar txirrindularia (j. 1931).
** Maria Rosaria Omaggio, italiar aktore eta idazlea (j. 1954).
* 2025 &ndash;
** Kenneth Colley, ingeles aktorea (j. 1937).
** Nydia Quintero Turbay, Kolonbiako lehen dama, filantropoa eta lider zibikoa (j. 1931).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Martxial/Guda/Gudane eta Getze.
* Jaiegunak: San Martzial (Irun), Irungo alardea.

## Kanpo estekak 
Ekainaren 29 | Urteko egutegi | Uztailaren 1