Irati

thumb|Iratiko oihanaren mapa topografikoa
**Iratiko oihana** Euskal Herriko basorik handiena da, Europako pagadi-izeidi handienetan bigarrena (Alemaniako Oihan Beltza baizik ez da handiagoa). Guztira 17.000 bat hektarea ditu,

### Mendilatzeko naturagune babestua 
Mendilatzen, Iratiko oihanaren Aezkoako aldean, 119 hektarea dauka kareharrizko eremuan, euri tasa altuarekin eta pago handien basoarekin, beste espezie batzuekin batera.

### Tristuibartea edo Ariztibarrenako naturagune babestua 
Pettuberro mendian, Hiriberrin, 55 hektarearekin. Haritzak daude beheko aldeetan eta pagoak goikoetan.

## Historia 
Iratiko lurretako aberastasunen erabilerak gatazka ugari sorrarazi du historian zehar. XVI. mendean hasi ziren Frantziako eta Espainiako koroen arteko eztabaidak Iratiko mugak zehazterakoan.

XVIII. mendean, Frantziako eta Espainiako errege borboitarrek baso hustuketa neurrigabe bati ekin zioten, itsasontzietarako zur eske, eta garrantzi berezia hartu zuen Iratiko oihanak (masta ederrak eskaintzen zituzten, besteak beste, Iratiko izei tantai luzeek). XVIII. mendearen bukaeran, Karlos III.a Espainiako erregeak Orbaizetako burdinolan armaola handi bat egiteko asmoa agertu zuen, eta Aezkoako mendien ustiapena berarentzat izatea lortu zuen, bertakoei egin zien zerga arintze baten truke. 7.593 ha ziren, pagoz eta izeiez estaliak gehienbat. Garrantzi handia izan zuen XIX. mendean Orbaizetako Armaolak.

1856. urtean zehaztu zituzten Frantziako eta Espainiako estatuek Iratiko mugak. Bestalde, berrehun urteren ondoren berreskuratu ditu Aezkoako ibarrak bere mendiak (1982). Gaurko egunean, arriskuan jartzen dute Iratiko oihana alde bateko eta besteko gehiegizko zuhaitz mozteek.

## Kablegintza Iratin 
Jean Morettiren aita eta osaba italiarrak izan ziren egur kableak Euskal Herrira lehen aldiz ekarri zituztenak. Bixente Eskisabel (1899-1955) ataundarra beste aitzindari bat izan zen mendi inguruetan egurra eta beste lehengai batzuk garraiatzeko kableen sistemen instalakuntzan, besteak beste Irati aldean. Historiako lehenengoa zonalde honetan 1934an ezarri zuten Hiriberrin, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian. Besteak beste Martxate-Berrendi-Azpilingua, Mendilatz-Etxalastoa, Txangoamendi-Etxesakeseko Erreka-Txangoa, Txangoamendi-Nabalako Bidea, Egurgio-Mozoloartea, Kakollako Erreka-Gibelea eta Mozoloak-Iribiatxikia egur kableak eraiki zituzten Aezkoa aldean.

Mendibetik (Nafarroa Beherea) Iratiko oihaneraino zihoan 18 kilometroko kable azpiegitura airetik.

## Ponte izena 
Azken urteotan, *Ane*ren ondoren *Irati* da Euskal Herrian gehien erabilitako emakumezko izena. Horrela deituta, pertsona ezagunak dira gaur egun Irati Jimenez eta Irati Elorrieta idazleak, Irati Anda eskalatzailea eta Irati Zubizarreta mendi lasterkaria eta Irati Sarasua kazetaria, besteak beste.

## Kirola 
#### Eskia 
* Iratiko eski estazioa
* Abodi-Zaraitzu

#### GR 11 ibilbidea 
Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea bertatik igarotzen da. Hiru etapa hartzen dute barne ibilbideak zonalde honetan:
* Otsagabia - Iratiko etxeak (4 ordu)
* Iratiko etxeak - Orbaitzetako Ola (4 ordu 10 min)
* Orbaitzetako Ola - Auritz (5 ordu).

## Irudiak 

Irudi:Irati.jpg|Iratiko oihanaren Nafarroa Behereko eta Zuberoako zatia.
Irudi:2017 uria irati.jpg|Irati ibaia.
Irudi:2017 10 13 irati.jpg|
Irudi:Irati-echelle.jpg|
Irudi:2017 10 19 irati.jpg|
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10562921003).jpg|Irati oihaneko mendiko bide bat.
Irudi:In the magical forest.jpg|Iratiko oihanean barrena.
Irudi:RíoIratiCercaDeOrbara.JPG|Irati ibaia, Orbara ondoan.
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10581465394).jpg|Iratiko oihana.
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10562690595).jpg|Iratiko oihana udaberrian.
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10571553225).jpg|
Irudi:Hayedo de Irati 6. Otoño de 2011.JPG|Irati udazkenean.
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10581702613).jpg|
Irudi:Bosque de Irati.JPG|Irati neguan.
Irudi:Final del invierno en la Selva de Irati.jpg|Irati neguan.
Irudi:Selva de Irati 20.jpg|Irati neguan.
Irudi:SELVA DE IRATI 5.jpg|
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10581488336).jpg|
Irudi:Selva de Irati.Navarra. (10562876413).jpg|
Irudi:SelvaIrati4469.jpg|
Irudi:SELVA DE IRATI 1.jpg|Irati ibaia.
Irudi:2017 10 16 irati.jpg|Irati oihan ondoko belardi bat.
Irudi:Selva de Irati - Navarra - panoramio.jpg|

## Ikus, gainera 
* Iratiko trena
* Irati ibaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iratiko oihanari buruzko webgune ofiziala (Zaraitzu eta Aezkoa).
*  Iratiko oihana (Argia).
*  Selva de Irati webgunea.
* Kablegintza eta kablekariak (Xabier Eskisabel).