open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idi-begi

**Idi-begia** leihatila biribila edo obala da, batez ere itsasontziek alboetan izaten dutena, ontzira airea eta argitasuna sar daitezen. Olatu eta haize handiei modu egokiagoan aurre egiteko dute tamaina txikia eta forma biribila. Beste ibilgailu batzuetan ere erabiltzen dira, espazio ontzietan bereziki.

Arkitekturan ere erabili ohi dira, eta okuluak baino txikiagoak izaten dira. Horma bertikaletan ezarri ohi dira, okuluak ez bezala; ganga eta kupuletan ageri dira, gehien bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Psammodromus

***Psammodromus*** Lacertidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Ipar Afrikan eta Europako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Psammodromus algirus* (Linnaeus, 1758)
* *Psammodromus blanci* (Lataste, 1880)
* *Psammodromus hispanicus* Fitzinger, 1826
* *Psammodromus microdactylus* (Boettger, 1881)
* *Psammodromus occidentalis* Fitze, Gonzalez-Jimena, San-Jose, San Mauro & Zardoya, 2012

## Kanpo estekak
Pseuderemias

***Pseuderemias*** Lacertidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Afrikako iparraldean eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Pseuderemias brenneri* (Peters, 1869)
* *Pseuderemias erythrosticta* (Boulenger, 1891)
* *Pseuderemias mucronata* (Blanford, 1870)
* *Pseuderemias savagei* (Gans, Laurent & Pandit, 1965)
* *Pseuderemias septemstriata* (Parker, 1942)
* *Pseuderemias smithii* (Boulenger, 1895)
* *Pseuderemias striatus* (Peters, 1874)

## Kanpo estekak
Holaspis

***Holaspis*** Lacertidae familiako narrasti genero bat da. Sierra Leonatik Mozanbikerako tartean bizi dira.

## Espezieak 
* *Holaspis guentheri* Gray, 1863
* *Holaspis laevis* Werner, 1895

## Kanpo estekak
Congolacerta

***Congolacerta*** Lacertidae familia barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Afrikako ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Congolacerta asukului* Greenbaum, Villanueva, Kusamba, Aristote & Branch, 2011
* *Congolacerta vauereselli* (Tornier, 1902)

## Kanpo estekak
Iranolacerta

***Iranolacerta*** Lacertidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Irango mendebaldean eta Azerbaijaneko hegoaldean aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Iranolacerta brandtii* (De Filippi, 1863)
* *Iranolacerta zagrosica* (Rastegar-Pouyani & Nilson, 1998)

## Kanpo estekak
Takydromus hani

***Takydromus hani*** *Takydromus* generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lacertidae

## Kanpo estekak
Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens

***Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens*** edota ***Nosferatu*** soilik (euskaraz *Nosferatu - Izuikarazko Sinfonia*) 1922ko F. W. Murnau alemaniar zinema zuzendariaren beldurrezko film mutu bat da. Film honetako protagonistak Max Schreck, Gustav von Wangenheim, Greta Schröder, Alexander Granach, Ruth Landshoff eta Wolfgang Heinz aktoreak dira.

2000an film honi buruzko *Shadow of the Vampire* (*Banpiroaren Itzala*) estreinatu zen.

## Argumentua 
1838. urtea, Hutter izeneko Danimarkako Viborg hiriko higiezin-enpresako langilea Ellen emaztea agurtu eta Transilvaniara doa, bertan Orlok kondea izeneko bere bezeroarekin topo egitera, bezero honekin gaztelu baten salerosketa burutu nahi baitu. Bidai luzearen ondoren, Hutter gaztea gaztelura iritsiko da, baina han uste ez zuena topatuko du...

## Aktoreak 
* Max Schreck: Orlok kondea
* Gustav von Wangenheim: Thomas Hutter
* Greta Schröder: Ellen Hutter
* Alexander Granach: Knock
* Georg H. Schnell: Harding
* Ruth Landshoff: Ruth
* John Gottowt: Bulwer profesorea
* Gustav Botz: Sievers profesorea
* Max Nemetz: Empusa ontziko kapitaina
* Wolfgang Heinz: Empusa ontziko lehen ofiziala
* Heinrich Witte: aterpetxeko zaindaria
* Guido Herzfeld: ostalaria
* Karl Etlinger: Bulwerko ikaslea
* Hardy von Francois: ospitaleko medikua
* Fanny Schreck: ospitaleko erizaina

## Kanpo estekak 
* *Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
* *Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Acontinae

***Acontinae*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean aurki daitezke.

## Generoak 
* *Acontias* Cuvier, 1817
* *Typhlosaurus* Wiegmann, 1834

## Kanpo estekak
Alemaniar zela poni

**Alemaniar zela ponia**, (alemanieraz: *Deutsche Reitpony* eta *Tysk ponia*) deitua ere, Alemaniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamainagatik zaldi arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza oso ezaguna eta erabilia da Alemanian barrena.

## Ezaugarriak 
Arraza honetako zaldiak tamainaz poniak izan arren, beraien ezaugarriak eta fenotipoa zaldiarenak dira.

## Arrazaren historia 
thumb|340 px|Alemaniar zela ponia bere zaldunarekin. Poni arraza hau oso erabilia da Alemanian zaldun gazteak aritzeko
Alemaniar zaldi ponia hainbat zaldi arrazen arteko nahasketaren ondorioa da, arraza modernoa izanik. arraza hauek Galestar ponia , New Forest ponia , Connemarako ponia , Dülmen ponia, arabiar zaldia eta arabiar-ingeles zaldia. Guztien artean galesdar zaldia izan zen arrazan eragin handiena izan zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acontias

***Acontias*** Acontinae narrasti subfamiliaren barruan sailkatzen den Scincidae familiako genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Acontias aurantiacus* (Peters, 1854)
* *Acontias bicolor* (Hewitt, 1929)
* *Acontias breviceps* Essex, 1925
* *Acontias cregoi* (Boulenger, 1903)
* *Acontias gariepensis* (Fitzsimons, 1941)
* *Acontias gracilicauda* Essex, 1925
* *Acontias jappi* (Broadley, 1968)
* *Acontias kgalagadi* Lamb, Biswas & Bauer, 2010
* *Acontias lineatus* Peters, 1879
* *Acontias litoralis* Broadley & Greer, 1969
* *Acontias meleagris* (Linnaeus, 1758)
* *Acontias namaquensis* Hewitt, 1938
* *Acontias occidentalis* Fitzsimons, 1941
* *Acontias orientalis* Hewitt, 1938
* *Acontias percivali* Loveridge, 1935
* *Acontias plumbeus* Bianconi, 1849
* *Acontias poecilus* Bourquin & Lambiris, 1996
* *Acontias richardi* (Jacobsen, 1987)
* *Acontias rieppeli* Lamb, Biswas & Bauer, 2010
* *Acontias schmitzi* Wagner, Broadley & Bauer, 2012
* *Acontias tristis* Werner, 1911

## Kanpo estekak
Typhlosaurus

***Typhlosaurus*** Scincidae familiaren barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Typhlosaurus braini* Haacke, 1964
* *Typhlosaurus caecus* (Cuvier, 1817)
* *Typhlosaurus lomiae* Haacke, 1986
* *Typhlosaurus meyeri* Boettger, 1894
* *Typhlosaurus vermis* Boulenger, 1887

## Kanpo estekak
Typhlosaurus lomiae

***Typhlosaurus lomiae*** *Typhlosaurus* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae

## Kanpo estekak
Acontias richardi

***Acontias richardi*** *Acontias* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae
Iberolacerta

***Iberolacerta*** Lacertidae familiako narrasti genero bat da. Europako hegoaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Iberolacerta aranica* (Arribas, 1993)
* *Iberolacerta aurelioi* (Arribas, 1994)
* *Iberolacerta bonnali* (Lantz, 1927)
* *Iberolacerta cyreni* (Müller & Hellmich, 1937)
* *Iberolacerta galani* Arribas, Carranza & Odierna, 2006
* *Iberolacerta horvathi* (Méhely, 1904)
* *Iberolacerta martinezricai* (Arribas, 1996)
* *Iberolacerta monticola* (Boulenger, 1905)

## Kanpo estekak
Zorro (argipena)

**Zorro** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **zorroa** edo poltsa, gauzak sartzeko objektua, alde batetik irekigunea duena,
** zorroa, jantzi-osagarria;
* *Zorro*, fikziozko pertsonaia;
* Pepe Iglesias, *El Zorro* ezizenaz ezaguna, argentinar antzezle komikoa.
Zorabio-poltsa

thumb|200px

**Zorabio-poltsa** hegazkin eta itsasontzietan bidaiarien eskura jartzen den poltsa bat da, gehienetan paperezkoa eta iragazgaitza, zorabiatuz gero oka egiteko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Zorabio

**Zorabioa** pertsona batek sentitzen duen ondoeza da, besteak beste goragalea, ingurunea mugitzen dela ikusteko sentsazioa eta oreka galtzea barne hartzen dituena. Zorabioa sentitzen duen pertsona batek konortea galtzera hel daiteke. Hainbat gaitzen sintoma da; maiz mugitzen diren ibilgailuetan bidaiatzean nozitzen da.

## Kanpo estekak
Palet

thumb|300px

**Paleta** egur edo plastikozko oholez egindako plataforma bat da. Kaxak, zakuak eta bestelako materialak pilatu eta aise garraiatzeko erabiltzen da. Paletaren egitura bi mailakoa izaten da: oholtza batek lurra ukitu eta bestea kaxak eta bestelakoak pilatzeko erabiltzen da; bien artean geratzen den hutsunea orgatilak kakoa sartu ahal izateko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Polidaktilia

thumb|200px

**Polidaktilia** pertsona edo animalia batek eskuan edo oinetan normala dena baino hatzamar gehiago, gehienetan bat gehiago, izatea dakarren nahasmendu genetikoa da. 500 jaiotzatik 1ean agertzen den nahasmendua eta maizago gertatzen da gizonezkoengan emakumeengan baino.

## Kanpo estekak
Paleta (argipena)

**Paleta** hitzak adiera zenbait ditu:

* paleta, igeltserotzako lanabesa;
* paleta, margolaritzako tresna;
* paleta, euskal pilotako zenbait modalitateren izena,
** gomazko paleta,
** trinketeko larruzko paleta,
** pilotalekuko larruzko paleta;
* *paleta frontón* (gaztelaniaz), Peruko kirola;
* paleta, pilota-kirol batzuetako tresna (ikus, horretarako, pala (kirol tresna)).
Osagarri (argipena)

**Osagarri** hitzak zerbait burutu, bete edo osatzeko beharrezko denari egiten dio erreferentzia. Erabilera zenbait ditu:

* multzo teorian, osagarria, multzo osoa osatzeko gertatzen den multzoa;
* modan, jantzi-osagarria, janzkera osatzeko modazko objektuak, hala nola bitxiak, zorroak eta betaurrekoak.
* sukaldaritzan, plater osagarria plater nagusia laguntzen duen janaria da.
Jantzi-osagarri

[thumb|180px|**Jantzi-osagarriek** [janzkeraren estiloa dotoreziaz osatu eta nabarmentzen dute. Irudian, emakume gazte bat janzkera osatzen dioten zorro eta fularrarekin.]]

**Jantzi-osagarriak** janzkera osatzeko erabiltzen objektu eta apaingarriak dira.

## Jantzi-osagarrien zerrenda 
* Gerrikoak,
* betaurrekoak,
* bitxiak,
* fularrak,
* txanoak, kapelak eta txapelak,
* eskularruak,
* zorroak,
* gorbatak.

## Kanpo estekak
Portobelo

**Portobelo** Panamako Colón probintzian dagoen portu-hiria da. Panamako istmoaren iparraldean dago, Colón hiritik 50 km ipar-ekialdera, portu natural sakon batean. Gaur egun 3.000 biztanle inguru besterik ez duen arren, garrantzi handikoa izan zen Espainiako Inperioaren garaian. 1980an XVII. eta XVIII. mendeetako gotorlekuen hondakinak Gizateriaren ondare izendatuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Safety Last!

**Safety Last!** (euskaraz *Azkena Segurtasuna!*) 1923ko Fred C. Newmeyer eta Sam Taylor estatubatuar zinema zuzendarien zinema mutuko komedia filma bat da. Filma honetako protagonista nagusiak Harold Lloyd, Mildred Davis, Bill Strother, Noah Young eta Westcott Clarke aktoreak izan ziren.

Filmari izenburua ingelesez istripuak ekiditeko aipatu ohi den *Safety First!* ("Segurtasuna Lehenbizi!") esalditik datorkio, baina alderantzizko zentzuaz hartua, filma honetako protagonistak igarotzen dituen gorabehera eta une arriskutsuak segurtasunetik gutxi baidute. Zalantzarik gabe, filma honetako une mitikoena protagonista etxeorratz batetako erloju baten horratzetik zintzilik eta behera amiltzeko zorian dagoen eszena gogoangarria da.

## Argumentua 
AEBtako gizon gazte bat (Harold Lloyd) etorkizun hobeago baten bila bere herria laga eta hiri handira iritsi berria da. Denboraldiro bere neskalagunari (Mildred Davis) gutunak bidaltzen dizkio, bertan hirian bizimodua zeinen ongi doakion aipatzen diolarik, baina hau zoritxarrez ez da egia.

## Aktoreak 
* Harold Lloyd: mutilaguna
* Mildred Davis: neskalaguna
* Bill Strother: "Limpy" Bill
* Noah Young: legea edo agintea
* Westcott Clarke: Stubbs jauna

## Kanpo estekak 
* *Safety Last!* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Acontias gariepensis

***Acontias gariepensis*** *Acontias* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae
Scincinae

**Scincinae** Scincidae narrasti familiaren barruko subfamilia bat da.

## Generoak 
* *Amphiglossus* Duméril & Bibron, 1839
* *Androngo* Brygoo, 1982
* *Ateuchosaurus* Gray, 1845
* *Barkudia* Annandale, 1917
* *Brachymeles* Duméril & Bibron, 1839
* *Chabanaudia* de Witte & Laurent, 1943
* *Chalcides* Laurenti, 1768
* *Chalcidoseps* Boulenger, 1887
* *Eumeces* Wiegmann, 1834
* *Eurylepis* Blyth, 1854
* *Feylinia* Gray, 1845
* *Gongylomorphus* Fitzinger, 1843
* *Hakaria* Steindachner, 1899
* *Janetaescincus* Greer, 1970
* *Jarujinia* Chan-Ard, Makchai & Cota, 2011
* *Madascincus* Brygoo, 1982
* *Melanoseps* Boulenger, 1887
* *Mesoscincus* Griffith, Ngo & Murphy, 2000
* *Nessia* Gray, 1839
* *Ophiomorus* Duméril & Bibron, 1839
* *Pamelaescincus* Greer, 1970
* *Paracontias* Mocquard, 1894
* *Plestiodon* Duméril & Bibron, 1839
* *Proscelotes* de Witte & Laurent, 1943
* *Pseudoacontias* Bocage, 1889
* *Pygomeles* Grandidier, 1867
* *Scelotes* Fitzinger, 1826
* *Scincopus* Peters, 1864
* *Scincus* Laurenti, 1768
* *Scolecoseps* Loveridge, 1920
* *Sepsina* Bocage, 1866
* *Sepsophis* Beddome, 1870
* *Sirenoscincus* Sakata & Hikida, 2003
* *Typhlacontias* Bocage, 1873
* *Voeltzkowia* Boettger, 1893

## Kanpo estekak
Barkudia

***Barkudia*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Indian aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Barkudia insularis* Annandale, 1917
* *Barkudia melanosticta* (Schneider, 1801)

## Kanpo estekak
Ateuchosaurus

***Ateuchosaurus*** Scincinae subfamiliaren barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Vietnam, Txina eta Japonian aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Ateuchosaurus chinensis* Gray, 1845
* *Ateuchosaurus pellopleurus* (Hallowell, 1861)

## Kanpo estekak
Amphiglossus

***Amphiglossus*** Scincidae familiaren barruko Scincinae azpifamilian sailkatutako narrasti genero bat da. Madagaskar eta inguruko uhartetan bizi dira.

## Generoak 
* *Amphiglossus alluaudi* (Brygoo, 1981)
* *Amphiglossus andranovahensis* (Angel, 1933)
* *Amphiglossus anosyensis* Raxworthy & Nussbaum, 1993
* *Amphiglossus ardouini* (Mocquard, 1897)
* *Amphiglossus astrolabi* Duméril & Bibron, 1839
* *Amphiglossus crenni* (Mocquard, 1906)
* *Amphiglossus decaryi* (Angel, 1930)
* *Amphiglossus elongatus* (Angel, 1933)
* *Amphiglossus frontoparietalis* (Boulenger, 1889)
* *Amphiglossus gastrostictus* (O'shaughnessy, 1879)
* *Amphiglossus johannae* (Günther, 1880)
* *Amphiglossus macrocercus* (Günther, 1882)
* *Amphiglossus mandady* Andreone & Greer, 2002
* *Amphiglossus mandokava* Raxworthy & Nussbaum, 1993
* *Amphiglossus melanurus* (Günther, 1877)
* *Amphiglossus meva* Miralles, Raselimanana, Rakotomalala, Vences & Vieites, 2011
* *Amphiglossus ornaticeps* (Boulenger, 1896)
* *Amphiglossus punctatus* Raxworthy & Nussbaum, 1993
* *Amphiglossus reticulatus* (Kaudern, 1922)
* *Amphiglossus spilostichus* Andreone & Greer, 2002
* *Amphiglossus splendidus* (Grandidier, 1872)
* *Amphiglossus stylus* Andreone & Greer, 2002
* *Amphiglossus tanysoma* Andreone & Greer, 2002
* *Amphiglossus tsaratananensis* (Brygoo, 1981)
* *Amphiglossus valhallae* (Boulenger, 1909)

## Kanpo estekak
Brachymeles

***Brachymeles*** Scincidae familiaren barruan sailkatua dagoen narrasti genero bat da. Thailandia, Filipinak eta Borneon aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Brachymeles apus* Hikida, 1982
* *Brachymeles bicolandia* Siler, Fuiten, Jones, Alcala & Brown, 2011
* *Brachymeles bicolor* (Gray, 1845)
* *Brachymeles boholensis* Brown & Rabor, 1967
* *Brachymeles bonitae* Duméril & Bibron, 1839
* *Brachymeles boulengeri* Taylor, 1922
* *Brachymeles brevidactylus* Siler, Fuiten, Jones, Alcala & Brown, 2011
* *Brachymeles cebuensis* Brown & Rabor, 1967
* *Brachymeles cobos* Siler, Fuiten, Jones, Alcala & Brown, 2011
* *Brachymeles elerae* Taylor, 1917
* *Brachymeles gracilis* (Fischer, 1885)
* *Brachymeles hilong* Brown & Rabor, 1967
* *Brachymeles kadwa* Siler & Brown, 2010
* *Brachymeles libayani* Siler, Fuiten, Jones, Alcala & Brown, 2011
* *Brachymeles lukbani* Siler, Balete, Diesmos & Brown, 2010
* *Brachymeles makusog* Siler, Diesmos & Brown, 2010
* *Brachymeles mindorensis* Brown & Rabor, 1967
* *Brachymeles minimus* Brown & Alcala, 1995
* *Brachymeles miriamae* (Heyer, 1972)
* *Brachymeles muntingkamay* Siler, Rico, Duya & Brown, 2009
* *Brachymeles orientalis* Brown & Rabor, 1967
* *Brachymeles paeforum* Siler, Fuiten, Jones, Alcala & Brown, 2011
* *Brachymeles pathfinderi* Taylor, 1925
* *Brachymeles samad* Siler, Jones, Diesmos, Diesmos & Brown, 2012
* *Brachymeles samarensis* Brown, 1956
* *Brachymeles schadenbergi* (Fischer, 1885)
* *Brachymeles suluensis* (Taylor, 1918)
* *Brachymeles talinis* Brown, 1956
* *Brachymeles taylori* Brown, 1956
* *Brachymeles tiboliorum* Siler, Jones, Diesmos, Diesmos & Brown, 2012
* *Brachymeles tridactylus* Brown, 1956
* *Brachymeles tungaoi* Siler & Brown, 2010
* *Brachymeles vermis* Taylor, 1918
* *Brachymeles vindumi* Siler & Brown, 2010
* *Brachymeles vulcani* Siler, Jones, Diesmos, Diesmos & Brown, 2012
* *Brachymeles wrighti* Taylor, 1925

## Kanpo estekak
The Private Life of Sherlock Holmes

**The Private Life of Sherlock Holmes** (euskaraz *Sherlock Holmesen Bizitza Pribatua*) 1970eko Billy Wilder hungariar jatorriko estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko komedia film bat da. Sir Arthur Conan Doyle britainiar idazlearen Sherlock Holmes literatur pertsonaia ospetsuaren eleberrietan oinarritua dago. Robert Stephens, Geneviève Page, Colin Blakely eta Christopher Lee aktoreek antzeztu zuten.

Filma hau Sherlock Holmesen bizitza pribatuan barneratzen saiatu zen: bere haurtzaroa, beldurrak, maitasuna, zaletasunak, kokainarekiko adikzioa...

## Argumentua 
Sherlock Holmes (Robert Stephens) eta Watson doktorea (Colin Blakely) bere senarra desagertu berri zaion emakume eder batek eskatuta Eskoziara doaz. Han, Bere Maiestatearen Zerbitzu Sekretua zirpriztidutzen duen katramila sekretu bat eta Ness aintzirako munstroa bera ere topatuko dute, baina Sherlockek dena elementala bilakatzen duten bere dedukzio doai bikainak martxan jarri aurretik katramila edo misterioa konpondo beharko du, Holmesek Britainia Handiaren segurtasuna arriskuan jarri eta bere ospea betirako zapuztu dezakeen akats bat burutuko du.

## Aktoreak 
* Robert Stephens: Sherlock Holmes
* Colin Blakely: Watson doktorea
* Geneviève Page: Gabrielle Valladon
* Christopher Lee: Mycroft Holmes
* Irene Handl: Hudson andrea
* Clive Revill: Rogozhin
* Tamara Toumanova: Petrova
* Stanley Holloway: Coveiro
* Mollie Maureen: Viktoria Erregina
* Catherine Lacey: Emakume ederra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hegemonia

**Hegemonia** estatu edo erakunde batek besteekiko duen nagusitasuna da. Aintzako grezieratik datorren hitza da eta Antzinako Grezian hiri-estatuek hiri estatu baten nagusi batekiko zuten mendekotasuna adierazten du jatorrian, baina historiako beste garaietara zabaldu den kontzeptua da; adibidez, XX. mendean, Ameriketako Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak, zein bere eremuan, izan zuten nagusitasuna adierazteko erabili da. Hegemonia ekonomiko eta kultural kontzeptuak ere eratorri dira hasierako kontzeptu geopolitiko horretatik. XX. mendean "Kultur hegemonia" kontzeptuaren adierazle nagusia Gramscik garatutakoa da. Gramsciren hegemoniaren teorian kulturak ahaldundu egiten du eta marxismoaren baitan askatasunaren aukera superestrukturan ipintzen du.

Inperialismo kulturalean, liderra den estatuak barne politika zehazten du, baita influentzia-esparru hegemonikoa osatzen duten menpeko estatuen izaera sozietarioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amphiglossus meva

***Amphiglossus meva*** *Amphiglossus* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae

## Kanpo estekak
Dogville

**Dogville** () 2003ko Lars von Trier daniar zinema zuzendariaren drama film dramatikoa da. Filma AEBei buruzko trilogia osatzen duten hiru filmetako bat da, gainontzekoak *Manderlay* (2005) eta *Wasington* (estreinatzeke) direlarik.

Filma honetako ezaugarri nagusia berez herri batean girotua egonagatik eszenatoki erraldoi batean filmatua izana dela da, bertan etxebizitzak horma, egitura eta aterik gabe eta lurzoruan marren bidez adieraziak daudelarik, horrela ikuslearen arreta osoa aktoreen antzezpenean jarriz.

## Sinopsia 
AEB, Grace (Nicole Kidman) izeneko emakume gazte bat mafiarengandik ihesi Dogville herrira ailegatu da. Herritarren mesedea irabazi eta mafiari deitu ez diezaioten pertsona langilea dela erakusteko herritar bakoitzaren etxean zintzoki lan egingo du. Honela herritar bakoitzaren izaera nolakoa den jakingo du, baina haien bizioak eta zarpailkeriak itxura zintzoko gazte babesgabe hau jomugatzat hartuko dute. Bera kriminal bat dela adierazten duten poliziaren bilaketa-kartel faltsuak agertzean, emakume gaztearenganako herritarren eskakizunak gero eta latzagoak izango dira, hura bortxatu eta izaera ozpintzeko adinakoak. Itxuraz bere babesle bakarra den herritarra ere (Paul Bettany) hura bortxatzen eta bere jazartzaileei eskaintzen saiatuko da, azkenean mafiako jazartzaileak emakume gaztearen senideak direla jakingo delarik, haien buruzagia bere aita baita. Azkenean, herritarren aurkako mendekua gauzatu asmoz emakume gazteak bere aitak mafian eskainitako postua onartuko du, mafiako gizonek herri osoa suntsitu eta herritarrak erailez.

## Aktoreak 
* Nicole Kidman: Grace Mulligan
* Lauren Bacall: Ma Ginger
* James Caan: The Big Man (mafiako buruzagia)
* John Hurt: narratzailea
* Paul Bettany: Tom Edison Jr.
* Stellan Skarsgård: Chuck
* Patricia Clarkson: Vera
* Jeremy Davies: Bill
* Philip Baker Hall: Tom Edison Sr.
* Ben Gazzara: Jack McCay
* Blair Brown: Henson andrea
* Harriet Anderson: Gloria
* Siobhan Fallon Hogan: Martha
* Chloë Sevigny: Liz Henson

## Kanpo estekak 
* *Dogville* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Phoenicolacerta

***Phoenicolacerta*** Lacertidae barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Ekialde Hurbilean bizi dira.

## Espezieak 
* *Phoenicolacerta cyanisparsa* (Schmidtler & Bischoff, 1999)
* *Phoenicolacerta kulzeri* (Müller & Wettstein, 1932)
* *Phoenicolacerta laevis* (Gray, 1838)
* *Phoenicolacerta troodica* (Werner, 1936)

## Kanpo estekak
Chalcides

***Chalcides*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Europako hegoaldean, Afrikako iparraldean eta Asiako mendebaldean.

## Espezieak 
* *Chalcides armitagei* Boulenger, 1922
* *Chalcides bedriagai* (Bosca, 1880)
* *Chalcides bottegi* Boulenger, 1898
* *Chalcides boulengeri* Anderson, 1892
* *Chalcides chalcides* (Linnaeus, 1758)
* *Chalcides coeruleopunctatus* Salvador, 1975
* *Chalcides colosii* Lanza, 1957
* *Chalcides delislei* (Lataste, 1876)
* *Chalcides ebneri* Werner, 1931
* *Chalcides guentheri* Boulenger, 1887
* *Chalcides lanzai* Pasteur, 1967
* *Chalcides levitoni* Pasteur, 1978
* *Chalcides manueli* Hediger, 1935
* *Chalcides mauritanicus* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Chalcides mertensi* Klausewitz, 1954
* *Chalcides minutus* Caputo, 1993
* *Chalcides mionecton* (Boettger, 1874)
* *Chalcides montanus* Werner, 1931
* *Chalcides ocellatus* (Forskal, 1775)
* *Chalcides parallelus* Doumergue, 1901
* *Chalcides pentadactylus* (Beddome, 1870)
* *Chalcides polylepis* Boulenger, 1890
* *Chalcides pseudostriatus* Caputo, 1993
* *Chalcides pulchellus* Mocquard, 1906
* *Chalcides ragazzii* Boulenger, 1890
* *Chalcides sepsoides* (Audouin, 1829)
* *Chalcides sexlineatus* Steindachner, 1891
* *Chalcides sphenopsiformis* (Duméril, 1856)
* *Chalcides striatus* (Cuvier, 1829)
* *Chalcides thierryi* Tornier, 1901
* *Chalcides viridanus* (Gravenhorst, 1851)

## Kanpo estekak
Lethal Weapon

***Lethal Weapon*** (euskaraz *Arma Hilgarria*) Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma bat da. Bertan Mel Gibson, Danny Glover, Gary Busey eta Tom Atkins aktoreek antzeztu zuten.

Ikusle aldetik arrakasta izan zuenez, jarraipenak izan zituen: *Lethal Weapon 2* (1989), *Lethal Weapon 3* (1992) eta *Lethal Weapon 4* (1998).

## Argumentua 
AEBtako Los Angeles hiria. Martin Riggs (Mel Gibson) bere buruaz beste egiteko joera duen polizia erosko bat da. Bere lankidea den Roger Murtaugh (Danny Glover) polizia beteranoa, arduratsua eta familia bateko aita da. Biek batera droga kontrabandoko ekintza batek porrot egin dezan saiatuko dira. Era berean, bien izaera ezberdinek maiz talka egin arren, bata bestearen oso lagun egingo dira.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Martin Riggs detektibe sarjentua
* Danny Glover: Roger Murtaugh detektibe sarjentua
* Gary Busey: Joshua jauna
* Mitchell Ryan: Peter McAllister jenerala
* Tom Atkins: Michael Hunsaker
* Darlene Love: Trish Murtaugh
* Jackie Swanson: Amanda Hunsaker
* Traci Wolfe: Rianne Murtaugh
* Damon Hines: Nick Murtaugh
* Ebonie Smith: Carrie Murtaugh
* Steve Kahan: Murphy kapitaina
* Mary Ellen Trainor: Stephanie Woods medikua (Poliziako psikiatra)
* Ed O'Ross: Mendez
* Blackie Dammett: droga saltzailea
* Al Leong: Endo

## Kanpo estekak 
* *Lethal Weapon* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Richard Donner

**Richard Donner** (New York, 1930eko apirilaren 24a, - Los Angeles, 2021eko uztailaren 5a),  **Richard Donald Schwartzberg** jaioa, estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.  1970eko eta 1980koko Hollywoodeko filmik arrakastatsuenetako batzuk zuzendu zituen, hala nola, *The Omen*, *Superman*, *The Goonies* eta *Lethal Weapon*.

## Bizitza 
Richard Donner New Yorken sortu zen, 1930eko apirilaren 24an. Bere belaunaldiko zinemagile asko bezala, telebistan eman zituen lehen pausoak eta, 1960an hasita, hainbat telesail ikonikoetako atalak zuzendu zituen: *The Twilight Zone*, *Perry Mason*, *Get Smart*, *The Fugitive*, *Ironside*, *Kojak*... 

1976an, berriz, zinemarako jauzia egin zuen beldurrezko ekoizpen handi batekin: *The Omen*. *The Exorcist* filmak urte batzuk lehenago izandako oihartzuna baliatu nahi zuen filmak, eta Gregory Peck eta Lee Remick izan zituen protagonista. Filmak arrakasta izan zuen, baina askoz handiagoa izan zen handik bi urtera *Superman*-ekin lortutako oihartzuna. Ekoizpenak 55 milioi dolarreko aurrekontua izan zuen, 300 berreskuratu zituen mundu osoan eta, gainera, bidea eman zien Superman superheroiaren pertsonaian oinarritutako eta Christopher Reevek protagonizatutako hainbat filmi. 

1980ko hamarkadan, arrakastari eutsi zion *Ladyhawke* abenturazko film erromantikoarekin, *The Goonies* komediarekin eta, batez ere, *Lethal Weapon* film sailarekin. Gerora zuzendu zituen *Scrooged*, Charles Dickensen *Eguberrietako ipuina*-ren moldaketa (1988) *Maverick* umorezko westerna (1994), *Assassins* (1995) eta *16 Blocks* (2006), bere azkeneko lana. 

## Filmografia 
### Zinema 
**Ekoizle exekutiboa**
* *Omen III: The Final Conflict* (1981)
* *The Lost Boys* (1987)
* *Delirious* (1991)
* *Free Willy* (1993)
* *Free Willy 2: The Adventure Home* (1995)
* *Tales from the Crypt: Demon Knight* (1995)
* *Bordello of Blood* (1996)
* *Free Willy 3: The Rescue* (1997)
* *Any Given Sunday* (1999)
* *X-Men* (2000)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cocoon

**Cocoon** (euskaraz *Kusku*) 1985eko Ron Howard estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da. David Saperstein idazlearen *Cocoon* eleberrian oinarritua dago.

1988an *Cocoon: The Return* izeneko jarraipena izan zuen, honetan jatorrizko filmean agertutako aktore gehienek antzeztu zuten.

Film honek bi Oscar Sari irabazi zituen: Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Don Ameche) eta Efektu berezi onenen Oscar Saria (Ken Ralston, Ralph McQuarrie, Scott Farrar eta David Berry).

## Argumentua 
AEBtako zaharren egoitza batean dagoen adindu talde batek ustekabean betiko gaztetasunaren iturria edo sekretua topo egin du. Arazoa sekretu hau estralurtarren esku dagoela da, adinduek haien benetazko asmoak onak edo txarrak diren jakiteke daudelarik.

## Aktoreak 
* Don Ameche: Arthur 'Art' Selwyn
* Wilford Brimley: Ben Luckett
* Hume Cronyn: Joe Finley
* Brian Dennehy: Walter
* Jack Gilford: Bernie Lefkowitz
* Herta Ware: Rose Lefkowitz
* Steve Guttenberg: Jack Bonner
* Maureen Stapleton: Mary Luckett
* Jessica Tandy: Alma Finley
* Gwen Verdon: Bess McCarthy
* Tahnee Welch: Kitty
* Barret Oliver: David
* Linda Harrison: como Susan
* Tyrone Power Jr.: Pillsbury
* Clint Howard: John Dexter
* Jim Fitzpatrick: Tony
* Charles Lampkin: Pops
* Jorge Gil: Lou Pine
* Rance Howard: Petersburg-eko detektibea
* James Ritz: DMVeko langilea

## Ikus gainera 
* *Cocoon: The Return* (1988)

## Kanpo estekak 
* *Cocoon* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sherwood basoa

**Sherwood basoa** Ingalaterrako Nottinghamshire konderriko Edwinstowe udalerritik hurbil dagoen baso bat da. Historikoki eta mundu mailan Robin Hood pertsonaiaren kondairari lotua dago, haren bidelapur taldearen gordelekua baitzen. Gaur egungo 423 hektareatako basoa, antzinako errege ehiza-lekutik gelditzen den zatia da, jatorriz inguruko konderrietara ere hedatzen zelarik. 1969an Nottinghamshire konderriko kontseiluak baso honetako parkeko ateak jendeari ireki zizkion. 2002an Sherwood basoa naturagune nazionala izendatu zuten.

Urtero baso honetan Robin Hood Festival izeneko jaialdia ospatu ohi da.

## Iruditegia 

Irudi:Sherwood Forest visitor centre sign.jpg|Sarrerako ongietorri seinalea.
Irudi:Robin Hood Festival 11.jpg|Robin Hood jaialdia.
Irudi:Major Oak.JPG|*Haritz Handia* (*Major Oak*)

## Kanpo estekak 
* Forestry Commission
* The News, History, and Archaeology of The Real Sherwood Forest
* Nottinghamshire County Council's Official Sherwood Forest Page
* Sherwood Forest Regeneration Plans
* Sherwood Forest Trust Official Website
Enrique Bunbury

**Enrique Ortiz de Landázuri Izardui**, **Enrique Bunbury** izen-deiturez ezaguna (Zaragoza, 1967ko abuztuaren 11) espainiar abeslaria da.

*Héroes del Silencio* taldeko abeslaria izan zen, eta 1997an bakarlari bezala hasi zen, Espainia eta Latinoamerikan irudi garrantzitsu bihurtuz. "Iberoamerikar rockeko 250 bildumarik hoberenak" izeneko zerrendan zazpi bilduma ditu. Hurrenez hurren: 5. postuan *Senderos de traición*, 35. postuan *Avalancha*, 81. postuan *Flamingos*, 117. postuan *El espíritu del vino*, 119. postuan *El mar no cesa*, 154. postuan *Pequeño* eta 228. postuan *Radical sonora*.

## Diskografia 
#### Bakarkakoa 
;Estudio

* *Radical Sonora* (1997)
* *Pequeño* (1999)
* *Flamingos* (2002)
* *El viaje a ninguna parte* (2004)
* *Hellville de Luxe* (2008)
* *Las consecuencias* (2010)
* *Licenciado Cantinas* (2011)
* PaloSanto (2013)
* Expectativas (2017)
* Posible (2020)

;Zuzenekoak, single eta bildumak
* Los Singles (5 CD) (1999)
* Pequeño Cabaret Ambulante (CD) (2000)
* Pequeño Cabaret Ambulante (DVD) (2000)
* Una cita en Flamingos (DVD) (2003)
* *Freak Show* (2005)
* Freak Show: La película (DVD+CD) (2005)
* Canciones 1996-2006 (2 CD+DVD) (2006)
* Especial Inéditos (2007)
* Bunbury & Vegas: Liceu BCN 30 de noviembre de 2006 (DVD) (2007)
* Los vídeos 1996-2007 (DVD) (2007)
* *Gran Rex* (2010)
* Lo que más te gustó de mi (film laburra) (2011)
* Porque las cosas cambian (film luzea) (2011)
* De Cantina en Cantina. On Stage 2011-12 Live (2012)

#### *Héroes del Silencio* taldearekin 
;Estudio
* *El mar no cesa* (1988)
* *Senderos de traición* (1990)
* *El espíritu del vino* (1993)
* *Avalancha* (1995)

;Zuzenekoak eta bildumak
* La última daga (maketa) (1986)
* Héroes del Silencio (1987)
* En directo (1989)
* Senda 91 (1991) (zuzenekoa)
* Caja especial(1994)
* Parasiempre (1996) (zuzenekoa)
* Rarezas (1998)
* Edición del Milenio (2000) (4 CD)
* Canciones 1984-1996 (2000) (2 CD)
* Músicos, poetas y locos (2 CD)
* Antología Audiovisual (2004) (DVD + CD)
* El ruido y la furia (2005) (DVD + CD)
* El mar no cesa (2006) 2CD
* Senderos de traición (2006) 2CD
* El espíritu del vino (2006) 2CD
* Avalancha (2006) 2CD
* The Platinum Collection (2006) 3CD + 2DVD
* Héroes del Silencio: Tour 2007 (Deluxe Boxset) (2007)
* Tesoro: Diario fotográfico Tour 2007 + Concierto Cheste (Valencia)
* Live In Germany 2011

#### Besteak 
* Una cita con Elvis (1995-96)
* Panero (Carlos Ann, Bruno Galindo eta José María Poncerekin batera) (2004)
* Los chulis (2004-2007)
* Bushido (Carlos Ann, Shuarma eta Mortirekin batera) (2003)
* Bizarros (2003)
* Una noche con Panero (2005)
* Bunbury & Vegas: El tiempo de las cerezas (2006)

#### Los Chulis 
* Ballad Of A Thin Man - Single (2004)
* Barquito de Nuéz - Single (2004)
* En el Alambre - Single (2005)
* La Ultima Curda - single (2005)
* Hasta Siempre Comandante - Single (2006)
* Principiantes - Single (2006)
* O'Malley del arrabal - Single (2006)
* Rezaré - Single (2006)
* Tragedia - Single (2006)
* Redención - Single (2007)
* Quiero ser como tú - Single (2007)
* Frío - Single (2007)
Coming to America

**Coming to America** (euskaraz *Amerikara etortzen*) 1988ko John Landis estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko film bat da, Eddie Murphy, Arsenio Hall, James Earl Jones, John Amos, Madge Sinclair eta Shari Headley aktoreek antzeztua.

2021ean *Coming 2 America* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Akeem (Eddie Murphy) Afrikako Zamunda erresumako printzea da. Herrialde hartako errege familiaren ohituraren arabera, erregetza ondorengoa denak 21 urte betetzean aurretik ikusi ez duen neska gazte batekin ezkondu  behar du. Baina Akeemek ohiturari uko egin dio, eta ausaz eginiriko bidaia batean benetan maite duen emakume bat topatzeko asmoa du, harekin ezkontzeko. Lur-globo bat hartu eta itsu-itsuan hatzaz New York hiria ukitu du eta atlas batean, Queens auzora joatea erabaki du, laguntzaile eta adiskide Semmi (Arsenio Hall) parrandazale eta gonazalearekin batera.

## Aktoreak 
## Bitxikeria 
Zamundako printzearen partez diru kopuru itzela jaso duten Randolph Duke (Ralph Bellamy) eta Mortimer Duke (Don Ameche) etxegabe behartsu adinduak aurrez 1983an John Landisen *Trading Places* filmean agertu ziren, baina hor, umore ukitua emanez, bi negoziogizon aberats ziren, eta Eddie Murphyk etxegabe txiro baten papera egin zuen: Randolphek eta Mortimerrek bizitza aldarazi ziotenez, bi filmotan hiru aktoreek antzeztu zituzten maila sozial ezberdinetako pertsonaien bidez, bi filmeen arteko lotura umoretsu eta ironikoa egin zen.

## Kanpo estekak 
* *Coming to America* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
48 Hrs.

***48 Hrs.*** (euskaraz: *48 ordu*) 1982ko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma bat da. Nick Nolte eta Eddie Murphy aktoreek antzeztu zuten.

Esan ohi denez, filma hau *buddy cop* ("polizia bikotea") zinema generoko lehenbiziko filma izan omen zen, hots, polizia bikote bat protagonista izan ohi diren filma, gerora * Beverly Hills Cop*, *Lethal Weapon*, eta Rush Hour* bezalako filmeek ildo bera jarraituko zutelarik.

1990ean *Another 48 Hrs.* (*Beste 48 ordu'') izeneko jarraipena izan zuen, hura ere Eddie Murphy eta Nick Nolte aktoreek antzeztua.

## Argumentua 
Eskrupulurik gabeko bi kriminalek espetxetik ihes egin berri dute, atzean krimen eta delitu ugari laga dituztelarik, izaera gogorreko Jack Cates detektibeak (Nick Nolte) kriminal arriskutsu horiek atzeman nahi baldin baditu gogo txarrez Reggie Hammond iruzurgilea (Eddie Murphy) espetxetik ateratzea beste erremediorik ez du izango. Horretarako 48 ordu besterik ez dituzte izango, hain zuzen ere Hammonden askatasun baimenak ezarritako denbora.

## Aktoreak 
* Nick Nolte: Jack Cates detektibe sarjentua
* Eddie Murphy: Reggie Hammond.
* James Remar: Albert Ganz.
* David Patrick Kelly: Luther.
* Sonny Landham: Billy Bear.
* Brion James: Ben Kehoe detektibe sarjentua
* Annette O'Toole: Elaine Marshall.
* Frank McRae: Haden kapitaina
* Kerry Sherman: Rosalie.
* Jonathan Banks: Algren detektibea
* James Keane: VanZant detektibea
* Greta Blackburn: Lisa.
* Margot Rose: Casey.
* Denise Crosby: Sally.
* Olivia Brown: Candy.
* Bill Cross: 1. polizia patruilaria.
* Chris Mulkey: 2. polizia patruilaria.

## Kanpo estekak 
* *48 Hrs.* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Dead (1987ko filma)

**The Dead** (euskaraz *Hildakoak*) 1987ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. James Joyce idazlearen Dublindarrak eleberriko "The Dead" istorio laburran oinarritua dago. John Huston zuzendariak zuzendutako azken filma izan zen; estreinaldia bere heriotzaren ondoren egin zen. Bestalde, filma honetako protagonista bere ala den Anjelica Huston izan zen.

## Argumentua 
XX. mendeko Irlandako Dublin hiriburuko gizarte burgesean girotua dago, bertan bi anaiek epifanian festa bat ospatzen dute, eta euren etxera lagun eta auzotar ugari bertaratzen dira.

## Aktoreak 
* Gretta Conroy - Anjelica Huston
* Gabriel Conroy - Donal McCann
* Browne jauna - Dan O'Herlihy
* Freddy Malins - Donal Donnelly
* Malins andrea - Marie Kean
* Aunt Kate - Helena Carroll
* Aunt Julia - Cathleen Delany
* Lily - Rachael Dowling
* Grace jauna - Sean McClory
* Miss Furlong - Kate O'Toole
* Bartell D'Arcy - Frank Patterson

## Kanpo estekak 
* *The Dead* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tootsie

**Tootsie** 1982ko Sydney Pollack estatubatuar zinema zuzendariaren komedia-drama filma bat da. Filma honetan Dustin Hoffman, Jessica Lange, Teri Garr, Charles Durning eta Bill Murray aktoreek antzeztu zuten.

Filmak Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Jessica Lange) irabazi zuen.

## Argumentua 
Michael Dorsey (*Dustin Hoffman*) bere izaeraren ondorioz lanik gabe gelditu berri den New York hiriko aktore bat da. Lana topatu eta bere adiskide bati (*Bill Murray*) lagundu asmoz, emakumez mozorrotu eta ospital batean girotutako telesaila batean agertuko da. Michael (orain Dorothy izeneko emakumea antzeztuz) telebistako izar bilakatuko da, baina telesaila horretako protagonistetako bat den Julie Nichols (*Jessica Lange*) aktoreaz maitemindko da.

## Aktoreak 
* Dustin Hoffman - *Michael Dorsey / Dorothy Michaels*
* Jessica Lange - *Julie Nichols*
* Teri Garr - *Sandy Lester*
* Dabney Coleman - *Ron Carlisle*
* Charles Durning - *Leslie "Les" Nichols*
* Bill Murray - *Jeff Slater*
* Sydney Pollack - *George Fields*
* George Gaynes - *John Van Horn*
* Geena Davis - *April Page*
* Doris Belack - *Rita Marshall*
* Lynne Thigpen - *Jo*
* Estelle Getty – *Emakume heldua*

## Kanpo estekak 
* *Tootsie* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Fular

**Fularra**, frantsesezko  hitzetik ekarria, edo **lepoko zapia** oihalezko laukizuzen zabal eta luzea da, buruan jantzita belo moduan edo lepoaren inguruan janzten dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belo

[thumb|[Marokoko emakumea **beloa** buruan nahiz aurpegian jantzirik.]]
**Beloa** munduko eta historia hainbat kulturatan burua eta batzuetan aurpegia ere estaltzeko jantzi eta egun ere janzten duten buruko oihala da. Zapi, fular edo errezela hau bereziki emakumeek janzten dute, baina kultura batzuetan gizonari dagokio beloa janztea. Askotan esanahi erlijiosoa du, Islamean kasu. Kristautasunean ere, lekaimeek edo elizkizunetara doazen emakumeek beloa janzten dute kasu batzuetan. Beste batzuetan, kultura tradizio bati jarraiki jantzi izan da. Besterik gabe, burua estaltzeko erabiltzen denean, jantzi-osagarri moduan ere erabil daiteke.

## Kanpo estekak
Treasure Island (1950eko filma)

***Treasure Island*** (euskaraz *Altxorraren Uhartea*) 1950eko Byron Haskin estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Robert Louis Stevenson idazlearen *Altxorraren Uhartea* eleberrian oinarritua dago.

## Sinopsia 
XVIII. mendea, Ingalaterrako Hego Mendebaldeko kostaldea. William Bones itsasgizon zaildua Jim Haxkins mutikoaren amaren ostatura gaixorik iritsi eta hil aurretik Jimi Flint pirataren altxorraren mapa lagako dio, zurzango bakarreko gizonarekin kontuz ibiltzeko aholkua emanez. Jimel gertatutakoa Trelawney jauna eta Livesey medikuari azaldu eta hiruok altxorraren bila abiatzea erabakiko dute. Bristol hiriko portura joan, eskifaia kontratatu eta ontzi batean altxorra dagoen uharterantz nabigatuko dute. Itsas-bidaian doazelarik, Jim ontziko eskifaia gehiena Flinten piratak direla eta John Long Silver izeneko sukaldariak zurezko hanka bakarra duela jabetuko da, azken hau kontramaisua izana, hain justu ere Bones kapitainak kontuz ibiltzeko aipatu zuen gizona. Uhartera iristean, John Silver agindupean piratak matxinatu eta altxorraren mapa bereganatzeko asmoz Jim, Trelawney, Livesey eta itsasgizon fidelen aurka borrokatuko dira.

## Aktoreak 
* Bobby Driscoll: Jim Hawkins
* Robert Newton: Long John Silver
* Basil Sydney:n Smollett kapitaina
* Walter Fitzgerald: Trelawney jauna
* Denis O'Dea: Livesey medikua
* Finlay Currie: Billy Bones kapitaina
* Ralph Truman: George Merry
* Geoffrey Keen: Israel Hands
* Geoffrey Wilkinson: Ben Gunn
* John Laurie: Blind Pew
* Francis de Wolff: Black Dog
* David Davies: Arrow jauna
* John Gregson: Redruth
* Andrew Blackett: Gray
* William Devlin: Morgan
* Harold Jamieson: Scully

## Kanpo estekak 
* *Treasure Island* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Falabella

Falabella, gazteleraz "*falabella*", Argentinako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina oso txikia da eta beraz ponien sailkapen taldean sartzen da. Are gehiago, zaldi miniatura bat da.

Munduko zaldi txikienetarikoa izanik soin gurutzera duen altuera, bataz bestekoa, 78 cm ingurukoa da.

Arraza arraroa da eta munduan bakarrik ehunka abelburu batzuk besterik ez daude.

Arraza sortzeko Shetland poni , Criollo zaldia zein Thoroughbred zaldia erabili zituzten . Argentinan bertan sortu zuten eta bere izena, Falabella, arraza sortu zuen familiaren abizena da. Falabellatarrek daukate abere hauen haztegirik handiena XIX. mendetik.

## Arrazaren ezaugarriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian]
John Churchill

**John Churchill, Marlborougheko I. dukea** (Ashe House, Devon, 1650eko maiatzaren 26a - Windsor Lodge, 1722ko ekainaren 16a) Ingalaterrako militar eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Gilen Orangekoaren aldeko agertu zen. Herbehereetako gudarostearen buru izan zen Espainiako Ondorengotza Gerran (1702), eta garaile izan zen Blenheim (1704), Ramillies (1706), Oudenarde (1708) eta Malplaqueten (1709). Oso ospetsu egin zen frantses gudalburuen artean. Utrechteko bakearen ondoren, ordura arte zituen kargu guztiak utzi eta atzerrira joan zen.

## Ikus gainera 
* *Malbrough gerrara joan zen*
* Blenheim jauregia

## Erreferentziak
Luis II.a Italiakoa

**Luis II.a**, batzuetan **Gaztea** deitua (825eko azaroaren 1a - Bresciatik gertu, 875eko abuztuaren 12a), Italiako erregea izan zen 844-875 urteetan, eta Mendebaldeko enperadorea 850-875 urteetan. Lotario I.aren semea zen. Sarrazenoen aurka borrokatu zen. Haren arreba Hermenegilda Boson Proventzako erregearekin ezkondu zen.

## Erreferentziak
Luis II.a

**Luis II.a** izan daiteke:

* Luis II.a Italiakoa (825–875), karolingiar enperadorea.
* Luis II.a Germaniarra (804–876), Ekialdeko Frantziako erregea
* Luis II.a Frantziakoa (846–879)
* Luis II.a Flandriakoa (1330–1384)
* Luis II.a Napolikoa (1377–1417)
* Luis II.a Hungariakoa (1506–1526)
* Luis II.a Herbehereetakoa (1804–1831)
* Luis II.a Bavariakoa (1845–1886)
* Luis II.a Monakokoa (1870–1949)
Eumeces

***Eumeces*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Ipar Afrikatik Indiara aurki daitezke, eta iparraldean Kaukasoan eta Asiako zentruan.

## Espezieak 
* *Eumeces algeriensis* Peters, 1864
* *Eumeces blythianus* (Anderson, 1871)
* *Eumeces cholistanensis* Masroor, 2009
* *Eumeces indothalensis* Khan & Khan, 1997
* *Eumeces schneideri* (Daudin, 1802)

## Kanpo estekak
Eurylepis

***Eurylepis*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean eta mendebaldean bizi dira.

## Espezieak 
* *Eurylepis poonaensis* (Sharma, 1970)
* *Eurylepis taeniolatus* Blyth, 1854

## Kanpo estekak
Feylinia

***Feylinia*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako erdialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Feylinia currori* Gray, 1845
* *Feylinia elegans* (Hallowell, 1852)
* *Feylinia grandisquamis* Müller, 1910
* *Feylinia macrolepis* Boettger, 1887
* *Feylinia polylepis* Bocage, 1887

## Kanpo estekak
Plestiodon

***Plestiodon*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Amerika eta Asian aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Plestiodon anthracinus* Baird, 1849
* *Plestiodon barbouri* (Van Denburgh, 1912)
* *Plestiodon bilineatus* (Tanner, 1958)
* *Plestiodon brevirostris* (Günther, 1860)
* *Plestiodon callicephalus* (Bocourt, 1879)
* *Plestiodon capito* (Bocourt, 1879)
* *Plestiodon chinensis* (Gray, 1838)
* *Plestiodon colimensis* (Taylor, 1935)
* *Plestiodon copei* (Taylor, 1933)
* *Plestiodon coreensis* (Doi & Kamita, 1937)
* *Plestiodon dicei* (Taylor, 1936)
* *Plestiodon dugesii* (Thominot, 1883)
* *Plestiodon egregius* Baird, 1858
* *Plestiodon elegans* (Boulenger, 1887)
* *Plestiodon fasciatus* (Linnaeus, 1758)
* *Plestiodon finitimus* Okamoto & Hikida, 2012
* *Plestiodon gilberti* (Van Denburgh, 1896)
* *Plestiodon indubitus* (Taylor, 1936)
* *Plestiodon inexpectatus* (Taylor, 1932)
* *Plestiodon japonicus* (Peters, 1864)
* *Plestiodon kishinouyei* (Stejneger, 1901)
* *Plestiodon lagunensis* (Van Denburgh, 1895)
* *Plestiodon laticeps* (Schneider, 1801)
* *Plestiodon latiscutatus* Hallowell, 1861
* *Plestiodon liui* (Hikida & Zhao, 1989)
* *Plestiodon longirostris* Cope, 1861
* *Plestiodon lynxe* (Wiegmann, 1834)
* *Plestiodon marginatus* Hallowell, 1861
* *Plestiodon multilineatus* (Tanner, 1957)
* *Plestiodon multivirgatus* Hallowell, 1857
* *Plestiodon nietoi* Feria-Ortiz & García-Vázquez, 2012
* *Plestiodon obsoletus* Baird & Girard, 1852
* *Plestiodon ochoterenae* (Taylor, 1933)
* *Plestiodon parviauriculatus* (Taylor, 1933)
* *Plestiodon parvulus* (Taylor, 1933)
* *Plestiodon popei* (Hikida, 1989)
* *Plestiodon quadrilineatus* Blyth, 1853
* *Plestiodon reynoldsi* (Stejneger, 1910)
* *Plestiodon septentrionalis* Baird, 1858
* *Plestiodon skiltonianus* Baird & Girard, 1852
* *Plestiodon stimpsonii* (Thompson, 1912)
* *Plestiodon sumichrasti* (Cope, 1867)
* *Plestiodon tamdaoensis* (Bourret, 1937)
* *Plestiodon tetragrammus* Baird, 1859
* *Plestiodon tunganus* (Stejneger, 1924)

## Kanpo estekak
Janetaescincus

***Janetaescincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Seychellesetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Janetaescincus braueri* (Boettger, 1896)
* *Janetaescincus veseyfitzgeraldi* (Parker, 1947)

## Kanpo estekak
Madascincus

***Madascincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak 
* *Madascincus ankodabensis* (Angel, 1930)
* *Madascincus arenicola* Miralles, Köhler, Glaw & Vences, 2011
* *Madascincus igneocaudatus* (Grandidier, 1867)
* *Madascincus intermedius* (Boettger, 1913)
* *Madascincus macrolepis* (Boulenger, 1888)
* *Madascincus melanopleura* (Günther, 1877)
* *Madascincus minutus* (Raxworthy & Nussbaum, 1993)
* *Madascincus mouroundavae* (Grandidier, 1872)
* *Madascincus nanus* (Andreone & Greer, 2002)
* *Madascincus polleni* (Grandidier, 1869)
* *Madascincus stumpffi* (Boettger, 1882)

## Kanpo estekak
Melanoseps

***Melanoseps*** Scincidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Saharaz hegoaldeko Afrikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Melanoseps ater* (Günther, 1873)
* *Melanoseps emmrichi* Broadley, 2006
* *Melanoseps longicauda* Tornier, 1900
* *Melanoseps loveridgei* Brygoo & Roux-Estève, 1982
* *Melanoseps occidentalis* (Peters, 1877)
* *Melanoseps pygmaeus* Broadley, 2006
* *Melanoseps rondoensis* Loveridge, 1942
* *Melanoseps uzungwensis* Loveridge, 1942

## Kanpo estekak
Mesoscincus

***Mesoscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Erdialdeko Amerika eta Mexikoko hegoaldean aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Mesoscincus altamirani* (Dugès, 1891)
* *Mesoscincus managuae* (Dunn, 1933)
* *Mesoscincus schwartzei* (Fischer, 1884)

## Kanpo estekak
Nessia

***Nessia*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Sri Lankan bizi dira.

## Espezieak 
* *Nessia bipes* Smith, 1935
* *Nessia burtonii* Gray, 1839
* *Nessia deraniyagalai* Taylor, 1950
* *Nessia didactyla* (Deraniyagala, 1934)
* *Nessia hickanala* Deraniyagala, 1940
* *Nessia layardi* (Kelaart, 1853)
* *Nessia monodactyla* (Gray, 1839)
* *Nessia sarasinorum* (Müller, 1889)

## Kanpo estekak
Paracontias

***Paracontias*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak 
* *Paracontias brocchii* Mocquard, 1894
* *Paracontias fasika* Köhler, Vences, Erbacher & Glaw, 2010
* *Paracontias hafa* Andreone & Greer, 2002
* *Paracontias hildebrandti* (Peters, 1880)
* *Paracontias holomelas* (Günther, 1877)
* *Paracontias kankana* Köhler, Vieites, Glaw, Kaffenberger & Vences, 2009
* *Paracontias manify* Andreone & Greer, 2002
* *Paracontias milloti* Angel, 1949
* *Paracontias minimus* (Mocquard, 1906)
* *Paracontias rothschildi* Mocquard, 1905
* *Paracontias tsararano* Andreone & Greer, 2002
* *Paracontias vermisaurus* Miralles, Köhler, Vieites, Glaw & Vences, 2011

## Kanpo estekak