Ekainaren 20

**Ekainaren 20**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hamaikagarren eguna da, 172garrena bisurteetan. 194 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1980 &ndash; ETAk Julio Santiago Exposito Pascual saltzailea hil zuen Sestaon.
* 2010 &ndash; Eusko Alkartasuna eta Ezker Abertzaleak Lortu Arte izeneko akordioa sinatu zuten Bilbon.
* 2012 &ndash; Sortu legeztatua.
* 2024 – Eusko Legebiltzarrak Imanol Pradales hautatu zuen lehendakari gehiengo osoz, EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin. 

### Mundua 
* 451 &ndash; Iturri batzuen arabera, Katalauniako Zelaietako Gudua gertatu zen data: Flavius Aetiusek Atila garaitu zuen.
* 1943 &ndash; AEBko Detroit hirian arraza-istiluak hasi ziren. Guztira 34 pertsona hil zituzten.
* 1960 &ndash; Mali eta Senegalen independentzia.
* 1969 &ndash; Georges Pompidou izendatu zuten Frantziako presidente.
* 2012 &ndash; Hosni Mubarak Egiptoko presidente ohia koman sartu zen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2024 - Juan Carlos Pérez musikariak *Saturraran* opera, "Libreak izaten irakatsi zigun belaunaldi galduari egindako omenaldia" Bilboko Arriaga antzokian aurkeztu zuen. Libretoa Kirmen Uriberena da.

### Mundua 
* 1894 &ndash; *La Navarraise* (euskaraz: *Nafar emakumea*), Jules Masseneten musika eta Jules Claretie eta Henri Cainen libretoa duen opera estreinatu zen Londresko Covent Gardenen.
* 1980 &ndash; *The Blue Lagoon* (*Aintzira Urdina*) filma estreinatu zen, Brooke Shields, Christopher Atkins, Leo McKern eta William Daniels aktoreek antzeztu zuten.
* 1980 &ndash; *The Blues Brothers* filma estreinatu zen, John Landisek zuzendu eta John Belushi eta Dan Aykroyd aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1980 &ndash; *Brubaker* filma estreinatu zen, Stuart Rosenbergek zuzendu eta Robert Redford, Yaphet Kotto, Jane Alexander eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2014 &ndash; Galesen galeseraren aldeko Ras yr Iaith ("Hizkuntzaren Lasterketa") lasterketa lehenbizikoz ospatu zen, Euskal Herriko euskararen aldeko Korrika lasterketan oinarritu zelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1877 &ndash; Alexander Graham Bellek munduko lehen telefono komertzialen sarea jartzen du Hamiltonen, Ontario, Kanada.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1827 &ndash; Jose Maria Murga, *el moro vizcaíno*, euskal militar, esploratzaile, politiko eta idazlea (h. 1876).
* 1833 &ndash; Léon Bonnat, lapurtar margolari errealista (h. 1922).
* 1860 &ndash; Jose Antonio Ugarte, gipuzkoar frantzizkotar fraidea eta euskal idazlea (h. 1935).
* 1885 &ndash; Luis Orotz Zabaleta, Nafarroako Foru Aldundiko eta Eusko Ikaskuntzako zuzenbide-aholkularia (h. 1962).
* 1890 &ndash; Pierre Duhour, euskal idazlea (h. 1968).
* 1897 &ndash; Miguel García, euskal atleta (h. 1921).
* 1908 &ndash; Santiago Zubieta, bizkaitar futbolaria (h. 2007).
* 1910 &ndash; Enrique Larrinaga, bizkaitar futbolaria (h. 1993).
* 1922 &ndash; Étienne Camy-Peyret, zuberotar sindikalista, CGTkoa (h. 2006).
* 1932 &ndash; Augusto Borderas, euskal politikari eta medikua.
* 1933 &ndash;
** Jon Etxabe, gipuzkoar ETAkide, apaiz eta politikari eta idazlea (h. 2023).
** José Ramón Ibarretxe, bizkaitar futbolaria (h. 2011).
* 1936 &ndash; Gotzon Garitaonaindia, bizkaitar idazlea (h. 1970).
* 1951 &ndash; Carlos Cánovas, nafar argazkilaria, Albaceten.
* 1954 &ndash; Jose Luis Mendoza, nafar irakaslea eta politikaria.
* 1958 &ndash; Rosana Ubanell, nafar kazetari eta eleberrigilea, Miamin bizi dena.
* 1961 &ndash; Manuel Agirrezabala, Matxin II.a, gipuzkoar erremonte pilotari ohia.
* 1963 &ndash; Ales Furundarena, bizkaitar aktorea.
* 1964 &ndash; Conchi Mateo Pérez, UPNko nafar politikaria.
* 1965 &ndash; Lydia Zapata, bizkaitar arkeobotanikaria, etnobotanikan aditua (h. 2015).
* 1966 &ndash;
** Txus Bidorreta, bizkaitar saskibaloi entrenatzailea.
** Arantza Saez de Lafuente Calvo, bizkaitar artista.
* 1967 &ndash; Patxi Lezama, bizkaitar eskultorea.
* 1968 &ndash; Maru Solores, gipuzkoar zinegilea.
* 1972 &ndash; José Manuel Yanguas, nafar futbolari ohia.
* 1976 &ndash; Iratxe Ansa, gipuzkoar dantzaria eta koreografoa.
* 1980 &ndash; Maite Maiora, gipuzkoar mendi lasterketaria.
* 1981 &ndash; Joseba del Olmo, bizkaitar futbolaria.
* 2000 &ndash; Jon Cabo, bizkaitar futbolaria.
* 2003 &ndash; Lur Florido, bizkaitar txirrindularia.

### Mundua 
* 1469 &ndash; Gian Galeazzo Sforza, Milango seigarren dukea (h. 1494).
* 1566 &ndash; Sigismundo III.a Vasa, Poloniako eta Suediako erregea (h. 1632).
* 1634 &ndash; Karlos Emanuel II.a Savoiakoa, Savoiako dukea (h. 1675).
* 1647 &ndash; Joan Jurgi III.a Saxoniakoa, Saxoniako hauteslea (h. 1691).
* 1726 &ndash; Luisa Henriketa Borboikoa, Chartresko eta Orleanseko dukesa izan zen ezkontzaz (h. 1759).
* 1737 &ndash; Tokugawa Ieharu, Tokugawa shogunerriko hamargarren shoguna (h. 1786).
* 1743 &ndash; Anna Laetitia Barbauld, ingeles olerkaria, saiogilea eta haurrentzako liburuen idazlea (h. 1825).
* 1760 &ndash; Richard Wellesley, ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia (h. 1842).
* 1763 &ndash; Theobald Wolfe Tone, irlandar iraultzailea (h. 1798).
* 1778 &ndash;
** Jean-Baptiste Gaye de Martignac, Frantziako lehen ministroa (h. 1832).
** Marie-Éléonore Godefroid, frantziar margolari, erretratugile, marrazkilari, akuarelista eta pastelista (h. 1849).
* 1786 &ndash; Marceline Desbordes-Valmore, frantziar poeta (h. 1859).
* 1788 &ndash; Orsola Cozzi, italiar eleberrigilea (h. 1831).
* 1793 &ndash; Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (h. 1876).
* 1819 &ndash; Jacques Offenbach, frantziar musikagilea (h. 1880).
* 1834 &ndash; Azalaïs d'Arbaud, okzitaniar poeta (h. 1917).
* 1859 &ndash; Therese Keiter, alemaniar idazlea (h. 1925).
* 1861 &ndash; Frederick Gowland Hopkins, ingeles biokimikaria, 1929ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1947).
* 1868 &#x2013; Concepción Loring, espainiar politikaria, historian lehen emakume politikari aitortua eta lehen emakumea Diputatuen Kongresuko hemizikloan hitz egiten (h. 1935)
* 1873 &ndash; Ángel Ossorio, espainiar politikaria (h. 1946).
* 1887 &ndash; Kurt Schwitters, alemaniar margolaria, eskultorea eta poeta (h. 1948).
* 1891 &ndash; John A. Costello, Irlandako Errepublikako Taoiseacha (h. 1976).
* 1899 &ndash; Jean Moulin, Frantziako erresistentziako buruzagia (h. 1943).
* 1905 &ndash; Lillian Hellman, estatubatuar antzerkigile eta zinema gidoilaria (h. 1984).
* 1906 &ndash; Amada López Meneses, galiziar historialari eta ikertzailea.
* 1909 &ndash; Errol Flynn, australiar-estatubatuar aktorea, Hollywoodeko mito handienetakoa (h. 1959).
* 1910 &ndash; Josephine Johnson, estatubatuar eleberrigile, olerkari eta saiakeragilea (h. 1990).
* 1915 &ndash; Terence Young, britainiar zinema-zuzendaria (h. 1994).
* 1917 &ndash; Gerhard Meier, suitzar idazlea (h. 2008).
* 1920 &ndash;
**Eduardo Mondlane, mozambikear politikaria, FRELIMO frentearen fundatzaile eta liderra (h. 1969).
**  Amos Tutuola, nigeriar idazlea (h. 1997).
* 1921 &ndash; 
** Matilde Rosa Araújo, portugaldar idazlea (h. 2010).
** Pancho Segura, ekuadortar-estatubatuar tenislaria (h. 2017).
* 1924 &#x2013; Georgina Sabat de Rivers, kubar hispanista (h. 2008)
* 1925 &ndash; Audie Murphy, estatubatuar militar eta aktorea (h. 1971).
* 1928 &ndash;
** Gino Bramieri, italiar aktorea eta umorista (h. 1996).
** Hamlet Gonashvili, *Georgiako ahotsa*, georgiar abeslaria eta irakaslea (h. 1985).
** Martin Landau, estatubatuar aktorea (h. 2017).
** Jean-Marie Le Pen, frantziar politikari eskuindarra (h. 2025).
* 1929 &ndash; Bonnie Bartlett, estatubatuar aktorea.
* 1930 &ndash; Magdalena Abakanowicz, poloniar eskultorea (h. 2017).
* 1931 &ndash; 
** Olympia Dukakis, estatubatuar aktorea (h. 2021).
** Urszula Kozioł, poloniar idazlea (h. 2025).
** James Tolkan, estatubatuar aktorea (h. 2026).
* 1933 &ndash;
** Danny Aiello, estatubatuar aktorea (h. 2019).
** Claire Tomalin, ingeles kazetari eta biografoa.
* 1934 &ndash;
** Sergio Balanzino, italiar diplomazialaria (h. 2018).
** Anne Sylvestre, frantziar abeslaria, kantautorea, eta artista.
** Cornel Țăranu, errumaniar musika klasikoaren musikagilea eta zuzendaria (h. 2023).
* 1938 &ndash; 
** María Luisa Aguilar, Peruko lehen astronomo profesionala (h. 2015).
** Emilia Salvador, zaragozar ikertzailea, idazlea eta irakaslea.
* 1940 &ndash;
** Vladimir Korenev, sobietar-errusiar zinema eta antzerki aktore eta irakaslea (h. 2021).
** Ignacio Milam Tang, Ekuatore Gineako lehen ministro ohia.
* 1941 &ndash; Stephen Frears, ingeles zinema zuzendaria.
* 1942 &ndash; Brian Wilson, estatubatuar musikari eta abeslaria, *The Beach Boys* taldeko sortzaileetako bat (h. 2025).
* 1943 &ndash;
** Andy Etchebarren, euskal jatorriko estatubatuar beisbol jokalaria (h. 2019).
** Isabel Medina, kanariar poeta, narratzailea eta dramaturgoa.
** Luis Porcar, valentziar bikoizketa aktorea.
* 1945 &ndash;
** Hassan Abshir Farah, Somaliako lehen ministroa (h. 2020).
** Anne Murray, kanadar abeslaria.
* 1946 &ndash;
** Xanana Gusmão, Ekialdeko Timorko presidentea.
** Lars Vilks, suediar artista bisuala eta ekintzailea (h. 2021).
* 1948 &ndash;
** Michel Morvan, frantziar hizkuntzalaria.
** Ludwig Scotty, Nauruko presidentea (h. 2026).
* 1949 &ndash; Lionel Richie, estatubatuar musikaria eta abeslaria.
* 1950 &ndash; Nuri al-Maliki, Irakeko lehen ministro ohia.
* 1951 &ndash;
** Maria Auböck, austriar arkitekto paisajista eta irakaslea.
** Tress MacNeille, estatubatuar aktorea, ahots-aktorea, abeslaria eta disko jartzailea.
* 1952 &ndash;
** John Goodman, estatubatuar aktorea.
** Rosa Novell, kataluniar aktore, antzerki-zuzendari eta eszenografoa (h. 2015).
** Mabel Rivera, galiziar aktorea, aurkezlea, itzultzailea, film-zuzendari laguntzailea eta bikoizketa-aktorea.
** Vikram Seth, indiar idazlea.
** Benny Urquidez, estatubatuar boxeolari eta borrokalaria, arte martzialetako koreografoa eta aktorea.
* 1954 &ndash;
** José Oscar Bernardi, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
** Ilan Ramon, israeldar borroka hegazkinlari eta astronauta, Columbia espazio anezkaren istripuan hil zen bidaideetako bat (h. 2003).
* 1958 &ndash; Draupadi Murmu, indiar politikaria eta tribu-buruzagia.
* 1961 &ndash; Javivi, espainiar aktorea.
* 1964 &ndash; Remedios Cervantes, espainiar enpresaburua, aktorea, telebistako aurkezlea eta modeloa.
* 1967 &ndash;
** Nicole Kidman, estatubatuar-australiar aktorea.
** Angela Melillo, italiar aktorea.
* 1968 &ndash;
** Mateusz Morawiecki, Poloniako lehen ministroa.
** Robert Rodriguez, estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea.
* 1969 &ndash; Alexander Schallenberg, Austriako kantzilerra.
** Malika Moustadraf, arabierazko idazle marokoarra (h. 2006)
* 1973 &ndash; John Snorri Sigurjónsson, islandiar alpinista (h. 2021).
* 1974 &ndash; María Jesús Rosa Reina, espainiar boxeolaria (h. 2018).
* 1977 &ndash; Power Paola, ekuadortar karikaturagilea eta komikigilea.
* 1978 &ndash;
** Julie Fowlis, eskoziar folk abeslaria eta musikaria, nagusiki Eskoziako gaeleraz abesten duena.
** Frank Lampard, ingeles futbolaria.
* 1979 &ndash; Masashi Motoyama, japoniar futbolaria.
* 1980 &ndash; 
** Vicente Ballester, espainiar txirrindularia.
** Andrei Znoska, bielorrusiar apezpiku katolikoa.
* 1982 &ndash; Sonia Megias, espainiar musikagile, artista, abesbatza-zuzendaria, musikari eta hezitzailea.
* 1983 &ndash; Charuvi Agrawal, indiar margolaria.
* 1985 &ndash; Caroline Polachek, estatubatuar abeslaria, konpositorea eta ekoizlea.
* 1990 &ndash; Laura Hermo, galiziar traineru-estropadetako patroia.
* 1992 &ndash; Tarik El-Abour, palestinar-estatubatuar beisbol jokalaria.
* 1996 &ndash; Chatrice White, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
* 2000 &ndash; Mischa Bredewold, herbeherear txirrindularia.
* 2002 &ndash; Maju de Araújo, brasildar modelo, Interneteko ospetsu eta Downen sindromea duten pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1646 &ndash; Arnaud II.a Maitie, zuberoar apaiza, Oloroeko apezpikua, Oloroe-Donamarian (j. c. 1588)
* 1826 &ndash; Miguel José Azantza, nafar militar eta jenerala, Bordelen (j. 1746).
* 1896 &ndash; Jean Ithurri, lapurtar idazlea (j. 1845).
* 1924 &ndash; Francisco Iturrino, euskal herritar jatorriko margolaria, Frantzian (j. 1864).
* 1987 &ndash; Mariano Cañardo, euskal txirrindularia, Bartzelonan (j. 1906).
* 1988 &ndash; Martin Gorostidi, euskal musikaria (j. 1913).
* 1989 &ndash; Jose Maria Kerexeta, gipuzkoar futbolaria (j. 1919).
* 2020 - Joseba Gallaga, bizkaitar palaria (j. 1928).

### Mundua 
* 840 &ndash; Luis Errukitsua, Mendebaldeko enperadore eta frankoen erregea (j. 778).
* 1154 &ndash; Ermengol VI.a Urgellgoa, Urgellgo kondea (j. 1096).
* 1172 &ndash; Caste de Murols, Ospitaleko Zaldunen 6. Maisu Handia.
* 1359 &ndash; Erik XII.a Suediakoa, Suediako erregea (j. 1339).
* 1597 &ndash; Willem Barents, holandar esploratzaile eta itsasgizona.
* 1605 &ndash; Teodoro II.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1589).
* 1800 &ndash; Abraham Gotthelf Kästner, alemaniar matematikaria (j. 1719).
* 1818 &ndash; Karlota Holstein-Gottorpekoa, Suediako eta Norvegiako erregina ezkontidea (j. 1759).
* 1820 &ndash; Manuel Belgrano, argentinar jenerala (j. 1770).
* 1836 &ndash; Emmanuel-Joseph Sieyès, frantziar elizgizon, politikari eta saiakeragilea (j. 1748).
* 1837 &ndash; Gilen IV.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (j. 1765).
* 1869 &ndash; Diomidis Kyriakos, Greziako lehen ministroa (j. 1811).
* 1882 &ndash; François-Auguste Biard, frantziar margolaria (j. 1799).
* 1888 &ndash; Johannes Zukertort, germano-poloniar xakelaria (j. 1842).
* 1904 &ndash; Valentí Almirall, kataluniar politikaria (j. 1841).
* 1912 &ndash; Voltairine de Cleyre, estatubatuar anarkista, sarritan lehen feminista garrantzitsuetakotzat hartua (j. 1866).
* 1913 &ndash; Otto Hesselbom, suediar paisaia margolaria (j. 1848).
* 1918 &ndash; V. Volodarski, Ukrainan jaiotako boltxebike judua (j. 1891).
* 1919 &ndash; Tivadar Csontváry Kosztka, hungariar margolaria (j. 1853).
* 1920 &ndash; Dimitri Ivanovski, errusiar biologoa, birusen aurkitzailea (j. 1864).
* 1922 &ndash; Vittorio Monti, italiar musikagilea, biolin jolea eta orkestra zuzendaria (j. 1868).
* 1933 &ndash; Clara Zetkin, alemaniar politikari sozialista, emakumeen eskubideen defendatzailea (j. 1857).
* 1935 &ndash; Concepción Loring, espainiar politikaria, historian lehen emakume politikari aitortua eta lehen emakumea Diputatuen Kongresuko hemizikloan hitz egiten (j. 1868)
* 1936 &ndash; Pasquale del Pezzo, italiar matematikaria (j. 1859).
* 1937 &ndash; Andreu Nin, kataluniar politikaria (j. 1892).
* 1938 &ndash; Vladimir Gorev, sobietar militarra, Espainiako Gerra Zibilean aholkulari moduan aritutakoa (j. 1900).
* 1940 &ndash; Jehan Alain, frantziar konpositore eta organista (j. 1911).
* 1941 &ndash; Hélène Swarth, herbeheretar poeta (j. 1859).
* 1946 &ndash; Wan Rong, Txinako nahiz Qing dinastiako azken enperatriza (j. 1906).
* 1952 &ndash; Luigi Fagioli, italiar auto gidaria, 1 Formulako lasterketa bat irabazi duen gidaririk zaharrena (j. 1898).
* 1954 &ndash; Teresa Rosell i Capdevila, kataluniar irakasle eta esperantista (j. 1872).
* 1955 &ndash; Karlos Luis Liechtensteingoa, Liechtensteingo gobernadorea (j. 1878).
* 1958 &ndash; Kurt Alder, alemaniar kimikaria, 1950eko Kimikako Nobel Saria (j. 1902).
* 1959 &ndash; Hitoshi Ashida, Japoniako lehen ministroa (j. 1887).
* 1960 &ndash; André Patry, frantziar astronomoa (j. 1902).
* 1962 &ndash; Shaaban Robert, Tanzaniako idazlea, Swahili hizkuntzaz idatzi duten autore ezagunenetakoa (j. 1909).
* 1966 &ndash; Georges Lemaître, belgikar apaiz katoliko, matematikari, astronomo eta fisika irakaslea (j. 1894).
* 1974 &ndash; Susana Brunetti, argentinar aktore, vedette eta abeslaria (j. 1941).
* 1978 &ndash; Mark Robson, kanadar zinema zuzendari, ekoizle eta muntatzailea (j. 1913).
* 1983 &ndash; Margarida Lopes de Almeida, brasildar deklamatzaile, poeta eta eskultorea (j. 1896).
* 1993 &ndash; György Sárosi, hungariar futbolari eta entrenatzailea (j. 1912).
* 1995 &ndash; 
** Emil Cioran, errumaniar jatorriko frantsesezko idazle eta filosofoa (j. 1911).
** Cicely Popplewell, software-ingeniari britainiarra (j. 1920)
* 1996 &ndash; Walter Guevara, Boliviako presidentea (j. 1912).
* 1998 &ndash;
** Ernst Brugger, Suitzako presidentea (j. 1914).
** Conrad Schumann, Berlingo harresia egiten hasi eta gero Alemaniako Errepublika Demokratikotik alde egin zuen lehen desertorea (j. 1942).
* 2000 &ndash; Carlota O'Neill, espainiar idazle eta kazetari feminista (j. 1905).
* 2005 &ndash;
** Larry Collins, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1929).
** Jack Kilby, estatubatuar ingeniari eta fisikaria, mikrotxiparen asmatzaileetako bat eta 2000ko Fisikako Nobel Saria (j. 1923).
* 2007 &ndash; Nazik al-Malaika, irakiar poeta (j. 1923).
* 2008 &ndash; Jean-Pierre Thystère Tchicaya, Kongoko Errepublikako presidentea (j. 1936).
* 2010 &ndash;
** Roberto Rosato, italiar futbolaria (j. 1943).
** Edith Shain, Alfred Eisenstaedten Times Squareko musuaren argazki ospetsuan agertzen den erizaina (j. 1918).
** Harry B. Whittington, *"Trilobiteen aita"*, britainiar paleontologoa (j. 1916).
* 2014 &ndash; Amalia Miranzo, espainiar irakaslea, politikaria eta sindikalista (j. 1939).
* 2018 &ndash; Peter Thomson, australiar golfaria (j. 1929).
** Sophie Gradon, britainiar modeloa (j. 1985)
* 2020 &ndash; Ema Derossi-Bjelajac, kroaziar politikaria (j. 1926).
* 2021 &ndash; Luis del Sol, espainiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1935).
* 2024 &ndash; 
** Donald Sutherland, kanadar aktorea (j. 1935).
** Margarita Voites, estoniar opera abeslaria (j. 1936).
** Phuntsok Wangchuk, tibetar ekintzaile politikoa (j. 1973).
* 2025 &ndash;
** Marita Camacho Quirós, costarricar emakume supermendebetekoa (j. 1911).
** Ivar Giaever, norvegiar fisikaria, 1973ko Fisikako Nobel Saria (j. 1929).
** Gertrud Leutenegger, suitzar idazlea (j. 1948).
** Ian McLauchlan, eskoziar errugbilaria (j. 1942).
** Pauli Nevala, finlandiar atleta, xabalina jaurtiketan espezializatua (j. 1940).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Udako solstizioa
* Sehaska egutegiko izendegia: Goizeder/Goizane/Goizargi/Goizalde eta Igantzi.
* Errefuxiatuen Mundu Eguna

## Kanpo estekak 
Ekainaren 19 | Urteko egutegi | Ekainaren 21