open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inelia Uribe

**Inelia Uribe Casanueva** (Chillán, 1936) idazle, olerkari eta irakasle txiletarra da. 1963an sortu zen Ñuble Literatura Taldeari lotutako kultura-mugimenduko kidea da, eta talde horren sortzaileetako bat dela esaten da. Elkarte horrek izen bereko probintziako poetak, prosistak eta idazleak bildu zituen, eta Txileko Lehen Poesia Topaketa Nazionala kudeatu eta antolatu zuen.

Bere lehen argitalpena *Mis poemas para ti* (1968) izan zen, Alberto Arraño idazleak honela deskribatu zuen poema-liburua: «Poesia femeninoa, oso bat datorrena autore gaztearen idiosinkrasiarekin (...) errimatzeko modu klasikotik aldenduz». Bere bigarren lan literarioak, *Carcajadas a medianoche* (1972) izenekoak, kritika positiboak jaso zituen laburra izan arren, eta Montevideon saritu zuten.

## Obrak 
* *Mis poemas para ti* (Arancibia Hermanos, 1968).
* *Carcajadas a medianoche* (Arancibia Hermanos, 1972).
* *Taberna* en la luna (Arancibia Hermanos, 1976).
* *Capitulario del espacio* (Arancibia Hermanos, 1980).
* *Canto número verde* (Antonino S.A. de Torrelavega, 1987).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Juc

**Jan Juc**, Australiako Torquay udalerri auzune bat da, Victoria estatuan.

2021ean 3.683 biztanle zituen.
Bacchus Marsh

**Bacchus Marsh**, Wadawurrung hizkuntzaz **Pullerbopulloke**, Australiako udalerri bat da, Victoria estatuan.

2021ean 7.808 biztanle zituen.
Michelle Simmons

**Michelle Yvonne Simmons** (Londres, Erresuma Batua, 1967ko uztailaren 14a ) Australiako fisikaria da. Fisika kuantikoko irakaslea da Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitatean, eta Quantum Computation and Comunicación Technology zentroa zuzentzen du bertan. *Nature Quantum Information* aldizkariko editore nagusia da eta L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2017an. L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2017an, elektronika kuantikoari eta atomikoari, transistore atomikoari eta konputazio kuantikoari egindako ekarpen iraultzaileagatik.

2012an, transistorea atomo bakarreko eskalan garatu zuen, fosforozko atomo batzuk urpean zituen siliziozko kristal bati esker. Transistore atomiko hori beharrezkoa da mekanika kuantikoaren datuak prozesatzeko ordenagailu bat sortzeko. Horri esker, milaka urtetako kalkuluak lortzeko orain pare bat segundo  behar dira.

2014an, Australiako Arte eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademian sartu zen. 2016an, Nanoteknologiako Feynman Saria jaso zuen, elektronika atomikoaren eremu berria sortzeagatik.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an L'Oréal-UNESCO saria
* 2016an, Nanoteknologiako Feynman Saria elektronika atomikoaren eremu berria sortzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kaišiadorysko elizbarrutia

**Kaišiadorysko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar elizbarrutia da. 1926ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kaišiadorysen dago. Egun apezpikua Jonas Ivanauskas da.

## Ordinarioak 
* Juozapas Kukta (1926-1942)
* Teofilius Matulionis (1943-1962)
** Vincentas Sladkevičius (administratzaile apostolikoa; 1982-1989)
** Juozapas Matulaitis-Labukas (administratzaile apostolikoa; 1989-1991)
* Juozas Matulaitis (1991-2012)
* Jonas Ivanauskas (2012-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Vincentas Sladkevičius (1957-1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucrecia Undurraga Solar

**Lucrecia Undurraga Solar** (Illapel, 1841-Santiago, 1901) Txileko idazlea, saiogilea, kazetaria eta intelektuala izan zen. Emakumearen gizarte-egoerari buruz hausnartu zuen eta publiko egin zuen, Txilen emakumeek idatzitako kazetaritzaren garapenean funtsezko pertsonaia izateaz gain, pentsamendu liberalean oinarrituta. Emakumeen hezkuntzaren defendatzaile sutsua izan zen. Historiari dagokionez, Txileko bigarren eleberrigiletzat hartzen da, eta Rosario Orrego izan zen lehena, zeinarekin adiskidetasuna izan zuen, kazetaritza eta literatur lanak lotuta.

## Biografia 
Illapelen jaio zen, Coquimbo probintzian, 1841ean. Bere familia Espainiatik iritsi zen Txilera. Jose Agustin Undurraga Gajardo eta Josefa Solar Gorotizaga izan zituen gurasoak. Nerabezaroa Illapelen eman zuen, nekazaritza eta meatzaritzan aritzen baitziren. Jose Manuel Somarriva Berganza enpresariarekin ezkondu zen, eta seme bakarra izan zuten: Marcelo Somarriva Undurraga (Santiago, 1864). Senarra hil zitzaionean, Illapeleko egonaldi baten kargu geratu zen, eta dirua emakumearen aldeko hainbat lan kultural eta intelektual finantzatzeko erabili zuen.

Idazle gisa, hainbat komunikabidetan lan egin eta ekarpenak egin zituen, hala nola Revista del Pacífico (1858-1861), Revista de *Valparaíso* (1873-1874) edo Sud-América (1873-1874). Gainera, 1873ko uztailaren 1ean Letra Ederren Akademian egindako hitzaldia argitaratu zen, non emakumearen hezkuntza zientifikoari buruzko eztabaida sortu zen, Eugenio María de Hostos-ek (1839-1903) emandako hitzaldiek bultzatuta. San Feliperen egunkarian, La Brisa de Chile-n (1875-1876), emakumearen instrukzioaren inguruan idatzitakoez gain, Los ermitaños del Huaquén eleberria argitaratu zuen.

Lucrecia Undurragaren eleberrietan (asteroko emanaldietan argitaratuak), emakumearen hezkuntza nazioak aurrera egiteko behar bat dela dio, eta, aldi berean, ezagutza literario, historiko eta politikoak zabaltzen dizkie irakurleei.Bere ekarpenik esanguratsuena eta gogoratuena *La Mujer* (1877) zuzendu zuela izan zen.emakumeek eta emakumeentzat argitalpenak egiten dituen Txileko lehen egunkaria. Aurrekoak ekarpena eta bultzada eman zion Txileko emakumeen botoa onarpenari. Emakumearen eskubideen aldeko argitalpenak egin zituen, «emantzipazioa» egiteko bitarteko gisa ulertzen zuena: 

Bere karrerak eta intelektual, kazetari eta idazle bezala prentsa nazionalean egindako ekarpenak, emakumearen eskubideen aldeko borrokari garrantzi handia eman zion.

## Bere obra 
* *Los ermitaños del Huaquén. Tradiciones populares del Norte de Chile* (1875), La Brisa de Chile egunkarian argitaratua.
* El ramo de violetas (1877), La Mujer aldizkarian argitaratua (egile berak zuzendutako egunkaria).

## Heriotza 
1901ean hil zen, hirurogei urte zituela, Txileko Santiagon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mujeres bacanas: *Lucrecia Undurraga (1841-1901)*
* Txileko emakumeen prentsa: *Lucrecia Undurraga*
Panevėžysko elizbarrutia

**Panevėžysko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lituaniar elizbarrutia da. 1926ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Panevėžysen dago. Egun apezpikua Linas Vodopjanovas da.

## Ordinarioak 
* Kazimieras Paltarokas (1926-1958)
** Romualdas Krikšciunas (administratzaile apostolikoa; 1973-1983)
** Juozas Preikšas (administratzaile apostolikoa; 1989-1991)
* Juozas Preikšas (1991-2002)
* Jonas Kauneckas (2002-2013)
* Lionginas Virbalas (2013-2015)
* Linas Vodopjanovas (2016-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Julijonas Steponavičius (1955-1957)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nurjon Iulaxeva

**Nurjon Iulaxeva** (1913 - 1929ko uztailaren 1a) Uzbeko herriko dantzaria izan zen XX. mendearen hasieran. Nurjon Uzbekistango ekialdeko Ferganà haranean jaioa, aurpegia belo islamiarrez estali gabe dantzan egin zuen Uzbekistango lehen emakumeetako bat izan zen. 

## Historia 
Nurjon Iulaxevak gazterik ihes egin zuen etxetik, errusiar dantza talde batekin elkartzeko. 1929an belorik gabe dantzatzera ausartu zelako hil zuen bere nebak labankadaz**,** aitaren aginduz. 

Sobietar agintariek ohoreak egin zizkioten Nurjoni, emakumeen emantzipazioaren heroi gisa eta uzbeko herriko emakumeentzako eredu bezala gizarte sozialista berrian. Milaka pertsona joan ziren hiletara, eta emakumeek beloa kendu zuten hilkutxaren aurrean. Aita eta neba hilketagatik epaituak eta exekutatuak izan ziren, eta herriko burua (*ming-boshi*) eta bertako mulá erbesteratuak. 

Marguilanen, bere jaioterrian, estatua bat eraiki zen bere omenez, bere heriotzaren ondoren.

Nurjonen monumentua Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialista Uzbekistango estatu independente izendatu eta gutxira bota zuten 1991ko abuztuaren 31n. Neska honen estatua garai postsobietar, kontserbadore eta tradizionalistagoetarako «eragozgarri» epaitua izan zen. Hala ere, Ferganá hirian bada oraindik bere izena daraman zinema-areto bat.

Nurjonen figura izan zen protagonista nagusia Kamil Yashinek Stalinen garaietan idatzitako antzezlan sobietar batean.

## Ikus, gainera 
* Emakumearen aurkako indarkeria
* Etxeko indarkeria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paola Ramírez

**Paola Andreina Ramírez Gómez** (1993ko uztailaren 26a - San Cristóbal, Tachira estatua, Venezuela, 2017ko apirilaren 19a) Venezuelako Tachirako Unibertsitate Katolikoko ikaslea izan zen.

## Hilketa 
2017ko apirilaren 19an, asteazkenez, La Madre de todas las marchas / martxa guztien amak iraun zuen bitartean, Paola San Cristobalgo San Carlos auzoko Las Palomas plazatik gertu zegoen, inguruan egiten ari ziren manifestazioen ondorioz patruilatzen ari ziren kolektiboek geldiarazi zutenean. Erasotzaileak emakumeari bere gauzak kentzen saiatu ziren, eta korrika irten zenean jaurtigai batek birikak zulatu zizkion.

Apirilaren 21ean, hileta-elizkizunean, gurasoak atxilotu zituen Ikerketa Zientifiko, Penal eta Kriminalistikoen Kidegoko polizia forentseak, eta galdekatu egin zituzten, hil baino minutu batzuk lehenago alabak deitu ziela esan ondoren, kolektiboek jazarri egiten zutela esanez.

Haien testigantza ez zen  Nestor Reverol Barne ministroaren adierazpenarekin bat etorri, Riverolek oposizioko alderdi bateko kideak hil zuela Ramirez esan baitzuen. Ivan Alexis Pernia Perez atxilotu zuten Paola Ramirezen hilketagatik.

### Erreakzioak 
Paola Ramirezen hilketa Amerikako Estatuen Erakundeko aditu independente talde batek egindako txosten batean dokumentatu zen, Venezuelan egindako gizateriaren aurkako krimena izan zitekeelakoan, protestetan egindako gainerako hilketak bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Historietas Assombradas (para Crianças Malcriadas)

***Historietas Assombradas (para Crianças Malcriadas)*** marrazki bizidunetako telesail bat da, Brasilgoa, Victor-Hugo Borgesek sortua. Ofizialki 2013ko martxoaren 4an estreinatu zen, Cartoon Network katean.

## Pertsonaiak 
* **Peperoni Von "Pepe" Kittenberg III** (ahots-jartzailea: Erick Nario), telesaileko protagonista, 11 urteko mutil bat.
* **Maria Lourdes "Marilu" da Silva** (ahots-jartzailea: Isabella Guarnieri), 10 urteko neska bat, Peperen lagunik onena.
* **Ramona Bravaria de Lemornio "Vó" Peperonito** (ahots-jartzailea: Rosa Maria Baroli), Peperen amona.
* **Guterico "Guto" Flores eta Gaston de la Fleur** (ahots-jartzaiela: Matheus Ferreira eta Lucas Almeida), siamdar-biki anaiak.
* **Beto "Roberto" Massa** (ahots-jartzaileak: Charles Emmanuel), 14 urteko mutil altu eta sendo bat.
* **Ramirez**, Peperen txakurra.
* **Mário** (ahots-jartzailea: Fábio Lucindo), Peperen ikaskidea.
* **Ritinha** (ahots-jartzailea: Flora Paulita), Mariluren lagun bat da, 100 graduko miopia duena.
* **Morte** (ahota-jartzailea: Iara Riça), Amonaren ahizpa gaztea da, Peperen amari buruz ari bagara. 
* **Diabo** (ahots-jartzailea: Alexandre Victor), Tunelean bizi den deabru psikopata eta kiratsa oso hori. 
* **Aurpegi itsua** (ahots-jartzailea:Sérgio Stern), Itxura berdina duen pertsonaia
* **Ilehoria komunean.** (ahots-jartzailea:Miriam Ficher),Lehenengo atalean agertzen da pertsonaia nagusi gisa. 
* **Pandora** (ahots-jartzailea: Letícia Celini),Modu tradizionalean agertzen da atalean. 
* **Hizlaria** (ahots-jartzailea:Hugo Picchi), Animazioko atal batean irratiz egindako izaki bati buruzkoa dela agertzen denean.
* **Mariluren gurasoak.** (ahots-jartzailea: Márcia Morelli,Hélio Ribeiro),Mariluren familiarekin, "rateada" itxura berriarekin aberatsak direnak (argot terminoa, agian finantza produktu edo sistema mota espezifiko bati erreferentzia egiten diona) 
* **Ikasle batzuk** (ahots-jartzailea: João Victor Granja, Sicília Vidal,Anna Rita Cerqueira,Ma Zink, Eduardo Drummond,Alice Lieban), Eskolan, zerbait zerbitzu ezagun bat dela dirudi.
* **Ahots gehigarriak** 
*Guilherme Briggs 
*Melissa Garcia 
*Tatá Guarnieri 
*Bia Barros 
*Fafá Rennó 
*Luciano Luppi 
*Fábio Silvestre 
*Nilton Haribol 
*Luana Costa 
*Luiz Carlos Persy 
*Jorge Vasconcellos 
*Isaac Bardavid 
*Carla Pompílio 
*Clécio Souto 
*Bianca Alencer 
*Érika Menezes 
*Gutemberg Barros 
*Luísa Palomanes 
*Mônica Magnani 
*Aline Ghezzi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (portugesez)
*
Arelis Uribe

**Daniela Arelis Uribe Caro**, «**Arelis Uribe**» izenez ezagunagoa (Santiago, 1987ko urtarrilaren 15a), kazetari, idazle eta itzultzaile txiletarra da.

## Biografia 
Talaganteko English College-n eta La Cisternako Chilean Eagles College-ko 3. zenbakian egin zituen oinarrizko eta erdi-mailako ikasketak.

Kazetaritza ikasi zuen Txileko Santiagoko Unibertsitatean, eta Komunikazio Politikoko Magister Gradua lortu zuen Txileko Unibertsitatean, «Sociedad de la información a la chilena: agenda digitalak y desarrollo informazional en Chile» tesiarekin.

2014an Educación 2020 GKEan hasi zen kazetari lanetan, eta Kaleko Jazarpenaren aurkako Behatokiko edukien editore eta komunikazio-zuzendari gisa ere bai; 2019an Txileko espazio publikoetako sexu-jazarpenaren aurkako legea sustatu zuen.

New Yorkeko Unibertsitatean Idazketa Sortzailean masterra egin zuen.

Hainbat hedabide nazionaletan zutabegile izan da, hala nola Wikén, The Clinic eta El Dínamo aldizkarietan.

## Karrera literarioa 
2016an 100 hitzetan Santiagoko lehiaketa irabazi zuen bere *Lionel* ipuinarekin, eta bere lehen liburua, Quiltras, urte berean argitaratu zuten. 2017an bere iritzi zutabeen bilduma bat argitaratu zuen, «Leher dadila Dena» izenburuarekin. 2019an kaleratu zuen bere lehen fanzinea: Cosas que pienso mientras fumo marihuana en New York. 

2017an, Txileko Kultura eta Arteen Kontseilu Nazionalaren 2017ko Argitaratutako Lan Onenaren saria irabazi zuen, ipuin kategorian. Bi urte beranduago, Txile Bekei esker, Estatu Batuetara joan zen New Yorkeko Unibertsitateko Sormen Idazketako Masterra lortzeko.

2021ean *Zauriak* elaberri autobiografikoa argitaratu zuen, Emecé Editores argitaletxean.

## Obrak 
* Quiltras (2016), Santiago, Los Libros de la Mujer Rota (Espainian argitaratua (Transition Libros, 2019) eta Mexikon (Paraíso Perdido argitaletxea, 2020).
* Que explote todo (2017), Santiago, Los libros de la Mujer Rota
* *MariCosas que pienso mientras fumo marihuana (2019)*
* *Las heridas* (2021), Emecé Editores
* *Telepunga* (2025), Santiago, Los Libros de la Mujer Rota

## Sariak eta bekak 
* 2016: Santiago en 100 palabras sara bere *Lionel* ipuinarengatik.
* 2017: CNCAren «Argitaratutako Lanik Onena» ipuin kategorian, *Quiltras* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Cardenas

**Diana D. Cárdenas **(AEB, XX. mendea) estatubatuar zientzialaria, medikua, irakaslea eta ikertzailea da. Wisconsingo Unibertsitateko Medikuntza eta Osasun Publikoko Eskolako Medikuntza Fisikoko eta Errehabilitazioko irakaslea eta Zientzien Akademia Nazionaleko Medikuntza Institutuko 38 zenbakidun kidea.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Cardenas 1969 urtean graduatu zen Texasko Unibertsitatean, eta 1973 urtean titulua lortu zuen Texasko Unibertsitateko Zentro Medikoan (Southwestern). 1976 urtean, Wisconsingo Unibertsitateko pasantea eta egoiliarra izan zen medikuntza fisikoaren eta errehabilitazioaren arloan, eta gero bere fakultatera batu zen 1981 urtean. 

### Lan ibilbidea 
1987 urtean, Bizkarrezur Muineko Lesioen Zerbitzuko zuzendari kliniko lanetan hasi zen Cárdenas, Wisconsingo Unibertsitateko dibisio batean. 1990 urtean erakunde bereko Bizkarrezur Muineko Lesioen Klinikan lan egiten hasi zen. 2001 urtean Wisconsingo Unibertsitateko Osasun Administrazioko masterra lortu zuen. Cardenasen espezialitate nagusia bizkarrezur-muinaren eta bizkarrezur bifidoaren lesioa aztertzea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliesha González Arenas

**Aliesha Araceli González Arenas** (Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, neurozientzialaria, irakaslea eta ikertzailea da. Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (IIB-UNAM) Ikerketa Biomedikoen Institutuan egiten du lan. Neurozientziak ditu aztergai.

## Bizitza 
### Familia eta ikasketak 
Aliesha González Arenasen familian hainbat mediku daude eta Mexikoko Estatuan klinika bat dute. Hor, txikitatik giza garapenaz eta zientziaz interesatu zen. Jatorri horrek eragina izan zuen aukeratu zuen karreran, 1998 urtean UNAMeko Kimika Fakultatean kimika farmakologia ikastea erabaki zuen. María Eugenia Torres Márquez doktoreak gonbidatu zuen bererekin laborategian lan egiteko eta minbiziaren biokimikari buruz ikertzen hasi zen. Erakunde horretan bertan maistratasuna lortu zuen 1999 urtean, eta doktoretza-ikerketei ekin zien, Ignacio Camacho Arroyoren tutoretzapean, neurozientzietan interesatuta. 2004 urtean lortu zuen Zientzia biomedikoetan doktore gradua IIB-UNAMen. UNAMeko Fisiologia Zelularreko Institutuan post-doktoretza bat egin zuen 2004tik 2007ra, Jesús Adolfo García Sainz doktorearen laborategian, eta Zeng-jie Yang-ekin egonaldi bat egin zuen Filadelfiako Templeko Unibertsitatean 2012 urtean.

### Lan ibilbidea 
Kimika Fakultateko fisiologia irakasle lanean hasi zen 2004 urtean, eta 2014 urtean denbora osoko ikertzaile lanean UNAMeko Ikerketa Biomedikoen Institutuan, non Genero Berdintasunerako Barne Batzordeko kide ere baden.

## Ikergaiak 
Neurozientzietan du interesa, bereziki autismoaren espektroko nahasmenduetan, eta González Arenasek neurodibergenteen neuroplastikotasunean gertatzen diren aldaketak eta desberdintasunak ikertu ditu, zehazki, neuronetan eta glia-zeluletan edo neuroglietan gertatzen diren aldaketak. Era berean, garuneko tumoreak garatzeko interesa du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006 - Ikertzaileen Sistema Nazionala, II. maila
* 2008 - Zientzia arloko emakumeentzako beka L’Oréal–UNESCO- AMC
* 2022- Mexikoko Zientzia Akademiako kidea 7
* 2023- CANIFARMA Ikerketa Klinikoan 8

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://amc.edu.mx/amc/membresia/MEMBRESIA2023.pdf

*https://www.canifarma.org.mx/uploads/descargables/AVISO_Premio_CANIFARMA_23.pdf
Rachel Abercrombie

**Rachel E. Abercrombie** (AEB, XX. mendea) zientzialaria,  sismologoa, irakaslea eta ikertzailea da Bostongo Unibertsitatean. Ezaguna da lurrikaren haustura prozesuari buruzko ikerketarengatik.

## Bizitza 
Cambridgeko Unibertsitateko lizentziatura lortu zuen 1987 urtean eta Readingeko Unibertsitateko doktoretza 1991 urtean. Doktoratu ostean, Hegoaldeko Kaliforniako Lurrikara Zentroan eta Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean lan egin zuen. Zeelanda Berrian (1995-1998) Geologia eta Nuklear Zientzien Institutuan hiru urte eman ostean, Harvard Unibertsitatera joan zen 1998 urtetik 2001 urtera. Bostongo Unibertsitatearekin bat egin zuen 2001 urtean eta ikerketa irakasle elkartu bihurtu zen 2006 urtean.

Hegoaldeko Kaliforniako Lurrikara Zentroko zuzendaritza-batzordeko kidea da. 1991 urtean jarri zen martxan zentro hori, Zientzien Fundazio Nazionalaren Zientzia eta Teknologia Zentro gisa. Amerikako Elkarte Sismologikoaren Batzordeko kidea ere izan da (2003–2005 eta 2007–2009).

### Ikerketa 
Hainbat lurrikara geografikotan egin du lan, besteak beste, Kalifornia, Nevada, Wyoming, Greziako Korintoko Golkoko lurrikarak (1981) eta Zeelanda Berriko Arthur's Passeko lurrikara (1994). Itsas sistemetan, Ozeano Atlantikoan, Indiako Ozeanoan eta Javako subdukzio-eremuan faila ozeanikoetako lurrikaretan lan egiten du. Puerto del Cajóneko zulaketa-putzuko lurrikara txikien neurketak erabiliz, lurrazalaren goiko aldean lurrikarak karakterizatzeko erabiltzen diren seinaleen indargabetzea erakutsi zuen bere ikerketak, eta San Andresko failan zehar lurrikara txikiak arakatu zituen. Lurrikaren iragarpenak ere ikertu ditu, lurrikara bat noiz gertatuko den aurreikusteko tresnak garatzeko esperantzarekin. Bere ikerketaren bidez, lurrikara txikiagoak dokumentatzeko saiakera handiagoa egin behar dela adierazi du, lurrikaren mota eta magnitudearen aldakortasuna behar bezala atzemateko.

2020 urtean Ameriketako Estatu Batuetako Geofisika Batasuneko kide izendatu zuten "Espazio eta denbora eskala sorta zabal batean lurrikarak ulertzeko egin zituen ekarpen berritzaileengatik".

## Hautatutako argitalpenak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Guerín de Elgueta

**Sara Guerín de Elgueta** Txileko editore, irakasle eta aktibista feminista , Txileko emakumeen bigarren hezkuntzaren garapenean emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik ezaguna izan zen; Isaura Dinator eta Amanda Labarcarekin batera, arlo horretan XX. mendearen lehen laurdenean izan zen figura nabarmenetako bat.

Bere argitalpenik ezagunenetako bat *Actividades Femeninas en Chile* izan zen: Txileko emakumeari bere bigarren mailako azterketak baliozkotzeko eskubidea eman zion dekretuaren berrogeita hamargarren urteurrena zela eta argitaratutako lana: (1927ko abendura arteko datuak) 1928an argitaratua, Txileko unibertsitate-hezkuntzaren egoera ebaluatzeko lehen labur bildumenetako bat izan zena, eta 1920ko hamarkadan hirugarren mailako hezkuntzaren analisi konparatiboak egiteko iturri garrantzitsuenetako bat.

## Obrak 
* *Los Liceos de niñas* (Santiago de Chile: 1923).
* Actividades Femeninas en Chile: emakume txiletarrari bere bigarren mailako azterketak baliozkotzeko eskubidea eman zion dekretuaren berrogeita hamargarren urteurrena dela eta argitaratutako lana: (1927ko abendura arteko datuak) (editorea, Santiago: Impr. eta Litografia. Ilustrazioa, 1928, 757 or. ).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriam Gebhardt

**Miriam Gebhardt** (Friburgo, Alemania, 1962ko urtarrilaren 28a) alemaniar kazetari, historialari eta idazlea da.

## Bizitza 
Gebhardt kazetaritzan trebatu zen eta 1982an editore lanei ekin zien..1988tik 1993ra Historia Soziala eta Ekonomikoa, Eskualdeko Historia eta Germaniar Literatura Modernoa ikasi zituen Municheko Unibertsitatean. 1988an, Historia Modernoko doktoretza lortu zuen Münsterreko Unibertsitatean, familia-memoriei buruzko tesi batekin.

2003az geroztik, Gebhardt-ek Collaborative Research Center 485-eko (Araua eta Sinboloa) postu akademikoa izan zuen Konstantzako Unibertsitatean, eta 2008ko uztailean Historia Moderno eta Garaikideko gaikuntza lortu zuen. Gaur egun, Konstantzako Unibertsitatean eskolak ematen ditu irakasle laguntzaile eta ez-fikziozko liburuak idazten ditu. Gebhardtek kazetari eta publizista ere egiten du lan eta Die Zeit rako idatzi izan du .

2015ean argitaratutako liburu batean, ''''  (Soldaduak etorri zirenean), Bigarren Mundu Gerra ostean soldadu aliatuek, mendebaldeko aliatuek barne, egindako bortxaketez ohartarazi zuen. Lanak komunikabideen arreta erakarri zuen Alemanian eta atzerrian.

## Argitalpenak 
##### Egile gisa 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

##### Editore gisa 
* Katja Patzel-Mattern eta Stefan Zahlmannekin: Das Elitenkulturen potentzial integratzailea: Festschrift für Clemens Wischermann [ Eliteko kulturen potentzial integratzailea: Festschrift Clemens Wischermannentzat ]. Steiner, Stuttgart 2013,  ｟｠3-515-10070-0.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pertsonaren web orria
* Miriam Gebhardt Konstantzako Unibertsitatearen webgunean
Oskari Mantere

**Oskari Mantere** (Hausjärvi, 1874ko irailaren 18a – Helsinki, 1942ko abenduaren 9a) finlandiar politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1928tik 1929ra.

Alderdi Nazional Aurrerakoiko kide izan nintzen eta diputatu 1919tik 1939ra. Gizarte Gaietako (1922-1924) eta Hezkuntzako (1932-1936) ministro ere izan zen. 1928ko abendutik 1929ko abuztura koalizio gobernua zuzendu zuen.
Pontzel

[thumb|[Pontzelaren hilobia Sigüenzako katedralean.]]

**Pontzel** terminoa () Behe Erdi Aroko Gaztelako monarkiaren gorte-ofizio baten izena zen. Zaldun oraindik armatu gabeko familia nobleetako gazteen ardurapean zegoen; morroi edo erregearen edo koroaren oinordekoaren laguntzaile gisa aritzen zen pontzela. Ondoren, gorputz militar berezi baten partaide bihurtzen ziren.

Pontzel ospetsuen artean Martín Vázquez de Arce dugu, Sigüenzako katedralean dagoen hilobiaren protagonista, Pontzelaren hilobia alegia.

## Etimologia 
Euskaltzaindiaren Orotariko Euskal Hiztegiak pontzela forma jasotzen du, iturrien artean Pierre Lhanderen hiztegia aipatuta. Adiera berdinarekin jasotzen du Lhandek emakumeentzat zein gizasemeentzat (pucelle, vierge eta puccau, qui n’a pas connu de femme). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Ford II

**Henry Ford II** (1917ko irailaren 4a - 1987ko irailaren 29a), "*Sokako bigarrena*" ezizenez ezaguna, automobilgintza sektoreko estatubatuar enpresaburua izan zen. Edsel Ford I.aren seme zaharrena eta Henry Forden biloba zaharrena zen. Ford Motor Companyko presidente izan zen 1945etik 1960ra, zuzendari nagusi (CEO) 1947tik 1979ra eta administrazio kontseiluko presidente 1960tik 1980ra. Bere gidaritzapean, Ford Motor Company burtsan kotizatzen zuen korporazio bihurtu zen 1956an. 1943tik 1950era, Ford Fundazioko presidente ere izan zen.

## Gaztaroa eta hezkuntza 
Henry Ford II Detroiten (Michigan) jaio zen, Eleanor Clay Ford eta Edsel Forden semea, 1917ko irailaren 4an. Bera, Benson eta William anaiak eta Josephine arreba, aberatsen artean hazi ziren. Hotchkiss School-en graduatu zen 1936an. Ondoren Yale Unibertsitatera joan zen —non The Yale Record-eko negozio-taldean aritu zen, campuseko umore-aldizkaria, baina 1940an utzi zuen graduatu aurretik. Garai hartan, Zeta Psi anaitasuneko kide bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
 Ford Fundazioa
Andrea Aldaregia

**Andrea Aldaregia Etxeberria** (Imotz, Nafarroa, 1993ko maiatzaren 24a)) Ados Pilota klubeko pilotaria da.

## Ibilbidea 
Zazpi urte zituenetik jokatzen du pilotan, eta 2021eko ekainaren 6an egin zuen debuta profesionaletan, Etxalekun. 2022an San Fermin Torneoa irabazi zuen.

2024ko irailean, ordea, auto istripu larri bat izan zuen: Bere autoak eta beste batek «aurrez aurre» jo zuten. Ezbeharraren ondorioz, lesio larriak izan zituen: femurra hautsi nuen, eta ebakuntza egin behar izan zidoten, barra bat jarri ahal izateko. Gibelean ere zauri batzuk izan zituen, baina bere kasa sendatu ziren horiek. ZIUan egon zen egun batzuetan. Osatze prozesuaren parterik gogorrena hankarena izan zen, hasieran ezin baitzuen mugitu ere egin. Psikologikoki ere ez zen samurra izan; izan ere, hasieran ez zekien pilotan jokatzera itzuliko zen ala ez.

Osatzen zazpi hilabete pasa ostean, 2025eko apirilean itzuli zen taldekideekin pilotan entrenatzera, eta udan txapelketetan parte hartzera, Ados Pilotak antolatutako Udara CaixaBank torneoan eta 5. Plazaz Plaza txapelketan. 

### Palmaresa 
* 2022an, San Fermin Torneoan, txapeldun.
* 2022an, Plazaz Plaza txapelketan, azpitxapeldun.
* 2021ean, Plazaz Plaza txapelketan, azpitxapeldun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oscar Onley

**Oscar Onley** (Kelso (Eskozia), 2002ko urriaren 13a) txirrindulari eskoziarra da, profesionala Team Picnic-PostNL taldean.

## Kirol ibilbidea 
2019an, junior mailan, bere lehenbiziko UCI probatan lehiatu zen.

2021ean, DSM taldearekin fitxatu zen, garapenerako bigarren taldean aritzeko. 2022eko denboraldian nabarmendu zen, eskalatzaile trebe bat bezala. Apirilean bosgarren izan zen Ardenetako Zirkuituan eta uda horretan, Giro Next Geneko bedetzigarren postuan sailkatu zen, baita Aostako Haranako Giro etapa bat eskuratu ere. 

### Profesionaletan 
Emaitza hauen ondorioz, 2023rako DSM taldearekin kontratua sinatu zuen. Denboraldiaren hasieran, Algarve Itzuliko gazteen sailkapena eskuratu zuen, maiatzean seigarren sailkatu zen Hungariako Itzulian eta bigarren Alpes Isère Tourrean. 2023ko Poloniako Itzulian lehenengo hamarren artean amaitu zen, honako hau bere lehenbiziko top-10 UCI World Tourreko etapakako proba batean izan zelarik. Apur bat geroago, Espainiako Vueltan parte hartu zuen, baina eroriko baten ondorioz, lepauztaia hautsi eta lasterketa utzi behar izan zuen.

2024an, Down Under Tourreko etapa bat irabazi zuen, bere lehenbiziko garaipena World Tour zirkuituan. Tamalez, Cadel Evans Great Ocean Road Race proban Lepauztaia hautsi zuen. Martxoaren 30ean, sendatu ostean, hirugarren sailkatu zen Miguel Indurain Sari Nagusian. Hala ere, Amstel Gold Race lasterketan, berriro ere eta hirugarrenez zortzi hilabeteetan, lepauztaia hautsi zuen. Lehiara itzuli eta gero, zortzigarren sailkatu zen Suitzako Itzulian eta jarraian, Tourrean hartu zuen parte, non 39. postuan amaitu zen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Beste Itzuliak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alberts Kviesis

**Alberts Kviesis** (Dobele udalerria, 1881eko abenduaren 22a – Riga, 1944ko abuztuaren 9a) letoniar politikaria izan zen. Letoniako presidentea izan zen 1930etik 1936ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Tartuko Unibertsitatean eta 1907an graduatu zen. Ikasketak amaitu ondoren, abokatu gisa lan egin zuen Jervalan, eta Letoniako hainbat elkartetan parte hartu zuen.

Jarduera politikoa herriko kontseiluan hasi zuen. 1918ko azaroan Letoniaren independentzia aldarrikatu zuten ordezkarietako bat izan zen, eta independentziaren lehen urteetan herrialdeko sistema legal eta judiziala garatzen lagundu zuen.

1921etik 1923ra Barne ministroa izan zen. Letoniako Nekazarien Batasuna alderdiko kidea, Batzar Konstituziogileko eta lehen hiru legealdietako diputatua izan zen.

1930ean presidente hautatu zuten eta 1933an berriz hautatu zuten. 1934an, Kārlis Ulmanis lehen ministroak estatu-kolpea eman zuen. Kviesis ez zuten abisatu, baina ez zion kolpistari aurre egin. Bere funtzioak betetzen jarraitu zuen agintaldia amaitu arte 1936an, eta Ulmanisek aurkeztu zizkion lege guztiak sinatu zituen. 1936an lege bat sinatu zuen Ulmanis oinordeko izendatuz.

1940an sobietarrek Letonia okupatu zuten eta Kviesisi abokatu gisa lan egitea debekatu zioten. Kviesis eta bere familiak Siberiara deportatzea saihestu zuten, baso batean ezkutatuz.

Alemanek Letonia okupatu zutenean, naziekin kolaboratu zuen. Kviesis Letoniatik militar alemanak ebakuatu zituen ontzi alemaniar batean bihotzekoak jota hil zen.

## Kanpo estekak
Klarionen zirkulua

**Klarionen Zirkulua**  ()  Txinako Yuan dinastiaren  (1259–1368) garaiko zaju bertsozko antzezlana da. Li Qianfu idazlearena. Gong'an krimen drama guztietan bezala funtzionario publiko batek hilketa bat argitzen du; antzezlanak lau ekitaldi eta hitzaurre bat ditu *Yuan-chu-po-cheng* edo *Ehun Piezak* izeneko bilduman bildu zuten. Jatorrizko txinera bere bertso lirikoaren edertasunagatik ezaguna da, eta Yuan garaiko maisulantzat hartzen da; itzulpen eta berrikuspen sail batek hainbat antzezlan moderno herrikoi inspiratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Full Circle, Charles L. Meeren gidoia bere gunean.
Oristanoko golkoa

**Oristanoko golkoa** (, ) Sardiniako kostaldearen mendebaldean dagoen senadi zabala da, izen bereko udalerriaren aurrean.

## Geografia 
Iparraldetik, Sinisko penintsulako San Marco lurmuturrak mugatzen du, eta hegoaldetik, Frascako lurmuturrak, non izen bereko meteorologia-estazio bat dagoen. Bere ertzetan Oristanoko probintziako Cabras, Oristano, Santa Giusta, Arborea eta Terralba eta Hegoaldeko Sardiniako probintziako Guspini eta Arbus udalerriak daude.

Oristano hiri beraren aurretik hedatzen da eta bi muturretan bi mendi-muino ditu, erdialdea kostalde baxuago eta erregularragoa delarik. Eremu osoa gutxi aldatuta dago. Golkoaren ahoa, mendebaldera begira dagoena, oso txikia da, 10 km eskasekoa, eta golkoaren barruko urak nahiko babestuta daude; horregatik, golkoaren inguruan hiru urmael handi daude, Cabrasena, Mistrasena eta Santa Giustarena, fauna- eta paisaia-intereseko eremuak.

Jarduera nagusiak arrantza, akuikultura eta arrain-merkatuarekin lotutako manufaktura-jarduerak dira, bereziki *bottarga*ren ekoizpena, nahiz eta hondartzako turismoa hazten ari den, San Giovanni di Sinis, Marina di Torre Grande eta Arborea Lido hirietan kontzentratu zena.

Golkoan, Tharroseko gune arkeologiko ospetsua ere badago. Golkoaren inguruan, Tirso ibaiaren bokalea dago, Sardiniako ibairik luzeena (152 km) dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tharros

**Tharros** (**Tharras** ere idatzia, , ptolemaikoz , *Tárrai/Tárras*; ) Sardiniako mendebaldeko kostaldean zegoen antzinako hiria izan zen. Gaur egun aztarnategi arkeologiko bat da, San Giovanni di Sinis herrixkatik gertu, Cabras udalerrian. Sinisko penintsularen hegoaldeko ertzean dago, eta Oristanoko golkoaren iparraldeko lurmuturra osatzen du, San Markos lurmuturra. Tharros, Ptolomeok eta Antoninoren Ibilbideetan aipatua, uharteko leku garrantzitsuenetako bat izan dela dirudi.

Tharros inguruan egindako ikerketa arkeologikoaren arabera, k.a. VIII. mendean feniziarrek sortu zuten hiria. Antzinako herri baten nuraghe baten hondarretan, Su Muru Mannu izeneko muinoaren tontorrean, bertokoek Tofet bat sortu zuten, Mediterraneo mendebaldeko feniziarren zenbait instalazioentzako aire zabaleko leku sakratu komuna, eta kolonizazioaren eta urbanizazioaren lehen seinale gisa ikusia. Indusketek k.a. VIII. mendetik X. mendean abandonatu zuten arte existitu zela frogatu dute. Lehendabizikoz feniziarrak bertan bizi ziren, gero kartagotarrak eta gero erromatarrak. Inbaditzaile sarrazenoen erasoaldien presiopean abandonatu zuten hiria. Setioa, mendeetan zehar, inguruko herrixka eta hirietarako eraikuntzarako materialen harrobi bezala erabili zuten.

Egia esan, bertan beti egon da sardiniar gotorleku bat bere existentzia osoan zehar. Inskripzio batek Tharrosetik Corhuserako errepidearen konponketa erregistratzen du, Filipo enperadorearen erregealdia bezain berandu. Antoninoren Ibilbideak behar bezala Corhusetik 18 miliatara eta Othocatik 12 miliatara jartzen du (gaur egungo Santa Giusta Oristandik gertu).

Gaur egungo aztarnategia aire zabaleko museoa da, eta oraindik ere indusketak egiten dituzte, hiriaren iraganari buruzko gero eta xehetasun gehiago argitara emateko. Hondarrak kristautasun primitiboaren edo erromatarren nagusitasunaren aldiaren zatirik handienakoak dira. Intereseko egituren artean daude Tofet bera, bainu-instalazioak, tenpluaren zimenduak eta eremuaren zati batean etxebizitzak eta artisau-tailerrak.

Objektu gehienak Cagliariko Arkeologia Museoan, Antiquarium Arborensen, Cabras hiriko Arkeologia Museoan eta Londresko British Museumean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dmitri Filosofov

**Dmitri Aleksandrovitx Filosofov** () Errusiar Inperioko goi-mailako funtzionario eta politikari izan zen. Bere Maiestate Inperialaren Gorteko Zaldi Maisua (1905eko abenduaren 6tik), Errusiar Inperioko Estatu Kontrolatzailea (1905-1906), Merkataritza eta Industria Ministroa (1906-1907), Estatu Kontseiluko kidea.

## Biografia 
XII. mendetik ezaguna zen familia noble zahar batekoa zen.

1885ean, San Petersburgoko Unibertsitateko Fisika, Matematika eta Zuzenbide Fakultateetan graduatu zen. 1886ko apirilean, Hezkuntza Publikoko Ministerioan sartu zen. Hala ere, urte eta erdi igaro ondoren, 1887ko abenduan, Estatuko Kantzileritzara joan zen, Estatu Kontseiluaren menpe zegoena, eta bertan egon zen hamabi urte inguru. 1899an, Dmitri Filosofov Estatu Idazkari kargura iritsi zen, lehenik Estatuko Ekonomia Sailean, eta gero Industria, Zientzia eta Merkataritza Sailean.

1901eko maiatzaren 25ean, Dmitri Filosofov estatu-kontrolatzailearen laguntzaile izendatu zuten, Pavel Lvovich Lobko jeneral laguntzailearena, eta herrialdean zehar ikuskapenekin egiten zituen bidaia maizetan, hiriburuan bete zituen bere eginkizunak. Eta urriaren 17ko Manifestua argitaratu eta Pavel Lobkoren dimisioa eman ondoren, 1905eko urriaren 28tik aurrera, Dmitri Filosofov bera bihurtu zen S. Yu. Witteren gobernuko estatu-kontrolatzaile.

Beste ministro batzuen artean, Dmitri Filosofovek kargu liberal nabarmenak izan zituen, baina gutxi parte hartu zuen gobernuaren jarduera kolektiboetan, arrazoi osoz uste baitzuen Estatuko Kontrola Ministroen Kontseilutik independentea izan behar zela. Zerbitzuko lankideek utzitako iritziaren arabera, Dmitri Filosofovek honako ezaugarri hauek zituen:

Nolanahi ere, emaitza agerikoa izan zen: bi hilabete geroago, Dmitri Filosofov ez zuten Ministroen Kontseiluko presidente izendatu, baizik eta Ivan Goremykinen kabineteko Merkataritza eta Industria ministro, eta 1906ko abuztuaren 8an hasi zen eginkizunak betetzen. Hala ere, ez zuen denborarik izan kargu horretan serio frogatzeko, urte eta erdi baino gutxiago geroago bat-batean hil baitzen.

D. A. Filosofov bere jaioterrian lurperatu zuten - Pskov probintziako Bezhanitsy herrian. Kapera-kripta bat eraiki zen hilobi-lekuan 1908an (helbide honetan: Bezhanitsy herria, Sovetskaya kalea, 66. eraikina).

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Neptunoren leizea

**Neptunoren leizea** (; ; )  Sardiniako ipar-mendebaldean dagoen haitzuloa da, formazio karstiko bikainak dituena. Bastioni Pigafettan dago, L'Alguerretik 24 bat kilometrora, Caccia lurmuturraren muinoaren ipar-mendebaldeko labarrean, izen bereko eremu babestuan.

Kobazuloak 10 milioi urte baino gehiago ditu, eta bertako arrantzale batek aurkitu zuen XVIII. mendean. Harrezkero, erakarpen turistiko herrikoia dela erakutsi du. Kobazuloak Neptuno itsasoko erromatar jainkoari zor dio izena, eta Algheroko Ostatu eta Turismo Patronatu Autonomoak () kudeatzen du.

Haitzulora sartzeko bi aukera daude: zuzenean sarrerara daramaten txalupen bidez edo haitzuloa goiko azaleratik bereizten duten 654 mailak jaitsiz. Barrualdean, Europako bigarren barne-aintzirarik handiena dago, 12 metroko altuera eta 30 metroko zabalera duena.

Jatorriz, itsas txakur fraide-populazio handia zegoen kobazuloaren babeslekuan, XX. mendearen erdialdean desagertu zirena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Nikolas katedrala (Sassari)

**San Nikolas katedrala** (; *Cattedrale di San Nicola*) Sardinia uharteko Sassari udalerrian dagoen katedrala da, Duomoko enparantzan dagoena. Tenplua Sassariko artzapezpikutzaren egoitza da eta Nikolas Barikoari eskainia dago. Hiriko parrokia-eliza ere bada.

## Historia 
Sassarin XII. mendeaz geroztik San Nikolasi eskainitako eliza bat bazegoen, aurreko eraikin paleokristau baten gainean eraikia, eta gaur egungo absidearen azpian ikus daitezke haren aztarnak. XIII. mendean berreraiki zen estilo pisatar erromaniko estiloan.

Eliza izan zen Sassariren parrokia bakarra 1278ra arte, hirian beste parrokia batzuk ezarri baitziren. 1435 eta 1518 artean gotiko estiloko berrikuntza bat egin zuten, 1441ean artzapezpikutza Porto Torresetik Sassarira lekualdatu eta katedral mailara igo ondoren.

## Deskribapena 
### Kanpoaldea 
Katedralak kanpandorre garaia du ezkerraldean, eta haren oinarria karratua da, arku zintzilikarioz apaindua, antzinako eliza erromanikoaren aztarna bakanetakoa. Gainean, XVIII. mendean erantsitako kupula bat duen dorre oktogonal bat altxatzen da.

Kanpotik, gurutzadura kupula erdihemisferiko batez estalita dago. Eraikina gargolez inguratuta dago, batzuk gotikoaren berreraikuntzakoak dira.

Tenpluaren fatxada nagusia nabarmentzen da, barroko estilokoa eta oso apaindua. Hiru mailatan banatzen da: lehenengoa hiru arku dituen arkupea da, bigarrenak hiriko hiru santu martirien estatuei eusten dieten 3 horma-hobi ditu, eta hirugarrenean San Nikolasen irudia duen horma-hobia irekitzen da. Frontoi kurbatuaren erpinak ixten du fatxada, Aitaren eskultura batekin.

### Barrualdea 
Tenpluak gurutze latindar formako nabe bakarra du, bi zatitan banatua arku zorrotzekin. Bi fasetan eraiki zuten 1430 eta 1505 artean, kataluniar estilo gotiko berantiarrean. Alboetan, zortzi kapera ditu, atal bakoitzeko bi, eta horietara sartzeko ogiba-arkuak daude. Azken kaperaren parean, eskuinean, pulpitua dago. Estilo neoklasikoko obra da, Giuseppe Gagginik 1840an egina, marmolezkoa. Parapeto erdizirkularrean lau ebanjelariak daude irudikatuta, behe-erliebean.

Transeptuan, gurutzaduraren kupula errenazentista dago, mentsuletan bermatutako lau petxinetan bermatuta. Bertan, lau ebanjelarien ikurrak irudikatuta zeuden, eta gaur egun San Joan arranoa baino ez da geratzen. Kupulako danborrean, kataluniar gotikoko hamasei leiho biki daude irekita, eta horietako batzuk itsututa daude. Gurutzaduran bi kapera daude, marmolezko aldare ikaragarriak dituztenak.

Aldarearen atzean, absidera daraman arku zorrotza dago. Bi aretok osatzen dute: lehenengoak oinplano karratua du, eta gurutze-ganga gotikoak, XV-XVI. mendekoak; eta bigarrenak, XVIII. mendekoak, oinplano erdizirkularra du eta esfera-laurdeneko ganga batez estalita dago. Absideak egurrezko koru bat du, bertako artisauek XVIII. mendean egina.

## Kanpo estekak
Carmen Aguilera Salcedo

**Carmen Aguilera Salcedo** (Santurtzi, 1951ko uztailaren 18a) biologo, ikertzaile, irakasle eta politikari bizkaitarra da; eta besteak beste, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza eta Kultura Departamentuko Unibertsitate Irakaskuntza Zerbitzuko zuzendaria izan zen.

## Ibilbidea 
Carmen Aguilera Salcedo Santurtzin jaio zen 1951ko uztailaren 18an eta Biologia Zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Complutensean.

1974tik 1975era Madrilen bere espezialitateko irakasle karrera hasi zuen OHOko 7. eta 8. mailetan eta BBBko 1. mailan. 1977tik 1992ra arte Biologia eta Natur Zientzia Didaktika eskolak eman zituen Iruñeako OHOko Irakasleen Unibertsitate Eskolan, eta irakasle titularra izan da 1985etik. 1995etik Biologia irakasle teoriko eta praktikoa ere izan da.

Kudeaketa akademikoan hainbat kargu izan ditu: Iruñeko OHOko Irakasleen Unibertsitate Eskolako idazkaria (1989-1990); Nafarroako Unibertsitate Publikoko Natur Inguruneko Zientzia Departamentuko idazkaria (1996-1999), eta 1999tik, Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreordetzan aritu da Ikasleen eta Unibertsitate Hedapenaren Arloko zuzendari. 

Horrez gain, Nafarroako Unibertsitatean landare-fisiologia ikertzen aritu zen 1990tik 2011ra.

Era berean, 1991-1995 legegintzaldian Nafarroako Gobernuko Hezkuntza eta Kultura Departamentuko Unibertsitate Irakaskuntza Zerbitzuko zuzendaria izan zen, eta 2003an Gizarte Ongizate, Kirol eta Gazteria Saileko zuzendari nagusi izan zen Familia Arloan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Pokrovski

thumb
**Nikolai Nikolaievitx Pokrovski** () politikari errusiar nazionalista eta Errusiar Inperioko azken Kanpo Arazoetako ministroa izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Pokrovski San Petersburgon jaio zen. Moskuko Unibertsitate Inperialeko eta San Petersburgoko Unibertsitateko zuzenbide eskoletan ibili zen. 1889an Finantza Ministerioan hasi zen. 1902-1903an, Pokrovsky Ogasun Ministerioko Zerga Departamentuko presidenteordea izan zen (1904tik). 1906an Finantza ministrorde izendatu zuten, eta fiskalitate gaiak gainbegiratu zituen batez ere. 1914-1916an, Pokrovski Estatu Kontseiluko kide izan zen (Finantza ministrorde kargua 1914ko uztailera arte mantenduz). 1916ko urtarriletik azarora, Pokrovski estatu-kontrolatzaile izan zen.

### Kanpo Arazoetako ministroa
1916ko azaroaren 30ean Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten. Boris Stürmerren oinordekoa izan zen, Alemaniarekiko bake itun baten alde, eta Anatoly Neratov Stürmerren ordezkoaren kargua hartu zuen. Egunkari ingeles batzuek Errusian germanofiloen asaldura behin betiko ezabatu izanaren seinaletzat hartu zuten haren izendapena; Rasputin eta bere lagunentzako porrota. Abenduaren 2an Duman egin zuen lehen hitzaldian, Pokrovskik Duma Inperialean iragarri zuen 1915eko Konstantinoplako Akordioak, Britainia Handiarekin eta Frantziarekin (geroago Italiak ere sinatua), Errusiaren eskubidea ezarri zuela azkenean estuguneetan eta Konstantinoplan. Abenduaren 12an, Alemaniako kantzilerrak, Theobald von Bethmann Hollweg-ek, Reichstagean emandako hitzaldi batean, Ententerekin negoziazioak hastea eskaini zuen herrialde neutral batean. Abenduaren 15ean, Pokrovskik esan zuen Errusiak ez zuela inoiz sinatuko bake itunik Erdialdeko Potentziekin, eta horrek txalo zaparrada sortu zuen Duman.

Pokrovskik kapital finantzario amerikarra Errusiako ekonomiara erakartzearen alde egin zuen. Finantza Ministerioaren laguntzarekin, Estatu Batuetara ekonomia eta finantza gaietarako batzorde berezi bat bidaltzea proposatu zuen. 1917ko urtarrilean, Pokrovskik dokumentu bat prestatu zuen, non AEBekin harreman estuak ezartzeko ideia defendatzen zuen, herrialde honek gerrari amaiera emateko izan zezakeen paper erabakigarriaren aurrean. Otsailaren 21etik aurrera tsarrari bidalitako oharrean, Pokrovskik Alemaniaren aurkako garaipena espero zuela adierazi zuen, eta 1917ko urrirako Konstantinoplan espedizio bat prestatzeko aukeraz galdetu zion. Ministroen Kontseiluak 1917ko martxoaren 10ean egindako bilkuran, Pokrovskrik gobernu osoaren dimisioa proposatu zuen. Duma eta Bloke Progresistarekin negoziatzera bidali zuten. Martxoaren 11n, Pokrovskik Blokearekin (Vasili Maklakov buru zuela) izandako negoziazioen berri eman zuen Ministroen Kontseiluaren bileran, Mariinsky jauregian. Blokea gobernuaren dimisioaren alde mintzatu zen.

Otsaileko Iraultzaren ondoren, Pokrovskik Errusiaren eta AEBen arteko Hurbilketa Ekonomikorako Laguntza Batzorde Errusiar-amerikarra zuzendu zuen. Urriko Iraultzaren ondoren, Pokrovskik Errusiatik emigratu zuen eta eskolak eman zituen Kaunaseko (Lituania) Vytautas Magnus Unibertsitatean, non 1930ean hil zen.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Jubako artxidiozesia

**Jubako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar artxidiozesia da. 1927ko uztailaren 14an ezarri zen Bahr el-Gebelgo prefetura apostoliko gisa, 1951ko apirilaren 12an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1961eko maiatzaren 26an Jubako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1974ko abenduaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Juban dago. Egun artzapezpikua Stephen Ameyu Martin Mulla kardinala da.

## Ordinarioak 
### Bahr el-Gebelgo prefektu apostolikoak 
* Giuseppe Zambonardi (1928-1938)
* Stjepan Mlakić (1938-1950)
* Sisto Mazzoldi (1950-1951)

### Bahr el-Gebelgo bikario apostolikoa 
* Sisto Mazzoldi (1951-1961)

### Jubako bikario apostolikoa 
* Sisto Mazzoldi (1961-1967)

### Jubako artzapezpikuak 
* Ireneus Wien Dud (1974-1982)
* Paulino Lukudu Loro (1983-2019)
* Stephen Ameyu Martin Mulla (2019-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Paride Taban (1980-1983)
* Santo Loku Pio Doggale (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bentiuko elizbarrutia

**Bentiuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 2024ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bentiun dago. Egun apezpikua Christian Carlassare da.

## Ordinarioak 
* Christian Carlassare (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malakalgo elizbarrutia

**Malakalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1933ko urtarrilaren 10ean ezarri zen Kodokeko *sui iuris* misio gisa, 1938ko abuztuaren 4an prefetura apostoliko mailara igo zen, 1949ko uztailaren 14an Malakalgo prefetura apostolikoa izena hartu zuen eta 1974ko abenduaren 12an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Malakalen dago. Egun apezpikua Stephen Nyodho Ador Majwok da.

## Ordinarioak 
### Kodokeko *sui iuris* misioko nagusia 
* Matteo Michelon (1933-1935)

### Kodokeko prefektu apostolikoak 
* John Wall (1938-1945)
* John Hart (1947-1949)

### Malakalgo prefektu apostolikoak 
* John Hart (1949-1962)
* Herman Gerard Te Riele (1962-1967)
* Pio Yukwan Deng (1967-1974)

### Malakalgo apezpikuak 
* Pio Yukwan Deng (1974-1976)
* Vincent Mojwok Nyiker (1979-2009)
* Stephen Nyodho Ador Majwok (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rumbekeko elizbarrutia

**Rumbekeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1955eko uztailaren 3an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1974ko abenduaren 12an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Rumbeken dago.

## Ordinarioak 
### Rumbekeko bikario apostolikoa 
* Ireneus Wien Dud (1955-1960)

### Rumbekeko apezpikuak 
* Gabriel Dwatuka Wagi (1976-1982)
* Cesare Mazzolari (1998-2011)
* Christian Carlassare (2021-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak