open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rafael Azcona

**Rafael Azcona Fernández** (Logroño, Espainia, 1926ko urriaren 24a - Madril, Espainia, 2008ko martxoaren 24a) gaztelaniazko idazle eta gidoigilea izan zen.

## Bizitza 
Gaztetan egunkari eta aldizkarietan lan egin zuen, *La Codorniz* aldizkarian, esate baterako, eta "El repelente niño Vicente" ("Bixente haur nazkagarria") pertsonaia asmatu zuen, 1940ko hamarkadako umore beltzaren erakusgarria.

Gero eleberriak idazten hasi zen, *Pobre, paralítico y muerto* (*Behartsu, elbarri eta hilik*), esate baterako.

Baina geroago, Azconak berak zioenez, gidoiak idaztea errazagoa zela konturatu zen. 1958an idatzi zuen bere lehen zinemarako gidoia, *El pisito* ("Pisutxoa"), Marco Ferreri zuzendari italiarrarentzat; harentzat idatzi zituen, era berean, *El cochecito* ("Autotxoa"), *Ape Regina*, *Se acabó el negocio* ("Negozioa amaitu da"), *La comilona* ("Tripontzia") eta abar.

Espainiako zuzendari hoberenek lan egin dute Azconaren gidoiekin: Luis García Berlangarentzat *Plácido*, *Las cuatro verdades* ("Lau leihoak"), *El verdugo* ("Borreroa"), *La escopeta nacional* ("Eskopeta nazionala") eta *Patrimonio Nacional* ("Ondare Nazionala") idatzi zituen, besteak beste; Carlos Saurarentzat, *Pippermint Frappé*, *La prima Angélica* ("Angélica lehengusua"), *Ay, Carmela* ("Ai Karmela"), eta abar; Victor Ericerentzat, *Los desafíos* ("Erronkak"); José Luis Cuerdarentzat, *El bosque animado* ("Baso biziduna"); eta Fernando Truebarentzat, *Año de luces* ("Urte argitsuak") eta *Belle Époque*. 1998an Espainiako zinemari egindako ekarpenagatik Goya saria jaso zuen.

## Erreferentziak
Charles Ellet

**Charles Ellet** (Bucks County, Pennsylvania, AEB, 1810eko urtarrilaren 1a - Memphisko gudua, 1862ko ekainaren 21a) Estatu Batuetako ingeniaria izan zen. Kableetatik zintzilikatutako Ameriketako lehenengo zubia eraiki zuen.

## Biografia 
Parisen egin zituen ingeniaritza-ikasketak eta Frantziara, Suitzara eta Britainiara egin zituen bidaiak. 1832an Estatu Batuetara itzuli zen eta Potomac ibaiaren gainean, Washington Hirian, 305 metroko zubi esekia egiteko proposamena egin zion Kongresuari. Hasieran, era horretan egindako beste zenbait lanekin gertatu zen bezala, zubi zintzilikatua egiteko ideia hori aurreratuegia zen bere garairako, eta ez zioten proposamena onartu. 1842an Schuylkill ibaian, Filadelfian, bukatu zuen Ameriketako lehenengoa; altzairuzko bost kable zituen alde bakoitzean, eta 109 m zen luze. 1846-1849 bitarteko urteetan inoiz eraiki den zubi zintzilikaturik luzeena (308 m) diseinatu eta egin zuen, Baltimore eta Ohioko burdinbide konpainiak eskatuta, Ohio ibaiaren gainean. 1847an 3 km-ko zubia egin zuen Niagara ibaian, ur-jauzien azpian; zubi horri esker lehenengo aldiz gurutzatu zen Niagarako mendi-lepoa. Zubi hori egiteagatik ordaindu behar zioten diru kopurua zela eta, istiluak izan zituen, eta bukatu gabe utzi zuen.

## Erreferentziak
Armando Palacio Valdés

**Armando Palacio Valdés** (Entralgo, Asturias, Espainia, 1853ko urriaren 4a - Madril, Espainia, 1938ko urtarrilaren 29a) espainiar idazlea izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Avilesen igaro ondoren, Oviedora joan zen batxilergoa ikastera. 1870ean Madrila joan zen zuzenbideko ikasketak egitera. *Revista europea* aldizkariko lankide lehenbizi eta gero zuzendaria izan zen.

1881. urtean, Clarín idazlearen laguntzaz idatzitako artikulu bilduma bat argitaratu zuen, *La literatura de 1881* izenekoa; handik aurrera eleberriak egiten jardun zuen soilik.

Gaztaroan errepublika zalea izan bazen ere, kontserbadore egin zen pixkanaka, eta ideologia hori nabari da haren eleberrietan. 1885. urtean ezkondu eta handik bi urtera emaztea hil zitzaion; gertaera horrek eragin handia izan zuen bere obretan: *Riverita* (1886), *Maximina* (1887). 1896-1899 bitartean *Los majos de Cádiz* (*Cadizko majoak*) eta *La alegría del capitán Ribot* (*Ribot kapitainaren poza*) idatzi zituen eta bigarrenez ezkondu zen.

Garai horretan ideologia-aldaketa handia izan zuen Palacio Valdések, eta morala eta kristautasunaren alde egin zuen. Azken garai horretako obra nagusiak dira, besteak beste, *La aldea perdida* (1903, *Herrixka galdua*) eta *Sinfonía pastoral* (1931, *Artzain sinfonia*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Griselda Gambaro

**Griselda Gambaro** (Buenos Aires, Argentina, 1928ko uztailaren 24a -) argentinar idazle eta antzerkigilea da.

## Biografia 
1976tik 1983ra, Bartzelonan bizi izan zen, diktadura militarraren garaian Argentinatik ihes egin ondoren. Izan ere, *Ganarse la muerte* eleberria debekatu egin zuten Videla jeneralaren aginduz. Kontalari eta eleberrigile gisa hasi zen ospea irabazten, eta olerkiak ere idatzi zituen, baina antzerkigile gisa da, batez ere, ezaguna. Absurdoaren teatroaren eraginpean idatzi zituen antzerki-lan nagusiak, Eugène Ionescoren eta Franz Kafkaren obraren eraginpean, batez ere. Irudi poetiko erdiragarriak sortu ditu, eta pertsonen arteko komunikaziorik eza nabarmendu du bere obretan. Gizarte-ohituren faltsukeria salatu, eta existentziaren zentzurik eza azpimarratu du. 1960ko hamarraldiko antzerkigile handienetakoa izan zen, eta Argentinako antzerkigintzako obra klasikotzat hartzen dira Gambaroren antzerki-lan batzuk, ezinbesteko erreferentzia bihurtu dira.

Gambaroren idazlan ugarien artean, aipagarriak dira hauek: *Las paredes* (1963), *Viejo matrimonio* (1965), *El desatino* (1965), *El campo* (1968, nazien kontzentrazio-esparru bateko gertaerak biltzen dituena), *Sucede lo que pasa* (1974), *Lo mejor que se tiene* (1996) eta *Teatro* 1-7 (1997-2004).

## Erreferentziak
Herb Alpert

**Herb Alpert** (Los Angeles, Kalifornia, 1935eko martxoaren 31) estatubatuar musikari eta musika-industrialaria da. Alpert da historia osoan disko gehien saldu duen instrumentistetako bat. Horri esker, izugarri hazi zen haren A&M Records disko-konpainia. 1962an topatu zuen Alpertek bere txokoa musikaren munduan, *The Lonely Bull* instrumentala jotzean. *Ameriachi* deitu zioten haren musikari, mariachi, rock eta tankera batzuetako musikak nahasten baitzituen. A&M Records diskoetxeak atera zuen abesti hura, eta, gero, Carole King, The Carpenters, The Police eta beste batzuen diskoak ekoitzi zituen. 1960tik aurrera, beste mota bateko musika egin zuen Alperten Herb Alpert and the Tijuana Brass taldeak. Disko ikaragarri saldu zuten. 1965ean, Abesti Instrumental Onenaren Grammy saria eman zioten *A Taste of Honey* abestiari. Alpert instrumentista moduan aritu ohi zen beti, baina abeslari gisa ere lortu zuen arrakastarik, 1968an, *This Guy´s in Love With You* kantuaz. Hurrengo urteetan, diskoak grabatzen jarraitu zuen Alpertek, eta A&M Recordsen sormen-alderdia indartzen. 1979an, Pop Instrumentista Onenaren Grammy saria eman zioten, *Rise* abestiagatik.

## Erreferentziak
Enric Satué

**Enric Satué** (Bartzelona, 1938ko urriaren 23a) katalan grafista eta teorialaria da. XX. mendearen azken hereneko diseinugile nagusietako bat da, bai egin dituen ekarpen praktikoengatik, bai eta azterketa kritiko espezializatuengatik ere.

## Historia 
Bartzelonako Arte Ederretako Fakultatean egin zituen ikasketak. Ikasketak bukatu ondoren, publizitate-agentzia batentzat lan egin zuen, baina 1970ean beregain hastea erabaki zuen, diseinatzaile grafiko gisa, *CAU* arkitektura- eta hirigintza-aldizkari berriaren enkargu bati esker. Harrezkero, grafismoaren alor guztiak landu ditu: *Arquitectura Bis* (1974-1985) eta *Diari de Barcelona* (1987-1988) aldizkariak argitaratu ditu, kartelak eta liburu-azalak diseinatu ditu, logotipoak (Pompeu Fabra unibertsitatearena, Instituto Cervantesena) egin ditu eta abar. 1982tik aurrera saiakera teorikoak eta historiografikoak argitaratu ditu, katalanez zein gaztelaniaz: *El diseño de libros del pasado, del presente, y tal vez del futuro: La huella de Aldo Manuzio* (1996), *El diseño gráfico en España: Historia de una forma comunicativa nueva* (1997), *El paisaje comercial de la ciudad* (2001), *Los años del diseño: La década republicana 1931-1939* (2003); *El diseño gráfico. Desde los orígenes hasta nuestros días* (1988) obra, adibidez, erreferentzia-liburua da gai hori sakondu nahi dutenentzat. 1988an, Diseinuaren Sari Nazionala jaso zuen, ibilbide profesional oparoaren ezagutza. Enric Satuék maisutasunez uztartu ditu Otl Aicher, Daniel Gil, Milton Glaser eta Javier Mariscalen ekarpenak Kataluniako ikonografia errotuenaren erreferentziekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Enric Satuéren web-orria
Cristina Peri Rossi

**Cristina Peri Rossi** (Montevideo, Uruguai, 1941eko azaroaren 12a) uruguaiar idazle eta itzultzailea da.

2021ean Cervantes Saria jaso zuen.

## Biografia 
Literaturako irakasle gisa lan egin du, eta Bartzelonan bizi da 1974az geroztik. Olerki-liburu bikainak eman ditu argitara, adibidez, *Evohe* (1971), *Descripción de un naufragio* (1974), *Diáspora* (1976), *Los amores* (1978), *Lingüística general* (1979) eta *Babel Bárbara* (1991).

1968an, Gazteen Saria eman zioten, *Los museos abandonados* ipuin-liburuari esker. Eta ipuinak bildu zituen, orobat, *La tarde del dinosaurio* (1976), *La rebelión de los niños* (1980) eta *El museo de los esfuerzos inútiles* (1983) lanetan, besteak beste.

Olerkigintzaz eta ipuingintzaz gainera, eleberrigintza ere landu du. Perirenak dira *El libro de mis primos* (1970), *La nave de los locos* (1984) eta *El amor es una droga dura* (1999) eleberriak. Bere literaturaren ezaugarri nagusiak irudimena eta metaforaren erabilera bikaina dira. 1990eko hamarkadatik aurrera, zenbait olerki-liburu —*Inmovilidad de los barcos* (1997), *Poemas de amor y desamor* (1998), *Las musas inquietantes* (1999), *Estado de exilio* (2003), *Mi casa es la escritura* (2006), *Habitación de hotel* (2007)— eta ipuin-bildumak —*Desastres íntimos* (1997), *Te adoro y otros relatos* (1999), *Por fin solos* (2004)— argitaratu ditu, batik bat.

## Obra 
* *Viviendo* (1963), narrazioak.
* *Los museos abandonados* (1968), narrazioak, Arca Saria.
* *El libro de mis primos* (1969), eleberria, Marcha Saria.
* *Indicios pánicos* (1970), narrazioak.
* *Evohé* (1971), poesia.
* *Descripción de un naufragio* (1974), poesia.
* *Diáspora* (1976), poesía, Palma Hiria Saria.
* *La tarde del dinosaurio (1976),narrazioak.
* *Lingüística general* (1979), poesia.
* *La rebelión de los niños* (1980), narrazioak.
* *El museo de los esfuerzos inútiles* (1983), narrazioak.
* *La nave de los locos* (1984), eleberria.
* *Una pasión prohibida* (1986), narrazioak.
* *Europa después de la lluvia* (1987), poesia.
* *Solitario de amor* (1988), eleberria.
* *Cosmoagonías* (1988), narrazioak.
* *Fantasías eróticas* (1990), saiakera.
* *Acerca de la escritura* (1991), saiakera.
* *Babel bárbara* (1991), poesia, Bartzelona hiria Saria.
* *La última noche de Dostoievski* (1992), eleberria.
* *La ciudad de Luzbel y otros relatos* (1992), ipuinak.
* *Otra vez Eros* (1994), poesia.
* *Aquella noche* (1996), poesia.
* *Inmovilidad de los barcos* (1997), poesia.
* *Desastres íntimos* (1997), narrazioak.
* *Poemas de amor y desamor* (1998) poesia.
* *Las musas inquietantes* (1999) poesia.
* *El amor es una droga dura* (1999), eleberriak.
* *Te adoro y otros relatos* (1999), narrazioak.
* *Julio Cortázar* (2000), saiakera.
* *Cuando fumar era un placer* (2002), saiakera.
* *Estado de exilio* (2003), poesia.
* *Por fin solos* (2004), narrazioak.
* *Poesía reunida* (2005) Bere liburu poesiaren bilduma, *Las musas inquietantes* izan ezik.
* *Mi casa es la escritura* (2006), poesia.
* *Cuentos reunidos* (2007)
* *Habitación de hotel'' (2007), poesia. Torrevieja Nazioarteko Poesia Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Cristina Peri Rossiren webgunea
Eli Eduardo de Gortari

**Eli Eduardo de Gortari** (Mexiko Hiria, 1918ko apirilaren 28a - 1991ko uztailaren 29a) mexikar filosofo eta politikaria izan zen.

Ingeniaritza-, matematika- eta filosofia-ikasketak egin zituen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Filosofiaren ikuspegitik, Marxen pentsamenduaren hedatzaile nagusietako bat izan zen Mexikon, eta logika dialektikoa ikerkuntzara zabaldu zuen. Antropologiaren filosofo gisa, historian zehar sortu diren gizakiaren ideiak bere izatearen baldintza errealekin bat ote datozen jakiten saiatu zen. Filosofia lan zientifikoaren eta beste diziplina sozialen oinarritzat izanik, Gortarirentzat filosofiaren objektibotasunaren auzia funtsezkoa zen jakintzaren azterketa kritikoa egingo bazen. Filosofia marxistaren aldekoa izanik, Ureztapen Langileen Sindikatu Nazionalaren sorreran parte hartu zuen, eta Mexikoko Alderdi Komunistako militante izan zen urteetan. Halaber, Askatasun Demokratikoen Aldeko Maisuen Koalizioaren sortzaileetako bat izan zen (1968). Unibertsitateko ikasleen alde egin zuen, irakaskuntzaren erreformaren eta modernizazioaren aldeko eskakizunetan, eta hori zela-eta, 1968an, kartzelan sartu zuten, 42 egunez, Mexiko Hiriko Lecumberriko espetxean.

## Erreferentziak
Xavier Darasse

**Xavier Darasse** (Okzitaniako Tolosa, Frantzia, 1934ko irailaren 3a - *ib.*, 1992ko azaroaren 24a) frantses musikaria izan zen.

Parisko Kontserbatorioan ikasi zuen organoa eta konposizioa Duruflé eta Messiaenekin. Organo-jotzaile bikaina izan zen, eta hainbat sari irabazi zituen. Organoko irakasle izan zen Tolosako Kontserbatorioan. ORTFko eta Radio Franceko musika emanaldietako arduraduna izan zen (1962-1975). Frantzian, Alemanian eta Estatu Batuetan ibili zen antzinako musika nahiz gaurkoa interpretatzen eta musikako eskolak ematen. 1976an, auto istripu baten ondorioz, eskuineko besoa galdu zuen, eta hortik aurrera konposizioari eta pedagogiari ekin zion. Lanen artean ditu: orkestra musikarako *L´Instant d´après* (1977, hogeita hiru haize instrumentutarako), *Instants éclatés* (1983) eta *Instants passés* (1989); ganbera musikarako *Trio à cordes* (1982) eta *Septembre *(1989); ahots musikarako *À propos d´Orphée* (1978), *II* (1984), *III *(1987), *Romanesques* (1981) eta *Psaume XXXII Exultate* (1985). Horiez gainera, *Messe pour Montserrat* meza konposatu zuen 1978an. Oscar Wilderen *Dorian Grayren erretratua* eleberrian oinarritutako opera bat hasi zuen, baina bukatu gabe geratu zen.

## Erreferentziak
Süleyman Demirel

**Sami Süleyman Gündoğdu Demirel** (Isklamköy, Isparta probintzia, Turkia, 1924ko azaroaren 1a - Ankara, 2015eko ekainaren 17a) turkiar politikaria izan zen, Turkiako lehendakari (1993) eta lehen ministro (1965-1971, 1975-1977, 1979-1980, 1991-1993) izandakoa.

## Biografia 
Ingeniaritza-ikasketak egin zituen. 1961ean, Justiziaren Alderdiko kide egin zen, eta alderdiko lehendakari hautatu zuten hiru urte geroago. Bere alderdiak 1965eko hauteskundeak irabazi zituenean, lehen ministro izendatu zuten. Mendebaldera pixkanaka hurbiltzeko politika bultzatu zuen, eta berriro hautatu zuten 1969an. 1971n, ordea, Turkiako bortxakeria politiko gero eta handiagoa zela eta, haren dimisioa eskatu zuen armadak.

1975ean, gobernuko buruzagitza eskuratu zuen ostera. 1977ko hauteskundeetan, galtzaile atera zen, baina atzera gobernuko buruzagitza lortu zuen bi urte geroago. Hala ere, Turkia pairatzen ari zen langabezia-tasa handia eta indarkeria zirela medio, militarrek agintea hartu, eta kargutik kendu zuten 1980an. 1982ko Konstituzioa onartu ondoren, politikatik baztertu zuten, baina lehen ministro izendatu zuten ostera 1991n, Bide Zuzeneko Alderdiko buruzagi gisa. 1993ko maiatzean, Turgut Ozal (1927-1993) lehendakaria hil zenean, Turkiako Errepublikako lehendakari izendatu zuen Legebiltzarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Deligne

**Pierre René, Deligne bizkondea** (Etterbeek, ) belgikar matematikaria da.

## Bizitza 
Bruselako Unibertsitate Librean egin zuen lizentzia, eta doktoregorako ikasten jarraitu zuen 1968 arte. 1967-68 urteetan, doktoregoa bukatu baino lehen, Belgikako Ikerketa Zientifikorako Fundazio Nazionaleko kide izan zen. 1968an, Bures-sur-Yvetteko Ikerketa Zientifiko Aurreratuen Institutura joan zen (Frantziara), eta hango kide egin zuten bi urte geroago. 1984an, Princetongo Ikerketa Aurreratuetako Institutura joan zen, eta irakasle aritu zen han. Deligneren ekarpen garrantzitsuenetako bat Weilen hiru aieruen ebazpena da. Aieru horien bidez, geometria aljebraikoa eta zenbaki aljebraikoen teoria sortu zen, eta, lan horri esker, Fields domina jaso zuen Delignek Helsinkiko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan (1978). Beste arlo askotan ere lan egin du: Hilberten 21. problema, Hodgeren teoria, moduluen teoria, forma modularrak, Galoisen adierazpideak, L-serieak eta Langlandsen aieruak, eta talde aljebraikoen adierazpideak. Fields dominaz gainera, Suediako Errege Akademia Zientifikoaren Crafoord saria jaso zuen 1988an, geometria aljebraikoan egindako ikerketa-lanari esker.

## Erreferentziak
Josep Maria Flotats

[260px|thumb|eskuinera|[Muriel Casalsekin batera 2015ean]]

**Josep Maria Flotats i Picas** (Bartzelona, Katalunia, ) katalanezko antzerki-antzezle eta zuzendaria da.

## Bizitza 
Ikasle garaian hasi zen antzezlan txikiak antzezten. Beka batek lagunduta, Estrasburgoko Antzerki Eskola Nazionalean ikasi zuen hiru urtez. Ondoren, Paris hartu zuen bizilekutzat, eta hainbat konpainiarekin lan egin zuen. Besteak beste, sari hauek jaso zituen Frantzian: 1970ean, Gérard Philipe saria, eta, 1980an, Frantziako Antzezlerik Onenaren saria. 1981etik 1983ra, Comedie Française antzokiko *pensionnaire* edo aktore finko izan zen. Kataluniara itzuli zenean (1984), Companyia Flotats konpainia sortu zuen. Antzerki-talde horrek katalanez antzeztu du beti: *Cyrano de Bergerac* (1985), *Per un sí, per un no* (1986), *El despertar de la primavera* (1986), *Lorenzaccio* (1988), *El misàntrop* (1989) eta *Tots assajant Don Juan* (1993). 1995ean, Kataluniako Antzoki Nazionala sortu zuen. Telebistan eta zineman ere egin ditu lanak: *Pim, pam, pum, fuego* (Pedro Olea), *Jo, papá* (Jaime de Armiñán), *Le premier amour* (1991), *El largo invierno del 39* (Jaime de Armiñán) eta *Boca a boca* (1995). 1998an, Madrila aldatu zen, eta Yasmina Producciones Artísticas S.L. antzerki-ekoiztetxea sortu zuen, gero Taller 75 S.L. izena hartuko zuena. Urte hartan, Yasmina Rezaren *Art* komedia zuzendu eta antzeztu zuen, eta kritika onak izan zituen. 2001ean, eszenako zuzendari izan zen lehenbizikoz Madrilgo Teatro Realen Mozarten *Così fan tutte* operarekin, zeina Bartzelonako Liceura eraman baitzuen 2003an. Arte Eszenikoen Max sari bat baino gehiago eman dizkiote. Espainiako Antzerkiko Sari Nazionala eman zion 1989an Kultura Ministerioak, eta Kataluniako Interpretazioaren Sari Nazionala, Kataluniako Generalitateak.

## Filmografia 
* *El hombre que caminó mirando las estrellas. José Tamayo* (2006), Carlos Duarterena.
* *Boca a boca* (1995), Manuel Gómez Pereirarena.
* ''Promenades d'été* (1992), René Féretena.
* *Jo, papá* (1975), Jaime de Armiñánena.
* *Pim, pam, pum... ¡fuego!* (1975), Pedro Olearena.
* *Aloïse* (1975), Liliane de Kermadecena.
* *L'important c'est d'aimer* (1975), Andrzej Zulawskirena.
* *L'araignée d'eau* (1971), Jean-Daniel Verhaeguerena.
* *L'amour* (1970), Richard Balduccirena.
* *Tante Zita* (1968), Robert Enricorena.
* *La guerre est finie*(1966), Alain Resnaisena.
* *Les anges exterminés''(1966), Michel Mitranirena.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Josep Maria Flotats i Picasen bloga
Diego Gartzia

**Diego Gartzia Corrales** (Azkoitia, 1961eko urriaren 12a - Azpeitia, 2001eko martxoaren 31) euskal atleta izan zen, maratoietan espezializatua. Gipuzkoak eman duen atletarik onena dela esan izan da, 2001. urtearen hasieran Behobia-Donostia lasterketan erretiratu zen arte, lortutako palmares bikaina dela eta. Adidas R.T. taldeko atleta zen, eta hamabi aldiz parte hartu zuen nazioarteko txapelketetan.

## Bizitza 
10.000 metroko lasterketetan hasi zen lehiatzen, baina ez zuen arrakasta handirik izan. 1989an lehendabiziko maratoia egin zuen, geroago bere espezialitatea izan zena. 1990ean Donostiako Maratoian bigarren izan zen, eta hurrengo urtean Munduko Txapelketan hartu zuen parte. 1992an Espainiako errekorra gainditu zuen (2 h 10' 30"). Gainera, Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, eta bederatzigarren postua lortu.

1994an, Helsinkin egindako Europako Atletismo Txapelketako maratoian zilarrezko domina lortu zuen, Martín Fiz arabarraren atzetik. Horixe izan da euskal atletek inoiz egindako lorpenik handiena. 1995ean, Göteborgeko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta 6. gelditu zen. Urte hartan bere garaipen handi bakarra lortu zuen, Sevillako maratoian, 2h 10'-ko marka hautsita (2h 09' 51") eta Fukuokako Maratoian 4. izan zen.

1996an, Atlantako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, eta 52. bukatu. 1997an, Atenaseko Munduko Txapelketan laster egin zuen, baina ez zuen bukatu; eta Bartzelonako maratoian 2. izan zen. Kirolen Asturias Printze Saria lortu zuen, Abel Antón, Martín Fiz, Jose Manuel Garcia, Fabián Roncero eta Alberto Juzdado lasterkariekin batera.

1998an, Budapesteko Europako Txapelketan parte hartu zuen, eta 2000. urtean profesional gisa lasterka egiteari utzi zion. Urte hartan 2. bukatu zuen Seulgo maratoian eta Behobia-Donostia lasterketan, baina ez zuten Espainiako selekzioan sartu Sydneyn egin ziren Olinpiar Jokoetarako; ordezko bezala gelditu zen, nahiz eta urte hartan bi bider egin eskatzen zen gutxieneko marka.

2001eko martxoaren 31n, bihotzekoak jota hil zen Loiolan, Azkoitia-Azpeitia Maratoi Erdia prestatzen ari zela. Probak, haren omenez, Diego Garciaren Omenezko Azkoitia-Azpeitia Maratoi Erdia izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Diego Garcia, Atletismo Federazioen Nazioarteko Elkartearen webgunean, iaaf.org
* "Diego Garcia, bidegilea" dokumentala.
Wim Kok

**Willem "Wim" Kok** (Bergambacht, Herbehereak, 1938ko irailaren 29a - Amsterdam, 2018ko urriaren 20a) holandar politikaria izan zen.

## Biografia 
Ikasketak bukatuta, 1961ean, Eraikuntzako Sindikatuen Holandar Federazioaren nazioarteko bulegoan sartu zen. 1965ean, Ekonomia Arazoetako Sailean hasi zen lanean, eta idazkari hautatu zuten 1967an. Bi urte geroago, Sindikatuen Holandar Federazioaren idazkaritza eskaini zioten, eta erakunde horretako lehendakari izan zen 1973tik 1985era. Sindikatuen Holandar Federazioak eta Sindikatu Katolikoen Holandar Federazioak bat egin zutenean ere, erakunde berriko lehendakari izan zen.

1986an, aulkia lortu zuen Herbehereetako Legebiltzarrean. 1989an, Finantzen ministro eta lehen ministrorde izendatu zuen lehen ministroak, Ruud Lubbers demokrata-kristauak. Urte horretan bertan, Internazional Sozialistaren lehendakari hautatu zuten. 1991n, OCDE Ekonomia Lankidetzarako eta Garapenerako Erakundearen batzordeburua izan zen, eta Europako Batasuneko Ekonomia eta Finantzen Ministro Batzordeko lehendakari. 1994ko hauteskunde orokorretan, Wim Kok izan zen boto gehien jaso zuen hautagaia, eta, negoziazio luzeen ondoren, hiru alderdiko koalizio-gobernu sozialdemokrata-liberala osatzeko agindu zion Beatriz erreginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurie Lee

**Laurie Lee** (Stroud, Gloucestershire, 1914ko ekainaren 26a - *ib.*, 1997ko maiatzaren 13a) ingeles poeta izan zen.

19 urte zituela etxetik irten eta Londresera joan zen oinez. Han igeltsero aritu zen, baina 1935ean Espainiara joan eta biolina joaz ateratzen zuenarekin herrialde guztian zehar ibili zen, Gerra Zibilaren amaiera aldera Londresera itzuli zen arte. Poeta honen talentua, xarma eta indarra garbi azaltzen dira *Eguzkia, nire monumentua* (1944), *Kandelen kimua* (1947) eta *Hainbeste berokitako nire gizona* (1955) hasierako liburuetan. *Arrosa bat negurako* (1955) liburuan, berriz, Espainiako bidaiaren oroitzapenak biltzen ditu. Arrakastarik handiena, ordea, *Sagardoa arrosekin* (1959) liburuak ekarri zion; liburu horretan nekazari giroko bere haurtzaro zoriontsua gogoratzen du. Baditu osagai autobiografikoko beste poema liburu batzuk ere: *Paseatzera irten nintzenean udako goiz batean* (1969), *Nik ezin dut iraun* (1975) eta *Gerra unea* (1991). Leeren olerkiek Auden, Spencer eta, agian, García Lorcaren kutsua badute ere, Ingalaterrako ahozko tradizio onenaren oinordeko gisa agertu da haietan. Leek bi drama ere idatzi zituen neurtitzetan: *Nekazarien apaiza* (1947) eta *Magallanesen bidaia* (1948).

## Erreferentziak
Pierre de Marivaux

**Pierre de Marivaux** (Paris, 1688ko otsailaren 4a - Paris, 1763ko otsailaren 12a) frantses idazlea izan zen.

## Bizitza 
Familia aberats batean jaio zen. Idazten eta literatura ikertzen aritu zen bizitza guztian, gustuz hasieran eta beharrez ondoren, ondasun guztiak galdu zituenean. 1743an Frantziako Akademiako kide aukeratu zuten. Maitasunaren psikologiarekin zerikusia zuten gaiak erabili zituen bere idazkietan. Bi eleberri idatzi zituen: *La vie de Marianne* (1731-41, *Marianaren bizitza*) eta *Le paysan parvenu* (1736, *Laborari aberastua*). 

Baina Marivauxren garrantzia antzerkiari lotua dago. Frantziako Komediak antzeztu zituen Marivauxek idatzitako antzerki lan gehienak. Horietako batzuk: *Arlequin poli par l´amour* (1722, *Maitasunak findutako arlekina*), *La surprise de l´amour* (1722), *Le jeu de l´amour et du hasard* (1730, *Zoriaren eta maitasunaren jokoa*) bere komedia nagusia; *La mère confidente* (1735, *Ama isilmandataria*), *Les fausses condidences *(1737), *La femme fidèle* (1755), eta *Les acteurs de bonne foi* (1757, *Asmo oneko antzezleak*). 

Marivauxek Commedia dell'Artetik hartu zituen bere pertsonaiak, eta geroko hainbat idazleren lanen aitzindari izan zen, Laclos, Sade eta Pirandellorena, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan de Witt

**Johan de Witt** (Dordrecht, Herbehereak, 1625eko irailaren 24a - Haga, 1672ko abuztuaren 20a) Herbehereetako politikaria izan zen.

## Biografia 
Holandako probintziako ordezkari izan zen. 1653an Holandako aginpide politikoa eskuratu zuen, eta 1654an Ingalaterraren eta Holandaren arteko bakea sinatu zuen, besteren artean, Holandaren probintzien aginpidea ez zela kapitain baten esku izango zioena. Hala lortu zuen Wittek, Gilen III.a Orangekoaren absolutismoaren kontra agerturik, Gilen III.a Orangekoak aginpidea galtzea.

Wittek gobernu errepublikazalea eratu zuen, Holandako ekonomia eta hiritarren askatasunak indartu zituen eta ez zien ezetsi katolikoei. Ingalaterrako Karlos II.ak 1654ko hitzarmena hautsi zuen baina Wittek ez zion Gileni aginpide eragilea eman nahi izan, eta Ingalaterrarekiko harremanek txarrera egin zuten. Hala ere, Frantzia Herbehereetako hegoaldean hartzen ari zen indarra zela eta, Ingalaterrarekin eta Suediarekin itun bat sinatzea lortu zuen (1668).

Luis XIV.ak, ordea, Probintzia Batuen konkista hasi zuen 1672an. Herritarrek Gilen Orangekoaren laguntza eskatu zuten egoera hura konpontzeko, eta azkenik Witt matxinada batean hil (1672) eta gobernu errepublikazalea desegin zen.

## Erreferentziak
Karl Lagerfeld

**Karl Otto Lagerfeld** (Hanburgo,  - Neuilly-sur-Seine, ) alemaniar jostuna izan zen.

1952an, Parisera joan zen ikastera, eta hamasei urte zituela lortu zuen lehen saria nazioarteko diseinu-txapelketa batean, Yves Saint Laurentekin berdindurik. Orduan, ikasketak utzi, eta Pierre Balmainen laguntzaile gisa hasi zen lanean. 1958an, Jean Patou ospetsuaren estilista bilakatu zen, baina berehala hasi zen bere kasa lanean, besteak beste, Valentino, Chloé eta Erromako Fendi moda-etxeetarako modeloak sortzen. 1983an, Chanel etxekoek kontratatu zuten, Coco sortzaile mitikoa hil zenetik gainbehera zetorren enpresa suspertu eta indarberritzeko. Lagerfelden eskutik, Chanel enpresa pixkanaka indar hartzen hasi zen, 1980ko hamarkada horretan moda frantsesaren euskarrietako bat bilakatu zen arte. Estilista-lan horietatik kanpo, bere enpresa sortu eta KL izeneko lehen *prêt-à-porter* bilduma aurkeztu zuen 1984an. 1986an, Frantziako goi-mailako joskintzaren saririk ospetsuena, Urrezko Titarea, lortu zuen, eta, hurrengo urtean, argazkilaritzan hasi zen, berak sortutako jantziei buruzko erreportajeak eginez. Goi-mailako jantzi-bildumak diseinatzeaz gainera, antzerki, opera eta zinemarako jantziak ere egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chinchillaren ordenantzak

**Chinchillaren ordenantzak** 1483-1487 urteetako udal arauak dira, Errege-erregina katolikoen kontseilari Gartzia López de Chinchillak idatzi zituenak, Bizkaiko Ahaide Nagusien arteko guduei eta liskarrei amaiera emateko asmoz.

Ordenantza horien arabera, hiribilduetako eta lur laueko herrien gobernua bereizi egin zen, eta erregeren agintea sendotu nahi izan zen, foruen aurkako xedapenen bidez. Bi erabaki nagusi zituzten ordenantzek; batetik, Gernikako Batzar Nagusietan hiribilduetako eta lur laueko elizateen artean gauzaturiko batasuna hautsi egiten zen, hiribilduetako ordezkariak haietara joateko eta bestelako batzarrik osatzeko eskubiderik gabe gelditzen baitziren (erregearen mendean, beraz); eta, bestetik, lur zabaleko ordezkariek osaturiko Batzar Nagusiei foru-baimena edo erregearen agindua ez betetzeko zeukaten eskubidea ukatu nahi izan zitzaien.

Bizkaiko lur zabaleko ordezkariek ez zituzten erabakiak aintzat hartu, eta 1558ko Batzar Nagusietan hiribilduetako ordezkariek ere hartu zuten esku. 1630ean finkatu ziren hiribilduen eta lur zabalaren arteko legezko desberdintasunak, eta Filipe IV.a Espainiakoa erregeak balio gabe utzi zituen, ofizialki, Chinchillaren ordenantzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darío de Regoyos

**Darío de Regoyos y Valdés** (Ribeseya, Asturias, Espainia, 1857ko azaroaren 1a - Bartzelona, Katalunia, 1913ko urriaren 29a) espainiar pintorea izan zen.

## Biografia 
Arkitekto baten semea zen. San Fernandoko Arte Ederretako eskolan egin zituen pinturako ikasketak.

Parisa joan zen 1880an eta Bruselara, gero. Ensor, Rodin eta Signacekin batera, ohiko arauen kontra zegoen "XXak" Belgikako pintore taldeko kide izan zen. Talde horrek antolatutako erakusketetan parte hartu zuen 1884-1893 urteetan.

Bidaia ugari egin zituen, Euskal Herrira, besteak beste, europar pintore eta idazleekin batera; 1888an Espainian zehar egindako bidaian *La España Negra* bilduma egin zuen. Lan horretan Espainiako eta Euskal Herriko irudiak, dramatikoak askotan, agertzen dira, batez ere.

Lehen lanetan iluntasuna nagusia bazen ere, inpresionismoaren eraginez kolore argiagoak eta biziagoak erabili zituen gero. Oso erakusketa garrantzitsu eta arrakastatsuak egin zituen Euskal Herrian eta Europako beste zenbait herritan.

1898an Donostian bizi izan zen eta Bartzelonan eman zituen bere bizitzako azken bi urteak.

Inpresionismoarekin harreman handiena izan zuen espainiar pintorea izan zen. Lan nagusiak: *Pueblo de la costa cantábrica*, *Paisaje, Diligencia en Segovia* eta *El aguacero*.

Durangoko kale batek *Darío de Regoyos* izena darama.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Nocturno nevado en Haarlem (Holanda) 1886.jpg|Gau elurtua Haarlemen (1886).
Fitxategi:Darío de Regoyos - Basque Celebration (dance at El Antiguo, San Sebastián) - Google Art Project.jpg|Euskal festa (1890eko hamarkada).
Fitxategi:Darío de Regoyos-Plaza de Bilbao 1892.jpg|Bilboko plaza (1892).
Fitxategi:Darío de Regoyos y Valdés Carrera del Darro.jpg|Darroko lasterketa.
Fitxategi:Darío de Regoyos y Valdés Puerta de las Pesas.jpg|Pesasko atea.
Fitxategi:Darío de Regoyos y Valdés Vista de la Alhambra.jpg|Alhambrako ikuspegia.
Fitxategi:Paisaje de Hernani.jpg|Hernaniren paisaia (1900).
Fitxategi:(Barcelona) Matinada del Divendres Santa a Orduña - Dario de Regoyos - Museu Nacional d'Art de Catalunya.jpg|Ostiral Santua Urduñan (1903).
Fitxategi:Almendros-en-flor.jpg|Arbendolondoak loretan (1905).
Fitxategi:La Concha, nocturno.jpg|Kontxa, gauez (1906).
Fitxategi:Darío de Regoyos - Blast Furnaces in Bilbao - Google Art Project.jpg|Bilboko labe garaiak (1908).
Fitxategi:Puerto de Bilbao (Darío de Regoyos).jpg|Bilboko portua (1910).
Fitxategi:Plencia1910.jpg|Plentzia (1910).
Fitxategi:El gallinero (Regoyos).jpg|Oilategia (1912).
Fitxategi:Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (C.A.F.)-Dario de Regoyosen fresko alegorikoen xehetasuna batzar-aretoan, bulegoen pabiloian (ELDE20230152287).jpg|Burdina lantzen

## Erreferentziak
Gerry Mulligan

**Gerry Mulligan** (Queens Village, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1927ko apirilaren 6a - Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1996ko urtarrilaren 20a) jazzeko musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Nerabe zela hasi zen musika idazten, eta lehenengo lanak bere herriko irratiari saldu zizkion. Ondoren, Elliot Lawrence (1945) eta Gene Kruparekin (1946) lan egin zuen. Claude Thornhillen orkestran Gil Evans ezagutu zuen eta harekin batera Miles Davisen *Birth of the Cool *(1949-1950) album ospetsua grabatu zuen. Lan horretarako Mulliganek *Jeru* eta *Venus De Milo* lanak osatu zituen.

1952an hainbat orkestrazio egin zituen Stan Kentonentzat, eta Chet Bakerrekin laukote bat osatu zuen. Beste laukote batekin Parisko jaialdian parte hartu zuen 1954an. 1960an hamahiru lagunez osatutako orkestra osatu zuen, Concert Jazz Band. Garai hartan disko ugari grabatu zituen orduko jazz musikagile nagusiekin: Lee Konitz, Thelonious Monk, Paul Desmond, Johny Hodges, Ben Webster, Tommy Flanagan.

1971n seikote bat osatu zuen, Age of Steam. 1982an Astor Piazzola argentinar musikariarekin batera, big band bat zuzendu zuen Europan (1982).

Hainbat filmetan parte hartu zuen, bai musikagile, bai antzezle gisa: *I Want to Live* (1958) eta *Jazz on A Summer´s Day* (1958).

## Erreferentziak
Joachim du Bellay

**Joachim du Bellay** (Liré, Anjou, 1522 aldean - Paris, 1560ko urtarrilaren 1a) poeta frantsesa izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Zuzenbidea ikasi zuen Poitiersen eta 1547an Pierre de Ronsard ezagutu zuen. Haren joera humanista bere eginik, Parisa aldatu zen eta Coqueret ikastegian sarturik (1547-1549) Jean Dorat helenistaren irakasle izan zen. 1549koa da haren *Défense et Illustration de la langue française*; bertan Ronsard buru zuen La Pléiade taldearen helburu poetikoak azaltzen ditu. Petrarka eredu harturik, 1551ean hasiera eman zion *L´Olive* soneto sailari.

1550-1552 bitartean gaixotasun larri batek hartu zuen. Ondoko lau urteak (1553-1557) Erroman eman zituen Jean du Bellay osaba kardinalaren zerbitzuan. Honetan oinarriturik lau liburu argitaratu zituen 1558an: *Les antiquités de Rome*; *Regrets*, autorearen libururik behinena; *Divers Jeux rustiques* eta *Poemata*, azken hau latinez. Azkenik, hil aurretik *Le poète courtisan* izeneko satira egin zuen.

Du Bellay, Ronsarden ondoren, *La Pléiade* taldeko poetarik garrantzitsuena da eta forma-perfekzio beteena lortu zuenetariko bat. Aldizka elegia eta satira maisutasun handiz erabiltzen badaki, duen xarma hunkigarriari esker lirismo erromantikoa iragartzen duelarik.

## Erreferentziak
Niklas Luhmann

**Niklas Luhmann** (Lüneburg, Alemania, 1927 &ndash; 1998) alemaniar soziologoa izan zen.

## Biografia 
Soziologia eta administrazio-zientziak ikasi zituen Harvard Unibertsitatean, eta ondoren Dortmund, Münster eta Bielefeldeko unibertsitateetako irakasle izan zen.

Luhmannek soziologiaren eta filosofiaren alorrean egin dituen lanen helburua da munduaren konplexutasun gehiegizkoa nabarmentzea eta argitzea, eta horretarako teoria sistema konplexu bat osatu zuen, gaur egungo gizakiaren arazoei erantzun orokorra eman nahi diena. Arnold Gehlen filosofoak eraginda, kanpoko mundua pisu moduko bat dela gizakiarentzat eman nahi du aditzera Luhmannek, eta mundu hori azaltzeko osatutako teoria berezi batek argituko duela soilik. Teoria horiek mundua erakunde konplexu bat bezala, aukera asko dituena, azaldu behar dute.

Gai horrez gainera, Luhmannek beste gai batzuk ere landu zituen, hala nola konfiantza gizartea eraikitzeko mekanismo gisa, eta boterea komunikazio-modu bezala.

Luhmanek liburu oso konplexuetan argitaratu zituen bere lanak. Nagusiak hauek ditu: *Sistemen helburua eta arrazionaltasuna*, *Maitasuna grina gisa*, *Gizarte sistemak*, *Gizartearen zientzia* eta *Teoria orokor baten ildoak*.

## Erreferentziak
José Ignacio García Ramos

**José Ignacio García Ramos** (Donostia, Gipuzkoa, 1946) gipuzkoar ikertzaile eta politikaria da.

## Biografia 
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna Deustuko Unibertsitatean (1972). Aholkularitza lanetan jardun du hainbat enpresatan. 1980an Eusko Jaurlaritzako Estatistika zuzendari izendatu zuten, eta estatistika-produkzio ofiziala diseinatu eta abiarazi zuen EAEn. 1986an EAEko Estatistika Legearen proiektua landu eta defendatu zuen.

Hura onarturik, Euskal Estatistika Erakundea, EUSTAT, sortu zen organismo autonomo gisa. EUSTATeko zuzendari eta Euskal Estatistika Kontseiluko lehendakariorde izendatu zuten (1987-1990). 1988an Justizia lehendakariorde izendatu zuten, eta kargu horretan iraun zuen 1991 arte; ondoren, Herri Administraziorako lehendakariorde izan zen (1991-1994). *International Association for Official Statistics* elkarteko bazkide sortzailea izan zen (1985-1987); Eusko Ikaskuntzan Gipuzkoaren ordezkari izan zen Gizarte eta Ekonomia Zientziak Sailean zenbait urtez. 1995ean elkarte horretako dokumentazio-zentroaren batzorde nagusiko lehendakari izendatu zuten, eta 1997 arte egon zen kargu horretan; harrezkero, Eusko Ikaskuntzako mediatekaren batzorde nagusiko burua da.

## Erreferentziak
Willie Nelson

**Willie Nelson** (Abbott, Texas, 1933ko apirilaren 29a) estatubatuar kantagile eta antzezlea da.

## Bizitza 
Gaztaroan hasi zen kantak idazten, eta musika-talde bat sortu zuen arreba Bobbierekin. 1959an, kanta bat argitaratu zion diskoetxe batek. Horren ondoren, musikagile eta baxu-jotzaile gisa kontratatu zuen Ray Pricek, Honky-Tonk delako mugimenduko izarra zenak. Country musikaren barruan, Patsy Clineren ahotsean lehen postuetara iritsi zen *Crazy* kanta idatzi zuen. Roy Orbison eta Faron Youngen kanta arrakastatsu asko ere berak konposatu zituen.

1970ean, hainbat artistarekin hasi zen lanean, besteak beste, Waylon Jennings, Jessie Colter eta Kris Kristoffersonekin, eta *outlaws* delako mugimendua sortu zuten elkarrekin. Lan ospetsuenen artean ditu: *Shotgun Willie* (1973), *The Troublemaker* (1976), *City of New Orleans* (1984) eta *The Promised Land* (1986).

1980ko hamarkadan, antzezle-lanetan hasi zen; *The Electric Horseman* ("Zaldizko Elektrikoa", 1979) eta "Lapurra" (1981) filmetan lan egin zuen. Kantari ere aritu zen, hainbat abeslarirekin bikotea osatuz. Julio Iglesias, Ray Charles, Merle Haggard, Dolly Parton, Sinead O'Connor, Bob Dylan, David Crosby eta Paul Simonekin ere kantatu izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, willienelson.com
Savoiako etxea

thumb|Savoiako etxearen armarria

**Savoiako etxea** (italieraz *Casa Savoia*) Italia iparraldeko familia noblea izan zen, oinetxea Savoiako dukerrian zuena. XIX. eta XX. mendeetan Italiako eta Espainiako koroak eduki zituen.

Haren jatorriaz ez da datu segururik. Batzuen arabera, Savoiako familia galiar-erromatar ahaltsu baten ondorengoa bide da. Beste batzuen ustez, ordea, haren etorkia Champagnen edo Burgundian dago. Dinastia ahaltsua izan da: XI. mendetik aurrera Savoian eta Piemonten izan ziren agintari; XVIII. mendetik aurrera Sizilian eta Sardinian, eta 1861-1946 bitartean Italian eta Espainian.

Hunberto I.a, *Eskuzuri* deitua (Savoiako kondea 1027-1048 bitartean), izan zen dinastiaren aitzindaria. Gero, Karlos Manuel I.arengandik sortu zen Savoia-Carignanoko adarrak hartu zituen Sardiniako (1720) eta Italiako (1861) koroak XVII. mendean. Viktor Emanuel II.a izan zen Italiako lehen erregea (1861). Viktor Emanuel II.aren ondoren sortu zen Aostako adarrekoa izan zen Amadeo Savoiakoa, Espainiako erregea 1870-1873 bitartean.

## Savoiako etxeko monarken zerrenda 
250px|thumb|Savoiako etxearen armarria (1890-1946)
250px|thumb|Savoia-Aosta Duke etxearen armarria
250px|thumb|Savoia-Genova Duke etxearen armarria
[250px|thumb|[Amadeo I.a Espainiakoaren armarria]]

### Savoiako kondeak 
* 1003-1047 edo 1048 Hunberto I.a
* 1048-1051 edo 1056 Amadeo I.a
* 1051 edo 1056-1060 Oton I.a
* 1060-1078 Petri I.a
* 1060-1080 Amadeo II.a
* 1080-1103 Hunberto II.a
* 1103-1148 Amadeo III.a
* 1148-1189 Hunberto III.a
* 1189-1233 Tomas I.a
* 1233-1253 Amadeo IV.a
* 1253-1263 Bonifazio I.a
* 1253-1259 Tomas II.a
* 1263-1268 Petri II.a
* 1268-1285 Filipe I.a
* 1285-1323 Amadeo V.a
* 1323-1329 Eduardo
* 1329-1343 Aimone
* 1343-1383 Amadeo VI.a
* 1383-1391 Amadeo VII.a
* 1391-1416 Amadeo VIII.a

### Savoiako dukeak 
* 1416-1440 Amadeo VIII.a
* 1440-1465 Luis
* 1465-1472 Amadeo IX.a
* 1472-1482 Filiberto I.a
* 1482-1490 Karlos I.a
* 1490-1496 Karlos II.a
* 1496-1497 Felipe II
* 1497-1504 Filiberto II.a
* 1504-1553 Karlos III.a
* 1553-1580 Emanuel Filiberto
* 1580-1630 Karlos Emanuel I.a
* 1630-1637 Viktor Amadeo I.a
* 1637-1638 Frantzisko Hiazinto
* 1638-1675 Karlos Emanuel II.a
* 1675-1720 Viktor Amadeo II.a

### Siziliako erregeak 
* 1713-1720 Viktor Amadeo II.a

### Piamonte–Sardiniako erregeak 
* 1720-1730 Viktor Amadeo II.a
* 1730-1773 Karlos Emanuel III.a
* 1773-1796 Viktor Amadeo III.a
* 1796-1802 Karlos Emanuel IV.a
* 1802-1821 Viktor Emanuel I.a
* 1821-1831 Karlos Felix
* 1831-1849 Karlos Alberto
* 1849-1861 Viktor Emanuel II.a

### Italiako erregeak 
* 1861-1878 Viktor Emanuel II.a
* 1878-1900 Hunberto I.a
* 1900-1946 Viktor Emanuel III.a
* 1946 Hunberto II.a. Italiako azken erregea, 33 eguneko erregealdia.

### Napoliko printzea 
* 1937-1946 Viktor Emanuel Savoiakoa eta Saxonia-Coburgekoa

### Beste herri batzuetako erregeak 
* 1871-1873 Amadeo I.a
* 1941-1943 Tomislav II.a

## Ikus, gainera 
* Savoiako errege etxearen egoitzak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azzedine Alaïa

thumb|alt=Azzedine Alaïa|Azzedine Alaïaren 1986-1987ko soineko bat.

**Azzedine Alaïa** (; frantsesez  ahoskatua; Tunis,  - Paris, ) frantses jostuna izan zen, jatorriz tunisiarra.

## Biografia 
Azzedine Alaïa izeneko *prêt-à-porter* markaren sortzailea izan zen, larruaren eta puntuaren erabileragatik bereizten den markarena. Tunisiako Arte Ederretako Eskolan eskultura ikasi ondoren, modarantz bideratu, eta Parisa joan zen bizitzera 1950eko hamarkadaren erdialdera.

Bi urtez Guy Larocherekin lan egin ostean, bere kasa hasi zen jostun-lanetan. Hasi eta berehala, oso bezero ezagunak egin zituen, besteak beste, Greta Garbo. 1960ko hamarraldiaren amaieran, *prêt-à-porter* lanak egiten hasi zen. Larrua erabiltzeko modu ausart eta berritzaileak hasieran ustekabekoren batzuk ekarri bazizkion ere, jendearen onespen zabala izan zuen urte batzuk geroago. 1982an aurkeztu zuen lehen desfilea New Yorken; 1985ean, Bordeleko Arte Garaikideko Museoak atzera begirako erakusketa eskaini zion; eta, aldi berean, Grace Jones eta Tina Turnerrentzat sortu zituen jantziek arrakasta handia izan zuten mundu guztian. 30eko hamarkadako sentsualitatea eta 50eko fintasuna era burutsuan nahasten dituzte bere jantzi-bildumek, eta emakumearen soina nabarmentzeko zeharkako ebaketa-teknikan oinarritzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordi Casassas i Ymbert

**Jordi Casassas i Ymbert** (Bartzelona, Katalunia, 1948ko ekainaren 22a) kataluniar historialaria da. Gaztelaniaz eta katalanez idatzi du.

## Biografia 
Bartzelonako Unibertsitatean, Historia Moderno eta Garaikidean lizentziatu zen 1973an, eta doktoregoa lortu zuen 1977an, Jaume Bofill i Matesi buruzko azterlan batekin. Bofill i Mates oso garrantzitsua denez Kataluniako politika eta kulturaren alorrean, XX. mende hasierako Kataluniako gizartearen azterketa orokorra egin zuen Casassasek doktorego-lanean. Zenbait urtez Bartzelonako Unibertsitatean irakasle izan ondoren, Historia Garaikideko katedra lortu zuen 1989an.

Bere obretan, gaur egungo gizartearen historia politiko, instituzional eta kulturalaren azterketa egiten du, eta zenbait liburu argitaratu ditu Kataluniako Errestaurazio-garaiko intelektual eta profesionalez, Primo de Riveraren diktaduraz eta katalanismoaz. Aldizkari espezializatuetan ere idazten du, besteak beste, *L´Avenç, Recerques* eta *Estudios de Historia Social* aldizkarietan. 1991n, kongresu bat antolatu zuen Bartzelonan, XIX. eta XX. mendeetako Italia eta Espainiako estatuen bilakaerari buruzkoa. Bere obra ezinbestekoa da Errestaurazio-garaiko Katalunia ezagutzeko.

Universitat Catalana d'Estiuko errektorea da 2016tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaac Hayes

**Isaac Lee Hayes, Jr.** (Covington, Tennessee, AEB, 1942ko abuztuaren 20a - Memphis, Tennessee, AEB, 2008ko abuztuaren 10a) estatubatuar musikagile eta kantaria izan zen.

## Biografia 
Haurra zela sartu zen musikaren munduan, gospel-kantari gisa. Gaztaroan, zenbait talde sortu zuen, baina ez zuen diskorik argitaratzea lortu. 1964an, Stax Records konpainian sartu zen, estudioko musikari gisa. Han, abestiak idazten hasi zen David Porterrekin, eta arrakasta handiko abestiak egin zituzten soul-artistentzat bien artean.

*Presenting Isaac Hayes* diskoarekin egin zuen debuta, 1967an, eta, bi urte geroago, *Hot Buttered Soul* kaleratu zuen, 1960ko hamarraldiko musika beltzaren diskorik ezagunenetako bat. 1970etik 1971ra, *The Isaac Hayes Movement* eta *To Be Continued* argitaratu ziren, baina ez zuten aurrekoek adina arrakastarik izan. 1971n, ordea, *Shaft* izeneko diskoak, izen bereko filmaren soinu-bandak, bultzada handia eman zion berriro Hayesen karrerari. Oscar bat jaso zuen lan horregatik, eta bai diskoak bai singleak aurreneko lekuak lortu zituzten munduko hainbat herrialdetako musika-zerrendetan. 1980tik aurrera, ekoizle gisa lan egin zuen, batez ere

Beste lan batzuk: *Black Moses* (1971), *Ike´s Rap* (1986), *Love Attack* (1988), *Wonderful* (1994), *Branded* (1995) eta *Ultimate collection* (2000).
## Erreferentziak
Costas Simitis

**Konstantinos Simitis** (; Pireo, 1936ko ekainaren 23a - Korinto, 2025eko urtarrilaren 5a) greziar politikaria izan zen.

Zuzenbideko ikasketak egin zituen Alemanian, Marburgoko Unibertsitatean eta Londresko Ekonomia Eskolan. Epaitegi Goreneko kide izendatu zuten 1961ean, eta handik lau urtera hasi zen politikan nabarmentzen, PASOK Askapenerako Mugimendu Panheleniarreko Nazio Kontseiluan onartu zutelarik. 1967tik 1969ra, Greziako agintean zegoen batzorde militarraren kontrako ezkutuko jardueretan parte hartu zuen, eta Alemaniara ihes egin behar izan zuen gerra-kontseilurik egin ez ziezaioten. Erbestetik ere militarren kontra jardun zuen 1974ra arte. Irakasle izan zen Konstantzako Unibertsitatean, eta Giesseneko Justus Liebigen. 1985ean, Greziako Legebiltzarreko kide izendatu zuten, eta zenbait ministerioren arduradun izan zen 1980ko eta 1990eko hamarraldietan, adibidez, Nekazaritza, Ekonomia eta Industriakoa. 1996an, osasun arazoak zirela medio Andreas Papandreuk karguak utzi zituenean, Simitis izan zen haren ondorengo 2004 arte, bai lehen ministro gisa eta baita Mugimendu Sozialista Panheleniarreko buruzagitzan ere. Urte hartako legebiltzarrerako hauteskundeetan, garaipena lortu zuen Simitisen alderdiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego de Almagro

**Diego de Almagro** (Almagro, 1475 - Cusco, 1538ko uztailaren 8a) espainiar konkistatzailea izan zen.

Pedrarías Dávilaren agindupean Panamako okupazio ekinaldietan esku hartu zuen (1514). Paskual Andagoiakoak El Dorado lurraldearen berri zabaldu zuenean, Almagrok eta Pizarrok elkarte bat moldatu zuten hegoaldean espedizioak antolatzeko. Pizarrok, 1530ean abiaturik, inken inperioa beretu zuen. 1533an Almagro Pizarrorekin batu zen Cajamarcan, beronen eskuetatik Atahualparen altxorretik zegokion partea hartuz; elkarrekin Cuscora abiatu eta hiria hartu zuten. Espedizio bat antolatu zuen egun Txile den lurraldera, baina ondorio onik gabe. Lurralde zatiketa berri baten arabera Nueva Toledo zeritzana egokitu zitzaion, baina ez zegoen garbi Cusco haren barne aurkitzen zen, ala Pizarrori egokituriko Nueva Castillan. Handik aurrera gerra piztu zen bien artean. Hasieran, Almagroren aldekoek Pizarro anaiak garaitu zituzten Abancayn (1537) eta haietako bi, Hernando eta Gonzalo, preso hartu zituen. Almagrok arartekotza onartu zuen, baina Pizarrotarrek ez zuten bete. Salinasko guduan (1538ko apirila) Almagro garaitua eta atxilotua izan zen eta handik bi hilabetera hil zuten.

## Erreferentziak