open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ethel Arnold

**Ethel Arnold** (1865eko maiatzaren 26an bataiatua - 1930eko urriaren 5a) kazetari, idazle eta hizlari ingelesa da, emakumeen sufragioaren aldeko aktibista.

## Biografia 
Ethel Arnold 1865ean jaio zen. Gurasoak Tom Arnold, literatura-irakaslea, eta Julia Sorrell zituen. Bizirik atera ziren haien zortzi seme-alabetatik gazteena zen. Matthew Arnold poeta zuen osaba, eta Thomas Arnold aitona, Rugby Schooleko zuzendari ospetsua. Bere ahizpetako bat, Mary Augusta Ward, nobelagilea zen. Beste ahizpa bat, Julia, Leonard Huxleyren emaztea, zeinak Julian Huxleyren eta Aldous Huxleyren gurasoak ziren. Arnoldtarrak eta Huxleytarrak britainiar inteligentziako kide garrantzitsuak ziren.

Ethel Arnold-en aita, Australian, katolizismora bihurtu zen, lanik aurkitu ez zuelako. Gero, Irlandara itzuli zen, eta, 1865ean, katolizismoari uko egin eta anglikano izatera itzuli zen. Lasaitasun handia izan zen emaztearentzat, eta familia Oxfordera joan da bizitzera. Han, aitak lana aurkitu zuen.

Umetan, Lewis Carroll ezagutu zuen, eta bera eta bera ahizpa Carrollen hainbat argazkitan azaldu ziren. Geroago Ethel Arnoldek esan zuen Carrollen arretak etenaldi bat bezala hartzen zituela, zoriontsua ez zen familia-bizitzan. Ethel Arnoldek, heldua zela, Lewis Carrollen laguna izaten jarraitu zuen. Unibertsitatean ez zuen tokirik lortu, eta garrantzi handia eman ei zion Mary ahizparen iritziari. Maryk konbentzitu zuen ez ziokeela jarraitu behar aktore izateko grinari, eta, geroago, esan zuen Ethelek ez zuela nahikoa esperientzia idazle arrakastatsua izateko, nahiz eta Ethelek eleberri bat idazteko eskari bat izan.

Ethel Arnold berandu interesatu zen idazketaz, 1890 eta 1900 urteen artean, baina energia handiz jardun zuen emakumeen boto-eskubideari buruzko hitzaldi-biretan. Britainiar egunkarietarako 400 liburu-kritika idatzi zituen. Platonics, bere eleberri bakarra, “etorkizun handikoa” izan ei zen 1896an, argitaratu zuenean. Eleberriak bi emakumeren arteko erakarpen lesbikoaz dihardu, harik eta gizon batek haietako bat erakarri zuen arte. Ethel Arnold idazketatik argazkigintzara pasa zen. 1898an, Regent Street Polytechnic-en ikasi zuen, eta emaitza onak lortu zituen. Apirilaren 11n hitz egin zuen Saint-Louisen, Amabel Anderson Arnold-ek eta beste batzuek gonbidatuta. Equal Suffrage League (St. Louis) delakoak erakundearen prestakuntzarako inspirazio-iturri gisa aipatzen zuen haren diskurtsoa.

Ethel Arnold Totland-en hil zen, Wight uhartean, 1930ean.

## Galeria 

Fitxategi:Julia_and_Ethel_Arnold.jpg|link=Fichier:Julia_and_Ethel_Arnold.jpg|alt=Julia et Ethel Arnold in 1872 par Lewis Carroll|Julia eta Ethel Arnold, 1872an, Lewis Carrollen argazkia
Fitxategi:Mrs_Ward_by_Ethel_Arnold.jpg|link=Fichier:Mrs_Ward_by_Ethel_Arnold.jpg|alt=Mrs Ward, sa sœur, par Arnold en 1898|Ward andrea, 1898an,  bere ahizpa Arnolden argazkia 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sophie Marret (zuz. ), ''Lewis Carroll et les mythologies de l'enfance*, Presses universitaires de Rennes, 2016 
* Edith Johnstone, A *Sunless Heart'', Broadview Press, 2008 

## Kanpo estekak
Donostiako lonja (argipena)

**Donostiako lonja** izena eduki izan dute 20. mendean hiriko bi eraikinek:

* **Donostiako Lonja-Etxea** Gros auzoan zegoen, eraitsi zuten, eta **Valentzia etxeak** hartu zuen bere tokia 1935ean.
* **Donostiako portuko lonja**, *Portaaviones* esaten zitzaion eraikina, eraldatu zuten 2020an **Kofradia Itsas Etxea** sortzeko.
Ingolf Elster Christensen

**Ingolf Elster Christensen** (Førde, 1872ko martxoaren 28a – *ibidem*, 1943ko maiatzaren 3a) norvegiar militar eta politikaria izan zen.

1889an Bergengo Katedraleko Eskolan graduatu ondoren, Norvegiako Akademia Militarrean sartu zen, eta 1891n ofizial mailarekin atera zen. 1910etik 1929ra Nordre Bergengus konderriko gobernadorea izan zen, eta 1929tik 1941era Oslo eta Akershus konderriko gobernadorea.

Justiziako ministro izan zen 1926an, Defentsako ministro 1926tik 1928ra, diputatu 1922tik 1924ra eta 1925etik 1927ra, eta Alderdi Kontserbadoreko exekutiboko kide.

Alemaniak Norvegia inbaditu ondoren, 1940ko apirilean hautatu zuten herrialdea gobernatzeko Norvegiako Auzitegi Gorenak sortutako Legegintza Kontseiluko presidentea. Kontseiluak negoziazioak egin zituen alemaniarrekin, baina porrotaren ondoren 1940ko azaroan desegin zen. Orduan, Christensen gobernadore probintzialaren kargura itzuli zen 1941era arte, eta, ondoren, politikatik erretiratu zen.
Juan Antonio Frade Villar

**Juan Antonio Frade Villar**, (Indautxu, Bilbo, 1945 - *Ib.*, 2018ko azaroaren 12a) bizkaitar margolari, karikaturagile eta kazetaria izan zen. Ezaguna da ***K-Toño, K-Toño hijo** edo **K-Toño semea** izengoitiekin ere.* Bere aita (Juan Antonio Frade Prieto, 1914-1992) ere margolari, karikaturagile eta kazetaria izan zen, eta biek erabiltzen zuten ***K-Toño*** izengoitia, zein K-toño zen bereizi behar zenean semeak ***K-Toño hijo*** izengoitia erabiltzen zuen.[thumb|270x270px|[Begoñako errepublika|Begoñako errepublikaren udaletxe zaharra. K-Toñoren grabatua (Matsorri taberna, Begoña)]]
Bilboko artista eta pertsonaia herrikoien saga baten ondorengoa izan zen K-Toño semea. Antonio Frade artista beiragile eta pergaministaren biloba eta Juan Antonio Frade "K-Toño aita" marrazkilari, kartelgile eta kazetariaren semea. ‘K-Toño hijo’ marrazkilaria, kartelgilea, karikaturagilea, liburu-ilustratzailea eta idazle kostunbrista izan zen. Bilboko alkateak ‘Urteko Bilbotarra’ izendatu zuen 2007ko Aste Nagusian. Bere lanik ezagunenetako bat da“Sucedidos botxeros y bilbaínos selebres y txirenes” liburua, hiriko kronikari honek 1993tik Bilboko ‘Bilbao’ udal egunkarian  argitaratutako 127 artikuluen bilduma dena.

Hiriko kroniketan hainbat pertsonaia xelebre betikotu zituen, esaterako, Jodra, Botines, Txolopotxolo, Lorito, Begoñako santua, Botines edo loteriako Alejandro.

[thumb|Garaizarko jaietako kartela 1989an (Garaizar taberna, [Begoñako errepublika|Begoña)]]Urte askotan eskuz egin zituen Garaizarko jaietako kartela. Garaizarko hiru bloke handietako 216 etxebizitzetan birkokatu ziren Begoñako errepublikako hainbat eta hainbat baserri eta etxetako biztanleak 1960ko hamarkadan. inguru hartan bizi ziren mahatsorri haiek desjabetuak izan ziren orduan Txurdinaga-Otxarkoaga auzo berria urbanizatzeko.

## Erakusketak 
* *Atxuri Txirene*. Bilboko aldiri zaharraren paisaia, txoko eta jendea erreproduzitzen duten 29 grabatu erakutsi zuten 2017an, BilbaoHistorikok Eleiz Museoaren laguntzaz antolatuta. Enkarnazioaren komentuaren sorreraren 500 urteurrena ospatzeko eta Atxuriko auzoaren susperketa soziokulturala eta komertziala bilatuz.

## Aitortzak eta errekonozimenduak 
* 2014: "Txirene of the year"  titulua
* 2012: K-Toño Frade eta Mikel Bilbao txistularia izan ziren Bilboko Ihauterietako Farolin eta Zarambolas.
* 2007: Bilboko alkateak ‘Urteko Bilbotarra’ izendatu zuen Aste Nagusian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Antonio Frade Prieto

## Kanpo estekak 
*  Frade Villar,&#x20;K-Toño. &#x20;(2024).&#x20;K-Toño Frade Villar-en ekoizpena. BLD: Bilboko Liburutegi Digitala (170 dokumentu)»&#x20;*www.bilbao.eus*&#x20;(Bilboko Udala)
* Iribarren karikatura.  «Pinilla familiak K-Toño Fraderen koadro bat oparitu dio Iribarri | Athletic Club Website Oficial»&#x20;*www.athletic-club.eus*&#x20;
Errenteria (merkataritza)

**Errenteriak** burdinaren merkataritzari emandako instituzio eta eraikinak izan dira Euskal Herrian, lonja etxeak ere deituak. Beduako Lonja-Etxea, Altzolakoa, Montoiakoa Beran, Bilboko Errenteria eta Gernikakoak Bizkaian, eta beste batzuk inportanteak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrain-lonja

[thumb|300px|eskuinera|[Pasaiako arrain-lonja.]]
**Arrain-lonjak** arrain salmenta egiteko eraikinak dira, handizkako merkataritzan, edo enkantean, arraina saltzeko prestaturiko eraikinak. Lonja terminoak erabilera zabalagoa izan zuen historian zehar Euskal Herrian, errenteria edo burdinaren merkataritza egiteko lonjak zeuden, adibidez, eta beste batzuk lotuago zeuden arrainaren merkataritzarekin, hala nola Hondarribiko lonja zaharra, edo Mutrikuko loja zaharra. Hala ere, 20. mendean zehar arrain-lonja zentzura murriztu da lonja aktiboen erabilera Euskal Herrian.

## Ezaugarriak 
[thumb|[Ondarroako arrain-lonjako enkanteen aretoa, instalazioak inauguratu baino lehenago, 2021ean.]]
Arrain-lonja batek instalazio hauek izan ohi ditu:

* Arrain loteak jaso eta prestatzeko gelak edo espazioak.
* Enkante aretoa, non erakusketa eta salmenta egiten den.
* Arraina merkatura banatzeko girotuta dauden gelak.
* Arraina garraio-kamioietan kargatzeko plataformak.

Askotan gertatzen da beste instalazio batzuk erantsita ere badituztela, hala nola izotz fabrika edo biltegia, enkantearen aurretik eta ondoren arraina kontserbatzeko hozkailu industrialak, suntsitu baino lehen salmentatik kendutako elementuen biltegiak, baita bulegoak eta bestelako instalazio osagarriak. 

Enkanteari dagokionez, ohikoena herbeherear enkantea (batzuetan alemaniar enkantea ere deitua) deritzona egitea da, honetan goreneko salneurri batetik abiatzen da enkantea, beheranzko prezioak esan edo erakusten dira, eta erosle batek gelditzeko agindutakoan, hark eramaten du multzoa prezio horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Errenteria (argipena)

**Errenteria** izenak hainbat adiera du:

* **Errenteria**, burdinaren merkataritzara lotutako lonja-etxea.

Aurreko terminoari lotuta daude zenbait toponimo Euskal Herrian:

* **Errenteria**, Gipuzkoako hiria.
* **Errenteria**, Gernika-Lumoko auzunea.
* **Errenteria**, Ondarroako auzunea.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Urizar)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Arabako Uribarri Ganboako urtegiaren azpian ia osoa dagoen Urizar herrian kokatutako eraikina zen, Barrundiako udalerrian.

## Deskribapena 
Tokiko parrokia-eliza gisa aipatzen da Pascual Madozen *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* lanean, non XIX. mendearen erdialdean «onuradun» bat zegoela esaten baitu. Hamarkada batzuk geroago, XX. mendean jada, Vicente Vera y Lópezek Arabari eskainitako *Geografía general del País Vasco-Navarro* liburuko atalean berriro aipatu zuten, honako hitzekin: «Bere eliza Andre Mariaren Jasokundeari eskainia dago; onuradun batek zerbitzatu zuen Oñatiko kondearen zaindari zenean; gaur egun ez da parrokia»
.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*

## Kanpo estekak
Konstantino III.a (usurpatzailea)

**Konstantino III.a** (; ? – Ravenna, 411ko iraila) Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorekidea izan zen 409tik 411ra.

Soldadua zen 407. urtean erromatar tropek Britainian enperadore izendatu zutenean. Mantxako kanala Galietarantz zeharkatu eta Lyonen kokatu zen. Tribu germaniar inbaditzaileen aurka borrokatu zuen eta Rhineko muga ziurtatu zuen eta, gainera, Galia eta Hispaniaren kontrola lortu zuen. 408an Arles konkistatu zuen eta han ezarri zuen hiriburua. 409an Honoriok enperadorekide bezala ezagutu zuen eta Konstatinok bere seme Konstantzio II.a izendatu zuen. Ez zuen agindu lasairik izan, Gerontzioren matxinadari aurre egin behar izan baitzion. 411aren hasieran Gerontziok Konstantzio II.a hil zuen eta Konstantino setiatu Arlesen. Honoriok, orduan, Konstantzio jenerala bidali zuen Arlesera, eta honek hartu zuen setioaren ardura. Konstantinok orduan abdikatu eta boto erlijiosoak egin zituen. Hala ere, burua moztu zioten.

Godofredo Monmouthekoaren *Historia Regum Britanniae* liburuan Konstantino III.a Britainiako Konstantino II.a ere bada. Uther Pendragonen aita eta Artur erregearen aitona da.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Loia (ibaia)

**Loia** Nafarroa Garaiko ibaia da, eta arroila ere bai; 6 km luze da eta 185 km2-ko ibai-arroa du. Ezporogi udalerriaren lurretan dago, eta Moriones herriaren ondoan Gardalain arroilarekin bat egiten du Bizkaia arroila osatzeko, zeinetarik urak Aragoi ibaira doazen. 

Bizkaia ibarreko eremu honetan toponimo bera herri hustu batek dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Évariste Ndayishimiye

**Évariste Ndayishimiye** (1968 jaioa) Burundiko politikaria da, 2020ko ekainaren 18az geroztik Burundiko hamargarren presidentea izan dena.
Fisterrako portuko lonja

**Fisterrako portuko lonja** Fisterra hiriko portuan dago, hiri hau delarik Done Jakue bidearen azken puntua. Arrain-lonja izateaz gain, baliabide turistiko gisa sustapena egiten zaio eskualdean.

## Ezaugarriak 
Lonja 2004 eta 2006 artean eraiki zen, eta 2008. urtean inauguratu zen. Covadonga Carrasco arkitektoak diseinatutako eraikina da. 

2658 metro karratu ditu: horietatik 1880 eraikita daude eta 778 eraikinaren errematearen teilatu-hegalak estaltzen ditu. Turismo ustiaketan pentsatzen egin zen eraikina. Badira pasabide batzuk bisitariak jarduera ekonomikoko eremuetan sartu gabe instalazioak ikusteko, eta, aldi berean, areto batek arrain-enkantea ikusteko aukera ematen du, beirate handi baten ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diane Morgan

**Diane Morgan** (Bolton, Ingalaterra, 1975 urriaren 5a) idazle, komediante eta aktore ingelesa da. Ezaguna da batez ere Philomena Cunk pertsonaia satirikoa gorpuztu duelako zenbait telesailetan: ''Charlie Brooker's Weekly Wipe* (2013–2020) hasteko, eta gero *Cunk on Britain* (2018) eta *Cunk on Earth* (2022), azken hau Planet Earth bezalako natura-dokumental batean. Richard Attenboroughen imitazio parodiko bat egingo balu bezala jokatzen du Morganek batetik, eta bestetik elkarrizketatzaile gisa agertzen da aurpegi ezin serioagoarekin astakeria barregarrienak botaz.

Alde sortzaileatk *Mandy* (2019an sortua) telesaila berak sortu zuela esan daiteke, gidoilari, zuzendari eta aktore nagusi gisa agertuz.

Kath pertsonaia izan zen halaber Netflixeko *After Life'' (2019–2022) komedia beltzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iurdana Akasuso Atutxa

**Iurdana Akasuso Atutxa** (Santutxu, Bilbo, 1975eko irailaren 23a) soziologo eta kultur kudeatzaile bizkaitarra da. Azkue Fundazioko zuzendari kudeatzailea da 2013tik eta Dimako zinegotzia 2011tik.

## Lan-ibilbidea 
Deustuko Unibertsitatean soziologian lizentziatua 1998an,  eta Mondragon Unibertsitatean Humanitateetan  2008an. Ondoren bi graduondoko egin zituen: *Jakitez* (Eusko Ikaskuntza – EHU) eta *Kooperatibagintzan Aditua* (Mondragon Unibertsitatea). Ikasi bitartean bekadun aritu zen Eusko Ikaskuntzan, LKS Consultores kooperatiban eta Eroskin. 2001ean Arrasateko Alecop  kooperatiban enpresa-tutore lanetan hasi zen.

2003 eta 2013 bitartean Igorreko BATZ S.COOP. kooperatibako giza baliabideen teknikaria izan zen. 2013ko maiatzean Azkue Fundazioan hasi zen beharrean.

## Azkue Fundazioko zuzendari kudeatzailea 
Azkue Fundazioko zuzendari gisa euskarazko teknologia digitalen erabilera zabaldu, sustatu eta ezagutarazteko lanak bultzatu ditu, hala nola, blogak, memeak, bideojokoak, podcastak...

## Sariak 
* 2025eko Europako Museorik Onena izendatu zuen Europako Kontseiluak Bilboko Euskararen Etxeko Euskararen Interpretazio Zentro berritua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mahatsorri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Iurdana Akasuso Atutxa LinkedIn sare sozial profesionalean
* https://www.euskonews.eus/zbk/1/euskal-herria-eta-itsasoa-iurdana-akasuso/ar-0001005001E/#
* Euskal Herria eta Itsasoa. Iurdana Akasuso, Euskonews.
Julia Piaton

**Julia Piaton** (Paris, Frantzia, 1985eko urtarrilaren 29a) aktore frantsesa da. Ezaguna da, batez ere ''Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu?* serieko komedietan Odile pertsonaia interpretatzeagatik, eta *Family-business* filmean Aure Hazan izateagatik. 

## Biografia 
Gurasoak Charlotte de Turckheim aktore frantsesa eta Jean-Marc Piaton dira. Bi ahizpa ditu, Clara eta Johanna.

2017ko abuztuan jaiotako haur baten ama da. 2023ko apirilean eman zion ongietorria bigarren haurrari.

### Ibilbidea 
2014an, *Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu?*  2 eta 3 komedian Odile pertsonaia interpretatu zuen. Ingelesez *Serial (Bad) Weddings* izenez da ezaguna.

2017an, TBko *The Frozen Dead* miniseriean paper nagusiaz arduratu zen.

2021ean, Emakumezko Aktore Onenaren César Sarirako izendapena jaso zuen, Emmanuel Mouretek zuzendutako *Love Affair(s)'' filmean egindako lanarengatik.
## Antzerkia 
## Filmografia 
Besteak beste, hauexek dira bere lanak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Holandar alderraia (opera)

***Holandar alderraia*** () Richard Wagner musikagilearen hiru ekitaldiko opera erromantikoa da, Heinrich Heineren *Aus den Memoiren des Herrn von Schnabelewopski* eleberri satirikoan oinarrituta. 
Argumentu nagusia maitasunaren bidezko berrerospena da.

Königlich Sächsisches Hoftheaterren estreinatu zuten 1843ko urtarrilaren 2an.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il trittico

***Il trittico*** () Giacomo Puccini musikagilearen ekitaldi bakarreko hiru operen bilduma da. Hiru operak *Il tabarro*, *Suor Angelica* eta *Gianni Schicchi* dira. Lana New Yorkeko Metropolitan Opera Housen estreinatu zuten 1918ko abenduaren 14an. Trilogia honen zati bakoitzak Dante Alighieriren «Jainkotiar komedia»ren hirurekin bat etorri nahi zuen: «Infernua» (*Il tabarro*), «Purgatorioa» (*Suor Angelica*) eta «Zerua» (*Gianni Schicchi*), eta Puccinik ez zuen nahi bakoitza bere aldetik antzeztea.

Puccinik bere obra Amerikan antzeztarazi nahi izan zuen, Europan gerrarako arriskua zegoelako. Ozeanoa zeharkatzera ausartzen ez zenez, ikusi ez zuen estreinaldi bakanetakoa da. Triptikoaren kritikak mistoak ziren; kritikari gehienak ados zeuden *Gianni Schicchi* hiru operetatik onena zela. *Gianni Schicchi*ri harrera ona egin zioten ikusleek. Beste biak zenbait urteren ondoren estimatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tristan und Isolde

***Tristan und Isolde*** () Richard Wagner musikagilearen hiru ekitaldiko opera erromantikoa da, Gottfried von Strassburgen *Tristan* lanean oinarrituta. Municheko Antzerki Nazionalean estreinatu zuten 1865ko ekainaren 10ean.

Wagnerren konposizioa Mathilde Wesendonckekin izandako harremanak eta Arthur Schopenhauerren filosofiak inspiratu zuten. Opera-errepertorioko gailurretako batentzat hartua, Wagnerren kromatismoaren, tonalitatearen, orkestra-kolorearen eta esekidura harmonikoaren erabilera aurreratuagatik nabarmentzen da. Operaren lehen akordea, «Tristanen akordea» izenekoa, oso garrantzitsutzat jotzen dute harmonia tonal tradizionalaren garapenean.

Opera eragin handikoa izan zen mendebaldeko konpositore klasikoen artean, eta inspirazioa eman zien Gustav Mahler, Richard Strauss, Karol Szymanowski, Alban Berg edota Arnold Schoenberg konpositoreei. Askok harmonia konbentzionalaren eta tonalitatearen amaieraren hasiera bezala ikusten dute *Tristan*, eta XX. mendean musika klasikoaren zuzendaritzarako oinarria ezartzen duela uste dute.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corkeko udaletxea

**Corkeko udaletxea**,  eta , Irlandako Errepublikako hego-mendebaldeko Cork hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da. Lee ibaiaren hegoaldeko bazterrean dago.

Aurreko udaletxea zaharra 1843an eraikia izan zen baina 1920ko abenduaren 11n, Irlandaren Independentziako Gerran zehar, Black and Tans britainiar paramilitarrek erre zuten. 1920ko hamarkadaren amaieratik udal ordezkariek  udaletxe berria eraikitzeko asmoa zuten. Alfred Edwin Jones eta Stephen Kelly arkitektoen diseinuak lehiaketa irabazi eta 1932an eraikitzen hasi zen. 1936ko irailaren 8an Éamon de Valerak inauguratu zuen.
Fereshteh Ahmadi

**Fereshteh Ahmadi** (persieraz: فرشته احمدی ) (Kerman, Iran, 1972ko irailaren 2a  –  ) irandar arkitektoa eta idazlea da, nobelagilea, ipuin-idazlea, literatura-kritikaria eta editorea.

## Bizitza 
1972an jaio zen Fereshteh Ahmadi, eta arkitekturan lizentziatu zen Teherango Unibertsitatean. 

### Ibilbidea 
Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran ekin zion idazle lanari kazetari gisa, eta asteroko txostenak, aipamenak eta zutabeak idatzi zituen egunkari eta aldizkari literario batzuetarako. Bere lehen liburua, *Nameless* (Bi Esm), haur txikientzako istorioa da. Ahmadiren lehenengo ipuin bilduma, ''Everyone's Sarah* (Sara ye Hameh), 2004an argitaratu zen. Hooshang Golshiri Fundazioak , bilduma horretako *Telebista* ipuina aukeratu zuen urteko ipuin laburrik onenetarikoa izateko. Bere lehen eta bigarren eleberriak, *Ahanzturaren maitagarria* (Pari ye Faramooshi) eta *Gazta-basoa* (Jangal eta Panir), 2009an argitaratu ziren.  *Hipertermia* (Garmazadegi), Ahmadiren bigarren bilduma, 2013an argitaratu zen.

Fereshteh Ahmadik ipuin laburren gutxienez hiru bilduma eta bi eleberri argitaratu ditu. Bere azken liburua, *Etxeko munstroak* (Hayoolaha ye Khanegi), zortzi ipuin laburrez osatutako bilduma da, 2016an argitaratua. Argitaletxe batzuen editorea da, eta hainbat literatura-ekitaldi nazionaletan sari-epaimahaietako kidea.

## Hautatutako lanak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:

### Istorio laburrak 
* 2004 *Everyone's Sarah (Sara ye Hameh)*
* 2013 *Hyperthermia (Garmazadegi)*
* 2016 *Domestic Monsters (Hayoolaha ye Khanegi)*

### Eleberriak 
* 2009 *Fairy of Forgetfulness (Pari ye Faramashooi)*
* 2009 *Cheese Forest ( Jangal e Panir)''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria eta Santa Anaren katedrala (Cork)

**Santa Maria eta Santa Anaren katedrala**, **Santa Maria katedrala** edo **Ipar katedrala**,  eta , Irlandako Errepublikako hego-mendebaldeko Cork hirian dagoen katedral katoliko bat da. Shandon kalean dago.

Aurreko katedrala 1799 eta 1808 artean eraiki zen. 1820an eragindako sute baten ondorioz kiskalia izan zen.

Gaur egungo katedrala 1828an berraraikia izan zen, 1868an Jon Benson arkitektoak neogotiko estiloan eraldatu eta dorrea eraiki zuen.
Blackrock gaztelua

**Blackrock gaztelua**, , Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriko Blackrock udalerrian, gaur egun Cork hiriko auzunean, dagoen gaztelu bat da, Lee ibaiaren ibarrean.

1582an gotorlekua eraiki zen eta 1604an gaztelua.
La Favorite

***La Favorite*** () Gaetano Donizetti musikagilearen musika eta Alphonse Royer, Gustave Vaëz eta Eugène Scriberen libretoa dituen lau ekitaldiko *grand opéra* da, François-Thomas-Marie de Baculard d'Arnauden *Le Comte de Comminges* antzezlanean oinarrituta.

Parisko Operan estreinatu zuten 1840ko abenduaren 2an.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clotilde Catalán de Ocón y Gayolá

**Clotilde Catalán de Ocón y Gayolá** (Calatayud, Zaragoza, 1863ko martxoaren 1a - Bartzelona, 1946ko maiatzaren 12a) entomologo eta olerkari espainiarra izan zen, eta Albarracín mendilerroko lepidopteroen ikerketagatik nabarmendu zen. Entomologian modu aktiboan jardun zuen lehen emakume espainiarra izan zen; bere ahizpa Blanca, era berean, botanikan jardun zuen lehen emakume espainiartzat hartzen da. La Hija del Cabriel gisa sinatutako hainbat poema ere idatzi zituen. Amak, Suitzan hezia baitzen, bere bi alabak, Clotilde eta Blanca, botanika eta entomologiarekiko interesak garatzera bultzatu zituen.

Catalanek ikasketa arauturik egin ez bazuen ere, Bernardo Zapater eta Marconellekin, Albarracíngo kalonjearekin eta Espainiako botanikako aditu handienetako batekin, hezi zen, eta zientzia horretako beste aditu batzuekin jarri zuen harremanetan. Horrela, intsektuen bildumagile bikaina bihurtu zen eta lepidopteroen bilduma bat osatu zuen, pixkanaka-pixkanaka sailkatuz joan zena. Bilduma horren zati bat *Miscelánea Turolense* aldizkarian argitaratu zen 1894an, *Fauna entomológica turolense* epigrafean eta *Catálogo de Lepidópteros que han sido cazados en el Valle de Valdecabriel por la Señorita Clotilde Catalán de Ocón* azpitituluan, nahiz eta piezak Bernardo Zapaterren sinadura izan.

Catalán ere poeta gisa nabarmendu zen, haurtzarotik hasi eta XX. mendearen lehen herenera arte zabaldu zen zaletasuna. Bere testuetan ugariak dira bizi zen eremuari buruzko aipamenak, *"A mi valle*", "*El sueño del Cabriel*" edo "*La sierra de Albarracín*" erreferentziekin, eta bere elegiatan *Súplica*, *Tristeza*, *Cantares*, *Del Pasado*, *Ayer y Hoy* edo *Adiós a Valdecabriel*. Guztiak La Hija del Cabriel gisa sinatzen zituen.

## Obra 
*La Provincia* egunkari turolarrak 1880. urtean *Catálogo de lepidóteros de la Señorita Blanca Catalán de Ocón* argitaratu zuen. Adibidez, *Revista del Turia* aldizkarian, 1888ko otsailaren 1ean, ''Contestación a la poesía 'El ruiseñor de mi jardín', publicada por D. José Mª Catalán en un periódico de Alcañiz* argitaratu zuen. *El Turolensen*, *A mi valle, A Manolita y José María, Adiós al valle, No te olvido''... sinatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José (zarzuela)

Pablo Sorozabalen hiru ekitaldiko drama lirikoa da, Joaquín Dicentaren izen bereko antzezlanean oinarrituta. Sorozabalek 1968an amaitu zuen obra, eta 1979an estreinaldi saiakera bat izan zuen, baina ez zuten gauzatu.

Azkenik, 2009ko otsailaren 21ean, Donostiako Kursaal jauregian estreinatu zuten, kontzertu bertsioan. 2016ko otsailaren 5ean, Zarzuelako Antzokian estreinatu zuten, 48 urteren ondoren, bere bertsio eszenikoa.

## Sinopsia 
Istorioa Madrilgo behe-auzoetan garatzen da. Juan José eta Rosa aspalditik bizi dira elkarrekin. Bera da beretzat bere bizitzako zentzu bakarra. Sortzen ari diren gertaerek halabeharrez zorigaiztoko amaiera ekarriko dute.

## Pertsonaiak 
* Rosa (langilea): Soprano (25 urte)
* Toñuela (langilea): Soprano liriko (22 urte)
* Isidra (artekaria): Kontralto (60 urte)
* Paco (lan-maisua): Tenor (30 urte)
* Juan José (igeltseroa): Baritono (35 urte)
* Andrés (igeltseroa): Baxu (40 urte)
* Cano (presoa): Baxu (50 urte)
* Perico (bezeroa): Tenor arin (30 urte)
* Presoa: Tenor (35 urte)
* Tabernaria: Tenor (45 urte)
* Bi lagun: Soprano (20 urte)
* Bi lagun: Tenor (30 urte)
* Zurrutaria: Tenor (45 urte)
* Zerbitzaria: ez du abesten

## Erreferentziak
Mariam Travélé

**Mariam Travélé** (Bamako, 1920 – *ibidem*, 2014ko apirilaren 14a) maliar irakasle eta politikaria izan zen. 1960tik 1968ra Maliko lehen dama izan zen, Modibo Keïta senarra presidentea izan baitzen. 

## Bizitza 
Mandinga jatorrikoa, Mariam Travélé Moussa Bleni Travélé interpretearen eta Ajibiyé Mintieniren alaba zen.

Lehen mailako ikasketak 1931tik 1935era egin zituen Bamakoko nesken eskolan. 1939an irakasle moduan trebatu zen. Urte bereko irailean Modibo Keïtarekin ezkondu zen. Travélé eta Keïta Sudan Frantseseko hainbat hiritan aritu ziren lanean, besteak beste Sikasson, Kabaran, Timbuktun eta Bamakon.

Mariam Travélék senarrarekin batera borroka politikoa burutu zuen, batez ere kolonizazioaren garaian. 1962an, Emakumeen Gizarte Batzordeko buru izan zen.

2014ko apirilaren 14an hil zen, 94 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La llama (opera)

***«La llama»*** () hiru ekitaldiko opera baten izenburua da, María Lejárragaren libretoarekin (Gregorio Martínez Sierra senarraren izengoitiarekin idatzia), eta Jose Maria Usanditzaga maisuaren musikarekin. 1918ko urtarrilaren 30ean estreinatu zen Donostiako Victoria Eugenia Antzokian.

## Sorrera 
«*Enarak*» lanaren arrakastaren ondoren, Usandizaga antzezlan berri baten konposizioan murgildu zen. 1915eko uda Igantzin eman zuen, eta han idatzi zuen lana. *«La llama»* liburuaren libretoa María Lejárragak idatzi zuen, Gregorio Martínez Sierraren emazteak («*Enarak*» lanaren libretoa ere idatzi zuen), konpositorearekin berarekin lankidetzan. Obra ia amaituta, Usandizaga Donostiara itzuli zen, gaixorik, eta 1915eko urriaren 5ean bertan hil zen.

Madrilgo Errege Antzokiaren 1915-1916 denboraldian estreinatzea aurreikusita zegoen, baina egilearen heriotzak estreinaldia zapuztu zuen. Konpositorearen anaiak, Ramon Usanditzagak, obra orkestratzen amaitu zuen, eta Usandizagaren jaioterrian, Donostian, estreinatzea erabaki zuen, gerrak eta arazo ekonomikoek data atzeratu bazuten ere. Artur Barattaren opera-konpainiak hartu zuen, azkenean, estreinaldiaren ardura. Estreinaldia 1918ko urtarrilaren 30ean izan zen, Victoria Eugenia Antzokian, eta arrakasta handia izan zuen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talia Hibbert

**Talia Hibbert** (1996ko urtarrilaren 19a) britainiar eleberrigilea da, batez ere 2019ko *Get a Life, Chloe Brown* eleberriagatik ezaguna. Kritikariek narrazio askotako idazle gisa deskribatzen dute, arraza, etnia, gorputz-forma, sexu-joera eta bizitza-esperientzia ezberdineko pertsonaiak dituena.

## Bizitza 
### Ibilbide profesionala 
Haurtzaroan, Hibbertek idazle izateko ametsari buruzko iruzkin negatiboak jaso zituen. Birramonaren jaraunspena erabili zuen idazle ibilbidearen hasiera finantzatzeko. 2017an idazlanak argitaratzen hasi zen, eta lehen urte horretan hamar liburu plazaratu zituen bere kabuz. 2019an *Get a Life, Chloe Brown* eleberria argitaratu zuen Avon Romance argitaletxean. 

### Gaiak 
Hibberten pertsonaia asko egilea bera identifikatzen den talde marjinatuetako baten parte dira. Bere protagonistetako asko emakume beltzak dira. *Get a Life, Chloe Brown* eleberriko protagonistak min kronikoaren sindromea pairatzen du. *A Girl Like Her* eleberriko protagonista, Ruth, autista da.

### Bizitza pertsonala 
Bizitzaren zati handi batean, Hibbertek diagnostikatu gabeko osasun-arazoekin borrokatu zen, fibromialgia diagnostikatu zioten arte. Medikuekin izandako arazo anitzek inspiratu zuten *Get a Life, Chloe Brown* eleberrian diskriminazio medikoaren gaia jorratzeko.

## Lanak 

;*Just for Him* liburu saila
* *Bad for the Boss* (2017)
* *Undone by the Ex-Con* (2018)
* *Sweet on the Greek* (2018)
;*Dirty British Romance* liburu saila
* *The Princess Trap* (2018)
* *Wanna Bet?* (2018)
;*Ravenswood* liburu saila
* *A Girl Like Her* (2018)
* *Damaged Goods* (2018)
* *Untouchable* (2018)
* *That Kind of Guy* (2019)
;*The Brown Sisters* liburu saila
* *Get a Life, Chloe Brown* (2019)
* *Take a Hint, Dani Brown* (2020)
* *Act Your Age, Eve Brown* (2021)
;Besteak
* *Always with You* (2017)
* *Operation Atonement* (2017)
* *Merry Inkmas* (2017)
* *Mating the Huntress* (2018)
* *Rogue Nights* (2018)
* *Work For It* (2019)
* *Guarding Temptation* (2020)
* *Wrapped Up in You* (2020)
* *Highly Suspicious and Unfairly Cute* (2023)

## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicente Vera y López

**Vicente Vera y López** (Salamanca, 1855eko abuztuaren 15a - Madril, 1934ko apirilaren 23a) kimikaria, geografoa, idazlea, bidaiaria eta irakaslea. Espainiako Errege-Elkarte Geografikoaren idazkaria izan zen. 
Madrilgo Elkarte Sozialistaren sortzailea.

## Kazetaritzan 
*Los Vinos y Aceites* egunkaria zuzendu zuen eta *El Día*, *La Ilustración Española*, *La España Moderna*, *Alma Española*, *La Lectura*, *ABC*, *El Imparcial* eta *El Sol* hedabideetan idatzi zuen. Gerra desberdinetan korrespontsala izan zen: Boer Gerretan (1900-1901) eta Errusia-Japonia Gerran (1904). «Doctor Hispanus» izengoitia erabili zuen. 

## Lanak 
Lan zientifiko ugari idatzi zituen. Beste lanen artean hauek aipatuko ditugu:
* *Cartilla agrícola* (1882)
* *Un viaje al Transvaal durante la guerra* (1902)
* *Viajes y recuerdos* (1915)
* *Amenidades científicas : (narraciones curiosas)* (1914)
* *Cómo se viajaba en el siglo de Augusto* 

Itzultzaile gisa 1905ean H. G. Wells *First Men in the Moon * (1901) eleberria itzuli zuen.

## Bibliografia 
* Ossorio y Bernard, Manuel (1903). «Vera y López (Vicente)». *Ensayo de un catálogo de periodistas españoles del siglo XIX*. Madril: Imprenta y litografía J. Palacios. Wikidata Q18908018.
* Lázaro, Alberto (2004). *H.G. Wells en España: Estudio de los expedientes de censura (1939-1978)*. Verbum. ISBN 84-7962-289-X.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vicente Veraren lanak Biblioteca Digital Hispánican.
Rize

thumb|250px|Rize 1910. hamarkadan.

**Rize** (armenieraz: **Ռիզէ**, antzinako grezieraz: **Ριζαίον**/*Rizaion*) Turkiaren ipar-ekialdeko hiria da, Rize probintziaren hiriburua. Itsaso Beltzaren ertzean dago. 119.828 biztanle zituen 2021ean. Haren antzinako izena Rhizaeum zen.

## Kokapena 
Hiria itsasoraino jaisten diren muino batzuen gainean dago eraikia; bere merkataritza-gunea badiako zerrenda lau estu batean dago. Rizen klima epela eta landaretza oparoa aurki daiteke. 

Errepidez lotuta dago Trebisondarekin (66 km mendebaldean), Hoparekin (88 km ekialdean, Georgiako mugatik gertu), eta Erzurumekin (hegoaldean); itsasontziz Istanbulekin komunikatuta dago.

## Ekonomia 
Rize inguruko eremuan hazitako tea prozesatu eta garraiatzeko zentro bat da. Tearen laborantza XX. mendeko 40ko eta 50eko hamarkadetan sartu zen eskualdean, eta eskualdearen destinoa aldatu zuen, ordura arte emigrazio-gune izan baitzen. Hiriak tea ikertzeko institutoa du, 1958an sortua, eta te-lorategiak dira hiriaren ikuspegi panoramikoetan nabarmentzen diren elementu nagusiak. Arrantza bigarren mailako jarduera da Rizen.

## Geografia 
### Mendi garrantzitsuak 
* Kaçkar (3.937 m)
* Barut (3.251 m) 
* Ziglat (3.511 m)
* Verçenik (3.711 m)
* Hipot (3.560 m)

### Ibai garrantzitsuak 
* Fındıklı Deresi
* Büyükdere
* Pazar Suyu
* Karadere
* İyidere

## Rizen jaiotako pertsonalitateak 
* Köksal Toptan Politikaria, Parlamentuaren presidentea
* İsmail Bilen, Turkiako Alderdi Komunistaren idazkaria izan zen
* Fahri Tatan, futbolaria
* Kazım Ayvaz, txapeldun olinpikoa borrokan 
* Mehmet Akif Pirim, txapeldun olinpikoa borroka greko-erromatarrean
* Zafer Biryol, futbolaria
* İsmail Türüt, musika folklorikoaren abeslaria

## Demografia 
## Iruditegia 

Fitxategi:Aşağı Ceymakçur 01.jpg|Kaçkar Mendien Parke Nazionala 
Fitxategi:Pokut Yaylası Rize.JPG|Pokut Yayla, turismoaren helmuga ezaguna
Fitxategi:Tar Creek Waterfall View.jpg|Tar Creek urjauzia
Fitxategi:Entrance of the Castle of Rize, Rize, Turkey.JPG|Rizeko Gazteluaren sarrera
Fitxategi:Rize_Valiği_in_2006_4394.jpg|Rizeko udaletxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zahra Nemati

**Zahra Nemati** (Kerman County, 1985eko apirilaren 30a) arkularia da. Iran ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hojjatollah Vaezi

**Hojjatollah Vaezi** (1977ko martxoaren 27a) arkularia da. Iran ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Amaral

**Marina Amaral** (Belo Horizonte, 1994ko irailaren 24a) brasildar artista da, zuri-beltzeko argazki historikoak koloreztatzeagatik ezaguna. 

## Bizitza 
Historialari baten alaba, Marina Amaral liburuz eta dokumentalez inguratuta hazi zen. Nazioarteko harremanetak ikasi zituen unibertsitatean, baina 2015eko apirilean ikasketak utzi zituen lanaldi osoan artista moduan aritzeko. 

Amaralen sormen-prozesuak zuri-beltzeko argazkiei kolorea gehitzea dakar Adobe Photoshop programaren bidez, ikerketa historiko zaindua jarraituz, irudikatutako objektu bakoitzaren koloreak zehazteko. Argazki bat koloreztatzeko prozesuak ordubete edo hilabete bat baino gehiago iraun dezake, eta koloreztatutako argazki bakoitzak ehunka geruza izan ditzake. 

Marina Amaral hainbat enpresa, argitaletxe, museo eta erakunderekin aritu da elkarlanean, hala nola History Channel, PBS, People Magazine, Tatler Magazine, English Heritage, New Regency, Pan MacMillan, Auschwitz-Birkenauko Museoa eta Bakearen eta Justiziaren Memorial Nazionala Alabaman. 

2017an, Dan Jones historialariaren *The Colour of Time: A New History of the World, 1850–1960* liburua ilustratu zuen. 

2018an, Auschwitz kontzentrazio-esparruko presoen hogei argazki koloreztatu zituen *Faces of Auschwitz* proiektuaren izenburupean. 

### Bizitza pertsonala 
2020an, Marina Amaralek iragarri zuen autismoa diagnostikatu ziotela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badhamia lilacina

***Badhamia lilacina*** *Physaridae* familiako onddo espezie bat da. *Physarum lilacinum* basionimoa da.

Sinonimoa: *Craterium lilacinum*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Gregarioak edo oratuak, globo itxurakoak edo obalatuak, 0,4-0,5 mm-koak, sesilak (gutxitan pedunkulatuak). Arrosa-lila-zurixka edo arrexka kolorekoa. Peridio bikoitza, kanpokoa leuna, zarakarrekin; barrualdea mehea eta mintzezkoa. Kapilizioa dentsoa, zuria, korapilo sendoko harizpiez osatua, askotan pseudo-kolumeka bat osatuz esporangioaren  barruan. Hipotalo mehea, jarraitua, zeharrargitsua.

**Etimologia:** *Lilacina* epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Lila-arrosa koloreagatik ondo bereizten den espeziea, portzelana itxurako peridioa du.

## Sasoia eta lekua 
Hostoetan, goroldioan, egurrean, leku hezeetan

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhea Durham

**Rhea Durham** (Lakeland, Florida, 1978ko uztailaren 1a) estatubatuar modeloa da. Moda-aldizkari handien azalean sarri agertu da, *Vogue* frantsesa, *Marie Claire*, *ELLE* britainiarra eta estatubatuarra barne. Rheak desfilatu du Victoria's Secret Fashion Show 2000 eta 2001ean.  2001eko *Spin Cityn* egindako atal batean, bere buruaren kameoa egin zuen.

## Bizitza pertsonala 
Rhea Durham eta Mark Wahlberg aktorea 2001ean hasi ziren harremanetan, eta lau seme-alaba dituzte: bi neska, Ella Rae (2003. urtea) eta Grace Margaret (2010. urtea), eta bi mutil, Michael (2006. urtea) eta Brendan Joseph (2008. urtea).

Erlijioz protestantentea zen eta 2009an katolizismora aldatu, eta hasierako sakramentuak jaso zituen. Wahlberg eta Durham 2009ko abuztuaren 1ean ezkondu ziren, Kaliforniako Beverly Hillseko zeremonia pribatu batean.

## Agerpena 
* *Spin City*: Bere burua interpretatzen (6. denboraldia: 9. atala: *Marie-toi ma fille)*
* *Wahlburgers* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskalinata

**Eskalinata** edo harmailadia  eskailera monumentala da, bere tamaina, diseinu ikusgarri, arkitektura eta izaera publikoagatik nabarmena. Batzuk historikoki edo kulturalki garrantzitsuak dira, hala nola Piazza di Spagnakoa, Erroman, Trinità dei Monti elizara eramaten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bjerkandera fumosa

***Bjerkandera fumosa*** *Meruliaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da egokia sukalderako.

Sinonimoak: *Boletus mucidus*, *Boletus imberbis*, *Boletus pelloporus*, *Boletus salicinus*, *Xylometron lobatum*, *Boletus rugosus*, *Polyporus fumosus*, *Polyporus pallescens*, *Daedalea saligna*, *Polyporus rugosus*, *Polyporus radiatus subsp. pallescens*, *Daedalea imberbis*, *Boletus pallescens*, *Polyporus alligatus*, *Polyporus imberbis*, *Polyporus salignus*, *Polyporus demissus*, *Polyporus salignus var. holmiensis*, *Merisma salignum*, *Merisma imberbis*, *Polyporus fragrans*, *Polyporus salignus subsp. holmiensis*, *Tyromyces pallescens*, *Meripilus salignus*, *Polypilus alligatus*, *Cladomeris saligna*, *Cladomeris imberbis*, *Leptoporus fumosus*, *Leptoporus imberbis*, *Polyporus holmiensis*, *Bjerkandera holmiensis*, *Polystictus fumosus*, *Bjerkandera fragrans*, *Polyporus hederae*, *Polystictus pallescens*, *Polystictoides pallescens*, *Polyporus tyttlianus*, *Polyporus fumosus var. fragrans*, *Polyporus robiniae*, *Polyporus emergens*, *Polyporus eminens*, *Polyporus decurrens*, *Polyporus aberrans*, *Gloeoporus fumosus f. eminens*, *Gloeoporus fumosus*, *Gloeoporus fumosus f. salignus*, *Tyromyces fumosus*, *Polystictoides fumosus*.

## Deskribapena 
**Basidioma:** Erdizirkularra, 3-15 zabal eta 2-10 luze, substratuari atxikia (sesila) erdialdetik, inbrikatua, eremu zirkularrik gabe, belusatua, ertz osoa, errekurbatua, lehorrean uhindua. Gris-laranja zurbil kolorekoa, ertzerantz tonu gris-kafe kolorekoak,

**Tutuak:** Kolore berekoak, oinarrian kafe kolore iluneko marra batekin.

**Poroak:** Gris-ke kolorekoak edo arre argiak, handiak (2-4 mm).

Anisaren usainarekin edo desatseginarekin.

**Hifak:** Kafe kolore ilunekoak, hialianoak, ez-amiloideak, fibulekin bilbe bat osatuz. Basidioma leunak, oblongo-elipsoideak.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Bjerkandera adusta* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da hain zabala eta lodia, goialdean eremu zirkularrak ditu eta poro grisaxka txikiak (4-6 mm), eta ugariagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan (batez ere uztaila-azaroa). Urria. Saprofitoa (Pinu, haltz, pago …). Usteldura zuria eragiten du. Gainjarritako multzoetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Nikaragua, Costa Rica, Puerto Rico, Peru, Argentina, Brasil, Malawi, Uganda, Europa, Errusia, Turkia, Iran, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Txina, Japonia, Hego Korea, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milad Vaziri

**Milad Vaziri** (1988ko ekainaren 9a) arkularia da. Iran ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mélanie Auffret

**Mélanie Auffret** , (Plescop, Morbihan, Bretainia, Frantzia, XX. mendea) frantziar film-zuzendaria eta gidoilaria da. Ezaguna egin zen *Roxane* eta *Les Petites Victoires* filmekin.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta prestakuntza 
Mélanie Auffret Bretainiako Plescop herrian jaio zen, Vannesetik gertu dagoen Morbihanen.

Batxilergoa lortu ondoren, Merkataritza-ikasketak egin zituen Vanneseko Unibertsitate Teknologia Institutuan. 20 urte zituela, Parisera joan zen, komediantea izan nahi zuen eta. Aktoretzarako ikasten hasi zen eta Florent ikastaroa egin zuen, baina laster konturatu zen lanbide hori ez zela beretzat. Nazioarteko Komedia Zinemaldian eta Clermont-Ferrand-en Film Laburren Nazioarteko Jaialdian (2020) hautatua izan zen, Je suis bien Content produkzioaren laguntzarekin. Film hori 2019ko urtarrilean proiektatu zen Alpe d'Huez-eko Nazioarteko Komedia Zinemaldian, 2019ko ekainean merkaturatu baino lehen.

2021eko ekainean, Finistère-n (Bretainia) grabatu zuen bigarren filma, *Les Petites Victoires* (Garaipen Txikiak)*,* aktore protagonistak Julia Piaton eta Michel Blanc zirela.  Film horrek analfabetismoa jorratu zuen. Alpe d'Huez-eko Nazioarteko Komedia Zinemaldian hautatu zuten berriz ere. 2023ko urtarrilean, epaimahaiaren bi sari berezi eta ikusleen saria jaso zituen.

## Filmografia 
### Film luzeak 
* 2019: *Roxane* (gidoilari lanetan Michaël Souhaitérekin)
* 2023: *Les Petites Victoires* (gidoilari lanetan Michaël Souhaitérekin)

### Film laburrak 
* 2013: ''Le Temps d'une comédie* (gidoilaria)
* 2016: *Sois heureuse ma poule'' (gidoilaria eta ekoizlea)

## Sariak eta aintzatespenak 
### Sariak 
* Alpe d'Huezen 2023ko Nazioarteko Komedia Zinemaldia:
** Epaimahaiaren sari berezia *Les Petites Victoires* lanarekin
** Publikoaren saria

### Izendapenak 
* 2017an Alpe d'Huezeko Komediako Nazioarteko Zinemaldia: “Lehiaketa ofiziala” *Sois heureuse ma poule* film laburra
* 2019an Alpe d'Huez-eko Nazioarteko Komedia Zinemaldia: "Lehiaketa ofiziala" *Roxane* film luzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chékéba Hachemi

**Chékéba Hachemi**, persieraz: شکیبا هاشمیn (Kabul, Afganistan, 1974ko maiatzaren 20a) afganistandar idazlea, aktibista eta feminista da. 1996an *Afganistan Askea* GKEko sortzailea eta presidentea da. 2001ean Afganistango lehen emakume diplomazialaria izan zen.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
Chékéba Hachemi Kabulen, Afganistango hiriburuan, jaio zen 1974an. 1986an Sobietar Erreublika Sozialisen Batasunaren inbasioan emigratu zuen, eta Frantziara heldu zen 11 urte zituela. Pariseko École supérieure de commerce Merkataritza Goi Eskolan osatu zituen ikasketak.

### Diplomazialaria 
Afganistango trantsizio-gobernuko lehen emakume diplomazialaria izan zen. Afganistango enbaxadako lehen idazkari izendatu zuten 2002ko urtarrilean, Europar Batasunaren aurrean. 2005eko uztailean, gobernuak Kabulen lehendakariordearen aholkulari berezi izendatu zuen, nazioko lehentasunezko proiektuen arguradun. 2007ko martxoan, Hamid Karzai ministro-aholkulari izendatu zuen, eta kargu hori Paristik bete zuen. 2009an, uko egin zion bere karguari, eta gobernuan gertatzen ari zen ustelkeria salatu zuen.

## Lanak 
* Hachemi da ''L'Insolente de Kaboul* (Kabulgo Intsolentea) lanaren egilea. Memoria hori 2012an argitaratu zen. 
* *Pour l'Amour de Massoud* (Massoud-en maitasunarengatik) lanaren egileetako bat da. Sediqa Massoud-ekin argitaratu zen, 2005ean, zeinekin Truth Prize saria jaso zuen.
* *Aurpegia lapurtua, 20 urte edukitzea Kabulen*, Latifarekin.  

## Sariak 
Bere ibilbidean zehar, Hachemik sari ugari jaso ditu emakumeen eta giza eskubideen alde egindako lanarengatik:

* 2005ean Truth Prize saria *Pour l'Amour de Massoud'' lanarekin, Sediqa Massoud-ekin lankidetzan
* 2019: "Emakume digitalak, ekintzaileak" nazioarteko saria, La France s'engage Fundazioa
* 2017: Positive Planet Fundazioaren Ahalduntze Positiboaren Saria
* 2016: Emakumearen RAJA saria hezkuntza eta gizarte ekintzarengatik.
* 2014: Urrezko domina "Crans Montana" Giza Eskubideen Foroan
* 2014: Frantziako Meritu Nazionalaren Ordenako Zalduna
* 2012: Frantziako Errepublikako Giza Eskubideen Saria
* 2012: Trofémina, Médias saria
* 2008: Emakumeen Foro Ekonomikoa "Emakumearen Hezkuntzaren Saria"
* 2001: "Femme en or" saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduard Khil

**Eduard Anatolievitx Khil** (errusieraz: Эдуард Анатольевич Хиль; Smolensk, Errusiako SESF, SESB, 1934ko irailaren 4a -  San Petersburgon, 2012ko ekainaren 4a), baritono errusiarra izan zen 

Ezagunagoa da **Eduard Khil** izenez edo bere goitizenez **Mr. Trololó**.

2009 an, "Trololo" fenomeno biralaren protagonista bilakatu zen YouTuben. Bertan, bere 1976ko bideo bat igo zen, balada errusiar baten ahots-bertsio bat interpretatzen: Я очень рад, ведь я, наконец, возвращаюсь домой, YA ochen' rad, ved' ya, nakonets, vozvrashchayus' domoy (Oso pozik nago, azkenean etxera itzultzen ari bainaiz) eta Troleatzeko bideoa bihurtu zen.

## Bizialdia 
Eduard Khil 1934ko irailaren 4an jaio zen Smolensken, Errusian. 
Bere gurasoak Anatoli Vasilievitx Khil, mekanikaria, eta Jelena Pavlovna Kalugina, kontularia. 2010ean, Berto Romero komedianteak Khilen bideo originalaren imitazioa egiten du jantzietan eta eszenografian, Andreu Buenafuentek La Sextan zuen programan. 

2011n, Familiaren Aita telesailak omenaldia egin zion 10. denboraldiko lehen atalean, *Loteriaren sukarra* izenekoan, pertsonaia gisa agertu zenean. Butlinsek abestia erabili zuen Erresuma Batuko telebistako publizitate-kanpaina batean, Estatu Batuetako publizitate-kanpaina gisa ere erabili zen Volkswagen Beetle bihurgarriarekin, 2013an Super Bowl XLVII-n debutatu zuena. Abestia ere agertzen da 2012ko *Ratchet & Clank: QFque* bideojokoan. 

Khilen 83. urtebetetzea ospatzeko, Googlek Doodle interaktibo bat sortu zuen, Trololo abesten zuena. 2017 irailaren 4a argitaratu zen arren, ez zen hurrengo egunera arte eskuragarri egon, herrialde batzuetan Langileen Nazioarteko Eguna izan zelako.

## Heriotza 
thumb|Khil-en hilobia Smolensk-eko Hilerri Ortodoxoan

2012ko apirilaren 8an Khil Buruko izuria (IZB) izan zuen. San Petersburgoko Mariinski Ospilatera eraman zuten, lesio larriekin, eta han koman sartu zen.

Ekainaren 4an zendu zen, 77 urtekin. 

## Abizena 
Bere abizena errusieraz Хиль da, alfabeto latinez Khil idatzita eta euskeraz fonetikoki ahozkatuta Jil bezala. Behin, telebistan emandako elkarrizketa batean Espainako arbaso batengatik zetorrela bere deitura kontatu zuen. Gaztelaniaz Gil abizenetik. 

## Sariak 
* Errusiako Federazioko Ohorezko Artista (1968). 
* Laneko Bandera Gorriaren Ordena] (1971). 
* SESBeko Herriaren Artista] (1974). 
* Lenin Komsomol Saria] (1975) 
* Aberriaren Merezimenduaren Ordena], laugarren klasea (2009) 
* Herrien Adiskidetasunaren Ordena 
* Leonid Utiosov Saria

## Filmografia 
* *Txeriomuxki* (Черёмушки) (1965).
* *Eduard Khil* Marina Goldovskaiak zuzendutako dokumentala (1974).
* *Golubye goroda* (Голубые города, "Hiri Urdinak", Andrei Petroven kontzertua) (1985).
* *Jatinsotests* (2004).

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (Errusieraz)
* Эдуард Хиль (peoples.ru) (Errusieraz)