open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zubi (instrumentua)

**Zubia**, hari-instrumentuetan, hariak giderretik altxaturik egonarazten dituen zurezko pieza da, taula harmonikoan bermatzen dena eta harien bibrazioak taulara transmititzen dituena. Hari pultsatuko instrumentuetan, zubia taulan itsasten da.

Normalean, zubia hariekiko perpendikularrean jartzen da, eta azalera handiena (gutxi gorabehera paraleloak direnak) harien tentsioarekin, zubiaren gainean presioa eginez, eta, beraz, zubiaren azpiko azalera handienaren gainean. Azalera handi horrek erantzun akustiko hobea du, eta hots kutxa batera akoplatuta egon daiteke – gitarraren edo biolinaren gorputza bezalako kaxa bat da –, soinua anplifikatzen laguntzen duena. Hari-instrumentu motaren arabera, zubia kokatuta dagoen gainazal erresonatzailea egurrez eraikita egon daiteke, hala nola gitarra edo biolin baten goiko estalkia (harmonikoa); txahal- edo plastikozko larruz, banjoarena bezala; metalez, trasteak dituzten instrumentu mota batzuetan bezala; edo sokekin batera forma akoplatuan bibratzen duen beste edozein materialez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanhe zaldi

**Sanhe zaldia**,  (Txinera sinplifikatuaz : 三河马 ;  Txinera tradizionalez : 三河馬 ; pinyinez : Sānhé mǎ), edo **Hailar**, Txinako bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren banaketa eremua Sanhe barrutiko,  Barne Mongoliako zein Hebei barrutiko ekialdea da.

## Etimologia 
*Sanhe* hitzaren esanahia txineraz "hiru ibai" da, arrazaren jatorria hiru ibai batzen diren ibarra baita.

## Arrazaren historia 
[thumb| 300 px |ezkerrera|Txinarren zalditeria Sanhe ponietan [Bigarren Txina-Japonia Gerran]]
Arrazaren oinarria bertako mongoliar zaldiak dira, geroztik frantziar zein errusiar jatorrizko zaldi arrazekin gurutzaturik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyndie Tchaptchet

**Lyndie Tchaptchet Defo** (Jaunde, 2005eko urtarrilaren 13a) nafar eskubaloi jokalaria da, egun Bera Bera eskubaloia taldean jokatzen duena. Lysa bere ahizpa eskubaloi jokalaria ere bada.

Oso gaztea zela, familiarekin Kamerundik Atarrabiara immigratu zen.Lyndie Beti Onaken hasi zen jokatzen eta 2023an Ligako talde indartsuenetako baten eskaintza, Bera Berak Lysa aldarazi zuen eta Donostiara joan zen bizitzera.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bluck's uhartea (Bermuda)

'''Bluck's uhartea**, formalki **Denslow's uhartea** edo **Dyer's uhartea''', Bermudako uharte bat da, Ozeano Atlantikoan.
Cooper's uhartea (Bermuda)

'''Cooper's uhartea''', Itsasoaz haraindiko britainiar lurralde den Bermudako uharte bat da, Ozeano Atlantikoan.
Nonsuch uhartea (Bermuda)

**Nonsuch uhartea**, jatorriz **Nonesuch uhartea**, Itsasoaz haraindiko britainiar lurralde den Bermudako uhartedia osatzen duten uharte multzoetako bat da, Ozeano Atlantikoan.
St. George's uhartea (Bermuda)

'''St. David's uhartea''', Itsasoaz haraindiko britainiar lurralde den Bermudako uharte nagusietako bat da, Ozeano Atlantikoan.
Gilen I.a Bureskoa

**Gilen I.a Bureskoa** (? ‐ c. 1144) Galileako printzea izan zen 1119/1120tik 1143/1144ra.

Lur Santuan izan zuen presentzia 1115ean dokumentatu zen lehen aldiz. Godfrey anaiarekin batera, Joscelin I.a Edesakoa Galileako printzearen basailu nagusietako bat izan zen. 1119an, Balduin II.a Jerusalemgoa erregeak Galileako printze izendatu zuen. 1123an Eustakio Garnier ordezkatu zuen kondestable eta baile edo erregeorde gisa. Balduin II.aren gatibualdian Jerusalemgo Erresuma gobernatu zuen urtebete baino gehiagoz.

Balduin II.ak 1127an Frantziara bidalitako enbaxadan parte hartu zuen, bere alaba Melisendaren eta Fulko V.a Anjoukoaren arteko ezkontza negoziatzeko. 1129an Fulko eskoltatu zuen Frantziatik Jerusalemera.

Historialari gehienek diote 1143 edo 1144an hil zela.
Zubi (musika)

en Fugue in G major BWV 860 laneko zubia, mm. 17-19]]

**Zubia** konposizio baten bi pasarteren arteko trantsizioa egiteko erabiltzen den pasartea da. Zenbaitetan, modulazio-funtzioa izaten du (esaterako, sonata-formaren lehen eta bigarren temen artekoa). Instrumentala ere izan daiteke, letrarik gabea.

Terminoa alemanezko *steg* hitzetik dator, euskaraz zubia esan nahi duena eta Erdi Aroan maisu kantariek XV. eta XVIII. mendeen artean bar izeneko konposizioetan trantsizio-sekzio bat deskribatzeko erabili zutena. Lirikoki, interludioa kantuaren lehen zatietan pausatzeko eta islatzeko edo klimaxa entzuten duena prestatzeko erabiltzen dute. Musikalki, abestian monotonia saihesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lysa Tchaptchet

**Lysa Tchaptchet Defo** (Jaunde, 2001eko abenduaren 20a) nafar eskubaloi jokalaria da, egun Norvegiako Vipers Kristiansand taldean jokatzen duena. Lyndie bere ahizpa eskubaloi jokalaria ere bada.

Lysa Beti Onaken hasi zen jokatzen. 17 urterekin Nafarroako taldetik atera zen, non 6 urte zituenetik jokatu zuen, Guerreras Iberdrola Ligako Club Balonmano Elxera bidean. Bertn Joaquin Rocamoraren zazpikoan funtsezkoa izan zen, 2020-21 denboraldiko Eskubaloiko Erreginaren Kopa irabazi zuena eta erabakigarria azken fasean, non, 19 urte besterik ez zituela, lehiaketako MVPa eskuratu zuen. Bere aurrerapena ez zen oharkabean pasa Europako talde nagusietan eta Norvegiako eskubaloiko talde indartsuenetako baten eskaintza, Vipers Kristiansand taldeak Lysa taldez aldarazi zuen eta Kristiansand herrira joan zen bizitzera.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartuko du.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Betidanik ikusi izan ditut Jokoak, eta lehiatzen hasteko irrikaz nago Berria, 2024.07.23
Kora

**Kora** izan daiteke:

***Kora**, harizko musika tresna;
***Aka-Kora** Indiako hizkuntza hila;
***Kora** edo  **kura**, Al-Andalusko banaketa administratiboa;
***Kora Parke Nazionala**, Keniako naturagune babestua.
Kora (instrumentua)

**Kora** (mandingo hizkuntzez:  *kɔra*), oro har, 20 edo 21 hariko instrumentua da, harpa eta lautearen ezaugarriak elkartzen dituena. 

2008an UNESCOk kultura inmaterialeko ondare izendatu zuen Kora. 

## Hedapen geografikoa 
Mendebaldeko Afrikako hainbat herrialdetako musika tresna tradizionala da: Burkina Faso, Gambia, Ginea, Ginea Bissau, Mali eta Senegal.

## Deskribapena
Kora egiteko, soinua eraldatu egiten da, kalabaza harrotu batez egindako estalki batek eraginda. Estalki hori ahuntz- edo behi-larruz estalita dago, hots kutxa lortzeko. Gainera, hozkadun zubi bat dago, mastari lotutako soken bibrazioa transmititzeko. Mastaren alboetan bi makila-kirten daude kora finko eusteko. 

Tradizionalki 21 soka izan ohi ditu, garai batean behi edo antilope azalaren tirez egindakoak eta gaur egun arrantza egiteko erabiltzen den nylonezkoak. 

## Teknika 
Kora jotzaileak eskuetako erpuruak eta hatz erakusleak soilik erabiltzen ditu koraren sokak modu erritmikoan pultsatzeko.

Kora jotzen ikastea oso zaila da, eskuz egindako munduko musika tresna sofistikatuenetakoa dela esaten da.

1972. urtean Jali Nyama Suso kora-jotzaile gambiarrak bakarkako diskoa atera zuenetik dozenaka disko iritsi dira eta Grammy Sari gehiago jaso dituzte zitara diskoek baino.

## Kora jotzaileak 
[280px|thumb|[Sona Jobarteh gambiarra lau hatzez kora jotzen.]]
Griotak dauden familietan sortu izan dira kora jotzaileak. Griotak Mendebaldeko Afrikako istorioen narratzaile tradizionalak dira.

## Egungo kulturan 
2023. urtean *Ballaké Sissoko, Kora Tales* izeneko filme dokumentala zuzendu zuten Lucy Durán eta Laurent Benhamou frantziarrek. Ballaké Sissoko maliar kora-jotzailea du protagonista koraren jatorria aurkitzea du xede.

## Iruditegia 

Irudi:4 Koras showing 4 sides.jpg|Lau kora lau ikuspegi erakutsiz.
Irudi:Starlight Mountain - instruments.jpg|Kora parea.
Irudi:Toumani Diabaté.jpg|Toumani Diabaté maliar kora-jotzailea.
Irudi:Gravikord.JPG|Gravikorda.
Irudi:Brooklyn Museum 61.2 Figure of a Seated Musician Koro Player (2).jpg|Eserita dagoen kora jotzaile baten eskultura, Brooklyngo museoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Malak Mattar

**Malak Mattar** (Gaza, Palestina, 1999ko abenduaren 17a)palestinar margolaria, ilustratzailea eta haurrentzako liburuen idazlea da.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Mattar Gaza hirian hazia izan zen. Aitaren familia Ashkelon-ekoa da, eta Palestinako atzerri zerbitzuko kide ohia da; ama  al-Batani al-Sharqi-koa du, eta UNRWA-ko ingeles irakasle gisa lan egiten du. Mattar UNRWA eskoletara joan zen bederatzigarren gradura arte. Turkiako Istanbul Aydin Unibertsity unibertsitatean izan zen, eta zientzia politikoak eta nazioarteko harremanak ikasi zituen. Erakusketan erakutsi zuen margolanetako bat Yusra Al Barbari ekintzaile palestinarraren erretratua izan zen.

### Estiloa 
Mattarrek esan duenez, kolore distiratsuetan eta materia positiboan (itxaropena eta bakea, esaterako) jarri nahi du arreta bere lanean. Frida Kahlo ere aipatu du inspirazio gisa.

Mattarrek emakumeak ordezkatzen ditu bere lanean. Gazako gizartean sexuaren arabera bereizitako izaerari egotzi dio hori, baita bere bizitzan amak eta amonek izan duten presentzia sendoari ere. Bere irudietako batzuek haloak dituzte, Mattarrek Gazako Familia Katoliko Erromatar Santuaren Elizara eraman zuen bidaia batean inspiratu zirenak, eta irudiak "indarrez eta botere espiritualez" blaitzeko modu bat dira.

Mattar hegaztiak margotzeak ere erakarri du, askatasun sinbolo gisa eta, kaiolan sartuta dagoenean, kartzelaratze sinbolo gisa. Usoa bereziki sinbolo arrunta da bere margolanetan. Palestinako beste ikur batzuk ere ageri dira Mattarren obran: laranjak, olibak eta granadak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gun Cay

**Gun Cay**, Bahametako uharte bat da, Biminitik hegoaldera. Bertan itsasargi bat eraiki zen 1836an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Coquimboko lurrikara

**2019ko urtarrileko Coquimboko** **lurrikara** intentsitate handiagoko sismo bat izan zen, eta Txileko La Serena-Coquimbo konurbazioa astindu zuen batez ere, 2019ko urtarrilaren 19an, larunbata, 22:32an (bertako ordua). Epizentroa Coquimbo eskualdeko kostaldean izan zuen eta 6.7 Mw-ko magnitudea izan zuen. Mercalli eskalan, sismoak VIII intentsitatea hartu zuen.

Gertaera horren ondoren, 95 erreplika baino gehiago erregistratu dira M2.5 eta M5.1 artean.

Lurrikara bortitzaren ondorioz, kalteak izan dira etxeetan, eraikinetan eta ospitaleetan, eta harriak eta arrokak ere erori dira eskualdeko errepideetan.

## Tsunamia 
Onemik tsunami alerta ezarri zuen Coquimbo eskualdeko kostaldeetarako. Minutu batzuk geroago, Txileko Itsas Armadaren Zerbitzu Hidrografiko eta Ozeanografikoaren (SHOA) menpe dagoen Txileko Itsasikara Zerbitzu Nazionalak (SNAM) Txileko kostaldean tsunamia izateko aukera baztertu zuen, eta, ondorioz, Onemik tsunami alerta prebentiboa bertan behera uztea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rum Cay

**Rum Cay**, Bahametako uharte bat da. Lehenago **Mamana** eta **Santa Maria de la Concepción** izenak izan zituen. 78 kilometro koadro ditu, eta ez da guztiz laua, 37 metroko altueraraino iristen diren inguruneak baititu. Bere herrigune nagusia Port Nelson da, 2022an 90 biztanle zituena. 

Historialari batzuek uste dute hau izan zela Kristobal Kolonek 1492an *Santa Maria de la Concepción* deitu zuen uhartea baina eztabaidagarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko Valparaisoko lurrikara

**2017ko apirileko Valparaisoko lurrikara** Valparaiso eta Santiago hiriak astindu zituen mugimendu teluriko indartsu bat izan zen, 2017ko apirilaren 24an, astelehena, bertako 18:38an. Epizentroa Valparaiso eskualdeko kostaldean izan zuen, eta 6.9 MW-eko magnitudea izan zuen. Mercalli eskalan, sismoak VII intentsitatea hartu zuen.

Gertaera sismiko horren aurretik, jarduera sismikoaren ezohiko igoera izan zen (multzo sismikoa). Apirilaren 22an hasi zen, larunbatarekin, eta 7.0 magnitudeko gertakaria baino lehen ere 180 sismo (sismo iragarleak) baino gehiago erregistratu ziren. Sismorik indartsuenetako bat 2017ko apirilaren 22ko goizaldeko 6.0 magnitudekoa izan zen. 

Gertaera horren ondoren, 600 erreplika baino gehiago izan dira, tartean 5.0 baino magnitude handiagoko zenbait sismo eta 5.8 eta 6.0 mailako beste bi sismo, 2017ko apirilaren 28an, ostirala, 12:30ean eta 13:05ean (tokiko ordua), hurrenez hurren.

## Intentsitateak 
Lurrikara Txileko erdialdean sentitu zen, La Serena-Coquimbo konurbazioatik Concepcion Handiraino, Valparaison indar handiagoarekin eta hiriburuaz gain konurbatutako bere eremuan, Argentinako bi probintziatan ere nabaritu zen.

## Erreplikak 
Lurrikararen ostean, 600 erreplika baino gehiago izan ziren, handienak 6.0 MW-ko magnitudea izan zuen, epizentroa Valparaisotik 14 kilometro hegoaldera eta 25,5 kilometroko sakoneran.

## Tsunamia 
ONEMIk tsunami alerta ezarri zuen Valparaiso eta O'Higgins eskualdeetako kostaldeetarako. Minutu batzuk geroago, Txileko Itsas Armadaren Zerbitzu Hidrografiko eta Ozeanografikoaren (SHOA) menpe dagoen Txileko Itsasikara Zerbitzu Nazionalak (SNAM) Txileko kostaldean tsunamia izateko aukera baztertu zuen. Hala ere, Ozeano Bareko Tsunamien Alerta Zentroaren (PTWC, ingelesezko siglen arabera) arabera, tsunamia bai sortu zen, altuera maximoak honakoak izan ziren: 16 cm Valparaiso hirian eta 10 cm Quintero komunan.

Egoera horretan, hainbat objektu erori ziren etxebizitzetan, eta luiziak muinoetan. Arturo Merino Benitez Nazioarteko Aireportuak edo Santiagoko Nazioarteko Aireportuak kalte arinak izan zituen zoru eta sabaietan. Auto bat errepide baten ondoko zerbitzu-bide batean erortzen ari zen haitz batek jo zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CocoCay

**Chub Bay** edo **Little Stirrup**, batzuetan **Perfect Day at CoCoCay** deitua, Bahametako uharte bat da, Berry uharteetan.
Cay Sal

**Cay Sal** Bahametako uharte bat da, Floridaren (Ameriketako Estatu Batuak), Kubaren eta Bahametako uharte nagusien artean kokatua. Ez da gizakirik bizi han.
Hollywood Hills

**Hollywood Hills**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo erresidentzial bat da, Studio City, Universal City eta Burbank artean.
Valparaiso Handia

**Valparaiso Handia**, **Valparaiso Metropolitarra** edo **Porteña Metropolialdea** ere deitua,
Valparaiso eskualdeko bost udalerri biltzen dituen hiri-eremua da, Txileko erdialdean. Era berean, eskualdeko biztanle-gunerik handiena da. Valparaiso, Viña del Mar, Quilpué, Villa Alemania eta Concón herriek osatzen dute. Udalerri nagusia Valparaiso da (eskualdeko hiriburua), eta herrialdeko hirugarren konurbazioa da, bai ekonomikoki, portu- eta unibertsitate-mailan duen garrantziagatik, bai biztanle-kopuruagatik. 

Estatistiken Institutu Nazionalaren arabera, 951.150 biztanle ditu, hau da, herrialdearen % 6, eta, Concepcion Handiarekin batera, herrialdeko metropoli-eremu populatuenetako bat da, Santiagoren ondoren.

## Jarduera ekonomikoa 
Estatuan biztanle asko dituelako, portuko jarduera zaratatsuagatik eta Santiagotik hurbil dagoelako, Valparaiso Handia negozio-gune garrantzitsua da, eta plaza interesgarria inbertsio nazional eta atzerritarrentzat.

XIX. mendearen erdialdetik XX. mendearen hasierara arte, Valparaiso Txileko hiriburu ekonomiko eta finantzarioa izan zen. Han sortu zen Valparaisoko lehen Balore Burtsa, eta herrialdeko lehena izan zen. Urte horietan Banco de Chile bezalako banketxe garrantzitsuak sortu ziren, baita desagertutako beste asko ere.

Portuko metropoli-eremuko jarduera ekonomikoa El Salto eta Belloto industrialdeetan, Curauma enpresa-hirian, portuan, produktu eta zerbitzuen hirugarren sektorean eta, azkenik, turismoan kontzentratzen da. Valparaiso Handiak 4.000 turista baino gehiago jasotzen ditu urtean, batez ere nazionalak, argentinarrak, brasildarrak, estatubatuarrak eta europarrak, eta horiek ere eskualdeko beste puntu batzuetara joaten dira, hala nola Casablancako mahastietara, Olmué bezalako eremu tipikoetara eta Portillo eskiko zentro ospetsura, Andeetako probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* INEren txostena, Txile: Hiriak, herriak, herrixkak eta baserriak. 2005 (PDF formatuan, ZIPen konprimitua)
* *INEren 1990-2020* Biztanleria Proiekzioa: Valparaiso Eskualdeko Komunen Elkartea (XLS)
*
San Fernando harana

**Ssn Fernando harana**, AEBetako Kalifornia estatuaren hego-menfebaldean dagoen urbanizatutako haran bat da. Gaur egun haran honetako komunitate gehienak Los Angeles hiriko auzoak dira.
Chinatown (Los Angeles)

**Chinatown**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da.

XIX. mendetik bertan Txinatik joandako etorkinak bizitzen jarri ziren, ondorioz txinatar auzo bat da.
Westwood (Los Angeles)

**Westwood**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo komertzial eta erresidentzial bat da. 2018an 50.288 biztanle zituen.
Napa harana

**Napa harana**, AEBetako Kalifornia estatuko Napa konderrian dagoen haran bat da. 

Nonbait ospea badu, ardogintzarako munduko eskualde oparoenetakoa izateagatik da, horregatik mahasti eta upategiz beteriko eremua da.

## Telebista 
1980ko hamarkadako Falcon Crest telesaila bertan girotua dago.

## Kanpo estekak
Sherman Oaks (Los Angeles)

**Sherman Oaks**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, San Fernando haranan. 1927an sortua izan zen.

2011n 44.581 biztanle zituen.
Studio City (Los Angeles)

**Studio City**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, San Fernando haranaren hego-ekialdean. 

1927an sortua izan zen.
West Hills (Los Angeles)

**West Hills**, AEBetako Los Angeles hiriko auza bat da, San Fernando haranaren mendebaldean. 2008an 41.426 biztanle zituen.
Downtown (Los Angeles)

**Downtown**, AEBetako Los Angeles hiriaren erdigunean negozio eta finantza auzo bat da. 2020an 85.000 biztanle inguru zituen.
Mulholland Drive

**Mulholland Drive**, AEBetako Los Angeles hiriko kale eta errepide bat da, Woodland Hills eta Hollywood Hills auzoen artean.

## Zinema 
*Mulholland Drive* (2001) filmak errepide honi aipu egiten dio.

## Kanpo estekak
Tehkan World Cup

, edo soilik , 1985ean Japoniako Tehkan konpainiak garatutako futbol bideojoko bat da. Nagusiki, 1980ko hamarkadaren bigarren erdian arkade makinetan jokatzen zen.

Bideojokoa jokatzaileak bere taldearekin Munduko Futbol Txapelketan parte hartu eta hainbat herrialdetako selekzioen aurka jokatuz, kanporaketak gainditu, finalera iritsi eta txapelketan irabaztea lortzen zetzan.

## Kanpo estekak
Olivenzako gaztelua

**Olivenzako gaztelua** ( ) Badajozko probintzian (Extremadura), Portugalgo mugan, kokatutako gotorleku bat da. XIII. mendean eraiki zen.

## Historia 
Lehen unean musulmanek gotorlekua eraiki zuten. Tenpluko Ordenak eraiki zuen gaztelua. Aurretik, Alfontso IX.a Leongoak ordenari Olivenza herrixka utzi zion Badajozko taifa konkistatzeko emandako laguntza eskertzeko. Portugaldarren eskuetara igaro ondoren, Dionisio I.a Portugalgoak 1298an harresitu zuen. Geroago, 1488an, Joan II.a Portugalgoak omenezko dorrea altxatzea agindu zuen, Portugalen garaiena izan zena. Portugaldarren, espainiarren eta frantsesen eskuetatik igaro ondoren, Olivenza Espainiako erresumakoa da 1801etik. Gaztelua oso kaltetua izan zen Iberiar Penintsulako Gerran eta ondorengo abandonuan.

Extremadurako González Santana Etnografia Museoaren parte bat omenezko dorrean dago jarrita.

## Egitura 
Harresiz inguratutako gaztelua da, harlangaitzezko horma lodi eta altuak eta horma itsuko dorre handiak ditu. Defentsa matakanetatik egiten zen, eraikinak ez baitu almenarik. 

Hiru ate zituen, eta horietatik bi kontserbatzen ziren: Alconchelekoa, erdi-puntuko arkuarekin eta bi dorrek babestua, eta Los Angeleskoa, hau ere erdi-puntukoa baina frontoi batez errematatua. San Sebastiango atea 2006an berreraiki zuten.

Omenezko dorreak 40 metroko altuera eta 18 metroko aldea du, eta hiru solairu ditu; azkenaren dekorazioa nabarmentzen da. Dorrera gangaz estalitako hamazazpi arrapalatatik sartzen da, eta horietatik karga-animaliak igo daitezke. Helburu militarrekin eraiki zen. Defentsa-laguntza gisa, Portugalgo garaian zaintza-talaiak eraiki ziren, gazteluari Gaztelako tropen mugimenduak jakinarazteko.

## Iruditegia 

Image:
Castelo_de_Olivença_-_20.jpg|San Sebastian atea.
Castelo de Olivença - 16.jpg|
Castelo de Olivença - 9.jpg|
Castillo y Museo Etnográfico González Santana (Olivenza) 28.jpg|Museo etnografikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Badajozko Diputazioaren webgunea.
San Yu Htwe

**San Yu Htwe** (Mindat, Chin State, 1986ko urriaren 14a) arkularia da. Myanmar ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkade makina

**Arkade makina**, altzari bat da, nagusiki bertikalki datzana, egitura honetan arkade bideojokoa jokatzea ahalbideratzen duen hardware elektronikoa datza. Hardware bi ataletan banatua dago, pantaila eta bideojokoan jokatzeko aginte-kontrola eta botoiak.

Petako eta txanpon-makinen antzera arkade bideojokoan jokatzeko txanpona sartu behar da.

## Historia 
Lehen arkade makinak 1970eko hamarkadan sortuak izan ziren, Japonia eta AEBetan, 1972ko Pong makina denen aintzidaritzat jotzen da, eta hainbat hobekuntza izan ondoren 1980ko hamarkadan urrezko aroa izan zuten, munduko leku askotan arkade makinen aretoak irekiz, gainera taberna askotan ere arkade makinak bazeuden.

thumb|250px|left|Arkade makina aretoa.

1990eko hamarkadan jada etxeetara ordenagailuak eta bereziki bideokontsolen iritsiera masiboarekin arkade makinen gainbehera geldiezina ailegatu zen, jada arkade jokoak etxean doainik eta nahi hainbat partida jokatzeko aukera eskeintzen baizuten, gainera bideokontsolen kasuan kalitate grafiko berdinarekin.

Gaur egun jada, herri kulturan, arkade makinak 1980ko hamarkadaren ikur bilakatu dira, eta haiekiko zaletasuna indartsu mantentzen den herrialde bakarra Japonia da, Mendebaldeko herrialdeetan ere zaletuak badaude, baina askoz ere urriagoak eta gehienak beren gaztaroan arkade makinetan jokatzen zuten helduak dira.

## MAME 
Bestalde, 1997tik, ordenagailuetan nahiz mugikorretan arkade makinak emulatu eta bideojokoetan jokatzea ahalbideratzen duen MAME emulatzailea bada.

## Ikus gainera 
* Arkade makina areto
* Pong

## Kanpo estekak
Thi Thi Win

**Thi Thi Win** (1971ko uztailaren 23a) arkularia da. Myanmar ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neofavolus alveolaris

***Neofavolus alveolaris*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Merulius alveolaris* , *Polyporus mori*, *Favolus peponinus*, *Polyporellus alveolaris*,
*Polyporus alveolaris*, *Favolus europaeus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, haragitsu-elastikoa, mehea, orbikularra edo giltzurrun formakoa, hasieran ertza beherantz biribildua, gero zabaldua, uhindua edo lobulatua; lehoi-okre antzeko kolorekoa; hasieran ezkatatsua, geroago glabro samarra.

**Poroak:** Handiak, tolestura txiki kamuts eta puztuek osatzen dute lehenik, gero estu anastomizatutako orriez, heltzean ebaketa akutua eta urradura-finbriatua, azkenik poro angeluar-obalatuak, serie erradialetan eta zirkularretan antolatuak; okre antzeko edo lasto kolorekoak.

**Hanka:** Oso laburra. (0,4-0,6 cm), alboan, ia kolore berekoa eta pixka bat ilunagoa oinarrian.

**Haragia:** Zurixka, elastikoa, usain eta zapore nabarmenik gabe.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Poroen forma oso handi eta ia angeluzuzenagatik eta oinean, hondoko ilerik ezagatik ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen enborretan (*Morus alba*. *Cerasus acida*, etab.) 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Puerto Rico, Kolonbia, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Txina, Himalaiako eremua, Vietnam, Taiwan, Madagaskar, Hegoafrika, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganoderma valesiacum

***Ganoderma valesiacum*** *Ganodermataceae* familiako onddo espezie bat da. 

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 cm edo gehiago, sesila edo ia, dimidiatua, lakatu-distiratsua, gorri bizia edo gorri-gaztaina kolorekoa, zirrikitu azpi-zentrokideekin, ertza mehetua, 2 mm-ko lodiera, zurbilagoa; oinarriko lodiera 3 cm ingurukoa.

**Tutuak:** Arrexkak, luzeak, 5 eta 8 mm bitartekoak, poro txikiekin, borobilduak  eta zurbilak.

**Haragia:** Zurixka, pixka bat iluna poroen inguruan, ez da haritsua, gogorra.

**Etimologia:** *Ganoderma* terminoa grekotik dator, grezieraz “Gano derma” hitzak, azal distiratsua, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Ganoderma lucidum* forma soropilduen antzekoa da, baina *Ganoderma valesiacum* alertzeen azpian hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Alertzeen enborren oinarrian.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Pirinioak, Alpeak, Austria, Alemania, Eslovenia, Suedia, Errusia, Mongolia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuzenak

**Zuzenak** edo **Zuzenak Fundazioa** Gasteizko kirol talde paralinpikoa da. Bere helburu behiena kirol egokitua sustatzea da. Desgaitasunen bat duten pertsonentzat beren-beregi sortutako jardueren eskaintza zabala garatu du: kultura, gizartea eta kirolarekin lotutako jardueren programak.

Vital Fundazioak ematen dio izena bere ikur nagusiari, saskibaloi egokituko taldeari, hain zuzen ere. Gainera, bi erakundeen arteko harreman estuari esker, askotariko jarduerak antolatzen dira (txirrindularitza, tiro olinpikoa, mahai-tenisa, badmintona...).

Tailerrak ere antolatzen dituzte: pilatesa, urpeko igeriketa, lasaitzeko ariketak, musikoterapia eta aisialdiarekin loturiko beste hainbat ekintza barne hartzen dituena. Ekimen horiekin guztiekin lortu nahi dena herritarren sentsibilizazioa areagotzea da.

## Historia 
1980. urtean sortu zuten Zuzenak, dibertsitate funtzionala zuen lagun-talde baten erantzun gisa. Talde horren buru Julio Alberto Roca Llamas izan zen 40 urte baino gehiagoz (30 urte presidente gisa eta 10 urte mahai-teniseko jokalari gisa), eta helburua zen gizartean bere lekua aurkitzea kirolaren bidez, hasieran aulkiko saskibaloiaren bidez. 40 urte baino gehiagoren ondoren, ariketa fisiko egokituaren kanpainak 500 pertsona baino gehiagorengana iritsi ziren Gasteizen.

2005. urtean, Zuzenak Fundazioa sortu zen, desgaitasuna duten pertsonak Araban sartzera bideratutako hainbat gizarte-proiekturi lekua egiteko eta Laudion, Amurrion eta Agurainen ariketa fisiko egokituko kanpainak egiteko.

Babesle nagusien artean Vital Fundazioa, Michelin Fundazioa, Gasteizko Udala eta Arabako Foru Aldundia daude, besteak beste.

2022an bere irudi korporatiboa berritu zuen: bere granate kolore klasikoak tonalitatea magentara aldatu zuen, sortu zenetik 40 urte baino gehiago igaro ondoren klubak bilatzen duen estilo berrikuntza eskainiz.

2023an Julio Rocak Roberto Ruiz de Apodakari eman zion klubeko presidentziaren lekukoa. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agurtzane Egiluz

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Estatistiken Institutu Nazionala (Txile)

**Estatistiken Institutu Nazionala** (INE) Txileko Estatuko erakunde tekniko bat da, 1843an sortua («Estatistika Bulegoa» izenarekin). Zuzenbide publikoko pertsoneria juridikoa du, funtzionalki deszentralizatua eta ondare propioarekin. Biztanleriaren eta etxebizitzen zentsuak egiteaz arduratzen da, bai eta nekazaritza, abeltzaintza eta basogintzako zentsu nazionala egiteaz ere. Gainera, herrialdeko estatistika ofizialak sortu, bildu eta argitaratzen ditu, legeak agintzen dizkion beste zeregin espezifiko batzuez gain. Lan horiek egiteko, informazio fidagarria, egokia, eskuragarria, garrantzitsua eta nazioan nahiz nazioartean alderagarria sortzen eta zabaltzen du; Errepublikako presidentearekin harremanetan dago, Ekonomia, Sustapen eta Turismo Ministerioaren bitartez. 2020ko uztailaren 8tik, Ricardo Vicuña Pobletek zuzentzen du erakundea, Sebastian Piñera eta Gabriel Boricen gobernupean.

Bere lana funtsezkoa da, ematen dituen estatistikek, batez ere, Estatuak politika publikoak (gobernu batek aplikatzen dituen ekintzak, gizartearen eskaera ezberdinei erantzunak emateko, adibidez: errepideak, enplegua, gune berdeak, etab.)  herritarren onerako izatea, eremu publikoko nahiz pribatuko pertsonek informazioan oinarritutako erabakiak hartu ahal izan ditzaten laguntzen dutelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Sophie Opel

[thumb|260px|[Sophie Opel, 1891 (Thomas Heinrich Voigten (1838–1896) erretratua) ]]
**Sophie Marie Opel**, Ama Opel bezala ere ezagutzen da (jaiotzaz **Sophie Marie** **Scheller**, Dornholzhausen, Hessengo Dukerri Handia, Alemaniar Inperioa, 1840ko otsailaren 13a – Rüsselsheim am Main, Alemania, 1913ko urriaren 30a) alemaniar industria-enpresaburua, ekintzailea eta aitzindaria izan zen. Bere kudeaketapean eta interesen kontrolpean, Opel josteko makinak eta bizikletak egitetik automobiletara pasatu zen.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Opel, Sophie Marie Scheller  izenez 1840ko otsailaren 13an jaio zen Dornholzhausen, Hesseko Dukerri Handian, Alemaniar Inperioan. Gurasoak Friedrich Franz Scheller eta Susanna Maria Scheller-i (Fischer ezkongabetan) izan ziren. 13 anai-arreba zituen. Gurasoak ostalariek izan ziren eta aitak 1828an erositako "zum Hirschen" (Oreinera) ostatuan aritzen ziren. Bera herriko eskoletara joan zen eta frantsesa ere ikasi zuen.

## Ibilbidea 
Opel familiako Adamekin ezkondu ondoren, laster izan zen bere senarraren lanetan parte hartzen. Hala ere, hasiera batean bere dotea ez zen handia izan, Scheller familia ez baitzen aberatsa eta. 1869an, bere aitak, Friedrich Scheller-ek, 100.000 Thaler irabazi zituen Brunswickeko Dukerriko Loterian, eta bizirik zeuden hamar seme-alaben artean banatu zuen. Sophie Opelek bere senarraren konpainian inbertitu zuen, eta, azkenean, lurrun-motor berri baten erosketa abiatu zuen.

## Bizitza pertsonala 
1868ko azaroaren 17an, Adam Opel, Opel-en fundatzailearekin ezkondu zen. Rüsselsheim-eko fabrika industria-lurretan bizi ziren, eta bost seme izan zituzten;

* Georg Adolf Carl "Carl" (1869ko abuztuaren 31 - 1927ko otsailaren 16a)
* Wilhelm Albert "Wilhelm von Opel" (1871ko maiatzaren 15a - 1948ko maiatzaren 2a)
* Heinrich Adam "Heinrich von Opel" (1873ko irailaren 22a - 1928ko maiatzaren 25a)
* Friedrich Franz "Fritz Opel" (1875eko apirilaren 30a - 1938ko abuztuaren 30a)
* Ludwig Opel (1880ko urtarrilaren 1a - 1916ko apirilaren 16a)

Sophie Opel 1913ko urriaren 30ean hil zen, 73 urteekin, bihotz-gutxiegitasunaren ondorioz. Rüsselsheim am Main-en lurperatu zuten.

## Literatura 
* Gerta Walsh: Sophie Opel – Unternehmerin im 19. Jahrhundert. In: Hessische Heimat (19.mendeko ekintzailea, Hessiche aberrian). Heft 2 (2.koadernoa) /1992, S. 68–70

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zayed Nazioarteko Aireportua

**Zayed Nazioarteko Aireportua** (, ), lehen **Abu Dhabiko Nazioarteko Aireportua** () ere deitua, Abu Dhabiko aireportu nagusia da. Aireportua munduko lehenetarikoa da bidaiarien hazkundeari (+% 34 2008ko lehen hiruhilekoan), airelinea berriei eta azpiegituren garapenari dagokienez.

Abu Dhabiko Nazioarteko Aireportua Arabiar Emirerri Batuetako bigarren aireporturik handiena da, 2007an 6,9 milioi bidaiari izan baitzituen, 2006an baino % 30 gehiago. Terminalean Etihad Airways da nagusi, Arabiar Emirerri Batuetako bigarren airelinea handiena, Emiratesen atzetik. 2009an terminal berri bat ireki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubietako Batzarra

**Zubietako Batzarra** 1813an Gipuzkoako Zubieta herrian, Donostiako aldirietan, irailean egin zen biltzar historikoa izan zen, non Donostiako jauntxoek, Donostiako Setioaren eta erreketaren jarraian, hiriaren berreraikitzeko asmoak abiatu zituzten. Erreketa 1813ko abuztuaren 31n izan zelarik, irailaren 8an eta 9an izan zen Zubietako Batzarra, hiru *junta* edo bilkuratatan zehaztua, gaztelerazko aktetan jaso zenez.

Batzarra Aizpurua baserrian egin zen, eta bertaratuek hiru juntatako aktak jaso zituzten, bata irailaren 8koa, eta beste biak biharamunekoak, goizeko eta arratsaldeko saioetakoak.

## Oroigarriak 
1913an Donostian eraikin zen Mendeurreneko Monumentuaren motibo nagusietako bat Zubietako Batzarra izan zen, friso batean Zubieta zioen eskultura multzo batek adierazia. 1924an eraitsi zen monumentua, baina parte batzuk eta Zubieta frisoa Ateak eskulturan daude 21. mendean, Donostiako biribilgune batean. San Telmo museoan (Donostia) Batzarra irudikatzen duen 1913ko margolan anonimo bat ere gordetzen da, eta aktak sinatzeko erabili zen tintontzia ere bai.

1879tik Polloeko hilerrian (Donostia) monumentu bat dago Batzarreko partaide batzuk abizenez omentzen dituena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aizpurua baserria.jpg|Aizpurua etxea 21. mendean.
Fitxategi:Zubieta akta faksimila.jpg|Akten faksimila.
Fitxategi:Polloeko hilerria 2023-10-31 - 55.jpg|Oroigarria Polloen, partaide batzuen deiturekin.
Fitxategi:Centenario soldaduak.jpg|Desagertutako Mendeurreneko Monumentua, eskubian Zubietako multzoa.
Fitxategi:Zubieta san telmo.jpg|1913ko margolan anonimoa (San Telmo Museoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Blears

**James Blears, Jr.** (Santa Monica, Kalifornia, 1948ko urtarrilaren 6a – Honolulu, 2011ko otsailaren 4a) estatubatuar surflaria izan zen.

Lord James Blears borrokalari profesional eta surflari ingelesaren semea izan zen. Aita *The Endless Summer* surf dokumentalean parte hartu zutenetako bat izan zen. Jimmy hamaika urterekin Hawaiira joan zen familiarekin eta han aitak surf egiten irakatsi zion. 25 urtez sorosle profesionala izan zen Hawaiiko hondartzetan, eta surfean ere jardun zuen profesionalki.

1972an munduko txapeldun izan zen surfean.
Khalifa Unibertsitatea

**Khalifa Unibertsitatea** () Abu Dhabin, Masdarren eta Xarjan campusak dituen unibertsitate publikoa da. 2017an, QS rankingak munduko 401 unibertsitaterik onena izendatu zuen. 

Unibertsitatea 2007an sortu zuten, Khalifa bin Zayed Al Nahyan presidenteak emandako dekretu baten bidez. Khalifa Unibertsitatea ezagutzan oinarritutako ekonomia bat bultzatzeko ahaleginean sortu zen, petrolioaren ondorengo etorkizun bati laguntzeko.

2017an, unibertsitatea Petrolioaren Institutuarekin eta Masdarreko Zientzia eta Teknologia Institutuarekin bat egin zuen. 1300 ikasle inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Journal of Egyptian Archaeology

***Journal of Egyptian Archaeology*** (**JEA**; ) Egypt Exploration Society-k (Egiptoko Esplorazio Elkartea) sei hilean behin argitaratzen duen nazioarteko eta prestigio handiko aldizkari akademikoa da. 

Antzinako Egiptori buruzko ikerketa zabaltzen du, artikulu akademikoak, landa-lanaren txostenak eta egiptologiari buruzko liburuen aipamenak argitaratuz. Artikuluak nagusiki ingelesez argitaratzen dira, nahiz eta alemanez edo frantsesez ekarpenak onartzen diren egokia denean.

JEA 1914an ezarri zuen Egiptoko Esplorazio Funtsak. Editoreen artean egiptologo nabarmenak izan dira, horien artean Alan Gardiner, T. Eric Peet eta Battiscombe Gunn. Gaur egungo editore nagusia (2021) Londresko University Collegeko Claudia Näser da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txitxi-burruntzi lepamarradun

**Txitxi-burruntzi lepamarraduna** (*Orthetrum coerulescens*) *Orthetrum* generoko burruntzia da, hegoaldeko Europan ohikoa dena.

## Deskribapena 
40-44 mm arteko luzera du. Toraxa brontze kolorekoa da eta marra hori apal batzuk ditu, hortik intsektuaren izena. Adinean aurrera egin ahala marra hauek lausotu egiten dira. Abdomena urdin argia da, nahiko fina, eta amaieran matxarda txiki batzuk ditu. Begi konposatuak urdin-grisak dira.

Emeak hori-marroiak dira eta abdomena marra beltz fin batek zeharkatzen du aurretik atzera. Ugalketa zikloaren amaieran kolore urdinxkara jotzen dute. Emearen begiak marroiak dira. Ar gazteak ere hori-marroiak izaten dira.

## Banaketa eta habitata 
Europa erdialde eta hegoaldean eta Afrika iparraldean hedaturik dago. Estaldura duten putzu eta erreka ertzak atsegin ditu.

## Bizi-zikloa 
Helduak ekainetik irailera ikusten dira hegan. Hegakera urduria eta ahula duen arren uretatik nahikotxo urrundu daiteke. Pausatzen denean hegalak zabalik mantentzen ditu. Kopula azkarrak ditu, 5-120 segundu artekoak. Atseden txiki baten ondoren emea hegan hasten da, arra jarraika doakiola, eta hegan ari dela arrautzak banan bana askatzen ditu ur azalean.

Beldarrak errekatan zein putzuetan hazten dira eta sei asteren ondoren ateratzen da heldua. Bi urtetako zikloa betetzen du orotara.

## Iruditegia 

Irudi:Txitxi-burruntzi lepamarraduna.jpg|Arra.
Irudi:Orthetrum August 2017-1.jpg|Emea.
Irudi:Orthetrum coerulescens còpula.jpg|Kopula.
Irudi:Orthetrum coerulescens detall1.jpg|Begiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leif Segerstam

thumb|250px|Segestam 2012an KOCIS orkestra zuzentzen.

**Leif Segerstam** (Vaasa, 1944ko martxoaren 2a – Helsinki, 2024ko urriaren 9a) finlandiar musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen. 300 sinfonia baino gehiago idatzi zituen. Segerstam-ek bere estiloari "pultsazio librea" deitzen dio.

## Biografia 
Segerstamen aita Selim Segerstam izan zen, hainbat kantutegi egin zituena. Hannele Segerstam biolin-jotzailearekin ezkondu zen, Finlandiako Irratiko Orkestra Sinfonikoko kontzertinoa. Berarekin bi seme-alaba izan zituen, Jan eta Pia. 
Pia biolontxelo-jotzaile profesionala da. Hannele Segerstamekin dibortziatu ondoren, Minnaleena Segerstam Helsinkiko Orkestra Filarmonikoko harpa jotzailearekin ezkondu zen; hiru seme-alaba dituzte.

Zuzendari gisa Vienako Irrati Orkestra Sinfonikoaren (1975-82), Finlandiako Irratiko Orkestra Sinfonikoaren (1977-1987), Danimarkako Orkestra Sinfoniko Nazionalaren (1988-95) eta Helsinkiko Orkestra Filarmonikoaren (1995-2007) titularra izan zen, eta Gustav Mahlerren, Carl Nielsenen eta Jean Sibeliusen sinfonia guztiak grabatu zituen. Galiziako Orkestra Sinfonikoa ere zuzendu zuen.

## Obra 
Konpositore gisa, batez ere bere sinfonia ugariengatik da ezaguna. Horietatik ehun baino gehiago interpretatu dira. Halaber, «Orkestra-eguneroko orriak» serieagatik da ezaguna, eta horietako asko zuzendaririk gabe interpretatzeko dira.

* 309 sinfonia 
* 30 harizko laukoteak
* 13 biolinerako kontzertuak
* 8 biolontxelorako kontzertuak
* 4 biolarako kontzertuak
* 4 pianorako kontzertuak

## Diskografia aukeratua 
Hauek dira Segerstamek zuzendutako musika-disko ezagunenak.

## Saria 
1999an, Kontseilu Nordikoaren Musika Saria jaso zuen "eskandinaviar musikaren paladin nekaezin" gisa egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bruce Duffiek egindako elkarrizketa.
* Leif Segerstam Youtuben.
Diego Berguices

**Diego Berguices** (Bilbo, 1922 - Bilbo, 2016) Gallartan, Burtzeñan eta Otxarkoagan aritutako apaiz katolikoa izan zen.

Filosofia eta Letretan, Teologian eta Zuzenbidean lizentziatua, Comillasen ordenatu zen 1950ean. Abade moduan bere lehen destinoa Gallarta izan zen 1952an, eta ondoren Zugaztietan. Burtzeñako apaiz ekonomo izan zen gero, 1956tik aurrera 1962ra arte, orduan bidali baitzuten bere azken destino izango zenera. Otxarkoagako Justo eta Pastor Santuen parrokiara bidali zuten. Auzoan zerbitzatu zuen erretiroa hartu zuen arte, 1993an. Bere bizitzako azken urteetan, osasun delikatuarekin, Begoñako Abade Agurgarrien Egoitzan bizi izan zen.

1950eko hamarkadako Industria arloko arrakastaren ondorioz Bilbo inguruko auzoetan txaboletan bizi ziren etorkinak Otxarkoaga eta Astrabudua auzoetara eraman zituzten. Ehunka etxebizitza, material merkeez eraikiak, eta altuera ezberdinetako blokeetan banaturik. Urte eta erdiko epean Otxarkoagan guztira 3.672 etxebizitza eraiki ziren.** Berguicesek** Otxarkoagan sortu zuen Prestakuntza Zentroa funtsezkoa izan zen auzoko gazte asko gizarteratu ahal izateko.''''''
Fitxategi:Dibujo otxarkoaga 2.jpg
Fitxategi:Otxarkoaga geltoki mapa.svg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak
Ministro Pistarini Nazioarteko Aireportua

**Ministro Pistarini Nazioarteko Aireportua** (, ), **Ezeizako Nazioarteko Aireportua** ere deitua, Buenos Aires Handiko aireportu nagusia da. Ezeiza udalerrian dago, herrialdeko hiriburuaren erdigunetik 35 kilometrora. Bere HEZINE kategoria 4F da.

Distantzia luzeko nazioarteko hegaldien zuzeneko sarrera nagusia da; izan ere, barneko eta eskualdeko konexioek Aeroparque Jorge Newberytik egiten dute lan gehienbat, eta horrek Argentinako aire-terminalik handiena eta modernoena bihurtzen du. Duela gutxi, 10etik 8 puntutik gorako kalifikazioa jaso zuen 2019ko AirHelp Score ebaluazioan, eta sailkapen horretako 20. postua lortu zuen.

Gaur egun, Aerolíneas Argentinas konpainiaren operazio-basea da nazioartean. Era berean, Argentinako Itsas Armadako Aireontzi Estazioaren egoitza da.

1949an inauguratu zuten, eta hiru urtez munduko aire-base handiena izan zen. Hainbat airelinearekin lan egiten du. Kontinentearen hegoaldean duen kokapen geografikoa eta merkatuaren tamaina kontuan hartuta, Kanada, Europa, Asia eta Afrika bezalako helmugetara egiten dituen hegaldien zati handi batek tarteko hirietan eskala du, hala nola São Paulon edo Rio de Janeiron.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkade makina areto

[thumb|250px|right|[Arkade makina aretoa.]]
**Arkade makina aretoa** edo **aisialdi-jokoen aretoa**, arkade makinaz beteriko areto bat da. Nagusiki gazteen bilguneak dira, bereziki nerabeena.

Horietaz gain, sarri, petakoak eta eskuzko aisialdi jokoak ere izan ohi dira, tartean, mahai-futbola, dardoak, aire-hockey eta billar-mahaiak.

1970ko hamarkadan sortu eta hedatzen hasi ziren eta bere urrezko garaia 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadaren lehen erdialdea izan zen.

Japonian pachinko makinak ere badituzte.

Areto hauek ez dira kasinoekin nahastu behar, horietan apustuak burutzen diren txanpon-makinak dauden bitartean, aisialdi aretoetan orokorki aisialdia edo denborapasatzeko beste helbururik ez duten makina eta jokoak besterik ez baidaude.

## Ikus, gainera 
* Arkade makina
* Arkade
* Kasino

## Kanpo estekak
Lucie Castets

**Lucie Castets** (Caen, Frantzia, 1987eko martxoaren) frantziar goi-funtzionarioa eta politikaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
OXO

**OXO**, 1952an Sandy Douglas britainiar konputazio zientzietako irakasleak garatutako bideojoko bat da eta hiruko artzain-jokoa emulatzen du. Bideojokoen hastapenaren historian garatutako lehenbiziko jokoetako bat izan zen. 

Douglasek bideojokoa Oxfordeko Unibertsitatean gizaki-konputagailu elkarrekintzari buruzko tesi baten atal gisa programatu zuen.

EDSAC konputagailuan idatzia izan zen.
Mehetia

**Mehetia** edo '''Me'eti'a''',  Polinesia Frantsesako Sozietate uhartediko uharte bolkaniko bat da, Ozeano Barean.
EDSAC

**EDSAC**, ingelesezko **E**lectronic **D**elay **S**torage **A**utomatic **C**alculator esaldiaren laburdura, euskaraz "Kalkulagailu Automatiko Biltegiratzedun Gailu Elektronikoa'', Erresuma Batuan garatutako konputagailu bat izan zen. Gizateriaren historiako lehen konputagailuetako bat izan zen.

1949ko maiatzaren 6an Maurice Wilkes eta bere Cambridgeko Unibertsitatearen lantaldeak eraiki zuten, aurrez AEBetan ENIAC konputagailua eraikitzeko lanak erakutsi zituzten John William Mauchly eta John Presper Eckerten udako ikastaro batean oinarrituz.

1949-1958 artean martxan egon zen, azken urte horretan EDSAC 2 konputagailuak ordezkatu zuelarik.

Historiako lehen bideojokoetako bat izan zen OXO konputagailu honetan programatua izan zen.

## Ikus, gainera 
* OXO
* ENIAC

## Kanpo estekak
Huahine

**Huahine**,  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko uharte bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean. 

2022ko erroldaren arabera 6.263 biztanle zituen.
Taha'a

'''Taha'a** edo **Tahaa''',  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko uharte bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean.
Manuae (Sozietate uharteak)

'''Manua'e**, **Manuae** edo **Scilly''',  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko atoloi bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean.
Uturoa

**Uturoa**,  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko Raiatea uhartean dagoen komuna bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean. 

2022an 3.663 biztanle zituen.
Raiatea

**Raiatea** edo '''Ra'iatea**, tahitieraz **Ra‘iātea''',  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko uharte bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean. Bertako udalerri populatuena Uturoa da.

Tahiti ondoren Sozietatko uhartediko bigarren uharterik handiena da.
Arturo Merino Benítez Nazioarteko Aireportua

**Arturo Merino Benítez Nazioarteko Aireportua** (, ) Txileko aireportu nagusia da, Pudahuel udalerrian dagoena. Terminala, gainera, Txileko Aire Armadako II. Aire Brigadaren baseetako bat da (Colina eta Quinteroko aire-baseen ondoan).

1967ko otsailaren 9an inauguratu zuten ofizialki eta bere HEZINE kategoria 4F da. Bere izena Arturo Merino Benítezi zor dio, herrialdeko hegazkineriaren aitzindariari.

Aireportua publikoa da, eta emakida-sistemaren pean jarduten du. Gaur egun, 76 zubi ditu ontziratzeko, 26 urrutiko eta kargako aparkaleku eta bi lurreratze-pista (17L/35R eta 17R/35L), Airbus A380ari harrera egiteko gai direnak, baita orain suntsituta dagoenAntonov 225aren karga-operazioak ere.

Kontinenteko aireportu modernoenen eta eraginkorrenen artean dago, eta hegaldiak lotzeko gune garrantzitsua da Hego Amerika, Karibe, Ozeania, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Ekialde Hurbila eta Asia artean. Bertan airelinea ugari aritzen da, LATAM, Sky Airline, Aerocardal eta JetSmart enpresen  *hub* edo konexio-zentro nagusia izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetiꞌaroa

**Tetiꞌaroa**, frantsesez **Tetiaroa**,  Polinesia Frantsesako Sozietate uharteediko atoloi bat da, Haizebeko uharteetan eta Ozeano Barean. Antzina Teturoa deitzen zen. 

## Historia 
1789an William Bligh ingeles kapitainak arakatu zuen eta Domingo Bonetxea euskal itsasgizonak "Hiru Anaiak" izena jarri zien.

Atoloia luzaroan Arue barrutiko buruzagien udako oporlekua izan zen eta ondoren Pomareko errege familiaren senideena. 

1904an Pomareko errege familiak atoloia Johnston W. Williams kanadar odontologoari laga zion hark eman zien zerbitzuen eskeron gisa. 

1965ean Marlon Brando estatubatuar aktoreak *Mutiny on the Bounty* film antzeztu ostean 99 urterako atoloiaren jabegoa bereganatu zuen. Hura zendu zenean Teihotu Brando semearen eskuetara igaro zen, azken honek 2 hektarea lagun zuen Michael Jackson musikariari eman zizkion. 2014en, Marlon Brando aktorea zendu eta 10 urtera, atoloain The Brando Resort aisileku pribatua inauguratu zen.
Omusati (eskualdea)

**Omusati** Namibiako hamalau eskualdeetako bat da. Outapi da bere hiriburua.

Eskualdearen iparraldea hegoaldea baino askoz populatuta dago; bertan, larreak kalitate eskasekoak dira eta ura gatzduna izan ohi da. Batez ere nekazaritza-eskualde bat da, non *cenchrus americanus* (*mahangu*) artatxikia arrakastaz landatzen duten.

Ongarritze intentsiboarekin eta lurra landuz, autohornikuntza lor daiteke. Hala ere, nekazaritzakoak ez diren enplegu-aukerak sortu beharko dira. Horretarako potentziala kanaleko ur pixka bat eta elektrizitate-linearen aurreikusitako hedapena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ester Muñoz

**Ester Muñoz de la Iglesia** (Leon, 1985eko ekainaren 13a) abokatu eta politikari espainiarra da. Alderdi Popularreko diputatua da 2023tol Diputatuen Kongresuan, Leongo barrutia ordezkatuz. Espainiako Kongresuan dagoenetik, Pedro Sánchez gobernuburuaren kontrako adierazpen gogorrak egiten nabarmendu izan da Muñoz. 

## Biografia 
Ester Muñoz Leonen jaio zen (1985), Valencia de Don Juan herriko enpresari eta merkatarien familia batean.Zuzenbide ikasketak Coruñako Unibertsitatean hasi zituen, eta Leongo Unibertsitatean amaitu (2009). Unibertsitateko prestakuntza Nazioarteko Zuzenbideko master elebidun batekin osatu zuen Murtziako Unibertsitatean (2010), eta Madrilgo Abokatuen Elkargoan kolegiatu zen (2011). Leongo abokatu-langela batean praktikak egin ondoren, salmenta-saltzaile gisa lan egin zuen Madrilen.

2011n Alderdi Popularrean hasi zuen bere ibilbide politikoa, eta Hauteskunde Antolakuntzako idazkariorde izatera iritsi zen. 2015eko hauteskunde orokorren ostean, senatari izan zen Leonen. 2019an, Alfonso Fernandez Mañuecok Gaztela eta Leongo Juntako presidentearen aholkulari izendatu zuen. 

2021etik eskualdeko PPko presidenteak Gaztela eta Leongo Juntako lurralde ordezkari izendatu zuen, Leonen. 2022an Leongo Alderdi Popularreko presidente izendatu zuten, eta 2023ko hauteskunde orokorren ostean Alderdi Popularreko diputatua da, Leonen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris-Sorbona-Abu Dhabi Unibertsitatea

**Paris-Sorbona-Abu Dhabi Unibertsitatea** () Abu Dhabin campusa duen unibertsitate pribatua da. Lehenengo ikastaroa 2006ko urriaren 7an egin zuten. Instalazioa 2006ko azaroaren 18aren ondoren bakarrik ireki zuten ofizialki.

2017 Paris–Le Bourgeteko Aeronautikaren eta Espazioaren Nazioarteko Aretoa zela eta, Unibertsitateak lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuen École nationale de l'aviation civile erakundearekin.

## Fakultateak 
* Arkeologia eta artearen historia
* Ekonomia eta Kudeaketa
* Zuzenbidea
* Geografia eta Plangintza
* Historia
* Atzerriko hizkuntzak
* Hizkuntza modernoak (hizkuntza eta literatura frantsesa)
* Filosofia eta Soziologia
* Fisika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak