Suetonio

**Suetonio**, latinez **Caius Suetonius Tranquillus** (69-140) historialari eta biografo erromatar bat izan zen, Trajano enperadorearen garaikoa. Plinio Gaztearen laguna izan zen, baita beranduago, Trajano enperadorearena ere, honen bizitzaren azken aldera, arerio bihurtu zen arte.

## Bizitza 
Oso gauza gutxi daude argi Suetonioren bizitzari buruz. Hiru iturri nagusi daude horretarako: Plinio Gaztearen gutunak, Aelio Spartianok bere *Historia Augusta*n idatzi zituen idazlanak, eta, azkenik, Juan Lydoren idazlanak. Iturri hauei kasu eginez gero, bere izen osoa, *Caius Suetonius Tranquillus* izango litzateke. Bere jaioterria Hipona izango litzateke (erromatar garaiko Hippo Regius, oraingo Annaba, Algeria) eta bere jaioturtea K.o 69 edo 70. urtea, Vespasiano enperadorearen agintaldiaren hasieran. Azkenik, bere heriotzaren urtea, 140. urtea izango litzateke.

### Jatorria 
Bere familia, zaldun jatorrikoa zen (*equites*), eta, erromatar gizartearen klase hontakoa izaki, armadan edo politiko gisa karrera egitea izango zen berea, baina ez zuen halako erabakirik hartu. Aldiz, Domiziano enperadorearen garaian, literatura, gramatika eta erretorika ikasten hasi zen, abokatu eta irakasle bezala lan egitera iristeraino, 97. urtean, Nerva enperadore zela.

### Babesleak eta lagunak 
Plinio gaztearen laguna eta babestua izan zela uste da. Honek, Trajano enperadoreari gomendatuko zion. Honi esker, inperioko burokrazian sartu ahal izan zen, aipaturiko enperadorearen agintaldian, liburutegi publikoen superintendente eta artxibategien arduradun lan eginez.

Plinio hil ondoren, beste babesle bat izan zuen: Caius Septicius Clarus, Adriano enperadoreak Suetonio gobernuaren posta ofizialaren arduradun izenda zezan lortu zuena. Lanpostu horri esker, inperioko artxibategien sartu eta Julio Zesar eta Augustoren posta eta testamentuak irakurri ahal izan zituen. Horrek idatzi zituen liburuei benetakotasun kutsua eman zien.

### Enperadorearen mesedearen galtzea 
122. urtean, Septicio Claro eta Suetonio, zoritxarrean erori ziren, bat-batean, Adrianorekin zuten harremana hautsi ondoren. Garai triste honen amaiera, Suetonio gortetik botatzea izan zen. Itxuraz, enperadorearen emaztearekin konfiantza gehiegi hartu izanaren ondorioz izan zen.

Une honetatik aurrera, bere bizitza pribatura erretiratu zen, eta idazteari ekin zion, baina bere bizitzari buruzko datuak ia existitu ere ez dira egiten, ez baitago batere garbi ezta zer urtetan hil zen ere.

## Lana 
Bere lana, oso ugaria izan zen literatura arloan, eta latinez nahiz grezieraz idatzi zuen, baina, bere lan ugarietatik, bi baino ez dira mantendu, eta zatika baino ez: Hamabi zesarren bizitzak (*De vitas Caesarum*) eta (*De grammaticis et rethoribus*). Beste lan guztiei buruz, zatiak edo berriak, beranduagoko idazleetan agertzen dira. (*De viris illustribus*) kasu.

### Hamabi zesarren bizitzak 
Bere idazlanik garrantzitsuena Hamabi zesarren bizitzak izan zen, 121. urtean idatzia, lehenengo hamabi enperadoreen biografia saila, Julio Zesarrengandik hasi eta Domizianorekin bukatuz. Lan honek, historiografiari, erromatar enperadoreen gobernuari eta bizitza pribatuari buruzko datu mordoa eman dizkio, nahiz eta, batzuetan, agerikoegiak, garrantzi handirik gabeak diren kontuei garrantzi gehiegi ematen dien. Beste datu batzuk, berriz, oso iskanbilatsuak dira. Hala eta guztiz ere, Erdi Aroan oso liburu ezaguna izan zen, bere idazketa estilo lau eta errazarengatik batipat.

## Beranduagoko eragina 
Liburu honetan agertzen den biografia eredua, oinarritzat hartua izan zen Erdi Aroan. Karlomagnoren biografian, Eginhardok idatzia, Suetonioren liburuak halako arrakasta handia badu, bere idazlea narratzaile handia delako da. Suetonioren eragina handia da literatura arloan. Shakespearek berak, Suetoniok emandako datu asko bere Julio Zesar antzezlana idazteko hartu zituen. Beranduago, Robert Gravesek gauza bera egingo zuen bere Ni, Klaudio idazlanerako.

## Bere testu batzuen itzulpenak 
* *Res gestae Divi Augusti* *Introducción, texto latino y traducción**.*
*  “*The Res Gestae  of  Augustus  as published in the Loeb Classical Library”,*  1924 (la + gr + en) *Lacus Curtius*
*  *AUGUSTE, Res gestae.*  Université de Liège

## Bibliografia 
* **Suetonio Tranquilo, Cayo** *Hamabi zesarren bizitzak*. Lan osoa, Madril Gredos Argitaletxea

* 1 Lehenengo liburukia: I-III liburuak, 1992
* 2 Bigarren liburukia: IV-VIII liburuak 1992

## Kanpo estekak