open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La consagración de la primavera

***La consagración de la primavera*** (euskaraz *Udaberriaren sagara*), 2022ko Fernando Franco García espainiarrak zuzendutako drama film bat da. Valeria Sorolla, Telmo Irureta eta Emma Suárez aktoreek antzeztu zuten.

2022ko Donostiako Zinemaldian lehiaketarako atal ofizialera aurkeztu zen.

## Argumentua 
Espainia, Madril, Laura (Valeria Sorolla) hiriburura iritsi berria den, unibertsitatean Kimika ikasten duen eta bertako Ikasleentzako Ostatu batean bizi den neska gaztea da. Bakarrik eta diruz eskas, unibertsitate bizimodura egokitu eta bere ziurtasungabeziak gainditzen saiatzen ari da. Gau batez, ezustean, David (Telmo Irureta) ezagutuko du, burmuin-paralisia duen eta Isabel (Emma Suárez) amarekin batera bizi den mutil gaztea. Laura eta Davidek elkarren arteko konfidantzazko harreman bati ekingo diote, harreman honek Laurari bere konplexuak gainditu eta helduzaroaren etapa berriari aurre egiten lagunduko dio.  

## Aktoreak 
* Laura: Valeria Sorolla
* David: Telmo Irureta
* Isabel: Emma Suárez

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jesús España

**Jesús España Cobo** (1978ko abuztuaren 21a, Valdemoro, Madrilgo Erkidegoan) distantzia luzeko Espainiako atleta da, eta 3.000 eta 5.000 metroko probetan espezializatua batez ere.

Espainia ordezkatu zuen lehen aldiz 2001eko Munduko Herrialdeetako Kros Txapelketetan, eta han 11. izan zen lasterketa laburrean. Hurrengo urtean irabazi zuen lehen domina 2002ko Europako Pista Estaliko Atletismo Txapelketan, 3.000 metroetan brontzezko domina lortuta. Aire librean, hamaikagarren iritsi zen 5.000 metrotan 2002ko Europako Atletismo Txapelketan. IAAFren 2003ko Munduko Pista EstalikoTxapelketan beste domina batera hurbildu zen, Luke Kipkosgei brontzezko dominadunaren atzetik segundo bat baina gutxiagora amaituz. 2005ean, 3.000 m-ko urrezko domina irabazi zuen 2005eko Europako Kopan, eta 2005eko Munduko Atletismo Txapelketan lehiatzen jarraitu zuen. Txapeletan deskalifikatu zuten.

2006ko Europako Atletismo Txapelketan, 5.000 metroko lasterketan, Españak garaipena lortu zuen, eta Mo Farah baino metro batzuk lehenago iritsi zen. Hau izan zen nazioarteko lehen titulua. 2008ko Olinpiadetan egin zuen debut olinpikoa, eta 14. amaitu zuen 5.000 metroko finalean. 2009an, 3.000 metroko brontzezko domina irabazi zuen Europako Pista Estaliko Txapelketan, 2009ko Europako Talde Txapelketan  urrezko domina, eta hamargarrena izan zen 5.000 metroko finalean, 2009ko Atletismoko Munduko Txapelketan.

Jesús España 2010eko IAAFeko Pisa Estaliko Txapelketetan lehiatu zen, eta seigarren postura iritsi zen, eta 2010eko Europako Talde Txapelketetan eutsi zion tituluari. Europako Atletismo Txapelketan (2010) 5.000 m-ko titulua defendatzen saiatu zen, baina oraingoan Farahk kolpatu zuen eta zilarrezko domina lortu zuen. Madrilgo San Silvestre Vallecanan ibili zen Urteberri bezperan, eta hirugarren postua lortu zuen Zersenay Tadese eta Ayad Lamdassem espainiarraren atzetik. Martxoan izan zen Europako Atletismo Txapelketan 3.000 m-tan 5., eta apirilean irabazi zuen Irlanda Handia proba.

## Kirol lorpenak 
### Marka pertsonalak 
* 1.500 metro – 3:36,53 min (2002)
* 3.000 metro – 7:38,26 min (2006)
* 5.000 metro – 13:04,73 min (2011)
* 10,000 metro – 28:26,27 min (2012)
* Maratoi-erdia – 1:03:28 (2016)
* Maratoia – 2:11:58 (2016)

## Erreferentziak
Susanna Kallur

**Susanna Elisabeth "Sanna" Kallur** (1981ko otsailaren 16a) hesietako proba motzetan espezalizatutako atleta suediarra da. Nazioarteko hainbat domina irabazi ditu, 2006ko Europako Atletismo Txapelketan 100 m-ko hesi proban urrezko domina barne. Kallurrek pista estaliko munduko errekorra mantentzen du 60 m-ko hesi proban.

Kallurrek aurrera egin zuen, 2000ko Munduko Gazte Txapelketan 100 metroko hesi proba irabazi baitzituen. Gero, hasieran, ez zuen lortu goi-mailako lehian eraginik izatea, bi Munduko Txapelketen finalera iritsi gabe, eta, gero, 2004ko Joko Olinpikoetan. Bere markarik onena 12,67 segundora hobetu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
* 60 metro: 7,24 s (Birmingham, 2007ko martxoaren 3a)
* 60 m hesi: 7,68 s (Karlsruhe, 2008ko otsailaren 10a) Munduko errekorra
* 100 metro: 11,30 s (Malmö, 2006ko abuztuaren 22a)
* 100 metro hesi: 12,49 s (Berlin, 2007ko irailaren 16a)
* 200 metro: 23.32 (Goteborgen, 2005eko abuztuaren 28an)
* 800 metro: 2:27.87 (Huddinge, 1998ko irailaren 6a)

## Erreferentziak
Death Wish V: The Face of Death

***Death Wish V: The Face of Death*** (euskaraz *Heriotz Nahia V: Heriotzaren Aurpegia*), 1994ko Allan A. Goldstein estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Charles Bronson, Lesley-Anne Down, Michael Parks, Saul Rubinek eta Ken Welsh aktoreek antzeztu zuten.

*Death Wish* (1974), *Death Wish II* (1982), *Death Wish 3* (1985) eta *Death Wish 4: The Crackdown* (1987) aurrekariak dauzka. Lehenbiziko filma 1972ko Brian Garfield idazlearen *izen berdineko eleberrian* oinarritua dago.

## Argumentua 
AEB, New York, Paul Kersey (Charles Bronson) gizasemea Olivia Regent (Lesley-Anne Down) moda munduan lan egiten duen emakume erakargarriarekin ezkontzear da, baina bere emazteagaia Tommy O'Shea (Michael Parks) mafiaburu arriskutsuaren neskalagun ohia da, Oliviaren negozioa kontrolatu eta bien alaba bahitu nahi duen gizatxarra. Oliviak Tommy O'Shea, baina Tommyren morroiek Oliviaren aurpegi ederra desitxuratu eta ondoren hura erail eta alaba bahitzea lortuko dute. Paul Kerseyk sindikatuak, abokatu onenak eta bere zerbitzupeko poliziak menpe dituen mafia erakunde horren aurka legea ez dela eraginkorra ikusirik, juztizia bere eskutik hartu eta mafiagizonak banan-bana ahal bezain modu beldurgarrienean akatzen joango da, neskatoa askatzeko helburuz.  

## Aktoreak 
* Charles Bronson: Paul Kersey / Paul Stewart irakaslea
* Lesley-Anne Down: Olivia Regent
* Michael Parks: Tommy O'Shea
* Robert Joy: Freddie "Flakes" Garrity
* Saul Rubinek: Brian Hoyle, barrutiko fiskala
* Kenneth Welsh: Mickey King tenientea
* Lisa Inouye: Janice Omori detektibea
* Miguel Sandoval: Hector Vasquez tenientea
* Erica Lancaster: Chelsea O'Shea
* Chuck Shamata: Sal Paconi
* Kevin Lund: Chicki Paconi
* Scott Spidell: Frankie
* Tim MacMenamin: Mickey
* Sandro Limotta: Angel
* Melissa Illes: Modeloa
* Jefferson Mappin: Albert "Big Al"
* Michael Dunsto: Reggie
* Claire Rankin: Maxine, O'Shearen neskalaguna
* Sharolyn Sparrow: Dawn, Garrityren neskalaguna
* Andrea Mann: Hoyleren emaztea
* Marcello Meleca: Hoyleren semea
* Elena Kudaba: Paulen maizterra 

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Yogi Berra

**Lawrence Peter "Yogi" Berra** (Saint Louis, Missouri, 1925eko maiatzaren 12a - West Caldwell, New Jersey, 2015eko irailaren 20a) estatubatuar beisbolaria eta entrenatzailea izan zen.

Hemeretzi denboraldi jokatu zituen beisboleko Liga amerikarrean, azkena izan ezik New York Yankees taldean. Beisbolaren historiako jasotzailerik onenetakotzat jotzen da.

Bigarren Mundu Gerran borrokatu zen eta Normandiako Lehorreratzean esku hartu zuen. 1963an erretiroa hartu ondoren, New York Mets, New York Yankees eta beste talde batzuk entrenatu zituen.
Natalia Rodríguez

**Natalia Rodríguez Martínez** (1979ko ekainaren 2a) distantzia ertaineko lasterkari kataluindarra da, 1.500 metrotan espezializatua. Tarragonan jaio zen eta Espainia ordezkatu zuen 2000, 2004, 2008 eta 2012ko Udako Joko Olinpikoetan.

IAAFren 2009ko Munduko Txapelketan, Rodríguezek 1.500 m-tan lehenengo amaitu zuen hasiera batean, baina Gelete Burka lurrera botatzeagatik deskalifikatu zuten. 200 metro falta zirela, Rodríguezek pentsatu zuen bide argi bat zuela Etiopiako atletari pasatzeko, baina pasatzen saiatu zenean, talka egin zuten eta Burka pistaren kontra joan zen.

Rodríguezek zilarrezko domina irabazi zuen IAAF 2010 Munduko Pista Estaliko Txapelketan, 2010eko Atletismoko Europako Txapelketan aire zabaleko brontzezko domina hartu aurretik.

## Kirol lorpenak 
### Marka pertsonalak 
* 800 metro – 2:01.35 (2001)
* 1.500 metro – 3:59.51 (2005)
* Milia – 4:21.92 (2008)
* 3.000 metro – 8:35.86 (2009)
* 5.000 metro – 16:15.21 (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenny Simpson

**Jennifer Simpson** (**Barringer** jaioa; 1986ko abuztuaren 23a) distantzia ertaineko eta 3.000m oztopoetan espezializatutako lasterkari estatubatuarra da. Estatu Batuetako ordezkaria izan zen Beijing-eko 2008ko Joko Olinpikoetan, Londres 2012ko Joko Olinpikoetan eta Río 2016 Joko Olinpikoetan. 3000 metroko oztopo proban errekor amerikarra du. 1.500 metroetan urrezko domina irabazi zuen 2011ko Munduko Txapelketetan, zilarrezko domina 2013ko eta 2017 Munduko Txapelketetan, eta brontzezko domina bat Rioko 2016ko Joko Olinpikoetan.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martyn Rooney

**Martyn** **Joseph Rooney** (1987ko apirilaren 3a) 400 metroko proban espezializatutako sprinter ingelesa da. 2008ko Udako Joko Olinpikoetan 400 m-ko finalera iritsi zen, eta brontzea irabazi zuen 4 x400 metroko erreleboan. Britainia Handiko eta Ingalaterrako errelebu-taldeen lehen postan (4 x 400 metro), 2009ko Munduko Atletismo Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen Britainia Handiko errelebo-taldearekin, eta brontzezko domina izan zen 2015eko eta 2017ko Munduko Txapelketan. 

Bakarka, Rooney Europako txapelduna da, bi aldiz 400 metroetan 2014. eta 2016. urteetan.

Bost aldiz txapeldun nazionala da, eta bere markarik onenarekin (44,45 segundo) hirugarren postuan dago Britainia Handian, Matthew Hudson-Smith eta Iwan Thomas erregistro nazionalen jabeen atzetik.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandr Dolgopolov

**Alexandr Oleksandrovych Dolgopolov** (1988ko azaroaren 7a), lehen **Oleksandr Dolgopolov Jr**., Ukrainako erretiratutako tenis-jokalari profesionala da. Izena aldatu eta 2010eko maiatzean gaur egungo forma hartu zuen. Dolgopolov 2011ko Australiako Irekiaren final-laurdenetara iritsi zen, eta munduko ranking-ean posturik altuena lortu zuen 2012ko urtarrilean 13. postua lortuz.

### 2021: Erretiroa 
Dolgopolovek erretiroa iragarri zuen 2021eko maiatzaren 1ean, eta Novak Djokovic-en aurka jokatu zuen 2018ko maiatzaren 14an Erromako Internazionali BNL d'Italian.

## Soldadutza 
2022ko martxoan, Ukrainara itzuli zen, Ukrainako inbasio errusiarraren aurka borrokatzeko boluntario gisa. 2022ko apirilean, Wimbledonek Bielorrusiako eta Errusiako tenis-jokalariei debekatu ondoren, erabaki hau goraipatu zuen: "Ez dio axola munduko tenis-jokalaria diren ala pertsona Errusiar arrunta den", erantsi du: "Jendeak bere bizitza erregularrak bizitzen jarrai badezake, zaila izango da Putinen planak aldatzea. Denek sentitu behar dute [sakrifizioa], Ukrainan denak sentitzen ari baitira. Gure jendea, gure seme-alabak, hiltzen ari dira, eta ezin dituzu begiak itxi, isilik egon eta ezer ez dela gertatzen sinetsarazi. Denek saiatu behar dute jokatzen laguntzeko, eta ATPk jarrera sendoagoa izan behar du, beste kirol askok bezala. Hemen gertatzen ari denaren magnitudea ez dago [islatuta] bere ekintzengatik. Haren ekintzak ahulagoak dira"

## Final nabarmenduak 
### Masters 1000 finalak 
#### Bikoteka: 1 (titulu 1) 
### Taldekako finalak 
#### Taldeka: 1 (1 txapeldunordeak) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Harting

**Robert Harting** (1984ko urriaren 18a) erretiratutako disko jaurtitzaile alemaniarra da. SCC Berlin kirol-klubaren ordezkaria zen. Torsten Schmidt zen haren entrenatzailea. Olinpiar, munduko eta Europako txapeldun ohia da gizonen disko jaurtiketa proban. Christoph Harting anaia txikia da 2016ko ekitaldiko txapeldun olinpikoa.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphael Holzdeppe

**Raphael Marcel Holzdeppe** (1989ko irailaren 28a) pertika jauzian espezializatutako atleta alemaniarra da, eta munduko txapelduna izan zen proba honetan. Zweibrückenen bizi da, Alemanian, eta LAZ Zweibrücken kirol-klubaren ordezkaria da.

## Biografia 
Jatorri afrikarrekoa da Holzdeppe. Bikote alemaniar batek adoptatu zuen jaio eta gutxira. Kaiserslauternen jaio zen, Alemanian.

Holzdeppek 2006ko Munduko Gazte Txapelketan bosgarren postua lortu zuen eta 2008ko Munduko Gazte Txapelketa irabazi zuen. 2007ko Europako Gazte Txapelketan, bereziki, ez zuen emaitzarik lortu, sailkapen-txandan ez baitzuen baliozko jauzirik lortu. Brontzezko domina jaso zuen 2012ko Udako Joko Olinpikoetan, Londresen, Björn Otto herrikidearen eta Renaud Lavillenie frantziarraren atzean.

Bere marka pertsonala 5,94 metrokoa da, eta 2015eko uztailaren 26an lortu zuen Nuremberg-en. Aurreko marka pertsonala 5,80 metrokoa izan zen, 2008ko ekainean, eta munduko errekor juniorra ezarri zuen. Pista Estaliko juniorren munduko errekorra du (5,68 metro), eta 2008ko martxoan Hallen lortu zuen. Balentria horren ondorioz, 2008ko European Athletics Rising Star saria irabazi zuen. Bien bitartean, Abiturra amaitu zuen *Helmholtzen* lirioan, Zweibrückenen.

Holzdeppek lehen titulua irabazi zuen Moskuko 2013ko Munduko Atletismo Txapelketan, 5,89 metroko jauziarekin.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuria Fernández

**Nuria Fernández Domínguez** (1976ko abuztuaren 16a, Luzerna, Suitza) distantzia ertaineko lasterkari espainiarra da. 1.500 metroko lasterketan espezializatuta, eta Espainiako errekorren jabe da miliako lasterketan, eta 1500 metroetan pista estalian.

## Kirol ibilbidea 
Fernándezek Espainia ordezkatu du 2000, 2004 eta 2012ko Udako Joko Olinpikoetan eta 1999, 2001, 2003, 2005, 2009 eta 2011ko Munduko Atletismo Txapelketetan. Halaber, Espainia ordezkatu du Europako lau Atletismo Txapelketatan, Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketetan eta Pista Estaliko Atletismoko Europako lau Txapelketatan.

## Kirol lorpenak 
### Marka pertsonalak 
* 800 metro - 2:00.35 min (2008)
* 1.500 metro - 4:00.20 min (2010)
* Miliako lasterketa - 4:21.13 min (2008)
* 3.000 metro - 8:38.05 min (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenn Suhr

**Jennifer Lynn Suhr** (née **Stuczynski**, 1982ko otsailaren 5a) pertika jauzian espezializatutako estatubatuar atleta da. Olinpiadetako eta munduko txapelduna izan da, #1. sailkatua izan da Munduko ranking-ean, #1. sailkatua izan da 2006az geroztik Estatu Batuetan, eta Estatu Batuetako 17 txapelketa nazional irabazi ditu (7 indoor, 10 outdoor). Pista Estaliko munduko errekorra 5,03 m-tan mantentzen du. 2008an, Estatu Batuetako sailkatze proba olinpikoak irabazi zituen, 4,92 m-ko AEBko errekorra ezarriz, eta zilarrezko domina irabazi zuen Beijing-eko Joko Olinpikoetan. Urrezko domina irabazi zuen Londresko Joko Olinpikoetan, 2012ko abuztuaren 6an. Track & Field Newsek atleta amerikarra izendatu zuen 2008an.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camila Navarrete

**Camila Navarrete** (Txile, XX. mendea) Txileko astronomoa da, DBH Europako Behatoki Australeko ikertzailea. Haren ikerketa-lana *arkeologia galaktikoan edo astronomikoan* oinarritzen da, baita Esne Bidearen eraketa-historiaren berreraikuntzan ere.

## Biografia 
Camila Navarretek  Santiagoko Javiera Carrera 1. Lizeoan ikasi zuen. Astronomiarekiko interesa sendotu egin zen Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultateko Udako Eskolan bigarren mailako ikasleentzako gai horri buruzko ikastaro batean parte hartu zuenean.

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioko astronomoa da, magisterra eta astrofisikan doktorea ikasketa-etxe berean 
ezkerrera|thumb|200px|Very Large teleskopioa
Geroago, Cambridgeko Unibertsitatean eta New Yorkeko Flatiron Institutuko Astrofisika Konputazionalaren Zentroan espezializatu zen.

DBHn, Very Large Teleskopioa dagoen Paranal behatokian egiten du lan.

Bere hitzetan, egin duen aurkikuntzarik garrantzitsuena "Magallaesen Hodei Handiari lotutako zenbait izar-korronte berrestea" izan da. Horiek adierazten dute galaxia hori Esne Bidea bezala eratu zela: galaxia txikiagoak asimilatuz".

## Sariak eta goraipamenak 
* 2017: L'Oréal-UNESCO For Women in Science Txile saria, doktoretza kategoria.
* 2018: Esker ona Merkurioren 100 lider gazteren zerrendan.
* 2018: UC lider gazteen zerrendan aintzatespena.
* 2019: Doktore-tesiaren bikaintasunaren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Camila Navarrete, "For Women in Science" Tele13 Radio saria irabazi duen astronomoa.
David Oliver

**David Oliver** (1982ko apirilaren 24a) hesi proba motzetan espezializatutako atleta estatubatuar erretiratua da. Atleta profesional gisa, 110 metro hesien proban lehiatu zen, aire librean, eta 60 metro hesi-lasterketan, pista estalian. Moskuko Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 110 metro hesietan, 13 segunduko denboraz. 2008ko Joko Olinpikoetan brontzezko domina irabazi zuen eta beste brontze bat irabazi zuen IAAF 2010 Munduko Pista Estaliko Txapelketan.

110 metro hesietako estatubatuar errekorra zuen. Oliver AEBetako txapelduna da lau aldiz, eta pista estaliko eta aire libreko tituluak irabazi zituen 2008an; bigarren titulua, aire zabalean, AEBetako 2010eko Aire Libreko Txapelketetan. eta aire zabaleko hirugarren titulua, AEBetako 2011ko Aire LibrekoTxapelketetan. 2008ko IAAFren Munduko Final Atletikoan ere urrezko domina irabazi zuen. 12,89 segundoko marka pertsonala du 110 m hesietan, eta bosgarren postua du denbora osoko zerrendan, 2017. urteko denboraldiaren amaieran atletismotik erretiratzen den unean (laugarren zen).

## Kirol ibilbidea 
## Sailkapenak 
Oliver AEBetako eta munduko onenen artean sailkatu zen 110 metroko oztopoetan, 2005 eta 2016 artean, *Track and Field* News-eko adituen botoen arabera.

## Lorpenak eta ahalmenak 
2014. urtean, Oliver hautatu zuten Howard Unibertsitateko Ospearen Aretoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultana N. Nahar

**Sultana Nurun Nahar** (Dacca, Pakistan, 1955eko urtarrilaren 10a) banglades-estatubatuar fisikaria, astronomoa da. Ikertzaile zientifikoa da Ohioko Estatuko Unibertsitateko Astronomia Sailean.

Fotoionizazio-prozesu atomikoetan, ioi elektronikoen birkonbinazioan, fotoeszitazioan, talkan oinarritzen da ikerketa. Besteak beste, ekarpen hauek egin ditu: elektroi-ioien birkonbinazio osorako metodo bateratua garatzea, Breit-Pauliren R matrizearen metodorako espektroskopia teorikoa, eta nanoplasma erresonanteko termosatikoekin (RNPT) minbizia tratatzeko metodoa.

## Biografia 
### Hezkuntza eta karrera 
Naharrek Fisika Teorikoko Gradua lortu zuen Dacako Unibertsitatean, eta Optika Kuantikoko masterra eta Teoria atomikoko doktoretza lortu zituen Detroiteko Wayneko Estatuko Unibertsitatean (Míchigan). 

*Astrofisika atomikoa eta espektroskopia* (Cambridge UP, 2011) testu-liburuaren egilea da, Anil K. Pradhanekin batera.

## Ikerketa-interesak 
Naharrek luze eta zabal argitaratu ditu astrofisikako eta laborategiko plasmako talka atomiko erradiatiboen prozesuak, besteak beste, fotoionizazioa, ioi-elektroien birkonbinazioa, fotoeszitazioak eta des-eszitazioak, eta ioi-elektroien dispertsioa. Satelite bidezko linea dielektronikoetan, espektroskopia teorikoan eta aplikazio biomedikoetarako nanoespektroskopia konputazionalean ere lan egin du. Opacity Project eta Iron Projec tNazioarteko lankidetzetako kide da, erradiazio- eta talka-prozesu atomikoak aztertzeko eta astrofisikoki ugariak diren atomo eta ioientzat beharrezkoak diren parametro atomikoak kalkulatzeko. 

## Sariak 
* John Wheatley saria irabazi zuen, honako hauengatik: "Hirugarren munduko zenbait herrialdetan fisikaren ikerketa eta irakaskuntza sustatzeko ahaleginak, lankidetza, tutoretza eta filantropiaren bidez, eta, bereziki, emakumezko zientzialari musulmanen sustapena, defendatzailea eta jarraitu beharreko eredua baita".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yaël Nazé

**Yaël Nazé** (Baidour, Belgika, 1976ko azaroaren 21a) belgikar astrofisikaria eta ikertzailea da eta Liejako Unibertsitatean lan egiten du. Izar masiboetan eta ingurunearekiko elkarreraginetan espezializatua da. 

## Biografia 
Belgikako zati pobre batekoa da, jendeak izarren behaketaz gozatzen zuen ingurukoa. Hamar urte zituela meteorologia gogoko zuen, baina hamabirekin astronomiaz arduratu zen. Doktoretza 2004ko martxoan jaso zuen eta 2009tik aurrera FNRS ikertzaile gisa kalifikatu zen. Bere aisialdiaren zati bat zientzien dibulgazioan ematen du, hitzaldi, animazio, erakusketa eta artikuluen bidez. Hainbat liburu idatzi ditu.  Haren lan zientifikoak zein liburuek sariak jaso dituzte.

## Liburuak 
* ''Les couleurs de l'Univers'', Belin, 2005 (Haute Maurienneren prix d'astronomie 2006, Hainuyer de vulgarisation scientific 2006)
* ''L'astronomie au féminin'', Vuibert, 2006 et CNRS publicions, 2014 (Plume d'or 2006, prix Verdickt-Rijdams 2007)
* *Histoire du télescope, la contemplación de los universitarios de los primeros instrumentos de las máquinas de los célestes*, Vuibert, 2009
* ''L'astronomie des anciens*, Belin, 2009 (prix-Rostand 2009)
* *Cahier d'exploration du ciel'' I. Découvrir l'Univers, Réjouisciences, 2009
* ''Cahier d'exploration du ciel II''.  Mesurer l'Univers, Réjouisciences, 2012
* *La cuisine du cosmos -* cahier de (g) astronomie, Réjouisciences, 2012
* ''Voyager dans l'espace*, CNRS edizioak, 2013 (fr: prix Roberval , 2014)
* *A la recherches d'autres mondes - les exoplanètes*, Académie Royale de Belgique - publicions, collection academie en poche, 2013ko urria
* *Art & Astronomie - Inprimaketa ospetsuak'', Omnisciences, 2015eko urria

## Herri-lanak 
2018an, Sfax Unibertsitateko ikasle batek proposatutako doktoretza-tesi bati buruzko eztabaida aztertu zuen. Tesiak lurralde laua defendatzen zuen, baita eguzki-sistemaren eredu geozentrikoa eta Lur gaztea ere. Disertazioa ez zuen onartu ingurumen-azterketen tesiak gainbegiratzeaz arduratzen zen batzordeak, eta Hafedh Ateb irakasleak, Tunisiako Elkarte Astronomikoaren sortzaileak, argitaratu eta salatu zuen 2017an Facebooken.

## Sariak 
* Prix Jean Teghem (2009)

* Prix Jean-Rostand (2009)
* Prix Roberval (2014)
* Prix Jean-Perrin (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Yaël Nazéren orri profesionala, Liejako Unibertsitatean.
* Yaël Nazé-ren argitalpen adimendunak ADS datu-basean.
* astronomia femeninoan, Yaël Nazé-ren hitzaldia (2010eko urtarrilaren 5a) CERIMES / IAP bideoa.
* Yaël Nazék eguzki-sistemari buruz emandako hitzaldia (Brest, 2012ko urriaren 17a)
2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 31.Edizioa izan zen. Urriaren 31tik azaroaren 17ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, enparantza nagusia eta gaztetxean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.

Gainera, I.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen baitan. Ekimen honetan, EHAZEk antolatuta, antzerkizaleak elkartu eta antzerkigintzaren baitako hainbat egitasmo egin ziren herriko enparantza nagusian.

2013ko Ikusleen saria Azpeitiko Emakume Antzerki Tailerraren *"Dena berriz bueltatzen da"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Iñaki Martinez izan zen, lehiaketa bidez.thumb|XXXI.EUSKAL ANTZERKI TOPAKETAK, Aurkezpena|erdian
## Antzezlanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2012ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2012ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 30.Edizioa izan zen. Azaroaren 1etik 28ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, gaztetxean, udaletxeko ganbaran eta Sanagustin Kulturgunean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.

Gainera, topaketen baitan eta EHAZEk bideratuta, mahai inguru bat antolatu zuen Sanagustin Kulturgunean, *"Euskal teatro berri baten beharra: Euskal komedia"* izenekoa. Egitasmo honen aurretik III. Antzerkizale Saria banatu zen, Agus Perezek irabazitakoa.

2012ko Ikusleen saria Pantha Rehi-ren *"Auzokideak"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Borja Eizagirre eta Maite Eizagirre izan ziren, lehiaketa bidez.
Fitxategi:ANTZERKIZALE SARIA AGUS PEREZ 2012.jpg|Antzerkizale Saria Agus Perezi
Fitxategi:SARI BANAKETA 2012.jpg|Ikusleen Sari banaketa

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Croce

**James Joseph "Jim" Croce** (Filadelfia, Pennsylvania, 1943ko urtarrilaren 10a - Natchitoches, Louisiana, 1973ko irailaren 20a) estatubatuar rock eta folk abeslari eta egile abeslaria izan zen. 1966 eta 1973 artean bost estudioko disko eta single ugari egin zituen. Maury Muehleisen gitarra-jotzaile eta konpositorearekin bikote artistikoa osatu ondoren, 1970eko hamarkadaren hasieran lortu zuen arrakasta. Hegazkin istripu batean hil zen. Bere bi single zerrendetan lehena izan ziren: *Bad, Bad, Leroy Brown* eta *Time in a Bottle*.

## Diskografia 
* *Facets* (1966)
* *Jim & Ingrid Croce* (1969)
* ''You Don't Mess Around with Jim* (1972)
* *Life and Times* (1973)
* *I Got a Name'' (1973)

## Kanpo estekak
Tmesisternus trapezicollis

***Tmesisternus trapezicollis*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa.  Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 17 eta 21 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1968ko Urkiolako Igoera

**1968ko Urkiolako Igoera** bizkaitar lasterketa honen VIII. edizioa izan zen. 9,5 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.

## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Manuela Martelli

**Manuela Abril Martelli Salamovich** (Santiago, Txile, 1983ko apirilaren 16a) aktore eta zinema-zuzendari txiletarra da, eta *Machuca* filmean eta nazioarteko filmetan *(Il futuro,* adibidez) egindako lanengatik nabarmendu da.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Nicolas Martelli, jatorri italiarrekoaren, eta Marian Salamovichek, jatorri kroaziarrekoaren alaba da. Bigarren mailako ikasketak Vitacurako Saint George's Collegen egin zituen. Ikasketetako azken urtean, *B-Happy* filmaren castingera aurkeztea erabaki zuen. Gonzalo Justinianok zuzendu zuen filma, eta paper nagusia lortu zuen. Film horretan egindako lanagatik, Habanako Zinemaldian aktore onenaren saria jaso zuen.

Eskola utzi ondoren, 2002an Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioko Arte Eskolan sartu zen, eta 2004an unibertsitate bereko Antzerki Eskolan hasi zen ikasten,  2007ra arte.

2004an, Andrés Wooden *Machuca* filmean parte hartu zuen, eta aktore onenaren 2004ko Altazor Saria irabazi zuen. Ondoren, *Huaiquimán* eta *Tolosa* seriearen bigarren denboraldiarekin bat egin zuen.

2007an, *Radio Corazón* saioan parte hartu zuen, *Chacotero Sentimentalaren* bigarren bertsioan.

Geroago, telebistan egin zuen debuta, Canal 13k transmititutako 2010eko *Feroz* telesailean parte hartuz.

### Nazioartekotzea 
2013an, *Il futuro* filmaren protagonista izan zen, Alicia Scherson zuzendari eta gidoilari txiletarrak zuzendua. Roberto Bolaño idazle ospetsuaren *Una novelita lumpen* eleberrian oinarrituta dago filma. Urte bereko Sundance Zinemaldirako hautatu zuten, eta Rotterdameko Nazioarteko Zinemaldian film onenaren kategorian irabazi zuen. Martellik Biancaren papera interpretatu zuen.

### Zuzendaritzarako urratsa 
2010. urtearen erdialdean, aktorea Estatu Batuetara joan zen, Tempe-ko Unibertsitatean Zinemako Zuzendaritzako Master bat egitera. Han zuzendu zuen bere lehen film laburra, *Apnea*, Valdiviako Nazioarteko Zinemaldiaren 21. bertsioan.

2013an, *Coraje* izeneko film luze batean hasi zen lanean, Dominga Sotomayor produkzio-etxearekin, Corfo Cine baten finantziazioari esker. Filmaren izenburua aldatu egin zuen eta "*1976"* izena hartu zuen. 2022ko Canneseko Zinemaldian estreinatuko zen, Errealizadoreen Hamabostaldian.

2016. urteaz geroztik, Chilevisióneko *Bala loca* serieko casting-zuzendaria da.

## Bizitza pertsonala 
Martellik harreman sentimental luzea izan zuen Txileko Matias Bize zinema-zuzendariarekin.

## Filmografia 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Ceremonia_de_Clausura_%284790755070%29.jpg/220px-Ceremonia_de_Clausura_%284790755070%29.jpg|thumb|Andrés Wood, Aline Kuppenheim eta Manuela Martelli, *[Machuca* filmaren sariketan, 2004ko Viña del Mar-eko Nazioarteko Zinemaldian.]]

### Aktore gisa 
#### Film luzeak 
#### Film laburrak 
### Zuzendari eta gidoilari gisa 
### Telebista 
## Sariak 
Martelli ha sido ganadora y nominada a diversos premios durante su carrera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuela Martelli elkarrizketa: *Jakitun izatearen zauria aringarria izan daiteke* Berria, 2022.09.18
Betiko Urrea gaztelua

thumb|250px|left|Gaztelua inguratzen duen lubanarroa.
**Betiko Urrea gaztelua** (), baita ere **Erkunshen Bateria** (), defentsarako 1874 eta 1876 artean eraikitako gaztelua da, Qing dinastiaren garaian. Shen Baozhen eraiki zuen, Anping barrutian, Tainanen, Taiwanen.

## Historia 
Gaztelua 1874an eraiki eta 1876an amaitu zuen Shen Baozhen Qing ofizial ospetsuak, kostaldea babesteko eta uhartea japoniar inbasioen aurka defendatzeko. Instalazio militar honek 1884ko Txina-Frantziko gerran izan zuen bere lehen paper garrantzitsua. 1895ean Qing dinastiak Taiwan Japoniako Inperioari utzi ziotenean, Taiwango jendeak Formosako Errepublikaren banderapean borrokatu zuen gotorleku honetatik japoniar inbaditzaileen aurka. Behin Japoniako kontrolpean, instalazio militar honek balioa galdu zuen. Bere balioa guztiz galtzen zen Errusia-Japonia Gerran, Japoniako gobernu inperialak gotorlekuko kanoi batzuk saldu zituenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Unibertsitatea (abestia)

**Euskal Unibertsitatea** Xabier Amurizaren hitzekin eta doinu herrikoi batekin Oskorri taldeak 1979an argitaratu zuen abestia da, Oskorri izenburuko diskoan. 1970eko  hamarkadan Euskal Herriko kaleetan Euskal Unibertsitatea sortzeko nahia eta eskaera islatzen du abestiak.

Disko berean zeuden beste 14 kanta, besteak beste *Bizkaiko aberatsak*, Adela, *Zazpi jauziak*, eta *Forjarien kanta*.

Fitxategi:Xabier Amuriza.jpg|Xabier Amuriza
Fitxategi:Oskorri Xabier Zeberio Natxo de Felipe.jpg|Oskorri taldea

## Hitzak 
Xabier Amurizaren koplak dira abestiaren hitzak.  Hona hemen abestiaren lehen eta azken koplak:

: ***Euskal Unibertsitatea***
: *Arnasa hartu beharra dugu eta ireki atea*
: *Arrainak ura eta euskarak bere unibertsitatea.*
:: *Aspertu gara beti ibiltzen suge narraztien gisan*
:: *Hegada jaso eta nahi dugu arrano libreak izan.*
: *Arnasa hartu beharra dugu eta ireki atea*
: *Arrainak ura eta euskarak bere unibertsitatea.*
: [...]
:: *Pausorik pauso bagoaz geure unibertsitateraino*
:: *Eskupekorik ez dugu behar berez zor zaiguna baino.*
: *Arnasa hartu beharra dugu eta ireki atea*
: *Arrainak ura eta euskarak bere unibertsitatea.*

## Euskal Unibertsitatea sortzeko eskaera 
1970an unibertsitatean euskara ez zen bat ere erabiltzen, gainera Euskal Herrian ez zegoen apenas unibertsitaterik. Orduan utopia moduan ikusten zen euskara etorkizunean arlo guztietara naturaltasunez zabaldu ahal izango zela. 1972an Baiona Karlos Santamariak Euskal Unibertsitatea sortzeko premiaz emaniko hitzaldiaren bidetik, Udako Euskal Unibertsitatea antolatu zuten 1973ko udan, Euskaltzaindiaren babespean. Geroago, urteak pasa ahala, hainbat urrats kualitatibo egin dituzte etengabe euskarazko unibertsitatea eraikitzeko bidean.
Fitxategi:Logo ehu 0001.png|1976ko pegatina, Txillidaren marrazkiarekin. Geroago UPV/EHUren logotipoa bihurtuko zen.
Fitxategi:Jose Ramon Etxebarria - Euskadiko Kutxaren kartela.jpg|Bai, Jauna, Bai: Fisika Euskaraz. (1976)
Fitxategi:Estatistika UEU 1978 Azala 02.png|Udako Euskal Unibertsitatearen liburua (1978).

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Euskal Unibertsitatea
* Oskorri
* Bizkaiko aberatsak
* Aita-semeak
* Euskaldun berriaren balada
* Furra furra
* Gaztelugatxe (abestia)
* Gora ta gora beti
* Guretzat
* Insumisioarena
* Ostatuko neskatxaren koplak
* Violetaren martxa

## Kanpo estekak 
* Oskorri diskoaren datuak badok.euswebgunean (hitzak, abestiakentzun, abestien datuak, Sautrela kanta entzungai..
Mahiedine Mekhissi-Benabbad

**Mahiedine Mekhissi-Benabbad** (1985eko martxoaren 15a) jatorri aljeriarreko distantzia ertaineko lasterkari frantsesa da, eta 3.000 metro oztopoetan lehiatzen da batez ere. Dominak irabazi ditu nazioarteko lehiaketa handietan, hala nola Joko Olinpikoetan, Munduko Txapelketetan, Europako Txapelketetan eta Europako Pista Estaliko Txapelketetan.

Mekhissi-Benabbad, 2010eko eta 2012ko Europako Txapelketan 3.000 metro oztopoetako finalak irabazi ondoren, ekitaldiko maskota bultzatzeagatik ezaguna egin zen.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
* IAAFren profiletik ateratako informazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus fergussoni

***Tmesisternus fergussoni*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa.   Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1970ean.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus fergussoni* Catalogue of Life.
Prionailurus javanensis

**Sundako katu lehoinabarra** (***Prionailurus javanensis***) Sonda uharteetako (Java, Bali, Borneo eta Sumatra) eta Filipinetako katu basati espezie autoktonoa da. *Prionailurus* generoaren parte da, eta Asia hegoalde eta hego-ekialdeko katu lehoinabarrarekiko (*Prionailurus bengalensis*) espezie desberdindua.

## Bibliografia
Gorka Agirre Moreno

**Gorka Agirre Moreno** (Busturia, Bizkaia, 2000ko apirilaren 13a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Athleticeko harrobian hezia kimuetatik. Puntaerdi moduan aritzen da. Baskonian eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero Bigarren Federazioan joikatzen zuen Sestao Riverren egon zen. Denboraldi bat Formenteran jokatu ondoren Gernikara bueltatu zen.

## Ibilbidea 
*2024eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ardagai beltz

**Ardagai beltza ** (*Phellinus nigricans*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Boletus prunastri*, *Boletus scutiformis*, *Boletus pomaceus var. prunastri*, *Polyporus pomaceus var. ß prunastri*, *Boletus nigricans*, *Polyporus nigricans f. typical*, *Fomes nigricans*, *Placodes nigricans*, *Mucronoporus nigricans*, *Scindalma nigricans*, *Fomes nigrescens*, *Pseudofomes nigricans*, *Fomes fomentarius var. nigrescens*, *Fomes igniarius var. nigricans*, *Ungulina fomentaria subsp.* nigricans*, *Phellinus igniarius subsp.* nigricans*, *Fomes igniarius f. nigricans*, *Polyporus igniarius var. nigricans*, *Fomes fomentarius subsp.* nigricans*, *Ochroporus nigricans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 15 cm artekoa, zaldi apatxaren itxurarekin eta hankarik gabe, *Phellinus* guztiak bezala. Hainbat ildo zentrokidez zehaztutako zirrikitu asko ditu, azala beltzaxka eta distiratsua du, eta ertza okrea edo zurixka.

**Tutuak:** Marroi-herdoil kolorekoak eta geruzatuak.

**Poroak:** Oso txikiak eta pruina zurixka ez oso iraunkor batekin, marroi ilun kolorekoak.

**Haragia edo bilbea:** Oso gogorra eta marroi-lehoi kolore ilunekoa.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik. *Nigricans* epitetoa berriz latinetik dator, belztu egiten du, esan nahi duen "nigricans" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phellinus igniarius* delakoaren antzekoa da, baina txikiagoa da, burlet gehiago ditu eta zarakarra ilunagoa eta distiratsuagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Hainbat hostozabalen zuhaitzetan hazten da, baina batez ere sahatsetan eta urkietan.

### Banaketa eremua 
Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia, Hegoafrika..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai ezpaingorri

**Ardagai ezpaingorria** (*Fomitopsis pinicola*) *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako interesik gabea. Antzina hemostatiko gisa erabiltzen zen hemorragiak mozteko.

Sinonimoak: *Boletus semiovatus*, *Boletus ungulatus*, *Boletus marginatus*, *Boletus ellipticus*, *Boletus igniarius var. ß ellipticus*, *Polyporus marginatus*, *Polyporus pinicola*, *Polyporus pinicola var. ß resupinatus*, *Polyporus cinnamomeus*, *Polyporus helveolus*, *Fomes pinicola*, *Polyporus thomsonii*, *Fomes marginatus*, *Fomes cinnamomeus*, *Ischnoderma helveolum*, *Fomes ungulatus*, *Polyporus ungulatus*, *Fomitopsis marginata*, *Trametes pinicola*, *Trametes marginata*, *Piptoporus helveolus*, *Fomes thomsonii*, *Physisporus tuber*, *Placodes marginatus*, *Placodes marginatus var. pinicola*, *Placodes helveolus*, *Placodes pinicola*, *Favolus pini-halepensis*, *Antrodia serpens var. tuber*, *Polyporus marginatus var. pinicola*, *Fomes pini-halepensis*, *Scindalma cinnamomeum*, *Scindalma ungulatum*, *Antrodia tuber*, *Scindalma thomsonii*, *Scindalma semiovatum*, *Ungulina marginata*, *Polyporus ponderosus*, *Fomes ponderosus*, *Fomes subungulatus*, *Ungulina ungulata*, *Fomes lychneus*, *Mensularia alba*, *Mensularia marginata*, *Pseudofomes pinicola*, *Ungularia parvula*, *Friesia rubra*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 40 cm arteko luzera eta 20 cm arteko zabalera; dimidiatua edo ungulatua, eremu zentrokide arinekin, azal bereizgarri batekin: hasieran hori-laranja kolorekoa, gero beltzaxka, ertza izan ezik, kamutsa eta hori-gorrixka da; ur tantak exudatu ditzake.

**Tutuak:** Estratuak eratzen dituzte.

**Poroak:** Txikiak, 3 - 4 mm batean, zurixketatik horixketara, zauritzean zikintzen direnak.

**Trama:** Suberosoa, krema-okre kolorekoa; pixka bat erretxinaren zaporekoa.

**Etimologia:** *Fomitopsis* terminoak, *Fomes* generoko perretxikoen antzekoa dela esan nahi du, eta sua pizteko ardagaia esan nahi du, *Fomes* hitzak. *Pinicola* epitetoak esan nahi du, pinua erabiltzen duela ostatu gisa.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Azal erretxinaduna duten espezieen artean, hemen, bi baino ez dira aipatzen: *Ganoderma pfeifferi* delakoa, honek bilbea askoz ilunagoa du eta kolorea berriz arrea edo herdoil-arrexka. *Ganoderma resinaceum* espeziea, hau haritzetakoa da, baina ez bakarrik, honek bilbea oso argia du, eta gaztea denean biguna da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, baina batez ere udazken osoan, koniferoetan eta hostozabaletan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Brasil, Guyana Frantsesa, Europa, Kanariak, Errusia, Iran, Kaukasia, Turkmenistan, Kazakhstan, Kirgizistan, Uzbekistan, Australia, Txina, Taiwan, Filipinak, Himalaiako mendikatea eta Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Fomitopsis pinicola bat.jpg
Fitxategi:Fomitopsis pinicola bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai ezpainzuri

**Ardagai ezpainzuria** (*Heterobasidion annosum*) *Bondarzewiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Zuhaitzean barrura sartzen da usteldura zuria eraginez, zuhaitza hil egiten du.

Sinonimoak: *Boletus cryptarum*, *Polyporus epiphegus var. cryptarum*, *Poria encephalum*, *Poria cryptarum*, *Polyporus cryptarum*, *Polyporus encephalum*, *Polyporus scutatus*, *Polyporus serpentarius*, *Boletus annosus*, *Polyporus subpileatus*, *Polyporus resinosus*, *Polyporus scoticus*, *Polyporus annosus subsp.* subpileatus*, *Polyporus makraulos*, *Trametes annosa*, *Trametes annosa var. subpileata*, *Trametes radiciperda*, *Fomes annosus*, *Fomitopsis annosa*, *Physisporus makraulos*, *Physisporus makraulos subsp.* nigromarginatus*, *Polyporus gillotii*, *Fomes cryptarum*, *Inodermus cryptarum*, *Poria makraulos*, *Placodes annosus*, *Trametes scutata*, *Trametes scutata var. a mollis*, *Phellinus cryptarum*, *Polystictus cryptarum*, *Fomes annosus var. gillotii*, *Scindalma cryptarum*, *Pycnoporus annosus*, *Scindalma annosum*, *Ungulina annosa*, *Spongioides cryptarum*, *Friesia annosa*, *Polystictoides fuscus*, *Polyporus fuscus*, *Polyporus atrannosus*, *Fomes annosus f. cryptarum*, *Fomes annosus f. scutatus*, *Fomes annosus f. makraulos*, *Heterobasidion annosum f. cryptarum*, *Heterobasidion annosum f. macraulos*, *Heterobasidion annosum f. scutatus*, *Heterobasidion cryptarum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 20 cm artekoa, oso poliformoa, zimurtsua, besaulki itxurakoa, marroi-gorrixka, uniformea, zahartzean zarakar zurrun eta beltzaxka sortzen zaio. Bazter meheagoa  eta argiagoa du eta ertza zurixka.

**Tutuak:** *Ungulina* guztietan bezala estratifikatuak, zuri-krema kolorekoak,

**Poroak:** Txikiak, biribilduak edo angelutsuak eta zurixkak, azkenean horiak izatera pasatzen dira.

**Haragia:** Suberosoa, zurixka, batzuetan zurkara, usain zehatzezinekoa.

**Etimologia:** *Annosus* epitetoa latinetik dator, urtez betea, zaharra, esan nahi duen "Annosus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zarakar beltzaxkak eta ertz zuriak antzeko beste espezie batzuetatik bereizten dute, hala nola *Antrodia serialis* delakotik.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan bizi da, udan enborretako barrunbeetan begetatuz, mahatsondoetan, pinuen sustraietan eta beste konifero batzuetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, Turkmenistan, Kazakhstan, Kirgizistan, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Txina, Malaysia, Australia, Zeelanda Berria, Hego Korea, Japonia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai sendo

**Ardagai sendoa** (*Fomitiporia robusta*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragia zurezkoa, oso gogorra, ez da jangarria. 

Sinonimoak: *Polyporus roburneus*, *Fomes roburneus*, *Placodes roburneus*, *Polyporus buxi*, *Scindalma roburneus*, *Scindalma robustum*, *Ungulina roburnea*, *Pyropolyporus calkinsii*, *Pyropolyporus crustosus*, *Pyropolyporus haematoxyli*, *Fomes haematoxyli*, *Fomes crustosus*, *Fomes calkinsii*, *Pyropolyporus texanus*, *Pyropolyporus bakeri*, *Fomes texanus*, *Fomes bakeri*, *Fomes rhaponticus*, *Phellinus texanus*, *Phellinus bakeri*, *Fomes squarrosus*, *Pyropolyporus abramsianus*, *Fomes abramsianus*, *Fomes yasudai*, *Ungularia tuberosa*, *Fomes igniarius var. roburneus*, *Phellinus robustus*, *Fomes tuberosus*, *Polyporus aestriplex*, *Agaricus aestriplex*, *Ochroporus robustus*, *Phellinus aestriplex*, *Polyporus robustus*, *Fomitiporia texana*, *Fomitiporia calkinsii*, *Fomitiporia bakeri*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 25 cm bitarteko diametrokoa, erdizirkularra edo apatx itxurakoa, atxikitze-oinarri oso zabalarekin. Goiko aldeak ildoak zabal izan ohi ditu, hasieran belusduna, ondoren ilegabea eta sarritan pitzatua. Gaztaina-okre kolorea du edo gris-gaztaina kolorea, eta ertza lodia eta hori-lehoi kolorekoa izaten du.

**Himenioa:** Tutu geruzatuak, hori-lehoi kolorekoak. Poro biribilak, oso txikiak, gaztetan kanela-hori kolorekoak, gero arrexkak bihurtzen dira.

**Haragia:** Bilbea gogorra du, haritsua, zurezkoa, hori-lehoi kolorekoa edo arre-lehoi kolorekoa, tutuak baino iluntxoagoa.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Habitata eta ezaugarri espezifikoak kontuan hartzen badira, zaila da beste espezie batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan aurki daiteke. Hostozabaletan hasten da, batez ere haritzetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Ardagai sendoa goitik.jpg|Ardagai sendoa goitik
Fitxategi:Ardagai sendoa azpitik.jpg|Ardagai sendoa azpitik
Fitxategi:Ardagai sendo gazteak.jpg|Ardagai sendo gazteak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Sewell Young

**Anne Sewell Young** (1871ko urtarrilaren 2a &ndash; 1961eko abuztuaren 15a) astronomia-irakasle estatubatuarra izan zen 37 urtez Mount Holyoke Collegen.

## Biografia 
Anne Sewell Young Bloomingtonen jaio zen, Wisconsinen, 1871ko urtarrilaren 2an. Albert Adams Young apaizaren eta Mary Sewellen alaba zen. Minnesotako Carleton Unibertsitatean lizentziatura lortu zuen 1892an. Ondoren, Walla Wallara (Washington) joan zen, eta Whitman Collegen matematika irakasten aritu zen Carletonera itzuli baino hiru urte lehenago. 1897an lortu zuen maisutza, eta 1906an Columbiako Unibertsitatean doktoratu zen. Haren tesiak antzinako zeruko argazkien neurketak ebaluatu zituen, eta zehaztu zuen Perseus konstelazioak ordura arte pentsatutakoa baino bi izar gehiago zituela.

## Lan ibilbidea 
Young 1899an hasi zen Monut Holyoke Collegen, eta eragin erabakigarria izan zuen ikaslearen bokazioan, Helen Sawyer Hogg astronomoarengan. John Payson Williston behatokiko zuzendari izendatu zuten, eta bertan behaketa-programa bat gainbegiratu zuen eguzki-orbanen jarraipena egiteko. Mount Holyokeko ikasleentzako bilerak egin zituen behatokian, eta 1925ean Connecticuteko ikastetxera trenez joan zen, eguzki-eklipse osoa ikustera.

Youngek interes berezia izan zuen izar aldakorrekiko, eta interes bera zuen Edward Charles Pickering-ekin, Harvard College-ko Behatokiko zuzendariarekin. Izar Aldakorren Behatzaileen Amerikako Elkartearen (AAVSO) zortzi kide sortzaileetako bat izan zen, eta izar aldakorren 6500 behaketa baino gehiago egin zituen antolaketan. 1923an hautatu zuten erakundeko lehendakari.

Young 1936an erretiratu zen, eta Claremontera (Kalifornia) joan zen ahizparekin. Hantxe hil zen 1961eko abuztuaren 15ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erika Böhm-Vitense

**Erika Helga Ruth Böhm-Vitense** (Kurau, Alemania, 1923ko ekainaren 3a &ndash; Seattle, Estatu Batuak, 2017ko urtarrilaren 21a) alemaniar jatorriko astrofisika estatubatuarra izan zen, izar aldakor zefeidoei eta atmosfera estelarretako konbekzioari buruzko lanagatik ezaguna.

## Biografia 
Böhm-Vitense 'Erika Helga Ruth Vitense' gisa jaio zen Kurauren (Alemania). Hiru ahizpen artean bigarrena zen. Wilma eta Hans Vitense gurasoak maisuak izan ziren eta alabak Lübeck-en (Alemania) hazi zituzten. Erika Tubingako Unibertsitatean hasi zen graduatu aurreko ikasketak egiten, 1943an, baina Kielgo Unibertsitatera joan zen 1945ean, lehen erakundearena baino eguneratuagoa eta berritzaileagoa zen astronomia-sail baten bila.

Lizentziatura 1948an amaitu zuen, eta ondoren Kielen egon zen graduondoko ikasketak egiteko. Albrecht Unsöldekin lan egin zuen Eguzkiaren presioaren eta tenperaturaren araberako xurgapen jarraituko koefizienteei buruzko tesian. 1951n defendatu zuen, eta doktoretza-titulua lortu zuen.

Ezkondu ondoren, 1954an, Lick Behatokira eta Kaliforniako Unibertsitatera (Berkeley) joan ziren bisitan, urtebetez. Kiel-era itzuli zenean, senarra ere astrofisikoa zen, eta lanpostu bat bete zuen.

1968an, Washingtongo Unibertsitatera joan ziren biak, ikerketako bazkide senior gisa hasteko. 1971n lanaldi osoko irakasle lanpostua lortu zuen, geroago irakasle emeritu bihurtzeko. Bere garaian, Washingtongo Unibertsitatean, funtsezko ekarpenak egin zituen izar bitarrak, izar-tenperaturak, jarduera kromosferikoa, errotazioa eta eguzki-konbekzioa ulertzeko. Nahastearen luzeraren teoriaren oinarriei ere ekarpen garrantzitsuak egin zizkien, eta lan horretan bere ibilbidean zehar jarraitu zuen.

1978an, Erikak ikusi zuen argi ultramoreko banda zela izar-kromosferak behatzeko modurik onena. *International Ultraviolet Explorer* (IUE) 1978ko urtarrilean abiatu zen, eta emandako informazioari esker, bere lana zabaldu ahal izan zuen.

Erika Seattlen (Washington) hil zen, 2017ko urtarrilaren 21ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaretha Kirch

**Margaretha Kirch** (Berlin, Alemania, 1703 - ib., 1744) alemaniar astronomoa  izan zen.

Gottfried Kirch eta Maria Margaretha Kirch astronomoen alaba izan zen. Bera eta haren ahizpa Christine Kirch astronomian hezi zituzten 10 urtetik, eta nebaren laguntzaile gisa lan egin zuten.

## Berlingo Behatokiko lanak 
1716an, Kirch-en ahizpak Berlingo Zientzia Akademian eta Berlingo Behatokian astronomian jarrera iraunkorra izatea onartu zuen. Kirchek, haren amak eta ahizpak Berlingo Behatokian egin zuten lan harekin. Kirchek eta haren ahizpa Christinek parte hartu zuten, eta behaketa astronomikoak eta kalkuluak egin zituzten planeta-efimeroetarako.

1744ko urtarrilaren 3an C / 1743 X1 kometa handia aurkitu zuen eta, 2 oin eta 6 oineko teleskopioa erabiliz, behaketak eta neurketak egin zituen egunero bere zaintza-liburuan 1744ko otsailaren 25era arte. 

Kometak eguzkia pasatu ondoren, Margarethak kometaren isatsaren zatiketa bat ikusi eta marraztu zuen martxoaren 5ean. Hurrengo lau egunetan, Joseph Nicolas Delle eta Gottfried Heinsied San Petersusen, eta Laus-Philispe de Chéx astronomoek bakarrik ikusi zuten kometaren ilara.  Zehazki, martxoaren 7ko behaketa grabatuan ere erregistratzen da. 

Bere amak eta ahizpak bezala, Kirchek ez zuen inoiz jaso bere lan profesionalaren aintzatespen ofiziala.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* M. Ogilvie, J. Harvey (arg.): The BIOGRAPHICAL DICTIONARY of WOMEN in SCIENCE – Pioneering Lives from Ancient Times to the Mid-20th Century: Volume 1 A-K. Routledge, New York eta Londres 2000, , 1774-1775. or.

* R. Wielen, Thomas Hockey (arg.): Bibliographical Encyclopedia of Astronomers. Springer, New York, 2007, ISBN ί0-387-31022-0, 638. or.
* A. J. Seargenten: The Greatest Comets in History: Broom Stars and Celestial Scimitars. Springer, New York, 2009, ISBN ί0-387-09512-7, 116-119 or.
## Kanpo estekak