open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aire-erasoentzako babesleku

thumb|280px|Gernikako aire-erasoentzako babesleku bat.
**Aire-erasoentzako babeslekua** edo **Lehergailuen aurkako babeslekua** populazio zibila eta militarra babesteko Bigarren Mundu Gerran zabaldu ziren guneak izan ziren. Hegazkinak gerra horretan hasi ziren erabiltzen herritar arruntak erasotzeko. Hiriak eta herriak lehergailuen helburua bihurtu ziren eta, ondorioz, jendea babesteko guneak sortu behar izan ziren.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian ezagutzen diren horrelako babeslekuak Bizkaian daude: Bilbon, Gernikan, Barakaldon... Espainiako Gerra Zibila bitartean eginak dira eta Bizkaian daude lurralde hori frankistek konkistatutako azken lurraldea izan zelako eta horri esker errepublikaren aldekoek hobeto antolatzeko denbora izan zutelako.

Babesleku horiek berez egiten ziren batzutan baina askotan aurretik zeuden tokiak erabiltzen ziren. Tunelak, sotoak, zubiak... leku egokiak ziren jendea haien burua babesteko.

## Iruditegia 
Hona hemen margolanaren bertsio batzuk:

Image:
WWII, England, "West End London Air Raid Shelter" - NARA - 195768.jpg|Londresko metro-geltoki bat babesleku moduan erabilia.
London Underground Air Raid Shelter Sign.jpg|Londresko babesleku baten seinaleak.
Refugios Almería banco.JPG|Espainiako Gerra Zibilean Almerian egindako babeslekuak.
ValenciaRefugio.JPG|Espainiako Gerra Zibilean Valentzian egindako babeslekuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bunker
* Lubaki
* Gernikako bonbardaketa

## Kanpo loturak 
* Gernikako bonbardaketa eta aire erasoentzako babeslekuak.
* : Gernikako aire-erasoentzako babeslekuen bideoa.
* : Bartzelonako aire-erasoentzako babeslekuak - PDF
* : Clifford Road Museoa.
* : Londresko aire-erasoentzako babeslekuen argazkiak.
Bølgen

***Bølgen*** (; ) Norvegiako hondamendi filma da, Roar Uthaug-ek zuzendua. Ingelesez hitz egiten ez zen film onenaren Oscar sarietarako Norvegiako selekzio ofiziala izan zen, baina ez zen Oscar sarietako nominaziora iritsi. Filmak oso kritika onak jaso zituen, bai Norvegian eta baita nazioartean ere. Norvegiako zinemaren historian, 2010eko hamarkadara bitarteko film arrakastatsuena izan da.

Filmak Møre og Romsdal eskualdean etorkizuneko gertaera posible bat deskribatzen du. Fiordo ikusgarri batean dagoen Åkerneset harria askatzen da, eta 80 metroko altuera duen tsunamia sorrarazten du, Geiranger herria suntsituz.

John Andreas Andersen-ek zuzendutako *Skjelvet* izenburuko segizio modukoa estreinatu zen 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptoko Sultanerria

**Egiptoko Sultanerria** () 1914an sortutako estatua izan zen, berez, britainiar protektoratu bat zena.

1882an Tell El Kebirreko guduan menderatuak izan ondoren, britainiarrek Ismailen seme Tawfik Paxa ipini zuten agintari, Egipto *de facto* britainiar protektoratu bihurtuz. 1914an protektoratua ofizialdu eta txotxongilo-agintaria *sultan* bihurtu, otomandar agintetik guztiz banatuz. Britainiarrek 1919an Saad Zaghlul eta Wafd alderdi abertzaleko kideak Maltara erbesteratu zituenen, Egiptoko lehen iraultza modernoa gertatu zen. 1922ko otsailaren 22an Egiptok independentzia aldarrikatu zuen. Estatus berria adierazteko Fuad erregea sultana izatetik errege izatera pasa zen. Horrela jaio zen Egiptoko Erresuma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentin Larrea

**Valentin Larrea Iturbe** (Gabiria, 1876ko abenduaren 27a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko maiatzaren 10a) gipuzkoar piano-jotzaile eta musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Valentin Larrea Iturbe Gabirian jaio zen 1876ko abenduaren 27an. Meliton Larrea Perez de Lazarraga zalduondarraren eta Tekla Iturbe ormaiztegiarraren bost seme-alabetan zaharrena zen. Txikitatik izan zuen dohaina musikarako, eta aitarekin egin zituen lehen ikasketak, Gabiriako idazkari, maisu eta organista baitzen.

1893ko urrian, 17 urte zituela, Madrilgo Musika eta Deklamazioa Eskola Nazionalean sartu zen. Jose Tragó, Emilio Serrano eta Gimeno de Lerma izan zituen, hurrenez hurren, pianoko, armonia eta konposizioko eta organoko irakasleak.. Gorenetako kalifikazioak izan zituen. Diplomak eta aipamenak Ruperto Chapík, Gerónimo Gimenezek eta Tomás Bretónek izenpeturik daude. Bertan ezagutu zuen Teresa Auzmendi, eta izugarri maitemindu egin zen.

## Lanak 
Bere obra ugaria eta askotarikoa da. Hona hemen pieza nabarmen batzuk:

* Orfeoi eta ahots zurien kororako moldatutako obrak
** *Negra sombra*
** *Aslixieras anduriñas*
** *Canción primaveral*
* Arku instrumentuentzako obrak
** *Andante*
** *Scherzo*
** *Meditación religiosa*
** *Andante religioso*
* Soka laukote eta pianorako obrak.
** *Vals romántico*
** *Intermezzo*
** *Canción vasca*
** *Donostia*
** *Romanza en sol*
** *La Perla del Océano*
** *Bella Easo*
** *Geno*
** *Picadillos*.

## Sariak 
Musikagile gisa oso saritua eta txalotua izan zen:

* Gipuzkoako aldundiak antolaturiko Euskal Jaietan 12 sari lortu zituen:1900,1901,1902,1904, 1906,1907,1911an.
* Bilboko ateneoko musika lehiaketako lehen saria 1902an.
* El Heraldo de Madrid egunkariko musika lehiaketan  aipamen berezia izan zuen 1903an.
* Irungo udaletxeko musika lehiaketako lehen saria 1930ean.
* Iruñeko udaletxeak antolaturiko literatura eta musika lehiaketan lehen saria 1946an.
* 1949ko otsailean laneko domina eman zitzaion 50 urtez Nuevo Casino Eslavako pianista izan zelako.

## Heriotza eta Legatua 
Iruñean hil zen 1970eko maiatzaren 10ean, 93 urte zituela. Gaur egun, bere familiak (Larrea-Berazadi sendia) bere ondarea berreskuratzeko eta gizarteratzeko proiektu bat abiatu du, 2026an bere jaiotzaren 150. urteurrena ospatuko delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Valentin Larrearen bizitza eta lanen inguruko baliabide eleaniztuna https://valentinlarrea.eus/es [kontsulta data 2022-07-26]
Marriage Story

***Marriage Story*** 2019ko Noah Baumbach estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da. Scarlett Johansson, Adam Driver, Laura Dern, Alan Alda eta Ray Liotta aktoreek antzeztu zuten.

2019ko Veneziako Mostran estreinatu zen. Oscar sarietan, Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Laura Dern) irabazi zuen.

## Argumentua 
Antzerki zuzendari bat eta emazte aktorea bien arteko dibortzioa gainditzen saiatzen dira.

## Aktoreak 
* Scarlett Johansson: Nicole
* Adam Driver: Charlie
* Laura Dern: Nora Fanshaw
* Alan Alda: Bert
* Ray Liotta: Jay
* Azhy Robertson: Henry
* Merritt Wever: Cassie
* Mark O'Brien: Carter
* Matthew Shear: Terry
* Brooke Bloom: Mary Ann
* Kyle Bornheimer: Ted
* Mickey Sumner: Beth
* Julie Hagerty: Sandra
* CC King
* McKinley Belcher III: Antzerki aktorea
* Matthew Maher: Antzerki aktorea
* Gideon Glick: Antzerki aktorea
* Wallace Shawn
* Martha Kelly
* Amir Talai: Amir

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koreako Inperioa

**Koreako Inperioa** (**Daehan Jeguk***,* , Koreako Inperio Handia) Koreako azken estatu independente bateratua izan zen. Joseon dinastiako Gojong enperadoreak 1897ko urrian aldarrikatu zuen Japoniar okupazioa heldu arte, 1910eko abuztuan. Korear inperioan, enperadoreak Gwangmu erreformak gainikusi zituen (Indar armatu, ekonomia, lur- eta hezkuntza sistemen eta industria ezberdinen modernizazio partziala). 1905ean, Korea Japoniako protektoratu koloniala bilakatu zen eta 1910ean erabat atxiki zen inperiora.

## Kanpo estekak
Egiptoko Erresuma

**Egiptoko Erresuma** () 1922an sortutako estatua izan zen. *De iure* independentea zen baina britainiarrek bere kanpo-harremanak, armada eta komunikazioak kontrolatzen zituzten.

Estatus berria adierazteko Fuad erregea sultana izatetik errege izatera pasa zen. Bere agintaldian Wafd alderdi nazionalistaz gain, Alderdi Komunista (1925) eta Anaia Musulmanak (1928), alderdi sorberriek ere eragin handia izan zuten.

1936an Farukek, hamasei urte besterik ez zituela, tronua jarauntsi zuen. Abisiniaren italiar okupazioak asaldaturik, anglo-egiptoar ituna sinatu zuen eta britainiarrek Suezko kanala baino ez zuten mantendu.

Ustelkeriaz beterik, egiptoarren ustetan erresuma britainiar txotxongilo besterik ez zen izaten. Hori zela eta, Palestinako Gerran menderatuak izan ondoren, 1952an armada matxinatu zen. Faruk Fuad bere semearen alde abdikatu zuen baina 1953an monarkia abolitu eta errepublika aldarrikatu zuten.

## Kanpo estekak
An Affair to Remember

***An Affair to Remember*** (euskaraz *Gogoratzeko Afera*), 1957ko Leo McCarey estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko film bat da. *Love Affair* (1939, *Maitasun Afera*) filmaren berregokitzapena da. Cary Grant, Deborah Kerr eta Richard Denning aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nickie Ferrante (Cary Grant) playboy dotoreak Europatik New York hirira doan transatlatiko bateko gau klub batean Terry McKay (Deborah Kerr) abeslari ederra ezagutu eta bien artean amodioa sortuko da, maitasun harreman gartsu bati ekinez. Biak ezkongai daude, Terry negoziogizon aberats batekin eta Nickie dirutza baten heredentzia duen emakume batekin, hortaz, itsasontzia New Yorkera iritsi eta elkar banandu aurretik itun bat egingo dute: sei hilabeteko epearen barnean elkarren arteko amodio sentimenduak jarraitzen baldin badu, Empire State Building berrelkartuko direla.

## Aktoreak 
* Cary Grant: Nicolò "Nicki") Ferrante
* Deborah Kerr: Terry McKay
* Richard Denning: Kenneth Bradley
* Neva Patterson: Lois Clark
* Cathleen Nesbitt: Amona Janou
* Robert Q. Lewis: Bere burua antzeztuz (iragarki aurkezlea)
* Charles Watts: Ned Hathaway
* Fortunio Bonanova: Courbet
* Marni Nixon: Terry McKay (ahots abeslaria)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bruce Dern

**Bruce MacLeish Dern** (Chicago, 1936ko ekainaren 4a) estatubatuar aktorea da. Laura Dern aktorea aita da.

## Filmografia
Elsa Scheelen

***Elsa Scheelen*** Jose Luis Alvarez Enparantzak, *Txillardegik*, idatzitako eleberria da. Lehen aldiz 1969an argitaratu zuen Lur argitaletxe sortu berriak.

Waterloo Belgikako herrian bizi zela (erbesteratua) idatzi zuen Txillardegik bere hirugarren eleberria izango zena, 1967an. Sei hilabeteetan idatzi zuen 

## Sinopsia 
Pertsonaia nagusia. Elsa Scheelenek 28 urte ditu nobela hastean. Frantses elebakar valoniarra; guraso sozialisten alaba; Monseko Jemappeseko (Belgika) langile auzoan jaioa. Zazpi urte zaharragoa eta aberatsa den Luc De Potter flandriarrarekin 1958ko udaberrian ezkondua, edertzat daukate inguratzen duten gizon guztiek. Emakumeen artean, berriz, ohituta dago errezeloa piztera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ja'afar Negeri Sembilangoa

'''Tuanku Ja'afar ibni Almarhum Tuanku Abdul Rahman''' (jawiz: توانكو جعفر ابن المرحوم توانكو عبدالرحمن; Klang, Selangor, 1922ko uztailaren 19a - Seremban, 2008ko abenduaren 27a) Malaysiako erregea (Yang di-Pertuan Agong) eta Negeri Sembilango monarka (Yang di-Pertuan Besar) izan zen.

Abdul Rahman Negeri Sembilangoaren semea izan zen. Munawir Negeri Sembilangoa bere anaia zaharrenaren heriotzaren ondoren Sembilango monarka (Yang di-Pertuan Besar) aukeratu zen. Malaysiako erregea 1994-1999 aldirako aukeratu zen.
Negeri Sembilanen bere ondorengoa Muhriz Negeri Sembilangoa bere iloba, Munawiren seme zaharra, izan zen.
Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldea

[thumb|[Izar Gorriaren Ordena, borrokan hil ziren hiru euskal pilotuei emana.]]
[thumb|[Ignazio Agirregoikoa Benito, frontean hildako hegazkinlari euskalduna.]]
thumb|i-16 hegazkin bat, Luis Lavin eta beste pilotu batzuek erabilitakoak bezalakoa.
**Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldea** hamar bat pilotuk osatu zuten talde bat izan zen. Espainiako Gerra Zibiletik ihesi joandako gerrako umeen artean nagusienak ziren mutilak izan ziren, gehienak euskal herritarrak, elkarrekin ikasi zutenak hegazkinlaritza 1941ean akademia militar sobietar batean, baina gero unitate desberdinetan borrokatu izan zutenak II. Mundu Gerran, Sobietar Batasunaren alde eta Alemania naziaren kontra.

## Taldearen osaketa 
Nagusiki Bilbotik ebakuatutako errefuxiatuen artetik, bederatzi lagun Moskuko aeroklub batean sartu ziren 1940an, hegazkinlaritzaren lehen ikasgaiak hartzera. Honako hauek izan ziren:

* Ignazio Agirregoikoa Benito (Soraluze)
* Isaias Albistegi Agirre (Eibar)
* Ramon Cianca Bengoetxea (Bilbo)
* Antonio Lekunberri Goikoetxea (Eibar)
* Jose Luis Larrañaga Muniategi (Eibar)
* Antonio Uribe Galdeano (Barakaldo)
* Luis Lavin Lavin (Bilbo)
* Tomás Suárez (kontaketa batzuetan agertzen da, ez beste batzuetan. Isaias Albistegik ez zuen pilotu militarraren ikasketak amaitu, baina planeatzaileetan lan egin zuen, garraio zerbitzuetan, gerra amaitu aurretik. Ruiz Ibarrurik ere ez zuen kurtsoa osatu, baina bai borrokatu zen infanterian.

Gainerakoek pilotu bilakatu ziren, eta Gerran zuzenean parte hartu zuten Aireko Indar Sobietarretan. Agirregoikoa, Larrañaga eta Uribe borrokan hil ziren. Hiru hauek Izar Gorriaren Ordenaren aipamena lortu zuten eta Uribek Gerra Patriotikoarena ere bai.

Bizirik irten zirenek ere lortu zituzten ohoreak. Prieto eibartarrak lau garaipen (etsaiaren lau hegazkin suntsitu, alegia) eskuratu zituen, eta Bandera Gorriaren Ordenaren aipamena jaso zuen; borrokan zela bi aldiz bota zioten hegazkina behera, baina lurretik indar sobietarrekin bat eginda, borrokan jarraitu ahal izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amazing Grace (2018ko filma)

***Amazing Grace*** 2018ko film dokumentala da. Sydney Pollackek zuzendutako talde batek filmatu zuen, baina artxiboko materiala ahaztuta egon da lau hamarkadaz. 2008an hil aurretik, filma osatu nahi zuela azaldu zuen Pollackek, eta Alan Elliott ekoizleak proiektuari emandako talde batekin ekin zion lanari.

## Parte-hartzaileak 
* Aretha Franklin
* James Cleveland
* C. L. Franklin
* Bernard Purdie
* Chuck Rainey
* Clara Ward
* Mick Jagger
* Sydney Pollack
* Charlie Watts
* Alexander Hamilton

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yergako mendilerroa

**Yergako mendilerroa** Nafarroa Garaia eta Errioxa artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Gatún mendia da, 1158 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Yerga mendiek ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Gatún, 1158 m  (Errioxa)
# Valdelavia, 1103 m  (Errioxa)
# Yerga, 1101 m  (Errioxa)

# Gatún, 1158 m  (Errioxa)
# Valdelavia, 1103 m  (Errioxa)
# Yerga, 1101 m  (Errioxa)
# Peña de los Ahorcados, 1011 m  (Errioxa)
# Peña Portillo, 1002 m  (Errioxa)
# Peña Redonda, 939 m  (Errioxa)
# Puntal de la Balsilla, 927 m  (Errioxa)
# Pellejera, 921 m  (Errioxa)
# Peñueta, 902 m  (Errioxa)
# Las Peladas, 885 m  (Errioxa)
# Alto de la Nevera, 879 m  (Errioxa)
# Vértice de Nevera, 860 m  (Errioxa)
# Peñarredonda, 813 m  (Errioxa)
# Cabeza del Prado, 805 m  (Errioxa)
# Torrecilla, 773 m  (Errioxa)
# Cabeza Melera, 753 m  (Errioxa)
# Peñasolvas, 743 m  (Errioxa)
# Valbuena, 743 m  (Errioxa)
# Peñas del Can, 723 m  (Errioxa)
# Peña elFraile, 705 m  (Errioxa)
# Rades, 691 m  (Errioxa)
# Peña Diciembre, 683 m  (Errioxa)
# Alto de la Piedra, 657 m  (Errioxa)
# Quitería, 656 m  (Nafarroa Garaia)
# Navillas, 655 m  (Nafarroa Garaia)
# Alto de la Quitería, 655 m  (Nafarroa Garaia)
# Alto de la Piedra Norte, 651 m  (Errioxa)
# La Rate, 632 m  (Errioxa)
# Alto del Chiri, 622 m  (Nafarroa Garaia)
# Cruz de Monegro, 607 m  (Errioxa)
# Alto del Baño, 577 m  (Nafarroa Garaia)
# Valdecalera, 577 m  (Nafarroa Garaia)
# Torremaciel, 532 m  (Errioxa)
# Cabezo de Monterete, 499 m  (Nafarroa Garaia eta Errioxa arteko mugan)
# Pozo Amargo, 373 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Algunas bestias

***Algunas bestias*** Jorge Riquelme Serranok 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Familia bateko kideak gogoz iritsiko dira Txileko hegoaldeko uharte huts batera, hotel turistiko bat sortzeko asmoz. Kontinentetik eraman zituen gizona desagertzen denean, familia harrapatuta geldituko da. Hotzez, eta urik eta ziurtasunik gabe, animoak eta bizikidetza ona desegin egingo dira, eta senide bakoitzak ezkutatzen dituen piztiak agerian geldituko dira.

## Aktoreak 
* Paulina García
* Alfredo Castro
* Gastón Salgado
* Millaray Lobos
* Andrew Bargsted
* Consuelo Carreño

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice et le Maire

***Alice et le Maire*** Nicolas Pariserrek 2019an zuzenduriko komedia dramatiko filma da.

## Sinopsia 
Lyongo hiriko alkatea, Paul Théraneau, egoera zailean dago. Politikan 30 urte egin ondoren, ideiarik gabe geratzen hasia da, eta hutsune existentzial moduko bat bizi duela iruditzen zaio. Ezbehar horri aurre egiteko, Alice Heinmann filosofo bikaina kontratatzea erabakiko du. Bien artean garatuko den elkarrizketan, haietako bakoitzaren izaerak drastikoki aldatuko du mundua ikusteko eta ulertzeko duten modua.

## Aktoreak 
* Fabrice Luchini : Paul Théraneau, alkatea
* Anaïs Demoustier : Alice Heimann
* Nora Hamzawi : Mélinda
* Léonie Simaga : Isabelle Leinsdorf
* Antoine Reinartz : Daniel
* Maud Wyler : Delphine
* Alexandre Steiger : Gauthier
* Pascal Rénéric : Xavier
* Thomas Rortais : Pierre
* Thomas Chabrol : Patrick Brac
* Pierre-Benoist Varoclier : debate-zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dì jiǔ tiān cháng

***Agur, seme*** () Wang Xiaoshuaik 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Txinan 1980ko hamarkadatik orain arte izandako aldaketa sozial eta ekonomiko handietara egokitu beharko dira bi bikote.

## Aktoreak 
* Wang Jingchun
* Yong Mei
* Qi Xi
* Wang Yuan
* Du Jiang
* Ai Liya
* Xu Cheng
* Li Jingjing
* Zhao Yanguozhang

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amatxo

***Maman*** edo ***Amatxo*** Louise Bourgeois artistaren eskultura bat da, Bilbon kokatua, izen bereko multzo baten parte (zeinaren aleak munduan zehar barreiatuta dauden). Orijinalaren ondoren egindako sei aleko sortan, 2.a da, eta 2001. urtean egin zuten.

Brontze eta marmolez egina da. 10 metroko garaiera eta 10eko diametro ditu.

Guggenheim Bilbao Museoan dagoen bilduma iraunkorra osatzen duten Arte garaikideko eskulturetako bat da. Eraikinaren atzealdean dago, Evaristo Txurruka kaian eta Salbeko zubipean. Oinezkoak armiarma erraldoiaren hanka artetik ibil daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ema (filma)

***Ema*** Pablo Larraínek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gertakari traumatiko batek bere familiako bizitza eta koreografo odolbero batekiko ezkon-harremana kolokan jarri ondoren, bere burua askatzeko odisea batean abiatuko da Ema reggaeton-dantzaria, arteari, desioari eta familia modernoari buruzko drama subertsibo honetan.

## Aktoreak 
* Gael García Bernal: Gastón
* Mariana di Girolamo: Ema
* Santiago Cabrera
* Giannina Fruttero
* Eduardo Paxeco
* Paola Giannini
* Catalina Saavedra
* Mariana Loyola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beanpole (filma)

***Beanpole*** () Kantemir Balagovek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1945, Leningrad. II. Mundu Gerrak ingurua suntsituta utzi du, bai eraikinak, bai biztanleen bizitzak. Bi emakume gazte, Iya eta Masha, hondamendi horretan beren bizitzak berregiten saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Viktoria Miroxnitxenko : Iya
* Vasilisa Pereligina : Masha
* Timofey Glazkov : Pachka
* Andrei Bykov : Nikolai Ivanovitx
* Igor Shirokov : Sacha
* Konstantin Balakirev : Stepan
* Ksenia Kutepova : Lioubov Petrovna
* Olga Dragunova : Seamstress

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tesnota

***Hurbiltasuna*** () Kantemir Balagovek 2017an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1998, Naltxik, iparraldeko Kaukaso, Errusia. Ilana 24 urteko gazte bat da, eta aitaren garajean lan egiten du, hari aurrera ateratzen laguntzeko. Arratsalde batean, familia osoa eta lagunak elkartuko dira, anaia txikiak, Davidek, ezkon-hitza eman duela ospatzeko. Geroago, gau hartan bertan, bikote gaztea bahituko dute eta erreskate-eskaera bat jasoko dute. Judu enklabe horretan harremanak hain dira estuak, ez zaiela burutik ere pasatuko polizia tartean sartzea. Nola lortuko du familiak David salbatzeko dirua? Ilana eta haren gurasoak behar bezain urruti iritsiko dira, nor bere erara, arriskuei jaramonik egin gabe.

## Aktoreak 
* Darya Zhovner: Ilana
* Olga Dragunova: Adina
* Artem Tsypin: Avi
* Nazir Zhukov: Zalim
* Veniamin Katz: David
* Michail Amburg: Moshe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hors normes

***Hors normes*** Olivier Nakachek eta Éric Toledanorek 2019an zuzenduriko komedia dramatiko filma da.

## Sinopsia 
Bruno eta Malik lagunen istorioa. Hogei urtez bestelako mundu batean bizi izan dira biak: autismoa duten umeen eta nerabeen munduan. Irabazi asmorik gabeko bi erakunderen arduradunek gazteak prestatzen dituzte autismo larria duten pertsonak zaintzeko. Hala, elkarte berezi bat sortuko dute, ohiko inguruetatik kanpo, berdinik gabeko pertsonaia batzuentzat.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Vérité (2019ko filma)

***La Vérité*** Hirokazu Kore-edak 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Fabienne Frantziako zinemako izar bat da. Maite eta miresten duten gizonez inguratuta bizi da: bikotekide berria, senar ohia, agentea… Bere oroitzapenak argitaratzea erabakiko du, eta bere alaba, Lumir, New Yorketik itzuliko da, han bizi baita familiarekin. Elkartu orduko liskarrean hasiko dira ama eta alaba: elkarri egiak esan eta kontuak eskatuko dizkiote, eta maitasunaz eta erresuminaz hitz egingo dute. 

## Aktoreak 
* Catherine Deneuve : Fabienne
* Juliette Binoche : Lumir
* Ethan Hawke : Lumirren senarra
* Ludivine Sagnier : Ludivine
* Roger Van Hool : Pierre, senar ohia
* Matthias Fortune Droulers : zombie-aktorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laostar poni

**Laostar ponia**, (), Laosko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Laosko bertako zaldi arraza bakarra da.

Tamainaz txikia, seguruen arraza kopuruz murrizteko prozezuan dago, baina datu gutxi dago abere mota honen inguruan. Zela zalditzat erabilia izan da eta baita arroz zein opio zorroak garraitzeko.

Poniek paper garrantzitsua izan dute Laosko nekazal ekonomian.

## Arrazaren historia 
laoseraz zein txineraz "*ma*" izena zaldia esan nahi du, Laosen beste zaldi mota ezagutzen ez zelako.

1950. eta 1960. hamarkaden artean ohikoa zen Laosko etxe guztietan zaldi bat behintza edukitzea. DAD-IS datu basean 1994. urtean 10.000 Laosko poniak agertzen ziren, haietako kalifikatutako 100 behor ziren, baina arraza beheranzko joera zeukan jada. Hala ere zentso hau ez da oso fidagarritzat hartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una ventana al mar

***Una ventana al mar*** Miguel Ángel Jiménezek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Albiste batek bizitza aldatzen dionean, Maríak, berrogeita hamabost urteko Bilboko emakume espainiar batek, bere lagun hurkoenekin Greziara bidaiatzea erabakiko du, semea eta sendagileak aurka agertu arren. Bat-bateko erabaki batek Nisyros irlara eramango du: leku baketsu eta lasaia da, eta berehala etxean bezala sentituko da. Irla ederra arakatu eta haren altxor ezkutuetan murgildu bitartean, Stefanos ezagutuko du, eta itxura guztien kontra maitemindu egingo da. Errealitatetik ihesaldi laburra zirudiena zoriona lortzeko ustekabeko aukera bihurtuko da laster.

## Aktoreak 
* Emma Suárez: Maria
* Akilas Karazisis: Stefanos
* Gaizka Ugarte: Imanol
* Kostas Petrou: Sotiris
* Katerina Zafeiropoulou: Aretina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nohedako erromatar villa

thumb|280px|Balore handiko mosaikoak atera dituzte argitara.
**Nohedako erromatar villa** Cuencako Noheda herrixkan, Villar de Domingo García udalean aurkitutako Arkeologia-aztarnategi garrantzitsua da. Iritzi batzuen arabera erromatarrek Urbiaca deitzen zuten hiriaren aztarnak izan daitezke. Tabula Imperii Romanian Noheda parametro hauekin agertzen da: (Sacedoncillo. CM. CU.) PR. H. CIT. CON. CARTH. DIOEC. HISP. PR. CARTH. 40º 12´N-2º 17´W. VIL. Vh. Orain arte objektuak, hormak eta elementu ugari aurkitu dituzte, garrantzitsuenak IV. mendeko neurri handietako mosaikoak. 2012an kultura-ondasunaren izendapena eman zitzaion.

## Aurkikuntza 
Erromatar villaren aurkikuntza erabat kasuala izan zen. 1984an Lledó familiako lurretan lurgintza lanak egiten ari ziren mosaiko baten aztarnak agertu ziren. Urtetan aztanategia kasik ikutu gabe gelditu zen. 2005ean hasi ziren benetako ikerketa lanak eta oraindik horretan ari dira espezialistak. Aztarnategia 2019tik bisitatu daiteke. Nahiz eta aurkikutzaren garrantzia handia izan, oraindik oso portzentaia txikia ikertu da, %5 ingurua.

## Deskribapena 
Aztanategian erromatar villa baten aztarnak aurkitu dituzte. Zehazki oso handia izan behar zen nekazari inguruko eraikin baten gela batzuk dira. Erromatar garaikoa izanik, nahiko berandutiarra da eta aberastasun handia adierazten du. Aztertutako lehenengo gelak oinplanta laukiduna du eta hiru alboetan exedrez burutuak daude; mendebaldeko aldean sarrera zegoen. Gela honek 300 m² ditu, oso handia beraz, eta zoluan mosaikoak daude. Hormetako zokaloak, bestetik, opus sectilez apainduta daude eta goiko parteak margolan muralez.

Inguruan beste gelak dokumentatu dira. Horietan margolanak eta estuko apaingarriak berreskuratu dira. Halaber, beste elementu asko aurkitu dira: marmolezko eskulturen zatiak, egiturak, hoditeria...

Urrutiago, zonaldean, material asko ikusi da, bai Chillarón ibai aldean baita ere inguruko maldetan. Horrek errotamar nekazari multzo baten aurrean gaudela.

## Interpretazio zentroa 
Villar de Domingo García herriaren erdigunean Interpretazio zentroa ireki da, aztarnategitik kilometro batzuetara. Sarrera irekia da eta bertan, panelen bitartez, mosaikoen edukiak azaltzen dituzte. Aztarnategia, bestetik, bisitatu daiteke.

## Bibliografia 
* Miguel Ángel Valero Tévar (2008): *La persuasión de las imágenes convivium y escenografía del poder en el triclinium de la Villa romana de Noheda*. Diputación Provincial de Cuenca: Real Academia Conquense de Artes y Letras. 1-98 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Erreportaia *National Geographic* aldizkarian.
* :Informazioa Castilla-Mantxako webgune ofizialean.
* :Informazioa udalaren webgune ofizialean.
Waiting for the Barbarians (filma)

***Waiting for the Barbarians*** Ciro Guerrak 2019an zuzenduriko film dramatikoa da, J. M. Coetzeeren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Magistratuak, inperio izengabe bateko mugan isolatutako kokaleku bateko administratzaileak, erretiro lasaia izan nahi du. Halako batean, ordea, Joll koronela iritsiko da, 'barbaroen' jardueren eta mugako segurtasun-arazoen berri emateko. Jollek galdeketa errukigabeak egingo ditu. Koronelak 'barbaroei' ematen dien tratamendua eta gazte “barbaro” baten tortura bateratzen direnean, kontzientzia-krisia sortuko zaio magistratuari, eta ekintza kixotesko baten bidez matxinatuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ephippiger

***Ephippiger*** intsektu bat da matxinsalto adarluzeen generokoa. Berthold-ek deskribatu zuen 1827an, Tettigoniidae familiakoa da, Bradyporinae subfamiliakoa.

## Deskribapena 
ezkerrera|thumb|240x240px| *Ephippiger ephippigger*, arra
Genero honetako matxinsaltoek oso hego txikiak dituzte, eta bizkareko pronotum-aren antza zela batena da (latinezko *ephippium* izenaren esannahia 'zaldi baten gainean esertzeko zela' da).

*Ephippiger* espezieen hegal atrofiatuak ez dira hegan egiteko egokiak eta soinuak igortzeko soilik erabiltzen dira (estridulazioa).

## Banaketa 
Genero honetako espezieak Euskal Herriaz gain, Austria, Belgika, Kroazia, Txekiar Errepublika, Frantzia, Alemania, Italia, Errumania, Espainia, Iran eta Suitzan daude .

## Espezieen zerrenda 
* *Ephippiger apulus* (Ramme, 1933)
* *Ephippiger bormansi* Brunner von Wattenwyl, 1882
* *Ephippiger camillae* Fontana & Massa, 2000
* *Ephippiger carlottae* Fontana & Odé, 2003
* *Ephippiger cavannai* Targioni-Tozzetti, 1881
* *Ephippiger cruciger* ( *Fiebig*, 1784)
* *Ephippiger discoidalis* Fieber, 1853
* *Ephippiger diurnus* Dufour, 1841
* *Ephippiger ephippiger* ( *Fiebig*, 1784)
* *Ephippiger mischtschenkoi* Harz, 1966
* *Ephippiger perforatus* (Rossius, 1790)
* *Ephippiger persicarius* Fruhstorfer, 1921
* *Ephippiger provincialis* Yersin, 1854
* *Ephippiger rugosicollis* Serville
* *Ephippiger ruffoi* Galvagni, 1955
* *Ephippiger terrestris* Yersin, 1854
* *Ephippiger tropicalis* Baccetti, 1985
* *Ephippiger zelleri* Fischer, 1853

## Galeria 

Fitxategi:Balkan-Sattelschrecke.jpg|*Ephippiger discoidalis*
Fitxategi:Sattelschrecke.jpg|*Ephippiger efiplea*
Fitxategi:Ephippiger HD.jpg|*Ephippiger provincialis*
Fitxategi:Ephippiger terrestris terrestris.jpg|*Ephippiger terrestris terrestris*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Berthold, 1827: ''Latreille's Naturliche Familien des Thierreichs / aus dem Franzosischen, mit Anmerkungen und Zusätzen, von Arnold Adolph Berthold (texte original).''
* Michel Chinery, insectes de France 2005

## Kanpo estekak 
* Ephippiger
* Biolib
* Fauna Europaea
Buñuel en el laberinto de las tortugas

***Buñuel en el laberinto de las tortugas*** Salvador Simóek 2019an zuzenduriko marrazki bizidunetako filma da.

## Sinopsia 
Paris, 1930. Salvador Dalí eta Luis Buñuel mugimendu surrealistako adierazle nagusiak dira jadanik. Ustekabean, ''L'Age d'Or'' filmaren inguruko eskandaluaren ondoren dirurik gabe geratuko da Buñuel. Egoera zail horretan, ezingo dio bere hurrengo proiektuari heldu: Espainiako eremu behartsuenetako bati buruzko dokumental bat, Hurdes eskualdeari buruzkoa. Hala ere, Ramón Acín eskultore eta lagun minak loteria-billete bat erosiko du, eta irabaziz gero filma ordainduko diola hitz emango dio. Harrigarriki, lagun izango du zortea.

## Ahotsak 
Hona hemen gaztelaniazko ahots-aktoreak:
* Jorge Usón : Luis Buñuel
* Fernando Ramos : Ramón Acín
* Luis Enrique de Tomás : Pierre Unik
* Cyril Corral : Éli Lotar
* Pepa Gracia : Luisen ama
* Gabriel Latorre : Luisen aita
* Rachel Lascar : Noaillesko markesa
* Fermín Núñez : maisua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dào mǎ zéi

***Zaldien lapurra*** () Tian Zhuangzhuangek 1986an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1923. Norbu artzain tibetarrak zaldiak lapurtzen ditu bere sendia mantentzeko. Lapurreta baten ondoren, tributik kanporatuko dute eta familiarekin erbesteratuko da. Norbuk otoitz eta otoitz egingo du, baina ez du ezertarako balioko. Senitarteko baten ustekabeko heriotzak kolokan jarriko du haren fede budista, eta berriz hasiko da zaldiak lapurtzen.

## Aktoreak 
* Daiba: amama
* Jiji Dan: Dolma, emaztea
* Drashi: aitona
* Gaoba: Nowre
* Jamco Jayang: Tashi, semea
* Rigzin Tseshang: Norbu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubiak (filma)

***Zubiak*** 2019ko film dokumentala da, Jon Sistiagak eta Alfonso Cortés-Cavanillasek egina.

## Sinopsia 
Juan Mari Jauregi ETAren biktimaren istorioa da, haren bizitzako bi pertsona garrantzitsuenek kontatua: haren alargunak eta bizia kendu zion hiltzaileak. 2000. urtean su-etena hautsi zuen ETAk, eta bakea lortzeko zubiak egitearen alde jarraitzen zutenen aurkako atentatuak egiten hasi zen. Alarguna, Maixabel Lasa, eta hiltzailea, Ibon Etxezarreta, bildu egingo dira eta elkarrekin hitz egingo dute, urte haiei buruzko egiak esanez eta elkarri begietara begiratuz. Zubiak filmak memoria eta duintasuna, elkarrizketak eta barkamenak, damuak eta bakezkoak biltzen ditu, zubiak berreraikitzen hasia den eta hitz egiteko beldurra galdu duen Euskadi batean.

## Parte-hartzaileak 
* Maixabel Lasa
* Ibon Etxezarreta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hotz-bolada

[thumb|250px|[2009-2010eko neguko ipar hemisferioko hotz-boladako irudia Herbehereetan.]]

**Hotzaldia** edo **hotz-bolada** eremu zabal bateko aire-hozte nabarmena edo aire oso hotzaren inbasioa da. Egun batzuetako batez besteko tenperatura minimo eta maximo zehatzak gainditzen direnean gertatzen da, ikuspuntu meteorologiko batetik. Ez da nahastu behar egun jakin batean gerta daitekeen hotz punta batekin. Eskualdeko klimaren araberakoa da; hala, Donostian eta Berlinen ezberdinak lirateke hotzaldia definitzeko irizpide zehatzak.

Euskal Herrian, hotzaldiak azaroa eta apiril artean gertatu ohi dira, normalean abenduan, urtarrilean eta otsailean. Gerta liteke beste hilabetetan hotzaldi bat izatea baina ohiz kanpokoak dira.

## Ikus, gainera 
* Klima aldaketa
* Hotz-bolada artiko
* Siberiar hotz-bolada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko uztaileko Europako bero-bolada

**2019ko uztaileko Europako bero-bolada** mendebaldeko Europan 2019ko uztailaren 21 eta 28 artean egondako gertakari meteorologikoa izan zen. Beroak sei hildako eragin zituen hainbat herritan, horietako bost Frantzian eta bestea Belgikan. Alemanian, Luxenburgon, Herbehereetan eta Erresuma Batuan ere nabaria izan zen.

Afrika iparraldetik etorritako aire beroak bete-betean harrapatu zuen Europa mendebaldea uztailaren amaieran. Belgikan errekor historikoak lortu zituzten: Angleur herrian 40,2 °C-raino iritsi ziren termometroak. Hilaren 24an Bordelen ere errekor historikoa lortu zuten: 41.2&nbsp;°C

Euskal Herrian ere nabaritu zen eta erakundeek abisua eman zuten beroagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mishima: A Life in Four Chapters

***Mishima: A Life in Four Chapters*** Paul Schraderrek 1985ean zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Yukio Mishima japoniar idazle eta dramagile ospetsuaren erretratu bat, niaren, artearen eta gizartearen arteko harmonia ezinezkoa lortzen saiatu zen gizon baten barne-zurrunbiloa eta kontraesanak ikertzen dituena. Filmak Mishimaren bizitzako azken egunera eramango gaitu, hara-kiri errituaren bidez jendaurrean bere buruaz beste egin zueneko hartara, eta idazlearen iraganerako *flashback*ez eta haren lanetako oroipen estilizatuz josita dago.

## Aktoreak 
### 1970eko azaroaren 25a 
* Ken Ogata: Yukio Mishima
* Masayuki Shionoya: Masakatsu Morita
* Junkichi Orimoto: Mashita jenerala
* Hiroshi Mikami: kadete #1
* Junya Fukuda: kadete #2
* Shiegto Tachihara: kadete #3

### *Flashback*ak 
* Naoko Otani: Shizue Hiraoka
* Haruko Kato: Natsuko Hiraoka
* Yuki Kitazume: dantzaria
* Kyûzô Kobayashi: laguna
* Alan Mark Poul: kazetaria
* Roy Scheider: narratzailea (ahotsa)

### Urrezko Pabilioiaren Tenplua 
* Yasosuke Bando: Mizoguchi
* Kōichi Satō: Kashiwagi
* Hisako Manda: Mariko
* Chishū Ryū: monjea
* Naomi Oki: emakume gaztea
* Miki Takakura: emakume gaztea

### Kyokoren etxea 
* Kenji Sawada: Osamu
* Reisen Lee: Kiyomi
* Setsuko Karasuma: Mitsuko
* Sachiko Hidari: Osamuren ama
* Tadanori Yokoo: Natsuo
* Yasuaki Kurata: Takei

### Zaldi iheslariak 
* Toshiyuki Nagashima: Isao
* Hiroshi Katsuno: Hori tenientea
* Jun Negami: Kurahara
* Hiroki Ida: Izutsu
* Naoya Makoto: Kendo-maisua
* Ryō Ikebe: elkarrizketagilea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salamanca CF UDS

**Salamanca CF UDS** (izen osoa *Salamanca Club de Fútbol Unión Deportiva Salamanca*) Gaztela-Leongo futbol talde bat da, 2013an Salamanca hirian sortua, Unión Deportiva Salamanca desegin ondoren.

## Historia 
2013 urtean Unión Deportiva Salamanca talde historikoa desegin zen eta harrobiko taldea zen *CD Salmantinoren* tokia hartuz talde berria sortu zen, **CF Salmantino**. Hirugarren mailan jokatzen hasi zen beraz, baina Salamancako epaitegiak CF Salmantino eta CD Salmantino talde desberdinak zirela ebatzi zuen eta 2015-16 denboraldian maila baxuenera jeitsiarazi zuen. Hurrengo urteetan mailaz maila igotzen joan da 2018an bigarren B mailara iritsi zen arte. Orduan hartu zuen gaur egungo izena, **Salamanca CF UDS**. 2018an Manuel Lovato mexikarra bihurtu zen presidente eta bere eraginez taldeak jokalari mexikar ugari fitxatu zituen. 2019-20 denboraldirako 9 jokalari mexikar ditu plantilan.

Hainbat jarraitzailek hasieratik ez zuten talde berria onartu, eta UD Salamanca amaitu zela esanez haren omenezko talde berria osatu zuten, Unionistas de Salamanca CF. Talde biek antzerako ibilbidea izan dute.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 3
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 3
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 2
* **Ligako posturik onena**: 12.a Bigarren B mailan (2018-19)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Ikus, gainera 
* Unión Deportiva Salamanca

## Kanpo estekak 
*  Salamanca CF-ren webgune ofiziala
Light of My Life (filma)

***Light of My Life*** Casey Affleckek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Aita-alaba batzuk emakumeak ia-ia desagertu diren mundu batean zehar doaz. Gehiegi babesten duen aita bati buruzko kontakizuna, eta zein zaila den seme-alabak heztea eta haiei bizitzen irakastea, egun batean bakarrik hegan egin ahal izan dezaten. 

## Aktoreak 
* Casey Affleck: aita
* Anna Pniowsky: Rag
* Elisabeth Moss: ama
* Tom Bower: Tom
* Timothy Webber: Lemmy
* Hrothgar Mathews: Calvin
* Monk Serrel Freed: gizon gaztea
* Deejay Jackson: counterman
* Patrick Keating: bizarduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Guijuelo

**Club Deportivo Guijuelo** Gaztela-Leongo futbol talde bat da, 1974an Guijuelo hirian sortua. 2.B Mailako ohiko taldea da.

## Historia 
CD Guijuelo 1974an ortu zen eta behe mailatan ibili ondoren 2002an Hirugarren mailan jokatzen hasi zen. Bi urte egin zituen bertan, 2004an Bigarren B mailara igo baitzen eta ordutik bertan dabil (2005-06ko denboraldia izan ezik).

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 16
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 3
* **Denboraldiak 3. mailan**: 3
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 1
* **Ligako posturik onena**: 4.a Bigarren B mailan (2013-14)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak 
*  Salamanca CF-ren webgune ofiziala
Kantemir Balagov

**Kantemir Arturovich Balagov** (; Naltxik, SESB, ) zinemagile errusiarra da.

## Filmografia 
* *Tesnota* (2017)
* *Beanpole* (2019)
Lyndsy Fonseca

**Lyndsy Marie Fonseca** (Oakland, Kalifornia, 1987ko urtarrilaren 7a) estatubatuar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Murle

**Murle herria** Hego Sudango talde etniko nilotikoa da, Jonglei eskualdean hedaturik dagoena. Etnia bakarra izan arren, bi multzotan banaturik dago. Ekialdeko multzoa, Bomako goi-ordokian bizi dena, batez ere nekazaritzan aritzen da; mendebaldekoa, Jongleiko hezeguneetan kokatua, abeltzaintzan jarduten da. Murleera da haien hizkuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeltsulan

[thumb|240px|Barneko igeltsulana, leiho eta hormak apaintzeko, [Alhambran (Granada, Espainia)]]
[thumb|240px|Kanpoko igeltsulana, fatxadaren goialdea apaintzeko, County Museum (Clare, [Erresuma Batua).]]
**Igeltsulana** igeltsuzko eraikuntza edo dekorazioa da, barneko edo kanpoko horma-sabaiak eraikitzeko edo apaintzeko. Kultura askotan ohiko teknika izan da, batez ere barnealdeak apaintzeko, harrizko dekorazioa egiteko baino moldagarriagoa eta errazagoa baita, eta hortaz merkeagoa. Garrantzi handiko teknika izan da bai hispano-arabiar eta mudejar artean, bai Barrokoan dekorazio eta moldura txit landuetan.

Batzuetan iztukadura edo iztuku-lanarekin nahasgarri izan daiteke, itxura antzekoa baitute, baina berez osagaiak ezberdinxeak dira, iztukuak harri-hautsa baitu (normalean marmol-hautsa).

Egun, eskaiola erabili ohi da igeltsulan ekonomikoa egiteko, motiboak edo eskulturak zizelkatu ordez, moldeetan isuri eta pieza apaingarriak erras lortzen baitira.

## Hispano-arabiar eta mudejar artean 
Igeltsua lantzeko, zizelkatzeko eta koloreztatzeko teknika asko garatu zen Al-Andaluseko musulmanen garaian eta Errekonkista osteko arkitektura mudejarrean. Igeltsua zizlkatzeko, eragin islamikoko irudi geometrikoak erabiltzen ziren sarritan, baita ere kristauen erresumetan ere. Alhambra jauregiak eta Kordobako sinagogak igeltsulan adibide finak dituzte.

Hispano-arabiar artea ikonoklasta zenez, ezin zuten pertsona edo animaliarik irudikatu. Horregatik, landare edo geometria oinarriko apaindura konplexua garatu zuten, gehien bat igeltsua egina:
* *Mukarna* edo *mokarabea*: estalaktita itxura zuten, hiru dimentsiotan, eta jausiko direla dirudite. Normalean arkuetan edo ateetan egoten dira.
* *Epigrafia*: idazkera arabiarrean, sarri Koraneko pasarteak, igeltsuan zizelkatu.
* *Ataurike*: landaredia, hosto eta zurtoin nahasketa.
* *Begizta-sarea*: Normalean zurez eginda eta goiko aldea apaintzen zuten irudi geometriko polikromatuak.

Teknika hauek oso estimatuak ziren eta errekonkista ostean, igeltsero eta artisau musulmanek lanean jarraitu zuten kristauentzat, apainduren motiboak gutxinaka eraaldatuz. Igeltsulangintza XVI. mendea arte luzatu zen, Pizkundearen bihotzeraino.

### Euskal Herrian 
Euskal Herrian oso adibide gutxi daude, batez ere Nafarroako hegoaldean, musulmanen eragina jaso eta eraikin mudejar bakan batzuk dauden lurraldean. Aipatzekoak dira Erriberriko Errege Jauregian dagoen "Igeltsulanen ganbera" edo "Ganbera mudejarra", non igeltsuzko hamar panel apaindu dauden. Jatorrizko apainketa (partzialki) mantendu duen gela bakarra da: Erriberako maisu mudejarrek egindako 10 panel daude bertan. Marrazki geometrikoak, begiztak, ikur heraldikoak eta gaztainondo hostoak irudikatzen dituzte besteak beste.

File:Panel 1.jpg|1. panela
File:Panel 2.jpg|2. panela
File:Panel 3 Mudéjar room.jpg|3. panela
File:Panel 4.jpg|4. panela
File:Panel 5 Mudéjar room.jpg|5. panela
File:Panel 6.jpg|6. panela
File:Panel 7.jpg|7. panela
File:Panel 8.jpg|8. panela
File:Panel 9 Mudéjar room.jpg|9. panela
File:Panel 10 Mudéjar room.jpg|10. panela

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mukarna
* Iztukua

## Kanpo estekak
Chas Chandler

**Bryan James "Chas" Chandler** (Newcastle upon Tyne, 1938ko abenduaren 18a - *ib.*, 1996ko uztailaren 17a) ingeles musikari, disko-ekoizle eta managerra izan zen.

The Animals taldean baxu-jotzailea izan zen. Slade taldeko eta Jimmy Hendrixen ekoizlea izan zen ere.
Madghacen

**Medghassen**, **Madghis** baita ere idatziz **Imadghassen**, amazigera ortografiaz **Imedghasen** Numidiako berbere antzinako erregeen mausoleo-tenplua da. Batna hiritik gertu dago, Auresen, egungo Aljerian. Mausoleo horretan Madghis erregea lurperatuta dago.

## Historia 
Madghis Numidiako erresuma independenteen erregea zen, K.a. 300 urtetik K.a. 200 urtetara. Urte horien inguruan inguruko Masinisa erregearen erromatarrekin lehenengo kontaktuak eman ziren. Ibn Khaldun eta Yassine Bouharrou idazleen arabera, Medghassen Al-Butr berbere adarraren arbasoa izan zen: Zenata, Banu Ifran, Maghrawa (Aimgharen), Marini, Zianid, Wattasida, e.a.,

## Iruditegia 

Image:
Pierres_affaissées.jpg | Harri eroriak.
Dégradations_multiple_du_Medracen.jpg |Eraikinaren degradazioa.
Pilier en fer de soutien.jpg|Burnizko zutabea egoera larrian.
TOMBEAU MEDRACEN.jpg|Berbere herriarentzat garrantzi handia du mausoleo honek.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Eraikina arkeologiaren ikuspuntutik.
Shilluk

**Shilluk herria** (shillukeraz: *chollo*) Hego Sudango talde etniko nilotikoa da, Nilo Zuriaren mendebaldeko bazterrean hedaturik dagoena, Malakal hiriaren inguruan. Sedentarioak dira; nekazaritza eta abeltzaintza (behiak, ardiak, ahuntzak) dira haien ekonomiaren oinarriak. Shillukeraz mintzatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Shilluk (Chollo), gurtong.net
Macassar zaldi

**Macassar zaldia**, edo *Sulawesitar zaldia*, (), Indonesiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik zaldi arraza hau ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Maccasar zaldiak Indonesiako Sulawesi izeneko uhartean du jatorri.

Macassar zaldia oso gertuko arraza da Lombok poniarekiko. Horregatik hainbat iturri bi arraza zaldi mota bakartzat hartzen dute. FAOK bere aldetik aparteko zaldi arrazatzat hartzen du.

Hala ere Macassar zaldia Lombok poni baina askoz ugariagoa da kopuruz. 1997. urteko zentsoaren arabera 215.000 abelburu zeuden. Zaldi hauek beti exportatu dira, bereziki Jaba uharteko ekialdera.

Zaldi txikia da, indartsua, hanka zailduekin. Gaur egun bereziki zalgurdi arinetatik tiratzeko erabiltzen da.

## Arrazaren historia 
thumb| 380 px|ezkerrera
*Kuda makasar* da arrazarako indonesiar izena. Beste izena Sulawesitar poni edo zaldia da. Indonesieraz "Kuda" zaldiaren adiera dauka.

Uste da Macassar zaldiak uhartera ekarritako Sumba eta Sumbawa poniien ondorengoak direla, baina horren arrastorik ez dago agiri zein zaldiei buruzko literaturan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorry We Missed You

***Sorry We Missed You*** Ken Loachek 2019an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ricky, Abby eta haien bi haurrak Newcastlen bizi dira. Familiak oso harreman estu du. Ricky lan batetik bestera dabil; Abbyk adinekoak zaintzen ditu, eta gogoko du bere lana. Gero eta gehiago egiten dute lan, baina badakite ez dutela inoiz lortuko nahi duten segurtasun ekonomikoa eta ez direla inoiz etxejabe izango. Rickyk aukera bat ikusiko du orduan, aplikazioen iraultzari esker. Bikoteak den-dena jarriko du apustu horretan. Abbyk bere autoa salduko du Rickyk furgoneta erosi eta bere kontura lan egin dezan: azkenean bera izango da bere buruaren nagusi. Mundu modernoa familiako sukaldean sartuko da, eta bestelako etorkizun bat eskainiko die.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramaleteko erromatar villa

thumb|280px|Villaren planoa Taracena eta Vázquez de Pargaren arabera.
**Ramaleteko erromatar villa** Erromatar Inperioaren nekazari-villa izan zen. Egungo Tuteran dago, Ebro ibaiaren eskuineko ertzetik gertu, Ramaleteko ibarbasoan. Aztarnategi bezala XX. mendearen erdian hasi zen ikertzen. Teknikarien ustez Hispaniaren iparraldeko villa handienetariko bat izan zen. Ramaleten aurkitutako objektu asko eta mosaikoak Nafarroako Museoan ikus daitezke.

## Aurkikuntza 
Erromatar villaren aurkikuntza erabat kasuala izan zen. Carasusán familiako lurretan lurgintza lanak egiten ari ziren objektu desberdinen aztarnak agertu ziren: zeramika zatiak, teilak... Hau jakina, 1946aren udazkenean lehenengo indusketak egin ziren.

## Indusketa 
Indusketa 1946ko urriaren 19an hasi zen. Lanen arduraduna Nafarroako Vianako Printzea Erakundea izan zen eta zuzendariak Blas Taracena Aguirre eta Luis Vázquez de Parga izan ziren, zazpi langileekin batera. Lanekin hasi eta gutxira, hogeita hamar minututan, bosgarren gelako mosaikoa aurkitu zuten.

Indusketeei esker argitara erromatar villa bat atera zen. Multzo arkeologiko aberatsa zen eta tartean termak oso ondo kontserbatuta zeuden; erromatarren inperio berandutiarraren Hispaniako onenetarikoak omen dira. Villa eta gela multzoarekin batera, biltegiak, abeltegiak eta tailerra aurkitu zuten.

Aurkikuntza ikusgarrienak 5., 7. eta 8. geletan agertu ziren mosaikoak izan ziren. Mosaiko horiek gaur egun Nafarroako Museoan (5. eta 8.) eta Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean (7.a, landareen mosaikoa esan izan zaiona).

Zoritxarrez lanak ez ziren oso egokiak. Villaren planimetria ez zen osatu eta, ondorioz, indusketa laburra eta mugatua izan zen. Batez ere dependentzia aberatsenak aztertu ziren. Beste arazoa lurren jabegoa zen: Ebro ibaia ondoan daudenez, sail ureztatuak dira eta, behin indusketak bukatuta, nekazari lanak jarraitu ziren egiten.

## Kronologia 
Villaren kronologiaren inguruan, teknikoen ustez, eraikinaren altxatze prozesua IV. mendearen erdialdera hasi zen. Hori jakiteko hipokaustoren adreiluak, mosaikoak eta bildutako zeramika aztertu zen. Fernández Castroren ustez, bestetik, eraikina mende bat inguru iraun zuen zeren eta Erromatar Inperioaren gainbeherarekin batera horrelako villak desagertu baitziren.

## Iruditegia 

Image:
Habitación_4_(hacia_Poniente).jpg|4. gelaren egoera ireki zenean.
55k.jpg|8. gelaren mosaikoa.
Carole_Raddato.jpg|7. gelaren mosaikoa.
Mosaic de Ramalete 20180804 133240.jpg|Mosaikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Villa
* Nafarroako Museoa
* Mosaiko

## Kanpo loturak 
* :Blas Taracenaren eta Luis Vazquezen artikulua Ramaleteko villari buruz.