open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dulce Muñoz del Rey

**Dulce Muñoz del Rey** (Badajoz, Extremadura, 1978) telekomunikazio-ingeniaria da, Airbuseko presidenteordea.

### Ibilbide profesionala 
2004. urtean, Airbusen sartu zen hainbat lanetan aritzeko, hala nola hegazkin komertzialetan (A330), borroka-hegazkinetan (Eurofighter) edo garraio militarreko hegazkinetan. Sevillan, Toulousen eta Munichen garatutako nazioarteko karrera profesionalean, fabrikazio-ingeniaritzan, produkzioko burutzan eta programen zuzendaritzan aritu zen.

2021ean, Airbusen zuzendaritzako kidea zen, presidenteordea, eta Erretrofit & Internal MROren A400M programa zuzendu zuen, ehun A400M hegazkin baino gehiago modernizatzeko eta eguneratzeko.

Aniztasuna bultzatzen duten hainbat sareren buru izan zen, hala nola Women Network, ESIrekin mentoring proiektuak eginez.  2019an, “*Ellas Vuelan Alto*” elkartea aurkeztu zuen Andaluziako Parlamentuan. Sare horrek emakumeak nabarmentzen ditu mundu aeroespazialean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021 Andaluziako telekomunikazio-saria, ekimen berritzailearengatik eta ibilbide profesionalarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abarrateako gaztelu zaharra

**Abarrateako gaztelu zaharra**, Abarratea mendian dagoen historiaurreko herri gotortu bat da. 342 m.-ko altueran dago kokatuta. Aiherra eta Isturitze artean kokatua.

## Historia 
Tontorrean antzinako *gaztelu zahar* edo bat dago, hiru babes lerro mailakatuz osatua. Isturitze edo Donapaleu ingururako igarobidea kontrolatzeko eraiki zen, Arhanetik. 4 hektareako zabalera du eta monumentu izendapena eman zaio.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olabarrietako Done Tomas eliza

**Olabarrietako Done Tomas eliza** Zeberion dagoen eliza ikusgarria da. XV mendeko eliza gotikoa da. Atari oso handi eta nabarmena du, eta oso nabarmena da harri txikiz eginiko lurra, nahiz eta urteak aurrera joan ahala mugitzen joan diren.

Bitxikeri moduan 1970eko hamarkadan Zeberioko ermitetako hainbat santu ostu zituzten, horregatik gaur egun asko eliza honetako eliz museoan gordeta daude. 

erdian|thumb|Eliz museoa

## Deskribapena 
Harri-hormaz eraikitako masa da, harizti baten ondoan bera bakarrik altxatua, Zeberioko bailarako toki eder batean. Oin-planoa hiru tartetan banatuta dago, errektangelu baten antzera. Gangak, izar moduko irudia sortzen dute, burualdean lau puntako izarrak izanik. Buruetan sei daude, goiko aldeko angeluetan tronpak administratzen direlako. Burualdean eta oinetan, tokiotan eta ikusgai ageri diren diagonaleko ostikoak daude, besteak beste. Deskribatutako nabe horrek, lau karpetxo osagarriak ditu, binaka euren artean berdinak direnak eta burualdearen eta bigarren tarteei erantsita daudenak.

Barrukaldean, giro argia sumatzen da, jarritako lehioen sistemari esker; begi itxurako lehio bat zabaltzen da eguerdi aldean, eta lehiate bana tarteetan. Azken lehioak, gotikoko diseinu puntaduna dute, eta flamigerorez apainduta daude. Behin baino gehiagotan berritu behar izan dira.

Harriz egindako korua, elizaren atzeko aldearen zabaleta osoa hartzen du.

Deskribapen honekin ikusi daiteke, Zeberioko elizaren nukleoa gotikotzat hartzen dela, XV. mendeko amaierakoa, eta hurrengo mendeetan osatzen joan zen.

## Erreferetziak 
## Kanpo estekak
Tapley Seaton

**Samuel Weymouth Tapley Seaton** (Saint Kitts, 1950eko uztailaren 28a - 2023ko ekainaren 29a) Saint Kitts eta Nevisko 4. gobernadore orokorra izan zen 2015etik 2023ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Jamaikan, Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean, eta, ondoren, kargu garrantzitsuak izan zituen bere herrialdeko sistema judizialean, besteak beste, magistratua, fiskal nagusia eta erreginaren kontseilaria.

2015etik 2023ra Saint Kitts eta Nevisko gobernadore nagusia izan zen eta kargua utzi eta bost hilabetera hil zen.
Properzia de Rossi

thumb|Properzia de Rossi
**Properzia de Rossi** (1490 &ndash; 1530) errenazimenduko eskultore italiarra izan zen. Errenazimenduko lehenengo emakume eskultorea izan zen. Giorgio Vasarik idatzi zuen artisten biografiei buruzko liburuan agertzen den emakume bakarra da.

## Bizitza 
Notario baten alaba zen eta Marcantonio Raimondi Boloniar maisu grabadorearekin ikasi zuen.

Oso azkar fruten hezurrekin egindako  eskultura konplexu eta txikiengatik ezaguna egin zen. Gehienetan eskultura txiki hauen gaiak erlijiosoak ziren. Famatuenetarikoa melokotoi hezur batean egindako gurutziltzaketa izan zen.

Nahiz eta Errenazimentu garaian emakume batek artean jarduteko pairatu behar zituen oztopoak ugariak izan, Properzia de Rossik bere eskultura lanengatik nabarmentzea lortu zuen.

Eskaera ugari jaso bazituen ere bere bizitzan zehar, 40 urte bete baino lehen hil zen, miseriak eta bakartasunak jota. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anaïs Napoleon

[thumb|[Alexandre de Riquer|Alexandre de Riquerren publizitate-posterra, Casa Napoleonerako egina, 1895ean.]]
**Anaïs Tiffon Cassan** edo **Anaïs Napoleón** (Narbona, 1831eko martxoaren 18a &ndash; Bartzelona, 1912ko uztailaren 21a) argazkilaria, dagerrotipoak egin zituen lehen emakumeetako bat izan zen, eta argazkiak zituzten bisita-txartelak egiten ere espezializatu zen. Senarrarekin batera *Compañía fotográfica Napoleón*  sortu zuen.

## Biografia 
Narbonan jaio eta ondoren, 1846. urtearen inguruan, familiarekin Bartzelonara mugitu eta han garatu zuen beren karrera profesionalaren zatirik handiena. 1850eko abenduaren 24ean Antonio Fernández Sorianorekin ezkondu zen eta hiru urte geroago, bikoteak argazki-denda bat sortu zuen, Santa Mónica bulebarraren bigarren solairuan —izen bereko elizaren aurrean—. Gerora  izango zena. Senar-emazteak argazki-erretratuetan espezializatu ziren.

Urteen poderioz, Bartzelonako argazki-estudio ospetsuenetariko bat izango zen. Bikoteak hainbat seme-alaba izan zituen, eta horietako batzuk argazkigintzaren negozioan ere parte hartuko zuten. Mende-amaieran, familiak Lumière anaien zinema-aparatu bat erosi eta 1896ko abenduan zinema-areto bat inauguratu zuen. Inauguraziora Lumière anaiak joan ziren.

Anaïs bere Bartzelonako etxean hil zen 1912ko uztailaren 21ean eta Montjuïceko hilerrian lurperatu zuten. Argazki-etxea hainbat hamarkadatan funtzionatzen jarraituko zuen. Azkenik 1968an desagertu arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* López Mondéjar, Publio (2000). 150 Years of Photography in Spain. Lunwerg. ISBN 978-84-7782-678-1. 
* 

## Kanpo estekak 
* Anaïs Napoleonen aipamen biografikoa.
Nahel Merzouken erailketa

**Nahel Merzouken erailketa** (batzuetan, oker idatzita, **Naël**) Frantziako kasu judizial baten izena da. 17 urteko Nahel Merzouk poliziaren esku hil ondoren abiatu zen, 2023ko ekainaren 27an Nanterren, Île-de-France eskualdeko Senako Gainak departamenduan, kontrol batetik ihes egin eta gero.

Hasieran, poliziak defentsa propioa alegatu zuen. Adierazpen hori baztertu egin zen sare sozialetan argitaratutako bideo baten ondorioz. Bideo horretan, poliziak geldirik zeuden, eta gazteak gidatzen zuen autoaren alde batean zeuden. Horietako batek, autoa berriz abian jarri zenean, leihatilaren barruan tiro egin zuen. Gertakariak nahasmena eragin zuen eta poliziaren indarkeriari buruzko eztabaida piztu zuen, eta istiluak izan ziren herrialde osoan hurrengo egunetan. Tiro hilgarria egin zuen poliziari hilketa leporatu zioten eta 2023ko ekainaren 29an kartzelaratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vahidin Musemić

**Vahidin Musemić** (Janja, 1946ko urriaren 29a - Sarajevo, 2023ko ekainaren 30a) bosniar futbolaria izan zen.

FK Sarajevo taldeko aurrelaria izan zen 1965 eta 1974 bitartean. Frantziako OGC Nice taldean ere jokatu zuen. 1968ko apirilean jokatu zuen lehen aldiz Jugoslaviako futbol selekzio nazionalarekin eta zilarrezko domina lortu zuen 1968ko Europako Futbol Txapelketan.
Bidezko defentsa

thumb|Pertsona bat pistola bat erabiltzen, mailu batekin jo ez dezaten.
Zuzenbide penalean, **bidezko defentsa**, **norbere buruaren defentsa** edo **autodefentsa** zigortutako jokabide bat justifikatzen duen kausa da, autorea erantzukizunetik salbuetsiz, eta, bere betekizun guztiak betez gero, azken horri aplika dakiokeen zigorra murrizteko aukera ematen du. Bestela esanda, egoera horrek aukera ematen du zigorra salbuesteko edo, inoiz, murrizteko, oro har debekatuta dagoen portaera bat gertatzen denean. 

Norberaren defentsa berehala jasoko duen erasoaren kontraerasoa edo defentsa bezalakoa da, osotasuna edo norberaren nahiz besteen ondasun juridikoak babesteko.

Bidezko defentsa izaera unibertsaleko institutu juridikoa da, eta munduko lege guztiek onartu dute; hain zuzen, Joan Paulo II. aita santuak, 1995eko martxoaren 25eko *Evangelium Vitae* entziklikan, argi eta garbi definitzen du *Bizitzeko eskubidea eta hura zaintzeko betebeharra*.

## Kanpo estekak
Hydnellum compactum

***Hydnellum compactum*** *Bankeraceae* familiako onddo espeziea da. Zapore mikatza du, jateko txarra. Ez da oso ohikoa, eta babestu egin behar litzateke.

Sinonimoak: *Calocon compactum*, *Hydnum compactum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran subglobosoa, gero ganbila, amaieran laua edo pixka bat hondoratua erdian. Gaztetan okre-horixka kolorea du, ukitzean gorritu egiten dena, ondoren okre-oliba antzeko kolorea hartzen du eta bukaeran arre-marroia.

**Himenioa:** Ezten dekurrenteak, estu, hasieran zuriak, gero marroiak punta horixka kolorekoarekin.

Ezten dekurrenteak: Oinera hurbiltzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Laburra, lodia, betea, sendoa, oinarrirantz mehetua, goialdean eztenez apaindua, arre-gorrixka kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zuri-krema kolorekoa edo marroi zurbila kapelarena, eta arre-gorrixka oinarena. Hasieran zapore akrea du, gero mikatza.

**Etimologia:** *Compactum* epitetoa latinetik dator, trinko esan nahi duen "compactus" hitzetik. Bere loditasunagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hydnellum* eta *Sarcodon* generoen arteko espeziea da. *Hydnellum caeruleum* delakoarekin nahas daiteke, honek oina hori-laranja kolorekoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Erdialdeko Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azalilun iraunkor

**Azalilun iraunkorra** (*Hymenochaete rubiginosa*)  *Hymenochaetaceae* familiako onddo espeziea da. Oso larrukara, ez da jateko modukoa.

Sinonimoak: *Stereum mougeotii*, *Auricularia ferruginea*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Efuso-erreflexua, larrukara, iraunkorra, inbrikatu samarra, goiko aldea proiektatua, hasieran belus itxurakoa  ondoren glabroa, eremu zirkularrekin, arre-herdoil kolorekoa. Himenio leuna, gorri-gaztaina koloretik marroi-herdoil kolorera doana.

**Haragia:** Usain eta zapore fungikoak ditu.

**Etimologia:** *Hymenochaete* terminoa grekotik dator, himenioa esan nahi duen "huménaios" hitzetik eta ilea, himenioa zurdeekin, esan nahi duen "chaete" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hymenochaete tabacina* delakoarekin nahas daiteke, honek ertzak hori-urre kolorekoak ditu.

**Oharra:** *Hymenochaete* generoko espezieak, himenio leuna izaten dute, elementu esteril ugarirekin (setae), oinarri zabaldua duten horma lodiko arantza gisa eta KOH-rekin marroi-beltzaxka jartzen dira. Genero honetako espezie ohikoenak: *Hymenochaete rubiginosa* eta *Hymenochaete tabacina*.

## Sasoia eta lekua 
Arrunta urte osoan, hostozabalen gainean.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, El Salvador, Costa Rica, Puerto Rico, Kolonbia, Peru, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Taiwan, Kaxmir, Hego-ekialdeko Asia, Vietnam, Etiopia, Kenya, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
,
San Anton Abadearen Tenplua

thumb|San Anton Abadearen tenpluko lehio borobila
**San Anton Abadearen Tenplua** Zeberion dagoen Erdi Aroko eraikin erlijiosoa da. X-XI mendeko eraikina da. Hareharriz eginikoa da, eta lehio borobil bat du, gurutze batekin barruan. Tenplua XVII. mendean erabat berriztua izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendoza Foru Korporazioa

**Mendoza Foru Korporazioa** edo **XII. legealdiko Gipuzkoako Foru Korporazioa** 2023ko ekainaren 30etik aurrera agintean dagoen Gipuzkoako Foru Gobernua da, 2023ko Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hauteskundeen ondoren osatua. Batzar Nagusiek Eider Mendoza izendatu zuten zuten Gipuzkoako Ahaldun Nagusi, EAJ eta PSE-EEren arteko itunarekin eta PPren aldeko boto batekin. Historian lehen aldiz, emakume bat da ahaldun nagusia. Era berean, gobernuaren osaerari dagokionez, inoiz baino emakume gehiagok osatzen dute.
## Foru Korporazioa 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sudango gerra zibila (2023 - gaur egun)

2023ko apirilaren 15ean hasi zen Sudango gobernu militarreko fakzioen arteko gerra zibila. Egun hartan, liskarrak piztu ziren hirietan, batez ere Khartum hiriburuaren eta Darfur eskualdearen inguruan. Ekainaren 20an, 3.000 eta 5.000 pertsona artean hil eta beste 6.000 eta 8.000 zauritu ziren, beste 2 milioi Sudanen barnean lekualdatu ziren, eta beste 600.000k Sudandik ihes egin zuten errefuxiatu gisa.

Gerra Laguntza Azkarreko Indar (RSF) paramilitarrek gobernuko guneei erasotzean hasi zen. Aireko erasoak, artilleria eta tiroak izan ziren Sudan osoan, Khartum-en barne. Gatazka osoan zehar, Mohamed Hamdan "Hemedti" Dagalo RSFko buruzagiak eta Abdel Fattah al-Burhan Sudaneko *de facto* buruzagi eta armadako buruzagiak eztabaidatu dute gobernuko guneen kontrola, besteak beste, egoitza militar orokorra, Lehendakaritza Jauregia, Khartum Nazioarteko Aireportua, Burhanen egoitza ofiziala. eta SNBCren egoitza. Ekainean, Abdelaziz al-Hiluk zuzendutako Sudan Herriaren Askapenerako Mugimendu-Iparraldeko (SPLM-N) militantearen fakzio batek herrialdearen hegoaldean armadako posizioak erasotzen hasi zen.   

## Aurrekariak 
Sudango gatazken historia atzerriko inbasioak eta erresistentziak, tentsio etnikoak, erlijio-gatazkak eta baliabideen inguruko liskarrak izan dira.   Gobernu zentrala eta hegoaldeko eskualdeen arteko bi gerra zibil hil zituzten 1,5&nbsp;milioi pertsona, eta Darfur mendebaldeko eskualdean gatazka bat lekualdatu 2&nbsp;milioi pertsona eta beste 200.000 baino gehiago hil zituzten.  1956an independentzia lortu zenetik, Sudanek 15 estatu-kolpe militar baino gehiago bizi izan ditu  eta militarrek gobernatu izan dute denbora gehienean, parlamentu demokratikoko aginte aldiekin tartekatuta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margo Harshman

**Margo Cathleen Harshman** (San Diego (Kalifornia), 1986ko martxoaren 4a) aktore estatubatuarra da. *Even Stevens* telesailean Tawny Deanen rola betetzeagatik eta *The Big Bang Theory* telesailean Alex Jensen laguntzailea izateagatik ezaguna.

## Biografia 
Margo Harshman San Diegon jaio zen eta 12 urte zituela Orange konderrira aldatu zen familia.

Bi urte zituela amonak edertasun lehiaketa batean inskribitu zuen Margo Harshman.

2009an Shwayze raperoaren "Get U Home" bideoklipean azaldu zen.

2012an *The Big Bang Theory* telesailean lau ataletan azaldu zen. Sheldon Cooperren laguntzailea izan zen, Alex Jensen. 2013tik aurrera *NCIS* telesailean ere azaldu da Delilah Fielding-en papera betez.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
1998ko Nafarroako Itzulia

**1998ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXXVII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (bosgarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Barañainen hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Sky Blue-Construcciones ACR
* Cafés Baqué 
* Caja Rural  
* Banesto
* Kaiku
* Telco'M
* Avila Rojas
* Pinturas Banaka
* Olarra-Erkoreka
* Lokosphinx 
* Rabobank TT3 
* Mapei-Bricobi
* Porcelanatto
* Coimpol
* Gres Nules
* Eddy Merckx Boys 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Frantziako Tourreko 1. etapa

**2023ko Frantziako Tourreko 1. etapa** 2023ko uztailaren 1ean hasi zen Bilbon eta hiri berdinean amaitu zuen, Hego Euskal Herrian egindako bigarren *Grand Depart*. Etapak 182 kilometro zituen. 

## Ibilbidea 
2023ko Frantziako Tourraren lehen etapak profil gorabeheratsua zuen Bizkaian zehar. Lehenengo zatia Kantauri itsasoaren kosta zeharkatu zuen, Bizkaiko barnealderantz abiatu aurretik. Bost portu gainditu behar dira. Azken aurrekoa Gangurenera igotzen den Vivero mendatea eta Artxandara igotzen den Pike Bidea izango dira, laburrak baina oso maldatsuak. Azken hau helmugatik 10 kilometrora dago.

## Etapako sailkapena 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana eta agureak (Artemisia Gentileschi)

***Susana eta agureak*** Artemisia Gentileschi margolari italiarraren koadro bat da,  Pommersfelden (Alemania) Weissenstein gazteluan dagoena, 1610ean egina eta Gentileschik gai beraren gainean egin zituenen artean ezagunena. Mihise gaineko olio-pintura da, 170 cm garai eta 121 cm zabal. Margolana Susanaren historiko pasarte biblikoan inspiratuta dago.

Nabarmentzekoa da bere egiletasuna berretsi daitekeen Artemisia Gentileschiren lehen koadroa izateagatik eta erretratatzen den egoeraren ikuspegi femeninoa hartzeagatik, Susana jazarria izututa agertzen da, ez gaiaren beste margo batzuetan lotsati irudikatu izan duten bezala. 

Gentileschik gaia behin baino gehiagotan margotu zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Frantziako Tourreko 2. etapa

**2023ko Frantziako Tourreko 2. etapa** 2023ko uztailaren 2ean Gasteizko Forondako aireportuan hasi zen eta Donostian amaitu zuen, Hego Euskal Herrian egindako bigarren etapa 2023ko Frantziako Tourrean. Etapak 208,9 kilometro zituen. 

## Ibilbidea 
2023ko Frantziako Tourraren bigarren etapak profil gorabeheratsua zuen Araba eta Gipuzkoan zehar. Bost portu zituen, eta amaiera Donostia Klasikoaren ibilbidetik joan zen. Donostiara iritsi aurretik Jaizkibel igo behar izan zuten, 2. mailako portua, 8,1 kilometrorekin eta %5,3ko batezbesteko aldaparekin. 2023ko Frantziako Tourreko etaparik luzeena izan zen. 

## Etapako sailkapena 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Casas eta Pere Romeu tandem batean

***Ramón Casas eta Pere Romeu tandem batean*** Ramon Casasek 1897an Bartzelonan egindako olio-pintura da. Gaur egun Bartzelonako Arte Museo Nazionalean dago ikusgai.

Pintura honek Els Quatre Gatsen paretak apaindu zituen, Pere Romeuk zuzentzen duen modernista katalanen bilgunea, 1897an inauguratu zenetik 1900ra arte. Obra horma nagusian zegoen, mahai luze baten gainean. Mahai horren inguruan, Casas eta Rusiñol esertzen ziren, eta ondoan artista gazte batzuk, karrera hasi berria zutenak, baina urte gutxiren buruan Kataluniako artearen lehen lekuetan egongo zirenak, hala nola Isidre Nonell, Joaquim Mir, Ricard Canals edo Manuel Martínez Hugué. Mahai horren bueltan ere eseri ohi zen Picasso margolaria. Haientzat guztientzat, pintura hori oso ezaguna izan zen, 1900ean bere ordez jarri zena baino askoa gehiago (pertsonaia berberak kotxe bat gidatzen); izan ere, une hartan, solasaldi gazteek Parisa alde egin zuten. Badirudi Romeu eta Casas bizikleta batetik automobil batera pasatzea mende berrian ezagunagoa izango zen ibilgailuaren ondorioa zela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana (liztorrak)

***Susana*** intsektu genero bat da, hostoetako liztorren azpitalde bat, koniferoetan bizi diraak. Hain dira desberdinak hostoetako beste liztorretatik non azpi-familia osatzen duten, *susaninae* izenekoa.

## Bizitokia 
Taldea Ipar Amerikako mendebaldean hedatuta dago (Oregonen, Kolonbia Britainiarra). Espezieak larbak jartzen ditu zedroetan, *ipuruan eta* zipresen familiako zuhaitzetan.

## Sailkapena 
* Himenopteroak (Liztorrak, erleak eta inurriak) 
** azpi-taldea Liztorrak / Sinfitak talde parafiletikoa
*** superfamilia: Tenthredinoidea 
**** familia Liztorrak
***** Susaninae azpi-familia Smith, 1969koa
****** Susana generoa eta bere espeziak: Rohwer Eta Middleton, 1932
******* *Susana annulata* Smith, 1969
******* *Susana okindegia* 
******* *Susana kupresia* Rohwer eta Middleton, 1932
******* *Susana fuskala. ez da nire emaztea.* Wong eta Milliron (1972) 
******* *Susana juniperi. ez da nire emaztea.* Rohwer, 1911.
******* *Susana oregonensis* Smith, 1969
******* *Susana puntuatua* Smith, 1969
******* *Susana rufa.* Smith, 1969
Txirrindulari baten dinamismoa

***Ziklista baten dinamismoa*** (*Dinamismo di un Ciclista*) Umberto Boccioni artista futurista italiarraren (1882-1916) 1913ko pintura da. Lilura futurista erakusten du, abiadurarekin, garraio-metodo modernoekin eta mugimendu-sentsazio dinamikoaren irudikapenarekin. 

## Aurrekariak 
Futurismoa XX. mendearen hasierako mugimendu goiztiarra zen, herrialdea futuristek beren iragan klasikoaren pisu hil gisa ikusten zutenetik askatzea bilatzen zuena. Futuristak teknologiaz eta bizitza modernoaren dinamismoaz arduratzen ziren. Mugimenduak literatura eta artean aurkitu zuen bere adierazpena.

## Subjektua eta konposizioa 
Boccioniren pinturarako zirriborroe buruz behera lasterketak egiten dituen txirrindulari bat irudikatzen dute, "indar-lerroak" eta oihartzun-kurbak ezaugarri futuristak adierazten duten mugimenduekin. Futuristek asmatu zutela dioten indar-lerroek erakusten dute nola konponduko litzatekeen objektu bat bere indarren joerei jarraituz gero, eta futuristek Henri Bergsonen filosofian zuten interesa islatuko dute, uste baitzuen objektu materialak etengabe mugitzen direla. Beraz, pintura txirrindulari baten sentsazio dinamikoa denboran eta espazioan zehar mugituz irudikatzeko ahalegina da, lekune jakin bateko argazkia izan beharrean. Bizikletak, irudiak eta inguruko espazioak bat egiten dutela dirudi.  Bizikleta XIX. mendearen hasieran asmatu bazen ere, ez zen 1890eko hamarkadara arte erabili. 1913an ere, bizikleta eta bertan lor zitezkeen abiadura handiak idealizatzen zuten garraiobide modernoetako bat ziren futuristentzat.

Azken lanean, zirriborroetako lerroak bihurgune eta kono bihurtzen dira, Boccioniren bereizgarria den teknika dibisionistarekin delineatuta. Teknika hori, batez ere, Giacomo Balla futuristarena izan zen. Boccionik, abangoardiako pintore paristarrak bisitatu ondoren, estiloari elementu berriak erantsi zizkion, planoen ohiko segmentazio kubista barne. Kolore-aukera diskordanteek erakusten dute futuristek porrot egin zutela koloreen teoria garatzerako garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana (argipena)

**Susana** izenak hainbat adiera du:

* **Susana**, emakumezko euskal izena, jatorri kristaukoa, hainbat pertsonaren izena:
** **Susana (Itun Zaharra)**, Bibliako Itun Zaharreko pertsonaia, *Susana eta agureak* pasartekoa.
** **Susana (Itun Berria)**, Jesusen dizipulu bat.
** **Susana (martiria)** edo Santa Susana, kristautasuneko santua.

Bestelakoak:
* **Susana (generoa)**, intsektu genero bat.
Bardozeko ur gaztelua

**Bardozeko ur gaztelua** edo **Miremonteko ur gaztelua** Lapurdiko Bardoze herrian dagoen dorretzar bat da. Berez, ur depositua da behatoki gisa moldatuta. Horrelako eraikinekin  depositu-sare zabal bat dago Frantzian.

## Historia 
XIX. menderen erdialdean Frantzia aldean, iturriko ura bazter guztietara iristarazteko porlanezko dorretzar horiek eraikitzen hasi ziren. Bardozekoa azken urtetan turismoa erakartzeko prestatu da. Goitik ikuspegi paregabeak eskaintzen ditu.

## Ezaugarriak 
Porlanez egina, itsaso mailatik 188 metrora dago. Eraikin bitxia da zeren eta dorre inguruan 77 eskailera metaliko egokitu baitira. Terrazan, bestetik, inguruak interpretatzeko xedez, orientazio mahaiak daude, barandari itsatsita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oihaneder jauregia, Gasteizko ur-biltegia aspaldikoa
* Mendillorriko ur biltegia, Iruñeko ur-biltegiak, horietako bi 1895etik martxan dabiltzanak
* Buskando, Donostiako ur-biltegia
* Soroborda, Donostiako ur-biltegia
* Uliako Mintegietako parkea

## Kanpo estekak
Toreatzaile hila

***Toreatzaile hila*** (frantsesez ''L'Homme morte'') Édouard Manetek 1864 inguruan egindako mihise gaineko olio-pintura da.

Pintura hori zezenketa bat irudikatzen zuen konposizio handiago baten parte zen, baina kritika txarrak jaso zituenez, Manetek moztu egin zuen, eta, ondoren, kalitate onartua izan zuen. Gaur egun, Washingtongo Arte Galeria Nazionalean dago.

## Kanpo estekak
Janko Vukotić

**Janko Vukotić** () militar nabarmen bat zen, Montenegroko Printzerriko eta Erresumako armadetako serdar edo jenerala eta politikari montenegroarra izan zen. Lehen Mundu Gerran Montenegroren defentsan eta batasunean izandako lidergo ausartagatik aitortzen da.

## Biografia 
Vukotić 1866ko otsailaren 18an jaio zen Čevo hirian, Montenegron, familia noble eta militar batetik etortzen zen, eta horrek eragina izan zuen bere karrera aukeratzerakoan. Modenako Akademia Militarrean sartu zen,  Italian, 1886an, non formazio militar solidoa eskuratu zuen. Ondoren, Modenako Gerra Eskolan ikasketak jarraitu zituen, taktika eta estrategia militarretan bereiztu zen.

#### Karrera politiko 
Montenegroko Printzerriko eta Erresumako Defentsa Ministro gisa hasi zuen bere karrera politikoa 1905-1907, 1911-1912 eta 1913-1915 denboraldietan zehar eta Montenegroko Erresumako 7. lehen ministro gisa ere 1913ko maiatzaren 8tik 1915eko uztailaren 16ra arte.

#### Karrera militar 
Bere formazioa amaitu eta gero, Vukotić Montenegrora itzuli zen eta Armada Montenegroarraren ofizial bihurtu zen. Trebetasun nabari zituen eta azkarki igo zen lerroetan. 1912ko eta 1913ko Balkaniar Gerretan, Otomandar Inperioaren aurkako guduetan funtsezko papera izan zuen, Bregalnicako guduan adibidez, gudu-zelaian zuen gidaritza eta ausardiagatik nabarmendua.

## Lehen Mundu Gerra 
Hala ere, Lehen Mundu Gerran Vukotić-ek nazioarteko ezagutzea lortu zuen. 1915ean, Montenegro austro-hungariar indarrek inbaditu zutenean, Vukotić-ek erresistentzia montenegroarra zuzendu zuen etsaien indar boteretsuen aurka. Nahiz eta montenegroar tropak zenbakiz eta armamentuz gainditzen zeuden, Vukotić-ek defentsa-maniobra eta taktika ausartak gidatu zituen, etsaien aurrerapena atzeratu eta armadaren eta biztanleria zibilaren zati handi bat mendi zailetan eta lur malkartsuetan segurtasunez ebakuatzea ahalbidetu zuten.

### Erbestea 
Montenegroren erorialdia eta gero, Vukotić erbestera joan zen eta  Serbiar Armadarekin elkartu egin zuen inbaditzaileen aurkako borrokan. Denborarekin, Montenegroar Legioko komandante bihurtu zen eta hainbat gudu handitan borrokatu zen, Kajmakčalan-go guduan 1916an barne, non bere lidergoa erabakigarria izan zen serbiarren garaipena lortzeko.

### Itzulera 
Gerra amaitu ondoren, Vukotić Montenegrora itzuli zen, berriro, eta bere herrialdea Serbiako Erresumarekin bateratzean eginkizun garrantzitsua izan zuen 1918an, eta horrek Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuma eratu zuen geroago Jugoslaviako Erresuman bihurtuko zen.

Bateratzearen ondoren, Vukotić-ek bere karrera militarra jarraitu zuen eta hainbat kargu garrantzitsu bete zituen, Jugoslaviako gobernuko Defentsa Ministroa barne. Jeneral izatera ere igo zen eta kondekorazio ugari jaso zituen bere ausardiagatik eta lidergoagatik.

### Azken urteak 
Janko Vukotić 1927ko otsailaren 4an hil zen Belgradon, Jugoslavian, Montenegroko buruzagi militar garrantzitsuenetako bat eta Balkanetako herrien batasunaren defendatzaile gisa ondarea utziz. Bere izena oraindik gogoan eta omentzen da Montenegron eta, oro har, Balkanetako eskualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaiaren biktima

***Jaiaren biktima*** Ignacio Zuloagak 1909-1910 artean egindako olio-mihise gaineko margolana da. New Yorkeko Hispanic Societyn dago gaur egun.

## Gaia 
Askotan jorratzen duen tauromakiaren gaiaz gain, Zuloaga Espainiako gizarte-alderdi ilunenak (pobrezia, prostituzioa) margotzen saiatu zen, Joaquín Sorolla margolariak ez bezala, hark Espainia distiratsu baten irudia zabaltzen baitzuen. Hispanic Societyren erakusketan, koadroak iskanbila sortu zuen eta Zuloagaren estiloari buruzko eztabaida piztu zuen. Espainian, batez ere, bere herrialdearen irudi lausoa aurkezteagatik kritikatu zuten; Frantzian, berriz, koadroak arrakasta handia izan zuen 1911ko Parisko Société nationale des beaux-arts aretoan. Goresmen handiena Charles Moricerengandik etorri zen, eta hauxe idatzi zuen: "Euskal artista da erakusketa honetako margolaririk onena". Paul Fort eta Catulle Mendès bezalako kritikari garrantzitsuak ere kritika ona egin zuten.

Zuloagaren obren bostena inguru tauromakiaren inguruan egiten da, eta gainerakoa Espainia beltzaren eta erretratu sozialen artean banatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Meabe Carro

**Miren Meabe Carro** (Gurutzeta, Barakaldo, Bizkaia, 1986ko uztailaren 5a) abeltzaina, fisioterapeuta eta politikaria da. Bizkaian jaioa, Arabako Kuartango udalerrian bizi da aspaldian. Enkarterriko astoak ditu, galzorian den arraza bat. Jelkidea da, eta 2023ko ekainaren 17an Kuartangoko alkate bilakatu zen.

## Bizitza 
Gurutzetan, Barakaldon, jaio zen. Fisioterapia ikasi zuen eta fisioterapeuta gisa lan egin zuen. 

### Lan ibilbidea 
#### Abeltzain 
thumb|Miren Meaberen astoak.

2008an, astoen abeltzaintzan hasi zen. 2023an, 24 asto zituen, galtzeko arriskuan den Enkarterriko arrazakoak. Arasel Arabako asto-azienda hazten dutenen elkarteko lehendakaria da, eta ENAFE Euskal Herriko Hazle Federazioko idazkaria.

### Aktibista 
GAITTUN elkarteko kidea da. Elkarte hori emakumeek eta emakumeentzat sortu zuten, eta landako eta itsasoko emakume langileak ahalduntzeko eta emakumeek euskal lehen sektorearen historian egindako lana ikusarazteko eta balioesteko ldihardu lanean. 2020an, Iratxe Martinez Mazaga eta Gema Arrugaetarekin batera, *Bizkaian baditun!* *Itsas Landa Inguruneko Emakumeak* argitaratu zuen. Bizkaiko kostaldean emakumeek egindako lanari buruzko "*Itsasoan gaittun | Bizkaia, la mar en femenino*" dokumentala koordinatu zuen, baita argazki-erakusketa bat ere Bilboko Metroan eta Euskadiko beste leku batzuetan, lehen sektoreko emakumeak ikustarazteko.

### Politikari 
Eusko Alderdi Jeltzalearen zinegotzia izan zen Kuartangoko Udalean 2015 eta 2019ko udal hauteskundeetan. 2023ko udal hauteskundeetako zerrendaburua izan zen eta Kuartangoko alkatetza lortu zuen Alderdi Popularraren laguntzarekin.

### Bizitza pertsonala 
Ezkonduta dago eta bi ume ditu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an Gordexolako nekazaritza, abeltzaintza eta artisautza azokanlehen saria jaso zuen, 12 eta 36 hilabete bitarteko kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Historias a bocados: Jokano», EITB, 2022ko azaroaren 15a.
*  «Miren Meabe», *Sustraia*, EITB, 2019.
Uztailaren 14a, Daunou kalea, 1910

***Uztailaren 14a, Rue Daunou, 1910*** Childe Hassam estatubatuar inpresionistaren XX. mendeko pintura da. Mihise gainean olio-pintura eginda, Bastilla Egunaren ospakizuna erakusten du, Parisen. Gaur egun New Yorkeko MET Museoan dago.

## Deskribapena 
Margolanak Frantziako Jaiegun Nazionala erakusten du, Parisko Hôtel l’Empiretik ikusita. Beheko kalean kotxeak eta pertsonak ikusten dira, Frantziako, Belgikako eta Ameriketako Estatu Batuetako banderekin eraikinetan. METen arabera, Hassamen Banderen Seriearen aurrekaria da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolandas Paksas

**Rolandas Paksas** (Telšiai, 1956ko ekainaren 10a) lituaniar politikaria da. Lituaniako presidentea izan zen 2003tik 2004ra.

1979an Vilnan ingeniaritza zibilean graduatu zen eta 1984an Leningradoko Abiazio Akademia ikasketak amaitu zituen. Garai hartan aire akrobazia txapelduna izan zen.

Politikoki Lituaniako Alderdi Komunistan hasi zen eta 1995ean ideologia kontserbadore batera aldatu zen. 1997tik 1999ra eta 2000tik 2001era Vilnako alkatea izan zen. 1999ko maiatzetik urrira eta 2000tik 2001era lehen ministro izan zen, Valdas Adamkus presidenteak eskatuta.

2003an Adamkusi irabazi zion presidentetzarako hauteskundeetan, eta ezusteko handia izan zen. 2003an Adamkusi irabazi zion presidentetzarako hauteskundeetan, eta ezusteko handia eman zuen. 2004ko apirilean, Legebiltzarrak presidente kargutik kendu zuen, ustelkeriagatik errudun jo baitzuen.

Ordena eta Justizia alderdia zuzendu zuen 2004tik 2016ra, eta Europako Parlamentuko kide izan zen 2009tik 2019ra.
Daisy Elliott

**Daisy L. Elliott**, jaiotzaz **Daisy Elizabeth Lenoir** (Filbert, Mendebaldeko Virginia, AEB, 1917ko azaroaren 26a – Detroit, Michigan, AEB, 2015eko abenduaren 22a) Michigan estatuko politikaria izan zen.

## Biografia 
Daisy Elizabeth Lenoir  Mendebaldeko Virginian, Filbert herrian jaio zen, eta Detroiten (Michigan) bizi izan zen. Michigango Konbentzio Konstituzionalean delegatua izan zen 1961-1962 bitartean, Wayneko Konderriko 4. barrutian, 1963ko Michigango Konstituzioan.*

## Ibilbidea 
1963tik 1964ra Demokratak ordezkatu zituen Wayne konderriko 4. barrutiko Michigango Ordezkarien Ganberan; Michigango 22. barrutia, Wayne konderriko 4. barrutiaren ordez, 1965etik 1972ra, eta Michigango 8. barrutiaren ordez, 1973tik 1978ra. 1978an, Michigango Senatuko 5. barrutiko lehen hezkuntzako hautagaia izan zen. Gero, 1980an berreskuratu zuen bere lehengo postua Michigango Etxean.

1982ko apirilean, Elliott atxilotu egin zuten 1977an lapurtutako Cadillac bat izateagatik. Carolyn Cheeks Kilpatrickek garaitu zuen urte hartan. 1985eko ekainean aske utzi aurretik hirurogei egun bete zituen kartzelan.

## Ibilbide politikoa 
Alderdi Demokratikoko, Koloreko Pertsonen Garapenerako Elkarte Nazionala (NAACP), Emakume Boto-emaileen Ligako eta Juniorren Ligako kide izan zen. Woodlawneko hilerrian dago, Rosa L. Parks-en Askatasun-kaperatik gertu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an Michigan Women's Hall of Fame 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Blackfish

**Blackfish** Gabriela Cowperthwaitek zuzendutako estatubatuar film dokumentala da.  Filma 2013ko urtarrilean estreinatu zen Sundanceko zinema jaialdian . 

Dokumentalak kontatzen du nolako bizimodu latza duten orka edo ezpalartek,ikuskizunetarako erabiltzen dituztenean itsas-zoo handietan. Bereziki Tilikum orkaren patua kontatzen zaigu, sekula itsas-zoo batean egon den orkarik handiena.

Era berean, zetazeo handi hauekin lan egiten dutenentzat zein arriskutsuak diren ere kontatzen zaigu, istripu larri eta heriotzen berri zehatrza emanez, hala nola Floridako SeaWorld-en eta Tenerifeko Loro Parquen gertaturiko kasu latz batzuk. Salaketako film zuzena, orkekin lan egindako profesional damutu askoren testigantzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirrindularia (margolana)

***Txirrindularia*** 1913ko pintura kubista-futurista da, Natalia Gontxarova artista errusiarrak egina. Pintura futurismoaren "obra arketipikotzat" jotzen du egungo titularrak, Errusiako Estatu Museoak.

## Deskribapena 
Txirrindularia, herri edo hiri batean pedalei eragiten dien bitartean bizikletan esfortzua egiten ari den gizonezko irudia da. Txirrindulariaren azpiko kalea harriz estalia dago, eta haren atzean erakusleiho-lerro bat dago.

Gontxarova kubofuturismoaren garatzaile errusiar goiztiarra izan zen, futurismoaren eta kubismoaren ezaugarriak batu zituena, bereziki obra honetan. Zatikatze kubista, adibidez, txirrindulariaren abiadura adierazteko erabiltzen da. Mugimendua lanaren elementu futuristetan ere islatzen da, hala nola formen errepikapenean eta ingeraden desplazamenduan. Forma biderkatuen efektu dinamikoa eta delineazio errepikatua are gehiago handitzen dira Gontxarovak brotxa zabalak erabiliz. Hiri-bizitzaren presentzia, futurismoaren beste kezka bat, lanean sartzen da bigarren mailako kale-seinaleak erabiliz. Hala ere, konposizioak ez du zerikusirik obra futurista klasikoekin, ikus-oreka handiagoa duelako. Zehazki, 1913ko Umberto Boccioniren *Txirrindulari baten dinamismoa* margolanean aurkitutako txirrindularitzaren irudikapen abstraktu eta desmaterializatuenarekin kontrastea egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EuskarAbentura

**EuskarAbentura** Euskal Herriko zazpi lurraldeetako nahiz diasporako 15-17 urte bitarteko 120 neska-mutil euskal geografia, kultura eta historia lagunartean ezagutzera eramaten dituen oinezko espedizioa da. 

2018an antolatu zen lehengo aldiz eta harrezkero urtero antolatu da arrakasta handiz. 31 egun inguru behar izaten du Euskal Herria  zeharkatzeko. Urtero ibilbidea apur bat aldatzen da. 2023ko saioan uztailaren 1ean abiatu ziren hilaren 31ra bitarte, etapak 31 izan ziren, orotara 783 kilometro osatzeko, eta horietatik 400 oinez.

2020ko abentura bertan behera geratu behar izan zen koronobirusak eragindako pandemiaren eraginez.

## *Jzioquitarrak* (parte hartzaileak) 
ezkerrera|start=0|thumbtime=0|thumb|**EuskarAbenturaren** gaineko zortzi datu.
*Izioqui dugu!* da Euskarabentura elkartearen leloa, eta *Jzioquitarrak* da EuskarAbentura espedizioko parte-hartzaileek jasotzen duten izena.

Espedizioan parte-hartzeko gazteek hautaketa prozesu bat gainditu beharko dute eta, horretarako, proiektu pertsonal batez eta aurkezpen bideo batez osaturiko hautagaitza bat bidali beharko dute (izen-emate epea abendu eta martxoa bitartean izan ohi da). 

Hautagaitza proiektua garatzeko gazteek **EuskarAbenturak** urtero proposatzen dituen hiru gaietako bat aukeratu beharko dute eta aukeran dauden sei formatuetako batean garatu beharko dute haien lana (historikoa, literarioa, plastikoa, ikus-entzunezkoa, musikala edo digitala).

## Ibilbidea 
thumb|Euskarabentura 2018Donejakue bide ezberdinak jarraituz, Euskal Herria luze-zabal zeharkatzen dute, Maulen hasi eta Getxo helmuga hartuta. Hiriburu guztiak ez ezik, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatutako guneak bisitatzen dituzte; bai eta basoak, hondartzak, museoak, gari-soroak, leizeak, portuak, gazteluak, belazeak, monumentu nahiz eraikin enblematikoak, herriak, gatzagak, baserriak…
Hauek izaten dira bisitatutako herriak:
 
* Maule - Pagola - Jutsi - Donibane Garazi - Auritz - Zubiri - Iruña - Gares - Lizarra - Biana 
* Añana – Gesaltza - Argantzun - Vitoria-Gasteiz - Agurain - Araia - Zerain - Tolosa - Hernani - Irun - Donibane Lohizune - Baiona

* Lezo - Donostia - Zarautz - Itziar - Deba - Zestoa - Markina-Xemein - Gernika - Bermeo - Bilbo - Getxo - 

Beste herri batzuk: Urruña - Bidania-Goiatz - Aulesti - Duzunaritze - Zizur Nagusia - Lesaka - Zugarramurdi - Amaiur - Urruña - Kortezubi - Getaria - Lekaroz

## Euskarabenturaren edizioak 
Hona hemen edizio bakoitzeko ibilbidea taula batean laburbilduta:

## Sariak 
* 2022: Bai Euskarari saria eman zion Bai Euskarari Elkarteak. Hiru izan ziren urte horretako irabazleak: Sasoi eraikuntzak, Elhuyar eta EuskarAbentura

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donejakue bidea (Nafarroako bidea, Barnealdeko bidea eta Kostaldeko bidea Euskal Herrian)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Azalilun urteroko

**Azalilun urterokoa** (*Hydnoporia tabacina*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espeziea da. Ez du haragirik jateko.

Sinonimoak: *Thelephora tabacina*, *Hymenochaete tabacina*, *Hymenochaetopsis tabacina*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Biguna, hasieran erresupinatua, plaka leun txikien forma dute, eta elkarren artean elkartuz joaten dira, urteko gorputz emankorrak eta meheak sortu arte, inbrikatu samarrak. Proiektatutako goiko zatia tomentuduna eta zonatua da, eta ertz estua du, horiz koloreztatua izan ohi da, eta tonu orokor arre-lehoi kolorekoarekin kontrastea egiten du.

**Etimologia:** *Hymenochaete* terminoa grekotik dator, himenioa esan nahi duen "huménaios" hitzetik eta ilea, himenioa zurdekin, esan nahi duen "chaete" hitzetik. Himenioan perretxikoak dituelako. *Tabacina* epitetoak "(nicotiána) tabácum" karpoforoaren kolorea aipatzen du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Hurbileko espezieak: *Hymenochaete rubiginosa* delakoa, hau trinkotasun gogorrekoa, eta arre-herdoil kolorekoa da. *Hymenochaete mougeotii* espeziea, honen himenioa gorri-purpura kolorekoa da eta izeien gainean hazten da. *Hymenochaete cinnamomea* ere bai, honek kanela kolorea du eta bilbe biguna.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, hostozabalen gainean. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Hawaii, Costa Rica, Puerto Rico, Kolonbia, Venezuela, Brasil, Europa, Errusia, Kanariak, Iran, Mongolia, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Taiwan, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Junghuhnia nitida

***Junghuhnia nitida*** *Steccherinaceae* familiako onddo espeziea da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Erresupinatua, biguna fresko dagoenean, ertz zuri oso nabarmenarekin.

**Tutuak:** Okre-arrosakara kolorekoak edo okre-laranja kolorekoak, 1 eta 2 mm bitarteko luzerakoak.

**Poroak:** Oso txikiak, 5-7 mm bakoitzeko, tutuen kolore berekoak.

**Haragia:** Biguna gaztetan, gogorra lehortzean, lizun usaina eta ia zaporerik gabea.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
**Oharra:** Poro ñimiñoak eta poroen tonu okre-arrosak bereizten dute.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Ohikoa hostozabaletan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan basamortuko eremuak izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igone Amesti

**Igone Amesti Bustinzuriaga** (Mallabia, Bizkaia, 1985eko abuztuaren 12a) mezzosopranoa, abesbatza-zuzendaria eta musika-irakaslea da.

## Bizitza 
Mallabiko Areitio auzoko Barrenengoa baserriko alaba, lau nesketan bigarrena. Jaioterriko Learreta-Markina eskolan egin zituen bere lehen ikasketak eta Ermuan gero bigarren mailakoak. Musika ikasketak burutu zituen gerora eta ogibidez musika-irakaslea da.

Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturaleko koordinatzailea izan zen eta honek argitaratzen duen *Drogetenitturri* hilabetekariko kolaboratzailea, Mallabiko berriak idatziz bertan. 

2023ko maiatzeko udal hauteskundeetan, Mallabiko EH Bildu koalizioaren alkategaia izan zen eta zinegotzi gero.

### Musika ikasketak 
Ume-umetan ekin zion musika ikasteari: 5 urterekin, Adolfo Jainagaren eskolan hasi zen trikitixa ikasten jaioterrian bertan; 6rekin, panderoari oratu zion eta Ermuko Musika Eskolan solfeoari; 8rekin, Eva Zubizarreta irakaslearen eskutik, akordeoiaz ausartu zen. Gerora, Mallabiko eskolan solfeo, akordeoi eta piano klaseak hartu zituen. Ermitetako jaietan, Andramarixetan, Santa Zezilia eguneko kontzertuan… horrelako jai giroan egin zituen bere lehen agerraldiak. 

Bilboko Juan Crisostomo Arriaga Kontserbatorioan osatu zuen bere formazioa. Gerora Musika Hezkuntza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, musika irakastea ogibide bihurtuz.

Profesional modura ere bere saiakera egindakoa da, bakarka: ezkontzetan kantatuz, kontzertu klasikoak eskainiz... Taldean, ostera, zartzuela eta ikuskizun ugaritan hartu du parte Igonek. Baina lagun arteko bazkal oste baten abesteko aukera eduki ezkero gehiago gozatzen du bakarka aritzen denean baino.

Durangoko “4kote” abots-taldean ere abesten jardundakoa da, Agurtzane Mentxaka soprano eta abots-teknikako irakasleak gidatutako emakume taldean. Musika klasikoa, boleroak, euskal kantak, jazza eta abarrak dira beraien errepertorioan jorratu dituzten estiloak. “Beti gustau izen jata kantatzie eta asko disfrutatzen dot. Hori da nik egittie nahi dotena: kantuaz gozatu eta gozatu erain”.Igone Amesti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deportivo Alavés 2023-2024

Entrenatzailea:  Luis García Plaza (2022-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa izan du denboraldian zehar.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Mini Glorias taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
#### Bajak denboraldian zehar 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 33*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan gehien agertu diren 11 jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CMO Valves Bandera

**CMO Valves Bandera** Pasai Donibanen jokatzen den estropada bat da, Koxtape Arraun Elkarteak antolatzen duena. 

2025ean TKE Ligako estropada izan zen eta bi luzetara jokatu zen, erlojupeko proban.

## Gizonezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Vepr-12

**Vepr-12a** erabilera anitzeko eskopeta erdiautomatiko bat da, ganbera desmuntagarriduna, Molot-Oruzhie Ltd.k ekoitzia. Kalashnikov erriflearen oinarriturik diseinaturik dago, RPK metrailagailu astunenaren gainean eraikiz sortua. Egun, Frantzia eta Errusiako Indar Armatuek darabiltzate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Fernandez Cirilo

**Jesús Fernandez Cirilo**, ezizenez **"Roke"** (Santurtzi, Bizkaia, 1962) Santurtziko traineruetako patroi ohia da, besteak beste Kontxako Bandera eta Espainiako Txapelketa irabazi zituena.

## Kirol ibilbidea 
Zierbenan hasi zen patroi eta 1982an Koldo Urtiagaren tokia hartu zuen herriko *Sotera* ontzian. 1985ean denboraldi bikaina osatu zuen eta Kontxako Bandera eta Espainiako Txapelketa irabazi zituen besteak beste. 1996 artean jarraitu zuen Santurtziko traineruan. 

Arrauna utzia bazuen ere tarteka deitu izan zioten inguruko aldeek eta baita Santurtzik berak ere paroi egieko. Hamairu urteren ondoren 2020an Santurtziren B tarinerua gidatu zuen.

## Palmaresa 
* Kontxako Bandera:
** Txapelduna (1): 1985.
** Bigarrena (1): 1984.
* Espainiako Traineru Txapelketa (1): 1985.
* Bizkaiko Traineru Txapelketa (7): 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1992, 1995.
* Zarauzko Ikurrina (1): 1985.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alay harana

**Alay Harana** (Алай өрөөнү) ekialdetik mendebaldera doan haran zabal eta lehorra da, Kirgizistango probintzia bat den Oxeko hegoaldearen zatirik handienean. 

## Ezaugarriak 
180 kilometro inguru ditu, ekialdetik mendebaldera, eta 40 kilometro inguru iparraldetik hegoaldera. 2500 eta 3500 metro arteko altitudea. Iparraldean, Alay mendilerroa dago, Fergana haraneraino jaisten dena. Hegoaldean, Trans-Alay mendikatea dago, Tajikistano mugan zehar, Lenin haitzarekin (7134 m).

Kyzyl-Suu ibaia (Mendebaldea) (Ibai Gorria), Kyzyl-Suu (ekialdea), Irkestametik Kashgaraino isurtzen da eta harana drainatzen dute; harana mendebalderantz doa, iparraldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sudango tribuen arteko gatazkak

**Sudango tribuen arteko gatazkak** Sudango lurraldean eta, 2011tik, Hego Sudanen, tribu nomada aurkarien arteko gatazkak dira.  Sudango tribu nomaden arteko gatazka ohikoa da, eta baliabide urriengatik borrokak sortzen dira, besteak beste, larre lurrak, ganaduak eta edateko ura. Liskar hauetan parte hartu duten tribuetako batzuk Darfur eta Mendebaldeko Kordofan bizi diren Messiria, Maalia, Rizeigat eta Bani Hussein tribu arabiarrak eta Hego Sudanen bizi diren Dinka, Nuer eta Murle etnia afrikarrak izan dira. Gatazkak eskualde berean gertatzen ari diren beste gerra handi batzuek bultzatu dituzte, bereziki Sudango Bigarren Gerra Zibila, Darfurko Gerra eta Hego Kordofaneko eta Nilo Urdineko Sudango gatazkak .

Urteetan zehar, milizia etniko lehiakideen arteko liskarrek hildako ugari eragin dute eta ehunka milaka pertsona desplazatu dituzte.  Azken urteotan, 1993an liskar oso bortitzak sortu ziren Jikany Nuer eta Lou Nuer-en artean Goi Nilon, 2009-2012an Lou Nuer eta Murle-ren artean Jonglei-n eta 2013-2014an Maalia, Rizeigat, Messiria, Salamat eta Bani Hussein-en artean Darfuren eta Mendebaldeko Kordofan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Capistranokoa

**Joan Capistranokoa** (, , , ) (Capestrano, 1386ko ekainaren 24a - Ilok, 1456ko urriaren 23a) italiar frantziskotar, fraide eta apaiz katolikoa izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Perugiako Unibertsitatean, eta Ladislao Napolikoa erregeak Perugiako gobernadore izendatu zuen 1412an. 1416an Perugia eta Malatesta etxearen arteko gerra hasi zenean, Joan bakea lortzeko bidali zuten, baina Malatestarrek espetxeratu egin zuten. Espetxean teologia ikasten hasi zen. Askatu zutenean frantziskotarra izatea erabaki zuen.

1416ko urriaren 4an sartu zen Frantziskotarren Ordenan, eta teologia ikasi zuen Fiesolen, Bernardino Sienakoak zuzenduta. Europako erdialdeko eta iparraldeko jendetzaren aurrean ortodoxia eta aszetismoa defendatuz hasi zen predikatzen.

Juduen eta heretikoen aurka predikatu zuen. Frantziskotarren ordena erreformatu eta diziplina zorrotzagoa ezarri zuen. Eugenio IV.a eta Nikolas V.a aita santuen enbaxadorea eta hainbat heresiaren inkisidorea izan zen.

"Soldadu santua"ren izena jaso zuen 1456an otomandar inbaditzaileen aurkako gurutzada bat zuzentzeagatik, eta Belgrad setiatua defendatu zuen János Hunyadi jeneral hungariarrarekin batera. Otomandarrak erretiratzea lortu zuen eta batailatik bizirik atera zen, baina handik gutxira hil zen izurritearen ondorioz.

Kanonizatua izan zen eta kapilau militarren eta legelarien patroia da.

## Iruditegia 

Kapisztran statue, Budapest.jpg|Joan of Capistranoaren estatua, Budapesten
Ilok church.jpg|Joan Capistranokoaren eliza Iloken, Kroazian
Saint Jean de Capistran Cathédrale Vienne.jpg|Monumentoa Vienan
Nuremberg_chronicles_f_249v_2_(Johannes_capistranus).jpg|Nurembergeko Kronika