open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musika banda

[thumb|250px|[La Pamplonesa musika banda desfilatzen.]]

**Musika banda** haize- edo hari-instrumentuz eta perkusioz osatutako musika-taldea da. Faktore garrantzitsua da banda instrumentu horiek jo ahal izatea desfileetan, guduetan edo erlijio-desfileetan ibiltzen den bitartean. Batzuetan «banda» (ingelesezko *band*) terminoa erabiltzen da musika-taldeak rock, pop eta bestelako talde gisa izendatzeko, eta horiek ere musika-talde mota bat izanik, ez dute zerikusirik «musika banda» kontzeptuarekin.

## Hitzaren jatorria 
«Banda» hitzak, bere esanahiagatik, gerriko edo intsignia militarrari erreferentzia eginez, behin betiko harremana izan zezakeen musika-prestakuntza mota horrekin, jatorrian bandak oso lotuta zeudelako mundu militarrarekin.
thumb|250px|Marching band bat.

## Historia 
Musika-bandek historia luzea dute, musikarena bera bezain zaharra; izan ere, sumeriar, egiptoar, hebrear, txinatar eta antzinako beste zibilizazio batzuetako testuetan, borrokarako edo erlijio-kulturako lagungarri ziren haize- eta perkusio-instrumentuen taldeei buruzko erreferentziak aurkitzen ditugu. Hala ere, bandaren kontzeptua, gaur egun, XVII. mendean izan ziren bandekin lotuago dago, instrumentu garatuagoengatik eta egituragatik. Talde hauek borrokan antolakuntza funtzioa betetzen zuten, tropen inspiratzaile izateaz gain ereserki edo abesti nazionalekin edo ekitaldi ofizialak animatzeaz gain.

## Musika banden tipologia gaur egun 
thumb|250px|Banda militar bat.
Mota asko daude. Hauek dira ezagunenak:
* banda sinfonikoak,
* banda militarrak,
* *jazz* bandak edo *big bands,*
* danborren eta korneten bandak, fanfarriak,
* prozesio bandak,
* *Marching Bands* edo espektakulu-bandak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elektro Txufla Kaleko Banda Youtuben.
Guinguette (filma)

***Guinguette*** 1959ko Jean Delannoy frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Renée, Guinguette deitua, prostituta ohiak Parisko kaleetan bere ametsa erosteko adina diru irabazi du: ur ertzeko guinguette bat. Marco bere maitale berriak, alboko aletegi bat erabiltzeko aukera ematen dio, berak trukatzen dituen auto erabiliak gordetzeko erabili gabe. Baina autoak lapurtutakoak dira, eta Marco maitagarria, mutil gaiztoa. Zenbait heriotza eta hainbat gorabeheraren ondoren, azkenean maitasuna gailentzen da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Belle Époque (filma)

***La Belle Époque*** 2019ko Nicolas Bedos frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Victor krisi pertsonal eta laboralaren erdian aurkitzen da: alde batetik, zapuztuta sentitzen da merkatu artistikoan lekurik egiten ez duelako eta, bestetik, bere emazte Mariannerekin izandako etengabeko borrokek bere ezkontza suntsitzeko mehatxua egiten dute. Hala ere, Antoine ekintzailearekin elkartzeak Victorrek bere arazo guztien konponbidea aurkitzea ahalbidetuko du: berreraikitze historiko zehatza egin beharko du, eta, horrekin, bere *belle époque* pertsonala artifizialki berpiztu ahal izango du: 1974ko maiatzaren 16a. Marianne ezagutu zuen eguna.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Carrière de Suzanne

***La Carrière de Suzanne*** 1963ko Éric Rohmer frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filma Europako, eta bereziki Frantziako, garai nahasi batean garatzen da: munduko potentzien arteko Gerra Hotza eta Aljeriako Gerra postkolonialaren ondoriozkoa. Bi ikasle Parisen bizi dira: Bertrand, farmaziako ikasle gazte eta herabea, eta Guillaume suharra, emakumezalea; biek kafetegi batean Suzanne independente eta adierazgarria topo egiten dute. Lan egonkorra du eta nahiko independentea da, bakarrik bizi da eta nahi duena egiten du. Guillaumek bere buru-argitasuna eta xarma erabiltzen ditu berarekin limurtu eta liluratzeko. Berehala erortzen da bere xarma zakarretara, eta berarekin oheratu ondoren, Suzanneri muzin egiten dio, nahiz eta harreman urrun batek jarraitzen duen.

## Aktoreak 
* Catherine Sée : Suzanne Hocquetot
* Christian Charrière : Guillaume Peuch-Drumond
* Philippe Beuzen :  Bertrand
* Diane Wilkinson : Sophie
* Jean-Claude Biette : Jean-Louis
* Patrick Bauchau : Franck
* Pierre Cottrell : artezalea
* Jean-Louis Comolli : festazalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Petites Fugues

***Les Petites Fugues*** 1979ko Yves Yersin suitzar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Pipe nekazaritzako langile zaharrak erretiroa hartzeko adina du. Hala ere, ezin duzu imajinatu lanik gabeko bizitza bat. Beraz, bere lana egiten jarraitzen du eta bere baliabide ekonomiko gehigarriekin zer egin galdetzen dio bere buruari. Laster ziklomotor txiki bat datorkio burura. Horrela, bere herria inguratzen duen mundua esploratzen hasten da. Egun batean fidagarriegi bihurtzen da eta alkoholaren eraginpean gidatzen du. Hau gidabaimena kostatuko zaio. Baina gertakari horren aurrean, kamera baten jabe bihurtuko da. Orain argazkilari arduratsu bilakatuko da. Irudi-angelu berrien irrikaz, helikopteroz hegaldia hartu ere bai. Abentura txiki bakoitzarekin gutxiago axola zaio bere lehengo lana, erretiroa hartzen duen arte.

## Aktoreak 
* Michel Robin : Pipe
* Fred Personne : John Duperrey
* Mista Prechac : Rose
* Dore de Rosa : Luigi
* Laurent Sandoz : Alain
* Fabienne Barraud : Josiane
*Leo Maillard : Stéphane
* Nicole Vautier,  Marianne 
* Yvette Théraulaz : suhiltzailea
* Jean-Marie Verselle : gonbidatua
* Maurice Aufair : okina
* Roland Amstutz  : kontseilaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sikario

**Sikario** bat beste baten enkarguz norbait hiltzen duen pertsona bat da; hori egin ondoren ordainketa bat jasotzen du, eskuarki dirutan edo beste ondasun batzuetan. Hitzak sinonimo asko ditu: soldatapeko hiltzailea, ordaindutako hiltzailea, pistola-hiltzailea, exekutatzailea eta torpedoa (italiar mafiak erabilia). Etimologikoki *sicarii* *sicarius* hitz latindarraren plurala da. Latinez *sika* daga edo ezpata motza zen, hiltzaileek sarritan erabiltzen zutena tunikaren tolesturen azpian ondo ezkutatu zitekeelako.

Historikoki gizarte gehienetan eman da. Gaur egun delitu larritzat jotzen da, sarritan narkotrafikoarekin lotuta.

## Sikarioak Euskal Herrian 
Sikarioen erabilera GAL erakundearen historiarekin oso lotuta dago. Ezagunetariko bat Jean-Pierre Cherid izan zen. Espainiako Gobernuko aparatu politiko eta polizialetatik bideratua, hiltzaile profesionalak kontratatzen ziren Ipar Euskal Herrian hilketak eta bahiketak burutzeko.

## Sikario ospetsu batzuk 
* Judas Iskariote
* Mario Alberto Castaño Molina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklomotor

**Ziklomotorra** edo **motor-bizikleta** bi eta hiru gurpileko ziklomotorrek eta kuatriziklo arinek osatzen duten kategoriako edozein ibilgailua da. Ziklomotorra motordun ibilgailua da, normalean gasolinazkoa, motozikleten azpiko ezaugarriak (potentzia, zilindrada, gehieneko abiadura) dituena. Barne-errekuntzakoa bada, zilindrada 50 zentimetro kubikotik beherakoa da eta eraikuntza bakoitzeko gehienez ere 45 km/h-ko abiadura hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tommaso Allan

**Tommaso Allan** (Vicenza, 1993ko apirilaren 26a) italiar errugbilaria da, joko-zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen dena. Top 14ko USA Perpignan taldean jokatzen du 2023tik. 2013ko azaroaren 9an egin zuen debuta Italiako selekzioan, Turinen, Australiaren aurka.

## Ibilbidea 
* USA Perpignan: 2013-2016
* Benetton Treviso: 2016-2021
* Harlequins: 2021-2023
* USA Perpignan: 2023-

## Palmaresa 
### Beneton Treviso 
* Pro14 Rainbow Cup
** irabazlea: 2021
### Italiako selekzioa 
* 80 partida, 2013-2024 bitartean
* 501 tanto (15 entsegu, 89 transformazio, 77 zigor-ostiko, drop bat)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notre jour viendra

***Notre jour viendra*** (; irlandar *Tiocfaidh ár lá* slogandik ekarria) 2010eko Romain Gavras frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Patrick eta Rémyk ez dute mugetan, gobernuetan eta armadetan sinesten: gorriak dira. Elkarrekin, agintarien eta haien moraltasun faltsuaren aurka borrokatuko dira, amestutako herrialdearen (Irlanda) eta askatasun-irrikaren bilaketa liluragarrian.

## Aktoreak 
* Vincent Cassel : Patrick 
* Olivier Barthélémy : Remy
* Justine Lerooy : Natacha
* Vanessa Decat : Vaness
* Boris Gamthety : Serge
* Rodolphe Blanchet : Joël
* Chloé Catoen : ezkertiar neska
* Sylvain Le Minez
* Pierre Boulanger : hoteleko langilea
* Julie Vergult : Léa
* Mathilde Braure : Rémyren ama
* Camille Rowe : ingeles neska
* Joséphine de La Baume : ingeles neska
* Alexandra Dahlström : ingeles neska

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menora

[thumb|[Jerusalemgo tenplua|Jerusalemgo tenpluko menoraren berreraikuntza.]]
**Menora** zazpi adarreko argimutila da, Hebrear Bibliaren eta geroagoko antzinako iturrien arabera, tabernakuluan eta Jerusalemgo tenpluan erabiltzen zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balio dute

**Balio dute** zigilua, 2019an sorturiko diskoetxea da. Donostiako (Gipuzkoa) hainbat musikarik sortu zuten, euren lanak argitaratu eta musika modu kolektiboan bizitzeko.

Durangoko Azokan Mukuru diskoetxearekin batera jarri izan dute postua.

## Taldea 
## Katalogoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Balio dute-ren webgunea.
Ana Filomena Amaral

**Ana Filomena Leite Amaral** edo **Ana Filomena Amaral** (1961eko irailaren 4an jaioa) idazle, historialari eta itzultzaile portugaldarra da.
Le Parfum vert

***Le Parfum vert*** () 2022ko Nicolas Pariser frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Antzerki emanaldi batean, Comédie-Françaiseko antzezle bat agertokian hil zen. Martin, bere lagun eta lankidea, bahituta dago eta desagertzeak susmagarritzat jotzen du. Bere lanak Claire komikigile baten bidea gurutzatuko dio, eta elkarrekin egingo dute ikerketa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus podospileus

***Pluteus podospileus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, zimurtua, ertza ildaskatua, arre-gorri edo sepia kolorekoa, oso iluna erdian (titi-erdi antzeko batekin) , ia beltza, ertzerantz argituz, ezkatatxoekin. 

**Orriak:** Nahiko lodiak eta zabalak, estu samar, libreak, zuriak gaztetan, arrosak ondoren, ertz ilunagoarekin eremu batzuetan, flokosoa, pruinaduna eta arre kolorekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2,4 eta 3 cm bitarteko garaietakoa eta 0,1 eta 0,3 cm bitarteko lodierakoa, arre koloreko pikorrekin hondo zurixkaren gainean.

**Haragia:** Hauskorra, mehea eta zurbila, zurixka. Usain arinekoa eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus diettrichii* eta *Pluteua nanus* delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zuhaitz hostoerorkorren egur usteletan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Puerto Rico, Birjina britainiar uharteak, Kolonbia, Europa, Errusia, India, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Uganda, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus romellii

***Pluteus romellii*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra, hornigai gisa bakarrik edo beste perretxiko hobeagoei laguntzeko erabiltzen da.

Sinonimoa: *Pluteus lutescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hasietan ganbila, gero laua eta pixka bat deprimitua erdian, ertza inkurbatua, batzuetan pitzatua. Azal lehorra, belusduna, higrofanoa, erradialki leunki zimurtua, arre-horixka kolorekoa, marroi-horixka, erdigunetik ertzerantz abiatzen diren zain beltzekin.

**Orriak:** Ugari, estu, sabeldunak, libreak, hasieran zuri-horixka kolorekoak eta ondoren arrosak esporengatik.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Luzea, zilindrikoa, haritsua, zuzena edo oinarrian okertua, zeta-antzekoa, zurixka, horixka edo hori-limoi kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, urtsua, higrofanoa, zurixka, horia oinean. Onddo usainekoa eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Romellii* epitetoa, Lars Gunnar Romell (1854-1927) mikologo suediarrari eskainia dago.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus leoninus* delakoarekin nahas daiteke, honen kapela beti hori-urre kolorekoa da (ez du arrexka kolorerik hartzen), eta oina zurixkagoa du. *Pluteus chrysophaeus* espeziearekin ere bai, honen oina ez da oso horixka oinarrian. *Pluteus nanus* oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, Saprofitoa, zuhaitz hostogalkorren egur hondarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Bolivia, Europa, Errusia, Israel, Iran, Japonia, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foulques de Villaret

**Foulques de Villaret** (; Allenc gaztelua, ? – Teyran, 1327ko irailaren 1a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 25. Maisu Handia izan zen 1305etik 1319ra.

Guillaume de Villaret Maisu Handiaren iloba izan zen, eta Ordenan gora egiten lagundu zion. 1299an Almirante izendatu zuten, eta bi urte geroago Komandante Handia. 1303an, Maisu Handiaren Lugartenientea zen, eta 1305ean osaba hil zenean, Ordenako Maisu Handia aukeratu zuten.

Ordenak Rodas konkistatu zuen 1308-1309an, bai eta Kastellorizo eta Bodrum ere. Ordena eman zen kuartel orokorra uhartera ere eraman zen.

Lurraldea hedatzeko kanpainek zor handiak eragin zituzten, eta ezin izan ziren guztiz ordaindu 1330eko hamarkadara arte.

Jokabide harro eta tiranikoa leporatu zioten. Zaldun-talde bat hura hiltzen saiatu zen, baina ihes egitea lortu zuen eta Lindosen babestu zen. Bitartean, Maurice de Pagnac hautatu zuen Ordenak Maisu Handi gisa.

Joan XXII.a Aita Santuak bi maisuei deitu zien Avignon borroka konpontzeko. Villareti dimisioa formalki aurkezteko bakarrik berretsi zion, eta bien bitartean Pagnac hil egin zen.

1319an, Hélion de Villeneuve Maisu Handi izendatu zuten. Villaret Capuako prior izendatu zuten, baina 1325ean Erromara eraman zuten. Ondoren, ahizparen etxera joan zen bizitzera Teyranen.
Zehaztasunezko nekazaritza

start=0|thumbtime=53|thumb|Lagundu dezake teknologiak nekazaritza jasangarriagoa egiten?
**Zehaztasunezko nekazaritza** edo **doitasunezko nekazaritza**, informazioaren kudeaketa-mota bat da, nekazaritzako ekoizpena hobetzea helburu duena. Nekazaritza-partzelen kudeaketa definitzen duen adierazpen agronomiko gisa erabiltzen da: behaketan, neurketan eta nekazaritza barruko aldakortasunean oinarrituta.

Bildutako informazioa ereite-dentsitate optimoa zehaztasun handiagoz ebaluatzeko, ongarrien edo beharrezko beste sargai batzuen kantitate egokia zehazteko eta laboreen errendimendua zehaztasun handiagoz doitzeko erabil daiteke. Informazio hori aplikazio aldakorreko teknologiek ere erabiltzen dute (VRT), hazien eta ongarrien banaketa optimizatzeko.

## Definizioa 
thumb|Automatikoki koloreztatutako hiru geruzako irudi hau teledetekzio bidezko zehaztasunezko nekazaritza-doitze aplikazio baten adibidea da.

## Teknologia 
Nekazaritza doitzeko erabiltzen diren teknologien artean daude:

* Satelite bidezko nabigazio-sistema globalak (GNSS)
* Droneak
* Ikasketa automatikoa
* Datu handiak
* Urruneko sentsoreak
* Informazio geografikoko sistemak
* Doitasunezko ureztatze sistemak
* Gauzen interneta

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nekazaritza
* Nekazaritza jasangarri

## Kanpo estekak
Olhain

**Olhain** mendia, Saran, Lapurdin kokatzen da. Bere 397 m ko tontorrean Santa Gurutzeko kapera hondatua atzematen ahal da.

### Erreduta 
Kapera hondatuaren inguruan Olhaingo kaperaren gotorlekua edo erreduta kokatzen da. 1813ko Urdazuriko Gudurako baliatua izan zen frantsesentzat.Erredutak pentagono forma du eta beren alde handienek 25 metro neurtzen ditu. 1813ko urriaren 7 eta 8ko borroketan frantziarrak erredutatik leku aldatu zituzten.

### Toponimia 
Olhain izena Olharen gaina esan nahi du, beraz esan nahi du olha edo burdinola bat bazela mendiaren beherean.

### Kapera 
Kapera Sarako hiru kapera hondatuetan sarten da ( Santa Barbara eta Larrungo Ermita). Deia 1771 ako Cassini Mapan Olhainen tokian erlijoso lekuetako sinboloa bada. Saratar batzuen ustez ermita baten aterpea zen 1793 eta 1813 urteen artean. Saratarrak aitzin, ahien prosesioak kapera huntan iragaiten zuten, prosesioa suposizio egunean egiten zen. Gaur mendizale ainitz hor pasatzen dira.

### Izena 
Gaur Sarako ikastola mendiaren izena du baita Sarako gela bat eta medikugune bat ere.

### Ikus gainera 
* Fage
* Zuhalmendi
* Sara
* Xareta

### Iturriak
Esther Galarza

**Esther Galarza Berasueta** (Eibar, Gipuzkoa, 1956ko maiatzaren 9a) zeramikaria eta margolaria da. 

## Bizitza 
Arte mundura 1978an iritsi zen Esther. Bere prestakuntza prozesuan, zeramika, marrazketa eta pinturako eskola aurreratuenekin izan du harremana, bai Euskal Herrian baita atzerrian ere, eta horietan aztertutako teknika guztien osagaia barneratu du bere teknika pertsonalean. 

Erakusketa ugari egin ditu, bakarka zein taldean, Euskal Herrian zein hemendik kanpo.

Bere sormen lana irakaskuntzarekin uztartu du. Eibarko Zeramika Udal Eskolako irakasle jardun du 38 urtez, 1983. urtetik, eskola sortu zen urtetik 2021era arte, Esther Astolak lekukoa hartu zuen arte.

## Erakusketak 
Hainbat erakusketa egin ditu, bai taldean, bai bakarka. Eibarren, Bergaran, Zumaian, Donostian, Bilbon, Logroñon, Gironan, Madrilen, Le Mansen, Tolosan, Durangon...

### Erakusketen zenbait izenburu 
* *Udazkena* (Bergara, 2005).

* *Disonancias en Armonía* (2007).

* *Emakume Artisten Nazioarteko  EmPoderArte kolektiboaren “Salerosiak,  esklabotasunera bidaiak”* (2008) (3)

* *Mujeres Ilustres, Las Sin Sombrero*' (2019) Fuenlabradan.

* *Emakume Artisten Nazioarteko  EmPoderArte kolektiboaren "Sorginak-brujas*" (2020). Donostiako Okendo Kultur etxean Durangoko Arte eta Historia Museoan.

* *Tú anónima*'  '''Traficadas*, *viajes a la esclavitud'*  Donostiako Gros auzoan. Emakumeen salerosketaren aurkako lan artistikoen erakusketa kolektiboa da, AIMA EmPoderArte kolektiboaren ekimenez sortua.   (4)

* 2019 Madril
* *Urdina beltzez* Donostiako aquariumean (2019)

## Eskulturak 
* *Viajes*

* *Inmigrantes*

* *Chimeneas*

* *Equilibrio*

## Muralak 
* *Argi daukagu*

* *Ibar-gain kalea*

* *Altos Hornos*

* *Ensayo*

* *Meta*

* *Melenas al Viento*

* *Estudios''
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esther Galarza kurrikuluma euskonews
* Esther Galarza eta Maite Larburu Arratsean Euskadi Irratia
Jean Bardin (margolaria)

**Jean Hippolyte Bardin** (Montbard, 1732ko urriaren 31a - Orléans, 1809ko urriaren 6a) margolari eta marrazkilari frantziarra izan zen.

## Biografia 
Bardin Montbarden jaio zen 1732an. Louis-Jean-François Lagrenéeren ikaslea izan zen eta gero Erroman ikasi zuen. Artista ezagun bihurtu zen Frantzian, eta 1779an Académie royale de peinture et de sculpturen onartu zuten. 1788an Orleanseko arte-eskolako zuzendari izendatu zuten. Bere gaiak neurri batean historikoak, neurri batean poetikoak eta batzuetan erlijiosoak dira. Jacques-Louis Daviden eta Jean-Baptiste Regnaulten irakaslea izan zen, artearen elementuetan. Orleansen hil zen 1809an. Bere alaba, eta ikaslea, Ambroise-Marguerite Bardin, margolaria izan zen.

## Obra batzuk 
* *Autoportrait*, 1773.
* *Tullie faisant passer son char sur le corps de son père*, 1765.
* *Le Martyre de saint Barthélémy*, 1765.
* *Le Martyre de saint André*, 1776
* *L’Éducation de la Vierge*, 1768
* *Massacre des Innocents*
* ''L'enlèvement des Sabines*
* *Sabines séparant les Romains et les Sabins*
* *Mars sortant des bras de Vénus*, 1782.
* *Saint-Charles-Borromée donnant la communion aux pestiférés*
* *Adoration des Mages*, 1780-1781.
* *L'Immaculée Conception*

## Iruditegia 

Image:
Bardin_Tullia.jpg|*Tullie faisant passer son char sur le corps de son père*
Bardin_martyreBarthelemy.jpg|*Le Martyre de saint Barthélémy*, 1765.
Bardin Rovine.jpg|*Erromako akueduktuaren erorkinak*.
Bayonne - Cathédrale Sainte-Marie - 6.jpg|*Ama Birjinaren hezkuntza*, 1768 (Baionako katedrala).

## Ikasleak 
* Jean-Baptiste Collet (1762-1843)
* Jean-Baptiste Regnault

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ama Birjinaren hezkuntza'', 1768 (Baionako katedrala).

## Kanpo estekak
Luke Fildes

**Samuel Luke Fildes** (Liverpool, 1843ko urriaren 3a – Kensington, 1927ko otsailaren 27a) ingeles ilustratzaile eta margolaria izan zen.

South Kensingyon Art Schoolen izan zen. Mugimendu sozial errealistak eraginda, irudien boterearen bidez iritzi publikoa kontzientziatzen saiatu zen pobrezia eta injustizia bezalako gaietan. 1869an ilustratzaile lanetan hasi zen *The Graphic* aldizkarian.

1870 inguruan aldizkaria utzi eta margolaritzari ekin zion. Erretratuengatik eta veneziar bizitzaren eszenengatik nabarmendu zen.

## Iruditegia 

Applicants for Admission to a Casual Ward.jpg|*Applicants for Admission to a Casual Ward*, (after 1908)
Samuel Luke Fildes - A Venetian Flower Girl.jpg|A Venetian Flower Girl (1877)
Jessica - Samuel Luke Fildes.jpg|Jessica (1888)
The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumb|*The Doctor* (1891)
Mrs Mary Venetia James, née Cavendish-Bentinck, by Samuel Luke Fildes.jpg|Mrs Mary Venetia James (1895)
Fildes Italian scene.jpg|Italian scene (), Venice
Fildes Portrait.jpg|Portrait of a woman 
Fildes Venetta.jpg|Venetta
Sir Luke Fildes RA (1843–1927) - The Mantilla - 03-879 - Royal Academy of Arts.jpg|*The mantilla* (circa 1927)
Luke Fildes (1843–1927) - A Schoolgirl - 03-1339 - Royal Academy of Arts.jpg|*A Schoolgirl* (1887)
King Edward VII by Sir (Samuel) Luke Fildes.jpg|*State portrait of Edward VII* (1902)
QueenAlexandra.jpg|*State portrait of Alexandra of Denmark, consort of Edward VII* (1905)
King George V 1911.jpg|*State portrait of George V* (1911)

Sir (Samuel) Luke Fildes by Philip Alexius de László.jpg|Portrait of Luke Fildes by Philip de László (1914)
Luke Fildes00.jpg|Luke Fildes "ELF" by Leslie Ward
Woodland House 02.JPG|Woodland House
Woodland House 04.jpg|Blue plaque at Woodland House (placing his birth year one year later)

## Kanpo estekak
Dolores Hayden

**Dolores Hayden** (Ameriketako Estatu Batuak, 1945) Yale Unibertsitateko arkitektura, hirigintza eta amerikar ikasketetako irakasle emeritua da. Hiri historialaria, arkitektoa, idazlea eta poeta da. Haydenek ekarpen berritzaileak egin izan ditu bai hiri-espazioaren garrantzia soziala ulertzeko, baita Estatu Batuetako eraikitako ingurunearen historian ere.

## Biografia 
Dolores Haydenek 1966an lortu zuen batxilergoa, Mount Holyoke Collegen. Cambridgeko Unibertsitatean eta Harvard Graduate School of Designen ere ikasi zuen, non arkitekturan lizentziatu zen. Peter H. Marris soziologo eta eleberrigilearen alarguna da, eta Laura Hayden Marrisen ama.

### Lan ibilbidea 
1973tik, Dolores Hayden MIT, UC Berkeley, UCLA eta Yale unibertsitateetako irakasle izan da. Arkitekturari, hiri-paisaiei, hirigintzari eta amerikar ikasketei buruzko eskolak eman ditu.

*The Power of Place* izeneko arte eta giza zientzietako talde bat sortu zuen, irabazi-asmorik gabea, Los Angelesen kokatua; 1984tik 1991ra aktibo izan zena. *The Power of Place: Urban Landscapes as Public History* testuan dokumentatuta dago.

1981n, *The Grand Domestic Revolution: A History of Feminist Designs for American Homes, Neighborhoods, and Cities* argitaratu zuen*.* XIX. mendetik aurrera Estatu Batuetan etxeko lanak emakumeek beren gain hartzeari buruzko ideia berritzaileei buruzko lana da. Hainbat pentsalari feministak uste du genero-desbendinkeriaren arrazoietako bat emakumeek etxeko lanaren ardura osoa euren gain hartzea izan dela. Zalantzan jartzen dute familian zentratutako gizarte antolaketa. Etxeko lanak kolektiboki burutzen diren erakunde bat proposatzen dute. Horretarako, antolaketa berri horri lotutako arkitektura berritzaile bat proposatzen dute. Dolores Haydenek mugimendu feminista honen iturri utopikoak aztertu izan ditu. Topatu dituen klase, arraza eta genero gatazkak erakusten ditu. 

Mugimendu feminista hori ez da oso ezaguna. Esaterako, Dolores Hayden liburua argitaratu eta 30 urte geroago itzuli zen frantsesera.

## Argitalpenak 
### ingelesez 
* *Exuberance: Poems*, Red Hen Press, 2019.
* *American Yard: Poems*, 2004.
* *A Field Guide to Sprawl*, WW Norton, 2004.
* *Building Suburbia: Green Fields and Urban Growth, 1820-2000*, Panthéon, 2003.
* *Redesigning the American Dream: Gender, Housing, and Family Life*, WW Norton, 1984, rév. éd. 2002.
* *The Power of Place: Urban Landscapes as Public History*, MIT Press, 1995.
* (en) The Grand Domestic Revolution: A History of Feminist Designs for American Homes, Neighborhoods, and Cities, MIT Press, 1981.
* (en) Seven American Utopias: The Architecture of Communitarian Socialism, 1790-1975, MIT Press, 1976.

### Frantsesez 
* Dolores Hayden, Stéphanie Dadour (préface) et Phoebe Hadjimarkos Clarke (itzulpena), La grande Révolution domestique. Une histoire de l'architecture féministe. Éditions B42, 2023, 374 or. (ISBN 9782490077960)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fage

**Fage** edo **Fago** 553 m-ko mendi bat da. Saran, Lapurdin, Larrungo mendilerroan dago.

## Toponimia 
Fago edo Fage Pago hitzetik etor daitezke, Sarako euskaran Pago, Fago erraten delako.

## Erreferentziak
Zuhalmendi

Zuhalmendi edo Zuharmendi 301m ko Sarako mendi bat da.

### Historia 
Protohistoriatik badira aztarnak Zuhalmendi ondoan: Bixustiako tumulua, Suhalmendi IIIko tumulua edo oino Gaztelugainako barruti protohistorikoa, betidanik gizakiak Zuhalmendi ondoan bizi izan dira. 1813an Urdazuri Guduko erreduta eraiki zen Zuhalmendiko tontorrean. Orain turista eta mendizaleen     begien aurrean.

### Erreduta 
Zuhalmendiko erreduta frantsesen erreduta zen. Erreduta izardun tipoan da, zanga erreduta babesten zuen eta bere sarreran parapeto batekin sendotzen da. Arraroena da erreduta ez dela hain hondatua. Gaur Frantziako Monumentu Historikoetan sailkatua da.

### Toponimia 
Zuharmendi erraten badugu behar bada zuharriaren mendi erran nahi du. Eta beharbada denborarekin aldatu dela r eta l soinuak.

### Geologia 
Mendia Triasekoa da. Harrietan Flischa, Kareharria, Suharria etab... atzematen ahal dira.
East New York (telesaila)

**East New York** () estatubatuar polizia telesaila da, William Finkelsteinek eta Mike Flynnek CBSrako sortua.

## Sinopsia 
New Yorkeko Brooklyn auzoko NYPDko 74. barrutiko agente eta detektibeek istorioaren ardatza osatzen dute. Komisaldegiaren komandante hasiberriak,  Regina Haywood inspektoreordeak, ez dutela bakarrik komunitatea zerbitzatu eta babestuko, baizik eta komunitatearen parte bihurtuko direla uste du.

## Aktoreak 
* Amanda Warren: Regina Haywood
* Kevin Rankin: Tommy Killian
* Richard Kind: Stan Yenko
* Elizabeth Rodriguez: Crystal Morales
* Olivia Luccardi: Brandy Quinlan
* Lavel Schley: Andre Bentley
* Ruben Santiago-Hudson: Marvin Sandeford
* Jimmy Smits: John Suarez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chicago P.D. (telesaila)

**Chicago P.D.** () estatubatuar polizia telesaila da, Dick Wolfek eta Matt Olmsteadek NBCrako sortua. *Chicago Fire* telesailaren * spin-off* izan zen.

## Sinopsia 
Uniformedun polizia batzuen eta hiriko kale-delitu nagusien egileen atzetik dabilen Inteligentzia Unitateko kideen eguneroko bizitza deskribatzen du serieak.

## Aktoreak 
* Jason Beghe: Henry "Hank" Voight
* Jon Seda: Antonio Dawson
* Sophia Bush: Erin Lindsay
* Jesse Lee Soffer: Jay Halstead
* Patrick John Flueger: Adam Ruzek
* LaRoyce Hawkins: Kevin Atwater
* Marina Squerciati: Kimberly Burgess
* Elias Koteas: Alvin Olinsky
* Amy Morton: Trudy Platt
* Brian Geraghty: Sean Roman
* Tracy Spiridakos: Hailey Upton
* Lisseth Chavez: Vanessa Rojas
* Benjamin Levy Aguilar: Dante Torres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chicago Fire (telesaila)

**Chicago Fire** estatubatuar telesail dramatikoa da, Michael Brandtek eta Derek Haasek NBCrako sortua. Wolf Entertainmenten *Chicago* frankiziaren lehen telesaila izan zen.

## Sinopsia 
Telesailak Chicagoko suhiltzaileen eta paramedikoen bizitzak, profesionalak zein pertsonalak, ditu ardatz: 81. kamioia, 3. erreskate eskuadroia, 61. anbulantzia eta 25. batailoia dituen 51. geltokian. Andy Darden suhiltzailearen heriotzaren ondoren, leialtasuna hautsi egiten da eta Matthew Casey 81. Kamioiko tenientea eta Kelly Severide 3. erreskate taldeko tenientearen artean banatzen da. Severide okerrago sentitzen da Dardenen emazteak bere heriotzaren errua duela jakiten duenean. Bi tenienteek errua taldearen onerako jasaten ikasi beharko dute eta bide onetik jarraitu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marijuana Pepsi Vandyck

**Marijuana Pepsi Vandyck**, jaiotzez **Marijuana Pepsi Jackson**, (Chicago, 1972) estatubatuar irakasle eta soziologoa da. 2019an afro-amerikar izenei buruzko tesia defendatu zuen Stritch Kardinala Unibertsitatean.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
1972an jaio zen Maggie (Brandy) Jackson and Aaron Jacksonen familian. Chicagon bizi izan zen bederatzi urte bete arte. Ondoren, Beloitera (Wisconsin) joan zen amarekin bizitzera, gurasoak banandu ondoren. Bi ahizpa ditu, Kimberly eta Robin. 

Vandycken esanetan, amak esan zion Marijuana Pepsi izenak munduan zehar eramango ziola eta «Mary Jackson» zioen ortografia-lehiaketako ziurtagiria zuzentzen tematu zela. Eskolan jazarpena izan zuen izenagatik, baina familiak onartzen lagundu zion. 

### Lana 
Gaur egun Beloiteko Unibertsitateko ikasle desgaituentzako, diru-sarrera baxua dutenentzako eta familian goi-mailako ikasketak egiten dituzten lehenak direnentzako programa bat zuzentzen du. 2019ko udazkenean, Marijuana Pepsi dirulaguntza sortu zuen Wisconsin-Whitewaterreko Unibertsitatean. 

### Bizitza pertsonala 
Lehenago Sawyer izeneko gizon batekin ezkonduta zegoen. Atlantan bizi zen senarrarekin eta 2000ko hamarkadaren hasieran seme bat izan zuen. Dibortziatu ondoren, Beloitera itzuli zen. 

2019ko datuen arabera, Fredrick Vandyckekin ezkonduta dago eta Pecatonican bizi da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hawaii Five-O

***Hawaii Five-O*** () estatubatuar polizia-telesaila da, Leonard Freemanek CBSrako sortua. Morton Stevensek moldatutako hasierako abestia oso ospetsu bilakatu zen.

## Sinopsia 
Hawaiiko gobernadoreak polizia-talde berezi bat sortu du, estatuan delituak murrizteko eta kriminalak kontrolatzeko. Taldearen burua Steve McGarrett marine ohia da, bahiketak eta ekintza-terroristak ikertzen dituena. Polizia-taldea betetzeko Danny “Danno” Williams detektibea elkartzen da. Chin Ho Kelly eta Kono Kalakaua taldea betetzen dute. Kapitulu bakoitza gorputz edo krimen batekin hasten da, gobernariak unitateari krimena esleitzen dio.

## Pertsonaiak 
*Jack Lord: Steve McGarrett
*James MacArthur: Danny "Danno" Williams
*Zulu: Kono Kalakaua
*Kam Fong: Chin Ho Kelly

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FBI: International

***FBI: International*** () estatubatuar polizia telesaila da, Dick Wolfek eta Derek Haasek CBSrako sortua. Wolf Entertainmenten *FBI* frankiziaren parte da.

## Sinopsia 
FBIko talde mugiko batek Budapesten du egoitza, eta mundu osoan zehar bidaiatzen dute AEBetako herritarren aurkako mehatxuak arakatu eta neutralizatzeko, batez ere Europan.

## Aktoreak 
* Luke Kleintank: Scott Forrester
* Heida Reed: Jamie Kellet
* Carter Redwood: Andre Raines
* Vinessa Vidotto: Cameron Vo
* Christiane Paul: Katrin Jeager
* Eva-Jane Willis: Megan "Smitty" Garretson
* Greg Hovanessian: Damian Powell
* Christina Wolfe: Amanda Tate

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FBI: Most Wanted

***FBI: Most Wanted*** () estatubatuar polizia telesaila da, René Balcerrek CBSrako sortua. Wolf Entertainmenten *FBI* frankiziaren parte da.

## Sinopsia 
FBIko iheslariei buruzko talde operatiboak FBIk gehien bilatzen dituenen zerrendako gaizkile ezagun eta arriskutsuenak bilatzen eta harrapatzen ditu.

## Aktoreak 
* Julian McMahon: Jess LaCroix
* Keisha Castle-Hughes: Hana Gibson
* Kellan Lutz: Ken Crosby
* Roxy Sternberg: Sheryll Barnes
* Nathaniel Arcand: Clinton Skye
* Yaya Gosselin: Tali LaCroix
* Miguel Gomez: Ivan Ortiz
* Alexa Davalos: Kristin Gaines
* Dylan McDermott: Remy Scott
* Edwin Hodge: Ray Cannon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolf Deucher

**Adolf Deucher** (Wipkingen, 1831ko otsailaren 15a – Berna, 1912ko uztailaren 10a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1886, 1897, 1903 eta 1909an.

Medikuntza ikasi zuen Zurichen, Heidelbergen, Vienan eta Pragan. 1855ean Thurgau kantonamenduko Kontseiluko kide hautatu zuten. 1869tik 1973ra Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen. Politika zentralistak bultzatu zituen herrialde federalista batean, eta 1868ko konstituzioaren erreforma sustatu zuen.

1883an Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten, eta kide izan zen hil arte. Han zuzendu zituen Justizia, Posta, Industria eta Nekazaritza sailak.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1886, 1897, 1903 eta 1909an.

## Kanpo estekak
Chopper (elektronika)

**Chopper** etengailu elektroniko bat da, seinale bat beste baten kontrolpean eteteko erabiltzen dena. Erabilera moderno gehienek ere nomenklatura alternatiboa dute, eta horrek zer zirkuitu mota partikular kontrolatzen ari den argitzen laguntzen du. Honako hauek sartzen dira:

* Elikadura-iturri kommutatuak, DC-DC konbertsoreak barne.
* Korronte zuzeneko motorretarako abiadura-kontrolak
* D motako anplifikadoreak.
* Maiztasun aldakorreko driverrak.

Chopper terminoa kommutazioko gailu eta zirkuitu elektroniko mota ugariei erreferentzia egiteko erabiltzen dute. Terminoa pixka bat desitxuratu da, eta, horren ondorioz, gaur egun duela 30 urte edo gehiago baino askoz gutxiago erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chopper

**Chopper** izan daiteke:
* Chopper, etengailu elektronikoa;
* Chopper edo ebakigailua, alde bakarretik landutako harrizko lanabesa;
* Chopper, motozikleta mota.
Chopper (arkeologia)

**Chopper** edo **ebakigailua** alde bakarretik landutako harrizko lanabesa da.

Ebakigailuak harrizko lanabesen forma gordinak dira eta, Behe Paleolitotik, duela 2,5 milioi urte inguru, industria litikoetan aurki ditzakegu. Louis Leakeyk 1930eko hamarkadan lehen ale ezagunak Tanzaniako Olduwaiko arroilan aurkitu zituen. Lanabesei induskatu zituzten tokiaren omenez Olduwai izena eman zitzaien. Tresna hauek duela 2,5 eta 1,2 milioi urte erabili zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Katerine kapera

Santa Katerinako edo katalinako kapera sarako kapera bat da.
alt=Barnea|thumb|Barnea

### Jondoni Jakobeko bidean 
Jondono Jakobeko bidean kokakatua da erromesak pausatzeko eta ura sakratua emateko.

### Napoleon III eta eugenia de montijorena 
1868ko Urriaren 8 an napoleon eta eugenia Miarritzetik Herburura joan ziren eugenia erosi zuen domenean, gero santa katalinara joan ziren Urriaren 6tik erosi zuena herriko etxearen deliberazioan, bikote imperiala eskertzko.

### Datuak 
Kapera 1481 ean eraiki zen baina XViI mendean berritu zen.

### Besta 
XVIImendetik Olhaldeako biztanleak eta Ihalarrenak ere besta bat egingo dute Santa Katalina egunean gero Tripotx on bat jateko.
alt=Zaharberriketaren urtea sartzean grabatua.|thumb|Zaharberriketaren urtea sartzean grabatua.
alt=Santa Katalinaren kanpaia dorrea.|thumb|Santa Katalinaren kanpaia dorrea.
Sarako Erdi Aroko galtzada

Sarako Galtzadak erdi aroko monumentu ederrak dira

### Herritik Xarbo Errekara 
Galtzada plazatik pasatzen zen. Beharbada Elizara gateko edo oino Ospitale zaharrara pausatzeko. Geroago herriko muinoa jaustean Xarbo Errekako

auzoran pasatzen da. Hor da galtzadaren pasaleku ezagunena. Borna batzuk eta gero Xarbo Errekaren erreka pasatzeko zubia bada: Harzubi zubia.Harzubi bi harri lodiko zubia da, "Carte de l états major" mapan aurkitua izan da zubiaren izena.1994 ean Herriko Etxearen eskutik galtzada horren parte hau eta beste batzuk Saran zehar, zaharberritu zuten.

### Otoitz-lekuak 
Galtzadako leku ainitzetan otoitz-lekuak aurkitzen ahal dira: San Isidro, San Pedro, San Martin,San Nikolas...

### Eltsospetik Ospitalera 
Eltsospetik pasatzean San Eloiko Otoitz-lekuan pasatzen gira San Eloi erromesen santua da fite ikusten ahal betidanik erromesak hor pasatzen zirela.

### Bornak 
Galtzada osoan ikusten ahal dira bornak. Animaliak galtzadan ez pasatzeko baliatuak ziren. Edo beharbada ere erromatarrak bezala mila ero baziren bornak?

### Herri osoan 
Galtzadak etxe batetik bestera, lanera joateko edo merkataritza egiteko baliatuak ziren orduan herri osoan galtzada sare bezala bada:

* plazatrik ihalarrera 
* ihalarretik mendiondoera
* eltsospetik granadara

* thumb|Borna bat Xarbo errekako Galtzadangranadatik lizarrietara?

### Granadako zubia 
Istilarte atzematen ahal Granadako zubia " erromatar zubia" egiazkiz erdi arokoa. Granadako etxetik etortzen da zubiaren izena 1630ean sortu da.Ez dakigu zubiaren datua. Baina pentsatzen ahal da XVI mendekoa dela galtzadak bezala.

### Beste galtzada bat: erromatar galtzada 
Jean Luc Tobie ren ustez saran pasatzen zen erromatar galtzada bat: Zugarramurditik Halty bentara, Sarako lezeetatik Uriora, Nabarlatzeko lepoa arte Berara joateko, Oiassora eta azkenik Tarraconera.
Laja ibaia (Biobío)

**Laja ibaia** Txileko Biobío eskualdean isurtzen den ur-ibilgu naturala da, La Laja aintziran jatorria duena, Antuco udalerrian, eta Biobío ibaian isurtzen dena, Laja udalerrian. Lajako ur-jauziagatik da ezaguna.

## Ibilgua 
Laja ibaiak izen bereko aintziran du jatorria, inguruko handiena, 1.360 m-ko altueran dagoena, ibaiko urak presatu egin zituen hesi natural batek eratua. Aintziraren arro hidrografikoak 1000 km² ditu eta 8.000 milioi m³ inguruko bolumena gordetzen du 32,5 km-ko ardatz nagusiarekin I-H orientazioan eta 9 eta 1,5 km bitarteko zabalera aldakorra 132 km²-ko azalerarekin.  

Txileko Erdialdeko Haranera iritsitakoan, ohantze zabal eta hareatsu batetik barrena ibiliko da, uholdeetan metatutako hare-banku handiek osatutako lautada batean. Mendebaldeko norabide orokorrarekin, bere erdiko ibilguak Itata ibaiaren paraleloa den zati bat dauka, Biobíoren iparraldean dagoen arro handiarekin, 4 km baino gutxiagoz bereizita. Panamerikar errepidearen ekialdean, Salto del Laja ikusten da azken horretatik 20 m-tik gorako desnibelarekin.

Lajak 140 km-ko luzera du eta 4.040 km²-ko arroa isurtzen du. Bere ibaiadar nagusia Polcura ibaia da, La Laja aintziraren iparraldean sortzen dena eta La Polcura mendilerroa deritzona drainatzen duena 60 km-ko ibilguan. Beherago, hegoaldetik datorren Rucue ibaia jasotzen du eta Bío Bíorekin bat egin aurretik, iparraldetik Claro ibaia.  

Laja Bío Bíoren iparraldeko adar garrantzitsuena da. Biak San Rosendo eta La Laja hiri industrialdearen inguruan elkartzen dira, kostaldeko mendilerroaren ekialdean.

## Biztanleria, ekonomia eta ekologia 
Ruta 5 Sur errepidearen altueran, Lajako ur-jauzia dago, hau da, pasealeku eta udako gune oso okupatua, Los Angeles hiritik hurbil. Era berean, turistentzako bisita ezinbesteko puntua da.

Laja ibaitik Diguillín ibaira ur transferentzia bat eraikitzen hasi zen 2020an. Laja-Diguillín ureztatze sistemak Ñuble Eskualdeko 60.000 hektarea ureztatze seguruz hornituko ditu.

Energia elektrikoa bere urekin sortzen da Lajako zentral hidroelektrikoan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jurisdikzio-biribilki

[thumb|250px|[Burguko jurisdikzio-biribilkia, Araba.]]
**Jurisdikzio-biribilkia** harrizko zutabea zen, herri baten jurisdikzioa adierazten zuena. Batzuetan, pikota gisa ere erabiltzen zen, alegia, kondenatuak zigortzeko.

## Historia 
Jurisdikzio-biribilkiak XIV. mendean sortu ziren, jurisdikzio helbururekin. Biribilkiak tokiko erregimen administratiboa irudikatzen zuen, kokaturik zegoen lekuko herria zen jabea, eta haren bidez jakinarazten zitzaion kanpotarrari herri horrek hiribildu-pribilegioa zuela. Herrien sarreran edo jurisdikzioen mugan jarri ohi ziren, beti bide nagusien ondoan. 

1813tik aurrera erabilerarik gabe geratu ziren, Cadizko Gorteek sistema feudalaren adierazpen guztiak herrietatik kentzeko agindu baitzuten. Asko suntsituak izan ziren, eta gaur egun gutxi batzuk baino ez dira geratzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pikota

## Kanpo estekak
Lajako ur-jauzia

**Lajako ur-jauzia** (gaztelaniaz: Salto del Laja**),** Txileko bainuetxe eta turismo gune ospetsua da, Laja ibaiko lau ur-jauziz osatua, Txileko Biobío eskualdean dagoena. Los Angeles hiritik 25 km iparraldera dago, muga Cabrero udalerria izanik .

Ur-jauzien gainean ibaia lasaia eta oso baxua da,baina urak indar handia du, eta erraz hustu daiteke, eta ibaian behera Yumbel udalerriko La Aguada herrira arte geratzen den arroila sakon eta estu batera murrizten da. Handik beste 29 km bidaiatzen ditu Biobío ibaiari urak eman baino lehen, Laja udalerrian.

Inguruko flora boldo, elorri, maiten, peumo, corcolén, quillay, liter, mirto, iratzea, nalca, sahats eta haltza espezie autoktonoen landarez osatuta dago.

Lajako ur-jauziak Txileko hegoaldeko bidaiarientzako erakargarri turistiko handietako bat dira. Gaur egun, hainbat zerbitzu turistiko daude, hala nola hotelak, kanpinak, jatetxeak, etxolak, piknik-guneak, eskulanak. Baita abentura turismoa, mendi-ibiliak, tirolinak eta zikloturismoa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kymco

**Kymco** (**Kwang Yang Motor Co, Ltd**-en akronimoa; ; *KYMCO* idatzia) Taiwango motozikleta fabrikatzailea da, Kaohsiung hiri-portuan egoitza duena. Motorren, txasisaren, osagaien, muntaia-katearen, biltegiaren eta banaketaren fabrikazio osoa du.

Taiwango enpresa hau 1963an sortu zuten Hondarentzat piezak egiteko. Konpainiak 1970ean eraiki zuen bere lehen scooter osoa, eta 1992an "Kymco" marka erabiltzen hasi zen. Kymcoren egoi.tza soziala eta lantegi nagusia Kaohsiungen daude, Taiwanen. Enpresak 7000 langile inguru ditu eta urtean 480.000 ibilgailu baino gehiago ekoizten ditu. Konpainiak itsasoz haraindiko ekoizpen-lantegiak ditu Jakartan (Indonesia), Shanghain, Changshan eta Chengdun (Txina).

Marka, batez ere, scooterrak fabrikatzera zuzenduta dago (ziklomotorretatik 500 cc-ra), ekialdeko Asiako herrialdeetan onarpen handia dutenak, nahiz eta beste motozikleta mota batzuk ere egiten dituen; Europan, scooterrez gain, custom motorrak (250 cc-ra arte) eta quadak (700 cc-ra arte) saltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresaren webgunea
Madhumala Chattopadhyay

**Madhumala Chattopadhyay** (Kalkuta, 1961eko martxoaren 16a) indiar antropologoa da, Andaman eta Nikobar uharteetako indigenen kulturetan aditua. 1991n, Chattopadhyay eta bere lankideak sentineldarrekin harreman baketsua izan zuten lehen kanpotarrak bilakatu ziren.

## Bizitza 
Kalkutako Shibpur auzoan hazi zen. Bere aita South Eastern Railwayko kontu-arduraduna zen, eta amak Pronoti Chattopadhyay zuen izena. Hamabi urte zituela, Andaman uharteetako indigenenganako interesa sortu zitzaion.

Bhabani Balika Vidyalaya eskolan graduatu ondoren, antropologian lizentziatu zen Kalkutako Unibertsitatean. Gero doktoretza lortu zuen, Andaman uharteetako herriei  buruzko tesia defendatuz. 

1991ko urtarrilaren 4an, Madhumala Chattopadhyay sentineldarrekin harreman baketsua egin zuen lehen taldearen parte zen. Gainera, sentineldarrekin harremanetan jarri zen lehen emakume kanpotarra izan zen. Sentineldarrez gain, aong (jarawa), onge eta shompen tribuekin eta nikobartarrekin lan egin zuen.

1999an azken aldiz bisitatu zituen Andaman uharteak. Gero Indiako gobernuak espedizioak debekatu zituen, kanpotarrek maiz bisitatzeagatik sentineldarrek gaixotasunak hartzeko aukera aipatuz.

2015ko datuen arabera, Madhumala Chattopadhyay Indiako Gizarte Justizia eta Ahalduntze Ministerioan lan egiten du, New Delhin bizi da eta ez du landa-lanik egiten. Sentineldarrak kristautzeko saiakeren aurka dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indian

**Indian Motorcycle International, LLC**— lehen **Indian Motorcycle Manufacturing Company** eta **Indian Motorcycle Company** deitua—, **Indian** izenaz soilik ezaguna, Estatu Batuetako motozikleta fabrikatzaile bat da, Kings Mountainen, Ipar Carolinan, eta Spirit Lake, Iowan, fabrikak dituena. Harley-Davidson Motor Company bere areriorekin batera, herrialdeko ekoizlerik ezagunena da. 1901ean sortua, 2006an, arazo ekonomikoak zirela eta, berrantolatu eta 2011n Polaris Industriesek erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* enpresaren webgunea
Mikve

[thumb|250px|Kataluniako [Besalú herriko mikvea.]]
thumb|250px|Mikve moderno bat.

**Mikvea** edo **mikva** () judaismoak agintzen dituen garbiketa-bainuak egiten diren espazioa da; pertsona bat erabat urperatu daitekeen ur-edukiontzi bat behar izan du. Mikve ezin da ur geldiarekin beteta egon, ur korrontea izan behar du: euri-ura, ibai edo iturburu batekoa. Mikve historikoekin batera badira beste batzuk garaikideak.

## Erabilera 
Gizonek zein emakumeek erabil dezakete, baina gaur egun emakumeek bakarrik dute Mikve erritualki erabiltzeko betebeharra; hori egiten dute hilekoaren ziklo bakoitza amaitu eta 7 egunera. Gizon batzuek Mikve bakarrik erabiltzen dute Yom Kippur bezperan, Pekamenaren Egunean.

Hasidismoren jarraitzaile ultraortodoxoek, aldiz, egunero erabiltzen dute.

## Mikveak munduan 
Europan 354 mikve inguru daude, horietatik Frantziak hirurogeita hamar baino gehiago ditu, bakarrik Paris inguruan berrogeita hamar. Bestalde, Ipar Amerikan 375 inguru daude, ia ehun Erdialdeko Amerikan, hogei bat Afrikan eta 16 Ozeanian. Argentinan 14 daude. Espainian, 7 bakarrik daude, eta 2 Portugalen.

## Euskal Herrian 
Horrelako bainu historikoak ez dira ia gelditzen gure artean. Salbuespena Baionakoa da, XVII. - XVIII. mendekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mikvah.org webgunea.
* :Mikve inguruko informazioa.
Carmen G. de la Cueva

**Carmen G. de la Cueva** (Alcalá del Río, Sevilla, 1986) idazle, kazetari eta editore espainiarra da. Hainbat egunkarietan kolaboratzile bezala idazteaz gain, liburuak idatzi ditu eta *La Señora Dalloway* editorial feministako zuzendaria izan da. Horrez gain, 2014 eta 2019 urteen artean *La tribu* edo *La tribu de Frida*, aldizkari, komunitate birtual eta irakurle-klub feminista sortu eta zuzendu zuen.

## Lanak 
* 2016 - *Mama quiero ser feminista* (Ama feminista izan nahi dut). Lumen Editoriala. ISBN 9788426403834.
* 2018 - *Un paseo por la vida de Simone de Beauvoir* (Ama feminista izan nahi dut). Malota-rekin (ilustrazioak). Lumen Editoriala. .
* 2019 - *Tranquilas: Historias para ir solas por la noche* (Lasai: gauean bakarrik ibiltzeko istorioak). María Folguera-rekin (ko-idazlea). Lumen Editoriala. .
* 2023 - *Escritoras. Una historia de amistad y creación* (Idazleak. Adiskidetasun eta sorkuntza istorio bat)*.* Ana Jarén-ekin (ilustrazioak). Lumen Editoriala. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rutpela maculata

***Rutpela maculata*** Cerambycidae familiako kakalardoa da. Europan eta Ekialde Hurbilean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 13-20 mm neurtzen ditu. Burua eta pronotoa marroi oso ilunak dira eta elitroak aldiz horixkak marra eta orban beltzekin. Liztorraren itxura hartzen du horrela eta txoriak nahastu egiten dituenez babestu egiten da. Buruan segmentaturiko antena luzeak ditu.

## Habitata 
Baso hostoerorkorretan aurkitzen dira kakalardo hauek. Helduak lorez lore ibiltzen dira eta nektarraz elikatzen dira.
## Bizi zikloa 
Kakalardo helduak maiatza eta abuztua artean ikusten dira eta bi edo lau aste soilik irauten dute. Ondoren arrautzak jartzen dituzte enbor usteletan eta handik jaiotzen diren larbak zuhaitz hostoerorkorren enborretan elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Landschaftsschutzgebiet Solling - Rehbachtal bei Delliehausen - Gefleckter Schmalbock (5).jpg|Helduak loreen nektarraz elikatzen dira.
Irudi:Gefleckter Schmalbock Rutpela maculata 0306.jpg|*Rutpela maculata* hegaaldatzeko prest.
Irudi:Landschaftsschutzgebiet Nördlicher Osterwald und Umgebung - Gefleckter Schmalbock (1).JPG|Hegan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foxconn

**Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.** (), **Foxconn** izenaz ezaguna, eta Taiwango esportatzaile handiena.

Foxconn, batez ere, *design manufacturer original*a da, eta bere bezeroen artean Estatu Batuetako, Europako eta Japoniako konpainia teknologiko nagusiak daude. iPhone, iPad, Kindle, PlayStation 3, Xbox 360 eta GoPro ekoizten ditu. Foxconn hainbat eztabaidatan nahasita egon da, gehienak Txina kontinentaleko langileak tratatzeko moduarekin lotuta, bertan sektore pribatuko enplegatzaile handiena baita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak