Ginea Bisauko Independentzia Gerra

**Ginea-Bisauko Independentzia Gerra** gatazka armatua izan zen, zeinak Portugalgo Ginea (egungo Ginea-Bisau) askapen nazionalaren borroka gorpuztu zuen 1963 eta 1974 artean. Gerrako partaideak, Portugalgo gobernua alde batetik eta bestetik, Ginea eta Cabo Verderen independentziarako Afrikar alderdia izan ziren. Bigarren hori Kuba eta Sobietar Batasunak babestutako mugimendu armatu independentista zen. Gerra luze hau, sortutako heriotz kopuru handien eta erabilitako armamentistika materialaren eraginez, jendartean “Portugalgo Vietnam” legez ezagutzen da. Borroka armatuaren bitartez, gerrilla erako borrokaz eta Portugalen sortutako asaldura politikoaz baliatzea zen independentisten estrategia. 1974ko Krabelinen Iraultzaren ondorioz, eskuratu zuen Ginea-Bissauek independentzia eta urte bat geroago Cabo Verdek gerrari amaiera emanez.

## Aurrekariak 
Ginea-Bisau (Cabo Verde artxipelagotik gertu dagoen lurra) Portugalek erreklamatu zuen 1446. urtean, eta geroztik, oinarrizko produktuen eta afrikar esklaboen merkataritza toki garrantzitsua izan zen XVIII. mendetik, XIX. mendera arte, esklabotza abolitu zen arte. Lurraldearen barrualdea, ordea, ez zuten portugaldarrek erabat kontrolatzen. Aldizkako borrokek jarraitu egin baitzuten XX. mendean, eta Bijagos uharteak ez ziren baketu portugaldarren mende 1936. urtera arte. 1952an, Ginea-Bisáuren konstituzio-zuzenketa baten ondorioz, itsasoz haraindiko probintzia bihurtu zen.

Erresistentzia lokala egon bazen ere, 1956an, *Amílcar Cabral* eta *Rafael Barbosa*k Ginea eta Cabo Verderen Independentziarako Afrikako Alderdiak (PAIGC) sortu zuten.

PAIGCren lehen jarduera garrantzitsua 1959ko abuztuaren 3an izan zen, Bisauko portuko langileen greba izan baitzen. Polizia kolonialak bortizki zapaldu zuen greba eta 50 baino gehiago hil ziren. Gertakariari Pijiguitiko Sarraskia deitu zioten. Sarraskiaren ondorioz, PAIGCk herritarren babesa berreskuratu zuen.

1960an, egoitza Conakrira lekualdatzea erabaki zen, ondoko Ginean, borroka armatu baterako prestatzeko. 1961eko apirilaren 18an, PAIGCk, Mozambikeko **FRELIMO**rekin, Angolako **MPLA**rekin eta Santo Tomeko eta Princeko MLSTPrekin batera, Portugalgo kolonietako erakunde nazionalisten Konferentzia (CONCP) osatu zuten Marokon egindako konferentzia batean. Erakundearen helburu nagusia askapen nazionaleko mugimenduaren lankidetza da Portugalgo hainbat koloniatan.

## Gatazka 
thumb|408x408px|Portugalgo Afrikako Gerra Kolonialeko egoera 1970. urte amaieran Ginea-Bissau, Angola eta Mocambiquen (berdea: Portugalgo indar kolonialek kontrolatua / horia: borroka eremua / gorria: mugimendu independentistek "askatua")

### Matxinada 
Liskarrek 1963ko urtarrilean eman zuten lehen agerraldia, PAIGCko gerrillariek Titen (Quinara eskualdea), Bisau hiriburuaren hegoaldean, portugaldar goarnizioari eraso ziotenean. Antzeko gerrilla ekintzak azkar hedatu ziren kolonian zehar, batez ere hegoaldean. Portugalek erantzun sakona eman zien erasoei eta goarnizio ugari zabaldu zuen. Lehen urteetan, Portugalgo tropak defentsiban egon ziren batez ere.

### Eskalada 
1967an, PAIGCk 147 eraso egin zituen Portugalgo armadaren kuartel eta kanpamenduen aurka, eta Portugalgo Ginearen bi herenen kontrol eraginkorra zuen. Hurrengo urtean, Portugalek gerrillaren aurkako kanpaina berri bat hasi zuen koloniako gobernadore berria iritsi zenean, Antonio de Spínola. Spínolak eraikuntza masiboko kanpaina bati ekin zion, eskolak, ospitaleak eta etxebizitza berriak eraikiz eta komunikazioak eta bide-sistema hobetuz, Ginean publikoaren alde egiteko ahaleginean.

— Guineaizan zen gerra guztien gerra. Han borroka egoera oso konplikatuak igaro nituen: goarnizioen aurkako erasoak, emboscadak. Egoerei aurre egitea lortu nuen eta ondo porta daitekeela jakin. Portugaletik nirekin etorri zirenentzat ez zen kaltetu handirik izan. Baina zenbait guineatar galdu nituen, gurekin borrokatzen zutenak. Nola daiteke norbaitek bere jendearengatik hiltzea? Galderak erantzun bakarra zuen: ni gehiego nintzen. Ekarri nuen erabaka: ez nintzen berriro gerrara itzuliko. Oihu egingo nuen alde egiteko, desertertatuko nuen edo aukeratzen saiatuko nintzen diktadoreetatik libratzeko... — Vasco Lourençoren lekukotza **gerra kolonialean**, 1969 eta 1971 artean **Guinean** egindakoa.

**Portugalgo Gobernuaren aldaketa**

Egoera kritikoenean, Portugalgo Gobernuak **Spínola** jartzea erabaki zuen Shultzenen ordez, 1968ko maiatzean. Spínola gobernadore nagusi eta armadako buruzagi izendatu zuten. Spínolaren estrategia nagusia politikoak ziren, berarentzat subertsiozko gerra bati aurre egiteko modurik onena baitzen. Bere jarraibideak, gutxienez, gerra ez galtzea eta gatazka politikoei aterabidea bilatzea ziren. Orduan, gerrillak hegoaldea kontrolatzen zuten, ekialdean ofentsiba prestatu eta ipar-mendebaldean presioa egiten zuten.

**Spínolaren gobernua eta erasoak**

Hala ere, Spínolaren agintaldiren hasieran, bere tropak ofentsiboagoak egiteko agindu zuen. **Koadrila sistema** desegin eta bere agindupean esku-hartze-tropa bat jarri zuen, eta zenbait indar muga-eremuetatik edo garrantzi estrategiko txikiko eremuetatik erretiratu zituzten. Lehentasuna ipar-mendebaldean zegoen, Bisaua setiatzea ekiditeko; ekialdean, Spínolak **Fula** etniarekin harreman onak izatea eta horrela gerrillaren erasoetatik babestea nahi baitzuen; hegoaldean, aldiz, PAIGC-ren esku geratzen zen.

**Mar Verde Operazioa**

**Mar Verde Operazioa** 1970eko azaroaren 20tik 23ra izan zen, **Guilherme Alpoim Calvão**-k zuzendua. Eliteko tropa afrikarrek Guinea-Conakryra jo zuten, Portugalgo Itsas Armadaren laguntzarekin, **AK-47**-rekin armatuak eta PAIGC-ren uniformez jantzita. Helburu nagusia estatu kolpea ematea zen, Guinea-Conakryko armadaren itsasontziak eta **MIG 15 eta MIG 17** hegazkinak suntsitzea, baita PAIGC-ren azpiegitura suntsitzea eta **Amílcar Cabral** eta **Sékou Touré** hiltzea.

Hala ere, operazioa ez zen espero bezala amaitu. Ontzi azkarrek eta gerrillaren instalazioek suntsituak izan bai ziren, eta ondorioz, preso portugaldar eta guineatar batzuk aske geratu ziren. Hegazkinak beste base batean zeuden eta Cabral eta Touré ez zituzten aurkitu. 

**PAIGCren aurrerapenak**

**1971ean**, PAIGC lehen aldiz **Bissau**-ra sartu zen, Portugalgo tropen artean galera batzuk eraginez. Hori izan zen, lehen aldiz, gerrillak atzerriko laguntza izan zuen frogaketa nagusia, kasu honetan **Kubatik**. **Parakaidistak**, kubatar ofizial Pedro Peralta atxilotu zuten, eta berak azaldu zuen laguntza hori.
----**NBEren misioa eta espioitza operazioak**

1972an, NBE-k misio sekretu bat bidali zuen PAIGC-k kontrolatutako eremuetara. Hala ere, Lisboako Gobernuak bazekien eta Spínolari agindu zion misioaren sarrera saihestea. Horretarako, hainbat **ekintza militar** burutu ziren: **Napalm** bonbardaketak, tropa bereziak, helikopterozko artilleria bonbardaketak. Misioak, hala ere, arrakastatsu bezala kalifikatu zuen NBEk, eta Portugalgo Gobernua salatu zuen bonbardaketengatik.

**Spínola eta Senghorren negoziaketa ahalegina**

Egoera Portugalentzat zailtzen ari zela ikusita, Spínolak **Senghor**-kin (Senegaleko presidentea) bileretan hasi zen. Hala ere, Marcello Caetano ez zen horrekin ados egon, eta **Defentsa Kontseiluak** ezin zuen onartu lurraldeetako inongo galera negoziatzea. Horrela, Spínolaren plana etenda geratu zen eta gerrarekin jarraitu behar izan zuten.

Portugalgo Ginea-ko egoera militarra okertzen ari zen, eta Spínolak Lisboari jakinarazi zion etsaiak armamentu militar superiorragoa zutela eta gatazkak gerra konbentzionalera pasatzeko arriskua zuela. **Costa Gomes**, Portugalgo Armadaren Estatu Nagusiko buruzagi nagusia, Bisauan zegoen, egoera hobeto ezagutzeko. Hark adierazi zuen Portugalek oraindik kontrola dezakeela Ginea, baina, bestetik, Portugalgo tropak mugako eremuetatik erretiratzea eta hirigune garrantzitsuen inguruan berriz kokatzea gomendatu zuen. Egoera kezkagarri hau ikusita, **Marcello Caetano**k Spínolaren agintaldia amaitu zuen 1973ko irailan. Bere ordez, **Bettencourt Rodrigues** jenerala izendatu zuten, Estatu Sekretario eta Defentsa Ministro ohia, Angola barruan bi komisio izan zituen armadako ofiziala, eta Spínolarekin antzeko politika mantendu zuen. **Bettencourt Rodrigues**, lurraldean independentzia aldarrikatu ondoren iritsi zen, Guinea-eko egoera delikatua ondo ezagutzen zuen eta operazio militar gehiago murriztu zituen, galera gehiago ekiditeko. PAIGCk, portugaldarrek posizio defentsiboan zeudela ikusita, ekintza guztiak indartu zituen, bereziki **Canquelifá** goarnizioaren aurkako eraso bat, ekialdean, Afrikako parakaidista eta tropa bereziz osatutako gerrillarien kontra, 1974ko apirilean. Portugalgo azken operazioetako bat **Nieve Helada** Operazioa izan zen, Ginea-ko Komando Batalloiak burutua, goarnizio hau askatzeko.

Gerrako azken urtean, militar askoren iritziz, gerra egoera **iraunkor** bihurtu zen. **1974ko apirilaren 24an** arte, PAIGCren presioa jarraitu zuen. Egoera larria ikustean, **Armada Fuerza Mugimendua (MFA)** bildu zen eta Spínolari bere kezka adierazi zion, **180 ofizialen** sinadura batzuen bidez. Lisboan **politika mugimenduak** izan ziren eta martxoan, **Costa Gomes** eta **Spínola** gerrako agertokitik alde egin zuten.

## Liskarren amaiera 
Portugalgo **instabilitate** handiena apirilaren 25ean izango zen, **Krabelinen Iraultza**, ezkerreko militarrek Lisboan emandako estatu kolpe batekin, **Marcelo Caetano** gobernuari amaiera emanez. "Apirilaren 25" egunaren ondoren, nahastea nagusitu zen bai gobernu mailan bai armadaren barruan. 2069 soldadu portugaldar eta PAIGCko 6.000 gerrillari inguru hil zituzten 11 urteko gerran, 5.000 zibilekin batera.
thumb|300x300px|PAIGCko soldaduek Ginea Bisauko bandera eskuratu zuten 1974an.
Portugalek independentzia osoa eman zion Ginea Bisauri 1974ko irailaren 10ean, 11 urte eta erdiko gatazka armatuen ondoren. Luis Cabral, Amilcar Cabralen anaia erdia, izendatu zuten presidente. Portugalen independentziaren ondoren, Portugalgo Armadarekin batera PAIGCen gerrillen aurka borrokatu zuten bertako soldaduak milaka hil zituzten. Kopuru txiki batek ihes egin zuen Portugalera edo Afrikako beste herrialde batzuetara. Sarraskirik ospetsuena Bissorá-n gertatu zen. 1980an, PAIGCek bere "Nó Pintcha" egunkarian (1980ko azaroaren 29ko data duena) onartu zuen asko exekutatu eta hilobi kolektiboetan lurperatu zituztela, identifikaziorik gabe, Kumeran, Portogolen eta Mansabako basoetan.

## Bibliografia 
* **​Guinea Portugaldarreko gobernadoreen zerrenda – Wikipedia, entziklopedia askea**   Guinea-Bissauko gobernadore portugesen zerrenda historikoa.   Wikipedia
* **​Stanley Sandler (2002). *Ground Warfare: An International Encyclopedia*, I. liburukia.**   Lurreko gerra gatazken entziklopedia zabala, 1250 orrialdekoa.   Amazon
* **​GlobalSecurity.org – *Guinea-Bissauko Independentzia Gerra***   Guinea-Bissauko independentzia prozesuaren ikuspegi militarra eta politikoa.   GlobalSecurity
* **​Twentieth Century Atlas – *Heriotza-tasak* (Death Tolls)**   XX. mendeko gatazken heriotza-datu zehatzak.   Blank Title

* **​Elizabeth Buettner (2016). *Europe After Empire: Decolonization, Society, and Culture*.**   Europako deskolonizazio prozesuaren azterketa konparatua.   Cambridge University Press

## Kanpo estekak