open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Car

**The Car** (euskaraz *Autoa*) 1977ko Elliot Silverstein estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. James Brolin, Kathleen Lloyd, John Marley, Elizabeth Thompson eta Ronny Cox aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Wade Parent sheriffak (James Brolin) itxuraz suntsiezina dirudien auto beltz handi bat geldiarazteko modua topatu beharko du, Utah estatuko herri txiki bateko biztanleak guztiz izutuak baidauzka. Inork ez daki autoaren jatorria, ez eta nork gidatzen duen ala nola geldiarazi daiteken ere.

## Aktoreak 
* James Brolin: Wade Parent kapitaina
* Kathleen Lloyd: Lauren Humphries
* John Marley: Everett Peck sheriffa
* Elizabeth Thompson: Margie
* Ronny Cox: Lucas "Luke" Johnson udaltzaina
* R. G. Armstrong: Amos Clemens
* John Rubinstein: John Morris
* Kim Richards: Lynn Marie Parent
* Kyle Richards: Debbie Parent
* Roy Jenson: Ray Mott
* Kate Murtagh: McDonald andereinoa
* Doris Dowling: Bertha Clemens
* Eddie Little Sky: Denson
* Lee McLaughlin: Marvin Fats

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sitofilia

thumb|Natillez estilatiko emakume bat.
**Sitofilia** edo **food play** (janari-jolasa ingelesez) erotismoa eta janaria nahasten duen fetitxismo sexualari deritzo.

## Praktika 
Sitofiliaren praktikak sexua egitera edo ez eraman dezake. Terminoa afrodisiakoak diren jakiak hartzearen praktikari lotuta dago, hala nola, txokolate edo esne-gain harrotua, bikote sexualen gainean isurtzen dena plazer sexuala lortzeko. Praktikak ere helburu dekoratzaileak izan ditzake, genitaleetan platerrak zerbitzatzea adibidez.

Terminoak forma falikoak dituzten elikagaiekin masturbatzea ere barneratzen du (adibidez: arto-buruak, luzokerrak, kuiatxoak, bananak edo prozesatutako elikagaiak, saltxitxak bezala) penetrazio baginala zein anala ordezkatzeko. Era berean, zulo bat egin dakioke hainbat elikagaiei (kuiak edo angurriak) bagina edo uzki forma emateko.

## Erreferentzia kulturalak 
* 1986ko *9 Aste eta Erdi* pelikulan, eszena batzuetan marrubiak erabiltzen dira sitofilia praktikara eramanez.
* *Tampopo* pelikula japoniarrean bikote batek, yakuzaren kide den gizon bat eta bere maitalea, elikagaiak erabiltzen dituzte haien praktika sexualetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliza-gotorleku

[thumb|Frantziako Sainte-Radegonde ([Aveyron) eliza-gotorlekua.]]
**Eliza-gotorlekua** gatazka garaietan defentsarako prestatutakoa eliza da. Ikuspuntu militar batetik diseinatuak ziren, horma handiekin, saietera eta almenekin.

## Eraikin motak 
Gotorleku hauek mota askotakoak izan daitezke. Batzutan berez gotorleku moduan sortuak baziren ere, bestetan harresietara lotu ziren, esaterako Ávilako katedralaren kasuan. Lekaide monasterioetan, bestetik, esaterako Lérinsgo monasterioa, hormak inguratuta egoten ziren. Egile batzuk eliza-gotorlekua eta eliza gotortua bereizi egiten dute: eliza gotortua eliza arrunta baino defentsarako prestatuta izango litzeteke; eliza-gotorlekua, aldiz, *Kirchenburg*, kanpoko defentsak dituena izango litzateke, esaterako horma-kortinak, defentsa-dorreak dituena.
thumb|Uxueko Andre Maria eliza.
Geografikoki, horrelako elizak Europako lurralde askotan ikus daitezke. Ugariak dira, adibidez, Frantziako Dordognen, Frantzia eta Ingalaterra arteko tentsioen helburua erdi aroan, Errumaniako Tansilvanian, otomanoen erasoei aurre egiteko, Portugal eta Gaztela-León komunitatean, musulmaneei aurre egiteko... Euskal Herrian ere badira batzuk, kostaldean, pirateei eta vikingoei aurre egiteko, edo Nafarroako Erresumaren mugetan.

## Euskal Herrian 
Gurean ere adibide dezente dago. Hona hemen batzuk:
* Andre Maria eliza, Uxuen (Nafarroa)
* San pedro elzia, Zumaian (Gipuzkoa)
* Andre Maria eliza, Agurainen (Araba)
* San Nikolas eliza, Orion (Gipuzkoa)

## Galeria 

File:St. Arbogast 2.jpg|Muttenzko eliza-gotorlekua, Suitza
File:Fort eglise rudelle.jpg|Rudelle, Frantzia
File:Krakow kosciol 20071229 1246.jpg|St. Andrew's eliza, Krakovia, Polonia
File:Boltongate Church - geograph.org.uk - 65430.jpg|Boltongate, Ingalaterra
File:St angel eglise.jpg|Saint-Angel eliza Corrèze, Frantzia.
File:Prejmer Fortified Church I.jpg|Prejmer, Rumania
File:Biertan church with protecting walls.jpg|Biertan, Rumania
File:Østerlars Church, Bornholm.jpg|Østerlars eliza, Bornholm, Danimarka
File:Solna kyrka 2012.jpg|Solna eliza,Estokolmo, Suedia
File:Munso kyrka 02.JPG|Munsö eliza, Suedia
File:Grafengehaig Kirche 3.JPG|Grafengehaig, Bavaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samak Sundaravej

**Samak Sundaravej** (1935eko ekainaren 13a - 2009ko azaroaren 24a) Thailandiako lehen ministroa izan zen, Defentsa ministroa eta Herriaren Boterearen Alderdiko buruzagi nagusia ere. "Mak osaba" edo "Mr. Rose sagar sudurra" izenekin komunikabideek izendatu zuten, sudurraren forma dela eta. Lehen ministro izateari uko egitera behartu zuten, telebistako ikuskizunean sukaldari gisa jardun baitzuen. Thailandiako auzitegi konstituzionalak esan zuen ezin zuela bi lanpostu izan.

## Biografia 
Sundaravej Samian Sundaravejen eta Amphan Jitrakornen semea zen. Bangkoken jaio zen 1935. urtean. Lady Surat Sundaravejekin ezkondu zuen eta Kandapha eta Kanjanakorn izeneko bikiak izan zituzten. Unibertsitatea bukatu ondoren, "Siam gobernuak" eta "Bangkokeko" egunkarietarako politikari buruzko artikuluak idazten hasi zen.

1968an "Alderdi Demokratako" kide bezala hasi zen politikan. 1976an ezaguna bihurtu zen irratiaren kudeaketan, garai hartako hezkuntza-erakundea erasotzen zuen informazio izateagatik. Era berean, jendeak hezkuntza erakundea gaitzesten lagundu zuen. 1976ko urriaren 16an, ikasleen erresistentzia banda mugitzeko agindua eman zuen. Horren amaieran, Barne ministroa izan zen, baita Alderdi Demokrataren dimisioa aurkeztu zuen ere. 1979an, alderdi berria sortu zuen eta "Thailandiako Biztanleen Alderdiaren" liderra bihurtu zen.

Bangkokeko gobernadore izendatu zuten 2000. urtean, 1.016.096 botorekin, inoiz baino boto gehiagorekin. Bigarren postua Sudarat Keyuraphan-entzat izan zen (Tailandiarrek Tailandia Maite Dutenaren kidea).

2008ko irailaren 12an, Samak "Herriaren Boterearen Alderdiko" burua uztea erabaki zuen, bere eginkizuna betetzearen arrazoia zela eta, beraz, bere eginkizun politikoa amaitzeko eta bazkideek hurrengoan zer egin erabakitzea erabaki zuen.

Sundaravej 74 urterekin hil zen Bangkoken. Gibeleko minbiziaz hil zen, urtebeteko borrokan aritu ostean.
Yersiniosi

**Yersiniosia** Yersinia enterocolitica bakterioak eragindako hesteetako patologia da (enterokolitisa), zoonosi bat dena (animaliengandik gizakiengana transmititzen den gaitza). Ur edo janari kutsatuen bidez (pasteurizatu gabeko esnea, ostrak eta -batez ere- txerri haragia edo txerrikien bidez) harrapatzen da .

Europan yersiniosi kasuak areagotzen ari dira azken urteotan. Belgikan eta Alemanian, esaterako, Yersinia enterocoliticak Shigellak baino gastroenteritis gehiago sortzen ditu. Yersiniosiaren kasuak ugariagoak dira lurralde hotzetan beroetan baino (Europako iparraldean, adibidez) , bakterio eragilea hobeto hazten baita tenperatura bajuetan.

Yersiniosiak ume txikiak -batik bat- jotzen ditu.

## Infekzioa 
Yersinia enterocolitica animalien digestio-aparatuan bizi ohi da. Gizakia kutsatzen da animalien okela edo esnea hartzerakoan (pasteurizatu gabeko esnea edo sukaldean oso gutxi kozinaturiko haragia jaterakoan). Txerrien okela, batez ere, arriskutsua da oso gordin jaten denean.

Infektatzen duenean, Yersinia enterocolitica erraz atxikitzen da heste-epiteliora, eta enterotoxina bat ekoizten du, termoegonkorra, sindrome diarreikoa eragiten duena. Antza, bakterioak plasmido bati zor dio bere birulentzia (plasmidodunak ez diren anduiak ez baitira patogenoak).

## Sintoma klinikoak eta tratamendua 
Umeengan bakterio patogenoak beherakoak, sukarra eta sabeleko mina eragiten ditu (gorozkiak odoltsuak izan daitezke). Mina oso bortitza da batzuetan, eta apendizitis batekin nahas daiteke. Hainbat kasutan bakteriemia, adenitis mesenterikoa eta poliartritis erreaktiboa agertzen dira.

Gaitza berez sendatu ohi da eta gehienetan ez du antibiotikorik behar. Bakteriemia, adenitis mesenterikoa edo beste konplikazioren bat agertuz gero tratamendu antibiotikoa, aldiz, ezinbestekoa da (doxiziklina).

Gizabanako eramaileak (bakterio patogenoa haien heste lodian dutenak gaitzaren sintomak eduki gabe) oso arriskutsuak dira janariak manipulatzen dituztenean, eta yersiniosi kasu batzuen jatorrian daude (beste hainbeste gertatzen da Salmonella bakterioaren eramaileekin ere)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Black Cadillac (filma)

**Black Cadillac** (euskaraz *Cadillac Beltza*) 2003ko John Murlowski estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Will Aldis zinema gidoilariarekin batera idatzitako beldurrezko thriller film bat da. Shane Johnson, Josh Hammond, Jason Dohring eta Randy Quaid aktoreek antzeztu zuten.

Tribecako Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Wisconsin. Auto batean elkarrekin batera bidaiatuz doazen hiru mutil gaztek gelditu berri diren herri txiki bateko taberna batean liskar batean sartu eta beren autoan herritik ihesi irten beharko dute.

Jada ihes egin eta gaizki-ulertua atzean laga dutela uste dutenean, Cadillac auto beltz misteriotsu batek inongo arrazoirik gane atzetik jarraitzen hasi eta jazarpen ikaragarria eta gupidagabea egingo die.

## Aktoreak 
* Randy Quaid: Charlie
* Shane Johnson: Scott
* Josh Hammond: C.J. LongHammer
* Jason Dohring: Robbie
* Adam Vernier: Beefy
* Kiersten Warren-Acevedo: Jeanine
* Robert Clunis: Luther
* Taylor Stanley: Denise

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Capbretongo portua

**Capbretongo portua** Landetako Capbreton hirian dagoen ibai-portua da, arrantza eta kirol-portua dena. Bouret eta Boudigau ibaien bokalean kokaturik, lehen Aturriren bokalea izan zen.

## Kanpo estekak
I Bought a Vampire Motorcycle

**I Bought a Vampire Motorcycle** (euskaraz *Motozikleta Banpiro Bat Erosi Nuen*) 1990eko Dirk Campbell britainiar zinema zuzendariak zuzendutako kostu baxuko beldurrezko-komedia film bat da. Neil Morrissey, Amanda Noar, Michael Elphick, Anthony Daniels, Andrew Powell, George Rossi eta Daniel Peacock aktoreek antzeztu zuten.

Banpiro, motorzale eta satanismoaren generoak umore alprojaz elkarnahasten ditu.

Ingalaterrako Birmingham hiriko auzune batean filmatu eta girotutako zen.

## Argumentua 
Motorzale talde bateko kide batek satanzale bat (Brendan Donnison) hiltzean, haren izpiritu gaiztoa motozikleta batera iraganean da. Ondoren, Noddy (Neil Morrissey) motorzaleak motoa erosia eta bere neskalagun Kim (Amanda Noar) eta Buzzer (Daniel Peacock) lagunarekin batera konpondu egingo duye, baina berehala bere jatorri iluna azaleratu eta berau hil zuen motorzaleaz mendekatzeko asmoz haren bila hasiko da.

## Aktoreak 
* Neil Morrissey - Noddy
* Amanda Noar - Kim
* Michael Elphick - Cleaver inspektorea
* Anthony Daniels - Apaiza
* Andrew Powell - Roach
* George Rossi - Chopper
* Daniel Peacock - Buzzer
* Midge Taylor - First Road Toad
* David Daker - Desk sarjentua
* Burt Kwouk - Fu King jabea
* Brendan Donnison - Apaiz Satanista Nagusia
* Graham Padden - Dorm
* Paula Ann Bland - Ospitaleko erizaina
* Terence Budd - Motorzalea
* Ann Casson - Bancroft jauna
* Douglas Campbell - Bancroft jauna
* Ed Devereaux - Tabernaria
* Colin Campbell - Moped
* John Wolskel - Clyde
* Solly Assa - Victor
* Esta Charkham - P.C. Harold andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mont-de-Marsango portua

**Mont-de-Marsango portua** Landetako Mont-de-Marsan hirian dagoen ibai-portua da, Midouze ibaiaren ezkerraldean dagoena. XII. mendean jada erabilia, 1903an produkzio-jarduera desagertu zen. Midouze nabigarria da hurrengo 43 kilometrotan, noraino eta Aturrirekin bat egiten duen lekuraino. Bertatik gabarraz Landetako eta Armañaceko ekoizkinak zeramatzaten Baionaraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordeleko portua

**Bordeleko portua** Girondako Bordele hirian dagoen merkataritza-portua da, itsas-portu handia maila duena. 1924an sortutako portu autonomoa ordezkatu zuen eta 2008an egungo maila lortu zuen batez ere 1965eko berriztatzeari esker. Bere 100 kilometroko instalazioak departamendu osotik zabaltzen dira eta 1.500 hektarea inguru dituzte. Edonola ere, sei portu edo terminal nagusi ditu:

* Estuarioaren bokalean, Verdon udalerrian;
* Pauillac udalerrian;
* Blaye udalerrian;
* Bec d'Ambès eremuan;
* Bassens udalerrian; eta,
* Bordelen bertan, Port de la Lune, 2007an UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lérins uharteak

**Lérins uharteak** ) Itsas Alpeak departamenduko Kosta Urdinan, Cannes udaletxean dauden bost uharte dira. Uhartedian bost uharte daude, Sainte-Marguerite uhartea zabalena, Saint-Honorat uhartea, monasterioari esker oso ezaguna. Uharte txikietan (Saint-Ferréol uhartea, Tradelière uhartea eta L'Îlot) ez da inor bizi. Hogeita Hamar Urteko Gerran, XVII. mendean, uhartedia Espainiaren menpe egon zen.

## Ondarea 
* Lérinsgo monasterioa, Saint-Honoraten
* Erregearen gotorlekua, Sainte-Margueriten
thumb|500px|Lérinsgo eliza eta monasterioa.

## Galeria 

Stille Bucht der Insel.JPG|Sainte-Marguerite uhartea.
L%27îlot_(îles_de_Lérins,_2014).jpg|L'Îlot
Fort auf Marguerita.JPG|Sainte-Margueriteko Errege Gotorlekua.
Monastere Ile St Honorat vu de l'ile Ste Marguerite 05.jpg|Lérinsgo monasterioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Monasterioaren webgunea.
* :Lérins biodibertsiatea proiektua.
Nafarroa Garaiko demografia

Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2017ko urtarrilaren 1ean **Nafarroa Garaiak** 643.234 biztanle zituen. Hau da, bere biztanleriaren dentsitatea 61,9 bizt/km²-koa zen.

## Udalerri jendetsuenak 
## Biztanleriaren dentsitate udalerrika 
Hona hemen 2006ko dataK.
ezkerrera|300px

## Biztanleriaren bilakaera 1900-2000 
## Piramide demografikoa 
## Kanpo estekak
Belmonteko juduak

thumb|Belmonte Portugalgo geografian.
**Belmonteko juduak** Portugalgo Belmonte herrian mendeetan ezkutatuta gorde den juduen komunitatea da. Hori lortzeko haien artean ezkondu egiten ziren eta haien erlijioa ezkutuan mantentzen zuten.

## Historia 
Belmonteko komunitate hau XII. mendean sortu zen. Juduen aurkako erasoak zirela eta, beren erlijioa ezkutuan gordetzea erabaki zuten eta zortzi mendetan horrela jarraitu dute. Horren arabera, marranoak ziren, hau da, itxuraz kristauak ziren, baina erlijio judua ezkutuan mantentzen zuten. Komunitate honen partaideak, bestetik, ez ziren aberatsak, eta horri esker errazago libratu ziren. XX. mendean militar askenazi portugaldar batek haien izaera salatu zuen. 

Talde hau sefardi kulturakoa da. Hainbeste urte isolatua izanaren ondorioz ezaugarri oso bereziak ditu. Azken hamarkadetan, mendetan lehen aldiz, munduko beste juduekin harremanetan hasi dira. Judaismo barruan ortodoxoak dira, baina, halaber, aspaldiko tradizioak eta ohiturak gorde dituzte. Gaur egun publikoak dira eta Belmonten museo bat, Museu Judaico de Belmonte, eskaini zaie.

Portugalen horrelako beste komunitateak ere ezagutu dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sefardi
* Marrano

## Kanpo estekak 
*  Belmonteko juduen kultura.
Hijiki

(*Sargassum fusiforme*, sin. *Hizikia fusiformis*) alga jangarri filiformea da, marroi iluna, japoniar sukaldaritzan tipikoa, zapore bizia duena. Basatia hazten da Japoniako, Koreako eta Txinako itsasertzetan. Zuntz eta mineraletan aberatsa da.

Hijiki algak Japoniako dieta tradizionalaren zati izan dira mendeetan, eta normalean, soja-saltsa kantitate handietan egosi ohi dira, oso gazia eginez. Herrialde horretako herriko folklorean esaten da osasunaren alde eta ile distiratsua egiten dutela. Hala eta guztiz ere, azken ikerketek erakusten dute artsenikoaren kantitate potentzialak ekar ditzakeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kanadako Elikagaien Etxeko Agentzia — Deustu.
* Elikagaien Higiene eta Ingurumen Saila Hong Kong — Hijiki eta Artsenikoa.
* Elikagaien segurtasunerako Agentzia britainiarrak (United Kingdom — Hijiki: zure galdera erantzun.
* Elikagaien Segurtasuneko Zeelanda berriko Agintaritza — Hijiki media oharra.
Lazkaibar Balda jauretxea

**Lazkaibar Balda jauregia edo jauretxea** Gipuzkoako Goierri eskualdean dagoen Ordizia udalerriko jauregi bat izan zen. Udaletxea izan zen 1794tik 1832ra. 1859an erre zen.

## Kokalekua 
Ordiziako udaletxearen parean zegoen, gaur egun Plaza Nagusia dagoen lekuan.

Garai batean, jauregia erre baino lehen, plazaren egitura erabat ezberdina zen, laukizuzen itxura zuen. Laukizuzen horren aldeak eraikin hauek osatzen zituzten:

* Mendebaldean: Abaria jauregia
* Hegoaldean: Sujetoenea, Udaletxea eta egungo Kale Nagusia 15ean zegoen etxea
* Ekialdean: Egungo Plaza Nagusia 10 etxea.
* Iparraldean: Lazkaibar Balda jauregia.

## Historia 
Zehatz mehatz noiz ez dakigun arren, Lazkaibar Balda Ordiziako lehen eraikinetako bat izan zen, gotorleku modura eraiki zen, segurtasun helburuarekin. Hau Muxika dorretxearekin batera Ordiziako harri-hormazko lehen eraikina izan zen. Denborarekin eraikina Lazkaibar Baldatarrena bilakatu zen. Euskal Herrian ohikoa da familia handi bi elkartzean deitura berri bat sortzea jatorrizko deitura biak batuta, kasu honetan bezala. Balda deitura Errezil, Olaberria eta Igeldokoa da.

XVIII eta XIX. mendeetan eraikinaren jabe izan zen Vicente de Murgutio y Gaytán de Ayala, Aravacako Markesa. Hark ez zuen jauregia bere egoitzatzat, eta beraz antzinako udaletxea 1794an erre zenean, Udalak markesari jauregia eskatu zion, bilerak egiteko eta alondegia eta maisuaren gela bertan jartzeko. 1805ean hasi ziren udaletxe berria eraikitzen. Baina, gerra zela eta, lanak geldiarazi eta 1832an amaitu zituzten. Amaitu arte Udala Lazkaibar Balda jauregian bildu zen.

Jauretxea 1859an erre zen. Orube hartan bertan beste etxe bat eraiki zuten, jauregiaren hondakinekin. Egungo Plaza Nagusia egiteko, Udalak eraikin hori erosi eta eraitsi zuen. Egun, ez dago jauregiaren aztarnarik, baina bai haren orubearen zati batenak; gaur egun, plazaren ekialdean Plaza Nagusiko 10. zenbakiko eraikina soilik dago, eta haren ezkerrean ez dago inolako eraikin handirik, nolabaiteko orubea mantentzen da.

## Ezaugarriak 
Eraikina manposteriazkoa zen. Bost dorre zituen, eta Ordiziako eraikin aberatsena zen. Jauretxearen atzeko aldetik Elkano kalea igarotzen zen. Jauregiak harresi barruan lurrak zituen, baratze modura ustiatuak. Lur sail horiek egungo plazaren iparraldeko eraikinak dauden gunean zeuden, hau da, arkupea osatzen duten etxeak zeuden tokian. Lur horiek Elkano kaletik harresirainokoak ziren.

## Kanpo estekak
Triboniano

**Triboniano** (,  ahoskatua; Side, Panfilia, -542) bizantziar legegilea izan zen. Justiniano I.a enperadorearen laguntzailea eta aholkularia izan zen lege auzietan. *Institutiones* (Erakundeak) eta *Digesta* (Lege bilduma) lege kodeak erredaktatu zituen.

## Erreferentziak
Castro Urdialesko kirol-portua

**Castro Urdialesko kirol-portua** Kantabriako udalerri horretan dagoen kirol-portua da. 293 amarraleku ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trepanazio

thumb|200px|XVIII. mendeko trepanazio bat

**Trepanazioa** buru-hezurra trepano izeneko kirurgia tresnaz zulatzeko ebakuntza da. Oso ebakuntza arriskutsua denez, egoera guztiz larrietan (garuneko tumoreak, hematoma handiak) egin ohi da, burezurraren barneko presioa gehiegizkoa denean. Antzinatik ezagutzen den ebakuntza da; historiaurretik, hain zuzen ere, garai hartako burezur trepanatuak (eta, tresneria guztiz primitiboa izan arren, ongi sendatuak) aurkitu baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thrinaxodon

**Trinasodonte** (**Thrinaxodon**) ugaztunen antzeko desagertutako narrasti mota batzuen genero izena da. Aurkitu diren fosilen arabera triasiko aroan, orain 251 eta 247 milioi urte bitartean bizi izan ziren. Afrikako hegoaldean aurkitu dira trinasodonteen fosilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholomataceae

**Trikolomatazeoa** (***Tricholomataceae***) agarikalen ordenako izen bereko familiako perretxikoez esaten da. Oina eraztunik gabea dute gehienek edo denek, eta txapelaren azpia xafladuna. Xafla horiek ez zaizkie oinean behera luzatzen. Trikolomatazeo mota gehienak lurrean hazten dira, bestalde. Kolorez zuriak, zuri-horixkak, urdinxkak edo marroixkak izan daitezke. Familia honetan perretxiko mota gehiena biltzen duen generoa *Tricholoma* izenekoa da, eta motarik ezagunena ziza-zuria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tripanosomiasi

**Tripanosomiasia** tripanasomidoen familiako protozoo bizkarroiek eraginiko eritasunen izen orokorra da. Tripanosomiasi afrikarrak dira ezagunenak (*Trypanosoma gambiense* eta *T. rhodesiense* bizkarroiek eragindakoak): tsetse izeneko *Glossina* generoko euliaren ziztadak kutsatzen ditu bizkarroiak, eta honek loeria edo Kongoko tripanosomiasia izeneko eritasuna eragiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kwanza (argipena)

**Kwanza** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Bigarren kwanza, Angolan zirkulazioan dagoen dibisa.
* Kwanza reajustado, Angolan zirkulazioan zegoen dibisa.
* Lehen kwanza, Angolan zirkulazioan zegoen dibisa.
* Novo kwanza, Angolan zirkulazioan zegoen dibisa.

## Angolako toponimoak 
* Kwanza, Angolako ibaietako bat.

## Ikus, gainera 
* Kwacha (argipena)
* Kwanzaa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarpan (argipena)

**Tarpan** hitzak hainbat adiera ditu:

## Ibilgailuak 
* FSR Tarpan, poloniar kamioia.
* Tarpan Honker, ibilgailu militarra.

## Hegazkinak 
* PZL M-4 Tarpan, poloniar hegazkina.

## Ontziak 
* ST Tarpan, Britainiar atoiontzi baten izena.

## Zaldiak 
* Tarpana, iraungitako Eurasiako basazaldia.
* Heck zaldia. Antzinako tarpana berreskuratzeko sortutako zaldi arraza asko zuzen "tarpan" deitzen dute.
* Pirinioetako tarpana. Iparrraldeko hainbat hazleek euskal pottoka deitzeko modua.

## Filmak 
* Tarpan (filma), indiar film bat.

## Erligioa 
* Tarpana edo tarpan praktika vediko bat da.
Al-Hadaf

***Al-Hadaf*** (; *Helburua*), 1969an sortutako astekari palestinarra da, nahiz eta Libanon argitaratua izan.

## Historia 
*Al-Hadaf* astekari politiko eta kulturala da. 1969an Ghassan Kanafanik sortu zuen Palestinaren Askapenerako Herri Frontearen hedabidea bezala. Ideologikoki Panarabismo barruan kokatzen den nazionalismo marxista-leninistaren joerakoa da.

1972an Mossadek, Israelgo inteligentzia agentzietako bat, bonba-auto batez Kanafani erahil zuen. Dena dela, argitalpenak aurrera jarraitu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Al-Hadaf* egunkariaren webgunea
Les Poires

[alt=Les Poires. Egilea: Honoré Daumier (1831)|thumb|Les Poires. Egilea: [Honoré Daumier (1831)]]
***Les Poires*** *La Caricature* aldizkarian 1831ean argitaratutako marrazki serie famatua da. Errepublikarrek sinbolotzat hartu zuten Luis Filipe I-ren Uztaileko monarkiaren aurka.

## Testuingurua 
Jatorrizko marrazkia Charles Philiponek egin zuen, 1831eko azaroaren 14ean. Luis-Filipe I erregea iraintzearengatik salatua, epaitegian lekukotasuna ematen ari zen. Kondenatua izango zela ziurtzat emanez, bere defentsarako, epaileen aurrean marrazki sorta hau egin zuen, erregearen antza edozerk har zezakeela frogatze aldera. “*Transformazio honetako zein urrats zehatz dela-eta kondenatu nahi nauzue?*”, galdetu zien epaileei. Epaiketaren ostean, Philiponek berak zuzendutako *La Caricature* aldizkarian argitaratu nahi izan zuen; horretarako, marrazki sorta berregitea eskatu zion Honore Daumier kolaboratzaileari; Daumierren marrazki hau 1831eko azaroaren 24ean argitaratu zen, aldizkariaren 56 zenbakian; berehalako arrakasta izan zuen.

## Deskripzioa 
*Les Poires* lau irudiz osatutako sorta da, Luis-Filipe erregearen aurpegiaren metamorfosia erakusten duena, pixkanaka madari bilakatuz. Karikaturak erregearen gainbehera irudikatzen du, kudeaketan zein herriaren atxekimendu mailan.

## Populuaren iraultza 
Daumierren marrazkiaren argitalpenak Charles Philiponek igurikitako emaitza lortu zuen. Bere hitzetan: “*Aurreikusitakoa gertatu zen. Populuak irudi satiriko eta sinplea hartuta, alde guztietatik madariak marrazteari ekin zion: pintatuz, zirriborratuz, grabatuz... Laster Pariseko murru guztiak madariz beteta zeuden, eta handik Frantziako horma guztietara zabaldu ziren*”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kwacha (argipena)

**Kwacha** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Kwacha malawiar, Malawin zirkulazioan dagoen dibisa.
* Kwacha zambiar, Zambian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Kwacha zambiar berria, Zambian zirkulazioan dagoen dibisa.

## Ikus, gainera 
* Kwanza (argipena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bixente Vrignon

**Bixente Vrignon** (Angelu, Lapurdi, 1967) lapurtar kazetaria eta idazlea da.

## Liburuak 
* *Une simple existence sentimentale: jalons pour une histoire du mouvement abertzale en Pays Basque Nord, 1978-1988* (2007, )
* *Une jeunese basque - Aurore Martin: Recits De Combats Politiques Interdits* (2017, )
Elizabeth Hamilton

**Elizabeth Hamilton** (1757ko abuztuaren 9a – 1854ko azaroaren 9a) New York. Aurreneko umezurtz-etxe pribatuaren sortzaileetako bat izan zen.

## Familia 
Bere aita Sir George Hamilton izan zen, eta bere ama, Lady Mary Butler, James Butler, II. Ormonderen dukearen ahizpa. Philibert de Gramont-ekin ezkondu zuen , Frantziako noble bat , 1664an,
Anne Dacier

**Anne Dacier** (ezkongabeko izena **Anne Le Fèvre** ; Preuilly-sur-Claise, 1645eko abenduaren 24an bataiatua - Paris, 1720ko abuztuaren 17a) frantziar filologo eta idazle bat izan zen.

Jean Lesnier liburu-saltzailearekin ezkondu zen, baina, bere aita hiltzerakoan, hartatik banantzen da eta Parisen bizitzera joan zen deitura hartzen duenaren André Dacier Frantziako Akademiaren kidearekin joateko.

Egile klasikoen itzulpen ugariak egin zituen frantsesera, hurrengo mendeetako garrantzi handia izan zutenak. Terentzio, Marko Aurelio Floro, Kalimako, Eutropio, Anakreonte eta Homero itzuli zuen.

*Las causas de la corrupcion* lanean Houdar de La Motthe kritikatu zuen.

Louvre jauregian hil zen 1720ko abuztuaren 17an.
Samara Velte

**Samara Velte Moran** (Zarautz, Gipuzkoa, 1991) kazetari eta idazle euskalduna da. Ikertzailea ere bada, Gizartea, Politika eta Kulturan doktorea (UPV/EHU).

## Ibilbidea 
Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Hemeretzi urterekin hasi zen *Berria* egunkarian lanean. Bertan, kazetari gisa trebatu zen, lehenik Nazioarteko Politikari buruzko gaietan, eta gero Gizartean, batez ere azken etapa honetan genero eta feminismo gaiak landuz. 2018aren amaiera geroztik ikertzaile gisa dihardu EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean. Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean diskurtso-ikasketetan espezializatu zen.

## Ikerketa eta dibulgazioa 
Gizartea, Politika eta Kulturan doktorea da (UPV/EHU). 2023ko ekainean defendatu zuen doktorego-tesia: *Euskal gatazkaren memoria mediatuak: gazteek iragan kolektiboarekiko dituzten pertzepzio eta posizionamenduen analisi diskurtsiboa***.** 

Dibulgazio lanari dagokionez, besteak beste, 2021eko eta 2023ko UEUren Ikergazte kongresuetan parte hartu zuen  eta 2022ko Txiotesia lehiaketan. UEUren 52. Udako ikastaroen barruan, Jakinek , Usurbilgo Udalak eta UEUk antolatutako "Gatazkaren memoria, memoriaren gatazka" jardunaldian ere parte hartu zuen, "Besteen lurraldea da iragana. Gazteak, gatazka eta memoria trantsitatzeko aukerak" hitzaldiarekin .

## Liburuak 
### Antzerkia 
* *Eta Karmele?* (2013, Edo! argitaletxea, )

2008an estreinatu zen *Eta Karmele?* antzezlana Zarautzen, eta handik bost urtera bihurtu zen liburu. Antzerki absurduaren generoan kokatzen da lana eta Samuel Becketten *En attendant Godot* (1952) antzezlanean oinarrituta dago. Haeran bi gizon baziren zuhaitz baten ondoan Godoten zain, Velterenean bi emakume daude Karmeleren zain, kotxe baten inguruan. Bi antzezlanetan agertzen dira jendarteari eta botere harremanei buruzko solasaldiak, errepikapenak, umorea eta komunikazio-inkomunikazio egoerak.

### Kazetaritza 
* *Nik sinesten dizut: bortxaketaren kultura eta Sanferminetako kasua* (2019, Elkar, ) . Iruñeko taldeko sexu erasoaren 2016ko kasuaz idatzitako kronika.

## Sariak 
2015ean, Rikardo Arregi Kazetaritza Saria jaso zuen, kazetari berriaren kategorian, Berria egunkariko '*Mundua*' sailean Eskoziako independentzia erreferendumari buruzko artikuluengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Samara Velte 'Nik Sinisten dizut' (Bideoa, Hamaika Telebista, 2020)
* Samara Velte: "Izugarrizko lorpena da 'Nik sinisten dizut' leloa"(Bideoa, GOIENA, 2019)
* Samara Velteren artikuluak *Berrian* (LARREPETIT)
Aletta Jacobs

**Aletta Henriëtte Jacobs** (1854ko otsailaren 9a - 1929ko abuztuaren 10a) herbeeretako mediku, bakezale, sufragista, emakumeen eskubideen aldeko aktibista eta asmatzailea izan zen. 

## Erreferentziak
Jenny Lind

**Johanna Maria Lind**, ezagunagoa **Jenny Lind** izenarekin (Stockholm, 1820ko urriaren 6a - Malvern, 1887ko azaroaren 2a) suediar sopranoa izan zen. Suediar Errege Operako Prima donna izan zen.

## Biografia 
Ezkontzaz kanpoko alaba izan zen hamalau urte bete izan zituen arte, bere ama Anne-Marie Fellborg beste gizon batekin ezkonduta zegoen Niclas Jonas Lind ezagutu zuenean, eta banatzea lortu bazuen ere ez zuen ezkondu nahi izan bere lehenengo senarra hil arte. 

Hamar urte zituela artista ezaguna zen jada, bai suedian eta bai danimarkan. 1841ean Parisera mugitu zen eta Manuel García baritonoa eta irakasle espainiarrak ahotsa lantzen lagundu zion. Hans Christian Andersen, eta Mendelsshon bezalako gizon ospetsuek maitale izan nahi zuten, eta haien lanen ispirazio iturri izan zen. Berak, Julius Günther aukeratu zuen bikote.
* 1891an, Henry Scott Holland eta Williams Smith-ek Rockstro *Memoir of Madame Jenny Lind-Goldschmidt: Her Eary Art-Life and Dramatic Career (1820-1851)* idatzi zuten.

* 1918an, Rose Ellen Hendriks *Jenny Lind: A novel* idatzi zuen.
* 2015ean, Sarah Jenny Dunsmore-k opera abeslariaren biografia idatzi zuen *Jenny Lind: The Story of the Swedish Nightingale.*
* 2017an, Michael Gracey-k zuzendutako *The Greatest Showman* fikziozko filmean Rebeca Ferguson bere papera antzezten du, eta Hugh Jackman-ek Phileas Taylor Barnum enpresariarena.

## Ikusi ere 
* Opera
* Hans Christian Andersen
* Felix Mendelsshon 
* Phileas Taylor Barnum

## Irudi galeria 

Fitxategi:Jenny Lind, 1852.jpg
Fitxategi:Jenny Lind (1).jpg
Fitxategi:Jenny lind colour.jpg
Fitxategi:Jenny Lind FS PV163590alt.jpg
Fitxategi:Jenny Lind (Jenny Goldschmidt) by W. & D. Downey.jpg
Fitxategi:Jenny Lind - JLAsher 1845.jpg
Fitxategi:Jenny Lind x Fredrika Bremer.jpg
Fitxategi:Jenny Lind Advert Sheffield.jpg
Fitxategi:JENNY LIND (MADAME GOLDSCHMIDT) 1820-1887 Singer Lived Here.jpg
Fitxategi:Jenny Lind locomotive (Padarn Railway).jpg
Fitxategi:Jenny Lind, High St - geograph.org.uk - 2684760.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Un ruiseñor de gran corazón, Jenny Lind (1820-1887)
Tremolo

thumb|200px|Ikurra

***Tremolo*** (, "dardarti") nota berdinaren errepikatze oso bizkorra da. Harizko musika tresnetan egiten da batez ere, arkuaren bidez mugimendu bizi laburrak eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesca Caccini

**Francesca Caccini** (Florentzia, Italia, 1587ko irailaren 18a - 1640 ondoren) Barrokoaren hasierako italiar konpositorea, abeslaria, musika irakaslea eta olerkaria izan zen. Opera bat sortu zuen lehenengo emakumea izan zen.

## Bizitza 
Giulio Caccini abeslari eta konpostorearen alaba zen. Musika munduan bere aitak sartu zuen, ziurrenik. Bere lehenengo agerpena abeslari bezala 1600. urtean izan zen, Frantziako Henrike IV.aren eta Maria Mediciren ezkontzan; bere aitak ere parte hartu zuen zeremonian.

1604an, Caccini familia osoak Frantziara bidaiatu zuen. Henrique IV.a erregea harrituta geratu zen Francescarekin, eta bere gortean geratzea proposatu zion. Hala ere, funtzionario florentziarrak kontra jarri ziren, eta itzuli egin zen Italiara. Han, bere ospeak hazten jarraitu zuen. Handik gutxira, Claudio Monteverdiren atentzioa deitu zuen. 1607an Giovanni Battista Signorinirekin ezkondu zen.

Bere ibilbidearen hasieran bere gurasoekin, anaiarekin eta arrebarekin abesten zuen, Concerto Caccini izenarekin. Baina, beranduago, talde bat eratu zuen bere arreba Settimiarekin eta Vittoria Archilei erromatarrarekin.

Denbora honetan konpositore trebetasunak garatzen hasi zen. Michelangelo Buonaroti libretistarekin batera musika idatzi zuen Medicien Gorteko atsedenaldi askotarako eta garai hartan estrenatutako operak idazten hasi zen.

1625ean lortu zuen bere arrakastarik handienetako bat ''La liberazione di Ruggiero dall'isola d'Alcina* lanarekin*.'' Ladislaus Sigismondo printzearen bisitarako konposatu zuen eta Varsovian interpretatu zen 1628an. Hau izan zen Italiatik kanpo emandako lehen opera.

Bere bizitzako azken urteen datuak urriak dira.  

## Kanpo estekak
Club de Remo Barquereño

**Club de Remo Barquereño** San Vicente de la Barquerako arraun elkartea da. 1969. urtean sortu zen eta bateletan aritzen da.

## Historia 
Bateletan lehiatzen hasi zen eta aurreneko garaipena Espainiako Printzeraren saria izan zuen 1972an. Laredo R.C.k eta *Educación y Descanso* elkarteak utzitako materialarekin aritzen ziren 1986an material propioa erosi zuten arte. 2013an berriz atera zuen trainerua eta Luancoko El Socorro Banderan hirugarren postua lortu zuen. 2015etik aurrera arraun olinpikoan ere lehiatzen da.

Urte horietan beteranoen trainerua ere osatu zuen estropada gutxi batzuetan aritzeko. 2012an etxeko Bandera irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Camargo-Santander Traineru Jaitsiera

**Camargo-Santander traineru Jaitsiera** Santanderren egunberri egunaren biharamonean jokatzen den denboraldi-aurreko estropada izan zen 2015 eta 2018 artean jokatu zena. Gaur egun Santanderko Banderaren palmaresean sartzen da.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Eguneko menu

thumb|Jatetxe baten eguneko menua.
**Eguneko menua** jatetxeetan zerbitzatzen dituzten menu-mota bat da. Menu horretan jan nahi diren platerak eskaintza-zerrenda itxi batetik hautatu behar dira eta aukera edozein dela ere, salneurri bera dauka. Eskuarki plater bana aukeratzen da lehen plateren eta bigarren plateren artean. Menu-mota hau oso arrunta da Espainiako jatetxeetan eta gehienetan merkeagoa da. *Eguneko* hitzak menuko plater-eskaintza egunero aldatzen dela adierazten du.

## Kanpo estekak
Elikagai-banku

thumb|Elikagaiak banatzen.
**Elikagai-bankua** batez ere elikagai iraunkorrak berreskuratzea eta hauen premia duten pertsona behartsuen artean, janaririk xahutu gabe, banatzea helburu duen irabazi asmorik gabeko erakundea da.

## Funtzionamendua 
Elikagai bankuek elkartasuna eta boluntariotza dute oinarri. Lehenik, boluntarioek elikagaiak biltzeko kanpaina abiarazten dute jendeak elikagaiak eman ditzan. Behin elikagaiak bilduz gero, bankuak behartsuei elikagaiak helaraziko dizkieten boluntarioen artean banatzeaz arduratzen dira.

## Ikus, gainera 
* Jantoki sozial

## Kanpo estekak
Nukleo okulomotor

**III. bikote kranealaren nukleoa** edo **nukleo okulomotore amankomuna**, mesentzefaloan, goiko kolikuluen mailan, kokatzen den nukleoa da. Mesentzefaloaren akueduktuaren inguruko gai grisaren aurrealdean kokatzen dira.

Nukleo okulomotoreak hainbat azpinukleoz osatuta dago eta hauek bi taldetan banatzen dira, aurrekoa eta atzekoa. Atzeko taldea sei nukleo txikik osatzen dute, hauetako bost simetrikoak dira erdiko lerroaren alde bietan. Seigarren nukleoa berriz, erdian kokatzen da. Aurreko taldea berriz, bi nukleotan banatzen da, bat aurre-erdialdeko eta bestea aurre-alboaldekoa.

## Nukleoaren zuntzak 
thumb|444x444px|Mesentzefaloaren zeharkako ebaketa
Bere zuntzak atzetik aurrera zeharkatuko dute mesentzefaloa eta nerbioaren zuntzak atzeko gai zulatutik aterako dira: garun pedunkulu artean eta zubiaren mesentzefaloko goi ildotik.

III. bikote kranealak bi atal ditu:

* **Goiko adarra**: Goiko betazalaren muskulu jasotzailea, goiko muskulu zuzena eta barneko muskulu zuzena inerbatuko ditu.

* **Beheko adarra**: Beheko muskulu zuzenak eta beheko muskulu laprana inerbatuko ditu.

[thumb|Begiaren muskuluekin erlazionatutako nukleo [somatoeragileak, III, IV eta VI, (gorriz) eta Edinger-Westphal nukleoa (horiz)]]
 
## Aferentziak 
Nukleo hauek aferentzia kortikonuklearrak hartzen ditu: aferentzia kortiko espinalak zuntz batzuk emango ditu bikote kraneal hauen nukleoetan sinaptatuko dutenak , bai eragile somatikoetan zein berezietan (arku brankialetarako nukleoetan sinaptatzen dutenak). Beraz, **aferentzia kortikonuklear bilateralak** hartzen ditu.

## Erlazioak 
Nukleo honetako nukleorik hurbilena **Edinger-Westphal nukleoa** da, nerbio okulomotoreak egiten dituen funtzioen erakuslea dena. Begi niniko uzkurketa eta kristalinoaren akomodazioa ere burutzeko gaitasuna erakusten du.

III. bikote kranealaren nukleoak erlazioa edukiko du **IV eta VI nukleoekin**, hau da, begiaren muskulu estrintsekoak inerbatzen dituzten nerbioekin. **Nukleo bestibularrekin (VIII)** ere erlazioa du, izan ere, begiak mugitzean mugimendu erreflexuak emango dira oreka kontrolatzeko, luzetarako faszikulu medialaren bitartez ematen direnak.

## Kanpo estekak
Miskatonic Unibertsitatea

**Miskatonic Unibertsitatea** (ingelesez *Miskatonic University*) H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak bere eleberri eta idazlan ugari kokatzeko asmoz sortutako fikziozko unibertsitate bat da.

Idazlan horien arabera, AEBetako Massachusetts estatuko Arkham fikziozko hirian dago, zehazkiago Miskatonic fikziozko ibaiaren ertzean, hartatik izen hartzen baitu. Itxuraz, 1690ean sortu omen zen, eta bere leloa honakoa da: *"Ex Ignorantia Ad Sapientiam; Ex Luce Ad Tenebras"* ("Ezjakintasunetik Jakintzara; Argitik Iluntasunera").

Bere liburutegian hainbat liburu arkano daude, tartean Nekronomikon delako arabiar grimorioa, Lovecraften idazlan askotan aipatzen diren ezkutuko ezagupenen jagolea. Bere eleberri eta idazlanetan Miskatonic Unibertsitateak urrutiko herrialdeetara doazen espedizio eta bidairiak diruz lagundu edota protagonistak bertan irakasle izatea ohikoa izaten da.

## Kanpo estekak
Kill the Messenger

***Kill the Messenger*** 2014ko Michael Cuesta estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Filmak Gary Webb kazetari estatubatuarraren istorioa kontatzen du. CIAren eta narkotrafikoaren arteko harremanaz ohartu zen kazetaria, eta crack drogaren negoziotik ateratako dirua Inteligentzia Agentzia finantzatzeko erabiltzen zela jakin zuen.

## Aktoreak 
* Jeremy Renner: Gary Webb
* Rosemarie DeWitt: Susan Webb
* Ray Liotta: John Cullen
* Tim Blake Nelson: Alan Fenster
* Barry Pepper: Russell Dodson
* Mary Elizabeth Winstead: Anna Simons
* Paz Vega: Coral Baca
* Oliver Platt: Jerry Ceppos
* Michael Sheen: Fred Weil
* Richard Schiff: Walter Pincus
* Andy García: Norwin Meneses
* Robert Patrick: Ronny Quail
* Michael K. Williams: "Freeway" Rick Ross
* Jena Sims: Little Hottie
* Joshua Close: Rich Kline
* Yul Vazquez: Oscar Danilo Blandón
* Robert Pralgo: Sheriff Nelson
* Lucas Hedges: Ian Webb
* Michael Rose: Jonathan Yarnold
* Matthew Lintz: Eric Webb
* Michael H. Cole: Pete Carey
* David Lee Garver: Douglas Farah
* Andrew Masset: Johnathan Krim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Side Effects (2013ko filma)

***Side Effects*** 2013ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Emilyk antsietate handia du, senarra kartzelatik ateratzekotan dago-eta. Gazteak menpekotasuna du psikiatrak agindu dion medikamentuarekiko.

## Aktoreak 
* Jude Law: Dr. Jonathan Banks
* Rooney Mara: Emily Taylor
* Catherine Zeta-Jones: Dr. Victoria Siebert
* Channing Tatum: Martin Taylor
* Vinessa Shaw: Deirdre Banks
* Ann Dowd: Mrs. Taylor
* Polly Draper: Emily's boss
* David Costabile: Carl Millbank
* Mamie Gummer: Kayla Millbank
* Scott Shepherd: NYPD-ko detektibea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panna cotta

**Panna cotta** (italieraz literalki "esne-gain egosia") Italiako Piamonte (Aostako Harana) eskualdeko azkenburu tipikoa da, esnearen kremarekin, azukrearekin eta gelatinizatzaileekin egina. Askotan, fruta-marmelada gorriz apainduta dago. Flanaren antza du, baina esne zapore gehiago du eta flan baino gelatina bezalako testura dauka.

## Osagaiak 
Prestaketan, esnea, azukrea, esne-gaina eta gelatina erabiltzen dira, eta marrubiak, masustak, eta batzuetan, karameluzko jarabea, bainila, rona, eta abar gehitzen dira.

## Kanpo estekak
Jauregi botika

**Jauregi botika**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen botika bat da, Goierri eskualdean. Historikoki nabarmena den botika da eta gaur egun ere irekia eta martxan mantentzen da.

## Kokalekua 
Santa Maria kalean dagoen eraikin batean dago.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Jauregi botikaren eraikina.
1854. urtetik Ordiziako gaur egungo lekuan kokatzen da.

Leku-izen honen lehen lekukotasun idatzia, *Botika* izenaz (gaztelaniazko *Botica* idazkerarekin), 1863. urteko dokumentu batean bildu da. Ahozko lekukotasunei dagokienez, Botikazarra toponimoa ere jaso da. Elkargo Ofizialaren sortzailea, 1874. eta 1898. urteen artean eskualdean zegoen botika bakarra izan zen. Egungo etxea 1896an eraiki zuen Anselmo Jauregik, 1854az geroztik eskualdeko lehen botikaria izan zen Jose Antonio Jauregi Ormazabalen semeak. XX. mendean, bertan egiten ziren solasaldiengatik izan zen ezagun: Jose Migel Barandiaran apaiz eta antropologo ospetsua izan ohi zen solasaldi haietako partaideetako bat. Orube berean egon zen lehenago herriko kartzela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ordiziako txokolate pozoitsuaren kasua

## Kanpo estekak 
* Jauregi botikaren webgune ofiziala
Luisa Etxeberria

**Luisa Etxeberria Azkune** (Zestoa, Gipuzkoa, 1946) gipuzkoar olerkaria, psikologoa eta filologoa da. Gaur egun, Bartzelonan bizi da.

Psikologian eta filologian lizentziaduna da. Hizkuntza, literatura, psikologia eta psikoterapia irakaslea izan da.

## Liburuak 
### Olerkigintza 
* *Haztamuka: Dol i Sol* (2017, )

## Erreferentziak
Oiartzungo lubaki-eremua

thumb|Txoritokietako gotorlekua.
thumb|San Markos gotorlekua.
thumb|Erlaitzeko gotorlekuaren aztarnak.
**Oiartzungo lubaki-eremua** zortzi gotorlekuen defentsa lerro bat izan zen, bukatu gabe geratu zena. Espainiako Armadak proiektatu zuen XIX mende amaieran, Pirinio mendi kate osoan zehar eratutako defentsaren parte bezala, Frantziatik zetozkeen inbasioei aurre egiteko.

## Helburuak 
Hori diseinatzeko Antonio Rojí eta Francisco Roldán izendatu zituzten 1884 eta 1885ean. Proiektutako zortzietatik hiru bakarrik altxatu ziren: Guadalupe Hondarribian, San Marko eta Txoritokieta Errenterian. Guadalupekoa handiena zen. Helburu militarra Frantziarekiko mugako defentsa ziurtatzea izan zen, III. Karlistaldia amaitu bezain pronto (1876). Halaber, Gipuzkoan eta Nafarroa Garaiaren iparraldean domeinu militarra ziurtatu nahi zuten karlisten beste altxamenduen beldurrez. Martxan jartzen hasi zenerako militarki proiektu absurdoa zen batez ere hegazkintza militarrarekin eta artillerian emandako aurrerapenekin.

## Lubaki-eremua 
Lubaki-eremuaren kontzeptua militarra da. Helburua lurralde batean armada indar handia biltzea da. Oiartzungo proiektu honetan 38.000 soldadu bildu nahi zuten. Indar horiek mantentzeko azpiegitura egokiak behar ziren: ospitaleak, biltegiak, errepide militarrak. Lurraldeko puntu garaienetan gotorlekuak eraikitzen ziren handik inguruak kontrolatzeko eta etsaiei tiro egiteko. Aldi berean, gotorlekuak haien artean babesten ziren.

## Proiektatutako gotorlekuak 
Hauek dira Juan Antonio Saez Garciak bildu dituen datuak:
* Guadalupe Hondarribian. 210 metrotan eraikia, 600 soldadu izan behar zituen. 1900 urtean bukatu zuten.
* San Markos Errenterian. 271 metrotan. 250 soldadu izan behar zituen. 1888.urtean bukatu zuten.
* Txoritokieta Errenterian. 310 metrotan. 60 soldadu izan behar zituen. 1890.urtean bukatu zuten.
* Erlaitz Irunen. 310 metrotan. 508 soldadu izan behar zituen. 1887.urtean aurreproiektua aurkeztua izan zen baina azkenean ez zen onartu. Dena dela, aztarna batzuk gelditu dira.
* Belitz. 500 metrotan. 300 soldadu. Aurreproiektua 1887an aurkeztu zen.
* Arkale. 500 metrotan. 200 soldadu. Aurreproiektua 1887an aurkeztu zen.
* San Enrike. 547 metrotan. 60 soldadu. Aurreproiektua 1884an aurkeztu zen.
* San Martzial. 218 metrotan. 200 soldadu. Aurreproiektua 1887an aurkeztu zen.

Gotorleku hauen defentsa hiru lerrotan antolatu behar ziren:
* Abangoardiakoa, Iparraldeko mugatik gertu. Hiru izango ziren lerro honetan: Guadalupe, San Martzial eta Erlaitz.
* Erdikoa, San Enrike, Belitz eta Arkale.
* Mendebaldekoa: Txoritokieta eta San Marko.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* San Marko gotorlekua
* Guadalupeko gotorlekua
* Txoritokietako gotorlekua

## Kanpo loturak 
* *Bertan,* Gipuzkoako Foru Aldundiaren aldizkaria, 18. zk.
* :Juan Antonio Saez Garciaren artikulua.
Kritikotasun istripu

**Kritikotasun istripua** fisio nuklearreko kate erreakzio bat da. Batzuetan, eskurtsio kritiko deitzen zaio. Horrelako gertaeretan, material fisileko (adibidez, uranio aberastu edo plutonioko) masa kritikoaren ezusteko metaketa edo uztarketa gertatzen da. Kritikotasun istripuek erradiazio dosi hilgarriak aska ditzakete babes gabeko ingurune batean gertatzen badira.
[thumb|1946ko [Slotin istripuaren itxuraketa]]
Baldintza normaletan, fisio erreakzio kritiko edo gainkritiko bat (energia iraunkor beregaina edo energia hazkorra dituena) behar bezala babestutako leku batean gertatu beharko litzateke bakarrik, adibidez, erreaktore baten muinean edo test ingurune egoki batean. Kritikotasun istripu bat ezusteko erreakzioan gertatzen da, adibidez, segurua ez den ingurunean edo erreaktore baten mantentze lanetan.

Kritikotasun istripuak Estatu Batuetan lehergailu atomikoa sortzeko esperimentuetan hasi ziren gertatzen, Manhattan Proiektuaren barruan. 1944an gertatu zen lehen aldiz Los Alamosen, ikertzaileak eta langileak babes neurri eskasekin ari zirenean. Horrek erradiazio bidezko pozoitzeak eta heriotzak eragin zituen zenbait kasutan.

## Ikus, gainera 
* Deabruaren nukleoa
* Erradiazio kutsadura

## Kanpo estekak
Erlaitz (Irungo mendia)

::: *Ez nahastu Zaraia mendilerroko Erlaitz mendiarekin.*

[alt=Eraikin militarrak Erlaitzen (Irun). Atzean, Aiako Harria.|thumb|Eraikin militarrak Erlaitzen (Irun). Atzean, [Aiako harria|Aiako Harria.|320x320px]]
**Erlaitz** mendia (Irun, Gipuzkoa) Aiako Harriaren mendi multzoaren baitan dagoen tontorra da.

## Aztarna militarrak 
Mendiaren gain aldean hainbat eraikin aurki ditzakegu, gehienak erabilpen militarrekoak: P Lerroaren eraikuntzan eta frankismoko esklabuen babeserako erabili ziren. Tontorrean, gainera, hutsune handi batzuk ikusiko ditugu: XIX mendean eraikitzen hasitako gotorlekuaren oinarriaren aztarnak dira, Oiartzungo lubaki-eremuaren proiektua bertan behera geratutakoan etendako hondeaketa lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirklip

thumb|200px|Zirklipa.
**Zirklipa** (zirkulu eta klipen akronimoa), **segurtasun eraztun** edo **Seeger eraztun** ere deitua, pieza bat atxikitzeko edo eusteko erabiltzen den altzairuzko eraztun mota bat da. Material erdimalguaz egina, muturrak irekita dituen eraztun-itxurako pieza metaliko bat da. Mekanizatutako arteketan eta larakoen gainean jartzeko egokia da. Era horretan, zirklipak atxikitako piezari bira ematea uzteaz gain, alborantz desplazatzea eragozten dio.

## Kanpo estekak