Odia

**Odia** (ଓଡ଼ିଆ *odiā*) —lehen, *oriya* Geroztik, Euskaltzaindiak euskara batuan hizkuntza horrek *odia* izena duela arautu du. kasu sistema gorde du, nagusiki (nahiz eta bokatiboa eta nominatiboa, alde batetik; eta akusatiboa eta datiboa, bestetik, elkartu diren). Hiru genero ditu (maskulinoa, femeninoa eta neutroa), baina ez da genero gramatikala, baizik eta semantikoa: arrak eta emeak bereizteko balio du, baina ez hiztegiko elementu orokorretarako hala nola gaztelaniaz edo frantsesez (gure ondoko bi erdara horietan, *luna / lune* ilargia femeninoa da, eta *sol / soleil* eguzkia maskulinoa: halakorik ez dago odian). Bi numero gramatikal daude, singularra eta plurala. Eta aditz formak hiru denbora nagusitan jokatzen dira (orainaldia, lehenaldia eta geroaldia), beste batzuk aditz laguntzailez osatuta.

### Zenbakien izenak 
Oinarrizko zenbakien izen hauek erakusten dute, adibide gisa, indoeuropar lexikoarekin lotura argia duela hizkuntza honek:

## Dialekto nagusiak 
thumb|Odia hizkuntza nagusi den lurraldea, more ilunez. Oro har, Odisha estatuaren mugekin bat egiten du. Arrosa kolorez, odia gutxiengo nabarmen baten hizkuntza den eremua.
* Midnapori odia
* Singhbhumi odia
* Baleswari odia
* Ganjami odia
* Desiya odia
* Sambalpuri odia
* Bhatri odia

## Idazkera 
thumb|ī "ଈ" bokal luzearen idazkera.
Odia hizkuntza berezko odia alfabetoan idazten da, *Kalinga idazkera* izenez ere ezaguna. Abugida formako alfabeto bat da, bokal eta kontsonanteen konbinazio silabikoak zeinu bereziz idazten duena.

X. mendean berezko forma hartzen hasi zen, eta odia hizkuntzaren kanal idatzia izan da alfabeto hau mila urtez. Forma biribilduak dituzte letrek, palmondo hostoetan idaztearen ondorioz, lerro zuzenen bidez idazteak hostoak hauskor bihurtzen dituztelako.

### Transliterazioa 
## Kultura hizkuntza 
Raj Britainiarraren garaian, 1850. urtetik aurrera bereziki, odia hizkuntzak krisi moduko bat bizi izan zuen, bengaleraren dialekto edo adar baten gisara ikusia izan baitzen. Hala ere, hizkuntzaren aldeko mugimendu batek erreakzionatu zuen, eta jada britainiarren agintepean, 1936ak, Odisha estatua eratu zen, hizkuntza honen eskualde oinarrizko gisa. Estatu gisa sartu zen Odisha Indiako errepublika independentean, baina hala ere, hizkuntza ez zen ofizial bilakatu 1954 arte.

### Literatura 
thumb|Bibhuti Patnaik idazlearen eleberri bat, odia hizkuntzan argitaratua.
14. mendeko Sarala Das poeta kontsideratzen da odia literaturako klasiko nagusia, nahiz eta lehenagoko obrak ere kontsideratzen diren hizkuntza honen adierazgarri, eta batzuk aurrekari ere bai (Charyapada idazkiak, 7-9 mendeak). Klasiko hauek mitololgia hinduarekin daude lotuta batik bat. Era berean, forma poetikoak nagusiki abestuak izateko eratu ziren, izaera musikal handia dute.

19. mendetik, modernotze bat gertatu zen Kabibar Radhanath Ray (1849–1908), Fakir Mohan Senapati (1843–1918) eta Madhusudan Rao (1853–1912) autoreekin, eta haien eskutik eleberria jorratzen hasi zen. 20. mendeko autore ezagunak dira rushna Chandra Kar (1907–1995) eta Muralidhar Mallick (1927–2002).

### Zinema 
Ekoizpenaren aldetik, bengaleraren ondoren film kopuru handienetakoa sortzen duen Indiako zinema industrietako bat da odia hizkuntzakoa, nahiz eta ez izan ezaguna nazioartean. Hasiera batean, bengalerazko zinearen eta Kalkutako ekoizpen indarraren itzalpean garatu zen Odishako zinema, baina 1970tik aurrera bide propioa egin dute bertako ekoizpenek.

### Hedabideak 
XIX. mendean misiolariekin erlazionatutako agerkariekin hasi zen prentsa odia hizkuntzan. Gero zentzu politiko nazionalistakoak gailendu ziren. Lehen egunkaria, *Dainik Asha*, 1928an hasi zen argitaratzen Berhampur hirian. Indiaren independentziarekin prentsa asko garatu zen, baina nagusiki politikari zehatzek beren eragina sentiarazteko sortutako agerkariak izan ziren. 1980tik aurrera hori aldatzen hasi zen, asmo komertzialeko prentsa gailentzen hasi zelarik. 2018 urtean, 70 egunkari argitaratzen dira hizkuntza honetan.

Prentsaren aldean, irratia ez dago hain garatua, kate gehienak All India Radio sare publikoaren emisorak dira.

Zenbait telebista kate daude odia hizkuntzan, eta Odisha TV (OTV), kable bidezko zenbait katerekin, da enpresa inportanteena. Satelite bidezko lehen katea, ETV Odia, 2002an sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak