open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ifniko Gerra

**Ifniko Gerra** () 1957ko urria eta 1958ko apirila artean espainiar eta marokoar indar armatuen arteko gerra izan zen, Afrikako deskolonizazioaren garaian.

Marokok Ifni, Juby lurmuturraren inguruko eremua eta Espainiar Sahara hartzeko saiakera egin zuen, Sidi Ifni hartzea helburu zuena. Hamar urte geroago, 1968ko urriaren 12an, Francisco Francok Marokoari Ifni ematea hitzartu zuen.

Marokoar Askapen Armadak, Ben Hammu Istiqlal Alderdiaren buruzagiak zuzendua, independentzia lortu ondoren, bitan zatitu zen. Batzuk Marokoko Errege-Armadan sartu ziren eta besteek hegoalderantz jo zuten espainiar koloniak bereganatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endai (argipena)

:***Endaia*** *hitzak artikulu honetara dakar. Agian Hendaia, Ipar Euskal Herriko herria, bilatzen ari zinen.*
**Endai** hitzak adiera zenbait ditu:
* **endai** edo pala,
** labe-endaia, okindegietan labeetatik opilak sartu eta ateratzeko erabiltzen dena,
** arraun-endaia, uretan bultzatzeko erabiltzen den arraunaren atala.
Labe-endai

thumb|eskuinera|250px
**Labe-endaia** okindegietako labeetan opilak sartu eta ateratzeko erabiltzen den zurezko tresna da, pala baten antzekoa.

## Kanpo estekak
Lapa (gastropodoa)

**Lapa** (*Patella*) Patellidae familiako genero baten izen arrunta da. Itsasbazterreko haitzei itsatsita bizi den soinbera maskor-bakarra da, jateko ona dena.

## Espezieak 
*Patella* generoan honako espezie daude:

*Patella* azpigeneroa Linnaeus, 1758
* *Patella aspera* Röding, 1798
* *Patella caerulea* Linnaeus, 1758
* *Patella depressa* Pennant, 1777 - *Patella depressa* Christiaensen aburuz *nomen dubium* da; Aditu gehienek *Patella intermedia* hobesten dute. Hala ere, zenbait britainiar adituk (adib. Graham, 1988) *Patella depressa* erabiltzen dute eta orokorrean onarturik dago.
* *Patella ferruginea* Gmelin, 1791
* *Patella gomesii* Drouet, 1858
* *Patella pellucida* Linnaeus, 1758
* *Patella piperata* Gould, 1846
* *Patella rustica* Linnaeus, 1758
* *Patella vulgata* Linnaeus, 1758

*Patellona* azpigeneroa Thiele in Troschel & Thiele, 1891
* *Patella canescens* Gmelin, 1791
* *Patella lugubris* Gmelin, 1791

Azpigenero ezezaguna
* *Patella candei* d'Orbigny, 1839
* *Patella citrullus* Gould, 1846
* *Patella depsta* Reeve, 1855
* *Patella electrina* Reeve, 1854
* *Patella natalensis* Krauss, 1848
* *Patella rangiana* Rochebrune, 1882
* *Patella skelettensis* Massier, 2009
* *Patella swakopmundensis* Massier, 2009
* *Patella ulyssiponensis* Gmelin, 1791 - sinonimoak: *Patella aspera* Lamarck, 1819; *Patella athletica* Bean, 1844
* *Patella variabilis* Krauss, 1848

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elysia chlorotica

***Elysia chlorotica*** Opisthobranchia edo *itsas-barraskilo*en taldeko animalia txiki-ertain bat da, moluskoen barruko gastropodoetan sailkatua. Kanpotik nudibrankio baten antza du, baina ez da gastropodoen klado horretako kidea. Sacoglossa kladoaren barruan sailkatzen da, zapa-zurrupatzaileen taldea. Talde honetako kide batzuek jaten dituzten algen kloroplastoak erabiltzen dituzte fotosintesia benetan egiteko, kleptoplastia izeneko fenomenoa eginez. *Elysia chlorotica* "eguzki energiaz dabilen itsas barraskilo" bat da, eguzki energia erabiltzen duelako kloropasto horiek elikatu eta beretzat behar dituen konposatuak eskuratzeko. *Vaucheria litorea* algaren kloroplastoak endosinbiotikoak dira espezie honetan.

## Kanpo estekak
El Jebha

**El Jebha** () Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2004an 2.984 biztanle zituen. M'Tioua udalerrian kokaturik, Espainiar Marokoaren garaian, Puerto Capaz izena zuen.

## Démografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3282
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1994 color:gray1 width:1 
   from:0 till:2406 width:15 text:2406 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:0 till:2984 width:15  text:2984 textcolor:red  fontsize:8px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artaizko dorrea

**Artaizko dorrea** Untzitibarreko Artaitz kontzejuan XIV. mendeko dorretxe bat da, gotiko estiloan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artaitz
* Untzitibar

## Kanpo estekak
Lapa-belar

**Lapa-belarra** edo **irastorra** (*Arctium lappa*) Asteraceae familiako landarea da.

Lore elkartuen familiako hosto zabal handiko landarea da, 1,5 cm inguru luzea. Lapatx eta maite-belar izenez ere ezagutzen da. Sustrai sendo mamitsua eta zilindro egiturakoa izaten du, eta kolorea kanpotik beltza eta barrutik zuria. Hosto zabal berde ilunak eta azpi-iletsuak izaten ditu, lorea berriz orburu baten antzera txiki biribila, kolorez gorri iluna eta arroketan itsasten diren arantzak dituena. Berez landugabeko sailetan eta zabor artean hazten da, baina sendabelar gisa ere lantzen da leku batzuetan; gibeleko eta azaleko eritasunak sendatzeko erabiltzen da. Honen oso antzeko landarea da *Arctium tomentosum* izenez ezagutzen dena.

Erdi Aroan barazki moduan landatua, orain apenas ez da ekoizten. Salbuespenak Japonia -non *gobō* (牛蒡 edo ゴボウ) du izena-, Taiwan (牛蒡), Korea -non *ueong* (우엉) izena duen-, Italia, Brasil eta Portugal -non *bardana* edo "garduna" deitzen den- dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aziti Bihia

[thumb|[Esteve Materraren *Doctrina Christiana* liburuaren lehen argitaraldiko azala; argitaraldi hartako ale bat aurkitzeak famatu zuen Aziti Bihia elkartea.]]
**Aziti Bihia Hizkuntzalari eta Filologoen Elkartea** 2012ko azaroan sortutako ikerlari gazteen taldea izan zen. Haien ikerketa helburuak hizkuntzalaritza historikoari eta, oro har, euskal filologiari lotuak ziren: euskararen historia, gramatika historikoa, dialektologia diakronikoa... 2015eko martxotik, Euskal Herriko Unibertsitateko ikasle-elkartea ere izan zen.

2024ko martxoan kideek elkartea desegiteko erabakia iragarri zuten sare sozialetan.

## Taldearen izena 
Elkartearen izena Arnaut Oihenart idazleak jasotako atsotitza da (*Euskal atsotitzak eta neurtitzak*), eta gaur egungo euskara batuan «hazitik bihia» idatziko litzateke; esanahia «nolako zura, halako ezpala» esaeraren antzekoa da.

## Esteve Materraren *Doctrina Christiana* 
Elkartearen ekintzarik ezagunena da Esteve Materrak idatzitako *Doctrina Christiana* (1617) liburuaren lehenengo edizioaren ale bat aurkitu izana: 2015. urtearen hasieran aurkitu zuten, Danimarkako Errege Liburutegian. Liburu hori lapurtera klasikoaz idatzitako lehenbizikoa izan zen, eta ordu arte lehen argitaraldi hartako ale guztiak galduta zeuden . 2018ko otsailean liburuaren edizio kritikoa argitaratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgunea.
Lapagorri

**Lapagorri** (*Bolinus brandaris*; jatorriz Linneausek *Murex brandaris* izendatua) Prosobrankioen ordenako eta murizidoen familiako soinbera da. Kusku lodi arantzatsua izaten du, 80 mm inguru zabala. Aireko oxigenoarekin nahastean purpura koloreko bihurtzen den isurkari zuri bat botatzen du. Tindagai gorriak lortzeko erabili izan da gai hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teknozientzia

start=0|thumbtime=41|thumb|**Teknozientzia** ulertzeko bideoa.
**Teknozientzia** zientziak, zehatzago zientziak eratutako eredu zientifikoak, teknologiaren bitartez garatu eta teknologia helburutzat duen ikerketa-jarduera da. Beste hitzetan, ikerketa-gaia ikerketaren kondizio materialetatik bereizi ezin denean egiten da teknozientzia.

## Kanpo estekak
Mendinuetako jauregia

**Mendinuetako Armagintzako Kaporalgo jauregia** Itzagaondoko Mendinueta herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Hasiera batean Errodrigo Urizkoena izan zen eta gero Joan Ramiritz Arellaokoena. 1496an Joan Beaumont jaurerriak gozatzen zuen. Luis Beaumontekoak 1522an 30 000 marabediko oheratzea zuen, eta 1559an izen bereko semeari eman zioten. 1617an kopuru horren erdia Frantzeitze Beaumontekoari eman zitzaion. Mendinuetako bizkonderria Filipe IV.ak eraiki zuen 1652an, Luis Alonso Beaumont Navarrarengan. 1745ean Claramonteko markes eta Mendinuetako bizkondeak jauregiko prerrogatibengatik auzitan jarri zuen. 1788ko deskribapen baten arabera, armagintzako kaboa zen, Gorte Nagusietan eserlekua zuena. Mende honetako lehen urteetan jauregiko eliza zutik zegoen oraindik, jauregiaren ondoan, eta harrizko dorre zaharrak oraindik bere matakan-adarbea mantentzen zuen, XIV. eta XV. mendeetako estiloaren arabera.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Mendinueta
* Itzagaondoa

## Kanpo estekak
Itsas kurkuilu

**Itsas kurkuilua** (*Charonia lampas*) Ranellidae familiako itsas gastropodoa da. Ozeano Atlantikoan eta Indiako Ozeanoan bizi da.

Kantauri itsasoan aurkitzen den molusku gastropodo handiena da.

## Deskribapena 
30 cm inguruko oskol kiribildua du. Aurkitu den handienak 39 cm neurtu zituen. 8-9 kiribil egten ditu eta itxura orokorrari dagokionez kono altu xamarra da. Kiribilen mugak ez dira oso nabarmenak. Oskolaren peristomoa (irekiera) obalatua da. Kanpoko ezpaina zabala da eta ertzak horzkatuak ditu. Sifoiaren ubidea oso laburra da.

Oskolaren marrazkia oso bereizgarria da. Korapiloetan banda argiak erakusten ditu eta tarteetan marroi lunak, guztiak ere ondo artikulaturiko itxura emanez. Peristomoa zuria da eta kanpo ezpaineko dentikuluak marroiak dira Oskolean batzutan agertzen dira itsas zizareek edo bestelako itsas anialiek utzitako markak.

Animaliaren gorputza laranja edo gorrixka da eta buruko garroetan bina banda beltz ditu.

8 eta 50 metro arteko sakoneran aurkitzen da eta uraren tenperatura optimoa 16ºC-takoa du. Itsas trikuak eta *Sphaerechinus granularis*, *Paracentrotus lividus* eta *Asterias rubens* itsas izarrak jaten ditu batez ere eta haien populazioetan presio nabarmen eragiten du. Antzina haizezko musika tresna gisa erabili izanaren aztarnak ere aurkitu dira, esate baterako Frantzia aldeko Piriniotan aurkituriko duela 17.000 urtetako itsas kurkuilua. Ondoren ere erabili izan dira atzean zuloa egin tronpeta bezala iritsierak abisatzeko.

Gaur egun arraste-sareekin ustekabean harrapatzen da, baina erabilera komertzialik ez du. Japonian kontsumitzen da ordea eta hara esportatzen da jasotakoa. Haragia biguntzeko komeni izaten da aurrez izoztea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eloko urtegia

**Eloko urtegia** Nafarroako Agoitzaldeko Elo udalerrian dagoen urtegi bat da. Nafarroako Ubidearekin batera eraiki zen, hartaz gain, Uneta ibaiak ere betetzen du.

## Kanpo estekak 
* Eloko urtegia
Charles Renouvier

**Charles Bernard Renouvier** (Montpellier, 1815eko urtarrilaren 1a - Prades, 1903ko irailaren 1a) frantses filosofo bat izan zen.

## Lanak 
* *Manuel de philosophie moderne* (1842)
* *Manuel de philosophie ancienne* (1844, 2 lib.)
* ''Manuel républicain de l'homme et du citoyen* (1848 in-18)
* *Essais de critique générale* (1854-64, 4 lib.). I. *Traité de logique générale et de logique formelle*. II. *Traité de psychologie rationnelle d'après les principes du criticisme*
* *Uchronie. Utopie dans l'Histoire* (1857)
* *Science de la morale* (1869, 2 lib)
* *L'Année philosophique* (1868 et 1869, 2 lib.)
* *Petit traité de morale à l'usage des Écoles Primaires laïques* (1882)
* *Esquisse d'une classification systématique des doctrines philosophiques* (1885-86)
* *Philosophie analytique de l'histoire* (1896-97)
* *Histoire et solution des problèmes métaphysiques* (1901)
* *Victor Hugo : Le Poète* (1893)
* *Nouvelle Monadologie* avec Louis Prat (1898)
* *Victor Hugo : Le Philosophe* (1900)
* *Les Dilemmes de la métaphysique pure* (1901).
* *Le Personnalisme* (1903)
* *Les derniers entretiens* (1904)
* *Critique de la doctrine de Kant* (1906)
* *Correspondance avec Ch. Secrétan'' (1910)

## Ikus, gainera
Mendebaldeko Papuako Errepublika

**Mendebaldeko Papuako Errepublika**, estatu ohia eta gaur egun aitorpenik gabeko estatua da eta Mendebaldeko Papua eskualdean finkatzen da. Vanuatuk baino ez du errekonozitzen eta Indonesiak aldarrikatzen eta okupatzen du. Papua eta Mendebaldeko Papua eskualdeak hartzen ditu. 1971ean aldebakarrez aldarrikatua izan zen.. Hainbat militante eta gizarte mugimendu borrokan ari dira Papua gaztazkan Mendeko Papuaren independentziaren alde, haien artea, Papua Askatasun Mugimendua, Mendebaldeko Papuako Askatasunerako Erakundea (WPLO) (hauen buru John Anari da), eta Mendebaldeko Papuaren Askatasun Nazionalerako Armada (WPNLA). Papua Askatu mugimenduaren ideologia lotua dago bizitza modernoaren gainbeherarekin eta garapen ekonomikoaren arbuioarekin.

2014an, Mendebaldeko Papuaren independentziaren aldeko mugimenduak Port Villa-an bildu ziren eta talde bakar bat osatzea adostu zuten: Mendebaldeko Papuako Askatasun Fronte Bateratua.

## Ikus, gainera 
* Mendebaldeko Papua

## Kanpo estekak 
* *Mendebaldeko Papua Askatu* kanpaina

## Erreferentziak
Nematocera

**Nematocera** dipteroen ordenan dagoen subordena da. Talde honetako espeziei atzeko hegoak antena bilakatu zaizkie.

## Infraordenak 
* Axymyiomorpha
* Culicomorpha
* Blephariceromorpha
* Bibionomorpha
* Psychodomorpha
* Ptychopteromorpha
* Tipulomorpha

## Familiak 
## Kanpo estekak
Gernu-analisi

[thumb|200px|[Leukozitoak gernu-lagin batean, mikroskopioan ikusita]]

**Gernu-analisia** edo **uroanalisia** gernuaren azterketan dautzan proben multzoari deritzo, medikuntzan sarritan erabiltzen dena gaixotasun batzuen diagnostikoa egiteko. Azterketa horrek gernuaren ezaugarri fisikoak (kolorea, usaina, dentsitatea...), kimikoak (pH,glukosa, urea, azido urikoa, proteinak...) eta mikroskopikoak (zelulak, mikrobioak...) kontuan hartzen ditu.

Gernu-analisiak patologia batzuk agerian jartzen ditu, gernuan egon behar ez diren substantzia batzuk daudelako, edo haien ohiko kontzentrazioetan baino kontzentrazio handiagoetan beste gai batzuk daudelako.

Ohikoa ez izan arren, gernu-analisi batean urokultibo bat ere egin daiteke, gernuan dauden bakterio patogeno batzuk bilatzeko.

## Azterketa fisikoa 
Gernuaren koloreak eta gardentasunak zantzu batzuk ematen ditu.

Kolorea iluna bada, esaterako, behazun-pigmentuak egon daitezke, edo bilirrubina kontzentrazio handietan (gibeleko patologiak). Gorri koloreak, aldiz, hematuria (odola gernuan) adierazi ohi du. Esne kolorea denean, batez ere usain txarrarekin batera, gernu-infekzioa egon ohi da (kolore zuria zorneak eragiten du).

Gernu normala nahiko gardena da. Gernu uherrak infekzioaren zantzuak ematen ditu.

## Azterketa kimikoa 
* glukosa: gernu normalak ez du glukosarik. Glukosaren presentziak diabetes mellitus adierazi ohi du.

* proteinak: gernu normalak ez du proteinarik. Daudenean, arrazoi ugari egon daitezke: haurdunaldia, sukarra, ariketa fisiko trinkoa, bihotz edo giltzurruneko gutxiegitasuna, mieloma multiplea, etab.

* gorputz zetonikoak: ez daude pertsona osasuntsu baten gernuan. Beren agerpena diabetesen zantzua izan daiteke.

* bilirrubina: gernu normalak ez du. Gibeleko eta behazun bideen hainbat patologitan agertzen da.

## Azterketa mikroskopikoa 
Giltzurruneko zelula epitelialak eta odoleko zelulak (leukozitoak, eritrozitoak...) bilatzen dira azterketa honekin, hainbat gaixotasun antzemateko.

## Kanpo estekak 
*  Gernu-analisia giltzurruneko minbizia hautemateko
Khaled Hosseini

**Khaled Hosseini** —— (Kabul, Afganistan, ) ingelesezko idazlea eta medikua da. Sortzez afganiarra, Estatu Batuetan bizi da 15 urte zituenetik, eta estatubatuar herritartasuna du. Nazioartean ezaguna egin da bere *Kometa ehiztaria* (ingelesez, *The kite runner*) nobelarekin, eta hari jarraitu zioten *A thousand of splendid suns* (*Mila eguzki eder*) eta *And the mountains echoed* (*Eta mendiek erantzun zuten*) lanekin.
Patella vulgata

225px|thumb|*Patella vulgata*-ren oina.
[225px|thumb|*Lapas grelhadas*, [Azoreak|Azoreetako gastronomiako platera.]]
***Patella vulgata*** edo **Lapa arrunta** Patellidae familiako lapa espeziea da, mendebaldeko Europan generokide hedatuena dena.

## Deskribapena 
### Maskorra 
Kono itxurako maskorra du, gainaldean irekidurarik ez duena. Puntatik sahiets erradialak jeisten dira maskor zirkularraren ertzeraino. Olatuek jotzen duten eremuan maskorraren punta kamutsa izaten da. Sustratuari ongi lotzen zaio eta sarritan espezie epifitoak izaten ditu gainean, balanoak edo algak esate baterako. Oskolak kolore urdin-berdexka edo grisaxka izaten du, eta barrutik zuria edo horixka da. Gehienez 6 cm-ko luzera hartzen du.

### Oina 
Oina laranja da, sarritan berde, hori edo gris aldera jotzen du. Bi tentakulo gris ditu

## Bizimodua 
Oinak bentosa egiten du itsasbeheran eta lapa oso gogor heltzen zaio harkaitzari. Zenbat eta lehorraldi luzeagoa izan lapak maskor handiagoa izaten du, ur gehiago pilatu ahal izateko, izan ere itsasgora itzuli artean lehorteari aurre egin behar baitio. 

Harkaitzetan dauden alga berde eta gorriak jaten ditu eta erradularekin murtxikatzen ditu. Lapa gazteek Fucus generoko algak hobesten dituzte.

## Erabilera 
Antzinarotik kontsumitu izan da. Horren froga dira Altamirako leizean aurkitu diren lapa maskor multzoak.

Haragi gogorra izateagatik beste itsaski batzuek baino kalitate txikiagokoa dela esaten da, eta historian behartsuek kontsumitu izan duten moluskua izan da. 

## Iruditegia 

Irudi:Patella vulgata Napfschnecke.jpg|Lapa maskorrak.
Irudi:Altamira Patella vulgata Édouard Harlé MHNT.PRE.20120.0.608.jpg|Altamirako leizean bildutako lapa maskorrak
Irudi:Patella vulgata broutage 3993.jpg|Lapek harkaitzetan utzitako markak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako ubidea

**Nafarroako ubidea** Euskal Herriko lan hidrauliko handi bat da, Nafarroa Garaiko lurralde historikoan dagoena. Ureztatzeko ubide bat da, Irati ibaiko ura Nafarroako Erdialdera eta Erriberara bideratzeko. Jatorrizko proiektuak 177 kilometroko ibilbidea aurreikusten du ubiderako, Itoizko urtegiaren eta Ablitas udalerriaren artean.

Osatu ondoren, 59 000 hektarea ureztatu ahal izango dira, eta Iruñerria eta Tafallaldea edateko urez hornitu ahal izango dira.

Bertako ingurumenean eragina izateagatik kritikak jaso izan ditu, gainera bere finantzaketek ustelkeria politikoaren itzalpean egitearen salaketak jaso ditu.

Gaur egun, Itoitz eta Pitillas udalerrien arteko lehen fasea martxan dago.

## Ibilbidea 
### I. fasea 
Ubidearen lehen zatia "enpresen aldi baterako elkarte" (EABE) bati esleitu zitzaion, honako hauek osatua: Nafarroako Kutxaren koorporazioa (%35), Acciona (%35), Isolux Corsan Concesiones (%10), Befesa (%10), Arian (%3,33), Obenasa (%3,33) e Iruña (%3,33). Zehazki, 26 234 hektarea ureztatzean datza, ubidearen bigarren mailako sarea eraikita (azpiegitura hidraulikoak, bideak, hustubideak, etab.).

Lehen fase hau eraikitzen ari zirela, 2007an Miguel Jara Camacho hil zen, Ekuadorko langilea, "dumper" ibilgailu bat gidatzen ari zela kanalean mantentze-lanak egiten ari zela.

Lehen fase hau Itoizko urtegiaren eta Pitillas udalerriaren artean doa, eta 2011n amaitu zen.

Azpiegituren % 15 ureztatzaileek ordaindu beharko dute, eta, gainera, "itzaleko bidesaria" deritzona ordaindu beharko da. Bidesari horrek esan nahi du obra enpresa pribatu komertzial bat eraiki, finantzatu eta kudeatzen duela, eta administrazioak, aurrekontuen kontura, kanon bat ordaintzen duela erabiltzen diren zerbitzuengatik, eta, beraz, zergen bidez finantzatzen dela.

Ebroko Ur Konfederazioa 2004ko apirilaren 14an emandako ebazpenaren bidez, Irati ibaitik eratorritako ur publikoen aprobetxamendu bat eman zitzaion Nafarroako Gobernuari, Itoizko urtegian, Nafarroa Garaiko 87 udalerritako herritarrak eta industriak hornitzeko. Itoiztik herriak eta industriak hornitzeko EUKk emandako emakida segundoko 2 660 litrokoa da, hau da, urtean 76,06 hektometro kubiko, eta, kalkuluen arabera, biztanleentzako hornidura 39,14 hektometro kubikokoa izango da, eta industriena, berriz, 36,92koa.

Ibilbidean zehar, 14 tunel eta bidezubi bat zeharkatzen ditu.

| valign=top |

|}

## Urtegiak 
* Itoitzeko urtegia
* Oletako urtegia
* Eloko urtegia
* Artaxoako urtegia

## Udalerriak 
* Longida
* Agoitz
* Urrotz
* Itzagaondoa
* Untzitibar
* Elo
* Noain Elortzibar
* Tebas-Muru Artederreta
* Biurrun-Olkotz
* Tirapu
* Añorbe
* Artaxoa
* Tafalla
* Donamartiri Untz
* Uxue
* Beire
* Pitillas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Canal de Navarra S.A. enpresaren webgunea
* Nafarroako ubidea argia.eus webgunean
Tenore (argipena)

**Tenore** izenak adiera hauek ditu:
* **tenorea**, garaia, ordua (*zer tenore da?, zer ordu da?*), unea (*tenore hartan heldu zen*);
* tenorea, aldartea;
* Michele Tenore, italiar botanikoa.

## Ikus, gainera 
* Tenorra, gizonen ahotsen artean gorena.
Tulebrasko monasterioa

**Karitateko Santa Mariaren Errege Monasterioa** Nafarroako Tulebras udalerrian dagoen monasterio bat da. Berez, Trapatar ordenako mojen zenobioa da, bertan, 1157. urtea ezkeroztik bizimodu erlijiosoa etenik gabe jarraitu izan da.

Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

## Bilduma 
Museoak hiru areto ditu, eta horietako bat XII. mendeko antzinako logela bat da, logela bezala erabilitakoa XVII. mendera bitarte. Pieza gehienak arte sakrokoak dira, eta horietako asko kulturako erabili dira duela gutxi arte. XVI. mendetik XIX. mendera bitarteko pintura-lanak, eskulturak, urregintza-piezak eta koruko zenbait liburu ikus ditzakegu. Museoaren barnean, dorre erromatar baten hondakinak eta arkeologiako zenbait pieza aurkitzen dira.

Fitxategi:Tulebras - Mº Sta Maria Caridad 03.JPG|Kanpoaldea.
Fitxategi:Tulebras - Mº Sta Maria Caridad 04.JPG|Elizaren iparraldeko hormako portada erromanikoa.
Fitxategi:Tulebras - Mº Sta Maria Caridad 02.JPG|Kalostrako arkupea.
Fitxategi:Tulebras - Mº Sta Maria Caridad 05.JPG|Museoaren II. aretoa.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak
* Erromanikoa Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Tulebrasko monasterioaren webgunea
Alde Zaharra (Tutera)

**Tuterako Alde Zaharra** Nafarroako Tutera udalerriko herrigunea edo alde zaharra da.

## Ondasun nabarmenak 
### Elizak 
* Andre Mariaren Apaiztegi Kontziliarra
* Andre Maria Magdalenaren eliza
* Andre Maria Mesedeetakoaren komentua edo Salgaien Merkatua
* Andre Mariaren Mirabeen komentua eta eliza
* Dominikarren eliza eta komentua
* Karmengo eliza eta komentua
* Kaputxinatarren eliza eta komentua
* San Joan Batailatzailearen eliza
* Tuterako katedrala

### Eraikinak 
* Almirantearen edo Cabanillas Berrozpetarren etxea
* Ibáñez de Lunatarren edo Señorenatarren etxea
* San Adriango Markesaren jauregia
* San Anton komentua
* Santa Klara komentua
* Tuterako harresiak
* Tuterako udaletxea
* Uharteko markesaren jauregia
* Decanal jauregia

### Plazak 
* Foruen plaza
* Mercadal plaza edo Plaza Berria
* Plaza Zaharra

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Tuterako Arte Ondarea
Kailejoia

**Kailejoia** Iruñeko zezen plazaren mendebaldeko sarbidea da. Kanpoaldetik, Ernest Hemingway estatubatuar idazlearen soinaren estatua bat dago.

## Kokalekua 
Zezen plazako hego-mendebaldean dagoen Ate Nagusiaren ezkerreko ataka batetik sartzen da, Hemingway pasealekua, betiere Iruñeko Bigarren Zabalgunean.

## Iruñeko entzierroa 
Leku honek mundu osoan ospea baldin badu, Iruñeko entzierroaren pasabidea izateagatik da. Zalantzarik gabe Merkatarien edo Estafetako bihurgunearekin batera entzierroko gunerik arriskutsuena da, bertan maiz izaten diren lasterkari pilaketenh ondorioz, honek egoera agitz arriskutsu eta ikusgarriak jazotzen diren lekua bilakatzen du, toki honetan hainbat lasterkarik heriotza topatu izan dutelarik.

Fitxategi:Hemingway in Pamplona.JPG|Ernest Hemingwayren monumentua.
Irudi:Pamplona-Plaza-toros-xiffy.jpg|Ate Nagusia, Hemingway pasealekuan.
Irudi:Plaza de Toros de Pamplona.JPG|Kailejoira sartzeko aldapatxoa eta ataka, eta eskuinean Ate Nagusia.
Irudi:Sanfermines Vaquillas Pamplona 03.jpg|Kailejoieko irteera.

## Kanpo estekak
Telefonicako bihurgunea

**Telefonicako bihurgunea** Iruñeko Alde Zaharra eta Iruñeko Bigarren Zabalgunearen mugan dagoen gunea da. Berez, ez da kale do etorbide jakin bat, Iruñeko entzierroaren pasabide ezagun bat baizik. Izena bertan Telefonicako eraikin bat egoteari zor dio.

Fitxategi:Sanfermines-2009-ezioman-03.jpg|Telefonicako bihurguneko zatia Kailejoira sartzeko metro eskasera.
Fitxategi:Hemingway in Pamplona.JPG|Ernest Hemingwayren monumentua.

Zehazki, Estafeta kalea, Amaia kalea, Ahumadako dukea kalea, Nafarroako Gorteak kalea, Joanes Albretekoa kalea eta Labriteko jaitsierak bat egiten duen gunean dago. Bertan, Ernest Hemingwayren monumentua dago.

Ez da bihurgune oso nabarmena, baina Iruñeko zezen plazako Kailejoira doan zatiak beheranzko maldatxoa duenez, entzierroak abiadura har dezan ahalbideratzen du, ondorioz laisterkariak eta batez ere zezenak ziztu bizian igarotzen diren entzierroko gunea da.

## Kanpo estekak
Wa Estatua

**Wa Estatua** (Waz: *Mēng Vax* edo *Meung Va*; ; ) Myanmarren dagoen eta errekonozimendurik ez duen estatu bat da. Ofiziaki "Wa 2 Erregio Berezia" deitzen diote, Shan1 Estatuaren iparraldean. Hiriburu administratiboa Panghsang da. Wa hitza izen bereko talde etnikotik dator. Talde honen hizkuntza austroasiatikoen taldean sartzen da. Wa Estatuko populazioa gutxi gorabehera 558.000 biztanlekoa da.

## Kanpo estekak
Untzueta jauregia

**Untzueta jauregia** edota **Untzueta dorretxea** Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen jauregia da. 1964. urtean Gipuzkoako kultura ondasuna izan zen eta Azitain auzoan dago. Untzueta udalerrian oso sustraitua eta ugaria den abizena da.

## Historia 
Jauregiaren lehen aipamenak 1193. urtekoak dira. Erdi Aroan Untzuetarrek Leinuen Gerretan Oinaztarraren alde egin zuten, ondorioz dorretxeak Ganboatar etsaien erasoen ondorioz kalte ugari jasan zituen.

Gerora, jada XVII. mendean, Angela Maria Untzueta andereak gaur egungo eraikina eraikitzea agindu zueen.

1957ko azaroaren 30ean La Salletar anaiek bertan ikastetxe bat ireki zuten, Azitaingo baselizaren omenez Azitaingo Gure Andrearen La Salle ikastetxea izena jasoz.

## Eraikina 
Bere fatxadetako bi Azitain auzora begira daude eta gris koloreko harlanduz eginak daude. Bere lau solairutako bakoitzak launa leiho ditu. Euren leiho guztiek burdin-leihoak eta burdin landuzko balkoiak dituzte. Atari nagusiarn erdian Untzuetarren armarria dago.

## Ikus gainera 
* Azitaingo baseliza
* Azitaingo geltokia
* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

## Kanpo estekak
Michael Azerrad

**Michael Azerrad** (New York, 1961eko maiatzaren 8a) estatubatuar idazlea, kazetaria eta musikaria da. New York hiriaren eremuan hazi zen, eta Columbiako Unibertsitatean *Bachelor of Arts* titulua lortu zuen 1983an. 1993an argitaratu zuen bere liburu arrakastatsuena, *Nirvana Come as You Are: The Story of Nirvana* autobiografia.
Christian Marmonnier

**Christian Marmonnier**, frantses kazetaria da eta komikiaren inguruko hainbat monografien egilea da.
Komikilari eta ilustratzaileen arteko topaketetan animatzaile gisa aritzen da, bereziki Angulemako Azokaren inguruan.

1992tik, hilean behin, larunbata eguerditan, *Radio Libertaire*-ko *Bulles Noires* saioa aurkezten du. Angulemako Komiki Azokako hautaketa batzordeko kidea da 2008ko apiriletik.
Tanino Liberatore

**Gaetano Liberatore** (Quadri, Chieti, 1953ko, apirilaren 12a), **Tanino Liberatore** izen-deiturez ezagunagoa, komikigilea eta ilustratzaile italiarra da.

Bere fikziozko pertsonairik ezagunena *RanXerox* da.

## Kanpo loturak 
* Liberatore-ren webgune ofiziala
Stefano Tamburini

**Stefano Tamburini** (Erroma, 1955eko abuztuaren 18a – *ibidem*, 1986ko apirila) italiar irudi artista, komikigilea eta aldizkari publizista izan zen.

## Biografia 
Erroman jaioa, 1974an hasi zen idazten. Bere lehen pertsonaia, *Fuzzy Rat*, egoitza Erroman zeukan *Combinazioni* aldizkari independentean argitaratu zen. 1986 hil zen 31 urteekin.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Comic Vine
*  Urban Aspirines
Jorge Alderete

**Jorge Alderete**, *Dr. Alderete* ezizenez ezagunagoa (Santa Cruz, argentinar Patagonia, 1971) marrazkilari, diseinatzaile, eta animatzaile argentinarra da.

## Biografia 
Jorge Alderete 1971an jaio zen, Santa Cruzen. 1989an, 18 urte zituelarik La Plata probintziara bidaiatu zuen komunikazio diseinua ikasteko La Platako Unibertsitateko Arte Ederren fakultatean. Ikasketak bukatu ostean hainbat aldizkari independenteren editore izan zen, eta *Fierro* eta *Rolling Stones* aldizkariekin elkarlanean ibili zen. 1998an Mexiko Hirira aldatu zen bere emazte Clarisarekin, eta geroztik han bizi da. 2006an **Kong** denda galeria sortu zuen, eta urte hartatik 2010era arte *terraza kulturals* egitasmoaren zuzendaria izan zen.
Nematozisto

thumb|Zenbait nematozisto.

**Nematozisto** marmokek eta beste zelenterodun batzuek garroetan izaten duten organo ziztatzailea da. Bi paretako kapsula da, barruan bildurik harizpi bat duena. Harizpiak, askatzen denean, pozoia sartzen die harrapakinei. Harrapakinak lortzea da nematozistoen betekizun nagusia, baina babes gisa eta ibiltzerakoan gauzakiei itsatsita gelditzeko ere erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Knidoblasto

## Kanpo estekak
Christian Felber

**Christian Felber** (Salzburgo, 1972ko abenduaren 9a) Austriako ekonomia irakaslea, dantzaria, idazlea eta ekonomiaren eta soziologiaren inguruko hainbat gaien dibulgatzailea da.

Ekonomia jasangarrian eta finantza merkatuen alternatibetan berezitua dago. Guztion ongiaren ekonomia delako nazioarteko modelo berria garatu du (). Austriako ATTAC mugimenduko sortzailetakoa da eta Banka demokratikoa delakoaren bultzatzaileetako bat da.

## Kanpo estekak
Iñigo Carro

**Iñigo Carro Gumuzio** (Durango, Bizkaia, 1991ko ekainaren 14a) futbolari bizkaitarra da,egun Barakaldo taldeko jokalaria da.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
Einar Galilea

**Einar Galilea Azazeta** (Gasteiz, Araba, 1994ko maiatzaren 22a) Euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Erdiko atzelari edo erdilari defendatzaile gisa aritzen da. Alavesen harrobian hazitakoa, lehen taldera igo zen 2014an. Belauneko lesio alrria sufritu eta gero, talde babazorroak kontratua berritu zion bi denboraldi gehiagorako. Talde gasteiztarra lehen mailara igotzerakoan, lekurik gabe geratu zen, horregatik Frantzian eta Kroazian aritu zen lagatu gisa.

## Ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Sergio Llamas

**Sergio Llamas Pardo** (Gasteiz, Araba, 1993ko martxoaren 6a) arabar futbolaria da, puntaerdi lanetan aritzen dena. Alavesen hazitakoa, Real Unionen ere ibili da.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Etxebeste dorretxea

**Etxebeste dorretxea** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharrean dagoen dorretxea da, Apezpikuaren plazan dago.

Gaur egun hotel bat da.

Irudi:Casa de Echeveste 2012-09-26 11-45-36.jpg|Etxebeste dorretxea.
Irudi:Fuenterrabia - Casa Echeveste (Hotel Obispo) 1.jpg|Etxebeste dorretxea.
Irudi:Fuenterrabia - Casa Echeveste (Hotel Obispo) 3.jpg|Etxebeste dorretxea.
Irudi:Fuenterrabia - Casa Echeveste (Hotel Obispo) 4.jpg|Armarria.
Irudi:Fuenterrabia - Casa Echeveste (Hotel Obispo) 6.jpg|Gargola.
Irudi:Fuenterrabia - Casa Echeveste (Hotel Obispo) 7.jpg|Balkoia.

## Kanpo estekak 
* Hotelaren webgunea
San Nikolas atea

**San Nikolas atea** hau izan daiteke:

# San Nikolas atea (Hondarribia), Hondarribiko harresietako atea.
# San Nikolas atea (Iruñea), Takonera parkeko atea.
Euskera erro eta gara

***Euskera erro eta gara*** Bittor Kapanaga euskaltzainak 1978an idatzitako liburua da. Bertan egileak euskararen erroen bila jotzen du, euskal hitz zaharrak osatzen dituzten erroak, haien esanahiak eta hizkuntzaren garabidea eta lorratzak ikertuz, bere metodo propioa erabiliz.

## Edukiak 
Lehen atalean, hitzaurre eta sarrera orokorraren ostean, egileak bere ustez euskal hitzen oinarrizko osagaiak diren fonemak aurkezten ditu:

Taulan ikusten den bezala, hauek hiru multzotan banattzen dira: Izatasuna adierazten dutenak, Egintza adierazten dutena, gehienbat aditzen osagarri, eta Getasuna edo edo gabezia adierazten dutena.

Ondorengo kapituluetan, egileak fonema horiek eta euren aldaerak aztertzen ditu, banaka banaka.

## Kanpo estekak
Ipuin batean bezala

***Ipuin batean bezala*** Joan Mari Irigoien donostiar idazleak 2002 urtean plazaratutako eleberria da. Sara Huarte altzatar gaztearen bizitzaren kontakizunetik abiatzen da eleberria: eskola frankistan hezia, Sergio andaluziarrarekin maitemindu eta Alpujarrara joango da berarekin han hippie bizimodua egiteko. Sergiok Sara utzi eta hau Emmanuelekin elkartu eta berarekin heroinan jausi eta HIESak kutsatuta suertatuko da. Altzara itzulita, Ander Olaso medikua ezagutu eta haren laguntzaz adikzioa gaindituko du. Anderrekin alaba bat ere izango du, baina denbora batera Sara hilko da eta ondoren baita haurra ere.

Pertsonaiak estilizatuegiak eta istorio idilikoa izateagatik, kritika onak jaso ez zituen arren, ikasle gazteentzako irakurketa-gai proposatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://paperjale.eus/book/56824/s/ipuin-batean-bezala
Casadevante jauregia

**Casadevante jauregia** edo **Casadevante etxea** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharreko Kale Nagusian dagoen jauregia da. Itxuraren arabera, XVI. mendearen bukaeran edo XVII. mendean eraiki zen. Hondarribiko udaletxea eta Zuloaga jauregia parez-pare du, eta Jasokundeko eta Sagarrondoko Andre Maria eliza alboan.

Gaur egun hotela da.

## Eraikina 
Harlanduz egina dago, eta izkinetakoak apainduak daude, irudi zirkularrekin eta landare irudiekin (txandakatu egiten dira). Gorengo harriak, ordea, lehoi baten irudia du lau izkinetan.

Irudi:Casa de Casadevante 2012-09-26 19-30-30.jpg|Casadevante etxea.
Irudi:Fuenterrabia 07.jpg|Casadevante etxearen aurrealdea.

Hiru solairu ditu, eta bat bukatzen eta beste hasten den mugan, inpostak. beheko solairuan, leiho bat dauka atearen alde bakoitzean. Ateak zutabe toskanarrak ditu, eta horien gainean, taulamendu bat, lore eta landare irudiz apaindua. Gorago, berriz, hiruki formako frontoia. Lehen solairuan hiru balkoi ditu, eta horiek ere hiruki formako frontoia dute gainean (erdikoa etena dago, armarria jarri ahal izateko). Bigarren solairuan ere hiru balkoi daude. Hegalari eutsiz, bi harburu ilara ageri dira. Izkinetakoak harrizkoak dira, eta erronbo eta obalo klasizistak dituzte zizelkatuak. Erlaitza molduraz apaindua du, eta, ziurrenik, XVIII. mendekoa izanen da, teilatu hegala bezala.

Aurrealdean plaka bat du, eta honako idazkia ageri da: *"En esta casa negociaron los emisarios del Príncipe Condé y las autoridades de la plaza los términos de la tregua que siguió al heroíco sitio del año MDCXXXVIII"* (*"Printze kondearen ordezkariek eta hiribilduaren ordezkariek etxe honetan negoziatu zuten MDCXXXVIII. urteko setio heroikoaren ondorengo suetena"*).

## Ikus gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

## Kanpo estekak
Lizentzia (argipena)

**Lizentzia** edo **lizantza** izenak adiera zenbait ditu:
* lizentzia edo baimena,
** **Argitaratze-lizentzia**, sorkuntza lanak, testuak, irudiak, audioak, bideoak... Argitara ematen direnean partekatzeko lizentzia batekin argitaratzen dira: copyright, Creative Commons lizentzia batekin...;
** **Software lizentzia**, software jakin bat erabili ahal izateko baldintzen multzoa;
** **Kirol lizentzia**, kirol bat modu ofizialean praktikatzeko baimena (txapelketa batzuetan jokatzeko, esaterako);
** **Administrazio lizentzia**, zerbait egitearren Administrazio publikoaren baimena ematen duena;
** **Laneko lizentzia**, hainbat arrazoi zehatzengatik lanera ez joateko baimena ematen duena;
* olerkigintzan, **lizentzia poetikoa**, olerkigintzaren ohiko arau eta metrikarekin bat ez datorren egitura;
* **unibertsitateko lizentzia**, hainbat herrialdetan unibertsitate-ikasketa maila bat aitortzen zuen titulua.
Heterobranchia

**Heterobranchia** (*zakatz ezberdinetako barraskiloak*) barraskilo eta bareen klado taxonomiko bat da. Bere barruan hainbat gastropodo molusku itsastar, urtar eta lurtar sailkatzen dira.

Heterobranchia da gastropodoen klado nagusietako bat. Heterobranchia barruan hiru talde informal daude gaur egun: Allogastropoda, Opisthobranchia eta Pulmonata izenekoak.

## Sailkapena 
{{klado
|label1=Heterobranchia
|1={{klado
   |1=Allogastropoda (Acteonoidea barne)
   |label2=Euthyneura
   |2=
   }}
}}

## Kanpo estekak
Nudibrankio

**Nudibranchia** edo **nudibrankio**ak gorputz biguneko itsas gastropodoen barruko molusku animalia talde bat da, larba egoeratik pasa ondoren euren oskola uzten dutenak. Kolore biziak dituztelako oso ezagunak dira, eta forma oso aldakorrak hartu ohi dituzte. 2.300 bat espezie baliagarri izendatu dira.

Hitza latinetik dator, , biluzik eta grezieratik , *brankhia*, zakatzak.

Nudibrankioak batzuetan itsas-bare izena hartzen dute, baina itsas-bare izena hartzen duten animalia askok ez dute talde taxonomiko bera osatzen, eta ez dute harreman zuzenik. Itsas-bare batzuk, adibidez Sacoglossa fotosintetikoa eta Aglajidae koloretsua talde honen barruan daudenekin nahasten dira, baina talde ezberdinetako kideak dira.

## Galeria 
Galeria honetan agertzen dira nudibrankioen barruan dauden kolore eta forma anitzak.

File:Tritoniopsis elegans.jpg|*Tritoniopsis elegans*
File:Nembrotha cristata bunaken.jpg|*Nembrotha cristata*,
File:Nudibranch in tidepool.jpg|Clown nudibranch *Triopha catalinae*
File:Chromodoris annae.JPG|*Chromodoris annae*
File:Bailarina Española por Gustavo Gerdel.jpg|*Spanish Dancer*
File:Nembrotha chamberlaini (AA1).jpg|*Nembrotha chamberlaini*
File:Glossodoris atromarginata.jpg|*Glossodoris atromarginata*
File:Chromodoris dianae (AA2).jpg|*Chromodoris dianae*
File:Diaphorodoris olakhalafi 5.jpg|*Diaphorodoris olakhalafi*
File:Nembrotha milleri mating.jpg|A pair of *Nembrotha milleri*
File:Regal Sea Goddess Nudibranch.jpg|*Felimare picta*
File:Eggs of nudibranch.JPG|Arrautzak
File:Nudibranch egg ribbon at Shaab Mahmoud.JPG|Arrautzak
File:Nudibranch egg ribbon at Malahi.JPG|Arrautzak

## Kanpo estekak
Kleptoplastia

[330px|thumb|*[Costasiella kuroshimae*, kleptoplastia egiten duen animalia baten adibidea]]
**Kleptoplastia** sinbiosi kasu bat da, plastidioak (algek dituzten kloroplastoak batez ere) beste izaki batek bahitzen dituena ondoren bere probetxurako erabiltzeko. Grekerazko κλέπτης (*Kleptes*) ("lapur") eta "plastidio" hitzen elkarketatik osatu da izena.

## Prozesua 
Alga jaten duen izakiek plastidioa ez dute liseritzen, eta bere horretan mantentzen da. Kloroplastoaren kasuan organulua animaliaren barnean gordetzen da eta bertan fotosintesia egiten du. Kloroplastoak ekoizturiko glukosa molekulak ostalariak jasotzen ditu eta ondorioz animaliak denboraldi luzeak egin ditzake janaririk eskuratu beharrik gabe. Itsas bareek esate baterako jaten dituzten algen kloroplastoak haien digestio aparatuetako dibertikuluetan gordetzen dituzte. Ondoren fotosintesia egiteko beharrezkoa duten elikagaiez hornitzen dituzte kloroplasto hauek. Ez dago argi nola bukatzen den sinbiosi harreman hau, hots, kloroplastoak berak fotosintatoa isurtzen duen edo itsas barea gutxinaka kloroplastoa degradatzen joaten den.

Hitza 1990an asmatu zen, kloroplastoen sinbiosia adierazteko.

## Adibideak 
[200px|thumb|*[Elysia chlorotica* itsas barea.]]
### Animalia erreinuan 
Kleptoplastia egten duten hainbat animalia talde ezagutzen dira:
* Moluskuak: Sacoglossa kladoko itsas bareak. Aurkitu den kleptoplastia kasu luzeenak 10 hilabete iraun zituen. *Elysia chlorotica* bareak *Vaucheria litorea* algari lapurtu zizkion kloroplastoak.
* Nudibrankioak: *Pteraeolidia ianthina* espezieak zooxantela alga osoa irentsen du eta digestio aparatuaren barruan sinbiosi harremanean mantentzen du.
* Platelmintoak: *Baicalellia solaris* eta *Pogaina paranygulgus* zizare lauek alga osoak barneratu eta sinbiosian mantentzen zituztela uste bazen ere, ez da algen nukleorik aurkitu, beraz kleptoplastia kasu tipikoa dela esan daiteke.

### Protista erreinuan 
Protisto talde batzuek ere horrela jokatzen dute:
* Ziliatuak: *Mesodinium rubrum* ziliatuak *Geminigera cryophila*-ri kloroplastoak lapurtzen dizkio
* Dinoflagelatuak: *Gymnodinium* spp. eta *Pfisteria piscicida* espezietan kloroplastoek egun batzuk irauten dituzte aktibo baina *Dinophysis* spp. espeziean hilabete pare bat ere iraun dezake funtzionamenduan.
* Foraminiferoak: Hainbat generotako foraminiferoek diatomeen kloroplastoak lapurtzen dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Elysiella_pusilla.jpg|*Elysiella pusilla* itsas barea.
Irudi:Elysia clarki.png|*Elysia clarki* itsas barea.
Irudi:Oxynoe olivacea.Oolivacea Mgiangrasso enhanced.jpg|*Oxynoe olivacea* itsas barea.
Irudi:Mesodinium rubrum.jpg|*Mesodinium rubrum* ziliatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Charrière

**Henri Charriere**(Saint-Étienne-de-Lugdarès, Ardeche, Rodano-Alpeak,, 1906ko azaroaren 16a -  Madril, Espainia, 1973ko uztailaren 29a). Frantziar gaizkile eta idazlea izan zen, *Papillon* bere nobelagatik ezaguna.
Konpentsazio (argipena)

**Konpentsazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* finantzan, konpentsazioa, banku eta beste finantza-eragileek beraien arteko kontuak likidatzeko prozedura,
** konpentsazio-ganbara, konpentsazio-prozeduran parte hartzen duten erakundeen elkartea;
* xakean, konpentsazioa, piezak sakrifikatzeak abantailak ekar ditzakeen egoera;
* irakaskuntzan, konpentsazio bidezko ebaluazioa, irakasgai batean eskuratzen den kalifikazioa besteetan eskuratutakoak kontuan hartuz erabakitzea.
David García Zubiria

**David Gartzia Zubiria** (Ibero, Nafarroa Garaia, 1994ko otsailaren 14a) futbolari nafarra da.

## Biografia 
Iberotarra, erdiko atzelari edota erdilari defendatzaile gisa aritu ohi da. Osasuna harrobian hezitakoa lehen taldeko kapitaina izatera heldu zen. Qatarrera joan zen jokatzera 2024ko udan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 1ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Klado

[thumb|250px|[Kladograma: urdinez eta gorriz, klado baliagarriak, zuhaitzeko kide guztiak hartzen dituztelako (monofiletikoa da). 

Berdez, ordea, talde parafiletikoa: ez da baliagarria, ez dituelako ondorengo guztiak hartzen.]]
**Klado**a (, *adarra*) edo **monofilo**a arbaso bat eta haren ondorengo guztiak biltzen dituen izaki-bizidunen talde bat da, hau da, bizitzaren zuhaitzaren adar bat. Arbasoa ale bakarra izan daiteke, populazio bat edo espezie bat. Biologiaren baitan kladistika arduratzen da sailkapenok egiteaz.

Talde ezagun asko kladoak dira, adibidez karraskariak eta intsektuak; kasu horietan, bai arbaso komuna zein haren ondorengo guzti-guztiak izen horrekin izendatzen dira. Baina, adibidez, musker edo tximino ez dira klado baliagarriak: bi kasuetan, azken arbaso komunaren ondorengo guztiak ez dira sailkapen horretan sartzen, sugeak ez daudelako muskerren barruan, eta tximinoen barruan ez dagoelako gizakirik.

Taxonomian, kladoak ez diren taldeak ezabatzeko joera gero eta handiagoa da.

## Kanpo estekak
Biziaren zuhaitza

[thumb|250px|[Charles Darwinen marrazkia zuhaitza irudikatzeko]]
**Bizitzaren zuhaitza** gaur egungoak zein iraungiak dauden izaki-bizidunen, artean dagoen harremana irudikatzeko erabiltzen den metafora da. 1800eko hamarkadan hasi zen erabiltzen. Charles Darwinek ere erabili zuen adarkatzea irudikatzeko, arbaso komun baten ondorengoak nola bereiztu diren adierazteko. Ernst Haeckelek termino horren ordez filogenia hitza erabili zuen, denboran zehar egon diren erlazio eboluzionarioak adierazteko. Gaur egun *zuhaitz filogenetiko* adiera jasotzen da.

## Kanpo estekak
Hondarribiko udaletxea

**Hondarribiko udaletxea** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Udalaren egoitza da. Alde Zaharreko Kale Nagusian dagoen jauregia da. Casadevante jauregia eta Zuloaga jauregia parez-pare ditu, eta Jasokundeko eta Sagarrondoko Andre Maria eliza oso hurbil eta kale berdinean.

## Eraikina 
XVI. mendean, Santa Maria atea ireki zuten, Kale Nagusia hiriguneko kalerik garrantzitsuena bilakatu zen, eta han etxerik nabarmenenak eraiki zituzten, udaletxea barne.

Hiru solairu ditu, nahiz eta, kanpotik begiratuta, bi dituela iruditu. Kalitate handiko harlanduz egina dago, eta izkinetan kuxindurak ditu. Beheko solairuan kanpoko aldetik arkupea du (barrura sartuta, beheko solairua eta solairuartea hartzen ditu), puntu erdiko hiru arku ditu, horiek ere kuxindurekin. Arkupea ere harri landuz egina dago. Arkupearen gainean, erlaitz bat ageri da, moldura arinekin, eta balkoi handi bat gainean (bigarren solairuan gaude). Mentsulek eusten diote balkoiari, eta balkoiaren beraren erlaitza ere harrizkoa da, eta horrek ere moldurak ditu. Baranda, berriz, burdin forjatuz egina dago, ongi, gainera. Balkoi horrek hiru bao ditu, eta horien tartean, bi armarri handi ageri dira. Balkoiaren gainean, plaka bat dago, eta Gabriel Joseph Zuloagaren aipamena egiten du. Beste erlaitz bat ere badu, eta haren gainean, teilatu hegal dotorea.

Irudi:Fuenterrabia - Ayuntamiento 2.JPG|Armarria.
Irudi:Homenaje a Candido Saseta en el ayuntamiento de Hondarribia (abril de 2008).jpg|Kandido Saseta herriko semea zenari eginiriko omenaldia arkupean.

## Ikus gainera 
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Hondarribiko Udalaren webgunea
Santa Maria Magdalena eliza (Hondarribia)

**Santa Maria Magdalena eliza** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Portu auzoan dagoen eliza bat da.

## Eraikina 
Garai batean auzoko ermita-ospitaleak ere izen bera zuen. Eraikina zuriz margotuta dago, eta zati batzuetan harria agerian dago. Kanpandorreko beheko aldean, erdi-puntuko arku batzuk daude, bertara sartzeko igaro behar direnak. Arku horien gainean, idi-begi handiak ageri dira. Goiko aldean, kanpaiak dauden lekuan, erdi-puntuko arkuak ikusten dira, leiho gisa.

thumb|200px|erdian|Elizaren aurrealdea.

## Kanpo estekak
Beroriketa

**Beroriketa** euskaraz solaskidea tratatzeko modua da, hiketa ez bezala, aditz alokutiboa eskatzen ez duena. Errespetuzko tratamendua da, *berori* eta *ori* adizlagunak erabiltzen dituena eta aditzarekin hirugarren pertsonan komunztadura egiten duena, adibidez "*berori etorri da*" esaten zaio solaskideari errespetu bereziaz hitz egin nahi bazaio ("*zu etorri zara*" esango litzateke, eztabadaka).

Ipar Euskal Herrian ez da inoiz erabili; Hego Euskal Herrian, XX. mendearen erdialderaino ohikoa zen apaizei, medikuei, maisu-maistrei, adinekoei eta jende ikasiari hitz egitean; Jainkoari zuzentzeko ere erabili izan da (nahiz eta erabilera zaharrena Jainkoari hika egitea den). XXI. mendean, beroriketak ez du erabilerarik inongo euskalkitako kaleko hizkeran; literaturara mugatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hitano
* Zuketa

## Kanpo estekak
Tratamendu (argipena)

**Tratamendu** hitzek adiera zenbait dituzte:
* medikuntzan, sendabide edo tratamendua;
* zerbait eraldatu edo maneiatzeko modua,
** hondakinen kudeaketa edo tratamendua,
** hondakin-uren tratamendua,
** testu-lanketa edo tratamendu programa,
** datuen prozesamendua edo tratamendua, datuetatik baliozko informazioa erauzteko metodo eta tekniken multzoa, bereziki sinpleak, errepikakorrak eta era elektronikoan maneiatzen badira (ikus, gainera, datuen azterketa, datuetatik informazioa erauzteko teknika matematiko eta estatistikoen multzoa);
* hizkuntzalaritzan, tratamendua edo trataera, pertsona batengana hitzez zuzentzeko modua, bereziki berari buruz erabiltzen den adizlagunari buruz;
* saiakuntzetan, tratamendua, aldagai independente baterako ezartzen den balioa, mendeko aldagai batean duen eragina aztertzeko.