open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agoizko monasterioa

**Agoizko monasterioa** edo *Zarrulibarko monasterioa* Nafarroa Garaiko Longida ibarreko Agoitz udalerrian dagoen monasterio zahar bat da. 

## Kokapena 
Zalurribarko San Salbatzailearen ermita, garai batean monasterioa izan zena, Agoizko herrigunearen inguruan dago, Irati ibaitik oso gertu eta herriaren kontrako ertzean. Jakinarazi dutenez, ikus daitezkeen egitura batzuk ditu, monasterio zaharrarekin identifikatzen direnak, eta hainbat mendetan dokumentu-erreferentzia ugari daude.

## Historia 
Lehen aipamenak XI. mendearen erdialdekoak dira, eta mendeetan zehar jardun zuen, Frantziako tropek Iberiar Penintsulako Gerran (1808-1814) erretiratzean suntsitu zuten arte.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Agoitz

## Kanpo estekak
Marco Frapporti

Marco **Frapporti** (1985eko martxoaren 30) lasterketa-ziklista italiarra da, eta gaur egun UCI ProTeam Vini Zabu taldean dago.

## Emaitza nagusiak 
**2005**
* 3. Circuito del Porto-Trofeo Arvedi
**2006**
* 6. Trofeo Città di Brescia
**2007**
* Giro del Canavese
* Piccolo Giro di Lombardia
* 10. Coppa Colli Briantei
**2008**
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
**2009**
* 7. Giro della Provincia di Grosseton eta etapa 1
* 7. Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusian
* 8. Hel van het Mergelland
* 8. Turkiako Itzulian
**2010**
* 5. Gran Premio Bruno Beghelli
* 10. Britainia Handiko Itzulian eta etapa 1
**2011**
* Brixia Tourreko etapa 1
**2012**
* 6. Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusian
* 6. Laigueglia Sarian
* 6. Toscanako Giroan
* 7. Reggio Calabriako Giroa
**2013**
* Route du Sudeko etapa 1
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 6. Apeninoetako Giroan
**2016**
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan
**2017**
* 2. Luganoko Sari Nagusian
**2018**
* 6. Bernocchi Kopan

### Grand Tourreko sailkapen orokorreko emaitzen denbora-lerroen 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marco Frapporti
* Marco Frapportiat Cycling Archives
Kostrada

**Kostrada** Agoitzen egiten den azkenburua da.

## Errezeta 
Hau da Jose Alberto Iglesiasen errezeta:

# Pastel-kremarako: esnea berotzen dugu (litro 1) bol batean hiru gorringoak hiru koilarakada azukrearekin nahasten ditugu. Ondo eragin. Beste bol batean, Maicena edo irinaren lau koilarakadak esne pixka batekin nahasten ditugu. Oso ondo eragin, pikorrak desagertu arte. Gehitu esne pixka bat laguntzeko. Bi zuhaitzen edukiak nahastea. Ondo eragin. Bota maizena edo irina esne berora, kanelarekin batera. Astiro eragin, etengabe, irakiten dagoen arte. Hoztu.
# Masarako: jarraian, orea prestatuko dugu. Nahastu gantza azukrearekin. Gurinak berehala egon behar du. Ondo eragin. Erantsi gorringoak (hirunaka) pixkanaka masari eta eragin oso ondo. Gehitu pixkanaka irina nahasketari eta eragin oso ondo. Errepikatu eragiketa hau gorringoa eta irina amaitu arte.
# Laberatzea: orea eta pastel-krema nahastu ondoren, hotza dago. Ore geruza fin bat jarriko dugu zarakarraren hondoan. Krema-geruza bat zabalduko dugu (gustura). Hondokoa baino lodixeagoa den beste masa-geruza batekin estaliko dugu. Aldez aurretik berotu labea 180º-tan. Laberatu 180º-ra. Goiko kapa urreztatuta dagoenean, itzali. Berotu zarakarraren hondoa behetik egiteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agoitz

## Kanpo estekak
Luis Azanza

**Luis Azanza Mendia** (Iruñea, 1961eko maiatzaren 13a - Iruñea, 2021eko abenduaren 14a) nafar argazkilaria izan zen.

## Ibilbidea 
1980ko hamarkadaren hasieran ekin zion argazki kazetaritzan, eta denera 40 urtez jardun zuen horretan, lana beti Nafarroan eginez. Haren lanak makina bat egunkaritan eta aldizkaritan argitaratu ziren, tartean *Euskaldunon Egunkaria*-n; *El País*, *Diario 16*, *El Diario Vasco* eta *Deia* egunkariek ere plazaratu zituzten haren argazkiak, baita beste zenbait kazetak ere.

Azkeneko hamar urteetan, ilustrazioan eta diseinuan ere ibili zen, bere bikotekide Berta Bernarterekin sortu zuen *Aloa* komunikazio agentzian. *Nestor Basterretxea. Aranzazu* dokumentala egin zuen. Zenbait argazki erakusketa jarri zituen; azkena, 2019ko udan, *Universo SF*, Iruñeko Sanferminetako hogei argazki handiz osatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Luis Azanzaren webgunea, luisazanza.com
Takuma Nakahira

**Takuma Nakahira** (中平 卓馬, *Nakahira Takuma*; Tokio, 1938ko uztailaren 6a - Yokohama, 2015eko irailaren 1a) japoniar argazkilari eta kritikaria izan zen. Ezagun egin zen 1960ko hamarkadan, Bigarren Mundu Gerraren ostean bere herrialdea nola gelditu zen erretratatu zuelako, irudi ilun eta lausoen bitartez. *Gendai no me* eta *Provoque* aldizkarietan aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Roman baseliza (Agoitz)

**San Roman baseliza** Agoitz udalerrian Erdi Aroko kristiau baseliza bat da.

## Historia 
Ermita mendigain batean dago eta landatutako zelaien erdian estanpa eder bat sortzen du. Artistikoki ez da nabarmentzekoa. Baina dagoen tokia toki historikoa da Nafarroarentzat, eta oso garrantzitsua Agoitzentzat, hemen baitu jatorria Nafarroako herri horretako armarriak.

Leku asko gogoratzen dira gudu eta liskarren eszenatoki izan direlako. Are gutxiago bakea sinatu zutenek. Hori da San Roman baselizaren kasua. Hemen, 1479an, agaramondarrek eta beaumondarrek bakea adostu zuten garai hartan erregeordea zen Maddalen andrearen aurrean, Frantzisko Febo nafar errege zelarik. Agaramondarrak eta beaumondarrak bi noblezia-talde ziren, eta hainbat hamarkada zeramatzaten elkarren aurka. Borroka horiek Nafarroako Erresumaren gainbehera ekarri zuten XV. mendearen bigarren erdian. San Roman baselizan, azkenean, zuhurtasuna nagusitu zen eta Nafarroako herri eta biztanleei eragiten zien odolustea eten zen. Atzean geratu zen Joan II.a erregearen eta haren seme Bianako Printzearen arteko liskarraren historia tragikoa, biak hilda baitzeuden. Joan II.ak erregina Zuria hil ondoren tronua semeari utzi ez izana zen bi aldeei hamarkadetan zehar aurre egin zien gerra zibil latzaren jatorria. Beaumondarrek printzearen alde egin zuten. Agaramondarrek Joan erregeari.

Aurrez aurre zeuden taldeetako bi buruzagi militarrek, Pedro Nafarrak agramondarrek eta Luis Beaumontekoak beaumontarrek, beren ezpatak ermitaren aurreko lurrean sartu zituzten, bakearen seinale gisa. Keinu hori ezin ezabatuzko moduan gogoratu zen Agoizko armarrian, non punta beherantz duten bi ezpatak agertzen baitira, eta erdian koroa bat, bakea lortzeko benetako bitartekaritzaren sinbolo gisa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Agoitz

## Kanpo estekak
José Fernández Arteaga

**José Fernández Arteaga** (1933ko irailaren 12a, Santa Inés de Barraza - 2021eko abenduaren 17a ) elizgizon mexikar eta Chihuahuako artzapezpiku erromatar katolikoa izan zen.

## Biografia 
José Fernández Arteagak teologia eta filosofia ikasi zituen Mexiko Hirian eta Montezuman. 1957ko apirilaren 4an apaiz ordenatu zuten Tulancingo elizbarrutian. Gero Erromako Unibertsitate Gregoriano Pontifikalean ikasi zuen eta Zuzenbide Kanonikoko lizentzia lortu zuen. Ikasketetako prefeta, Tulancingo elizbarrutiko seminarioko irakasle eta ekonomistaordea izan zen eta pastoralean jardun zuen, azkena erromesetako artzain gisa.

Paulo VI.a Aita Santuak Apatzingango apezpiku izendatu zuen, 1974ko uztailaren 13an. Mexikoko Delegatu Apostolikoak, Mario Pio Gaspari-k, apezpiku ordenazioa eman zion urte bereko irailearen 12an; Konsagratzaileak Victorino Alvarez Tena, Celayako gotzaina, eta José Abraham Martínez Betancourt, Tacámbaroko apezpikua izan ziren.

Joan Paulo II.a Aita Santuak Colimako gotzain izendatu zuen 1980ko otsailaren 8an. 1988ko abenduaren 20an Chihuahuako Coadju artzapezpiku izendatu zuten, eta hurrengo urteko urtarrilaren 25ean ezarri zuten karguan. Adalberto Almeida y Merinok 1991ko ekainaren 24an erretiroa hartu zuenean, haren oinordekoa izan zen Chihuahuako artzapezpiku gisa.

Joan Paulo II.a Aita Santuak Bizitza Sagaratuko Institutuetarako eta Bizitza Apostolikoko Elkarteetarako Kongregazioko kide izendatu zuen.

2009ko irailaren 29an Benedikto XVI.a Aita Santuak adin-arrazoiengatik aurkeztutako bere dimisio-eskaera onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1986ko Urkiolako Igoera

**1986ko Urkiolako Igoera**, lasterketa honen XI. ekitaldia izan zen.  Urte honetan, Bilboko Aurrezki Kutxaren laguntzarekin 4,2 milioi pezetako aurrekontua izan zuen. Irabazleak 125.000 pezeta irabazi zituen eta 75.000 eta 50.000 pezeta, bigarrenak eta hirugarrenak. Peugeot taldea azken momentuan ez etortzea erabaki zuen. 

Urkiolako lehenengo pasaeran pelotoia 20 txirrindularirekin geratu zen. Gero, Ruben Gorospek eraso bat egin zuen baina Kelme taldeak harrapatu zuen. Geroago, Reynolds taldeak ere pelotoitik tiraka izan zen. Urkiolako bigarren eta azken igoeran, 24 txirrindularik azaldu ziren. Arroyo-k saiakera bat egin zuen, baina Da Silvak eraso bortitzagoa egin zuen. Eraso honekin, taldea gero eta txikiagoa egin zen. Orduan, Vargas eraso egin zuen eta Da Silva aurreratu zuen. Chizabas eta Mujika bere atzetik atera ziren eta helmugara bere atzetik ailegatu ziren.

## Sailkapen nagusia 
# Óscar de Jesús Vargas (Kelme) 3h 58min 46s.
# Alirio Chizabas (Kelme) 6s-ra.
# Jokin Mujika (Seat-Orbea) 16s-ra.
# Acacio Da Silva (Kas) 22s-ra.
# Carlos Hernández (Reynolds) 27s-ra.
# Francisco Espinosa (Dormilon) 33s-ra.
# Juan Tomás Martínez (Zahor) 36s-ra.
# Jesús Rodríguez Magro (Zor) 1min 30s-ra.
# Javier Lukin (Kas) 1min 46s-ra.
# Enrique Aja (Teka) d.b.

## Mendiko sailkapena 
# Óscar de Jesús Vargas.

## Taldekako sailkapena 
# Kelme.

## Kanpo estekak
Ralph Richardson

Sir **Ralph David Richardson** (Cheltenham, Gloucestershire, 1902ko abenduaren 19a - Londres, 1983ko urriaren 10a) ingeles antzezlea izan zen. Laurence Olivier eta John Gielgudekin batera, britainiar antzerkigintzan nagusi izan zen XX. mendearen zati handi batean.

1931n Old Vic-era batu zen eta shakespeariar paperak antzeztu zituen. Konpainia utzi ondoren West End eta Broadwayn lan egin zuen. 1940ko hamarkadan Old Vic zuzendu zuen Olivierrekin eta John Burrellekin.

1931n hasi zen zineman eta 60 film baino gehiagotan agertu zen. Bi aldiz izendatu zuten Oscar Sarirako.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Atlético Mancha Real

**Atlético Mancha Real** Jaen probintziako Mancha Real herriko futbol talde bat da. 

## Datuak 
2022-23 denboraldia barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 1
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 12
* **Ligako posturik onena**: 18.a 2.B mailan (2016-17 denboraldian)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak
École nationale des chartes

**École nationale des chartes** Frantziako Grande école eta PSL Unibertsitateko institutu bat da, zientzia historikoetan espezializatua. 1821. urtean sortu zen. Ikasleek, oposizio-lehiaketa bidez kontratatutako eta funtzionarioen praktiketako egoera dutenak, artxibo-paleografo titulua jasotzen dute tesia egin ondoren. Oro har, artxiboetan eta ikus-eremuetan kultur ondarearen zaintzaile gisa, liburutegietako arduradun gisa edo humanitate eta gizarte zientzietako irakasle eta ikertzaile gisa lan egiten dute. 2005ean, ikastetxeak masterrak ere aurkeztu zituen, zeinetan ikasleak eskaera-zorro baten arabera kontratatzen ziren, eta 2011n doktorego tituluak.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Anne Brenon, Frantziako historialari
* François Mauriac, frantsesezko idazle bat izan zen, 1952an Literaturako Nobel Saria irabazi zuena
* Louis-Gilles Pairault, idazle eta historialaria da
* Paul Raymond, frantziar artxibozain eta historialaria izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egie

**Egie** Longida udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean. Gaur egun Agoitz udalerrian dago, kontzeju hori independitzatu baitzen.

1366n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Longidako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *egietarrak* ziren.

## Geografia 
Egie Longida ibarran zegoen.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
1366an, Karlos III.ak 1391n sartu zuen Agoitzen, Gendulainekin batera, Koroaren aldeko urteroko errolda baten truke.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Francis Fuller

**Francis Fuller** (1670 – 1706), "Francis Fuller gaztea" bezala ezaguna (*Francis Fuller the younger*) idazle mediku ingelesa izan zen, ariketa terapeutikoaren ahalmenen dibulgatzailea.

## Lehen urteak 
Aita izen bereko apaiz anglikarra zuen("Francis Fuller zaharra"); amak Bridget izena zuen. Bristolen jaio zen. 1687an Cambridgeko St. John's College-n sartu zen. 1691ean Cambridgeko Unibertsitatean lizentziatu zen, eta 1704an masterra atera zuen.

## Gaixotasuna 
Hipokondriasi larria eta dispepsia garatu zuen azkura-eraso baten tratamendu indartsuegiaren ondorioz. Zaldi gainean egindako ariketekin eta emetikoak erabiliz sendatu zen. 

## Dibulgazioa 
Bere esperientzian oinarriturik, gaixotasunen tratamenduan ariketa erabiltzeari buruzko liburu bat idatzi zuen 1704an: *Medicina Gymnastica, or a  Treatise concerning the power of Exercise with respect to the Animal Œconomy, and the great necessity of it in the Cure of several Distempers* ("Medikuntza gimnastikoa, edo Ariketaren indarra animalien ekonomiaren gainean, eta hainbat arazoren sendakuntzan dagoen honen premia handia"). Urte berean bigarren edizioa argitaratu zen; 1707an hirugarrena, 1718an bosgarrena, 1728an seigarrena eta 1777an bederatzigarrena eta azkena. 

## Bere sistemaren oinarriak 
Lehenago, Thomas Sydenham aire freskoaren eta ariketa fisikoaren defendatzailea izan zen tuberkulosiaren eta hipokondriasiaren erremedio gisa; Fuller-ek bere iradokizunak hartu eta zabaldu zituen. 

Fullerrek ez zuen patologiaren ezagutza handirik: erakusten du; erreumatismoaren tratamenduan milazangoen propietateak goresten zituen; tuberkulosiarentzat, berriz, erregalizarenak. Halere, zenbait gauzatan asmatu zuen, hala nola masajearen erabilpena lokomozio-aparatua erabili ezin zuten pazienteetan.

1706ko ekainean hil zen.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Garbala (Arriasgoiti)

**Garbala** Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1427n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Arriasgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *garbaldarrak* ziren.

## Izena 
*Garbala* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Garualla* (1366)
* *Garbala* (1534)
* *Garbala* (1711)
* *Garbala* (1800)
* *Garbala* (1996)

## Historia 
Antso Santxitz kondeak lursailak izan zituen XI. mendearen amaieran. 1280an, urteko petxa bat zor zuen: kahitze 1, bi laurdeneko garia, eta 2 kahitze, 3 olo- eta garagar-lapurreta. Beheko etxaldea 1366an abandonatuta agertu zen; Gainekoa, berriz, 3 sutan, horietako 2 kapareak, baina 1427a baino lehen ere despopulatu egin zen. XV. mendean zehar partikular batzuei alokatu zitzaien.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arriasgoiti
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
La Granja de San Ildefonso Errege Jauregia

**La Granja de San Ildefonso**, gaztelaniaz *Palacio Real de la Granja de San Ildefonso*, Espainiako San Ildefonso udalerrian dagoen jauregi bat da, Gaztela eta Leongo Segoviako probintzian. Espainiako Errege-Erregin Familiaten egoitzetako bat da.

1721-1724 artean Teodoro Ardemans arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Filipe V.a Espainiakoaren aginduz.
Olandain

**Olandain** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1300n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Sarasibar kontzejura pasa ziren.

Bertako biztanleak *olandaindarrak* ziren.

## Izena 
*Olandain* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Olandain* (1790)
* *Orondain* (1892)
* *Olandain* (1901)
* *Olandain* (1914)
* *Olandain* (1996)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Ondaitz

**Ondaitz** Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1300n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Arriasgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ondaiztarrak* ziren.

## Historia 
Jasota dago, ondoren, leku hori despopulatu egin zela; 1436an, Ondaizko lurraldeak Errege Ondarearen jabetza izatera igaro ziren. Haren egoera Biorreta baserriaren eta Zuntzarren lekuaren artean dago zehaztuta.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arriasgoiti
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
Demetrio I.a Mazedoniakoa

**Demetrio I.a Mazedoniakoa** (K.a. 336 aldean - K.a. 283), izengoitiz ***Poliorcetes*** (, *Poliorkêtês*, "Hiri konkistatzailea") Mazedoniako erregea izan zen K.a. 294-K.a. 288 bitartean.

## Bizitza
Antigono Monoftalmosen semea zen. Mazedoniako errege izan zen bitartean, Kasandro garaitu zuen Termopiletatik hurbil. K.a. 307an Demetrios Falerokoa Atenastik bota ondoren, eta Zipren hainbat garaipen lortu eta gero, Ipson menderatua izan zen K.a. 301ean. K.a. 297an, Kasandroren heriotzaren ondoren, erregetzaz jabetu eta Greziaren zati bat berriz konkistatu zuen, baina Seleuko I.ak menderatu zuen Asia Txikian K.a. 286an. Preso zegoela hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis González de Albelda y Cayro

**Luis Carlos González de Albelda y Cayro**, Cairoko lehen markesa, (Moorcelle, Herbehereak, 1686ko maiatzaren 28a-Iruñea, Nafarroa Garaia, 1765eko irailaren 30a) militar espainiarra izan zen. Beste kargu askoren artean,1760ko abenduaren 23tik 1765eko irailaren 30 arte, Karlos III.a Espainiakoaren erregealdian, Nafarroako erregeorde espainiarra izan zen.

## Biografia 
XIV. mendetik Flandrian bizi zen familia bateko partaidea zen eta kolonia horren defentsan nabarmendu ziren haren familiakideak. Birraitona eta aitona Nieuport plazako gobernadoreak izan ziren XIX. mendean, eta aita, Francisco Antonio González de Albelda y Rohan, valoniar infanteriako heren bateko landa-maisua; ama ere goi nobleziaren partaidea zen. González Catalina María Peregrina de Giudize y de la Sierrarekin ezkondu zen, Domingo Antonio Guidize y Valentí eta María Teresa de la Sierraren alabarekin, alegia. Azken hori Isabel Farnese erreginaren dama izan zen. Bere ezkontzatik seme bakarra izan zuen, Felipe, 1741ean jaioa, eta aurrez hil zitzaion. Hori dela eta, bere tituluak eta ondasunak Pedro Francisco de Staal ilobaren eskuetara pasa ziren.

1707an, karrera militarrean sartu zen. 1719ko urtarrilaren 7an Valoniako Errege Guardien laguntzaile nagusiaren kargua eman zioten, eta, 1732an, Santiagoko Ordenako zaldun izendatu zuten. Alcantarako Zalditeria errejimenduko koronel zela, Gaztela, Extremadura eta Andaluziako probintzietako Zalditeria ikuskatu zuen. Ondoren, 1733an,  brigadier, kargura igo zuten, eta, 1740an, landa-mariskal izatera heldu zen. Urte horretan, gainera, Cairo markesaren titulua eman zioten.

Aragoira bidali zuten ondoren, bitarteko komandante jeneral eta Auzitegiko presidente izateko (1742ko uztailaren 28an), eta 1747ko apirilaren 12an teniente jeneral izendatu zuten. 1752an Mallorcako komandante jeneral izendatu zuten, bere Errege Auzitegiko lehendakaritzarekin. Urte horretako abenduaren 15ean hartu zuen kargu horien jabetza, Mallorcara iritsi zen egunean. 1753ko maiatzaren 21ean Mallorcako kapitain jeneral izendatu zuten, eta kargutik kendu aurretik, Tabakoaren Errenta Errealaren epaile kontserbadore pribatiboa. 1761eko otsailean utzi zuen kargua, eta Nafarroara joan zen erregeorde gisa. Aurreko urteko urrian jaso zuen izendapen hori, Francisco de Paula Bucarelli y Ursúa teniente jenerala hartu ondoren.

1761eko maiatzaren 25ean hartu zuen erregeordetza nafarraren jabetza. Halaber, Nafarroako gobernadore eta kapitain jeneralarekin izendapenekin. 1765eko irailaren hasieran, eriondo, Nafarroako Gorte Nagusietarako solioaren irekiera ekitaldira joan zen, eta, horren ondoren, haren osasun-egoerak okerrera egin zuen. Azkenik, irailaren 30ean hil zen, eta urriaren 4an lurperatu zuten domingotarren ordenako San Jaime elizan. Hil zenean, Ciezaren gomendioaz gozatzen zuen, zeina bere alargunari pasatu baitzitzaion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako erregeorde

## Kanpo estekak 
* Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.
Lapasti

**Lapasti** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1366n jada despopulatu bezala agertzen zen.

Bertako biztanleak *lapastiarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Historia 
Zangozako 1368ko harrera-lekuko kontuetan ageri da. 1266ko Suen Liburuak dio ez dela erregearentzako laguntzarik jasotzen; gauza bera gertatzen da Ezkirotz, Beltzunegi, Urtasun, Inbuluzketa eta Arletan ere, une honetan izurri beltzak hustuak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Gendulain (Longida)

**Gendulain** —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, **Gendulain Longida**— Longida udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean. Gaur egun Agoitz udalerrian dago, kontzeju hori independitzatu baitzen.

1378n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Longidako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *gendulaindarrak* ziren.

## Izena 
*Gendulain* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Gendulayn* (1646)
* *Guendulain* (1908)
* *Gendulain* (1994)
* *Gendulain* (1996)

### Etimologia 
Gendulain izena *Centullus* + *-ain* da, eta "*Centullus* izeneko pertsona baten jabetzako lekua" esan nahi du. Lehenengo elementua Euskal Herrian nahiko argituta dagoen pertsona latinoaren izena da. Biarnoko kondeek XI. mendera arte eraman zuten izen hori, eta Araban *Guendullus* pertsona-izen gisa dokumentatzen da. Bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia da.

## Geografia 
Gendulain Longida ibarran zegoen.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
1366an su 1 zuen, baina 1378ko Gaztelarekiko gerran jenderik gabe geratu zen. 1366an, Karlos III.ak 1391n sartu zuen Agoitzen, Gendulainekin batera, Koroaren aldeko urteroko errolda baten truke.

## Ondasun nabarmenak 
* San Roman baseliza, Erdi Aroko kristiau baseliza.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Chhau dantza

**Chhau dantza** (oriyaz: ଚାଉ ନୃତ୍ୟ), India ekialdeko dantza tradizionala da, bereziki Odisha, Jharkhanden eta Bengalan. Dantzarekin batera poema klasikoak errezitatzen dira, esaterako Mahabharatakoak eta Ramayanakoak; askotan ere tokiko gai folklorikoak. 2010etik Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren izendapena du.  

## Estiloak 
Jatorria lurralde desberdinetan izanik, haiekin lotutako hiru estilo bereizi egiten dira:
* Seirakella: maskarekin egiten dira.
* Purulia: maskarekin egiten dira.
* Mayurbhanj. 
Komunitate horiekin oso lotua estua du dantza honek, nahiz eta hizkuntza eta erlijio desberdinak izan.

## Festak 
Chhau dantza lurraldetako festekin eta ospakizunekin oso lotuta dago. Bereziki, Chaitra Parva udaberriko festarekin. 

## Historia 
Dantza honen jatorria tokian-tokiko borroka-arte batzuetan egon daiteke. Gerra dantzak dira, beraz. Dirudienez Purulian sortu zen nahiz eta ondoren Odishan arrakasta handia izan. Beste garaietan herri xumeak ez zuen dantza honetan parte hartzen: aitoren semeen abantaila zen. Emakumezkoek ere debekatuta zuten eta ezin zuten teknika hori ikasi. 

Gaur egun, Indiako gizartean aldaketa handiak ematen ari dira eta, ondorioz, komunitateek dantza honekin zuten lotura gero eta ahulagoa bihurtzen ari da. Halaber, gero eta lotura gehiago du turismoarekin.

## Dantzaren ezaugarriak 
Dantzaren mugimenduek borroka teknikak eta animalien mugimenduak, batez ere hegaztiak, erabiltzen dituzte. Normalean, aire librean egiten da eta gauez. Melodiak tradizionalak dira eta bi aire musika-tresnekin egiten dira: mohuri eta shehnai; bi horiekin batera perkusio tresnak ere erabiltzen dira: dhol, dhamsa eta karkha.

Dantzaren aldaera batzuetan maskarak erabiltzen dira. Oso dotoreak dira. Shutadar komunitateak prestatzen ditu, horretarako zeramika margotua eta *shola* erabiltzen dute; *shola* malgua den pasta zuri bat da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Chhau Nritya (4).jpg|Gizonezko dantzaria.
Fitxategi:Chhau Nritya (6).jpg|Chhau dantzaria.
Fitxategi:Chhau Dancers.jpg|Chhau dantzariak Jharkhand estatuko herri batean.
Fitxategi:Chhau dancer demon mask.jpg|Chhau dantza gauean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chhau dantza Purulian, Youtubeko bideoa.
* :Unescoren informazio fitxa.
Otsabain

**Otsabain** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1300n jada despopulatu bezala agertzen zen.

Bertako biztanleak *otsabaindarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Historia 
1442an aipatzen da, eta leku hondatu gisa agertzen da. Erregearen esku zegoen «truke eta truke tituluz», Esnotzeko Santa Grazia kofradiako errentak eta lepokoak barne. Ondarearen eta bertako hainbaten arteko auziaz hitz egiten da. 1448ko irailean, Vianako Printzeak desolatu hori eta Adurragakoak Ilurdotzeko jauregiko jabearen beste ondasun batzuk trukatu zituzten. 1449an, leku horiek betirako dohaintzan eman zitzaizkion Joan Gartzia Lizasoain Gorte Nagusietako alkateari. Ez da ageri 1366ko Suen Liburuan, ezta 1428koan ere; horrek esan nahi du garai bateko jendez hustuta zegoela. 1368an, «bat bera ere ez» zegoela adierazi zen, eta Esnotz eta Idoieta artean agertu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Lisa Andersen

**Lisa Andersen** (Amityville, New York, 1969ko martxoaren 8a) estatubatuar surflari ohia da.

ASPko Munduko Surf Txapelketa lau aldiz jarrain irabazi zuen (1994, 1995, 1996, eta 1997).
Amherst (Massachusetts)

**Amherst** (/æmərst/) Hampshire konderrian dagoen herri bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuan. Connecticut ibaiaren haranean kokatzen da.

2020ko erroldaren arabera 39.263 biztanle zituen; beraz, Hampshire konderrian biztanle gehien dituen udalerria da, konderriaren egoitza Northampton den arren. Herri honetan Amherst College, Hampshire College eta Massachusettsko Unibertsitatea Amhersten daude, Bost Unibertsitateetatik hiru. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Khadra Mabrook

**Al** **Khadra Mint** **Mabrook** (Arabieraz: الخضرة منت مبروك‎; Tiris Zemmour, Sahara,1938- 2021), **Al Khadra** bezala ezaguna, nazioartean ezaguna den poeta sahararra da.

## Biografia 
Al Khadra 1938an jaio zen Tirisen. Bere familia beduinoa zen eta bere haurtzaroa eskualdean zehar mugitzen eman zuen, bere familiak bere animalientzako larreak aurki zitzan. Poesia ikasi zuen txikitatik, beste batzuk entzunez.

Bere lehen poesiak emakumeen edertasunari buruzkoak izan ziren, baina 1970eko hamarkadan Espainiatik autodeterminazio-mugimendua abiarazi ondoren, bere poesia gizarte-kontzientziara eta Fronte Polisarioaren lorpen militarren ospakizunera aldatu zen. Al Khadra eta beste poeta batzuen lana saharar herriaren erresistentzia kulturalaren ezinbesteko parte bihurtu da. Mendebaldeko Saharako 1976tik 1991ra bitarteko gerra dokumentatzen duen poeta saharar bakarra da.

Bere poemetako gaiak Mendebaldeko Saharako Marokoko Harresia, *Berma* izenaz ere ezaguna, eta Fronte Polisarioaren lehen tankea dira bere jaioterriaren "marrokanizazioa" ezeztatuz; eta "iraultzarako" erregaia emanez. 

1975ean, Marokoko armadak Tindufeko errefuxiatu-esparrura joatera behartu zuen.

## Komunikabideak 
Al Khadraren biloba Aziza Brahim abeslaria da, mundu osoan bere amonaren poesia interpretatu duena. *Mabruk* albuma Al Khadrari eskainita dago, eta bere lana gitarra elektrikoen eta bateriaren laguntzarekin grabatuta dago.

2012an, Al Khadra izan zen *Al Khadra: The Poet of the Desert* izeneko dokumental baten gaia, urte hartako *Africa in Motion* Zinema Jaialdian proiektatua.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak 
* *Al Khadra. The Poet of the desert* dokumentala
Gwledd

***Gwledd*** (banketea, galesez) galeseraz egindako fantasia eta beldurrezko filma da, 2021ekoa, Lee Haven Jonesek zuzendua eta Roger Williamsek idatzi eta ekoitzia. Annes Elwy, Nia Roberts eta Julian Lewis Jones dira filmeko aktore protagonistak. ***The Feast*** ingelesezko izenarekin banatu da nazioartean, eta South by Southwest eta Fantasia International Film Festival jaialdietan estreinatu zen 2021ean, lehenbizikoan sail ofizialean.

## Argumentua 
Gau batean, familia aberats bat elkartu da Galesko mendialdeko etxalde batean afaltzeko. Familiak bi gonbidatu hartuko ditu, negozio-gizon bat eta etxe ondoan bizi den nekazari bat gonbidatu ditu, zeintzuen artean negozio-akordio bat ziurta liteke, inguruetako meatzaritza ustiaketa dela eta. Afari berezian laguntzeko, emakume misteriotsu bat kontratatu dute zerbitzari izateko, eta pertsona honek rol berezia izango du etxean izango diren gertaeretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cesareo Soule

**Cesareo Soule Elizondo** (Arizkun, 1948ko otsailaren 25a) nafar hargin eta eskultorea da.

## Bizitza 
Cesareo Soule Elizondo Arizkunen jaio zen 1948ko otsailaren 25ean. Askotan parte hartu du Euskal Herriko eskulangile azoketan, eta baita Madril, Bartzelona eta Frantziako hainbat hiritakoetan ere. Bi aldiz, 1999an eta 2001ean, bigarren saria lortu zuen Bergerac-eko nazioarteko eskultura lehiaketan.

2021ean, Txondorra saria eman zion Iruñeko Olentzeroren Adiskideak elkarteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cesareo Soule Arizkungo harginarekin solasean 1999an, erran.eus
Emily Dickinson Museoa

thumb| Emily Dickinsonen etxea
thumb|The Evergreens

**Emily Dickinson Museoa** bi etxez osatutako museo-etxe historikoa da: **Dickinson Homestead** (**Emily Dickinson Etxea** izenez ere ezaguna) eta **The Evergreens**. Dickinson Homestead Emily Dickinson poeta estatubatuarraren sorlekua eta etxebizitza izan zen 1855-1886 urteen bitartean. Bere olerkiak hil ostean aurkitu zituzten bere logelan. Alboko etxea, The Evergreens izenekoa, poetaren aitak, Edward Dickinsonek, eraiki zuen 1856an Emilyren neba Austinentzako ezkontza-opari gisa. Amherst-en (Massachusetts) kokatuta, etxeak museo bakar gisa mantentzen dira eta bisita gidatuetan jendearentzat irekita daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emily Dickinson Museoaren webgunea
* "Amhersteko, Massachusetts, etxeek Emily Dickinsonen munduaren ikuspegia eskaintzen dute" 2004ko artikulua Museoaren sorrerari buruz
* "Emily Dickinsonen iraganerako ate bat"
* "Hilerriko txanda Emily Dickinsonekin batera egiten" Parte hartzaile batek Museoaren urteroko 19 orduko Poesia Maratoiaren ekitaldia deskribatzen du.
Arnoldo Ochoa González

**Arnoldo Ochoa González** (j. Colima, Colima, 1951ko urtarrilaren 27a) Mexikoko politikaria, diputatu federala eta Mexikoko Diputatuen Ganberako presidenteordea da.

Colimako gobernadore izan zen  Gustavo Vázquezen istripu batean hil ondoren aldi baterako. Aldi baterako gobernatu aurretik, Vazquezko Barne idazkaria izan zen.

Geroago, Silverio Cavazos aukeratu zuten Colimako gobernadore.

Barne idazkaria izango zen berriro Cavazosekin, eta geroago Senaturako hautagaitzari uko egingo zion baina bigarren formulan egoteagatik uko egingo zion eta diputatu federalaren kargua hartzeko aukera izango zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Abascal

**Carlos María Abascal Carranza** (Mexiko Hiria, 1949ko ekainaren 14a - Mexiko Hiria, 2008ko abenduaren 2a) Mexikoko abokatua eta Vicente Foxen kabineteko Barne idazkaria izan zen. Salvador Abascal idazlearen semea da, bere ideia sinarkistengatik ospetsua.

## Biografia 
Carlos Abascalek Zuzenbide ikasketak egin zituen Mexiko Hiriko Escuela Libre de Derecho-n, eta 1973an graduatu zen "Botere Espiritualaren eta Botere Temporalaren arteko harremanak" izeneko tesiarekin, non, *besteak beste,* "demokrazia Mexikon masoniek erabili duten fartsa da... gehiengo nahasi eta desorientatu bati bere borondatea egiten ari dela sinestarazteko.» adierazi zuen".  Gero, enpresa kudeaketako ikasketak egin zituen IPADEn . Hogeita hamar bat urtez Afianzadora Insurgentes enpresan lan egin zuen, non mezulari eta abokatu-laguntzaile gisa hasi zen arlo juridikoan eta zuzendari eta zuzendari exekutibo gisa amaitu zen. Afianzadora Insurgentesetik erretiratu zen 2000ko abuztuan.

Abascalek hainbat postu bete ditu erakunde pribatu eta sozialetan. Fundación para el Desarrollo Sostenible en México (FUNDES), Vertebrako presidentea, Movimiento Social y de Administración de Valores (AVAL) presidentea, Instituto Mexicano de Doctrina Social Cristianako (IMDOSOC) presidenteordea izan da. eta Confederación Patronal de la República Mexicanako (COPARMEX) presidentea.

Vicente Fox presidentearen kabineteko kide nagusietako bat izan zen Abascal. 2000. urtean Foxek Abascal izendatu zuen Lan idazkari. 2005ean, Santiago Creelek dimisioa eman ostean, Abascal Barne idazkari izendatu zuten. 

Jaiotza-kontroleko metodo batzuen aurka zegoen, hala nola abortua eta pilula antisorgailuarena.  Literatura "liberalaren" aurka agertu zen, besteak beste, Carlos Fuentesen *Aura* , Abascalek hamahiru urteko alabarentzat desegokitzat jo zuen eta bere eskola pribatuko curriculumean sartzea berraztertzeko eskatu zuen. 

## Kanonizazioa 
2009an, hainbat erakunde katolikok Mexikoko Artzapezpikutza Erromatar Katolikoari Abascalen kanonizazio prozesuari ekiteko eskatu zioten bere bertuteak eta bere balio katolikoei uko egin gabe politikan parte hartzeko zuen gaitasuna ikusita. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mexikoko Errepublikaren Lehendakaritzaren gunean profila
Angelique Coetzee

**Angelique Coetzee** Hego Afrikako medikua da, eta Pretorian egiten du lan mediku orokor gisa. Bera da Hegoafrikar Elkarte Medikoaren lehendakaria (irabazi asmorik gabeko erakundea medikuentzat). 2021eko azaroan, Coetzee izan zen  Covid 19aren aldaera berri baten alarma piztu zuen lehen medikua, Omicron aldaera zuten gaixoen sintoma klinikoak zirela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Hegoafrikan Omicron aldaera aurkitu zuen medikuaren esanetan, sintomak 'oso arinak' dira» albistea *EITBn (Euskal Irrati Telebista)* 2021-11-29
Marais Viljoen

**Marais Viljoen** (Robertson, Lurmuturreko probintzia, 1915eko abenduaren 2a - Pretoria, 2007ko urtarrilaren 4a) hegoafrikar kazetari eta politikaria izan zen. Hego Afrikako presidentea izan zen 1979tik 1984ra.

Postetxean lan egin zuen eta ondoren *Die Transvaler* egunkarian, Hendrik Verwoerdek argitaratua. Alderdi Nazionaleko kide moderatua izan zen. Legebiltzarkidea izan zen eta 1976tik 1978ra Senatuko presidentea izan zen. 1979tik 1984ra herrialdeko presidente izan zen, botere zeremonial hutsekin.

## Kanpo estekak
Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)

**Jostailu eta Automaten Museoa** (katalanez, *Joguets i Autòmats-en Museu*) jostailu eta automaten museo bat izan zen, Verdú-n, Katalunia erdian. 2004an inauguratu zen, eta 2013an itxi eta eraikina arte-galeria bihurtu zen.

Manel Mayoral-ek sortu zuen museoa, eta jostailu zahar eta berrien bilduma zabala egin zuen. "Cal Jan" izeneko etxe zahar batean hartu zuen ostatu, Verduko plaza nagusian, hiru solairu baino gehiagotan eta 2.000 metro karratu baino gehiagotan, erdia azalera modernoan.

Cal Jan XV. mendean eraiki zuten, kale bereko beste eraikin guztiak bezala, eta Verdú etxe garrantzitsu bihurtu zen. Lehen solairuko kartelak XVII. mendeko arkitekturaren adibide dira. Izan ere, 1695eko inskripzio bat dago fatxadan, etxea berreraiki zen urtea. 1999an eraikina museo bihurtzen hasi zen, eta asko zabaldu eta birmoldatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jokoenea

* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)
* Verdú

## Kanpo estekak
Seinale/zarata ratio

**Seinale/zarata** (ingelesez ***signal-to-noise ratio***, **SNR** edo **S/N** laburtua) transmititzen den seinalearen potentziaren eta zarataren potentziaren arteko proportzioa da. Tarte hori dezibeletan neurtzen da. Tarte dinamikoa eta seinale/zarata erlazioa (hondo-zarataren eta erreferentzia-mailaren artean dagoen tarte hori adierazteko) sinonimotzat erabili daitezke. Ez da gauza bera gertatzen tarte dinamikoak gailur-maila eta hondo-zarataren arteko distantzia adierazten duenean. Ekipo baten zehaztapen teknikoetan dezibeletan adierazitako seinale/zarata erlazioa agertzeak ez du ezer esan nahi erabilitako erreferentzia-puntuekin eta haztapenekin batera ez badoa.

Tarte dinamikoa behar bezala adierazteko dB neurketek beste hauek ere adierazi behar dituzte:

* haztapen-kurba.
* erreferentzia maila.

Esaterako, magnetofono baten espezifikazio teknikoetan hau aurkituko genuke:

60 dB, CIR 468-3 (erref. 1 kHz, 320 nWb / m -1 ).

* CIR 468-3 haztapen-kurba da
* 1 kHz erreferentziako maiztasuna da
* 320 n Wb / m −1 erreferentzia maila erregistratu den maila magnetikoa da.

Jakina, maiztasun-erantzunaren arabera ekipoak alderatu ahal izateko, ekipoak seinale/zarata erlazio hori haztapen-kurba eta erreferentzia-maila bera erabiliz neurtu behar du.

## Zarata-faktorea 
Gailu elektroniko batek, adibidez anplifikadore batek, sortutako zarataren magnitudea zarata-faktorea (F) deritzonaren bidez adieraz daiteke. Faktore hori sarrerako seinale/zarata ratioa (S/R)sar, (S/R)irt irteerako seinale/zarata erlazioaz zatitzearen emaitza da, seinalearen eta zarataren balioak zenbaki sinpleetan adierazten direnean:
 F=\frac{(S/R)sar}{(S/R)irt}
Hala ere, seinale/zarata erlazioaren balioak modu logaritmikoan adierazi ohi direnez, normalean dezibeletan, zarata-faktorea S/R ratioen arteko kenketa eragiketa izango da, zeren eta:
10\cdot \log F= 10 \log {(S/R)sar}- 10 \log{(S/R)irt}
dB_{SPL}ren ordez, ohikoa da zarata-faktorea A (dB_{A}) dezibeletan neurtzea (A kurba)-ren funtzioan haztatuta.

Zarata-faktorea parametro garrantzitsua da transmisio-sistemetan. Izan ere kanpoko zarata inoiz ezin izango da erabat ezabatu, baina ekipoek sortzen duten zarataren murrizketa haien diseinuaren araberakoa da.

## Kimikako aplikazioak 
Seinale/zarata ratioak osagai-analisia egiteko instrumentu baten egokitasuna kuantifikatzen du. IUPACen arabera, detekzio-muga honela definitzen da: tresna kalibratzeko zuzenaren maldaren arteko zarata zurien desbiazio estandarra (tresnak sortutako zarata) hiru aldiz. Definizio horren arrazoia sinplea da; izan ere, osagairik gabeko instrumentuak sortutako seinalea halako hiru baino handiagoa den seinalea sortzen duen osagaia bakarrik hauteman daitekeenez, kimikariak ziurtatzen du aztertutako seinalea laginaren ondorio dela. Hala ere, horrek eragotzi egiten du kontzentrazioak intentsitate txikiagoko seinalea sortzen duten osagaiak zehaztea, hau da, sentikortasun-galera.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
Musée Français de la Carte à Jouer

**Karta-jokoen Frantziako Museoa** edo **Musée Français de la Carte à Jouer** Parisko Issy-les-Moulineaux auzoan dagoen karta-museoa da. Asteazkenetik igandera irekita dago. Onarpen-tasa bat kobratzen da.

Museoa 1986an sortu zen, Louis Chardonneret-en (1849–1935) eta Robert Thissen-en bildumetan oinarrituta, eta 1997az geroztik lehen Contiko printzeen Chateau d'Issy gazteluan kokatuta dago. 

9.000 objektu inguru ditu, ia 6500 joko-karta, 980 grabatu, marrazki eta kartel, eta karta-jokoekin lotutako 1.000 objektu baino gehiago. Aldi baterako erakusketak ere aurkezten ditu. Beste galeria batzuek Issy-les-Moulineaux-en historia eta Contiko printzeen gaztelua, abiazioaren hasiera eta Issyrekin elkartutako artista garrantzitsuen (Auguste Rodin, Henri Matisse eta Jean Dubuffet) berri ematen dute.

Museoak Europako Museoaren saria irabazi zuen 1999an.

## Erreferentziak 
* Musée Français de la Carte à Jouer - gune ofiziala
* Universalis entry (frantsesa)
* Hotelaren deskribapena (frantsesa)

## Ikus gainera 
* Jokoenea

* Arabako Fournier Karta Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)
* Verdú

## Kanpo estekak
Jaroslav Heyrovský

**Jaroslav Heyrovský** (Praga, 1890eko abenduaren 20a - *ibidem*, 1967ko martxoaren 27a) txekoslovakiar kimikari eta asmatzailea izan zen. 1959ko Kimikako Nobel Saria irabazi zuen metodo polarografikoen aurkikuntzagatik.

Kimika, fisika eta matematika ikasi zituen Pragako Unibertsitate Karolinoan. 1910etik 1914ra Londresko University Collegen jarraitu zituen ikasketak. Lehen Mundu Gerran erradiologo aritu zen ospitale militar batean.

Pragako Unibertsitateko analisi kimikoen irakaslea izan zen. Bere interes zientifikoa elektrokimikaren eremuan zentratu zen, zehazki polarografian. Arlo honetan egindako lanek Nobel Saria irabaztera eraman zuten.
North Cascades Parke Nazionala

**North Cascades Parke Nazionala** (ingelesez *North Cascades National Park*) Estatu Batuetako Washington estatuaren iparraldean dagoen parke nazional bat da, Sedro-Woolley udalerritik hurbil. Kanadako Britainiar Kolunbia  probintziarekin muga egiten du.

2.042,2 kilometro karratuko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Goode_Mountain.jpeg|Goode mendia.
Irudi:Mount_Triumph_25911.JPG|Triumph mendia.
Irudi:Eldorado_Peak_view_east.jpeg|Eldorado Peak mendiko hiru glaziarrak: Inspiration, Forbidden eta Quien Sabe.
Irudi:Map_of_North_Cascades_National_Park.png|North Cascades Parke Nazionalaren mapa.

## Kanpo estekak 
* North Cascades Parke Nazionalaren webgunea
Basagaitz

**Basagaitz** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1427n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Inbuluzketa kontzejura pasa ziren.

Bertako biztanleak *basagaiztarrak* ziren.

## Izena 
*Basagaitz* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Bassagaiç* (1267)
* *Bassagayz* (1289)
* *Basagaiz* (1366)
* *Basagaiz* (1534)
* *Basagaiz* (1790)
* *Basagaitz* (1996)

## Historia 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Res nullius

**Res nullius**, "inoren gauza" esan nahi duen latinezko esapide bat da, pertsonen jabetzakoak inoiz izan ez diren gauzak izendatzeko erabilia. 

Ez da *res derelictae* delakoaren nahastu behar, lehenak inorren jabetzakoak inoiz izan ez diren bitartean, bigarrenak jabeak izan dituzten, baina ondoren abandonatuak izan dira.
Denia Caballero

**Denia Caballero** Ponce (Kuba, Caibarié , 1990eko urtarrilaren 13a) atleta da. Bere kirol ibilbidean, espezialitateko munduko txapelketa bat du, titulu panamerikar bat eta brontzezko domina bat Olinpiar Jokoetan.
## Bizitza 
Villa Clara probintzian dagoen Kirol Hastapeneko Eskolan hasi zen atletismoan, luzera jauziko eta proba konbinatuetako espezialitateetan. Hala ere, espezialitate horietan izan zuen arrakasta eskasaren ondorioz, harriak jaurti behar izan zituen Zehapena onuragarria izan zen azken finean, disko-jaurtiketaren espezialitatean bideratu baitzuen.

Etorkizun oparoa izan zuen 2011an, 21 urterekin. Erdialdeko Amerikako eta Mayaguezeko Karibeko atletismo txapelketan, urrezko domina lortu zuen 62,06 metroko jaurtiketa batekin; hau, 2011ko Panamerikar Jokoen aurretik izan zen, non podiumera igo zen hirugarren postuarekin eta 58,63 metroko markarekin. Gainera, munduko txapelketan estreinatu zen, 60,73 metroko lasterketarekin.

## Markak 
## Kanpo estekak
Terra nullius

[200px|thumb|right|[Antartikan inorren jabetzakoak ez diren lurraldeak, Marie Byrd Lurraldea barne.]]

 (plurala *terrae nullius*), "inoren lurraldea" esan nahi duen latinezko esapidea da. Nazioarteko zuzenbidean batzuetan estatuek beste lurralde batzuk bereganatzeko erabili izan ohi den aitzakia ere bada, inoren jabetzakoak ez direlako aldarrikapenaren pean.

## Kanpo estekak
Res derelictae

**Res derelictae**, zuzenbidean, jabe batek boluntarioki utzitako jabetza bat izendatzeko erabiltzen den latinezko esapide bat da. Erromatar zuzenbidearen *res nullius* delakotik eratorritako kontzeptua da, baina hartan ez bezala, honetan jabetza boluntarioki abandonatua edo utzia izan dela nabarmentzen da.
Sofia Assefa

**Sofia Assefa** (Tenta, Hego Wollo, 1987ko azaroaren 14a) etiopiar korrikalaria da, 3000 metroko karreran espezializatua. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan, Assefak hirugarren amaitu zuen 3000 metro oztopoetan, eta, horrela, brontzezko domina lortu zuen.1 Irabazlea, Yuliya Zaripova atleta errusiarra, 2016ko martxoaren 24an deskalifikatu zuen TASek.2 dopajeaz akusatutako TASak .IAAFek iragarri zuen dominak bere kontrolpeko lehiaketa guztietan banatuko zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiaren Santutegia

**Egiaren Santutegia** () Thailandiako Pattaya hirian dagoen santutegi budista eta hinduista bat da. Ayutthaya estilokoa da. 

1981ean Lek Viriyaphan arkitektoak diseinatu eta eraikitzen hasi zen eta gaur egun oraindik amaitu gabe dago. 13 hektareatako lursailean dago, bertako zuhaitz moten egurrez eraikia, eraikinaren barnealdeak 2.115 metro karratuko azalera du eta bere dorrerik garaienak 105 metroko altuera. Barnealdea thailandiar, budista, hinduista, txinatar eta khmer usadiozko irudi ederrez apaindua du.

## Iruditegia 

Irudi:Santuaryoftruth3.jpg|Sarbide nagusia.
Irudi:Temple_of_Truth._Pattaya,_Thailand.png|Tenpluaren goialdea.
Irudi:Sanctuary_of_Truth_Pattaya.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak
Tino rangatiratanga

250px|thumb|right|Tino Rangatiratanga bandera, Hiraina Marsdenek diseinatua. Poua Erstich banderaren esanahiaren sortzailea izan zen.
**Tino rangatiratanga**, maorieraz "erabateko burujabetza" esan hai duen esapidea da. Maorien banderaren izendapena ere bada.

1840an Britainiar Koroak eta maori buruzagiekin sinatutako Waitangiko Itunaren maorierazko bertsioan agertzen da:

## Kanpo estekak