Ameriketako Estatu Batuetako Indigenentzako Barnetegiak

[eskuinera|thumb|Carlisleko ([Pennsylvania) Indiako Industria Eskolako ikasleak, 1900 inguruan.]]
**Ameriketako Estatu Batuetako Indigenentzako Barnetegiak** (*American Indian boarding schools*), **Indiarrentzako** Egoitza Eskola ere deitua (*Indian Residential Schools*), XIX. mendearen hasieratik XX. mendearen erdialdera arte Estatu Batuetan ezarritako barnetegien sare bat izan zen, Estatu Batuetako indigena haur eta gazteak asimilatzeko, "zibilizatzeko" edo kultura euroamerikarrean asimilatzeko helburuarekin. Akulturazio prozesu horretan, eskolek Estatu Batuetako biztanle indigenen kultura gutxiesten zuten, eta haurrek beren hizkuntza eta erlijioa alde batera utzi behar zituzten. Horrekin batera, ikasleek gai euroamerikarretan oinarritutako oinarrizko instrukzioa jasotzen zuten. Ez ziren bakarrik amerindiarren eskolak, Hawai irletan ere sistema bera ezarri baitzuten bertakoentzat.  

Natibo amerikarren kasua nazio baten patroi nazionalaren eta «berreziketa-politiken» suntsipenaren adibide arketipikoa da, genozidioaren adibide argigarrian, Raphael Lemkinek definitu zuen moduan.thumb|Ikasleak fisika  Elektrizitate esperimentua egiten Carlisle Indian School eskolan, 1915 - NARA - 518926
Hasieran, joera desberdinetako misiolari kristauek fundatu zituzten barnetegi horiek, gobernu federalaren onespenarekin, indiar erreserbetan misioak eta eskolak ezartzeko, batez ere mendebaldeko sektore nahiko mortuetan. XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, gobernu federalak erreserbetan haur indigenei oinarrizko hezkuntza proposatzen zieten ordena erlijiosoak ordaintzen zituen, hezkuntza-sare propioa ezarri aurretik. Baina horietaz, gain, erreserbetatik kanpoko asimilazio ereduan oinarritutako barnetegiak ezarri zituen Indiako Aferen Bulegoak. Horietara bidaltzen zituzten haurrak, batzuetan, tribu ezberdinetakoak ziren. Erlijio-ordenek erreserbetatik kanpoko eskolak ere ireki zituzten.

Haurrak, oro har, kultura euren nazioko kulturetan murgilduta zeuden, garai hartan askotarikoa  zena. Barnetegiek beren jatorrizko kulturen sinboloak uztera behartzen zituzten ikasleak: ilea mozten zieten, estatubatuar estiloko uniformeak jantzi behar zituzten, ez zuten beren ama-hizkuntzez hitz egiteko eskubiderik, eta izen tradizionalen ordez ingelesezko izenak jartzen zizkieten, asimilatzeko eta «kristautzeko» asmoz. Askotan, ikastetxe horietako erregimena latza zen, baita hilgarria ere, batez ere haur gaztetxoenentzat, beren familiengandik indarrez bananduta eta jatorrizko identitateak eta kulturak alde batera uztera behartuta. sexu-abusu eta abusu fisiko eta psikologikoen arazoak egiaztatzen dituzten dokumentu ugari aurkitu dira. National Museum of the American Indian erakundeak, hala ere, adierazi du apopilo ohi batzuek eskolako urteen oroitzapen ona gordetzen dutela, bertan trebetasunak lortu eta adiskidetasun iraunkorrak irabazi baitzituzten.

## Historia 
[thumb|Irakaslea eta ikasleak ikasgelan, Sitka Industrial Training School, Sitka, Alaska, [Circa|*circa* 1900-1915 (AL+CA 7400)]]
1776an, Kongresu Kontinentalak Indiar ordezkariei apaizak kontratatzeko baimena eman zien, bertakoei irakasteko. Mugimendu hori azkartu egin zen 1812ko gerraren ondoren. 1819an, Kongresuak 10.000 xedatu zituen irakasleak kontratatzeko eta eskolen funtzionamendurako. Baliabide horiek misiolari-eskolen artean banatu ziren, gobernuak ez zuelako beste modurik biztanleria indigena hezteko.       

1820an, Senatuak Indiako Gaietarako batzordea sortu zuen, eta, handik urtebetera, antzeko batzorde bat sortu zen Ordezkarien Ganberan. 1824an, John C. Calhoun gerra-idazkariak, Kongresuaren baimenik gabe, Indigenen Gaietarako Bulegoa (*Bureau of Indian Affairs, IA*) sortu zuen Gerra Departamentuan funts hori administratzeko. 1832an Kongresuak Indiako Gaietarako ordezkaria kargua ezarri zuen, eta 1844an aldarrikatu zuen funts horiek erabiliko zirela indiarrak desagertu ez zitezen eta, aldiz, haiek zibilizatzeko eta eskolak emateko. Grant presidentea (agin: 1869 y 1877), asmo bakezale azaldu zituen bere hitzaldietan, baina, aldi barean, bere egundupean zeuden  William Tecumseh Sherman y Philip Sheridanek indiarren aukako erasoak jarraitu zituzten, zibilen kanpalekuen sarraskiak barne. Richard Henry Prattek eskola horretako zuzendariak ere "kanpora eramateko sistema" bat erabili zuen, ikasle indigenak uda garaian eta lizeotik irten eta hurrengo 3 urteetan etxe ez-indigenetan kokatuz, kultura ez-autoktonoa ikas zezaten. 1900. urtean Carlisle sisteman, 1.880 ikasle zeuden.

Oro har, Prattek ondorioztatu zuen herri baten nortasun kolektiboa desintegratzea eta haren ordez beste bat inposatzea eragiketa motela zela, eta bere eskolen helburua zela tribua traizio egitea eta indibidualizazioa eta Estatu Batuekiko abertzaletasuna sustatzea. Hala ere, lehen industria-eskolak 1879tik aurrera sortu baziren ere, Kongresuak ez zien herritartasuna eman 1924ra arte oraindik eskuratu ez zuten amerikar natiboei. 1885ean Indiarren 106 eskola ireki ziren, horietako asko bertan behera utzitako instalazio militarretan. Langile militarrak eta preso indigenak bizi ziren barnetegiak indigenak AEBetako kultura orokorrean murgiltzeko modu aproposa zela uste zuen gobernuak. Deskulturazio ahalegin horietan, indigenak indarrez ateratzen zituzten familietatik, kristautasunera bihurtzen zituzten eta antzinako kultura eta ohiturak ikastea edo praktikatzea eragozten zieten; erregimen zorrotz eta militar baten arabera bizi ziren.

Iristen zirenei, sartzeko prozedura bat ezartzen zitzaien, arropa tradizionala kendu eta ilea moztea, alegia. Gero, «beharrezko diziplina transmititzeko, eskola osoaren egunerokotasuna funtzionamendu militar batean oinarritzen zen, eta jarduera bakoitza ordutegi zorrotz bati jarraituz egiten zen». Administratzaileek ikasleak hezten zituzten, Europako metodoen arabera nola landu irakatsiz, teknika autoktonoak baino hobeak zirela uste baitzuten. Landa-sektoreko barnetegietako bizi-baldintza gogorrak eta aurrekontu-mugak kontuan hartuta, ikastetxeek askotan baserriko lanari esker elikatu behar ziren, ganadua hazi behar zuten eta beren fruta eta barazkiak ekoitzi behar zituzten.
thumb|Carlisle eskolako ikasle izandako neska bat bere familia bisitatzen
Iritsi eta berehala, ikasleek ez zuten inolako eskubiderik "indiar izateko". Barnetegietako administratzaileek "debekatu egiten zuten, eskolan zein erreserban, abesti eta dantza tradizionalak, zeremoniazko jantziak edo "basatiaren" beste edozein jantzi janztea, antzinako erlijioen praktika, ama hizkuntzen praktika eta genero rolen banaketa tradizionala". Administratzaileen aburuz, emakume gazteek esparru berezia izan behar zuten, beren etorkizuneko etxeetan asimilazio kulturala iraunaraziko zuten funtsezko eginkizunagatik.  Beren familiei kendutako eta barnetegietara bidalitako neska eta emakume gazteak, Hampton Normal and Agricultural Institute-n bezala, gobernu federalak "Indiar nesken hezkuntzari buruz zuen ikuspegia jarraitzera bultzatzen zituzten, emakume horiek, etxeko andre on bihurtzeko trebatuta, beren hurkoei kultura amerikar menderatzailean asimilatzen lagunduko zietelakoan".

Barnetegietako langileek asimilazio politika aplikatzeko hitzezko zigorretara jotzen bazuten ere, beste metodo bortitzagoak erabiltzen ziren, eta zigor fisikoak ohikoak ziren gizarte euroamerikarrean. 2000. urtean argitaratutako Archuleta et al. egileen txosten batek dioenez, eskola-umeek "sodazko xaboiarekin ahoa garbitzea zieten beren ama-hizkuntza hitz egiten zutenean; arauak hausten bazituzten, batzuetan gela isolatu batean sartzen zituzten eta ogiarekin eta urarekin bakarrik elikatzen zituzten; eta egunero gorputz-zigorren eta bestelako zigor zorrotzen eraginpean egoten ziren".
thumb|Seneca Training School. Ikasleen abesbatza, estatubatuarren erlijiozko salmo bat ikasten. 1905.
thumb|Seneca Training School. Wyandotte, Oklahoma. Musika banda. Amerindiar musika musika-tresnak ez zituzten ikasten.
Ikasleak askatuak edo graduatzen zirenean, beren tribuetara itzuli eta asimilazioa han zabaltzea espero zen. Ikasle askok, beren erreserbetara itzulita, aurre egin behar zieten atzerritarrak izatearen sentimenduari, hizkuntza- eta kultura-oztopoei eta nahasmenduari, trauma osteko estresaren nahasmenduei eta jasandako tratu txarren ondorio traumatikoei gehitzen zitzaizkienak. Gazteei zaila egiten zitzaien zaharrak errespetatzea, eta haien familietan ere erresistentziak zituzten angloamerikarren aldaketa kulturalak ezarri nahian zebiltzanean.
[thumb|Phoenix Indian School, [Phoenix, Maricopa County, Ospitalea.]]
Eskoletan gainpopulazioak gaixotasunen hedapena bultzatu zuen. Langileek, askotan gaizki ordainduta, jarraipen mediko irregularra proposatzen zuten; barnetegietako funtzionarioek ezin  zuten  jarraibideak aplikatu haur gaixoak, propio, besteengandik isolatzeko. Tuberkulosia bereziki hilgarria zen barnetegiko ikasleen artean eta haur asko han zeuden bitartean hil ziren; senideekin komunikatzea eragozten zitzaien eta askotan ez zituzten haiek  abisatzen euren haurra gaixotzen zenean. Areago, gertatzen zen eskolak gurasoei ez ziela jakinarazten semea hil zitzaienik. 1918-1919ko gripe izurrite handiak, indigenak gogor kolpatu zituen, eta biktima asko hil zituen.

1928ko Meriam Report txostenak barnetegietan gaixotasun infekziosoek izan zuten eragina zehazten zuen, txarto elikatzearen, pilaketaren, osasun-baldintza kaskartzearen eta gehiegizko eskola-umeen ahultzearen ondorioz asko hedatu baitzen. Txostenak dio bertakoen heriotza tasa, beste kategoria etnikoetan alderatuz gero, sei eta erdi aldiz handiagoa izan zela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Adams, David W.(1995) ''*, 1875–1928. Lawrence, KS: University Press of Kansas.
* Baird, W. David  eta Goble, Danney (1994) *The Story of Oklahoma*, Norman : University of Oklahoma Press, ISBN 0806126507,  217 or.
* Child, Brenda J. (2000). **, Lincoln eta Londres: University of Nebraska Press. 
* Churchill, Ward (2004) *Kill the Indian, save the man : the genocidal impact of American Indian residential schools,* San Francisco : City Lights*.* ISBN: 9780872864344
* Giago, Tim A.  (2006 ) *Children Left Behind: Dark Legacy of Indian Mission Boarding Schools*, Santa Fe, NM, Clear Light, ISBN 978-1574160864, OCLC 168659123.
* Meriam, Lewis *et al.* (1928) *The Problem of Indian Administration (1928)*, Brookings Institution. Hemen ere: National Indian Libraryn.
* Warren, Kim Cary (2010) *The Quest for Citizenship: African American and Native American Education in Kansas*, 1880-1935, Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako amerindiarrak
* Genozidio kulturala
* Kanadako jatorrizko biztanleak azpiratzeko barnetegi-eskola sistema
* Asimilazioa

## Kanpo estekak 
* * National Indian Boarding School Digital Archive (NIBSDA),* National Native American Boarding School Healing Coalition.
*  Away from Home: American Indian Boarding School Stories
*  Irujo, Xabier (2021-10-08) Genocide, kill the Indian and save the man *Nevada Today*
*  Irujo, Xabier (2021-07-11) “Genocidio, salvar al hombre y matar al indio”. *Noticias de Navarra*
*  Kern, thomas eta  Augter, David (2021-08-29) “Un suizo, cómplice del etnocidio estadounidense” *Swis Info*
*  Howe John (2016) *[Unspoken: America's Native American Boarding Schools FULL DOCUMENTARY*]. PBS Utah [Youtuben]
*  Avakian Bob  (2018-07-11)  “Crimen Yanqui Caso #40: Los internados para los niños indígenas: “Matar al indio, salvar al hombre””
*  McFadden, Cynthia (2023) The Reckoning: Native American Boarding Schools’ Painful History Unearthed. *NBC News*. [Youtuben]
*  (2018) *Jamás Colonizadas''. Comunicación Combativa. México