Ura eta saneamendurako giza eskubidea

thumb|Edateko ur osasungarria eta saneamendu seguru eta higienikoa eskuratzea oinarrizko giza eskubidea da.
**Ura** **eta saneamendurako** **giza eskubidea** (**USGE**) eskubide gisa onartu zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2010eko uztailaren 28an. 

**USGEa** nazioarteko zuzenbidean onartu da giza eskubideen tratatuen, aitorpenen eta beste arau batzuen bidez. Zenbait iruzkingilek ura izateko eskubudea  haratago eram an dute Eskubide Ekonomikoen, Sozialen eta Kulturalen Nazioarteko Ituneko  (PIDESC) 11.1 artikuluko Batzar Orokorraren ebazpenetik tiratuz, eta nazioarteko zuzenbidearen arabera lotesle bihurtu dute. **USGEa** esplizituki aitortzen duten beste itun batzuk dira Emakumearen aurkako Bereizkeria Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioa (CEDAW), 1979koa, eta Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioa (1989) (CDN) barne hartzen dituzte. NBEko Batzar Nagusiak eta  NBEko Giza Eskubideen Kontseiluak 2010ean onartu zituzten **USGEari** buruzko lehen ebazpenak. Uraren giza eskubideari lotutako saneamendurako giza eskubidea zegoela onartu zen; izan ere, arro bateko goiko eremuetan saneamendurik ez izateak eragin negatiboa du arroko ondoz ondoko eremuetan uraren kalitatean. Hori dela eta, ondorengo eztabaidek bi eskubideak batera kontuan hartzeko beharra azpimarratzen jarraitu dute. 20 10eko uztailean, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 64/292 Ebazpenak urarekin lotutako giza eskubideak onartu zituen: edateko uraren eta saneamenduaren zerbitzu seguruak, eskuragarriak eta eskuragarriak jasotzeko eskubidea. Batzar Orokor horretan onartu zen, bizitzaz eta giza eskubide guztiez gozatzeko, edateko ura, segurua eta garbia eskuratzea eta saneamendua giza eskubide gisa onartzea. 

2015ean, NBEk berrikusit ako ebazpen batek nabarmendu zuen bi eskubideak bateratu gabe zeudela, baina baliokideak zirela. 

Ura izateko giza eskubid eari buruzko definizio argiena Nazio Batuen Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeak eman zuen, 2002an idatzitako 15. Ohar Orokorrean. Interpretazio ez-lotesle bat da, ura eskuratzea baldintza bat dela bizitza-maila egok ia izateko eskubideaz gozatz eko, eta hori lotuta dago, zalantzarik gabe, ahalik eta osasun-maila handiena izateko eskubidearekin eta, beraz, giza eskubidearekin. Honako hau adierazi zuen: «Ura izateko giza eskubideak pertson a guztiei ematen die ur nahikoa, segurua, egokia, fisikoki irisgarria eta erabilera pertsonalerako eta etxerako eskuragarria izateko eskubidea». 

Ur garbia eta saneamendua giza eskubide gisa onartu izanak esan nahi du hori bermatuko duten politikak garatzeko konpromisoa hartu dutela estatu sinatzaileentzat, eta haien e rabilera bermatuko duten ekintzak tokian bertan aurrera egin behar dutela. 

## Nazioarteko testuingurua 
Uraren Hornidurarako eta Saneamendurako OMEren eta UNICEFen Monitorizazio Programa Bateratuak jakinarazi zuenez, 663 milioi pertsonak ez zuten edateko uraren iturri hobeturik, eta 2400 milioi pertsonak baino gehiagok ez zuten oinarrizko saneamendu-zerbitzurik 2015erak o. Edateko ura eskuragarri izatea arazo larria d a munduko leku askotan. Iturri onargarriak honako hauek dira: etxeko konexioak, iturri publikoak, zulaketak, hondeatutako putzu babestuak, iturburu babestuak eta euri-uren bilketa. Munduko populazioaren %9k ura eskuratzeko aukerarik ez badu ere, «eskualde bereziki atzeratuak daude, hala nola Saharaz hegoaldeko Afrika». NBEk azpimarratzen duenez, «bost urtetik beherako 1,5 milioi haur hiltzen dira urtero, eta 443 milioi eskola-egun galtzen dira urarekin eta saneamenduarekin lotutako gaixotasunengatik».

## Ikus, gainera 
* Garapen jasangarritsko 6. helburua

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* McCaffrey, S.C. "A Human Right to Water: Domestic and International Operations" (1992) V Georgetown International Environmental Law Review, Issue 1, or. 1–24.
* Gleick, Peter, 1999. The Human Right to Water. Water Policy, Volume 5, or. 487–503. (1999). http://pacinst.org/wp-content/uploads/sites/21/2012/10/basic_water_needs_human_right_to_water.pdf
* Langford, Malcolm. "The United Nations Concept of Water as a Human Right: A New Paradigm for Old Problems?" Water Resources Development Bol. 21, 2. zk., 273-282, 2005eko ekaina
* Nazio Batuak. Comment 15 orokorra. 2003. "The Right to Water". The Economic and Social Council, E/C.12/2002/11. http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/a5458d1d1bbd713fc1256cc400389e94?Opendocument
* 
* Terminski, Bogumil.' (2013) "Selected bibliography on the human right to water", Geneva.
* McGraw, George S. (2011). "Defining and Defing the Right to Water and its Minimum Core: Legal Construction and the Role of National Jurisprudence" *Loiolako Unibertsitatea Chicago International Law Review* Vol. 8, Ez. 2, 127-204. http://www.luc.edu/law/activities/publications/ilr_vol8_no2.html

## Kanpo estekak 
* Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioak edateko ura eta saneamendua izateko duen giza eskubideari buruzko kontalari berezia 
* Ur-iturrietarako eskubideari buruzko legezko datu-basea WaterLex
* The Right to Water WaterAid, WASH United, Freshwater Action Network, Rights and Humanity, eta End Water Poverty
* Ura izateko eskubidea: haurrek ura izateko duten eskubidea ulertzea. Haurren Eskubideen Atarian