Dora Mayer

**Dora Mayer** (Hanburgo, 1868ko martxoaren 12a - Cercado de Lima, 1959ko urtarrilaren 7a) perutar ikerlari eta kazetaria izan zen. Jatorrizko herrien kausaren alde aritu zen. Peruko indigenismoaren eta pentsamendu soziologikoaren aitzindaria izan zen.

## Biografia 
Dora Mayer Anatol Adolf Mayer eta Mathilde Loehrs alemaniar protestanteen alaba bakarra izan zen. Familia Hanburgon bizi izan zen, harik eta Alemaniatik alde egitea erabaki zuten arte, Prusiako ordena politiko berriaren aurka zeudelako. 1873ko apirilaren 14an, Dorak 5 urte zituenean, Callaora iritsi ziren, Limako oligarkia ordezkatuko zuen eta XX. mende hasiera arte Peruko alderdirik indartsuena izango zen *Partido Civil* alderdiaren sorrera betean. Dora Mayer autodidakta izan bazen ere, gurasoak arduratu ziren umearen hasierako hezkuntzaz. Amak historia, geografia, literatura, ingelesa, frantsesa eta musika irakatsi zizkion, eta aitak, berriz, gaztelania eta aritmetika.
thumb|217x217px|José Carlos Mariátegui (1929)
Dora Mayerrek *Asociación Pro Indigena* (Indigenaren Aldeko Elkartea) sortu zuen Joaquín Capelo sozioloarekin eta Pedro Zulen filosofoarekin batera, eta 3 urtez idatzi zuen Miguelina Acosta Cárdenasekin sortu zuen *La Crítica* aldizkarian. Beste komunikabide batzuetan ere aktiboki kolaboratu zuen. Augusto B. Leguíaren gobernuak jazarri eta zentsuratu zuen arren, Mayerrek, garai hartako hainbat intelektual, artista eta erakunderekin zituen harremanei esker, bere lanak argitaratzen jarraitu ahal izan zuen eta literatur obra zabala sortu zuen.

Eleberriak, dramak eta era guztietako artikuluak idatzi zituen. Bere lehen eleberria, *Der Cosmopolit,* alemanez idatzi zuen. Ingelesez ere eleberri bat argitaratu zuen, *A life contrast*. Urte batzuk geroago, dramak idatzi zituen, besteak beste, *Tacna y Arica*, *El juez*, *El drama de la selva*, *Tránsito*, *Por la mujer*, *The mistery* eta abar.

Bere bizitzako hainbat urtez indigenen aldeko kausan jardun arren, bere idatzietan bestelako gai asko jorratu zituen, eta haietan, auzi eztabaidagarri batez ari zenean, ez zuen beldurrik izan bere iritziak argi eta garbi azaltzeko; adibidez, Peru eta Txileren arteko gerraren ondorioei buruz idatzitakoetan:«Esperantza bakarra izan behar dugu: Tacna eta Arica berreskuratzea 1880. urtean galdu genituen bezala».Erlijio-gaiei buruzko artikuluak ere idatzi zituen, gehienak *Amauta* aldizkarian argitaratuak. Ezagunena *El problema religioso en Hispano América* (Arazo erlijiosoa Hispanoamerikan) izan zen. Mayer mugitzen zen zirkuluetan pentsamendu positibistak eragin handia zuen, eta ideia horiekin bat zetozenek, *Amautan* adierazten zuten bezala, Eliza Katolikoa aurrerapen zientifiko, intelektual eta espirituala atzeratzen zuen faktoretzat jotzen zuten. Mayerren jarrera, ordea, kontrakoa izan zen:«Zenbait ingurutan aurki dezakegun jite gaiztoeneko klerikalismo katolikoaren presentzia ez da kausa, ezpada gure gizartean nagusi den psikologiaren ondorio».Are gehiago, Mayerrek "mespretxatuen koalizio" baten beharra aldarrikatu zuen, AEBen hedapenari aurre egin ahal izateko:«Zer egin errealitate horren aurrean? "Anaia" iparamerikarrak bularrean daraman harrokeriaren aurrean ez ikusiarena egin, xalo-xalo, edo arraza kolonbinoa gehiago zuritzen saiatu Wall Streeteko bankarien festetan onartuak izateko? Azken hori omen da Latinoamerikako "goi-klaseek" lehenesten duten metodoa. Nik, ordea, indiar, beltz, txinatar eta japoniar gutxietsiekin bat egitea aholkatuko nuke. Mespretxatuen koalizioa osatu, eta, hala, prestatzen hasi zibilizazio "hil" eta "primitibo" esten dieten horiek munduaren aurrean independentzia eta errespetua lortzeko egin beharko duten eta egiteko gauza izango diren botere froga loriatsua».jarrera hori aldatu egin zen hamarreko hamarkadan, eta Peruko txinatar migratzaileekiko interes handia garatu zuen, baita Txinarekiko eta haien kultura, historia eta ohiturekiko ere. 1924an, txinatar etorkinen kezkei eta Perurekiko konpromisoari buruzko testu bat idazteko eskatu zioten, eta, horrela, *La China silenciosa y elocuente* (Txina isil eta adierazkorra) liburua sortu zen. 1927an, *Amautan*, honako hau adierazi zuen, Roque Sáenz Peña politikari argentinarrari erreferentzia eginez eta Monroeren doktrinari erantzunez:«Asiako arrazak baztertzea? Ez; mila aldiz ez. Hori egitea gure pentsalari gorenen leloari traizio egitea litzateke: "Amerika gizateriarentzat" ».

Era berean, Dora Mayer Peruko sindikalismoaren eta mugimendu feminista ihardukitzailearen aitzindari izan zen. Miguelina Acostak eta biek jarduera politiko eta sindikalari finko lotuta zegoen emakumeen mugimendua ordezkatu zuten. Izan ere, Mayerrek berak adierazi zuen garai hartako "feminitate kontestatarioaren" kide zela, eta, horrez gain, elite kontserbadoreen aurka zegoela eta antioligarkiko, antiinperialista eta antikapitalistatzat zuela bere burua.
thumb|254x254px|Pedro Zulen (1889-1925)
Dora Mayer ez zen inoiz ezkondu, ezta seme-alabarik izan. Hala ere, badirudi oso maite zuela Pedro Zulen, bere hainbat ikerketa lanetan kolaboratzaile handia eta aktibismoan kidea. Zulenek, baina, ez zuen Mayer maite. Hala eta guztiz ere, Dora Mayerrek eta Pedro Zulenek osatutako bikoteak garrantzi handia izan zuen Peruko mugimendu indigenistaren artikulazioan, eta horregatik, Mayerrek Manco Cápac eta Mama Ocllo bikotea baitliran aurkeztu zituen Zulen eta bere burua. *La China silenciosa y elocuente.Homenaje de la colonia china al Perú con motivo de las fiestas centenarias de su independencia*, (1924) Peruko txinatar immigrazioari buruzko ikerketa; eta *El indigenismo* (1949). 1992an, Mayer hil ondoren, Pablo Macera historialariak bere *Memorias* argitaratu zuen hiru liburukitan.

Dora Mayerren ibilbide literarioa XIX. mendearen amaieran hasi zen, Peruko ohituretan giroturiko eleberri batekin eta ingelesezko beste batekin, biek ala biek kritika ona izan zutenak. Geroago, bere ardura literarioak, xede praktikoago bat harturik, nekazarien babesa ardatz zuten gaietara bideratu ziren., barne. 1905ean indigenen egoerari buruzko artikuluak argitaratzen hasi zen. Horrek iradokitzen du ordurako herrialde barruko erakunde indigenekin harremanetan zegoela, eta erakunde horiek beren eskariei buruzko informazioa ematen ziotela, eta berak eskuragarri zituen egunkari eta hedabideetan argitaratzen zituela. Horregatik esan daiteke indigenen auziari buruzko interesa eta defentsa Indigenen *Asociación Pro Indígena* elkartea sortu baino lehenagokoak izan zirela.*Asociación Pro Indigena* elkartea 1909an sortu zen, legezko bitartekoez indigenen defentsan lan egiteko proiektu gisa. Billinghurst-en gobernuan (1912-1915), elkarteak estatuaren laguntza izan zuen, eta horrek bere hedapen nazionala bultzatu zuen., eta nabarmendu egin zituzten eskubideen defentsan eta genero-berdintasuna sustatzen egindako lanagatik. Mayerri, bereziki, "herrialdean gizarte-zientzien garapenerako eta genero-berdintasuna lortzeko egindako ekarpena" aitortu zioten.

## Oharrak eta erreferentziak 
### Oharrak 
### Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miguelina Acosta Cárdenas
* Pedro Zulen
* Indigenismoa
* *Amauta* aldizkaria
* Augusto B. Leguía

## Kanpo estekak 
* *Dora Mayer. Periodista, pionera en la defensa de la causa indígena* (2021) 21 intelectuales peruanos del siglo XX. Bicentenario Perú 2021
* *Dora Mayer* (2021)  21 intelectuales peruanos del siglo XX. Serie antologías 04. Bicentenario Perú 2021
* *Dora Mayer. Selección de sus escritos.* Marxists Internet Archive (MIA)
* *Archivo personal de Dora Mayer*, Biblioteca Central UNMSM
* *Dora Mayer (1868-1959)*, Fuentes Históricas del Perú