open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fot

**Fot** () Upplandgo bikingoa izan zen, Uppland Suediako Erresuma Bikingoetan zegoen. Fot errunen grabatzailea (erilaz) izan zen eta bere lan batzuek haren sinadura erakusten dute. Hari buruz informazio gutxi dago, bakarrik XI. mendean lanean zebilela.

## Egoera 
Europako beste lurraldetan horrela ez bazen, Eskandinavian Goi Erdi Aroan, jende askok bazekien idazten eta irakurtzen, bai hezurren gainean baita ere egurren gainean. Fot ezaguna da Urnes estiloan egin zuen lanengatik. Estilo honen ezaugarri nagusia azken garaietan irudi zoomorfoen presentzia zen.

## Lan sinatuak 
Gutxi dira Fot izena erakusten duten lanak. Rundata Suediako idazkun errunikoen datu-basearen arabera hauek dira:
* U 167, Östra Ryds
* U 177, Stav
* U 268, Harby
* U 464, Edeby
* U 605, Stäket
* U 638, Mansängen
* U 678, Skokloster, hau da ezagunetariko bat
* U 945, Danmarks.

Badira beste berrogei lan gehiago, haien estiloa dela eta, Foti egozten zaizkionak.

## Garrantzia 
Fot Upplandgo eta urnes estiloko maisu nagusietariko bat. Bere lanetan harriak kondu handiz aukeratzen zituen. Diseinuak uniformeak ziren, harmonikoak. Bere errunen artean **× ** puntuazio ikurra ikus daiteke. Garaian beste artisten artean eragin handia izan zuen.

## Galeria 

Fitxategi:U945 Upplands runinskrifter Danmarks kyrka.jpg|U 945 harri errunikoa, Fotek sinatuta.
File:U678.jpg|Uppland 678 idazkun errunikoa|U 678.
File:U 329, Snåttsta.JPG|Snottsta eta Vreta harri errunikoak U 329.
File:U 127, Danderyd.jpg|Jarlabankeko harri errunikoa U 127.
File:U 164, Vallentuna.jpg|Jarlabankeko harri errunikoa U 164.
File:U 165, Vallentuna.jpg|Jarlabankeko harri errunikoa U 165.
File:U 212 (side A), Vallentuna.JPG|Jarlabankeko harri errunikoa U 212.
File:U 261, Fresta.jpg|Jarlabankeko harri errunikoa U 261.

## Ikus, gainera 
* Alfabeto erruniko

## Erreferentziak
Legio V Parthica

**Legio quinta Parthica** () III. mendearen amaieran sortutako erromatar legio bat izan zen. Dioklezianok sortu zuen Sasandar Inperioa borrokatzeko (orduan bere izengoitia anakronismo bat izan zen). 359an Amidan kuartelaturik zegoen Xapur II.ak hiria hartu zuenean.

## Kanpo estekak
İzmit

**İzmit** (antzinean Nikomedia zena) Kocaeli probintziako barrutietako bat da eta era berean hiriburua. Marmarako itsasoaren kostaldean, izen bereko golkoan dago. 1.044,85 km²ko azalera du eta bertan 302,960 biztanle bizi dira.

## Historia 
Antzinaroan, Bitiniako Astako eta Olbia (aditu batzuen ustetan hiri bera ziren) greziar koloniak bertatik gertu zeuden. K.a. 264an astakotarrak egungo kokalekura mugitu ziren eta hiri berriak Nikomedia izena hartu zuen. Nikomedia Konstantinopla eratu baino lehen Ekialdeko Erromatar Inperioko hiriburua izan zen. III. mendean Santa Barbara bertan jaio zen.

XVI. mendean Mimar Sinanek meskita bat eraiki zuen bertan. Bizantziar harresi eta gotorlekuen hondakinak oraindik ikusgai dira. Yalova bainuetxea deitu du.

1999ko abuztuaren 17an 7,4 magnitudeko lurrikara bat jasan zuen, 14.000 lagun baino gehiago hil zituena.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* , 1989an
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenya Britainiarra

**Kenya Britainiarra** ( eta *British Kenya*) Britainiar Inperioko estatu koloniala izan zen, egungo Kenyaren lurraldea hartzen zuena. 1920an eratu zen, Ekialdeko Afrika Britainiarra izeneko protektoratua kolonia bilakatu zenean. Koloniak barnealdeko lurrak hartzen zituen, eta Indiako ozeanoaren ertzeko lur zerrendak protektoratu izaten segitu zuen. Kenya 1963an independizatu zen Erresuma Batutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uppland

**Uppland** (suedieraz  ahoskatua) Suediako ekialdeko kostaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da, Stockholm hiriburutik iparraldera dagoena. Södermanland, Västmanland eta Gästrikland probintziak, Mälaren aintzira eta Baltikoa mugakideak ditu.

### Hiriak 
* Djursholm (1913)
* Enköping (1300 inguru)
* Lidingö (1926)
* Norrtälje (1622)
* Sigtuna (990 inguru)
* Solna (1943)
* Stockholm (1252)
* Sundbyberg (1927)
* Uppsala (1286)
* Vaxholm (1652)
* Öregrund (1491)
* Östhammar (1300 inguru)

### Barrutiak 
## Kanpo estekak
Svealand

**Svealand** Suediako erdialdeko eskualde historikoa da, Norrland eta Götaland artean dagoena. Benetako Suedia izengoitiz ezaguna, bere ekialdean Mälardalen, ipar-ekialdean Roslagen, erdialdean Bergslagen meatze-barrutia eta mendebaldean Dalarna eta Värmland ditu.

Sei probintzia historikok osatzen dute Svealand:
* Dalarna
* Närke
* Södermanland
* Uppland
* Värmland
* Västmanland

## Kanpo estekak
Småland

**Småland** (suedieraz  ahoskatua) Suediako hegoaldeko kostaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Blekinge, Eskania, Halland, Västergötland, Östergötland eta Öland uhartea mugakideak ditu.

### Hiriak 
### Barrutiak 
## Kanpo estekak
Lappland

**Lappland** (, , , ) Suediako iparraldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Jämtland, Ångermanland, Västerbotten, Norrbotten, Norvegia eta Finlandia mugakideak ditu. Bere eremua herrialdearen laurden bat osatzen du.

Jatorrizko probintzia ekialderantz hedatzen zen baina 1809an Errusiar Inperioak Suediako Erresumaren ekialdea bereganatu zuen eta Finlandiako Dukerri Handia eratu zuen. Hori zela eta, Laponia bitan banatu zen, Lappland edo Suediar Laponia eta Lappi edo Finlandiar Laponia.

## Kanpo estekak
Juan Modesto

**Juan Guilloto León** (El Puerto de Santa María, 1906ko irailaren 24a - Praga, 1969ko apirilaren 19a), **«Modesto»** edo **Juan «Modesto»** ezizenarekin ezagutzen dena, Espainiako Gerra Zibilean espainiar militar ospetsua izan zen eta Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) kidea. Gerraren hasieran miliziano izatetik, bukaeran, errepublikanoen eskutik jeneralera iritsi zen.

V. Armadaren Gorputzaren agindupean, militar gogor eta diziplinatuaren irudia landu zen. Bereziki, errepublikanoek Brunete eta Belchiten jorratutako erasoetan. Hala ere, 1938. urteko udan iritsi zen bere lidergotza militarra, Ebroko Armadaren egoitzara iritsi zenean eta pertsonalki, Ebroko Errepublikako Ofentsiba gidatu zuenean. Gerra amaitzean, erbestera joan zen Sobietar Batasunera, errepublikaren aldeko beste afiliazio militarrekin batera eta baita, PCEko buruzagi nagusiekin ere. Urte batzuetan Frunze Akademian egon zen, ikasketa militarrak zabalduz. Geroxeago, Pragara joan zen, Txekoslovakiako hiriburura.

1934an Espainiara itzuli zen milizia komunistetan parte hartzeko (Langile eta Nekazarien Milizia Antifaxistak), komunistak zirenei Falangeko kideen erasoetatik babesteko.

#### Erbesteratzea 
Martxoaren 6an Espainiatik ihes egin zuen eta Sobietar Batasunera erbesteratu zen. Hegazkinean, Juan Negrín, Enrique Líster, eta Alderdi Komunista eta Errepublikako kideekin zihoan.

## Erreferentziak
Blekinge

**Blekinge** (suedieraz  ahoskatua) Suediako hegoaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Småland, Eskania eta Baltikoa mugakideak ditu.

## Kanpo estekak
VEB Arena

**VEB Arena** (errusieraz ВЭБ-Арена) edota **Arena CSKA**, Errusiako Mosku hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. CSKA Mosku taldearen egoitza eta jokalekua da.

2016ko irailaren 10ean inauguratu zen eta 30.457 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak
Aparailu isodomo

eskuinera|thumb|300x300px| Aparailu erregularra eta ez-erregularra.
**Aparailu isodomoa** harlanduak juntura-hautsika eta garaiera berdineko ilaretan paratuz egiten den aparailua da. Hala, horma erabat erregularra lortzen da.

Antzinako eraikuntza teknika bat da, greziar jatorrikoa edo lehenagokoa dateke, eta oso erabilia da arkitektura monumental klasikoan.

Aparailuko ilaren luzera berdina ez denean, edo harreman aritmetiko sinple batekin elkartzen ez denean, aparailu ez-erregular esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adreilu-zoladura

## Kanpo-estekak
Dalsland

**Dalsland** Suediako hegoaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Vänern aintziraren mendebaldean kokaturik, iparraldean Värmland, hego-ekialdean Västergötland, mendebaldean Bohuslän eta ipar-mendebaldean Norvegia ditu mugakideak.

## Kanpo estekak
Halland

**Halland** Suediako hego-mendebaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Västergötland, Småland, Eskania eta Kattegat itsasoa mugakideak ditu. 1645eko Brömsebroko Bigarren Itunera arte, Danimarkako Erresumaren zati bat izan zen.

## Hiriak 
* Falkenberg (1558)
* Halmstad (1307)
* Kungsbacka (1400 inguru)
* Laholm (1200 inguru)
* Varberg (1100 inguru)

## Barrutiak 
* Faurås Hundred
* Fjäre Hundred
* Halmstad Hundred
* Himle Hundred
* Höks Hundred
* Tönnersjö Hundred
* Viske Hundred
* Årstad Hundred.

## Kanpo estekak
Närke

**Närke** (suedieraz  ahoskatua) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Iparraldean Västmanland, ekialdean Södermanland, hego-ekialdean Östergötland, hego-mendebaldean Västergötland eta ipar-mendebaldean Värmland mugakideak ditu.

## Barrutiak 
* Asker Hundred
* Edsberg Hundred
* Glanshammar Hundred
* Grimsten Hundred
* Hardemo Hundred
* Kumla Hundred
* Noraskoga Mendi-Barrutia (1617an Västmanlandekin bat egin zuena)
* Skyllersta Hundred
* Sundbo Hundred
* Örebro Hundred

## Kanpo estekak
Västergötland

**Västergötland** (suedieraz  ahoskatua) Suediako hego-mendebaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Bohuslän, Dalsland, Värmland, Närke, Östergötland, Småland eta Halland probintziak eta Vänern eta Vättern aintzirak mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Alingsås (1619)
* Borås (1622)
* Falköping (1200 inguru)
* Göteborg (1621)
* Hjo (approximately 1400)
* Lidköping (1446)
* Mariestad (1583)
* Mölndal (1922)
* Skara (988 inguru)
* Skövde (1400 inguru)
* Tidaholm (1910)
* Trollhättan (1916)
* Ulricehamn (1400 inguru)
* Vänersborg (1644)

## Barrutiak 
* Ale
* Askim
* Barne
* Bjärke
* Bollebygd
* Eastern Hisingen
* Flundre
* Frökind
* Gudhem
* Gäsene
* Kåkind
* Kålland
* Kind
* Kinne
* Kinner Quarter
* Kulling
* Laske
* Mark
* Mo
* Redväg
* Skånings
* Vadsbo
* Valle
* Vartofta
* Veden
* Vilske
* Viste
* Väne
* Vätle
* Ås
* Åse

## Kanpo estekak
Södermanland

**Södermanland** Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da, hego-ekialdeko kostaldean hain zuzen ere. Östergötland, Närke, Västmanland eta Uppland probintziak, Mälaren aintzira eta Baltikoa mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Eskilstuna (1659)
* Flen (1949)
* Katrineholm (1917)
* Mariefred (1605)
* Nacka (1949)
* Nyköping (1187)
* Nynäshamn (1946)
* Oxelösund (1950)
* Stockholm (1250)
* Strängnäs (1336)
* Södertälje (1000 inguru)
* Torshälla (1317)
* Trosa (1300 inguru)

## Barrutiak 
## Kanpo estekak
Västmanland

**Västmanland** Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Södermanland, Närke, Värmland, Dalarna eta Uppland mugakideak ditu.

## Barrutiak 
Västmanland barrutietan banaturik zegoen. Bergslagenen mendi-barruti (*bergslag*) zieten eta gainontzeko lekuetan barruti (*hundred*).

## Kanpo estekak
Urbanizazio (argipena)

**Urbanizazio** hitzak hainbat adiera ditu:
* Urbanizazio (prozesua), hirien hedadura eta biztanleria haztea eta hiriko bizimoduaren ezaugarriak bestelako biziguneetara zabaltzeko prozesua.
* Urbanizazio (etxe multzoa), urbanizatze-plangintza baten ondorioz eraikitako etxe multzoa.
* Urbanizazio (hirigintza), lursail batean etxebizitzak eraikitzeko prestatzea, kaleak, ur-hornidura, estolderia, argiteria eta antzeko azpiegiturak eginez eta beharrezko instalazio eta zerbitzuez hornituz.
Lester Cole

**Lester Cole** (1904ko ekainaren 19a – 1985eko abuztuaren 15a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema-gidoilaria izan zen. Hollywoodeko Hamarretako bat izan zen.

## Bizitza 
Cole New Yorken sortu zen, familia judu baten baitan, poloniar etorkinen seme. Aita ehungintza alorreko enpresa bateko sindikalista izan zen, eta Lesterrek txikitatik jaso zuen sozialismoaren berri.

Hasierako lanetan Colek aktore jardun zuen, baina handik gutxira gidoilaritzari ekin zion. Coleren aurreneko lana *If I Had a Million* filmerako gidoia izan zen. John Howard Lawson eta Samuel Ornitz lagunekin batera 1933an Ameriketako Estatu Batuetako Gidoilarien Sindikatua eratu zuen, eta 1934an Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Komunistan afiliatu zen.

1932 eta 1947 bitartean, Colek berrogei gidoitik gora sortu zituen.

### Zerrenda beltza 
1947an Hollywoodeko Hamarretako bat bilakatu zen. Ekintza Antiamerikarren Batzordearen aurrean adierazpenik ez egitea erabaki zuen Alderdi Komunistan jardutearen gainean. Ordainetan hamabi hilabeteko konfinamendua eta 1.000 dolarretako isuna.
Haren izenean lanik ezin egin, Colek zenbaitetan izengoitien bidez sinatu zituen lanak: Gerald L.C. Copley, Lewis Copley, eta J. Redmond Prior.

Coleren lan ezagunena *Born Free* (1966) filmerako godoia izan zen, Gerald L.C. Copley goitizena erabilita.

Lester Cole bihotzekoak jota hil zen San Franciscon, Kalifornian, 1985ean. Ronald Radosh historia irakaslearen arabera, Cole hil artean komunista sutsua izan zen.

## Aukeratutako filmografia 
* *Walls of Gold* (1933)
* *Nothing More Than a Woman* (1934)
* *The Crime of Doctor Hallet* (1938)
* *Pirates of the Skies* (1939)
* *The House of the Seven Gables (1940)*
* *Among the Living* (1941)
* *None Shall Escape* (1944)
* *Blood on the Sun* (1945)
* *Objective, Burma!* (1945)
* *Men in Her Diary* (1945)
* *The Romance of Rosy Ridge* (1947)
* *High Wall* (1947)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.imdb.com/name/nm0170660/ Lester Cole *IBDM* atarian.
* https://librivox.org/author/9806?primary_key=9806&search_category=author&search_page=1&search_form=get_results Lester Coleren idazlan bat LibriVox atarian (audioa).
Bohuslän

**Bohuslän** (suedieraz  ahoskatua; norvegieraz eta ) Suediako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Ipar-ekialdean Dalsland, hego-ekialdeanVästergötland, mendebaldean Skagerrak eta iparraldean Norvegiako Østfold konderria mugakideak ditu.

## Uharteak 
* Björkö
* Bohus Malmön
* Brattön
* Dyngö
* Dyrön
* Fotö
* Grötö
* Gullholmen
* Hamburgö
* Hisingen (zati bat)
* Härmanö
* Hyppeln
* Hållö
* Hälsö
* Hönö
* Kalvsund
* Koster
* Klädesholmen
* Källö-Knippla
* Käringön
* Malmön
* Marstrand
* Orust
* Rörö
* Resö
* Stenungsön
* Tjörn
* Vinga
* Åstol
* Öckerö

## Hiriak 
* Kungälv (1100 inguru)
* Lysekil (1903)
* Marstrand (1200 inguru)
* Strömstad (1672)
* Uddevalla (1498)

## Barrutiak 
* Bullaren Hundred
* Inland Fräkne Hundred
* Inland Northern Hundred
* Inland Southern Hundred
* Inland Torpe Hundred
* Kville Hundred
* Lane Hundred
* Orust Eastern Hundred
* Orust Western Hundred
* Sotenäs Hundred
* Stångenäs Hundred
* Sörbygden Hundred
* Tanum Hundred
* Tjörn Hundred
* Tunge Hundred
* Vette Hundred
* Hisingen Western Hundred

## Kanpo estekak
Gästrikland

**Gästrikland** Suediako iparraldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Uppland, Västmanland, Dalarna, Hälsingland eta Botniako golkoa mugakideak ditu. XIV. edo XV. mendera arte Upplanden zati bat besterik ez zen.

## Kanpo estekak
Härjedalen

**Härjedalen** (suedieraz  ahoskatua; ) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Norvegia, Dalarna, Hälsingland, Medelpad eta Jämtland mugakideak ditu. 1645era arte Norvegiakoa zen baina Brömsebroko Bigarren Itunaren ondorioz suediarren eskuetara iragan zen.

## Barrutiak 
* Hede Gorte-Barrutia
* Sveg Gorte-Barrutia

## Kanpo estekak
Hälsingland

**Hälsingland** (suedieraz  ahoskatua) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Gästrikland, Dalarna, Härjedalen, Medelpad eta Botniako golkoa mugakideak ditu.

## Barrutiak 
* Arbrå Gorte-Barrutia
* Bergsjö Gorte-Barrutia
* Delsbo Gorte-Barrutia
* Enånger Gorte-Barrutia
* Forsa Gorte-Barrutia
* Hälsingland hego-ekialdeko Gorte-Barrutia
* Hälsingland hego-mendebaldeko Gorte-Barrutia
* Järvsö Gorte-Barrutia
* Ljusdal Gorte-Barrutia

## Kanpo estekak
Jämtland

**Jämtland** (suedieraz  ahoskatua; ; ; jamtlandieraz: *Jamtlann*) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Hegoaldean Härjedalen eta Medelpad, ekialdean Ångermanland, iparraldean Lappland eta mendebaldean Trøndelag eta Norvegia mugakideak ditu. 1645era arte Norvegiakoa zen baina Brömsebroko Bigarren Itunaren ondorioz suediarren eskuetara pasa zen.

## Barrutiak 
:Berg Gorte-Barrutia
:Brunflo Gorte-Barrutia
:Hackås Gorte-Barrutia
:Hallen Gorte-Barrutia
:Hammerdal Gorte-Barrutia
:Lits Gorte-Barrutia
:Offerdal Gorte-Barrutia
:Oviken Gorte-Barrutia
:Ragunda Gorte-Barrutia
:Revsund Gorte-Barrutia
:Rödön Gorte-Barrutia
:Sunne Gorte-Barrutia
:Undersåker Gorte-Barrutia

## Kanpo estekak
Medelpad

**Medelpad** Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da, Ljungan eta Indalsälven ibaien artean hain zuzen ere. Hälsingland, Härjedalen, Jämtland, Ångermanland eta Botniako golkoa mugakideak ditu.

## Barrutiak 
* Indal Gorte-Barrutia
* Ljustorp Gorte-Barrutia
* Njurunda Gorte-Barrutia
* Selånger Gorte-Barrutia
* Skön Gorte-Barrutia
* Torp Gorte-Barrutia
* Tuna Gorte-Barrutia

## Kanpo estekak
Värmland

**Värmland** (suedieraz  ahoskatua) Suediako erdialdean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Västergötland, Dalsland, Dalarna, Västmanland, Närke eta Norvegia mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Arvika (1911)
* Filipstad (1835)
* Hagfors (1950)
* Karlskoga (1940)
* Karlstad (1584)
* Kristinehamn (1642)
* Säffle (1951)

## Barrutiak 
* Fryksdal
* Färnebo
* Gillberg
* Grums
* Jösse
* Karlskoga
* Karlstad
* Kil
* Nordmark
* Nyeds (Kiletik bereizia, 1681)
* Näs
* Visnums
* Väse
* Älvdal
* Ölme

## Kanpo estekak
Västerbotten

**Västerbotten** (suedieraz  ahoskatua) Suediako iparraldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Ångermanland, Lappland, Norrbotten eta Botniako golkoa mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Umeå (1622)
* Skellefteå (1845)

## Barrutiak 
## Aintzira eta ibaiak 
## Kanpo estekak
L'Isle-Jourdain kantonamendua

'''L'Isle-Jourdain kantonamendua''' izan daiteke:
* L'Isle-Jourdain kantonamendua (Gers)
* L'Isle-Jourdain kantonamendua (Vienne)
Montréal kantonamendua

**Montréal kantonamendua** izan daiteke:
* Audeko kantonamendu baten antzinako izena, egun La Malepère à la Montagne Noire kantonamendua dena.
* Montréal kantonamendua (Gers)
Norrbotten

**Norrbotten** (suedieraz  ahoskatua) Suediako iparraldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Hegoaldean Västerbotten, mendebaldean Lappland eta ekialdean Finlandia mugakideak ditu.

## Kanpo estekak
Ångermanland

**Ångermanland** Suediako iparraldean dagoen probintzia historikoa (*landskap*) da. Lappland, Västerbotten, Botniako golkoa, Medelpad eta Jämtland mugakideak ditu.

## Hiriak 
* Härnösand (1585)
* Kramfors (1947)
* Sollefteå (1917)
* Örnsköldsvik (1893)

## Barrutiak 
## Kanpo estekak
Fotoperiodikotasun

**Fotoperiodikotasuna** edo **fotoperiodoa** izaki bizidunek, argiaren iraupenaren aurrean, garatzen dituzten erantzun fisiologikoei deritze. Landareek eta animaliek hainbat prozesu fisiologiko aktibatzen dituzte argia eta iluntasunaren arteko erlazioaren arabera .

Eguna eta gauaren arteko erlazioa ez da beti berdina. Urtaroekin batera aldatzen da (gure planetako ekuatorean izan ezik). Ekinokzioetan erlazio hori 1 da (12 gau-ordu eta 12 egun-ordu). Neguko solstizioan, Euskal Herrian, gauak 15 ordu inguru irauten du, eta egunak 9 ordu. Udako solstizioan alderantziz gertatzen da.

Fotoperiodikotasun hitza W. Garner eta H. Allard biologo estatubatuarrek asmatu zuten 1920an .

Landareetan fotoperiodikotasunaren eragina nabarmenagoa da. Loraketa prozesua, tuberkuluen agerpena, hostoen kolorazio prozesua, hostoen erorketa....eguna eta gauaren arteko iraupenaren aldaketek baldintzatzen dituzte.

Loraketari dagokionez, adibidez, landare ugarik fitokromo izeneko pigmentu baten bitartez argiaren iraupenaren aldaketak detektatzen dituzte. Aldaketa horiek loraketa abian jartzeko seinaleak dira 

Hiru kategoria ezberdinetan sailkatzen dira landareak loraketari dagokionez:

* egun laburreko landareak: landare hauek iluntasun--aldi luzeak behar dituzte loratzeko. Adibidez, krisantemoa, kafea, tabakoa, marrubia, etab. Hauek guztiak ezin dute loratu eguna luzea bada (edo gau erdian argi artifiziala jartzen baldin bazaie). Euskal Herriko latitudetan eguna laburtzen denean (udaren amaieran edo udazkenean) loratzen dute.

* egun luzeko landareak: iluntasun-aldia motza denean loratzen dutenak. Landare hauek, horrenbestez, Euskal Herrian udaberriaren bukaeran edo uda hasieran loratzen dute. Oloa, krabelina edo mitxoleta, adibidez.

* egun neutroko landareak: fotoperiodikotasunak ez die eragiten loratzeko.

Orokorrean, fotoperiodoa da landareak neguan gutxiago hazteko erantzulea (Euskal Herriko latitudeetan), egunak motzagoak direlako eta fotosintesi-aldia laburragoa delako.

## Animalietan 
Animalietan ere fotoperiodikotasunak garrantzi handia du, aldaketa biologikoak eta portaera-aldaketak eragiten dituelako. Tenperatura aldaketekin batera, esaterako, fotoperiodikotasunak animalia askoren hibernazioan garrantzi handia du. Migrazio, sexu-portaera eta ugalketa, eta hainbat aldaketa hormonalen atzean eguna eta gauaren arteko iraupenaren aldaketak daude. Ugaztunak eta hegaztiak udaberrian ugaltzen dira (eguna luzatzen denean), eta intsektuak larba bihurtzen dira udazkenean (eguna laburtzen denean).

Animalia ornodunetan melatonina hormonaren bidez eragiten du fotoperiodikotasunak goian aipatutako aldaketa fisiologikoak (eta portaerazkoak ere) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chumbivilcas zaldi

**Chumbivilcas zaldia**, (bertako gazteleraz: *Morochuco Chumbivilcano*), Peruko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Zaldi hauek Andeak menditean altuera handitan bizi dira. Hauen hedapen gunea Cuzco , Arequipa eta Apurimac departamenduak dira. Batzuetzat zaldi hauek Andeetako poniaren aldapen bat dira.

## Arrazaren historia 
Bere izena Chumbivilcas eskualdetik dator, bertako lautadetan larretzen baita bereziki. Zaldi hauek gehiago dira Andeetan emandako hautespen natural baten ondorio hautespen artifizialaren ondorio baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "the equinest" entziklopedian
* "Características zoométricas del caballo Morochuco". Ayacucho, 2008" http://repositorio.unsch.edu.pe/handle/UNSCH/2976
Luigi Lunari

**Luigi Lunari** (Milan, 1934ko urtarrilaren 3-ib., 2019ko abuztuaren 15) idazle italiar ezaguna, egile garaikideen artean garrantzitsuenetariko bat.

## Biografia 
Jurisprudentziaz doktorea, Sienako Accademia Musicale Chigianan musika ikasketak egin zituen, tartean Franco Ferrararekin. Unibertsitatean irakasle, literatura kritikari eta saiakeren egile, bere lan handiena antzerki munduan egin zuen. 1935an Laura Pollaroli-rekin ezkondu zen. 1961tik 1982ra, Paolo Grassi eta Giorgio Strehlerrekin batera, Piccolo Teatro di Milanon lagundu zuen. Antzerki garaikidearen benetako espezialista zen.

Egile bezala agian bere lan ezagunenak *Il Senatore Fox* eta *Nel nome del padre*, benetako satira politikoak. 1994an ''Tre sull'altalena* atzezlanak arrakasta handia izan zuen, hogei hizkuntzetara itzulita izanik. Lunari bera ere itzultzaile, Rizzole argitaletxearentzat Molière egilearen obra osoa italierara eraman zuen. Garrantzitsuak izan ziren, bestetik, idatzi zituen saiakerak, besteak beste, *Lawrence Olivier* (1959), *Il movimento drammatico irlandese'' (1960).

## Sariak 
* 1994: SIAE Autore dell'anno, urteko egilea
* 1996: Salvo Randone saria
* 2017: Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana
## Obra 
### Antzezlanak 
* *Giovanna* (1952)
* *Tarantella con un piede solo* (1958)
* *Gli ingannati* (1963)
* ''L'incidente* (1966)
* *Non so, non ho visto, se c'ero dormivo* (1966)
* *Non spingete, scappiamo anche noi!* (1967)
* *I contrattempi del tenente Calley* (1973)
* *Il senatore Fox* (1979)
* *Storia d'amore* (1982)
* *La stagione del garofano rosso* (1987)
* *Sogni proibiti di una fanciulla in fiore* (1987)
* *Tre sull'altalena* (1989)
* *L'uomo che incontrò se stesso* (1995)
* *Nel nome del padre*, antzerki opera (1997)
* *La barca di Platone*, ovvero Somnium Platonis (1998)
* *Rosso profondo* (1999)
* *Contributi alla storia della letteratura italiana del 300* (2002)
* *Sotto un ponte, lungo un fiume...* (2004)
* *Elisabetta e il suo pirata* (2004)
* *Tutti gli uomini di Annalisa* (2005)
* *Er padre de li santi, ovvero I monologhi del cazzo* (2005)
* *Il canto del cigno* (2006)
* *L'ultima vittoria* (2013)
* *Amor sacro, amor profano* (2014)
* *Tutto per bene* (2015)

## Eleberria 
* *Il Maestro e gli altri* (1990)

### Beste testu batzuk 
* *L'Old Vic di Londra* (1959)
* *Laurence Olivier* (1959)
* *Il movimento drammatico irlandese* (1960)
* *Henry Irving e il teatro inglese dell'Ottocento* (1962)
* *Il teatro irlandese. Storia e antologia* (1961)
* *Breve storia del teatro* (1999)
* *Cento trame del teatro italiano* (1993)
* *Il teatro veneto* (2003)
* *Essere o non essere. Storia e antologia del monologo* (2007)
* *Breve storia della musica. Da Orfeo a Michael Jackson'' (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  :Egilearen webgune ofiziala.
A-60

**A-60** edo **Valladolid - Leóngo Autobia** Valladolid eta León lotuko dituen autobia izango da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Langanes

thumb|Langanes penintsula (berdez, goian eskuinean) Islandiako mapan.
**Langanes** () Islandiako ipar-ekialdean dagoen penintsula da. Norðurland eystra lurraldean dago, Ozeano Artikoaren ertzean.

## Geografia 
Hego-mendenbaletik ipar-ekialdera 40 kilometro ditu eta Fontur izeneko lur-zerrenda batez bukatzen da. Ipar-ekialdean Þistilfjörðurrekin egiten du muga; azken leku horrek Melrakkaslétta penintsulatik bereizi egiten du, eta Bakkaflói penintsulatik hegoe-ekialdean.

Barrualdean 200 metrotik 400 metrotara igotzen da. Leku garaiena Gunnólfsvíkurfjall da, penintsularen hego-ekialdean.

## Administrazioa 
Langanesbyggð herrian dago, Norður-Þingeyjarsýsla lurralde historikoan. Populazio gehiena Þórshöfn herrixkan bizi da, ipar-mendebaleko itsasertzean. Bertan aireportu txiki bat dago. Sauðanes, bestetik, Þórshöfn herriko iparraldean, eliza zahar bat gordetzen du, gaur egun museo gisa erabilita.

Orokorrean populazioa behera egin du: hego-ekialdean Skalar arrantzale herriak XX. mendean ehun pertsona inguru zuen baina 1946an utzi zuten. Badira beste herrixka utziak: Heiðarhöfn, Læknistaðir, Skoruvík, Fagranes eta Saurbær.

## Garrantzi militarra 
Gerra Hotzaren bitartez, 1954tik 1968ra, penintsulan NATOren radar-estazio bat egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Langanes penintsulari buruzko informazioa.
Nas

**Nasir bin Olu Dara Jones** (New York, 1973ko irailaren 14a), **Nas** izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip-hop abeslari eta enpresaburua da. Olu Dara musikariaren semea, ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat da.

## Diskografia 
;Estudiozkoak
* *Illmatic* (1994)
* *It Was Written* (1996)
* *I Am...* (1999)
* *Nastradamus* (1999)
* *Stillmatic* (2001)
* ''God's Son* (2002)
* *Street's Disciple* (2004)
* *Hip Hop Is Dead* (2006)
* *Untitled* (2008)
* *Life Is Good* (2012)
* *Nasir* (2018)

;Kolaborazioak
* *The Firm: The Album* (the Firm taldearekin) (1997)
* *Distant Relatives'' (Damian Marleyrekin) (2010)
Busta Rhymes

**Trevor George Smith Jr.** (Brooklyn, New York, 1972ko maiatzaren 20a), **Busta Rhymes** izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip-hop abeslari eta aktorea da. Ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat da.

## Diskografia 
;Estudiozkoak
* *The Coming* (1996)
* *When Disaster Strikes...* (1997)
* *E.L.E. (Extinction Level Event): The Final World Front* (1998)
* *Anarchy* (2000)
* *Genesis* (2001)
* ''It Ain't Safe No More...* (2002)
* *The Big Bang* (2006)
* *Back on My B.S.* (2009)
* *Year of the Dragon* (2012)

;Kolaborazioak
* *A Future Without a Past...* Leaders of the New School taldearekin (1991)
* *T.I.M.E.* Leaders of the New School taldearekin (1993)
* *The Imperial'' Flipmode Squad taldearekin (1998)
The Notorious B.I.G.

**Christopher George Latore Wallace** (New York, 1972ko maiatzaren 21a - Los Angeles, 1997ko martxoaren 9a), **The Notorious B.I.G.**, **Biggie Smalls** edo **Biggie** izen artistikoez ezagunagoa, estatubatuar hip hop abeslaria izan zen. Ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat izaten zen eta bi kostaldeen arteko liskarrean sarturik zegoen. Los Angelesen tiroz erail zuten.

## Diskografia 
### Estudiozkoak 
* *Ready to Die* (1994)
* *Life After Death* (1997)
* *Born Again* (1999, hilondokoa)
* *Duets: The Final Chapter* (2005, hilondokoa)

### Kolaborazioak 
* *Conspiracy* Junior M.A.F.I.A. taldearekin (1995)
* *The King & I* Faith Evansekin (2017, hildondokoa)
Jay-Z

**Shawn Corey Carter** (New York, 1969ko abenduaren 4a), **Jay-Z** izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip-hop abeslari eta ekoizlea da. Ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat da.

## Diskografia 
* *Reasonable Doubt* (1996)
* *In My Lifetime, Vol. 1* (1997)
* *Vol. 2... Hard Knock Life* (1998)
* *Vol. 3... Life and Times of S. Carter* (1999)
* *The Dynasty: Roc La Familia* (2000)
* *The Blueprint* (2001)
* *The Blueprint2: The Gift & the Curse* (2002)
* *The Black Album* (2003)
* *Kingdom Come* (2006)
* *American Gangster* (2007)
* *The Blueprint 3* (2009)
* *Magna Carta Holy Grail* (2013)
* *4:44* (2017)
50 Cent

**Curtis James Jackson III** (Queens, New York, 1975eko uztailaren 6a), **50 Cent** izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip hop abeslari eta aktorea da. Ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat da.

## Diskografia 
**Estudiozkoak**
* ''Get Rich or Die Tryin'* (2003)
* *The Massacre* (2005)
* *Curtis* (2007)
* *Before I Self Destruct* (2009)
* *Animal Ambition* (2014)
* *Street King Immortal* (TBA)

**Kolaborazioak**
* *Beg for Mercy* (G-Unit taldearekin) (2003)
* *T·O·S (Terminate on Sight)'' (G-Unit taldearekin) (2008)
Scary Stories to Tell in the Dark (filma)

***Scary Stories to Tell in the Dark*** (euskaraz *Iluntasunean Kontatzeko Beldurrezko Istorioak*), 2019ko André Øvredal norvegiar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Guillermo del Toro mexikarrak ekoitzi zuen. Alvin Schwartz estatubatuar idazlearen *2011ko izenburu berdineko beldurrezko haur liburuan* oinarritua dago. Zoe Colletti, Michael Garza, Gabriel Rush, Austin Zajur, Natalie Ganzhorn, Austin Abrams, Dean Norris, Gil Bellows eta Lorraine Toussaint aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1968, Halloween gaua, AEB, Pennsylvania. Mill Valley udalerri txikian nerabe talde batek herrian bapatean jazotako heriotz makabro saila ikertu eta argitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Zoe Colletti: Stella Nicholls
* Michael Garza: Ramón Morales
* Gabriel Rush: August "Auggie" Hilderbrandt
* Austin Zajur: Charlie "Chuck" Steinberg
* Natalie Ganzhorn: Ruth Steinberg
* Austin Abrams: Tommy Milner
* Dean Norris: Roy Nicholls udaltzaina
* Gil Bellows: Turner poliziaburua
* Lorraine Toussaint: Louise "Lou Lou" Baptiste
* Marie Ward: Hilderbrandt andrea
* Matt Smith: Steinberg jauna
* Karen Glave: Claire Baptiste

### Munstroak 
* Javier Botet: Behatzaren Munstroa
* Troy James: Gizon Karrankaria
** Andrew Jackson: Gizon Karrankariaren ahotsa
* Mark Steger: Harold Txorimaloa eta Andere Zurbila

### Bellows Familia 
* Kathleen Pollard: Sarah Bellows
* Will Carr: Ephraim Bellows doktorea
** Elias Edraki: Ephraim Bellows doktorearen ahotsa
* Jane Moffat: Delanie Bellows
* Amanda Smith: Gertrude Bellows
* Brandon Knox: Harold Bellows

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nerbio (arkitektura)

[thumb|180x180px| Moreruela [monasterioaren gurutze-ganga, Zamora (Espaina). ]]
Euskaltzaindiaren arabera, nerbioa, ganga baten edo sabai lau baten barnealdetik jartzen den elementu irten eta jarraikia, egiturari eusteko edo apaingarri modura jartzen dena da.

Arkitektura gotikoaren elementu bereizgarria da nahiz eta ondoren arkitektura estilo askotan erabilia izan.

## Deskribapena 
Ganga baten intradosean jarritako arku segmentu irtena da.

XII. mendeaz geroztik erabilia izan da, baina jatorrian gurutze-gangak egiteko sortu zen.

Nerbio hauek erabiltzerakoan indar bultzadek euste gune jakin batzuetan ematen dira eta, horrela, indar hauek zutabeetara zuzenduko dira eta ez dute hormen beharrik izango. Honi esker, hormetan hutsarte edo bao handiak zabaldu ahal izango dira, eraikinetan argitasun eta arintasuna sortuz.

## Ikusi ere 
* Arku tertzelete
## Kanpo estekak
Jonathan Groff

**Jonathan Drew Groff** (Lancaster, 1985eko martxoaren 26a) estatubatuar aktore eta abeslari bat da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* Jonathan Groff aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Bernard Frize

**Bernard Frize** (1954, Saint-Mandé, Frantzia) frantziar margolaria da, material ugaritan lan egiten duena eta hainbat teknika erabiltzen dituena.

## Estilo artistikoa 
Artista gisa, nagusiki konposizio abstraktuak egiten ditu, baina batez ere sortzeko prozesuan jartzen du arreta. Hau da, mekanika jakin bat entseatu, eta hura sistematikoki errepikatu sorta bat sortzeko, edo kontrakoa ere, sistemarik gabe baina kolore eta material batzuk baliatuz sortzen dena ikusi. Formatu handiak erabiltzen ditu, eta tarteka eskultura ere ekoitzi izan du.

Bere lana prozesu horietara bideratuta dagoenez, askotan konbentzionalak ez diren tresnak, materialak eta besteen laguntza eskatzen du koadro bat osatzeko. Argazkilaritza ere lantzen du, baina ez du bere burua argazkilaritzat: metodo-sistema ia aleatorioak erabiliz tarteka argazkiak egiten ditu, bere sorta jakin batzuk egiteko.

Frizeren erretrospektibo handiena Centre Pompidouk eskaini dio 2019an Parisen. Bere martxante nagusiak dira Paris eta Miamiko Galerie Emmanuel Perrotin, Londresko Simon Lee Gallery eta Vienako Galerie Nächst St. Stephan. Lan eta bizi Paris eta Berlin artean egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Bernard Frize, webgune ofiziala.
Parisko Opera (argipena)

**Parisko Opera** termino anbiguoa izan daiteke, eta honako artikuluetara eraman gaitzake:

* Parisko Opera erakundearen egoitza ofiziala **Bastillako Operan** dago, Parisen.

* **Opéra Garnier** delako eraikin klasikoa, hala ere, Operaren egoitza ofiziala izan zen 1875tik 1978ra, eta eraikin horri esaten zaio nagusiki Parisko Opera Frantziako hiriburuan.
Paul Halmos

**Paul Richard Halmos** (Hungarieraz: *Halmos Pál*; Budapest, Hungaria, 1916ko martxoaren 3a - Los Gatos, Kalifornia, AEB, 2006ko urriaren 2a) matematikari bat izan zen, probabiltatearen teorian, estatistikan, logikan eta beste hainbat arlotan aitzindari izan zena. Dibulgazioan ere lan mardula egin zuen.
Tierras Altas (Soria)

**Tierras Altas** edo **La Sierra,** horrela esaten baitiote bertako herritarrek, lurralde bat da Soria probintziakoa (Gaztela eta Leon, Espainia), eta probintziaren ipar aldean kokatuta dago. Turismoaren ikuspegitik, paisai gogorreko lurraldea da, klima gogorragatik eta lekua ere babesgabea delako.

Ebro ibaiaren arro hidrografikoaren barruan dago, eta bertan iknita mordoa aurkitu dira, asko eta asko dinosauroen oinatzak. Azken aldian, bestalde, erromatar garaiko hilarri asko aurkitu dira, eta horietako batzuek antzinako euskarazko edo akitanierazko hitzak erakusten dituzte, hala nola, “Antestius Sesenco” izena azaltzen duenak.

Ipar-mendebalean Tierras Altas eskualdeak muga egiten du Cameros eskualde ia erabat errioxarrarekin (Montenegro de Cameros Soria probintzian dago), mendebalean El Valle eskualdearekin, ipar ekialdean Arnedo eskualde errioxarrarekin, ekialdean Alhama-Linares eskualde errioxarrarekin, hego-ekialdean Tierra de Agreda delakoarekin eta hegoan Campo de Gomara eskualdearekin. Tierras Altas lurraldearen gunea San Pedro Manrique herrian dago.

Tierras Altas trantsumantzia gune inportantea izan zen, udako bazkalekuei esker. Oncala herrian, hain zuzen, museo bat egin da trantsumantziari eskainia.

## Udalerriak 
## Demografia 
Eskualde honek, Soria probintziak berak bezala, arazo demografiko larria dauka, Europako populazio-dentsitate tasarik apalenetakoa baitu, baina seguruenik eskualde hau egongo da egoerarik kritikorik eta larrialdi sozialik handienean, kasu honetan populazio-dentsitatea 2,32 biz/km²-koa baita, Espainiakoa 83,6 biz/km²-koa den bitartean.

Nekazari-exodoa hasi zen joan den mendeko 20. hamarraldian, lur hauen gogortasunak eraginda, baina Espainiako leku askotan bezala exodoa areagotu zen XX. mendearen 60. eta 70. hamarraldietan. XX. mende hasieratik 80. hamarraldia bitartean, Tierras Altas eskualdeak galdu zituen bost bizilagunetik lau, hondamendi demografiko itzela. Zehazkiago, 40. hamarralditik 80.era, eskualdea pasatu zen 12.483 bizilagun izatetik 2.628 izatera, ia 10.000 bizilagun galduta.

80. hamarraldia ezkero, lortu da populazioari eustea, baina joera negatiboarekin. Horregatik, eskualde horren arazoa da pupulazioa zahartzen ari dela eta belaunaldien arteko erreleborik ez dagoela, eta horrek eragin lezake udalerri horietako asko erabat hustutzea.

## Aitzineuskararen presentzia 
2001ean Eduardo Alfaro Peña arkeologoak zenbait hilarri aurkitu zituen Tierras Altas eskualdean, Cidacos, Linares eta Alhama ibaien inguruetan, Sorian, non, bide batez esanda, zeltiberoen eta erromatarren ondarea oparoa baita, eta hasi zen hilarrietan azaldutako idazkunak aztertzen, gehienak latinez idatziak. Antzinako euskararen arrastoak ere agertu ziren, Sesenco izena zeraman estela bat kasu.

## Erreferentziak 
*

## Kanpo estekak 
* Tierras Altas
* Mancomunidad Tierras Altas de Soria
* Tierras Altas de Soria
* Iconografía funeraria indígena. Reflejos, lecturas y pautas en estelas de Tierras Altas, Soria
* Idoubeda, Eduardo Alfaroren bloga
Pagadi (Aranguren)

**Pagadi** Nafarroa Garaiko mendia da, 898 metro ditu, Arangurengo mendilerroan kokatuta dagoena eta tontorrik altuena dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Pagadi (argipena)

**Pagadi** terminoa hainbat adiera du:

* **Pagadia** **pagoen** basoa da.
* **Pagadi**, mendi bat Nafarroan (Arangurenen).
* ***Pagadi***, **Mikel Pagadizabal** aktorearen goitizena.
Poloniaren inbasio sobietarra

**Poloniaren inbasioa Sobietar Batasunaren eskutik**, gerra adierazpen formalik gabeko operazio militar bat izan zen. 1939. urteko irailaren 17an, Sobietar Batasunak, Poloniako ekialdea inbaditu zuen, Alemaniak Polonia mendebaldetik inbaditu eta hamasei egunera. Hurrengo 20 egunetan egin zituzten operazio militarrak eta 1939. urteko urriaren 6an amaitu ziren Alemaniako eta Sobietar Batasuneko erasoak, Poloniako Bigarren Errepublikako lurralde osoa anexionatuz. 1939. urteko abuztuaren 23an Molotov – Ribbentrop ituna sinatu ondoren, Alemaniak sekretuki onartu zuen Poloniaren inbasioa Sobietar Batasunaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hampton (Virginia)

**Hampton** (ofizialki **City of Hampton**) Ameriketako Estatu Batuetako Virginia estatuko 39 hiri independienteetako bat da. 1610ean sortua, garrantzi berezia zuen Old Point Comfort lurmuturra dago bere barnean. 2010ean 137.436 biztanle zituen 352,9 kilometro koadrokoazaleran. Hampton Roads area metropolitanoko zazpi hirietako bat da, Virginiako penintsularen hegoaldean.

Ameriketako Estatu Batuetako hiririk zaharrenetarik bat da eta Virginiako seigarrena biztanle kopuruaren arabera.

## Kanpo estekak
Old Point Comfort

**Old Point Comfort** Hampton (Virginia) hiri independientean kokatutako lurmutur bat da. Lehenago **Point Comfort** gisa ezagutzen zen. Virginiako penintsularen hegoaldeneko puntua da, Ameriketako Estatu Batuetako Hampton Roadsen.

400 urtez puntu garrantzitsua izan da Ameriketako Estatu Batuetako historian. Virginiaren kolonizaziorako puntutzat hartzen zen. Bertan dago Fort Monroe gotorleku historikoa ere. 1619ko abuztuaren 20an bertan lehorreratu ziren Hamahiru Kolonietara iritsi ziren lehen esklabu beltzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bea Sever

**Beatriz Sever Egaña** (Londres, 1973ko maiatzaren 18a) sexologoa eta kazetaria izateaz gain, Naizen Euskal Herriko Adin Txikiko Transexualen Familien Elkarteko bozeramailea da. Familientzat arreta zerbitzua eta nerabeen taldea koordinatzen ditu.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria izan zen 2019an. Abuztuaren 17an, larunbatean, Aste Nagusiari hasiera eman zion pregoia eman zuen. Arriaga antzokitik zabaldu zuen diskurtso horren muina aniztasuna izan zen.

Fitxategi:Bea Sever HamaikaTB 3.png|Naizen elkarteko bozeramailea da.
Fitxategi:Sever Itsasne2 Bizkaie.jpg|Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria 2019an

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Edurne Koch Elizegi

## Kanpo estekak 
* Bea Sever: "Aniztasunean bizitzen jakiteak aberastuko gaitu"Goiena Komunikazio taldea, Youtube, 2020-01-16
Ndongoko Erresuma

**Ndongoko Erresuma**, batzuetan **Dongo** edo **Angola** gisa ere ezaguna, Afrikako erresuma bat izan zen, gaur egungo Angolan kokatua. XVI. mendetik aurrera berari buruzko dokumentazioa dugu. Kongoko erresumaren estatu basailua zen, nahiz eta egoera horretan zegoen estaturik indartsuena eta boteretsuena izan. *Ngola* izeneko errege bat zuten.

1535an Kongoko Erregearen tituluen artean "Angola" agertzen zen, beraz ziurrena da garai horretan erregeak menpean izatea lurraldea. Baltasar Barreira josulagunak jasotako ahozko historiaren arabera Ngola Kiluanje edo Ngola Inene izeneko errege batek sortu zuen lurraldea, Kongotik etorritako migratzaile bat, kimbundu hizkuntza mintzatzen zuenetako batek.

## Kanpo estekak
Neumünster espetxea

[thumb|250px|Protestak [Carles Puigdemonten atxilotzearen aurka. ]]
**Neumünster espetxea** Alemaniako Schleswig-Holstein estatuan, Neumünster hirian dagoen presondegi ezaguna da. Monumentu babestua da.

## Eraikina 
Espetxea 1901 eta 1905 artean eraiki zen. Haren eraikinak Neumünsterreko kultura monumentu babestuen artean agertzen da. Inguruko hormak 685 metro ditu. 2016an bertako presoek eraikitako C aldea ireki zen (*Haus C*). Nahiz eta berrikuntza desberdinak aurrera eraman, jatorrizko egitura babestu zen. B aldeko erreforma, bestetik, 2017an amaitu zen.

## Ezaugarriak 
Espetxea 596 preso izateko pentsatuta dago. Schleswig-Holstein estatuko espetxe handiena da. Bertan atxilotuak gizonezkoak dira eta zigorrak bost urte artekoak dira. Kiel barrutiko prebentzio-atxilotze zentrua da, bestetik.

## Espetxeratu ospetsuak 
### Hans Fallada 
Espetxeratu ospetsuena izan zen. Idazle honek bertan bizi izandakoa *Wer einmal aus dem Blechnapf frißt* (1932) eleberrian azaldu zuen.

### Carles Puigdemont 
Kataluniako Generalitatearen Lehendakari ohia 2018ko martxoaren 25ean bertan atxilotu zuten. Alemaniako poliziak haren aurkako Espainiako Justiziak zabaldutako euroagindua jaso zuen. Euroaginduan aipatzen ziren delituak hauek ziren: matxinada eta diru-publikoaren erabilera okerra. Egun batzuk geroago, apirilaren 5ean askatu zuten baldintzapean, espainiar epailearen iritziz zegoen ustezko matxinada delitua alemaniar epaileak baztertuta eta estradizioa ukatuta Alemaniako Justizia ministroa eta hainbat komunikabide eta alderdi politiko erabakiaren alde agertu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Espetxearen webgune ofiziala.
II. Euskal Herria Txapela 2017-2018

**II. Euskal Herria Txapela 2017-2018** Euskal Herria Txapela futbol txapelketaren bigarren ekitaldia izan zen. Finala abuztuaren 14an jokatu zen eta Bilboko Athletic izan zen txapelduna.

## Sailkapena 
### Finala 
## Denboraldiko emaitzak 
## Ekitaldi guztiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herria Txapela
* Emakumezkoen Euskal Herriko Futbol Kopa

## Kanpo estekak
Arkadi eta Boris Strugatski

**Arkadi Natanovitx Strugatski** (; Leningrad, 1925eko abuztuaren 28a – San Petersburgo, 1991ko urriaren 12a) eta **Boris Natanovitx Strugatski** (; Batumi, 1933ko apirilaren 14a - Mosku, 2012ko azaroaren 19a) elkarlanean idatzi zuten bi idazle errusiar izan ziren, batez ere zientzia fikzioan aritu zirenak.

## Biografia 
Arkadi 1925an sortu zen Batumi hirian, Sobietar Batasunean. Haurra zelarik familia Leningradera (gaur egun San Petersburgo) joan zen, eta bertan sortu zen Boris, anaia gaztea, 1931an. Leningradeko setioa zela eta hiritik ihes egin behar izan zuten II. mundu gerran.

Arkadi armadan sartu zen gerran zehar, eta Moskura joan eta ingeles eta japoniera itzultzaile titulua eskuratu zuen. Borisek astronomia ikasketak burutu zituen eta Pulkov begiratokian konputazio-matematikari lanpostua eskuratu zuen. Arkadik interprete jardun zuen desmobilizatu zuten arte, eta gero sobietar argitaletxe eta aldizkariekin elkarlanean aritu zen. Handik aitzina zientzia fikziozko obrak idazten hasi zen bere anaiarekin elkarlanean.

## Obra nagusiak 
Beren obrarik famatuenak *Zaila da jainko izatea* (*Trudno byt bogom* - 1964), *Astelehena larunbatez hasten da* (*Ponedel’nik nachinaetsia v subbotu* - 1965), eta *Piknik estralurtarra* (*Piknik na obochine* - 1977) dira. Azken hau zinemara moldatu zuen Andrei Tartovski zuzendariak, bere Сталкер (*Stalker*, ingelesez) filmean. Beren lanak hainbat hizkuntzatara itzuliak izan dira, eta haietariko hainbatek arrakasta handia izan dute beren herrialdetik kanpo ere.

Beren lanean kritika soziala, humanismoa eta umorea ageri dira. Gizabanakoaren erabakitze gaitasuna eta botere absolutuaren ondorioak dituzte aztergai, askotan.
La Sarrea

**La Sarrea** Nafarroa Garaiko mendia da, 650 metro ditu Buskilgo mendilerroan kokatuta dagoena eta tontorrik altuena dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
The Sugarhill Gang

**The Sugarhill Gang** Englewooden 1979an sortutako hip hop musika taldea da. ''Rapper's Delight'' bere abestia Top 40-an sartu zen lehendabiziko rap singlea izan zen.

## Diskografia 
## Kanpo estekak
Gangsta rap

**Gangsta rap** edo **gangster rap** raparen azpigenero bat da, bere hitz eta musikarekin gaizkileen bizitzeko era bultzatzen duena. Generoa hardcore raparen eboluzioa izan zen, 1980ko hamarkadaren erdian Ice-T eta beste raperoek zabaldu eta hamarkadaren amaieran N.W.A taldeak ospetsu bilakatu zuena. 1990eko hamarkadaren hasieran Ice-T-k eta N.W.Ak lortutako ospeari esker hasieran estilo alternatibo bat zena, Estatu Batuetako hip hopean irabazi handiegiak lortu zituen estilo bilakatu zen. Zenbait *gangsta* raperoak musika-zirkuitutik at lotura izan dute benetako gaizkileekin eta Bloods edo Crips gaizkile-taldeekin loturak zituztelakoan ezagun bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trap (musika)

**Trap** raparen azpigenero bat da, 1990eko hamarkadaren amaieran hegoaldeko Estatu Batuetan garatu zena. Zatitutako hi-hatak eta dunbalaren soinu gogorrak oinarrizkoak dira estiloan, giro iluna sortuz. "Trap" hitza droga saltzeko tokia esan nahi du sorrera-lekuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trap

**Trap** izan daiteke:

## Musika 
* Trap, hip hoparen azpigenero bat.
* *Trap*, Maluma eta Shakiraren abestia.

## Toponimia 
* Trap, Mazedoniako herria.
Cypress Hill

**Cypress Hill** South Gaten 1988an sortutako hip hop musika taldea da. Hollywoodeko ospearen pasealekuan izar bat izan zuen lehendabiziko latindar hip-hop taldea izan zen.

## Diskografia 
* *Cypress Hill* (1991)
* *Black Sunday* (1993)
* *Cypress Hill III: Temples of Boom* (1995)
* *Cypress Hill IV* (1998)
* *Skull & Bones* (2000)
* *Stoned Raiders* (2001)
* *Till Death Do Us Part* (2004)
* *Rise Up* (2010)
* *Elephants on Acid* (2018)
* *Back in Black* (2022)

## Kideak 
;Egungoak
* Louis "B-Real" Freese (1988–egun)
* Senen "Sen Dog" Reyes (1988–egun)
* Eric "Bobo" Correa (1993–egun)
* Lawrence "DJ Muggs" Muggerud (1988–2004; 2014–egun)
;Antzinakoak
* Ulpiano "Mellow Man Ace" Reyes (1988)
* Farid "Fredwreck" Nassar (2004–07)

## Kanpo estekak
Eusebio Gurrutxaga

**Eusebio Gurrutxaga Txapartegi** (Zumaia, 1827ko abuztuaren 14a - ibidem, 1902ko ekainaren 28a) industrialari, enpresaburu eta politikari gipuzkoarra izan zen.

Nicolas Gurrutxaga Arsuaga donostiarraren eta Faustina Txapartegi Egaña zumaiarraren semea zen.

Zementua era tradizionalean fabrikatzen hasi zen 1849an. 1858-1959 artean, "Nuestra Señora de los Dolores" fabrika eraiki zuen, lehen zementu-fabrikatzat jotzen dena, gaur egun Arroa Behera bezala ezagutzen den tokian. 1888an "Sindicato de Cementos rápidos de Zumaya" sozietatearen sorreran parte hartu zuen. Gurrutxagaren zementua, besteak beste, Point du Gave-n edo Zokoa, Miarritze eta Brest-eko portuetan erabili zen. 1895eko Bordeleko erakusketan, fabrika urrezko domina jaso zuen.

Zumaiako alkate hautatu zuten behin baino geihagotan , haren agintaldietan uren ekartzea egin zen eta 1887an portuko lanak onartu ziren.

Hainbat aldiz foru diputatua izan zen, Gipuzkoako diputatu nagusia hirugarren barrutiko ondokoa, 1865eko uztaileko Ordiziako batzarretik, 1872ko uztaileko Tolosako batzarrean berrautatua.

Zumaiako Fermina Uriarterekin ezkondu zen 1850ean.

## Erreferentziak