open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre Ngendandumwe

**Pierre Ngendandumwe** (Ngozi probintzia, 1930 – Bujumbura, 1965eko urtarrilaren 15a) burundiar politikaria izan zen. Burundiko lehen ministroa izan zen 1963tik 1964ra eta 1965ean.

Ngendandunwe hutu etniako familia oparo batean jaio zen. 1959an Politika Zientzian graduatu zen Lovanionum Unibertsitatean, Belgikako Kongon, eta Belgikako administrazio kolonialean lan egin zuen.

Louis Rwagasore printzea babestu zuen eta Nazio Aurrerapenerako Batasuna alderdiko kidea izan zen. 1961ean Belgikak bultzatutako batasun nazionaleko gobernu batean Finantza ministro izendatu zuten eta handik gutxira lehen ministrorde eta Finantza ministro izendatu zuten Rwagasorek zuzendutako gobernuan. Rwagasoreren hilketaren ondoren, Ngendandumwek kargu berdinekin jarraitu zuen gobernuan, André Muhirwaren zuzendaritzapean.

1962an Burundi Belgikatik independizatu zen eta Mwambutsa IV.a erregearen koroaren kontseiluko kide izendatu zuten1963an Ngendandwene eta urte horretako ekainean lehen ministro kargura iritsi zen. Bera izan zen lortu zuen lehen hutua. Teknokrata apolitikoen gobernua zuzendu zuen, baina erregea gobernua kontrolatzen hasi zen. Ngendandumwek harremanak ezarri zituen Txinako Herri Errepublikarekin erregearen nahien aurka eta bien arteko desadostasunen ondoren dimisioa eman zuen 1964ko apirilean Ngengandumwe.

1965eko urtarrilaren 7an lehen ministro kargua utzi zuen, tutsien oposizioarekin. Zortzi egun geroago, bizkarrean tiro eginda hil zuten.
Santo Stefano plaza (Bolonia)

**Santo Stefano plaza** (boloñeseraz *piâza San Stêven*, italieraz *Piazza Santo Stefano* eta baita *Piazza delle Sette Chiese* deitua) Boloniako plaza bat da. Izatez Via Santo Stefanoren kalearen zabalgune triangeluarra da, ez baita "Piazza Santo Stefano" izenekorik hiriko kaletegian, nahiz eta Boloniako biztanleek erabili ohi duten. Boloniako erdigune historikoaren ikuspegi bereizgarrienetako bat da. Bi Dorreetatik etorrita, plazaren kontrako aldea Santo Stefano basilikaren eraikin multzoak (Zazpi Eliza delakoek) ixten du.

## Historia 
Santo Stefanoko espazio ireki honi antzina Trebbo dei Beccadelli esaten zitzaion, "trebbo" (bilera) hitzetik  eta bertan etxe batzuk zituen Beccadelli familiaren izenetik. Haritz handi bat zegoen han zuhaitzez eta eserlekuz inguratuta, eta hiriko herritar ospetsuak biltzen ziren bertab, antza denez. Beccadelli familia kanporatu ondoren, 1330eko hamarkadan Scacchesi eta Maltraversi guelfo taldeen arteko borroken erdian haritz zaharra moztu zuten. 

## Deskribapena 
Kultur ekitaldietarako eta kontzertuetarako erabili ohi den plaza eraikin garrantzitsuz inguratuta dago. Isolani jauregia, Bolognini Amorini Salina jauregia (terrakotazko buruekin egindako frisoagatik famatua), Bianchini jauregia, Brizzi etxea , eta XV. mendeko merkatari etxeen ilara bat, garai desberdinetan Beccadelli, Bovi eta Tacconi familienak izan zirenak. Plazatik Boloniako Strada Maggiorera Kale Nagusira irits zaitezke Corte Isolani pasabidetik.  

## Iruditegia 
thumb|Santo Stefano plazara begira dauden Beccadelli-Bovi-Tacconi etxeak; ezkerretara dagoenari Casa già Brizzi deritzo.|erdian|480x480px

[thumb|Ezkerretik Bianchini jauregia, eta Santo Stefano multzoko hiru eliza: [Vitale eta Agricola santuen eliza (Bolonia)|Vitale eta Agricolarena, Hilobi Santuarena, eta Gurutziltzatuaren elizaren fatxada handiagoa.|erdian|480x480px]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemma Recoder Miralles

**Gemma Recoder Miralles** (Katalunia, XX. mendea) abeslaria, iragarki-bikoiztailea eta enpresaburua da. Ezaguna da *Concert Lluís Llach* (2021), *Eugenio* (2018) eta *Les nostres cançons contra la fuga* (2012) lanengatik. *SunMusic* enpresako zuzendaria izan da, 2014an Canet Rock jaialdia antolatzen hasi zen enpresakoa. 2025ean Kataluniako 100 emakume eraginkorrenen *Forbes* zerrendan sartu zuten.

## Bizitza pertsonala 
30 urte baino gehiagoko harremanaren ondoren, 2025eko apirilaren 19an, Rosa Maria Sardàren aktore katalanaren nebarekin ezkondu zen, Fede Sardà enpresariarekin. Xavier Sardá kazetari, irrati esatari eta telebistako aurkezlea koiunatua du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2025ean Kataluniako 100 emakume eraginkorrenen *Forbes* zerrendan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melusina

[thumb|[Heinrich Vogeler (Alemana, 1872 - 1942) - *Melusine Triptych*|305x305px]]
**Melusina** Europako folklorearen irudi mitikoa da, sirena bat bezala agertzen dena (isats bat edo birekin), gerritik beherako suge bat bezala edo herensuge bat bezala. Anjou, Lusignan eta Plantagenet errege etxeekin lotzen zen, eta etxe horietako nobleei heriotza edo berehalako aldaketa baten berri ematen omen zien.

**Melisande** izenez ere ezaguna, bere historia Jean d 'Arras XIV. mendeko Ipar Frantziako idazlearen lanari esker ezagutzen da batez ere, *Roman de Melusine* idatzi baitzuen Joanek, Berryko dukeak (1340-1416) eskatuta. Elezaharraren eta d 'Arras-en narrazioaren arabera, Melusina bere amak madarikatu zuen eta ondorioz, larunbatero erdi suge bihurtzen zen, harik eta larunbatetan bere intimitatea errespetatzen zuen gizon batekin ezkondu zen arte. Raymondin noblearekin ezkontzen da, aberats eta ospetsu bihurtuko duela hitz emanez, larunbatero bakean uzteko baldintzarekin. Raymondinek bere hitza betetzen du, eta Melusinak gauza bera egiten du, harik eta familiak konbentzitzen duen arte larunbat batean, bainatzen den bitartean, zelata egin diezaion. Senarrak bere hitza jaten duenean, Melusinak utzi egiten du eta bere seme-alabak bisitatzera edo bere madarikazioaren betebeharrak betetzera bakarrik itzultzen da: heriotzei buruz abisatzea edo zorte aldaketa iragartzea.

Melusinaren istorioa mitologia germaniko eta eskandinaviarreko Dontzeila Beltxargaren eta Valkiriaren antzekoa da. Horietan, gizon hilkor bat naturaz gaindiko emakume batekin ezkontzen da, eta emakume horrek bere intimitatea eta eskubide pertsonalak errespetatzea besterik ez du espero, edo hori jartzen du elkartzeko baldintza gisa, eta gero senarrak traizionatu egiten du, emazteak gizona abandonatu egiten du eta hura berreskuratzeko bilaketa batean murgiltzen da. Melusinaren kondairan, ordea, promesari traizio egiten dioten pertsonaia maskulinoek ez dute ezer egiten emazteak berreskuratzeko, ulertzen baitute ez dagoela zer eginik. 

Melusinaren istorioak forma asko hartu zituen, d 'Arras ipuin tradizionalaz gain, eta ezaguna izan zen Frantzian, Britainia Handian, Alemanian eta Luxenburgon, baita beste eskualde batzuetan ere. Haurrentzako ipuinen, musika-piezen, poemen, pinturen, eskulturen eta bideojokoen protagonista da, eta mundu osoan ezaguna den Starbucks kafetegietako logoan irudikatua dagoelako. Hans Christian Andersenen *Sirenatxoaren* istorioa inspiratu zuela ere esaten da, eta txekiar folklorean, bere izena haizearen uluekin lotzen da, bere senarrak traizionatu ondoren galdutako seme-alabengatik Melusinak egindako auhenak direla uste baita.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Aranzadi, Juan (1981) “Mari, Melusina y los orígenes míticos de los Señores de Vizcaya”, *Los Cuadernos* *del Norte*, 2-5, ; 1-8. orr

## Kanpo estekak 
* Macías, Carmen (2022-01-12) “Melusine, mujer sirena o serpiente: el mito que construyó Europa”. *El Confidencial*
* Jean d'Arras, 14th c.; Marchand, Jean, 1894-1988: 
*  Interet Archive-n
Gary Mounfield

**Gary "Mani" Mounfield** (Crumpsall, 1962ko azaroaren 16a – 2025eko azaroaren 20a) ingeles baxu-jotzailea izan zen.

Mounfield Manchester United taldeko sukaldari baten semea izan zen, eta gaztetatik izan zuen dardoekiko interesa eta hainbat txapelketa irabazi zituen. 1979an utzi zuen eskola, hamasei urterekin, eta 1984an musika-talde batean sartu zen. 1987an *The Stone Roses*ekin elkartu zen eta bertan jarraitu zuen 1996an taldea desegin zen arte. Orduan, *Primal Scream* taldean sartu zen, eta 2011n jo zuen azkenekoz.
left|thumb|Mounfield Primal Screamekin 2009an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿ

**Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿ** (Paris, 1842 - Paris, 1923) Frantziako margolari eta eskultorea izan zen. Bere estiloa Orientalismoaren mugimenduan egoki zen.  Charles Gleyre eta Jean-Léon Gérôme artistekin ikasi zuen. Ohorezko Legioko zalduna izan zen. Montparnasseko hilerrian lurperatuta dago. 1932tik Parisko 16. barrutiaren kale batek bere izena du. 

## Obra ezagunenak 
Lecomte du Nouÿren lanak oso ospetsuak izan ziren Frantzian. Hauek dira adibide batzuk: 

* *Le Guet-à-pens* (1864)
* *Invocation de Neptune* (1866)
* *Le Souper de Beaucaire* (1869)
* ''Démosthène s'exerçant à la parole* (1870)
* *Chrétiennes au tombeau de la Vierge* (1871)
* *Judith* (1875)
* *Adolphe Crémieux* (1878)
* *Le Marabout prophète* (1884)
* *L'Esclave blanche* (1888)
* *Le Samedi au quartier juif* (1889)
* *Le Dimanche à Venise* (1890)
* *Portrait du Roi et de la Reine de Roumanie* (1899)
* *Mademoiselle de Maupin* (1902)
* *La Sorcière* (1904)
* *Rêve d'Orient* (1904)
* *La Péri et le Poète* (1905)
* *La Dernière Ronde* (1913)
* *Étude pour la Victoire* (1919)

## Iruditegia 

Image:
The White Slave.jpg|*L'Esclave blanche* (1888).
Judith by Lecomte du Nouÿ 1875.png|*Judith* (1875)
Lecomte_du_Nouy_Opium_Smoker.jpg|*Opio erretzailea*.
Lecomte du Nouy Tombeau de la Vierge.jpg|*Giristinoak Ama Birjinaren hilobian*.
Mademoiselledemaupin.jpg|*Mademoiselle de Maupin''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jean-Jules-Antoine Lecomte du Nouÿren biografia.
Telesphore Toppo

**Telesphore Placidus Toppo** (Chainpur, Biharreko probintzia, Britainiar Raj, 1939ko urriaren 15a – Ranchi, Jharkhand, 2023ko urriaren 4a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1978tik 1984ra Dumkako apezpikua izan zen, 1984tik 1985era Ranchiko artzapezpiku lagunkidea eta 1985etik 2018ra Ranchiko ordinarioa. 2003an, Joan Paulo II.a aita santuak kardinal izendatu zuen. Jatorri tribaleko lehen kardinal bihurtu zen Indian.

## Bizitza 
thumb|left|Telesphore Toppo apezpikuaren armarria.|209x209px
thumb|left|Telesphore Toppo kardinalaren armarria.|209x209pxTelesphore Placidus Toppo Chainpurren jaio zen, gaur egungo Bihar estatuko Jharkhanden (India), 1939ko urriaren 15ean, familiako hamar seme-alabetatik zortzigarrena. Bere familia adivasi komunitatekoa zen, eta Toppok hainbat hizkuntza menderatzen zituen: sadria, oraona, hindia, ingelesa eta italiera. 1969ko maiatzaren 3an apaiztu zen Franz von Streng apezpikuaren eskutik. Indiako hirugarren kardinala eta adivasi jatorriko lehen kardinala izan zen.

Toppo kardinalak 2005eko eta 2013ko konklabeetan parte hartu zuen. eta 2006an. 2012ko Ebanjelizazio Berriari buruzko Kontzilioan, erlijio-ordenei misio-lanean berriro hasteko deia egin zien.

2008ko otsailaren 11n, Maria dohainen bitartekaria eta gizateriaren berreroslekidea dela dioen dogma berri bat aldarrikatzeko eskatu zuen.

Toppo Elijah Institutuko Munduko Erlijio Liderren Batzordeko kide izan zen.

Telesphore Toppo Mandarreko Constant Lievens ospitalean hil zen 2023ko urriaren 4an, 83 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valeria Sarmiento

**Rosa Valeria Sarmiento Martínez** (Valparaiso, Txile, 1948ko urriaren 29a) aktore, zuzendari, gidoilari eta zinema-editorea da. 2021. urtean, Hollywoodeko Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademian sartu zen.

## Bizitza 
Rosa Valeria Sarmineto Martínez 1948an jaio zen Txile erdialdeko Valparaiso hirian. Zinema ikasi zuen eta 1968an Txileko Unibertsitateko Zine Eskolako lehen belaunaldiko kidea izan zen.

### Zinema ibilbidea 
Sarmientok egin zituen Raúl Ruizen pelikulen lehen muntaiak. Horren ostean, 1969. urtean zinemagilearekin ezkondu zen eta lau urte geroago Parisera (Frantzia) joan behar izan zuten Augusto Pinochetek Txilen emandako kolpe militarraren ondorioz. Frantzian egon zen bitartean, politika eta genero gaietan sakondu zuen.

Sarmientoren  zuzendari debuta *Un sueño como de colores* (1972) dokumentala izan zen, stripteaseari eskainitako emakume talde bat ardatz hartuta; lan horren tonuak emakumeari, matxismoari eta antzeko gaiei eskainitako beste dokumental askotan iraun zuen. Handik aurrera, montajista eta gidoilari ere jardun zuen. *El hombre cuando es hombre* (1982) estreinatu zuen, Costa Rican grabatutako dokumentala, eta nahiko polemika sortu zuen herrialde horretako enbaxadak Parisen erreklamazioak egin zituelako.

Aktore lanetan ere jardun du *Diálogos de exiliados* filmean (1975) eta ''Voyage d'une main* film laburrean (1985), biak Ruizek zuzenduak.

*Un sueño como de colores* dokumentala hainbat hamarkadatan galduta eta kaleratu barik egon zen, baina 2021. urtean filmaren jatorrizko negatiboak aurkitu zituzten eta Txileko Cineteca Unibertsitateak zaharberritze prozesu bati ekin zion.

2021. urtean, Hollywoodeko Akademiako kide aukeratu zuten.

## Ibilbidea 
### Zinea 
### Telebista 
## Sariak eta aitorpenak 
; Donostiako Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
**Nomadiak*. El cine de *Marilú Mallet'', Valeria Sarmiento y Angelina Vásquez de las autoras Elizabeth Ramírez y Catalina Donoso (2016)

## Kanpo estekak 
*
Ishitta Arun

**Ishitta Arun** (Mumbai, Maharashtra, India,1979ko irailaren 14a) indiar aktore, idazle, modelo, VJ [telebistan musika-bideoak aurkeztu eta erreproduzitzen dituen pertsona] eta ekoizlea da. *Bollywood-eko* Ila Arun folk abeslari ezagunaren alaba da. Besteak beste, *Scoop* (2023), *Rana Naidu* (2023), *Good Bad Girl* (2022) [Neska ona txarra] eta *The Merchants of Bollywood* [Bollywoodeko merkatariak] (2006-2007) musikalean egindako lanengatik da ezaguna.

## Haurtzaroa 
Bere aita Arun Bajpai, itsas armadako langile erretiratuak da eta bere ama Ila Arun, indiar aktore eta abeslaria.  

Hiru urte zituela bere telebista debuta egin zuen publizitatean.  Nadira Babbar-ek zuzendutako. Umeentzako antzerkigintza tailerra egin zuen bederatzi urteekin. Science Basics telebista saoietan ere agetu zen ume artista gisa Gullan Kriplani-k zuzenduta. Zortzi urterekin Alla Jillai Bai (abeslari klasiko ospetsua)-ren bizitzan oinarritutako dokumentalean aktore gisa eta baita abestu zituen abesti bi saiorako.  

Hamahiru urteekin antzerki osoa idatzi zuen.  Kathak Shiamak Davar-en Institutuan ikasi zuen.Ishittak kantu klaseak hartu zituen Ustad Maqbool Hussain-engandik.   

Hasieran VJ (Bideo- jockey) gisa lan egin zuen eta aurkezle bezala B4U musika kanal-erako.  1986an Ishita Bajpayi-ren papera egina zuen *Yatra* telebista sailan.

## Bizitza pertsonala 
Arya Vidya Mandir eskolara joan zen Mumbai-en.  Gero jarraitu zituen goi mailako ikasketak Saint Xavier's College-n baita Mumbai-en ere. Soziologia-n gradu bat atera zuen.  

2005eko maiatzaren 27an Dhruv Ghanekar-ekin, musikagile, kantautore, ekoizlea eta gitarra jolearekin, ezkondu zen. Haiek alaba bi dituzte Amaala eta Alaaya.  

Bere afizioak dantza, gozogintza, yoga, irakurtzea eta musika entzutea dira. *Bijuria* izendatutako abestian bere bideo musika debuta egin zuen eta ***Saroj Kahn***-ek, hildako dantzariak irakatsi zion koreografia ekintzarako.

Ishitta-k 2000. urtean egin zuen debuta aktore gisa, *Snegithiye* filmarekin. 2003an *Kahan Ho Tum*  filmean parte hartu zuen. Horretaz aparte,  *Scoop*, *Rana Naidu* eta *Good Bad Girl*  bezalako proiektu seinalatuetan jardun du.

Antzerkian egindako ekarpenengatik ere ezaguna da. Antzerki obra anitzetan jardun zuen, hala nola *The Merchants of Bollywood*, *Goonj*, *Mumbai Talkies* ["Mumbai Talkies" Dhruv Ghanekar musikariaren disko proiektu berria da, zeinarentzat Ishitta Arun aktore eta letragileak letra idatzi zuen] eta *Mareechika*.

2009an, *Dancing Queen* [Dantzari erregina] programan parte hartu zuen, *Colors TV*-n emititu zena. 2010ean, *Dil Jeetegi Desi Girl* programan parte hartu zuen, eta NDTVko bigarren  gisa izendatu zuten. idazle eta ekoizle gisa lan egin zuen *Gaa Re Maa* antzezlanean. Dhaakad filmaren abestiaren letra idatzi zuen: *So Ja Re* eta ''Coke Studio's Ae Rab*, Master Saleem eta Dhruv Ghanekar, *I am Alive*,[Bizirik nago]  eta *Maher Zain'' -ek eginda. 

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
### Antzerki-lanak 
### Musika-bideoak 
### Lirista gisa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Husøy (Senja)

**Husøy**, Norvegiako Senja udalerrian dagoen herri eta uharte bat da, Troms konderrian. Senja uharte handiagoaren ipar-mendebaldean dago. 2023an 276 biztanle zituen.

Fjordgård herritik 4 kilometrora dago fiordoaz bestalde eta Tromsø hiritik 53 kilometro hego-mendebaldera.
Vital Alsar

**Vital Alsar Ramírez** (1933ko abuztuaren 7a, Santander, Kantabria - 2020eko irailaren 15a, Mexiko Hiria, Mexiko), espainiar itsasgizon, abenturazale eta zientzialari bat izan zen, hainbat itsasbidai espedizio luze egiteagatik ezaguna. 

## Biografia 
Bere bizitza osoa itsasoa eta naturarekin lotua egon zen, ikasketaz ekonomia irakaslea izan arren ez zuen inoiz lanbide horretan jardun.

Marokon soldadutza egiten ari zela Thor Heyerdahl norvegiar esploratzailea eta Ozeano Barean barna egindako Kon-Tiki espedizioari buruz irakurri zuen, horrek beregan eraginez. 

Soldadutza ondoren munduko hainbat tokitan bizitu zen, tartean Frantzia, Stuttgart, Hanburgo eta Kanada. Kanadan Marc Modena ezagutu zuen, bere abentura eta bidai kide bilakatuko zena. 

1966-1973 artean Vital Alsarrek Ozeano Barean barna hiru itsasbidai luze egin zituen, Ekuadorretik Australiara.
Irati Basoredo

**Irati Basoredo Otzerinjauregi** (Getxo, Bizkaia, 1981eko apirilaren 23a) bizkaitar abokatu, legelari eta unibertsitateko irakaslea da.

Gaur egun Zuzenbide Merkantileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU).

Horrez gain, Urdulizko Bake Epaile ordezko bezala ere ibili izan zen 2012 eta 2016 urteen artean.

2013. urtetik Euskal Herriko Unibertsitatean irakaslea da.

Bestalde, abokatu bezala ere jardun izan zen, besteak beste, Cuatrecasas nazioarteko abokatu-langelan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alberto Emparanza
* Nerea Irakulis
* Asier Arzalluz

## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/128867/detalle
Ainhoa Urgoitia

**Ainhoa Urgoitia Santamaria** (Donibane Lohizune, Lapurdi, Euskal Herria, 1976) gidoilaria eta zinema-zuzendaria  da.

## Bizitza 
Ainhoa zinemarako eta telebistarako dokumentalen zuzendaria eta gidoilaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua eta Valentziako Zinema Eskolan zinema dokumentalean eta analisi zinematografikoan diplomatua. 

## Ibilbidea 
Hainbat produktorerentzat lan egiten du publizitatean eta dokumentaletan.

Hainbat jaialditako programatzaile ere izan da, hala nola Bilboko LGTBIQ+ Zinema eta Arte Eszenikoen Nazioarteko Jaialdian, Madrilgo Zinemaldian eta Granadako EDITA Zinema Sozialean. Hainbat film labur dokumental idatzi eta zuzendu ditu: *Visibles* (2018), *Cosiendo futuros* (2019), *Barraskiloentzat iganderik ez* (2021), *Eskuen soinua* (2022), *Kaxa hutsak* (2024), *Orain zer?* (2024), Euskal Herriko eta Estatuko zinema-aretoetan estreinatu zen Bingen Mendizabal soinu-banden konpositoreari buruzko *Bidean Jarraituz* (2023) filmaren ekoizpen zinematografikoan egindako lana ere nabarmentzekoa da. Eitb-rentzat dokumental sail bat ere zuzendu du, Euskal Herriko demokraziatik lehen lehendakariei buruzko erretratu pertsonala, 8 kapituluz osatua.

Egiten dituen dokumentalekin Ainhoa Urgoitia kezka sortzen dioten edo gogoeta eragiten dioten gaiei bozgorailua ematen saiatzen da. Askotan halakorik ez duten errealitateak edo interesa pizten diguten errealitateak agerian jartzen saiatzen gara, gizartean kontzientzia sor dezakegula uste baitugu, eta horiek interesgarriak izan daitezkeela uste dugu, pertsona bakoitzak bere ondorioak atera ditzan.

### *Orain zer?* 
*Orain zer?* dokumentala 2025ean estreinatu zen eta urte bereko urriaren 6an proiektatu zen Directed by Women jaialdian. Azaroaren 24an, berriz, Zinebi Blboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdian.*«Emakumeon osasuna bigarren mailakoa da oraindik.»*
* *Barraskiloentzat iganderik ez* (2021)
* *Norberaren gela* (2022). Enrique Reyrekin batera, "euskal argazkigintzaren aitzindaria" izan zen Eulalia Abaituari buruz egindako dokumentala da. Virginia Woolfen obrari egindako keinu bat da, izen bera duena. Dokumentalak emakumeek dirua izateko duten beharrari buruz hitz egiten du, batetik, eta, bestetik, norberaren gela izateko beharrari buruz, hau da, dirua sortzeko espazio propio bat izateko beharrari buruz.
* *Bigarren ekitaldia* (2022) 
* Eskuen soinua (2022)
* Kaxa hutsak (2024) 
* *Orain zer?* (2024) Bularreko minbizia duten emakumeak gizartearen eskakizunetatik askatzeko dokumentala, Horren bidez, mastektomia batetik igaro ondoren bularra ez berreraikitzea erabakitzen duten emakumeen esperientzia ikusarazi nahi izan du egileak...

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Margolan bat oparitzen didazu?* (2020), *Norberaren gela* (2022), eta *Bigarren ekitaldia* (2022) film luze dokumentekin Espainiako eta nazioarteko 200 aukeraketa baino gehiago eta hogeita hamar bat sari lortu ditu, batez ere dokumental soziala eta genero ikuspegiduna lantzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mavis Staples

**Mavis Staples** (1939ko uztailaren 10a, Chicago, Illinois), estatubatuar rhythm and blues eta gospel abeslaria eta eskubide zibil eta politikoen ekintzaile bat izan zen.

The Staple Singers taldearen abeslarietako bat izateagatik ezagun egin zen.

## Diskografia 
* *Mavis Staples* (1969)
* *Only for the Lonely* (1970)
* *Oh What a Feeling* (1979)
* *Time Waits for No One* (1989)
* *The Voice* (1993)
* *Spirituals & Gospel: Dedicated to Mahalia Jackson*  (1996)
* *Have a Little Faith* (2004)
* ''We'll Never Turn Back* (2007)
* *You Are Not Alone* (2010)
* *One True Vine* (2013)
* *Livin' on a High Note* (2016)
* *If All I Was Was Black* (2017)
* *We Get By* (2019)
* *Sad and Beautiful World'' (2025)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Paschal Topno

**Paschal Topno** edo **Pascal Topno** (Kcneloea, Jharkhand, 1932ko ekainaren 15a – Ambikapur, Chhattisgarh, 2025eko apirilaren 6a) indiar elizgizon jesuita izan zen. 1985etik 1994ra Ambikapurreko apezpikua izan zen eta 1994tik 2007ra Bhopalgo artzapezpikua.

## Bizitza 
Paschal Topno 1932ko ekainaren 15ean jaio zen Jharkhandeko Kcneloea herrian, eta familia katoliko fededun batean hazi zen.

1953ko ekainaren 20an Jesusen Lagundian sartu zen eta nobiziotza hasi zuen Sitagarhen. Belgiumen ikasi zuen eta 1965eko uztailaren 30ean apaiztu zen. Kunkuriko Loyola eskolan aritu zen, hainbat kargu betez, besteak beste, irakasle, errektore eta zuzendari gisa. Gainera, Jesusen Lagundiako Ranchiko probintziako nagusia izan zen. Topnoren lorpen aipagarrienetako bat Jharkhanden 1980ko hamarkadaren hasieran Tribal Christian Academy sortzea izan zen, tribuko gazteei kalitatezko hezkuntza kristaua ematea helburu zuena.

1985eko urriaren 28an, Joan Paulo II.a aita santuak Ambikapurreko apezpiku izendatu zuen. Hurrengo urteko urtarrilaren 18an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Ambikapurreko katedralean, Eugene Louis D'Souzaren eskutik, Philip Ekkak eta George Victor Saupinek lagunduta.

1994ko maiatzaren 20an, aita santu berak Bhopalgo artzapezpiku izendatu zuen, eta urte bereko uztailaren 17an ofizialki hartu zuen kargua.

1990eko eta 2000ko hamarkadetan, daliten, indigenen eta bestelako talde baztertuen eskubideen alde egin zuen.

2007ko ekainaren 15ean, Benedikto XVI.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen, adina zela eta. Erretiratu ondoren, Namnakalako Khrist Milan Ashramen bizi izan zen. Ambikapurreko Familia Santuaren ospitalean hil zen 2025eko apirilaren 6an, 92 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bentzimidazol

**Bentzimidazola** konposatu organiko aromatiko heteroziklikoa da, C7H6N2 formula duena konposatu biziklikoen klasekoa. Solido kristalino zuria da. Disolbagarria da etanoletan eta azido eta base sendoen ur-disoluzioetan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Bentzimidazola *orto*-fenilendiaminaren kondentsazioz lortzen da azido fomikoaz erreakzionaraziz.

: C6H4(NH2)2  +  HC(OCH3)3  →  C6H4N(NH)CH  +  3 CH3OH
none|thumb|Bentzoimidazolaren ordezkatze-zenbakuntza

## Erabilera 
Bentzimidazolaren eraztuna botika askoren egitura aurki daiteke esaterako albendazolean eta mebendazolean. Bestalde, bentzimidazolaren deribatu ordezkatu batzuk pestizida gisa baliatzen dira. Hainbat tinduen sintesian ere usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narragansett badia

**Narragansett badia**, AEBetako ipar-mendebaldeko kostaldean eta Ozeano Atlantikoan dagoen badia bat da, ia osoki Rhode Island estatuan. Ingalaterra Berria eskualdeko estuario handiena da. Zenbait zati txiki Massachusetts estatuan ere badaude.

45 kilometro luze eta 380 kilometro karratuko azalera du. Badia honetan Aquidneck uhartea, Conanicut uhartea eta Prudence uhartea daude, eta baita Providence estatuko hiriburua eta Newport udalerria ere.

1524an Giovanni da Verrazzano toskanar itsasgizonak aurkitu zuen.
Bhirrana

**Bhirrana**, **Bhirdana** eta **Birhana** bezala ere ezaguna (IAST: Bhirḍāna) aztarnategi arkeologiko bat da, Haryana estatuko Fatehabad barrutiko herrixka txiki batean kokatua.    Bhirranaren lehen geruza arkeologikoek K.a. VIII-VII. milurtekoko bi ikatz lagin zituzten, Indus haraneko zibilizazioa baino lehenagokoak,       baina eskualdeko beste aztarnategi batzuetan K.a. IV. milurtekoan datatutako Hakra Ware zeramikekin maila berdinetan agertzen direnak, baita Bhirranaren lehen mailetako beste "sei bat" ikatz lagin ere, K.a. 3200-2600 urteen artean datatuak,  eta urtutako kobrezko artefaktuak , garapen-etapa Kalkolitikoa adierazten dutenak, Neolitoa baino. Aztarnategia Ghaggar ibaiaren ubideetan zehar ikusi diren aztarnategi askoren artean bat da,   ASIko arkeologoek K.a. 1500 inguruko Saraswati ibaia dela identifikatu zuten IVC osteko Rigvedikoa.

Bhirranaren interpretazio eta datazio akademikoak, antzinako Indiako beste hainbat aztarnategi arkeologikorekin gertatzen den bezala, eztabaida sortu du Indiako Arkeologia Zerbitzuaren (ASI) metodologia eta ideologiaren inguruan: ASIko goi-kargudun asko "eztabaidetan nahastuta" egon dira "Hindutva ideologia legitimatzeko" pseudo-zientifiko ahaleginengatik, zeinak antzinako Harapparrak (oker) Vedekin eta sanskritoarekin identifikatzen dituen, Indiako zibilizazioaren kontakizun nazionalista bere hasieratik bertakoa eta jarraitua dela sintetizatzeko, ustez Saraswati ibaiaren ertzetan sortua (Indus ibaiaren ordez).  Bhirranako indusketen arkeologo gainbegirale batek Harapparrak Vedekin eta Saraswati ibaiarekin lotzea sustatu zuela aipatu zen,  eta indusketen kalitate zientifikoari buruzko galderak sortzen ari dira.  Gregory Possehl arkeologoak —Indus haraneko zibilizazioaren aditu nagusiak— Bhirranatik ateratako "erradiokarbono datazioetan oinarritutako denborazko baieztapenei" buruzko erreserbak adierazi zituen. 

## Kokapena 
Gunea New Delhitik 220 kilometro ipar-mendebaldera dago, Delhi eta Fazilka arteko errepide nazionalean, eta barrutiaren egoitzatik 14 kilometro ipar-ekialdera, Fatehabad eskualdeko Bhuna errepidean, Bhirrana iparraldean, Shekhupur errepidearen ondoan. Aztarnategia urtaroko Ghaggar ibaiaren ubideen paleo-kanaletan zehar ikusten diren aztarnategi ugarietako bat da, Haryana modernoan Nahanetik Sirsara isurtzen dena.

Muinoak 190 m neurtzen du iparraldetik hegoaldera eta 240 m ekialde-mendebaldera eta 5.5 m altuerara igotzen da inguruko sottar lautada alubialen eremutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fjordgård

**Fjordgård** edo **Fjordgard**, Norvegiako arrantzale herri eta uharte bat da, Troms konderrian

2007an 206 biztanle zituen.
San Pedro eliza (Gijón)

**San Pedro eliza**, Espainiako Gijón hirian dagoen eliza bat da, Asturias erkidegoan.

1945-1955 artean Francisco eta Federico Somolinos arkitektoek eraiki arazi zuten.
Paul Simick

**Paul Simick** (Gitdubling, Mendebaldeko Bengala, 1963ko abuztuaren 7a) indiar elizgizon katolikoa da. 2014tik 2024ra aurrera Nepalgo bikario apostolikoa eta Maturbako apezpiku titularra izan zen eta 2024tik aurrera Bagdograko apezpikua da.

## Bizitza 
Simick 1963ko abuztuaren 7an jaio zen Gitdublingen, Mendebaldeko Bengalan, Indian. Filosofia eta teologia ikasi zituen Barrackporeko (Kalkuta) Goizeko Izarraren apaizgaitegian. Teologia Biblikoan masterra, lizentziatura eta doktoretza egin zituen Erromako Urbaniana unibertsitatean.

1992ko apirilaren 9an apaiztu zen eta Sikkimgo Namchi eskola publikoan aritu zen. Beste hainbat kargu ere bete zituen: Surukenko (Darjeeling) San Maurizio elizako parrokoa, Pakyongeko (Ekialdeko Sikkim) Kristo Erregearen elizako parrokoa eta Darjeelingeko Sortzez Garbiaren katedraleko parrokoa. Ekialdeko Sikkimgo dekanoa eta Pakyongeko San Frantzisko Xabierkoaren eskolako diruzaina ere izan zen eta Eskritura Santua irakatsi zuen Barrackporeko eskualdeko apaizgaitegian. Nepalgo bikario apostoliko gisa, Anthony Francis Sharma ordezkatu zuen. 2024ko  azaroaren 9an Bagdograko apezpiku izendatu zuten, eta 2025eko urtarrilaren 5ean ofizialki hartu zuen kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melissa Müller

**Melissa Müller** (Viena, Austria, 1967) austriar kazetaria eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Denboraldi batez Londresen "au pair" lan egin ondoren, Enpresa eta Aleman Filologia ikastea erabaki zuen Mullerrek. Ondoren, ekonomiako aldizkari eta ilustratuetan lan egin zuen.

1990eko hamarkadaren erdialdean, Ana Frank: biografia liburua idaztea eta *Ana Franken* Egunkarian agertzen diren hutsuneak historikoki ikertzea erabaki zuen. 2001ean *Ana Franken historia* filma estreinatu zen, Mullerren liburuan oinarritua.

Hirugarren Reicha-ren garaiko artistei buruzko proiektu bat ikertzen ari zela, Traudl Junge ezagutu zuen. Bere topaketetatik, *Hasta la última hora. Una secretaria de Hitler cuenta su vida/Azken ordura arte.Hitlerren idazkari batek bere bizitza kontatzen* eleberri biografikoa sortu zen. Liburua filmaren oinarria izan zen, 2004an estreinatua, Hitlerren azken egunak jorratzen dituena eta Traudl Jungeri egindako *En el angulo muerto* elkarrizketaren bi eszena biltzen dituena.

## Kanpo estekak 
* Biografia
Indoariar herriak

**Indoariar herriek** hegoaldeko Asian nagusiki aurkitzen diren herrien multzo osatzen dute, tradizionalki indoariar familiako hizkuntzez hitz egiten dutenak. Historikoki, ariarrak indoirandar hizkuntzak hitz egiten zituzten artzainak ziren, erdialdeko Asiatik hegoaldeko Asiara migratuak, eta proto-indoariar hizkuntza sartu zuten. Lehen indoariar herriak Indus ibaiaren mendebaldean bizi zen irandar taldeekin harreman estua zutela jakina zen, lotura kultural, linguistiko eta historikoetan lotura nabaria. Gaur egun, indoariar hiztunak Indusetik hegoaldean daude, gaur egungo Bangladesh, Nepal, Pakistan (Indus ibaiaren ekialdean), Sri Lanka, Maldivak eta Indiako iparraldeko aldea zeharkatuz.

Gaur egun, indoirandar hizkuntzen 1.000 milioi hiztun inguru daude, gehienak Asia hegoaldekoak, nahiz eta antzinako garaietan Irango goi-ordokiraino (Afganistan) eta mendebalderantz Siria eta Irakeraino (Mitanni) hedatzen ziren. Bere eragin kulturala, k.a. I. milurtekotik aurrera, ekialderantz iritsi zen gaur egun Kanputxea eta Vietnamera (Khmer eta Champa erresumak), baita Indonesiara ere, non Balin eta Filipinetan bizirik jarraitzen duen. Migrazio modernoek gutxiengo indoarioak sortu dituzte kontinente gehienetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Mallory, JP. 1998. "A European Perspective on Indo-Europeans in Asia". In *The Bronze Age and Early Iron Age Peoples of Eastern and Central Asia*. Ed. Mair. Washington DC: Institute for the Study of Man.
* Trubachov, Oleg N., 1999: *Indoarica*, Nauka, Mosku.

## Kanpo estekak
Francis Antonysamy

**Francis Antonysamy** edo **Antonisamy Francis** (Iluppur, Tamil Nadu, 1946ko apirilaren 15a) indiar elizgizon katolikoa da, 2008tik 2024ra Kumbakonamgo apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Francis Antonysamy Iluppurren (Tamil Nadu) jaio zen 1946ko apirilaren 15ean. Bere aitak ere Francis zuen izena, eta amak, berriz, Maria Selvam. 

Lehen hezkuntza jaioterrian burutu ondoren, Thanjavurreko apaizgaitegi txikian sartu zen, eta han ikasi zuen 1964tik 1967ra. Filosofia eta teologia ikasketak Tiruchirappaliko San Paulo apaizgaitegian burutu zituen 1967tik 1974ra, eta 1981ean Filosofiako masterra lortu zuen Chennaiko Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren unibertsitatean. Ondoren, Teologia Espiritualeko lizentziatura lortu zuen Teresianumen 1982an.

1974ko abuztuaren 2an apaiztu zen, Tanjoreko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. Vailankanniko bikario bihurtu zen, eta 1978tik 1980ra Tiruchirappalliko apaizgaitegian irakatsi zuen. 1981etik 1983ra Erroman ikasi zuen, eta Indiara itzuli ondoren, apezpikuaren idazkari eta gero kristau-ikasbidearen eta laikoen kuria-departamentuko zuzendaria izan zen. 1991tik 1995era, Mandaiko elizako parrokoa izan zen. 1995etik Indiako apezpiku-konferentzia katolikoan lan egin zuen, hainbat batzordetako idazkari gisa. 1998an Coimbatoreko apaizgaitegiko zuzendari espiritual bihurtu zen, eta 2003an Vailankannira itzuli zen basilikako errektoreorde gisa. Hala ere, egun horretatik otsailaren 11ra arte, elizbarrutiko administratzaile apostolikoa izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuninda

**Kuninda** (edo **Kulinda** antzinako literaturan) k.a. III. mendetik k.a. II. mendera arte dokumentatutako antzinako himalaiar erresuma izan zen, gaur egungo Himanchal, Uttarakhand eta mendebaldeko Nepalgo hegoaldeko eskualdetan kokatua.

## Erresuma 
Kunindari buruzko lehen aipamena Pāṇiniren *Aṣṭādhyāyī* testuan agertzen da, non Ayudhajivi Sangha edo errepublika gerlari bezala aipatu zuen. Hala ere, erresuma lehenago existitu zen, *Mahābhārata*n Kuru erresumaren ekialdean zegoela baitzioen. Erresumaren historia K.a. II. mendetik aurrera dokumentatua dago. Indiar epikan eta Puranetan aipatzen dira. *Mahābhārata*k Arjunak garaitu zuela dio.

Kunindako lehen erregeetako bat Amoghbhuti izan zen, Sutlej eta Yamuna ibaien haran menditsuan gobernatu zuena.

Ptolomeo greziar historialariak Kunindaren jatorria Beas, Sutlej, Yamuna eta Ganges ibaiekin lotzen zuen.

Asokaren ediktuetako bat, Khalsiko zutabe baten gainean dagoena, Garhwal eskualdean, k.a. IV. mendetik aurrera budismoak eskualdean izan zuen hedapena adierazten du.

Kuninda erresuma III. mendean desagertu zen, eta IV. mendetik aurrera, badirudi eskualde hau sinismen shivaitetara aldatu zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shyamal Bose

**Shyamal Bose** (Gosaba, Mendebaldeko Bengala, 1961eko martxoaren 24a) indiar elizgizon katolikoa da. 2019tik 2020ra Baruipurreko apezpiku lagunkidea izan zen eta 2020tik aurrera elizbarruti bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
Bose 1961eko martxoaren 24an jaio zen Gosaban, Mendebaldeko Bengalan, Indian. Lehen eta bigarren hezkuntza Basantithe eta Gosaban burutu zuen, St. Xavier's F P Schoolen. Gegoago Barasateko San Joan Maria Vianneyren apaizgaitegi txikian eta Kalkutakoko Barrackporeko Goizeko Izarraren apaizgaitegi nagusian ikasi zuen. Teologia ikasketak Ranchiko St. Albert's Collegen (Jharkhand) egin zituen eta 2010ean Teologia Biblikoko lizentziatura lortu zuen Bangaloreko San Petri Pontifize Institutuan.

1991ko maiatzaren 5ean apaiztu zen, Baruipurreko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 2016az geroztik, Baruipurreko elizbarrutiko finantza-administratzaile eta kantziler gisa ere aritu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O-Fenilendiamina

'''*o*-Fenilendiamina'* konposatu organiko aromatikoa da, C6H4(NH2)2 formula duena aminen klasekoa. Bi egitura-isomero ditu *meta*-fenilendiamina eta *para*-fenilendiamina. Solido kristalino zuria da.  Disolbagarria da uretan, etanoletan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria eta toxikoa da.

*o*-Fenilendiamina eta bere gatzak kartzinogenoak dira animalientzat, baina gizakioi buruz ez dago ondorio argirik. Irentsiz edo larruazalean zehar xurgatuz da toxikoa.

## Sintesia 
o-Fenilendiaminaren sintesia 2-nitroklorobentzenoaren aminazioarekin hasten da amoniakoa erreaktibo moduanbaliatuta. Segidan, ekoitzitako 2-nitroanilina hidrogenatzen da paladioa katalizatzaile gisa baliatuz.

: ClC6H4NO2 + 2 NH3 → H2NC6H4NO2 + NH4Cl
: H2NC6H4NO2 + 3 H2 → H2NC6H4NH2 + 2 H2O

## Erabilera 
Gaur egun, *o''-fenilendiamina pestizida, koloratzaile eta korrosioaren inhibitzaile gisa erabiltzen diren konposatu heteroziklikoak sintetizatzeko bitarteko produktu gisa erabiltzen da ia esklusiboki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indometazina

**Indometazina** antiinflamatorio ez-esteroide (AIEE) bat da, indoletik eratorria eta diklofenakoarekin lotua. Medikuaren errezetaren bidez lortzen da, hanturak eragindako sukarra, mina eta giltzadura-zurruntasuna murrizteko. Prostaglandinen ekoizpena inhibituz jarduten du, sintoma horiek eragiteagatik ezagutzen diren seinaleztapen-molekula endogenoak. Ziklooxigenasa inhibituz egiten du, prostaglandinen ekoizpena katalizatzen duen entzima.

Osteoartritisa, artritis erreumatoidea, giharretako mina, espondiloartropatiak, osteitis deformatzailea, dismenorrea, bursitisa, tendinitisa, buruko mina, neuralgia eta, dituen eragin antipiretikoak direla eta, tumore gaiztoak dituzten pazienteen sukarra arintzeko erabiltzen dute. Ez dute erabiltzen haurretan, ez eta trastorno psikiatrikoak, epilepsia edo Parkinsonen gaixotasuna duten pertsonetan ere.

1961ean patentatu zuten eta 1963an medikuntzarako onartu zuten. Osasunaren Mundu Erakundearen Funtsezko sendagaien zerrendan dago. 2022an, Estatu Batuetan gehien errezetatutako 256. sendagaia zen, milioi bat errezeta baino gehiagorekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Celestine Elampassery

**Peter Celestine Elampassery** (Muttuchira, Kerala, 1938ko ekainaren 28a – Bharananganam, Kerala, 2015eko maiatzaren 27a) indiar elizgizon kaputxinoa izan zen, 1998tik 2014ra Jammu-Srinagarreko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Peter Celestine Elampassery 1938ko ekainaren 28an jaio zen, Muttuchiran, Indiako Kerala estatuan. Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenan sartu zen eta 1963an botoak eman zituen.

2015eko maiatzaren 27an hil zen Assisi Ashramen, Bharananganamen, Keralan, gaixotasun luze baten eta bihotzeko larri baten ondoren.

## Idazlanak 
* *Early Capuchin Mission in India* (1982)

## Sariak 
Peter Celestine Elampasseryk Jammu eta Kaxmirreko Gobernuaren Gandhi Bakearen Saria jaso zuen eskoletako bake-klubak, mugaz gaindiko elkarrizketa eta erlijio arteko topaketak antolatzeagatik.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzadura-zurruntasun

**Giltzadura-zurruntasuna** () min-sintoma artikulazio bat mugitzean, mugimendu-tartearen galera baten sintoma edo mugimendu-tartearen murrizketa baten seinale fisikoa izan daiteke. Medikuek nahiago dute azken bi terminoak erabiltzea, baina normalean pazienteek lehenengo terminoa erabiltzen dute.

## Terminoaren erabilera 
* Mugimenduko mina normalean artrosiak eragiten du, askotan oso maila arinean, eta beste artritis forma batzuek. Lesio batek edo artikulazioaren gehiegizko erabilerak ere eragin dezake, eta oso gutxitan minaren kausa konplexuagoek, hala nola infekzio batek edo neoplasia batek. Mugimendu-anplitudea normala izan daiteke, edo minak mugatua.
* Mugimendua galtzea (sintoma): pazienteak nabaritzen du artikulazioa (edo artikulazio batzuk) ez dela mugitzen izan behar zuten edo izan behar zuten ibilbide berarekin. Mugimendua galtzea artritisaren fase aurreratuenetako bat da, osteoartritisa, artritis erreumatoidea eta espondilitis ankilosatzailea barne.
* Mugimendu-tartearen galera (zeinua): txosten mediko edo profesionalen azterketak adierazten du artikulazioaren mugimendu-tartea normala baino txikiagoa dela. Zirujau ortopediko edo erreumatologo batek errutinazko azterketa bat egiten duenean, arreta berezia jarriko zaio gertaera horri. Mugimendu-anplitudea beste aldearekin eta maila normalekin neur eta aldera daiteke. Zeinu hori sintomaren kausa berberekin lotuta dago. Muturreko kasuetan, baina artikulazioa inola ere mugitzen ez denean, ankilosatuta dagoela esaten da.

## Goizeko zurruntasuna 
"Goizeko zurruntasuna" mina eta zurruntasuna da, goizetan ohikoa gaueko atsedena immobilizatu ondoren, eta ez da arintzen artikulazio osoa erabili arte; artritis erreumatoidearen ezaugarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeevanandam Amalanathan

**Jeevanandam Amalanathan** (Michaelpatti, Tamil Nadu, 1963ko apirilaren 2a) indiar elizgizon katolikoa da, 2024tik aurrera Kumbakonamgo apezpikua dena.

## Bizitza 
Jeevanandam Amalanathan 1963ko apirilaren 2an jaio zen Michaelpattin, Tamil Nadu estatuan. Kumbakonamgo apaizgaitegi txikian eta Poonamalleeko Jesusen Bihotz Guztiuz Santuaren apapzgaitegi nagusian ikasi zuen. 1990eko maiatzaren 6an apaiztu zen, Kumbakonamgo elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz gisa, hinako kargu hauek bete zituen: Ammanpeteko kapilaua (1990etik 1991ra), apaizgaitegi txikiko prefektua (1991tik 1992ra), Chennaiko apaizgaitegiko irakaslea (1998tik 2002ra eta 2008tik 2014ra). 2002tik 2008ra, Erromako Laterango Unibertsitatean ikasi zuen, teologia pastoralean doktoretza lortuz. 2015etik 2016ra, Poondiko Lourdesko Ama Birjinaren basilikan aritu zen, eta 2016tik aurrera, Kumbakonamgo elizbarrutiko bikario jenerala izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basil Bhuriya

**Basil Bhuriya** (Panchkui, Madhya Pradesh, 1956ko martxoaren 8a – Indore, 2021eko maiatzaren 6a) indiar elizgizon berbita izan zen, 2015etik 2021era Jhabuako apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Basil Bhuriyak Dhowko San Tomas apaizgaitegian ikasi zuen 1969tik 1976ra eta ondoren Indoreko Unibertsitatean sartu zen, 1979an lizentziatura lortuz. 1979ko ekainaren 30ean, Jainko Hitzaren Misiolarien kongregazioko kide egin zen. Filosofia eta Teologia Katolikoa ikasi zituen Puneko Pontifize Ateneoan. 1985eko ekainaren 12an eman zituen botoak, eta 1986ko maiatzaren 5ean apaiztu zen.

Hasieran, Barodako elizbarrutiko Muvaliako parrokiako bikario gisa aritu zen, 1988an errektoreorde bihurtu aurretik, eta azkenik 1992an Indoreko San Tomas apaizgaitegiko errektore. 1997tik 2002ra, Indoreko elizbarrutiko Dharreko parrokiako apaiz izan zen. Ondoren, Jhabua elizbarrutiko Thandlako ostatuko zuzendari izendatu zuten. 2005etik 2009ra, Rajgarheko elizan aritu zen. 2009an, Thandlako Andre Maria Birjinaren Bihotz Guztiz Garbiaren parrokiako apaiz bihurtu zen, eta 2011n, Jainko Hitzaren Misiolarien Indiako Erdialdeko Probintziako Kontseilu Probintzialeko kide. Urte bereko urriaren 10ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Meghnagarreko San Arnoldo eskolako kirol-zelaian, Salvatore Pennacchio artzapezpikuaren eskutik, Leo Corneliok eta Abraham Viruthakulangarak lagunduta. leloa hautatu zuen. Bhil talde etnikoko lehen apezpiku katoliko bihurtu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halloween 4: The Return of Michael Myers

***Halloween 4: The Return of Michael Myers***, , 1988ko Dwight H. Little estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da.  Donald Pleasence, Ellie Cornell, Danielle Harris eta Michael Pataki aktoreek antzeztu zuten. 

*Halloween II* (1981) eta *Halloween II* (1988) aurrekariak ditu eta *Halloween 5: The Revenge of Michael Myers* (1989), *Halloween: The Curse of Michael Myers* (1995), *Halloween H20: 20 Years Later* (1998), *Halloween: Resurrection* (2002) jarraipenak, bai eta *Halloween* eta *Halloween II* berregokitzapen filmak ere.

## Argumentua 
Michael Myers (Tom Morga eta George P. Wilbur), hamasei pertsona erail zituen psikopata, Lomis doktoreak (Donald Pleasence) atzemana izan zen. Hamar urtez segurtasun goreneko presondegi batean espetxeratua egon ondoren, Myers egoera katatonikoan Richmondeko Institutu Mentalera lekualdatua izan berri da. Baina ezustean ihes egin eta oraindik bizirik dagoen bete senide bakarra hiltzeko asmoa du, Jamie Lloyd hiloba (Danielle Harris). Oraingoan ere Lomis doktorea Myers atzematen ahaleginduko da.

## Aktoreak 
* Donald Pleasence: Sam Loomis doktorea
* Ellie Cornell: Rachel Carruthers
* Danielle Harris: Jamie Lloyd
* Tom Morga eta George P. Wilbur: Michael Myers
* Michael Pataki: Hoffman doktorea
* Beau Starr: Ben Meeker sheriffa
* Kathleen Kinmont: Kelly Meeker
* Sasha Jenson: Brady
* Leslie L. Rohland: Lindsey
* Gene Ross: Earl Ford
* Carmen Filpi: Jackson P. Sayer erreberendoa
* Raymond O'Connor: Segurtasun zaindaria
* Jeff Olson: Richard Carruthers
* Karen Alston: Darlene Carruthers
* Nancy Borgenicht: Emakume laguntzailea
* David Jansen: Gizon laguntzailea
* George Sullivan: Logan komisaria
* Michael Ruud: Alan "Big Al" Gateway
* Eric Hart: Orrin Gateway
* Logan Field: Unger (edo Walt Logan Field)
* Alan B. McElroy: Estatu polizia anbulantziaren istripu lekuan (krediturik gabe)
* Danny Ray: Tommy Doyle

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ivan Pereira

**Ivan Albert Pereira** (Vasai, Maharashtra, 1964ko ekainaren 1a) indiar elizgizon katolikoa da, 2014tik aurrera Jammu-Srinagarreko apezpikua dena.

## Bizitza 
thumb|left|Ivan Pereira apezpikuaren armarria.|209x209px

Ivan Pereirak Amritsarreko San Joan apaizgaitegi txikian ikasi zuen. Ondoren, filosofia ikastera joan zen Jalhandarreko Hirutasun Santuaren apaizgaitegira eta teologia katolikoa ikastera Allahabadeko San Jose apaizgaitegira. Hezkuntzan Arte Lizentziatura eta Ingeleseko masterra ere lortu zituen. Artzain-praktikak Jammuko Santa Maria katedralean egin zituen. 1992ko urriaren 10ean diakono-ordenazioa jaso zuen 2009az geroztik, Jammu-Srinagarreko elizbarrutiko Hezkuntza Batzordea zuzendu zuen, eta 2012az geroztik Srinagarreko Burn Hall bigarren hezkuntzako eskola ere bai. Horrez gain, 2009tik 2012ra Srinagarreko Fátimako Ama Birjinaren elizako parrokoa izan zen. eta Iparraldeko Indiako Eskualdeko Apezpikuen Kontseiluko idazkari nagusia da. Myanmartik etorritako rohingya errefuxiatuen aldeko kanpaina bat egin du.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devprasad John Ganawa

**Devprasad John Ganawa** (Panchkui, Madhya Pradesh, 1951ko abenduaren 8a) indiar elizgizon berbita da. 2009tik 2012ra Jhabuako apezpikua izan zen eta 2012tik aurrera Udaipurreko apezpikua da.

## Bizitza 
Devprasad John Ganawa Panchkuin jaio zen, Indiako Madhya Pradesh estatuan. Jainko Hitzaren Misiolarien kongrefazioan sartu zen, lehen botoak 1974ko ekainaren 8an eman zituen eta betiko botoak 1981eko ekainaren 7an.

2009ko maiatzaren 11n, Benedikto XVI.a aita santuak Jhabuako apezpiku izendatu zuen. Aldi berean, Jhabuako administratzaile apostoliko gisa aritu zen 2012ko abenduaren 21etik 2015eko urriaren 10era arte.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kessler bikiak

**Alice** eta **Ellen Kessler**, jaiotzez **Kaessler** (1936ko abuztuaren 20a, Nerchau, Alemania Nazia – 2025eko azaroaren 17a, Grünwald, Bavaria), maiz **Kessler bikiak** ezizenez ezagunak,  eta , alemaniar ahizpa biki abeslari, aktore eta dantzari batzuk izan ziren, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan Europan ospetsuak izan zirenak, bereziki Alemania eta Italian.

2025eko azaroaren 25ean Alemanian legezkoa den suizidio lagundua bidez biak elkarrekin zendu ziren.
Moltxat Doma

**Moltxat Doma** (, euskararako hitzez hitzezko itzulpena *Etxeak isilik daude*), nazioartean **Molchat Doma** izenez ere ezaguna, errusieraz abesten duen Bielorrusiako Minsk hiriburuko post-punk, pop sintetiko eta cold wave estiloko musika taldea da. 2017an sortua, Jegor Xkutko, Roman Komogortsev eta Pavel Kozlov musikariek osatzen dute egun taldea.

Moltxat Domak 2017an argitaratu zuen lehen diskoa *S kryx naxikh domov* (, 'Gure etxeetako teilatuetatik'), bere kabuz ekoitzia. 2018an *Etazhi* (, 'Zoruak') kaleratu zuen Alemaniako Detriti Records disko-etxe independentearekin. Mundu-mailako arrakasta lortu ondoren. 2020an Ameriketako Estatu Batuetako Sacred Bones Records disko-etxe independentearekin sinatu ondoren, diskoak berrargitaratu zituen. 2020ko azaroaren 13an *Monument* (, 'monumentua') estudioko hirugarren diskoa argitaratu zuen. Laugarrena, *Belaia polosa* (, 'Marra zuria'), 2024ko irailaren 6an kaleratu zen.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *S kryx naxikh domov* () (2017)
* *Etazhi* () (2018)
* *Monument* () (2020)
* *Belaia polosa* () (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak