Suezko istmoa

thumb|300px|Nilo ibaia eta delta, Suezko istmoaren ondoan
**Suezko istmoa** Afrika eta Asia kontinenteak elkartzen dituen lur-zerrenda bat da, Mediterraneo itsasoa eta Itsaso Gorria banatzen dituena. Garrantzi historiko, geografiko eta ekonomiko handiko eskualde bat da, izan ere, bertan Suezko kanala eraiki zen, munduko merkataritza ibilbide garrantzitsuenetakoa dena. 

## Kokalekua eta ezaugarri geografikoak 
Suezko istmoa Egipton dago, Afrika kontinenteko ipar-ekialdean. 125 kilometroko zabalera dauka eta Afrikaren eta Asiaren zati den Sinai penintsularen arteko lur-lotura osatzen du. Istmo honek bi ur masa handi banatzen ditu: Mediterraneo itsasoa iparraldean eta Itsaso Gorria hegoaldean. 

Eskualde honetan basamortuko klima eta klima idorra dago, tenperatura altua da egunez eta gauez hotza. Landaredi urria dago prezipitazio faltagatik eta paisaian bereziki hare dunak eta mendi baxuak daude. 

## Suezko istmoaren historia 
Antzinarotik, Suezko istmoa puntu estrategikoa izan da merkataritzarako eta hainbat zibilizazioren komunikaziorako. Jakina da egiptoarrak duela 3.000 urte baino gehiago saiatu zirela kanalak eraikitzen Nilotik Itsaso Gorrira merkantzien garraioa errazteko. 

Persiar Inperioaren menpean, K.a. VI. mendean, Nilo ibaia Itsaso Gorriarekin lotzen zuen kanal bat eraiki zen, baina erabilezin bihurtu zen hare pilaketak zirela medio. XIX. mendean, aurrerapen teknologikoak zirela eta, istmoa zeharkatuko lukeen eta Mediterraneo eta Itsaso Gorriaren arteko lotura ahalbidetuko lukeen kanal moderno bat eraikitzeko ideia martxan jarri zen berriro. 

## Suezko kanala: ingeniaritzako maisulana 
Suezko kanala 1859 eta 1869 urteen bitartean eraiki zen, frantziar ingeniari Ferdinand de Lesseps-en zuzendaritzaren menpean. Gutxi gorabehera 193 kilometroko luzera duen nabigazio artifizialeko bide bat da, ontziei Afrikako kontinentearen inguruko zeharkaldi luze eta arriskutsua saihesteko aukera ematen diena.  

Kanala hainbatetan handitu eta modernizatu dute itsasontzi handiagoei sartzen uzteko. Gaur egun, gehien erabiltzen den itsas ibilbideetako bat da, izan ere, Europa, Asia eta Afrika lotzen ditu modu eraginkor batean, merkantzien garraioaren iraupena eta kostua nabarmenki murrizten duelarik.  

## Garrantzi ekonomikoa eta estrategikoa 
Suezko istmoak eta kanalak sekulako garrantzia dute munduko ekonomiarako. Gutxi gorabehera, munduko merkataritzaren %12 ibilbide honetatik igarotzen da, horregatik funtsezkoa da haren funtzionamendu egokia herrialde askorentzat.  

Egiptok kanalaren erabileragatik ontziek ordaindu behar dituzten bidesarietatik diru-sarrera esanguratsuak lortzen ditu. Gainera, azpiegitura hau ezinbestekoa da kontinenteen artean garraiatzen diren petrolioaren, gas naturalaren eta manufakturatutako produktuen hornikuntzarako. 

Ikuspegi estrategikotik begiratuta, nazioarteko zenbait gatazkaren arrazoia izan da kanala. 1956ko Suezko krisian, Egiptok kanala nazionalizatu zuen eta horrek Erresuma Batuaren, Frantziaren eta Israelen esku-hartze militarra eragin zuen. XX. mendean zehar, hainbat liskar eta blokeo gertatu ziren bertan, bereziki Egipto eta Israelen artekoak.  

## Suezko istmoa gaur egun 
Gaur egun, Suezko istmoak merkataritzako eta munduko geopolitikarako funtsezko puntua izaten jarraitzen du. 2015ean, Egiptok kanalaren handitzea inauguratu zuen haren edukiera hobetzeko eta itsasontziek itxaron beharreko denbora murrizteko. Aurrerapen teknologikoak egon arren, eskualdeak hainbat erronkari egin behar die aurre, hala nola nabigazioaren segurtasunari eta beste ibilbide komertzial batzuen lehiari. 

Ibilbidearen garrantzia agerian utzi zuen gertakari berrienetako bat “Ever Given” kontainer-ontziak 2021ean eragindako blokeoa izan zen. Zenbait egunez, munduko merkataritzak etenaldiak izan zituen, beste itsasontzi batzuk kanaletik ibiltzea ezinezkoa zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak