open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leuzemia mieloide akutu

**Leuzemia mieloide akutua** (**LMA**) leukozitoen lerro mieloideko zeluletan sortutako minbizi mota bat da. Minbizi horren ezaugarria da hezur-muinean metatzen diren eta globulu gorri normalak sortzea eragozten duten zelula anormalak azkar ugaltzea. LMA da leuzemia akutuaren motarik ohikoena helduetan, eta adinean aurrera egin ahala areagotu egiten da leuzemia akutuaren intzidentzia. LMA maila globalean nahiko gaixotasun arraroa den arren, Estatu Batuetako minbiziak eragindako heriotzen % 1.2 inguru eragiten ditu, Espainiako intzidentzia 100.000ko 3.7 kasukoa da, hau da, urtean 1.600 kasu, eta biztanleria zahartu ahala intzidentzia handitzea espero da.

Hezur-muin normalaren inbasioak eragiten ditu LMAren sintomak, eta pixkanaka zelula leuzemikoek ordezkatzen dute; horrek globulu gorriak, plaketak eta leukozito normalak jaistea dakar. Sintoma nagusiak hauek dira: nekea, arnasa hartzeko zailtasuna, hematomak agertzea, koagulatzeko zailtasunak eta infekzio-arriskua areagotzea. Gainerako leuzemia akutuetan bezala, LMAk azkar egiten du aurrera, eta astetan edo hilabeteetan zorigaiztokoa izan daiteke, behar bezala tratatzen ez bada. Arrazoi nagusia, zientzialari australiarrek berriki aurkitu dutena, GATA2 genearen mutazioa da, LMA izateko joera baitu.

LMA sendagarria izan daitekeen gaixotasun bat da. Hala ere, paziente gutxi batzuk bakarrik tratatzen dira egungo terapiarekin. Hasierako tratamendua kimioterapia ematean datza, zelula kantzerigenoen igorpena eragitea helburu duena. Paziente batzuek hezur-muineko transplantea jaso dezakete, baldin eta pertsona bateragarriren bat aurkitzen badute. Gaur egun, LMArekin lotutako ikerketa honako hauetan zentratzen ari da: LMAren kausa argitzea, diagnostiko-markatzaile hobeak identifikatzea, tratamenduaren ondoren hondar-gaixotasuna detektatzeko metodo berriak garatzea eta botika berriak eta helburu espezifikoetara zuzendutako terapiak garatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ARA General Belgrano (C-4)

'*ARA *General Belgrano* (C-4)*' Argentinako Itsas Armadaren gurutzaontzi arina izan zen, 1951tik 1982 arte zerbitzuan izan zena. Hasiera batean AEBetako Itsas Armadak USS *Phoenix* bezala enkargatua, Bigarren Mundu Gerrako Ozeano Bareko frontean borrokatu zuen Argentinari saldu aurretik. Itsasontziari Manuel Belgrano (1770 – 1820) askatzaile argentinarraren izena jarri zioten bigarrena izan zen. Lehenengoa 7.069 tonako gurutzaontzi blindatua izan zen, 1896an uretaratu zutena.

1982ko maiatzaren 2an hondoratu zuen Itsas Armadaren HMS *Conqueror*rek Falklandetako Gerran, 323 bizitza galduta. *General Belgrano*ren galerak gerran hildako militar argentinarren erdia baino pixka bat gutxixeago izan ziren.

Bigarren Mundu Gerraz geroztik urpeko jaurtigai batek kolpatuta hondoratu zen bigarren gerraontzia izan zen *General Belgrano*.  1971n Pakistango urpekari batek Indiaren INS Khukri fragata hondoratu zuen, bi herrialde horien arteko urte horretako gerran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean César Graziani

**Jean César Graziani** Lehen Mundu Gerran aritu zen korsikar frantziar armadako jenerala izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
1859ko azaroaren 15ean Bastian (Korsikan) jaioa, 1878ko urriaren 31n sartu zen Saint-Cyr-en (Zuluak bezala ezagutzen ziren 63. klasean). Aljeriako eta Tunisiako kanpainetan parte hartu zuen eta 1909rako 96. Infanteria Erregimentua komandatzen zuen.1912an Defentsa Ministerioko Infanteriako zuzendari izendatu zuten. 1913ko urtarrilaren 29an, ordurako Brigada Jenerala zela, Defentsa Ministroaren kabineteko buru bihurtu zen.

### Lehen Mundu Gerra 
ezkerrera|thumb|Rudolph Lambart jenerala, Cavango 10. kondea ), Italian dagoen Britainiar Armadako buruzagia, eta Jean Graziani jenerala, Italian dagoen Frantziako Armadako buruzagia, hizketan Piave ibaiko guduaren ondoren bi armadetako soldaduei kondekorazioa eman aurretik. Granezza, 1918ko uztailaren 12a.
Lehen Mundu Gerra hasi eta hilabetera, Armadako Estatu Nagusiko buruorde bihurtu zen, eta 1915eko uztailaren 31n Armadako Estatu Nagusiko buru. 1917ko apirilean 28. Dibisioaren agintea jaso zuen, eta 1917ko abenduan 17. Armada Gorputzarena .
1918ko martxoaren 29an, Italian kokatuta zegoen 12. Frantziako Armada Gorputzeko komandante bihurtu zen. Aldi berean, Hamargarren Armada Frantziara itzuli zen, 12. Armada Gorputza bakarrik utziz Italiako Frontean . Horrela, Graziani Italiako tropa frantsesen komandante bihurtu zen, eta ekainean Piave ibaiko guduan austriarren ofentsiba uxatzen lagundu zuen.Vittorio Venetoko guduan, antzokiko azken eta erabakigarria izan zen kanpainan, italiarrek 12. Armadaren agintea eman zioten, eta harekin garaipen handia lortu zuen.
Frantziara itzuli zenean, 1919ko apirilean Errumaniako Danubioko Frantziako Armadako komandante bihurtu zen, eta 1919ko abuztutik 1920ko otsailera bitartean Frantziako ordezkaria izan zen Hungariako Aliatuen arteko Misio Militarrean. 1920ko abenduan 18. Frantziako Armada Gorputzaren agintea jaso zuen.1921etik 1924an erretiratu zen arte, *Gerra Kontseilu Nagusiko* kide izan zen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Itxaro Juaristi Olaetxea

**Itxaso Juaristi Olaetxea** (Abadiño, Bizkaia, 1997) irakaslea, bertso gai-jartzailea eta epailea da.

## Bizitza 
### Irakasle 
Matematika eta ekonomia irakasle aritu zen Durangoko Ibaizabal Ikastolan 2021ean.

### Bertsolaritza 
Txikitatik bertsozalea da eta Abadiñoko Gogaikarri bertso eskolan aritua.

* 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2020ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2023ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.

#### Bertso epaile 
* 2025eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N-fenilglizina

**N-Fenilglizina** konposatu organiko aromatikoa da C6H5NHCH2CO2H formula duena aminoazidoen klasekoa. Solido kolorgea da. Uretan disolbagaitza da baina bere sodio-gatza disolbagarriak da. Narritagarria da.

none|thumb|200x200px|N-fenilglizina

## Sintesia 
N-Fenilglizina prestatzen da Strecker-en erreakzioari jarraituta formaldehidoaren, hidrogeno zianuroaren eta anilinaren artean.

## Erabilera 
N-Fenilglizina indigoa prestatzeko lehengai gisa usatzen da.

## Erreferentziak
Thérèse Tréfouël

**Thérèse Tréfouël** (Paris, 1892ko ekainaren 19a - Paris, 1978ko azaroaren 9a) Frantziako biokimikaria izan zen. Bere senar Jacques Tréfouëlekin batera, sulfamidei buruzko ikerketagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Thérèse Boyer-ek Bordeleko Unibertsitatean eta Parisko Zientzia Fakultatean ikasi zuen. Gero, laguntzaile izan zen 1921etik 1938ra, laborategiko buru 1938tik 1954ra, eta gero departamentuburu 1955etik 1962ra, Pasteur Institutuko Kimika Terapeutikoko Laborategian, Parisen. Patologia Exotikoko Elkarteko kide izan zen 1927tik.

1921eko ekainaren 1ean ezkondu zen bere lankide Jacques Tréfouël-ekin. Lankidetza luzea eta emankorra izan zuten bien artean.

## Ikerketa lana 
1920ko hamarkadaren hasieran, Thérèse eta bere senarrak Pasteur Institutuan lan egin zuten, Ernest Fourneauren, kimika medikokoaren aita bezala ezagutzen zenaren, laborategian. Artsenikoaren deribatuak aztertuz, sifilisaren (Stovarsol), Afrikako tripanosomiasiaren (Orsanina,) eta malariaren (Rodokina) aurka erabil zitezkeen sendagaiak sortu zituzten.
* 2026an, Tréfouël STEM-eko 72 emakume historikoetako bat zela iragarri zuten, eta Eiffel dorrean omentzen diren 72 gizonei gehitzeko proposatu zitzaien izena. Plana Parisko alkate Anne Hidalgok iragarri zuen, Femmes et Sciences erakundeko Isabelle Vauglinek eta Eiffel dorrea kudeatzen duen enpresaren ordezkari den Jean-François Martinsek zuzendutako batzorde baten gomendioei jarraituz.
* Tréfouëltarrak Kimikako Nobel Sarirako izendatu zituzten 1950ean. 1955ean, Farmazialarien Ordenaren Kontseilu Nazionaleko Sarirako izendatu zituzten, kimika medikoan bizitza osoan egindako lorpenengatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Traité de chimie organique / T. 22, Méthodes générales utilisées en chimie industrielle organique, grandes synthèses, matières colorantes, tanins et tannage, hauts polymères synthétiques, chimie du caoutchouc naturel, savons et produits similaires, parfumerie, industries de fermentation, chimiothérapie* (1953).

## Kanpo estekak
Marcela Chibás

**Marcela Chibás** (1951ko abenduaren 31) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Chivás

**Silvia Chivás** (1954ko irailaren 10a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omar Cisneros

**Omar Cisneros** (1989ko azaroaren 19a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozentzio baseliza

**Ozentzio baseliza** Oiartzungo Iturriotz auzoan dago. Antzinako ermita, harriz eraikia eta egurrezko estalkia duena, Errenteriatik Goizuetara doan bide zaharrean dago, baserri baten ondoan. Baserri horretatik hartzen du izena. 

Bordaberri harginak eraiki zuen azken gerra karlistan, Manuel Gabino Sein erretorearen aginduz; izan ere, Oiartzungo San Esteban parrokia tropa liberalek betetzen zuten, eta karlista susmagarri hura guztia mendietako baserrietan sakabanatuta zebilen, mezetara joan ezinik. Antzina gaztainondo bat egon zen haren ondoan, baina hil egin zen eta moztu egin behar izan zuten.

Herri arkitekturan oinarritutako eraikuntza da, hargin lan interesgarriaz egindakoa. Denbora gutxiz erabili zuten, eta ondoren guztiz ahaztua egon zen orain gutxi arte; herrikoek, bertakoen laguntzaz, berritu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Baseliza ezagutzeko ibilbidea.
Pedro Eriz Arbulu

**Pedro Eriz Arbulu** (Elorrio, Bizkaia, 1925eko apirilaren 25a) bizkaitar ehun urtedun gizonezkoa da, futbolaria, entrenatzailea, alkatea eta sarrailagintzan lan egindakoa.

## Bizitza 
### Haurtzaroa 
Elorrioko kalean jaio zen, San Agustin alderako irteeran dagoen Arbillo kale-baserrian. Orduko kale-baserrietan ohi zenez, behia, txerria, solotxo bat eta ortua ere bazuten. Nekazari-lanak ere ezagutu zituen gazte denboran. 6 neba-arreba izan ziren. Umetan denek euskaraz egiten zuten Elorrion. Adineko eta gazteagoekin hika, guraso eta jende nagusiagoari zuka eta abade eta medikuari berorika egiten zieten. Bere akorduan, Arabara gaztelania ikastera joan zenik ez zuen ezagutu, baina entzutea bai, gari ebaten joaten omen ziren gaztelania ikaste aldera.

Umetan San Roke inguruan ibiltzen ziren futbolean, arbola artean. Koskortzean arbolak botatzea lortu zuten, udalaren baimenaz. Eta kuadrilla arteko txapelketa jokatzen zuten. Lau talde ziren: Rayo, Umore Ona, Intxorta eta, Tximista, azken horretako kidea zen Pedro. Sasoi hartan futbola, pilota eta bizikleta zen nagusi. Bere idoloak Zarra (Telmo Zarraonandia) futbolaria eta Atano VII.a (Jose Maria Juaristi) pilotaria izan ziren.

### Ibilbidea 
Ezkondua eta hiru seme-alabaren aita. Autoen sarrailagintzara dedikatzen zen lantegi batean egin zuen lan, administrazioan.

#### Kirolari 
Eibarko Astelena pilotalekuan jokatu zuen lehenengo partidua, igeltsero baten praka zuriekin, pilotari batek huts egin zuen eta. Pilotan hobeto ibiliko zen, baina futbola gustatzen zitzaion eta Amorebieta, Bergara eta Elorrioko taldeetan jokatu zuen. Kasualitatez hasi zen futbolean eta hamar denboralditan jokatu zuen, erdiko aurrelari postuan. Erregional Mailan hasi zuen ibilbidea, Amorebieta futbol taldean 1945-1946ko eta 1946-1947ko denboraldietan. Elgetako futbol taldean jardun zuen. Bergarako futbol taldearekin fitxatu zuen eta Preferente Mailan jokatu zuen lau denboralditan. Azken urteak Elorrio Futbol Klubean egin zituen, 1951tik 1955era. Bergaran  zegoela, Realerako probak egin zituen. Errioxako Harotik ere izan zuen eskaintza, baina haraxe joan behar zen bizitzera.

Erizen sasoian futbola indarra zen, indar basatia. Bergarara entrenatzera Elgetan gora bizikletan joatea ere tokatu zitzaion, dutxarik ez eta errekan edo bidoi bateko uraz garbitu beharra ere bai. 

Futbola dela eta, Pedro Erizen esanetan,  Bere sasoiko futbolak eta XXI. mende hasierakoak ez dute zerikusirik. Egun (2024) jokalariei zer egin behar duten eta nondik mugitu behar duten esaten zaie. Teknika handia dago; lehen indar basatia zen futbola. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Thoresson

**Karl Tore William Thoresson** (Göteborg, 1932ko maiatzaren 31 – *ibidem*, 2026ko martxoaren 4a) suediar gimnasta izan zen.

1952, 1956, 1960 eta 1964ko Udako Joko Olinpikoetan lehiatu zen gimnastikako proba guztietan. Urrezko domina irabazi zuen zoruko proban 1952an eta zilarrezkoa proba berean 1956an. 1954ko Munduko Txapelketan ere brontzezko domina bat irabazi zuen zoruko proban.

## Nazioarteko palmaresa
San Pedroren gurutziltzaketa (Caravaggio)

***San Pedroren gurutziltzaketa*** (italieraz Crocifissione di San Pietro) Caravaggio margolari italiarraren maisulana da. Mihise gaineko olio-pintura da eta 230 zentimetroko altuera eta 175 zentimetroko zabalera du. Erromako Santa Maria del Popolo elizako Cerasi kaperarako margotu zuen.

## Analisia 
Pinturak San Pedroren martirioa irudikatzen du, gurutziltzatzea. Pedrok bere gurutzea alderantziz jartzea eskatu zuen bere maisua, Kristo, ez imitatzeko. Hiru erromatar ageri dira, irudi ilunak, aurpegia ezkutatuta dutenak, San Pedro zahar baina gihartsuaren gurutzea altxatzen.

Argiak gurutzea eta santua argitzen ditu, beste guztia ilunago dagoen bitartean, tenebrismoaren eredua jarraituz.

## Erreferentziak
Gerhard Louis De Geer

**Gerhard Louis De Geer af Finspång** (Kristianstad, 1854ko azaroaren 27a – Östra Göinge, 1935eko otsailaren 25a) suediar politikaria izan zen. Suediako lehen ministroa izan zen 1920tik 1921era.

Suediako nobleziako familia batean jaio zen eta Louis  Gerhard De Geerren semea izan zen. Uppsalako Unibertsitatean ikasketa judizialak egin ondoren politikan sartu zen eta 1901ean diputatu hautatu zuten. 1905etik 1923ra Kristianstad konderriko gobernadorea izan zen. Hasieran liberal moderatua zen, gero 1912tik 1914ra Koalizio Liberalaren Alderdiko kide izan zen eta zortzi orduko lanaldiari babesa eman ondoren sozialdemokratengana hurbildu zen.

1920ko urrian izendatu zuten lehen ministro, Hjalmar Brantingen dimisioaren ondoren, eta liberalen eta kontserbadore moderatuen koalizio gobernua zuzendu zuen. Gobernuak ez zuen egonkortasuna lortu eta De Geerrek dimisioa eman zuen 1921eko otsailean.

Suediaren eta Norvegiaren batasuna mantentzeko planen aurka agertu zen, norvegiarren borondatearen aurka. Boto eskubidea handitzea eta armada indartzea ere babestu zuen.
4-nitroanilina

**4-Nitroanilina** edo '''*para*-nitroanilina''' konposatu organiko aromatikoa da, C6H6N2O2 formula duena, nitroderibatuen klasekoa. Bi isomero dauzka: 2-nitroanilina eta 3-nitroanilina. Solido kristalino horia da. Uretan disolbagaitza da baina disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta bentzenotan. Toxikoa da.

## Sintesia 
p-Nitroanilina sintetizatzen da industrian 4-nitroklorobentzenoa aminatuz.

: ClC6H4NO2 + 2 NH3 → H2NC6H4NO2 + NH4Cl

## Erabilera 
4-Nitroanilina erreaktibo gisa baliatzen da tinduak, antioxidatzaileak, botikak eta pestizidak sintetizatzeko, R alizarina horia esaterako.

## Toxikotasuna 
Konposatu toxikoa da arnastuz, irentsiz eta xurgatuz gero, eta kontuz maneiatu behar da. Arratoietan bere LD50 750,0 mg/kg-koa da ahotik ematen denean. 4-Nitroanilina bereziki kaltegarria da uretako organismo guztientzat, eta epe luzera ingurumenean kalteak eragin ditzake poluitzaile gisa askatzen bada.

## Erreferentziak
Polycarp Pengo

**Polycarp Pengo** (Mwazye, Rukwa eskualdea, 1944ko abuztuaren 5a – Dar es Salaam, 2026ko otsailaren 19a) tanzaniar kardinala izan zen.

1971n apaiztu zen eta Teologia Morala ikasi zuen Erroman. 1977an doktoretza lortu zuen. Kpalapalako Teologia Apaizgaitegiko irakasle izan zen denbora gutxian, eta 1983ra arte Segereako Apaizgaitegiko errektore izan zen.

1983an Nachingweako apezpiku izendatu zuten eta 1985ean Tunduru-Masasikoa. 1992an Dar es Salaameko artzapezpiku bihurtu zen Laurean Rugambwa kardinalak dimisioa eman ondoren.

Joan Paulo II.a aita santuak sortu zuen kardinala 1988ko otsaileko udaletxean. Pengok hautesle gisa parte hartu zuen 2005eko eta 2013ko konklabeetan.

Kurian Herrien Ebanjelizaziorako eta Fedearen Doktrinarako Kongregazioetako, Erlijioen arteko Elkarrizketarako eta Kulturarako Kontseiluetako eta Gotzainen Sinodoaren Afrikarako Kontseilu Bereziko kide izan zen.

Benedikto XVI.ak aita sinodal izendatu zuen 2012ko urriko Gotzainen Sinodoaren XIII. Ohiko Batzar Nagusirako.
Emirates Club

Emirates Club Ras Al Khaimah Arabiar Emirerri Batuetako futbol talde profesionala da, eta EAU Lehen Mailako Ligan lehiatzen da. 2023-2024 denboraldian jaitsi zen arren, UAE Pro Leaguera igo zen 2024-2025 denboraldirako.

**Historia**

1969an sortu zen, Ras Al Khaimahko emirerrian, Oman eta Al Qadisiya taldeak Ahmed bin Saqr al-Qassimi eta Mohammed bin Kayed Al Qasimi Jequeen bidez bat eginda. Talde bakar batek Ras Al Kimhaah emirerria ordezkatzea nahi zuten.

Saud bin Saqr al Qasimi emirerriaren mandatariak gomendatuta egin zuten.

**Estadioa**

Klubak Ras al-Khaimahko Emirates Club Stadiumean jokatzen ditu bere partidak, 4830 ikuslerentzako tokiarekin.
Gasteiz Gunners

**Gasteiz Gunners**, Gasteizko(Araba) Flag Football taldea izan zen. 2000ko hamarkadan sortuta, herrialdeko flag talderik onenetakoa izatera iritsi zen.

## Historia 
2004an Abanto Mineiros taldeak sortutako lehen txapelketa jokatu eta irabazi zuten Gijon Mariners, Coslada Camioneros  edo Coyotes bezalako taldeen aurka.

2005ean Gijon Mariners taldearen urteurren flag txapelketa irabazi zuten asturiaseko taldearen aurka 34-38.

2006 eta 2008 urteetan Coslada Camioneros taldearen aurka txapeldunorde gelditu zen espainiako txapelketan.

Jokatu zuten garaian Euskal Herrian beste talde batzuk egon ziren eta liga bat egitea planteatu zen: Abanto Mineiros, Sestao Wolverines edo Coyotes Santurtzi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*FEFA-FLAG
Coslada Camioneros

**Coslada Camioneros,** Madrilgo Erkidegoko (Espainia) futbol amerikarreko talde bat da,  Futbol Amerikarreko espainiako Liga Nazionalean lehiatzen dena. Gaur egun, senior talde bat, junior talde bat eta kadete talde bat ditu.
thumb|Jokalariak

## Historia 
Taldea 1990ean sortu zen, Oscar Pérez Couce kubatar jatorrikoa eta Madrilgo eta Miamiko kubatar kolonietan ezaguna. Bere bidez, Miami Dolphinseko talde profesionalarekin senidetzeko proiektu bat sortu zen, taldeari izena eman ziona, bere lehen kolore urdinak... Ez zen erabat sendotu, baina denboran iraun zuen, bere kolore bereizgarrien arrasto bakarrarekin, Blue Pride. Urte horretan hasi ziren Palos Trofeoan debuta eginez. 

1991/92 denboraldian Coslada Dolphins izena hartu zuen eta 93an Coslada Camioneros izena finkatu zen.

1997an ekarri zuten lehen aldiz taldekide amerikar bat taldera.

Taldea geldirik egon zen 1999 eta 2002 artean, baina ordutik hainbat lehiaketatan parte hartu du; nabarmentzekoa da 2003an LNFA sortu zenetik taldea beti egon dela.

2001ean Santurtzin jokatutako Espainiako flag txapelketan parte hartu zuen. 2004an, Abanto Mineros taldearen flag txapelketa ere jokatu zuten, non Abanto taldeaz gain, Gasteiz Gunners, Gijon Mariners edo Coyotes taldeek parte hartu zuten.

Espainiako flag football txapeldunak izan dira 2006an eta 2008an

2012-2013 denboraldiaurrean txapeldunorde izan ziren Coyotesen aurka jokatutako Gabonetako Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Web orria
Harrizko horma

thumb|Harrizko horma, Irlanda.
[eskuinera|thumb|[Worms hiri harresitua, Alemania.]]
eskuinera|thumb|Kanadako Errege Unibertsitate Militarrerako kareharrizko harresia.
[eskuinera|thumb|[Ukraina|Ukrainako Bilhorod-Dnistrovskyko Akkerman gotorlekuaren barruko defentsarako harresia.]]
[thumb|[Kumamotoko gaztelua|Kumamoto gazteluaren harrizko horma]]
**Harrizko horma** harria erabiliz eraikitzen den horma edo pareta bata da eta eraikuntza mota bat, milaka urte iraun duena. 

## Historia 
Gobekli Tepen (K.a. 9500 gutxi gorabehera), dagoeneko harriz eraikitako paretak eta zutabeak aurkitu dira, suharriekin tailatuak. 

Antzinako egiptoarrek harriak landu eta paretak, sabaiak, kolomak eta bestelako eraikuntza osagai eraiki zituzten beren tenpluetarako, eta piramideetarako eta tenplu-hilobietako. Gero, mizenastarrek, pertsiarrek eta beste askok ere harri landuak erabili zituzten euren eraikuntzan.

Geroago, morteroa eta klera erabili ziren, batez ere harresiak, gazteluak eta bestelako gotorlekuak eraikitzeko, Erdi Aroaren aurretik eta bitartean. Harrizko horma hauek mundu osoko hainbat eskualdetan aurki ditzakegu modu ezberdinetan.

## Materialak 
Harrizko hormak tokiko materialez eginak izaten dira, hasi kareharritik, silexa eta granito eta hareharria barne. Hala ere, eraikuntza-harriaren kalitatea asko aldatzen da, bai aire zabalarekiko eta meteorizazioarekiko erresistentzian, bai uraren sarpenarekiko erresistentzian eta eraiki aurretik forma erregularrekin lan egiteko gaitasunean. Landutako harriari harlandua eta harlanduxka esaten zaio normalean, eta askotan erabiltzen da harrizko eraikinen izkinetarako. Gainetik landua bada, orduan, harlangaitza da, eta mendian bildutakoa izango da edo ibaietan. Modu batekoak zein bestekoak izan, beste eraikin batetik ere hartuak izan daitezke. Eraikin berean, landutakoak ea landu gabeak eta neurri askotarikoak egon daitezke. Batzuetan, izkinetan eta oinarrietan handiagoak eta hobeto landutakoak jar daitezke, batez ere izkinetan.
thumb|Inken horma bat eraikin kolonial bateko beheko zerrendan.
Granitoak erresistentzia handia du aire zabalean; kareharri batzuk, berriz, oso ahulak dira. Beste kareharri batzuk, Portlandeko harria kasu, eguraldiaren aurrean gogorragoak dira.

## Neurriak 
Egitura handiak oso horma lodiekin eraiki ohi dira, eta gaztelu eta katedralek 12 oineko lodierako hormak izaten dituzte.

## Ikusi, gainera 
* Hargin lan
* euste-horma
* karga-horma
* harri lehorra
* harlanduxka, silarrixka
* harlandu
* harlangaitz
* aparailu
* harlauza
* hartxintxar, legarra

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Cristóbal Colón (F-105)

'''*Cristóbal Colón* (F-105)'* Espainiako Itsas Armadaren fragata da, «Alvaro de Bazán» klasekoa. Kristobal Kolon almirantearen omenez deitua, Ferrolgo Navantia ontziolan eraiki zuten.

## Diseinua 
«Alvaro de Bazán» klaseko gainerako F-100 fragatak bezala, Aegis eraso-sistema (jatorri estatubatuarrekoa) eta 500 km-ko erradioan aireontziak detektatzeko gai den radar bat duten Europako lehen gerraontziak dira, baina detektatzeko tartea murriztu egingo da helburuaren tamainaren eta altueraren arabera. 90 zuri mugikor detektatzeko eta jarraitzeko gaitasuna du, bai eta airetik eta azaletik jaurtitako jaurtigaiak zuzentzeko ere.

Erresistentzia handiko altzairuzko krosko balistikoa duten Espainiako lehen itsasontziak dira. Babesteko, pieza elastikoen gainean muntatutako motorrak erabiltzen dira, kroskoari zaratarik eragiten ez diotenak, eta, beraz, itsaspekoek nekez detekta ditzakete. Garapen-fasean, arreta berezia jarri zen itsasontziaren formen diseinuan, radarraren "oihartzuna" minimizatzeko. F-100ak Indra *Rigel* kontraneurriekin eta gerra elektronikoarekin (Espainiako diseinua eta fabrikazioa) hornituta daude, baita AN/SLQ-25A Nixie torpedoen aurkako sistema akustikoarekin ere.

Bi jaurtitzaile laukoitz ditu, AGM-84 Harpoon itsasontzien aurkako misilekoak; Mk-46 torpedoen bi jaurtitzaile bikoitz; bost hazbeteko Mk-45 motako kanoi bat, minutuko 20 jaurtigailu eta 23 kilometroko irismena duena; eta Mk-41 jaurtitzaile bertikal bat, 48 gelaxkarekin; lau lanzachaff, etsaien misilak nahasteko keinuak ematen dituztenak, eta SH-60B Seahawk helikoptero bat, borroka antisubmarina eta antisufizierako prestatua.

Fragataren gaitasunak TACTAS atoian eramandako sonar bat instalatuz eta ASROC suziri gidatuak VLS Mk41 koheteetan integratuz beteko lirateke, ASW gaitasunak osatzeko. Horretarako, fragatak dagokion pisu- eta espazio-erreserba du, eta instalatzeko funtsak izatea espero da.

*Cristóbal Colón''en diseinuak hainbat hobekuntza aurreikusten ditu klasearen jatorrizko diseinuarekin alderatuta. Bravo 16V motor berriak ditu, gehieneko abiadura handitzen dutenak, eta brankako bultzagailu bat, 850 kW-koa, portuko eragiketetarako. Armamentuan eta borroka-sistemetan, 25 mm-ko bi Mk-38 kanoi gehitzen dira hurbileko defentsarako, gerra elektronikoa eta itsaspekoa kontrolatzeko sistema berri bat, gainazala zaintzeko Aries radar bat, hobekuntzak SPY-1D radarrean eta komunikazio- eta aginte- eta kontrol-sistemak. Gainera, NH 90 helikopteroekin lan egin ahal izango duzu hangarra eta hegaldi-estalkia zabaltzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3-nitroanilina

**3-Nitroanilina** edo '''*meta*-nitroanilina'* konposatu organiko aromatikoa da, C6H6N2O2 formula duena, nitroderibatuen klasekoa. Bi isomero dauzka: 2-nitroanilina eta 4-nitroanilina. Solido kristalino horia da. Uretan disolbagaitza da baina disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta bentzenotan. Toxikoa da.

## Sintesia 
*m''-Nitroanilina komertzialki 1,3-dinitrobentzenoa erreduzituz hidrogeno sulfuroz edo sodio sulfuroz. Zinin-en erreakzio esaten zaio prozesuari.

: C6H4(NO2 )2 + NaS2 → H2NC6H4NO2 + H2S

## Erabilera 
3-Nitroanilina erreaktibo gisa baliatzen da sintesi kimikoan tinduak sintetizatzeko esaterako.

## Toxikotasuna 
Konposatu toxikoa da arnastuz, irentsiz eta xurgatuz gero, eta kontuz maneiatu behar da. 3-Nitroanilina bereziki kaltegarria da uretako organismo guztientzat.

## Erreferentziak
Zininen erreakzio

Kimika organikoan **Zinin-en erreakzioak** edo **Zinin-en erredukzioak** nitro konposatu aromatikoak aminara erreduzitzea dakar, sodio sulfuroa erabiliz. Nitrobentzenoak anilina bihurtzeko erabiltzen da, besteak beste. Erreakzioak nitro taldeak selektiboki erreduzitzen ditu, molekulan erraz erreduzitzen diren beste funtzio-talde batzuen ordez, adibidez, haluroak eta C=C loturak.

Erreakzioak deskubritu zuen Nikolai Zinin kimikari errusiarrari zor dio izena.

Hau da erreakzioaren eskema:

: 4 ArNO2   +   6 S2-  	+ 7 H2O → 4  ArNH2   +  	3 S2O32- + 6 OH−

## Erreferentziak
Ana Luisa Peluffo

**Ana Luisa de Jesús Quintana Paz Peluffo** (Santiago de Querétaro, 1929ko urriaren 9a – Tepatitlán de Morelos, 2026ko martxoaren 4a) mexikar aktorea izan zen.

## Bizitza 
1948an *Tarzan and the Mermaids* estatubatuar filmean debuta egin ondoren, 200 film eta telesail baino gehiagotan parte hartu zuen guztira.

1955ean, *La Fuerza del deseo* filmean, biluzik jendaurrean agertu zen lehen artista mexikar bihurtu zen. Bi urte geroago, 1957an, Octavio Arias aktorearekin ezkondu zen, eta urte berean dibortziatu zen harengandik, lan-ordutegi biziengatik.

Martín Luis izeneko seme bat zuen.

1977an, *Flores de papel* filmean parte hartu zuen, eta film hori Berlingo 28. Nazioarteko Zinemaldian aurkeztu zen.

Peluffo Tepatitlán de Moreloseko (Jalisco) bere landetxean hil zen 2026ko martxoaren 4an, 96 urte zituela.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afrin ibaia

**Afrin ibaia**k (; ) Turkiaren eta Siriaren arteko ibilbidea egiten du, eta Anatoliaren hegoaldean eta Mediterraneoaren ekialdean igarotzen da. Ibaiak 131 kilometroko luzera du guztira, eta horietatik 54 kilometro Sirian daude.

Orontes ibaiaren ibaiadar bat da, beheko eskuinean. Lehen Oenobaras deitzen zen (grezieraz Oinobaras edo Oinoparas), non Ptolomeo VI.a Alexandro I.a Balas garaitu ondoren hil zen, Orontesko guduan zalditik erortzean jasotako zaurien ondorioz.

Islamaren lehen mendeetan, hainbat gotorleku txiki zituen hegoaldean: Tizin, Artah, Imm, eta Gurutzaden garaian Orontes ibaitik hurbilen zegoen Harem gotorleku handia.

Ibaiaren ertzean zegoen Cirrhèticako antzinako metropoli erregionala, Quris (Cyrrhus edo Cirrhestis), arabiarren hiriburua, Azaz, ibaitik urrun zegoen bitartean. Bere iturrietako batean Rawandan gotorlekuaren hondakinak kontserbatzen dira.
 
Al Awasim izeneko lurraldearen mendebaldeko eskualde nagusietako bat izan zen, mugako barruti militarra. X. mendean bizantziarrek harana berreskuratu zuten (965), XI. mendean galdu zutenak, eta XI. mendean kroaziarrek okupatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sketchfab

**Sketchfab** sarean 3D edukiak bistaratzeko eta partekatzeko erabiltzen den webgunea bat da. Webgunea sortu zuen konpainia Frantzian jaio zen eta gaur egun Parisen eta New Yorken dago. Sketchfab-ek 3D ereduen bistaratzaile bat eskaintzen du, WebGL teknologian oinarritua, eta 3D ereduak erreproduzitzeko aukera ematen du, bai mugikorretarako webguneetan, bai mahaigainekoetan. Sketchfab-ek TechStars New York Cityko StartUp Accelerator programan parte hartu zuen 2013ko udaberrian eta abendurako 2 milioi dolar bildu zituen. 2021eko uztailaren 21ean, Epic Games enpresak erosi zuen.

## Zerbitzua 
Sketchfab-en produktu nagusia 3D ereduen bistaratzailea da. Hau Sketchfab-en web orriaren barruan erabiltzen da, baina kanpoko beste webgune batzuetan ere sar daiteke, besteak beste, Facebooken. 

Gainera, atari komunitario bat eskaintzen du, non bisitariek 3D eredu publikoak nabigatu, kalifikatu eta deskarga ditzaketen. Erabiltzaile arruntek profil-orria izan dezakete, eta premium erabiltzaileek lineako portfolio bat dute beren sorkuntzentzat. 3D modeloak Sketchfab-en web orritik bertatik igo daitezke, edo zuzenean 3D programetatik, pluginak erabiliz (adibidez, 3DS Max edo SketchUp programentzat) edo natiboki (Blender edo Adobe Photoshop programen kasuan).

2014ko amaieratik aurrera, Sketchfab-en erabiltzaileek beren 3D modeloak Creative Commons

## Historia 
Sketchfab Cédric Pinson enpresari eta 3D garatzaileak sortu zuen ShowWebGL domeinuaren izenarekin 2011. urtearen hasieran. 2012ko hasieran Alban Denoyel batu zitzaion, eta 2012ko martxoan Sketchfab izenarekin berrabiarazi zuten gunea. Pierre-Antoine Passet 2012ko irailean hasi zen produktu zuzendari.

Sketchfab-ek 50 000 erabiltzaile zituen 2013ko abuztuan eta ia 100 000 erabiltzaile abenduan. 2014ko apirilean, konpainiak 100.000 3D modelo zituen. 2014ko azaroan, 200 000 modelo izatera iritsi ziren. Urtebete baino gutxiago geroago, 2013ko abenduan, Sketchfab-ek 2 milioi dolar bildu zituen Balderton Capital-en eskutik, Partech Ventures, Borealis Ventures, David Cohen eta finantzaketan parte hartu zuten aingeru inbertitzaile batzuekin batera.

## Sariak 
* Top 8 Pioneers Festival 2012-n
* Lightweight StartUp onena, 2013ko Europas Awards-etan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web gune ofiziala
Lætitia Dosch

**Lætitia Dosch** ( ahoskatua; Paris, 1980ko irailaren 1a) franko-suitzar aktorea da. Bere film ospetsuenen artean *La Bataille de Solférino*, *Keeper*, *Ils sont vivants* eta *Irréductible* daude. 2024an zuzendari gisa debuta egin zuen *Le Procès du chien* filmarekin.

## Ibilbidea 
Doschek Parisko École d 'Art Dramatique Jean-Périmonyn antzeztu zuen lehenik, gero Cours Florenten sartu zen Michel Fau eta Jean-Michel Rabeuxen  klase libreetan ikasiz. Azkenean, Lausanako La Manufacturyra joan zen.

Doschen debuta zuzendaritzan, *Le Procès du chien*, 2024ko Cannesko Zinemaldiko Un Certain Regard sailean estreinatu zuten, non Caméra d'or lortzeko hautagaia izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2010 : *Complices*
* 2013 : *La Bataille de Solférino*
* 2015 : *La Belle Saison*
* 2015 : *Mon roi*
* 2015 : *Keeper* 
* 2016 : *Les Malheurs de Sophie*
* 2016 : *La Fine Équipe*
* 2016 : *Jours de France*
* 2017 : *Jeune femme*
* 2018 : *Gaspard va au mariage*
* 2018 : *Nos batailles*
* 2019 : *Fourmi*
* 2020 : *Les Apparences*
* 2020 : *Passion simple*
* 2021 : *Playlist*
* 2021 : *Ils sont vivants*
* 2022 : *Irréductible*
* 2022 : *En même temps*
* 2022 : ''Petite Leçon d'amour*
* 2022 : *Libre Garance !*
* 2022 : *Reprise en main* 
* 2023 : *Acide*
* 2023 : *Les Rois de la piste*
* 2024 : *Le Procès du chien*
* 2024 : *Le Roman de Jim*
* 2026 : *La Maison des femmes*

### Telebista 
* 2014 : *Ainsi soient-ils*
* 2014 : *Le Plus Petit Appartement de Paris''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capi Corrales Rodrigáñez

**Carmen (Capi) Corrales Rodrigáñez** (Madril, 1956) espainiar matematikaria da, ikerketan eta irakaskuntzan diharduena.

## Ibilbidea 
Matematika ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutensean, eta 1978an lizentziatu zen. Doktoretza-ikasketekin jarraitu zuen eta 1986an amaitu zuen tesia, honako izenburu honekin: *Nevanlinna Theory on the P-adic plane*.

Capi Corralesek, nagusiki, honako arlo hauek ikertu ditu:
* Zenbakien teoria algebraikoa; kuaternioen aritmetika, metodo esplizituak aritmetikan.
* Matematikaren eta gure kulturako beste diziplina abstraktu batzuen arteko harremanak.
* Matematika garaikidearen dibulgazioa.
* Matematikaren irakaskuntza Lehen Hezkuntzan, Bigarren Hezkuntzan eta Unibertsitatean.

## Argitalpenak 
Bere ibilbidean zehar, Capi Corralesek argitalpen ugari egin ditu, bai aldizkari espezializatuetan (*De la caja a la red en matemáticas y música*, 2012; *Mapas de Madrid de los pies a la cabeza*, 2011; *Máquinas y maquinaciones*, 2007), bai obra kolektiboetan elkarlanean (*Algunas exploraciones matemáticas del mundo*, 2016; *Matemáticas y matemáticas: vida y obra de Emmy Noether*, 2003; *Mujer y Matemáticas: Ya estoy dentro, y ahora ¿qué?*, 1988). Bere liburuen artean, honako hau nabarmentzen da: *Contando el espacio: de la caja a la red en matemáticas y pintura*. Madril: Despacio, 2000. ISBN 84-607-1524-8

## Aitortzak eta sariak 
Capi Corralesen lana hasieratik izan da aitortua, eta hainbat sari jaso ditu, besteak beste:
* Gizarte Kontseiluaren Saria Complutenseko Irakasleari (2000), “Un paseo por el siglo XX de la mano de Fermat y Picasso” saiakeragatik.
* Laura Iglesias Zientzia Dibulgazioko Sari Nazionala (2007), bere lehen deialdian.
* Fundación Arte y Derecho elkartearen 2008ko “Arteraren gaineko idatziak” saria, “Cuaderno de un viaje: exploraciones del espacio 1945-2008” saiakeragatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Capi Corrales YO CUANDO VEO ESTO, PIENSO ESTO
* tres14 - Los números son bellos.
Leandro Civil

**Leandro Civil** (1948ko martxoaren 31 - 2025eko apirilaren 14a) atleta zen. Kuba ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Den sidste viking

***Den sidste viking***, , 2025eko Anders Thomas Jensen daniarrak zuzendu eta idatzitako umore beltzeko film bat da. Nikolaj Lie Kaas, Mads Mikkelsen, Sofie Gråbøl, Søren Malling, Bodil Jørgensen, Lars Brygmann, Kardo Razzazi, Nicolas Broeta Peter Düring aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Anker (Nikolaj Lie Kaas) banku batean lapurreta bat egiteagatik 15 urteko espetxean igaro ondoren aske gelditu berri den gizasemea da. Lapurreta horretan ebatsitako dirua Manfred (Mads Mikkelsen) anaiak lurperatu zuen eta hark bakarrik daki non dagoen. Zoritxarrez, orduz geroztik Manfred desoreka mentala garatu du eta guztiaz ahaztu da. Elkarrekin, bi anaiek diru hori topatu eta benetan zeintzuk diren jakiteko ezusteko bidaia bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Nikolaj Lie Kaas: Anker
* Mads Mikkelsen: Manfred / John Lennon
* Sofie Gråbøl: Margrethe
* Søren Malling: Werner
* Bodil Jørgensen: Freja
* Lars Brygmann: Lothar
* Kardo Razzazi: Hamdan
* Nicolas Bro: Flemming
* Peter Düring: Anton
* Lars Ranthe: Aita
* Anette Støvelbæk: Halberg doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Susana Clement

**Susana Clement** (1989ko abuztuaren 18a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almirante Juan de Borbón (F-102)

***Almirante Juan de Borbón (F-102)*** Espainiako Itsas Armadaren fragata da, «Alvaro de Bazán» klasekoa. Ferrolgo IZAR ontziolan eraiki zuten. 2002tik zerbitzuan, hasiera batean Roger de Lauria izendatzea erabaki zuten, baina azkenean Joan Borboikoa izena hartu zuen, orduko errege Juan Carlos I.aren aitaren omenez. Gerora serieko bosgarren fragatari, F-105ari, Roger de Lauria izena ematea aurreikusi arren, azkenean honek ere ez zuen Aragoiko Koroako almirantearen izena eraman, Kristobal Kolon izena jarri baitzioten.

## Diseinua 
«Alvaro de Bazán» klaseko gainerako F-100 fragatak bezala, Aegis eraso-sistema (jatorri estatubatuarrekoa) eta 500 km-ko erradioan aireontziak detektatzeko gai den radar bat duten Europako lehen gerraontziak dira, baina detektatzeko tartea murriztu egingo da helburuaren tamainaren eta altueraren arabera. 90 zuri mugikor detektatzeko eta jarraitzeko gaitasuna du, bai eta airetik eta azaletik jaurtitako jaurtigaiak zuzentzeko ere.

Erresistentzia handiko altzairuzko krosko balistikoa duten Espainiako lehen itsasontziak dira. Babesteko, pieza elastikoen gainean muntatutako motorrak erabiltzen dira, kroskoari zaratarik eragiten ez diotenak, eta, beraz, itsaspekoek nekez detekta ditzakete. Garapen-fasean, arreta berezia jarri zen itsasontziaren formen diseinuan, radarraren "oihartzuna" minimizatzeko. F-100ak Indra *Rigel* kontraneurriekin eta gerra elektronikoarekin (Espainiako diseinua eta fabrikazioa) hornituta daude, baita AN/SLQ-25A Nixie torpedoen aurkako sistema akustikoarekin ere.

Bi jaurtitzaile laukoitz ditu, AGM-84 Harpoon itsasontzien aurkako misilekoak; Mk-46 torpedoen bi jaurtitzaile bikoitz; bost hazbeteko Mk-45 motako kanoi bat, minutuko 20 jaurtigailu eta 23 kilometroko irismena duena; eta Mk-41 jaurtitzaile bertikal bat, 48 gelaxkarekin; lau lanzachaff, etsaien misilak nahasteko keinuak ematen dituztenak, eta SH-60B Seahawk helikoptero bat, ur azpiko  eta azaleko borrokaren aurka prestatua.

Fragataren gaitasunak TACTAS atoian eramandako sonar bat instalatuz eta ASROC suziri gidatuak VLS Mk41 koheteetan integratuz beteko lirateke, ASW gaitasunak osatzeko. Horretarako, fragatak dagokion pisu- eta espazio-erreserba du, eta instalatzeko funtsak izatea espero da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Collazo

**William Collazo** (1986ko abuztuaren 31) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daily Cooper Gaspar

**Daily Cooper Gaspar** (2002ko martxoaren 11) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Carrocera

**Itziar Carrocera Fernández** (Santurtzi, Bizkaia, 1977)  bizkaitar maistra eta politikaria da, euskal ideologia nazionalistakoa. 2026ko martxoaren 5ean Santurtziko alkate hautatu zuten, Karmele Tubillaren dimisioaren ostean.

## Bizia 
Itziar Carrocera Santurtzin jaio zen 1977an, eta Magisteritzan diplomatu zen, Haur Hezkuntzako espezialitatean, Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), 1997. urtean. 

### Lan ibilbidea 
#### Maistra 
Arlo profesionalean, hezkuntza eta gizarte eta kultura arloan egin zuen lan, Alaiki Zerbitzu Gizakulturalak erakundean (2007-2013) eta Ortzadar erakundean (2013-2019) irakasle gisa, udal politikan erabat sartu arte.

#### Politikari 
Euzko Alderdi Jeltzaleko (EAJ-PNV) kidea, Santurtziko Udalean bere ibilbide instituzionala 2019ko hauteskundeen ostean hasi zen. Legealdi horretan, Aintzane Urkijo orduko alkatearen gobernu-taldeko kideetako bat izan zen, eta Gizarte Ekintza eta Berdintasun zinegotzi ordezkaria izan zen.

2023. urteko udal hauteskundeen ostean, zinegotzi akta berritu eta Kultura, Euskara eta Kirol zinegotzi ordezkaria izendatu zuten, Karmele Tubillaren agintaldian. 

2026ko martxoaren 5ean, Tubillaren dimisioaren ostean, udal batzarrak herriko alkate hautatu zuen. Inbestidura hitzaldian, zinegotzi gisa parte hartu zuen aurreko legegintzaldietan hasitako proiektu estrategikoei jarraipena emateko asmoa nabarmendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmele Tubilla

**Miren Karmele Tubilla Artetxe** (Santurtzi, Bizkaia, 1969ko uztailaren 16a) bizkaitar maistra eta politikaria da, euskal ideologia nazionalistakoa. 2019ko udal hauteskundeetan EAJ-PNVko Aintzane Urkijori lagundu zion hautagaitzan, eta 2022an Kultura eta Euskara zinegotzi ordezkaria izan zen, aurreko zinegotzia erretiratu ostean. Santurtziko alkate izan zen 2023ko ekainaren 17tik 2026ko otsailaren 12ra bitartean, egun horretan dimisioa aurkeztu baitzuen.

## Bizitza 
Miren Karmele Tubilla Artetxe Santurtziko Kabiezes auzoan jaio zen 1969an. Magisteritzako diplomatura lortu zuen, eta Entzumenean eta Hizkuntzan espezializatu zen. 

### Lan ibilbidea 
#### Maistra 
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean lan egin zuen, ikastetxe publiko eta itunpekoetan, eta nazioarteko hainbat kongresutan kolaboratu du.

#### Politikari 
1996. urtean hasi zuen bere ibilbide politikoa, Eusko alderdi Jeltzalean (EAJ-PNV) afiliatu zenean. 2019ko udal hauteskundeetan Aintzane Urkijorekin batera hautagai izan zen, eta 2022, urtean Santurtziko Kultura eta Euskara zinegotzi ordezkaria izan zen. EAJ-PNVren Udal Batzordeak proposatuta, 2023ko udal hauteskundeetarako zerrendaburu izendatu zuten, eta hauteskundeak irabazi ostean, 2023ko ekainaren 17an alkate izendatu zuten.

2026ko otsailaren 12an, Tubillak dimisio atzeraezina aurkeztu zuen arrazoi pertsonal, familiar eta politikoak argudiatuta. Karguari uko egin eta gero, Edorta Rodrigo lehen alkateordeak hartu zuen alkatetza behin-behinean, udalbatzak beste agintari bat aukeratu zuen arte. 

2026ko martxoaren 5ean, Tubillaren dimisioaren ostean, udal batzarrak herriko alkate Itziar Carrocera Fernández hautatu zuen. Inbestidura hitzaldian, zinegotzi gisa parte hartu zuen aurreko legegintzaldietan hasitako proiektu estrategikoei jarraipena emateko asmoa nabarmendu zuen.

#### Bestelakoak 
Zugaitza Dantza Taldeko kidea da, Kabiezesen gurasoei katekesia ere eman die, Bizkaiko Kontseilu Pastoraleko kidea izan da eta helduen artean euskara sustatzeko Izar Berriak antzerki taldearen sortzailea.

COVID-19 pandemian zehar, Euskal Irrati Telebistarekin elkarlanean aritu zen, Etxetik Ikasten programaren bidez, eta, Zugaitza Dantza Taldearekin lankidetzan, Gabonetan, haurren nahiak Mari Domingiri eta Olentzerori helaraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brassic

***Brassic*** Erresuma Batuko komedia-drama bat da, Joe Gilgunek eta Danny Brocklehurstek Sky One telebista katerako sortua. 2019ko abuztuaren 22an emititu zen lehen aldiz eta 2025eko urriaren 30ean eskaini zen zazpi denboraldietako 50. eta azken atala. Hirugarren denboraldian Sky One itxi zenez Sky Max katera mugitu zuten. *Trollied* telesailarekin batera, denbora luzeen Skyk eskaini duen fikziozko telesailik iraunkorrena izan zen. Aktore nagusiak Joe Gilgun bera, Michelle Keegan, Damien Molony, Tom Hanson, Aaron Heffernan, Ryan Sampson, Parth Thakerar eta Steve Evets. dira.

## Argudioa 
Telesailak Vinnie O'Neill eta bere kideen biziak jarraitzen ditu Hawley izeneko Ingalaterrako fikziozko herri batean. Taldeak krimen txikiak egin ohi ditu dirua irabazteko, baina hazten doazen heinean saiatzen dira euren bizimodu kriminala alboratzen eta herritik kanpo gertatzen dena ikusten.

## Kanpo estekak
Joe Gilgun

**Joseph William Gilgun** (1984ko martxoaren 8 - ) Ingalaterrako aktore eta ekoizlea da. Vinnie O'Neill antzeztu eta sortu zuen Sky Maxeko *Brassic* telesailean, Eli Dingle ITVren *Emmerdale* telenobelan, Jamie Armstrong *Coronation Street* telenoblean eta Woody *This Is England* 2006ko filmean eta bere ondoren egindakoetan. 2016tik 2019ra AMCren *Preacher* sailean Cassidy banpiroaren papera antzeztu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Galar

**Mikel Galar Idoate** (Iruñea, 1986) nafar matematikaria, informatikaria eta irakaslea da.

## Irakasle eta ikertzailea 
Galar Informatika ingeniaritzan doktorea da eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko katedraduna Estatistika, Informatika eta Matematika sailean. Bere ikerketa lerro nagusiak adimen artifiziala, ikaskuntza sakona eta datu-meatzaritza dira. Mundu mailako ikertzaile garrantzitsuenen zerrendetan (Highly Cited Researchers) agertu izan da bere lanen eraginagatik.

Ingeniaritza informatikoa bukatu zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan 2009an eta 2012an doktorego tesia aurkeztu zuen NUPen bertan zuzendaria Edurne Barrenechea Tartas izan zela. Unibertsitateko aparteko saria lortu zuen tesiarekin. Izenburua "*Ensembles of classifiers for multi-class classification problems: one versus one, imbalanced data-sets and difficult classes*" izan zen eta adimen artifizialeko hainbat programa sailkatzaile definitu zuen klase anitzeko sailkapen-arazoetarako: bat baten aurka, datu-multzo desorekatuak eta klase zailak.

Geroago Sistema Adimendunetako Soft Computingeko Masterra egin zuen Granadako Unibertsitatean (2010). Egun, NUPeko Estatistika, Informatika eta Matematika Saileko Konputazioren Zientzietako eta Adimen Artifizialeko arloko irakasle katedraduna da, baita Smart Cities (ISC) Institutuko ikertzaile propioa eta Konputazioaren Zientzien eta Adimen Artifizialaren Tracasa Katedrako zuzendaria ere.  

2024tik, ARIN ikerketa taldeko burua da (Artificial Intelligence and Machine Learning Research).

Neuraptic AI spin-off enpresaren sortzaileetako bat da, eta Tracasa Instrumentalen aholkulari zientifikoa 2018tik. 22 proiektu lehiakorretan eta I+G-ko 40 kontratutan parte hartu du, eta hainbat enpresetan ezarri ditu soluziobideak, hala nola SKF, BSH eta MTorres. gutxienez 5 doktoretza-tesi zuzendu ditu. Bere ibilbide zientifikoa aitortzeko, 2025eko NUPeko Ikerketa Saria jaso zuen, Zientzia Zehatz, Biologiko, Mediko eta Teknologikoen arloetan egindako ikerketagatik. Irakaskuntzan, NUPeko Machine Learningeko Unibertsitate Masterreko zuzendaria da, eta irakaskuntzako bikaintasunaren sariak jaso ditu (2020 eta 2025).

## Sariak 
* 2012: Doktoregoko aparteko saria jaso zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan.
* 2025: NUPeko Ikerketa Saria jaso zuen, Zientzia Zehatz, Biologiko, Mediko eta Teknologikoen arloetan egindako ikerketagatik.
* 2026: Ikertzaile gazte hoberenaren saria jaso zuen Espainiako Ingeniaritzako Errege Akademiaren eskutik. Agustín de Betancourt y Molina domina jaso zuen bere jardun aipagarria eta 40 urtetik beherako zientzialari gisa egin dituen ekarpenak aintzatesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Gubelmann

**Felix Gubelmann** (Gamprin, 1880ko abenduaren 24a – *ibidem*, 1929ko uztailaren 13a) liechtensteindar politikaria izan zen. Liechtensteingo lehen ministroa izan zen 1922ko ekainearen 1etik 6ra.

Bere lehen urteak familiaren baserrian bizi eta lan egin zuen 1909an Gamprineko udal diruzain izendatu zuten arte. 1916an udalerrian bitartekari izendatu zuten arte jardun zuen karguan. 1922an diputatu hautatu zuten. Hasieran Herritarren Alderdi Aurrerakoiko kide izan zen, baina gero Alderdi Popular Kristau Sozialera aldatu zen.

Gubelmann 1922ko ekainean izendatu zuten behin-behineko lehen ministro, Josef Ospelt lehen ministroaren eta Alfons Feger bitarteko lehen ministroaren dimisioen ondoren. Bost egun geroago, Gustav Schädlerri utzi zion postua.

Gubermann gobernu-kontseilari izan zen Schädlerren gobernuan, eta 1926ko urtarrilean erantzukizun politiko guztia utzi zuen. 1900etik 1928ra Gamprineko suhiltzaile boluntarioen taldeko kidea izan zen.
Leonidio

**Leonidio** (, Katharevousa: Λεωνίδιον)  Greziako Peloponesoko Arkadia eskuladeko herria da. 2011n Kalikrateen Plana indarrean jarri zenetik, Kato Kynouria udalerriaren zati da, eta udal-unitate bat da. 2001eko erroldak 6.294 biztanle eman zituen. Leonidiok paisaia bikaina du. 

## Kokapena 
Herria, iparraldetik eta hegoaldetik ingurua babesten duten bi mendien artean dago (Parnongo mendikateak) “Kokkinovracho”-ren azpian dago. Atenastik 200 kilometrora, Peloponesoko ekialdeko kostaldean, Kynouria probintzian dago Leonidio, Tsakonia eskualdeko hiriburua izanik.  Mirtos itsasotik bost kilometrora dago.

Dafnon ibaia herritik pasatzen da, eta hiru zubiz zeharkatu ditzake. Leonidio Tsakoniako hiriburua da, bere kultura eta hizkuntzagatik, tsakonieraz gain, gaur egun babestuta dagoen bere arkitektura bitxiaz gain. Horregatik, erregulazio oso zorrotzak daude herrian eraikitzeko orduan.

## Eskalada 
Leonidion, Greziako Peloponesoko herrian, 2.500 eskalada ibilbide baino gehiago daude. Klima mediterraneo atsegina duenez, kirol honen zale porrokatuak hemen izaten dira urria eta maiatza bitartean. Eskalatzaile europarrentzat inguru garrantzitsua da.

## Iruditegia 

Image:
01-Elonas.jpg|Elonas monasterioa.
Hotel de Ville de Leonido (clocher).jpg|Udaletxea.
Léonidion - Εκκλησία Άγιος Νεκτάριος.jpg|Elizaren ikuspegia.
20090729 parnonas04.jpg|Eskaladarako gune interesgarriak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Leonidioko webgune ofiziala.
* Miguel Fernández Ibáñez: "Leonidio, eskalatzaileen herria", Naiz, 2026/02/06.