Euskara-islandiera pidgina

**Euskara-islandiera pidgina** (**Islandiera-euskara pidgina**, halaber) XVII. mendean Islandiako Vestfirðir eskualdean erabilitako pidgin hizkuntza izan zen, Islandiara joandako arrantzale eta merkatari euskaldunek sorturikoa bertako biztanleekin. Ingelesaren eta frantsesaren eragina zuen, eta Ipar Atlantikoan hainbat herrialdetako arrantzaleek izandako hartu-emanetan oinarritzen zen.

## Historia 
Bizimodua atera nahian, euskaldunak lehenak izan ziren Bizkaiko golkoan baleak harrapatzen. Jarduera horren idatzizko lehen agiria 670. urtekoa da. Agiri horren arabera, Lapurdiko arrantzaleek  40 poto lumera (balea-olio) saldu zituzten Frantzia iparraldean

Ziurrenik euskaldunek hamarkada batzuk bazeramatzen ordurako ur haietan, balea-ehizan eta merkataritza-jardueretan. Balea-ehizak irabazi handiak ematen zituen, eta sekula agortzen ez zen baliabidea zirudien. XIII. mendean baleak harrapatzeko hainbat portu eraiki ziren, horien artean 1204an Getariakoa edo Lekeitiokoa. Hala ere, 1334. urterako balearen gainbehera hain zen nabaria Bizkaiko golkoan, ezen Alfontso XI.a Gaztelakoak arrantzarako behin-behineko debekua ezarri baitzuen.

## Aurkikuntza 
[thumb|200px|[Bolungarvík]]
1905 aldera, Jón Helgason filologo eta poeta islandiarrak Kopenhageko Unibertsitateko Arnamagnaeana liburutegian bi hiztegi aurkitu zituen, pidgin hauek jasotzen zituztenak:  ("Frantsesezko hiztegia") eta  ("Bizkaierako hiztegia"). XVII. mendearen bukaerakoak edo XVIII. mendearen hasierakoak dira.  Lehendabizikoak hamasei orrialde ditu eta 517 hitz, eta bigarrenak, hamar orrialde eta 228 hitz. Hau da, 745 hitz guztira.

Eskuizkribuan, eguneroko hitzak ez ezik, balea ehizarekin eta haren ingurumariarekin lotutakoak ere badaude. Nork eginak diren ez dakigu, baina ikertzaileen ustetan, jarduera horretan aritzen ziren idazle bi izan bide ziren, Euskal Herriko arrantzaleak, bertako biztanleekin lotura estua zutenak..

F. Mullerrek zuzendutako tesia 135 orrialdeko liburutxo bat da. Haren onarpen zientifikoa, ordea, Espainiako Gerra Zibilak (1936-1939) eta Bigarren Mundu Gerrak (1939-1945) eklipsatu zuten. Gainera, Nicolaas Gerardus Hendricus Deenen tesia ezagunagoa izango zatekeen latinaren ordez beste hizkuntza moderno batean argitaratu izan balu.

Tesian ikerketa ortografikoa eta fonetikoa egin zituen eta bukaeran, eranskin moduan, hiztegi biak kopiatu zituen. Hitzaurrean, Urquijori eskerrak eman ondoren, Deenek honela dio: 
Deenek lau zutabetan argitaratu zituen hiztegiak: euskara / islandiera / alemana / gaztelania.

Lana ez da Julio de Urquijoren liburutegian aurkitu, baina Angel Irigaraik berreskuratu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiaren liburutegian.

Eskuizkribuak 1986an itzuli zituzten Islandiara, baina horietako bat galdu egin zen.
Fitxategi:Basque-Icelandic pidgin Deen 17 40 22 467000.jpeg|alt=
Fitxategi:Basque-Icelandic pidgin Deen 17 40 14 552000.jpeg|alt=
Fitxategi:Basque-Icelandic pidgin Deen 17 40 07 688000.jpeg|alt=
Fitxategi:Basque-Icelandic pidgin Deen.jpeg|alt=

## Adibideak 
[thumb|300px|Baleontziak [1790. urte inguruan.]]
[eskuinera|thumb|300px|[Bolungarvíkeko arrantza-postu bateko museoa]]

*

## Pidgin-esaldiak 
*Vocabula Biscaica* eskuizkribuak pidgin elementu bat duten esaldi hauek ditu:

Hitz horietako gehienak euskal jatorrikoak dira:

* **biskusa,** lapurterazko hitza. * hitz mailegatua da (frantsesez, *biscuit)*. Gaur egunean, etxeko bixkotxa (*gâteau basque'').
* **bocata,** Iparraldeko euskalkietan, 'lixiba'. 'Lixiba egitea': arropa garbitzea.
* **bustana**, buztana.
* **eta**
* **galsardia**, galtzerdia.
* **gissuna**, gizona.
* **lokaria**, lokarria.
* **zer?**
* **travala**, euskara zaharrean, 'trabaillatu', frantsesezko *travailler*, gaskoizko *trabalhar* eta gaztelaniazko *trabajar* aditzekin lotua. 'Lan egin'.
* **usnia**, esnea.
* **bura**, gurina. Lapurdin 'burra', hitz mailegatua: *beurre* frantsesez, eta *burro* italieraz eta okzitanieraz.

Hitz batzuk germaniar jatorrikoak dira:

* **for mi**, ingelesezko 'for me'.
* **for ju**, ingelesezko 'for you'.

Eta beste batzuk hizkuntza erromanikoetatik datoz:

* **cammisola**, atorra, gaztelaniazko *camisola;* frantsesez, *camisole.*
* **fenicha**, larrutan egin, gaztelaniazko *fornicar.*
* **mala**, gaiztoa, frantsesez *mal*, gaztelaniaz *malo.*
* **trucka**, trukatu, gaztelaniaz ''*

Pidgineko izen eta adjektibo guztiak euskal *-a* artikuluarekin markatuta daude, baita atzizkia euskaraz antigramatikala denean ere. Izen eta adjektiboen ordena ere alderantzikatu egiten da. Adibidez, "esne beroa"  > *berrua usnia''.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Algonkin-euskara pidgina

## Kanpo estekak 
* Eskuizkribua: Vocabula Gallica (frantsesezko hitzak) – 16 orrialdeko hiztegitxoa, XVII. mendeko bukaeran idatzita. Jón Ólafsson-en "AM 987 4to" eskuizkribu osoaren zati bat da.
* Eskuizkribua: Vocabula_Biscaica (euskarazko hitzak) – 10 orrialdeko hiztegitxoa, XVIII. mendean idatzita. Jón Ólafsson-en "AM 987 4to" eskuizkribu osoaren zati bat da..
* Harvardeko eskuizbribua– 2 orrialde bakarrik, 145 orrialde dituen "MS Icelandic 3" eskuizkribuaren zati bat.