open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2024ko Kolonbiako baso-suteak

Urtarrilean 340 baso-sute baino gehiago hasi ziren Kolonbian, eta 900 m (3.000 oin) bizitegi-eremu erre zituzten eta herrialdeko 174 udalerriri eragin zien. Ekialdeko Muinoetako suteak Bogota kaltetu zuen.

## Gertaerak 
Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak asteazkenean esan zuen herrialdea suntsitzen duten baso-suteak hondamendi natural eta larrialdi egoera izendatuko dituela, suteei aurre egiteko funtsak askatuz.

2024ko urtarrilaren 26an, El Dorado Nazioarteko Aireportuko 138 hegaldi kaltetuak izan ziren eta hurrengo egunean normaltasunera itzuli ziren eta Poliziak 26 pertsona atxilotu zituen "suteekin lotutako delituengatik".  Susana Muhamad Kolonbiako Ingurumen ministroak ohartarazi zuen herrialdea baso-suteak izateko arrisku larrian dagoela, baso-soiltzea okerrera egin dezaketela. El Niñok eragindako arazoei aurre egiteko 2 bilioi pesoko (508 milioi dolar) aurrekontuaren ia erdia gastatu da dagoeneko, txostenaren arabera.  

Tona Santanderren jurisdikziopeko Páramo de Santurbán-en, 50 hektarea inguru landaretza kontsumitu ziren, batik bat frailejonak, departamenduko ur-hornidura kolokan jarriz, eta astebete iraun zuen sute biziak, eta ia eremu osoa suntsitu zuten tenperatura altuen eta gizakiak eragindako erretzen ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svetlana Buraga

**Svetlana Buraga** (Minsk, Bielorrusia, 1965eko irailaren 4a) Bielorrusiako atleta izan zen, heptatloian espezializatu zena. 1993an munduko brontzezko domina lortu zuen heptaloi-proban.

## Kirol ibilbidea 
1988ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Seulen (Korea). 

Alemaniako Stuttgarten 1993ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen heptaloi lehiaketan, 6635 punturekin, Jackie Joyner-Kersee estatubatuarraren eta Sabine Braun alemaniarraren atzetik.

### Palmaresa 
### Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Marinescu

**Angela Marinescu**, edo **Basabara Matei**, jaiotzaz **Basaraba Angela Marcovici** (Arad, Errumania, 1941eko uztailaren 8a – Bukarest, Errumania, 2023ko azaroaren 3a) errumaniar idazlea, poeta izan zen.

## Biografia 
Angela Marinescu izena ezizena da, Basaraba Matei bezala. Ama Maria Martiș Gorputz hezkuntzako irakaslea zen eta eski eta igeriketako txapeldun nazionala eta aita Marius Marcovici, Aradeko prefekturako goi funtzionarioa. Poetaren ama csango jatorrikoa zen. Marius Marcovici Simion Marcoviciren familia jatorrikoa da. Banat herriko intelektual garrantzitsu bat  Simion Marcovici, eta harexekin eman zuen denbora Mihai Eminescu poetak bere erromesaldietan. Alexandru Matei semea poeta eta publizistaren da.  

Angela Marinescuk gimnasia artistikoa egin zuen lurrean, igeriketa eta boleibola. 

Tuberkulosiaren gaixotasunak gaztetasuneko arazoa izan zen, hau da, 15 eta 26 urte bitartean. Medikuntza ikastea erabaki zuen, eta azkenean Bukaresteko Unibertsitateko Psikologia Fakultatean graduatu zen (1972). Cluj-en " Tribuna " aldizkarian hasi zen poemekin, 1965ean, eta, editorialki, 1969an, *Blue Blood* liburuarekin.

### Idazle 
15 bertso-bolumen baino gehiago argitaratu zituen. Hauexek argitaratutako azkenak: 

* *The Rooster Hidden in the Cut* ( 1996), *Postmodern Fugitives* (2000), 
* *I Eat My Lyrics* (2003), *The Language of Disappearance* (2006 ), 
* *Endearing Mocking Events* (2006) eta *Personal Problems* (2009).

Saiakera-bolumen bat argitaratu zuen: 

* *El pueblo en que caminaba en mi cabeza*, 1996, eta *Diario escrito en la tercera parte del día*, 2004.

Bere bibliografian, poesiaz gain, zenbait antologia daude argitaratuta herrialdean edo atzerrian, ingelesez, alemanez, polonieraz.

Bere poemak daude:

* *Streiflicht - Eine Auswahl zeitgenössischer rumänischer Lyrik* (81 rumänische Autoren), - "Lumina pieziae", Christian W-ek itzulitako 81 autore errumaniarrek osatutako antologia elebiduna. Schenk, Dionysos Verlag 1994, ISBN 3-9803871-9

## Sariak 
* 1990ean Nichita Stănescu saria.
* 2000n Idazle Errumaniarren Batasunaren saria.
* 2006ko irailean, Botoșaniren Antzerki Dramatikoaren aretoan egindako zeremonia batean, Omnia Operaren "Mihai Eminescu" Poesia Sari Nazionala jaso zuen. Era berean, Udalak sarituari "Ohorezko Botoiani herritarra" titulua ematea erabaki zuen.
* 2015ean Omnia Operaren Gheorghe Crăciun saria, Kultur Behatokiak emana.

* 2000ko abenduaren 1a, Zaldunaren mailako "Merituagatik" Ordena Nazionala, "lorpen artistiko nabarmenengatik eta kultura sustatzeko, Errumaniako Egun Nazionalean" 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cartea Româneascía argitaletxea, 2016ko martxoaren 6an artxibatua.
Noëlle McAfee

**Noëlle McAfee** (1960ko azaroaren 25 - ) Emory Unibertsitateko filosofia irakaslea da, eta emakumeen, genero eta sexualitate ikerketen eta psikoanalisi ikerketen fakultateko kidea da. McAfeek lehenago beste unibertsitate batzuetako irakasle izan zen, adibidez Brandeis Unibertsitateko Allen-Bereson Irakasle Bisitaria filosofian. Demokraziaren teorian, komunikabide berrietan eta psikoanalisiaren teorietan lan egiten du. Gaur egun, Public Philosophy Networkeko zuzendariaren ondokoa da, Kettering Revieweko editore laguntzaile eta Washington D.C.ko hainbat ekimen politikotan dihardu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Segarra

**Marta Segarra Montaner** (Bartzelona, 1963ko urriaren 25a) bartzelonar filologoa da, unibertsitateko katedraduna eta ikertzailea. Batez ere genero eta sexualitatearen, biopolitikaren eta posthumanismoaren eta kultura-ikasketen (literatura, zinema eta antzerkia) arloetan egiten du lan.

## Biografia 
Filologia erromanikoan lizentziaduna da Bartzelonako Unibertsitatean 1986an, eta unibertsitate berean doktoratu zen 1990ean. Bertan, Generoa, Desberdintasuna eta Boterea masterreko eskolak ematen ditu. eta, oro har, kulturaren, politikaren eta sexualitatearen arteko harremana aztertzen ditu.

## Aintzatespenak 
* Marta Segarrak Kataluniako ikerketa-bikaintasunaren ICREA Acadèmia 2009 saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan Jainkoarena basilika

**San Joan Jainkoaren basilika**, , Espainiako Granada hirian dagoen basilika katoliko bat da, Andaluzia erkidego autonomoan. Barroko estilokoa da. 

Bertan, San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalariaren San Joan Jainkoarenaren gorpua dago 

1737-1759 artean José de Bada arkitektoak aipatutako ordenaren aginduz diseinatu eta eraikiarazi zuen.
2015eko Salgarko luizia

**2015eko Salgar luiziak** maiatzaren 18an La Margarita auzoan dagoen Quebrada la Liborianan eta Kolonbiako Antioquia departamenduko hego-mendebaldeko azpieskualdean dagoen Salgar udalerriko hiri-eremuan gertatutako luizi bati egiten dio erreferentzia. Horretan, gutxienez 104 pertsona hil ziren eta beste 10 desagertuta jarraitzen dute. 

## Gertaeraren garapena 
Liborianako arroilak gainezka egin zuenez, 10 pertsona desagertuta geratu ziren, eta arroilaren indarkeriak 542 bizilagunen etxebizitzak suntsitu zituen, biztanleriaren sektore bateko kaleak ia erabat ezabatuz bere bidean zegoen guztia suntsitzen zuen heinean; zubiak, gauzak, eraikinak, animaliak eta beren etxeetan lo egiten zuten pertsonak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentti Vikström

**Pentti Vikström** (Oulainen, 1951ko abenduaren 9a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginie Arnold

**Virginie Arnold** (Biscarrosse, 1979ko abenduaren 24a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antti Vikström

**Antti Vikström** (1993ko urtarrilaren 15a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almeneko bertso-eskola

[260px|thumb|[Xanti Iparragirre eta alboan Jon Sarasua eta Arantzazu Loidi, besteak beste. 1987ko argazkia.]]
**Almeneko bertso-eskola** inoiz sorturiko lehenengo bertso-eskola izan zen, 1974an ALMEN ikastetxean sortu zena, Eskoriatza eta Aretxabaleta artean.

## Historia 
Leintz bailaran ez zegoen zaletasun berezirik bertsolaritzaren inguruan. Eskoriatzako Apotzaga auzoan bazen bertsozaleen taldetxo bat "Hauzo-Etxe" elkartearen inguruan biltzen zena.

1974. urtean Patxi Goikolea, Xanti Iparragirre eta Joanito Akixu izan ziren ALMENen bertso-eskola sortu zutenak. Ikastetxeari eta gurasoei proposamena luzatu eta larunbat goizetan hasi ziren haur taldeekin biltzen. Ez zegoen oraindik bertsolaritza klaseak emateko metodo definiturik eta bertso zaharrak ikasten hasi ziren; Txirrita, Xenpelar, Pello Errota, Bilintx… eta abarrenak. 

Ondoren gaztetxo batzuek bertsogintzarako erraztasuna zutela ikusita Abel Muniategiri  laguntza eskatu zioten, eta hark bertsotarako gida bat egin zien. Orduan hasi ziren bat bateko bertso berriak sortzen eta txapelketetan aurkezten. Bertso-eskola hartatik hainbat bertsolari ezagun atera ziren, hala nola, Jon Sarasua, Aitor Sarasua, Arantzazu Loidi, Danel Goikolea, Jon Iñaki Izarzelaia eta baita Felix Iñurrategi bera ere, gerora mendizale ezaguna izango zena.

Berehala hasi zen emaitza politak ematen. 1981ean Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa sortu zen eta lehenengo ekitaldian Jon Sarasua izan zen txapelduna eta Jon Iñaki Izarzelaia txapeldunordea. Jonek bigarren txapel bat eskuratu zuen 1984an eta Arantzazu Loidi ere irabazlea izan zen 1985ean. Danel Goikolea ere txapeldunordea izan zen 1982an.

Bertso-eskolaren balioa Leintz bailaran bertsozaletasuna bultzatzea izan zen ordea, txapelketetako emaitzetatik haratago.

## 50. urteurrena 
2024ko apirilaren 28an Aretxabaletan Almeneko bertso-eskola omentzeko Gipuzkoako Bertso Eskolen Eguna ospatu zen, hura sortu zeneko 50. urteurrenaren aitzakian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thaxterogaster porphyropus

***Thaxterogaster porphyropus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus porphyropus* (Basionimoa), *Agaricus calochrous*, *Cortinarius porphyropus*, *Myxacium porphyropus*, *Phlegmacium porphyropus*, *Gomphos porphyropus*, *Cortinarius porphyropus*

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikotik ganbil-laura, ez oso haragitsua, mehe samarra, leuna, likatsua, birgartua, koloregabetua, buztin kolorekoa edo arre zurbil kolorekoa.

**Orriak:** Nahikoa estu, meheak, marjinatuak, hasieran more zurbilak edo purpurina kolorekoak, gero kanela kolorekoak; ukitzean  more kolorez zikintzen dira.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaietakoa eta 0,7 cm inguruko diametrokoa. Ia zilindrikoa, elastikoa, mehea, barrubetea gero barnehutsa, subkonbergentea edo erraboildun samarra; zuri-zilar kolorekoa more-urdinxka kolorez lausotuta; ukitzean lila kolorea hartzen du, 

**Haragia:** Urria, zuria, oinarena ebakitzean more kolorera pasatzen da.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Porphyropus* epitetoa grekorik dator, purpura esan nahi duen “porphyros” hitzetik eta hanka esan nahi duen ”pous” hitzetik. Gorri-more koloreko hanka duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oharra: Ezaugarria da oinean ukitu den lekuan, morez zikinduta dagoenean; hasieran haragia zurixka dena airean denbora jakin baten egon ondoren, more-purpura kolorekoa bihurtzen da. karedun lurzoruetako pagoen azpian hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen baso hezeetan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua 
Alaska, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius mucifluus

***Cortinarius mucifluus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina bere mami likatsu eta bigunagatik sukaldaritza-kalitate oso kaskarra du.

Sinonimoak: *Myxacium mucifluum*, *Gomphos mucifluus*, *Cortinarius collinitus var. mucifluus*, *Myxopholis mucifluum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hasieran konikoa edo kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da, erdiko irtengune lodi bat mantenduz, 4,5 eta 7,5 cm bitarteko diametrokoa, ertza erradialki gogor tolestua, *Cortinarius elatior* delakoaren estilokoa. Gaztetan kolore argikoa, hori-ezti kolorekoa edo hori-okre antzeko kolorekoa, heltzean erdialdean kolore okre antzeko ilunagoak hartzen ditu. Kapelaren azala leuna eta oso likatsua.

**Orriak:** Lodiak eta zabal, oso eskotatuak eta zeharkako zainekin. Hasieran krema kolorekoak, lila edo more koloreko tonurik gabe, eta gero okre antzeko kolorea hartzen dute esporengatik zainak zertxobait argiago mantenduz.

Orri eskotatuak:Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo erdian pixka bat loditua eta sustrai antzekoekin, 5 eta 13 cm bitarteko garaierarekin eta 0,7 eta 1,3 cm bitarteko diametroarekin, laburragoa iturri bibliografiko batzuen arabera. Zuria edo lila samarreko kolorekoa. Gortina likatsu bat du, beheko 2/3ak estaltzen dituena, zuri-lila antzeko kolorekoa eta ia oinaren oinarriraino gutxi-asko osatutako zerrendak urratzen dutena, 

**Haragia:** Fina, krema kolorekoa, zapore nabarmenik gabea eta eztiaren usain oso bereizgarri eta nabarmenarekin, *Cortinarius elatior*-ek antzekotasun handiak ditu, baina ez du honen usainik.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius elatior* delakoaren oso antzekoa da, bereiztea zalantzazkoa, hau txikiagoa da, zeharkako zainik ez du eta espora txikiagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Irailaren erdialdetik urriaren erdialdera arte. Ohiko espeziea pagadi eta hariztietako orbelen metaketetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurent Cantet

**Laurent Cantet** (Melle, 1961eko apirilaren 11 – Paris, 2024ko apirilaren 25a) frantziar zinema zuzendari, argazkilari eta gidoigilea izan zen.

Deux-Sèvres departamenduan jaio zen, eskolako irakasle gurasoengandik. Marseillara joan zen argazkigintza ikastera eta 1986an graduatu zen Institut des Hautes Études Cinématographiques delakoan. Telebistan lanean hasi ondoren, Marcel Ophulsen zuzendari laguntzailea izan zen 1984an Sarajevori buruz egindako dokumental batean.

Bere lehen film luzea 1999ko Ressources humaines izan zen eta bi César sari irabazi zituen. Entre les murs filmarekin Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen. Enpleguari, gizarteari, politikari, etorkinei eta abarri buruzko gaietan interesatu zen bere lanean. 2023ko abenduan, gutun bat sinatu zuen, Gazan zibilak hiltzea eta su etena eskatzeko.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* 2021 : *Arthur Rambo*
* 2017: ''L'Atelier*
* 2014: *Retour à Ithaque*
* 2012: *Foxfire*
* 2012: *7 días en La Habana*
* 2008: *Entre les murs*
* 2005: *Vers le sud*
* 2001: *L'Emploi du temps*
* 1999: *Ressources humaines*
* 1998: *Les Sanguinaires* (telefilma)
* 1995: *Jeux de plage*
* 1994: *Tous à la manif* (film laburra)
### Gidoilaria 
* 2012: *Foxfire*
* 2008: *Entre les murs*
* 2005: *Vers le sud*
* 2001: *L'emploi du temps*
* 1999: *Ressources humaines*
* 1998: *Les Sanguinaires*
* 1995: *Jeux de plage*
* 1994: Tous à la manif*
### Argazki zuzendaria 
*1998: *Cette Nuit*
*1993: *Joyeux Noël*
* 1987: ''L'étendu''

## Kanpo estekak
Katalan Aliantza

**Katalan Aliantza** () eskuin muturreko alderdi politiko katalan independentista da, 2020an Ripollen sortua. Katalan enpresak babestearen, erlijioa eta Estatua bereiztearen eta merkatu-ekonomiaren aldekoa da. Alderdia Katalunian espainiera hautazko irakasagai izatea aldarrikatzen du, immigrazioa gogorki arbuiatzen du, eta Mendebaldeko balioen alde eta islamaren aurka agertzen da. Hori dela-eta, alderdia hispanofobo, xenofobo eta islamofobotzat hartzen da.

Aliantza nagusiki Ripolleko Kataluniako Fronte Nazionaleko kide ohiek eratu zuten, Silvia Orriols buru, FNCk aldarrikapen nazionalistak eta immigrazioaren aurkakoak leuntzea eskatu ei zielako.
Konstantinos Kollias

**Konstantinos Kollias** (; Xylokastro-Evrostini, 1901 – Atenas, 1998ko uztailaren 13a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1967an.

Greziako Erresumako Korintiako probintzian jaio zen. 1940 eta 1944 artean, fiskal nagusi izan zen Grezia Ardatzaren potentziek okupatu zutenean, eta Erresistentziako kideen jazarpenaren erantzule izan zen. Gerraren amaieran auzipetu zuten eta bere lankideek absolbitu egin zuten. Gerraostean Auzitegi Goreneko fiskal nagusia izan zen, eta Grigoris Lambrakis diputatu ezkertiarraren hilketari buruzko ikerketa geldiarazten saiatu zen.

Greziako Junta Militar ultraeskuindarrak 1967ko apirilaren 21ean izendatu zuen lehen ministro, estatu-kolpearen egun berean. Zortzi hilabete geroago, Georgios Papadopulosek ordezkatu zuen, 1967ko abenduaren 17an Konstantino II.a Greziakoa erregearen kontrakolpe porrot egin ondoren.
Bizitza (plataforma)

**Bizitza Plataforma** 2021ean Euskal Herrian hainbat elkartek sortutako osasun-askatasunaren aldeko antolakundea da, herri-administrazioek COVID-19 izurria zela-eta, hartutako neurri eta murrizketei buru egiteko. Plataforma Hegoaldeko 46 talde eta elkartek osatu zuten; horretaz gain, Iparraldeko *EZ PASS de liberté – NORA GOAZ?* kolektiboarekin hurreko harremanak dauzka. Izurriteko askatasun-murrizketen aurka egoteaz gain, MOEa, edozein nahitaezko txertaketa, 15 minutuko hiriak, Garapen Jasangarrirako Helburuak edo 5Ga ezartzea arbuiatzen dute, besteak beste. 2021 eta 2022 urteetan kale-agerraldi jendetsuak antolatu zituzten Hegoaldeko hiriburuetan. 

Bizitzak bere burua alderdi politiko nahiz hautagaitza guztietatik bereizi du. Izan ere, Hego Euskal Herrian 2023ko udal- eta foru-hauteskundeetara eta Nafarroa Garaiko hauteskundeetara eta 2024ko EAEko hauteskundeetara Bizitzako kide batzuek plataformaren aldarrikapen ugari jasotzen dituzten hautagaitzak eratu zituzten (Stop + Auzokrazia, Burujabetza – Demokrazia Zuzena, Eguzkilore eta Izan Auzokrazia). Talde horietako batzuek harremana dute eskuin muturreko eragileekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
1988ko Nafarroako Sari Nagusia

**XX.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1988ko apririlaren 2an, larunbata, jokatu zen.

Ibilbidea 197 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Erreniega (3. mailakoa), Etxauri (1. mailakoa), Lizarraga (2. mailakoa) eta Urbasa (2. mailakoa).

Garailea Pedro Delgado espainiarra izan zen, Lizarrako helmugan Ángel Camarillori gailendu zitzaiolarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santi Balderas

**Santiago Balderas Blanco** (Getxo, Bizkaia, 1992) bizkaitar legelari eta unibertsitate-irakaslea da.

Entretenimendu zuzenbidean eta hedabide eremuan aditua da.

## Bizitza 
Azkorri Ikastetxean ikasi zuen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide Gradua ikasi zuen. Ondoren masterra egin zuen Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean. Entretenimendu zuzenbidean eta hedabide eremuan aditua da.

Discovery telebista konpainian lan egin zuen. Ondoren WarnerMedia kopainian lan egin zuen hiru urtez. Gaur egun, Warner Bros. Discovery kopainian lan egiten du, 2021. urtetik. Horrez gain, Deustuko Unibertsitateko unibertsitate irakaslea da.

Entretenimendu Zuzenbidearen Espainiako Elkartearen (DENAE) kide da.

## Argitalpenak 
* Balderas Blanco, Santi (2015). Internet: un espacio de difícil control sobre los menores de edad. *ElDerecho Lefebvre*.
* Balderas Blanco, Santi (2014). La eficiencia en la información precontractual sobre el derecho de desistimiento en contratos a distancia. *La Ley*. Woters Kluwer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Callender Brackett

**Anna Callender Brackett**, **Anna Brackett** izenez ezagunagoa (1836ko maiatzaren 21a - 1911ko martxoaren 18a) Estatu Batuetako emakume filosofoa izan zen, itzultzaile, feminista eta hezitzaile gisa aritu zena. Karl Rosenkranz-en *Pedagogics as a System* itzuli zuen eta *The Education of American Girls* idatzi egin zuen, gizonen eta emakumeen hezkidetzaren aurkako arrazoiei erantzun bat emanez. 

## Biografia 
Samuel Callender eta Carolina Bracketten alaba zen Anna. Bost anai-arrebetatik nagusia zen. Bere aita Estatu Batuetako Boston hirian merkataria zen, bere familia Sommervillen bizi zen bitartean. Boston, Sommerville eta Abbot Academyko eskola publiko eta pribatuetara joan zen Brackert.

1856 urtean, Framinghameko estatuko irakaskuntza-eskolan graduatu zen, Massachusetts hirian zegoena, gaur egun, Framingham State University deitzen dena. East Brookfielden maistra bezala lan egin zuen eta Framinghameko eskola baten zuzendariorde izan zen.

1861 urtean, Anna zuzendariordea izan zen  Charlestoneko eskola batean, Hego Carolinan. Amerikako Sezesio Gerraren hasieran, New Orleansera joan behar izan zuen, eta, gero, San Louisera, bertoko hegelianoekin elkartuz. 

Zenbait testu filosofikoren ingelesezko lehen itzulpena berak argitaratu zuen, Karl Rosenkranz-en *Pedagogyc a system* garrantzitsuenetako bat nabarmenduz. Cambridgera (Massachusetts) denbora baterako itzulita, bigarren hezkuntzako eskola batean irakasteko, San Louisera itzuli zen. 

1863 urtean St. Louiseko irakasleen eskolako zuzendari izendatu zuten  (Harris-Stowe State College), Estatu Batuetako bigarren hezkuntzako eskola bateko lehen zuzendaria izanik. Lorpen horrek nabarmen markatuko zuen etorkizunean bere irakasle-karrera. Agintaldi horretan, Brackettek ikasleek goi-mailako hezkuntzarako eta ikasketa liberalak ikas ditzaten lan egin zuen, lanbide hezkuntzarako prestakuntza gisa. Hezkuntza Batzordeari, bi proposamen egin zizkion eta onartu egin zizkioten. Lehena, adinari buruzko baldintza bat ezartzea izan zen, eskolan sartzeko; bigarrena, berriz, sartzeko azterketa egitea. 

## Irakaskuntzari buruzko ideiak 
Bere garaian erabiltzen ziren irakaskasteko ohiturak kritikatu zituen, *Womanly qualities* bezala definitzen zirenak: *"Emakumeen Kualitateak"* esan dezagun. Berak Hezkidetzaren aldeko ikuspegi feminista defendatzen zuen. Brackettek honela definitu zuen irakaskuntza:  “Irakaskuntza lanbide bat da, beste lanbide batzuek bezalaxe; beraz, irakasleen eskolak hezkuntza-helburu bakarra izango luke, beste lanbide-eskolak bezalaxe modu paraleloan: beste inork ezin du bere lekua hartu edo bere lana egin, medikuntza-eskola batek eskubidea ezin duenez irakatsi; edo teologia eskola batek medikuntza ezin duenez eman”.Brackettek beste ideia hau ere adierazi zuen:“Eskatzen zaigu baita, emakumeen gaitasun guztiak landu eta gaitasun mental, moral eta fisikoak garatzeaz gain, hortik haratago, maisu-maistra on batentzat ezinbestekoak diren zenbait ezaugarri mental erakartzea eta entrenatzea. Eta horretarako arau eta metodo batzuk behar dira, Bigarren Hezkuntzan edo Lehen Hezkuntzan gertatzen ez dena.”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Mars (Indiako telebistako seriea)

The Mars The Rashid Khan-ek ekoitzitako zientzia-fikziozko telesail gogorra da eta 2024ko martxoaren 10ean estreinatu zen TRK Studios YouTube kanal ofizialean. Marte planetaren hainbat alderditan sakontzen duen dokumental-saila da, bere iraganetik orainera eta etorkizunera arte.

Serieak hainbat espazio agenteziek Martera egindako misioen mundu mailako gertakarietan hainbat da. Marteko misioak zabaltzen ditu, ekoizleak ikusleei ikusleei aukera ematen die. Ikusleek Marteko aurkikuntzei buruz ikastea espero dute, planetaren geologiari, atmosferari eta bizitzari eusteko ahalmenari buruzko informazioa barne. Ekoizleak datu hauek formatu bisual batean ditu, ikusleek Marten esplorazio konplexutasuna utzea eta balioestea erraztuz.

## Sinopsia 
"The Mars" Marteren historia, ezaugarri geologikoak, bizitzarako potentziala eta zientzialariek dituzten erronkak aztertzen dituen dokumental serie bat da. The Rashid Khan-ek ekoitzitako serieak ezagutza zientifikoa eta irudikapen artistikoa uztartzen ditu, efektu bisualen bitartez. Espazioaren esplorazioaren garrantzia eta gizateriari ekar diezazkiokeen onura potentzialak azpimarratzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Yukio Kasaya

**Yukio Kasaya** (笠谷 幸生; Yoichi, 1943ko abuztuaren 17a – Sapporo, 2024ko apirilaren 23a) japoniar eski-jauzilaria izan zen.

1972ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Sapporon, urrezko domina lortu zuen jaurtiketa proban. Neguko olinpiar joko batzuetan urrezko domina bat irabazi zuen lehen japoniarra izan zen, eta Chiharu Igayaren atzetik domina olinpiko bat irabazi zuen bigarren japoniarra.

Aurretik, 1970eko Munduko Txapelketan zilarrezko domina bat irabazi zuen eta 1971-72ko Lau Tranpolinen Txapelketako lehen hiru probak irabazi zituen. 1964, 1968 eta 1976ko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen, eta Japoniako banderaduna izan zen 1976 eta 1998an.
Mountain probintzia

**Mountain probintzia** () Filipinetako itsasertzik gabeko probintzia da, Luzongo Cordillera izeneko eskualde administraboan dagoena. Hiriburua Bontoc da. *Mountain* izena probintziaren izaera menditsutik datorkio. Bertakoek *Mt. Province* larburdura erabili ohi dute. 

Mountain ere probintzia historiko baten izena izan zen, gaur egungo Cordillera eskualdeko probintzia gehienak hartutzen zituena. Garai bateko probintzia hori Filipina Batzordeak ezarri zuen 1908an, eta, ondoren, 1966an, bitan banatu zen: Mountain, Benguet, Kalinga-Apayao eta Ifugao.

Probintzia ezaguna da, halaber, bere momia-kobazuloengatik, naturalki momifikatutako gorputzak baitituzte, eta hilkutxa zintzilikariengatik.

### Banaketa administratiboa 
Mountain probintziak hamar udalerri biltzen ditu, guztiak ere barruti legegile baten barruan. [20]
none|thumb|Banaketa politikoak
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galietako diozesia

**Galietako diozesia** ( edo *Dioecesis Galliarum*) Erromatar Inperioko diozesi bat izan zen, "Behe Inperioa" izenez ezagutzen den garaiakoa. Hamar probintzia biltzen zituen eta, aldi berean, "Galietako pretorioko prefektura" (*Prefectura praetorio Galliarum)* banaketa administratibo handiagoaren barne zegoen.

Gaur egungo herrialde hauetan hedatzen zen: Frantzia, Belgika, Herbehereak, Luxenburgo eta Alemaniaren zati bat. Geroago, Konstatino I.aren agintaldian, zortzi horietatik hamar izatera pasako dira: Lugdunensis Senonia, *Lugdunensis prima* zatitzean sortua*, eta Lugdunensis Senonia, Lugdunnesis prima* zatitzean sortua. Germaniako probintziei izena aldatu zieten: Germania Garaia *Germania Prima* berrizendatu zuren eta Germania Beherea eta *Germania Secunda*.

Treveris (*Augusta Treverorum*), Mendebaldeko Zesarraren egoitza, diozesiko Galietako prefekturako hiriburua ere bazen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clifford D. Simak

**Clifford Donald Simak** (Millville, Wisconsin, 1904ko abuztuaren 3a – Minneapolis, Minnesota, 1988ko apirilaren 25a) estatubatuar zientzia-fikziozko eleberrigilea izan zen.

Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean ikasi zuen eta graduatu ondoren 1929ra arte eskola publikoetan irakasle aritu zen. Ondoren, Mendebalde Ertainako hainbat egunkaritan lan egin zuen, bereziki *Minneapolis Star and Tribune* egunkarian.

Zientzia-fikzioaz interesatu zen umetan H. G. Wellsen lanak irakurtzean. 1931ko abenduan argitaratu zuen lehen aldiz historia bat zientzia fikziozko aldizkarietan. Bere eleberriengatik hiru Hugo Sari eta Nebula Sari bat jaso zituen.

Bere eleberriak landako eszenatoki bukolikoetan kokatzen dira eta pertsonaiak indibidualistak izan ohi dira. Robotak eta txakurrak nortasunez beteta daude. Istorioek bilaketa edo misio bat garatu ohi dute.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Cosmic engineers* (1939)
* *Hobbies* (1946)
* *Time and again* (195
* *City* (1952)
* *Ring around the sun* (1953)
* *Time is the simplest thing* (1961)
* *Way station* (1963)
* *They walked like men* (1963)
* *Strangers in the universe* (1964)
* *All flesh is grass* (1965)
* *Why call them back from heaven?* (1967)
* *The werewolf principle* (1967)
* ''Our children's children* (1973)
* *Shakespeare's planet* (1976)
* *A heritage of stars* (1977)
* *Highway of eternity* (1986)
* *All flesh is grass* (2000)

### Ipuin bilduma 
* *Worlds without End'' (1967)
Luz Cruz Tévez

**Luz Rebeca Cruz Tévez** (Cusco, 1973ko urriaren 10a) perutar psikologo eta politikaria da. 2018tik 2019ra, Peruko kongresukidea izan zen, Benicio Ríos Ocsa ordezkatuz.

## Bizitza 
Cuscon jaio zen 1973ko urriaren 10ean. Maranuran, Cuscon eta Liman egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. 1984 eta 1999 artean psikologia ikasi zuen Inca Garcilaso de la Vega unibertsitatean. 2011 eta 2015 artean zuzenbidea ikasi zuen unibertsitate berean. 2005tean haur eta nerabeen psikologiako masterra egin zuen, eta 2013an ingurumen eta garapen iraunkorreko masterra. Sektore pribatuan zein publikoan aritu zen lanetan.

2005 eta 2009 artean Alderdi Kristau Popularreko kidea izan zen. 2013an Aurrerapenerako Aliantza alderdian sartu zen.

2018ko apirilean, Jimmy Manchego Cuscoko epaileak zazpi urteko espetxe-zigorra ezarri zion Benicio Ríos Ocsari. Epai hori, maiatzean, Cuscoko Auzitegi Nagusiak berretsi zuen. Abuztuaren 23an, kongresukide kargua galdu zuen. 2018ko irailean, Luz Cruz Tevez izendatu zuten kongresukide haren ordez. Bere kargua 2019ko irailaren 30ean amaitu zen, Martín Vizcarra presidentearen aginduz Errepublikako Kongresua desegiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciudad Bolívar (Antioquia)

**Ciudad Bolívar**, **Bolívar** ere deitua, Kolonbiako udalerri bat da, Antioquia departamenduko hego-mendebaldeko azpieskualdean dagoena. Iparraldean Salgar udalerriarekin, ekialdean Salgar, Pueblorrico eta Hispania udalerriekin, hegoaldean Betaniako udalerriarekin eta mendebaldean Chocó departamenduarekin egiten du muga .

## Administrazio-barrutia 
Udal buruaz gain. **Ciudad Bolívar** bere jurisdikziopean korrejimendu hauek ditu (departamenduko Gerentziaren arabera):

* Alfonso López
* La Linda
* San Bernardo de Los Farallones

### Etnografia 
DANEk 2005eko erroldan aurkeztutako datuen arabera, udalerriaren osaera etnografikoa  hauxe da:

* Mestizoak eta zuriak (%93,8)
* afro-kolonbiarrak (%5,3)
* indigenak (%0,9)

## Garraioa 
Rapido Ochoa COTRACIBOL

## Ekonomia 
Ciudad Bolívarren jarduera ekonomiko nagusiak nekazaritza eta merkataritza izan dira. Bere ekonomia kafearen laborantzan oinarritzen da. Auzoa munduko kafe onenaren ekoizle nagusietako bat da. Izan ere, Ciudad Bolívar-ek *Gourmet Coffee* izenekoa ekoizten du, barruti honen oinarri ekonomikoaren % 70 eta 80 artean ordezkatzen duena. Garrantziari dagokionez, babarrunak, panelera azukre-kanabera, platanoak, mandioka eta kafe-lehorgailuak jarraitzen dute nekazaritzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonbiako udalerriak

**Kolonbiako udalerriak** Kolonbiako bigarren administrazio-barrutiari dagozkio, multzokatuz departamenduak osatzen dituztenak.  Kolonbiak 1.103 udalerri ditu DANEn erroldatuta (udalerri gisa ere zenbatzen diren barruti bereziak barne hartzen dituen zenbaketa). 

Udalerri bakoitzak udal buru bat du, hau da, udalerriaren izen bera izan ohi duen eta hiriburu gisa funtzionatzen duen herria. Askotan udal buruari "udalerri" terminoa aplikatzen zaio. Gutxi gorabehera 39 kasu daude udalerriaren izena bere buruarenarekin bat ez datozenak (ikus ).

1991ko Konstituzioaren 311. artikuluaren eta 1994ko ekainaren 2ko 136. Legearen arabera, Estatuko banaketa politiko-administratiboaren oinarrizko lurralde-erakundea da, autonomia politiko, fiskala eta administratiboa duena, Konstituzioak eta Errepublikako legeek ezarritako mugen barruan. 

## Estatistika 
* Udalerririk handiena: Vichadako Cumaribo, 65.193 km²- koa.
* Udalerririk txikiena: Antioquiako Sabaneta, 15 km² -koa.
* Biztanle gehieneko udalerria: Bogotá, 7.901.653 biztanle ditu.
* Biztanle gutxieneko udalerria: Boyacáko Sativasur, 1 127 biztanle.
* Udalerri kopuru handiena duen entitatea: Antioquia, 125.
* Udal gutxien dituen entitatea: San Andres eta Providencia, 1 hurrenez hurren.
* Erakunde nazional bakoitzeko batez besteko udalerri kopurua: 33.
* Boyacá, Cundinamarca eta Santanderreko hainbat udalerri baino populatuagoak diren udalerririk gabeko eremuak daude.
* Biztanle gutxieneko udal egoitza: Santanderreko Jordán, 54 biztanle.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kolonbiako udalerriak - Lineako Gobernua  Archivado  
* Tunja eta Popayán, barruti historiko berriak
* Kolonbiako Udalen Federazioa
Cannolo

***Cannolo*** (italieraz) edo ***cannolu*** (sizilieraz), pluralean ***cannoli***, Siziliako gozoki tipikoa da, hodi itxurako ore biribilkatu bat, barruan *ricotta* krema gozoa duena. Oso ezaguna da Sizilian: han, ez dago gozotegirik eskaintzen ez duenik.

Jatorrian, inauterietan prestatzen ziren, baina denborarekin, noizbehinkako izaera galdu eta Italia osoan orokortu da, eta mundu osoan italiar gozogintzaren adibide ezaguna bihurtu da.

## Ezaugarriak
*Cannolo*ak maskor itxurako ore frijituko oskol bat du, oro har 15-20 cm luze eta lauzpabost zentimetroko diametrokoa, eta betegarri gozo eta krematsu batez betetzen da, normalean *ricotta* gazta gozoaz egina. Eskualde eta espezialitatearen arabera, tamaina aldakorra du, hasi *cannulicchi* txikietatik (hatz bat baino handiagoak ez direnak), Piana degli Albanesi herriko handietaraino (ukabilbetekoak).

### Prestaketa
 birrindu eta gerezi melatuarekin.]]
Oskola egiteko, ore disko txikiak prestatzen dira (gari irin, ardo, azukre eta txerri-gantzez egina) eta hodi metaliko txikietan bildu egiten dira, eta frijitu, txerri-gantzetan tradizioaren arabera, nahiz eta gaur egun olio merkeagoetan egin.

Ohiko betegarria bahetutako eta gozatutako ardi-esnez egindako *ricotta* izaten zen, baina egun, gozogile gutxik prestatzen dute horrela: orain, behi-esnezko *ricotta* erabiltzen da, ardi-esneak baino zapore arinagoa ematen diona. Halaber, pastel-krema edo txokolate krema erabiltzen da. Badira tokiko aldaketak ere, txokolate birrindua edo fruta melatuak erantsita. Ondoren, *cannolo*ari azukre hautsa ezartzen zaio.

*Cannolo*ak, edonola ere, jan baino istant bat lehengo bete behar dira; izan ere, denbora igaro ahala, *ricotta*ren hezetasuna oskolak xurgatzen du, eta kurruska galtzen du. Eragozpen hori saihesteko, gozogile batzuek txokolate urtuz igurzten dute *cannolo*en barnealdea eta, horrela, oskola ez da hezetzen eta luzaroago egoten da kurruskari.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Strezhevoi

**Strezhevoi** () Errusiako Tomsk oblasteko ipar-mendebaldeko hiria da. 2023ko datuen arabera 38.060 biztanle zituen.

## Geografia 
Strezhevoi Tomsk hiritik 635 kilometro ipar-mendebaldera kokatuta dago.

### Klima 
Strezhevoik Errusiako Ipar Muturraren pareko baldintza naturalak eta klimatikoak ditu. Berez, klima biziki kontinentala du negu luze eta uda laburrekin; Köppen klima sailkapenaren arabera, subarktikoa da (Dfc indizea).  Urteko airearen batez besteko tenperatura -2,5 °C da. Airearen tenperatura minimo absolutua -62 °C da, tenperatura maximo absolutua +40 °C.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Aubras

**Charles Aubras** arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Izeta

**Iker Izeta Alberdi** (Donostia, Gipuzkoa, 1986ko otsailaren 15a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. 

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Profila
Lisa Barbelin

**Lisa Barbelin** (Ley, 2000ko apirilaren 10a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzeko domina lortu zuen banakako proban

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Josée Bazin

**Marie-Josée Bazin** (Avignon, 1952ko maiatzaren 3a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1987ko Nafarroako Sari Nagusia

**XIX.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. Jatorrizko data martxoaren 29a zen, baina elurtea zela eta, proba bertan behera utzi behar izan zuten.  Azkenik, 1987ko maiatzaren 25ean, astelehena, jokatu zen.

Ibilbidea 185 kilometroko luzera izan zuen eta bost mendate igo ziren: Erreniega (4. mailakoa), Etxauri (2. mailakoa), Lezaun (3. mailakoa), Lizarraga (2. mailakoa) eta Urbasa (2. mailakoa).

Garailea Miguel Indurain nafarra izan zen, Lizarrako helmugan Iñaki Gastóni eta Fede Etxaberi gailendu zitzaielarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1985eko Nafarroako Sari Nagusia

**XVIII.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1985eko ekainaren 8an, larunbata, jokatu zen.

Ibilbidea 191 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Girgillao, Arradia, Girgillao berriro ere eta Lezaun.

Garailea Celestino Prieto kataluniarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius scutulatus

***Cortinarius scutulatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Telamonia scutulata*, *Gomphos scutulatus*, *Hydrocybe scutulata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, kamutsa, hasieran morea, gero erdigunetik hasita, gehiago laranja-marroi kolorekoa, arre-sepia koloreraino, erradialki pitzatua.

**Orriak:** Lodiak, zabal, unziformeak edo koska batez dekurrenteak, hasieran more ilun kolorekoak gero arre-kanela kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa. More-ezkutu kolorekoa, goialdean zurbiltzen, errezelak sortutako armila galkor bat edo gehiagorekin.

**Haragia:** Errefauaren usain handiarekin. More-antzekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Scutulatus* epitetoa latinetik dator, ezkutu esan nahi duen “scutum” hitzetik. Kapelak titia duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Baso mistoetan edo koniferenetan, leku hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius sebaceus

***Cortinarius sebaceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos sebaceus*, *Phlegmacium sebaceum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa. Haragitsua, hemisferikoa eta gero zabaldua ere bai, hori-okre antzekoa zurbiltzen, distiratsua eguraldi lehorrarekin, erdigunea lehoi kolorearekin, errezel zurixkarekin, zetaduna, inoiz pruinaduna, ez oso likatsua; kapelaren azala bereizgarria.

**Orriak:** Estu samar, meheak, argiak, zurixkak gero kafesne kolorekoak, itsatsiak edo hankara biribildu samarrak.

**Haragia:** Zuria, usaingabea, zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Sebaceus* epitetoa, sebo esan nahi duen “sebun” hitzetik dator. Ziurrenik zeharrargia delako.

## Jangarrirasuna 
Jangarri ona.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean.  Koniferen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Alpeak, Alemania, Norvegia, Espainia, Frantzia, Suitza, Austria, Txekia, Erresuma Batua, Irlanda, Finlandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamífera

***Monkey Man*** 2024ko Liliana Torres kataluniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lolak 40 urte dauzka, eta pozik dago bere bizitzarekin. Arte irakaslea da unibertsitatean, eta lagun talde polita du. Bikotekide Brunorekin eta bien txakur itsuarekin bizi da, Cleorekin. Lolak collageak egitea gustuko du, eta beganoa da. Artez, maitasunez eta laguntasunez beteriko egunak bizi ditu. Erabaki du haurrik ez izatea, zoriontsua da hartutako erabakiarekin, eta, aldi berean, lagunen eta ahizparen haurrentzat maitasuna besterik ez du. Bere bizitzak asebete egiten du Lola. Tripako mina dela eta, medikuarenera joango da Lola, eta esango diote haurdun dagoela, hamar asteko. Abortatu nahi duela erabakiko du hark, baina legeak behartu egingo du haurdunaldia eteteko erabakiari buruz 72 orduz hausnartzera

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrueren filmari buruzko komentario Irutxuloko Hitzan, 2400 zk., 2024/05/03.
Ryuichi Sakamoto: Opus

***Ryuichi Sakamoto: Opus***, ***Ryuichi Sakamoto | Opus*** idatzia, 2023ko Neo Sora japoniar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Ryūichi Sakamotoren azken emanaldia, soilik bera eta bere pianoa azaltzen diren kontzertua; hil aurretik eman zuen azkena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrus Apianus

**Petrus Apianus** (Leisnig, 1495ko apirilaren 16a – Ingolstadt, 1552ko apirilaren 21a), **Peter Apian**, **Peter Bennewitz** edo **Peter Bienewitz** ere deitua, alemaniar humanista izan zen, matematika, kartografia, astronomia eta kosmografiari buruzko lanengatik ezaguna. Bere liburuek eragin handia izan zuten bere garaian, eta edizio eta hizkuntza askotan argitaratu ziren 1609ra arte. Ilargi-krater batek eta asteroide batek bere izena daramate.

Saxonian jaio zen, zapatari aberats baten semea. Rochlitzeko latinezko eskolan eta Leipzigeko Unibertsitatean hezi zen eta bere alemanezko abizena latinera itzuli zuen (Biene eta apis hitzek erlea esan nahi dute).

1519an Vienara joan zen ikasketekin jarraitzera, eta 1521ean izurria Vienara iritsi zen. Apianus Regensburgera joan zen, eta gero Landshutera. Bertan *Cosmographicus liber* liburua idatzi zuen 1524an, astronomia eta nabigazioari buruz. 1537an Ingolstadteko Unibertsitateak matematikari eta inprimatzaile gisa kontratatu zuen. Bertan kalitate handiko lan geografiko eta kartografikoak egin zituen.

Karlos V.a enperadorearen babesa jaso zuen, inprentako monopolioa eta armarria eman zizkiona. Gorteko matematikari eta palatino konde ere izendatu zuen.

## Lanak 
thumb|Kosmologia geozentrikoa *Cosmographia* liburuan, 1524
thumb|*Folium populi*, 1533

* *Cosmographicus liber*, 1524
** *Cosmographicus liber*, 1553-1595
* *Ein newe und wolgegründete underweisung aller Kauffmanns Rechnung in dreyen Büchern, mit schönen Regeln und fragstücken begriffen*, Ingolstadt 1527.
* *Cosmographiae introductio, cum quibusdam Geometriae ac Astronomiae principiis ad eam rem necessariis*, Ingolstadt 1529
* *Ein kurtzer bericht der Observation unnd urtels des jüngst erschinnen Cometen...*, Ingolstadt 1532
* *Quadrans Apiani astronomicus*, Ingolstadt 1532
* *Horoscopion Apiani...*, Ingolstadt 1533
* *Folium populi*, 1553
* *Instrument Buch...*, Ingolstadt 153
* *Instrumentum primi mobilis*
* *Astronomicum Caesareum*

Astronomicum Caesareum.jpg|right|volvelle bat, *Astronomicum Caesareum* (1540)
Apian, Peter – Instrumentum primi mobilis, 1534 – BEIC 1211241.jpg|*Instrumentum primi mobilis*, 1534
Apian, coat of arms, leisnig - d.jpg|Apianusen armarria

## Kanpo estekak
C'è ancora domani

'''''C'è ancora domani'''''  (Biharko eguna beti geratuko zaigu) 2023ko Paola Cortellesi italiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da. 2023ko film garrantzitsuenetariko bat izan zen. 

## Sinopsia 
1940eko hamarkada, Italia. Udaberria da, eta familia guztia aztoratuta dago Marcella alaba nagusia ezkontzeko konprometituko delako. Marcellak Giuliorekin, erdi mailako klaseko mutil atsegin batekin ezkontzea besterik ez du espero, azkar ezkontzea eta familia deseroso horretatik libratzea.

## Aktoreak 
## Sariak 
Erromako 18. Zinemaldian aurkeztu zuten filma, Progressive Cinema - Visioni per il mondo di domani (tdl) kategorian. (‘Zinema progresiboa – Biharko munduarentzako irudipenak’). Bi sari lortu zituen, Epaimahaiaren Sari Berezia eta Opera Prima Onenaren aipamen berezia barne. Ondoren, Urteko Filmarako saria jaso zuen Nastri d'argento sarietan, 2024an.

Filmak arrakasta handia izan zuen Italian, bai kritika italiarrak, bai atzerrikoak, aktoreen zuzendaritza eta jardueragatik, bai kultura patriarkalarekin, genero-indarkeriarekin eta emakumeen eskubideekin lotutako gaiengatik ere. Onartu egin dute 2023ko film onenen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filmari buruzko elkarrizketa Naiz.eus agerkari digitalean.
Àma Gloria

***Àma Gloria*** 2023ko Marie Amachoukeli frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Cleok sei urte ditu, eta munduan beste ezer baino gehiago maite du bere zaintzaile Gloria. Gloriak Cabo Verdera itzuli beharko du bere haurrak zaintzera, eta biek ahalik eta etekinik handiena atera nahiko diote elkarrekin egingo duten azken udari.

## Aktoreak 
* Louise Mauroy-Panzani : Cléo
* Ilça Moreno : Gloria
* Arnaud Rebotini : Arnaud
* Abnara Gomes Varela : Fernanda
* Fredy Gomes Tavares : César
* Domingos Borges Almeida : Joachim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pyrrhidium sanguineum

***Pyrrhidium sanguineum*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Léon Fairmairek 1864an deskribatu zuena. Europa guztian zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 9-11 mm artean neurtzen du. Gorputzaren gainaldea marroia da, baina ile gorri distiratsuz estalita dagoenez gorria ikusten da, hortik *sanguineum* ("odol kolorekoa") izena. 

Eraikinetako zurik ez du jaten lehorregia eta trinkoegia izaten delako. Kakalardo honek erori edo moztu berriak diren enborrak atsegin ditu, gutxieneko 4 cm-ko diametroa dutenak.

## Bizi zikloa 
Helduak apirila eta ekaina artean ikusten dira. Eguzkialdean dauden enbor edo adarrak zulatu eta azalaren azpian arrautzak jartzen dituzte. Handik jaioko diren larbek galeria irregularrak egiten dituzte eta pupatzeko garaia iristen denean gela zapal bat eratzen dute. Larba edo pupa eran hiberna dezakete, urtebete edo bi iraungo dute egoera horretan. Udazkena bereziki beroa bada posible da helduak ateratzea.

Imagoak zuhaitzetan bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Pyrrhidium sanguineum (31942045965).jpg|Arra.
Irudi:Pyrrhidium sanguineum from Botevgrad, Bulgaria 02.jpg|Emea.
Irudi:Pyrrhidium sanguineum2.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosalind Pitt-Rivers

**Rosalind Pitt-Rivers** (Londres, 1907ko martxoaren 4a - 1990eko urtarrilaren 14a) biokimikari britainiarra zen. Tiroideen Europako Elkarteko bigarren presidentea izan zen 1971n. Jean Rocheren ondorengoa izan zen eta Jack Grossek jarraitu zion postu horretan, triiodotironina (T3) hormona tiroideoaren aurkikuntzarekin hertsiki lotutako hiru izenak.
## Hezkuntza eta lehen garaiak 
Pitt-Rivers "Rosalind Venetia Henley" izenarekin jaio zen 1907ko martxoaren 4an Londresen.  Anthony Morton Henleyren (1873-1925), *5th Royal Irish Lancers-*eko kapitaina, eta bere emaztea Sylvia Laura Stanleyren (1882-1980) lau alabetatik zaharrena izan zen. Bere aita Anthony Henleyren, 3. Henley baroia,  hirugarren semea izan zen, eta ama, Edward Stanleyren, Alderleyko 4. Stanley baroiaren alaba.

## Bizitza pertsonala 
1931. urtean George Pitt-Rivers (1890-1966) antropologo eta eugenista eta Augustus Pitt Riversen (1827-1900) bilobarekin ezkondu zen bigarren emazte gisa. Honek bere izena daraman antropologia museoa sortu zuen Oxforden. Senarraren lehen ezkontzako bi haurren amaorde bihurtu zen, Michael eta Julian. Seme bat erditu zuen, Anthony, 1932an, baina ezkontza 1937an desegin zen.

Ezkonduta zegoela, senarra gero eta pro-eugenista eta antisemita sutsuagoa bihurtu zen, eugenista alemaniarrengana hurbildu eta Mussolini eta Hitler goraipatu zituen. 1940an Londresko Dorrean barneratu zuten.

## Karrera 
1937an Pitt-Riversetik banandu ondoren, ikastera itzuli eta UCLko Medikuntza Eskolako Biokimikako doktoretza lortu zuen 1939an.

Mill Hill-en, Londresen, Ikerketa Medikoko Institutu Nazionaleko (NIMR) zientzialariekin bat egin zuen 1942an. Hau Erresuma Batuko Ikerketa Medikoko Kontseiluko (MRC) instituturik handiena zen. Geroago, Kimika Dibisioko zuzendari izan zen eta 1972an erretiroa hartu zuen.

Rosalindek Jack Grossi T3 hormona aurkitzen lagundu eta 1952an *The Lancet-*en bere aurkikuntzak argitaratu ondoren, nazioarteko errekonozimendua lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El caso Asunta

***El caso Asunta*** espainiar telesail labur dramatikoa da, Ramón Camposek, Gema R. Neirak, Jon de la Cuestak eta David Oreak Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Asunta afera 2013an piztu eta gaurdaino oihartzuna duen auzia, Asunta Basterra 12 urteko neskato gaztearen hilketaren eta ostera haren gurasoak hemezortzi urteko kartzela zigorrera kondenatu zituen prozesu judizialaren inguruko istorioa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak