open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luigi Carlo Farini

**Luigi Carlo Farini** (Russi, 1812ko urriaren 22a - Quarto dei Mille, 1866ko abuztuaren 1a) italiar sendagile, historialari eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1862ko abendutik 1863ko martxora.

1831ko Iraultzan parte hartu zuen, eta gero medikuntza praktikatu zuen Russin eta Ravennan. Aita Santuen Lurraldetik bota zuten bere iritzi politikoengatik, Florentzian eta Parisen bizi izan zen, eta mediku gisa lagundu zion Jérôme Bonaparteri, eta 1848an Italiara itzultzea erabaki zuen.

Diputatu eta Barne ministro izan zen, baina dimisioa eman zuen 1849an Erroman Errepublika aldarrikatu ondoren. Bere kargura itzuli zen Pio IX.aren itzuleraren ondoren, baina Turinera erbesteratu zen politika erreakzionarioak ezarri ondoren. Han bere ideiak azaldu zituen egunkarietan eta historia lanak idatzi zituen (*Lo Stato Romano dal 1815 al 1850*).

1851n Sardiniako Erresumako instrukzio publikoko ministro izendatu zuten, eta gogotsu babestu zuen Cavour. Italiako batasuna babestu zuen eta 1860an Barne ministro eta Napoliko erregeorde izendatu zuten.

1862an lehen ministro izendatu zuten eta Cavourren politikak aurrera eramaten saiatu zen. Hurrengo urtean dimititu zuen, osasun-arrazoiengatik.
Animalienganako krudeltasun

**Animalienganako krudeltasuna**k, baita **animalia-krudeltasuna, animalia-abusu** edo **animalienganako tratu txar** ere, gizakiak ez diren animalietan berariazko mina, sufrimendua edo estresa sortzen duten jokabideak barne hartzen ditu. Zehazki, gizakiak burutzen dituen jokabideak dira eta honakoak izan daitezke:

*Animaliak euren habitata ez den lekuetan edo leku desegokietan edukitzea (hala nola kaiola txikietan)
*Euren garbitasunaz edo osasunaz ez arduratzea edo animalia bakarrik uztea
*Garapenerako eta osasuna mantentzeko elikagairik ez ematea
*Animaliak jipoitzea, mintzea edo mutilatzea (azken hau albaitari baten iritziz ezinbestekoa denean izan ezik)
*Animaliak zenbait esperimentazio zientifikotarako erabiltzea

## Animailei tratu txarrak emateko moduak 
## Kanpo estekak
Stephane Hennebert

**Stephane Hennebert** (Lobbes, 1969ko ekainaren 2a), belgikar txirrindulari ohia da.

## Taldeak 
*Tonissteiner-Saxon (1997)
*Cedico (1996)
*Lotto (1992-1994)

## Palmaresa 
**1992**
* Tour de l'Essonneko etapa bat
* 2. Isberguesko Sari Nagusian
* 2. Fourmiesko Sari Nagusian
**1994**
* 2. Limburgoko Itzulian
**1995**
* Marseillesa Sari Nagusia
**1996**
* 2. Le Samynen
* 2. Lillerseko Sari Nagusian
* 3. Flèche hesbignonnen
**1997**
* Jef Scherens Sari Nagusia
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
* 2. Omloop Mandel-Leie-Schelden
* 3. Tienen Sari Nagusian

## Kanpo estekak
Andrea Monrocle

**Andrea Monrocle García** (Abusu, Bilbo, Bizkaia, 1997ko irailaren 11 -) bizkaitar artista plastikoa da.

## Bizitza 
Bilbon jaio zen 1997ko irailaren 11n. IES Ibaizabal BHI eskolan egin zituen DBH eta Batxilergo ikasketak. Euskal Herriko Unibersitatean arte eder gradua ikasi zuen.

Arte Dramatiko gradu-ikasketak egin zituen Ánima Eskolan.

Artista plastikoa da.

## Filmografia 
### Antzerkia 
* *Humanidades confinadas*, 2017, Zuz. Sandra Tejero.
* *Baile de máscaras*, 2016, Zuz. David Valdelvira.
* *Diálogos Imposibles*, 2015, Zuz. Marina Ximanskaja.
* *Uda-gau bateko ametsa*, 2014, Zuz. David Valdelvira.
* *La tempestad*, 2013, Zuz. David Valdelvira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greg Rutherford

**Gregory James Rutherford** MBE (1986ko azaroaren 17a) luzera jauzian espezializatutako atleta britainiar erretiratua da. Britainia Handia ordezkatu zuen Joko Olinpikoetan, Munduko eta Europako Txapelketetan eta Ingalaterra Commonwealtheko Jokoetan. 2021eko irailean, bobsleigh talde britainiarreko kide hautatu zuten Rutherford, baina lesionatu egin zen 2022 Neguko Joko Olinpikoetarako sailkatzeko prestakuntzetan.

Rutherfordek luzera jauziko urrezko domina irabazi zuen Udako Joko Olinpikoetan 2012an, 2014an Commonwealth Games, 2014an eta 2016an Atletismoko Europako Txapelketa eta 2015an Atletismoko Munduko Txapelketetan, eta IAAFren Diamanteen Liga ere irabazi zuen 2015ean. 2015eko irailaren 4tik, Diamanteen Ligako garaipena Zürichen laugarren ekitaldiko garaipenarekin berretsi zutenetik 2016ko ekainean Britainia Handiko Atletismo Txapelketatik erretiratu zen arte, Rutherfordek eskura zituen eliteko titulu guztiak aire librean: nazionala, kontinentala, mundukoa, olinpikoa, diamante-liga eta Commonwealth. Rutherford da gaur egun errekorraren titular britainiarra, bai kanpoan bai barruan, luzera jauzian. Marka pertsonalak 8,51 m (aire zabalean) eta 8,26 m (pista estalian) dira.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Gómez Noya

**Francisco Javier Gómez Noya** (1983ko martxoaren 25a) Espainiako triatloilaria da. ITU-ko Munduko Triatloi Txapelketako bost sari irabazi ditu, ITUko Munduko Triatloi Kopako hiru titulu ditu, eta zilarrezko domina irabazi zuen 2012ko Udako Joko Olinpikoetan, gizonezkoen triatloi proban. Ironman 70.3 eta XTERRA munduko txapelketak ere irabazi du.

Espainiako etorkinengandik (biak Galiziakoak) jaio zen Basilean (Suitza), Espainiara itzuli zen eta orain Pontevedran (Galizia) bizi da.

## Kirol ibilbidea 
## Irudi galeria 

Fitxategi:Francisco Javier Gomez Lausanne2011 1.jpg|alt=Javier Gómez, followed by the winner Jonathan Brownlee, at the sprint World Championships in Lausanne, 2011.
Fitxategi:Francisco Javier Gomez Lausanne2011 2.jpg|alt=Javier Gómez at the Sprint World Championships in Lausanne, 2011.
Fitxategi:Francisco Javier Gomez Pontevedra2011.jpg|alt=Javier Gómez at the European Championships in Pontevedra, 2011.
Fitxategi:Triathlon de Nice Sartrouville 2011.jpg|alt=Javier Gómez with his two main rivals, his team mates Alistair and Jonathan Brownlee.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renske Endel

**Renske Endel** (Noord-Scharwoude, Herbehereak, 1983ko uztailaren 13a)  herbeheretar gimnasta artistikoa da, barra asimetrikoen proban espezialista, eta 2001ean munduko txapeldunorde izatea lortu zuen.

## 2001 
Munduko txapelketan, Ganten (Belgika), zilarrezko domina eskuratu zuen asimetrikoetan, eta Svetlana Khorkina errusiarraren (urrea) ondoren eta Katie Heenan estatubatuarraren (brontzea) aurretik geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katie Heenan

**Katie Heenan** (Indianapolis, Estatu Batuak, 1985eko azaroaren 26a) AEBetako gimnasta artistikoa da, bi aldiz munduko brontzezko domina lortu zuen 2001ean barra asimetrikoen proban eta taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2001 
2001ean Ganten (Belgika) egindako Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen asimetrikoetan, eta Svetlana Khorkina (urrea) eta Renske Endel (zilarra) errusiarraren atzetik geratu zen. Horrez gain, Errumania eta Errusiaren ondoren, brontzezko domina lortu zuen taldeka: Tasha Schwikert, Ashley Miles, Tabitha Yim, Rachel Tidd eta Mohini Bhardwaj.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashley Miles

**Ashley Miles** (San Antonio, Texas), 1985eko martxoaren 3a) AEBetako gimnasta artistikoa da, eta 2001eko munduko brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2001 
2001ean Ganten (Belgika) egindako Munduko Lehiaketan, taldekako brontzezko domina lortu zuen, Errumaniaren (urrea) eta Errusiaren (zilarra) atzetik, eta taldekideak hauek izan ziren: Tasha Schwikert, Katie Heenan, Tabitha Yim, Rachel Tidd eta Mohini Bhardwaj.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan de Klerk

**Johannes "Jan" de Klerk** (Burgersdorp, 1903ko uztailaren 22a - Krugersdorp, 1979ko urtarrilaren 24a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako jarduneko presidentea izan zen 1975ean.

1927tik 1945era ikastetxe bateko zuzendari gisa lan egin zuen eta, gainera, langile zurien sindikatuko idazkaria izan zen. 1947tik Alderdi Nazionaleko idazkaria izan zen Rand eskualdean. 1954an senatari eta Lan eta Herri Lan ministro izendatu zuten Johannes Gerhardus Strijdom koinatuaren gobernuan.

Beste ministerio batzuk zuzendu zituen Hendrik Verwoerden eta John Vorsterren gobernuetan, besteak beste Barne ministerioan.

1969tik 1976ra Senatuko presidente izan zen, eta Hegoafrikako jarduneko presidentea izan zen 1975eko apirilaren 9an Jacobus Johannes Fouché erretiratu zenetik apirilaren 19an Nicolaas Diederichs izendatu zuten arte. Seme Frederik Willem de Klerk ere Hegoafrikako presidente izan zen urte batzuk geroago.

## Kanpo estekak
Tabitha Yim

**Tabitha Yim** (Los Angeles, Estatu Batuak, 1985eko azaroaren 2a) jatorri korearreko estatubatuar gimnasta artistikoa da, 2001ean brontzezko domina jaso zuena, taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2001 
Ganteko (Belgika) Munduko Lehiaketan, taldekako brontzezko domina lortu zuen Errumaniaren (urrea) eta Errusiaren (zilarra) atzetik, eta taldekideak hauek izan ziren: Tasha Schwikert, Katie Heenan, Ashley Miles, Rachel Tidd eta Mohini Bhardwaj.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4 x 100 m erreleboak

**4 x 100 m erreleboak** edo **errelebo laburra** errelebo-lasterketa da, zeinetan taldea osatzen duten lau errelebolarietako bakoitzak 100 metro korritzen dituen. Proba osoa talde bakoitzak bere kaletik egin behar du. 

## Ezaugarriak 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Osaka07_D8A_M4-100M_Exchange.jpg/300px-Osaka07_D8A_M4-100M_Exchange.jpg|thumb|300x300px|Lekuko-aldaketa [Osaka|Osakako 2007ko Munduko Atletismo Txapelketako gizonezkoen 4 × 100m finalean.]]
4 x 100 m erreleboko proban lau lasterkari errelebatzen dira, eta horietako bakoitzak 100 metroko distantzia osatzen du. Lehena 400 metro probako irteera-lerrotik hasten da, eta gainerako lasterkariak 20 metroko tartean egonen dira pistako 100 metroko azpizati bakoitzean. Lekukoa tarte horren mugen barruan trukatu behar da. 

Lekuko-ematea transferentzia eremuan egin behar da, 20 metroko tarte zehatz batean. Aldaketa ahalik eta azkarren egiteko, lekukoaren hartzaileak azelerazio eremua erabiltzen du, alegia, transferentzia eremuaren aurretik dagoen 10 metroko tartea. Bertan, emailea datorrela ikusten duenean, hartzaileak abiadura hartzeko aukera dauka. Era horretan, lekuko aldaketa abiada handian doazen bi atleten artean gertatzen da.

Abiadura-lasterketa denez, lasterkarien abiadura ez ezik, lekuko-aldaketako teknika ere oso garrantzitsua da. Aldaketak lasterketaren progresioa ahalik eta gutxien atzeratu behar du eta, akatsen bat eginez gero, lasterketa galdu egin daiteke, bai deskalifikazioagatik, bai denbora galtzeagatik, lekukoa lurrera erortzen bada, adibidez.

Munduko errekorra, gizonezkoen proban, Jamaikak du, 2012ko abuztuaren 11n Londresko 2012ko Joko Olinpikoetan Usain Bolt, Nesta Carter, Michael Frater eta Yohan Blakek 36,84ko denborarekin.

## Errekorrak 
- World Athletics *Nazioarteko Atletismo* Federazioaren arabera.

### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Garai guztietako Top 10a, herrialdeka 
### Gizonak 
* 2021eko abuztura arte eguneratua.

### Emakumeak 
* 2021eko abuztura arte eguneratua.

## Munduko errekorren bilakaera 
- *Munduko errekorraren bilakaera 1975etik aurrera*, *IAAF* *kronometraje elektronikoa erabiltzen* hasi zenean.

### Gizonezkoak 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/4x100_m_Jamaica_Berlin_2009.JPG/320px-4x100_m_Jamaica_Berlin_2009.JPG|thumb|320x320px|Jamaikako taldea 4 × 100 m Berlinen (2009): Michael Frater, [Asafa Powell, Usain Bolt eta Steve Mullings.]]

### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria eliza (Mendigorria)

**Andre Maria eliza** Argako Erriberako Mendigorria udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. XIX. mendean erreformatu zen.

## Eraikina 
Herriaren goikaldean, antzinako parrokia izan zen, XIII. mendearen hasieran eraikia, baina jatorrizko itxura erabat desitxuratuta geratu zen XIX. mendeko berreraikuntzaren ondoren. Bertan, XIV. mendeko tailu gotikoa den Maria eta Haurraren irudia ikus daiteke. Erretaulak XVI. mende hasierako erliebeak eta estilo hispaniar-flamenkoa baliatzen ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Mendigorria
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Jan Hordijk

**Jan Hordijk** (Mijnsheerenland, 1974ko abenduaren 10a), Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1998**
* Errioxako Itzuliko etapa
*2002*'
* Japoniako Tourreko etapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andiongo Andre Mariaren baseliza

**Andiongo Andre Mariaren baseliza** Argako Erriberako Mendigorria udalerriko Andion herri hustuan kokatutako XIII. mendeko kristiau baseliza bat da.

## Eraikina 
Andelos hiri erromatarretik gertu kokatua, XVII. mendean zaharberritu zen XIII. mendearen hasierako eraikina da, burualdea kupula barroko batez estali zenean. Estilo berekoa da, XVIII. mendekoa bada ere, Andiongo Andre Mariaren erretaula nagusia, Erdi Arokoa, baina moztua, janzteko irudi bihurtzeko. Gaur egun parrokian gurtzen da. Kanpoko harlanduen artean, inskripzio erromatar batzuk aprobetxatzen dira.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Mendigorria
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Mendigorriko zubia

**Mendigorriko zubia** Argako Erriberako Mendigorria udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi gotiko bat da, Arga ibaiaren gainean.

Mendigorritik Andionerako norabidean, Erdi Aroko zubi bat dago, zazpi arku dituena, batzuk zorrotzak. XVI. mendean eta XVIII. mendeko karlistaldietan zati batean suntsitu zen. Gaur egungo itxura XIX. mendean egindako erreformen ondorio da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Mendigorria
* Argako Erribera
* Arga

## Kanpo estekak
Liudmila Jezhova

**Liudmila Jezhova** (Mosku, Errusia, 1982ko martxoaren 4a) errusiar gimnasta artistikoa da, 2004an taldekako brontze olinpikoko domina jaso zuen, eta bi aldiz 2001ean munduko txapeldunorde izan zen, taldekakoan, eta oreka-habearen proban.

## Kirolari ibilbidea 
### 2001 
Ganteko 2001eko Munduko Lehiaketan, zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea). Oreka-barran ere zilarra lortu zuen Andreea Raducan errumanieraren atzetik eta Sun Xiaojiao txinatarraren aurretik.

### 2002 
Debrecengo 2002ko Munduko Lehiaketako asimetrikoetan brontzea eskuratu zuen, Courtney Kupets estatubatuarraren eta Oana Petrovschi errumanarraren ondoren.

### 2003 
Anaheimeko 2003ko Munduko Lehiaketan, oreka-barran brontzea eskuratu zuen, Fan Ye txinatarraren eta Catalina Ponor errumanieraren atzetik.

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, taldekako brontzea lortu zuen Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik. Taldekideak: Yelena Zamolódchikova, Svetlana Jórkina, María Kriuchkova, Anna Pávlova eta Natalia Zigánshina izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sally Salminen

**Sally Alina Ingeborg Salminen** (Vårdö, Åland, Finlandia, 1906ko apirilaren 25a –  Kopenhage, Danimarka, 1976ko uztailaren 18a), geroago **Salminen-Dührkop**, nazioartean ezaguna den nobelagile finlandiarra izan zen, suedieraz idatzi  zuena . Åland uharteetatik (Finlandia) etorria zen. Literaturako Nobel sarirako izendatu zuten hiru aldiz.

## Biografia 
Hamabi neba-arreba ziren eta bera zortzigarrena zen. Txikitan, idazle bihurtzeko ideia zuen, baina bere burua pobreegitzat eta prestakuntzarik gabekotzat jotzen zuen idazle gisa arrakasta izateko. Sendotza hartu ondoren, herriko janari-dendan lan egin zuen, Stockholmera (Suedia) dontzeila lan egitera joan zen arte. Suedian egon zen bitartean, korrespondentzia bidezko ikastaroak egin zituen eta bere denbora libreanl iburuak irakurri zituen.

1930ean, Sally eta haren ahizpa, Aili, New Yorkera joan ziren. Han zegoela, bere denbora librean idatzi egiten zuen, eta hantxe hasi zuen bere lehen nobela ezagunenaren, *Katrina* lanaren, eskuizkribua. Finlandiako Holger Schildts Förlag editore suediarrak 1936an idazketa-lehiaketa bat iragarri zuen, eta Salminenek eskuizkribua aurkeztu zuen. Irabazi egin zuen eta *Katrina* urte berean argitaratu zen. Nobelak, ezkondu ondoren Ålandera joan zen emakume ostrobotnia baten, Katrinaren, bizitza kontatzen du. *Katrina* nazioarteko arrakasta bihurtu zen, eta denborarekin hogei hizkuntza baino gehiagotara itzuli zen.

Sally Salminen Johannes Dührkop daniar margolariarekin ezkondu zen 1940an, eta Danimarkara joan zen bizitzera. Salminenek idazle emankorra izaten jarraitu zuen, baina ez zen gai izan *Katrina* lehen nobelaren arrakasta errepikatzeko. *Katrinaz* gain, haren obra garrantzitsuenak *Prins* Efπ(1953) eta *Vid Havet* (1963) dira.

### Familia 
Salminenen ahaide batzuk ere idazle nabarmenak izan ziren. Aili Nordgren (jaiotzez Salminen)  (1908–1995) ahizpak hainbat liburu idatzi zituen. Runar Salminen neba txikiak (1912-1988) zenbait poesia-antologia kaleratu zituen, eta Uno Salminen neba nagusiak (1905-1991) fikziozko Erik Sundblom pertsonaiari buruzko trilogia liburua idatzi zuen.

Gainera, Aili Nordgren Ralf Nordgren (1936) eta Christina Remmerren (1941) semeak, Uno Salminenen alabak, hainbat liburu idatzi zituzten.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
### Saiakuntzak 
### Autobiografikoa 
## Iruditegia 

Fitxategi:Sally-Salminen-1930s.jpg|Sally-Salminen, 1930
Fitxategi:Sally-Salminen-1940s.jpg|Sally-Salminen, 1940
Fitxategi:Sally-salminen-1940.jpg|Sally-Salminen, 1940
Fitxategi:Salminen-Duehrkop-1940s.jpg|Sally-Salminen, 1940
Fitxategi:Sally-Salminen-1960.jpg|Sally-Salminen, 1960
Fitxategi:Salminen-Duehrkop-1960.jpg|Sally-Salminen, 1960
Fitxategi:Sally-Salminen-1968.jpg|Sally-Salminen, 1960
Fitxategi:Holmens Kirkegård - Sally Salminen og Johannes Dührkop.jpg|Sally Salminen (1906-1976) idazlearen eta Johannes Dührkop (1903-1985) margolariaren hilobia Holmens Kirkegården, Kopenhagen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sällskapet Salminens Vänner r.f., gaur egun desagertuta dagoen erakundea (suedieraz)
* Ralf Nordgren, Aili Nordgren, Runar Salminen eta Sally Salminenen biografia laburrak (finlandieraz)
Koos Moerenhout

**Koos Moerenhout** (1973ko azaroaren 5a), Herbehereetako txirrindulari ohia da. Profesionala bihurtu baino lehen Bizkaiko Biran aritu zen bere herrialdeko selekzioarekin. Herbehereetako Txapelduna izan zen bitan.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Ziganxina

**Natalia Kamilovna Ziganxina,** ezkondu ondoren **Natalia Gazina** (San Petersburgo, Errusia, 1985eko abenduaren 24a) errusiar gimnasta artistikoa da, 2004an taldekako brontze olinpikoko domina jaso zuen, eta hiru aldiz munduko txapeldunorde izan zen 2001ean eta 2002an.

## Kirolari ibilbidea 
### 2001 
Ganteko 2001eko Munduko Lehiaketan, zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea). Banakako jeneralean ere zilarra lortu zuen, Svetlana Khorkina errusiarraren eta Andreea Raducan errumaniarraren aurretik.

### 2002 
Debrecengo 2002ko Munduko Lehiaketan, zilarra eskuratu zuen zaldi-jauziko lehiaketan, Jelena Zamolodtxikova bere herrikide irabazlearen ondoren eta Oksana Txusovitina uzbekistandarraren aurretik.

### 2004 
2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan brontzea eskuratu zuen taldekakoan, Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik. Taldeko gimnasta kideak: Jelena Zamolodtxikova, Svetlana Khorkina, Maria Kriutxkova, Anna Pavlova eta Liudmila Jezhova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Cinq Gentlemen maudits (filma)

***Les Cinq Gentlemen maudits*** () Luitz-Moratek eta Pierre Régnierrek 1920an zuzendutako film labur frantsesa da (26 minutu). Films Luitz-Morat lantegiak zuri-beltzez ekoiztu zuen. Film mutua zen. Argumentua André Reuzerren eleberri batean oinarritu zen. Musika Jacques Ibertena zen.

## Argumentua 
Tunisia bisitatzen ari diren bost europarrak bertako batek madarikatu ditu. Madarikazioaren arrazoia haietako batek tunisiar emakume gazte bati beloa kendu ziola da. Banan-banan europarrak desagertuko dira. Baina agian dena iruzurra besterik ez da...

## Aktoreak 
* André Luguet : Jacques Le Guérantec
* Luitz-Morat : Luitz Kaladjian
* Pierre Régnier : Lawson kapitaina
* Yvonne Devigne : Jacqueline Delvias
* Aïcha Mabrouka : kuttunen saltzailea
* Ahmed Ben Abdallah : saltzailearen aita
* Ledrument : Henri
* Jean de Merly	
* Lucy Mareil
* Charles-Alexandre Guyon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filma Jérôme Seydoux Fundazioaren webgunean.
* :Filmaren gaineko informazioa.
Mukiadar luze

**Mukiadar luzea** *(Calocera viscosa)* onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabea eta mikologo batzuek pozoitsutzat jotzen dute. *Clavaria* generotik bereizten da, likatsua delako eta zurezko substratuan sakontzen  den sustrai itxurako zati bat duelako.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Kolore hori laranja edo erabat laranja duen zuhaixka adartsu baten itxura du, 3 eta 6 cm arteko altuera dute. Azken adarrek hortz zorrotzen edo hatzen itxura dute, normalean bi edo hiru puntarekin. Oso espezie likatsua da.

**Himenioa:** Karpoforoaren azalera estaltzen du.

**Hanka:** Perretxikoaren ageriko zatia beherantz luzatzen da, oinarritik bizi den zurezko substraturantz, sustrai itxurako 20 cm-ra irits daitekeen zati zuri batez.

**Haragia:** Elastikoa eta zaila, denbora hezearekin lirdingatsua, usain eta zapore nabarmenik gabe.

'*Etimologia*:'''* *Calocera* terminoa, gutxi gora behera hau litzateke: "kalos" hitza, ederra, polita esan nahi duena eta "keras" hitza, adarra esan nahi duena. Bere adarrengatik. *Viscosa* epitetoa latinetik dator,  "viscosus" hitzetik, likatsua esan nahi du. Bere gainazal likatsuagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Toxikoa ere izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Hasiberriak, *Clavarias* generoko espezie horixkekin nahas dezakete (gehienak lurrean ateratzen dira). *Calocera* generokoak lignikolak dira (egur hiletan hazten dira).

*Calocera cornea'' oso antzekoa da, baina txikiagoa da eta hostoerorkorren enborretan garatzen da.

## Sasoia eta lekua 
Ohikoa udan eta udazkenean koniferen motzondo usteletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Brasil, Txile, Kanariak, Azoreak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Pakistan, Turkmenistan, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Calocera viscosa 3.jpg
Fitxategi:Calocera viscosa 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktoria Karpenko

**Viktoriya Karpenko** (Kherson, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, 1981eko martxoaren 15a) ukraniar gimnasta artistikooa da, eta 1999an munduko txapeldunorde izan zen banakako lehiaketa orokorrean.

## Kirolari ibilbidea 
### 1999 
Tianjingo 1999ko Munduko Lehiaketan, zilarra eskuratu zuen banakako sailkapen nagusian —Maria Olaru errumaniarraren ondoren (urrea) eta Yelena Zamolódchikova errusiarraren aurretik (brontzea); halaber, brontzea lortu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Errusiaren atzetik, taldekideak: Tatiana Yarosh, Inga Shkarupa, Olga Teslenko, Olga Rashchupkina eta Nataliya Horodny.izan ziren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
48, avenue de l'Opéra

'''''48, avenue de l'Opéra'''''  Georges Denolak eta Dominique Bernard-Deschampsek 1917an zuzendutako film frantsesa da (51 minutu). Melodrama hau Société cinématographique des auteurs et gens de lettres lantegiak zuri-beltzez ekoiztu zuen. Film mutua zen.

## Argumentua 
Jean Daumasek Luluri jarraitzen dio. Lulu Tom Baxler atletaren laguna da. Azken honek, jeloskor, borroka bat eragiten du Daumasekin. Hurrengo egunean, Baxler Jean Daumasen gorpuarekin aurkitzen da. Lulu isilik gelditzen da. Ikerketa hildakoari dirua zor zion Maurice Quincy izeneko gizon batengan oinarritzen da.

## Aktoreak 
* Harry Baur : Tom Baxler
* Jean Worms : Quincy
* Simone Frévalles : Sylvie Daumas
* Henri Bosc : Pierre Morel
* Jacques Grétillat : Jean Daumas
* Renée Fagan : Lulu
* Jeanne Brindeau 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
* :48, Filma Jérôme Seydoux Fundazioaren webgunean.
Kaiola gorri

**Kaiola gorri**a edo **kaiola perretxiko**a (*Clathrus ruber*; sinonimoa: *Clathrus cancellatus*) *Phallaceae* familiako onddo espezie bat da.

Ez du sukaldaritzako baliorik, usain gogor eta desatseginagatik. Duela urte gutxi arte urria zen Euskal Herrian, baina *Pinus insignis*eko gure basoetan hedatuz doa. Naturako espezierik ikusgarrienetako bat da. Onddo horrek ez du nahasketako arrisku handirik, arrautza fasean izan ezik, baina ebakiz gero ondo bereizten da.

## Deskribapena 
**Peridioa:** Arrautza itxurakoa, globo itxura apur batekin; oinarrian kordoi adarkatu bat du, zuria edo zuri-okrea, matea, biguna, batzuetan zimurra lehortzeagatik, goiko aldetik hainbat norabidetan abiatzen diren ildoekin, heltzera iristean bilgarria apurtzeko eta karpoforoa kanporatzeko.

**Karpoforoa:** Sesila, oboidea, 3 - 6 x 5 - 8 cm-koa, gangan elkartuta dauden besoez osatuta dago, gorri bizia edo gorri-koral kolorekoa, oinarria bolba zuri batean itxita gelditzen da, hau da, jatorrizko peridioaren hondarretan.

**Gleba:** Basoen barruan sakabanatuta dago eta muzilagoduna da, berde-oliba kolorekoa; bere usain kirasdunak euliak erakartzen ditu.

**Etimologia:** *Cancellatus* epitetoa latinetik dator, eta "sareta" esan nahi du, haren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Arrautzan dagoenean, errefauaren usaina eta zaporea ditu. Adin horretan jangarria izan daiteke, baina normalean ez da jaten.

### Nahasketa arriskua 
Arrautzaren itxuran dagoenean, *Phallus impudicus* eta *Anthurus archeri* espeziekin nahas daiteke, baina behin garatuta, ez daiteke nahas.

## Sasoia eta lekua 
Bakarrik edo talde txikietan ateratzen da, bide bazterretan, pinudi eta hostoerorkorren soilguneetan, lorategietan, udaberritik ia negura arte.

### Banaketa eremua 
Onddo hauek Ipar eta Hego Amerikan, Europan, Asian eta Afrikan aurkitzen dira, Kanadatik eta AEBetatik hasi eta Mexiko, Karibeak, Txile, Errusia, Turkia, Iran eta Hego Korearaino. Halaber, Afrikako ipar eta hegoaldean (Maroko, Aljeria, Nigeria, Hegoafrika), Europako uharteetan (Kanariak, Azoreak) eta Kaukasoko eskualdean ere badaude.; Kalifornian eta Mexikon bertakotatuta.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, kaiola gorria galtzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera horrek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otso gorri

**Otso gorria** (*Canis rufus*) Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdeko espezie bat da, *Canis* generokoa. Koiotearen (*Canis latrans*) eta otso arruntaren (*Canis lupus*) arteko tamaina du.

Otso gorriaren sailkapen taxonomikoa polemikoa izan da ia mende batez: aditu batzuek espezie bereizitzat hartzen zuten, orain sailkatuta dagoen bezala (*Canis rufus*); beste batzuek, otso grisaren azpiespezietzat (*Canis lupus rufus*); eta beste batzuek otso arruntaren eta koiotearen arteko hibridotzat (*Canis lupus × Canis latrans*). Hori dela eta, batzuetan, arriskuan dauden espezieen zerrendetatik kanpo uzten dute, nahiz eta bizirik geratzen diren otso gorrien kopuruak oso-oso txikiak diren. 1973ko Galzorian dauden Estatu Batuetako Espezieen Legean jasota dagoenez, Ameriketako Estatu Batuetako Arrantzaren eta Basa Biziaren Zerbitzuak gaur egun otso gorria galzorian dagoela aitortzen du, eta espezie babestutzat izendatuta dago. 1996. urteaz geroztik, Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundeak otso gorria arrisku larrian dagoen espezietzat jo du, baina ez dago jasota arriskuan dauden espezieen CITESen eranskinetan.

## Historia 
Otso gorriak, jatorrian, Estatu Batuetako hego-ekialdean eta erdi-hegoaldean bizi ziren, muga hauen barruan: ekialdean, Ozeano Atlantikoraino; mendebaldean, Texasko erdiguneraino, Oklahomako hego-ekialderaino eta Illinoisko hego-mendebalderaino; iparraldean, Ohio ibaiaren haraneraino, Pensilvaniako iparralderaino, New Yorkeko hegoalderaino, eta Kanadako Ontarioko hego muturreraino; eta hegoaldean, Mexikoko golkoraino. Otso gorria ia erabat galdu zen XX. mendearen erdialdean, harrapariak kontrolatzeko programa erasokorrak, habitat-suntsitzea eta koioteekin hibridazio zabala zirela kausa. 1960ko hamarkadaren amaieran, kantitate txikitan zirauen Ameriketako Estatu Batuetako golkoko kostaldean; zehazki, Luisianako mendebaldean eta Texasko ekialdean.

Bizirik iraun zuten haietako hamalau hautatu zituzten, itxian haziko zuten populazio bat sortzeko. 1974tik 1980ra bitartean ugaldu zituzten, Point Defianceko Zoo eta Akuarioan (Tacoma, Washington estatua). 1978an, Hego Carolinako kostaldearen parean, Bull uhartera egindako lekualdatze esperimental arrakastatsuaren ondoren, 1980an otso gorria naturan erabat galdua zela deklaratu zen. 1987an, animalia gatibuak Ipar Carolinako Albemle penintsulako Alligator Ibaiaren Basa Bizitzaren Babesleku Nazionalera askatu zituzten; eta bi urte geroago bigarren askapen bat egin zuten, geroztik desegina, Great Smoky Mountains Parke Nazionalean. 1987tik 1994ra bitartean askatutako 63 otso gorrietatik, populazioa 100-120 banakora handitua zen 2012an, baina AEBetako Arrantzaren eta Basa Bizitzaren Zerbitzuak ez zuenez legea betearazten, populazioa 40 banakora murriztua zen 2018an, 14 ingurura 2019an, eta 8 ingurura 2021eko urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Wyman

**William "Bill" George Wyman**, **Perks** jaioa (Londres, 1936ko urriaren 24a) ingeles baxujolea da. The Rolling Stones taldeko kidea izan zen 1962tuk 1993ra.

1962ko abenduan sartu zen *The Rolling Stones* taldean, Dick Taylor ordezkatuz. Taldearen bi abestiren egilea izan zen (*Un Another Land* eta *Downtown Suzie*).

1993an taldea utzi eta 1997an ''Bill Wyman's Rhythm Kings* taldea sortu zuen.

## Diskografia 
**The Rolling Stonesekin**

* *The Rolling Stones / England's Newest Hit Makers* (1964)
* *12 X 5* (1964)
* *The Rolling Stones No. 2* / *The Rolling Stones, Now!* (1965)
* *Out of Our Heads* (1965)
* *December's Children (And Everybody's)* (1965)
* *Aftermath* (1966)
* *Between the Buttons* (1967)
* *Their Satanic Majesties Request* (1967)
* *Beggars Banquet* (1968)
* *Let It Bleed* (1969)
* *Sticky Fingers* (1971)
* *Exile on Main St.* (1972)
* *Goats Head Soup* (1973)
* *It's Only Rock 'n Roll* (1974)
* *Black and Blue* (1976)
* *Some Girls* (1978)
* *Emotional Rescue* (1980)
* *Tattoo You* (1981)
* *Undercover* (1983)
* *Dirty Work* (1986)
* *Steel Wheels* (1989)

### Bakarkakoak 
* *Monkey Grip* (1974ko ekaina)
* *Stone Alone* (1976ko martxoa)
* *Green Ice* (soinu-banda) (1981)
* *Bill Wyman* (1982k apirila)
* *Stuff* (1992/2000)
* *Back to Basics* (2015eko ekaina)

### Diskoa elkarlanean 
* *Willie & The Poor Boys* (1985ko maiatza) (Mickey Gee, Andy Fairweather-Low, Geraint Watkins, eta Charlie Wattsekin batera)

### Bildumak 
* *Bill Wyman's Blues Odyssey* (2002)
* *A Stone Alone: The Solo Anthology 1974–2002'' (2002, EB)

### Bill Wyman's Rhythm Kings 
* ''Struttin' Our Stuff* (1997ko urria)
* *Anyway the Wind Blows* (1998ko urria)
* *Groovin'* (2000ko maiatza)
* *Double Bill* (2001eko maiatza)
* *Just for a Thrill* (2004ko maiatza) 
* *Studio Time* (2018k apirila)

### Lankidetzak 
* *I Can Tell*, John Hammond, Jr., 1967
* *The London Howlin' Wolf Sessions*, 1971
* *Manassas*, 1972
* *Jamming with Edward!*, 1972
* *Goodnight Vienna*, Ringo Starr, 1974
* *Drinkin' TNT 'n' Smokin' Dynamite'', Buddy Guy & Junior Wells, 1982
### Singleak bakarka 
* "In Another Land" (1967ko abendua)
* "Monkey Grip Glue" (1974ko ekaina)
* "White Lightnin'" (1974ko iraila)
* "A Quarter to Three" (1976ko apirila)
* "If You Wanna Be Happy" (1976)
* "Apache Woman" (1976)
* "(Si Si) Je Suis un Rock Star" (1981eko uztaila)
* "Visions" (1982)
* "Come Back Suzanne" (1982ko martxoa)
* "A New Fashion" (1982ko martxoa)
* "Baby Please Don't Go" (1985eko ekaina) 
* "What & How & If & When & Why" (2015eko ekaina)

## Idazlanak 
### Arkeologia 
* ''Bill Wyman's Treasure Islands* 

### The Rolling Stones 
* *Stone Alone* 
* *Rolling with the Stones* .
* *Bill Wyman's Blues Odyssey* 
* *The Stones – A History in Cartoons* 

### Artea 
* *Wyman Shoots Chagall'' 

## Kanpo estekak
Sidónio Pais

**Sidónio Bernardino Cardoso da Silva Pais** (Caminha, 1872ko maiatzaren 1a - Lisboa, 1918ko abenduaren 14a) portugaldar  militar, diplomazialari eta politikaria izan zen. Portugalgo presidentea izan zen 1918ko maiatzetik hil zen arte.

Armadako Eskolan ikasi eta maior mailara igo ondoren, Coimbrako Unibertsitatean matematika ikasi zuen. Kalkulu irakaslea izan zen, eta gero unibertsitateko kantzilerordea.

Hargin beltza eta errepublikaren aldekoa izan zen. Portugalgo Errepublika aldarrikatu ondoren sartu zen politikan, eta 1911n aukeratu zuten Kongresu Konstituziogileko kide. Merkataritza eta Finantza ministro izan zen eta 1912tik 1916ra enbaxadore Berlinen.

Portugalek Lehen Mundu Gerran parte hartzearen aurka agertu zen eta 1917ko abenduan estatu kolpe militar baten buru izan zen. Lehen ministro, Gerra ministro eta Kanpo Arazoetarako ministro izendatu zuten.  Konstituzioaren zati batzuk bertan behera utzi zituen eta dekretu diktatorialen bidez gobernatu zuen.  Vatikanoarekin adiskidetu zen eta 1918ko apirilean presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen nekazari katolikoen laguntzarekin. Maiatzean karguaren zina egin zuen eta urrian larrialdi egoera ezarri zuen eta disidenteak erreprimitu zituen.

Ezkertiar batek hil zuen 1918ko abenduaren 14an.

## Kanpo estekak
Esneki zonadun

**Esneki zonaduna** (*Lactarius zonarius*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Baliteke toxikoa ez izatea, baina bere zapore minak eta mingotsak, janezina egiten dute. Literaturak dioenez, behin baino gehiagotan egosten bada eta erabilitako ura bota, mingostasuna desagertu egiten da. Lan handia da eta emaitza ez da ziurra.

Sinonimoak: *Amanita zonaria*, *Galorrheus zonarius*, *Lactifluus zonarius*, *Lactarius scrobipes*, *Lactarius insulsus*, *Lactarius zonarius var. scrobipes*, *Lactarius zonarius f. scrobipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero laua erdian hondoratua, ilaunduna, zurixka, hori-okrea, okre zurbila, eta maizago marroi laranja kolorekoa, gainerakoa baino kolore ilunagoz ikusten diren gune zentrokideekin; ertza laranja kolorekoa eta lobulatua.

**Orriak:** Dekurrente samarrak. Hori zurixka kolorekoak edo okre argikoak, batzuetan izokin koloreko erreflexu arin-arinekin.

Horri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Hasieran zuria, berehala okre zurbila. Zilindrikoa, oinarrian mehetua, gainazal leunekoa, batzuetan zulotxo horixkekin. Zahartzean barrua hustu egiten zaio.

**Haragia:** Zuria, aireak ukitzean kolore arrosak hartzen ditu eta arbel kolorekoa edo grisaxka zenbait orduren barruan. Azalaren azpia gune zirkular zentrokideak ditu. Lodia eta trinkoa. Fruta garratzen usain ahula du. Esne zuria, kolorez aldatzen ez dena, ugari eta oso mina.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa lac, lactis, esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius acerrimus* delakoarekin, honek kolore argiagoak ditu. *Lactarius zonarioides* espeziearekin, honek mendi garaietako koniferetan irteten du. *Lactarius insulsus* delakoarekin, honek, orrietan, okre-haragi-zikin kolorea hartzen du azkar, kapela argiagoa du, haragia gutxi aldatzen da kolorez, oin gorrixka eta oinarria horixka. *Lactarius evosmus* delakoarekin, honek kapela zurixkagoa du eta udare egosien usaina.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean baso mistoetan eta txilardietan, pagadietan eta *Picea excelsa* espezieko koniferetan.

## Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Israel, Iran, Himalaiako eremua, Japonia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
600 000 francs par mois

***600 000 francs par mois*** (600.000 libera hilabetean) Nicolas Kolinek eta Robert Péguyk 1926an zuzendutako film komiko frantsesa da. Filma 1922an Jean Drault idazleak idatzitako liburuan oinarrituta zegoen.

## Sinopsia 
Langile batek apustua egiten du milioidun estatubatuar batekin hilero 600.000 franko gastatzea lortzeko, baina ahalegin guztiak egin arren ez du lortzen. Estatubatuarra langilearen alaba zaharrenaz maiteminduta dago.

## Aktoreak 
* Nicolas Koline : Anatole Galupin
* Charles Vanel : John Durand
* Madeleine Guitty : Ernestine Galupin
* Hélène Darly : Anna Galupin
* Louis Vonelly : Idazkaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
Kees Hopmans

**Kees Hopmans** (Hoogerheide, 1964ko urriaren 31) Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1991**
* 2. Nationale Sluitingsprijsean
**1999**
* 7. Schaal Selsean
**2000**
* Dwars door Gendringren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nusantara

**Nusantara**, ofizialki **Nusantara hiriburua** (), Indonesiako etorkizuneko hiriburua da. 2024ko abuztuaren 17an inauguratzea aurreikusten da, herrialdeko egun nazionalaren ospakizunekin. Proiektatutako hiriak Jakarta ordezkatuko du, 1945etik hiriburu nazionala dena. Borneo uharteko ekialdeko kostaldean dago, gaur egun Ekialdeko Kalimantan probintziaren zati den horretan, eta hiriak 2.560 km2-ko azalera hartuko dutela aurreikusten da, besteren artean muino, baso eta badia batekin. Espero da Nusantara Ekialdeko Kalimantanetik banandutako beste probintzia bat izango dela, Jakartako eskualde kapitalaren antzekoa.

Nusantara 2022ko uztailean eraikitzen hasi ziren, lurra eta sarbide-errepideen trazadura garbitu eta lehenengo fasea eraikiz –Gobernuaren Eremu Nagusiko esparrua, gobernu-bulegoak, eskolak, ospitaleak eta merkataritza-zentroak barne–. Hasieran, Indonesia osoko 100.000 langile bidali zituzten bertara, 2022ko uztailean eraikitzen hasteko. Ekialdeko Kalimantaneko tokiko erakundeek gogor kritikatu ondoren probintziatik kanpoko langileak inportatzeagatik, Joko Widodo presidenteak Nusantara Hiriko Agintaritzari agindu zion langileak 150.000 eta 200.000 langile artean izateko, Nusantaran lan egiteko tokiko langileen parte-hartzea bermatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shemekia Copeland

**Shemekia Copeland** (New York, 1979ko apirilaren 10a) blues-kantari estatubatuarra da.

## Abeslari ibilbidea 
Harlemen jaio zen Copeland, New York hirian, Estatu Batuetan. Johnny Copeland gitarrista eta blues abeslariaren alaba da. Goiz hasi zen kantatzen, eta lehen emanaldia Cotton klubean izan zuen, gutxi gorabehera 10 urte zituenean. 16 urterekin hasi zen abeslari-karrera egiten. Aitak, Osasuna gainbehera hasi zitzaionean, Shemekia hartu zuen hasierako kantari edo telonera gisa bere emanaldi eta biretan, eta horrek Shemekiari blues-lokalen zirkuituan izena ezartzen lagundu zion. Copeland 1997an graduatu zen New Jerseyko Teaneckeko Institutuan.

Alligator Records-ekin grabazio-kontratua lortu zuen eta *Turn the Heat Up*! lehen albuma kaleratu zuen. 1998an, bira batekin jarraitu zuen Amerikako eta Europako blues zirkuituetan. Bere bigarren albuma, *Wicked*, 2000. urtean argitaratu zen, eta duo bat aurkeztu zuen Ruth Brownekin. Blues Musikako hiru sari irabazi zituen.

Hurrengo erregistroa, *Talking to Strangers*, John doktoreak ekoitzi zuen eta 2005ean The *Soul Truth* argitaratu zuen, Steve Cropperrek ekoitzia.

2008an, Telarc Internacionalekin sinatu zuen Copelandek, eta 2009ko otsailean argitaratu zuen bere lehen diskoa, *Never Going Back*. Rising Star - Blues Artist-a irabazi zuen *Down Beaten* 2009ko abenduan. Efes Pilsen Blues Festivalen ere parte hartu zuen 2009an. 

2013an, blues-musikako sari baterako izendatu zuten Copeland, emakumezkoen blues-artista kategorian.

2015eko urrian, *Outskirts of Love* 6. postura iritsi zen Billboard Top Blues Albums-en.

2022an Bilboko *Bilbao Blues Festival* jaialdian abestu zuen.

## Discografia 
* 1998: *Turn the Heat Up*
* 2000: *Wicked*
* 2002: *Talking to Strangers*
* 2005: The *Soul Truth*
* 2009: *Never Going Back*
* 2011: *Shemekia Copeland - Deluxe Edition*
* 2012: 33 1/3
* 2015: *Outskirts of Love*
* 2018: *America´s Child*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Artaxoa)

**San Pedro eliza** Artaxoa herrian kokatutako eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Eraikina 
Jatorriz XIII. mendeko eraikin gotikoa da, San Saturnino elizaren parean eraikia, garai hartan errebala zenaren eliza izateko. Erdi Aroko eraikina oso eraldatua izan da mendeetan zehar, nahiz eta harlanduzko hormek eta bi portada txaranbelduek eta dorre prismatiko altu batek jarraitzen duten. 

Barrualdean, hiru naberen jatorrizko antolaketa erabat berritu zen 1862an, eta gurutze latindarreko oinplano bihurtu zen, alboko kaperekin, ilargixkadun kanoi erdiko gangez estalia, gurutzaduraren erdiko zatia izan ezik, kupula eliptikoa baitu. Pilastrek eta errosetekin kasetoitutako arkuek itxura neoklasikoa ematen diote multzoari. 

## Ondasun nabarmenak 
Parrokiako altxorrean Epifaniaren erretaula flandestarra, triptiko txiki bat, nabarmentzen da, zur landu eta polikromatuzko irudiekin, XVI. mende hasierako obra flandestarra eta oraindik gotizista, Bruselako tailerretik etor zitekeena. 

Urregintzako lanak ere badira, XVII. mendearen lehen erdiko bi kaliza ba dira, Jose Velazquez de Medrano Iruñeko zilargileak (Blazquez deitua) eta Hernando Lópezek puntzonatuak, eta Mexikotik datorren hirugarren kaliza rococo bat, 1766koa, Jacinto Martínez de Agirre kapitainak ekisaindu batekin batera bidalia. 

Bereziki interesgarria da Lignum Crucis erlikia-ontzia, plateresko estilokoa, Luis Sueskun zilargileak 1561ean landu zuena. Parrokia honetakoak dira XIV. mendeko hainbat tailu gotiko ere, gaur egun Iruñeko Elizbarrutiko Museoan daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerusalemgo Andre Mariaren baseliza

**Jerusalemgo Andre Mariaren baseliza** Artaxoa udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau basilika bat da. Barroko estiloa ditu.

## Eraikina 
Herritik hurbil, 1709 eta 1714 urteen artean eraikitako tenplu barrokoa dago, nahiz eta XII. mendeko eliza erromaniko bat eta Elizaldea herri hustuaren aurreko eliza bat egon zirela jakin. Gurutze latindar formako oinplanoa duen eraikuntza da. Nabe luzea du, kanoi erdiko gangak ilargixkak eta gurutzadura handia ditu, eta gainean linternadun kupula bat.

Kanpoaldeak harlanduzko fatxada zaindua du, ordena erraldoiko pilastrekin eta frontoi handiarekin. Elizaren burualdean erretaula barrokoa dago, 1717an egina. Erretaula horretan bankua, gorputza eta atikoa daude, tartekatutako zutabe salomondarrez artikulatuta. San Joakinen eta Santa Anaren tailen artean, gortinaje-errezelaren azpian dagoen marko obal bat dago; Jerusalemgo Andre Mariaren irudiaren tronua da, XIII. mende hasierako erromaniko berantiar batek egina, gotikorako aurrerapenekin, urre koloreko kobrez egina eta kolore biziko esmaltez apaindua. Tafallako bidearen ondoan San Bartolome ermita dago, 1235ean dokumentatua, baina gaur egungo eraikina XIX. mendekoa da. San Gil, San Migel eta Santa Katalina ermitak desagertu ziren.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Artaxoa
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Ken Hashikawa

**Ken** **Hashikawa** (1970eko maiatzaren 8a), japoniar txirrindulari ohia da. Motorola taldean hasi zen eta gero Tonissteinner-Saxon talde belgikarrean ibili zen urte askoz. Bere ibilbidearen azken urteak japonian eman zituen.

## Palmaresa 
1995

Japoniako Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustav Fechner

**Gustav Theodor Fechner** (Żarki Wielkie, 1801eko apirilaren 19a – Leipzig, 1887ko azaroaren 18a) fisikari, filosofo, eta psikologo alemaniarra izan zen.

## Lanak 
* Organismoen teoria orokorren aurrerapenak (*Praemissae ad theoriam organismi generalem,* 1823).
* *Stapelia mixta* (1824).
* Egun arte eginiko landare-analisiak (*Resultate der bis jetzt unternommenen Pflanzenanalysen,* 1829).
* Kate galbanikoaren dimentsioen determinazioa (*Maassbestimmungen über die galvanische Kette,* 1831).
* Kolerarako babes-tresneria (*Schutzmittel für die Cholera,* 1832).
* Fisika esperimentalaren katalogoa (*Repertorium der Experimentalphysik,* 1832). 3 bolumen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Riabkin

**Aleksandr Riabkin** (Jekaterinburg, 1989ko uztailaren 11) errusiar txirrindulari ohia da. 

Euskal Herrian nabarmendu zen txirrindulari bezala. Bidasoko Itzulian bigarren sailkatu zen, Bizkaiko Biran bitan izan zen podiumean eta 2009ko Bizkaiko Biran etapa bat irabazi zuen profesionala bihurtu baino lehen. Profesionaletan, Caja Rural taldean aritu zen.

## Palmaresa 
**2008**
* 3. Bizkaiko Biran
* 3. Castellongo Itzulian
**2009**
* Tarragonako Itzuliko etapa 1 
* Segoviako Itzulia
* 2. Bizkaiko Biran eta etapa 1
* 2. Bidasoako Itzulian
* 2. Volta del Llagostín
* 2. Madrilgo Erkidegoko Itzulian
* 2. Palenciako Itzulian
***2010**
* San Juan Sari Nagusia
* San Roman Saria
* Portugalgo Etorkizuneko Tourra
* Zamorako Itzuliko etapa 1 
* 2. Goierriko Itzulian
* 3. Jose Mari Anza Memorialan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gotthold Eisenstein

**Ferdinand Gotthold Max Eisenstein** (1823-1852) matematikari alemaniarra izan zen, batez ere zenbakien teorian egindako lanengatik ezaguna.

## Bizitza eta obra 
Kristautasunera bihurtutako familia judu baten semea zen. Aitak zortzi urtez aritu zen armada prusiarrean, eta, ondoren, negozioetan aritu zen, itxuraz arrakasta handirik izan gabe. Bost anaiak haur txikiak zirela hil ziren, eta berak meningitisa izan zuen. Ondorioz, bere osasuna oso txarra izan zen eta hipokondriako bihurtu zen.

Berlingo eta Charlottenburgeko hainbat eskola eta institututan ikasi zuen 1842ra arte, orduan aitak negozioa Ingalaterrara eta Irlandara eraman zuen. Han ezagutu zuen William Rowan Hamilton. Lagrangeren, Eulerren eta Gaussen lanak aztertzen ari zen beti bere kabuz. Hemezortzi eta hemeretzi urte zituela, Dirichlet-en klaseetara joan zen unibertsitatean.

1843an Berlingo unibertsitatean sartu zen eta hurrengo urtean Journal de Crelle-n argitaratu zituen bere lehen artikuluak. Crellek berak gomendatu zion Alexander von Humboldt-i, bera izango baita haren babesle nagusia.'

1847an, Berlingo unibertsitatean eskolak emateko gaikuntza lortu zuen, baina 1848a denbora laburrean espetxeratu zuten iraultzan jarrera errepublikanoa zuelako. 1851n, gaixorik, irakaskuntza aldi baterako utzi behar izan zuen eta hurrengo urtean hil zen, hogeita bederatzi urterekin, Humboldtek beka garrantzitsu bat lortu zionean.

Eisenstein-en lana, batez ere, hiru eremutan oinarritzen da: forma koadratikoen teoria aritmetikoa, elkarrekikotasun koadratikoaren legea eta funtzio eliptikoen teoria.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Eisenstein, Gotthold. Mathematische Werke (en (alemany) i (francès)).  American Mathematical Society, 1989. . 
* Schappacher, Norbert. «Gotthold Eisenstein». A: Heinrich Begehr, Helmut Koch, Jürg Kramer, Norbert Schappacher, Ernst-Jochen Thiele (eds.). Mathematics in Berlin (en (anglès)).  Springer, 1989, p. 55-60. . 
* 

## Kanpo estekak 
* 
* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. «Ferdinand Eisenstein» (en anglès). MacTutor History of Mathematics archive.   School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland. 
*