open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pegasus (spywarea)

**Pegasus**, Israelgo NSO Group teknologia enpresak garatutako spyware programa bat da eta, beraren bidez, faiOS eta Android sistema eraginkorrak dituzten telefono mugikorrak espiatu daitezke. 

2016an giza eskubideen aldeko ekintzaile baten iPhone mugikor batean ezartzeko saiakera batek porrot egin ondoren jakin berri haren berri. Pegasus gai da mugikorretako testudun mezuak irakurri, deien arrastoa jarraitu, kodeak eskuratu, mugikorren kokalekua jakin eta bertan ezarriak dauden aplikazioak ezagutzeko.

Diskretua da programa: gailu elektronikoan sartzen dute, eta erabiltzaileek ez dute nabaritzen. Modu bat baino gehiago daude gailua infektatzeko. Batetik, telefonora deituta, lotura bat daukan SMSa bidalita edo posta elektroniko bidez —ez dago deiak hartu beharrik edo loturan sakatu beharrik—, eta, bestetik, Whatsappen moduko aplikazioen segurtasun akatsak aprobetxatuta. 

Behin gailuan sartuta, espioia haren jabe egiten da; izan ere, Pegasus troiar bat, RAT bat zehazki, Urrunetik Kudeatzeko Tresna, ingelesez (*Remote Administration Tool*): besteak beste, mezu elektronikoak, erabiltzaile izenak, pasahitzak, argazkiak eta bideoak eskuratzea ahalbidetzen du; kamerak eta mikrofonoak aktibatzea; elkarrizketak entzutea; gailuaren kokapenaren berri izatea; eta Facebook, Whatsapp, Telegram eta Skypeko informazioa jasotzea. Gainera, programak ez du arrastorik lagatzen. 

Pegasus programa independenteak dira, dinamikoa da, aldatzen ari da uneoro, eta sofistikazio handikoa da zelatatzearen fase guztietan. Sartzeko zulo edo akatsa aurkitzen duen gisa berean, troiarraren aztarna garbitzeko, beste pertsona eragile batek zauria itxi egiten du eta, are, zelataren eragilearen aztarna nahi den lekura bidera daiteke, espioitzaren biktimari erasoari buruzko pista faltsu bat eskainiz. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Independentisten espioitza auzia (Espainia)

## Kanpo estekak
Gaios

**Gaios**, grezieraz  Γάιος, Greziako Paxos uharteko herriburua eta portu nagusiena da, Joniako Uharteetan. Izena Paulo Apostuluaren Gaios jarraitzaileari zor dio, ustez uhartera kristautasunaren ekarlea eta bertan ehortzia izan zena. 

2001eko erroldaren arabera 1.206 biztanle zituen.
María Blanca Ferrer García

**María Blanca Ferrer García** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1932- *ibidem*, 1992ko ekainaren 15a) abokatua, kazetaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidean eta Kazetaritzan lizentziatua, Nafarroako Unibertsitatean. Ohitura maskulinoak garatu zituen bere garaian, hala nola tabakoa erretzea, zezenketak edo gaztetatik idaztea. Zenbait urtez, Montejurra aldizkariko zuzendaria izan zen, ideologia karlistakoa, eta 1966ko abuztuan, 18 zenbakian, zuzendari gisa agertu zen.

Pregón aldizkarian ohiko kolaboratzailea izan zen non bere poesia-lana jasota geratu zen, eta, hala, 1969. urteaz geroztik, poema ugari agertu ziren aldizkariaren zenbaki bakoitzean, eta lankidetza horrek 1977ko azken zenbakiraino egin zuen aurrera, 128. zenbakira arte, aldizkari honen lehen garaia amaitu zen arte.**.**

## Lanak 
Poema-liburuak

* *Tarde gris*. (1967)
* *Yoerías*.(1969)
* *Un león en la basura* poemarioa (Ediciones Pamplona, 1982)
* *El tañedor de lunas*. (Ediciones Pamplona, 1982)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Logroño Carrascosa, Isabel (2017). «MARÍA BLANCA FERRER GARCÍA».  (1975-2017) ISBN 978-84-235-3498-2)

## Kanpo estekak 
* Blanca Ferrerren poesia ibilbidea
Konjuntzio-falazia

**Konjuntzioaren falazia** –**Lindaren problema** izenez ere ezagutzen dena– hainbat baldintza espezifiko baldintza orokor bakarra baino probableagoak direla suposatzen denean gertatzen den falazia formala da.

## Definizioa eta oinarrizko adibidea 
Falazia honen adibiderik gehien aipatzen den Amos Tversky eta Daniel Kahneman-ekin sortu zen. Irudikatutako deskribapena eta pertsona fikziozkoak badira ere, Amos Tverskyren Stanfordeko idazkariak Linda Covington zuen izena, eta bere izena jarri zion puzzleko pertsonaia ospetsuari. *Lindak 31 urte ditu, ezkongabea, esanguratsua eta oso argia.* *Filosofian lizentziatu zen.* *Ikasle zela, diskriminazio eta justizia sozialeko gaiekin oso kezkatuta zegoen, eta nuklearren aurkako manifestazioetan ere parte hartu zuen.*

 Zein da probableagoa?

# Linda banku-kutxazaina da.
# Linda bankuko kutxazaina da eta mugimendu feministan aktiboa da.
Galdetutako gehienek 2. aukera aukeratu zuten. Hala ere, bi gertaera elkarrekin gertatzeko probabilitatea, "konjuntzioan", beti da bata zein bestea bakarrik gertatzeko probabilitatea baino txikiagoa edo berdina; formalki, *A* eta *B* bi gertaeretarako desberdintasun hau honela idatz liteke: \Pr(A \land B) \leq \Pr(A) edo \Pr(A \land B) \leq \Pr(B).

Adibidez, Linda banku kutxazain izateko probabilitate oso baxua aukeratuz gero –esaterako, Pr(Linda banku kutxazaina da) = 0.05–, eta feminista izateko probabilitate handia –esaterako, Pr(Linda feminista da) = 0.95–, orduan, aldagaien arteko independentzia onartuz, Pr (Linda banku kutxazaina da *eta* Linda feminista da)&nbsp;= 0.05&nbsp;×&nbsp;0.95 edo&nbsp;0.0475; hau da, Pr(Linda banku kutxazaina da) baino txikiagoa –0.05–.

Tverskyk eta Kahnemanek diote gehienek problema hau gaizki erantzuten dutela ordezkaritza izeneko prozedura heuristikoa –hau da, erraz kalkulatzen dena– erabiltzen dutelako epaiketa mota hau egiteko: 2. aukerak Lindaren deskribapenean oinarrituta "errepresentagarriagoa" dirudi, nahiz eta argi dagoen matematikoki probabilitate txikiagoa dela. 

Bi gertaeren konjuntzioa gertaera bat bakarrik baino probabilitate handiagoa dela *konjuntzio-errore* baten adibidea da; oro har, hori egiteko giza joerari konjuntzio-falazia deritzo. Bereizketa hau garrantzitsua da; izan ere, arrazoitzaile batek akats horiek egin ditzakeelako nahitaezko joerarik izan gabe, jendeak esperotako balio onean oinarritutako apustuetan, batzuetan, dirua galtzen duen bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beth Shriever

**Bethany Shriever** MBE (Leytonstone, Essex, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1999ko apirilaren 19a) eliteko txirrindulari britainiarra da, BMX lasterkari gisa lehiatzen dena. 2017an, Munduko Junior mailako txapeldun, eta, 2018an, Zolder-eko UCI BMX Supercross Munduko Kopako azken ekitaldiko irabazlea da. 2021ean, historiako BMX lasterketako lehen txirrindulari britainiarra izan zen, eta, urte berean, Olinpiar eta Munduko tituluak irabazi zituen.

## Bizitza 
Shriever 1999an jaio zen, eta bederatzi urte zituela hasi zen BMXn. Hortik aurrera, Braintree klubean hasi zen entrenatzen, eta, asteburuetan, lehiatzen hasi zen. Shrieverrek zilarrezko domina irabazi zuen 2016ko BMX Europako Txirrindularitza Txapelketan, eta, 2017an, junior mailako munduko txapeldun izan zen. 2018an, 17. postuan sailkatu zen Bakuko Munduko Txapelketan, senior gisa, eta Belgikako UCI BMX Munduko Kopako finala irabazi zuen, Judy Baauw eta Laura Smulders bigarren eta hirugarren postuetan utziz. 2020ko martxoan, Shriever, Manchesterreko BMX Serie Nazionalean, itzulirik utzi gabe nagusitu zen.

Tokioko 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, Shriever Britainia Handiko 26 txirrindulari talde indartsuaren parte izateko aukeratu zuten, non Emakumeen BMX lasterketako urrezko domina irabazi zuen.

## Bizitza pertsonala 
Shrieverrek, entrenamenduaren eta bidaiaren gastu batzuk estaltzeko, lanaldi partzialean lan egin zuen Stephen Perse Fundazioko haurtzaindegian irakasle laguntzaile gisa, UK Sport-ek 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoen ostean egindako finantzaketa-berrikuspenean zehazten baitzuen, Tokio 2020 aldera, bakarrik gizonezko txirrindulariak lagunduko zituela.

Shriever Britainiar Inperioko Ordenako (MBE) kide izendatu zuten 2022ko Urte Berriko ohoreetan, BMX lasterketari egindako zerbitzuengatik.

## Emaitza nagusiak 
; 2016
: 2. 15px Europako BMX Txapelketan

; 2017
: 1. 20px UCI BMX Munduko Junior Txapelketan

; 2018
: 1. 15px 5. etapan, BMX Supercross Munduko Kopan, Zolder

; 2021
: 1. 15px BMX lasterketan, Olinpiar Jokoak
: 1. 20px UCI BMX Munduko Txapelketan, Elite

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bethany Shriever at Cycling Archives
*Bethany Shriever Olympics.com-en
*Bethany Shriever Olympedia-n
*Bethany Shriever British Olympic Association-en
The Final Destination

***The Final Destination*** edo ***Final Destination 4***, (euskaraz *Azken Helmuga* edo *Azken Helmuga 4*), 2009ko David R. Ellis estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Bobby Campo, Shantel VanSanten eta Mykelti Williamson aktoreek antzeztu zuten.

*Final Destination* (2000) eta *Final Destination 2* (2003) eta *Final Destination 3* (2006) aurrekariak eta *Final Destination 5* (2011) jarraipena dauzka.

## Argumentua 
Hegoaldeko Estatu Batuak, Nick O’Bannon (Bobby Campo) eta bere lagunak NASCAR txapelketako auto lasterketa bat ikustera joan dira. Bertan, ikusleentzako ondorio izugarriak dakartzan istripu beldurgarri bat gertatuko da. Nickek gertatzera doanaren aurreiragarpen bat izan duela jabetuko da, eta beste hamabi pertsonekin batera lasterketa gertatzen ari den estadiotik atera eta hondamenditik ihes egitea lortuko dute. Jada Heriotzarengandik ihes egin dutela sinetsirik, taldeak bere eguneroko bizitzarekin jarraituko dute, baina Nick, Lori (Shantel VanSanten) eta beren lagunentzako guzti hau hasiera besterik ez da izango, Heriotzak ez baiditu gauzak bertan behera uzten, eta bizirik atera direnak bereganatzeko modu basatian itzuliko da.  

## Aktoreak 
* Bobby Campo: Nick O'Bannon 
* Shantel VanSanten: Lori Milligan 
* Nick Zano: Hunt Wynorski 
* Haley Webb: Janet Cunningham
* Mykelti Williamson: George Lanter 
* Krista Allen: Samantha Lane 
* Andrew Fiscella: Andy Kewzer 
* Justin Welborn: Carter Daniels 
* Stephanie Honoré: Nadia Monroy 
* Lara Grice: Cynthia Daniels 
* Jackson Walker: Jonathan Groves
* Phil Austin: Edward Lane
* William Aguillard: Daniel Lane
* Brendan Aguillard: Ryan Lane
* Tina Parker: Cheyenne
* Cecile Monteyne: Dee Dee

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Txertubi

***Txertubi***, Euskal Herriko musika herrikoieko fandango bat da. Trikitixan maiz joa.

## Kanpo estekak 
* Txertubi, Tapia ta Leturia
* Txertubi, Sakabi ta Egañazpi
Final Destination 3

***Final Destination 3*** (euskaraz *Azken Helmuga*), 2006ko James Wong hongkongdar-estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Mary Elizabeth Winstead eta Ryan Merriman aktoreek antzeztu zuten.

*Final Destination* (2000) eta *Final Destination 2* (2003) aurrekariak eta *The Final Destination* (2009) eta *Final Destination 5* (2011) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
AEB, Pennsylvania, Wendy Christensen (Mary Elizabeth Winstead) neska gaztea, Jason Wise (Jesse Moss) mutilaguna, Carrie Dreyer (Gina Holden) lagunmina, haren mutilagun Kevin Fischer (Ryan Merriman) eta beren gainontzeko institutuko ikasgelakideak beren graduazioa ospatzeko jolas-parke bat bisitatuko dute. Wendyk bertan tragedia bat jazoko dela aurreikusiko du, hortaz errailetatik aterako dela uste duen errusiar mendian buelta bat ematea erabakiko du. 

## Aktoreak 
* Mary Elizabeth Winstead: Wendy Christensen
* Ryan Merriman: Kevin Fischer
* Kris Lemche: Ian McKinley
* Alexz Johnson: Erin Ulmer
* Sam Easton: Frankie Cheeks
* Jesse Moss: Jason Wise
* Gina Holden: Carrie Dreyer
* Texas Battle: Lewis Romero
* Chelan Simmons: Ashley Freund
* Crystal Lowe: Ashlyn Halperin
* Amanda Crew: Julie Christensen
* Maggie Ma: Perry Malinowski
* Ecstasia Sanders: Amber Regan
* Patrick Gallagher: Colquitt
* Andrew Francis: Payton
* Cory Monteith: Kahill
* Dustin Milligan: Marcus
* Tony Todd: Deabrua (ahotsa) / Metroko trenaren gidaria (ahotsa)
* Agam Darshi: Laura
* Dylan Basile: Sean

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
George Clinton

**George Clinton** (Little Britain, New York probintzia, 1739ko uztailaren 26a - Washington, 1812ko apirilaren 20a) estatubatuar militar eta politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 4. presidenteordea izan zen 1805etik hil zen arte.

Frantsesen eta Indiarren Gerran borrokatu ondoren New Yorken abokatu izan zen. 1777tik 1795era New Yorkeko gobernadorea izan zen. Estatu Batuetako Independentziaren kausaren alde egin zuen Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran, eta Armada Kontinentalean zerbitzatu zuen.

Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa berrestearen aurka agertu zen eta anti federalista izan zen. Alderdi Demokrata-Errepublikanoko hautagaia izan zen 1792ko hauteskundeetan eta 1801etik 1804ra New Yorkeko gobernadore gisa errepikatu zuen.

Presidenteorde izan zen 1805etik hil zen arte, Thomas Jefferson eta James Madison presidenteekin.

## Kanpo estekak
Tarsoko Meskita Handia

**Tarsoko Meskita Handia** () Turkiako Tarso hirian, Mersin probintzia, dagoen eraikina da. Meskita hau 1579an altxatu zen eta hiriko handiena da. Camii Nur auzoan dago San Pablo elizatik gertu. 

## Historia 
Meskita 1579an eraiki zuten otomandarren domeinuan. Meskitaren komisionatua Ramadanida turkomano dinastiako Ibrahim izan zen, 1517 baino lehen eskualdea gobernatu eta XVI. mendearen hondarrean Otomandar Inperioaren basailu izaten jarraitu zuen dinastia turkomano bat. Baina meskitaren informazio plakaren arabera, leku berean bederatzigarren mendeko meskita zaharrago bat zegoen, Abbastar Kalifa-herriaren garaian eraikia. Tarso Bizantziar Inperioak konkistatu ondoren, antzinako meskita eliza bihurtu zuten. XIV. mendean, ordea, Ramazanoğluk Tarso konkistatu zuen eta, 1579an, meskita berreraiki zen.

## Iruditegia 

Image:
ClockTowerGrandMosqueTarsus.JPG|Erlojuko dorrea.
GrandMosqueTarsus_(5).JPG|Meskitaren barrualdea. 
GrandMosqueTarsus_(4).JPG|Barruko patioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Meskitaren bideoa Youtuben.
Elgeta (trikiti abestia)

**Elgeta**, Euskal Herriko abesti bat da, kalejira doinua. Jazinto Rivas "Elgeta" trikitilari aintzindariak sortu zuen. Maiz trikitian joan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jazinto Rivas "Elgeta"

## Kanpo estekak 
* Elgeta, Iker Goenaga
* Elgeta, Xabier Aburruzaga

* &#x20;*Jacinto Rivas ”Elgeta” -  Kepa Junkera & Sorginak, (2014, Trikitixaren Historia Txiki Bat / Una Pequeña Historia De La Trikitixa).*
* 
* FASIO -KALEJIRA-(JACINTO RIVAS  ELGETA ) ERRENTERIA MUSIKAL AKORDEOI TALDEA (josanov, Youtube)
* «Meagasko erromeria; 'Elgeta' soinujolea - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus*
Final Destination 5

***Final Destination 5***, (euskaraz *Azken Helmuga 5*), 2011ko Steven Quale estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Nicholas D'Agosto, Emma Bell, Miles Fisher, Arlen Escarpeta, David Koechner eta Tony Todd aktoreek antzeztu zuten.

*Final Destination* (2000), *Final Destination 2* (2003), *Final Destination 3* (2006) eta *The Final Destination* (2009) aurrekariak dauzka.

## Argumentua 
AEB, Sam Lawton (Nicholas D'Agosto) mutil gazteak bere ikaskideekin batera autobusean doala zeharkatzera doazen zubi eseki baten suntsiketa eta bere eta jende ugariren heriotzaren aurreikuskapen bat izango du. Handik gutxira bere ikuskaria egi bilakatuko da, baina Samek bere burua eta beste zenbait pertsona hondamendi horretatik bizirik ateratzea lortuko du. Halere, Sam eta Molly (Emma Bell) neskalaguna berez oraindik salbu ez daudela jabetuko dira: descubren que no están realmente a salvo: Heriotza bikotea eta istripu izugarri hartatik bizirik atera direnen atzetik jarraika baidator.

## Aktoreak 
* Nicholas D'Agosto: Sam Lawton
* Emma Bell: Molly Harper
* Miles Fisher: Peter Friedkin
* Ellen Wroe: Candice Hooper
* Jacqueline MacInnes Wood: Olivia Castle
* P. J. Byrne: Isaac Palmer
* Arlen Escarpeta: Nathan Sears
* David Koechner: Dennis Lapman
* Courtney B. Vance: Jim Block agentea
* Tony Todd: William Bludworth
* Brent Stait: Roy Carson
* Roman Podhora: John
* Jasmin Dring: Cho
* Barclay Hope: Leonetti doktorea
* Chasty Ballesteros: Spako harreragilea
* Mike Dopud: Sukaldaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Azterein

**Azterein** (*8. partzuergoa: Eslaba-Arteta*) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Eslaba eta Arteta herriek partekatzen dute partzuergo hau.

## Geografia 
Azterein Oibar ibarran barruan dago geografikoki, baina, administratiboki, Eslaba eta Ezporogi udalerri independenteetan da. Ibar hau Mendialdea Behereko ibarra da.

### Mugakideak 
### Inguru naturala eta kokapena 
Eslaba eta Arteta (Ezporogi) Nafarroa Garaia mendebaldean kokatzen dira, Zangozako merindadearen muturrean. Herrietara Iruñea eta Jaka arteko errepidea hartuta ailegatzen da. Oibar ibarrean kokatuta dago.

### Klima eta landaredia 
Aztereingo klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.

Aztereingo ako basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.

#### Estazio meteorologikoa 
Eslaban edo Ezporogin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Lerga pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 612 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eslaba
* Arteta

## Kanpo estekak
Merel Smulders

**Merel Smulders** (Nimega, Herbehereak, 1998ko urtarrilaren 23a) BMX txirrindularitzan lehiatzen den atleta herbeheretarra da. Bere ahizpa Laura ere, BMX txirrindularitzan lehiatzen da.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen emakumezkoen lasterketan brontzezko domina lortuz.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
Charlotte Worthington

**Charlotte Worthington** MBE (Manchester, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1996ko ekainaren 26a) txirrindulari britainiarra eta urrezko domina olinpikoa da, nazioartean BMX Estilo Librean lehiatzen dena.

## Bizitza pertsonala eta kirol ibilbidea 
Worthington 1996an jaio zen. 20 urterekin, BMX serio hartu zuen, eta, hiru urtez Chorltonetik gertu dagoen Mexikoko jatetxe batean, sukaldari gisa lan egin zuen BMX Estilo Librea Olinpiar Jokoetara, 2017an, gehitu aurretik. Estilo Libreko Parkeko Britainia Handiko Txirrindularitza Taldeko programan onartu zuten, eta, 2019an, munduko domina bat lortzen zuen lehen emakume britainiarra bihurtu baino lehen, Britainia Handiko eta Europako tituluak irabazi zituen; diziplinan horretan, brontzea lortu zuen UCI Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, Chengdunen, Hannah Roberts estatubatuarraren eta Macarena Perez Grasset txiletarraren atzetik. Gaur egun, Corby-n (Northamptonshire) bizi, eta entrenatzen du lanaldi osoz, eta bertan dagoen Adrenaline Alley skate parkean eta Nottingham ondoan dagoen Asylum skate parkean entrenatzen du. 2021eko ekainean, brontzea irabazi zuen Emakumeen BMX Parken 2021eko UCI Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, Montpellierren, berriro Hannah Robertsen (urrezkoa) eta Nikita Ducarroz-en (zilarrezkoa) atzetik.

Tokioko 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, Worthington Britainia Handiko 26 txirrindulari talde indartsuaren parte izateko aukeratu zuten, non Emakumeen BMX lasterketako urrezko domina irabazi zuen. Bere bigarren lasterketan, lehiaketan 360 graduko backflip bat lortu zuen historiako lehen emakumea izan zen.

2021eko Yogscast Jingle Jam-en agertu zen Access Sport-ekin elkarlanean

Worthington Britainiar Inperioko Ordenako (MBE) kide izendatu zuten 2022ko Urte Berriko ohoreetan, BMX lasterketari egindako zerbitzuengatik.
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Charlotte Worthington Olympics.com-en
*Charlotte Worthington Olympedia-n
*Charlotte Worthington British Olympic Association-en
*Charlotte Worthington British Cycling-en
*Charlotte Worthington Instagram-en
Juantxu Beitia

**Juan Bautista Beitia Gorriarán**, **Juantxu Beitia** izenez ezagutua (Sestao, Bizkaia, 1942) bizkaitar enpresaburu, sindikalista eta politikaria da.

## Bizitza 
Juantxu Beitia bizkaitar ekintzaile, sindikalista eta politikaria da.

Eusko Langileen Alkartasuna (ELA) sindikatuaren idazkari orokorra izan zen.

Leioako zinegotzia izan zen. Leioako Udaleko zinegotzi ordezkaria izan zen.

## Erreferentziak
Paul Milgrom

**Paul Robert Milgrom** (Detroit, 1948ko apirilaren 20a) estatubatuar ekonomialaria da. 2020 Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen Robert B. Wilsonekin batera enkanteen teorian egindako hobekuntzengatik eta subasta formato berriak asmatzeagatik

Detroiten jaio zen familia judu batean eta matematikan graduatu zen Michigango Unibertsitatean. Ekonomia eta kudeaketa irakaslea izan zen Ipar-mendebaldeko Unibertsitatean eta Yaleko Unibertsitatean. 1987tik Stanfordeko Unibertsitateko irakaslea da.

Joko-teorian aditua da, batez ere enkantearen teorian eta prezioen estrategietan.
Jorge Zabaleta

**Jorge Antonio Zabaleta Briceño**  (Santiago, 1970eko apirilaren 18a) txiletar telebista-aktorea, irrati-aurkezlea eta enpresaburua da.

## Biografia 
Antonio Zabaleta musikari txiletarraren semea eta Miguel Zabaleta musikariaren iloba da, *Los Red Juniors* taldea osatzeagatik ezagunak, garai batean Txileko Nueva ola eszenan ezaguna eta 1988an Txileko Plebiszitu nazionalean  Augusto Pinocheten agintean jarraitzearen aldeko "franja del Sí-n" parte hartu zutelako. 

Zabaleta hainbat ikastetxetan ibili zen bere eskola-jokabide okerrengatik, besteak beste, Saint George's College, Saint Gabriel's School eta Las Condeseko Colegio San Luis ikastetxean. Ez zen ikasle ona eta graduatu ondoren, enpresen administrazioa eta gero publizitatea ikastera sartu zen, ikasketak amaitu gabe.  Hainbat lan egin zituen, horien artean, *Sonotec* enpresan lan egin zuen, non kaseteak bikoizten zituen.

Zabaletak ez du prestakuntza artistikoko ikasketarik. Hala ere, Luis Alarcón aktorea aitortu du bere irakasle gisa, eta hark eman zizkion 1996an Txileko Telebista Nazionalean hainbat aktore klase. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txema Mendizabal

**Jose Maria Mendizabal Pisa** (Bilbo, 1975), musika munduan **Txema Mendizabal**, 1994tik Valentzian bizi den euskal musikari eta abeslaria da. Valentziako talde desberdinekin jotzen du. 

## Kolaboratu duen taldeak 
Talde ugarietan jo du bilbotarrak:
* Manolo Tarancón abeslariaren taldea
* Perdido y la Octubre Band 
* Star Trip
* Nanga Parbat (gaur egun)
* Powderfingers (gaur egun)

## Diskografia 
* *Golpe de estado* (2016). La Viejita Música.
* *Disparo revelador* (2019). La Viejita Música.
* La madriguera del valiente (2022). EP, La Viejita Música.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Txema Mendizabalen webgune ofiziala. 
* :"Disparo revelador" abestia You Tube.
* :Elkarrizketa.
Naroa Fernández

**Naroa Fernández Rodríguez** (Nafarroa Garaia, 2003ko abuztuaren 28a) nafar txirrindularia da. 2021ean Espainiako junior txapelduna izan zen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naia Amondarain

**Naia Amondarain Gazañaga** (Ibarra, 2001eko otsailaren 13a) gipuzkoar txirrindularia da. Errepidean ez ezik, pistan ere aritzen da.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lur Florido

**Lur Florido Sedano** (Bilbo, 2003ko ekainaren 20a) bizkaitar txirrindularia da. Glas-Iurreta eta Txorierriko Nesken Taldean aritu zen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irantzu Solaguren

**Irantzu Solaguren Martínez** (Algorta, 2003ko abenduaren 28a) bizkaitar txirrindularia da. Punta Galea Txirrindulari Elkartean aritutakoa, ziklokrosean eta pistan ere aritu da.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannah Roberts (BMX txirrindularia)

**Hannah Roberts** (South Bend, Indiana, AEB, 2001eko abuztuaren 10a) BMX estilo libreko txirrindulari estatubatuarra da. Hiru aldiz munduko txapelduna izan da UCI Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, eta zilarrezko domina lortu zuen BMX estilo librean Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan.

## Hastapenak 
Roberts South Bend-en (Indiana) jaio zen. Robertsen ama Betty Roberts da. Roberts Buchanan-en (Michigan) hazi zen, non Buchanan High School-en graduatu zen 2019an.

Roberts 9 urterekin hasi zen BMXn ibiltzen, eta, bere lehen BMX lehiaketan, 2012an hartu zuen parte. 2018an, brontzea lortu ondoren, Robertsek bere bigarren BMX munduko titulua irabazi zuen 2019an.

### Olinpiar Jokoak 
BMX estilo libreko ekitaldia sartuko zen lehenengo Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoak, Roberts izan zen sailkatu zen lehen estatubatuarra. Roberts lehen sailkatu, eta irabazteko faboritoa zen. Lehen itzulian, puntuaziorik altuena lortu zuen, 96,10 puntu. Bere bigarren lasterketan, 97,50 puntura hobetu behar zuen urrea irabazteko, baina, lurreratze txarraren ostean, lasterketa gelditu zuen zilarrezko domina onartuz.

## Bizitza pertsonala 
Roberts, 2021eko urtarrilean, Kelsey Millerrekin ezkondu zen, eta Olinpiar Jokoetarako entrenatzen ari zen bitartean emandako laguntza eskertu zion.
## Nazioarteko emaitak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Hannah Roberts Olympics.com-en
*Hannah Roberts Olympedia-n
*Hannah Roberts U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
*Hannah Roberts USA Cycling-en
*Hannah Roberts Facebook-en
Beatriz Lalaguna

**Beatriz "Bea" Lalaguna Palacio** (1980ko otsailaren 3a) bizkaitar triatleta ohi eta txirrindularia da. Sestao Triatloi Taldean aritutakoa, gero txirrindularitzara lotu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massimo D'Alema

'''Massimo D'Alema'* (Erroma, 1949ko apirilaren 20a) italiar politikaria da. Italiako lehen ministroa izan zen 1998tik 2000ra.

Italiako Alderdi Komunistako kide izan zen eta 1991n Ezkerreko Alderdi Demokratikoa osatu zuen alderdiko kide batzuekin. 1998an zentro-ezkerreko koalizio-gobernu bateko lehen ministro bihurtu zen. Bere agintaldian, Italiak parte hartu zuen NATOk Jugoslaviaren aurka egindako bonbardaketetan. 

Bere alderdiaren erro marxistak berritzea eta alderdi sozialdemokrata bat sortzea proposatu zuen. *L'Unità'' egunkariko zuzendaria ere izan zen.

2002an lehen ministro kargua utzi ondoren, Europako Parlamentuko kide izan zen 2004tik 2006ra. 2006tik 2008ra Kanpo Arazoetako ministro izan zen Romano Prodiren gobernuan.
Laboral Kutxa-Fundación Euskadi

**Laboral Kutxa–Fundación Euskadi** (UCI kodea: **LKF**) euskal txirrindulari-taldea da. 2019an sortua, 2021ean profesional bilakatu zen. Nahiz eta emakumezkoen profesional mailan izan, txirrindulari gehienak amateurrak dira. Euskadi Txirrindularitza Fundazioaren eta Laboral Kutxaren babesa jasotzen du.

## 2026ko taldea 
## Kanpo estekak
Amaia Lartitegi

**Amaia Lartitegi Ormazabal** (Busturia, 2001eko martxoaren 12a) bizkaitar txirrindularia da. Errepideez gain, ziklo-krosean ere aritu da.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mireia Arriazu

**Mireia Arriazu Aguado** (Ermitagaña, 2003ko ekainaren 4a) nafar txirrindularia da. 2021ean debutatu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idoia Eraso

**Idoia Eraso Lasa** (Iruñea, 2002ko otsailaren 27a) nafar txirrindularia da. 2021ean debutatu zuen.

## Palmaresa
**2020**
* 2.  Bizkaikoloreak junior
* 20px 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (junior mailan)
**2022**
* 20px 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpiko mailan)
* 20px 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpiko mailan)
* Emakumeen Nafarroako Klasikoa (23 urtez azpikoan)
* 9. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (profesionaletan)
**2023**
* 20px 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpiko mailan)

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Idoia Eraso - *SitiodeCiclismo.net*
Gao Tingyu

**Gao Tingyu** (txineraz 高亭宇, Yichun, Txina, 1997ko abenduaren 15a) izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen den atleta txinatarra da.

## Nazioarteko ohoreak 
## Erreferentziak
Xubane Garai

**Xubane Garai Lazkano** (Aretxabaleta, 2002ko apirilaren 12a) gipuzkoar txirrindularia da. 2021ean debutatu zuen. Asko hausnartu ostean, ziklismoa alde batera uztea erabaki zuen lehentasuna ikasketei emateko.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Gabilondo

**Olatz Gabilondo Zenitagoia** (Bergara, 1999ko abuztuaren 30a) gipuzkoar txirrindularia da. Lasterketa amateurretan maila ona eman ondoren, 2022an debutatu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udane Bilbao

**Udane Bilbao Murillo** (2003ko martxoaren 8a) gipuzkoar txirrindularia da. Biorracerren maila ona eman ondoren, 2022an profesionalekin debutatu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cha Min-kyu

**Cha Min-kyu** (koreeraz 차민규, Anyang, Gyeonggi, Hego Korea, 1993ko martxoaren 16a) Hego Koreako abiadura patinatzailea da, nazioartean lehiatzen dena.

Cha-k, 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen 500 metroko lasterketan. Ekitaldiko errekor olinpikoa ezarri zuen 34,42 segundoko denborarekin, baina errekor hori, momentu batzuk geroago, azken irabazleak, Håvard Lorentzenek, 0,01engatik hautsi zuen. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere, parte hartu zuen, eta zilarra irabazi zuen 500 metroko proban, 34,39 segundoko denborarekin, Gao Tingyu txinatarrarengandik, urrezko domina eta olinpiar errekor berriarengandik, 0,07 segundora.
## Bizitza pertsonala
Seulgo Korea National Sports University-n ikasi zuen. 2011n, 18 urterekin hasi zen izotz gainean abiadura patinatzen, bere unibertsitateko entrenatzailearen aholkuz.

## Emaitza pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*https://web.archive.org/web/20220421091056/http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp%40PageID%3D103037%26SportID%3D103%26Personid%3D1020993%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html Cha Min-kyu] International Skating Union-en
*Cha Min-kyu SpeedSkatingBase.eu-n
*Cha Min-kyu SpeedSkatingNews.info-n
*Cha Min-kyu SpeedSkatingStats.com-en
*Cha Min-kyu Olympics.com-en
*Cha Min-kyu Olympedia-n
Nueva ola

**Nueva ola** (euskaraz "olatu berria") afiliazio gutxiko musikari talde bat izan zen, batez ere gaztelaniadun Hego Amerikan, 1950eko eta 1960ko hamarkadetako rock 'n rolla eta 1950eko eta 1960ko hamarkadetako Amerikako eta Europako beste musika batzuk jo eta ezagutarazi zituena. "Nueva ola" terminoa Argentinan sortu zen 1960ko hamarkadaren hasieran, gazteen artean ospea hartzen ari ziren rock and roll estilo arrotzak adierazteko, bertako adierazgarriekin batera.  Handik, kontzeptua Txilera zabaldu zen, Buddy Richard, Los Carr Twins, Los Red Junior, Luis Dimas, José Alfredo Fuentes, Fresia Soto, Cecilia, Gloria Aguirre eta Pat Henry bezalako adierazgarriekin.  Eta Perun, Kela Gates, Jimmy Santi, Los Doltons, Joe Danova, Los Silvertons, Los Belkings eta Anita Martinez bezalako adierazgarriekin.

Nueva ola-ko taldeek izena ingelesez izaten zuten normalean eta euren materiala ekoitzi baino lehen Estatu Batuetan edo Europan ezagunak ziren abestien bertsioak grabatzen zituzten.   Mugimendu artistiko bat baino gehiago, nueva ola Hego Amerikako gazteen kultura eta pop musikaren hasiera markatu zuen fenomeno ekonomiko eta soziala izan zen.

Nueva olarekin lotutako artistek 1960ko hamarkadan lortu zuten ospearen gailurra. Nueva ola musikaren garaikidea izan zen nueva canción, estilo hori, nueva olarekin batera, 1980ko hamarkadan protagonismoa lortu zuen rock en español eszenaren aitzindari bilakatu zena. 90eko hamarkadan, nueva ola musikak berpizkundea bizi izan zuen Txilen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rock en español

[eskuinera|thumb|376x376px| [Juanes]]
**Rock en español**  (euskaraz "Rock gaztelaniaz") ingelesez hitz egiten den munduan oso erabilia den terminoa da, gaztelaniazko ahotsak dituen edozein rock musika mota izendatzeko. Ingelesez hitz egiten duten taldeek ez bezala, oso talde gutxik lortu zuten mundu osoan arrakasta, askotan ezta gatelaniazko herrialdetan ere, promozio faltagatik. *Rock en español* 1950eko hamarkadaren amaieran sortu zen arren*, rock* talde askok nazio mailan ospea lortu zuten, Internetek entzuleak finkatu zituen arte. Hala ere, *rock en español-eko* artista batzuk nazioartean ezagunak egin ziren 1980ko hamarkadaren erdialdetik 1990eko hamarkadaren erdialdera arte "Rock en tu idioma"  ("Rock zure hizkuntzan") izeneko sustapen kanpainaren laguntzarekin. Erritmo folklorikoen eraginez rock-ean oinarritutako estilo espezifiko batzuk ere garatu dira eskualde hauetan. Estilo nabarmenenetako batzuk *rock latinoa* (rock musikaren fusioa Latinoamerikako eta Karibeko soinu folklorikoekin latino komunitateetan garatua); *Alterlatinoa*, rock alternatiboko eszena, soinu latinoa beste genero batzuekin nahasten zuena, besteak beste, Karibeko ska, reggae eta soca; edo *Andaluziako rocka*, Espainian sortu zen flamenko kutsuko estiloa.

## Kanpo estekak
Alterlatino

**Latinezko musika alternatiboa**, **alterlatinoa** edo **patchanka**, **rock mestizoa** izenez ere ezaguna (eta ingelesez **Latin Alternative**) 90eko hamarkadaren hasieran sortutako mugimendua da, eta mestizaje musikala du ezaugarri, rock elementuak musika latinoamerikarrarekin eta beste estilo batzuekin nahastera daramana, hala nola reggaea, ska, funka edo punka.

## Historia 
1960ko hamarkadaz geroztik nahasketa hauek egiten zituzten taldeak egon baziren ere (esaterako, Los Jaivas, Txilen edo El Polen, Perun, Andeetako musika rockarekin nahasten zuena, edo Santana, Karibeko erritmoak rockarekin nahasten zituena), bertako edo banakako kontzeptuak ziren.

1990eko hamarkadan, matxinada indigenista, globalizazioaren aurkako borroka eta neoliberalismoaren aurkako hazkuntza, gehi Amerikako eszena alternatiboaren garai gorena, diskoetxeek irmo onartzen hasi ziren nolabaiteko nahasketa inplikatzen zuen edozein musika kontzeptu. Caifanesek "La Negra Tomasa" eta "La Célula que Explota" arrakastekin, Karamelo Santo "Vas A Volver" eta "La Picadura" arrakastekin eta Los Fabulosos Cadillacs, ska talde ingelesak emulatzen hasi zirenak, rocka Latinoamerikako hainbat erritmorekin uztartzera eboluzionatu ziren.
eskuinera|thumb|250x250px| Manu Chao artista kontzertuan
Azpimarratzekoa da mugimendua ospea lorttzera eraman zuen mugarrietako bat Mano Negra talde frantsesaren presentzia Latinoamerikan izan zela, Europan jada arrakasta ikaragarria lortu zuen punk eta musika latinoaren nahasketarekin.

Korronte honetan nabarmendu diren beste taldeak Maldita Vecindad, Karamelo Santo, Amparanoia, Café Tacuba, Jarabe de Palo y Macaco, Carmina Burana dira, besteak beste.

Internet zabaltzeak, musika mestizoan espezializatutako hedabideekin batera, munduko hainbat lekutako musika-sonoritateen berehalako jarioa ez ezik, musika alterlatinari eragiten dioten musika-sonoritateen berehalako jarioari ere lagundu du, baizik eta artista alterlatinoen hedapen-tresna gisa ere balio izan du. modu independentean lan egin eta presentzia handiagoa dute euren musikaren munduko ezagutzan.

## Kanpo estekak
Usoa Ostolaza

**Usoa Ostolaza Zabala** (Zarautz, Gipuzkoa, 1998ko otsailaren 25a) gipuzkoar fisioterapeuta, triatloi eta duatloilaria da, 2021ean Laboral Kutxa-Fundación Euskadi txirrindulari taldearekin debutatu zuena.  

2024ko ekainaren 16an Pirinioetako Itzulia irabazi zuen eta maillot horia jantzi zuen Laboral Kutxa taldeari lehen itzulia emanda.

## Bizitza 
Usoa Ostolaza Zabala zarauztarrak Fisioterapiako ikasketak amaitu zituen eta Fisioterapia pediatrikoan espezializatuta dago.

2024ko ekainaren 16an Usoa Ostolaza Pirinioetako Tourreko maillot horia jantzi zuen. Laboral Kutxako  korrikalariak bezperan lortu zuen lidergoa, Aubisquen garaitu ondoren. Gainera, Yurani Blanco taldekidea podiumeko hirugarren postua lortu zuen. Bi lasterkarien artean, 206 UCI puntu eman zizkioten Laboral Kutxa taldeari World Tour-erako bidean.  

## Taldeak 
## Palmaresa 
thumb|367x367px|Usoa Ostolaza irabazlea, TFIP 2024 stage 2
**2023**
* 6. Grisette Sari Nagusian (Valonia)
* 10. Eibarko Hiria Sari Nagusian
* 16. Euskal Herriko Emakumezkoen Itzulian 
* 18. Emakumezkoen Burgosko Itzulian
**2024**
* 20px link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa  
* 20px Tour Féminin International des Pyrénées  eta etapa 1
* 2. Eibarko Hiria Sari Nagusian
* 5. Andaluziako Elite Vueltan (emakumeak)
* 13. Almeriako Klasikoan
* 22. UAE Emakumeen Tourrean
**2025**
* 2. link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 3. link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

* Elkarrizketa: Lan gogorrak fruituak eman ditu Berria, 2024.06.29
Ziza usozuri

**Ziza usozuria** (*Tricholoma columbetta*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ondo ezagutzen da, bere kolore guztiz zuriagatik, kapela satinatuagatik, eta bereziki, oinaren oinarrian agertzen zaion urdin berdexka koloreagatik, beste *Tricholoma* zurietan ez dira aurkitzen ezaugarri hauek.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 20 cm arteko diametrokoa, haragitsua, kanpai antzekoa, azkenik laua, titi zabal eta baxuarekin, hezea eta likatsu samarra hasieran, gero zetaduna eta haritsua. Ertza mehea eta biribildua, gero borobildua. Kolore zuri garbia, orban arrosa, urdin edo bioleta batzuekin. Azal bereizgarria, lubrifikatua, distiratsua, satinatua.

**Orriak:** Eskotatuak, nahiko estu, desberdinak, meheak, sabeldunak bukaeran. Zuriak, batzuetan gorrixkak, ertz desberdinarekin eta zenbaitetan koskadunak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 4 – 7 x 1 – 2 cm-koa, betea, zuntzezkoa, hauskorra, oinarrian mehetua, batzuetan okertua. Zuria, pixka bat horixka guneetan, normalean, oinarrian urdin-berdez zikinduta egoten da.

**Haragia:** Zuria, lodia, higrofanoa ez, haritsua oinean, ogi-orearen usain atsegina. Irinaren zapore leuna.

**Etimologia:** *Tricholoma* grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Colunbetta* epitetoa berriz frantses zaharretik dator, “columbetta” hitzetik, honela deitzen zen onddo hau.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina pixka bat haritsua. Oso zapore berezia du, eta prestatzean arrosa-haragi kolorea hartzen du.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Tricholoma* zuri edo zurixka batzuekin, hala nola *Tricholoma inamoenum* espeziarekin, gas usain handia duena eta toxikoa izan daitekeena, baita *Tricholoma sulphurescens*, *Tricholoma lascivum*, *Tricholoma album* usain txarrekoa eta *Tricholoma resplendens* usain atseginekoa eta heskai eta hurritzen sasietan ateratzen dena.

## Sasoia eta lekua 
Abuztutik azarora agertzen da, ale batzuetako taldeetan, lur silizeoak dituzten basoetan, erretxinadunen eta, batez ere, urkien eta pagoen basoetan. Nahiko arrunta.

### Banaketa eremua 
Europan ateratzen da eta Frantzian jan egiten da. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Errusia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, ziza usozuria desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Galeria 

Fitxategi:Trichomoma columbeta 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolyn Jones

**Carolyn Jones** (Amarillo, Texas, 1930eko apirilaren 28a – West Hollywood, Kalifornia, 1983ko abuztuaren 3a), **Carolyn Sue Baker** sortua, estatubatuar antzezlea izan zen. Ezaguna da, batez ere, Morticia Addamsen rola egin zuelako *The Addams Family* telesailean (1964). Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuten *The Bachelor Party*-n (1957) egindako lanarengatik.

## Filmografia 
### Zinema 
[thumb|right|Jones eta [Aaron Spelling 1960an]]

### Telebista 
[thumb|right|[John Astinekin  *The Addams Family*-n (1964)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wataru Morishige

abiadura patinajean lehiatzen den atleta japoniarra da. 2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, brontzezko domina lortuz 500 metroko proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Bridges

**Robert Seymour Bridges** (Walmer, Kent, 1844ko urriaren 23a - Boars Hill, Berkshire, 1930eko apirilaren 21a) ingeles olerkaria izan zen.

Eton Collegen eta Oxfordeko Unibertsitatean hezi zen, eta medikuntza ikasi zuen Londresko St Bartholomew Ospitalean. Gaixotasunaren ondorioz, medikuntza utzi 1882an eta idazketan eta literatur ikerketan aritu zen.

Bere poesiaren ezaugarri nagusiak garbitasuna, zehaztasuna eta fintasuna eta adierazpen-indarra dira. Kristau fedeak eragin handia izan eban bere poesian eta hainbat ereserki idatzi ebazan. Gerard Manley Hopkins olerkariaren lanak postuma ospea hartzea lortu zuen

1913an Erresuma Batuko poeta saridun izendatu zuten.

## Lanak 
### Poema bildumak 
* The Growth of Love (1876; 1889; 1898), a sequence of (24; 79; 69) sonnets
* Prometheus the Firegiver: A Mask in the Greek Manner (1883)
* Eros and Psyche: A Narrative Poem in Twelve Measures (1885; 1894), a story from the Latin of Apuleius
* Shorter Poems, Books I–IV (1890)
* Shorter Poems, Books I–V (1894)
* New Poems (1899)
* Demeter: A Mask (1905), performed in 1904 at the opening of the Somerville College Library
* Ibant Obscuri: An Experiment in the Classical Hexameter (1916), with reprint of summary of Stone's Prosody, accompanied by 'later observations & modifications'
* October and Other Poems (1920)
* The Tapestry: Poems (1925), in neo-Miltonic syllabics
* New Verse (1926), includes verse of *The Tapestry*
* The Testament of Beauty (1929)

### Drama bertsotan 
* Nero (1885), an historical tragedy; called *The First Part of Nero* subsequent to the publication of *Nero: Part II*
* The Feast of Bacchus (1889); partly translated from the *Heauton-Timoroumenos* of Terence
* Achilles in Scyros (1890), a drama in a mixed manner
* Palicio (1890), a romantic drama in five acts in the Elizabethan manner
* The Return of Ulysses (1890), a drama in five acts in a mixed manner
* The Christian Captives (1890), a tragedy in five acts in a mixed manner; on the same subject as Calderón's *El Principe Constante*
* The Humours of the Court (1893), a comedy in three acts; founded on Calderón's *El secreto á voces* and on Lope de Vega's *El Perro del hortelano*
* Nero, Part II (1894)

### Prosa 
* Milton's Prosody, With a Chapter on Accentual Verse (1893; 1901; 1921), based on essays published in 1887 and 1889
* Keats (1895)
* Hymns from the Yattendon Hymnal (1899)
* The Spirit of Man (1916)
* Poems of Gerard Manley Hopkins (1918), edited with notes by R.B.
* The Necessity of Poetry (1918)
* Collected Essays, Papers, Etc. (1927–36)

## Kanpo estekak
Laurent Dubreuil

**Laurent Dubreuil** (Venise-en-Québec, Kanada, 1992ko uztailaren 25a) izotz gaineko abiadura patinajean lehiatzen den atleta kanadarra da.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
Håvard Holmefjord Lorentzen

**Håvard Holmefjord Lorentzen** (Bergen, Norvegia, 1992ko urriaren 2a) Norvegiako atleta da, izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen dena.

Abiadura-patinajeko Europako Banakako Txapelketan, 2019an, zilarrezkoa lortu zuen, eta Taldekako Txapelketan,  2020 eta 2022 urteetan, zilarrezko domina irabazi zuen.

## Nazioarteko ohoreak 
### Munduko errekorrak
Håvard Holmefjord Lorentzenek ezarritako Munduko Errekorren Zerrenda.

### Olinpiar errekorrak
Håvard Holmefjord Lorentzenek ezarritako Olinpiar Errekorren zerrenda.

## Munduko Kopap
### Orokorrak Munduko Kopan
2013/14 denboraldiaren ostean eguneratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borodiankako bonbardaketa

**Borodiankako bonbardaketa** 2022ko martxoan, Errusiako Ukrainaren inbasioaren testuinguruan, Borodianka herriaren bonbardatze handi bat izan zen, Errusiako Indar Armatuen eskutik.

Volodymyr Zelensky-k herriaren hondamendiaren berri eman zuen 2022ko apirilaren 7an, Butxako sarraskia aurkitu eta astebetera. Apirilaren 17rako, 41 gorpu aurkitu ziren herrian, zituzten Ukrainako Estatuko Larrialdi Zerbitzuaren arabera.

## Errusiaren erasoak 
2022an Ukrainako errusiar inbasioaren aurretik, Borodianka, Kiev hiriaren iparraldean dagoen "kale bakarreko herri" lasaiak, 13,000 biztanle inguru zituen.

Errusiar indarrek Kieven eta Kiev inguruan borrokatzen ziren bitartean, Borodianka, zeina, estrategikoki garrantzitsua den errepide batean dagoen, Iryna Venediktova-ren arabera, Ukrainako Fiskal Nagusia, errusiar soldaduek *cluster*-munizioak eta Tornado eta Uragan misilak erabili zituzten eraikinak suntsitzeko; halaber, misil hauek "gauez, jende gehien etxean egongo zenean" jaurti zituzten. Herriko eraikin gehienak suntsitu egin ziren, herriko kale nagusi ia guztiak barne. Hala, Errusiako bonbek eraikinen erdiguneak jo eta kolapsatu egin zituzten markoak zutik jarraitzen zuten bitartean.

Venediktovak ere zibilen aurkako "hilketak, torturak eta kolpeak" leporatu zizkien soldadu errusiarrei.

Bizilagun batzuk kobazuloetan ezkutatu ziren 38 egunez. Borodiankako alkateak esan zuen Errusiako konboia herrian zehar mugitu ahala, errusiar soldaduek irekitako leiho guztietatik tiro egin zutela. Amaierarako, gutxienez 200 hildako zenbatetsi zituen alkateak.

Errusiarrak erretiratu zirenerako ehunka bizilagun baino ez ziren geratzen Borodiankan, bizilagunen %90 inguruk ihes egin zutelarik,

Apirilaren 7an, Venediktovak iragarri zuen hasiera batetan 26 gorpu aurkitu zirela suntsitutako bi eraikinetako hondakinetan.

Europe 1 irrati-kateak jakinarazi zuenez, errusiarrak alde egin eta hamar egunera, suhiltzaileak lanean jarraitzen zuten hondakinetatik gorpuak berreskuratzeko, hauek duintasunez lurperatuak izateko; lala ere, haien lana zaildu egiten da beste eraikin batzuk erortzeko arriskuagatik. Edozein kasutan, egunero gorputz gehiago aurkitzen dira eta, ondorioz, bertako beilatokiak gainezka daude, gorpuak 100 kilometro edo gehiago garraiatuzera behartuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra-krimenak, 2022ko Ukrainako inbasioan

## Kanpo estekak
Gayssot Legea

**Gayssot Legea** () 1990eko uztailaren 13an onartua, delitutzat hartzen du Frantzian 1945eko Londresko Gutunean definitutako gizateriaren aurkako krimenen kategoriaren existentzia edo tamaina zalantzan jartzea, zeinaren 9. artikuluari jarraiki Nazioarteko Auzitegi Militarrak nazien buruzagiak epaitu zituen, Nurembergen, 1945-46an.

## Xedapenak 
Jean-Claude Gayssot legebiltzarkide komunistak proposatu zuen legea; hala, holokaustoa ukatzea debekatzen duten Europako legeetako bat da. Bere lehen artikuluak horrela dio: "Debekatuta dago talde etniko, nazio, arraza edo erlijio bateko kide izatean edo kide ez izatean oinarritutako edozein diskriminazio". Legeak, gainera, 1947an sortutako ''Commission Nationale Consultative des Droits de l'Homme''k (euskaraz, lit.: Giza Eskubideen Aholku Batzorde Nazionala), urtero, Frantziako etnien arteko harremanei buruzko txostena argitaratzea eskatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalipso osina

**Kalipso osina** Itsaso Jonikoaren hego-ekialdean dagoen itsas hobi bat da, Greziako uretan. Mediterraneoko gune sakonena da (5.270 m). Izena greziar mitologiako Kalipso ninfarengandik dator.

Peloponesoko hegoaldeko kostaldetik 60 km ingurura dago, Pilosetik hego-mendebaldera.
Itsas hobi sakoenena da Hobi Helenikoa izeneko itsas hondoko sakonune luzean, Afrikako plaka Egeoko plakaren azpian subdukzionatzearen ondorioz sortua.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maldita Vecindad y los Hijos del Quinto Patio

**Maldita Vecindad y los Hijos del Quinto Patio** Mexikoko musika talde bat da, Mexiko Hirian 1985ean sortua. Hainbat estilo fusionatzen ditu: rocka, ska, reggaea, punka eta Mexikoko musika tradizionala (hala nola danzóna eta boleroa).

Hispanoamerikan aitzindariak dira, Mano Negra eta Los Fabulosos Cadillacs-ekin batera, alterlatino edo rock mestizo gisa bataiatutako generoa jendetara ekartzen. 1985ean sortua, Maldita Vecindad Mexikoko rockaren eragin handieneko talde eta aitzindarietako bat da.

"Pachuco", "Don Palabras" eta "Kumbala" abestiekin ezagun egin ziren, batzuk aipatzearren. Beren musikan 1950eko hamarkadako chicano kulturaren jantziak eta eraginak sartu zituzten, hala nola zoot suita eta pachucoaren figuraren beste elementu batzuk. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  La historia