open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Faisai arrunt

**Faisai arrunta** (*Phasianus colchicus*) phasianidae familiako hegaztia da.

Errusian jatorria duen hegazti hau mundu osora zabaldu da ehizarako.

Faisai arrunta ere deitu ohi zaio. 80 cm inguru izaten da luze. Buruko eta lepoko lumak berdeak ditu, distira urdinxkakoak; begi ingurua lumagabea eta kolore gorrikoa du. Berez, Kaspiar Itsasoko inguruetako eta Asiako mendebaleko lurraldeetakoa da. Fasi izeneko ibaiaren ertzetan (gaurko Georgiako mendebalean), aurkitu zuten grekoek, eta handik Greziara eta Europara zabaldu zuten. Belar edo ihi luzea dagoen leku bakartietan egiten du habia, eta emea ez da arrautzen gainetik altxatzen oso hurbileko arriskurik ez bada. Sukaldaritzan txit aintzat hartua da

## Azpiespezie 
Faisaiak 30 azpiespezie inguru ditu, bost multzotan banatuta. Hona hemen multzoak mendebaldetik ekialdera
* *Phasianus colchicus colchicus*, Kaukasotik mendebaldeko Turkestanera hedatua.
* *Phasianus colchicus chrysomelas/principalis*, erdialdeko Turkestanen hedatua.
* *Phasianus colchicus mongolicus*, ipar-ekialdeko Turkestanen eta Mongolian hedatua.
* *Phasianus colchicus tarimensis*, Tarim ibaiaren arroan hedatua.
* *Phasianus colchicus torquatus*, Txinan, iparraldeko Vietnamen eta Taiwanen hedatua.

## Erreferentziak
Eper gris

thumb| *Perdix perdix*

**Eper grisa** (*Perdix perdix*) phasianidae familiako hegaztia da. Espeziearen jatorrizko izen bat gehien iraun zuen eskualde euskaldunetan **eper urdina** da.

Ia Europa osoan eta mendebaldeko Asian bizi den hegazti hau, gizakiak Ipar Amerikara zabaldua izan da.

Hegazti hau garai historikoetan zabalduagoa egon zen Euskal Herrian, baina gizakiak eragindako habitataren aldaketak zein geheiegizko ehizak galdu zuten espeziea leku gehienetan. Egun bakarrik Populazio txiki bat mantentzen da Nafarroako zein Zuberoako Pirinioetan. Azken urtetan dena den hainbat egitasmo abiatu dira eper urdina berreskuratzeko Euskal Herrian. Haren ondorioz, esate baterako, hainbat hegazti askatu dira Gorbeiako natura parkean eta gauza berbera egiteko asmoa dago Valderejoko natura parkean ere.

## Azpiespezie 
Eper grisak zazpi azpiespezie ditu:
* *Perdix perdix perdix*
* *Perdix perdix sphangnetorum*
* *Perdix perdix armoricana*
* *Perdix perdix hispaniensis*
* *Perdix perdix lucida*
* *Perdix perdix robusta*
* *Perdix perdix canescens*

## Erreferentziak
Ramon Latasa

**Ramon Latasa Elizondo** (Sunbilla, 1930eko maiatzaren 23a - Elizondo, 1991ko otsailaren 25a) nafar aizkolaria izan zen, historiako hoberenetakoa.

## Bizitza 
Ramon Latasa Sunbillako Aguria baserrian sortu zen, 1930eko maiatzaren 23an, familia xume batean. Aita basoko lanean aritzen zen, idi parearekin enborrak ateratzen. Eskola laster utzirik, aitari laguntzen hasi zen. 17 urterekin Iratiko oihanera joan zen lanera. Langile bizkorra zen eta sekulako trebetasuna zuen aizkorarekin. 

Melillan, soldadutzan zegoela, harrapatu zuen afrikar sukarretik sendatu orduko, berriz ere oihaneko lanari lotu zen. 25 urterekin, lankideek beroturik, lehenbiziko apustua jokatu eta irabazi zuen Lekunberrin. 1959ko apirilaren 26an, *Luxia*-ren aurkako apustu mitikoa irabazi zuen. Urte horretako ekainaren 14an, beste balentria handi bat egin zuen Lekeition: 5 metro eta 15 zentimetroko zirkunferentzia zuen eukalipto enborra 3 ordu eta 17 segundotan ebaki zuen. Handik aurrera, zenbait urtez jaun eta jabe izan zen aizkora probetan. Azken urteak Elizondoko zahar etxean igaro zituen, gaitzak jota. Han hil zen, 1991ko otsailaren 25ean, 60 urte zituela.

2002tik aurrera, urtero *Ramon Latasa saria* antolatzen da Sunbillan. Horrez gain, 2007an inauguratutako herriko plaza berriak *Ramon Latasa plaza* izena du. Bertan aizkolari handi horren eskultura bat dago.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Espainiako banakako Aizkolari Txapelketa 
** irabazlea: 1967
** bigarrena: 1969
* Espainiako binakako Aizkolari Txapelketa 
** irabazlea: 1966an Arria II.arekin eta 1974an Usategietarekin
* Espainiako zutikako Aizkolari Txapelketa
** irabazlea: 1968
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Latasa eta Luxiaren arteko aizkora apustua

## Kanpo estekak 
* Joxemari Iriondok Herri Irratian egindako elkarrizketa, ahotsak.eus
*  Ramon Latasa Elizondo, Auñamendi Eusko Entziklopedia
*  *Ramón Latasa*, bidasoa.com webgunea
Erle-txori eurasiar

thumb|Erle-txoria
**Erle-txori eurasiarra** (*Merops apiaster*) Meropidae familiako hegaztia da.

Hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan eta mendebaldeko Asian bizi den hegazti hau neguan Afrika tropikalera, Indiara eta Sri Lankara migratzen da. Euskal Herrian ere egon ohi dira udan, Mediterraneoko isurialdean, Gasteiz-Iruñearen latitudetik hegoalderago edo.

## Deskribapena 
25-29 cm luzera eta 36-40 cm hego-zabalera duen hegazti honek kolore biziz betetako lumadia dauka: eztarria horia, paparra eta sabelaldea urdina, buru-gaina eta bizkarraldea gorria, hegoen goialdea gorria eta urdina eta besaburuetan bi orbain hori. Gazteek kolore apalagoak dauzkate eta bizkarraldeko koloreak berdeagoak dira. Moko luzea dute, beherantz okertuta, hegoak oso zorrotzak dira eta buztanaren erdiko lema-lumak gainontzekoak baino luzeagoak direnez nabarmenki gailentzen dira. Dimorfismo sexuala ez da batere nabarmena, baina emeen ipurtxuntxurra (Atzealdeko muturreko atal dortsal edo sakroa) eta hegoak berdeagoak dira

Hegaldian uhin luzeak egiten ditu, eta ehizan dagoenean altuago egiten du hegan, planeatzen eta noiztenka hegazkada biziak tartekatzen dituelarik.

Esan bezala, erlatxoria Saharaz gaindiko migratzailea da, negua Afrika tropikalean igarotzen baitu.

Bere banaketa-eremuaren barnean era askotariko habitatetan bizi da. Baso dentsoak eta goi-mendiak baino ez ditu saihesten, baina habiak 1800 m arte aurkitu dira  dietaren %80a himenopteroek osatzen dute, erleak eta liztorrak batez ere (hortik datorkio izena).

## Ugalketa eta ontogenia 
Apirilean habia zulatzen hasten dira, eta maiatzerako emeak 6-7 arrautz erruten ditu. Arrautza horiek bi gurasoek inkubatzen dituzte, eta txitak ekainean jaiotzen dira. Ondoren, bi gurasoek arduratzen dira habira elikagaiak eramateaz. Txitak arrautzen erruketaren arabera jaiotzen dira, ez dira guztiak aldi berean jaiotzen alegia, eta janari nahikorik ez badago txita zaharrenek ez diete gazteei elikatzen uzten. Bestenaz, habiak espezie batek erabiltzetik beste batek erabiltzera igarotzen direnez haien artean parasitoen arteko trasferentzia ere ba omen dago.

## Galeria 

File:Stamp of Moldova 167.gif
Image:European bee eater.jpg
Image:MeropsApiasterGould.jpg
Image:Bee-eater.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usapal europar

**Usapal europarra** (*Streptopelia turtur*) Columbidae familiako hegaztia da.

Eurasiako eskualde epeletan eta iparraldeko Afrikan, batzuetan baita Eskandinavian eta Errusian ere, bizi den hegazti hau neguan hegoaldeko Afrikara migratzen da.

## Deskribapena 
Kolunbida txikia, 28 cm inguruko tamainakoa, bere ezaugarririk bereizgarriena bere buztanaren diseinua da, beltza eta zuriz ertzak. Usapal arrunta tradizionalki ehiztari askoren jazarpen gupidagabea  jasaten duen espezietako bat da.

Usoak baino dotoreagoa eta lirainagoa da eta bere hegaldia ere haiena baino azkarragoa da, hegoen astindu espasmodikoarekin eta sarritan sigi-saga ibilbidearekin. Bere lumajea ez da usoaren berdina, kolore arre-gorrixka bereizgarria du bizkarrean beltzez orbanduta, lepoaren bi aldeetan marra beltz eta zuri nabarmenak;  eztarria eta bular arrosa eta aipatutako buztan beltza, banda terminal zuri batekin.

Gazteak edo txitak helduengandik bereizten dira lepoko marrak eta bularraren arrosa kolorea ez dutelako. Helduen artean ez dago dimorfismo sexualik, ezta haien lumajea ere aldatzen neguaren eta udaren artean.

## Biologia eta ohiturak 
Urtean bi kumaldi ateratzen dituzte aurrera normalean, bat galtzen bada beste bat egin dezakete.

Habia kokatzeko aukeratutako lekua, zuhaizka edo zuhaitz txiki bat izaten da, ez da orokorrean oso altua izaten, bat eta bost metro artekoa.

Antza denez, emea da habia eraikitzeaz arduratzen dena, sustrai eta zurtoinez egindako plataforma, bertan 13 eta 15 egun bitartean, bi helduek bi arrautza zuri inkubatzen dituzte.

Txitak nidikolak dira eta hiru asteren ondoren uzten dute habia; 30 edo 35 egun igaro ondoren independente bihurtzen dira.

## Banaketa, habitata eta estatusa 
Usapal arruntak Europa osoan egiten du habia, Eskandinavia, Islandia, Irlandako zati handi bat eta Britania Handiko iparraldea izan ezik.

Iberia penintsula osoan egiten du habia, nahiz eta iparraldean oso arraroa den, bere zerrenda hezean.

Hegoaldekoenak izan ezik, usapal guztiek migratzen dute, abuztuaren eta urriko hilabeteen artean. Afrika tropikalera, neguko denboraldia bertan igarotzeko.

Euskal Herrian ugaltzaile urria da, batez ere eremu atlantikoan, non gutxi batzuk ugaltzen diren  baso eta artadi batzuetan kostaldeko landa eremuetan eta ia ez dago barnealdean. Kantauri azpiko eremuan oraindik urria da iparraldeko erdian; zertxobait maizago ugaltzen hasten da laborantza guneetatik hurbil dauden ibai-basoetan eta artederretan, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Araozko kontuak
Haizebeko uharteak (Sozietate uharteak)

**Haizebeko uharteak** (frantsesez *Îles Sous-le-Vent*, eta tahitieraz *Fenua Raro Mata’i*, azken izen honek euskaraz *Haizebeko uharteak* esan nahi du) Ozeano Barean dauden Sozietate uharteak izeneko uhartediaren barneko azpi uhartedi txikiago bat da. 5 uharte eta 4 atoloik osatzen dute: Raiatea, Taha'a, Huahine, Bora Bora, Maupiti eta Tupai. Bertako udalerririk populatuena Uturoa delarik.

Sozietate uharteen multzoa osatzen duen beste uhartedia Haizealdeko uharteak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galeper eurasiar

**Galeperra eurasiarra** edo **pospolina** (*Coturnix coturnix*) Phasianidae familiako hegaztia da. Europa, Asia eta Afrikako eskualde askotan bizi den hegazti honek azpiespezie batzuk ditu. Gastronomian preziatua da oso, bere jaki eta arrautzagatik.

Galeperra laborantza-lurretan ederki kamuflatzen den hegaztia da. Espezie migratzailea da, neguan Afrikara joaten delarik. Hori dela eta, populazioek gorabehera handiak jasaten dituzte urtean zehar.

## Deskribapena 
Galliformeen artean txikiena da, 17,5 cm inguruko luzera izaten du eta 70-155 g pisa ditzake. Diseinu kriptikoa dauka: oro har kolorazio marroia daukan arren, lerro marroi ilunak, zuriak, beltzak eta krema kolorekoak ageri zaizkio. Bekain zuri nabaria dauka eta lepoa argia da, zuria emeen eta gazteen kasuan eta ankla ilun batekin arren kasuan.

Diseinuan dimorfismo sexuala egoteaz gain, tamainan ere nabaria da; oro har emeak arrak baino handiagoak izaten dira. Hego-zabalera arren kasuan 110-115 mm-koa da eta emeetan 107-116 mm-koa. Buztana 31-38 mm-koa da arretan eta 36-44 mm-koa emeetan.

Autore batzuen arabera, gazteak helduetatik zenbait ezaugarri fenotipikoren arabera bereiz daitezke: lumaje orbaindua bularrean, mokoaren ertza arrosa, bekainetan kolorazio argiagoa eta irisa berdexka izaten da. Hazten joaten diren neurrian, txitak lumajer horixka galtzen joaten dira eta emeen antzeko kolorazio eta diseinua hartzen dute.

Bi subespezie ezagutzen dira: euroasiarra, galeper arrunta deritzona, (*C. coturnix coturnix*) eta japoniarra (*C. coturnix japonica*). Azken hau gatibutzan hazitako espeziea da eta galeper arruntarekin hibridatu daiteke.

## Erreferentziak
Petri Antso Monteagudokoa

**Petri Antso Monteagudokoa** (nafar-aragoieraz: *Pero Sanchiz de Montacut*) (?- Nabarreria, 1276) XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen.

## Biografia 
Aita Antso Fernandez Monteagudokoa zuen Tibalt I.a eta Tibalt II.aren seneskala izandakoa.

1264 eta 1269 artean Erronkari eta Zaraitzuko jauna izan zen. 1266an, agaramontar buruzagiak erregeari omenaldia egin zionenan, Cascanteko jauna zuen titulua.

Henrike I.a *gizena* hil zenean, 1274ko abuztuaren 21ean, Gorteek gobernadore hautatu zuten Erriberrin. Nobleziaren gehienarekin batera aragoitarren alde egin zuen. Hori zela eta Gartzia Almoravit izan zuen etsaia, gaztelarren aldekoa zena. Elkarri erronka jo eta gero, Montagudokoa ez zen agertu. Nabarreria armagabetzea lortu ezin zuenez, dimisioa aurkeztu eta Filipe III.a Frantziakoak aukeratutako Eustakio Beaumarchaiskoak ordezkatu zuen. Gontzalo Ibañez Baztangoaren bitartekaritzari esker, Nabarreriako gerran auzo horretakoekin bat egin zuen. Tregoa batean, gobernadorearen aldera pasatzekotan ari zela, Almoravitek kontratatutako lagun batzuek bere ezkutari eta lagun batekin batera hil zuten.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Xanpainiarra zen Elis edo Aelide ezkondu eta seme-alaba bi izan zituzten:
* Joanes
* Milia

## Bibliografia 
* 
* 
*
Antso Fernandez Monteagudokoa

**Antso Fernandez Monteagudokoa** XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen, Tibalt I.a eta Tibalt II.aren seneskala izan zena.

## Biografia 
Errioxako Legin gaztelua eta Rocaforteko jauna izan zen. Tibalt I.aren alaba zen Blanka Alfontso X.a Gaztelakoa izango zenarekin ezkontzeko negoziaketetan aritu zen enbaxadore, baita Tutera eta Ponz de Duyme seneskalaren arteko itunetan ere. Tibalt I.aren erreinaldian 1244 eta 1253 artean seneskal izan zen. Obanosko Infantzoien Biltzarrekiko bere jarrera kontraesankorra izan zen: 1281eko agiri batean batzuetan alde eta bestetan kontra zegoela esaten dute. Tibalt II.aren erreinaldian 1255era arte bera bakarrik eta gero Gartzia Almoraviten izen bereko aitarekin batera izan zen seneskala. 1253 eta 1254an Aragoiko koroarekin aliantza bat egin zuen. Xanpaindar batek ordezkatu zuen. 1256an Murillo el Frutoko jauna izan zen.

1259. urterako jadanik hilda zegoen, Comptos Ganberaren erregistroek ordainketa bere semeak jaso zutela esaten duelako. Bi seme izan zituen: Petri Antso Monteagudokoa eta Joanes Antso Cascantekoa.

## Bibliografia 
*
Peugeot

**Peugeot** frantziar auto-ibilgailu marka bat da. Peugeot, XIX. mende bukaeran, bizikleta eta kafe-errotak egiten hasi zen. 1974an Peugeotek Citroën ibilgailu marka erosi zuen eta biak batera Europako bigarren ibilgailu egile marka sortu zuten, enpresa taldeari PSA Peugeot – Citroen izena emanez.

## Historia 
XIX. mendearen hasieran, Jean-Jacques Peugeot Doubs herri ondoan kokatu zen, kafe-errotak ekoizteko. 1885ean, Armand Peugeot bizikletak egiten hasi zen, eta, gaur egun, Peugeot Cycles izenarekin segitzen du sekzio horrek. Gatz eta piper ontzien ekoizle famatuak ere badira, eta oraindik ontzietan lehoi irudiaz dekoratzen segitzen dute. Azkenik, 1889an, Armand Peugeot autoak egiten hasi zen.

## Enpresa taldeen bilakaera 
* 1994an PSA Peugeotek Citroen erosi zion Michelini.
* 1997an PSA Peugeotek Chrysler Europako filiala erosi zuen.
* 1980an PSA Peugeot, izena aldatuta, PSA Peugeot-Citroen bihurtu zen.

## Modeloak 
1929an 201 modeloa ekoizten hasi zen. Gaur egun Peugeotek 208, 308, 408, 508, 2008, 3008, 4008, 5008, 807 auto modeloak ekoizten ditu, besteak beste.

Peugeot auto guztiek lehoi baten irudia eramaten dute, eta Peugeoten modeloen zenbaki gehien-gehienak hiru digitukoak dira. Ehunekoen digituak ibilgailuaren tamaina adierazten du. Hamarrekoen digitua zero zenbakia da, eta marka erregistratua da. Eta banakoen digituak automobilaren belaunaldia adierazten du (nahiz eta kontraesanen bat baden). Horri lotuta, Peugeoten eta Porscheren artean arazoak sortu ziren, bigarren hori Porsche 901 modeloa saltzen hasi zenean. Peugeotek Porsche epaitegietara eraman zuen. Epaiketa Peugeotek irabazi zuen. Izan ere, hamarrekoen digitua zero marka erregistratua zen; beraz, auto hark Porsche 911 izena hartu behar izan zuen. Gaur, enpresa bien artean harreman onak dituzte.

## Kirol lasterketak 
Peugeot rallyetan urte askotan irabazle izan zen. Gaur, Citroen izenekin parte hartzen du, eta irabazle izaten da gehienetan, bai gidari lehiaketetan baita ekoizle txapelketetan.
Peugeot Le Manseko 24 Orduetan partaide izan da eta garaipenak ere lortu ditu bertan.
Peugeotek 1 Formulan ere parte hartu du, baina inoiz ez du lortu garaipenik. Horregatik, 2000an 1 Formula utzi zuen.
Peugeoten autoak film askotan ikusi dira.
 
Gaur egun, Peugeotek egiten dituen autoek ingurumenarekin zerikusi handia daukate. Izan ere, auto gero eta ekologikoagoak izan behar dira. Orain, auto elektrikoa ekoizteko lanetan dabil Peugeot.

## Kanpo estekak
Feria del Sol

thumb|220px|Méridako Monumentala, Feria del Sol jaiko ospakizunen toki nagusia.

**Feria del Sol** edo **Eguzkiaren feria** Venezuelako Mérida hirian abenduaren 10ean urtero ospatzen den jaia da.

## Kanpo estekak 
*  Feria del Sol ospakizunaren webgune ofiziala
Gontzalo Ibañez Baztangoa

**Ontzalu Ibañez Baztangoa** XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen, errege-alfereza izan zena.

## Biografia 
1243an Guardian zegoen Maltako Ordenak idatzitako gutunaren arabera. 1253 eta 1254 artean Tutera eta Monteagudoko itunen negoziaketetan parte hartu zuen. 1254an Iratxen benta bat fidantzan izan zuen. 1264an Guardiako eta 1269an Mendigorriko jauna izan zen. 1264an erregeari Mues hiribildua erosi zion. 1266an, Tibalt II.a Nafarroakoak zuzenduriko kanpainan, Baionako konkistan izan zen.

Henrike I.a *gizena* hil zenean, 1274ko abuztuaren 21ean, Erriberrin Gorteek gobernadore izateko hautagaien artean izan zen. Nabarreriako gerran Eustakio Beaumarchaiskoaren aurka eta, Gartzia Almoravitekin batera, Nabarreriatik ihes egin zuen hartua izan baino aurreko gauean. Hori zela eta, bere ondasunak konfiskatu zituzten. 1280an Filipe III.ak Teresa bere alabari horietako batzuk itzuli bazizkion ere, Ontzaluk Gaztelan bilatu zuen babesa. Bertan, 1280ko urriaren 7an testamentua eman eta urte batzuk bizi zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Aldontza ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Pedro Corneill (agian amaren abizena hartu zuena)
* Joanes
* Estefania
* Teresa, Joanes Beilaitz Gebarakoa ezkondu zuena.

## Bibliografia 
* 
* 
*
Aliota artiko

thumb| *Gavia arctica*
**Aliota artikoa** (*Gavia arctica*) Gaviidae familiako hegaztia da, mendebaldeko Alaskan eta Eurasian bizi dena.

## Azpiespezieak 
Aliota artikoak bi azpiespezie ditu:
* *Gavia arctica arctica*
* *Gavia arctica viridigularis*

## Erreferentziak
Benjamin Disraeli

**Benjamin Disraeli**, **Lord Beaconsfield** edota **Beaconsfieldeko kondea** (1804ko abenduaren 21a, Londres &ndash; 1881eko apirilaren 19a, Londres) ingeles politikari eta idazle bat izan zen. Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko kide izan zen. Erresuma Batuko Gobernuan hiru hamarkadatan jardun zuen hainbat postutan, birritan Erresuma Batuko lehen ministroa izan zelarik.

Orain arte, judu familia batean jaiotako britaniar lehen ministro bakarra izan da. Hala ere, 13 urteko adina zuenean bere aita Isaacek, italiar jatorriko familia batekoak, anglikanismoan bataiatu zuen semea. Joxe Azurmendik dio (Xabier Gereño aipatuz) aitak lilura handia sentitzen zuela Voltairerekin eta aristokraziarekin. Bada, semeak areagotu egin zuen haren miresmen hori, eta goranahia, aristokrazia horren aitortza bilatuz.

Viktoria I.a Erresuma Batukoa erreginarekin harreman oso ona izan zuen, Disraelik erreginarekiko losintzen bidezko zurikerietarako joera baitzuen.

## Kritika 
Joxe Azurmendik pertsonaia honen kritika landu du. Disraelik bertute bihurtu zuen bere judu izaeraren gutxiespena, hura Europako "arraza zahar puru batetik" zetorrela ingelesen aurrean defendatuz eta, izaera exotiko horretaz baliatuz, ingelesek tituluak erosten zituzten bezala, bere aristokrata nahia elikatuz. Horren bitartez, baina, ez bide zituen bere judu ezaugarriak nabarmendu nahi, kontrakoa baizik. Berezitasun exotiko bat landu zuen, Hannah Arendten arabera, jatorrian oinarritutako harrokeria, baina bere judutasuna leinura murriztuz, eta gainerakoan ingeles ordena sozialean eta politikoan guztiz txertatuz, asimilatuz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo loturak 
* Benjamin Disraeliren biografia irakurgai
Edgaras Jankauskas

**Edgaras Jankauskas** (Vilnius, Lituania, 1975eko martxoaren 12a-) lituaniar futbolari ohia da. Europan zehar liga askotan jokatu du, aurelari gisa.

## Ibilbidea 
Vilniuseko klubetan hasi zen profesionalki 1996ean bidaiatzen hasi arte. CSKA Mosku eta Torpedo Moskun ibili zen bi urtez. 1997an Belgikako ligara pasa zen, Club Bruggen bi denboraldiz jokatzen. 2000 urtean Real Sociedad klub gipuzkoarrak sinatu zuen. 56 partidutan 19 gol baina ez zituen egin eta 2002an Benficara joan zen mailegu moduan. Portugaleko ligan jarraitu zuen Portok Jankauskas sinatu ondoren. Porton egon zen urteetan klubak UEFA kopa eta txapeldunen liga irabazi zituen. 2004 berriz ere mailegu moduan atera zen Frantziako ligara. Bere ibilbidearen gainerakoa klube txikitan, askotan utzita, pasa zuen.
### Selekzio nazionala 
Jankauskas 56 aldiz izan zen internazionala Lituaniarekin, 10 gol egiten.

## Klubak 
* 1991-1996 :  Žalgiris Vilnius
* 1996-1997 :  CSKA Moscu
* 1997-1997ko Azaroa :  Torpedo Moscou
* 1997ko Azaroa- 2000ko Urtarrila :  FC Bruges
* 2000-2001 :  Real Sociedad
* 2001-2002 :  Benfica (utzita)
* 2002-2004 :  FC Porto
* 2004-2005 :  OGC Nice (utzita)
* 2005 :  FBK Kaunas
* 2005-2007 :  Heart of Midlothian
* 2007-2008 :  AEK Larnaca
* 2007-2008 :  CF Belenenses
* 2008 :  Skonto Riga
* 2009 :  REO LT Vilnius
* 2009- :  New England Revolution

## Kanpo estekak 
* Estatistikak
Gartzia Almoravit

**Gartzia Almoravit** (?- Tolosa Okzitania, ?) XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen.

## Biografia 
Bere aita izen bera zuen. Maria Marigny (Bruniselda) ezkondu zuen.
thumb|150px|Almoravitarren armarria
1274ko abuztuaren 21ean Gorteek zituzten gobernadore izateko hautagaia izan zen. Gartzia gaztelarren aldekoa zen eta Gorteek aragoitarren aldekoa zen Petri Antso Monteagudokoa aukeratu zuten. Elkarri erronka jo eta gero, Monteagudokoa ez zen agertu. Dimisioa aurkeztu zuenean, Eustakio Beaumarchaiskoa izendatu zuten. Nabarreriako Gerran biak aliatuak izan ziren. Sanchiz de Montacutek Beaumarchaisen alde egitekotan ari zela, Almoravitek lagun batzuk kontratatu zuen bere etsaia hiltzeko. Frantziar gudarosteek Nabarrerian sartu baino aurreko gauean bere alderdikide batzuekin ihes egin zuen.

Preso hartu zuten eta Tolosa Okzitanian hil zen.

## Bibliografia 
* 
* 
* 
*
Volkswagen

**Volkswagen AG** edo **VW** automobil ekoizlea da ( esan nahi du). Wolfsburgen (Alemania) du egoitza. Volkswagen Taldearen muina izanda, General Motors, Toyota eta Forden atzetik dago munduko auto-ekoizleen artean.

## Historia 
Alemania nazian jaio zen enpresa, herritar bakoitzari auto bana emateko nahian. Hori dela eta, izenak alemanez "herriaren autoa" esan nahi du. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Volkswagen herrialdearen mirari ekonomikoaren ikurra bilakatu zen. Ferdinand Porsche aita-semeek 1934an diseinaturiko auto txiki merke bat produzitzeko. Hasieran, autoari *KdF-Wagen* izena jarri zioten, *Kraft durch Freude* ("indarra alaitasunaren bidez") nazien ikur-hitzean oinarriturik, baina mundu osoan "labezomorro" deitu zitzaion. Nolanahi ere, auto gutxi ekoiztu ziren nazien garaian, Volkswagen fabrika eta hartarako propio eraikitako hiria, Wolfsburg, enpresaren bulego nagusiak eta bere fabrika handienetako bat dituena material militarra ekoizteko erabili baitzen Bigarren Mundu Gerra osoan. 1943tik 1945era enpresak bere gain hartu zituen, halaber, Frantziako Peugeot fabrikak. 1978an bertan behera utzi zuen labezomorroaren produkzioa Alemanian, baina ez ordea beste herrialde batzuetan. 1990erako mota bereko 20 milioi auto baino gehiago saldu zituen. Volkswagen Europako auto fabrikatzaile nagusietako bat izan da gerora ere, ekimen hauei esker besteak beste: Audi AG luxuzko auto enpresaren erosketa (1965); Golf eta beste auto mota batzuk ekoizpena (1974); SEAT enpresa espainiarraren kontrola (1986); Trabanteko instalazioen erosketa Alemaniako ekialdean; lankidetza hitzarmenak Ford, Toyota, Skoda eta beste auto fabrikatzaile batzuekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Volkswagen Aktiengesellschaft

## Kanpo estekak 
*  Volkswagen-en webgunea
Aljaferia jauregia

**Aljaferia** (;  *Qasr Alĵafariya*) Zaragozan (Espainia) XI. mendeko bigarren zatian eraikitako gotortutako jauregia da. Al-Muqtadirrek eraiki zuen Zaragozako taifaren hudiar erregeen egoitza izateko. Hasieran, *Qasr al-Surur* edo Pozaren jauregia izena zuen eta bertako taifaren une gorena ordezkatzen du.

Kordobako meskita eta Granadako Alhambrarekin batera, andalustar arkitekturaren monumentu nagusietako bat da, eta baita taifa erresumen lanik nabariena ere.

Bertan dauden aztarna mudejarrak gizateriaren ondare izendatu ziren.

1118an Alfonso I.a Bataitzaileak hiria konkistatu zuenean, Aragoiko erregeen egoitza bilakatu zen. 1593an gotorleku militar bihurtu zuten eta Iberiar Penintsulako Gerran kalte handiak jasan zituen. XX. mendeko bigarren zatian berreraiki eta egun Aragoiko Gorteen egoitza da.

## Historia 
Zaragozako Aljaferia konjunto  monumental bat da, hiru jauregiz osatua, bakoitza bere garaian egina:
* IX mendean defentsa dorre bat egin zuten, hiru solairukoa. Dorre hori gaur Trobadorearen Dorrea izenaz ezagutzen dugun basea izan zen.
* Bi mende geroago, Zaragozako taifaren  erregea jauregi gotortu bat eraikitzea agindu zuen. Jauregi horretan dorrea barne hartu zuten: Aljaferia izenaz ezagutu zen, eta taifen garaietako monumentu historiko onena da.
* Alfonso I Zaragoza konkistatu zuenean, Aragoiko erregeen egoitza bihurtzen da. Errege bakoiza zenbait anpliazio gehiago egin zituzten.
Iparraldeko aldean palazioaren zatirik garrantzitsuenak daude: Tronuaren aretoa eta Meskita. Bertan mihrab bat dago Mekarantz orientatuta meskita guztietan gertatzen den bezala, Kordobarena izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aberdour gaztelua

**Aberdour gaztelua** () Eskoziako Fife eskualdean dagoen Easter Aberdour udalerrian kokatzen den gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Sir Alan de Mortimerrek 1126 urtean Aberdour baroierria eskuratu zuen eta San Fillan eliza eraiki zuen 1140an eta alboan gaztelua eraiki zuten 1200 inguruan.

Hurrengo mendeetan hainbat eskutatik pasa ziren lurraldea eta gaztelua 1606an William Douglas Mortongo 7. Earlak hartu zuen arte. Honek 1635ean ekialdeko hegala gehitu zion, pizkundeko estiloan eta garai bertsukoa da harresitutako lorategia ere. 1688an suak erre eta nabarmen kaltetu zuen eta gaztelua eraistekotan ere egon ziren. Ekialdeko zatia berriztu zuten baina 1715eko jakobiten matxinadan soldaduak bertan egon ziren eta berriz ere suak hartu zuen eraikina.1725ean berriz berreraiki zuten ekialdeko zatia.

1924an Estatuak hartu zuen gaztelua eta Historic Scotland erakundeak kudeatzen du.

## Iruditegia 

Irudi:East Range of Aberdour Castle.jpg
Irudi:Aberdour Castle - geograph.org.uk - 112486.jpg
Irudi:Aberdour Castle -tower ruins.jpg
Irudi:Aberdour Castle - geograph.org.uk - 112485.jpg

## Kanpo estekak
Airth gaztelua

**Airth gaztelua** (ingelesez *Airth Castle*) Eskoziako Falkirk eremuan dagoen Airth udalerria eta Forth ibaiaren artean kokatzen den gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
William Wallacek 1298an aurrez bertan egon zen egurrezko gotorlekua erasotu zuen bere osaba Dunipaceko apaiza askatzeko. Ondoren izan zen gaztelua 1488an suntsitu zuten. XVI mendean ekialdean atal bat gehitu zitzaion.

Gaur egun hotela eta spa da.

## Iruditegia 

Irudi:Airth Castle Hotel (old building) - geograph.org.uk - 202445.jpg
Irudi:Airth Castle Hotel - geograph.org.uk - 1309839.jpg
Irudi:Airth Castle Hotel - geograph.org.uk - 202446.jpg

## Kanpo estekak 
*  Airth Castle Hotelaren webgunea
Caerlaverock gaztelua

**Caerlaverock gaztelua** () Eskoziako Dumfries herritik 11 kilometro eskasera kokaturik dagoen gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
XIII mendean eraiki zenetik Maxwell familiaren gotorlekua izan zen. Merkatal bideak kontrolatzeko eriki zen. Ingelesek Eskoziako Independentzia Gerratan setiatu egin zuten eta XIV eta XV meneetan hainbat berreraikitze egin behar izan ziren. 1640an setiatu zuten azkenengo aldiz eta ondoren Maxwelldarrek bertanb behera utzi zuten gaztelua.

## Ingurua 
Caerlaverock gazteluaren lurraldeetan Caerlaverock Natura Erreserba Nazionala eratu da. 55&nbsp;km²-ko azalera hartzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Caerlaverock 2.JPG
Irudi:Caerlaverock Castle - geograph.org.uk - 1538522.jpg
Irudi:Caerlaverock.jpg
Irudi:CaerlaverockCastle03.jpg
Irudi:Cael8.jpg

## Kanpo estekak 
*  Historic Scotland webgunea
Y Waun gaztelua

**Y Waun gaztelua** (galeseraz *Chirk Castle*, galeseraz *Castell y Waun*) Galesko Wrexham konderrian dagoen Chirk udalerrian kokatzen den gaztelu bat da.

## Kanpo estekak
Caerphilly gaztelua

**Caerphilly gaztelua** (galeseraz *Caerphilly Castle*, galeseraz *Castell Caerffili*) Galesko hegoaldeko Caerphilly konderrian dagoen izen bereko udalerrian kokatzen den gaztelu bat da.

## Kanpo estekak
Wales Millennium Centre

**Wales Millennium Centre** edo **Canolfan Mileniwm Cymru** (euskaraz *Galesko Milurteko Zentroa*) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen arte gune bat da. Zehazki Cardiff badian kokatzen da. Bertan opera, ballet, dantza, komedia eta musikalen inguruko ekitaldi eta jarduerak burutu ohi dira. Eraikinaren lehenbiziko zatia 2004ko azaroaren 26 eta 28ko asteburuan zehar inauguratu zen, aldiz bigarren zatia 2009ko urtarrilaren 22an inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Galesko Milurteko Zentroa webgunea
Norvegiar Eliza (Cardiff)

**Norvegiar Eliza** (galeseraz *Eglwys Norwyaidd* eta ingelesez *Norvegian Church*) Galesko Cardiff hiriburuko eskandinaviar itxurako zurezko eliza bat da.

## Historia 
1868an eraiki zen.

Hiri hartara XIX. mendean zehar etorritako norvegiar komunitatearen elizkizunetarako lekua izan zen. Zehatzago esanda, Cardiffko badian dago. Ziur aski, norvegiar-galestar komunitate horretako pertsona ezagunena Roald Dahl idazle ospetsua izango da.

## Kanpo estekak 
* Cardiff hiriko Norvegiar Elizaren webgunea
Peadar Kearney

**Peadar Kearney**, irlanderaz **Peadar Ó Cearnaigh** (Dublin, 1883ko abenduaren 12a - *ib.*, 1942ko azaroaren 24a) irlandar errepublikar nazionalista eta abesti matxinoen (*rebel songs*) konposatzailea izan zen. 1907an *Amhrán na bhFiann* (*Gudariaren Abestia*) ereserkia konposatu zuen, hain zuzen ere, gaur egun Irlandako Errepublikako ereserki nazionala dena.

Brendan Behan eta Dominic Behan idazleen osaba izan zen.

## Gaztaroa 
Kearney Dublin hiriko Lower Dorset Street kaleko 68. zenbakian dagoen etxebizitzan jaio zen. Bere aita Louth konderrikoa zen, ama berriz Meath konderrikoa. Model School, Schoolhouse Lane eta Dublin hiriaren iparraldean dagoen Fairview barrutiko St Joseph's Christian Brothers School ikastetxetan ikasi zuen. Hamalau urterekin eskola utzi eta etxeetako margolari-mutil gisa lanean hasi zen.

## Politika ibilbidea 
1901an Kearney Gaelic League erakundeko kide bilakatu zen, aldiz, 1903an Irish Republican Brotherhood erakundean ere sartu zen. Gau eskoletan irlandera irakasle lanetan aritu zen, ikasle ugariren artean Sean O'Casey idazlea ere izan zuela. National Theatre Society elkarteak lana topatu eta 1904an gerora Abbey Theatre antzokia izango zen eraikin abandonatua ikuskatzen lehenengoetakoa izan zen, azkenik antzoki ospetsu honek bere ateak urte hartako abenduaren 27an ireki zituelarik. 1916. urterarte antzokiari bere babesa eman eta aldiroko berrikuskapenak burutu ohi zituen. Poliziek atxilotu aurretik ihes egin zuen.

Irlandar Independentzia Gerran ere esku hartu zuen. 1920ko azaroaren 25ean Dublingo Summerhill barrutiko bere etxebizitzan atxilotu zuten, lehenbizi Dublingo Collinstown Camp kontzentrazio-esparruan preso sartuz, eta ondoren Downeko konderrian dagoen Ballykinler Camp kontzentrazio-esparrura iraganez.

Michael Collinsen lagunmina izan zen, Irlandar Independentzia Gerraren hasieran Kearneyk lehenbizi Irlandako Estatu Askearen aldekoekin bat egin zuen baina Collins hil zenean, Estatu Askearengan fedea galdua eta Errepublikarren aldera iragan zen. Dublingo Glasnevineko Hilerria hilobiraturik dago. Eva bere emazteak, eta Pearse eta Con semeek biziraun zioten.

## Erreferentziak
Glasnevin hilerria

**Glasnevine hilerria** (ingelesez *Glasnevin Cemetery*), *Prospecteko Hilerria* bezala ere ezagutzen da, Irlandako Dublin hiriko hilerri katoliko bat da. Glasnevinen kokatzen da, hiriaren iparraldean. Bere ateak lehendabiziko aldiz 1832 urtean ireki zituen eta bertan irlandar pertsonaia garrantzitsu askok atseden hartzen dute, adibidez Éamon de Valera, Daniel O'Connell, Peadar Kearney‎ edo Constance Markievicz.

## Kanpo estekak 
* Glasnevineko Hilerriaren webgunea
Aliota txiki

thumb| *Gavia stellata*
**Aliota txikia** (*Gavia stellata*) Gaviidae familiako hegaztia da, Ipar Hemisferio osoko kostaldetan bizi dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers** (Brooklyn, New York, AEB, 1989ko otsailaren 21a) pop-abeslari estatubatuarra da.

## Diskografia 
* 2007: *Another Side*
* 2009: *Speed of Light*

## Iruditegia 

Fitxategi:CorbinBleuDec06.jpg|Corbin Bleu, 2006an
Fitxategi:Corbin Macy's Thanksgiving Parade.jpg|Corbin Bleu, 2007an
Fitxategi:Corbin Bleu at Kids' Inaugural cropped.jpg|Corbin Bleu, 2009an
Fitxategi:CorbinBleuDec10.jpg|Corbin Bleu, 2010an
Fitxategi:Corbin Bleu (Cropped).jpg|Corbin Bleu, 2011an
Fitxategi:Corbin Bleu 2, 2012.jpg|Corbin Bleu, 2012an

## Kanpo loturak 
* Corbin Bleu webgune ofiziala
Anboto Irratia

**Anboto Irratia** Durangaldeko irrati katea da. Elorrioko Udalaren eta Durangaldeko Herri Komunikabideak elkartearen ekimenez jaio zen 2003ko azaroaren 10ean, Bakarne Bernedo kazetariaren gidaritzapean. Bi orduko iraupena du bere programazioak eta eskualdeko berriak, kirolak eta kultur ekitaldiak ikutzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Anboto (aldizkaria)
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
*  anboto.org web gunea
Aitor Aldalur

**Aitor Aldalur Agirrezabala** (Tolosa, Gipuzkoa, 1991ko abenduaren 26a- ) gipuzkoar futbolaria da.

## Biografia 
Eskuin atzelari lanetan aritzen da eta Amorebietan jokatzen du. Errelaren gazte taldean jokatu zuen 2009-2010 denboraldian bigarren taldean debuta egin arte. Errealak utzita Amorebietarekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen 2021ean.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa errealaren webgunean
Andoni Arotzena

**Andoni Arotzena Gomendio**, ***A-bi*** ezizenaz ere ezaguna, (Lasarte-Oria, 1907ko maiatzaren 30a - Caracas, 1989ko abenduaren 6a) kazetaria eta euskal idazlea izan zen, 1936an erbesteratua. Euskaltzalea, euskal antzerkiari ekarpen handiak egin zizkion. Ideologikoaren aldetik, jeltzalea izan zen, Lasarteko batzokiko diruzaina, eta Lasarte udalerri independentea izan zedin aldeztu zuen sutsuki.

## Biografia 
Oso gaztea zelarik marrazketaren zaletasun handia azaldu zuen eta, ondorioz, Donostian zein Parisen egin zituen horren ikasketak. Era berean, letrek asko erakartzen zuten, eta laster hasi zen *Zeruko Argia* aldizkarian bere kolaborazioak argitaratzen. Haren sinadura Bizkai-Gipuzkoetako gerra aurreko aldizkari nagusietan aurkituko dugu: *Euskal Esnalea, Euzkadi, El Día*... Baina batez ere antzerkigintza izan zen Arotzena harrapatu zuen jarduera. Garai hartako euskal antzerkiko erreferente nagusia *Antzerti* aldizkaria izan zen (1932-1936), eta han agertu ziren Arotzenaren lan ezagunenak: *Urteurrena* (1933), zeinekin Antzerti Saria eskuratu zuen; *Andregaia nai ta...* (1933); *Balujan* (1935), *Mox, Miss, Xapi* (1935), *Xanko ta Paxko* (1936).

Andoni Arotzenarentzat, beste euskal intelektualentzat bezala, antzerkia herrira hurbiltzeko modu bat zen: urte haietan herritar gehienak euskaldunak ziren, eta alfabetatugabeak. Beraz, euskal literaturaren zabalkundea oso murritza zen. Horregatik, antzerkiak kaleko jendearengana hurbiltzeko aukera paregabea eskaintzen zuen.

1936ko gerran, *Eguna* egunkariaren kolaboratzaile izan zen. Bizkaia galdu zenean, idazleak Donibane Lohizunera ihes egin zuen. Lapurdin haur erbesteratuen irakasle aritu zen, eta, halaber, Parisko *Euzko Deya* egunkariaren kolaboratzaile.

Mundu gerra hasierarekin batera, Andoni Arotzena Venezuelara joan zen. Caracastik bere lanean jarraitu zuen, euskal aldizkarietan idazten: *Irrintzi, Euzko Gogoa, Euzko Gaztedi, Euzkadi* aldizkarietan eta beste hainbatetan. Orobat, Euskal Herriaren aldeko ekimenetan aktiboki laguntzen zuen, esaterako Ekin kultura taldea sortuz; talde horretan Miguel Pelay Orozco, Jon Oñatibia, Jose Estornes Lasa eta beste erbesteratu ezagun askok hartu zuten parte.

1980an Euskal Herrira itzuli bazen ere, laster Venezuelara joan zen atzera, eta han hil zen 1989an.

## Lanak 
* “Andregaia Nai Ta”, Antzerti, 19.zk., 1933. Idoia Gereñu: *Antzerti. 75 urte ondoren*, Tolosa: Udala eta Gipuzkoako Foru Aldundia, 2007, 429-433 or.
* “Urteurrena”, Antzerti, 23-24. zk., 1933. Idoia Gereñu: *Antzerti. 75 urte ondoren*, 509-515 or.
* “Balujan”, Antzerti, 37. zk., 1935. Idoia Gereñu: *Antzerti. 75 urte ondoren*, 845-850.
* “Mox, Miss, Xapi”, Antzerti, 37.zk., 1935. Idoia Gereñu: *Antzerti. 75 urte ondoren*, 835-843 or.
* “Xanko ta Paxko”, Antzerti, 49.zk., 1936. Idoia Gereñu: *Antzerti. 75 urte ondoren*, 1127-1135 or.

## Kanpo estekak 
* Bidegileak bildumako liburua
* Antonio Arozena literaturaren zubitegian
*  Datu biografikoak
Odol-serum

**Odol-seruma** edo **odol gazura** fibrinogenorik gabeko odol-plasma da, hots, gatzapen edo koagulazio faktorerik gabeko plasma. Gatzatzen ez den odol-plasmatzat jo daiteke, beraz.

Plasmak dituen osagaiak ditu, fibrinogenoa izan ezik: proteinak, hormonak, glukosa, oxigenoa, lipidoak, gatz mineralak, etab.

Laborategian odol-seruma odoletik lortzen da: odola gatzatzen uzten da, eta gero odolbildua erauzten zaio. Odolbildurik gabeko likido hori zentrifugatu egiten da, eta saiodiaren gainaldean geratzen den horixka koloreko likidoa odol-seruma da.

Antigorputzak dituenez, seruma ospitale eta kliniketan erabili ohi da, diagnostikorako zein terapiarako.

## Kanpo estekak
Nafarroako handiki lehenak

[250px|thumb|Hamabi familien [armarriak, *Libro de Armería del Reino de Navarra* liburuan deskribatuak.]]
**Nafarroako handiki lehenak** Nafarroako Erresumako nobleziako talderik pribilegiatuena izan ziren, maila sozial, ekonomiko eta politikoa kontuan hartuta. Nafarroako Foru Zaharrak, haien eginkizunak zehazteaz gain, zuzenbide pribatuko zenbait kapitulu eskaini zizkien.

XVI. mendeko *Libro de Armería del Reino de Navarra* izeneko liburuak hamabi leinu aipatzen zituen: Almorabit, Gebara, Oibar, Baztan, Urrotz, Leet, Subiza, Arrada, Bidaurre, Cascante, Monteagudo eta Maule. Denboraren poderioz, Urrotz eta Maule leinuak desagertu ziren (Tibalt II.a Nafarroakoaren erreinaldian hain zuzen ere) eta Cascante eta Monteagudo leinuak elkartu ziren. Gehienak Nafarroako errege-erreginen ahaide ziren. Bigarren mailako nobleziak, ordea, era zirkunstantzial batean lortzen zituen ohoreak, oro har zerbitzu militarrak egin ondoren.

Denboraren poderioz ere, Nafarroako handiki lehenen eragina galduz joan zen: alde batetik, leinu berriak agertu ziren (agaramontar eta beaumondarrak, adibidez); eta, bestetik, estamentu guztiek osaturiko Nafarroako Gorteek haien aholkularitza eskubideak ordeztu zituzten.

## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Luz del Norte Logia Agurgarria

**Luz del Norte Logia Agurgarria** Espainiar Logia Sinboliko Handiaren obedientziapean dagoen framazon-elkartea da, eskoziar ohikune zahar eta onartuari jarraitzen diona.

## Historia 
Bigarren Errepublikaren garaian izandako logia baten izena berreskuratuz, 2005eko otsailean, Manuel Iradier Logia Agurgarriaren zenbait kidek logia eraiki zuten Bilbon.

## Kanpo estekak
Gipuzkoa Fraternidad Logia Agurgarria

**Gipuzkoa Fraternidad Logia Agurgarria** Espainiako Logia Konfederatu Handiaren obedientziapean dagoen framazon-elkartea da, eskoziar ohikune zahar eta onartuari jarraitzen diona. Logia honek Donostian du egoitza.

## Kanpo estekak
Logia (elkartea)

**Logia** (italierazko *loggia* edo "logia" edo grezierazko *λóγος* edo "arrazoiketa" hitzetatik ekarria) framazoneriaren batzarrarentzako aretoa da, eta baita batzarra osatzen duten kideen multzoa ere. Hargin beltzak hiru mailatan banatzen dira bertan: ikastuna, kidea eta maisua.

## Motak 
* Ohikune bereko logien federakuntza Logia Handia da, eta horrek beste logia batzuk sortzeko eskubidea ematen du.
* Hargin beltzek bere sarbidea izan duten logiari Logia Ama deritzote.
* Hiru mailatan lan egiten duten logiak Urdina edo Sinbolikoa dira.
* Framazon-gaiak sakonki lantzen dituzten logiek Ikerketa Logia izena dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibn Hayyan

**Abu Marwān Hayyān Ibn Jalaf Ibn Hayyan al-Qurtubī** (Kordoba, 987–Kordoba, 1075), **Ibn Hayyan** (arabieraz *ابن حيان القرطبي*) izenaz ezaguna, andalustar historialari musulmana izan zen.

## Biografia 
Kordobarra Almanzorren gortearen funtzionario nagusia izan zen. Nahiz eta asko galdu, bere lanak bere garaiak ezagutzeko lehen mailako iturria dira. Ibn Hazm bezala, omeiarren jarraitzaile sutsua izan zen, andalustar estatuaren desagerpena eta taifa erresumen sorrera gaitzetsi zituena.

## Lanak 
* *Tarikh fuqaha Cordova
* *Al-Kitab al ladi jama'a fihi bayna kitbay al-Qubbashi wa Ibn Afif*
* *Intijab al-Jamil li Ma'athir Banu Khatab*
* *Al-Akhbar fi'l dawla al-Amiriya* (100 liburuki)
* *Al-Batsha al-Kubra* (10 liburuki).
* *Al-Muqtabis fi Tarikh al-Andalus* (100 liburuki)
* *Kitab al-matin.

## Erreferentziak
Altuna Logia Agurgarria

**Altuna Logia Adeitsua** Donostian 1932an sortutako logia masonikoa da. Izenaren jatorria Manuel Ignacio Altunarengan (1722-1762) datza, Azkoitiko Portu jauregian jaiotakoa, ilustratua, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea erakundearen bultzatzailea, Compañía Guipuzcoana de Caracasen bazkide eta Jean-Jacques Rousseau filosofo ospetsuaren lagun handia.

## Historia 
Logia 1932. urtean fundatu zen, maiatzaren 17an eta Donostian. Espainiako Sortalde Handiaren babespean altxatu zituen zutabeak. Jose Julian Bellido Rodriguez izan zen Maisu Beneragarria eta Ricardo Vera Salas eta Angel Heras Maiz, lehen eta bigarren begiraleak. Logia honen lanak 1932. eta 1936. urteen artean burutu ziren. Espainiako Gerra Zibilaren amaierarekin bortizki eraitsi ziren zutabeak. 

Garai hartako Donostiako gizarteko lagun ospetsuak Altuna 15. Logia Adeitsuaren kideak izan ziren, horien artean Mariano Doporto Macho, Igeldoko Meteorologia Behatokiaren zuzendaria, Willy Koch alemaniar argazkilari ospetsua eta garaiko Donostian kontsula, Jose Martinez Ubago hiriko auzapeza 1935. urtean edota Ezker Errepublikazaleko buru Fermín Vega de Seoane.

Logia honek historia labur baina oparoa izan zuen. Ekimen garrantzitsuenetako bat, Lapurdiko La Zelée eta L’Etoile de Labourd senideekin batera, Espartaco zeritzan Logia antifaxista sortzea izan zen, Frantziako Sortalde Handiaren babespean. La Zelée Logiako Pinéde senidea izan zen Maisu Beneragarria, Labarrère L’Etoile de Labourdeko kidea Lehen Begirale eta beste ofizio guztiak Altunaren senideak bete zituzten. Espainiako Gerra Zibila piztu zenean Espartaco Logiak eginkizun oso garrantzitsuak bete zituen, iheslari hargin beltz zein ez hargin beltz andana jaso baitzuen.

Altuna 15. Logia Adeitsuaren senideek jorratzen hasitako bideak badu gaur egun jarraipena, horrela Donostiako hirian eta 2001. urtean Altuna 52. Logia Adeitsuak faxismoak eraitsitako zutabeak berriro altxatu zituen, eta senide zaharrek piztutako argia zaintzen dute oraindik. *Altuna 52. Logia Adeitsua*, Espainiako Logia Sinboliko Handiaren babespean lan egiten du, Donostiako framazoneriaren aitzindaria da, liberala eta dogmarik gabekoa, pentsamendu eta iritzi askearen aldekoa, humanista eta aurrerakoia; Logia hau emakume eta gizonez osaturik dago, eta hilean behin Donostian elkartzen da. Eskoziar ohikune zahar eta onartua lantzen du. *”Argi baten memoria-Memoria de una Luz”* liburua berriki argitaratu du. Liburu horretan Altuna 15. Logiaren oinarrizko gertakariak eta senide haien oroimena jasotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pasaiako huelga

***Pasaiako huelga*** XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara bitartean jarritako bertso-sorta da, eta Pasaiako portuan gertatu zen greba bati buruz dihardu. Trajinos Beltza delako batek, greba horretako partaideak, Txirrita bertsolari famatuari eskatu zion gertaera honi buruz bertsoak jartzeko, eta nahiz eta bertsoetan Trajinos ageri den egiletzat, bertsoak Txirritak eginak dira; halaxe dio Antonio Zavalak bere Auspoa sailean.

Bertsoen moldaketarik ezagunena Xabier Lete kantariak egin zuen, Antton Valverderekin batera ondutako *Txirritaren bertsoak* diskoan argitaratua.

## Hitzak 
## Kanpo estekak
Kapitain pilotu

**Kapitain pilotu** (sarritan *Ni naiz kapitain pilotu* deitua) euskal itsasgizonen abesti herrikoia da.

Arrantzaleek abestutako abestia da, denboraren poderioz lagunen eta abesbatzen bilera naiz afarietan abestutako abesti herrikoia bihurtu dena. Bereziki ezaguna da euskal kostaldeko herri eta eskualdeetan, eta erabiltzen duen euskalkiaren arabera, Gipuzkoako kostaldetik datorrela ondoriozta daiteke.

Abestiaren hitzak egile ezezagunenak dira, eta bertso finko batzuk jarraitzen dituzte kantuaren zatirik handienean agertzen direnak. Hala ere, denborak aurrera egin ahala bertso berriak erantsi dizkiote, kantariaren edo abestia abesten duen koadrilaren bertsioaren arabera aldatzen direnak.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Kapitain pilotu abestia osorik entzungai
Kurrilo arrunt

thumb|Kurrilo arrunta.
thumb|Kurrilo familia.
[thumb|Kurriloaren irudia [Lufthansa konpainiako hegazkinetan.]]
**Kurrilo arrunta** (*Grus grus*) gruidae familiako hegaztia da, Eurasiako iparraldean bizi dena. Euskal Herrian negu partean ikusten dugu, urrian iritsi eta martxoan egiten du alde.

## Deskribapena 
Kurriloa lertxun itxurako hegazti handia da, 96-119 cm arteko luzera eta 180-222 cm arteko hego-zabalera dituena. 5'7 kilogramo pisatzen ditu batazbete. Kolore grisa nagusitzen zaio, hegoen muturretan beltza bihurtzen dena. Burua eta lepoa beltzak dira, pileo gorria du eta begien parean marra zurixka batzuk hasten zaizkio lepoan zehar mantentzen direnak. Begia ere gorria da. Lertxunek baino moko laburragoa du, gris-berdexka kolorekoa. Hanka luzeak ditu, hauek ere gris kolorekoak. Kurrilo gazteek kolore arrea izaten dute. Hegan ari denean lepoa eta hankak luzatu egiten ditu eta taldeek "V" itxurako egitura hartzen dute. Oso zaratatsua da, tronpetaantzeko zaratak urrutitik entzuten dira.

## Folklorea 
Hegazti dotorea izanik hainbat armarri eta sinbolotan agertzen da, eta herrialde batzuetako zigiluetan ere ohikoa da kurriloaren ilustrazioak agertzea. Aipatzekoa da esate baterako Lufthansa Alemaniako aire konpainiaren sinboloa kurriloa dela.

## Iruditegia 

Irudi:Crane (Grus grus) (3).JPG|Kurriloaren burua.
Irudi:Common Cranes.jpg|Kurriloak.
Irudi:Common Cranes (Grus grus) at Sultanpur I Picture 076.jpg|Kurrilo taldea hegan.
Irudi:Flickr - Rainbirder - Eurasian Crane (Grus grus) (cropped).jpg|Kurriloa hegan.
Irudi:Common Cranes (Grus grus)- Adults & Immatures at Bharatpur I IMG 5659.jpg|Kurrilo helduak eta gazteak.
Irudi:באמצע.jpg|Kurrilo gaztea.
Irudi:Grus grus egg - Niitvälja bog.jpg|Arrautza.
File:Trana (Grus grus) - Ystad -2022.jpg|Kurrilo, Ystad 2022.
Irudi:Bronze-Sculpture of cranes, Croatia.jpg|Eskultura (brontze).

## Erreferentziak
Alberto Morgado Liberal

**Alberto Morgado** (Gasteiz, 1990ko maiatzaren 10a-) futbolari arabarra da, errealaren bigarren taldean jokatzen zuena, ezkerreko atzelari gisa.
Alavesen ibili zen hainbat urtez baina 2008an errealako bigarren taldearen jokalaria bilakatu zen.

Espainiako 17 eta 19 urte azpiko selekzioekin jokatu du hainbat txapelketetan.

2014an errealak baja eman zion.

## Estatistikak 
*2020ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa errealaren webgunean
Ibn Hazm

**Abū Muḥammad ʿAlī ibn Aḥmad ibn Saʿīd ibn Ḥazm** (), **Ibn Hazm** izenaz ezaguna, (Kordoba, 994ko azaroaren 7a - Nieblako taifa, 1064ko abuztuaren 15a), andalustar filosofo, teologo, legelari, historialari, idazle eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Bizitza politiko bizia izan zuen. Abderraman IV.a kalifaren bisirra izan zen. Erbesteratua, politika utzi eta teologia eta zuzenbidea ikasteari ekin zion, non malikismotik zahirismora pasan zen.

## Lanak 
Bere lanik nagusiena Xàtivan 1023an idatzitako *Tawq al-hamama* (*Usoaren idunekoa*) bazen ere, beste 400 liburu idatzi zituen. Hona hemen nagusienak:
* *Risāla fī fadl al-Andalus* (Al-Andalusen gorazarrerako eskutitza)
* *Naqt al-arus* (Neskalagunaren brodatua),
* *Yamharat ansāb al-arab* (Arabiar leinuak)
* ''Al-fisal fī-l-milal wa-l-ahwā' wa-l-nihal* (Erlijio, sekta eta eskolen historia kritikoa)
* *Falsāfat al-ajlāq* (Izaerak eta jarrera)
* *Risālat fī radd ala ben Nagrīla'' (Ibn Nagrellari eskutitza)

## Errreferentziak