open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Karate Kid Part III

***The Karate Kid Part III*** (euskaraz *Karate Mutila, III. Zatia*) 1989ko John G. Avildsen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako film bat da. Ralph Macchio, Noriyuki "Pat" Morita, Robyn Lively eta Thomas Ian Griffith aktoreek antzeztu zuten.

*The Karate Kid* (1984) eta *The Karate Kid Part II* (1986) filmeen jarraipena da, era berean, *The Next Karate Kid* (1994) eta *The Karate Kid* (2010) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Daniel eta Miyagik (Ralph Macchio eta Pat Morita) Cobra Kais taldeko kideak garaitu eta Miyagik haien Kreese maisua (Martin Kove) denon aurrean itsusi utzi ondoren, bere ikasle guztiek Kreesen dojoa utzi eta ikasle berririk etortzen ez zaionez, estuasun ekonomikoen ondorioz itxitxera derrigortua egongo da. Orduan Kreesek Vietnamgo Gerra garaiko bere aspaldiko adiskide zaharra den Terry Silver (Thomas Ian Griffith) enpresaburuarengana laguntza eske joatea erabakiko du, hura ere Kreesen antzera karate borrokalari ankerra da. Kreesek eta Silverrek Daniel eta Miyagitaz mendekatzea eta Cobra Kais dojoa berrezartzeko egitasmoa prestatuko dute.

Horretarako, aurten ospatuko den Karate Txapelketarako Mike Barnes (Sean Kanan) karate borrokalari gupidagabea kontratatu eta Danielek txaelketan parte hartu eta harekin borroka dezan saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Ralph Macchio: Daniel LaRusso
* Pat Morita (Noriyuki 'Pat' Morita): Keisuke Miyagi
* Robyn Lively: Jessica Andrews
* Thomas Ian Griffith: Terry Silver
* Martin Kove: John Kreese
* Sean Kanan: Mike Barnes
* Jonathan Avildsen: Snake
* Randee Heller: Lucille
* Pat E. Johnson: Epailea
* Rick Hurst: Iragarkigilea
* Frances Bay: Milo andrea
* Joseph V. Perry: Osaba Louie
* Jan Tříska: Milos
* Glenn Medeiros: Bere burua antzeztuz
* Gabriel Jarret (Gabe Jarret): Rudy

## Kanpo estekak 
* *Karate Kid III* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ted Danson

**Edward Bridge "Ted" Danson III** (1947ko abenduaren 29a, San Diego, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Kalifornian jaio arren, gaztaroa Arizonan igaro eta gaur egun Kaliforniako Los Angeles hiria eta Massachusetts estatuko Chilmark udalerriaren artean bizi da. 1995. urteaz geroztik Mary Steenburgen aktorearekin ezkondua dago.

1980ko hamarkadan nagusiki *Cheers* telesaileko protagonista izateagatik ospetsu bilakatu zen, 1990ko hamarkadan *Becker* telesaila antzeztu zuen, eta ondoren *CSI: Crime Scene Investigation* eta *CSI: Cyber* telesailak antzeztu izan ditu.

Zineman berriz film ugari anteztu ditu, nagusiki komediak, tartean *The Onion Field* (1979), *Body Heat* (1981), *Creepshow* (1982), *Little Treasure* (1985), *Just Between Friends* (1986), *A Fine Mess* (1986), *Three Men and a Baby* (1987), *Dad* (1989), *Cousins* (1989), *Three Men and a Little Lady* (1990), *Made in America* (1993), *Getting Even with Dad* (1994), *Loch Ness* (1996) eta *Saving Private Ryan* (1998).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Katmai Parke Nazionala eta Babesgunea

'''''', , AEBetako Alaska estatuan dagoen parke nazional bat da, Alaskako penintsularen hasieran. Hamar Mila Keen Harana eta Alaskako hartz marroien bizilekua izateagatik nabarmentzen da. 1980ko abenduaren 2an sortu zen eta 16.564 km²-ko azalera du.

Izena bertan dagoen Katmai mendiari zor dio.

## Iruditegia 

Irudi:Valley of Ten Thousand Smokes from Overlook Cabin.jpg|Hamar Mila Keen Harana.
Irudi:Katmai_National_Park_and_Preserve_map_2006.09.png|Katmai Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:A053,_Katmai_National_Park,_Brooks_Falls,_Alaska,_USA,_bear_and_salmon,_2002.jpg|Alaskako hartz marroia ahoan izokina daramala.
Irudi:Views from western-most Knife Creek Glacier, Valley of Ten Thousand Smokes (13542747263).jpg|Knife Creek glaziarra.

## Kanpo estekak 
* Katmai Parke Nazionala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Denali Parke Nazionala eta Babesgunea

'''''', , AEBetako Alaska estatuan dagoen parke nazional bat da, Ipar Amerikako gailurrik garaiena den Denali mendiaren inguruko eremuan eratzen da. 1917ko otsailaren 26an sortu zen eta 24.585 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Denali_National_Park.jpg|Denali Parke Nazionala.
Irudi:Denali_NP_map_NPS.jpg|Denali Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:A048, Denali National Park, Alaska, USA, Ruth Glacier and the Great Gorge, 2002.jpg|Ruth glaziarra.
Irudi:Camping_in_the_Savage_River_valley.JPG|Akanpalekua eremu basatian.

## Kanpo estekak 
* Denali Parke Naturala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Artikoko Ateen Parke Nazionala eta Babesgunea

'''''', , AEBetako Alaska estatuan dagoen parke nazional bat da. Parke Nazional honetako eremu osoa Zirkulu polar artikoaren iparraldean dago. 1980ko abenduaren 2an sortu zen eta 34.287 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Thunder_Valley._Gates_of_the_Arctic_National_Park,_Brooks_Range,_Alaska.jpg|Ibiltariak Itkillik ibaian.
Irudi:Map_Gates_of_the_Arctic_National_Park.png|Artikoko Ateen Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:Wolverine_in_Gates_of_the_Arctic_NP.jpg|Jatuna Noatak ibaian.
Irudi:A551,_Gates_of_the_Arctic_National_Preserve,_Alaska,_USA,_2002.jpg|Galbraith aintziraren ikuspegi panoramikoa Dalton autobidetik ikusita.

## Kanpo estekak 
* Artikoko Ateen Parke Nazionala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Kenaiko Fiordoen Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Alaska estatuan dagoen parke nazional bat da. Kenai penintsulan dago. 1980ko abenduaren 2an sortu zen eta 2.711 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Kenai_Fjords_-_Aialik_Glacier.jpg|Aialik glaziarra.
Irudi:KEFJ-Park-map1-2012.png|Kenaiko Fiordoen Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:1055_-_exit_glacier.jpg|Exit glaziarra.
Irudi:LMazzuca_Fin_Whale.jpg|Zere arrunta.

## Kanpo estekak 
* Kenaiko Fiordoen Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Wrangell-Saint Elias Parke Nazionala eta Babesgunea

'''''', , AEBetako Alaska estatuaren hegoaldean dagoen parke nazional bat da. Wrangell mendia eta Saint Elias mendiaren inguruko eremua babesten du. 1979an babesgune natural gisa sortua izan zen eta 1980ko abenduaren 2an parke nazional izendatua. 53.321 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Mt Saint Elias, South Central Alaska.jpg|Saint Elias mendia.
Irudi:Map_of_Wrangell-St._Elias_National_Park.jpg|Wrangell-San Elias Parke Nazionala eta Babesgunearen mapa.
Irudi:WRST_Nabesna_Glacier.jpg|Nabesna glaziarra.
Irudi:MountWrangell.jpg|Wrangell mendia.

## Kanpo estekak 
* Wrangell-Saint Elias Parke Nazionala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Kobuk Haraneko Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Alaska estatuaren ipar-mendebaldean dagoen parke nazional bat da. Zirkulu polar artikotik 40 kilometro iparraldera dago. 1980ko abenduaren 2an sortu zen eta 7.084 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:KobukDunes.jpg|Kobuk Hondar Dunak.
Irudi:NPS kobuk-valley-map.pdf|Kobuk Haraneko Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:Alone But Not Lonely (8451816783).jpg|Bakarrik baina ez bakardadean.
Irudi:Kobuk River (8029774047).jpg|Kobuk ibaia.

## Kanpo estekak 
* Kobuk Haraneko Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Clark Aintziraren Parke Nazionala eta Babesgunea

'''''', , AEBetako Alaska estatuan dagoen parke nazional bat da. Anchorage hiritik 160 kilometro hegomendebañldera dago. Bertan, Clark aintzira eta Chigmit mendikateko Redoubt eta Iliamna sumendiak daude. 1980ko abenduaren 2an sortu zen eta 7.084 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:
Irudi:Lake_clark_map.png|Clark Aintziraren Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:MtRedoubtedit1.jpg|Redoubt mendiaren erupzioa.
Irudi:Mount_Iliamna.jpg|Iliamna mendia.

## Kanpo estekak 
* Clark Aintziraren Parke Nazionala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Saguaro Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Arizona estatuan parke nazional bat da. Parke Nazionala bi eremutan banaturik dago: Tucson Mendia Barrutia, Tucson hiriaren mendebaldean, eta Rincon Mendia Barrutia, Tucson hiriaren ekialdean eta Sonorako basamortuan. 1994ko urriaren 4an sortu zen eta 370 km²-ko azalera du.

Izena eremu honetan ohikoa den Saguaro kaktus espezie erraldoiari zor dio.

## Iruditegia 

Irudi:Javelina_Rocks_in_the_RMD.jpg|Catalina gneiss, Rincon Mendietan ohikoa den harkaitz mota.
Irudi:Sunshine-AZ_Photo_Saguaro_Park_West_Petroglyphs.jpg|Hohokam herriaren petroglifoak.
Irudi:TMD_trail_map.png|Saguaro Parke Nazionalaren mapa.
Irudi:Rincon_mountains_from_edge_of_tucson.jpg|Rincon Mendien ikuspegi panoramikoa Tucson hiritik ikusita.

## Kanpo estekak 
* Saguaro Parke Nazionala eta Babesgunea (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Ramadan

[thumb|Ilgora [Manama hirian (Bahrain): ilgorak markatzen du ramadanaren hasiera.]]
thumb
start=0|thumbtime=0|thumb|**Ramadanaren** gaineko zortzi datu.
**Ramadan**a (arabieraz رَمَضَان ramaḍān) islamiar egutegiaren bederatzigarren hila da, mundu osoan ezaguna, musulmanek egun horietan, eguzkia ateratzen denetik sartu arte, egiten duten baraualdia dela eta. Musulmanen erlijioan garrantzi handia du ramadanak, funtsezkoa. *Ramadan* hitzak bi esanahi ditu: baraualdi hori adierazteko (*ṣawm* (صَوْم) eta Ramadan musulmanen egutegiko izena adierazteko. Islamiar egutegia ilargi egutegi bat da; eta nazioartean nagusi den kristau jatorriko egutegi gregorianoa, berriz, eguzki egutegi bat da. Beraz, ramadan hila urtero egutegi gregorianoaren data desberdinetan gertatzen da.

Etimologiari dagokionez, *ramadan* hitzaren jatorria *ramada* da (; {{lang-eu|erre), hil horretan praktika onen bidez bekatuak erretzen direlako.

## Praktikatzaileak 
Baraualdia egiteko, Islamaren aginduen arabera, heldua izan behar da, buru-osasunez ondo eta ez da bidaiatzen ibili behar, hau da, leku batean finko egon behar da. Emakumeak, bestetik, hilekotik kanpo egon behar du eta halaber puerperiotik kanpo. Horren arabera, salbuetsita dauden taldeak hauexek dira: haurrak, buru-gaixoak, haurdun dauden emakumeak, hilekoan dauden emakumeak eta pertsona ahulak, bereziki agureak.

## Euskal Herrian 
Euskal Herriko komunitate musulmanek Ramadan betetzen dute, orokorrean. Desberdintasun nagusia baraualdiaren amaierak kalean ez agertzea da. Lantegietan eta eskoletan, bestetik, arazoak egoten dira; sarritan, ramadanaren praktikatzaileek ezin dute egokiro lan egin eta, askotan, ikasleek azterketen datak aldatzeko eskatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ramadan (hilabetea)

## Kanpo estekak 
* http://www.argia.eus/albistea/ramadanean-otoitz-eta-barau-dagi-munduaren-laurdenak
Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga 2

**Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga 2** () Espainiako emakumezkoen saskibaloi txapelketa da. 

Ligaren bigarren maila izan zen, hortik izena, baina 2021ean Challenge Liga sortu zen hirugarren maila da orduz geroztik.

## Egitura 
2001 urtean sortu zen. Eskualdeen araberako bi multzo ditu. Multzo bakoitzean 12 talde daude eta lau onenek Lehen mailara igotzeko play-offak jokatzen dituzte.

## Palmaresa 
* ¹ 2019-20an denboraldia bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren erruz.

## Garaipenak 
## Euskal taldeak 2020-21 denboraldian 
A multzoan kokaturik egon ziren.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Javier Zubillaga

**José Javier Zubillaga Martínez**, ezagunagoa **Zubillaga** bezala (1959ko abuztuaren 12a, Logroño, Errioxa) errioxar futbolari ohi eta entrenatzaile bat da. Erdilaria zen. Errealan 11 denboraldiz eta Espanyolen lau denboraldiz jokatu zuen. Ordutik aurrera hainbat taldeetako entrenatzaile eta idazkari teknikoa izan da. Bere semea Ion Zubillaga futbolari ohia da.

## Idazkari tekniko eta entrenatzaile ibilbidea 
* Alavés (idazkari teknikoa): 1994-1996
* Osasuna (idazkari teknikoa)
* Logroñés (idazkari teknikoa)
* Real Unión (entranatzailea): 2006-2007
* Lleida (entrenatzailea): 2007-2008
* Córdoba idazkari teknikoa)
* Alavés (idazkari teknikoa): 2012-....

## Kanpo estekak 
* Futbolariaren fitxa teknikoa
Jose Migel Zúñiga

**Jose Migel "Kiko" Zúñiga Martiarena**, ezagunagoa **Zuñiga** bezala (1962ko abuztuaren 21a, Donostia) euskal herritar futbolari ohi bat da. Atzelaria zen.

Real Sociedad B (1981-1984 eta 1986-1987), Erreal (1984-1986 eta 1987-1989) eta Real Oviedo (1989-1992) eta Club Deportivo Castellón (1992-1993) taldeetan jokatu zuen.

## Kanpo estekak
Bermut

**Bermuta** (frantsesez *vermouth*, alemanez *wermut*: asentsio edota absenta) hasierakoetan zehar zerbitzatzen den belardun ardo ondua da, ardo zuri, asentsio eta beste zenbait osagai mikatzez osatua. Ardo mota hauek usadioz europarrak dira, koktel eta hasierakoetan zerbitzatzeko berezko dotorezia ematen dioten zapore bereziaz.

Orokorrean bi bermut mota daude: gorria eta zuria. Gorria (italiarra) gozoa da, eta zuria (frantsesa), lehorragoa eta alkohol graduazio handiagoa du.

Bemur marka ezagunenen artean Campari, Cinzano, Martini eta Yzaguirre daude.

Fitxategi:Vermut-2009.jpg|Bermut gorria.
Fitxategi:Martini made with vermouth.jpg|Bermut zuria.

## Kanpo estekak
Hot Springs Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Arkansas estatuan parke nazional bat da. Parke Nazionala bi eremutan banaturik dago: Hot Springs udalerriaren alboan dago. 1832ko apirilaren 20an Babesgune bezala sortua izan zen eta 1921eko martxoaren 4ean parke nazional izendatua. 22,5 km²-ko azalera du.

Izena eremu honetan ohikoa den Saguaro kaktus espezie erraldoiari zor dio.

## Iruditegia 

Irudi:Hot Springs National Park - Grand Promenade.jpg|Pasealekua.
Irudi:Map of Hot Springs National Park.png|Mapa.
Irudi:Entrance to Hot Springs Reserve.jpg|Sarrera.

## Kanpo estekak 
* Hot Springs Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Heriotzaren Haranaren Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Kalifornia eta Nevada estatuetan parke nazional bat da, Arro Handia eta Mojave basamortuaren artean. Heriotzaren harana barne hartzen du. 1994ko urriaren 31n parke nazional izendatua. 13.650 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Devil's_Golf_Course_in_Death_Valley_NP.jpg|Devil's Golf Course ("Deabruaren Golf Zelaia").
Irudi:Death_Valley_NP_master_map.png|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:LakeBadwater_crop.jpg|Badwater Arroa.
Irudi:Deathvalleysky_nps_big.jpg|Racetrack Playa, ikuspegi panoramikoa.

## Ikus gainera 
* Heriotzaren harana

## Kanpo estekak 
* Heriotzaren Haranaren Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Espainiako Saskibaloi Erreginaren Kopa

**Espainiako Saskibaloi Erreginaren Kopa** (gaztelaniaz: *Copa de la Reina de Baloncesto*) Espainiako saskibaloi txapelketa da. 1943an izan zen lehen ekitaldia baina 1978tik aurrera jokatu da urtero.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian Erreginaren Koparen edizio batzuk jokatu izan dira.
* Iruñean (1994)
* Donostian (2016)
* Gasteizen (2019)

## Palmaresa 
### Espainiako Txapelketa 
### Erreginaren Kopa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Espainiako Saskibaloi Federakuntzaren webgunea
Synopsis Universae Philologiae

***Synopsis Universae Philologiae*** Gottfried Henselek argitaratutako hizkuntzalaritza konparatuari buruzko liburua da. Hensel Hirschbergen errektorea zen, Silesia Beherean. Liburuaren izen buru osoa *Synopsis universae philologiae: in qua: miranda unitas et harmonia linguarum totius orbis terrarum occulta, e literarum, syllabarum, vocumque natura & recessibus eruitur. Cum Grammatica, LL. Orient. Harmonica, Synoptice tractata; nec non descriptione Orbis Terr. quoad Linguarum situm & propagationem, mappisque geographico-polyglottis* da. 1741n Nurembergen argitaratua, bigarren edizioa 1754an egin zen.

Liburuaren helburua mundua ezagunak ziren hizkuntza ezberdinak elkarrekin aurkeztea zen, euren idazketa sistemarekin batera. Babelgo Dorrearen mitoa ohikoa zen oraindik garai hartan eta, horregatik, Hensel saiatu zen hebreeran oinarritzen hizkuntza guztien jatorria. Euskara ere agertzen da, *Gure aita ceru etan aizena Sanctifica bedi zure Icena* testuarekin.

## Kanpo estekak
José Manuel Villarejo

**José Manuel Villarejo Pérez** (El Carpio, Kordoba, 1951ko abuztuaren 3a - ) espainiar enpresaburu eta polizia ohia da, gaur egun erretiratua. 1972an ETAren aurkako lanean hasi zen Donostian, probintziako komisario gisa. 2017an Madrilgo mediku batek salatu zuen sastakatu egin zuela.

## Biografia 
1972an Donostiako polizia etxean hasi zen lanean, terrorismoaren aurkako talde batean. Bere lan nagusia ETAren aurkakoa zen. Horregatik Polizia Merituen domina zuria jaso zuen. 1983an Madrilen izan zen lanean, eta, ondoren, beste 10 urtez polizia izateari utzi eta 46 enpresa ezberdin kudeatu zituen, 16 milioi euroko kapitalarekin. 1993an polizia izatera itzuli zen, agente sekretu gisa.

1990eko hamarkadaren erdialdean Véritas txostena egiten izan zen, José Luis Corcueraren aginduz hainbat pertsonaren bizitza pribatua ikertzen, hala nola Baltasar Garzón edo Javier de la Rosa.

Epaitegietan Nicolay kasuan izandako lana aztertzen ari dira, hainbat polizien barne konbertsazio baten difusioa dela eta. 2017an Joan Karlos I.a Espainiakoaren eta Centro Nacional de Inteligenciaren informazioa iragazi zuen, bere prozesatzea ekidin nahian. Notario baten aurrean ere Katalunia Operazioaren partaide izan zela adierazi zuen, Kataluniako prozesu independentista geldiarazteko Espainiako Barne Ministerioaren ezkutuko lan bat.

## Erreferentziak
The Good Earth

***The Good Earth*** () Pearl S. Buckek 1931n argitaratutako liburua da. 1932n Fikzioko Pulitzer Saria eskuratu zuen eleberri hau dela eta. Bi urte horietan zehar Ameriketako Estatu Batuetako *best-seller*ra izan zen, eta 1938an Buckek Literaturako Nobel Saria irabazi izanaren arduradun nagusia da. *Sons* eta *A House Divided* eleberriekin batera trilogia bat eratzen du.

Eleberrian Lehen Mundu Gerra baino lehen familia txinatar baten bizitza dramatizatzen du. 1924-1944 arteko liburu nabarmenen artean jarri zuen Life Magazinek. 2004an Oprah Winfreyk liburua hautatu zuen bere liburu kluberako eta berriro ere *best-seller* izatera iritzi zen. 1930ko hamarkadan zehar AEBk Txina Japoniaren aurkako aliatu izaten lagundu zuen.

## Kanpo estekak
Josueren Zuhaitzaren Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Kalifornia estatuetan parke nazional bat da, Riverside eta San Bernardino konderrietan. Izena parke nazionalean ugari dauden Josueren juka zuhaitz espeziari zor dio. 1994ko urriaren 31n parke nazional izendatua izan zen eta 3.196 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Joshua_trees.jpg|Josueren juka
Irudi:Joshua_tree_national-park_map.jpg|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:"Old_Woman"_rock_formation_(Joshua_Tree_National_Park).jpg|Emakume Zaharraren Haitza.
Irudi:Joshua_Tree_Park_complete_Panorama.jpg|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Joshua_tree_keys_view_pano_more_vertical.jpg|San Bernardino Txikia mendietako ikuspegi panoramikoa, Josueren Zuhaitzaren Parke Nazionalan.

## Kanpo estekak 
* Josueren Zuhaitzaren Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Erregeen Arroilaren Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Kalifornia estatuetan parke nazional bat da, Fresno eta Tulare konderrietan. Sekuoia Parke Nazionalaren iparraldean dago. 1940ko martxoaren 4an parke nazional izendatua izan zen eta 1.869 km²-ko azalera du.

Bertan, sekuoia zuhaitz ugari daude, tartean Gran jenerala erraldoia, bai eta arroila ugari ere, hauek Yosemite Parke Nazionalan dauden haranen antza handia dute.

## Iruditegia 

Irudi:General_Grant_Tree_in_Kings_Canyon_National_Park.jpg|Gran jenerala.
Irudi:NPS_sequoia-kings-canyon-park-map.jpg|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:Cloud_Canyon.jpg|Clud Arroila.
Irudi:Deadman_Canyon_backpacker.jpg|Hildako Gizonaren Arroila.
Irudi:Kearsarge_Morning_(6907475923).jpg|Kearsarge aintzira.

## Kanpo estekak 
* Josueren Zuhaitzaren Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Juan Antonio Gisasola

**Juan Antonio Gisasola Ortiz de Villalba** (Eibar, 1962) gipuzkoar artisaua da.

Historia ikasi zuen, aurrehistorian aditua. 1998 urtean panpinak egiten hasi zen eskuz, Euskal Herriko historiako pertsonaia eta jantziekin.

## Erreferentziak
Transylvania 6-5000

***Transylvania 6-5000*** () 1985eko Rudy De Luca estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko komedia film bat da. Jeff Goldblum, Ed Begley, Jr., Joseph Bologna, Geena Davis, Michael Richards, Carol Kane, Teresa Ganzel, John Byner eta Jeffrey Jones aktoreek antzeztu zuten.

Banpiro, otsogizon eta Frankestein munstroaren filmeen parodia bat da. Izenburuak Gleen Miller jazz musikariaren *Pennsylvania 6-5000* abestiaren izenburuarekin lotura du.

## Argumentua 
Transilvania. Jack Harrison (Jeff Goldblum) eta Gil Turner (Ed Begley, Jr.) estatubatuar kazetariak Frankensteinen munstroaren ustezko berragerpena ikertzeko iritsi berriak dira. Ikerketa horretan hainbat izaki eroekin topo egingo dute, tartean Otsogizon sentikorra (Donald Gibb), Odette emakumezko banpiro bero-beroa (Geena Davis), eta beste hainbat.

## Aktoreak 
* Jeff Goldblum: Jack Harrison
* Joseph Bologna: Malavaqua doktorea
* Ed Begley, Jr.: Gil Turner
* Carol Kane: Lupi
* Jeffrey Jones: Lepescu
* John Byner: Radu
* Geena Davis: Odette
* Michael Richards: Fejos
* Donald Gibb: Otsogizona
* Norman Fell: Mac Turner
* Teresa Ganzel: Elizabeth Ellison
* Rudy De Luca: Lawrence Malbot
* Inge Appelt: Madame Morovia
* Božidar Smiljanić: Percek inspektorea

## Kanpo estekak 
* *Transylvania 6-5000* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lassen Parke Nazional Bolkanikoa

'''''', , AEBetako Kalifornia estatuetan parke nazional bat da, Shasta, Lassen, Plumas eta Tehama konderrietan. Izena bertan dagoen Lassen Peak sumendiari zor dio. 1916ko abuztuaren 9an parke nazional izendatua izan zen eta 430.80 km²-ko azalera du.

Berez, 1907an Theodore Roosevelt presidenteak monumentu nazional izendatutako bi eremuetan banaturik dago: Cinder Cone Monumentu Nazionala eta Lassen Peak Monumentu Nazionala.

## Iruditegia 

Irudi:Lassen_Peak_Manzanita_Lake.jpg|Lassen Peak mendia Manzanita aintziran islatua.
Irudi:Lassen_Volcanic_National_Park_map_2006.07.png|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:Shasta_from_Lassen.jpg|Shasta mendia, Lassen Peak menditik ikusita.
Irudi:Brokeoff_Mountain_Lassen_Volcanic.jpg|Brokeoff mendia, Lassen Peak eta Chaos Crags mendiaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* Lassen Parke Nazional Bolkanikoa (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Kanaleko Uharteen Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Kalifornia estatuetan parke nazional bat da. Kanaleko Uharteak osatzen dituzten zortzi uharteetatik bostetan eratzen da: Santa Barbara, Anacapa, San Miguel, Santa Rosa eta Santa Cruz. 1980ko martxoaren 5ean parke nazional izendatua izan zen eta 1.009,94 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Santa-Rosa-Island-Water-Canyon-Beach.jpg|Santa Rosa uhartea
Irudi:Californian_Channel_Islands_map_en.png|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:San-miguel-cuyler-hike.jpg|San Miguel uhartea.
Irudi:0425_aquaimages.jpg|Urpekaria itsas lehoi batekin jolasean, Anacapa uhartea.

## Kanpo estekak 
* Kanaleko Uharteen Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Irati Goikoetxea

**Irati Goikoetxea** honako personetako bat izan daiteke:
* Irati Goikoetxea (idazlea), Beasaingo idazlea.
* Irati Goikoetxea Astaburuaga, Donostiako piraguista.
Pinnacles Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Kalifornia estatuetan parke nazional bat da, San Benito eta Monterey konderrietan. 1908an Theodore Roosevelt presidenteak monumentu nazional izendatu eta 2013ko urtarrilaren 10ean Barack Obama presidenteak parke nazional izendatu zuen. 107.67 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Rock_formations_at_Pinnacles_National_Monument.jpg|Harkaitz eraketa.
Irudi:NPS pinnacles-map.jpg|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:Entrance to Balconies Cave at Pinnacles National Park.jpg|Balconies Caveko sarrerako harritzarra.
Irudi:High_Peaks_Trail_Panorama.jpg|PArke nazionalaren ikuspegi panoramikoa High Peaks Ibilbidetik.

## Kanpo estekak 
* Pinnacles Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Irati Goikoetxea Astaburuaga

**Irati Goikoetxea Astaburuaga** (Donostia, 1986ko apirilaren 10a - ) donostiar kirolaria da. Piraguan jarduten da, eslalom modalitatean. Europako Eslalom Piraguismo Txapelketan zilarrezko domina irabazi du 2014an eta 2017an, biak taldeko K1 proban.
Irene San Sebastián

**Irene San Sebastián Lasa** (Tolosa, Gipuzkoa, 1990eko otsailaren 21a - ) txirrindulari profesional ohia da. 2009an debutatu zuen, baina ez zuen lortu lehen posturik harik eta 2014an, Erasmus beka bati esker, Belgikara bizitzera joan eta Isorex Ladies Team taldean aritu zen arte. Haiekin hainbat garaipen lortu zituen amateur lasterketetan edo azpiko kategorietakoetan. Cholet-Pays de Loire lasterketan 8. geratzean, bere estreinako UCI puntuak lortu zituen. 2014an Espainiako Txapelketan 2. geratu zen, eta beste hainbat UCI puntu lortu zituen Erondegemse Pijl lasterketan.

2014a urte ona izan bazen ere, ez zuen Mundu Txapelketan parte hartu, espainiar sailkapeneko puntuaziorik altuena izan arren, Sheyla Gutiérrezekin parekatuta. Urte horretako abenduan erretiratu zen, karrerako proiektua bukatu ahal izateko.
Laura Balagué Gea

**Laura Balagué Gea** (Bartzelona, Katalunia, 1958ko irailaren 20a) erizaina eta idazlea da. Nobela beltzak idazten ditu. Bartzelonan jaio zen, baina 1982tik aurrera Donostian bizi da, bertan baitago lanean osasun-zentro batean.

## Biografia 
Laura Balagué Gea Bartzelonan jaio zen 1958ko irailaren 20an. Erizaintza ikasi zuen. 1982az geroztik Donostian bizi da, eta osasun-zentro batean lan egin du 2021ko irailara arte. Han, liburuen eta filmen aipamenak egiten ditu.

## Lanak 
Besteak beste libuur hauek argitaratu ditu:

### Errelatoak 
* *Sala de espera*, *La rosa profunda* aldizkarian.
* *Viaje a Suiza* (Adamar, 2005) *Tusilata: el narrador* liburu kolektiboan.
* *Falsas apariencias* (La esfera cultural, 2016) *Lecciones de Asesinos expertos* liburu kolektiboan.
* *Ejercicios de aversión* (Oskarbi Elkartea 2016), *Oskarbi 21* liburu kolektiboan.

### Eleberriak 
* *Vestidos de novia* (La fábrica de cosas bonitas, 2008)
* *Las pequeñas mentiras* (Ediciones B, 2015)
* *Muerte entre las estrellas* (Editorial Milenio argitaletxea, 2018)
* *En el otro bolsillo* (Erein argitaletxea, 2020)

### Haur liburuak 
* *La casa inquieta* (Tandaia, 2018)

## Sariak 
* 2000. *XI Certamen de Cuentos Atenea,* bigarren saria.
* 2014. *La Trama* Saria nobela beltza sailan, *La pequeñas mentiras* liburuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Iglesias Santiago

**Leire Iglesias Santiago** (Hondarribia, 1978ko maiatzaren 26a - ) gipuzkoar politikaria da. Zientzia Politikoetan lizentziatua, PSOEra afilatu zen. Bertan hainbat kargu izan ditu: Cáceresko udalean zinegotzi (1999-2001), Extremadurako gazteri zuzendaria, Espainiako Instituto de la Juventudeko zuzendari orokorra (2004-2008) eta Iberoamerikako Gazteriaren Erakundearen idazkari orokorraren ondokoa 2009tik aurrera. Tomás Meabe Fundazioaren presienta izan zen.

2011n diputatu hautatu zuten Espainiako Diputatuen Kongresuan, Cáceresko barrutian.
Silvia Iranzo

**Silvia Iranzo Gutiérrez** (Donostia, 1958ko abenduaren 1a - ) donostiar ekonomialaria eta Espainiako enbaxadore ohia da. Gaur egun enpresa eta akademia pribatuaren esparruetan egiten du lan.

Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Ekonomia ikasi zuen eta Komertzioko Estatu Idazkaria izan zen 2008 eta 2010 bitartean. Ondoren, Belgikan Espainiako enbaxadore izan zen. Espainiako Bankuaren zuzendaritzako kide izan zen. Bere anaia Álvaro Iranzo Espainairen enbaxadorea da Saudi Arabian.
Piragua

thumb|Ume bat piragua batean, 1892an
thumb |Pirogues, Niger
**Piragua** pala baten bidez (eta ez arraun baten bidez) bultzatzen den edozein ontzi tripulatua da. Piragua batean, trainera batean ez bezala, pala ez doa barkuari lotua, arraunen kasua izaten den bezala. Arraunak erabiltzen diren barkuetan (barku, txalupa, trainera, galera, birreme, trirreme...) arraunlaria mugimenduaren norabidearen aurka kokatzen da, eta piraguatan aurrerantz egiten da mugimendua.

Piragua mota ezberdinak daude, Euskaltzaindiaren deskribapenaren arabera kayakak ere hemen sartzen direlarik. Euskaltzaindiaren deskribapenaren arabera bela batekin ere mugi daiteke piragua.

## Kanpo estekak
Antonia San Juan

**Antonia San Juan Fernández** (Las Palmas Kanaria Handikoa, Kanariak, 1961eko maiatzaren 22a) espainiar aktore, zuzendari eta gidoilaria da.

Pedro Almodovarren *Todo sobre mi madre* filman Agrado izeneko pertsonaiaren antzezpena egiteagatik egin zen ezagun.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Telesaioak 
### Zuzendaritza 
* 2001: *V.O.*.
* 2004: *Te llevas la palma*.
* 2005: *La china*.
* 2006: *La familia española*.
* 2009: *Tú eliges* (film luzea).
* 2009: *A las once*.
* 2011: *Del lado del verano* (film luzea).

### Gidoilaritza 
* 2004: *Te llevas la palma*.
* 2005: *La china*.
* 2009: *Tú eliges*.
* 2009: *A las once*.
* 2012 *Del lado del verano*.

## Kanpo estekak 
*  Antonia San Juanen webgunea
Caroline Cossey

**Caroline "Tula" Cossey** (Brooke, Norfolk, Ingalaterra, 1954ko abuztuaren 31) ingeles modeloa da. Ezaguna da James Bond sagako *For Your Eyes Only* filman agertzeagatik eta helduentzako Playboy aldizkariaren azalerako posatu zuen lehen emakume transexuala izateagatik.

## Bibliografia 
* Tula (1982): *I am a Woman*, Sphere, 
* Tula (1991): *My Story*, Faber and Faber, 
* Tula (2015): *My Story* e-liburua Amazon.com webgunean
William Christie

**William Lincoln Christie** (Buffalo, New York, AEB, 1944ko abenduaren 19a) Estatubatuar orkestra zuzendaria eta klabezin-jotzailea da.

Artearen historia ikasi zuen Harvard Unibertsitatean, eta ondoren klabezina Ralph Kirkpatrickekin Yaleko Unibertsitatean. Musikaren historiako irakasle izan zen Dartmouth Collegen. 1971n Frantziara joan zen bizitzera. Five Centuries taldearekin musika garaikideko jaialdietan parte hartu zuen, baina berehala musika barrokorantz egin zuen eta espezialista bihurtu zen gai horretan. 1978an herrialde askotatik bildutako gazteekin Arts Florissants taldea sortu zuen. Talde horrekin XVII. eta XVIII. mendeetako frantses eta italiar errepertorioaren zati handia grabatu du.

## Erreferentziak
Iñaki Etxegoin

**Iñaki Etxegoin Harriet**, pilota arloan **Etxegoin** deituraz ezaguna (Donazaharre, Nafarroa Beherea, ) esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari aritzen da, Asegarce enpresarekin.

## Kirol lorpenak 
* 2015eko Nafarroako 2. mailako buruz buruko txapelduna
* 2015eko Nafarroako 2. mailako binakako txapelduna

## Kanpo loturak 
* Enpresaren webguneko fitxa
Adur Lasa

**Adur Lasa Untziti**, pilota arloan **Lasa IV.a** deituraz ezaguna (Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaia, ) esku huskako pilotari profesional ohia eta enpresaburua da. Atzelari jokatzen zuen, Aspe enpresarekin. Osaba du esku huska atzelari izandako Oskar Lasa.

2017ko ekainean debutatu zuen profesionaletan; bi urte geroago, 2019ko ekainean utzi zion pilotari profesionala izateari, eta ostalaritzari ekin zion, bere jaioterri Etxarri Aranazko Aritzalko ostatuko buru.

## Kirol lorpenak 
; Amateurretan
* Berria Torneoko txapelduna, 2016.
* Euskadiko Herriarteko txapelduna, 2014, 2015.
* Biharko Izarrak torneoko txapeldunordea, 2015.

## Erreferentziak
Phayao

**Phayao** () Thailandiaren iparraldean dagoen herri (*thesaban mueang*) bat da. Herri azpi-barruti hauetan banatzen da: Mae Tam eta Wiang, *tambon* , Mueang Phayao auzoan.

Phayao Aintziraren ertzean dago. 2005an 19.118 biztanle zituen eta Bangkoketik 726 km iparraldera dago.

## Klima 
thumb|475x475px|Phayao Aintziraren ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Falkirkeko gudua

**Falkirkeko gudua**,  eta , 1298ko uztailaren 22an Eskoziako Falkirk udalerriaren inguruan Eskoziako Erresumako gudarostea eta Ingalaterrako Erresumako gudarostearen artean jazotako gudu bat izan zen. Eskoziako Lehen Independentzia Gerretako gudu garrantzitsu eta handienetako bat izan zen.

Ingelesen gudarostearen buruzagitzan Eduardo I.a Ingalaterrakoa zegoen eta Eskoziarren gudarostearen buruzagitzan William Wallace. Ingeles gudarosteak Eskoziar gudarostea garaitu zuen, halere gudu hau jazo aurretik Wallacek Ingeles gudarostearen aurka erabilitako lur errearen taktikei esker Ingeles gudarostea ahuldua zegoenez, gudu hau irabazi arren ez zen Eskozia guztiz menpean hartzeko gai izan.

Fitxategi:Falkirk1298(1).JPG|Guduaren lehen fasea: eskoziarrek ingelesen zalduneriaren karga atzera botea.
Fitxategi:Falkirk1298(2).JPG|Guduaren bigarren fasea: galestar arkularien erasoa eskoziar gudarostearen aurka.

## Kanpo estekak
Calpernia Addams

**Calpernia Sarah Addams** (Nashville, Tennessee, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko otsailaren 20a) estatubatuar idazle, aktore, musikari eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko bozeramaile eta ekintzailea da.

## Biografia 
Nashvillen jaio eta hazi zen. Armadako mediku bezala zerbitzatu zuen Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armada eta Marineen Taldeentzat. Zerbitzu militarreko azken urtean zegoela, bere burua emakume transgenerotzat agertu zuen. Addamsek Calpernia izena hartu zuen Williams Shakespeare idazlearen *Julio Zesar* lanetik (Zesarren emaztea zen Kalpurniaren aldaera) eta *The Addams Family* filman agertzen zen hilobi batetik.

2002an pertsona transgeneroen aldeko Deep Stealth ekoiztetxea sortu zuen Hollywooden Andrea Jamesekin batera. Biek Felicity Huffman aktorea prestatu zuten *Transamerica* filmerako, non Felicityk emakume transgenero baten papera antzeztu zuen.

2008ko otsailaren 11n Logo telebista-kateak Calpernia Addams protagonista zuen *Transamerican Love Story* reality-showa estreinatu zuen. Bertan, zortzi bikotekidegaik Calpernia maitemintzen saiatu behar zuten.

## Lanak 
### Liburuak 
* Calpernia Addams, *Mark 947: A Life Shaped by God, Gender, and Force of Will* (Writers Club Press, 2002). 

### Filmografia 
### Musika 
#### Singleak 
* *Stunning*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Calpernia Addamsen webgune ofiziala
*  Calpernia Addamsen filmografia IMDb datu-basean
Elizabeth Montgomery

**Elizabeth Victoria Montgomery** (Hollywood, 1933ko apirilaren 15a – Beverly Hills, 1995eko maiatzaren 18a) estatubatuar aktorea izan zen. 1964-1972 bitartean, Samantha Stephens antzeztu zuen *Bewitched* telesailean, arrakasta handia lortuz. Bost aldiz izendatu zuten Primetime Emmy Sarietarako, eta lau aldiz Urrezko Globo Sarietarako. Horren ostean, telebista film askotan lan egin zuen, hala nola, *A Case of Rape* (1974) eta *The Legend of Lizzie Borden* (1975). Aktibismo politiko eta sozialean nabarmendu zen, homosexualen eskubideak babestuz eta HIESaren biktimei lagunduz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Elizabeth Montgomery, imdb.com
Ingeles arku luze

thumb|350px|Arku luzearen erreplika.
[thumb|300px|Arku luzeak [Crécyko guduan.]]
**Ingeles arku luzea**, baita **galestar arku luzea** deitua ere, , Erdi Aroan, bai ingelesek nahiz galestar arkulariek erabilitako 2 metro luzeko arku boteretsu bat izan zen, bai ehizean eta batez ere gerran.

Garai hartan, Europan, arku hau sekulako aurrerapena izan eta Ingeles Gudarosteari gainontzeko gudarosteak garaitzeko ikaragarrizko abantaila eman zion, geziak arku arruntek baina indartsuago eta urrutirago jaurtitzeko gai baitzen. Abantaila hau lehenbizi Eskoziako Independentzia Gerretan eta ondoren bereziki Ehun Urteko Gerrako Agincourteko guduan egiaztatu zen, ingeles-galestar arkulariek frantziar zalduneria astuna menpean hartu baizuten. Arku honek ingelesei luzaroan Frantziako lurralde handi baten jabe izatea ahalbideratu zien, eta frantziarrentzat sekulako amesgaiztoa bilakatu zen.

## Bi hatz luzeen kondaira 
Ingeles-galestar arkulariek frantziarren gain zuten nagusitasuna adierazten duen kondaira bat bada: honetan, ingeles-galestar arkulariek beren arku luzeekin urrutitik heurengana erasoan zetorren frantziar zalduneria astuna gezi andana handi batez geraraztea lortzen zuten, zaldun horietako asko hil eta karga bertan behera etenez. Ordura arte Europan zalduneria astuna gelditzea ia ezinezkoa zela uste zenez, sekulako balentria zen hura. Ingeles-galestar arkulariek urrutitik frantziar etsituei desafioa egin eta nagusitasun moduan eskuko bigarren eta hirugarren hatzak luze-luze eginda eta harrokeriaz erakusten zieten, hain zuzen ere, beren arku luzeekin geziak jaurtitzeko erabiltzen zituzten bi hatzak baitziren. Mendeen joan etorriarekin, keinu horrek bere jatorrizko esanahia aldatu eta orokorrean aginteari desafioa edo edonori iseka egiteko Erresuma Batuan erabiltzen den keinua da (baita Irlanda, Australia, Zeelanda Berria, India eta Pakistanen ere), alegia, euskarazko "hoa popatik hartzera" esaldia ala munduko herrialde askotan iseka egiteko erabiltzen den eskuaren hirugarren hatz luzearen parekide gisa.

Trukean, frantziarrek, atzeman eta bizirik utzitako ingeles-galestar arkulariei bi eskuetako bigarren eta hirugarren hatzak ebakitzen zizkieten, eragindako frantziar hildako eta zaurituen zigor gisa, baina batez ere behin aske geldituz gero bizi osorako arku luzerik gehiago erabil ez zezaten guztiz ziurtatzeko, arku honek behar zuen adina tentsioa bi hatz horiekin bakarrik lortu baitzitekeen. Hortik, ingeles-galestar arkulariek frantziarrei beren arkuekin arrakasta zutela eta atzemanak ez zirela adierazteko bi hatzak erakustea.

## Kanpo estekak
Mongoldar arkua

[250px|eskuinera|[Qianlong txinatar enperadoaren garaiko Mongoldar Goardiako zaindaria mongoldar arku batekin.]]
**Mongoldar arkua**, mongoldarrek erabilitako arku berkurbatu bat izan zen. Bere eraginkortasun militarrari esker ezaguna da, beraiei esker zaldiz zihoazela geziak jaurtitzea ahalbideratzen baizien. Gengis Khanen garaian mongoldarrek erabilitako arkuak gaur egun Mongoliako Naadam jaialdietan erabiltzen diren arkuak baino txikiagoak ziren.

XVII. mendetik aurrera mantxu arkuek ordezkatu zituzten,

## Kanpo estekak
Andrea James

**Andrea Jean James** (1967ko urtarrilaren 16a) estatubatuar film-ekoizle, zuzendari, blogari eta transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da.

Indianan hazi zen eta Wabash College-n egin zituen ikasketak. Bertan ingeles, latin eta greko hizkuntzetan espezializatu zen. 1989an ingeles hizkuntza eta literaturan graduatu zen Chicagoko Unibertsitatean.

2003an pertsona transgeneroen aldeko Deep Stealth ekoiztetxea sortu zuen Hollywooden Calpernia Addamsekin batera. 2005ean *Transamerica* filmeko gidoi-aholkulari izan zen eta emakume transgenero baten antzezpena prestatzen lagundu zion Felicity Huffman aktoreari.

## Lanak 
### Filmografia 
#### Aktore 
## Kanpo loturak 
*  Andrea Jamesen webgune ofiziala
*  Andrea Jamesen filmografia IMDb datu-basean
Erica Andrews

**Erica Salazar**, **Erica Andrews** goitizenaz ezagunagoa, (Allende, Nuevo León, Mexiko, 1969ko irailaren 30a - Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 2013ko martxoaren 11) mexikar edertasun-lehiaketetako modelo, drag queen, aktore, enpresaburu eta aktibista zen.

## Edertasun-lehiaketak 
Andrewsek edertasun-lehiaketetan parte hartzen zuen eta hainbat lehiaketa irabazi zituen:

## Lanak 
### Telebista 
### Filmografia 
#### Aktore 
## Kanpo estekak 
*  Erica Andrewsen filmografia IMDb datu-basean
Hande Kader

**Hande Kader** (Şanlıurfa, Turkia, 1993a - 2016ko abuztua) turkiar emakumezko ekintzaile transexuala zen. Hande Kader Turkiako LGBT komunitateko aurpegi ezaguna zen,
2015ean Istanbulgo Gay Harrotasunaren desfilea indarrez deuseztatzen ari ziren polizia-indarrei aurre egiten ari zitzaienean atera zioten argazki batengatik.
2016ko abuztuan bere pisukidea zen Davut Dengiler-ek Handeren desagerpena salatu zuen. Egun batzuk geroago, 2016ko abuztuaren 12an, Handeren hilotza agertu zen Istanbulgo Zekeriyaköy azokaren errepide-bazterrean mutilazio, erredura eta bortxaketa zantzuak zituela.

Hande sexu-langilea zen eta bezero baten autoan sartzen ikusi zuten azkenekoz. Erailketaren unean 23 urte zituen.

Bere hilketak haserrea piztu zuen eta protesta ugari egon ziren Turkiako gizarteak transgenero pertsonei ematen dien tratu txarra salatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Veneno

**Cristina Ortiz Rodríguez** (Adra,
Espainia, 1964ko martxoaren 19a - Madril, Espainia, 2016ko azaroaren 9a), ezagunagoa **La Veneno** goitizenez, espainiar abeslari eta aktore transexuala zen. *Esta noche cruzamos el Mississippi* eta *La sonrisa del pelícano* telebista saioetan ateratzeagatik egin zen ezagun.

Asko borrokatu zen bere eskubideengatik eta oso garrantzitsua eta jarraitu beharreko eredu bihurtu zen jende transexualarentzat.

## Filmografia 
### Zinema 
* *El secreto de La Veneno* (1997).
* *La venganza de La Veneno* (1997).

### Telesaiak 
* La Veneno (2020)

## Diskografia 
* ''Veneno pa' tu piel* (1996). Urrezko diskoa.
* *Rumba total 3'' (1999).

## Kanpo estekak
Marian Iriarte

**Marian Iriarte Ormazabal** (Donostia, 1962) Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle titularra eta ikerlaria da, Polimeroen Zientzia eta Teknologia sailean eta Kimika Fakultatean. EHUko Kimika Fakultateko dekanoa da 2016tik.

**Iriarte** EHUko Kimika Fakultatean bertan lortu zuen lizentziatu titulua 1985ean. Sei urte geroago 1991ean doktorego titulua ere lortu eta irakasle moduan hasi zen. Geroztik aldi berean aritu izan da irakaslanean eta material polimerikoen arloko ikerketan. Irakasle moduan lehenengo urtean Euskal Filologia sailean aritu zen 'Euskara teknikoa' irakasten, kimika eta euskara ondo menperatzen baitzituen, baina 1992z gero 'Polimeroen Zientzia eta Teknologia' sailean aritu izan da. Bere tesia "Kimika herrikoia Euskal Herrian" izenburuarekin egin zuen, baserriko sukaldeetan, burdinoletan eta beste antzinako lantegietan egiten ziren lanak aztertuz. 2015, 2017, eta 2019an Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da *zientzia zehatzak eta natur zientziak* arloan.

Kudeaketa lanak ere eginak ditu, Gipuzkoako Campuseko Kanpo Harremanetako zuzendaria izan baitzen, Cristina Uriarte Gipuzkoako campuseko errektoreorde izan zenean, 2004tik 2012ra bitartean. EHUko Kimika Fakultateko dekanoa da2016tik.

1992an Martin Guzman saria jaso zuen Donostian. 2000tik material polimeroak aztertzen dituen Polymat Institutuko kidea da. Artikulu zientifiko ugari argitaratu ditu, baita liburuko kapituluak. Zientzia-dibulgazioaz 60 artikulu baino gehiago idatzi ditu Berria egunkarian.

## Errekonozimenduak 
* CAF-Elhuyar sarietan ohiko kidea izaten da epaimahaietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marian Iriarte: “Biodegradagarriak diren polimeroak sortzeko lanean ari dira kimikariak”  Zientzia Kaiera. Zientzialari, 67, Bideoa (2017-02-24).
* Marian Iriarte lankidea Zientzia eta Teknologia hiztegi entziklopedikoan.
Biscayne Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Florida estatuetan parke nazional bat da, Miami-Dade konderrian. Biscayne badiako kostaldea eta itsasoko koral arrezifeak babesten ditu. 1980ko ekainaren 28an parke nazionala izendatua izan zen eta 699 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Boca_Chita_Miami_skyline_NPS1.jpg|Boca Chita lurmuturreko itsasargia eta urrutira Miami.
Irudi:Biscayne_National_Park_Map_2009.png|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:Biscayne_underwater_NPS1.jpg|Itsaspeko koral arrezifeak.
Irudi:Totten_Key.jpg|Totten Key lurmuturreko arrezifeak.

## Kanpo estekak 
* Biscayne Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Dry Tortugas Parke Nazionala

'''''', , AEBetako Florida estatuetan parke nazional bat da, Monroe konderrian. Fort Jefferson gotorlekua eta Dry Tortugas uhartedia babesten ditu. 1935eko urtarrilaren 4ean parke nazionala izendatua izan zen eta 261 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Irudi:Fort_Jeferson_Sign_(6022105673).jpg|Parke nazionalaren kartela Fort Jefferson gotorlekuan.
Irudi:Dry_tortugas94.jpg|Parke nazionalaren mapa.
Irudi:Under_the_sea_at_Dry_Tortugas_National_Park_(6022400840).jpg|Koralak eta arrainak.
Irudi:Fort_Jefferson,_Dry_Tortugas_National_Park_-_Flickr_-_Joe_Parks.jpg|Fort Jefferson.

## Kanpo estekak 
* Dry Tortugas Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua)
Wanker

thumb|eskuinera|"Wanker" keinua.
**Wanker**, Erresuma Batua, Irlanda, Australia eta Zeelanda Berrian iseka egiteko erabili ohi den keinu zakarra da. XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasieran jatorria du, eta ingelesezko kale hizkeran "masturbatzailea" ala "onanista" esan nahi du, alegia, euskarazko "kanpaijolea" hitzaren parekidea da.

Bost hatzak itxita eta eskua gora eta behera arin mugituz egiten da.

## Kanpo estekak
Daniela Vega

**Daniela Vega Hernández** (Santiago, Txile, 1989ko ekainaren 3a) txiletar aktore eta abeslari transexuala da. 2017ko Sebastian Lelio zuzendariaren *Una mujer fantástica* filman egindako antzezpenagatik goraipatua izan da.

## Ibilbidea 
2014an Manuel García kantagilearen «María» izeneko bideoklipean agertzeagatik ospea lortu zuen. Urte berean, Mauricio López Fernández zinema-zuzendariaren *La visita* filmarekin egin zuen debuta zineman.

2017an *Una mujer fantástica* filmeko protagonista izan zen. Filma Berlinale zinemaldiaren 67. edizioan estreinatu zen eta kritikaren oniritzia jaso zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Kanpo loturak 
* Daniele Vegaren Twitterra
Bushranger

[thumb|280px|eskuinera|*Bushrangerrak St Kilda Roaden*, [1887ko William Strutt margolariaren lana.]]
**Bushranger** zelakoa (ingelesez literalki *Xaxtraka Ibiltariak*), jatorriz Britainiar Inperioaren menpeko Australiako lurraldera ihes egindako preso ohi bidelapurra zen. Herrialde horretako The bush deritzon eremuan bizirauteko adina eskarmentu eta ezagutzak zituen. 1820ko hamarkadan jada, *bushranger* izendapenak sozialki bastertutako eta eskubiderik gabejo jendea deitzeko erabiltzen zen izendapena bilakatu zen, bizitzan aurrera egiteko bidelapurretan jardun eta The bush eremua bizilekutzat zuena.

Beren urrezko aroa 1850eko hamarkada eta 1860ko hamarkadan bizi izan zuten, Hego Gales estatuko Ben Hall, Frank Gardiner eta John Gilbert bidelapurrak nabarituz. Australiar Mutil Kolonial hauek Erresuma Batuko highwayman eta AEBetako Mendebaldeko Urruneko legeskanpokoen nolabaiteko parekideak izan ziren. Australiako beste bidelapur nabarmenak Dan Morgan eta Clarke anaiak izan ziren, dena den, denetan ospetsuena eta mundu mailan ere ezaguna bilakatu dena, irlandar jatorriko Ned Kelly australiar bidelapurra izan da.

1870eko hamarkadatik aurrera garraiobideen hedapena eta telegrafoaren ezartzeak Legeari eta australiar poliziari herrialde zabal eta handi honetan barna bidelapur hauek atzematea erraztu zioenez, bushrangerren gainbehera hasi zen. 1880ko hamarkadan Ned Kellyren urkapenak bushranger aroaren amaieraren mugarria adierazi zuen.

Halere, gaur arte australiar herri kultura bizi-bizirik mantendu izan den pertsonaia izan da.

## Kanpo estekak
Topacio Fresh

**Topacio Fresh** (Rosario, Argentina, 1973ko abenduaren 26a) argentinar abeslari, aktore, dantzari eta artegile transexuala da. 2002a geroztik Espainian bizi da. Ezaguna da Fangoria musika-taldean parte hartzeagatik, Madrilen artelanak erakusteagatik eta *Las Brujas de Zugarramurdi* filmean aktore egoteagatik.

## Kanpo estekak 
* Topacio Freshen webgune ofiziala