open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roj TV

**Roj TV** nazioarteko telebista-kate kurdua da. Hainbat hizkuntzatan emititzen dute: Kurmanci, Sorani eta Hewrami kurdueraren dialektoak, zazaki, persiera, arabiera, asiriera, turkiera eta ingelesez.

Danimarkatik emititzen du, baina Belgikan ere estudio eta bulego batzuk ditu. Hot Bird satelitearen bidez emititzen du.

## Maiztasun 
**Eurobird 9**
* Frekvens 11.842 Vertical
* SymbolRate (SR) 27.500
* FEC 3/4

**Intelsat 1 W**
* Frekvens 11.092 Horizontal
* SymbolRate (SR) 15551

**Nillsat**
* Frekvens 11355 Vertical
* SymbolRate (SR) 27500
* FEC 3/4

## Ikus, gainera 
* Kurdistan

## Kanpo estekak
Jon Iraola

**Jon Iraola Aldalur** (Ibarra, 1980ko ekainaren 16a) aktore eta gidoilari gipuzkoarra da.

ETB 1 *Wazemank* programan egon ondoren, *Noaoa!n* jarraitu zuen. Radio Euskadiko *Boulevard* irratsaioan imitazioak egiten ditu ere. Ezaguna da *Wazemanken* Joxean Tolosaren eta Mañukortaren imitazioak egiteagatik.

## Jarduera profesionala 
### Irratia 
* *Boulevard* (Radio Euskadi)
* *Oilategia* (Euskadi Irratia)

### Telebista 
* *Wazemank* (2005-2007, ETB1)
* *Noaoa!* (2007-2008, ETB1)
* *Brinkola* (2009, ETB1)
* *Wazemank 2.0* (2009-2010, ETB1)
* *Finlandia* (2011-2012, ETB1)
* *Gernika bonbapean* (2012, ETB1)

### Zinema 
* *Agur Etxebesteǃ* (2019)

## Kanpo estekak 
*  Jon Iraolarekin elkarrizketa
Londresko Cityko Polizia

**Londresko Cityko Polizia ** (ingelesez *City of London Police*) Londreseko City barrutiaz arduratzen den polizia da. Erresuma Batuko Barne ministerioaren agindupean dago. Londresko beste barrutietan Metropolitar Polizia Zerbitzuak zaintzen ditu, eta garraiobideak Britainiar Garraio Poliziaren menpe daude.

thumb|ezkerrera|220px|Poliziaren furgoneta

## Kanpo estekak
Londres-Stansted aireportua

**Stanstedeko aireportua** Erresuma Batuko hirugarren aireporturik handiena da, Ingalaterrako Stansted Mountfitchet udalerrian, Essex  konderrian, eta Londresko erdigunetik 48 kmra kokatuta dagoena. 

## Historia 
1942an zabaldu zen. Bigarren Mundu Gerran, hegazkinentzako erabiltzen zen eta gerratearen ondoren aireportu bezala ireki zuten. Aireportu komertziala da, baina kargarako terminal bat ere badu.

## Argazkiak 

Fitxategi:London STN.JPG|
Fitxategi:Tail fins and tower. - geograph.org.uk - 855512.jpg|
Fitxategi:Stansted Airport People Mover.JPG|
Fitxategi:Stansted Airport.JPG|
Fitxategi:AirPolonia B737s in London Stanstead June 2004.jpg|

## Hegaldiak 
## Zama-Hegaldiak 
## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Aireportuaren web orrialdea
Sesil

frame|Hosto txortengabea, non hosto-xafla zuzenean zurtoinean ezartzen den.
**Sesil** (latinetik *sessilis*, esertzeko egokia) edo **txortengabeak**, botanikan, hostoak edo igaliak adarrera lotzen diren kirten modukorik ez daukaten landareak dira. Hosto bat txortengabea da, zurtoinarekin loturarik ez badu, hosto-txorten bidez, lorearen kasuan, txortenik ez badu, eta antera sesila da harizpirik ez badu edo hura oso laburra baldin bada.

Sesil hitza zoologian ere erabiltzen da, bere substratuari itsatsia hazten den izaki bizidun bati erreferentzia egiteko, eta bere substratutik banatzen eta higitzen ez dena. Bentoseko izaki asko sesilak dira. Adibide bezala, belakiak, koralak, ostra eta muskuiluak bezalako soinbera kuskubikoak (baina ez txirlak), briozooak, edo brakiopodoak. Oskoldunen artean, zirripedoen ordenakoak, lanpernak eta itsas ezkurrak eta halakoak sesilak dira.

[thumb|ezkerrera|360px|Koralak eta [tridaknak (kuskubiko erraldoiak), animalia sesilen adibide dira]]

## Kanpo-estekak
Lantzen

***Lantzen*** aldizkaria Bilboko Gabriel Aresti Euskaltegiak argitaratu zuen bi urtez (1994 eta 1995), eta beste horrenbeste zenbaki izan zituen. Hiru urte geroago, 1998an, *Zenbat Gara* aldizkariak hartu zuen haren lekukoa.

## Argitaratutako zenbakiak 
;0. zenbakia (1994ko ekaina):

* «Editoriala».
* Teo Etxaburu: «Aldaketaren alde: Egin, egiten, egingo».
* «Didaktika: Ikasten ikasiz».
* Jose Mari Larrea: «Nire lehen hogeita zortzi urteak euskara ikasten».
* «Euskaraz bizi: Ametsa egia bihurtzen».
* Txango taldea: «Euskaltegiko dinamika zuzpertuz».
* Bakaiku taldea: «Euskara euskategitik irtetzerakoan».
* Irrati taldea: «Euskaltegiko uhinak».
* Xabier Amuriza: «Bertsolariak Bilbon».
* Luigi Anselmi (elkarrizketa): «Bilboko sasi siziliarra».
* Manu Ertzilla (elkarrizketa): «Beti hobetzeko asmoaz».
* Jose Maria Sanchez Carrion "Txepetx" (elkarrizketa): «Txori xume eta arrunta».
* «Santa Marina eta Iruaitzak».
* «Txurdinagatik zuzenean: A zer nolako pasada..».
* «Bila gabiltza».

;1. zenbakia (1995eko ekaina):

* «Editoriala».
* «Zenbat Gara kultur elkartea martxan Bilbon (I)».
* «Zenbat Gara kultur elkartea martxan Bilbon (II)».
* «Albia: Kafe Antzokia».
* «Totelka irratia».
* «Jaietan bizitzan bezala euskaraz».
* «Ihauterietako kopla berriak: Zenbait gauzari jarriak».
* «Intsumitu konpartsakideekin Basaurin».
* «Txosna 95: Aste Nagusirako programa».
* «Ahatetxo itsusia: Euskara berreskuratzeko baikortasun kritikoaren garaia».
* Luigi Anselmi (elkarrizketa): «Txepetxen "Un futuro para nuestro pasado" euskara bidean».
* Ibaizabal Bilbo berbetan elkartea (elkarrizketa): «Euskaraz aritzeko irrikitan».
* «Kantagintza: Kantuz bizi naiz eta..».
* «Bertso eskola: Ikastaroa jostaroa»
* «Mintzamena: Euskaltegia eta gero... zer?»
* Gabriel Aresti (elkarrizketa): «Euskaldun(berri)arekin mintzo».
* «Bertan ikusia».
* «Argos: Abentura baten hastapenak».
* «Udarako zenbait irakurgai».
* «Jose Mari Larrearen "Euskaldungoa erroizturik"».

## Kanpo estekak
Ib

**Ib**a, bihotzak sinbolizatua, egiptoar mitologiaren arabera, gizakiaren zati izpiritual garrantzitsuenetakotzat hartzen zen.

Antzinako beste kultura batzuentzat bezala, bihotzean aurkitzen ziren emozioak, baita pentsamendu intelektuala, kontzientzia eta moralitatea ere. Suposaketa hauen oinarriak, enpirikoa izan behar zuen, izaki bat, hil egiten baita bihotzean zauri bat jasotzen badu, baina bere bihotzak "bizirik" dirau, punpaka, hildako gorputik atera ondoko uneetan.

Bihotzaren ikuskera animista antzinako egiptoarren artean *aut-ib* "poza" (literalki: bihotz zabalkuntza) edo *Jak-ib* "erotua" (literalki *bihozgabea*) bezalako ohiko esaldietan adierazia geratzen zen.
thumb|250px|Hilen Liburuko Osirisen epaiketa
Eskatologia egiptoarraren ustez, bihotza, pertsona hil ondoren, psikostasiaren eraginpean jartzen zen: **ib**a, hilaren bihotzak irudikatzen zuena jainkoek, balantza baten platertxoetako batean jartzen zuten, eta, bestean, Maat zegoen, Justizia eta Harmonia Unibertsala, ostruka luma batek irudikatzen zuena.

Momia egiptoarretan, bihotzari legokien tokian, kakalardo sakratu bat jartzen ohi zen, Khepriren irudikapena, berpizkundearen ikur zen kakalardoa, honako idazki honekin: "Ez duzu bihotzaren aurka hitz egingo Osirisen epaiketan zehar".

Antzinako egiptoarrentzat, giza izpirituaren osagaiak honako hauek dira: **Ib**, Ka, Ba, Aj, Ren eta Sheut.

## Kanpo estekak
Nun (egiptoar mitologia)

**Nun** edo **Nu** "*Jatorrizko Ozeanoa*" da egiptoar mitologian, Antzinako Egiptoko kosmogonia guztietan agertzen den elementua da.

Hasieran, sorreraren aurretik, *Nun*a bakarrik dago (baina ez da existitzen), ozeano hil bat da, mugarik gabea, erabateko iluntasunez inguratutakoa, gaua ez dena, hau oraindik sortu gabe baitago. Egiptoar apaizek, egoera hau deskribatzeko, existitzen ez zena zerrendatzen zuten.

Bat batean, *Nun*etik bizitza sortzen da, soilik pentsatu egiten duen Demiurgo bat bezala. Jarraian, demiurgoa hizketan hasten da, eta Nunetik banatzen da, "Jatorrizko Ozeanoa"n bihurtzen dena. Oraindik ez da existitzen, eta, horregatik, ez du ikusten gertatzen dena. Orduan, demiurgoak, Nunari gertatzen dena aipatzen dio, Demiurgoaren istorioa, Nunaren erantzuna eta itzartzea eraginez, hitzaren eta elkarrizketaren jatorria da.

Une horretan, Demiurgoa mugitu egiten da, eta Sorreraren hasiera da. Demiurgoa eta Nuna ez baitira, benetan, sorreraren zati.

## Kanpo estekak 
*  Kosmogonia eta Heliopolitar Eneada Egiptologia.orgen
Tot

**Tot** —antzinako grezierako Θωθ (Thoth) izenetik hartua; egiptoeraz ḏḥwty, beharbada ḏiḥautī ahoskatua— Antzinako Egiptoko jainkoa da, egiptoar mitologian jakinduriaren, idazketaren eta musikaren Ilargiaren ikur dena. Hermopoli hirian gurtu zuten batez ere. Ilargiaren zikloko jainkoa zen eta denboraren neurketaz arduratzen zen, ilargiaren bidez neurtzen baitzuten egiptoarrek denbora. Honenbestez, jakituriaren iturri nagusitzat zuten egiptoarrek eta hizkuntzen eta idazketen asmatzaile zen. Eskriben jainkoa zen, jainko guztien aholkularia, eta hiztun dotoreetan dotoreena. Hermesen baliokidetzat hartu zuten greziarrek.

## Ikonografia 
Ibis sakratuaren burua duen gizontzat irudikatzen zen, luma bat eta eskriba zerutiarraren taulatxoa dituela, gizakien pentsamenduak, ekintzak eta hitzak idazteko, ondoren bere balantzan pisatzeko. Babuinotzat ere irudikatua izan zen.

## Mitologia 
Tot jakinduriaren jainkotzat hartua da, eta gainerako jainkoen gaineko agintea du. Idazkeraren asmatzailea ere izan zen, eskriben, arteen eta zientzien patroia. Idazkeraren jainko bezala, hitz guztien asmatzailea zen, hizkuntza ahoskatuarena.

Ilargi jainko bat zen, denboraren neurtzailea, eta lehenengo egutegia ezarri zuena. Horregatik, lehen hilabeteak, bere izena zeraman. *Heru Renpet* izeneko bost egunak (epagomenoak), sortu zituen, Khonsuren argitasunetik kenduz, azken jainko hau Ilargiaren ikur zelarik. Bost egun berri hauek, beste hainbeste seme-alaba izatea ahalbidetu zioten, Rak, urtean zehar izatea eragotzi baitzion. Erditu zituen bost jainkoak honako hauek izan ziren: Osiris, Horus, Seth, Isis eta Neftis.

Totek, eskriba sakratuaren lana egiten du, gertakizunak, *Bi Egien gela*n dokumentatzen baititu. Erregistratzailea eta epailea da. Egipziar panteoian, balantza batean pisatzen zituen arimak, honela, Osirisen epaiketa irudikatuz.

Gauza guztien ibilbideak ezagutzen zituen arkitektotzat ere hartzen zen, asmatzaileen eta jakinduriaren jauna. Musikarekin lotua zegoen liraren asmatzaile bezala

## Gurtza 
Hermopolisen, jainko sortzaile bat zen "Bizitzaren Etxea" gobernatzen zuena, eta, uste zenez, hildakoak izpirituetan bihurtzen zituen zeremoniak kodetu zituen, eta soilik bere apaizek erabil zezaketen ezagutz "hermetiko" hau, hortik Hermes deitzearena, hiru aldiz handia, eta beragandik irten izana lege hermetikoak.

## Izen teoforoak 
Haren izena, Tot, XVIII. dinastiako hainbat faraoik eraman zuten; *Tutmosis* zeritzen, hau da, «Totek sortuak».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rosa Thode: «Panteón egipcio», *Egiptologia.org*.
Batipelagiko

thumb|Eremu pelagikoaren mailen diagrama
**Batipelagikoa** edo **batial**a, ozeanoaren maila bati ematen zaion izena da. Ozeanoa, sakoneraren arabera, lau edo bost mailatan banatuta dago. Batiala edo batipelagikoa, 1000 metroko sakoneratik 4000 metrokoa arte zabaltzen da. Mesopelagikoa eta abisalaren artean dago, lehenengoaren azpian eta bigarrenaren gainean. Ozeanoko toki honetako ezaugarri nabarmen bat, presio hidrostatiko handia da.

Itsas biologian, habitat natural giro zehatz bat deskribatzen du halako sakoneratan aske igeri egiten duten eta bizi eta/edo elikatzen direnei erreferentzia egiten diena, eta sekula ozeanoaren gainazalera igotzen ez direnak. Toki bereziki gogor eta gordina da janari aurkitzeari dagokionean. Existitzen den elikagai bakarra, beste animalia batzuen harraparitzatik, mikroorganismoenak eta goitik erortzen diren detrituenak. Honegatik, arrain askoren funtzio metabolikoak motelak dira, aurreztu eta energia mantentzeko. Espezie batzuk ez dute begirik.

Arrainek kolore ilunak eta gorriak dituzte, aho handiak, zentzu organo garatuak eta argi organoak.

Existitzen den argi bakarra, izaki bioargiztatzaileena da, eta, iluntasunak, animaliak uneoro mehatxupean ez egotea eragiten du, ikusiak ez izateagatik, eta, horregatik, gihar ahulak dituzte, iritsiera handiko giharrak ez direlako.

Ozeanoaren toki honetan, animalia asko gorriak edo beltzak dira, eta gorria ez da islatzen, beltzaren antza hartuz, eta, argi eza dela eta, jada ez dago landare askorik fotosintesia egiten duenik. Animalien artean *Melanocetus johnsonii* eta txipiroi erraldoia daude. Azken hauek harrapatzeko asmoz, kaxaloteak eurengana jeisten dira, 3000 metroko sakonerara.

## Kanpo estekak 
*  Bentos
Bad Oeynhausen

**Bad Oeynhausen** Alemaniako bainuetxe herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan eta Minden-Lübbecke barrutian dagoena, Weser ibaiaren ibarrean.

## Geografia 
Bad Oeynhausen Weser ibaiaren ertzean dago. Ibai honek hiria ekialdetik igarotzen du. Bad Oeynhausenek du munduko karbonatatutako ur termal iturbururik handiena, *Jordan Sprudel* edo *JordanSprudel* bezala ezagutzen dena. Egun lasaietan, iturburuak, 40 metroko garaiera har dezake.Iturburuko ura, bere propietate medizinalengatik erabiltzen da.

### Udalerri mugakideak 
* Hille
* Hüllhorst
* Löhne
* Minden
* Porta Westfalica
* Vlotho

### Herriaren banaketa 
Bad Oeynhausen udalerria zortzi barrutitan banatuta dago. Honako hauek:

* Bad Oeynhausen
* Dehme
* Eidinghausen
* Lohe
* Rehme
* Volmerdingsen
* Werste
* Wulferdingsen

## Hiri senidetuak 
*  Fismes (Xanpaina-Ardena) (jatorrian, Eidinhausenen hiri senidetua)
*  Wear Valley Erresuma Batua
*  Inowroclaw (Polonia)

## Demografia 
## Kanpo estekak
Artsazes I.a

**Artsazes I.a Partiakoa** parnotarren buruzagia izan zen, eszitar nomadak edo basamortuko Dahan tribuak, Kaspiar Itsasoaren ekialdean bizi zirenak. Flavio Arrianok mantendutako tradizio batek, Artsazes I.a eta bere anaia Tiridates, akemenestar dinastiako errege izan zen Artajerjes II.aren ondorengo egiten ditu, baina honek ez du inongo balio historikorik.

Artsazesek babesa bilatu zuen, Baktrianako erregeak Partia inbaditu aurretik, garai horretan, K.a. 250. urte inguruan, Seleuzidar Inperioaren probintzia zena. Flavio Arrianoren arabera, Artsazes I.a hila izan zen, eta bere anaia izan zen bere ondorengoa. Baina, beste batzuek, berriz, Partia K.a. 211. urtera arte gobernatu zutela uste dute. Urte horretan, bere seme zen Artsazes II.a izan zen bere ondorengoa.

Artsazes I.aren ondoren, artsazidar dinastiako errege guztiek eraman zuten edo gehitu zioten eurenari *Arsaces*,'ršk (Aršak) izena (). Salbuespen batzuekin, soilik izen hori agertzen da Partiar Inperioko txanponetan (bere genitiboa ΑΡΣΑΚΟΥ, hainbat epiteto gehitzen zaizkionak), eta, orokorrean, gainera, dinastiaren sortzailea eserita erakusten dute, bere eskuan, tinkatutako arku bat erakusten duelarik. Partiar Inperioa Ardashirrek (Ardaxšēr) deuseztatu zuen, 226. urtean, sasanidarren dinastiari hasiera emanez.

## Erreferentziak
Hezur kuneiforme

**Hezur kuneiformea** (*Cuneiforme primum, secundum, tertium*) oineko hezur labur bat da, hanka bakoitzean, horietako hiru hezur daudelarik, 1, 2 eta 3 barrutik kanpora, kuneiforme handia, txikia eta ertaina. Lau aurpegi, oinarria eta erpin bat eskaintzen ditu.

Tartso hezurren bigarren ilaran dago, hiru kuneiformeak, atzealdetik, eskafoidearekin artikulatzen dira, euren artean alboetatik eta, aurretik, metatartsoko 1., 2. eta 3. hezurrekin.

## Kanpo estekak
Metatartso

**Metatartsoa** bost hezurrez osatua dago, metatartso-hezurrak izenekoak (*Ossa metatarsila*), oinaren erdialdeko aurpegitik zenbatzen direnak.

Metatartso-hezurrak, luzeak dira, hiru aurpegidun hiruki formako gorputz prismatiko batez osatuak, goikoak eta albokoak, eta bi muturrekoak, aurrekoa eta atzekoa. Azken honek, bost aurpegi ditu, horietatik hiru artikularrak direnak (1.a eta 5.a salbu, azken honek bi bakarrik baititu).

Lehen metatartso-hezurra, besteak baino labur eta gogorragoa da. Bigarrena, luzeena da. Metatartso-hezur bakoitzak hurbileko oinarri bat, gorputz bat eta urruneko buru bat du. Metatartso-hezur bakoitzaren oinarria, tamaina handieneko hurbileko muturra da. Euren oinarriak hezur kuneiformearekin eta kuboidearekin artikulatzen dira, eta buruak, hurbileko oineko falangeekin.

Atzealdeko muturretik, batzuk besteekin eta tartsoko bigarren ilarako hezurrekin artikulatzen dira: 1a, lehen ziriarekin, 2a bigarren ziriarekin, 3a, hirugarren ziriarekin, eta, 4a eta 5a, kuboidearekin. Aurrealdeko muturrean, berriz, eurei dagokien hezurretako falangeekin.

## Ikus, gainera 
* Tartso
* Hallux valgus

## Kanpo estekak
Aitzear

**Aitzear** Aralarko Malloetako mendi bat da, Nafarroako Betelu udalerritik gertu dagoena. Aitzearretik hurbil, Pallardi mendia dago; bien artean, lepotxo txikitxo bat baino ez dago. Ttutturre menditik banatzen duen lepoak, Brinkate Zulo du izena, eta dolina eta lenarrezko eremu konplexu bat da.

## Kanpo estekak
Aireportuen NAGE kodea

**Aireportuen NAGE kodea** edo **IATA kodea**, munduko aireportu bakoitzak duen hiru letrako kodea da. Kode hauek Nazioarteko Aire Garraio Erakundeak izendatzen ditu. Kodeak adibidez, maletetan jartzen diren etiketetan azaldu ohi dira kodeak. Aire konpainiei eta aireportuetako garraioarekin harreman bereziki estua duten zenbait tren geltokiri ere ematen zaie.

Ez da konfunditu behar ICAO edo NAZE elkarteak esleitzen duen Aireportuen NAZE kodearekin, hau ere aireportuentzat.

## Ezaugarriak eta zeini eman 
* Munduko aireportu guztiei esleitzen zaien hiru letratako kodea da.
* Antzeko kodea ematen zaie tren geltoki inportanteei, betiere trenbideek zerbitzu zuzena egiten badute aireportuetatik bideratzen diren garraioekin.
* Aire-konpainia bakoitzari ematen zaion bi letratako kodea ere bada.

## Euskal Herrikoak 
* BIO: Bilbo-Loiu aireportua.
* BIQ: Biarritz-Angelu-Baionako aireportua.
* EAS: Donostia-Hondarribia aireportua.
* PNA: Iruñea-Noain aireportua.
* VIT: Gasteiz-Foronda aireportua.

## Beste adibide batzuk 
* BRU — Bruselako aireportua, Brusela.
* CDG — Paris-Charles de Gaulle aireportua, Paris aldea.
* HND — Tokio-Haneda aireportua, Tokio.
* LAX — Los Angelesko nazioarteko aireportua, Los Angeles.
* ORY — Paris-Orly aireportua, Paris aldea.
* STN - Londres-Stanstedeko aireportua, Londres.
* YUL — Pierre-Elliott-Trudeau aireportua, Montreal.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Aire Garraio Erakundea
* Aireportuen NAZE kodea
* Aireportu

## Kanpo estekak 
* NAGEren web orrialdea
Antera

[thumb|Antera moztua. 1: Filamentua; 2. [Teka (botanika)|Teka; 3: Konektiboa (hodiak gorrian)K; 4. Polen zakua (esporangioa).]]
Botanikan, **antera**, estamine bat amaitzen den zatia da. Hitza, grezierazko *anteros* hitzetik dator, loratua esan nahi duena, anterak ikusgai egoteak, antesi edo loraketaren punturik gorena adierazten duela esan nahi duelarik.

Angiosperma landareetan, estamina bakoitzak, filamentu deritzon ointxo batean eta antera batean du oinarria, azken hau, albo batetik filamentuari lotua. Anterak *extrorsak* dira, filamentua, anterara, honen kanpoaldetik lotzen bada, eta *introrsa*k gauza bera barnealdetik egiten badu. Azken kasu hau ez da lehenengoa bezain ohikoa.

Angiospermen antera tipikoa, ezberdingarriak diren bi zatiz osatuta dago, bata bestearen ondoan daudenak, "teka" deiturikoak, konektibo izeneko eremu batetaz lotuak. Gainera, toki honetatik lotzen da antera filamentura. Antera, bere ardatzarekiko perpendikularki ebakitzen bada, antera bakoitzak, bat edo bi polen zaku dituela ikus daiteke, luzera osoan zehar zabaltzen direnak.

Antera, egitura dehiszentea da, hau da, bat batean apurtzen dena bere polena argitan uzteko. Polen zaku bakoitza, orokorrean, luzetarako dehiszentzia batetik irekiko da.

Estamina, espora maskulinoak edo mikrosporak ekoizteko eraldatutako hosto bat da. Espora hauek, polen aleak dira. Polen zakuak mikrosporangioak dira.

## Kanpo estekak
Antesi

[thumb|*[Banksia menziesii* landarearen antesia sekuentziala da, eta behetik gora hasi da]]
**Antesia**, landareen loraketa da, zehazki, lore baten zabaltze denbora da, non polinizazioa gertatzen den. Dena dela, sarri, loraketa epea, loratzea bera izendatzeko erabiltzen da.

Egun argiko antesia duten loreek kolore biziak izan ohi dituzte, intsektuak erakarri ahal izateko, adibidez tximeletak. Gauean antesia egiten duten loreak, ordea, kolore gabekoak izaten dira, askotan zuriak, gaueko argi gutxi horrekin kontrastea egin ahal izateko.

## Kanpo estekak
Doniene atea

**Doniene atea**, ezagunagoa **San Joan portalea** izenaz, Bermeo (Busturialdea) inguratzen zuen harresiaren garai bateko zazpi ateetatik zutik geratu den bakarra da.
Gaztelugatxeko Donieneren legendaren arabera bertatik pasa zen San Joan Bataiatzailea, bertan oinatz baten aztarna dagoelarik.

Atea XIV. mendean eraiki zuten, Bermeoren osperik handieneko garaian, herria babesteko eraiki zuten harresiarekin batera. Oso deigarriak dira harresiaren egitura eta zabalera.

1995eko urriaren 31an, Eusko Jaurlaritzak Bermeoko herrigune historikoa *kultura ondasun* izendatu zuen, *monumentu multzo* sailkapenarekin. Doniene atea mugaren barnean dago. 1995eko azaroaren 14an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen atea bera.

## Ezaugarriak 
Sarrera atedun dorreaz (10m), eta, honen alde banatan, harresi hormatalez osatua dago. Harriz eginiko eraikina, nagusiki hormagintzan landua, tokiren batzuetan harlanduak ikusten diren arren.

Atea, kanpoalderantz, arku zorrotz baten bidez eta, barrualderantz, arku eskartzano baten bidez irekitzen da. Gezileiho batzuk ditu atariaren goialdean, baita berriki berregindako almenatua ere atearen ezkerraldean kokatua dagoen harresian.

## Irudiak 

Irudi:Bermeo san juan walldoor.jpg
Irudi:Doniene 1.JPG
Irudi:Doniene wall door.JPG

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bermeoko udaletxea
* Kikunbera etxea
* Ertzila dorretxea
* Kasinoa
* Santa Eufemia Eliza

## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Urrezko zekorra

[thumb|250px|Urrezko zekorraren gurtza [Claude Gellée|Claude Lorrainen margolan batean.]]
**Urrezko zekorra** ( * ‘ēggel hazāhāv*) idolo bat da, Bibliaren arabera, hebraiarrek gurtutako jainko faltsu bat.

Moises Sinai mendian egon zen berrogei egun eta beste hainbeste gauez, eta, denbora horretan, Yahvek, harrizko bi taulatan idatziak, hamar manamenduak eman zizkion. Moises berandutzen ari zela ikustean, herriak, Aaron Moisesen anaiari "geure aurretik doazen jainkoak" egitea eskatu zion. Aaronek onartu egiten du, eta, guztiek gainean daramatzaten bitxien materialaz, urreaz, urrezko zekor bat moldatzen dute.

Hebraitarrek, idolo berria gurtu eta sakrifizioak eskaintzen dizkiote, Moisesek, itzuli eta bere herritarrak urrezko zekorra gurtzen ari zirela ikusirik, legearen taulak hausten dituen arte. Ondoren, zekorra deusezten du, literalki, hauts bihurtzen du, eta uretan sakabanatzen du, non igeri egiten duen, ondoren, hebraitarrei, ur hori edanaraziz.

Beranduago, mendira igo zen berriz, eta Jainkoari, herriari barkatzeko eta berarekin aliantza sinatzeko eskatu zion. Orduan, jainkoak, Moisesi, harrizko bi taula berdin hartzeko eskatu zion, eta, bertan, aliantzaren hamar hitzak idazteko esan zion.

Urrezko zekorraren gurtza, Apis edo Hathor jainko egiptoarrekin nahastua egon daiteke. Azken hau, behi bezala, edo behi adardun emakume bezala irudikatzen zen. Hebraitar eta beste semitar batzuen artean, Ashera bezala ezagutua izan zen, eta, idumearren artean, Jainkoaren emaztetzat hartzen zen, hebraitarrak eurak, idumearrei Israelgo jainko bera banatzea onartzen zieten: El. Kanaandar panteoia, antzina, El jainkoaren osotasunean konplexuagoa izan dela dirudi, Israelek baztertuko zuena monoteismo baten alde.

Israeldarrek, maitasunaren eta ugalkortasunaren jainkosa baketsu honi erreferentzia egiteko erabiltzen duten tratamendu iraingarria, bereziki salataria da.

Kristau tradizioak, zekorra deabruarekin identifikatzen du, bere gurtza idolatria prototipo bat delarik.

## Kanpo estekak
Aixita

**Aixita** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Biaizpe haitzarteko gailurretako bat, haitzarte horretako Haitz Nagusiaren aldamenean. Mendilerroko mendirik txikienetako bat da, 705 metroko garaierarekin.

Itxuraz, Aizpe toponimoa (Haitz-pe = Haitzen azpian) antzina erabilia izan zen, haitzen azpitik igarotzen den pasabide estua izendatzeko. Batzuek diotenez, Haitzpe eta Ahizpa hitzen arteko antzekotasunak, egungo izenari jatorria eman zion, liburu eta mapetan barra-barra agertzen dena. Dena dela, itxuraz, mendi honen izenik zaharrena, Aixita bera da, Erdi Aroko gaztelu batek jada izan zuen izena; pasabidea, berriz, Aixitarte deitua zen. Izan ere, existitu zen izen horretako errota bat (Axiteko errota).

Edozein kasutan, Larraun ibaiaren albo banatan, bi monolito harritsu handi daude. Eskuineko ertzean dagoena, Ahizpa Nagusia da, eta 705,14 metroko garaiera du, eta, beraz, Larrun ibaiaren ibilguarekiko, 265 metro altxatzen da. Ezkerrekoa Ahizpa Txikia da, eta, bere garaiera 673,48 metrokoa da. Bien arteko garaiera diferentzia, beraz, 30 metro baino zertxobait gehiagokoa da.

## Irispideak 
Etxeberritik, Asugardiko bidea hartu behar da, larre batean amaitzen dena. Hesi baten ondotik larrearen muga inguruan jarraituz, errekarantz jaisten da, hesia, zurezko pasabide bategatik aldatzeko. Orduan errekari paraleloan doan bide batetik jarraitzen da, dorre metalikoz betea dagoena, eta haizpitarterantz doana. Hona heldu aurretik, ezkerretarantz abiatzen den bidezidor bat begiztatu behar da. Bidezidor hau, zuzenean igotzen da V handiko pitzaduran amaitzen den kanalera. Lurzorua, maldatsua eta soltea da. Pitzaduraren aurretik, lehen zailtasunak hasten dira. Lehen igoera errez batek (II), ezkerretarantz daroa, lehen bateratzea dagoen ezproi harritsu batetara. Hemendik, zuzenean igotzen da lurzoru harritsuago batetik (III), zuhaitz bateraino, non beste bateratze bat dagoen. Eskuinetarantz joan behar da, diedro baten bila, bere oinarrian zuhaitz bat duena. Hau igaro ondoren, lurzoru delikatuz igotzen da, V handiaren bateratzera daroan ertzaren ahotik (II). Toki honetan hilarri bat dago. Orain, ertzetik jarraitzen da, etzandako pitzadura bat igarotzen hasiz, erdialdean duen bloke bati heldurik igarotzen dena, hau, behin betirako, Ahizpa nagusiaren tontorrera igotzeko errenditu aurretik.

## Kanpo estekak
Porta Westfalica

**Porta Westfalica** Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan eta Minden-Lübbecke barrutian dagoena, Weser ibaiaren ibarrean. Porta Westfalica izen latindarrak, Westfaliako atea esan nahi du.

## Historia 
Porta Westfalica 1973an sortu zen, arroila inguratzen duten hamabost herrixka elkartu ondoren. Egungo herriaren erdialdea eratzen hari den **Hausberge** izeneko herrixka da, lehen aldiz, 1096an aipatzen dena.

1944ko Martxoaren 18tik 1945eko apirilaren 1erarte, Barkhausenen kontzentrazio esparru bat ezarria izan zen 1945eko otsailaren 1etik apirilaren 1erarte, kontzentrazio esparru hau Hausbergen erabilia izan zen. Lerbecken ere erabili izan zen kontzentrazio esparru bat 1944ko urriaren 1etik 1945eko apirilaren 1erarte. Neesenen behartutako lanen eremu bat zegoen. Esparru guzti hauek, Neuengamme kontzentrazio esparruko azpiesparruak dira.

## Geografia 
Porta Westfalica, Weser ibaiaren eskuinaldeko ertzean dago Porta Westfalica zintzurretik gertu, non, Weser ibaiaren ibilgua mendien artean igarotzen den, Wiehengebirge mendebaldean eta Weserbergland ekialdean dituelarik.

### Herri mugakideak 
* Bad Oeynhausen
* Minden
* Bückeburg
* Rinteln
* Vlotho

### Herriaren banaketa 
Herria 15 barrutitan banatzen da. Honako hauek dira herria banatzen den 15 barrutiak:

* Hausberge (5255 biztanle)
* Lohfeld (1487 biztanle)
* Barkhausen (4143 biztanle)
* Neesen (2455 biztanle)
* Lerbeck (3724 biztanle)
* Nammen (2398 biztanle)
* Wülpke (664 biztanle)
* Kleinenbremen (2691 biztanle)
* Eisbergen (3673 biztanle)
* Veltheim (2838 biztanle)
* Möllbergen (1706 biztanle)
* Holtrup (1089 biztanle)
* Vennebeck (1064 biztanle)
* Costedt (494 biztanle)
* Holzhausen (4287 biztanle)

### Hiri senidetuak 
* 25px Demmin Mecklenburgo-Mendebaldeko Pomerania
* 25px Watterloo (Illinois) (AEB)
* 25px Berlin-Kreuzberg (Berlin Alemania)

thumb|150px|eskuinera|Gilermo enperadorearen monumentua.

## Eraikinak eta egiturak 
* Jakobsberg Telekomunikazio Dorrea
* Gilermo enperadorearen monumentua Barkhausen herrixkan

## Demografia 
## Kanpo estekak
Akh

thumb|Ibis hegaztia erabiltzen zen hieroglifikoan *akh*a irudikatzeko
**Akh**a (edo **aj**a), antzinako egiptoarren ustetan, gizakiaren elementuetako bat izan zen, egiptoar mitologiaren historian zehar esanahiz aldatu zuen arren. Haien iritziz, giza izpirituaren osagaiak hauek ziren: *ib*, *ka*, *ba*, *akh*, *ren* eta *sheut*. Hasieran, *ka*ren eta *ba*ren bateraketa aldaezina zen, izpirituaren beste zatiak, egiptoar mitologian, gorputz fisikoaren heriotzaren ondoren batasuna sortzen zuena. Adiera horretan, mamuaren antzekoa zen.

## Ondorengo sinesmenak 
Horren ondoren, akharen zati izatera pasa zen, beste pertsona, jainko eta animalien akh multzoa. Ikuspegi horrekin, pertsonak behe mundu Duatean jainkoekin bildutakoan izan behar zuen itxura zen, hilezkorra eta aldaezina.

Geroago, *ka*, heriotzaren ondoren, *akh*aren eta *ba*ren arteko aldaketatzat hartu zen, *ba*rekin batzea akha sortzekoaren aurkakoa. Sinesmen horren barnean, akha denbora batez behe munduan egoten zen, itzuli eta *ka* gisan berraragiztatua izateko, beste *ba* batekin.

*Akh* eta *ba*ren banaketa eta *ka* eta *ba*ren bateraketa heriotzaren ondoren lortzen ziren, hil testu eta sorginkeriekin, indarra ekartzearen xedearekin. Behin hori lortuta, ziurra zen pertsona hori ez zela "bigarren aldiz hilko", hots, haren existentziaren amaiera ekarriko zukeen heriotza.

## Kanpo estekak
Garaipena (mitologia)

thumb|300px|Garaipena Konstantino II.a enperadorearen garaiko txanpon baten atzealdean.

**Garaipena ** () Erromatar mitologian, garaipena pertsonifikatzen zuen jainkosa

Erromako Palatino eta Kapitolioko bere tenpluak nabarmentzen dira, non, oraindik ere, garaileek sagaratzen zizkieten estatuak kontserbatzen diren. Augustok, jainkosa honen omenezko aldare bat Senatuan altxarazi zuen, Aktiumgo gudua ospatzeko

Hegodun emakume bezala irudikatzen zen, ohi, zesar eta garaileei erramu koroa bat jartzeko itxuran. Nike jainkosa greziarrarekin identifikatzen da. Oso ezaguna da Samotraziako Hegodun Garaipena.

## Bitxikeriak 
Munduko Futbol Txapelketak jokatzen hasi zirenean, munduko txapeldunak jasotzen zuen garaikurrak, Jules Rimet kopa bezala ezaguna den kopak, Garaipenaren jainkosa irudikatzen zuen, oktogono formako oinarri batean ezarrita zegoena.

## Kanpo estekak
Hungariar

**Hungariarra** (, pluralean: ) edo **magyarra** hungarieraz mintzatzen den Erdialdeko Europako talde etnolinguistikoa da. 14-15 milioi laguneko giza taldea osatzen dute. Haietatik, 9,5 milioi inguru Hungarian bizi dira, eta beste 2,2 milioi Austria-Hungariako Inperioa desegin zen arte Hungariako Erresumaren bernean zeuden lurraldeetan (Errumania, Eslovakia, Serbia eta Ukrainan, batez ere). Hungariar diasporako talde handienak AEB, Kanada, Alemania, Erresuma Batua eta Brasilen daude.

## Historia 
Antzinako hungariarrak Siberiako mendebaldean bizi ziren herri turkiar eta ugriarren nahasketa ziren. V. menderako hego-mendebalderantz ia Kaspiar Itsasoraino iritsi ziren, eta K.o. 830. urtean Don ibaiaren eskuinalderaino. IX. menderako hungariarrak gaurko eremuetan bizi ziren, eta eslaviarrak eta hunoak mendean zituzten. Mende erdia geroago, ordea, hungariarrek atzera egin behar izan zuten, baina ordu arte Europan erasotzaile beldurgarriak izan ziren.

Bestalde, Hungaria Europako bidegurutzea zenez gero, inguruko herriek etengabe eraso egin zioten, eta beren lurraldea askotan hedatu eta murriztu zen historian zehar. Eslaviarrak, germaniarrak eta errumaniarrak izan zituzten hungariarrek inguruan eta eragin handia izan zuten hungariarren bizitzan. Eragin handiena turkiarrena izan zen (XVI. eta XVII. mendeetan) eta austriarrena (Habsburgotarrak).

Hungariarrek autonomia 1867an eskuratu zuten, eta 1918an, independentzia.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko *Ingelesezko Wikipediako* Hungarian people artikuluko informazioa erabili da.

## Kanpo estekak
Samotraziako Garaipena

**Samotraziako Hegodun Garaipena**, baita ere **Samotraziako Garaipena** eta **Samotraziako Nike** bezala ezaguna, (grezieraz Νίκη της Σαμοθράκης / Níkê tês Samothrákês) mukulu biribileko eskultura bat da, aro helenistikoko eskola rodastarrari dagokiona. Parisko Louvre museoan dago.

245 zentimetroko garaiera du eta K.a. 190. urtean egina izan zen, haitzurdinez. Kabiroen santutegitik dator, Samotrazian. Aditu batzuek, nolabaiteko ziurtasunez Rodasko Phitokritok egina dela uste dute. 1863an arkeologo afizionatua zen Charles Champoiseau frantziar kontsulak aurkitu zuen, Samotraziako greziar uhartean.

Aurkitu zenean, Demetrio Poliorzetesek zizelkatua izatea agindu zuela uste izan zen arren, honek, Ptolomeo I.a Soterren aurka Salaminan K.a. 306an lortu zuen garaipena ospatzeko, K.a. 294tik K.a. 288rarte ateratako txanponetan agertzen baitzen, eskultura hau K.a. II. mendean datatua egon izateak, zentzuzkoago egiten du Antioko III.a Megasen aurkako garaipenak ospatzeko eraiki zela pentsatzea.

Hegodun Garaipenaren emakume irudia, itsasontzi baten brankan pausatzen da, emakume irudiaren oinarri bezala dagoena. Irudiaren gorputzak, bihurdura leun eta polit bat du. Mantu eta tunika fin batean bilduta doa, gorputzera itsasten diren arropak, bere anatomia ikusten uzten dutenak, Fidiasen obrei ematen zaien "arropa busti"en teknika gogorarazten duen teknika. Mantuak, biribil bat eratzen du eskuineko iztarrean, ondoren hanka artean erortzeko, garaiko beste emakume irudietan oso ezaugarritsua den konposaketa bat eratuz.

Haizeak astindutako arropek dramatismoa eratzen dute, oraingoan goxoa, rodastar eskultura eskolako hain ezaugarritsua dena, helenismoko *barroko*enetako bat.

Marinettik, *Le Figaro* egunkarian 1909an argitaratutako manifestuan, eskultura hau erabili zuen eskultura beraren aurkako, eta, zabalkuntzaz, kutsu klasizista duen arte tradizionalaren aurkako erasoa kondentsatzeko, industrializazioaren aurrerakuntza teknikoak gurtzen zituen arte berri baten alde. Honela, honako hau irakur daiteke: "lasterketetako auto bat Samotraziako Garaipena baino ederragoa da".

Zehaztu behar den gauza bat, zera da: Bere hegoetako bat, zati batean behintzat, ez da jatorrizkoa, zaharberritze baten emaitza baizik.

Bitxikeria bezala Nike kirol marka ezagunak, izena eta irudia (hego eran), eskultura honen omenez hartzen dituela aipatu behar da.

## Kanpo estekak 
*  Samotraziako Garaipena Greziara itzultzea erreklamatzen duen orrialde greziarra
Tokariera

**Tokariera** izeneko hizkuntza multzoa gutxien ezagutzen den familia indoeuroparraren adar galdu bat da. K. o. V. mendetik VIII. mendea arteko eskuizkribu batzuei esker da ezaguna. Bi hizkuntzak osatzen dute: A tokarierak (turfaniera, arsiera edo ekialdeko tokariera izenez ere ezaguna) eta B tokarierak (kutxeera edo mendebaldeko tokariera). Hizkuntza horiek gutxi gorabehera VIII. mendea arte hitz egin ziren, hiztunak uigurrera erabiltzen hasi arte.

Biak Erdialdeko Asiako Tarim arroan mintzatu ziren, gaur egungo Txinako Xinjiang eskualdean. Izena Ptolomeok eta beste historialari greziar batzuek aipatzen zituzten tokarioek eman zieten (grekozko Τόχαροι). Bestetan, tokarioak juezhiekin eta kusanekin identifikatzen dira, eta Tokaristan izenak, normalean, Kristo ondoko lehen milurteko Baktria adierazten du. Testu turkiko batek hizkuntza turfanioa aipatzen du (twqry): ez dago argi, baina W. K. Müller-ek Baktriako *tokharoi* izenekoez ari dela uste du.

## Kanpo estekak
Roma Quadrata

**Roma Quadrata**, Erroma karratua, Erromaren jatorrizko harresien barnean dagoen hiriaren zatiari esaten zaio, bertan sabinar, latindar eta etruriar herriak bizi zirelarik. Itxuraz, hauxe da hiriaren sortu zen antzinako tokia: Jatorrizko esanahia, jada iluna zen greziar eta latindar historialarientzat, Errepublika berantiarraren garaian. Hiria K.a. VIII. mendean sortu zen, elezaharrak dioenez K.a. 753ko apirilak 21ean zehazten duelarik, data honek erromatar egutegiko 1. urtea adierazten zuelarik. Elezaharrak hiria Romulo eta Remok sortu zutela ere badio, lehenak bigarrena hilez eta hala errege bakar bihurtuz.

Baina, beste egileren batzuk, elezarra eta arkeologikoki dokumentaturiko errealitate historikoaren arteko erdi bidean, Roma Quadratari beste hiru definizio ezberdin ematen dizkiote: lehena Palatino muino osoarekin bat letorke, Plutarkok, Dionisio Halikarnasokoak eta Apianok dioten bezala, bigarrena, gune monumental mugatu batekin, "Apollinis" gunera mugatua (Apolo Palatinarraren Tenpluaren gunea), Palatino muinoaren zati txiki bat hartzen zuena, eta hirugarrena, Palatino muinoa inguratzen zuen lubaki batekin (*murus terreus* izatera iristen ez zena).

## Ikus, gainera 
* Antzinako Erroma

## Kanpo estekak
Ertzilla dorrea

**Ertzilla dorrea** Bermeon arrantzaleen museoa egoitza duen eraikina da. XV. mendearen bukaeran eraiki zen. Defentsarako elementuak izan arren egoitzatasuna nabarmentzen da. Hiribilduko harresiaren leku estrategikoan kokatzen da, Bermeoko portu txikiko labarraren gainean. 1944. urtean Nazio-monumentua izendatu zen eta 1947. urtean Bizkaiko aldundiak eskuratu zuen. Alonso Ertzilla Zuñiga bertan jaio zen eta urte luzez bertan bizi izan zen.

## Obren kronologia 
* 1948. urtean zaharberritua izan zen
* 1948. urtetik gora Ertzilla dorrea Arrantzaleen museoaren egoitza da
* 1985. urtean Bizkaiko aldundiaren eskutik obrak egin ziren, gainaldea konpontzeko eta barruko gelak hobeto aprobetxatzeko.
* 1994. eta 1995. urtean fatxada zaharberritu zen.

## Eraikina 
Zama-horma lodiek eraikinaren gotorlekutasuna adierazten dute. Beraien aparejua ezberdina da kasu bakoitzean, hala nola fatxada nagusian hareharri landu urri-urrikoa da; eta Torronterora ematen duena material berekoa da baina irregular eta zakarragoa; eta bigarren mailakoak, patiora ematen dutenak edo atxikitako eraikinak dituztenak harri-hormakoak dira.

## Irudiak 

Irudi: Ertzila Dorretxea.jpg
Irudi: Ertzilla Dorretxea Bermeo Torre Ercilla.jpg
Irudi: Bermeo Statue.jpg|Alonso Ertzilla Zuñigaren irudia, Lamera parkean

## Ikus, gainera 
* Bermeoko udaletxea
* Donieneko atea
* Kikunbera etxea
* Kasinoa
* Santa Eufemia Eliza

## Kanpo estekak 
* Ertzilla dorrea Bermeoko udalaren webgunean
* Arrantzalearen museoaren Webgune ofiziala

## Erreferentziak 
Arrantzaleen museoan eraikinaren inguruko liburuxka
Arrantzaleen Museoa

**Arrantzaleen museoa** Bermeon (Busturialdea) arrantzaleei eta itsasoari eskainitako museo da. Ertzila dorretxean kokatuta dago.

## Ikusgai 
Arrantzaleen bizimodua, lan tresnak eta teknikak soilik erakusten dituen museo bakarrenetakoa da mundu osoan. Beste gai asko ikus daitezke, kostaldearen eta euskal arrantza-portuen deskribapena; arrantzaleen bizimodua eta ohiturak; arrantzaleen gremio-elkarteak; arrantzarako eta nabigaziorako historian erabili izan diren itsasontziak eta teknikak.
Dorrearen eta bermeotarren historia ere aretoetako batean agertzen da islatuta.

## Ikus,Gainera 
* Bermeoko udaletxea
* Donieneko atea
* Kikunbera etxea
* Ertzila dorretxea

## Kanpo estekak 
*  Arrantzalearen museoaren Webgune ofiziala

## Erreferentziak
Igeriketa sinkronizatua 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Igeriketa sinkronizatua 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 18tik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Beijingo Ur-kirol Nazio Zentroan. 2 modalitate ezberdin daude eta guztira 32 herrialde ezberdinetako 149 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
## Dominak 
2 modalitate ezberdin daude kirol honetan: binakako saio librea eta taldekako saio librea, hain zuzen. Emakumeek bakarrik hartzen dute parte.

### Binakako Saio Librea 
* 
* 
* 
### Taldekako Saio Librea 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Boxeoa 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Boxeoa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Beijingo Langileen Arena Estalian. 11 modalitate ezberdin daude eta guztira 36 herrialde ezberdinetako 286 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
### Larunbata, 2008ko abuztuak 9 
### Igandea, 2008ko abuztuak 10 
### Astelehena, 2008ko abuztuak 11 
### Asteartea, 2008ko abuztuak 12 
### Asteazkena, 2008ko abuztuak 13 
### Osteguna, 2008ko abuztuak 14 
### Ostirala, 2008ko abuztuak 15 
### Larunbata, 2008ko abuztuak 16 
### Igandea, 2008ko abuztuak 17 
### Astelehena, 2008ko abuztuak 18 
### Asteartea, 2008ko abuztuak 19 
### Asteazkena, 2008ko abuztuak 20 
### Ostirala, 2008ko abuztuak 22 
### Larunbata, 2008ko abuztuak 23 
### Igandea, 2008ko abuztuak 24 
## Kanpo estekak
Jauziak 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Jauziak 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 10tik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Beijingo Beijingo Ur-kirol Nazio Zentroan. 8 modalitate ezberdin daude eta guztira 27 herrialde ezberdinetako 136 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
## Dominak 
8 modalitate ezberdin daude kirol honetan, gizon eta emakumeen artean.

### 3m tranpolina gizonak 
* 
* 
* 
### 3m tranpolina emakumeak 
* 
* 
* 
### 10m plataforma gizonak 
* 
* 
* 
### 10m plataforma emakumeak 
* 
* 
* 
### 3m tranpolin sinkronizatua gizonak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### 3m tranpolin sinkronizatua emakumeak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### 10m plataforma sinkronizatua gizonak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### 10m plataforma sinkronizatua emakumeak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Taekwondoa 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Taekwondoa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 20tik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Beijingo Beijing Zientzia eta Teknologia Unibertsitateko Gimnasioan. 8 modalitate ezberdin daude eta guztira 64 herrialde ezberdinetako 62 kirolarik hartu zuten parte.

## Dominak 
Kirol honek, 8 modalitate ditu gizon eta emakumeen artean. Hau da, gizonek lau txapelketa eta emakumeek beste lau.

### 58kg gizonak 
* 
* 
* 
* 
### 49kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 
### 68kg gizonak 
* 
* 
* 
* 
### 57kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### 80kg gizonak 
* 
* 
* 
* 
### 67kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 
### +80kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### +67kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Sokar

**Sokar**, egiptoar mitologiaren arabera, iluntasunaren, Duataren eta Lurreko gainbeheraren jainkoa zen. Hilen babeslea eta errementarien patroia.

* Izen egiptoarra: **Sokar**. Izen greziarra: **Sokaris**

## Ikonografia 
Gizon momifikatua belatz buruduna, Atef koroa, ankha eta uas zetroa daramatzana, batzuetan, tronu baten gainean. Belatz bezala ere irudikatua izan zen. Garai Berantiarrean, zezen edo momia forma izan dezake, giza buruarekin, orokorrean, eta, batzuetan, belatz buruarekin, bi lumekin apaindua

Esne Bidea irudikatzen du Denderako zodiakoan.

## Mitologia 
Jatorrian, Lurraren eta emankortasunaren jainko bezala gurtua izan zen. Bere betebehar nagusia, "Raren ba" bezala izendaturiko hil jainko bezala, Duaterako sarrera gordetzea zen, eta leize-zulo sekretu batean bizi zen, *Imhet* deitua (Bideen atea), lurrazpiko munduko sakonenean zegoena. Hilen iba edo bihotza elikatzen zuen, hilaren eraldaketak bete zitezen arduratzen zelarik. Hilen babesle bezala, Duateko lurralde ezberdinetara gidatzen ditu.

Ontzi bitxi bat zuen, *Henu* izenekoa, jainkoaren irudi momiformea zuena, jeinuek zaindua. Bertan, zerura igotzen zituen faraoia eta Eguzkia.

Eguzkiaren jainkoaren ontziak lurrazpiko ibaia zeharkatzen zuenean, basamortura iritsitakoan, suge bihurtu behar zen bere areetan mugitu ahal izateko. Sokarren domeinua zen "Bere harearen gainean dagoena" epitetoa zeramalarik.

## Sinkretismoa 
V. dinastian, Ptah jainkoarekin bateratu zen, Ptahren apaizak, Sokarrenak ere bazirelarik. Piramideen testuetan, Osirisekin ere lotzen da Inperio Ertainean, Ptah-Sokar-Osiris bezala gurtzen da, hirukote honek, Inperio berrian eta hirugarren tarteko aroan jarraitu zuelarik.

## Gurtza 
Bere gurtza I. dinastiatik ezagutzen da, Saqqarako nekropolian eta Menfisen gurtua zelarik.

## Kanpo estekak
Bleicherode

**Bleicherode** Alemaniako herri bat da, Turingia estatuan eta Nordhausen barrutian dagoena. Wipper ibaiaren ibarrean dago, Nordhausenetik 17 kilometro hegomendebaldera, gutxi gora-behera. 2007ko abenduaren 1ean, sortzen ari zen Obergebra izeneko herria, Bleicheroderekin batu zen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Irabarne

**Irabarne** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1841ean Gotainerekin batera Gotaine-Irabarne udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Libarrenx* da. Toponimoa historian zehar honela idatzia izan zen:
* *Livarren* (XIV. mendea Baionako eskutitzak),
* *Libarren* (1383),
* *Libarrens* (1793 urtean behin gutxienez batzen zen Irabarneko basoan. Bilkura honek, Uztaritzeko biltzarren antzeko rola zuena, 1730. urtean galdu zuen bere rol ordezkagarria..

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak 
Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djed

**Djed pilarea** edo **Djed**a, ikur bat da. Osirisen bizkarrezurra, zuhaitz bat, langa bat, etab... irudika zitzakeena. Egiptoar mitologian gehien irudikatutako ikurretako bat da, benetan irudikatzen duen objektua zein den ezagutzen ez den arren.
thumb|100px|Djed pilarea
## Historia 
Djed pilarea, historiaurreko fetitxe bat izan zitekeen, nekazaritza errituekin lotua, ikonografia egiptoarrean mantendu zena, Erromak Egipto konkistatu zuen arte irudikatua izan zena.

Tinitar garaitik ezagutzen dira Djed pilareak, Helwanen aurkituak. Beranduago, Antzinako Inperioan, Djoser faraoiaren hil barrutian grabatua izan zen, Saqqaran, Menfiseko nekropolian, eta, itxuraz, beste kontzeptu batzuekin lotutako ikur bat zen, zeruaren euskarri bezala, adibidez, edo beste jainko batzuei izendatua izan zitekeen, Sokar eta Ptah bezala, Menfiseko jainko hauek, ikur hau daramatelarik irudikatuak baitira.

Inperio Berrian zehar, Aniren Papiroan, bizitzaren zeinua, Ankharen ondoan marraztua dago, jaiotzen ari den eguzki diskoa bat daramaten besoekin, alboetan, bere arreba Neftis eta bere emazte Isisek lagunduta, eguzkia agurtu eta gurtzen duten hainbat tximinorekin. Osiris da, Dyed bezala irudikatua.
thumb|Djed pilarea, Ankha, Isis eta Neftis Aniren papiroan
[thumb|[Faiantza|Faienzazko Djed pilareak. Alexandriako Museoa.]]

## Sinkretismoa 
Ziuraski, Osiris, Ptah eta Sokar bateratuak izan zirenean, pilarea, Osirisen sinbolismoaren zati izatera pasa zen, jainko honen gurtza hedatu zenean. Djed pilarea, Thot eta Khonsu jainkoen uas zetroetan ere irudikatua dago.

## Djed pilarearen tentetzea 
"Djed pilarearen tentetzea", jatorria Menfisen zuen zeremonia ospetsu bat zen, beharbada, Ptah jainkoaren omenez, beranduago Osirisekin bateratu zena. Zeremonia honen ospakizunaren bidez, erregealdiaren egonkortasuna sinbolizatzen zen, Osirisen berpiztea eta honek Seth jainkoaren aurka lortutako garaipena. Zeremonia hau, aldiro-aldiro, faraoiaren indarrak berritzeko modu bat zen, Egiptoko tronuan errege bezala jarrai zezan. Gainera, Heb Sed jaialdian errepikatu behar zen. Beste toki batzuen artean, Seti I.a faraoiaren tenpluan ikus daiteke, Abidosen, Osirisen gurtza tokia zena.

## Kanpo estekak
Wipper ibaia

**Wipper** Alemaniako ibai bat da, Turingia estatuan dagoena. Unstrut ibaiaren ezkerreko ibaiadarra da. Bere iturbura, Eichsfeld inguruan dago, Turingia estatuko iparmendebaldean, Leinefelde-Worbisetik gertu. Ibai honen luzera osoa, 95 kilometrokoa da. Wipper ibaiak, bere Urak, Unstrut ibaian isurtzen ditu, Heldrungenetik gertu. Wipper ibaiaren ibarrean aurkitzen diren herrien artean, Bleicherode eta Sondershausen daude.

## Kanpo estekak
Akier

**Akier** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Ata haranaren gainean.

## Irizpideak 
Iribastik, tontorrera igo daiteke Burnigurutze lepotik, tokian, bere izena omentzeko, burnizko gurutze bat duena. Pagadiak bildutako lepo hau, Atako haranerako pasabide bat da, non, Burnigurutze eta Ziñeko Gurutze trikuharriak aurkitzen diren. Behin Ata haranaren hondoan, Errolan Harria dagoen Langetako lepora heldu behar da, nondik, lurzoru malkartsutik igo behar den tontor harritsura, landaretzaz zikina, ikuspena kentzen duena.

Madoztik, ibilbidea laburragoa da, herritik hurbil hasten den sakan luze batetik zuzen gora egiten baitu, Langetako leporaino, Ata haranaren buruan. Bide horrek zuzenean Errolan Harrira daroa, giza siluetadun harri bat, beharbada zutarria, tradizioaren arabera, Karlomagnoren iloba zen Errolanek, Aralarko San Migel santutegitik bota zuena, Madotz herria deusezteko asmoz. Baina ez zuen bere asmoa betetzerik lortu, bere arropak harrapatuta geratu baitziren, eta harria Atako haranean erori zen. Harriak, marka misteriotsu batzuk ditu, Errolanen hatzen markak direla esaten delarik.

## Kanpo estekak 
*  Akier euskal-herria.org web gunean