open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nieves Fariza

**Nieves Fariza Alonso** (Cambados, Pontevedra, Galizia**,** 1911ko urtarrilaren 17a - Vigo, Pontevedra, Galizia, 1975eko irailaren 28a) galiziar irakasle, sindikalista eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile aitzindaria izan zen. *A Pasionaria Branca* goitizenez ere ezaguna zen.

## Biografia 
Emilio Fariza San Román guardia zibileko sarjentuaren eta Teodora Alonso Ríosen alaba eta Antón Alonso Ríosen arreba zen. Unibertsitateko Batxilergoa Santiago  de Compostelan egin zuen 1929an. 

### Lan ibilbidea 
Eskola Modernoa sortu eta zuzendu zuen 1933an Estradan. 1934ko apirilaren 5ean inauguratu zen Guimareiko Sindikatuko eskola pribatuan irakasle izan zen. Xacebansen (Quintela de Leirado) maistra izan zen, eta Eliza katolikoaren aurka agertu zen erlijio-eskolak emateari uko eginez.

1936ko uztailaren 18ko estatu-kolpearekin bere heriotza segurutik ihes egitea lortu zuen. Estrada herriko hainbat atikotan ezkutatu zen. 1940an, bi urteko enplegu-soldata etenaldia ezarri zioten, eta probintziatik kanpo lekualdatzea ezarri zioten. Solduengora (Burgos) bidali zuten. Zigorra amaitzean, Arcucelosera (Laza) bidali zuten. Carlos Martínez senarra, trenbideko langilea, silicosiaz hil zen 1947an. MZOVko enpresaburuei aurre egin zien, gizarte-segurantzarik ez zuten silikosiak jotako “carrinalosen” alargunei pentsioak ordaintzeko eskatzeko, eta horregatik, «*A desenterramortos*» deitu zioten. Trenbideko langileak ere defendatu zituen, eta soldata-baldintzak hobetzea lortu zuen, beren lantokietarako bidea ordaintzea lortu baitzuten eta «*A dos quilómetros*» ezizena jarri zioten. Salatu egin zuten abokatu laboralista titulua eduki gabe jarduteagatik eta espetxera kondenatu zuten.

Luis Pérez Colemán abokatu ourensarrak defendatu zuen, haren abokatua izan baitzen. Aske utzi zutenean, Zuzenbidean matrikulatu zen Santiagoko Unibertsitatean, Gizarte Graduatu titulua lortu zuen 1953an eta Adelante izeneko kontsultategi soziala ireki zuen Ourense Pasealekuko kalean, bere abokatua izan zenarekin. Galiziako eta Asturleongo meatze-arroan trenbideko lanak amaitu zirenean, bufeteak jarraipena izan zuen  beste leku batzuetan. Gero, maistra izan zen Domecelle (San Xoán de Río), Corvelle (Bande) eta Aciveiron (Forcarei).

1975eko irailaren 28an hil zen Vigon.

## Bizitza pertsonala 
Carlos Martinezekin ezkondu zen eta Maria Elisa, Carlos eta José Emilio Martínez Farizaren ama izan zen.

## Aintzatespenak 
* Cambados herrian kale batek bere izena du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cid, Rafael (2006). *Carrilanos. Os túneles dun tempo.* Vigo: Xerais. ISBN 84-9782-389-3. 
* Marco, Aurora (2007). Dicionario de Mulleres Galegas [Das orixes a 1975]. Edicións A Nosa Terra. pp. 153–154. . 

## Kanpo estekak
Beatriz Bermúdez de Velasco

**Beatriz Bermúdez de Velasco,** **La** **Bermuda** izengoitiarekin ezaguna, emakume soldadu espainiarra izan zen, eta Hernán Cortési lagundu zion Mexikoko Konkistan egindako espedizioetan. Haren bizitza Francisco Cervantes de Salazar kronistak erregistratu zuen.

## Biografia 
Ustez noblezian zuen jatorria. 1520an heldu ziren ameriketara Bermúdez eta senarra, Francisco de Olmos, Pánfilo de Narváez-en espedizioan. Bikotea Cortés-en alde egin zuen. Tenochtitlango setiotik ihes egin nahi izan zuten espainiarrei errieta egin zien eta ondoren, Mexikarren aurkako aliantzak irabazi zuenean Bermúdezen hitzak txalotu zituzten.*...Beatriz Bermudez, beste erreal batetik etorri berria, espainiarrak eta lagun indiarrak denak nahasita ikustean, ihesi zetozela, galtzada erdira atera eta indioen rodela bat eta espainiar ezpata bat eta zelada bat buruan, gorputza eskaupil batez armaturik, esan zien: "Lotsagarria, lotsagarria, espainiarrak! Zer ihes egiten diozue hainbeste aldiz garaitu duzuen jende zital horri? Itzul zaitezte, lagundu berriro eta lagundu borrokan ari diren zuen lagunei, egin behar dutena egiten ari direnei; eta, bestela, Jainkoarren, agintzen dizuet ez diodala utziko zuetariko inori hil barik; jende zital horrengandik ihes egiten badu, merezi baitu ni bezalako emakume argal batek hiltzea".*

Cervantes de Salazar, Nueva Españaren kronika, CLXIX.Bernal Díaz del Castillok aipatzen duenez, Cortés-ek mexikarren aurkako garaipena ospatzeko antolatu zuen jaira gonbidatutako emakumeen artean egon zen, María de Estrada eta Isabel Rodríguezekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1994ko Bizkaiko Bira

**1994ko Bizkaiko Bira**, lasterketa honen XIV. ekitaldia izan zen. Garailea, Juan Carlos Domínguez espainiarra izan zen. Tradizioa jarraituz profesional bilakatu zen hurrengo urtean eta espainiako Itzuli asko irabazi zituen. Hala Nola, Valentziako Erkidegoko Itzulia, Andaluziako Itzulia, Aragioko Itzulia eta beste asko. 

## Taldeak 
Cafés Baque

Banesto

Ripolin Bondex

## Sailkapen nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lentinellus micheneri

***Lentinellus micheneri*** *Auriscalpiaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi kartilaginosoa eta mina, lehortu eta xehatu ondoren gozagarri gisa bakarrik erabil daiteke.

Sinonimoak: *Pocillaria micheneri*, *Lentinellus flabelliformis var. micheneri*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2,5 eta 4,5 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, erdialdea oso deprimitua, unbilikatua. Azal higrofanoa arre-lehoi kolorekoa edo krema-arrosa kolorekoa.

**Orriak:** Dekurrenteak, ertza oso koskaduna, zuri-krema kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa, eszentrikoa, luzetarako zuntzexkekin, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Urria, kartilaginosoa, zurixka edo marroi zurbila, usaingabea eta zapore minekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Onphalodes* epitetoa, *Omphalia* motako kapela unbilikatua duelako du.

## Jangarritasuna 
Normalean ez da jaten.

### Nahasketa arriskua 
Oso koskadun orriak eta kapela unbilikatuak bereizten dute beste espezie batzuetatik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Saprofitoa, motzondoetan eta hildako zurean, pinudien lurzoruan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Alaska, Costa Rica, Mexiko, Europa, Groenlandia, Kanariak, Errusia, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lentinus cyathiformis

***Lentinus cyathiformis*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Panus cyathyformis*, *Lentinus degener*, *Neolentinus cyathiformis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, larrukara samarra, kopa inklinatu gisa, okre-adreilu zurbil kolorekoa, hasieran ganbila, baina laster hondoratua; ezkatatxo arre edo lehoi kolorekoekin.

**Orriak:** Dekurrenteak, estu, oso meharrak, zuriak, gero krema kolorekoak, atzean bildurik; ertz koskaduna.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain  beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Laburra, betea, leuna, eszentrikoa, kapelaren kolore berekoa eta ezkata finekin.

**Haragia:** Zurixka, zapore garratza eta astringentea.

**Etimologia:** *Lentinus* terminoa latinetik dator, "lentus" hitzetik, eta zaila, elastikoa, esan nahi du, kapelaren haragiari erreferentzia eginez, zuntzuna eta larrukara. *Cyathiformis* epitetoa, kopa, esan nahi duen, grekozko "cyatus" hitzetik eta forma esan nahi duen latinezko "forma" hitzetik dator. Kapelak kopa forma dutelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oharra: Beste *Lentinus* generoko espezieen oso antzeko espeziea da, kapelaren forma bereizgarriarekin eta orri meheekin, erabat dekurrenteak eta ez oso koskadunak. Onddoaren oina ere meheagoa izan daiteke, sustrai antzeko batekin, hazten den zurezko substratuan txertatua.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen enborretan, gutxiago koniferoen enborretan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strychnos

***Strychnos*** Loganiaceae familiako landare-loredun generoa da. 505 espezie ditu. Fanerogamoak dira. Generoa oso zabalduta dago munduko tropikoetan, eta hainbat espezieren sustraietan, zurtoinetan eta hostoetan alkaloide pozoitsuak aurkitzen dira. Alkaloide horien artean, estriknina eta kurare pozoi ezagunak daude.

## Espezie batzuk 
Badira espezie batzuk interesgarriak. Esaterako Afrika Ekialdean zabalduta dauden *Strychnos spinosa* (Lam.) eta *Strychnos pungens* lehorteak oso ondo eramaten dituztenak eta, gainera, fruitu jangarriak ematen dituztenak. Badira, bestetik, oso toxikoak direnak, esateko *Strychnos toxifera* eta *Strychnos nux-vomica*.

Hona hemen espezie batzuk:
* *Strychnos abyssinica* Hochst.
* *Strychnos aculeata* Soler.
* *Strychnos acuminata* Wall.
* *Strychnos acuta* Progel
* *Strychnos acutissima* Gilg
* *Strychnos brachiata* Ruiz & Pav. 
* *Strychnos guianensis* (Aubl.) Mart. - **Orinokoko kurare**.
* *Strychnos ignatii* P.J.Bergius
* *Strychnos nux-vomica*
* *Strychnos pungens*
* *Strychnos spinosa*
* *Strychnos toxifera* R.H.Schomb. ex Lindl. - **Guyanako kurare**
* *Strychnos wallichiana* Steud. ex A.DC.

## Taxonomia 
Generoa 12 sailetan antolatzen da, nahiz eta sail horiek geneoraren eboluzioa ez islatu. Sail guztiak, *Spinosae* izan ezik, polifiletikoak dira.

* *Strychnos* (53 espezie)
* *Rouhamon* (21 espezie)
* *Breviflorae* (32 espezie)
* *Penicillatae* (17 espezie)
* *Aculeatae* (espezie bat)
* *Spinosae* (4 espezie)
* *Brevitubae* (18 espezie)
* *Lanigerae* (32 espezie)
* *Phaeotrichae* (espezie bat)
* *Densiflorae* (8 espezie)
* *Dolichantae* (9 espezie)
* *Schyphostrychnos* (espezie bat)

## Iruditegia 

Fitxategi:Strychnos madagascariensis (4337703118).jpg|*Strychnos madagascariensis*.
Fitxategi:Strychnos nux-vomica flowers 04.JPG|*Strychnos nux-vomica* loreak.
Fitxategi:Strychnos potatorum 05.jpg|*Strychnos potatorum*.
Fitxategi:Strychnos psilosperma foliage and fruit.jpg|*Strychnos psilosperma*.
Fitxategi:Strychnos pungens, blomme, b, Seringveld.jpg|*Strychnos pungensen* loreak. 
Fitxategi:Strychnos pungens, vrug, Little Eden.jpg|*Strychnos pungens*en fruitua.
Fitxategi:Strychnos spinosa tree.jpg|*Strychnos spinosa* fruituekin.
Fitxategi:Strychnos usambarensis00.jpg|*Strychnos usambarensis* loratzen.
Fitxategi:Strychnos usambarensis02.jpg|*Strychnos usambarensis* landareak fruitua ematen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estriknina
* Kurare

## Kanpo estekak
Dilan Yeşilgöz-Zegerius

**Dilan Yeşilgöz-Zegerius** (Ankara, Turkia, 1977ko ekainaren 18a) turkiar jatorriko politikari neerlandarra da, eta 2023tik Askatasunaren eta Demokraziaren aldeko Alderdi Popularraren (VVD) buru da 2022ko urtarrilaren 10etik Justizia eta Segurtasuneko ministro ere bada Rutte laugarren kabinetean.  

Lehenago, 2017tik 2021era Ordezkarien Ganberako kidea izan zen, eta 2021etik 2022ra Ekonomia Gaietarako eta Klima Politikarako Estatu Idazkaritzako kidea.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Yeşilgöz-Zegerius Ankaran jaio zen, Turkian, eta Herbehereetara joan zen haurra zenean. Ama turkiarra da eta aita jatorri Tunceliko kurdua. Bere aitak, Yücel Yeúilgöz ezkerreko sindikalistak, 1980ko kolpearen ondoren, Turkiatik ihes egin zuen eta 1980an Herbehereetan asiloa bilatu zuen. Dilan Yeşilgöz Greziako Kos uhartera ihes egin zuen 1984an, itsasontziz, amarekin eta ahizparekin batera, 7 urte zituela. Geroago, hango errefuxiatu bihurtu zen, eta Herbehereetan babesa lortu zuen.

Amersfoorteko Vallei Collegen, 1991tik 1997ra bitartean, bigarren hezkuntzara joan ondoren, Yeşilgözek gizarte- eta kultura-zientziak ikasi zituen Amsterdamgo Unibertsitate Librean, eta 2003an maistratza lortu zuen Kultura, Antolaketa eta Kudeaketan.

### Ibilbide politikoa 
Yeşilgöz-Zegerius Alderdi Sozialistan hasi zen bere ibilbide politikoa egiten, eta alderdiko Amersfoort adarreko zuzendaritza-batzordeko kidea izan zen. Ondoren, Alderdi Laboristako gazteen ordezkaritzarako idazten hasi zen, eta pasantia bat egin zuen Grean Links taldean.

2014tik 2017ra, Yeşilgöz-Zegerius aulki bat izan zuen Amsterdamgo Udal Kontseiluan. Laugarren postuan egon zen Askatasunaren eta Demokraziaren aldeko Alderdi Popularraren zerrendan, 2014ko udal-hauteskundeetan. Zinegotzi gisa, LGBT pertsonen eta emakumeen kale-jazarpenari aurre egiteko eta hura kriminalizatzeko konpromisoa hartu zuen Yeşilgözek. Hiru urtez aritu zen horretan Udalean, baina proposamenak gehiengoak baztertu zituen beti. 2017an Ordezkarien Ganberara joan zenean, orduko alkate Eberhard van der Laanek eskertu egin zuen bere irmotasuna. Amsterdamen kale-izualdirako ikuspegi integratua egongo zela esan zion Yeşilgözi agur esateko 'oparia' zela, une horretan CDAko Marijke Shashavari-rekin aurkeztutako proposamen batean oinarrituta. Hiriko kontseiluaren gehiengoak onartu zuen proposamen hori. *De Volkskrant-ek* "pit bull enpatiaduna" deritzo.

Yeşilgöz-Zegerius Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten 2017. urteko hauteskunde orokorretan. Hasieran, justiziaren eta segurtasunaren bozeramailea izan zen bere alderdian, baina gero politika klimatikoa eta energia-politika hartu zituen. 2022ko urtarrilaren 10ean Justizia eta Segurtasuneko ministro izendatu zuten Rutteren laugarren kabinetean.

Uztailaren 12an, Mark Ruttek dimisioa eman eta bi egunera, Yeşilgöz-Zegeriusek VVD taldeko hurrengo buru izateko hautagaitza iragarri zuen. Hurrengo egunean, alderdiko zuzendariak izendatu zuen kargua betetzeko. Abuztuaren 14an, ofizialki VVD alderdiaren lider bihurtu zen.

## Bizitza pertsonala 
Ateoa da. 2013an René Zegerius judu holandarrarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strychnos pungens

***Strychnos pungens*** *Loganiaceae* familiaren zuhaitza da. Afrika australean zabalduta dago.

## Deskribapena 
Normalean 5 metroko altuera izaten du, baso mistoan edo leku harritsuetan haziz. Adarrak motzak eta zurrunak dira. Hostoak lauak, zurrunak, kontrajarriak eta eliptikoak dira, eta arantza itxurako punta zorrotza dute. 
Fruitua 12 zm.-ko diametrokoa da, biribila, kolore berde-urdinxkako oskol gogor lauarekin, eta hori egiten da heltzen denean. Fruituaren mamia azido zitrikoan aberatsa da eta jangarria da, baina haziak nahiko pozoitsuak dira. Zuhaitza estrikninaren iturria *Strychnos nux-vomica*ren hurbileko ahaide bat da.

## Banaketa 
Hegoafrikan Witwatersrand, Magaliesberg eta iparralderago Namibia iparralderaino hazten da, Botswana eta Zimbabweko iparralderaino.

## Taxonomia 
*Strychnos pungens* Hans Solereder ikerlariak deskribatu zuen eta datua *Die Natürlichen Pflanzenfamilien* 4(2): 40. 1892. aldizkarian plazaratu zen.

;Sinonimia:
* *Strychnos henriquesiana* Baker

## Iruditegia 

Image:
Strychnos pungens08.jpg|Hostoak.
Strychnos_pungens,_blomme,_b,_Seringveld.jpg|Loreak.
Strychnos pungens09.jpg|Azala.
Strychnos_pungens,_vrug,_Little_Eden.jpg|Fruitua.

## Bibliografia
* AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
* Gibbs Russell, G. E., W. G. M. Welman, E. Retief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. Van Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :New Fruits for Arid Climates.
Dulantzi (Kontzejua)

thumb|304x304px|Dulantziko kaskoa Henaioko Historiaurreko herrixkatik ikusia.
**Dulantzi** (ofizialki Alegría/Dulantzi) Arabako Dulantzi udalerriko kontzeju bat da, Araban. Bertako gune populatua izen bereko udalerriko burua da.

## Herri hustuak 
Kontzejuaren parte da herri hustu honen zati bat:

* **Alborkoin**

Eta herri hustu hauek:

* **Aiara**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Grey

**Joel Grey**, **Joel David Katz** jaioa (Cleveland, 1932ko apirilaren 11) estatubatuar aktore, abeslari, dantzari, argazkilari eta antzerki-zuzendaria da.

Ohion jaio zen, jatorri juduko gurasoetatik. Hamar urterekin hasi zen antzezlanetan. 1950eko hamarkadan Broadwayn hasi zuen karrera, eta gero telebistan eta zineman. 1972an Oscar Saria irabazi zuen *Cabaret* musikalean egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Apaiz zaharraren gitarra

***Apaiz zaharraren gitarra*** Joan Mari Irigoienek idatzitako haurrentzako eleberria da. Lehen argitaraldia 1996an egin zuen Elkar argitaletxeak, Jokin Mitxelena ilustratzaileak egindako marrazkiekin.

## Argumentua 
Istorioa 1999an kokatzen da. *Mise en abyme* konposizioa dauka eta narratzailea liburua idazten duen egilea da.

## Pertsonaiak 

* Idazle izengabea.
* **Xabier** eta **Garikoitz**, idazlearen seme bikiak.
* **Ekain**, idazlearen hirugarren semea.
* **Don Meliton**, Gorostiagako apaiza.
* **Leontxi**, Don Melitonen iloba.
* '*Nabukodonosortz *(Zotz)***, Leontxiren seme adoptatua.
* **Polikarpo Gogorza *(Bideopit)***, polizia.
* **Doña Kamila**, maistra.
* **Faraonides**, arkitektoa, Kultura eta Obra Publiketako supersailburua.
* **Andoni**, Intxaurraga auzoko apaiz gaztea.
* **On Onesimo**, Intxaurraga auzoko apaiza.
* **Elvis**, **Rocky** eta **Ringo**, rockeroak.
* **Marigorri**, Zotzen laguna.
* **Marigordin** eta **Marisorgin**, Marigorriren ahizpak.
* **Joakin *(Joakintsu)***, Zotzen laguna, eskolako mutil jakintsuena.
* **Martin Zaldiarena *(Martinzaldi)***, Zotzen laguna, zaldi bat duena.
* **Euripides *(Eulipides)***, Zotzen laguna, langabezian dagoen aktore baten semea.
* **Kalixto Astola *(Kakazto)***, Zotzen laguna, asto bat duena.
* **Zitz** eta **Zotz**, ipotxak.
* **Austerlitz**, ipotxa.
* **Klotilde**, oiloa.
* **Baltasar*', magoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klara Dan von Neumann

**Klára (Klari) Dán Von Neumann** (Budapest, Hungaria, 1911ko abuztuaren 18a - San Diego, Kalifornia, 1963ko azaroaren 10a) Hungariako zientzialari aitzindaria izan zen programazioan.

## Biografia 
Budapesten jaio zen 1911ko abuztuan, Karl Dán eta Camila Stadlerren alaba. Bere aitak Austria-Hungariako armadan ofizial gisa zerbitzatu zuen lehenago Lehen Mundu Gerran, eta Vienara joan ziren Bela Kundik ihes egitera. Ez ziren Hungariara itzuli erregimena kendu zuten arte. Bere familia aberatsa zen eta festak antolatzen zituen, non Danek esparru ezberdinetako jende asko ezagutu ahal izan zuen.

14 urterekin patinaje artistikoko txapeldun nazionala izan zen, eta handik gutxira barnetegi batera bidali zuten Ingalaterrara. Poliziak bere buruaz beste egin zuela esan zuen.

John von Neumannek eta Julian Bigelowk Los Alamosko Laborategi Nazionalean garatutako MANIAC I makinan erabilitako kodea idatzi zuen. ENIACerako kontrol berrien diseinuan ere parte hartu zuen, eta programatzaile nagusietako bat zen.

Lehen garai hartako zientzialariei nola programatu irakatsi zien. John von Neumannen *Silliman Lectures* eragin handiko lanaren prefazioa idatzi zuen, hil ondoren argitaratua eta geroago *Yale University Press* argitaletxeak editatua eta argitaratua, "Ordenagailua eta garuna" gisa.

George Dysonen "Turing-eko katedrala: unibertso digitalaren jatorria" konputazioaren historia liburuan figura garrantzitsu gisa agertzen da.

## Bibliografia 
* Dyson, G., ''Turing's Cathedral: The Origins of the Digital Universe''. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7599-7. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "A Grasshopper in Very Tall Grass" "Lost Women of Science" podcast
Nancy Lynch

**Nancy Ann Lynch** (1948ko urtarrilaren 19a) Massachusettseko Teknologia Institutuan afiliatutako informatika zientifikoa da. NECeko Softwarearen Zientzia eta Ingeniaritzako irakaslea da EECS sailean, eta MITeko Informatika eta Adimen Artifizialeko Laborategiko Sistema Banatuen Teoria ikerketa-taldea zuzentzen du.

## Hezkuntza eta lehen bizitza 
Lynch Brooklynen jaio zen, eta bere prestakuntza akademikoa matematiketan izan zen. Brooklyn College eta MIT-era joan zen, non doktoretza jaso zuen. 1972an Albert R. Meyerren zuzendaritzapean.  

## Lana 
Matematikaren eta konputazio-zientzien fakultatean lan egin zuen beste unibertsitate batzuetan, besteak beste, Tuftseko Unibertsitatean, Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatean, Floridako Nazioarteko Unibertsitatean eta Georgiako Teknologia Institutuan (Georgia Tech), 1982an MITen fakultatean sartu aurretik. Ordutik, sistema banatu konplexuak ulertu eta eraikitzeko lanetan matematika aplikatzen aritu da.

Kontsentsu-arazoei buruz Michael J. Fischer eta Mike Patersonekin 1985ean egindako lanak PODC Influ-Paper Award saria jaso zuen 2001ean. Bere lanak erakutsi zuenez, sistema banatu asinkronoan, kontsentsua ezinezkoa da prozesadore bat izorratzen bada. Jennifer Welchek hauxe idatzi zuen bere ekarpenean: "emaitza horrek sekulako eragina izan du banatutako konputazioan, bai teorian bai praktikan. Sistemen diseinatzaileak motibatuta zeuden sistemen egoerari buruzko baieztapenak argitzeko".

## Onarpena 
* 1997: ACMko kideak
* 2001: Dijkstra Paper saria PODCren konferentziaren partez
* 2001: Ingeniaritza Akademiako kide hautatu zuten, ordenagailu banatuaren oinarri teorikoak garatzeko. 
* 2006: Van Wijngaarden saria
* 2007: Knuth saria
* 2007: Dijkstra Paper saria PODCren konferentziaren partez
* 2010: IEEE Emanuel R. Piore saria 
* : Athena irakaslea
* 2015: Zientzien Akademiako Nazioarteko Akademiak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lynch, Nancy; Merritt, Michael; Weihl, William; Fekete, Alan (1994). '**. San Mateo, California: Morgan Kaufmann. pp. . ISBN 9781558601048.
* Lynch, Nancy A. (1998). **' (2nd ed.). San Francisco, California: Kaufmann. ISBN 978-1558603486.
* Kaynar, Dilsun; Lynch, Nancy; Segala, Roberto; Vaandrager, Frits (2011). *The Theory of Timed I/O Automata* (2nd ed.). San Rafael, California: Morgan & Claypool. p. 137. ISBN 9781608450039.

*Nancy, Lynch (1972). *Relativization of the theory of computational complexity* (Ph.D.). Massachusetts Institute of Technology. hdl:1721.1/12180.
* Nancy Lynch at the Mathematics Genealogy Project
* ↑ Fischer, M. J.; Lynch, N. A.; Paterson, M. S.. (1985). «Impossibility of distributed consensus with one faulty process» *Journal of the ACM* 32 (2): 374–382.  doi:10.1145/3149.214121..
* ↑ Lynch, Nancy (1996). *Distributed Algorithms*. San Francisco, CA: Morgan Kaufmann Publishers. ISBN 978-1-55860-348-6.

## Kanpo estekak 
* Nancy Lynch-en orri nagusia MITen
*  A series of invited lectures at PODC 2008 and CONCUR 2008.
The Beatlesen teilatuko kontzertua

1969ko urtarrilaren 30ean, The Beatlesek kontzertu inprobisatua eman zuten Apple Corpsen egoitzako teilatutik, Savile Roweko 3. zenbakian, Londresko erdialdeko bulego eta moda barrutian. Billy Preston teklista gonbidatuak lagunduta, taldeak 42 minutuz jo zuen Polizia Metropolitarra heldu eta bolumena jaisteko agindu baino lehen. Taldearen ibilbideko azken emanaldi publikoa izan zen. Bost kantu berri jo zituzten, horietako batzuk behin baino gehiago, bederatzi pieza guztira. Ikusmin handia zegoen bitartean, horietako asko bazkalorduan, inguruko etxeetako kale eta teilatuetan bildu ziren, kontzertua entzuteko. Kontzertua "*Get Back*" kantarekin amaitu zen, eta John Lennonek txantxetan esan zuen: "Eskerrak eman nahi dizkizuet taldearen izenean eta gurean, eta espero dut entzunaldia gainditu izana".

Emanaldi osoa filmatu eta grabatu zen, eta irudiak 1970eko *Let It Be* film dokumentalean eta 2021eko *The Beatles: Get Back* dokumental sailean erabili ziren, ondoren IMAX formatuan 2022an. "''I've Got a Feeling*"en lehen interpretazioa eta "*One After 909*" eta "*Dig a Pony*"ren banakako hartualdiak ere albumean sartu ziren. 2022ko urtarrilaren 28an, emanaldi osoaren audioa *Get Back - The Rooftop Performance'' izenarekin streaming zerbitzuetan argitaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aduna Badiola Lekue

**Aduna Badiola Lekue** (Ondarroa, 1979) irakaslea eta ikerlaria da Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Hezkuntza eta Kirol fakultatean, Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako sailean (Gasteiz, Araba). Txikitatik izan du harremana kirolarekin, batez ere, igeriketarekin. 
## Biografia 
8 urte zituela hasi zen igeriketan. 14 urterekin Euskadiko Igeriketa Federazioaren errendimendu altuko zentroan hasi zen: lau urte egin zituen Santurtziko egoitzan, eta beste bi Gasteizkoan. Urte horietan estatu mailako eta nazioarteko txapelketetan parte hartu zuen, Espainiako selekzioarekin. 

1997. urtean Jarduera fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako lizentziatura egiten hasi zen —gaur egun gradua da—. Lizentziaturako hirugarren mailan ez zuen igeriketako denboraldia hasi. 20 urterekin igeriketa utzi zuen.

### Marka 
17 urte zituela marka hau egin zuen: 800 metro askean eta 50 metroko igerilekuan 8 minutu eta 54 segundo. Urte horretan nazio mailan denborarik onena izan zen, baita Badiolaren denbora onena ere.

## Argitaratutako lanak 
**Acoso sexual y por razón de sexo en el deporte*
**Efecto relativo de la edad en futbol: estudio en un club Vasco profesional*
**https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=345732291020*
**http://www.euskara.euskadi.net/appcont/tesisDoctoral/PDFak/Aduna_Badiola_TESIA.pdf*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Alegría

**María del Pilar Alegría Continente** (Zaragoza, Aragoi, 1977ko azaroaren 1a) zaragozar politikaria  da, 2021tik 2025era Espainiako hezkuntza ministroa eta 2023tik 2025era Espainiako gobernuaren bozeramailea izan zen. 

2022tik 2024ra Espainiako Alderdi Sozialistaren bozeramaile nazionala izan zen.

2026ko Aragoiko hauteskundeetarako PSOEren hautagaia izan zen.

2025eko abenduaren 16an, Espainiako Gobernuak Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion kulturaren munduko 35 pertsona ospetsurekin batera.

## Biografia 
Zaragozan jaio zen, eta Irakasle Eskolan diplomatu zen, Lehen Hezkuntzako espezialitatean, Zaragozako Unibertsitatean. Gizarte Hezkuntzako Ikasketa Aurreratuetako Masterra, ostera,  Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean egin zuen.

### Politikari ibilbidea 
Espainiako Alderdi Sozialistako kidea da, eta erantzukizun politiko desberdinak izan ditu. 2008 eta 2015 bitartean Gorte Nagusietan diputatu izan zen Zaragozan. 2014ko uztailaren 29an Aragoiko PSOEko antolamendu-idazkari izendatu zuten. 2015eko hauteskunde autonomikoetako zerrendan PSOEko bigarren postuan parte hartu zuen Zaragozako probintzian, eta Aragoiko Gorteetako diputatu hautatu zuten. 2015eko uztailaren 6an, Aragoiko Gobernuko Berrikuntza, Ikerketa eta Unibertsitateko kontseilari kargua hartu zuen, Javier Lambán buru zuelarik. Etapa horretan, Zientziaren aldeko lehen Ituna aurrera ateratzea lortu zuen, unibertsitateek, gizarte-eragileek eta alderdi politikoek babestuta. 

2018ko irailean, Alegria PSOEk Zaragozako alkatetzarako hautagai bihurtu zen, irailaren 24an egindako lehen itzulian % 49 boto lortu eta Carmen Dueso 'arerioak' lau egun geroago bigarren itzulian hautagaitzari uko egin ondoren. Hurrengo urteko udal hauteskundeetarako PSOEren hautagaitzaren zerrendaburua izan zen.

Nahiz eta boto gehien jaso (hamar zinegotzi) eta hiriko barruti guztietan irabazi, Alderdi Popularraren 3 feudoetan izan ezik (Erdigunean, Alde Zaharrean eta Unibertsitatean), PP, Cs eta Vox-en arteko akordioak alkatetza eman zion PPko Jorge Azcóni. Haren izendapena ez zen polemikatik salbuetsita egon, ez baitzioten Aragoiko PSOEri galdetu.

2021eko uztailean, Pedro Sánchez presidenteak Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministro izendatu zuen, Isabel Celáaren ordez, eta 2021eko uztailaren 12an hartu zuen kargua.

2022ko uztailean, alderdiko idazkari nagusiak, Pedro Sánchezek, PSOEren Batzorde Betearazle Federalaren bozeramaile izendatu zuen, Felipe Siziliaren ordez, lider sozialistak egindako birmoldata baten ondoren.

2023ko uztailaren 23ko hauteskunde orokorretan Pilar Alegría PSOEko zerrendaburu izendatu zuen Zaragozako probintzian.

2023ko azaroan, Gobernuaren kirol-eskumenak bere gain hartu zituen, eta Hezkuntza, Lanbide Heziketa eta Kiroletako ministro eta Gobernuaren bozeramaile bihurtu zen.

2025eko abenduan ministro kargua utzi zuen, 2026ko Aragoiko hauteskundeetarako hautagai izendatu baitzuen PSOEk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hangaroc

**Hangaroc**a amantal moduko jantzia zen, beste arropen gainetik jartzen zena, ipar Europaldeko emakumeen artean, VIII, IX eta X. mendeetan zehar.  

Hangaroc-aren jatorrizko forma, artilezko edo lihozko oihalez egindakoa zen, tutu antzeko formako jantzia zen, besapeetaraino iristen zena eta, sorbalden ingurutik, bi oihalezko zerrendetatik zintzilikatua.  Berna erdiraino iritsi ohi ziren. Era berean, emakume aberatsenek hangaroc-a artile txirikordaz edota brodatuz apainduta eramaten zuten.

Bi krisketekin ere eusten ziren, obalo formakoak zirenak eta "dordoka krisketa" izenekoak. Krisketa hauek garai hartako emakumeen hilobietan ezaugarri ziren.  

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Faten Hamama

**Faten Hamama** (Mansura, 1931ko maiatzaren 27a – Kairo, 2015eko urtarrilaren 17a) aktore, gidoilari eta ekoizle egiptoarra izan zen.

Bere independentzia eta emakume arabiarren aldeko aktibismoagatik ezaguna, Kairotik Cannesera eta Hollywoodera salto egin zuen.

Interpreterik garrantzitsuenetakoa izan zen 1950eko hamarkadatik 1970eko hamarkadaren hasiera arte.

## Biografia 
Islameko klase ertain baxuko familia batean jaio zen. 1939an, zazpi urte zituela, lehen aldiz agertu zen pantailan, eta orduan «egiptoar Shirley Temple» bezala ezagutzen zen.

Faten Hamamak adorea izan zuen 1952ko iraultzaren ondoren Nasserren gobernu autoritarioari aurre egiteko. 1966 eta 1971 artean utzi zuen Egipto, onartu nahi ez zituen inposaketa politikoengatik. Egiptora itzuli zen 1970ean, Nasser hil zenean.

## Filmografia 
## Telebista 
## Aintzatespenak 
* 2000. urtean, Egiptoko idazle eta kritikarien erakundeak "mendeko izar" izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gardneria

***Gardneria*** Loganiaceae familiako landare-loredun generoa da. 15 espezie ditu.

## Espezieak 
* *Gardneria angustifolia*
* *Gardneria distincta*
* *Gardneria fagraeacea*
* *Gardneria fragraeacea*
* *Gardneria glabra*

## Sinonimia 
* *Pseudogardneria*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikrozefalina

**Mikrozefalina** (**MCPH1**) umekiaren burmuinaren garapenean adierazten den gene bat da. *MCPH1*ren mutazio batzuek, homozigotikoa denean, mikrozefalia gaixotasuna eragin dezakete, burmuinaren tamaina nabarmen murrizten duena. Horrela, ulertu da MCHP1ren aldaerek burmuinaren garapenari lotuta daudela. Hala ere, indibiduo arruntetan ez da oraindik aurkitu inongo ezberdintasunik adimenari edo portaerari dagokionez ez gene honekin ez *ASPM* mikrozefaliaren beste genean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edgardo Mortara

thumb|*Edgardo Mortara* Leviren *bahiketa*.' Moritz Daniel Oppenheim margolari juduaren olio-pintura, 1862.
**Edgardo Mortara Levi**, **Edgardo Mortara** izenez ezagunagoa (Bolonia, Aita Santuen Lurraldea, 1851ko abuztuaren 27a - Lieja, Belgika, 1940ko martxoaren 11),  Leví tribuko familia judu batean jaio zen apaiz katolikoa izan zen.

## Biografia 
Sei urte zituela, guraso hebrearren etxetik bahitu zuten, Elizaren aginduak jarraituz, katoliko gisa bataiatua izan zela argudiatuta, eta fede horretan hezi zedin hezkuntza-erakunde batera bidali zuten. Gurasoek hamabi urtez borrokatu zuten bera askatzeko, eta ahalegin hori sistematikoki oztopatu zuen Pio IX.ak.

Nerabe zelarik, gurasoekin itzultzeko askatasuna eman zioten, eta halaxe egin zuen. Baina hilabete geroago, arazoak zituenez gurasoek bere katolizismo sutsua ez partekatzearekin, Erromara itzultzea erabaki zuen. Handik gutxira apaiz egitea erabaki zuen.
eskuinera|thumb|Edgardo Mortara heldutan, apaiz agustindar gisa (eskuinean) eta bere ama (eserita).
«Mortara auzia» deitutakoak garaiko iritzi publikoa hunkitu zuen eta, beranduagoa, Pio IX.a Aita santuaren beatifikazioak 2000. urtean jaso zituen kritiken arrazoia izan zen. Urte batzuk lehenago, Mortarak berak Pio IX.a dohatsu deklaratua izan zedin nahia adierazi zuen.

### Euskal Herriarekiko lotura 
Mortarak kale bat du Oñatin (Gipuzkoa), eta bertan bizi izan zen 1884 inguruan. Poliglota handia zen, Euskal Herrira iritsi zen bertako hizkuntzak, euskarak, erakarrita. Ikasi egin zuen eta sermoietan zein poesian erabiltzera iritsi zen. Miguel de Unamunok, *Contra esto y aquello* liburuan, Gernikan euskaraz predikatzen gogoratzen du, baita Zestoako bainuetxean bere ordenarentzat dirua biltzen ere. Garai hartako hainbat euskal argitalpenetan parte hartu zuen.

### Zineman 
Marco Bellocchio zuzendariaren 2023. urteko  filmak bere bizitza kontatzen du. Nazioartean sari eta izendapen ugari jaso ditu lanak, tartean Italiako urteko film onenaren Urrezko Zinta saria, Italiako zinema kazetarien sindikatu nazionalak (SNGCI**)** emana, eta Canneseko Zinemaldiko Urrezko Palmarako izendapena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El caso *Mortara*, La Nación egunkariaren artikulua (Txile)
* An account of the American reaction to the Mortara case.
* Inkisizioaren artxibo sekretuak - Inkisizioaren amaiera (RTVEko dokumentala).
Ana Redondo

**Ana María del Carmen Redondo García** (Valladolid, 1966ko uztailaren 16a) valladolidtar legelaria, irakaslea eta politikaria da. Zuzenbide Konstituzionalean doktorea da Valladolideko Unibertsitatean. XV. legegintzaldian Pedro Sánchezen hirugarren gobernuko Berdintasunerako ministro izendatu zuten.

## Biografia 
Valladoliden jaioa, Jesus eta Maria Ikastetxean ikasi zuen. Zuzenbidean lizentziatu zen eta Zuzenbide Konstituzionalean doktorea da. Zuzenbide Konstituzionaleko irakasle titularra da Valladolideko Unibertsitatean. Halaber, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsearen mende dagoen Latinoamerikarako Ikasketen Institutuko talde juridikoko kidea da, eta Administrazio Publikoen Ministerioaren FIIAPeko XXI. Foroko kidea Latinoamerikarekiko harremanetarako.

## Ibilbide politikoa 
2000tik 2003ra PSOEko kidea, Valladolideko PSOEko Prestakuntza idazkaria izan zen. 2007ko hauteskundeetan Valladolideko probintziak prokuradore hautatu zuen Gaztela eta Leongo Gorteetarako, eta Talde Parlamentario Sozialistaren lehendakariordea izan zen. Óscar López Gaztela eta Leongo PSOEko idazkaritza nagusira iritsi zenean, Talde Sozialistaren bozeramaile izendatu zuten, eta 2011ko hauteskunde autonomikoetara arte bete zuen kargu hori; orduan, prokuradore autonomiko berrautatu zuten, eta berriro itzuli zen bigarren bozeramaile-postura. 2012ko apirilaren 15ean, Julio Villarrubia idazkari nagusia hautatu ondoren, Gaztela eta Leongo PSOEko idazkariorde nagusia izendatu zuten, eta 2014 arte aritu zen kargu horretan.

2014ko urriaren 20tik aurrera Talde Sozialistaren bozeramailea izan zen berriro Gaztela eta Leongo Gortean. Udal hauteskundeetan, 2015eko maiatzaren 24an, bere alderdiko bigrrea izan zen Valladolideko Udalean. Zinegotzi hautatu zuten eta Kultura eta Turismo Ordezkaritza hartu zuen bere gain.

### Berdintasunerako ministroa 
2023ko azaroaren 20an jakinarazi zen Espainiako Gobernuko Berdintasunerako ministro izendatu zutela.

## Betetako karguak 
Besteak bete, lan hauek egin ditu:
* Valladolideko PSOEko Prestakuntza Idazkaria (2004-2008).
* Valladoliden prokuradorea Gaztela eta Leongo Gortean (2007).
* Talde Sozialistaren bozeramailea Gaztela eta Leongo Gortean (2007-2008).
* Talde Sozialistaren bozeramailea Gaztela eta Leongo Gorteetan (2008-2011).
* Talde Sozialistaren lehendakariordea Gaztela eta Leongo Gortean (2011-2014).
* Gaztela eta Leongo PSOEko idazkariorde nagusia (2012-2014).
* Talde Sozialistaren bozeramailea Gaztela eta Leongo Gortean (2014-2015).
* Valladolideko Udaleko zinegotzia (2015-2023).
* Valladolideko Udaleko Kultura eta Turismo zinegotzia (2015-2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Ana Redondori
Anna Harrison

**Anna Tuthill Harrison**, Symmes''' jaioa (Morristown, New Jersey, 1775eko uztailaren 25a – North Bend, Ohio, 1864ko otsailaren 25a) Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zen 1841ean.

Aitona-amonek hezi zuten Long Islanden eta garaiko emakume askok baino heziketa hobea jaso zuen. William Henry Harrison militarrarekin ezkondu zen 1795ean eta bere hamar seme-alabak Ohio eta Indiana arteko mugan hazi zituzten. Annak haietako bederatzi hiltzen ikusi zituen eta bere fede presbiterianoan babestu zen.

Lehen dama bihurtu zen bere senar presidentea aukeratua izan zenean, nahiz eta bera ez zen presidentearen inaugurazioan izan. Washingtonera joateko prestatzen ari zela, senarra hil egin zen. Bizitza osoa Ohion eman zuen bizirik iraun zuen semearekin.
Mikrozefalia

**Mikrozefalia** buru ohi baino txikiagoa izatea dakarren gaixotasun bat da. Mikrozefalia jaiotzean edo bizitzako lehen urteetan ager daiteke. Garunaren garapena kaltetu ohi du; nahasmendu hori duten pertsonek desgaitasun intelektuala, funtzio motor txarrak, hizketa eskasa, aurpegiko ezohiko ezaugarriak, konbultsioak eta nanismoa izaten dituzte.

Nahasmendua haurdunaldiaren hasieran garuna osatzen duten prozesu genetikoen alterazio batek eragiten du, nahiz eta kausa ez den kasu gehienetan identifikatzen. Mikrozefalia sindrome genetiko askoren ondorio izan daiteke, kromosomikoak eta gene bakarrarenak barne, baina ia beti beste sintoma batzuekin batera agertzen da. Mutazio batzuek mikrozefalia (lehen mailako mikrozefalia) baino ez dute eragiten, baina ez dira hain ohikoak. Enbrioiaz kanpoko toxinek, hala nola haurdunaldiko alkoholak edo transmisio bertikaleko infekzioek, mikrozefalia ere eragin dezakete. Mikrozefalia seinale neurologiko edo alarma-seinale garrantzitsua da, baina ez dago uniformetasunik haren definizioan. Perimetro zefaliko (PZ) gisa definitzen da, adinaren eta sexuaren batez bestekoaren azpitik dauden bi desbideratze estandar baino gehiago baldin badaude. Zenbait akademikok perimetro zefaliko gisa definitu nahi dute, adinaren eta sexuaren batez bestekoaren azpitik dauden hiru desbideratze estandar baino gehiago.

Ez dago buruaren tamaina normala itzultzen duen tratamendu espezifikorik. Oro har, mikrozefalia duten pertsonen bizi-itxaropena txikia da, eta garuneko funtzio normal baten pronostikoa txarra da. Kasu batzuek adimen normala garatzen dute eta normaltasunez hazten dira (burezurreko perimetro txikia izateaz gain). Ameriketako Estatu Batuetan, 800-5.000 jaiotzatik 1ek dute mikrozefalia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Aldaia

**Iñaki Aldaia Berroeta** (Iruñea, 1950eko irailaren 30a - 2024ko urtarrilaren 16a) alpinista nafarra izan zen.

## 1979ko espedizioa
1979an Dhaulagiri (8.167 m) zortzimilakora igo zen espedizioaren kidea izan zen. Xabier Garaioa eta Gerardo Plaza nafarrekin, Jordi Pons kataluniarrarekin eta Ang Rita sherparekin batera, urte hartako maiatzaren 12an tontorreraino iritsi zen. Euskal Herriko mendizaletasunaren historian mugarri nagusietako bat izan zen gertakari hau.

## Ibilbideko beste urrats batzuk
* 1976an, Hindu Kushen (Afganistan) dagoen Shakaur (7.116 m) mendira igo zen, lehenengo Zazpimilakoa izan zena Euskal Herriko historian. Espedizio historiko hartan Gregorio Ariz, Xabier Garaioa, Gerardo Plaza eta Leandro Arbeloa egon ziren, besteak beste. "Mendiak 1976" dokumentalean (Luis Arrieta, 2021) jaso zuten bertan gertatutakoa. 

* 1981ean, beste igoera historiko baten parte hartu zuen, Jannu gailurrera (7.710 m).

* 1984an, Peak 43 mendia (6.769 m) igotzen saiatu ziren, lortu gabe. 1986an, aldiz, Yukshin Gardan Sar mendira (7.530 m) igo ziren, Karakorumen (Pakistan).

## Ikus, gainera
* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Zerrenda:Iruindar ospetsuak

## Erreferentziak
Tribune Media

**Tribune Media Company**, **Tribune Company** ere deitua, estatubatuar komunikazio enpresa taldea izan zen, Chicagon egoitza zuena. *Chicago Tribune*, *Tribune Broadcasting*, *Chicago Cubs*, *Los Angeles Times*, New Yorkeko *Newsday*, *Hartford Courant*, *The Baltimore Sun*, Virginiako *Daily Press*, *Orlando Sentinel* eta beste hainbat hedabide zituen.

Tribune Broadcasting enpresaren bidez, Tribune Media telebista-talde handienetako bat izan zen, Estatu Batuetan zehar 39 telebista eta tokiko akordioen bidez beste hiru irrati zituena. 2007an, inbertitzaileek enpresa erosi zuten, zor handia bereganatuz. Tribune Companyren 2008ko porrota AEBetako komunikabideen industriaren historiako porrotik handiena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The WB

**The WB Television Network** (normalean **The WB** izenez ezaguna) aire libreko telebista kate estatubatuarra izan zen. Time Warnerren Warner Bros. Entertainment eta Tribune Companyren Tribune Broadcasting  arteko lotura bati esker  1995eko urtarrilaren 11n emititzeari ekin zion. Programazioa, oro har, sitcomak, dramak, animaziozko telesailak eta erreposizioak biltzen zituen programazioa nerabe eta heldu gazteentzat zen, eta haurrentzat Kids' WB blokea nabarmentzen zen.

2006ko urtarrilaren 24an, CBS Corporation (UPNren jabea) eta Warner Bros. Entertainmentek 2006. urtearen amaieran The CW merkaturatzeko iragarri zuen. Telebista-kate berria 2006ko irailaren 18an estreinatu zen; The WB eta UPNren programazioa du.

## Historia 
Bere arerioa zen UPN bezala, The WB FCCk 1996ko Telecommunication Act-en sartutako komunikabideen jabetza-arauei dagokienez izandako desarautze berriaren aurkako erreakzio gisa sortu zen, eta, neurri batean, Fox Networken eta 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran *Baywatch* gisa sindikalizatutako telebistaren estreinaldien arrakastaren aurkako erreakzio gisa. Horrez gain, telebista-estazio independenteek audientzia galdu zuten, kable bidezko telebistaren eta film alokairuen hazkundearen ondorioz.

Katea 1993ko azaroaren 3an sortu zen, Warner Bros. estudioak iragarri zuenez. Tribune Companyk interes gutxiago zuen eta zazpi estazioetatik sei afiliatu zituen, guztiak independenteak.

## Programazioa 
### Sitcom/Komediak 
* Grounded for Life (2003-2005) 
* Living with Fran (2005-2006) 
* Reba (2001-2006) 
* Sabrina, the Teenage Witch (1996-2003) 
* Sister, Sister (1995-1999) 
* The Jamie Kennedy Experiment (2002-2004) 
* What I Like About You (2002-2006)
* Mission Hill (1999-2002)

### Drama/Zientzia fikzioa 
* 7th Heaven (1996-2006) 
* Angel (1999-2004) 
* Buffy the Vampire Slayer (1997-2003) 
* Charmed (1998-2006) 
* Dawson's Creek (1998-2003) 
* Everwood (2002-2006) 
* Felicity (1998-2002) 
* Gilmore Girls (2000-2007) 
* One Tree Hill (2003-2012) 
* Related (2005-2006) 
* Roswell (1999-2001) 
* Smallville (2001-2011) 
* Supernatural (2005-2020)

### Kids WB 
* Yu-Gi-Oh! (2001-2006)
* Viewtiful Joe (2005-2006)
* What's New Scooby-Doo? (2002-2005)
* Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch (2003-2004)
* Pokémon (1998-2006)
* Pinky and the Brain (1995-1998)
* Freakazoid! (1995-1997)
* Animaniacs (1995-1998)
*The New Batman Adventures (1997-1999)
*Superman: The Animated Series (1996-2000)
*Batman Beyond (1999-2001)
*The Sylvester & Tweety Mysteries (1995-2000)
*¡Mucha Lucha! (2002-2005)
*Johnny Test (2005-2006)
*Loonatics (2005-2007)

### Realityak 
* The Surreal Life (2003-2004)

## Kanpo estekak
Lepiota erminea

***Lepiota erminea*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Pozoitsua izatera iritsi gabe, ez da gomendatzen biltzea, beste *Lepiota* txiki hilgarrietatik gertu dagoelako (*castanea*, *brunneoincarnata*, etab.) eta kalitate gastronomiko eskasa duelako.

Sinonimoa: *Lepiota alba*, *Lepiota clypeolaria var. alba*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, globo itxurakotik laura, titi apur batekin, ertz flokosoa. Kapelaren azala leuna edo ezkata kotoitsu txikiekin, zuria, erdiko diskoa horixka.

**Orriak:** Libreak, estuak, zuriak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo fusiformea, zurixka, eraztunaren azpitik ezkatatxo flokosoekin.

**Haragia:** Urria, usain eta zapore txarrekoa.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. Alba epitetoa berriz latinetik dator, zuria esan nahi duen "albus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota clypeolaria* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela ezkataduagoa du, oina lirainagoa eta flokosoa eta koniferoen azpian hazten da. *Lepiota erminea* espezieak habitat desberdina du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Belardietan, basoetako soilguneetan, belar-guneetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Turkia, Israel, Errusia, Txina, Uzbekistan, Etiopia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilmore Girls

***Gilmore Girls*** estatubatuar telesaila da, Amy Sherman-Palladinok The WBerako sortua.

## Sinopsia 
Lorelaik dirua eskatu behar die bere guraso dirudunei, Rory jaio zenetik ia ez baitu haiekin harremanik, Hartford hiriko Chilton ikastetxe ospetsuan matrikulatzeko. Eskola horrek Harvarden sartzea erraztuko dio, Roryren ametsa. Horren truke, Lorelairen gurasoek baldintza hau ezartzen diote: biek ostiralero beraiekin afaldu behar dute, eta etengabe egongo dira beren bizitzetan.

Lorelairen gurasoak Hartfordeko goi klasekoak dira, eta harreman zaila dute alabarekin, bizitzari buruzko ikuspegi desberdina dutelako. Haien arteko gatazkarik handiena Lorelairen haurdunaldiarekin gertatzen da; izan ere, haurdun geratzen zen hamasei urterekin, eta bere gurasoek une hartan bere mutil-laguna zen Christopher Haydenekin ezkontzea nahi zuten. Egoera horren aurrean, Lorelaik etxetik ihes egin eta gertuko herri bateko hotel batean babestu zen. Hotel honen jabeak bere alaba eta biloba balitz bezala zaintzen eta laguntzen zituen, negozioan lana eta bizitzeko leku bat eskainiz.

Telesailaren hasieran, Lorelai hoteleko zuzendaria da, eta horrek azken hamasei urteetan egindako lan gogorra eta lortutakoa islatzen du. Rory-k, berriz, hasieratik deskribatzen du, bietako zentzuduna balitz bezala. Hamasei urteko nerabe argia, bakartia eta intelektuala.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echinoderma echinaceum

***Echinoderma echinaceum*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Lepiota hispida*, *Lepiota porphyrea*, *Lepiota echinacea var. marginata*, *Lepiota cristata var. echinacea*, *Cystolepiota echinacea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta lau-ganbilera, titi kamutsarekin erdian. Kapelaren azala marroi-hur kolorekoa, ezkata edo garatxoekin, lodiak, tenteak (dentsitate handiagoz erdialdera), hondoan haragi zuria agerian uzten dute.

**Orriak:** Zuriak, altuak, libreak, sabeldunak. 

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak. Mugitzen ez den eraztuna.

**Hanka:** Fistulosoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, zuria, goian, errezel partzialaren hondarrekin, oinaren erdialderantz eraztunaren eremu garbia inguratzen, errezel tomentodun-kortiniformea, eta beherago berriro ezkatak eta mizelio zurixka.

**Haragia:** Zuria eta aldatzen ez dena, goma usainekoa, zaporea *Lepiota* *cristata* delakoak bezain mina ez du. Espora-jalkina zuri-hori argi kolorekoa.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota cristata* delakoarekin nahas daiteke, honen haragia minagoa da. *Lepiota* *aspera*, handiagoa da (5-12), ez da hain iluna, ezta kizkurra ere. *Lepiota carinii* espezieak, kolore marroi-gorri horixka du eta ezkatak kapelan eta oinean.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabaletan, humusa dagoen lurzoruetan: Douglas izeia, izei gorria, zedroa, gaztainondoa, hurritza.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Mexiko, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Uganda, Kenya, Zimbabwe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak