Heresiak Erdi Aroan

thumb|Heretikoak sutan, Filipe II.a Frantziakoaren aurrean (1210ean)
**Heresia** bereziki kleroaren eskutik sortutako termino bat da, eta erreferentzia egiten dio, hain zuzen ere, fenomeno erlijioso bati, zeinaren bitartez heretikoek beren hautaketa erlijosoa egiten zuten euren fedea kontutan hartuz edo euren fedearen barnean, eta ez euren fedearen aurka.

Halaber, heresia gisa ere ulertuko da Erdi Aro Betean zehar, bereziki, dogma kristauak onartzen ez dituen edo kritika egiten dien banakoa, Eliza Erromatarraren doktrinari uko eginez. Izan ere, etimologikoki heresia kontzeptuak grekeraz hautaketa esan nahi du, heretiko gisa izendatutako banakoak haren “hautaketa” erlijiosoa egiten duelarik, betiere fedea kontutan hartuta.

## Heresiak kronologiaren arabera 
Kronologiari dagokionez, XII. mendean, heretikoek kritika egingo diote euren aburuz instituzionalizatuegia, burokratikoegia eta interbentzionistegia zen Elizari, pobrezia eta Eliza primitiboaren sinpletasuna bezalako elementuak aldarrikatuz. 

Behe Erdi Aroko (XIV. eta XV. mendeetako) heresiek XII. mendean ohikoak izan ziren heresien eragina jasoko dute, horien artean, kataroena eta baldiarrena, baina hala eta guztiz ere, esan beharra dago erreforma gregoriarraren testuinguruan, matxinadek gora egin zutela, Elizaren hegemoniari aurre egite aldera.

Kasu askotan, Elizarekin nazkatuta zegoen jendeak mugimendu hauetan kristautasun garbiago bat ikusten zuen, horregatik begi onekin ikusten zituzten mugimendu hauek. Heretikoek esaten zuten haiek kristautasuna Eliza Katolikoak baino hobeto ulertzen eta praktikatzen zutela, eta ideia hau mugimendu heretiko guztietan agertzen zen (mugimendu guztiek partekatzen zuten elementu amankomun bakarra). Haien misio nagusia kristautasuna ahalik eta hobekien ulertzea zen. Ideia honek arrakasta handia izan zuen herri xehearen alor batean, eta horregatik lortu zituzten hainbeste jarraitzaile mugimendu batzuek.

Inkisizioak kristautasunarentzat arrisku bat izan zitekeen edozein hiltzeko agindua zuen. Kristau sistema homogeneoak ezin zuen baimendu inongo aldaketarik, berdin jarraitu behar zuen betirako, bidean agertzen zen edozein mehatxu guztiz ezabatuz. Honek ez digu erakusten mugimendu heretikoenganako gorroto gehiegizko bat, ez delako gorrotoa, beldurra baizik. Elizak beldur handia zien tankera honetako mugimenduei, erakundearen boterea kolokan jartzeko boterea zutelako. Haien kontra zeuden ahotsak bazeuden, jendea haien aurka jartzeko aukera askoz gehiago egongo ziren, beraz, ezinbestekoa zen Elizarentzat mugimendu heretikoekin bukatzea.

Inkisizioaren sorrera eta heretikoen jazarpena bultzatu zuen heresia katarismoa izan zen, XII. mendean hedapen handia izan zuena Frantzian batez ere. Honek eragin zuen Elizak, 1179ko Kontzilioan gurutzada bat antolatzea hauen aurka borrokatzeko, eta 1215eko Kontzilioan apezpikuen betebeharra zehaztea, hots, inquisitio bat egitea heresien jarraitzaileak zigortzeko. Hau heretikoak ikertzeko eta epaitzeko prozesuan zetzan, modu nahiko sinplean egiten zena hasieran, ez zegoelako zehaztutako prozedura judizialik. Inkisiziorako lehen auzitegiak Toulousen antolatu ziren, 1231n, berehala Aita Santuak hautatutako epaileek osatutako auzitegiak bihurtuko zirenak.

## Adibideak 
Erdi Aro Betean eta Behe Erdi Aroan zehar hainbat heresia gauzatu ziren Europan zehar, eremu geografiko desberdinetan kokatu zirenak eta arrakasta handiagoa edo txikiagoa izan zutenak, baina hurrengo mendeetan erlijioan eta erlijioaren pertzepzioan aldaketak suposatu zituztenak, eta baita herri xumeak eliteekin zituen harremanetan ere.

### Mugimendu milenaristak 
Milenarismoa Behe Erdi Aroan indarra hartu zuen eskatologia kristaua izan zen, non uste zen Kristo berriz ere lurrera jaitsiko zela lurrean justuek gidatutako bigarren erreinu bat ezartzeko, mila urte iraungo zituena Azken Epaiketa edo munduaren amaiera gertatu arte. Mugimendu milenarista hauen barruan adar desberdinak sortu ziren, baina aldatzen ez ziren ezaugarri komunak zituzten. Esaterako, salbazio kolektiboko garai bat zetorrela uste zuten, non denek salbatuak izateko aukera berdinak izango zituzten, garai honek denon zoriontasun kolektiboa ekarriko zuela eta baita mila urteko erreinu hau gertaera katastrofikoen ondoren gertatuko zela ere, zeintzuk mila urteko erreinuaren etorrera iragartzen zuten. Gainera, kataroek haien ideiak sermoien bidez zabaltzean, haien audientzia klerotik aldentzen saiatzen ziren, haien Bibliaren interpretazioen bidez kleroaren maltzurkeria erakutsiz eta baita haien entzuleek begien aurrean zuten munduaren ustelkeria erakutsiz ere. Baina ez hori bakarrik, Biblia erabiliz haien jarraitzaileak objektu materialei uko egiteko konbentzitzen saiatzen baitziren, esanez Kristok eta bere apostoluek objektu materialei uko egiten zietela. Hala, katarismoaren oinarriak penitentzian, bizitza morala izatean eta Kristorekiko fideltasuna izatean oinarritu ziren.

### Hustarrak 
thumb|Hustarren sinboloa: kaliza
Hustarren mugimendua erreforma erlijiosoa eskatzen zuen mugimendua izan zen, Jan Husen heriotzarekin batera indar handia lortu zuena eta azken hau bere sinbolo bilakatu zuena, baina ez zuen bakarrik esanahi erlijiosoa izan, esanahi soziala ere izan baitzuen. Heresia honen jarraitzaileek zituzten ideiei dagokienez, Elizak barne aldaketa behar zuela uste zuten eta bertako barne hierarkiaren aurka zeuden, baita haien erlijioaren monopolioaren aurka ere, izan ere, uste zuten laikoek eskriturak ezagutzeko, predikatzeko eta erlijioan modu aktiboan parte hartzeko aukera izan behar zutela. Gainera, Bohemia eta bertako hizkuntza hau okupatzen zuten germaniarren aurka babestu nahi zituzten, eta iraultza bat egin nahi zuten, bai hirietako eliteen aurka, bai landa eremuan nekazariak zapaltzen zituzten jaunen aurka.

### Baldiarrak 
thumb|Baldiarren ezkutua
Baldiarrak Elizari aurre egin zioten heresietako baten parte izan ziren, eta nahiz eta Eliza ofizialarengandik beste heresiengandik baina hurbilago egon, desberdintasunak bazituzten ere biek oinarri ebangelikoko bizitza apostolikoa bilatzen zutelako, non laikoek nolabaiteko protagonismoa izango zuten, Elizaren bizitza apostolikoari zegozkion ideal primitiboak berreskuratu nahi zituzten, hau da, pobrezia eta predikazio komunala non laikoek predikatzeko eskubidea lortuko zuten. Hala, heresia baldiarra hiru zutabetan oinarritu zen, bizitza apostolikoa izatean, pobrezian, pobreak baitziren Kristo jasotzeko gauza ziren bakarrak eta predikazioan horrela haien sermoiak entzuten zituzten pertsonak kristautasunera bihurtzeko.

## Erreferentziak