open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frantzisko aita santuaren hilobia

**Frantzisko Aita Santuaren hilobia**, Erromako Santa Maria Nagusia basilikan dago kokatua. Frantzisko (Jorge Bergoglio) han ehortzi zuten 2025eko apirilaren 26an, aita santua hil eta bost egunera.

## Deskribapena 
Hilobi soil bat da, haitzurdin zurizko harlauza bat funtsean, baina, hala ere, eliza bateko toki publiko irekian 20. mendetik jarri izan den lehen aita santu baten ehorztokia da (Vatikanotik kanpoko lehena ere bai epealdi horretan). 1914an hil zen Pio X.az geroztik, Frantzisko arteko beste hilobi guztiak Vatikanoko San Petri basilikako kriptetan jarri baitzituzten (baina Joan Paulo II.arena basilikako goiko parte batera igo zuten 2011n, dohatsu izendatzearekin batera). 

Hilobia Santa Maria basilikako ezkerreko habearteko hutsune batean dago, Frantziskok berak aukeratuko tokian, berak zehaztutako diseinu eta forman. Sforza kaperaren eta San Pauloren eta kaperaren artean dago kokatua. Hilobiaren gainean dagoen inskripzo zaharrak, Pauloren kapera horri egiten dio erreferentzia, bertan gordetzen Salus Populi Romani deitzen duten irudiari zehazki: 1615eko inskripzioa da, Paulo V.a aita santuaren izenean jarria, eta Frantziskok han uzteko eskatu zuen.

Harlauza zurixka zorutik 12 zentimetro altxatuta dago, eta FRANCISCVS izena besterik ez du, aita santuaren latinezko izena letra larri latindarrez. Liguriako haitzurdina da hilobiaren materiala, Frantziskoren birraitona, Vincenzo Sivori Argentinara joandako etorkina, hangoa zelako, Cogorno herrikoa zehazki, non harrobiak dauden hain zuzen marmola ekoizten dutenak.

Apaindura bakarra du hilobiak, gurutze bat horman, Frantziskoren bularreko gurutze eramangarriaren kopia bat, tamaina handiagoan.

Hilobia publiko egin zenean, arreta deitu zuen harlauzako izena itxura batean letra-arteko oker edo arraro batekin ageri dela. Tipografiaren termonologian *kerning* okerrarekin egina dagoela esan zuten horri erreparatu zioten aditu batzuek.  
erdian|thumb|580x580px|Bereziki A letraren ezker-eskuin igartzen da letra-arteko arraroa, *kerning* okerra izan daitekeena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Paula Tavares

**Ana Paula Ribeiro Tavares** (Lubango, Angola, 1952ko urriaren 30a) Angolako historialari, irakasle eta poeta da.

2025ean Camões Saria irabazi zuen.

## Sariak 
* 2004 - Calouste Gulbenkian Fundazioak emandako Mário António Poesia Saria, *You say bitter things like fruits* liburuagatik.
* 2007 – Angolako Kultura eta Arteen Sari Nazionala, *Manual para amantes desesperados* liburuagatik 
* 2025 - Camões Saria. 

## Lanak 
Hainbat libururen egilea da, besteak beste: 

* *Ritos de Passagem* (1985)
* *O Sangue da Buganvília* (1998)
* *O Lago da Lua* (1999)
* *Dizes-me coisas amargas como os frutos* (2001)
* *A cabeça de Salomé* (2004)
* *Os olhos do homem que chorava no rio* (Manuel Jorge Marmelorekin) (2005)
* *Manual para amantes desesperados* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarida Frantziakoa, Vexingo kondesa

**Margarita Frantziakoa** (Paris, Frantzia, 1158 – Akre, Jerusalemgo Erreinua, 1197) Frantziako printzesa eta Hungariako erregina ezkontidea izan zen, Bela III.a Hungariako erregearen emaztea.

## Bizitza 
Gurasoak  Luis VII.a Frantziako erregea eta Konstantza Gaztelako eta Bartzelonakoa izan ziren. Lehen alaba izan zen. Ama, 1160. urteko urriaren 4an, bigarren alaba, Adela Frantziakoa, erditu zenean hil zen. Haurridea izan zen Filipe II.a Frantziakoa.

### 1. ezkontza 
Urte bereko azaroaren 2an, Normandiako Neubourgen, Henrike Gaztea Ingalaterrako printzearekin, seme zaharrena eta Henrike II.a Ingalaterrako erregearen ustezko oinordekoarekin, konpromezua hartu zuen. Dotetzat printzesa txikiak Normandia eta Paris artean zegoen Vexin konderri estrategikoa eraman zuen.

Henrike eta Margarida Winchesterreko katedralean ezkondu ziren formalki, 1172. urteko abuztuaren 27an. 

#### Ondorengoa 
Bere seme bakarra, Gilen, behar baino lehenago jaio zen Parisen, 1177ko ekainaren 19an, eta hiru egun geroago hil zen, ekainaren 22an. Erditzearen zailtasunen ondorioz, ezin izan zuen beste umerik izan.

#### Ezkontza desegiteko senarraren saiakera 
1182. urtean Gilen Marshal Pembrokeko kondearekin adulterioa leporatu zioten, baina  XXI. mendeko kronistek zalantzan jarri dute gertaera horien egiazkotasuna. Senarrak, Henrikek, ezkontzaren deuseztapena lortu nahi zuen desleialtasun baten itxuran, baina benetan dibortzioa nahi zuen, emazteak ezin baitzion oinordekorik eman. Margarida Frantziara bidali zuten, antza, Gerra Zibilean babesteko, bere koinatu Rikardo I.a Ingalaterrakoarekin, Lehoi Bihotza deituarekin batera. Senarra, Henrike, disenteriak jota hil zen 1183. urteko ekainaren 11n, ezkontza baliogabetzeko prozesua bukatu baino lehen.

### 2. ezkontza 
Vexinen gaineko eskubideei uko egitearen truke pentsio ekonomiko oparoa jaso ostean, Margarida 1186. urtean Bela III.a Hungariako erregearekin ezkondu zen (Ezkontza horrek 10 urte iraun zuen, 1196. urtean erregea hil arte). Hungariako erregina ezkontide gisa, Margaridak eragin handia izan zuen senarrarengan, eta 1189. urtean berak konbentzitu zuen senarra bere koinatua, Geza Hungariako printzea, aska zezan. Koinatu hori Hungariako tronua lortzeko hainbat aldiz konspiratu zuen erregearen anaia gaztea zen. Hirugarren Gurutzadan Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko Barbarrojaren armadak erresumara heldu ziren unean, Geza printzeak laguntzea aukera bat bezala sortu zen. Horrela, Belak Margarida emaztearen aholkua entzunda, utzi egin zion enperadore germaniarrarekin eta 2.000 soldadu hungariarrekin batera alde egiten.

### Heriotza 
1196. urtean Bela III.a Hungariako erregea hil ostean, Margaridak Lurralde Santurako erromesaldia hasi zuen eta San Juan de Akre hirian hil zen 1197. urtean, 39 urte zituela; hara heldu eta egun gutxira. Ernoul kronistak dioenez, Tyruseko katedralean lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Windows Me

**Windows Me** (**Millennium Edition**) Microsoftek Microsoft Windows sistema eragileetako Windows 9x familian garatutako sistema eragilea da. Windows 98ren oinordekoa izan zen. 2000ko ekainaren 19an hasi zen fabrikatzen, eta, 2000ko irailaren 14an jarri zen salgai. Microsoften sistema eragile nagusia izan zen etxeko erabiltzaileentzat, 2001eko urriaren 25ean Windows XP bere ondorengoa sartu zen arte.

Windows Me etxeko ordenagailu pertsonalen erabiltzaileei zuzenduta zegoen, eta Internet Explorer 5.5 (gero Internet Explorer 6ra eguneratu zitekeena), Windows Media Player 7 (gero Windows Media Player 9 Series eguneratu zitekeena), DirectX 7 (geroago DirectX 9ra eguneratu zitekeena) eta Windows Movie Maker software berria zituen, zeinak bideoa editatzeko oinarrizko funtzioak ematen baitzituen eta kontsumitzaileek erraz erabiltzeko diseinatuta baitzegoen. MS-DOSen oinarritutako Windowsen azken bertsioa da, Windows XPtik aurrerako kontsumitzaileentzako bertsio guztiak Windows NTren nukleora pasatu baitziren. Microsoftek Windows 2000n lehen aldiz sartutako ezaugarriak ere gehitu zituen, zazpi hilabete lehenago enpresetara bideratutako sistema eragile gisa merkaturatu zena, erabiltzailearen interfaze grafikoan Windows Shell eta Windows Explorer zituela. Nahiz eta Windows Me MS-DOS-en oinarrituta egon, DOS-erako sarbidea modu errealean murriztu zen sistemaren abiarazte-denbora murrizteko.

Windows Mek harrera ona izan zuen merkaturatu zenean; hala ere, laster lortu zuen ospe nahiko txarra erabiltzaile askoren artean, egonkortasun-arazo ugariren ondorioz. 2001eko urrian, Windows XP merkaturatu zen. Windows Me merkaturatu zenean XP jada garapen-fasean zegoen, eta Windows Me-ren ezaugarri gehienak zituen, baina ez guztiak, eta, gainera, askoz egonkorragoa zen.

Windows Me-ren euskarri tekniko estandarra 2003ko abenduaren 31n amaitu zen, eta, ondoren, 2006ko uztailaren 11n arte izan zuen babes gehigarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iria Collazo

**Iria Collazo López** (Barro, Pontevedra, Galizia, 1981eko ekainaren 26an) idazlea eta irakaslea da.

## Bizitza 
[thumb|[Tamara Andrés|Tamara Andresekin *Ligeia* aldizkariaren aurkezpenean Bueun 2018/09/22an]]
Iria Collazo Lopez Barron jaio zen eta zazpi urte zituela joan zen familiarekin Moañara. Galiziar Filologian lizentziatu zen 2003an Vigoko Unibertsitatean, eta Gradu Amaierako Sari Berezia lortu zuen. 

### Lan ibilbidea 
LIzentziatura amaitu eta hurrengo urtean, 2024an, Bigarren Hezkuntzarako oposizioak gainditu zituen. Gaur egun (2025) Cangas-en bizi da eta Moañako Las Barxas BHIko Galiziar Hizkuntza eta Literaturako irakasle gisa lan egiten du. Bertan, literatur sorkuntza txikiekin kolaboratzen du, eta koordinatzaile gisa, Luz Beloso, Miguel Ángel Alonso Diz eta Seso Duránekin batera, ikus-entzunezko proiektuetan (A Muller Lamprea, Alicia), Eduplastica eta MusicasBarxas tailerretan. Tailer horiek hainbat eskola-ikus-entzunezko sari irabazi dituzte, hala nola Santiago de Compostelako Udalaren Bideo-sorkuntzako I. Saria, Olloboi Original 2014 Saria, Monte Carrasco BHIn galizieraren erabilera sustatzeko sarbide bat eta Impinxidela sarietan beste bat. 2018an *Ligeia* aldizkarian kolaboratu zuen.

2015ean, bere lehen literatur lana argitaratu zuen, "*Coma unha áncora, unha historia de amor, naufraxios e memoria"*  (euskaraz: "Aingura bat bezala, maitasun istorio bat, hondoratzeak eta oroitzapenak"), Galaxia argitaletxearen Costa Oeste bilduman. 2016an "*A soidade das medusas"*  "(euskaraz: Marmoken bakardadea") atera zen Galaxia argitaletxean ere, sei kontakizun desberdin baina gauza asko komunean zituztenak. Argitaletxe horretan bertan argitaratu zuen 2019an  "*A casa do paralelo 54"* (euskaraz: *"* 54. paraleloko etxea").

2019ko Torre de Caldalobako  Poesia Lehiaketako 2. saria jaso zuen "*De casa queimada"* lanarekin.

2021ean Galizia eta Georgiaren arteko idazle trukaketa programako lehen beka irabazi zuen, Tblisiko Georgiako Idazleen Etxean egonaldi literarioa egiteko, georgiar idazle bat Coruñako 1863 Literatur Egoitzara doan bitartean.

## Lanak 
### Narratiba 
* *"Coma unha áncora"  ("Aingura bat bezala")* (2015). Vigo: Galaxia argitaletxea. ISBN 978-84-9865-611-4. 128 p.
* *!"A soidade das medusas"  ("Marmoken bakardadea")* (2016). Vigo: Galaxia argitaletxea. ISBN 978-84-9151-019-2. 84 p. Portugesez, "*La solidão de las medusas"* (2018). Mar Maior. ISBN 9788491512547. Itzulpena: Manuele Masimi.
* *"A casa do paralelo 54"*  ("Paraleloko etxea *54")* (2019). Vigo: Galaxia argitaletxea. 226 p. ISBN 978-84-9151-299-8. Luz Belosoren ilustrazioak.
* *"Os mortos que amei"*  ("*Los muertos que amé*") (2024). Vigo: Galaxia argitaletxea, Col. Ronsel. 172 orr. ISBN 978-84-1176-223-6. 

### Poesia 
* "*De casa queimada"* (2020). Alvarellos. 56 orrialde. ISBN 978-84-16460-93-9.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilea Galaxia Argitaletxean
* Proust galdetegia
* Lanproia
Ed Gein

**Edward Theodore Gein** (1906ko abuztuaren 27a, La Crosse konderria, Wisconsin - 1984ko uztailaren 26a, Madison, Wisconsin), estatubatuar serieko hiltzaile, hilobi profanatzaile eta gorpu lapurtzaile bat izan zen.

## Jarduera kriminala 
Bere jarduera kriminal guztia Plainfield udalerriaren inguruan burutu zuen eta 1957an poliziak bertako hilerrietako hilobietatik gorpuak atera eta haien larruazal eta hezurrekin oroigarriak sortu zituela jakitean nazio guztian ezagun egin zen. 

Bi emakume erail izana ere sitortu zuen, 1954an Mary Hogan eta 1957an Bernice Worden burdindenda bateko saltzailea.

Hasiera batez burututako izugarrikeriengatik epaitua izateko ez gai izendatu zuten eta osasun zentro batean egotera zigortua, baina 1968an Wordenen erailketarengatik epaitua izateko gai eta legalki burutik jota egona izendatua izan, eta honenbestez erakunde psikiatriko batean sartzera derrigortu zuten. 1984an zendu zen.
San Prudentzioren monasterioa

**Laturce mendiko San Prudentzioren monasterioa** () egungo Clavijon- Laturce mendiko Fuentezuela sakanean hain zuzen ere- San Prudentziori eskainitako monasterioa izan zen.

## Kondaira 
Tradizioak dioenez, Prudentzio, Tarazonako gotzaina, Osman zegoen gatazka batzuk konpontzeko zegoela, hil zen. Hilobia non lurperatuko zen argitzeko — elizbarrutitik kanpo hil zelako —, hilotza mando baten gainean kargatu zuten. Bi eguneko bidea egin ondoren, Laturce mendiaren magaleko kobazulo bateraino iritsi zen, eta han gelditu zen. Bertan lurperatu zuten eta San Bizenteri eskainitako eliza bat eraiki zuten. Ondoren, San Prudentzio izena hartu zuen.

## Historia 
Sorrera VI. mendearen amaieran gertatu bazen ere, ez dago horren berririk X. mendera arte, Leza ibaiaren haranaren errekonkistara arte. Hasiera batean haran horren birpopulaketan protagonismo handia izan bazuen ere, gerora boterea galdu zuen, eta bertako biztanleek ere Albeldako monasterioaren mende egon ziren 950etik 1058ra, mugaldean bizitzea oso zaila zelako.

Cameroseko jaunak ziren monasterioko jabeek bertan izan zuten panteoia. Diego Semenoitzek — bere anaia Petri Semenoitzen oinordekoa izan zena — eta haren emazte Guiomar Rodriguez Trabakoak monasterioa birsortu zuten 1181ean, eta 1162an Petri Semenoitzek, haren anaia Diegok eta bien arreba Teresak, Laudioko jauna zen Lope Enekoitz Mendotzakoak senarrarekin batera, fundatu zuten Ventas Blancasko Santa Maria de Rute monasterioari eman zioten. Laturce mendiko monasterioak Rute monasterioari emandako dohaintzak zioen moduan, azken monasterio horretako monjeak Laturce mendira lekualdatuko ziren komunitate zistertar gisa.

Geroago, monasterio txiki batzuk ez ezik, Villanueva de San Prudencio, Ventas Blancas eta Lagunilla del Jubera parrokiak ere, Laturce mendiko monasterioak kudeatu zituen.

San Prudentzioren erlikiez gain — gehienek Naiarako Andre Maria Erreginarenera eraman bazituzten ere —, San Funes eta San Felix Mendikoenak ere izan bazituen.

Hasiera batean, bertoko monjeak San Benediktoren Ordenakoak baziren ere, 1181ean zistertar bilakatu ziren.

Mendizabalen desamortizazioaren garaian, 1836an, abandonatu egin zuten, eta bere jabetzak Logroñoko Redondako Andre Mariaren konkatedralera bidali zituzten. Gaur egun, erortzeko zorian dago, eta Espainian arriskuan dagoen ondarearen zerrenda gorriaren parte da. 2023an, Salvemos el Monasterio de San Prudencio elkartea sortu zuten, monasterioa bere egoeratik erreskatatzeko.

## Galeria 

Fitxategi:Monasterio de San Prudencio (Clavijo) 11.jpg
Fitxategi:Monasterio de San Prudencio (Clavijo) 08.jpg
Fitxategi:Monasterio de San Prudencio (Clavijo) 07.jpg
Fitxategi:Monasterio de San Prudencio (Clavijo) 04.jpg
Fitxategi:Monasterio de San Prudencio (Clavijo) 01.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Petri Semenoitz

**Petri Semenoitz** (-1175etik ondoren) Iruñeko Erresumako noblea izan zen, Camerosko hirugarren jauna izan zena. Semeno Enekoitzen semea izan zen.

## Biografia 
Alfontso VII.a Gaztelakoak Logroñoko forua berretsi zuenean, Petri bere amarekin batera lekuko izan zen: *Donna María Beltrán et filius ejus Petrus Semenez*, agirian jasota dago.

Alfontso VII.ak Laturce mendiko San Prudentzioren monasterioari Yanguelako San Bizente eliza eta Logroñoko zubiaren ondoko ubidea dohaintzan eman zizkion 1147ko agirian lekukoa ere izan zen. 1157an, Antso Nagusia Iruñeko erregeak Logroñoko forua berretsi zuenean, *Petro Xemeno milite qui multum rogavit* (Petri Semenoitz gudariak asko eskatu ziolako) egin zuen.

Lehenago, 1155ean, Antso Nagusiak Calahorrari egun ezezaguna den Santa Maria de Castejón monasterioa eman zion, Nieva de Cameros, Ortigosa de Cameros, Anguiano eta El Rasillo de Cameros artean zegoena. Dohaintza-eskritura honakoek sinatu zuten: Juan, Toledoko artzapezpikua, Victorio, Burgosko gotzaina, Juan, *Oxomensis*ko gotzaina, Vecencius, *Socobensis*ko gotzaina eta *Petris Semenez, tenes ipsum honorem*.

Petri Semenoitzek entzuna zuen zistertarrak oso nabarmenak zirela Europan, eta «gotikoaren iraultza piztuko» zuela. Hori zela eta, monasterio berri bat sortzea erabaki zuen, Jubera ibaiaren ertzeko lursail batzuetan, leku lau batean (ez Laturce mendiko San Prudentzioko kokalekua bezain arrokatsu eta aldapatsu batean).

Lur horietan, Rota, Ruete edo Rut deiturikoetan, lehenago ere izan zen Santa Mariaren omenezko eliza bat, bisigodoen garaian. Monasterio berria Petri Semenoitzek sortu zuen 1162an eta Sacramentako monasteriotik ekarri zituen monje zistertarrei eman zien. Hil zenean, bertan lurperatu zuten, baina geroago bere hezurrak Laturce mendiko San Prudentzio monasteriora igo zituzten, non bere arbasoenak zeuden.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Errodrigo Cascantekoa

**Errodrigo Cascantekoa** nafar elizgizona izan zen, Naiara eta Calahorrako gotzaina izandakoa.

## Biografia 
1145ean apezpiku-aulkian Antso Funeskoaen lekua hartu zuen. 1173an, Letona, Apodaka, Atauri eta Arabako beste leku batzuetako hamarrenei buruzko ituna negoziatu zuen. 1180an Santo Domingo de la Calzada katedraleko lehen harria jarri zuen. 1181ean, Antso Jakitunak Gasteizko forua zuenean, Errodrigo Cascantekoa lekukoa izan zen, «*ad honorem*» Armentiako gotzain titulua erabiliz. 1183an, Klemente III.a aita santuaren bulda bati esker, Calahorrakoko elizbarrutiari aurreko mendean desagerturiko Arabako elizbarrutiko Bizkaia eta Araba gehitu zitzaizkion. Armentiako eta Calahorrako kabildoen arteko gatazkak bi mende inguru zeramatzan irekita. 1190eko martxoaren 17an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Eitner

**Martha Eitner** (Kottwitz, 1851ko otsailaren 14a – Liegnitz, 1912ko irailaren 8a), ***Erich Norden*** eta ***M. von Hanfeld*** izengoitiez ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Martha Eitner superintendente baten alaba zen. Aitak etxean hezi zuen 1862ra arte; ondoren, nesken eskola pribatu batera joan zen. 1864an, gurasoengana itzuli zen Winzigera, Wohlau barrutira, eta han bizi izan zen hil zen arte. Ikasketak bere kabuz jarraitu zituen. 1878az geroztik, literatura lanak argitaratu zituen, hasieran egunkarietan, eta 1883tik aurrera liburu moduan. Batez ere ipuin laburrak idatzi zituen, literatura protestante moralista gisa sailka daitezkeenak eta 1930eko hamarkadara arte noizean behin berrargitaratu zirenak.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nancy-Marie Vuille

**Nancy-Marie Vuille** (Neuchâtel, 1867ko azaroaren 25a – Geneva, 1906ko urtarrilaren 31), ***André Gladès*** izengoitiaz ere ezaguna, suitzar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Louis Vuille eta Adèle Gladèsen alaba, Nancy-Marie Vuille Neuchâtelen jaio eta Genevan hazi zen, non bere aitak Saint-Jean garagardotegia zuzentzen zuen. Han hasi zituen bigarren mailako ikasketak, Weinheimeko eta gero Hampsteadeko barnetegietan sartu aurretik.

Suitzara itzuli zenean, Genevako Unibertsitatean matrikulatu zen, eta han Édouard Roden zuzendaritzapean ikasi zuen. Nancy-Marie Vuillek harreman estua garatu zuen bere irakaslearekin, eta hark lagundu zion bere literatura-ibilbide hasiberriari. Hasieran Anne-Marie izengoitia aukeratu zuen, eta gero André Gladès, amaren abizenari erreferentzia eginez. 1893tik aurrera Parisen bizi izan zen, baina hala ere harreman estua izan zuen Édouard Rodekin, elkarri gutun ugari izan baitzituzten. Parisen hiru eleberri idatzi zituen: *Au gré des choses* (1895), *Résistance* (1898) eta *Le* *stérile sacrifice* (1901). Ipuin laburrak, saiakerak, itzulpenak eta Giovanni Cena italiar poetari buruzko ikerketa bat ere argitaratu zituen, eta hainbat hedabidetan kolaboratu zuen.

Nancy-Marie Vuille 1906an hil zen, 38 urte zituela, gaixotasun luze baten ondoren. Handik gutxira, Rodek bere lagunaren azken idazlana (*Florence Monneroy*) argitaratu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Au gré des choses* (1895)
* *Résistance* (1898)
* *Le stérile sacrifice* (1901)
* *Florence Monneroy* (hil ostekoa, 1906)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertha Clément

**Bertha Clément** (Ludwigslust, Mecklenburg-Aurrepomerania, 1852ko abuztuaren 25a – *ibidem*, 1930eko abuztuaren 22a) alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Bertha Clément margolari baten alaba zen, eta haurra zela, aitak Hego Europan egin zituen bidaiei buruzko kontakizunen eragin handia izan zuen. Berak ere bidaia ugari egin zituen, gero jaioterrira itzuli eta idazlanak argitaratzen hasi zen 1890eko hamarkadan. Haur eta gazteentzako eleberriak eta ipuin laburrak idatzi zituen, klase ertaineko neska gazteentzako eleberrietan zentratuz. Genero honetako egile irakurrienetako bat izan zen Lehen Mundu Gerrara arte, baina 1918tik aurrera ezin izan zuen arrakasta hori errepikatu.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sahira Sharif

**Sahira Sharif**, (Afganistan, 1961) irakaslea, idazlea eta politikaria da. Afganistango Wolesi Jirga Herriko Ganberan Jost probintzia ordezkatzeko aukeratua izan zen Afganistango Ordezkarien Ganberako 15. eta 16. aldietan.

## Bizitza 
Sahira Sharifek hezkuntza zientzietako lizentziatura ikasi zuen 1985. urtean eta master bat 1991. urtean, Kabulgo Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Jost Unibertsitatean boluntario gisa irakatsi zuen eta 5 liburu gutxienez argitaratu ditu Afganistango historian emakumeak izan duen paper politiko, kultural eta ekonomikoari buruz. Emakumearen eskubideen aldeko aktibista ezaguna da, Hezbi Islami alderdia politiko-militar fundamentalista islamiarraren buruzagi ohia, 2005. urtean hautagai independente aurkeztu zen eta Hamid Karzairen gobernua babesten zuela uste zen. 2009ko hauteskunde presidentzialetan, Axraf Ghani babestu zuen. 2010. urtean, Afganistango Parlamenturako hauteskundeetan, Jost probintzian aurkeztu zen independente gisa.

Sahira Sharif parlamentuko kide gisa Hezkuntza Batzordean eseri zen. Horrez gain, Mirman Baheer sortu zuen, Afganistan osoan ezkutuan biltzen zen literatur elkartea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fariba Nawa

**Fariba Nawa** (Herat, Afganistan, 1973) afganistandar-estatubatuar idazlea, kazetari independentea da, eta Heraten zein Afganistango Lashkar Gahen hazi zen, baita Kaliforniako Fremonten ere. 
## Bizitza 
Afganistango ipar-mendebaldeko Herat hirian jaio zen 1980ko hamarkadan sobietarren inbasioan herrialdetik ihes egin zuen familia afganiar batean. Hirueleduna da, persieraz, arabieraz zein ingelesez hitz egiten baitu. New Yorkeko Unibertsitateko Ekialdeko Ikasketetan eta Kazetaritzan masterra egin zuen.

Bere "*Afganistan Inc.*" txostena (Corp Watch-en), mundu osoko hedabide ezberdinetan erabilitako baliabide nagusienetako bat da, Afganistanen berreraikitze ahaleginen eraginkortasuna eztabaidatzen den bitartean. Bertan, berreraikuntzaren garapena aztertu zuen, dirua nora joan zen eta nora joan ez zen erakusten zuten adibide batzuk aurkitu zituen, nazioarteko laguntza sistemak zelan funtzionatzen zuen eta ez zuen funtzionatzen, eta zelakoa zen benetan kanpotarrak gerrak suntsitutako eremua berreraikitzen ari ziren herri eta hirietan. 

## Lanak 
Idazle independentea izan da, gerra, ustelkeria, giza eskubideak, emakumeen joera kulturalak eta seme-alaben hazkuntza estaliz prestigiozko egunkari eta irrati-estazio askotarako. Hainbat hedabidetan agertu dira bere idatziak, tartean *The Atlantic, Newsweek, Sunday Times of London, Foreign Affairs, Daily Beast, Newsday, Mother Jones, The Village Voice, The Christian Science Monitor, San Francisco Chronicle* eta beste hainbatetan. National Public Radio (NPR) eta antzeko irrati-estazioetan ere lagundu du.

Bere *Opium Nation* liburua 2011. urteko azaroan kaleratu zen, eta Afganistango droga trafikoari buruzko bere kontakizun pertsonala da, eta zelan eragin dien pobreei eta behartsuei.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012an, PEN USAko finalista ez-fikziozko ikerketan *Opium* Nationerako.

* 2013an, Lorpena Afghan Coalition zerbitzu komunitarioan.

* 2007an, Proiektu zentsuratua Afganistan, Inc.

* 2005ean, One World Broadcasting Trust Press saria, *Drogaren jaunen emaztegaiak*.

* 2004an, Overseas Press Club-en beka, Afganistango narkotrafikoari buruzko saiakera batengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página web oficial 
* CorpWatch : Afganistán, Inc.: un informe de investigación de CorpWatch 
* Perfil - Revista afgana 
* *Hogar después de 20 años, viaje a Herat* 
* Artículo: *A mitad de camino a casa* 
* Artículo: *Los hermanos Khoshnawaz mantienen viva la música de Herat*
Alice von Gaudy

**Alice von Gaudy** (Berlin, 1863ko martxoaren 10a – Gnadenfrei, Silesia, 1929ko uztailaren 4a) alemaniar idazle eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Friedrich von Gaudy prusiar teniente koronelaren alaba eta Franz von Gaudy poeta eta eleberrigilearen iloba zen. Posengo nesken eskolan eta Berlingo Luisa Erreginaren Fundazioan egin zituen ikasketak. 1880tik 1884ra, asko bidaiatu zuen Alemaniako hegoaldean, Suitzan eta Italian zehar. 1885ean Dresdenera joan zen bizitzera, eta 1920an Gnadenfrein finkatu zen. Batez ere eleberri laburrak, baladak eta poemak idatzi zituen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirman Baheer

**Mirman Baheer** (Afganistan, 2010) Afganistan osoan biltzen diren emakume afganiarren literatur elkarte sekretua da. 2010. urtean sortu zuen Sahira Sharif idazle, irakasle eta politikariak.  2012. urtean, Eliza Griswold BBCko kazetariak egindako ikerketa bat kaleratu ostean, antolakuntzak nazioarteko arreta erakarri zuen. COVID-19 pandemian zehar streaming bidez egin zituzten bilerak.

## Historia 
Mirman Baheer literatur elkartea Afganistango Sahira Sharif politikariak sortu zuen 2010. urtean, Afganistango emakumeek beren idatziak irakurri eta beren bizitzako kontakizunak partekatzeko gizarte literario gisa. Taldeak, gainera, aukera ematen zien parte-hartzaileei telefonoz deitu eta taldeari beren lana irakurtzeko; Sharifek berak eta beste emakume idazle batzuek ere beren lan propioa irakurri zuten irratian. Eliza Griswoldek, BBCrako idazten zuenak, 2016. urtean "poesia lerro zuzen moduko bat" bezala deskribatu zuen telefono linea publizitatu zuten.  

Sharifek esan zuen elkartea sortu zuela sentitzen zuelako literatura tresna baliotsua zela emakumeen eskubideen alde borrokatzeko, adierazpen politikoak bezainbeste edo gehiago. 2012. urtean, Eliza Griswold-ek *The New York* Times-en Afganistango emakumeen literatur gizarte handiena bezala deskribatu zuen eta aurreko Urrezko Orratza izeneko Joste Eskolarekin konparatu zuen. 

2013. urtean, BBC Newsen esan zuen: "Gure erresistentzia modua da".

### Kideak eta bilerak 
Griswold-ek idatzi zuenez, 2012. urtean, taldeak 100 kide baino gehiago zituen Kabulen bertan, eta horietako asko gizarte ospetsuenaren parte ziren, eta beste hirurehun inguru herri landatarragoetan. Adierazi zuenez, Kabulen biltzen zirenak publikoki biltzen ziren, beste probintzietan, aldiz, isilpean bildu behar izaten ziren. Griswold-ek Afganistango emakumeen poesiari buruzko ikerketa bat egin zuen eta onarpen publikoa jaso zuen. 2014. urtean *I Am the Beggar of the World* izenburua zuen landays bilduma bat kaleratu zuen (Afganistango forma poetiko tradizional binakakoa, binakako bakar batean datzana). 2015. urtean, Sharifek Nazioarteko Poesia Jaialdian hitz egin zuen Griswoldekin Mirman Baheer literatura-elkarteari buruz.

2021ean, *Time* aldizkariak jakinarazi zuen erakundea astero biltzen zela, bilera bakoitzean aldatzen zen leku sekretu batean. Mirman Baheer emakumeek «bestela ezkutuan egongo ziratekeen» istorioak kontatzeko leku gisa deskribatu zuen aldizkariak. Elkarteak adin askotako ehunka kide zituen, 13 eta 55 urte bitartekoak, Afganistan osoan. Kide gehienak pastunak ziren. Antolatzaileek egile ospetsuenek esperientzia bako poetei tutoretza eskaintzen zieten programak barne hartzen zituzten. COVID-19aren pandemiak Afganistani larriki eragin zion bitartean, Mirman Baheer bere kideen bilerak zuzenean ematera pasatu zen Facebook bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urrezko Orratza

[eskuinera|thumb|300x300px|[Burka jantzitako emakumeak Afganistango iparraldean]]
**Urrezko Orratza** Herateko (Afganistan) emakumeentzako jostun-eskola klandestinoa izan zen. Talibanen erregimenaren sasoian sortu zen, emakumeei ez zitzaielako hezkuntza ematen 1996 eta 2001 urteen artean talibanek egindako lege islamikoaren interpretazio zorrotzaren pean.

## Historia 
"Bihotzaren Literatur Zirkulua" osatzen zuten emakume idazleek "Herateko joste-zirkulua" izeneko taldea sortu zuten, gero, 1996an gutxi gorabehera, Urrezko Orratza izeneko josteko ezkutuko eskola sortu zuena.

Emakumeak astean hirutan joaten ziren eskolara, josteko itxuraz, baina Herat Unibertsitateko literatura irakasleek emandako hitzaldiak entzuten zituzten. Bitartean, kanpoan jolasten ari ziren haurrek taldea ohartarazten zuten polizia erlijiosoa hurbilduz gero, beren liburuak ezkutatzeko eta josteko ekipoa jasotzeko denbora emanda. Herat izan zitekeen talibanen azpiko eremurik zapalduena, Christina Lamb britainiar kazetari, biografo eta idazlearen esanetan, *The Sewing Circles of Herat* (Herateko joskintza zirkuluak), hiri kultoa zelako eta batez ere xiitak, talibanen aurka agertu zirelako. Radio Free Europe irratian egindako elkarrizketa batean hauxe esan zuen:Beren burketan iristen ziren, beren poltsa material eta artaziz beteta. Azpian libretak eta boligrafoak izaten zituzten. Eta behin sartzen zirenean, josten ikasi beharrean, benetan Shakespeare, James Joyce zein Dostoyevsky eta bere idazkerari buruz hitz egiten aritzen ziren. Sekulako arriskua hartzen zuten. Harrapatuak izanez gero, espetxeratuak eta torturatuak edo beharbada urkatuak ere izaten ziren eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladislao Napolikoa

**Ladislao Handikeria** (Napoli, 1377ko otsailaren 15a – *ibidem*, 1414ko abuztuaren 6a) Napoliko erregea izan zen 1386tik hil zen arte eta Hungariako erregea 1403ko uztailaren 13tik azaroaren 7ra.

Karlos III.a Napolikoaren eta Margarita Durazzokoaren semea izan zen. 1381ean Kalabriako duke eta Napoliko tronuaren oinordeko izendatu zuten. Napoliko errege bihurtu zen 1389an, bederatzi urterekin, bere aita Hungarian hil ondoren. Orduan, erresumako baroien matxinada bat izan zen, Urbano VI.a aita santuak lagunduta, erresuma Luis II.a Napolikoari eman ziona. Ladislao eta bere ama Gaetako gotorlekuan babestu ziren.

1389an Bonifazio IX.a aita santu berriak Ladislao errege bezala ezagutu zuen. Ladislao eta Luis II.aren arteko gerra hasi zen, 1399ra arte iraun zuena, eta Ladislaok erresuma birkonkistatu zuenean amaitu zen.

Ladislao Hungariako erresumaren oinordekotzat hartu zen eta behin baino gehiagotan saiatu zen koroa lortzen. 1403ko uztailaren 19an Zadarren lehorreratu zen eta abuztuaren 5ean Esztergomeko artzapezpikuak koroatu zuen Hungariako eta Kroaziako errege, aita santuaren ondarearen aurrean. Hala ere, Dalmazia bakarrik menderatu ahal izan zuen.

1404an Erromara iritsi zen Inozentzio VI.a aita santuaren aukeraketa babesteko eta aita santu berriaren babesle bihurtu zen. Ladislaok Italiako desordena aprobetxatu zuen bere nagusitasuna Italia erdialdera, Toskanara eta Aita Santuen estatu gehienetara hedatzeko.

## Genealogia
## Kanpo estekak
Alaba Jeneralaren kapela

**Araba Jeneralaren kapela** bikornio bat da. Miguel Ricardo Alaba Eskibel, Alaba jeneralarena izan zen. Gaur egun Arabako Arma Museoan dago ikusgai, Gasteizen.

## Deskribapena 
Feltro beltz argizariduneko adar biko kapela da, garai hartan Espainiako militarren artean eraman ohi zirenak. Inguruan, zeta beltzezko banda apaingarri bat dago, dekorazio nahiko nabarmenarekin. Eskarapela gorri batez eta zilarrezko galoi metaliko batez apaindua dago, baina ez du ez anagramarik ez ezkuturik bere urrezko botoian. 

Barrualdea larruz eta oihalez estalita dago horma erdian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yalda Hakim

**Yalda Hakim** (Afganistan, 1983) afganiar jatorriko kazetari australiarra da. 

## Ibilbidea 
Txikia zela, bere familiak Afganistandik emigratu zuen sobietarren inbasioaren ondoren. 1987an Australiara iritsi ziren, Hakim bertan trebatu zen. Parramattako *Macarthur Girls High* School-en ikasi zuen eta ondoren Macquarie-ko Unibertsitatean, kazetaritzan graduatuz. SBSn lan egin zuen *Dateline* programarako. 2012an BBC World News katean sartu zen, eta bertan hainbat programa aurkeztu zituen (Hamid Karzai Afganistango presidenteari egindako elkarrizketa nabarmentzen da). Gaur egun, *Impact* programa aurkezten du.  

Sei hizkuntza menperatzen ditu: ingelesa, persiera, urdu, hindi, persiera dari eta pastuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aranerreka (Kilimoi)

**Aranerreka** Mendaron Deba ibaiarekin bat egiten duen Gipuzkoako ibaia da. Euskaltzaindiaren arabera Aranerreka du izena euskaraz, baina Mendaron Kilimon eta Kilimoi izenekin ezagutzen da. 

Mendaro herriaren konfigurazio historikoan mugak markatu dituen ibaia izan da. Haren eskuineko ibarra, iparraldea, Debako udalerriaren parte izan zen historikoki, Garagartza deituriko auzoa. Ezkerraldea Mendarozabal zen, Elgoibarren parte, eta bi auzo hauek batu zirenean 1889an Elgoibarren jurisdikzioan, Garagartza izena zabaldu zen nolabait urbanizazioa zabaltzearekin. Aranerrekak ukitzen duen herriaren partea, Deba ibaiaren ezkerraldea, Azpilgoeta da, lehen Mutriku izan zena Mendaro udalerria sortu aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilimon (argipena)

**Kilimon** izenak hainbat adiera du:

* **Kilimon, Kilimoi** edo **Aranerreka**, Gipuzkoako ibaia, Mendaron.
* **Kilimon Futbol Taldea**, Mendaroko kirol kluba.
2025eko Txileko hauteskundeak

**2025eko Txileko hauteskunde orokorrak** 2025eko azaroaren 16an egingo dira. Hauteskunde hauetan Txileko Errepublikako presidente berria aukeratuko da, eta Diputatuen Ganberako eserleku guztiak eta senatarien erdiak berrituko dira. Hautagai presidentzial batek ere ez badu botoen gehiengo absolutua lortzen, bigarren itzulia 2025eko abenduaren 14an da egitekoa.

## Erreferentziak
Gyula (Hungaria)

**Gyula** ( ahoskatua; ;  edo ''*) Hungariako udalerri bat da, Békés konderrian.

2017an 30.004 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Gyulako gaztelua

## Herritar ezagunak 
* Ferenc Erkel (1810-1893), musika konposatzailea.
* László Krasznahorkai (1854-), nobela idazlea, gidoilaria eta Literaturako Nobel Saria.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Budrio – Italia (1965)
*  Zalău – Errumania *(1991)*
*  Bălţi, Moldavia
*  Ditzingen, Alemania *(1991)*
*  Miercurea-Ciuc, Errumania *(1993)*
*  Arad, Errumania *(1994)*
*  Krumpendorf am Wörther See, Austria *(1995)*
*  Schenkenfelden, Austria *(1997)*
*  Droitwich, Ingalaterra *(2001)''

## Kanpo estekak
Marco Fidel Suárez

**Marco Fidel Suárez** (Hatoviejo, 1855eko apirilaren 23a – Bogota, 1927ko apirilaren 3a) kolonbiar politikari eta idazlea izan zen. Kolonbiako presidentea izan zen 1918tik 1921era.

Filosofia, literatura eta teologia ikasi zituen Medellingo mintegian, baina apaiz ordenatu aurretik ikasketak utzi zituen. 1870eko hamarkadan Kolonbiako gerra zibiletan parte hartu zuen.

Filologo, filosofo, poeta, idazle eta irakasle ospetsua izan zen. Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea, 1918tik 1921era Kolonbiako presidente izan zen. Kolonbiako kanpo-politika Amerikako Estatu Batuetakoarekin lotu zuen, eta errentaren gaineko zergaren legea onartu zuen 1918an. 1919an, haririk gabeko telegrafia-sare bat instalatu zuen herrialdean. Abiazio komertziala eta Kolonbiako Aire Indarra ere ezarri zituen.
Zutabedun EE M-35 zulatzeko makina

**Zutabedun EE M-35 zulatzeko makina** Estarta y Ecenarrok Elgoibarren sortutako zulagailu bertikal bat izan zen, enpresak sortutako lehenengoetakoa. Transmisio-uhal bidez mugitzen zen makina erreminta zen.

## Testuingurua 
Debabarrenan armagintza industriak pisu handia zuen, historikoki Soraluzen, baina gerora Eibarren eta Elgoibar. Armetarako piezak egiteko eta pieza horiek egiteko makinak sortu, doitu eta konpontzeko industria oparoa zegoen. 1914an José León Ciarán Arrillagaren kapitalarekin eta Eulogio Estarta Landaren makinekin Ciarán y Estarta enpresa sortu zen, aipatutako helburu horiekin. 1915ean  Teodoro Ezenarro Garate merkatari elgoibartarrak kapital gehiago jarri, eta enpresa Ciarán, Estarta y Cía izenarekin berrizendatu zuten. 1920an Ciaránek enpresa utzi zuen, eta hortik aurrera Estarta y Ecenarro izango zen enpresa, bereziki makina erreminta sortzeko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Antzeko modelo bat funtzionamenduan Elgoibarko Makina Erreminta Museoan
Eva Almazán

**Eva Almazán** (Pontevedra, 1976) galiziar itzultzailea da eta Paul Auster, James Joyce, Dan Brown, Edgar Allan Poe edo J. K. Rowling egileak itzuli ditu galizierara.

## Ibilbidea 
Itzulpengintzan eta Interpretazioan lizentziatu zen Vigoko Unibertsitatean, eta Zinpeko interprete gisa gaitu zen Kanpo Arazoetako Ministerioan. 2000. urtean, Itzulpengintzan doktoretza ikastaroak egin zituen Vigoko Unibertsitatean, eta 2002. urtean, Pragmatika eta Itzulpengintzan Masterra lortu zuen Salfordeko Unibertsitatean, Barrié Fundazioaren eta British Council-en beka bati esker.

Itzulpengintza profesionalizatzen laguntzen du Galiziako kultur sisteman, Paul Auster, Martin Amis, Doris Lessing edo Edgar Allan Poe bezalako autoreei ahotsa jartzean. Besteak beste, Vigoko Unibertsitateko Itzulpen Saria (2004), IBBY Ohorezko Ziurtagiria (2006), Lingua Galegan Idazleen Elkartearen Saria (2007) eta Editoreen Elkarte Galegoaren Lois Tobío Saria (2009) jaso ditu bere ibilbidean zehar.

Espainiako Idazleen Elkargoko Itzultzaile Ataleko eta Galiziako Itzultzaileen Elkarteko kide da.

María Alonso Seisdeos, Xavier Queipo eta Antón Viallerekin batera, Itzulpen Onenaren Sari Nazionala jaso zuen 2014ko azaroan, James Joyceren *Ulises* lana galegora itzultzeagatik. Epaimahaiak aintzat hartu zuen "jatorrizkoan dauden erregistro, hitz-joko edo alterazioen konbinazio zabalak suposatzen duen erronka eta konplexutasuna bikain ebatzi izana".

## Sariak eta aintzatespenak 
* Itzulpen Onenaren Sari Nazionala (2014), James Joyceren *Ulises* itzulpenagatik, María Alonso Seisdeos, Xavier Queipo eta Antón Viallerekin batera.
* Lois Tobío á Traduccion saria, Galiziako Editoreen Elkarteak emana (AGE) (2009).
* Galizierazko Idazleen Elkartearen Saria (2007).
* Irmandade do Libro saria (Galiziako Liburu-saltzaileen Federazioarena).
* Vigoko Unibertsitateko Itzulpen Saria (2004), Winston Churchill-en The sinews of peace> diskurtsoa galegora itzultzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aranerreka (argipena)

**Aranerreka** izenak hainbat adiera du:

* **Aranerreka edo Kilimoi**, Gipuzkoako ibaia, Mendaron.
* **Aranerreka**, Arabako erreka, Aramaion.
Juliet Halbach-Bohlen

**Juliet Amanda Viktoria Halbach-Bohlen** (Filadelfia, 1835eko apirilaren 27a – Baden-Baden, 1919ko otsailaren 11), ***Amanda M. Blankenstein*** izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Georg Halbach (1798-1854) eta Wilhelmina Henriette Halbachen (1803-1870) alaba, Juliet Halbach-Bohlen Filadelfian jaio zen eta sei urterekin etorri zen Alemaniara. Iparraldeko Afrikan, Asia Txikian, Grezian, Espainian eta Italian zehar bidaiatu ondoren, idaztezri ekin zion eta lehen idazlanak argitaratu zituen, haur eta gazteentzako erijio liburu ugari eta Korsikako bidaia gida bat barne. Ez da ezer ezagutzen bere ondorengo bizitzari buruz.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xuberoa Salanueva Beldarrain

**Xuberoa Salanueva Beldarrain** (Iruñea, Nafarroa Garaia) idazlea da.

## Ibilbidea 
## Argitalpenak 
* *Pitxin eta Potxon. Barrukoa atera eta hor konpon!* (2021). 5-6 urterako. 
* *Zergatik?* (2016) Irantzu Garcia Agirreren ilustrazioan 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Agirre Gurrutxaga

**Maider Agirre Gurrutxaga** (Beasain, Gipuzkoa, 1974) Euskal idazlea da.

## Bizitza 
Maider Agirre Gurrutxaga Filologian lizentziatua da, eta Hizkuntza, Informazioa eta Komunikazioan masterra egina du.

### Lan ibilbidea 
Beasaingo Udalean kultur teknikari dihardu.

2015ean bere lehen eleberria aurkeztu zuen, autoeditatutako liburua da.

## Argitalpenak 
* *Bihotzero.* (Autoedizioa*)* Idoia Beratarbide Arrietaren ilustratzazioekin hornitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alie Ataee

**Aliyeh Ataei** (1981eko ekainaren 3a) iraniar-afganistandar idazle eta gidoilaria da, eta hainbat liburu eta ipuin idatzi ditu *Guernica* eta *Michigan Quarterly Review* bezalako aldizkari ugarietarako. Bere lanen ildo nagusia Iranerako immigrazioaren literatura da. Hainbat literatur sari irabazi ditu, Mehregan Adab barne.

## Ibilbidea 
Aliyeh Ataei 1981eko ekainaren 3an jaio zen eta Darmian-en hazi zen, Irango Hegoaldeko Khorasan probintziaren eta Afganistango Farahko probintziaren arteko mugan dagoen eskualdean. Iranen emakumeen gutxiengo baten zati gisa hazi zenez, diskriminazio eta zailtasun handiak izan zituen, eta, ondorioz, emakumeen eskubideen aldeko aktibista gisa lan egin zuen. Bere obrek txikitako behaketen eta esperientzien eragin sakona dute.

Ataei Birjandeko bigarren hezkuntzako eskolan graduatu zen eta Teheranera joan zen Teherango Arte Unibertsitatean ikasketak jarraitzeko. Bertan lizentziatu eta gidoigintzan masterra eskuratu zuen. Immigrazioari buruz idazten eman zuen denbora gehiena Ataeik. Liburuak argitaratzeaz gain,  *Hamshahri*, *Tajrobeh*, *Saan* eta *Nadastan* aldizkariekin ere lan egin du. Bere ipuinak Ingalaterrako eta Frantziako hainbat aldizkaritan ere itzuli eta argitaratu dira, tartean *Michigan Quarterly Review* eta *Guernica* aldizkarietan.
* *Kafourpoosh (2015).*
* *Eye of the dog (2019).*
* *Koorsorkhi: a story of soul and war (2021).*
* *La frontière des oubliés (2023).*

### Ipuin laburrak 
* *Galileo*, Salar Abdohek itzulia, *Mugarik gabeko hitzak*, (2019). 
* La alcoba, Salar Abdoh-ek itzulia, *Michigan Quarterly Review* (2019).
* *Mugako merkataria*, Salar Abdoh-ek itzulia, Quernica, (2019).
* Kafe paristarra, Mohammad Sarvik itzulia, *The Bombay Review* (2021).

### Lankidetzak 
* *The story of women of Afghanistan,  Mohammad Hossein Mohammadiren ipuin bilduma (Kabul, 2017).*
* *Sous le ciel de Kaboul, Khojesta Ebrahimiren ipuin bilduma (Paris, 2018).*
* ''No one's home,* Elham Fallahren ipuin bilduma bat (Teheran, 2019)*.*
* *Tehran's Valiasr street, Kaveh Fooladinasaben ipuin bilduma (Teheran, 2021).*

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Mehregan-e-Adab* literatur saria, *Kafourpoosh-*engatik (2014).
* *Vav* literatur saria *Kafourpoosh*-engatik (2014).
* *Dastan-e-Tehran* Saria, *Eye of the dog* (2015) filmeko *Thirty Kilometer* lanagatik.
* *Dastan-e-Tehran* saria  *Eye of the dog* (2018)  filmeko *Galileo* lanagatik.
* *Mashhad* literatura saria, *Eye of the dog* (2021) lanagatik.
* *Asghar Abdullahi* Literatura Saria, *Koorsorkhi* (2021) lanagatik.
* *Ma Literatur Saria*, *Koorsorkhi* (2022) lanagatik.

### Bazkidetza 
* *Hezar-o-Yek-Shab* Literatur Sariaren akademiako kidea (2014).
* *Qand-e-Parsi* Literatur Sariaren Akademiako kidea (2017).
* *Ahmad Mahmoud* Literatur Sariaren Akademiako kidea (2020)
* *Fereshteh'' Literatur Sariaren Akademiako kidea (2020).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* **. و‌همچنان فکرم همین است... #در_گذر_باشیم**
Wilamaya Patjxa

**Wilamaya Patjxa** Peruko arkeologia-aztarnategia da, Andeetako Altiplanoan kokaturik dagoena, Titikaka aintziraren arroan. 3.925 metrotako altueran dago.

Titikaka aintziraren eskualdeak datazio zaharrena duten aztarnak aurkitu dira, duela 9.000 urtekoak, eta horregatik oxigeno gutxiko ingurune hotzetan antzinako gizakiek zituzten estrategiak aztertzeko aukera paregabea eskaintzen du.

## Aztarnategiaren deskribapena 
Ia 4.000 metrotako altueran kokaturik dago, muino txiki batean, eta 1'6 hektareatako azalera hartzen du. Material litiko ugari aurkitu da, landutako harriak, ugaztun handien hezurrak eta okre gorria. Ez da eraikinik aurkitu, zeramikarik ere apenas, horrek erakusten du populazio nomaden aztarnak direla. 

## Historia 
2018. urtean hainbat hobi aurkitu zituzten eta haietan sei gizakiren aztarnak. Aipagarrienak emakumezko baten (WMP6) eta gizonezko baten (WMP1) aztarnak dira, biak ala biak ugaztun handiak ehizatzeko tresnak zituztenak. Aimara izenak eman zizkioten, emakumezkoari *Warawara* ("izarra") eta gizonezkoari *Phaxsi* ("ilargia"). 2021ean bien aztarnak Peruko ondare kultural nazionala izendatu zituzten.

DNA azterketek bietako bat emakumezkoa zela zehazterakoan mundu mailako berria bihurtu zen eta "gizon ehiztariaren" ideia baztertzen zuten froga berriak agertzen hasi ziren. National Geographic aldizkariak honela idatzi zuen: "Historiaurreko emakume-ehiztarien aurkikuntzak genero-rolen hipotesiak berresten ditu".

## Phaxsi 
Karbono-14 bidezko datazioak Warawararen garaikidea (gutxi gorabehera) zela erakutsi du. 25-30 urte arteko gizonezkoa zen. Bi jaurtigai-punta zituen baina ez dago argi hileta erritualetarako ziren edo ehiza tresnen atalak. Bietako bat aizto gisa erabili zela zehaztu da.

## Dieta 
Warawara eta Phaxsiren dietaren oinarria landareek osatzen zuten eta haragiak %20a inguru betetzen zuen. Aurkitu diren landare erreen aztarnak tuberkuluenak ziren gehienbat, ziurrenik pataten arbasoak. Animalien aztarnek bikuinak eta tarukak jaten zituztela erakutsi dute. Ez zen hegaztien, arrainen edota ugaztun txikien hondarrik aurkitu.

## "Punoko ehiztariak" ipuina 
Perun dagoen Preserbazio Kulturaleko Estatu Batuetako Embaxadak, aimara komunitatearen laguntzarekin, Wilamaya Patjxako aztarnategian oinarrituriko ipuin bat kaleratu zuten, "Punoko ehiztariak" (*Puno suyuna nayra sallqa uywanaka katuri jaqinaka*). Aimaraz, gaztelaniaz eta ingelesez argitaratu zen eta Warawara eta Phaxsi dira protagonistak. Bost familiatako komunitaten bizimodua erausten dute eta protagonista bien ehizaldi bat kontatzen da.

Irudi:CaratulaCazadores.jpg
Irudi:CazadoresDePuno.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Therese Keiter

**Therese Keiter** (jaiotzez **Kellner**; Melsungen, 1859ko ekainaren 20a – Ratisbona, 1925eko apirilaren 5a), ***Marie Herbert*** izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Therese Keiter kantziler baten alaba zen. Haurtzaroa eta gaztaroa gurasoen landa-etxean eman zituen, eta gaztetan eleberri laburrak eta ipuinak argitaratu zituen egunkari eta aldizkarietan, lehenengoa 15 urterekin. Kasselgo irakasle-eskolan ikasi zuen. 1888an Heinrich Keiter kazetari, literatura-kritikari eta idazle katolikoarekin ezkondu zen, harekin Ratisbonara joan zen bizitzera eta 1898an alargundu ondoren, hiri horretan geratu zen. *Die Oberpfalz* aldizkarian kolaboratu zuen. 1925ean hil zen, 65 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak