open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geri's Game

'''Geri's Game''' () 1997ko Jan Pinkava txekiar-britainiar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako konputagailu animaziozko film laburra da. Pixar ekoiztetxeak ekoitzi zuen.

## Argumentua 
Gerik, filmeko pertsonaia nagusiak, bere buruaren aurka xake partida bat jokatzen du. Jokoa aurrera doan heinean, bi pertsona ezberdin elkarren artean jokatuz dabiltzala dirudi.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Emakume olerkariak. Poetas vascas

***Emakume olerkariak. Poetas Vascas***" Julia Otxoa idazleak prestatutako poesia antologia da. Azala Rikardo Ugartek egin zuen. Liburuaren sarreran egileak emakumeek idatzitako poesiaren historia laburtu zuen. Liburuan poeten belaunaldi oso desberdinen emakumeak biltzen dira. Liburua Emakunderen diru-laguntzarekin argitaratu zen.

## Antologiako emakumeak 
Bi ataletan antolatuta dago, euskaldunak eta gazteleraz idazten dutenak:

### Euskarazko emakume poetak 
* Itxaro Borda
* Tere Irastortza
* Miren Amaia Iturbide
* Amaia Lasa
* Arantxa Urretabizkaia

### Gaztelaniazko emakume poetak 
* Teresa Arozena
* Estibalitz Bedialauneta
* Blanca Calparsoro
* Inmaculada Corcuera
* Sabina de la Cruz
* Charo Fuentes
* Amparo Gastón
* Julia Gerra Lakuntza
* Virginia Imaz
* Maria Maizkurrena
* Laia Martínez
* Teresa Merino
* Julia Otxoa
* Maite Pérez Larunbe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Pérez Larunbe

**Maria Pérez Larunbe** (Iruñea, 1962ko apirilaren 11) gaztelaniazko idazle eta poeta nafarra da.

## Biografia 
Iruñean jaioa, Nafarroako Unibertsitatean Geografia eta Historia ikasi zuen. Lizentziaduna da, beraz, eta genero gaiaz espezialista, bestetik. Hedabide desberdinetan idazten du eta freelance bezala ere aritu da. Gaur egun formakuntza alorrean ari da batez ere komunikazioa gaietan.

Oso gazte hasi zen literatura munduan. 1979tik *Río Arga* aldizkari poetikoaren kolaboratzailea, 18 urte zituelarik Iruñeko Kutxak antolatzen zuen poesia leihaketan akzesi bat lortu zuen. 1982an bere hiru poema *Antología de la poesía navarra actual* bilduman jaso izan ziren. 1985ean *Río Arga*ren erredakzio-batzordean sartu zen; lehenengo aldia zen emakume bat Nafarroako aldizkari literario baten batzordean sartzen zela. Bere poemak antologia desberdinetan agertu ziren, tartean Julia Otxoak koordinatu zuen *Emakume Olerkariak. Poetas Vascas*, 1991an. Urte berean *El nombre que me diste* poesia-liburua plazaratu zuen, lehenengoa, eta 1998an *Mi nombre verdadero*. 2016an Pamiela argitaletxeak, bestetik, *Reinos inferiores* plazaratu zuen.

Gaur egun, astero Diario de Noticias egunkarian, *Recursos humanos* zutabea argitaratzen du. Halaber, kominikazio-tailer desberdinak eramaten ditu. Eraskuketa ugarietan ere lagundu du, testuetan eta antolaketan laguntzen.

## Sariak 
* Antonio Oliver Belmás saria *El nombre que me diste* liburuarekin, 1991n.
* W. Michael Mudrovic kritikariak, 2009an, *Mi nombre verdadero* (1998) liburuari esker, Espainiako azken 25 urtetako idazle adierazgarrienetarikoen artean kokatu zuen.

## Obra 
### Poesia liburuak 
* *Precariedad y persistencia* (INAI, Iruñea 2009)
* *Consideraciones del torturador* (Bilaketa, Agoitz 2004)
* *Mi nombre verdadero* (Pamiela, Iruñea 1998)
* *El nombre que me diste* (Antonio Oliver Belmás saria 1991, Editora Regional de Murcia, 1993)
* *Reinos Inferiores* (Pamiela, Iruñea 2016)

### Antologiak 
* *Ocho poetas navarros. Nueva poesía en el Viejo Reyno*. Biltzailea: Consuelo Allué (Hiperion, Madril 2012)
* *«Río Arga» y sus poetas*. Biltzailea: Ángel Raimundo Fernández (Iruñea, 2002)
* *Poesía Vasca Contemporánea* (Litoral, Málaga 1995)
* *Antología Bilaketa*. Bigarren liburukia. Biltzailea: Agoitzeko Bilaketa taldea (Iruñea 1991)
* *Emakume olerkariak. Poetas vascas*. Biltzailea: Julia Otxoa (Madril 1990)
* *«Río Arga», Revista Poética Navarra*. Biltzaileak: Charo Fuentes eta Tomas Yerro (Iruñea, 1988)
* *Antología Poética Vasca a los 50 años de Gernika* (Madril 1987)
* *Antología de la Poesía Navarra Actual*, Angel Urrutia (Iruñea 1982)

### Antzerkia 
* *De puro churro*
* *Una oportunidad para Zarraberri*, 2008
* *Extremófilos*, 2007
* *Pequeños movimientos*, 2005

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Idazlearen webgunea.
Olatz Arrieta

**Olatz Arrieta** (Donostia, 1971) gipuzkoar kazetaria da.

## Bizitza 
1971an Donostian jaioa, Kazetaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako Campusean. 1997an New Yorkera joan zen eta Nazioarteko Politikan masterra ikasi zuen New Yorkeko Unibertsitatean.

2000ko urtarriletik 2013ko urtarrilera Euskal Irrati Telebistaren eta Euskadi Irratiaren Ameriketako Estatu Batuetako berriemailea izan zen New Yorken. 2013ko martxoaz geroztik Euskal Irrati Telebistaren Europar Batasuneko berriemailea da Bruselan.

2018ko apirilean Eurobasque X. kazetaritza saria eman zioten 2017ko *Trump, amesgaizto amerikarra* izenburuko egile anitzeko liburuan idatzi zuen *Europa, lehen ehun egunen ezinegona* izenburudun artikuluagatik.

## Erreferentziak
R. Lee Ermey

**Ronald Lee Ermey** (Emporia, Kansas, 1944ko martxoaren 24a – Santa Monica, Kalifornia, 2018ko apirilaren 15a) estatubatuar aktorea izan zen. Stanley Kubricken *Full Metal Jacket* filmean sarjentu instruktore gogorraren rola egiteagatik egin zen ezagun. Horrezaz gainera, *Mississippi Burning*, *Seven*, *Leaving Las Vegas*, *The Texas Chainsaw Massacre*, eta *Dead Man Walking* lanetan ere parte hartu zuen.

## Irudiak 

Fitxategi:R Lee Ermey DM-SD-03-14974.jpg|Ronald Lee Ermey soldaduz jantzita, soldadu batzuekin.
Fitxategi:Lee Ermey crop.jpg

## Erreferentziak
The Mechanic (2011ko filma)

**The Mechanic** (euskaraz *Mekanikaria*) 2012ko Simon West estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Jason Statham eta Ben Foster aktoreek antzeztu zuten.

Charles Bronson aktoreak antzeztutako *1972ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da.

## Argumentua 
Arthur Bishop (Jason Statham) kode zorrotza eta bere biktimak modu garbian hiltzeko talentu bikaina duen eliteko hiltzaile profesionala da. Bere adiskide eta irakasle Harryren (Donald Sutherland) hilketak bere metodoak berrikustera derrigortuko dute, batez ere Harryren semeak, Steve (Ben Foster), aita mendekatzeko asmoz laguntza eskatzen dionean. Bishopek Harry entrenatzen hasi eta bere teknika hilkorrak irakatsiko dizkio, baina gezurrek eta engainuek bien arteko aliantza Bishopek burutu duen inoizko hanka-sartze handienetako batean bilakatuko dute.

## Aktoreak 
* Jason Statham: Arthur Bishop
* Ben Foster: Steve McKenna
* Tony Goldwyn: Dean Sanderson
* Donald Sutherland: Harry McKenna
* Jeff Chase: Burke
* John McConnell: Andrew Vaughn
* Mini Andén: Sarah
* Stuart Greer: Ralph
* Christa Campbell: Kelly
* James Logan: Jorge Lara
* Eddie J. Fernandez: Lararen bizkarzaina
* Joshua Bridgewater: Auto gidaria

## Ikus gainera 
* *The Mechanic (1972ko filma)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tuvaluko gastronomia

thumb|pulaka landarea: bere tuberkulua aprobetxatzen da jakitarako.
thumb|Kokoa, hainbat jakiren oinarri.
thumb|Birgus latro, kokondoetako karramarroa; jan egiten da Tuvalun.

**Tuvaluko gastronomia** Ozeaniako erdialdeko beste herriralde batzuetakoarekin alderatu daiteke. Funtsean, kokondoaren fruituetan eta arrainetan oinarritzen da. Era berean, karbohidrato iturri inportantea da '**pulaka**' tuberkulua (*Cyrtosperma merkusii*), zingira edo hezeguneetan hazten den bertako taroaren moduko sustrai bat.

## Landareak 
Tuvaluko jaki tradizional ohukoenak dira *pulaka*, "zingirako laborantza" eran lantzen den taro moduko bat (taroa baino handiagoa izatez) , bananak, ogi-zuhaitzaren fruitua eta kokoa.

Tuvaluko nekazaritzan gehien landutako landareak pulaka tuberkulua eta kokondoa dira. Pulaka da dietaren puntu nagusia, sarritan arrainarekin lagundua. Pulaka tuberkulua, bere horretan, toxikoa da; eta hortaz luze eta sakon egosi edo sukaldatu behar da jan aurretik: tradizionalki lurrezko labeetan egin ohi da hori. Niutao uhartean koko-krema (lolo) botatzen zaio pulakari eta emaitzari tulolo esaten zaio. Txikitutako pulakan oinarritutako platerak ere ohikoak dira, eta fekei delakoa uharte guztietan da ezaguna.

## Proteina iturriak 
Tuvaluarrek itsaski asko ere jaten dute (beraiena proteina iturri nagusia), bai ozeanoan arrantzatuak, baita ere beraien atoloietako aintziretakoak: tipiko da *Birgus latro* kokondoetako karramarroa, adibidez. Itsas hegazti batzuk ere kontsumitzen dira, *taketake* eta *akiaki* espezieak hain zuzen.

Haragi kontsumoa txerrian oinarritzen da. *Fatele* izeneko ospakizun kolektiboetan janari oinarrizkoa da txerrikia.

## Kanpoko eraginak 
19. mendean Britainiar kolonia bihurtu zirenean, ohitura gastronomikoak aldatzen koan ziren, eta areagotu egin zen joera hori 2. Mundu Gerraren ondoren, estatubatuar tropen okupaziotik. Harrezkero, pulaka hazteko alorrak gutxitu egin dira nekazaritzan, eta inportatutako elikagaiak asko hazi, azukre askoko janak sarritan, zeinak eragina kalterako izan duen tuvaluarren osasunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bobo (zaldi)

**Bobo zaldia**, edo **Bobodi**, baita **Minanka ponia**, Burkina Fasoko eta Maliko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokaturik dago.

Zaldi gogorrak dira bertako ingurunera ondo egokituak. Baita tse-tse euliak zabaldutako afrikar tripanosomiasi gaitzaren aurrean ere. Maliko beledougouar zaldi eta beste hainbat zaldi arrazekin batera, Mendebaldeko Afrikako berberiar zaldien motako arrazen taldea osatzen du.

## Arrazaren historia 
Arrazari izena Bobo-Dioulasso eskualdetik datorkio.

## Hedapena 
Maliko erdi eta hegoaldean hedaturik dago. Santik Koutialara. Miniankan hazten dute, bereziki Sikassoko inguruetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Río Arga. Revista navarra de poesía

***Río Arga. Revista navarra de poesía*** (Arga ibaia. Nafarroako poesia-aldizkaria) 1976tik Nafarroan argitaratzen den poesia aldizkari ezagunena eta Euskal Herri osoko zaharrena da.

## Historia 
Aldizkaria Nafarroako idazle batzuen ekimenaren ondorioz plazaratu zen, tartean Angel Urrutia Iturbe, Jesus Gorriz Lerga, Jose Luis Amadoz, Hilario Martínez Úbeda, 1963tik Morea bildumaren sortzaileak, eta Víctor Manuel Arbeloa eta Jesus Mauleón, Iruñeko kultura dinaminatzaileak. Aldizkaria Iruñeko Udal Aurrezki Kutxaren laguntzaz plazaratu zen. Lehenengo zenbakia, 37 orrialdekin, 1976ko abenduan atera zen eta bi astetan agortu zen. Lehen aldizkari hartan beste egileen artean, Miguel Javier Urmeneta, Ángel Urrutia, José Luis Amadoz, Víctor Manuel Arbeloa, Ana Barrero, Miguel d´Ors, Virginia Fourco, Patxi Zabaleta "Gorka Trintxerpe” izengoitiaz, Jesús Górriz Lerga, Francisco Javier Larráinzar, Jesús Mauleón, Salvador Muerza, Jose Maria Pérez Salazar eta Miguel Sánchez Ostiz. Zenbaki berean Lodosako Angel Martínez Baigorri idazlearen antologia jaso zen. Angel Urrutia Iturbe zuzendaria bezala agertzen zen eta horrela jarraitu zuen 25. zenbakia atera arte. Hurrengo zenbakitik aurrera ardura hori Jesus Mauleonen eskuetara pasa zen.

Aldizkariaren arrakasta, beraz, handia izan zen. Hirugarren zenbakiaren argitaraldia 800 alekoa izan zen. Dena dela, taldearen helburu bakarra ez zen aldizkaria plazaratzea: laster hitzaldiak, poesia-irakurketak, omenaldiak, irrati saioak eta beste ekintza asko burutu zuen Nafarroako geografia osoan. Kolaboratzaileen zerrenda oso luzea da eta guztiak ez dira nafarrak izan. Poemekin batera ere ipuinak, aforismoak, prosa poetikoak eta komentario kritikoak plazaratu dira aldizkarian. Tomas Yerro, Juan Ramon Corpas, Víctor Manuel Arbeloa ere zuzendariak izan dira.

## Ikus, baita ere 
* Angel Urrutia Iturbe
* Víctor Manuel Arbeloa
* Maite Pérez Larunbe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aldizkaria Gran Enciclopedia Navarran.
* :Aldizkariari buruz Ángel-Raimundo Fernándezen artikulua.
San Sebastian Martiriaren eliza (Donostia)

**San Sebastian Martiriaren eliza**, herri hizkeran **Antiguako eliza**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen eliza bat da, Antigua auzoko parrokia da. Alfontso XIII.a plazan dago, Matia kalean. Alboan, Antiguoko pilotalekua du.

## Historia 
Historiagile gehienak ados daude eliza honek mila urte baino gehiago dituela. Gainera, 1014. urtean (dokumentuaren data zehatzaren buruz iritzi desberdinak daude) Sancho III Nafarroako erregea Garcés-ek, jada, tenplu hau 'zahartzat' hartzen zuen Leire-ko Monasterioari eman zionean.

Elizaren historia Tomás Eceiza-ren "Glosas Antiguotarras" liburuan dokumentatua dago.

Gerra karlista Antiguako elizarekin bukatu zuen 1836an, dominikanoen ordena klausurazko eliza gisa ere erabilia izan zena. 1881ean, berreraiki zuten, eta kanpandorre bat gehitu zioten handik gertu zegoen Loreto ermita bota zuteneko material soberakinak aprobetxatuz.

1887an María Cristina erreginak eliza hau kokatua zegoen eremua interesatzen zitzaiola udalak jakin zuenean, opari bezala gaztelu bat eraikitzea eskaini zion. Erreginak eskaintza eskertu zuen baina hirirako sakrifizioa izango zela onartu zuen, izan ere, auzotarrak ziren zergak ordaindu beharko zutenak. Azkenean udaletxeak, gaztelu berriranzko bidea irekitzen lagundu zuen soilik.

1888an Antiguako eliza Matia kalera mugitu behar izan zen, elizaren kokalekuan Miramar jauregia eraiki zezaten. 1888ko irailaren 24ean gaur egun ikusgai den eliza berriaren lehenbiziko harria ipini zen. Maria Kristina Espainiakoa eta bere seme Alfontso erregegaia ekitaldi horretan 1889ko irailaren 7an, kokapen berria bedeinkatu zuten eta ekitaldira familia erreal osoa joan zen. egon ziren.

## Galeria 

Fitxategi:Antiguo-ko eliza aurretik gertutik, Donostia.jpg
Fitxategi:Antiguo-ko eliza albotik, Donostia.jpg
Fitxategi:Antiguo-ko eliza aurretik panoramikoa, Donostia.jpg

## Kanpo estekak 
* San Sebastian Martiriaren elizari buruzko artikulua, Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**
* Donostiako ondare kulturalari buruzko horria, ingeba.org **(Gaztelaniaz)**
* San Sebastian elizaren lehenengo harria jarri zuteneko ekitaldiari buruzko artikulua, Dirariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

## Erreferentziak
La delgada línea amarilla

***La delgada línea amarilla*** 2015eko Celso R. García mexikar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Bost gizon kontratatu dituzte, Mexikoko bi herri lotzen dituen 200 kilometro baino gehiagoko errepideko erdiko marra horia margotzeko. Lana amaitzeko, 15 egun izango dituzte. Bostak gizon bakartiak dira, eta zoriz elkartu dira lan horretan. Peso batzuk irabazteko asmotan, lanak bizitza ikusteko modua aldatuko die.

## Aktoreak 
* Damián Alcázar: Toño
* Joaquín Cosio: Gabriel
* Silverio Palacios: Atayde
* Gustavo Sánchez Parra: Mario
* Américo Hollander: Pablo
* Fernando Becerril: Ingeniero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Etxebarria Dueñas

**Gorka Etxebarria Dueñas** (Gasteiz, 1988) arabar historialaria da.

Historian lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. Gainera Historia Garaikidean doktoregaia da.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* *Sozialismoaren historia labur bat* (2015, )
Barisal (bibhag)

**Barisal** () Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da; herrialdearen hegoaldean dago. Sei barrutitan (, *zila*) azpibanaturik dago. 13.225 kilometroko eremua du, eta 2016an 9.145.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Etxegarai

**Mariana Etxegarai Baraziart** edo **Aña Debrua** (1873, Lekorne &ndash; 1939, Hazparne) lapurtar bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Lekornen sortu zen 1873an, biziki gazte agertu zen Iparraldeko plazetan, bat-bateko bertso lehiaketetan. 1894ko Kanboko Euskal bestetako lehiaketa irabazi eta, zenbait urtez bertsotan segitu zuen, maiz Mariana Hargainekin batera.

Joanes Inzabi Hazpandarrarekin ezkondu eta plazetan gutxiago hasi zen agertzen. Hazparneko Hazketa eta gero Peña auzoan bizi izan ziren. Sei seme-alaben amak zapatagintza eta ostalaritza zituen lanbide..1939an zendu zen, Hazparnen.
** Hazparnen, 1894: lehen sailkatua
** Kanbon, 1896: hirugarren

## Kantu batzuk 
* *Penako bi ahizpen kontuak*
* *Oraiko dama gaztiak*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mariana Hargain
* Mari Luixa Erdozio
* Joxepa Zubeldia

## Kanpo loturak 
* Emaztea bertsularitzan
* "Bi emazte bertsolari Bilketa.eus atarian
* Piarres Xarriton : "Kantu eta kobla giro handia Hazparnen"
* "Mariana Hargain eta Aña Deabrua, XIX. mende amaieran plazaz plaza ibilitako bertso-bikotea" Gaur8 2018/03/17
Khulna (bibhag)

**Khulna** () Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da, herrialdearen hego-mendebaldea hartzen duena. 22.284 kilometroko eremua du, eta 2016an 17.252.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylhet (bibhag)

**Sylhet** (; sylhetieraz: ꠍꠤꠟꠐ ꠛꠤꠜꠣꠉ) edo **Sylhet Handia** (, sylhetieraz: ꠝꠢ ꠛꠤꠜꠣꠉ)Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da; herrialdearen ipar-ekialdean dago. 12.635 kilometroko eremua du, eta 2016an 11.291.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arto olio

eskuinera|thumb|Arto olioa, 5 litroko plastikozko botilan
**Arto olioa** edo **arto-olioa** artoaren hozitik ateratzen den olioa da. Erabilera nagusia sukaldaritza da, non bere ke-puntu altuak arto olio findua frijitzeko olio baliotsua egiten du. Margarina batzuetan ere funtsezkoa da. Arto olioa, normalean, beste landare-olio gehienak baino merkeagoa da. Arto lakari batek 0,1 kilo arto olioa dauka (pisuaren % 2,8a). Artoaren agronomoek olio-kantitate handiko barietateak garatu dituzte; Hala ere, barietate horiek landa-errendimendu txikiagoak dituzte, beraz nekazari guztiek ez dituzte onartzen.

Arto olioa ere biodiesel bezala erabiltzen da. Arto olioak beste erabilera industrial batzuk ere baditu, besteak beste, xaboia, ukendua, pintura, metalezko gainazalen herdoilgaitza, tintak, ehunak, nitroglizerina eta intsektizidak egiteko. Sendagai molekulen eramaile gisa erabiltzen da batzuetan farmakoen prestaketan.

## Kanpo estekak
Piyada Inthavong

**Piyada Inthavong** ( eta ; Pakse, Laos,1992ko azaroaren 13a) laostar emakumezko modelo transgeneroa da. Ezagunagoa da **Lingling** (, ), **Lingling Piyadar** (, ), **Ling Piyada** (, ) edota **Nong** () izenez.

## Bizitza 
Laosko Champasak probintzian jaio zen, gurasoak lanbidez medikuak dituen goi-ertain mailako familia baten baitan. Lau senideen artean zaharrena da. Nahiz eta gizon jaio, bere burua emakumetzat izan du umetatik. Nerabezaroan gizonezko jantziak soinean eramatea lotsarazten zuen. Thailandiara bidaia egin ondoren, non emakume transgeneroak ikusi zituen, erabaki zuen emakumera trantsizioa egitea. 19 urte zituenean sexu-aldaketa amaitu zuen Thailandian egin zioten sexua aldatzeko ebakuntzatik osatu eta gero.

2014an emakume transgeneroentzako *Miss International Queen* edertasun-lehiaketan parte hartu zuen eta hirugarren egin zuen Isabella Santiago txapeldunaren eta Nitsa Katrahong txapeldunordearen atzetik sailkatuz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cassandra Cass

**Cassandra Cass** (Des Moines, Iowa, Ameriketako Estatu Batuak, 1978a) estatubatuar emakumezko aktore eta telerrealitate-izar transgeneroa da.

## Bizitza 
Des Moinesen jaio zen. Aita futbol amerikarreko entrenatzailea du; ama, aldiz, etxekoandrea zuen. Gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat dauka umetatik.

Cassandrak apurka-apurka egin zuen emakumerako trantsizioa. Hasieran emakumezko jantziak soinean eramaten hasi zen. Gero, hormona-terapiarekin hasi zen eta zenbait ebakuntza plastiko egin zizkioten. Azkenik, San Frantziskora bizitzera joan zen. Bertan, sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

## Filmografia 
### Dokumentalak 
### Filmak 
### Telesailak
Gorka Etxebarria

**Gorka Etxebarria** izan daiteke:
* Gorka Etxebarria Dueñas (1988), arabar historialaria;
* Gorka Etxebarria Gómez (1983), arabar izotz hockey jokalari ohia.
* Gorka Etxeberria (1995) *Supercremalleras* taldeko abeslaria eta ikastolako irakaslea.
Ke-puntu

[thumb|Ke-puntua oso garrantzitsua da ingurune koipetsuko [egosketa sukalde-prozesu jakin batzuetan.]]
**Ke-puntua** substantzia baten berotze puntua da, batez ere sukaldeko olioa edo gantz jangarria, non gantzen akroleinak darion kea ikusgai den. Kea darion eremu horretan, elikagaiak zapore desatsegina dauka. Ke-puntuaren goian, sugar-puntua sortzen da, errekuntza hasten denean.

## Kanpo estekak
Lagun Onak (abesbatza)

**Lagun Onak** abesbatza (ofizialki *Asociación Coral Lagun Onak*) Buenos Airesko musika-elkarte bat da, Argentinako euskal komunitateari lotua. Ez bakarrik euskal komunitatearentzat, Buenos Airesko kultura jardueretan pisu handia duen erakundea da abesbatza.

1939an sortu zuten abesbatza zenbait euskal jatorriko argentinarrek. Abesbatza mistoa bilakatu zen sortu eta gutxira, eta bere lehen zuzendariak kudeatu zuen hainbat urtez, 1967 arte: Luis de Mallea apaiza izan hura.

Errepertorioan euskal musika zein mundukoa jo izan dute urteetan zehar. Euskal kantu tradizionalak ere landu izan dituzte, eta euskal konposagileen artean, Victor Zubizarreta edo Jesus Guridiren lanak sarritan agertu dira beraien kontzertuetan. Era berean, zuzendari gisa jardun izan dute aktuazioetan hainbat zuzendarik: Serge Baudo, Daniel Barenboim, Henry Czyz, Pierre Dervaux, Leopold Hager, Pedro I. Calderón, Ferrucio Calusio, Juán J. Castro eta beste batzuk.

1989an, taldearen 50. urteurrenean, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin itsasoa zeharkatu baitzuen Bilbon, Donostian eta Madrilen kontzertuak emateko. Diskoa grabatu zen orduko kontzertuekin, zeinak bat egin zuen abesbatzaren diskografia ere ugariarekin. Horren adibide dira: *Canciones Vascas y Argentinas*; *Misa criolla* (Ariel Ramirezena)*; Misa criolla* (Ariel Ramirezena, Mercedes Sosarekin)*; El mesías; Navidad Vasco-Argentina;* eta *Lagun Onak" Abesbatza* diskoak.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* *www.euskaletxeak.eus*
Zaķusala

**Zaķusala** Daugava ibaiko uharteetako bat da, Letoniako Riga hiriburuaren erdialdean dagoena. Irlaren izenak *Erbien uhartea* esan nahi du letonieraz.

Bertan 1986an eraiki zen Rigako Irrati eta Telebistaren dorrea eta Letoniako Telebistaren eraikina daude. Dorrea Herrialde Baltikoetako eraikinik garaiena da. Uhartearen ipar-muturretik igarotzen den trenbidearen alboan, Bigarren Mundu Gerran zehar leherrarazitako Burdinazko zubiaren hondakinak daude.

## Irudiak 

|Irrati eta Telebistaren dorrea

## Kanpo estekak
Rangpur (bibhag)

**Rangpur** () Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da; herrialdearen ipar-mendebaldean dago. 16.184 kilometroko eremua du, eta 2016an 17.602.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magnesioa biologian

**Magnesioa** sistema biologikoetan funtsezko elementu edo osagai bat da. Normalean, magnesioa Mg+2 ioiaren tankeran agertzen da. Bizitzarentzako funtsezko mantenugai bat dugu magnesioa, izan ere, organismo guztietako zelula guztietan agertzen da. Adibidez, ATPa, zelula-mailako energia mota nagusia, magnesioari loturik egon behar du biologikoki aktiboa izateko. ATPa deitzen duguna, normalean, ATP-Mg da, era aktiboan. Laburbilduz, magnesioak zelulen konposatu polifosfatatu guztien egonkortasunean paper garrantzitsu bat jokatzen du, DNAren eta RNAren sintesiarekin loturik dauden zelula horien egonkortasunean erebai.

Beraien funtzio katalizatzailea burutzeko, 300 entzima inguruk magnesio ioia egotea beharrezkoa dute, horien artean, ATParen sintesian erabilitako entzima guztiek eta DNA zein RNA sitetizatzeko beste nukleotido motak erabiltzen dituzten entzimek. Landareei dagokienez, magnesioa beharrezkoa dute klorofilaren sintesia gauzatzeko eta fotosintesirako.

## Biologia-maila, banaketa eta erregulazioa 
Zelula mota ezberdinek magnesioaren kontzentrazio ezberdinak mantentzen dituztela ikusi da animalietan. Landareetan ere berdina gertatzea ez zen arraroa izango. Honek hurrena iradokitzen digu: zelulek modu desberdinean erregulatu dezakete magnesioaren fluxua mintz plasmatikotik kanpoaldera edo barnealdera, zelularen beraren eskakizun metabolikoetan oinarrituta. Magnesio askearen kontzentrazio sistemikoak kontu handiz mantendu behar dira *buffering* mekanismoak (ioiak proteinetara eta beste molekuletara batzea) eta *muffing* mekanismoak (ioiak biltegira edo espazio estrazelularretara garraiatzea) konbinatzen direnean.

Magnesioa zelularteko seinale garrantzitsutzat hartzen da landareetan eta azkeneko behaketei esker baita ere animalietan, izan ere, erreakzio biokimikoen bitartekari eta abiarazle paperak jokatzen ditu. Adibide gisa ipini dezakegu Calvin zikloan, kloroplastoan izaten den karbonoaren finkapenaren erregulazioa.

### Osasunaren arloan 
1934an idatzi zen lehen aldiz magnesio-faltari buruz. Egunero hartu behar den edo gomendagarria den magnesio kantitatea pertsona bakoitzaren sexuaren, pisuaren eta tamainaren araberakoa da. Eguneko 300-400mg ingurukoa izaten da kantitate hau. Magnesio falta gehienetan ondorengo arazoekin lotzen da: muskuluetako espasmoak, bihotzeko gaitzak edo kardiobaskularrak, diabetesa, hipertentsioa, antsietate-anabasak edo desordenak, migrainak, osteoporosia eta garuneko infartuak. Urritasun-ahulak arraroak dira eta normalean drogen erabileraren albo-ondorioekin dute lotura (hala nola, alkohola) elikagai gutxi jatearekin baino.

### Gidatzerakoan urduritasuna 
Magnesioaren kontzentrazioak muskuluen-erlaxazioari edo lasaitasunari zuzenean eragiten dio, zelulen mintzetan lan egiten duelako aipatutako substantziak. Magnesioaren ioiek kaltzioaren zenbait kanal mota ixten dituzte, kanal hauek neuronetara kaltzioa eramateaz arduratzen dira. Magnesio kopuru handiegia badu organismo batek, kanal gehiago itxiko eta blokeatuko dira, horrela, nerbioari aktibotasuna murriztuko zaio.

## Ikus, gainera 
* Magnesioa
* Biologia
* DNA eta RNA
* Nukleotidoak

## Kanpo estekak
Place publique

***Place publique*** 2018ko Agnès Jaoui frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Castro telebistako izar handia izan zen, baina gainbeheran dago azken boladan. Haren ekoizle eta lagunaren etxera joango da, jai batera. Han, Castrok emazte ohia topatuko du, eta baita Nina alaba ere. Azken horrek gurasoen bizitzari buruzko liburu bat idatzi du. Ekoizlearen, emazte ohiaren eta alabaren artean harrapatuta geratuko da Castro.

## Aktoreak 
* Agnès Jaoui : Hélène
* Jean-Pierre Bacri : Castro
* Léa Drucker : Nathalie
* Kévin Azaïs : Manu
* Nina Meurisse : Nina
* Sarah Suco : Samantha
* Héléna Noguerra : Vanessa
* Miglen Mirtchev : Pavel
* Frédéric Pierrot : Jean-Paul
* Olivier Broche : Titi
* Éric Viellard : Vincent
* Yvick Letexier : Biggistar
* Grégoire Oestermann : Guy
* Sam Karmann : Mickey
* Olivier Doran : aktorea
* Evelyne Buyle : Saturningo auzapeza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Songbun

**Songbun** (hangul:성분, *sŏngpun*), formalki **chulsin-songbun** (hangul: 출신성분, ''ch'ulsin sŏngpun*), Ipar Koreako kasta sistema da, 1950eko hamarkadan indarrean jarri zena. Biztanle guztiak 51 azpi-kategoriatan banaturiko hiru gizarte klase handitan sailkaturik daude:
* Lehen klasea, *erdiguneko masek* osatua, herriaren heroi eta haien ahaideena da, bereziki gerrako umezurtzak (asko ziren), eskola berezietan haziak. Pribilegiodun horiek Piongiangen bizi dira, eta harreman estuak dituzte agintariekin. Agintariak 40 kilometroko lurpeko tunelez loturik dauden luxuzko eraikin berezietan bizi dira; haiek bakarrik dute egiazko informazioa, eta gainerakoek propaganda besterik ez dute.
* Bigarren klasea *erdigunearen inguruko masa* da: nekazariak, langileak eta intelektualak, konpromiso politiko gabeak, baina erregimenariko guztiz leialak.
* Hirugarren klasean *masa nahasiak* edo *beulsun'' daude: klase etsaiak, ihes egindakoen familiak, politikoki susmagarriak; unibertsitatea debekatua dute, eta ezin dira hiriburuan bizi. Egitura osatzeko, kontzentrazio eremu sare bat antolatu zen, jende asko, goseak nahiz bestela, hil zena. Legezko hilketak oso ohikoak ziren, inperialismoaren eta haren hegoaldeko morroiaren kontrako gerra etengabean baitzegoen herria beti.

Ipar Koreako gobernuak, ordea, hiritar guztiak berdinak direla dio, eta ukatu egin du familiako aurrekarien araberako bazterkeriarik dagoenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larguées (2018ko filma)

***Larguées*** 2018ko Éloïse Lang frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Rose eta Alice oso ezberdinak dira, ahizpak izan arren. Rose zoro samarra da, eta Alice oso arduratsua. Biak bat etorriko dira, ordea, ama Françoise laguntzeko. Izan ere, aitak ama utzi berri du, eta emakume gazte batekin alde egin du. Françoise zulotik ateratzeko, ahizpek tropikoetako uharte batera eramango dute oporretan.

## Aktoreak 
* Miou-Miou : Françoise
* Camille Cottin : Rose
* Camille Chamoux : Alice
* Johan Heldenbergh : Thierry
* Thomas Scimeca : Sébastien
* Olivia Côte : Lily
* Youssef Hajdi : Charlemagne
* Sylvain Quimène : Romain
* Elliot Daurat : Félix

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dhaka (bibhag)

**Dhaka** (, *Ḑhaka Bibhag*) Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da; herrialdearen hego-erdialdea hartzen du. 20.593 kilometroko eremua du, eta 2016an 40.171.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
Oharra: * azalera eta biztanleria Mymensingh dibisioa sortu eta gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutzeaga eliza

**Gurutzeaga Kristo Santuaren eliza**, **Gurutzeaga eliza** ala **Aieteko eliza** Donostiako Aiete auzoko parrokia nagusia da. Aieteko jauregiaren alboan dago.

## Historia 
Gurutzeaga eliza 1926. urtean eraiki zuten baseliza gisa, eta 1961ean parrokia bilakatu zen.

2011. urtean, parrokiako arduradunek Aieteko bizilagunen kopurua «ikaragarri handitu» zela zioten, eta berehala «15.000 laguni» zerbitzua eman beharko ziotela argudiatuta eraikin berriaren beharra azaldu zuten.

## Eraikin berria 
2011ko ekainean, Aieteko elizaren parrokia erakin berriaren lehen harria jarri zuten. Ekitaldian Jose Ignacio Munillak, Donostiako gotzainak, parte hartu zuen eta urtebeteko lanei hasiera eman zioten.

Aieteko Gurutzeaga elizaren parrokirako eraikin berria lau soilairuko etxea elizaren atzeko aldean altxatu zuten. Azpiko aldean sotoa eta aparkalekua. Gainean, sakristia, bulegoak eta lokalak egin zituzten. Biltzeko gelak, lehen solairuan daude; eta bigarrenean, berriz, apaiz etxea eta asmo anitzetarako gela. Lana urtebeteko epean amaituta izatea espero zen.

Obrak osatzeko milioi bat euro beharko zutela aurreikusi zuten. Horietatik 180.000 euro Donostiako gotzaitegiak aurreratu zituen; eta gainontzekoa hipoteka baten bidez finantzatuko zuten. Ordainketa egiteko, ordea, Aieteko sinisdunei laguntza eskatuko zieten.

Lanen hasierak Gurutzeaga parrokia bilakatu zeneko mende erdia (1961-2011) ospatzeko egiten ari ziren ekimenekin bat egin zuten. Hain zuzen ere, urte honetan data nabarmentzeko hainbat abesbatzen kontzertuak programatu zituzten, eta 2011ko irailerako parrokiarentzat diru iturria izango zen erakusketa prestatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago baseliza (Galdames)

**Santiago de Loizaga baseliza** Galdamesko Concejuelo auzoan dagoen baseliza da. XVI. mendean eraiki zuten eta Loizaga dorrearen ondoan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cthulhuren mitoa

[thumb|Lovecraftek marraztutako [Cthulhuren zirriborroa.]]
**Cthulhuren mitoa** edota **Cthulhuren mitoak** (ingelesez *Cthulhu Mythos*) H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak sortutako fikziozko literatur ziklo bat da. Izendapena August Derleth idazle eta Lovercraften adiskideak sortu zuen. Lehenbizi, 1921-1935 artean Lovecraftek sortu, eta ondoren bere jarraitzaileak ziren Lovecraft Zirkuluaren kideek bere idazlanetan handitutako fikziozko mundua eta kondairak izendatzeko erabilia izan da. Azken jarraitzaileen artean Clark Ashton Smith, Robert E. Howard, Robert Bloch, Frank Belknap Long, Henry Kuttner, Henry S. Whitehead eta Fritz Leiber idazleak daude.

Cthulhu izena *Cthulhuren Deia* idazlan laburraren izenburutik datorkio, aurrenekoz 1928an *Weird Tales* aldizkarian argitaratua.

## Kanpo estekak
Harry Anderson

**Harry Laverne Anderson** (Newport, Rhode Island,  - Asheville, Ipar Carolina, ) estatubatuar umorista eta aktorea izan zen.

1980ko hamarkadako *Night Court* telesailean, Harold T. Stone gaueko epailearen rola jokatu zuen, eta Emmy sarietarako hiru izendapen jaso zituen. *It* eta ''Dave's World'' telesailetan ere protagonistarena egin zuen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak
Uraiaga

**Uraiaga** Galdamesko auzoa da. Hiru etxe besterik ez ditu eta, handik gertu, Madalena leizea dago.

1946an maki multzo bat Kantabriako mendietatik Bizkaira itzuli eta bertoko haitzuloan eta inguruetako meatzetan babeslekua eratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Ignacio del Campo

**Joseph Ignacio del Campo Soberrón de Castaños Larrea** (San Pedro Galdames, -1782) bizkaitar enpresaburua izan zen. 12 urte besterik ez zituela, Bizkai Berrira joan eta bertoko meategiak ustiatu zituen. Súchil udalerriko gobernadorea izan zen.
San Miguel eliza (Latre)

**San Miguel eliza** Huescako probintziako Latre herrian, Caldearenas udalean, dagoen XII. mende eliza parrokiala da.

## Ezaugarriak 
Eliza erromanikoa da. Habearte bakarra du eta jatorrizko danborreko absidea erakusten du. Dorrea geroago eraikia izan zen. Absidearen estalkia heltzen dituzten mentsulak buruak eta beste apaingarriak erakusten dituzte. Hegoaldean hilerria dago.

Elizaren barrualdean hiru aldare barroko daude. Aldare nagusian Mikel aingerua dragoia hiltzen ikus daiteke.

## Kanpo estekak 
* San Miguel *www.RomanicoAragones.com* webgunean.
Kanadar pasabide

thumb|Behia amore emateko zorian dago.
**Kanadar pasabidea** errepide edo trenbide bat zeharkatuz abereei igarotzea eragozten dien oztopo mota bat da, adibidez, ardi, behi, txerri, zaldi edo mandoei. Askotan, bide edo errepidearen bi aldeetan itxitura bat izaten da animalientzat.

Kanadar pasabidea zoruan barra edo hodi sare bat zeharka jarriz osatzen den errepidearen zati bat da, normalean metalezkoa, eta azpian depresio bat izaten du. Nahiz eta ibilgailuen gurpilek edo giza oinek arazorik gabe zeharkatzen duten, animaliek ezin dute pasatu, langeten artean dagoen tarteagatik. Hala ere, laguntzaz eta hitzez akuilatuz, zaldiek pasabidea zeharka dezakete.

## Ikus, gainera 
* Harresi
* Heskai
* Hesi

## Kanpo estekak
Helena Noguerra

**Helena Noguerra** (Brusela, ) belgikar abeslari, antzerkigile eta aktorea da.

## Diskografia 
* 1998 : *Projet : bikini
* 2001 : *Azul*
* 2004 : *Née dans la nature*
* 2007 : *Fraise Vanille*
* 2013 : *Année zéro*
* 2018 : *Les Parisiennes* (Arielle Dombasle, Mareva Galanter eta Inna Modjarekin batera)

## Filmografia 
* 1989 : *La Salle de bain*
* 2002 : *Ah ! si j'étais riche*
* 2002 : *Sans elle*
* 2003 : *Les filles, personnes s'en méfie*
* 2004 : *Peau de cochon*
* 2005 : *La Boîte noire*
* 2006 : *Thelma demain*
* 2006 : *Dans Paris*
* 2008 : *L'Autre*
* 2010 : *L'Arnacœur*
* 2010 : *Mumu*
* 2011 : *L'Élève Ducobu*
* 2011 : *On ne choisit pas sa famille*
* 2012 : *Les Vacances de Ducobu*
* 2012 : *La Clinique de l'amour*
* 2013 : *Turf*
* 2013 : *Hôtel Normandy*
* 2013 : *Je suis supporter du Standard*
* 2013 : *La Marque des anges*
* 2013 : *La Vie domestique*
* 2014 : *Fiston*
* 2014 : *Alleluia*
* 2018 : *Place publique''

## Kanpo estekak
Mymensingh (bibhag)

**Mymensingh** () Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da, herrialdearen iparraldea hartzen duena. 10.584 kilometroko eremua du, eta 2016an 12.368.000 biztanle zituen.

## Barrutiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angel Martínez Baigorri

**Angel Martínez Baigorri** (Lodosa, 1899ko urriaren 2a - Managua, Nikaragua, 1971ko abuztuaren 5a), apaiza nafarra, idazlea eta poeta ezaguna izan zen. Nikaraguako abangoardismoaren bultzatzailea izan zen.

## Biografia 
Lodosan eta Tuteran Merkataritza ikasi zuen. 1917an, 18 urte zituelarik, jesuita ordenatu zen. 1922 arte Loiola egon zen. 1925tik Burgosko Oñan Filosofia ikasi zuen. Handik, Burgos, Las Palmas eta Urduñao ikastetxetan aritu zen. 1930ean, Teologia ikasteko Oñara itzuli zen. 1932an, Jesuiten Lagundiaren supresioarekin Espainian, Belgikako Marneffera joatera behartua izan zen; 1933an apaiza ordenatu zen. Urte berean, abenduan, gaixorik, Espainiara itzuli zen. 1935 eta 1936an Bragan (Portugal) bizi zen. 1936an Nikaraguara joan zen, Granadako Zentroamerika ikastetxera irakasle bezala, 1947. urte arte. Han José Coronel Urtecho, Pablo Antonio Cuadra, Ernesto Cardenal, Luis Alberto Cabrales, Joaquín Pasos, Carlos Martínez Rivas, Fernando Silva eta beste poeta nikaraguarrak ezagutu zituen. 1948tik San Salvadorren bizi izan zen. 1950an Espainiara eta Europara itzuli zen. 1953an Mexiko Hirira joan zen eta hango Universidad Iberoamericanan Literatura irakatsi zuen, 1961 arte. Bere osasuna ez zen ona (beste araozen artean, urdailan 17 ebakuntza egin zioten) eta, ondorioz, bidaia asko egin behar izan zuen. 1961an Managuako Universidad Centroamericana sortu zuten eta hara itzuli zen. Hiri horretan hil zen, 1971ean.

## Obra 
Hogeita hamar liburu baino gehiago idatzi zuen, gehienak erlijio gaiekin lotuta. Idazlearen lan asko oraindik argitaratu gabe daude, bestetik. Gurean egin diren beren poesiaren bildumeei esker ezagutu zaio batez ere. Azken urtetan bere lan guztiak bildu dira.

* *Ángel en el país del águila*. Madril: Ediciones Cultura Hispánica, 1954.
* *Sonetos irreparables*. Mexiko Hiria: Alejandro Finisterre argitaratzailea, 1964.
* *Ángel poseido. Obra poética*. Juan Bautista Bertránek prestatutako bilduma. Bartzelona: Río Nuevo-Ediciones 29 argitaletxea, 1978.
* *Poesías completas (1917-1971)*. Emilio del Ríoren edizioa. Hiru liburuki. Valladolid: DIFER, 1981.
* *Poesías completas*. Ángel Raimundo Fernández eta Pilar Aizpún-en sarrerekin. Bi liburuki. Iruñea: Nafarroako Gobernua, 1999 eta 2000. urtekoak hurrenez-hurren. Hauek dira jasotako izenburuak: Lhenenego liburukia: *Nicaragua canta en mí*, *Clara y fiel luz*, *Defensa de la Rosa*, *Río hasta el Fin*, *Cumbre de la Memoria* eta *Ángel en el País del Águila*. Bigarren liburukia: *Todo a vista de Virgen*, *Desde el tiempo del hombre*. *Nueva presencia*. *Dios en Blancura*, *Con el Hijo del Hombre*, *Descubre tu presencia* eta *En una sola llama*.

## Martínez Baigorri saria 
Lodosako Kulturetxeak 1984tik urtero idazlearen izena daraman poesia-leihaketa antolatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Gran Enciclopedia Navarra.
* :[Angel Martínez Baigorri Ernesto Cardenal(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ernesto_Cardenal)en oroimenean.]
Nafarroa, orain ala inoiz ez

**Nafarroa, orain ala inoiz ez**, 2016an Berria egunkariko Ion Orzaiz eta Joxerra Senar kazetariek argitaratutako kazetaritza liburu bat da. Liburuak 2015ean Nafarroako Foru Erkidegoan jazotako botere aldaketa aztertzen du, bai eta ordurarte erkidego honetan nagusi zen errejimen politikoaren aginte kudeaketaren kritika zorrotza egin ere.

UPN alderdiak liburuaren hedapena gaizki hartu eta beraren aurkako erasotzat jo zuen. 2018ko apirilaren 18an, UPNren Iruñeko Udal taldearen arabera liburuak "karga politiko erradikala" omen zuen. Gainera, Aranzadi alderdi politikoari era honetako liburuak erosiz liburutegi "populistak eta muturreraino ideologizatuak" eratu nahi izatea ere leporatu zion.

## Argumentua 
2015eko maiatzaren 24an, Nafarroa Garaiaren, zehazkiago Nafarroako Foru Erkidegoan, historia garaikidean ezagutu gabeko ezagutu gabeko aldaketa politikoa eman zen. Egun hartan, azkenik denbora luzez lurraldea nahieran kudeatu zuten eliteek toki egin behar izan zieten ordurarte erakundeetan ordurarte baztertutako alderdi politiko zein sektore sozialei. Geroztik, aldaketak bere zailtasun, argi-ilun eta arriskuekin aurrera egin du, eta liburuak patxadaz aztertzen du egindako bidea zein aurrean dituen erronka nagusiak. Orekariaren tankeran urratsez urrats bide eginez eta erortzeko bertigoa gaindituz, herritarren mandatu argia du aldaketak: ez hutsik egin, Nafarroa aldatzeko ordua da... Orain ala inoiz ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amazon.es
The Delta Force (filma)

**The Delta Force** (euskaraz *Delta Indarra*) 1986ko Menahem Golan israeldar-estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilariak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako ekintza film bat da. Chuck Norris, Lee Marvin, Martin Balsam, Joey Bishop, Robert Vaughn, Steve James, Robert Forster, Shelley Winters eta George Kennedy aktoreek antzeztu zuten, gainera, nahiz eta kredituetan ez agertu, Liam Neeson aktoreak ere agerpen bat burutu zuen. Izena Delta Force eliteko estatubatuar eraso talde bereziari zor dio.

Izandako arrakastari esker, beste bi jarraipen izan zituen: *Delta Force 2: The Colombian Connection* (1986, "Delta Force 2: Kolonbiar Lotura") eta *Delta Force 3: The Killing Game* (1991, "Delta Force: Joko Hilgarria").

## Argumentua 
*"Mundu Berriaren Iraultza"* deritzon libandar talde armatu batek New York hiria helmuga duen eta estatubatuar bidaiariak daramatzan American Travelways airelineako Boeing 707 hegazkin bat bahitu eta Beirut hirian lurrartzera derrigortu du. Behin lurrartuta, eliteko estatubatuar soldaduez osatutako Delta Force taldeko kideek bahitutako bidaiariak bizirik askatzeko ardura jasoko dute.

## Aktoreak 
### Delta Force 
* Chuck Norris: Scott McCoy maiorra
* Lee Marvin: Nick Alexander kolonela
* Robert Vaughn: Woodbridge jenerala
* Steve James: Bobby
* William Wallace: Pete Peterson
* Jerry Weinstock: Jack doktorea

### Libandar bahitzaileak 
* Robert Forster: Abdul Rafai
* David Menachem: Mustafa
* Avi Loziah: Jaffer
* Uri Gavriel: Jamil
* Adib Jahschan: Salim

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Insyriated

***Insyriated*** 2017ko Philippe Van Leeuw belgikar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Oum Yazan hiru haurren ama da, eta etxea harrapatuta dago, setiopean dagoen hirian, Sirian. Babesleku bihurtu du etxea, bere familiarentzat eta auzokoentzat, gerratik libratzeko. Baina frankotiratzaileak patioetara tiro egiten dabiltza, eta lapurrak etxeetan sartzen ari dira. Eguneroko bizitzari eusten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Hiam Abbass: Oum Yazan
* Diamand Bou Abboud: Halima
* Juliette Navis: Delhani
* Mohsen Abbas: Abou Monzer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ixabel Etxeberria Muxika

**Ixabel Etxeberria Muxika** (Urruña, Lapurdi, 1960) lapurtar ikerlaria, irakaslea, idazlea eta politikaria da. Euskal Antzerkigintzan doktorea da. 2009an Europako Legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztu zen Euskal Herriaren Alde hautagaitzako presidentea izan zen.

Doktorego-tesia aurkeztu zuen 2008an Aurelia Arkotxa-Scarica-ren zuzendaritzapean egin zuen Bordele III unibertsitatean (orain Bordele-Montaigne Unibersitatea deitzen da)**.** Tesi-lanean Piarres Larzabalen antzerkigintza aztertu zuen ("*Piarres Larzabalen antzerkigintza 1950-1982: euskarazko antzerki identitarioaren paradigmak, eranskinak").*

Euskal Herriari loturiko emakume ahaltsuen bila ari zela egin zuen topo Nafarroako azken-aurreko erreginarekin. Haren alaba Joana Albreten biografia landu zuen. 2023an *Margarita, Nafarroako erregina (1492-1549)* biografia eman zuen Euskaltzaindiarekin.

## Liburuak 
Besteak beste, lan hauexek argitaratu ditu:

### Biografia 
* *Margarita, Nafarroako erregina (1492-1549),* (2023, Euskaltzaindia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ixabel Etxeberria: "Margarita erreginak erabili zuen antzerkigintza bere ideiak ezagutarazteko"
Hizkuntza estres

**Hizkuntza estresa** edo **estres linguistiko**a esaten zaio, soziolinguistika alorrean, hizkuntza edo dialekto gutxiagotu bat erabili nahi duten hiztun elebidunek jasan ohi duten tentsioari.

Hizkuntza gutxiagotua edo dialekto gutxiagotua erabili nahi duen hiztun elebidunak, zenbait egoeratan, estres moduko bat sentitu ohi du. Pertsona elebidunak pertsona ezezagun baten edo ezezagun batzuen aurrean, zenbait egoeratan, hizkuntza gutxiagotua eta hizkuntza zabalduenaren artean hautatu beharko du. Hizkuntza gutxiagotua hobesteak dakarren tentsioari esaten zaio hizkuntza estresa.
thumb|**Hizkuntza estresa** hizkuntza gutxiagotua hobetsiko luketen hiztunek pairatzen dute hainbat egoeratan. Askotan beste estres mota batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diglosia
* Eleaniztasun
* Hizkuntza gutxitu

## Kanpo estekak 
* *Argia.eus*, 2012-12-14, "Estres linguistikoa".
* *Badu, bada* "Bizikidetza, estres linguistikoa".
* *Berria.eus* Jon Ordoñez Garmendia - 2014ko maiatzak 8, "Estres linguistikoa".
* *Harpausoak* bloga: "Hizkuntza estresa".
* *IparraldekoHitza.info* "Hizkuntza estresa sendagarria da".
* *Karrikiri.eus*, 2016-09-27, "Estres linguistikoa sendatzeko pilulak".
Park Ji-min

**Park Ji-min** () Busanen jaio zen 1995ko urriaren 13an, hego Korean, **Jimin** bezala ezagunagoa. Abeslari, dantzari, koreografo, modelo eta MC da. 2013tik BTSen K-Pop taldearen kidea da, hemen bigarren abeslari nagusia eta bigarren dantzari nagusiaren tokia hartzen du.

### Biografia 
Busaneko “High School Of Arts” ospetsuan onartu zuten, dantza modernoaren departamentuan. Eta hemen bere irakasle askok esaten zuten eskolako onetakoen artean zegoela. Bere irakasleak iradoki zion konpainia baten entzunaldi batera joatera. 2011an, Busanen, entzunaldi bat egin zuen *Big Hit Entertainment* konpaiarentzako “I Have a Lover” abestiarekin. Bere lehenengo entzunaldia eta gero onartua izan zen. Seul-era joan zen enpresaren *trainee* bihurtu eta gero, eta “Korea Arts School” eskolara ikasi zuen 2014ra arte.

### Bitxikeriak 
* Bere hobbyak: margotzea, dantzatzea, arte martzialak, bere mugikorrarekin egotea eta bideo-jokoetan jolastea dira.
* Eredutzat hartzen ditu Tae Yang, Minwoo (SHINHWA) eta Se7en.
* Bere gustuko koloreak laranja, morea eta urdin argia dira.
* Janari gustukoenak BBQ txerria eta *bean paste soup* dira.
* Gustuko zenbakia: 3.
* Pelikula gogokoena The Notebook.
* Institutuko bigarren mailan zegoenean Seulera aldatu zen.
* Japoniar esgrima ikasi zuen 8 urtez.
* dantza garaikidea ikasi zuen bi urtez.
* Bere ikastetxeko ikasle onenetarikoa izan zen dantza departamentuan.
* Taehyung (V)-rekin joan zen institutura Seulen.
* Ballet klaseak hartu zituen txikia zenean.
* Txikia zenean nabarmendu zen heziera onarengatik, nagusi eta irakasleen aurrean.
* 2011an parte hartu zuen Kang Daniel eta Park Woo Jinekin “Busan City Kids” deitutako dantza lehiaketan, Just Dance ateratakoa.
* Big Hit-era 2012an sartu zen, BTSeko kidea trainee denbora laburrarekin izaten.
* Maknae Line-ren parte da Jungkook eta Taehyungegin.
* Taldearen azkena izan zen sartzen, ixten deialdiak eta taldea uzten.
* Enpresak izen artistiko bat ipini nahi izan zion, izen hauen artean Baby J, Baby G eta Young Kid zeuden. Azkenean bere benetako izenarekin geratu zen.
* Tximeletei beldur dio, txikitan ume batek tximeletak sartu zizkiolako bere azpiko arropan.
* Taldeko altura txikiena duen kidea da, baita esku txikienak dituena ere.
* Bere taldekideak esaten dute isilena dela, baino eszenarioan dagoenean, bere energia handitzen dela. Horregatik dirudi irekia.
* *Trainee* zenean, egun batean bakarrik hiru ordu lo egin zuen praktikatzeagatik.
* *Butterfly*ren koreografia egin zuen.
* Dance Lineren partaidea de Jungkook eta Jhoperekin.
* Taldekideak esan zuten sozialki aktiboa dena, hau da, sare sozialetan gehien mantentzen den kidea da.
* Jungkookekin parte hartu zuen *We Don t Talk Anymore pt.2* cover-ean.

### Filmografia 
## Oharrak eta erreferentziak
Sozialismo iraultzaile

thumb|Sozialista iraultzaileek izar gorria ikur bezala erabiltzen dute
**Sozialismo iraultzailea**, kapitalismoa iraultzaren bidez gainditzeko helburua duen sozialismoaren joera bat da, langile klasearen eskutik, eta gizarte sozialista bat lortzeko. Izendapen antikapitalista hau nagusiki marxismoari deritzo. Joera hau sozialdemokraziaren erreformismoari kontrajarria dago, hura antikapitalista ez baita, eta kapitalismoaren piskanakako hobekuntzaren aldekoa baita.

## Ikus gainera 
* Ezker iraultzaile
Sugar-puntu

baino sugar-puntu baxuagoa dute.]]
**Sugar-puntua** likido batek botatzen duen lurrunak airearekin nahaste suharbera osatzen duen tenperatura minimoa da, saiakuntza-baldintza jakinetan. Saiakuntza-metodoaren arabera balio desberdinak hartzen ditu eta kontuan hartu behar da metodo diferenteak daudela, hala nola: Pensky-Martens-enak, Cleveland-ena eta Abel-ena.

## Zenbait substantzien sugar-puntua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak