Francisco Fernández de la Cueva, Alburquerqueko 8. dukea

**Francisco Fernández de la Cueva y Enríquez de Cabrera,** Cuéllarreko 6. markesa, Ledesmako 8. dukea eta Alburquerqueko 8. dukea, aristokrata, diplomatiko eta militar espainiarra izan zen, Alburquerqueko Etxearen titularra, eta Espainia Berriko 22. Erregeorde eta Siziliako 45. erregeorde karguengatik nabarmendu zen, baita Hogeita Hamar Urteko Gerran parte hartzeagatik ere.

Aitaren oinordekoa izan zen Alburquerqueko Etxean hamazazpi urte zituenean, eta urtebete geroago bere karrera militarra hasi zuen Hondarribiko setioan parte hartuz (1638), Mortarako markesaren agindupean. Flandrian pika-soldadu gisa zenbait zerbitzu-kanpaina egin ondoren, landa-maisu izatera igo zen, eta bere izena zeraman heren espainiar baten buru jarri zen, zeinarekin Châtelet (1642), Honnecourt (1642) eta Rocroiko (1643) guduetan parte hartu zuen, zeinagatik ezagunagoa izan zen.

Kataluniako zalditeriako jeneral izan ondoren (1645-1649), eta Villafranca del Panadés y Montblanchen garaipena lortu ondoren (1649), Espainia Berriko erregeorde izendatu zuten (1653-1660), eta han amaitu zituen Mexikoko katedraleko lanak. Espainiara itzultzean, Itsas Armadako kapitain jenerala (1662-1664) eta Itsasoko teniente jenerala (1664) izan zen, eta Margarita Austriakoa Trentoraino eraman zuen, Leopoldo I.a Habsburgokoarekin ezkontzeko. Azkenik, Siziliako erregeorde izendatu zuten (1667-1670), eta Estatu eta Gerra kontseilari eta Karlos II .a erregearen maiordomo nagusi izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Espainiako goi-nobleziako familia batean jaio zen, eta Francisco Fernández de la Cuevaren, Alburquerqueko VII. dukea, eta haren hirugarren emazte Ana Enríquez de Colonnaren semea, Luis Enriquezen alaba, Gaztelako almirantea eta Alfonso XI.aren ondorengoa, seme nagusia izan zen.

Aitaren aldetik, erregeordeen leinu onetsia izan zen. Aita Kataluniako eta Siziliako erregeorde izan zen, eta Erroman enbaxadore, Felipe IV.aren Estatu eta Gerra kontseilari eta Aragoiko Kontseiluko presidente ere izan zen. Aitona, Beltrán de la Cueva, Aragoiko erregeordea izan zen, eta birraitona, Gabriel de la Cueva, Nafarroakoa. Bere anaia, Baltasar de la Cueva Enríquez, Perukoa izan zen.

Espainia Berriko erregeordeekin ahaidetuta egon zen Cerralvoko markesa eta Veraguako dukea.

### Armadarako sarrera 
Espainiako Monarkiaren aldeko bere zerbitzuak 1638tik aurrera hasi zituen Hondarribiko setioan soldadu gisa, eta Koroak Frantzian eta Herbehereetan Hogeita Hamar Urteko Gerran jasaten zituen gatazketan esku hartu zuen. Landa-maisu, Milango Zalditeriako kapitain jeneral eta Flandriako armaden gradura iritsi zen, Chatelet bezalako guduetan parte hartuz. 1643ko kanpaina amaituta, non Rocroiko setioan espainiar armak garaituak izan ziren eta Flandriako tertzioek beren ospe unibertsala galdu zuten, Espainiara itzuli zen eta Espainia Berriko erregeorde postua lortu nahi izan zuen, orduan eman ez zitzaiona. Erregeak bere ganberako aitoren seme izendatu zuen eta berarekin eraman zuen Aragoira egindako bidaian.

Madrilgo Errege Jauregian ezkondu zen (1645eko urtarrilaren 12an) Juana Francisca Díez de Armendáriz sevillarrarekin, Lope Díez de Aux y Armendáriz Espainia Berriko erregeorde ohia eta Felipe IV.aren lehen emaztearen emaztea, Isabel Borboikoa, eta, ondoren, Maria Luisa Neoburgoko eta Mariana erreginen zerbitzari nagusia, Karlos II.aren emazteak. Cadereytako (edo Cadreitako) I. markesaren alaba bakarra zen, 1635 eta 1640 bitartean Espainia Berriko erregeorde ere izan zena. Gurasoen noblezia-tituluak heredatu zituen.

Kataluniako Armadan Zalditeriako jenerala izan zen zenbait urtez, eta 1648ko eta 1649ko kanpainetan parte hartu zuen. Espainiako Galeretako kapitain jeneral mailara igoa, Tortosaren defentsan eta, bereziki, Bartzelonako setioan (1650), bostehun haur zeramatzaten lau itsasontzi frantziar geldiarazi zituenean. Meritu horiek, lehenik, 4.000 errealeko errenta eman zion erregeak saritu zituen, Guadalcanalen (Sevilla) zuen Santiagoko Ordenaren mandatu berean, eta 1653ko martxoaren 9an, Espainia Berriko erregeorde kargua.

### Espainia Berriko erregeorde gisa 
1653ko uztailaren hasieran, Veracruzeko portura iritsi zen, emaztearekin, Rosalia alabarekin eta ia ehun zerbitzarik osatutako segizioarekin batera, horien artean, Juan Coello idazkaria. Chapultepec jauregian atseden hartu ondoren, abuztuaren 15ean sartu zen Mexikoko hiriburuan.

Luxua eta harrokeria maite zituen, eta erregeorde gazte honek Espainiatik eramandako zintzilikario aberatsez eta beste tresna batzuez apaindu zituen berak eta bere ahaideek errege-jauregian bete zituzten gelak, eta, administrazioan zehar, ezteiak, jaiotzak eta beste ekitaldi batzuk boatoz ospatu zituen, bereziki errege-familiarekin lotutakoak.

Bere gobernua hastean, errege-agindu bat jarri zuen praktikan, non agintzen baitzitzaion militarrek eta auzitegiek zin egin zezatela Ama Birjinaren Sortzez Garbia defendatuko zutela. Ekitaldi honetarako Mexikoko San Frantzisko komentua aukeratu zuen.

Alderdi ekonomikoari dagokionez, agintari berriak aurre egin behar izan zion erregeordetzak bizi zuen krisiari, hainbat faktoreren ondorioz, hala nola meatzaritzaren gainbehera, normalean Azoguerik eta indigenen eskulanik ezari egozten zaiona; Mexikoko merkataritzari ezarritako mugak, metropoliarekiko merkataritza-trukearen beherakadarekin batera; edo Espainiak etengabe eskatzen dituen zerga-ordainarazpenak. Kreolen gorakada ere kontuan hartzeko elementua izan zen.

Administrazioa suspertzen saiatu zen, eta Escalonako dukearen eta Aguraingo markesaren garaitik nahiko ahulduta zegoen erregeorde-erakundearen ospea berrezartzen, nahiz eta bere aurreko kondeak, Alba de Liste kondeak, ahalegin handiak egin berreskuratze hori lortzeko.

Bere izaera kementsua aliatu handia izan zen. Alburquerquek gizarte-ordena hobetzeko eta ogibideen salmentaren mesederako administrazio-ustelkeriari aurre egiteko borrokatu zuen. Horri dagokionez, Mexikoko Auzitegiko zenbait oidoreren txosten negatiboak bidali zituen Gortera. Haragi, ale eta beste produktu batzuen hornidura erregularra oztopatzen zutenentzat bandoak penaz argitaratzeko agindu zuen. Geroago, hainbat korrejidore atxilotu zituzten ogiarekin espekulatzeagatik. García Tello de Sandoval korrejidorea pulkearen zaintzaile jarri zuen, eta debekatu egin zuen pulkeria ugari egotea, apoa edo beste edari batzuk saltzea, eta aguazilek, beren onurarako, indiarrak ez ziren beste batzuei pulkea saltzen uztea. Mexikoko hiritar dirudunak zituzten alkate nagusi batzuek mantentzen zuten aliantza amaitu zuen, denbora horretan oso murriztua zegoen langile indigenen esplotaziora zuzendua. Lapur eta bide-lapur asko harrapatu eta urkatu zituzten. Erregeordea buru zuen auto orokor batean, oso ohikoa ez zena, zazpi sodomia-erregu zigortu zituzten suarekin.

Hiriburuko saneamenduari dagokionez, Alburquerque zubiak eta galtzadak (Piedad, Chapultepec, San Anton) konpontzeko eta ubideak garbitzeko agindu zuen.

Kale nagusiak harriztatzeko obrei ekin zitzaien, baita ura bideratzeko ubideei ere. Hori dela eta, Mexikoko Udalaren errentak urriak zirenez, hiri horretan sartzen zen pulke kargako erreal baten tasa ezarri behar izan zen, erregeordeak bere udalerrietan alkate nagusiek egiten zuten kobrantza ere onartuz. Huehuetocako hustubideko obrak bisitatu zituen, hiriburuko uholde ugariei aurre egiteko hain garrantzitsuak.

Obra asko egin zituen bera bizi zen jauregian, eta haietako batzuk, lorategia, esaterako, ez ziren ezinbestekotzat jo.

Bere gobernuan zehar batzorde ugari eman zituen, besteak beste, Gaspar Fernández de Castro oidoreari Guadalajarako Kutxak bisitatzeko eta Francisco Calderón Romerori Campechekoa bisitatzeko eta flota Veracruzen dago. Ogasun-arloko kontrol-ildo horretan, paper zigilatuaren aurreko administratzailearen kontuak ikertzeko agindu zuen, eta Mexikoko kontsulatuko priorea eta bi kontsul atxilotu zituen, alkabalen gaineko zergaren kudeaketan zorrak zituztelako, Pedro de Gálvez bisitatzaileak antzeman zuenez.

Ordenantza berriak eman zizkien Kontuen Auzitegiko ministroei, eta haien lana zaindu zuen kontabilitatea arindu zedin. Floten bulegora joan zen, baina ezin izan zuen legez kanpoko trafikoa geldiarazi. Erregeordearen jarduera horrek guztiak Errege Ogasunaren saneamendua erraztu zuen, eta, ondorioz, diru-sarrerak handitu egin ziren, Espainiara bidalita bere altxor ahitua indartu baitzuten.

1655eko ekainean, Mexikon urrezko txanponaren eraketa ezartzearen komenigarritasunari buruzko txostenak eskatu zitzaizkion, 1535ean zeka ezarri zenetik eta ondorengo beste errege agindu batzuen ondorioz debekatuta zegoena.

Ebazpenaren izapideek hogei urteko atzerapena izan zuten, baina azkenean asmakuntza hori baimendu zen.

Jarrera aldaezina izan zuen Errege Patronatuaren prerrogatibei eusteko, eta, aldi berean, Palafox artzapezpikuaren eta Agurain erregeordearen artean izandako gatazken ondorioz geratzen ziren erresuminak baretzen saiatu zen. Hala ere, liskarrak izan zituen Sagade Bugueirorekin, Mexikoko artzapezpiku berriarekin, lehentasun kontuengatik, eta Puebla de los Angelesko gotzainarekin, paliopean sarrera solemnea egin zuelako, erregeordeak agindutakoaren aurka.

Alburquerqueren kezka nagusia atzerriko nazioek gobernatzen zituen lurraldeei, batez ere Ingalaterrakoei, egindako mehatxuak izan ziren, eta nahiz eta bere defentsa estaltzeko behar zituen baliabideak nahikoak ez izan, gotorlekuak konpondu zituen, presoengana bidalitakoak bidali zituen, munizioekin, artilleriarekin, bastimentuekin eta jendearekin Veracruz, Campeche, Florida, Santo Domingo eta beste plaza batzuk lagundu zituen, metropolitik bi mila eta bostehun su-arma bidaltzea lortuz. Merkataritzari diru gehiago eskatzeari uko egiteagatik Barloventoko Armada berrezartzeari uko egin bazion ere, zenbait itsasontzi eraiki zituzten. Hala eta guztiz ere, erregeordea ez zen gai izan Espainiak Jamaikaren gaineko agintea galtzea saihesteko. Uhartearen erabateko babesgabetasunak eta Cromwellen enpresak Antilla Nagusien aurka, ingelesek, Penn almirantearen eta Venables jeneralaren agindupean, hiriburua hartzea eragin zuten, Santiago de la Vega (1656ko maiatzaren 20a), Santo Domingo bereganatzeko saiakerak huts egin ondoren. Espainiarren erresistentziak, Cristobal Isasiren zuzendaritzapean, aurrera egin zuen, baina arrakastarik gabe, nahiz eta Alburquerquek Mexikotik eta Kubatik tropak bidali. Almirante ingelesaren eta Juan Ramirez de Arellano gobernadorearen arteko itunak sei egun geroago sinatu ziren.

Mexikoko katedrala eraikitzeko lanak bukatzea izan zuen bere ahaleginen artean, arratsaldero hara joaten baitzen lanak ikuskatzera eta otoitz egitera, eta artisauak ere bere kontura saritzeaz arduratu zen, haiek sustatzeko. Bakardadeko Andre Mariaren kaperan zegoela (oso elizkoia zen), Espainiako soldadu gazte batek ezpataz eraso zion (1660ko martxoaren 12an), Manuel de Ledesmak, aldrebeskeria zantzuekin, eta hurrengo egunean urkamendiaren zigorra ezarri zioten.

Beste gertaera larri bat, erregeorde honen gobernuaren amaieran gertatu zena, Tehuantepeceko (Oaxaca) indiarren matxinada izan zen, Juan de Avellan alkate nagusiak zergak ordaintzeko atzerapenagatik zigortu zituelako. Matxinoek alkatearen etxebizitza ofiziala erre zuten, eta harrikatuta hil zen.

Armak hartu zituzten, mezulariak bidali zituzten Nexcapa herrira matxinada zabaltzeko, eta Alburquerque-n parte hartu zuten altxamenduaren arrazoiarekin.

Honek Alonso Cuevas Dávalos Oaxacako gotzainaren esku utzi zuen bakegintza, eta buruzagiak hil egin zituzten.

Alburquerquek iparraldeko mugako misioak bultzatu zituen, indiar jentilen mehatxupean, eta, joan aurretik, Bravo ibaiaren inguruan Guadalupe del Pasoko Andre Mariaren ibaiaren inguruan (1659ko abendua) sortu zen, Mexiko Berriko bigarren gune kolonizatzailearen hasiera izan zena. Parralen (Bizkaia Berria) ere konpainia bat sortu zen, hogeita hamar soldadurekin.

1660ko otsailean bere oinordeko izendatu zuten Bañoseko kondea. Alburquerquek abuztuan utzi zuen jauregia, eta Prudentzio Armenta zalditegi nagusiaren etxera joan zen bizitzera. Irailean, handikiro hartu zuen erregeorde berria, eta metropolira ahalik eta lasterren itzultzea nahi zuen. Lehenago, Ginés Morote Blázquez Guatemalako oposizioko hautetsiak egoitza-epaiketa zorrotza egin behar izan zuen, eta hark fidantza handia jartzeko eskatu zion. Alburquerqueren jarrera harroak, harekiko lankidetza saihestuz, eta bizilekuko epaileak erregeorde berriarekin eta Auzitegiko ministroekin izandako beste arazo batzuek, Morote Mexikoko hiriburutik kanpora erbesteratu zuten, misioa amaitu gabe.

### Azken urteak 
Alburquerquek Espainiara itzultzeko lizentzia lortu zuen eta 1661eko martxoaren 26an familiarekin Mexikotik irten zen. Parentesi luze baten ondoren, Francisco Vallés fiskalak amaitu zuen egoitza. Fiskalak hogeita hamaika karguengatik kondenatu zuen erregeordea, batez ere, altxortegiarekin eta 50.000 peso inguruko isuna jasotzeagatik. Indietako Kontseiluak bertan behera utzi zituen egin zitzaizkion kargu guztiak, eta uste izan zuen Espainia Berriko gobernuan "zuzentasun, bake eta lasaitasun osoz" jokatu zuela, eta Erregeak postu garrantzitsu bat ematea merezi zuela. Ez dirudi Alburquerquek, bere erreklamazioa gorabehera, kostu- eta soldata-gastuetarako gordailututa utzitako 50.000 pesoak itzultzea lortu zuenik, eta, Indietako Kontseiluak behin eta berriz eskatu ondoren, erregeordetzan egindako kudeaketaren memoria bat entregatu behar izan zuen.

1663ko uztailaren 9an, Ozeano Itsasoko Armadako kapitain jeneral izendatu zuten, eta kargu hori bete zuen Itsas Armadako teniente jeneral izendatu zuten arte (1664ko maiatza). 1666an, Alemaniako aparteko enbaxadore izendapen-agiriekin, Vienara lagundu zuen Margarita Austriakoa infanta, Felipe IV.aren alaba, Leopoldo I.a enperadorearekin ezkon zedin 1668tik aurrera, eta bi urtez, Siziliako erregeorde izan zen. Errege Jauregian zerbitzuak ematen ari zela hil zen, Karlos II.ak bere Ganberako aitoren seme, maiordomo nagusi eta Estatu eta Gerra kontseiluetako kide izendatu baitzuen. Alaba bakarra, Ana Rosalia, osaba Melchor de la Cuevarekin ezkondua, Alburquerqueko X. dukearen ama izan zen, hura ere Espainia Berriko erregeordea.

1667an izendatu zuten Siziliako erregeorde, eta 1670era arte egon zen kargu horretan. Madrilera itzuli ondoren, Estatu Kontseiluan plaza lortu zuen eta errege berriaren maiordomo nagusi postua, Karlos II.a eta, beraz, Errege Etxeko buru nagusia. Hil arte beteko zituen bi karguak.

Madrilen hil zen, bihotzekoak jota, maiordomo nagusi izateagatik zegozkion Madrilgo Real Alcazarreko geletan, 1676ko martxoaren 27ko gauean, 57 urte zituela, zalantzarik gabe XVII. mendeko Espainiako pertsonaiarik karismatikoenetako bat izan ondoren.

## Legatua 
XIX. mendean, Aumaleko dukeak zalantzan jarri zuen Alburquerqueren kemena Rocroiko guduan, Fabert izeneko subjektu batek esandakoan oinarrituta, zeinak aditzera ematen baitzuen koldarki erretiratu zela gerratik. Fernández Durok (1884) Espainia Berriko erregeorde izan zenaren aurkako idatzi bat egin zuen eta bertan Aumaleren iritziei kontra egiten zien. Horretarako, Rodríguez Villaren artikulu batean, borrokaren lekukoen deklarazioetan (Tordelagunako markesa) eta erregearen eta irainen gutunetan oinarritu zen.

## Kanpo estekak