open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ansar al-Sharia (Yemen)

thumb
'''Jama'at Ansar al-Shari'a'* (*Arabieraz'': جماعة أنصار الشريعة), Yemenen aritzen diren hainbat milizia islamiko (Al-Qaeda Arabiar Penintsulan, besteak beste) batzen dituen antolakuntza da. Zinjibar-eko Batailaren ondoren, Yemeneko hegoaldeko hainbat hiriren kontrola eskuratu zuen, emiratoak ezarriz. Ansar ash-Shariak 2012 Sanaan gertatutako bonba erasoen erantzunkizuna beregain hartu zuen.
2012ko urriaren 4ean, Estatu Batuetako Estatu Departamentuak Ansar al-Sharia Al-Qaeda Arabiar Penintsulak erabiltzen zuen ezizen bat zela kontsideratu zuen. Egun berean, taldea Nazio Batuen 1267/1989 Al-Qaidaren Santzio Batzordeko listan sartu zuten.

## Ikus, gainera 
* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

## Kanpo estekak
Ansar al-Sharia (Libia)

**Ansar al-Sharia (Libia)** (*Euskaraz*: Lege Islamikoaren Aldekoak), Libian Xaria lege islamikoa ezartzearen alde aritzen den milizia islamiakoa da.
thumb

## 2012ko Estatu Batuetako Kontsulatuari erasoa Benghazin 
2012ko irailaren 11an, Estatu Batuetako Estatu Operazioen Zentroko Departamentuak Etxe Zuriko Egoera Gela eta beste EE.BB. segurtasun kontseilu batzuk ohartarazi zituenez, Ansar al-Sharia zegoela Benghazin gertaturiko estatu batuarren aurkako erasoaren atzean. Lekukoek zioten taldearen logoa zeraman ibilgailuek burutu zutela erasoa, eta bertan borrokan aritu zirenek Ansar al-Shariaren parte zirela esan zutela. Lekukoen arabera, Ansar al-Shariako buruzagi den Ahmed Abu Khattala-k zuzendu zuen enbaxadari eginiko erasoa, Khattalak geroago ezeztatu zuena.

2012ko irailaren 21ean, milizien aurkako manifestaldi handi baten ondoren (Ansar al-Shariari leporatzen bait zioten erasoa) ehundaka manifestarik miliziaren egoitza eraso zuten, banderak kenduz eta ibilgailuei su emanez. Ondoren, jendeak Ansar al-Shariaren beste gotorleku batzuk eraso zituen, taldeko milizianoek ihes egin zutelarik jendea heldu aurretik. Libiako Armada Nazionalak eta Libiako poliziak jendeari lagundu zioten, eta beste milizia batzuen baseen kontrola hartu zuten, hala nola Otsailaren 17ko Martirrak eta Libiako Lehen Ezkutua.

2012ko abenduan, taldeak oraindik irauten zuen, nahiz eta zarata gutxi ateratzen saiatu. 2013ko martxoan, taldea Benghazira itzuli zen, eta hospitalak patruilatu eta kontrolak egiten hasi ziren, baita laguntza humanitarioa emanez bertakoei.

2013ko abuztuaren 6an, Estatu Batuetako agintariek Libiako Ansar al-Shariako buruzagi den Ahmed Abu Khattalari (Khattalah) Estatu Batuetako enbaxadari eginiko erasoan parte hartu izana leporatu zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

## Kanpo estekak
Wiesbaden Hauptbahnhof

**Wiesbaden Hauptbahnhof** edo **Wiesbadenek Geltoki Zentrala** (laburbildura: **Wiesbaden Hbf**) Alemaniako Hessen estatuan dagoen Wiesbaden hiriko tren geltoki nagusiena da.

## Iruditegia 

Irudi:BD-HauptbahnhofWiesbaden-20130507-IMG 1754.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Wiesbaden Hauptbahnhof (6250313545).jpg|Sarrera aretoa.
Irudi:Vorfeld Wiesbaden Hauptbahnhof.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Wiesbadenek Geltoki Zentrala Alemaniako tren geltokien webgunean ikusgai
Frankfurt Hauptbahnhof

**Frankfurt Hauptbahnhof** edo **Frankfurteko Geltoki Nagusia** (laburbildura: **Frankfurt Hbf**) Alemaniako Hessen estatuan dagoen Frankfurt am Main hiriko tren geltoki nagusiena da.

## Iruditegia 

Irudi:Frankfurt Hbf. (5946207265).jpg|Aurrealdea.
Irudi:Bahnsteige im Frankfurter Hauptbahnhof.jpg|Sarrera aretoa.
Irudi:Hauptbahnhof-ffm-gleisfeld-012.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Frankfurtek Geltoki Zentrala Alemaniako tren geltokien webgunean ikusgai
Ansar al-Sharia

**Ansar al-Sharia** edo **Ansar al-Shariah**, hurrengo aukerak daude:

* Ansar al-Sharia (Libia)
* Ansar al-Sharia (Yemen)
* Ansar al-Sharia (Mali)
* Ansar al-Sharia (Tunisia)
Wormseko dieta

[thumb|250px|[Martin Luther|Lutero Wormseko dietan]]
**1521eko Wormseko dieta** () Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeen biltzarra izan zen.

Wormsen (Alemania) egin zen, 1521eko urtarrilaren 28tik maiatzaren 25era, Karlos V.a enperadoreak deitua. Bertan Luterok ez zuen bere dotrina ukatu eta Inperiotik erbesteratzera kondenatu zuten, haren obrak suntsitzea eta Elizaren ondasunak itzultzea agintzeaz batera. Halaber, Karlos V.ak bere anaia Fernandori zenbait lurralde eman zizkion (Austria, Estiria, etab.) eta Gaztelako komunitateetan matxinatu guztiak traidoretzat hartu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrira

thumb|350px

**Herrira** euskal preso politikoen aldeko defentsarako eta Espainiako gobernuaren haiekiko espetxe-politika salatzeko 2012 urtean sortutako erakundea zen.

2013. urteko urriaren 1ean Guardia Zibilak Herrira erakundeko 18 kide atxilotu zituen, Auzitegi Nazionaleko Eloy Velasco epaileak aginduta. Atxiloketa gehienak Hernanin gertatu ziren euskal presoen aldeko erakundeko kideak batzarra egiten ari zirenean. Epaileak Herriraren sare sozialetako kontuak itxtea zein kontu korronteak blokeatzeko agindua ere eman zuen.

Eloy Velascoren aginduz, Herriaren ekintza guztiak bertan behera utzi zituenez hurrengo bi urteetan eta epe hau luzatu ahal zen. 2015ean Herrirako hiru altxorzain kartzelara bidali zituen, arrazoiaː terrorismoaren finantzaketa, erakunde terroristaren partaide izatea, Herrira erakundea indarrean egotea nahiz eta debekatuta egon, Ogasun Publikoari delitua egitea, kapitalen zuriketa eta Gizarte Segurantzaren aurkako delitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erinacea anthyllis

***Erinacea anthyllis*** Fabaceae familiako lorea da, Pirinioetan, Mediterraneoan eta Marokoko mendi harritsuetan jatorria duena. ***Erinacea*** genero monotipikoan espezie bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizar hostotxiki

thumb|*Fraxinus angustifolia*

**Lizar hostotxikia** (*Fraxinus angustifolia*) Oleaceae familiako zuhaitza da, erdialdeko eta hegoaldeko Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena.

## Taxonomia 
Lau azpiespezie (aditu batzuen arabera espezie ezberdinak direnak) ditu:]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritillaria pyrenaica

thumb|*Fritillaria pyrenaica*
***Fritillaria pyrenaica*** Liliaceae familiako lorea da, Pirinioetan jatorria duena. Landare apaingarri moduan hazten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gentiana acaulis

***Gentiana acaulis*** Gentzianazeoen familiako landarea da, hegoaldeko Europako mendi harritsuetan jatorria duena. Bere lorea Austriako zentimo bateko txanpoietan agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gentiana clusii

***Gentiana clusii*** Gentzianazeoen familiako landarea da, Europako mendietan jatorria duena. Izen zientifikoa Charles de l'Écluse botanikotik datorkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gentiana verna

***Gentiana verna*** Gentzianazeoen familiako landarea da, Europako mendietan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xenorhina multisica

***Xenorhina multisica*** *Xenorhina* generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Microhylidae

## Kanpo estekak
Bartzelonako Parke Zoologikoa

**Bartzelonako Parke Zoologikoa** (katalanez *Parc Zoològic de Barcelona*) Kataluniako Bartzelona hiriko Ciutadella parkean dagoen parke zoologiko bat da, hain zuzen ere, Sant Pere, Santa Caterina i la Ribera auzoan dago. Hiri honetan 1888ko Nazioarteko Erakustazoka ospatu ondoren parke honetako eraikinak jada egokituak zeudenez, bertan zoologikoa ipintzea erabaki zen. Hortaz, 1892ko irailaren 24an ireki zen, Mercéren eguna, hiriko santa zaindaria dena.

2009an zoo honen zaharberritzeak nahiz Bartzelonako Itsas Zoologikoaren eraikintzeak instalakuntzen azaleraren bikoiztea suposatuko du.

## Iruditegia 

Irudi:Floquet_de_Neu_Zoo_Barcelona.jpg|*Elur Malutatxo* (1964-2003)

## Kanpo estekak 
* Bartzelonako Parke Zoologikoaren webgunea
Gentianaceae

**Gentzianazeo** (Gentianaceae) Gentzianalen ordenako izen bereko familiako belar landareez esaten da. Kotiledoibikoak dira, eta ez dute estipularik. Kaliza 4-5 sepalok osatzen dute, eta inbutu itxurakoak dituzte loreak. 1.100 landare mota inguru hartzen ditu familia honek, klima epelekoak gehienak.

## Leinuak 
* Chironieae leinua (G.Don) Endl.
** Canscorinae azpileinua Thiv & Kadereit
** Chironiinae azpileinua G.Don
** Coutoubeinae azpileinua G.Don
* Exaceae leinua Colla
* Gentianeae leinua Colla
** Gentianinae azpileinua G.Don
** Swertiinae azpileinua (Griseb.) Rchb.
* Helieae leinua Gilg
* Potalieae leinua Rchb.
** Faroinae azpileinua Struwe & V.A.Albert
** Lisianthiinae azpileinua G.Don
** Potaliinae azpileinua (Mart.) Progel
* Saccifolieae leinua (Maguire & Pires) Struwe, Thiv, V.A.Albert & Kadereit
* *incertae sedis Voyria*

## Generoak 
* *Adenolisianthus* (Progel) Gilg
* *Anthocleista* R.Br.
* *Aripuana* Struwe, Maas & V.A.Albert
* *Bartonia* H.L.Mühl. ex Willd.
* *Bisgoeppertia* Kuntze
* *Blackstonia* Huds.
* *Calolisianthus* Gilg
* *Canscora* Lam.
* *Celiantha* Maguire
* *Centaurium* Hill
* *Chelonanthus* Gilg
* *Chironia* L.
* *Chorisepalum* Gleason & Wodehouse
* *Cicendia* Adans.
* *Comastoma* (Wettst.) Toyok.
* *Congolanthus* A.Raynal
* *Cotylanthera* Blume
* *Coutoubea* Aubl.
* *Cracosna* Gagnep.
* *Crawfurdia* Wall.
* *Curtia* Cham. & Schltdl.
* *Deianira* Cham. & Schltdl.
* *Djaloniella* P.Taylor
* *Enicostema* Blume
* *Eustoma* Salisb.
* *Exaculum* Caruel
* *Exacum* L.
* *Fagraea* Thunb.
* *Faroa* Welw.
* *Frasera* Walter
* *Geniostemon* Engelm. & A.Gray
* *Gentiana* L.
* *Gentianella* Moench
* *Gentianopsis* Ma
* *Gentianothamnus* Humbert.
* *Halenia* Borkh.
* *Helia* Mart.
* *Hockinia* Gardner
* *Hoppea* Willd.
* *Irlbachia* Mart.
* *Ixanthus* Griseb.
* *Jaeschkea* Kurz
* *Karina* Boutique
* *Lagenanthus* Gilg
* *Latouchea* Franch.
* *Lehmanniella* Gilg
* *Lisianthius* P.Browne
* *Lomatogonium* A.Braun
* *Macrocarpaea* (Griseb.) Gilg
* *Megacodon* (Hemsl.) Harry Sm.
* *Microrphium* C.B.Clarke
* *Neblinantha* Maguire
* *Neurotheca* Salisb. ex Benth.
* *Obolaria* L.
* *Oreonesion* A.Raynal
* *Ornichia* Klack.
* *Orphium* E.Mey.
* *Phyllocyclus* Kurz
* *Potalia* Aubl.
* *Prepusa* Mart.
* *Pterygocalyx* Maxim.
* *Purdieanthus* Gilg
* *Pycnosphaera* Gilg
* *Rogersonanthus* Maguire & Pires
* *Sabatia* Adans.
* *Saccifolium* Maguire & Pires
* *Schinziella* Gilg
* *Schultesia* Mart.
* *Sebaea* Sol. ex R.Br.
* *Senaea* Taub.
* *Sipapoantha* Maguire & B.M.Boom
* *Swertia* L.
* *Symbolanthus* G.Don
* *Tachia* Aubl.
* *Tachiadenus* Griseb.
* *Tapeinostemon* Benth.
* *Tetrapollinia* Maguire & B.M.Boom
* *Tripterospermum* Blume
* *Urogentias* Gilg & Gilg-Ben.
* *Veratrilla* Baill. ex Franch.
* *Voyria* Aubl.
* *Voyriella* Miq.
* *Wurdackanthus* Maguire
* *Xestaea* Griseb.
* *Zonanthus* Griseb.
* *Zygostigma* Griseb.

## Filogenia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas krabelin

**Itsas krabelina** (*Armeria maritima*) Plubajinazeoen familiako landare iraunkorra da, zuhaixka itxura ere har dezakeena, loreengatik apaingarri gisa oso erabilia. Zurtoinak landatuz edo udazkenean hazia ereinez ugaltzen da.

Izenak kontrakoa dioen arren, taxonomiaren ikuspegitik, ez da krabelina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Picasso Museoa (Bartzelona)

**Bartzelonako Picasso Museoa** (katalanez *Museu Picasso de Barcelona*) Bartzelonaan dagoen museo bat da, Pablo Picasso espainiar artistaren lana erakusgai duena. Bertan 4.249 artelan daude, artistaren bilduma osatuena. La Ribera auzoan dago, Carrer de Montcada kalean, eta Erdi Aroko bost jauregitan hedatua dago. 1963ko martxoaren 9an ireki zen, Picassoren lanari buruzko lehen museo bihurtuz eta artista bizirik zegoenako bakarra. Kataluniako gobernuak Interes Nazionaleko Museo izendatu du.

Bertan erakusgai dauden artelan nagusiean artean daude *Lehen Jaunartzea* (1896) eta *Zientzia eta karitatea* (1897). Museo honetan, batez ere Picassoren eta hiriaren arteko harremana erakusten da, gaztaroan eratu eta hil arte luzatu zen harreman estua.

## Zuzendariak 
* John Ainaud Lasarte (1963–1966)
* Rosa Maria Subirana (1966–1983)
* Maria Teresa Ocaña (1983–2007)
* Pepe Sierra (2007–2011)
* Bernardo Laniano Romero (2012-)

## Iruditegia 

Irudi:Museu_Picasso_Barcelona-_queues_(2).jpg|Sarrera.
Irudi:Museu_Picasso_Barcelona.JPG|Barnealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bartzelonako Picasso Museoaren webgunea
Ansar al-Sharia (Mali)

**Ansar al-Sharia (Mali)** (*Euskaraz*: Lege Islamikoaren Aldekoak), Maliko Azawad zonaldean aritzen den talde Islamista da.

2012eko Azawad-eko altxamenduaren ondoren, Maliko iparraldeko zonaldeak defacto-ko independentzia lortu zuen Maliko gobernu zentralarengandik. Herrialdea hainbat talde islamikoren menpe geratu zen, hala nola Ansar Dine, Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimendua eta Islamiar Magrebeko Al Kaida.

2012ko abenduaren 9an, Gao hirian, Maliko Islamistek Ansar al-Sharia zeritzon talde berri baten sortzeaz berri eman zuten. Izen hau, beste hainbat herrialdetan sortu berri ziren antzerako antolakuntzen izenarekin bat zetorren.

## Ikus, gainera 
* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

## Kanpo estekak
Gentianales

**Gentzianal** (Gentianales) kotiledoibikoen klaseko izen bereko landare loredunen ordena da. Floema handia dute barnenaldean, eta hostoak bakunak dituzte. 5 familia eta 1.138 genero hartzen ditu ordena honek; landare apaingarriak dira batzuk, eta zenbait droga mota ateratzen dira beste batzuetatik.

## Taxonomia 
Hona hemen APG III sistemak onartzen dituen 5 familia:
* Apocynaceae familia (424 genero)
* Gelsemiaceae familia (2 genero)
* Gentianaceae familia (87 genero)
* Loganiaceae familia (13 genero)
* Rubiaceae familia (611 genero)

## Filogenia 
DNAren sekuentziaren ikerketek hurrengo zuhaitz filogenetikoa ematen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pla de Palau

[thumb|300px|[Erdi Aroa|Erdi Aroko Pla de Palau kokalekuaren maketa, Bartzelonako Itsas Museoan ikusgai.]]
[thumb|300px|Pla de Palau kokalekua [1870an, iturria eta antzinako Palau Reil edo Hala dels Draps eraikinak ikusgai daudelarik.]]

**Pla de Palau** Kataluniako Bartzelona hiriburuan zegoen kokaleku bat da. Antzinatik, merkataritzari dagokionez, hiri honetako enparantza nagusia izan zen, itsasoz bestaldetik zetorren guztiaren hirirako sarbidea baitzen, merkantziak ala pertsonak izan. Izatez, XVI. mendean portutik hirirako sarbide bakarra zen. Erdi Aroan zehar maila goreneko merkataritza elkartruke gune bilakatu zen, bertan merkataletxe ugari eraiki zirelarik, tartean honako hauek:

* Itsas Lonjaren Etxea (1383).
* Jeneralaren Etxea (XV. mendea).
* *Halla dels Draps* (XIV. mendea).
* Armategia.
* Aduana (XV. mendea).
* Itsas Kontsulatua (XV. mendea).

Gaur egun, kokaleku honetan Bartzelonako Itsas Museoa dago.

## Kanpo estekak
Sant Sebastià hondartza

**Sant Sebastià hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondartza bat da. Ciutat Vella barrutiko La Barceloneta auzoan kokatzen da. Usadioz, Barceloneta hondartzarekin batera hiriko hondartza jendetsuenetako bat da. Luzez 1.000 metro inguru ditu, honek hiriko hondartza luzeenetakoa bilakatzen duelarik.

Bartzelonako metroaren geltoki bat du, Barcelonetako geltokia.

## Kanpo estekak
Frederiko III.a Saxoniakoa

**Frederiko III.a Saxoniakoa** (Torgau, 1463ko urtarrilaren 17a - Lochauko gaztekua, Annaburg, 1525eko maiatzaren 5a), ezizenez **Frederiko Jakintsua** (alemanez: *Friedrich der Weise*) deitua, Saxoniako hauteslea izan zen 1486-1525 bitarteko urteetan. Wittenbergeko unibertsitatea sortu, eta Philipp Melanchthon eta Martin Luther bertako irakasle izendatu zituen. Erreforma Protestantea inoiz onartu ez bazuen ere, Wormseko dietaren ondoren Luther babestu zuen.

## Erreferentziak
Xenorhina obesa

***Xenorhina obesa*** *Xenorhina* generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Microhylidae

## Kanpo estekak
Horacio Cartes

**Horacio Manuel Cartes Jara** (Asunción, 1956ko uztailaren 5a -) paraguaiar enpresaburua eta politikaria da. 2013ko abuztuaren 15tik Paraguaiko presidentea da.

Horacio Cartes "*Grupo Cartes*" enpresa-konglomeratuaren jabea da, 20tik gora enpresek osatutakoa..

2013ko Paraguay hauteskunde orokorretan, apirilaren 21an, Horacio Cartes aukeratu zuten Paraguay Errepublikako presidente, 2018 urtera arte.

## Erreferentziak
Ansar al-Xaria (Tunisia)

**Ansar al-Xaria** (*Euskaraz*: Lege Islamikoaren Aldekoak) Tunisian aritzen den talde islamiko erradikala da. 100.000 kidek osatzen dute taldea eta Tunisiako gobernuak talde terrorista kontsideratzen du.

## Aurrekariak 
Tunisiar iraultzaren ondoren, Zine El Abidine Ben Aliren erregimenpean preso zeuden hainbat preso islamista askatu ziren, hala nola Abu Ayadh al-Tunisi zeinek Tarek Maaroufirekin batera Tunisiako Borrokarako Taldea osatu zuen 2000ko ekainean.

Abu Ayadhek *Ansar al-Xaria* sortu zuen 2011ko apirilean. Taldeak, hainbat hedabidetan zabaldu zuten beraien ideiak, bai blogean, bai Facebookean ala aldizkarietan.

Ansar al-Shariak oraindik preso dauden preso islamiko askoren askatasunaren alde egin du, Omar Abdel-Rahman, Abu Qatada eta Al-Kaidaren alde Iraken borrokatu diren hainbat kide tunisiarrengatik. *Ansar al-Sharia*k konferentzia nazionala burutu zuen 2012an Kairuanen non Abu Ayadhek Tunisiako hedabide, irakaskuntza, turismo eta sektore komertzialen islamizazioarako deia zabaldu zuen.

*Ansar al-Xaria*ko kideak tarteko zeudenean biolentzia izan duten hainbat protestatan parte hartu izana leporatzen zaie, nahiz eta ez diren behar haina froga lortu eta antolakuntza ez den oraindik ilegalizatu.

## Taldearen helburuak 
Ansar al-Xariak bereziki, buruzagi eta militante laikoei eraso izan zien, eta Mendebaldearen interesen kontra egin du. Mohamed Brahmi eta Xukri Belaid politikari aurrerakoien hilketak —gizartea ia zartatu zuten ekintzak— eta AEBen enbaxadaren kontrako erasoa —2012ko irailaren 11n— egozten zizkioten.

## Ikus, gainera 
* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Brendanen uhartea

[thumb|300px|[Abraham Ortelius, *Theatrum Orbis Terrarum*, 1570. *San Brandainen uhartea* 50º iparraldeko latitudean eta 360 meridianoan kokatua agertzen da, Irlandako kostaldearen aurrealdean.]]
**San Brendanen uhartea** kondairazko uhartea da, Ozeano Atlantikoko lekuren batean dagoena. Irlandar tradizioaren arabera, Brendan Nabigatzailea fraideak aurkitu zuen, Paradisua edo Atseginen Lorategia topatzeko asmoz egin zituen bidaietan. Sancti Brandani, Brandan, Brandain, Barandan, Balandran, Borondon, Uharte Galdua eta Zorioneko Uharteak izenak ere eman zaizkio

## Bidaia 
X-XI. mendeetan idatzi eta eskuizkribu ugaritan jasoa izan den *Navigatio Sancti Brandani* idazlanean bildutako kondairaren arabera, VI. mendean San Brendan irlandar fraideak, Galwayko Clonfert monasterioko abadea zenak, jada leku hura bisitatua zuen Barintok hala eskatuta, beste hamalau fraideen konpainian ontzi txiki batean bidai luze bati ekin zioten. Zazpi urtez ozeanoan noraezean ibili ondoren, Brendanek uharte ugari topatu eta itsas munstro izugarriei aurre egin zien. Azkenean, Jainkoaren izenean doazenei bakarrik itzulerako bidaia burutzea ahalbideratzen duen laino itxiz beteriko ezkutuko itsaso bat zeharkatu ostean, paradisu lurtiarra topatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geranium endressii

***Geranium endressii*** Geraniaceae familiako basa landare kotiledoi bikoa da , mendebaldeko Pirinioetan jatorria duena. Lore arrosa argiak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Robertoren zaingorri

**San Robertoren zaingorri** (*Geranium robertianum*) Geraniaceae familiako basa landare kotiledoi bikoa da, Europan, Asian, Ipar Amerikan eta iparraldeko Afrikan jatorria duena. Herri sendagintzan erabilia, hagineko minarako edota sudur odol-ateratzerako ona omen da.

Geranium izenak "kurrilo-moko" esan nahi du, fruituaren forma kurrilo hegaztiaren mokoaren itxura duelako. Kolorea dela-eta txantxangorriarekin ere erlazionatuta dagoela dirudi, bere ingelesezko izena "robin" Roberto bilakatu omen zen geroago gurean.

(MHNT) Geranium robertianum - Leafs and buds.jpg|Hosto egitura tipikoa
(MHNT) Geranium robertianum - blossom.jpg|Lorea
(MHNT) Geranium robertianum - buds.jpg|Lore-begiak
(MHNT) Geranium robertianum - fruit.jpg|Frutak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leiho-geranio

**Leiho-geranioa** (*Pelargonium*) Geraniaceae familiako basa landare kotiledoi bikoa da. Landare apaingarri moduan askotan erabilia, generoak 200 espezie inguru ditu.

Linnaeusek hasieran espezie guztiak *Geranium* (geranioak) generoaren barnean sailkatu arren, 1789an Charles L’Héritier bi generotan banatu zituzten.

## Espezie hautatuak 
*Pelargonium asperum*
*Pelargonium capitatum*  (L.) L'Hér. ex Aiton

*Pelargonium citrodorum*
*Pelargonium cotyledonis*
*Pelargonium cucullatum*
*Pelargonium drummondii*
*Pelargonium graveolens*
*Pelargonium grossularioides*
*Pelargonium insularis*
*Pelargonium littorale*
*Pelargonium peltatum*
*Pelargonium quercifolium* (L. f.) L'Hér. ex Aiton
*Pelargonium radens*
*Pelargonium rodneyanum*
*Pelargonium scabrum*
*Pelargonium sidoides*
*Pelargonium triste*
*Pelargonium vitifolium*
*Pelargonium ×domesticum* L.H. Bailey (pro sp.)
*Pelargonium ×hortorum* L.H. Bailey (pro sp.)
*Pelargonium ×nervosum* Sweet
et al.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erraboil

[thumb|[Zitoriaren erraboila.]]

**Erraboila** landareen lurpeko ugal-organo iraunkorra da, oso zurtoin labur batean eta katafiloz edo hostoen oinalde lodituz babestua dagoen begi bat duena.

5 zati nagusi ditu:
* disko basala, behealdea, non sustraiak hazten diren.
* katafiloak, organo nagusia.
* tunika.
* kimua.
* alboko ernamuinak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horminum pyrenaicum

***Horminum pyrenaicum*** Lamiaceae familiako landarea da , hegoaldeko Europako mendietan jatorria duena. ***Horminum*** genero monotipikoaren espezie bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hornungia alpina

***Hornungia alpina*** Brassicaceae familiako landarea da, hegoaldeko Europako mendietan jatorria duena. Landare apaingarri moduan hazten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lonja

thumb|200px|eskuinera|Mutrikuko Loja Zaharra.

**Lonja** (baita **loia** euskaraz) deritzona merkatarien biltokia da, Iberiar penintsulako tradizio batzuetan balore-burtsen eran funtzionatu dutenak. Handizkako merkataritzarako erabili ohi ziren eraikinak ziren, non eta merkatua txikizkako salmentari lotu ohi zaion, nahiz eta hiri oso baten elikagaien banaketa burutu ohi den merkatu zentralak ere badauden, lonjen parekideak izanik.

20. mendean zehar, arrain-lonja zentzuan zabaldu zen Euskal Herrian lonja kontzeptua.

## Lonja tradizionalak 
Lonja tradizionalen artean, Aragoiko Erresuma zeneko herrialdeetan eraikin bikainak egin ziren, hala nola Zetaren Lonja Valentzian, edo Alcañizkoa eta Zaragozakoa Aragoin.  Erresumaren indar komertzialaren lekuko izan ziren lonja horiek. Burtsa gisa funtzionatzen zuten, ardoa, olioa eta garia bezalako produktuen salerosketa erraztuz. Denborarekin, lonjak merkatarien behar aldakorretara egokitu ziren, eta finantza zerbitzuak eskaini zituzten, hala nola kreditu komertzialak eta aseguruen kontratazioa.

Mendeak dituzten lonjarik ere bada Euskal Herrian, Mutrikuko Loja Zaharra kasu. Euskal Herrian lonja-etxe edo errenteria deitutakoak aipagarriak dira, burdinaren merkataritzari emandako instituzio eta eraikinak izan dira. Beduako Lonja-Etxea, Altzolakoa, Montoiakoa Beran, Bilboko Errenteria eta beste batzuk inportanteak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrain-lonja
* Errenteria (merkataritza)
* Gazte-lokalak (txoko hauei ere esaten zaie lonja).

## Kanpo estekak
The Patriot (2000ko filma)

***The Patriot*** (euskaraz "Abertzalea") 2000ko Roland Emmerich alemaniar zinema zuzendariaren estatubatuar filma bat da. Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerran girotua dago.

## Argumentua 
1776. urtea, Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerran estatubatuar abertzaleak Jurgi III.a eta Britainiar Inperioaren aurka matxinatu berri dira. Hego Carolinan Benjamin Martin (Mel Gibson) alarguna eta antzinako Frantziako Erresuma eta indiarren aurkako heroia izana bere zazpi semeak zaindu eta hezitzeko asmoz hasi berria den gerran parte hatzeari uko egiten dio. Baina hasierako Martindarren bizimodu baketsu eta lasaia berehalakoan aldatuko da, gerrak haien bizitzetan eragin zuzena eta bortitza izatean. Gabriel (Heath Ledger), Benjaminen seme zaharrena, estatubatuar gudarostean izen emango du, baina haren aita bere gainontzeko semeak bizitzan aurrera ateratzen saiatuko da. Aldiz, britainiarrak, Tavington kolonela (Jason Isaacs) zitalaren agindupean, Martindarren etxaldearen atariraino iritsiko dira, familia osoa arriskuan jarriz.

## Pertsonaiak 
* Mel Gibson: Benjamin Martin
* Heath Ledger: Gabriel Martin
* Joely Richardson: Charlotte Selton
* Jason Isaacs: William Tavington kolonela
* Chris Cooper: Harry Burwell kolonela
* Tchéky Karyo: Jean Villeneuve alkatea
* René Auberjonois: Oliver erreberendoa
* Lisa Brenner: Anne Howard-Martin
* Tom Wilkinson: Charles Cornwallis teniente jenerala
* Peter Woodward: Charles O'Hara, brigadetako jenerala
* Donal Logue: Dan Scott
* Leon Rippy: John Billings
* Adam Baldwin: James Wilkins kapitaina
* Jamieson Price: Bordon kapitaina
* Jay Arlen Jones como Occam
* Joey D. Vieira: Peter Howard
* Gregory Smith: Thomas Martin
* Mika Boorem: Margaret Martin
* Skye McCole Bartusiak: Susan Martin
* Trevor Morgan: Nathan Martin
* Bryan Chafin: Samuel Martin
* Logan Lerman: William Martin
* Terry Layman: George Washington jenerala.
* Andy Stahl: Nathanael Greene jenerala.
* Grahame Wood: britainiar tenientea

## Sariak 
## Kanpo estekak 
* The Patriot filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Barceloneta hondartza

**Barceloneta hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuko hondartza ospetsu eta antzinakoena da. 1.100 metro inguru luze ditu. 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoen abagunea probestuz eraberritua izan zen.

La Barceloneta auzoan dago, Sant Sebastià hondartzarekin batera. Bi hondartza hauek hiritarren artean usadio gehien dutenak dira, bai eta atzerritarren gustokoenak ere. La Barceloneta hondartzan kirol instalakuntzez gain nudismo guneak ere badaude.

## Iruditegia 

Fitxategi:050529 Barcelona 053.jpg
Fitxategi:050529 Barcelona 056.jpg
Fitxategi:050529 Barcelona 061.jpg
Fitxategi:Platges de Barcelona.svg|Bartzelonako hondatzak, la Barceloneta hondartza ezkerraldean ikus daiteke.

## Kanpo estekak
Kalitaterako oinarrizko zazpi lanabesak

**Kalitaterako oinarrizko zazpi lanabesak** Kaoru Ishikawa japoniar irakasleak eta kalitate-adituak 1950eko hamarkadan ezarri zuen datu-diagrama eta tresna grafikoen multzo bat da, enpresako langile arrunt guztiek ikas ditzaketenak kalitatearen hobekuntzarako. Ishikawaren ustez, enpresako kalitate arazoen %90ak tresna hauen bitartez hauteman eta konpondu daitezke.

## Historia 
1950 urtean William Edwards Deming estatistikariak Japoniara joan zen hango ingeniari, irakasle eta enpresariak kalitate arloan trebatzeko. Haren ikasleetako bat Tokyoko unibertsitateko Kaoru Ishikawa irakaslea zen. Demingek emandako eskolek inspiraturik, kalitaterako zazpi lanabesak izeneko tresna multzoa garatu zuen. Izena Japoniako Erdi Aroko Benkei monje-gudariak beti eskura zituen zazpi armetatik dator.

## Kalitaterako oinarriko zazpi lanabesak 
# Kausa-efektu diagrama
# Kontrol-orria
# Kontrol-diagrama
# Histograma
# Pareto diagrama
# Sakabanatze-diagrama
# Fluxu-diagrama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cinema Paradiso

**Cinema Paradiso** (italierazko jatorrizko izenburua **Nuovo Cinema Paradiso**) 1988ko Giuseppe Tornatore italiar zinema zuzendariaren filma bat da.

1989ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen, baita beste hainbat sari ere: Urrezko Globo Sariak, BAFTA Sariak...

## Sinopsia 
1980ko hamarkada, Erroma, Salvatore, modako zinemagilea bere gaztaroko adiskide mina zen Alfredo hil egin dela jakiten du. Ondorioz bere iraganaren zati handi heriotza harekin lurjo duenez hura oroitarazten hasiko da. Berrogei urte lehenago, Sizilian, Toto deituriko haur bat zela, bere denbora librea elizako koruan abestuz eta parrokiako zineman igaro ohi zuen, bereziki proiekzio gelan. Han Alfredo nagusi zen, proiektatzen zituen filmen bidez bizitza zer zen erakusten baitzion.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak 
* Argia.com-en Ruben Sánchez Bakaikoa arlotearen kritika/artikulua,...
* Cinema Paradiso filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tom Clancy

'*Thomas Leo *Tom* Clancy, Jr.*' (1947ko apirilaren 12a, Baltimore, Maryland &ndash; 2013ko urriaren 1a, Baltimore, Maryland) estatubatuar idazle eta eleberrigile bat izan zen.

Nagusiki CIAko Jack Ryan agentea protagonista duten bere eleberriei esker ezaguna da, horietako batzuk Hollywoodeko filma ospetsu bilakatu direlarik.

## Idazlanak 
* *The Hunt for Red October*
* *Red Storm Rising*
* *The Cardinal of the Kremlin*
* *Clear and Present Danger*
* *The Sum of All Fears*
* *Without Remorse*
* *Submarine*
* *Debt of Honor*
* *Armored Cav*
* *Fighter Wing*
* *Executive Orders*
* *Marine*
* *SSN*
* *Into the Storm with General Fred Franks*
* *Airborne*
* *Rainbow Six*
* *Carrier*
* *Every Man a Tiger with General Chuck Horner*
* *Red Rabbit*
* *Teeth of the Tiger*
* *Battle Ready*
Antonio Maria Uranga

**Antonio Maria Uranga** (Orio) euskal patroi ezaguna bat izan zen, izan ere Kontxako 3 Bandera irabazi baitzituen, guztiak patroi lanetan. Manuel Olaizolarekin batera Euskal Herriko azken balea ehizatu zuen bost patroietako bat izan zen gainera.

## Kirol ibilbidea 
1901 eta 1910 artean Manuel Olaizolak Kontxako 3 Bandera irabazi zituen baina 1911ean gertaturiko istiluen ondorioz ez zen estropada berririk antolatu 1915 arte. Istilu haiek oraindik gogoan zeuden eta Oriok trainerua atera zuen baina patroi berriarekin, Antonio Maria Urangarekin. Hirugarren egin zuen eta donostiarrek iseka galantak egin zizkieten Orio irudikatzen zuen hilkutxa bat kaleetan zehr erabiliz. Hau ikusita hurrengo urtean Manuel Olaizola itzuli zen eta irabazi egin zuen Oriok.

1919an irabazi zuen Olaizolak azkenengo bandera eta ordutik aurrera Uranga izan zen oriotarren patroia. 1923 eta 1925eko Kontxako Banderak irabazi zituen baina ondoren San Pedroren aro izugarria iritsi zen eta Urangarenek ezin izan zuten 20. hamarkadan Kontxa berririk eskuratu. 1930an badu garaipen bat Bilbon, *Kantauriko Txapelketa* izena izan zuena. Abran jokatu zen eta Getaria eta Santurtziri aurrea hartu zien. Donostiako txapelduna zen San Pedro ez zen izan bertan.

1933an iraultza berri bat iritsi zen Oriora eta patroi berria azaldu zen, Domingo Mitxelena, aurrez Urangaren esanetara Kontxak irabazia zena.

Gerra Zibila bukatu berri zela estropada bat inprobisatu zen Donostian eta Antonio Maria Urangak bere hirugarren Kontxako Bandera eskuratu zuen. Tripulazio berak egin zuen arraun Portugaleten eta hango bandera ere eraman zuten Oriora.

## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (2): 1923, 1925, (1939).
* Bilboko estropada zaharrak (2): 1930, 1939.

## Ikus, gainera 
* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

## Bibliografia 
* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

## Kanpo loturak 
*  Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Gentziana

**Gentziana** edo **errosta** (*Gentiana*) Gentzianazeoen familiako izen bereko generoko landareen genero izena da. Gentziana generoak 400 bat landare mota hartzen ditu; gentziana izena ematen zaie gehienei. Bizikorrak dira eta lurralde menditsuetan hazten dira. Sustrai sendo biguna dute, ahogozo mingotsa, eta usain sarkorra; medikuntzan erabiltzen ziren antzina. Loreak urdinak izaten dituzte. *Gentiana asclepiadea* da genero honetako landare ezagunena.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glosario

**Glosarioa** idatzizko lan batean erabilitako hitzak eta horien esanahiak zehazten dituen zerrenda bat da. Arlo jakin batean erabiltzen diren erdal terminoen itzulpenak jasotzen dituen zerrenda ere izan daiteke; hala nola marketin-glosarioa eta kimika-glosarioa, etab. Maiztasun gutxiko terminoen bildumak izan ohi dira.

Euskaraz ezagutzen den glosariorik zaharrena Aymeric Picaud (Parthenay-le-Vieux, XII. mendea) monje, idazle eta erromes frantziarrarena da. *Codex Calixtinus* edo *Liber Sancti Jacobi* eskuizkribuan, Donejakue bidea egiteko oharrak ematen zituena.

## Kanpo estekak
Ordenatu (argipena)

**Ordenatu** hitzak adiera zenbait ditu:

* **ordenatu** edo hurrenkeratu, multzo bateko elementuak bata bestearen ondoren antolatu irizpide finko baten arabera;
* **ordenatu**, kartesiar koordenatuetan planoko ardatz bertikalean puntu batek hartzen duen balioa.
Immunotolerantzia

**Immunotolerantzia** edo **tolerantzia immunologikoa** immunitate-sistemak antigeno propioak (autoantigenoak) eta kanpoko antigenoak bereizteko duen gaitasuna da. Berari esker immunitate-sistemak ez die eraso egiten organismoaren berezko antigenoei.

Immunotolerantziak huts egiten duenean immunitate-sistemak ez du kanpoko eta barneko antigenoak desberdintzen, eta bakterioak eta birusak ez ezik, gorputzaren organo eta ehun batzuei ere eraso egiten die. Honetan datza gaixotasun autoimmuneen funtsa.

Immunotolerantziaren bidez, beraz, immunitate-sistema gai da bereizteko makromolekula arrotzak (kanpoko mikrobio patogenoenak, arriskutsuak direnak) eta ostalariaren berezko makromolekulak (arriskutsuak ez direnak).

Bi immunotolerantzia mota daude: naturala, immunitate-sistemak organismoaren autoantigenoen aurrean duena, eta eragindakoa, immunitate-sistemak erantzuten ez duenean normalean immunogenikoak diren antigeno batzuen aurrean. Arlo klinikoan eragindako immunotolerantzia garrantzi handikoa da organoen transplanteetan, hartzailearen gorputzari beste pertsona baten organoa onartuarazi zaionean.

## Immunotolerantziaren mekanismoa 
Nola egiten du immunitate-sistemak antigeno propioak eta kanpoko antigenoak bereizteko? Prozesua linfozitoen heltze-garaian burutzen da, timoan eta hezur-muinean (hots, immunitate organo nagusietan). Bertan, berezko antigenoak (autoantigenoak) ezagutzen dituzten T eta B linfozitoak -heldu aurretik- deuseztatuak izaten dira, autoimmunitatea ekiditeko. Prozesu hau fetu-bizitzan batik bat gertatzen da, eta baita bizitzaren lehenengo hilabeteetan ere.

Esaterako, timoan dauden T linfozito heldugabeak kontaktuan sartzen dira bertan dauden HLA propioekin. HLA antigenoei lotzen ez diren T linfozitoak hiltzeko programatzen dira (apoptosia), eta HLA antigenoei lotzen direnak T linfozito helduak bihurtuko dira. Modu horretan, autoimmunitatea sor lezaketen linfozitoak deuseztatu egiten dira .

Jakina da fetu-bizitzan antigeno bat organismoari sartzen bazaio, antigeno hori propiotzat hartuko dela beti. Hots, geroago antigeno honekin organismoak topo egiten badu ez da erantzun immunea agertuko, immunotolerantzia baizik. Honek indartzen du fetu-bizitzaren linfozitoen aukeraketa prozesuaren teoria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usteltxa

**Usteltxa** (*Inula helenium*) Elkartuen familiako belar landare handia da, sustrai sendo zaintsua eta zurtoin biribil iletsua duena. Zurtoinaren oinaldeko hostoak arrautza itxurakoak eta txortendunak izaten ditu; zurtoinaren goiko aldekoak, berriz, lantza itxurako zabalak eta txortengabeak. Eguzki-lorearen antzeko lorea du. Berez Asiakoa da, baina gaur egun mundu guztian zabaldua dago. Botikagintzan, batez ere, intsulina eta inulina (C6H12O6[C6H10O5]n) lortzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inula hirta

***Inula hirta*** Asteraceae familiako landarea da, Europako mendietan jatorria duena. 20–40 cm arteko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Full Monty

**The Full Monty** 1997ko Peter Cattaneo ingeles zinema zuzendariaren umorezko filma bat da. Bertan, Robert Carlyle, Mark Addy, William Snape, Steve Huison, Tom Wilkinson, Paul Barber eta Hugo Speer aktoreek antzeztu zuten.

## Izenburua 
Filmaren izenburuak Erresuma Batuan ingelesez esan ohi den esaldi bati aipu egiten dio: "guztiz", "oso-osorik" edota "erabat" esan nahi duelarik. Hortik, filman "Zaldi" ("Horse") ezizena duen pertsonaiak honako hau esatea: *"No one said anything to me about the full monty!"* (Inork ez zidaan aipatu erabat biluztea!).

## Argumentua 
Filma langabeziak gogor astindu duen Iparraldeko Ingalaterrako Sheffield hirian girotua dago. Gaz eta Dave langabezian dauden lantegi batetako langile ohiak dira, euren arazo, ezintasun, etsipen eta konplexuei umorez aurre egin eta dirutxo bat irabazi asmoz gizonezko striptease ekitaldi bat burutzea erabakitzen dute. Horregatik, hautagaiak aukeratzeko casting bat antolatu eta filmaren amaieran euren emazteak, emazte-ohiak, neskalagunak eta auzotarrak erabat txundituko dituen ikuskizun ahaztezina gauzatuko dute.

## Pertsonaiak 
* Robert Carlyle: Gary "Gaz" Schofield
* Mark Addy: Dave Horsefall
* William Snape: Nathan Schofield
* Steve Huison: Lomper
* Tom Wilkinson: Gerald Cooper
* Paul Barber: Barrington "Zaldi/Horse" Mitchell
* Hugo Speer: Guy
* Lesley Sharp: Jean Horsefall
* Emily Woof: Mandy
* Deirdre Costello: Linda Cooper
* Paul Butterworth as Barry
* Dave Hill: Alan
* Bruce Jones: Reg
* Andrew Livingston: Terry
* Vinny Dhillon: Sharon
* Andy Smith: Clive (krediturik gabe)

## Soinu banda 
# *The Zodiac* − David Lindup
# *You Sexy Thing* − Hot Chocolate
# *You Can Leave Your Hat On* − Tom Jones
# *Moving On Up* − M People
# *Make Me Smile (Come Up And See Me)* − Steve Harley & Cockney Rebel
# *The Full Monty* − Anne Dudley
# *The Lunchbox Has Landed* − Anne Dudley
# *Land Of A 1000 Dances* − Wilson Pickett
# *Rock And Roll, Part 2* − Gary Glitter
# *Hot Stuff* − Donna Summer
# *We Are Family* − Sister Sledge
# ''Flashdance... What A Feeling '95* − Irene Cara
# *The Stripper* − Joe Orchestra Loss
# *Je t'aime… moi non plus'' − Serge Gainsbourg & Jane Birkin

## Kanpo estekak 
* The Full Monty filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Brasil uhartea

[200px|thumb|Brasil uhartea [Irlandako kostaldearen aurrealdean, 1572an datatutako Abraham Orteliusen Europako mapan ikusgai.]]

**Brasil uhartea** edota **Hy-Brasil** ustez Ozeano Atlantikoko lekuren batean dagoen uharte mamu bat da, Irlandar mitologian aipatu zenetik izendapen ugariz ezagutua, haietako batzuetan San Brendanen uhartea. 1367ko Pizigani-ren mapan 'Braçir uhartea* izenez agertzen da, eta ondorengoetan *Braxil*, *Brazille'', Brasile, Bracie, Bresily, Bersil, Brazilæ, Bresilji, Braxilis, Branzilæ, O'Brasil edota O'Brassil izenez, *Hy Brasil*, eta beste aldaera batzuk XVIII. mendean marraztutako Jefferys-en maparaino ailegatuko dira. Vinlandeko mapa eztabaidatuan Frantziako kostaldearen aurrealdean kokatutako San Brendanen uhartearekin identifikatzen du: «Magnæ insulæ Beati Brandani Branziliæ dictæ».

1498an Errege Katolikoen enbaxadorea zen Pedro de Ayala ingeles gortera zuzendu zen, ondoren ingeles ontziak azken urteetan uharteaten bila aritu zirela berri eman zuen.

Aipatutako itsas espedizio hauek 1480an hasiak litzatezke, bakailao arrantzaguneak topatzeko helburuz eginak. 1498an John Day ingeles merkatariak ziurrenik Kristobal Koloni zuzendutako gutunean Bristolgo itsasgizon batzuk uhartera iritsi zirela baieztatu zuen, Iparraldeko Ozeano Atlantikoan kokatuz, Ternuatik hurbil eta Joan Cabotoren espedizioekin lotuta.
 
Aipatutako *uharte mamu* hau Europa legoke, Irlandako kostaldearen aurrealdean, hortaz, 1500 inguruan portugaldar itsasgizonek topatutako Brasil herrialdearekin zerikusirik ez duela dirudi. Halaber, Brasil izenaren jatorria agertzen den erregistrorik ez da topatu ahal izan, baina uste denez, aipatutako uharte mamu honen hasierako izena Basil litzateke, ondoren Hi-Brasil edota Hy-Brasi izatera pasatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xenorhina ocellata

***Xenorhina ocellata*** *Xenorhina* generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Microhylidae

## Kanpo estekak
Ornithogalum pyrenaicum

***Ornithogalum pyrenaicum*** Asparagaceae familiako landarea da, Europan jatorria duena. Jateko ona da, zainzuriaren antzekoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oiloesne

**Olioesnea** (*Ornithogalum umbellatum*) Asparagaceae familiako landarea da, hego eta erdialdeko Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena. Landare toxikoa, lehen herri sendagintzan erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phyteuma orbiculare

***Phyteuma orbiculare*** Campanulaceae familiako landarea da, Europan jatorria duena.

## Azpiespezieak 
* *Phyteuma orbiculare* subsp. *flexuosum* R. Schulz
* *Phyteuma orbiculare* subsp. *montanum* R. Schultz
* *Phyteuma orbiculare* subsp. *orbiculare*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Weymouth pinu

thumb|*Pinus strobus*
**Weymouth pinua** edo **estrobo pinua** (*Pinus strobus*) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. Beste lekuetan landare apaingarri moduan erabiltzen dute. Berezkoa da Ternuan, Kanadan, eta hortik mendebaldera Aintzira Handietan, hego-ekialdera Manitoban eta Minnesotan (AEB), eta hegoaldera Appalacheak eta Georgiara iritsi arte. Alabaman ere aurki liteke, altuera handian. 

Irokesek euren konfederazioaren ikur zentral gisa dute oraindik ere, eta "Bakearen Zuhaitz" deitzen dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Hasselhoff

**David Michael Hasselhoff** (1952ko uztailaren 17a, Baltimore, Maryland) estatubatuar aktore eta abeslari bat da. Aitaren alderik alemaniar jatorria du. Mundu mailan *Knight Rider* eta *Baywatch* telesailetako protagonista izateagatik ezaguna da.

## Kanpo estekak 
* David Hasselhoff aktorearen webgunea
Peter Cattaneo

**Peter Cattaneo** (Twickenham, Londres, 1964ko uztailaren 1a) ingeles zinema zuzendari bat da. 1991 eta 1998 Oscar Sarietarako izendatua izan zen. Izendapen horietako bat 1997ko *The Full Monty* filmarengatik izan zen, gaur egun arte bere lanik arrakastatsuena izan dena.

## Filmografia 
* *The City Vicar* (2010) (telesaila)
* *The Rocker* (2008)
* *Opal Dream* (2005)
* *Lucky Break* (2001)
* *The Full Monty* (1997)
* *Loved Up* (1995) (TB)
* *Teenage Health Freak* (1991) (telesaila)
* *Say Hello to the Real Dr Snide* (1992) (TB)
* *The Full Wax* (1991) (telesaila)
* *Dear Rosie* (1990)

## Kanpo estekak 
* Peter Cattaneo zinema zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai
Luis II.a Hungariakoa

**Luis II.a Hungariakoa** (, ; Buda, gaur egun Budapest, 1506ko uztailaren 1ean – Mohács, Hungariako Erresuma, 1526ko abuztuaren 26a) 1516-1526 urteetan Hungariako eta Bohemiako erregea izan zen. Ladislao II.a Jagellondarraren semea zen eta Maria Hungariakoa, Karlos V.aren arrebarekin ezkondu zen. Belgrad hiriaz jabetu ziren otomandarren aurka borrokatu zen, baina ezin eutsi izan zien. 1526an Suleiman I.ak gidatutako otomandar armada Hungarian sartu eta Mohácseko guduan gudaroste hungariarra xehakatu zuen. Gudu hartan hil zen Luis II.a.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Nova Icària hondartza

**Nova Icària hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondarta bat da. Sant Martí barrutian dago, hiriaren kostaldearen erdigunean. 400 metro luze eta 63 zabal ditu. Bogatell hondartzarekin batera hiriko lasaienetakoa da.

Bartzelonako ekipamendu gehien duten hondartzetako bat da, aisialdirako ekipamendua ere baduelarik.

## Kanpo estekak
Bogatell hondartza

**Bogatell hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondartza bat da. Sant Martí barrutian dago. 640 metro luze eta 50 metro zabal ditu. Hiriaren kostaldea berreskuratu zenean kalitatea bereganatu zuen hondartzetako bat da.

Bizikletaz bertaratzea erraza da, bertan bidegorria baitago. Bestalde, kirol instalakuntzak ere baditu, gainera Bogatell aldamenean ping-pong mahaiak ere badaude.

## Kanpo estekak
Mar Bella hondartza

**Mar Bella hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondartza bat da. Sant Martí barrutian dago. 500 metro luze eta 42 metro zabal ditu. 1992ko Udako Olinpiar Jokoak hasi aurretik eremu honetan burututako hirigintza eraberritzearen ondorioz sortua izan zen.

Hondartza honek nudismorako gune bat du. Bestalde, udaldean jende homosexualentzako zuzendua dagoen taberna-diskoteka bat ere badago, bertan gauez festak egiten direlarik. Egunez taberna honek berezko funtzioa betetzen du. Tabernaren aurrealdea gay bainu zaleentzat zuzendua dago.

## Kanpo estekak
Nova Mar Bella hondartza

**Nova Mar Bella hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondartza bat da. Sant Martí barrutian dago. 500 metro luze eta 45 metro zabal ditu. 1992ko Udako Olinpiar Jokoak hirian ospatu behar zirela eta, hiriaren kostaldea eraberritu zen, ondorioz Mar Bella hondartza eta Mar Bella hondartza sortu ziren.

Barceloneta hondartza baina lasaiagoa da, bertan ia inor egoten ez baita.

## Kanpo estekak
Muki-belar

**Muki-belarra** (*Pinguicula grandiflora*) Lentibulariaceae familiako landare intsektujalea da.

## Ezaugarriak 
Landare txikia da, 12-15 zentimetro luze, erroseta-formakoa. Hosto luzangak ditu, berde argiak; haien azala, harrapaketaz eta digestioaz arduratzen diren guruinen presentziaren ondorioz, distiratsua, koipetsua eta eranskorra da. Lore zurtoin tentea errosetaren erdian garatzen da, eta haren muturrean lore bakarra, morea, atzealdean ezproi luze bat duena. Loraldia, altitudearen arabera, apiril-uztail bitartean gertatzen da. Muki-belarra udan soilik da karniboroa, udazkenean intsektuak harrapatzeko ahalmenik ez duten hostoak agertzen baitira.

Hostoen distirak erakartzen ditu intsektuak eta, azalean ezartzen direnean, itsatsita gelditzen dira. Haren harrapaketa mekanismoa pasiboa edo erdiaktiboa ote den ez dago erabat argi; izan ere, hostoen ertzek barrurantz biltzeko joera dute. Prozesu mantsoa da eta bi egun inguru behar izaten du guztiz bukatzeko. Beraz harrapaketarekin baino, digestioarekin du zerikusia. Horrez gain, hostoaren azalak beherantz egin ohi du biktima itsatsita gelditu den lekuan eta, horrela, digestio-jarioetan barneraturik gelditzen da. Digestio-prozesua 3-4 egunetan gertatzen da; ondoren, hostoak berehala zabaldu eta haien gainean intsektuen hondarrak agertzen dira. Hostoak etengabe berritzen dira, beren iraupena 5-6 egunekoa baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errekondo, Jakoba *Otordu lasaia* Argia astekaria, 2009ko ekainak 7, argia.eus
Llevant hondartza

**Llevant hondartza** () Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen hondartza bat da. Sant Martí barrutian eta Nova Mar Bella hondartzaren alboan dago. 360 metro luze eta 59 metro zabal ditu, eta 2006ko udaz geroztik bertan dago. Prim kaia eta lehenbizian Bartzelonako Itsas Zooa egon behar lukeen plataformatik sortua izan zen.

## Kanpo estekak
Matias I.a Hungariakoa

**Matias Corvino** (; Cluj-Napoca, Hungariako Erresuma, 1443ko otsailak 23 – Viena, 1490eko apirilak 6a) Hungariako erregea izan zen 1458-1490 bitartean, **Matias I.a Hungariakoa** izenarekin. 1469n Bohemiako errege koroatua izan zen.

## Bizitza 
János Hunyadiren semea zen. 1458an Hungariako errege izendatu zuten. 1469ko Brnoko Dietan txekiar katolikoek Bohemiako errege hautatu zuten. Bohemiako koroarako eskubideak zirela eta, Jurgi Poděbradykoaren eta honen ondorengo Ladislao Jagellonen aurka borrokatu zen. Azkenik, 1478an Olomuc-eko bakea sinatu zuten eta Hungariako Erresumak Moravia eta Silesia bereganatu zituen. Otomandarren aurka ere arrakastaz borrokatu zen eta, aldi baterako, Bosnia (1463), Moldavia eta Valakia (1467) eta Serbia (1482) berreskuratu zituen. Horrela, Erdialdeko Europako erresuma handiena eratu zuen.

Monarka humanista izan zen, Italiako Pizkundeko mezenasen parekoa. Zientziak eta literatura indartzeko ahaleginak egin zituen. 1465ean Budako unibertsitatea sortu zuen. Europako liburutegi oparoena osatu zuen eta inprimeria Hungarian sar zedin lan handia egin zuen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barakaldoko geltokia

**Barakaldoko geltokia** hurrengoei egin ahal dio erreferentzi:

* Barakaldoko geltokia (Bilboko metroa), Bilboko metroaren geltokia.
* Desertu-Barakaldo geltokia, Adifen geltokia, non Renfeko aldirien zerbitzuak eskaintzen diren.