Albert Bruce Sabin

**Albert Bruce Sabin** ( /ˈseɪbɪn/ SAY-bin; jaiotzez Abram Saperstejn; Bialystok, Polonia, 1906ko abuztuaren 26a - Washington Hiria, AEB, 1993ko martxoaren 3a)  poloniar-estatubatuar mediku ikertzailea izan zen, poliomielitisaren aurkako ahozko txertoa garatzeagatik ezaguna, gaixotasuna ia desagerrarazteko funtsezko zeregina izan duena. 1969tik 1972ra, Israelgo Weizmann Zientzia Institutuko presidente izan zen.

1921. urteaz geroztik Estatu Batuetan bizi izan zen. New Yorken egin zituen ikasketak eta doktoregoa 1931. urtean lortu zuen. Han egin zituen gizakiaren poliomielitisari buruzko lehenengo lanak. Ondoren New Yorkeko Bellevue Hospitalean lan egin zuen eta Londresko Medikuntzako Lister Institutuan ere bai. 1935ean New Yorkeko Rockefeller Institutuan sartu zen, handik bi urtera pediatria-eskolak ematen hasi zen Cincinnatiko Unibertsitatean eta 1974an Charlestonen (Hego Carolina) egon zen.

Poliomielitisaren birusaren hazkundea gizakiaren nerbio-ehunean *in vitro* frogatzen lehena izan zen, eta baita birus horren jatorrien kontrako ahoko txerto bat lantzen eta lortzen lehena ere (bazen beste bat Jonas Salkek garatua intramuskularra, baina ahozkoa emateko errazagoa zen eta bizitza osorako babesa ematen zuen, biek ala biek ez zuten haien txertoa patentatu mundu guztiarengan irits zedin). Sabinek frogatu zuen, orobat, infekzioa digestio-aparatuaren bidez zabaltzen zela, eta ez arnasbideetatik. Poliomielitisaren kontrako txertoa Estatu Batuetan erabili zen gizakietan eritasun hori eragiten duen birusaren kontra. Beste eritasun biriko batzuen kontrako txertoak era aztertu zituen.

## Biografia 
Abram Saperstejn Białystoken jaio zen, Errusiar Inperioan (1918a baino lehen eta geroztik Polonian), guraso poloniar-juduak zituela, Jacob Saperstejn eta Tillie Krugman. 1921ean, bere familiarekin batera emigratu zuen SS Lapland itsasontzian, Anberestik New Yorkeko portura zihoana. 1930ean, Estatu Batuetako herritartasun lortu zuen eta Albert Bruce Sabin izena aldatu zuen. Patersonen (New Jersey) graduatu zen batxilergoan.

Sabinek odontologia programa batean hasi zuen unibertsitatea, baina birologian interesa zuen eta espezialitatez aldatu zen. Zientzietako lizentziatura lortu zuen 1928an eta medikuntzako titulua 1931n New Yorkeko Unibertsitatean.

1983an, Sabinek lepoko bizkarrezurraren kaltzifikazioa garatu zuen, eta horrek paralisia eta min bizia eragin zizkion. Sabinek telebistako elkarrizketa batean agerian utzi zuen esperientzia horrek bizitza osorako mina arintzen lanean eman zezan erabakiarazi ziola. Egoera hau arrakastaz tratatu zen Johns Hopkins Ospitalean egindako ebakuntza batekin 1992an, Sabinek 86 urte zituela. Urtebete geroago, Sabin Washingtonen, D.C.-n hil zen, bihotz-gutxiegitasun baten ondorioz.

## Medikuntza ibilbidea 
Sabin barne medikuntzan, patologian eta kirurgian trebatu zen New Yorkeko Bellevue Ospitalean 1931tik 1933ra. 1934an, ikerketa egin zuen Ingalaterrako Lister Medikuntza Prebentiborako Institutuan, eta ondoren Rockefeller Ikerketa Medikorako Institutuan (gaur egun Rockefeller Unibertsitatea) sartu zen. Garai hartan, ikerketan interes handia garatu zuen, batez ere gaixotasun infekziosoen arloan.

1939an, Cincinnati Haur Ospitalera joan zen bizitzera, Ohion. Bigarren Mundu Gerran, AEBetako Armadako Medikuntza Gorputzeko teniente koronela izan zen eta entzefalitis japoniarraren aurkako txertoa garatzen lagundu zuen. Haur Ospitalearekin zuen lotura mantenduz, 1946rako, Cincinnatiko Unibertsitateko Ikerketa Pediatrikoko buru ere bihurtu zen. Cincinnatiko Haur Ospitalean, Sabinek Robert M. Chanock-en beka gainbegiratu zuen, eta bere "zientzialari izarra" deitzen zion.

Sabinek 1967an Kubara bidaia bat egin zuen, Estatu Batuen eta Kubaren arteko lankidetza-harreman bat ezartzeko aukera eztabaidatzeko Kubako funtzionarioekin, zientzia-akademia nazionalen bidez, bi herrialdeek izan ez arren harreman diplomatiko formalik.

1969-72 urteetan Israelen bizi izan zen, Rehovoteko Weizmann Zientzia Institutuko presidente gisa. Estatu Batuetara itzuli ondoren, Hego Carolinako Medikuntza Unibertsitatean ikerketa-irakasle gisa lan egin zuen (1974-82). Geroago Washington D.C. eremura joan zen bizitzera, eta han John E. Fogarty Nazioarteko Zentroan, Bethesda-ko (Maryland) NIH campusean, ikertzaile egoiliarra izan zen.

Salkek poliomielitisaren aurkako txerto inaktibatu bat (IPV) garatu zuen, injekzio bidez ematen den "hildako" txerto bat, 1955ean erabiltzeko abian jarri zena. Poliomielitisaren konplikazio gehienak prebenitzeko eraginkorra zen, baina ez zuen hasierako hesteetako infekzioa prebenitu.

Polioaren biktimen autopsiak eginez, Sabinek frogatu ahal izan zuen poliomielitisa ugaldu eta hesteak erasotzen zituela nerbio-sistema zentralera joan aurretik. Horrek ere iradokitzen zuen poliomielitisaren birusa enbrioi-garuneko ehunaz gain beste ehun batzuetan ere haz zitekeela. Txertoak garatzeko metodo errazago eta merkeagoak sortuz John Enders, Thomas Huckle Weller eta Frederick Robbinsek poliomielitisa arrakastaz hazi zuten nerbio-ehun ez-laborategiko kulturetan 1949an, eta lorpen horrek 1954ko Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria irabazi zien.

Sabinek poliomielitisaren birusaren andui mutanteetan oinarritutako ahozko txerto bat garatu zuen, antigorputzen ekoizpena estimulatzen zuena, baina paralisia eragiten ez zuena. Bere ahozko txerto bizi ahulduaren hartzaileen artean bera, familia eta lankideak zeuden. Sabinen lehen entsegu klinikoak Chillicothe Ohioko erreformatorioan egin ziren 1954ko amaieran. 1956tik 1960ra, errusiar lankideekin lan egin zuen ahozko txertoa hobetzeko eta bere eraginkortasun eta segurtasun apartekoa frogatzeko. Sabinen txertoak hesteetan funtzionatzen zuen poliomielitisa odolera sartzea eragozteko.

1955 eta 1961 artean, ahozko txertoa gutxienez 100 milioi pertsonatan probatu zen SESBn, Ekialdeko Europako zenbait lekutan, Singapurren, Mexikon eta Herbehereetan. Sabin anduietatik lortutako ahozko poliomielitisaren birusaren (OPV) txertoaren lehen ekoizpen industriala eta erabilera masiboa Mikhail Chumakov zientzialari sobietarrak antolatu zuen. Horrek bultzada kritikoa eman zuen OPVren eskala handiko entsegu klinikoak Estatu Batuetan 1960ko apirilean Cincinnatiko 180.000 eskola-umerekin egiteko. Sabin eta bere kideek aitzindari izan ziren immunizazio masiboko tekniketan, eta poliomielitisa desagerrarazi zuten Cincinnatin. March of Dimes Fundazioaren aurkakotasun handia izan zuten, Salken txerto hil nahiko eraginkorraren erabilera babesten zuelako. Sabinek Osasun Publikoko Zerbitzuari (PHS) irabazi zion bere hiru txerto-anduiak lizentziatzeko. PHS geldirik zegoen bitartean, SESBk milioika dosi bidali zituen ahozko txertoarekin poliomielitisa epidemia zuten lekuetara, hala nola Japoniara.thumb|Sabin (eskuinean) Robert C. Gallo doktorearekin, 1985 inguruan.Sabinen lehen poliobirusaren aurkako ahozko txertoa (OPV), 1 motako poliobirusen aurka erabiltzeko, 1961ean baimendu zen Estatu Batuetan. Eta 2 eta 3 motako poliobirusen aurkako txertoak 1962an baimendu ziren. Hasieran, poliobirusaren aurkako txerto monobalenteak azukre kubo batean jarriz batera ematen ziren, ahozko poliobirusaren aurkako txertoak zapore mingots eta gazia zuelako. "Robert B. Shermanen 'Azukre Koilarakada Batek' Medikamentua Jaisten Laguntzen Du" (*Robert B. Shermanen A Spoonful of Sugar Helps the Medicine Go Down*) abestiaren letra inspiratu zuen 1964ko Mary Poppins filmerako. 1964an, hiru birus serotipoak zituen OPV tribalente bakarra onartu zen. Sabinen ahozko txertoa errazagoa zen ematen Salkek 1954an garatutako lehenagoko txertoa baino, eta bere efektuak gehiago iraun zuten. Sabinen txertoa poliobirusaren aurkako txertaketa metodo nagusia bihurtu zen Estatu Batuetan hurrengo hiru hamarkadetan. Birusaren transmisio-katea hautsi zuen, eta poliomielitisa egunen batean desagerrarazteko aukera eman zuen.

Sabinek beste gaixotasun biriko batzuen aurkako txertoak ere garatu zituen, besteak beste, entzefalitisa eta dengea. Horrez gain, birusen eta minbizi mota batzuen arteko lotura posibleak ikertu zituen.

## Filantropia 
Sabinek bere txertoa patentatzeari uko egin zion, industria farmazeutikoen ustiapen komertziala baztertuz, prezio baxuekin tratamenduaren hedapen zabalagoa bermatzeko. Txertoaren garapenetik Sabinek ez zuen zentimorik irabazi, eta irakasle gisa bere soldatarekin bizitzen jarraitu zuen. "Sabin Txertoen Institutua" 1993an sortu zen txertoak garatu eta sustatzeko lanak jarraitzeko. Sabinen aitzindari lana oroitzeko, Institutuak urtero Albert B. Sabin Urrezko Domina ematen du txertoen arloan edo arlo osagarri batean egindako lana aitortzeko.

## Sariak eta aitortza 
* [thumb|Poliomielitisaren aurkako ahalegineko liderrak omendu zituzten Poliomielitisaren Ospearen Aretoaren irekieran, 1958ko urtarrilaren 2an. Ezkerretik hasita: Thomas M. Rivers, Charles Armstrong, John R. Paul, Thomas Francis Jr., Albert Sabin, Joseph L. Melnick, Isabel Morgan, Howard A. Howe, David Bodian, Jonas Salk, [Anna Eleanor Roosevelt|Eleanor Roosevelt eta Basil O'Connor.]]Poliobirusaren hiru motako andui ahulduez osatutako ahozko txerto tribalenteagatik, SESBko Sobiet Goreneko presidenteak ohore zibil gorena eman zion, Herrien arteko Adiskidetasunaren Ordenaren domina (1986).
* Polioaren Ospearen Aretorako hautaketa, 1958ko urtarrilaren 2an Warm Springs-en (Georgia) inauguratu zena
* Howard Taylor Ricketts Saria (1959)
* Robert Koch Saria (1962)
* Feltrinelli Saria (1964)
* Lasker-DeBakey Ikerketa Mediko Klinikoko Saria (1965)
* Walter Reed domina, Medikuntza eta Higiene Tropikalaren Amerikako Elkartea (1969)
* Zientziaren Domina Nazionala (1970)
* Askatasunaren Domina (1986)
* Askatasunaren Domina Presidentearena (1986)
* Cincinnatiko Konbentzio Zentroak Sabin izena izan zuen 1985etik 2006ra.
* 1999an, Cincinnatiko Haur Ospitaleko Medikuntza Zentroak Sabin izena eman zion bere hezkuntza eta konferentzia zentro berriari.
* Cincinnatiko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatearen eta Cincinnati Haurren Ospitaleko Medikuntza Zentroaren artean doan kaleari Albert Sabin Way izena jarri zioten 2000ko apirilaren 28an.
* 2006ko martxoaren 6an, AEBetako Posta Zerbitzuak 87 zentimoko zigilu bat jaulki zuen bere irudiarekin, Distinguished Americans seriean.
* 2010eko hasieran, Ohio Historical Society-k Sabin proposatu zuen finalista gisa Estatu Batuetako Kapitolioko Estatua Aretoan sartzeko estatu mailako bozketan.
* 2012an, Albert Sabin "Ohiokoar Handi" izendatu zuen Capitol Square Fundazioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Albert Sabin doktoreak ahozko poliomielitisaren aurkako txertoaren aurkikuntza, Cincinnati Children's Hospital Medical Center
*  Jonas Salken mitoa: Albert Sabinen txertoa izan zen, ez Salkena, poliomielitisa benetan garaitu zuena. Angela Matysiak-ek idatzia, 2005eko uztailaren 1ean, MIT Technology Review