Louis Theroux: The Settlers

***Louis Theroux: The Settlers*** () Louis Theroux estatubatuar zinema zuzendariaren BBCrako 2025eko film dokumentala da. Filmean Zisjordania okupatuko palestinarrei eta kolono israeldarrei egindako elkarrizketak agertzen dira, tartean Daniella Weiss eskuin muturreko kolono sionista nabarmena. Filma Louis Therouxen BBC Two saio berezien zati bat da.

## Aurrekariak 
### Zisjordaniaren okupazio israeldarra 
Sei Eguneko Gerran israeldar armada Zisjordaniaz jabetu zen, Mendebaldeko Jerusalem barne, 1967ko ekainaren 7an, hango soldaduek lurraldea Jordaniari hartu ziotenean. Nazioarteko Justizia Gorteak Zisjordaniaren egoera armada batek okupatutako lurraldetzat baieztatua du eta, Jerusalemgo Ekialdea salbu, Israeldar Gorte Gorenak halaber. Zisjordania, Ekialdeko Jerusalem salbu, Israeldar Administrazio Zibilak kudeatzen du, Israeldar Defentsa Ministerioaren adar batek. Israeldar okupazioa historia garaikideko luzeena da eta gatazka bideraezinaren ohiko adibidetzat jotzen da. Okupazioa ilegala bada ere, Israelek Zisjordania bere mendean edukitzeko hainbat argudio darabiltza: Balfour Adierazpenean errotutako eskubide historikoak, ziurtasun arrazoiak —bai barrukoak, bai kanpokoak— eta inguruak juduentzat duen balio sinbolikoa.

Zeresan handiaz, eta nazioarteko legeak urratuz, Israelek kolonia judu ugari sortu ditu Zisjordania osoan. Nazio Batuen Ziurtasun Batzordeak behin baino gehiagotan baieztatu du lurralde hartako koloniak "nazioarteko legearen bistako bortxaketa" direla, azken aldiz 2016an, Nazio Batuen Ziurtasun Batzordean 2334 Ebazpenaz. Halaber, Nazioarteko Justizia Gorteak ebatzi duenez, israeldar koloniak eratzea legez kanpokoa da, nazioarteko legearen arabera. Kolonien sorrera eta oraingo zabalketa direla eta, israeldar politika kritikatua da, finkalekuetako kolonialismoaren adibide gisa.

Okupatuta dauzkan Palestinako lurraldeen administrazioan, Giza Eskubideen nazioarteko zuzenbidearen urraketa larriak egitea leporatu diote Israeli, zigor kolektiboa barne. Zisjordanian bizi edo bidaiatzen ari diren kolono israeldarrak eta zibilak Israelgo legearen menpe daude, eta Knessetean ordezkatuta daude; aldiz, Palestinako zibilak, gehienak enklabe sakabanatuetan konfinatuta, gerra-legearen menpe daude eta ez zaie Israelgo hauteskunde nazionaletan botoa emateko baimenik ematen. Bi mailako sistema hori dela eta, Israeli apartheida egiteko akusazioa egin zaio, baina Israelek akusazio hori erabat ukatzen du. Israeldar nagusitasun militar handiak —armada eta aire-indar modernoak ditu, Palestinako gerrilla-taktiken erabilerarekin alderatuta—, gerra-krimenen akusazioak eragin ditu bi aldeetan, Israel neurrigabekeriaz akusatu baita, eta palestinarrak, eraso indiskriminatuez.

Okupazioak kritikari ugari ditu Israelen bertan ere, Israelgo soldadu batzuek uko egin baitiote zerbitzatzeari, okupazioaren aurkakoak direla eta. Okupazioaren beraren lege egoera, eta ez bakarrik horren barruan egindako ekintzak, gero eta gehiago aztertu dute nazioarteko komunitateak eta nazioarteko zuzenbidearen arloko adituek; gehienen iritziz, okupazioa hasi zenean legala izan zen ala ez kontuan hartu gabe, urteen joan-etorrian legez kanpokoa bihurtu da.

### Israeldar kokalekuak 
Israelgo asentamenduak, Israelgo koloniak ere deituak, Israelek okupatutako lurraldeetan eraikitako komunitate zibilak dira. Israelgo herritarrez beteta daude, ia judu identitate edo etniakoak direnak, eta 1967ko Sei Eguneko Gerraz geroztik Israelek militarki okupatu dituen lurretan eraiki dira. Nazioarteko komunitateak legez kanpokotzat jotzen ditu Israelgo asentamenduak nazioarteko zuzenbidearen arabera, baina Israelek hori ukatzen du. 2024an, Nazioarteko Justizia Auzitegiak aholku-iritzian adierazi zuen Israelen okupazioa legez kanpokoa zela eta ebatzi zuen Israelek "berehala eteteko eta kolono guztiak ebakuatzeko betebeharra" zuela okupatutako lurraldeetatik. Asentamenduen hedapenak askotan Palestinako lurrak eta baliabideak konfiskatzea dakar, eta horrek Palestinako komunitateen lekualdatzeak eta tentsio eta gatazka iturri bat sortzen ditu. Asentamenduak askotan Israelgo armadak babesten ditu eta maiz palestinarren aurkako indarkeriaren guneak dira. Gainera, asentamenduen eta juduentzako soilik diren saihesbideen presentziak Palestinako lurralde zatikatua sortzen du, eta horrek palestinarren garapen ekonomikoa eta mugimendu askatasuna oztopatzen ditu.

### *Ultrasionistak* (2011) 
*The Settlers* baino 14 urte lehenago, Louis Therouxek *The* *Ultra* *Zionists* dokumentala egin zuen 2011n; antzeko moduan, Zisjordaniako kolono israeldarrekin zentratu zen.

### *Gaza: nola biziraun gerra eremu batean* (2025) 
Lehenago, 2025ean, BBCk beste dokumental bat kaleratu zuen —eta segidan, kendu—, Gazako sarraskiak bertako haurrengan duen eraginaz; izenburua *Gaza: How to Survive a Warzone* zuen. Filma narratzen zuen haurra Hamasen administrazioko Nekazaritza ministroaren semea izateari lotu zitzaion erretiratzeko arrazoia.

## Ekoizpena 
Filmaren sorkuntza 2025eko otsailaren 10ean iragarri zen. Clare Sillery BBCko Dokumentalen Batzordeen buruak eskatu zuen; Josh Bakerrek, zuzendu; Sara Obeidat ekoizle nagusia izan zen; ekoizlea, Matan Cohen; Emily Wallace, ekoizpen arduraduna; eta Fiona Stourton eta Arron Fellows, ekoizle exekutiboak

Louis Theroux Zisjordaniara hiru asterako joan zen, 2024 amaieran, dokumentala filmatzeko. Bere zinema dokumentala egiteko estiloa "egilearengan zentratua" moduan ezaugarritu zuen. Filma sortzean zituen asmoak deskribatuz, hau idatzi zuen:

Nire helburua [Israelgo kolono ultranazionalistak] gertutik behatzea zen, haien pentsamoldea eta ekintzak ulertzen saiatzea, eta haien presentziak eskualdean bizi diren milioika palestinarren bizitzan duen eragina hautematea. 

## Sinopsia 
Dokumentalean, Zisjordania okupatuan bizi diren palestinarrak zein Israelgo kolonoen mugimenduko kideak elkarrizketatu eta behatu zituen Therouxek. Elkarrizketa egin zion Ari Abramowitzi, Texasko (AEB) kolono israeldarrari.

Daniella Weiss eskuin muturreko kolono sionista ospetsuarekin hitz egin zuen eta hari jarraitu, Gazako zerrenda berriro okupatzea helburu duten taldeen bilerak egiten zituen bitartean eta lurraldean bera sartzeko saiakera egin zuen bitartean. Filmean, etorkizunean Gazako zerrendan kolono bihurtzeko 800 familia israeldar errekrutatu dituela dio; mugimenduak Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroaren babesa ere baduela dio, haren esanetan publikoki adierazteko gai ez den arren.

Therouxek Evyatar koloniaren sortzaile Malkiel Bar-Hairekin hitz egin zuen

Issa Amro ekintzaile palestinarrarekin hitz egin zuen eta Palestinako Hebron hiri okupatura joan, israeldar armadako kontrol postuak zeharkatuz, Amro eta beste palestinar batzuek sarbidea debekatua duten eremuetan nabigatuz.

Masafer Yattan, Israelen okupaziopean, bizi den ekintzaile palestinar Mohammad Hureinirekin zen bitartean, Hureinik, Therouxen taldeak, eta berak eraikin batean ezkutatu behar izan zuten, soldadu israeldarrek armez eta laserrek destatu zituztelako.

## Harrera eta ondorengoak 
Stuart Heritagek, *The Guardian* egunkarirako idatzi zuenez, filma Therouxentzako itzulera gisa deskribatu zuen, COVID-19aren pandemiaren ondoko beherakada antzeman ondoren, "bere karrerako benetako mugarritzat" joz. 5 izarretik 5 eman zizkion, *The* *i Paper*-ko Gerard Gilbertek deskribatu zuen bezala, "haren onenetakotzat". *The National*ekoWilliam Mullally idazleak ere 5etik 5eko kalifikazioa eman zion, eta  "mundu osoko bihotzak eta buruak aldatzeko aukera" duela idatzi zuen, Theroux-en ospe positiboagatik eta BBC plataformagatik.

*Middle East Eye*n idatzitako iritzi artikulu batean, Peter Obornek esan zuen filmaren artea zela nola kolono israeldarren beren hitzak ia esklusiboki erabiltzen zituen beren gizatasunik eza eta sinesmen etno-nazionalistak ilustratzeko, baina Theroux ere kritikatu zuen erabili gabeko hitz batzuengatik, nabarmenki *apartheid* hitza ez erabiltzeagatik.

*Financial Times* egunkariko Dan Einavek, *The Independent* egunkariko Phil Harrisonek eta *The* *Times* egunkariko Carol Midgleyk 5 izarretik launa eman zizkioten.

Gizarte sareetan, filmaren inguruko iritziak, oro har, positiboak izan ziren.

### Mohammad Hureini 
*Mondoweiss*ek 2025eko maiatzaren 6an argitaratutako iritzi artikulu batean, Mohammad Hureinik, *The* *Settlers* filmean agertzen diren palestinarretako batek, dokumentala kritikatu zuen, filmatu zituzten zatiak alde batera uzteagatik; hor, bere familiaren historia azaltzen zuen, Nakbaz geroztik eta filmak Nakbaz duen ikuspegia, palestinar gisa bere istorioaren "zati erabakigarri" gisa deskribatuz.

BBCren aukera argia zen: egoera gaur egungo desadostasun politiko gisa kokatzea, herri oso bat lekualdatu eta ezabatzeko hamarkadetako kanpaina baten jarraipena baino.

Bazterketa hori istorio palestinarren "kolpea garbitzea]" eta "talka arintzea" gisa ezaugarritu zuen. 

Krisiaren gainazala erakutsi nahi izan balute bezala, bere sustraietan sakondu gabe; kolonoen kolonialismoari, garbiketa etnikoari eta Nakbaren ondare iraunkorrari buruzko egia osoa agerian uzteak ikusleak deseroso sentiaraziko ote zituen beldur balira bezala. Beno, deseroso sentiarazi beharko lituzke.

### Issa Amroren etxeko sarekada 
2025eko maiatzean, filma estreinatu ondoren, Issa Amrok X-ko argitalpen batean adierazi zuen Hebrongo bere etxean soldadu eta kolono israeldarrak sartu eta lapurtu egin zutela, dokumentalean parte hartzeagatik errepresalia gisa. Bere mezuan, kolonoen bideoak zeuden, bere jabetzan indarrez sartzen, eta aurpegia soldaduak, aurpegia buru-berokiez estalita. Amroren esanetan, Israelgo Poliziak esan zion ez egiteko salaketarik, eta atxilotzeko mehatxua egin zion. Therouxek Amroren artikulua bertxiotu zuen bere X profilean, dokumentalaz geroztik bere taldea Amrorekin harremanetan egon zela esanez eta "egoeraren jarraipena" egiten ari zirela.

## Ikusi, halaber 
* *No Other Land*, 2024ko palestinar dokumentala, israeldar okupazioarien aurkako erresistentziaz eta palestinarren Masafer Yatta-rako leku-aldatze behartuaz. 

## Erreferentziak 
 

## Kanpoko estekak 
*