open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stephen Graham

**Stephen Graham** (1973ko abuztuaren 3a, Kirkby, Merseyside) ingeles aktore bat da. Berak antzeztutako filma ezagunenen artean *snatch* (2000), *This Is England* (2006), *The Damned United (2009), *Public Enemies* (2009) eta *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides* (2009) daude.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Best Laid Plans* (2011)
* *Texas Killing Fields* (2011) - Rhino
* *Tinker Tailor Soldier Spy* (2011) - Jerry Westerby
* *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides* (2011) - Scram
* *Season of the Witch* (2011) - Hagamar
* *London Boulevard* (2010) - Danny
* *Public Enemies* (2009) - Baby Face Nelson
* *The Damned United* (2009) - Billy Bremner
* *Doghouse* (2009) - Vince
* *Awaydays* (2009) - John Godden
* *The Devil's Wedding* (laburmetraia, 2009) - The Hotelier
* *Inkheart* (2008) - Fulvio
* *The Crew* (2008) - Franner
* *Filth and Wisdom* (2008) - Harry Beechman
* *Drawing Dead* (2008) - Scott
* *The Good Night* (2007) - Victor
* *This Is England* (2006) - Combo
* *Scummy Man* (laburmetraia, 2006) - George
* *Goal!* (2005) - Des
* *Pit Fighter* (2005) - Harry
* *Top Buzzer* (2004) - Lee
* *Satan's Little Helper* (2004) - Alex Martin
* *American Cousins* (2003) - Henry
* *The I Inside* (2003) - Travis
* *Gangs of New York* (2002) - Shang
* *Revengers Tragedy* (2002) - 2do Oficial
* *The Last Minute* (2001) - DJ Banana
* *Blow Dry* (2001) - Argazkilaria
* *Snatch* (2000) - Tommy
* *Brothers and Sisters* (1998) - Andrew
* *Joint Venture* (cortometraje, 1998) - Ace
* *Downtime* (1997) - Jacko
* *Dancin' Thru the Dark* (1990) - Football Kid

### Telebista 
* *Boardwalk Empire* (2010-2011) - Al Capone
* *This Is England '86* (2010) - Combo
* *Occupation* (2009) - Danny Ferguson
* *Last Rights* (2005) - Steve
* *Without You* (2003) - Billy
* *Flesh and Blood* (2002) - Eddie
* *Band of Brothers* (2001) - Myron "Mike" Ranney sarjentua
* *Forgive and Forget* (2000) - John
* *Coronation Street* - Lee Sankey (1999)
* *The Lakes* (1997)
* *Devil's Food'' (1996) - WPKV News telebista kateko zuzendaria

## Kanpo loturak 
* Stephen Graham aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Komunikazio Piktogramen Sistema

**Komunikazio Piktogramen Sistema**, Picture Communication Symbols ingelesez, Roxana Mayer Johnson ikertzaileak 1981an sortutako komunikazio sistema bat da, egun komunikatzeko arazoak dituzten pertsonen artean oso zabalduta. Hasiera batean sistemak 300 piktograma zituen baina garapen arina izan zuen eta1988rako 1500 zeinu zituen hiztegia argitaratu zen  . Piktograma horiek ulertzeko oso errazak dira, transparenteak, eta horrek asko lagunduko du sistema zabaltzeko prozesuan. Euskal Herrian piktograma hauek oso erabiliak dira.

thumb| Piktogramak zuzenean ulergarriak dira.

## Euskarriak 
Sistema hau oso euskarri desberdinetan erabil daiteke, goi teknologia, esaterako ordenadore eta [komunikagailu]]en bidez, edo tresna arrunten bidez, esaterako, oholak edo tableroak erabiliz. Modu batez edo bestez, sistema bera da: erabiltzaileak piktogramak markatu behar ditu esanahi bat adierazteko. Sinboloetan beti itzulpen ortografikoa agertuko da, erabiltzaileak ez diren pertsonek hobeto ulertzeko.

thumb| KPS erabiltzen duen komunikagailu bat.

## Morfologia 
Sistema honetan, Bliss sinboloetan bezala, kategoria gramatikalak koloreen bitartez marka daitezke:
* Horia: Pertsonen izenak eta pertsona-izenordeak
* Berdea: Aditzak
* Urdina: Adjektibo deskribatzaileak
* Laranja: Izenak
* Zuria: Saski-naskia: determinatzaileak, juntagailuak, koloreak, hitz abstraktoak, e.a.
* Arrosa edo morea: Jendartean erabiltzen diren hitzak: agurrak, kortesiako hitzak, barkamenak, e.a.

## Sintaxia 
Ez du sintaxi propioa, hizkuntza desberdinetara moldatzen baita. Berez, oso sistema telegramatikoa da, bakarrik funtsezko edukiak azaltzen baitira. Horren arabera esaldi bat egiteko ez ditugu deklinabideak edo juntagailuak erabiliko, kontezptuak bakarrik. Adibidez, "Ni eskolara automobilez joan naiz" bi piktogramekin azaldu daiteke: automobila + eskola. Horren ondorioz sarritan anbiguotasuna sor daiteke eta esaldi konplexuak sortzeko ez da batere egokia.

## Erabiltzaileak 
Mayer Johnsonen sistema egokia izan daiteke komunikatzeko arazoak dituzten pertsonentzat, bereziki lengoia maila baxua behar dutenean eta hiztegi txikia dutenean. Orokorrean, oso sistema malgua da: ez da oso zaila sinbolo berriak asmatzea edo, bestela, ordezko argazkiak erabiltzea. Patologien aldetik pertsona horiek ikasteko, memoria eta sinboloak bereizteko gutxienezko ahalmena behar dute. Ikusteko eta entzuteko ahalmen handia behar dute, bestetik. Askotan beste sistemen osagarri moduan erabiltzen dira, esaterako ahozko hizkuntzarekin batera edo zeinu hizkuntzaren zeinuekin batera. Erabiltzaileen artean afasia pairatzen duten pertsonak, autismoa dutenak, perlesia, adimen-urritasuna eta abar aurki dezakegu.

## Bibliografia 
* : Casilda Elorriaga del Hierro: Zerez eginda dago komunikazioa?. Zarautz: Dakit, 2002. Sarean: https://web.archive.org/web/20071020143340/http://www.dakit.eu/Berbala-ez.pdf

## Kanpokoko lotura 
: Zenbait azalpen metodologikoak.
: Haurrekin aktibitateak antolatzeko aplikazioa.]
: Mayer Johnsonen web orrialde.

## Ikus gainera 
* Bliss sinboloak
* PIC komunikazio sistema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolasa Pradera

**Nicolasa Pradera Mendibe** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1870eko abenduaren 7a – Madril, 1959), euskal sukaldaria eta idazlea izan zen. Espainiako hainbat hiritan bere izena daramaten euskal sukaldaritzako jatetxeen sortzailea izateagatik ezaguna, baita 1933an idatzitako *La cocina de Nicolasa* sukalde-liburuarengatik ere.

## Biografia 
Ohitura eta tradizio bezala, Nicolasa Pradera jaio zenean, San Nikolas eguna izateagatik jaso zuen izen hori. Bere familia oso apala zen, herrian hazi zen. Gaztea zela, 20 urterekin Aiarako Gaitan de Ayala familiaren etxean sartu zen lan egitera eta bertan hasi zituen sukaldari laguntzaile lanak. Familia horretako alaba bat Donostiara ezkondu eta haraxe joan zen Nicolasa sukaldeaz arduratzeko. 22 urtez aritu zen bertan lanean, lanbidea ikasi zuen eta sukaldeburu izatera iritsi zen.

### Jatetxea 
Narciso Dolagarai Pikabea harakina ezagutu eta harexekin ezkondu zen. 1912an Aldamar kalean *Casa Nicolasa* jatetxe ospetsua ireki zuten. Laster ospetsu bilakatu zen. Garai hartan, Donostia Iberiar Penintsulako helmuga turistiko nagusietako bat zen, eta Espainiako eta Europako beste herrialde batzuetako noblezia eta klase aberatsak joaten ziren hara. Casa Nicolasa jatetxeak berehala hartu zuen ospea udatiarren artean eta Gregorio Marañon bezalako pertsonaiek goraipatu zuten, euskal sukaldaritzaren bezero eta miresle sutsua izan baitzen.

Jatetxea bere erreserbatuen diskrezioagatik ere ezaguna zen, non bilera garrantzitsuak egin ziren herrialdearen bilakaera politiko eta ekonomikorako.

Nicolasa Praderak jatetxea eta Casa Nicolasa marka saldu zizkion 1930ean, Maria Urrestarazu laguntzaileari, eta honek 1952ra arte gobernatu zuen. Ondoren, beste jatetxe berri bat ireki zuen seme-alabekin batera Kontxa parean "Andia" jatetxea. 

### Madrilen 
Zibilaren ondoren, 1940an, Madrilera joan zen alabarekin eta bertan "Nicolasa" jatetxea ireki zuen, Sevilla kalean lehenik eta Velázquez kalean gero.

1986tik Juan Jose Castillok zuzendu zuen jatetxea 2010eko urrira arte. Urte horretan Donostian zegoen Casa Nicolasa jatetxea itxi zuen 98 urteko historiaren ondoren.

## Lanak 
Nicolasa Pradera batez ere ezaguna da idatzi zuen sukaldaritza liburuagatik: *La cocina de Nicolasa*. Ez da edonolako liburua. 1933. urtean egin zen lehen argitarapena eta geroztik 19 alditan gutxienez berrargitaratu da, azken argitarapena, hogeigarrena, 2001. urtekoa da. Gregorio Marañonek hitzaurrea eman zion. Euskal gastronomiaren erreferentziazko lan bihurtu zen.

## Legatua 
Francis Paniego sukaldari errioxarrak emakume sukaldari gisa duen irudia nabarmendu zuen RNEn, emakume sukaldariei eskainitako irratsaioan.Bere garaiari aurrea hartu zion emakumea izan zen, sukaldari bikaina, estilo bat markatu zuena, eta bere garaiko emakume sukaldari askorentzat benetako erreferente bihurtu dena. (RNEko *De Pe a Pa* programaren barruko "Mujeres Cocineras" espazioa. 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Copan eraikina

thumb|300px|eskuinera|Edifício Copan
**Copan eraikina** Brasilgo São Paulo hirian dagoen bulego etxe orratza da. Guztira 115 metro eta 35 solairu dauzka eta 1966an amaitu zuten eraikitzen.

Oscar Niemeyer arkitektoak diseinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1991ko Munduko Errugbi Kopa

**1991ko Munduko Errugbi Kopa** gizonezkoen bigarren Munduko Errugbi Kopa izan zen. 1991ko urriaren 3tik azaroaren 2ra jokatu zen, Euopako bost herrialdek antolaturik: Ingalaterrak, Eskoziak, Galesek, Irlandak eta Frantziak. Australia atera zen txapeldun, finalean Ingalaterrari 12 eta 6 irabazirik; Zeelanda Berria izan zen hirugarrena eta Eskozia laugarrena.

## Parte-hartzaileak 
Hamasei herrialdek parte harte zuten 1991ko Munduko Errugbi Kopan. 1987ko Munduko Errugbi Kopako final laurdenetara iritsi ziren zortzi taldeak zuzenean sailkatu ziren. Gainerako zortzi postuak kontinenteka egindako lehiaketa sistema baten bidez erabaki ziren; 33 herrialdek parte hartu sailkapen lehiaketa horietan.

;Zuzenean sailkatutako herrialdeak
#  Zeelanda Berria, 1987ko txapelduna
#  Frantzia, bigarrena
#  Gales, hirugarrena
#  Australia, laugarrena
#  Eskozia, final laurdenetara iritsia
# 23px Irlanda, final laurdenetara iritsia
#  Fiji, final laurdenetara iritsia
#  Ingalaterra, final laurdenetara iritsia
;Kontinente-lehiaketetan sailkatutakoak
#  Zimbabwe (Afrika)
#  Kanada (Amerika 1)
#  Argentina (Amerika 2)
#  Estatu Batuak (Amerika 3)
#  Mendebaldeko Samoa (Asia eta Ozeania 1)
#  Japonia (Asia eta Ozeania 2)
#  Italia (Europa 1)
#  Errumania (Europa 2)

## Hiriak eta estadioak 
## Multzo fasea 
Hamasei taldeak lau multzotan banatu zituzten, eta multzo bakoitzean ligaxka jokatu zen, denak denen kontra. Garaipenak hiru puntu ematen zituen, berdinketak bi, eta porrotak bat. Multzo bakoitzeko lehenbiziko bi taldeak bigarren fasera igaro ziren.

### A multzoa 
----

----

----

----

----

### B multzoa 
----

----

----

----

----

### C multzoa 
----

----

----

----

----

### D multzoa 
----

----

----

----

----

## Bigarren fasea 
### Final laurdenak 
----

----

----

### Finalerdiak 
----

### 3. eta 4. postuak 
### Finala 
## Estatistikak 
### Entsegugile onenak 
### Puntugile onenak 
## Ohorezko postuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniako mizpirondo

**Japoniako mizpirondoa** (*Eriobotrya japonica*) *Cupressus* generoko zuhaitz espezie bat da.

Izena nahasgarria da, jatorria Txina hego-ekialdean baitu eta ez Japonian, eta gainera, ez duelako mizpirondoekin (*Mespilus* generoarekin) inolako senidetasunik. *Eriobotrya* terminoak "luku iletsua" esan nahi du -fruituak multzo iletsutan sortzen dira-.

## Ezaugarriak 
Hosto iraunkorrak dituen zuhaitz txikia da: 8 m garai izatera irits daiteke.
Japoniako mizpirondoaren adaburua biribildua da; eta adarrak, ugariak eta bihurriak.

### Zurtoina – Azala 
Zurtoina txikia eta adarkatua da, eta azala grisa eta zartatua.

### Hostoak 
Japoniako mizpirondoaren hostoak handiak, eliptikoak, horzdunak eta larrukarak dira; berde ilunak eta ilegabeak gainaldetik, eta argiagoak eta ile ugarikoak, berriz, azpialdetik.

### Loreak 
thumb|250px|ezkerrera|Loratzen
Loreak, zuriak eta usaintsuak (arbendolaren usaina dute), multzotan sortzen dira (panikulatan), udazkenean edo neguaren hasieran.

### Fruituak 
Neguaren amaieran edo udaberrian sortzen dira Japoniako mizpirondoaren fruituak (Japoniako mizpirak). Mizpirak mamitsuak eta esferikoak dira, horiak edo laranja kolorekoak, eta jangarriak (zaporeak laranjarena gogorarazten du); mizpirek bi edo hiru hazi lodi, distiratsu eta koloretsu dituzte.

## Habitata 
Japoniako mizpirondoak Txinan du jatorria. Europan, zuhaitz apaingarri gisa erabiltzen da XVIII. mendetik, eta Mediterraneoan, XIX. mendetik, fruta-arbola gisa.
Klima epelak edo beroak ditu berezkoak, eta lurzoru azido eta lehorrak.

## Erabilera 
Fruta-arbola da Japoniako mizpirondoa, eta mizpirak oso gozoak dira.
Marmeladak, gozokiak eta likoreak egiteko oso estimatuak dira mizpirak.

Lorategi eta parkeetan kultibatzen da, dituen hosto handi eta ederrengatik.

Mizpira astringentea da, eta A bitaminan aberatsa.

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
Jean-Jacques Annaud

**Jean-Jacques Annaud** (1943ko urriaren 1a, Essonne, Île-de-France) frantziar zinema-zuzendari, -ekoizle eta gidoigile bat da.

Urte askoan publizitatearen munduan lan egin ondoren, 1980ko hamarkadan fama handia hartu zuen zinemagile gisa. Kamerunen ibili zen soldadu, eta Afrikako kolonialismoari buruz egin zuen lehen filma: *La Victoire en chantant* (1976, gero izena aldatuta, *Noirs et blancs en couleur*), eta ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar saria jaso zuen. Gero, aurrekontu handiko film asko egin ditu, gehienak literatura-lan ezagunetan oinarrituak. 1981eko *Suaren bila* filmean, historiaurreko gizonaren bizimodua irudikatzen saiatu zen, ikuspegi erdi-dokumentala erabiliz. Beste film ezagun batzuk: Umberto Ecoren nobelan oinarritutako *Larrosaren izena* (1986); *Hartza* (1988), ikuspegi ekologistaz eginiko filma; Marguerite Durasen nobelan oinarritutako *L´Amant* (1992); eta *Zazpi urte Tibeten* (1997). Moldaketa literarioak direla eta, Europako zinemagile polemikoenetakoa da, aurrekontu handiak erabiltzen dituelako eta ingelesez egiten dituelako.

## Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Jean-Jacques Annaud zinema-zuzendariaren IMDBko fitxa ikusgai
Benny Wenda

**Benny Wenda** Mendebaldeko Papuako buruzagi tribala da, Mendebaldeko Papua Indonesiatik independizatzea helburutzat duena. Erresuma Batuan erbesteratuta bizi da. 2002an epaiketa baterako zain atxiloturik zegoela ihes egin ondoren, gobernu Britainiarrak asilo politikoa eman zion.

## Gazte aroa 
Benny Pyramid herrian jaio zen, Mendebaldeko Papuako Baliem bailaran. 1977an, bi urte zituela, Indonesiako armadak buruturiko bonbardeaketa batean bere familiako hainbat kide hil ziren. Hau dela eta, osaba batek hezi zuen. Wenda-ren buruzagitza tribuko adinduek erabakia izan zen.
Mendebaldeko Papua

**Mendebaldeko Papua** (edo **Mendebaldeko Ginea Berria**) Indonesiaren menpe dauden Ginea Berria uharteko mendebaldeari eta beste uharte txikiago batzuei deritze. Lurraldea bi Indonesiako probintziatan banatuta dago: Papua eta Mendebaldeko Papua. Ginea Berriko ekialdean Papua Ginea Berria dago.

### Bandera 
thumb|ezkerrera|*Goizeko Izarra*, Mendebaldeko Papua independentearen aldeko bandera.

Mendebaldeko Papuaren independentziaren aldekoek *Goizeko Izar* izeneko bandera erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Tollan-Xicocotitlan

**Tollan-Xicocotitlan** (**Tula** gisa ere ezaguna) Mexikoko antzinako hiri bat da, egungo Tula de Allende hiritik (Hidalgo estatua) gertu dagoena.

## Historia 
Iparraldetik eta Teotihuacan hiritik etorritako toltekek sortu omen zuten 856an. Apaiz-aristokrazia batek izan zuen aginpidea mende eta erdi bitartean; garai horretan Quetzalcoatl jainko bakezalea gurtzen zuten, giza sakrifizioak debekatzen zituena. Baina 999an kanpoko osteak etorri eta Tezcatlipoca jainko gerrazalea, giza sakrifizioak eskatzen zituena, ezarri zuten jainkotzat. Orduan, gerrarako gizarte-antolamendua nagusitu zen, eta Tularen eragina erdiko ordokian barrena zabaldu zen, harik eta 1168 inguruan Tula gainbeheran hasi zen arte.

1941ean hasi ziren Tulako aztarnen indusketak. Hirigunea muino baten inguruan dago; muinoaren gainean plaza handi bat dago, jauregiz, tenpluz eta pilotaleku batez inguratua. Tlahuizcalpantecuhtli jainkoaren tenplua edo Goizeko Izarrarena da eraikin nagusia. Garrantzi handikoak dira, halaber, Coatepantli edo sugeen horma, erlijiozko ospakizunak egiteko lekua, giza bihotzak jaten ari diren animaliak irudikatzen dituzten behe-erliebeak eta *Chac-mool* estatuak.

## Irudi galeria 

|Gune arkeologikoaren ikuspegi axonometrikoa.
File:Panorámica de la zona arqueologica de Tula.JPG|Tula gune arkeologikoaren ikuspegi panoramikoa.
irudi:Pirámide tula.jpg|Tulako "C" piramidea.
File:Wiki22.jpg|*Chac-mool* estatua.

## Ikus, gainera 
* Chichén Itzá

## Kanpo estekak 
*  "Ciudad Tolteca de Tollan, Tula, México" artikulua *Tectónica* arkitektura-aldizkariaren blogean
## Erreferentziak
Zuberoa (jatetxea)

**Zuberoa** Gipuzkoako Oiartzun udalerriko Iturriotz auzoan dagoen jatetxe bat da. Jatetxearen jabea eta arduraduna Hilario Arbelaitz sukaldari ezaguna da. 600 urte inguru dituen Garbuno baserrian dago.

Belaunaldiz belaunaldi pasatu da jatetxe hau, eta euskal plater tradizionalak prestatzen dituzte, ukitu moderno batekin. Michelin izar bat ere badu. Bederatzi platereko menua eskaintzen dute 159,50 euroan, eta sarrerako platerek, berriz, 38,50 eurotik gora balio dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zuberoa jatetxearen webgunea
Eutifronen dilema

**Eutifronen dilema** Platonen *Eutifron* elkarrizketan agertzen da, Sokratesek Eutifroni hauxe galdetzen dionean: "Ona, ona delako maite dute jainkoek, edo jainkoek maite dutelako da ona?”

Dilema honek eragin handia izan du erlijioaren filosofian, batez ere erlijio monoteistetan, baina honelako modu honetan: “Etikoki ona dena, ona delako da Jainkoak agindua, edo Jainkoak agindua delako da etikoki ona?”

## Kanpo estekak
Dilema

**Dilema** (grezieraz, δί-λημμα, “biko proposamena”) elkarren kontrako bi irtenbide dituen problema da. Erretorikarako tresnak dira dilemak, “A edo B onartu behar da” gisakoak. Gaizki erabilita, dikotomia aizuna edo falazia izanen litzateke.

## Dilema motak 
* Presoaren dilema
* Eutifronen dilema

## Ikus, gainera 
* Paradoxa

## Kanpo estekak 
* Lander Uriarte: "Dilema: lehen hezkuntzan ahozkotasuna lantzeko baliabidea".
Paradoxa

**Paradoxa** (latinezko *paradoxa*, "iritzi komunaren kontrakoa") kontraesana dakarren baieztapena edo baieztapen multzoa da, nahiz eta hasiera batean egiazkoak iruditu, edo logikaz eta intuizioaz kontrakoak diruditenak. Beste modu baten esanda, iritzi orokorraren aurkakoa da, edo kontraesan logikoarekin, baina edukia egiazkoa da. Paradoxak ez du kontraesan logikorik, itxura baino ez du.

Oso maiz, ordea, paradoxetako baieztapenetan ez dago benetako kontraesanik, hasierako premisa bat edo gehiago faltsua dela frogatzen delako, edota hitz-jolas bat, edo bateraezina. Edonola ere, paradoxa zenbaitek ez dute eskuarki onartzen diren irtenbiderik (Curryren paradoxa, esaterako).

Kontraesanaren parekoa da paradoxa hitza sarritan. Literaturan eta bestelako arteetan, paradoxek ez dakarte kontraesanik, eta egoera ironikoei atxikita erabiltzen dira. Batzuetan, harridura soilerako erabiltzen da paradoxa hitza.

## Paradoxa motak 
* EPR paradoxa: Behatzaile batek horietako baten inertzia neurtzen badu, badaki zein den bestearen inertzia. Posizioa neurtzen badu, beste partikularen posizioa berehala jakin dezake, eta horrek zentzuaren kontra egiten du.
* San Petersburgo paradoxa: Paradoxa bat da, balio infinitua duen apustu-joko bat. Paradoxa horretan, erabakien teoriaren arabera, edozein apustu onartzea gomendatzen da, berdin dio zein handia izan daitekeen. Hau da, ezein pertsona arrazionalek jarraituko ez lukeen ekintza.
* Schrodingerren katua: Katu sartzen duzuenan kaxa batean,guk konturatu gabe aldaketak egiten dugu, nahiz eta aldaketa txiki bat izan. 
*Urtebetetzeen ebazkizuna
*Gezurtiaren paradoxa: Pertsona gezurti bat gezurra esaten duenean beti gezurra esango du, baina berarentzako esaten duena egiada. Honekin esan nahi dut, paradoxa bat dagoela. Adibidez, hiltzaile bat zubi batean dagoenean berdin da zer esaten duen,beti gezurra izango da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dilema.
* Monty Hallen paradoxa.

## Kanpo estekak
Kaukasoar

thumb|eskuinera|Kaukasoar tipoak 1914ko liburu batean.
**Kaukasoar arraza** edo "zuria" erabili izan da Europa, Ipar Afrika, Afrikako Adarra, Ekialde Hurbila, Erdialdeko Asia eta Hegoaldeko Asiako jende multzo zenbait nahiz guztiak izendatzeko. Historikoki, eskualde handi horietako biztanle guztiak deskribatzeko erabili izan da terminoa, azalaren kolorea kontuan hartu barik batzuetan.

Kontzeptua 1800 inguruan Johann Friedrich Blumenbach zientzialari eta antropologo klasiko alemaniarrak garatu zuen.

## Kanpo estekak
Negroide

250px|thumb|Tipo negroideak 1914ko liburu batean.
**Negroide arraza** edo "beltza" erabili izan da Saharaz hegoaldeko Afrikako jende multzo batzuk edo guztiak izendatzeko. Kontzeptua 1800 inguruan Johann Friedrich Blumenbach alemaniar zientzialari eta antropologo klasikoak garatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
USA Today

***USA Today*** estatubatuar egunkaria da, egunero Virginian argitaratua. Haren lehiakide nagusia New Yorkeko *The Wall Street Journal* da eta egunero 1,8 milioi ale saltzen dituenez, Estatu Batuetako bigarren egunkaririk salduena da.

Egun, aleak $ 1 bat balio du.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Los Angeles Times

***Los Angeles Times*** estatubatuar egunkari beteranoa da, egunero Los Angelesen argitaratua. Egunero 600 mila ale baino gehiago saltzen dituenez, Estatu Batuetako laugarren egunkaririk salduena da.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Süddeutsche Zeitung

***Süddeutsche Zeitung*** (ahoskera ) Alemaniako egunkari beteranoa da, egunero Munichen argitaratua. 1,1 milioi ale saltzen dituenez, herrialdeko egunkaririk nagusienetariko bat da.

Politikoki, liberalismo bultzatzen du.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Der Tagesspiegel

***Der Tagesspiegel*** Alemaniako egunkari beteranoa da, egunero Berlinen argitaratua. 126 mila ale saltzen dituenez, herrialdeko egunkaririk nagusienetariko bat da.

*The Wall Street Journal* egunkariarekin harreman estua du.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Gaizkiaren problema

**Gaizkiaren problema** (edo **Epikuroren paradoxa**) zer dela-eta dagoen gaizkia jainko ahalguztidun, orojakile eta guztiz onbera bat baldin badago azaltzean datza. Izan ere, badago sufrimendua munduan, eta, jainkoa guztiz onbera izatera, ez luke onartu behar. Hartara, edo ez litzateke orojakilea (eta ez luke horren berri izanen) edo ez litzateke ahalguztiduna (eta ezin izanen luke konpondu).

Zenbait filosofok aldarrikatu dute horrelako jainkoa eta gaizkia bateraezinak direla berez. Beste batzuek, ordea, aldarrikatu dute gaizkia nahitaezkoa dela erabakimen askea izateko, edo Jainkoa ulertezina dela gizakiendako, edo sufrimendua beharrezkoa dela espiritualki hazteko, edo mundu erori baten ondorioa dela gaizkia.

## Filosofiaren erantzunak 
### Epikuro 
Epikuro izan zen gaizkiaren problema adierazi zuen lehena, eta hainbatetan “Epikuroren paradoxa” ere deitu zaio problema honi:

Epikurok ez zuen argudio horren arrasto idatzirik. Laktantzio teologo kristauaren lanetan aurkitzen da. Bertan, Epikuroren argudioa kritikatzen du Laktantziok, jainko ahalguztiduna eta guztiz onbera ez dela argudiatuz, jainkoak urrunak baitira eta gizakien ardurak ez baitzaizkie axola. Jainkoak ez dira ez gure lagunak ez gure etsaiak.

### David Hume 
Honelaxe adierazi zuen David Humek gaizkiaren problema:

## Kanpo estekak
Igor Rezola

**Igor Rezola** (Itsasondo, Gipuzkoa, 1974) euskal graffitigilea da, *Dizebi* izenaz ezagunagoa.

Hasieran sinadurak edo "tag"-ak egiten zituen, baina 1998ko udan hasi zen beste estilo bateko graffitiak margotzen. Lehen lana gazteen lokala margotzea izan zen, eta aldizkari batean agertzen zen irudirik "politena" kopiatu zuten. Handik aurrera letra soilak margotzetik, aurpegiak margotzera igaro zen.

*I love my work* kolektiboko kidea da.

## Lanak 
Goierriko herrietako hormetan hasi zen bere lanak ezagutzera ematen, baina pixkanaka Gipuzkoan zehar zabaltzen joan zen, baita Euskal Herriko beste hainbat txokoetan ere.

2011n Errusian izan zen bira artistiko bat egiten, San Petersburgen, “Gora mugak!” izeneko erakusketarekin; eta Moskuko nazioarteko topaketa batean ekintza bat egin zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala
* Argazki galeria, Flickr-en
Guztiahaltasunaren paradoxa

[thumb|eskuinera|[Averroesek adierazi zuen paradoxa hau lehendabiziko aldiz XII. mendean. Hemen XIV. mendeko irudi batean (Andrea da Firenzek egina).]]
**Guztiahaltasunaren paradoxa**ren bidez aztertzen da logikaz izaki ahalguztiduna izan ote daitekeen eta guztiahaltasuna zer den.

Paradoxa honek dio ezen, izaki bat edozein gauza egiteko gai izatera, egiteko gai ez den gauza bat sortzeko ahalmena izan beharko lukeela, eta, hortaz, ezin izanen lukeela den-dena egin. Eta, bestalde, egiteko gai ez den gauza bat ezin izatera, badago egin ezin duen zerbait.

Honen aldaera bat harriaren paradoxa da. Izaki ahalguztidun batek egin lezake hark altxatu ezin duen harri bat? Hala bada, ez litzateke ahalguztiduna izanen; hala ez bada, ere ez.

## Kanpo estekak
El Bulli

**El Bulli** Kataluniako Girona probintziako Roses udalerrian dagoen jatetxe bat da. Jatetxe honetan Ferran Adrià sukaldariak bere gastronomia garatu eta zerbitzatu ohi du, gainera mundu osoko jatetxe onenen artean sailkatuta dago.

## Kanpo estekak 
* El Bulli jatetxearen webgunea
Can Fabes

**Can Fabes**, urte askotan **El Racó de Can Fabes** deitua, Kataluniako Bartzelonako probintzian dagoen Sant Celoni udalerriko jatetxe bat da. 1994. urtetik aurrera jatetxeak Michelin Gidako hiru izar ditu, honekin goi mailako jatetxeen artean sailkatuta gelditzen delarik. Santi Santamaria sukaldia zenaren jatetxea izan zen eta gaur egun bertako sukaldearen Xavier Pellicer sukaldariak zuzentzen du.

## Kanpo estekak 
* Can Fabes jatetxearen webgunea
The Rugby Championship

**The Rugby Championship** nazioarteko errugbi txapelketa da, Australiako, Hegoafrikako, Zeelanda Berriko eta Argentinako selekzioek urtero jokatzen dutena.

## Historia 
[thumb|eskuinera|250px|[Zeelanda Berriko errugbi selekzioa|Zeelanda Berriaren eta Australiaren arteko 2017ko neurketa.]]
1996an hasi zen jokatzen Hego Hemisferioko txapelketa, Australiako, Zeelanda Berriko eta Hego Afrikako selekzioen artean, **Hiru Nazioen Txapelketa** () izenarekin. 2012an, Argentinako selekzioa gehitu zitzaion eta izena aldatu zuen: The Rugby Championship.

Txapelketako norgehiagokak uztailetik urrira jokatzen dira, Super Rugby liga amaitu eta gero. Munduko Errugbi Txapelketa jokatzen den urteetan formatu laburtua izaten du, itzulerako partidarik gabe. 2020an, COVID-19 pandemiak eragina izan zuen txapelketan. Hegoafrikako gobernuak bidaiatzeko debekua ezarri zuenez, gainerako hiru selekzioek jokatu zuten, eta gainera azarora atzeratu zen txapelketa.

## Parte hartzaileak 
## Emaitzak 
### Hiru Nazioen Txapelketa 
### The Rugby Championship 
* ¹ 2015, 2019an eta 2023an itzuliko partidarik ez zen jokatu Munduko Kopa tokatzen zelako.
* ² COVID-19 pandemiaren eraginez, Hegoafrikak ez zuen jokatu eta *Tri Nations Series* izena hartu zuen txapelketak.

## Palmaresa 
[thumb|eskuinera|250px|[Hegoafrikako errugbi selekzioa|Hegoafrikak lau garaipen ditu.]]

## Gainerako sariak 
* **Bledisloe Kopa:** Zeelanda Berria eta Australiaren arteko irabazleak eskuratzen du. 1932an hasi zen jokatzen eta 2024 arte Zeelanda Berriak 52 aldiz eskuratu du eta Australiak 12.
* **Mandela Challenge Plate:** Australia eta Hegoafrikaren arteko irabazleak eskuratzen du. 2000an hasi zen jokatzen eta 2024 arte Australiak 13 aldiz eskuratu du eta Hegoafrikak 8.
* **Freedom Kopa:** Zeelanda Berria eta Hegoafrikaren arteko irabazleak eskuratzen du. 2004an hasi zen jokatzen eta 2024 arte Zeelanda Berriak 16 aldiz eskuratu du eta Hegoafrikak 3.
* **Puma Saria:** Australia eta Argentinaren arteko irabazleak eskuratzen du. 2000 eta 2002 urteetan jokatu zen eta 2012an Argentina The Rugby Championship txapelketan sartzean berrekin zitzaion. Australiak 13 aldiz irabazi du eta Argentinak 2.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La République des Pyrénées

***La République des Pyrénées*** Frantziako eskualde egunkaria da, 1958an sortu eta Pauen argitaratutakoa.

Biarnon eta Zuberoan saldua, egoitzak Pauen, Orthezen eta Oloroe-Donamarian ditu. Erredaktore nagusia Jean Marziou eta zuzendaria Jean-Pierre Cassagne ditu. *La République* eta *la Rep* ere deitua, egoitzak eta artikuluak ''L'Eclair des Pyrénées* egunkariarekin partekatzen ditu. 32.000 ale salduta, Biarnoko eskualderik salduena da, *l'Eclair*rek 10.000 eta *Sud-Ouest*en *Béarn* edizioak 9.000 saltzen dituztelako. Ezkertiar ikuspegia du, *l'Eclair''rek François Bayrouren aldekoa izanik.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
As (egunkaria)

***As*** kirolaren inguruan informatzen duen gaztelaniazko egunkaria da. PRISAk argitaratua, egoitza nagusia Madrilen du, nahiz eta eskualdeko edizioak ere izan.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mundo Deportivo

***Mundo Deportivo*** egunkaria kirol informazioko hedabide digitala eta paperekoa da. 1906an sortua, gazteleraz argitaratzen da eta Bartzelonan du egoitza. Kirolari, eta nagusiki, futbolari lotutako informazioa lantzen du. Kirolaren, eta bereziki, futbolaren gaurkotasuna lantzea da hedabide honen ezaugarri nagusia. Futbolaz gain, saskibaloia eta motorrari eskainitako atal propioak ditu. Hauekin batera, “kirol gehiago” sailean, tenisa, golfa, igeriketa… ere lantzen ditu. Grupo Godó enpresak argitaratzen du. La Vanguardia egunkaria ere bertako kide da. EGM-ren arabera, 2001etik 2017ra bitartean Mundo Deportivo, Espainiako kirol egunkarien artean, hirugarren postuan kokatu da As eta Marca egunkarien atzetik.

***Mundo Deportivok*** hainbat edizio ditu:

* Madrilgoa (*Mundo Atlético*)
* Bizkaikoa (*Mundo Deportivo Bizkaia*)
* Gipuzkoakoa (*Mundo Deportivo Gipuzkoa*)

## Egitura 
Mundo Deportivo SAU egunkariaren enpresa Sozietate Anonimo Unipertsonala da. Sozietate Anonimo Unipertsonal honen akzionista bakarra Godó taldea da, Grupo Godo SA, alegia.

*Mundo Deportivo* Bartzelonako Godó komunikazio taldearen barruan dago. 1998an sortu zen Godó enpresa eta Mundo Deportivoren lehen argitalpena 1906koa da. Administrazio kontseilua Javier Godó presidenteak, bere seme-alaba Carlos Godó Valls (kontseilari ordezkaria) eta Ana Godó Vallsek (batzordekide) eta Juan Pablo Tornos Masek (idazkari ez kontseilaria) osatzen dute. Mundo Deportivoko zuzendaria eta zuzendari exekutiboa Santi Nolla da (2018).

## Prezio politika 
*Mundo Deportivo* papereko edizioaren ale bakoitzak  euro 1-eko prezioa du (2018).

*Mundo Deportivo* aldizkari digitalaren eduki guztiak doakoak dira, ez dago ezer ordaindu beharrik bere albisteak irakurtzeko. Irakurleei harpidetzeko hainbat aukera ezberdin eskaintzen dizkie.

## Hedapena 
Espainiako kirol egunkarien artean hirugarren salduena da *Mundo Deportivo*, Marca eta As egunkarien atzetik. *Sport* kirol egunkaria atzetik du. Espainiar egunkari guztien rankingean zortzigarren postuan kokatzen da *Mundo Deportivo*. OJD -ren arabera, 2016ko uztailetik 2017ko ekaina bitartean batez beste eguneko 76.722 ale inprimatu ziren. Horietatik, 50.790 iristen ziren irakurleen eskuetara. Alde handia dago erkidegoaren arabera, izan ere, 42.512 ale inprimatu ziren Katalunian; eta Euskal Autonomia Erkidegoan, 9.558 (31.348 eta 6.492 ale iristen ziren irakurleengana bataz beste). Nahiz eta kirol egunkaria izan eta, beraz, normalean asteburuetan informazio gehiago izan, salmentetan ez zen nabaritzen alde handirik astelehenetik larunbatera edo igandeetan. Astean zehar 76.368 ale zabaltzen ziren eta 50.469ko hedapena zuen. Igandeetan, berriz, 78.867 egunkari inprimatuetatik 52.592 hedatzen ziren.

## Godó taldean dauden komunikabideak 
### Prentsa 
* La Vanguardia
* La Vanguardia Dossier
* Mundo Deportivo
* Magazine

### Ikus-entzunezkoak 
* RAC1
* RAC105
* 8tv
* Nova Veranda

### Digitala 
* La Vanguardia
* Mundo Deportivo
* RAC1
* YaEncontre.com

### Zerbitzuak 
* Marina BCN
* Servicios Corporativos
* CREA

### Publizitatea 
* Godó Strategies

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bacon (argipena)

**Bacon** izenak hainbat adiera ditu:

## Pertsonak 
* Roger Bacon (1214-1294), ingeles filosofo eta zientzialaria.

* Francis Bacon (1561-1626), ingeles filosofo eta estatista.

* Francis Bacon (1909-1992), irlandar margolaria.

* Kevin Bacon (1958-), estatubatuar aktorea.

## Janaria 
* Hirugihar (*bacon*, ingelesez)
Judith Montero

**Judith Montero** (Hernani, 1979) euskal saxofoi-jolea da.

Musika garaikidea interpretatzen du. Gaur egun, Maialen Lujanbio eta Xabier Erkiziarekin *Ornitorrinkus* ikuskizunean hartzen du parte. Bilboko musika bandan jotzen du.

## Sariak 
* Bigarren postua lortu zuen Tarragonan (Katalunia) 2003an ospatu zen *III Competition International for Young Saxophonist* lehiaketan.

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia* aldizkarian
The Wall Street Journal

***The Wall Street Journal*** estatubatuar egunkari beteranoa da, egunero New Yorken argitaratua. Lehiakide nagusia Londresko *Financial Times* du eta egunero 2,1 milioi ale saltzen dituenez, Estatu Batuetako egunkaririk salduena da.

Politikoki, kontserbadorea da.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
As

**As** izan daiteke:
* **As**, Belgikako udalerria.
* **Ås**, Norvegiako udalerria.
* **.as**, Amerikar Samoari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua.
* **As**, erromatar txanpona.
* **As**, Espainiako kirol egunkaria.
San Nikolas eliza (Hanburgo)

**Hanburgoko San Nikolas eliza** () estilo neogotikoan eraikitako eliza da, Hanburgon dauden bost eliza protestanteetako bat. Aliatuek Bigarren Mundu Gerran egindako bonbardaketen erruz dorre nagusia baino ez da zutik gelditzen.

## Historia 
XII. mendean Alster ibaiaren ertzean San Nikolas kapera eraiki zen, hau baitzen marinelen patroia. Beronen gainean Hanburgoko katedrala izango zen egurrezko eliza jaso zen. 1335ean adreiluzkoa egitea erabaki zuten gehiago iraun zezan.

1517an dorrea jaso zuten, 1589an erre zena. Honen ordez eraikitako bigarren dorreak ere ez zuen zorte handirik izan 1644ean behera erori baitzen. Orduan Peter Marquardtek diseinaturiko 122 metrotako altuera zuen dorrea eraiki zuten. 1842ko sutean eliza osorik erre zen. 1843an diru bilketa egin zen eliza berria jasotzeko eta 1844ean egindako lehiaketan Gottfried Semperren diseinuak irabazi zuen baina azkenean ez zen aurrera eraman bere kupula erromanikoak ez baitzuen hiriaren paisaiarekin bat egiten.

George Gilbert Scott arkitekto ingelesa kontratatu zuten katedral berria eraikitzeko eta 1863an bukatu zen eliza. Dorrea 1874ean bukatu zutenean munduko eraikin garaiena izan zen bere 147'3 metrotako altuerarekin. 1876an Rouengo elizak gainditu zuen.

Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketek eliza eraitsi zuten baina dorreak zutik dirau.

## Berreraikitzea 
*Rettet die Nikolaikirche e.V.* (Berreskura dezagun San Nikolas eliza) fundazioa 1990etik ari da eliza berreskuratzeko lanetan. Gaur egun igogailu bat ipini dute goraino igo eta Hanburgoren ikuspegi itzelaz gozatzeko.

## Kanpo estekak
San Migel eliza (Hanburgo)

**Hanburgoko San Migel eliza** () Hanburgon dauden bost eliza protestanteetako bat da, denetan ezagunena. Alemania iparraldeko eliza protestante barroko handiena da. Mikel goiaingeruaren izena darama eta elizaren atarian beronen brontzezko estatua bat dago deabrua garaitzen ari dena.
[thumb|ezkerrera|150px| [Mikel (goiaingerua)|Mikel goiaingerua deabrua garaitzen]]
## Historia 
Gaur egungo eliza hirugarren eraikina da. Lehenengoa 1647 eta 1669 artean eraiki zen, harresi berrian barnean eratuz zihoan *Neustadt* (hiri berria) auzoan. 1687an eliza berria eraiki zen baina 1750an tximista batek jo eta suntsitu zuen.

Hirugarren eliza 1786an eraiki zen Johann Leonhard Prey eta Ernst Georg Sonnin arkitektoen diseinoei jarraiki. Hau da gaur egungo eliza, baina bi aldiz berreraiki behar izan da XX mendean, lehena 1906ko sutearen ondoren eta bigarrena 1944-45eko bonbardaketen ondoren.

## Kanpo estekak
Chilehaus

**Chilehaus** Hanburgon dagoen bulego eraikin berezia da, *adreilu expresionismo* deitu den estiloan eraikia, 1924ean.

## Diseinua 
Chilehaus ezagun egin duena itsasontzi baten branka dirudien punta da. 6000 m²ko azalera betetzen du eta hamar solairu ditu. Hormigoizko egitura estaliz Oldenburgko ia bost milioi adreilu ezarri ziren.

## Historia 
Fritz Högerrek diseinatu zuen eraikina Henry B. Sloman magnatearen aginduz. Sloman Txileko kresalaren komertzioari esker aberastu zen, hortik eraikinaren izena "Chilehaus" (Txileko etxea).

1983an Monumentu historikoa izendatu zuten eta 1999tik aurrera Unescoren Gizateriaren Ondare izateko hautagaia da.

## Kanpo estekak 
*  http://www.youtube.com/watch?v=DkhOQDkGpRs
PIC komunikazio sistema

thumb|Marrazki zuria atzealde beltzaren gainean da sistema honen ezaugarri nagusia.
**PIC Komunikazio Sistema**k Roxana Mayer Johnson ikertzaileak 1981an antolatutakoarekin antza handia du. Sistema hau 1980an sortu zen Kanadan; sortzailea S. B. Maharaj izeneko ikertzaile bat izan zen. Gaur egun sistema hau Euskal Herrian ez bada erabiltzen, Novergian eta Suedian oso ezaguna da. Funtsean atzealde beltzeko piktogramak dira non simboloak zuriz marrazten dira. Jatorrian 563 piktograma ziren baina gaur egun 1200 inguru izan daitezke. Oso ohikoa da, bestetik, argazkiekin eta beste marrazkiekin nahastea . Piktograma gehienak ikonoak dira, hau da, errealitatearen errepresentazio transparenteak. KPSn bezala, PICen ere itzulpenak agertzen dira baina zuriz.

## Euskarriak 
Sistema hau oso euskarri desberdinetan erabil daiteke, goi teknologiakoetan, esaterako ordenadore eta [komunikagailu]]en bidez, edo tresna arruntetan, esaterako, koadernoak, oholak edo tableroak erabiliz. Modu batez edo bestez, sistema bera da: erabiltzaileak esanahi bat adierazteko piktogramak markatu behar ditu. Sinboloetan beti itzulpen ortografikoa agertuko da, erabiltzaileak ez diren pertsonek hobeto ulertzeko.

## Sintaxia 
Ez du sintaxi propioa, hizkuntza desberdinetara moldatzen baita. Berez, oso sistema telegramatikoa da, bakarrik funtsezko edukiak azaltzen baitira. Horren arabera esaldi bat egiteko ez ditugu deklinabideak edo juntagailuak erabiliko, kontezptuak bakarrik. Adibidez, "Ni eskolara automobilez joan naiz" bi piktogramekin azaldu daiteke: automobila + eskola. Horren ondorioz sarritan anbiguotasuna sor daiteke eta esaldi konplexuak sortzeko ez da batere egokia.

## Erabiltzaileak 
Mayer Johnsonen sistema bezala PIC sistema egokia izan daiteke komunikatzeko arazoak dituzten pertsonentzat, bereziki lengoia maila baxua behar dutenean eta hiztegi txikia dutenean. Orokorrean, oso sistema malgua da: ez da oso zaila sinbolo berriak asmatzea edo, bestela, ordezko argazkiak erabiltzea. Patologien aldetik pertsona horiek ikasteko, memoria eta sinboloak bereizteko gutxienezko ahalmena behar dute. Ikusteko eta entzuteko ahalmen handia behar dute, bestetik. Askotan PIC sinboloak beste sistemen osagarri moduan erabiltzen dira, esaterako ahozko hizkuntzarekin batera edo zeinu hizkuntzaren zeinuekin batera. Erabiltzaileen artean afasia pairatzen duten pertsonak, autismoa dutenak, perlesia, adimen urritasuna eta abar aurki ditzakegu. Zenbait kasutan, begien patologia zehatzetan, egokiagoak izan daitezke sinbolo hauek KPSkoak baino.

## Bibliografia 
* : [Casilda Elorriaga del Hierro, *Zerez eginda dago komunikazioa?* Zarautz: Dakit, 2002. Sarean: https://web.archive.org/web/20071020143340/http://www.dakit.eu/Berbala-ez.pdf]

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Bliss sinboloak
* Komunikazio Piktogramen Sistema

## Kanpo estekak
Tomas Tranströmer

**Tomas Gösta Tranströmer** (Stockholm, 1931ko apirilaren 15a - *ib.*, 2015eko martxoaren 26a) suediar idazle, olerkari eta itzultzaile bat izan zen. 2011. urtean Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.

## Idazlanak 
* 1954 – 17 olerki (*17 dikter*)
* 1958 – Bideko sekretuak (*Hemligheter på vägen*)
* 1962 – Zerua egiteke (*Den halvfärdiga himlen*)
* 1966 – Tañidos y Huellas (*Klanger och spår*)
* 1970 – Gaueko ikuspegia (*Mörkerseende*)
* 1973 – Bidezidorrak (*Stigar*)
* 1974 – Baltiarrak (*Östersjöar*)
* 1978 – Egiaren hesia (*Sanningsbarriären*)
* 1983 – Enparantza basatia (*Det vilda torget*)
* 1989 – Bizidun eta hildakoentzat (*För levande och döda*)
* 1993 – Oroimenaren ikuspegia (*Minnena ser mig*)
* 1996 – Hileta gondola (*Sorgegondolen* )
* 2001 – Haikuak eta beste zenbait olerki (*Fängelse: nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse*, 1959)
* 1989 – Bizidun eta hildakoentzat (För levande och döda, 1992)
* 2004 – Enigma handia (*Den stora gåtan*)

## Kanpo estekak 
* Tomas Tranströmer idazle eta olerkariaren webgunea
Llorenç Villalonga

**Llorenç Villalonga i Pons** (Palma de Mallorca, Balear Uharteak, Katalan Herriak, 1897ko martxoaren 1a - Palma de Mallorca, 1980ko urtarrilaren 28a) idazle katalana zen. Katalanez zein gaztelaniaz idatzi zuen.

## Biografia 
### Medikua ogibidez 
Familia aristokratiko batean sortua zen. Espainiako zenbait unibertsitatetan ikasketak egin ondoren, Parisen psikiatrian espezializatu zen, Frantziako literaturaren eta kulturaren ezagutza sakontzearekin batera. Palman kokaturik, bertan jardun zuen mediku gisa.

### Idazle-ibilbidea 
#### Hastapenak 
*Mort de dama* (1931, *Dama baten heriotza*) lehen eleberriarekin, bere literaturaren ezaugarriak ezagutarazi zituen: kultura zabala, uharteko goi-mailako klaseen dekadentziaren isla, ironiaren eta nostalgiaren artean, eta garaiko gizartearen ukamena.

Egunkarietarako idazten zuen, eta 1934-1936 artean *Brisas* aldizkariaren zuzendari izan zen.

Produkzio urriko aldi baten ondoren, 1952an *La novel.la de Palmira* (*Palmiraren eleberria*) argitaratu zen. 1958an, *El lledoner de la clastra* (*Patioko almez arbola*) ipuin- eta antzerki-bilduma eman zuen argitara. Geroztik, hainbat narrazio-lan eta antzerki-pieza ondu zuen.

#### *Bearn* eta ospea 
Villalongaren obrarik ezagunena *Bearn* eleberria da. Bere betiko gaiak ukitzen dituen obra honen bidez ospe handia lortu zuen, eta hari esker 1962an Espainiako Kritika Saria jaso zuen. Zenbaitentzat Villalonga XX. mendeko idazle katalanik behinena izan da.

#### Azken urteak 
Azken garaiko obren artean azpimarragarriak dira, besteak beste: *L´hereva de Donya Obdúlia* (1964, *Obdulia andrearen ondorengoa*); *Falses memories* (1967, *Oroitzapen faltsuak*); *La Lulú* (1970); eta *Andrea Victrix* (1973).

## Kanpo estekak 
*  Llorenç Villalongaren biografia *lletra.com* webgunean

## Erreferentziak
Bougainville uhartea

**Bougainville** Papua Ginea Berriko uhartea da, Bougainvilleko Eskualde Autonomoko handiena. Geografikoki Salomon uhartediaren zati den arren, ez dago Salomon Uharteak estatuaren barnean. 9.318 kilometro koadroko eremua du, eta 2000. urtean 175.160 biztanle zituen.

## Geografia 
Oso uharte menditsua da, eta bertan bi sumendi daude (Balbi eta Bagana). Landaredi trinkoak estaltzen du, neurri handi batean, uhartea. Ekialdeko kostaldean ordoki estu bat ageri da, Kietatik hurbil.

### Klima 
## Historia 
Uharteak Louis Antoine de Bougainville itsasgizon frantsesari zor dio izena, hark aurkitu baitzuen 1768. urtean. Buka uhartearekin batera, Alemaniaren esku egon zen 1899tik 1914ra bitartean. Australiaren mende 1921ean, japoniarrek hartu zuten 1942. urtean. AEBek 1943. urtean eraso egin zioten. Bigarren Mundu Gerra bukaeran Nazio Batuen Erakundeak Australiaren mende utzi zuen uhartea 1975. urtera arte.

Bougainvillek birritan adierazi du independentzia, 1975ean eta 1990ean. Bigarren horrek gerra zibil odoltsua izan zuen ondorio, 1998ko su etenenarekin bukatu zena. 2002an autonomia politikoa lortu ondoren, 2005ean estatutu berri bat lortu zuen, autodeterminazio eskubidea onartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ain't no Mountain High Enough

'''Ain't no Mountain High Enough'* (euskaraz *Ez Dago Behar Adinako Mendi Garairik*) Ashford & Simpson estatubatuar musikariek konposatutako abesti bat da. 1967an Marvin Gaye eta Tammi Terrell abeslariek grabatu eta abestiak sekulako arrakasta izan zuen. 1970ean Diana Ross abeslariak ere abestu zuen.

Abesti hau telebistako hainbat iragarkietan eta zinemako filma askotako soinu bandetan agertu izan da.

## Kanpo estekak 
* Marvin Gaye eta Tammi Terrell abeslarien *Ain't no Mountain High Enough* abestiaren bertsioa entzungai 
* Dianna Ross abeslariaren *Ain't no Mountain High Enough'' abestiaren bertsioa entzungai
Brown Eyed Girl

**Brown Eyed Girl** (euskaraz *Begirada Marroiko Neska*) 1967an Van Morrison irlandar abeslariak idatzitako abesti bat da. Urte hartan bertan ''Blowin' Your Mind!* diskoaren barnean kaleratu zuen. ziur asko abeslari honen abestirik ospetsu edo ezagunena izango da.
Fitxategi:Van Morrison (1972).png|Van Morrison (1972)
Fitxategi:Brown eyes art.jpg|Begi marroiak
Fitxategi:Van Morrison at Notodden Blues Festival.JPG|Van Morrison (2013)
"***Brown Eyed Girl***" abestiaren jatorrizko bertsioa oso ezaguna da, "oldies" motako (aspaldikoak) eta abesti klasikoen kateetan maiz zabaldu baitago. AEBetan 2006an eta 2007an irrati diskografikoek gehien jarri zituzten abestien artean dago, 4. postuan. 2005ean, Van Morrisonek ziurtagiri bat jaso zuen, Estatu Batuetako irrati eta telebista-kanalen bidez "***Brown Eyed Girl***" zazpi milioi aldiz baino gehiagotan zabaltzeagatik. 2007an ere, Morrisonek ziurtagiri bat jaso zuen "***Brown Eyed Girl**''" 8 milioi aldiz baino gehiagotan zabaltzeagatik. Kopuru hori gainditzen duen Europako konpositore baten abesti bakarra The Police taldearen "Every Breath You Take" da, 9 milioirekin.​

"Brown Eyed Girl" 1990eko The Best of Van Morrison eta 2007ko Van Morrison at the Movies - Soundtrack Hits eta Still on Top - The Greatest Hits bildumetan ere argitaratu zen. Zuzeneko bertsio bana argitaratu zuten 2006ko Live at Austin City Limits Festival edizio mugatuko albumean eta 1974ko It's Too Late to Stop Now zuzeneko album bikoitzaren berrargitalpenean.

## Musikariak 
Musikarien artean hauek daude:

* Van Morrison – abeslari nagusia eta koruak.
* Al Gorgoni – gitarra nagusia.
* Eric Gale – gitarra erritmikoa.
* Hugh McCracken – gitarra akustikoa.
* Russ Savakus – baxua gitarra.
* Garry Sherman – teklatuak.
* Gary Chester – bateria.
The Sweet Inspirations – koruak
* Cissy Houston
* Sylvia Shemwell
* Estelle Brown
* Myrna Smith
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Van Morrison abeslariaren *Brown Eyed Girl* abestia entzungai 
*   
 Abestiaren hitzak
Moondance (Van Morrison)

**Moondance** (euskaraz *Ilargi dantza*) 1970. urtean Van Morrison irlandar abeslariak izen bereko *Moondance* diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

Fitxategi:Van Morrison (1972).png|Van Morrison (1972)
Fitxategi:Dance With The Moon (141886293).jpeg|Ilargi dantza edo
Fitxategi:Van Morrison at Notodden Blues Festival.JPG|Van Morrison (2013)
Abestia formatu akustikoan erreproduzitzen da nagusiki, piano, gitarra, saxofoi eta flautaren laguntzaz jazz swing estilo leunean. Abestiaren gai nagusiak udazkena jorratzen du, Morrisonen urtarorik kutunena.

"Moondance" 226. postuan sailkatu zen Rolling Stone musika aldizkariak egindako denbora guztietako 500 abesti onenen zerrendan eta rock and rolla gorpuztu zuten 500 abestietako bat da, *Rockaren Ospearen Aretoaren* arabera. Bestalde, WXPNko entzuleek inoiz egin dituzten 885 abesti onenen zerrendan 19. postuan ageri da.​

"Moondance" Morrisonen kontzertuetan gehien entzuten den abestia da, argitaratu zenetik 1000 aldiz baino gehiagotan interpretatu den kantu bakarra izanik.​

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* Van Morrison abeslariaren *Moondance* abestia entzungai
I'm a Believer

'''I'm a Believer'* (euskaraz *Sinisduna naiz*) Neil Diamond abeslari eta musikariak konposatu eta 1966. urtean The Monkees musika taldeak grabatutako abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* The Monkees musika taldearen *I'm a Believer'' abestiaren bertsioa entzungai
California Dreamin'

**California Dreamin**' (euskaraz *Kaliforniarekin Amestuz*) 1965. urtean The Mamas & the Papas musika taldeak kaleratutako abesti bat da. Berez, abesti hau 1963. urtean musika taldeko horretako kideak ziren John Phillips eta Michelle Phillips taldekideek New York hirian bizi zirelarik abestu zuten, horretarako Michellek Kaliforniarekiko sentitzen zuen herriminan oinarritu ziren.

Sarritan abesti hau Kalifornia, bertako eguraldi eguzkitsua eta hippie garaiarekin lotu izan ohi da.

## Kanpo estekak 
* The Mamas & the Papas musika taldearen *California Dreamin* abestia entzungai
Villalonga (argipena)

**Villalonga** izenak hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
* Villalonga: Valentziako (Herrialde Katalanak) udalerria.
* Villalonga: Argentinako herria, Buenos Aires probintziakoa eta Patagones barrutikoa.

## Pertsonak 
* Juan Villalonga (1953-), Madrilgo (Espainia) enpresaburua.
* José Villalonga (1919-1973), Kordobako (Espainia) futbol-entrenatzailea.
* Llorenç Villalonga (1897-1980), idazle katalana.