Notitia Vasconiae

**Notitia Vasconiae**, Euskal historialari, legelari eta pentsalari politikoen hiztegia, IInstituto de Derecho Histórico de Vasconia kaleratu eta Iura Vasconiae Fundazioak bultzatu duen hiztegi bibliografiko bat da. 

## Hiztegia 
### Lehengo liburukia 
Notitia Vasconiae hiztegiaren lehen liburukiak, Notitia Mundi, Antzinako, Erdi Aroko eta Aro Modernoko historialari, legelari eta pentsalari politikoen biografiak eta lanak biltzen ditu. Hogeita bi zentro akademikotako edo ikerketa-zentrotako berrogei espezialistak baino gehiagok 324 ahots egin dituzte, 39 gai-multzotan banatuta. Multzo horietako bakoitzak sarrera labur bat egin du aurretik. Ahotsen hautaketa eta hedapena egileen garrantziaren araberakoa da, edo Euskal Herriko zientzia historikoari, zuzenbideari edo pentsamendu politikoari egindako ekarpenaren garrantziaren araberakoa. Ahotsen artean, pertsonaiaren biografia erdia eta haren ekarpen intelektualaren deskribapen eta azterketa kritikoa daude, eta, ondoren, egile bakoitzaren lanen zerrenda, izan dituen edizioak adierazita, bai eta hari eskainitako azterketa esanguratsuenetara mugatzen den bibliografia-harremana ere. Lan anonimoen kasuan, bakoitzaren deskribapena egiten da, eta, ondoren, dagozkion erreferentzia bibliografikoak, izan dituzten edizioak eta horiei eskainitako azterlan garrantzitsuenen zerrenda. 

Roldan Jimeno Aranguren historialari nafarrak zuzendu du eta 2019an kaleratu zen.

### Bigarren liburukia 
2021ean kaleratu zen liburuki honetan, 1793an hasten da, Frantziako Konbentzioaren aurkako gerran, eta 1876ko urriaren 21eko Legean bukatzen da. Hain zuzen, Nafarroako Erresumaren eta Euskal Probintzien aurkako lehen doktrina-erasoaldiari bide eman zion legean.

Obra sei gai-multzo handitan antolatuta dago: Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Nafarroa, Baskonia kontinentala eta Euskal Herritik kanpoko egileak. Multzo horietako bakoitza sarrera orokor batekin hasten da. Sarrera horretan, lurralde-eremu bakoitzeko gertaera historiko garrantzitsuenak eta aldi horretan sortutako doktrina laburbiltzen dira, eta, ondoren, historialarien, legelarien eta politikarien 154 ahots daude, alfabetikoki ordenatuta. Ahots horien artean, pertsonaiaren biografia-erdigune bat eta haren ekarpen intelektualaren deskribapen eta azterketa kritiko bat daude, eta, ondoren, egile bakoitzaren lanen zerrenda bat, izan dituen edizioak adierazita, bai eta hari buruzko azterketa esanguratsuenetara mugatzen den bibliografia-zerrenda bat ere.

### Hirugarren liburukia 
Hirugarren zenbakia 2022an argitaratu zen eta Juan Madariaga Orbeak zuzendu zuen. 1876tik 1936ra bitarteko aldia hartzen du, hau da, 1876ko urriaren 21eko Legetik, Bizkaia, Araba eta Gipuzkoarako foru-ezabaketa ezartzen duenetik, 1936ko gerra zibila hasi arte.

Garai hau bereziki aberatsa da, batez ere pentsamendu politikoari dagokionez, baina hausnarketa juridikoz eta historiografiaren alorreko berrikuntzez ere beteta dago. Gainera, zientzia- eta kultura-asoziazionismoak garapen nabarmena izan du urte hauetan: Nafarroako Euskara Elkartea, Monumentuen Batzordeak, Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne, Eusko Ikaskuntzaren Historia saila, etab. Beste horrenbeste esan beharko litzateke aldian aldiko prentsak bere alderdi guztietan izan duen garapenaz: politikan, kulturan eta baita kirolean ere. Ondorioz, 1876-1936 aldia prentsa idatziaren eta izaera zientifikoko aldizkako argitalpenen sendotzea izan zen.

Aurreko liburukiaren ereduari jarraituz, lanak sei lurralde-multzo tematiko ditu: Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Nafarroa, Baskonia kontinentala eta Euskal Herritik kanpoko egileak. Multzo bakoitzak sarrera historiko-historiografikoa du, lurralde bakoitzari aldi zehatz honetan dagozkion ahotsen zerrendatik aparte, jakina. Guztira, egileen 304 ahots aurkeztu dira, baita multzo bakoitzari dagozkion sarrerak ere. Testu horiek idazteko, 52 unibertsitate eta kultura- eta ikerketa-zentrotako 122 ikertzailek parte hartu dute.

### Laugarren liburukia 
2023an azkena kaleratu zen. Juan Madariaga Orbeak zuzendu zuen eta 1936ko gerra zibila hasi zenetik gaur egunera arte, hau da, 2022ra arte, hartzen du.

Aldi horretan aldaketa handiak izan dira diziplina horien esparruan, baina, ziurrenik, garrantzitsuena profesionalizazioarena izan da, Euskal Herrian kultura- eta ikerketa-zentroak eta, batez ere, unibertsitate publiko zein pribatuak agertu, sendotu eta ugaritzearen babesean. Horrela, historiarekiko, doktrina juridikoarekiko edo pentsamendu politikoarekiko zaletuak eta grinatsuak diren autoreen presentzia, beste era bateko prestakuntzatik datozenak (eta inolako prestakuntzarik gabe ere), begien bistara jaisten da, hezkuntza espezifikoa duten profesionalek ordezkatuak izateko, oro har unibertsitate-eremuan txertatuak.

Aurreko liburukien egiturari eutsi diogu, ahotsak gaikako sei lurralde-bloketan artikulatzeari dagokionez: Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Nafarroa, Baskonia kontinentala eta Euskal Herritik kanpoko egileak. Hala ere, bloke horietako bakoitzaren aurreko sarrera partzialak alde batera utzi ditugu, eta liburuki osoari buruzko sarrera orokor bakar batekin ordezkatu ditugu. Soilik 2022ko abenduaren 31 baino lehen hil diren egileak hartu dira kontuan, eta ez dira kontuan hartu egun horretan, zorionez, bizirik zeudenak, nahiz eta merezi izan. Testu horiek idazteko (413 ahots eta sarrera orokorra), 69 kultura-, ikerketa- edo unibertsitate-erakundetako 182 ikertzaileren laguntza izan dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak