open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nantesko katedrala

**Nantesko San Petri eta San Pauloren katedrala** () Bretainiako Nantes hiriko katedral katolikoa da. 1862an Frantziako monumetu historikoa izendatu zuten.

## Historia 
XV mendean hasi zen katedralaren eraikuntza, Nantes hiria eta Bretainia guztia herrialde aberatsa ziren garaian. 1434ko apirilaren 14an ezarri zen lehenengo harria eta Guillaume Dammartin izan zen arkitektua.

Bost fase ezberdinetan eraiki zen katedrala. Mendebaldeko horma 1520an eraiki zen, hegoaldeko transeptua 1630 hamarkadan, iparraldeko transeptua eta koroa XIX mendean eta 1891 urtean katedrala bukatuta gelditu zen.

XX mendean bi aldiz kaltetu zen larriki, 1944an aliatuen bonbakleten erruz eta 1972an sute erraldoi baten erruz.

## Datu historikoa 
1661 urtean Luis XIV.a Frantziakoaren aginduz D'Artagnan mosketariak Nicolas Fouquet atxilotu zuen katedralaren aurrean.

## Iruditegia 

Irudi:Nantes PM 094062 F.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Nantes PM 094068 F.jpg|Atea.
Irudi:Nantes PM 094092 F.jpg|Aldare nagusia.
Irudi:Nantes - cathédrale (26).JPG|Lamoricière-n zenotafioa.
Irudi:Cénotaphe du duc François II à Nantes.JPG|Frantzizko II.a Bretainiakoaren zenotafioa.

## Kanpo estekak
A Head Full of Dreams

***A Head Full Of Dreams*** Coldplayk grabatu duen zazpigarren albuma da, Parlophone eta Atlantic Recordsek 2015ko abenduaren 4an argitaratu zuten.

Coldplay Ingalaterrako rock alternatiboko taldea da, 1997an Londreseko hirian sortu zen. Taldeko kideak Chris Martin (ahotsa, giltzadia eta gitarra), Jon Buckland (gitarra nagusia), Guy Berryman (baxu elektrikoa) eta Will Champion (bateria, ahotsak eta beste hainbat musika tresna) dira.

Coldplay taldeak hasieratik arrakasta handia lortu zuen “ Yellow” abestiarekin esate baterako, eta jarraian *Parachutes* (2000) debut albuma argitaratu zuten. Mercury sarietan izendatu zuten. Ordutik aurrera estudioko hainbat bilduma argitaratu eta beraiekin sari garrantzitsu eta ugari lortu dituzte, gainera mundu osoan zehar 50 milioi diskotik gora saldu dituzte.

Taldearen abestietako hitzen ezaugarri nagusietakoa barne-behaketan datza.

***A Head Full Of Dreams*** albumeko abestiak:

## Kanpo estekak
Graslin antzokia

**Graslin Antzokia** (, ) Bretainiako Nantes hiriko opera antzokia da. 1998an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
XVIII mendean Nantes hiriaren zabalkundea gertatu zenean auzo berri batean eraiki zuten eta 1788ko martxoaren 23an inauguratu zuten. 1796an suak erre zuen eta berria egin behar izan zuten. 1811 urtean Napoleon Enperadoreak hiriari bisita egin zion eta orduan inauguratu zuten antzoki berria.

2003an berriztu egin zuten.

## Iruditegia 

|2014an apaindua.
Irudi:Elsa Tomkowiak au théâtre Graslin (Le Voyage à Nantes 2014) (14729873760).jpg|Gaueko ikuspegia.
Irudi:Scène, Théâtre Graslin, Nantes Jul 15, 2012.jpg|Eskenatokia.
Irudi:Intérieur, Théâtre Graslin, Nantes July 15, 2012.jpg|Besaulkiak.

## Kanpo estekak
Dance-punk

**Dance-punk**, baita **disco-punk** edo **punk-funk** deitua, 1970eko hamarkadan sortutako musika mota bat da. Gerrora, 2000ko hamarkadan post-punk eta no wave musika azpigeneroen sortzearekin batera berragertu egin zen.

Rock musika disco eta funk musika dantzagarrien arteko nahasketatik sortu zen.

## Azpigenero honetako talde eta musikari nabarmenak 
* !!!
* ABC
* Adam Ant
* David Bowie
* Death From Above 1979,
* Depeche Mode
* Devo,
* Duran Duran,
* Faith No More,
* Franz Ferdinand
* Gang of Four,
* Garbage,
* Hall & Oates,
* Human League,
* James White and The Blacks,
* LCD Soundsystem,
* Liars,
* Lizzy Mercier Descloux
* INXS,
* Modern Talking,
* New Order,
* Out Hud,
* Panic! at the Disco,
* Radio 4,
* Robert Palmer,
* Simple Minds,
* Talking Heads,
* The B-52s,
* The Prodigy,
* The Rapture
* The Sounds,
* The Ting Tings,
* The The,
* U2
* Jefferson Starship

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko hartzidura

**Beheko hartzidura** garagardo mota batzuk fabrikatzeko erabilitako hartzidura mota bat da. Andelaren beheko aldean gertatzen delako du izen hori. Hartzidura Saccharomyces cerevisiae mikroorganismo-kulturengatik sortzen da, hartzidura-andelaren behealdera jaisten direnak ("lager" motako garagardoak). Beheko hartzidura 6-10&nbsp;°C-ko tenperaturan gertatzen da.

## Kanpo estekak
Haas F1 Team

**Haas F1 Team**, lehenago **Haas Racing Garapenak** (edo **Haas Formula LLC**) bezala ezaguna, 1 Formulako taldea da. Stewart-Haas Racing taldeko jabe berdinarena da. Azken honek NASCAR Sprint Cup Seriesetan parte hartzen du. Gene Haasek berak sortu zuen eta FIAk eta Bernie Ecclestoneek 2014ko apirilean eman zioten baiezkoa. Debuta 2015ean izateko planak bazeuden ere, azkenean 2016ra atzeratu zuten hobeto prestatzeko. *Haas Racing Developments*ek Kannapolis, Ipar Carolinan, dauka egoitza, NASCAR Sprint Cupeko Stewart-Haas Racingekin batera.

2010ean USF1 taldeak egindako saiakera okerraren ostean, eta 1986 denboraldian Haas Lola talde amerikarra desagertu zenetik, lehen talde amerikarra izango zen Haas. Aurretik, 70.hamarkadan, Shadow Racing Cars eta Penske Racing ziren AEBetako errepresentazioa.

## Historia 
eskuinera|thumb|220x220px|Gene Hass , Haas F1 Teameko lehendakaria.
Haas taldeak Dallara etxe italiarrak diseinatu eta eraikitako txasisa eta Ferrari motorra dauka. Jaguar eta Red Bull Racingeko zuzendari tekniko ohia da zuzendaria; Guenther Steiner.

2015eko irailaren 29an Romain Grosjeanen kontratazioa iragarri zuen taldeak, lehen giradi gisa. 2015eko urriaren 30ean, halaber, bere taldekidea 2015ean Ferrariko proba gidari gisa aritu zen Esteban Gutiérrez izango zela jakin genuen.

### 2016 denboraldia 
Haasek arrituta utzi zuen jende asko FIAren "crash test"a gainditzen lehena izan baitzen. Horrela, denboraldiaurreko lehen probetan parte hartzeko gai izan ziren, Bartzelonan. 1986tik lehen 1 Formulako auto amerikarra izango zena otsailaren 21ean aukeztu zuten.

## Emaitzak 1 Formulan 
### Emaitzak 2016an 
Lehen lasterketan puntuetan sartzea lortu zuten auto batekin (Romain Grosjean 6.). Hori gutxi ez eta hurrengo lasterketan bostgarren egitea lortu zuen. Laugarrenean ere puntuetan egotea lortu zuten. Hortik aurrera, denboraldi osoan beste behin sartu ziren puntuetan soilik (Romain Grosjean 7.)

## Ikus gainera 
* Stewart-Haas Racing
* Team Haas (AEB) Ltd.
* Shadow Racing Cars
* Penske Racing
* USF1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nantesko uhartea

**Nantesko uhartea** (, ) Bretainiako Nantes hirian dagoen uhartea da.

## Geografia 
Nantes hiriaren erdigunean dago, Loira ibaiaren erdian. Ibaia bitan banatzen da, iparraldean *bras de la Madeleine* (Madalenaren besoa) eta hegoaldean *bras de Pirmil* (Pirmilen besoa), eta bien artean kokatzen da uhartea. 4'9 kilometroko luzera dauka eta kilometro bateko zabalera.

## Historia 
Aintzina hainbat uharte izan ziren, hala nola; "île Beaulieu", "île Sainte-Anne", "prairie au Duc", "prairie d'Aval", "prairie d'Amont", "prairie de Balagué", "prairie de Pré-Joli", "île de Petite Biesse" eta "île de Grande Biesse". XX mendearen hasieran erreka batzuk lehortu zituzten eta uharte bakarra osatu zen.

## Zubiak 
13 zubik elkartzen dute uhartea hiriko gainerako auzoekin, zortzik iparraldean dagoen alde zaharrarekin eta gainerako bostak hegoaldeko auzoekin.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Nantes - carrousel des mondes marins (03).JPG|Nantesko uharteko makinak: Karrusela.
Irudi:Jardin des Fonderies vu du sud-est.JPG|Fonderies lorategiak.
Irudi:Ile de Nantes (Cap ouest) - Nantes.jpg|Garabiak.

## Kanpo estekak
Ihes betea zilegi balitz

***Ihes betea zilegi balitz*** Xabier Leteren olerki bat da, famatua bereziki Mikel Laboak musikatu eta abestutako bertsioagatik, Sei diskoan plazaratu zuena (1985).
Fitxategi:Xabi Lete 1971 txiki.jpg|Xabier Leteren olerkia
Fitxategi:Ihes betea zilegi balitz Txoritokieta3.jpeg
Fitxategi:1991-Mikel Laboa-1.jpg|Mikel Laboak interpretatua

## Ezintasuna, esperantza eta etsipenaren olerkia 
Olerkiak egoera txarretatik ihes egitearen ezintasuna du gaitzat, esperantza eta etsipenaren arteko dantzan.

:*«Ihes betea zilegi balitz / nunbait balego bakea / ni ez nintzake etxe ertzeko / loredien maitalea...»*

:*«... ni ez nintzake ontzi gabeko / itsasgizon ahalgea.»*

Horrelako egoera etsigarriak deskribatzeko erreferentzia gisa erabili izan da abestia euskal kulturan gero. Protagonista batzuek «ihes betea zilegi izatea» bilatzen dutela esan da batzuetan, «Nunbait balego bakera» ihes egingo luketela gustura, baina munduan ez dagoela bakerik. Protagonistak ihes nahian eta ihes ezinean dabiltzala adierazi nahi da olerki hau aipatzen denean.
Fitxategi:Ihes betea zilegi balitz Txoritokieta1.jpeg
Fitxategi:Ihes betea zilegi balitz Txoritokieta2.jpeg
Fitxategi:Ihes betea zilegi balitz Txoritokieta3.jpeg

## Doinuaren historia 
Mikel Laboaren abestiaren doinua Paco Ibañez abeslariaren Pello Joxepe kantan oinarritzen da. Ibañez-ek bere amari entzundako abestiak biltzen zituen *Oroitzen* diskoan jaso zen. Horretan oinarrituta, Naomi Shemer israeldar konposagileak hebreerazko *Yerushalaim shel Zahab* abestia konposatu zuen, Israelen aski ospetsua den abestia. Israeldar konposagileak 2005 urtean aitortu zuen doinu horretan oinarritu zela, ordura arte ukatu bazuen ere.

## *Ihesa Zilegi Balitz* erakusketa 
thumb|250x250px|*Ihesa Zilegi balitz* erakusketa Donostian (2024)
2024an Javi Julio eta Gari Garaialde argazkilariek 'Ihesa zilegi balitz' argazki-erakusketa antolatu zuten Iruñean eta Donostian. Erakusketaren helburua egunez egun muga zeharkatu nahi duten migratzaileen egoera ikustaraztea izan zen. Mikel Laboak musikatutako Xabier Leteren poemak dioen bezala, *ihes* *betea zilegi balitz*, bideak legezkoak eta seguruak balira, hori ez litzateke gertatuko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ihes betea   
* Mikel Laboa Katedra   
* Ai, gure juaneteak   
* Gari Garaialde   

## Kanpo estekak 
* Ihesa Zilegi Balitz  erakusketa   (ihesazilegibalitz.eus/)
Nantesko uharteko makinak

thumb|250px|Itsasoko Munduen Karrusela.
thumb|250px|Lertxunen zuhaitza.
**Nantesko uharteko makinak** () Nantesko uhartearen iparraldeko ertzean kokaturik dagoen animazio erakusketa ezaguna da, Nantes hirian dagoena. *Parc des Chantiers* (lengileen parkea) aisialdi eremuaren bardean daude makina erraldoi hauek.

## Historia 
Nantes hiriaren ikonoa izateko asmoarekin eraiki zen, amets eta fantasiazko hiri kreatiboa dela erakusteko. Aintzinako ontziola eta biltegiak aprobetxatuz François Delarozière eta Pierre Orefice artistek hiriko semea zen Jules Verne-ren "mundu imaginarioak" hartu zituzten eredu, bai eta Leonardo da Vinci-en unibertso mekanikoa ere. 2007an inauguratu zuten.

## Proiektuak 
Hiru proiektu nagusi ditu:

### Elefante Handia 
2007an eraiki zuten eta lehenengo makina izan zen. 12 metrotako altuera dauka eta 8 metrotako zabalera. Egurrez eta altzairuz eginda dago eta 45 tona pisatzen ditu. Hiru ordu laurdeneko ibilbidea egiten du, tronpatik ur zorrotadak boteaz, eta 49 pertsona hartzen ditu barnean.

### Itsasoko Munduen Karrusela 
25 metrotako altuera eta 20 metrotako diametroa dituen karrusel hau 2012an inauguratu zuten. Hiru solairu ditu, ozeano hondoa, ur sakonak eta itsasontziak. Guztira 35 izaki itsastar mugikor ditu barnean.

### Lertxunen zuhaitza 
2014an inauguratu zen eskultura erraldoia da. 45 metrotako diametroa dauka eta 28 metrotako altuera. Biritariak zuhaitzaren besoetan gora igo daitezke, zintzilik dituen loreen artean. Puntu gorenean bi lertxun ditu.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Luigi Fagioli

thumb|200x200px|Fagioliren estatua, bere jaioterrian (Osimo).
**Luigi Fagioli** (Osimo, 1898ko ekainaren 9a - Monako, 1952ko ekainaren 20a) auto gidari italiarra zen. 1 Formulako zazpi Sari Nagusitan parte hartu zuen eta garaipe bat lortu zuen (1951ko Frantziako Sari Nagusia). 1950ean hirugarren bukatu zuen denboraldia; hurrengo urtean, hamaikagarren. Txapelketaren historian lasterketa bat irabazi duen gidari zaharrena da, 1951ko Frantziako garaipenagatik (53 urte eta 22 egun).

## Garaipen nagusiak 
* Avusrennen (1935)
* Coppa Acerbo (1933, 1934)
* Coppa Ciano (1930)
* Europako Sari Nagusia (1951)
* Commingeseko Sari Nagusia (1933)
* Italiako Sari Nagusia (1933, 1934)
* Monacoko Sari Nagusia (1935)
* Penya Rhineko Sari Nagusia (1935)
* Espainiako Sari Nagusia (1934)

## Emaitz osoak 1 Formulan 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Louis Chiron

**Louis Alexandre Chiron** (Montecarlo, 1899ko abuztuaren 3a– idem, 1979ko ekainaren 22a) auto gidaria zen. Sari Nagusi, rally eta erresistentzia lasterketak irabazi zituen. 1 Formulako lasterketa batean parte hartu duen gidari zaharrena da, baita maila horretako Sari Nagusi bat hasi duen zaharrena ere.

## Biografia 
[thumb|Louis Chiron [Bugatti T51 bat gidatzen Nîmeseko Sari Nagusian (1932).|ezkerrera]]
Nerabe zenean, Louis Chironi automobilenganako interesa piztu zitzaion. Oso gazte ikasi zuen gidatzen eta Sari Nagusien zirkuitura batu zen Lehen Mundu Gerraren ostean. Gerra hortan txofer bezala joateko deia egin zioten artileria sekzioan. Frantzian lehiatzen zela, 1926an lehen garaipena lortu zuen Commingeseko Sari Nagusian, Saint-Gaudensen (Toulousetik gertu).

Orduz geroztik, Chironek Bugatti eta Alfa Romerorekin gidatu zuen, garaipenak lortuz Sari Nagusietan. Horien artean bost Frantziako Sari Nagusi, hiru Espainiako Sari Nagusi, hiru Txekoslovakiako Sari Nagusi eta Monacoko Sari Nagusi bat. 1 Formulako munduko txapelketa eratu zenean, 1950ean, Chironek 19 Sari Nagusi puntuagarritan parte hartu zuen podium bat lortuz (1950eko Monacoko Sari Nagusia). Bestalde, Luigi Chinettirekin batera 1933ko Spako 24H erresistentzia lasterketa irabazi zuen, Alfa Romeo 8C. Montecarloko Rallya ere irabazi zuen 1954an Lancia Aurelia batekin.

35 urte lehian aritu ondoren erretiroa hartu zuen. Louis Chiron 1 Formulako historian lasterketa batean parte hartu duen gidari zaharrena da (58 urte eta 288 egun, 1958ko Monacoko Sari Nagusia) eta baita lasterketa bat hasi duen gidari zaharrena ere (55 urte eta 292 egun, 1955eko Monacoko Sari Nagusia).Gainera, Bugatti taldearekin podium gehien dituen gidaria denez, 1999ko Bugatti 18/3 Chiron eta 2016ko Bugatti Chiron autoak bere izena dute, omenez.

## Palmaresa 
### Garaipen nagusiak 
* Belgikako Sari Nagusia: 1930
* Txekoslovakiako Sari Nagusia: 1931, 1932, 1933
* Frantziako Sari Nagusia: 1931, 1934, 1937, 1947, 1949
* Alemaniako Sari Nagusia: 1929
* Italiako Sari Nagusia: 1928
* Espainiako Sari Nagusia: 1928, 1929, 1933
* Monacoko Sari Nagusia: 1931
* Marokoko Sari Nagusia: 1934
* Commingeseko Sari Nagusia: 1947
* Marseilako Sari Nagusia: 1933
* Nizako Sari Nagusia: 1932
* Spako 24h: 1933
* Erromako Sari Nagusia: 1928
* Marneko Sari Nagusia: 1928
Koldo Artola

**Koldo Artola Kortajarena** (Donostia, Gipuzkoa, 1938ko ekainaren 21a - 2025eko urriaren 17a) etnolinguista euskalkien eta Euskal Herriaren ikertzailea izan zen, ia beti landa ikerketa garatzen aritu zena. Bere lan guztien artean oso ezaguna da Nafarroa Garaiko zenbait euskal aldaeretako azken hiztunei eginiko grabazioak, eta horien artean batez ere Fidela Bernat erronkariarrari eginikoak.

## Biografia 
Donostiako Parte Zaharreko Elkano kalean jaioa, zazpi senideetako seme gazteena zen; ama Anoetakoa zuen eta aita Donostiako; aitona Pepe Artola idazle eta antzezle donostiarra zuen eta birraitona Ramon Artola idazlea. Koldoren gurasoek, euskara bazekiten arren, Gerra Zibila hasi zenean utzi zioten hitz egiteari, garai hartako beldur eta errepresio giroa zela eta. Beraz, Koldok ez zuen euskara etxean ikasi, ezta Los Angeles La Salle ikastetxean ere. Hala ere, beti izan zuen euskara ikasteko grina eta 16-17 urterekin hasi zen ikasten, lehenik Maria Dolores Agirrerekin eta ondoren Juan Otaegi apaizarekin. Garai hartan, eta Banco San Sebastianeko "botones" gisa hasi zen lan te eta oposizioak gainditu ondoren, Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipalean hasi zen lanean. Han euskara ikasten jarraitu zuen Faustino Lasagabasterrekin eta, urte batzuk pasa zirenean, euskara sustatzeko talde bat sortu zuten Aurrezki Kutxan bertan eta Artola euskara sustatzeko arduraduna izan zen.

Gaztea zelarik eta Donostia Klubetik sortutako Oargi mendi taldean, bere emaztea, Maria Puy Malangré iruindarra, ezagutu zituen, baita Fermin Leizaola ere. Apurka-apurka, Aranzadi Zientzia Elkarteko etnografia sailean parte hartzen hasi zen, eta bertan egin zituen nagusiki bere ikerketa-lanak. Artola Aranzadi Zientzia Elkarteko kidea izan zen 1960 urteetatik eta erakunde horretan egin zituen bere ikerketak. Herriz herri ibili, herritarrekin hitz egin, eta ahozko hizkerako lekukotzak jaso eta dokumentatu zituen, belaunaldiz belaunaldi eta batzuetan hizkuntz aldaera batzuen azkeneko testigantzak jaso zituen. Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2004ko azaroaren 26an. Artola Nafarroako ipar-ekialdeko ibarretan ibili zen batez ere (Erronkarin, Zaraitzun, Aezkoan, Erroibarten, Esteribarren…), bertako euskaraz mintzatzen ziren hiztunen lekukotasunak biltzen. Lan haietan, Aranzadi Zientzia Elkarteari loturik zeuden Pedro Irizar, Fermin Leizaola eta bertze ikertzaile batzuekin batera aritu zen *Euskal Herriko Atlas Etnolinguistikoa* azterlana osatzen.

## Aintzatespenak 
* 2004: Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2004ko azaroaren 26an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* IKER euskara eta euskal testuen ikerketa-zentroa
* Fontes Linguae Vasconum 

## Kanpo estekak 
**«A**zken eus**kaldunak ezagutzea gazi-gozoa da»*, Jon Artanok eginiko elkarrizketa *Argia* aldizkarian (2006/05/14).
*Euskarabideak Koldo Artolari eginiko ikus-entzunezko elkarrizketa (2024).
**Koldo Artola: ondarea bildu eta sortu zuena*, Aitor Biain kazetariaren artikulua *Berria* egunkarian (2025/10/20).
Zentesimo

**Zentesimo** bat ezkutu txiletar, balboa, peso uruguaitar, nuevo peso uruguaitar eta peso uruguaitar zahar banako baten ehunena da. Gaztelaniaz, Txile, Panama eta Uruguaiko hizkuntza ofizialean,  idazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FC Infonet Tallinn

**FC Infonet Tallinn** Estoniako futbol taldea da, Tallinn hiriburukoa.

## Historia 
2002an sortu zen eta 2012an bigarren mailako liga irabazita gorengo mailara igozen. 2016an lehenengo Estoniako futbol liga irabazi zuen eta 2017an Estoniako kopa.

2017an taldeak FC Levadia Tallinn-ekin bat egin zuen.

## Palmaresa 
### Estonian: 1 
* Estoniako Liga (1): 2016.
* Estoniako Kopa (1): 2017.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hizetas I.a Lentinikoa

**Hizetas Lentinikoa** () Sirakusan jaiotako agintaria zen, Dionisio II.aren eta Timoleonen garaikidea. Dionen laguna zen, honen hilketan (K.a. 353an) Arete alarguna eta Aristomako semea Hizetasek babestu zituen. Hasieran, zaindu batzituen ere, Dionen etsaiek konbentzitu zuten babestutako haiek hiltzeko. Honela, itsasontzi batean Korintora bidali zituen baina agindua eman zuen bidaian zehar hil zitzatela.

Sirakusako anabasez baliatuz, Lentiniko tirano izatea lortu zuen. Ondoren, Dionisio II.aren Sirakusara itzuli eta gero, gobernuaren kontrako sirakusarrek abegi ona aurkitu zuten Lentinin. Hizetasen asmoa zen Dionisio kanporatzea haren tirania jartzeko. Sirakusiarrek laguntza eskatu zioten Korintori. Hizetasek eskaera hau onartu zuen baina kartagotarrekin harremanetan jarri zen. Denboraldi honetan, Sirakusa erasotu zuen mertzenario eta jarraitzaileen indar armatu bat osatuz. Azkenean, Dionisio irabazi zuen eta hiriaz jabetu zen, Ortigia zitadelaz izan ezik non Dionisio setiaturik egon baitzen.

K.a. 344an, Timoleon Sizilian lehorreratu zen kartagotar zaingoa ekidin ondoren. Hizetas saiatu Adrano hartzen Timoleon baino lehenago, baina honek irabazi zuen. Beranduago, Dionisiok korintoar buruzagiari Ortigia errenditu zion.

Hizetas saiatu zen Timoleon erailtzen baina ez lortzean, Kartagori laguntza eskatu zion. Magon jeneralak ontzidi eta armada sendo bat Sirakusako portuan sartu zituen, lehorreratzeko Hizetasen laguntza izanik. Orduan, saiatu ziren Catania erasotzen baina irabaziak izan ziren. Bitartean, Neon Sirakusako komandante korintoarrak Akradina berreskuratu zuen kartagotar armadako soldaduek desertatu zutelako. Gauzak honela, Magon erretiratu eta Kartagora itzuli zen.

Horren ostean, Hizetasek ezin zion Timoleoni aurre egin Sirakusaz jabetu zenean. Behin boterean, Timoleon Lentinira abiatu zen Hizetas kanporatzeko asmoz, baina ezin zuen Kartagoren dela eta. Timoleonek kartagotarren gainean Krimiso ibaiaren garaipena lortu zuen K.a. 340an.
Hizetas Mamerkorekin, Cataniako tiranoarekin, aliatu zen eta hauek Giskon kartagotar jeneralaren laguntza izan zuten. Hasieran, zenbait garaipen izan bazuten ere, Hizetasek Timoleonen aldetik erabateko porrota jasan zuen Damurias ibaiaren ondoan. Han preso hartu izan ondoren, haren seme Eupolerekin exekutatua izan zen. Gerora, Hizetasen alarguna eta bere alabak Sirakusara eraman eta exekutatu zituzten, Arete eta Aristomako mendekatzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BENGTSON, Hermann: *El mundo mediterráneo en la edad antigua. Griegos y persas Historia universal siglo XXI*. 1985 
* Artikulu honek jabari publikoaren informazioa sartzen du: SMITH, William, ed. (1854–1857). "Hicetas". Dictionary of Greek and Roman Geography. London: John Murray.

## Ikus, gainera 
Sirakusako tiranoak

## Kanpo estekak 
*Dictionary of Greek and Roman Geography*
Mike Hawthorn

**John Michael Hawthorn** (*Mexborough. Yorkshire, Ingalaterra, 1929ko apirilaren 10a- 1959ko urtarrilaren 22a) auto gidari britainiarra zen. 1 Formulako munduko txapeldun izan zen 1958an, hirugarren 1954an eta laugarren 1953 eta 1957an. Guztira hiru garaipen eta 17 podium lortu zituen parte hartu zuen 44 Sari Nagusietan, gehienak Ferrarirekin. Gainera, 1955eko Le Manseko 24 orduak irabaztearen "ohorea" dauka. Kakotx artean, lasterketa horretan 80 ikusle hil ziren istripuan sartuta egon baitzen. 'Le Manseko hondamendia' bezala ezagutzen da lasterketa hori eta auto lasterketen historiako ezbehar handiena da oraindik. Hala ere, lasterketak aurrera jarraitu zuen eta azkenean bere Jaguararekin garaipena lortu zuen.[ezkerrera|thumb|Hawthorn (ezkerrean) [Enzo Ferrarirekin (eskuinean) hizketan (Monza, 1953).]]1 Formulara iristen lehen britainiarra izan zen, 1958an. Gainera, Keke Rosbergekin batera, urte batean titulua irabazi eta garaipen gutxien lortu dituzten gidariak dira, bakarra irabazi baitzuten txapeldun izendatu ziren denboraldietan. Hawthornena Fratziako Sari Nagusian izan zen.

Garaipena eta beste zazpi podiumekin, Stirling Moss bere taldekidea hobetu zuen, nahiz eta azken honek lau garaipen izan. Aipatzekoa da hau Mossen eskuzabaltasunagatik gertatu zela. Izan ere, Portugalgo Sari Nagusian Hawthornek zigorra jaso behar zuen, baina Mossek defendatu egin zuen. Santzio hori aplikatu balitz, Moss izango zen txapeldun. Txapelketa irabazi ostean bere erretiroa iragarri zuen auto lasterketetatik..

Titulua lortu eta hiru hilabete besterik pasa ez zirenean, 1959ko urtarrilaren 22an, Hawthornek auto istripua izan zuen bere kaleko autoarekin eta bertan hil zen. Farnhamen, hil arte berea izan zen herrian, kale bati bere izena jarri zioten.

## Emaitz osoak 1 Formulan 
(**Lodiz **daudenak polea adierazi nahi dute)
Otto Griebel

**Otto Griebel** (1895eko martxoaren 31 - 1972ko martxoaren 7a) alemaniar margolaria izan zen. 1933an Gestapok atxilotu zuen bere margolanak arte endekatua zela egotzita. Bere margolana "Haur bat mahaian" 2012 urteko Municheko artelan aurkikuntzan agertu zen.

## Erreferentziak
Frikzio (argipena)

**Frikzio** terminoak bi azaleren arteko igurzketa eta kontaktu jarraitua adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
* **frikzioa** edo marruskadura indarra;
* **frikzioa**, indarrez eta azkar egiten den masajea;
* **frikzioa** edo urraketa, teknika mekaniko bat.
Genero-margolan

[thumb|*La Visite à la grand-mère* ("Bisita amonari", euskaraz), [Louis Le Nain-en margolariaren genero-lana da (1640 ingurukoa).]]
**Genero-margolan** eguneroko eszenak, barrukoak zein kanpokoak, erakusten dituen lan artistiko mota bat da. Egile askoren ustez, kontzeptuaren jatorria Erromantizismo garaian errealismoaren aurrekari bezala landu zen kostunbrismoan bilatu behar da. Dena dela, mugimendu horien aurretik horrelako eszenak erakusten dituzten margolanak aurki daitezke, esaterako XVI. mendeko Pieter Bruegel Zaharraren edo XVII. mendeko Velazquezen lanetan. Margolan hauetan ez dira gertaera heroikoak edo mitikoak, erabat arruntak baizik: pasadizuak, ohiturak, eguneroko gertaerak...

Kontzeptuaren jatorria, bestetik, Denis Diderotek idatzitako *Essais sur la peinture* (1766) liburuan dago. Dideroten arabera, "genre" margoa eguneroko aktibitateak, paisaiak eta izadi-hilak margotzean datza. Ondoren, Quatremère de Quincyk kontzeptua zabaldu egin zuen.

## Iruditegia 
Genero-margolan batzuk:

Irudi:Pieter Bruegel the Elder - Peasant Wedding - Google Art Project.jpg|Pieter Bruegel Zaharraren *Nekazari ezkontza*, 1568.
Irudi:Pieter Bruegel the Elder- The Corn Harvest (August).JPG|Pieter Bruegel Zaharraren *Uzta biltzaileak*, 1565.
Irudi:Pierre-Auguste_Renoir,_Le_Moulin_de_la_Galette.jpg|Auguste Renoirren *Dantza La Galette Errotan*, 1876.
|Aurelio Artetaren *Ezpatadantzariak*, 1913.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biblioteca Digital Hispánica webgunean.
Agin Laburu

**Agin Laburu Rezola** (Astigarraga, Gipuzkoa, 1985eko otsailaren 26a) bertsolaria da. Kazetaritzan lizentziatua da eta, besteak beste, Hernaniko kronikan, Euskadi Irratian, Gaztesarean eta bereziki, Info7 irratian aritu da lanean.

## Ibilbidea 
Sariketa eta txapelketa askotan izan da parte hartzaile. Txapelketa nagusiei dagokionez, hirutan izan da Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako finalean eta 2019an buruz burukoa jokatu zuen. 2019an Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalerdietara iritsi zen.

2010ean Entzunezkoen Argia Saria jaso zuen *Bostetako Digilentzia* programagatik eta 2009ko Bertsolari Txapelketa Nagusiari egin zion jarraipenagatik.

## Txapelketak 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Txapeldun ordea (1): 2019.
** Hirugarrena (1): 2015.
** Bostgarrena (1): 2011.
** Finalaurrekoak (1): 2024.
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalaurrekoak (3): 2013, 2017, 2022
* Eskolartekoak:
** Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa (1): 2001

## Sariak 
### Bertsolaritza 
* Plazatik Gaztetxera sariketa (1): 2007
* Lizardi Saria (1): 2009
* Xenpelar saria (1): 2010

### Kazetaritza 
* Argia Saria (1): 2010

## Kanpo estekak 
* Agin Laburu Bertsozale.com webgunean.
Waylon Smithers

**Waylon Smithers**, **Smithers jauna** edota **Smithers** The Simpsons marrazki bizidun telesaileko fikziozko pertsonaia bat da. Springefieldeko zentral nuklearreko jabea den Montgomery Burns jaunaren laguntzaile pertsonal eta morroi leiala da.

Armairutik ateratzeke dagoen homosexualaren estereotipoa betetzen du, bahiz eta telesaileko zenbait ekoizleek "Burns-sexual" gisa definitu izan, alegia, bere erakarpen sexual guztiak Burns jaunarekiko mugatzen direla. Izan ere, Burns jaunarekiko duen leialtasunak bere duintasuna hautsaren pare uzteraino ipintzen du, maiz hura pozik egoteko dauden lan zikin eta duingabeenak eginez.

Jaka berde, atorra zuri, galtza urdin eta zapata beltza daramatza, bai eta gorrindola koloreko tximeleta-begizta eta betaurrekoak ere. Nahiz eta bere burua gaytzat inoiz ez aldarrikatu izan, gay adiskideak izan, Springfieldeko gay auzoan ibili, Stacy Malibu panpinak bildumatu eta oporrak gizonezkoentzat bakarrik diren lekuetan igarotzen ditu.

## Kanpo estekak
Amadou Sanogo

**Amadou Haya Sanogo** (Segu, 1972) maliar militarra da. 2012ko martxoaren 22an Amadou Toumani Touré presidentea eraitsi zuen estatu-kolpea zuzendu zuen. Demokrazia eta Estatua Berrezartzeko Batzorde Nazionaleko lider izendatu zuen bere burua. Apirilaren 12an, agintea Dioncounda Traoré zibilaren esku utzi zuen. AEBetan heziketa militarra jasotakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saoirse Ronan

[thumb|307x307px|[Saoirse Ronan 2012an]]
**Saoirse Úna Ronan** () (New York, AEB, 1994ko apirilaren 12a) irlandar jatorriko estatubatuar aktorea da. Paul Ronan aktore irlandarrak eta Monica Ronanek daukaten alaba bakarra da. Saoirsek hiru urte zituenean, Irlandara joan zen bizitzera eta Carlowko konderrian hazi zen. Txikia zenean bere aitari laneraino laguntzen zion askotan.

Saoirse telebistan *The Clinic* (2003) eta *Proof* (2004-2005) telesailetan agertu zen lehen aldiz. Garai hartan, Harry Potter eta Felixaren Ordena filmean Luna Lovegood izeneko pertsonaia interpretatzeko frogak egin zituen, baina azkenean Evanna Lynch aukeratu zuten . Saoirse ospea irabazten hasi zen *Atonement* (2007) Joe Wrightek zuzendutako pelikulari esker. Han Briony Tallis izeneko 13 urteko neskato bat interpretatu zuen.

Ronan lau aldiz izendatu dute Oscar Sarietan, *Atonement* (2007), *Brooklyn* (2015), *Lady Bird* (2017) eta *Little Women (2019)* filmeetan egindako lanarengatik , eta lau aldiz BAFTA Sarietan. Guztira, Urrezko Globo Sari bat eta Satellite Sari bat irabazi ditu, besteak beste.

## Zenbait datu interesgarri: 
* Aktoreak herritartasun bikoitza dauka: AEBko eta Irlandako hiritarra da.

* Gaur egun New Yorken bizi da.

* Bere izenak "Askatasuna" esan nahi du .

* Bere abizenak ingeleraz "little seal" esan nahi du.

* Oscar Sarietara izendatutako aktore gazteetariko bat da .

* 6 sari eta 10 izendapen lortu zituen Brooklyn filmean egindako lanarengatik  (Colm Tóibínen izen bereko liburuaren egokitzapena).

## Filmografia: 
## Erreferentziak: 
## Kanpo estekak 
* http://hoycinema.abc.es/perfil-cine/saoirse-ronan-122980/biografia.html
* http://www.boomsbeat.com/articles/105813/20151211/50-facts-saoirse-ronan.htm
* http://www.boomsbeat.com/articles/105813/20151211/50-facts-saoirse-ronan.htm
Dioncounda Traoré

**Dioncounda Traoré** (Kati, Sudan Frantsesa, 1942ko otsailaren 23a) maliar politikaria da. Maliko Errepublikako presidentea izan zen 2012-2013 bitartean, eta Nazio Biltzarreko lehendakaria 2007tik –2014ra.

## Bizitza 
Sobiet Batasunean, Aljerian eta Frantzian egin zituen unibertsitate ikasketak, eta matematika doktoregoa lortu zuen. Malira itzuli eta unibertsitate eskolak ematen hasi zen. 1990ean, Demokraziarako Aliantza alderdia sortu zutenetako bat izan zen. 1994–1997 bitartean Atzerri Arazoetako ministro izan zen. 2007an, Parlamentuko lehendakari izendatu zuten.

2012ko martxoaren 22an, militar matxinatu talde batek Amadou Toumani Touré presidentea kargutik kendu zuen; apirilaren 12an Dioncounda Traoré izendatu zuten behin-behineko presidente. Kargu-hartze ekitaldian presidente berriak herrialdearen iparraldean Azawad estatuaren independentzia aldarrikatu zuten tuareg matxinatuei mehatxu zuzena bidali zien: «Konponbidea gerra bada, ez dugu zalantzarik izango erabateko gerra hasteko, su-etenik gabeko gerra». Maiatzaren 21ean, kolpe militarraren aldeko manifestariek bere egoitza indarrez hartu eta Traore zauritu zuten; Frantziara eraman zuten sendatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim Boubacar Keïta

**Ibrahim Boubacar Keïta** (Koutiala, Sudan Frantsesa, 1945eko urtarrilaren 29a - Bamako, 2022ko urtarrilaren 16a) maliar politikaria izan zen, Maliko Errepublikako presidentea 2013ko irailaren 4tik 2020ra. Lehen ministroa izan zen 1994-2000 bitartean, eta Nazio Biltzarreko lehendakaria 2002tik 2007ra. 2013ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen, bigarren itzulian botoen %77,62 jasota. 2020ko abuztuan estatu kolpe militar batean kendu zuten kargutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Baumberger

**Otto Baumberger** (Altstetten, Zurich 1889ko maiatzaren 21a - Weiningen, Suitza 1961eko abenduaren 26a) Suitzako margolari eta kartel-egilea izan zen. Baumbergerek 200 bat kalitatezko kartel egin zituen. Berak egindako errealitatezko errenderatzeak, Suitzako poster-klasiko bihurtu ziren.

## Kanpo estekak 
* Kanpo lotura
Probintziako diputazio

**Probintziako diputazioak** edo **aldundiak** Espainiako probintzia gehienek dituzten gobernurako eta administraziorako erakundeak dira. Hego Euskal Herriko aldundien zuzeneko aurrekaria gobernu-erakunde subiranoak direnez, bilakaera ere bestelakoa izan dute eta, neurri txiki edo handiagoan, estatus eta ezaugarri bereziak izan dituzte. 

Espainiaren probintziako diputazioen ahalmenetan sartzen dira herritarren hainbat oinarrizko zerbitzu, horien kontratazioa eta udalerriekiko zein autonomia erkidegoekiko koordinazioa eta laguntza.

1833an Javier de Burgosek diseinatutako Espainiaren zatiketa administratiboaren ondoren, 1836an probintziako aldundiak ezarri ziren. Horren aurretik, baina, Hirurteko Liberalean ezarri ziren, labur bada ere: 1820-1823an. Hego Euskal Herrian, Nafarroakoa 1836an sortu zen Erresumako Aldundia indarrez desegin zenean, baina 1840an jarri zen indarrean. Gipuzkoa, Bizkai eta Araban, aldiz, aldundi nagusiek uko egin zioten desegin eta probintziako aldundi bihurtzeari.

1877an, Hego Euskal Herria gerra legearen pean zela, Canovas del Castillo Espainiako lehen ministroak aldundi nagusiak nahitaez desegiteko agindua eman zuen, Bizkaikoa lehenik. 1878ko azaroko errege dekretu batez, Araba eta Gipuzkoako aldundi nagusiak desegin ziren eta, trukean, probintziakoak eratu. Espainiako gobernuak hautatu zituen bertako kideak. Gerra legea amaitu zenean, hala ere, sufragio mugatuko hauteskunde bidez aukeratzen ziren.

## Ikus, gainera 
* 1833ko Espainiaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Electronic body music

**Electronic body music** post-industrial musika eta electropunk azpigeneroen nahazketatik sortutako musika elektroniko estilo bat da. 1980ko hamarkadaren hasieran Belgika eta Alemanian sortu zen eta gaur egun Europako new wave mugimenduaren barnean sailkatzen da. Throbbing Gristle, Psychic TV, Can ou Neu!, Kraftwerk, Cabaret Voltaire eta DAF bezalako taldeek estilo honetako oinarriak finkatu zituzten.

## Talde nabarmenak 
* Front 242
* Nitzer EBB
* DAF
* Laibach
* The Neon Judgement
* Bigod20
* Umo Detic
* Skinny Puppy
* Front Line Assembly
* Liaisons Dangereuses
* Tyske Ludder
* Borghesia
* Clock DVA
* Die Krupps

## Kanpo estekak
Emo

**Emo**, halaber **emotional hardcore** edota **emocore** deitua, rock musikaren estilo bat da. Post-hardcore eta hardcore punk azpigeneroen nahasketatik sortu zen.

Haren ezaugarrien artean, erritmo eta doinu geldoak daude, bai eta letrak izaera barnerakoi eta pertsonalak izatea, barne emozio, sentipena eta animo egoerez; horrela, musika komertziala saihestu eta olerkigintzan barneratzen da.

1980ko hamarkadaren erdialdean, Washington Hirian sortu zen. Estilo horretako talde aintzindariak Fugazi, Rites of Spring eta Embrace izan ziren.

## Kanpo estekak
Electronicore

**Electronicore**, **synthcore** edo **hardcore elektronikoa** post-hardcore eta metalcore estiloak musika elektronikoarekin, zehazkiago electronica estiloarekin, nahastuz sorturiko musika mota bat da. Genero honetako musikari nabarmenenak Ingalaterra, AEB, Australia, Kanada, Frantzia, Hong Kong eta Japoniakoak dira.

## Talde nabarmenak 
* Abandon All Ships
* Arsonists Get All the Girls
* Asking Alexandria
* Attack Attack!
* Capture the Crown
* Crossfaith
* Enter Shikari
* Hiimwaterdragon
* I See Stars
* Jamie's Elsewhere
* Peace Burial at Sea
* We Butter the Bread with Butter

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalipso (musika)

thumb|eskuinera|Kalipso musika talde bat
**Kalipsoa** Trinidad eta Tobagon jatorria duen musika mota bat da. Halere, Karibe osoan hedatua eta ospea duen musika da, bai Antillak nahiz Jamaikan, bai uharte frantses hiztunetan nahiz ingeles hiztunetan.

Musika mota honetan ikur nagusia metalez egindako danborrak dira, *steeldrums* deituak, eta petrolio-kupeletak hartuz eginak. Danbor hauek afroamerikarrek perkusiozko musika-tresnak eskura ez izan eta horiek ordezkatzeko zeozerren beharretik sortuak izan ziren.

## Kanpo estekak
Ninjutsu

**Ninjutsu**a, **shinobi-jutsu** eta **ninpō** izenekin ere ezaguna, espioitzaren borroka-arte japoniarra da.
thumb|Ninjutsu borroka artea. XIX. mendean Japonian eskuz egindako irudi bat.

Borroka-arte hau, bi multzotan sailkatzen da: teknika multzoa eta taktika multzoa. Bi multzo horiek 20 diziplinetan zerrendatzen da. Ninjak teknika eta taktika hauek bataila eremuetan erabili izan zituzten. Dauzkagun lehen datuak V. mendekoak dira, non ikusi ahal dugun antzinateko bizimodura Japoniar nekazariengan. Hasierako ninjak nekazariak ziren.

Borroka estilo hauek antzinateko ideia bat ematen digu, gainera trebetasun berriak nola ikasten zituzten erakusten du. Trebetasun hauek oso baliagarriak ziren espioi bikaina izateko. Borroka artearekin batera ninja gerlariei antzezten eta karakterizazio bikainak lortzen edo dokumentuen faltsuketa irakasten zitzaien. Mykkyo irakaslearen praktika sekretuak eta japoniar sistema espiritualak ere bai.

Oda Nobunagaren heltzearekin, ninjak jarraituak izan ziren ez zutelako nahi haien presentzia Japonian soldatapeko hiltzaileak zirelako. Baina ninja desagerrarazteko saio horrek kontrako efektua sortu zuen, horrek eragin zuen Japonia osotik elkarte sekretuak sortzea Igatik alde egiteko. XVII. mendean izan zen azken aldia ninjak erabili zirenean, talde handietan kristauteriaren kontrako gerran 1637. urtean Kyushun. Edo Aroaren amaieran, Shinobiren erabilera hasten da gehiago erabiltzen, Tokuwaga familiak ezarritako bakealdi handi baten ondoren. XVII. eta XIX. mendeen artean debekatuta izan zen ninja artea erabiltzea, baina gerlari batzuek, isilpean, sekretuan, teknika hauekin baliatzen segitu zuten talde txikietan.

XX. mendean Japoniako armadak erabili izan zuen Ninjutsu artea elite tropak entrenatzeko. Baina tropa erregularrak ziren, entrenamendu berezi bat ikasita ere, ez zituzten onartu ninja terminoaz. Azken erregistro ofiziala non esaten den noiz izan zen japoniar gobernuak ninjak erabili izan zituen azken aldia, bigarren mundu gerra garaian izan zen (1939-1945).

Munduak ezagutzen du ninjutsu Maasaki Hatsumi izenarekin, Japoniako (Ryu) bederatzi arte martzial tradizio antzinateko oinordea dena. Horien barruan hiru tradizio ninja daude eta beste sei samurai tradiziozkoak.

## Kanpo estekak
Karl Schmidt-Rottluff

**Karl Schmidt-Rottluff** —**Karl Schmidt** 1905 urteraino— (Rottluff, Chemnitz, 1884ko abenduaren 1a – Berlin, 1976ko abuztuaren 10a) margolari espresionista eta marrazkilaria izan zen, *Die Brücke* artista taldearen lau sortzaileetako bat.

## Bizitza eta lana 
Rottluffen jaioa, gaur egun Chemnitz auzoan eta Karl Schmidt izena izan zuen 1906 urtera arte.

Dresdenen arkitektura ikasketak hasi zituen baina epe baten ostean ikasketak utzi eta  *Die Brücke ("Zubia")* talderaren lau sortzaileetako bat izan zen; gainerakoak, arkitekturako ikaskide hauek izan ziren, Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl eta Erich Heckel. Taldea Dresdenen sortu zen 1905 urteko ekainaren 7an eta antolatu zuten lehendabiziko erakusketa urte bereko azaroan Leipzigen izan zen.

1906 urtean, abizenari "Rottluff" izena gaineratu zion. Urte hartako uda Alsen uhartean eman zuen Emil Nolderekin batera. 1907 urtetik 1912 urtera, udako aldiak Dangast kostaldean eman zuen,  Bremendik gertu. 1911ko abenduan, Die Brücke taldekideekin Dresdenetik Berlinera joan zen.

Lehen Mundu Gerraren ondoren,  Schmidt-Rottluffren espresionismo lanak goretsiak ziren baina naziek boterea hartu zutenean gaitzetsiak izan ziren; izan ere 1933 urtean Prusiako Arte akademiatik bota egin zuten.

Naziek 1937. urtean Schmidt-Rottluffen 608 margolan museoetatik kendu zituztenen eta haietako batzuk  "arte endekatua" ("Entartete Kunst") erakusketetan aurkeztuak izan ziren. 1941 urterako margolari gremiotik bota eta margotzea debekatu zioten.

Gerraren ondoren, 1947. urtean, Schmidt-Rottluff , Berlin-Charlottenburg arte unibertsitateko irakasle izan zen eta horren bidez artisten belaunaldi berriengan eragin handia izan zuen.

1976. urtean Berlinen hil egin zen.

## Oharrak eta erreferentziak
EHF Challenge Cup

**EHF Challenge Cup** Europa mailan jokatzen den eskubaloi txapelketa bat da, EHF Txapeldunen Liga eta EHF Kopan sartzen ez diren taldeek jokatzen dutena.

## Historia 
2000an abiatu zen eta talde alemaniar eta espainiarrek parte ez hartzea erabaki zuten. Aurrez **EHF City Cup** jokatu zen 1993 eta 2000 artean.

Talde errumaniarrak eta alemaniarrak dira garaipen gehien lortu dituztenak.

## Palmaresa 
### EHF City Cup 
### EHF Challenge Cup 
* ¹ 2014an lehenengo partida ez zen jokatu Serbian izandako uholdeen erruz.
* ² 2020an txapelketa bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren erruz eta ez zen txapeldunik izan.

## Garaipenak 
### Klubeka 
### Herrialdeka 
## Kanpo estekak
Olià

**Olià** Bellver de Cerdanya udalerriko herri txiki bat da, Cerdanya eskualdean kokatua, Lleidako probintzian. 2018ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 14 biztanle ditu.

## Demografia 
* 2018: 14

## Kanpo estekak 
*  http://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0047050.xml
*  https://web.archive.org/web/20171201030400/http://bellverecoturismecerdanya.cat/olia
Saint-Nazaireko zubia

**Saint-Nazaireko zubia** (,) Bretainiako Saint-Nazaire hirian dagoen tirante-zubi ezaguna da, Loira ibaiaren bokalea zeharkatzen duena.

## Iruditegia 

Irudi:Pont de Saint-Nazaire-vue aérienne2.jpg
Irudi:St-Nazaire-pont1.jpg
Irudi:Bruecke st. nazaire2.jpg
Irudi:Pont de Saint-Nazaire Haubants.JPG

## Kanpo estekak
Roger Ackroyden Hilketa

***Roger Ackroyden hilketa*** (*The Murder of Roger Ackroyd*, ingelesez) Agatha Christiek idatzitako eleberria da. 1926an argitaratu zen Erresuma Batuan.

## Argumentua 
Arrats batez, Roger Ackroydek bere kezkak kontatzen dizkio Sheppard doktoreari. Bezperan, Ackroyden emazte izatar zegoen alargunak bere burua hil du xantaia bati ihes egiteko. Urte bat lehenago bere senarra hil zuen. Bere burua hil baino lehen, gutun baten bidez, xantaia egiten dion pertsonaren izena jakinarazten dio Ackroydi. Hala ere, handik laster Ackroyd sastadaz hilda aurkitzen dute.

## Pertsonaiak 
* **Hercule Poirot**: kasua ikertzen duen erretiratutako detektibe belgikarra.
* **Roger Ackroyd**: negozio-gizon aberatsa; bere etxean aurkitzen dute hilda.
* **Ackroyd andrea**: Roger Ackroyden alarguna. Haren etxean bizi da.
* **Flora Ackroyd**: Roger Ackroyden iloba.
* **Ralph Paton kapitaina**: Roger Ackroyden semeordea.
* **Ursula Bourne**: Roger Ackroyden etxeko harrera-neskamea.
* **Hector Blunt komandantea**: Roger Ackroyden lagun ehiztari eta abenturazalea, bere etxean dago gonbidatuta hura hiltzen dutenean.
* **Geoffrey Raymond**: Roger Ackroyden idazkaria.
* **John Parker**: Roger Ackroyden etxezaina.
* **Elizabeth Russell**: Roger Ackroyden etxeko giltzaria.
* **Charles Kent**: Elizabeth Russellen semea.
* **James Sheppard doktorea**: liburuaren narratzailea, King’s Abbott herriko doktorea eta Poiroten laguntzailea ikerketan.
* **Caroline Sheppard**: Sheppard doktorearen arreba, berarekin bizi dena.
* **Dorothy Ferrars**: bere senarra pozoitu zuen emakumea; xantaia bat jasaten du horregatik eta bere burua hiltzen du.
* **Ashley Ferrars**: Dorothy Ferrarsen senarra, emazteak pozoitua.
* **Folliott andrea**: Ursula Bourneri buruzko erreferentzia onak eman zituena.
* **Melrose koronela**: King’s Abbott herriko poliziaburua.
* **Raglan inspektorea**: Cranchester hiritik etorritako inspekotorea.
* **Davis inspektorea**: King’s Abbott herriko inspektorea.
* **Hammond jauna**: Roger Ackroyden abokatua.

## Kanpo estekak
Loa (Coubert)

***Loa *** () 1866. urtean Gustave Courbetk egindako margolan ezagun eta polemikoa da. Beste izenburuez ere ezaguna da: *Lotiak*, *Alferkeria eta luxuria*. Gaur egun Pariseko Petit Palais Museoan erakusten da. Lan honen jatorria, ''L'origine du monde* margolanaren kasuan bezala, Jalil-Bey diplomatiko turkiarrak margolariari eginiko enkargua izan zen.

## Azterketa 
Irudia oso sentsuala eta erotikoa da, margolari honen estiloan nahiko ohikoa izan zen moduan, bereziki Frantziako Bigarren Inperioaren garaian. Margolanean bi emakume ikusten ditugu, biak biluzik eta elkarrekin lo egiten. Modu batez, Pizkundeko Veneziako Eskolaren estiloan jainkosak margotzen ziren moduak ekartzen digu gogora. Margolana egin zen garaian gaia eskandalagarria zen, emakumeen arteko harreman sexualak tabu baitziren. Dena dela, ez dago garbi lesbianismoaren inguruko lana den edo bi adiskideen arteko harremana. Ezkerreko emakumearen jarrera, izan ere, irakurketa erotikoa gehiago indartzen du.

Margolanean ikusten den ingurua aberatsa da. Ohea belusezko errezelez inguratuta dago; mesanotxean dauden elementuak zein atzealdean, mahaitxo baten gainean dagoen lorez betetako ontzia, luxua adierazten dute. Zenbait kritikok margolanean sinboloak bilatzen saiatu dira. Esaterako, ezkerreko emakume azpian perla-lepoko puskatu bat ikusten da; horrek egindako bekatuaren adierazpena izango litzateke. Lehen planoan ikusten den kalizak egindakoaren ondorengo damua erakutsiko luke. Dena dela, emakumeen aurpegiek ez dute damu hori erakusten; alderantziz, batzuek amets erotikoetan murgilduta egongo balira aztertu dituzte.

Margolana sinatuta dago (beheko aldearen eskuinean): "G. Courbet.66".

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* **L. Cirlot** (zuzendaria), *Museo d’Orsay*, «Museos del Mundo» bilduma, 8.liburuki, Espasa, 2007, 66-67 or. 

## Ikus, gainera 
* *L'origine du monde*

## Kanpo-estekak 
* :*Le somneil'' Petit Palais Museoan.
Anastasi Agerre

**Anastasi Agerre Santesteban** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1897 – *ib.*, 1933ko abuztuaren 2a) euskal idazlea eta sindikalista zen. Jose Agerre idazlearen anaia gaztea, bere lanak Nafarroako hainbat egunkarietan argitara eman ziren (La Voz de Navarra, Amayur eta Euzkadi besteak beste). 1932etik 1933ra SOV sindikatu jeltzalearen Iruñeko egoitzaren burua izan zen.

1933an, 36 urte besterik ez zituelarik, lanera zihoala kamioi batek harrapatuta hil zen.

## Kanpo estekak 
* Euskal prentsaren lanak-"Amayur"en argitaratutako artikuluak.
* Nafarkaria-Beste egile ahaztu bat: Anastasi Agerre.
Xabi Igoa

**Xabier Igoa Eriz** (Aramaio, Araba, 1992ko otsailaren 11) bertsolaria da. Arabako Bertsolari Txapelketan parte hartzen du eta 2015etik aurrera finaletan abestu izan du. Aitor Ugarte bertsolari eta mendi lasterkariaren anaia da.

## Biografia 
2004an, Aramaioko Bertso-Eskolan ikasle hasi zen Manex Agirre irakasle zuela. Arabako Eskolarteko Txapelketan sei aldiz hartu zuen parte. Geroztik, Arabako Bertsolari Txapelketan aritu izan da. 2010eko Kuadrilla artekoan (Aramaioko taldean) txapelduna izan zen eta 2015eko Arabako Txapelketan finalera iritsi zen. 2017ko Txapelketan ere bertan izan zen, laugarren postua eskuratuz.

2010an Aramaioko bertso eskolan irakasle lanetan hasi zen eta gaur egun Aretxabaleta eta Arrasateko bertso eskoletako irakaslea ere bada.

2018tik, Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lehendakaritzako partaide da.

## Palmaresa 
* Arabako Bertsolari Txapelketa: 
** Hirugarren (1): 2019
** Laugarren (1): 2017 
** Bosgarren (1): 2022 
** Seigarren (1): 2015 
** Finalaurrekoak (2): 2024, 2026
* Arabako Koadrila arteko txapelketa:
** Txapelduna (2): 2010, 2018
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2010

## Kanpo loturak 
*  BDB Bertsolaritzaren datu-basea
2016ko Xilaba Bertsulari Xapelketa

**2016ko Xilaba Bertsulari Xapelketa** Xilaba Bertsulari Xapelketaren bosgarren edizioa izan da. Irailaren 24 eta azaroaren 12 bitartean ospatu zen. 15 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 6 sailkapen saio eta finala ospatu ziren. Finala Baionako Lauga aretoan ospatu zen azaroaren 12an eta Sustrai Colinak bere bigarren txapela jantzi zuen.

Panpili Trekuk eman dio makila eta jantzi dio txapela Sustrai Colinari, hain zuzen, aurtengo Xilabak omendu duen Mattin Treku Ahetzeko bertsolariaren semeak. Aurtengo urriaren 11n bete da bertsolariaren jaiotzaren mendeurrena.

## Parte-hartzaileak 
## Saioak 
### Aurre Kanporaketak 
|valign="top"|
#### Muskildi 
|}
### Finalaurrekoak 
Bi itzulitara jokatu zen. Bertsolari bakoitzak birritan kantatu zuen eta puntuazioen baturak eman zuen azken sailkapena. Aurrekanporaketetan sailkaturiko bederatzi bertsolariri Sustrai Colina, Maddalen Arzallus eta Odei Barroso gehitu zitzaizkien, 2014an aurreneko hiru postutan gelditu ziren bertsolariak.

|valign="top"|

#### Izturitze 
|}

|valign="top"|

#### Larresoro 
|}

## Finala 
### Baiona 
Finala Baionako Lauga aretoan ospatuko zen azaroaren 12ko 17:00etan. 1.600 ikusletik gora bildu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  2016ko Xilaba Bersulari Xapelketa, Bertsozale.eus