open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gush Dan

**Gush Dan** (, ) edo **Tel Aviveko metropoli-eremua** Tel Aviv-Yafo hiriaren inguruan dagoen metropoli-eremuaren izena, Israelgo erdialde-mendebalde aldean. Mediterraneoko kostaldeko Erdialdeko eta Tel Aviv barrutiko eremuak hartzen ditu.

Israelgo metropoli-eremurik handiena da, 3.150.000 biztanle ditu, eta horrek mundu mailako metropoli judu handiena ere bihurtzen du, New Yorken aurretik. Eremuak Tel Aviv, Ramat Gan, Givatayim, Petah Tikva, Bnei Brak, Bat Yam, Herzliya, Ramla, Lod eta Rishon LeZion hiriak hartzen ditu.

*Gush Dan* izenak "Danen blokea" esan nahi du, horrela deitua, metropoli eremuak Dan tribuaren lurraldea hartzen baitu, Israelgo antzinako Erresuma osatu zuten Hamabi Tribuetako bat.

## Klima 

## Panoramak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Agustín

**María Agustín Linares** (Zaragoza, Aragoi, 1784ko apirilaren 13a - ibidem, 1831ko azaroaren 22a) aragoiar heroia da. Napoleon frantsesaren aurkako Iberiar penintsulako gerran Zaragozaren defentsan parte hartu zuen emakumeetako bat izan zen, besteak beste, Casta Álvarez, Manuela Sancho, Villahermosa dukesa (María Manuela Pignatelli de Aragón  Gonzaga) eta Agustina Aragoikoa.

## Biografia 
Gurasoak , Bádenasen jaio zen Antonio, eta Rueda de Jalonen jaiotako Catalina,ziren. Zaragozako San Pablo auzoko bizilaguna izan zen, eta Zaragozako Lekuetan hiriaren defendatzaile heroikoetako bat, Independentzia Gerran.

Familiaren ekonomia zela eta, Mariak txikitatik lan egin behar izan zuen, auzoko etxe batean hain zuzen ere. Hantxe ezagutu zuen bere senarra, Pedro Roncal, eta harexekin ezkondu zen 1805eko maiatzaren 12an, San Gil parrokian. Senar-emazteen etxe berrian, Seron kalean, bizi izan zuten gerraren hasiera.[thumb|305x305px|ezkerrera|[María Agustín|María Agustínen grabatua. 1808]]
## Ibilbidea 
Gerran, Mariak logistikan lagundu zuen, Aragoiko soldaduei ura, elikagaiak eta munizioa emanez. Lepoan zauritu zuten frontean laguntzen ari zela, Karmengo Atetik gertu (gero omenez María Agustin pasealekua); zauria odoleztatu eta mindu arren, bere zereginarekin jarraitu zuen.

Gerra amaitu ondoren, 1815ean, Palafox jeneralak bere merezimenduak aitortu zituen eta bi erreal eman zizkion, lepoko zauriak ezkerreko besoa  baliorik gabe utzi baitzion; beraz, ezin zuen lan egin. "Balazo baten eragozpentzat" kalifikatutako zaragozar bakarra izan zen.

* Palafox jeneralak bere merezimenduak aitortu eta bi erreal eman zizkion. 
* Zaragozako Lehen Setioaren bereizgarria,  Armarria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (es) María Agustín en www.fundacion2008.com
Sumaghiyyeh

**Sumaghiyyeh** () Gaza hirian jatorria duen plater bat da, jaiegunetan prestatzen dena. Izena zumake espezieak ematen dio.

## Prestaketa 
Zumakea birrindu egiten da eta uretan beratzen uzten da. Ondoren tahinia gehitzen zaio, sesamo-hazi ehotua. Nahasteari ur gehiago eta irina sartzen zaizkio likidoa sendotzeko. Horrela osatzen da plateraren oinarria.

Ondoren nahasketa horri hainbat osagai gehitzen zaizkio; zerbak txikitu eta salteatuak, su geldoan kozinatu den behiki haragia eta garbantzuak (inoiz dilistak garbantzuen ordez). Azkenik ezamihilu haziak, oilba oliotan frijituriko baratxuriak eta txili piperrak gehitzen zaizkio platera ontzeko. 1225ean Muhammad bin Hasan al Baghdadiren sukaldaritza liburuan ere aipatzen da. Liburu honen eskuizkribua Istanbuleko Süleymaniye Liburutegian gordeta dago.

Ibn Butlan mediku arabiarrak 1533an idatzitako *Tacuinum sanitatis* liburuan dagoeneko aipatzen da *Sumacheria et Rumania* izenarekin.

## Kultura 
Gazako jaiegun garrantzitsuetan jaten da, esate baterako Ramadan hilabeteko baraualdiaren amaiera den Eid al-Fitr jaialdian. Kopuru handian kozinatzen da familiako kideen eta auzokideen artean banatzen da. Hauek ordainetan *kaak* gozoak ekartzen dituzten, edo haiek egindako sumaghiyyeh propioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Manuela Pignatelli de Aragón Gonzaga

**María Manuela Pignatelli de Aragón y Gonzaga**, **Villahermosa dukesa** (Fuentes de Ebro, Zaragoza, Aragoi, 1753ko abenduaren 25a &ndash; Madril, 1816ko azaroaren 6a) aragoiar noblea izan zen, 1808ko Zaragozako lekuetako heroietako bat, Independentzia Gerran.  

## Biografia 
Pignatelli Joaquín Atanasio Pignatelli de Aragon eta Moncayoren (1724-1776), Fuentes kondearen, laugarren alaba izan zen, eta María Luisa Gonzaga Caracciolo (1726-1773), Solferinoko dukesaren alaba. 1769ko ekainaren 1ean ezkondu zen Juan Pablo Arag-Azlor Zapata de Calatayudekin (1730-1791), Villahermosako dukearekin, hamasei urterekin. Napoleon eta frantziarrei aurka egin zien burua, José Rebolledo Palafox, iloba zuen.

## Gerra ibilbidea 
1808an, Independentziaren Gerra hasi zenean, Madrilen maiatzaren 2ko altxamenduaren sarraskia zeren ondoren,  Aragoi altxatu ondoren, eta alargun zegoela, Pignatellik Madrilgo Villahermosa jauregian (gero Thyssen-Bornemisza Museoaren egoitza) utzi zuen egoitza, eta Zaragozara joan zen bizi ziren bi semeekin, frantziarren aurkako erresistentziaren buru dukesaren iloba, José Rebolledo Palafox, zela.

Laguntza ekonomikoa eman zuen gerra eta Zaragozako lekuak garatzeko, Sas eta Cerezo konpainietako boluntarioak mantentzeko. Hori dela eta, Zaragozako Salbatore katedraleko Santa Justaren eta Rufinaren kaperako kriptan daude bere gorpuzkiak. Zaragozako bigarren tokian, Pignatellik Juan Pablo seme txikia galdu zuen hiria suntsitu zuen epidemia baten ondorioz.

Dukesa ezaguna da Santa Cuna del Niño Jesusen erlikarioa dohaintzan emateagatik, Santa María la Mayor Basilikako «Natibitatearen haitzuloan» zaindua. Kristalez egindako sehaskako erlikiontzia, Jesus Mutikoak koroatua, urrezko lastoaren gainean, Giuseppe Valadier arkitekto italiarrak egin zuen 1797an.

## Aintzatespenak 
* Madrilgo Udalak plaza baten izena eman zion Salamancako barrutian, Ahumada markesaren eta Monteagudok markesaren arteko elkargunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaffako Atea

**Jaffako Atea** (; , "Hebrongo Atea") edo **Daviden Dorrearen Atea**, Jerusalemgo Hiri Zaharreko zazpi portale nagusietariko bat da. Jaffako Atea izena erabiltzen da gaur egun, bai ate otomandar historikorako 1538az geroztik, bai hegoaldeko hiriaren hormako arrakala zabalerako. 

## Ezaugarriak 
Ate zaharrak Erdi Aroko ate baten forma du, eta L formako sarrera du. Bi muturretan (iparraldean eta ekialdean) ate astunak bermatu ziren.

Harresiko arrakala, agintari otomandarrek sortu zuten 1898an, Gilen II.a Alemaniako enperadorea hirira garaile gisa sar zedin. Arrakalari eta aldapari esker, gaur egun autoak mendebaldetik sartzen dira Hiri Zaharrean.

Ateak Erlojuaren Dorre bat zuen 1908 eta 1917 bitartean, britainiarrek desmuntatu zutena, baita harresien aurrean zeuden eraikuntza guztiak ere.

Jaffako atea, Hiri Zahar osoa bezala, Jordaniak konkistatu zuen 1948ko gerran; gero Israelek Sei Eguneko Gerran konkistatu zuen, 1967an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Wilhelm II Auguste Viktoria Jerusalem 1898.jpg|Gilen II.a Alemaniako hirian sartzen, 1898ko urriaren 31n. 
Fitxategi:Allenby enters Jerusalem 1917.jpg|Allenby Jerusalemen sartzen, 1917an.
Fitxategi:Jerusalem Jaffator um 1900.jpg|1900ko ikuspegia.
Fitxategi:Jerusalem Jaffa Gate-19th-clock.jpg|Erlojuaren Dorrea.
Fitxategi:Image-Jerusalem Jaffa Gate-demolition.jpg|1944an britainiarren eragindako eraispenak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jaffako Atearen argazkiak.
* :Jerusalemgo harresiak eta ateak.
* :Jaffako Ateari buruzko bideoa.
Pholiotina arrhenii

***Pholiotina arrhenii*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus togularis*, *Agaricus mesodactylus*, *Pholiota togularis*, *Pholiota arrhenii*, *Dryophila togularis*, *Hylophila togularis*, *Pholiotina togularis*, *Togaria togularis*, *Pholiota blattaria*, *Galera togularis*, *Conocybe togularis*, *Conocybe blattaria*, *Conocybe arrhenii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila eta amaieran lau-ganbila, oro har, erdiko eremuan titi kamuts batekin, higrofanoa, honek kolorearen aldaketa eragiten du bere hidratazio-mailaren arabera, okre-gorrixka izan daiteke hidratatuta badago, baita laranja zurbil koloreko ñabarduraren batekin ere, lehortu ahala tonu okre kolorekoagoak eta zurbilagoak hartzen joaten da, eta hori eremuetan har dezake, ez beti uniformeki. Nahiko fibrilosua da eta bere higrofanotasunak eragiten du ertza ildaskatua izatea gardentasunagatik.

**Orriak:** Adnatuak eta ez oso estu, sabeldun samarrak, gaztetan marroi zurbil kolorekoak, gero okre-burdin kolorekoak, bere generoko beste espezie batzuen kolore bizietara iritsi gabe.

**Hanka:** Luzanga eta zilindriko samarra oinarrian izan ezik, erraboilduna, hondoa marroi kolorekoa da, baina itxura argiagoa ematen dioten zuntz zurixkek guztiz estalita dago. Gona itxurako mintzezko eraztun nabarmen bat du, goialdean ildaskekin.

**Haragia:** Hutsala, gainazalaren kolorearen antzekoa, ia usaingabea eta zaporerik gabea.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen, "cybe" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Toxikoa izan daiteke, batez ere *Conocybe filaris* hilgarria bezalako espezie arriskutsuen ahaidea delako.

### Nahasketa arriskua 
Ezinezkoa da antzeko beste espezie batzuetatik bereiztea mikroskopioaren laguntzarik gabe, hala nola: *Conocybe blattaria*, *Conocybe hadrocystis* (antzekoa, lore usain nabarmenarekin). *Galerina* batzuk ere erraz nahasten dira espezie honekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, baita udazkenean ere. Haltzadietako belardietan talde txikietan, urria hostoerorkorren azpian eta urriagoa koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Maroko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Lostal

**Maria Lostal** (?, ? - Zaragoza, Aragoi, ç 1809) Zaragozaren defendatzailea izan zen Setioetan, Independentzia Gerran. Napoleon frantsesaren aurkako Iberiar penintsulako gerran Zaragozaren defentsan parte hartu zuen emakumeetako bat izan zen, besteak beste, Casta Álvarez, María Agustín, María de la Consolación Azlor, Villahermosa dukesa (María Manuela Pignatelli de Aragón  Gonzaga) eta Agustina Aragoikoa.

## Setioetako ibilbidea 
Zeregin garrantzitsua izan zuen Karmengo Atearen eta San Joseko Karmeldarren Ikastetxearen inguruak defendatzeko, izan ere, izan zituen erlikiak eta objektu sakratuak salbatu ahal izan zituen, eta Eriondo Ospitalera eraman. Senarra Zaragozaren bigarren setioan hil zitzaion.

Egindako zerbitzuen sari gisa, Palafox jeneralak sei errealeko pentsioa eman zion egunean. Pentsioa Fernando VII. Borboi erregeak luzatu zuen, eta Antonio, Joaquín eta Ángeles Sola Lostal seme-alabek ere gozatu ahal izan zuten. Haiek goiz umezurtz geratu ziren, aita gerran hil baitzen bigarren lekuan, eta ama, Maria Lostal, hil egin zen, ondo zehaztu gabeko arrazoiengatik, 1809. urtearen amaieran edo 1810. urtearen hasieran.

Hil ondoren, Udalak hala erabakita, Zaragozako kale bati eman zion bere izena, ordura arte Mirafloresko Zabalgune Berria deitzen zioten kaleari, Dorreen bidean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Zaragozako kale batek bere izena darama.
* Palafox jeneralak sei errealeko pentsioa eman zion egunean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Bibliografia 
* Fitxa Aragoiko Entziklopedia Handian,  artxibatua.

## Kanpo estekak
True Grit (argipena)

**True Grit** izenarekin lan bat baino gehiago ekoitzi izan da:

* True Grit (1969ko filma), John Wayne protagonista duena.
* True Grit (2010eko filma), Coen anaiek zuzendua.
Manuela Sancho

[thumb|260px|[Manuela Sancho heroia]]
**Manuela Sancho Bonafonte** (Plenas, Zaragoza, Aragoi, ç 1783ko ekainaren 16a &ndash; Zaragoza, Aragoi, 1863ko apirilaren 7a) aragoiar heroia da. 1808 eta 1809 urteetan Napoleon frantsesaren aurkako Iberiar penintsulako gerran Zaragozaren defentsan parte hartu zuen emakumeetako bat izan zen, besteak beste, Casta Álvarez, María Agustín, Villahermosa dukesa (María Manuela Pignatelli de Aragón  Gonzaga) eta Agustina Aragoikoa. 

## Biografia 
Plenasen jaio zen 1783an eta Zaragozan hil zen 1863an. Hiru aldiz ezkondu zen. 

## Ibilbidea 
Zaragozako lehen tokian hornitzaile gisa aritu zen, eta bigarrenean gogor borrokatu zen. 1808an Frantziako armadaren aurka, Puerta Quemada (gero *Heroismo* kalea), Pabostre (gero bere omenez Manuela Sancho deitzen den kalea), Coso Bajo eta San Jose komentuan parte hartu zuen. 1809ko urtarrilaren 3an, San Jose komentuaren defentsaren ondorioz, Palafoxek ohorez aipatu zuen. Armarria jaso zuen, eta horrek 2 errealeko pentsioa eman zion 1815etik aurrera.

*Halaxe eman zion Mariano Renovalesek Palafoxi San Jose komentuaren defentsan heroiaren portaeraren berri:**"Bereziki gomendatzen dut Manuela Sancho, bai joan den urteko abenduaren hogeita hamaikan bai atzokoan artilleria eta mortero gisa balio izan zuela artillero onenak egin zezakeen bezala".*

## Sariak eta aintzatespenak 
* Zaragozan Manuela Sancho kalea dago.
* Palafoxek ohorez aipatu zuen. Armarria jaso zuen, eta horrek 2 errealeko pentsioa eman zion 1815etik aurrera.
* Ana Alcolea idazleak *Zaurines* bilduman, Manuela Sanchori buruz idazti zuen, Coco Escribanok irudiztatua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Canellas López, Ángel: *Aragoi bere Historian* ISBN 84-500-3905-3
* Espasa hiztegi entziklopedikoa, 53. liburukia

## Kanpo estekak
Angelina Acuña

**María Angelina Acuña Sagastume de Castañeda**, **Angelina Acuña** izenez ezaguna (Jutiapa, 1905eko urtarrilaren 31 &ndash; Guatemala, 2006ko ekainaren 14a), Guatemalako prosa eta poesiaren ordezkari izan zen. XX. mendeko lehen garaiko Hispanoamerikako olerkien forjatzaile nagusietakoa eta bere garaiko emakume ospetsuenetakoa. 102 urte zituela hil zen Guatemalako Jutiapa parrokia-elizaren alboko bere etxean..

## Biografia 
Francisco Acuña eta Acela Sagastume de Acuñaren alaba. Guatemalako hiriburura joan zen, eta Belen Andereñoen Institutu Normal Zentralean Lehen Hezkuntzako eta Batxilergoko irakasleentzat ikasi zuen.

Graduatu ondoren, Belen Institutuan, Amerikako Institutuan eta Erdialdeko Amerikako Institutu Nazionalean —INCA— aritu zen lanean. Bikaina izan zen bertso klasikoaren erabileran, baina batez ere  sonetoan nabarmendu zen; beraz, Gabriela Mistral eta Sor Juana Inés de la Cruzen oinordeko duin gisa eratu zen. Hizkuntzaren Guatemalako Akademiako kide ere izan zen.

## Aintzatespenak 
* 1960ko maiatzaren 1ean «Ameriketako Emakumea» titulua jaso zuen UMAk (Amerikako Emakumeen Batasuna) NYn, Estatu Batuetan.

* 1960ko maiatzaren 10ean, Miguel Ydígoras Fuentes presidentearen agintaldian Quetzal Ordenarekin aitortu zuten, letren arloan zituen dohain eta betearazpen garrantzitsuengatik.

* 1974an Marokoar Frantziskoren Ordena jaso zuen.1

* Guatemalako San Carlos Unibertsitateko Humanitate Fakultateak Emeritissimum saria eman zion.

* Jutiaparen alaba kutun izendatu zuten.

Asko izan ziren Angelina Acuñari bere urte luze eta emankorrengatik eman zitzaizkion diploma, domina eta kondekorazioak.

## Lanak 
* «Para que duerma un indito» (1952)
* «Fiesta de Luciérnagas» (1953)
* «Madre Américas [poemas, selección mínima]» (1960)
* «El llamado de la cumbre [prosas]» (1960)
* «Canto de amor en latitud marina» (1968)
* «Elogio del soneto» (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Conocybe microspora

***Conocybe microspora*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus atrorufus*, *Agaricus tener var. ß atrorufus*, *Agaricus sparteus*, *Mycena atrorufa*, *Galera spartea*, *Conocybe spartea*, *Derminus sparteus*, *Galera atrorufa*, *Conocybe mesospora var. brunneola*, *Conocybe brunneola*, *Conocybe microspora var. brunneola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** cm 1 inguruko diametrokoa, kamutsa, ildaskatu samarra, okre-arrexka mate kolorekoa.

**Orriak:** Goranzkoak, okre antzeko kolorekoak.

**Hanka:** Eraztun gabe, 7 cm inguruko garaierakoa eta 0,1 cm inguruko diametrokoa, okre antzeko kolorekoa, hautsarekin eta ildaska finekin, batzuetan erraboil txiki batekin oinarrian, 0,2 cm-ko diametroarekin.

**Haragia:** Mehea.

**Etimologia:** Conocybe terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen, "cybe" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Parkeetan eta belardi goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Kanada, Brasil, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaffako laranja

thumb|Jaffako laranjak Jerusalemeko merkatuan
**Jaffako laranja** (arabieraz, برتقال يافا *burtaqāl Yāfā*; hebraieraz, תפוזי ג'אפה ''tpvzy G'aph*) edo *Shamuti* laranja (برتقال شموطي *burtaqāl shumūṭi*) hazi gutxi eta azal lodia duen laranja mota bat da, Palestinan eta Ekialde Hurbilean, oro har, lantzen dena. Azalaren ezaugarri hori esker oso egokia da biltegiratzeko eta, ondorioz, esportaziorako.

Nekazari palestinarrek garatu zuten XIX. mendearen erdialdean, eta Jaffa hiritik hartu zuen izena, han ekoitzi baitzen aurrenekoz esportaziorako. Berehala bihurtu zen hiriko zitrikoen esportazio-produktu nagusia. Mediterraneoan, Europako hegoaldean eta Ekialde Hurbilean lantzen diren hiru mota nagusietako bat da, Navel laranjarekin eta laranja mingotsarekin batera. Jaffa Zipren, Iraken, Libanon, Sirian, Jordanian eta Turkian ere lantzen da.

Jaffaren laranja-ekoizpena asko murriztu da, garai batean Israelgo Estatu sortu berriaren esportaziorik ezagunena izan bazen ere. Laranja honen historia oso politizatuta dago; Eyal Sivan zinema zuzendariak azaldu zuenez, Jaffaren laranja «enpresa sionistaren eta Israelgo estatuaren sinbolo bihurtu zen, eta palestinarrentzat, berriz, aberria galdu eta suntsitu izana sinbolizatzen du».

## Ezaugarriak 
Jaffako laranjek, *shamuti* izenez ere ezagutzen direnek, ez dute ia hazirik, eta haien zaporea «bikaina», «gozoa» eta «fina» dela esan izan da. Jaffaren laranjak forma obalatua eta azal lodia ditu. Laranja-kolore bizia du, eta, normalean, oso erraz zuritzen da. Azala hain gogorra duenez, «esportaziorako, garraiorako eta biltegiratzeko bereziki egokia» egiten da. Hala ere, oso zuku gutxi sortzen du eta pittin bat mikatza; beraz, ez da egokia laranja-zukua egiteko.

Laranja hauek ongi egiten diote aurre hotzari, eta, horri esker, laranjen laborantzarekin loturik dauden eskualde subtropikaletatik kanpo hazten dira. Jaffako laranjaren laborantzak baditu arazo batzuk, nolanahi ere batetik, *Alternaria'' onddoak jo ditzakeelako, eta, bestetik, gerta daitekeelako urte batean fruta ugari ematea, eta hurrengoan, gutxi edo batere ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicanor Ursua

**Nicanor Ursua Lezaun** (Etaiu, Nafarroa Garaia, 1947ko  abenduaren 12a -) irakasle, idazle eta filosofian doktorea da. 

Filosofia lizentziaduna da Municheko Unibertsitatean, eta doktoregoa du unibertsitate horretan bertan baita Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

Honoris Causa doktore izendatu dute Aurel Vlaicu Din Arad Unibertsitateak (Errumania) eta Colegio de Morelosek (Mexico).

EHUko Filosofia eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean katedraduna da eta nazioarteko harremanez arduratu da. Bere espezialitateko gaiak filosofia eta globalizazioa, epistemologia eboluzionista eta zientzia-teknologia eta gizarte ikasketak dira.

2015ean Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkariaren zuzendari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nicanor Ursuak argitaratutako liburuak eta artikuluak
* Nicanor Ursua eta Antonio Casado / Filosofoak
Aitziber López Cortajarena

[thumb|Cortajarenak bere izenarekin agertzen den irudi bat erakusten ari da. [María Martín Barranco|María Martín Barrancok hizkuntza ez-sexistari buruzko tailerrean *“Berdintasuna, zientzia eta teknologia, paradigma-aldaketaren alde”* Nazioarteko Biltzarrean jarritako adibidea.|261x261px]]
**Aitziber López Cortajarena** (Bilbo, Bizkaia, 1974ko uztailaren 17a) Ikerbasqueko ikerketa-irakaslea da eta Biomaterialen Ikerketa Kooperatiboko Zentroko (CIC biomaGUNE) zuzendari zientifikoa. Bertan, Nanoteknologia Biomolekularreko laborategia zuzentzen du.

## Biografia 
2002an Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) Biokimikan doktoratu zen, eta Yaleko Unibertsitatean (Estatu Batuak) Lynne Regan doktorearen taldean sartu zen. Bertan, zientzialari elkartu gisa lan egin zuen Yaleko Unibertsitatean, 2009ra arte.

## Lan ibilbidea 
2010ean, Nanociencia (Madril) IMDEA institutuan hasi zen ikertzaile nagusi gisa, eta proteinen ingeniaritzan oinarritutako ikerketa-talde bat sortu zuen nanobioteknologian eta nanomedikuntzan aplikatzeko nanoegitura funtzionalak eta materialak sortzeko. 2016. urtean, CIC biomaGUNEn (Donostia) hasi zen, *Ikerbasque Research Professor* gisa, Nanoteknologia Biomolekularreko taldea zuzentzeko, eta ikerketarako laguntza garrantzitsuenetako bat izan zuen: *ERC-Consolidator Grant*. CIC biomaGUNEko Nanoteknologia Biomolekularreko Laborategia zuzentzen du. Erakunde horretan, 2021ean zuzendariorde zientifikoa izan zen, eta 2022az geroztik zuzendari zientifikoa da. Ikerbasqueko irakaslea eta ikertzailea da, Nanoteknologia Biomolekularreko taldekoa.

### Nazioartean 
Europako proiektu ugari lortu ditu, besteak beste, ERC Consolidator Grant (ProNANO), bi ERC-PoC (NIMM; NanoImaging), ERA-CoBioTech, lau FET-Open (eProt, ARTIBLED, FairySelighted, DeDNAIDER). Cortajarena irakasleak ospe handia du proteina-ingeniaritzaren arloan, eta taldea mundu osoan ari da aintzatesten, proteinetan oinarritutako arkitektura eta funtzionaltasun zehatzak dituzten hibridoen diseinuan eta garapenean egindako ekarpen garrantzitsuengatik.

*ACS Applied Biomaterials*, *ACS Publications* eta *Protein* Scienceko Editore Seniorra da (Wiley).

## Lana 
Pareka berrikusitako 100 artikulu baino gehiago argitaratu ditu nazioartean onartutako aldizkarietan (3.000 aipamen baino gehiago), 6 berrikuspen gonbidatu, 2 liburu argitaratuak eta 5 patente eman ditu.
* 2021 *Royal Society of* Chemistryren Horizon saria.
* 2019 Emakumeek Ikerbasqueko Zientzian egindako Ibilbideari emandako Saria jaso du, proteinen ingeniaritzaren arloan duen lidergoagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CIC biomaGUNE - The Cortajarena Laboratory
* Proteinen diseinua: Aitziber Lopez Cortajarena planetaren erronketarako irtenbidea–TEDxAlcoi, 2022ko maiatza
* Lider zientifikoen belaunaldi berria: Nanobioteknologia Dr. Aitziber López Cortajarena, Osasun Zientzien Fundazioa, 2021
Wadi el Maleh

**Wadi el Maleh** (; , , baita **Nahal Milcha**, **Milkha Stream**, eta abar ere) Zisjordaniako korronte ez-aldizkakoa da.  Jordan ibaiaren arroaren barruan dago, 90. autobidetik hurbil, eta oso gutxitan  ibiltzen da ura, ekaitza jaisteko aldietan izan ezik.

Samariako mendixketan hasten da, 600 metroko altitudean (2.000 oinbete) Tubasetik ipar-mendebaldera, eta Jordan haranerantz abiatzen da, Mehola eta Shadmot Mehola artean. (errekaren beheko ibilbideak Beit She'an ibarraren hegoaldeko muga markatzen du). 17 km inguruko luzera du eta 90 km2 inguruko Arro hidrografikoa.thumb|Burj el Maleh|ezkerreraFaila geologikoei jarraitzen die ibaiaren ibilbideak, eta ia 90 graduko errebuelta bat egiten du iparralderantz, 5799 errepidea Allon errepidearekin eta Shadmot Meholaren inguruko beste adar batzuekin elkartzen den eremuan, Jordan ibaira joateko, gutxi gorabehera .  puntuan ekialdetik mendebalderantz joateko.
Errekaren ibilbidean zehar azaltzen dira gero, , turkiar bainu bat ur termalekin, eta , gotorleku Mameluko bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romelia Alarcón Folgar

**Romelia Alarcón Barrios de Folgar** (Cobán, Guatemala, 1900ko urriaren 27a -1971ko uztailaren 19a) guatemalar poeta, kazetari eta sufragista izan zen. Bere gai askok inguruarekin eta emakumeen eskubideekin izan zuten zerikusia. XX. mendeko Guatemalako poeta aipagarrienetako bat da.

## Biografia 
Romelia 1900ean jaio zen Cobán, Alta Verapaz, Guatemalan. María Barrios Noriega eta Salvador Alarcónen alaba. Domingo Folgar Garridorekin ezkondu zen eta zazpi haur izan zituzten. Ez zen idazten hasi bere umeak hazi arte, eta bere obra guztia ezkondutako abizenarekin egin zuen.  Intelektual eta artistekin zituen harremanen bidez, prestakuntza formalik izan ez arren, kazetaritzan ibilbide bat sortzeko gai izan zen eta  poeta gisa "XX. mendeko guatemalar poeta garrantzitsuenetariko bat" izatera heldu zen.  1945ean, emakumeen sufragioak Ingalaterran, Frantzian eta EEn izandako arrakastan oinarritua. AEB Alarcónek Laura Bendfeldt, María Albertina Gálvez, Clemencia de Herrarte, Gloria Menéndez Mina, Adriana de Palarea, Graciela Quan eta Magdalena Spíarekin bat egin zuen, Guatemalako emakumeen sufragioaren alde borrokatzeko Herritarren Aldeko Batzordea osatzeko. 

Romeliak irratiko kazetari gisa lan egin zuen, eta batzuetan egunkarietarako,[3], baita aldizkarietan ere.  *Minuto*[3] *aldizkaria* sortu zuen, eta *Revista Pan-Amerikarraren* editore gisa, nazioartean bidaiatu zuen.  Hamahiru liburu argitaratu zituen bizitzan zehar eta hil ondoren, alabetako batek beste bi argitaratu zituen.  1938an, *Llamaradas* (Blaze) liburuarekin hasi zen poemak argitaratzen.  Bertan, ekologista aitzindari gisa hitz egiten du, eta natura babestu beharra mestizoak babesteko bitarteko gisa. Poema berantiarragoetan ez bezala, Llamaradesko bilduma Maya zuhaitz handia babesteko gai nagusitik hartu zuen.  Bere lehen lanetako batzuk etxeko gaiak dira, eguneko poesian espero zenaren mugen barruan ez zeudenak. Beste batzuek sortzeko borroka eztabaidatu zuten.  Dagoeneko, lanik berantiarrenetan emakumeek gizartean duten lekua, askatasunik eza eta ikusgarritasunik eza salatzen zuen. 

## Heriotza 
Rogelia Alarcón Folgar 1971ko uztailaren 19an hil zen eta Guatemalako Hilerri Orokorrean lurperatu zuten.

## Lanak 
### Olerkiak 
* 1938 Plaquetes
* 1938 Llamaradas
* 1944 Cauce
* 1944 Clima verde en dimensión de angustia
* 1954 Isla de novilunios
* 1957 Viento de colores
* 1958 Día vegetal
* 1959 Vigilia blanca
* 1961 Claridad
* 1963 Poemas de la vida sencillo
* 1964 Pecado brújula
* 1964 Plataforma de cristal
* 1966 Pasos sobre la yerba
* 1967 Casa de pájaros
* 1970 Tránsito terrestre
* 1972 Tiempo inmóvil
* 1976 Más allá de la voz
* 1976 El Vendedor de trinos
### Ipuinak 
* 1950 Cuentos de la Abuelita
* 1964 Pecado brújula: cuentos
* 1968 Gusano de luz: cuentos infantiles
* 1968 Vendedor de trinos: cuentos de misterio

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* André, María Claudia; Bueno, Eva Paulino (2014). Latin American Women Writers: An Encyclopedia. New York, New York: Routledge. ISBN 978-1-317-72634-0. 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* WorldCat Publicaciones
Daniel Pollen

**Daniel Pollen** (Ringsend, Dublin, 1813ko ekainaren 2a - 1896ko maiatzaren 18a) zeelandaberritar sendagile eta politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1875eko uztailetik 1876ko otsailera.

Irlandan jaio zen eta gutxi ezagutzen da bere bizitzako lehen zatiaz, nahiz eta badirudi Irlandan eta Estatu Batuetan hazi zela. Medikuntzan graduatua zela esan zuen, baina ez dago konstantziarik. 1830eko hamarkadaren amaieran joan zen Hegoaldeko Gales Berrira, eta 1840ko urtarrilean iritsi zen Ipar Aucklandera. Han hasi zen mediku lanetan eta 1844tik 1848ra auzitegiko medikua izan zen. 1846an ezkondu ondoren, kobrezko meatze-konpainia bateko medikua izan zen Kawau uhartean. 1852an zeramikaren industrian aritu zen.

1852tik aurrera politikan parte hartzen hasi zen, lehenik Aucklandeko Kontseilu Probintzialean eta 1861ean Zeelanda Berriko Kontseilu Legegileko kide hautatu zuten.

1873an idazkari kolonial izendatu zuten Julius Vogelen gobernuan, eta 1875eko uztailetik 1876ko otsailera lehen ministro izan zen.
Abu Salma

**Abd al-Karim al-Karmi**, **Abu Salma** izenez ezaguna (), (1909 – 1980ko urriaren 11) palestinar poeta ospetsua izan zen eta poeta arabiarretako bat Tulkarmen jaioa, eta Palestinako Askapenerako Erakundeko kide izan zen. Hainbat sari jaso zituen eta Palestinako idazle eta Kazetarien Batasuneko lehendakaria izan zen hil arte.

## Biografia 
Abu Salma 1909an jaio zen Tulkaremen. Abd al-Karim al-Karmi Hasan Karmiren, Mahmoud Al-Karmiren eta Abdul-Ghani Al-Karmiren anaia da.

## Obrak 
[ezkerrera|thumb|204x204px|Abu Salma eta [Jassir Arafat|Yasser Arafat]]
**Poesia**

* *The Exile*, 1953.
* *Songs of My Country*, 1959.
* *The Works of Ahmad Shakir al-Karmi: Literary, Critical and Fictional*, 1964.

## Sariak eta ohoreak 
* 1978: Asiako eta Afrikako Idazleen Elkarteko Lotus International Rewards for Literature Angolako Agostinho Neto presidenteak eman zion.
* 1980: Palestinako iraultzaren ordena, Yasser Arafat Palestinako Askapenerako Erakundeko lehendakariaren eskutik.
* 1990: Kultura, Arte eta Literaturarako Jerusalenen Agindua, Yasser Arafat Palestinako Askapenerako Erakundeko lehendakariak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerikoko Gobernazioa

**Jerikoko Gobernazioa** () Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*), Zisjordania ekialdean. 

## Kokapena 
Jeriko hiria hiriburua da. Jordaniarekin mugan dago, Itsaso Hilaren ondoan eta Jordan ibaiak sortutako haranaren hegoaldean. Gobernazioa mendebaldeko mendietara hedatzen da, Ramallah eta Al Bireh Gobernazioaren eta Nablusko Gobernazioaren ekialdera, eta Jerusalemgo Gobernazioaren ipar-mendebaldera, Judeako basamortuaren iparraldeko muturra barne.

## Ezaugarriak 
Gobernazioak 593 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean  42.320 biztanle zituen, horietatik 13.334 errefuxiatuak. 

Nekazaritza garrantzitsua da gobernazioaren ekonomiarako, batez ere Jordan haranean, Jeriko hiriburutik gertu. Jeriko, sarritan, munduko kokaleku iraunkorrik antzinakoentzat hartu izan da; bere toki historiko eta arkeologiko ugariek turista ugari erakartzen dituzte bertara. Eliseoko parkea Jerikoko udalerrian dagoen oasia da. Izena ematen dion iturburuaren inguruan antolatuta dago eta bertan zuhaitz zitrikoen baratzeak, platanondoak, palmondoak eta espezie tropikalak daude.

## Lurrikara 
1927ko azaroaren 7an, epizentroa Jerikotik gertu zuen lurrikara handi batek, Rift del Jordan haranean, 350 pertsona hil zituen eta kalte handiak eragin zituen Palestinako Britainiar Mandatuan.

## Antolaketa 
### Hiriak 
* Jeriko 

### Udalerriak 

* al-Auja
* al-Jiftlik

### Herriak 

* al-Fasa'il
* an-Nuway'imah
* Ein ad-Duyuk at-Tahta
* Ein ad-Duyuk at-Foqa
* az-Zubaidat 

### Errefuxiatuen kanpamentuak 
* Aqabat Jaber
* Ein as-Sultan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Ramalla eta al-Birehko Gobernazioa

**Ramala eta Al Birehko Gobernazioa**  () Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*), Zisjordaniako erdialdean  eta Jerusalemgo Gobernazioaren iparraldean. Al-Bireh hiria hiriburua da. Gobernadorea Said Abu Ali da. 

## Ezaugarriak 
Gobernazioak 844 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean  290.401 biztanle zituen. 

## Antolaketa 
Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, probintziak 78 herri ditu, bere jurisdikzioan errefuxiatu-esparruak barne. Hamahiru herrik dute udalerri estatusa.

### Hiriak 
* Ramala
* Beitunia 
* Al Bireh

### Udalerriak 
Honako herri hauek 5.000 biztanle baino gehiago dituzte:

* Bani Zeid 
* Bani Zeid al-Sharqiya 
* Beit Liqya 
* Bir Zeit 
* Deir Dibwan 
* Deir Jarir 
* al-Ittihad 
* Kharbatha al-Misbah 
* al-Mazra'a ash-Sharqiya 
* Ni'lin 
* Silwad 
* Sinjil 
* Turmus Ayya 
* al-Zaitounah 

### Errefuxiatuen kanpamentuak 
* Am'ari 
* Deir Ammar 
* Jalazone 
* Kaddoura

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Nazioarteko Kirol Eskalada Federazioa

**Kirol Eskaladaren Nazioarteko Federazioa** (**IFSC**) eskalada lehiaketen nazioarteko organo gidaria da, zailtasun, bloke eta abiadura-eskalada ditu ardatz.

## Gutuna 
IFSC honela deskribatzen da: "nazioarteko eskalada lehiaren alderdi guztien ardura duen nazioarteko federazioa da, eta nazioarteko lehiaren buruzko gai guztietarako azken agintaritza da".  Lehia mailakatzeko kirolaren alderdi tekniko guztien, federazio kide guztien eta dagozkien lehiaketen onespenaren, eta urtean zehar egindako ekitaldien egutegiaren eta egutegiaren arduraduna da. Nazioarteko Batzorde Olinpikoak IFSC aitortzen du.

## Historia 
IFSC Frankfurt-en sortu zuten, 2007ko urtarrilaren 27an, 57 federazio kidek, Lehia Mailakatzeko Nazioarteko Kontseiluaren jarraipen gisa. Kontseilu hori 1997 eta 2007 artean egon zen, Alpinismo Elkarteen Nazioarteko Batasunaren (UIAA) gobernantzapean.  Urte horren amaieran, IFSCk COIren behin-behineko onarpena jaso zuen, eta 80 federaziok osatzen zuten.

## Lehiaketak 
IFSCk antolatutako lehiaketa nagusiak hauek dira:

### Munduko Kopa 
IFSCko Munduko Eskalada Kopa urtero egiten diren lehiaketa batzuk dira. Atletak hiru diziplinatan lehiatzen dira: zailtasuna, blokea eta abiadura. Lehiaketa eta egoitza kopurua urtetik urtera aldatzen da. Lehen Mundu Kopa UIAAren babespean egin zen 1989an, IFSCren babespean 2007tik.

### Munduko txapelketa 
IFSCko Munduko Eskalada Txapelketa bi urtetik behin egiten da. Ekitaldi horretan, gizonezkoen eta emakumezkoen munduko txapeldunak izango dira zailtasuna, blokea eta abiaduraren eskaladako hiru diziplinetan, baita tokian tokiko eskaladan ere.

### Munduko Gazte Txapelketa 
IFSC Munduko Gazte Txapelketa urtero egiten da. Gizonezko eta emakumezkoen munduko txapeldunak hiru diziplinatan banatuko dira: zailtasuna, blokea eta abiadura. Diziplina bakoitzerako, atletak hiru adin-taldetan banatzen dira: B gazteak, A gazteak eta Juniors.

### Europako Txapelketa 
IFSC Europako Txapelketa bi urtetik behin egiten da, munduko txapelketarik egiten ez den urteetan. Ekitaldi horretan, Europako gizonezko eta emakumezko txapeldunak arituko dira zailtasuna, blokea eta abiaduran.

### Europako Gazte Kopa 
IFSCko Europako Gazte Kopa urtero egiten diren lehiaketa batzuk dira. Kirolariak hiru diziplinatan lehiatzen dira: zailtasuna, blokea eta abiadura, eta hiru adin-taldetan banatzen dira: Gazteria B, Gazteria A eta Juniors.

## Lehendakariak 
* 2007-: Marco Maria Scolaris

### Behatzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba López

**Joseba López Cuesta** (Arrasate, 2000ko martxoaren 5a), txirrindulari arabarra da, profesionala 2023tik.

## Kirol ibilbidea 
### Amateurra 
Arrasaten jaio bazen ere, sei urte zituelarik Gasteiza joan zen bizitzera eta bertan hazi da.
Txirrindularitzan aitarekin hasi zen, bera ere txirrindulari afizionatu ohia zela eta.

Gaztetan, Aranako Txirrindualri Elkartean aritu zen eta zazpi garaipen eskuratu zituen kadete mailan. Juniorretan ere beste zazpi garaipen lortu zituen, horien artean 2017ko Euskal Herriko txapelketa. Honen ondorioz Igor González de Galdeano txirrindulari profesional ohiak, Eulen Taldeko kide izatera gonbidatu zuen. 

2020ean Ereñoko Udala Sari Nagusia irabazi zuen, bere lehen garaipena afizionatuetan. Bi urte geroago, Caja Rural-Seguros RGAren bigarren taldearekin fitxatu zen eta ekainean Espainaiko errepideko txapelketa irabazi zuen.

### Profesionala 
2023an profesionaletara pasatu zen Caja Rural-Seguros RGA taldean.

## Palmaresa 
**2017**
* Euskal Herriko errepideko txapelketa (junior)
**2019**
* 3. San Gregorio Sarian
* 3. San Pedro Sarian
* 4. Sabin Foruria Oroimenezkoan
**2020**
* Ereñoko Udala Sari Nagusia
**2021**
* 3. San Martin Proban
* 5. Santikutz Klasikan
**2022**
* 20px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* Jose Mari Anza Memoriala 
* San Bartolome Saria
* 2. San Martin Proban
**2024**
* Classica da Arrábida

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Palestinako artea

thumb|Jaffa Salon of Palestinian Art (Palestinar artearen Jaffa aretoa)
[thumb|[Palestinar Museoa|Palestinar museoa. Birzeiten, Zisjordainian ]]
[thumb|[Jenin|Jeningo Sibat jaialdian erakutsitako artelan batzuk]]

**Palestinako artea** palestinarrek sortutako artea da. Zentzu hertsian esanda, zinema, musika, eskultura, arkitektura, dantza, margolanak, kartelak, instalazio-artea eta artista palestinarrek sortutako bestelako bitartekoak izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Artea errealitatea edo irudimena nolabait adierazteko giza ekintza denez, eta, horretarako, askotariko tresnak erabiltzen direnez emozioa suspertzeko helburuarekin, modu berean, palestinar artistek ekoitzitako arte ekoizpenen multzoa osatzen dute palestinar artea. Terminoak egungo arteari edo historikoki egindako artea izendatzeko balio du. 

Zentzu zehatzagoan, arte palestinarra egungo artista palestinarrek sortutako pinturak, kartelak, instalazioak eta bestelako ikusizko bitartekoak izendatzeko erabili ohi da. 

Egoera politikoaren ondorioz, palestinar asko beste herrialdeetan errefuxiatu moduan bizi direnez, lurralde horietan palestinar horien adierazpen artistikoak kontuan hartzen dira.

## Hainbat artistaren adibideak 
Mourid Barghouti gizon palestinarra zen. Poeta oso famatua bilakatu zen exilioa sufritu zuelako, baita hori bere liburu zein poemarioetan salatu zuelako. Gaur egungo Palestinaren egoera kritikatu ohi zuen, era poetikoan.

Dina eta Mohammed al-Hawajri, aldiz, palestinar bikotea dira. Biak artista kaletarrak dira, beren obra gehienak kaleko hormetan daude. Horrek ez du esan nahi ez dutela margolanik, alderantziz, artelanen esposizio bat aurkeztu izango zuten Palestinar gatazka egon izan ez balitz. Bikote honek sarean argitaratzen dituzte beraien lanak pertsonak konturatzeko Palestina aurre egiten ari zaion arazoari.

Mohammed Assaf abeslari oso famatua bilakatu zen 23 urterekin *Arab Idol* saria irabazi baitzuen. Abesti gehienetan Palestina aipatzen du eta aurre egiten dioten arazoen inguruan hitz egiten du. Bere abestiak edozein lekutan entzun daitezke.

## Gaurkotasuna 
Frantziako *Institute du monde arabe* (IMA), Arabiar Munduaren Institutua erakundearen arabera:

*"Palestinako arte garaikidearen eszena bizi-bizi dago 90eko hamarkadatik, nahiz eta hainbat oztopo izan: Kolonizazioa, zirkulaziorako murrizketak, kulturarako finantziazio falta, etab. Okupazioari aurre egiteko ekintza edo irudimena izateko eskubidea aldarrikatzea, artistek lekukotzara edo (zientzia) fikziora jotzen dute, beren bizitza ziurtatzeko eta beste modu batera erakusteko okupazio gutxiko eguneroko bizitza."* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artista palestinarren zerrenda

## Kanpo estekak
Qalqiliyako Gobernazioa

**Qalqiliyako Gobernazioa** () Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*), Zisjordania ipar-ekialdean.  Qalqiliya hiria hiriburua da.  

## Ezaugarriak 
Zisjordaniako ipar-mendebaldean dago. Iparraldean Tulkaremgo Gobernazioarekin egiten du muga, hegoaldean Salfitko Gobernazioarekin eta ekialdean Nablusko Gobernazioarekin. Lerro Berdea inguratzen du, Israelgo Estatuarekin muga egiten duena.

Gobernazioak 166 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2021. urtearen erdialdean 121.671 biztanle zituen.

## Antolaketa 
### Udalerriak 

* Azzun
* Hableh
* Qalqiliya
* Kafr Thulth

### Herriak 

* Azzun 'Atma
* Baqah
* Baqat al-Hatab
* Beit Amin
* Hajjah
* Immatain
* Islah
* Jayyous
* Jinsafut
* Jit
* Kafr Laqif
* Kafr Qaddum
* an Nabi Elyas
* Ras Atiya
* Sanniriya
* Fara'ata

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Raymonde Peschard

**Raymonde Peschard**, **Taous** ezizenaz ezaguna (Bologhine, Aljeria, 1927ko irailaren 15a &ndash; Medjana, Aljeria, 1957ko azaroaren 26a), Aljeriako agintariek independentzia lortu ondoren «*chaida-tzat*» (martiria) jo zuten Europako jatorriko aljeriar bakarra izan zen. Konstantinan ehortzita dago, eta hiriko etorbide garrantzitsu batek bere izena du.

## Biografia 
Raymonde Peschard 1927ko irailaren 15ean jaio zen Saint-Eugène-n (gaur egun Bologhine), Aljerreko valierrian, (Aljeria). Aita Konstantinako geltokiko estazioburua zen. Raymonde *Électricité* ''eta gaz d'Algérie* konpainiako gizarte-laguntzailea zen. 1956an FLNrekin (*Front de libération nationale'') bat egin zuen, eta bertan zenbait misio burutu zituen. Horretan zebilela, Fernand Iveton FLNko militante komunistari lehergailuak eman izana leporatu zioten. horregatik, inteligentzia-zerbitzuak Raymonde Peschard-en bila hasi ziren. Azaroaren 26an, egunsentian, armada frantsesak Mustapha Laliam buru zuen taldea inguratu zuen, Medjana herritik gertu.  Enfrentamenduan, frantses militarrek Raymonde Peschard hil zuten, hamar arma-kiderekin batera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Rauda Morcos

**Rauda Morcos** (Palestina, 1974) Haifan (Israel) bizi den LGBTIQ ekintzaile, abokatu eta poeta palestinarra da. 2003an, egunkari nazional batek lesbiana zela jakinarazi zuen, eta horrek lanetik kaleratzea ekarri zion, eraso fisikoak eta autoaren aurkako erasoak jasotzeaz gain. Orduan *Aswat* sortu zuen, lesbianei laguntzen zien lehen talde palestinarra.

## Ibilbidea 
2003an, Morcosek gazteen hezitzaile lana galdu zuen, *Yedioth Ahronoth* Israelgo egunkari sentsazionalistarentzat bere poesiari buruzko elkarrizketa egin ondoren. Kazetariak agindu zuen ez zuela bere sexu-orientazioaren berri emango, baina gero lesbianatzat jo zuen, eta, ondorioz, fisikoki eraso egin zioten eta bere autoak hainbat aldiz kalteak jasan zituen. Morcosek mehatxu anonimoak jaso zituen eta bere bizitzaren beldur zen.

2003an, *Aswat* ("Ahotsak") erakundea sortu zuen. Emakume homosexual arabiar talde batek osatzen zuen, eta maila desberdinetan lan egiten zuten iritzi publikoa sentsibilizatzeko eta inguru segurua sortzeko lesbiana eta emakume bisexual, intersexual, queer, transgenero eta transexualentzat.

Morcosek zuzenbidea ikasi zuen, eta giza eskubideetan espezializatutako abokatu bezala lan egin zuen, bitartekari izateaz gain.

Morcos eskualdeko aholkularia izan zen *Astraea Lesbian Foundation for Justice*, *Coalition of Women for Peace*, *Global Fund for Women*, *Human Rights Watch* eta *Mama Cash* bezalako erakundeentzat. 2012tik, independente gisa lan egin zuen *Hivos* erakundearentzat, garapenean laguntzeko erakunde holandarrarentzat, eta Zuzenbide ikasketak egiten zituen Carmel de Haifa Ikastetxe Akademikoan. Israelen palestinarren eta homosexualen errepresioaren arteko loturei buruz ere ohartarazi du, eta LGBT eskubideen aldeko mugimendu israeldarra kritikatu du, horretan gehiago ez zentratzeagatik.

2008an, Morcosek salatu zuen Israelgo inteligentzia zerbitzuek batzuetan xantaia egiten dietela homosexual palestinarrei, kolaboratzen ez badute salatu egingo dituztela esanez. LGBTIQ aktibista gisa, Morcosek aurkezpenak egin ditu komunikabideetan eta prentsan, bai eta hitzaldi akademikoak ere, toki-, nazio-, eskualde- eta nazioarte-mailan.

## Aintzatespenak 
2006ko maiatzean, Giza Eskubideen Gay eta Lesbianen Nazioarteko Batzordeak (ondoren *OutRight Action International*) *Felipa de Souza saria* eman zion Morcosi, Aswatekin egindako lana aitortuz. Errekonozimendu hori jaso zuen lehen pertsona arabiarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betleemgo Gobernazioa

thumb|250px|Aidako errefuxiatuen kanpamentua.

**Betleemgo Gobernazioa** () Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*),  Zisjordania hegoaldean. Betleem hiria hiriburua da. Salah al-Tamari da gobernadorea. 
 
## Ezaugarriak 
Iparraldean Israelekin egiten du muga. Gobernazioak 644 km² kilometro koadroko azalera du; azalera horretatik, 80 km² Palestinako Aginte Nazionalaren kontrolpean daude gaur egun.  Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2007. urtean 185.572 biztanle zituen. 

## Antolaketa 
Gobernazioa 10 udalerrik, 3 errefuxiatu-eremuk eta 58 landa-barrutik osatzen dute.

### Udalerriak 
Honako udalerri hauek udalerri-estatusa dute Palestinako Aginte Nazionaleko Toki Administrazioko Ministerioaren arabera.

* Battir 
* Beit Fajjar 
* Beit Jala 
* Beit Sahour 
* Beit Lahm (Belén)
* al-Dawha 
* Husan 
* al-Khader 
* Nahalin 
* Tuqu' 
* al-Ubeidiya 
* Za'atara 

### Errefuxiatuen kanpamentuak 
* Aida
* 'Azza
* Dheisheh

## Politika 
Politikoki, Betleemgo gobernazioa Palestinako ezkerraren gotorlekua da. 2006ko Palestinako hauteskunde legegileetan, Palestina Askatzeko Fronte Popularra eta Alternatiba izan ziren boto gehien jaso zituzten bi alderdiak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
María Martín Barranco

**María S. Martín Barranco** (Motril, Granada, Andaluzia, XX. mendea) granadar abokatua, idazlea et dibulgatzailea da. Generoan eta berdintasunean aditua den idazle eta dibulgatzailea da, eta hizkuntza inklusiboaz idazten du. Andaluziako Hezkuntza Publikoko Ikasleen Gurasoen Elkarteen Konfederazioak (Codapa) aintzatetsi du haren ibilbidea.

## Biografia 
Zuzenbideko lizentziaduna da Martin, Granadako Unibertsitatean. Ondoren, Gaztela-Mantxako Unibertsitatean  graduondo bi egin zituen: Genero-ikuspegia duen Gizarte Esku-hartze espezialitateko graduondokoa eta Komunikabideetan, gatazketan eta giza eskubideetan aditu graduondoa.

## Argitaratutako lanak 
2019an, lehen liburua argitaratu zuen, *Ni por favor ni por favora* izenekoa. Liburu horretan modu integratzailean eta inor baztertu gabe adierazteko jarraibideak ematen ditu. 

2020an, *Mujer tenías que ser* argitaratu zuen, hizkera sexista aztertu eta feminismoaren balioak nabarmendu zituen. Lan horretan, egungo hizkuntza matxismoaren propaganda dela dio.

2022an, *Punto en boca* argitaratu zuen, hizkuntzako sexismoari buruzko saiakera. Bertan erabiltzen ditugun hitzak ez direla neutroak azpimarratzen du.

Espainiako eta Latinoamerikako genero-gaien dibulgatzaile lanean eskarmentua du. Komunikabideetan ere kolaboratzaile lanetan hartu du parte.

2013az geroztik, Martinek EVEFem zuzentzen du , prestakuntza feministako eskola presentziala eta onlinekoa.

## Aintzatespenak 
* 2022ko ekainean, Andaluziako Irrati eta Telebistan *Con acento de mujer* saioa (RTVA) izan zen Hezkuntza Publikoko Ikasleen Gurasoen Elkarteen Andaluziako Konfederazioak (Codapa) ematen dituen XIX. Codapa Sarien irabazleetako bat. Elkarte horrek idazlearen ibilbidea ere aitortu zuen,

* 2022an Francisco Javier de Burgos 2021 saria jaso zuen, hizkuntza inklusiboaren ikerketan egindako ibilbidearengatik. Gracia Morales dramaturgo eta poetak ere jaso zuen saria.

## Lanak 
* 2019 – *Ni por favor ni por favora: cómo hablar con lenguaje inclusivo sin que se note (demasiado)*. Catarata. ISBN 978-84-9097-682-1.
* 2020 – *Mujer tenías que ser: la construcción de lo femenino a través del lenguaje*. Catarata ISBN 978-84-1352-057-5.
* 2022 – *Punto en boca: (esto no es un manual de lenguaje inclusivo)*. Catarata ISBN 978-84-1352-398-9
* 2023 – *La desfachatez machista.* Catarata.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EVEFem-en webgune ofiziala.
Silvia Bonoli

**Silvia Bonoli** (Bolonia, Italia, 1979) astrofisikaria eta Ikerbasqueko ikertzailea da.  

## Biografia 
Txikitan askotan joaten zen mendira, eta maite zuen zerura begiratzea. Batxilergoan letren ibilbidea hartu zuen, baina pixkanaka-pixkanaka zientziarekiko obsesio bat garatu zuen eta astrofisikan doktore izatera heldu zen.

## Ikasketak 
Silvia Bonoliren  ikerketaren ardatza zulo beltz masiboen azterketa da. Boloniako unibertsitatean karrera egin eta Torontoko unibertsitatean astrofisikako masterra egin ondoren, Astrofisikako Max Planck Institutuan astrofisikako doktoretza lortu zuen Munichen (Alemania). Zurich eta Stanfordeko Unibertsitateetan bi ikerketa-egonaldi egin ondoren, Espainiara iritsi zen 2013an, lehenik Aragoiko Kosmoaren Fisika Ikasteko Zentroan ikertzaile gisa, eta, 2018tik, Euskal Herrian Ikerbasque ikertzaile gisa DIPCn.

## Ibilbidea 
Unibertsoko zulo beltz supermasiboak ikertu ditu Silvia Bonolik. Horretaz gain, CFM Materialen Fisika Zentroak antolatutako hitzaldietan parte hartu zuen 2023ko azaroan zientzialariak, Donostiako Tabakalera zentroan. Hitzaldian bi zientzialarien arteko elkarrizketa egon zen. Bonolik Almudena Alonso-Herrero astrofisikaria elkarrizketatu zuen *Las galaxias antes de que fuesen galaxias* (Galaxiak galaxia izan aurretik) hitzaldian. Galaxien historiaz eta galaxiak sailkatzeko erabiltzen diren irizpideez hitz egin zuten, galaxien eboluzioaz, baita nebulosez ere.*Oraindik ez dakigu zer dagoen zulo beltzen barruan; misterio bat da*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Un viaje por la complejidad del universo YouTube
*