open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainhoa Elordi

**Ainhoa Elordi Etxabe** (Aulesti, Bizkaia, 1970eko ekainaren 22a) lekeitiar poeta eta irakaslea da.

## Bizitza 
Ainhoa Elordik Magisteritzako ikasketak (atzerriko hizkuntzan) egin zituen eta irakaskuntza da bere ogibidea.

## Idazle ibilbidea 
Nahiz eta olerkigintzan bizi osoa eman, lehen liburua *Nire bizipenen olerki bilduma* 2018ko uztailean plazaratu zen. Itzultzaile lanetan ere aritu izan da "*Toronto Star*" egunkarirako.

HITZA egunkarian partekatzen ditu bere olerkiak, baita kolaborazioak mundu honetan eskakizunen arabera. 2020an *Bizirik nagoelako* liburua argitaratu zuen Beta argitaletxean.
## Lanak 
### Poesia 
* *Bizipenen olerki bilduma* (2018, Ediciones Beta)
* *Bizirik nagoelako* (2020, Ediciones Beta)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lochinver

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko kostaldeko udalerri eta arrantza portu bat da, Sutherland barrutian.

## Iruditegia 

Irudi:Lochinver panorama - geograph.org.uk - 826486.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Canisp and Suilven above Loch Inver - geograph.org.uk - 186343.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Lochinver village - geograph.org.uk - 1461599.jpg|Kalea.
Irudi:2011 Schotland Lochinver Culag Road 30-05-2011 11-23-41.png|Culag Road.
Irudi:Lochinver harbour - geograph.org.uk - 1254959.jpg|Portua.

## Kanpo estekak
Suilven

**Suilven**, , Eskoziako mendi bat da. 723 metroko garaiera du.

Bere itxurari esker herrialde horretako mendi nabarmenetako bat da. Highland eskualdeko Sutherland barrutiaren eremu urrun eta ingurune basatienetako batean dagoenez, landamortu, zohikaztegi eta aintzirez inguratua dago.

## Iruditegia 
## Kanpo estekak
Gangurenganako mendilerroa

**Gangurenganako mendilerroa** edo **Gangurengo mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ganguren mendia da, 477 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ganguren mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ganguren, 477 m 
# Kuskuburu, 426 m 
# Gaztelu, 385 m 
# Iturritxualde, 382 m 
# Meazabal, 293 m 
# Artxanda, 251 m 
# Zarandona edo Pikotamendi , 234 m 
# San Bernabe, 225 m 
# Urkomendi, 225 m 
# Elorriaga, 222 m 
# San Roke, 219 m 
# Txaketolandea, 219 m 
# Alai, 212 m 
# Txorrotxueta, 211 m 
# Berriz, 185 m 
# Larreagaburu, 117 m 
# Monte Cabras, 115 m 
# Alto de Miraflores, 112 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Glotodidaktika Topaketak

thumb|Glotodidaktika VI. Topaketaren kartela 2018an
**Glotodidaktika Topaketak** Udako Euskal Unibertsitateko Glotodidaktka sailak antolatzen dituen biltzarrak dira.

Euskararen biziberritze prozesua toki garrantzitsua du helduen euskalduntze eta alfabetatzeak. Euskaltegiek herritar askori eman diote euskara ikasteko aukera, eta, gainera, lagundu dute herrietan eta kaleetan giroa euskalduntzen eta euskara bera garatzen.

Zeregin horretan azaltzen diren erronkak lantzen dira glotodidaktikako jardunaldi hauetan: zelan eman bultzada ahozkotasunari; zelan erabili teknologia berriak euskara ikasteko; zelan igo euskaldunberrien gaitasuna eta erabilera-maila lan-munduan, aisialdian, kirolean…

Bilkura mota hau 1998. urtean antolatu zen lehenengo aldiz, Helduen Euskalduntzearen I. Jardunaldia izenarekin. Harrezkero beste saio hauek antolatu dira:

* 1998: Helduen euskalduntzearen I. Jardunaldia.
* 1999: Helduen euskalduntzearen II. Jardunaldia. Autonomia eta ikas-estrategiak
* 2000: Helduen euskalduntzearen III. Jardunaldia. Hizkuntzari buruzko ikuspegi berriak helduen euskalduntzean: alderdi pragmatikoa.
* 2002: Helduen euskalduntzearen V. Jardunaldiak: Helduen euskalduntzearen V. Jardunaldiak. Motibazioa ikas prozesuaren eragile 
** Josu Peralesek (HABE) bere ponentzian euskara helduaroan ikasteko motibazioaz hainbat gogoeta aurkeztu zituen.
** Nekane Arratibelek (Mondragon Unibertsitatea) euskara ikasteko motibazioa eragiten duten aspektu psikosozialen arteko harremana landu zuen.
* 2018: Glotodidaktika VI. Topaketak. Helduen Euskalduntze Alfabetatzea aurrera begira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltegi
* Glotodidaktika
* AEK
* HABE
* Udako Euskal Unibertsitatea

## Kanpo estekak 
* Helduen Euskalduntze Alfabetatzea aurrera begira. Topaketa. Bilbo 2018
* 2002ko Helduen Euskalduntzearen V. Jardunaldiak. Programa Santurtziko euskaltegiko webgunean
* Helduen euskalduntzearen IV. Jardunaldien aktak

*
Sagar hozkada

thumb|250px|eskuinera|Sagar hozkada jolasa.
**Sagar hozkada**, usadioz Halloween jaiegunean burutzen den jolas bat da. Jolas honetan edukiontzi handi batean urez bete eta barnean sagarrak ipintzen dira. Sagarrek urak baina dentsitate handiagoa dutenez, uraren gainazalean gelditzen dira.

Jolasaren partaideek, nagusiki haurrak, burua edukiontzian sartu eta hortzekin sagarrei hozka egin eta hartatik hortzekin ateratzean datza. Ez da eskuak erabiltzea baimentzen, gainera bizkarrai lotu ohi dira, tranparik egon ez dadin.

## Kanpo estekak
Mandoiako mendilerroa

**Mandoiako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mandoia mendia da, 638 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mandoia mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mandoia, 638 m 
# Mandoiko, 602 m 
# Upo, 573 m 
# Uduri, 548 m 
# Artanda, 549 m 
# Goikogane edo Kurtze, 537 m 
# Igartu, 524 m 
# Argiñaoko Atxa, 524 m 
# Tontorrandi edo Tontor Handia, 522 m 
# Gazteluzar, 515 m 
# Burbusegana, 432 m 
# Aparioko Atxa, 406 m 
# Elosegi, 406 m 
# Apario, 394 m 
# Santiagozar, 392 m 
# Erdikoatxa, 383 m 
# Zeata, 368 m 
# Kukutxa, 318 m 
# Zelaitu, 317 m 
# Artzagan, 317 m 
# Gangorri, 302 m 
# Eroso mendi, 196 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Stac Pollaidh

**Stac Pollaidh**, Eskoziako Highland eskualdearen ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Inverpolly eremuan. 612 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Cùl Mòr

'''''', Eskoziako Highland eskualdearen ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Inverpolly eremuan. 849 metroko garaiera du. Garaieraz altuagoa izan arren, bere alboko Suilven eta Stac Pollaidh mendiak baina ezezagunagoa da.

## Kanpo estekak
Cùl Beag

'''''', Eskoziako Highland eskualdearen ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Inverpolly eremuan. 849 metroko garaiera du. Cùl Mòr mendiaren hegoaldean eta Stac Pollaidh mendiaren ekialdean dago, Ullapool udalerritik 15 kilometro iparraldera.

## Kanpo estekak
Kiso mendikatea

**Kiso mendikatea**,  edo , Japoniako Nagano eta Gifu prefekturan dagoen mendigunea da.

## Ezaugarriak 
Mendikatea granitokoa da. Komagatake Ropeway Kisokoma mendiaren ekialdean dago. Turista asko goian dagoen estazioa bisitatzen dute. Mendikatearen goi aldean basoaren lerro-muga dago; Alpeetako begetazioa ikus daiteke tartean, bereziki Kisokoma mendiaren inguruan *Leontopodium* familiako *Leontopodium shinanense* endemikoa.

## Gailur nagusiak 
;Mendikate adarrak
* Nenjō mendia (念丈岳), 
* Nagiso mendia (南木曽岳), 
* Kazakoshi mendia (Kiso) (風越山), 
* Kazakoshi mendia (Ena) (風越山), 

### Ibaiak 
Ibaiak Iseko Badian, Ozeano Barean isurtzen dira:
* Kiso ibaia
* Tenryū ibaia

## Iruditegia 

File:Kiso Mountains from Mt.Amidadake.jpg|Kiso mendiak ekialdetik ikusita.
File:Cyuo-Alps from Kohideyama wt 2002-10-30.jpg|Kiso mendiak mendebaldetik ikusita (Mount Kohide mendia).
File:Mount Kisokoma from Mount Sannosawa 1996-09-08.jpg|Kisokoma mendia eta Sannosawa mendia.
File:Mount Hoken from Mount Kazakoshi 2010-4-25.jpg|Kisokoma eta Hōken mendiak Kazakoshi menditik ikusita.
File:Mount Fuji and Akaishi Mountains from Mount Yari before sunrise.jpg|Fuji eta Akaishi mendiak Yari menditik ikusita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Japoniako Alpeak
* Hida mendiak (Iparraldeko Alpeak)
* Akashi mendiak (Hegoaldeko Alpeak)

## Kanpo estekak
Inverpolly

[thumb|eskuinera|300px|Inverpolly eremuaren ikuspegia [Stac Pollaidh menditik ikusita.]]
**Inverpolly**, Eskoziako Highland eskualdearen ipar-mendebaldean eta Ullapool udalerritik iparraldera dagoen eskualde zabal batek jasotzen duen izena da. Bertan hainbat mendi nabarmen daude, eta zohikaztegi eta aintzirez osatutako paisaia du.

Eremu honetako mendi nabarmenenak honakoak dira: Suilven, Stac Pollaidh, Cùl Mòr eta Cùl Beag.

## Kanpo estekak
Ralston (Renfrewshire)

**Ralston**,  eta , Eskoziako auzune bat da, Renfrewshire konderrian. Gaur egun Paisley hiriaren zati da.

## Kanpo estekak
Brookfield (Renfrewshire)

**Brookfield**, , Eskoziako loleku udalerri bat da, Renfrewshire konderrian. Berta, Port Glasgow, Paisley eta Glasgow hirietan lan egiten duen jende asko bizi da.

## Kanpo estekak
Craigends

'''''', Eskoziako Houston and Killellan parrokia zibilean dagoen etxebizitza eremu bat da, Renfrewshire konderrian.

## Kanpo estekak
Nicolas Viar Eguzkitza

**Nicolas Viar Eguzkitza** (Bilbo, 1865eko apirilaren 16a- *ib.*,1945eko martxoaren 17a) idazle eta politikari abertzalea izan zen. Miguel Unamunoren ikaskide izan zen Bizkaiko Institutoan. Abokatua, zinegotzia eta idazle emankorra, mende aldaketako euskal bizitza politikoan eta lehenbiziko Eusko Jaurlaritzan aktiboki parte hartu zuen.

## Ibilbide politikoa 
Euskal-Erria elkarte foruzaleko kide izan zen, batzordekidea 1886tik eta Bilboko udalean zinegotzi elkarteko kide gisa. 1899an Euskal-Erria elkarteko korronte batek eta EAJk bat egin zutenean sortutako Euskal Zentroko idazkari aukeratu zuten. Lagun izan zuen Sabin Aranaren heriotzaren ondoren, 1906an bere ideia liberalengatik EAJtik kaleratua izan zen.

1936an Jesus Maria Leizaolak lehenbiziko Eusko Jaurlaritzaren zuzenbide-batzorde aholku-emailearen kide izendatu zuen. Bere independentzia politikoa mantendu zuen beti, baita partaide zen gobernuarekiko ere, Wakonigg Austriako kontsula defendatu baitzuen, espioitzaz salatua izan ondoren exekutatua izango zena. Bilboren erorketaren ondoren, Agirreren gobernuan parte hartzeagatik kartzela-zigorra jaso zuen.

## Obra 
Bere obraren gehiena bilbotar kostunbrismoan kokatzen da, zeinean antzerkia, poesia eta kontakizun laburrak nabarmentzen diren. Antzerki nazionalistaren eta "antimaketismo" literarioaren adierazgarri nagusienetakoa izan zen.

*Euskalduna* aldizkarian eta Resurreccion Maria Azkuek euskal letren lantzea sustatzeko xedearekin sortutako *Ibaizabal* astekarian idatzi zuen. Euskal-Erria elkarteko argitalpena zen *La Unión Vasco-Navarra* egunkarian ere kolaboratu zuen. Hedabide honetan "Euskaria" poema abertzalea argitaratu zuen 1886an eta "Pachi, el de los paliques" bere pertsonaia ezaguna ezagutzera eman zuen.

### Los Paliques de Pachico 
"Pachico Achalandabaso", Bilboko Zazpikaleetako Dendarikalean tailerra duen zapatari burutsua, Viarrek sortutako pertsonaiarik ezagunena izan zen. Lehenbizikoz *Tercero sin principal* antzerki-lanean agertu zen bigarren mailako pertsonaia moduan. Bere abentura eta desbenturak *Euzkadi* egunkarian argitaratu ziren kontakizun labur gisa eta 1932an liburu batean bilduak izan ziren.

## Antzerkia 
* *Euterpe fúlgida*, 1897 (Óscar Rochelten kolaborazioarekin)
* *¡Ospa! ¡Ospa!*, 1905;
* *La marcha de las antorchas*, 1906;
* *Tercero sin principal*,1909 (José María Marurirekin idatzitako obra);
* *Tutti contenti*, 1911;
* *Alma vasca*, 1911;
* *A mal dar*, 1912;
* *Nerea*, 1912;
* *Maite*, 1913;
* *¿Me caso?*, 1913;
* *Manu Soro*, 1914 (Sabino Aranari buruzko obra, Emiliano Arriagaren kolaborazioarekin);
* *Un chimbo*, 1920

## Oharrak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Alfredo Etxabe
* Ixidor Parada
* Manuel de la Sota
Elderslie

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Renfrewshire konderrian.

## Herritar ezagunak 
* William Wallace (1270-1305), Eskoziako Independentzia Gerretako heroia.

## Kanpo estekak
Eibar Urko Kirol Elkartea

**Eibar Urko Kirol Elkartea** Eibar KEren hirugarren taldea da.

## Historia 
Eibar B desagertu zenean Eibarren harrobian hazitako baina lehen taldean tokirik ez zuten futbolariek ez zuten jokatzeko aukerarik eta futbol talde eibartar berria sortu zuten 2014 urtean, **Urkomendi 14 Futbol Taldea**. Bestalde Eibar Kirol Elkarteak Vitoria Kirol Kluba bere harrobiko talde hartu zuen eta bigarren B mailara igo zenean hirugarren talde baten beharra ikusi zen.

Talde bien interesak mahai gainean jarri eta 2016ko ekainean **Eibar Urko** sortu zen. Lehenengo Erregionalean hasi zuen ibilbidea eta 2018an liga irabazi eta Ohorezko Erregionalera igotzea lortu zuen. 2019an maila berriko txapelduna izan zen baina ez zen Hirugarren Mailara igo Vitoria Kirol Kluba (Eibarren harrobiko taldea) bertan zegoelako, eta gauza bera gertatu zitzaion 2021ean eta 2023an Hirugarren Federaziora igotzeko. 2023-24 denboraldian Vitoriak mailaz igo zuenez Eibar Urkok ere lortu zuen azkenean Hirugarren Federaziora igotzea.

## Uniformea 
## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Maila**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioa**: 1
* **Emaitzarik onena**: 1.a (Gipuzkoako Ohorezko Erregionala, 2018-19 denboraldian)

## Palmaresa 
* Gipuzkoako Ohorezko Erregionala (4): 2019, 2021, 2023, 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eibar KE futbol taldearen webgunea
Kibu Bikuña

**José Antonio "Kibu" Bikuña Otxandorena** (Zizurkil, ) gipuzkoar futbolari ohia eta entrenatzailea da. Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasten ari zela, bertoko taldean jokatu zuen. Osasunako harrobian hazia, Poloniako Ekstraklasa, Legia Warsaw, Lech Poznań, Śląsk Wrocław edo Lituaniako FK Trakai taldeetan lan egin du.
Paulina Harriet

**Paulina Harriet Gorostartzun** (Haltsu,  - Valladolid, ) lapurtar enpresaburu eta filantropoa izan zen. 1840an Hazparnen Joan Dibildos ezkondu eta Valladolid aldera joan ziren ontze-negozio bat egiteko. 1871n senarra zendu eta enpresa zuzentzeari ekin zion.
Manuel Juanbeltz

**Juan Manuel Marcelo Juanbeltz Iriondo** (1839ko urriaren 30a, Garagartza, Mendaro, Gipuzkoa &ndash; 1892ko otsailaren 20a, Zumarraga, Gipuzkoa) euskal apaiz, foruzale eta karlista bat izan zen.

Aita, Miguel Ascensio Juambeltz Santxot, nafarra zen, Lizarraga herrikoa, eta lanbidez arotza, ama berriz, Maria Cruz Iriondo, Mendaroko Azpilgoeta auzokoa.

1867an Asteasuko parrokiako apaiza zen. Hirugarren Karlistaldia hastean karlismoarekin lerrokatu zen. 1872ko irailaren 18an Asteasuko parrokiatik kargugabetu zuten, Iparraldera ihes egin beharra izan zuen eta handik Uruguaiera emigratu zuen. Durazno udalerrian bizitu zen.

1891. urterako Euskal Herrira itzulia zen eta Hondarribian bizi eta hil zen.

## Kanpo estekak 
* Manuel Juambeltz, (1839-1892), presbítero, carlista, integrista (I/II). Euskonews.com 
* Manuel Juambeltz, (1839 - 1892), presbítero, carlista, integrista (II/II). Euskonews.com
Argi-mahai

thumb|Argi-mahaia
**Argi-mahaia** lan-mahai mota bat da, kristal baten azpitik argia duena, arte grafikoen arloan erabilitakoa, dokumentu garden eta zeharrargitsuekin lan egiteko aukera ematen duena. Helburuaren arabera, argi-mahaiak dimentsio aldakorrak izan ditzake: kutxa soil batetik argazkien negatiboak aztertzeko (negatoskopioa) film orrietan inprimatzeko erabiltzen diren mahaietara.

## Kanpo estekak
Kevin O'Higgins

'''Kevin Christopher O'Higgins''', , (Stradbally, Laoise konderria, 1892ko ekainaren 7a - Dublin, 1927ko uztailaren 10a) irlandar politikari bat izan zen.

1915ean Irlandar Boluntarioak erakundera elkartu zen eta ondoren Sinn Féin alderdiko kide egon zen. 1918an britainiarrek atxilotu eta espetxeratu egin zuten. Irlandako Independentzia Gerran zehar lehenbiziko Dáil Éireann (1919-1921) legezkanpoko errepublikar legebiltzarreko parlamentaria izan zen.

Ondoren, Irlandako Estatu Askearen sorrerarekin Irlandako Gobernuaren Justizia Ministroa bilakatu zen. Anglo-irlandar Ituna eta Irlandaren banaketaren aldekoekin lerrokatu zen, Arthur Griffith, Michael Collins eta Eoin O'Duffy buruzagiekin batera Irlandako historiografian "iraultzaile kontserbadoreen" taldea osatuz. Itunaren eta banaketaren alde zegoen Cumann na nGaedhael alderdiko kide egin zen. Irlandako Gerra Zibilean banaketaren aurkako irlandar errepublikarrak gogor borrokatu zituen, denboraldi honetan zehar 72 presoren exekuzioa sinatuz.

1927an IRAk Dublinen hil zuen.
William T. Cosgrave

**William Thomas Cosgrave**, , (Dublin, 1880ko ekainaren 6a - Dublin, 1965eko azaroaren 16a) irlandar politikari bat izan zen. Sinn Féin (1904-1922), Cumann na nGaedhael (1923-1933) eta Fine Gael (1933tik aurrera) alderdietako kide izan zen.

Liam Cosgrave, Irlandako Errepublikako gobernuburu edo taoiseacharen aita zen.
Azkue biblioteka

thumb|Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren egoitzan daude Bilbon.
**Azkue Biblioteka** eta Artxiboa Euskaltzaindiarenak dira eta Bilboko Plaza Barrian daude. Goizez zabalik egoten da ikertzaile ororentzat. Bere helburua euskal kultura gaien ikerkuntzan eta hedapenean dihardutenei laguntzea da. Pruden Gartzia euskaltzain urgazlea da Azkue Liburutegiko eta Artxiboko zuzendaria.

Funtsen katalogoa oso zehatza da. Paperean eta digitalki kontsultatu daiteke. Kontsultatu daitezkeen aleen artean aipagarrienak hauek dira:

* Auspoa liburu-bilduma. Antonio Zavalak sortu zuena.
* Principe de Viana aldizkaria.
* Anaitasuna aldizkaria. Ale guztiak, 1953ko ekainetik 1982ko apirilera. 420 zenbaki, 6.395 artikulu.
* Luis Villasantek idatzitako liburu osoak (41), liburu zatiak (106), artikuluak (769) eta edizio bereziak (13).
* Nafarkaria astekaria. Euskaldunon egunkariak 1991tik 2002ra bitarte argitaratu zuen gehigarria.
* *Herri literatura* jardunaldietako antologia.
* *Euskararen Historia Soziala (EHS). Argibide bibliografikoak* liburuaren inguruan eratutako datu-basea.
* Azkue sariketak (1975-1990). Resurreccion Maria Azkue liburu sarituak eleberri, olerki eta saio modalitateekin.
alt=|thumb|260x260px|Arantzazun 2018an

## Euskal Liburutegi Nazionala sortzeko bidean 
Joan Mari Torrealdai euskaltzain eta bibliografoak lotura nabarmena izan zuen biblioteka honekin eta bere etorkizunerako proiekzioaz. 2009tik bereziki Azkue Bibliotekaren eta argitalpenen arloan egin zuen lan euskaltzain emeritua zenean. 2011n hartu zuen Azkue Bibliotekako zuzendaritza, eta ostera, Azkue Bibliotekako Ohorezko bibliotekari izendatua izan zen, hain zuzen. Liburuen inguruan jorratutako bizitzan, euskal liburugintza sendotzeko urrats esanguratsu bat lortze aldera, ahalegin handiak egin zituen Euskal Liburutegi Nazionala sortzeko. Bide horretan, mugarria izan zen euskaltzain oso izendatu zutenean 2009an Foruan eman zuen sarrera hitzaldia: *Bibliografiatik Bibliotekara. Esperantzari leihoa.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joan Mari Torrealdai
* Txillardegi 
* Andolin Eguzkitza
* Kepa Altonaga
* Pruden Gartzia
* Jose Antonio Arana
* Joana Albret Bibliotekonomia Mintegia
* Olaso Dorrea Fundazioa
* Oñati

* Irati Iciar Madinabeitia

## Kanpo estekak 
* Kontsultak Azkue Bibliotekaren katalogoan
* Kontsultak Azkue Bibliotekaren artxiboan
Mila Jam

**Mila Jam** (Aurora, Illinois, 1989ko otsailak 22) estatubatuar abeslaria, dantzaria, aktorea eta LGBT eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Diskografia 
* *Walk* (2010)
* *This is Love* (2011)
* *Warrior* (2011)
* *Masters of the Universe* (2013)
* *Faces* (2017)
Alexandria (Mendebaldeko Dunbartonshire)

**Alexandria**,  eta , Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
Balloch (Mendebaldeko Dunbartonshire)

**Balloch**, , Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Dunbartonshire konderrian. Lomond aintziraren alboan dago.

Bertan, Ballocheko gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Eoin O'Duffy

'''Eoin O'Duffy**, jaiotzez **Owen Duffy''', , (Lough Egish, Monaghan konderria, 1890eko urtarrilaren 28a - Dublin, 1944ko azaroaren 30a) irlandar errepublikar, militar eta polizia buru bat izan zen.

Irlandako Independentzia Gerran zehar IRAko buruzagietako bat izan zen, Anglo-Irlandar Itunaren alde agertu eta Irlandako Estatu Askea sortzean Irlandako Armada berriaren jeneral gisa Irlandako Gerra Zibilan ituna eta banaketaren aurkariak gogor borrokatu zituen. Ondoren, Garda Síochána poliziaren zuzendari ordea izan zen.

O'Duffyk joera kontserbadore, katoliko eta antikomunista zuen, Anglo-Irlandar Itunaren aldeko Cumann na nGaedhael alderdiko kide egin zen eta handik gutxira eskuin muturra eta faxismoarekiko erakarpena izan zuen, Blueshirts irlandar erakunde armatu eta faxista sortuz.

Fine Gael alderdiko kide eta denbora labur batez buru ere izan zen, baina bere eskuin muturreko joerak eta izaera ahobero samarrak alderdikideak desoroso sentituarazi eta azkenean alderditik kanporatua izan zen, gainontzeko alderdien aurrean ahul eta lotsagarri uzten baizituen. Benito Mussolini eta Francisco Franco diktadoreen miresle ere izan zen.

Espainiako Gerra Zibilan Frankisten alde borrokatu zen Irlandar Brigadaren buru izan zen. Franco diktadoreari gerra irabazteagatik zoriondu eta espainiarrak eskerrak eman zizkion.

Ondoren, Irlandara itzuli zen. Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziari Irlandar Brigada Sobietar Batasunaren aurka borrokatzeko eskeintza egin zien, baina naziek ez zuten eskeintza serioski hartu.

Une horretatik aurrera bere osasuna okertzen hasi eta 1944ko azaroaren 30ean, 54 urterekin, Dublin hirian zendu zen. Glasnevin hilerrian lurperatua dago.
Dalmuir

'''''', , Eskoziako Clydebank hiriaren eremu bat da, Mendebaldeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
Bonifacio Alfonso

**Bonifacio Alfonso Gómez Fernández** (Donostia,  - *ib.*, ) gipuzkoar margolari eta irarlea izan zen. Jaioterriko Arte eta Lanbideen Eskolan ikasi zuen. 1960ko hamarkadatik aurrera, hainbat erakusketa izan ditu areto eta museotan.
Luis Maria Intza

**Luis Maria Intza Igartua** (Oñati, Gipuzkoa, 1934 &ndash; Tolosa, Gipuzkoa, 2018ko urriaren 28a) euskal kooperatibista eta erlezain bat izan zen. Oñatin jaio eta Tolosan bizi zen.

Kooperatiben munduan egin zuen bere ibilbide profesionalaren parte handi bat, Tolosaldeko industriako kooperatiba baten buru izateraino. Beranduago ekonomia alorrez erabat aldatuz, lehen sektorean aritu zen untxi haztegi bat kudeatu eta alor horretako koordinazioa ere animatuz. Politikan ezker abertzalearekin lerrokatua, Tolosan Herri Batasunako zinegotzi izan zen.

Gipuzkoako erlezaintzaren eta apiterapiaren bultzatzaile ezaguna. Erleen produktuetan oinarritutako erremedioak munduan zehar pertsonalki ezagutzeaz gain, mundu osoko profesionalekin loturak landu zituen, horietako batzuk Euskal Herrira ekarri ere bai.

Erlategi propioa edukitzeaz gain, urte luzez Gipuzkoako Erlezain Elkartearen barruan lan egin zuen.

Azken urteotan erle txikiaren inguruan lan handia egin zuen; alegia, berriro erleak gizakiaren esku hartzerik gabe basatiak zireneko neurri txikiagora –4,9 milimetro ingurura, gaur azken mende eta erdiko manipulazioen ondorioz neurtzen dituzten 5,1-5,4 milimetroen ordez– itzularazteko ahaleginean, horrekin erlea sanoago eta indartsuago izango delakoan. Mundu osoan beste erlezain ezagun asko – Ed eta Dee Lusby, Michael Bush, Stephan Braun...– urratzen ari diren bide beretik duela dozena bat urte abiatu zen Intza beste erlezain gipuzkoar historiko batekin, Joxe Leunda Legazpiarrarekin.

Historia zaletasuna ere bazuen, horren lekuko, Pello Joxe Aranbururekin elkarlanean idatzitako *Norteko Trenbidearen eraikuntza, ebaluaketa eta ondorioak* liburua.

## Kanpo estekak 
* Luis Mari Intza hil da, erlezaintza eta apiterapiaren bultzatzaile suharra. 2018ko urriaren 31. Argia.eus
Danie Craven

**Daniël Hartman Craven** (Lindley, Estatu Askea, 1910eko urriaren 11 &ndash; Stellenbosch, 1993ko urtarrilaren 4a) hegoafrikar errugbi jokalari, entrenatzaile eta buruzagia izan zen. Uztartze-erdilari moduan jokatu zuen.

## Kanpo estekak
Jiratchaya Sirimongkolnawin

**Mo Jiratchaya Sirimongkolnawin** () (Bangkok, Thailandia, 1991) thailandiar modeloa eta diseinatzailea da.

Moda diseinuan lizentziaduna da. 2016an emakume transgeneroentzako Miss Tiffany's Universe edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Horrez gain, Miss International Queen 2016 edertasun-lehiaketa irabazi zuen, 2017ko martxora atzeratu zena Thailandiako erregearen heriotzagatik dolumina adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiagomendiko mendilerroa

**Santiagomendiko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Agineta mendia da, 301 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Santiagomendi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Agineta edo Agiñeta, 301 m 
# Santiagomendi, 298 m 
# Atxurro mendi, 284 m 
# Imiaga edo Imiya, 273 m 
# Utzabaleta, 154 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Txinatar erlijio tradizional

150px|thumb|eskuinera|*Lu* fonograma oparotasunaren ikurra da. Sarritan, zorte oneko kutun moduan erabiltzen dute.

**Txinatar erlijio tradizionala** han txinatarren berezko erlijioa da. Erlijio politeista da, xamanismoaren ezaugarri asko dituena, eta budismoak, konfuzianismoak eta taoismoak eragin handia dute erlijioan.

Zaila da jarraitzaileen kopurua zehaztea, iturrien arabera, 390 eta 880 milioi artean izanda. Txinako gobernuaren errolda eta inkesten aburuz, txinatarrek bere burua budista edo taoistatzat dute (erlijio bat hautatzen badute). Erlijio sinkretikoa izanda, zaila da antolaturik dauden txinatar beste tradizio espiritualetatik ondo ezberdintzea.

## Sinesmenak 
Txinatar erlijio tradizionala, gehienbat, politeismo eta sinkretismoaren aldaera bat da, barnean arbasoei mirespen eta jainko naturalei gurtza (batzuetan baita ilargi eta eguzkiari ere) dituena. Budismo, taoismo eta konfuzianismotik bere doktrina teologikoa hartzen du. Askotan, santu taoistak, Buda eta txinatar jainkoak nahasten ditu. Bere jarraitzaileek sarritan sorginkeria erabiltzen dute.

## Jainkoak 
[thumb|347x347px|[Matsu (mitologia)|Matsu itsaso eta marinelen jainkosaren irudiak, jantzi tradizionalez estalirik.]]

* Guan Yu (關羽), egia eta leialtasunaren jainkoa.
* Baoxeng Dadi (保生大帝), bizitzaren enperadore nagusia.
* Cai Shen (財神) osasuna eta ongizatearen jainkoa.
* Hu Ye (虎爺 "Tigre Jauna"), izpiritu zaindaria.
* Matsu (媽祖), itsaso eta marinelen jainkosa.
* Shangdi (上帝) (hitz. enperadore nagusia)
* Txeng Huang (城隍), jainko zaindariak
* Sun Wukong (孫悟空，齊天大聖)； "Errege Tximua"
* Tu Di Gong (土地公, tǔ dì gōng), Lurraren jainkoa.
* Wentxangdi (文昌帝 "kulturaren enperadorea"), ikasketen jainkoa.
* Xi Wangmu (西王母), "Mendebaldeko Ama Erregina"
* Yuexia Laoren (月下老人) "Ilargiaren Agurea"
* Zao Xen (灶君|灶神), sukaldaritzaren jainkoa
* Zhuxeng Niangniang (註生娘娘 "Jaiotzaren Jainkosa"), emankortasunaren jainkosa.

## Demografia 
Txinatar erlijio tradizionalak milioika jarraitzaile ditu bai Txina kontinentalean, bai Taiwanen bai mundu osoko txinatar komunitateetan. Txinako Gobernua ofizialki laikoa da, eta konfuzianismoa eta budismoa baino ez ditu babesten. Taiwanen, estatistika ofizialen arabera, herritar gehienak budistak dira. Hala eta guztiz ere, egun, erlijio tradizionalaren eragin kulturala handia da oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauspo

[thumb|250px|eskuinera|[Beheko sutarako hauspoa]]
**Hauspoa** haize emateko tresna da, larru zati edo ehun tolesgarri batek elkartzen dituen zurezko edo beste material bateko bi oholez osatua. Oholak bereizten direnean airea hartu eta hurbiltzen direnean ahotik kanporatzen du.

Erlezaintzan **ke-hauspoa** erle-lanetara joateko erlezainak kea egiteko erabiltzen duen tresna da. Kea egiteko hainbat erregai erabiltzen dira: kartoia, belar ondua, txirbila, etab. Erleek kea sumatzen dutenean, egiten ari diren lanak utzi (baita erlauntza zaintzearena ere) eta paparoa eztiz betetzen hasten dira, basoak su hartu duela eta, ihes egiteko prestatuko balira bezala. Egoera hori aprobetxatzen du erlezainak erlauntz barneko miaketak, azterketak eta lanak egiteko, tarte horretan etengabe kea botaz. Kearen bidez, bada, erlezainak erleen erasoa ekiditen du.

Fitxategi:Smoke gun.jpg|Ke-hauspoa
Fitxategi:Luis mari intza erlezaina tokikom.jpg|Luis Mari Intza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Herbehereak

thumb|Herbehereak, bere herrialde guztiekin. Hegoaldeko eta iparraldeko Herbehereen arteko muga gorriz

**Hegoaldeko Herbehereak** (, ), baita **Herbehere Katolikoak** deitua, Herbehereen eskualdea izan zen, espainiarren (1556-1714), austriarren (1714-94) eta frantziarren (1794-1814) eskuetan izandakoa. Berez, eskualdean Espainiak edo Austriak inoiz ez zituen zenbait estatu ere barnean zituen: Liejako Printzerria, Stavelot-Malmedyko Printzerria, Bouillongo Konderria, Horneko Konderria eta Thorngo abadia. Frantziar iraultzaileek eskualdea bereganatu arte Germaniako Erromatar Inperio Santuaren zati bat zen.

Hegoaldeko Herbehereak egungo Belgika eta Luxenburgo herrialdeen gehiengoa ziren, baita Herbehereak eta Alemaniako eskualde batzuk ere (Gueldre Garaia, 1713an Prusiakoa zena, eta Bitburg hiri ingurukoa). 1678ra arte, Frantziako Nord-Pas-de-Calais eskualdea eta Longwy hiri ingurukoa ere Hegoaldeko Herbehereen barnean zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghislaine de Polignac

**Ghislaine de Polignac** printzesa, **Ghislaine Charlotte Claire Brinquant** jaioa, (Biarritz,  - Paris, 2011ko urtarrila) frantziar *bon vivant* eta idazlea izan zen. Edmond Jean Henri Marie de Polignac ezkondu zuen eta moda munduan aritu zen.
Austriar Herbehereak

**Austriar Herbehereak** (; ; ; ) Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatu multzo bat izan zen, Herbehereetan kokatutakoa, batasun pertsonalaren bitartez Habsburgotar Inperioari loturik egon zena. Gaur egungo Luxenburgo eta Belgika hartzen zituen, eta baita mendebaldeko Alemaniako eta iparraldeko Frantziako lurralde batzuk. Hiriburua Brusela zen.

Espainiar Inperioak Utrechteko Itunaren bitartez eskualdea Austriari eman zion. Jemappesen eta Fleurusen garaituak izan ondoren, frantziarrek eskualdea bereganatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habsburgotar monarkia

**Habsburgotar monarkia** () edo **Habsburgotar Inperioa** Habsburgo edo Austriako etxearen eskuetan zeuden lurralde multzoei deitzeko historiografian erabiltzen duten izena da. Bere monarkia konposatua izan ere, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean eta kanpoan kokatutakoa, azken finean batasun pertsonal bat. 1804 eta 1867 artean ofizialki bateratu eta Austriar Inperioa sortu zuten.

1415 eta 1806 artean Habsburgotarren burua normalean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen (izan ere, familiatik kanpo Karlos VIII.a Bavariakoak baino ez zuen lortu).

## Kanpo estekak
Xabi Tolosa

**Xabi Tolosa** (Tolosa, Gipuzkoa, 1987ko irailaren 23a) aktorea eta marrazkilaria da. ¡Caramba! argitaletxeak argitaratu zuen *Esto se ha hecho mil veces* () komikiarengatik ezaguna da; era berean, *Cabás* zein *Todos tus secretos* film luzeetan jokatu zituen rol nabarmenengatik ere fama handia lortu zuen. *Fotogramas* aldizkariak, 2016an, Espainiako Erresumako «beste zinemagintzako» funtsezko hamar antzezleen artean sartu zuen.

## Bizitza 
Xabi Tolosan jaio zen 1987an, bere unibertsitate-ikasketak Bilbon egin zituen, bikoizketa zein antzerki lanetan murgilduta zegoen bitartean. 2011an Madrilera joatea erabaki eta bertan, film laburretan zein publizitatean lan egiteari ekin zion. Hurrengo urtean *Cabás* film luzea egin zuen Pablo Hernando zuzendari arabarraren gidaritzapean, azken hau espainiar *low cost* zinearen eredu gisa hartzen da. Hurrengo urteetan gauzatu zituen lanen artean Nacho Vigalondoren *Carlota* film laburrean eta Manuel Bartualen Todos tus secretos pelikulan egin zituenak aipagarri ditugu. Aipatu dugun azkenak Malagako Jaialdian sari bat jaso zuen, argitaratu zen urtean bertan. Denboraldi horretan zehar, 2012an bere kabuz, *Esto se ha hecho mil veces* komikia argitaratzeari ekin zion, horretarako sare sozialak baliatuz. Bic boligrafoekin egindako komiki autobiografiko bat dugu, sare sozialei esker zabaltzea lortu zuena. 2013an, ¡Caramba! argitaletxeak, humorean esperientziadunak, aipatutako komikiaren lehen hiru denboraldien bilduma bat izateko asmoa zuen liburu bat argitaratu zuen.

## Filmografia 
### Zinea 
* *Azules*. Zuzendaria: Pablo Hernando (2009). Film laburra.
* *Agustín del Futuro*. Zuzendaria: Pablo Hernando (2011). Film laburra.
* *85.12.30*. Zuzendaria: Manuel Bartual (2012). Film laburra.
* *Cabás*. Zuzendaria: Pablo Hernando (2012).
* *Desafío Final*. Zuzendaria: Manuel Bartual (2013). Film laburra.
* *Ventanitas*. Zuzendaria: Manuel Bartual (2013). Film laburra. Jameson Saria eskuratu zuen.
* *Carlota*. Zuzendaria: Nacho Vigalondo (2013). Film laburra.
* *Todos tus secretos*. Zuzendaria: Manuel Bartual (2014). Canal Saria + Malagako Jaialdiko Zonazineko Pelikularik Onena izateagatik
* *Berserker*. Zuzendaria: Pablo Hernando (2015).

### Bikoizketa 
* *Avatar, azken aire maisua* (2009) euskarazko ahotsa, Zuko pertsonaia irudikatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  (*Ingelesez*)
* *Esto se ha hecho mil veces* lanaren webgunea. (*Gazteleraz*)
* Xabi Tolosaren webgune ofiziala. (*Gazteleraz*)
* Haren twitter kontua.
Austriako artxidukerria

**Austriako artxidukerria** () Germaniako Erromatar Inperio Santuaren printzerri nagusia izan zen, eta baita Habsburgotar monarkiaren nukleoa ere. Habsburgo leinuak 1282an bereganatu zuen Vienako tronua eta 1453an Frederiko III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak, austriar buruzagia zela, bere buruari artxiduke izendatu zion.

1415 eta 1806 artean artxidukea, normalean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea ere izan zen (izan ere, familiatik kanpo Karlos VIII.a Bavariakoak baino ez zuen lortu).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trofalaxi

300px|eskuinera|thumb|Inurrien arteko **trofalaxi**a

**Trofalaxia** intsektuen arteko elikagaien transferentziari deritzo. Intsektu sozialetan batez ere ematen da (inurriak, termitak, erleak...).

Elikagaien elkartrukatze hori ahoz ahokoa izan ohi da, baina hainbat kasutan uzki-ahokoa ere.

Trofalaxiak kolonia bateko partaideen loturak nabarmen sendotzen ditu, funtsezkoa dena intsektu sozialetan  . Adibidez, erle bat nektarrez hornitua erlauntzara iristen denean, trofalaxia egiten du erlauntzako beste erleekin, eta nektarra ahoz aho pasatzen da erleen artean. Elikagaiaren transferentzia horrek (eta baita feromonarenak ere) erlauntzako partaide guztiak usain berarekin blaitzen du. Horrek bereizten ditu partaide horiek eta beste komunitate edo erlauntza batekoak.

Termiten trofalaxiak (uzki-ahokoa denak), bere aldetik, egurra digeritzen duten bakterio eta protozooen transferentzia ahalbidetzen du. Kontuan hartu behar da termitek, muda sufritzen dutenean, mikrobio horiek galtzen dituztela, eta egurraren zelulosa digeritu ahal izateko ezinbestekoa dela berreskuratzea. Hori trofalaxiaren bidez lortzen dute 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Mardochée Lévy

**Louis Mardochée Lévy** Baionan (Lapurdi) sortu zen 1884ko abuztuaren 8an, eta, Lehen Mundu Gerran Frantziako Armadako gudari izatera behartu zutelarik, armada horrek berak 1915eko urtarrilaren 15ean fusilatu zuen, Maizyn (Aisne departamendua, Frantzia). Baionako Espiritu Saindua auzoko judu familia ezagunen semea zen: David Lévy eta Bertha Vaez Olivera zituen gurasoak.

Lehen Mundu Gerra hasi aitzin, Baionako Sain Esprit auzoko Sainte Catherine kaleko 10.eko gurasoen ile-apaindegian lan egiten zuen. 1914an, beste hainbat gazte bezala gerra horretan parte hartzera behartuta, 1553 errekluta zenbakiarekin 49. infanteria-erregimentuan sartu zuten.

1914ko abenduaren 28ko gauean bere postua utzi zuen. Desertore izateaz akusatuta, preso hartu zuten, eta 1915eko urtarrilaren 14ean gerra kontseilu batetik pasarazi zuten. Biharamunean fusilatu zuten.

1932ean, haren aitak, David Lévyk, prozedura juridiko bat abiarazi zuen semeak gerran sartu aurretik arazo mentalak zituela argudiatuta, justizia bila eta semearen izena garbitzeko asmoz.

Louis Mardochéeren abizen bereko bi emakume ere hil zituzten urte batzuk geroago, bigarren mundu gerran, Auschwitzeko kontzentrazio esparruan: Léa Lévy (1943an) eta Juliette Lévy (1944ean). Joseph Lévyren eta Anita Vaez Oliveraren alabak ziren. Juliette Moize Gerard Vaez Oliveraren alarguna zen, Auschwitzeko kontzentrazio esparruan eraila hura ere.

Louis Mardochée ez zen izan lehen mundu gerran desertore izateaz akusatuta fusilatutako lehenengo euskal herritarra, Izpurako (Nafarroa Beherea) Pierre Etxeberri hilabete batzuk lehenago fusilatu baitzuten, 1914ko urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524356&debut=0
*  https://www.retours-vers-les-basses-pyrenees.fr/2014/11/le-coiffeur-du-10-rue-ste.html
*  http://les-blessures-de-l-ame.over-blog.com/article-rencontre-a-pau-autour-des-fusilles-pour-l-exemple-73330005.html
Txikiagotzeko konpas

thumb|350x350px|Txikiagotzeko konpas doigarria
**Txikiagotzeko konpasa** (lau puntadun konpasa ere deitua) marrazteko tresna bat da, jatorrizko ereduaren puntutik puntura hartutako neurrietatik eskala jakin batean luzerak lortzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Eragiketen hierarkia

Matematikan eta ordenagailu programazioan, **eragiketen hierarkia** (edota **eragiketen lehentasuna**) adierazpen matematikoak ebaluatzean lehentasunaren inguruan kontuan izan beharreko irizpideen bilduma da.

Adibidez, matematikan eta hainbat programazio-lengoaiatan, biderketak batuketak baino lehentasun handiagoa du (eta horrela izan da idazkera aljebraiko modernoaren hastapenetatik). Hori dela eta, 2 + 3 x 4 adierazpenak 2 + (3 x 4) = 14 balio du, eta ez (2 + 3) x 4 = 20. Berreketak, XVI. eta XVII. mendeetan zehar agertuak, biderketaren gaineko lehentasuna du, eta hori adieraztean, ezinbestekoa da berretzailea berrekizunaren eskuineko goi-indize moduan adieraztea;

* Amerikako Estatu Batuetan, *PEMDAS* akronimoa da zabalduena; haren esangura *Parentheses, Exponents, Multiplication/Division, Addition/Subtraction* da. Sarritan, "**Please Excuse My Dear Aunt Sally"**  ere erabili ohi da  lelo moduan.
* Kanadan eta Zeelanda Berrian, *BEDMAS* akronimoa oso zabalduta dago ikasleen artean, eta *Brackets, Exponents, Division/Multiplication, Addition/Subtraction* ordenamendua gogoraraztea du helburu.

Hitz mnemoteknikoak erabilgarriak suerta badaitezke ere, kontu handia izan behar dugu haiekin, askotan akronimoek gaizki-ulerturen batera eraman baikaitzakete.

    a^{b^{c}}=a^{(b^{c})}

Honako honek bestelako emaitza emango luke:

    (a^{b})^{c}=a^{bc}

### Zatiketen segida 
Anbiguotasuna gertatzen da, halaber, zatiketen segidetan; esate baterako, 10 ÷ 5 ÷ 2 adierazpena bi modutan interpreta daiteke:

10 ÷ (5 ÷ 2) = 4

edo

(10 ÷ 5) ÷ 2 = 1

Ezkerretik eskuinerako lehentasunak anbiguotasuna argitzen du, bigarren adierazpenaren alde. Gainera, matematikan ohitura da faktoreak konbinatzea eta zatiketa alderantzizko biderketa gisa adieraztea, anbiguotasunak sortutako zalantzak murrizteko. Hala ere, bi adierazpen luze bateratzen direnean, eragiketen ordena zuzena gal daiteke.

## Kalkulagailuak 
Kalkulagailu guztiek ez diete lehentasun bera ematen eragiketa guztiei. Kalkulagailu sinple askok ezkerretik eskuinera ematen diete lehentasuna eragiketei; horietan, 1 + 2 x 3 = 9 izango da. Kalkulagailu sofistikatuek, ordea, lehentasun estandarra erabiltzen dute, eta 1 + 2 x 3 = 7 izango da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elkarkortasun
* Trukakortasun
* Banakortasun
* Notazio poloniar
* Alderantzizko notazio poloniar

## Kanpo estekak
Ixiar Oreja Unanue

**Ixiar Oreja Unanue** (Andoain, 1974) gipuzkoar telebista aurkezle eta trikitilaria da, Maixa ta Ixiar bikotearen kide ohia.

## Biografia 
Maixa Lizarribarrekin herri txikietako erromerietan egin zituen lehen emanaldiak, anplifikatu txiki baten laguntzaz: ehun baino gehiago urtean. 1993an, Elkar diskoetxeak beste trikitilari bikote batekin -Iker eta Larraitz Goenaga anai-arrebekin- disko partekatu bat grabatzeko aukera eman zien.

Telebistan egin du lan, Euskal Telebistako *Euskaraokea*, *Barrebusa* eta *Altza Porru!* haur saioak aurkezten, baina musika agertokietatik kanpo jarraitzen du.

## Diskografia 
* *Maixa eta Ixiar* (1993, Elkar). Iker eta Larraitzekin batera ateratako diska.
* *Uhinez uhin* (1996, Elkar)
* *Mantalgorri* (1997, Elkar)
* *Solasin* (1998, Elkar)

## Telebistako lanak 
* *Euskaraokea* (1996)
* *Barre Busa* (2000-2001)
* *Altza Porru!* (2002)

## Erreferentziak
Kilmichaelgo segada

thumb|250px|eskuinera|Monumentua segada jazo zen lekuan.
**Kilmichaelgo segada** (; ) 1920ko azaroaren 28an, Irlandako Independentzia Gerran, IRAk Cork konderriko Kilmichael udalerritik hurbil burututako segada bat izan zen. Segada honetan, Tom Barry buru zuten bertako 36 herritarrez osatutako IRAren talde batek Irlandar Errege Poliziaren auxiliar dibisio bateko 17 paramilitar hil zituen. Ekintza honetan IRAko 3 boluntario ere hil ziren.

Kilmichaeleko segadak bai politikoki nahiz militarki garrantzi handia izan zuen. Igande Odoltsua gertatu eta aste betera jazo zen, IRAren britainiar indar okupatzaileen aurkako kanpainaren areagotzea adieraziz.

## Kanpo estekak
Miami Showband hilketak

[thumb|250px|eskuinera|Sarraskiaren kokalekua [2010ean. Minibusa seinalearen atzealdeko ezkerreko geldigunean geratu zen.]]
**Miami Showband hilketak** edota **Miami Showband sarraskia** (; ) edota *Miami Showband Massacre*, 1975eko uztailaren 31an, Ipar Irlandan UVFk eta Britainiar Armadak egindako hilketa bat izan zen eta, ondorioz, The Miami Showband dublindar pop-country musika taldeko hainbat kide hilik gertatu ziren.

## Atentatua 
Aurreko gauean, taldekideak Dublin hiritik abiatu eta Ipar Irlandako Banbridge hirian musika emanaldia eskaini zuen. Hurrengo egunean, goizeko 2:30ak aldera, Dublinera errepidez eta minibusez A1 errepidean itzulera bidaian zihoazela, Down konderriko Buskhill herri inguruan militar kontrol batekin topo egin zuen, Newry hiritik 11 kilometro iparraldera. Bertan, Britainiar Armadako uniformedun gizon armatu batzuk bost taldekideei minibusetik atera eta errepide bazterrean ilaran jarri zitezela agindu zieten. Bitartean, gizon uniformedun batzuk minibusaren azpialdean 4,5 kg-ko lehergailu bat jarri zuten, loialisten asmoa lehergailua bidaian zehar lehertu eta atentatua nahiz taldekideen heriotzak Behin-behineko IRAri egoztea zen. Baina lehergailuak eztanda egin eta UVFko Harris Boyle (22 urte) eta UDRko Wesley Somerville (34 urte) kideak jo eta bertan hil ziren.

Orduan, gainontzeko UVFko kideek errepide bazterrean zeuden musikariak tirokatu, haietako hiru hil eta beste biak zauritu zituzten. Hildakoak: Fran O'Toole (28 urte, ahotsa), Tony Geraghty (24 urte, gitarra) eta Brian McCoy (32 urte, tronpetaria). Stephen Travers (24 urte, baxu-jotzailea) dum-dum bala batez larriki zauritua izan zen baina McCoyren gorpuaren alboan egonik hila zegoenaren papera egin eta bizirautea lortu zuen, eta Des McAleak (24 urte, saxojolea) leherketaren ondorioz minibuseko ateak jo zuen baina ez zen larriki zauritua suertatu, errepide bazterreko sastraketan ezkutatu zen eta loialistak ez ziren beretaz jabetu.

Bestalde, Ray Millar bateria-jotzailea ez zioan minibusean, Antrim konderrikoa zenez bere gurasoak bisitatzen gelditu baitzen.

## Errudunak 
1998an atentatu honen inguruko epaiketa burutu eta bi britainiar soldadu aktibo eta soldadu ohi bat bizi osorako espetxealdiaz zigortu zituzten. Eraso honen ardura Glenanne gang talde loialistari leporatu zitzaion, loialista, polizia eta britainiar soldaduen arteko ezkutuko aliantzaz osatutako talde armatua. Epaiketan zehar atentatu hau antolatu eta burutzeko Britainiar Armadako ofizialen eta UVFn Mid-Ulster Brigada loialistaren kideen arteko harreman estua azaleratu zen.

## Kanpo estekak
Bayardo Barreko erasoa

**Bayardo Barreko erasoa**, , Ipar Irlandako gatazkan zehar, 1975eko abuztuaren 13an, Brendan McFarlane buru zuen Behin-behineko IRAren talde batek Belfast hiriko Aberdeen kaleko Bayardo Bar tabernaren aurka burututako atentatu bat izan zen, Shankill Road eremu protestantean. Bayardo Bar tabernak talde armatu loialisten kideen topalekua izatearen ospea zuen, tartean Lenny Murphy, Shankillgo Harakinak talde loialista paramilitarraren buruzagia zenak.

Atentatu honetan lau zibil protestante eta UVFko kide bat hil eta 50 pertsona baina gehiago zaurituak izan ziren. Erasoa bonba eta tiroz bidez burutu zen.

Kazetarien arabera, atentatu hau aurrez jazotako Miami Showband hilketak mendekatzeko asmoz burutu omen zen.

Atentatu honen egiletza McFarlane eta Peter "Skeet" Hamilton eta Seamus Clarke IRAkideei egotzi zitzaien eta bizialdi osorako espetxeaz zigortuak izan ziren.

## Kanpo estekak
Ben Hope

**Ben Hope**, , Eskoziako Highland eskualdearen ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Sutherland barrutian. Munro mendi kategoriatik iparraldeena dagoena da. 927 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Maze espetxeko ihesa

**Maze espetxeko ihesa** () irlandar errepublikarren artean **Ihesaldi Handia** (*Great Escape*) izendapenaz ezaguna, 1983ko irailaren 25ean, Ipar Irlandako segurtasun goreneko Maze espetxean jazotako irlandar preso errepublikarren ihesa izan zen.

Honetan, Behin-behineko IRAko 38 presok 7 H-Bloketik ihes egitea lortu zuten. Hilabetetan ihesaldia prestatzen aritu ziren, barrura arma batzuk sartuz. Momentua heldu zenean, segurtasun handiko H7 blokearen kontrola eskuratu zuten, funtzionarioak bahituta, eta janaria zeraman furgonetan egin zuten ihes. Espetxe zaindarietako bat bihotzeko baten ondorioz hil zen eta beste 20 zaurituak izan ziren, horietako bi tiroz, presoek espetxean kontrabando bidez lortutako pistolekin. Erresuma Batuko ihesaldirik handiena izan zen, baita II. Mundu Gerraz geroztik, Europako handiena ere, Margaret Thatcherren gobernuaren lotsakizun.

## Zinema 
* *Maze* (2017): Ihesaldi honi buruzko filma.

## Ikus gainera 
* Segoviako ihesa

## Kanpo estekak
Nataša Maza

**Nataša Maza** () (Serbia, 1982ko azaroaren 28a) serbiar folk abeslaria da.

## Bizitza 
Maza 1982ko azaroaren 28an jaio zen. Jaiotzez gizonezko sexua esleitu eta Nebojša Kornesko () izena jarri zioten. 2007an sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten, eta ordutik emakume bezala bizi da.

## Diskografia 
* *Trepavice* (2014)

## Erreferentziak
Alex Kidd in Miracle World

Sega Master System bideokontsolako bideo-jokoa da. 1986ko azaroaren 1ean argitaratu zuten Japonian eta 1987an nazioartean. Master System eta Master System II bideokontsoletan integratuta banatzen zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala(japonieraz)
* Gamerauntsiak bideo-jokoan euskaraz jolasteko argitaratutako adabaki ez-ofiziala
Laura Branigan

**Laura Ann Branigan** (Mount Kisco, New York, 1952ko uztailaren 3a - East Quogue, New York, 2004ko abuztuaren 26a) estatubatuar abeslari eta aktorea izan zen.

## Diskografia 
* *Branigan* (1982)
* *Branigan 2* (1983)
* *Self Control* (1984)
* *Hold Me* (1985)
* *Touch* (1987)
* *Laura Branigan* (1990)
* *Over My Heart* (1993)

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Gonzalez Etxabarritarren jauretxea

**Gonzalez Etxabarritarren jauretxea** Gasteizko etxe bat da. Egun Landatxo gizarte etxearen egoitza da.

## Kokapena 
Gasteizko Alde Zaharrean dago, Santa Maria kalean.

## Historia 
XVII mendean eraiki zen, Gonzalez Etxabarritarren etxea izateko. Denboran zehar erabilera asko izan ditu: gotzaindegia, erlijisoentzako bizilekua, komandantzia militarra eta ikastetxea. Hain zuzen ere etxe hau izan zen Marianistak ikastetxearen lehen egoitza, 1889ko apirilaren 11n.

1984 urtean Gasteizko Udalak erosi zuen eraikina Landatxo gizarte etxea irekitzeko.

## Kanpo estekak
Gaizka Campos

**Gaizka Campos Bahillo** (Barakaldo, Bizkaia, 1997ko maiatzaren 16a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Retuerto Sport eta Barakaldoren harrobietan hezia, lehen talde horibeltzarekin egin zuen debuta 2016/17 denboraldian. Hurrengo denboraldirako Numanciak fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko. Lehen talde Soriarrarekin egin zuen debuta Bigarren mailan. Valladoliden eta Celtaren bigarren taldetan ibili ondoren Zaragozak fitxatu zuen 2022ko udan. Baina jokalariak 16 urterekin egindako "tweet" baten ondorioz kaleratu zuten egun gutxi geroago. Azkenean talde aragoitarrak atezainari 
kalte-ordaina ordaindu behar izan zion. Harrezgero Intercityn bi denboraldi jokatu zituen Euskal Herrira bueltatu baino lehen Amorebietan jokatzeko Lehen Federazioan. Talde zornotzarrak maila galdu eta gero Gaizka etxera bueltatu zen, Barakaldora hain zuzen ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa