open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nilometro

eskuinera|thumb|200px|Nilometroa. Elefantina uhartea
**Nilometroa**, eraikuntza mailakatu edo putzu batzuei emandako izena da, ezberdinak diseinuari dagokionez, baina funtzio berberarekin: Nilo ibaiaren uren maila neurtzea.

Egoera ekonomikoaren eta zerga ezartzeen erreferentzia bezala hartzen zen.

Niloren uren maila, Elefantinan, sei metro baino beherago egoteak, lursail asko ezin zirela landu esan nahi zuen, eta, horren ondorioz, gosetea zetorren herrialde osora. Maila, zortzi metrotik gorakoa izanda, herriak uholdepean geratzen ziren, etxebizitzak suntsitzen zituen eta erabilezinik uzten zituen ureztatze kanalak.

Uda guztietan, uholde euriek, Etiopiako goi lurretan, Nilora bere ibaiadarretatik doan berebiziko ur emariaren gehitzea eragiten zuten. Ekaina eta iraila artean, Nilok, Egiptoko bere ibilguan zehar, gainezka egiten zuen, eta handik gertuko lautadak uholdepean uzten zituen. Urek atzera egiten zutenean, iraila edo urri inguruan, atzean, alubioi metaketa aberats bat uzten zuten, landu zitezkeen lurren emankortasuna mesedetzen zuena. Uholdea, -*ajet*- deitua egipziarren antzinako hizkuntzan, antzinako egipziarrek urtea banatzen zuten hiru urtaroetako bat zen.

Nilometro ospetsuenak Elefantina uhartean (Asuanen) eta Roda uhartean, Kairon daude.

Asuango presa eraiki zenean, Nilo ibaiaren uren maila mantendu egiten da urte osoan zehar, Egipto osoko uholde zikloa amaituz. Ura bonba bidez igotzen da, zelaiak, ongarri kimikoekin emankortzen dira eta lupetza, urtegi handiaren hondoan metatzen da.

## Kanpo estekak
Aparein

**Aparein** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Antzerako garaierako bi tontortxok eratzen dute mendi honen tontorra, ekialdekoa zertxobait garaiagoa den arren. Mendiaren oinean, mendiaren iparraldeko aurpegian, Ormazarretako borda dago. Espeleologia aldetik, interes handiko tokia da, bertan Ormazarretako osina baitago, 576 metroko sakonera eta 6700 metroko garapenarekin. Gipuzkoako osinik sakonentzat hartzen da.

## Irispideak 
Guardetxetik, ibilbide erraz bat abiatzen da. Intzazelaiko lautaden ibilbidea jarraitu behar da, modu erratuan, Pagomari deituak, eta Mandarrateko lepora igo, Errenagako babeslekuetarako bidetik. Hemendik, muinoa mendebalderantz jarraitzen da, pagaditik irten arte, Apareingo tontorretik ez oso urruti, hemendik, igoera leun bat duena. Lizarrustitik, igoerak, Errenagako babeslekuetarako ohiko bidea jarraitzen du, Urrustatso leporarte. Hemendik, ekialdetik igo behar da tontorrera zuzenean.

## Kanpo estekak
Errolan Harria

**Errolan Harria** Nafarroako monolito bat da, Aralar mendilerroko Atako haranean dagoena. 1894an aurkitu zuen Juan Iturralde Suitek. Kondairaren arabera Errolanek Aralarko San Migelen santutegia dagoen tokitik Madotz herria suntsitzeko asmoz bota zuen, baina arroparekin trabatuta erdi bidean geratu zen, eta albo batean dituen ildoak Errolanen eskuko hatzen arrastoak dira.

## Deskribapena 
Monolitoak 1,15 metroko altuera du eta zutik dago. Prisma triangeluar itxura du. Lehen aldeak 0,45-0,50 metroko zabalera du, bigarrenak 0,60-0,80 metro artekoa eta hirugarrenak 0,52 metro ingurukoa. Orientazioa 130 gradukoa da. Inguruko kareharria da.

Monolitoak zazpi marka ditu albo batean. Horietako sei paraleloak dira. Ezkerretik eskuinera jaisten dira eta beren artean 0,02 eta 0,07 metro artean dituzte. Luzeenak 0,30 metroko luzera du eta laburrenak 0,08 metrokoa..

## Historia 
1894an aurkitu zuen Juan Iturralde Suitek, eta 1895eko azaroaren 16an induskatu zuen. Euskal Herrian identifikatutako lehen monolitoetako bat da.

XX. mende amaieran zuhaitz batek bota zuen eta berriz ere zutik jarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aralarko Errege Sailak

thumb|Aralarko Errege Sailak
**Aralarko Errege Sailak** Aralar mendilerroko lur eremu bat da, Nafarroako Foru Erkidegoan dagoena.

XIV. mendetik, 19 nafar udalerrik osatutako Mankomunitate batek (Arbizu, Arribe, Atallu, Arruazu, Azkarate, Betelu, Errazkin, Etxarri-Aranatz, Gaintza, Ihabar, Intza, Irañeta, Hiriberri, Lakuntza, Lizarraga, Lizarragabengoa, Dorrao, Unanu eta Uztegi) Aralarko Errege Sailetako 2195 hektareako baso, ehiza eta larreen herri baliatzearen onurak jasotzen ditu.

Udalerri horiek Aralarko Elkartean elkartuta daude.

## Administrazioa 
Aralarko Elkarteak, hemeretzi udalerrietako ordezkariz osatutakoa, Aralarko Errege Sailaren ustiapena arautzearen ardura du, aurrekontuen onarpena, ordenantzena, eta Errege Sailen barnean egin beharreko obra eta zerbitzuen kontratazioena.

Aralarko Elkarteak ez du egoitza propiorik: urtero lehendakaria eta egoitza aldatuz doa, elkartea bera osatzen duten hemeretzi udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Errege herri

**Errege herria** zuzenean erregearen mende dauden tokiek duten izendapen jurisdikzionala da, hau da, jaun jurisdikzionaltzat erregea bera zutena. Jaurerri terminoari kontrajartzen zaio.

Errege herria izateak ez du esan nahi erregea bera denik lur horien jabea; bere alodio jabeak ditu, erregeari dagozkien zergak ordaintzera behartuta daudenak. Erregeak badu, ordea, noble bati edo elizakoren bati toki hori jaurerritzat emateko ahalmena (salmenta edo hobari bidez).

Jaurerriaren zatirik nagusiena, hiri askeak ziren, bere alfozekiko jaun kolektibo bezala funtzionatzen zutenak. Horietatik gehienak, gorteetan boto zuten hamazazpiak ziren, gehienak, Ipar Goi Ordokikoak. Hegoaldeko Goi Ordokian, berriz, Ordena Militarren presentziak, asko mugatu zuen errege herrien presentzia, Mantxa aldean erregearen zuzeneko jurisdikziopean zegoen tokiari Villa Real (ondoren Ciudad Real) deitzea eragin zuena.

Izendapena, Erdi Aroko Gaztelan agertu zen arren, Hispaniar monarkiako erreinu guztiei ematen zitzaien Antzinako Erregimenean. Kontzeptu honek, bere zentzua galtzen du XIX. mendearen hasieran, jaurerrien ezabaketarekin, Cadizko Gorteek batasun jurisdikzionala ezartzen dutenetik.

## Ikus, gainera 
Aralarko Errege Sailak

## Kanpo estekak
Brainiac

**Brainiac** DC Comicseko superbilau bat da, Otto Binderrek sortua. Pertsonaia hau, betidanik, Supermanen etsairik arriskutsuenetakoa izan da. Brainiac, Kandor, Krypton planetako hiriburua txikitzearen arduraduna da. Brainiacen hainbat bertsio agertu dira, baina, nagusiki, ez du formarik. Bere haragiztatze askok, Kolu planetako estralurtar bat bezala agerrarazten dute, azal berdekoa eta burusoila.

Haragiztatze batzuetan, Krypton planetatik dator. Lex Luthorren ondoren, Supermanen bigarren etsairik ezagunena bezala ezagutzen da.

Brainiac, Julian Iantzik aurkeztutako telebista saio baten izena ere bada.

## Kanpo estekak
Eskumuturreko

thumb|250px|eskuinera|Irandar eskumuturrekoa
**Eskumuturrekoa** elementu apaingarri bat da, orohar zilindro formakoa, eskumuturretan jartzen ohi dena, oinentzako fabrikatutako modeloak ere badauden, orkatilekoak, beste eskumuturreko batzuk zakilarentzako erabiltzen dira. Ohi, metalezko eskumuturreko sendoagoak dira, barnetik, zakila barrabilekin batera jartzen da. Ehundutako eskumuturrak ere daude.

## Eskumuturreko motak 
* Konposaketaren arabera

Metal preziatuzkoa (urrea, zilarra...), fantasiazkoa, zurezkoa edo harizkoa

* Erabiltzen diren tokiaren arabera
Eskuetan eta oinetan

## Historia eta eboluzioa 
Lehen, urrezko eskumuturrekoak erabiltzen ziren, euren jabeen botere ekonomikoaren adierazgarri zirenak. Denboraren igaroan, eboluzionatzen joan dira, eta modu ezberdinetan eta elementu ezberdinekin fabrikatu izan dira. Antzina, zeltek, euren diseinuaren edertasunagatik biziki baliotsuak ziren eskumuturreko mota bat fabrikatu zuten. Hauei torke deritze. Eskumuturrekoak lotuta doazenean, esklabu ere deitzen zaie, eta hauek solidoak direnean eta zilindro zabalago baten forma dutenak, besoko izena hartzen dute.

## Kanpo estekak
Albuñol

**Albuñol** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 6.459 biztanle zituen. Almeríako probintziarekin muga egiten du.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Albuñolgo Udala
Berto Romero

**Berto Romero** (Cardona, Bartzelona, 1974ko azaroaren 17a- ) umorista, irratiko esatari eta telebistako aurkezle kataluniarra da. *El Cansancio* antzerki taldearen kide da.

## Lanak 
### Antzerkia 
* Historias del cantautor paródico y su embarrenamiento precoz
* El desafío de los hombres medianos
* La apoteosis necia (2007)

### Internet 
* *Grandes obras de la literatura universal* (2007)
* *Conversaciones con Leonardo da Viola* (2007)

### Irratia 
* *La taverna del llop*, *El crític total* ataleko kolaboratzailea (2002, Ràdio 4)
* *Ultimàtum a la Terra* (2003, Ràdio 4)
* *Una mala tarda la té qualsevol* (2004, Ràdio 4)
* ''L'incident Kàplan* (2005, Ràdio 4)
* Ramón (2005, interneten bidez)
* *El ombligo de la luna*, *Cuarto Menguante* ataleko kolaboratzailea (2006, RNE 1)
* *El matí i la mare que el va parir*, kolaboratzailea (2007, Ràdio Flaixbac)

### Liburuak 
* *Cero estrellas * (2008). Xavi Tribórekin. Ediciones El Bronce. 
* *Zero estrelles* (2008). Xavi Tribórekin. Angle Editorial. 

### Telebista 
* *El gran què* (2007, TV3)
* *Que no surti d'aquí*, monologuista (2007, 8tv)
* *Buenafuente* (2007, LaSexta)

### Zinea 
* *Sotano'' (laburmetraia, zuzendaria: Jon Cortegoso, 2008)

## Kanpo loturak 
*  Buenafuente telebistako programaren webgune ofiziala
*  Bertoren webgune ofiziala
*  El Cansancio antzerki taldearen webgune ofiziala
*  El Cansancio taldearen MySpacea
Los Guájares

**Los Guájares** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 1.328 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Los Guájaresko Udala
Elba-Lübeck Kanala

**Elba-Lübeck kanala** () (**Elba-Trave Kanala** bezala ere ezagutzen dena) ubide artifizial bat da, Schleswig-Holstein estatu alemaniarrean dagoena. Elba eta Trave ibaiak lotzen ditu Elbatik Itsaso Baltikorako sarbide bat delarik. 67 kilometroko luzera du. Iparralderen dagoen udalerria Lübeck da. Hegoalderenekoa, berriz, Lüneburg. Kanal honen ertzean dagoen beste herri bat Mölln da.

Kanal honen aurrekaria Stecknitz Kanala izan zen, 1390 eta 1398 urte bitartean eraikia izan zena, Europako kanal artifizialik zaharrenetariko bat delarik. Kanal honek, Stecknitz (Trave ibaiaren ibaiadarra) eta Delvenau (Elbaren ibaiadarra) ibai txikiak lotzen zituen. Gatzaren ibilbide zaharreko zati zen. Stecknitz kanalak, 85 metroko sakonera zuen, 7,50 metroko zabalera eta 94 kilometroko luzera. Kanalak 17 zurezko esklusa zituen, horietatik *Palmschleuse* izena duena, Lüneburgen, oraindik existitzen delarik.

1900. urtean, kanal zaharra Elba-Lübeck kanal berriagatik ordeztu zen. Zati batean, kanal berriak, zaharraren bidea jarraitzen du. Kanal berria, orokorrean zuzena da, horren ondorioz, Lüneburg eta Lübeck arteko distantzia, 94 kilometrotik 67ra murrizten da.

## Kanpo estekak
Mölln

thumb|ezkerrera|Eulenspiegel iturria
ezkerrera|thumb|St. Nicolai
'***Mölln***' Alemaniako herri bat da, Schleswig-Holstein estatuan eta Herzogtum Lauenburg barrutian dagoena. Txikiak diren aintzira mordotxo batek inguratzen dute herria (Stadtsee, Ziegelsee, Hegesee, Schmalsee, Lütauer See, Drüsensee eta Pinnsee). Elba-Lübeck Kanala hirian zehar igarotzen da. ¨

Herria, XII. mendean sortua izan zen. Berehala bihurtu zen herri garrantzitsu bat, Gatzaren Ibilbide Zaharrarengatik. Gatza Saxonia Behereako Lüneburg herriko gatzagetan ekoizten zen eta itsasontzian eramaten zen Lübeckeko itsasporturaino eta Stecknitz Kanaleraino, gaur egungo Elba-Lübeck Kanalaren aurrekaria dena. Erdi Aroko Lauenburg dukerriaren erdialdean zegoen arren, herria, Hansatar Ligako Lübeck herriagatik hipotekatua izan zen. Azken herri honek gobernatu zuen Mölln 1359 eta 1683 bitartean. Epe honen barnean, 1407an hain zuzen ere, Möllner Schützengilde delakoa sortu zen, eta 2008an, 601 urte bete ditu, ia 300 partaide dituelarik.

Möllnek, bere burua, Till Eulenspiegelen herritzat du, bufoi mitikoa zena. Esaten denez, Till Eulenspiegel Braunschweigen bizi zen, baina bere bizitzako azken urtea Möllnen igaro zuen, non, izurriaren ondorioz hil zen 1350ean. Benetan existitu zenik frogatuta ez dagoen arren, bere omenezko monumentu asko dago Möllnen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Opari

[thumb|250px|Opariak [eguberri zuhaitz baten azpian.]]
**Oparia**, dirua edo beste objektu batzuk ematea da, trukean ezer jasotzeko asmorik gabe. Zabalkuntzaz, beste norbait zoriontsuago egin lezakeen edozeri eman dakioke opari izena, mesede bat bezala, barkamena eta abegikortasunarekin batera, bestea ohi abegikorra izan ez arren.

Emate hau gertatzen den ohiko egoera batzuk honako hauek dira:

* Batak besteak baino gehiago izatea
* Beste bati, zoritxarreko zeozer gertatu izana
* Maitasun edo adiskidetasun adierazpena
* Lehenago jasotako opari baten esker onaren adierazpena
* Ohitura, honako uneetan (ospakizunetan gehienbat):
** Urtebetetzea. Urteak betetzen dituenak pastelak eta opariak jasotzen ditu.
** Aitaren eguna. Aitak opariak jasotzen ditu.
** Amaren eguna. Amak opariak jasotzen ditu.
** Eguberria. Jendeak opariak elkartrukatzen ditu. Batzuetan, tokiaren arabera, pertsonaia bereziren bat izaten da oparien banatzaile: Santa Klaus, Olentzero, Errege Magoak, Tió de Nadal...
** Ezkontza bat: Bikoteak opariak jasotzen ditu eta gonbidatu guztientzako bazkari bat antolatzen du.
** Hileta bat: bisitariek loreak ekartzen dituzte, eta, zati zeremoniatsuaren ondoren, hildakoaren senideek jaten eta edaten ematen diete.
** Jaiotza bat. Jaio berriak opariak jasotzen ditu.
** Lehen jaunartzea. Lehen jaunartzea egiten duenak, ohi 9 urte betetzen dituen urtean, opariak jasotzen ditu.
** Azterketa bat gainditzea: ikasleak opariak jasotzen ditu

## Kanpo estekak 
*  Opari batekin asmatzea
Arriolatz

**Arriolatz** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Malloaren ekialdereneko zatian dagoena.

## Irispideak 
Lekunberritik Aralarko San Migelen santutegira doan errepidearen 10. kilometrotik, Guardetxera iritsi aurretik, abiatzen da biderik errazena. Bide batek, etzantzako lautadetara daroa, Atakaxarreko lepoa dagoena. Hemendik, zuzenean igo daiteke mendiaren tontorrera, edo, nahi izanez gero, Arteiako Mugarrie izeneko lepora ere hel daiteke, hemendik, mendiaren ekialdeko aurpegi malkartsutik, tontorrera igo, pasabide errazak bilatuz. Baraibartik, Malloako ekialdeko tontorretarako igoerak ez du ahalegin handien beharrik. Hemendik, pagadian sartzen den bide bat hartzen da, Etzantzako lautadetara daroana.

## Kanpo estekak
Bárbara González

**Bárbara González Oteitza** (Iruñea, Nafarroa, 1985eko urtarrilaren 15a) gimnasta nafarra ohia da, eta gimnastika erritmikoaren modalitatean aritzen da.

2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen bigarren aldiz taldekako gimnastika erritmikoko proban, 2004ko Olinpiar Jokoetan ere aritu zelako. Pekinen, bere ahizpa Lararekin izan zen taldean.

2008an gimnastika utzi eta hainbat lanetan aritu da. 2011tik aurrera, modelo moduan lan egin du, Reebok, Toyota edo Martini bezalako enpresentzat.
Unai Elorriaga (argipena)

Bi dira **Unai Elorriaga** izen-deiturak dituzten gizaseme ezagunak:

* Unai Elorriaga: euskal idazlea
* Unai Elorriaga: 2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen txirrindularia.
Ekidna

**Ekidna**k (*Tachyglossidae*) *Tachyglossa* subordenaren barnean ezagutzen den familia bakarra da. Ekidnak ugaztuna erruleak dira, munduko familia bakarra Ornitorrinkoekin batera. Australian eta Ginea Berrian bizi dira.

Gaur egun, hiru genero onartzen dira, baina horietatik bik baino ez dituzte espezie biziak.

* Tachyglossus generoa: Mutur laburreko ekidnak edo australiarrak
** Tachyglossus aculeatus Mutur laburreko ekidna edo arrunta.
* Zaglossus generoa: Mutur luzeko ekidnak edo Ginea Berrikoak
** Zaglossus attenboroughi Attenborough zaglosoa
** Zaglossus bartoni Barton zaglosoa
** Zaglossus brujini Zagloso arrunta edo Brujin zagloso.

## Izena 
Ekidnek izena greziar mitologiako Ekidna lamiarengandik hartzen dute, munstro mitologiko guztien ama izan zena.

## Ezaugarriak 
Gorputza arantzaz betea dute, eta horrek, daramaten elikadurari lotuta, gehienbat intsektujalea, eta intsektu kolonialak gustukoago ditu, "arantzadun inurrijale" izena balio izan die.

Gorputz trinkoko animaliak dira, ilaje trinko batez estalia, nondik, defentsa modu bezala erabiltzen dituzten arantzak irteten zaizkien. Ohi, 35 eta 50 zentimetroko luzera dute, hamar zentimetroko isats batekin eta bi eta zazpi kilo arteko batez besteko pisuarekin.

Oro har, arrak emeak baino handiagoak dira.

Burezurra luzea eta biribildua da, aurpegia luzanga, beheko baraila askorik garatu gabea, bi hezur mehe eta luzeek eratua. Elikadura, intsektu eta zizareek osatua, hodi formako aho bat adierazten du, irekidura estukoa, hogei zentimetroko luzera har dezakeen mihi itsaskor batekin, zeinekin elikagaia harrapatzen duten, hortzik ez dutenez, ahosabaian, ahoaren amaieran dauden arantza korneo batzuekin xehatua izango dena. Elikagaiak aurkitzeko, usaimen zentzu oso garatu batez gain, ukimen elektrohartzaileak ere badituzte aurpegian. Haiekin, erraz egiten zaie inurri eta termita koloniak aurkitzea.
thumb|ezkerrera|Ekidna mokomotz kiribildua, muturra eskuin aldean ikusgai.

Zulatzaile indartsuak dira, lau hankak galeriak eta zuloak egiteko erabiltzen dituzte edo lurrean aztarka egiteko, elikagai bila. Horretarako, gorputz adarrek, atzazal atzeragarriz hornitutako hanka eta oin zulatzaileak dituzte. Atzeko gorputz adarren bigarren hatza luzeagoa da eta hazka egiteko eta ilea eta larruazala garbitzeko erabiltzen dute.

Harrek eta eme batzuek belauneko artikulazioaren atzean ezproi bat dute, baina, ornitorrinkoak ez bezala, animalia horrek ez du substantzia toxikorik sintetizatzen, eta, horregatik, ez da ezagutzen ezproi horren benetako funtzioa.

Emeek denbora baterako martsupio bat garatzen dute, inkubazioak eta esne emateak irauten duen bitartean. Arren zakilak lau buru ditu, nahiko ohikoa narrastien artean, baina ez hainbeste ugaztunen artean.

Esaten denaren aurka, ekidnek ez dute hibernatzen hotzarekiko erantzun modua . Trauskiltze egoera jasaten duten ale bakan batzuk, dirudienez, lotuago dago gaizki egindako liseriketa batekin.

## Ikus, gainera 
* Ekidna (mitologia)
Trave

[thumb|200px|ezkerrera|Trave ibaia [Reinfeldetik gertu]]

**Trave** Alemaniako ibai bat da, iparraldeko Schleswig-Holstein estatuan dagoena. Gutxi gorabehera 124 kilometro luze da, Ostholsteineko Gießelrade iturburutik Travemünderainoko ibilbidea egiten baitu. Travemünden, bere urak Itsaso Baltikora isurtzen ditu. Bad Segeberg, Bad Oldesloe eta Lübeck hirietik igarotzen da, eta azken horretan Elba-Lübeck kanalarekin bat egiten du. Itsasontzientzat nabigagarria da Baltikotik Lübeckeko portuetaraino. Lübeck eta Travemünde lotzen dituen errepideak Herren tunela zeharkatzen du, hau da, Trave ibaiaren azpialdetik igarotzen den bidesari tunela.

Traveren ibaiadar nagusiak Wakenitz eta Stepenitz dira.

## Kanpo estekak
Toxikotasun

right|thumb|Substantzia toxikoak identifikatzeko erabiltzen den ikurra
**Toxikoa** (grezieratik **τοξικóτητ** *toxon*, gezi muturra, eta, zabalkuntzaz, gezi muturrean jartzen den pozoia) bizidun bati emanez gero, eragin kaltegarriak dituen edozein substantzia kimiko da. Pozoien azterketa toxikologia bezala ezagutzen da.

Zabalkuntzaz, hitza metaforikoki erabil daiteke talde luze eta konplexuagoetan, familia edo gizartean adibidez, eragin toxikoak deskribatzeko.

Toxikologiaren zientzian, aztergaia, kanpo baldintza edo substantzia baten eragina eta organismo bizidunetan dituen ondorengo eraginak dira: organismoak, sistema organikoak, organo bakanak, ehunak, zelulak, unitate azpizelularrak... Toxikologiaren kontzeptu zentral bat, toxikotasuna, organismoa eta substantzia kimikoaren arteko elkarrekintza baten ondorio dela da, eta, beraz, toxikotasuna espeziea, eraginpean egondako denbora, adina, sexua, hartze bidea eta kontzentrazioaren araberakoa izango da (dosia).

## Ikus, gainera 
* Ototoxiko

## Kanpo estekak
Dosi

Farmakologian, **dosia** botika baten osagai aktiboaren edukia nahiz izaki bizidun bati aldi bakoitzean eman beharreko botika-edukia da, hartze unitate bakoitza kopuruz, unitateko bolumenez nahiz pisuz, aurkezpenaren arabera.

Gaindosia, botika bat gomendaturiko kopuruaren gainetik hartzea da. Oso muturrera eramanez gero, dosi hilgarria izan daiteke.

Botikak dosianitz edo dosibakar eran aurkez daitezke. Dosibakarrean, botika unitate bakoitzak, hartze bat adierazten du, eta bere lote eta iraungitze datarekin identifikatua dator.

Ospitalean erabiltzeko, dosibakarra erabiltzen da, geroz eta ohikoago bihurtzen ari dena, ospitaletako farmazia bulegoen bidez, arretako 2. eta 3. mailako bezala izendaturikoak.

## Kanpo estekak 
*  Toxikologiako Institutu Nazionala, Informazio Toxikologikoaren Zerbitzua, Espainia
Osagai aktibo

**Osagai aktibo** edo **printzipio aktiboa** botika batean biologikoki eragingarria den substantzia da. Botiken beste osagai bat eszipientea izaten da. Osagai aktiboa kopuru txikitan agertzen da, miligramoetan sarri, eta, behin gorputzeko zelulekin kontaktuan sartzen denean, eragin egiten du, beti onerako izatea espero dena, batzuetan kaltegarri ere suerta daitekeen arren (ikus, bigarren mailako ondorioa). Eszipientea orokorrean kopuru handiagoan agertzen den substantzia da, gramoetan, ez da aktiboa eta, egia esan, gorputzari ez dio inolako kalterik egiten, eta osagai aktiboaren garraiobide bezala erabiltzen da.

Osagai aktibo baten aktibotasuna, motaren arabera aldatzen da, baina beti dago hartutako kopuruarekin lotua. Adibidez, minbiziaren aurkako botikak, Osagai Aktibo Oso Boteretsuak bezala ezagutzen dira (), eta oso kontzentrazio txikitan erabiltzen dira, bakoitza, minbizi mota berezi bat sendatzeko, albo ondorio asko izaten dituzte eta gaindosiak eragin kaltegarria izan dezake zelula osasuntsuetan, hau da oxaliplatino, letrozol, zisplatino, anastrozol eta beste hainbat botiken kasua.

Botiken merkatal izenak, herrialde askotan aldatzen dira, osagai aktibo berbera izan arren, horregatik, osagai aktiboaren izenarekin batera, botikaren merkatal izena erabiltzen ohi da.

## Kanpo estekak
Medailoi

thumb|200px|Medailoia Erosekin. K.a. III. mendea
**Medailoiak**, forma biribileko apaingarriak dira, orohar, metalikoak, lepotik zintzilik eramaten direnak apaingarri pertsonal gisa. Sarri, lepokoekin lotuta daude, baina esangura propioa dute.

Egipziarrek eraman zituzten, gutxi gora-behera, karratu formako plaka bat bezala, beste irudi batzuen artean, hegoak irekita zituen gabirai edo sai, gaur egun, pektoral edo paparreko bezala ezagutzen den atala. Asiriarren artean ere erabili izan zen, klase aberatsekoek batez ere, Maltako Ordenaren antzeko gurutze bezala, euren erliebe monumentalek adierazten duten lez. Medailoia, greziar, etruriar eta erromatarrek ere hartu zuten, forma biribilean. Azken hauengandik jaso zuten mendebaldeko herriek, gero ohitura berdina jarraituz eta arrazoi erlijiosoengatik, hurrengo mendeetako kristauek, gaur egun, oraindik, indarrean jarraitzen duelarik.

Erromatarren artean, medailoia *bula* eran erabiltzen zen, kutxatxo antzeko bat zena, biribila edo obalatua, bi lamina metaliko konkortuk eratutakoa eta ertzetatik lotuta zeudenak. Bula, hiritar libreen seme-alabek eramaten zuten, hamazazpi edo hamazortzi urte betetzen zituzten arte. Une horretan, kendu eta Herkulesi sagaratzen zuten, aldi berean, *toga pretexta* delakoa *toga viril*arengatik aldatuz. Antzerako zeozer egiten zuten neska gazteek, euren bula Junon jainkosari sagaratuz. Euren aldetik, garaipenen bat lortu zuten jeneral erromatarrek, hirian euren garaipen sarrera egiterakoan, euren paparrean bula-kuttun bat zintzilikatzen zuten, euren garaikideen inbidiatik babesteko.

## Kanpo estekak
Mikel Odriozola

**Mikel Odriozola Domínguez** (Errenteria, 1973ko maiatzaren 25a) euskal atleta da, ibilketa espezialitatean aditua.

Olimpiar Joko behin hartu du parte, 2008an hain zuzen ere. 2004an Espainiako Federakuntzak ez zuen eraman.

Real Sociedad taldean ibili ondoren, Errenteriako Atletismo Taldean dabil.

## Markak 
Bere markarik onena 50 kilometroko ibilketan 3:41:47 da, eta 2005eko otsailaren 27an lortu zuen El Prat de Llobregaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mikel Odriozola IAAFen
Baioneta

thumb|250px|eskuinera|XIX. mendeko prusiar baioneta bat.
thumb|OKC-3S baioneta, Ontario Knife Company enpresak fabrikatua.

**Baioneta** arma zuri bat da, oso zorrotza, fusilaren kanoiaren muturrari jartzen zaiona, aurrez aurre borrokatzeko. Honela, larrialdi fusila lantza moduan erabil daiteke, muturreko egoeran bada ere. Kontuan hartzekoa da hasierako fusil eta mosketeak kargatzeko denbora asko behar zela, eta aurrez aurreko borroka ekiditea zaila zela XX. mendea baino lehenago.

XVII. mendetik XIX. mende arteko baionetarik arruntena, kubo erakoa zen, hiruki formako aizto bat zuen zilindro metaliko huts batean zetzana, mosketeetan bereziki erabiltzen zena. XX. mendean, aizto edo sastakai bat izatera pasa zen, armari jarri zekiokeena baioneta bezala erabiltzeko. Kasaka gorriak ziren arma hau erabiltzeko prestaturiko soldadu gutxietako batzuk.

Izena Baiona hiriaren izenetik datorkio, bertan asmatua izan baitzen.

## Historia 
thumb|Soldadu britaniar bat bigarren mundu gerran, baionetadun erriflearekin.
Baionetaren erabilera, jada eztabaidatua izan zen XIX. mendearen bigarren erdialdetik, alferrikakotzat jotzen baitzen, fusilaren su potentzia handiagoa zenez, baita soldadu erabiltzaile berarentzat ere arriskutsua. Lehen Mundu Gerran erabiltzen jarraitu zen arren, bere erabilera bigarrenean oso anekdotikoa izan zen, baina, hori bai, ikuspuntu ezberdinetatik ikusita. Bigarren Mundu Gerran, Europan oso gutxi erabilia izan zen, aldiz, Ozeanian, AEBetan eta Japonian hil arte borrokatu zuten bala eta baionetekin, Ozeano Bareko uharte baliotsuengatik.

Dena dela, bi garai ezberdin alderatuz gero, XIX. mendearen erdialdea eta XX. mendearen erdialdea, argi geratzen da baionetaren erabilerari dagokionez dagoen diferentzia handia. Lehen garaian, hildako guztien erdia gutxienez, arma zuriagatik hiltzen zen. Bigarren garaian, berriz, baionetaz hildakoak, hildako guztien % 5 baino ez ziren. Gaur egun, baioneta borrokako esgrima teknika oraindik gorputz militar askotan irakasten da, estatubatuar marineetan esaterako, borrokarako prestatze psikologiko bikaina delarik, nahiz eta borroka teknika hau erabiltzeko aukera askorik ez dagoen. Edonola ere, oraindik orain oso erabilia da desfile eta zeremonia arma gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Baionetari buruzko artikulua, *Argia* astekarian.
Yoana Martinez

**Yoana Martínez Barbero** (Donostia, 1980ko azaroaren 18a) gipuzkoar badminton jokalaria da.
## Emaitzak 
### Olinpiar Jokoak 
2008ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, non Espainiarako historian lehendabiziko garaipena lortu zuen Erin Carroll australiarra gailendu ondoren.

### Munduko Txapelketa 
* 2001 &ndash; Sevilla - ?
* 2006 &ndash; Madril - final-hamaseirenetan galdu zuen Xu Huawein alemaniarraren aurka: 21-19 eta 21-18.

## Tituluak 
### Espainiako txapelketak 
* 2004 &ndash; A Coruña - Banaka
* 2004 &ndash; A Coruña - Taldeka (Lucia Taverarekin batera)
* 2006 &ndash; Zaragoza - Taldeka (Ana Ferrerrekin batera)

### Nazioarteko txapelketak 
* 2005 - *Cuba Giraldilla International*

## Klubak 
* -/2006 - *Euskal Herriko Unibertsitatea*

## Kanpo loturak 
* IBF fitxa
Kastalia

Greziar mitologian eta erromatarrean, **Kastalia** lamia bat zen, Akelooren alaba. Apolok maite zuen baina Kastaliak jainkoarengandik ihes egin zuen eta Delfosen zegoen iturrian murgildu zen, Parnaso mendiaren oinean (beste bertsio batzuetan, Helikon mendian, ordutik aurrera, Kastaliaren iturria deitzen dena.

Kastaliak, olerkaritzaren jeinua inspira ziezaieken bere uretatik edaten zutenei edo bere soinu leuna entzuten zutenei. Bere ur sakratua, Delfoseko tenpluak garbitzeko ere erabiltzen zen. Apolok, Kastalia Musei sagaratu zien (*Castaliae Musae*).

## Kanpo estekak
Xabi Fernández

**Xabier Fernández Gaztañaga** (Ibarra, 1976ko urriaren 19a) euskal herritar kirolaria da, belako 49er klasean aritua, Iker Martinez de Lizarduirekin batera.

Olinpiar Joko bitan hartu du parte: 2004an eta 2008an, bitan izan da munduko txapelduna (Atenasen 2004an eta Hawaiiko Kaneohen 2002an), eta hirutan Europakoa.

2008ko Olinpiar Jokoetan, Iker Martinez de Lizarduik eta biek zilarrezko domina lortu zuten 49er bela diziplinan, abuztuaren 17an. Danimarkar irabazleek Kroaziako selekzioaren belaontzia erabili zuten azken proban, beren ontziko masta entrenamenduetan apurtu zutelako. Ontzi aldaketa arauditik kanpo zegoenez, irabazleen aurkako helegitea aurkeztu zuten, baina abuztuaren 18an bela arloko epaimahaiak atzera bota zuen helegitea, eta zilarrezko domina irabazi zuten.

## Palmaresa 

## Kanpo estekak
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bada, hiru domina lortu eta 62. postuan egongo litzateke, Austria, Irlanda eta Serbiarekin batera.

# Ander Elosegik 4. postua lortu zuen Kanoako C-1 kategorian, hirugarrenarengandik oso hurbil geratuz. Hala ere, hauek izan dira Anderren lehen Olinpiar Jokoak eta esperientzia hartzeko balio izan diote.
# Yoana Martinezek Espainiar Olinpiar Historiarentzat lehenengo garaipena lortu zuen badmintonean.Lehenengo fasea igaro zuen baina bigarrenean, kanporatua izan zen.
# Maider Unda bere lehen jokoetan, 1.go fasean kanporatua izan zen.
# Iker Martinez de Lizardui eta Xabier Fernandezek Belako 49er klaseko zilarrezko domina lortu zuten.
# Leire Olaberriak Txirrindularitzako puntuazioan brontzezko domina lortu zuen.
# Iker Romerok eta Jon Belaustegik Eskubaloiako brontzezko domina lortu zuten Espainiako selekzioarekin.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 28 kirol olinpikoetatik 14an hartuko dute parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen 2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartuko duten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak 
* Parte hartzaileen zerrenda, *Berria* egunkarian
Pika

[thumb|250px|Pikari [erregimendu baten irudikapen modernoa]]
**Pika** adar arma bat da, infanteriak asko erabili zuena zalditeriaren eraso eta kargei aurre egiteko batez ere.

## Fabrikazioa 
Pikak lantzaren oso antzekoak dira, baina luzeagoak, ohi, hiru eta lau metro luze. Erabileraren erabileraz, pikak handiago egiten hasi ziren, bai adarrari dagokionez, baita muturrari dagokionez ere. Luzeenek sei metrotik gorakoak izaten ziren zenbaitetan. Tamaina horretako pikak egiteko, ezinbestean, zur mota indartsu bat behar zen, lizarra adibidez, batzuetan, altzairuzko bi zerrendarekin indartzen zena, armaren albo banatan.

## Erabilera 
[thumb|ezkerrera|180px|Pikari suitzarrek eta *[Landsknecht*ek borrokatzen dute "pika bultzakda" bat Italiar Gerratan zehar.]]
Pikarien eraketa astuna Suitzan berragertu zen Behe Erdi Aroan, antzinatean jada erabilia izan baitzen Filipo II.aren falangeen eraketan, garai hartan, *sarissa* deitua zen arren. Arma horiek zalditeriaren kargak geldiarazteko erabiltzen ziren; pika luzeek, aldiz, harresi defentsibo gisan funtzionatzen zuten. Horregatik, Behe Erdi Aroan eta Pizkundean, pikariek armaden zati defentsiboa osatzen zuten, baina zalditeriak zatirik erasokorrena osatzen zuen. Pikaren tamainaren ondorioz, horrek ez zuen ezertarako balio aurrez aurreko borrokaldietan; horregatik, pikariek beste armaren bat ere eramaten zuten, ezpata, adibidez.

Gudu zelaian, pikak falange edo "triku" eraketetan erabiltzen ziren. Adibidez, eskoziarrek schiltron izeneko erregimendu batzuk izan zituzten ingelesen zalditeria astunaren aurka borrokatzeko Bannockburneko guduan, 1314an. Espainiarrek tertzioak garatu zituzten; hor, arkabuzariek falangeen alboak babesten zituzten. XVII. mendean, oraindik ere erabiltzen ziren pikari eraketa handiak, ohi, musketari unitateen babes gisan.

## Gainbehera 
Pikak, gudu zelairako arma gisan, baionetek ordeztu zituzten, errentagarriagoak egin baitziren XVII. mende erdialdean. Mende haren amaieran, baionetadun suzko armek suzko armen eta adar armen arma bakarrerako iragaitea amaitu zuten. Bateratze hori, zalditeriaren karga taktikoaren desagerketa suzko armen mesederako, pikaren amaiera izan zen. Dena dela, inoiz edo berriz oraindik erabilia izan zen, 1798ko Irlandako matxinadan bezala.

## Karta jokoa 
Arma horren forma dela eta, frantziar karta sortako irudietako bati pika deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Jon Belaustegi

**Jon Belaustegi Ruano** (Donostia, 1979ko martxoaren 19a) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da. 1,95 metroko altuera 95 kiloko pisua du.

## Ibilbidea 
* FC Barcelona-Cifec (1996 &ndash; 1999)
* BM Valladolid (1999 &ndash; 2001)
* Caja España Ademar (2001 &ndash; 2003)
* HSV Hamburg (2003 &ndash; 2005)
* BM Ciudad Real (2005 &ndash; 2007)
* Naturhouse La Rioja (2007 &ndash; 2009)
* SDC San Antonio (2009 -2010)

## Palmaresa 
### Klubekin 
* 4 aldiz Europako Eskubaloi Kopako txapelduna
* 4 aldiz Europako Eskubaloi Superkopako txapelduna
* 3 aldiz ASOBAL Ligako txapelduna
* 3 aldiz Errege Kopako txapelduna
* aldiz Espainiako Superkopako txapelduna
* aldiz EHF Kopako txapelduna

### Espainiako selekzioarekin 
* Fitxategi:Med 1.png :2005eko Mediterranear Jokoak
* Fitxategi:Med 2.png :2006ko Europako Txapelketa

## Kanpo loturak 
* Fitxa CB Ciudad Realen webgunean
Arantxa Ramos

**Arantxa Ramos Plasencia** (Barakaldo, 1988ko irailaren 9a -) bizkaitar igerilaria da, libre estiloan aditua.

Lehendabizikoz 2008ko Olinpiar Jokoetan hartu du parte, 4x200 m. txandakan.
Juan Jose Aranburu

**Juan Jose Aranburu Amorena** (Irun, 1981eko urriaren 13a -) euskal kirolaria da, tiroko *skeet* modalitatean aritzen dena.

2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz.
Ander Elosegi

**Ander Elosegi Alkain** (Irun, 1987ko azaroaren 14a -) euskal kirolaria da, ur bizietako kanoa jarleku bakarreko (C1) modalitatean aritzen dena. Santiagotarrak Kirol Elkartean aritzen da.

## Ibilbidea 
2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz. Abuztuaren 12an, C-1eko finalean, laugarren postuan geratu zen. Azken aurreko atean egindako huts batek podiumera igotzeko aukerarik gabe utzi zuen. Bi segundoko zigorra jaso zuen ate hori ukitzeagatik. Segundo eta erdiengatik hartu zion aurre hirugarren sailkatuak, Robin Bell australiarrak. Urrunago geratu ziren Michal Martikan eslovakiarra (urrezko domina) eta David Florence britainiarra (zilarrezko domina). 2012ko Olinpiar Jokoetan ere, 4. postua erdietsi zuen. Liptovský Mikuláš-en (Eslovakia) jokatu zen 2016ko Europako Txapelketan, brontzezko domina lortu zuen taldekako C-1 Slalomean.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ander Elosegi, basqueteam.eus
Leire Iglesias

**Leire Iglesias Armiño** (Portugalete, 1978ko apirilaren 7a -) euskal kirolaria da, judotan aritzen dena.

Olimpiar Joko bitan hartu du parte: 2004an eta 2008an.

2008an, Europako Txapelketan txapeldun ordea zen, 70 kiloz azpiko kategorian. Getxo Judo Club taldekoa bada ere, normalean Alacanten entrenatzen du.

## Palmaresa 
### 2008 
* Fitxategi:Med 2.png - Europako Txapelketa (Lisboa)
* Fitxategi:Med 3.png - World Cup Varsovia
* Fitxategi:Med 3.png - Super World Cup Rotterdam

### 2007 
* Fitxategi:Med 1.png - World Cup Lisboa
* Fitxategi:Med 1.png - World Cup Vejen
* Fitxategi:Med 2.png - World Cup Praga
* Fitxategi:Med 1.png - Super World Cup Paris
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Malaga)

### 2006 
* Fitxategi:Med 3.png - Munduko Unibertsitateko Txapelketa
* Fitxategi:Med 2.png - Swedish Open Boras
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Madril)

### 2005 
* Fitxategi:Med 3.png - World Cup Madril
* Fitxategi:Med 2.png - World Cup Tampere
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Madril)

### 2003 
* Fitxategi:Med 3.png - FISU Universiada Jeju
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Madril)

### 2002 
* Fitxategi:Med 3.png - Munduko Unibertsitateko Txapelketa
* Fitxategi:Med 2.png - Swedish Open Malmö
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Madril)

### 2001 
* Fitxategi:Med 1.png - Iberoamerikar Txapelketa (Madril)
* Fitxategi:Med 1.png - Espainiako Unibertsitateko Txapelketa (Valladolid)
* Fitxategi:Med 2.png - A-Tournament Budapest Bank Cup
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Vigo)

### 2000 
* Fitxategi:Med 3.png - Swedish Open Malmoe
* Fitxategi:Med 1.png - International Tournament Valladolid
* Fitxategi:Med 3.png - Grand Prix Città di Roma (Erroma)
* Fitxategi:Med 2.png - Espainiako Txapelketa (Alcala de Henares)

## Kanpo loturak 
*  Elkarrizketa eta palmaresa marca.com
Maialen Chourraut

**Maialen Chourraut Iurramendi** (Lasarte-Oria, 1983ko martxoaren 8a) euskal kirolaria da, ur bizietako kayak (K1) modalitatean aritzen dena. Atletico San Sebastian taldekoa da. 2024an, 41 urte dituela,  Parisen bere bosgarren Olinpiar jokoetan hartuko du parte. 

Hiru domina olinpiko lortu ditu bere ibilbidean: brontzea 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrea 2016an Rio de Janeiron, eta zilarra Tokion, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Maialen Chourraut lasarteoriatarraren kirol-merituen omenez, Lasarte-Oriako Kiroldegi Munizipalaren izena, “Lasarte-Oriako Maialen Chourraut Kiroldegi Munizipala” izango da.

## Ibilbidea 
Atletico San Sebastian klubean hasi zen piraguismoan 12 urte zituenean. 2000an, Bratislavako Munduko Junior Txapelketan, parte hartu zuen, eta 2001ean, Espainiako selekzio nagusian sartu zuten. 2004an, 23 urtez azpiko Europako txapeldunorde atera zen. 2008an, Beijingo Olinpiar Jokoetan, 16. postua lortu zuen. 2009ko Munduko Txapelketan bigarren eta 2011koan hirugarren gelditu ostean, 2012an Cardiffen eta Pauen jokatutako Munduko Kopako probetan nagusitu zen eta Londresko Olinpiar Jokoetan bere ibilbideko arrakasta handienetako bat erdietsi zuen: brontzezko domina.

2013an, lehiaketetatik at egon zen, ama izan zelako. 2014an, Europako txapeldunorde izan zen taldekako K-1 Eslalomean, eta La Seu d'Urgelleko Munduko Kopako proba irabazi zuen. 2015ean, Markkleebergen jokatutako Europako Txapelketan urrezko domina kolkoratu zuen.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu du, hark amesten zuen moduan.

2023. urteko denboraldiaren hastapenetan, ahaztua du 2022an sorbaldan egindako ebakuntza; irailean izango du 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetarako mugarri nagusia: Munduko Txapelketa, Londresen. Sailkatuz gero, Pariskoak laugarrenak lituzke. Gainera, "asko motibatzen du Jokoetan bi modalitatetan lehiatu ahal izateak".

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Parisen ibilbidearen hasieran oztopo batean izandako akats batengatik zigortua izan zen eta finalisten azken postura joanarazi zion.

2024ko irailaren 20an Maialen Chorrautek irabazi du K1eko Munduko Kopa Seu d’Urgell Parke Olinpikoan, canoe slalom modalitatean.
## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: "La Seu nire erosotasun lekua zen, eta aldatu egin nahi nuen hori; lortu dut" Berria, 2020.11.17
*Elkarrizketa: "Adinean gora noalako uzi behar dut? Parisen bi domina lor daitezke""Berria , 2021.12.21
*Elkarrizketa: "Ur bizien aurretik, ur lasaietan" Berria, 2022.07.28
*Elkarrizketa: "Asko motibatzen nau Jokoetan bi modalitatetan lehiatu ahal izateak" Berria, 2023.04.12
Leire Olaberria

**Leire Olaberria Dorronsoro** (Ikaztegieta, 1977ko otsailaren 17a -) gipuzkoar txirrindulari ohia da, pistan aritzen zena. Puntuazioan eta Omnium-ean aditua da.

Bere lehen urratsak atletismoan egin bazituen ere, emaitza ezin hobeak lortuz, 100 metrotako Espainiako txapelduna izatea lortu zuen kadete eta junior mailatan- egun txirrindularitzan aritzen da. Bere hobekuntza nabarmena da eta oraindik ez ditugu ezagutzen zeintzuk diren bere mugak. Munduko Txapelketetan eginkizun bikaina bete ondoren, 2008an Beijingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen brontzezko domina lortuz puntuazioko proban.

## Errekorrak 
Bere markarik onena: 3'38695 bere Espainiako errekorra hobetu zuen, Pruszkówen (Polonia) Europako omnium txapelketan egin zuen 3000mko jazarpenean.
Taldekako Jazarpenean ere Espainiako errekorra du, Débora Gálvez eta Gloria Rodríguezekin batera (3'32159).

## Sariak 
[thumb|[Jazarpen proba hastean (Mallorca, 2010)]]
2009an Euskadi Irratia Saria eman zioten.

## Palmaresa 
### Pista 
#### Nazioarteko palmaresa 
#### Palmares estatala 
### Errepidea 
#### Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Elorriaga Zubiaur

**Unai Elorriaga Zubiaur** (Barakaldo, Bizkaia, 1980ko ekainaren 22a) bizkaitar txirrindulari ohia da, pistan aritzen zena. Madison eta Omnium modalitateetan espezializatu da.

2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartuko du lehen aldiz, Joan Llanerasekin batera. Errepidean ere aritu da, izan ere 2003 eta 2004an Cafes Baque taldean jokatu zuen, baina ez zuen garaipenik lortu.

## Biografia 
Umea zelarik, Bilboko S.C. Casco Viejo elkartean hasi zen, txirrindularitza eskolan. Errepidean hasi zen. Maila hona zuela laster erakutzi zuen eta talde desberdinetan egon zen, lasterketak irabazten. Junior mailan adibidez, Gorlizko Andra Mari Saria irabazi zuen, bere taldekidearen aurretik. Gainera, euskadiko Txapelduna izan zen. Vizcaína de Edificaciones taldean  izan zen urte haietan.

Afizionatu mailan 36 lasterketa irabazi zituen, baina bigarren eta hirugarren hainbatetan egin zuen. Ohikoa zen, lehiatzen zuen lasterketan hiru onenen artean amaitzea. Horrela, Profesionaletara pasa zen, Cafes Baque taldean 2003an, eta bere lehenengo lasterketan (Mallorkan), postu ona lortu zuen. Hala ere, eta bi urte goiko mailan eman bazituen ere, ez zuen garaipenik lortu errepidean.

Gero, nahiz eta errepidean aritu zen pistara birzuzendu zuen bere prestakuntza eta Cespa-Euskadi taldearekin lorpen garrantzitsuak lortu zituen.

## Palmaresa 
### Errepidean
**2001**
* Jose Mari Anza Memoriala
**2002**
* Sollube Zirkuitua
* Andra Mari Sari Nagusia
* 20px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* 2. Jose Mari Anza Memorialan
**2005**
* Leintz Bailarari Itzulia
* Guerrita garaikurra
* 2. Xanisteban Sarian
**2006**
* Leintz Bailarari Itzulia
* Guerrita garaikurra
* 3. Balentziaga Memorialan

### Pistan 
**2007**
* Europako Txapelketa (Omnium).
* 20px Espainiako Txapelketa (Madison).
**2008**
* Melbourneko  Madison proba.
**2009**
* 20px Espainiako Txapelketa Puntuaketan.
**2011**
* 20px Espainiako Txapelketa Scratch.
* Caliko Puntuaketa proba.
**2012**
* UCIko Txapelduna Puntuaketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Urtekaria
Gualchos

**Gualchos** (edo ***Gualchos-Castell de Ferro***) Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 2.278 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Asier Maeztu

**Asier Maeztu Villabeitia** (Donostia, 1977ko urriaren 14a -) euskal txirrindularia da, pistan aritzen dena.

## Palmaresa 
### Errepidea 
**2001**
* Gervais Memoriala
**2005**
* Gervais Memoriala
**2006**
* Gervais Memoriala
**2007**
* Gervais Memoriala
**2008**
* Gervais Memoriala
* Chiapaseko Itzulia: etapa 1
**2009**
* Lazkaoko Proba
* 3. Pascuas Zirkuituan
**2011**
* Euskal Herriko erlojupeko txapelketa
* Gervais Memoriala
* 3. Laudio Sarian
**2013**
* 2. Gervais Memorialan

### Pista 
* 2008ko Olinpiar Jokoetan: 7.a taldekako jazarpena.
* 2004ko Olinpiar Jokoetan: 3.a Fitxategi:Med 3.png taldekako jazarpena (Carlos Castaño, Carlos Torrent eta Sergi Escobarrekin batera).
* 2004ko Munduko Pista Txapelketa: 3.a Fitxategi:Med 3.png taldekako jazarpena (Carlos Torrent, Carlos Castaño eta Sergi Escobarrekin batera)
* 2004-2005eko Munduko Kopa: 2.a taldekako jazarpena (Manchester)
* 2008-2009ko Munduko Kopa: 2.a taldekako jazarpena (Cali)
* 2005eko Espainiako Madison txapelketa (Mikel Gaztañagarekin)
* 2009ko Espainiako Madison txapelketa (Martzel Elorriagarekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Lejarreta

**Iñaki Lejarreta Errasti** (Berriz, 1983ko irailaren 1a - Iurreta, 2012ko abenduaren 16a) euskal txirrindularia izan zen, mendiko bizikletan *cross-county* modalitatean aritzen zena. Ismael Lejarretaren semea eta Marino Lejarretaren iloba zen.

## Palmaresa 
**2012**
* 20. Munduko Txapelketa – Saalfelden, Austria
* 3. Espainiako Txapelketa – Lorca, Murtzia
* 17. Munduko Kopa – Pietermaritzburg, Hegoafrika
* 1. Nazioarteko Kataluniako Kopa – Val de Lord, Lleida

**2011**
* 7. Munduko Kopa – Pietermaritzburg, Hegoafrika
* 14. Munduko Txapelketa – Champery, Suitza
* 2. Espainiako Txapelketa – Becerril de la Sierra, Madril
* 12. Munduko Kopa – Offenburg, Alemania
* 1. Nazioarteko Kataluniako Kopa – Val de Lord, Lleida
* 1. Portugaleko Kopa – Seia, Portugal
* 1. Andalucia Bike Raceko 3. etapan– Kordoba, Kordoba

**2010**
* 8. Europako Txapelketa – Haifa, Israel
* 1. Espainiako Kopako Sailkapen Nagusian 2011
* 1. Espainiako Kopa – Huelva, Huelva
* 1. Espainiako Kopa – Aviles, Asturias
* 1. Espainiako Kopa – Cueva del Soplao, Kantabria
*1. BTT Caja Rural Kopa -- Tudela, Nafarroa.
* 10. Munduko Kopa – Offenburg, Alemania

**2009**
* 8. Munduko Kopa – Madril
* 1. Espainiako Kopa – Berriz, Bizkaia
* 20. Munduko Txapelketa – Canberra, Australia

**2008**
* **8. Olinpiar Jokoak – Beijing, Txina**
* 8. Munduko Txapelketa – Comezzadura, Italia
* 9. Munduko Kopa – Vallnord, Andorra 
* Andoain

**2007**
* 10. Munduko Kopa – Houffalize, Belgika
* 1. Espainiako Kopa – Ager, Lleida
* 1. Kataluniako Itzuliko 2. etapan - Calaf
* 3. Espainiako Txapelketa – Ramales, Kantabria

**2006**
* 6. Roc d’Azur – Frejus, Francia
* 1. Nazioarteko Kataluniako Kopa – Calaf, Lleida

**2005**
* 1. 23 urtez azpiko Euskadiko txapelketa– Artzeniaga, Araba
* 2. 23 urtez azpiko Espainiako Txapelketa – Vilaboa, Galicia 
* Berriz

**2004**
* **3. Munduko Kopa Elite – Livigno, Italia**
* 4. 23 urtez azpiko Munduko Txapelketa – Les Gets, Francia
* **2. 23 urtez azpiko Europako Txapelketa – Wallbryzch, Polonia**
* 10. Munduko Kopako Sailkapen Nagusia
* 3. Team Relay Europako Txapelketa – Wallbryzch, Polonia
* 14. Munduko Kopa– Schladming, Austria
* 1. Espainiako Kopa– Candeleda, Avila

**2003**
* 1. General Espainiako Kopako Sailkapen Nagusia
* 1. Espainiako Kopa – Valdemorillo, Madril
* 1. Espainiako Kopa – Naranco, Asturias
* 1. Espainiako Kopa – Ramales, Kantabria
* 1. Espainiako Kopa – Aviles, Asturias

**2002**
* 3. 23 urtez azpiko Europako Txapelketa– Zurich, Suitza
* 2. 23 urtez azpiko Espainiako Txapelketa – San Isidro, Leon

**2001 (Gazte maila)**
* **1. Gazte mailako Munduko Txapelketa – Vail, Colorado U.S.A**
* 3. Team Relay Munduko Txapelketa – Vail, Colorado U.S.A
* 9. Erlojupekoko Munduko Txapelketa, errepidean – Lisboa, Por.
* 6. Europako Txapelketa – St.Wendell, Alemania
* 1. Espainiako Txapelketa – Vigo, Galicia
* 1. Espainiako Kopako Sailkapen Nagusia

**2000 (Gazte maila)**
* 1. Team Relay Munduko Txapelketa – Sierra Nevada, Granada
* 2. Munduko Txapelketa – Sierra Nevada, Granada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Parnaso

**Parnaso** (grezieraz Παρνασσός, *Parnassós*) kareharrizko mendia da, Grezia erdialdean dagoena, eta, 2.457 metroko garaierarekin, Delfos herriaren gainean altxatzen dena, Korintoko golkoaaren iparraldean. Bere inguruetan, sekulako ikuspen panoramikoa eskaintzen du, olibondoz beteak, *Stereá Elláda* edo Grezia Solidoa izeneko lurraldean nagusi delarik. Magalak, izei zefaloniarrez estalirik daude, eta, hauen azpian, udan, kolorez betetzen dira larre basatiak. Saiak eta arrano beltzak oso arruntak dira, baita ere neguan Pindo menditik jaisten diren otsoak ere.

Hurbilen aurkitzen diren herriak, Delfos eta Arakhova dira, azken hau, ospetsua bere ardo, gazta eta ardi larruzko tapizengatik. Tontorrik garaiena Liákoura izenekoa da, mendizaleen artean elkargune tokia. Arakhovatik 26 kilometrotara Fterólaka izeneko eski estazio bat dago.

**Parnaso** izenak, itxuraz, bere etimologia aurregrezierazko substratuan du (pelasgo ere deitua), -ssos atzizki bezala duenez, oso ohikoa toponimoetan (Knossos, Korinthos, Zakinthos...). Beste alde batetik, Parna-rentzako hititar hizkuntzan etxe esan nahi duen hitzaren erro berbera proposatu da.

## Parnaso mitologian 
[thumb|ezkerrera|250px|[Nicolas Poussinek eginiko marrazkia. Apolo eta Musak Parnasoan]]

Greziar mitologian, *Parnaso* Poseidon jainkoa eta Kleodora lamiaren semea izan zen, doriar eta foziarren lurraldeen artean hedatzen den mendikatearen heroi eponimoa.

Delfoseko orakuluaren sorreraren arduradun bezala jotzen da, gero Apolok hartuko zuena, mendi honen magalean, Musak bizi ziren tokia, Apolok deituta joan zirenak Helikon menditik.

Greziarren artean Musen eta Apoloren bizitokitzat joa, literaturan zein olerkaritzan, Parnaso, olerkarien aberri sinbolikotzat hartzen da.

Parnasoren hegoaldeko magalean daude Kastaliaren iturria eta Delfoseko Apoloren Tenplua, non Delfoseko orakulua zegoen

## Parnaso mendia literaturan 
* Deukalion eta Pirraren mitoa
* Apolo eta Dafne

## Iruditegia 

Fitxategi:Mount Parnassus on October 4, 2020.jpg
Fitxategi:Mount Parnassus (5986587627).jpg
Fitxategi:Parnassos2.jpg
Fitxategi:Mt. Parnassus-Παρνασσός με χιόνια.jpg
Fitxategi:Mount Parnassus - Mahaffy John Pentland - 1890.jpg
Fitxategi:A view of Delphos & Mount Parnassus LCCN2003671507.tif

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak