open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuel Zatarain Adulce

**Manuel Zatarain Adulce** (Valladolid, 1928 - Marbella, 2013ko ekainaren 14a), **Zata** izenarekin sinatu zuena, Madrilgo Komikiaren Eskolako komikigile eta margolari espainiarra izan zen.

## Biografia 
Manuel Zataraínek hainbat sail egin zituen "Chicos" aldizkarirako 50eko hamarkadaren lehen erdian.

Publizitatearekin probatu zuen gero, baina 1959tik aurrera polizia-komikiak ekoitzi zituen merkatu britainiarrarentzat, Ibergraf agentziaren bitartez.

"El Cuco-rekin" kolaboratu ostean, Marbellan hasi zen margotzen, eta bertan hil zen 2013ko ekainaren 14an.

## Obra 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BERNABÓN, Fernando (1992). Zata. Valladolid: Club Vallisoletano de Amigos del Tebeo: Maestros de la Historieta, núm. 18. 
* CUADRADO, Jesús (2000). Atlas español de la cultura popular: De la historieta y su uso, 1873-2000. Madrid: Ediciones Sinsentido/Fundación Germán Sánchez Ruipérez. 2 v. ISBN 84-89384-23-1. 
* VÁZQUEZ DE PARGA, Salvador (10/1980). Los comics del franquismo. Barcelona: Editorial Planeta, S. A., Colección Textos núm. 59. ISBN . Depósito Legal: B. 28047 - 1980 |isbn= incorrecto (ayuda).

## Kanpo estekak
Joaquín Aguirre Bellver

**Joaquin Aguirre Bellver** (Madril, 1929ko urtarrilaren 18a - Orihuela, Alacant, 2005eko otsailaren 1a) kazetari eta idazle espainiarra izan zen. Haur eta gazteentzako eleberria, saiakera politiko eta literarioa eta iritzi-kazetaritza landu zituen.

## Biografia 
Filologia erromanikoan eta kazetaritzan lizentziaduna, 1964tik Pueblo egunkarian kolaboratu zuen. Bertan, *Miguelín* komiki pertsonaia sortu zuen, Zatak marraztutakoa, eta Canneseko Zinemaldian Haur eta Gazteentzako Zinemaren Munduko Saria jaso zuen. En Pueblo egunkariak kronika ezagunak ere sinatu zituen, "Por los pasillos de las Cortes" izenburupean. Garai bertsuan zuzendu zuen, Miguel Buñuelekin batera, Doncel argitaletxearen "La ballena alegre" gazteentzako eleberri bilduma. Berak argitaratu zituen narrazio batzuk, sari garrantzitsuak lortu zituztenak. Geroago, El Alcázarren kolaboratzen hasi zen, iritzi-artikulu eta kronika parlamentarioekin, *eta* horietako batzuk *Y se inventó el rodillo* liburuan bildu zituen. Azken urteetan, Orihuelara joan zen bizitzera, eta literatura-ikerketako hainbat saiakera argitaratu zituen. Margolaria eta ilustratzailea ere izan zen.

## Narratiba 
Juglar del Cid (1961) bere garaian gehien irakurritako gazte-kontakizunetako bat izatera iritsi zen, eta Lazarillo saria lortu zuen, Espainiako haur eta gazte literaturako saririk zaharrena. Gesta-kanta ospetsua konposatu zuen pertsonaia anonimoari buruzko fantasia bat da, eta klasiko espainiar horren hurbilketa atsegin bat da. *El bordón y la estrella* (1962) Haurtzaroaren Batzorde Katolikoaren saria izan zen, eta Erdi Aroko irudirik erakargarrienetako eta gutxien birsortu zenetako bat ekarri zuen gogora: bere errua leku santu batera, kasu honetan Santiagora, erromes bidaliz xahutzen zuten bekatari handiena. Beste izenburu aipagarri bat *El robo del caballo de madera* da, 2008an berrargitaratua.

Hil ostean (eta Espainiako "memoria historikoari" buruzko eztabaida betean), *La mirada de un niño* eleberria agertzen da, *Novela-memoria de la guerra civil* azpitituluarekin. Berrargitalpena da, izenburu berriarekin, egileak *Nuestra guerra* deitu zuena eta 1994an argitaratu zuena. Bertan, Fronte Popularreko milizianoek kontrolatutako Madrilen, berak eta bere familiak jasandako zigorren berri ematen du. 

## Saiakerak 
Aguirre Bellver analisi politikoko saiakera ugariren egilea da, besteak beste, Legebiltzarreko kronista lana jasotzen duena. 80ko hamarkadan, El Alcázarrek Ediciones Dyrsa sortu zuenean, Aguirre Bellver bi titulurekin aritu zen elkarlanean: *Sin miedo al futuro* (1983) eta *España: un pueblo, una idea* (1984), betiere *Espainiako* pentsamendu tradizionalistaren ildotik. 

Bere azken urteetan saiakera literarioari ematen dio lehentasuna. El *borrador de Cervantes* (1992) Kixotearen konposizioari heltzen dio, hasieran lan poetiko gisa sortu zelako hipotesia ausartuz. Ondoren, Tormesko itsumutilari (*El borrador del Lazarillo*, 1994) eta *Zelestinari* (*Los secretos de Celestina*, id.) eskaini zien arreta.

## Kanpo estekak 
* Aguirre Bellver B mailan. E. E.
* Ipuina: El mudito alegre
* Ipuina: Las manos de Tunté
* Ipuina: Don Norberto
Ancre ibaiko gudua

**Ancre ibaiko gudua** (1916ko azaroak 13 - 18) Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko frontean gertatutako gudua izan zen, Sommeko gudua izeneko ofentsiba handiagoaren parte. Guduan Britainiako 5. Armadak (Hubert Gough lotinante-jeneralaren aginpean) Alemaniako I.Armadaren aurka egin zuen  (Fritz von Below jeneralaren aginpean). 1916ko urriaren 30era arte 5. Armada atzeraguardian egon zen, "Erreserbako Armada" izenpean. Ancre ibaiko gudua Sommeko guduko britainiarren azken erasoa handia izan zen. Flers-Courceletteko guduaren ondoren (irailak 15-22), armada anglo-frantsesak borrokan lortutako abantailak aprobetxatzen saiatu zuten eraso txiki eta arinagoekin, bata bestearen atzetik, alemaniarrei berrelkartzeko eta suspertzeko denbora eman beharrean. Zenbait operazioek, Ancre ibaiko gudua barne, aldi berean gertatu zirenez, datazio zehatza zehaztea zaila da; hala ere, badakigu erasoak ia hurrengo urtera arte jarraitu zutela era batean edo bestean. 

Ancre ibaian britainiarren erasoaren helburua lorpen osagarriak betetzea izan zen. Estatu Nagusiak garaipen handia behar zuen, ez soilik fronteko morala bultzatzeko baizik eta Londreseko momentuko atsekabe politikoa itzaltzeko, bere aliatuen konpromiso zalantzak (nagusiki Frantzia) akabatzeko eta 1915eko Chantillyko estrategiarekiko leialtasun britainiarra berresteko. Beaumont-Hamel eta Serreko herriak harrapatuz gero, uztailaren 1eko porrota alde batera uztea erraztuko zen, eta britainiarrek alemaniarren gainetik abantaila taktikoa lortuko zuten. Erasoa irailetik gertatutako britainiarren sektoreko handiena izan zen, eta zazpi eguneko aurretiazko bonbardaketa izan zuen, uztailaren 1ekoa baino bi aldiz astunagoa. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sommeko gudua

## Kanpo estekak
Souto da Retorta

thumb|290px|"O Avó de Chavín" zuhaitza, Espainiar Estatuko handiena.
**Souto da Retorta** edo **Chavineko eukalipto-basoa** () Lugoko probintzian dagoen basoa da. Viveiroko Chavín parrokian aurkitzen da, Landro ibaiaren ertzean.

Galiziako Eremu Babestuen sarean dago eta 2000. urtean Monumento Nazional izendatu zuten.

## Historia  
Basoaren barnean aipatzekoa da 600 eukalipto inguruko zuhaiztia. Eukalipto urdinak (*Eucalyptus globulus*) dira, ehun urtetik gora dituztenak eta oso garaiak, hainbat dira 50 metrotako altuera gainditzen dutenak. Eukaliptoak 1860tik aurrera landatu ziren, Landro ibaiaren errekek maiz ureztatzen ziren beheko lurrak drainatzeko helburuaz. Ez da eukaliptorik garaiena baina bai bolumen handiena hartzen duena. Espainiar estatuko zuhaitz handiena kontsideratzen da.

2010. urtean Urteko zuhaitza izendatu zuten Bosques sin Fronteras eta Fundación Biodiversidad elkarteek. Zuhaitz berezien katalogoan ere sartuta dago.

Azken urteetan izurriak jota dago, inguruko beste eukalipto batzuk ere bai, eta Galiziako Xunta neurri bereziak hartzen ari da. Esate baterako intsektua erabili dituzte izurria geldiarazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirvan zaldi

**Shirvan zaldia**, (Azerbaijaneraz: Şirvan atı ), Azerbaijango bertako zaldi arraza bat izan zen . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen zen. Abere hauek oso ospetsuak izan ziren Azerbaijanen. Errusiar zalditerian asko erabilitako zaldiak izan ziren. Gorputzez inguruko arrazak baino sendoagoak ziren.

Arrazaren zabalgune garrantzitsuena Kura-Araxes sakonunea izan zen.

## Arrazaren historia 
Oso informazio gutxi dago zaldi honen jatorriari, banaketa-eremuari zein ezaugarriei buruz. Shirvan zaldia Azerbaijango bertako zaldi arrazetako bat zen. Ziurrenik, Shirvan zaldiak Karabakh zaldiaren zein Guba zaldien eragina izan zuen arraza sortzerakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yōko Ogawa

japoniar idazlea da. Japonieraz idazten du eta literatur sari ugari irabazi ditu. Yōko Ogawaren lanik ezagunenak *The Housekeeper and the Professor*, *The Diving Pool* eta *Hotel Iris* dira.

## Biografia 
Yōko Ogawa Japonia hegoaldeko Okayama hirian jaio zen eta Tokioko Waseda Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1988an hasi zen lanak argitaratzen. Lehenengo eleberria *The Breaking of the Butterfly* izan zen ta Kaien Literatur Saria irabazi zuen.

2003an *The Housekeeper and the Professor* atera zuen. Irakasle matematikari bat da protagonista, istripu baten ondorioz 80 minutuko memoria baino ez duena. Matematika eta beisbola dira gai nagusiak eta 2006an ''The Professor's Beloved Equation* izeneko filmea atera zen eleberrian oinarrituta. Aurrez 2005ean *L'Annulaire* film frantsesa egin zen Ogawaren *Kusuriyubi no hyōhon* eleberrian inarrituta.

Kenzaburō Ōek zera esan du: "Yoko Ogawa giza psikologiaren elementurik sotilenak adierazteko gai da prosa sotil baina sarkor batean".

## Sariak 
* 1988: Kaien Literary Saria - *The Breaking of the Butterfly*
* 1990: Akutagawa Saria - *Pregnancy Diary* (*Haurdunaldi oharrak*)
* 2004: Yomiuri Saria - *The Housekeeper and the Professor*
* 2004: Izumi Kyōka Saria - *Burafuman no maisō*
* 2006: Tanizaki Saria - *Mina's Matchbox*
* 2008: Shirley Jackson Saria - *The Diving Pool*
* 2014: Independent Foreign Fiction Saria - *Revenge: Eleven Dark Tales*
* 2020: American Book Award - *The Memory Police*
* 2021: Medal with Purple Ribbon
* 2022: Royal Society of Literature, Nazioarteko idazlea

## Lan hautatuak 
* *The Diving Pool* (Daibingu puru, ダイヴィング・プール, 1990)
* *Pregnancy Diary* (Ninshin karend*ā*, 妊娠 カレンダー, 1990)
* *The Memory Police* (Hisoyaka na kesshō, 密やかな結晶, 1994)
* *Hotel Iris* (Hoteru Airisu, ホテル・アイリス, 1996)
* *The Housekeeper and the Professor* (Hakase no ai shita sūshiki, 博士の愛した数式, 2003)
* *Mina's Matchbox* (Mīna no kōshin, ミーナの行進, 2006)

### Euskaratua 
* 2025ean, Igela argitaletxeak *Ninshin Karendā* (1990) nobela argitaratu zuen *Haurdunaldi oharrak'' izenburupean, Iker Alvarezek itzulita. Eleberrian, bi ahizpa dira protagonista: ahizpa zaharrena haurdun dago, eta gazteenak haren haurdunaldia kontatzen du ohar bidez. Argitaratutako urtean, Japoniako sari nagusia, Akutagawa saria, irabazi zuen idazleak liburu honengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Haurdunaldi oharrak" liburuaren kritika, Berria, 2026-02-08
Madge Addy

**Marguerite Nuttall Addy** (Rusholme, Erresuma Batua, 1904ko otsailaren 18a - Hendon, 1970), **Lightfoot**, **Holst** eta **Hansen** izenekin ere ezaguna,  Espainiako 36ko Gerran erizain eta Bigarren Mundu Gerran espioi lanetan aritu zen.

## Biografia 
Rusholmen jaio zen, Manchesterren, langile-familia batean, eta lau anai-arreba zituen. Erizain titulua ere eskuratu zuen. Garai hartako prentsak berak egiten zituen odol-transfusioak  nabarmendu zituen. Bikotea Parisera joan zen bizitzera, eta Britainia Handiko Inteligentzia Zerbitzuak errekrutatu zituen. Gainera, agente sekretuei eta erresistentziako kideei ezkutatzen lagundu zien, janaria eta nortasun faltsuen dokumentazioa emanez, ihes egitea errazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Galindo

**Iker Galindo Tolosa** (Ibarra, Gipuzkoa, 2004ko uztailaren 22a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Tolosaren harrobitik irten, Touringen denboraldi bat jokatu eta 2023ko udan Errealak fitxatu zuen Berion jokatzeko. Denboraldi bakarraren ondoren Arenaseran joan zen eta 2025eko udan Athleticek fitxatu zuen Baskonian jokatzeko Bigarren Federazioan. Baina Oier Gastesiren lagapenaren ondorioz, Bilbao Athleticera igo zen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
* Fitxa - www.athletic-club.eus
The Scalphunters

***The Scalphunters***, (euskaraz *Kalpar-Ehiztariak*), 1968ko Sydney Pollack estatubatuarrak zuzendutako abenturazko western film bat da. Burt Lancaster, Shelley Winters, Telly Savalas eta Ossie Davis aktoreek antzeztu zuten. Elmer Bernsteinel soinu banda konposatu zuen.

## Argumentua 
Mendebalde Urruna, Joe Bass (Burt Lancaster) ehiztari eta tranpakartzaile aditua negu osoan zehar atzemandako animalien larruazalekin doala kiowa indiarrak agertu eta lan ugariren ondoren lortutako larruazalak ohostuko dizkiote, trukean Joseph Lee (Ossie Davis) esklabo beltza emango diote. Baina Bass ez da egin dioten bidegabekeria jasatearekin konformatuko eta nola edo hala bere larruazalak berreskuratzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster – Joe Bass
* Shelley Winters – Kate
* Telly Savalas – Jim Howie
* Ossie Davis – Joseph Lee
* Dabney Coleman – Jed
* Paul Picerni – Frank
* Dan Vadis – Yuma
* Armando Silvestre – Bi Bele
* Nick Cravat – Yancy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vimyko gailurreko gudua

**Vimyko gailurreko gudua** (Ingelesez: *Battle of Vimy Ridge)* Arrasko guduaren parte izan zen, 1917ko apirilaren 9tik 12ra, Lehen Mundu Gerrako testuinguruan. Borrokaren zati nagusia Kanadako Armadako lau dibisiok zuzendu zuten, Lehen Armada-Gorputzaren partekoak, Alemaniako VI. Armadako hiru dibisioren aurka. Vimyko gailurreko guduak Arrasko guduaren hasiera adierazi zuen, fronte zabalago batean gertatu zena. Eraso orokorraren helburua Alemanen erreserbak Frantziako indarrengandik urruntzea zen, Aisne eta Anderreen Bidean (*Chemin des Dames*) lerroan zehar zenbait egun geroago erasoaldi erabakigarri baterako prestatuz, Nivelle Ofentsiba izenez ezagutu dena.

Kanadako Armadak Vimyko lur garaiak harrapatu behar zituen, Arrasko frontearen iparraldeko hegalean. Mugiendu honek hegoalderago zeuden Lehen eta Hirugarren Armada britainiarrak alemaniarren su zuzenetik babestuko lituzke. Bonbardaketa zuzen batek lagunduta, Kanadako Armadak gaillurraren zatirik handiena harrapatu zuen lehen egunean. Thélus herrixka bigarren egunez erori zen, Vimyko mendixkaren gailurra bezala. Alemaniar erresistentzia, momentura arte nabarmena, inguruko irtenune zabal bat konkistatzean amaitu zen. Azken helburua, Givenchy-en-Gohelle herrixkaren kanpoaldean zegoen mendixka gotortu bat apirilaren 12an kanadarren eskuan geratu zen. Alemaniako VI. armada Oppy - Méricourt lerrora erretiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Höfði

**Höfði**, Islandiako Reykjavik hiriburuan dagoen etxe bat da. 1986ko Reykjavikeko Biltzarraren kokalekua izateagatik ezaguna da, bertan, Ronald Reagan, AEBetako presidentea eta Mikhail Gorbatxov, Sobietar Batasuneko idazkari nagusia bultzatu ziren, Gerra Hotzaren amaierarako lehen urratsak emanez. 

1909an Jean-Paul Brillouin Islandiako frantziar kontsulak eraiki zuen. Geroztik Einar Benediktsson poeta eta negozio gizona eta Louisa Matthíasdóttir margolariaren bizilekua izan zen, baita Erresuma Batuaren enbaxada ere. 1958an Reykjavíkeko Udalak erosi eta zaharberritu zuen.
Konzerthaus Berlin

''''*, (euskaraz *Berlingo Kontzertuetxea''), Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen kontzertu areto bat da, Mitte barrutiko Gendarmenmarkt plazan. Konzerthausorchester Berlin orkestra sinfonikoaren egoitza da 

1821ean Karl Friedrich Schinkel arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, eta 1977an zaharberritua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gendarmenmarkt

'''''', Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen plaza bat da, Mitte barrutian.

## Eraikin nabarmenak 
* Konzerthaus Berlin
* Frantziar katedrala
* Alemaniar katedrala

## Kanpo estekak
Breitscheidplatz

'''''', Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen plaza bat da, Charlottenburg-Wilmersdorf barrutian eta Kurfürstendamm etorbidearen parean.

2016ko Berlingo atentatuaren kokalekua izan zen.
Francisco Herrera García

**Francisco Herrera Garcia** (Viana, Nafarroa, 1673 - Palma, 1733) Mallorcan bizi zen eskultore eta arkitekto nafarra izan zen. Berarekin, XVIII. mendeko artisten dinastia bat hasi zen, bere semeak eta bilobak jarraituta.

1697 inguruan Mallorcan finkatu zen, Josep Palou apaizak gonbidatuta, frantziskotarren probintzialak, Menorcan ezagutu zuenak. Mallorca hiriko San Miguel parrokian bizi zen. 

1709an Elisabet Oms i Abrahamekin ezkondu zen, Antoni Oms i Bestard margolariaren alabarekin. Bigarren aldiz ezkondu zenean, Joana Mateu Amerrekin ezkondu zen, hiriko arotz baten alabarekin. 

1733an hil zen eta Mallorcako katedralean lurperatu zuten. 

Bere semea Gregori Herrera Mateu eskultorea izan zen (Mallorca Hiria, XVIII), Francesc Herrera Ferragut (Palma, ?- 1778) margolari eta eskultorearen aita.

## Obra 
ezkerrera|thumb| Mallorca hiriko San Frantzisko elizaren portada nagusia
Herreraren lehen lan dokumentatua Jaume Blanquer Florit hil zenetik amaitu gabe dagoen Mallorca hiriko San Frantzisko elizako portada nagusiaren bigarren gorputza da. Herrera jatorrizko abside tipologiara egokitu zen, multzo bateratu bat lortuz. Hala ere, irudien trataera originala egin zuen, batez ere erdiko Sortzez Garbiaren trataera. Eskultoreak frantziskotarren alde lanean jarraitu zuen, eta 1700ean Inmaculada bat egin zuen San Buenaventura komentuan, Llucmajor herrian, egurrez moztuta. Hiriko komentuko San Pedro Regaladoren erretaula (1711) dela esan izan da. San Isidroren zurezko tailu bat Bideko Andre Maria parrokian dago.

## Arkitektura-lanak 
thumb| Mallorcako Egoitzako Kapitulu-aretoaren kupula eliptikoa
San Nikolas Tolentikoren kapera egin zuen, Hiriko Sorospen Onaren elizan, 1707an bedeinkatua. Antzeko beste obra bat Mallorcako katedraleko kapitulu-gela da, 1697 eta 1701 artean eraikia. Oinplano obalatua du, apaindura askokoa eta izaera dinamiko eta berritzaile nabarmenekoa.

## Erretaulak 
Erretaulak ziren bere produkziorik garrantzitsuena. Berak egiten zuen multzoaren arrastoa, eta figura nagusiak lantzen zituen. Bere obra Hiriko Santa Teresaren erretaula nagusiko bigarren gorputza da (1709-1715). 1712an Herrerak San Sebastian de la Seoren erretaularen diseinua kobratzen zuen. Jatorrizkoagoa da San Antonio Paduakoren katedraleko erretaula, 1716 eta 1720 artean egina, erretorika barroko tipikoenarekin. Titularraren estatuaz eta Santa Rosaliaren erreleboaz arduratu zen Herrera. Katedralean ere,  San Martin Toursekoren erretaula, gustu tradizionalaren eta Herreraren gaineko italiar eraginen arteko transakzio bezala interpreta daiteke. Herreraren laugarren erretaula bat, katedralekoa, San Bernardori eskainia, sute batean desagertu zen 1912an.

Bere beste bi erretaula Mallorca hiriko San Migel eta Santa Katalina Sienako elizetako presbiterioak apaintzen dituztenak dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Frantziar katedrala (Berlin)

**Friedrichstadteko Frantziar katedrala** edo **Frantziar Katedrala**,  edo *Französischer Dom*, Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen plaza bat da, Mitte barrutiko Gendarmenmarkt plazan.

1701-1705 artean hugonoteek eraiki zuten.
Alemaniar katedrala (Berlin)

**Eliza Berria** edo **Alemaniar Katedrala**,  edo *Deutscher Dom*, Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen plaza bat da, Mitte barrutiko Gendarmenmarkt plazan.

1785ean eraiki zen.
Tempelhofer Feld

'''''', Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen hiri-parke bat da, Tempelhof-Schöneberg barrutian.

1897an jarduera militarrak eta desfileak egiteko sortua izan zen, baita koartel militarra izateko ere. Gaur egun kirol eta aire libreko aisialdi jarduerak egiteko parkea da. 3,55 kilometro karratuko azalera du
Volksbühne

**Volksbühne**, (euskaraz *Herri Antzokia*), Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen antzoki bat da, Mitte Barrutiko Rosa-Luxemburg-Platzen. 

1913-1914 artean Oskar Kaufmann arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen. Aurrealdean Franz Metzner eskultorearen eskultura bat du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Baatarkhuyagiin Otgonbold

**Baatarkhuyagiin Otgonbold** (1996ko abenduaren 20a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma chalybaeum

***Entoloma chalybaeum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Oso txikia eta urria delako babestu beharreko espeziea da. Ez da kontsumitzen.

Sinonimoak: *Agaricus columbarius*, *Gymnopus chalybaeus*, *Leptonia chalybaea*, *Rhodophyllus chalybaeus*, *Hyporrhodius chalybaeus*, *Acurtis chalybaeus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera, erdia deprimitu-unbilikatua, ertza ildaskatua gardentasunagatik. Kapela urdin ilun kolorekoa, ezkata fin-finekin, ez oso higrofanoa.

**Orriak:** Desberdinak, sabeldunak, zabal, adnatuen eta eskotatuen tartekoa, krema urdinxka kolorekoa edo arrosa espora-jalkinaren ondoren, ertz zuria.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, barnehutsa, gainazal leuna edo luzetarako ezkata finekin, kapelaren kolorekoa, kotoizko oinarri zuria, mizelio burdintsuekin estalia, sustrai antzekoekin.

**Haragia:** Urdinxka (oinean urdin-grisa eta ilunagoa pileoan), fina, mintzezkoa. Usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina arrosa kolorekoa.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator, ertza barrurantz biribildua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma serrulatum* dena urdinxka da, orrien ertzak ere bai. *Entoloma corvinum*-ek orri zuriak ditu eta lurrean hazten da. *Entoloma euchroum-*ek orri zuriak ditu eta egurrean hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Iraila-azaroa, baita abenduan ere. Belardietan, basoetako soilgune belartsuetan, orbeletan edo pinu gorrien eta artederretako belarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Birjina britainiar uharteak, Brasil, Europa, Kaukasia, Errusia, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma hebes

***Entoloma hebes*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria, hobe ez jatea.

Sinonimoak: *Agaricus mammosus*, *Amanita mammosa*, *Nolanea mammosa*, *Hyporrhodius mammosus*, *Latzinaea mammosa*, *Rhodophyllus mammosus var. tenuisss.*, *Rhodophyllus mammosus var. obsoletus*, *Nolanea tenuipes*, *Nolanea hebes*, *Entoloma mammosum*, *Entoloma leptopus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 cm artekoa, kanpai itxurakotik laura, titi estu bat mantenduz, gardentasunagatik ertza ildaskatua. Kapelaren azala higrofanoa, zetadun samarra, arrea.

**Orriak:** Adnatuak, gris zurbil kolorekoak, arrosa kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Oso altua 15 cm artekoa, hauskorra, kapelaren kolorekoa, goian pruinaduna eta oinarrian iletsua.

**Haragia:** Urria, usain eta zapore desatseginekoa, irin zaharrarena edo arrainarena.

**Etimologia:** *Entoloma* grekotik dator: ertza barrurantz biribildua.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma hirtipes* oso antzekoa da, udaberrian agertzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Urria. Baso mistoetako soilgune belartsuetan. Abereek ongarritutako eremuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Entoloma hebes 1.jpg
Fitxategi:Entoloma hebes 2.jpg
Fitxategi:Entoloma hebes 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shane Lowry

**Shane Lowry** (Mullingar, 1987ko apirilaren 2a) irlandar golflaria da.

Mullingar ospitalean jaio zen eta Claran hazi, Offaly konderrian. Aita Brendan Lowry futbol gaelikoko jokalaria izan zen. Shanek golfean jokatzen ikasi zuen Esker Hill golf klubean.

Amateur garaian Europako Txapelketa irabazi zuen 2007 eta 2008 urteetan Irlandako taldearekin eta 2009an Irlandako Irekia irabazi zuen.

2009ko maiatzean profesional mailan lehiatzen hasi zen eta 2012ko lehen txapelketa irabazi zuen. 2019an Erresuma Batuko Golf Irekia irabazi zuen eta 2023an Ryder Cupeko txapeldun izan zen Europako taldearekin.
Víctor Arriazu y Calleja

**Victor Enrique Jose de Arriazu y Calleja** (Bartzelona, 1935 - Puerto de la Cruz, 1997ko apirilaren 27a), Victor Arriazu y Calleja izenez ezagunagoa, marrazkilari kataluniarra izan zen eta *El Capitán Trueno* eta *El Jabato* komiki ospetsuen marrazkilari eta tindalarietako bat.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen, 1935ean, Nafarroako landa-aristokraziako familia aberats batean, karlismoari oso lotuan. Victor Arriazu y Calleja Mendiriko IV. markesaren biloba zen, Abartzuzako kondea eta Zilegitasun Proskribatuaren Ordenako zalduna, Victor Arriazu eta Mendiri jauna. Era berean, artista Saturnino Calleja Fernandez Calleja argitaletxe ospetsuaren sortzailearen senidea zen.
Hemezortzi urterekin, Bartzelonako Massana eskolan sartu zen, eta Arte Ederretako ikasketak egin zituen bertan. 1958an, Victor Morarekin adiskidetasun handia zuenez —*El* Capitán Trueno eta *El Jabato* sortu zituen—, bere taldean sartu zen, Francisco Darnísekin batera portadalari eta tindalari lanetan lagunduz. Jaume Juezen ostean, Arriazu izan zen saileko koadernoen hurrengo tindalaria, El Jabato. tindalari gisa parte hartu zuen 298. zenbakitik argitalpen honen 331.era arte. Era berean, bere jarduera artistikoan Darnisen arkatzari fideltasunez jarraitu zion, baina Jaume Juezen etapan ez bezala, hau xehekariagoa baitzen, Arriazurena lerro argiagokoa da.

Halaber, marrazkilari gisa parte hartu zuen El Capitán Trueno Extra argitalpenean, 197tik 199ra, 201etik 203ra eta 210etik 212ra bitarteko zenbakietan hain zuzen ere.

Bruguera eta FleetWay argitaletxeentzat egin zuen lan hori, 1968ra arte; urte hartan, osasun arrazoiengatik utzi behar izan zuen. Ordutik, margolaritzan eta bere lana erakusten aritu zen. Puerto de la Cruzen (Kanariak) hil zen, bihotzekoak jota. Montjuïceko hilerrian lurperatuta dago.

## Obra eta Pertsonaiak 
Victor Arriazuk parte hartu zuen argitalpenen zerrenda, zati batean edo osorik.   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Publicado en Historia de los Cómics, volumen II.
*  Publicado en Historia de los Cómics, volumen II.

## Kanpo estekak 
* Francisco Darnís tebeosfera.com-en
* El Jabato, trayectoria editoriala
Balamani Amma

**Nalapat Balamani Amma** (Nalappat, India, 1909ko uztailaren 19a – Kochi, India, 2004ko irailaren 29a) indiar poeta izan zen, malabareraz idatzi zuena. "Amatasunaren poeta" bezala izendatuta, idazle emankorra izan zen. *Amma* (Ama), *Muthassi* (Amama) eta *Mazhuvinte Katha* (Aizkoraren historia) izan ziren haren lanik ezagunenetako batzuk. Sariak eta goraipamen ugari jaso zituen, besteak beste, Padma Bhushan, Saraswati Samman, Sahitya Akademi saria eta Ezhuthachan saria. Kamala Surayya idazle ezagunaren ama izan zen.

## Biografia 
Balamani Amma 1909ko uztailaren 19an jaio zen, *Chittanjoor Kunhunni Raja* eta Nalapat Kochukutti amma-tik, Nalappat-en, Keralako Thrissur barrutiko Punnayurkulam-en zuen antzinako etxean. Heziketa formalik jaso ez bazuen ere, amaren aldeko osabaren tutoretzak eta Nalapat Narayana Menon poetak eta haren liburu bildumak lagundu zioten poeta bihurtzen. Nalapat Narayana Menonen eta Vallathol Narayana Menon poetaren eragina izan zuen.

Balamani Amma 19 urterekin ezkondu zen VM Nairrekin, eta gero *Mathrubhumi* egunkari malabarera zabalaren zuzendari kudeatzaile eta editore kudeatzailea bihurtu zen. Senarrarekin Kalkutara joan zen bizitzera, senarrak Bentley eta Rolls Royce automobilak saltzen zituen Walford Transport Companyko ofizial nagusi gisa lan egiten baitzuen. VM Nair 1977an hil zen. 

Balamani Amma Kamala Surayya idazle ezagunaren ama zen, eta hark itzuli zuen amaren poemetako bat, "The Pen", ama baten bakardadea deskribatzen duena. Mohandas, Shyam Sunder eta Sulochana Nalapat dira bere beste seme-alabak.

Balamani Amma 2004ko irailaren 29an hil zen, ia bost urtez Alzheimer gaixotasuna izan eta gero.

## Olerkigintza 
Balamani Ammak 20 poema antologia baino gehiago, prosazko hainbat lan eta itzulpenak argitaratu zituen. Oso gazterik hasi zen olerkiak idazten, eta 1930ean argitaratu zuen bere lehen olerkia: "*Kooppukai*". Bere lehen aitortza Nipuna Puraskaram sahithya jaso zuenean iritsi zen, Cochin Erreinuko agintari ohi Parikshith Thampuranen sari bat. Balamani Ammaren 1959tik 1986ra bitarteko poema bilduma da *Nivedyam*. *Lokantharangalil* elegia bat da: Nalapat Narayana Menon poetaren heriotzari buruzkoa.

## Aintzatespenak 
* Seme-alaben eta biloben maitasunari buruzko bere poesiari esker, Malayalam poesiaren *Amma* (ama) eta *Muthassi* (amona) izenburuak lortu zituen. 
* Kerala Sahitya Akademi-n Balamaniyammaren oroitzapenezko hitzaldia ematen ari zela, Akkitham Achuthan Namboothiri-k "giza aintzaren profeta" bezala deskribatu zuen eta bere poesia berarentzat inspirazio bat izan zela esan zuen.
* 1963an Ohore eta literatur sari ugari jaso zituen, tartean Kerala Sahithya Akademi Saria Muthassi lanagatik.
* 1965ean Kendra Sahitya Akademi Saria *Muthassi* lanagatik. 
* 1989an Asan Saria. 
* 1993an Vallathol Saria. 
* 1995ean Lalithambika Krisharman Saria. 
* 1987an Indiako hirugarren ohore zibil gorena ere jaso zuen, Padma Bhushan.

## Poema bildumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Qingzhao

**Li Qingzhao** (Kaifeng, 1084 - Hangzhou, 1155; txineraz 李清照; pinyin, *Lǐ Qīngzhào*, Wade-Giles transkribatze zaharretan: Li Ch'ing-chao, batzuetan Yi'an Jushi gisa azaldua), Song dinastiako emakumezko idazle eta poeta txinatarra izan zen.

## Biografia 
Kaifengen jaio zen 1083. urte inguruan, eta Lichengen —egungo Jinan— igaro zuen haurtzaroa, intelektualen eta militar familia baten baitan.
ezkerrera|thumb|Li Qingzhao eta bere poema bat, Jiang Xun (1764-1821) geroagoko margolariak margotu eta idatzia.
Hemezortzi urterekin ezkondu aurretik ere poeta gisa oso ezaguna zen. 1101ean, Zhao M

ingchengekin ezkondu zen: arte bildumetan eta epigrafian interes handia zuen funtzionario garrantzitsu baten semea zen senarra eta honekin Kaifengera joan ziren bizitzera. Senarrak ofizial-karrera hasi zuenean, asko urruntzen zen etxetik luzaroan, eta horrek inspiratu zuen Li bere zenbait poemetarako. Senar-emazteek poesia idatzi zioten elkarri, beren maitasunari eta Shang eta Zhou dinastietako brontzezko artefaktuei buruz, biek bildumatzea atsegin zutenak, baita  seme-alabei buruzko poemak ere. Hala ere, zantzuak daude haur horiek ez zirela Lirenak berarenak, senarrak konkubina batekin izandakoak baizik.

Harrezkero bizitza bakarrik eman zuen, malenkoniazko poesian babesa aurkituz, gero eta sakonagoa zen etsipenaz, galdutako amodioaz, eta arriskuan zekusan aberriaren kausaz idazten.

## Obra 
Li Qingzhaoren ehun poema inguru baino ez dira gordetzen ci formatuan eta gutxi batzuk shih formatuan.

Liren idazkiak garai historiko nahasi haren lekukotasun zuzen onenetakoa da, eta bere balio poetikoez gain, emakumezko baten lehen autobiografia txinatarra berea da. 

Emakumezkoak Song garaian rol nabarmenagoak hartzen hasi ziren garaikoa da Li, eta rol horien artean idazle gisa aritzea ere bazegoen. Paradoxikoki, beste egitura patriarkal batzuk ere garai bertsuan finkatzen hasi ziren Txinan, batez ere emakumezkoen rola etxe barrura mugatu behar zelako ustea, eta oinak lotzekoa ere bai. Garaiko Sima Guang historialari eta idazle ospetsuak, adibidez, uste zuen emakumezkoek idatz zezaketela, baina ez zela egoki lanak inprimatuta eta zabaltzea. Li Qingzhaok ez zuen murriztapen hori onartu, eta argitalpenak bultzatu zituen. 

Hurrengo milurtean Txinako hainbat mailatako emakumezkeentzako eredu eta irakurketa gogokoa izan da Li Qingzhao, eta 20. mendetik aurrera, haren lanaren irakurketa patriarkala ere berrikusi izan da, emakume funtsean independente gisa izan zuen garrantzia azpimarratuz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Rexroth, Kenneth; Chung, Ling (1979). ''Li Ch'ing-chao: Complete Poems''. New York: New Directions.

## Kanpo estekak
Lenka Franulic

**Lenka Franulic Zlatar** (Antofagasta, Txile, 1908ko uztailaren 22a  –   Santiago,Txile, 1961eko maiatzaren 25a) Txileko kazetaria eta itzultzailea izan zen. 1957 urtean Aipamen Kronikoa Kazetaritzako Sari Nazionala jaso zuen.

## Bizitza 
Kroaziako etorkinen ondorengoa izan zen, bai aitaren aldetik, bai amaren aldetik, eta Mateo Franulic Jerkovic eta Zorka Zlatar Janovicen alaba izan zen. Bi ahizpetan zaharrena izan zen, eta haietako gazteena, Dobrila, biolontxelo-jotzaile nabarmena izan zen. Bere aita 9 urte zituela hil zen giltzurruneko gaixotasun baten ondorioz eta bere ahizpak, 3 urte zituela.

Santiagora joan zen ingelesa ikastera Txileko Unibertsitateko Institutu Pedagogikoan; gero, itzultzaile lana lortu zuen *Revista Hoy* aldizkarian, eta hantxe egin zituen bere lehen artikuluak, kultura arlokoak. *Ercilla* aldizkarian, elkarrizketatzaile bihurtu zen,

Kazetari gisa egindako lanaren ezaugarririk garrantzitsuena izan zen bere artikuluak pertsona horien iritziak jasotzera bideratuta zeudela, eta, aldi berean, haiei zegozkien kritikak planteatzen zituela, unean uneko bilakaera sozial eta politikoa aztertzeko, elkarrizketatzen zituen pertsonen ibilbidea, ekarpenak eta merituak nabarmentze hutsetik harago.

Santiagoko Kazetarien Zirkulua sortu zuen, eta, 1953an, Txileko Unibertsitateko Kazetaritza Eskolaren sorreran parte hartu zuen. Gero, Lenkaren iloba batek, Francisco Franulicek, kazetari gisa ere lan egiten du Canal 13ko albistegi nagusian, Teletrecen, eta nagusiki ekonomiaren arloarekin lotutako oharrak egiten ditu.

* Txileko hainbat kalek bere izena daramate. Santiagoko (Txile) San Bernardo komunan "Lenka Franulic" plaza dago. Bada Ñuñoa komunan bere izena daraman ikastetxe bat ere dago.

* 2023ko uztailaren 22an, Franulicen 115. urtebetetzea Google Doodle baten bidez ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lenka Franulic Txileko Oroimenean
* Txileko Kazetaritzaren sari nazionala 1957-1958
Beau Geste (1966ko filma)

***Beau Geste***, 1966ko Douglas Heyes estatubatuarrak zuzendutako abentura film bat da. P. C. Wren ingeles idazlearen *1924ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Guy Stockwell, Doug McClure, Leslie Nielsen eta Telly Savalas aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Michael "Beau" Gestek (Guy Stockwell) Ingalaterra jaioterria laga eta Frantziako Atzerritar Legioan izen emango du. Jada, legionaria dela, Iparraldeko Afrikan bere bi anaiekin elkartuko da, bertan Saharako basamortura joan eta tuaregen matxinadari aurre egin beharko dio.

## Aktoreak 
*Guy Stockwell: Beau Geste
*Doug McClure: John
*Leslie Nielsen: De Ruse tenientea
*Telly Savalas: Dagineau sarjentu maiorra
*David Mauro: Boldini
*Robert Wolders: Fouchet
*Leo Gordon: Krauss
*Michael Constantine: Rostov
*Malachi Throne: Kerjacki
*Joe De Santis: Beaujolais
*X Brands: Vallejo
*Michael Carr: Sarjentua
*George Keymas: Platoon sarjentua
*Patrick Whyte: Zirujaua
*Victor Lundin: Vachiaro

## Ikus gainera 
* *Beau Geste* (1924)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xylota segnis

***Xylota segnis*** sirfidoen familiako intsektua da. 

## Izena 
*Xylota* izenak "zurezkoa" esan nahi du grezieraz eta *segnis* izenak "alferra" latinez. Zuraren koloreko intsektu alferra esan nahi du, izan ere intsektu hau hostoetan edo enborrean pausatuta ikusten baita eta nekez ikusten da hegan.

## Deskribapena 
10-14 mm inguruko luzera du eta 7-9,5 mm-ko hegalak. Begi handiak ditu, marroi-gorrixka kolorekoak, eta toraxa gris-berdexka da eta ile hori txiki ugari ditu. Abdomena luzea eta estua da, beltza oinarrian eta orban gorrixka zabala du. 

Hankak beltzak eta horiak dira txandakatuta.

## Bizi zikloa 
Bi edo hiru belaunaldi izan ditzake urtean zehar. Helduak apirila eta iraila artean ikusten dira eta hostoen gainazaleko polen anemofiloaz elikatzen dira. Ez dira loreetan ikusten.

Beldarrak deskonposatzen ari den zuhaitzen izerdiaz elikatzen dira. Gizakiaren izerdiaz elikatzen ere ikusi izan dira. Beldar egoeran hibernatzen dute eta udaberrian eratzen da pupa.

## Habitata eta banaketa 
Eremu paleartikoan eta neartikoan hedaturik dago. Europatik hasi eta Errusian barrena Japoniaraino iristen da, eta Kanada ekialdean eta Estatu Batuetako ipar-ekialdean ere bizi da.

Basoetan zuhaitzen azpiko sasietan aurkitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Syrphidae - Xylota segnis (male).JPG|Arra.
Irudi:Xylota segnis 02.JPG|Emea.
Irudi:Hoverfly face.jpg|Begi konposatuak.
Irudi:Xylota segnis, Parc de Woluwé, Bruxelles (40217192240).jpg|Hostoetan pausatuta ikusi ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sambuugiin Oyuuntsetseg

**Sambuugiin Oyuuntsetseg** (1964ko abenduaren 15a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Laskurain

**Ane Laskurain** (Bergara, Gipuzkoa, 1999) artista plastikoa da.

## Bizitza 
Txikitatik izan da artezalea. Idazteko zein marrazteko irudimen handia zuen. Urteekin konturatu zen artearekin zerikusia zuen zerbait ikasi nahi nuela, eta arte ederrak aukeratzea irtenbide ona izan zen.

2021ean Arte Ederretan lizentziatu zen, Euskal Herriko Unibertsitatean. Erasmus esperientzia Perugia-n (Italia) bizi izan zuen, “Accademia di belli arti di Perugia”n. Bertan ikasgai berritzaileak landu zituen, hala nola Txotxongiloen Sorkuntza eta Eszenografiako Eskultura. 2022an Pinturako Unibertsitate Masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Masterrean hiru dimentsioko lanaren eta bi dimentsioko lanaren arteko sinbiosia landu eta esperimentatu zuen.

## Erakusketak 
### Bakarkakoak 
* *Azalaren sakontasuna* izeneko erakusketa Bergarako Aroztegi aretoan. Eskulturez eta irudi digitalez osatutako erakusketa (2024)Lagunen opari batetik ireki zuen erakusketa.
Aneren esanetan *Artea bizi-jarrera kritikoa da, urratzailea, ez ohikoa, haratago joaten saiatzeko beste modu bat; oraina eta inguratzen duen mundua ulertzen lagunduko diona, bere kasuan, esperimentazio plastikoko planteamenduetatik.*

* Barakaldoko (Bizkaia) udal erakusketa aretoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naia Laso

**Naia Laso Ponzano** (Bermeo, Bizkaia, 2008ko azaroaren 19a) skateboard kirolaria da. 11 urterekin lehiatu zen lehen aldiz eta 13 urterekin hainbat txapelketa irabazita zituen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 7. gelditu zen Skateboard-eko parkeko skate modalitatean.

## Ibilbidea 
Jaioterriko, Bermeoko, skateparkean aritu zen lehen aldiz skate baten gainean, 8 urterekin.

Basaurin (Bizkaia) lehiatu zen lehen aldiz, 11 urterekin, bere lagunek animatuta. 13 urterekin Espainiako txapeldun bikoitza izan zen, eta Rio de Janeiron egin zuen debuta txapelketa batean, 2022ko azaroan. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan bi modalitatetan hartu zuen parte.

Horren ostean Dubain, Argentinan, Erroman, Shangain eta Budapesten lehiatu da, besteak beste. 

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parkeko skate modalitateko diploma lortu zuen Parisen eta finalean aritu zen. 86,28ko puntuazioa lortu zuen eta zazpigarren gelditu zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Skateboarding
* 2024ko Udako Olinpiar Jokoak

## Kanpo estekak
Atzerritarrak kontrolpean izateko zentro

[thumb|350px|Etorkin eta errefuxiatuak Fylakioko zentroan, [Ekialdeko Mazedonia eta Trazian.]]
**Atzerritarrak kontrolpean izateko zentroa** (**CECE**) espetxea ez den establezimendu publiko bat da, non, kautelaz eta prebentzioz, lurralde nazionaletik kanporatzeko espedientea duten atzerritarrak izaten diren.

## Zentroetan sartzea 
Zigor-espedientea hasitakoan, atzerritarra herrialdetik kanpora daiteke, eta hori gertatzen denean, atzerritarra kontrolpean izateko zentron sartu ahal izango dute. Barneratzeak espedienteak formalizatzeko behar den iraupena izango du, eta gehienez 60 eguneko muga izango du, non ez dagoen beste barneratzerik. CECEetan, ez dago baimenduta adingabeak sartzea. Espainian, bakarrik dauden atzerritar adingabeei prozesu bat hasten zaie adingabeak babesteko eskura jartzeko.

Atzerritarrak kontrolpean izateko zentroak Europar Batasun osoan hedatutako tresna dira, 1985eko Schengengo Hitzarmenean sinatutako migrazio-politika komuna garatzeko. Estatu Batuetan, 1980ko hamarkadaren hasieran, antzeko praktika bat hasi zen Guantanamoko atxilotze zentroan atxilotutako haitiar eta kubatarrekin, baita kontinenteko kartzeletan eta atxilotze zentroetan atxilotutako txinatarrekin ere. Praktika 1996an legeztatu zuten Oklahoma Cityko atentatuari erantzuteko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuʻulopa

'''Nu'ulopa''', Samoako populaturik gabeko uharte bat da. Bi uharte nagusiak diren Savai'i eta Upolu artean dago.
Aleipata uharteak

**Aleipata uharteak**, Samoako populaturik gabeko uharte multzo bat da, Upolu uharteren ekialdeko muturrean.
Tutuila

'''''', Samoa Estatubatuarreko uharterik handiena da. 2000an 55.876 biztanle zituen. Herrialdeko hiriburua den Pago Pago uharte horretan dago.
Ta'ū

'''''', Samoa Estatubatuarreko populaturik gabeko uharterik handiena da, Manu'a uharteetan. Bertan, Samoa Estatubatuarreko mendirik altuena dago, Lata mendia (966 m.).
Manu'a uharteak

'''**, samoeraz **Manu'a tele''', Samoa Estatubatuarreko uhartedi bat da, hiru uhartez osatua, Taʻū, Ofu eta Olosega.
Pola uhartea

'*** edo **Cockscomb**, samoeraz **Motu o Pola** eta ingelesez **Pola Island*', Samoa Estatubatuarreko uhartetxo bat da, Tutuila uhartean.
Capraia

**Capraia**, Italiako uharte bat da, Tirreno itsasoan. Liguriako itsasoa eta Toskanar uhartediako hiru uharteetako bat da, Elba eta Montecristorekin batera.
Fresia Saavedra

**Fresia Raquel Saavedra Gómez** (Guayaquil, 1933ko irailaren 8a – *ibidem*, 2024ko uztailaren 18a), ***La Señora del Pasillo*** ezizenez ere ezaguna, ekuadortar irakasle eta egile abeslaria izan zen.

## Bizitza 
### Ibilbide profesionala 
Susana Gómez eta Julio Saavedraren alaba, Fresia Raquel Saavedra Gómez Guayaquilen jaio zen 1933an. Aita biolin-jotzailea izan zen eta bost urterekin eraman zuen irratian abestera. 1945ean Radio Cóndor-ek hilero ordaintzen zion abesteagatik.

Grabagailu baten bidez konposatu zituen doinuak. Hiru dozena baino abesti gehiago konposatu zituen, eta horietatik ospetsuenetako bat *El ladrón* da.

2018an, Hilda Murillo alabarekin batera, Quitoko Pasillo Museoan abestu zuen, non jendea bildu zen Héctor Jaramillo 87 urteko abeslariari omenaldia egiteko.

2021ean, pasillo musika Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialean sartu zen. UNESCOren zerrenda adierazgarriak Saavedraren ikasgai baten bideoa jasotzen du.

2024ko otsailean azken kontzertua eman zuen Galapago uharteetan. Zazpi urterekin Hilda Orquesta Américarekin abesten hasi zen.

2024ko ekainean, Saavedra Guayaquilen ospitaleratu zuten. 2024ko uztailaren 18an hil zen giltzurrun eta gibeleko gutxiegitasunagatik, 90 urte zituela. Hil zenerako, diabetesa eta zirrosia ere bazituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sybilla Righton Masters

thumb|260px|GB Patent 604 (1715), Cleaning Curing Indian Corn, (Indiar artoa garbitu eta sikatzekoa) Sybilla Masters-ek eskatua, baina Thomas Masters senarrari emana, emakumeak ezin zirelako legez onartu eta.
**Sybilla Righton Masters** (Bermuda, c. 1676 – 1720ko abuztuaren 23a) asmatzaile estatubatuarra izan zen. Masters Amerikako kolonietan bizi zen lehen pertsona izan zen, patente Ingeles bat jasotzen, eta, ziur asko, Amerikan ezagutzen den lehen emakumezkoa makineriaren asmatzaile. Jatorri europarrekoa zen. Masters-i arto errota baterako patente bat eman zitzaion 1715ean senarraren izenean, emakumeei ez zitzaielako beren patenteak edukitzen uzten. Kapelak egiteko prozesu bat ere patentatu zuen. Sybilla Righton 1692an agertu zen lehen aldiz erregistro kolonialetan, New Jersey-ko gorteetan aitaren lekuko gisa lekukotza eman zuenean. 1693 eta 1696 bitartean, Sybilla Thomas Masters-ekin ezkondu zen, merkatari Quakerra eta lurjabe oparoa. Lau seme-alaba izan zituzten: Mary, Sarah, Thomas eta William.

## Ideia 
Bere garaiko emakume kolonial asko bezala, Sybilla etxekoandrea zen, eta kozinatzen, garbitzen eta umeak zaintzen ematen zituen egunak. Hala ere, Sybillak denbora hartu zuen kolonoen bizimodua hobetzeari buruzko ideiak lantzen, bereziki emakumeena. Kolonia garaian egunero prestaturiko otordu bat hominosoa zen, indiar arto eihotuaz egina. Emakume kolonialek artoa harrien artean ehotuz prestatzen zuten otordu hura. Artoa ehotzea nekagarria eta aspergarria zen. Sybilla ohartu zen bertako emakume natiboek zurezko zutoinak erabiliz ehotzen zutela artoa. Kolonietan, ordea, ondo funtzionatu zuen.

Master-en bigarren patentea, lasto eta palmetto hostoekin kapelak eta txanoak egiteko prozesu berri bat eman zuen. Prozesuak ehundutako beste ondasun asko sortzeko erabili zen, hala nola saskiak, estalketa eta altzarien estaldurak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Blashfield, Jean F. "Sybilla Masters America's First Patented Inventor." (lehen asmatzaile patentatua). Emakume Asmatzaileak. Minneapolis: Capstone Press, 1996. 5-10. Inprimatu.
* "M." Notable American Women, 1607–1950: A Biographical Dictionary. Emakume Amerikar  Aipagarriak, 1607–1950: Hiztegi biografiko bat. Arg. Edward T. James.  2. ATALA The Belknap Press of Harvard University Cambridge, Massachusetts and London, 1971. 506–508. Inprimatu.
* Samuel, Charlie. Sybilla Masters: The First Woman Inventor. Amerika Kolonialeko asmatzaileak eta asmakizunak. 29 East 21st Street, New York: The Rosen Publishing Group, 2003. 13-14. Inprimatu.
* Sarudy, Barbara Wells. "Quaker Inventor Sybilla Righton Masters (1720an hil zen) & Emakumeen Patenteak". 18C American Women: 01 Urt. 1970. Web-a. 2016ko Urria 01.
* Waldrup, Carole C. More Colonial Women: 25 Pioneers of Early America. Jefferson, North Carolina, and London: McFarland & Company, "Sybilla Righton Masters (1675–1720)". Emakume Kolonial Gehiago: Amerika Goiztiarreko 25 aitzindari. Jefferson, Ipar Carolina eta Londres: McFarland & Company, 2004. 34–36. Inprimatu.

## Kanpo estekak
Toscanar uhartedia

**Toscanar uhartedia**, , Italiako Toscana eskualdearen parean dagoen uhartedi bat da, Liguriako itsasoa eta Tirreno artean.

Capraia, Elba, Giannutri, Isola del Giglio, Gorgona, Montecristo eta Pianosa uharteek osatzen dute.
Maddalena uhartedia

'''''', , Italiako Sardinia uhartearen iparraldean dagoen uhartedi bat da, Korsikako hegoaldetik hurbil.
Neuradaceae

***Neuradaceae*** *Malvales* ordenako landare fanerogamoen familia bat da. Hiru generotan (*Grielum*, *Neurada* eta *Neuradopsis*) banatutako 10 espezie biltzen ditu, Mediterraneoko eskualdekoak eta Indiakoak.

Landare hermafroditak dira, belar-landare hostogalkorrak, itxura makatukoa eta pubescentzia trinkoa dutenak. Orri sinpleak eta alternoak. Lore bakartiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Budelli

'''''', Italiako Sardiniako iparraldean dagoen uharte bat da, Maddalena uhartedian eta Bonifacioko itsasartetik hurbil.
Sulcisko uhartedia

**Sulcisko uhartedia** (; , tabarkinoz: *Arçipélago del Sülcis*) Italiako Sardiniako hegoaldean dagoen bi uharte nagusiz eta beste txiki batzuez osatutako uhartedia da. 160 km²-ko azalera du eta 20.963 biztanle. Uharteak Hegoaldeko Sardiniako probintziakoak dira, Carloforte, Sant'Antioco eta Calasetta udalerrietakoak.

Uharte horietako zenbait zentrotan dialekto bat hitz egiten dute, tabarkinoa, sardiniar eskualdeko legedian hizkuntza gutxitutzat jotzen dena. Jatorriz Liguriako komunitate bat da, XVI. mendean Tunisiako Tabarka uhartera lekualdatu zena, eta ondoren, 1738 eta 1770ean, berriro Sulcis uharteetara ihes egin zuena.

## Geografia 
Artxipelagoan bi uharte nagusi daude, Sant'Antioco uhartea (108 km²) eta San Pietro uhartea (51 km²), baita uharte txiki eta uhartetxo batzuk ere, hala nola Toroko uhartea, La Vacca uhartea, Corno uhartea eta Ratti uhartea, baita biztanle bakarra ere, Piana uhartea (Sulcis) (0,2 km²).

## Kanpo estekak
Asinara

**Asinara** () Sardiniako ipar-mendebaldean dagoen uharte bat da. 51 km²-ko azalera du eta izen bereko golkoaren aurrean dago. 

Uharte handiaren hedadura gisa, Asinara bigarrena da tamainari dagokionez, Sant'Antiocoren ondoren. 17,4 km-ko luzera eta 290 metroko zabalera du Cala di Sgombron, 6,4 km-ra iparraldean eta 110 km-ko kostaldea. 

Uhartea hutsik dago birtualki. 2001eko populazio-erroldak pertsona bakarra adierazi zuen. Uhartea malkartsua da,

Ur geza urria denez, zuhaitzak bakanak dira eta makien zuhaixka-landaretza da nagusi, uhartearen iparraldean baso bat izan ezik. Irlako beste alde batzuetan zuhaitz txikiak bakarrik bizi dira, gehienak ipuruak.

Parke nazional izendatu zuten 2002ab. Erreserba naturala eta itsas erreserba ere bada. *Equus asinus var. albina* asto albinoen populazio baten egoitza da; uharteak haiengandik hartzen duela izenaren ustea zabalduta dago. Hala ere, litekeena da latinezko  ( hitzetik etortzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak