Patxi Angulo Martin

**Patxi Angulo Martin** (Pasai Antxo, 1960ko uztailaren 25a) matematikari euskalduna da. Sevillako Unibertsitatean ikasi zuen eta geroago Donostiako Informatika Fakultateko irakaslea izan da 1986tik Euskal Herriko Unibertsitatean, 2025ean erretiratu zen arte. Matematikaz dibulgazio lan handia egin zuen Elhuyar aldizkarian, gero hainbat liburu idatzi ditu, eta 2018an Jokoenea museoa sortu zuen Donostian.

Matematikan erreferentziazkoak diren euskarazko testu ugari idatzi eta itzuli ditu, eta lan horietan sistematikoki landu du alor horretako terminologia. Ildo horretatik, 1993 eta 2012 urteen artean lau ikerketa proiektutan parte hartu zuen; esate baterako, terminologia erauzteko GARATERM proiektuan (2010-2012). Igone Zabalak koordinatu zuen proiektu horretan TZOS web-aplikazioaren bidez unibertsitate mailako testu akademikoekin corpus bat osatu zuten, baita linguistikoki prozesatu ere.

Gainera, 1992 eta 1996 urteen artean EHUko Informatika Fakultateko idazkaria izan zen, baita lehenago, 1991 eta 1992 urteen artean, *Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala* sailarena ere.

## Kolaborazioak aldizkarietan (1988-2008) 
1988 eta 1998 artean, Elhuyar Zientzia eta Teknologia aldizkarian matematikari buruzko 60 artikulu argitaratu zituen. Besteak beste hauek dira artikulu haietako izenburu batzuk: *Korden paradoxa, Geometriako paradoxak, Buruhausleak, Dama-taulak, Xake txinatarra, Tangrama, Diagrama logikoak, Möebius-en xingola, Topologia, Polinomioak, Mosaikoak*, *Zifren historia (I-V)*, *Eragiketak nola?*, *Abakoaren historia, Abako txinatarraren erabilpen-arautegia (I-III), Europako iparraldeko jokoak, Asiako hegoekialdeko jokoak, Mankalak, Musa, zoria ala jakituria?, Maurits Cornelis Escher (I-III), Leonardoren matematika, Gaudiren egiturak, Benaresko tenplu handia, Emakume matematikariak, Bizikleta, Pitagorasen teoremaren frogapenak, Frogapen geometrikoak, Logika lantzen, Labirintoak*, *Kode sekretuak (I-III), Arkimedesen behiak, Biltegien problema,, Hamar zifrak, Fanorona…*

Aldizkari berean, 1994 eta 2008 bitartean *Denbora Pasa* atalean *Nahaste-borrastea* izenburupean zutabe bat idatzi zuen hilero entretenimendu matematikoei buruz.
## Liburuak (1987-2025) 
[thumb|Patxi Angulok argitaratutako liburuak kontsultagai [Euskal Herriko Unibertsitatea|EHUn.]]Matematikaz eta mahai gaineko jokoei buruz hainbat testuliburu idatzi ditu, besteak beste, hauek:

# 1987an batxilergoko testu-liburu bat (607 orrialdekoa) *:MATEMATIKA U.B.I. - Unibertsitaterantz.* Elhuyar – Elkar. Beste hauekin batera: J. Aizpurua, X. Mendizabal, A. Olaizola, I. Rodriguez, S. Zozaia
# 1988an ariketa-liburu bat *MATEMATIKAZKO ARIKETAK. 4, Polinomioak* Elhuyar – Elkar. Beste hauekin batera: A. Olaizola, I. Rodriguez
# 1988an ere batxileratoko testu liburu bat : *ANALISIA II - (Teoria-apunteak).* Udako Euskal Unibertsitatea
# 1989an batxilergoko testu liburu bat*:* *MATEMATIKA U.B.I. (II) - C eta D aukerak*.
# Elhuyar – Elkar. J. Aizpurua, eta, I. Rodriguez,-ekin batera.
# 1992an batxilergoko beste testu-liburu bat (395 orrialdekoa)*: MATEMATIKAZKO ARIKETAK. 10, U.B.I. - C eta D aukerak.* Elhuyar – Elkar. Irungo L.H.ko Institutuko Irakasleekin eta Elhuyar-eko Matematika-Taldearekin.
# [thumb|[Nikolai Piskunov|Piskunov-en liburu klasikoa euskaraz.]]Piskunov-en *Kalkulu Diferentziala eta Integrala* liburu klasiko mardula itzuli zuen taldearen koordinatzailea izan zen J, Aizpuruarekin batera (UEU, 1992 eta 2009) Hauek izan ziren itzultzaileak: J. Aizpurua, P. Angulo, V. Fernandez, A. Moyua, J. Otxoa de Alda, C. Sarasola, M. J. Zarate, E. Zuazua.[alt=|thumb|271x271px|[Euklides-en Elementuak liburua itzuli zuen Patxi Angulok eta Jose Ramon Etxebarriak zuzendu zuen gero. 2000 urte eta gero oraindik erabilgarria da liburua.]]
# 1994an batxilergoko testu-liburu bat: *MATEMATIKAZKO ARIKETAK. 12, Funtzioen adierazpen grafikoa.* Elhuyar – Elkar
# 1994an bertan antzeko beste bat: *MATEMATIKAZKO ARIKETAK. 13, Deribatuak eta integralak.* Elhuyar – Elkar
# 1994an ere bai antzeko hirugarrena: *MATEMATIKAZKO ARIKETAK.* *14, Bektoreak eta zenbaki konplexuak).* Elhuyar – Elkar
# 1995ean Klaudio Harluxet Fundazioko Andoni Sagarnak koordinatu zuen EUSKAL HIZTEGI ENTZIKLOPEDIKOAn 35 sarrera definitu zituen matematikari buruz.
# 1997an, Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala liburua argitaratu zuen Elhuyarren eskutik.
# Euklides-en *Elementuak* liburua euskaratu zuen (Elhuyar, 2005). Matematikazko liburu klasikoetan klasikoenetako bat da, eta Jose Ramon Etxebarriaren laguntza izan zuen testua ondo biribiltzeko.
# 2009an Elhuyarren Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoan parte hartu zuen aditu arduradun gisa eta lau artikulu idatzi zituen.
# Euskaltzaindiaren *Matematikako Oinarrizko Lexikoa* osatzen parte hartu zuen (2013).
# 2016an *Analisi Matematikoa. Ariketa ebatziak* plazaratu zuen.
# 2017an *Kalkulua. Ariketa ebatziak*.
#2019an *Zaldiaren jokoak. Xakeen historia bat*.
#2025ean *Matematika Diskretua* Wikiliburua sortu zuen EHUko Informatika Fakultateko irakasle lankideak diren beste hauekin batera: Itziar Baragaña Garate, Joseba Makazaga Odria, eta Ana Zelaia Jauregi.
## Udako Euskal Unibertsitateko kidea 
Udako Euskal Unibertsitateko Matematika Sailean aritu izan da irakasle gisa hainbat urtez. Aitzindaria izan zen matematikako hainbat alor eta matematikaren didaktika jorratzen. Besteak beste hitzaldi hauek eman zituen:

* *Infinituaren inguruko paradoxak*. 1994
* *Jolas matematikoak* 1990
* *Jolas matematikoak* 1988
* *Matematikaren didaktika*. 1987, Guadalupe Gutierrez Peredarekin

## *Jokoenea* proiektua (2018) 
[ezkerrera|thumb|[Jokoenea|Jokoenean.]]
Jokoenea munduko bost kontinenteetako 1.000 joko biltzen dituen museoa da, Donostiako Ibaeta auzoan. Museoan badago bertan jokoetan aritzeko aukera. 

Jokoenea jokoei buruz diharduen webgunea (*jokoenea.eus*) ere bada. Joko horien arauak, argazkiak, historia, artikuluak eta hainbat ezaugarri kontsultatu eta erabili daitezke bertan.

1997an liburu bat argitaratu zuen munduan zehar aurkitu daitezkeen jokoei buruz. eta 20 urte geroago antolatu zuen museo hau munduko hainbat bazterretatik lortutako taula eta pieza desberdinekin.

## Aitortzak 
[thumb|[b:eu:Matematika_Diskretua|Matematika Diskretua Wikiliburuaren azala.]]
* 2012: EHUko Donostiako Informatika Fakultatea, beste eragile batzuekin batera, 2012ko Ibilaldian omendua izan zen teknologia berrietan euskara sartzeko egindako lanengatik. Fakultateko hasierako urratsak 1984/85 ikasturtean eman ziren, lehen aldiz eskaini baitziren urte horretan bi ikasgai euskaraz, lehen mailan. Orduan hasi zen Patxi Angulo irakasle moduan, matematikazko irakasgaiak euskaraz bideratzeko. Eskaintza etengabe joan zen zabaltzen eta 1992/93 ikasturtean, lehen hiru urteko ikasgai guztiak euskaraz eskaini ziren jadanik. 1998/99 ikasturtean azkenean posible bihurtu zen Informatika ingeniaritza osorik eskaraz ikastea,derrigorrezko 244 kredituak eta hautazko 39 kreditu (6 ikasgai) eskaini baitziren euskaraz. Orduko irakasle haiek 15 urte baino ez zuten behar izan informatikako ikasketak osorik euskalduntzeko, lorpen hori posible egin zuten irakasleetako bat izan zen Patxi Angulo. 
* EHUko Informatika Fakultatea unibertsitateko lehen zentroa izan zen Bikain Ziurtagiria lortu zuena, 2016an. Enpresa nahiz erakunde batean euskararen presentzia, erabilera eta kudeaketa egiaztatzen duen ziurtagiri ofiziala da hori. 1984/85 ikasturtean informatikako ikasketak euskaraz eskaintzen hasi zirenean ez zegoen euskarazko libururik, ez laborategiko eskulibururik, irakasleen apunteak baino ez. Ez zegoen arloko hiztegi finkatu bat: berezko terminologia proposatu, erabili eta hedatu behar zen. Dena den, urte horietan hainbat eta hainbat liburutan plazaratu zen irakasle haiek euskaraz garatutako irakaskuntza- eta ikerkuntza-lana. Guztira, 2023ra arte 42 liburu argitaratu ziren eta Patxi Angulo horietako bost libururen egilea izan zen, hau da, liburu horien % 12 sortu zuen berak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Informatika Fakultatea

* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)

## Kanpo estekak 
* Patxi Angulo Martin Inguma datu basean. (5 liburu, 3 itzulpen, 5 hitzaldi, 9 artikulu, 5 asignatura)
* Patxi Angulo Martin EHUren Ekoizpen Zientifikoaren Ataria
*UPV/EHUko Informatika Fakultatea
*Patxi Angulo. Zientzia.eus atariko hainbat artikulu (>50) 
*Angulo Martin, Patxi.  (2006). «Euklidesen Elementuak lanaren itzulpena, matematika arloko euskararen normalizaziorako ekarpena» *Senez: itzulpen aldizkaria* (EIZIE) (30):  107–143. ISSN 1132-2152.