open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beatrice Fihn

[thumb|260px|[Beatrice Fihn Bakearen Nobel Zentroan, Oslon, 2018ko azaroaren 13an]]
**Beatrice Fihn** (Göteborg, Suedia, 1982ko azaroaren 17a) suediar abokatua da, eta 2014ko uztailaren 1etik aurrera arma nuklearrak indargabetzeko nazioarteko kanpainaren zuzendari exekutiboa da (ICAN, ingelesezko siglak).  Nobel Saria, 2017, Arma Nuklearrak Abolitzeko Nazioarteko Kanpainaren buru egindako lanagatik. Hiroshiman bizirik ateratako Setsuko Thurlowrekin batera, Fihnek Bakearen Nobel Saria jaso zuen, ICANen izenean.

## Arma nuklearrak abolitzeko nazioarteko kanpaina 
Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligarekin lan egiteko beka bat irabazi zuenean ekin zion Fihnek armagabetzeari. Gero Genevara joan zen ICANeko zuzendari gisa lan egitera. Erakundearen programa nagusia Arma Nuklearren Debekuari buruzko Tratatua da. Itun hori New Yorkeko Nazio Batuen Erakundean onartu zuten, uztailaren 7an, 122 estatuk.

Hauexek dira bere hitz batzuk: *"Gobernu batek ere ez du planik eraso nuklear baten ondorengo egunerako".*edo*"Herrialde batzuek arma horiek dituztela onartzen duen mundu bat eraiki dugu, eta beste batzuek ez. Hori ezin da apartheid sistema izan. Lege berak behar ditugu".*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an Nobel Saria Arma Nuklearrak Abolitzeko Nazioarteko Kanpainaren buru egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio web ICAN 
* Sitio web oficial
* Beatrice Fihn en Twitter
Tomo tercero de los Annales de Navarra

***Tomo tercero de los Annales de Navarra***, izenburu osoa *Tomo tercero de los Anales de Navarra / obra posthuma, y ultima del Padre Joseph de Moret; con scholios, y adiciones al fin del Padre Francisco de Alesòn* Joseph Moret (1615-1687) jesuitaren  liburua, Iruñean, 1704an plazaratu zen. Liburua Francisco Antonio de Neira eta Joan Josef Ezkerroren argitaratzaileen etxean egin zen.  Aurreko bi liburuki Josefek berak ere idatzi zituen baina azken honen kasuan Francisco Alesonek bukatu behar izan zuen, ordurako Moret hilda baitzegoen. Hurrengo beste bi liburuki, laugarrena eta bosgarrena, Alesonek burutu beharko zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Annales del Reyno de Navarra
* Tomo segundo de los Annales de Navarra
* Tomo quarto de los Annales de Navarra
* Tomo quinto de los Annales de Navarra

## Kanpo estekak
Tania Fernández García

**Tania Fernández García** (Lugo, Galizia,  1992ko urtarrilaren 10a) galiziar kirolaria da, piraguista aritzen dena maratoi modalitatean.

## Kirolari ibilbidea 
Brontzezko domina bat irabazi zuen Piraguismoko Munduko Txapelketan, 2018ko maratoian, K2ko proban, Tania Álvarez Yatesekin batera.

2019an, zilarra irabazi zuen Europako Piraguismo Txapelketan eta zilarra Munduko Txapelketan, berriz ere Tania Álvarez Yatesekin batera.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2C-B

**2C-B** (**4-Bromo-2,5-dimetoxifenetilamina**) 2C familiako droga psikodelikoa da. Alexander Shulginek sintetizatu zuen lehen aldiz 1974an. Shulgin *PiHKAL* liburuan, dosi-tartea 12-24 mg da. Droga errekreatibo gisa, 2C-B hauts zuri gisa saltzen da, batzuetan tabletatan edo gel-kapsuletan prentsatuta. Zenbait izen alternatibo baditu, nagusiki **kokaina arrosa**, nahiz eta ez den kokainaren familiakoa eta maiz, izen horrekin ezagutzen dena ez izan 2C-B. Droga, eskuarki, ahotik hartzen da, baina esnifatuta edo baporizatu ere egin daiteke. Nagusiki psikodelikoa den arren, entaktogeno arina ere bada.

## Historia 
2C-B sintetizatu zuen Alexander Shulginek 1974an, 2,5-dimetoxibentzaldehidotik abiatuta. Lehenik eta behin, komunitate psikiatrikoa laguntza gisa erabili zuen terapian. 2C-B lehen aldiz saldu zen, ustez afrodisiakoa zen "Erox" izen komertzialarekin, eta Drittewelle konpainia farmazeutiko alemanak fabrikatu zuen. Urte batzuetan, tableta gisa erabili zen Herbeheretako smartshopetan, "Nexus" eta "B-Dub" izenekin.

## Erabilera-ereduak 
2C-B lehenbizi Estatu Batuetan hedatu zen, kaleko drogen artean, estasiaren ordezko gisa, 1985ean MDMA legez kanpo bihurtu zenean. 2C-Bren erabiltzaile asko raveetara joaten diren heldu gazteak dira. Kolonbiatik iritsitako berrikuntza da, kontsumo-talde handiekin Europan eta Estatu Batuetan. Oso arraroa da tusiak benetako 2C-B izatea, eta osagai ohikoenak ketamina, MDMA eta kafeina dira. Fentaniloa eta beste opioide batzuk ere nahiko arruntak dira. Kontrako erreakzio larriak oso arraroak dira, baina 2C-B erabiltzeak zerikusia izan zuen garuneko lesio garrantzitsu batekin, kasu-txostenean; ustezko "2C-B" hori ez zen inoiz frogen bidez aurkitu; beraz, 2C-B iradokitzen duen froga bakarra biktimaren hitza bera izan zen, eta droga eta legez kanpoko ezpurutasun arruntak oso ugariak dira.

Ez dakigu zein den dosi hilgarria. Alexander Shulginek PiHKALen esan zuen psikologo batek 100 mg-ko dosia hartu zuela, nahi gabe, ahotik, kalte nabarmenik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Paloma

**Blanca Paloma Ramos Baeza**, ezaguna **Blanca Paloma** izenez (Elx, Alacant, 1989ko ekainaren 9a) Elxeko abeslaria, musikagilea eta eszenografoa da. Ezaguna da Benidorm Fest-en 2022an parte hartu zuelako eta musika-jaialdi beraren 2023ko edizioa irabazi zuelako. «*Eaea*» izenburua zuen abestiarekin Espainiako ordezkari izateko balio izan zion Eurovisión 2023 jaialdirako.

## Biografia 
Arte Ederrak ikasi zituen. *Eurojunior* musika-lehiaketaren lehen edizioko Sara Ramos Baeza parte-hartzailearen ahizpa da.

## Lan ibilbidea 
*De mar a mar* eta *Alfakay* musika-bandak integratu zituen. *Lucía en la telaraña* telesaileko musikaren konpositorea da.

2022an, Benidorm Fest-en lehen edizioan aurkeztu zen, «*Secreto de agua*» abestiarekin. Bosgarren postua lortu zuen eta, beraz, ez zen sailkatu Espainiako ordezkari izateko Eurovisión 2022.

Hurrengo urtean, 2023an, berriro aurkeztu zuen bere hautagaitza. Bigarren finalaurrekoan, «*Eaea*» kanta interpretatu zuen, eta 167 boto lortu zituen. Ondorioz, lehiaketaren finalera igaro zen, non Zinemaldiaren garaipena publikoaren aldeko beste abesti handiarekin lehiatzen baitzen, Agoney kantari kanariarraren «*Quiero arder*» abestiarekin. Finalean, publikoarengandik zein epaimahaikoengandik boto gehien jao zuen abeslaria izan zen. Blanca Paloma eta «*Eaea*» abestiarekin 169 puntuko garaipena lortu zuen, eta Liverpoolen egingo den Eurovisión jaialdirako espainiar ordezkari bihurtu zen.

## Filmografia 
### Telebista-saioak 
## Sariak eta izendapenak 
* 2023ko Eurovision musika jaialdiko Espainiako ordezkaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Blanca Paloma Eaea abesta abesten 2023 Benidorm Fest jaialdian
Roya Piraei

**Roya Piraei** (1997) Mahsa Aminiren heriotza salatzeko protestak nazioartekotzeko lan egin duen aktibista iraniarra da..

2022ko irailaren 20an, bere amak, Minoo Majidik, 62 urtekoak, Kermanshahen manifestazio batean parte hartu zuen gobernuaren aurka, Mahsa Amini hil eta segurtasun indarrek tiroz hil ostean egindako protesten testuinguruan, 167 perdigoi jaurti zizkioten.  Gertaera horien ondoren, birala egin zen Roya Piraeiren argazki bat, burua larru-arras moztua, kamerari desafio eginez, ilea eskuetan, amaren hilobiaren ondoan.   Gertaera hauen ostean Frantziara erbesteratu behar izan zen.  edo Angelina Jolie-rekin Time aldizkarirako elkarrizketa bat. 

2022an BBCren 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leod gaztelua

**Leod gaztelua**, , Eskoziako Strathpeffer herritik hurbil dagoen gaztelu bat da, Highland lurraldean. Mackenzie klanaren gotorleku historikoa da.

Jatortizko gaztelua XII. mendean aurrez piktoen gotorleku bat zegoen tokian eraiki zen. John Killingok (1485–1561), Mackenzie klanaren 10. buruzagiak, gazteluaren jabetza lortu zuen. Gaur egungo eraikina XVII. mendean Sir Roderick Mackenziek burututako zaharberritzearen ondorioa da.
The Fabelmans

***The Fabelmans*** 2022ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Spielbergen haurtzaroari eta gaztaroari buruzko film erdi autobiografikoa da, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan girotua. Arizonako Sammy Fabelman haurrak familia sekretu suntsitzaile bat aurkituko du, eta aztertuko du nola filmen botereak lagun diezaiokeen istorioak kontatzen eta bere nortasuna eratzen.

## Aktoreak 
* Gabriel LaBelle: Samuel "Sammy" Fabelman
** Mateo Zoryan Francis-DeFord: Sammy gaztea
* Michelle Williams: Mitzi Schildkraut-Fabelman
* Paul Dano: Burt Fabelman
* Seth Rogen: Bennie Loewy
* Julia Butters: Regina "Reggie" Fabelman
** Birdie Borria: Reggie gaztea
* Judd Hirsch: Boris Podgorny
* Jeannie Berlin: Hadassah Fabelman
* Robin Bartlett: Tina Schildkraut
* Keeley Karsten: Natalie Fabelman
** Alina Brace: Natalie gaztea
* Sophia Kopera: Lisa Fabelman
* Sam Rechner: Logan Hall
* Oakes Fegley: Chad Thomas
* Chloe East: Monica Sherwood
* Isabelle Kusman: Claudia Denning
* Chandler Lovelle: Renee
* Gustavo Escobar: Sal
* Nicolas Cantu: Hark
* Cooper Dodson: Turkey
* Gabriel Bateman: Roger
* Stephen Smith: Angelo
* Lane Factor: Dean
* James Urbaniak: Grand View High School-eko zuzendaria
* Connor Trinneer: Phil Newhart
* David Lynch: John Ford
* Greg Grunberg: Bernie Fein
* Jan Hoag: Nona
* Crystal: Bennie the Monkey

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jebina Yasmin Islam

**Jebina Yasmin Islam** biolentziaren eta bazterkeriaren aurkako aktibista britainiarra da.

Bere ahizpa, Sabina Nessa, Catfordeko Rushey Green eskolako lehen hezkuntzako irakaslea, Londresko parke batean hil zuten 2021eko irailaren 17an. Une hartatik aurrera, Jebina Yasmin Islamek indarkeriaren eta diskriminazioaren aurkako ahotsa altxatu zuen. Legeak akusatuak epaitegietara agertzera behartzeko kanpaina egin zuen, autore aitortuak ez baitzuen epaiaren irakurketan parte hartu. Gobernua ere kritikatu zuen, hilketa euren aldeko publizitatea egiteko eta indarkeria matxistaren aurka gehiago ez egiteko aprobetxatu baitzuen. Arraza-bereizkeria salatu zuen, ahizpa zuria izan balitz gehiago hitz egingo zatekeela uste baitzuen; adibide gisa Sarah Everarden kasua jarri zuen, sei hilabete lehenago hil zutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Cardenas

**Xabier Cardenas Añorga** (Usurbil, Gipuzkoa, 1998ko urtarrilaren 1-) euskal herritar futbolaria da. Erdilari lanetan aritzen da oro har.

## Kirol Ibilbidea 
*2019ko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Fatima Sheikh

**Fatima Sheikh** (1831ko urtarrilaren 9a &ndash; 1900eko urriaren 9ra) indiar hezitzaile eta gizarte-erreformatzaile izan zen, eta Jyotirao Phule eta Savitribai Phulegizarte-erreformisten kide izan zen. Indiako lehen maistra musulmantzat jotzen da.

## Biografia 
Sheikh Mian Usman Sheikhen arreba zen Fatima, eta Jyotirao eta Savitribai Phule haren etxean bizi izan ziren. Fatima, India modernoko lehen irakasle musulmanetako bat, haurrak hezten hasi zen Phulesen eskolan. Jyotirao eta Savitribai Phule, Fatima Sheikh-ekin batera, komunitate zapalduen artean hezkuntza zabaltzeaz arduratu ziren.

Ftimak Savitribai Phule ezagutu zuen, biak Cynthia Farrar misiolari estatubatuarrak zuzendutako irakasleen prestakuntza-erakunde batean izena emanda zeuden bitartean. Bost eskoletan irakatsi zuen eta erlijio eta kasta guztietako haurrei irakatsi zien. Sheikh-ek bi eskola sortu zituen Mumbain (orduan, Bombay) 1851n.

## Herri-kulturan 
2022ko urtarrilaren 9an, Googlek Fatima Sheikh ohoratu zuen 191. urteurrenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zergatik ahaztu du Indiako historiak Fatima Sheikh, baina gogoan du Savitribai Phule
Yeongpyeongeko gatazka

**Yeongpyeongeko gatazka** edo gudua (Hego Koreako termino ofizialetan, bertako 2. gudua) Yeonpyeong uhartearen inguruan 2002an Ipar Korea eta Hego Korearen arteko itsasoko talka armatua izan zen, zeinean Ipar Koreako patruilariak eta Hegoaldekoak elkarren kontra aritu ziren. Ipar Koreako bi patruilarik zalantzan dagoen itsas muga zeharkatu eta Hego Koreako bi patruilariri aurre egin zieten. Borroka labur baten ondoren, Hegoaldeko errefortzuak iritsi aurretik erretiratu ziren Iparraldekoak.

[thumb|350x350px|Ipar Korearen eta Hego Korearen arteko itsas muga polemikoa Itsaso Horian:
A: Nazio Batuek sortutako Iparraldeko Muga Lerroa, 1953.
B: Ipar Koreak 1999an bere kasa markatutako lerroa.
1: Yeongpyeong uhartea.
5: [Seul.
]]

## Gatazka 
2002ko ekainaren 29an, Hego Korean ospatzen zen 2002ko FIFAren Munduko Kopako jai-giroan, Ipar Koreako patruilari batek itsasoko muga zeharkatu zuen eta itzultzeko ohartarazi zitzaion Hegoaldetik. Handik gutxira, Ipar Koreako bigarren patruila batek lerroa gurutzatu zuen, eta berdin  erretiratzeko ohartarazi zitzaion. Ipar Koreako itsasontziak Hego Koreako ontziak mehatxatu eta jazarri zituzten Hegoaldeko iturrien arabera.

Hiru milia (4,8 km) mugako lerrotik haratago hegoalderantz sartu ondoren, Ipar Koreako ontziek Hego Koreako PKM erako patruila-ontzi biri eraso egin zieten. 10:25etan, lerroa gurutzatu zuen ontzi batek su egin zuen 85 mm-ko kanoiaz, eta zuzeneko kolpe bat jaso zuten PKM 357 kabinan, hainbat biktima eraginez.

Bi patruila taldeak gatazkan hasi ziren osoki. Hego Korearrek 40 eta 20 mm-ko armak erabiltzen zituzten Ipar Koreako 85 mm eta 35 mm-ko kanoien kontra. Tiroka hasi eta hamar minutura, Hego Koreako ontzi gehiago iritsi ziren eta Ipar Koreako ontzietako bati kalte larriak eragin zizkiooten. Une horretan, 10:59etan, biktimak gehiagorekin eta ontzi kopuruan gaindituak, Ipar Koreako ontziak erretiratu ziren.

Ipar Koreako zein Hego Koreako ontzidiek izan zituzten biktimak. Hamahiru ipar-korear hil ziren eta hogeita bost zauritu ziren. Hego Koreako ontzietan sei heriotza izan ziren: lau batailan, bat 83 egun geroago hil zen jasandako zaurien ondoren, eta beste bat itsasoan hilik aurkitu zuten batailaren ondoren. 

PKM 357 hegokorear ontzia hondoratu egin zen batailaren ondoren porturantz zeramatela, baina gero uretatik atera eta Pyeongtaek-eko Ontzi Basera atoian eraman zuten. Orain, museoko erakusketa-ontzia da.
Fitxategi:PKM 357 at the War Memorial of Korea, 23 March 2011.jpg|PKM *357* Koreako Gerraren Memorialean, 2011ko martxoan.
Fitxategi:PKM 357 bow section.jpg|PKM ''357' ontziaren kroskoan marka gorriek kalteak adierazten dituzte .
Fitxategi:PKM 357 mid and Bridge section.jpg|PKM *357* erdialdea eta zubiaren sekzioa.
Fitxategi:PKM 357 stern section.jpg|PKM *357*, popa sekzioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Xirinacs

[thumb|260px|[Olga Xirinacs]]
**Olga Xirinacs Díaz** (Tarragona, Katalunia, 1936ko maiatzaren 11) kataluniar katalanez eta gaztelaniazko idazlea eta piano-irakaslea da. Bere liburuetako askok katalanezko literaturaren sari garrantzitsuenak jaso dituzte, besteak beste: *Sant Jordi, Sant Joan, Josep Pla, Ramon Llull, Carles Riba* eta Kritikaren bi sari.

## Ibilbidea 
Arte-prestakuntza sendoa du, literatura-lanari sakontasuna ematen diona. Poesia, eleberria, ipuinak eta saiakerak idazten ditu.

* 1976 - Flor natural als Jocs Florals de la Llengua Catalana de Lausana
* 1976 - Premi Vila de Martorell de poesia per *Feix de poemes per omplir un capvespre*
* 1977 - Viola als Jocs Florals de la Llengua Catalana de Munic
* 1978 - Flor Natural als Jocs Florals de Barcelona
* 1980 - Premi Caravel·la per *Preparo el te sota palmeres roges*
* 1982 - Josep Pla per *Interior amb difunts*
* 1984 - Sant Jordi per *Al meu cap una llosa*
* 1986 - Premi Crítica Serra d'Or de novel·la per *Al meu cap una llosa*
* 1986 - Ramon Llull per *Zona marítima*
* 1987 - Carles Riba per *Llavis que dansen*
* 1987 - Crítica Serra d'Or de Literatura Infantil i Juvenil per *Marina*
* 1990 - Creu de Sant Jordi
* 1990 - Sant Joan per *Enterraments lleugers*
* 1994 - Ciutat de Palma per *Sense malícia*
* 2000 - Premis Literaris Ciutat de Badalona de Narrativa Juvenil *Un cadàver per sopar*
* 2002 - Premi Sèrie Negra de Novel·la per *No jugueu al cementiri*
* 2012 - *Olga Xirinacs. Escriptora capital*. Actes d'homenatge organitzats per la Biblioteca Pública de Tarragona
* 2014 - Homenatge de la URV i Diputació de Tarragona amb l'exposició ''Obra i figura de l'escriptora tarragonina Olga Xirinacs'', en commemoració dels 30 anys del Premi Sant Jordi.
* 2022 - Premi Jaume Fuster dels Escriptors en Llengua Catalana

### Eponimia 
* Tarragonako eskola batek bere izena du: "Escola Olga Xirinacs"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blog de la autora
* Página del autor en la AELC
* Tarragona lletres. Página de la autora
Bikimel

**Bikimel**, jaiotzaz **Vicky de Clascà Subirá** (Bartzelona, Katalunia,1976) Kataluniako folk-rock kantautorea da.

## Ibilbidea 
Bikimelen lana folk katalanaren barruan kokatzen da, musika tradizionaletik ingelesera edo Lucinda Williamsen musika amerikarretik bigarren lanean bereziki agertzen den folk ingelesera.

2010ean *Stat Jònic* izenburuko lehen diskoa grabatu zuen, eta 2011n Farroako Arte eta Natura Zentroaren beka bat irabazi zuen. Hantxe sortu zuen bere bigarren lana. 2013ko ekainean aurkeztu zen, eta Falean (Coma de Burg-en) sortu zen. Vickyk "Centre d'Art i Natura, CAN" erakundearen beka bat jaso zuen 2011n. Lan kontzeptual horretan, kantak konposatzen eta haraneko soinuak ikertzen aritu zen, beren musikan txertatzeko, natura eta landa-munduko jatorria berreskuratzeko.  

Konposizioen artean erdi aroko piezak daude, hala nola “*Confessions de Sta.* *Eulàlia”*, Roger Mas musikariarekin batera, bertako kondairak (“Minairons”, adibidez), edo basoko bizitzan inspiratutako kanta folkiak, hala nola “*Crying Creatures*”, “*Fala*” edo “*Nen del bosc*”. “*Farrera”* bideoa diskoa osatu zen inguru berean grabatu zen, eta herriko jende berak inguratu zuen. Haren eraginen artean dago Bonnie Raitt ere, berak dioenez "kantatzen eta bluesa ulertzen irakatsi zion". Roger Masen arabera, Bikimelek "*arimaren egoera aldatzeko*" abesten du.
thumb|260px|*Vall Ferrera*. Bikimelek bigarren lana sortu zuen lekua: Fala Can-sons D.O.
2013ko ekainean, Beth eta Ivette Nadalekin batera, Askatasunaren aldeko Kontzertuan parte hartu zuen.

2014ko irailaren 24an, *Piromusical de la Merced* izeneko jaialdian parte hartu zuen, *El sueño de un gigante* ikuskizun piroteknikoan *La santa espina* lanaren bertsio modernoa interpretatuz.

2015ean, hirugarren estudio-albuma aurkeztu zuen: ''Morir d'un Llamp*. Luc Suárez konpositoreak eta David Soler gitarra-joleak ekoitzia, *La Casa Murada* estudioan grabatua. Estudio karismatikoak dira, Banyeres del Penedèseko masia batean kokatuak.

2017an, *El Born de Cançonsen* hirugarren edizioan parte hartu zuen. Edizio horretan, emakume artistak ikusarazteko "emakumezkoen talentuari" esakinia izan zen. Jaialdiaren aurkezpenean, Bikimelek adierazi zuen beharrezkoa zela emakumeak musikan duen presentzia normalizatzen aurrera egitea, eta adierazi zuen, egiten ari ziren lana gorabehera, lau gizon zirela jaialdia aurkezten ari zirenak .

## Diskografia 
* 2010: *Stat Jònic* (Temps Record)
* 2013: Fala, Can·Sons D.O. (Temps Record)
* 2015: Morir d’un llamp (K satelitea)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bikimel kantuan Bideoan: *Farrera* abestiaren bideoklipa. *Farrera'' abestia akustikoan 

* Emakumeak musikan
* Bikimel - Lloc web oficial
To the Wonder

***To the Wonder***, 2012ko Terrence Malick estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Ben Affleck, Olga Kurylenko, Rachel McAdams eta Javier Bardem aktoreek antzeztu zuten.

2012ko Veneziako Zinemaldian lehiaketara estreinatu zen.

## Argumentua 
Frantzia, Paris, Neil (Ben Affleck) idazle bilakatu nahi duen estatubatuarra eta Marina (Olga Kurylenko) europar ama ezkongabea elkar ezagutu eta Mont-Saint-Michel uhartean amodiozko une batez gozatuko dute, biek berriz maiteminduak egotearen sentipenaz bizipoza berreskuratuz. Neilek bizimodu hobe baten bila sorterria laga du, atzean iraganako hainbat gertaera mingarri utziz. Marinari begietara so eginez, Neilek gogobetez maitatu dezakeen emakumea topatu izanaz ziur dago. Horregatik, biak nahiz Marinaren Tatiana (Tatiana Chiline) alabarekin batera elkarrekin bizi eta AEBetara joatea proposatuko die. Baina zenbait urteren buruan, Neilen bizitzan beste emakume bat indar berdinez edo gehiagoz sartuko da: Jane (Rachel McAdams), Neilen haurtzaroko adiskidemina. Lortuko al du Neilek bere hasierako Marinari emandako zina leial mantendu ala bere bizitza aldatu eta beti irrikatu duen etorkizuna ekarriko diezaioken erabakia hartuko ote du?

## Aktoreak 
*Ben Affleck: Neil
*Olga Kurylenko: Marina
*Rachel McAdams: Jane
*Javier Bardem: Aita Quintana
*Tatiana Chiline: Tatiana
*Charles Baker: Charles
*Romina Mondello: Anna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tania Álvarez Yates

**Tania Elizabeth Álvarez Yates** (O Grove, Pontevedra, Galizia, 1994ko urriaren 4a) galiziar kirolaria da eta kanoalari edo piraguista aritzen da maratoi modalitatean.

## Kirolari ibilbidea 
Brontzezko domina bat irabazi zuen Piraguismoko Munduko Txapelketan, 2018ko maratoian, K2ko proban, Tania Fernández Garcíarekin  batera.

2019an, zilarra irabazi zuen Europako Piraguismo Txapelketan eta zilarra Munduko Txapelketan, berriz ere Tania Fernándezekin batera.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjida Islam Choya

**Sanjida Islam Choya** (bengaleraz সানজিদা ইসলাম ছোঁয়া) (Mymensingh, 2001) haurren ezkontza behartuen aurkako bangladeshtar ekintzaile bat da.

Haren ama Liza Akhter oso gaztetan ezkontzera behartu zuten. 2014. urtean Mymensingheko *Nandail Pilot Girls High School* eskolan ikasten ari zela, 13 urterekin, haurren eskubideei buruzko haur foro batean parte hartu zuen. Hiru adiskidek esan zioten eskolako neska ikasle baten gurasoek ezkontza bat itundu ziotela. Sanjida Islam Choyak usadio horren aurka ahotsa altxatzea erabaki zuen: NBEra jo zuen eta poliziarenera; denak batera joan ziren neskaren etxera, eta ezkontza hura geldiaraztea lortu zuten. Unibertsitatean, arlo horretako ikerketa bultzatu du. Sei lagunekin batera, *Glashoforing* (Matxinsaltoak) deitu duten elkarte bat sortu du, haurren ezkontza saialdiak salatzeko, eta, hala, haurren 50 ezkontza galarazi dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bublimotin

**Bublimotin**, **Bubli Motin**, **Bublimating** edo **Anderehatzaren Tontorra**,  eta urdueraz لیڈی فنگر, Karakorumgo harkaitz tontor nabarmen bat da, Pakistango iparraldeko Batura Muztagh mendikatean. 6.000 metroko garaiera du.

1982an Patrick Cordier eta Jacques Maurin frantziar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.
James Spader

**James Todd Spader** (Boston, 1960ko otsailaren 7a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Oleksandra Matviitxuk

**Oleksandra Viatxeslavivna Matviitxuk** (ukraineraz: Олександра В'ячеславивна Матвийчук; nazioarteko transliterazioa: *Oleksandra Vyacheslavivna Matviichuk*; Boiarka, Kieveko oblasta, Ukraina, 1983ko urriaren 8a) Ukrainako giza eskubideen defendatzailea da. Askatasun Zibilen Zentroa zuzentzen du, 2022ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen irabazi asmorik gabeko Ukrainako erakundea, eta Ukrainako eta eskualdeko OSCEko erreforma demokratikoen aldeko aktibistarik nabarmenenetakoa da. 

## Biografia 
Oleksandra Matvichuk Ukrainako hiriburuko Taras Xevtxenko Unibertsitate Nazionalean ikasi zuen, eta 2007an graduatu zen. 2017an, Estatu Batuetako Stanford Unibertsitateko Ukrainako Emerging Leaders Programan parte hartu zuen lehen emakumea izan zen.  

2007an sortu eta berehala, Matvitxuk irabazi asmorik gabeko erakunde batean hasi zen lanean, gaur egun zuzentzen duen Askatasun Zibilen Zentroan.  Urte batzuk geroago, 2012an, abokatua Ukrainako Parlamentu Nazionaleko Giza Eskubideen Komisarioaren (Verkhovna Rada) menpeko Aholku Kontseiluko kide bihurtu zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Marx

**Jenny Laura Marx** (Brusela, 1845eko irailaren 26a &ndash; Draveil, 1911ko azaroaren 25a) Frantziako langile-mugimenduarekin lotutako militantea izan zen, Karl Marxen eta Jenny von Westphalenen alaba. Laura Marxek Alderdi Komunistaren Manifestua frantsesera itzuli eta lan handia egin zuen Frantzian bere aitaren lanaren zabaltzaile bezala. 1868an Paul Lafarguerekin ezkondu zen. Bikoteak bere buruaz beste egin zuen azido zianhidrikoa injektatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eleanor Marx

## Kanpo estekak
Qianlong

**Qianlong** (Pekin, 1711ko irailaren 25a – Hiri Debekatua, Pekin, 1799ko otsailaren 7a) **Hongli** jaiotza izenez, Txinako enperadorea izan zen 1735eko 1796ra, Qing dinastiako bosgarrena.

Yongzhen enperadoaren laugarren semea izan zen. Aita 1735ean hil ondoren, enperadore izendatu zuten. Gobernari kultua eta trebea izan zen, eta Qing Inperioaren lurralde-hedapen handiena lortu zuen, Asia erdialdeko hainbat erresuma konkistatuz. Hala ere, inperioa gainbehera hasi zen bere erregealdiaren amaieran.

1796an abdikatu zuen bere seme Jiangxinen alde. Arrazoia aitona Kangxiren erregealdia ez gainditzeko asmoa izan zen. Hala ere, boterea mantendu zuen enperadore emeritu bezala 1799an hil zen arte.
Jesus Haur kapela luzeduna

**Jesus Haur kapela luzeduna** —, — Miranda do Douroko elizan dagoen Jesus Haurraren estatua da.

## Estatua 
Jesus Haurraren estatua XVII. mendearen amaieran edo XVIII. mendearen hasieran.

Urtean zehar, estatua kolore liturgikoko jantziekin jantzita dago: Garizuman eta abendualdian moreak dira, Eguberrian eta Pazkoan zuriak, Mendekostean gorriak, denbora arruntean berdeak.

## Kondairak 
Hainbat kondaira daude Jesus Haur kapela luzedunaren estatuari buruzkoak. Haietako baten arabera, 1710ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hunza tontorra

**Hunza tontorra**, urdueraz ہنزہ چوٹی eta , Karakorum mendikatearen mendebaldeko muturrean dagoen mendi bat da, Bublimotin (Anderehatza Tontorra) mendiaren alboan eta Ultar Sar mendigunearen hego-mendebaldean, Pakistango Hunza harana hego-ekialdeko magalean duela. 6.270 metroko garaiera du.

Mendiak bi igoera dauzka, biak ere 1991an suediar eta britainiar mendizaleek eginak.
Karius og Baktus

***Karius og Baktus*** —— Thorbjørn Egner antzerkigile norvegiarrak idatzitako eta ilustratutako haurrentzako ipuina da, 1949an argitaratua.

## Argumentua 
Pertsonaia nagusiak Karius ilebeltza eta Baktus ilegorria dira (izenak «karies» —txantxar— eta «bakterio» terminoetatik datoz). Jens izeneko mutil baten hortzen barrunbeetan bizi ziren bi «hortz-troll» txiki ziren. Bizitza oso ona eramaten zuten, Jensek ogi zuria jarabearekin jaten zuenean hortzak garbitu gabe. Azkenean, dentistak Jensen hortzak tratatu zituen, eta Kariusek eta Baktusek jada ez zuten lekurik izen mutilaren ahoan.

Kaleratu eta urte batzuetara, Thorbjørn Egnerrek jatorrizko edizioa egokitu behar izan zuen. Haur asko haserretu ziren Jensek dentistarengana joatea erabaki eta Karius eta Baktus hustubide handira desagertzeagatik. Editatutako bertsioan baltsa batean amaitzen dute itsasoan, beste aho baten bila. «Ez egin zure amak esaten duena, Jens!» esaldia oso famatua da Norvegian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fitzwilliam Square

**Fitzwilliam Square** edo **Fitzwilliam plaza**, , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuaren hego-ekialdean dagoen plaza bat da. Hiriko bost georgiar parkeetako bat da, denetan txikiena, eta erdian sarrera mugatuko lorategi pribatu bat du.

1789-1791 artean Richard FitzWilliam, 7. FitzWilliam bizkondeak diseinatu eta eraikiarazi zuen, eta haren omenezko izena darama.
Parnell Square

**Parnell Square** edo **Parnell plaza**, , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuaren hego-ekialdean dagoen plaza bat da, O'Connell Street etorbidearen iparraldean. Hiriko bost georgiar parkeetako bat da.

Jatorriz Rutland plaza izenez sortua, gaur egun Charles Stewart Parnell (1846–1891) politikariaren omenezko izena darama.
Mountjoy Square

**Mountjoy Square** edo **Mountjoy plaza**, , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuaren iparraldean dagoen plaza eta hiri-parke bat da, Liffey ibaitik kilometro batera. Hiriko bost georgiar parkeetako bat da.
Mount Pleasant Square

**Mount Pleasant Square** edo **Mount Pleasant plaza**, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen plaza eta lorategi bat da, Rathmines eta Ranelagh auzoen mugan eta Grafton Street kaletik oinez bost minutura. Hiriko bost georgiar parkeetako bat da.

1770an eraikia eta 1830an amaitua izan zen.
Park Ji-hyun

**Park Ji-hyun** (Koreeraz]  박지현, Wonju, Hego Korea, 1996ko martxoaren 29a) Hego Koreako aktibista politiko bat da, eta Koreako Alderdi Demokratikoko (DPK) buruzagi gaztea izana da, bertako alderdi liberal/ezkertiar nagusikoa. 2022ko martxoan. Park Time aldizkariko TIME100 Next lider berrien zerrendan eta baita 2022ko BBC 100 Emakume zerrendan, sexu-abusu digitalen aurkako borrokan eta politikan genero-berdintasunaren aldeko borrokan egindako lana aitortu diotelarik.

## Abusuen kontrako aktibismoa 
2018an, Park kazetaritza ikasten ari zen Hallym Unibertsitatean, eta ikasle-kazetari gisa ari zen lanean. #MeToo protestak Seulen hasi zirenean, alor jakin batean berezitu zen protesta egiten; Hego Korean emakumeen eta nesken legez kanpoko Internet bidezko filmazioak arazo larria dira. Protestetan inspiratuta, berak eta Won Eun-ji lankideak artikulu bat aurkeztu nahi izan zuten Koreako Albiste Agentziako ikasleen urteroko kazetaritza-lehiaketarako. 

2019ko uztailean, Park eta Won Nth Room sarean infiltratu ziren, Telegram sare sozialaren bidez zebilen talde batean. Neska gazteen irudiak lortzeko abusuen sistema bat zen, non irudi legez-kanpokoen zabalkundeaz gain, delitu gehigarria egiten den xantaia eginez biktimei (12 urteko neskak ere tartean) haien irudiak eta bideoak legez kanpo salduko direlako mehatxuaren pean.

Anonimoki zabaldutako ikerketen ondorioz, erakundeek erreakzionatu zuten eta 2020 amaieraraino, 3.700 lagun baino gehiago atxilotu dituzte kasuan.

## Ibilbide politikoa 
Park-ek Lee Jae-myung DPK-ko buruzagia ezagutu zuen Gyeonggi probintziako gobernadore zenean. 2022. urtearen hasieran  publikoki agertu zen Park, hauteskunde nazionaletan DPK-ri eta Lee presidentegaiari laguntzea erabaki zuenean: hori izan zen unean non sexu-jazarpeneko bere ikerketetako identitatea publikoki jakinarazi zuenekoa. Leek kanpainan agindu zuen Interneteko sexu-jazarpena eta laneko sexismoa ere borrokatuko zituela. Era berean, Park gaztea DPK-ko Emakumearen Gaietarako Batzordeko lehendakariorde izendatu zuten.

Hauteskundeetan, 2022ko martxoaren 9an, Lee-k People Power Party kontserbadoreko Yoon Suk-yeol-en konrera gutxi galdu zuen, baina 20-30 urte arteko emakumeen %58k Leeren alde bozkatu zuten, uste delarik Park-en partehartzea inportantea izan zela horretan. Kritikak ere jasan zituen Parkek, dena dela, esperientziarik ezagatik, sexu-jazarpenarekin lotutako kontuak politika lokalaren premien gainetik jartzeagatik eta ezagupen hankasartzeengatik: adierazpen batzuetan nahastu zituen 21. mendeko Hego Koreako bi drama larri, 2002ko Yeongpyeongeko gatazka eta 2010eko Cheonan armadako ontziaren hondaratzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginia Díaz

**Virginia Díaz** (Madril, 1974) madrildar kazetaria, irrati esataria eta aurkezlea da. RTVEko kazetari ezaguna da Radio 3an *180 grados* saioa zuzentzeagatik, eta  La 2  kateko *Cachitos de hierro y cromo* aurkezteagatik.

## Biografia 
Virginia Díaz Madrilen jaio zen, baina haurtzaroko zati handi bat Pedro Bernardon (Avila, Gaztela eta Leon) eman zuen. Kazetaritzan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

1998an RTVEko Institutuko Irrati Masterrean matrikulatu zen eta hortik Espainiako Irrati Nazionaleko albistegi- erredakzioan hasi zen. 

## Lan ibilbidea 
2000. urtetik aurrera Radio 3-ko plantillan sartu zen, lehenik *Los Conciertos de Radio 3* saioko aurkezle, eta, ondoren, *Música es 3* saioko esatari, Beatriz Péckerren zuzendaritzapean. 2008an, *180 grados* programa aurkezten hasi zen, Espainiako eta nazioarteko musika alternatiboaren berrikuntzetan espezializatua, eta  *Los Conciertos de Radio 3* saioko zuzendari orde lanarekin bateragarria.

2013tik aurrera, *Cachitos de hierro y cromo* telebista-programa aurkezten hasi zen, Jero Rodríguezek zuzendua, eta Televisión Españolako artxibo historikoko musika-bideoak berreskuratzeko saioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Wonder

**Alice Wonder**, jaiotzaz **Alicia Climent Barriuso** (Cuatro Caminos, Madril, 1998ko urriaren 11) madrildar abeslaria eta musikagilea da.

## Musika ibilbidea 
Musika alternatiboko artista, indie (musika independientea), Alice Wonderrek Instagramen argitaratutako bideo txikien bidez ekin zion bere ibilbideari. EP, *Take Off* izenekoa, merkaturatu zuen, *Take Off*, *Run Run* eta *Like Mornings* abestiekin.

2018ko abuztuaren 31n kaleratu zuen *FireKid* izeneko lehen LP diskoa, streaming plataformen bidez sustatua, hala nola *Tidal* edo *Spotify*.

*Firekid* (*Suzko umea* itzulpena) gure baitan dagoen berezko talentuaren metafora da. “Su hori jendeak ustiatzen edo erretzen uzten ez duen talentua da”, esan zuen kantariak.

*Firekid*, Infarto Producciones, BMG Ángel Lujanek ekoitzi zuen, Jorge Gonzálezen laguntzarekin (*Vetusta Morlakoren* teklista). Diskoak Alice Wonder-ek 2018aren hasieran aurreratutako abestiak bildu zituen –Strategy, Clean up the mess edo *Too* mad–, baita beste abesti batzuk ere, hala nola *Playgame* edo *Bajo la piel*, gaztelaniaz idatzia, beste konposizioak ez bezala.

2018ko martxoan, Alice Wonderrek, bere lehen diskoaren zati bat aurreratu zuenean, argi utzi zuen bizipenez eta irudi pertsonalez betetako lana zela. *El País* aldizkariko kritikari batek idatzi zuenez, «*Bertan, Alice barruan elkarrekin bizi diren geruza eta azpimundu guztiak asma ditzakegu*».

2023an, Benidorm Fest-en parte hartu zuen «*Yo quisiera*» abestiarekin. Lehen finalaurrekoa gainditu zuen, baina ez zuen lortu musika lehiaketa irabazteko behar zen puntuazioa.

## Diskografia 
### Estudio-albumak 
### Txikiak edo singleak 
; Artista nagusi gisa

; Lankidetzak

* 2019: *La apuesta* (*¿Qué te juegas?* filmako  jatorrizko abestia) Guille Galvánekin.
* 2020: *El mejor de tus errores* Raydenekin.

## Filmografia 
### Telebista-saioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alice Wonder-en web ofiziala
Kristina Berdynskykh

**Kristina Volodymyrivna Berdynskykh** —— (Kherson, Ukraina) gerra kazetaria da.

## Biografia 
Kazetari politiko gisa aritu zen Kieveko aldizkari, telebista eta irratietan 14 urtez, besteak beteste, 2013 eta 2014an Euromaidanen berri eman zuen. 2022ko Ukrainaren inbasioa hastean gertaerak bertatik ezagutaraztea erabaki zuen. Adibide dira Poloniako enbaxadoreari egindako elkarrizketa eta Ohmatdyt haurrentzako ospitaleari buruzko erreportajea. Herrialdean zehar bidaiatu du gerraren berri emateko, Butxa eta bestelako hirietan adibidez. Arreta berezia jarri zian du lekukoen testigantzei.

## Sariak eta aitortzak 
* 2022an BBCk munduko 100 emakume inspiratzaileen artean izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kadri Keung

**Kadri Keung**  (Hong Kong, XX. mendea) moda-diseinatzailea, *Rhys Company eta Boundless marken jabea.*

## Biografia 
2018an bere amarekin batera, Ophelia Keung, *Rhys Company* jantzien marka sortu zuen. Tamaina handiko jantziak behar dituzten pertsonei eta ezgaitasunen bat dutenentzako arropa diseinatzen dute, hau da, estandarrak ez ziren arropak aurkitzeko zailtasunaz ohartu ziren.

Enpresa honek ezgaitasunen bat duten 90 emakumeri prestakuntza eta lana eman die. Enpresak, mintegi eta tailerren bidez, *arropa egokituaren* kontzeptua bultzatu du, hala nola botoi etenak dituzten alkandorak edo oinetako asimetrikoak erabiliz. 2022an *Boundless* marka sortu zuen ere, arropa funtzionala egiten duena. 

## Sariak eta Aitortzak 
* 2019an Asiako Diseinuaren AFA saria irabazi zuten.
* 2022an BBC-k munduko 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Ferrer Girabau

**Leonor Ferrer Girabau** (Bartzelona, 1874 - *Ibidem*, 1953) Espainiako lehen emakume delineatzailea izan zen.

## Ibilbidea 
1897. urtean maisu-titulua lortu zuen. 1905eko martxoaren 13an, Amigos del País Elkarte Ekonomikoak, Irakaskuntza Atalak, Institutrices Eskolak eta Emakumearentzako beste karrera batzuek emandako peritu delineatzaile titulua lortu zuen, eta Espainiako lehen emakumea izan zen titulazio hori eskuratzen.

1898 eta 1931 bitartean Telefonoen Sozietate Orokorrean lan egin zuen -geroago Penintsulako Konpainia-. Oposizioz sartu zen telefonista gisa, baina 1899an, eta marrazketaz zuen ezagutzari esker, Juan Marxuach delineatzailearen laguntzaile bihurtu zen. Marxuachek enpresa utzi zuenean, Planoen Ataleko buru izendatu zuten, eta talde bat zuzendu zuen, besteak beste, Eulàlia Fàbregas, Teresa Torrens eta Maria Grau zeuden taldean. Bere lana garaiko argitalpenetan aitortzen zitzaion: "bere marrazkien edertasunak eta bere zereginak zuen seriotasunak Bartzelonako gizarte garrantzitsuaren konfiantza eta estimua ekarri zioten". 

XX. mendeko bigarren hamarkadatik aurrera delineazioa irakasten aritu zen, lehenik Kultura Institutuan eta Emakumearen Herri Liburutegian, eta gero bere eskola zabaldu zuen, Bartzelonako Grasas del Pueblo Seco kaleko 10. zenbakian, *Academia de delineación para señoritas (Emakumeentzako delineazio-akademia)* izenarekin. 

1931n telefono-konpainia utzi egin zuen, 1924tik Telefonoen Konpainia Nazional edo Telefonika bihurtua. 1936 eta 1939 bitartean, Balear Uharteetako eskola-maistra izan zen: lehenik Búger-en eta gero Formenterako Pilar de la Molaren Andre Mariaren eskolan. XX. mendeko 40ko hamarkadan Mercadal hirian, Menorcan, jardun zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leonor Ferrer fonak
Adam Weishaupt

**Johann Adam Weishaupt** (Ingolstadt, 1748ko otsailaren 6a - Gotha, 1830eko azaroaren 18a) alemaniar filosofo, zuzenbide irakasle eta Illuminati elkarteko sortzailea izan zen.

Aita hil ondoren, Johann Adam Freiherr von Ickstatt aitabitxiak hezi zuen, Ingolstadteko Unibertsitatean zuzenbideko irakasle zela. Ilustrazioaren eta arrazionalismoaren ideiak irakatsi zizkion. Adam hogei urterekin doktoratu zen zuzenbidean, eta unibertsitateko irakasle izendatu zuten.

1776ko maiatzaren 1ean Illuminatitarren elkartea sortu zuen eta "Spartacus Anaia" izena hartu zuen beretzat. Elkartearen helburua gizateria erlijioaren loturetatik askatzea eta ustelkeriari aurre egitea zen. 1777an masonerian sartu zen. 1784an elkartea debekatu zuten Bavarian eta Weishaupt unibertsitateko irakasle postutik bota zuten. Erbestera joan zen Gothara eta han iluminismoari buruzko liburuak idatzi zituen.

## Lanak 
### Lan filosofikoak 
* (1775) *De Lapsu Academiarum Commentatio Politica*.
* (1786) *Über die Schrecken des Todes&nbsp;– eine philosophische Rede*.
** *Discours Philosophique sur les Frayeurs de la Mort* (1788). Gallica
* (1786) *Über Materialismus und Idealismus*. Torino
* (1788) *Geschichte der Vervollkommnung des menschlichen Geschlechts*.
* (1788) *Über die Gründe und Gewißheit der Menschlichen Erkenntniß*.
* (1788) *Über die Kantischen Anschauungen und Erscheinungen*.
* (1788) *Zweifel über die Kantischen Begriffe von Zeit und Raum*.
* (1793) *Über Wahrheit und sittliche Vollkommenheit*.
* (1794) *Über die Lehre von den Gründen und Ursachen aller Dinge*.
* (1794) *Über die Selbsterkenntnis, ihre Hindernisse und Vorteile*.
* (1797) *Über die Zwecke oder Finalursachen*.
* (1802) *Über die Hindernisse der baierischen Industrie und Bevölkerung*.
* (1804) *Die Leuchte des Diogenes*.
* (1817) *Über die Staats-Ausgaben und Auflagen*. Google Books
* (1818) *Über das Besteuerungs-System*.
### Illuminatitarrei buruzko obrak 
* (1786) *Apologie der Illuminaten*, .
* (1786) *Vollständige Geschichte der Verfolgung der Illuminaten in Bayern*.
* (1786) *Schilderung der Illuminaten*.
* (1787) *Einleitung zu meiner Apologie*.
* (1787) *Einige Originalschriften des Illuminatenordens*...
* (1787) *Nachtrage von weitern Originalschriften*...
* (1787) *Kurze Rechtfertigung meiner Absichten*.
* (1787) *Nachtrag zur Rechtfertigung meiner Absichten*.
* (1787) *Apologie des Mißvergnügens und des Übels*.
* (1787) *Das Verbesserte System der Illuminaten*.
* (1788) *Der ächte Illuminat, oder die wahren, unverbesserten Rituale der Illuminaten*.
* (1795) *Pythagoras, oder Betrachtungen über die geheime Welt- und Regierungs-Kunst*.

## Kanpo estekak
Alia Mustafina

**Alia Farkhatovna Mustafina**, errusieraz Алия Фархатовна Мустафина, (Jegorievsk, Errusia, 1994ko irailaren 30a) errusiar gimnasta artistikoa da.

Olinpiar Jokoetan zazpi domina eskuratu ditu, eta barra asimetrikoetan txapeldun olinpikoa izan zen 2012ko eta 2016ko Jokoetan.

## Ibilbidea 
Moskuko oblastean jaio zen 1994an. Aitak brontze olinpikoa eskuratu zuen 1976ko Olinpiar Jokoetako borroka greko-erromatarrean, ama aldiz fisika irakaslea du.

13 urte zituela hartu zuen parte aurrenekoz nazioarteko lehiaketa batean, Montrealen, eta orotarako sailkapenean bigarren egin zuen. Urte berean ere bigarrena izan zen Kieven eta Yokohaman jokaturiko probetan. 2010ean Munduko txapelketak jokatu zituen Rotterdamen eta urrezko bi domina eta zilarrezko hiru eskuratu zituen.

2012an Londresko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen barra asimetrikotan eta beste hiru domina ere lortu zituen; zilarrezkoa taldekako sailkapenean eta brontzezko bi orotako sailkapenean eta zoruko ariketan.

2016an Rioko Olinpiar Jokoetan berriz izan zen txapelduna barra asimetrikotan, urte hartan gimnasia artistikoan estatubatuarrek izan zuten nagusitasun handia hautsiz, eta beste bi domina ere eskuratu zituen, zilarrezkoa taldekakoan eta brontzezkoa orotariko sailkapenean. 

Rioko Jokoen ondoren atsedenadia hartu zuen alaba izan baitzuen. Hurrengo urteetan lehiara itzuli bazen ere ez zuen berriz maila bera erakutsi eta 2021ean kirol ibilbideari amaiera eman zion. Urte berean Errusiako gazte mailako selekzioko entrenatzaile kargua hartu zuen.

## Bizitza pertsonala 
2015ean Alexey Zaitsev bobsleigh lasterkariarekin harremana hasi zuen eta 2016an ezkondu ziren. 2016ko azaroaren 3an ezkondu ziren Krasnodarren.

## Palmaresa
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Judy Kihumba

**Judy Kihumba** (Kenya, XX. mendea) keinu hizkuntza interpretea eta *Talking Hands, Listening Eyes on Postpartum Depression proiektuaren sortzailea.* Oinarrizko osasun informazioa eskaintzen die edoskitze prozesuan dauden ama gorrei, batez ere erditze ondoko depresioari buruzkoa.

## Biografia 
Zeinu-hizkuntzako eskola batean trebatu zen. Izan ere, etxe batean garbitzaile izanik ordaindu zitekeen bakarra zen. Ondoren, arlo horretako ezagutzak sakontzeko Nairobiko Unibertsitatean sartu zen. Saint Pauleko Unibertsitateko garapenerako komunikazioko lizentziatura eta Traumako Aholkularitzako Diploma lortu zituen *Kenyia Association of Profesional* Counsellors-ekin.

*Kenyako United Disability* Empowerment-en (UDEK) hasi zen lanean, eta ezgaitasunen munduan sakondu zuen.

2019an, bigarren alaba jaio ondoren, erditze ondoko depresioa izan zuen. Hortik aurrera, osasun mentalaren garrantziaz jabetuta, eta Kenyako ospitale batzuek zeinu-hizkuntzako interpreterik ez zutela ikusita, edoskitze prozesuan zeuden ama gorrei oinarrizko osasun-informazioa helaraztea erabaki zuen. 2020an *Talking Hands, Listening Eyes on Postpartum Depression sortu zuen* (THLEP).

## Sariak eta Aitortzak 
* 2022an BBCk munduko 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Talking Hands, Listening Eyes on Postpartum Depression webgune ofiziala* (ingelesez)
Ciara Mageean

**Ciara Mageean** (Portaferry, 1992ko martxoaren 12a) Ipar Irlandako distantzia ertaineko korrikalaria da. Irlandako selekzioarekin hartzen du parte lasterketatan.

## Ibilbidea 
Gazte mailan munduko txapelketan zilarrezko dominak eskuratu zituen 800 eta 1.500 metrotako lasterketatan, baina helduen lasterketatan hasi zenean lesioa izan zuen eta 23 urte bete artean geldi egon behar izan zuen.

1.500 metrotako lasterketan espezializatu da. 2016an Rioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta finalerdiak jokatu zituen. 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan ere ez zuen emaitza aipagarririk izan. 

2022an Europako txapelketatan eta Commonwealth Jokoetan zilarrezko dominak eskuratu ditu, bietan ere Laura Muir eskoziarraren atzetik. Diamante Ligari dagokionez Bruselako frogan irabazlea izan zen eta finalean bigarren egin zuen Faith Kipyegon kenyatarraren atzetik.

## Nazioarteko emaitzak 
### Zirkuituko garaipenak eta tituluak 
* Diamante Ligan:
** Memorial Van Damme (Brusela): 2022 (1.500 m)
* Irlandako txapelketa:
** 800 m = 2015, 2017, 2018, 2019
** 1.500 m = 2014, 2016, 2018
* Irlandako txapelketa (Indoor)
** 800 m = 2016
** 1.500 m = 2017, 2019

## Marka pertsonalak 
* 800 m = 1:59.69 (Berna, 2020)
* 1.000 m = 2:31.06 (Monako, 2020)
* 1.500 m = 3:56.63 (Brusela, 2022)
* 1.500 m (Indoor) = 4:06.42 (Boston, 2020)
* Milia bat = 4:19.03 (Monako, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Púa

**Paula Cantó**, ezagunagoa **Paula Púa** izezez (Valentzia, 1992ko urriaren 26a) valentziar *stand-up* komikoa eta gidoilaria da. Aurkezle lanetan aritu da Orange TVko *Los felices veinte* saioan. Gidoilaria eta erreportaria izan da *Todo es mentira* telebista-programan. 2022ko Feroz Sariak aurkeztu zituen Nacho Vigalondorekin batera. *El Mundo Today* ingurune satirikoan idazten du hilero.

## Biografia 
CEU Cardenal Herrera Unibertsitatean Kazetaritzan eta Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen, Irrati eta Telebistako Lokuzio Ikastaroa egin zen CES Irudi eta Soinu Eskola Nagusian eta Bakarrizketa Ikastaroa Komediaren Eskola Teknikoan.

## Ibilbidea 
Irratian, laguntzailea izan da *Tarde Lo Que Tarde* (RNE), *El recreo* *La Ventanan* (SER) eta  TVEren '''Mejor contigo'*. Gainera, *El Mundo Today'' ingurune satirikoan idazten du.

Telebistan, Comedy Centralen '#StandUp3000'-n bakarrizketa bat grabatu zuen, La Sexta-ko Zapeandon laguntzailea izan zen eta '*Y Si Sí*' (TVE) umorezko sketchen programan parte hartu zuen. Gidoiari dagokionez, Dani Rovirak aurkeztutako *La noche D* (TVE) saioko gidoilaria eta Risto Mejidek aurkeztutako *Todo es Mentira* (Cuatro) satira politikoaren programako gidoilaria eta laguntzailea izan da. Aurkezle izan da Orange TVko '*Los Felices Veinte* ' late-nightean, Nacho Vigalondorekin batera, baita  2022ko Feroz sarietan ere.

'*Teorías locas*' (Netflix España) formatua, 'Viejennials' (Verne-El País) fikziozko webseriea aurkeztu eta gidatu zuen, '*Esto no es una serie*' (Vodafone) umore-saioan parte hartu zuen, eta '*Humor confinado*' (La Coproductora) sketchetan parte hartu zuen. Manuel Bartualen '*Biotopía*' fikziozko podcastean pertsonaia bat interpretatuz ere parte hartu zuen, eta Frank Blancok aurkeztutako '*Esto no es lo que era*' podcastean parte hartu zuen.

2018an hasi zen stand-upa egiten, eta, ordutik, hainbat areto, jaialdi eta antzokitan aritu zen komedia-show desberdinekin.

2022an parte hartzen hasi zen *Zapeando* La Sextan eta *Todo es mentira* Cuatron saioetan. 2023an, TVEren *Días de tele* saioko kazetaria hasi zen, eta, gainera, modu laburrean, *reality Traitors* Españan parte hartu zuen. Hirugarren saioa kaleratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabiar Emirerri Batuetako 4 Formula Txapelketa

**Arabiar Emirerri Batuetako 4 Formula Txapelketa** 2016an Nazioarteko Automobilismo Federazioak (FIA) eta Arabiar Emirerri Batuetako Automobil eta Turismo Klubak (ATCUAE) abian jarritako automobilismo lehiaketa bat da. 

Txapelketa bakoitzak bost txanda ditu Dubaiko eta Yas Island zirkuituetan lau lasterketarekin, inaugurazio denboraldiaz geroztik urtarrilean eta otsailean egiten direnak.  4 Formulako beste txapelketetan bezala, kategoriako sariak puntuak ematen ditu FIA Super Lizentziarako, txapeldunarentzat 12 puntu barne. 

## Eserleku bakarrekoa 
Ibilgailua Tatuus F4-T014 bat zen, Abarth-ek motorizatua, 2016-17tik 2021era arte erabilia.  2022. urterako, F4 T-421 modeloa aurkeztu zen, halo sistema barne hartu duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reema Juffali

**Reema Juffali** (Jeddah, Saudi Arabia, 1992ko urtarrilaren 18a) saudiarabiar automobilismo gidaria da.

Bere herrialdean kirol lizentzia eskatu zuen 2017ko irailean, emakumeak gidatzea debekatzen zuen legea indargabetu zenean.  2019an, Juffalik Britainia Handiko 4 Formulan parte hartu zuen, txapelketan 13. postuan amaituz. Urte horretan ere parte hartu zuen MRF Challenge-n eta Arabiar Emirerri Batuetako 4 Formula Txapelketako punturik gabeko proba batean. 

Saudi Arabian ospatutako lasterketa batean gidari gisa lehiatzen den lehen emakume arabiarra da, zehazki, Jaguar I-Pace eTrophy-an.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak