open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johnny Weltz

**Johnny Weltz** (Kopenhage, 1962ko martxoaren 20a) danimarkar txirrindulari ohia da, profesionala 1987tik 1995era.

Lorpenik aipagarrienak Tourreko etapa bat eta urte bereko Vueltako etapa bat izan ziren. Gurean, 1989ko Euskal Herriko Itzuliko etapa bat eta 1993ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria irabazi zuen.

Erretiratu ostean, Motorola, US Postal eta CSC taldeetako kirol zuzendaria izan zen. 2006an, TIAA-CREF taldeko estrukturan sartu zen (geroago Cannondale-Drapac izango zena) 2016 arte.

Anaia Kenneth ere, txirrindulari profesionala izan zen 1990etik 1993ra.
 
## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ziriol zopa

**Ziriol zopa**, salda oinarri batekin egiten den zopa da, egosteko pasta (ziriolak) eta beste osagai batzuk izan ditzakeena. Oso ohikoa da Ekialdeko eta Hego-ekialdeko Asian, adibidez Japoniako *ramen* edo Txinako *wonton* zopak.

## Motak
Ziriol zopa mota asko daude, eta hauek dira ohikoenak:
**Ramen*: Japoniako zopa ospetsua, arrain edo haragi saldan egindako txinatar ziriolak dituena. Soja-saltsaz edo misoz onduak izaten dira
**Pho*: Vietnamgo zopa, arroz ziriolak eta haragi edo arrain salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak txahal edo oilasko xerra meheak dira
**Udon*: Japoniako beste zopa bat, udon ziriol lodiak eta arrain edo haragi salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak *tenpura* edo *kamaboko* dira
**Soba*: Japoniako zopa, soba ziriol meheak eta arrain edo haragi salda erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak tipula eta *nori* dira
**Laksa*: Hego-ekialdeko Asiako zopa, arroz ziriolak eta koko-esnearekin egindako salda pikantea erabiltzen dituena. Ohiko osagaiak oilaskoa edo itsaskia dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lana Wachowski

**Lana Wachowski** (Chicago, 1965) zine zuzendari estatubatuarra da, bere ahizpa Lilly Wachowskirekin batera, Wachowskitarren bikote artistiko eta sortzaile gisa ezaguna. Emakume transgeneroa da Lana Wachowski, Lilly ahizpa bezala, baina ahizpa baino urte gutxi batzuk lehenago agertu zen Lana publikoki emakume gisa.

## Bizitza pertsonala 
Lanak Bard College unibertsitatean ikasi zuen New York estatuan, baina karrera amaitu gabe utzi eta lanean hasi zen, etxe-pintaketa eta eraikuntza lantean. 1990eko hamarkadan zinearen munduan hasi zen barneratzen, 1996an lehen filma egin zuenetik, zuzendaritza partekatuz Lillyrekin. Garai hartan Larry Wachowski izenarekin zen ezaguna, Andy Wachowskiren anai gisa.

1993an Thea Bloomekin ezkondu zen. 2002an dibortziatu ziren, ordurako hasia zuelarik harreman bat Karin Winslowrekin, zeina dominatrix gisa lan egiten zuela ezagutu zuen BDSM klub batean, Los Angelesen. 2009an ezkondu ziren Karin eta Lana.

2000. urtetik aurrera Lanaren trantsizioaz edo genero-izaeraz zurrumurruak zabaldu ziren, eta hura gauzatu zen, hasieran pribatuki, 2008 eta 2010 urteen artean edo, eta 2012an jada agerian elkarrizketa bat eskaini zuelarik Cloud Atlas filmaz hitz egiten. 2010eko hamarkada hasieran Lana Wachowski izena erabiltzen hasi zen, eta lan-bikote artistiko gisa "Lana eta Andy Wachowski" anai-arrebak agertu izan ziren urte batzuez, harik eta Andy izan zena Lilly Wachowski eta emakumezko gisa agertu zen arte 2016an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Human Hibernation

***The Human Hibernation*** () ingelesez egindako Kataluniako film independentea da, 2024an Anna Cornudellak zuzenduta. Cornudellaren lehen film luzea da eta gidoia Lluís Sellarés]]ekin batera idatzi du. Zientzia fikziozko filma da eta 90 minutuko luzera du. 2024ko Berlingo Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zen 2024ko otsailaren 19an. Areto komertzialetan 2025ean zabaldu zen.

*The Human Hibernation* Espainia eta Estatu Batuen artean filmatu zen, Ripollèsen eta New Yorkeko iparraldean, Albanytik gertu. Filmatzean, elkarrizketa-formatu bat mantendu zen, elkarrizketen benetakotasuna babesteko. Filma ingelesez filmatu zen, pertsonaiak Estatu Batuetako landetxeetatik zetozen benetako pertsonak zirelako.

## Sinopsia 
Erin haurra behar baino lehenago esnatzen da bere hibernaziotik, eta, hura desagertu ondoren, Clarak, haren ahizpa zaharrenak, bidaia bat hasiko du erantzun bila eta gizarteak ezarritako narratibak aurrez aurre jartzeko. Urteko hilabeterik hotzenetan hibernatzen duen gizarte batean kokatu, eta gizakiari, haren kontraesanei eta animaliatasunari buruzko hausnarketa.

## Aktoreak 
* Clara Muck Dietrich 
* Brian Stevens 
* Neil O'Neil 
* Janet Hubbell

## Fitxa teknikoa 
* Zuzendaria: Anna Cornudella. 
* Gidoilariak: Lluis Sellares, Anna Cornudella. 
* Argazkia: Artur-Pol Camprubi. 
* Banaketa: Begin Again Films

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma filmaffinity webgunean.
* :Filmaren traillerra.
* :Filmaren webgune ofiziala.
Putin khuilo!

thumb|Ultrak *Putin khuylo* oihukatzen.
***Putin khuilo!*** edo ***Putin – khuylo!*** (, ) Vladimir Putin iraintzeko erabiltzen den eslogan politikoa da. *Putin kirtena!* edo *Putin astazakila!* euskal itzulpenak izan litezke. *Khuilo* hitza irain larria da. 

Ukrainan sortu zen eslogana, FC Metalist Kharkiv eta FC Shaktar Donets taldeetako hooliganek 2014an batera abestu zutenean, Errusia-Ukraina gerraren hastapenarekin bat. Esaldia ohikoa da protesta kantuetan eta graffitietan: halaber, oso erabilia da Ukrainan Errusiaren aurka erabiltzeko, zein Errusian Vladimir Putinen aurkari politikoen artean. 

## Etimologia 
*Хуйло* iraina modu askotan transliteratzen da, gehienetan *huilo*, *huylo*, *khuilo* edo *khuylo*. Haren muinean *хуй* izena dago, *khui*, hitzez hitz *zakil* esan nahi duena, bai errusieraz bai ukraineraz. *-lo* atzizkiak irain bilakatzen du. Itzulpena *astazakil* izan liteke, baina errusieraz termino askoz iraingarriagoa da. Batzuetan, bokal guztiak kenduta ere idazten da, azkena salbu: *птн х̆ло* (ptn kh̆lo). 

*Putin hello* edo *Khutin puilo* moduan ere erabili da.

## Irudi galeria 

Anti-Putin_graffiti_in_Luhansk,_May_2014.jpg|Putinen aurkako margoa, Luhansken.
PTN_KhYLO_1.jpg|"ПТН X̆ЛО" (PTN KHLO) eranskailurz egina.
ПТН-ХЛО.JPG|Matrikula batean idatzia.
Rosseti_elektrotransport.jpg|Hackeatutako ordainketa-makina batean.
Путін_-_хуйло.png|Partitura moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inge II.a Norvegiakoa

**Inge II.a** (, ; 1185 – Nidaros, 1217ko apirilaren 23a) 1204 eta 1217 artean Norvegiako erregea izan zen.

Bård eta Ceciliaren semea izan zen. Aita Tostig Godwinsonen ondorengoa zen eta ama Sigurd II.aren alaba.

1202an Sverre erregea hil zen eta 1204an Haakon III.a semea eta Guttorm biloba. Orduan Inge tronura iritsi zen eta birkebeiner bandoaren buruzagia izan zen bagler bandoaren aurkako gerra zibilean.

Hurrengo lau urteetan gerra zibila areagotu egin zen, eta 1208an bi aldeen arteko adostasuna lortu zen. Sverre izan zen errege titulua gorde zuen bakarra. 1217an hil eta bere ondorengoa Haakon IV.a izan zen.

Sagek gizon lasai eta lasaitzat deskribatzen dute, ospakizunak saihesten zituena eta hurbileko lagunekin elkartzea nahiago zuena.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Sieghartskirchen

**Sieghartskirchen** Austriako udalerri bat da, Tulln barrutian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro karratuko azaleran.
## Kanpo estekak
Selzthal

**Selzthal** Austriako udalerri bat da, Liezen barrutian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro karratuko azaleran.
## Kanpo estekak
2025eko Kaliforniako baso-suteak

**2025eko Kaliforniako baso-suteak** Los Angelesko metropoli-eremuan eta inguruko eskualdeetan 2025eko urtarrilaren 7tik aurrera izandako baso-suteak dira. Pacific Palisades auzoko baso batean sortutako sute baten ondorioz 200.000 lagun ebakuatu behar izan dituzte eta 1.000tik gora eraikin errauts bihurtu dira. Hollywoodeko hainbat izar bizi dira han. Haize zakarrak lagunduta, ia 17.000 hektareatara hedatu zen ordu gutxian. Agintariek larrialdi egoera ezarri zuten.

## Gertakariak 
Dozenaka dirudun bizi diren Pacific Palisades auzoko baso batean sortu zen sua, urtarrilaren 7an, eta denbora gutxian 1.200 hektareatara zabaldu zen, Los Angelesko suhiltzaileen arabera. Egun bereko arratsaldean 4.000 hektarea baino gehiago kaltetu zituen suak. Kaliforniako agintariek jakinarazi zutenez, bi lagun hil ziren sutearen ondorioz. Arriskuan daude 10.000 etxebizitza eta 15.000 negozio inguru, eta 80.000 lagun ebakuatu egin zituzten. Ez da argitu sua zerk piztu zuen.

Haize bolada bortitzak izaten ari ziren eskualdean, eta hezetasuna ere oso txikia zen. Baldintzak bikainak ziren, beraz, sua kontrolik gabe zabaltzeko, eta Kaliforniako Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen. Gauean orduko 160 kilometroko haize ufadak izan ziren. 250 suhiltzaile inguru zebiltzan lanean, eta, ohartarazi zutenez, litekeena zen egoerak okerrera egitea.

Baldintza meteorologikoek hainbat energia-etete eragin zituzten eta baso-sute ugari eragin zituzten, hala nola Palisadesko sutea, Eatongo sutea, Sunset sutea eta Hursteko sutea.

Auzo batzuk urgentziaz husteak, bestetik, kaosa eragin du. Etorbide handi bat da Pacific Palisadeserako sarbide bakarra, eta han topo egin zuten ihesean zebiltzanek eta erreskate lanetara bidean zihoazen suhiltzaile eta poliziek. Bost kilometrorainoko auto ilarak eragin zituen horrek, eta, erakundeek jakinarazi zutenez, batek baino gehiagok autoa abandonatu zuen, eta oinez alde egin. Horiei giltzak jarrita uzteko eskatu zieten, ibilgailuak mugitu ahal izateko.

## Hildakoak eta zaurituak 
Gutxienez hogeita zortzi dira hildakoak. Asko dira ere bai zaurituak.

## Iruditegia 

Image:
PalisadesFire_fromDowntown.png|Palisadesko sutea Los Angelestik ikusita.
Palisades_Fire_(54254705864).jpg|Palisadesko sutea kostaldetik ikusita.
Hurst_Fire_from_Oakridge.jpg|Hursteko sutea.
2025_Palisades_Fire_Seen_From_Palisades_Drive_(cropped).jpg|Palisadesko sutea behetik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sutearen argazkiak *Berria* egunkarian.
* Urko Apaolaza: "Los Angeles hirigintza estentsiboaren zepoan: ehundaka etxe kiskali dituzte suteek", *Argia*, 2025/01/09.
Marino Alonso

**Marino Alonso Monje** (Fresno de la Ribera, Zamora, 1965eko azaroaren 15a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1998ra.

Lan eskerga egin zuen Miguel Indurainen taldekide gisa, azken honek Tourreko bost garaipenak lor zitzan. 

Profesional gisa lortu zituen lorpenik handienak Espainiako Vueltako bi etapa izan ziren, 1993an Avilan amaitu zen laugarren etapa eta 1994an ihesaldi luze baten ondoren, DYC Destilerietan amaitu zena.

Horretaz gain, 1989ko Murtziako Itzulia, 1994ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria, 1995eko Laudioko Sari Nagusia eta 1988ko Narancoko Igoera irabazi zituen. 

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1985**
* Loinaz Proba
* 2. Castellongo Itzulian
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mercedes Álvarez de Flores

**Mercedes Álvarez de Flores** (Bogota, 1859 – *ibidem*, 1950), jaiotzez **Mercedes Álvarez Hurtado** eta geroago **Mercedes Álvarez de Velasco** ere deitua, kolonbiar poeta eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Bogotan jaio zen 1859. urtearen amaieran, familia aberats batean, Mercedes Hurtado de Álvarez idazlearen alaba. 1880an Leónidas Flores abokatu eta politikariarekin ezkondu zen.

Poesia lan ugari idatzi zituen Kolonbiako hiriburuko prentsarako. Lehen idazlanak *El Diario de Cundinamarca* eta *El Rocío* aldizkarietan argitaratu zituen, Tegualda izengoitia erabiliz. Gainera, beste hainbat poema utzi zituen: *En la agonía*, *Tragedia*, Esther alabari eskainia, eta beste bat, Alfontso XII.aren heriotzari buruzkoa. Bere sormenak arrakasta izan zuen Kolonbiatik kanpo eta garai hartako beste idazle batzuen goraipamenak jaso zituen, Juan Valerarena eta Ricardo Palmarena barne.

Azken urteetan Bogotako kanpoaldera joan zen bizitzera, eta han ere idazten jarraitu zuen. Bogotan hil zen 1950ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terumi Tanaka

japoniar ekintzaile eta irakasle ohia da. Nagasakiko bonbardaketa atomikotik bizirik atera zen, eta ondorioz “Hibakusha” bat da. Japonian bonba atomikoa eta hidrogeno-bonba jasan duten pertsonen aldeko “Nihon Hidankyo” erakundeko idazkari nagusia da. Saitamango Niiza hirian bizi da.

## Hasierako urteak 
1932ko apirilaren 29an jaio zen Mantxurian, Txinan, garai hartan japoniarren okupaziopean, Mantxukuoko estatu txotxongilo gisa. Gerora haren familia Nagasakira joan zen bizitzera.

## Nagasakiko bonbardaketa atomikoa 
Tanakak 13 urte zituen Nagasaki bonbardatu zutenean, eta haren etxea hipozentrotik 3,2 kilometrora zegoen. Kristal batzuk jo zioten, baina ez zuen zauri larririk izan. Bonbardaketan aitona, bi osaba, izeba bat eta lehengusu bat galdu zituen. Berak pertsonalki erraustu zuen izeba inguruko zelai batean, bonbardaketaren ostean hainbat egunera hil ondoren.

## Gerraosteko ibilbidea 
Irakasle elkartua izan zen Tohoku Unibertsitateko ingeniaritza eskolan.

Tanakak barkamena eskatzeko esan zien AEBei Hiroshimako eta Nagasakiko bonbardaketa atomikoengatik. Desarmatze nuklearraren alde dago eta arma nuklearren erabilera inoiz ez dagoela justifikatuta dio, eta Ipar Koreako proba nuklearrak ere gaitzetsi ditu.

Gainera, bonba atomikoetatik bizirik atera direnen eta haien ondorengoen aurkako diskriminazioaren aurka hitz egin du.

2011ko Fukushima Daiichiren hondamendi nuklearraren ondoren, Tanakak eta Hidankyo elkarteak jada itzalita zeuden erreaktoreak eraisteko eskatu zuten.

Bonba atomikotik bizirik atera ziren beste pertsona batzuekin batera, Tanaka 2016ko maiatzean Barack Obama AEBetako presidenteak Hiroshiman eman zuen hitzaldian izan zen, baiezko erantzuna emanez gonbiteari, eta "zoragarria" zela goraipatuz, nahiz eta deitoratu zuen Obamak ezin izan zuela jarraitu mundu nuklear aske baterantz. Diskurtsoaren itzulpen bat irakurri eta edukia erabat ulertu ondoren, diskurtsoa goraipatu izanaz damutu zen, Obamaren hizkera abstraktua, esate baterako "zerutik eroritako heriotza" bezalako esaerak onartezinak zirelako, bonbardaketa AEBek nahita egindako ekintza izan baitzen.

Nihon Hidankyo 2017ko urtarrileko Batzar Nagusian iragarri zuen ekainean erretiratuko zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nihon Hidankyo - Japan Confederation of A- and H-bomb Sufferers Association
Aturrialdea

Aturri ibaiak mendebaldeko Pirinioetan du iturburua (hegoaldean) eta mendebalderantz Bizkaiko Golkoarekin (Ozeano Atlantikoa) bat egiten du, Gaskoiniako Landetako hegoaldean, 335 kilometroko bihurgunea deskribatuz. **Aturrialdea** (; gaskoieraz: ) Aturri ibaiak eta haren ibaiadarrek zeharkatzen dituzten lurraldeez osatzen dute, hau da, (hegoaldean) mendebaldeko Pirinioetatik eta haien piamonteetatik ozeanoraino (mendebaldean) eta Aturri ibaiaren arroaren eta Garona ibaiaren arroaren arteko mugaraino (uren banalerroa).

Eskualde batean biltzeko azterketa eta proposamenak, eskualde administratibo bat baino gehiago hego-mendebaldeko Frantziako eskualde natural osatzen du. Hainbat probintzia historiko biltzen ditu bere barnean, Aturri ibaiak edo bere ibaiadarrek lotuak, horien artean Ipar Euskal Herria, Bearno eta Bigorra, Landetako Aturrialdea. Bestalde, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitateak bere izen ofizialean darama eskualdea. Eskura dagoen dokumentazioari esker, "Aturrialdea" kontzeptua ikuspuntu geografiko, historiko, ekonomiko edo kulturaletatik zehaztu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bromazepam

**Bromazepama** konposatu organikoa da, C14H10BrN3O formula duena eta bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organobromatutzat har daiteke. Solido zuria da. 

Bromazepama botika gisa baliatzen da ezaugarri antsiolitikoak dituelako. Antsietatea tratatzeko usatzen da. Espainian *Lexatin* eta *Lexotan* marka komertzialarekin saltzen da eta Frantzian *Lexomil* markarekin. Pilula gisa hartzen da.

Beste bentzodiazepinak legez aisiadirako droga moduan ere kontsumitzen da.

## Sintesia 
Behean bromazepamaren sintesiaren eskema ematen da.

492x492px|Bromazepam synthesis
ezkerrera|thumb|Lexotan: 3 mgko pilulen kaxa

## Albo-ondorioak 
Bromazepamaren albo-ondorio ohikoenak logura, ataxia, oroimena nahastea eta zorabioak dira.

## Kontraindikazioak 
Bromazepama kontu handiz erabili behar da adineko pertsonekin, haurdunaldian, haurrekin, edari alkoholdunen edo drogren mende daudenekin  eta nahasmendu psikiatrikoak dituztenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eufemia Cabrera de Borda

**Eufemia Cabrera de Borda** edo **Eufemia Cabrera de Roa** (Bogota, 1842ko irailaren 3a – *ibidem*, 1915eko urtarrilaren 14a) kolonbiar poeta, idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Bogotan jaio zen 1842ko irailaren 3an, familia aberats batean. Garai hartako kolonbiar emakume idazle eta poeta garrantzitsu askok bezala, La Merced ikastetxean ikasi zuen. Lehenengoz José Joaquín Borda historialariarekin ezkondu zen, eta bigarrenez Jorge Roarekin.

Priscila Herrera de Núñez, Herminia Gómez Jaime, Concepción Jiménez de Araújo, Ester Flórez Álvarez eta Julia Jimeno de Pertuzekin batera, mendearen amaierako idazle deiturikoen taldeko kidea izan zen. Bere artikuluen kalitatea ez zen bere garaikide gizonezko egileenen oso bestelakoa. Ondoren, *La Biblioteca popular*rerako edukia biltzean parte hartu zuen Jorge Roa bigarren senarrarekin batera. 1881era arte, La Merced nesken ikastetxeko zuzendaria izan zen. Jaioterrian hil zen 1915eko urtarrilaren 14an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Río de Oro (Melilla)

**Río de Oro** Afrikako iparraldean dagoen Melilla hiri autonomoko ibai nagusia da.
## Historia 
Río de **Melilla** edo **Río de la Olla** deitzen zen, eta Río de Oro terminoa agertzen zen José Frías alkaidearen Plaza eta Zelaiaren deskribapenean, Espainiako Biztanleria Orokorreko Estradaren arabera, urre pinta batzuk sortzen zituzten, Santa Barbara inguruan itsasoratzen zirenak . mendera arte, Jorge Paludismoarekin, Sanduzelai Zelaira hurbildu zen arte.
Jose Herrera ingeniariak ibaiaren ibilgua desbideratzea proposatzen du, 1871ko abenduaren 22tik 1872ko otsailaren 23ra bitartean egindako lana, ura lehen aldiz maiatzaren 7an igaroz.

## Deskribapena 
Marokoko Gurugú mendian jaiotzen da, non Meduar izena duen, hiriaren hego-mendebaldean, eta San Lorenzo eta Los Carabos hondartzen artean itsasoratzen da, Melillako badian. 

Lehor egoten da ia urte osoan, eta euria etengabe egiten duenean baino ez du hartzen emaria. 2008ko urriaren 26an, adibidez, Melillako hesia bota zuen behera, eta Río de Orok eta haren errekek gainezka egin zuten. Ondorioz, Melillako hesitik hurbil dagoen presa txiki bat suntsitu zen, Nano ibaian. SO-NE gutxi gorabeherako ibilbidea du eta ezkerretik Tigorfaten errekak, Heriotzaren altxonbidea, Nano ibaia eta Cabrerizas sakana hartzen ditu. Eskuinetik Farhana eta Sidi-Guariach errekak hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aturrialdeko Landak

**Aturrialdeko Landak** Landak departamenduko hegoaldeko lurraldeez osaturik eskualde naturala da, Gaskoiniako Landetatik bere paisaiagatik eta ekonomiagatik berez bereizten direnak.

## Deskribapena 
Eskualde hau Pirinioaurreko tolesturatan zabaltzen da, Aturri ibaiaren behealdeko ibilgua zehazten duena. Haran eta lautada txiki emankorrez osaturik dago. Aturrialdeko Landak osatzen duten eskualdeak honakoak dira:

Aturriren hegoaldean,
* Ortherri (Peirahorada inguruan)
* Chalosse (Aturri, Gabas eta Bearnoaren arteko eskualde zabala)
* Tursan (edo Airais), Gabas eta Aturri arteko eskualde ardogilea, Aire-sur-l'Adourren hegoaldean kokatua.

Peirahorada hiria, bere kantonamendua Ortherria delarik, Paue eta Oloroeko uhaitzek bat egiten duten tokia da, "Uhaitz batuak", Aturrirekin bat egiten duena Chalosseren hego-mendebaldeko mugan.

Aturri iparraldean,
* Maremne
* Seinautze
* Pays de Gosse (Seinautze eta Aturri artean, Ahurti parean)

Maremne (Soustonseko errekatik La Venaraino) Marensin hegoalderaino hedatzen da eta bere antza du. Hegoalderago, Seinautze (Ozeano Atlantikoaren ertzean) eta Pays de Gosse Aturri ibaiak osatzen duen bihurgunean daude.

Landa Txikiak (non Mont-de-Marsan departamenduko prefektura dagoen) ere Aturritik hurbil daude, hegoaldetik, Chalosse (Akize azpiprefeturaren egoitza) eta Tursanen parean. Akize eta Mont-de-Marsan dira Landetako eta Aturrialdeko Landetako bi hiri nagusiak.

Midou eta Douze ibaiek Landa Txikiak zeharkatzen dituzte. Mont-de-Marsanekin bat egin eta Midouze osatzen dute. Hau Aturri ibaiaren ibaiadarra ere bada (eskuinaldetik) Tartasetik baino zertxobait aurrerago; bilguneak Landa Txikietako hego-mendebaldeko muga eratzen du.

Tokiko hitz erabilgarrien artean, aipa ditzagun:
* «*barthe*» (fem.): «lautada alubial uholdegarria erreketan zehar»; Vincent Foixen hiztegiak bereziki Aturritik Pays de Gossera doazen lursailei deitzen zaiela «*barte*» edo «*barthe*» gaineratu zuen. «*Barthe*»arentzat urez bete daitekeen lur zentzu hori Aturrialdeko Landetako herriek berezkoa dute, Akizetik behera.
* «*boucau*» = "bokale" (eta «*bouque*» = "aho") gaskoieraz (Vincent Foixen hiztegia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indalecia Camacho

**Indalecia Camacho Rodríguez de Lago** (Tunja, 1815 – Bogota, 1896ko uztailaren 8a) kolonbiar poeta izan zen.

## Bizitza 
Indalecia Camacho Lago 1815ean jaio zen Tunjan, Kolonbiako Boyacá departamenduan. José Joaquín Camacho abokatu eta politikariaren eta Marcelina Rodríguez de Lago Castilloren sei seme-alabetatik laugarrena zen. Silveria Espinosa de Rendón poetaren ezkonahizpa zen. Camacho garai hartako aitzindarietako bat izan zen, eta bere poemak hainbat bilduma eta antologiatan agertu ziren, hala nola *La Guirnalda* (1855). Harrera ona izan zuen garaikideen artean.

1869an, Camachok ikusmena galdu eta pobrezian erori zen. Hori dela eta, Kolonbiako gobernuak, egoera hori konpontzeko eta aitaren exekuzioa konpentsatzeko, poetari 20 pesoko pentsioa urtero ematea erabaki zuen. Camacho Bogotan hil zen 1896ko uztailaren 8an, 81 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landa Txikiak

**Landa Txikiak** (; gaskoiz: ) Gaskoinako Landetako eskualde bat da. Alde batetik Landa Handia eta Armagnac eta, bestetik, Chalosse arteko trantsizio-herrialdea da.

## Deskribapena 
Eskualde horren barruan, honako eremu hauek bereizten dira:
* Pays de Marsan (Midouze ibaiak zeharkatzen du)
* Gabardan ekialderago.

Hiri nagusia Mont-de-Marsan izango litzateke, Landetako departamenduko hiriburua.

## Hidrologia 
Aturrik Landa Txikiak hegoaldetik bustitzen ditu (Chalosse eta Tursan aldera); gero, mendebalderantz jotzen du Tartas ingururaino.

Midou eta Douze ibaiek eskualdea zeharkatzen dituzte, eta Mont-de-Marsanen elkartzen dira, Midouze ibaiadarra osatuz. Hau, Tartas zeharkatu baino zertxobait gutxira, Aturriren ibaiadar bilakatzen da.

## Hizkuntzak 
Frantsesa hizkuntza ofiziala da, herritar guztiek hitz egiten eta ulertzen dutena.

Itsasaldeko gaskoi edo, tokiko hizkeran, *parlar negre* edo *parlar negue* (ahoskera: ), hau da, «mintzaira beltza», ekialderago eta iparralderago mintzatzen den *parlar clar* («mintzaira argia») delako gaskoi aldaerari kontrajarria, Aturrialdeko Landetako eskualde askotan hitz egiten den aldaera da, tartean Landa Txikietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thal

**Thal** honakoa izan daiteke:
* Thal (Austria Beherea), Austria.
* Thal (Estiria), Austria
* Thal (Sankt Gallen), Suitza.
* Thal basamortua, Pakistan.
Juana Manuela Laso de Eléspuru

**Juana Manuela Laso de Eléspuru**, jaiotzez **Juana Manuela Laso de la Vega y de los Ríos**, (Tacna, 1819ko abenduaren 25a – Lima, 1905eko apirilaren 9a) perutar idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Benito Laso de la Vega kazetari, poeta eta politikariaren eta Juana Manuela de los Ríosen alaba eta Francisco Laso margolariaren arreba, Tacnan jaio zen eta Liman ikasi zuen, aitaren zuzendaritzapean. Oso gaztetan erakutsi zuen literatutarekiko zaletasuna. Bestalde, neba gazteagoari lagundu zion bere bokazio artistikoa betetzen.

1839ko maiatzaren 8an, Norberto Eléspuru sarjentu nagusiarekin ezkondu zen. Juan Norberto Eléspuru militar eta politikariaren ama zen.

Etxeko lanak sorkuntza literarioarekin tartekatu zituen. *La Alborada*, *El Correo del Perú* eta *El Perú Ilustrado* aldizkarietan kolaboratu zuen. Club Literario, Círculo Literario de Arequipa eta Ateneo de Lima elkarteetako kide aktiboa izan zen, baina 1886an alargundu zenean, bizitza soziala eramaten ez jarraitzea erabaki zuen.

## Lanak 
* *Amor a la libertad* komedia. 1851ko abenduaren 9an estreinatu zen, Ayacuchoko guduaren urteurreneko ospakizunetan.
* *El deseo de figurar* haurrentzako antzezlana (1874), *La Alborada* astekarian argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chappe dorrea (Ziburu)

**Ziburuko Chappe dorrea**,  chappe telegrafo dorre moduan erabili zen dorre moderno bat da. 

Lauki itxura dauka eta lau hegaleko teilatua. Bordagaineko dorre ondoan da, eta "Chappe telegrafo optiko" moduan baliatu zen Bordele eta Pausu artean komunikatzeko. Sei urtez baliatu zen, 1847 eta 1853 artean. Chappe motako komunikazio sistemaren arazoa zen eguraldi ona egiten zuenean baizik ezin zela erabili eta Morse kodea  baliatzen zuten telegrafo elektrikoak ordeztu zuen Claude Chappek asmatutako komunikazio sistema optikoa. 

Chappe delako komunikazio egituran, urrunetik ikusten ahal ziren keinu moduko hedatzen ziren beso higikorrak zituen tresna bati esker. Chappe dorreak elkarrekin zortzi bat kilometrora izaten ziren. Bordagaineko hortik hurbilen zeuden, Getariako elizaren ondoan eta Urruñan, Pausuko patarraren kaskoan zegoena, Teilatubaita baserrian. Telegrafo elektrikoak Chappe sistema optikoa ordeztu zenena, tresneria desmuntatu eta dorrea saldu zen.  Ziburuko hau, Roustan koronelak erosi zuen eta etxebizitza gisa erabiltzeko obrak egin. Roustan familiak jende ezaguna aterpetu zuen dorrean, hala nola, Orson Welles zine zuzendaria.
erdian|thumb|Chappe "semaforoa" (semaphore) edo telegrafoaren erakustaldia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  (2016) "La tour Chappe de Ciboure". *La tour Chappe de Ciboure. La Mémoire du Pays Basque*
Manuela Antonia Márquez

**Manuela Antonia Márquez y García Saavedra** (1844–1890) perutar idazle, poeta, musikagile eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza 
Arte ederretan nabarmena zen familia batetik zetorren. Luis eta José Arnaldo Márquez perutar idazle ezagunen arreba zen.

Limako Sagrados Corazones Belén ikastetxean ikasi zuen. Bere artikulu eta poema asko Peruko aldizkarietan argitaratu zituen, hala nola *El Correo*, *El Cosmorama* eta *La Alborada*, izengoiti bat erabiliz. Gainera, *La novia del colegial* Peruko lehen zarzuela dramatikoaren egilea izan zen.

Delia Castro Márquez idazlearen ama, Serafina Quinteras idazlearen amona eta Blanca Varela poetaren birramona zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
António Zambujo

**António José Rodeia Zambujo** (Beja, 1975eko irailaren 19a) portugaldar musikaria da. 

## Biografia eta ibilbidea 
António Zambujo Bejan jaio zen, Alentejo Beherean, 1975eko irailaren 19an.

Bere familiaren historia eta jatorria dela eta, txikitatik egon da lotuta Alentejoko kantu tradizionalarekin eta, oro har, musikarekin. 8 urterekin hasi zen Klarinetea ikasten, Alentejo Behereko Kontserbatorioan debuta eginez. Txikitatik ere Fadoari lotutako izenek liluratu zuten, besteak beste, Amália Rodrigues, Alfredo Marceneiro eta João Ferreira-Rosak.

16 urterekin Lisboara joan zen bizitzera, musikan aurrera egiteko. Mário Pacheco portugaldar gitarra- konpositoreak Alfamako Clube do Fado-n jotzera gonbidatu zuen.

Handik gutxira, 2000. urtean, Filipe La Feriak zuzendutako "Amália" musikalaren aktore taldean sartu zen Teatro Politeama-n. Musikal honetan Francisco da Cruzen papera egin zuen, Amáliaren lehen senarrarena.

2002an bere lehen lana ("O Mesmo Fado") argitaratu zuen Ocarina argitaletxeak. 

"Fadoko ahots berri onenaren" saria ere irabazi zuen.

2004an Sr. Vinho fado etxean hasi zen abesten. Eta Portugalgo kontzertuez gain, aldizka, Toronto, Paris, Sarajevo edo Zagreb bezalako hirietan aritu zen .

2006an Amália Rodrigues saria jaso zuen "Gizonezko Fado abeslari onenaren" kategorian eta Calouste Gulbenkian Fundazioak Londresko Atlantic Waves Festival-era gonbidatu zuen. Hurrengo urtean "Outro Sentido" kaleratu zuen. Ondoren, "Guia" (2010), "Quinto" (2012), "Lisboa 22:38 - Ao Vivo no Coliseu" (2013), Rua Emenda (2014), "Até Pensei Que Fosse Minha"  (Chico Buarqueri omenaldia, 2016), "Do Avesso" (José Afonso Sariaren irabazlea, 2018), "Voz e Violão" (2021) eta "Cidade" (2023) diskoak etorri ziren.

2015eko ekainaren 9an Aníbal Cavaco Silvak (Portugalgo Errepublikako XIX. presidenteak) Henrike Infantearen Ordenako komandante izendatu zuen. 

Gaur egun, oso abeslari ezaguna da Brasilen. Herrialde horretako abesti askoren bertsioekin arrakasta izan zuen eta Roberta Sá, Chico Buarque de Holanda, Ney Matogrosso, Ivan Lins eta Zé Renato bezalako abeslari brasildarrekin emanaldiak izan zituen. Galiziako artistekin ere maiz agertzen den abeslaria da, hala nola Uxía edo Xosé Manuel Budiñorekin, baina baita Galizian bizi diren beste herrialde batzuetako artistekin ere. Adibidez, Paulo Silva edo Sérgio Tannus brasildarrekin, edo baita Aline Frazão angolarrarekin ere .

2019an RTP1eko *The Voice Portugal* programako tutore bihurtu zen. Urte berean, "Sem Palavras" abestia Portugeseko abesti onenaren Latin Grammy sarirako izendatu zuten.

### Bizitza pertsonala 
António Zambujok bi seme ditu: Diogo, 1999an jaioa eta João, 2010ean.

## Diskografia 
* *O mesmo Fado* (2002)
* *Por meu Cante* (2004) CDa
* *Outro Sentido* (2007) CDa
* *Guia* (2010) CDa
* *Quinto* (2012) CDa
* *Lisboa 22:38 - Ao Vivo no Coliseu* (2013) CDa
* *Rua Da Emenda* (2014) CD 
* *Até Pensei que Fosse Minha (2016)* (CD), non Chico Buarqueren abestiak interpretatzen dituen 
* *Do Avesso* (2018) CDa
* *Voz e Violão* (2021) CD 
* *Cidade* (2023) CD 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Rohan Browning

**Rohan Browning** (Crows Nest, 1997ko abenduaren 31) - atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Bruce

**Bill Bruce** (Adelaide, 1923ko uztailaren 28a - 2002ko abuztuaren 1a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silveria Espinosa de Rendón

**Silveria Espinosa de los Monteros y Dávila**, ezaguna **Silveria Espinosa de Rendón** izen laburraz (Sopó, Kolonbia, 1815eko ekainaren 20a - Bogotá, 1886ko abuztuaren 16a) XIX. mendeko kolonbiar poeta eta kazetaria izan zen**.**

## Bizitza 
1815eko urtarrilaren 20an jaio zen Zamora etxaldean, Sopó udalerrian (Cundinamarca), eta Bogotan hil zen 1886ko abuztuaren 16an. Bere familiak "La Imprenta Granadina" zuen, 1776an Manuel Antonio Flórez Erregeordeak argitalpen ofizialetarako izendatu zuena.

Jatorri aristokratikoa zuen, eta Bruno José Espinosa de los Monteros y Pozo eta María Antonia Dávila y Novoaren alaba zen. Jose Maria Rafael Camacho y Rodriguez del Lagorekin egon zen ezkonduta, eta alargun geratu zen. Geroago, Telesforo Sánchez Rendón Callejasekin ezkondu zen, eta haren izena hartu zuen poeta gisa.

Santa Fe-ko giro intelektualean hezia, gaztetatik interes handia erakutsi zuen literaturan eta poesian. Familiaren gertuko solasaldi intelektualetan bere lehen olerkiak errezitatu eta argitaratu zituen. Laster, bere poesiak lagunartea gainditu zuen eta *La Guirnalda*, *El Papel Periódico Ilustrado*, *La Caridad* eta *La Lira Granadina* bezalako egunkari nazionaletan argitaratu zuen.

Europan errekonozitutako lehen poeta kolonbiarra izan zen, baita argitaratutakoa ere. Pertsona debotoa eta erlijiosoa izanik, 1850eko *"Lágrimas y recuerdos"* liburuan Jesuitak kanporatu zituztelako tristura eta elizarekiko hurbiltasuna adierazi zituen, bere poema askotan kultura erlijiosoan inspiratuz. Manuel Bretón de los Herrerosek komediak idazten zituzten emakume espainiarrei egindako kritikari erantzuteko emakumeak idazle izan zitezen ere babesa adierazi zuen bere poema batean ironiaz eta umorez:

## Lanak 
* *Lágrimas y recuerdos* (1850), Bogota: Espinosa inprimategia.
* *Damuak eta kontsolamenduak gure Jaun ohoragarri Jaunaren erbestean. Manuel J. de Mosquera (Pesares i consuelos en el destierro de nuestro dignísimo prelado Sr. D. Manuel J. de Mosquera*)  (1852) Bogota: Espinosaren inprenta.
* *En la cartera de una amiga*, (1856) Albuma: egunkari literarioa, zientifikoa eta albistegia 3 (ekainak 8): 25-26.
* Bogotako Santafé elizbarrutiko Kontziliar Mintegia berrezartzearen ereserkia, (1856) Katolizismoa 4.190 (urtarrilak 18): 386.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sokari Douglas Camp

**Sokari Douglas Camp** (Buguma, Nigeria, 1958) egiten dituen altzairuzko eskultura izugarriengatik da ezaguna. 1980ko hamarkadaren amaieratik, hainbat kontinentetan egon da ikusgai. Britainiar Inperioaren Ordenako (CBE) komandadore ohoratua izan zen 2005ean.

## Biografia 
Nigeriako Buguma hirian jaio zen, Nigerreko Deltako kalabari hiri batean. Bere koinatuak, Robin Horton antropologoak, hazi zuen. Oaklandeko (Kalifornia) California College of Arts and Crafts-en ikasi zuen artea, 1970eko hamarkadaren amaieran, eta, gero, Londresko Central School of Art and Design-en, 1980tik 1983ra, eta Royal College of Art-en 1983tik 1986ra.

Altzairua lantzen du, eta hiru dimentsioko altzairu soldaduzko eskulturak egiten ditu, askotariko materialak konbinatuz, kalabari-ondarean eta Afrikako kulturaren beste alderdi batzuetan inspiratuta. Washingtongo Arte Afrikarraren Museo Nazionalarekin eta Smithsonian Institutionekin lan egin izan du, baita British Museumekin ere. Bere lan batzuk museo horietako bilduma iraunkorretan daude. Bere eskulturak Europako beste erakunde batzuetan ere badaude, hala nola Britainia Handian eta Japonian, baita mundu osoko bilduma pribatuetan ere. Mundu osoan erakutsi izan du, besteak beste, Austrian, Britainia Handian, Kuban, Frantzian, Alemanian, Herbehereetan, Japonian, Sizilian, Hegoafrikan, Espainian eta Estatu Batuetan. Bere erakusketa pertsonalen artean ezagunenak hauek dira: *Spirits in Steel — The Art of the Kalabari Masquerad* New Yorkeko Natur Historiaren Amerikar Museoan, 1998 eta 1999an; eta *Imagined Steel* Manchesterreko The Lowry Zentro Artistikoan, ondoren Llandudnoko Oriel Mostyn galerian, Cirencesterreko Brewery Art Centren eta Derbyko Derby Museum and Art Galleryn aurkeztu zena, 2002an eta 2003an.

Memorialaren edo eskultura publikoen eskaera ugari jaso ditu, Ken Saro-Wiwari eskainitako *Living Memorial* delakoa barne. 2003an, bere proposamena *N-O-War No-O-War-R* finalista izan zen Trafalgar Squareko laugarren zutaberako.

Bere lana 2015ean nabarmendu zen *No Colour Bar: Black British Art in Action 1960–1990* erakusketan, Guildhall Art Galleryn. 2016an, *Primavera* izeneko erakusketa aurkeztu zuten Londresko October Galleryn.

### Bizitza pertsonala 
Alan Camp arkitektoarekin ezkonduta dago, eta Londresen bizi izan da urte luzez.

## Sariak 
[thumb|370x370px|*Fest für Neptun* eskultura [Bonn|Bonnen]]

* 1981 Amy Sadur Friedlander Prize
* 1982 Saatchi and Saatchi Award
* 1983 Henry Moore Fundazioaren beka
* 2000 Commonwealth
* 2005 Commander of the Order of the British Empire (CBE)
* 2006 Honorary Fellow of the University of the Arts London

## Erretratuak 
2006an, Sal Idrissek Sokari Douglas Campi ateratako argazki bat National Portrait Galleryren bildumaren parte da. 2013an, 2009ko terrakota bat erakutsi zen *Sculpture Series Heads - Contributors to British Sculpture* erakusketaren parte gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sokari Douglas Camp biography at the British Museum.
* Sokari Douglas Camp at Peter Herrmann Gallery.
Russula solaris

**Russula solaris** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula albocitrina*, *Russula farinipes*, *Russula pectinata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Tamaina ertainekoa, guztiz garatuta dagoenean 5 cm-ko diametroa gainditu dezake, baina inoiz ez da 10 cm-ra iristen, hasieran globo itxura samarrekoa, gero ganbila eta zabaldua amaieran eta erdian depresio ez oso nabarmena ere aurkez dezake. Bere kolorea aldatu egiten da eguraldi baldintzen arabera, hori-arrautza kolorekoa erdialdean, baina zurbiltzen ertzerantz, eta ia zurixka bihur daiteke. Kapelaren azala apur bat likatsua izan daiteke euriarekin, distiratsua eta partzialki bereizgarria, izaera hau ere aldakorra izanik. Ertza nahikoa nabarmen ildaskatua.

**Orriak:** Adnatuak, zuriak gaztetan, zahartzean pixka bat krema-okre samarrak bihurtuz. Gaztetan nahikoa estu, baita urkilatuak ere, eta elkarri lotuta egon daitezke.

**Hanka:** Kapelarekiko neurri proportzionala duen oina eta kolore zurikoa, adinarekin okrez zikindu daiteke. Pruinadun samarra, lodiera irregularrekoa bere zati ezberdinetan, zabalguneekin.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuria, oinean harroa denborarekin eta hauskorra kapelan. Bere zaporea biziki garratza da eta usaina oso desatsegina, kloratuaren eta ozpinaren artekoa.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Gutxi ezagutzen den Russula bat da, kapela horixkatik zurixkara doan kolorekoa, orri urkilatuak eta usain eta zapore desatseginak dira bere ezaugarriak. *Russula raoultii* da antzekoena, ahulagoa da eta sagar usaina du. *Russula violeipes* horia denean ere, oso antzekoa da, oina morez bihurtzen bada zalantzak argituko dituen arren, eta esporen kolorea dezente aldatzen da. Badira beste *Russula* hori batzuk ere, baina esporak okre kolorekoagoak edo horixkak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan goiz agertzen da, nahiz eta udazkenean ere hazten den. Oso espezie arraroa da alde hauetan, pagadietan eta hariztietan hazten da. Normalean bakarrik edo ale gutxiko taldeetan agertzen da, eta ez da oso emankorra.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kaukasoa, Turkia, Iran, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitasun kapitala

[thumb|[Karmele Jaio]]
***Maitasun kapitala*** 2023an Karmele Jaiok plazaratutako eleberria da. "Nobela-entsegu" hitzekin definitu du Mikel Asurmendik eleberria, egileak argumentua gai asko plazaratzeko erabili izan baitu. Egilearen hitzetan «Iruditzen zait fikzioak ere laguntzen digula normaltasunak estaltzen dituen gauza asko ikusten edo azaleratzen». *Berria* irakurleen bozketan 2023ko gogokoena aukeratu zuten.

## Gaiak 
Asko dira liburuan azaltzen diren gaiak eta galderak. Jaioren hitzetan «Harremanak izateko modua alda daiteke, baina emakumeek eta gizonek duten rola aldatu al da? Nola maitatzen ari gara?». «Esango nuke nobela gonbidapen bat ere badela, irakurleak bere buruari zera galdetzeko: zure maitasunean, zuk maitatzeko duzun modu horretan, zer ezkutatzen da? Zer dago zure maitasun horren azpian?».

## Argumentua 
Bere maitalea izandako Martinen hiletan dago Olga. Bertan gogoratzen du berarekin bizi izandako pasio sutsua, gizonak duela urtebete utzi zuen arte. Oroitzapenetan murgilduta, Martinekiko bere mendekotasun emozionalaz ohartzen da, eta horrek agerian uzten dio, bere burua emakume aske eta ahaldundutzat bazuen ere, maitasunarekin beti izan duen kontraesana. Aldi berean, tesi bat zuzentzen dabil Olga irakaslea, emakumeei maitasuna euren bizitzako erdigunea izaten erakutsi zaien moduan sakontzen duena, horretarako Artearen eta Literaturaren historiako zenbait lanetan oinarrituz. 

Emakume ahaldundua eta kontzientziatua izan arren, liburuko protagonista bere bikotekideak abandonatzen duenean pott eginda geratzen da, eta galdera sortzen da orduan: zer da maitasuna gure bizitzetan? Nola konfiguratu gaituzte, beste alor guztietan pertsona independenteak izan arren, harreman sentimentaletan hain menpeko eta zaurgarri izateko?

Pertsonaiek bizitako esperientziak eta bateko nahiz besteko artistek piztutako gogoetak tartekatuz, nobela anbiziotsu bat osatu du Karmele Jaiok, arin irakurtzen dena baina arrasto sakona uzten duena, nor bere buruari begira hausnarketara bultzatuz. 

## Protagonista 
Olga da kontakizuneko protagonista, Arabako Campuseko kultura zuzendaria, eta urte betean biziko duen harremanaren oldarra pairatuz, bere hankaperatzearen bidera eramaten gaitu idazleak bikainki. Unibertsitatea eskena den arren, Olga, irakaslearen bizipenen deskribapenek agintzen dute narrazio osoan zehar.

## Fitxa teknikoa 
* Egilea: Karmele Jaio Eiguren
* ISBN: 978-84-1360-360-5
* EAN: 9788413603605
* Argitaletxea: Elkar
* Edizio urtea: 2023
* Orriak: 240
* Tamainua: 215x140

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuari buruzko elkarrizketa EITBn.
* Hedabideetako kritikak armiarma.eus atarian
** Maitasun kapitala, M. Asurmendi, *blogak.eus*, 2024-03-10
** Maitasun kapitala, J. Jimenez, *Gara*, 2024-02-18
** Maitasun kapitala, A. Alvarez Uria, *Argia*, 2024-01-21
** Maitasun kapitala, I. Majuelo, *Berria*, 2023-12-24
* Liburu-solasaldirako deia. Liburuan kapitulu-bukaeretan azaltzen diren aipuak ikusteko estekak (plazaragoaz.eus, 2025-01-16)
Caste de Murols

**Caste (Gastone) de Murols** (? - 1172ko ekainaren 20a) Ospitaleko Zaldunen 6. Maisu Handia izan zen 1170etik hil zen arte.

Murolseko familia batekoa zen. Ospitale Ordenako diruzaina izan zen 1163-1166tik Maisu Handia aukeratu zuten arte. Gilbert d'Assaillyk 1170ean izendatu zuen oinordeko. Zaldunen zati batek bakarrik onartu zuen hautaketa, eta disidenteek Rostang hartu zuten buruzagitzat. Lehen aldiz, Ordenak zatiketa bat jasan zuen, eta bi urte geroago Murolsen heriotzarekin amaitu zen.
Claudia María Torralba Rubinos

**Claudia María Torralba Rubinos** (Bilbo, Bizkaia, 1995eko otsailaren 24a) algortarra Itzulpengintza eta Interpretazioan graduatua da (UPV/EHU) eta Euskal Hizkuntzalaritzan eta Filologian doktorea (UPV/EHU). Gaur egun itzultzaile-interprete lanak egiten ditu Bizkaiko Batzar Nagusietan. 2021etik Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko (EIZIE) Zuzendaritza Batzordeko kidea da.

## Ibilbide akademikoa 
UPV/EHUn egin zuen Itzulpengintza eta Interpretazioko Gradua (2013-2017). Bikaintasunez graduatu zen eta Gradu Amaierako Sari Berezia jaso zuen. Gerora Interpretazioko Zientzien Masterra (2018) egin zuen Heriot-Watt Unibertsitatean (Edinburgo, Eskozia) eta Terminologiako Masterra (2022) Pompeu Fabra Unibertsitatean (Bartzelona).

## Ibilbide profesionala 
2018tik 2021era UPV/EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailean irakasle elkartu eta itzultzaile eta interprete autonomoa izan zen. Ondoren, Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa Sailean aritu zen lanaldi osoan irakasle lanetan (2021-2023). Gaur egun, Bizkaiko Batzar Nagusietako itzultzaile-interpretea da.

## Ikerketa 
Euskal Hizkuntzalaritzan eta Filologian doktorea da, Bikain Cum Laude (UPV-EHU). 2024ko apirilaren 26an defendatu zuen doktore-tesia *Aldibereko interpretazioa eta Eusko Legebiltzarreko diskurtsoa: enuntziatu parentetikoen eta modalizazioaren azterketa corpus elebidun eta hirukoitz batean* izenburupean.  
ezkerrera|thumb|2024-10-24 UEUren Akademiatik Plazara saioa. Ezkerretik eskuinera: Maite Luengo Aguirre, Xabier Arraztoa Lazkanotegi, Ivan Gomez Lopez, Claudia Torralba Rubinos, Ane Portillo Blanco, Irati Mendia Garcia eta Ana Zubiaga Elordieta

## Dibulgazioa 
UEUk ikertzaile gazteen ikusgarritasuna areagotzeko eta dibulgaziora begira sortutako Akademiatik Plazara saioan   parte hartu zuen 2024an. Aurretik 2021eko  eta 2023ko  Ikergazte Nazioarteko Ikerketa Euskaraz kongresuetan parte hartu du eta baita 2024ko Txiotesia lehiaketan ere . Horretaz gain, 2024ko Udako Ikastaroetako Hizkuntzalari Euskaldunen VII. Topaketetan ere komunikazioa aurkeztu zuen  . 2023tik *31 eskutik* talde-blogeko eskuetako bat ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Slop

[thumb|"Jesukristo [Otarrain|otarraina"  The Guardianek slop adibide gisa erabilia.|280x280px]]***Slop*** hitza neologismo bat da, adimen artifizial sortzaileak sortutako eduki kaskarra definitzeko. Hala nola *spam*-a e-postaren munduko zaborra dela esan izan den, AA sistemekin sortzen den eduki asko ere zabortzat jotzeko termino bat da *slop*-a.

Kantitatea kalitatearen gainetik lehenesten duten adimen artifizialeko ereduek sortutako edukiaren ugaritze masiboa izendatzeko sortu zen terminoa. Eduki horiek, alferrikako informazioko plataformak betetzeaz gain, kalitatezko edukietarako sarbidea oztopatzen dute, erabiltzaileek bilaketa-motorretan eta sare sozialetan edo Interneteko informazio iturrietan duten konfiantzan oker eraginez.

Terminoak ez luke barne hartuko adimen artifizialarekin sortutako edozein eduki, baizik eta giza ikuskapenik gabe automatizatua izan dena eta nolabait monetizazioa helburu duena, webgune batera egindako bisitak puztu, jarraitzaileak erakarri, edo beste era batean sormenez eta gizakien lanaren bidez edukiak sortu beharrean, alternatiba erraz batera jo denean.

## Historia 
Terminoaren lehen zabalkundea Simon Willison garatzaileari egozten zaio, Tech Times hedabidearem arabera. baina fenomenoaren deskribapenak ikusi dira lehenagotik, slop hitza erabili ez arren.

Hern eta Milmok bereziki SPAM fenomenoarekin lotu zuten slop-a: hala nola posta elektronikoko postontzietan eduki gogaikarri pilatzen den, slop-a ere pilatzen doa Internet orokorrean, eta bien hazkundearen motiboa ez da erabiltzaileen premia eta kontsultei erantzuteko balio duelako, baizik eta arreta masiboki desbideratzeko gauza direlako, monetizazio helburuekin. Slop edukien hazkundeak eraman du jende asko pentsatzera, adimen artifizialeko sistemak hauek hutsalak direla, edukiak automatikoki sortuz, testuak zein irudiak izan, edozein emaitza ematen dutelarik, erabiltzaileei ahaleginak eta denbora xahutzeko baizik ez dutela balio. Beste adibide batzuek automatikoki sortutako albiste faltsuak edo betegarri hitsak dira, biralki zabalduz klikak sortzea dutenak helburu (edo desinformazioa zabaltzea ere), eta baita irudi faltsuak edo zentzugabeak, hala 'Shrimp Jesus'-en kasu birala, *Jesukristo otarraina*. 2024ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen kanpainan, PPk euskal txapelaren inguruko adimen artifizialeko irudi absurdoak pilatzen zituen bideo bat atera zuen adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaida Muñiz y Más

**Adelaida Muñiz y Más** (? – Málaga, 1906ko urriaren 2a) espainiar antzerkigile, poeta, kazetari eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza 
XIX. mendean jaio zen. *Revista Teatral* (Cádiz, 1898) aldizkariko kolaboratzailea izan zen. Julio Cejador y Fraucaren esanetan, batez ere antzerkigile gisa ezaguna izan zen Madrilen. Cejador berak data (1887) eta adina (hamabost urte) aipatzen ditu. Bere antzezlan ugari antzokian estreinatu ziren, «oraindik gaztea zela».

## Lanak 
* *Cambio de cartas* (1877).
* *La herencia de Tenorio*, komedia. 1892ko azaroan estreinatu zen Alfontso Printzearen Antzokian.
* *Nada*, komedia (1895)
* *Roja y gualda* (1897)
* *Maruja*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plater sakon

**Plater sakona** edo "*chacona*" (Larramendiren arabera), ***mancerina***, ***macerina*** edo ***trembleusse*** izenekoa plater bat zen erdian euskarri biribil bat zuena, txokolate beroa zeraman oin eta helduleku gabeko kikarari eusteko erabiltzen zena. Normalean zeramikazkoa zen (portzelanazkoa batik bat), baina metalezkoa ere izan zitekeen. 

Jatorrian, erdiko euskarria erditik moztutako kuia edo koko bat izan ohi zen. Behe partea, plater bat zen, txokolatean busteko bizkotxo edo ogia ipintzeko erabiltzen zena. 

Lehen aldiz, baxeraren elementu hau 1640an deskribatu zuena Pedro de Toledo y Leiva, Mancerako markesa eta Peruko erregeordea (1639-1648) izan zen eta Europara zabaldu zen ordutik aurrera (Txinan baziren antzeko ontziak tearentzat). Gaztelaniazko izena Mancerako markesaren izenetik eratorri zen hori dela eta, dirudienez: ‘mancerina’/’macerina’ (frantsesez ‘trembleuse’ deitu arren).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rafa Gorrotxategiren txokolatearen museoaren bilduma