Filipe II.a Espainiakoa

'*Filipe II.a Gaztelakoa *Zuhurra*** edo **Filipe I.a Portugalgoa*' (Valladolid, 1527ko maiatzaren 21a - El Escorial, 1598) 1556-1598 bitartean Espainiako erregea eta 1580-1598 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Horrez gainera, Maria I.a Ingalaterrakoarekin ezkondurik egon zen urteetan (1554-1558), Ingalaterra eta Irlandako errege ezkontidea izan zen.

Bere garaian izugarri zabaldu zen Espainiar Inperioa (Amerika, haren omenez izendatutako Filipinetako uharteak) eta 1580. urtean Portugalgo erreinuaz eta inperioaz jabetu zen Espainiako koroa. Maila handiko aholkulariz eta militarrez inguratua egon zen beti (Albako dukea, Granvelle, Alexandro Farnesio, Joan Austriakoa…), baina ez zen batere trebea izan administrazioan eta barne politikan. Ameriketan pilaturiko urre guztiarekin ere, lur jota utzi zuen Espainiako ekonomia. Bestalde, erlijioan ezarri zituen lege zorrotzak oso ondorio txarrak ekarri zizkion Espainiako erresumari, Filipe II.aren garaian Espainiako Urrezko Mendea izeneko aroa hasi zen arren.

Filipe II.ren erregealdiak oso iritzi kontrajarriak sortu ditu. Espainiarrek *errege zuhurra* izendatu zuten; protestanteentzat, ordea, *hegoaldeko deabrua* (*dæmon meridianus*) eta tiranorik ankerrena izan zen

## Haurtzaroa eta gaztaroa 
Filipe II.a Gaztelakoa Valladolid hiriko Pimentelgo jauregian jaio zen, 1527ko maiatzaren 21an, Karlos I.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea eta Elisabet Portugalgoa guraso zituela. Baina, Armada Inperialak egindako Erromako arpilatzearen berria iritsi zenean, jaiotzaren ospakizunak bat-batean amaitu ziren. Karlos I.ak doluzko arropa jantzi zuen eta zaldun gudu zein justak bertan behera gelditu ziren. Amak hartu zuen printzearen heziketaren ardura. 1534an Juan Martínez Siliceo umearen tutore izendatu zuten, *"irakurtzen eta idazten irakats ziezaion"*. Siliceoz gain, Pedro Ciruelo matematikaria, Juan Ginés de Sepúlveda humanista eta Salamancako Unibertsitateko errektore Fernán Pérez de Oliva, Juan de Zuñigarekin batera, Filiperen hezitzaileak izan ziren. Henry Kamenen arabera: *"Printzea ez zen ikasle bikaina, ezta ereduzkoa ere. Latina hala-hola erabiltzen zuen, bere estilo literarioa, onenean ere, erdipurdikoa zen, eta bere kaligrafia eskasa. Asmo horretan hezi zuten arren, ez zen humanista izatera iritsi"*

1539an ama hil zitzaion. Urte berean, aita Gantera joan zenean, erresumako erregeorde bilakatu zen. 12 urte besterik ez zuenez gero, Tavera kardenala buru zuen Erregeordetza Kontseiluaren laguntza izan zuen.

1543ko azaroaren 15ean ezkondu zen lehenbiziko aldiz. Andregaia bere lehengusina, María Manuela Portugalgoa, izan zen. Ezkontzak urte eta erdi baino ez zuen iraun, emaztea Karlos infantearen erditzearen ondoren (1545eko uztailak 12) hil baitzen. 1554ko uztailaren 25ean bigarren aldiz ezkondu zen, Londresen, Maria Tudor Ingalaterrako erreginarekin, Karlos I.ak Espainia eta Ingalaterraren arteko ituna nahi zuelako. Aitarengandik Napoliko errege eta Milango duke tituluak jaso zituen eta aldi luze batez Ingalaterran bizi izan zen. 1561ean Valladolidetik Madrilera eraman zuen gortea.

## Barne politika 
Erlijio katolikoa Espainiako Inperioko lurralde guztietan babestu eta zabaltzea izan zen Filipe II.aren politikaren helburu nagusietako bat. Horretarako Inkisizioa indartu eta dogma katolikotik kanpo zeuden erlijio eta jokaera guztiak zapaldu zituen.

Izan zuen lehen liskarra Alpujarretako altxamendua izan zen. Moriskoen integrazioa zaila zenez gero, 1567an beren erlijioari, hizkuntzari eta ohiturei uko egitera behartzen zituen dekretua eman zen (1567ko berrespen pragmatikoa). Horri erantzunez, 1568ko eguberrietan Granada eta Almeriako moriskoak matxinatu ziren. Alpujarretan tropa kristauei aurre egin zieten, baina 1570ean Flandestik iritsitako erregimentuek, Joan Austriakoa buru zutenek, altxamendua zapaldu zuten

Oso kontuzko arazoa izan zen Filipe II.aren idazkari izandako Antonio Perezena. 1579an Perez eta Eboliko printzesa atxilotuak izan ziren, Juan de Escobedo, Joan Austriakoaren konfiantzazko gizona, hil izana leporatuta. Antonio Perez 11 urtez espetxean egon zen, baina 1590eko apirilean Madrildik Aragoira ihes egitea lortu zuen. Han, Aragoiko gorteen babesa eskuratu ostean, Escobedoren hilketan Filipe II.a ere nahasirik zegoela salatu zuen. 1591ko maiatzean eta irailean Inkisizioa atxilotzen saiatu zen arren, Zaragozako herritarrak haren alde altxatu ziren. Azkenik, azaroan Frantziara egin zuen ihes

## Kanpo politika 
Filipe II.aren kanpo politikak bi aldi izan zituen: lehenengoa oso laburra izan zen (1556-1560), baina nahikoa Karlos I.ak konpondu gabe utzi zituen arazoak arrakastaz konpontzeko. Bigarren aldian (1560 urtetik aurrera), Filiperen politikak bi ardatz izan zituen: Mediterraneoa bata eta Atlantikoa bestea. Lehenengo hamar urteetan Mediterraneo itsasoa izan zen Filiperen politikaren muina, baina Lepantoko garaipenaren ondoren eta, bereziki, Portugalgo Inperioa bereganatu ondoren, Atlantikoa eta Atlantikoko boterea izan ziren Filiperen politikaren erdigunea.

### Frantzia 
Bere aitaren erregealdian bezala, Frantziak potentzia aurkaria izaten jarraitu zuen. Henrike II.a Frantziakoaren aurka Italian eta Frantzian borrokatu zen, eta azken honetan garaile suertatu zen Saint-Quentingo guduan. Frantziak, orduan, Flandrian finkatu zuen bere helburua, baina hor ere garaitua izan zen Gravelinesko guduan (1558). Azkenean, 1559an Cateau-Cambrésiseko bakea sinatu zen, eta horren bidez Espainiak hegemonia lortu zuen Europan.

1580ko hamarkadan, Frantziako erregetzarako gatazken garaian, Filipe II.ak Parisko Liga Santuaren alde hartu zuen parte, Henrike III.a Nafarroakoa eta higanoten aurka. Horrezaz gain, Henrike III.a Frantziakoaren erailketaren ondotik (1589), Frantziako tronua bere alaba Elisabet Klara Eugeniarentzat galdegin zuen. Baina Filiperen asmoek huts egin zuten: Henrike Nafarroakoa katolizismora bihurtu zen eta, Vervinsko bakean (1598), Frantziako erregetzat onartu behar izan zuen

Henrike I.a 1580ko urtarrilean hil zen. Felipe II.a Portugal inbaditzera deliberatu zen, baina egun batzuk lehenago, ekainaren 20an, Cratoko prioreak bere burua errege (Antonio I.a Portugalgoa) izendatu zuen Santaremen. Filipek, Fernando Álvarez de Toledo, Albako dukea, buru zuen 26.000 laguneko armada bat igorri zuen haren aurka. Espainiar tropak Alcantarako guduan (1580ko abuztuan) garaipen erabakigarria izan zuten. Lisboa hartzeko, Albako dukeak Álvaro de Bazán buru zuen itsas armadaren laguntza izan zuen. Antonioren aldekoek Azoreetara ihes egin zuten eta, 1583 arte, espainiarrei aurre egin zieten

## Ezkontzak eta ondorengoak 
Felipe II.a lau aldiz ezkondu zen:
* 1543ko azaroaren 15ean bere lehengusina propio María Manuela Portugalgoarekin ezkondu zen. María Manuela 1545ean hil zen, izan zuten seme bakarraz erdi eta lau egunera:
** Karlos Austriakoa (1545eko uztailak 8 – 1568ko uztailak 24).
* 1554ko uztailaren 25ean Maria I.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen. Ezkontza politikoa izan zen, Espainia eta Ingalaterraren arteko ituna bilatzen baitzen. Maria, bi ume galdu ostean, 1558an zendu zen.
* Hirugarren emaztea Elisabet Valoiskoa, Henrike II.a Frantziakoaren eta Katalina Mediciren alaba zaharrena izan zen. Ezkontza, Cateau-Cambrésiseko bakearen ondorioa izan zena, 1559an egin zen. Elisabet 1568an hil zen. Bi alaba izan zituzten:
** Elisabet Klara Eugenia (1566ko abuztuak 12 – 1633ko abenduak 1).
** Katalina Mikaela Austriakoa (1567ko urriak 10 – 1597ko azaroak 6).
* 1570an bere lehengusu propio Maximiliano II.aren alaba Ana Austriakoarekin ezkondu zen. Ana 1580an hil zen. Bost ume izan zituzten:
** Fernando Austriakoa (1571ko abenduak 4 – 1578ko urriak 18).
** Karlos Lorentzo (1573ko abuztuak 12 – 1575eko ekainak 30).
** Diego Austriakoa (1575eko abuztuak 15 – 1582ko azaroak 21).
** Filipe III.a Espainiakoa (1578ko apirilak 3 – 1621eko martxoak 31)
** Maria (1580ko otsailak 14 – 1583ko abuztuak 5)

File:Maria Manuela, Princess of Portugal and Asturias - El Prado.jpg |**María Manuela Portugalgoa**,Filiperen lehenbiziko emaztea
File:Mary1 by Eworth 2.jpg|**Maria I.a Ingalaterrakoa**,Filiperen bigarren emaztea
File:Isabel de Valois2..jpg|**Elisabet Valoiskoa**,Filiperen hirugarren emaztea
File:Alonso Sánchez Coello 003b.jpg|**Ana Austriakoa**,Filiperen laugarren emaztea

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak