Haurren esplotazio

[thumb|300px|Neska bat lantegi batean [Ameriketako Estatu Batuak|Ameriketako Estatu Batuetako Newberryn, Hego Carolinan, 1908an. Lewis Hineren argazkia.]]
**Haurren esplotazioa** edo **Haurren esklabotza** lan normaletan edo arriskutsuak diren lanetan umeen erabilerari deitzen zaio. Erabilera horren helburuak gehienetan ekonomikoak dira baina izan daitezke baita ere, interes familiarrak edo beste motatakoak. Erabilera horrekin haurren garapen pertsonalari eta emozionalari larriki eragiten zaio eta haien eskubideak ez dira babesten. Beste ondorio larrien artean eskola eta formakuntza galtzen dute eta haien osasuna arriskuan jartzen da.

## Historia 
Historian zehar, kultura guztietan, haurrek gurasoei lagundu izan diete mendiko edo baserriko lanetan, esaterako abereak zaintzen, baratzetan, etxean bertan... Dena dela, haurrak lanean jartzea arazo gisa fabriketako sistema sortu zen planteatu zen. Industria Iraultza Ingalaterran sortu zen, XVIII. mendean eta harekin batera fabrika sistema eta haurren esplotazioa. Ohikoa zen, esaterako kotoi fabriketako nagusiek umezurtz etxeetatik haurrak hartzea edo behartsuei erostea lanerako. Ondorioz, bost eta sei urteko haurrak egunean 13 eta 16 orduko lanaldiak egindako kasuak gertatu ziren. Horren truke mantenua ematen zieten. Leku gehienetan buruzagi politiko, sozial eta erlijiosoen baimenarekin onartzen zen haurrak lanean aritzea, baita meatzaritza bezain lan arriskutsuetan ere.

XIX. mendearen hasieratik erreformista batzuk gehiegikeria horiek eragozteko legeak egin zitezen saiatu ziren baina gauza gutxi lortu zuten. Ondorioak larriak ziren: analfabetismoa, txirotasuna, haur gaixoak eta ezinduak ugaltzea. Haurren esplotazioa galarazteko lehenengo legea 1878. urtean plazaratu zen. Lanerako gutxieneko adina hamar urte behar zuela izan eta 10-14 urte bitarteko gazteek gehienez ere lanaldi erdia egin zezaketela erabaki zen; larunbatetan, gainera, lanaldi erdia bakarrik egingo zuten. 14 eta 18 urte bitarteko gazteek ere ezingo zuten 12 ordu baino gehiago lan egin. Dena dela, Europan ere fenomenoa ez da ezezaguna: Italian, 400.000 haur (%10) ari dira eraikuntzan; Portugalen, milioika umek jantzigintzan eta zapatagintzan egiten dute lan; Espainiako Estatuan, 200.000 umek hiru ordutik gora egiten dute lan egunero.

## Erabilera nabarmenenak 
thumb|300px|Haur bat okindegi batean lanean.
* Prostituzioan
* Hirugarren munduko lantegietan
* Meategietan, zulo txikietan sartzeko bereziki
* Nekazarien munduan, baserriko lanak egiteko. Ustiapen handietan.
* Ejertzitoetan gerra garaian
* Delinkuentzian, amua bezala edo toki txikietan sartzeko. Droga eramateko.
* Esklabo lantegietan
* Eskale moduan ibiltzeko

## Haurrak esklabo lantegietan 
Lantegi hauek lotura gogor bat dute haurren esplotazioarekin. Enpresa batzuei haien fabriketan haurrak erabiltzeagatik leporatu diete. Baina multinazionalak azpikontraten bidez haien produkzioa bideratzen dutenez, errugabetu geratzen dira. Gainera, herrialde tailer askotan mugimendu sindikala debekatzen dute eta horrek langileen protestak oztopatzen ditu.

Hala ere, konpainia batzuek publizitate kanpainak antolatzen dute beraien produktuak ez direla haurren lanarekin egiten argitzeko. Haien langileen soldaten zerrendak argitaratzen dituzte, bidezko soldata ordaintzen ordaintzen dituztela probatzeko.

## Haurren esplotazioa literaturan 
Idazle askok jaso dute gaia. Agian, ezagunena, Charles Dickens *Oliver Twist* eleberriarekin, 1838an. Errealismoko idazleek (Benito Pérez Galdós, Leopoldo Alas "Clarín"...) eta naturalismoko idazleek (Emile Zola) gehiegikeraik sarritan salatu zituzten. Literatura garaikidean Jorge Amado brasildarrak gaia landu egin du, bestetik.

## Haurren esplotazioa zineman 
Filme asko jaso dute problematika hau. Hona hemen adibide batzuk:
* John Forden *How Green Was My Valley*, 1941.
* Antonio Cuadriren *El corazón de la Tierra*, 2007.
* Javier Corcueraren *La Espalda del Mundo*, 2002.
[thumb|[Oliver Twist eleberriak hau esplotatu baten historia kontatzen du.]]
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Haurren Eskubideen Aldarrikapena
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* Esklabotza
* Haurren erabilera militarra
* Nadezhda Krupskaia

## Kanpo loturak 
* Alberto Ericeren artikulua Zuzeu webgunean.
* ["168 milioi haur langile", Jakes Goikoetxea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jakes_Goikoetxea)ren artikulua *Berria*n, 2013/09/25.]