open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Théodore Rousseau

**Pierre Étienne Théodore Rousseau** (Paris, 1812ko apirilaren 15a - Barbizon, 1867ko abenduaren 22a) Barbizongo eskolako frantziar margolaria izan zen. Gehienbat paisaiak margotzen zituen, izadiaren tratamenduan XVII. mendeko holandar artisten lanak oinarritzat harturik.

## Biografia 
Parisen jaio zen, familia burges batean. Merkataritzan prestakuntza jaso zuen arren, laster margolaritzarako gaitasuna zuela erakutsi zuen. Hasieran, aitak joera hori deitoratu zuen baina, ondoren, Théodorek negozioak alde batera uztea onartu eta bizi guztian babestu zuen (aita semea baino gehiago bizi izan zen). 1830eko hamarkadako gainerako margolari erromantiko guztiek bezala, oztopo handiak izan zituen bere obrak Parisko Aretoan onartuak izan zitezen. Izan ere, itzal handia zuten heziketa klasikoko artistak erabat aurka zituzten.

1831 eta 1834an margolanen bat erakutsi zuen Aretoan, baina 1836an, artista klasikoen botoengatik, *La Déscente des vaches* lan handia baztertua izan zen. Geroztik, 1848ko iraultza arte, beti errefusatua izan zen. Erbestealdi artistiko horretan bere lanik hoberenetako batzuk sortu zituen. 1851ko Parisko Aretoan *Lisière de forêt* (*Baso bazterra*) erakutsi zuen.

1848 arte noizbehinka baino ez zen Barbizonen bizi izan. Urte horretan, ordea, Fontainebleauko basoaren ondoko herri horretara aldatu zen, eta han igaro zituen hil arteko egun gehienak. Parisko 1855eko Erakusketa Unibertsalean aurreko 20 urteetan errefusatuak izan ziren Rousseauren margolanak aurkeztu ziren. Hala ere, ez zuen inoiz arrakasta handia izan Frantzian, eta, 1861an bere obren enkante batek porrot egin ostean, Amsterdam, Londres edo New Yorkera alde egitekotan egon zen.

Baina, orduan, zoritxarrak gaineratu zitzaizkion: emaztearen buruko eritasun larria, bezero urritasuna, lagun baten buru-hiltzea Barbizongo etxean...1863an Alpeetara, Mont Blanc mendiaren zirriborroak egitera, egon zelarik, biriketako gaitz bat erantsi zitzaion. Handik aurrera osasuna ahulduz joan zitzaion. 1867ko abenduaren 22an hil zen, Barbizonen, Jean-François Millet lagun mina ondoan zuela.

## Iruditegia 

Irudi:Théodore rousseau - L'allée des châtaigniers.jpg|''L'allée des châtaigniers*, 1837-1840, 79 × 144 cm, Louvre museoa (Paris)
Irudi:Théodore Rousseau - A Swamp in the Landes - Walters 37991.jpg|*Un marais dans les Landes*, 1844 ondoan, 41,7 x 56,7 cm, Walters Art Museum (Baltimore)
Irudi:Théodore Rousseau 005.jpg|*Marché en Normandie*, 1845-1848, 29,5 x 38 cm, Hermitage museoa (San Petersburgo)
Irudi:Théodore Rousseau - Vue de la plaine de Montmartre.jpg|*Vue de la plaine de Montmartre*, 1848 aldean, 59.5 × 72 cm, Thyssen-Bornemisza museoa (Madrid)
Irudi:Théodore Rousseau - La cabane du charbon de bois dans la forêt de Fontainebleau.jpg|*La cabane du charbon de bois dans la forêt de Fontainebleau'', 1855 aldean, 34.2 × 42.1 cm, Thyssen-Bornemisza museoa (Madrid)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Théodore Rousseau Artcyclopedia.com
Mandio (argipena)

**Mandioa** baserri eta kideko nekazaritza etxeen teilatupean dagoen gela zabala da, baserrietan kanpotik zuzeneko sarrera izaten duena. Erabilera zenbait izan ditzake:
* ganbara moduan;
* aletegi moduan.
Euskal Herriko bertako ardi arrazak

[thumb|360 px|[Sasi ardien taldea, Itziarko (Gipuzkoa) Mendata puntan.]]
**Euskal Herriko bertako ardi arrazak** Euskal Herriko lurraldean soilik zein alboko lurraldeekin batera, kontserbatzen diren bertako ardi arrazak dira. Eremu urriko arrazak izanik, jatorria esan bezala gure lurraldean zein ingurukoetan dutena.

Euskal Herriko bertako ardi arrazak ondorengoak dira:
* Ardi latx muturbeltza
* Ardi latx muturgorria
* Manex ardi burubeltza
* Manex ardi burugorria
* Erronkariko ardia (desagertua)
* Karrantzako ardi muturbeltza
* Karrantzako ardi muturgorria
* Sasi ardia
* Nafar ardi arraza
* Euskal-bearnotar ardia
* Txurra ardia

## Euskal Herriko ardi gaztak 
Euskal Herriko ardi gazten ekoizpena bertako arrazen esnean oinarritzen da.
* Erronkari
* Idiazabal
* Ossau-Irati
* Abbaye de Belloc
* Kixkurre

## Ardiak euskal kulturan 
Ardiek eta artzaintzak eragin handia izan dute euskal kulturan. Mitologian, irudigintzan, herri kiroletan...
* Artzaintza
* Ahari (mitologia)
* Martak
* Arardo
* Ahari-joko

## Kanpo estekak
Mandolina

**Mandolina** (  ahoskatua; hitzez hitz "mandola txikia") pultsatutako hari instrumentua da. Lautearen saileko musika tresnarik berriena da, jatorriz italiarra. Plektro bidez jotzen da eta lau hari bikoitz ditu, biolinaren gisara afinatuak. Haendel, Mozart, Verdi, Mahler, Stravinski, Schönberg eta beste musikagile askok erabili izan dute beren lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laute

**Laute**a antzinako harizko musika tresna da, hatzekin joa. *Ud* izeneko arabiar edo persiar musika tresna baten ondorengo zuzena da. Aurretik kaxa laua du eta atzetik biribila da, udare erdi baten modukoa. Giderraren muturrean, kabilen tokia normalean atzerantz tolestuta egoten da. Sei hari ditu, denak bikoitzak, garaiena izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aletegi

**Aletegia**, **bihitegia** edo **garautegia** —zenbait euskalkitan "altegia" edo "aletokia"— haziak (aleak, bihiak, garauak) gordetzeko eraikin edo gela da. Forma ugari izan dezakete, hala nola:
* Ganbara, mandioa, selaurua edo ganerra: teilatupeko gela
* Garaia, zutabe gaineko eraikintxoa
* Siloa: oro har bertikala eta zilindrikoa, batzuetan lurrazpikoa

Image:Galice horreo.jpg|*Hórreo* bat Galizian, Espainia
Image:7-11 Grodzka Street in Bydgoszcz 01.jpg|Eraikin-aletegiak Bydgoszcz hirian, Polonia
File:Port Giles silos.jpg|Silo multzoak Port Giles portuan, Australia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuboktaedro moztu

Geometrian, **kuboktaedro moztua** (edo **erronbikuboktaedro handia**) Arkimedesen solidoetako bat da, 26 aurpegi (12 karratu, 8 hexagono erregular eta 6 oktogono erregular), 72 ertz eta 48 erpin dituena.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Kanpo estekak
Erronbikuboktaedro

Geometrian, **erronbikuboktaedroa** (edo **erronbikuboktaedro txikia**) Arkimedesen solidoetako bat da, 26 aurpegi (18 karratu eta 8 hiruki aldeberdin), 48 ertz eta 24 erpin dituena.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Kanpo estekak
Nubiar basa asto

**Nubiar basa astoa**, **Equus africanus africanus** da bere izen zientifikoa, Nubia aldeko, Egiptoaren hego aldeko, Eritrearen iparraldeko eta Sudango ipar mendebaldeko Afrikako basa astoaren azpiespezie bat da. Nilo ibaiko ekialdeko ertzetik Itsaso Gorriaren ertzera eta Atbara ibaiaren hegoalderaino.

Argazkiaren astoak etxekoak izan arren, beraien ezaugarriak, kolore ilaia, tamaina eta abar, somaliar basastoaren antzekoak dira.

## Kanpo estekak 
* Basa astoei buruzko artikuloa

## Erreferentziak
Zuhaitz genealogiko

[thumb|500px|**Zuhaitz genealogikoa**: [Eduardo Bragantzakoaren eta Felipe II.aren arbaso komunak Fernando Katolikoa eta Elisabet I.a Gaztelakoa dira, ikus daitekeenez.]]

Genealogian, **zuhaitz genealogikoa** pertsona baten arbasoak (gurasoak, aiton-amonak, berraitonak, ...) eta ondorengoak (seme-alabak, bilobak, ...) zehazten dituen zuhaitz itxurako diagrama bat da, ahaideak lotzen dituzten arbaso komunak erakutsiz. Animalietan, zuhaitz genealogikoari pedigri deritzo eta animaliaren arraza-garbitasuna frogatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Arbaso komun

Genealogian, bi pertsonaren **arbaso komuna** euren zuhaitz genealogikoetan bat datorren arbasoa da, bien arteko ahaidetasuna frogatzen duena. Adibidez, lehengusuen arbaso komunak aiton-amonak dira.

Biologia ebolutiboan, arbaso komuna organismo bizidunen multzo batek partekatzen duen arbaso bat da. Oro har, badaude zenbait ziurtasun Lurreko izaki bizidun guztiek arbaso komun bakarra partekatzen dutela esateko. Arbaso horri azken arbaso komun unibertsala esaten zaio. 2016an zenbait zientzialarik azken arbaso komun unibertsalaren 355 generen multzo bat identifikatu zuten, bizitzaren hiru domeinuetako genomak alderatuta.

Espezie desberdinetako organismoen arbaso komunak espeziazio prozesua gertatzean sortzen dira, aurretik existitzen den jatorrizko populazio batetik espezie berriak agertzen direnean. Arbaso komun berriagoa duten organismoak estuagoki erlazionatuta daude.

Haatik, geneen transferentzia horizontalak zalantzak sortzen ditu bizitzaren azken arbaso komun unibertsalaren teoriaren inguruan, mekanismo horren arabera, geneen transferentziak ez baitira beti bertikalak, arbasoetatik ondorengoetara.

## Kanpo estekak
Man Uharteko Polizia

**Man Uharteko Polizia ** (ingelesez *Isle of Man Constabulary*, manxeraz *Meoiryn-Shee Ellan Vannin*) Mantxako kanalean dagoen Man uharteaz arduratzen den polizia agentzia da.

Polizia Man Uharteko Gobernuaren herrizaingo departamentuaren agindupean dago. Gaur egun, 240 agente inguru ditu.

## Dibisioak 
Uhartea bost polizia-dibisiotan banatzen da.

* Iparraldeko Dibisioa: Uhartearen Iparraldea - Ramsey, Andreas, Brigade, Ballaugh, Lezayre, Maughold, Jurby.
* Mendebaldeko Dibisioa: Patrick, German, Michael, Peel.
* Hegoaldeko Dibisioa: Aireportua, Ballasalla, Castletown, Port St Mary, Port Erin.
* Ekialdeko Dibisioa: Braddan, Laxey, Lonan, Onchan.
* Douglasko Dibisioa: Douglas.

## Mailak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Covasna

**Covasna** (errumanieraz  ahoskatua; hungarieraz *Kovászna*,  ahoskatua, alemanez *Kowasna*) Errumaniako Transilvania eskualdeko Covasna konderriko herri bat da, 550 eta 600 metro arteko altueran dagoena.

1000 iturburu mineralen herria bezala ezagutua, Covasna bere ur mineralengatik da ospetsua. Iturburu hauek mineral nahasketa ezberdinak dituzte, nagusiki karbono dioxidoa, sulfuroa eta amoniakoa. Izena *Cvaz* eslabiar hitzetik dator, azidoa esan nahi duena, bertako ur mineralen zaporeagatik.

## Chiuruş 
Herriak herrixka bat administratzen du, Chiuruş (hungarieraz Csomakőrös). Herrixka honek 451 biztanle ditu eta hungariar székely etnia da nagusi bertan.

## Demografia 
2011ko erroldaren arabera, Covasnak 11.369 biztanle ditu. Hungariar jatorrikoa dira gehienak: 7549 (%66,4), eta gainontzeko 3.820ak (%33,6), errumaniarrak dira.

*Errolden araberako mugimendu demografikoa*:

* 1956 (7.290)
* 1966 (7.831)
* 1977 (9.308)
* 1992 (12.515)
* 2002 (11.369)

## Historia 
1567an lehen aldiz aipatua izan zen dokumentu batean. 1952an bihurtu zen udalerri.

## Herritar ospetsuak 
Sándor Kőrösi Csoma hungariar esploratzaile eta linguista ospetsua Chiuruş/Csomakőrösen jaio zen 1784an. Kőrösi Tibetologiaren sortzaile bezala da ezaguna, lehen Tibetera-Ingelesa hiztegia eta gramatika liburuaren biltzaile eta egile izan zelarik. Indiako Darjeeling herrian hil zen 1842an.

Bere omenezko estatua bat herrixkaren erdian altxatu zen 1972an eta kulturgunean erakusten da.

## Kanpo estekak
Atlaseko basa asto

**Atlaseko basa astoa**, edo **Algeriako basa astoa**, ***Equus asinus atlanticus*** da bere izen zientifikoa, egun galdutako Afrikako basa astoaren azpiespezie bat izan zen.

Azkeneko Aljereko basa astoa Bona aldean Ikusia izan zen 300. urtearen inguruan. Antza erromatar garaian egindako ehiza akabatu zituen azpiespezie honetako azken basa astoak.

## Kanpo estekak
Ganbara

thumb|275px|Ganbara bat
[thumb|275px|Etxebizitza bihurtutako ganbara eraldatua, [Batlló Etxea|Casa Batlló (Bartzelona).]]
**Ganbara** teilatu azpiko solairu edo gela da, gehienetan sabai inklinatua izaten duena.

Gehienetan trasteak-eta gordetzeko erabiltzen da, baina eraldatuz gero, beste gelak lortzeko (egongela, logela eta abar) erabili daiteke, baita etxebizitza osoak egiteko. Horretarako, aireztapena eta argi-sarrera behar beharrezkoak izaten dira, leku hau bizigarri izateko. Baserrietan-eta, uzta, zerealak, fruituak eta bestelako etekinak gordetzeko erabili izan da eta bestelako izen ugari hartu: **mandioa**, **aletegia** (kanpoan ere egon daiteke), **selaurua**, **ganerra** eta abar.

Etxeko tenperatura kontrolatzeko ganbarak garrantzi handia du, bertako aire geldoa isolatzaile ona baita. Hala ere, teilatua ondo isolatua ez badago, bertako tenperatura jasanezina izan daiteke: hotz-hotza kanpoan hotza denean eta bero-beroa eguzkiak bete-betean jotzen badu.

## Ikus, gainera 
* Teilatu
* Garai (eraikina)

## Kanpo estekak
Bonboi

**Bonboia** edo **txokolate-goxokia** txokolatez egindako gozoki txiki bat da. Hainbat motako bonboiak daude; esaterako, praline motakoak eta barruan likorea duten bonboiak.
thumb|260px|Bonboi sorta
Izena frantsesetik hartu du euskarak: "bon-bon", on-ona, zoragarria. Gutizia, berez («dagoenean, bonbon; ez dagoenean, hor konpon»). Ahamen bakar edo pare batean hartzeko pusketa hori (10 gramo inguru), txokolate bakarrak edo anitzek osatutako gozokia da, eskuarki betegarri batez hornitua: fruta lehorrak (anakardo, hur, pinazi, amanda), kremak, txokolate zuri, esnedun, estaldurako edo beltz birrindua, likoreak, zerealak, etab.

## Bonboi motak 
Hastapenean txokolate hutsa bazen ere, **bonboi** motak biziki ugaldu dira, kasuan kasuko autorearen irudimenari esker: baditugu hemen arroz-esnezkoak, Izarra likoredunak, sagar erreen moussezkoak, pikillo piperren kremadunak, intxaur-saltsazkoak… zerrenda amaigabea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Litxarreria

thumb|400px|**Litxarerria** denda bat, Bartzelonan.

Gozogintzan, **litxarreria** azukre eduki handia duten janari multzo bat da, tamaina txikikoak eta maiz kolore bizikoak, hala nola gozokiak, makil-goxoak eta bonboiak. Nutrizioaren aldetik, karbohidratoen proportzio handia dute eta proportzio urria beste nutrizio-elementuetatik. Hori dela eta, horien gehiegizko kontsumo iraunkorrak osasun-arazoak ekar ditzake.

**Litxarreria** etiketa janari gazi batzuei ere jartzen zaie. Jaki gazi hauek ere karbohidrato proportzio handia dute. Esaterako, eguzki-lore pipita txigortuak, patata frijitu industrialak, etab. Produktu gazi hauek karbohidrato proportzio handia izateaz gain koipe proportzio handia ere izan ohi dute.

## Kanpo estekak
Gozo (argipena)

**Gozo** edo **goxo** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* gozoa, zapore atsegina,
** gozokiak, janari gozoen multzoa,
** gozoki, litxarreria,
** gozogintza, gozokiak egiten dituen sukaldaritza arloa,
** oreki gozo, gozogintzan prestatzen den janari bat;
* Gozo uhartea, Maltan;
* Gozo-gozo, Andoaingo musika-taldea;
Karamelu

250px|thumb|**Karamelu** likidoa.

**Karamelu**a azukrea egosiz prestatzen den janaria da, beste janariei zapore gozoa emateko erabiltzen dena. Egosketa 170&nbsp;°C graduko teneperaturan egiten da; horrela, azukrea urtu eta likido marroi bat eskuratzen da. Hozten denean, gogortu egiten da.

## Almibar eta karamelu puntuak 
thumb|163x163px|Almibarra
thumb|162x162px|Hari puntua
thumb|156x156px|Bola puntua
thumb|119x119px|Karemelu gorria
thumb|123x123px|Karamelu iluna

### Jarabe arin  puntua 
Azukrea: 500 g. Ura: 100 ml.

Jarri horiek denak batera egosten hamar minutu inguruan, 100ºC edo 22-24ºBé gradu lortu arte.

### Ispilu edo jarabe puntua 
Azukrea: 600 g. Ura: 400 ml.

Jarri batera irakiten minutu batzuetan 102ºC edo 28-30ºBé lortu arte.

### Hari ahul puntua 
Azukrea: 700 g. Ura: 300 ml.

Batera egosi 104-105ºC edo 32-34ºBé lortu arte. Hona puntu horretan dagoela jakiteko beste modu bat: hatz erakusle eta lodiaren artean almibar pittin bat jarri eta estutu; ondoren, hatzak azkar ireki eta itxi. Almibarra puntu horretan dagoela esateko puskatuko den hari fin bat sortu beharko du.

### Hari puntua 
Azukrea: 800 g. Ura: 200 ml.

Batera egosi 110-112 ºC  edo 36-38 ºBé lortu arte. Puntu horretan dagoela jakiteko, hatz erakusle eta erpuruaren artean almibar pittin bat jarri eta estutu; ondoren, hatzak azlkar ireki eta itxi. Almibarra puntu horretan dagoela esateko puskatuko ez den hari fin bat sortu beharko du.

### Bola ahul puntua 
Azukrea: 820 g. Ura: 180 ml.

Batera egosi, 115-118ºc edo 39ºBé lortu arte. Puntu horretan dagoela jakiteko, almibar tanta bat utzi ur hotzetan erortzen, hatz erakusle eta lodiarekin hartu eta bola bat egiten saiatu. Bola bigun bat egin beharko da. Beste aukera bat bitsadera almibarrean busti, eta haren zuloetatik putz egitea izango da. Globo txikiak egin beharko dira.

### Bola puntua 
Azukrea: 920 g. Ura: 80 ml.

Batera egosi, 122- 124 ºC lortu arte. Puntu horretan dagoela jakiteko, almibar tanta bat utzi ur hotzetan erortzen, hatz erakusle eta lodiarekin hartu eta bola bat egiten saiatu. Bola gogor bat egin beharko du.

### Karamelu argi puntua 
Azukrea: 950 g. Ura: 50 ml.

Batera egosi, 128-135 ºC lortu arte.

### Karamelu ilun puntua 
Azukrea: 960-975 g. Ura: 25-40 ml.

Batera egosi, 140-155ºC lortu arte.

## Kanpo estekak
Egosketa

thumb|300px|Janariak **egosten**.

**Egosketa** edo **egosi**  janariak prestatzeko teknika  desberdinei esaten zaie. Hauek  elikagaia tenperatura altuan (irakiten, normalean) dagoen likido batean sartuz ematen dira, baina baita  likido bero honek sortzen  duen bapore aprobetxatuz ematen diranak. Guztiak egosketa tekniaren barruan sailkatzen dira.

Ohiko egoste teknika da gurean ezagunena, jakia  irakiten  dagoen likido batean murgilduz kozinatzeari esaten zaio.

**Lurrunetan egosi**, osagai bat elementu likido baten berotasunak sortzen duen lurruna aprobetxatuz kozinatzea. Gaur egun sukaldeko tresneria eta makinariaren aurrerapenak ( labe mistoak, mikrohuin labeak ) teknika hau gero eta gehiago erabiltzea ahalbidetu du.

**Maria bainuan egosi,** ur berotan sartuta dagoen ontzian prestaketa bat egosteari esaten zaio. Batez ere, prestaketa delikatuekin erabiltzen da teknika hau, gehienetan arrautza duten kasutan, eta poliki kozinatzea edo tenperatura ogi zaindu nahi denean.

**Hutsean egosi**,  Jakiak hutsean  ontziratu ondoren lurrunetan edo maria bainuan tenperatura baxura egosten dira.  Osagai  nagusia, hornigai  eta  ongailuekin, ontziratu ondoren, 60ºC-80ºC edo 100ºC-tara, dagokion denboran egostea. Hainbat kasutan, ordu askotan.

**Zuritu** egosteko teknika bata da. Ur hotzetatik abiatuta, osagai bat denbora laburrean egosteari esaten zaio. Osagaiari zapore txarra, odola, kendu eta garbitu nahi denean erabiltzen da. Barrukiak, Tripakiak, txerri hankak, barraskiloak, behi mingaina, behi hezurrak.....

**Galdarraztatu** ara irakinetatik edo epeletik abiatuta oso denbora laburreko egosi aldiari esaten zaio.

**Zurian egosi**  erraz oxidatzen diren barazkiekin egiten da. Barazkiak egosiko den urari azido bat, normalean limoia eta irina gehitzen zaio.

**Papillote** elikagaiak paper batean bildua bere lurrinekin egostean datza.

## Ikus, gainera 
* Sukaldaritza_liburua/Teknikak

## Kanpo estekak
Independentzia mendigunea

**Independentzia mendigunea** edo **Qullai Istiqlol** (tajikeraz Қуллаи Истиқлол), 6.974 metroko garaierarekin Pamir mendietako laugarren mendirik garaiena da, Tajikistango Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoaren erdialde inguruan dagoena, Yazgulem ibaiaren iturrian.

## Ezaugarri orokorrak 
Mendia izotzez eta elurrez estalitako hiru tontorrez osatua dago, eta bere ipar-mendebaldeko aurpegia Fedchenko glaziarraren iturria da. Mendiaren jatorrizko izena Dreispitz izan zen, lehen aldiz 1928an igo zuen baina baldintza klimatiko kaxkarrengatik eta igoerak zituen arriskuengatik tontorreraino iristerik izan ez zuen germano-errusiar taldearen omenez. Bere tontorrera, lehen aldiz, A. Ugarovek zuzendutako talde bat iritsi zen, 1954an.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren *Iraultza Mendia* bezala berrizendatua izan zen. 2006an bere egungo izena jaso zuen.

## Kanpo estekak
Fedtxenko glaziarra

**Fedtxenko glaziarra** (errusieraz Федченко ледник) Pamir mendietako glaziar handi bat da, Tajikistango Goi Badakshan Probintzia Autonomoaren erdi-iparraldean dagoena. Glaziarra luzea eta estua da. Gaur egun 77 kilometrotan zehar hedatzen da eta 700 kilometro karratu baino gehiagoko hedadura du. Polo inguruetako eskualdeetatik kanpo dagoen glaziarrik handiena da. Glaziarraren gehienezko sendoera 1000 metrokoa da, eta Fedtxenko eta bere hamarnak adarren bolumena 144 kilometro kubikotan estimatzen da, Erie lakuaren bolumenaren heren bat gutxi gora-behera.

Glaziarrak, orokorrean, iparralderanzko bidea darrai, Garmo mendiaren (6595 metro) ekialdetik. Glaziarra 6.200 metroko altueran abiatzen da, eta, azkenean, urtu eta Balandkiik ibaian amaitzen da.

## Kanpo estekak
Miss Europa

thumb|400px|eskuinera|Lehiaketa irabazi duten herrialdeak.
**Miss Europa** emakumezkoen edertasun lehiaketa bat da, non Europako herrialdeetako lehiakideek parte hartzen duten. 1928an ezarri zuten French Comittee of Eleganceko Roger Zeilerrek eta Claude Berrek. Miss Europako garaile gehienek euren herrialdeetako lehiaketak irabazi zituzten Miss Universe, Miss World, Miss Earth eta Miss Internationalerako.

Azken edizioetan Libano eta Israelgo Missak egon dira. Izan ere, 2001 eta 2002ko desfileak Libanon ospatu ziren, Europako muga geografikoetatik kanpo. Desfilearen baimena Endemol herbeheretar konpainiara pasa zen 2003an.

## Titulua jaso dutenak 
thumb|Miss Hellas 1930; Miss Europe 1930.
thumb|Miss USSR 1933; Miss Europe 1933.
thumb|Miss Europe 1951.
thumb|Miss Europe 1954-55.
thumb|Miss Europe 2006.

## Herrialde garaileak 
* Zortzi aldiz: Frantzia
* Zazpi aldiz: Alemania, Espainia
* Sei aldiz: Finlandia
* Bost aldiz: Austria, Turkia
* Lau aldiz: Grezia
* Hiru aldiz: Italia, Herbehereak, Errusia
* Bi aldiz: Danimarka, Hungaria, Suitza
* Behin: Txekiar Errepublika, Ingalaterra, Israel, Norvegia eta Jugoslavia

## Miss Europa 2006 
2006an Miss Frantzia izan zen Alexandra Rosenfeldek irabazi zituen Miss Europa lehiaketa urte horretan bertan Ukrainako hiriburu den Kieven.

## Kanpo estekak
Alexandra Rosenfeld

**Alexandra Rosenfeld** (Besiers, Hérault, 1986ko azaroaren 23a), 2006an Miss Frantzia aukeratua izan zen. Languedoc-Roussillon eskualdea ordezkatuz Cindy Fabre garaitu zuen 52. Miss Frantzia bezala 2005eko abenduak 3an eta Miss Europa bezala 2006an. Alexandra Saint-Thiberyn bizi da eta turismoa ikasten du Pézenasen.

2006ko otsailean, Rosenfeldek, judua dena, antisemitismoa eta arrazismoaren aurkako frantziar manifestaldi baten parte hartu zuen Parisen Ilan Halimi izeneko judu jatorriko telefono saltzaile gazte baten hilketa bortitzagatik protestatzeko.

Miss Europa aukeratua izan zen 2006ko urriak 27an Ukrainako hiriburu den Kieven.
1978 Patrice

**1978 Patrice** asteroide gerrikoan aurkitutako 1978. asteroidearen izena da. 1971ko ekainak 13an aurkitua izan zen Mendebaldeko Australiako Bickley hiriko Pertheko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 LD** zen. Bere izena Dennis Harwood australiar astronomoaren alaba baten omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
1979 Sajarov

**1979 Sajarov** asteroide gerrikoan aurkitutako 1979. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik Schmidt teleskopioarekin. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **2006 P-L** zen. Bere izena Andrei Sakharov sobietar fisikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1980 Tezcatlipoca

**1980 Tezcatlipoca** asteroide gerrikoan aurkitutako 1980. asteroidearen izena da. 1950eko ekainak 19an aurkitu zuten Albert George Wilsonek eta Åke Anders Edvard Wallenquistek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 LA** zen. Amor asteroide bat da. Bere izena Tezcatlipoca ertamerikar jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1977 Shura

**1977 Shura** asteroide gerrikoan aurkitutako 1977. asteroidearen izena da. 1970eko abuztuak 30ean aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 QY** zen. Bere izena Bigarren Mundu Gerran hil zen Sobietar Batasuneko Heroia izan zen Aleksandr Nikolaievitx Kosmodemianskygatik jasotzen du, *Shura* Aleksandren izen hipokoristikoa delarik.

## Kanpo estekak
Puntillismo

[thumb|180px|[Georges Seuraten *La Parade de Cirque* (1889) margolanaren xehetasun honetan puntillismoaren teknika ageri da.]]
**Puntillismoa**, **neoinpresionismoa** eta **dibisionismoa** ere deitua, XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran kolorea modu berri batez erabiltzeko asmoz sortutako margolaritza joera izan zen. Ezaugarri nagusia puntu edo pintzelkada bananduen erabilera du, eta irudien antolamendua ikusleak egin behar du. Georges Seurat (1859-1891) eta Paul Signac (1863 - 1935) izan ziren maisu nagusiak. Margolaritza higikunde horrek gutxi iraun zuen, baina eragin handia izan zuen margolari batzuengan: Henri-Edmond Cross eta Lucie Cousturier frantsesengan, Henry Van de Velde eta Théo van Rysselberghe belgikarrengan, eta Darío Regoyos espainiarrarengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1981 Midas

**1981 Midas** asteroide gerrikoan aurkitutako 1981. asteroidearen izena da. 1973ko martxoak 6an aurkitu zuen Charles Thomas Kowalek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 EA** zen. Bere izena greziar mitologian Frigiako erregea zen Midasgatik jasotzen du. Apolo asteroide bat da.

## Kanpo estekak
1982 Cline

**1982 Cline** asteroide gerrikoan aurkitutako 1982. asteroidearen izena da. 1975eko azaroak 4an aurkitu zuen Eleanor Helinek Palomar mendiko behatokian zegoela, Estatu Batuak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 VA** zen. Bere izena Edwin Lee Cline estatubatuar asmatzaileagatik jasotzen du, zeina Eleanorren laguna zen.

## Kanpo estekak
1984 Fedynskij

**1984 Fedynskij** asteroide gerrikoan aurkitutako 1984. asteroidearen izena da. 1926ko urriak 10ean aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1926 TN** zen. Bere izena Vsevolod Vladimirovitx Fedynskij sobietar geologo eta astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Sándor Kőrösi Csoma

**Sándor Kőrösi Csoma** (Covasna, Transilvania, 1784ko martxoaren 27a-Darjeeling, India, 1842ko apirilaren 11a), hungariar esploratzaile bat izan zen, tibetologiaren sortzailetzat hartzen dena. Bere bizitzaren zati gehiena hungariar herriaren jatorria ikertzen eman zuen.

## Bizitza 
Csomak, székelya zena, 1812 eta 1815 artean teologia eta filologia ikasi zituen Nagyenyeden, eta 1816 eta 1818 artean, Göttingenen, Johann Gottfried Eichhornen zuzendaritzapean ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen. Han, Johann Friedrich Blumenbachekin kontaktuan jarri zen. Honek, magiarrak uigurren oinordekoak zirela zioen. Ideia honen ondorioz, Csoma Asiara joan zen, hungariarren jatorria jakiteko asmoz.

Csomak erraz hitz egiten zuen armeniera. 1821ean karabana batera elkartu zen armeniarrez jantzita, eta Khorasanetik bidaiatu zuen Bagdad, Teheran, Bukhara eta Lahore zeharkatuz Ladakhen hiriburua den Lehraino iritsi arte.

1821ean ikasle bezala sartu zen Zanskarreko monasterio budista batean, Hindu Kushen, Sutlej ibaiaren ondoan, eta tibetera eta budismoaren funtsak ikastera dedikatu zen. 1827 eta 1834 artean britainiar gobernuaren estipendio batekin Ladakhen bizitzen egon zen.

Bere ikerketen emaitza bezala, tibeteraren lehen gramatika zientifikoa argitaratu zuen *A grammar of the Tibetan language* (Kalkuta, 1834) baita lehen tibetar hiztegia ere *Essay towards a dictionary Tibetan and English* (Kalkuta, 1835). Lan hauekin, bere *Analysis of the Kandjur* (budismoaren irakaskuntzei buruz, Kalkuta, 1835) eta bere lan gehigarriekin, Csoma Europan tibetologiaren sortzailetzat hartzen da.

Csomaren ikerketen aditzea izan zuen Dalai Lamak. Arrazoi honegatik, Tibeten hiriburua den Lhasara gonbidatua izan zen lehen europarra izan zen. Baina Csoma bidaia egin baino lehen hil zen Darjeelingen, Himalayaren oinean.

## Lanak 
* *A grammar of the Tibetan language* (Kalkuta 1834)
* *Essay towards a dictionary Tibetan and English* (Kalkuta 1835)
* *Analysis of the Kandjur* (über die Grundlehren des Buddhismus, Kalkuta 1835)
The 2nd Law

**The 2nd Law** (euskaraz *Bigarren Legea*) Muse ingeles pop rock musika taldearen disko bat da. 2012ko irailaren 28an argitaratua izan zen.

Bitxikeri gisa, disko honetako *Survival* abestia 2012ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetako abesti ofiziala izan zen.

## Abestiak 
## Kanpo estekak 
* *Muse* musika taldearen webgunea
The 2nd Law: Unsustainable

**The 2nd Law: Unsustainable** (euskaraz *2. Legea: Eutsiezina*) Muse pop rock musika taldearen abesti bat da. 2012an *The 2nd Law* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *The 2nd Law: Unsustainable* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Danubio Urdina

**Danubio Urdina** (alemanezko jatorrizko izenez *An der schönen blauen Donau* op. 314, *"Danubio urdin ederrean"*) Johann Strauss (semea)k 1867an idatzitako bals bat da, eta, beharbada, bere lanik ezagunena.

## Historia 
1867ko otsailean, Wiener Männergesangvereingo zuzendaria zen Johann von Herbeckek bere koroarentzat bals bat idazteko eskatu zion Johann Straussi. Herbeckek denbora asko zeraman gizonezkoen koroko errepertorioarekin nahigabetuta, bere ustez mediokrea eta grisa zena, horren ondorioz bals koral "bizi eta alai" bat nahi zuelarik urte horretako inauterietarako. Letra koro elkarteko olerkari finkoak idatziko zuen.

Strauss lanean jarri zen, eta laster amaitu zuen enkargua, bere laurehun balsetatik ezagunena izango zena.

Garai hartan Vienan porrotezko giro bat zegoen 1866an Prusiaren aurka Zazpi Asteetako Gerran porrota jasan ondoren.

Balsaren letra idazteko enkargua jaso zuen Josef Weyl polizia komisarioak bere sentimendu politikoak adierazteko probestu zuen aukera. Koruko kideei ez zitzaien letra gustatu eta builaka protestatu zuten abestia entseatu behar izan zutenean. Euren indignazioa musikarekikoa ere bazen. Baina Herbeckek eta balsa eskainia zegoen Nikolas Dumba *arteen patroiak* korukideak baretu ahal izan zituzten, hala Strauss iraindua senti ez zedin.

1867ko otsailak 13an balsa Diana Aretoan estreinatu zen Rudolf Weinburmen zuzendaritzapean. Konposatzailearen anaiak ziren Josef Strauss eta Eduard Straussek sortutako orkestrak lagundu zuen koroa. Balsa ondo joan zen arren, ez zen erdipurdikoa baino askoz gehiago izan.

Straussek honakoa komentatu zuen bere anaia Josefekin:

Baina Johann Straussek berak balsa (kororik gabe) Parisko Nazioarteko Erakusketan zuzendu zuenean, urte horretako udan bertan, arrakasta itzela izan zuen, eta berehala lortu zuen ospe handia.

Galesko printzeak gonbidatua, Straussek Ingalaterran zuzendu zuen, non sei kontzertutan jo zen Covent Gardenen.

Aste batzuk beranduago munduko toki guztietara inprimatutako partituraren milioi bat ale irten ziren. Musika inprimaketarako garai hartan erabiltzen ziren kobrezko plantxak soilik 10.000 aletarako erabil zitezkeen, gehiegizko kopurua melodiarik ezagunenentzat ere. Alabaina, ehun plantxa erabili behar izan ziren Danubio Urdinaren partitura inprimatzeko.

Franz von Gernerthek honakoa dioen letra berri bat idatzi zuen:

Zenbait ingelesezko itzulpen egin ziren, horietako bat Charles Dunnek. Frantziak ere badu bere bertsioa. Wekerlin konposatzaileak ahots bakarrarentzat egokitu zuen Jules Barbierren letrarekin.

Gaur egun, Danubio Urdina musika klasikoko lanik ezagunenetakoa da. Vienar sentimendu kutsuek Austriako bigarren ereserki nazionala bihurtu dute, eta Vienako Urteberri eguneko kontzertuko ohiko "bis"etako bat da. Oso ohikoa da Latinoamerikan balsa dantzatzea ezkontzetako jaietan, Danubio Urdina balsik erabiliena delarik.

## Letra 
Jarraian, alemanezko jatorrizko letra eta euskarazko bere itzulpena agertzen dira:

## Kanpo estekak
Elvira Azkarate Etxebarria

**Elvira Azkarate Etxebarria** (Bilbo, Bizkaia, 1903ko martxoaren 29a - Leioa, Bizkaia, 2013ko urriaren 21a) ehun urtedun bizkaitarra izan zen. Bilboko Solokoetxe auzoan jaio zen 1903an eta bere senarra 1994an hil zenetik Bizkaiko Foru Aldundiak Leioan duen egoitza batean bizi zen.

Etxebarriko Larragan baserrian igaro zuen bere haurtzaroa. 1927ko maiatzaren 15ean ezkondu zen Begoñako basilikan, Sopelako Jesus Bilbaorekin. Eztei-bidaia Donostiara egin zuten.

Hiru seme-alaba izan zituzten: Karmele, Josu eta Luis Javier.

2013ko urriaren 21ean hil zen 110 urte eta 206 egun zituela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko pertsonarik nagusienen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Deia egunkariak Elviraren 108. urtebetetzean eginiko erreportaia.
*  Deia egunkariak Elviraren 110. urtebetetzean eginiko erreportaia.
Kunming Changshui nazioarteko aireportua

**Kunming Changshui Nazioarteko Aireportua** (txineraz: 昆明长水国际机场; pinyineraz: Kūnmíng Chángshuǐ Guójì Jīchǎng), (NAGE: KMG, NAZE: ZPPP), Kunming hiriko aireportu nagusia da 2012tik.

2012ko ekainaren 28an zabaldu zen.

## Argazkiak 

Fitxategi:Kunming new airport terminal.jpg|Terminal berria.
Fitxategi:Kunming Changshui interior.jpg|Eraikina barrutik.

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda
* Txinako Herri Errepublikako aireportuak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgune ofiziala.
Sofa

thumb|300px|Bi pertsona *sofa* batean eserita.

**Sofa** pertsonak elkarrekin esertzeko aulki zabala da, bigungarriez osatua eta etxeko egongeletan egon ohi dena.

Sofa klasiko bat egurrezko egituraz egina egoten da, telaz estalia eta barnean biguingarria izaten du. Sofen gainean kuxinak jarri ohi dira. 
thumb|Ohe bilakatu daitekeen sofa bat
Sofak hainbat motatako material, kolore, forma eta tamainatan komertzializatzen dira. Ohikoenak bi, hiru edo lau pertsonako sofak dira, eta geometriari dagokionez, zuzenak eta izkinakoak. Espazioa aurrezteko, sofa batzuk ohe bilaka daitezke.

Sofaren antzeko altzariak ere existitzen dira: ohikoenak, diban-a, *chaise longue*, kanape-a, aulki etzangarria edo otomanoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makil-goxo (gozokia)

Gozokigintzan, **makil-goxoa** erregalizaren estraktuz egindako gozoki bat da, gehienetan makila edo espiral formakoa eta beltz kolorekoa.
Castlerock

**Castlerock** (irlanderaz: *Carraig Ceasail*) Ipar Irlandako Derry konderriko herrixka turistikoa da. 1.326 biztanle ditu eta Colerainetik zortzi kilometro mendebaldera dago. Irlandako hondartzarik luzeena du, Benone Strand.

## Historia 
Bristolgo kondea zen Frederick Herveyek Downhill Estate jauregia eraiki zuen Castlerocken XVIII mendean. Gizon hau 1780tik aurrera Derryko apezpikua izan zen. Gaur egun oraindik eraikinaren aztarnak ikus daitezke, bai eta bere liburutegia zen Mussenden tenplua ere.

## Ondasun nabarmenak 
* Mussenden tenplua eta Downhill Estate jauregia.
* Benone Strand hondartze: 10 kilometrotik gorako luzera duena.
* Hezlett House: 1691ean eraikitako jauregia.

## Hiritar ezagunak 
* C. S. Lewis idazle irlandarraren opor lekua izan zen.
* James Nesbitt aktorea bertan bizi izan zen gaztaroan.

## Iruditegia 

Irudi:Castlerock viewed from beach (2010).jpg|Castlerock
Irudi:Anyone for ice-cream^ - geograph.org.uk - 776028.jpg|Hondartza
Irudi:The Promenade, Castlerock - geograph.org.uk - 729154.jpg|Hondartza
Irudi:MussendenTemple.jpg|Mussenden tenplua
Irudi:Downhill House.jpg|Downhill Estate jauregia

## Kanpo estekak
Limavady

**Limavady** (irlanderaz: ''Léim a' Mhadaidh*) Ipar Irlandako Derry konderriko hirugarren herria da. 12.135 biztanle ditu eta Derrytik 27 kilometro ekialdera dago.

## Etimologia 
Irlanderazko *Léim a' Mhadaidh'' izenak "txakurraren jauzia" esan nahi du. Kondairak dioenez buruzagiaren txakurrak ibaia salto batez gurutzatzean etsaien eraso sorpresa zapuztu zuen.

## Historia 
Herria noiz sortu zen ez badakigu ere zeltiar jatorria duela argia da. O'Cahan klana zen bertan nagusi eta familiaren marka herrian zehar toki ugaritan aurkitzen da.

XVII mendean kolonoak iritsi ziren eta lihoaren industria abiarazi zuten. Hala ere XX mendearen erdialderarte merkatal herri txiki bat izaten jarraitu zuen. Industria modernoa iristearekin batera demografia hazkuntza handia izan du eta 1971an zuen populazioa bikoiztu egin da ia.

## Ondasun nabarmenak 
* Roe Valley Country Park: Roe ibaiaren ertzean dagoen basoa da.

## Hiritar ezagunak 
* William Massey (1856-1925), Zeelanda Berriko lehen ministroa (1912-1925)
* Bronagh Waugh (1982- ), aktorea

## Kanpo estekak
1985 Hopmann

**1985 Hopmann** asteroide gerrikoan aurkitutako 1985. asteroidearen izena da. 1929ko urtarrilak 13an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1929 AE** zen. Bere izena Josef Hopmann alemaniar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1986 Plaut

**1986 Plaut** asteroide gerrikoan aurkitutako 1986. asteroidearen izena da. 1935eko irailak 28an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 SV1** zen. Bere izena Lukas Plaut herbeheretar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1987 Kaplan

**1987 Kaplan** asteroide gerrikoan aurkitutako 1987. asteroidearen izena da. 1952ko irailak 11n aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1952 RH** zen. Bere izena Samuil Aronovitx Kaplan sobietar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1988 Delores

**1988 Delores** asteroide gerrikoan aurkitutako 1988. asteroidearen izena da. 1952ko irailak 28an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Indianako Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1952 SV** zen. Bere izena Delores Owingsgatik jasotzen du, Indianako Unibertsitateko ikertzailea eta estatubatuar astronomoa zena.

## Kanpo estekak
1989 Tatry

**1989 Tatry** asteroide gerrikoan aurkitutako 1989. asteroidearen izena da. 1955eko martxoak 20an aurkitu zuten A. Paroubekek eta R. Podstanickak Eslovakiako Tatranska Lomnicako Skalnate Pleso Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1955 FG** zen. Bere izena Tatra Garaiak mendiengatik jasotzen du, eslobakieraz *Vysoké Tatry* izena jasotzen dutenak, non asteroidea aurkitzeko erabili zen behatoki astronomikoa dagoen.

## Kanpo estekak
1990 Pilcher

**1990 Pilcher** asteroide gerrikoan aurkitutako 1990. asteroidearen izena da. 1956ko martxoak 9an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1956 EE** zen. Bere izena Frederick Pilcher estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1991 Darwin

**1991 Darwin** asteroide gerrikoan aurkitutako 1991. asteroidearen izena da. 1967ko maiatzak 6an aurkitu zuten Carlos Ulrrico Cescok eta Arnold Richard Klemolak El Leoncito bezala ere ezagutzen den Felix Aguilar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1967 JL** zen. Bere izena Charles Darwin britainiar naturalista ospetsua eta bere seme George Darwin astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1992 Galvarino

**1992 Galvarino** asteroide gerrikoan aurkitutako 1992. asteroidearen izena da. 1968ko uztailak 18an aurkitu zuten Carlos Torresek eta S. Cofrek Cerro el Robleko behatoki astronomikotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 OD** zen. Bere izena maputxeen buruzagi izan zen Galvarinogatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Iragarki taula

thumb|300px|**Iragarki taula**.

**Iragarki taula** edo **iragarki ohola** jakinarazpen publikoak, iragarkiak eta bestelako oharrak plazaratzeko lekua da, lantoki, ikastetxe edo beste erakin batean nahiz kalean, maiz horretarako espreski prestatutako ohol baten gainean. Bere helburua horrelako oharrak jartzeko leku finko eta publikoa ezartzea, komunikazioa erraztu eta aigir horien sakabanatzea saihesteko.

## Kanpo estekak
Galvarino

**Galvarino** edo **Calhuarëngo** (?-1557ko azaroak 30) Lautaroren (1534-1557) armadako gerlari maputxe bat izan zen. Bere bizitzari buruzko daturik apenas ezagutzen den arren, Galvarino maputxeen kazikerik garrantzitsuenetako bat izan zen. Heroi moduan borrokatu zuen García Hurtado de Mendoza gobernariaren espainiar armadaren aurka eta Araucoko Gerrako Lagunillasko guduan harrapatua izan zen, Biobío ibaiaren ondoan.

Eskarmentu bezala, eskuak moztu zizkioten, gertaera hau Alonso Ertzilla olerkariak (1533-1594) *La Araucana* lanean kontatzen duelarik, ekintza honen ondoren, hil zezaten "horren mespretxu eta ezinikusiarekin burua luzatu eta lepoa jarri zuelarik", baina barkatua izan zen eta bereekin itzuli zen, mendekatuko zela zin eginez. Elezaharrak dioenez, moztutako bere eskuen tokian lantzak jarri zituen, eta suminez eta harrokeriaz araukaniarren artean jada oso handia zen espainiarren aurkako gorrotoa sustatu zuen.

## Deskribapena 
Mariño de Lobera (1528-1594) espainiar militar eta kronistak dioenez, "horrenbeste zen zuen kemena, eskuak falta zitzaizkiola eta, mingainarekin are gogorrago borrokatu zuela, gerra egiteko Herkulesen eskuak eta Zesaren industriak baino askoz eraginkorragoa zena".

## Guduak 
Hauen buru borrokatu zuen Santiago eta Tucapelgo guduetan. Lagunillasko guduan preso hartua izan zen. Insurrekzioagatik epaitua, bere eskuak moztuak izatera zigortua izan zen. Gainontzeko maputxeentzako eskarmentu bezala askatua izan zen, Arauco domado antzezlanean, Felix Lope de Vegak Galvarinoren ahotan jarriko ditu García Hurtado de Mendozari zuzendutako honako hitzak:

Itzultzean maputxeen senatuaren aurrean aurkeztu zen, bere esku moztuak erakutsiz, justizia eta maputxe altxamendu handiago bat aldarrikatuz, Lautarok egin zuen bezala. Bere ausardia eta kemenagatik kontseiluak kazike izendatu zuen, eskuadroi baten buruzagi eta moztutako bi eskuen tokian lotutako labanekin, iragankorki borrokatu zuen Caupolicanen ondoan hurrengo kanpainetan biak Millarapueko guduan harrapatuak izan ziren arte, eta García Hurtado de Mendozak zakurretara jaurtiz exekutatua izatea agindu zuen.

## Galvarinoren heriotza 
Millarapueko guduan, 1557ko azaroak 30ean, enfrentamendu krudel baten ondoren, Galvarino beste buruzagi indigena batzuekin batera harrapatua izan zen, eta Hurtado de Mendoza gobernariak, zigor neurri bezala, urkatzea agindu zuen.

Galvarino zuhaitz batetik esekia izatera zigortua izan zen; baina Alonso de Ercilla olerkaria Galvarino heriotzatik salbatzen saiatu zen, espainiar aldera pasatzen ikusi zuela argudiatuz. Galvarinok bere mantapean ezkutatua izan zituen bere esku moztuak erakutsiz euren bizitza ez zuela jaso nahi eta hortzekin txiki-txiki egin ez zituelako soilik heriotza sentitzen zuela erantzun zion. Konkistatzaileak asaldatu egin ziren kazikearen harrokeria ikustean eta sakrifizioa bizkortu zuten.

Txiletar historialariren batzuk, baina, Galvarino bere etsaiei bera hiltzeko poztasuna ez emateagatik suizidatu egin zela uste dute.
Strauss (argipena)

**Strauss** edo **Strauß** edo **Straus** jatorriz alemanezko abizen bat da. Alemania eta Austriatik at, ez da *Strauß* aldaera erabiltzen (horren ordez, *Strauss* idazten da).

## Strauss edo Strauß edo Straus abizenekoak 
* Claude Lévi-Strauss (1908–2009), frantses antropologoa
* Dominique Strauss-Kahn (1949-), frantses politikaria eta Nazioarteko Diru Funtseko zuzendari ohia
* Franz Josef Strauss (edo Strauß, 1915–1988), alemaniar politikaria
* Johann Strauss I.a (1804–1849), austriar konposatzailea (*Radetzky Martxa*), Johann II.aren aita
* Johann Strauss II.a (1825–1899), austriar konposatzailea (*Die Fledermaus*, *Danubio urdina*)
* Levi Strauss (1829–1902), Bavarian jaiotako amerikar enpresaburua, jeans urdinen asmatzailea
* Richard Strauss (1864–1949), alemaniar konposatzailea (*Salome*, *Also sprach Zarathustra*)

## Beste batzuk 
* Municheko aireportua, Franz Josef Strauss aireportua

## Kanpo estekak
Millarapueko gudua

**Millarapueko gudua** 1557ko azaroak 30an gertatu zen eta Caupolicanek zuzendutako maputxeek García Hurtado de Mendozaren espainiar armadaren aurka eginiko segada bat izan zen, espainiar armada garaile izan zelarik.

## Historia 
García Hurtado de Mendoza Txilera heltzean, Lautaro hil eta gutxira, espainiar armada 1000 espainiarrez, 1000 zaldi baino gehiagoz eta 4000 yanakonaz osatua zegoen, gehiena hegoalderantz bidaliz euren kanpainan, non, azkenik, maputxeak menderatzea espero zen. Maputxeek, banatuak eta soldaduetan eskasak, soilik 5.000 gerlari bidali ahal izan zituzten, horren ondorioz espainiarrak euren lurralde basotsuan sartzen utziz erasorik egin gabe, segada baterako soldadu kopuru handiagoa biltzeko esperoan.

Lagunillasko gudu ez erabakigarriaren ondoren, García lurralde etsaian barneratu zen gudu erabakigarri baten bila.

## Millarapueko gudua 
Espainiar armadak Millarapuen kanpatu zuen, Araukaniaren barnean, azaroak 29an. Caupolicanen agintepeko maputxeek eraso saiakera bat egin zuten azaroak 30eko goizean etsaien kanpamenduaren aurka. Baina egun horretan, espainiarren artean San Andres eguna ospatzen zen, eta tronpetazko diana alai bat jo izana araukanarrek alarma seinale bezala interpretatu zuten, eta, deskubrituak izan zirela pentsatuz, erasoa zapuztua geratu zen.

Erasotzaile kopurua 3.000 eta 10.000 artekoa zen. Horien buru Galvarino zetorren, bere beso moztuak erakusten zituena, bere herrikideen pasioak goratuz. Gudua basatia eta ankerra izan zen.

Millarapueko guduak gauerditik arratsaldeko ordu biak arte iraun zuen, eta Caupolicanek zaldi zuri baten gainean eserita zuzendu zuen. Azkenean, maputxeak alboetatik eta atzegoardiatik inguratuak eta garaituak izan ziren, 1000 maputxe hil zirelarik. Espainiarrek Cañete gotorlekua ezarri zuten, Tucapelgoa egon zen tokitik ez oso urrun.

## Kanpo estekak
Landaben zubia

**Landaben zubia** edota **Landabengo zubia** Iruñeko Landaben industrialdea eta Barañain udalerria elkarlotzen dituen zubi bat da, Arga ibaia zeharkatzen duelarik. 64 metro luze ditu eta 2003an eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Landabengo zubiari buruzko orrialdea. Iruñeko Ibai Parkea
Esku-paper

thumb|200px|**Esku-paperak** kalean sakabanaturik; hain zuzen, kalea da esku-paperak banatzeko leku ohikoa. Neurrigabeko banaketak, ordea, ingurumen arazoak erkartzen ditu, irudian ikus daitekeenez.

Publizitatean, **esku-papera** edo **esku-orria** paperean banatzen den euskarri bat da, orri bakar batekoa eta leku publiko batean eskuz esku banatzen dena edo publikoaren eskura jartzen den leku batean interesatuek beraiek hartzen dutena. Banaketa etxez etxe gerta daiteke, iragarki orria postontzietan edo etxeko sarreretan utziz. Batzuetan, orria tolesturik banatzen da, bi edo hiru zatitan, iragarki-orriko atalak hobeki bereizteko; kasu horietan, esku-paperak **diptiko** edo **triptiko** izena hartzen du.

## Kanpo estekak
Mintegien oinzubia

**Mintegien oinzubia** (gaztelaniaz *Puente peatonal de los Viveros*) Iruñeko Sanduzelai auzoan dagoen oin-zubi bat da, Arga ibaia zeharkatzen duelarik. Milutze zubia alboan kokatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Mintegien oinzubia1, Iruñea. Euskal Herria.JPG|Pasabidea.

## Kanpo estekak
Panfleto

[thumb|200px|[Frantziako Iraultza piztean eragina izan zuen **panfleto** bat: *Zer da Hirugarren Estatua?*, Hirugarren Estatua erakunde eratzaile moduan aldarrikatzen duena.]]

**Panfletoa** kritika politiko eta sozial zorrotz eta gogorra egiten duen testua da, osagai ideologiko nabarmena duena eta propaganda egiteko argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Manifestu

## Kanpo estekak
Kerry Bog poni

**Kerry Bog ponia**, (), Irlandako Kerry konderri aldeko bertako zaldi arraza  bat da.
Bere tamaina txikia zein gainontzeko ezaugarriak direla eta, arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.

Kerry Bog ponia aspaldiko zaldi arraza da. Garai batean baserriko lanak egiten zituen astean zehar eta gero, igandetan, baserriko familiak elizara joateko erabiltzen zuen zalgurditik tira egiten zuen. Britainiar poniak delako arraza multzoan sartzen da.
Bere izenaren jatorria garai batean zohikatz mokordoak zohikaztegietatik garraitzeko erabiltzen zen zaldia zelakoan datza.

Arraza hau oso ezberdina da askoz ezagunagoa den Connemarako poni Irlandako beste poni arrazarengatik. Bere jatorria, seguraski, egun desagerturik dagoen Irish Hobby poni arrazan dago.

## Ezaugarriak 
thumb|330 px|Kerry Bog poni baten burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Argazki galeria 

Irudi:Kerry Bog Village Museum Kerry Bog Pony.JPG
Irudi:Ireland - Aug 2008 231.jpg
1983 Bok

**1983 Bok** asteroide gerrikoan aurkitutako 1983. asteroidearen izena da. 1975eko ekainak 9an aurkitu zuen Elizabeth Roemerrek AEBetako Arizona estatuko Tucson hiriko Kitt Peak Behatoki Nazionaletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 LB** zen. Bere izena Bart J. Bok (1906-1983) eta bere emazte Priscila J. Boken (1896-1975) omenez izendatua izan zen.

## Kanpo estekak