open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena

thumb|250px|Irlandako Errepublikaren aldarrikapena.

**Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena** (ingelesez *Proclamation of the Irish Republic* eta irlanderaz *Forógra na Poblachta*), **1916ko Aldarrikapena** eta **Pazkoko Aldarrikapena** izenez ere ezaguna, Irlandar Boluntarioek eta Irlandako Armada Hiritarrak 1916ko apirilaren 24an Pazko matxinadan zehar kaleratutako aldarrikapena da. Bertan, Irlandako Anaitasun Errepublikarrak bere burua Behin-behineko Irlandako Errepublikako Gobernu bezala izendatu eta Irlanda Erresuma Batutik independientea zela aldarrikatu zuen. Aldarrikapen ospetsu hau Patrick Pearseek irakurri zuen Dublingo Posta Bulego Nagusiaren eraikinean, Sackville kalean, gaur egun O'Connell Street kalea dena.

Zeremonia hura izan zen Pazkoko matxinadaren hastapena, zeinaren ondorio zuzena Anglo-Irlandar Gerra izan baitzen. Berez, aldarrikapena 1803. urtean Robert Emmet matxinoak burututakoaren isla garbia da.

## Posta Bulego Nagusiaren hartzea 
thumb|200px|ezkerrera|Irlandako Errepublikaren Bandera, Irlandako Museo Nazionalean erakusgai dago

Aldarrikapena irakurri aurretik, Pearsek eta beste hainbat errepublikar matxinok Dublingo Posta Bulego Nagusiaren eraikina hartu zuten eta matxinoen egoitza nagusi bilakatu. Dublin hirian beste hainbat eraikin ere bereganatu zituzten. Posta bulegoan Britainia Handiko Union Jack bandera kendu eta Irlandako Bandera Errepublikarra jaso zuten, gaur egun Irlandako Museo Nazionalean erakusgai dagoena. Aldiz, beheko masta batean Irlandako bandera berde-zuri-laranja zabaldu zuten.

Pazkoko matxinadako buruzagi nagusiak eta aldarrikapenaren sinatzaileak Patrick Pearse bera, Thomas J. Clarke, Seán Mac Diarmada, Thomas MacDonagh, Éamonn Ceannt, James Connolly eta Joseph Plunkett izan ziren. Matxinada amaitzean, britainiarrek preso matxinoen artetik aipatutako buruzagiak identifikatu eta hurrengo egunetan banan-banan afusilatu zituzten Kilmainham Gaol espetxean, traizioa leporatuta.

Éamon de Valerak, estatubatuar herritartasuna ere bazuenez, afusilamendu horietatik libratu eta Irlandako hurrengo 50 urteetako politikan paper garrantzitsua jokatuko zuen.

Dublingo hiritar askoren ustez, hasieran, "ero" edo *traidoreak* ziren matxinatu horiek, izan ere, matxinada Lehen Mundu Gerran zehar jazo zen eta irlandar asko gerrara joanak ziren Britainia Handiaren alde; afusilamenduen ondoren, ordea, matxinoak *heroi nazional* eta *martiri* bilakatu ziren dublindarren begietara.

## Aldarrikapena 
## Ikus gainera 
* Pazko matxinada

## Kanpo estekak
Irlandako Museo Nazionala

**Irlandako Museo Nazionala** (ingelesez *National Museum of Ireland* eta irlanderaz *Ard-Mhúsaem na hÉireann*) Irlandako museo nazionala da. Dublin hiriburuan hiru eraikin ditu, bata Kildare Streeten (Arkeologia saila), bigarrena Benburb Street kalean dagoen Collins Barracks izeneko eraikinean (Dekorazio Artea eta Historia) eta Merrion Streeten (Historia Naturaleko Museoa). Laugarren eraikina Mayoko konderrian dago. Museoa 1997an ireki zen eta irlandar arte, kultura eta historia naturala erakustea du helburu.

## Atalak 
### Arkeologia saila 
Irlandako aurrehistoriatik hasi, eta Erdi Aroan barrena vikingoen asentamentuetararte iristen da. Zelten metalezko artisautza lanek leku berezia dute, Burdin eta Brontze Aroko tresna eta apaingarri ugari erakusten dituelarik, gehienak XIX mendeko indusketetan aurkitutakoak dira.

Eraikina Thomas Newenham Deanek diseinatu zuen eta 1890 urtean ireki zen.

### Dekorazio Artea eta Hitoria 
Museoaren administraziogunea da. Antzina barrakoi militarrak izan ziren. Altzari, keramika, beiragintza eta zilarrezko apaigarri historikoak erakusten ditu, bai eta txanpon eta armak ere. Bereziki aipagarria da Irlandako Estatu Askeko Armarri Handia.

Aldizkako erakusketa ugari ere izaten da.

### Historia Naturaleko Museoa 
Dublinen dagoen hirugarren eraikina da, Merrion Streeten koaturikoa. Mundu guztiko animaliak ditu.

### Landa Bizitzako Museoa 
Mayoko konderriko Turlough herrixkan dago, Castlebarretik 8 kilometrora. XIX mendearen erdialdetik XX mendearen erdialderako bizimodua erakusten du. Materialaren gehiengoa 30. hamarkadako Irlandako landa eremuetan jasoa da.

## Iruditegia 

Irudi:National Museum of Ireland.jpg|Arkeologia saila.
Irudi:Collins Barracks Museum courtyard west.jpg|Barnealdeko patioa.
Irudi:Ardagh chalice.jpg|Ardagh edalontzia.
Irudi:National Museum of Ireland, Kildare Street, Dublin, October 2010 (13).JPG|Ordutegia.

## Kanpo estekak 
* Irlandako Museo Nazionalaren webgunea
Gauaren usaina

***Gauaren usaina*** Andrea Camilleri idazle italiarrak 2001ean Sellerio argitaletxearekin plazaratutako eleberri bat da, jatorrizko izenburua ''L'odore della notte'' duena. Euskaraz 2011n kaleratu zen itzulpena, Josu Zabaletak egina eta Ereinek argitaratua.

Beste liburu batzuetan bezala, hemen ere benetan izandako hilketa bat hartzen du abiapuntutzat. Eleberri honekin, Montalbano komisarioari buruzko telesailaren atal bat egin zuen RAIk, Luca Zingaretti aktorea izanik protagonista nagusia.

## Argumentua 
Vigàtan eta inguruko herrietan, iruzurgile batek jende askoren dirua eraman du: askotan gertatzen den bezala, jende inuzentea interes altuak eskainiz erakarri ondoren, haien diruarekin ihes egin du. Mirariak egiten omen zituen Emanuele Gargano izeneko kontulari eta finantza-adituaren biktima izandako jende asko, mota askotakoa, topatuko du Montalbanok bere ikerketetan. Ziur aski kontularia urrutiko hondartzaren batean eguzkia hartzen egongo den arren, badago pertsona bat, bakarra herri osoan, harengan ustea galdu ez duena: haren idazkari Cosentino andereñoa, harekin maiteminduta dagoena. Haren aita bihotzekoa hil ondoren bakarrik eta maitasun behar handian gelditu den emakume honek bere zuzendariaren zintzotasunean sinesten du oraindik, egunen batean itzuliko delakoan dago eta horregatik jarraitzen du bere kontura bulegoa irekitzen, dirua galdu dutenen haserreari aurre egin behar dion arren.
Garganorekin batera, ordea, haren laguntzaile Giacomo Pellegrino ere desagertu da, kontulariarekin negozioetan eta maitasun kontuetan sartuta egonagatik ihes egiteko arrazoirik ez bazuen ere; are gehiago, landetxe bat eraikitzen ari zen. Montalbano komisarioak ondo ezagutzen du landetxe hori; izan ere, bertara doan batean, asko miresten duen olibondo zahar handi bat ikustera, moztuta eta zatitan puskatuta aurkituko du, landetxeari lekua uzteko, hain zuzen. Montalbanok, orduan, etxeko kristalak hautsiko ditu, bai eta lorategiko Edurne Zuri eta zazpi ipotxen estatuatxoak ere, zuhaitz zaharraren heriotza mendekatzeko.
Bada uste duenik bi gizonen desagerpenen atzean mafia dagoela, iruzurraren biktima izan delakoan; 'dottor' Guarnotta, ikerketen arduradun ofiziala, esaterako; baina Montalbanok ez du horrela pentsatzen.

## Kanpo estekak
2011ko Nafarroako lau eta erdiko txapelketa

**XIII. Nafarroako lau eta erdiko txapelketa** 2011n Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatutako esku pilota txapelketa izan zen.

## Final laurdenak 

## Finalaurrekoak 

### Finala 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia

**Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia** edo **Sortaldeko Indietako Herbeheretar Konpainia** () merkataritza monopolio bat izan zen. 1602ko martxoaren 20an Herbehereetako Estatu Nagusiek Asian merkataritza jarduerak egiteko, 21 urteko monopolioa eman zion unean ezarri zen. Mundu osoko lehenbiziko nazioarteko korporazioa izan zen eta baita bere etekinak argitaratu zituen lehenbiziko konpainia ere. Gainera, gobernu baten adinako eskumenak zituen, horien artean gerra aldarrikapenak eta negozio akordioak gauzatu, bere berezko txanpona ekoitzi, bai eta koloniak ezartzeko eskumenak ere.

Bi mendean zehar munta eta negozio kopuru handiak izan zituen konpainia bat izan zen: % 20ko dibidendua ordaindu zuen. Azkenean 1800 aldera lur jo, desegin egin eta haren jabego eta zorrak Bataviako Errepublikak bere egin zituen. Konpainiaren jabegoko lurraldeak Ekialdeko Herbeheretar Indiak izatera iragan ziren: XIX. mendean zehar hedatuz joan eta, azkenik, egungo Indonesia bereganatu zuten.

## Kanpo estekak
Fiona Shaw

**Fiona Shaw**, jaiotze izenez **Fiona Mary Wilson** (1958ko uztailaren 10a, Corkeko konderria, Irlandako Errepublika) irlandar aktore eta antzerkiko zuzendari bat da. Mundu mailan nagusiki Harry Potter pertsonaiari buruzko filmetan Harryren izeba den Petunia Dursley-ren papera antzeztu eta True Blood telesailan agertzeagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Fiona Shaw aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Oposizio (argipena)

**Oposizio** terminoak esanahi zenbait ditu:

* astronomian, oposizioa, bi argizagi zeruaren aurkako puntuetan daudeneko egoera;
* politikan, oposizioa, agintean dagoen jaurlaritzaren aurkako indar politikoen multzoa;
* herri-administrazioan, oposizioa, herri-alorreko languneak betetzeko antolatzen diren proben multzoa.
Partikula (argipena)

**Partikula** terminoak oso txikia den osagai bat adierazten du. Esanahi zenbait ditu:

* hizkuntzalaritzan, partikula, hitz sinple eta aldaezina;
* fisikan eta kimikan, partikula (fisika), eta zehatzago:
** oinarrizko partikulak, materiaren funtsezko osagaiak direnak;
** partikula subatomikoa, atomoa baino txikiagoa dena;
** partikula-azeleragailua, partikula subatomikoei abiadura handiei ematen dien gailu bat;
* kutsadurari buruz, esekidura-partikulak, haizeak eta urak daramaten partikula txikiak.
Kohorte (argipena)

**Kohorte** terminoak esanahi zenbait ditu:

* Antzinako Erroman, kohortea, erromatar legio baten oinarrizko unitate taktikoa;
* estatistikan, kohortea, epe batean zehar ezaugarri jakin eta zehatz bat duten banakoen multzoa.
Prébendés karrika

**Prébendés karrika** (frantsesez: *Rue des Prébendés*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Montaut karrika eta Rempart Lachepaillet boulevard artean dago. Gouverneurs, Douer eta Faures karrikak zeharkatzen ditu.

Bertan Saubist etxea dago, XIV. mendeko hasieran eraikia eta 1927ko abenduaren 29tik aurrera monumentu historiko sailkatua.

Édouard Ducéréren esanetan, Erdi Aroan sarritan ibilitako kalea izan zen eta 1612ko hiriko mapan agertzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Rue des Prébendés.jpg
Fitxategi:Maison Saubist.jpg|Saubist etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montaut karrika

**Montaut karrika** (frantsesez: *Rue Montaut*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Prébendés karrika eta Montaut enparantza artean dago. Luc eta Sabaterie karrikak zeharkatzen ditu.

Bertan Saubist etxea dago, XIV. mendeko hasieran eraikia eta 1927ko abenduaren 29tik aurrera monumentu historiko sailkatua.

Izena Montaut leinuagatik datorkio, 1529an bertan bere egoitza eraiki zutena.

## Galeria 

Fitxategi:Panneaux rue Montaut et collège N-D.jpg
Fitxategi:Maison Saubist.jpg|Saubist etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luc karrika

**Luc karrika** (frantsesez: *Rue de Luc*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako karrika eta Montaut karrika artean dago.

Erdi Aroan existitu arren, 1511ra arte ez zen aipatua izan. XIX. mendeko sute batek karrikako etxeak erraustu zituen. Izena Luceko jaunen egoitzatik datorkio. Luis XIV.a Frantziakoaren erreinaldian *Franche-Comté* izena zuen.

## Galeria 

Fitxategi:Rue de Luc 2.jpg
Fitxategi:Panneau rue de Luc.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabaterie karrika

**Sabaterie karrika** (frantsesez: *Rue Sabaterie*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako karrika eta Douer karrika artean dago. Montaut karrikak zeharkatzen du.

Sabaterie izena Erdi Aroan bertan bizi ziren zapatagileengatik (frantsesez: *savetiers*) datorkio, izan ere, gaskoieraz *arrua de la Sabateiria* edo *de la Sabateire* izena zuen.

1993an bertan I. mendeko aztarnategi arkeologiko bat topatu zuten. Bernard Dubourdieuren jaiolekua ere bada.

## Galeria 

File:Rue Sabaterie.JPG
File:Panneaux rues Montaut et Sabaterie.jpg
File:Bâtiments place Montaut.jpg
File:Cadastre napolénien - rues Sabaterie et Vieille-Boucherie.png

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vieille-Boucherie karrika

**Vieille-Boucherie karrika** (frantsesez: *Rue Vieille-Boucherie*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako karrika eta Passemillon karrika artean dago. Faures eta Douer karrikak zeharkatzen ditu.

Izena XIII. mendean bertan bizi ziren harakinengatik (frantsesez: *boucher*) datorkio, izan ere, gaskoieraz *Carnaceirie* edo *Carnasseirie* izena zuen.

1993an bertan I. mendeko aztarnategi arkeologiko bat topatu zuten. Jean Duvergier de Hauranneren jaiolekua ere bada.

## Galeria 

File:Panneaux rues des Faures et Vieille-Boucheri.jpg
File:Plaque Georges Hérelle.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako karrika (Baiona)

**Espainiako karrika** (frantsesez: ''Rue d'Espagne*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako atea eta Louis-Pasteur enparantza artean dago. Vieille-Boucherie, Passemillon, Sabaterie, Lagréou, Luc eta Poissonnerie karrikak zeharkatzen ditu. Hiriko kale nagusienetariko bat da, eta 2007tik aurrera Chronoplusa bakarrik pasa da bertatik, oinezkoentzat jarrita dagoelako.

Lehen Tendes karrika izena zuen eta gaskoieraz *Mayou, Mayour, Maieur, Maiour* edo *Mayor'', kale nagusia zelako. Jean Bernard Jauregiberriren jaiolekua ere bada.

Biarritzen izen bereko kale bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passemillon karrika

**Passemillon karrika** (frantsesez: *Rue Passemillon*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako eta Vieille-Boucherie karriken artean dago. Gosse karrika eta Victoires enparantza zeharkatzen ditu.

Izenaren jatorria ezezaguna da, *Passemilon*, *Passe-Melon* eta *rue des Pitarrers* (sagardo-saltzaileen karrika) izenez agertzen da.

Bastidan izen bereko kale bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoires enparantza

**Victoires enparantza** (frantsesez: *Place des Victoires*) Baiona hiriko enparantza da, Baiona Handian dagoena.

Espainiako atetik gertu dago, Passemillon karrikatik bakarrik heldu daiteke hara. Hori dela eta, karrikaren izena izan du. 1523ko setioaren ondorioz egungo izena hartu zuen.

Antzinako Erregimenean aterpe asko zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douer karrika

**Douer karrika** (frantsesez: *Rue Douer*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Izenaren jatorria ezezaguna da, baina litekeena da gaskoierazko *doaler* (upelgile) hitzetik ekarria izan. Lehen Destivaux izena zuen.

Faures eta Vieille-Boucherie karriken eta Prébendés karrika artean dago.

## Ondarea 
* Andre Mariaren kapera eta ikastetxea: 1860an eraikina.

## Galeria 

Fitxategi:Bayonne-Rue Douer-20120715.jpg|Andre Mariaren kapera eta ikastetxea.
Fitxategi:Rues des Faures et Douer.jpg
Fitxategi:FR-64-Bayonne07.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs

**Guilhèm de Sallusti deu Bartàs** (Monfort, 1544 &ndash; Mauvezin, 1590), frantsesez **Guillaume de Saluste, seigneur du Bartas**, olerkaria izan zen, okzitanieraz eta frantsesez idatzi zuena. Higanot sutsua eta Henrike III.a Nafarroakoaren konfiantzazko kontseilaria izan zen. Bere lanik garrantzitsuena *La semaine ou Creation du monde* izan zen. Eragin handia izan zuen John Milton, Edmund Spenser eta Philip Sidney olerkari ingelesengan.

## Lanak 
* Frantsesez:
** *La semaine ou Creation du monde* (1578)
** *Seconde semaine* (1585)
* Okzitanieraz, *Hiru ninfen elkarrizketa* (latina, frantsesa eta gaskoia), 1578an Katalina Medici eta Margarita Frantziakoaren omenez idatzia.

## Erreferentziak
Faures karrika

**Faures karrika** (frantsesez: *Rue des Faures*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Rempart-Lachepaillet karrika eta Prébendés karrika artean dago.

Édouard Ducéréren esanetan, hiriko kalerik antzinetariko bat da. Izena gaskoierazko *faures* (forjari edo armagile) hitzetik datorkio. Marguerite Brunet (*Mademoiselle Montansier* ezizenaz ezagunagoa) bertan jaio zen.

## Galeria 

Fitxategi:Bayonne France 550.jpg
Fitxategi:Rue des Faures 3.jpg
Fitxategi:Panneaux rues des Faures et Vieille-Boucheri.jpg
Fitxategi:FR-64-Bayonne07.JPG
Fitxategi:Rue des Faures 2.jpg
Fitxategi:Rue des Prébendés.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sainte-Catherine karrika

**Sainte-Catherine karrika** (frantsesez: *Rue Sainte-Catherine*) Baiona hiriko kalea da, Espiritu Sainduan dagoena.

Baionako juduen egoitza tradizionala da, izan ere, baionarrek judutegiaren kalea zioten. Claude Lévi-Strauss antopologoaren izena ematea proposatu dute, bere aitona, hiriko errabino zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Édouard Ducéré

**Étienne-Édouard Ducéré** (Baiona, 1849ko uztailaren 22a - *ibidem.*, 1910eko abuztuaren 13a) euskal erlojugile, liburuzain eta artxibozaina izan zen.

Aita Pierre-Romain Ducéré erlojugilea eta ama Sophie Lecussan zituen. Aitaren profesioa ikasteaz gain, arabiera, hebreera eta euskara ere ikasi zituen. 1870ean, Le Havren armadarako lan egin zuen jaioterrira itzuli baino lehen.

1879an *Société des Sciences et Arts de Bayonne* elkartean sartu eta hurrengo urtean idazkari izendatu zuten, baita hiriko liburuzaina ere.

Baionako historiari buruzko hainbat lan idatzi zituen, tartean sei liburuki zituen *Histoire toponymique et anecdotique des rues de Bayonne*.

## Erreferentziak
TKE Ligako 2011ko denboraldia

**2011ko TKE Liga**koa San Miguel Ligaren bederatzigarren denboraldia izan zen.

## Partaideak 

## Estropadak 

## Sailkapena 
2011n Bizkaiko taldeek denboraldi borobila burutu zuten: Urdaibaik ligako 5 bandera eta Kontxakoa eta Kaikuk San Miguel TKE Ligako hamar bandera eta sailkapen orokorra eskuratu zituzten.

180px|thumb|Kaikuren 2011ko tripulazioa.

### Jaitsiera/Igoera play-offa 
Ezustekoz, Oriok maila galdu zuen. Play-offa egin ondoren, Camargok ere maila galdu zuen eta KAE Ligatik Portugalete eta Zierbena igo eta 2012ko TKE Ligan egongo dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* TKE Ligaren webgunea
Féile an Phobail

**Féile an Phobail** (euskaraz *Komunitatearen Jaialdia*) Irlandako Belfast hiriko mendebaldeko komunitatearen arteen inguruko jaialdi bat da. Ingelesez **West Belfast Festival** ("Belfast Mendebaldeko Jaialdia") izenez ere deitu ohi da. Jailadi honen eta bere antzolatzaileen asmoa irlandera eta nazioarteko kulturari bultzada bat eman eta ezagutaraztea da.

## Historia 
Jaialdia 1988an sortu zen eta urtero ospatu ohi da. Falls Road kalean eta bere ingurualdean leku hartzen du. Jaialdiaren sortzaileak Siobhán O'Hanlon, Gerry Adams eta Danny Morrison izan ziren.

## Partehartzaileak 
Bertan mundu osoko musika talde: Westlife, Mary Black, Altan, Status Quo, Lúnasa, Penguin Cafe Orchestra, The Proclaimers... hizlarien artean Gerry Adams, Danny Morrison, Mary McAleese edota Seamus Heaney ere izanak dira.

## Ikus gainera 
* Gaeltacht Quarter (Belfast)
* Raidió Fáilte

## Kanpo estekak 
* Féile an Phobail jaialdiaren webgunea
Concepción Handia

**Concepción Handia** edo gaztelaniaz *Gran Concepción*, Txile eta inguruko hiriek osatzen duten metropoliar gunea da. Concepción Handiak 1.100.000 biztanle ditu eta Txileko bigarren metropoliar gunerik handiena da (2010).

## Hiri nagusiak 
[250px|eskuinera|thumb|[Concepción (Txile)|Concepción]]

* Concepción: (216.061 biztanle)
* Talcahuano: (171.383)
* San Pedro de la Paz: (80.447)
* Penco: (46.016)
* Tomé: (52.440)
* Hualpén: (88.046)
* Hualqui: (20.660)
* Chiguayante: (81.302)
* Coronel: (95.527)
* Lota: (49.089)

## Kanpo estekak 
* Gran Concepción por Nicolás Tugas
* Infome del INE, *Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos*. 2005 (PDF & ZIP)
EHF Txapeldunen Liga

[thumb|270px|[Futbol Club Barcelona (eskubaloia)|FC Barcelona da garaipen gehien lortu dituena.]]
[thumb|270px|1970 hamarkadan [VfL Gummersbach izan zen nagusi.]]
**EHF Txapeldunen Liga** edo aurretik **Europako Eskubaloi Kopa**, Europa mailan jokatzen den eskubaloi txapelketa garrantzitsuena da. Europako Eskubaloi Federazioak (**EHF**, *European Handball Federation*) antolatzen du 1957tik aurrera. Hasiera batean Munduko Eskubaloi Txapelketa tokatzen zen urteetan ez zen jokatzen baina 1965tik aurrera urtero jokatu izan da, 1969an ezik Txekoslovakiaren inbasioa zela eta.

## Talde onenak 
## Garaipenak 
* (luz), luzapena.
* (pen), penalti jaurtiketak.

## Palmaresa 
### Klub mailan 
### Herrialdeka 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Still Loving You

**Still Loving You** (euskaraz *Oraindik zutaz maintemindua*) Alemaniako Scorpions rock musika taldearen balada edo maitasun abesti bat da. 1984. urtean *Love at First Sting* diskoaren barnean kaleratua izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Still Loving You* abestia entzungai
Dark Star

**Dark Star** (euskaraz *Izar Ilun*) Mike Oldfield musikagilearen abesti bat da. 1992an *Tubular Bells II* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Dark Star* abestia entzungai
Flowers of the Forest

**Flowers of the Forest"** (euskaraz *Basoko Loreak*) antzinako Eskoziako abesti herrikoi bat da. Hitzen egilea ezezaguna da eta doinua lehenbiziko aldiz 1615-1625 bitartean John Skene of Halyards eskuizkribuan "Flowres of the Forres" izenez agertzen da, hortaz argi dago data hori baino lehenago konposatua izan zela.

1996an Mike Oldfield ingeles musikagile ospetsuak 1996an *The Voyager* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* Mike Olfield musikagilearen *Flowers of the Forest* abestiaren bertsioa entzungai
Women of Ireland (Mike Oldfield)

**Women of Ireland ** (euskaraz *Irlandako Emakumeak*) Mike Oldfield musikagilearen abesti bat da. 1996an izen bereko *The Voyager* diskoaren barnean kaleratu zuen.

Berez Seán Ó Riada irlandar musikagileak konposatutako *Mná na h-Éireann* ("Irlandako Emakumeak2) abestiaren bertsio bat da. Abesti hau Stanley Kubrick zinema zuzendariaren *Barry Lyndon* filmaren soinu bandako abesti bat izan zen, bertsio hura The Chieftains musika taldeak jo zuelarik.

## Kanpo estekak 
* *Celtic Rain* abestia entzungai
Calypso (Jean Michel Jarre)

**Calypso** Jean Michel Jarre frantziar musikagilearen abesti bat da. 1990. urtean *Waiting for Cousteau* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Calypso* abestia entzungai
Marguerite Brunet

**Marguerite Brunet**, **Mademoiselle Montansier** izenaz ere ezaguna, (Baiona, 1730eko abenduaren 19a - Paris, 1820ko uztailaren 13a) euskal aktorea eta antzerki zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Hamalau urte zituela, Bordelen ursulinek zuten komentutik ihes egin eta Amerikara joan zen. Martinikako intendente Bursonen maitale bilakatu eta Saint-Dominguen jantzi-denda jarri zuen. Parisera joan eta Mme Montansier izebaren etxean geratu eta kasino bat eratu zuen Saint-Honoré kalean.
ezkerrera|thumb|Madame Montansier
Saint-Contesteko markesarekin zuen harremanari esker, Versaillesen antzerki bat zuzendu zuen eta Marie-Antoinette erreginak 1775ean jauregiaren antzezlanen esklusibitatea lortu zuen. 1779an Fontainebleau, Saint-Cloud, Marly, Compiègne, Rouen, Caen, Orléans, Nantes eta Le Havreko antzerkien esklusibitatea ere lortu zuen. 1777ko azaroaren 18an Versaillesen, eta Luis XVI.a Frantziakoa ikusleen artean zegoela, *Théâtre de la rue des Réservoirs* izeneko antzerkia eraiki zuen, laster *Théâtre Montansier* izango zena.

Frantziako Iraultza eta gero, Parisera joan zen Honoré Bourdon bere maitalearekin batera eta *Théâtre des Beaujolais* zuzendu zuen 1790 eta 1806 artean. Frantziako Iraultzako Gerretan armadarekin batera joan zen Belgikara eta *Comédiens de la République française* konpainia zuzendu.

Izualdian, lainotearen 25ean hain zuzen ere, atxilotu zuten. Hamar hilabete eman zuen presondegian aske utzi zuten arte. 1799ko irailaren 5ean Neuville ezkondu zuen.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Bursay
* Joseph Patrat

## Kanpo estekak
José Andrés

**José Ramón Andrés Puerta**, halere **José Andrés** izenez ezagunagoa da (1969ko uztailaren 13a, Mieres, Asturias) espainiar sukaldari bat da. Ameriketako Estatu Batuetan nahiko ospea bereganatu du, bertako hainbat sukaldaritza saio ere aurkeztu izan dituelarik. TVE katean sukaldaritza saio bat aurkeztu izan zuen.

## Lanak 
* *Tapas: A Taste Of Spain In America* (Richard Wolfferekin batera, 2005)
* *Vamos a Cocinar* (2007)
* *Made in Spain: Spanish Dishes for the American Kitchen* (Richard Wolfferekin batera, 2008)
* *We Fed an Island: The True Story of Rebuilding Puerto Rico, One Meal at a Time* (Richard Wolfferekin batera, 2018)
* *Vegetables Unleashed—A Cookbook* (Matt Gouldingekin batera, 2019)
* *The WCK Cookbook — Feeding Hope, feeding Humanity* (Sam Chapple-Sokolekin batera, 2023)
* *Zaytinya — Delicious Mediterranean Dishes from Greece, Turkey, and Lebanon* (Michael Costarekin batera, 2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* José Andrés sukaldariaren webgunea
Marco Simoncelli

**Marco Simoncelli** (Cattolica, Rimini, 1987ko urtarrilaren 20a - Sepang, Malaysia, 2011ko urriaren 23a) motoziklismoko pilotu italiarra izan zen. 2010az geroztik MotoGP kategorian lastertzen ari zen, San Carlo Gresini Honda taldean hain zuzen ere. 2011 ko urriaren 23an, Malaysiako Sari nagusian lastertzen ari zela, istripu bat izan zuen Colin Edwards eta Valentino Rossi gainetik pasatu zitzaizkiolarik, heriotza ekarriaz.

## Ibilbidea 
thumb|ezkerrera|200px|Marco Simoncelli
2002an, Marco Simoncellik 125 cc-ko Europako txapelketa irabazi zuen, munduko txapelketako 125 cc-ko kategorian 6 aldiz agertzeaz gainera. Hurrengo urtean, munduko txapelketako 125 cc-ko lasterketa guztietan parte hartu zuen. Urte hartan lortu zuen posturik onena Valentziako Sari Nagusian izan zen helmuga laugarren zeharkatzean eta txapelketa hogeita batgarren postuan bukatu zuen 31 punturekin. 2004an 125 cc-ko kategorian jarraitu zuen, Espainiako Sari Nagusian, euritako kondizioetan, bere lehen garaipena lortuz. 2005ean, berriro ere irabazi zuen Jerezen, oraingoan eguraldi lehorrarekin.

2006an 250 cc-ko kategoriara egin zuen salto Gilera taldearekin. Urte horretan, Txinan egin zuen seigarren postua izan zen lortu zuen onena. Txapelketa hamargarren bukatu zuen. 2007an talde berdinean jarraitu zuen, berriro ere hamargarren postua lortuz munduko txapelketan. 2008ko ekainaren 1ean, Italiako Sari Nagusian, Mugellon, 250 cc-ko kategoriako bere bizitzako lehenengo garaipena lortu zuen baldintza polemikoetan. Lasterketaren amaierarako bira bat falta zenean, Héctor Barberárekin ukitze bat izan zuen, eta ondorioz, pilotu espainiarra erori egin zen. Ekainaren 8an beste garaipen bat lortu zuen Kataluniako Sari Nagusian Álvaro Bautista azkeneko biran aurreratuz. 2008ko azkenurrengo lasterketan, Malaysian, Simoncellik hirugarren bukatu zuen, 250 cc-ko munduko txapeldun bilakatuz. 2010eko denboralditik aurrera MotoGPko pilotu izango zen.

## Heriotza 
2011ko urriaren 23an Sepangeko zirkuituan (Malaysia), pilotu italiarrak erorketa bat izan zuen, eta oraindik bere motorrari eutsita zegoela, Colin Edwards eta Valentino Rossi gainetik pasatu zitzaizkion era ikaragarrian, kaskoa airean ateratzeko puntura arte. Simoncellik traumatismo oso larriak jasan zituen buruan, lepoan eta bularrean, eta ondorioz bihotza gelditu zitzaion. Zirkuituko klinikako medikuak 45 minutuz aritu ziren pilotua suspertzen saiatzen, baina azkenean bertako 16:56an deklaratu zuten Marco Simoncelliren heriotza.

## Fundazioa 
2011ko abenduan, Marco Simoncelli Fondazione eratu zen, Marcoren familiak sustatuta. Erakunde honen helburua Simoncelliren oroimena gordetzea da eta, ahal den neurrian, okerrago dagoenari laguntzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Simoncelliren webgune ofiziala
San Mikel eliza (Urdiñarbe)

**San Mikel eliza** Urdiñarbeko eliza katolikoa da.

XII. mendean eraikia, eraikin erromaniko hau 1922ko ekainaren 3an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Maila freatiko

thumb|Maila freatikoa
**Maila freatikoa** akuifero libre batean lurpeko ura aurkitzen den tokiari dagokion maila da. Maila horretan akuiferoko uraren mailaren presioa eta atmosferarena berdinak dira. Beste zenbait hitzekin ezagutzen da kontzeptu hori, esaterako, **geruza freatikoa**, **ur taula** edo, besterik gabe, **freatikoa**.

Akuifero libre batean azpiko ura erabiltzeko putzu bat zulatzerakoan, maila freatikoa lurraren azaletik barruko uretaraino dagoen distantzia izango litzateke. Akuifero itxia denean, ur biltegi bat esaterako, ikusten den ur maila maila piezometrikoa da, hau da, barruan urak hartu duen altuera presio atmosferikoarekin orekatu arte.

## Ezaugarriak 
Infiltrazio partearen grabitate urak azaleko material irazkorretatik zehar behera egiten du ahal duen arte, hau da, jaistea eragozten dion geruza irazgaitzen batekin topo egin arte. Hortik aurrera, geruza horren gainean metatzen da ura. Geruzaren azala erabat horizontala bada, ura, iritsi, eta metatzen jarraitzen du. Era horretan eratzen da freatiko izeneko geruza, goiko muga bat edo maila freatikoa daukana.

Maila horrek bereizten ditu bai behealdeko eremu bat, asea, tarteak urez beteak dauzkana, eta bai beste eremu bat, goialdekoa; azken horretan azpigeruza batzuk bereizten dira. Azalekoenak, edo lurruntze azpigeruzak, landareen sustraien eragin trinkotzaileagatik eusten dio urari, baina sustraiek zenbat ur xurgatu eta orobat eguzkiaren berotasunez zenbat ur lurrundu, hartara izango du ur gehiago ala gutxiago. Haren azpian aireztatzezko azpigeruza bat dago, han urak oztoporik gabe joaten dira batetik bestera, mintzean izan ezik. Azkenik, bada hirugarren azpigeruza bat asetasun eremua ukitzen duena, geruza kapilarra esaten zaio, ur mota hori izaten du bere baitan, eta zatikien neurriaren alderantziz proportzionala du lodiera.

Geruza freatikoaren lodierak gorabeherak izaten ditu, nolako oreka dagoen iristen den infiltrazio uraren eta kapilaritatez edo lurruntzeaz goragoko geruzen aldera galduko den uraren artean.

Azal irazgaitza gutxitan izaten baita horizontala, grabitate ura alborantz higitzen da, geruza horren maldarekiko lastertasun zuzenki proportzionalez. Horrela, hasieran gainazalean erregulartasunez banatua zegoen prezipitazioa irregularki banatuko da gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduko Foro Soziala

thumb|300px|2003 urteko **Munduko Foro Sozialean** buruturiko protesta bat.

**Munduko Foro Soziala** 2001 urteaz geroztik mundu osoko gizarte mugimenduetako ordezkariek eta intelektualek, altermundialismoarekin konprometituak, urtero ospatzen duten bilkura da. Besteak beste, ekonomia sozial, gizarte mugimenduak, herrien borrokak, demokrazia eta parte hartze politikoa, migrazioak, funtsezko eskubideak, bakea, emakumea eta ingurumen gaiak jorratzen ditu.

## Munduko Foro Sozialaren ekitaldiak 
* 2001, 2002, 2003: Porto Alegre
* 2004: Mumbai
* 2005: Porto Alegre
* 2006: Caracas, Bamako eta Karachi
* 2007: Nairobi
* 2009: Belém, Brasil
* 2011: Dakar

## Kanpo estekak
San Piarres Usakoa

**San Piarres Usakoa** Donazaharreko eliza katolikoa da.

Eliza XII. mendekoa da, Orreagako monasterioaren menekoa zena. Hau ere eraitsia izan zen eta portale erromanikoa besterik ez zen geratu. 1630. urtean berriztatua izan zen. Eraikin erromaniko hau 1986ko irailaren 1ean monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lirika

thumb|250px|Apolo lira jotzen.

**Lirika** (grek. lyrikos, lirari dagokiona) olerkariak bere barne-sentimenduak adierazten dituen poesia-mota da. Poetak barne giroak, inpresio, gogoeta eta beste edonolako sentimendu subjektibo adierazteko erabiltzen duen generoa da: literatura-arloan, poesia lirikoa generotzat hartzen baita. Lirikan alderdi subjektiboa eta barnekoia beste generoetan baino nagusiagoa da. Emozioa eta sentimendua biziki lotuta daude lirikaren definizioekin niaren esperientzia eta adierazpen gisa. 

Aristotelesek hiru poesia-kategoria handitan (lirikoa, dramatikoa eta epikoa) egindako banaketari zor dio terminoak bere garrantzia teoria literarioan. Poesia lirikoa literaturaren lehen formetako bat da.

## Etimologia 
*Lirika* hitza *lira* hitz grekotik sortua da, antzinako greziarrek poesia lira musika-tresna joz abesten baitzuten. Ondorengo mendeetan esanahia zabaldu egin zen eta ia edozein poesia-mota adierazteko erabili zen lirika hitza.

## Lirika motak 
Antzinate grekolatindarrean azpigeneroetan garrantzitsuenak himno edo gorazarrea, oda eta kantua izan ziren lehen mailakoak. Bigarren mailakoak madrigalak, epigramak, sonetoak, baladak, abestiak ziren.

Lirikaren adibiderik adierazgarrienak herri-poesiakoak badira ere, antzinako Grezia eta Erromatik hasita, poesia landua ere erabili izan da. Erdi Aroan, herrialde erromaniko eta germaniarretan batez ere, izan zuen lirikak indarrik handiena. Izan ere, Erdi Aroko Proventzan lirika landua sortu zuten trobadoreek (Guillaume Poitiersekoa, Bernart Ventadormekoa) okzitanieraz, latina baztertuta alegia, eta handik sortu zen Europako lirika berria. Pizkunde garaian lirika idatzia landu zuten Europako herrialde askotako poetek.

Euskal lirikaren alorrean, egitura sotilez gehienetan, eta ez molde konplexuz, mamituriko poesia oparoa izan da, eta, besteak beste, aipagarri da bereziki kanta zaharretan mamituriko herri lirika edo lirika tradizionalaren emaitza liluragarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Lirika" kontzeptua Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n.
El Punt Avui

**"El Punt Avui"** katalanezko egunkaria da, "Avui" eta "El Punt" kazetek bat eginda 2011an sortua. Bi urte lehenago bigarrenak lehenengoaren akzioak erosi izan zituen, bakoitza bere aldetik argitaratzen segitu bazuten ere tarte batez.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Ekialdeko promesak

**Ekialdeko promesak** (ingelesezko izenburu originala: *Eastern Promises*) David Cronenbergek zuzendutako 2007ko filma da.

Filmak Londresen bizi den britainiar erizain baten harremanak errusiar mafiarekin azaltzen du eta Viggo Mortensen, Naomi Watts eta Vincent Cassel ditu aktore nagusiak.

## Sinopsia 
Errusian jaiotako Nikolai, misteriotsu eta karismatikoa, ekialdeko Europan krimen antolatuan diharduen familia garrantzitsu baten kotxe-gidaria da. Nikolairen bizimodu zuhurra arrisku bizian jarriko da Anna ezagutzen duenean; hau, Londreseko ospitale batean lan egiten duen emagina da.

## Pertsonaiak 
* Viggo Mortensen: Nikolai Luzhin
* Naomi Watts: Anna Khitrova
* Vincent Cassel: Kiril
* Armin Mueller-Stahl: Semion
* Jerzy Skolimowski: Stepan
* Sinéad Cusack: Helen
* Mina E. Mina: Azim
* Josef Altin: Ekrem
* Donald Sumpter: Juri
* Raza Jaffrey: Dr. Aziz
* Sarah-Jeanne Labrosse: Tatiana
* Tatiana Maslany: Tatiana (ahotsa)
* Tamer Hassan: txetxeniar
* Olegar Fedoro: tatuaje egilea
* Igor Outkine: akordeoilaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkutuko plana

**Ezkutuko plana** (ingelesezko izenburu originala: *Inside Man*) Spike Leek zuzendutako 2006ko filma da.

## Pertsonaiak 
* Denzel Washington: Keith Frazier detektibea
* Clive Owen: Dalton Russell
* Willem Dafoe: John Darius kapitaina
* Chiwetel Ejiofor: Bill Mitchell detektibea
* Jodie Foster: Madeleine White
* Christopher Plummer: Arthur Case
* Carlos Andrés Gómez: Kenneth Damerjian
* Kim Director: Stevie
* James Ransone: Steve-O
* Bernie Rachelle: Chaim
* Peter Gerety: Coughlin kapitaina
* Victor Colicchio: Collins sarjentua
* Waris Ahluwalia: Vikram Walia
* Cassandra Freeman: Sylvia Frazier
* Peter Frechette: Peter Hammond
* Florina Petcu: Ilina Miritia
* Blerim Destani: albaniar kriminala

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Brokeback Mountain

***Brokeback Mountain*** 2005eko Ang Lee taiwandar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatiko bat da. Annie Proulx idazlearen izen bereko kontakizun labur batean oinarritzen da.

Filmak Mendebaldeko Estatu Batuetan 1963 eta 1983 artean bizi ziren bi *cowboy*-en arteko harreman sexual eta erromantiko nahaspilatsua azaltzen du eta Heath Ledger, Jake Gyllenhaal, Anne Hathaway eta Michelle Williams ditu aktore nagusiak.

Veneziako Mostran Urrezko Lehoia eskuratu zuen, eta besteak beste, hiru Oscar Sari irabazi zituen: Zuzendari onenaren Oscar Saria, Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria, eta Soinu banda onenaren Oscar Saria.

## Sinopsia 
Joe Aguirre izeneko abeltzain eusko-estatubatuar batek Ennis eta Jack izeneko bi gazte kontratatzen ditu bere artaldeak zaindu ditzaten 1963ko udan, Wyoming-eko belardietan. Bi gazteen arteko harreman bat hasiko da urte horretan, eta hurrengo uda denboraldietan ere errepikatuko da, Aguirren artaldeak zaintzera itzuliko baitira.

## Pertsonaiak 
* Heath Ledger: Ennis Del Mar
* Jake Gyllenhaal: Jack Twist
* Michelle Williams: Alma Beers Del Mar
* Anne Hathaway: Lureen Newsome Twist
* Randy Quaid: Joe Aguirre
* Linda Cardellini: Cassie Cartwright
* Anna Faris: Lashawn Malone
* David Harbour: Randall Malone
* Roberta Maxwell: Mrs. Twist
* Peter McRobbie: John Twist
* Kate Mara: Alma Del Mar Jr.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Brokeback Mountain (opera)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Lorezain leiala

**Lorezain leiala** (ingelesezko izenburu originala: *The Constant Gardener*) Fernando Meirellesek zuzendutako 2005eko filma da. John le Carréren izen bereko eleberri batean oinarrituta dago.

Filmak Nigerian benetan gertaturiko mediku-esperimentazio proba azaltzen du eta Ralph Fiennes, Rachel Weisz, Hubert Koundé, Danny Huston eta Bill Nighy ditu aktore nagusiak.

## Argumentua 
Justin Quayle (Ralph Fiennes) britainiar diplomatikoa Kenyara bidali dute. Bertan, Tessa (Rachel Weisz) emaztea eta haren ustezko maitalea erailak izan dira, azken hori eskualdeko giza eskubideen aldeko ekintzailea. Orduan, Quaylek hilketak ikertzea erabaki du, eta espero zuena baina gauza gehiago topatzen hasi. 

## Pertsonaiak 
* Ralph Fiennes: Justin Quayle
* Rachel Weisz: Tessa Quayle
* Danny Huston: Sandy Woodrow
* Hubert Koundé: Arnold Bluhm
* Archie Panjabi: Ghita Pearson
* Bill Nighy: Sir Bernard Pellegrin
* Gerard McSorley: Sir Kenneth Curtis
* Pete Postlethwaite: Dr. Lorbeer

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Teutoburg basoa

**Teutoburg basoa** () Alemaniako Saxonia Beherea eta batez ere Ipar Renania-Westfalia estatuen artean zabaltzen den baso eremua da. XIX menderarte **Osning** izenaz ezagutzen zen.

## Geografia 
Horn-Bad Meinberg, Bielefeld, Osnabrück eta Ibbenbüren eskualdeek inguratzen dute basoa. Bielefeld kokaturik dagoen ibarrak gainera bitan banatzen du, iparraldeko Teutoburg basoa eta hegoaldeko Teutoburg basoa eratuz. Hegoaldeko punturik altuena Velmerstot (468 m) da eta iparraldekoa aldiz Dörenberg (331 m).

## Hidrografia 
Ekialdean Weser ibaiak zeharkatzen du basoa, iparralderanzko bidean. Bestetik aipatzekoa da Ems ibaia ere Teutoburg basoaren hegoaldean sortzen dela.

## Parke naturalak 
Bi eremu babestu dira Teutoburg basoan, biak ere "Parke Natural" izendatu direlarik:
* **TERRA.vita Parke Naturala:** Izen osoa *Naturpark Nördlicher Teutoburger Wald-Wiehengebirge* da. Basoaren iparraldea eta Wiehengebirge mendilerroa hartzen dituen parkea da, Osnabrück izanik bertako herri handiena.
* '*Eggegebirge Parke Naturala (*Naturpark Eggegebirge*):*' Basoaren hegoaldea hartzen du, Bielefeld eta Diemeltal herrien arteko eremua.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|150px|[Hermannsdenkmal|Arminioren omenezko monumentua (*Hermannsdenkmal*).]]
Mendeetan zehar pentsatu izan da bertan gertatu zela K.o. 9 urtean erromatarrek eta germaniarrek izan zuten Teutoburgoko oihaneko gudua famatua, baina indusketa berriek Osnabrücketik iparraldera gertatu zela erakutsi dute. Bertan Arminioren germaniarrek Publio Kintilio Varoren erromatarren hiru legio txikitu zituzten.

## Ikus, gainera 
* Teutoburgoko oihaneko gudua
* Hermannsdenkmal

## Kanpo estekak 
*  Teutoburg basoaren webgunea
*   TERRA.vita Parke naturalaren webgunea
*   Eggegebirge Parke naturalaren webgunea
Sparrenberg gaztelua

**Sparrenberg gaztelua eta gotorlekua** (alemanez *Burg und Festung Sparrenberg*) Bielefelden eraikitako gaztelua da, gerora gotorleku bihurtu zena.

## Historia 
Ravensberg Kondeek dagoeneko 1250rako bazuten eraikia Sparrenberg gaztelua. Funtzio bikoitza zuen, alde batetik Teutoburg basotik zetoren bidea kontrolatzea eta bestetik Bielefeld bera babestea.

1346an Ravensbergko Bernhard Kondea ondorengorik utzi gabe hil zen eta eskuz esku ibili zen gaztelua, Berg, Cleves eta Ravensberg kondeen artean. XV mendean gaztelua handitzea erabaki zen, eta aldi berean babesteko hainbat elementu gehitu zitzaizkion, 1578erako Westfaliako gotorleku handiena bihurtu zelarik.

Jon Gilen, Jülich-Cleves-Bergeko Dukea ondorengorik utzi gabe hil zen 1609an eta bere oinordekotzarako borroka hasi zen. Azkenean 1612an Brandenburgo eta Prusia jabetu ziren eta hauek Herbehereetako beren aliatuak jarri zituzten gazteluaren nagusi. XVII mendean, Hogeita Hamar Urteko Gerran eta Frantziar-Holandar Gerran hainbat setio ezagutu zituen, espainiarrena (1618), brandenburgotarrena (1625), suediarrena (1636), Münsterreko apezpikuarena (1673) eta azkenik frantsesena (1679).

Istilu guzti hauek gaztelua jota utzi zuten eta hurrengo urteetan presondegi bihurtu zen. XIX mendeko Erromatizismo garaiek eraginda gaztelua berreskuratzeko lanetan hasi ziren Bielefeldarrak. 1842an dorrea berriztea lortu zuten eta 1879an gaztelua erosi zioten Prusiari.

Bigarren Mundu Gerran ere kaltetua izan zen 1955 eta 1983 artean berriztatzen egon izan da.

## Erdi Aroko jaialdia 
Uztailero *Sparrenburgfest* egiten da. Gaztelu barruan izaten den Erdi Aroko jaialdia da.

## Kanpo estekak
Sautrela (softwarea)

**Sautrela** EHUko Software Teknologien Taldeak garatutako ahotsaren ezagutzarako open source-softwarea da.

Izena Bernat Etxepareren *Linguae vasconum primitiae* azken kapituluaren olerkitik dator.

## Kanpo estekak 
* Sautrela
Punto y Hora de Euskal Herria

***Punto y Hora de Euskal Herria*** (1976-1990) euskal astekaria izan zen, ezker abertzalearekin lotuta.

Bi aro izan zituen, lehenengoa Iruñean eta bigarrenean Donostian argitaratua. Aldizkari elebiduna izan zen, nahiz eta gaztelania euskara baino gehiago erabili.

## Iruñeko garaia 
1976ko apirilean argitaratu zuten lehen alea Mirentxu Purroyk zuzenduta. Lankideen artean José María Sánchez Carrión hizkuntzalaria zegoen. Espainiako Gobernuak 10. alea bahitu zuen, editoriala amnistiari buruzkoa zelako. Abenduan zuzendaria atxilotu zuten.
thumb|1977ko iraileko edizioa

1977ko urriaren 5ean Alianza Apostólica Anticomunistak bonba bat jarri zuen Iruñeko egoitzan. Aldizkariko bi kazetari eta kudeatzaileak minutu batzuk lehenago egin zuten alde egoitzatik. Aldizkariak hainbat mehatxu jaso zituen aurretik egiten zuen kazetaritzagatik, eta atentatuaren orduaren inguruan deiak jaso zituzten aurreko asteetan, susmatzen denez, jakiteko ea ordu horietan lanean ari ziren ala ez. Hedabideetako lankide eta sindikatu eta alderdi politikoekin koordinadora bat eratu zuten gertatua salatzeko. Egin eta Deiari esker hurrengo alea atera zuten.

## Donostiako garaia 
1979ko urtarrilean itxi eta apirilean Donostian ireki zuten, Xabier Sánchez Erauskin zuzendari berria izanik.

1981eko otsailean, Joxe Arregi Izagirre eraila izan ondoren, astekaria berriro bahitu zuten. 1983ko ekainean, Felipe González eta José Barrionuevo laidoztatzeagatik salatua hirugarrenez bahitu zuten alea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Punto y Hora aldizkaria, ale guztiak Sancho el Sabio Fundazioaren webgunea
* Punto y Hora 1976-1986 10 años en la calle Punto y Hora, ale monografikoa.
Gaspard II.a Colignykoa

**Gaspard II.a Colignykoa** (Châtillon-sur-Loing, 1519ko otsailaren 16a - Paris, 1572ko abuztuaren 24a) frantziar noble eta amirala izan zen. Frantziako Erlijio Gerretan higanoten buruzagia izan zen.

Gaspard I.a Colignykoa, Frantziako mariskalaren eta Louise Montmorencykoaren semea eta Odet Colignykoa kardinalaren anaia zen. Lehenbiziko hiru Erlijio Gerretan, eta hirugarrenean batez ere, parte hartze garrantzitsua izan zuen. 1569an, Luis I.a Borboi-Condékoa Jarnaceko guduan hil ondoren, oste higanoten buru bilakatu zen. Gerra amaitu ondoren, 1570eko hamarkadaren hasieran eragin handia izan zuen Karlos IX.a erregearengan. Besteak beste, Flandesen, espainiarren aurkako gerran, protestanteen alde esku hartzera bultzatu zuen. 1572ko abuztuaren 22an arkabuzez zauritua izan ondoren, San Bartolome gaueko sarraskiko lehenbiziko hildakoetako bat izan zen

## Erreferentziak
Seymour Cray

**Seymour Cray** (Chippewa Falls, Wisconsin, AEB, 1925eko irailaren 28a - Colorado, AEB, 1996ko urriaren 5a) estatubatuar ingeniaria eta konputagailugintzaren aitzindaria izan zen.

## Biografia 
thumb|Seymour Cray
Betidanik egon zen elektronikarekin liluratuta. Ingeniari baten semea zen eta goi ikasketak egiten zituen bitartean, elektrizitate ingeniaritzako laborategian ematen zuen denbora gehiena. Hobby gisa, mota guztietako elektrizitate tresnekin aritzen zen: irratiak, motor elektrikoak, zirkuitu elektrikoak, etab.

1943an, goi ikasketak amaitu ordukoxe, gerrara dei egin zioten. Lehenik, Europan ibili zen, Alemanian, eta gero, Filipinetan. Etxera itzuli eta berriro ikasten hasi zen berehala. 1950ean, Elektrizitate Ingeniaritzako Zientzia Batxilergoa amaitu zuen Minnesotako Unibertsitatean, eta urtebete geroago masterra egin zuen Matematika Aplikatuetan.

Crayk diseinaturiko lehen konputagailua 1103 Computer izenekoa izan zen. Denbora zen, konputagailu haien diseinuan, garrantzirik handieneko kontzeptua: lastertasuna. Atzetik zeukan enpresak konputagailu saltzen errazagoak egitea erabaki zuenean, Crayk argi zeukan berak zer egin nahi zuen: konputagailu zientifiko azkarrak diseinatzen jarraitu nahi zuen, eta hala, enpresa utzi eta Control Data Corporation enpresa abian jarri zutenetako bat izan zen. CDCn konputagailu arrakastatsuak sortu ondoren, 1972an, Cray konturatu zen eskala handiko konputagailu zientifikoen merkatua txikia gelditu zela, eta, CDC utzirik, Cray Research Inc. izeneko enpresa sortu zuen. Cray 1 izan zen lehenik atera zuen proiektua, baina Cray 2 izenekoaren diseinuak izan zuen arrakasta handiena. Cray 3 konputagailuak 500 MHz-tik gorako lastertasunean lan egin zezakeen, baina ez zen alerik ere saldu. Cray 4 izenekoa, berriz, aurrekoa baino bi bider lasterragoa zen, baina amaitu gabe geratu zen.

Errepideko istripu baten ondorioz hil zen Cray.

## Kanpo estekak 
*  Cray enpresaren webgunea

## Erreferentziak
Avignongo Aita Santuen jauregia

**Avignongo Aita Santuen jauregia** () Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Vaucluse departamentuko Avignon hirian dagoen jauregia da. Europako Erdi Aroko eraikin gotiko garrantzitsuenen artean sailkatzen da. 1995. urtean UNESCO erakundeak Petit Palais museoa, Avignongo katedrala, Saint-Bénézet zubia eta Avignongo harresiekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
1305. urtean Klemente V.a zena (Bertrand de Goth gaskoia) aita santu izendatu zutenean ez zuen Erroman piztu ziren liskarrei aurre egiteko asmorik erakutsi, aldiz 1309. urtean Avignon hirira lekualdatu eta aita santuaren egoitza berria bilakatu zen. Ondorioz jauregi hau eraiki zen.

Honela hiri eta jauregi honetan Benedikto XII.a, Klemente VI.a, Inozentzio VI.a, Urbano V.a, Gregorio XI.a eta Benedikto XIII.a aita santuak bizitu izan ziren. Hortik jauregi honek daraman izena.

thumb|600px|erdian|Jauregiaren kanpoaldeko ikuspegi orokorra.

## Iruditegia 

Irudi:Avignon-Palais des papes.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Tour + Cour du cloitre, vieux palais par JM Rosier.jpg|Klaustroa.
Irudi:Palais des papes grand chapel.jpg|Kapera handia.
Irudi:Librairie du Palais des Papes par JM Rosier.JPG|Saltokia.

## Kanpo estekak 
* Aita Santuen jauregiaren webgunea
Nimesko anfiteatroa

**Nimesko anfiteatroa** (frantsesez *Arènes de Nîmes*, okzitanieraz *Arenas de Nimes*) Frantziako Gard departamentuko Nimes hirian dagoen erromatar anfiteatro bat da, Okzitaniako Languedoc-Roussillon eskualdean.

## Historia 
I. mendean eraiki zen, 50. eta 100. urte bitartean, Erromako Koliseoa eredutzat hartuz. Erdi Aroan eraikina gotorleku gisa erabili zen, bertan bi eliza, 220 etxe eta gotorleku txiki bat kokatu zirelarik.

Gaur egun ikuskizun ugaritarako erabili ohi da, bereziki zezenketa jardueretarako, baina baita musika emanaldi eta antzerki ikuskizunetarako ere.

## Eraikina 
Eraikinak 25.000 ikusleentzako edukiera du, eta lau eremu eta hogeitamalau tribunetan banaturik dago. Anfiteatroak 133 metro luze, 101 metro zabal eta 21 metroko garaiera du, barneko hondarguneak berriz 69 metro luze eta 38 metro zabal dituelarik.

Eraikinak 60 arkuz osatutako bi solairuko garaiera zuen, goialdean atiko bat ere bazuelarik. Barnealdean berriz, armailak 34 lerrokada zituen. Berez mundu osoan hobekien kontserbatutako anfiteatroetako bat da.

## Iruditegia 

Irudi:252 Ar nes NIM 2009.jpg|Arkupeak.
Irudi:Arena of Nimes 2 HDR.jpg|Barnealdea.
Irudi:Nîmes, Centre ville.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:5791 Arenes NIM 6062 C Recoura.jpg|Gladiadoreak.

## Kanpo estekak 
* Nimesko anfiteatroaren webgunea