Malú Urriola

**María de la Luz Urriola González** (Santiago, 1967ko ekainaren 9a - Santiago, 2023ko uztailaren 21a), **Malú Urriola** izenez ezagunagoa, poeta, gidoilari eta akademiko txiletarra izan zen, gidoigintzan masterra egin zuena, Madrilen, Espainian.

## Biografia 
Irakurle goiztiarra, Malú Urriola 14 urterekin *hasi* zen idazten, 19 urterekin Pablo Neruda Fundazioaren tailerrak beka eman zion eta 21 urterekin bere lehen poema-liburua argitaratu zuen, *Piedras rodantes*. Bigarren liburua argitaratzeko, *Dame tu sucio amor* (1994), beka bat lortu zuen Kultura eta Arteak Garatzeko Funts Nazionalean (Fondart). Lau urte geroago, *Hijas de perra* argitaratu zuen, eta 2003an *Nada*. Hurrengo urtean, bi sari garrantzitsu jaso zituen, Santiagoko Udalarena eta Liburu eta Irakurketaren Kontseilu Nazionalarena. 2006an, Pablo Neruda saria jaso zuenean, lortu zuen poeta gisa behin betiko ospea. 

Nadia Prado, Magdalena Ladrón de Guevara, José Moreno eta Claudia Nelson artista bisualarekin batera egin zuen 2002an *Poesía es +*: Poesia globo aerostatikoetatik irakurtzea proiektua, Fondartek finantzatua. 2010ean, Paz Errázuriz argazkilariarekin batera eta Carolina Tironi artista bisualaren laguntzarekin, La luz que me ciega proiektuan parte hartu zuen. Proiektu multimedia da, argazkigintza, poesia eta bideoartea uztartzen dituena, eta 2015eko Veneziako Bienalean erakutsi zen. Txileko Unibertsitate Katolikoko Letren Fakultateko irakasle egoiliarra eta Neruda Fundazioaren Tailerreko irakaslea poeta gazteentzat. 

2019tik Humanismo Kristauaren Akademia Unibertsitateko (Santiago, Txile) Gizarte Zientzien Fakultateko Humanitate Eskolako Hizkuntza eta Literaturako Lizentziatura karrerako akademikoa da.

Hainbat literatur foro eta jaialditan parte hartu du, nazio zein nazioarte mailan, hainbat sariketatan epaimahaikide izan da eta bere poesia testuak, 1997tik aurrera, antologia ugaritan jasoak izan dira. Harvard, Princeton, Georgetown, Washington, Maryland eta The King Juan Carlos I of Spain Center (New Yorkeko Unibertsitatea) unibertsitateetara gonbidatu dute hitzaldiak ematera eta Anna Denny literatur kritikari eta itzultzaileak ingelesera itzulitako bere poemak irakurtzera. 

Bere poemak ingelesera, italierara, frantsesera eta alemanera itzuli dira.

Urriola gidoilari gisa ere nabarmendu da, 1990eko hamarkadan hasitako lana; 2004an telebistako ekarpen onenaren *saria* jaso zuen, Emakumearen Zerbitzu Nazionalak ematen duena, Sofiaren testuagatik. *Emakumearenganako tratu txarren historia bat*, Christine Lucasek aurreko urtean TVNk transmititutako Cuentos de mujeres serierako zuzendutako atala. Bi kapitulu idatzi zituen Carta de mujer (2010; Carta de María eta Carta de Consuelo Altazor sarietan finalista izan ziren bi atalak).

## Obrak 
### Poesia 
* Piedras rodantes, Carmen Berenguer-ek idatzitako kontrazalarekin; Editorial Cuarto Propio, Santiago, 1988
* Dame tu sucio amor, Surada Ediciones, Santiago, 1994
* Hijas de perra, barne bakarrizketa prosa poetikoan; Surada Ediciones, Santiago, 1998
* Nada, LOM, Santiago, 2003
* *Bracea*, LOM, Santiago, 2007
* Hijas de perra y otros poemas, antología, Monte Ávila, Caracas, 2010
* Las estrellas de Chile para ti, Antología, Cuarto Propia, Santiago, 2015
* *Cadáver exquisito*, Cuarto Propio, Santiago, 2017
* El Cuaderno de las cosas inútil, Cuarto Propia, Santiago, 2022

### Antzerkia 
* Tres corazones y una noche, Luis Rivano eta Marcelo Sánchezekin batera idatzitako trilogia; 1996an estreinatu zen Naitún Kultur Etxean

### Gidoia 
#### Film luzeak 
* *endida, mirando las estrellas*, Diamela Eltiten testua Urriola eta Alejandro Goicen laguntzarekin
* *El poder del silencio*. *Elena* Caffarenaren bizitza eta ondarea, Gladys Alcaínorekin batera (2006)
* *Amor a mil*, Gladys Alcaíno eta Christine Lucasekin batera (2007, komedia)
* *Bombal, la abeja de fuego*, 50 minutuko bi serie; Gladys Alcaíno-rekin batera idatzitako testua María Luisa *Bombal-i* buruz (2008)
* *Kim entre dos mundos* (2010, 3D-rako)

#### Telesailak 
* *Los Venegas* (1994-2008)
* *Hogar Paraíso* (2002) *La vida es una lotería* filmerako, hurrengo urtean transmititua
* Sofia. Emakumearenganako tratu txarren historia, *Cuentos de mujeres-e*rako atala (2003)
* El cuento del tío (Gidoilaria: 2004-2005; eta 2006-2007, Carlos Pintoren Geoimagen produktorako Gidoi Saileko zuzendaria)
* *Cárcel de mujeres* (2006)
* *El día menos pensado* (2006-2007, Carlos Pintoren Geoimagen ekoiztetxeko Gidoi Saileko zuzendari gisa)
* *Mea culpa, (2006-2007, Carlos Pintoren Geoimagen ekoiztetxeko Gidoi Saileko zuzendari gisa)*
* Mujeres que matan, (bigarren eta hirugarren denboraldietako testu gehienak: 2006-2008)
* Mi verdad (2007)
* Historias de campo (2008)
* Riesgo latente (2009)
* Carta de mujer (2010; bi atal, Carta de María eta Carta de Consuelo Altazor sarietako finalistak izan ziren)
* Maldito corazón, Ignacio Agüerok zuzendutako 2010ean idatzitako gidoiak
* *El reemplazante* (2014)

#### Telenobelak 
**Jatorrizko historiak**

* Volver a amar, Camila Villagrán eta Rosario Valenzuela-rekin (2014)
* Esa no soy yo, Camila Villagrán-ekin (2015)

**Lankidetzak**

* Mujeres de lujo (2010)
* Infiltradas (2011, gidoilari-taldeko buru gisa)
* La *sexologa* (2012)
* Amor a la Catalán (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Trayectoria
* Urriola en IMDb
* Urriola bere haurtzaroaz
* P. J. «Hija de la pasión», elkarrizketa honetan Urriolak, besteak beste, bere izaera sexualarena ukitzen du.
* Malú Urriolak *Lo bello y lo triste* ipuinaren zati bat irakurri du, Yasunari Kawabata-rena