open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jurgi Frederiko Prusiakoa

**Jurgi-Frederiko Prusiakoa** (legezko izena alemanez: Georg Friedrich Ferdinand Prinz von Preußen), (Bremen 1976ko ekainak 10), Prusiako Errege Printzea, Alemaniako Printze Inperiala eta Hohenzollern dinastiaren nagusia 1994tik. Jurgi-Frederiko, Luis Fernando II.a Prusiakoa Printza (1944-1977) eta Donata Castell-Rüdenhausenekoa Kontesa eta Oldenburgoko etxeko Dukesaren seme bakarra da. Jurgi-Frederiko, eskolara, Bremen eta Oldenburgen joan zen, eta bere heziketa, Eskoziako Perth hiriko Glenalmond Collegen osatu zuen. Alemaniar armadan bi urteko soldadutza egin ondoren, Jurgi-Frederikok, enpresa zientziak ikasi zituen Technische Universität Bergakademie Freibergen.

## Hohenzollern etxea 
Jurgi-Frederiko, bere aitona Luis Fernando Prusiakoaren oinordeko bihurtu zen Hohenzollern errege etxeko nagusi bezala, 1994an. Errege etxeko nagusi bezala, noiz behinka, *Seine königliche Hoheit, der Prinz von Preußen* ("Bere Errege Gorentasuna, Prusiako Printzea") tratamendua jasotzen du. Alemaniako legeak, ez du noblezia titulurik aurreikusten bere kode zibilean, eta, lege honen aurreko edozein titulu aristokratiko, hiritarraren abizenaren zatitzat hartzen da.

Alemaniako errege etxeko nagusi postua, bere osaba Frederiko Gilen eta Migelek leihatu zuten, lege aldarrikapen bat egin zutenak, emakume plebeioekin ezkondu izanagatik oinordekotza eskubideak galtzea, konstituzioaren aurkakoa eta diskriminatzailea zela argudiatuz.

Hasiera batean, bere osabek, Hechingeneko tokiko gorteak eta Stuttgarteko auzitegi nagusiak, 1997an euren alde egitea lortu zuten, titulu aristokratikoak mantentzeko, berdintasunean ezkondu behar izatea, ez morala zela esanez. Hala ere, Alemaniako Justizia Gorte Federalak, kasua auzitegietara itzuli zuen, kasu honetan, Jurgi-Frederikoren alde egin zutelarik, eskubide dinastikoak, neska plebeioekin ezkontzeagatik galtzea ez morala izanda ere, de fakto, biek, ezkontzaren aurretik, euren eskubide dinastikoei uko egin zietela argudiatuz. 2005eko urriak 19an, Jurgi-Frederiko, bere aitonaren oinordekotza eta dinastia eskubideen oinordeko izendatua izan zen, bere osabek eta Luis Fernando printzearen gainontzeko seme-alabek, prusiar heredentziaren zati bat jasotzeko eskubidea duten arren.

Mecklenburgo eta Hohenzollern etxeen artean 1442an lortutako Wittstockeko Hitzarmenaren ondorioz, badago, Jurgi-Frederiko, Mecklenburgo-Schwerin eta Mecklenburgo-Strelizeko Duke Handia tituluen oinordeko dela uste duenik ere, Jurgi Borwin Mecklenburgokoak aldarrikatutako postua dena. Oraingoz, Jurgi-Frederikok, ez du titulu hauen aldarrikapen publikorik egin. Jurgi-Frederiko, Orangeko Printzea tituluaren oinordekoa ere bada, Victoria I.a Erresuma Batukoaren oinordeko bezala, Ingalaterrako tronurako oinordekotza zerrendako 157. postuan dagoelarik.
Kalmarko Batasuna

**Kalmarko Batasuna** izenaz ezaguna da Eskandinaviako hiru monarkiak (Suedia, Danimarka eta Norvegia) bat eginda sortutako eskandinaviar estatua. Hiru monarkiak Margarita I.a Danimarkakoa buru zela batu ziren, 1387an Norvegia eta Danimarkako erregina izendatu baitzuten, eta Suediakoa 1397an.

Eskandinaviar erresumak, zenbait alditan XIV. mendean, ezkontzen bidez batasun politikoa lortzen saiatu ziren. Lehen batasuna, 1319an lortu zen, Suedia eta Norvegiaren artean. Aurrerago, hiru erresumak izan ziren Batasuneko zati, Margarita Danimarkakoa eta Hakon Norvegia eta Suediakoaren arteko ezkontzarekin. Hala eratu zuten gaur egungo hiru erresumak ez ezik, haien menpeko beste lurralde batzuk (Faroe uharteak, Islandia, Groenlandia eta Finlandia —Suediarena zena—) ere hartzen zituen eskandinaviar erresuma handi bat sortu zen.

Hala ere, eskandinaviar erresuma ez zen sendotu. Suediako aristokraziak Danimarkari ezinikusia zion, Danimarkak, batasunaren barnean, potentzia nagusitzat jokatzen baitzuen. Suediarren zenbait matxinadaren ondoren (1444-1446, 1464 eta 1521eko behin betikoa), batasuna 1523an desegin zen, eta Gustavo I.a Suediakoa aukeratu zuten Suediako errege. Danimarkak eta Norvegiak, berriz, batera segitu zuten 1814 arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnuanda I.a

**Arnuanda I.a** errege hitita bat izan zen. Bere aitaginarreba Tudhalia I.aren oinordekoa izan zen. K.a. 1400 eta K.a. 1385 bitartean gobernatu zuen, eta, zehaztu gabeko denbora tarte batean, aipaturiko Tudhalia I.arekin batera gobernatu zuen.

Bere aurreko erregea izan zen Tudhalia I.aren garaipen militarretan aktiboki lagundu zuela dirudien arren, bere erregealdi propioaren ezaugarria, hititar nagusitasunaren krisialdia izan zen, nagusiki gasgas eta Arzawako herrien inbasioen eta Mitanni eta Egiptoren arteko aliantzaren ondorioz, azken honek, Hititar inperioa ekialderantz hedatzea eragotzi baitzuen, eta bere basailu menderagaitzenak bizitu zituen.

Inbasio eta matxinada hauek, erresuma, kaosera iristeko zorian utzi zuten Arnuanda I.a hil zenean, bere seme eta oinordeko izan zen Tudhalia II.ari oso egoera zail bat utziz, Hattusili II.a izeneko dokumentatu gabeko errege bati buruzko eztabaida dagoen arren, historialari batzuentzat, Arnuanda I.aren oinordekoa izan zena.

## Familia 
## Kanpo estekak
Errege Dekretu Lege

**Errege Dekretu Legea**, lege maila duen arau juridikoa da, monarkia parlamentarioa duten herrialdeetan ohikoa, Espainian kasu; botere betearazleak onartzen du, eta ohiz kanpoko behar larriren baten ondorioz onartzen da. Botere betearazleak onartu ondoren onartu behar du botere legegileak, epe labur batean.

Antzeko arau bat dago Errepublika diren herrialdeetan: Dekretu Legea.

## Espainia 
1978ko Espainiako Konstituzioan erregulatua dago arau mota hori. "Errege" du izendapenean, erregea delako araua onartzen eta argitaratzen eta betearaztea agintzen duena.

Nabarmendu behar da, Espainiaren kasuan, Diputatuen Kongresuak ez duela araua berresten. Egia esan, Kongresua mugatzen da, gobernuak somatutako larritasun egoera bideratzeko proposamena berrestera. Azken emaitza, lege arruntaren berbera da, baina tramitazioa askoz azkarragoa da eta, gainera, eztabaida parlamentarioak eragozten dira.

Errege Dekretu Legea Espainiar Konstituzioko 86.1 artikuluan dago araututa, besteak beste, eta zera dio: *"Aparteko eta presazko beharrizana dagoenetan, Gobernuak behin-behineko lege-xedapenak eman ditzake, lege-dekretuen forma hartuz; horiek ezingo dute eraginik sortu estatuaren oinarriei buruzko antolamenduan, 1. tituluak arautzen dituen oinarrizko eskubide, eginbehar eta askatasunetan, autonomia-erkidegoen araubidean, ezta hauteskundeei buruzko zuzenbide orokorrean ere."*

## Kanpo estekak
Damietta

**Damietta** (arabieraz دمياط, ''*,  ahoskatua) izen bereko gobernazioaren hiriburua da, Egipton. Mediterraneo itsasoan dago, Niloren adar handienetako baten itsasoratzetik gertu, Kairotik 191 kilometro iparraldera

Egungo hiriak, 2006ko erroldaren arabera, 203.187 biztanle ditu.

## Historia 
Antzinatean *Tamiat'' bezala ezagutu zen hiriak, itsas-portu garrantzitsu bat zuen, baina aro helenistikoan, bere garrantzia behera etorri zen, Alexandriako portua eraiki ondoren.

Damieta, enklabe garrantzitsu bat izan zen XII eta XIII. mendeetan, Gurutzaden garaian. 1169an, Bizantziar Inperioak bidalitako Jerusalengo Erresumaren flota batek, portua eraso eta hartu zuen, baina, azkenik, Saladinok gurutzatuak garaitu zituen.

Gaur egun, Nilo ibaiarekin lotzen duen kanal batekin, berriz Egiptoko itsasportu garrantzitsu bat bihurtu da.

## Ekonomia 
Damietak, gas natural planta handi bat du, urteko boste milioi tonako edukia duena. Planta, Unión Fenosa Gasekin lotutako enpresa den Segas (%40), ENI konpainia italiarra (%40) eta Egiptoko EGAS eta EGPC konpainien (%10 bakoitzak) banatua dago. 2008an, bigarren trenaren eraikuntza hasi da, ekoizpena, urteko beste bost milioi gas natural tonatan hedatuko dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Töölö

**Töölö** (suedieraz *Tölö*), Finlandiako hiriburu den Helsinkiko **Etu-Töölö** (suedieraz *Främre Tölö) eta **Taka-Töölö** (suedieraz *Bortre Tölö'') barrutiak izendatzeko erabiltzen den izen kolektiboa da. Barrutiak, hiriaren erdialdearen ondoan daude, Helsinkiko penintsularen mendebaldeko zatia hartzen dutelarik.

Etu-Töölö, hegoaldeko barruti bat da, eta bertan dago Finlandiako Legebiltzarra. Taka-Töölö iparraldeko barruti bat da, eta Meilahti eta Laakso barrutien ondoan dago. Jende askok kontrakoa uste duen arren, Töölö ez da Helsinkiko barruti bakar baten ere izen ofiziala.

Töölö, 1920 eta 1930 bitartean eraikia izan zen, Helsinkiko biztanleria hedatzen hasi zenean, eta, ondorioz, etxe gehiago eraikitzeko beharra zegoen. Horren aurretik, Töölö, etxalde eta basoz beteta zegoen.

Töölö beti izan da barruti bezala errespetatua, eta apartamenduen prezioak altuak dira, bereziki Etu-Töölön. Parke asko ditu, Töölönlahti handia barne. Töölö, kulturan ere aberatsa da; Finlandiako Opera Nazionala, Finlandiako Museo Nazionala, Animalia Museoa eta galeria txiki ugari ditu.

## Kanpo estekak
Keminmaaren banaketa administratiboa

400px|eskuinera|Kemijärviko herrixkak mapan kokaturik.
Nahiz eta Keminmaa udalerria handi xamarra izan, biztanleen ehuneko gehiena, hirigunean bizi da, Bothniako Golkotik hurbil. Hala ere, hiriguneaz gain, hamahiru herrixka edo bizigune gehiago ditu udalerriak.

Hauek dira herrixka nagusiak:

** Herrixka garrantzitsuenak beltzez. **

## Kanpo estekak
Hirmula

**Hirmula** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Ilmola eta Liedakkala herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Finlandiako Opera Nazionala

thumb|250px|Opera Nazionalaren Etxea Helsinkin.
**Finlandiako Opera Nazionala** (finlandieraz *Kansallisooppera*), Helsinkin dagoena, Finlandiako opera konpainia nagusia da.

Bere egoitza, Opera Nazionalaren Etxean dago, Töölönlahtiko badian, Töölö barrutian. 1993an ireki zen.

Opera honen antzezpenak, 1873an hasi ziren, Kaarlo Bergbomek, Finlandiako Opera 1873an sortu zuenean. Horren ondoren, opera antzezpenak Finlandian, noiz behinka baino ez dira egin, birak egiten ari ziren konpainien aldetik, eta, batzuetan, finlandiar amateurrek, Sevillako Bizargina, mota honetako lehen ekoizpena delarik.

Opera Finlandiarrak, estreinaldi mundial bat edo gutxienez finlandiar opera bat, urtero estreinatzen du.

## Kanpo estekak 
* Finlandiako Opera Nazionala. Webgune ofiziala
Helsinkiko Olinpiar Estadioa

**Helsinkiko Olinpiar Estadioa** (; ) Finlandiako estadiorik handiena da. Töölö barrutian dago, Helsinkiko erdialdetik bi kilometrotara.

Gaur egun, estadioa, musika kontzertu eta kirol lehiaketa batzuetarako erabiltzen da. Estadioa, 1952ko Udako Olinpiar Jokoetako lehiaketa askotako gune izan zen. Estadio hau, 1983 eta 2005eko Munduko Atletismo txapelketen egoitza izan zen, eta, gainera, Finlandiako futbol selekzioak, bere etxeko partiduak, bertan jokatzen ditu.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Helsinkiko Estadio Olinpikoaren dorrea
Estadioaren eraikuntza 1934an hasi eta 1938an amaitu zen. 1990-1994 tartean berriztu zen, eta gainera, oso-osorik modernizatu zuten 2005eko Munduko Atletismo txapelketarako. 1952ko Olinpiar Jokoetan, estadioak, 70.000 pertsonentzako tokia zuen. Gaur egun, berriz, 40.000rentzako.

Estadioko dorrea, 72 metroko altuera duena, publikoarentzako irekita dago, eta Helsinkiren ikuspegi ikusgarri bat eskaintzen du.

## Kanpo estekak 
* Helsinkiko Estadio Olinpikoaren webgunea
Jokisuu

**Jokisuu** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Pörhöla herrixkaren hegoaldean dago, Kemijoki ibaiaren mendebaldeko ertzean eta Tornioko udalerriaren ondoan.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Laurila

**Laurila** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Hirigunearen alboan dago, Tornio hiriaren mugatik gertu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Lautiosaari

**Lautiosaari** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean eta Kemi udalerriaren eta aireportuaren ondoan.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Lautiosaariko satelite bidezko mapa.
Sompujärvi

**Sompujärvi** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da, udalerriaren iparraldean.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Zale

thumb|300px|Xakezaleak parke batean xakean jokatzen.
**Zalea** zerbait atsegin duena da, aparteko joera edo grina duena. Oro har, aisian duen ekintza adierazten du eta horrekin dirurik lortzea xede ez duena, eta maiz egiten dena.

**Zaletasuna** adierazteko, izenari itsatsia agertzen da: *mendizale*, *pilotazale*, *neskazale*, *euskaltzale* eta abar.

## Ohiko zaletasunak 
* Mendizaletasuna
* Pilotazaletasuna
* Kirolzaletasuna
* Akuariofilia
* Xakea
* Brikolajea
* Sukaldaritza
* Bildumagintza
** Filatelia
** Numismatika
* Damak
* Lorezaintza
** Bonsaiak
* Modelismoa
** Aeromodelismoa
** Tren elektrikoa
** Miniaturak
* *Origamia*
* *Papercraft*
* Irratizaletasuna

Aktibitate ugari izan daitezke zaletasunak, eta egiten dituztenak, *zaleak* dira, profesionalekiko oposizioz. Sukaldaritza eta lorezaintza jada aipatu dira. Ordenagailuak programatzea, arotzeria, ardo edo paper fabrikazioa eta beste askoren zale direnak pertsonak ere badaude.

## Ikus, gainera 
* Denborapasa
* Amateur
* Interes berezi
1952ko Udako Olinpiar Jokoak

[thumb|[Paavo Nurmi atleta zuzi olinpikoa pizten.]]
**1952ko Udako Olinpiar Jokoak**, Udako Olinpiar Jokoen XV. edizioa izan ziren. Finlandiako hiriburu den Helsinkin ospatu ziren, 1952ko uztailak 19 eta abuztuak 3 bitartean. Bertan, 4955 kirolarik parte hartu zuten (4436 gizonezko eta 519 emakumezko), 69 herrialderen izenean, 17 kirol eta 149 probatan.

## Hautaketa 
## Dominak 
## Gertaerak 
* Emil Zatopek kirolari txekoslovakiarrak, aste beteren buruan, 10.000 metro, 5.000 metro eta maratoiko probak irabazi zituen.
* Dana Zátopkovák, Emil Zatopeken emaztea zenak, honek 5.000 metroko proba irabazi eta ordu betera, xabalina jaurtiketako proba irabazi zuen.
* 1920ko Antwerpeko eta 1928ko Amsterdameko olinpiar jokoen artean 9 urrezko domina irabazi zituen Paavo Nurmi kirolaria, "Finlandiar Hegalari"etako bat, izan zen zuzi olinpikoa piztu zuena.

[thumb|[Helsinkiko Olinpiar Estadioa|Helsinkiko Estadio Olinpikoaren dorrea]]

 

## Kanpo estekak
Itäkoski

**Itäkoski** Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Torma herrixkaren iparraldean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Megaminx

thumb|6 koloretako Megaminxa, ebatzia
**Megaminx**, Rubiken kuboaren antzerako buruhausgarri bat da, baina dodekaedro erregular forma du. Orotara, 50 atal mugikor ditu.

## Errekorra 
Megaminx ebazteko lehiaketa ofizial batean lortutako munduko marka 27,81 segundotan dago, 2018eko CubingUSA Nationals lehiaketan Juan Pablo Huanqui-k jarria. Juan Pablo Huanqui-k jarri zuen bost ebazpenen batez besteko denbora laburrenaren marka ere, 30,39 segundotan, 2019eko Wuxi Open-en lortutakoa.

## Antzeko beste buruhausgarri batzuk 
* Kuboku
* Sakelako kuboa (2x2x2)
* Rubiken kuboa (3x3x3)
* Irakaslearen kuboa (5x5x5)
* Rubiken mendekua (4x4x4)
* Pyraminx
* Skewb
* Skewb Ultimate

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Keminmaako jatorrizko eliza

**Keminmaako eliza** edo **eliza zaharra** () Finlandiako eliza luterano berezienetakoa eta ikusgarrienetakoa da. Keminmaa udalerriaren hirigunean dago, Kemijoki ibaitik pare bat kilometrotara .

Harriz eginiko eliza hau, XVI. mende hasieran eraikitako eliza da. Suediarren eskutik eraiki zen, kristautasuna iristen hasi zenean herrialdeko paraje hauetara, eta ondorioz, Lappi lurraldean zutik dirauten zaharrenetarikoa da, 1521. urtean.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gobrias

**Gobrias** (?-?), pertsiar noble bat izan zen, Gaumataren aurka azpijokoan aritu zenetako bat.

## Testuinguru historikoa 
K.a. 522an, Gaumata izeneko azti batek lortu zuen persiar inperioko boterea, Kanbises II.aren anaia zen Esmerdis zela sinestaraziz. Gaumatak, egin ahal izan zuen, benetako Esmerdis, bere anaiaren aginduz sekretupean erahila izan baitzen. Berehala, Kanbises usurpatzailearen aurka joan zen, baina Persiara iritsi baino lehen hil zen. Gezurrezko Esmerdisek, horrela, gobernatu ahal izan zuen.

Herodoto greziar historialariaren arabera, Kanbises eta Esmerdisen amaren aldeko osaba zen Otanes izan zen engainua susmatu zuen lehena. Otanesek Aspatinas eta Gobrias (antzinako pertsieraz Gaubaruva), kontu hau tratatzera gonbidatu zituen. Elkarren artean, sekretua, beste hiru konspiratzailerekin banatzea erabaki zuten: Hidarnes, Intafrenes eta Megabizo I.a. Guztiak, planak egiten ari ziren, Dario I.a iritsi eta bildu zitzaienean. Besteak, berehala ekiteaz konbentzitu zituen. Honela, K.a. 522ko irailak 29an, gezurrezko Esmerdis hil zuten. Dario, errege izendatua izan zen.

## Pertsonaia garrantzitsua 
Sari gisa, Dariok, Gobrias, "lantzaren eramale" (arštibara) izendatu zuen. Honela irudikatua dago Behistungo inskripzioan eta Naqsh-e Rostameko Darioren hilobian, non, gehigarri bezala, honako esaldi hau idatzia agertzen den: "Gobrias Pâtišuvariškoa, Darioren lantzaren eramalea". Ez dago batere garbi Pâtišuvariš hitzaren esanahia. Beharbada, herrixka edo klan bati erreferentzia egiten dio.

K.a. 521eko udazkenean, Gobrias, Elamera bidalia izan zen, non Atamaita errege matxinatua garaitu zuen. Honen ondoren, Elameko satrapa izan zen. Herodotoren arabera, Dariok esziten aurka eraman zuen desastrezko kanpainan ere parte hartu zuen, K.a. 514 edo K.a. 513an.

Oraindik bizi zen K.a. 498ko martxoan, Persepoliseko Gotorlekuko Taulatxoetako baten arabera, elameko ekialdeko mendietatik bidaia ofizialean zegoenean. Testu beraren arabera, Gobrias, bere lanagatik diru gehien jasotzen zuen akemenidar inperioko gizona zen, erregea eta printzearen ondoren, pertsonarik garrantzitsuena zela adierazten duelarik. Intafrenes noblea, Darioren "arkuaren eramalea", ziuraski, Gobriasen maila berean zegoen.

Gobrias, Darioren arreba batekin ezkondu zen, Artazostra edo Radušdukda (Histaspesen alaba). Bikoteak seme bat izan zuen, Mardonio, Greziarako bi espediziotan jeneral persiar garrantzitsua izan zena. Aurreko ezkontza batean Gobriasek izan zuen alaba bat, Dariorekin ezkondu zen.
Iuput I.a

**Iuput I.a** Egiptoko XXIII. dinastiako gobernaria izan zen K.a. 804 eta K.a. 803 bitartean.

Padibasteten semea zen, honek, bere erregealdiaren 15. urtean, koerrege izendatu zuelarik.

F. Gomaa eta K. Kitchenek, Iuput I.a, Padibasteten erregealdian gobernari tebastar garrantzitsu bat izan zela uste dute.

Karnakeko nilometroan aurkitzen diren idazkunek, Iuput I.aren erregealdiaren bigarren urtea berresten dute, bere aitarekin batera gobernatuz.
Errege Dekretu Legegile

**Errege Dekretu Legegilea** lege maila duen arau juridiko bat da, monarkia parlamentarioa duten herrialdeetan ohikoa, Espainia kasu, botere betearazletik datorrena, botere legegileak egindako delegazioagatik.

Errege Dekretu Legegilearen teknikak, arlo ezberdinetan funtzionatzen du, eta, arloaren arabera, delegatuko den legea ezberdina izango da.

# Lege ezberdinen testu berrituak egiteko, sakabanatutako arau juridiko ezberdinak lege korpus bakar batean batuz, gobernuari emango zaio botere legegilea, edonola ere, emandako legediaren mugak eta edukia ezarriko duen lege arrunt baten bidez.

# Testu artikulatuak egiteko, aurretik, botere legegileak, erreferentzia eta muga eremu bezala balio duen *Oinarri Lege* bat onartu ondoren.

Errepublikak diren herrialdeetan, antzeko arau bat dago, Dekretu Legegile deritzona.

### Espainia 
Arau juridiko mota hau, 1978ko Espainiar Konstituzioan erregulatua dago. "Errege" izena, dekretu hauek igortzeaz eta euren argitaratzea eta betearaztea agintzeaz arduratzen dena, Erregea delako datorkio.

Gorte Orokorrek, botere legegilea Gobernuari ematea erabakitzen dute. Hau, Espainiako Konstituzioko 85 eta 87. artikuluetan erregulatua dago. Gorteek, espreski abiltzen dute Delegazio Lege edo Oinarri Lege bat, gobernuari, egoera bat aldatzeko baimena emateko. Delegazio hau, derrigorrez bete beharrekoa izango da. Gai zehatz bati buruzkoa izan behar du, eta noraino iristen den ondo adierazi behar du, baita inspiratu duten irizpideak ere. Ministro Kontseiluak Dekretu Legegilea onartzen du. Delegazioa debekatua dago Lege Organikoaren kasuan.

Botere betearazlea, delegazioaren arlora mugatu behar da. Horregatik, arau legalen testu berritu bat idaztea eskatu bada, botere betearazleak, existitzen den jatorrizko erregulazioa aldatzea legez kanpokoa eta baliogabea izango litzateke.

## Ikus, gainera 
* Errege Dekretu Lege

## Kanpo estekak
Denbora-pasa

**Denbora-pasa** izenak puzzle, irudimen joko, hizkuntzaren ezagutza, problema espazialen ebazteari, etab... erreferentzia egiten dio. Informazio orokorreko aldizkari eta egunkarietan oso ohikoak dira. Hitzaren adiera horretan, honako jarduera hauek daude:

* Autodefinitua
* Akats bilaketa
* Buru-hausgarria edo puzzlea
* Hieroglifoa
* Hitz gurutzatuak
* Kisikosa
* Kontrapasa
* Labirintoa
* Letra-zopa
* Payana
* Sudokua
* Xake problema

## Kanpo estekak
Heh

**Heh** (*Huh, Hah edo Hauh*), egiptoar mitologian, espazio amaigabea eta betierekotasunaren jainkoa da.

## Ikonografia 
Heh, belaunikatutako gizon bezala irudikatua izan zen, edo urrearen ikur zen *nub*aren gainean eseria, baita igel buruarekin ere. Bere eskuetan, bi palmondo hosto ditu, egiptoarrentzako nahi lituzketen bizitza milioika urteak sinbolizatzen dituztenak.

Heh jainkoa, Howard Carterrek Tutankamonen hilobian aurkitu zituen objektuetako batean irudikatua dago. Jainkoaren irudikapen bikainenetako bat, faraoi gaztearen eserleku zeremonialean agertzen da. Heh, ohitura jarraituz, urrearen ikur den *nub*aren gainean irudikatua dago, ankh gurutze batekin bere beso batean eta palmondo hosto banakin esku banatan; palmondo hosto hauek, uraeusa babesten duen eguzki diska batean amaitzen dira, eta bere lepotik ere zintzilik du ankh gurutze bat; jainkoaren buru gainean, eguzki diskoa, uraeus bikoitz batek babesten du.

## Mitologia eta sinkretismoa 
Heh, Egiptoko Inperio Berritik, bi egiptoar jainkoaren bateratzearen emaitza da; bat Hermopolisko Ogdoadakoa (zortzi jainkoren elkartea), Hermopoliseko kosmologian funtsezko papera betetzen duena, eta bestea, denbora amaigabearena, betierekotasunarena.

### Heh, jatorrizko jainkoa 
Hermopolisen, non Jnum jainkoa, munduaren sortzaile zen buztingile bezala ikusten zen, bikote bakoitza, munduaren printzipio sortzaileetako baten ordezkari zen. Hehek, Hehet bere paredroarekin, espazio amaigabea irudikatzen zuen.

### Heh, betierekotasunaren jainkoa 
Heh, "betierekotasunaren jainkoa" sekula ez zen demiurgotzat hartu. Bere jatorria ezagutzen ez den arren, betierekotasunaren sortzea zortzi aldiz gertatu zela jakina da, "jatorrizko" Hehekin lotuz.

"Betierekotasuneko" zortzi Hehek, bikoteka jarrita, zeruko ganga eusten zuten, eta "zeruko zutabe" hauetako bakoitzak, zeruko gangaren zati bat babesten zuen. Zerua eusteko funtzio honetan, Heh, Shuren hipostasi bihurtu zen, airearen jainko bezala, bere bi besoekin zerua jasotzen duena (Nutek irudikatutakoa), eta lurretik banatzen duena (Gebek irudikatutakoa). Lau Heh pareak, orduan, lau haize bezala ikusten dira, baina, ezagutzen ez den arrazoi bategatik, haize hauek negatibotzat hartzen dira Seth jainkoaren ahotik sortu bailiran.

## Gurtza 
Heh, Behe Egipton eta Dajlako oasian gurtua izan zen. Antzinako Egiptoko oasietan, denbora amaigabearen jeinutzat zuten.

## "Heh"en hiria 
Amenemhat I.a faraoiak, hegoalderanzko kanpaina militar baten ondoren, "Heh" deitu zuen hiri bat sortu zuen, jainkoaren izenagatik, Niloren hirugarren ur-jauziaren ondoan. Mende bat beranduago, Sesostris III.ak sendotu zuen.

## Heh hieroglifoa: infinitua 
Hehen hieroglifoetako irudikapena, belaunikatuta, besoak zabalik eta zerua eusten, milioia zenbakia irudikatzeko erabiltzen zen.

Matematika egiptoarretan, infinitua esan nahi zuen hieroglifoa ere bazen.

## Kanpo estekak
Tormes

**Tormes** Espainiako ibaia da, Dueroko ibaiadar nagusienetako bat. Espainiako hamalaugarren luzeena da 247,1 kilometrorekin.

## Ibaiadarrak 
* Zurguén erreka
* Corneja
* Almar
* Aravalle
* Becedillas
* Caballeruelo
* Alhándiga

## Zeharkatzen dituen udalerri nagusiak 
[eskuinera|thumb|300px|Tormesek [Ávilako probintzia|Avilako probintzia zeharkatzen.]]
Hona hemen udalerrien zerrenda, iparraldetik hegoaldera:

* Salamanca.
* Santa Marta de Tormes.
* Alba de Tormes.
* Guijuelo.
* Puente del Congosto.
* Navamorales.
* El Losar.
* El Barco de Ávila.
* La Aliseda de Tormes.
* Angostura de Tormes.
* Hoyos del Espino.
* Navacepeda de Tormes.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Jalón (ibaia)

**Jalón** Espainiako ibaia da, Ebroko ibaiadar nagusienetako bat. Espainiako hamaseigarren luzeena da 224 kilometrorekin.

## Ibaiadarrak 
* Nágima
* Henar
* Monegrillo
* Piedra
* Mesa
* Manubles
* Jiloca
* Perejiles
* Ribota
* Aranda
* Grío
* Alpartir

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Alagón (ibaia)

**Alagón** Espainiako ibaia da, Tajoko ibaiadar nagusienetako bat. Espainiako hemeretzigarren luzeena da 205 kilometrorekin.

## Ibaiadarrak 
[eskuinera|thumb|200px|Alagón ibaia, [Sotoserranotik baino haratago.]]
* Francia
* Sangusín
* Cuerpo de Hombre
* La Palla
* Los Ángeles
* Ambroz
* Jerte
* Árrago

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
Hona hemen nagusiak:
* Coria
* Garcibuey
* Ceclavín
* Montehermoso

## Urtegiak 
Nagusiak hiru dira:
* Gabriel y Galán urtegia (110 MW).
* El Pontón urtegia (52 MW).
* Montehermoso-Valdeobispo urtegia.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Le mauvais démiurge

***Le mauvais démiurge*** (frantsesezko "*Demiurgo txarra*") Emil Cioran filosofo errumaniarrak idatzitako liburu bat da, Frantzian 1969an Gallimard argitaletxeak argitaratu zuena.

Liburu labur bat da (bertsio espainiarrak 140 orrialde ditu), egileak bost zatitan banatzen duena:

* Zorigaiztoko demiurgoa: gnostizismoari erreferentzia: izakien tontorrean, Jainko bat existitzen da, izaki akatsgabe eta immanente bat, bere akatsgabetasunak berak, gainontzeko izaki akastunekin inongo harremanik ez izatea eragiten duena. Aldaezina eta heldu ezina da. Beragandik agertutako izakien eskala batean behera eginez, azkenik, Demiurgora heltzen gara, izaki izpiritualen etengabeko endekapenaren antitesi eta gailena, eta gaizkiaren jatorria. Bere gaiztotasunean, Demiurgoak mundua sortzen du, materia, gizakien funts izpirituala, haragiaren kartzelara lotuz.
* Jainko berriak: monoteismo eta politeismoaren arteko gatazkari buruzko hausnarketa.
* Paleontologia: Museora egindako bisita baten halabeharrak, existentziari buruz hausnartzera bultzatzen du: *norbera, izango den bezala ikusten da: lezio bat, ez; umiltasun erakuste bat, hezurduraren erabilera on bat*.
* Topaketa norbere buruaz beste egitearekin.
* Askatu gabekoa.
* Pentsamendu itoak: *Pentsamendu bat izan, bakar bat baino ez, baina unibertsoa txikituko lukeena*.

## Bibliografia 
***El aciago demiurgo***, Fernando Savater, Taurus S. A. España 1979. 

## Kanpo estekak
Kallijärvi aintzira

**Kallijärvi aintzira** Finlandiako Keminmaa udalerrien dagoen aintzira bat da, Kemijoki ibaitik hurbil .

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Demiurgo

**Demiurgoa** filosofia gnostikoan, derrigorrez sortzailea izan beharrik gabe, unibertsoaren eta arima unibertsalaren bultzatzailea den izakia da. Munduaren jainko sortzailetzat eta unibertsoaren egiletzat ere hartzen da Platonen filosofia idealistan eta neoplatonikoen mistikan.
thumb|250px|Demiurgoaren irudikapenetako bat, lehoi aurpegia da: lehoi burudun jainko bat, harribitxi gnostiko batean aurkitua, "La Antigüedad explicada y representada en figuras"en, Bernard Montfauconena, demiurgo baten irudikapena izan daitekeena.
Demiurgok, literalki, maisu edo artisau esan nahi du (grekeraz Δημιουργός, *dēmiurgós)*. Irudizko zentzuan: sortzailea

## Esanahi platonikoa 
Platonen mitoaren arabera, hasieran, unibertsoan, honako hau zegoen:

* materia, formarik gabekoa eta kaotikoa
* ideiak, akatsgabeak direnak
* demiurgoa, jainko bat
* espazioa

Platonek, demiurgoa materiaz kupidatzen dela diosku, eta ideiak bertan kopiatzen dituela, horrekin, gure errealitatea eratzen duten objektuak lortuz. Honela azaltzen zuen akatsgabeak ziren ideien mundua eta mundu errealaren (materiala) arteko banaketa, azken honek, akatsduna izanda ere, akatsgabetasunaren kopia gisa parte hartzen duelarik. Kopia hau, izatean funtsa berrikusteko aurreko moduarekin bat dator, akatsduna eta eutsiezina bezala adierazia dena.

## Gnostizismoa 
Demiurgoaren kontzeptu platondarra, gnostizismoak berriz hartzen du, Jehovárekin identifikatuz, materiaren sortzaile gisa. Baina platonismoan perfekzio eza dena, gnostizismoan gaiztotasun bihurtzen da. Unibertsoa, gnostikoentzat, mailakatze bat da, sotilenetik (Jainkoa), baxueneraino (materia). Honela, demiurgoa, mundu materialaren sortzaile eta antolatzaile gisa, gaizkiaren irudikapen bihurtzen da, gizakiak preso hartuz eta pasio materialei lotuz.

Izpiritua da gizakiari dagokion jainkotasunaren zati bakarra, hau, gorputza eta materiaren aurkako etengabeko borrokan ari delarik, honela, lurra infernu bihurtuz, ez Hades edo behemundu kontzeptuarekin ezagutzen dena, baizik eta, soilik, Jainkoagandik urrunen dagoen tokia. Soilik *sophia*, jakinduria, gnosisa, heltzen da maitasunetik, sotiletik lurrera, gizakia, materiaren esklabutzatik askatzeko. Salbazioa ez da sinesmen edo erruki jainkotiar kontua, errebelazio bat baizik, gizaki guztiek duten jainkotasun urria erabat galdu ez dutenentzat soilik posible dena.

## Hegel 
Georg Wilhelm Friedrich Hegelekin, demiurgoa pentsatzeko prozesu bihurtzen da, indar independente eta jainkotu bihurtzen duena.

## Cioran 
Emil Cioran filosofo errumaniarrak, kontu hauek, zabal-zabal, ikuspegi nihilista batetatik tratatzen dituen liburu bat idatzi zuen: *Le mauvais démiurge* (1969).

## Kanpo estekak
Kaakamajoki

**Kaakamajoki ibaia** Finlandiako Keminmaa udalerriko ibaia da, Kemijoki ibaian hiltzen dena.

## Ikus, gainera 
* Keminmaa
* Kemijoki ibaia

## Kanpo estekak
Pisuerga

**Pisuerga** Espainiako ibaia da, Dueroko ibaiadar nagusienetako bat. Espainiako hamabigarren luzeena da 283 kilometrorekin.

Peña Labrako mendikatean du iturburua, Santander eta Palentziako probintzien artean, eta Valladolideko hiritik igaro ondoren Duero ibaian isurtzen du ura. Valdavia, Carrión, Odra, Arlanza eta Esgueva dira Pisuerga ibaiaren adar nagusiak. Urtegi garrantzitsuak dira ibaian zehar.

## Ibaiadarrak 
* Arlanza
* Rivera
* Camesa
* Ritobas
* Monegro
* Sauguillo
* Burejo
* Fresno
* Valdavia
* Carrión
* Arlanzón
* Esgueva
* Odra

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
[eskuinera|thumb|300px|Pisuergak [Valladolid zeharkatzen.]]
Hona hemen udalerrien zerrenda, ibilbidea jarraituz:

* Palentziako probintzian:
** Santa María de Redondo
** Cervera de Pisuerga
** Aguilar de Campoo
** Becerril del Carpio
** Alar del Rey
** Herrera de Pisuerga
** Ventosa de Pisuerga
* Burgosko probintzian:
** Zarzosa de Río Pisuerga
** Castrillo de Riopisuerga
* Berriro Palentziako probintzian:
** Olmos de Pisuerga
** Naveros de Pisuerga
* Berriro Burgosko probintzian:
** San Llorente de la Vega
** Melgar de Fernamental
* Berriro Palentziako probintzian:
** Osorno la Mayor
** Lantadilla
** Melgar de Yuso
** Villodre
** Astudillo
** Villalaco
** Cordovilla la Real
** Torquemada
** Magaz de Pisuerga
** Venta de Baños
** Tariego de Cerrato
** Dueñas
* Valladolideko probintzian:
** Valoria la Buena
** Cabezón de Pisuerga
** Santovenia de Pisuerga
** Valladolid
** Arroyo de la Encomienda
** Simancas

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak 
* «Ebroren arrotik Pisuergarenera» Xabier Artola Zubillagaren *blogoetak*
Edmund Burke

**Edmund Burke** (Dublin, Irlanda, 1729ko urtarrilaren 12a - Beaconsfield, Buckinghamshire, 1797ko uztailaren 9a) politikari, filosofo eta idazle irlandarra izan zen.

Bere idazlanik eraginkorrena *Frantziako Iraultzaren gaineko hausnarketak* izenekoa izan zen, 1790an idatzi zuena.

## Biografia 
Liberalen taldeko diputatu izan zen Komunen Ganberan, Behe Ganberan alegia, eta indar handiz agertu zen Estatu Batuetako kolonientzako ezarri behar ziren arau fiskalen alde. Horrek kolonien altxamendua eragin zuen. *Reflections on the revolution in France (Frantziako Iraultzaz gogoetak)* lanean, ukatu egiten du iraultzak inolako aurreramendurik ekar dezakeenik.

## Kanpo estekak 
*  Burke Fundazioaren webgunea

## Erreferentziak
Bodhisattva

[thumb|[Kareharriz egindako Txinako Boddhisattvaren estatua, ziur aski Henanen egina, 570. urtearen inguruan.]]
*Bodhisattva*' (sanskritoz: बोधिसत्त्व *bodhisattva*; paliz: बोधिसत्त *bodhisatta*), budismoan erabiltzen den hitz bat da. Modu esanguratsuan Budaren bidean doan norbaiti erreferentzia egiten dio. Bodhi (ezagutza gorena, argialdi) eta sattva (izatea, izakia) hitzek osatutako hitz bat da. Beraz, argialdi gorenaren bila doan izaki bati erreferentzia egiten dio.

## Bodhisattva Theravāda budismoan 
Jatorrizko budismoan, buda izateko bidean dagoen norbaiti erreferentzia egiteko erabiltzen da. Honela, modu zabalean erabili zen Buda berari erreferentzia egiteko honen argialdiaren aurreko garaian. Honela, bere bizitza edo aurreko bizitzak, euren ebazteak, erabateko argialdira hurbilduko duten proba existentzial batzuk bezala pertsonifikatuak dira. Ikuspuntu hau, oraindik hor dago Theravāda budismoan, non jatorrizko arhat ideala mantentzen den, eta bodhisattva hitza, Budaren eboluzio historikoari erreferentzia egiteko erabiltzen den.

## Bodhisattva Mahāyāna budismoan 
Theravāda budismoan, esanahia, garrantzi biografiko horretara mugatzen den bitartean, 400 urte inguru beranduago, mahāyāna budismoaren agerpenarekin, hitzaren interpretazio muturrekoago bat agertuko da. Mahāyānak, izaera heroiko bat emango dio, mugimendu bezala bereizteko funtsezkoa izango dena. Mahayanan, bodhisattva, jarraitzaile budista guztiek nahi izango duten bizitzako ideal batean bihurtuko da. Esanahi unibertsalista bat ere hartuko du, berarekin, bizidun guztiak bere barnean hartuko dituen askapen unibertsal baten xedea existituko delarik. Ideia unibertsalista hau, funtsezkoa izango da budismo mota honetan bere historian zehar.

Mahayanaren historian zehar, bodhisattva ospetsu askok, benetazkoak zein mitikoak, euren panteoi sakratua beteko dute. Bodhisattvaren bidearen idealaren inguruan, bodhisattvaren bidea bezala ezagutzen denean, idazteun sakratuak, konpromezu bereziak edo botuak eta sailkapenak edo mailakatzeak agertuko dira. Ikonografia aldetik, gehien irudikatu direnak, Buda beraren bizitzaren inguruan agertzen direnak dira. Beti adibidetzen dituzte ezaugarri garrantzitsuak jarraitzaile budistarentzat. Bodhisattvek, sarri, konpromezu pertsonal bikain eta ereduzko baten botuak egin dituzte. Garrantzitsuenak, Avalokiteshvara, Manjushri, Mahasthamaprapta eta Samantabhadra dira.

Ezagunena, zalantzarik gabe, Avalokiteshvara da, errukia eta kupidaren bodhisattva. Historikoki, Budaren ikasle bat izan zen. Mendeen igaroan, modu eta sexu ezberdinean irudikatu zen herrialde ezberdinetan. Txinan, Guan Yin bezala ezagutzen da, Japonian, Kannon bezala, eta Himalaiako budismoan, Chenrezig bezala.

## Ikus, gainera 
* Bodhi
* Bodhicitta
* Bodhisattva Fukyo

## Kanpo estekak
Tursiops

***Tursiops*** Delphinidae familiako generoetako bat da. Orain-berriki arte, uste zen espezie bakarra zela, *Tursiops truncatus*; egindako analisi genetikoek, ordea, bi espezie identifikatu dituzte, eta *Tursiops aduncus* gehitu zaio espezieen zerrendari. Mundu osoko itsaso epeletan bizi dira. 2 eta 4 metro arteko luzera izan dezakete, eta 150 eta 650 kilogramo arteko pisua.
Loretta Young

**Loretta Young** (1913ko urtarrilaren 6a; 2000ko abuztuaren 12a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. 1947an Oscar saria irabazi zuen, Emakumezko aktore onenarena hain zuzen.

Gretchen Young, benetako izenez, Salt Lake Cityn, Utahn, jaio zen. Hiru urte besterik ez zuenean familia Hollywoodera joan zen bizitzera. Txikitatik ekin zion zineman lan egiteari, ahizpek egin zuten legez (Polly Ann Young eta Elizabet Jane Young). Hiruretan Loretta nabarmendu zen eta hainbat film egin zituen umetan eta nerabetan.
ezkerrera|150px|thumb|*Cause for Alarm!* filmean (1951)

Heldutakoan, ekoizpen askotan hartu zuen parte; urtean zazpi-zortzi lanetan aritzen zen neke handirik gabe. 1947an Emakumezko aktore onenaren Oscar saria jaso zuen ''The Farmer's Daughter* ekoizpenean egindako lanagatik. Urte berean Cary Grant eta David Niven izan zituen lagun *The Bishop's Wife* delakoan. 1949an ostera ere Oscar sarietarako izendapena jaso zuen *Come to the Stable* filmagatik; orduan Olivia de Havillandek lortu zuen Oscarra. 1953an zineman lan egiteari laga zion eta telebistari ekin zion, eta *The Loretta Young Show* arrakasta handiko saila bilakatu zen urte luzetan, hiru *Emmy* sari jasotakoa.
Txutxumutxuetarako aukera ere eskaini zuen Lorettak 1935ean Clark Gablerekin elkartu zenean, *The Call of the Wild'' filma egiten ari zirenean. Gable gizon ezkondua zen eta Loretta, ezustean, haurdun gelditu zen. Orduko giroak behartuta-edo, Lorettak haurdunaldiak iraun zuen bitartean "bidaiatzeari" ekin zion. Etxera bueltan "adoptatutako umea" zekarrela azaldu zuen.

Loretta Young 2000ko abuztuaren 12an hil egin zen, obarioetako minbiziak jota.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak 
## Kanpo estekak 
*  Loretta Young irrati-emankizun batean entzuteko aukera ("Jezebel", 1950). Bestelako grabaketak ere badira tartean.
*  Argazkiak eta bibliografia.
Herma Bauma

**Hermine** (**"Herma"**) **Bauma** (Viena, 1915eko urtarrilak 23 - *ib.*, 2003ko otsailak 9), austriar kirolaria izan zen, atletismoko xabalina jaurtiketan espezialista zena. 1948ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, joko horietan, bere proban urrezko domina lortuz. Ospetsua izan zen, baita ere, eskubaloi jokalari bezala.
Dos gemelas estupendas

***Dos gemelas estupendas*** Espainian edo ***Vestidas y alborotadas*** Mexikon, bi herrialde hauen artean filmatutako film bat da, 1968koa, Miguel Moraytak zuzendua eta Pili eta Mili ahizpa bikiak eta Alberto Vazquez kantaria protagonista nagusi bezala dituena.

## Istorioa 
Espainiar kantari gazte batek, Mexikora bidaiatzen du, ikuskizun bat hasteko. Espainiatik Mexikorako hegaldian, pilotua, kantari gazteaz maitemintzen da, honen atzetik doalarik, ezkontzeko eskatzeko asmoz. Bere ahizpa ezezaguna, jada Mexikon dago, eta egoera sekretupean gorde behar dute ikuskizuna estreinatu arte, guztia, eurak hiltzeko asmoz atzetik dihoakien pertsona misteriotsu bati lotuta.

## Aktoreak 
* Pili eta Mili
* Alberto Vázquez
* Carlos Piñar
* Óscar Ortiz de Pinedo
* Antonio Raxel

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Buru-hausgarri

thumb|300px|eskuinera|Bi pertsona, puzzle bat osatzen.
**Buru-hausgarri**a zati txikiez osatutako taula jokoa da, zati horiek modu egokian elkartuz irudi bat osatzean datzana. Zatiak atal lauetan edo zati txikietan egon daitezke. Puzzle hitza buru-hausgarriaren sinonimotzat hartzen den arren, azken hitz horrek, oro har, atal lauei erreferentzia egiten die. 1762an asmatu zuen John Splisbury londrestarrak, baina garestiegia zen hasieran. Mende bat geroago, Milton eta McLaughlin Bradley sailean fabrikatzen hasi ziren.

Bideojokoei dagokienez, buru-hausgarria trebetasun proba bat ebaztean datzan edozein problema da. Arlo horretan bertan, buru-hausgarria, aldi berean, joko batean zehar jarraikako tarteko helburuak lortzea ere bada, beste kategoria batekoa izan daitekeena, abentura, estrategia, akzioa edo rolekoa, adibidez. Igarkizun zaila ere izan bada, eta denbora-pasa mota batzuk ere buru-hausgarritzat hartzen dira.

## Buruhausgarri ospetsuak 
* Rubiken kuboa
** Sakelako kuboa
** Rubiken mendekua
** Kuboku
** Irakaslearen kuboa
** V-Cube 6 (6x6x6)
** V-Cube 7 (7x7x7)
** Megaminx
** Pyraminx
** Skewb
** Skewb diamantea
** Dogic
** Square One
** Skewb Ultimate
* Soma kuboa
* Pentamino
* Sokoban
* Sudoku
* Tangram
* Hanoiko Dorreak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Buruhausgarriei buruzko foro bat
*  Buruhausgarriei buruzko webgune bat
*  8 etzana
Scientific American

***Scientific American*** AEBko Maine estatuko Bridgton herrian hazi zen Rufus M. Porterrek sortu zuen zientzia dibulgazioko aldizkari bat da, hasiera batean, orrialde bakarreko aldizkari gisa sortu zuena, 1845eko abuztuak 28an. Egun honetatik aurrera argitaratu da *Scientific American* aldizkaria (hasiera batean astean behin, eta, ondoren, hilean behin) Estatu Batuetako jarraikako argitarapeneko aldizkaririk antzinakoena bihurtuz. *Scientific American*ek, 1990eko hamarkadaren hasieran, *The American* izeneko entziklopedia bat argitaratu zuen.

Espainian, itzulitako bertsio bat argitaratzen da, ***Investigación y Ciencia*** izenekoa.

## Kanpo estekak 
* Online edizioa
Praates IV.a

**Praates IV.a**, Orodes II.aren semea, Partiako errege izan zen K.a. 37 eta K.a. 2 artean, bere anaia Pakorus I.a hil ondoren. Bere aita eta bere anaia guztiak hil zituen.

K.a. 36an, Marko Antonio erromatar jeneralak eraso zuen, Armeniatik Medi Atropatenara zihoana, kanporatzea lortuz. Antonio, Artavasdes II.a Armeniakoak traditu zuela ustez, honen erresuma inbaditu zuen K.a. 34an, eta preso hartu zuen, Atropatenako erregearekin hitzarmen bat sinatuz. Oktabioren aurako gerra piztu zenean, Antoniok ezin izan zituen bere konkistak mantendu. Orduan, Praatesek Atropatena berreskuratu zuen, eta Armenian Artaxes jarri zuen, Artavasdes II.aren semea.

K.a. 32an, bere krudelkeria ugariengatik tronutik kendu zuten, bere mendekoen haserrea eragin zutenak, eta Tiridates II.a usurpatzaileagatik ordezkatua. Dena dela, esziten partehartzearen ondorioz berriz tronuan jarria izan zen, eta Tiridatesek Siriara ihes egin behar izan zuen.

Erromatarrek, Augustok, Krasok Harrango guduan jasotako porrota mendekatu ahal izango zuela uste zuten, baina Augustok, nahikoa izan zuen hitzarmen batekin, non Praatesek, erromatar preso eta arranoak itzuli zituen. Armenia ere, Erromaren mendekotzat hartua izan zen. Handik gutxira, Praatesek, bere etsairik garrantzitsuenak bere familian bertan zituena, bere bost seme bidali zizkion Augustori, bahitu bezala, honela, bera ere Erromaren mende zegoela aitortuz. Praatesen semeen artean, handik denbora batera Partiako errege izango zen Tiridates III.a zegoen. Plan hau, erromatar ohaide batek aholkatuta pentsatu zuen, ondoren, emaztetzat hartu zuena, eta, honekin, Partiako tronuan bere oinordeko izango zen Praates V.a edo Praatazes izan zuen. K.a. 2an, bere emazte eta semeak hil zuten Praates IV.a
Miera ibaia

**Miera** Espainiako iparraldeko ibaia da, Kantauriar mendilerroko Lunadako mendatean jaioa eta Kantabriako izen bereko harana zeharkatzen duena.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Lunadako mendatea (San Roque de Riomiera eta Soba), 1.350 metroko altueran.
* **Ahoa**: Cubasko itsasadarra (Marina de Cudeyo eta Ribamontán al Mar).
* **Ibaiadar nagusiak**: Carcabal, Aguanaz, Anaz, Revilla (edo Covadal) eta Pontones
* **Urteko emaria**: 301 hm³.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Gundemar

**Gundemar** (, ; 610-612) bisigodoen erregeetako bat izan zen.

Isidoro Sevillakoaren esanetan, erreinaldia hasi eta berehala baskoien aurkako espedizioa burutu zuen.

## Erreferentziak
Artavasdes II.a

**Artavasdes II.a** (, ) Armeniako errege izan zen K.a. 53 eta K.a. 34 bitartean. Artavasdes, Artaxidar dinastiako partaide zen, eta bere aita Tigranes II.a Handiaren oinordeko izan zen Armeniako tronuan. Artavasdes II.a Erromaren aliatu bat zen, baina Partiako Orodes II.ak, K.a. 53ko Carrhaeko guduan Marko Lizinio Kraso garaitu ondoren Armenia inbaditu zuenean, partiarrekin batzera behartu zuten. Bere arreba eman zion Orodes I.aren seme eta oinordeko zen Pakorus I.ari, honekin ezkontzeko.

K.a. 36an, Marko Antoniok Armenia inbaditu zuen, eta Artavasdes, berriz, aldez aldatu zen, baina erromatarrak bertan behera utzi zituen hauek Armenia utzi bezain pronto. Marko Antoniok, berriz inbaditu zuen Armenia K.a. 34an, Artavasdes II.a harrapatu eta Alexandriara eraman zuen K.a. 31n. Artavasdes II.ari, Egiptoko Kleopatra VII.aren aginduz, burua moztu zioten, errege altxorra non zegoen esan gabe. Armeniako tronuan, bere oinordekoa, bere seme Artaxias I.a izan zen.

Plutarkoren arabera, Artavasdes, tragedia greziar eta istorioak idatzi zituen aditu dohatsu bat zen.
Erg Handia

**Erg Handia**, Aljeria eta Tunisiako lurralde handiak hartzen dituen duna eremu edo erg erraldoi bat da.

Hegoaldean, Tassili n'Ajjer mendigunearekin muga egiten du, ekialdean, Tunisian duna multzo batekin, iparraldean, *chott* sistema batekin, eta, mendebaldean, Saharako harearik gabeko beste eremu batzuekin.

Igargar Uadiak, hegoaldetik iparraldera zeharkatzen du, modu ez simetrikoan, bi zatitan banatuz; ekialdekoa handiagoa da.

Bi zatitan banaturik dago:
* Ekialdeko Erg Handia
* Mendebaldeko Erg Handia

## Kanpo estekak
Skewb

thumb|Skewb ebatzia
**Skewb** hitza, ingelesezko *skew* (okertua) eta *cube* (kuboa) hitzetatik dator. Skewba, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri mekaniko bat da, biratu eta posizioz alda daitezkeen atalez osatua.. Tony Durham kazetari ingelesak asmatu zuen, eta Uwe Meffertek merkaturatu, hasiera batean, *Pyraminx Cube* izenarekin. Douglas Hofstadterrek Skewb hitza asmatu zuen Scientific American aldizkariko artikulu batean, 1982ko uztailean.

## Deskribapena 
Rubiken kuboa, bere aurpegiekiko paraleloak diren sei planok moztua dagoen bitartean, skewba, diagonal nagusiekiko perpendikularrak diren lau planoz bakarrik moztua dago. Plano hauetako bakoitzak, kuboa, bi zati berdinetan banatzen du. Errotazio edo mugimendu bat, kuboerdi hauetako edozein, 120 gradu biratzean datza.

Skewba, bi atal motaz osatuta dago: zortzi izkina, horietako bakoitza hiru kolorekoa, eta karratu formako kolore bakarreko sei erdigune. Mugimendu bakoitzak, lau izkina eta hiru erdigune mugitzen ditu.

Skewba, Pyraminx buruhausgarriarekin lotua dago, honek ere, lau errotazio ardatz baititu. Ertzen erdialdeko sei atalak, skewbeko sei erdiko atalekin bat datoz, eta pyraminxeko izkinetako lau atalak, skewbeko lau izkinekin bat datoz.

## Ebazpen bikainenak 
Skewba ebazteko egin beharreko bira kopuru gehiena, 11 da. Buruhausgarriaren 3.149.280 posizio ezberdin daude, ordenagailu batek ebazpen egokiena aurkitu ahal izateko adinako kopuru txikia. Taulan, bilaketa horren emaitza laburbiltzen da, *p* buruhausgarria ebazteko *n* bira behar dituzten posizio kopurua delarik.

## Antzeko beste buruhausgarri batzuk 
* Rubiken kuboa
* Square One
* Megaminx
* Irakaslearen kuboa
* Rubiken mendekua
* Skewb diamantea
* Kuboku
* Dogic
* Pyraminx
* Sakelako kuboa

## Kanpo estekak 
* Skewb buruhausgarria
Besaya ibaia

**Besaya** iparraldeko Espainiako ibaia da, Kantauriar mendilerroan jaioa eta Kantabriako izen bereko harana zeharkatzen duena. Ia ahoan bertan, Torrelavegatik gertu Saja ibaiarekin lotzen da, biek elkarrekin itsasadarra sortuz.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Cueto Ropero (Campoo de Enmedio), 1.200 metroko altueran.
* **Ahoa**: San Martín de la Arenako itsasadarra (Suances-Miengo).
* **Ibaiadar nagusiak**: Bisueña, Los Llares, Cieza, Aguayo, Torina, León, Erecia, Casares eta Rebujas.
* **Urteko emaria**: 390 hm³.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak