Grete Waitz

**Grete Waitz**, jaiotzez Grete Andersen (Oslo, Norvegia, 1953ko urriaren 1a - Oslo, Norvegia, 2011ko apirilaren 19a). Distantzia luzeko lasterketetan espezializatutako Norvegiako atleta. New Yorkeko maratoiaren bederatzi edizio irabazi zituen 1978 eta 1988 artean, munduko txapeldun izateaz gain Helsinkin 1983an eta olinpiar txapeldunordea Los Angelesen 1984an .

## Biografia 
### Hastapenak Atletismoan 
Oso gaztetatik hasi zen atletismoa praktikatzen, nahiz eta garai hartan emakumeak maila gorenean lehiatzera dedikatzea ez zen erraza. 18 urte besterik ez zituela, 1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 1.500 metroko lasterketan.

Munduko elitean izandako aurrerapausoa 1974ko Europako Atletismo Txapelketan izan zen, 1500 metroko brontzezko domina irabazi zuenean.

1975ean Oslon 3.000 metroko munduko errekorra gainditzea lortu zuen 8:46,6rekin. Hurrengo urtean bigarren aldiz errekorra hautsi zuen 8:45,4rekin hiri berean.

### Maratoian 
Hala ere, distantzia luzeetan erosoago zegoen, eta garai horretan emakumezkoen artean ezaguna egiten hasia zen maratoi lasterketarako jauzia prestatzen hasi zenean.

1978an bere lehen garaipena lortu zuen New Yorkeko maratoian eta 2h32:29ko munduko errekor berriarekin ere, aurreko errekorraren azpitik bi minutu baino gehiago.

Grete Waitzen izena New Yorkeko maratoiarekin lotuta egongo da beti, bederatzi edizioetan irabazi zuen lasterketa (1978, 79, 80, 82, 83, 84, 85, 86 eta 88). Gainera, horietako hirutan egin zuen, munduko errekorra gaindituz (1978, 79 eta 80).

Nabarmentzeko beste maratoi bat Londresko maratoia izan zen, 1983an eta 1986an irabazi zuen lasterketa. Hain zuzen ere, 1983ko Londresko maratoian, Grete Waitzek bere laugarren eta azken munduko errekorra hautsi zuen lasterketa horretan, 2h25:29an utzita.

Bost urtean bere errekorra zazpi minutu baino gutxiagotan jaitsi zuen. Hala ere, pozak 24 ordu baino gutxiago iraun zuen, hurrengo egunean, 1985eko apirilaren 18an, Joan Benoit estatubatuarrak errekor berria ezarri baitzuen Bostoneko maratoian 2h22:43rekin, Waitzen errekorra baino ia hiru minutu gutxiago.

Helsinkin lehen aldiz ospatu zen 1983ko Munduko Atletismo Txapelketan Waitz munduko txapeldun izendatu zuten 2:28:09 denborarekin, bere atzetik, Marianne Dickerson iparramerikarra (2:31:09) eta Raisa Smekhnova (2:31:13) sobietarra izan ziren.

### Los Angeles 1984 
Beharbada, bere kirol ibilbideko etsipenik handiena 1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetan izan zen. Emakumeen maratoi olinpikoa egiten zen lehen aldia zen, eta Grete Waitz zen faborito handietako bat, Joan Benoit iparamerikarra, Ingrid Kristiansen norvegiarra eta Rosa Mota portugaldar figura berriarekin batera.

Abuztuaren 2an, goizean goiz beroa ahalik eta gehien saihesteko, 28 herrialdetako 50 korrikalari hasi ziren Los Angeleseko Memorial Coliseum-ean. Lasterketa hasi eta gutxira Joan Benoitek taldetik ihes egin zuen, azkenean erabakigarria izango zen gertaera. Gehienek uste zuten goizegi erasotu zuela eta bere esfortzua ordainduko zuela. Hala ere, Benoitek erritmo onean jarraitu zuen eta 25 kilometrotan 1:50 aldea lortu zuen gainerako faboritoekiko.

Hemen Grete Waitz konturatu zen Benoit zuzenean ari zela garaipenerako, eta saihesten saiatu zen amerikarra "ehizatzera" irtenez. Hala ere, erreakzioa berandu iritsi zen. Aldea dezente murriztu zuen arren, Joan Benoit estadioan sartu zen abantaila erosoarekin eta urrezko domina 2h25:52an lortu zuen. Greta Waitzek zilarrezko dominarekin konformatu behar izan zuen 2h26:18rekin, eta Rosa Mota portugaldarrak brontzea lortu zuen.

### Cross-country 
Pistan eta asfaltoan izan dituen arrakastez gain, Grete Waitz historian zehar izan den cross-countryko korrikalaririk onena da, beste inork ez baitu munduko txapeldunaren bost titulu irabazi. 1978an egin zuen lehen aldiz Glasgowen, eta Limericken 1979an, Parisen 1980an, Madrilen 1981ean eta Gatesheaden 1983an errepikatu zuen.

### Erretiratzea 
1991n lehiaketa handia utzi ondoren, kirol honekin lotuta jarraitu zuen, hura sustatzen lagunduz eta kirol ekitaldiak antolatuz. Gainera, lan humanitario handia egiten du, batez ere Care International-i eta Olinpiar Joko Bereziei lotuta (adimen urritasuna duten pertsonak lehiatzen diren jokuak)

Grete Norvegiako benetako kondaira da. Osloko Bislett estadioaren kanpoaldean bere omenezko estatua dago eta aurpegia zigilu batzuetan ere agertzen da. Gainera, urtero bere izena daraman lasterketa ospatzen da.

New Yorken ere, non arrakasta handienak lortu zituen, ''Grete's Great Gallop egiten'' da urtero, maratoi erdia bere omenez.

2005eko ekainean, minbizia zuela eta zenbait hilabete zeramala tratamenduan iragarri zuen. Urte horretako urrian New Yorkera joan zen hiri honetako Merkataritza Ganberaren saria jasotzera, Waitz-en jokabide pertsonala "komunitatearentzako zerbitzu altuenaren" adibide gisa aitortzen zuena. Saria zela eta, gala-afarian bildutako dirua gizarte-ekintzetarako erabili zen.

### Heriotza 
Grete Waitz 2011ko apirilaren 19an hil zen 57 urte zituela minbiziak jota. Waitz Jack senarra eta Jan eta Arild nebak baino luzeago bizi izan zen. Norvegiako gobernuak geroago iragarri zuen estatuaren gastuetan gobernuaren ohorearekin lurperatuko zuela, ohore hori ematen dioten Norvegiako historian seigarren emakumea. Hori Estatu-hiletaren baliokidea zen, nahiz eta bere familiaren nahien arabera ekitaldia pribatua izan.

## Esanahia 
Grete Waitz da ziur asko historiako emakumezko maratoi lasterkaririk garrantzitsuena. Hura iritsi aurretik, maratoiak egiten zituzten emakume gutxi batzuek ia modu testimonialean egiten zuten, komunikabideek edo antolatzaileek ia arretarik jarri gabe. Grete Waitzen egitandiak, bere markak gizonezkoenen atzetik ez zeudenez, kirol erakunde garrantzitsuak, prentsa eta baita kirol medikuntza ere emakumezko maratoilariak laguntzen hasi ziren. Behin betiko normalizazioa 1984an emakumeen maratoia Olinpiar Jokoetako programan betiko sartu zenean gertatu zen.

## Emaitzak 
* **Erromako Europarrak 1974** - 3.a 1500m-tan (4:05,2)
* **Pragako europarrak 1978** - 5.a 1500m-tan (4:00,6), 3.a 3.000m-tan (8:34,3)
* **Helsinkiko Munduko Kopa 1983** - 1.a maratoian (2h28:09)
* **Los Angeleseko Olinpiar Jokoak 1984** - 2.a maratoian (2h26:18)

## Markarik onenak 
* **1.500 metro** - 4:00.55 (Praga, 1978)
* **3.000 metro** - 8:31.75 (Oslo, 1979)
* **Maratoia** - 2h24:54 (Londres, 1986)

## Munduko errekorrak 
**Maratoia:**

* **2.32.29** (New York, 1978ko urriaren 22a)
* **2.27.32** (New York, 1979ko urriaren 21a)
* **2.25.41** (New York, 1980ko urriaren 26a)
* **2.25.28** (Londres, 1983ko apirilaren 17a)

**5.000 metro**

* **15:08,80** (Oslo, 1982ko ekainaren 26a)

**3.000 metro**

* **8:46,6** (Oslo, 1975eko ekainaren 24a)
* **8:45,4** (Oslo, 1976ko ekainaren 21a)

## Kanpo estekak 
* Grete Waitz (distancerunning.com)