open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joana Borgoinakoa

**Joana Borgoinakoa**, (1292ko urtarrilaren 15 &ndash; Roye-en-Artois, 1330eko urtarrilaren 21), Frantzia eta Nafarroako erregina ezkontidea zen.

Aita Oton IV.a, Borgoinako kondea eta ama Mahaut Artoiskoa zituen. Bere ahizpa Blanka, Karlos I.aren emaztea.

Nahiz eta, hasiera batean senideek Luis I.a ezkontzeko nahi, azkenean Filipe Ederra ezkondu zuen Corbeilen 1307ko urtarrilean.

Joana ahizpa eta Margarita koinataren adulterioetan laguntzeagatik salatuta, atxilotu zuten. Baina bere aurkako frogarik ez zegoenez, 1315ean askatu zuten.

1317ko urtarrilaren 9an Reimsen erregina ezkontide bihurtu zen 1322an senarra hil arte. Gero Borgoinara joan zen

Zazpi seme-alabak izan zituen:
* Joana Frantziakoa (1308-1349).
* Margarita Frantziakoa (1310-1382).
* Elisabet Frantziakoa (1312-1348).
* Felipe Frantziakoa (1313-1321).
* Blanka Frantziakoa (1314-1358).
* Luis Frantziakoa (1315-1316).
* Alaba bat (izen ezezaguna) (1322).

## Ikus, gainera 
* Nesle dorrearen gertaera
Napata

**Napata** (antzinako egiptoeraz: *Npt*, *Npy*; meroeraz *Napa*;  Nubia edo Kuxeko hiriburua izan zen, K.a. 1500 ondoren ezarria. Lehenago Nubiako hiriburua Kerma izan zen. Napatako erresuma Nubiako erresumarekin nahasten da.

Egiptoarrek sortu zuten (Tutmosis III.a) gune administratibo gisa K.a. 1460an baina eurentzako sekula ez zuen halako funtziorik izan, eta handik denbora batera, nubiarren hiriburu bihurtu zen, Egiptok herrialdearen kontrola bigundu zuenean (K.a. 1100 inguruan). XXV. dinastian, Napata izan zen faraoien jaioterria, eta baliteke, baita ere, Egiptoko hiriburua eta tronuratze tokia.

Egiptoko nubiar faraoiek, (kushitak), herrialde hau galdu zuten asiriarren aurka, eta Napatara itzuli ziren, Egiptok arpilatu zuen (Psametiko II.a) K.a. 590ean, eta hiriburua Meroe izatera pasa zen, eta, ordutik, Meroeko erresuma bezala ezagutzen da. K.a. 24. urtean, erromatarrek arpilatu zuten Publi Petroni edo Petroniusen agindupean.

Bere nekropoli nagusia El Kurru izan zen (K.a. 800-K.a. 650), ondoren Nurigatik (K.a. 700-K.a. 300) eta Sanam Abu Domengatik (K.a. 700-K.a. 425 aldatu zena. Gebel Barkalen (Mendi Artza), piramideak eta hilobiak ere badaude, hamahiru tenplu eta hiru jauregiz gain. Hoberen kontserbatutako tenplua Amon-Rarena da (K.a. 1500 inguru, beranduago hedatua).

Eskualdea, 1916, 1918 eta 1919an induskatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Gebel Barkal
* Meroe
* Nobatia
* Ballana Kulturua
* Kandasia

## Kanpo estekak
Psametiko II.a

**Psametiko II.a** ANtzinako Egiptoko faraoia izan zen, XXVI. dinastiakoa. Nekao II.aren semea izan zen eta sei urte inguruz errege izan zen, K.a. 595etik K.a. 589 arte, Sexto Julio Afrikano eta Herodotok diotenaren arabera, Eusebio Zesareakoak, Psametikoren erregealdia 17 urtekoa izan zela dioen arren.

Faraoi honen aktibitatea, nagusiki, Kushen aurkako kanpainan oinarritu zen, non XXV. dinastiako erregeen ondorengoak errege ziren. Espedizioa K.a. 592an gertatu zen, Elefantinatik abiatuz, Nilo ibaiaren hirugarren urjauziraino barneratu zen, *Antalani* erregea edo bere anaia eta ondorengo izan zen *Aspelta*ren aurka borrokatuz. Egiptoar tropen garaipenaren ondoren, nagusiki libiar mertzenarioek osatzen zituztenak, lehen ur-jauziaren iparralderantz atzera egin zuen.

Papiro batek, idazkera demotikoduna, Psametikok Kanaanera egin beharreko bidaia baten atzerapena azaltzen du, beharbada, merkataritza itunen ezartzeak eta, zati batean behintzat, Nekao II.ak babiloniar armadaren aurka jasandako porrotaren ondoren galdutako eragina berreskuratzeko saiakerak justifikatua.

## Bere garaiko lekukotzak 
*Montecitorio*ko obeliskoa, Psametikoren garaian altxatua izan zen Heliopolisen. Erromatar Inperioaren lehen enperadore izan zen Augustok, Erromara eramatea agindu zuen, eguzki erloju handi bezala erabiltzeko Marteren Zelaian. X. mendean erori zen. Sixto V.a aita santuak, altxatzea agintzen du 1587an. Benedikto XIV.ak berriztu eta berriz altxatzen du XVIII. mendean. Gaur egun, Erromako *Piazza de Montecitorio*n dago.
[thumb|280px|Psametiko II.aren obeliskoa Montecitorion, [Erroma (Italia). Giuseppe Vasiren irarlana.]]
* Bi obelisko altxatu zituen Heliopolisen (Arnold)
* Hibisen tenplua sortu zuen, El-Jargako oasia (Arnold)
* El-Mahalla el-Kubrako tenplua (Arnold)
* Saiseko Neiten tenpluari erantsitakoak (Arnold)

**Inskripzioak erregearen izenarekin**:

* UC14536 hilarria (Petrie Museoa)
* Filen aurkitutako zatiak (Arnold)
* Blokeak El-Naharyan, Saisetik 15 kilometro hegoaldera (Arnold)
* Abidos, Karnak eta Elefantinan aurkitutako tenpluen blokeak (Arnold)
* Konossos eta Elefantinatik gertu, arrokan grabaturiko inskripzioetan aipatua (Morgan)
* Brontzezko ate baten zatia Menfisen (Petrie/Mackay/Wainwright)
Danny Boy

***Danny Boy*** edo ***Oh Danny Boy*** Irlandako abestirik ezagunena da eta kulturaren adierazgarria. Nahiz eta musikaren jatorria ezaguna ez izan, gehienek Irlandako musika dela deritzote eta "Londerryko haizeari" edo "Derry-ko hiriari, Irlandako iparraldean kokatuta. Lehenengo erregistroa 1885. urtekoa da.

1990. urtean Frederic Edward Weatherley (1848-1929) abokatu, idazle eta musikalariak abesti honen letra asmatu zuen beste musika batekin. Bi urte beranduago bere ezkonarreba Margaret, AEBtara emigratu zuen eta han musika entzun zien meatzari batzuei eta Frederic Edward Weatherleyk adaptatu eta bereala salmentan jarri zuen, 1913. urtean hain zuzen eta arrakasta handia izan zuen.

Abestia entzunda zegoen aurretik baina Ernestine Schumann-Heinkek opera abeslaria gaur egungo abestia abestu zuen 1915. urtean.

Abestia gorazarre bat bezalakoa da Ameriketan bizi diren Irlandako pertsonentzat eta, batez ere, hiletetan entzuten dira gaur egun.

## Hitzak 
:*Oh Danny Boy, the pipes, the pipes are calling
:*From glen to glen, and down the mountainside.
:''The summer's gone, and all the roses falling.
:''´Tis you, 'tis you must go and I must bide.

:''But come ye back when summer's in the meadow
:''Or when the valley's hushed and white with snow,
:''´Tis I'll be here in sunshine or in shadow.
:*Oh Danny Boy, Oh Danny Boy, I love you so.

:*But if you come and all the flow'rs are dying
:*And I am dead, as dead I well may be,
:*You'll come and find the place where I am lying
:*And kneel and say an Ave there for me.

:*And I shall hear, though soft your tread above me,
:*And then my grave will warmer, sweeter be,
:*For you will bend and tell me that you love me,
:*And I shall sleep in peace until you come to me.

Batzuetan amaiera aldatzen da, hau da alternatiba:

:*And you'll not fail to tell me that you love me,
:''I'll simply sleep in peace until you come to me.

## Kanpo estekak
Pop rock

[thumb|[Avril Lavigne gitarra jotzen.]]
**Pop Rocka** genero musikala da rock & roll doinu eztiekin. Abestiak ezagutzen dira estruktura sinpleagatik, doinu harrapagailuagatik eta abesbatzaren edo errepikaren errepikapenagatik eta gitarra elektrikoa edo teklatua erabiltzeagatik base instrumental bezala. “Herriko rock-a” ebokatzen du guztizko eremuko publikoari.

Termino hau lehenengo aldiz erabili zen The Beatlesen abestiak deskribatzeko. Ere termino honen barruan sartu ziren The Grass Roots, Gary Pucket & The Union Gap eta The Buckinghams.

Batzuetan pop rock etiketa erabiltzen da musika modernoa designatzeko

Eremu latinoan artista ezagunenak genero honetan hauek dira: Juanes, Laura Pausini, Melendi, Shakira, Alejandro Sanz eta Gustabo Cerati ; eta talde ezagunenak: Estopa eta El Canto Del Loco.

## Jatorria 
1960an sortu zen Britainia Handian. musika-jatorria: Pop eta rock and rolletik dator. Instrumentu orokorrak: gitarra, baxua, bateria, ahotsa (abeslaria), teklatua eta sintetizagailua.

## Kanpo estekak
Khazneh

**Khazneh** edo **Al Khazneh** (, "*altxorra*") Jordaniako Petra antzinako hiriko eraikinik landuenetako bat da. Antzinako hiri honetako beste eraikin batzuekin gertatzen den bezala, egitura, hareharrian zulatua dago. Bere arkitekturak erromatar klasikoaren eragina du, eta toki turistiko ezaguna da.

Khazneh, jatorrian, errege hilobi bezala eraiki zen, beharbada, K. a. 100 eta 200 artean. Arabieraz duen "Altxorra" izena, elezahar batetatik dator. Elezahar honek dioenez, pirata batzuek euren harrapakina harrizko kutxa batean gorde zuten, bigarren solairuan. Kutxa horretan, bala kalte esanguratsuak ikus daitezke. Tokiko tradizioek, eraikin hau beduinoei ematen dieta, nortzuk, esaten denez, kutxari tiro egiten diote, apurtu, ireki eta altxorra hartzeko (kutxa apaingarria hareharri solidokoa da). Eraikinaren xehetasun arkitektonikoetako asko, bi mila urtean zehar higatuak izan dira, non amildegian zulatuak eta zizelkatuak izan diren.

## Film ospetsuetan 
Petrako eraikinik ezagunena den Altxorra edo Khazneh, Hollywoodeko film askotan agertu da, baina, duen ospea, *Indiana Jones and the Last Crusade* filmari zor dio, non Hataytik gertuko Grial Santua dagoen tokiko fikziozko azken sarrera bezala irudikatzen den.

## Iruditegia 

24 Petra (792) (13250579735).jpg|Khazneh hiriko eraikin ezagunena da.
The Treasury, Petra, Jordan6.jpg|Fatxadaren zehaztasuna.
Khazneh_(from_above),_Jordan.jpg|Fatxadaren ikuspegi zenitala.
Jordan-18B-108.jpg|Barrualdea.

## Kanpo loturak
Hartèra

**Hartèra** Okzitaniako gazteriaren talde politiko bat da, bere burua Okzitaniako gazteriaren mugimendu bezala definitzen duena. Ezkertiar joera nabarmena dauka. Gaur egun, Pauen (Bearnon) baino ez da existitzen.

## Kanpo estekak 
* Hartèraren foroa
Techno

**Techno**a (edo **tekno**a) musika mota bat da, jatorria Detroiten duena, 1980ko hamarkadaren hasieran. Instrumentu elektronikoen eta sintetizadoreen erabilera ezaugarri duena. Ez du kanta baten egitura errespetatzen: oso errepikakorra da, eta horrek dantza egiteko egokia bihurtzen du. 

## Techno musikaren historiako artista nabarienak 
* Cut Copy
* Surkin
* Carl Cox
* Dave Clarke
* Kevin Saunderson
* Johannes Heil
* Sven Väth
* Adam Beyer
* Allan Banford
* Marco Carola
* Crash & Tiny
* Renato Cohen
* Jeff Mills
* Martin Weiss
* Chris Liebing
* Laurent Garnier
* Speedy J
* Surgeon
* Neron Nordavind
* Marc Marzenit
* Carl Craig
* Ben Sims
* Diego Ro-K
* Hardcell
* Gaetano Parisio
* Technasia
* Alex Bau
* Juan Atkins
* Vitalic
* Monika Kruse
* Misstress Barbara
* Michel de Hey
* Umek
* Valentino Kanzyani
* Sven Wittekind
* Robert Natus
* VoiDet
* Chris Liberator
* Ken Ishii
* Javier Bussola
* B 12
* LFO
* Weichentechnikk
* Oscar Mulero
* DJ Muerto
* Ike
* Orbital
* Cristian Varela
* DJ Raid a.k.a Speed Arrow
* Mauro Picotto
* Marko Nastic
* Tomcraft
* Ahoora
* Axel Karakasis
* Derrick May
* Deetron
* Cabeda
* Marc Houle
* Magda
* Scooter
* Basshunter
* Plastikman
* Italobrothers

## Kanpo estekak
Margarita Borgoinakoa

**Margarita Borgoinakoa**, (; 1290 aldean - Château Gaillard, Les Andelys, 1315eko abuztuaren 14), Nafarroako (1305-1315) eta Frantziako (1314-1315) erregina ezkontidea izan zen.
Aita Roberto II.a Borgoinakoa (1248-1306) eta ama Ines Frantziakoa (1260-1327) zituen.

## Ezkontza 
1305eko irailaren 23an, Corbeilen, Luis I.a Nafarroakoarekin ezkondu zen; ordurako Luis Nafarroako erregea zen, eta 1314an Frantziako errege bilakatu zen. Alaba bat izan zuten, Joana, 1311n jaioa.

## Heriotza 
1314an Margarita -Joana eta Zuria ahizpekin batera- atxilotu zuten, adulterio egiteaz salatua. Adulterioaren salaketa haren koinatak, Elisabet Frantziakoak, egin zuen. Hori zela eta, bere bizitzaren azken bi urteak Les Andelysko Château Gaillarden eman zituen preso; eta hantxe hil zuten estrangulaturik, erregearen aginduz.

Istorio hau Maurice Druonek *La Reine Étranglée* eleberrian agertu zuen.

## Familia 
thumb|ezkerrera|Margaritaren sigilua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nesle dorrearen gertaera

## Kanpo estekak
Monakoera

**Monakoera** (*Munegasc*) Monakoko herri-hizkuntza da. Hizkuntza latindarra da, ligurieraren aldaera hizkuntza galo-italikoen artean, baina okzitanieraren eragin handia duena.

1970ean ia guztiz galdu bazen ere, bertako eskoletan irakastearen ondorioz, egun hiztunak milaka batzuk badira. Halaber, Monakoko hizkuntza ofiziala da, frantsesarekin batera.
220px|thumb|Monakoerazko eta frantsesezko seinale elebiduna.|erdian

## Kanpo estekak
Nick Jonas

**Nicholas Jerry Jonas**, ezagunagoa **Nick Jonas** bezala, (Dallas, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1992ko irailaren 16a- ) Jonas Brothers taldeko protagonista da, berak taldea sortu zuelako. Taldeko gazteena da, erdikoa bere anaia Joe Jonas da eta zaharrena Kevin Jonas da. Taldean abestu, gitarra eta bateria jotzen ditu. Diabetes gaixotasuna dauka. Esaten denez, 2007an, Miley Cyrus (*Hannah Montana*) famatuaren mutil-laguna izan zela. Txakur bat dauka, Elvis izenekoa.

## 2004-2006 karreraren hasiera 
Abesten 2004an hasi zen, bere aitarekin *Joy To The World* abestia asmatu zuenean. Orduan diskografiek *Dear God* grabatzera animatu zuten eta abestiarekin izandako arrakastari esker bere lehen diskoa *Nicholas Jonas* grabatu zuen.
Elisa Garciaren neska-mutila da .

## Jonas Brothers 
2006an bere anaiekin bildu eta beraien lehenengo diskoa grabatu zuten ''It's about time*. Urte bat geroago *Jonas Brothers* izeneko diskoa atera zuten, 2007ko abuztuaren 7an kaleratu zen. 2008ko abuztuaren 12an beren hirugarren diskoa *A little bit longer* kaleratu zuten.

2008ko ekainaren 20an *Camp Rock* estreinatu zen, beraien lehenengo filma. 2009ko ekainaren 16an beren azkenengo diskoa atera zuten *Lines, Vines and Trying Times*. Azkenengo honek arrakasta handia izan du eta munduko leku askotan salmentetan lehenengo postua lortu du.

2009ko maiatzaren 2an beraien seriea J.O.N.A.S. estreinatu zuten. Disney Channel-en ikusgaian

## Diskografia 
* *Nicholas Jonas (2004)
* ''It's About Time (2006)
* *Jonas Brothers (2007)
* *A Little Bit Longer (2008)
* *Lines, Vines and Trying Times (2009)
* *Who I Am (2010)

## Kanpo loturak 
*  Nick Jonas IMDB-ren webgunean.
Joe Jonas

**Joseph Adam "Joe" Jonas** (Casa Grande, Arizona, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko abuztuaren 15a - ) Jonas Brothers musika taldeko kidea eta abeslaria da. 2007an Amanda Michalka (Aly & Aj) abeslari famatuaren mutil-laguna izan zela esaten da. Joek esaten duenez, *High School Musical* filma asko gustatzen zaio.

## Ibilbidea 
Berak argi zuen aktore izan nahi zuela, baina bere aitarengatik izan ez balitz ez zen egongo orain dagoen taldean. Bere anaia Kevin eta Nick-ekin batera osatzen duen Jonas Brothers taldea.
Ahots polita zuela eta ea zergatik ez zen bere anaiekin taldekoa izaten aholkatu zion bere aitak eta horren ondorioz gaur egun, Jonas Brothers taldeko ahots nagusia da (nahiz eta gitarra, pandereta eta pianoa jo).

## Jonas Brothers 
2006. urtean beraien lehenengo diskoa grabatu zuten ''It's about time*. Urte bat geroago *Jonas Brothers* izeneko diskoa atera zuten, 2007ko abuztuaren 7an kaleratu zen. 2008ko abuztuaren 12an beren hirugarren diskoa *A little bit longer* kaleratu zuten.

2008ko ekainaren 20an *Camp Rock* estreinatu zen, beraien lehenengo pelikula. 2009ko ekainaren 16an beren azkenengo diska atera zuten *Lines, Vines and Trying Times*. Azkenengo honek arrakasta handia izan du eta munduko leku askotan salmentetan lehenengo postua lortu du.

2009ko maiatzaren 2an beraien seriea *J.O.N.A.S.'' estreinatu zuten. Disney Channelen dago ikusgai.
Neithotep

**Neithotep**, Aha faraoiaren balizko emaztea eta Dyer oinordekoaren erregeordea, Egiptoko I. dinastiakoa.

Bere izenak, Neithotepek "Neit jainkosa pozik dago" esan nahi du, eta bere jatorria Behe Egipton zuela eta Aharekin ezkondu izanak, Goi Egiptoko gobernari zena, xede bezala, bi lurraldeen bateraketa, Goi Egipto eta Behe Egiptorena, alegia, sendotzea izango lukeela adieraziko luke.

Bere mastaba (53,4 x 26,7 m), Naqadan dago, non Aharen zigilua aurkitua izan zen, Egiptoko faraoiaren ikurrekin.

## Beste hipotesi batzuk 
Beste historialari batzuek diotenez, Neithotep Narmerrekin ezkondu zen, eta baita Aha faraoiaren ama izango litzatekeela ere.
Neit

**Neit** edo *Neith*, ehiza eta gerraren antzinako jainkosa, ondoren jainko eta gizakien sortzailea, hil jainkoa, jakinduriaren jainkosa eta asmatzailea egiptoar mitologian

* Izen egiptoarra: **Net**. Izen greziarra: **Neit**. Jainko/sa greziarra: Atenea

## Ikonografia 
Emakumea, Behe Egiptoko koroa gorriarekin, arkua eta bi gezirekin, edo hontz zuri eta lantza edo ehungile anezka. Kakalardo, erle, behi, arrain, lehoi buruduna, eta, batzuetan, krokodilo bati bularra ematen ere irudikatua izan zen.

## Mitologia 
Neit, *Tehenut* "Libiarra" ere deitua, oso antzinako egiptoar jainkosa da, aro aurredinastikoan jada gurtzen zelarik, non kakalardo forma zuen, ondoren, gerra eta ehizaren jainkosa eta jainkosa asmatzailea izan zen.

Sethen emaztea eta Sobeken ama Antzinako Inperioan, faraoiaren babesletzat hartua eta erlearekin identifikatua. Gainera, Osiris eta Ra babesten ditu bere geziekin, izpiritu gaiztoak lokartzen dituztenak.

Inperio Berrian "jainkosa ama" bihurtzen da, gizon itxurako izakia, jainko eta gizakien sortzailea, unibertsoa, zazpi geziren bidez sortu zuena (edo zazpi hitz, esaten zenez, hitzen bidez ere sortzen baitzuen), zeintzukin jatorrizko muinoa sortu zuen.

Saitar garaian, jainkosa nazional bat da eta "Jainko guztien Ama" bezala izendatua izango da.

Heriotzari dagokionez, hildakoen jainkosa babeslea da, ehuna sortu zuena (honegatik ehungileen patroi bihurtzen delarik), eta, hildakoentzako, bendak zein hil oihalak eskaintzen ditu.

## Epitetoak 
*Tehenut* "Libiarra" deitua izan zen, "Jainkosa Ama" Inperio Berrian "Ra erditu zuena" jatorrizko jainkosa gisa, "jaiotzaren abiarazlea jaiotzarik egon ez izan ondoren"; baita "Krokodiloen bularremailea" Saisen "Izugarria" Esnan, "Mendebaldeko Dama" hil jainkosa bezala.

## Gurtza 
Saisen gurtua izan zen, non Neiten apaizak mediku obstetrak ziren, baita Esna, Menfis, Tanis, Prosopolis eta El Fayumen ere. Bere omenezko jaiak ospatzen ziren Tybi hilabetearen 23. egunean eta Meshir hilabeteko 11.enean.

## Izen teoforoak 
Bere izena antzinako erreginek eraman zuten: Neithotep, Merytneit, Neit-Ikerty (Nitokris), eta Neitek, Pepi I.a faraoiaren alabak.

## Kanpo estekak
Naqada

thumb|180px|Naqadaren kokapena
**Naqada** (edo *Nagada*), Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dagoen hiri bat da, Qina gobernazioan, Egipton, Tebasetik 25 kilometro iparraldera.

Antzinako egipzieraz **Nubt** "urrezko hiria" deitzen zen, ekialdeko basamortuko ur meatzeetatik hain hurbil egoteagatik eman zitzaion izena, Goi Egiptoko V. nomoko hiri bat zen, greziarrek **Ombos** deitu zuten, eta beranduago, arabieraz, **Tuj** deitua izan zen. Gaur egungo hiria **Naqada** deitzen da (beste hiri bat ere existitu zen izen greziar bera zuena: Ombos, gaur egungo Kom Ombo, Asuanetik 40 kilometro iparraldera dagoena).

## Historia 
Batzuetan Nubteko konfederazioa deitua, uste denez, Naqada I garaian, jada entitate politiko gisa egituratutako hiri bat zen, beharbada ekonomikoak ziren arrazoiengatik, hiri-estatu garrantzitsu bihurtu zena; bere gobernariek, indarra edo konbentzitze bidez, entitate politiko txikiagoak osatzen zituzten garrantzi gutxiagoko inguruko zenbait herri mendean hartu zituzten.

**Naqada** nagusitasuna izan zuen lehen hiri estatu edo lurralde konfederazioa izan zen, K.a. 3500etik K.a. 3300 arte, Naqada II garaiaren hasieran (Naqada IIa eta IIb aroak). Nagusitasun hau, ondoren, *Nejen* edo Hierakonpolisera pasa zen (Naqada IIc eta IId aroak).

Gaur egungo hiriak, Naqadak, 50.000 biztanle ditu 2006ko azken erroldaren arabera.

## Naqada kultura bezala 
Naqada edo Nagada, Egiptoko kultura aurredinastiko batek jasotzen duen izena ere bada, K.a. 4000tik K.a. 3000 arte datatua.

## Arrasto arkeologikoak 
Hirian, Seth jainkoari eskainitako tenplu baten hondakinak daude, beharbada Tutmosis I.a, Tutmosis III.a, Amenofis II.a eta garaiko beste erregeren batek eraikia. Hirian, Amenofis III.aren zetrua ere aurkitu zen, gaur egun, Londresko museoren batean zaindua dagoena.

## Kanpo estekak 
* Chronology of the Naqada Period
Helade

**Helade** Greziako erdialdeko probintziak izendatzeko erabilitako izena zen. Hitzaren esanahia "Helendarren lurra" da. Lurraldea Mendebaldeko Mediterraniar itsasotik, Marsellatik alegia, ekialde hurbilera hedatzen zen, uharte greziarrak barne. Zibilizazio honen jatorria kultura minoiko eta mizendarretan dago.

Gaur egun, "Helade" izena, Grezia osoa izendatzeko erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Grezia
* Greziako historia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erro mendatea

**Erro** Nafarroa Garaiako mendate bat da, Erro (Erroibar) eta Zubiri (Esteribar) lotzen dituena. Gaina 801 metrotan dago.  errepideak zeharkatzen du.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Diezma

**Diezma** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 830 biztanle zituen. Granadatik 40 kilometro ingurura dago. Sierra Nevadako ikuspegi bikainak ditu, eta, horregatik "*Sierra Nevadako Behategia*" ere deitzen zaio. Eskola publiko bat du ("Cristo de la Fe" Eskola Publikoa), 100 ikasle ingururekin eta 3 urtetik DBHko 2. mailaraino irakasten dena.

## Jaiak 
Herri honetan ospatzen diren jaietako batzuk "suak" dira, non, jendeak, su bat pizten duen urtarrilak 16an, eta su ematen diete bueltaka jartzen dituzten mantxoak. Baita San Blas ere, otsailak 3an ospatzen dena. Egun honetan, San Blas muinora joaten da jendea eta bertan, jai giroan, jan, dantzatu... egiten da.

Herriko patroia Fedaren Kristo Santua da, abuztuak 15ean ospatzen dena.

## Kanpo estekak 
*  Diezmako Udala

[thumb|ezkerrera|300px|[Sierra Nevada Diezmatik]]
Mezkiritz mendatea

**Mezkiritz** Nafarroa Garaian kokaturik dagoen mendatea da, Erro ibarreko Mezkiritz eta Aurizberri artean lotzen dituena. Gaina 922 metrotan dago.

Mendatea  errepideak zeharkatzen du. Donejakue bideko Nafar bidearen parte da, eta bertan estela bat dago Orreagako Andre Mariari eskainia, erromesek eta beste bisitari batzuek lorez apaindu ohi dutena. 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Astidamia

**Astidamia** greziar mitologian honako hiru pertsonaia hauen izena da:

* Astidamia Iolkoko erregina eta Akastoren emaztea zen. Peleok hil zuen.
* Astidamia, Amintor edo Hormenioren alaba zen. Heraklesi seme bat eman zion, hau ere Herakles izenekoa.
* Astidamia Peloperen alaba

## Kanpo estekak
Amintor

**Amintor** izenekoak, Antzinako Greziako edo greziar mitologiako honako pertsonaia hauek dira:

* Amintor: Noble mazedoniarra, Alexandro Handiaren komandanteetako bat zen Hefestionen aita.
* Amintor: Egiptoren semea. Danaideetako bat zen Damonek hil zuen.
* Amintor: Greziar mitologian, Hormenioren semea eta Ormenioko erregea, Grezian.

## Kanpo estekak
Otsondo

**Otsondo** edo **Otxondo** Nafarroa Garaiko mendatea da, Urdazubi eta Amaiur herrien artean dagoena, 602 metroko garaieran. N-121-B errepidea handik pasatzen da. Bidasoko eta Urdazuriko uren banalerroan dago.

## Historia 
Otsondoren magalean gertatu zen Amaiurko bataila historikoa 1522an, Noaingo gudua galdu ondoren Nafarroako noble eta zaldun batzuk herri horretako gazteluan gotortu zirelarik, erresumako independentziaren alde borrokan jarraitzeko asmoz. 1813an, berriz, frantziarren eta britainiarren arteko borrokaldi latzaren gudulekua izan zen.

1840ko hamarkadan, Nafarroako Foru Aldundiak Iruñearen eta Dantxarinearen arteko errepidea (N-121) eraiki zuen Otsondoko lepotik barrena. Garraiatzen ziren salgaien gaineko bidesariak ezarri ziren obrak finantzatzeko; bidesariak kobratzeko zortzi kate edo ordainleku jarri ziren, horietako bat Amaiurren.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, P lerroko zenbait bunker eraiki zituzten mendatearen inguruan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Amintor (Egiptoren semea)

Greziar mitologian, **Amintor**, Egiptoren 50 semeetako bat zen. Danaideetako (Egiptoren anaia Danaoren alabak) bat zen Damonerekin ezkondu zen. Bere anaia guztiak bezala, Linzeo izan ezik, ezkon gauean hila izan zen.

## Erreferentziak 
* Higino Fabulak

## Kanpo estekak
Kevin Jonas

**Kevin Jonas** (New Jersey, 1987ko azaroaren 5a - ) Jonas Brothers taldean koroak abestu eta gitarra jotzen du. Taldeko nagusiena da.

## Bizitza pertsonala 
Paul Kevin Jonas II (Kevin Jonas izenez ezaguna) Denisse-ren (etxeko andrea) eta Paul Kevin Jonas-en (Musika produktorea) semea da. Anaietan zaharrena da (Joseph, Nicholas eta Frankie). 2009ko abenduaren 19an ezkondu zen "Danielle Deleasa"-rekin. Bandako gitarrista da.

## Jonas Brothers 
2006an beraien lehenengo diskoa grabatu zuten ''It's about time*. Urte bat geroago *Jonas Brothers* izeneko diskoa atera zuten, 2007ko abuztuaren 7an kaleratu zen. 2008ko abuztuaren 12an beren hirugarren diskoa *A little bit longer* kaleratu zuten.

2008ko ekainaren 20an *Camp Rock* estreinatu zen, beraien lehenengo filma. 2009ko ekainaren 16an beren azkenengo diskoa atera zuten *Lines, Vines and Trying Times*. Azkenengo honek arrakasta handia izan du eta munduko leku askotan salmentetan lehenengo postua lortu du.

2009ko maiatzaren 2an beraien seriea J.O.N.A.S. estreinatu zuten, *Disney Channel''-en ikusgai.
Maó

**Maó** (katalanez eta ofizialki) Menorcako hiri nagusi eta hiriburua da, uharteko ekialdean dagoena. Menorcako Uharte Kontseilua bertan kokatuta dago.

## Auzoak 
Udalerriaren barnean zenbait herri daude. Iparraldeko kostaldean Es Grau, Sa Mesquida eta Es Murtà daude. Portuaren beste aldean, ''s'altra banda*, Cala Rata, Cala Barril eta Cala Llonga urbanizazioak daude. Barnealdean Sant Climent eta Llucmaçanes herriak daude.

## Klima 

## Izenaren auzia 
2011ko udal hauteskundeetan PPk alkatetza eskuratu ostean, Àgueda Reynés auzapez berriak udalerriaren izenaren gaineko kontsulta egiteko proposamena egin zuen. Bozketara eraman nahi diren proposamenak *Mahón-Mahó* eta *Mahón-Maó* dira; lehenak *Mahó* katalanezko forma ez arautua jasotzen du, hizkuntzaren batasunaren kontra ari den *Iniciativa Cívica Mahonesa* taldeari men eginez. Proposamen biek Balear Uharteetako hizkuntza normalkuntzarako legearen aldaketa eskatzen dute, bertan katalanezko izenen ofizialtasuna agintzen delako. PPk gaur egun bezala mantentzearen proposamena -hau da, "Maó" izatea izen ofizial bakarra- ez du bozketara eraman nahi; honek guztiak hizkuntzaren aldeko taldeen protestaldiak eragin ditu. 2012an, azkenean, PPk gehiengo absolutuz gidatutako udal taldeak, hiriaren izen ofiziala *Maó-Mahón'' jartzea erabaki zuen.
 
## Hiri senidetuak 
* 

## Maótar ezagunak 
* Pasqual Calbó, margolaria.
* Francesc de Borja, hizkuntzalaria.
* Marcelino Gavilán, medikua.
* Sergio Llull, saskibaloi jokalaria.
* Mateu Orfila, toxikologiaren aita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maó-ko udal webgunea
Belate

**Belate** Nafarroa Garaiko mendatea da. Almandoz (Baztan) eta Arraitz (Ultzama) herriak lotzen dituena. 847 metroko garaiera du. Bertatik pasatzen da NA-1210 errepidea (lehengo N-121).

## Historia 
Belate aspalditik izan da igarobide garrantzitsua. Bertatik Nafarroa Garaiko barnealdea, Lapurdirekin eta Gipuzkoako kostaldearekin lotzen zituen erromatar galtzada pasatzen zen. Ikertzaile batzuen arabera, II. edo III. mendekoa da. Galtzada honetatik igarotzen ziren ere Erdi Aroan, Done Jakuera bidean, Urdazubitik barrena zetozen erromesak. Horrela, Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitalea eraiki zuten bertan, gaur egungo aterpe baten modukoa.

1512an, nafarren eta gaztelarren arteko Belateko gudua gertatu zen, Joanes III.ak Nafarroako Erresuma berreskuratu nahi izan zuelarik, baina gaztelarrek garaitu zuten.

1840ko hamarkadan, Nafarroako Foru Aldundiak Iruñearen eta Dantxarinearen arteko errepidea (N-121) eraiki zuen, Belateko mendatetik igarotzen zena. Errepide berria eraiki eta gutxira Belate mendatearen alde banatako udalek, hots, Ultzamak eta Baztanek, benta bana zabaldu zuten: Ultzamako benta eta Benterrea. 1997an, mendatea saihesten duen Belateko tunela zabaldu zen.
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitalea
* Belateko mendilerroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mutemuia

**Mutemuia** Antzinako Egiptoko erregina bat izan zen, zehazki, Tutmosis IV.a faraoiaren emaztea eta Amenofis III.aren ama (K. a. XIV. mende inguruan.)

Kasu gehienetan bezala, Mutemuiaren jatorria erabat ezezaguna da. Batzuk diotenez, Tebaseko gortera bidalitako lehen Mitanniko printzesetako bat dela diote, bi herrialdeen arteko aliantzaren adierazgarri bezala. Beste batzuen ustez, Yei izeneko siriar jatorriko gurdi gidari baten alaba eta Iuiaren (Amenofis III.aren erregealdian garrantzi handia izango zuen gizona eta Tiy erreginaren aita izango zena) arreba. Bi aukera hauek, oraindik frogatzeke daude.

Mutemuia emaztea eta ama zen bere senarra tronura igo aurretik, nahiko zaila zena, oinordekotza zerrendan bosgarren edo seigarren postuan aurkitzen baitzen. Patuaren nahiak direla eta, Tutmosis IV.a errege izatera iritsi zenean, Mutemuiak, errege odoleko bi printzesek alboratua izatearekin konformatu behar izan zuen (Nefertari eta Iaret), Errege Emazte Handi kargua izan zutenak, Mutemuiak berak, bere senarra hil ondoren bakarrik lortuko zuena.

Amenofis III.a faraoi izendatua izan zenean Tutmosis IV.aren erregealdi laburraren ondoren, Mutemuiak, umearen erregeordetza bere gain hartu zuen. Izan ere, une horretan, Amenofis III.ak hamabi urte baino ez zituen, eta bere ustezko anaia Iuiarekin, Tiyrekin ezkontzea adostu zuen, Tutmosis IV.ak bere bi Errege Emazte handiekin izandako alabak baztertuz (litekeena da Mutemuiak bi haiek gorrotatzea, errege emazte handi bezala alboratua izan zenean). Luxu oroz inguratua eta bere ametsa lortuz, erregina ama oso edadetua zen bere semearen erregealdiaren amaiera inguruan hil zenean.

Ukaezina da emakume honek bere semeagan izan zuen eragina, batez ere erregealdiaren lehen urteetan. Bere amarentzako opari bezala eta bere tronuratzea are gehiago legitimatzeko, Amenofis III.ak, eta hala irudikatu zuen Luxorreko tenplu ederrean, Mutemuia eta Amon-Ra jainkoa beraren arteko loturatik jaiotakoa zela adierazi zuen. Faraoiak berak, bere burua Amonen semetzat izendatzea eta oraindik bizirik zegoela jainkotzea ez zen batere ohikoa Antzinako Egipton, eta errege gutxi batzuek baino ez zuten egin halakorik Amenofis III.ak baino lehenago, Hatshepsutek adibidez.

Amenofis III.az gain, Mutemuiak beste zenbait seme izan zituen Tutmosis IV.arekin, Amenemhat gaztea bezala.

## Izena 
Mutemuia izenak *Mut txalupan* esan nahi du, hau da, *Mut eguzki txalupan*). Mutemuia hieroglifoetan:
G15-t-M:P3-B7
Pachuca

**Pachuca**, izen ofiziala **Pachuca de Soto**, Mexiko erdialdeko hiria da, Hidalgo estatuko hiriburua eta hiri nagusia, eta Pachuca udalerriko herriburua. Mexiko Hiritik 96 kilometro iparraldera dago. 2010ean hiriak 256.584 biztanle zituen, eta 267.862 biztanle udalerriak.

## Geografia 
### Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuria Borgoinakoa

**Zuria Borgoinakoa** (1296 &ndash; Pontoise, 1326ko apirilaren 29) Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidea izan zen.

Aita Oton IV.a, Borgoinako kondea eta ama Mahaut Artoiskoa zituen. Bere ahizpa Joana, Filipe II.aren emaztea, zen.

Karlos I.a ezkondu zuen Corbeilen, 1308ko maiatzaren 20an.

1314an Château-Gaillarden atxilotu zuten, - Joana ahizpa eta Margarita koinatarekin batera- adulteriogile izateagatik. Salaketaren lekukoa Elisabet Frantziakoa zen.

Hantxe zegoen 1322an Karlos I.a errege bihurtu zenean. Joan XXII.a aita sainduak ezkontza baliogabetu zuen 1322ko maiatzaren 19an.

Zuria Pontoiseko Maubuisson abadian hil zen 1326ko apirilaren 29an.

## Ikus, gainera 
* Nesle dorrearen gertaera
Maria Luxenburgokoa

**Maria Luxenburgokoa** (1304 &ndash; 1324ko martxoaren 26) Frantzia eta Nafarroako erregina ezkontidea zen.

Aita Henrike VII.a, Alemaniako errege eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea, eta ama Margarita Brabantekoa zituen.

Karlos I.a ezkondu zuen Provinsen, 1322ko irailaren 21ean.

1324ko martxoan, Mariak gurdi-istripua izan zuen, haurdun zegoela. Semea (Luis izenekoa), goiztiar jaio eta orduak baino ez zen bizi; Maria 1324ko martxoaren 26an hil zen eta Montargisen lurperatu zuten. 19 urte zituen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Joana Evreuxkoa

**Joana Evreuxkoa** (1307 &ndash; Brie-Comte-Robert, 1371ko martxoaren 4a), 1325-1328 bitartean Nafarroako eta Frantziako erregina ezkontidea izan zen.

## Bizitza 
Aita Luis Evreuxkoa eta ama Margarita Artoiskoa zituen. Hau da, aitite Filipe III.a Frantziakoa zuenez, Karlos I.aren lehengusina zen. Honekin ezkondu zen 1325eko maiatzaren 11n, Joan XXII.a aita santuaren dispentsari esker. Urtebete geroago, Frantziako erregina koroatu zuten. Hiru alaba izan zituzten:
* Joana Frantziakoa (1326-1327)
* Maria Frantziakoa (1327-1341)
* Blanka Frantziakoa (1328-1392). Aita hil ondoren jaioa; lege salikoa zela eta, ez zuen Frantziako koroa jarauntsi. Filipe Orleansekoarekin ezkondu zen.

Joana Evreuxkoak bitartekari lanak egin zituen Karlos II.a Nafarroakoa eta Joanes II.a Frantziakoaren arteko gatazketan, eta 1354an Mantesko ituna sinatu zuen. Brie-Comte-Roberteko gazteluan hil zen, 1371eko martxoaren 4an.

Nafarroako erregina honen jabetzakoa izan zen liburu bat, Orduen liburu bat, New Yorkeko The Cloisters museoan dago 21. mendean.

## Erreferentziak
Joana Frantziakoa

**Joana Frantziakoa** edo **Joana Valoisekoa**, (Châteauneuf-sur-Loire, 1343ko ekainaren 24 &ndash; Évreux, 1373ko azaroaren 3), Nafarroako erregina ezkontidea izan zen. Aita Joanes II.a Frantziakoa eta ama Bona Luxenburgokoa zituen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Karlos II.arekin ezkondu zen 1352ko otsailean, Brieko Vivier gazteluan.

Zortzi seme-alaba izan zituzten:
* Maria (Gares, 1355 &ndash; 1420), Tuteran 1393ko urtarrilaren 20an Alfonso Aragoikoa Gandiako dukearekin ezkondu zena.
* Karlos III.a Nafarroakoa (1361 &ndash; 1425).
* Bona (1364 &ndash; 1389).
* Petri (Évreux, 1366ko martxoaren 31 &ndash; Bourges, 1412ko uztailaren 29), Alençonen 1411ko apirilaren 21an Piarres II.a Alençongoaren alaba Katalinarekin ezkondu zena.
* Filipe (1368 &ndash; ?), gaztea hilda.
* Joana (1370 &ndash; 1437), Joanes V.a Bretainiakoarekin eta Henrike IV.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zena.
* Blanka (1372 &ndash; Erriberri, 1385).
* Elisabet, Lizarran moja izandakoa.

## Kanpo estekak
José Montilla

**José Montilla Aguilera** (Iznájar, Kordoba, Espainia, 1955ko urtarrilaren 15a - ) politikari kataluniarra da, Kataluniako Generalitateko presidente ohia eta PSCko idazkari nagusia izandakoa.

## Biografia 
16 urte zituela, Kataluniara migratu zuen familiarekin eta Sant Joan Despin (Baix Llobregat) ezarri zuen bere bizilekua. Ezkonduta dago eta 5 seme-alaba ditu. Ekonomia eta Zuzenbideko ikasketak ditu. Ogibidez, Administrazio Publikoko funtzionarioa da.

Udaletan izan duen esperientzia 1979an hasi zuen, Sant Joan Despiko Udaletxean. 1985ean, Cornella de Llobregat-eko udalerriko alkate bihurtu zen eta 19 urtez gehiengo osoarekin gobernatu zuen udala. 2003ko uztailetik, Bartzelonako Diputazioko buru izan da. Beranduago, Espainiako Industria, Turismo eta Merkataritzako ministro izendatu ondoren, tokiko administrazioan zituen kargu guztiak utzi zituen 2004ko apirilean. 2006ko abuztuan, Ministeritzaren kargua utzi zion, bere alderdikide den Joan Clos-eri, Generalitateko buru bihurtzeko.

PSCko idazkari nagusi gisa eta PSOEko Exekutibako kide bezala dituen betebeharrak bateratu izan ditu.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako Generalitateko presidenteen zerrenda
Marka

Marketinean, **merkataritza-marka** edo, besterik gabe, **marka**, produktu, zerbitzu, enpresa edo instituzio baten izena, terminoa, sinboloa edo/eta diseinu propioa da, produktu, zerbitzu enpresa edo instituzio horien ordezkoa izango dena.

Marka batek lau betebehar nagusi ditu. Produktu edo zerbitzua ezagutaraztea, konpetentziarengandik identifikatu eta bereiztea, kalitatea bermatzea eta hobespen jarraitu bat ziurtatzea.

Marka bat errealitate material (izena, tipografia, kolorea...) zein errealitate psikologiko baten jabe da, marka identitatea eta marka-irudia deritzanak. Maiz, logotipo baten bitartez identifikatzen da.

## Merkaturatzea 
Marka bat merkaturatu baino lehen, hainbat erabaki hartu behar ditu ekoizleak. Lehendabizikoa, produktua markarekin edo markarik gabe merkaturatuko duen ezarri behar du. Marka kontzeptua ez da betidanik egon merkatuan, lehen oso produktu gutxiri jartzen zitzaien. Baina gaur egun ia produktu guztiek daramate, izan ere, bai ekoizleentzat bai kontsumitzaileentzat onurak dakartza, nahiz eta ere egon jendea uste duena markak hainbat kalte sortzen dituztela.

Hartu behar den bigarren erabakia, markaren babeslea nor izango den erabakitzea da. Erabaki bada produktua marka eramatea, honen babeslea hautatu behar da, hau da, produktuak ekoizlearen marka eramatea edo ekoizleak produktua bitartekarien eskuetan jartzea. Kasu honetan ekoizlearen marka aztertuko dugu, non hiru aukera posible daude:
* Ekoizlearen marka. Kasu horretan, enpresa ekoizlea bere produktuei bere marka propioa jartzen dizkio. Bere marka agerian dago bere produktu guztietan eta erraz identifikagarria da, hau da, markaren izena edo sinboloa azkar erlazionatzen da enpresa horrekin, adibidez, Coca Cola.
* Marka lizentzia. Kasu horretan, enpresa ekoizlea jadanik sortuta dagoen izena, logoa edota sinboloa erabili ahal izateko ordaindu egiten du lizentzia moduko bat eskuratzeko eta erabili ahal izateko. Adibidez, Nike markak *Air Jordan* zapatilak sortzeko Michael Jordanen irudia erabili ahal izateko lizentzia bat ordaindu behar izan zuen.
* Marka aliantza. Bi marka ezberdinen batura da, beste produktu bat sortzeko asmoarekin. Teknika honen helburua errentagarritasuna lortzea izan ohi da. Adibidez, Milka eta Lu ateratako txokolate barra.

## Kanpo estekak
Algis Arlauskas

**Algis Iozasovitx Arlauskas Pinedo** (; Mosku, Errusia, 1957ko abuztuaren 7a - ) errusiar aktore, zuzendari eta gidoigilea da, egun Bilbon bizi dena. Ama Bilbotik erbesteratutako umea izan zen Gerra Zibilean eta aita lituaniarra. *Vaya Semanita* telesailean gidoigilea izan da.

## Lanak 
# *El barco* (2012)
# *El Comisario* (Atal 1, 2007)
# *Goenkale* (2005-2006)
# *Cosmos* (2007/I)
# *913* (2004)
# *Ostrov pogibshikh korabley* (1987)
# *Peter the Great* (1986)
# *Ryadom s vami* (1986) (Telebistan)
# *Dymka* (1985) (Telebistan)
# *Vzyatka. Iz bloknota zhurnalista V. Tsvetkova* (1983) (Telebistan)
# *Lyubovyu za lyubov* (1983)
# *Sportloto-82* (1982)
# *Beregite zhenshchin!* (1981) (Telebistan)
# *Yunga severnogo flota* (1974)
Meketaton

**Meketaton**, XVIII. dinastiako faraoi izan zen Amenofis IV.a (Akenaton) eta bere errege emazte handia Nefertiti erregina ederraren bigarren alaba izan zen.

Meketaton errege printzesa Tebasen jaio zen, bere aitaren erregealdiko hirugarren urtean, gutxi gora-behera, eta askotan agertzen da familia eskenatan bere gurasoekin edo bere ahizpa nagusia zen Meritatonekin jolasean.

Meketaton, bere aita Akenatonen erregealdiko 14. urte inguruan hil zen, 11 edo 12 urte baino ez zituenean.
Cuevas del Campo

**Cuevas del Campo** (*«Zelaiko Leizeak»* euskaraz) Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 2.032 biztanle zituen. Jaéngo probintziarekin muga egiten du.

## Ikus, gainera 
* Negratín urtegia

## Kanpo estekak
Petrie museoa

**Egiptoar Arkeologiako Petrie Museoa** *Petrie Museum of Egyptian Archaeology*, Arkeologioa Institutuak *Institute of Archaeology* sustatu zuen, eta Londresen, Ingalaterran dago, unibertsitatearen zati delarik.

## Historia 
Museoa, unibertsitateko Arkeologia eta Filologia egiptoarreko departamenduaren irakaskuntzarako laguntza bezala sortua izan zen, departamendua eratzen zen aldi berean, 1892an. Hasierako bilduma Amelia Edwards idazleak eman zuen.

Lehen irakasleak, Flinders Petriek, indusketa asko eta garrantzitsuak zuzendu zituen Egipto eta Ekialde Hurbilean, eta 1913an, bere egiptoar antigoaleko gauzen bilduma unibertsitatera pasa zuen, museoa, Egiptotik kanpo erakutsitako bildumarik nagusienetako batean bihurtuz.

## Bildumak 
Museoak, Antzinako Egiptoko aro guztietako 80.000 objektu inguru ditu. 1950eko hamarkadaren hasieratik, astean zenbait egunetan publikoari irekita dagoen antzinako eraikin batean dago. Unibertsitatea, gaur egun, lanean ari da **Petrie Museoa** hartu eta unibertsiterako sarrera publiko bezala balioko duen egoitza berri bat sortzeko. Eraikin honek, *Panopticon* izena jasoko duena, denbora baterako erakusketentzako guneak ere izango ditu, baita hitzaldi gelak, irakurketa gelak, liburu eta eskuizkribuak erakusteko gune bat eta kafetegi bat ere. Hiru solairu, Petrie Museoarentzat izango dira, eta bilduma, lehen aldiz, erakusketa publiko iraunkor bezala egongo da.

## Kanpo estekak 
* Petrie Museoaren webgune ofiziala.
Toscanar ordena

[thumb|Toscanar ordenaren eskema, [Jacopo Barozzi|Jacopo Vignolaren arabera.]]
[thumb|Ordena [Andrea Palladioren arabera.]]
**Toscanar ordena** arkitektura ordena bat da, Vitruviok sailkatua eta, hortaz, erromatar arkitekturako berezkoa. Hori dela eta, ez da arkitektura ordena klasiko greziarren artean aurkitzen (doriarra, joniarra eta korintiarra). Autore batzuen arabera, ordena klasikoetara etruriarrek egin zuten ekarpena izan zen. Doriarretik eratorria da, honen sinplifikazioa, eta Etrurian erabilia izan zen Greziaren konkista baino lehenago. Geroago, erromatarrek hartu eta hedatu zuten.

Denboraren igaroan, Pizkundeko arkitektoek arte erromatarra greziarra baino askoz hobeto ezagutzen zutenez, toscanar ordena ere oso ohikoa izan zen XV. mendetik (doriar ordena baino are gehiago, ia erabat ezezaguna zena eta Neoklasizismoa arte berreskuratu ez zena).

## Ezaugarriak 
Doriar ordenan oinarritua dagoenez, honen ezaugarri nagusiak ditu. Hala ere, toscanar ordenak honako berezitasun hauek ditu:

* Taulamendua honako hauetaz osatua dago:
** Arkitrabea, zutabe lerrokadura guztia zeharkatzen duen habe sendo eta lau bat.
** Frisoa, arkitrabearen antzeko zerrenda horizontal laua eta honengandik tenia izeneko listel batek banandua.
** Erlaitzak amaitzen du ordena, orokorrean, zimazio erako moldura duen irtenune bat eratuz
* Toscanar zutabea, doriar greziarra ez bezala, oinarri baten gainean dago, eta oinarri hau podio baten gainean.
** Fustea, sekzio borobilekoa da, ohi laua, apaindurarik gabea. Zutabearen tamaina osoa 14 modulukoa da, fustearena 12koa delarik. Bere diametroa ez da egonkorra, baizik eta gorantz doala, entasi deritzon konkor bat eratuz, goialdeko muturrerantz doan heinean jaisten hasiz.
* Kapitela, bost zatik osatzen dute, guztiak lauak:
** Listel bat
** Abakoa, atal prismatiko bat da, oinplano karratuko taula baten antzekoa, zuzenean bere gain jasaten duena eraikinaren egitura horizontala.
** Ekinoa, honen geometria, erreboluziozko irudi ganbil batena dena, goialderantz hedatzen da, fustearen muturreko neurriak eta tamaina handiagoko abakoaren arteko trantsizioan.
** Hipotrakelioa edo *Lepokoa*, fustea eta ekinoaren artean dagoen danbor zilindrikoa, fustearen luzapen gisa eta ekinotik moldura horizontal batek banandua
** *Baketoia*

|}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Doriar ordena
* Joniar ordena
* Korintiar ordena

## Kanpo estekak
Seleukotar Inperioa

**Seleukotar Inperioa** (, *Basileía tōn Seleukidōn*) estatu helenistikoa izan zen, K.a. 312-64 bitartean seleukotar dinastiak bere mende izan zuena. Traziatik Indiako mugarainoko lurraldea hartu zuen unerik gorenean.
## Historia 
Seleuko I.a Nikator, Alexandro Handiaren jeneral nagusietako bat, izan zen dinastiaren sortzailea. Alexandroren inperioaren zatiez jabetzearren pizturiko diadokoen arteko gerretan Demetrio garaiturik, Babilonia hartu zuen mendean. K.a. 305etik aurrera erresuma hedatzen hasi zen, hala ekialdera, Indus ibai aldera, nola mendebaldera, Siria eta Anatolia aldera. K.a. 281ean, Seleuko I.a hil zen urte berean, Asia Txikiko eta itsasarteko hiri greziarrak erresumaren barne zeuden. Ondorengo errege seleukotarrek Alexandrok ezarritako administrazioaren moldeak aldatu zituzten; hala, aginpide bikoitzak, zibilak eta militarrak, zekartzan arazoak ezabatzearren, buru bakarra ezarri zuten probintzia bakoitzean.

Seleukotar Inperioak garrantzi eta eragin handia izan zuen politikan, ekonomian eta kulturan. Taurusko mendateak mendean izanik, Anatoliaren eta Siriaren arteko merkataritzaren kontrola zuten beren esku; gauza bera gertatzen zen Helesponton, Traziaren eta Anatoliaren artean. Helenismoa zabaldu zuten inperio osoan, bertako kulturen aurrean greziar kulturaren nagusitasuna bermatuz, eta xede hartan hiri autonomoen eraikuntza lagungarri izan zuten: Seleuzia Tigrisekoa, Seleuzia Pieria, Seleuzia Kalikadnos, Antiokia, Laodizea, Dura Europos, Beroeia, Apamea. Inperioaren ardatza orduko Siriak, Mesopotamiak eta Eufrates ibaiaren eta itsasoaren arteko lurraldeak osatzen zuten.

K.a. III. menderako hasi zen lurralde zabalak galtzen. Seleukotarren benetako gainbehera K.a. 190ean hasi zen, erromatarrek Termopiletan garaitu zituztenean. Mendeko herriak seleukotarren kontra matxinatzen hasi ziren Erromaren laguntzarekin. Partiarrak, Mitridates I.aren garaian (171-138), Iranez jabetu ziren. Ondoren Mesopotamia eta geroago Palestina galdu zuten. K.a. 64an erromatarrek behin betiko garaipena lortu zutenean, Siria eta ekialdeko Zilizia besterik ez zeuden seleukotarren mende.

## Seleukotar dinastiako agintariak 

* Oharra: Atal honetako urte guztiak Kristo aurrekoak dira.

## Bibliografia 
* *Historia Universal Oriente y Grecia*, Ch. Seignobos. Editorial Daniel Jorro, Madrid 1930.
* *Grecia cuna de Occidente* de Peter Levi. Ediciones Folio S.A. ().
* *La Historia y sus protagonistas*, Ediciones Dolmen, 2000.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Trastamarakoa

**Leonor Trastamarakoa** edo **Leonor Gaztelakoa** (1363 inguru - 1416ko otsailaren 27a edo martxoaren 5a) Gaztelako infanta eta Nafarroako erregina ezkontidea zen.

## Biografia 
Aita Henrike II.a Gaztelakoa eta ama Juana Manuel Gaztelakoa zituen.

1375eko maiatzaren 27an, Karlos III.a ezkondu zuen. 1388ko otsailean banatu eta Leonorrek Gaztelara itzuli zen. Gaztelako Gortean Henrike III.a Gaztelakoaren alde egin zuen, hau adingabea zirenean. Adin nagusi bihurtu bezain pronto, hain zen gogorrak Leonorrek sortutako eztabaidak non Iruñera bidali baitzioten 1395eko martxoan. Ordutik, Karlos III.arekin harreman onak izan eta zortzi seme-alabak izan zituzten:

* **Blanka** (1385/91 &ndash; 1441) Joanes II.aren emaztea.
* **Elisabet**, (1395 &ndash; 1435) 1419an Joanes IV.a Armagnacekoa ezkondu zuena.
* **Beatrix**, (1392 &ndash; 1407ko abenduaren 14) Jacques II.a La Marcheko kondea ezkondu zuena.
* **Joana**, (1382 &ndash; 1413), Luis Beaumondarra ezkondu zuena eta lehendabiziko Leringo kondesa.
* **Maria**, (1388 &ndash; 1425)
* **Margarita**, (1390 &ndash; 1403)
* **Karlos**, (1397ko abuztuaren 15 &ndash; 1402ko abuztuaren 12)
* **Luis**, (1402ko apirila - 1402ko urria)

Iruñeko katedraleko hilobi monumental batean dago ehortzia.
[erdian|thumb|380x380px|[Karlos III.a Nafarroakoa|Karlos III.aren eta Leonor erreginaren hilobia.]]
[thumb|Presbiterioko [Baldakino|baldakinoa neogotikoa da. Barruan duen Ama Birjinaren eskultura, XII. mendekoa, ordea.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Enrikez

**Joana Enrikez Kordobakoa**, (1425-1468ko otsailaren 13) Gaztelako Casarrubiosko andrea eta Joanes II.a Aragoikoaren bigarren emaztea zen.

Aita Fadrike Enrikez, Melba eta Ruedako kondea, eta ama Mariana Kordobakoa zituen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1444an, Joanes II.a Aragoikoarekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten:

* Fernando Katolikoa (Sause, 1452ko martxoaren 10 &ndash; Madrigalejo, 1516ko urtarrilaren 25), Aragoiko errege izan zen (1479-1516), orobat Gaztela, Sizilia (1468-1516), Napoli (1504-1516), Valentzia, Sardinia eta Nafarroako erresumetako erregea (1512-1516), eta Bartzelonako kondea.
* Joana (1455 – 1517), Fernando I.a Napolikoaren bigarren emaztea.

## Bizitza 
1458an Alfontso V.a Aragoikoa hil zenean, Joanes II.a eta Joana Aragoiko errege bihurtu ziren. Karlos Vianakoa, Joanes II.aren lehendabiziko ezkontzaren semearen aurka egin zuen honek Elisabet Henrike IV.aren arreba ezkondu nahi zuelako. Karlos 1461ean hil zenean, Bartzelonara joan zen erregeorde Fernando semearekin batera.

Bartzelonan *la Busca* izeneko talde herrikoien alde egin zuen, *la Biga* izeneko talde oligarkikoen aurka, azkenek Kataluniako Generalitatearen laguntza zutenak. Gainera *payeses de remensa* eta jauntxoen arteko liskarrek guda zibila sortu zuten Katalunian. Karlos Vianakoa pozoitzeagatik salatua Gironara alde egin zuen, *remensas* eta apezpikuaren laguntzaren bila.

Joana Enrikezen garaipen politiko nagusiena hamasei urteko Fernando semea eta hamazazpi urteko Elisabet ezkontzea zen. Hala ere, ezin zuen ezkontzara joan 1468ko otsailaren 13an bularreko minbiziaz hil baitzen.