open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geoff Hurst

Sir **Geoffrey Charles Hurst** MBE (Ashton-under-Lyne, 1941eko abenduaren 8a) ingeles futbolari ohia da. West Ham United, Stoke City eta West Bromwich Albion taldeetan jolastu zuen. 1966 eta 1972 bitartean Ingalaterrako futbol selekzio nazionalan 49 aldiz jolastu zuen eta 24 gol markatu zituen. Selekzio txapeldunaren aurrelaria izan zen 1966ko Munduko Futbol Txapelketan. Hat-trick bat markatu zuen Alemaniaren aurkako finalean. Kriketean jolastu zuen ere Essex-eko taldearekin.

## Palmaresa 
### West Ham United 
* Ingalaterrako Futbol Kopa, 1964
* Europako Futbol Errekopa, 1965
### Ingalaterra 
* 1966ko Munduko Futbol Txapelketa, 1966, urrezko domina
* Europako Futbol Txapelketa, 1968, brontzezko domina
Ride Lonesome

***Ride Lonesome*** (euskaraz *Bakarrik Zamalkatu*), 1959ko Budd Boetticher estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Randolph Scott, Karen Steele, Pernell Roberts, Lee Van Cleef eta James Coburn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ben Brigade (Randolph Scott) sari-ehiztariak hilketa leporatzen dioten Billy John (James Best) mutil gaztea atzeman du. Hirirako itzulera bidaian zehar, Sam Boone (Pernell Roberts) eta Whit (James Coburn) pistolariak eta Carrie Lane (Karen Steele) emakume ederra elkartuko zaizkie. Bidean zehar amerindiarrez gain atxilotutako gaztearen Frank (Lee Van Cleef) anaiak ere jarraituko ditu, hura askatzeko asmoz.

## Aktoreak 
* Randolph Scott: Ben Brigade
* Karen Steele: Carrie Lane andereinoa
* Pernell Roberts: Sam Boone
* James Best: Billy John
* Lee Van Cleef: Frank
* James Coburn: Whit
* Bennie E. Dobbins: Legezkanpokoa (krediturik gabe)
* Roy Jenson: Legezkanpokoa (krediturik gabe)
* Dyke Johnson: Charlie (krediturik gabe)
* Boyd "Red" Morgan: Legezkanpokoa (krediturik gabe)
* Boyd Stockman: Indiar buruzagia (krediturik gabe)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Black Shield of Falworth

***The Black Shield of Falworth*** (euskaraz *Falwortheko Ezkutu Beltza*), 1954ko Rudolph Maté poloniar-hungariar-estatubatuarrak zuzendutako abenturazko film bat da. Howard Pyle idazlearen *Men of Iron* (1891, *Burdinezko Gizonak*) eleberrian oinarritua dago. Tony Curtis, Janet Leigh, Davird Farrar, Barbara Rush, Torin Thatcher, Herbert Marshall, Craig Hill eta Dan O'Herlihy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XIV. mendea, Ingalaterrako Erresuma, Henrike IV.aren erregealdia (1399-1413). Ehizaldi luze baten ondoren, Albango dukea (David Farrar) eta Sir Robert (Leo Britt) jauntxoak Myles (Tony Curtis:) nekazari gaztea eta Meg (Barbara Rush) arrebaren ostatura iritsiko dira. Bertan, Sir Robertek Meg botxatu nahi izango du, horrek Mylesek arreba defendatu eta nobleen gerlariekin borrokatzea suposatuko du, ondorioz Myles eta Meg ihesi atera beharko dira, baina Albango dukea, Sir Robert eta haien morroiek jarraitu egingo dituzte.

## Aktoreak 
* Tony Curtis: Myles
* Janet Leigh: Lady Anne
* David Farrar: Gilbert Blunt - Albango dukea
* Barbara Rush: Meg
* Herbert Marshall: William - Mackwortheko dukea
* Torin Thatcher: Sir James
* Daniel O'Herlihy: Hal printzea
* Patrick O'Neal: Walter Blunt
* Craig Hill: Francis Gascoyne
* Ian Keith: Henrike IV.a Ingalaterrakoa
* Doris Lloyd: Dame Ellen
* Rhys Williams: Diccon Bowman
* Leonard Mudie: Edward fraidea
* Maurice Marsac: Vermoisko kondea
* Leo Britt: Sir Robert
* Charles Fitz Simons: Giles
* Gary Montgomery: Peter
* Claud Allister: Sir George
* Robin Camp: Roger Ingoldsby
* Harry Cording: Erregearen zaindarien kapitaina
* Nicolas Coster: Humphrey, Squire gaztea
* Charles Evans: Lord artzapezpikua
* Richard B. Fitzgerald: Sentry
* Lance Fuller: Zaindaria
* Brett Halsey: Squire gaztea / Zaldungaia
* Chuck Hamilton: Gorteko ikuskaria
* Ramsay Hill: Sir Charles
* Bob Hoy: Lehen zaindaria
* Nelson Leigh: Mylesen zaldun izendapeneko artzapezpikua
* James Logan
* Ralph Moratz: Gorteko alproja
* Damian O'Flynn: Alexander
* Reginald Sheffield: Lord kondestablea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Akademia-askatasun

[175px|thumb|[Leidengo Unibertsitatearen armarria, akademia-askatasunaren aitzindaria.]]
**Akademia-askatasuna** edo **katedra-askatasuna** ikasle eta irakasleei dagokien askatasunerako eskubidea da, pentsamendua, artea eta ezagutza ikasi, irakatsi, ikertu eta zabaldu ahal izateko, horregatik presio ekonomiko, politiko edo bestelakorik jasan gabe.

## Historia 
Katedra-askatasuna Erdi Aroko Europako unibertsitateetan sortutako kontzeptua da, batez ere Herbehereetan eta Alemanian. Unibertsitateek, Aita Santuen buldak eta Errege Aginduek babestuta, autonomia handia lortu zuten, eta askatasunez kudeatu eta sortu zituzten beren ahalmenak, bai eta ikasketa-programak zehaztu ere. Hala ere, XVIII. eta XIX. mendeetan, lehenik Elizaren presioa gai eta jarrera jakin batzuen gainean, eta gero nazio edo estatu sortu berrietako gobernariena, pixkanaka unibertsitateko autonomia eta askatasun akademikoa mehatxatuz joan zen. Horrela, tentsio giroa sortu zen, gaur egun arte irauten duena. Hala ere, estatu batzuk malguagoak izan ziren eta askatasun akademikoa ere bultzatu zuten. Hala, Herbehereetako Leidengo Unibertsitatea, 1575ean sortua, ondoren Alemaniako Göttingeneko Unibertsitatea, 1737an sortua, eta azkenik Berlingo Unibertsitatea, 1811n sortua, askatasun akademikoaren oinarriak ezarri zituzten. Horrela definitu ziren *Lehrfreiheit* (irakasteko askatasuna) eta *Lernfreiheit* (ikasteko askatasuna) kontzeptuak. Printzipio horiek oinarri izan ziren Europako eta Amerikako hainbat unibertsitateren curriculum-egiturarako, hala nola Ameriketako Estatu Batuetako Harvard unibertsitatearentzat. Hala ere, ibilbidea ez da erraza izan, murrizketa larriko aldiekin, batez ere erregimen naziaren (1933-1945) edo sobietarraren (1917-1991) menpeko herrialdeetan, eta gaur egun arte, kasu bakan batzuetan.

Herrialde azpigaratuen edo erregimen totalitarioen zailtasun ekonomikoak faktore erabakigarriak izan dira, ziurrenik, ikasleen askatasun akademikoaren murrizketa serioetarako; izan ere, ikasleek hainbat ikasgai askatasunez aukeratzeko aukera ematen dien ikasketa-programa bat, aukera-sorta handi baten barruan, askoz ere garestiagoa da guztientzat berdina den programa finko bat baino. Gainera, oro har, erregimen autoritarioenek ez dute onartzen aniztasuna eta indibidualtasuna, eta ikasle guztiek prestakuntza berarekin graduatu behar dutela uste dute, baina hori ez da gertatzen hautazko ikasgai ugari badaude. Erraz bereiz daitezkeen bi irizpide dira, baita ezagutzan aurrera egiteko funtsezko helburua lortzeko bakoitzak izan duen arrakasta ere.

Gobernuz kanpoko hainbat erakundek (GKE) etengabe salatzen dituzte askatasun akademikoaren urraketen kasu ugarienak eta arlo horretako azken berrikuntzak, eta ez dira gertatzen soilik gutxien garatutako herrialdeetan edo erregimen totalitarioen pean (azken bietan ohikoagoak diren arren).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NGC 40

**NGC 40** nebulosa bat da, Cepheus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
92. Oscar Sariak

**92. Oscar Sarien ekitaldia** 2020ko otsailaren 9an Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu zen 2019. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
*Joker* filmak 11 izendapen lortu zituen. *Parasite* hegokorear filmak lortu zituen sari gehien, lau sarirekin, eta hauen artean garrantzitsuenak: film onena, zuzendari onena, jatorrizko gidoi onena eta nazioarteko film onena. Lehen aldiz eskuratu zuen film onenaren sari nagusia ingelesez besteko film batek.

## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
NGC 46

**NGC 46** F8 motako izar bat da, Pisces konstelazioan. Edward Joshua Cooperrek aurkitu zuen n, eta nebulosa bat zela pentsatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
Bringing Up Baby

***Bringing Up Baby*** (euskaraz *Haurtxoa Hezitzen*), 1938ko Howard Hawks estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Hagar Wilde idazleak Collier's aldizkarian argitaratutako 1937ko izenburu berdineko kontakizun laburrean oinarritua dago. Katharine Hepburn, Cary Grant, Charles Ruggles, Barry Fitzgerald, May Robson, Walter Catlett eta Fritz Feld aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
David Huxley (Cary Grant) paleontologo lotsati eta despistatuak brontosaurio baten hezurduraren berreraikitzearen lan nekeza amaitzear da, jada guztia osatzeko alboko lepauztaia bakarrik falta zaio. Alice Swallow (Virginia Walker) idazkari odolgabearekin ere ezkontzera doa.

Golf partidu batean zehar Davidek Susan Vance (Katharine Hepburn) neska gaztea dirudun eta ezkongabea ezagutuko du, izaera independientedun eta jokaera aske eta inongo logikarik gabeko emakumea, Davidek lan egiten duen museoaren babesle ekonomiko potentziala. Ezaugarri guzti hauek eta Susanen izaerak David egoera barregarri eta estualdi ugaritan sartuko dute.

## Aktoreak 
;:
* Cary Grant: David Huxley doktorea (edota Bone jauna)
* Katharine Hepburn: Susan Vance
* May Robson: Elizabeth Carlton Random
* Charles Ruggles: Horace Applegate alkatea
* Walter Catlett: Slocum kondestablea
* Barry Fitzgerald: Aloysius Gogarty
* Fritz Feld: Fritz Lehman doktorea
* Virginia Walker: Alice Swallow
* George Irving: Alexander Peabody doktorea
* Leona Roberts: Hannah Gogarty andrea
* Tala Birell: Lehman andrea
* John Kelly: Elmer

;:
* D'Arcy Corrigan: LaTouche irakaslea
* Billy Bevan: Tom
* Billy Franey: Harakina
* Dick Lane: Zirkuaren arduraduna
* Ward Bond: Motorodun polizia

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
NGC 78

**NGC 77** galaxia bikote bat da, Pisces konstelazioan. Carl Frederick Pechülek aurkitu zituen 1876a baino lehen. Hegoaldean dagoen galaxia galaxia espiral barradun bat da eta iparraldekoa galaxia eliptiko bat. Litekeena da bien arteko interakziorik ez egotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
Luis Fernando Orozco (aktorea)

**Luis Fernando Orozco** (Bogotá, Kolonbia, 1943ko apirilaren 8a - 2020ko urtarrilaren 2a) kolonbiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Ibilbide profesionala 1960ko hamarkadaren hasieran hasi zuen, antzerkian eta irratigintzan nabarmenduz. 1964an Julio Luzardoren *El río de las tumbas* filman agertu zen. Hamarkadaren bukaeran *Candó* telesailean antzeztu zuen. *Don Chinche* telesail ezagunean, Rugeles aitaren papera antzeztu zuen, bere antzezpenik gogoangarrienetako bat. Lau urte geroago Cigarrito Pérez pertsonaiarena egin zuen *Gallito Ramírez* izeneko telenobelan.

Carmenza Aristizábal irrati-esatariarekin ezkondu zen. Berarekin hiru alaba izan zituen: Ana María eta Verónica Orozco aktore ezagunak, eta Juliana Orozco hizkuntza modernoetan lizentziaduna.

2020ko urtarrilaren 2an hil zen, 76 urte zituela.

## Filmografia nabarmena 
### Zinema 
* 2015 - *La luciérnaga*
* 2009 - *El elefante rojo* (film laburra)
* 2005 - *Imaginum*
* 2003 - *Bolívar: el héroe*
* 1973 - *Préstame tu marido*
* 1970 - *La sombra de un pecado*
* 1964 - *El río de las tumbas*

### Telebista
Pietro da Cortona

**Pietro da Cortona** edo **Pietro Berettini** (edo **Berrettini**) (Cortona, 1596ko azaroaren 1a - Erroma, 1669ko maiatzaren 16a) margolari eta arkitekto italiarra izan zen.

Pietro de Cortona Barrokoaren hasierako garaian egon zen. Bere margoengatik eta dekorazioengatik ezagutzen da. Erroman ezarritako artista nagusietako bat izan zen, Bernini eta Borrominirekin batera. Arte Barroko dekoratiboan obra gehien egin zituena zen, Giovanni da San Giovanni eta Giovanni di Stefano Lanfranco baino gehiago.

## Biografia 
1611n Baccio Carpiko tailerrera joan zen 1612 an Erromara joan zen eta artista famatu batzuk ikasi zituen adibidez: Rafael eta Annibale Carracci.

Bere karrera, Sacchetti familiaren zerbitzura hasi zuen, 1623an, "la villa de Pigneto"ren lanak eman zizkion.

1624an Palazzo Matteia dekoratu zuen "El sacrificio de Polissena"rekin eta "El triunfo de Baco" rekin (gaur egun Capitolinos Museoan (Erroman). Sacchetti-ko jauregian Marin jauna eta Barberini Kardenala ezagutu zituen. Barberini Kardenalaren esker beraren pinturazko lehenengo enkargu nagusia lortu zuen, "El ciclo de frescos decorativos de Santa Bibiana" Erroman (1624-1626), Horko fatxada Berninik egin zuen. Horregatik famatua egin zen eta beste obra batzuk egin zituen besteak beste 1629 an "El rapto de las sabinas" margotu zuen.

1633tatik 1639ra, papa Urbano VIII Aita Santuak enkargatutako obra bat egin zuen, bere freskorik ospetsuena:" Alegoría de la Divina Providencia" ("Gloria de los Barberini" moduan ezagututa), Barberiniren jauregiko sabaian aurkitzen da (Erroman).

1637. eta 1647. urteen artean Pitti Florentziako Jauregiko aretoak apaindu zituen. Lan hau Pierre Pugetekin egin zuen. Bere azken bizitza urteetan apaindu zituen Pamphili de la Piazza Navona Jauregiko Eneasen Galeria eta Erromako Filipensesen eliza berriko gangak. San Lucasen Akademiaren printze bihurtu zen.

## Obrak 
Bere proiektu arkitektoniko ezagunenak hauek izan ziren:

Barrokoaren lan arkitektoniko handienetariko bat San Lucasen eta Santa Martinaren Eliza izan ziren (1635-1650etatik). Gurutze greziarreko eliza honen erarako Miguel Ángelen fabrika zirkularra hartu zuen erreferentzia moduan Florentziako San Lorenzo-ren Basilikan. Espazio zentrala azentuatu zuen, kupula zutabe gainean jaitsiz eta atzeko kaperek zatiketa erradialak eratzen dituzte.

Santa Maria della Pace-ren (1656-1667ren artean) kanpoaldea egin zuen, ezaguna da Erdi Aroko giroa zeukalako. Bere lanik osoena zen eta Carlo Fontanak lagundu zion. Santa Maria in Via Lata - arkupea egin zuen (1660. urtean).

Pietro da Cortona Castel Gandolforen pintura egin zuen gaur ezagutzen dugun moduan.

### Anatomia orriak 
Anatomicaea Tabulaeko orriak (Anatomia-Taulak) 1618an landu ziren. Taula hauek bereziki adierazkorrak dira.
Harriet (filma)

***Harriet*** 2019ko Kasi Lemmons estatubatuar zinema zuzendariaren film biografiko bat da. Harriet Tubman esklabotzaren aurkako borrokalariaren bizitzan oinarritzen da. Cynthia Erivo, Leslie Odom Jr., Joe Alwyn, eta Janelle Monáe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Harriet Tubman esklabotzaren aurkako borrokalariaren istorioa kontatzen du, hainbat afro-amerikar askatu zituena, 1849an berak ere esklabotzatik ihes egin ondoren.

## Aktoreak 
* Cynthia Erivo: Araminta "Minty" Ross / Harriet Tubman
* Leslie Odom Jr.: William Still
* Joe Alwyn: Gideon Brodess
* Janelle Monáe: Marie Buchanon
* Jennifer Nettles: Eliza Brodess
* Vanessa Bell Calloway: Rit Ross
* Clarke Peters: Ben Ross
* Henry Hunter Hall: Walter
* Zackary Momoh: John Tubman
* Mitchell Hoog: Vince
* Deborah Ayorinde: Rachel Ross
* Vondie Curtis-Hall: Reverend Samuel Green
* Omar Dorsey: Bigger Long
* Tory Kittles: Frederick Douglass
* Tim Guinee: Thomas Garrett
* Joseph Lee Anderson: Robert Ross
* Brian K. Landis: the Marshall
* Antonio J. Bell: Henry Ross
* Willie Raysor: Abraham
* William L. Thomas: William H. Seward
* Nick Basta: Fox

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Harriet* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Begoña Bilbao Lejarzegi

**Begoña Bilbao Lejarzegi** (?-) antzerki zuzendaria da.

## Lanak 
Bere lanen artean hauek daude:

### Antzerkia 
* Sagastitarrak (Txalo, 2022)
* *Heroiak, Txalo Produkzioak*.
* *Zoaz pake santuan* (2018)
* *Ergela* (2018)
* *Jainko basatia* (2017).
* *Etxeko Saltsak* (2017).
* *Rita*.
* *El tipo de la tumba de al lado*.
* *Ene Ba!*

## Erreferentziak
Patxa plaza

**Patxa plaza** Baiona Ttipiko Tonneliers karrikaren eta Trinketeko karrikaren artean den plaza bat da. 2019 arte Trinketeko plaza deitzen zen.

## Kokalekua 
Patxa plaza Baiona Ttipiko trinketaren ondoan kokatua da, Tonneliers eta Trinketeko karriken artean. Trinket hau Baionako zaharrena da. Ekialdean San Andres parrokia, Paul Bert parking-a zein Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatea ditu, iparraldean Marengo karrika, hegoaldean Pannecau karrika eta mendebaldean Errobi ibaia.

Patxa plazatik hurbil, Tonneliers karrikan beheiti, Patxoki Patxa mugimenduko gaztetxea zena kokatua da. Gaur egun, Bizi! mugimenduak kudeatzen du eta hainbat elkartek baliatzen dute.

## Historia 
Hastapenean, Patxa plaza den lekuan eraikin batzuk baziren. Gerora herriko etxeak eraitsi egin zituen, eta ondotik petankan jokatzeko plaza bat bilakatu zen, zuhaitz eta bankuekin.

1984an, GAL erakunde armatuak Joxean Lasa eta Joxi Zabala ETAko militanteak bahitu zituen Patxa plazan, euskal abertzaleen kontrako ekintza armatu garai bati hasiera emanez. Garai honek Baionarren bizia azkarki baldintzatu zuen.

1986tik goiti, Patxa mugimendua plaza bere bilkura eta ekintzetarako baliatzen hasi zen, bai eta Baionako besta alternatiboak antolatzeko ere. Bertan espainiar eta frantziar poliziak ageri dira, lupa batez handitua den Euskal Herriari begira. 1998an, Oroit eta Sala taldeak Iparretarrak erakundeko Jean Louis Larre "Popo"ren, Lasaren eta Zabalaren omenezko margoketa bat egin zuten. Galdeketa honetan Patxa plazaren erabiltzaile zen 11 urtetik gorako edonork parte hartzen ahal zuen, eta hainbat proposamenen artean, herritarrek autoentzako parking-a zena plaza bilakatzea adostu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra zikina Euskal Herrian
* Herriaren Alde
* Lasa eta Zabalaren hilketa
* Oroit eta Sala
* Patxa
* Patxoki
* Zizpa Gaztetxea
Bart the Genius

***Bart the Genius*** *The Simpsons* telesaileko lehen denboraldiko bigarren atala da. Fox networkek 1990eko urtarrilaren 14ean estreinatu zuen. Jon Vittik idatzitako lehen atala izan zen. Lehen atal normala ere izan zen, baita ere The Simpsonsen irekiera sekuentzia izan zuen lehenengoa, nahiz eta hau oso ezberdina den bigarren denboralditik hogeigarren denboraldira bitarte erabili zen irekieratik. Atal honetan Bart Simpsonek tranpa egiten du azterketa batean, jenio bat dela pentsaraziz; ume oso inteligenteentzako eskola berezi batera bidaltzen dute. Laster hasiko da bizitza berriaren arazoak pairatzen.

Lehenengo aldia da Bartek "jan iezazkidazu galtzontziloak" esaldia esaten duela. James L. Brooksek bereziki gustuko zuen atal honetako animazioa, lehenago produzitu baina beranduago eskaini zen *Some Enchanged Evening* atalarena baino, eta saioak aurrera egitea atal honi esker izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NGC 84

**NGC 84** izar bat da, Andromeda konstelazioan. Guillaume Bigourdanek aurkitu zuen n. Askotan PGC 1384rekin nahasten da. Aurkitu zutenean nebulosatzat hartu zuten, baina izarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Behaketa datuak
How to Lose a Guy in 10 Days

***How to Lose a Guy in 10 Days*** (euskaraz *Nola Galdu Mutil Bat 10 Egunetan*), 2003ko Donald Petrie estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Michele Alexander eta Jeannie Longen izenburu berdineko komikian oinarritua dago. Kate Hudson, Matthew McConaughey, Adam Goldberg, Michael Michele eta Shalom Harlow aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Andie Anderson (Kate Hudson) hamar eguneko epean oso ohikoa ez den erreportaje bat amaitu beharrean den kazetari bat da. Bere bizipenetan oinarrituz emakumeek nahigabean egin eta gizonezkoak haiengandik urrunerazten dituzten gauzei buruz idaztean datza. Horretarako, mutil bat berataz maitemindu eta ondoren hark utz dezan ahal bezainbeste akats egin beharko ditu. Aukeratutako gizona emakume guztiak atzetik dituen Benjamin Barry (Matthew McConaughey) gizon gazte ezkongabea da, honek era berean lan egiten duen iragarki-agentziako zuzendariarekin hamar egunetako epean emakume bat berataz maiteminarazteko gai dena apustu egin du.

## Aktoreak 
* Kate Hudson: Andie Anderson
* Matthew McConaughey: Benjamin Barry
* Kathryn Hahn: Michelle
* Annie Parisse: Jeannie
* Adam Goldberg: Tony
* Thomas Lennon: Thayer
* Michael Michele: Judy Spears
* Shalom Harlow: Judy Green
* Robert Klein: Phillip Warren
* Bebe Neuwirth: Lana Jang
* Liliane Montevecchi: DeLauer andereinoa
* Marvin Hamlisch: Bere burua antzeztuz (kameoa)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
NGC 99

**NGC 99** galaxia espiral bat da, Pisces konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
Cynthia Erivo

**Cynthia Onyedinmanasu Chinasaokwu Erivo** (Londres, 1987ko urtarrilaren 8a) britainiar aktorea, abeslaria eta musikagilea da.

## Biografia 
Erivo 1987ko urtarrilaren 8an jaio zen Stockwellen, Londresen, Ingalaterran, etorkin nigeriarren familia baten barruan.  Bere amak, Edithek, 15 urte zituen Nigeriako gerra zibila piztu zenean. Amari buruz Erivok zera esan zuen: «Ez da berez errefuxiatu bat, baina [...] bere etxea suntsitu egin zuten eta ihes egin behar izan zuten segurtasuna aurkitzeko». Gurasoak hogei bat urte zituztela iritsi ziren Erresuma Batura, eta Erivo oso txikia zenean banandu ziren. Ordutik aurrera, Stephanie ahizpa txikiarekin batera, amak, erizain gisa lan egiten zuenak, hezi zuen. 16 urterekin, aitak oinordetza kendu zien, eta, ordutik, ez du harremanik harekin.  Amaren omenez, *Edith’s Daughter* izena jarri zion bere ekoiztetxeari.

Clapham Parkeko La Retraite neskentzako ikastetxe katolikoan ikasi zuen. Txikitatik, antzerkian jardun zuen, hala nola Brechten Kaukiasiar kreazko borobila antzezlanean. Geroago, telebistan agertu zen *Trust Me, I’m a Teenager* telesailan. 2004an, Londresko Ekialdeko Unibertsitatean musika eta psikologia ikasten hasi zen,  2010ean, interpretazioan izan zen lizentziatua. Bere burua queer gisa aurkezten du, bisexuala da. 2024an, Erivo presidenteorde izendatu zuten Arte Dramatikoaren Errege Akademian .

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sibyl (2019ko filma)

***Sibyl***, 2019ko Justine Triet frantziarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Virginie Efira, Adèle Exarchopoulos eta Gaspard Ulliel aktoreek antzeztu zuten.

2019ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengatik lehiatu zen.

## Argumentua 
Sibyl (Virginie Efira) bere benetazko pasioan jardutera itzultzea erabaki duen: idazketa. Horretarako, bere gaixo guztiak ikustetik lagako du, kontakizunak idazten buru-belarri jarriz. Halere, Margot Vasilis (Adèle Exarchopoulos) bizimodu gatazkatsua daraman aktore gaztearen iritsierak Sibylen bizitza hankaz-gora jarriko du, laguntza eskatzen baidio. Idazleak laguntzea onatuko du, bere gaixo berriak haren bizitzari buruzko ikuspuntua betiko alda dezakela inongo susmorik izan gabe.

## Aktoreak 
* Virginie Efira: Sybil
* Adèle Exarchopoulos: Margot Vasilis
* Gaspard Ulliel: Igor Maleski
* Sandra Hüller: Mikaela "Mika" Sanders
* Laure Calamy: Édith
* Niels Schneider: Gabriel
* Paul Hamy: Étienne
* Arthur Harari: Katz doktorea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Night of the Comet

***Night of the Comet*** (euskaraz *Kometaren Gaua*), 1984ko Thom Eberhardt estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko komedia film bat da. Robert Beltran, Catherine Mary Stewart, Kelli Maroney, Sharon Farrell, Mary Woronov eta Geoffrey Lewis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kometa baten isatsa Lurrean zehar igarotzean ia gizateria guztia pozoituko ditu. Kaliforniako Regina eta Samantha Belmont neskak bakarrik biziraungo dute, gainontzeko gizakiak zonbi bilakatuz.

## Aktoreak 
* Catherine Mary Stewart: Regina "Reggie" Belmont
* Kelli Maroney: Samantha "Sam" Belmont
* Robert Beltran: Hector Gomez
* Sharon Farrell: Doris, Reggie eta Samen amaordea
* Mary Woronov: Audrey White
* Geoffrey Lewis: Carter doktorea
* Peter Fox: Wilson doktorea
* John Achorn: Oscar
* Michael Bowen: Larry Dupree
* Devon Ericson: Minder
* Lissa Layng: Davenport
* Janice Kawaye: Sarah
* Chance Boyer: Brian
* Ivan E. Roth: Willy
* Dick Rude eta Chris Pedersen: Biltegiko mutilak
* Marc Poppel: Danny Mason Keener / DMK

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
NGC 85

**NGC 85** galaxia espiral edo lentikular bat da, Andromeda konstelazioan. Ralph Copelandek aurkitu zuen 1873an. Badirudi IC 1546 galaxia espiralarekin elkarrekintzan dagoela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
Dardarina

**Dardarina**, **LRRK2** () edo **PARK8** (Parkinsonen gaixotasunarekin duen lotura dela eta) LRRK2 geneak kodetzen duen giza entzima bat da. Leuzinan aberatsa den errepikapen kinasen familiakoa da. Gene horren aldaerak Parkinsonen gaixotasunarekin eta Crohn gaitzarekin lotzen dira. Mutazio horrek Euskal Herrian du jatorria, eta hortik datorkio izena.

## Funtzioa 
LRRK2 geneak proteina bat kodetzen du, honako ezaugarriekin: armadillo errepikapen eskualde bat, ankirina errepikapen eskualde bat, leuzinan aberatsa den errepikapen domeinu bat, kinasa domeinu bat, RAS domeinu bat, GTPasa domeinu bat eta WD40 domeinu bat. Proteina zitoplasman ugaria da, baina mitokondrien kanpoko mintzarekin loturik agertu ohi da.

LRRK2ek parkinaren R2 RING zink-behatzaren C-terminusarekin elkarrekintza du, eta parkinak LRRK2ren COR domeinuarekin. LRRK2aren espresio mutanteak neuroblastomatan apoptosia eragiten du, baita saguen neurona kortikaletan ere.

## Euskal Herriarekiko harremana 
Javier Ruiz Martinez neurologoak parte hartzen zuen talde batek aurkitu zuen dardarina Donostiako ospitalean, 2004an. Euskal Herriko hainbat familiatan PARK8 genearen mutazio bat gertatzen ohi da, topatu zutenez. Mutazio horrek LRRK2 entzima eraldatzen du, eta hori lotuta dago Parkinsonen gaitzarekin. Eritasun hori genetikoki transmititzen zela frogatzeko lehen adibideetako bat izan zen. «Euskal mutazioa esaten diote fenomenoari, eta Azpeitia, Azkoitia, Aia eta Itziar [Gipuzkoa] inguruan gertatu zen, lehen aldiz». Ruizek Berriari eskainitako elkarrizketa batean esan zuen fenomenoa noiz gertatu zen kalkula daitekeela: «VIII. edo IX. mendean, uste dugunez», Mexiko eta Costa Rica artean bizi dena, baina ez da erraz nahastuko euskarazko lehen proteinarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Parkinsonaren euskal mutazioa sakon ikertu du Javier Ruiz medikuak
Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec

'''''Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec'''* (), 2010eko Luc Besson frantziarrak zuzendutako abenturazko film bat da. Jacques Tardiren *Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec'' (1976) komikian oinarritua dago. Louise Bourgoin, Mathieu Amalric, Philippe Nahon, Gilles Lellouche eta Jean-Paul Rouve aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1912, Adèle Blanc-Sec (Louise Bourgoin) kazetari ausarta Egiptora bidaiatu eta momia talde bati aurre egin beharko dio, une berean Paris hiriak duela 136 milioi urteko pterodaktilo misteriotsu baten erasoa jasaten ari da.

## Aktoreak 
* Louise Bourgoin: Adèle Blanc-Sec
* Mathieu Amalric: Dieuleveult
* Philippe Nahon: Ménard irakaslea
* Gilles Lellouche: Albert Caponi inspektorea
* Jean-Paul Rouve: Justin de Saint-Hubert
* Jacky Nercessian: Espérandieu inspektorea
* Nicolas Giraud: Andrej Zborowski
* Frédérique Bel: Burgesa
* Laure de Clermont-Tonnerre: Agathe Blanc-Sec
* Swann Arlaud: Elysée pregoilaria

## Kanpo loturak
Street Smart

***Street Smart***, 1987ko Jerry Schatzberg estatubatuarrak zuzendutako drama-thriller film bat da. Christopher Reeve, Morgan Freeman, Kathy Baker, Mimi Rogers, Jay Patterson eta Andre Gregory aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Morgan Freeman).

## Argumentua 
Jonathan Fisher (Christopher Reeve) kazetariak lana galtzeko arriskuan dagoenez erreportaje bat lortzeko bere egunkariko argitaratzaileari kaleko txulo bat ezagutzen duela eta hari elkarrizketatuz gero prostituzioari buruzko istorio interesgarri bat lor dezakela aipatuko dio. Baina Fisherrek ez du inongo txulorik ezagutzen eta orduan istorio bat asmatzera derrigortua egongo da, argitaratu eta arraskata handia izanez. Baina istorioa bera hilketa baten koartada bilakatuko da, eta poliziak istorioa benetako pertsonaia den Leo Smalls (Morgan Freeman) txuloan oinarritua dagoela usteko du, hilketaren susmagarri nagusia, hortaz, poliziak Fisherri presioa sartzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Christopher Reeve: Jonathan Fisher
* Morgan Freeman: Leo Smalls, Jr. edo Fast Black
* Kathy Baker: Punchy
* Mimi Rogers: Alison Parker
* Andre Gregory: Ted Avery
* Jay Patterson: Leonard Pike
* Anna Maria Horsford: Harriet

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brick (filma)

***Brick*** (euskaraz *Adreilu*), 2005eko Rian Johnson estatubatuarrak zuzendutako misteriozko neo-noir film bat da. Joseph Gordon-Levitt, Nora Zehetner, Noah Fleiss, Matt O'Leary, Noah Segan, Meagan Good, Emilie de Ravin, Richard Roundtree eta Lukas Haas aktoreek antzeztu zuten.

2005eko Sundanceko Zinemaldian estreinatu eta Ikuspuntu Originalaren Epaimahaiaren Sari Berezia irabazi zuen. Ordutik aurrera generoaren zaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu zuen.

## Argumentua 
Brendan Fry (Joseph Gordon-Levitt) Kalifornia hegoaldeko institutu bateko ikasle buruargi bat da. Behinola, Emily (Emilie de Ravin) bapatean berragertuko zaio eta ondoren inongo arrastorik utzi gabe desagertuko da. Harekiko bere sentimenduak oraindik sakonak direnez, "Garuna" (Matt O'Leary) deritzon lagunarekin batera Emily aurkitzen saiatuko da. Ikerketa aurrera doan heinean institutuko ikasleen sekreturik ilunenak jakiten hasi eta haietako zenbaitekin gatazkan sartuko dira, tartean Laura (Nora Zehetner) ikasle sofistikatu eta diruduna, Tugger kankailua (Noah Fleiss), Dode drogazalea (Noah Segan), Kara erakargarria (Meagan Good) eta The Pin iluna (Lukas Haas).

## Aktoreak 
* Joseph Gordon-Levitt: Brendan Frye
* Nora Zehetner: Laura Dannon
* Lukas Haas: The Pin
* Noah Fleiss: Tugger
* Matt O'Leary: Garuna
* Emilie de Ravin: Emily Kostich
* Noah Segan: Dode
* Richard Roundtree: V.P. Trueman
* Meagan Good: Kara
* Brian White: Brad Bramish

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Road to Glory

***The Road to Glory*** (euskaraz *Loriarako Bidea*), 1936ko Howard Hawks estatubatuarrak zuzendutako gerra drama film bat da. Fredric March, Warner Baxter, Lionel Barrymore eta June Lang aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra (1914-1918), Frantziako Armadaren gerra fronteko luebakiak, gatazka denboran luzatzen den heinean soldaduak hiltzen jarraitu eta beste batzuek ordezkatzen dituzte, ondorioz Michel Denet (Fredric March) teniente arduragabea gero eta gizaseme ilunagoa bihurtuz doa. Gainera, Monique (June Lang) erizainaz maitemindua dago eta haren amodioarengatik Paul La Roche (Warner Baxter) kapitainarekin lehiatu beharko da.

## Aktoreak 
* Fredric March: Michel Denet tenientea
* Warner Baxter: Paul La Roche kapitaina
* Lionel Barrymore: Papa La Roche / Morin kaporala
* June Lang: Monique La Coste
* Gregory Ratoff: Errusiar sarjentua
* Victor Kilian: Sarjentu garaia
* Paul Stanton: Kapitaina
* John Qualen: Zauridun soldadua
* Julius Tannen: Tannen tenientea
* Theodore von Eltz: Maiorra
* Paul Fix: Bigarren boluntarioa
* Leonid Kinskey: Soldadua
* Jacques Lory: Courier
* Jacques Vanaire: Doktorea
* Edythe Raynore: Erizaina
* George Warrington: Jean Dulac

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Louis Harold Gray

**Louis Harold Gray** (Richmond upon Thames, 1905eko azaroaren 10a - Hillingdon, 1965eko uztailaren 9a) britainiar fisikari eta erradiobiologoa izan zen.

Energia handiko erradiazioek sistema biologikoetan duten eragina aztertu zuen bereziki, eta horrela ekarpen handiak egin zituen erradiobiologiaren arloan.

Erradiazio-dosiaren unitatea definitu zuen. Beraren ohorez, SI sistemako dosi-unitateari '**gray**' izena eman zitzaion 1875ean.
Peacock (2010eko filma)

***Peacock***, 2010eko Michael Landerrek zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Cillian Murphy, Ellen Page, Susan Sarandon, Josh Lucas, Bill Pullman eta Keith Carradine aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Nebraska, Peacock udalerrian tren istripu bitxi bat jazoko da, baina benetan Johni eragingo dion misterioa izango da. John Skillpa (Cillian Murphy) oharkabean pasatu nahi duen banku bateko langilea da, baian sekretu bat du: nortasun bikoitzaren arazoa dauka.

## Aktoreak 
* Cillian Murphy: John Skillpa
* Ellen Page: Maggie
* Susan Sarandon: Fanny Crill
* Bill Pullman: Edmund French
* Josh Lucas: Tom McGonigle
* Keith Carradine: Ray Crill alkatea
* Paul Cram: Kenny

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
War (2007ko filma)

***War*** (euskaraz *Gerra*), 2007ko Philip Atwell estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Jet Li, Jason Statham, John Lone, Devon Aoki, Luis Guzmán, Saul Rubinek, Ryo Ishibashi, Sung Kang, Mathew St. Patrick eta Nadine Velazquez aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, San Frantzisko, Jack Crawford (Jason Statham) FBIko agentearen Tom Lone (Terry Chen) lankidea eta haren familia Rogue (Jet Li) hiltzaile profesional izugarriak erailak suertatu ondoren, Crawfordek bere buruari hura mendekatu eta hiltzailea atzemango duela hitzemango dio. Halere, Roguek desagerketaren artean oso ona dela erakutsi eta handik hiru urte arte inork ez du berriz ikusiko Chang (John Lone) txinatar triada buruzagia eta Shiro (Ryo Ishibashi) japoniar yakuza buruzagiaren arteko gerra piztuaraziz. Rogue behingoz atzemateko irrikiz, Crawfordek bere lantaldea gatazkaren erdian sartuko du. Hala eta guztiz, Crawforden mendeku nahiak bere jarduera profesionalren eragin ezkorra izan eta bere bortizkeria areagotuko du. Azkenean, Crawford eta Rogue elkartopatu eta hura eta bere egitasmoarekiko buruzko ezer ez dela dirudiena jabetuko da.

## Aktoreak 
* Jet Li: Rogue / Tom Lone
** Terry Chen: Lone bere aurpegia aldatu aurretik
* Jason Statham: John Crawford, FBIko agentea
* John Lone: Li Chang
* Mathew St. Patrick: Wick
* Sung Kang: Goi
* Luis Guzmán: Benny
* Devon Aoki: Kira Yanagawa
* Ryo Ishibashi: Shiro Yanagawa
* Mark Cheng: Wu Ti
* Nicholas Elia: Daniel Crawford
* Nadine Velazquez: Maria Chang
* Kennedy Lauren Montano: Ana Chang
* Steph Song: Diane Lone
* Andrea Roth: Jenny Crawford
* Kenneth Choi: Takada
* Angela Fong: Kabuki Dancer
* Kane Kosugi: Tenpluaren lorategiko gerlaria
* Dario Delacio: Mahjong jokalaria

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antitoxina

[thumb|eskuinera|250px|1895eko ontzi zahar honetan [difteriaren aurkako antitoxina bat gordetzen da]]

**Antitoxina** toxina baten aurka sortutako antigorputza da, toxina honekin erreakzionatu eta neutralizatzen duena.

Mikrobioek (batez ere, bakterioek) sortzen dituzten toxinak organismo batean sartzen direnean, organismo horren immunitate-sistemak toxina horren aurkako antigorputzak ekoizten ditu: antitoxinak. Toxinek, beraz, antigeno moduan jarduten dute, eta immunitate-sistemak dagokion antigorputza (antitoxina) sortuko du antigeno hori indargabetzeko.

Antitoxinak immunitate pasiboaren bitarteko tratamenduan erabiltzen dira. Gogoratu immunitate pasiboan organismoak infekzio bati aurre egiteko behar dituen antigorputzak kanpotik jasotzen dituela (antiserum baten bidez), ez dituela berak ekoizten .

Immunitate pasiboan erabiltzen diren antitoxinak animalia batetik (zaldietatik, kasu gehienetan) eskuratzen dira eskuarki. Horretarako, zaldiari toxina bat injektatzen zaio kopuru handitan eta hainbat egunetan, toxina horren aurkako antigorputzak (antitoxinak) kopuru handietan ere ekoitz ditzan. Gero, odola ateratzen zaio, eta odol horretatik serum bat lortzen da, purifikatu eta esterilizatzen dena antiserum moduan erabili aurretik. Azkenik, antiserum hori gaixotasun infekziosoa pairatzen ari den gaixoari jartzen zaio.

Zaldi-serumaren purifikazioa funtsezkoa da zaldiaren berezko odol-proteinak ezabatzeko. Bestela, proteina horiek antigeno gisa jardun lezakete eta gizakiarengan errefus-fenomenoak sortuko lituzkete.

Lehenengo antitoxina difteriaren aurkakoa izan zen, eta 1890ean lortu zuen Emil Adolf von Behring-ek (Corynebacterium diphteriae bakterioak sortzen duen toxina neutralizatzen du antitoxina horrek). Difteriaren aurka ez ezik, maila terapeutikoan beste antitoxina batzuk ere erabiltzen dira: botulismoaren aurka, disenteriaren aurka, tetanosen aurka, gangrena gaseosoaren aurka....

## Erreferentziak
Klaus (filma)

***Klaus*** 2019ko Sergio Pablos espainiar zinema zuzendariaren animazio film bat da.

## Argumentua 
Postarien eskolako ikasle kaskarrena bezala nabarmentzen da Jesper, eta ondorioz zirkulu polar artikoko herri galdu batera bidaltzen dute lanera. Bertan, elkarrekin nekez hitz egiten duten biztanleekin egiten du topo, are gutxiago eskutitz bitartez. Amore emateko zorian, herriko irakaslearen eta Klaus jostailu-egilearen laguntzarekin, Smeerensburg herriko etxeak alaitasunez, eskuzabaltasunez eta opariz betetzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pannecau karrika

**Pannecau karrika** Baiona hiriko kalea da. Baiona Ttipiko lau karrika nagusietako bat da Marengo, Tonneliers, Cordeliers eta Pelletier karrikekin batera.

Izenaren etimologia onartuena *pane cau* da ("ogi beroa", gaskoiez), aintzina okindegi baten kokalekua omen zelako.

## Kokapena 
Pannecau karrikak Pannecau zubia eta San Andres parrokia ondoko plaza lotzen ditu. Hegoaldeko karrika paraleloak Cordeliers eta Pelletier karrikak dira, eta iparraldekoak Tonneliers eta Marengo.

Pannecau karrika Xaho kaian eta Paul Bert plazan bukatzen da eta Charcutière zein Pontrique karrikek mozten dute.

## Historia 
Pannecau Euskal Herrian atentatu gehien jasan dituen karrika da Joseba Zabaltzaren erranetan. 80. hamarkadan euskal errefuxiatuen aurkako hainbat atentatu odoltsu burutu ziren, tartean ETArekin zerikusirik ez zuen jendea ere zaurituz.

1979an, Batallón Vasco Españolek Enrike Gómez Álvarez *Korta* hil zuen karrikan bertan.

Zernahi gisaz, atentatu odoltsuena eta entzutetsuena 1985eko irailaren 25ean Monbar hotelean burutu zutena izan zen, lau pertsona hil baitzituzten (Agustín Irazustabarrena Urruzola; José María Etxaniz Maiztegi; Sabin Etxaide Ibarguren eta Iñaki Asteasuinzarra Pagola), eta bosgarren bat zauritu (Jean Iriart).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baiona Ttipia
* Gerra zikina Euskal Herrian
* Patxa plaza

## Kanpo estekak
Lux (unitatea)

**Lux** izenekoa SI sistemako iluminantzia-unitatea da, gainazal batean azalera-unitateko jasotzen den argi-intentsitatea neurtzen duena. Beraren sinboloa \text {lx} da.

Luxa unitate eratorria da, lumen unitatearekin zuzenki erlazionaturik dagoena. Hain zuzen, lux bat da gainazal bateko metro karratu bakoitzeko lumen bateko argi-intentsitatea jasotzen duen gainazalaren iluminantzia (argiztapena, alegia).

Fotometrian erabiltzen da, iluminantzia neurtzeko, argiaren eraginpean giza begiak duen sentikortasunaren eredu estandar baten arabera, kontuan izanik argiaren uhin-luzerei dagokien sentikortasun-funtzioa.

## Formulak 
\text {1 lx} = \text {1 } \frac {\text {lm}}{\text {m}^2} =
\text {1 } \frac {\text {cd}\cdot\text {sr}}{\text {m}^2} .

non

* \text {lm}: lumen (argi-fluxuaren unitatea);
* \text {sr} : stereoradian (angelu solidoaren unitatea) ;
* \text {cd}: kandela (argi-intentsitatearen unitatea).

## Fotometriako unitateak SI Nazioarteko Sisteman 
## Ikus, gainera 
* Kandela (unitatea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Swing Kids

***Swing Kids*** (euskaraz *Swing Mutilak*), 1993ko Thomas Carter estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Robert Sean Leonard, Christian Bale, Frank Whaley eta Barbara Hershey aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1939, Alemania, Hanburgo, Adolf Hitlerrek herrialdea Bigarren Mundu Gerrara eramateko zorian denean, gizartean norbanakoaren askatasuna ukatzen duen disziplina gogorra ezarriko du, alemaniar gazte taldeak politika eta estatubatuar swing musikaren zaletuak, orden horren aurka egingo dute. "Swing Mutilak" ezizenez ezagunak, azken ingeles eta estatubatuar moda imitatzen dute: beroki handiegiak, onddo-kapelak, aterki beltzak eta ile luzea daramatzate. Beren dantzarako pasioa musikarekiko ezagutza handiarekin uztartzen dute, eta gazte matxinada xalo bat bezala hasi zena, azkar hedatuz doan nazismoaren aurkako matxinada politiko arriskutsu batean bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Robert Sean Leonard: Peter Müller
* Christian Bale: Thomas Berger
* Frank Whaley: Arvid
* Barbara Hershey: Müller andereinoa
* Tushka Bergen: Evey
* David Tom: Willi Müller
* Julia Stemberger: Linge andereinoa
* Kenneth Branagh: Knopp. kolonel nazia
* Noah Wyle: Emil Lutz
* Jessica Hynes: Helga
* Martin Clunes: Bandführer
* Jayce Bartok: Otto

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Itzulpenerako gerra

**Itzulpenerako gerra** (1667-1668) Espainia eta Frantziako gerra bat izan zen. Gerra Frantziak irabazi zuen.
Luis XIV.ak atzerriko politikaren bitartez bere herrialdearen eta Europaren aurrean bere boterea berretsi nahi zuen. Bere barne etsaiak garaitu eta Pirinioetako Ituna Espainiarekin sinatu ondoren frogatu nahi zuen botere frantsesak berreskuratu eta Europako hegemoniaren alde egin zuela.

1664an sei mila gudarien armada bidali zuen enperadoreak Austriak turkiarren erasoa geldiarazteko. Baina ekintza hau bigarren mailakoak zen. Helburu nagusia Flandriara zuzenduta zegoen.

Eguzki Erregeak (Luis XIV.ak) aitzakia bat aprobetxatu zuen Herbehereak menderatzen saiatzeko. Frantziak errege frantsesaren emazte Maria Teresa infantaren herentzia eskubideei uko egin zion, dotea ez ordaintzeko. Luis XIV.aren aholkulariek argudiatu zuten Brabanteko antzinako legeek ezartzen zutela Espainiako Herbehereak oinordetzan transferitu behar zirela Filipe IV.a erregearen alabari, hau da, Maria Teresa, lehen ezkontzatik jaioa eta ez bigarrenaren semeari, hau da, Karlos II. erregeari. Baina Espainia ez zegoen Herbeherak ziren bere inperioaren zatiari amore emateko prest.

Erasoa ziurtatzeko, Frantziako erregeak Espainia diplomatikoki isolatzea lortu zuen, aliantzak egin baitzituen alemaniar printzeekin, Holandarekin eta baita kalte-ordainen truke Dunkerque itzuli zuen errege ingelesarekin ere. Turennek agindutako armada baten erasoa abiarazi zuen 1667. urteko udaberrian amaituz. Hego Flandriako gotorleku nagusiak haien eskuetan erori ziren. Condék, berriz, Franche-Comté eraso zuen. Espainiak ezin izan zion bere etsaiaren botere militarrari aurre egin. Katalunian, prestaketa militarrak egin behar ziren frantziar eraso baten beldurrez. Zentzu horretan, Puigcerdari eraso egin zioten.

Frantziako garaipenek bere aliatu diplomatikoak urduritzea lortu zuen. Holandarrek Aliantza Hirukoitza antolatu zuten ingelesekin eta suediarrekin Frantzia gelditzeko. Egoera berri honek, negoziazioak egitera behartu zioen Frantziako erregeari.

1668ko maiatzean bakea sinatu zen Aachenen. Frantziak Franche-Comté Espainiara itzuli behar izan zion, baina Lille, Tournai eta Charleroirekin geratu zen eta baita ere Frandriako beste hiri batzuk.

Bestalde, Luis XIV.ak Hispaniar Monarkiaren zati bat irabazten saiatzeko maniobrak egiten hasi zen Karlos II.aren zailtasun pertsonalak ezagutzen zituelako. Urte hartan hitzarmen sekretua sinatu zuen Austriako enperadorearekin Vienan, Europako espainiar jabetzak bien artean banatzeko eta bi botereen arteko liskarrak ekiditeko.
The Long Duel

***The Long Duel***, 1967ko Ken Annakin britainiarrak zuzendutako abenturazko film bat da. Yul Brynner, Trevor Howard, Charlotte Rampling eta Harry Andrews aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1920ko hamarkada, Britainiar Raja, Indian britainiar indarrek beren aberriaren askatasunaren alde borrokatzen ari diren indiarren aurkako borroka latzean daude. Azken horien artean Bhantako Sultana dago (Yul Brynner), bere Tara (Imogen Hassall) emaztea eta Munnu (Antoñito Ruiz) semea britainiar gotorleku batean preso baidauzkate. cuya mujer e hijo están prisioneros en un fuerte británico. Emaztea haurdun eta bigarre semearen esperoan dago, eta bera eta semearen askatasuna ikusteko itxaropenez senarrak gotorlekua erasotzeko itxaroten ari da.

## Aktoreak 
* Yul Brynner: Sultana
* Trevor Howard: Young
* Harry Andrews: Stafford
* Charlotte Rampling: Jane
* Virginia North: Champa
* Andrew Keir: Gungaram
* Laurence Naismith: McDougal
* Maurice Denham: Gobernatzailea
* George Pastell: Ram Ghand
* Antoñito Ruiz: Munnu
* Imogen Hassall: Tara
* Paul Hardwick: Jamadar
* David Sumner: Gyan Singh
* Rafiq Anwar: Pahelwan
* Shivendra Sinha: Abdul
* Zohra Sehgal: Devi
* Dino Shafeek: Akbar
* Patrick Newell: Kolonela
* Jeremy Lloyd: Crabbe
* Terence Alexander: Maiorra
* Marianne Stone: Maiorraren emazteaz
* Edward Fox: Hardwicke

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ansu Fati

**Anssumane Fati Vieira** (Bissau, Ginea Bissau, 2002ko urriaren 31) futbol arloan **Ansu Fati** gisa ezaguna, Ginear jatorriko espainiar futbol jokalaria da, Bartzelona Futbol Klubean ezker hegaleko gisa dihar duena. Espainiako selekzio nazionalarekin ere jokatzen du.

## Ibilbidea 
Sevillaren harrobian egon zen, baina jubenilak baino lehenago Bartzelonak fitxatu zuen. Beheko kategorietan Takefusa Kuborekin jokatu zuen, Ansuk urte bat zaharragoekin jokatu ohi zuelako. 2019-2020 denboraldia, bere agerpenarena, jubeniletan hasi zuen, baina lehen taldean jazo ziren hainbat lesio tarteko, Ernesto Valverdek deitu zuen 2.jardunaldiko Betisen aurkako partidurako eta 12 minutu jokatu zituen. 31 dorsalarekin debutatu zuen, eta taldeak 5-2 irabazi zuen. 16 urterekin egindako debut horren ondoren, 3.jardunaldian Osasunaren aurka bere lehen gola gertatu zen. Bigarren zatian atera zen, eta buruz, lehen gola erdietsi zuen. Berak bi gol sartu zituen lehen aldia Levanteren aurka izan zen 2020ko otsailaren 2an izan zen. Bere beste marketako bat da Txapeldunen Ligan gol bat sartu duen jokalari gazteena dela, Milango Interri 2019ko abenduaren 10ean sartu zion golarekin. Partidu horretan 5 minutu faltan atera zen eta marka hori hautsi.

## Estadistikak 
## Selekzio nazionala 
Ansu Fatik 2020ko irailaren 3an, 17 urterekin, egin zuen debuta Espainiako selekzio nazionalarekin. Ordutik 4 partidu jokatu ditu, gol bakarra sartuz. Aurretik, Espainiako 21 urtez azpiko selekzioarekin bi partidu jokatu zituen.
Quique Setién

**Quique Setién** ( Santander, Kantabria, 1958ko irailaren 27a) Espainiako futbolari ohia da, eta gaur egun entrenatzaile gisa dihar du. Erdilari gisa jokatu zuen eta 2020az geroztik Espainiako Lehen Mailako Bartzelona Futbol Kluba entrenatzen du, Ernesto Valverde ordeztu zuenetik.

## Entrenatzaile gisa ibilbidea 
Santanderko Racing-en, Bigarren Mailako 2001-02 denboraldiaren hasieran sinatu zuen bere lehen kontratua, kirol zuzendari moduan. Zazpigarren egunean Gustavo Benítez kaleratu ondoren, Nando Yosu entrenatzailearen postua ere hartu zuen eta talde kantabriarra Lehen Mailara igo zuen. Beste urte batez jarraitu zuen Kantabriar taldearekin lanean.

Hainbat taldetatik pasa ondoren, Betis, Las Palmas eta Lugo besteak beste, erakutsi du Cruyff-en jokoaren maitale borrokatu bat dela, eta horregatik hain zuzen ere Bartzelonak 2022-rarteko kontratua sinatu zion.

## Kanpo estekak
Kouffo

**Kouffo** Beningo hego-mendebaldeko departamendua da. Mendebaldean Togorekin du muga, iparraldean Zou departamenduarekin, ekialdean Atlantiquerekin, eta hegoaldean Monorekin. 2.404 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2013an 745.328 biztanle zituen. Aplahoué da hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Aldecoa

**Jose Luis Aldecoa Echebarria** (Deustu, 1914 &ndash; Getxo, 1992) bizkaitar margolari, ingeniari, poeta eta abeslaria izan zen.

## Biografia 
Deustun jaio zen 1914an (garai hartan ez zen oraindik Bilbo), itsasoari lotutako familia batean. Bere aita eta aitonak itsasontzien hornidura egiten zuen enpresa batean lan egiten zuen. Patroi eta itsas-mekanikari ikasketak egin zituen, eta barku propioetan lanean aritu zen. Ingeniari gisa olatuen energia erabiltzeko sistema bat diseinatu zuen. Bere ikasle izan ziren Momoitio, Fernando Vázquez, Garbiñe Orbea, Miguel Clavería, Marisa Ortega, Enrique Francés, Severo López, Arantxa Zabala, Teresa Garavilla eta Miguel Ángel Domingo.

1952an Ayala antzokian *Naste Borraste* obran parte hartu zuen. Alfredo Krausekin batera *Mannon* obran, Bilbon. 1976an Madrilgo zarzuelan *Mendi-mendiyan* opera interpretatu zuen. 1953an BBCn Bilboko Ganbera Koroarekin abestu zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak