open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metil akrilato

**Metil akrilatoa** konposatu organikoa da C4H6O2 formula duena, azido akrilikoaren ester metilikoa da. Likido hegaskor kolorgea da. Uretan disolbagaitzaren da, baina disolbagarria etanioletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan . Sukoia eta toxikoa da.

## Sintesia 
Metil akrilatoa sintesi industrialeko erreakzio estandarra azido akrilikoa metanolarekin esterifikatzea da, katalizatzaile azido bat usatuz, azido sulfurikoa etsenplurako.

CH2=CHCOOH + CH3OH ->[H2SO4] CH2=CHCOOCH3

## Erabilera 
Polimeroak eta konpolimeroak sintetizatzeko monomero gisa baliatzen da nagusiki, bereziki adhesiboak, zigilatzaileak eta hortz-protesiak fabrikatzeko.

## Toxikotasuna 
Metil akrilatoa narritagarria da begientzat, mukosentzat, arnas-apartuarentzat eta urdail-hesteentzat. Halaber kartzinogenoa dela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nancy Millis

**Nancy Fannie Millis** AC MBE (Melbourne, 1922ko apirilaren 10a - 2012ko irailaren 29a) australiar mikrobiologoa izan zen, Australian hartzidura teknologiak sartu zituena, eta mikrobiologia aplikatua irakasteko lehen ikastaroa sortu zuena Australiako unibertsitate batean.

## Bizitza 
Nancy Millis Melbournen jaio zen 1922an, sei neba-arreben bosgarren alaba izan zen. Merton Hall-en, Melbourne Girls Grammar-en, ikasi zuen batxilergoan, baina ikasketak amaitu aurretik utzi behar izan zuen aitak bihotzekoa izan zuenenan. Enpresa unibertsitatera joan zen, gero aduana-agente batekin lan egin zuen eta jarraian CSIROko teknikari gisa. Millisek lanaldi partzialean matrikulatu zen, bi urte behar izan zituen batxilergoko ikasketak amaitzeko. Melbourneko Unibertsitateak *Bachelor of Science-ko* sarrera ukatu zion; hala ere, nekazaritza zientzietako gradura sartzeko aukera izan zuen. 1945ean  Zientzietako lizentziatura lortu zuen, eta 1946an masterra burutu zuen *Pseudomonas* lurzoruko organismoa aztertuz. Hala ere, bere bidea eten egin behar izan zuen gaixotasun larri baten ondorioz, eta helikopteroz Brisbaneko ospitale batera eraman zuten. Bere gaixotasunetik sendatu ondoren, Bristoleko Unibertsitateko Ikerketa Beka eskatu zuen. Hiru urte eman zituen Bristolen sagardoaren hartziduran eta prozesuan eragina izan dezaketen mikroorganismoetan lanean.

Millis La Trobe Unibertsitateko errektorea izan zen 1992tik 2006an erretiroa hartu zuen arte.

2012ko irailaren 29an hil zen, 90 urte zituela.
* 1990eko Erreginaren Urtebetetze Ohorezko ekitaldian, *Australiako Ordenako Lagun* (AC) titulua eman zioten, Australiako ohore zibil gorena.
* 2001eko urtarrilaren 1ean *Mendeurreneko Domina* eman zioten.
* 2003an *Emakumeen Viktoriar Ohorezko Zerrendan* sartu zuten.
* 2002ko Australian Legends posta-zigiluen seriean agertu ziren sei zientzialarietako bat izan zen.
* 1999an, Australiako Zientzien Akademiako (FAA), Australiako Zientzia Teknologiko eta Ingeniaritzako Akademiako (FTSE) eta Victoriako Errege Elkarteko (FRSV) kide hautatu zuten.
* Victoriako Errege Elkarteko *Nancy Millis Aretoa* Victoriako Estatuko zientziari egindako ekarpen nabarmenari eskainita dago.
* 2014an, Australiako Zientzien Akademiak *Zientziako Emakumeentzako Nancy Millis Domina* inauguratu zuen haren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Morrison, S. Australiako Zientzia Akademia: Elkarrizketa Nancy Millis irakaslearekin 2001
Gangsters (kanta)

***Gangsters***  ("Gangsterrak") *The Specials* ska talde ingelesaren lehen singlea da.

## Grabazioa eta argitaratzea 
Kanta 1979ko urtarrilean grabatu zen Coventryko *Horizon Studios*eko lehen estudioan. Horace Panterrek gogoratzen duenez, grabazioak "hainbeste baxu zuen gainean, non berriz egin behar izan zen, horrek dena hondatzen zuelako" eta "bukaeraren apala konpentsatzeko, Jerryk [Dammers] piano hirukoitz bat gainean erantsi zuen". Ahotsak Terry Hallek ondu zituen, modu "aspertuaz" eta "haserreaz" kantatuz eta ondoren elkarrekin nahastu ziren.

*Nite Klub* eta *Too Much Too Young* kanten bertsioak ere grabatu ziren, baina arrakasta askikoak ez zirela erabaki zenez, taldeak orduan *Gangsters*erako B aldea aurkitu behar izan zuen. John Bradburyk, taldean berriki sartua zenak, Silverton Hutchinson ordezkatuz, 1977an Neol Daviesekin grabatu zuen pista instrumental bat iradoki zuen, *The Kingston Affair* izenekoa. Dammersek Daviesi kantari ska erritmoko gitarra bat jartzeko eskatu zion eta orduan *The Selecter* izenburu berria eman zitzaion eta *Gangsters*en B alde bihurtu.

Singlearen 5.000 kopia soilik banatu zituen *2 Tone* diskoetxe hasiberriak 1979ko maiatzean, A alde bikoitz gisa *The Selecter*rekin batera, *The Selecter* taldeari egotzia (Neol Davies, John Bradbury eta Barry Jones ziren). Jatorrizko singlearen benetako izena *The Special A.K.A. Gangsters vs. The Selecter* zen: *vs.* jartzea Dammersi otu zitzaion, soinu borroka bat iragartzen zuen kartel batetik hartua. Bi hilabete geroago, erabateko askatasuna eman zioten, eta seigarren posturaino iritsi zen Erresuma Batuko zerrendetan, 1979ko irailaren 1ean amaitu zen asterako: *The Specials* taldearen zein *2 Tone* zigiluaren lehen disko arrakastatsua izan zen. Singlea John Peel-en *Radio 1* saioan aireratu zen lehendabiziko aldiz, maiatzaren 7an, astelehena, eta hain gustura geratu zenez, beste aldea ere jarri zuen.

## Historia 
Gaia taldeari gertatutako pasadizo bati buruzkoa da, Frantzian *The Clash* taldearekin biran zebiltzala: hotel batean beste talde ingeles batek (*The Damned*, itxuraz) eragindako kalteen erantzule egin zituzten, eta bertako zuzendariak bermetzat gitarretako bat hartu zien. Arazoa hotelekoek udaltzainei deitu zietenean areagotu zen eta *The Specials*koek kaltea ordaindu behar izan zuten.

*Prince Buster*ren 1964ko *Al Capone* ska kantaren moldaketa da, haren hasieran aditzen diren autoen soinu efektuen laginketa eginez. ''Al Capone's guns don't argue* ("Al Caponeren pistolek ez dute eztabaidatzen") lehendabiziko esaldiaren ordez, *Bernie Rhodes knows / Don't argue* ("Bernie Rhodesek badaki, ez eztabaida") esan zuten, Bernard Rhodesi zuzendutako irain gisa: tarte labur batean taldearen kudeatzailea izan zen.

*Top 10*ean arrakastatsua izan arren, kanta ez zen Erresuma Batuko bertsioko inongo estudioko albumetan agertu, lehen diskoaren atzerriko argitalpen batzuetan sartu bazen ere.

## Hitzak 
## Zerrendetan 
###  Asterokoak 
### Urtearen bukaerakoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *YouTube*n entzungai.
* *The Guardian*go artikulu bat.
* *Panteón Rococó'' talde mexikarraren bertsioa.
Geltoki

**Geltoki** bat honako garraioena izan daiteke:
*Tren geltokia
*Autobus geltokia
*Metro geltokia

## Ikus, gainera 
*Geraleku
*Autobus geraleku
Mikel Zabaleta

**Mikel Zabaleta** izan daiteke:
* Mikel Zabaleta Aramendia (Leitza, 1981), nafar abokatu eta politikaria;
* Mikel Zabaleta García (Errenteria, ?), gipuzkoar ikerlaria.
Raquel Freire

**Raquel Freire Fernández** (Ourense, 2006) galiziar matematikaria da.

## Biografia 
Raquel Pablo Freireren arreba da. Ourenseko As Lagoas BHIn ikasi zuen, eta brontzezko domina irabazi zuen 2023ko Espainiako Matematika Olinpiadetan.

Gonzalo Pérez Jácome Ourenseko alkateak eta Armando Ojea alkateordeak ongietorria eman zioten Raqueli Paula eta Aroarekin batera.

2024az geroztik, Funtor de Breogán taldean lehiatu da Liga Matemátican.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Freire

**Pablo Freire Fernández** (Ourense, 2009) galiziar matematikaria da.

## Ibilbidea 
Pablo Raquel Freireren arreba da. Orenseko As Lagoas BHIo ikaslea. Brontzezko domina irabazi zuen 2024ko Espainiako Matematika Olinpiadan eta urrezko domina 2025ean.

Pablok uste du matematika modu oso mekanikoan irakasten dela.

Urrezko domina irabazi zuen 2025eko Espainiako Matematika Olinpiadan, zilarrezko domina 2025eko Nazioarteko Matematika Olinpiadan eta urrezko domina 2025eko Iberoamerikako Matematika Olinpiadan. Galiziako Gobernuko presidente Alfonso Ruedak nabarmendu zuen Pablo "harrotasun iturri dela Galiziarako eta mugak gainditzen dituen talentuaren adibide".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann Eliza Worcester Robertson

**Ann Eliza Worcester Robertson** (Brainerd misioa, Tennessee, 1826ko azaroaren 7a – Muskogee, Oklahoma, 1905eko azaroaren 19a) estatubatuar misiolari eta hizkuntzalaria izan zen.

## Bizitza 
Ann Eliza Worcester 1826ko azaroaren 7an jaio zen Brainerd misioan, Tennesseen, Samuel Worcester misiolari kristauaren eta Ann Orr Worcesterren alaba. Garai hartan, bere aita misiolari lana egiten ari zen txerokien artean.Ann bederatzi urte zituenean, txeroki tribua gaur egungo Oklahomara lekualdatu zen, eta Samuelek bere Park Hillen jarraitu zuen bere lana. Ann Eliza misioan ikasi zuen (Emakumeen Ikastetxe Txerokiaren aurrekoan). Gero Vermonteko St. Johnsburyko Akademian ikasi zuen, osaba batekin bizi zelarik. 1846an Park Hillera itzuli zen, Ameriketako Estatu Batuetako Atzerriko Misioetarako Komisarioen Batzordeak irakasle izendatu zuenean.

1850eko apirilaren 16an, Worcester William S. Robertson irakaslearekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen, Alice Mary Robertson aktibista eta kongresukidea barne. Ann Robertson Tullahassee misiora joan zen irakasle. Maskoki hizkuntza ikasi zuen eta Itun Berria eta Itun Zaharreko zati handi bat itzuli zituen. Itzulpen batzuk prestatzeko, bere senarrarekin eta beste aditu batzuekin aritu zen elkarlanean.

Henry Kendall Collegen ere irakatsi zuen eta Muskogeen (Oklahoma) bizi izan zen. Bere lanaren aitorpen gisa, Wooster Collegek ohorezko titulu bat eman zion 1892an. Bizitza gehienean osasun-arazoak izan zituen eta 1905eko azaroaren 19an hil zen.

## Itzulpenak 
* *Cesvs Klist em Opunvkv-herv Maro coyvte = the Gospel according to Matthew : translated from the original Greek into the Muskokee language* (William Schenck Robertsonekin batera, 1875)
* *Mvskoke nettcako cokv-heckv cokv esyvhiketv : Yvhiketv "Punvkv-herv esyvhiketv" momet cokv eti aenkvpvket. The Muskokee S.S. song-book. From gospel songs and other collections* (1880)
* *Pu pucase momet pu hesayecv Cesvs Klist en Testement Mucvsat. Klekvlke em punvkv mv ofv enhvteceskv cohoycte aossen tohtvlecicvhotet os* (William Schenck Robertsonekin batera, 1887)
* *Cokv Esvkvsvmkv hepluvlke em punvkv enhvteceskv es cohoyvte tohtvlecihocet os: the Book of Psalms* (J. Edwardsekin batera, 1896)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Martínez Naveira

**Antonio Martínez Naveira** (Irixoa, 1940ko azaroaren 27a – Valentzia, 2021eko irailaren 24a) matematikari galiziarra izan zen, geometria diferentzialaren arloan Espainian izandako eraginagatik ezaguna. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente gisa aritu zen 1996tik 2000ra bitartean, erakunde horren berritze prozesuaren buru izanik.

## Bizitza 
Antonio M. Naveira jatorri apaleko familia batean jaio zen Galizian. Gaztetan, nekazaritza lanetan gurasoei lagundu ondoren joaten zen eskolara. Bere talentu goiztiarrak bultzatuta, irakasleek ikasten jarraitzera animatu zuten. Batxilergoa eta Irakasle-ikasketak amaitu ondoren, Matematikan lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean 1965ean, ezohiko saria lortuz.

Geometria eta Topologia Sailean irakasle gisa hasi zen lanean, eta Enrique Vidal Abascal maisuaren zuzendaritzapean prestatu zuen bere doktore-tesia. 1969an defendatu zuen lana, eta hori izan zen Santiago de Compostelako Unibertsitateko Matematika arloko lehen tesia. Geroago, 1973an, hirugarren zikloko doktoretza lortu zuen Paris VI Unibertsitatean, René Deheuvels matematikariaren eskutik.

## Ibilbide akademikoa 
Naveirak hainbat unibertsitatetan garatu zuen bere karrera profesionala. Santiagon laguntzaile gisa aritu ondoren, 1975ean Granadako Unibertsitatera joan zen irakasle elkartu gisa. 1976an Valentziako Unibertsitateko katedra lortu zuen, eta bertan geratu zen 2011n erretiratu zen arte. Urte horretan irakasle emeritu izendatu zuten, eta kargu hori 2014an berritu zioten.

Geometria diferentzialaren esparruan maisu handia izan zen, eta Granada zein Valentziako unibertsitateetan ikerketa-eskola garrantzitsuak sortu zituen. Bere ikasleek eta lankideek asko estimatzen zuten bere zientzia-ekarpenengatik eta matematikaren munduan utzitako lorratz sakonagatik.

## Espainiako Matematikako Errege Elkartea krisi 
1996an, Espainiako Matematikako Errege Elkartea krisi sakon batean zegoen. Garai hartan, elkarteak ez zuen jarduera handirik, Matematika Olinpiadaren antolakuntzara mugatzen baitzen. Testuinguru horretan, unibertsitate desberdinetako irakasle talde batek Naveirari eskatu zion elkartea berregituratzeko batzordeburu izatea. S. Segura idazkari zuela, elkartearen estatutuak eguneratu eta prozesu demokratiko bat martxan jarri zuten.

Naveiraren gidaritzapean, Elkarteak arrakasta handia lortu zuen, eta hilabete gutxiren buruan 1500 bazkide inguru izatera iritsi zen. Bere agintaldian zehar, La Gaceta de la RSME aldizkaria sortu zen, lehen biltzarra antolatu zen Madrilen eta ikertzaile gazteentzako laguntzak bultzatu ziren. Gainera, beste matematika-elkarte batzuekin lankidetza estua sustatu zuen. 2000. urtean, bere lehen agintaldia amaitu ondoren, kargua uztea erabaki zuen belaunaldi berriei lekua egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Koltovskaia

**Anna Alekseievna Koltovskaia** (; 1554/1556 – Tikhvin, 1626ko apirilaren 5a) , **Daria** izen monastikoaz ere ezaguna (**Дария**), Errusia osoko tsarina izan zen, Errusia osoko tsarra zen Ivan Izugarriaren laugarren emaztea izategatik.

## Biografia 
Ivan IV.a Errusiakoaren hirugarren emaztea, Marfa Sobakina,  1571ko azaroaren 13an, bat-batean hil ondoren, zailtasunak izan zituen berriz ezkontzeko, Errusiako Eliza Ortodoxoaren legeek laugarren aldiz ezkontzea esplizituki debekatzen zutelako: «*Lehen ezkontza legezkoa da; bigarrena, aparteko kontzesioa; hirugarrena, legearen urraketa; laugarrena, inpietatea, animalien antzeko egoera*». Ivanek bere alde argudiatu zuen hirugarren emaztearekin ez zituela ezkontza-eginbideak bete.

1572ko apirilaren 29an Alexei Koltovski kortesanoaren alabarekin ezkondu zen, Elizaren bedeinkapena eskatu gabe. Ivanek bilera bat antolatu zuen Jasokundeko elizan eta , prelatuak malkoetaraino hunkitu zituen hitzaldi hunkigarria eman zuen.  Ivanen ezkontza onartu egin zuten, baina baldintza batekin: Pazkora arte elizara ez joatea, urtebete igarotzea penitenteekin eta urtebete gehiago kristau arruntekin. Eztei-bidaia Novgoroden egin zuen, bi urte lehenago Ivanek Novgorodeko sarraskian suntsitu zuen hirian.

Bi urtez ezkonduta egon ondoren, haurdun ez zenez geratzen, Ivanek emaztea arbuiatu zuen komentu batera bidaliz eta bertan Annak Daria izen monastikoa hartu zuen. Soilik Maria Nagaiak, Ivan Izugarriaren azken emazteak (ez dago argi seigarrena, zazpigarrena edo zortzigarrena zen), iraun zuten bizirik tsarra baino gehiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Campillo López

**Antonio Campillo López** (Ponferrada, 1953) matematikari espainiarra da, Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente ohia.

## Biografia 
Valladolideko Unibertsitatean Zientzietako Matematikan lizentziatu zen 1976an, eta 1978an doktoretza lortu zuen unibertsitate berean, José M. Aroca Hernández-Rosek zuzendutako Kurba aljebraiko lauen singularitateak ezaugarri positiboan tesiarekin.

Doktorego ondoko bekak egin zituen Columbia Unibertsitatean eta Harvard Unibertsitatean, eta Geometriako irakasle atxiki gisa lan egin zuen Valladolideko Unibertsitatean 1982tik 1983ra. 1983an, Sevillako Unibertsitateko irakasle elkartu bihurtu zen.

Aljebrako irakaslea da Valladolideko Unibertsitatean 1984tik. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen 2009tik 2015era, eta haren mendeurrena ospatu zen. 2017an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Botella Raduán

**Francisco Botella Raduán** (Alcoi, 1915eko ekainaren 18a – Madril, 1987ko irailaren 29a) matematikari espainiarra izan zen, Bartzelonako eta Madrilgo unibertsitateetan Geometria Analitikoan eta Topologian katedraduna. Opus Deiko lehen kideetako bat izan zen eta Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente 1963 eta 1970 artean.

## Bizitza 
Francisco Botella Raduán Alcoin jaio zen, 1915eko ekainaren 18an. Gurasoak Francisco Botella Pérez, industria-ingeniaria, eta Enriqueta Raduán Barceló izan ziren. Valentziako San José ikastetxean ikasi zuen, Jesusen Konpainiaren barnetegi batean.

Valentziako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean Zientzia Zehatzetako lehen bi kurtsoak egin zituen, ondoren Arkitektura ikasketak egin ahal izateko. 1934an Madrilera joan zen Madrilgo Arkitekturako Eskola Tekniko Nagusian sartzeko prestaketa ikastaroa egitera. Bertan Pedro Casciaro ezagutu zuen, eta hark proposatuta, hurrengo urtean Zientzia Zehatzen hirugarren mailan eman zuen izena Zientzia Fakultatean. Haren bitartez Josemaría Escrivá ezagutu zuen 1935eko urrian, eta urte horretako azaroan Opus Dein sartzea eskatu zuen.

1936ko uztailean, Valentziara itzuli zen Rafael Calvo Sererrekin batera lan apostolikoa hasteko egoitza bat bilatzeko asmoz. Gerra garaian Valentzian egon zen Higiene Institutu Zentralean lanean. 1937an Bartzelonara joan zen Pirinioak zeharkatzeko asmoz Josemaría Escrivárekin batera. Ondoren, Iruñean eta Burgosen bizi izan zen gerra amaitu arte.

## Ibilbide akademikoa 
1939ko irailean Matematikako karrera amaitu zuen, Lizentziaturako Ezohiko Saria lortuz. 1939/40 ikasturtean Geometria irakasle laguntzailea izan zen Madrilgo Unibertsitatean. 1941eko martxoan doktore-tesia defendatu zuen, bikain kalifikazioarekin eta Doktoretzako Ezohiko Sariarekin.

1942an Bartzelonako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean Geometria Analitikoko katedra lortu zuen, eta Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian ere lan egin zuen. 1943an Erromako Istituto di Alta Matematica zentroan egonaldia egin zuen, eta Pio XII.ak audientzian hartu zuen.

1950ean Madrilgo Unibertsitateko Zientzia Fakultatean Geometria Analitiko eta Topologiako katedra irabazi zuen. José María Montesinos Amilibia, Juan Fontanillas Royes eta Enrique Outerelo Domínguez matematikarien doktore-tesiak zuzendu zituen, besteak beste.

## Apaizgoa eta azken urteak 
1946ko irailaren 29an apaiztu zen. 1948tik 1952ra Opus Deiko kontsiliarioa izan zen Espainian. Bere apaiz-lana Madrilgo San Miguel basilikan burutu zuen. Erretiro akademikoa hartu ondoren, gaixoei laguntza espirituala ematen aritu zen bere bizitzaren azken unera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sussudio

"**Sussudio**" Phil Collins ingeles kantautorearen abesti bat da. 1985eko urtarrilaren 14an argitaratu zuen Virgin Records diskoetxeak Erresuma Batuan, No Jacket Required (1985) bakarkako estudioko hirugarren diskoko single nagusi gisa. Abestiak albumeko bigarren single gisa balio izan zuen Estatu Batuetan, 1985eko apirilaren 30ean Atlantic Records diskoetxeak plazaratu zuelarik, "One More Night" abestiaren ondoren. Abestiaren izenburua Collinsi ausaz praktika-saio batean bururatu zitzaion pseudohitz bat da.

AEBetan plazaratu zutenean, "**Sussudio**" maiz txandakatu zen MTVn maiatzean, eta AEBetako Billboard Hot 100eko lehen postura iritsi zen uztailean. Abestiak Erresuma Batuko singleen zerrendako 12. postuan ere jo zuen goia. Nazioartean, zerrendaburu izan zen Panaman eta Perun; eta beste 10 herrialdetan lortu zituen lehen hamarrak.
[erdian|thumb|[Phil Collins (1981)

]]

## Produkzioa eta grabazioa 
Hitzak "inprobisatu" egin zituela esan zuen Collinsek. Collins danbor-makina batekin zebilen jolasean, eta "su-sussudio" lirika zen ahotik ateratzen zitzaiona. "Banekien hitz hori ordezteko beste zerbait aurkitu behar nuela. Gero atzera itzuli nintzen eta beste hitz bat bilatzen saiatu nintzen, "sussudio"-ren soinutik gertu egongo zena, baina ez nuen bat ere aurkitu, beraz, 'sussudio'ra itzuli nintzen", esan zuen Collinsek. Collinsen arabera, hitzek eskolako istorio bat kontatzen dute, neska baten gainean eskola-ume batek egindako birrinari buruzkoak.

## Parte hartzaileak 
* Phil Collins – ahotsa, Roland TR-909 danbor-makina
* David Frank – Oberheim OB-8 sintetizadoreak, Minimoog baxua, Oberheim DMX
* Daryl Stuermer – gitarra
* Phenix adarrak
** Don Myrick – saxofoia
** Louis Satterfield – tronboia
** Michael Harris – tronpeta
** Rahmlee Michael Davis – tronpeta
* Tom Tomek moldatua 84

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sussudio bideoa
* "Sussudio" at Discogs (list of releases)
José Bonet Solves

**José Bonet Solves** (Valentzia, 1955eko ekainaren 18a) espainiar matematikaria da, analisi funtzionalean eta analisi konplexuan zein deribatu partzialetako ekuazioetan dituen aplikazioetan espezialista.

## Biografia 
José Bonet Matematika Zientzietan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean 1977an. 1980an bere doktore-tesia aurkeztu zuen unibertsitate horretan bertan, Manuel Valdivia Ureña irakaslearen zuzendaritzapean. Valentziako Unibertsitatean laguntzaile izan zen 1977tik 1983ra; 1983 eta 1987 artean irakasle adjuntua (gero titularra) izan zen Valentziako Unibertsitate Politeknikoan. 1987tik gaur egunera arte, Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Matematika Aplikatuko Saileko unibertsitate-katedraduna da. Era berean, irakasle bisitari izan zen Paderborn-eko Unibertsitatean (Alemania) 1989an eta 2002an. Alexander von Humboldt Fundazioaren bekaduna izan zen Düsseldorf-en (1994), Paderborn-en (1995, 2008) eta Eichstätt-en (2008, 2013, 2017), Alemanian.

Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Matematika Pura eta Aplikatuko Institutu Unibertsitarioko zuzendaria izan da 2004tik 2016ko azarora arte. José Bonet Hezkuntza Ministerioko hainbat ikerketa-proiektutako ikertzaile nagusia izan da 1988tik, baita Espainia-Alemania eta Espainia-Italia ekintza integratuetan eta Valentziako Generalitateko Prometeo Bikaintasun Proiektuan ere (2008-2012, 2013-2016 eta 2017-2021). Analisi funtzionalari buruzko nazioarteko hainbat kongresu ere antolatu ditu eta hamabost doktore-tesi zuzendu ditu guztira.

## Kanpo estekak
José Barinaga

**José Barinaga Mata** (Valladolid, 1890eko maiatzaren 2a - Madril, 1965eko ekainaren 14a) espainiar matematikaria izan zen. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen 1937tik 1939ra bitartean.

## Bizitza 
Madrilgo Unibertsitatean doktoregoa lortu zuen eta Analisi Matematikoko katedraduna izan zen. Bere lehendakaritza Gerra Zibilaren garaian izan zen, eta elkartearen jarraitutasuna mantentzeko ahalegina egin zuen Madrilen.

## Erreferentziak 
* José Barinagari buruzko dokumentua RACen

## Kanpo estekak
Enrique Linés Escardó

**Enrique Linés Escardó** (Logroño, 1914ko azaroaren 8a - Madril, 1988eko abuztuaren 31a) matematikari espainiarra izan zen. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen 1970etik 1976ra.

## Bizitza 
Geometria eta Analisi Matematikoan espezialista izan zen. UNEDen eta Madrilgo Unibertsitatean katedraduna izan zen. Bere agintaldian elkartearen nazioarteko harremanak bultzatzen saiatu zen.

## Erreferentziak 
* RSMEn webgune
* Nekrologikoa El País egunkarian

## Kanpo estekak
You Can't Hurry Love

'''«You Can't Hurry Love»'* 1966ko abesti bat da, jatorriz Motown zigiluan The Supremes taldeak grabatutakoa.

Motown Holland-Dozier-Hollandeko ekoizpen taldeak idatzi eta ekoiztu zuen abestia eta *Billboard* zerrenda estatubatuarrean lehen postua lortu zuen, Erresuma Batuan lehen 5en artean egon zen, eta Australiako zerrendetan lehen 10en artean. 1966ko udaren amaieran eta udazkenaren hasieran egin zen ezagun.

Hamasei urte geroago, Phil Collinsek abestia birgrabatu zuenean, Erresuma Batuko arrakastarik handiena izan zen. 1983ko urtarrilaren hasieran, Erresuma Batuko zerrendetan lehen postuan egon zen bi astez, eta hilabete horretan bertan, Estatu Batuetako zerrendetan 10. postua lortu zuen.

Bi urte lehenago, 1981ean, AEBetako Rockabilly Stray Cats taldearen *Rock this town* xumearen B alde gisa agertu zen. Erresuma Batuan eta Europako hainbat herrialdetan, plastikoak top 10a lortu zuen, eta horrek abestiaren ospea berpizten lagundu zuen. 

*Billboard'' aldizkariak #19 abestia bezala izendatu zuen garai guztietako Emakumezko Taldeen 100 Arrakasta Handien zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan López Soler

**Juan López Soler** (Ferrol, 1871ko martxoaren 16a – Madril, 1954ko azaroaren 10a) espainiar matematikaria izan zen. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen bi garaitan: 1935etik 1937ra eta 1939tik 1954ra.

## Bizitza 
Bere agintaldia Espainiako Gerra Zibilaren garaian eta gerraostean egokitu zen, elkartearen jarduna oso zaila zen garai batean. Espainiako Matematikako Errege Elkartearen historian karguan denbora gehien egon den presidentea da, bi etapatan banatuta.

## Erreferentziak 

* https://www.rsme.es/la-sociedad/historia/

## Kanpo estekak 
* RSMEren webgune ofiziala
Pedro Luis García Pérez

**Pedro Luis García Pérez** (Cartagena, 1938ko martxoaren 23a - Salamanca, 2025eko urtarrilaren 2a) espainiar matematikaria izan zen. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen 1982 eta 1988 artean.

## Bizitza 
Salamancako Unibertsitatean Geometria eta Topologia katedraduna da. Fisika Matematikoaren arloan ikerketa garrantzitsuak egin ditu, bereziki metodo geometrikoetan.

## Erreferentziak 
* Salamancako Unibertsitatearen webgunea

## Kanpo estekak
José Manuel Aroca

**José Manuel Aroca Hernández-Ros** (1945eko abenduaren 30) espainiar matematikaria da. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izan zen 1988tik 1996ra.

## Bizitza 
Valladolidoko Unibertsitateko katedraduna da eta Geometria Aljebraikoan aditua da. Bere agintaldia elkartearen historiako luzeenetako bat izan zen. 1999an, unibertsitaterako sarrera azterketako notak faltsutzeagatik kondenatu zuten.

## Erreferentziak 

* https://www.uva.es/export/sites/uva/

## Kanpo estekak 
* RSMEren webgunea
Olga Gil Medrano

**Olga Gil Medrano** (Burgos, 1956) espainiar matematikaria da. Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente izandako lehen emakumea izan zen, 2006tik 2009ra.

## Bizitza 
Valentziako Unibertsitateko katedraduna da eta Geometria Diferentzialean espezializatuta dago. Europako Matematika Elkarteko (EMS) batzordekide ere izan da.

## Erreferentziak 
* Olga webgune
* Elkarrizketa Olga Gil Medranori El País-en

## Kanpo estekak
Rawya Ateya

**Rawya Ateya** (Giza, 1926ko apirilaren 19a - 1997ko maiatzaren 9a) egiptoar politikaria izan zen, Parlamentuan sartu zen lehen emakume egiptoarra izateagatik ezaguna.

## Ibilbidea 
Aita Wafd Alderdiko Idazkari Nagusia zuen. Hezkuntzan, Psikologian, Ikasketa Islamikoetan eta Kazetaritzan graduatu zen Ateya. Egiptoko armadan ofizial gisa aritu zen lehen emakumea izan zen, 1956an. 4.000 emakume entrenatu zituen lehen sorospenetan eta gerrako zaurituentzako erizaintza. Emakumezko konpainia batean kapitain mailara iritsi zen. Martirien eta Soldaduen Elkarteko presidentea izan zen, eta Martirien Ama titulua irabazi zuen.

Emakumeei botoa emateko eskubidea eman zien 1956ko Konstituzioari esker, Ateya Parlamenturako hautagaia izan zen Alderdi Nazional Demokratikoan, eta Egiptoko Herriaren Asanbladan bere eserlekua hartu zuen 1957ko uztailaren 14an.

1997ko maiatzaren 9an hil zen, 71 urte zituela.

## Ikus, halaber 
* Suhayr al-Qalamawi
* Amínah al-Sad

## Erreferentziak
Isabel Habsburgokoa

eskuinera|thumb|333x333px|Austriako Isabelen hilobia, Vilnako katedralean.
**Isabel de Habsburgo-Jagellon** (Linz, Austria, 1526ko uztailaren 9a - Vilna, 1545eko ekainaren 15a) Austriako artxidukesa izan zen jaiotzez, eta Lituaniako dukesa handia, Segismundo II. Augusto Jagellonen lehen emazte izan zen aldetik, bera hil ondoren Poloniako errege izango zena.

## Biografia 
Habsburgoko Fernando I.a enperadorearen eta Hungaria eta Bohemiako Ana Jagellonen hamabost seme-alabetatik zaharrena zen Isabel. 1543ko maiatzaren 5ean Segismundo II.a Augusto Jagellonekin ezkondu zen, Lituaniako duke handia eta Poloniako tronuaren oinordekoa. Hala ere, Isabel oso gazte hil zen, tronuari oinordekorik eman gabe, eta Vilnako Katedralean lurperatu zuten. Segismundo beste bi aldiz ezkondu zen; lehenik Barbara Radziwiłicarekin, eta gero Isabelen ahizparekin, Catalina Habsburgokoarekin, baina ez zuen bere hiru ezkontzetako baten seme-alabarik izan.

Bere heriotzari buruz, bere amaginarreba, Poloniako erregina Bona Sforzak, Habsburgotarren etsaiak, pozoitu zutela zabaldu zen.
## Kanpo estekak
Ana Penyas

**Ana Penyas Chumilla** (Valentzia, 1987) valentziar ilustratzailea da, eta 2018an Espainiako Komiki Sari Nazionala irabazi zuen lehen emakumea izan zen.
thumb|282x282px|Ana Penyas Valentziako IVAM-en.

## Ibilbidea 
Penyas Diseinu Industrialean diplomatu zen eta Arte Ederretan graduatu Valentziako Unibertsitate Politeknikoan. 2015ean Porton (Portugal) egoitza artistiko bat egiteko hautatu zuten. Horrez gain, Madrilgo Ilustrísima ilustrazio azokan eta Valentziako Tenderete autoedizio jaialdian ere egin izan ditu egonaldi artistikoak, hainbat autoedizio proiekturekin.

Penyasek bakarkako erakusketak egin zituen, esaterako O!-n Lisboako Galerian 2015ean, eta Valentziako Estudio 64n 2016an. Bestalde, 2016an Valentzian egindako hainbat erakusketa kolektibotan ere parte hartu zuen, *Refugio Ilustrado* eta *AnArco* proiektuekin. Ilustratzaile gisa, *Pikara Magazine* aldizkarirako lan egin izan du, eta Hits With Tits proiektu sonografikoan eta CIES NO plataformarekin ere kolaboratu zuen. Barlin Libros, Salamandra Graphic, Libros del Zorro Rojo, Mil razones eta Libros del K.O. argitaletxeekin argitaratu izan du; eta, MipetitMadrid kultur webgunean, edo elHype eta Bostezo aldizkarietan ere bai.

2021ean argitaratu zuen *Todo bajo el sol* eleberri grafikoa, bertan penintsulako Sortaldeko hirigintza-espekulazioa eta masa-turismoa deskribatu zituen.

## Aintzatespenak 
2015ean Iberoamerika Ilustran aipamen berezia jaso zuen *«Viaje al interior»* sailarekin eta, urtebete geroago, 2016an, Iberoamerikar  Ilustra  VII. Katalogoa irabazi zuen *«Buscando un sitio»* seriearekin. 2016an, Fnac-Salamandra Graphic Eleberri Grafikoaren Nazioarteko Saria jaso zuen, gero 2017an *Estamos todas bien* lehen eleberri grafikoa argitaratzeko, gerraosteko emakumeei ikuspegi feminista batetik egindako omenaldia. 2018an egile-berri aipagarria izendatu zuten Bartzelonako Nazioarteko Komiki Azokan.

2018ko urriaren 16an, Espainiako Komiki Sari Nazionala eman zioten Penyasi, *Estamos todas bien* (2018) lehen eleberri grafikoagatik. Sari hori Espainikao Kultura eta Kirol Ministerioak ematen du urtero, eta 2017an Estatuko edozein hizkuntzatan argitaratutako espezialitate horretako lanik onena saritzea zuen helburu. Penyasek 20.000 euroko saria jaso zuen jaialdiaren hamabigarren edizio horretan. Bera izan zen sari hori jaso zuen lehen emakumea.

2022ko otsailean, IV. ACDCómic saria jaso zuen, Espainiako Komikiaren Kritiko eta Dibulgatzaileen Elkarteak (ACDCómic) ematen duena, "*Todo bajo el sol"* (Salamandra Graphic) lanarengatik.

## Lanak 
* 2017 – *Estamos todas bien*. Salamandra Graphic. ISBN 978-84-16131-34-1.
* 2017 – *En Transición*. Egilea: Alberto Haller. Barlin Libros. ISBN 978-84-946683-4-0.
* 2017 – *Mexique: el nombre del barco*. Egilea: María José Ferrada. Tecolote edizioak. ISBN 9786079365820.
* 2021 – *Todo bajo el sol*. Salamandra Graphic. ISBN 978-84-16131-78-5.
* 2025 – *En vela*. Salamandra Graphic. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Penyasen webgune ofiziala.
Santa Maria eliza (Cadaqués)

**Santa Maria eliza**, , Kataluniako Cadaqués udalerriaren alde zaharrean dagoen eliza katoliko bat da, Girona probintziako Alt Empordà eskualdean.

XVII-XVIII. mendeen artean eraiki zen eta herrigunearen punturik garaienean dago.
El Otro (Unamuno)

**El Otro** (Bestea) Miguel Unamunoren antzezlana da. 1926ean idatzita, 1932ko abenduaren 14a arte ez zen taularatu. Estranaldia Madrilen egin zen Teatro Español antzokian. Interpreteak Margarita Xirgu, Enrique Borrás, Laura Bori, Araceli Sánchez Ariño, Ricardo Contreras izan ziren. Bigarren taularatzea 1995ean egin zen, berriro ere Madrilen. Antzerki lan hau Unamuno Hendaian erbesteratu zenean idatzi zen. *El Otro* Unamunok XX. mendeko drama hispanikoari egindako ekarpenik arrakastatsuena da. Publikoaren aldetik arrakasta handia izan zuen.

## Egitura 
*El Otro* misteriozko melodrama bat da hiru egunetan eta epilogo batean antolatuta.

## Argumentua 
Lauraren anaia Ernestok, Ameriketan barrena egindako bidai batetik bueltan, Cosme, bere senarra, erdipurdi, erotua, aurkitzen du. Berak dioenez, duela egun gutxi bere berdin-berdina zen gizon baten bisita jaso zuen, berez bera zena eta orain sotoan lurperatuta dagoena. Laurak dioenez, Cosmek biki bat zeukan, Damian, bere garaian hura ere limurtzen saiatu zena, eta berak, erabaki ezinik, bere artean konpon zezaten utzi zuela, eta garaipena Cosmerentzat izan zen, *Bestea* bezala ezaguna. Damiana agertzen da, Damianen emaztea. Biek aldarrikatzen dute bizirik dirauena bere senarra dela, eta senarrak bi anaien nortasuna mimetizatzen du. Damianak haurdun dagoela dio, eta Laurak ezin du egoera jasan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzezlanaren testua Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean.
Friday the 13th Part 2

***Friday the 13th Part 2***, , 1981eko Steve Miner estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da. Adrienne King, Betsy Palmer, Walt Gorney, Amy Steel eta John Furey aktoreek antzeztu zuten.

*Friday the 13th saileko* bigarren filma da.

## Argumentua 
Cristal Lake kanpalekuko gertaera odoltsua jazo eta bost urtera, zazpi gazte erail zituzten Jason Voorhees (Warrington Gillette/Steve Daskewisz) hiltzailea eta haren Pamela (Betsy Palmer) ama eroaren zurrumurrua besterik ez da gelditu. Handik hurbil dagoen beste kanpaleku batean, toki beldurgarri hartatik urrun egoteko oharpenei entzungogor egingo dien bederatzi turistar udatiar berriak agertu dira. Inongo axolarik gabe, gazteak eremuan barneratuko dira... ezkutuan mehatxagarria den norbait dagoela jabetu gabe.

## Aktoreak 
* Amy Steel: Ginny Field
* John Furey: Paul Holt
* Adrienne King: Alice Hardy
* Kirsten Baker: Terry McCarthy
* Lauren-Marie Taylor: Vickie Perry
* Stu Charno: Ted Bowen
* Warrington Gillette: Jason Voorhees (mozorrorik gabe)
** Steve Daskewisz: Jason Voorhees (mozorrotua)
* Walt Gorney: Crazy Ralph
* Marta Kober: Sandra Dier
* Tom McBride: Mark Jarvis
* Bill Randolph: Jeff Dunsberry
* Russell Todd: Scott Cheney
* Betsy Palmer: Pamela Voorhees
* Cliff Cudney: Max 
* Jack Marks: Winslow udaltzaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mamta Sodha

**Mamta Sodha** (Kaithal, Haryana, India, 1979ko azaroaren 1ean) indiar kirolaria da, Everest mendia  eskalatzeko 2010eko saiakera arrakastatsuagatik ezaguna. 2014an, Indiako Gobernuak Padma Shri saria eman zion, laugarren sari zibil gorena, alpinismoko kirolaren alorrean egindako zerbitzuengatik.

## Bizitza 
[[Fitxategi:Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006.jpg|eskuinera|thumb|240x240px|Everest North Face [Ipar aldea] 2006ko Tibet Luca Galuzzi kanpalekurantz]]
Mamta Sodha 1979ko azaroaren 1ean jaio zen, Kaithal-en, Indiako Haryana estatuan, baliabide ekonomiko eskasak zituen familia batean, hiru neska eta bi mutilen artean zaharrena bezala.Laxman Dass Sodha aita galdu zuen, 2004an, Bi hilabete geroago, urrian, *Mun Peak* igo zuen beste talde batekin, *McLeod Ganj*-eko espedizio batean zegoela Apa Sherpa mitikoak zuzentzen zuen taldea, eta Everest mendiko 19 igoera arrakastatsuen munduko errekorra zuen. Taldeak 40 egun eman zituen *Khumbu glaziarrean*, non taldeak bere oinarrizko kanpamendua ezarri zuen, aklimataziorako. Nepal-go *South Col* ibilbide tradizionala zen ibilbidea. Taldeak, hiruzpalau kanpalekutan aldizkako geldialdiak egin ondoren, azkenean 2010eko maiatzaren 20an jo zuen goia. 2010eko maiatzaren 22an, 10:24an, Mamta Sodha-k *Everest* mendia igo zuen.

Mendizalea izateaz aparte, eskubaloian ere nabarmendu zen Mamta Sodha.
thumb|Kum, Selja Turismo eta Etxebizitza eta Hiri Pobrezia Arintzeko Batasuneko ministroa, Mamta Sodha mendizale gaztea Everest mendira igotzeagatik zoriontzen, New Delhi-n, 2010eko uztailaren 1ean

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Padma Shri* – Indiako Gobernua – 2014
* Diruzaintzako sariak 2,1 milioi –*Haryana*-ko Gobernua– 2010
* *Idland-*eko igoera arrakastatsuaren ziurtagiria *(Imja-tse)* Tontorra – Nepal Mendizale Elkartea –

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apa Sherpa
* Norgay tenkatzen
* Edmund Hillaryk
* Bachendri Pal
* Everest mendiaren indiar igotakoak - Urtearen arabera
* Everest mendiko igolarien zerrenda, tontorrera egindako aldi kopuruaren arabera
* (Ingelesez) Indiako Everest mendiko errekorren zerrenda
* (Ingelesez) Mount Everesteko errekorren zerrenda

## Kanpo estekak 
*  [DSC ohoreak]
*  [Berrien serbitzua]
*  [Borondate pertsonifikatua]
* [ Tenzing Norgay sari irabazlea, Everest-gatik]
Lillian Lawrence

**Lillian Lawrence** (1868ko otsailaren 17a – 1926ko maiatzaren 7a) Ameriketako Estatu Batuetako antzerki eta zinema mutuko aktorea izan zen. Ethel Grey Terry alaba ere aktorea izan zen.

## Biografia 
Lawrence Alexandrian, Virginian edo Mendebaldeko Virginian jaio zen, baina bi urte zituela San Frantziskora joan zen bizitzera. Han 13 urterekin egin zuen debuta *The Royal Middy* operetan xakelari gisa. Ondoren, *California Theatre*n opera abestu zuen hiru urtez.  20 urterekin, bira konpainia batean sartu zen, eta *The Two Orphans* filmean paper bat egin zuen. Ondoren, errepertorioko antzerki batean sartu zen Oaklanden.

1882an, 14 urte zituela, bere alaba Ethel erditu zuen, baina Lawrence ezkongabe geratu zen.

1897an, *Castle Square Stock Company*-n sartu zen, errepertorioko beste antzerki batean. Errepertorioko antzokiek astero antzezlan berriak egiten zituztenez, 1897ko udan 300 opera-paper eta 500 antzerki-paper baino gehiago interpretatu zituen bere ibilbidean zehar. Sei urte eman zituen konpainian eta "dama nagusia" deitzen zioten. 1901ean taldea aldi baterako utzi eta 16 hilabeteko urte sabatikoa hartu zuenean, txalo zaparrada eta omenaldia jaso zituen.

Lawrence 1904an itzuli zen San Frantziskora, *Alcazar Theatre*-ko errepertorioan sartu zen eta berehala egin zen ezagun. Portlanden denboraldi labur bat egin ondoren, Oregon ekialdeko kostaldera itzuli zen Filadelfiako *Chestnut Street Theatre* antzokian *Orpheum Dramatic Stock Theatre* lanarekin eta Pittsburgheko *Grand Theatre* antzokian *Harry Davis Stock Players* taldearekin. Bostonera ere itzuli zen *John Craig Stock Company*-rekin Bostongo *Globe Theatre*-n aritzeko, *Castle Square Company*-rekin agerraldi bereziak egin zituen, eta Broadway-ko obretan ere aritu zen, hala nola amonaren rolean, "deabrua", *His Majesty Bunker Bean* 1916an Astor Theatre-n.

Los Angelesen egin zuen bat Ethelekin 1919an eta han aritu zen zineman zein antzerkian. Lawrence bihotzeko gaixotasun batek jota hil zen 1926an, alabaren etxean, Beverly Hillsen. Bere errautsak Hollywood Forever hilerrian daude lurperatuta.

## Filmografia partziala 
* *The Galley Slave* (1915)
* *A Fallen Idol* (1919)
* *The Social Pirate* (1919)
* *Black Is White* (1920)
* *A Parisian Scandal* (1921)
* A ''Girl's Desire* (1922)
* *East Is West* (1922)
* *White Shoulders* (1922)
* *The Voice from the Minaret* (1923)
* *Fashionable Fakers* (1923)
* *The Common Law* (1923)
* *Three Ages* (1923)
* *Crinoline and Romance* (1923)
* *Christine of the Hungry Heart* (1924)
* *Graustark* (1925)
* *Stella Maris'' (1925)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Clara H. Hasse

**Clara Henriette Hasse** (Michigan, 1880–1926ko urriaren 10a) mikologo, botanikari eta baratzezain estatubatuarra izan zen. 1915ean *Journal of Agricultural Research*-en argitaratutako "Pseudomonas citri, causa del cancro cítrico" artikulua, Florida, Alabama, Texas eta Mississippin zitrikoen laboreak salbatu zituen gaixotasuna kontrolatzeko metodoak garatu eta desagerrarazi zituen lehena izan zen.

Michigango Unibertsitateko graduatua 1903an, Washington D. C.ra joan zen baratzezaintzako eta botanikako laguntzaile gisa kargu bat hartzeko *U.S. Department of Agriculture*-ko Landare Ekoizpeneko Bulegoan, USDAko fitopatologiako buru Erwin Frink Smith-en aginduetara. Smithek USDAn egon zen bitartean kontratatu zituen hogei laguntzaileetako bat izan zen Hasse. Geroago, Floridako Nekazaritza Estazio Esperimentalean lan egin zuen. Hasse bere etxean hil zen, Muskegon, Michiganen, 46 urte zituela.

* «C.H.Hasse» laburdura Clara H. Hasse landareen deskribapen eta sailkapen zientifikoan autoritate gisa adierazteko erabiltzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hasse, Clara H. 1915. "Pseudomonas citri, the cause of Citrus canker"
Ehogailu

**Ehogailu** bat aleak eta kidekoak ehotzeko balio duen tresna da, bai eskuzkoa bai elektrikoa. Ohikoenak tamaina txikikoak dira, sukaldean erabiltzekoak, baina tamaina handikoak eta industrialak ere badira. Hauek dira ohikoenak:
*Kafe ehogailua
*Espezia ehogailua

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Errota

## Kanpo loturak
Bocabeats Comedia

**Bocabeats Comedia** umoregile bikote bat da. Iván Pérezek eta Aitor Vidaurretak osatzen dute 2009 aldera sortu zen bikotea: Boca, emanaldietan erabiltzen duten tresna bakarra ahoa delako, eta Beats, beatbox-a erabiltzen dutelako. Publikoari egokitutako umorea aurkezten dute, beste edozein emanalditik bereizten dituen faktore baten bidez: beatboxaren erabilera (erritmo ereduak eta musika soinuak birsortzea aho, ezpain eta ahots korden bidez) beren showetan. Hainbat bideo biral dituzte, baina zuzenekoak dira euren indargunea. 2015ean ganbonkanten bideo bat egin ostean hasi zen euren ospea. Urte horretan, TVE 1-en *Insuperables* saioan parte hartu zuten. 2021-2022 kurtsoan *A pedir de boca* umore saioa egin zuten Bilboko Radio Popularren. 2025ean *Euskal Herrian reaggetoia al dago?* umore saioa egin zuten.

*Kalekoak* izeneko bideo sorta egin zuten, gaztelaniazko *Callejeros* telebista saioa oinarri zuena. Youtube plataforman bideo emankizun ugari jarri izan dituzte ikusgai: *Soy vasco*, *Chistes vascos*, *Trap vasco*, *Bachata vasca - Manuel Txorizoa*, *Shakira vasca*, *Rosalia vasca*, *Recreo sin euskera* eta abar. 

*Mundo Loco* izeneko escape room bat ere sortu zuten 2025ean Bilbon.

## *Neotxominregatismoa* 
Bocabeats Comedia-ko bi kideek *umore zuria* egiten dutela adierazi izan badute ere, zenbait kritikarik umore *neotxominregatista* egitea egotzi die.

Umore *neotxominregatista*, indarkeria sinbolikoaren baitan ardazten den *euskal umore etnikoa* da. Hau da, botere-harreman baten baitan ematen dena eta hegemonia kultural baztertzailea oinarri duena. Umore mota hau egiteko formula unibertsala da, ezin klasistagoa oinarrian: norbera ez dena da barregarri, eta aukeran, norbera izateko ahalmenik ez duena. Bestela esanda, gainerakoez barre egiten da, norberaz barre egiten ari denaren aitzakiapean. .

Umore mota honetan euskaldunei egozten zaizkien ezaugarri hiperbolizatu edo tipifikatuak dira nagusi: mozkortiak, baldarrak, astapotroak, sexualki erreprimituak… izaten dira. Ondorioz, umoregileen borondatea ez da norberaz barre egitea: ez dira barregarritzat eskaintzen duten horrekin identifikatzen, ez dira euskaraz bizi direnekin identifikatzen, ez Euskal Herri euskaldun batekin ere. Barregarri nahi dituzte euskaldunak eta, gainera, ez dituzte maite; baina dirua egiteko balio die https://www.unibertsitatea.net/aktualitatea/uxoa-anduaga-umorea-zer-den-eta-zer-ez-den-botereak-definitzen-duela-erakutsi-dit-ikerketak.

Umore *neotxominregatista* ez da berria: XVIII. mende amaieran Peñafloridako kondeak sortutako Txanton Garrote euskal-baserritar-arlote-mozkortiaren pertsonaiak abiatu zuen ildoaren eguneraketa bat baino ez. Izena, XX mendean Jesus Prados Casadamonek sortu zuen *Chomin del Regato* pertsonaiatik hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Mercedes Riglos

**Rosa Mercedes Riglos**, ezkontzaz **de Orbegoso** (Lima, Peru, 1826 – Idem, 1891) idazlea izan zen. *El Correo del Peru* eta El Peru Ilustrado egunkarietan kolaboratu zuen, eta bertan gai pedagogiko, sozial eta historikoei buruzko lanak kaleratu zituen. Batzuetan *Beatriz* ezizena erabili zuen.

## Bizitza 
Gurasoak José Riglos La Salle eta Manuela de Rábago Avella-Fuertese izan ziren. 1847. urtean Pedro José de Orbegoso Martínez de Pinillos koronelarekin ezkondu zen.

### Lan ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|Rosa Mercedes Riglos XIX. mendeko *Limako literatur* gauetako parte hartzaile aktiboa izan zen. Irudian [Juana Manuela Gorriti idazle argentinarraren Veladas Literarias de Lima, non bere lan batzuk agertzen diren.|281x281px]]
Literatur gaualdiak antolatu eta parte hartu zuen, batez ere Juana Manuela Gorritik babestutakoak, eta beste pentsalari eta kazetari batzuek ere parte hartu zuten, hala nola Teresa González de Fanning, Klorinda Matto, Mercedes Eléspuru Laso, Mercedes Cabello, Carolina Freyre de James, Juana Manuela Laso de Eléspuru, etab.

Gorritiren *Cocina ecléctica* (euskaraz: Sukalde eklektikoa) errezeta-liburuan lagundu zuen zenbait errezetarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosa Mercedes Riglosen literatur solasaldia *Peru Ilustratuan* (digitalizatua)
Elizabeth Taylor (idazlea)

**Elizabeth Taylor** (Reading, 1912ko uztailaren 3a - Buckinghamshire, 1975eko azaroaren 19a) idazle britainiarra izan zen. Hamabi eleberri eta lau ipuin liburu argitaratu zituen. Bere aitortza berandu etorri da.

Elizabeth Taylor Readingeko Abbey eskolan hezi zen. Lehenengo etxe-irakasle gisa lan egin zuen, eta ondoren, liburutegi batean. Bere obran lan horietan izandako esperinetziak islatuko ditu. Hogeita lau urte zituela industriako gizon batekin ezkondu zen, Kendall Taylorrekin, eta bere bizitzaren zati handi bat Penn izeneko herrian (Buckinghamshire) eman zuen, non bere bi semeak zaintzeaz gain, bere lana idatzi eta 63 urterekin hil zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *At* Mrs Lippincote, 1945.
* *Palladian*, 1946. 
* *A View of the Harbour*, 1947.
* *A Wreath of Roses*, 1949.
* *A Game of Hide-and-Seek*, 1951.
* *The Sleeping Beauty*, 1953.
* Angel, 1957.
* *In a Summer Season*, 1961.
* *The Soul of Kindness*, 1964.
* *Mossy Trotter*, 1967.
* *A Wedding Group*, 1968.
* Palfrey at the Claremont andrea, 1971.
* *Blaming*, 1976. Hil ostean emana argitara.

### Kontakizunak 
* *Hester Lilly*, 1954.
* *The Blush and Other Stories*, 1958.
* *A Dedicated Man and Other Stories*, 1965.
* *The Devastating Boys*, 1972.
* *Dangerous Calm*, 1995.

## Kanpo estekak