open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Rodrigues

**John Rodrigues** (Bombay, 1967ko abuztuaren 21a) indiar elizgizon katolikoa da. 2013tik 2023ra Bombayko apezpiku laguntzailea izan zen, 2023tik 2024ra Puneko apezpikua, 2024tik 2025era Bombayko artzapezpiku lagunkidea, eta 2025etik aurrera artxidiozesi bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
John Rodrigues 1967ko abuztuaren 21ean jaio zen Mumbaiko Bandra auzoan, Stanley eta Corinne Rodriguesen semea. Bere bi anaia zaharragoak (Savio eta Luke) ere apaiz bihurtu ziren, horietako bat jesuita. Haien aita 1975ean hil zen eta amak bakarrik hazi zituen; ama honek Marriage Encounter mugimenduaren liderra zen eta alargunei laguntzeko ongintzazko erakunde bat sortu zuen. 

Fisikako zientzietako lizentziatura lortu zuen Mumbaiko Unibertsitatean eta filosofia eta teologiako lizentziatura Goregaon auzoko St. Pius X Collegen. Bere apaizgaitegiko irakasleetako bat Oswald Gracias zen, geroago Bombayko artzapezpikua eta kardinala izango zena.

1998ko apirilaren 18an apaiztu zen. Ondoren, urtebetez Mahimeko San Mikel elizako apaiz laguntzaile gisa aritu zen, eta gero urtebetez artzapezpikuaren laguntzaile gisa. Hurrengo bi urteak Erroman eman zituen ikasten, eta 2002an teologia sistematikoan lizentziatu zen Laterango Unibertsitatean. Mumbaira itzuli zenean, teologia sistematikoa irakatsi zuen St. Pius X Collegen 2002tik 2011ra, eskolako taldeko moderatzaile gisa ere aritu zen 2003tik 2013ra eta ikasketa dekano gisa 2011tik 2013ra. Bertako errektore izendatu zuten, baina aste gutxi batzuk besterik ez zituen kargu horretan eman, apezpiku izendatu baitzuten. Bere lan akademikoaz gain, artxidiozesiako apaiz-kontseiluko idazkari gisa aritu zen 2010etik 2013ra eta Fedearen Urtearen koordinatzaile gisa 2012tik 2013ra. Bandra eta Borivaliko dekanotzak zuzendu zituen eta Bandrako Mendiko Andre Mariaren basilikako parrokoa izan zen. Maiatzaren 24an hartu zuen kargua.

2024ko azaroaren 30ean, Bombayko artzapezpiku lagunkide izendatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allegiant Stadium

**Allegiant Stadium** edo **Allegiant estadioa**, AEBetako Las Vegas hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da, Nevada estatuan. NFL ligako Las Vegas Raiders taldearen jokalekua da.

2017-2020 artean eraiki eta 2020ko uztailaren 31n inauguratu zen.
Jyoti Singh Pandey

**Jyoti Singh Pandey**, (Delhi, India, 1989 - Singapur, 2012ko abenduaren 28a) fisioterapiako pasantea, bortxaketaren eta hilketaren biktima izan zen Delhiko talde-bortxaketa kasu ospetsuan 2012an. Kasu hori 2012ko abenduaren 16an gertatu zen, Munirka auzoan, New Delhiko hegoaldean, pertsona talde batek 23 urteko Jyoti kolpatu eta bortizki bortxatu zuenean autobus batean, bere kide Awindra Pratap Pandeyrekin bidaiatzen ari zela. Honek zauri larriak izan zituen, baina bizirik atera ahal izan zen.

## Kasua 
thumb|Protestak New Delhin, Jyoti Singhen auzia dela eta, gobernuari segurtasun neurri eraginkorragoak eskatuz.
Jyoti eta Awindra autobusez zihoazen pelikula bat ikusi ondoren. Ibilgailuko beste sei bidaiariak, Mukesh Singh, Vinay Sharma, Akshay Thakur, Pawan Gupta eta Mohammed Afroz, 17 urtekoak, eta Ram Singh gidaria barne, bikotea beldurtzen hasi ziren, Awindra burdinazko barra batez joz eta gero ahoa estaliz. Ondoren, Jyoti arrastaka eraman zuten autobusaren atzealdera, eta behin eta berriz kolpatu eta bortxatu zuten, Ram Singhek bolantean jarraitzen zuen bitartean. Medikuen txostenen arabera, emakumeak zauri larriak izan zituen sabelean, hesteetan eta organo genitaletan, batez ere, herdoildutako burdin barra bat erabili zutelako barrura sartzeko. *International Business Times* egunkariaren arabera, poliziaren bozeramaile batek esan zuen erasotzailerik bortitzena adingabe bat izan zela, 17 urtekoa.

Gertakaria izan eta hamahiru egunera, Jyoti bere zauri larrien ondorioz hil zen Singapurren larrialdiko tratamendu bat jasotzen ari zela. Inplikatutako guztiak atxilotu eta sexu-erasoagatik eta hilketagatik akusatu zituzten. Ram Singh hilik aurkitu zuten komisarian. Argitaratutako txosten batzuen arabera, Ram Singhek bere burua urkatu zuela  esan zuen poliziak, baina defentsa abokatuek eta bere familiak hil egin zutela argudiatu dute. Mohammed Afrozen adina zela eta, ez zuten heldu gisa epaitu eta adingabeen auzitegi batek epaitu zuen. Hiru urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, eta gaur egun aske dago.

2020ko martxoaren 20an, heriotzara zigortutako erasotzaileetako lau, Mukesh Singh, Vinay Sharma, Akshay Thakur eta Pawan Gupta, urkatuta exekutatu zituzten Indiako hiriburuko presondegian.

### Zineman 
Kasua eta sortu zuen herri haserrea inspirazio iturri izan zituen Sandhya Suri zine-zuzendari eta jatorri indiarreko gidoilari britainiarrak, 2024an estreinatutako *Santosh* (*Krimen baten sekretua*) filmerako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Delhiko taldeko bortxaketa kasua 2012an

## Kanpo estekak 
* Gertaeraren kronologia
Kedarnath mendia

**Kedarnath** (edo **Kedarnath Nagusia**) eta **Kedarnath Kupula** (edo **Kedar Kupula**) Indiako Uttarakhand estatuko Garhwal mendebaldeko Himalaiako Gangotri mendi multzoko bi mendi dira. Kedarnath (nagusia) Gangotri glaziarraren hegoaldean dagoen gailur nagusian dago, eta Kedarnath Kupula, gailur nagusiaren azpi-tontor bat, glaziarrerantz proiektatzen den adar batean dago, Kedarnathetik bi kilometrora ipar-mendebaldera. 15 km-ra Gaumukh-eko (Ganges ibaiaren iturburua) gune santu hinduaren hegoaldean. Kedarnath Gangotri glaziarraren hegoaldeko gailurrik altuena da, eta Kedarnath Kupula hirugarren altuena. 
thumb|290x290px|Kedarnath gailurra eta Kedarnath kupula

## Igoera 
Kedarnath eta Kedarnath Kupola lehen aldiz batera igo ziren 1947an, André Rochek zuzendutako talde suitzar batek. Kedarnath Dome-ko bidea, ipar-mendebaldeko hegalekoa, oraindik ere ibilbide estandarra da; zuzena eta angelu nahiko baxukoa da, eta udaberriko eski-igoera ezaguna da. Kedarnath Kupularen ekialdeko aurpegia lehen aldiz 1989an igo zuen Attila Ozsváthek zuzendutako hungariar espedizio batek. Haien eskaladak "hirurogei luze oso gogor" zituen. 

## Argazkiak 

Fitxategi:Kedar_from_Tungnath_vvnataraj.jpg|alt=Kedar and Kedar Dome peaks from Tungnath| Kedar eta Kedar Kupula gailurrak Tungnath-etik
Fitxategi:KedarnathMountain2009.jpg|alt=View from Kedarnath| Kedarnath-etik ikuspegia
Fitxategi:Kedarnath_and_Kedar_Dome,_Uttarakhand_India_November_2013.jpg|alt=Kedarnath and Kedar Dome in November| Kedarnath eta Kedar Kupula azaroan
Fitxategi:Mount_Kedarnath_and_Kedar_Dome_with_temple_bells.jpg|alt=Mount Kedarnath and Kedar Dome with temple bells from Kartik Swami| Kedarnath mendia eta Kedar kupula, Kartik Swamiren tenpluko kanpaiekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sheela Gowda

**Sheela Gowda** (Bhadravati, India, 1957) Bangaloren bizi den eta bertan lan egiten duen artista garaikidea da. Gowdak pintura ikasi zuen Indiako Ken Arte Eskolan (1979), graduondoko diploma lortu zuen Indiako Santiniketan Visva-Bharati Unibertsitatean (1982) eta pinturako maisutasuna Londresko Royal College of Art-en 1986an. Margolari gisa trebatua, Gowdak eskulturara eta instalazioetara zabaldu zuen bere jarduera, hainbat material erabiliz, hala nola giza ilea, behi-simaurra, intsentsua eta kumkuma-hautsa (pigmentu natural bat, gehienetan gorri distiratsua). 'Prozesura bideratutako' lanagatik da ezaguna, askotan Indiako pertsona marjinatuen eguneroko lan-esperientzietan inspiratua. Bere lana postminimalismoarekin lotuta dago, erritualei elkartzetik abiatuta. Naturan pentsatzeko posturan zeuden emakumeekin egin zituen lehen olioak, zeintzuk bere irakasle KG Subramanyanen eragina izan zuten; ondoren, Nalini Malaniren eragina izan zuen, erotismo arrunt batek minimizatutako klase ertaineko kaosa eta tentsioak irudikatzen dituen norantza espresionista samar batera hurbilduz. 2019ko Maria Lassnig Saria jaso zuen.

## Bizitzako lehen urteak 
Gowdaren heziketa artistikoa Bangaloren hasi zen, RM Hadapad-ek ezarritako unibertsitate txiki batean. Geroago, Barodara joan zen, KG Subramanyan irakaslearekin ikastera.

## Ibilbidea 
Indiako panorama politiko aldakorraren ondorioz, Gowdak 1990eko hamarkadan erbaki zuen bere produkzioa instalazioan eta eskulturan zentratzea. Lehen bakarkako erakusketa Inivan izan zuen, Londresen, *Therein and Gainera* izenburupean, 2011n. Hugo Boss Sariaren finalista izan zen, 2014an. Paisaia apokaliptikoak sortzen ditu intsentsua eta kumkuma bezalako materialak erabiliz, intsentsu industriaren lan praktiken eta emakumearekiko duen tratuaren arteko harreman zuzena marraztuz. Bere lanek emakumeen izaera erretratatu zuten, zeina sarritan lanaren zamak, hesi mentalek eta bortxaketa sexualak definitzen duten.
* Solomon R. Guggenheim Museoa, AEB. AEB.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sheela Gowda in Archives of Women Artists, Research and Exhibitions
* Sheela Gowda Artsy.net
* Sheela Gowda en 
* Sheela Gowda en 
* Sheela Gowda Grove Arten
* Sheela Gowda, frisoa, 2009ko martxoaren 12a
Anyah

**Tsirimaharo Ny Aina Rafenomanantsoa**, **Anyah** izenaz ezagunagoa, (Antananarivo, Madagaskar, 1984ko maiatzaren 18a) politikari eta soul musikari malgaxea da, 2019an Batzar Nazionaleko kidea. Madagaskarreko Antananarivo hiriburuko hirugarren barrutia ordezkatu zuen, *Gazte Malgaxe Ausartak* (***T**anora Mala**g**asy **V**onoma* - TGV) alderdiko kide gisa.

## biografia 
Anyah 1984ko maiatzaren 18an jaio zen Antananarivon, eta izen bereko probintziako Itaosy izeneko landa-eremuko herrian hazi zen. Txikitan abesti ebanjelikoak abesten zituen elizan. Ekonomia ikasketak egin zituen Réunion Uharteko unibertsitatean.

*Graine de Stars* lehiaketa irabaztean egin zuen lehen agerpena musikari gisa, Réunioneko *Star Top* *TV*  aldizkariaren arreta erakarri zuena. Aldizkariak azalean atera zuen berria, nahiz eta bere izena gaizki idatzita agertu. Bere eraginen artean Mariah Carey aipatzen zuen. Aldizkaria argitaratu eta gutxira, Anyah-k aurrerago bere kudeatzaile bihurtuko zen Pana Reeve musikari eta kantautorearen laguntza izan zuen. 2001ean, Universal Music-ek eta Crédit Agricole-k antolatutako *Coup de pouce Mosaïc* lehiaketa irabazi zuen Réunionen. 2024an berriz ere hautatua izan zen Batzar Nazionaleko kide.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Escola Superior de Conservació i Restauració de Béns Culturals de Catalunya

**Escola Superior de Conservació i Restauració de Béns Culturals de Cataluny** delakoa (**ESCRBCC**, Kultura Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritzerako Kataluniako Goi Eskola), Bartzelonan kokatuko ikastetxe bat da, kontserbazio eta zaharberritze ikasketetan berezitua da, gradu mailako formakuntza ematen duena. Kataluniako Generalitatearen Hezkuntza Sailaren mendeko goi-mailako ikastetxe ofizial eta publikoa da. Egoitza du Bartzelona hirian.

## Ezaugarriak 
Kataluniako Kultura Ondasunen Kontserbaziorako eta Zaharberritzeko Goi Eskola 1991n sortu zen, Kataluniako arte-irakaskuntzen matrize historikoa den Escola de la Llotja bikoiztearen ondorioz. Ondarearen kontserbazioan eta zaharberritzean espezializatutako profesionalen gero eta eskaera handiagoari erantzuteko sortu zen. Ordura arte, Bartzelonako Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean bakarrik ikas zitekeen kontserbazioa, baina ez zegoen titulazio espezifikorik.

ESCRBCCn ematen den prestakuntzak garrantzi berezia ematen dio kontserbazioaren eta zaharberritzearen izaera zientifiko eta espezializatuari. Lau espezialitate egin daitezke: ondasun arkeologikoak, dokumentu grafikoak, eskultura eta pintura. Gainera, ikasleek kanpo-praktikak egiten dituzte Eskolak lankidetza-hitzarmenak dituen erakunde eta museoetan. ESCRBCC Erasmus programako ikasleen zentro hartzaile eta igorlea da. Graduondoko eta master ikasketak ere eskaintzen ditu.

Eskolak *Unicum* izeneko aldizkaria argitaratzen du, kontserbazio eta zaharberritze gaietan espezializatutako katalanezko argitalpen nagusitzat jotzen dena. 2001. urtetik urtero argitaratzen da.

Bere prestakuntza-jarduera indartzeko, Eskolak hainbat erakunde, museo eta ondare-zentrorekin lan egiten du. Zuzendu dituen lanen artean 2001 eta 2009 urteen artean Montblanc-eko San Miquel eliza egin eta Erdi Aroko formara eraberritzea ahalbidetu zuen.

Kataluniako Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentziak (AQU Catalunya) 2018ko otsailean argitaratutako lazterlanaren arabera, ESCRBCCko graduatuek %72,7ko portzentaian lortzen zuten beren alorrarekin erlazioa zuten lanetan kontratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portuaundi

**Portuaundi** edo **Portunagusia** Bizkaiko harrizko kala txikia da, Berriatuan dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aziza Siddiqui

**Aziza Siddiqui** (, Afganistan, 1983) ekintzailea da. Afganistango GKEko Emakumeen Eskubideen Koordinatzailea izan zen.  Bertan, Afganistango landatar emakumeen egoerari buruzko ikerketak egin zituen, eta beraien eskubideei buruz hezi zituen. Horrez gain, erabakiak hartzeko trebakuntzak antolatu zituen, nahiz eta bere lanak pertsonalki mehatxatu.

## Bizitza 
Afganistanen jaioa, Siddiqui zortzi urte zituela joan zen Pakistanera gerraren ondorioz, baina 2003an itzuli zen emakumeen eskubideen alde lan egitera. 2007an Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen. Hala ere, bere ospea zela eta, ezin izan zuen Afganistanera modu seguruan itzuli horren ondoren, eta horregaitik asiloa lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetan.

### Ikasketak 
Ingelesaz gain, alemanez, urdueraz, arabieraz eta espainieraz hitz egiten du. Psikologian lizentziatua, Alemaniar Ikasketetan espezializatua (2013-2018), Creightoneko Unibertsitatea. Masterra Osasun Publikoan, Arreta Medikoaren Etikan espezializatuta (2019-2021), Creightoneko Unibertsitatea. Gerontologian doktoretza (2022-...), Nebraska Omahako Unibertsitatea.

### Lan ibilbidea 
2008an, gizarte-langile gisa hasi zen lanean BIAS Nazioarteko Laguntza Zerbitzu Elebidunentzat, etorkin eta errefuxiatu zahar eta ezinduei laguntzeko. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2009an, Siddiquik Gitana Productions-en "Extra ary Ordinary Person of the Year" ("Urteko pertsona arrunt aparta") saria jaso zuen, arteen eta hezkuntza artistikoaren bidez aniztasuna sustatzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kadejoak

thumb|Kadejo beltza eta kadejo zuria, gaiztoa eta zintzoa
**Kadejoak** (Kadejoak, Costa Rican eta Nikaraguan), Erdialdeko Amerikako folklore-narratiban, tamaina handiko zakurra da, begi distiratsuak ditu, kateak arrastaka eramaten ditu, eta gauez leku bakartietan agertzen da mozkorrak edo gau-pasa egiten dutenak zaintzeko edo atsekabetzeko. Kondaira oso ezaguna da Mexikoko, Erdialdeko Amerika osoan eta Hego Amerikako zenbait herrialdetako landa-eremuetan eta hiri-eremuetan.

Erdialdeko Amerikako zenbait eskualdetan legendak bi kadejo aipatzen ditu: bata zuria, jainkotiarra, laguntzailea eta babeslea, eta bestea beltza, munstroa eta oso gaiztoa. Costa Rica eta Panaman, Kadejo bakarra da, beltza, eta, munstroa bada ere, oro har, ez da kaltegarria.

## Erreferentziak
Clube de Remo Celeiro

**Clube de Remo Celeiro** Galiziako Lugoko probintzian dagoen Viveiro herriko arraun taldea da. Santiago de Celeiro parrokiako taldea da. Batel eta trainerilletan aritzen da eta beterano mailako gizonezkoen eta emakumezkoen traineruak ditu.

## Historia 
1949an Ribeiron jokaturiko batelen estropada batean dagoeneko aipatzen da Celeiroko ontzi bat. 1970 artean ontzi txikietako estropada ugari jokatu zituen, jarraitasun handirik gabe ordea. Urte hartan Club de Remo Santa Ana sortu zen eta 1984 arte iraun zuen.

2023tik aurrera beteranoen mailako trainerua atera du eta Galiziako ligan aritu da. 2025ean gizonezkoen eta emakumezkoen traineruak atera ditu beteranoen mailan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* C.R. Celeiroren Facebook-eko orria
* Traineras.es webguneko informazioa
Portutxiki

**Portutxiki** edo **Arrikotartian** Bizkaiko harrizko kala txikia da, Berriatuan dagoena. Sokazko baranda erabiliz ailegatu daiteke bertara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matxalen Oñate

**Matxalen Oñate Esparza** (Plentzia, Bizkaia, 1991) artista da, margolaria. 

## Bizitza 
**Formakuntza**

Artean graduatua da eta Pinturan graduondokoa egina du Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren Arte Garaikidearen Ikerketako doktorego-programa egin zuen EHUko Arte Ederren Fakultatean. Aipatutako ikasketa akademikoez gain, eskultura, marrazketa eta ehun-diseinuko hainbat ikastaro egin ditu UAL Central Saint Martinsen (Londres), baita  Bolognako akademian ere.
* Getxoarte 2014.
* Araba-Caja Vital aretoa (Gasteiz)
* JAZPANART (Beasain)
* LE MAISON en Histeria Kolektiboa (Bilbo). 
* 2018ko martxoan, Navajo-Divertido, Getxoko Torrene Aretoan 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagustan

**Sagustan** edo **Zagustan** Bizkaiko harrizko kala txikia da, Berriatuan dagoena. Bere parean dagoen senadia oso egokia da bisiguaren eta beste espezie batzuen artisau‑arrantzarako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artibairen itsasadarra

**Artibairen itsasadarra** edo **Artibai itsasadarra** izen bereko ibaiak itsasoratzean sortutakoa da. Ibaiak Berriatuan hasten da jasotzen mareen eragina. Berriatua eta Ondarroa bitartean, antzinako paduren arrastoak daude. Artibai ibaia, Ondarroan itsasoratzen da eta itsasoratzean, ibaiak 70 metroko zabalera dauka.

EHAAk 215/2012 Dekretua argitaratu zuenetik, babesturik dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GT Ligako 2004ko denboraldia

**GT Ligako 2004ko denboraldia** Galiziako Traineruen Liga edo Ipar-mendebaldeko Traineruen Liga arraun lehiaketaren bigarren denboraldia izan zen. ekainaren 27an hasi zen O Groveko uretan eta abuztuaren 29n bukatu zen Conde de Fenosa Banderarekin Coruñan. Samertolameuk bigarren liga irabazi zuen.

## Partaideak 

## Estropadak 

## Sailkapena 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GT Ligaren webgunea
Surya tenplua (Konark)

**Sūrya tenplua**  Konark (Odisha, India) hirian dagoen tenplu hindu historikoa da. Eguzkiaren jainkoa den Suryari eskainia, herrialdeko eraikin garrantzitsuenetako bat da bere arkitekturagatik eta bere hormak apaintzen dituzten behe-erliebeengatik, batez ere gai erotikokoak. XIII. mendearen erdialdean eraiki zuten, odishar estiloan, eta XVI. mendetik aurrera bertan behera utzi zuten. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1984an.

## Historia 
Tenplua dagoen herriak (Konark) *kona*, "leku" esan nahi duena, eta *arka*, eguzkiaren izendapen bat, hitzetatik du izena.

Nabigatzaile europarrek pagoda beltza izena eman zioten tenplu honi, eta pagoda zuria Jagannathen tenpluari (Purin). Bengalako golkoan nabigatzeko orientabide baliagarriak ziren. Konarkeko tenpluak, orduan abandonatua, harriaren gainazalean zikinkeria bat metatu zuen, iluntzen zuena (gaur egun zaharberritzearen ondorioz erretiratua), eta Puriren tenplua, berriz, iztuku zuri batez estalia zegoen (geroago ere kendu zitzaiona).

Badirudi Konarkeko tenplua Eguzkiaren gurtzari eskainia egon dela Antzinarotik. *Brahma Purana* testuak adierazten du Konāditya, Konarken antzinako izena (Aditya eguzkiaren izen generikoa izanik, Aditya anaia jainkoetako bat bezala, Additiren semeak), gurtza honetako lekurik sakratuenetako bat zela Utkalan, hau da, Odishan.

Tenplua, jatorrian, kostaldearen lerroan zegoen, nahiz eta hondar metaketek nabarmen urrundu duten.

## Kondaira 
Elezaharraren arabera, Samba printzeak — Krishna eta Jambavatiren semea — barregarri utzi zuen itsusi samarra zen Narada hegalari jakintsua. Azken honek mendekua hartu zuen, Samba ibaiko toki batera eramanez, non emakume asko, sariak (tunika hinduak) kendu ondoren, bainatzen ziren. Gizon gaztea ikuskizunaz gozatzen ari zen bitartean, Krishna, Nahradak ohartarazita, iritsi zen eta bere semeak bere amei (Krishnaren 16.108 emazteak) bainatzen ari zirela nola begiratzen zien ikusi zuen.

Haserre bizian, Jainkoak bere semea zigortu zuen legena inokulatuz. Geroago, Sambak Naradak manipulatu egin zuela erakutsi zion, baina Krishnak ezin zion madarikazioa kendu. Orduan gaztea Suriarengana hurbildu zen, gaitz guztiak — larruzkoak batez ere — sendatzen dituen jainkoarenganantz, kostalderaino joan zen eta loto-lore baten gainean eserita zegoen eguzkiaren jainkoaren irudi bat aurkitu zuen Puriko iparraldean. Han kokatu eta hamabi urteko penitentzia egin zuen, eta handik gutxira sendatu egin zuten. Eskerrak emateko, tenplu bat eraiki zuen, Konarken eraikitzen zen lehena.

Badirudi elezahar hori beste elezahar baten transposizioa dela. Elezahar horiek Suriaren tenplu bat dagoen lekuan gertatu zirela zioen, Mula Samburu zaharrean (egungo Multan, Pakistanen), Chandra Bhaga ibaiaren ertzean (gaur egun Chenab esaten zaio, Indus ibaiaren adarra, Punjaben).

Odishako Konark Suriako gurtzarako gune garrantzitsu bihurtu zenean, legenda hemen birlokalizatu zen lekua legitimatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jagannath tenplua (Puri)

**Jagannath tenplua**  Puri (Odisha, India) hirian dagoen tenplu hindu historikoa da, Vishnuren aldaera den Jagannathi eskainia. Egungo tenplua, X. mendetik aurrera berreraiki zuten, aurreko tenplu baten tokian, eta Anantavarman Chodaganga erregeak, Ekialdeko Ganga dinastiako lehenak, lanak hasi zituen.

Puriko tenplua bere urteroko *Ratha Yatra* edo karrozen jaialdiagatik da ezaguna, non hiru jainko nagusiak tenpluko karroza erraldoi eta landuek arrastatzen dituzten. Karroza hauek ingelesezko Juggernaut izena eman zioten. Indiar tenplu gehienetan dauden harrizko eta metalezko ikonoak ez bezala, Jaganatharen irudia egurrez egina dago eta hamabi edo hemeretzi urtean behin erreplika zehatz batek ordezkatzen du. Tenplua Char Dham edo Lau Bizilekuetako bat da.

Tenplua sakratua da indiar guztientzat eta batez ere vaishnavistentzat. Santu handi asko, Ramananda eta Rāmānuja Āchārya kasu, estuki lotuta zeuden tenpluarekin. Ramanujak Emar Mutt ezarri zuen tenplutik gertu, eta Govardhan Mutt, lau Shankaracharyetako baten egoitza. Era berean, garrantzi berezia du vaisnavismo gaudiya mugimenduaren jarraitzaileentzat. Haren sortzailea, Chaitanya Mahaprabhu, Jaganathajainkotasunak erakarria, Purin bizi izan zen urte askoan.

## Historia 
Tenplua Ganga dinastiako errege Anantavarman Chodagangak eraiki zuen XII. mendean, bere ondorengo Narasimhadeva II.ak Kendupatnako kobrezko plakan egindako inskripzioak iradokitzen duen bezala. Anantavarman, jatorrian, shivaita zen, eta, noizbait, vaishnavita bihurtu zen, 1112an, Utkala eskualdea konkistatu ondoren (bertan dago tenplua). 1134-1135 urteen inguruko inskripzio batek tenpluari egindako dohaintza erregistratzen du. Beraz, tenpluaren eraikuntza 1112. urtearen ondoren hasi bide zen.

Tenpluaren kroniketako historia baten arabera, Anangabhima-deva II.ak eratu zuen: kronikek 1196, 1197, 1205, 1216 edo 1226 eraikuntza-urteak aipatzen dituzte. Honek iradokitzen du tenpluaren eraikuntza amaitua izan zela edo tenplua Anantavarmanen seme Anangabhimaren erregealdian berriztatua izan zela. Tenpluaren multzoa, hurrengo erregeen erregealdietan garatu zen, Ganga dinastiakoak eta Sūryavanśha dinastiakoak (Gajapati Inperioa) barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hampi

**Hampi** edo **Hampe** (kannadaz  ahoskatua) Vijayanagara Inperioko hiriburua izan zen 1336tik 1565era, eta 26 kilometro karratu inguruko eremua hartzen du Tungabhadra ibaiaren haranean, Karnatakan. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1986an.

XV. mendean italiarrek eta persiarrek hiria bisitatu zuten, eta XVI. mendean Duarte Barbosa, Fernão Nunes eta Domingo Paes portugaldarrek. Bi urtez Hampin bizi izan zen bidaiari portugaldar honek Krishna Deva Raya erregea gauza guztietan perfektutzat deskribatu zuen. Hampiren handitasun eta edertasunari buruzko kontakizunak utzi zituzten guztiek. XVI. mendearen hasieran, Abdur Razzak bidaiari persiarrak honako hau idatzi zuen:

1565ean, Dekkango sultanak, Vijayanagara Inperioaren hazkunde eta botereagatik asaldatuak, aliatu egin ziren eta Rama Raya enperadorea menderatu zuten Talikotako guduan. Hiriburua okupatua izan zen eta inperioa ez zen inoiz gehiago berreskuratu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tungabhadra

**Tungabhadra** (,  ahoskatua; ) hegoaldeko Indiako ibai nagusienetako bat da. Karnataka eta Andhra Pradesh estatuetatik igarotzen da, eta Krishna ibaian isurtzen ditu urak. Ibai hori da, hain zuzen ere, eskuinaldeko ibaiadarrik handiena. Tunga eta Bhadra ibaiek bat eginez sortzen da Tungabhadra ibaia.

531 kilometroko luzera du (702 kilometro, Bhadra bere iturri handienaren 171 kilometro barne harturik), eta 71.417 km²-ko arroa drainatzen du, Georgia, Sierra Leona edo Irlanda bezalako herrialdeen antzekoa.

Tungabhadra ibaiaren ertzetan leku zahar eta santu ugari daude:
* Harihara, Harihareshwarari eskainitako tenplua.
* Hampi, bere tenpluengatik ospetsua, Gizateriaren Ondare katalogatutako gunea.
* Vijayanagarako tenpluaren multzoaren hondakinak zaharberritzen ari dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lide Kaltzada

**Lide Kaltzada** (Busturia, Bizkaia, 1977) artista da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean 2004an eta doktorego-ikastaroak eta ikerketa-proiektua ere egin zituen bertan. 

### Lan ibilbidea 
Murtziako El Punto Rojo galeriarekin lan egin du eta Pintura Akademia bat dauka.

*Loratzen* erakusketa kolektiboan hartu zuen parte Joaquina Ariza, Rosa Díaz García eta Susi Diezekin batera. Lide Kaltzadaren esanetan:«Nire pinturarekin estereotipoak eta gizarte-baldintzapenak zalantzan jartzen eta kritikatzen saiatzen naiz; nire lan gehienetan, emakumeekin zerikusia dutenak.»

## Erakusketak 
Hainbat erakusketatan hartu du parte:

### Banaka 
* 2020an, Desdiseño Interiorismo, Bilbo, "Titulurik gabe"
* 2016an, Mungiako Kultura Etxea, "Mujeres de papel"
* 2012an, Busturia Kultur Etxea, "Ellas"
* 2009an, Euskal Herria Museoa, Gernika, "Educación sentimenta"
* 2005ean,Barakaldoko Kultur Etxea, "Realismo"

### Kolektiboak 
* 2023an, ARZ Galeria, Bilbo, "21eko 21 egile"
* 2022an, Gernika-Lumoko Kultur Etxea, "Ez gara jostailuak" 
* 2020an, El Punto Rojo Galeria, Murtzia, "Funtsezkoa" 
** Leukade galeria, Murtzia, "Esencial"
** Keyhole Art Fair, 3. edizioa, azoka birtuala
* 2019an, Keyhole Art Fair, 2. edizioa
* 2018- El Punto Rojo galeria

### Lideren lanak ikusgai daude: 
* Gernika-Lumoko Euskal Herria Museoan, *La educación sentimental*
* Bilboko Batzar Nagusietan
* UNED Bizkaian 
* Bartzelonako MEAMen.

## Sariak 
* ERTIBIL 2006 lehiaketako irabazlea, UNED Bizkaia VI.
* Antonio López Europako X. lehiaketako bigarren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indrani Sen

**Indrani Sen** (Kolkata, Mendebaldeko Bengala) indiar abeslari eta musikagile ezaguna da Nazrul Geeti bengaliarraren eta Rabindra Sangeet-en abestiengatik.

## Bizitza 
Indrani Sen Sumitra Sen abeslariaren alaba da, eta bere ahizpa gaztea Srabani Sen da. Bere lehen kantua amaren gidaritzapean egin zuen; ondoren, Kalkutako Unibertsitateko Bengala Music College-ra joan zen, eta, ondoren, Debabrata Biswas-ek klasikoan eta Purabi Duttak Nazrul geeti-n trebatu zuten.

Mendebaldeko Bengalan hirugarren gelditu zen Humanitate Taldean, nesken artean lehenengo geratu zen, eta Musikan lehenengo geratu zen Mendebaldeko Bengala osoan H.S. azterketa. Jadavpur Unibertsitatean Ekonomiako lehen mailako masterra ere lortu zuen, eta Ekonomiako Kalkutako Unibertsitatean doktoretza eskuratu zuen Kanpo Merkataritzaren alorrean.   Indrani musikaren industrian nagusi da joan den 40 urtetik, Rabindra Sangeeten. Bere lehen ikasketak etxean bertan hasi zituen, bere amaren laguntzarekin. Legend Late Debabrata Biswasen tutoretzapean trebatu zen, Late Bibhuti Duttak klasikoan trebatu zuen bitartean, eta Purabi Duttak Nazrul Geetin gidatu zuen. Biman Mukherjee berantiarra ere bere aholkularia izan da Tappa, Thumri, Puratani, Agamani eta Raag Pradhan bezalako bengaliar abesti ugaritan.

Tagore eta Nazrul kantuen bere errenuntzia hazpandarrak musikazaleek estimatu dituzte. Tagoreren disko bat ere moztu du, gujaratieraz eta assamera hizkuntzan, eta bengaliarrak ez diren entzuleek asko estimatu dituzte. India osoan eta AEB, KANADA, AUSTRALIA, SUITZA, BANGLADESH, Erresuma Batua, KUWAIT, DUBAI eta QATARKO hainbat hiritan egin dituen zuzeneko emanaldiek askoren bihotzak irabazi dituzte.

## Sariak eta lorpenak 
1993an BFJAren Emakumezkoen Playback Onenaren Saria irabazi zuen *Shwet Patharer Thala* filmagatik eta 1995ean BFJAren Emakumezkoen Playback Onenaren Saria *Sandhya Tara* filmagatik.

Hindi filmen, Bengalako filmen eta T. V serialen playback abeslaria da, eta hainbat sari jasotakoa,  besteak beste, Mendebaldeko Bengalako Gobernuko  Banga Bhushan. Sen, India eta Bangladesheko ospakizun bateratuetan aritu zen, Rabindranath Tagore Nobel saridunaren 150. urteurrena ospatzeko, Indira Gandhi Kultur Zentroan (IGCC), Indiako Goi Batzordean, 2012an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Keteche Ekela Birohero Bela, Indrani Sen Youtubeko bideoa 2020ko maiatzaren 2a
* Indrani Sen abestiak MP3 deskarga
Sarebide

**Sarebide** da *Berria*, Hamaika Telebista, Euskal Irratiak, Kanaldude eta Euskalerria Irratia hedabideek, Elhuyar fundazioarekin batera, osaturiko egitasmoa «mugaz gaindiko lankidetza teknologikorako sare bat sortzeko». Egitasmoa 2025eko azaroaren 14an aurkeztu zuten, Iruñean eginiko prentsaurreko baten bidez. Proiektuko bultzatzaileek esplikatu zutenez, Sarebidek hiru lan ildo nagusi ditu: «baliabide eta soluzio teknologiko komunak garatzea; sare eta kanal berriak sortzea, euskarazko ikus-entzunezko edukiak gehiago zabaltzeko; eta sarea osatzen duten hedabideen azpiegitura digitala gaurkotzea». Sarebidek Nafarroa-Euskadi-Akitania Berria euroeskualdearen laguntza jaso du Interreg Poctefa mugaz gaindiko lankidetza programaren funtsen bitartez.

## Erreferentziak
Lagoa dos Patos

**Lagoa dos Patos**, , Brasilgo hego-ekialdeko kostaldean dagoen itsasertzeko urmael bat da, Hegoaldeko Rio Grande estatuan.

10.144 kilometro karratuko azalera du, 265 kilometroko luzeera eta 60 kilometroko zabalera. Ozeano Atlantikoari paraleloki doa, eta hartatik 8 kilometro inguru zabalerako hondar banku batek nanatzen du.
Mollie Bean

**Mollie Bean** edo **Melvin Bean**, izen faltsua **Melvin Bean** (Ipar Carolina, AEB, XIX. mendea) emakume soldadua izan zen, gizon jantzita, Ipar Carolinako 47. unitatearekin bat egin zuena, Ameriketako Estatu Batuetako Sezesio Gerran armada konfederatuan.

## Ibilbidea 
Melvin Bean izen faltsuarekin izena eman zuen eta 1865. urteko otsailaren 17ko gauean Virginiako Richmond hiriaren kanpoaldean uniformeaz harrapatu zuten Batasuneko indarrek. Landa-mariskalaren bulegoan galdetu ziotenean, esan zuen 47. zenbakiarekin bi urtez zerbitzatu zuela, eta bi aldiz zauritu zuten arren, ez zirela emakumea zenik ohartu. Zauri horiek, seguru asko, txikiak izan ziren. (*North Carolina Troops* 1861-1865—a Roster, vol. XI, editorea W.T. Jordania). Unitatean 1863. urtean erregistratuta agertzen denez, bere deklarazioak Gettysburg-eko guduan borrokatu ahal izan zuela adierazten du. Txostenen arabera, bere kapitaina John Thorp izan zen.

*Richmond Whig*-ek, 1865. urteko otsailaren 20an kasuaren berri eman zuenak, suposatu zuen beste soldadu batzuek bazekitela Beanen benetako generoa, eta iradoki zuen beharbada harreman estua izan zuela haietako batekin edo gehiagorekin. Hala ere, baieztapen horietako bakar bat ere ez zen oinarritzen ebidentzia konkretu batean, ez Beanen beraren ez beste edozein soldaduren testigantzan. 

Gero, espioia eta "nabarmen eroa" izatea leporatu zioten, eta Richmond-eko Castle Thunder espetxean sartu zuten, Mary eta Molly Bell 1864ko urriaren 19an iritsi ziren tokira.

## Fikzioan 
Pertsonaia garrantzitsua da Harry Turtledoveren *The Guns of the South* eleberri alternatiboan. Liburuan Ipar Carolinako soldadu lagun batekin eta irakurtzen irakatsi zion maisuarekin ezkondu zen prostituta gisa aurkezten zuten.

## Ikus, gainera 
* Frances Clayton
* Mary eta Molly Bell

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* "What part am I to act in this great drama?
* DeAnne Blanton - *Women soldiers of the Civil War*
László Lukács

**László Lukács** (Zalatna, 1850eko azaroaren 24a – Budapest, 1932ko otsailaren 23a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1912tik 1913ra.

Alderdi Liberaleko kide eta finantzetan aditua izan zen eta Dezső Bánffy, Kálmán Széll eta István Tiszaren gobernuetako kide izan zen Finantza ministro karguarekin.

1912ko apirilean Károly Khuen-Héderváry lehen ministroak dimisioa eman ondoren, Frantzisko Josef enperadoreak Lukács izendatu zuen lehen ministro. Hau soldaduen kopurua handitzeko legearen onarpena desblokeatzen saiatu zen, baina oposizioak, trukean, boto eskubidea zabaltzea eskatu zuen eta ez zen akordiorik lortu. 1912ko abenduan, Balkanetako Lehen Gerrarekin batera, Lukácsen gobernuak gerra garaian eskubide zibilak murriztea erabaki zuen oposizioaren gaitzespenarekin.

Ustelkeria leporatuta, Lukács 1913ko ekainean ordezkatu zuten.
Donatelloren tabernakulua

**Donatelloren tabernakulua** (***Tabernacolo del Sacramento eucaristico*** izenez ezaguna italieraz), Donatello eskultore florentziarrak 1432 eta 1433 artean Erroman egon zenean sortutako marmolezko lana da, tabernakulu bat jatorriz . Ziurrenik, Michelozzok parte hartu zuen lanean, bi artistek garai hartan tailerreko elkarte bat osatzen zuten. Eugenio IV.a aita santuaren enkargua izan zen.

## Ezaugarriak 
228 cm garai eta 125,4 cm zabal da, eta 21. mendean Vatikanoko San Petri basilikako Altxorraren Museoan gordetzen da, baina denbora luzez Vatikanoko basilikako Onuradunen Sakristian kokatu izan da. 

Marmolezko bloke handiaren funtzioa hasieran pixide eta ostia sagaratuak gordetzeko izan zen. Baina ondoren tabernakuluaren atea itxi zen, Ama Birjina Haurrarekin irudikatzen duen margo bat jartzeko bertan. *Madonna della febbre, Sukarraren ama,* esaten zaio margolan horri, Lippo Memmiri egotzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaporta kaperako erretaula (Zaragoza)

**Zaporta kaperako erretaula** Zaragozako Seo edo katedralean dagoen harzuri edo alabastrozko erretaula bat da, Joanes Antxeta euskaldunaren 16. mendeko lana.

Jatorri juduko Gabriel Zaporta zaragozarrarentzat egin zuen lan Antxetak, Seo katedralean Zaportak finantzatu zuen kaperan: Mikel, Gabriel eta Rafael goiaingeruen kapera da hori, eta haien omenezkoa da erretaula ere bai. Zaportak beste artista batzuen lana ere baliatu zuen bere kaperarako, hala nola Pietro Morone margolanentzat eta Guillén de Trujaron burdina-hesirako . Antxetak erretaula altzariaren arkitektura eta tailla polkromoak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeramika estanpatu

thumb|Hainbat motibo geometriko eta sinboliko Nishapurreko (Iran) plaketa batean estanpatuak, 1220 inguruan.
**Zeramika estanpatua** buztinean estanpa inprimatuz apaintzen dena da, edo, altzegilearen marka duena, estanpa edo zigilu bat inprimatuz jarri dena. hau da, manufaktura edo jabetza zigilu batekin markatua izan dena, edo fabrikan matrizeak edo estanpatzeko moldeak erabiliz apaindu  direnak. 

Egilearen marka zigilu bidez jaso duten zeramika estiloen artean, zaharrena, erromatarren «*terra sigillata*» ekoizpena da. Izen hori, hain zuen, "*sigillata*", zigilatua esan nahi du. 

Inprimatze eta grabatze tekniketan ohikoa denez, buztin freskoaren gainean jartzen da zigilua, «motibo apaingarria» negatiboan duena.
## Zigilatze-adibideen bistaratzea 

Fitxategi:Vase Lid with Greek Inscription LACMA M.80.202.58.jpg|Ekoizlearen  zigiluaren marka, ontziaren azpialdean.  Egipto aurkitua.  Circa K.a.  332 -- 337
Fitxategi:Tinaja de cerámica a torno, Museo de Málaga.jpg|zigilatutako apainketa duen treska. Malagoko Alcazaba (XIII. XIV. mendea.
Fitxategi:Early Medieval, Ceramic vessel (FindID 392056).jpg|Ingalaterrako Goi Erdi Aroko zeramikazko ontzi baten zatia. goiko bandan ikusten diren gurutzeak gurpil itxura duen zigilu batez eginak dira  Birmingham Museums Trust

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Zeramika inprimatua
* Zeramika ebakia

## Bibliografia 
*  Caro Bellido, Antonio (2008). Diccionario de términos cerámicos y de alfarería. Cádiz: Agrija Ediciones. ISBN 84-96191-07-9. 

*  Fatás Cabeza, Guillermo; Borrás, Gonzalo (1993). Diccionario de Términos de Arte. Madrid: Anaya. ISBN 84-7838-388-3. 

*  Guillém Monzonís, Claudio; Guillém Villar, Maria del Carmen (1987). Diccionario cerámico científico práctico. Sociedad Española de Cerámica y Vidrio. ISBN 9788439887454. 

*  Carmen Padilla Montoya, Equipo Staff, Paloma Cabrera Bonet, Ruth Maicas Ramos (2002). Diccionario de materiales cerámicos. Madrid: Subdirección General de Museos. Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Secretaría General Técnica. Centro de Publicaciones. ISBN 8436936388. 

* 

## Kanpo estekak 
* Jessica Putnam-Phillips (2022) *Stamping On Pottery*
* “Migration Era and Early Medieval Stamped Pottery Replica Project Journal”. farolfvs me fecit
Hirutasun Santuaren erretaula (Jaka)

**Hirutasun Santuaren erretaula** Jakako katedralean, Sarasa kaperan esaten zaionean dago kokatua. Harzuri edo alabastrozko erretaula bat da, Joanes Antxeta euskaldunaren 16. mendeko lana.

## Deskribapena 
Banku bat du behean, hiru gorputz nagusi gero zutabeen artean, eta atiko bat hiruki formako frontoiarekin.

Kapera Martin Sarasa eta Juana de Aranda senar-emazteek enkargatu zuten 1570eko hamarkadan. Kaperaren arkitektoa Juan Landerri bizkaitarra izan zen, baina erretaula Antxetari egozten zaio (polikromia beste autore batena izanik: Nicolás Jalón). Hirutasun Santuari dago eskainia ikonografikoki, baina San Martin apezpikua ere nabarmen agertzen da, Martin Sarasaren izenagatik. Sarasa eta Aranda sendien armarriak, Santa Orosia, San Joan bataiatzailea, eta Kristo Hilaren erostaren eszena dira eskultura eta tailletan ageri diren beste lan batzuk.

## Iruditegia 
erdian|thumb|720x720px|Erdiko multzoa. 

Fitxategi:Jaca (HUESCA) – Catedral de San Pedro. 47.JPG|Kristo hilaren erosta.
Fitxategi:Jaca (HUESCA) – Catedral de San Pedro. 48.JPG|San Martin apezpikua.
Fitxategi:Capilla de la Trinidad, Catedral de Jaca.jpg|Kaperaren ikuspegia katedralean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Jinn

**Al-Jinn** (, ) Koraneko 72. atala edo *sura* da. Hogeita zortzi bertset (*ayat*) ditu. Izenburua zein suraren gaia jinn da. Koranak gizakiak lurretik sortuak direla eta jinnak kerik gabeko sutetik sortzen direla dio.

Nahiz eta *Al-Jinn* mekatar sura bat izan, oro har, ''Juz' Tabāraka -lladhi* (67 eta 77 bitarteko surak biltzen dituena) barruan dagoen beste edozein sura baino askoz beranduago agertu zela onartzen da. Abdullah Yusuf Ali "oso litekeena" dela *Al-Jinn'' H.a. 2. urte inguruan agertu zela dio Mahoma gaur egungo Ta'if inguruan ebanjelizatzen ari zenean. Maulana Muhammad Ali bat dator H.a. 2aren datarekin, esanez sura hori agerian geratu zela profetaren mezuaren aurkako jarrera gorenera iristen ari zen garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kafir

***Kāfir*** (;  , *kāfirūn*; ) islamean doktrina-zentzuarekin erabiltzen den arabierazko terminoa da. «Desleial», «ez-fededun» edo «ez-musulman» gisa itzultzen da. Allah (Jainkoa) arbuiatzen duten edo «egia ukatzen edo ezkutatzen» duten pertsonei egiten die erreferentzia. Beste musulman bat *kafir*tzat jotzeari *takfir* esaten zaio. Tradizioaren arabera, musulman batek sinesteari uzten badio, uko egiten badio, iseka egiten badio edo Islamaren bost euskarriak betetzen ez baditu, *kafir* bihurtzen da. Gauza bera gertatzen da *halal* (baimendutakoa) edo *haram* (debekatutakoa) gisa onartzen ez duenarekin, edo halal por haram edo alderantziz nahasten duenarekin.

Tradizioak adierazten duenez, pertsona arrunt batek islamaren irakaspenak ezagutzen ez baditu eta lehen aipatutako hutsegiteren bat egiten badu, ez da *kafir*ra, akats batean dagoela baizik.

## Etimologia 
*Kafir* hitza K-F-R "estali" erroaren partizipio aktiboa da. Islamaren aurreko termino gisa, haziak lurrean lurperatzen zituzten nekazariak deskribatzen zituen, landatzen zituzten bitartean lurrez estaliz. Beraz, *kafir* hitzak "zerbait ezkutatzen edo estaltzen duen pertsona" esan nahi du.

## Kafir terminoaren bilakaera Koranean 
Koranaren testuak aurrera egin ahala, *kafir* hitzaren atzean dagoen esanahiak ere aurrera egiten du; ez da aldatzen, metatu baizik. Hasieran, *kafir*terminoaren bilakaera Mahomak bere etsaiekiko duen ikuspuntu-aldaketarekin lotuta dago; are gehiago, terminoak portaera-sorta zabala adierazten eta biltzen duenez, *kafir* Mahomaren oposiziogileak deskribatzeko modu ugarietako bat izatetik lehen mailakoa izatera igaro da. Geroago, Koranean, *kafir*rek gero eta harreman handiagoa du *shirk* terminoarekin, eta terminoak are esanahi handiagoa du, Mahomaren arerioen malgutasunik eza dela eta. Puntu horretan *kafir*ra bere baitako kontzeptu bihurtzen da. Azkenik, Koranaren azken *āyāt*etan, *kafir* hitza ''Mu'minin''ek (fededunak) eraso behar dieten pertsonei erreferentzia egiteko erabiltzen hasten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jinn

**Jinn** () edo **djinn**, **jeinu** euskaratua, islamaren aurreko Arabia goiztiarrean eta, geroago, kultura eta sinesmen islamikoetan izaki ikusezinak dira. Gizakiak bezala, euren ekintzen erantzuleak dira eta fededunak (musulmanak) edo ez-sinestunak (kafirrak) izan daitezke, Allahren gida onartzen duten arabera. Jinnak sortzez gaiztoak edo onak ez direnez, Islamak beste erlijio batzuetako espirituak onartu zituen eta bere hedapenean egokitu ahal izan zituen. Jeinuak ez dira kontzeptu erabat islamiarra; Islamean txertatutako hainbat sinesmen pagano irudika ditzakete. Monoteismo hertsia eta *tawhid* kontzeptu islamikoa (Jainkoaren bakartasuna) baieztatzeko, Islamak jinnen eta Jainkoaren arteko kidetasun oro ukatu egiten du, horrela jeinuak gizakiekiko paraleloan kokatuz, horiek ere Jainkoaren judizioaren eta heriotzaren ondorengo bizitzaren mende baitaude (Al-Jinn sura, 25-26. *āyāt*). Koranak islamaren aurreko arabiar praktika gaitzetsi egiten du, haiek gurtzea edo haien babesa bilatzea.

Ikusezinak izan ohi diren arren, suposatzen da jinnak gorputz mehe eta sotilek () osatzen dituztela eta nahierara alda daitezkeela. Labezomorro edo suge forma dute gogokoen, baina eskorpioi, musker edo gizaki gisa ere ager daitezke. Gizakiekin sexu-harremanak izan ditzakete eta seme-alabak izan. Norbaitek zauritzen baditu, mendekua hartu edo erasotzailearen gorputza eduki ohi dute, eta horrek exorzismoa eskatzen du. Jinnak oso gutxitan sartzen dira giza arazoetan, eta nahiago izaten dute eurekin islam aurreko Arabiako antzeko tribuetan bizi.

Jinnak banaka agertzen dira kutun eta talismanetan. Babes edo laguntza magikoa eskatzen zaie, askotan errege baten gidaritzapean. Jinnetan sinesten duten pertsona askok kutunak daramatzate bere erasoetatik babesteko, aztiek eta sorginek bidaliak. Oso sineste hedatuak jinnek ezin diotela kalterik egin bertan Allahren izena idatzita daraman norbaiti dio. Nahiz eta iraganean aditu musulman batzuek jinnekiko jarrera anbibalentea izan, egungo aditu musulmanek gero eta gehiago lotzen dituzte jinnak idolatriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Klara monasterioko erretaula nagusia (Briviesca)

**Santa Klara monasterioko erretaula nagusia** Briviescako (Burgos) monasterio honetako erretaula nagusia da. Intxaurrondo zurez egina dago eta polikromatu gabe utzi zen, beharbada arazo ekonomikoengatik, erretaula 1569 inguruan amaitu zen. 

## Ezaugarriak 
Monasterioko elizaren absideko hiru horma-ataletan bermatua dago, 24 metroko altuera du, eta monasterioko ondasunik preziatuena da, Pizkundeko erretaula bikaina. 1551n Diego de Guillén hasi zen altzaria taillatzen, baina Pedro López de Gámiz artista gaztelarrak egin zuen nagusiki. Lopez de Gamizen dizipulu Joanes Antxeta euskaldunak ere lan egin zuen erretaulan.

Estilo manierista eta erromanistarekin bat dator, eta Michelangeloren espiritu humanista da nabari da bere eskulturetan. Erretaulak hiru kale eta lau kaletarte ditu, lau gorputzetan antolatuta, eta predela eta atikoa Kalbarioarekin. Irudikatutako eszenak Ama Birjinaren gorespenari eskainitako programa ikonografiko aberatsa osatzen dute. 

Eskultura-talde aipagarrienak erdiko kalekoak dira, Jetseren Zuhaitz bat nabarmen ageri delarik, lan fin eta sakona, gotiko berantiarreko oihartzun argiak dituema. Eszena honen gainean, aingeruz inguratutako Ama Birjina eseria eta Igokundea daude. 

erdian|thumb|680x680px|Erretaularen erdiko partea, Jeseren Zuhaitzaren irudikapenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodoro Estudita

San **Teodoro Estudita** (; Konstantinopla, 759 – *ibidem* 826ko azaroaren 11) bizantziar monje, idazle eta teologoa izan zen

Foteinos finantza-funtzionarioaren semea eta San Platonen iloba izan zen.

Hogeita bi urterekin Bitiniako Sakkudion monasterioan sartu zen, osaba Platonek zuzenduta. Biak saiatu ziren monasterioa antolatzen Basilio Zesareakoaren idazkien arabera. Teodoro monasterioko abade bihurtu zen 794an, Platon erretiratu ondoren. 796an Tesalonikara erbesteratu zuten, Konstantino V.a enperadorea dibortziatu eta gorteko ohorezko dama batekin ezkondu ondoren. 797an barkatu egin zuten, baina Sakkudiongo monjeek handik alde egin behar izan zuten arabiarren inbasio baten ondoren. Teodoro Konstantinoplako Studion monasterioko abade izendatu zuten.

Ikonoklasta garaian ikonoak defendatu zituen Teodoro eta Leon V.a Armeniarrari aurre egin zion. Horregatik erbesteratu zuten berriro.
Berhampur

**Berhampur** edo **Brahmapur** Indiako Odisha estatuko hiri bat da, bere ekialdeko kostaldean. Ganjam barrutiaren hiriburua da eta Odishako tren geltokirik zaharrena bertan dago. Odishako laugarren hiririk populatuena da, 355.823 biztanlerekin 2011n. Bere estatuko janariaren hiriburutzat hartzen da.

## Geografia 
### Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eluru

**Eluru** Andhra Pradesh Indiako estatuko Eluru barrutiko hiriburua da. Estatuko 14 udal-korporazioetako bat da, eta Elururen mandalaren hiriburua. Tammileru ibaiaren ertzean dago Eluru, eta kokaleku estrategikoa du Andhra Pradesheko hego-ekialdean. Historikoki **Helapuri** bezala ezagutzen zen. 2011ko Indiako erroldaren arabera, hiriak 214.414 biztanle zituen; Eluruko Hiri Garapenerako Agintaritzak, berriz, 2.760.160 biztanle inguru ditu, eta horrek erakusten du hirigune garrantzitsua dela. Hiriaren garrantzi historikoa K.o. II. mendekoa da, aztarnategi arkeologikoetan eta erregistro historikoetan aurkitutako antzinako sustraien ebidentziekin. Eluru hiri ospetsua izan zen, Qutub Shahitarren menpean, XVI. mendean eskualdea gobernatu zutenak. XVII. mendean, Mogol Inperioaren kontrolpean egotera pasa zen, bere eragina India hegoaldetik hedatu zenean. Geroago, XVIII. mendean, hiria, Hyderabadeko nawabaren domeinuen parte izatera pasa zen. Britainiar Rajean zehar, Eluru Madrasko Presidentzian sartu zen eta Iparraldeko Circarsen hiriburu bihurtu zen XIX. mendearen hasieran. Britainiarrek administrazio- eta azpiegitura-garapenak ezarri zituzten hirian, nortasun modernoari forma emanez.

## Kanpo estekak
Xabi Zurutuza

**Xabi Zurutuza Torres** (Legazpi, Gipuzkoa, 2006ko apirilaren 7a) gipuzkoar motoziklista bat da.

## Karrera 
2021ean, Zurutuzak bere Europako debuta egin zuen Cuna de Campeones taldearekin batera European Talent Cup-ean lehiatzeko. Valentzian bere lehen podiuma lortu ondoren, Zurutuza Bartzelonan eta Algarven irabazi zuen, puntuen sailkapenean hirugarren postua lortuz.

Zurutuza Angeluss MTA taldean sartu zen 2022an FIM JuniorGP Munduko Txapelketara igotzeko. Bere lehen urtean bederatzigarren postua lortu ondoren, Zurutuza taldearekin jarraitu zuen bere bigarren denboraldian JuniorGPn. Algarveko laugarren txandan, Zurutuzak bere lehen garaipena lortu zuen seriean, Tatchakorn Buasri eta Luca Lunetta aurretik. Ondoren, Zurutuza berriro irabazi zuen Bartzelonan eta bi pole positionak lortu zituen Valentzian, puntuen arabera seigarren postura iritsiz.

JuniorGPko bigarren denboraldian bi txanda falta zirela, Zurutuzak Red Bull KTM Ajorekin sinatu zuen hurrengo urtean Moto3 Munduko Txapelketan lehiatzeko. Adin mugarik gabe zegoelako lehen bi lasterketak galdu ondoren, Zurutuzak Amerikako Sari Nagusian egin zuen debuta, non Moto3ko lehen puntuak lortu zituen 13. postuan amaituz. Lau lasterketa geroago Mugellon istripu beldurgarri bat izan arren, Zurutuzak garaiz errekuperatu zen Assenen hurrengo txandarako. Gainerako 13 lasterketetan Zurutuzak bi aldiz lortu zituen puntuak, zortzigarren postua lortuz Aragonen eta 14. postua Sepangen, sailkapenean 23. postua lortuz.

2024ko amaieran, Zurutuza American Racing taldean sartu zen FIM Moto2 Europako Txapelketan lehiatzeko.  Denboraldiko hirugarren txandan, Magny Coursen, Zurutuzak pole postua lortu zuen eta bere lehen podiuma lortu zuen lehen lasterketan hirugarren postuan amaituz, bigarren lasterketan ere errepikatu zuen balentria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak