open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Thomson (B.V.)

**James Thomson** (Port Glasgow, Renfrewshire,  - Londres, ) eskoziar poeta izan zen, ***Bysshe Vanolis*** izenaz ezaguna. Militarra izan zen 1862 arte. Ondoren Londresen bizi izan zen. Bradlaugh lagunarekin batera pentsamolde askearen defendatzailea izan zen. *National Reformer* aldizkarian argitaratu zituen saiakerak eta poesiak. Ezkortasuna eta irudimena dira haren literatura-lanen ezaugarri nagusiak: *The City of Dreadful Night* (1880, *Gau izugarriko hiria*) eta *Vane´s Story and Other Poems* (1881, *Vaneren historia eta beste zenbait poema*).

Sarritan erabili zuen *Bysshe Vanolis* izengoitia bere lanetan, Percy Bysshe Shelley eta Novalis poeten izenen ondorioz edo horietatik hartuta. Bere aurreko James Thomson poeta eskoziarretik bereizteko, izenaren ondoren *B.V.* jarri izan zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  James Thomsonen poesia-lanak
Robert Robert

**Robert Robert i Casacuberta** (Bartzelona,  - Madril, ) kataluniar idazlea izan zen katalanez eta gaztelaniaz. Errepublikazalea izan zen, poliziarengandik ihesi ibili behar izan zuen, eta kargu politikoak izan zituen. Kazetaria izan zen *Un tros de paper* aldizkarian, 1865etik 1866ra bitarteko urteetan. Eleberriak idazteari ekin zion ondoren, gaztelaniaz: *El último enamorado* (1857, *Azken maitemindua*), *Los cachivaches de antaño* (1869, *Antzinateko tramankuluak*), *Los tiempos de Maricastaña* (1870, *Antzinateko garaiak*) eta *La espumadera de los siglos* (1871, *Mendeen bitsadera*).
## Erreferentziak
Sergo Ordzonikidze

**Grigory Konstantinovitx Ordzhonikidze** ( *Grigol Konstantines że Orjonikiże*;  *Grigorij Konstantinovič Ordžonikidze*), **Sergo Ordzonikidze** (; ) izenarekin ezaguna (Ghoresha, 1886ko urriaren 24agreg./urriaren 12ajul. - Mosku, 1937ko otsailaren 18a) georgiar politikaria izan zen. Alderdi boltxebikeko kidea. Leninen eta Stalinen laguna zen. Bere ideia politikoengatik Siberiara erbesteratu zuten, baina Urriko Iraultzaren ondoren Ukrainako, Errusia hegoaldeko eta Kaukasoko sobietar ordezkari izendatu zuten. Hamabost urteko plangintzen antolatzaileetako bat izan zen, eta Ekonomiako aholkularitzako lehendakaria 1926tik aurrera. 1932an Politburoko kide izendatu zuten. Bere buruaz beste egin zuen, itxuraz Stalinen kontrako kritika publikoa egitekotan zenean.

## Erreferentziak
Giovanni Battista Casti

**Giovanni Battista Casti** (Acquapendente, Viterbo, 1724ko abuztuaren 29a - Paris, 1803ko otsailaren 5a) italiar idazlea izan zen.

Apaiz-ikasketak egin ondoren, Montefiasconeko apaiztegian hasi zen irakasle, 16 urte besterik ez zuela. Katalina II.a Errusiako tsarraren gortean egon ondoren (1778-1784), Austriako Frantzisko I.aren gorteko poeta izan zen (1790). Parisen bizi izan zen azken urteetan. *Novelle Galanti* (*Galai kontakizunak*, garai hartako ohituren satira, 1793) eta *Gli Animali parlanti* (*Abere hiztunak*, politikariak kritikatzen dituen alegoria poetikoa, 1802) dira haren obra garrantzitsuenak. Azken lan hori 1794-1802 urte-bitartean moldatu zuen, eta interes handia eragin zuenez, frantsesera, alemanera eta gaztelaniara itzuli zen, eta oso modu librean eta eranskinekin, baita ingelesera ere.

Goyaren *Los desastres de la guerra* serieko margolan batzuk *Gli Animali parlanti* idazlanaren 1813ko itzulpen batean oinarrituta daude.

Ondorengo opera hauetarako libretoak ere idatzi zituen: *Il re Teodoro in Venezia* (Giovanni Paisielloren musika, 1784); *La grotta di Trofonio* (Antonio Salieriren musika, 1785); *Prima la musica e poi le parole* (Antonio Salieriren musika, 1786); eta *Catilina* (Antonio Salieriren musika, 1792).

## Erreferentziak
Crocidura thalia

***Crocidura thalia*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura thalia'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Migel Zalba

**Migel Zalba** (Iruñea, 1374 &ndash; Monako, 1406ko abuztuaren 24a) nafar elizgizona izan zen.

Martin Zalbaren iloba zen. Boloniako Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, Avignongo Unibertsitatean irakasle izan zen, Benedikto XIII.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen arte. Harreman estuak izan zituen Karlos III.arekin, eta Iratxen, Tuteran eta Orreagan apezpiku-barruti berriak sortu nahi izan bazituen ere, ez zuen bere helburua bete, inguruko erresumek eta apezpikuek beldurra agertu baitzuten Nafarroak batasuna lortuz gero har zezakeen indarraren eta eraginaren aurrean. Izurri bubonikoak hil zuen Benedikto XIII.arekin batera Italiara zihoala.

## Erreferentziak
Arturo Benedetti Michelangeli

**Arturo Benedetti Michelangel** (Brescia, 1920ko urtarrilaren 5a - Lugano, 1995eko ekainaren 12a) italiar piano-jotzailea izan zen. Mundu osoan ospe handia izan zuen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren (erresistentzia antifaxistan jardun zuen), Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan kontzertu ugari eskaini zuen. 1964an Brescia eta Bergamoko Nazioarteko Piano Jaialdia eratu zuen, eta berak zuzendu zuen 1969ra arte. 60ko hamarkadan Errusian, Japonian, Hego Ameriketan eta Estatu Batuetan egin zituen emanaldiak. Debussy, Ravel eta Scarlatti izan zituen musikari gogokoenak, eta perfekzionista zen oso.

## Erreferentziak
Ernst Otto Beckmann

**Ernst Otto Beckmann** (Solingen,  – Dahlem, Berlin, ) alemaniar kimikaria izan zen. Fisikako irakasle izan zen Erlangenen eta Leipzigen. Ebuiloskopiako eta krioskopiako metodoak aztertu zituen, gai organikoen pisu molekularra neurtu asmoz. Termometro berezi bat diseinatu zuen horretarako, tenperaturaren oso gorabehera txikiak neurtzeko gai dena: Beckmannen termometroa.
## Erreferentziak
Richard Willstätter

**Richard Martin Willstätter** (Karlsruhe, Alemaniar Inperioa, 1872ko abuztuaren 13a - Muralto, Locarno, Suitza, 1942ko abuztuaren 3a) alemaniar kimikaria izen zen.

Munichen, Zurichen eta Berlinen irakasle izan zen. Kimika organikoko lanetan jardun zuen, batez ere; landareen klorofilari eta pigmentuei buruzko ikerketak egin zituen. Alkaloideen egitura eta klorofilaren osaera kimikoa zehaztu zituen, eta klorofilaren eta hematinaren egituren arteko antzekotasuna frogatu zuen; klorofilak fotosintesian duen eginkizuna eta landareek karbono dioxidoa nola hartzen duten azaldu zuen. 1915ean Kimikako Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrich Georg Wilhelm von Struve

**Friedrich Georg Wilhelm von Struve** (; Altona, egungo Hanburgo, 1793ko apirilaren 15a - San Petersburgo, 1864ko azaroaren 23a) alemaniar astronomoa izan zen. XIX. mendeko astronomo nagusietakoa izan zen. Izar bitarren teoria modernoa azaldu zuen. Napoleonengandik ihesi, Alemaniara alde egin zuen lehenengo, gero Danimarkara eta azkenik Errusiara. 1813. urtean irakasle hasi zen Dorparteko Unibertsitatean, eta lau urte geroago Dorparteko behatokiko zuzendari izendatu zuten. Bertan egindako ikerketen ondorioak *Stellarum Duplicium Mensurae Micrometricae* (1837, *Izar Bitarren Neurketa Mikrometrikoa*) liburuan jaso zituen.

## Ikus, gainera 
* Struveren arku geodesikoa

## Erreferentziak
Georges Bidault

**Georges-Augustin Bidault** (Moulins, Frantzia, 1899ko urriaren 5a - Kanbo, Lapurdi, 1983ko urtarrilaren 26a) frantses politikaria izan zen.

## Biografia 
Erresistentziako buruzagi izan zen, eta Erresistentziaren Nazio Kontseiluko lehendakari izendatu zuten 1943an. Gerraren ondoren, garrantzi handiko politikari bihurtu zen, eta hainbat karguren ardura izan zuen. Oposiziokoa egin zen 1954an, eta Algeria frantses izatearen aldeko sutsuenetako bat bihurtu zen. Estatu-segurtasunaren aurkako konplot bat antolatu izana leporatu zioten. Brasilera alde egin zuen, Bruselara ondoren, baina Frantziara itzuli zen azkenik.

## Erreferentziak
Terence Young

**Terence Young** (jaiotza-izena: Stewart Terence Herbert Young; Shanghai, 1915eko ekainaren 20a - Cannes, 1994ko irailaren 7a) Britainia Handiko zinema-zuzendaria zen. Aitaren lanbidea zela kausa (polizia-komisarioa zen), Txinan jaio zen. Hasieran gerrako filmak egin zituen: *They Were not Divided* (1950); *The Red Berets* (1953, "Txapel gorriak"); gero, abenturazko eta historiazkoak: *That Lady* (1954); *Storm Over The Nile* (1955); *Safari* (1956); *Zarak* (1956). James Bonden filmei esker egin zen ospetsu: *Dr. No* (1962); *From Russia With Love* (1963); *Thunderball* (1965). Beste film batzuk: *The Amorous Adventures of Moll Flanders* (1965); *Wait Until Dark* (1967); *Mayerling* (1968); *Cosa Nostra* (1972).

Laurence Olivier zuzendu zuen *Inchon* (1981) eta *The Jigsaw Man* filmetan. Olivier eta Young adiskideak izan ziren 1943az geroztik, Olivierrek *Henry V* (1944) filma zuzentzea Youngi eskaini zionetik; Youngek ez zuen onartu.

Dorothea Bennett eleberrigilearekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Terence Young The Internet Movie Database-ren web-orrian
Valentin Kataev

**Valentin Petrovitx Kataev** (; Odesa,  - Mosku, ) ukrainar idazlea eta politikaria izan zen. 1917ko Iraultzan parte hartu zuen. Bere lehen obra nagusia *Rastratchiki* (1927, *Barreiatzaileak*) izan zuen. Han, Gogolen tradizioan, burokrazia kritikatzen zuen. *Vremya, upered!* (1932, *Denbora, aurrera!*) gizarte berrian herri osoak parte hartzearen aldeko deia da. *Beleyet parus odinoki *(1936, *Kandela zuri bakartia*) autobiografiazko obra da. Eleberrietan bezala, antzerki obretan ere umore- eta satira-ikuspegia zabaldu zuen.

## Erreferentziak
José Franco y Ribate

**José Franco y Ribate** (Cariñena, Aragoi, 1878ko abenduaren 14a - Bilbo, 1951) espainiar banda-zuzendaria eta musikagilea izan zen.

Zaragozan egin zituen musika-ikasketak. Oso gazte zela Bilbon hartu zuen bizileku. Bermeo, Irun eta Bilboko musika- bandetako zuzendaria izan ondoren Bizkaiko Musika Kontserbatorioa sortu zuen. Obra nagusiak: *Euskalerriko kantak* (bandarako kalejira, 1910), *Euskal-erria* (bandarako obertura, 1912), *Eusko gogua* (bandarako obertura, 1913), *Camino de rosas* eta *Gracia y belleza* pasodobleak eta *Arrantzaliak* obra sinfonikoa (1917).

## Erreferentziak
Martin Ryle

**Martin Ryle** (Brighton, 1918ko irailaren 27a - Cambridge, 1984ko urriaren 14a) britainiar astronomoa izan zen.

Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea izan zen 1959. urtetik aurrera. 1972an Errege Astronomo izendatu zuten. Rylek garrantzi handiko zeregina bete zuen irrati-teleskopioaren bilakaeran, eta haren erabilerari buruzko ikerketa bikainak egin zituen; espazioan urrunago ikusteko aukera ematen duen zabaltze-sintesiaren teknika asmatu zuen, besteak beste. 1974. urtean Fisikako Nobel Saria eskuratu zuen irrati-astronomian egindako lanei esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Paduakoa

**Antonio Paduakoa**, **Fernando Martins de Bulhões** jaioa (Lisboa, 1195eko abuztuaren 15a - Padua, 1231ko ekainaren 13a), Portugalgo frantziskotar apaiza izan zen. Pio XII.ak Elizako Doktore izendatu zuen 1946. urtean. Haren jaia ekainaren 13an ospatzen da.

## Bizitza 
Afrikan, Italian eta Frantzian predikaria, eliza-hizlaria, anaidien sortzailea, teologoa eta gobernu-gizona ibili zen. Italian San Frantzisko ezagutu zuen. Aszetismo eta mistika liburuak idatzi zituen, haren sermoi guztiak argitaratu zirelarik. Santu harenganako debozioa laster zabaldu zen herritarren artean; bere bizitza elezaharrez inguratua azaltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crocidura theresae

***Crocidura theresae*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura theresae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Edmond Jaloux

**Edmond Jaloux** (Marseilla,  – Lutry, Suitza, ) frantses eleberrigile eta literatura-kritikaria izan zen. Paul Bourgeten ondorengoa izan zen Frantses Akademian. Jalouxen lanetan lirikotasunak eta errealitateak bat egiten dute gehienetan. Kritika-saioak (*Le triomphe de la frivolité*, *L´esprit des livres*, *Rainer Maria Rilke*, etab.), olerkiak (*Une âme d´autonomne*) eta eleberriak (*L´agonie de l´amour*, *L´école des mariages*, *L´incertaine*, *O toi que j´eusse aimée*, etab.) idatzi zituen.

## Bibliografia 
* ''Une âme d'automne* (1896)
* *L’Agonie de l'amour* (1899)
* *Le Triomphe de la frivolité* (1903)
* *Les Sangsues* (1904)
* *Le Jeune Homme au masque* (1905)
* *L’École des mariages* (1906)
* *Le Démon de la vie* (1908)
* *Le Reste est silence* (Femina saria, 1909)
* *L’Éventail de crêpe* (1911)
* *Fumées dans la campagne* (1918)
* *L’Incertaine* (1918)
* *Les Amours perdues* (1919)
* *Au-dessus de la ville* (1920)
* *Vous qui faites l'endormie* (1920)
* *La Fin d'un beau jour* (1920)
* *L’Escalier d'or* (1922)
* *Les Barricades mystérieuses* (1922)
* *Les Profondeurs de la mer* (1922)
* *L’Esprit des livres'', 7 liburuki (1922)

## Erreferentziak
Fernand Seguin

**Fernand Seguin** (Montreal, Quebec,  - *ibidem*, ) kanadar biokimikaria izan zen. Montrealgo Unibertsitateko irakasle izan zen 1945etik 1950era bitartean, eta ikerketa biokimikoen zuzendari gisa jardun zuen Chicago, Paris eta Montrealen. 1950ean ikerketa biokimikoen saila sortu zuen Saint-Jean-de-Dieu erietxean, eta eskizofreniaren inguruko ikerketan espezializatu zen. 1954an ikerketak alde batera utzi eta irrati eta telebistan hasi zen lanean; garrantzi handiko lana egin du zientzien zabalkundean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Seguin *The Canadian Encyclopedia*n
Lluís Duran i Ventosa

**Lluís Duran i Ventosa** (Bartzelona, 1870eko abenduaren 14a - *ibidem*, 1954ko abenduaren 18a) Kataluniako politikari eta legegizona izan zen, Manuel Duran i Basen semea. Abertzalea izan zen gaztetandik. Lliga Regionalistako lehen idazkaria izan zen 1901. urtean. Senataria izan zen 1919. eta 1923. urteetan, eta diputatua Kataluniako Legebiltzarrean 1932. urtean. Gerra Zibilaren garaian Parisa erbesteratu zen. *La Renaixença* eta *La Veu de Catalunya* aldizkarietan artikuluak idatzi zituen, eta obra juridikoak eta politikoak eman zituen argitara.

## Lanak 
* *Regionalisme i federalisme* (1905)
* ''L'usdefruit vidual a Catalunya* (1917)
* *Els polítics* ( 1927)
* *Les essències del catalanisme i l'acció de govern* (1936)
* *La esencia de los nacionalismos* (Buenos Aires 1939)
* *Intoxicación oriental de Occidente* (1949)
* *Unitat d'Europa, unitat del món'' (1953)

## Erreferentziak
Vicente Espinel

**Vicente Gómez Martínez-Espinel** (Ronda, 1550eko abenduaren 28a - Madril, 1624ko otsailaren 4a) espainiar musikari, poeta eta eleberrigilea izan zen. Salamancan ikasi zuen, eta Flandrian eta Italian gerran ibili zen. Aljeriako piratek preso eduki ondoren, etxeratu eta apaiztu egin zen. Bihuelari bosgarren soka gaineratu zion (autore batzuen arabera, ez da hain ziurra), eta *espinela* izena hartu zuen hamar bertsoko ahapaldi-mota asmatu zuen. *Relaciones de la vida del escudero Marcos de Obregón* obrari zor dio fama. Garai hartako Espainiako bizimoduaren zertzelada garbiak jaso zituen bertan.

Lope de Vega haren ikasleetako bat izan zen, eta haren aipamena egin zuen eta laudoriozko hitzak izan zituen *El laurel de Apolo* lanean edo *La viuda valenciana* lanaren hitzaurrean. Espinel Cervantesen, Góngoraren eta Quevedoren laguna izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Vicente Espineli buruzko web-orria

## Erreferentziak
Mary Cartwright

**Mary Cartwright** (Northamptonshire, 1900eko abenduaren 17a - Cambridge, 1998ko apirilaren 3a) britainiar matematikaria izan zen.

Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1940ko hamarkadan, John Littlewoodekin batera, Van der Pol ekuazioak landu zituen. Ingalaterrako Royal Societyren Adiskide izendatu den lehen emakumea da. 1951n Londresko Mathematical Societyko lehendakari izendatu zuten. Erretiratu ondoren ere, hitzaldiak ematen jarraitu zuen hainbat unibertsitatetan. Matematika-funtzioen teoria ikertzen eman zuen bizitza osoa.

## Erreferentziak
Robert J. Van de Graaff

**Robert Jemison Van de Graaff**' (Tuscaloosa,  - Boston, ) Estatu Batuetako fisikaria izan zen, 1931. urtean bere izeneko elektrizitate-sorgailua asmatu zuena. Parisen egin zituen fisikako ikasketak, Marie Curierekin. Oxfordeko Unibertsitatean eta Massachusettseko Teknologia Institutuan fisikako ikertzaile eta irakasle izan zen. Zatikiak (protoiak edo ioi astunak) azeleratzeko tentsio handiko lehen sorgailu elektrikoa asmatu zuen, tentsio handiko elektrodo baten eta Lurraren artean eratzen den eremu elektrostatikoan oinarrituta.

## Erreferentziak
René Philombe

**René Philombe**, **Philippe-Louis Ombede** jaioa, (Ngaoundéré, 1930eko azaroaren 13a - Yaoundé, 2001eko urriaren 25a) Kamerungo eleberrigilea, poeta, saiakera-idazlea eta kazetaria izan zen.

1950. urtetik aurrera hasi zen idazten, eta eragin handia izan zuen Kamerungo literaturgintzan. Kamerungo Poeta eta Idazleen Elkarte Nazionalaren sortzaileetako bat eta haren lehendakaria izan zen. Obra nagusiak: *Lettres de ma cambuse* (1964, *Nire etxolako ipuinak*),* Sola, ma chérie* (1966, *Sola, nire laztana*) eta *Choc anti-choc* (1978).

## Erreferentziak
Juan García Hortelano

**Juan García Hortelano** (Madril, 1928ko otsailaren 14a - Madril, 1992ko apirilaren 3a) espainiar idazlea izan zen. 1959an argitaratu zuen lehen eleberria, *Nuevas amistades*, eta handik bi urtera *Tormenta de verano*. Bi eleberri horietan teknika objetibista erabili zuen Hortelanok, errealismo kritikoaren bidetik. Teknika landuagoa da hurrengo eleberrietan, eta horrekin batera ironiaren zentzua ere zorrotzagoa.

## Idazlanak 
* 1959 *Nuevas amistades*, eleberria. Biblioteca Breve saria.
* 1961 *Tormenta de verano*, eleberria. Formentor saria.
* 1967 *Gente de Madrid*, kontakizunak.
* 1972 *El gran momento de Mary Tribune*, eleberria.
* 1975 *Apólogos y milesios*, kontakizunak.
* 1977 *Echarse las pecas a la espalda*, poesia.
* 1979 *Los vaqueros en el pozo*, eleberria.
* 1982 *Gramática parda*, novela. Espainiako Kritika Saria.
* 1986 *Preparativos de boda*, kontakizunak.
* 1987 *Mucho cuento*, kontakizunak.
* 1988 *Los archivos secretos*, kontakizunak.
* 1990 *Muñeca y macho*, eleberria.
* 1995 *La incomprensión del comercio*, poesia.
* 1997 *Crónicas correspondidas*, saiakerak.
* 2001 *Invenciones urbanas*, elakarrizketa eta saiakerak.
* 2008 *Cuentos completos*.
* 2008 *Crónicas, invenciones, paseatas*, saiakerak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vsievolod Ivanov

**Vsievolod Ivanov** (Lebiash, Semipalatinsk, 1895eko otsailaren 24agreg./otsailaren 12ajul. - Mosku, 1963ko abuztuaren 15a) errusiar antzerkigile bat izan zen.

Gaztetan harat-honat ibili zen lanbide eta zeregin askotan; gerrilletan, besteak beste. Bizitasun handiko deskribatzaile agertzen da gerra-giroko obretan eta Asia aldeko lekuetan girotutakoetan. Historiaren ekaitzen artean beren grina ilunek bizi dituzten pertsonaiak izan ohi dira. Bere obrarik ospetsuena, *Bronepoiezd No. 14-69 *(*14-69 zk.ko tren blindatua*), benetako gertaera batean oinarriturik dago.

## Erreferentziak
Philip J. Noel-Baker

**Philip John Noel-Baker** (Londres, 1889ko azaroaren 1a - Westminster, 1982ko urriaren 8a) britainiar politikari eta atleta izan zen. Alderdi laboristako kidea zen. 1919ko bake-hitzarmenean parte hartu zuen, baita 1932an Genevan armagabetzeari buruz egin zen bilkuran ere. 1929 ezkero diputatu izan zen, eta 1945etik 1951ra ministro; 1964tik 1970era laboristen Kanpo Arazoetarako bozeramaile izan zen. Erabateko armagabetzearen alde lan egin zuen bizitza osoan eta liburu batzuk idatzi zituen gai horri buruz. 1959an Bakearen Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Heinrich Füssli

**Johann Heinrich Füssli** ( ; Zurich, 1741eko otsailaren 7a - Londres, 1825eko apirilaren 16a) suitzar margolari, diseinatzaile, grabatzaile eta idazlea izan zen.

Teologia-ikasketak egin ondoren, Berlina eta ondoren Londresa ihes egin behar izan zuen, agiri politiko bat idatzi zuelako. Erroman bizi izan zen urteetan (1770-1778), Michelangeloren lanak miretsi zituen. Gero berriro Londresa itzuli zen. Shakespeare, Milton, Goethe eta beste idazleren lanetatik eta kondairatik hartutako gaiak pintatu zituen bere irudietan. Bera izan zen erromantizismo aurreko margolari nagusietakoa.

## Iruditegia 

Irudi:FuseliArtistMovedtoDespair.jpg|*The artist moved to despair at the grandeur of antique fragments*, 1778–79
Irudi:Zentralbibliothek Zürich - Portät von Anna Magdalena Schweizer geb Hess im Alter von 27 Jahren - 000003019.jpg|Anna Magdalena Schweizer, 1779
Irudi:Johann Heinrich Füssli 012.jpg|*The artist in conversation with Johann Jakob Bodmer*, 1778–1781
Irudi:Johann Heinrich Füssli 064.jpg|*The death of Achilles*, 1780.
Irudi:The two murderers of the Duke of Clarence.jpg|*The two murderers of the Duke of Clarence*, 1780–1782
Irudi:Henry Fuseli - Titania and Bottom - Google Art Project.jpg|*Titania and Bottom*, c. 1790
Irudi:HEINRICH FÜSSLI - Falstaff en la cesta (Kunsthaus, Zúrich, 1792).jpg|*Falstaff in the laundry basket*, 1792
Irudi:Johann Heinrich Füssli 028.jpg|*The Creation of Eve* from Milton's *Paradise Lost*, 1793
Irudi:Macbeth consulting the Vision of the Armed Head.jpg|*Macbeth consulting the Vision of the Armed Head*, 1793
Irudi:Johann Heinrich Füssli 032.jpg|*The daughters of Pandareus*, c.1795
Irudi:Johann Heinrich Füssli 054.jpg|*Odysseus in front of Scylla and Charybdis*, 1794–1796
Irudi:Lapland witches.jpg|*The Night-Hag visiting the Lapland Witches*, 1796
Irudi:Johann Heinrich Füssli 059.jpg|*Horseman attacked by a giant snake,* c. 1800
Irudi:Ariel (Fuseli, c.1800-1810).jpg|*Ariel*, c. 1800–1810
Irudi:Johann Heinrich Füssli 047.jpg|*Kriemhild and Gunther*, 1807
Irudi:Romeo stabs Paris at the bier of Juliet.jpg|*Romeo stabs Paris at the bier of Juliet*, c. 1809
Irudi:Johann Heinrich Füssli - Lady Macbeth with the Daggers - WGA8338.jpg|*Lady Macbeth Seizing the Daggers*, 1810–12
Irudi:Puck (Fuseli, 1810-1820).jpg| *Puck, or Robin Goodfellow*, c. 1810–1820
Irudi:Johann Heinrich Füssli 038.jpg|*Fairy Mab*, 1815–20

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Wohlgemuth

**Michael Wohlgemuth** (Nurenberg, 1434 &ndash; 1519ko azaroaren 30a) alemaniar pintorea eta grabatzailea.

Pleydenwurffen ikaslea izan zen, eta ospe handia lortu zuen bere jaioterrian zuen lantegian, Albrecht Dürer izan baitzen, besteak beste, hango ikasleetariko bat. Oso marrazki gogorrak egin zituen, kolore biziez eta distiratsuez eginak. Koadro erlijiosoak pintatu zituen batez ere: *Ama Birjina Zwickauekoaren erretaula, Ama Birjinaren bizitza eta nekaldiko gertaerak* eta *Negarra gorpuaren aurrean*.

## Erreferentziak
Theodore Harold Maiman

**Theodore Harold Maiman** (Los Angeles, AEB, 1927ko uztailaren 11 &ndash; Vancouver, Kanada, 2007ko maiatzaren 5a) estatubatuar fisikaria izan zen.

Colorado eta Stanfordeko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Ikerlan nagusiak laserren, mikrouhinen eta espektroskopia optikoaren alorretan egin zituen. Maiman izan zen, esaterako, laser batetik argi-bultzada koherente bat sortzen lehena (1960), laserraren anplifikatzaile gisa errubi bat erabiliz. Handik hilabete batzuetara osatu zen, aurkikuntza hartan oinarriturik, erregulartasunez zebilen lehenengo laserra.

## Erreferentziak
Crocidura thomensis

***Crocidura thomensis*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura thomensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pierre Dreyfus

**Pierre Dreyfus** (Paris, 1907ko azaroaren 18a - 1994ko abenduaren 25a) frantses politikari eta enpresaburua izan zen. Frantziako Alderdi Sozialistako kidea eta legelaria izan zen. Finantza- eta Ekonomia-ministerioetan lan egin zuen. 1944. urteaz geroztik, Industria-ministerioko goi-mailako funtzionarioa izan zen, eta Europan izan den industria-sektore publiko handiena sortzen lagundu zuen. Renault etxeko buru izan zen 1955etik 1975era. 1981ean Industria-ministro izan zen berriro, eta urtebete geroago erretiratu zen.

## Erreferentziak
Albrecht Penck

**Albrecht Penck** (Leipzig, 1858ko irailaren 25a - Praga, 1945eko martxoaren 7a) alemaniar geografoa izan zen.

Vienako eta Berlingo unibertsitateetako irakasle eta Berlingo ozeanografia-institutuko zuzendari izan zen. Geomorfologiari buruzko garrantzi handiko ikerketak egin zituen, *Morphologie der Erdoberfläche *(1894, *Lurrazalaren morfologia*), geomorfologiako lan handia besteak beste. Alpeetako Kuaternarioko glaziazioak aztertu zituen. Besteren artean Alemaniari, Herbehereei eta Belgikari buruzko monografiak egin zituen.

## Erreferentziak
Mihail Sadoveanu

**Mihail Sadoveanu** (Pașcani, Mendebaldeko Moldavia, 1880ko azaroaren 5a - Bukarest, 1961eko urriaren 19a) errumaniar idazlea izan zen.

1904. urtean egin zen ezagun argitaratu zuen ipuin-bilduma bati esker. Molde modernoko literatura lan asko argitaratu zituen harrezkero, eleberri historikoak, fikziozkoak eta gazteentzako kontakizun liburuak bereziki: *Ancutzako ostatua* (1928), *Karramarroaren zeinua* (1929), *Aizkora* (1930), *Jder anai-arrebak trilogia* (1935-1942) eta *Sorgindutako basoa* (1950). Lenin bake-saria eskuratu zuen 1961. urtean.

## Erreferentziak
Jacqueline du Pré

**Jacqueline Mary du Pré** (Oxford, Ingalaterra,  - Londres, ) britainiar biolontxelo-jotzailea izan zen. Biolontxelista aparta, *Elgar Kontzertua*ren jotzaile gisa ezaguna batez ere. 1967an Daniel Barenboim zuzendari eta piano-jotzailearekin ezkondu zen. Pinchas Zukerman biolin-jotzailea eta hirurek ganbera-musikako kontzertuak eskaini zituzten. Bere karrera hogeita sei urterekin eten zen bat-batean, esklerosiak jota. Senarrarekin batera Esklerosirako Ikerkuntza Zentro bat zabaldu zuen.

## Erreferentziak
Kurt Koffka

**Kurt Koffka** (Berlin, 1886ko martxoaren 18a - Northampton, 1941eko azaroaren 22a) alemaniar psikologoa izan zen. Irakaslea izan zen Estatu Batuetako zenbait unibertsitatetan. Wertheimerrekin eta Köhlerrekin batera *Gestalt* psikologia sortu zuen; teoria hori landu eta ezagutarazi zuen, batez ere Estatu Batuetan. Mugimendua ikusmenaren bidez antzemateko arazoak aztertu zituen. Lan nagusiak: *The Grouth of the Mind *(1924, *Adimenaren garapena*), *Principles of gestalt psychology *(1935, *Gestalt psikologiaren hatsapenak*).

## Erreferentziak
Apel·les Mestres i Oñós

**Apel·les Mestres i Oñós** (Bartzelona, 1854ko urriaren 29a - *ib.*, 1936ko uztailaren 19a) kataluniar marrazkigilea eta idazlea izan zen. Modernisten aitzindaria dela esaten da. Arte-lana orokorra zela zioen, eta ondorioz genero bakoitzaren independentziaren kontra agertu zen. 40.000tik gora diren haren marrazkietan naturalismoaren eragina da ezaugarri nagusia. Olerkiak ere idatzi zituen (*Avant!, Cançons íntimes*), antzerki-lanak (*La nit de Reis*), kontakizunak (*Tradicions catalans*). Karikatura politikoa ere landu zuen.

## Erreferentziak
Serge Poliakoff

**Serge Poliakoff** (Mosku, 1906ko urtarrilaren 8a - Paris, 1969ko urriaren 12a) errusiar jatorriko frantziar margolaria izan zen.

Parisen jarri zen bizitzen 1923. urtean, eta Londresko Slade eskolan egin zituen pinturako ikasketak. Pintura klasikoa landu zuen hasieran, baina, Parisa itzulita, Kandisky, Freundlich eta Sonia eta Robert Delaunay pintoreekin harremanetan hasi zen, eta lan abstraktuak egin zituen harrezkero; kolore bizien erabilera, beroena batez ere, da koadro horien ezaugarri nagusia. Nazioarteko sari ugari jaso zituen.

## Erreferentziak
Zirilo Alexandriakoa

**Zirilo Alexandriakoa** (Alexandria,  - 444) Alexandriako aitagoien eta Elizako doktorea izan zen. Haren osaba Teofiloren ondorengo izendatu zuten Alexandriako aitagoien kargurako (412). Fede ortodoxoaren aldeko suharra izan zen. 431n, Nestorioren heresia kondenatzearen alde agertu zen Efesoko kontzilioan. Alexandriako Zirilo santuaren dotrina idatzia Jesukristoren gorputz-hartzeari (gizon egiteari) buruzkoa izan zen.

## Erreferentziak
William Empson

Sir **William Empson** (Yokefleet Hall, Ekialdeko Yorkshire,  - Londres, ) britainiar poeta eta literatura-kritikaria izan zen. Empsonen saio-liburuek eragin handia izan zuten literatura-kritika anglo-saxoian, eta orobat poesiak, poeta gazteagoengan. Empsonen lan ezagunenen artean daude: *Seven types of ambiguity* (1930, *Zazpi anbiguetate-mota*),* The structure of complex words* (1935, *Hitz konplexuen egitura*). Olerki-lanak *Collected poems* (*Olerki guztien bilduma*) batean bildu zituen 1955ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana de Mendoza (Eboliko printzesa)

**Ana de Mendoza y de la Cerda** (Cifuentes, 1540ko ekainaren 29a - Pastrana, 1592ko otsailaren 2a), ***Eboliko printzesa***, espainiar aristokrata izan zen.

Eboliko printze portugaldarrarekin ezkondu zen 1552. urtean. Gortean ospe handia izan zuen bere edertasunagatik, eta gizon askorengan izan zuen eragina; erregearekin berarekin maitasun-harremanak izan omen zituen. Espainiako emakume aberatsenetakoa izan zen. Senarra hildakoan, Herbehereetako abertzaleekin harremanetan jarri zela eta, Filipe II.ak itxi zuen Pastranako gazteluan.

## Erreferentziak
Valery Larbaud

**Valery Larbaud** (Vichy, 1881eko abuztuaren 29a - *ibidem*, 1957ko otsailaren 2a) frantses idazlea izan zen. Oso gaztetandik hasi zen idazten zenbait aldizkaritan, eta S. Butlerren eta Gómez de la Sernaren obrak itzuli zituen aldi berean. Eleberria eta literatura-saiakera jorratu zituen nagusiki. Obra nagusiak: *Fermina Márquez* (1911), *A. O. Barnabooth, poésies et journal intime* (1913), *Amants, heureux amants* (1926), *Jaune, bleu, blanc* (1927), *Aux couleurs de Rome* (1938) eta *Sous l´invocation de saint Jérôme* (1946).

## Erreferentziak
Joaquín de Eleta

**Joaquín de Eleta la Piedra** (Burgo de Osma,  - Madril, ) espainiar frantziskotarra izan zen. Karlos III.aren aitorle izan zen (1761), eta eragin handia izan zuen harengan. Klemente XIV.a Aita Santuak Tebasko artzapezpiku egin zuen (1769), eta geroago Osmako gotzain (1786). Inkisizio-kontseiluko kide izan zen. Aljeriaren kontrako kanpaina bultzatu zuen, erlijio-arrazoiak zirela-eta. Jesuiten etsai izaki, haiek kanporatzearen alde agertu zen hartarako eratu zen biltzarrean.
## Erreferentziak
Derek Barton

Sir **Derek Harold Richard Barton** (Gravesend, Kent, 1918ko irailaren 8a - Zurich, Suitza, 1998ko martxoaren 16a) britainiar kimikaria izan zen.

Londresko Unibertsitatean ikasi zuen. Konformazio-analisia garatu zuen, hau da, gai organiko konplexuen ezaugarriak aztertu zituen gai horietako atomoek beren artean duten hiru dimentsioko loturaren orientazioaren arabera. 1969an Kimikako Nobel Saria irabazi zuen, kimika organikoari eginiko ekarpen handi horrengatik. Aldosterona deritzan hormona sintetizatzeko metodoa ere garatu zuen Bartonek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Kane

Richard Kane (Duneane, Irlanda, 1660 &ndash; Maó, Espainia, 1736) britainiar militarra izan zen.

## Biografia 
Balear Uharteetan, Menorcako gobernari izan zen 1713-1733 bitarteko urteetan. Itsasontzi-base garrantzitsu bat sortu zuen, eta uharteko nekazaritza eta artzaintza asko hobetu zituen. Uharteko lehen errolda egin zuen (1723), eta Maó inguratzen zuten gatzagiak lehortu eta baratzak jarri zituen. Kaneren lanak erabat aldatu zuen Menorca, eta burujabe bihurtu zuen nekazaritzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaspard de Prony

Frantses ingeniaria (Chamelet, 1755 - Asnières, 1839). Parisko ingeniaritza-eskolako zuzendaria izan zen. Logaritmo- eta trigonometria-taula berriak eginarazi zituen. 1805-1821 bitartean ubide eta portu asko konpondu zituen, Dunkerke, Genoa eta Veneziakoa, besteak beste. Bere izena duen dinamometro-balazta asmatu zuen (1821), makina eta motorren pare motorra neurtzeko. 1822an, soinuak airean duen lastertasuna neurtu zuen Aragorekin.
## Erreferentziak
Jacques Guillermaz

**Jacques Guillermaz** (Belley,  - *ibidem* ) frantses sinologoa, armadako jenerala eta diplomatikoa izan zen. Karrerako militarra zen, eta Pekinera bidali zuten 1937an, japoniarrek Txina inbaditu baino lehenago. Nazien aurka borrokatu zen Bigarren Mundu Gerran, eta hura amaitzean Pekinera itzuli zen berriro. Gaur egungo Txinari buruzko ikerketa-zentroa eratu zuen (Goi Mailako Ikasketen Eskola), eta Txinako Alderdi Komunistaren inguruko historialari nagusietakoa izan zen.
## Erreferentziak
Yves Tanguy

**Yves Tanguy** (Paris, 1900eko urtarrilaren 5a - Woodbury, Connecticut, 1955eko urtarrilaren 15a) frantziar jatorriko Ipar Amerikeko pintorea izan zen.

Giorgio De Chiricoren eraginez, 1925ean surrealisten taldean sartu zen, eta harrezkero surrealismoaren artista nagusietako bat izan zen. Irudimenean eta ametsetan inspiratu zen koadroak pintatzeko, eta oso zehatz eta xehetasun handiz pintatu zituen bere amets eta fantasiak. Parisko eta New Yorkeko arte modernoko museoetan daude Tanguyren obrak.

## Erreferentziak
John Wesley Hyatt

**John Wesley Hyatt** (Starkey, New York, 1837ko azaroaren 28a - New Jersey, 1920ko maiatzaren 10a) Estatu Batuetako asmatzailea izan zen. Plastikoaren sortzailetzat hartua izan da. 1986. urtean anaiaren laguntzaz *zeluloide* izena eman zioten zelulosa nitrato, alkohol eta kanfor nahasketa bat patentatu zuen; nahasketa hori billarrerako bolak egiteko erabili zen lehenengo; gaur egun ez da asko erabiltzen, oso sukoia delako. Ura garbitzeko tresna bat eta josteko makina bat ere asmatu zituen, besteak beste.

## Erreferentziak
Julio Sabino

**Julio Sabino** () (Erroman hila, 79an) galiar jatorriko militar erromatarra. Galiari burujabetasuna itzultzen saiatu zen Civilisek bataviarren matxinada bultzatu zuenean. Zesar izendatu zuen bere burua, eta galiar osteen buru jarri zen, baina garaipen batzuk lorturik ere gerra galdu zuen eta bederatzi urte eman zituen leize batean ezkutaturik; azkenik aurkitu zuten eta Vespasianoren esku utzi. Hark hilarazi zuen 79. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Frobisher

Sir **Martin Frobisher** ( ahoskatua; Altofts, Yorkshire,  - Plymouth, 1594ko azaroaren 15a) ingeles itsasgizona izan zen. Ameriketako iparraldetik Txinarako bidea bilatu nahian, 1576ean espedizio bat antolatu zuen; Groenlandiako hegoaldea, Labrador penintsulako ekialdea eta Baffingo lurretatik igaro zen, eta gaur bere izena daraman badiaraino heldu. 1585ean, Drakerekin Mendebaleko Indietara iritsi zen, eta Espainiako Armada Garaitezinaren kontrako gerran parte hartu zuen (1588).

## Erreferentziak
Mustafa el-Nahhas

**Mustafa el-Nahhas** (Kairo, 1879ko ekainaren 15a - Alexandria, 1965eko abuztuaren 23a) Egiptoko politikaria izan zen. Wafd alderdiko buruzagia. Faruk erregeak gobernuko buru egin zuen 1936an erregetzara iritsi zenean. Ingalaterraren eta Egiptoren arteko hitzarmena (1936) eta Montreuxeko ituna (1937) sinatu zituen. 1937an, gobernuko buruzagitzatik kendu zuen Faruk erregeak. 1950ean britainiarren laguntzarekin aginpidera iritsi zen berriz, eta bi urtez izan zen gobernuko buru, Naguib jeneralak 1952an kendu zuen arte.

## Erreferentziak
James Scott (Monmoutheko I. dukea)

**James Scott, Monmoutheko I. dukea** (Rotterdam, 1649ko apirilaren 9a - Londres, 1685eko uztailaren 15a), ingeles noble eta militarra izan zen, Karlos II.a Ingalaterrakoaren sasiko semea. Karlos II.ak bere ondorengo izenda zezan borrokatu zen beti. Ingalaterrako gudarostearen buru izan zen; Holandaren kontrako gerran, 1674an eta 1679an, Bothwell Bridgeko guduan Eskoziako Covenanterren kontra garaipena lortu zuen. Gudu horietan garaile izan bazen ere, Karlos II.ak Jakue II.a, Yorkeko dukea izendatu zuen bere ondorengo. Jakue II.ak atxilotu eta hiltzera kondenatu zuen.
## Erreferentziak
Erich Adickes

**Erich Adickes** (Lesum, Hannover, 1866ko ekainaren 29a - Berlin, 1928ko uztailaren 8a) alemaniar filosofoa izan zen. Irakaslea izan zen Münsterko eta Tubingako unibertsitateetan. Neokantismoaren jarraitzailea, eragin handia izan zuten harengan Wundtek, Paulsenek eta Vaihingerrek. Kanten lanen argitalpenean parte hartu zuen, eta filosofo horri buruzko lan ugari eman zuen argitara: *Kanten sistematika sistemaren faktore eratzaile moduan* (1887), *Bakoitzaren niaren zeresan bikoitzari buruzko Kanten dotrina* (1929).

## Erreferentziak
Crocidura trichura

***Crocidura trichura*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura trichura'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Sigvard Eklund

**Sigvard Eklund** (Kiruna, 1911ko ekainaren 19a - Viena, 2000ko urtarrilaren 30a) suediar fisikaria izan zen.

Uppsalako Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta bertan lortu zuen doktoretza. Stockholmeko Errege Institutu Teknikoko fisika-irakaslea eta Suediako Energia Atomikoko laborategiko zuzendaria izan zen. Erreaktore nuklearren teknikari eta fisika nuklearrari buruzko ikerketa ugari egin zituen. *Studies in nuclear physics* (*Fisika nuklearrari buruzko ikerketak*) lana eman zuen argitara.

## Erreferentziak
Joan Boscà

**Joan Boscà i Almogàver** (Bartzelona, 1492 &ndash; Perpinyà, ) katalan olerkaria izan zen, gaztelaniaz idazten zuena. 1526. urtean, Andrea Navagero veneziarrarekin izaniko harremanen ondorioz, Errenazimentuko metrikaren erabilera bultzatu zuen Espainian (bertso hendekasilabikoak, sonetoak, *canzone*). Garcilaso de la Vega poeta liriko handiari bidea prestatu eta erraztu zion. Aipamen berezia merezi du Boscàk gaztelaniara itzuli zuen Castiglioneren *Cortegiano* obrak.

## Erreferentziak
Heinosuke Gosho

japoniar zinemagilea izan zen. Shimazuren laguntzaile bezala hasi zen, eta 1925ean *Hodeirik ez zeruan* lehen filma egin zuen. Zinema japoniarra errealismora bultzatu zuen *Izu dantzaria *(1933), *Bizitzako zama *(1935), *Izenik gabeko jendea *(1937) filmen bidez. Gerra ondoren, hiri handietako auzunetako bizitza jasotzen saiatu zen *Osakako Ostatua *(1954) eta *Lau Tximiniak* (1953), *Hodeia hausten denean *(1961).

## Erreferentziak
Julius Plücker

**Julius Plücker** (Elberfeld, 1801eko ekainaren 16a edo uztailaren 16a - Bonn, 1868ko maiatzaren 22a) alemaniar matematikaria eta fisikaria izan zen.

Berlin, Halle eta Bonngo unibertsitateetan fisika eta matematikako irakaslea izan zen. Geometriako oinarrizko ikerketak egin zituen, eta geometria analitikoan berrikuntza handiak egin zituen; koordenatu kontzeptua eta koordenatuen erabilera zabaldu zuen. Aljebra-kurben ikerketa eta sailkapena landu zuen. Fisikan, izpi katodikoen tasun batzuk aurkitu zituen.

## Erreferentziak
Giovanni Battista Donati

Italiar astronomoa (Pisa, 1826 - Florentzia, 1873). Kometa baten espektroa ikusi eta aztertu zuen lehena izan zen. Kometen adatsek gas argitsuak dituztela aurkitu zuen, eta eguzkiaren argiaren ispilatze soilez ez dutela kometek distiratzen. Sei kometa aurkitu zituen; horietako batek bere izena du. Izarrak sailkatzen ere egin zuen lan. Aurkikuntza horiek zirela eta, Florentziako astronomia-behatokiko zuzendari izendatu zuten.
## Erreferentziak
Julian Toledokoa

**Julian Toledokoa** (Toledo, 642 - *ibidem*, 690) espainiar elizgizona izan zen.

Toledoko apezpiku izendatu zuten 680. urtean, eta bere agintaldian ospatu ziren Toledoko XII., XIII., XIV. eta XV. kontzilioak. Erlijioari buruzko obrak idatzi zituen: *Prognosticon futuri saeculi*, *De comprobatione sextae aetatis*, *Antikemeinon*, *Historia rebellionis Pauli adversus Wambam Gothorum regem* eta Ildefonsori zuzenduriko *Goratzarre* bat.

## Erreferentziak
Jean Cau

**Jean Cau** (Bram, 1925eko uztailaren 8a - Paris, 1993ko ekainaren 18a) kazetari eta idazle frantsesa izan zen. Eleberriak *La pitié de Dieu *(1961, *Jaungoikoaren errukia*, Goncourt Saria), *Le spectre de l´amour *(1968, *Maitasunaren mamua*) saiakerak eta panfletoak *Lettre ouverte aux têtes de chiens occidentaux* (*Mendebaldeko zakurren buruei zuzenduriko gutun irekia*) eta antzerkia *Les yeux crevés *(1967, *Begi lehertuak*) idatzi zituen, Mendebaldearen gainbehera salatuz eta kritikatuz gehienetan.

## Erreferentziak
Jacint Rigau-Ros

**Jacint Rigau-Ros i Serra** (frantsesez: Hyacinthe Rigaud; Perpinyà, 1659ko uztailaren 18a - Paris, 1743ko abenduaren 29a) kataluniar pintorea izan zen. Frantziako pintore barroko nagusietako bat izan zen.

## Bizitza 
1681. urtean, Lyon eta Montpellier hirietan egon ondoren, Parisa joan eta erretratugile gisa nabarmendu zen hurrengo urteetan. 1688an jaso zuen erregearen lehen eskaria, eta Parisko goi-burgesiaren erretratugile nagusi izan zen handik aurrera. Luis XIV.aren eta Luis XV.aren erretratuak egin zituen.

## Erreferentziak
Katia Granoff

**Katia Granoff** (; Mykolaiv,  - Paris, ) ukrainar jatorriko idazle eta arte-merkataria izan zen. Errusiar Iraultzatik (1917) ihesi heldu zen Parisa 1924an, eta hainbat arte-galeria zabaldu zituen han. Poesia idatzi zuen *La colonne et la rose *(1966*, Zutabea eta arrosa*, Frantziako Akademiaren saria), eta *Anthologie de la poésie russe* (1961, *Errusiako poesiaren antologia*) antologia argitaratu zuen. Azken horrek Georges Dufau saria jaso zuen.

## Erreferentziak
Hermann Minkowski

**Hermann Minkowski** (Alexoten, Errusiar Inperioa  - Göttingen, Alemaniar Inperioa, ) lituaniar jatorriko alemaniar matematikaria izan zen. Alemanian egin zituen ikasketak, eta han eman zuen bizitza osoa. Albert Einsteinen irakasle izan zen. 1882an, Smith britainiarrarekin batera, Parisko Zientzien Akademiaren saria lortu zuen, forma koadratikoen teoriari esker. Erlatibitatearen teoriaren oinarriak ezarri eta zenbakien geometria sortu zuen; *Geometrie der Zahlen* lanean agertu zuen zenbakien geometria.
## Erreferentziak
Yves Congar

**Yves Congar** (Ardenak, 1904ko apirilaren 13a - Paris, 1995eko ekainaren 22a) frantziar elizgizona izan zen.

Domingotarra zen, eta 1930ean egin zen apaiz. Bigarren Mundu Gerran preso eduki zuten alemanek (1941-1945). Ekumenismoaren bultzatzaile izan zen, eta 1950eko hamarkadan sarritan egin zioten errieta eta salaketarik bere ideiak zirela-eta. Buru-belarri aritu zen Vatikanoko II. kontzilioan, eta garrantzitsuak izan ziren bere ekarpen teologikoak. Kardinal egin zuten 1994an.

## Erreferentziak
Crocidura ultima

***Crocidura ultima*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura ultima'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Louis-René des Forêts

**Louis-René des Forêts** (Paris, 1918ko urtarrilaren 28a - *Ib.*, 2000ko abenduaren 30a) frantses idazlea izan zen. Hizkuntzak sortzen zion lilura islatzen da bere lanetan. Nahiz eta liburu gutxi idatzi izan ospe handia lortu zuen Frantzian.

## Obra 
* *Les Mendiants* (*Eskaleak*), Gallimard, 1943 (behin betiko edizioa, 1986), eleberria.
* *Le Bavard* (*Berritsua*), Gallimard, 1946, narrazioa.
* *La Chambre des enfants* (*Haurren gela*) , Gallimard, 1960, narrazioak.
* *Les Mégères de la mer*, Mercure de France, 1967, olerkia.
* *Voies et détours de la fiction*, Fata Morgana, 1985, saiakera.
* *Un malade en forêt*, Fata Morgana, 1985.
* *Le Malheur au Lido*(*Lidoko zorigaitza*) , Fata Morgana, 1987, narrazioa.
* *Poèmes de Samuel Wood* (*Samuel Wooden olerkiak*), Fata Morgana, 1986, olerkia.
* ''Face à l'immémorable*, testu zatiak, Fata Morgana, 1993.
* *Ostinato*, testu autobiografikoak, Mercure de France, 1997.
* *Pas à pas jusqu'au dernier*(*Urratsez urrats, azkeneraino''), narrazioa, Mercure de France, 2001.

## Sariak 
* Prix Maeterlinck, Brusela, 1988
* Grand prix national des Lettres bere obra osoagatik, 1991
* Prix de l'écrit intime, 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Artikulu nekrologikoa *L´Humanité* egunkarian.
Luís de Freitas Branco

**Luís de Freitas Branco** (Lisboa, 1890eko urriaren 12a - *ib.*, 1955eko azaroaren 27a) portugaldar musikagilea eta musikologoa izan zen. Inpresionismoaren (*Paraisos artificials*, 1910) eta musika atonalaren bultzatzaile nagusia izan zen Portugalen. Musika-lan asko idatzi zituen (sinfoniak, poema sinfonikoak, ganberako musika, moteteak eta koruak, herri-abestien moldaerak). Musikaren teoriari eta historiari buruzko liburuak argitaratu zituen eta 1950ean *Gazeta musical* aldizkaria sortu zuen.

## Erreferentziak
Antoine-Laurent de Jussieu

**Antoine-Laurent de Jussieu** (Lyon,  - Paris, ) frantziar ikertzailea izan zen. Bernard de Jussieuren iloba zen. Erregearen lorategiko irakaslea eta Parisko Botanikako Museoko zuzendaria izan zen. Landareak sailkatzeko metodo bat aurkeztu zuen (*Genera plantarum secundum ordines naturales disposita,* 1788). Haren seme Adrianek (Paris, 1797 - 1853) *Cours élementaire de botanique* liburua (1842-1844) idatzi zuen, hizkuntza askotara itzuli zena.

## Erreferentziak
Sigeberto III.a

**Sigeberto III.a** ( - Metz, 656ko otsailaren 1a) Austrasiako errege merovingiarra izan zen 639-656 bitartean. Bere aita Dagoberto I.aren ondorengoa. Abade-etxe asko sortu zituen, eta jendeari laguntzen jardun zuen erregetza alde batera utzirik. Grimoaldoren esku utzi zuen aginpidea, eta Sigeberto hil zenean, Grimoaldok erregetza Sigebertoren seme Dagoberto II.aren esku utzi ordez, bere semeari, Txildeberto III.ari, eman zion.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak
Gaio Flaminio Nepote

**Gaio Flaminio Nepote** (; Trasimenon K.a. 217an hila) politikari eta jeneral erromatarra izan zen. 232tik aurrera alderdi demokratikoko buruetako bat izan zen. Senatuko alderdiaren kontrako borroka gidatu zuen plebeko tribuno zela. 223an kontsul, 220an zentsore, eta 217an berriro kontsul izendatu zuten, Kartagoren kontrako bigarren gerran, eta Trasimenon garaitu eta hil zuten. Zentsore zela, Flaminio zirkua eraiki zuen, eta via Flaminia hasi zuen.
## Erreferentziak
Edwin McMillan

**Edwin Mattison McMillan** (Redondo Beach, Kalifornia, 1907ko irailaren 18a - El Cerrito, Kalifornia, 1991ko irailaren 7a) Estatu Batuetako fisikaria izan zen.

Fisikako ikasketak bukatu ondoren, Kaliforniako unibertsitatean irakasle izan zen 1932tik aurrera. Neptunioa aurkitu zuen. 1945ean, beste ikerlari batzuekin batera, sinkrotroia asmatu zuen. 1951n Kimikako Nobel Saria eman zioten hari eta Glenn T. Seaborgi, elementu transuranido berriak aurkitu zituztelako. 1963an Bakearen Atomoak saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Geiler von Kaysersberg

**Johann Geiler von Kaysersberg** (Schaffhausen, Suitza, 1445 &ndash; Estrasburgo, 1510) alemaniar sermolaria eta apaiza izan zen.

## Biografia 
Teologia- eta filosofia-ikasketak Friburgon eta Basilean egin zituen. Sermolari izan zen Estrasburgon, eta bere ohoretan katedraleko erdiko sailean harrizko pulpitu bat eraiki zuten (Hans Hammerrek bukatu zuen 1486an). Irudien eta parabolen bidez Ebanjelioa argitu zuen. Haren *Hitzaldiak* liburuak eragin nabarmena izan zuen alemaniar hizkuntzan.

## Obra 
* *Peregrinus / Der bilger mit seinen eygenschaften (Der Pilger)*, 1494
* *Baum des Seelenheils*, 1502,
* *Predigten teutsch*, 1509
* *Das irrig Schaf*, 1510
* *Das Buch Granantapfel*, 1510
* *Der Seelen Paradies*, 1510
* *Navicula sive speculum fatuorum*, 1510

### Hil ondoren argitaratuta 
* *Navicula poenitentiae*, 1511
* *Christliche Pilgerschaft*, 1512
* *Die Passion*, 1514
* *Evangelibuch*, 1515 (Johannes Pauli)
* *Emeis. Dies ist das Buch von der Omeißen*, 1517 (J. Pauli)
* *Die Brösamli Doct. Kaiserbergs*, 1517 (J. Pauli)
* *Das Buch von den Sünden das Munds*, 1518
* *Das buoch Arbore humana … Von dem menschlichē baum …*, (Hans Grüninger), 1521
* *Postill“*, 1522

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilgot Sjöman

**Vilgot Sjöman** (Stockholm, 1924ko abenduaren 2a - *Ib.*, 2006ko apirilaren 9a) suediar zinema-zuzendaria eta aktorea izan zen.

Lehenengo filma egin zuenetik beretik (*Maîtresse*, 1962), analisi psikologikoa, emakumearen bakardadea eta sexualitatearen gaiak askatasun-mota guztietara iristeko bide gisa erabili zituen. Sjömanen lan nagusiak hauek dira: *Soinekoa *(1964), *Nire ahizpa, nire maitea *(1965), *Tabua* (1977), *Linus* (1979), *Ikusnahia naiz, horia *(1967), *Ikusnahia naiz, urdina *(1968).

Ingmar Bergmanen *Lotsa* (1968) filmean antzeztu zuen.

## Erreferentziak
Maximus Planudes

**Maximus Planudes** (, *Máximos Planoúdēs*; Nikomedia ) bizantziar idazlea eta irakasle ortodoxoa izan zen. Enbaxadore izan zen Venezian. Teologia-eztabaida biziak sortu zituen Bizantzioko eta Erromako elizen artean. Eliza latinoaren aurkako idazkiak argitaratzeaz gainera, grekora itzuli zituen latinez idatzitako obra ugari. Bi bilduma garrantzitsu argitaratu zituen: *Greziako antologia* (zazpi liburuki) eta *Esoporen alegiak*.

## Erreferentziak