open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marco de Castillos

**Marco de Castillos** marmolezko bloke bat da, Espainiako Inperioaren eta Portugalen arteko mugak seinalatzeko mugako antzinako marka gisa erabili zena, Madrilgo Itunean (1750) xedatutakoaren arabera.

## Historia 
Mugekin izandako arazoek Espainia eta Portugalen arteko liskar batzuk eragin zituzten, eta 1750ean Madrilgo Itunaren bidez irtenbide bat bilatu zuten, Tordesillasekoa baliogabetzen duena. Itun berriaren arabera, Portugalek espainiarrei eman behar zien Kolonia, eta hauek portugaldarrei Misioak. Horregatik, hitzarmenari "Permuta" ere deitu zitzaion.

Madrilgo Ituna edo Permuta sinatu ondoren, mugak ezarri ziren eta 1752an hiru mugarri ezarri ziren lurraldea mugatzeko; lehena Castillos Granden, *Marco de Castillos*; bigarrena *Marco de India Muerta* eta hirugarrena Carapé mendilerroan (egungo Lavalleja departamentua), *Marco de los Reyes* deitua.

1752ko irailaren 30ean, Castillosen muturretik hurbil dagoen inguru batean egin ziren mugatze-lanak, eta esplorazio-kanpalekuak ezarri ziren inguru horretan. 1752ko urriaren 5ean iritsi ziren mugarriko harriak Castillos Grandeseko hondartzara. Rio Granden ontziratuak ziren falua batean, eta Merin aintziratik San Migel errekara iritsi ziren, izen bereko gotorlekutik gertu dagoen errekara. Leku horretatik gurdietan joan zen Gazteluetako hondartzaraino.

Jeneral portugaldarrak eta gainerako ofizialek mugarria jartzeko lekua zehaztu zuten, eta Castillos grande lurmuturrean eta errekastoa itsasoaren ondoan izango zela adostu zuten. Harrietan mugarri baten oinarria izango zen karratu bat zizelez ireki zen. Gainera, Portugalen armak iparraldera begira geratuko zirela erabaki zen, eta Espainiakoak, berriz, hegoaldera.

1761ean, Madrilgo Ituna baliogabetzen dute eta Ceballos gobernadoreak hiru mugarriak suntsitzeko agintzen du, itunaren seinalerik gera ez dadin. Gaur egun, Valizasen, Buenavistako muinoaren magalean, harrien artean mugarriaren oinarri gisa erabiltzen zen karratua ikus daiteke. Gainera, lekuan Rocharen Gobernuak erreplika sinplifikatu bat jarri zuen, lekua helburu turistikoekin seinalatzeko. Mugarria oso hondatuta dago eta gaur egun Santa Teresa gotorlekuan dago ikusgai.

## Erreferentziak 
### Bibliografia 
* http://bibliotecadigital.bibna.gub.uy:8080/jspui/handle/123456789/1167
* https://web.archive.org/web/20180612211013/http://www.viajeauruguay.com/barra-de-valizas/cerro-de-la-buena-vista.php

## Kanpo estekak
Mansako elizbarrutia

**Mansako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1952ko uztailaren 10ean ezarri zen Fort Roseberyko prefetura apostoliko gisa, 1961eko urtarrilaren 3an elizbarruti mailara igo zen eta 1967ko azaroaren 22an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Mansan dago. Egun apezpikua Patrick Chilekwa Chisanga da.

## Ordinarioak 
### Fort Roseberyko prefektu apostolikoa 
* René-Georges Pailloux (1952-1961)

### Fort Roseberyko apezpikua 
* René-Georges Pailloux (1961-1967)

### Mansako apezpikuak 
* René-Georges Pailloux (1967-1971)
* Elias White Mutale (1971-1973)
* James Mwewa Spaita (1974-1990)
* Andrew Aaron Chisha (1993-2009)
* Patrick Chilekwa Chisanga (2013-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Clemens P. Chabukasansha (1963-1965)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lajos Dinnyés

**Lajos Dinnyés** (Alsóbadas, 1901eko apirilaren 16a – Budapest, 1961eko maiatzaren 3) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1947tik 1948ra.

Nekazaritzan graduatu zen eta 1930ean aita hil ondoren familiaren jabetzaz arduratu zen. 1929an Nekazal Alderdian afiliatu zen eta 1930ean Jabe Txikien Alderdian bat egin ondoren. 1931tik 1938ra Alsóbadas barrutiko diputatua izan zen.

1945ean armadan denbora labur batez egon ondoren, Jabe Txikien Alderdi erreformatuan politikara itzuli zen. 1947ko martxoan Ferenc Nagyren gobernuan Defentsa ministro izendatu zuten. 1947ko maiatzaren 30ean sobietarrak lehen ministroarengana erbestera joatera behartu ondoren, Dinnyés haren oinordekoa izan zen.

1947ko abuztuko hauteskundeetan komunistek irabazi zuten eta Dinnyésen alderdia bigarren geratu zen. Dinnyések lehen ministro karguan jarraitu zuen 1948ko abendura arte, baina Mátyás Rákosiren kontrolpean. Rákosik erregimen komunista ezarri zuen Hungarian.

Ondoren Dinnyés Nekazaritzako Liburutegi Nazionaleko zuzendaria eta parlamentuko presidenteordea izan zen. 1956ko Hungariako Iraultzan Bitarteko Batzar Nazionaleko kide izan zen.
Daría Urquiza

**Daría Urquiza Palacios** edo **Daría** **Urquiza Guardiola** (Nafarruri, Errioxa, 1896ko urriaren 25a) militante komunista izan zen, bere alaba Maria Luisarekin batera nazien kontzentrazio-esparruetara deportatua. Aske utzi ostean, deportatu politiko gisa onartu zuen Frantziak.

## Aurrekariak 
Alemania naziko kontzentrazio esparruetara deportatutako errioxarren kopuruak aldatzen joan dira. 2005ean 16 deportatu zenbatu zituzten, hala ere, ikerketek aurrera egin ahala kopuruak gora egiten du. Daría Euskadiko Alderdi Komunistari lotuta egon zen, eta 1937 urtean, Iparraldeko frontea erori baino lehen, Bilbotik Santanderrera joan zen, hamaika urteko Maria Luisa Romero Urquiza alabarekin atzerrira ateratzeko. Uneren batean itzuli egin behar izan zuen, 1939 urteko otsailaren 10ean berriz ere Frantziako lurraldean sartu baitzen, kasu honetan Le Perthus udalerritik Bartzelona erori ondorengo exodoarekin batera.

Aurillac-en errefuxiatuta egon zen eta gero deportatu egin zuten. Ez dakigu askorik bere atxiloketari buruz, ezta atxiloketara eraman zuten arrazoiei buruz ere, baina bai Daría, eta, segur aski, bere alaba ere, Pirinio Garaietako Gurs kontzentrazio-esparrutik pasatu zela. Gero, Bigarren Mundu Gerraren azken fasean eta Frantziako lurraldearen askapenetik hurbil, Noeko kontzentrazio-esparruan (Garona Garaia) egon ziren biak. Tolosa Okzitaniatik kilometro batzuetara, Espainiako Gurutze Gorri Errepublikanoak zaindutako esparru horretan aberririk gabeko errefuxiatuak egon ziren, etxean har zitzakeen familiarik edo lagunik ez zutenak. Aldi horretan, Dariaren bigarren abizena Guardiola gisa erregistratu zen. Bi emakume hauek nazien kontzentrazio-esparruetan egon zirela jakin zen, Deportatuen eta Barneratu Politikoen Espainiako Federazioko kideak izan zirelako.

*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako errepublikarren erbesteratzea
* Frantzia okupatu zuten Ardatzeko Indarrek
## Kanpo estekak 
* Memoriaren Bankua - Daría Urquiza Palacios
* Dokuklik Euskadi - Iparraldeko Fronteko errefuxiatuak 37ko udan - Daría Urquiza Palacios
Mpikako elizbarrutia

**Mpikako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1933ko maiatzaren 23an ezarri zen Loangwako *sui iuris* misio gisa, 1937ko uztailaren 1ean Lwangwako bikariotza apostoliko egin zen, 1951ko martxoaren 8an Abercorneko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara igo zen, 1967ko azaroaren 22an Mbalako elizbarrutia izena hartu zuen, 1991ko apirilaren 26an Mbala-Mpikako elizbarrutia eta 1994ko irailaren 9an gaur egungo izena. Apezpikuaren egoitza Mpikan dago. Egun apezpikua Edwin Mwansa Mulandu da.

## Ordinarioak 
### Loangwako *sui iuris* misioko nagusia 
* John van Sambeek (1933-1936)

### Lwangwako bikario apostolikoak 
* Heinrich Horst (1938-1946)
* Joost Van den Biesen (1948-1951)

### Abercorneko bikario apostolikoak 
* Joost Van den Biesen (1951-1958)
* Adolf Fürstenberg (1958-1959)

### Abercorneko apezpikua 
* Adolf Fürstenberg (1959-1967)

### Mbalako apezpikuak 
* Adolf Fürstenberg (1967-1987)
* Telesphore George Mpundu (1987-1991)

### Mbala-Mpikako apezpikua 
* Telesphore George Mpundu (1991-1994)

### Mpikako apezpikuak 
* Telesphore George Mpundu (1994-2004)
* Ignatius Chama (2008-2012)
* Justin Mulenga (2015-2020)
* Edwin Mwansa Mulandu (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estiria eta Karintiako Alpeak

**Estiria eta Karintiako Alpeak**, , Alpeetako ekialdean dagoen mendikate bat da, Austriako hegoaldean, nagusiki Estiria eta Karintia estatuetan, eta zati txiki bat baita Salzburgo estatuan.

Mendikate honetako gailur altuena Eisenhut da.

Eremu guztia Danubioren adarrak diren ibaiek zeharkatzen dute.

## Tontor nagusiak
## Kanpo estekak
Norikar Alpeak

**Norikar Alpeak**, , Alpeetako ekialdean dauden mendikate multzo bat da. 

Izena Antzinako Erromako Norika probintziatik datorkio, gaur egungo Austria nahiz Bavaria eta Esloveniaren hainbat eremuez osatutako lurraldea.
Cabo Polonioko itsasargia

**Cabo Polonioko itsasargia** Ozeano Atlantikoaren kostaldean dago, Cabo Polonion, Rochan (Uruguai). Itsas mailatik 15 metrora eraikia, masa arrokatsuetatik gertu, 1881eko maiatzean argiztatua izan zen. 12 segundoz behin argi-distira zuriak ditu, eta 17,8 itsas miliako irismena. Egitura zilindrikoa duen harrizko dorrea 26 metroko altuerakoa da, 3 uztai zuri ditu, marra erradial zuri eta gorriko kupula eta oinean eraikuntza zuria.

1914an, gobernuak lobera ustiatzeko instalazio bat jarri zuen han, eta, hortik aurrera, otsoen eta arrantzaren jarduerari lotutako langile-herrixka bat sortzen hasi zen. 1907ra arte, itsasargia bere ardurapean zuen enpresa bera zen itsasoko otsoen ehiza komertzialki ustiatzen zuena. 1942an debekatu egin zuten ehiza eta lohi-ustiapena, eta itsas erreserba izendatu zuten eremu hori.

1976an, Monumentu Historiko Nazional izendatu zuten Cabo Polonioko itsasargia.

Itsasargia asteartetik igandera bisita daiteke, goizeko 10:00etatik arratsaldeko 13:00etara. eta 15:00etatik aurrera. ilunabarreraino (eguraldi txarra edo mantentze-lanengatik itxita egon daiteke). Cabo Polonioko lehen farozaina Pedro Grupillo izan zen. Bere altueretatik Cabo Polonio herria, dunak eta Torres uharteak ikus daitezke, Rasa uharteak, Encantada uharteak eta itsas erreserba den Irloteak osatutako artxipelago txikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eisenhut

**Eisenhut**, Alpeetako mendi bat da, Austriako Estiria estatuan. 2.441 metroko altuera du.

Estiria eta Karintiako Alpeak mendikateko gailurrik altuena da.
Kasamako artxidiozesia

**Kasamako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar artxidiozesia da. 1913ko urtarrilaren 28an ezarri zen Bangueoloko bikariotza apostoliko gisa, 1952ko uztailaren 10ean Kasamako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara igo zen eta 1967ko ekainaren 12an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Kasaman dago. Egun artzapezpikua Ignatius Chama da.

## Ordinarioak 
### Bangueoloko bikario apostolikoak 
* Étienne-Benoît Larue (1913-1935)
* Alexandre Roy (1935-1949)
* Marcel Daubechies (1950-1952)

### Kasamako bikario apostolikoa 
* Marcel Daubechies (1952-1959)

### Kasamako apezpikuak 
* Marcel Daubechies (1959-1964)
* Clemens P. Chabukasansha (1965-1967)

### Kasamako artzapezpikuak 
* Clemens P. Chabukasansha (1967-1973)
* Elias White Mutale (1973-1990)
* James Mwewa Spaita (1990-2009)
* Ignatius Chama (2012-)

## Bikario apostoliko lagunkidea 
* Alexandre Roy (1934-1935)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chipatako elizbarrutia

**Chipatako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1937ko uztailaren 1ean ezarri zen Fort Jamesongo prefetura apostoliko gisa, 1953ko maiatzaren 7an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara eta 1968ko apirilaren 15ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Chipatan dago. Egun apezpikua George Cosmas Zumaire Lungu da.

## Ordinarioak 
### Fort Jamesongo prefektu apostolikoak 
* Fernand Martin (1937-1946)
* Firmin Courtemanche (1947-1953)

### Fort Jamesongo bikario apostolikoa 
* Firmin Courtemanche (1953-1959)

### Fort Jamesongo apezpikua 
* Firmin Courtemanche (1959-1968)

### Chipatako apezpikuak 
* Firmin Courtemanche (1968-1970)
* Medardo Joseph Mazombwe (1970-1996)
* George Cosmas Zumaire Lungu (2002-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Benjamin S. Phiri (2011-2020)
* Gabriel Msipu Phiri (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monguko elizbarrutia

**Monguko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1997ko ekainaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mongun dago. Egun apezpikua Evans Chinyama Chinyemba da.

## Ordinarioak 
* Paul Francis Duffy (1997-2011)
* Evans Chinyama Chinyemba (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monzeko elizbarrutia

**Monzeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1962ko martxoaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Monzen dago. Egun apezpikua Raphael Mweempwa da.

## Ordinarioak 
* James Corboy (1962-1991)
* Paul Lungu (1991-1998)
* Emilio Patriarca (1999-2014)
* Moses Hamungole (2014-2021)
* Raphael Mweempwa (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Livingstoneko elizbarrutia

**Livingstoneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1936ko maiatzaren 25ean ezarri zen Victoria Fallseko prefetura apostoliko gisa, 1950eko martxoaren 10ean Livingstoneko bikariotza apostoliko egin zen eta 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Livingstonen dago. Egun apezpikua Valentine Kalumba da.

## Ordinarioak 
### Victoria Fallseko prefektu apostolikoa 
* Vincent Joseph Flynn (1936-1950)

### Livingstoneko bikario apostolikoa 
* Timothy Phelim O'Shea (1950-1959)

### Livingstoneko apezpikuak 
* Timothy Phelim O'Shea (1959-1974)
* Adrian Mung'andu (1974-1984)
* Raymond Mpezele (1985-2016)
* Valentine Kalumba (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabweko elizbarrutia

**Kabweko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 2011ko urriaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kabwen dago. Egun apezpikua Clement Mulenga da.

## Ordinarioak 
* Clement Mulenga (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ndolako artxidiozesia

**Ndolako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar artxidiozesia da. 1938ko urtarrilaren 8an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1949ko urtarrilaren 13an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara eta 2024ko ekainaren 18an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Ndolan dago. Egun artzapezpikua Benjamin S. Phiri da.

## Ordinarioak 
### Ndolako prefektu apostolikoa 
* Francis Costantin Mazzieri (1938-1949)

### Ndolako bikario apostolikoa 
* Francis Costantin Mazzieri (1949-1959)

### Ndolako apezpikuak 
* Francis Costantin Mazzieri (1959-1965)
* Nicola Agnozzi (1966-1975)
* Dennis Harold De Jong (1975-2003)
* Noel Charles O'Regan (2004-2010)
* Alick Banda (2010-2018)
* Benjamin S. Phiri (2020-2024)

### Ndolako artzapezpikua 
* Benjamin S. Phiri (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alick Banda (2009-2010)

## Apezpiku laguntzailea 
* Nicola Agnozzi (1962-1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lusakako artxidiozesia

**Lusakako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar artxidiozesia da. 1927ko uztailaren 14an ezarri zen Broken Hilleko prefetura apostoliko gisa, 1946ko ekainaren 13an Lusakako prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1950eko uztailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1959ko apirilaren 25ean artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Lusakan dago. Egun artzapezpikua Alick Banda da.

## Ordinarioak 
### Broken Hilleko prefektu apostolikoa 
* Bruno Wolnik (1927-1946)

### Lusakako prefektu apostolikoa 
* Bruno Wolnik (1846-1950)

### Lusakako apezpikua 
* Adam Kozłowiecki (1955-1959)

### Lusakako artzapezpikuak 
* Adam Kozłowiecki (1959-1969)
* Emmanuel Milingo (1969-1983)
* Adrian Mung'andu (1984-1996)
* Medardo Joseph Mazombwe (1996-2006)
* Telesphore George Mpundu (2006-2018)
* Alick Banda (2018-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Telesphore George Mpundu (2004-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solweziko elizbarrutia

**Solweziko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zambiar elizbarrutia da. 1959ko apirilaren 9an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1976ko abenduaren 9an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Solwezin dago. Egun apezpikua Charles Kasonde da.

## Ordinarioak 
### Solweziko prefektu apostolikoak 
* Rupert Hillerich (1959-1969)
* Anselm Myers (1969-1970)

### Solweziko apezpikuak 
* Severinah Abdon Potani (1976-1993)
* Noel Charles O'Regan (1995-2004)
* Alick Banda (2007-2009)
* Charles Kasonde (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andy North

**Andrew Stewart North** (Thorp, Wisconsin, 1950eko martxoaren 9a) estatubatuar golflaria da.

1969an Wisconsingo amateur txapelketa irabazi zuen. Floridako Unibertsitatean ikasteko kirol-beka bat jaso zuen eta Enpresa-administrazioan graduatu zen.

1972an golfeko zirkuitu profesionalean sartu zen. Hamabost txapelketa irabazi zituen, horietako hiru PGA Tourrekoak. Garaipenik garrantzitsuenak 1978ko eta 1985eko Ameriketako Estatu Batuetako Irekietan izan ziren.

1985eko Ryder Cup txapelketan garaitutako talde estatubatuarreko kide ere izan zen.
Lomeko artxidiozesia

**Lomeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar artxidiozesia da. 1892ko apirilaren 12an ezarri zen Togoko prefetura apostoliko gisa, 1914ko martxoaren 16an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1938ko ekainaren 14an Lomeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1955eko irailaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Lomen dago.

## Ordinarioak 
### Togoko bikario apostolikoa 
* Franz Wolf (1914-1922)

### Lomeko bikario apostolikoak 
* Jean-Marie Cessou (1923-1945)
* Joseph-Paul Strebler (1945-1955)

### Lomeko artzapezpikuak 
* Joseph-Paul Strebler (1955-1961)
* Robert-Casimir Dosseh-Anyron (1962-1992)
* Philippe Fanoko Kossi Kpodzro (1992-2007)
* Denis Komivi Amuzu-Dzakpah (2007-2019)
* Nicodème Barrigah-Benissan (2019-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Culture Club

**Culture Club**, Ingalaterrako pop musika bat da, 1980ko hamarkada hasieran New romantics mugimendua sortu zutenen artean nabarmenetakoa.

1981ean Londres hirian sortua izan zen, honako taldekideekin: Boy George (ahotsa), Roy Hay (gitarra eta teklatuak), Mikey Craig (baxua) eta Jon Moss (bateria eta perkusioa).

Beren abesti ezagunenen artean honakoak daude: "Do You Really Want to Hurt Me", "Time (Clock of the Heart)", "I'll Tumble 4 Ya", "Church of the Poison Mind", "Karma Chameleon", "Victims", "Miss Me Blind", "It's a Miracle", "The War Song", "Move Away" eta "I Just Wanna Be Loved". 

## Diskografia 
* *Kissing to Be Clever* (1982)
* *Colour by Numbers* (1983)
* *Waking Up with the House on Fire* (1984)
* *From Luxury to Heartache* (1986)
* ''Don't Mind If I Do* (1999)
* *Life'' (2018)

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Josemir Lujambio

**Josemir Lujambio Llanes** (Durazno, 1971ko irailaren 25a ) Uruguaiko futbol aurrelari erretiratua da.

## Klubaren ibilbidea 
Lujambiok guztira bost herrialde ezberdinetako hemeretzi klub ezberdinetan jokatu du bere hamabost urteko ibilbidean. 1992an hasi zuen bere ibilbidea Defensorren. 1993an Bella Vistara joan zen, eta 1994an Venezuelara joan zen Maritimo taldean jokatzera. 1995ean, Uruguaira itzuli zen Sud América taldean jokatzera, eta urte berean Argentinara joan zen Huracán de Corrientes taldean jokatzera, eta han egon zen 1997ra arte, Newell's Old Boys taldera joan zen arte.

1998an Espainiara joan zen Rayo Vallecanon jokatzeko, eta 1999an Uruguaira itzuli zen Peñarolen jokatzeko. Ondoren, berriro Argentinara joan zen Belgrano taldean jokatzera, eta han egon zen 2001era arte, Banfieldera joan zen arte. 2002an Mexikora joan zen bizitzera, eta han lehenik Querétaro FC-n jokatu zuen, eta gero 2003an eta Club Celaya-n . 2005ean, berriro itzuli zen Argentinara Banfielden jokatzera, eta geroago, 2007an Olimpora joan zen.

2008an, Argentinako 2. mailako Atlético Tucumán taldera joan zen, eta 2008-09ko txapelketa irabazi zuen taldeko kide izan zen.

## Nazioarteko karrera 
Lujambiok bost partida jokatu zituen Uruguairekin 1997an.

## Kanpo estekak 
* Profile  Tenfield
* BDFA profile
*
Ignacio de Arruabarrena

**Ignacio de Arruabarrena Fernández** (1997ko urtarrilaren 16a) Uruguaiko futbolari profesionala da, atezain gisa jokatzen duena.

## Klubaren ibilbidea 
De Arruabarrenak bere senior ibilbidea Montevideo Wanderers-en hasi zuen 2017an, eta Tacuarembó-ri utzi zioten 2018an.  2022ko maiatzean, De Arruabarrena Primeira Ligako Arouca klubean sartu zen.  2024ko uztailean, Saudi Arabiako Al Wehda taldearekin fitxatu zuen. 

## Nazioarteko karrera 
De Arruabarrena Uruguaiko gazte mailako nazioarteko jokalari ohia da.  2019ko abenduan, Uruguaiko 2020ko CONMEBOL Olinpiar Jokoetarako Txapelketarako taldean sartu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anéhoko elizbarrutia

**Anéhoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1994ko uztailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Anéhon dago. Egun apezpikua Isaac Jogues Agbémenya Kodjo Gaglo da.

## Ordinarioak 
* Victor Dovi Hounnaké (1994-1995)
* Paul Jean-Marie Dossavi (1996-2005) 
* Isaac Jogues Agbémenya Kodjo Gaglo (2007-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atakpaméko elizbarrutia

**Atakpaméko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1964ko irailaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Atakpamén dago. Egun apezpikua Moïse Messan Touho da.

## Ordinarioak 
* Bernard Oguki-Atakpah (1964-1976)
* Philippe Fanoko Kossi Kpodzro (11976-1992)
* Julien Mawule Kouto (1993-2006)
* Nicodème Barrigah-Benissan (2008-2019)
* Moïse Messan Touho (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dapaongeko elizbarrutia

**Dapaongeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1960ko martxoaren 1ean ezarri zen Dapangoko prefetura apostoliko gisa, 1965eko uztailaren 6an elizbarruti mailara igo zen eta 1990eko abenduaren 3an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Dapaongen dago. Egun apezpikua Dominique Banlène Guigbile da.

## Ordinarioak 
* Barthélemy Hanrion (1960-1984)
* Jacques Tukumbé Nyimbusède Anyilunda (1990-2016)
* Dominique Banlène Guigbile (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karako elizbarrutia

**Karako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1994ko uztailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Karan dago. Egun apezpikua Jacques Danka Longa da.

## Ordinarioak 
* Ernest Patili Assi (1994-1996)
* Ignace Baguibassa Sambar-Talkena (1996-2009)
* Jacques Danka Longa (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Jacques Danka Longa (2008-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kpaliméko elizbarrutia

**Kpaliméko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1994ko uztailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kpalimén dago. Egun apezpikua Benoît Comlan Messan Alowonou da.

## Ordinarioak 
* Pierre Koffi Seshie (1994-2000)
* Benoît Comlan Messan Alowonou (2001-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sokodéko elizbarrutia

**Sokodéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren togoar elizbarrutia da. 1937ko maiatzaren 18an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Sokodén dago. Egun apezpikua Célestin-Marie Gaoua da.

## Ordinarioak 
### Sokodéko prefektu apostolikoak 
* Joseph-Paul Strebler (1937-1945)
* Jérôme-Théodore Lingenheim (1946-1955)

### Sokodéko apezpikuak 
* Jérôme-Théodore Lingenheim (1955-1964)
* Chrétien Matawo Bakpessi (1965-1992)
* Ambroise Kotamba Djoliba (1993-2016)
* Celestin-Marie Gaoua (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beirako artxidiozesia

**Beirako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar artxidiozesia da. 1940ko irailaren 4an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1984ko ekainaren 4an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Beiran dago. Egun artzapezpikua Claudio Dalla Zuanna da.

## Ordinarioak 
### Beirako apezpikuak 
* Sebastião Soares de Resende (1943-1967)
* Manuel Ferreira Cabral (1967-1971)
* Altino Ribeiro de Santana (1972-1973)
* Ernesto Gonçalves da Costa (1974-1976)
* Jaime Pedro Gonçalves (1976-1984)

### Beirako artzapezpikuak 
* Jaime Pedro Gonçalves (1984-2012)
* Claudio Dalla Zuanna (2012-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Jaime Pedro Gonçalves (1975-1976)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Francisco João Silota (1988-1990)
* António Manuel Bogaio Constantino (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chimoioko elizbarrutia

**Chimoioko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1990eko azaroaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Chimoion dago. Egun apezpikua Lúcio Andrice Muandula da.

## Ordinarioak 
* Francisco João Silota (1990-2017)
* João Carlos Hatoa Nunes (2017-2022)
* Lúcio Andrice Muandula (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teteko elizbarrutia

**Teteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1962ko maiatzaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Teten dago. Egun apezpikua Diamantino Guapo Antunes da.

## Ordinarioak 
* Félix Niza Ribeiro (1962-1972)
* Augusto César Alves Ferreira da Silva (1972-1976)
* Paulo Mandlate (1976-2009)
* Inácio Saúre (2011-2017)
* Diamantino Guapo Antunes (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quelimaneko elizbarrutia

**Quelimaneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1954ko urriaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Quelimanen dago. Egun apezpikua Osório Citora Afonso da.

## Ordinarioak 
* Francisco Nunes Teixeira (1955-1975)
* Bernardo Filipe Governo (1976-2007)
* Hilário da Cruz Massinga (2008-2023)
* Osório Citora Afonso (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matías Aguirregaray

**Matías Aguirregaray Guruceaga** (1989ko apirilaren 1a -) Uruguaiko futbolari profesionala da, Uruguaiko Lehen Mailako Montevideo Wanderers taldean atzelari gisa jokatzen duena.

Bere ezizena *"El Vasquito"* da. Espainiako pasaportea ere badu, eta horrek EBko jokalaritzat har dezake. 

## Klubaren ibilbidea 
Aguirregarayk 2007an egin zuen debuta profesional gisa Peñarolekin eta lau denboraldi oso eman zituen klubean.

2010eko urrian, Tercera Dibisioko Terrassa FC klubean sartu zen, Europako maila altuagoko talde batera aldatzeko aukera errazteko Espainiako pasaportea lortzen laguntzeko. Ez zuen inoiz partida bakar bat ere jokatu kataluniarrekin.  

2011ko abuztuaren 24an, Palermo Serie A klubak baieztatu zuen Aguirregaray Montevideo Wanderers FC-tik maileguan fitxatu zuela, denboraldi amaierarako jokalariaren transferentzia eskubide osoa eskuratzeko aukerarekin.  Nicolás Bertoloren ordezko gisa egin zuen debuta bigarren zatian Cagliariren aurkako Serie A etxeko partidan, eta 3-2 irabazi zion bere taldeari.

2013ko uztailean kontratua sinatu zuen Estudiantes de La Plata Argentinako klubarekin.

## Nazioarteko karrera 
Aguirregarayk 2009ko Hego Amerikako 20 urtez azpiko Txapelketan eta 2009ko FIFA 20 urtez azpiko Munduko Txapelketan parte hartu zuen Uruguaiko 20 urtez azpiko selekzioarekin .

2012ko Uruguaiko Olinpiar Jokoetako taldeko kide izan zen. 

2012ko irailean, Uruguaiko selekzio nagusira deitu zuten Kolonbiaren eta Ekuadorren aurkako bi Munduko Txapelketako sailkapen partidetarako, baina ez zuen debuta egin.  Azkenean, 2013ko otsailean egin zuen debuta lehen taldean, Espainiaren aurka 3-1 galdutako lagunarteko partidan, ordezko gisa sartuz.

## Bizitza pertsonala 
Matias Óscar Aguirregaray Peñarol jokalari ohiaren semea da.. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Óscar Aguirregaray

**Óscar Osvaldo Aguirregaray Acosta** (1959ko urriaren 25ean jaioa) Uruguaiko futbolari ohia da , Uruguaiko selekzio nazionalean atzelari gisa jokatu zuena.  

## Klubaren ibilbidea 
Klub mailan, Nacional, Defensor Sporting, Internacional de Porto Alegre, Palmeiras, Figueirense eta Peñarol taldeetan aritu da. 2006an, Uruguaiko Club Atlético River Plate taldeko entrenatzaile nagusia izan zen Pablo Bengoechearekin batera.

2001eko maiatzaren 2an, Oscar Aguirregarayk sartu zuen Peñarolen gol bakarra 2001eko Libertadores Kopako multzoen fasean Vasco da Gamaren aurka 1-3 galdutako partidan, eta horrela, txapelketan gol bat sartu zuen jokalaririk zaharrena bihurtu zen, 41 urte eta 189 egunekin. 16 urtez mantendu zuen errekorra, Zé Robertok ia 43 urterekin sartu zuen arte. 

## Nazioarteko karrera 
Aguirregarayk hamar partida jokatu zituen Uruguaiko futbol selekzioarekin 1995etik 1997ra,  lehenago 1987an Uruguaiko Olinpiar taldearekin jokatu ondoren. 1987ko Amerika Kopan Uruguaiko selekzioko kide izan zen, baina ez zuen jokatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maputoko artxidiozesia

**Maputoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar artxidiozesia da. 1612ko urtarrilaren 21ean ezarri zen Mozambikeko administrazio apostoliko gisa, 1783an lurralde prelatutza mailara igo zen, 1940eko irailaren 4an Lourenço Marquesko artxidiozesi egin zen eta 1976ko irailaren 18an gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Maputon dago. Egun artzapezpikua João Carlos Hatoa Nunes da.

## Ordinarioak 
### Mozambikeko lurralde-prelatuak 
* Amaro José de São Tomás (1783-1801)
* Vasco José de Nossa Senhora da Boa Morte Lobo (1805-1811)
* Joaquim de Nossa Senhora da Nazaré (1811-1819)
* Bartolomeu dos Mártires de Maia (1819-1828)
* António Tomás da Silva Leitão e Castro (1883-1884)
* Henrique José Reed da Silva (1884-1887)
* António Dias Ferreira (1887-1891)
* António Barroso (1891-1897)
* Sebastião José Pereira (1897-1900)
* António José Gomes Cardoso (1900-1901)
* António Moutinho (1901-1904)
* Francisco Ferreira da Silva (1904-1920)
* Joaquim Rafael Maria da Assunção Pitinho (1920-1935)
* Teodósio Clemente de Gouveia (1936-1940)

### Lourenço Marquesko artzapezpikuak 
* Teodósio Clemente de Gouveia (1940-1962)
* Custódio Alvim Pereira (1962-1974)
* Alexandre José Maria dos Santos (1974-1976)

### Maputoko artzapezpikuak 
* Alexandre José Maria dos Santos (1976-2003)
* Francisco Chimoio (2003-2023)
* João Carlos Hatoa Nunes (2023-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* João Carlos Hatoa Nunes (2022-2023)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Custódio Alvim Pereira (1958-1962)
* Adriano Langa (1997-2005)
* João Carlos Hatoa Nunes (2011-2017)
* António Juliasse Ferreira Sandramo (2018-2022)
* Tonito Francisco Xavier Muananoua (2023-)
* Osório Citora Afonso (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Alzamendi

**Antonio Alzamendi Casas** (1956ko ekainaren 7an jaioa) uruguaiar futbolari ohia da, aurrelari gisa jokatzen zuena.

Bere debuta ofiziala Uruguaiko Wanderers de Durazno taldearekin izan zen. Alzamendik Uruguaiko selekzioarekin jokatu zuen 1986ko eta 1990eko FIFA Munduko Kopetan, eta 1986an Mendebaldeko Alemaniaren aurka sartu zuen gola. Hainbat urtez Argentinako River Plate taldean jokatu zuen, 1986an Libertadores Kopa eta Kontinente arteko Kopa irabaziz. Kontinente arteko Kopako finalean, Alzamendi partidako jokalari izendatu zuten eta partidako gol bakarra sartu zuen 28. minutuan, bere lehenengo jaurtiketak zutoina jo eta atezainaren eskuetatik atzera egin ondoren sareetara buruz sartu zuenean.  Urte hartan Hego Amerikako Urteko Futbolari izendatu zuten.

2001eko uztailean, Australiako National Soccer Leagueko Canberra Cosmos taldeko entrenatzaile izendatu zuten. Hala ere, klubarekin arazo ekonomikoak zirela eta, kontratua eten zioten handik gutxira.

2008an, Peruko Sport Ancashen entrenatzaile bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* playerhistory
Xai-Xaiko elizbarrutia

**Xai-Xaiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1970eko ekainaren 19an ezarri zen João Beloko elizbarruti gisa eta 1976ko urriaren 1ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Xai-Xain dago.

## Ordinarioak 
* Félix Niza Ribeiro (1972-1976)
* Júlio Duarte Langa (1976-2004)
* Lúcio Andrice Muandula (2004-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Alberto Vera Aréjula (2015-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nampulako artxidiozesia

**Nampulako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar artxidiozesia da. 1940ko irailaren 4an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1984ko ekainaren 4an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Nampulan dago. Egun artzapezpikua Inácio Saúre da.

## Ordinarioak 
### Nampulako apezpikuak 
* Teófilo José Pereira de Andrade (1941-1951)
* Manuel de Medeiros Guerreiro (1951-1966)
* Manuel da Silva Vieira Pinto (1967-1984)

### Nampulako artzapezpikuak 
* Manuel da Silva Vieira Pinto (1984-2000)
* Tomé Makhweliha (2000-2016)
* Inácio Saúre (2017-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Germano Grachane (1990-1991)
* Ernesto Maguengue (2014-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alto Molocueko elizbarrutia

**Alto Molocueko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 2025eko urtarrilaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Alto Molocuen dago. Egun apezpikua Estêvão Ângelo Fernando da.

## Ordinarioak 
* Estêvão Ângelo Fernando (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Franklin

## Ibilbidea 
Franklin Smith College-n graduatu zen 1982an, eta 2011n ikastetxe horretako Ikasle Gorenaren Saria jaso zuen. Maistratza atera zuen Kent-eko Unibertsitateko Emakumearen Ikasketetan (1984), baita New Yorkeko Unibertsitateko Antropologian ere (1986) eta doktoretza bat Birmingham-eko Unibertsitateko Kultura Ikasketa Garaikideen Zentroan (1992). Ugalketa-teknologia berriei buruzko ikerketa etnografikoak egin dituen lehen antropologoetako bat da.

Teknologia genetikoei eta ugalketari buruzko liburu ugari idatzi eta argitaratu ditu, baita 150 artikulu, kapitulu eta txosten baino gehiago ere. Teknologia erreproduktibo eta genetiko berrien dimentsio sozial eta kulturalak jorratzen dituzten hainbat ikerketa proiektu garrantzitsu diseinatu eta zuzendu ditu. 2010ean Biologiako Elkarteko kide aukeratu zuten.

2017ko urriaren 12an Gizarte Zientzien Akademiako kide bihurtu zen, eta 2021ean, berriz, Britainiar Akademiako kide hautatu zuten.

Cambridge kanpoaldean bizi da bere bikotekidearekin, Sara Ahmed idazle eta teoriko feministarekin.

## Hautatutako argitalpenak 
* *Biological Relatives: IVF, stem     cells and the future of kinship*, Ahaide biologikoak: IVE, zelula amak, eta ahaidetasunaren etorkizuna,     Duke University Press, 2013
* *Dolly Mixtures: the remaking of     genealogy*, (Dolly nahasketak: genealogiaren berregitea), Duke University Press, 2007.
* *Born and Made: an ethnography     of preimplantation genetic diagnosis*, (Jaio eta egin: ezarpenaren aurreko diagnostiko genetikoaren etnografia (Celia Roberts-ekin batera), Princeton     University Press, 2006.
* *Remaking Life and Death:     towards an anthropology of the biosciences*, Bizitza eta     heriotza berregiten: biozientzien antropologia baterantz) (Margaret Lock-ekin batera), SAR Press,     2003
* *Relative Values: reconfiguring     kinship studies*,     (Balio erlatiboak: ahaidetasun azterketak birmoldatzen),      Duke 2001 (Susan McKinnon-ekin batera).
* *Global Nature, Global Culture*, (Celia Lury eta Jackie Stacey-ekin     batera), Sage, 2000.
* *Reproducing Reproduction:     Kinship, Power and Technological Innovation*, (Ugalketa     erreproduktiboa: senidetasuna, boterea eta berrikuntza teknologikoa), (Helena Ragonerekin batera), UPenn Press,     1998
* *Embodied Progress: a cultural     account of assisted conception*, (Gorpuztutako aurrerapena: lagundutako ugalketaren kontakizun kulturala) Routledge, 1997.
* *The Sociology of Gender*, (Generoaren soziologia), Edward Elgar, 1996.
* *Technologies of Procreation:     kinship in the age of assisted conception*, (Ugalketarako teknologiak: ahaidetasuna lagundutako ugaltzearen aroan), (Jeanette Edwards, Eric     Hirsch, Frances Price eta Marilyn Strathern-ekin batera), Manchester     University Press, 1993. Second Edition, Routledge, 1999.
* *Off-Centre: feminism and     cultural studies*,     (Zentrotik kanpo: feminismoa eta kultur ikasketak), (Celia Lury eta Jackie Stacey-ekin batera),     Harper Collins, 1991.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarah Franklin Cambridge-eko Unibertsitateko Soziologia Departamentuaren 50. urteurrenean
Jose Antonio Bengoetxea

**Jose Antonio Bengoetxea Anduiza** (Zarakondegi baserria, Bedaroa, 1861eko abenduaren 12a - AEB, 1921eko azaroaren 12a) bizkaitar enpresaburua izan zen. XX. mendearen hasieran egin zuen aberastasunagatik da nabarmenena. 1897an Estatu Batuetara emigratu, eta hogei urteren buruan 100.000 ardi baino gehiago zituen Idahoko hegoaldean. Idahoko Mountain Homen, Mountain Home Bankeko lehendakariorde eta Bengoechea hotelaren jabea zenez gero, bertako euskal "errege" edo "aita" esaten zioten tokiko egunkarietan.

## Biografia 
Jose Kaliforniara joan zen lehenik, eta gero Palo Altora, Nevadara, Altube familiarentzat lan egitera. Gero Bruneaura joan zen, Idahora, bere negozioari ekiteko. Gabriel Bengoetxea bere anaiari bere arrantxoan lan egitera etortzeko dei egin zion, eta, geroago, Meliton Bengoetxea deitu zuen. Jose hil ondoren Bengoechearen ardi-enpresa desegin eta Bill Smith Sheep Company eta Wood Creek Sheep Companyrekin bat egin zuen.

Jose milioiduna zen, baina analfabetoa. 1900. urtean auto baten jabea zen, Estatu Batuetan 14.000 auto bakarrik matrikulaturik zirenean. Ez zekien gidatzen, eta gidari bat kontratatu behar izan zuen. Zein zen autorik onena galdetzen ziotenean, beti berdin erantzuten zuen: "Berri bat".

1915ean Margarita Natxiondo Atxabal ezkondu zuen, Ispasterrekoa, 1912an Ogdenen (Utah) bizi zena. Margarita bera baino 34 urte gazteagoa zen, eta 1916an jaio zen bere hiru seme-alabetatik lehena, Eva (1916-2007). Handik gutxira Adam (1917-1984) eta Joseph (1920-1964) jaio ziren. Hotel ondoko etxe eder batean bizi ziren. Jose 1921eko azaroaren 2an hil zen, eta haren familia Ogdenera joan zen bizitzera. Gerora, Victor Yturrik eta Cristina Plazak zuzendutako enpresa batek erosi zuen hotela. Yturritarrek hotela zuzendu zuten 1932ra arte. Bere heriotzaren ondoren, Bengoetxearen fortuna gehiena galdu egin zen. Depresioaren ondorioz, bere lurrak eta ardiek ez zuten ezer balio.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* William A. Douglass/Jon Bilbao, `Amerikanuak'. The Basoues in the New World, Bilbo (1986). EHU. 
* William A. Douglass, Basque Culture and its diáspora. Theoretical and descriptive tests, Donostia (1986): Baroja. 
* Richard Urquidi, "History of the Mountain Home Basques", Masters's thesis, Boise State University, 1980.
* Bengoechea Biography

## Kanpo estekak
Guruéko elizbarrutia

**Guruéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1993ko abenduaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guruén dago. Egun apezpikua Inácio Lucas Mwita da.

## Ordinarioak 
* Manuel Chuanguira Machado (1993-2009)
* Francisco Lerma Martínez (2010-2019)
* Inácio Lucas Mwita (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lichingako elizbarrutia

**Lichingako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1963ko uztailaren 21ean ezarri zen Vila Cabralgo elizbarruti gisa eta 1976ko uztailaren 29an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Lichingan dago. Egun apezpikua Atanásio Amisse Canira da.

## Ordinarioak 
### Vila Cabralgo apezpikuak 
* Eurico Dias Nogueira (1964-1972)
* Luís Gonzaga Ferreira da Silva (1972-1976)

### Lichingako apezpikuak 
* Luís Gonzaga Ferreira da Silva (1976-2003)
* Hilário da Cruz Massinga (2003-2008)
* Elio Giovanni Greselin (2008-2015)
* Atanásio Amisse Canira (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IBM Q System One

**IBM Quantum System One** erabilera modularreko lehen sistema informatiko kuantikoa izan zen, IBMk 2019ko urtarrilaren 8an aurkeztu zuena.

2017an, IBMk 50 qubiteko eta 90 segundoko koherentzia-denborako ordenagailu kuantikoaren prototipoa aurkeztu zuen. 2018ko udan probatu zuten lehen aldiz sistema, bi astez, Milanen. 20 qubiteko potentzia zuen.

Diseinua Map Project Office diseinu industrialeko konpainiak egin zuen, eta irudi tradizionala eta futurista eman zion.  IBM Researchek garatu zuen, Map Project Officeren eta Universal Design Studyren laguntzarekin. CERN, ExxonMobil, Fermilab, Argonne National Laboratory eta Lawrence Berkeley National Laboratory sisteman urrutitik sartzeko izena eman zuten bezeroen artean daude.

2019ko apirilaren 6tik maiatzaren 31ra, Bostongo Zientzia Museoan erakusketa bat egon zen, IBM Quantum System One delakoaren erreplika bat erakusten zuena. 2021eko ekainaren 15ean, IBMk IBM Q System Oneren lehen unitatea instalatu zuen Alemanian, Ehningeneko bere egoitzan. 2024ko apirilaren 5ean, IBMk Quantum System One bat instalatu zuen Rensselaer Institutu Politeknikoan, unibertsitateko campus bateko lehen sistema kuantikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maximiliano Amondarain

**Maximiliano Javier Amondarain Colzada** (1993ko urtarrilaren 22a) Uruguaiko futbolari bat da, Peruko Cienciano klubeko erdiko atzelari gisa jokatzen duena.

Bere jaioterrian hasi zuen bere ibilbidea, Uruguain, Nacional eta Progreso taldeetan jokatuz. Proba arrakastatsu baten ondoren, Cardiff Cityra joan zen, baina ez zuen lehen taldearekin agerraldirik egin *Bluebirds* taldean bi urteko denboraldian. Uruguaiko 20 urtez azpiko selekzio nazionala ere ordezkatu du.

## Klubaren ibilbidea 
Amondarain Montevideon jaio zen. Nacionaleko gazte taldetik graduatu ondoren, Progresora utzi zuten 2012ko udan. Progresok Nacionalekin akordio bat mantendu zuen, jokalaria saltzen bazen salmentaren zati bat jasoz.  Amondarainek bere debuta profesionala 2012ko urriaren 7an egin zuen, Fénix-en aurka 0-2 galdutako partida batean.  18 agerraldirekin amaitu zuen denboraldia, eta Nacionalera itzuli zen.

2013ko abuztuaren 30ean, Cardiff Cityk Amondarain agente librearen fitxaketa baieztatu zuen, uda hasieran egindako proba-aldi ikusgarri baten ondoren.  Hilabete bateko probaldiaren ondoren, lau urteko kontratua sinatu zuen klubarekin. Amondarainen Cardiffekin zuen kontratua adostasunez eten zen 2015eko ekainaren 24an,  klubarekin senior mailako partidarik jokatu gabe.

Azaroaren 21ean Elche CF-ren erreserba taldean sartu zen proba gisa,  abenduan kontratua sinatu eta urtarrilean lehen taldean eman zuen izena. 

2016-17 Jupiler League denboraldia baino lehen, FC Emmen taldean proba egin zuen, baina ez zioten kontratu mugagaberik eskaini. 

Amondarainek 2016ko urrian fitxatu zuen Barakaldorako, Espainiako Gerra Zibilaren garaian aitona-amonek Hego Amerikara emigratu zuten euskal eskualde berera joanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Nacalako elizbarrutia

**Nacalako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1991ko urriaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nacalan dago. Egun apezpikua Alberto Vera Aréjula da.

## Ordinarioak 
* Germano Grachane (1991-2018)
* Alberto Vera Aréjula (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pembako elizbarrutia

**Pembako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1957ko apirilaren 5ean ezarri zen Porto Améliako elizbarruti gisa eta 1976ko irailaren 17an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Pemban dago. Egun apezpikua António Juliasse Ferreira Sandramo da.

## Ordinarioak 
### Porto Améliako apezpikuak 
* José dos Santos Garcia (1957-1975)
* Januário Machaze Nhangumbe (1975-1976)

### Pembako apezpikuak 
*Januário Machaze Nhangumbe (1976-1993)
*Tomé Makhweliha (1997-2000)
*Francisco Chimoio (2000-2003)
*Ernesto Maguengue (2004-2012)
*Luiz Fernando Lisboa (2013-2021)
*António Juliasse Ferreira Sandramo (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drosel

**Drosela** errezel baten itxura hartzen duen estalki arkitekoniko bat da, apaingarri gisa jartzen estatuen buruen gainean.

## Ezaugarriak 
Drosela arkitektura gotikoaren elementu bereizgarria da, gero aro neogotikoan berriro errepikatu zena, gehienetan harri landuz egina, nahiz eta sarritan zurez ere egina izan, batez ere elizetako erretauletan.

Apainketa aberats eta detaile txiki askoko ganga-formako elementu txikia izan ohi da, pinakuluz errematatua, gotikoaren estetikaren arabera. Ohikoa da fatxadetan, eta eliz atarietako atezangoetan eta maineletan ere horietan eskulturarik bada. Azken horien adibide bikainak daude Euskal Herriko eliz atari nabarmen batzuetan, adibidez Lekeitioko, Guardiako eta Debako eliz atarietan edo Iruñeko katedraleko Babesaren Atean. Lekeitioko Santa Maria basilikan, gordetzen diren estilo flandriarreko erretauletan ere adibide bikainak daude.

## Iruditegia 
### Mundukoak 

Fitxategi:Magdeburg Dom St. Mauritius und Katharina Paradiespforte 470.jpg|*Hamar birjinak*, Magdeburgoko katedrala.
Fitxategi:Lérida - Sé Velha1670.JPG|Lleidako La Seu zaharrean, azpiko eskultura desagertuta.
Fitxategi:Cathedrale d'Amiens - portail - presentation au temple.jpg|Droselak Amiensko katedrala apaintzen.
Fitxategi:Rennes (35) Métropole Saint-Pierre - Intérieur - Retable anversois - 43.jpg|Zurezko drosel landua, Rennesko erretaula batean.
Fitxategi:268 Catedral, retaule major, amb Santa Tecla, Sant Pau i la Mare de Déu.jpg|Erretaula gotikoa: Pere Johanen lana alabastroan (1426-1434), Tarragonako katedrala.
Fitxategi:Waiblingen - Michaelskirche - Kanzel.jpg|Ahots-itzulkin bat Alemaniako eliza batean.

### Euskal Herrikoak 

Fitxategi:Sepulcro carlos iii pamplona.jpg|Iruñeko Karlos III.a Nafarroakoaren eta Leonor Trastamarakoaren hilobia, drosel ikusgarriak dituen monumentua.
Fitxategi:Iglesia de Santa María de los Reyes (Laguardia-Álava) - Pórtico (detalle parte derecha).jpg|Droselak Guardiako eliz atarian, Araba.
Fitxategi:Deba eliz ataria 01.jpg|Debako eliz atariko mainelean, Kristoren gainekoa.
Fitxategi:Nuestra Señora del Amparo, Catedral de Pamplona.jpg|Babesaren Atea Iruñeko katedralean: Andre Mariaren gaineko drosel bikain landua.
Fitxategi:Pasiñu30.jpg|Pasioaren triptikoa, Lekeitioko basilikan. Zurezko droselen bilduma ikusgarria.

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Inhambaneko elizbarrutia

**Inhambaneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mozambiketar elizbarrutia da. 1962ko abuztuaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Inhambanen dago. Egun apezpikua Ernesto Maguengue da.

## Ordinarioak 
* Ernesto Gonçalves da Costa (1962-1974)
* Alberto Setele (1975-2006)
* Adriano Langa (2006-2022)
* Ernesto Maguengue (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudio Arbiza

**Jorge Claudio Arbiza Zanuttini** (1967ko martxoaren 3an jaioa) atezain gisa jokatzen zuen uruguaiar futbolari erretiratua da. 

Arbiza 1995eko Amerika Kopa irabazi zuen Uruguaiko selekzioko kide izan zen, nahiz eta txapelketan partidarik jokatu ez zuen.

Arbizak bere klub ibilbidea 1984an hasi zuen Defensor Sporting taldean, eta liga tituluak irabazi zituen klubarekin 1987an eta 1991n. 1995ean atzerrira joan zen Paraguaiko Olimpia taldean fitxatzeko. Ligako titulua eurekin eman zuen denboraldi bakarrean irabazi zuen.

1996an Txilera joan zen bizitzera, eta han beste bi liga titulu irabazi zituen Colo-Colorekin. 2000. urtean Uruguaira itzuli zen Nacionalen jokatzeko, eta beste bi liga titulu irabazi zituen. 2004an erretiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila at Tenfield
Fernando Arismendi

**José Fernando Arismendi Peralta** (1991ko martxoaren 31n jaioa), **Fernando Arismendi** bezala ezaguna,  uruguaiar futbolari profesionala da, gaur egun Boliviako Blooming taldean jokatzen duena. 

## Taldeak 
* Defensor Sporting 2011–2012
* Rampla Juniors 2013
* Rocha 2013–2014
* Sud América 2014–2015
* Cafetaleros de Tapachula 2016
* Celaya 2016
* Cerro 2017
* Delfín 2018
* Blooming 2020
* Blooming 2022–Present

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
*
Tunisko artxidiozesia

**Tunisko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren tunisiar artxidiozesi bakarra da. 1843an ezarri zen Tunisko bikariotza apostoliko gisa, 1884ko azaroaren 10ean Kartagoko artxidiozesi egin zen, 1964ko uztailaren 9an Tunisko lurralde prelatutza, 1995eko maiatzaren 31n Tunisko elizbarruti eta 2010eko maiatzaren 22an Tunisko artxidiozesi. Artzapezpikuaren egoitza Tunisen dago. Egun artzapezpikua Nicolas Lhernould da.

## Ordinarioak 
### Tunisko bikario apostolikoak 
* Fidèle Sutter (1844-1881)
* Spiridion-Salvatore-Costantino Buhadgiar (1884)

### Kartagoko artzapezpikuak 
* Charles Lavigerie (1884-1892)
* Barthélemy Clément Combes (1893-1922)
* Alexis Lemaître (1922-1939)
* Charles-Albert Gounot (1939-1953)
* Maurice Perrin (1953-1964)

### Tunisko lurralde-prelatuak 
* Michel Callens (1965-1990)
* Fouad Twal (1992-1995)

### Tunisko apezpikuak 
* Fouad Twal (1995-2005)
* Maroun Elias Nimeh Lahham (2005-2010)

### Tunisko artzapezpikuak 
* Maroun Elias Nimeh Lahham (2010-2012)
* Ilario Antoniazzi (2013-2024)
* Nicolas Lhernould (2024-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Alexis Lemaître (1920-1922)
* Charles-Albert Gounot (1937-1939)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Félix-Jules-Xavier Jourdan de la Passardière (1887-1892)
* Jules-Étienne Gazaniol (1892-1896)
* Jean-Joseph Tournier (1892-1924)
* Spiridion Poloméni (1892-1930)
* Jean Saint-Pierre (1930-1937)
* Paul-Marie-Maurice Perrin (1947-1953)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak