Erreplika (sismologia)

thumb|250px|2008ko Sichuango lurrikararen erreplikak
thumb|250px|2004ko Indiako ozeanoko lurrikararen erreplikak

**Erreplika** lurrikara baten ondoren gertatzen den lurrikara da, gehienetan, hura baino indar txikiagokoa. Lurrikara baten erreplikak lurrikara nagusi bat izan zen eskualde berean gertatzen diren mugimendu sismikoak dira (oro har, haustura-luzera hurbil baten barruan). Lurrikara horiek lurrazala lurrikara nagusia gertatu zen failaren inguruan berregokitzearen ondorio dira.

Erreplika bat beti da lurrikara nagusia baino txikiagoa. Erreplika batek seismo nagusiak baino magnitude handiagoa badu, seismo nagusi berritzat hartzen da, eta jatorrizko seismo nagusia seismo premonitoretzat hartzen da.

## Banaketa 
Erreplika gehienak failaren haustura-eremu osoan gertatzen dira, eta failaren planoan bertan gertatzen dira, edo beste faila batzuetan, seismo nagusiari lotutako tentsioak eragindako eskualdearen barruan. Normalean, failaren planotik kanpoko hausturaren luzeraren baliokidea den distantzia baten barruan gertatzen dira erreplikak.

Erreplika-patroiak aukera ematen du lurrikara nagusian desplazatu zen eremuaren tamaina berresteko. 2004ko Indiako ozeanoko lurrikararen eta 2008ko Sichuango lurrikararen kasuetan, errepliken banaketak erakusten du epizentroa (haustura hasi zen lekua) irristatze-eremuaren mutur batean dagoela, eta horrek esan nahi du hausturaren hedapen oso asimetrikoa egon zela.

## Maiztasuna eta magnitudea 
Erreplikak gertatzen diren maiztasunari eta magnitudeari buruzko patroi komun batzuen ondorio izaten dira.

### Omoriren legea 
Omoriren legeari jarraitzen dion eredu komun batekin gertatzen dira erreplikak, zeina erlazio enpirikoa baita errepliken tasen aldi baterako gainbeherarako. Omorik 1894an lurrikaren erreplikei buruzko bere lana argitaratu zuen, non errepliken maiztasuna bat-batean jaisten dela baieztatu baitzuen, seismo nagusiaren ondorengo denboran zehar:

n(t) = \frac {K} {c+t}

non:
* *n(t)* denbora jakin batean neurtutako *n* seismoen kopurua da *t*
* *K* anplitudea da, eta
* *c* konpentsazioaren denbora-parametroa da

Utsuk 1961ean proposatu zuen lLegearen bertsio aldatua, gaur egun erabili ohi dena, honako hau da:

n(t) = \frac {K} {(c+t)^p}

non:
* *p* jaitsiera-tasa aldatzen du, eta normalean 0.7-1.5 tartean kokatzen da.

Ekuazio horiek deskribatzen dutena da erreplikak gertatzen diren tasa azkar murrizten dela denborarekin, seismo nagusitik igarotzen den denboraren alderantzizkoarekiko proportzionala baita. Horrela, erreplika bat lehen egunean gertatzeko probabilitatea edozein dela ere, bigarren egunean lehen eguneko probabilitateen erdia (½) egongo da (*p* 1 denean), eta hamargarren egunean 1/10 inguru izango dira. Patroi horiek errepliken masaren portaera bakarrik deskribatzen dute; errepliken kantitatea, horiek gertatzeko une zehatza eta kokapena ausazkoak dira, nahiz eta patroi horiei jarraitzeko joera izan. Lege enpirikoa denez, parametroen balioak lortutako datuak koadratuz lortzen dira, seismo nagusia gertatu ondoren, eta ez du oinarri edo esanahi fisikorik.

### Bathen legea 
Beste lege batek, Bathen legea bezala ezagutzen denak, deskribatzen du edozein lurrikara tipikok sortzen dituen higidura nagusiak baino magnitude bateko (batez beste 1.2) erreplika txikiagoak dituela gutxi gorabehera. 

### Gutenberg-Richterren legea 
Errepliken sekuentziek ere Gutenberg-Richterren legea jarraitu ohi dute; hau da, denbora jakin batean eskualde batean izandako lurrikaren magnitudearen eta guztizko lurrikara-kopuruaren arteko erlazioa.

\!\,N = 10^{A - b M}

non:
* \!\, N  magnitude-tarte jakin bateko gertaera kopurua da
* \!\, M  gutxieneko magnitudea da
* \!\, A  eta \!\, b  konstanteak dira

Laburbilduz, erreplika txikiak gehiago izaten dira handiak baino.

## Inpaktua 
Erreplikak arriskutsuak izan daitezke; izan ere, ezin dira aurreikusi, oso handiak izan daitezke, eta kalte eta biktima gehigarriak eragin ditzakete lurrikara nagusiaren ondorioz kaltetutako eraikinen kolapsoan. Lurrikara handiek erreplika gogorragoak eta ugariagoak izaten dituzte. Errepliken sekuentziak urteetan ere gerta daitezke, batez ere, leku lasai samar batean gertaera sismiko handi bat gertatu ondoren, adibidez, AEBetako Madril Berriko failaren kasuan. AEBetan, gertaera sismikoek Omoriren legean deskribatutako sekuentzia jarraitzen dute 1811-1812ko talka nagusietatik.

Errepliken sekuentzia amaitutzat jotzen da sismikotasun-tasa hondoko maila batera itzultzen denean, hau da, denboran zehar gertaeren kopuruan beste jaitsierarik detektatzen ez den maila batera.

Lurraren mugimendua New Madrideko failan zehar urtean 0,2 mm-koa baino ez da. Aldiz, Kaliforniako San Andres failak urtean 37 mm-rainoko batez besteko desplazamendua du. Gaur egun, uste da San Andres failaren errepliken sekuentziak ez duela 10 urte baino gehiago irauten; New Madrideko failako egungo gertaera sismikoak, berriz, 1811-1812ko New Madrideko lurrikararen erreplikatzat hartzen dira, hau da, lurrikara nagusiaren ondorengo 200 urte baino gehiago.

## Hasierako lurrikarak 
Zientzialari askok espero dute hasten diren seismoak ("hasierako lurrikarak" ere esaten zaio) lurrikara handiagoak aurreikusteko baliagarriak izatea. Ozeano Bareko dortsaleko failen eskualdeak, bereziki, hasierako seismoen jarduera erakusten du gertaera sismiko handiago bat gertatu aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak