open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saul Bass

**Saul Bass** (New York, 1920ko maiatzaren 8a - Los Angeles, 1996ko apirilaren 25a) estatubatuar diseinatzaile grafikoa izan zen. Filmen hasierako sekuentziak, filmen posterrak eta korporazio-logoak idatzi zituen.

Hollywoodeko zuzendari garrantzitsuekin lan egin zuen, tartean Alfred Hitchcock, Otto Preminger, Billy Wilder, Stanley Kubrick eta Martin Scorsese.

1968an dokumental labur onenaren Oscar Saria irabazi zuen *Why Man Creates* filmarekin.

## Filmen hasierako sekuentziak 
* *Carmen Jones* (1954)
* *The Big Knife* (1955)
* *The Man with the Golden Arm* (1955)
* *The Racers* (1955)
* *The Seven Year Itch* (1955)
* *The Shrike* (1955)
* *Around the World in Eighty Days* (1956)
* *Storm Center* (1956)
* *Attack* (1956)
* *Johnny Concho* (1956)
* *Edge of the City* (1957)
* *Saint Joan* (1957)
* *The Pride and the Passion* (1957)
* *The Young Stranger* (1957)
* *Bonjour Tristesse* (1958)
* *Cowboy* (1958)
* *Vertigo* (1958)
* *The Big Country* (1958)

* *Anatomy of a Murder* (1959)
* *North by Northwest* (1959)
* *Psycho* (1960)
* *Spartacus* (1960)
* *The Facts of Life* (1960)
* *Exodus* (1960)
* ''Ocean's 11* (1960)
* *West Side Story* (1961)
* *Something Wild* (1961)
* *Advise & Consent* (1962)
* *Walk on the Wild Side* (1962)
* *The Victors* (1963)
* *Nine Hours to Rama* (1963)
* *It's a Mad, Mad, Mad, Mad World* (1963)
* *The Cardinal* (1963)
* *In Harm's Way* (1965)
* *Bunny Lake Is Missing* (1965)

* *Grand Prix* (1966)
* *Not with My Wife, You Don't!* (1966)
* *Seconds* (1966)
* *Such Good Friends* (1971)
* *That's Entertainment, Part II* (1976)
* *Broadcast News* (1987)
* *Big* (1988)
* *Tonkō* (1988)
* *The War of the Roses* (1989)
* *Goodfellas* (1990)
* *Cape Fear* (1991)
* *Doc Hollywood* (1991)
* *Mr. Saturday Night* (1992)
* *The Age of Innocence* (1993)
* *Higher Learning* (1995)
* *Casino* (1995)
* *A Personal Journey with Martin Scorsese Through American Movies'' (1995)

## Korporazio-logoak 
*Alcoa (1963)
*Ajinomoto (1973)
*AT&T Corporation (1983)
*Avery International (1975)
*Bell System (1969)
*Boys & Girls Clubs of America (1978)
*Celanese (1965)
*Continental Airlines (1968)
*Dixie (1969)
*Frontier Airlines (1978)
*Fuller(-O'Brien) Paints (1962)
*Geffen Records (1980)
*General Foods (1984)
*Girl Scouts of the USA (1978)
*Hanna-Barbera (1979)
*Japan Energy Corporation (1993)
*J. Paul Getty Trust (1993)
*Kibun Foods (1984)
*Kleenex (1962)
*Kosé Cosmetics (1991)
*Lawry's Foods (1959)
*Minami Sports (1991)
*Minolta (1978 and 1981)
*NCR Corporation (1996)
*Quaker Oats Company (1969)
*Rockwell International (1968)
*Security Pacific Bank (1966)
*Southern California Rapid Transit District (1979)
*United Airlines (1974)
*United Way (1972)
*US postage stamp, "Science and Industry" (1983)
*Warner Communications (1972)
*Wienerschnitzel (1978)
*Wesson Oil (1964)
*YWCA (1988)

## Iruditegia 

File:The Man with the Golden Arm poster.jpg|upright|*The Man with the Golden Arm*
File:Vertigomovie restoration.jpg|*Vertigo*
File:AnatomyMurder2.jpg|*Anatomy of a Murder*

## Kanpo estekak
Julen Jon Guerrero

**Julen Jon Guerrero Landabaso** (Bilbo, Bizkaia, 2004ko apirilaren 14a) Euskal Herriko futbolari ezkertia da. 

## Biografia 
Puntaerdi lanetan aritzen da. Julen Guerrero Athleticeko jokalari eta kapitain ohiaren semea da. Guerrero-k Malagan hasi zuen bere ibilbidea, bere aita klubeko harrobiaren arduraduna zelarik. 2017an Real Madrilek fitxatu zuen, aita Madrilera joan zelako espainiar federaziora entrenatzaile lanetan. Erdilaria izan arren, gol-kopuru ikusgarria lortu du Real Madril-eko jubenil taldearentzat, 2020/21 denboraldian. 2021eko Urrian, The Guardian-en 2021eko "Next Generation"  munduko jokalari gazte onenak nabarmentzen dituen zerrendan sartu zen. Amorebietarekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen 2023an, baina ez zuen zlarrezko mailan jokatzeko aukerarik izan. Italian lagaturik zorterik gabe aritu ondoren Alavesek fitxatu zuen Bigarren Federazioan zegoen bere bigarren taldean jokatzeko. 2025eko udan ez zuen bere kontratua Alavesekin berritu. 2026ko otsailean Getafek fitxatu zuen Bigarren Federazioan zebilen bere bigarren taldean jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Lu Li

**Lu Li** (Changsha, Txinako Herri Errepublika, 1976ko abuztuaren 30a) gimnasta txinatarra da.

Lu Txinako selekzio nazionalean sartu zen 1991. urtearen amaieran. Hala ere, gibeleko gaixotasunagatik Olinpiar Jokoetan lehiatzea ia ezinezkoa egin zitzaion. 1992ko apirilean, Bartzelonako Jokoak baino hilabete batzuk lehenago, bere nazioarteko debuta egin zuen Parisko Munduko Txapelketan, non bere barra asimetrikoko errutina berritzaileak gimnasia munduaren arreta erakarri zuen. Jaitsieran akats bat egiteagatik soilik 4. sailkatu zen (nahiz eta finalera sailkatzeko gimnasta nagusia zen). 

Lu batez ere ezaguna egin zen 1992ko Bartzelonako Udako Joko Olinpikoetako urrezko domina irabazi zuelako. Gau hartan Luk bikain egin zuen, hamarrekoa lortuz, baina Lavinia Milosovicik gau berean hamarrekoa ere lortu zuen, historikoa izan zena, gaur egun arte joko olinpikoetan hamarrekoa lortu duten bakarrak baitira. Harrigarria da ere Lu Lik ere zilarrezko domina bat irabazi zuela joko berberetan (9.912ko puntuazioarekin), eta hori dela eta, Lu Li Txinako emakumezkoen bigarren gimnasta olinpiko arrakastatsuena izatea lortu zuen, Liu Xuanen atzetik. Luk arazoak izan zituen lehiatzeko barrarekin, eta 34. geratu zen horregatik.

1993ko Txinako Joko Nazionaletan lehiatu zen Lu, eta barra asimetrikoetako lehen postuan geratu zen (Luo Li-rekin berdinduta, 1994ko Munduko Txapelketa irabazi zuena Brisbanen), eta handik gutxira erretiratu egin zen.

XXI. mendean entrenatzaile izaten hasi zen, eta entrenatzaile gisa jarraitzen du gaur egun ere. 2000. urtean, Kaliforniara joan zen Lu Li, eta han entrenatzailea izan zen, Kim David Gussenhovenekin ezkondu zen urte berean,eta J izeneko semea izan zuten. 2007an Ipar Carolinara joan zen, entrenatzaile gisa. 2009an, Lu Li Stocktonera (Kalifornia) joan zen, eta Gimnasia Championeko Akademian entrenatu zuen. 2009ko irailaren 1ean, Li, Kim eta J Washingtonera joan ziren bizitzera, eta Redmondeko Emalda City Gymnastics-en entrenatzeko kontratatu zuten. Handik gutxira, Gig Harbor-ko gimnastak entrenatzen hasi zen, eta  orain, Black Hills Gymnastics-en entrenatzen du Lacey-n (WA).

## Kanpo estekak
Olena Krasovska

**Olena Krasovska**, née Ovcharova () (Kieven, Ukrainian, 1976ko abuztuaren 17an jaio zen) hesien kategoriako atleta ukrainarra da, 2004ko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina irabazteak eman zion ospea. 12,45 segundoko denbora pertsonal hoberenarekin.

## Ibilbidea 
Dynamo Kyiv kirol-klubaren ordezkaria da.Bere karrerako lehen urteetan , brontzezko domina irabazi zuen 60 metroko oztopoan, 2000ko Europako Barne Txapelketan. 1995eko Munduko Txapelketetan, 1996ko Joko Olinpikoetan, 1997ko Munduko Barne Txapelketetan, 1998ko Europako Txapelketetan, 2000ko Joko Olinpikoetan, 2001eko Barne Txapelketetan eta 2001eko Munduko Txapelketetan ere parte hartu zuen, finalera iritsi gabe. 1995eko ekainean, Villeneuve-d'Asc-en 12,88 segundoko marka lortu zuen, baina ez zuen denbora hori hobetu 2000ko abuztura arte, Kieven, 12,82 segundoko marka lortuz. 2001ean, 12.87 segundotan ibili zen Sevillako txapelketan.

2002an, 2002ko Europako Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen, zortzigarren postuan amaitu zuen IAAF Grand Prix finalean eta laugarren postuan 2002ko IAAF Munduko kopan. Horrez gain 2002an bere marka pertsonala haustetik gertu geratu zen. Hala ere, 2003 urtean, ez zen urte ona izan atletarentzat, bere marka hoberena nahiko makala izan zen, 2003ko munduko txapelketan parte hartu zuen. 2004.urtean Europako kopa txapelketa irabazi zuen Bydgoszczen, 12.78 marka lortuz, urte berean, zilarrezko domina irabazi zuen berriro 2004ko joko olinpikoetan, hala ere ez zuen hain emaitza ona lortu 2004ko munduko atletismo txapelketan, 5.postua lortuz. Hurrengo urtean final erdietara iritsi zen 2005ko munduko txapelketan, baita denboraldiko marka hoberena lortuz 12.75. Olenak ez du garai horretatik hesi lasterketarik egin baina gertu ibili zen 2008 13.01eko marka lortuz DN galan-en eta 13.00koa lortuz Yaltan 2009an.

12.45 segundoko markak Olena Krasovska munduko zerrendan 18.postuan jartzen du. Ukrainako banderaren azpian atleta batek urdler kategorian lortu duen denborarik azkarrena da; hala ere, ez da ukrainar azkarrena, Nataliya Grygoryevak 12,39 segundoko denbora lortu baitzuen Sobietar Batasuna ordezkatzen zuen bitartean. Olena Krasovskaren beste marka pertsonal batzuk hauek dira; 8,01 segundo 60 metroko oztopoetan (barnealdekoak), 2000ko otsailean Kieven lortutakoak; 7,35 segundo 60 metroan (barrualdekoak), 2001eko urtarrilean Kieven lortutakoak; eta 11,53 segundo 100 metroan, 2002ko maiatzean Kieven lortutakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henck Arron

**Henck Alphonsus Eugène Arron** (Paramaribo, 1936ko apirilaren 25a - Alphen aan den Rijn, 2000ko abenduaren 4a) surinamdar politikaria izan zen. Surinamgo lehen ministroa izan zen 1973tik 1980ra.

Herbehereetan ikasi ondoren, banketxeetan lan egin zuen, baita Surinamera itzuli ondoren ere. 1961ean Surinamgo Alderdi Nazionalean sartu zen eta 1970ean alderdiaren buruzagitza lortu zuen. 1973an lehen ministro bihurtu zen eta Surinamgo independentzia negoziatu zuen, 1975eko azaroaren 25ean aldarrikatua izan zena.

Independentziarekin gatazka soziala, krisi ekonomikoa eta ustelkeria zurrumurruak iritsi ziren. Arronek irabazi zituen 1977ko hauteskundeak, iruzurra leporatu bazioten ere.

1980an, Dési Boutersek estatu-kolpe militar bat eman, presidente izendatu eta Arron espetxeratu zuen. Arron 1981ean askatu zuten eta berriro hasi zen bankan lanean.

Demokrazia herrialdera itzuli ondoren, presidenteorde hautatu zuten 1980an, Ramsewak Shankar presidentearekin batera. Hala ere, Bouterse boterera itzuli zen beste kolpe militar batean, 1990eko abenduaren 24an.
Altenburg (Bamberg)

**Altenburg** gaztelua Bambergeko zazpi muinoetatik gorenean dago, Alemaniaren hegoaldean, hiriari begira. Franconia Garaian dago, Bavariako estatuko eskualde batean, eta 1109. urte inguruko da gutxienez.

## Historia 
Altenburgen lehen aipamena 1109an egin zen, baina litekeena da lehenago existitzen zen gaztelu baten lekuan eraiki izana.

Lehenik eta behin, alemanez "Fliehburg" esaten zaiona erabili zuen. Gaztelu hau ez zegoen ohikotasunez habitatua, baina hiria babesteko balio zuen, bertako bizilagunek arrisku garaian ihes egin zezaketen leku gisa erabiltzen baizuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Altenburg-P1180876.jpg
Fitxategi:Altenburg Luftaufnahme-20210523-RM-205559.jpg
Fitxategi:Erinnerung an Bamberg 011 Die Altenburg.jpg

## Kanpo estekak
Uzeyir Hajibeyov museo-etxea (Shusha)

**Uzeyir Hajibeyov Museo Etxea** (azeriz: *Üzeyir* Hacbyovun ev-muzeyi) Ushako Azerbaijan konpositore ospetsua den Uzeyir Hajibeyov etxearen museoa da.

## Historia 
Etxea Shushan eraiki zuten XIX. mendean. Museo etxea 1959an sortu zen, Azerbaijango Zientzia Akademia Nazionalaren, Azerbaijango Historia Museo Estatalaren, Azerbaijango Kultura Ministerioaren eta Musika Funtsaren laguntzarekin. 

1985ean UNESCOk Uzeyir Hajibeyov-en mendeurrena ospatu zuen nazioartean Shushan.

1992ko maiatzaren 8an museoa gelditu egin zen Shusha Armeniako indarrek okupatu ondoren. Armeniarrek Shusha hiria okupatu ondoren, museoak Bakuko Uzeyir Hajibeyov Etxe Museoan jarraitu zuen.

Museoa lau gela ditu. Museoko erakusketak konpositorearen bizitza, sormena eta jarduera publikoa islatzen ditu. Okupatu aurretik, 1700 erakustaldi inguru zeuden museoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koroni monasterioa

**Koronas** edo **Koroni** monasterioa, Tesalian, Limni Plastira udalerrian dagoen monasterio ortodoxo bat da. Agrafa gainean 800 bat altueran eraikia dago. Monasterioa 1123an sortu zen. Ama Birjinaren Hasiera (irailak 8) eta Serafim Hieromartiri Berriaren oroitzapena (abenduak 4) ospatzen ditu. 
ezkerrera|thumb| Koroni monasterio santua
Mendearen hasieran berreraiki zuen monasterioa Andreas Bunosek, 

Antzina Kryeras Pigi monasterioa deitzen zen monasterioa, baina geroago Koroni monasterio izena nagusitu zen, horren aipamen zaharrena 1718ko dokumentu batean egiten da.  Tesaliako metropoliak 1929an iradoki zuen Koroni izenaren kokapenari zor zaiola. monasterioa, kanpotik koroa gisa agertzen baita. Bestalde, belearekin zerikusia izan dezakeela iradoki zuen Anastasios Orlandosek .  Tenpluaren ikonostasia XVIII. mendearen hasierakoa da eta egurrez landua da, lore eta animalia motiboz apainduta. Ezkutuetan protoplastoen dolua irudikatzen duten erliebeak ditu paradisuko jazarpenarekin, Abrahamen sakrifizioa . Ikonostasioan dauden ikonoak XVI eta XVIII. 

Elizaren ipar-mendebaldeko izkinan atxikitako nabe bakarreko kapera bat dago, kupula esferikoa duena, Timios Prodromos-i eskainia. Barruan, sorrerako inskripzioa gordetzen da, ''Vraniana Apostolaki herriko Fundatzaile berria dioena. Eeti Kristoren lepotik '(= 1735)'' . Jabea hankak brodatuak eta beroki gorria larru beltz batekin jantzita ageri da. Kaperaren barnealdean bertako santuak irudikatzen dira, hala nola Serafim Berria Martiria, Larisako Bissarion, Olinpoko San Dionisio, Charalambos Charitovlitis, Damianos Gaztea Martiria eta San Migel San Migel. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Monasterioaren webgunea
Samosdelka

thumb|350x350px| Samosdelkatik gertu dagoen Erdi Aroko hiri gotortua**Samosdelka** (: Ροςοςςοςον-a) Errusiako hegoaldeko arrantza-herria da (Astrakhan hiritik 40 bat kilometro hego-mendebaldera dagoena), eta, handik hurbil, arkeologoek jakinarazi zuten 2008ko irailean aurkitu zituztela Atil, Khazar Erdi Aroko erresumako hiriburua.

## Arkeologia 
Astrakango Estatuko Unibertsitateko Dmitri Vasilyev-ek zuzendutako arkeologo talde batek bederatzi urte zeramatzan indusketak egiten. Vasilyev-en arabera, adreiluzko gotorleku zahar baten aztarnak aurkitu zituzten IX eta X. mendeko geruzetan aurkitu berritan, Khazar yurt ezaugarriak zituztenak.

Hiriaren trazadura iturri idatziekin bat dator. Norman Finkelshteyn-ek jakinarazi zuenez, "erdialdeko adreilu errezko uharte-zitadela zuen ibai-ibilguek erdibanatutako hiria zen". Samosdelkaren erdiko zatia lehortutako ibaien oheen artean zegoen uharte batean zegoen. Dokumentu zaharrek esaten zuten Atilen gaztelua hiriaren erdialdeko uhartean zegoela.

Samosdelkako gotorlekuak forma triangeluarra zuen kareharrizko adreiluz egina. Idatzizko iturrietatik jakina da Khazar khaganek adreiluzko eraikinen monopolioa zuela. Samosdelkan zabaldutako sute baten arrastoak aurkitu zituzten Atil geruza batean. Sua, ziurrenik, Atil konkista garaian piztu zuen Kieveko Errusiako printzeak Sviatoslav I.ak 968 edo 969. urtean.

XI-XII mendeetako geruzek Oghuz artefaktuak dituzte eta Saqsinekin lotura dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joey Mantia

**Joey Mantia** (Ocala, Florida, AEB, 1986ko otsailaren 7a) patinatzaile eta lineako abiadurako patinatzaile estatubatuarra da; domina olinpikoa, 28 aldiz munduko txapelduna eta munduko errekorra ere bada. 2003ko Panamerikar Jokoetan, urrezko bi domina irabazi zituen, eta, 2007ko Panamerikar Jokoetan ere, urrezko domina bat lortu zuen. American Speed Skater of the Year saria hiru aldiz jarraian irabazi zuen, 2005, 2006 eta 2007an, baita 2007ko Elmer Ringeisen Sportsmanship Award saria ere. 2010eko urrian, Kolonbiako lineako patinaje txapelketetan munduko bi titulu irabazi ostean, bigarren sailkatu zen gizonezkoen lehiakideen artean, USOC Hilabeteko Atleta lehiaketan.

2010eko urtarrilaren 7tik aurrera, Mantiak 500 m-ko (38,6 segundo), 10.000 m-ko (13.46,801) eta 20.000 m-ko (28.56,189) munduko errekorrak zituen errepideko lasterketetan, eta, pistakoetan, berriz, 300 m baino gehiagokoan (24,250 segundo) eta 15.000 m-koan (22.32,644).

## Hastapenak 
Joey Mantia patinatzen hasi, eta «pistako arratoi» gisa deskribatzen zuen bere burua, eta, askotan, herriko patinajeko pista estalira ermateko eskaten zien gurasoei. Patinaje publikoko saioetan, denbora asko eman zuen, eta, abiadurako patinajeari buruz, asko ikasi zuen pistako lineako patinaje praktikak ikusiz. Mantia laugarren sailkatu zen 2011ko AEBko 5.000 m-tik gorako abiadura-patinaje txapelketan, hamargarren 1.000 m-tan eta zortzigarren 1.500 m-tan.

2013. urtearen hasieran, Mantiak  Munduko Kopako lehiaketa zirkuituan debutatu zuen.

Mantiak, 2014ko Sotxiko Neguko Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuetako taldea ordezkatu zuen, non hamabostgarren postuan geratu zen 1.000 m-tan, hogeitabigarren 1.500 m-tan eta zazpigarren taldekako jazarpenean. Irteera masiborako ere sailkatu zen.

2021eko abenduaren 13an, Mantiak, Salt Lake Cityn, 1.500 metroko Munduko Kopako bere bigarren titulua irabazi zuen jarraian. 

Bere lehen domina olinpikoa brontzezko bat izan zen, AEBko selekzioarekin 2022ko Pekineko Neguko Olinpiar Jokoetan, taldekako jazarpenean.

## Nazioarteko lorpenak
### Errekor pertsonalak 
2018ko urtarrilaren 17tik aurrera, 65. dago sailkatuta Adelskalender-en.

## Bizitza pertsonala 
Mantia, Coffee Lab-en, Utahko Unibertsitateko campusean dagoen kafetegi batean, inbertitzaile eta jabea da. Bere denbora librean, Mantiak pianoa jotzen ikasi zuen bere kasa.

## Babesleak 
Mantia XFINITY iragarkietan agertu izan da, baita Giorgio Armaniren *The Scent of Life by Acqua di Giò - Joey Mantia - Episode 2* izeneko film labur batean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Official website 
*Joey Mantia International Skating Union-en
*Joey Mantia SpeedSkatingBase.eu-n
*Joey Mantia SpeedSkatingNews.info-n
*Joey Mantia SpeedSkatingStats.com-en
*Joey Mantia Rollerstory.net-en
*Joey Mantia Olympedia-n
*Team USA Athlete Bio
Nashtifango Haize-Errotak

**Nashtifan** Irango Ipar-Ekialdean kokatutako hiria da. Bertan aurkitzen dira **Nashtinfango Haize-Errotak**.

Buztin naturalez, lastoz eta egurrez egina daude eta mila urte daramatzate irina lantzen. Errotaren diseinua, ziur asko, K.a. 500. urte inguruko pertsiarrek asmatutako haize-erroten antzekoa da.

Nashtifangokoa zortzi ganberatakoa da eta ganbera bakoitzak sei zulo ditu. Egiturak 65 metroko altuerara iristen da.

Nashtifango haize bortitzak direla eta, erraz mugitzen dira haize-errotari atxikitako harriak irina lantzeko. Kuriositate moduan, Nashtinfang izena bera "ekaitzaren ziztada" hitzetatik eratortzen da. 

2002an, haize errotak ondare nazional gisa onartu zituen Iranek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domenig Steinhaus

thumb| iparraldeko ikuspegia
thumb| Hegoaldeko ikuspegia, erdian ezkerreko "muino beltza"

Günther Domenig arkitektoak Steindorf am Ossiacher See -ko **Domenig Steinhaus**-a planifikatu eta eraiki zuen 1982 eta 2008 artean, Ossiacher See-ko bere jabetza pribatuan. Barruko ekipamenduak eta kanpoko instalazioen eraikuntza, "muino beltza" bezala, 1996tik aurrera egin zuten. Harkaitz eta landaredi guneak, muino eta arroilak dituzten paisaia formazioak eta landa eremuko arkitekturak, arkitekturaren motibo gisa ere balio izan zuten. Etxea 2012tik monumentu historiko gisa dago sailkatuta.

Bost solairuko eraikinaren azalera erabilgarria 850m² ingurukoa da, 3500m³ inguru. Eraikina ekialdeko eta mendebaldeko aldeetan sailkatuta dago, eta kuboa -altzairuzko eta beirazko eraikuntza- eta arroilarekin banatuta dago. Eskailera batek arroilatik espiral gelara eramaten du bigarren sotoko maila sakonenean. Amildegitik, eskailera batek sotoko bigarren solairuko kiribil-gelara eramaten du, behekoenera.

Fitxategi:Domenig Steinhaus innen 1.jpg|barruko ikuspegia
Fitxategi:Domenig Steinhaus innen Schlucht.jpg|Haitzartea
Fitxategi:Domenig Steinhaus Arbeitsraum.jpg|lanerako espazioa
Fitxategi:Domenig Steinhaus Toilette.jpg|Komuna
Fitxategi:Domenig Steinhaus Ausblick süd.jpg|Beheko solairutik lakuaren bista
Fitxategi:Steinhaus Domenig (IMG 20210720 184159).jpg|Austriako Wiki Loves Monuments 2021 argazkilaritza irabazlearen argazkia

Klagenfurt am Wörthersee -ko *Architekturhaus Kärnten* -ek bere gain hartu du erabilera arkitekturarako tailer gisa eta diziplina arteko gune esperimental gisa, mintegiekin eta tailerrekin nahiz administrazioarekin. Etxearen barrualdea udako hilabeteetan bisitatu daiteke. Bisita gidatuak ere badaude.

## Bibliografia 
* Matthias Boeckl (editorea): *Günther Domenig: azken lana.* Springer, Viena/New York 2005, 
* Bettina Rudhof: *historiari aurre egiten dion tokiko arkitektura.* *Günther Domenig (1934–2012) hil zenean.* in: Bauwelt, 29/2012 alea, 3. or

## Kanpo estekak
San Felipe gaztelua (Los Escullos)

**San Felipeko gaztelua** astindutako gotorlekua da, kostaldekoa eta fusilaria, eta Espartoko puntan dagoen mendi baten gainean dago, Los Escullos herrian, Nijarren, Almeriako probintzian, Andaluzian eta Espainian. AL-CAS-153 kodea.

## Historia 
1771n eraikia izan zen, Espainiako Karlos iii.aren erregealdian. 1991n zaharberritua eta kanpotik sarbide librekoa, gaur egun, egoera onean dago. Andaluziako Juntaren jabetzakoa da.

## Babesa 
Interes Kulturaleko Ondasun gisa katalogaturik dago, Monumentu kategoriarekin, 1993ko ekainaren 22ko Ebazpenaren bidez.
1949ko apirilaren 22ko Dekretuaren adierazpen orokorraren eta Espainiako Ondare Historikoari buruzko ekainaren 25eko 16/1985 Legearen (1985eko ekainaren 29ko BOE, 155. zk.) babespean dago. Andaluziako Juntak aintzatespen berezia eman zien 1993an Andaluziako Autonomia Erkidegoko gazteluei.
erdian|thumb| San Felipe gazteluko patioa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hainbat egile. “Españako gazteluak (I. liburukia)”, Editorial Everest, SA, León, 1997, or. 63.
* 

## Kanpo estekak
Motovun

**Motovun** ( edo ''Montona d'Istria'') Istria erdian, Kroazian, dagoen herrixka eta udalerria da. Antzina, zeltek eta ilirioek haien gotorlekuak eraiki zituzten egungo Motovunen kokalekuan. Herriaren izena ere zelta jatorrikoa da, Montonatik eratorria, "herri bat mendixketan" esan nahi duena. Herrixkako biztanleak 531 dira, eta guztira 983 dira udalerrian bizi direnak (2001); horietatik 192 italieraz mintzatzen dira ama-hizkuntza gisa. Parenzana, Triestetik Porečera zioan trenbidea, 1902 eta 1935 bitartean hiriaren azpitik igaro zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uganda meskita nazionala

**Ugandako Meskita Nazionala** Kampala muinoan dagoen meskita bat da, Kampala auzoan. Afrikako ekialdeko meskita handiena da, non, 2014an, biztanleriaren % 14 musulmana den. 2006an, 15.000 gurtzailerengana iritsi zen, eta beste 1.100 hartu ahal izango ditu galerian, terraza, berriz, 3.500. Muammar Gaddafi Libiako koronelak meskita izendatu zuen Uganda oparitzat eta musulmanen mesedetan. Ugandak meskita asko ditu, baina hau etxe orratz meskita bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbatzailearen eliza (Gyumri)

**Salbatzailearen eliza** (armenieraz: Սուրբ Ամենափրկիչ Եկեղեցի), Armeniako eliza da, Armeniako Gyumri hirian dagoena. Vartanants plazaren hegoaldean dago, Gyumri hiriaren erdigunean. 1858 eta 1872 artean eraiki eta 1873an sagaratu zen. 

## Historia 
1850eko hamarkadan, armeniar eliza katoliko bat eta greziar eliza ortodoxo bat eraiki ziren Alexandropol-

Gyumri erdigunean. Horretaz irainduta, Armeniako Eliza Apostolikoaren debotoek (hiriko biztanleriaren gehiengoa osatzen zutenak) eliza berri bat eraikitzea erabaki zuten existitzen ziren bi elizateen erdian, itxura handiago eta txundigarria izango zuena. 1858an eraiki zen Tadeos Andikyan arkitektoak gidatua, maisu eta oustabashi bezala ezaguna. 1872an amaitu zen eta 1873an sagaratu. Eraikuntza Alexandropol eta Drampyan familiaren dohaintzei esker burutu zen.

Elizaren diseinua Aniko katedralaren arkitekturatik dator. Hala ere, Salbatzailearen Eliza Aniko katedrala baino askoz handiagoa da.

Eliza bizirik atera zen 1926ko lurrikaratik. 1930eko hamarkadaren hasieran, sobietar gobernuak konfiskatu zuen eta 1932an kanpandorrea suntsitu zuten. Hala ere, Sobietar agintaldian, eliza eraikina museo bezala erabili zen, eta geroago musika klasikoko kontzertuen areto bezala.

1988ko lurrikara suntsitzailean, Salbatzailearen Eliza oso kaltetua izan zen eta 2002tik aurrera Zaharberritze prozesu oso baten pean egon zen.

## Kanpo estekak
Iragaitzaren katedrala

Iragaitza edo ´Jasokundearen katedrala, Kharkov hirian (Ukraina) dagoen tenplu ortodoxoa da. Hiri horretako tenplu ortodoxo nagusia izan zen, XX. mendearen hasiera arte, orduan amaitu baitzen Deikundearen katedrala.

Iragaitzaren katedrala, 1841ean amaitua, Lopan ibaiaren ertzean dago, Unibertsitatea izeneko muinoaren gainean, eta hiri profila du nagusi. Kanpandorrea 90 metro altu da (munduko 11. kanpandorre ortodoxo altuena), inspirazio neoklasikokoa dauka eta 1820ko hamarkadan eraiki zen, Napoleonen inbasioaren ondoren, Errusiako Alexandro I. tsarrari esker. Eliza, XVIII. mendearen azken laurdenekoa, estilo barroko berantiarrekoa da, Moskuko San Klemente modeloan inspiratua. Ezkizko zurezko urre-koloreko ikonostasioa nabarmentzen da. Erloju frantses handi bat jarri zuten kanpandorrean 1856an. Erregimen sobietarrean, eliza itxi egin zuten, eta 1929an botatako kupulak. XX. mendeko 70eko hamarkadaren amaieran zaharberritu zuten; gaur egun, Moskuko Patriarkatuaren mende dagoen Ukrainako Eliza Ortodoxoarena da. 2022ko martxoaren 2an, katedralak era askotako kalteak jasan zituen Kharkov hiria suntsitu zuten Errusiako bonbardaketengatik, gerra errusiar-ukrainarraren esparruan. Sare sozialetan zabaldutako irudiek tenpluaren barrualdea erakutsi zuten lurrean beirateen kristalekin, markoan sartutako obrekin eta egur zati ugarirekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tykocin

**Tykocin** Poloniako udalerri bat da, Bialystok konderrian kokatua, Podlaskia voivoderrian . 28,97kilometro koadroko azalera du eta 2008an 1.907 biztanle inguru izan zituen herriak. Mordechai Mark Zamenhofen jaioterria ere bada Ludovico Zamenhof doktorearen aita, esperantoaren sortzailea . 

Populazio honek erdiko plaza bat du eta bere inguruan leku honi nortasuna ematen dioten hainbat leku enblematiko daude. Herrian dagoen sinagoga nabarmentzen da, gaur egun museo gisa erabiltzen dena, 1642koa eta bere eraikitzailea Branick. Plazaren erdian, Trinitate Santuaren eliza katolikoa dago, estilo barrokokoa, arkitekto italiarrek diseinatua, poloniar eliza gehienak bezala. Bere tamaina handian ikusgarria da Tykocinek inoiz 5.000 biztanle baino gehiago izan ez zituen arren, eta erdia bakarrik katolikoak ziren. Tykocin-eko beste monumentu ikoniko bat Stefan Czarnieckiren estatua da , Bi Nazioen Errepublikako noble eta jenerala.

## Holokaustoa 
1941eko abuztuaren 25ean, hiriko juduak merkatuan bildu zituzten naziek . 1.400 inguruko Lupochowo basora eraman zituzten, eta hil zituzten. Judu batzuek irten eta ezkutatzea lortu zuten, baina horietako gehienak Poloniako poliziak aurkitu eta atxilotu zituen. 150 judu eraman zituzten eta aldi baterako Bialystokeko ghettoan konfinatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badami

**Badami** Indiako hiri txiki bat da, Bijapurretik 120 km hegoaldera. Administratiboki Bagalkut barrutian dago, Karnataka estatuan.

Lehen Vatapi (Vatapipura) izenez ezagutzen zen, eta Badami Chalukya dinastia boteretsuaren hiriburua izan zen VI. eta VII. mendeetan. Dinastia horri Badamioren Txalukiak deitzen zaio.

Gaur egungo hiria antzinako presaren oinean mantendu da, eta, horri esker, Agastiako laku artifizial txiki bat sortu ahal izan da, marmol gorrizko itsaslabarren zuloan, harkaitzezko santutegi ikusgarriek lurreratu eta eraikuntza zaharrek koroatuta. Herrixkatik urrunen dagoen lakuaren ertzean, Bhutanatha tenpluak, inguru dotore baina berde horretan duen isolamendua dela eta, oso kalitate handiko konposizioa du, uretan dituen erreflexuekin jolasten diren horizontaletan oinarritua. Haitzuloak eta Shivako tenplua baino beranduago egin zen, Malegitti Shvaloraya, arroka-azaleramenduaren gainean eraikia.

## Geografia 
558 msnm-ko altitudean dago, Bangalore estatuko hiriburutik 443 km-ra, UTC +5:30 ordu-eremuan.

## Demografia 
2011ko zenbatespenaren arabera, 31 557 laguneko biztanleria zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethan Cepuran

**Ethan Cepuran** (Glen Ellyn, Illinois, AEB, 2000ko maiatzaren 13a) 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuetako ordezkari izan zen abiadura patinatzaile estatubatuarra da.

## Ibilbidea 
Cepuranek, 2018ko Munduko Junior Abiadura-patinaje Txapelketan, parte hartu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen hasiera masibo proban.

Cepuranek, 2022ko AEBko Olinpiar Talde Probetan, 5.000 metroko proba irabazi zuen, talde olinpikorako sailkatzen zen lehen abiadurako patinatzailea bihurtuz. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuak ordezkatu zituen 5.000 metroko proban, baita taldekako jazarpenean ere, non brontzezko domina irabazi baitzuen.
## Nazioarteko lorpenak
## Erreferentziak
María Francisca Ulloa del Castillo

**María Francisca Ulloa del Castillo** (Utrera, Sevilla, 1887ko urtarrilaren 29a &ndash; Alcalá de los Gazules, Cádiz, 1967ko uztailaren 16a) emagina izan zen, *La partera* goitizenez ezaguna. Emakume aitzindaria.

## Biografia 
Maria Francisca Utreran jaio zen. Manuel Ulloa Alcazar eta Maria Dolores del Castillo Rodriguezen alaba izan zen. Hogei eta zazpi urte zituela bertan ezkondu zen, Juan José Rodríguez Martinezekin, eta lehen semea ere hantxe izan zuen. Utreratik  Medina-Sidoniara joan behar izan zuen, senarraren lanbidea zela-eta, Cadizko mendilerroko herri batera. 1925ean lau seme-alaba zituen, garai hartako Espainian garai txarrak bizi ziren eta bera ez zegoen besoak gurutzatuta geratzeko prest.

Medinan adiskidetasun handi samarra hartu zuen emagina zen auzoko Josefa izeneko emakume batekin eta M. Franciscari bere etorkizuneko lanbidearekiko bokazioa sortu zitzaion. Ez zuen bide erraza aukeratu, ia 40 urte zituen, Primo de Riveraren diktaduraren garaia zen, bera mendilerrotik galdutako herri txiki bateko gizarte klasista batean bizi zen eta halere ikastea erabaki zuen.

### Ikasketak 
Emagin aritzeko behar zituen hiru urteko ikasketak egin ahal izateko, Cadizera joan zen eta jarri zen bi haur txikienekin. Bi haur nagusiak Medinan geratu ziren aitarekin eta auzoko Josefaren laguntza etengabea izan zuten. Elementuen kontra borrokatuz, hiru urteren buruan, bi haurrekin itzuli zen, besapean bere emagin titulua zuela.

## Aitortzak 
* Alcalá de los Gazules herriak, laurogeita hamarreko hamarkadan bere balioa aitortzen jakin zuen, bere omenez “María Ulloa La Partera” izeneko kale bat izendatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Población (Víctor Jara)

***La Población***  Víctor Jara abeslari txiletarrak 1972an plazaratu zuen zazpigarren albuma izan zen. Kontzeptu musika disko da, hau da, osoa gai baten ingurukoa da. Kasu honetan langileak bizi ziren txabolen herri baten ingurukoa da. Pobrezia eta beharra, irtenbide bat bilatzeko beharra gai nagusiak dira. Datuak errealitatetik hartu zituen, Herminda de la Victoria herri matxinatuan (egungo La Victoria) hainbat testigantza aztertu eta jaso zituen, eta haietan oinarritu zuen bere diskoa.

## Ezaugarriak 
Txileko Kantagintza Berriaren mugimendua horrelako kontzeptu-albumek gertaerak eta ideologia hobeto azaltzeko aukera eman zuten. Ziur aski ezagunena Quilapayún taldeak 1970ean grabatu zuen *Cantata Santa María de Iquique* albuma izan zen. Kantata horrek ere arrakasta itzela izan zuen, hala ere: *Rolling Stone* aldizkariaren arabera, 2008an, garai guztietak Txileko 17. disko garrantzitsuena izan zen. Lan honetan, «Lo único que tengo» abestian, Isabel Parrak abestu zuen. Beste abestietan Bélgica Castro, Huamarí eta Cantamaranto taldearen laguntza izan zuen. Beste kantu batean, «Herminda de La Victoria», Jarak Alejandro Sievekingen kolaborazioa izan zuen hitzak jartzeko garaian.

## Abestiak 
# "Lo único que tengo" 
# "En el río Mapocho" 
# "Luchín"
# "La toma - 16 marzo 1967" 
# "La carpa de las coligüillas"
# "El hombre es un creador" 
# "Herminda de la Victoria"  (Alejandro Sieveking, Jara)
# "Sacando pecho y brazo" 
# "Marcha de los pobladores" 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *La población* YouTuben

​
Fort Crown Point

**Fort Crown Point** 1759an Saint-Frédéric gotorlekua suntsitu ondoren haren ondoan, eraikitako gotorleku britainiarra da. Frantzia Berritik hartutako eskualdea kontrolatzeko altxatu zen. Crown Point Gule Historikoak kudeatzen du gunea. 

## Historia 
Lehenengo gotorlekua, Saint-Frédéric, bertan eraiki zuten 1730ean, hamabi oineko lodierako harresiekin. Indar britainiarrek bi aldiz eraso zuten gotorlekua Zazpi Urteko Gerran, Frantziako eta Kanadako indarrek gotorlekua suntsitu baino lehen 1759ko udan .

Fort Crown Point Britainiar armadak eraiki zuen Jeffery Amherst -en agindupean, Fort Carillon hartu eta Saint-Frédéric gotorlekua suntsitu ondoren. Amherstek gotorlekuaren eraikuntza erabili zuen bere gizonak 1759ko neguan zehar lan egin dezaten, Kanadako eta Frantziako tropak iparralderago Kanadara bultzatuz.

Gotorlekua ez zen inoiz erasotu edo mehatxatu. Zazpi Urteko Gerraren ostean ingelesek soldadu kopuru txiki bat mantendu zuten, eta horiek erraz errenditu ziren Seth Warner kapitainari eta bere 100 Green Mountain Boys-ri 1775eko maiatzaren 12an. Britainiarrek eskura zituzten 111 pistola atzeman zituzten. Gotorlekua Benedict Arnold jeneralak erabili zuen Champlain lakuko itsas guduan . 1776an Valcour uharteko guduan itsas armada suntsitu ondoren, gotorlekua abandonatu zuten britainiarrek 1777an. 1780an behin betiko abandonatu zuten.

## Iruditegia 

South view of crown point 1760.jpg|The South View of Fort Crown Point 1760 Thomas Davies-ek.
Ruins of Fort Frederick Crown Point N.Y.jpg|Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1902 *inguruan* .
Ruins of Fort Frederick, Crown Point, N.Y. 1907.jpg|Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1907 *inguruan* .
Ruins of Fort Frederick, Crown Point, N.Y. 1900.jpg|Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1900 eta 1906 artean.
Fort Henry from Fort Frederic Crown Point N.Y.jpg|Port Henry Crown Point-tik, Crown Point, NY Argazkiak Champlain lakuaren gaineko ikuspegia erakusten du mendiekin 1902ko abenduaren 23an.
Crown Point.jpg|Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1990ean .
British Fort at Crown Point.jpg|Crown Point-eko gotorlekua, NY 1995ean .
fortatcrownpoint.jpg|Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 2004an .
Crown Point NY historical reenactment.jpg|Fort Crown Point-en birsortze historikoa, 2009ko abuztuaren 8an.
Fitxategi:Fort Crown Point New York.jpg|Fort Crown Point orokorrean. 2020ko abuztua.

## Kanpo estekak
Basamortu Beltza

**Basamortu Beltza** (    , *aṣ-Ṣaḥrāʾ as-sawdāʾ* ) sumendi itxurako eta oso tarte zabaleko tumuluetako eskualde bat da, 30 ingurutan banatuta. Egipto mendebaldean, hegoaldean Basamortu Zuriaren eta iparraldeko Bahariya Oasiaren artean. Bertako tumulu gehienak basaltozko zokalek estaltzen dituzte, kolore beltz bereizgarria emanez. 

## Geologia 
Basamortu Beltzaren tumuluak, 100 metrotik gora (328 oin), altuera, tamaina, konposizioa, altuera eta itxura aldatuz doaz, batzuk burdinazko kuartzitoz osatuak eta beste batzuk gorriagoak diren bitartean, arrokak burdinazko hareharrizkoak diren bezala. Esne Beltzaren inguruetan, muino bolkanikoak daude, dolerita bolkaniko ilunaren erupzioa frogatzen dutenak, duela 180 milioi urte garai Jurasikora itzuliz.

## Paleobiologia 
*Basamortu Beltzean* zuhaixken aztarnak eta baso fosilizatuak aurkitu dira, landareak garai batean bertan hazten zirela adieraziz. 

## Erreserba Naturalaren Adierazpena 
Bere mugetan dinosauroen hezurdura handi bat aurkitu ondoren, *Basamortu Beltza* erreserba natural izendatu dute 2010etik  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Nepia

**George Nepia** (Wairoa, 1905eko apirilaren 25a - Ruatoria, 1986ko abuztuaren 27a) zeelandaberritar errugbilari maoria izan zen, hamabosteko eta hamahiruko errugbian jokatu zuena. Maila handiko atzelaria izan zen, errugbilari maoririk ospetsuenetako bat, eta Zeelanda Berriko kiroleko lehenbiziko superrizarra.

1924-1930 bitartean, 46  partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, 9 test-partida barne. 1924an, 19 urte besterik ez zuela, All Blacks-ek ("The Invincibles" izendaturik) Europan zehar egindako biran parte hartu zuen. 1935ean, Ingalaterrara joan zen hamahiruko errugbi profesionalean jokatzera. 1937an Zeelanda Berrira itzuli, eta bertako hamahiruko errugbiko selekzioan aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Girkan parke nazionala

**Girkan parke nazionala** (hango hizkuntzan *Hirkan Milli Park*) babestutako eremu bat da Azerbaijanen. 2004ko otsailaren 9an sortu zen, eremu administratibo batean  Larrainnkmutan eta Astaran, sobietar garaian 1936ko abenduan sortutako estatu-erreserba zahar batean oinarrituta. Eskualde menditsua da, baso primarioz erabat estalia, eta erabat babestuta dago. 42.797 hektarea ditu (427,97 kilometro karratu).

Girkan parke nazionalak baso subtropikal heze eta epel hezeak babesten ditu Lenkaran lautadan eta Talysh mendietan, animalia-espezie eta landare endemiko asko babestuz.

Girkan parkeko ekosistema, Caspioko (Girkan) hircanoen baso mistoen ekorregioarena da; leku bat non lautada oparoa eta basoak (subtropikalak eta epelak) dauden, Talysh mendiak erabat estaltzen dituztenak eta Lankaran lautada zati batean estaltzen dutenak.

## Klima 
Girkan parke nazionalak, normalean, oso hezetasun handia eta prezipitazioak izaten ditu urte osoan zehar; batez beste, 1.400 mm-tik 1.600 mm-ra izaten da urtean lautadetan eta 1.800 mm-ra mendietan. Urteko prezipitazio maximoa Azerbaijango prezipitazio altuena da. Girkan estatu-erreserbak klima heze subtropikala du lautadan, klima ozeanikoa goraldi ertainetan eta klima heze kontinentala mendien gailurrean.

Goratze motak, plubiositate ugariak eta baso primarioen presentziak biota-aberastasun ezohikoa ematen diote parkeari.

## Kanpo estekak
Pico do Fogo

**Pico do Fogo** (*Suaren Tontorra*) Cabo Verdeko gailurrik garaiena da, itsas mailatik 2.829 metrora. Estratosumendi aktibo bat da, Fogo uhartean dagoena. XV. mendetik 28 erupzio izan ditu. Kono nagusia 1680ko erupzioan sortu zen, uhartearen emigrazio masiboa eraginez. Erupzio hilgarri bakarra 1847an izan zen, uharte osoan sortutako lurrikarek hainbat bizitza hartu zituztenean.

1680ko erupzio handiaren ondorioz, biztanleriaren zati handi batek ondoko Isla Bravara emigratu zuen. 1785ean, erupzioak laba uhartearen ipar-ekialdean utzi zuen, eta hazi egin zen, gaur egun Mosteiros hiribildua dagoen lekuan. Geroago, 1799, 1847, 1852 eta 1857ko erupzioak gertatu ziren. Ia mende bat geroago, 1951ko erupzioa gertatu zen, eta XX. mendeko azkena 1995ean izan zen. XXI. mendeko lehen erupzioa 2014an gertatu zen.

Mendiaren magalak kafea landatzeko erabiltzen dira, eta laba, berriz, eraikuntza-material gisa. Bere mokotik gertu galdara bat dago, eta herrixka txiki bat, Caldeiras, galdara honen barruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelekete monasterioa

**San Juan** monasterioa (-etik), (Turkiarrez: *Pelekete manastiri)*

Monasterioa VIII. mendekoa da, baina ez dakigu zehazki noiz ezarri zen. Izen arrunta, "Pelekete", grekozko "aizkora batekin egindako apustua" da, eta arroka maldatsu batean duen kokapenari dagokio. Monasterioa Iconoclasm bizantziarraren aurkako oposizio-gune bat zen, eta 763/4an Michael Lachanodrakon gobernadore fanatikoki ikonoklastak eraso eta erre zuen. 

Lachanodrakonek monasterioko hegumenoak, Theosteriktos eta beste monje batzuk torturatu zituen, eta horietako 38 bizirik lurperatu zituzten Efeson. Monasterioa mende amaieran berrezarri zen, Ikonoklasmoko lehen aldia amaitu ondoren, eta Makario bat bere hegoaldean bihurtu zen. 13tik aurrera Iconoclasm-en berrekin, erbesteratu eta kartzelatu egin zuten, baina Peleketeko monjeek Iconoclasm-en aurka jarraitu zuten.

Monasterioa iturrien ondoren desagertzen da, baina ikertzaile modernoek Tirilye hiritik 5 km-ra dagoen monasterio baten aurriekin identifikatzen dute, San Juan teologoari eskainita. Gaur egun bertakoek Aya Yani edo Ayani dute izena, izen grekoaren forma ustela, "San Juan" esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*

## Kanpo estekak 
* (in Greek) Hagiography of Makarios of Pelekete
Dong Ampham Biodibertsitate Kontserbazio-Gune Nazionala

**Dong Ampham Biodibertsitatearen Kontserbazio Eremu Nazionala** babestutako eremu zabala da, Attapeu probintziaren eta Sekong probintziaren zati garrantzitsu bat hartzen duena, Vietnameko mugan dagoen Laoseko hego-ekialdeko ertzean. Era berean, Attapeu probintziaren ipar-ekialdea eta Sekong probintziaren hego-ekialdea hartzen ditu.

Baso anitzez osatutako gunea, 200.000 hektarea inguru dituena, Laoseko Biodibertsitatea Kontserbatzeko Eremu Nazionaletako bat osatzen du. 1993ko urriaren 29an ezarri zen.  "Asiako hego-ekialdeko penintsulako hego-ekialdean geratzen diren lur baxuetako eta baso tropikaletako azken eremu osorik batzuk" ditu. Parkea zeharkatzen duten ibaien artean Xe Kaman ibaia eta Xe Xou ibaia daude. Hezeguneetan Siameko krokodilo eta elefante populazioak daude eta katu handiak parkean bizi direla ezaguna da.  Nong Fa aintzira bolkanikoa bere barruan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khabur Txikia

**Khabur Txikia** edo **Khabur al-Hasaniya** Turkiako eta Irakeko ibaia da. Armenia historikoko mendietan sortzen da, Van lakuaren hegoaldean eta Urmiaren mendebaldean. Djabal Harbal mendikateetatik pasatzen da iparraldean, eta Zakha Dagh delako mendikatea hegoaldean (non Zakho hiria den Iraken). Tigris ibaiarekin bat egiten du Maghara eta Mazra artean.

Bada beste Khabur ibaia bat Mesopotamian, Khabur Handia baina hori Eufrates ibaira doa Sirian.
Khabur

**Khabur** ibaia**, Khabur Handia** (bada beste ibai bat, Khabur Txikia, Mesopotamian**) Habor** edo **Habur** izenez ere ezaguna, Siriako ibaia da, Eufrates ibaiaren adarra, eta Karkisiyia herrian egiten du harekin bat, Deir ez-Zor hiritik behera, urpean uzten du. Jàbal Abd-al-Aziz eta Sinjar mendien artetik igarotzen da.. Turkiako hego-ekialdean jaiotzen da eta 320 km luze da.

Historikoki, Khabur ibaiaren harana izan zen hurrita kulturaren erdigunea, bereziki Nagar hiria. Hurritek hainbat erresuma sortu zituzten inguruan, besteak beste, Mitanniko erresuma garrantzitsua. Bibliak dio Salmanasar V.ak Mesopotamiara eraman zituen judu gatibuak ibai honen ertzean kokatu zirela bizitzen.

Antzinate klasikoan ezaguna izan zen ibaia,eta izen desberdinekin izendatzen dute Khaboras eta Aborras formekin adibidez. Autore guztiek ibai garrantzitsu gisa deskribatzen dute.

21. mendean, Khabur bailarak 16.000 kilometro karratuko lur landagarria du. Gainera, ibaiaren ipar-ekialdean dago Siriako petrolio gehien ekoizten duen eremua; horrek, Eufrates ibaiaren ibaiadarreko hainbat presarekin batera, zona hori funtsezko bihurtzen du siriar estatuaren garapenerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Probidentzialismo

[thumb|280px|[Agustin Hiponakoaren 'Jainkoaren hiria' eskuizkribua.]]
**Probidentzialismoa** Jainkoa Historiako benetako protagonista eta subjektua den ustea da. Gizakia bere objektua besterik ez da, Jainkoaren eskuetan dagoen tresna bat.

## Jatorria 
Mito klasikoetan probidentzialismoa ikus zitekeen arren, heroi homeriko eta tragikoen papera autonomoa zen, baita aurrez ezarritako patu (fatum) baten aurrean harrokeria (hybris) edo giza errebeldiaren handitasuna ere. Kristautasuna, berriz, probidentzialismoaren jarraitzaile sutsua izan zen. Historiografiako argumentu probidentzialisten erabileraren lehen adibideak Agustin Hiponakoari- *Jainkoaren hiria* bere lanean- eta Paulo Orosio haren ikasleari- *Paganoen aurkako zazpi historia liburuak*- egotzi ohi zaizkie. Erdi Aroko egileen zerrenda zabalak bere eredua jarraitu zuen. Biek V. mendean Mendebaldeko Erromatar Inperioa barbaro paganoen edo heretikoen esku erori izana bizi izan zuten, eta horrek probarik egokiena eskaini zien. Nola onar zezakeen Jainkoak benetako fedean sinesten zutenek beren aurrean amore ematea? Errazagoa da onartzea Atilak, berez, bertute propiorik gabea, "Jainkoaren zigorra" izateagatik garaitzea.

## Ondorengo erabilera 
Hispanian, Isidoro Sibiliakoaren Etimologiez gain, Astur-Leondar Erresumako Kronikek (Albendakoa, Rotakoa, Mozarabiarra, etab.) Iberiar penintsula osoa menderatzeko erregeen nahia justifikatu zuten argudio probidentzialistaren bidez: Roderiko errege bisigodoa edo erresuma osoa zigortu egin behar zen, eta Jainkoak musulmanak erabili zituen kristauak zigortzeko eta fedeari eusteko tresna gisa. Hau Errekonkista kontzeptuaren jatorria da.

Kontzeptuaren hedapen gisa, kristauak ez diren beste erlijio batzuek ez ezik, Historiaren edozein ikuskerak ere (adibidez, arraza edo nazioa protagonistatzat hartzen duena) probidentzialismoarekin kontaktuak izan ditzake, baldin eta bere protagonismoa gizakia baino goragoko instantzietan jartzen badu. Ezohizko gizabanakoak (erregeak, artistak, pentsalariak) historiaren protagonista direla pentsatzea ere ez da oso ikuspuntu objektiboa. Historiaren beste ikuskera batzuek, hala nola instituzionalismoak edo materialismoak, gizakiarengan protagonismoa jartzen dute kolektibo gisa, erakundeen edo klase sozialen bitartez, hurrenez hurren.

Probidentzialismoaren eraikuntza logikoa eraso ezina da: gertatzen den edozerk, ona, txarra edo zalantzazkoa izan, Jainkoaren protagonismoa berresten du. Beraz, egia erlijiosoa da, ez zientifikoa (Popper), gizabanakoei kontsolamendua eta gizarte-taldeari egonkortasuna ematen diona.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Abijatta-Shalla National Park

thumb|290x290px|Shalleko lakua
thumb|290x290px|Abijatta lakua
**Abijatta-Shalleko parke nazionala** parke nazionala da Etiopian. Oromiako eskualdean eta Etiopiako Lur Garaietako eskualdean dago, Addis Abebatik 200 kilometrora eta Batu–Shashamane autobidetik ekialdera.

887 kilometro karratu ditu, Errift haraneko Abijatta eta Shallako lakuak barne. Bi lakuak hiru kilometro lur menditsuz bereizita daude. Parkearen garaiera 1540 eta 2075 metro bitartekoa da, eta gailurrik altuena Fike mendia da, bi lakuen artean kokatuta dagoena.

Bi lakuez gain, parke nazional honen erakarpen nagusia Abijatta lakuaren ipar-ekialdeko izkinan dauden ur termalak eta lakuan dauden flamingoak dira. Kontuz ibili behar da ibilgailuak laku honen ertzera eramatean, azaleko lokatz lehorraren azal mehea oharkabean pasa baitaiteke.

## Historia 
Bere asmoa basa-bizitza babestea zen arren, gaur egun animalia basati gutxi ikus daitezke bertan. Derg-en erregimenaren azken egunetako sasoi gorabeheratsuan, eta denbora pasa ahala, nomada asko baliatu ziren ahuldutako agintari zentralaz parkera joateko eta abereekin bizitzeko. Abijatta lakua inguratzen duen Acaziako basoaren zati handi bat landare-ikatzerako moztu dute. Gaur egun, talde txikiek ez dute *Akaziako* zuhaitzik erortzen jarraitzen, baizik eta lakuaren kostatik ateratako lurra kendu eta saltzeko bezain urruti.

Duela gutxi egindako bisitari batek adierazi zuen ezen, kudu maiorra hazteko populazio bideragarriak egon badaitezke ere, Grant-en gazela, beltzaren eta hena punteatuaren babesa, ez zuela haren presentziaren ebidentziarik ikusi. Babuinoak oraindik ere nahiko arruntak diren arren, artzainek sartutako ganaduak gainditu zituen. Granteko gazela batzuk eta hainbat ostrukak hesitutako esparru batean eduki ziren, atearen etxetik hurbil. Hala ere, 300 hegazti-espezie baino gehiago erregistratu dira Abijatta-Shallan edo ondoko baso parkeen hondakinetan. Jakinarazi denez, Parke Nazional honen birgaitzea 1996an hasi zen eta tokiko komunitateak etorkizuneko plangintzan eta garapenean modu aktiboan integratzeko planak iragarri ziren. Parkeko beste animalia batzuk hauek dira: Hippo, Krokodiloa, Leon, Jirafa, Leopard, Zebra, Wartmusical, Hyena, Egipcio Geese eta Chita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abijatta-Shallako parke nazionaleko gune babestuei buruzko munduko datu-basea
Angelina Golikova

**Angelina Romanovna Golikova,** errusieraz, **Ангелина Романовна Голикова,** Mosku, Errusia, 1991ko irailaren 17a) izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen den atleta errusiarra da.

## Nazioarteko lorpenak 
### Olinpiar Jokoak
### Munduko Kopa
### Sailkapen orokorra
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak