open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DnsSec

**Domain Name System Security Extensions (DNSSEC)** edo domeinu izen sistemarako segurtasunaren luzapena DNS-ak emaniko zenbait informazio ziurtatzeko IETF-ren espezifikazio multzo bat da, IP sareetan erabilia gehienbat. Hau DNS-arentzako luzapen multzo bat da, DNS bezeroei datu jatorriaren ziurtapena, osotasuna eta ziurtaturiko ezeztapena bermatzen dizkiona.

DNS-a ziurtatzea oso garrantzitsua dela uste izan arren, DNSSEC-aren ezarpena arrazoi hauengatik atzeratua dago:

# Normalizazio zailtasuna Internet-en sare tamainarengaitik
# Nahi den tokian “zonaldea zenbakitzea” aurreikustea
# DNS zerbitzarien artean DNSSEC inplementazioa jazartzearen lan-karga
# .com giltzen nagusi garrantzitsuenen arteko desadostasunak
# DNSSEC-a ezarri eta DNS-a baztertzearen konplexutasuna

Hauetariko arazo batzuk konpontzen ari dira jadanik.

## Gainbegirada 
IP-an oinarritutako sareek, Internet adibidez, IP helbideen artean banatzen dute informazioa. Helbide hau zuzenean erabiltzean hainbat arazo ekar ditzakeenez, DNS zerbitzariak erabiltzen dira. Zerbitari hauek, IP helbideen eta domeinu izenen arteko transkripzioa egiten dute. DNS-a oso erabilkorra da, zoritxarrez ez zen segurua ere izateko pentsatua izan.

Eraso mota asko daude DNS-ari egin daitezkeenak, hauetariko batzuk DNS protokoloaren hauleziei eragindakoak. Threat Analysis of the Domain Name System (DNS) dokumentuak eraso hauen ezagutza gordetzen du, eta DNSSEC zenbateraino beharrezkoa izango litzatekeen erakutsi.

DNSSEC protokoloa interneteko erabiltzaileak babesteko eginiko protokolo bat da, DNS-a ri erasotzen dioten hainbat erasoengandik, DNS katxearen pozoinketa adibidez. DNSSEC-eko erantzun guztiak digitalki sinatuak daude. Sinadura hau aztertuz, DNS erabiltzaile batek emaniko informazioa segurua al den ala ez aztertu dezake.

Hala ere, DNSSEC-ak ez du eraso guztien aurka balio. DNSSEC-ak ez du DoS erasoen aurka balio zuzenean, arazo honetan zenbait abantaila eman arren.

DNSSEC erazagupenak (DNSSEC-bids deiturikoa) DNSSEC protokoloa zehatz mehatz azaltzen du.

## Zonaldea zenbakitzea 
DNSSEC-aren helburua segurtasuna ziurtatzea izan arren, askoren ustez ahultasun berri bat sartzen du: zonaldea zenbakitzea (baita ere zonalde ibilaldia). DNSSEC-ak zenbait informazio azaleratzea derrigortzen du, DNS arruntek pribatu gordetzen duten bitartean.
 
## Funtzionamendua 
DNSSEC-ak gako publikoaren kriptografia erabiliz sinatzen ditu DNS eskaerak. Egiazko DNS gako eskaera kate fidagarri baten bidez ziurtatua izaten da, DNS helburuko zonaldeko gako publiko fidagarriengandik hasita.

## Algoritmoa 
DNSSEC zabalterraza izateko diseinatua izan zen. Hala, eraso berriak ezagutuaz batera algoritmo berriak sartu daitezkeelarik eraso hauei aurre egiteko. Algoritmo ezagunenak hauek dira:

0 .-Reserved

1 .-RSA/MD5
 
2 .-DSA/SHA-1

3 .-RSA/SHA-1

4.- RSASHA1-NSEC3-SHA1

5.-RSA/SHA-256
 
6.- RSA/SHA-512

7.- GOST R 34.10-2001

## Erreferentziak 
* ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers). http://www.icann.com/es/announcements/dnssec-qaa-09oct08-es.htm

## Kanpo estekak
Txoko (argipena)

**Txokoa** hitzak esanahi hauek ditu:
* zokoa, bi horma elkartzen diren gunea;
* **txoko** edo elkarte gastronomikoa, Euskal Herrian ohikoak den elkarte mota bat;
* txokoa, pilotalekukoa (eta hedaduraz, pilotaren kokapen bat);
* **txoko** edo txibia, *Sepiida* ordena, eta era arruntean *Sepia officinalis* espeziea;
* bizkaieraz **txoko** edo tortoloxak.
* euskarazko Wikipediako Txokoa, euskaraz editatzen duten wikilarien txokoa, elkarri galdetzeko eta laguntzeko Wikipediako azaletik bisitatu daitekeen Txokoa.
Itsas triku

**Itsas triku**ak edo ***Echinoidea*** animalia txiki, biribil eta arantzatsuak dira, ekinodermatuen barruko klaseetako bat. Munduko itsaso guztietan bizi dira. Itsas trikuek oskol arantzatsua dute, 3 eta 10 cm artekoa. Ohiko koloreak beltza, berde ahula, oliba berdea, arrea, gorrindola eta gorria dira. Poliki-poliki mugitzen dira, batez ere algez elikatuz. Itsas trikuen harrapari nagusiak itsas igarabak, aingirak eta bestelakoak dira. Itsas luzokerren eta itsas izarren hurbileko senideak dira.

Itsas trikuen gonadak eta arrautzak oso aintzat hartuak dira sukaldaritzan. Triku (*Erinaceus europaeus*) kiribildu baten antza dutelako deitzen dira *itsas triku*.

## Sukaldaritzan 
Itsas triku guztiak ez dira jateko onak. Espezie jangarriak eskuz jasotzen dira aiztoak edo kakoak erabiliz. Arantza luzeenak moztu egiten dira, itsas trikua irekitzerakoan eskuak ez mintzeko. Oskola erdialdean ebakitzen da, aho inguruko alde bigun eta arantza gabetik hasiz.

Jateko atala emearen bost sexu guruinak dira (gonadak). Haietara iristeko, ahoa eta digestio aparatu erauzi behar dira. Urtaroaren arabera, gonadak trinkoagoak edo bigunagoak izaten dira eta kolorea berdexkatik gorri ilunera aldatu.

Gordinik jaten da, batzuetan limoi tanta batez lagundua edo ogitan zabaldua. Batzuetan, arrain zopan gehitu daiteke egosketa amaieran edo arrautza irakin gainean.

Image:Commercially harvested sea urchins being offloaded from the F-V RAPTOR at the commercial fishing marina.jpg|Itsas trikuz beteriko sarea.
Image:Sea urchin eggs.jpg|Jateko prest.
File:Uniryori.jpg|Itsas trikua (*uni*) japoniar estiloan (*sashimi*)

## Banaketa 
**Euechinoidea azpiklasea.**
* **Atelostomata superordena**
** Cassiduloida ordena
** Spatangoida ordena
* **Diadematacea superordena**
** Diadematoida ordena
** Echinothurioida ordena
** Pedinoida ordena
* **Echinacea (animalia) superordena**
** Arbacioida ordena
** Echinoida ordena
** Phymosomatoida ordena
** Salenioida ordena
** Temnopleuroida ordena
* **Gnathostomata superordena**
** Clypeasteroida ordena
** Holectypoida ordena
**Perischoechinoidea azpiklasea**
* Cidaroida ordena

## Kanpo estekak 
* Itsas trikuen hazkuntza artikulua Elhuyar Zientzia gunean
* Itsas trikua uste baino gehiago bizi da artikulua Elhuyar Zientzia gunean
Aast

**Aast** (frantsesez eta gaskoiz) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da. Okzitaniako Bearno eskualdean dago.

## Auzoak 
* Bayet
* Hourcade

## Udalerri mugakideak 
* Saubole ipar-mendebaldean
* Ponson-Dessus ekialdean
* Gardères (Pirinio Garaietako enklabea) mendebaldean
* Ger hegoaldean.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Aasteko Udalaren webgunea
Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentista

**Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentista** kristautasunaren barneko elkargo protestante adbentista da, Battle Creeken (Michigan, Ameriketako Estatu Batuak), 1863ko maiatzaren 22an sortua da. Ellen G. White izan zen sortzaile nagusia. Haien ustez Kristoren bigarren etorrera gertatzeaz dago.

Larunbata asteko zazpigarren eguntzat dute adbentistek, eta, hortaz, atseden hartzekoa. Protestanteak bezala, haientzat Biblia ezagutza bide nagusia da. Ez dute abortua onartzen, ama arriskuan dagoenean izan ezik.

Haren idazlanik garrantzitsuena *Kristoganako Bidea* () izan zen Zazpigarren Eguneko Adbentistek salbamenari, gizakiaren izaerari buruz eta kristau-bizitzari buruz zer sinesten duten ezarri zuena. Idazlana 150 hizkuntzatara baino gehiagotara itzuli da, bai eta euskarara ere.

## Sortzaileak 
John N. AndrewsJoseph BatesHiram EdsonEllen Gould WhiteJames White

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eliza Adbentistaren albiste-zerbitzu ofiziala.
Chicago Spire

**Chicago Spire** Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian eraikitzeko proposatutako etxebizitza etxe orratz bat da.

Santiago Calatrava arkitekto valentziarrak diseinatua, eraikinak 610 metro eta 150 solairu izango ditu.

## Eraikuntza 
Lehen harria 2007ko ekainaren 25ean jarri zen. Ondoren lurpeko solairuen zulaketa hasi zen. 2007an AEBetan eta mundu osoan hasitako krisialdi ekonomikoak bertan behera utzi zuten eraikuntza eta lurpeko zulaketa bukatuta egon arren, 2008tik geldirik dago Chicago Spire etxe orratzaren eraikuntza eta ez dirudi eraikitzeko aukerarik dagoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egitasmoaren webgune ofiziala.
Pöljäko zeramika

**Pöljäko zeramika** (finlandieraz, *Pöljän keramiikka*) k.a. 3500. urtean Finlandian sortu zen zeramika mota bat da. Objektuen laginak Ipar Karelian, Ipar Savonian, Kainuun eta Botniako badiako itsasertzean agertu dira batik bat, baina Kymenlaakson, Lappin, Erdialdeko Finlandian eta Hego Savonian ere agertu dira. **Pöljä**koa, Kierikkiko zeramika baino gizarte txiroago batek sortu zuela uste dute adituek, aurkitutako ontzi eta objektuak txikiagoak direlako eta apaingarri gutxiago dauzkatelako. Asbestoa eta beste gai batzuk nahastuta egiten zuten zeramika eta Kordeleztatutako zeramika kulturarekin lotura estua zuten .

Zeramika mota honi, objektuak aurkitutako herriaren izena eman zioten arkeologoek, Ipar Savoniako Pöljä herriaren izena hain zuzen. Zeramika ekoizpena hobetzen eta gizartea aberasten joan zen heinean, zeramika mota hau Kierikkikoan bilakatu zen .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Pöljä
Txartel bakar

**Txartel bakarra** hiri edo eskualde bateko garraiobideetan tarifa eta ordainketarako sistema komuna da.

## Txartel bakarra Euskal Herrian 
### Gipuzkoa 
thumb|Mugi txartel anonimoaren aurrealdea.
Gipuzkoako Foru Aldundiak lurralde osoko garraio publikoko zerbitzuak bateratzeko Lurraldebus sistema sortu zuen 2007an. Tarifa-sistema bateratua ez zen guztiz lortu. Lurraldebus sistemaren euskarria Lurraldebus txartela da, zeinak %40ko deskontuak egiten dituen garraioaren paper-txartelaren prezioaren gainean, eta deskontu hori %90 izatera iris daiteke hilabete naturalean metatutako bidaien arabera. Txartel arrunta, turista txartela eta talde berezientzako txartelak (haurrak, gazteak, adinekoak, ezinduak eta soziala) daude.

2013an Lurraldebus sisteman oinarrituta Mugi Sistema jaio zen. Aurreko sistemaren hobekuntza da, eta tarifa-sistema bateratua lortu du. Bere baitan hartzen du Lurraldebus txartela, eta sistemaren barruan dauden eragileak Lurraldebus, Dbus, Errenteriako, Irungo, Hernaniko, Oiartzungo, Tolosako eta Arrasateko Udaletako hiri autobusak, Euskotren Trenaren Lasarte-Oria - Hendaia eta Donostia-Amara - Elgoibar lineak eta Donostiako Renfe Aldiriak dira. Mugi sistema 2013ko martxoaren 3an jarri zen martxan.

### Araba 
thumb|BAT txartel anonimoaren aurrealdea.
Gasteizko tranbia irekitzearekin batera, Eusko Trenbideak sozietateak BAT txartela jaulki zuen, Gasteizko tranbian zein TUVISA hiri autobusetan erabiltzekoa. Tarifa-sistema ez dago bateratua, eta eragileen arteko linea aldaketetan, bigarren linearen prezioaren %45a besterik ez da ordaindu behar.

### Bizkaia 
thumb|Barik txartel anonimoaren aurrealdea.
Bizkaiko Garraio Partzuergoak 1990eko hamarkada bukaeran martxan jarri zuen Creditrans txartela, lurralde osoko garraio publikoan txartel bakarra erabili ahal izateko. Tarifa-sistema bateratua ez zen ezarri, eta gaur egun eragile bakoitzak tarifa-sistema eta gune propioak ditu.

2012an Barik txartela jaulki zuen, zeinetan Creditrans titulua karga daitekeen, bestelako tituluen artean. Etorkizunean Barik sistema erabiliz tarifa-sistema bateratua lortzea espero da. Sistemaren barruan dauden eragileak Bilboko metroa, Euskotren Trenaren Txorierriko eta Funikular lineak, Euskotren Tranbia, Bilboko Renfe Aldiriak, Feveren Bilbo - Balmaseda eta Bilbo - Karrantza lineak, Bizkaibus, Bilbobus, EtxebarriBus, Erandioko Herri Autobusa, Artxandako funikularra, Bizkaia Zubia eta Ereagako igogailua dira.

## Kanpo estekak 
*   Lurraldebus sistemaren ataria
*   Mugi sistemaren ataria
*   Barik txartelaren ataria
*   Creditrans txartelaren ataria
*  Bat txartelaren ataria Gasteizko Udaleko webgunean
*   Gipuzkoako Foru Aldundia - Mugikortasuneko eta Bide Azpiegituretako Saila
Erraldoien eliza

[300px|eskuinera|thumb|[Kastellin jätinkirkko|Kartelli erraldoien eliza.]]
**Erraldoien eliza** edo **Deabruaren eliza** (finlandieraz, *Jätinkirkko*) Finlandian k.a. 3000 eta 2000 urteen bitartean gizakiek eraikitako harrizko eraikuntza megalitikoei ematen zaien izena da. Botniako Golkoaren ertzean daude batik bat, Ostrobotnia eskualde finlandiarrean eta iparraldeko hondartzetatik gertu. Eraikin biribil eta laukizuzenak izaten ziren eta Pöljäko eta, batez ere, Kierikkiko zeramikekin lotura estua dauka. Marianna Ridderstad eta Jari Okkonen historialariek 2009. urtean argitaratutako lan batean, eraikin hauen ateak, eguzkiaren ateratzearen kokalekuarekin harreman estua zutela adierazi zuten; honek, Eskandinaviako eta Ipar Europako megalitismo ohitura jarraitzen zutela adierazi nahi du. Carnaceko harri lerro batzuen antzekoak dira, hala nola, **Crucuno**, **Kermario** eta **Le Manio**. **Erraldoien eliza** handiena Raahe udalerrian dagoen Kastelli izenekoa da eta guztira, 60 metroko diametroa dauka .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako historiaurrea
* Megalitismo

## Kanpo estekak 
* Raahe
Accous

**Akoz** (gaskoieraz *Acós* [a'kus]) administratiboki Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da. Historikoki Okzitaniako Bearno eskualdean dago.

## Auzoak 
* Zelhai Behere
* Oihartz
* Bergout
* Lourtica
* Ponce-Gée
* Lapassa
* Burgu
* Ipar Auleta
* Hego Auleta
* Oihan
* Bazter Garai
* Lacuarde
* Lhers
* Serrelongue

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aspe haraneko turismo bulegoa
Bioelementu

**Bioelementuak** izaki bizidunengan dauden elementu kimikoak dira. Taula periodikoan dauden elementu kimiko gehienak dituzte bizidunek, baina kopuru oso aldakorretan. Adibidez, zelularen %&nbsp;99 osatzen dute sei elementu hauek: karbonoa (C), hidrogenoa (H), nitrogenoa (N), oxigenoa (O), fosforoa (P) eta sufrea (S).

Sei bioelementu horiei *bioelementu primario* deritze, izaki bizidunen biomolekula nagusietan (gluzido, lipido, proteina eta azido nukleikoetan) agertzen direlako. Bestalde, bioelementu primarioak ugariagoak dira bizidunengan (biosferan) lurrazalean (litosferan), uretan (hidrosferan) edo atmosferan baino, hurrengo taulan ikusten denez:

Ikusten denez, oxigenoa da gorputzean dagoen bioelementurik ugariena (%&nbsp;62). Haren proportzioa eta hidrogenoarena (%&nbsp;9) loturik daude materia bizidunak duen uraren (H2O) kopuru handiari.

Bioelementu primarioek berezko ezaugarriak dituzte, bizirako oso egokiak direnak:

* Biosferan ez ezik, atmosferan, litosferan eta hidrosferan ere badaude. Horrek esan nahi du bizidunek eskura dituztela.

* Masa atomiko txikia dutenez, eta haien kanpo geruzan elektroi-kopuru egokia dutenez, lotura kobalente sendoak ezartzen dituzte beste elementuekin.

* Karbonoa, oxigenoa eta nitrogenoa elektroi-pare bat baino gehiago konpartitzeko gai dira, lotura bikoitzak ezarrita.

* Oso elektronegatiboak direnez, oxigenoak eta nitrogenoak molekula dipolarrak sortzen dituzte, uretan ongi disolbatzen direnak (hau garrantzi handikoa izanik erreakzio metabolikoetan).

[thumb|150px|[Metionina aminoazidoaren molekula. Karbonoa, hidrogenoa, nitrogenoa, oxigenoa eta sufrea daukan molekula da, lotura kobalentez elkartuak.]]

## Bioelementu sekundarioak 
Aipagarrienak hauek dira:

* kaltzioa (Ca): muskuluen uzkurduran parte hartzen du eta animalia askoren eskeletoaren osagaia da.

* sodioa (Na) eta potasioa (K): funtsezko zeregina dute nerbio-bulkadaren transmisioan

* magnesioa (Mg): klorofila molekularen oinarrizko osagaia da.

## Oligoelementuak 
%&nbsp;0,1 baino proportzio txikiagoan daude bizidunengan. Kopuru txikian bada ere funtsezkoak dira bizirako, hain gabezia asaldura larriak ekartzen baititu. Elementu hauek dira, besteak beste: burdina (Fe) -hemoglobina molekularen osagaia-, iodoa (I) -tiroxina hormonan dagoena-, kobaltoa (Co) -B12 bitaminaren sintesian parte hartzen duena-, manganesoa (Mn), kobrea (Cu), zinka (Zn), etab.

## Kanpo estekak
Manzanillo (Mexiko)

**Manzanillo** Mexikoko Colima estatuko hiria eta Manzanillo udalerriaren burua da. Ozeano Barearen ertzean dago eta bere portua Mexikoko garrantzitsuenetako bat da. 2005ean hiriak 110.728 biztanle zituen eta udalerri osoak 137.842 biztanle.

## Kanpo estekak 
*  Turismo bulegoaren webgune ofiziala
*  Manzanilloko portuaren webgunea
Japoniar gaztelu

[thumb|300px|[Himeji gaztelua, Hyōgo prefekturan. Japoniako gaztelurik garrantzitsuenetako bat da, gizateriaren ondare izendatua.]]

**Japoniar gazteluak** (japonieraz 城, shiro?) nagusiki harriz eta zurez eraikitako gotorlekuak dira. Aurreko mendeetako zurezko eraikinetatik XVI. eta XVII. mendearen hasierako forma ezagunenetaraino garatu ziren, Azuchi gazteluaren eredua jarraituz, Oda Nobunagak eraiki zuena eta gazteluaren oinarrian harria erabili zuen bere motako lehena, erresistenteago bihurtuz. Munduko beste toki askotako gazteluak bezala, japoniar gazteluak toki estrategiko edo garrantzitsuak zaintzeko eraiki ziren, portuak, ibaiak edo bideak kasu, eta ia beti kontutan hartzen zituzten tokiko ezaugarriak hobeto defendatu ahal izateko.

Japoniar gazteluek suntsipenezko zenbait garai bizi izan zituzten. Tokugawa shogunerriaren garaian daimyō edo jauntxo feudal bakoitzak izan zitzakeen gaztelu kopurua mugatzen zuen lege bat onartu zen, feudo bakoitzeko gaztelu bakarrera mugatuz, eta, ondorioz, zenbait suntsituak izan ziren. Shogunerriaren erorketaren ondoren eta Meiji berrezarpenarekin batera Japoniako Enperadorea berriz herrialdeko agintari nagusi bihurtzearekin batera, berriz ere gaztelu asko suntsituak izan ziren, baita beste batzuk deseginak ere, iragana alde batera utzi eta herrialdea modernotzen saiatuz. Bigarren Mundu Gerran gaztelu asko Ozeano Bareko kostaldeko eskualdeetan gertatu ziren bonbaketetan gaztelu asko suntsituak izan ziren, eta soilik oso toki urrunetan kokatutako gaztelu batzuk, Matsue gaztelua edo Matsumoto gaztelua kasu mantendu ziren kaltegabe.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren gaztelu asko lehengai modernoekin berreraikiak izan dira, hormigoia kasu, gutxi batzuetan jatorrizko lehengaiak erabili diren arren, baita euren oparotasun garaiko teknika bera jarraituz ere. Gaur egun, soilik hamabi gazteluk mantentzen dute euren jatorrizko egitura, horien artan Himeji gaztelua nabarmentzen delarik, Hyogō prefekturan kokatua. Gaur egun existitzen diren gazteluetatik, jatorrizkoak, berreraikiak zein hondakinetan daudenak izan, askok Gizateriaren Ondare estatusa jaso dute UNESCOren partetik, beste batzuk Japoniako Altxor Nazional izendatuak izan diren bitartean.

Gaur egun gaztelu asko museo bihurtu dira eta eskualdeko objektu garrantzitsuak gordetzen dituzte, aurkitzen diren hirien historia kontatuz.

## Etimologia 
Japonieraz, gaztelu hitzarentzako erabilitako kanjia 城 da, Kun'yomi ahoskeraren arabera *shiro* bezala irakurtzen da, hau da, kanjiak beste bat ondoan ez duenean, edo *jō* On'yomiren arabera edo hitz baten zati denean. Honen adibide bat *Kumamoto-jō* (熊本城) da edo Kumamoto gaztelua.

Euskaraz, japoniar gaztelu bat aipatzean, jō bukaera alde batera uzten da, soilik haren izena aipatzeko. Kontutan hartu beharreko beste ezaugarri garrantzitsu bat da gazteluak, kokatuta dauden prefektura eskualde edo hiriaren arabera izendatzen direla. Adibidez, Gifu gaztelua izen bereko hirian dago, Komoro gaztelua, Hiroshima gaztelua eta abar.

## Kanpo estekak
León (Guanajuato)

**León**, izen ofiziala **León de los Aldama**, Mexikoko Guanajuato estatuko hiri handiena eta León udalerriko burua da. 2005ean hiriak 1.137.465 biztanle zituen eta metropoli eremuak 1.634.917 biztanle.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veracruz (hiria)

**Veracruz** Mexiko hego-ekialdeko hiria eta portua da, Veracruz estatuko hiri handiena. Mexikoko golkoaren itsasertzean dago, eta hango portua da Mexikoko garrantzitsuena. 2010ean hiriak 428.323 biztanle zituen, eta metropoli eremuak 811.671 biztanle.

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Hernán Cortések sortu zuen hiria 1519an, Villa Rica de la Vera Cruz izenarekin. Merkataritzako hiri nagusia izan zen, pirata asko erakarri zituena. 1838an frantsesek hartu zuten, Estatu Batuetako armadak 1846an, frantsesek berriro 1861ean eta Estatu Batuek 1914an. Benito Juárez eta Venustiano Carranza lehendakarien gobernuek Veracruzen hartu zuten egoitza.

## Ekonomia 
Merkataritza eta industria dira ekonomia jarduera nagusiak, turismoarekin batera.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarriak dira Ama Birjinaren Jasokundeko eliza, San Juan de Ulua uharteko XVII. mendeko gotorlekua eta udaletxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Factoría de Ficción

**Factoría de Ficción** edo **FDF** Espainiako telebista kate bat da, 2008ko otsailaren 18an LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

Jatorrizko izena *FDF Telecinco* izan zen eta kateak aurretik emititzen zuen *Telecinco Estrellas* ordezkatu zuen. 2009an Telecincok *FDF* izena jari zion.
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Telebista katearen webgunea.
Boing

**Boing** Espainiako telebista kate bat da, 2010eko irailaren 10ean LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

2008ko azaroaren 28an Telecinco eta Turner-rek marrazki bizidunak emititzeko akordioa sinatu zuten eta Telecinco eta Telecinco 2 telebista kateetan *Boing* izeneko umeentzako saioa emititzen hasi zen.

2010eko abuztuan Telecincok Boing izenarekin telebista kate berria sortzea erabaki zuen eta hilabete beranduago emititzen hasi zen.

### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Telebista katearen webgunea.
LaSiete

**LaSiete** Espainiako telebista kate bat da, 2009ko maiatzaren 18an LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

Telecincok aurretik emititzen zuen *Telecinco 2* ordezkatu zuen.
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Telebista katearen webgunea.
Cincoshop

**Cincoshop** Espainiako telebista kate bat da, 2008ko urtarrilaren 1ean LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

El Corte Inglés eta Telecincok telebista bidez erosketak egiteko sustaturiko telebista katea da.

## Kanpo estekak
Neox

**Neox** Espainiako telebista kate bat da, 2005eko azaroaren 30ean LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

Jatorrizko izena *Antena.Neox* izan zen baina 2010eko abuztuaren 6an Antena 3ek *Neox* jarri zion.

## Ikus, gainera 
* Nova

## Kanpo estekak 
*  Telebista katearen webgunea.
Motibazio

Psikologian, **motibazioa**, izaki bizidun bati buruz, bere portaera eta jokabidea zuzendu egiten duten prozesuen multzoa da. Jarduera bat abiarazi eta, beharreko intentsitatean, horren jarraipena eragiten du, jarduera burutu arte. Motibazioa barne-prozesu bat da, inkontzientearekin lotua askotan, eta beraz, ez da zuzenean behatzen. Bestalde, motibazioaren gaia sarri aztertzen da lan eta hezkuntza moduan, pertsonen emaitzak gehitzeko helburuz. Halatan, lantokietan motibazioa piztu eta indartzeko metodologia eta teknika ugari garatu da.

Motibazioak azaltzen du zergatik hasten, jarraitzen edo amaitzen duten portaera jakin bat pertsonek edo animaliek une jakin batean. Motibazio-egoerak, oro har, eragilearen barruan jarduten duten indar gisa ulertzen dira, eta helburu bati zuzendutako portaeran parte hartzeko prestasuna sortzen dute. Sarritan esaten da egoera mental ezberdinak elkarren aurka lehiatzen direla eta egoerarik indartsuenak bakarrik erabakitzen duela portaera. Horrek esan nahi du zerbait egiteko motibatuta egon gaitezkeela benetan egin gabe. Motibazioa ematen duen egoera mental paradigmatikoa desira da. Baina baliteke beste egoera batzuek ere motibazioa ematea, hala nola egin behar denari buruzko sinesmenek edo asmoek.

Motibazio-egoeren edukiari buruzko hainbat teoria kontrajarri proposatu dira. Edukiari buruzko teoria gisa ezagutzen dira, eta normalean edo beti pertsonak motibatzen dituzten helburuak deskribatzea dute helburu. Abraham Maslowren beharren hierarkiak eta ERG teoriak, adibidez, gizakiek premia jakin batzuk dituztela aldarrikatzen dute, motibazioaren erantzule direnak. Premia horietako batzuk, hala nola janariarena eta urarena, oinarrizkoagoak dira beste batzuk baino, besteak errespetatzea, esaterako. Ikuspuntu horren arabera, goragoko premiek beheko premiak asetu ondoren bakarrik eman dezakete motibazioa. Teoria konduktistak portaera egoeraren eta kanpoko portaera behagarriaren arteko erlazioaren arabera azaltzen saiatzen dira, egoera mental kontzienteei erreferentzia espliziturik egin gabe.

Motibazioa *intrintsekoa* izan daiteke, jarduera berez interesgarria edo atsegina delako nahi bada, edo *estrintsekoa*, eragilearen helburua jarduera bera ez den beste kanpo-sari bat bada. Motibazio intrintsekoak estrintsekoak baino emaitza onuragarriagoak dituela argudiatu da. Motibazioa barne-egoera bat da, jokabidea aktibatu, zuzendu eta mantentzen duena. Hitza latinezko motivus edo motus hitzetik dator, eta horrek mugimenduaren kausa esan nahi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nitro

**Nitro** Espainiako telebista kate bat izan zen, 2010eko abuztuaren 23an LTD bidez irekian emititzen hasi zena.

Lehen emisioa 2010eko abuztuaren 23an eskainitako Pacific Blue telesaila izan zen. Azken emisioa 2014ko maiatzean eman zuen.

## Kanpo estekak 
*  Telebista katearen webgunea.
Mineraloide

**Mineraloide** bat, mineral baten antza duen baina azken honen baldintzak betetzen ez dituen elementua da.

Mineral bat honela definitzen da:
* Konposatu natural homogenoa da,
* Jatorri ez-organikoa du,
* Kristal-egitura du,
* Osaera kimiko (formula) ezaguna du,
* Ezaugarri fisiko-kimiko definituak ditu.

Mineraloide bat, beraz, baldintza hauetako bat gutxienez betetzen ez duen elementu bat da.

## Ohiko mineraloideak 
* Anbarra, egitura ez-kristalinoa, organikoa
* Arbeltxa, izaera ez-kristalinoa, organikoa (ikatz oso trinkoa)
* Ebonita, egitura ez-kristalinoa
* Limonita, oxido nahastura
* Lapis lazuli, mineral nahastura
* Obsidiana, beira bolkanikoa, egitura ez-kristalinoa, beira eta kuartzo nahastura
* Opaloa, ez-kristalinoa, mineral nahastura
* Perla, organikoki ekoiztutako karbonatoa
* Petrolioa, likidoa, organikoa
* Pirobitumena, fosildutako petrolio amorfoa, ez-kristalinoa, organikoa
* Tektita, silikato meteoritikoa
* Zilarbizia, likidoa

## Kanpo estekak
Introi

eskuinera|thumb|420px|Introien desagerpena RNA-m-aren heltze prozesuan

**Introia** DNA-ren zatia da, itzulpen prozesuan aminoazidoak kodetzen ez dituena. Hots, adierazten ez den DNA-pusketa da introia.

Eukariotoen DNA-k proteinak kodetzen dituzten zatiak ditu (exoiak), proteinak kodetzen ez dituzten zatiekin (introiekin) tartekatuak. Prokariotoen genomak, aldiz, ez du introirik.

Eukariotoengan transkripzioaren bidez DNA-k RNA-m sortzen du. Sortutako RNA-m hori ez da heldua, RNA-m-aren aurreko forma baizik. Geroago burutzen den beste prozesu batean, aurre-RNA-m hori RNA-m heldu bihurtzen da, entzima batzuek eremu ez-kodetzaileak (introiak) moztu eta kendu ostean (*ikus irudia*). Horrela, RNA-m-aren heltze prozesuan introiak desagertzen dira.

Duela gutxi arte introiek informazio genetikorik ez zutela uste zen, eta haien balioa hutsaren hurrengoa zela. Gaur egun, aldiz, "*splicing*" edo RNA-m-aren birdoitze prozesurako funtsezko informazioaren jabe direla uste da.

Introien kopurua oso aldakorra da ornodunengan: animalia batzuek introi gutxi dute haien DNA-n, baina ugaztunen genoman ugariak dira.

Giza genomaren zati handi batek ez du inongo proteinarik sortzen. DNA honi "DNA zaborra" edo DNA ez-kodetzailea deitu zaio. Gure DNA osoaren %75, gutxienez, (zientzialari batzuek ehuneko hori nabarmen handitzen dute) DNA ez-kodetzailea dela kalkulatzen da . Introiez gain, DNA zaborra edo ez-kodetzailea DNAren sekuentzia errepikorrez, transposoiez eta  sekuentzia erregulatzailez osatuta dago. Garai batean DNA horrek ez zuela inongo funtziorik uste bazen ere, gero eta zantzu gehiagok DNA mota horrek funtzio erregulatzaile bat betetzen duela ustera garamatzate 

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Exoi

## Kanpo estekak
Manuel Uruchurtu

**Manuel Uruchurtu Ramírez** (Hermosillo, Mexiko,  - Ozeano Atlantikoa, ), euskal jatorriko abokatu eta politikari mexikarra izan zen. Ramón Artagaveytiarekin batera, ontzian hildako euskal jatorriko bi pertsonetako bat izan zen.

1912ko apirilaren 10ean ordu batzuk lehenago Southamptoneko portutik atera zen RMS Titanic ontzira igo zen Frantziako Cherbourg-Octeville portuan. Lau egun beranduago, ontziak iceberg bat jo eta Ozeano Atlantikoan hondoratu zen. Uruchurtu bertan hil zen. Bere gorpua ez zen inoiz itsasoan aurkitu.

## Ikus, gainera 
* Ramón Artagaveytia

## Kanpo loturak 
*  Manuel Uruchurturen biografia laburra.
Ramón Artagaveytia

**Ramón Artagaveytia** (Montevideo, Uruguai, 1840ko uztaila - Ozeano Atlantikoa, 1912ko apirilaren 15a) RMS Titanic itsasontzian hildako euskal jatorriko uruguaiarra izan zen. Ontzian hildako euskal jatorriko bi pertsonetako bat izan zen.

## Biografia laburra 
Bere aita, Ramón Bernardo 1796an jaio zen Santurtzin, bere aita (Ramónen aitona) hil eta gero. Hamazazpi urte beranduago bere ama ere hil zen. 1814an Bizkaia utzi eta Uruguaira joan zen. Bertan, arraunlari lanetan aritu zen Montevideoko portuan, eta urteetako lanaren ondoren Montevideo eta Buenos Aires hirien arteko lehen itsas garraio enpresa sortu zuen.

1826an María Josefa Gómezekin ezkondu eta hamar seme-alaba izan zituzten. Ramón Artagaveytia, 1840an jaioa, euren bosgarren semea izan zen. Ramón, Uruguaiko Partido Blanco alderdi politikoko kide ezaguna izan zen eta diputatu izateaz gain, Oribe presidentearen aholkulari izatera heldu zen.

1871eko abenduaren 24an, Ramón Artagaveytia Uruguaiko Punta Espinillotik gertu zegoen America itsasontzian zegoen. Ontzian lehen mailan bidaiatzen zuten 114 pertsona, bigarren mailako 20 eta hirugarren mailako 30 pertsona zihoazen. Ontziak su hartu eta 99 pertsona bertan hil ziren. Artagaveytiak Americatik ihes egitea lortu zuen uretara jausi eta kostaldera arte igeri eginez.

1905ean abeletxe bat erosi zuen Argentinako Garamini herrian. Ordurako Artagaveytia Argentina bizi zen. Bidaiatzea oso gustoko zuen eta 1912an Europara bidaiatu zuen Parisen zuen Matilde bere arreba eta bere semea Aurelio Arocena Artagaveytia Berlinen zegoen Uruguaiko kontsula bisitatzeko. Horrez gain, Bilbo eta Madril ere bisitatu zituen.

1912ko apirilaren 10ean ordu batzuk lehenago Southamptoneko portutik atera zen RMS Titanic ontzira igo zen Frantziako Cherbourg-Octeville portuan. Lau egun beranduago, ontziak iceberg bat jo eta Ozeano Atlantikoan hondoratu zen. Artagaveytia bertan hil zen. Montevideoko Hilerri Zentralean lurperatu zuten 1912ko ekainaren 18an.

## Liburua 
2010ean, Josu Hormaetxea historialariak Artagaveytiari buruzko liburua argitaratu zuen *Pasajeros del Titanic, el último viaje de Ramón Artagaveytia* delakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Urruchurtu

## Kanpo loturak 
*  Ramón Artagaveytiaren biografia laburra.
IBdos

**IBdos** Balear Uharteetako Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears korporazio publikoaren bigarren telebista katea izan zen. Katea 2010eko otsailaren 14ean jarri zen martxan eta 2012an itxi zuten.

Kateak eduki nagusiak honakoak izan ziren: informazioa, kultura eta kirolak, Parlamentuko batzarren emisioa, erreportaiak, erakundeen ekintzak, dokumentalak eta futbola.

## Ikus, gainera 
* IB3 Televisió

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zangozaldea

**Zangozaldea** Nafarroako eremu geografikoa da, Zangozerriko erdialdean kokatua. Zangoza inguruko eremua da, tradizioz hiribildu independenteetan banatuta egon dena, Oibar ibarra bezalako lekuetan ez bezala, non herri guztiak jurisdikzio komun baten menpe zeuden. Lurralde hauek hartzen ditu: Zangoza, Xabier, Kaseda, Galipentzu, Peña eta Ledeako Korredua (Ledea eta Esa). Egungo udal-banaketaren ondorioz, Kaseda, Galipentzu eta Xabier udalerriek Peñako mendilerroaren hegoaldean dituzte lurraldeak, baina eremu hori ez dago Zangozaldean tradizioki.

Batzuetan, Zangozaldea Zangozerriaren sinonimo gisa erabiltzen da, baina ez dira nahastu behar, ez baitute lurralde bera aipatzen. Zangozaldea osoa Zangozerriaren barruan dago, baina Zangozerriko lurralde batzuk ez daude Zangozaldean.

Zangozako merindadearen barruan dago kokatuta.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Iparraldetik hegoaldera lau unitate morfologiko bereiz daitezke: Leireko mendilerroaren hegoaldeko eta mendebaldeko malkartsua, hemen hurrengo unitatearen gainean dagoen tolestura-faila zamalkatzailea dena; Berdungo kanalaren mendebaldeko muturra, non Eozenoko tuparri grisurdinduak azaleratzen diren, bardeetan erauzita edo hainbat glaziar-mailatako tolestura okreekin estaliak, eta fazies maila luzeetako tolesturak;

### Klima eta landaredia 
Iparraldeko zatia eta Peñako mendilerroko gailurrak izan ezik, lurralde osoa Mediterraneoko eskualdeari dagokio botanikoki. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 °C-koa da –mendizerretan izan ezik–, prezipitazioak 500 eta 1000 mm artekoak dira, eta 650 eta 750 mm arteko ebapotranspirazio potentziala arte- eta pinu-unada batzuk geratzen dira, batez ere zati altuenetan, non hosto txikiko eta markeszenteko haritz submediterraneoak ere badauden. Baso-berritzea garrantzitsua izan da (Austriako larizio eta beltz pinuak eta karrasko pinua), batez ere Kasedan, Galipentzun eta Xabierren

## Ekonomia 
Abeltzaintza eta, neurri txikiagoan, industria eskualdean dauden arren, zereal-nekazaritza nabarmentzen da eremu osoan, eta garagarra lantzen da batez ere. Bestalde, bertan dauden botanika- eta baso-espezieak Mediterraneoko eremuetakoak dira.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Zangozerria
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Txibia arrunt

**Txibia arrunta** edo **txoko arrunta**, edo **txibia** bakarrik, (*Sepia officinalis*) txibia espezieen artean handiena eta ezagunena da. 49 cm luze izatera irits daiteke eta 4 kg pisatzera. Itsaso subtropikalekoak txikiagoak dira eta ez dira 30 cm baino luzeagoak.

Txibiak Atlantiko Ekialdean, Mediterraneoa, Ipar Itsasoan eta Baltikoan bizi dira gutxienenez, baina azpiespezie batzuk urrunago proposatu dira, Hegoafrikan adibidez. Hondarrezko eta lohizko hondoetan bizi da, 200 metroko sakoneran. Txibia espezie gehienak bezala, ur meheetan erruten dute.

## Ezaugarriak 
Txibiek barne egitura gogorra dute, txibia hezur izenekoa, porotsua eta aragonitaz egina. Begiak animalien artean garatuenetakoak dira eta begi-niniek W leun itxura dute. Odola ezohiko kolorea du, berde-urdina baita, oxigenoa garraiatzeko kobrea duen hemozianina erabiltzen baitu, burdina duen hemoglobinaren ordez.

## Erreferentziak
Ruhr

**Ruhr eskualdea** edo besterik gabe **Ruhr** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako estatuko metropoli eremua da. Guztira 4.435 km² ditu eta 7.3 milioi inguruko biztanleria, Alemaniako metropoli eremu handiena izanik. Ruhr ibaiaren arroaren inguruan egituratuta dago eskualdea. Ruhr ibaiaren arroa 100 km inguru luze da, Wesel eta Hamm hirien artean dago, eta 40 kilometroko zabalera du batez beste.

Hiri nagusiak Dortmund, Essen, Duisburg eta Bochum dira.

Honela banatzen zen langileria (1984ko datuak), alor nagusien arabera: 340.000 meatzari, 250.000 langile metalgintzan, 700.000 mekanika industrian, 300.000 ehungintzan eta 213.000 kimika industrian. Ikatz ekoizpenari esker (100 milioi tona urtean, Rhin, Ruhr eta Lippe ibaien arteko lurretan. 50.000 milioi tona erreserban) finkatu ziren altzairuaren industria eta zentral termikoak.

Hiru eskualde nagusi daude Ruhr aldean: hegoaldean dago lehen ustiatu zen meatzaldea (ahitua ia gaur egun); mekanika industria, ehungintza (Wupper ibaiaren haranean) eta kimika industria (Bayer lantegiak Leverkusenen, Wuppertal) dira nagusi. Erdialdean, Rhin eta Rhur ibaien artean, industria astuna dago: Duisburg (munduko ibai portu handiena), Oberhausen, Essen, Bochum, Gelsenkirchen, Dortmund. Iparraldean dago erreserba-aldea (Dorsten, Marl, Datteln).

Komunikabide sarea guztiz trinkoa da: burdinbideak igarotzen du, eta ubideen (Rhin-Herne) eta aireportuen (Düsseldorf) bitartez bideratzen da itsaso eta aire bidezko garraioa. Düsseldorf da lurralde horretako finantza eta administrazio hiriburua.

## Historia 
Ruhr aldeko ikatz-hobiak Erdi Aroan hasi ziren ustiatzen; XIX. mendearen hasieran ekin zioten Krupp eta Thyssen *trust* handiek ikatz ustiatze zabalari eta altzairugintzari. 1918 arte, Alemaniaren mende zegoen Lorrenatik eramaten zen burdina gehiena, baina Lehen Mundu Gerraren ondoren beste leku batzuetatik inportatu behar izan zuten. 1923an gudaroste frantsesa sartu zen Ruhreko arroan, Alemaniak gerra ondoko kalte-ordainak ordaintzen ez zituela eta. 1925ean amaitu zen okupazioa.

1933tik aurrera, Ruhr aldean jarri zuen Hitlerrek gerrarako industria eta Bigarren Mundu Gerraren amaieran gupida gabe bonbardatu zuten aliatuek industrialde hura. Gerraren ondoren ataka larriak geratu zen Ruhr aldea; *Konzern* edo enpresa-elkarte handiak (Krupp, Thyssen, Stines, Mannesmann) deuseztatu zituzten 1945ean, baina ondorengo urteetan eraberritu ziren. 1946an sortu zuten Ipar Renania-Westfalia lurraldearen barnean geratu zen Ruhr aldea. 1958-1968 bitartean aldakuntza handiak egin ziren energia iturri gisa ikatzaren ordez petrolioa erabiltzeko, eta berritze plangintza handi bati ekin zitzaion 1966an.

## Osaketa 
Eskualdea mendebaldeko ekialdera ondorengo hiriek osatzen dute: Duisburg, Oberhausen, Bottrop, Mülheim an der Ruhr, Essen, Gelsenkirchen, Herne, Hamm, Hagen eta Dortmund. Era berean ondorengo landa-guneak ere eskualdearen barnean daude: Wesel, Recklinghausen, Unna eta Ennepe-Ruhr.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruhr, Webgune ofiziala
Bitchū Matsuyama gaztelua

Takahashi gaztelua bezala ere ezaguna, Japoniako Okayama prefekturako Takahashi hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. Gaztelu hau ez da Ehime prefekturako Matsuyama hirian dagoen Matsuyama gazteluarekin nahastu behar. Gaztelu honen berezitasunik aipagarrienetako bat Japonia osoan itsasoaren mailatik altuen dagoena izatea da.

## Historia 
Gaztelua, jatorrian gertuko mendi baten eraiki zuen 1240an Akiba Shigenobuk. Takahashi Muneyasuk gaztelua kokapen berri batean eraiki zuen Gagyū mendian 1331n, gaur egungo kokapena Muneyasuk eraikitakoarenaren oso ezberdina den arren. Gaur egungo gaztelua 1683koa da, Mizunoya Sakyonosuke Katsumunek gaztelua egundaino dagoen tokian eraiki zuenean. Itakura Katsuyoshi tokiko daimyō bihurtu zen 1744an eta bere ondorengoek gobernatu zuten gaztelua Meiji berrezarpeneraino.

Edo aroa amaitu ondoren, gaztelua partzialki suntsitua izan zen, eta zutik geratu zen gainontzeko guztia bertan behera utzia izan zen. 1929an zaharberritze lanak hasi ziren, eta gazteluaren 3 zati salbatu ahal izan ziren: yagura, harresiaren zati txiki bat eta tenshua edo dorre nagusia.

Azken urteetan gazteluaren zatiren batzuk berreraiki egin dira dauden egiturak gehiago izateko, hauek Japoniako gobernuak Ondasun Kultural Garrantzitsu izendatu dituelarik.

Jatorrizko tenshu edo dorre nagusia mantentzen duen *yamashiro* edo mendiko gaztelu bakarra izateagatik da ospetsua.

## Kanpo estekak
Yagura

[eskuinera|thumb|300px|[Funai gazteluaren *hitojichi-yagura* eta tenshu edo dorre nagusiaren oinarria.]]

**Yagura** (japonieraz 櫓) dorrearentzako hitz japoniarra da, orokorrean gaztelu japoniarren multzo barnean dauden egiturei erreferentzia egiteko erabiltzen den arren. Bon Odori jaia dela eta altxatzen diren tenplutxoak ere yagura bezala ezagutzen dira, baita antzeko jaietan erabiltzen diren antzeko egiturak ere. Yagura-daikoa edo yagura baten tontorrean jotzen diren taiko danborrak sumo lehiaketa tradizionalen ohiko zati da.

## Etimologia 
Hitza gotorlekuetako dorreen jatorrizko erabileratik dator: geziak (矢, ya) biltegietan (倉, kura), eta, ondorioz 矢倉 idazten zen. Gaur egun, etxe orratzak edo telekomunikazio dorreak bezalako dorre modernoei erreferentzia egiteko ingelesetik eratorritako hitza den *tawā* (タワー) hitza erabiltzen da, eta ez yagura.

## Dorreak gazteluetan 
Yagurak forma, erabilera eta tamaina ezberdinekoak izan zitezkeen. Batzuk talaia bezala erabiltzen ziren, baita beste zenbait erabilera militarretarako ere.

## Kanpo estekak
Oberhausen

**Oberhausen** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako autonomia estatuko udalerria da, Ruhr eremuan kokatzen dena. Duisburg eta Essen hirietatik gertu dago. 2010 urtean 212.945 biztanle zituen hiriak. Nazioarteko laburmentrai jaialdiarengatik da ezaguna.

## Historia 
Oberhausen gazteluan trenbideak zuen geltokiak (alemanez *Schloss Oberhausen*) eman zion izena herriari 1847an. Ikatz eta altzairu meategietako langileen herria izan da hasieratik eta herri titulua 1874ean lortu zuen. XX mendearen hasieran zabalduz joan zen inguruko herriak barneratu ahala. Bigarren Mundu Gerran oso bonbakatua izan zen.

Meategiek zabalik jarraitu zuten 90. hamarkadan itxiz joan ziren arte.

## Nazioarteko laburmetrai jaialdia 
Munduko laburmetrai jaialdirik zaharrenetakoa da, 1954ean izan baitzuen lehenengo ekitaldia. Martin Scorsese, George Lucas, Werner Herzog eta François Ozon zuzendariek besteak beste, bertan aurkeztu zituzten beren hasierako lanak.

## Hiri senidetuak 
Oberhausen ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Oberhausengo Udalaren webgune ofiziala
Molinao

**Molinao** Altza (Donostia) eta Pasai Antxo artean kokatutako auzoa da, lurrak Donostiako aldean egonik. Auzoan 100 bat herritar bizi dira. Garai hartan, auzoa 200 biztanle izatera iritsi zen.

Urteak pasata, auzoa hustuz joan zen, auzoko biztale ia bakarrak pertsona adinduak izanik. 1990eko hamarkadan, hala ere, biztanle berriak lortu zituen auzoak. Halaber, bertan zeuden "Argi Gorri" eta "Kanpsa" gune okupatuak ere, hainbat kontzertu eta ekimen antolatzen zituztenak. Hamarkada horretatik aurrera, auzotarren antolaketari esker, auzoak zerbitzu berriak lortu zituen Donostiako udalaren aldetik: parkea, sarrera berriak, etab. Molinaok, horrela, Trintxerpe eta Altzarekin lotzen dituen autobus linea dauka (Donostiako Tranbia Konpainiako 38. linea).

## Erreka 
Auzo honetatik **Molinao erreka** igarotzen da, auzoari izena ematen diona, ehunka metro batzuen ostean Pasai Antxon Pasaiako badian itsasoratzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Molinaoko auzo elkartearen webgunea
* Auzoari buruzko erreportaia eta argazkiak *Boga* aldizkarian
Torreón

**Torreón** Mexiko iparraldeko Coahuila de Zaragoza estatuko hiri eta udalerria da. 2010ean 608.836 biztanle zituen hiriak, eta 639.629 biztanle udalerriak. Metropoli eremuak, Comarca Lagunera deitutakoak, 15 udalerri hartzen ditu bere baitan, tartean Coahuilako Torreón eta Matamoros eta Durangoko Gómez Palacio eta Ciudad Lerdo. Metropoli eremu horrek 1.283.564 biztanle zituen 2010ean.

## Geografia 
Torreón Coahuila de Zaragoza estatuaren hego-mendebaldean dago, Nazas ibaiaren ertzean, 1.140 metroko garaieran.

## Klima 

## Ekonomia 
Nekazaritza eremu oparoko merkataritza, industria (janari industria, ehungintza, kimika industria, metalurgia, tresneria elektrikoa eta mekanikoa) eta zorupeko aberastasunen ustiketa (petrolio, zilar, zink eta kobre hobiak) dira ekonomia jarduera nagusiak. 1936. urtean, Lázaro Cárdenas mexikar lehendakariak Mexikoko nekazaritza kooperatiba handiena sortu zuen Torreonen. Burdinbide- eta errepidegune garrantzitsuan dago hiria, eta aireportua ere dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Comarca Laguneraren webgunea, comarcalagunera.com
Elkarte mineralogiko

**Elkarte mineralogiko** bat, mineralak bata bestearen ondotik elkartzen direnean sortzen da. Mineral hauek baldintza eta denbora ezberdinetan sortuko dute elkarte mineralogiko bat.

Fenomeno hau paragenesiaren aurkakoa da.

## Ikus, gainera 
* Diagenesi
* Arroka igneo
* Arroka metamorfiko
* Mineralogia
* Mineral
* Geologia
* Petrologia

## Kanpo estekak
Fijiko ereserkia

**Fijiko ereserki nazionala** '''''*** (fijieraz) eta ***'''* (ingelesez) deitzen da.

## Ezaugarriak 
Melodia 1911n Charles Austin Milesek sortutako *Dwelling in Beulah Land* ereserkiaren egokitzapena da. Musika eta hitzak Michael Francis Alexander Prescottek eginak dira eta 1970ean Fijik independentzia eskuratu zuenetik ofiziala da.

Ingelesezko eta fijierazko hitzak ez dira itzulpen literala; are gehiago, beren esanahiek ez dute zerikusi handirik.

## Fijierazko hitzak 
Meda dau doka ka vinakata na vanua
E ra sa dau tiko kina na savasava
Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani
Biu na i tovo tawa savasava

LELOA:
Me bula ga ko Viti
Ka me toro ga ki liu
Me ra turaga vinaka ko ira na i liuliu
Me ra liutaki na tamata
E na veika vinaka
Me oti kina na i tovo ca

Me da dau doka ka vinakata na vanua
E ra sa dau tiko kina na savasava
Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani
Me sa biu na i tovo tawa yaga

Bale ga vei kemuni na cauravou e Viti
Ni yavala me savasava na vanua
Ni kakua ni vosota na dukadukali
Ka me da sa qai biuta vakadua

## Ingelesezko hitzak 
Blessing grant oh God of nations on the isles of Fiji
As we stand united under noble banner blue
And we honour and defend the cause of freedom ever
Onward march together
God bless Fiji

LELOA:
For Fiji, ever Fiji, let our voices ring with pride
For Fiji, ever Fiji, her name hail far and wide,
A land of freedom, hope and glory, to endure what ever befall
May God bless Fiji
Forever more!

Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji
Shores of golden sand and sunshine, happiness and song
Stand united, we of Fiji, fame and glory ever
Onward march together
God bless Fiji.

## Proposatutako aldaketa 
2008ko abuztuan Konstituzioa berritzeko gobernuak atera zuen *Aldaketa, bake eta aurrerapenerako Herriaren Karta'' dokumentuak ereserki nazionala aldatzeko gomendioa egin zuen. Estatuko hiru hizkuntza nagusietan (fijieraz, Fijiko hindiaz eta ingelesez) egon behar zuela iradoki zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fiji
* Ereserki

## Kanpo estekak 
Ereserkia entzuteko:
* http://www.fiji.gov.fj/anthem/anthem.ram
* https://web.archive.org/web/20090913082712/http://www.fiji.gov.fj/publish/national_anthem.shtml
* https://web.archive.org/web/20090701074500/http://www.fiji.gov.fj/anthem/qkt.html
* https://web.archive.org/web/20090913083102/http://www.fiji.gov.fj/anthem/midi.html
Tomaniivi

**Tomaniivi** (1324 m) Fijiko mendirik altuena da. Viti Levu uhartean dago.

## Izenak 
Mendiaren benetako izena fijieraz **Tomaniivi** da; askotan okerreko *Tomanivi* aldaera erabiltzen da. Ingelesez bi izen horiek erabiltzen dira, izen generikoarekin (*Mount*) ala gabe. Oraindik noizean behin lehengo izen koloniala (*Mount Victoria*) ere topa daiteke.

## Kokapena 
Viti Levu Fijiko bi uharte nagusietako bat dago. Bere barnealdea mendilerro batek zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera; **Tomaniivi** uharteko iparraldean dago.

Uharteko ibai nagusietako (Rewa, Navua, Sigatoka, Ba) iturburuak bere inguruetan daude.

Bera baino garaiagoa den mendirik hurbilena Samoako Mauga Silisili (1.858 m) da.

## Ezaugarriak 
Mendia hegaztien babesleku aparta da eta *Greater Tomaniivi* izeneko *Important Birds Area* ("Hegazti eremu inportantea") eratu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fiji

## Kanpo estekak 
*  Mendia Peakbaggeren.
Erriolita

**Erriolita** arroka igneo bolkaniko bat da.

## Aurkikuntza 
Aintzinarotik Ipar-Ameriketan ustiatua izan bazen ere, Ferdinand Paul Wilhelm Richthofen esploratzaile alemaniarrak 1860 hamarkadan Estatu Batuetako Mendi Harritsuetan aurkitu eta deskribatu zuen eta bere omenez *Rhyolite* izena eman zitzaion.

## Ezaugarriak 
Kolore argia dauka, grisa edo arrosa. Ehundura trinko eta gogorra kuartzo fenokristal handien ondorioa da, naiz eta beiraren gisako ehundura ere ukan dezakeen.

Granitoaren osagai berak ditu (kuartzoa, feldespatoa- normalean > %69 SiO2- eta mika).

## Eraketa 
Labazko lasterretan azaltzen da batez ere, basaltoarekin eta andesitekin nahastuta. Munduan osoan zehar aurkitzen bada ere ez da ohikoa izaten. XX mendean esate baterako hiru erupziotan baino ez da agertu, Papua Ginea Berriko St. Andrew Strait sumendian, Alaskako Novaruptan eta Txileko Chaiténen.

## Iruditegia 

Irudi:Grande lame-Rhyolite blanche-Chartreuse de Molsheim.jpg
Irudi:GrayRhyolite.tif
Irudi:Rhyolite 2013.jpg
Irudi:Pottery stone from Arita Izumi-yama Saga.JPG
Irudi:PinkRhyolite.tif|Erriolita arroxa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oomizete

**Oomizeteak** (*Oomycetes*) *Chromalveolata* erreinuko izaki bizidunak dira. Izenak *arrautza onddo* esan nahi du. Hari-formako protistasen talde bat da azaletik onddoei irudituak. Talde honen barruan dago espezie saprofitoak eta parasitoak (uretako animalien eta landareenak).

Hifa (zelula zelulanitz erraldoi) deritzen harizpi-sortek osaturiko egitura onddoenaren antzekoa da, baina euren zelula-paretak, onddoenak ez bezala, zelulosa du, kitina gabe. Horien artean, saprofitoak eta landare eta animalien bizkarroiak daude, hala nola, *Physohora* (patatarena), *Saprolegina* (arrainena), *Plasmopara* (mahatsondoaren mildiu edo gorrina), eta abar.

## Irudiak 

Image:Water mold Mizukabi colony.jpg|*Achlya* uran
Image:Hyaloperonospora-parasitica-hyphae-haustoria.jpg*Hyaloperonospora parasitica*ko hifa
Image:Hyaloperonospora-parasitica-conidiophore.jpg|*Hyaloperonospora parasitica*ko konidioforo
Image:Chlamydospores - Reproductive Structure of the Phytophthora.png|*Phytophthora*ko espora
Image:Aardappel Phytophthora Fresco.jpg|*Phytophthora infestans* patatan

## Kanpo estekak