open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geosfera

[thumb|300px|eskuinera|Lurraren barne egituraren eskema (Eredu geostatikoa): 1. lurrazala - 2. ozeano lurrazala - 3. gaineko mantua - 4. azpiko mantua - 5. **kanpoko nukleoa** - 6. **barneko nukleoa**A: [Mohorovičić etenunea - B: Gutenberg etenunea - C: Lehmann etenunea]]

**Geosfera** Lurreko geruza harkaiztsuek -solido nahiz fluido- osatzen duten sistema da, hidrosfera eta atmosfera kontuan hartu gabe. Hainbat geruzaz osatua dago. Zenbat eta sakonago, orduan eta handiagoa da geruzen dentsitatea. Lurrak silikato solidotuz osatutako lurrazala, bi geruzaz osatutako mantua eta beste bi geruzaz osatutako nukleoa ditu.

Gaur egun lurrazala osatzen duten harkaitz gehienak duela 100 milioi urte baino gutxiago sortu ziren. Ezagutzen diren harri mineral zaharrenek 4.400 urte dituzte; horrek esan nahi du Lurrak gutxienez ordutik izan duela geruza solido bat

Lurraren barnekaldeari buruz daukagun ezagutza gehiena ez da zuzenekoa, baizik eta zeharkako datuetatik ondorioztatua. Adibidez, grabitatearen indarra Lurreko masaren batazbestekoaren neurketa bat da. Planetaren bolumena ezagutuz gero, bere dentsitatea kalkula daiteke. Lurrazaleko harkaitz eta ur masak eta beren bolumena jakinez gero kanpoko geruzaren dentsitatea kalkula daiteke. Lurrazalean ez dagoen masak barneko geruzetan egon behar du.

## Kanpo estekak
Francisco Hurtado de Mendoza

**Francisco Hurtado de Mendoza y Ribera** (Santa Olalla, 1573 &ndash; Madril, 1634ko urriaren 22a) gaztelar elizgizona izan zen.

Orgazeko kondeak gurasoak izan zituen. Salamancako Unibertsitatean zuzenbide kanonikoan doktoretza lortu zuen. Salamancako inkisidore izendatua, 1621ean Iruñeko apezpiku bilakatu zen. Salamanca, Málaga eta Plasenciako gotzaina izateaz gain Toledoko artxidiozesi ere gobernatu zuen.

## Erreferentziak
Cristóbal Lobera

**Cristóbal de Lobera y Torres** (Plasencia, ? - *ibidem*, 1632ko urriaren 21a) extremadurar elizgizona izan zen.

Ampudia eta Lermako abadea, 1623an Iruñeko apezpiku bilakatu zen. Badajoz, Osma, Kordoba eta Plasenciako gotzaina ere izan zen.

## Erreferentziak
Córdoba (argipena)

**Córdoba** hitzak hainbat adiera ditu:

## Argentinako toponimoak 
* Córdoba, Argentina erdialdeko probintzia.
* Córdoba, izen bereko probintziako hiriburua.
* Los Córdobas, Tucumán probintziako Río Chico departamenduko herrietako bat.
* Paso Cordoba, Río Negro probintziako General Roca udalerriko herrietako bat.

## Kolonbiako toponimoak 
* Córdoba, Kolonbia iparraldeko departamenduetako bat.
* Córdoba, Bolívar departamenduko udalerrietako bat.
* Córdoba, Nariño departamenduko udalerrietako bat.
* Córdoba, Quindío departamenduko udalerrietako bat.
* Los Córdobas, Córdoba departamenduko udalerrietako bat.
*

## Mexikoko toponimoak 
* Córdoba, Veracruz estatuko udalerrietako bat
* Córdoba, izen bereko udalerriko hiriburua eta Veracruzeko hiria.

## Bestelakoak 
* Córdoba Club de Fútbol, Espainiako Kordoba hirian dagoen futbol kluba.
* Córdoba, Nikaraguako dibisa.
* Córdobako elizbarrutia, Erromatar Eliza Katolikoaren Mexikoko elizbarrutietako bat.

## Ikus, gainera 
* Kordoba (argipena)

## Kanpo estekak
Frantses milazka

[250px|eskuinera|thumb|Donostiako [Alderdi Eder parkeko frantses milazkak.]]
**Frantses milazka** edo **Tamariza arrunta** (*Tamarix gallica*) *Tamarix* generoko zuhaixka da, Saudi Arabian eta Sinain jatorria duena, baina Iberiar penintsulan eta Frantzian ere ugaria dena, hortik bere izena.

## Ezaugarriak 
Adar meheak eta hosto eta lore oso txikiak ditu. Hostoak txikiak eta berde grisaxkak dira, arrainen ezkatak bezala antolatuak. Hotzaldiek erasotzean erori egiten dira.

Loreak hermafroditak dira, arrosa kolorekoak eta izpitan bilduak. Udaberri-udan azaltzen dira.

Milazkek lurrean dagoen gatza xurgatzen dute urarekin eta elikagaiekin batera, baina, ondoren, gatz hori hostoetatik kanporatzen dute, kalterik egin ez diezaien.

## Erabilera 
Apaingarri izaten dira, zuhaitz itxura eman dieten zuhaixka hau, hala nola Donostian *tamarindo* izen okerarrekin ezagutzen diren ibiltokietako zuhaitzak.

Milazkaren zura erregai gisa oso egokia da eta adarrak oso elastikoak direnez noriatan sokak egiteko erabili izan dira.

Oso erraz ugaltzen dira eta dunak eta ibaiertzak finkatzeko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Espareg de la Barca

**Espareg de la Barca** (Montpellier,  - Tarragona, 1233ko martxoaren 3a) okzitaniar elizgizona izan zen.

Commingesko gotzaina, 1212an Iruñeko apezpiku bilakatu zen. 1215ean Tarragonako artzapezpiku bihurtu zen.

## Erreferentziak
Roza Otunbaieva

**Roza Isakovna Otunbaieva** (errusieraz eta ; Bixkek, Sobietar Batasuna, gaur egun Kirgizistan, 1950eko abuztuaren 23a) kirgizistandar politikaria da. 2010eko apiriletik 2011ko abendura Kirgizistango presidentea izan zen.

## Bizitza 
Askar Akaieven agintaldian Atzerri ministroa izan zen. Ondoren Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan Kirgizistango enbaxadore egon zen. 2005ean Akaiev kargugabetu zuen Tulipen Iraultzaren buruetako bat izan zen. 2010eko apirilean, beste altxamendu batek Kurmanbek Bakiev presidentea kargutik kendu zuen. Oposizioak Otunbaieva izendatu zuen presidente eta 2011ko abendura arte egon zen agintean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Potomac (ibaia)

**Potomac** () Estatu Batuetako eki-erdialdeko ibaia da, Fairfax Stone-n jaio eta Chesapeake badian Ozeano Atlantikora isurtzen dena. 652 kilometro luze da eta 38.018 kilometro koadro hartzen ditu ibai arroak. Haren ertzeetan 5 milioi pertsonatik gora bizi dira.

## Geografia 
Appalache mendietan du iturburua, Virginia estatuaren mendebalean. Viginia eta Maryland estatuak gurutzatu ondoren, Washington Hiritik igarotzen da. Chesapeake badian itsasoratzen da, Ozeano Atlantikoan. Ontziz ibil daiteke behe ibilguan, Washington Hiriraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellver gaztelua

**Bellver gaztelua** (katalanez *Castell de Bellver*) Espainiako Balear Uharteak uharteedian dagoen Mallorka uharteko Palma hirian kokatuta dagoen gaztelu bat da. 1300-1311 bitartean eraiki zen.

## Kanpo estekak
Chesapeake badia

**Chesapeake badia** () Estatu Batuetako ekialdeko kostaldean, Ozeano Atlantikoan dagoen badia bat da, horretatik Delmarva penintsulak banatzen du. Bere behealdeko zatia Virginia estatuan dago, goialdeko zatia berriz Maryland estatuan. 311 km luze, eta 5 - 40 km arteko zabalera du, 8.365 km²-ko azaleran zehar hedatzen delarik. Herrialde hartako estuario handiena da.

Badia honetan ondorengo ibai hauek itsasoratzen dira:

* Susquehanna ibaia, 715 km luze
* Potomac ibaia, 665 km luze;
* James ibaia, 660 km luze (bere iturburuak barne);
* Rappahannock ibaia, 294 km luze;
* Patuxent ibaia, 185 km luze;
* Patapsco ibaia;
* Chester ibaia, 64 km luze;
* Choptank ibaia;
* Nanticoke ibaia, 48 km luze;
* Pocomoke ibaia, 117 km luze;
* York ibaia, 64 km luze dituen estuarioa;
* Back ibaia;

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Tarazonakoa

**Joan Tarazonakoa** (Nafarroako Erresuma, ? &ndash; Erroma, 1211ko irailaren 2a) nafar elizgizona izan zen.

Gazte-gaztetik Iruñeko katedralean hezia, Petri Artaxoakoa apezpikuaren idazkaria izan zen eta baita Done Mikel in Excelsis santutegiaren abadea eta artxidiakonoa ere. Martin Tafallakoa apezpikuaren alde eta Antso VI.aren kontra egin zuenez, erregearekin harreman txarrak izan zituen.

Erregea hilda, 1205ean Antso VII.ari esker, Iruñeko apezpiku hautatu zuten, elizbarrutiaren zorrak kitatzeko helburuarekin hautatua ere. Kabildoak ez zuen bere izendapena begi onez ikusi eta simoniaren akusaziopean salatu zuen. Inozentzio III.ak kabildoaren alde egin zuen baina kabildoak, erregeak mehatxatuta, ez zuen ordezko bat hautatu

Tartean apezpikuak kabildoren oniritzirik gabe erabakiak hartu zuen: 4.000 oboloen truke Martin Perezi artxidiakonotza eta Elizaren hainbat lur saldu zituen, tartean Deio eta Uharteko gazteluak erregeari emanez.

1209an kabildoko kanonikoek erregearen aurka egin zutenez, honek gehienak erbestearazi zituen. 1210ean apezpikua Erromara joan zen epaimahaiaren aurrean izateko baina epaia eman baino lehen hil zen.

## Erreferentziak
Kurmanbek Bakiev

**Kurmanbek Salievitx Bakiev** (; , *Kurmanbek Sali Uulu Bakiev*; Masadan, Sobiet Batasuna, gaur egun Kirgizistan, 1949ko abuztuaren 1a) kirgizistandar politikaria da. 2005etik 2010era Kirgizistango presidentea izan zen.

## Politika ibilbidea 
2005eko martxoan, Kirgizistango presidente Askar Akaiev agintetik bota zuen Tulipen Iraultzaren buruzagietako bat izan zen. Matxinadaren ondoren jarduneko presidente bilakatu zen, eta, urte bereko uztailean, gehiengo osoz irabazi zituen presidentetzarako hauteskundeak. 

2010eko apirilaren 6an, haren aurkako altxamendua piztu zen, eta oposizioak hartu zuen boterea. Liskarretan gutxienez 65 lagun hil ziren. Bakiev Kirgizistan hegoaldean babestu zen hasieran, Jalal-Abad eskualdean; apirilaren 14an, ordea, dimisioa eman zuen, eta Kazakhstanera joan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finlay Currie

**Finlay Currie** (Edinburgo, 1878ko urtarrilaren 20 &ndash; Buckinghamshire,1968ko maiatzaren 9) ezkoziar aktorea izan zen.

## Biografia 
1932 urtean zineman debuta egin zuen, *The Old Men* filmarekin. Urte horietan egin zuen ere *Catch As Catch*, edo *The Day Will Down* (1942). 1949. urtean *David Lean* Abel Magwitch-ko papera eman zion *Great Expeditions* filman parte hartzeko. Filma honekin Oscar bat irabazi izan zuen. Geroago film hauek egin zuen: *The Sea Cook, or Treasure Island*, *Quo Vadis?*, *Invanhoe*, *Secuestred*, eta abar. 1968ko maiatzaren 9an hil zen.

## Filmak 
Hona hemen ezagunetariko batzuk:
* *Old Men* (1932)
* *Catch as Catch* (1922)
* *The Day Will Dawn* (1942)
* ''I Know Where I'm Going!* (1945)
* *Edward, My Son* (1949)
* *Treasure Island* (1950)
* *Quo vadis?* (1951)
* *Ivanhoe* (1952)
* *Around the World in 80 Days* (1956)
* *Saint Joan* (1957)
* *Campbell's Kingdom* (1957)
* *Ben-Hur* (1959)
* *Solomon and Sheba* (1959)
* *Kidnapped* (1960)
* *Cleopatra (1963)* (1963)
* *The Fall of the Roman Empire* (1964)
* *El rapto de Bucky Lane* (1965)

## Antzerkia 
* *Too Late the Phalarope'' (1956)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Finlay Currie "Find a grave" webgunean.
Palmako katedrala

**Palmako katedrala** edo **Mallorcako katedrala** () Espainiako Balear Uharteak uhartedian dagoen Mallorka uharteko Palma hirian dagoen katedral bat da. 1229. urtean eraikitzen hasi eta 1346. urtean Jakue III.a Mallorcakoak sagaratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Palma de Mallorca Catedral La Seu 03.JPG|Albotik.
Irudi:Seu de Mallorca (Palma) - 4.jpg|Gauez.
Irudi:LaSeu interior panorama.jpg|Barnealdea.
Irudi:La Seu (2).jpg|Urrutira.

## Kanpo estekak 
* Palmako katedralaren webgunea
Gartzia Fernanditz (apezpikua)

**Gartzia Fernanditz** —— (? &ndash; 1205eko maiatzaren 16a) gaztelar jatorriko nafar elizgizona izan zen.

Calahorrako apezpikua izan zen 1190tik 1194ra, eta erromesaldia egin zuen Erromara 1192an, Zelestino III.aren aurrean. Martin Tafallakoa gotzain hautetsia hil ondoren, 1194an Iruñeko apezpiku izendatu zuten. Egoera horretan egon zen 1195eko abuztura arte.

Erriberrin idatzitako agiri batean, 1198ko abenduaren 31n, eta Antso Azkarrak sinatua, "santxete" terminoa duen lehen aipamen idatzia agertu zen. Dokumentu honetan, Iruñeko Katedralaren Artxiboan gordeta dagoena, garai hartan Iruñeko gotzaina zen Gartzia Fernanditzek erregeari 70.000 santxete sueldo eman zizkiola aipatzen da. Nafar monetari termino hori aplikatzen zaion lehen erreferentzia historikoa da.

Bere agintaldian, Inozentzio III.a aita santuaren ahaleginak egiten ari ziren errege kristauak almohadeen aurka bateratzeko, bereziki Alarcosko guduan gaztelarrek izandako porrotaren ondoren. Horren ondoren, Antso Azkarrak eraso gogorrak egin zizkion Gaztelako erregeari, Leongo erregearekin eta almohadeekin aliantzan. Aita Santuaren esku-hartzeak musulmanarekin aliatuta amaitu zuen erasoa, baina bi urte geroago, Aragoiko errege Petri II.ak eta Gaztelako errege Alfontso VIII.ak Oibar, Burgi eta Miranda eta Ameskoabarrena konkistatu zituzten, hurrenez hurren. Gasteizko setioa amaitzeko mandatari bat igorri zion Antso VII.ari, Afrikan zela, baita baimena eman ere amore eman zezaten.

## Erreferentziak
Naturalismo

**Naturalismoa** naturari loturiko ondoko kontzeptuez aritzeko erabil daiteke:

* **Naturalismoa**, kontzeptu filosofikoa.
* **Naturalismoa**, estilo artistikoa.
* **Naturalista** deitzen zaie natura zientziak edo historia naturala ikertzen dituzten zientzialariei.

* Halaber, batzuetan mugimendu ekologistako kideei *naturalista* izena ematen zaie.
Ekaitza operazioa

**Ekaitza Operazioa** (kroaziera/serbiera/bosniera: *Operacija Oluja*, Zirilikoz: Oпeрaциja Oлуja) serbiarren eskuetan zeuden lurrak bereganatzeko Kroaziar Armada eta Bosnia-Herzegovinako Errepublikako Armadak 1995eko udan batera eginiko eskala handiko ekintza militarra izan zen.

## Kanpo estekak
Substantzia (filosofia)

thumb|thumbtime=288|start=231|end=319|Descartesen substantzia azaltzen duen bideoa.**Substantzia** filosofian honela defini daiteke: berez dena, izateko beste ezeren premiarik ez duena; aldatuz doazen gauzetan, bere horretan aldagabe dirauen hura.

Platonek substantzia gauzen izatearekin, esentziarekin, lotzen zuen, eta ideietan edo forma unibertsaletan zegoela uste zuen. Aristotelesek, berriz, substantzia baieztapen lehena, nagusia eta orokorrena dela esaten zuen, subjektuari uztartu gabea eta ezeri loturik ez dagoena. Aristotelesek gizona jartzen zuen substantziaren eredutzat, gizona lehenengo substantzia baita, berez den errealitate eta gauza ororen oinarria, alegia; hala, gizona erreferentzia da beste gauzak neurtzeko, baina bera izate osoa da eta osotasun gisa ezagut daiteke, beste erreferentziaren beharrik gabe.

Descartesek, bere aldetik, substantzia mugatua eta mugagabea bereizi zituen. Substantzia mugagabea izate propioa duena da, izateko beste ezeren premiarik ez duena; hala, berarentzat Jainkoa zen substantzia mugagabe bakarra. Substantzia mugatuak, berriz, izateko Jainkoaren premia dutenak dira. Descartesek bi substantzia mugatu bereizi zituen: espazialitatea edo hedadura *(rex extensa)* eta kontzientzia edo ezaguera *(rex cogitans).* Bi substantzia mugatu horiek bereziak eta kontrakoak dira, bata duenak ezin baitu bestea izan. B. Spinozak ez zuen onartu Descartesen bereizketa hori, bere ustean ez baitzegoen substantzia mugaturik; substantzia, haren ustean, izatea zen, printzipio bakarra, hots, Jainkoa, eta Jainkoak ez du sortzen beragandik desberdina den ezer; beraz, izadia oro Jainkoaren adierazpide da. Substantzia, hortaz, bakarra eta mugagabea da.

Ondoren, britainiar filosofo enpirikoek, John Lockek, George Berkeleyk eta David Humek, bereziki, substantzia gizonarentzat ezin ezagutuzkoa dela uste izan zuten, gizonaren izatetik harago dagoenez. Hala, Descartesen dualismora itzuli ziren substantzia mugatua eta mugagabea, baina gizazkiak ezin duela substantzia materiala ezagutu zioten, giza zentzuak beste biderik ez baitu horretarako eta horien bidez gizakiak ezin baitu ez substantzia mugatua ezagutu eta are gutxiago mugagabea, Jainkoa, alegia. Immanuel Kant ideia horren aurka egon zen; Kanten iritziz, substantzia ez da ezin ezagutuzkoa; substantziaren arazoa ulertzeko, pentsamenduaren *a priori-*ko kategoria gisa hartu behar da, bestela substantzia eta haren atributuak giza sentipenaren ondorio besterik ez baitira. Alabaina, substantzia izate edo entitatetzat hartu beharrean giza pentsamenduaren eta gogoetaren kategoriatzat hartzen bada, orduan filosofoak errazago sailkatu eta antola ditzake atributuak, materiaren tasunak, moduak eta bestelakoak. Kantetik aurrerako filosofoek balio enpirikoa onartzen diote substantziari; ez, ordea, balio metafisikorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almazbek Atambaiev

**Almazbek Xarxenovitx Atambaiev** (; Araxan, Sobiet Batasuna, gaur egun Kirgizistan, 1956ko irailaren 17a) kirgizistandar politikaria da. 2011-2017 bitartean, Kirgizistango presidentea izan zen.

## Ibilbide politikoa 
1999ko uztailetik 2011ko irailera, Kirgizistango Alderdi Sozialdemokratako presidentea izan zen. Herrialdeko lehen ministroa izan zen Kurmanbek Bakiev eta Roza Otunbaieva presidenteekin. 2011ko urriaren 30eko presidentetzarako bozak irabazi zituen. 2017ko azarora arte egon zen karguan.

2019ko abuztuan atxilotua izan zen, eta 11 urteko espetxe zigorra ezarri zitzaion, ustelkeriagatik eta "talde kriminal bateko burua" aske uzteagatik. 2020ko urriaren 5ean, parlamenturako hauteskundeen ostean izandako protestetan, manifestariek askatu bazuten ere, bost egun geroago berriz expetxeratua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabra behatokia

**Fabra behatokia** (katalanez *Observatori Fabra*) Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen behatoki astronomiko bat da. Hain zuzen ere, Tibidabo mendiaren magalean eta 415 metroko garaieran dago. 1904 eraikia izan zen eta Bartzelonako Zientzia eta Arteen Errege Akademiaren jabetzakoa da. Bere jarduera bi helburutan oinarritzen du:

* Izar bikoitzen behaketa.
* Asteroide eta kometen jarraipen eta ikerketari buruzko nazioarteko programa batean parte hartzen du.

## Kanpo estekak 
* Fabra behatokiaren webgunea
Arnegiko Errobi

**Arnegiko Errobi** —*Luzaide ibaia* izenaz ere ezaguna— Nafarroa Garaiko eta Nafarroa Behereko ibai bat da. Ibañetan jaiotzen da (itsas mailatik 1232 m gorago), eta Azkaraten Errobira isurtzen da.

## Geografia 
Nafarroa Garaiaren eta Beherearen arteko muga (eta, beraz, Espainiaren eta Frantziaren artekoa ere) eratzen du Luzaideko ekialdean, Ondarrola eta Arnegi banatzen dituelarik Luzaidetik. Ondoren, Lasaren eta Uharte Garaziren arteko muga zehazten du.

## Igarotako udalerriak 
* Nafarroa Garaia: Luzaide
* Nafarroa Beherea: Arnegi, Lasa, Uharte Garazi, Azkarate

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breakdance

thumb|250px|Breakdance estiloko dantza egiten.

**Breakdancea** edo **breakdancinga** () Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko Bronx eta Brooklyn auzoetan 1970eko hamarkadaren amaieran afro-amerikar gazteek sortutako kirola edota kaleko dantza da. Hip hop kultura adierazpenaren alderdi bat da. DJ Kool Hercek bere jaialdietan egindako musikarekin batera sortu zen, baina 1980ko hamarkadara heldu arte ez zuen arrakasta handirik lortu.

## Modalitateak 
Dantza mota honek 4 elementu biltzen ditu: *top rock, footwork, power moves* eta *freeze* direlakoak.

* ***Toprocking:*** goiko dantzari dagokio, zutik egiten denari, bertan helburua, nagusiki, musikaren oinarri edo (basea) zanpatzea izango da, hau da, erritmoa zapaltzea.
* ***Footwork:*** beheko dantzari dagokio, bertan normalean eskuak lurrean apoiaturik dantzatzen da, gorputzaren enborra erdian mantenduz eta hankekin honen inguruan jolastuz.
* ***Power moves:*** inertzia mugimenduei dagokio, bertan gorputzaren biraketa bilatzen da postura desberdinetan, oso ikusgarria gertzatzen dena.
* ***Freezes:*** musikaren golpe gogorretan postura deigarriak hartuz, "izozketak" egitean datza.

## Lehiaketak 
Mundu osoan zehar breakdance lehiaketa asko daude, hurrengo hirurak nabarmenenen artean daude:

* UK B-BOX Championship: txapelketa hau Dj Hoochek sortu zuen Londresen 1996an. Eta honek liburu bat idatzi zuen txapelketari buruz, “From Bronx to Briston” deiturikoa.
* Red Bull BC One: Red Bullek sortu zuen 2004an. Urtero txapelketa herrialde desberdin batean egiten da eta munduko 16 breakdance dantzari hoberenek hartzen dute parte. Lehiaketa hau ospetsuenetariko bat da.
* Freestyle Session: Chris Wrightek (disk jockeya eta graffiti idazlea) sortu zuen 1997an, Kalifornian. Txapelketa honetan normalean lagun-taldeek hartzen dute parte, nahiz eta bakarkako lehiaketa ere badagoen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan kirol olinpiko bezala estreinatuko da breakdancinga. 16 gizonezko eta 16 emakumezko breakdance dantzari lehiatuko dira lehen agerraldi olinpikoan.

## Zineman 
Breakdancearekin lotura duten filmak ere egin dira, esaterako; *Beat Street, Wild Style, Stomp the Yard*...

## Kanpo estekak
Tate Modern

[thumb|300px|Tate Modern museoa eta [Millennium Bridge zubia.]]
**Tate Modern** edo **Arte Modernoko Britainiar Museo Nazionala** Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen museo bat da. Southwark barrutiko Bankside auzoan dago.

Tate Britain, Tate Liverpool eta Tate St Ives museoekin batera Tate museo multzoko zati da. Mundu osoko arte moderno museo bisitatuena da, urtero batez beste 4,7 milioi pertsonak bisitatzen dutelarik.

## Historia 
Antzinako Bankside energia zentrala zenaren eraikinean kokatua dago. Museoa 2000ko maiatzaren 12an ireki zen. 2007an mundu osoko arte modernoko museo bisitatuena izan zen, eta arte orokorrari dagokionez, munduko hirugarrena izan zen, Paris hiriko Louvre museoa eta Londresen dagoen British Museum museoaren atzetik.

## Bilduma 
Tate Moderneko bilduma egonkorra munduko osoena eta garrantzitsuena kontsideratzen da. XX mendeko artista handienen lanak daude, Pablo Picasso, Andy Warhol, Salvador Dalí eta Mark Rothko besteak beste. Eraikinaren hirugarren eta bosgarren solairuan dago bilduma hau, laugarren solairuan aldiz aldiko erakusketak ezartzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Juan Gris 001.jpg|Juan Gris.
Irudi:Gauguin Les Foins.jpg|Paul Gauguin.
Irudi:La Route en Provence, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|Paul Cézanne.
Irudi:Pierre-Auguste Renoir 028.jpg|Pierre-Auguste Renoir.
Irudi:Van Gogh - Strohgedeckte Häuser vor einem Hügel.jpeg|Vincent Van Gogh.
Irudi:Tate Modern 01.jpg|Turbinen aretoa.
Irudi:Tate modern london 2001 06.jpg|Atsedenlekua.
Irudi:Fontaine Duchamp.jpg|Duchampen iturria.
Irudi:David Smith02.jpg|David Smithen eskultura.
Irudi:'Sunflower Seeds' by Ai Weiwei, Tate Modern Turbine Hall.jpg|Sunflower Seeds.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: Bankside, London SE1 9TG
* Ordutegia: igandetik ostegunera 10:00 - 18:00, ostiral eta larunbatean 10:00 - 22:00
* Metro geltokiak:
** 15px Southwark
** 15px 15px Blackfriars

## Kanpo estekak 
* Tate Modern museoaren webgunea
Programmable Read Only Memory

[thumb|200px|D23128C PROM on the board of [ZX Spectrum]]

**PROM** edo **P**rogrammable **R**ead **O**nly **M**emory (Irakurketa Soilerako Memoria Programagarria) Memoria digital bat da eta bit bakoitzaren balioa fusible edo antifusible baten balioak ezartzen du. Fusible hauek behin bakarrik erre daitezke. PROM programagailu batekin behin bakarrik idatz (programatu) daitezke datuak memorian. Betiereko datuak ROMetan idatzi behar direnean erabiltzen dira.

## Sailkapena 
:* ROM (Read Only Memory)
:* EPROM (Erasable Programable Read Only Memory)
:* EEPROM (Electricaly Erasable Read Only Memory)
:* Flash memoria

## Kanpo estekak
Schleswigeko Dukerria

**Schleswigeko Dukerria** (; ; ; iparraldeko frisieraz: *Härtochduum Slaswik*) edo **Schleswig** Danimarkako hegoaldeko eta Alemaniako ipar-mendebaleko lurraldea da, Jutlandiako penintsularen hegoaldean, Ipar itsasoaren eta Itsaso Baltikoaren artean.

## Historia 
Aintzinean K.a. II. mendetik aurrera jutoak eta angloak (frisiarren kideak) bizi ziren Jutlandian. Baina V. eta VI. mendeetan gehienek Ingalaterrarantz abiatu ziren. Beraz, daniarrek iparraldetik eta saxoiek hegoaldetik haien lekua hartu zuten. Guda askoren eta gero Schleswig Danimarkako dukerri bihurtu zen XII. mendean eta erreinu haren barnean egon zen.

Holsteinekin batuta zegoela, eta alemaniar asko bizi zirela argudiatuz, Prusiako koroak 1865ean bereganatu zuen. 1920an, Lehen Mundu Gerraren ondoren, Danimarkaren barnean egotea erabaki zuten Ipar Schleswigeko biztanle gehienek. Hegoaldekoak, alemaniar Schleswig-Holstein herrialdean jarraitu zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rovaniemiko Udala

**Rovaniemiko Udala** (finlandieraz, *Rovaniemen kaupunginvaltuusto*) Lappiko hiriburua gobernatzen duen erakundea da.

## Udaletxeak 
## Udala 
### Bilakaera 

¹ Alternatiba Demokratikoak 2
² Landa Alderdiak 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rovaniemen Kaupunginvaltuusto 2009-2012
The Times They Are a-Changin' (abestia)

**The Times They Are a-Changin**' (euskaraz *Garaiak Aldatzen Ari Dira*) Bob Dylan estatubatuar kantautorearen abesti bat da. 1964an izen bereko ''The Times They Are a-Changin'* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *The Times They Are a-Changin'' abestia entzungai
A Hard Rain's a-Gonna Fall

'''A Hard Rain's a-Gonna Fall''* (euskaraz *Euri Latza Erortzera Doa*) Bob Dylan estatubatuar kantautorearen abesti bat da. 1962an *The Freewheelin' Bob Dylan* diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *A Hard Rain's a-Gonna Fall'' abestia entzungai
99 Luftballons

**99 Luftballons** (euskaraz *99 Puxika* edo *99 Globo*) Nena alemaniar musika taldearen abesti bat da, Gerra Hotzari buruzko protesta abesti bat da eta 1980ko hamarkadan zehar oso ospetsua eta entzuna izan zen. 1982an izen bereko *99 Luftballons* diskoaren barnean kaleratu zuten.

Abesti honek jatorrizko alemanezko nahiz ondoren burututako ingelesezko bertsioak ditu.

## Kanpo estekak 
* *99 Luftballons* abestiaren alemanezko bideoklipa entzungai eta ikusgai 
* *99 Luftballons* ingelesezko abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
The Sound of Silence

**The Sound of Silence** (euskaraz *Isiltasunaren Soinua*) Simon & Garfunkel bikotearen folk abesti bat da. 1965an *Sounds of Silence* diskoaren barnean kaleratu zuten. 1967ko *The Graduate* filmako soinu bandan agertu zen.

## Kanpo estekak 
* *The Sound of Silence* abestia entzungai
Twist (argipena)

***Twist*** ingelesezko terminoak esanahi zenbait ditu:

* twist, 1960ko hamarkadako dantza-mota bat;
* Oliver Twist, Charles Dickensen eleberri bat;
* Twist, Harkaitz Canoren eleberria.
Lima (argipena)

**Lima** hitzak esanahi zenbait ditu:

## Lekuak 
* Lima, Peruko hiriburua;
* Lima (New York), New York estatuko herria;
* Lima (Ohio), AEBetako Ohio estatuko hiria;
* Lima (Paraguai), Paraguaiko udalerri bat da, San Pedroko departamenduan kokatua;

## Pertsonak 
* Adriana Lima (1981), brasildar modeloa
* Ânderson Lima (1973), Brasilgo futbolaria 
* Andrés Lima (1961), aktore eta antzerki zuzendari espainiarra
* Bruno Lima (1996), boleibolean lehiatzen den kirolari argentinarra
* Éder Lima (1986), Brasilgo futbolaria
* Erik Lima (1994), Brasilgo futbolaria
* Éder Lima (1989), Brasilgo futbolaria
* José Lezama Lima (1910–1976), Kubako poeta, eleberrigilea eta saiakera-idazlea
* Sandy Leah Lima (1983), Brasilgo abeslari eta aktorea
* Thales Lima (1989), Brasilgo futbolaria

## Beste batzuk 
* Lima (fruitua), zitrikoen familiako fruitu mota bat, limoiaren antzekoa, baina azal berdea duena eta tamaina txikiagoa izaten duena;
* Lima (arkitektura), eraikinaren estalkian kokatzen den enborra;
* **lima** edo karraka, higatu eta leuntzeko erreminta.
Gomorra

**Gomorra** izenak hainbat adiera du:

* **Gomorra**, Bibliako hiri mitikoa da, Sodoma eta Gomorraren istorioan aipatua.
* **Gomorra (eleberria)**, Roberto Savianok idatzitako eleberria, ustez gertaera errealetan oinarritua, Italiako Mafiaren kontuen inguruan.
* **Gomorra (filma)**, Savianoren eleberrian oinarritutako filma.
* **Gomorra - La serie**, Savianoaren eleberrian oinarritutako telesail italiarra.

## Kanpo estekak
Juan Antonio Usparitza

**Juan Antonio Usparitza Lekunberri** (Busturia, Bizkaia, 1919ko maiatzaren 7a - Bilbo, 2012ko urtarrilaren 13a) euskal mediku bat izan zen. 1966an DYA errepide sorospen erakundearen sortzailea ere izan zen.

1936-1939 bitartean, 18 urte besterik ez zituela, Espainiako Gerra Zibila bizitzeko aukera latza izan zuen, bertan ikusitakoaren ondorioz sorospenerako grina piztu zitzaiolarik. Horregatik, behin gerra amaitu ondoren, Valladolideko Unibertsitatean izena eman eta 1945an bikain notaz Medikuntza Lizentziatura bereganatu zuen.)

Basurtuko Ospitalean mediku postua lortu eta 1954an Usparitza Ginekologia Ospitalea ireki zuen. 1966an DYA sorospen erakunde ospetsua sortu zuen, hau errepidean auto edo ibilgailu istripuak izandako jendeari laguntzan dion erakundea da.)

Bere bizitza osoan burututako lanengatik hainbat sari eta domin eman izan dizkiote.

## Ikus, gainera 
* DYA

## Erreferentziak
Dibertsifikazio

Ekonomian, **dibertsifikazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* enpresan, dibertsifikazioa, produktu berriak garatu eta merkaturatu nahiz merkatu berrietan jarduteko enpresa-estrategia da. Dibertsifikazioaren helburua produktu edo merkatu gutxitan jarduteagatik enpresaren arriskua murriztu eta produktuen artean sor daitezkeen sinergiak baliatzea izaten da.
* finantzan, dibertsifikazioa, aurrezki guztiak finantza aktibo bakar batean jarri ordez, hainbat aktibotan banatzeko, bereziki arrisku gutxitu eta inbertsio ziurragoa izateko.

## Kanpo estekak
Konpantzia

**Konpantzia** (Gipuzkoan **Faisaien uhartea** eta Lapurdin **Konferentziako/Konferentziaren uhartea** izenez ere ezaguna; jatorriz, **Intzura**) Bidasoa ibaian bokaletik gertu dagoen uhartea da, Pausu, Irun eta Hendaia artean. 6.820 m2 ditu, eta inor ez da bertan bizi. Antzina Hondarribiaren esku izan zen, baina gaur egun Irun eta Hendaia hirien esku dago. Bi hiriak arduratzen dira, txandaka, uhartea zaintzeaz; txanda bakoitza sei hilabetekoa da. Espainiako eta Frantziako estatuen artean dago, eta bi estatu horiek dira uhartearen jabeak.

## Izena 
Gipuzkoan *Faisaien uhartea* deitzen zaion arren, itzulpen oker bat dela dirudi, eta *Konpantzia* deitu izan diote euskaraz (antza denez, *konferentzia* izenetik eratorria) edo *Konferentziako uhartea* du, Faisaien uhartea Hendaia aldean, ibaiaren eskuinaldean, zegoen padura-uharte handiago bat baitzen, egun lehorrari erabat eratxikia (gaur egungo Intzura edo Les Joncaux auzo berria, Hendaian). Lehenago, uharteak Erietxearen uhartea eta Intzura izenak zituen.

## Historia 
1659. urtean, bertan izenpetu zuten Luis de Harok, Filipe IV.a Espainiako erregearen ordezkariak, eta Mazarinok, Luis XIV. Frantziako erregearen lehen ministroak, Pirinioetako Bakea. Hitzarmen horren arabera, besteak beste, Frantziako eta Nafarroako erregeak Espainiako erregearen eskutan utzi zuen Nafarroa Garaia. Kataluniako iparraldea (Roselló, Cerdanya), aldiz, Frantziako estatuaren barne geratu zen. Hortaz, Pirinioetako mendiak hartu ziren Espainiako eta Frantziako estatuen arteko muga gisa, eta bitan banaturik geratu ziren Euskal Herria eta Katalunia. Bakea Luis XIV.a Frantziakoaren (*Eguzki Erregea*) eta Maria Teresa Espainiako infantaren arteko ezkontzarekin izenpetu zen.

Lauko Aliantzaren Gerran, frantses armadek Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako lurraldeak okupatu zituzten; aldiz, hitzarmen batera heldu eta, Frantzia eta Espainiako dinastien arteko aliantza berriaren lokarri, bi koroek Louise Elizabeth (hamabi urte) eta Maria Ana Victoria printzesak elkartrukatu zituzten Konpantzian 1722ko urtarrilaren 6an, geroko estatu ezteietan horiek emazte egiteko: Asturiasko printzearena eta Luis XV.arena (bost urte), hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Irungo udala: Konpantzia
Jon Sistiaga

**Jon Sistiaga Escudero** (Irun, 1967ko apirilaren 2a - ) euskal herritar kazetari bat da, ezaguna bereziki gerra pairatzen duten eskualdeetan eginiko erreportajeengatik. Besteak beste, Irakeko Gerran kazetari izan zen, bertan hilda suertatu zen José Couso kamaralariarekin batera. Ortega y Gasset saria jaso zuen 1999 urtean. Egun, PRISA komunikazio-taldean egiten du lan.

## Telebista saioak 
### Aurkezle moduan 
# *Informe Cuatro* (2005, Cuatro)
# *Cuatro x Cuatro* (2006, Cuatro)
# *Especial Noticias Cuatro* (2006-2009, Cuatro)

### Zuzendari eta aurkezle moduan 
# *REC Reporteros Cuatro* (2010-2011, Cuatro).
# *Reportajes Canal +* (2011-2015, Canal+).
# *W!tness* (2014, Canal+).
# *Tabú* (2016-2019, #0).
# *Miedo* (2020, #0).
# *Estados Desunidos* (2020, #0).

## Kanpo estekak
Koktel

thumb|200px|**Koktel** bat.

**Koktela**, ingelesezko *cocktail* hitzetik, edari zenbait nahastuz, horietako bat gutxienez alkoholduna, prestatzen den edaria da. Edari alkoholdunez gainera, koktelen ohiko osagaiak dira fruitu-zukuak, tonikak, sodak, esnea, izotza eta fruitu zatiak. Kokteleria, edari desberdinak egoki nahasteko arte bat da.

## Koktelak prestatzeko baldintzak 
Kalitate oneko edariak erabili.

Beti metodo berdina erabili eta edari desberdinen proportzioak errespetatu.

## Koktel motak 
**Koktel aperitiboak**: Gosea pizteko erabiltzen diren edariak dira. Normalean fruta zukuak, hornigaiak ( belar usaintsuak, azalak, sustraiak, eta Bermuta, Bitterra, Martinia edo antzekoak.

**Koktel digestiboak**: Bere funtzio nagusia digestioan laguntzea izango da. Edari eta krema gozoak ematen dituzke koktel hauek, izozki eta esne-gainekin ere lagundurik izaten dira.

**Trago luzeko koktelak**: Gauean eta egunean zehar hartzeko moduko koktelak izaten dira, normalean pattar oinarri edo likore oinarri bat izaten dute, zuku freskoekin amaituak askotan. Trago luzeko kopa edo basoetan prestatzen dira normalean. Mojitoa, Daiquiria....

## Koktel motak kantitatearen araberakoak 
**Trago luzeko koktelak**: 20-30 cl. 

**Trago luze erdiko koktelak**: 20-25 cl.

**Erdi tragoko koktelak**: 15-20 cl. 

**Trago motxeko koktelak**: 10-15 cl.

## Koktel baten prestaketan elementuak 
**Oinarria**: Pattar bat izaten da, Whiskya, Vodka, Brandya, Tekila....

**Eraldatzailea**: Likore mota desberdinak, Likoreak, jarabeak, bitterrak....

**Koktela hontzeko elementuak**: Gatza, piperbeltza, kanela hautsa, intxaur muskatua, mendafina, arrautza gorringoa, laranja azala, limoia, pepinoa...

**Mixer edo aringarriak** : Koktela arinduko duen edaria, soda, tonika, zukuak, esnea....

**Edertzeko elementuak**: Limoi zatiak, gereziak, laranja azala, azukrea......

## Mundu mailako koktel motak edo familiak 
## Mundu mailako koktel ezagunak 
## Erreferentziak 
* **(Gaztelaniaz)** Garcia Oritz. Garcia Ortiz. Gil Maula., Francisco Pedro Pablo Mario. (2012). *OPERACIONES BÁSICAS Y SERVICOS EN BAR Y CAFETERÍA.* Paraninfo,  ISBN 9788428327534..

## Kanpo estekak
Nagore Laffageren hilketa

**Nagore Laffageren hilketa** Iruñean 2008ko uztailaren 7an izandako 20 urteko irundar neska gazte baten hilketa izan zen, oihartzun mediatiko zabala eta gizarte erreakzio bizia eragin zituena.

## Gertaerak 
Sanfermin jaietan murgildurik, hilketaren egunean bertan Nagore Laffage Casasola gazteak José Diego Yllanes Vizcay medikuntza ikasketak bukatzen ari zen gaztea ezagutu eta berarekin harremanetan hasi ondoren, Yllanesen gurasoen etxera joan ziren elkarrekin; bertan Nagore Laffagek Yllanesekin sexu harremanak izateari uko egin ondoren, Yllanesek neska gaztea kolpatu, ito eta erail zuen. Hiltzaileak gorpuari hatzamar bat kendu ondoren, gorpua Erroibar ibarreko paraje batean ezkutatu zuen. Hilketaren egun berean gorpua aurkitu eta Yllanes atxilotua izan zen. Epaiketa herri-epaimahai batek ebatzi zuen 2009 urtean, Yllanesi 12 urte eta erdiko kartzela zigorra jarriz.

## Hiltzailaren kaleratzea 
Nahiz eta 12,5 urteko espetxe zigorraren kondena jasan, 2011n espetxetik lehenengo irteera baimena jaso zuen eta 2017rako Yllanes, Zuerako espetxean hirugarren graduarekin, kalean zegoen (espetxera bakarrik gauean joan behar zuen) eta, prentsak horrela salatuta, Zaragozako klinika batean, Carlos Chiclana doktorearen kontsultan alegia, lanean zegoen; klinikaren webgunean mediku bezala agertzen zen.

## *Nagore* dokumentala 
Helena Taberna zinemagile nafarrak 2016an *Nagore* dokumentala zuzendu zuen. Bertan Nagore Laffageren hilketa bortitza azaldu zuen. Lanean Asun Casasola Nagoreren amak dokumentalean parte-hartze handia izan zuen. Biktimaren senide zein lagunen testigantzak jasotzen ditu lan honek, baita prozesu judizialean inplikatutako hainbat kideren ikuspegiak ere: fiskala, abokatuak eta genero indarkeriaren kontrako kolektiboetako ordezkariak, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filmaren traillerra.
Schleswig-Flensburg barrutia

**Schleswig-Flensburg barrutia** (alemanez *Kreis Schleswig-Flensburg*, danieraz *Amt Slesvig-Flensborg*) Alemaniako Schleswig-Holstein estatuko barrutia da. Danimarkarekin muga egiten du eta Baltiko ertzeko herriak ditu. Daniar biztanle asko ditu.

## Hiriak eta udalerriak 
Barrutiak 5 hiri eta 13 Amt (herrien elkarketa) ditu.

### Hiriak 
# Glücksburg
# Kappeln
# Schleswig
# Handewitt
# Harrislee

### Amt 
# Arensharde
# Eggebek
# Geltinger Bucht
# Haddeby
# Hürup
# Kappeln-Land
# Kropp-Stapelholm
# Langballig
# Mittelangeln
# Oeversee
# Schafflund
# Südangeln
# Süderbrarup

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaf V.a Norvegiakoa

**Olaf V.a** (1903ko uztailaren 2a-1991ko urtarrilaren 17a) 1957tik bere heriotzera arte Norvegiako errege izan zen. Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg dinastiako kidea, Haakon VII.aren eta Maud Galeskoaren semea zen.

1905ean, Norvegia Suediatik banatu eta erresuma independente bihurtu zenean, bere aita aukeratu zuten errege. Une horretan jaso zuen Olaf izena ere, jaiotzerakoan Alexander Edward Christian Frederik izenez bataiatu baitzuten. Bere aitak ahalegin berezia egin zuen semea kultura norvegiarrean hezteko, eta, horregatik, bertako ikastetxeetan ikasi zuen.

1929an ezkondu zen bere lehengusina Marta Suediakoarekin, eta hiru seme-alaba izan zituen:Ragnhild printzesa, Astrid printzesa eta Harald printzea (geroago errege bihurtu zena).

Bigarren Mundu Gerran parte hartze esanguratsua izan zuen, bere aitarekin batera, III. Reicharen aurkako borrokan. Gobernu osoarekin batera, Londresen erbesteratu zen, eta bertatik Norvegiako Armadaren (erbestekoa) laguntzaile izan zen.

1957an, bere aita hil ondoren, hartu zuen erregetza. Gerran Norvegiari eskainitako leialtasunagatik, "Herritarren Errege" izenez egin zen ezagun. Bizkartzain gabe ibiltzeko ohituraz galdetuta, honako hau erantzun omen zuen behin: "Nola ez dudala bizkartzainik? 4 milioi ditut eta" (Norvegiako biztanleria osoa, alegia).

1991ko urtarrilean hil zen, bihotzekoak jota.
Harald V.a Norvegiakoa

thumb|100px
**Harald V.a** (1937ko otsailaren 21a - ) Norvegiako egungo erregea da, 1991ko urtarrilaren 17tik. Olaf IV.aren ondoren (1370ean jaioa), Norvegian bertan jaiotako lehen erregea da. Estatu buru izateaz gain, Norvegiako Elizaren eta Norvegiako Armadaren burua ere bada.

Olaf V.aren eta Marta Suediakoaren semea, Akershuseko jauregian jaio zen, bere aitona Haakon VII.a errege zela. Bere aita printze oinordekoa zen, eta arreba nagusi bi zituen: Ragnhild eta Astrid printzesak. Garai hartan Norvegiako errege familia Lege Salikoaren menpe zegoenez, emakumeek ezin zuten erregetza hartu, eta, ondorioz, bere aitaren ondorengo bezala hezi zuten.

1940an, Alemania Naziak Norvegia erasotzean, familiak ihes egin behar izan zuen bere egoitzatik. Haakon erregea eta Olaf printze oinordekoa Norvegiako iparraldean babestu ziren, eta Marta printzesak bere hiru seme-alabekin Suediara ihes egin zuen. Ostean, Estatu Batuetara joan ziren, eta Washingtonen bizi izan ziren gerra bukatu arte. Bien bitartean, erregea eta printze oinordekoa, Norvegiako erbesteko gobernuarekin batera, Londresen izan ziren. 1945ean, gerra amaitzean, itzuli ziren guztiak Norvegiara.

1958 otsailaren 21ean Konstituzioari zin egin zion printze oinordeko gisa, eta bere aitaren bidaia batzuetan erregeorde zereginak bete zituen. 1968ko abuztuaren 29an Sonja Haraldsenekin ezkondu zen Osloko katedralean. Ezkontza horrek eztabaida sortu zuen, emaztegaia ez zelako inongo errege etxe edo familia nobletakoa. Ezkontza horretatik bi seme-alaba jaio dira: Marta Luisa printzesa eta Haakon printze oinordekoa.

1991ko urtarrilaren 17an izendatu zuen errege, bere aita hiltzean. Ordutik, errege zereginak bete ditu, tartean ostiraleroko gobernu bileraren buru izan, gobernuburua izendatu, agintariekin bilerak izan, etab.

2003an puxikako minbizia diagnostikatu ondoren, operatu egin zuten. 2005ean bihotzeko operazio batzuk izan zituen. Horien guztien ondorioz, bere semeak bete behar izan du, tarte batzuetan, erregeorde postua. Eginbeharrak murriztu egin ditu ordutik, baina, dena den, ostiraleroko ministro kontseiluan parte hartzen eta funtzio konstituzionalak betetzen jarraitzen du.
Gilen Saintongekoa

**Gilen Saintongekoa** (Saintonge, ? - Iruñea, 1219ko abuztuaren 22a) frantziar elizgizona izan zen.

Iruñeko apezpikua izanik, harreman txarrak izan zituen Antso VII.a Nafarroakoarekin. Erregea eskumikatu zuenean erresumaren iraupena kolokan jarri zuen. Ekintza honen zioak ez dira ezagunak: aditu batzuek erregeak ez zuela nahi Joan Tarazonakoak emandako Deio eta Uharteko gazteluak itzuli diote; besteek, berriz, errekonkistaturiko lurraldeetan ez zuela elizarako zerga ezarri uste dute.

## Erreferentziak
Remiro Nafarroakoa

**Remiro Nafarroakoa** (Nafarroa, ? - *ibidem.*, 1228ko urtarrilaren 22a) nafar elizgizona izan zen.

Antso VII.a Nafarroakoaren sasiko semea izan zen, nahiz eta batzuk Antso VI.arena dela diote. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madame Tussauds

**Madame Tussauds** Ingalaterrako Londres hiriburuan egoitza duen argizarizko pertsona irudien museo bat da. Bestalde, munduko beste hainbat hiritan ere ordezkaritzak baditu: New York, Hong Kong, Las Vegas, Amsterdam eta Berlin.

Gizateriaren historiako mundu osoko pertsonaia nabarmenen nahiz zinemako aktore ospetsuen argizarizko irudiak erakusgai ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|Gandhi.
Irudi:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|Nelson Mandela.
Irudi:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|Adolf Hitler.
Irudi:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg|Charlie Chaplin.

## Kanpo estekak 
* Madame Tussauds museoaren webgunea
Petri Ramiritz Piedrolakoa

**Petri Ramiritz Piedrolakoa** (Iruñea, ? - *ibidem.*, 1238ko urriaren 5a) nafar elizgizona izan zen.

Araban eta Errioxan onibarrak zituen Baztan leinuaren kidea, Osmako apezpikua izan zen eta 1230etik aurrera Iruñekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frankfurt (argipena)

**Frankfurt** hitzak hainbat adiera ditu:

## Toponimia 
* Frankfurt am Main hiria
** Frankfurteko Hiri Askea
** Frankfurteko Dukerri Handia
** Frankfurteko Parlamentua
** Eintracht Frankfurt
** Frankfurteko aireportua
** Frankfurteko Eskola

* Frankfurt (Oder) herria

## Biografia 
* Harry Frankfurt, filosofiako irakaslea

## Bestelakoak 
* SMS Frankfurt, gerrako itsasontzia
Petri Semenoitz Gatzolatzekoa

**Petri Semenoitz Gatzolatzekoa** (Gatzolatz, XIII. mendeko hasiera – 1266ko urriaren 28a) nafar elizgizona izan zen.

Aita Semeno Gatzolatzekoa izan zuen, Erresumako zalduna izan zena. Kikiltzen ez zen Iruñeko apezpikua izan zen, elizaren boterea sendotzeko borrokatu zuena.

Tibalt I.arekin harreman txarrak izan zituen; 1244an Agoitzen zeuden onibar batzuk aitzakiatzat hartu eta erregea Elizaren askatasuna urratzen zuela salatu zuen. Harrezkero ez zen giro haien artean eta erregea eskumikatzekotan izan zen. Tibalt II.ak ere aurkaria izan zuen apezpikua.

Elizaren barnean ere arerio asko izan zituen: Iratxeko monasterioari bere elizetan apaiz izendatzea galarazi zion; San Juan de la Peña monasterioarekin, frantziskotarrekin eta Zaragozako gotzainarekin ere liskarrak izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neumünster

**Neumünster** Alemaniako iparraldean dagoen Schleswig-Holstein estatuko hiri bat da. 2010eko erroldaren arabera 76.830 biztanle zituen.

## Geografia 
Schleswig-Holstein estatuaren erdialdean kokaturik dagoen hiria da, Kiel hiriburutik 35 kilometro hegoaldera. Neumünsterren iparraldean *Einfelder See* aintzira dago eta mendebaldean *Aukrug* Parke Naturala.

## Historia 
Neumünster 1127an aipatzen da lehenengo aldiz *Wippendorf* izenarekin. 1844ean tren geltokia ireki zen. Bertan elkartzen dira Hanburgo-Kiel, Kiel-Lübeck eta Neumünster-Flensburg trenbideak.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Neumünster Vicelinkirche 1.jpg|Vicelinkirche eliza.
Irudi:Der Teich Neumünster.JPG|Teich parkea.
Irudi:Neumuenster Holstenkoeste.jpg|Kalea.
Irudi:Neumeunster bahnhof.jpg|Geltokia.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Neumünsterdar hiriaren udal webgunea
Akan

**Akan**a mendebaldeko Afrikako talde etnolinguistikoa da, Ghanan, Boli Kostan eta Togon hedaturik dagoena. Ghanako eta Boli Kostako etnia nagusia da.  Akan herriak hitz egiten dituen hizkuntzak kwa taldekoak dira.

## Historia 
Badirudi akanak Sahelgo eskualdetik iritsi zirela gaur egun duten lurraldera XI. era XIII. mendeen inguruan.. XI. mende aldera egungo Boli Kosta eta Ghanako eremuan Bonomango Erresuma sortu zen eta akan herriak komertzioari ekin zion batik bat, eta inguruko asentamenduekin harremanetan jarri: Djenne, Timbuktu eta Bornu, besteak beste.  XII. eta XIII. mende artean urrearen meatzaritzak sekulako indarra hartu zuen Bonomanen eta akan herria asko aberastu zen. Urre meatze berriak ustiatzekotan, zenbait akan talde Bonomango erresumatik irten, inguruko lurraldeak kolonizatu, eta meatzaritza eta komertziotik bizi ziren estatu txikiak sortu zituzten. Estatu berri horietako bat Akwamu da: egungo Benin dagoen eskualderaino iristen zen. Denboraren poderioz, Akwamu benetako inperio bihurtu zen, Ashanti Inperioa hain zuzen ere.

XV. mendetik XIX. mendera arte, akanek urre meatzaritza eta komertzioaren nagusigoa izan zuen Gineako golkoan: Afrika mendebaldeko talde boteretsuenetakoak ziren. Europako estatuen kolonizazio kanpainei aurre egin zieten euren autonomia mantentzearren, baina independentzia galdu zuten. XX. mendearen hasieran akan herriaren lurraldea Britainia Handiaren eta Frantziaren agindupean zegoen. 1957ko martxoaren 6an Erresuma Batuaren kolonia Urrearen Kostako akan lurraldea Kwame Nkrumah-k gidatua matxinatu eta Britainiako Togo-rekin bat eginez, Ghana estatu independientea sortu zuten. Boli Kosta 1960ko abuztuaren 7an independizatu zen Frantziatik.

## Akan taldeak 
Akan herria hainbat talde edo etnia txikiagotan banatzen da, besteak beste: ashanti, akwamu, akyem, akuapem, denkyira, abron, aowin, ahanta, anyi, baoule, chokosi, fante, kwahu, sefwi, ahafo, assin, evalue, Wassa, adjukru, akye, alladian, attie, m'bato, abidji, avikam, avatime, ebrie, ehotile, nzema, abbe, aboure, coromantins, ndyuka.

## Kultura 
Akan gizartea matrilineala da, hau da, akan bat bere amaren leinukoa da aitarenaren aurretik, horrela genealogia amak, amonak eta markatzen dute. Arte ospetsua dut, batik bat ezagunak dira argizari galduaren teknika bitartez lortzen dituzten brontze eta urrezko piezak. Ghanako kultura nagusia da.

Etnia horren kontakizun mitologiko garrantzitsuenetakoak *anansesem*ak dira: hitz horren esanahia 'armiarma ipuai' da. Anansesemen beste hitzen bat *nyankomsem* da, hots, 'zeruko jainko baten hitzak'. Historia horietan maiz azaltzen diren pertsonaietako bat Kwaku Ananse da, genio bihurri bat, armiarma, gizaki edo bien arteko zerbaiten itxuraz azaltzen dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio de Fonseca

**Antonio de Fonseca** (Toro, ? - ?, 1557ko martxoaren 20a) gaztelar elizgizona izan zen.

1542an Orreagako priore, gero Nafarroako Errege-Kontseiluaren presidente eta 1545 eta 1550 artean Iruñeko apezpiku izendatu zuten. Gaztelako Erresuman jarraitu zuen bere ibilbide politikoa.

## Erreferentziak
La Transversal

***La transversal*** 2008ko Espaniar Irrati Nazionaleko irratsaio arrakastatsua izan zen. Lehenengo denboraldietan saioek igandetan 00:00etatik 02:00ak arte irauten zuen, baina katearen aldaketen ondorioz azken urtean ordu bateko iraupena izatera pasa zen, ordu batean amaituz. Azkenik, saioaren entzule kopuruaren beherakadak eraginda 2010eko abuztuaren 30ean irrati saioa deuseztatu zen.

Garaian iraultzailea izan zen bertan homosexualitatea, emakumeen egoera eta hainbat gertaera aurkezten ziren, hala ere saioaren tematika umorean zentraturik zegoen, parodiak eginez, kontu zaharren azalpenak eta azken denboraldietan pelikula arraroak aztertuz.

## Ikus, gainera 
* irrati
* Radiotelevisión Española
* Irrati-telebista publiko

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala