Orchis anthropophora

***Orchis anthropophora*** lurreko orkidea bat da, Europan zehar hedatzen dena Britania Handitik Afrika iparraldera arte. Tradizionalki, espezie hau aparteko genero batean sartzen zen, *Aceras*, lorean espoloirik ez zegoelako. Morfologian alde hori izan arren, Europako orkideen biologia molekularrari buruz argitaratutako azken lanek *Orchis*-en barruan sartzen dute  

## Deskribapena 
Ia lurraren arrasean itsatsita dauden hosto-erroseta bat osatzen duten hostoak 5 cm-ko luzera duten lantza formako zeiharrak dira, eta gehienez 6 cm-ko tamaina duen sasi-bulbotik hazten dira.

Infloreszentziak zirian tente daude, hosto-erroseta basaletik ateratzen dira eta lore txikiak dituzten loratze trinkoak dituzte. Lore horietan, hiru sepaloak berde kolorekoak dira eta nerbio zentrale marroiak dituzte. Ertzak muturretatik banandutako bosten batekin lotzen dira, bizkarrezurra estaltzen duen kasko moduko bat osatuz. Kroskoaren azpian, sepaloak baino hiru bat aldiz luzeagoa den labeloa gailentzen da, eta mihi biperino baten itxura ematen dion identazio sakonarekin, beheko hereneko kolore purpura iluna du, eta gainerakoa barrualde berderantz, alde bietatik, purpura koloreko bi ezproi irteten zaizkio.

alt=|thumb|ilustrazioa
thumb|Orchis anthropophora, hosto-erroseta
thumb|Orchis anthropophora
Apiriletik ekainera loratzen da. Kolorea aldatu egin daiteke: zuria, berdexka eta laranja.

## Banaketa eta habitata 
Mediterraneoko eskualdea eta Europako mendebaldea; iparraldetik Herbeheretara eta Ingalaterrako erdialdera iristen da. Belardi eta zelaietan hazten da eguzki-argiak zuzenean jotzen duen lekuetan edo erdi itzalean. Maldetan, ezpondetan eta malkarretan, lur solte, harritsu, lehor eta gutxi garatuetan, sarritan briofitoz eta *Selaginella denticulata*-z estalita. Espanian, Sierra de Grazalena Parke Naturalean, sastrakadietako soilguneetan bizi da, maiz *Phlomis purpurea* eta *Cistus albidus*; *Ulex barticus* edo beste zuhaixka arantzatsuen azpian babestuta artzaintza bizia denean. Ezkai motako sastraka degradatuetan haz daiteke. Batzuetan *Orchis italica* eta *Neotinea maculata* lagunekin. Lore txikiak, espoloirik ez dutenak baina labeloaren oinarrian dagoen depresio batean metatzen den nektarra sortzen dutenak. *Eucena* eta *Andrea* generoetako erleek polinizatzen dituzte.

## Taxonomia 
*Orchis anthropophora* (L.) All-ek deskribatu zuen, eta Flora Pedemontana-k argitaratu 2: 148.1785.

## Etimologia 
Orkidea hauek grezierazko orchis, barrabilak esa nahi duen izena, lur-espezie batzuetan lurpeko tuberkuluak agertzen direlako du. Orchis hitza Teitraxtok erabili zuen lehen aldiz (K.a. 371/372 - 287/286). De historia plantarum (Landareen historia naturala) liburuan. Aristotelesen diszipulua izan zen eta Botanika eta Ekologiaren aitatzat hartzen da.

***anthropofhora**:* labeloaren forma gizakiaren antzekoa dela adierazten duen latinezko epitetoa.

**Sinonimoak**
* *Aceras anthropomorpha* (Pers.) Steud. 1840
* *Aceras anthropophorum* (L.) Sm. 1818
* *Arachnites anthropophora* F.W. Schmidt 1793
* *Loroglossum anthropophorum* (L.) Rich. 1818
* *Loroglossum brachyglotte* Rich. 1818
* *Ophrys anthropophora* L. 1753
* *Orchis anthropophora* All. 1785
* *Satyrium anthropomorpha* Pers. 1807
* *Satyrium anthropophora* Pers. 1807
* *Serapias anthropophora* (L.) J. Jundz. 1791
* *Aceras anthropomorphum* (Willd.) Sm. in Rees
* *Himantoglossum anthropophorum* (L.) Spreng.
* *Ophrys anthropomorpha* Willd. 

## Izen arruntak 
Gaztelaniaz, gizon urkatuaren lorea, gizon urkatuak, gizon zintzilikatuak bezala ezagutzen da 

## Galeria 

Fitxategi:Orchis anthropophora bat.jpg
Fitxategi:Orchis anthropohora bi.jpg
Fitxategi:Orchis anthropohora sei.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. *Orchids: Care and Cultivation.* London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
* Schoser, Gustav. *Orchid Growing Basics.* New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
* White, Judy. *Taylor’s Guide to Orchids.* Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
* The Illustrated Encyclopedia of Orchids by Alec Pridgeon. Published by the Timber Press.
* The Manual of Cultivated Orchid Species by Bechtel, Cribb, and Launert. Published by The MIT Press.

## Kanpo estekak