Iruñeko Eskola

thumb|Pedro Osés eta Juan José Aquerretaren lana, "Paris 1968" erakusketaren katalogoaren azala. "Iruñeko Eskolari buruz" liburutik ateratako argazkia.
**Iruñeko Eskola** 1970eko hamarkadako lehen erdialdean Iruñean garatutako margo eskola edo korronte artistiko bat izan zen. Honen izena José María Moreno Galván arte kritikoak sortu zuen, errealismo kritiko-sozial berriaren baitan lerratzen ziren hainbat margolari nafar izendatzeko.  

## Testuingurua 
Margo eskola hau mundu mailan zein maila lokalean aldaketa sozial, politiko eta ekonomiko sakonak ematen ari ziren garai batean agertu zen. 1970eko hamarkadan mundua Gerra Hotz bete-betean zegoen. Afrika eta Asian barrena deskolonizazio prozesua ematen ari zen bitartean, mendebaldeko herrialdeetan 68ko maiatza eta haren ohiartzunak gazteriaren artean joera kontrakulturalak garatzea ekarri zuen. Espainian, aldiz, frankismoaren azkeneko urteetan gatazka sozialak eta desegonkortasun politikoa nagusitu ziren. Garaiko protestetan gazteriak paper nabarmena jokatu zuen, honek artista gazteengan eragin zuzena izan zuelarik. Urte horietan Iruñerrian aldaketa urbanistiko sakonak ematen ari ziren. Izan ere, Iruñerrian desarrollismo garaian emandako industrializazio prozesuak hirigunea eta inguruko herriak aldatzera behartu zituen. 1960ko hamarkadan Iruñerriak 100.000 biztanle izatetik 180.000 inguru izatera igaro zen. Sanduzelai eta Orvina II bezalako auzoak sortu ziren eta hiriaren erdigunea zabaldu zen. Iruñea inguruan zeuden herriek ere garapen urbanistikoa izan zuten, Burlata, Atarrabia, Uharte, Barañain, Berriozar, Zizur Nagusia edo Noain kasu. Honek zerbitzu publikoen garapenean eragin zuen; esate baterako, 1965ean sortutako Virgen del Camino erietxean .

Iruñeko Eskolaren helburua ez zen figuratiboki apurketa bat suposatzea, hiriguneak bizitzen ari zituen aldaketen testigantza biltzea baizik. Moreno Galván-ek abangoardia bezala izendatu zuen eskola hau, ideologia aitzinsozialista baten baitan.

Iruñeko Eskolak hainbat margolarik osatu zuten; tartean Isabel Baquedano, Xabier Morrás, Pedro Osés, Juan José Aquerreta, Pedro Salaberri, Luis Garrido, Pello Azketa, Joaquín Resano eta Mariano Royo. Margolari hauen artean gehienak gazteak ziren eta Iruñeako Arte eta Ofizio Eskolarekin lotura zuten. Dena den, nahiz eta margolariak elkarren artean ezagutu eta sarritan elkarrekin lan egin, ez ziren formalki eskola bezala izendatu.  

## Ezaugarriak 
Nahiz eta margo eskola bezala izendatu, Moreno Galván berak beste disziplina batzuen erabilera lotzen ditu Iruñeko Eskolarekin. Esate baterako, Javier Morrás-ek argazkigintza eta igeltsaritza erabiltzen zituen ere.

Oro har, eskola honen baitan txertatzen diren lan gehienak alderdi teknikotik gutxi landutzat hartu izan dira, nolabaiteko antiakademizismo bat egotziz euren egileei. Margo askotan kolore paleta biguina da nagusi, kolore eztituekin eta grisaren erabilera nabarmenarekin. Honen adibide da Mariano Royoren *"El Búcaro"* lana, 1973koa. 

Gaiei dagokionez, hiria eta bere ingurunea modu objektibizatzaile batean irudikatzea da helburua. Hirigunea eta gizakiekin duen harremana aztergai, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako hainbat gertaerek eta aldaketa sozialek eragina izan zuten eskolako kideen ekoizpen artistikoan. Adibidez, Javier Morrás-en "*Londres"* erakusketaren inguruko katalogoaren azala (1969) edo Pedro Osés eta Juan José Aquerreta-ren "*Paris 1968"* erakusketaren inguruko katalogoaren azala.  

Obra ezberdinetan irudikatzen den hiri eredua Bill Owens idazleak "suburbia" kontzeptuarekin lotzen zen, AEBtako hiri handien periferiak izendatzeko terminoa. 1970eko hamarkadako Espainian kontzeptu hau txabolismoarekin lotu zen. 

## Erreferentziak