open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Japoniar gereziondo

**Japoniar gereziondoa** (*Prunus serrulata*) errosazeoen familiako zuhaitza da, gereziondo arruntaren antz handia duena.

Japonian sakura deituriko bere loreak ikur bilakatu dira.

Ekialdeko Asian (Japonia, Korean eta Txinan) jatorria duen zuhaitz honek hainbat aldaera ditu:
* *Prunus serrulata* var. *serrulata* (sin. ald. *spontanea*). Japonia, Korea, Txina.
* *Prunus serrulata* var. *hupehensis* (Ingram) Ingram. Erdialdeko Txina.
* *Prunus serrulata* var. *lannesiana* (Carrière) Makino (sin. *Cerasus lannesiana* Carrière; *Prunus lannesiana* (Carrière) E. H. Wilson). Japan.
* *Prunus serrulata* var. *pubescens* (Makino) Nakai. Korea, northeastern China.
* *Prunus serrulata* var. *spontanea* (Maxim.) E. H. Wilson (sin. *Prunus jamasakura* Siebold ex Koidz.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Livarot (gazta)

**Livarot** behi esnez egindako gazta da. Normandian ekoizten da eta izena eskualde horretako Livarot udalerritik datorkio. Mami biguna eta azala laranja kolorekoa da. Baditu hiru eta bost arteko lezkaz egindako bandak (gaur egun paperezkoak ere erabiltzen dira). Banda hauek garai batean gaztaren ontzerako garaian forma mantentzen laguntzeko balio zuten eta grasa maila jaisteko ere balio zuten. Banda hauek direla eta, gazta hau "koronela" ezizenaz ere ezaguna da.

Jateko garairik egokiena maiatza eta iraila bitarte izaten da, 6 eta 8 aste arteko ontzearen ondoren.

## Kanpo estekak 
* Livarot Livarot AOPen gunea ,
* Livarot AOCen gunea
Sozialismo (marxismoko aro historikoa)

thumb|Marx eta Engels
Marxismoan, **sozialismoa** komunismoa ezarri aurreko trantsiziozko sistema politiko ekonomikoa da, non kapitalismoaren ezaugarri batzuk indarrean jarraitzen duten. Marx izan zen trantsiziozko aro historiko horren beharra aipatu zuena, baina Lenin izan zen kontzeptua landu eta *sozialismo* izena emango ziona.

Karl Marxek eta Friedrich Engelsek oso gutxi idatzi zuten sozialismoari buruz eta ez zuten xehetasunik eman nola antolatu zitekeeni buruz; ekonomista neoklasikoek eta marxistek Marxen teoria, eredu eta sistema propioak sortzeko erabili zituzten.

## Ekoizpen-modua 
Sozialismoaren helburua gizakien beharrak edo demanda ekonomikoak asetzea da, ez mozkinak sortzeko bakarrik. Kapitalaren metaketa era "planifikatuan" egingo litzateke; planifikazioa deszentralizatua, partizipatiboa eta demokrazian oinarritutakoa izango litzateke.

Sozialismoaren azken etapan, "komunismo purua" deritzona, ekoizpen-modu sozialistan oinarritzen da, honek ekoizpen-bideen jabetza komuna aldarrikatzen du. Jabetzan oinarritutako klase-desberdintasunak desagertu egingo lirateke, estatuaren beharrarekin batera. Hau guztiak, ondasunak beharraren arabera banatzea ahalbidetzen du eta ez merituen arabera.

Kapitalismoa gero eta ahulagoa bihurtzen den periodoan, sozialismoko zein kapitalismoko elementuak dituen sistema egongo da trantsizioan zehar ekonomiako indar produktiboak garatzen diren arte eta gizarte sozialista baten baldintzak betetzen dituen arte. Hau da, diruaren balioa, soldatapeko lana eta kapitalaren metaketa desagertu arte. Espezifikoki, merkatu harremanak oraindik egongo dira, baina unitate ekonomikoak nazionalizatu edo kooperatibatan antolatuko dira. Trantsizio fase honi, "Estatu Kapitalismoa" edo "Merkatu Sozialismoa" deitzen zaio.

## Harreman Sozialak 
Biztanleen soberako produktua kontrolatuta dago. Lan-indarraren salmenta abolitua izan zen, beraz, banako bakoitzak bere instituzioaren gestioan parte hartzen du, hau da, inork ez du inor kontrolatzen. Banakoa ez dago bere lanean alienatuta jada, lana banakoak bere interesak lortzeko medio bihurtzen baita.

### Estatuaren rola 
Teoria marxistaren arabera, Estatua klase gobernanteak sortu eta erabiltzen duen mekanismoa da beste klaseak zapaltzeko. Langile-iraultzaren ondoren, estatua langileriaren instrumentu bihurtuko litzateke, sistema sozialista ezartzeko. Ondoren, ekoizpen-bide guztiak Estatuarenak izango lirateke. Geroago Estatua koordinazio ekonomikorako entitate bihurtuko litzateke eta ez klase edo kontrol-politikorako mekanismoa; ondorioz, ez litzateke Estatu bat izango zentzu marxistan.

## Kanpo estekak
Mirandako Lurraldea

**Mirandako Lurraldea** (Portugal). Espainiarekin Portugalgo mugan dagoen lurralde historikoa da. Kulturalki astur-leonesaren lurraldearekin lotura du eta bertan hitz egiten den mirandes hizkuntza astur-leonesaren aldaera da. Zabalera 700 km2koa da eta 27 herri ditu. Nahiz eta juridikoki izaera ez izan, nortasun propioa gordetzen du lurralde honene populazioa.

## Herriak 
27 herri dira:

Hauekin kulturalki lotuta dauden beste bi herri:
* Deilon
* Riodonor

## Udalak 
* Miranda do Douro
* Vimioso
* Bragança (partzialki)
* Mogadouro (partzialki)
* Macedo de Cavaleiros (partzialki)
thumb|350px| Miranda do Douroko urtegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Mirandako lurraldea
* : Miranda do Douroren gaineko erreportai etnologikoa.
* : Mirandako lurraldearen mapa.
Mirandako pauliteiroak

[thumb|350px| [2005an, Festa do Avante!n, Pauliteirosen aurkezpena.]]
**Mirandako Pauliteiroak** Portugalgo iparrekialdean, Mirandako Lurraldean, Trás-os-Montes Garaian, makil-dantza egiten duen gizonezko dantza-talde tradizional ospetsu baten izena da. Izena *paulito* hitzatik dator, *pauliteiro*. Espainiako Zamora aldean, zenbait herritan ere berreskuratu egin da eta egun dantzatzen da: Tábara, Almaraz de Duero eta Muelas del Pan.

Pauliteiroek dantzatzen dituzten dantzak gerra-ezaugarriak dituzte eta gertakizun historikoen ondorioak dira. Orain gutxi arte zortzi gizonek dantzatzen zuten. Azkeneko urtetan emakumeak ere hasi dira dantzan parte hartzen. Koreografia gaita, bonbo eta kaxekin laguntzen da.

Mirandan *Pouliteiros* izenarekin ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : www.pauliteiros.com
* : Mirandako Pauliteiroak
* : Pauliteiroen dantza You Tuben.
Ŕ

[thumb|Ongi etorri, **Ongi etoŕi** idatzia 21. mendean, [Igeldoko jolas-parkean, Donostian.]]

**Ŕ** (xehez: ) eslovakieraz eta behe sorabieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. R hizkia gehi azentu akutu bat osaturik dago. Eslovakieraz  ahoskatzen dute. Behe sorabieraz r sabaikaria da,  ahoskatua.

## Euskaraz 
thumb|Akelarre jatetxea Igeldon, Akelaŕe idatzia.
Sabin Aranaren ortografian, *ŕ* kontsonante dardarkari hobikaria izan zen. Egun, ortografia hori zaharkiturik dago eta euskal alfabetoan, silabaren amaieran *r* eta bokalen artean *rr* erabiltzen da. Hala ere, 21. mendean tarteka ikusten da oraindik Ŕ leku publikoetako izenetan; adibidez, horrela darabil grafia Donostiako Akelarre jatetxeak, Pedro Subijanaren etxeak,

## Informatikan 
Unicoden duen eskema hau da:

* **Ŕ** larria: `U+0154`
* **ŕ** xehea: `U+0155`

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trauko

**Trauko** Bilboko Uribarri auzoko kalea da, Uribarri kalean hasi eta Maurice Ravel etorbidera bukatzen dena. Auzo horretako kale nagusietako bat da eta bertan hainbat denda eta taberna dago. Kalearen zati bat, Arno Mendia kaletik Balendin Berriotxoa kalera doana, oinezkoentzat egokitu zen 2012an.

## Historia 
[ezkerrera|thumb|280x280px|**Trauko** bidea argazkiko goialdean [Echevarría SA|Etxebarria fabrikako argazki zahar batean.]]
Kalearen izena bertan egon zen Trauko baserritik dator. Trauko baserria egungo kalearen goiko partean zegoen eta inguruan beste baserri batzuk ere bazeuden (Larrazabal, Guardaviñas eta Mendiaga). Trauko baserriko biztanleak alokairuan zeukaten, jabea Begoñaibarran  (Campo de Volantínen) bizi zen familia bat baitzen.

Inguru horretako baserritarrak nekazariak eta abeltzainak ziren eta Erriberako merkatuan saltzen zituzten baserriko produktuak, tartean Begoñako baserrietan ohikoa zen txakolina.

Begoñako errepublikako bizimoduan garrantzitsua izan zen Etxebarria fabrika getu zegoen. 1965ean baziren 5.349 behargin ECHEVARRÍA SA enpresan, gehienak inguru horretan bizi zirela (Uribarrikoak, Zurbarangoak, Kaltzadetakoak, Basarratekoak... Begoñako Errekalde auzoan sortu zuten 1878an (gaur egun Etxebarria parkea dagoen tokian), eta 1902an bigarren fabrika bat (Santa Ageda) ireki zuten enpresak Bilboaldeko beste puntan, Kastrexanan. Errekaldeko fabrika 1982ra arte aritu zen martxan. Bi urte geroago eraitsi zuten,1984an, tximinia bat izan ezik; izan ere, 1987tik aurrera, tximinia hori gaur egungo Etxebarria parkeko ikono bihurtu zen.

Trauko baserria 1956an bota zuten eta urte horietan hasi ziren inguru horretan pisuak eraikitzen.

## Xabier Kintana 
[ezkerrera|thumb|280x280px|*1977ko Euskal Hiztegi Modernoa -* [Xabier Kintana|Xabier Kintanaren eskaintza Begoñako medikuari (Gregorio Urkaregi).]]
Trauko kalekoa da Xabier Kintana euskaltzaina. Kintana euskalaria,  idazlea eta itzultzailea ere bada.  1966an euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta 1993ko urriaren 29an, euskaltzain oso. 1994an egindako sarrera-hitzaldian, Bilbok euskararen bizitzan izan duen eragina azaldu zuen. Euskaltzaindiko idazkaria da 2002ko otsailaren 22tik. Gainera 2009an Academia de l'Aragonés-ko ohorezko akademiko ere izendatu zuten.
[eskuinera|thumb|300x300px|Hainbat euskaltzain [Arantzazuko santutegia|Arantzazun, 1972. urtean.  Behean eta zuriz jantzita dago  Xabier Kintana.]]
Euskara batuaren lehen hiztegi handiak sortzea haren ekarpen nabariena izan zen. 1970ean, Gabriel Arestirekin batera, batasunerako oinarrizko hitzak biltzen zituen *Batasunaren kutxa* argitaratu zuen. Oso ezagunak eta erabiliak izan ziren hurrengo urteetan atera zituen hiztegiak ere, berak bakarrik edo elkarlanean paratutakoak:

* *Euskal hiztegi modernoa* (1977)
* *Hiztegia 80* (1980),
* *Hiztegia bi mila* (1984),
* *Elhuyar hiztegia* (1996), eta abar. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiger Bay (filma)

**Tiger Bay** (euskaraz *Tigrearen Badia*) 1959ko J. Lee Thompson ingeles zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Noel Calef fratzes idazlearen "Rodolphe et le Revolver" ("Rodolfo eta Errebolberra") kontakizunean oinarritua dago. John Mills, Horst Buchholz eta Hayley Mills aktoreek antzeztu zuten.

BAFTA Sarietarako lau izendapen jaso eta bakarra irabazi zuen: Aktore hasiberriaren BAFTA Saria (Hayley Mills). 1959ko Berlingo Zinemaldiko Sari Bereziaren Zilarrezko Hartza (Hayley Mills) ere irabazi zuen.

Filma Gales nahiz Erresuma Batuan aski ezaguna den Cardiff hiriko Tiger Bay eremuan, Cardiffko badiaren alboan, usadioz itsasoz iritsi eta Cardiffko portuko zama lanetan jardun ohi zuten etorkin ugariren bizilekua, eta 1990eko hamarkadara arte ospe txarreko eremua: delinkuentzia, langabezia, hilketak... XX. mendearen amaiera eta XXI. mendearen hasieran eraldatua izan eta iraganeko giro txarra historiarako gelditu zen. Gaur egun, bertan, Galesko Legebiltzarra nahiz Wales Millennium Centre artegunea daude, eta aisialdi eremu bilakatu da.

## Argumentua 
Gillie (Hayley Mills), 12 urteko neskatoak, Korchinsky (Horst Buchholz) poloniar itsasgizon gazteak bere neskalaguna tiroz hiltzen ikusiko du. Gilliek arma ezkutatuko dio, baina poliziak neskato errebolberrarekin atzematean, gezurretazko istorioak asmatu ditu, bera eta hiltzailearen artean lotura bereziak sortu baitira...

## Aktoreak 
* John Mills: Graham polizia
* Horst Buchholz: Korchinsky
* Hayley Mills: Gillie
* Yvonne Mitchell: Anya
* Anthony Dawson: Barclay
* Megs Jenkins: Madame Philips

## Kanpo estekak 
* *Tiger Bay* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sozialista eta Demokraten Aliantza Aurrerakoia

**Sozialista eta Demokraten Aliantza Aurrerakoia** edota **SDAA** () Europako Parlamentuko Europako Alderdi Sozialista osatzen duten taldeetako bat da. 1953ko Europako Parlamentu sorrerarekin batera sortu zen, ibilbidean izendapenaren hainbat aldaketa izan ditu.

## Kanpo estekak 
* Sozialista eta Demokraten Aliantza Aurrerakoiaren webgunea
To Potami

**To Potami** (, ) Greziako zentroko alderdi politiko bat da.

2004ko otsailaren 26an sortu eta martxoaren 11an Stavros Theodorakis telebista aurkezlearen eskutik ibilbide politikoari ekin zion. Alderdia nagusiki Theodorakisek bozkatzaileak erakartzeko duen ahalmenean oinarritzen da.

## Kanpo estekak 
* To Potami alderdiaren webgunea
The Farmer's Young Wife

'''The Farmer's Young Wife'* (euskaraz *Baserritarraren Emazte Gaztea*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Herrialde honetako nahiz mundu osoko Irlandar Diasporako musika talde ugarik jo izan dute.

## Kanpo estekak 
* *The Farmer's Young Wife'' abestia entzungai. The Irish Rovers musika taldearen bertsioa, Youtube.com
Our Boys in Crumlin

**Our Boys in Crumlin** (euskaraz *Crumlingo Geure Mutilak*) 1970eko hamarkadako Irlandar abesti errepublikar bat da.

Ipar Irlandako gatazkan girotua dago eta Belfast hiriko Crumlin espetxean zeuden preso errepublikarrei buruz mintzo da. 1996ean Crumlin espetxea itxi eta gaur egun kulturgunea, kontzertu aretoa, erakustokia eta museoa da.

## Kanpo estekak 
* *Our Boys in Crumlin* abestia entzungai. Barleycorn musika taldearen bertsioa, Youtube.com 
* Crumlin Road Gaol kulturgunea
Andre Mariari mirariak

***Andre Mariari mirariak*** () Gonzalo de Berceo errioxar poetak 1260 inguruan idatzitako -bilduma da. Bertan Ama Birjinaren 25 mirari azaltzen dira.

Liburuari esker, irakurleen artean Mariarenganako eraspena zabaldu zen. Hala ere, hildakoak berpizteko eta Jaungoikoaren Epaiketatik bekatariak salbatzeko ahalmena zuenez, Erromatar Eliza Katolikoak heretikotzat hartu zuen.

Mester de Clerecian ohikoa zen *quaderna via* izeneko estrofa erabili zuen eta baita orduko antzinako gaztelaniaren errioxar aldaera ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conimbriga

**Conimbriga** Portugalen egondako erromatar asentamendu handienetakoa izan zen. Condeixa-a-Nova herrian dago, Coimbratik 16 kilometro hegoaldera. Conimbrigaren ondoan interpretazio museoa dago.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute Conímbriga aintzinatik populatua izan zela, K.a. IX mendetik gutxi gorabehera. *Conímbriga* izena bera ere Indoeuropearren aurrekoa izan liteke eta "harkaitz handia" esan lezake, honi zeltiarren "briga" (hiria) gehitu zitzaion.

Edozelan ere, erromatarrak K.a. II mendean iritsi zirenerako Conimbriga herria bazen eta Lusitaniako bake egoerari esker bertako biztanleak erromanizatu eta herriak garapen handia izan zuen. Italiatik hainbat familia etorri eta bertakoekin nahastu ziren. Hiriak zuen anfiteatroaren tamaina ikusita 10.600 biztanletara iritsi zela estimatu da.

Erromatar Inperioaren gainbeheran 1.500 metrotako harresia eraiki zen baina hala ere sueboek 465 eta 468an erasotu eta harpilatu zuten. Hiritarrak hurrengo urteetan Conimbriga utziz joan ziren ondoan zegoen *Aeminum* herrira alde eginez. VII edo VIII menderarte iraun zuen herriak baina apezpikutzaren egoitza Aeminumera joatean hutsik gelditu zen. Hori gutxi balitz Aeminumek eskuratu zuen Conimbriga izena eta gaur egun Coimbra deitzen da.

## Arkeologia 
Arkeologoek esan dutenez ez da Portugalgo herri erromatar handiena, baina bai hobekien mantentzen dena, eta hori hiriaren %10a inguru baino azaldu ez dela. Honako egitura hauek aurkitu dira bertan:
* Bainuetxeak: Gutxienez hiru baziren, hegoaldean, harresiaren ondoan eta akueduktoaren ondoan.
* Eraikinak: Hamar etxe azaleratu dira, mosaiko ederrak dituztenak. Aipagarrienak Swastikaren etxea, Tridente eta ezpatarena, eskeletoena eta iturriena dira. Beste hamaika eraikin ere badaude, denetan aipagarriena Forumaren ekialdean aurkitzen den arkudun eraikina da. Azkenik eliteen insulak ere badaude.
* Hiriko harresiak: Zati handiak mantentzen dira oraindik.
* Anfiteatroa: 90x60x20 metrotako neurriak ditu eta arroil natural bat aprobetxatzen du.
* Foruma: Egitura arkitektoniko ugari dituen enparantza zabala da.

## Iruditegia 

Irudi:Conimbriga casa dos repuxos (6).JPG|Iturrien etxea.
Irudi:P1080406 Ruinas Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg|Foruma.
Irudi:P1080355 Muralla Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg|Harresiak.
Irudi:P1080391 Ruinas Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg|Etxeak.
Irudi:Conimbriga (13248947253).jpg|Kalea.

Mosaikoak:

Irudi:Detail (4733427217).jpg
Irudi:P1080479 Mosaico Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg
Irudi:P1080481 Mosaico Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg
Irudi:P1080335 Mosaico Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg
Irudi:P1080475 Mosaico Conimbriga (Condeixa-a-Nova).jpg

## Kanpo estekak 
*  Conimbrigako museoaren webgunea
Eugene de Kock

**Eugene Alexander de Kock** (Hegoafrika, 1949ko urtarrilaren 29a) Hegoafrikako hiltzailea eta torturatzailea da.

## Biografia 
1980ko eta 1990eko urteetan, heriotza eskuadroi moduan ibili zen Eugene De Kock buru zen polizia taldea. 1983an hasi zen Vlackplass gunean lanean, Dirk Coetzeeren menpe eta 1985ean, C1 unitateko buru bilakatu zen. Erregimenaren aurka zeuden axikitze eta tortura gunea izan zen Vlackplass etxaldea, Pretoria hiriburutik gertu. *Apartheid*a kenduta eta Hegoafrikak demokraziarantz zihoanean, bizi osoko espetxe zigorra zuela De Kockek 1997 eta 1998an, aurreko urteetan egin zituenak kontatu zituen Egiaren eta Adiskidetzearen Batzordean..

*Apartheid*a indarrean zegoenean Poliziako koronel eta C1 matxinadaren aurkako unitateko nagusi izan zen. *Prime Evil* (*Jatorrizko Gaizkia*) ezizena zuen eta 1996an bi heriotza zigor jarri zizkioten arraza bazterkeriaren aldeko erregimenaren aurkako ekintzaileak bahitu, torturatu eta hil egin zituelako. Tartean zeuden ANC Afrikako Kongresu Nazionaleko kideak. Ondoren, 212 urteko beste espetxe zigor bat ere eduki zuen, gizateriaren aurkako krimenenak egin zituelako.

2009an espetxean bisitatu zuen Jacob Zuma presidenteak eta zigorra arintzeko eskatu zuen bete taldeak desagerrarazi zituen pertsonen gorpuak bilatzen laguntzen bazuen. 2015eko urtarrilaren amaieran, «adiskidetze nazionalerako premiagatik» utzi zuten libre.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Apartheid*
Kobaneko setioa

**Kobaneko setioa** (; ) izeneko gudua 2014ko irailean hasi zen eta 2015eko urtarrilaren 26an amaitu zen. Siriako Gerra Zibilaren baitan gertatu zen.

## Testuingurua 
2014aren hasieran, Siriako kurduek hiru gune autonomo eratu zituzten, tartean, Kobane; Siriako Gobernuaren eta matxinoen eskuetatik kanpo.

## Estatu Islamikoaren erasoaldia 
2014ko irailaren hasieran Estatu Islamikoa Kobane erasotzen hasi zen eta irailaren 16an, setioa ezarri zuen. Babes bila, 200.000 pertsonek Turkiaren menpeko Kurdistanera igaro ziren.

Setioa hasi eta berehala, Turkia Kobane babesten ari ziren miliziei laguntza iristea eragozten saiatu zen. Ondorioz, armak, hornigaiak eta boluntarioak ezin izan ziren iritsi. Kurduek Turkiari egotzi zion Estatu Islamikoari laguntzea kurduak ahultzeko.

Ondorioz, irailean eta urrian, Kobaneren aldeko elkartasuna egon zen Kurdistan osoan; Turkiaren menpeko Kurdistanen gutxienez 43 lagun hil ziren gertatutako istiluetan.

YPGek AEBen hegazkinen eta Irakeko Kurdistango Eskualde Autonomoko pexmerga taldeen laguntza izan zuen baina oso berandu iritsi zen laguntza; interes kontuengatik.

2015eko urtarrilaren 26an, Kobane Estatu Islamikoaren eskuetatik at geratu zen.

## Ikus gainera 
* Siriako Gerra Zibila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herriaren Biltzar Nagusia (Yemen)

**Herriaren Biltzar Nagusia** (, GPC; transliterazioa: ''Al-Mo'tamar Ash-Sha'abiy Al-'Aam'') Yemengo alderdi politikoa da.

## Historia 
1982an sortu zuen orduan Yemengo Arabiar Errepublikako presidentea zen Ali Abdullah Salehek. 1990etik aurrera, Yemen bateratuan boterea egon da..

2012an Ali Abdullah Saleh boterea utzi zuen eta Abd Rabo Mansur Hadi aukeratu zuten presidente batasun nazionaleko gobernu bat eratzeko. Hala ere, Ali Abdullah Saleh alderdiaren buruzagitzan dago oraindik.

## Ideologia 
Alderdi laiko eta nazionalista da. AEBak eta Saudi Arabiak babesten dute.

## Ikus gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Marcos (departamendua)

**San Marcos** Guatemalako hego-mendebaldean dagoen departamendua da. Iparraldean Huehuetenangorekin du muga, hegoaldean Retalhuleu eta Ozeano Barearekin, ekialdean Quetzaltenangorekin, eta mendebaldean Mexikoko Chiapas estatuarekin. 3.791 km²ko eremua du eta 2012an 1.044.667 biztanle zituen. Hiriburua San Marcos hiria da.

## Udalerriak 

# San Marcos
# Ayutla
# Catarina
# Comitancillo
# Concepción Tutuapa
# El Quetzal
# El Rodeo
# El Tumbador
# Ixchiguán
# La Reforma
# Malacatán
# Nuevo Progreso
# Ocós
# Pajapita
# Esquipulas Palo Gordo
# San Antonio Sacatepéquez
# San Cristóbal Cucho
# San José Ojetenam
# San Lorenzo
# San Miguel Ixtahuacán
# San Pablo
# San Pedro Sacatepéquez
# San Rafael Pie de la Cuesta
# Sibinal
# Sipacapa
# Tacaná
# Tajumulco
# Tejutla
# Río Blanco
# La Blanca

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huthiak

**Huthiak** (), **Jainkoaren babesleak** () bezala ere ezagunak, Yemengo matxinatu xiiak dira.

## Historia 
Ipar Yemen eta Hego Yemen elkartzean Ansar Ala mugimendua sortu zen, iparraldean xiitek zuten diskriminazioari aurre egiteko. Hussein Badreddin al-Huthi buruzagia 2004an hil zuen armadak, eta geroztik bere izena hartu du mugimenduak..

## Ideologia 
Xiismoaren adar zaidia jarraitzen dute. Huthientzat ideologia wahhabia babesten duten taldeak arriskutsuak dira, izan ere, muturreko islamismo sunita da wahabismoa, eta horregatik ez du onartzen ez beste erlijiorik, ezta berea ez den islamaren beste interpretaziorik. Hori dela kausa, Saudi Arabiaren etsai dira eta mugan zuzenean ere eraso izan die. Zaidismoa Irango xiismoaren adar berekoa ez izan arren, gobernuak eta Saudi Arabiak Irani egozten diote huthiei laguntza ematea.

## Kopurua 
Yemengo herritarren %35 inguru dira zaidiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Mattarella

**Sergio Mattarella** ( ahosktua; Palermo, Italia, 1941eko uztailaren 23a) italiar politikaria da. 2015eko urtarrilaren 31ean Italiako presidente berri izendatu zuten.

## Biografia 
Bere aita, semea eta anaia politikariak izan ziren eta unibertsitate irakasle moduan aritu zen lehen aldiz lanean. Siziliako mafiak bere anaia gaztea, Piersanti Mattarella, 1980 urtean, Siziliako presidentea zen momentuan, hiltzeagatik politikan sartu zen. Demokrazia Kristaua alderdian ekion zion politikagintzari eta 1983an izendatu zuten diputatu lehenengo aldiz.

1987an, Legebiltzarreko Harremanen ministro bilakatu zen eta bi urte geroago Hezkuntza ministro bilakatu zen, Giulio Andreotti gobernuan zegoenean. Garai horretan, Silvio Berlusconirekin tentsioak izaten hasi zen. Telebista kateak berrantolatzeko legea egin ostean, Silvio Berlusconiren Mediaset enpresak hiru kate eskuratu eta horregatik dimisioa eman zuen.

Bost aldiz ministro izan zen gobernu ezberdinetan. Kristau Demokrazia alderdia zegoenean, 1990eko hamarkadako *Tangentopoli* ustelkeria auziak ez zuen zipriztindu. Alderdi hura desagertzean,Alderdi Demokratikoaren (PD) sortzaileetako bat izan zen 2007an, nahiz eta alderdi horretan ez zuen parte hartze politikorik izan. 2008an politika aktiboa utzi egin zuen.

2015eko urtarrilaren 31n, Italiako presidente berri bilakatu zen.

## Ikus gainera 
* Italiako presidenteen zerrenda

## Erreferentziak
Haxid

**Haxid** (; musnadez: 𐩢𐩦𐩵𐩣) Yemengo bigarren tribu konfederazio handiena da. Ali Abdullah Salehen aurkako matxinada egin zuen 2011n.

## Ikus gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Islah (Yemen)

**Al-Islah** ( *at-Tajammu’u al-Yamanī lil-Īṣlāḥ*) Yemengo alderdi islamista da.

## Historia 
Anaia Musulmanak mugimenduarekin lotura estua du. Yemen estatuen bateratzea gertatzean sortu zen, eta hasiera batean, Ali Abdullah Salehek babestu egin zuen, iparraldean zaidiei eta hegoaldean ezkerreko alderdiei aurre egiteko..

2011n, Ali Abdullah Salehen aurkako matxinada babestu zuen eta gaur egun, bigarren indarra da parlamentuan. Huthiak etsaitzat ditu, hala ere, hauen kontrako gerraren aurkakoa da.

## Ikus gainera 
* Anaia Musulmanak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefina Vidal

**Josefina Vidal** (1961eko otsailaren 18a) Kubaren Atzerri Ministerioko AEBetarako arduraduna da. AEBen jarrerarekin beti kritiko azaldu izan da.

## Kanpo estekak
Roberta S. Jacobson

**Roberta S. Jacobson** (1960ko apirilaren 14a) 2012tik da AEBetako Latinoamerikarako Estatu idazkari laguntzailea da.

## Biografia 
2012an, Venezuelako presidenteorde zen Nicolás Madurorekin bildu zen. Kuba-Ameriketako Estatu Batuak harremanak aferan koordinatzaile ere izan da, migrazio gaietan, droga trafikoan eta eskubideen alorrean.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Santa Rosa (departamendua)

**Santa Rosa** Guatemalako hego-ekialdean kokatutako departamendua da. Iparraldean Guatemala eta Jalapa departamenduekin du muga, hegoaldean Ozeano Barearekin, ekialdean Jutiaparekin, eta mendebaldean Escuintlarekin. 2.955 km²ko eremua du eta 2012an 353.261 biztanle zituen. Hiriburua Cuilapa da.

## Udalerriak 
# Cuilapa
# Barberena
# Casillas
# Chiquimulilla
# Guazacapán
# Nueva Santa Rosa
# Oratorio
# Pueblo Nuevo Viñas
# San Juan Tecuaco
# San Rafael Las Flores
# Santa Cruz Naranjo
# Santa María Ixhuatán
# Santa Rosa de Lima
# Taxisco

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelsey Chow

**Kelsey Asbill Chow** (Columbia, Hego Carolina, 1991ko irailaren 9a - ) estatubatuar aktorea da. *Mikayla*-ren papera egin zuen Disney XD-ren *Pair of Kings* komedian. 2005etik 2009ra, berriz, *Gigi Silveri* izan zen *One Tree Hill* draman.

## Biografia 
Kelsey Asbill Chow Columbian (Hego Carolina) jaio zen 1991ko irailaren 9an. Jatorri txinatarra du eta bi senide, behintzat, baditu: 2 urte gazteagoa den neba eta 8 urte gazteagoa den ahizpa.

New Yorkeko Columbia Unibertsitatean ikasten ari da, *Pair of Kings* egiteko aukeratua izan zenean, baimena eskatu behar izan bazuen ere.

Bere komunitateko antzokian esperientzia hartu ondoren, 2005ean lortu zuen lehen telebistarako papera eta *Gigi Silveri* izan zen *One Tree Hill* seriean 2009ra arte.

2010ean, Disney Channelen *Den Brother* filman egin zuen lan eta, urte berean, *Mikayla* izan zen Disney XD-ren *Pair of Kings* seriean.

## Filmography 
## Erreferentziak
Évorako tenplu erromatarra

**Évorako tenplu erromatarra** () **Dianaren tenplua** izenaz ere ezagutzen dena, Portugalgo Évora hirian dagoen monumentu ezaguna da. Hiriaren erdigune historikoaren barnean dago eta 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen alde zahar guztia.

## Historia 
Tenplua Zesar Augustoren omenez k. a. I. mendean eraiki zela uste da, Évorako *forum*-ean, garai hartan hiria *Liberalitas Julia* izenaz ezagutzen zen. Ikerketa batzuek II. edo III. mendekoa dela ere badiote, baina dirudienez orduan tenpluak berrantolaketa bat izan zuen. Germaniar leinuek V mendean hiria erasotu eta tenplua suntsitu egin zuten.

XIV. mendean tenpluaren hondarrak hiriko gazteluaren barnean zegoen. 1467an harri ugari hiriaren babes harresia eraikitzeko erabili ziren. Harategi bat ireki zen tenpluaren dorrearen azpian. 1789an James Murphy tenplua berreraikitzen hasi zen. 1836an harategia itxi zen eta 1840an indusketa arkeologikoak egiten hasi ziren. 1869an inguruan zituen Erdi Aroko egiturak eraitsi zituzten eta tenplu erromatarra berreraikitzeko bigarren fasea hasi zuten.

1989 eta 1994 artean Theodor Hauschild arkeologo alemaniarrak indusketa berriak zuzendu zituen.

## Egitura 
Tenplua Évorako plaza nagusiak kokaturik dago, muinoaren goren aldean. Inguruan hainbat eraikin erlijioso ditu, Portugalgo Inkisizioa izan zenaren egoitza, inkisidorearen jauregia, Évorako katedrala, Cadavalgo dukeen jauregia eta Évorako museo eta liburutegia, besteak beste.

Gelditzen diren ondarrak granitozko oinarria eta zutabe batzuk dira, iparraldekoak guztiak daude, ekialdean lau eta mendebaldean hiru. Oinarriak 25x15 metrotako neurriak ditu eta 3'5 metrotako altuera. Zutabeak korintiar estilokoak dira eta garaienek 6'2 metrotako altuera daukate. Indusketek erakutsi dutenez urezko foso batek inguratzen zuen tenplua.

## Iruditegia 

Irudi:Templo de Diana - Evora.jpg
Irudi:Evora42.jpg
Irudi:Evora.JPG
Irudi:O templo de Diana.jpg
Irudi:Portugal 2013 - Evora - 30 (10886514224).jpg

## Kanpo estekak
Sololá (departamendua)

**Sololá** Guatemalako hego-mendebaldean kokatutako departamendua da. Iparraldean Totonicapán eta Quiché departamenduekin du muga, hegoaldean Suchitepéquezekin, ekialdean Chimaltenangorekin, eta mendebaldean Suchitepéquez eta Quetzaltenangorekin. 1.061 km²ko eremua du eta 2012an 450.471 biztanle zituen. Hiriburua Sololá hiria da.

## Udalerriak 
# Sololá
# Concepción
# Nahualá
# Panajachel
# San Andrés Semetabaj
# San Antonio Palopó
# San José Chacayá
# San Juan La Laguna
# San Lucas Tolimán
# San Marcos La Laguna
# San Pablo La Laguna
# San Pedro La Laguna
# Santa Catarina Ixtahuacán
# Santa Catarina Palopó
# Santa Clara La Laguna
# Santa Cruz La Laguna
# Santa Lucía Utatlán
# Santa María Visitación
# Santiago Atitlán

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interakzio (estatistika)

Estatistikan, **interakzioa** edo **interakzio-efektua** gertatzen da aldagai edo tratamendu bien arteko erlazioa hirugarren aldagai batek hartzen dituen balioen araberakoa denean. Kontzeptua aldagai eta tratamendu gehiagotara ere zabaldu daiteke. Adibidez, dietaren eta kirol errendimenduaren arteko erlazioa aztertzean, kirolari helduengan erlazio hau nabarmenagoa denean esan daiteke interakzioa dagoela. Kontzeptua aldagai eta tratamendu kopuru handiago batera ere zabaldu daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bailaré sobre tu tumba (abestia)

**Bailaré sobre tu tumba** (euskaraz *Hire Hilobi Gainean Dantzatuko Nauk/n*) Siniestro Total galiziar rock musika taldearen abesti bat da. 1985eko izen berdineko *Bailaré sobre tu tumba* diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Bailaré sobre tu tumba* abesti entzungai
Menea el Bullarengue

**Menea el Bullarengue** (euskaraz *Bullarengea Mugitu Ezak/n*) Siniestro Total galiziar rock musika taldearen abesti bat da. 1984eko *Menos mal que nos queda Portugal* (*Eskerrak Portugal Gelditzen Zaigula*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Menea el Bullarengue* abesti entzungai
Ayatollah!

**Ayatollah!** Siniestro Total galiziar rock musika taldearen abesti bat da. 1982ko *¿Cuándo se come aquí?* (*Noiz Jaten Duk/n Hemen?*) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Ayatollah!* abesti entzungai
Fai un Sol de Carallo

**Fai un Sol de Carallo** (euskaraz *Ostielako Eguzkia Zagok/n*) Os Resentidos galiziar rock musika taldearen abesti bat da. 1986ko izen berdineko *Fai un Sol de Carallo* diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Fai un Sol de Carallo* abestia entzungai. Youtube.com
Arabiar Penintsulako Al-Kaida

**Arabiar Penintsulako Al-Kaida** (**AQAP**; , *Tanẓīm al-Qā‘idah fī Jazīrat al-‘Arab*, "Arabiar Penintsulako Al-Kaida"; , *Tanẓīm Qā‘idat al-Jihād fī Jazīrat al-‘Arab*, "Arabiar Penintsulako Jihad erakundea"), **Ansar al-Xaria** moduan ere ezaguna (, *Jamā‘at Anṣār ash-Sharī‘ah*, "Xaria Babesteko Taldeak") Arabiar penintsulako erakunde islamista da.

## Historia 
Indar egonkorra eta indartsua du Yemenen, batez ere hegoaldeko zatian. Huthiak etsaitzat ditu eta hauen aurka borrokan ari da baina era berean armadari ere erasotzen dio, eta hegoaldeko erakunde independentistak ere bere etsaiak dira. AEBen eraso asko jasan ditu drone bidez..

## Ikus gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suchitepéquez

**Suchitepéquez** Guatemalako hego-mendebaldean kokatutako departamendua da. Iparraldean Quetzaltenango, Sololá eta Chimaltenangorekin du muga, hegoaldean Ozeano Barearekin, ekialdean Escuintlarekin, eta mendebaldean Retalhuleurekin. 2.510 km²ko eremua du eta 2012an 529.096 biztanle zituen. Hiriburua Mazatenango da.

## Udalerriak 

# Mazatenango
# Chicacao
# Cuyotenango
# Patulul
# Pueblo Nuevo
# Río Bravo
# Samayac
# San Antonio Suchitepéquez
# San Bernardino
# San José El Ídolo
# San José la Máquina
# San Francisco Zapotitlán
# San Gabriel
# San Juan Bautista
# San Lorenzo
# San Miguel Panán
# San Pablo Jocopilas
# Santa Bárbara
# Santo Domingo Suchitepéquez
# Santo Tomás La Unión
# Zunilito

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Évorako katedrala

**Évorako katedrala** () Évora hiriko monumentu garrantzitsu eta zaharrenetakoa da. Portugalgo Erdi Aroko katedral handiena da eta gotiko estiloaren adibide onena. Hiriaren erdigune historikoarekin batera 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
Geraldo "Beldurgabeak" (*Geraldo Sem Pavor*) 1166an Évora konkistatu eta Andre Mariaren omenezko katedrala eraikitzeari ekin zitzaion. 1184 eta 1204 artean eraiki zuten baina nahiko txikia zen eta 1340rako handitua zegoen estilo gotikoan.

Hurrengo mendeetan ere hainbat zabalkunde izan zituen, klaustro gotikoa (XIV mendean), manueldar estiloko Esporãoren kapera (XVI mendean) eta kapera barroko ikusgarria (XVIII mendean).

XVI eta XVII mendeetan Évorako polifonia eskolaren egoitza izan zen, Portugalgo musikan eragin handia izan zuena.

## Egitura 
Katedralaren aurrealdea granito arroxazkoa da eta Lisboako katedralaren antz handia dauka.

XVI mendeko bi dorre handiren artean nartexa (ataria) dago. Dorreek orratz koniko desberdinak dituzte, bietako bat teilaz estalia dago. Portugalgo katedral askotan ohikoa den bezala hormek gaztelu itxura ematen dioten krenelazioak dituzte.

Barnekaldea ere Lisboako katedralaren antzeko oinarriaz diseinatu zuten 1280 eta 1340 artean, estilo erromanikoan. Koroa 1562an eraiki zuten haritz egurrez Anberesko eskultoreek. Kapera nagusia 1718 eta 1746 artean berreraiki zuten erabat.

XVI mendeko klaustro gotikoaren erpin bakoitzean ebanjelista baten marmolezko estatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Karinecyril evora cathedrale2.JPG
Irudi:Lateral da Sé de Évora.jpg
Irudi:2011-04-24 Portugal 543 - Évora (5696014354).jpg
Irudi:EvoraCathedral-MainChapel.jpg|Kapera nagusia.
Irudi:Cloister in Cathedral Evora Portugal.JPG|Klaustroa.
Irudi:Cloisters, Evora Cathedral, Alentejo, Portugal, September 2005.jpg|Klaustroa.

## Kanpo estekak
Zacapa (departamendua)

**Zacapa** Guatemalako ekialdean kokatutako departamendua da. Iparraldean Alta Verapaz eta Izabalekin du muga, hegoaldean Chiquimula eta Jalaparekin, ekialdean Izabal eta Hondurasko Errepublikarekin, eta mendebaldean El Progresorekin. 2.690 km²ko eremua du eta 2012an 225.108 biztanle zituen. Hiriburua Zacapa hiria da.

## Udalerriak 
# Cabañas
# Estanzuela
# Gualán
# Huité
# La Unión
# Río Hondo
# San Diego
# Teculután
# Usumatlán
# Zacapa
# San Jorge

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbendolondoetako harrespila

**Arbendolondoetako harrespila** () Évora hiritik gertu dagoen harrespil ezaguna da. Iberiar penintsulako iruinarri-multzorik handiena da, eta Europako handienetakoa.

## Kokapena 
Evoratik 15 kilometro sartaldera dago, Nossa Senhora de Guadalupe parrokian. Monfurado mendilerroko maldan kokaturik dago, landa-eremuan eta artelatz basoen artean.

## Historia 
K.a. 6000 urtean altxatu baziren ere 1966 arte ez ziren aurkitu. Henrique Leonor Pina izan zen aurkitzailea eta indusketak aurrera eraman zituena. Hainbat garaitako harri multzoak daude, *Almendres I* (K.a. 6000 urtekoa), *Almendres II* (K.a. 5000) eta *Almendres III* (K.a. 4000). Hainbat harrik marraturiko irudiak dituzte.

## Egitura 
Egitura zirkularrak osatzen dituzten granitozko 95 menhirrek osatzen dute.
* Almendres I: bi zirkulo kontzentriko txiki osatzen zituzten.
* Almendres II: bi elipse kontzentriko handi osatzen zituzten. Menhir altuenak bertan daude.
* Almendres III: aurreko egiturek hainbat aldaketa izan zituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Cromeleque dos Almendres1341.JPG
Irudi:Cromaleque dos Almendres, Alentejo, Portugal, September 2005.jpg
Irudi:Cromeleque dos almendres III.jpg
Irudi:P8113546w (7931470512).jpg
Irudi:R1033483w (7914480442).jpg

## Kanpo-estekak
Al-Hirak

**Al-Hirak** (, ) Hego Yemengo herri mugimendua da eta bertako independentzia aldarrikatzen du.

## Historia 
2007an sortu zen, Hego Yemen estatu bilakatu nahi du. Horretarako babes zabala du. Yemengo gobernuarekin elkarrizketak egin nahi ditu lurralde egituraren inguruan jarduteko. Huthiak eta Al-Hirakek etsai komunak dituzten mugimenduak dira baina ez dira elkartu aurka egiteko..

## Ikus gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zambujeiroko trikuharri handia

**Zambujeiroko trikuharri handia** () Évora hiritik gertu dagoen trikuharri ezaguna da. Iberiar penintsulako trikuharri handienetakoa da.

## Kokapena 
Evoratik 11 kilometro mendebaldera dago, Bom Jesus do Valverde konbentutik gertu, Nossa Senhora da Tourega parrokian.

## Historia 
Ikerketek K.a. 4000 eta 3000 urteen artean kokatu dute trikuharriaren eraikuntza. Henrique Leonor Pina arkeologoak ekin zion 1965ean indusketak egiteari eta hainbat tresna aurkitu dira, kupre eta zeramikazko objetuak, brotxeak, katiluak... 1971an Portugalgo monumentu nazional izendatu zuen Portugalgo gobernuak. 1983an itxitura metaliko bat egin zitzaion egitura babesteko.

## Egitura 
Ganbara bakarra eta sarrera korridorea ditu granitozko harlauzaz estalita. Aurpegi nagusia ekialdera begira dago. Ganbara poligonalak 8 metrotako garaiera duten zazpi harrik mugatzen dute eta 12 metro luze den korridorea bi metrotako garaiera duten harriek bideratzen dute.

Zazpi metrotako harriak osatzen zuen sabaia baina trikuharriaren ondan hautsita dago. Trikuharriaren aurrean menhir handi batek seinalatzen zuen sarrera baina gaur egun lurrean etzanda dago.

## Iruditegia 

Irudi:Neolithic Dolmen of Zambujeiro - Apr 2011.jpg
Irudi:Anta do Zambujeiro1344.jpg
Irudi:Anta do Zambujeiro1349.jpg
Irudi:Anta Grande do Zambujeiro II.jpg|Trikuharriaren barnealdea.
Irudi:Alentejo IMG 2905 (8068097942).jpg

## Kanpo estekak
San Frantzisko eliza (Évora)

**Évorako katedrala** () Évora hiriko eliza gotikoa da, bere hezurren kaperarengatik ezaguna (). Hiriaren erdigune historikoarekin batera 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
1226an bazen bertan eliza erromaniko bat eta haren gainean eraiki zuten San Frantzisko eliza 1475 eta 1550 artean. Nartexaren aurrean zazpi arku dituen arkada bat dago, arku bakoitza besteekiko desberdina delarik. Elizarako sarrera manueldar estiloan egina dago eta pelikano bat ikuzten da, Joanes II.aren eta Manuel I.aren ikur militarra.

XVI mendetik aurrera gehitu zitzaion aldare nagusia pizkundekoa da. Koroaren eskumako aldea ere garai hartakoa da eta ezkerraldea barrokoa da.

## Egitura 
Elizak 36x34x24 metrotako tamaina dauka. Habearte bakarra du eta horma eta zutabe zuriek zabaltasun handia ematen diote. Habeartearen alboetan 12 kapera daude, elizaren hormabularren artean kokatzen direnak.

Portugalgo antzerkiaren aita kontsideratzen den Gil Vicente bertan hobiratuta dago.

## Hezurren kapera 
San Frantzisko elizaren atariaren alboan kokaturik dagoen kapera txiki bitxia da. Izan ere kaperaren zutabe eta hormak giza garezurrez eta femur, tibia, sahites eta abarrez estalita daude. 18'7 metrotako luzera eta 11 metrotako zabalera dauka eta 5000 eskeletotik gora erabili zirela kalkulatu da.

Bi gorpu urkatu ere badaude, bata gizon helduarena eta bestea haurrarena.

XVI mendean eraiki zuen monje frantziskotar batek, bere kideei bizitzaren trantsiziotasunaz hausnar arazteko. Kaperaren sabaiak honako hau irakur daiteke: *Melior est die mortis die nativitatis* (Hobea da heriotza eguna jaiotza eguna baino).

## Iruditegia 

Irudi:Igreja de São Francisco (P1010713).jpg|Aurrealdeko arkada.
Irudi:Igreja de São Francisco de Évora - Parte traseira.jpg|Kanpandorrea.
Irudi:Igreja de São Francisco de Évora - Parte dianteira.jpg|Eliza.
Irudi:Claustro da Igreja de São Francisco, Évora - Interior - 2.JPG|Klaustroa.
Irudi:Interior da Igreja de São Francisco, Évora.JPG|Barnekaldea.
Irudi:Muro de la capilla de los huesos, Évora, Portugal.jpg|Hezurren kapera.
Irudi:Capela dos ossos esqueletos.jpg|Hezurren kapera.

## Kanpo estekak
Totonicapán (departamendua)

**Totonicapán** Guatemalako mendebaldean kokatutako departamendua da. Iparraldean Huehuetenangorekin du muga, hegoaldean Sololárekin, ekialdean Quichérekin, eta mendebaldean Quetzaltenangorekin. 1.061 km²ko eremua du eta 2012an 491.298 biztanle zituen. Hiriburua Totonicapán hiria da.

## Udalerriak 
# Totonicapán
# Momostenango
# San Andrés Xecul
# San Bartolo
# San Cristóbal Totonicapán
# San Francisco El Alto
# Santa Lucía La Reforma
# Santa María Chiquimula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Gods Must Be Crazy

***The Gods Must Be Crazy*** (euskaraz *Jainkoak Erotuak Zaudek/n*) 1980ko Jamie Uys hegoafrikar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta ekoiztutako komedia filma bat da. Nǃxau, Marius Weyers, Sandra Prinsloo, Louw Verwey eta Michael Thys aktoreek antzeztu zuten. Narratzailea Paddy O'Byrne izan zen.

*The Gods Must Be Crazy II* (1989) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Bushmandarrek zibilizaziotik at Kalahari basamortuan bizi den izaera jator eta lasaieko San herriko tribu bat osatzen dute. Egun batez, haietako kidea den Xik (N!xau) ordokiaren erdi-erdian Coca-Cola freskagarri botilatxo huts bat topatuko du, hain zuzen ere, bertatik hegan zihoan hegazkin batetako pilotu axolagabe batek botatakoa. Jainkoen oparia dela sinistuta, bere tribura eramango du. Ordurarte inoiz ikusi gabeko materialaz eginiriko objektu bitxi hark, haren jabe izateko herrikide denen griña piztuarazi, eta ordurarte bake santuan bizi zen tribuan liskarrak eta giro txarra sortaraziko ditu. Hortaz, Xik bere herrian bakea berrezartzeko asmoz, objektu hura bere jatorrizko lekura itzultzeko bidai luze bati ekingo dio.

## Aktoreak 
* N!xau: Xi
* Marius Weyers: Andrew Steyn
* Sandra Prinsloo: Kate Thompson
* Michael Thys: M'Pudi (Pip Freedmanek bikoiztua)
* Louw Verwey: Sam Boga

## Kanpo estekak 
* *The Gods Must Be Crazy* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Gods Must Be Crazy* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
Paulina Arana Goiri

**Paulina Arana Goiri** (Abando —gaur egun Bilbo—, 1859ko ekainaren 22an bataiatua &ndash; Bilbo, 1921) Sabin eta Luis Arana Goiri anai eta eusko abertzaletasunaren sortzaileen arreba izan zen.

Santiago Arana bizkaitar ontzigilea eta Paskuala Goiriren alaba. Arana Goiri familiako burua karlismo zalea izan zen, aldiz, Sabin eta Luis anaiek hasiera batean Bizkaiaren eguneroko politikan, eta epe laburrean gainontzeko Euskal Herri osoan sekulako eragin eta oihartzuna izan zuen mugimendu politiko eta kulturalaren sortzaileak izan ziren. Paulina Aranak bi anaien politika ibilbidearen hastapenaren inguruko gertakarien kronikari lanak burutu zituen, oraindik argitzeke dauden «Memorias» (*Oroimenak*) idazkietan azaldu zituelarik.

Zeferino Jemeinek bere «Biografía de Arana-Goiri'tar Sabin» liburuan *Oroimen* horien zati batzuk besterik ez zituen argitaratu. Liburu horretako 175, 176, 189, 197, 201, 208, 209, 210, 216, 217, 279, 292, 294 eta 295 orrialdeetan oroimen horien parrafo osoak hitzez-hitz agertzen dira. Oroimen hauen argitalpen oso batek Euskal Herriko historiaren XIX. mendearen bigarren erdialdeko eta XX. mendearen lehenbiziko urteetako giro nahasia ulertarazten lagunduko lukete.

1921an Bilbon hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paulina Arana Goiriren biografia laburra. Auñamendi Entziklopedia
What's New, Pussycat?

'''What's New, Pussycat?'* (euskaraz *Zer berri, Katemetxo?'') 1965ko Clive Donner ingeles zinema zuzendariak zuzendutako komedia filma bat da. Peter Sellers, Peter O'Toole, Romy Schneider, Capucine, Paula Prentiss, Woody Allen eta Ursula Andress aktoreek antzeztu zuten.

Gidoia orduan oso gazte zen Woody Allen gidoigile eta aktore hasiberriak idatzi zuen. Filmaren erdialdera, Allenek gidoigile lana laga zuen, ekoizle nahiz aktoreek gidoian eurek nahi zituzten aldaketatxoak burutzeko eskua sartu nahi baizuten. Allen eszenak berridazteaz nazkatu eta bere gogoko aldaketak berridaztera mugatu zen. Filma zinemetan estreinatzean, Allenek jatorriz idatzitako gidoiarekin ezer gutxi ikusteko zeukan.

Woody Allenek aipatutakoaren arabera:

## Argumentuak 
Michael James (Peter O'Toole) Parisko moda aldizkari prestigiotsuenaren zuzendaria eta gonazale porrokatua da, aldioro bere sexuzalekeriaren ondorioz guztiz gatazkatsuak diren emakumeez inguratua egon ohi da. Michael ez da gai harreman bati leial izateko, ezagutzen dituen emakume guztiak berarekiko jasan ezinezko erakarpena sentitu ohi baidute. Bere maitasun bizitza nahasia zuzendu asmoz, Jamesek Fritz Fassbender doktorearen (Peter Sellers) kontsultara laguntza bila joango da. Baina bere zoritxarrerako, Fritz doktorea Michaelek berak baina are sexuarekiko obsesioa duen psikiatra eroa da, eta bere arazo gainditzen lagundu beharrean, beree bizitza sekulako kakanahastea bilakatzen besterik ez du lagunduko.

## Aktoreak 
* Peter Sellers:. Fritz Fassbender doktorea
* Peter O'Toole: Michael James
* Romy Schneider: Carole Werner
* Capucine: Renée Lefebvre
* Paula Prentiss: Liz Bien
* Woody Allen: Victor Shakapopulis
* Ursula Andress: Rita, paratxutista
* Michel Subor: Philippe
* Edra Gale:Anna Fassbender, Fassbender doktorearen emaztea
* Katrin Schaake: Jacqueline
* Eléonore Hirt: Sylvia Werner andrea, Carolen ama
* Jean Parédès: Marcel, Renéeren senarra
* Jacques Balutin: Etienne
* Jess Hahn: Werner jauna, Carolen aita
* Howard Vernon: doktorea
* Françoise Hardy: maiorraren laguntzailea
* Sabine Sun: haurtzaina
* Nicole Karen: Tempest
* Jacqueline Fogt: Charlotte
* Daniel Emilfork: gasolindegiko gizona
* Tanya Lopert: Lewis andereinoa
* Barbara Somers: Marks andereinoa
* Robert Rollis: auto alokatzailea
* Annette Poivre: Emma

## Kanpo estekak 
* ''What's New, Pussycat?* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *What's New, Pussycat?'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Santiago Arana

**Santiago Arana Antsotegi** (Abandoko elizatea, 1823ko maiatzaren 24a, Bizkaia &ndash; 1883ko ekainaren 24a) bizkaitar ontzigile bat izan zen, Abandoko Errepublikako alkatea, foruzale sutsua eta Gernikako Juntetxean ordezkari izana. Sabin, Luis eta Paulina Arana Goiri anai-arreben aita zen.

Paulina Arana Goiri alabak bere "Oroimenak" idazkietan idatzitakoaren arabera, badakigu diruz nahiz pertsonalki parte hartu zuela karlismoaren alde. Ondorioz, Bigarren Karlistaldian, familia osoak Lapurdira ihes egin behar izan zuen. 1872ko apirileko karlisten altxamendua jazo aurretik, Ulibarri jeneral karlista ezkutatuta egon zen Santiago Aranak Erripako kaian zuen etxean. 1847tik aurrera eta Santiagoren bizialdi osoan, Aranatarren ontzioletan, 100 ontzi inguru eraiki ziren eta, haietan lehena, 1848ko urtarrilean itsasoratutako *María Ignacia* zen.

Ontzigilearen emazte Paskuala Goiriren oroimenetan, bere izena 91 ontzitan agertzen da. Zenbaketa hori 1871n ontzigilearen erbesteratzearekin batera eten zen. Dike Lehorrak, garai hartan "Bilbao" eta gaur egun "Euskalduna" deituak, Santiago Aranak abiarazi zituen. "Bilbao" izeneko txalupa "San Mamés" izenez inauguratu zuten, eta dike berriko atea izateko eraikia izan zen. 1868ko maiatzean uretaratu zuten, Aranatarrek euren Salbeko ontziolan eraiki zuten. Ontziola horretako etxea Adolfo Guiard margolariaren akuarelan irudikatuta dago (Zeferino Jemein. "Biografía de Arana Goiri'tar Sabin").

1883an zendu zen.

## Kanpo estekak 
* Santiago Arana Antsotegiren biografia laburra. Auñamendi Entziklopedia
Kenan Kodro

**Kenan Kodro Maksumović** (Donostia, Gipuzkoa, 1993ko abuztuaren 19a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Meho Kodro Errealeko jokalari ohiaren semea da. Aurrelari gisa aritzen da, bere aita bezala. Antiguokon eta Errealaren harrobian hezia, talde txuriurdinetik Osasunara joan zen 2014ko udan. 2016an talde gorritxoarekin lehen mailarako igoera lortu zuen, taldeko goleatzaile nagusia izanik. Alemanian, Suitzan eta Danimarkan jokatu ondoren Athleticek fitxatu zuen 2019ko urtarrilean. Ez zuen lortu hamaikakoan sartzea, eta Valladoliden lagatua egon ondoren bere kontratua desegin zuen 2021eko udan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 2021 Superkopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus