open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna-Eva Bergman

**Anna-Eva Bergman** (Stockholm, Suedia, 1909ko maiatzaren 29a &ndash; Grasse, Frantzia, 1987ko uztailaren 24a) Norvegiako margolari espresionista abstraktua izan zen, eta Parisko Arte Eskolan parte hartu zuen.

## Biografia 
Stockholmen jaio zen 1909an. Gurasoen dibortzioaren ondoren, oso umea zela, Norvegiara joan zen amarekin bizitzera. Arte Ederrak ikasi zituen Osloko Statens Kunstakademi Arte Ederren Norvegiako Akademian (1926). Vienan ikasten jarraitu zuen 1928-1929an, eta Parisko André Lothe pintorearen tailerrean ikasi zuen 1929an.

## Ibilbidea 
### Estiloa 
Haren hasierako ezaugarria Objektibotasun Berriko artista alemaniarren eragina izan zen, hala nola Otto Dix eta George Grosz. Urte horietan tinta, kolore primarioak eta akuarelak erabili zituen karikaturatik gertuko lanak egiteko. 

1950eko hamarkadatik aurrera, erabat aldatu zen, pintura-abstrakziora igarota, eta lerroaren eta erritmoaren inguruan lan egin zuen. Handik aurrera, motibo naturalak, eskandinaviar mitologia, planetak, mendiak, txalupak, fiordoak edo argi nordikoa izan zituen ezaugarri.

1959an, Anna-Eva Bergmannek Kasselko Documenta II-n parte hartu zuen.

2011n, Lydia Harambourg-ek Bergman-en lanaren azalpena eman zuen:"... *bere lanean, irudimenezko espazioak, izoztuak, icebergak eta fiordoak transkribatzen dira, ertz ebakiak dituzten bolumenetatik abiatuta, paleta ilun edo argi batekin, eta haren koloreak zapaldu egiten ditu (...). Minimalismoak meditaziora bultzatzen duen pintura hutsa*."Bere lanaren zatirik handiena Frantzian egin zuen eta bertan erakusketa askotan parte hartu zuen 1987an hil zen arte. Hasieran, liburuak egiteko irudiak egin zituen, bai berak idatzitakoak bai kanpokoenak. Azken berrogei urteetan, pintura abstraktuari ekin zion, naturan inspiratua, eta teknika berriak bilatuz, aluminiozko, zilarrezko eta urrezko xafla metalikoak erabili zituen bere lanetan.

## Lan (hautatuak) 
* *Norvegiako irla baten zatia*, 1951, 1932an Menorcara joan ziren bizitzera. Amaren presiopean, dibortziatu egin zen. 1957an berriro ezkondu zen, sektoreko bere lanen esker ona lortu ondoren, eta elkarrekin egon ziren hil arte.Bera eta senarra elkarrekin bizi eta lan egin zuten urte askoan Frantzian, batez ere Parisen. Artista-bikotearen lanak Hartung-Bergman Fundazioan daude ikusgai 1994az geroztik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hans Hartung

## Kanpo estekak 
* Biografia
* Anna-Eva Bergman AWARen
Clew badia

**Clew badia**,  eta , Irlandako mendebaldeko Mayo konderrian dagoen badia bat da, bertan Irlandako urpeko drumlin adibide nabarmenetakoa dago.

Croagh Patrick mendia badiaz gin dago, iparraldean Nephin mendilerroa du, badiaren sarbidean Clare uhartea, hego-mendebaldetik ekildera Louisburgh, Lecanvey, Murrisk eta Westport, mendebaldean Mulranny udalerria du, Achill uhartearen sarbidea.
Ossian aintzira

**Ossian aintzira**,  eta , Eskoziako Highland lurralden dagoen aintzira estu bat da, Eskoziako Lur Garaietan, 5 kilometro luze ditu eta Rannoch Moor eremuaren ipar-ekialdean dago.
Robert Hanssen

**Robert Philip Hanssen** (Chicago, 1944ko apirilaren 18a - ADX Florence espetxea, Fremont konderria, Colorado, 2023ko ekainaren 5a) estatubatuar FBIko agente eta sobietarren aldeko espioia izan zen.

1979an, FBIn sartu eta hiru urtera, bere espioi zerbitzuak eskaini zizkien sobietarrei. Hiru alditan eman zien dokumentazioa eta informazioa: 1979tik 1981era, 1985etik 1991ra eta 1992tik atxilotu arte. Gerra nuklearrari, teknologia militarrari eta kontrainteligentzia programari buruzko milaka dokumentu eman zituen. AEBren alde espiatzen zuten KGBko kideei buruzko informazioa ere eman zuen.

2001eko otsailaren 21ean atxilotu zuten eta hamabost biziarteko kartzela-zigor ezarri zizkioten.
V for Vendetta

**V for Vendetta** (euskaraz *V Vendettarako*), Alan Moorek idatzi eta David Lloydek marraztutako eleberri grafiko bat da. 1982-1985 artean *Warrior* komiki antologian atalka argitaratua izan zen.

## Istorioa 
1997, Hirugarren Mundu Gerra amaitu berria da. Erresuma Batua estatu faxista batean bilakatu da. Etsipen eta iluntasun garai honetan, "V" deritzon gizaseme misteriotsu bat agertu da, honek estatuaren interesei eta agenteei eraso egin eta kaosa hedatuko du. Baina, zein da "V"? Zergatik nahi du mendekua? Erantzuna Evy neska gazteari esker ezagutuko dugu, 16 urterekin bizitzan aurrera egiteko prostituitzera derrigortu, "V" misteriotsuak Evy estatuaren "ordenaren agenteek" kalean atzeman eta bortxatu eta hiltzera zihoazenean erreskatatuko du. "V-ek" bere babespean hartu eta bi pertsonaien elkar interakzioaren bitartez protagonista misteriotsuaren iragana eta helburuak piskanaka azalduz joango dira, estatuaren aurkako gurutzada burutzen duen eta etorkizun hipotetikoa hobekiago ezagutzen joango garen artean.  

## Filma 
* *V for Vendetta* (2005)

## Kanpo estekak
Todo este tiempo

***Todo este tiempo*** piano-musikaren diskoa da. Juan Carlos Irizar piano-jotzaileak grabatu zuen 1981ean eta bere bigarren albuma izan zen. Musika klasikoaren estiloan kokatzen da. Xoxoa diskoetxeak zabaldu zuen. 

## Abestiak 
* «Mush»	
* «Dedicado A Ti»		
* «Despierta»		
* «A Ana»		

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albuma Discogos webgunean.
Inishtrahull

**Inishtrahull**, , "Hondartza Hutsaren Uharte" edo "Haratagoko Hondartzaren Uhartea", Irlandako Errepublikako ipar-mendebaldeko Donegal konderrian dagoen uharte bat da. Irlandako uharte iparraldekoena da. 34 hektareako azalera du.

Irlandako Malin lurmuturretik 10 kilometro ipar-ekialdera dago eta Eskoziako Barruko Hebridetako Orsay uhartetik 50 kilometro hego-mendebaldera.

1929 arte bertan jende bizi zen, eta 1987an itsasargia automatizatu arte itsasargizainak zeuden. Gaur egun populatu gabea eta bertako itsas faunarengtik natur eremu babestua da.
Zuntz begetal

**Zuntz begetalarekin** honakoa adieraz daiteke:
* Landare-zuntz, ehungintzan edo papergintzan erabiltzen dena.
* Zuntz dietetiko, hainbat barazkitan aurki daitezkeenak.
Heuss l'Enfoiré

'''Heuss l'Enfoiré** ( ahoskatua), jaiotzez **Karim Djeriou'* (; Villeneuve-la-Garenne, 1992ko abuztuaren 11) rap abeslari eta aktore frantziarra da. Aljeriar jatorrikoa da.

## Biografia 
### Ibilbidea 
*Heustleur* izenarekin egin zuen debuta rap munduan 2014an. 2015ean hainbat rap abeslarirekin kolaborazioak egiten hasi zen, Kofs, Zepek, Soolking... Periferiako auzoetan izandako haurtzaroa kantatzen du batez ere.

2017an Sofianek *Rentre dans le Cercle* ikuskizunera gonbidatu zuen eta publikoaren aurrean ezagun bihurtu zen. Sofianekin batera *IDF* diskoan hartu zuen parte eta bi abesti 10 single onenen zerrendan ziren; *Ne reviens pas* eta *Moulaga*, azken honek lehen postua lortu zuen.

2019ko urtarrilaren 25ean lehenengo diskoa atera zuen, *En esprit*, eta martxoaren 9rako urrezko diskoa izan zen. Ondoren 100.000 disko saldu zituen eta platinozko diskoa bihurtu zen. 2020an bigarren diskoa atera zuen, *Horizon vertical*.

2021ean *Les Méchants* filmean atera zen.

### Futbola 
2021. urtean Marly auzoko USM Marly futbol taldea erosi zuen eta haren presidentea da gaur egun.

## Polemika 
2023ko apirilaren 20rako Tel Aviven kontzertua iragarri zuen. Tapis Rouge Productionek antolatu zuen, Yaacov Bensemhoun presidente duen elkarteak, eta Palestinarren aldeko eskubideak aldarrikatzen dituzten taldeek artistarenganako boikota bultzatu zuten. Honen aurrean kontzertua bertan behera uztea erabaki zuen.

## Diskografia 
* *En esprit* (2019)
* *Horizon vertical* (2020)

## Filmografia 
* *Les Méchants''  (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arcángel (abeslaria)

**Arcángel**, jaiotzez **Austin Agustín Santos** (New York, 1985eko abenduaren 23a), Estatu Batuetako reggaeton eta trap abeslari eta konpositorea da.

## Biografia 
Dominikar Errepublikako gurasoak ditu eta New Yorken jaio bazen ere haurra zela familia Puerto Ricora aldatu zen. San Juan hiriburuko Santurce auzoan hazi zen. Carmen Rosas ama *Las Chicas del Can* musika taldeko partaidea zen, 1980. hamarkadan ezaguna zen merengue taldea hain zuzen ere.

Gaztetan musika mota asko entzun zituen eta bereziki gustuko zuen rocka. 2000. hamarkadan reggaetonaz zaletu zen Tego Calderón eta Tempo abeslariekin eta Arcángelek ere abeslari izatea erabaki zuen. Bi urteren buruan banatu egin ziren.

2007an bakarkako bideari ekin zion eta reggaeton disko bildumetan abestiak sartu zituen. 2008an *El fenómeno* diskoa kaleratu zuen. Abestien artean Don Omar eta Temporekin egindako kolaborazio batzuk zituen.

2013an *Sentimiento, elegancia & maldad* diskoa kaleratu zuen. 18 abesti zituen eta berriz ere kolaborazio garrantzitsuak, Daddy Yankee, De la Ghetto eta Ñengo Flow besteak beste.

Bost urteko htsunearen ondoren *Ares* atera zuen eta ondoren ia urtero atera du disko berria.

## Diskografia 
### Estudioko albuma 
* *El fenómeno* (2008)
* *Sentimiento, elegancia & maldad]]* (2013)
* *Ares* (2018)
* *Historias de un capricornio* (2019)
* *Los favoritos 2* (2020)
* *Los favoritos 2.5* (2021)
* *Sr. Santos* (2022)
* *Sentimiento, Elegancia y Más Maldad* (2023)

**Kolaboraziozko albumak**
* 2010: *Optimus ARCA*
* 2015: *Los favoritos* (DJ Luianekin)
* 2021: *FloWres* (Farinarekin)                            
* 2023: *BZRP music session #40* (Bizarrapekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Röell

**Joan Röell** (Haarlem, 1844ko uztailaren 21a - Haga, 1914ko uztailaren 13a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1894tik 1897ra.

1877an Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten eta 1881ean eta 1884an berriz hautatu zuten. 1886an eserlekua galdu ondoren senatari izendatu zuten 1888an eserlekua berreskuratu zuen arte. 1894tik 1897ra lehen ministroa eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen.
Gabon doinuak

***Gabon doinuak. Canciones del corazón*** musika instrumentalaren diskoa da. Juan Carlos Irizar piano-jotzaileak grabatu zuen 2001ean. Musika klasikoaren estiloan kokatzen da. Bilduma honetan, pianoarekin eta bere estilo pertsonalarekin gehien batean euskal kantutegiren abesti tradizionalak jaso zituen.

## Abestiak 
* 1	«Ator, Ator»
* 2	«Haurtxo Polita»
* 3	«Kalegira Belenen» 
* 4	«Bihotz Sutuakin»
* 5	«Gabeko Izar»
* 6	«Eguberri Zuria»
* 7	«Birjiña Maite»
* 8	«Lo Dago»
* 9	«Merry Christmas»
* 10 «Haurtxo Maite»
* 11 «Din, Dan, Don»
* 12 «Suhar»
* 13 «Floren»
* 14 «Gabon Kanta»
* 15 «Lurkoi Baserritik Amalurra Agurtuz »
* 16 «Olentzero»
* 17 «Ding Dong! Merrily On High»
* 18 «Gau Erdian»
* 19 «Oi Bethleem»
* 20 «Urrundik»
* 21 «Orra Mari Domingi»
* 22 «Mesias Sarritan»
* 23 «Atozte Kristauak»
* 24 «Danbordun Txikia»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Discogs webgunean.
Udazkenaren arnasa

***Udazkenaren arnasa. Aires de otoño*** piano-musikaren diskoa da. Juan Carlos Irizar piano-jotzaileak grabatu zuen 1987ean eta bere hirugarren albuma izan zen. Musika klasikoaren estiloan kokatzen da. Xoxoa diskoetxea zabaldu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Consultant (telesaila)

***The Consultant*** estatubatuar telesaila da, Tony Basgallopek Amazon Prime Videorako sortua.

## Sinopsia 
Haur batek bideojoko enpresa bateko nagusia tiroz hil ostean, goiburu hori ageri da albistegietan. Hilketa horren ondorioz, enpresaren gidaritza hartuko du Regus Patoff aholkulariak, eta langileei gauzak argi utziko dizkie estreinako aurkezpenean: «Telelana egiten duzuenok: etorri bulegora hurrengo ordubetean; bestela, kontratua deuseztatuko dizuegu».

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piotr Rikunov

**Piotr Anatolievitx Rikunov** (; Nizhni Novgorod, 1997ko otsailaren 24a) Errusiako txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2017**
* 20px 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* 20px 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketa (23 urtez azpikoan)
**2018**
* 20px 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* San Isidro Sari Nagusia
* 2. 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketan (23 urtez azpikoan)
* 3. Lazkaoko Proban
* 9. Nafarroako Itzulian
**2022**
* 20px 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 2. 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2023**
* 20px 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
**2024**
* 20px 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 20px 15px Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketa
**2025**
* 20px 15px Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moje slunce Mad

***Moje slunce Mad*** (; ) 2021eko Michaela Pavlátová txekiar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Herra, gazte txekiar bat, Nazir afganiarraz maitemintzean, ez da jabetzen talibanen osteko Afganistanen izango duen bizimoduaz eta izango duen familiaz: aitona liberal bat, gaitasun handiko haur adoptatu bat, eta Freshta, senarraren atzapar bortitzetatik ihes egin nahi duen emakumea.

## Bikoiztaileak 
* Zuzana Stivínová : Herra
* Shahid Maqsoodi : Maad
* Shamla Maqsoodi : Freshta
* Mohammad Aref Safai : Kaiz
* Maryam Malikzada : Roshangol
* Haji Gul Aser : Nazir

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Nordhoff

**Charles Bernard Nordhoff** (Londres, 1887ko otsailaren 1a - Santa Barbara, Kalifornia, 1947ko apirilaren 10a) estatubatuar eleberrigile eta bidaiaria izan zen.

Negozio-gizon estatubatuar baten semea, Londresen jaio zen eta bi urte zituela Estatu Batuetara itzuli zen. Harvardeko Unibertsitatean graduatu ondoren, Kalifornian lan egin zuen aitaren negozioan, Lehen Mundu Gerran Europara joan zen arte. Anbulantzia-gidaria eta Lafayette eskuadrillako hegazkina izan zen.

Gerra amaitzean, Parisen jarraitu zuen, idazteari eskainia. Lafayette Eskuadrillako beste pilotu bat ezagutu zuen, James Norman Hall izenekoa, eta aireko taldearen historia idatzi zuten elkarrekin. Kaliforniara itzuli eta Hego Ozeano Bareari buruzko bidaia-artikuluak idazteko enkargua jaso zuten, eta, beraz, Tahitira joan ziren bizitzera. Nordhoff tahitiar batekin ezkondu zen eta uhartean bizi izan zen hogei urtez. Eleberriak idatzi zituen, batzuk bakarka eta beste batzuk Hallekin elkarlanean.

(*Mutiny on the Bounty*, 1932, *Men Against the Sea*, 1934 eta ''Pitcairn's Island*, 1934) Bounty itsasontzien matxinadei buruzko trilogia osatzen duten eleberriek lortu zuten arrakasta handiena.

Nordhoff 1936an dibortziatu zen eta urte batzuk geroago Kaliforniara itzuli eta 1941ean ezkondu zen. Bere buruaz beste eginda hil zen.

## Lan hautatuak 
* *The Fledgling*, 1919
* *The Lafayette Flying Corps*, James Norman Hallekin, 1920
* *Faery Lands of the South Pacific*, James Norman Hallekin, 1921
* *Picarò*, 1924
* *The Pearl Lagoon*, 1924
* *The Derelict*, 1928
* *Falcons of France*, James Norman Hallekin, 1929
* *The Bounty Trilogy*, James Norman Hallekin
** *Mutiny on the Bounty*, 1932
** *Men Against the Sea*, 1933
** *Pitcairn's Island*, 1934
* *The Hurricane*, James Norman Hallekin, 1936
* *The Dark River*, James Norman Hallekin, 1938
* *No More Gas*, James Norman Hallekin, 1940
* *In Yankee Windjammers*, 1940
* *Botany Bay*, James Norman Hallekin, 1941
* *Men Without Country*, James Norman Hallekin, 1942
* *High Barbaree'', James Norman Hallekin, 1945

## Kanpo estekak
Syk pike

***Syk pike*** 2022ko Kristoffer Borgli norvegiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Signe eta Thomasek bikote harreman toxiko eta lehiakorra dute, eta harreman horrek bira arriskutsua egingo du Thomasek artista garaikide gisa nolabaiteko ospea lortzen duenean. Signeren erreakzioa pertsonaia berri bat asmatzea izango da; atentzioa berreskuratu, eta bere estatusa mantentzeko errukia eragiteko asmoz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daisy Jones & The Six

***Daisy Jones & the Six*** estatubatuar telesail musikal laburra da, Scott Neustadterrek eta Michael H. Weberrek Amazon Prime Videorako sortua.

## Sinopsia 
1970eko hamarkadako rock talde baten arrakasta eta gainbehera eraman dituzte iruditara, eta orain, mende erdi geroago, ados jarri dira orduan gertatu zenaren benetako eta behin betiko kontakizuna egiteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Blacklist

***The Blacklist*** estatubatuar polizia-telesaila da, Jon Bokenkampek NBCrako sortua.

## Sinopsia 
Raymond Reddingtonek, aberats xelebre batek eta kriminal bilatuenetako batek FBIren egoitzan amore ematen duenean, haien interes berberak dituela baieztatzen du: kriminal eta terrorista arriskutsuenak uxatzea. Reddingtonek dio elkarlanean arituko dela, baina Elizabeth Keenekin bakarrik hitz egingo du, profil kriminalen analisian espezializatutako agente berri batekin. Elizabethek zalantzan jartzen du Reddingtonek bat-batean berarekiko duen interesa, baina berak oso berezia dela erantzuten du. FBIk terrorista odoltsu bat garaitu eta informazioa eman ondoren, Reddingtonek dio terrorista hau askoren artean lehena baino ez dela.

Telesailak betiko agur esan zuen hamargarren denboraldiarekin. Protagonista, hasieran munduan gehien bilatutako kriminala zena, zeharo eraldatuta iritsi da bidaiaren amaierara. Krimena, espetxea, amodioa, mendekua… eta heriotza. Bizitzaren akabera inoiz baino presenteago egongo da telesailaren amaieran.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Balotelli

**Mario Balotelli Barwuah** (Palermo, Italia, 1990eko abuztuaren 12a -) italiar futbolaria da. Inter Milanekin Italiako Liga eta Manchester Cityrekin Premier Leaguea irabazi ditu eta Italiako selekzioarekin ere jokatzen du.

## Biografia 
### Hastapenak 
Ghanatik etorritak inmigranteen emea da eta Palermon jaio bazen ere Bagnolo Mellara (Bresciako probintzia) aldatu zen familia lan bila. Lumezzane taldearen harrobian hasi zen futbolean jokatzen eta gazte mailan goleatzaile errekorrak ezarri zituenez lehen talde nagusiarekin egin zuen debuta 15 urte bakarrik zituela. Europako talde handiak ere ohartu ziren Balotelliren kalitateaz baina talde berean jarraitzea erabaki zuen harik eta 2006an Inter Milanek fitxatu zuen arte, jokalari gazte batek legez onarturiko topea ordainduz. 19 urtez azpiko taldean hasi zen jokatzen eta 19 gol sartu zituen 18 partidutan.

### Italian eta Ingalaterran tituluak irabazten 
2007an egin zuen debuta talde handiarekin eta jokatu zuen hiru denboraldietan Italiako hiru Liga, Kopa bat eta Superkopa bat irabazi zituen eta Txapeldunen Liga ere irabazi zuen.

2010an Manchester Cityk fitxatu zuen eta bi denboraldi egin zituen Ingalaterran. Lehenengoan Ingalaterrako Kopa irabazi zuen eta bigarrenean Premier Leaguea. Emaitzak bikainak ziren arren Balotelliren jokaerak talde ingeleseko agintariak ernegatu zituen eta jokalaria saltzea erabaki zuen.

Interrek berrreskuartu nahi izan zuen baina AC Milanek diru gehiago eskaini eta fitxatu egin zuen. Urtebete egin zuen han eta ondoren Ingalaterrara itzuli zen Liverpoolen jokatzera. Berriz ere jokaera arazo ugari sortu zituen eta urtebete egin ondoren AC Milanera itzuli zen utzita. 2016an Frantziako Ligara joan zen eta OGC Nizan aritu zen hiru urtez. Ordutik aurrera Italian, Turkian eta Suitzan ibili zen, jarraitasun handirik gabe eta emaitza apalak lortuz.

### Italiako selekzioa 
18 urte izan arte italiar naziotasuna lortu ez zuenez ezin izan zuen gazte mailako selekziotan jokatu, dagoeneko jokalari ezaguna bazen ere. 17 urte betetzear zela Ghanako selekzioarekin lagunarteko bat jokatzeko deia jaso zuen baina Balotellik uko egin zion, bere nahia Italiako selekzioarekin jokatzea baitzen.

2010ko abuztuaren 10ean egin zuen debuta Boli Kostaren aurkako partidan. 1-0 galdu zuten italiarrek. Italiako selekzioan jokatzen zuen afrikar jatorriko hirugarren jokalaria izan zen. 2012ko Eurokopan selekzioko goleatzaile nagusia izan zen (3 gol) eta finalerdietan Alemania kanporatuko zuten bi golak sartu zituen. Finalean espainiarrak izan ziren txapeldun.

2013an FIFA Konfederazio Kopa jokatu zuen eta hirugarren postuan gelditu zen Uruguairi penalti jaurtiketatan irabazita. 2014ko Munduko Futbol Txapelketan ere jokatu zuen baina taldeak ez zuen lehenengo fasea gainditu.

## Palmaresa 
* Inter Milan:
** **UEFAko Txapeldunen Liga (1): 2012**
** Italiako Liga (3): 2007-08, 2008-09, 2009-10
** Italiako Kopa (1): 2009-10
** Italiako Superkopa (1): 2008
* Manchester City:
** Ingalaterrako Liga (1): 2011-12
** Ingalaterrako Kopa (1): 2010-11
** Community Shield (1): 2012

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Šajkača

**Šajkača** (,  ahoskatua) serbiar kapela edo txano tradizionala da. Nekazal eremuetan gizonek jantzi ohi zuten, eta bere izena *šajkaši*engandik dator (Austrohungariar Inperioko ibai-armadako marinelak, XVII. mendean Otomandar Inperioarekin zuen mugan zeudenak). XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara, Serbiaren sinbolo nazional bihurtu da.

Normalean, oihalez edo feltroz egiten dute, berdea, beltza edo grisa izanda. Serbiako Lehen Matxinadaren garaian, bere erabilera zabaldu egin zen eta ordutik herrialdeko armadaren uniformearen parte da. Testuinguru militarretan, ia beti izaten du intsignia metaliko bat edo apaingarri bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Bleu du caftan

***Le Bleu du caftan*** 2022ko Maryam Touzani marokoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Halim eta Mina senar-emazteek kaftan denda bat dute Marokoko Sale hirian. Halimek josi egiten du, eta Minak bezeroekin du harremana. Halim *maleem* bat da, joskintza aditu bat, eta jantziak era tradizionalean egiten jarraitzen du, eskuz eta bere denbora hartuz. Jantzi bakoitza bakarra da, baita gorputz bakoitza ere, eta Halimek ideia hori buruan duela egiten du lan. Hitz gutxiko gizona da, eta orduak dendaostean igarotzen ditu, josten. Minak, berriz, bezeroen haserrea eta pazientziarik eza kudeatu behar ditu; geroz eta aurreratuagoa dagoen industria batean, jendeak ez du astirik Halimen lan preziatuak baloratzeko, eta mehatxu egiten diete makinaz lan egiten duten beste jostun batzuengana joko dutela. Halimen lan erritmo motelez gain, Mina gaixo dago, eta geroz eta denbora gutxiago eskaini diezaioke dendari. Horiek horrela, Youssef gaztea kontratatu dute, ofizioa ikas dezan. Baina, laster, bi gizonen arteko harremanak bikotearen dinamika aldatuko du, ezkutuan gordetzen saiatutakoak azaleratuz.

## Aktoreak 
* Lubna Azabal : Mina
* Saleh Bakri : Halim
* Ayoub Missioui : Youssef

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borough

[thumb|300x300px|[Berlin|Berlingo (Alemania) *boroughs* eta azpizatiketak.]]

***Borough*** hitz ingelesa da, hainbat herrialdetan erabiltzen den udalerri edo antzeko administrazio-banaketa izendatzeko. Oro har, *borougha* hiri batean txertatutako herri bat da, nahiz eta hiri-gune handi batzuk eta udalerri batzuk borough-etan banatzen diren. Horri esker, zenbait administrazio-funtzio borough-era eramaten dira, hauei nolabaiteko autonomia-maila emateko. 

*Boroughak* daude Kanadako Quebec probintzian, Estatu Batuetako estatu batzuetan eta, antzina, Zeelanda Berrian. Erresuma Batuan ere aurki daitezke, bereziki Ingalaterran eta Ipar Irlandan. *Borough* terminoa ere izen generikoa da udal eskualdeetarako; tokiren izenetako bat da, bestetik, adibidez, Australiako Borough of Queenscliffe.

Espainian gaztelaniazko baliokide literala *burgo* hitza da, azken hau hizkuntza germanikoetatik egokitua. Oraindik hitza zenbait herrien izenetan, hala nola Burgosen eta Burgo de Osman.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Komuna
* Administrazio-kolonia

## Kanpo estekak
Montera

**Montera** toreatzaileen ohiko kapela da — ezpatariena zein banderilleroena —. XIX. mendetik erabiltzen dute, aguazilen eta heriotzak egiteko baimena duten beste ofizial batzuen bikornioaren ordez. Francisco Montes «Paquiro» toreatzaileak sartu zuen zezen-jantzietan 1835ean, eta hainbat aldaketa egin zizkion traje distiratsuari. Montera astrakanaz eginda egon ohi da, eta barruko estalkia tafetazkoa da.

Toreatzaile batzuek, debozio berezia duen irudiren bat daramate barruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Horvath

**Esther Horvath** (Sopron, Hungaria, 1979ko maiatzaren 19a) hungariar argazkilaria da Artikoan eta Antartikan egindako argazkiengatik ezaguna.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Ekonomia ikasketak egin zituen. Mutil lagunak kamera bat oparitu zion 25 urterekin eta argazkiak egiten zaletu ondoren Budapesteko Argazki Digital eta Analogiko Eskolan izena eman zuen. 2005ean bertan Nazioarteko argazki lehiaketa bat irabazi zuen eta argazki erakusketak egiteari ekin zion nazioartean. "Txina", "Hego Asiako mundu sentikorrak" eta "India" izeneko erakusketak egin zituen Austrian, Hungarian, Eslovakian eta Txekiar Errepublikan. 2010ean Fédération Internationale de l'Art Photographique-ren (FIAB) AFIAB saria jaso zuen.

### Arrakasta 
Ondoren New Yorkera joan zen eta Argazkilaritzako Arteen Nazioarteko Elkartean sartu zen. 2013an argazkigintza dokumentaleko George eta Joyce Moss beka eskuratu zuen eta hari esker National Geographic, Audubon Magazine, Stern, The New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post eta Time aldizkarietan argitaratu ditu argazkiak.

### Poloetara espedizioak 
260px|thumb|2019ko MOSAiC espedizioan Esther Horvathek egindako argazkia.
2015ean Artikoko espedizio batean parte hartu zuen Estatu Batuetako *Healy* izotz-hauslean. Han bizitakoaren ondoren Alfred Wegener Institutuan (AWI) argazkilari zientifiko eta argazki editore gisa hasi zen lanean. Ordutik hainbat espedizio egin ditu Artikora zein Antartikara eta eskualde horietan zientzialariek daramaten bizitzari buruzko istorioak kontatzen ditu eta bide batez klima aldaketaren inguruko dokumentazioa egitea du helburu.

Aipagarriena 2019an Artikora egindako MOSAiC espedizioa izan zen. Ipar Polotik gertu *Polarstern* izotz-hauslea trabatu eta urtebetez klimaren inguruko aldaketak eta datuak bildu zituzten. Hainbat fasetan 600 zientzilarik osatu zuten lantaldea. Esther Horvathek guztia argazki bidez dokumentatzeko lana izan zuen. Ester Horvath-ek 2020an prentsa argazki onenaren World Press Photo saria jaso zuen ingurumen kategorian. Irudian hartz zuriak *Polarstern* ontziaren ondoan ikusten dira MOSAiC espedizioan.

2025ean Antartikako Danger uharteak esploratu zituen *Malizia Explorer* itsasontziak eta Esther Hovarth han izan da argazkilari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Uxanka

**Uxanka** (,  ahoskatua) errusiar txano bat da, larruz egina, papar-hegalak dituena. Papar-hegalak txanoaren gailurrari lotu ahal zaizkio, edo kokotsari eutsi, belarriak, masailezurra eta kokotsaren behealdea hotzetik babesteko. Hegalak tolestea eta buruaren atzean lotzea («eski-estiloa» deitzen dena) alternatiba bat da; horrek babes gutxiago eskaintzen du elementuen aurka, baina ikuspen askoz handiagoa, funtsezkoa abiadura handiko eskiarentzat. Ilaje trinkoak ere nolabaiteko babesa eskaintzen du buruko inpaktu sendoen aurka.

Txano hau Baltiko osoan ere erabiltzen da, Suedia eta Finlandia barne. Armada Gorriaren uniformean bere presentzia iraunkorra izan du. Edonola ere, uxanka, Errusiarekin identifikatu den buruko jantzi bat da, "errusiar txanoa" deitzera iritsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel de los Ángeles Ruano

**Isabel de los Ángeles Ruano** edo **Pablo** (Chiquimula, 1945eko ekainaren 3a) idazle, poeta, kazetari eta irakasle guatemalarra da. 2001ean Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala jaso zuen.

## Biografia 
Eduardo Ruano Arreaga eta Isabel Flores Camposen alaba. Haur txikia zela, gurasoekin batera, Mexikora joan zen eta 1957ra arte han bizi izan ziren, urte horretan Guatemalara itzuli ziren. Jutiapa eta Chiquimula departamentuetako hainbat herritan bizi izan ziren. 1964an, 18 urte zituela, Lehen Hezkuntzako irakasle gisa graduatu zen. Gainera, Aida Toledoren arabera, Guatemalako gizartean tabu diren hainbat gai landu zituen Ruanok bere poesian, bisexualitatea adibide.

Bere poemetako batzuk *El Imparcial* eta *El Gráfico* bezalako egunkarietan argiratu ziren. Kazetari aritu izan zen *Diario de Centro América* bezalako egunkarietan eta, besteak beste, Jorge Luis Borges elkarrizketatu eta Alfonsina Storniren omenaldi batean parte hartu zuen.

Egun, idazlea pobrezian bizi da eta kalean saltzen ditu bere poemak, beste produktu batzuekin tartekatuta. Pablo deitzen dio bere buruari eta janzkera maskulinoa erabiltzen du, horrek dituen ustezko buru-nahasteei lotuta hainbat kritika eta humiliazio bizitzera eraman du. Egoera horren ondorioz, sare sozialetan Ruanoren aldeko laguntzak eskatu zituzten hainbat hiritarrek COVID-19aren pandemiaren testuinguruan, hala nola, janari eskariak. Alberto Sánchez Guzmán izeneko politikariak, Semilla alderdikoa, *#PensiónParaIsabel* izeneko kanpaina zabaldu zuen ere.

Ruanoren ekarpen literarioak beste obra batzuk inspiratu ditu, *A la orilla del tiempo* izeneko obra kolektiboa adibide, non dantza eta zirkoa uztartzen diren.

## Obra 
### Liburuak 
* 1967: *Cariátides*. México DF: Ecuador OO’O.
* 1988: *Canto de amor a la ciudad de Guatemala*. Guatemala: CENALTEX, Ministerio de Educación.
* 1988: *Torres y tatuajes*. Guatemala: Grupo Literario Editorial RIN-78.
* 1999: *Los del viento*. Guatemala: Óscar de León Palacios.
* 2002: *Café express*. Guatemala: Cultura.
* 2006: *Versos dorados*. Guatemala: Cultura.
* 2010: *Poemas grises*. Guatemala: Cultura.
* 2013: *Los muros perdidos*. Catafixia.
* 2020: *El perro ciego*. Guatemala: Cultura.

## Sariak eta Aitortzak 
* 1979an, Nazioarteko Poesia Saria jaso zuen, Buenos Aireseko Fundación Givré-ren eskutik.
* 2001ean, Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala, Guatemalako Kultura Ministerioko Letretarako Aholku Batzordeak emana.

## Bibliografia 
* Luz Méndez de la Vega (1990). *Isabel de los Ángeles Ruano: La Cantadora*. Humanidades, II época, No. 8
* Franco Cerutti Frigerio (2017). *Contribuciones femeninas a la poesía guatemalteca: el siglo veinte*. Repertorio Americano, 27, 133-157
* Aida Toledo (2019). *En el filo del cenote. Interioridades críticas sobre el campo literario en Guatemala.* Colección Ensayos. Universidad Rafael Landivar.
* Gladys Tobar & Guisela López (Coord.) (2020). *Luz Méndez de la Vega: Pensamiento crítico con perspectiva feminista Estudio crítico y catálogo*. USAC.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esnegorrikor

***Esnegorrikorra*** (*Lactarius semisanguifluus*) *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. *Lactarius sanguifluus* eta *Lactarius deliciosus* baino kalitate txikiagoa du. *Lactarius*-en barruan dapetes (latex laranja) sekzioak elkarren oso antzekoak diren espezieak ditu. Denak jangarriak, baina kalitate desberdinekoak.

Sinonimoa: *Lactarius sanguineovirescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da inbutu itxuran. Laranja-berde kolorekoa lehenbizi, gero gris-berdexka, orban berde ilunekin eta eremu zirkularrekin.

**Orriak:** Nahikoa estu, urkilatuak oinaren ondoan, tartekatutako orritxoekin, itsatsiak, hasieran laranja zurbil kolorekoak, gero guztiz berdexkak, baina ertzetan laranja koloreko tonuak ikusten dira 

**Hanka:** Zilindrikoa, hasieran betea, gero barnehutsa, kapelaren antzeko kolorekoa, amaieran berdez edo urdin-berdexkaz zikindua.

**Haragia:** Lodia, zurixka, baina latexak azenario kolorez zikindua. Gero, gorri-odol kolorera pasatzen da, eta azkenik, urdin-berdexkara. 

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa lac, lactis, esnetik dator; esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius deliciosus* eta *Lactarius sanguifluus* delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen basoetan. Batez ere *Pinus sylvestris*-en azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Turkia, Oregon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aida Toledo

**Aida Toledo** (Guatemalako Hiria, 1952) guatemaldar poeta eta literaturan aditua da. 

## Biografia 
1985ean Guatemalako San Carlos Unibertsitatean irakasle graduatu zen, eta lau urte geroago literaturan lizentziatu zen. Ondoren, Pittsburgheko Unibertsitatera joan zen eta bertan maisutza (1997) eta doktoretza (2001) lortu zituen literatura eta kultura latinoamerikarrean. Bere ibilbide akademikoan Estatu Batuetako, Mexikoko eta Guatemalako unibertsitateetan ikertu eta irakatsi du.

Haren lan kritikoak literatura, arteak eta kultura latinoamerikarra barnebildu ditu, eta arreta berezia jarri du genero-ikasketetan eta emakumeen idazketan.

## Obrak 
Toledoren argitalpenak anitzak dira: artikulu akademikoak, poesia- eta fikzio-bildumak ditu:

; Lan akademikoak

* 1999: *En la mansa oscuridad blanca de la cumbre*, Miguel Ángel Asturiasen obra aztertzen duena
* 2001: *Vocación de herejes*, Guatemalako literatura garaikideari buruzko hausnarketa
* 2004: *Desde la zona abierta*, Ana María Rodasen obra aztertzen duena
* 2008: *Otra vez Gómez Carrillo*

; Poesia-bildumak

* 1990: *Brutal batalla de silencios*
* 1994: *Realidad más extraña que el sueño.*
* 1997: *Cuando Pittsburgh no cesa de ser Pittsburgh*
* 1998: *Bondades de la cibernética*
* 2006: *Con la lengua pegada al paladar* 
* 2010: *Un hoy que parece estatua*

; Istorio laburrak

* 2001: *Pezóculos*

## Sariak eta Aitortzak 
* 1992an, Central American Permanent Contest, 15. edizioa
* 2003an, Quetzaltenangoko Literatura Hispanoamerikarraren Lehiaketa 66. edizioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Athletic 2023-2024

Entrenatzailea:   Ernesto Valverde (03-05,13-17,22-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko baja.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Bilbao Athletic taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte.

### Lagatakoak 
### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 28*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztien artean hamaikakoetan gehien agertu diren jokalariak.*

350px

### Neurketak 
#### Aurrendenboraldia 
#### Liga 
Unai Simonek **Zamora Saria** irabaztea lortu zuen, zazpigarrena Athleticentzat eta lehena 1970az geroztik.

#### Kopa 
Athleticek bere **25.garren Kopa** irabazi zuen penaltietan (4-2).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2022-23
* Athletic 2024-25
Alejandro Balde

**Alejandro Balde Martínez** (Bartzelona, 2003ko urriaren 18a) kataluniar futbolari profesionala da, atzelaria. Bartzelona Futbol Klubeko lehenengo taldeko jokalaria da.

## Ibilbidea 
### FC Bartzelonan 
Aita Ginea Bissaukoa du eta ama dominikarra eta Bartzelonan jaio zen 2003an. RCD Espanyolen hasi bazen ere zortzi urte zituela sartu zen Bartzelona Futbol Klubeko harrobian.

2021-22 denboraldian egin zuen debuta talde nagusiarekin eta bi partida jokatu zituen, bata Errealaren aurka eta beste Athleticen aurka. Txapeldunen Ligan ere egin zuen debuta Bayern Munichen aurkako partidan, ligaxka fasean.

2022-23an talde nagusiko ohikoa bihurtu da, izan ere lehen bi hilabetetan gol asistentzia gehien eman zituen jokalarietako bat izan baitzen. 2023ko martxoan Europako bost Liga handietan asistentzia gehien eman zituen 20 urtez azpiko jokalaria zen. Ligan gol bakarra sartu zuen, RCD Espanyolen aurkako derbian hain zuzen ere. Bartzelonak Liga eta Superkopa irabazi zituen urte hartan.

### Espainiako selekzioan 
2019an 16 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin hasi zen jokatzen. gazte mailatako selekzio guztiak pasa ondoren 2022ko Qatarko Munduko Txapelketarako konbokatu zuten eta Costa Ricaren aurkako partidan egin zuen debuta.

## Palmaresa 
* Espainiako Liga (1): 2022-23
* Espainiako Superkopa (1): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anatema (filma)

***Anatema*** Espainiako beldurrezko pelikula bat da. Sony Picturesentzat egina. Prime Video
-n eskuragarri egotea, Jimina Sabadúk zuzendua eta Alex de la Iglesiak ekoiztua.

## Sipnosia 
Artzapezpikutzaren enkargu misteriotsu batek Madril zaharreko eliza zahar batera eramango du, jatorri ezezaguneko pasabide-sare baten gainean eraikia. Han, Juanak ikusiko du eraikinaren erraietan leku hari buruzko elezaharrak baino lehenagoko zerbait dagoela.

## Produkzioa 
Anatema 'Pokeepsie Filmsek (Banijay Iberia) ekoitzi du Sony Pictures International Productionsekin elkarlanean, Amazon Prime Videoren partaidetzarekin, eta Sony Pictures Entertainment Iberiaren eskutik iritsiko da zinema-aretoetara. Zinema-aretoetan egon ondoren, Prime Video-n egongo da ikusgai.

## Aktoreak 
### Protagonistak 
* Leonor Watling
* Pablo Derqui

### Bigarren mailako aktoreak: 
* Keren Hapuc
* Jaime Ordóñez
* Mauro Brussolo
* Mariano Llorente
* Manuel de Blas
* Xoan Forneas
* Enetz Zubizarreta: Mutil #1
* Hegoi Zubizarreta: Mutil #2
* Alvaro García: Mutil #3

## Erreferentziak
Academia Guatemalteca de la Lengua

**Academia Guatemalteca de la Lengua** gaztelanian aditu diren Guatemalakoakademikoen taldea da. 1887ko ekainaren 30ean ezarri zen eta Asociación de Academias de la Lengua Españolako kidea da. 2012ko irailaren 5ean, erakundearen 125. urteurrenarekin batera, Quetzal Ordenaren saria jaso

## Historia 
Guatemalako akademia gaztelaniaren inguruan sortu zen azken akademia izan zen. Manuel Lisandro Barillas Bercián jeneralaren erregimenean eratu zen 1887an,eta haren onarpen juridikoa 1888an izan zen. Kide fundatzaileak izan ziren Fernando Cruz, lehenengo zuzendaria, Ángel María Arroyo, Juan Fermín de Aycinena, Agustín Gómez Carrillo, Antonio Batres Jáuregui, José Matías Quiñónez, Antonio Machado Palomo eta Guillermo Francisco Hall Avilés. 1957an onartu zuten lehenengo emakumezko kidea, Margarita Carrera.

Bere historian zehar, erakundeak hainbat argitalpen kaleratu ditu. Besteak beste, José Batres Montúfarren obra osoa (1981) eta Antonio José de Irisarriren Cuestiones *filológicos* (1988). Gainera, akademikoen sarrera-diskurtsoak, hizkuntzalaritza eta literaturari buruzko ikasketak eta beste informazio interesgarri batzuk biltzen dituen buletina argitaratzen du.

## Antolaketa 
Bere estatutuen arabera, hogeita hamar kide izan ditzake. Filologian, filosofian, kazetaritzan, musikan, ekonomian eta informatikan adituak diren kideak ditu.

## Akademikoak 
### Antzinatasunaren arabera 
eskuinera|thumb|148x148px|Asociación de Academias de la Lengua Españolarenarmarria

* Dieter Hasso Lehnhoff Temme
* Lucrecia Méndez de Penedo
* Gustavo Adolfo Wyld Ferraté
* Mario Alberto Carrera Galindo
* Julia Guillermina Herrera Peña
* Francisco Pérez de Antón
* Rigoberto Juárez Paz
* Ana María Urruela de Quezada
* Mario Antonio Sandoval Samayoa
* Carmen Matute
* Francisco Morales Santos
* Delia Quiñónez Castillo de Tock
* Gonzalo de Villa y Vásquez
* Mario Roberto Morales Álvarez
* María Raquel Montenegro Muñoz
* José Oswaldo Salazar de León
* Julio Roberto Palomo Silva
* Gustavo Adolfo García Fong

### Hildakoak 
* Ángel María Arroyo (1838-1893)
* Agustín Washington Gómez Carrillo (1838-1908)
* Antonio Batres Jáuregui (1847-1929)
* Enrique Gómez Carrillo (1873-1927)
* Federico Hernández de León (1883-1959)
* Rafael Arévalo Martínez (1884-1975)
* Carlos Federico Mora (1889-1972)
* José María Bonilla Ruano (1898-1957)
* David Vela Salvatierra (1901-1992)
* Angelina Acuña de Castañeda (1905-2006)
* Teresa Fernández-Hall de Arévalo (1918-2012)
* Luz Méndez de la Vega (1919-2012)
* María del Carmen Meléndez de Alonzo (1948-2012)
* Alfonso Enrique Barrientos (1921-2007)
* Francisco Albizúrez Palma (1935-2014)
* Margarita Carrera (1929-2018)

## Ikus, gainera 
* Espainiako Errege Akademia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Academia Guatemalteca de la Lengua Española - Weborri ofiziala
Before Present

**Before Present** (laburtuta, **BP**), **Oraina baino lehen** esan nahi duen denbora eskala bat da, arkeologian, geologian eta beste arlo zientifikotan erabiltzen dena. "Oraina" hori 1950. urtean finkatu zen eta urte hori hartu zen, beraz, erreferentziatzat, erradiokarbono bidezko datazioen erreferentziako urtea baita, zehazki 1950. urteko urtarrilaren 1.

## Bihurtzea 
Egutegi gregorianotik Before Present motako urteetara bihurketa egiteko Egutegi gregorainoko 1950-01-01 egun ahartzen de abiapuntu, eta BPtan jarri nahi dugun urtea lortzeko, 1950 urte kenduz. Alderantziko kasuan, kontratko bidea jarraitzen da.

Adibidez, 1000 BP urtea, 950 AD (K.o. 950) da gure ohiko egutegian; 1949 BP  1 AD (K.o, 1. urtea) da, eta 1950 BP, beraz, K.o. 1. urtea da, eta, 2000 BP, k.o. 51 .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Anno Domini (A.D.) = Kristo Ondorengo, (K.o.)*
* Kristo aurreko (K.a.)
* Oraingo Aroa (*o.a.)* eta Oraingo Aroaren Aurrekoa(o.a.a.) 
* Karbono-14 (C14) bidezko datazioa eta data kalibratua
## Kanpo estekak
Tomahawk (argipena)

**Tomahawk** izenak hainbat adiera du:

* **Tomahawk** bat, aizkora zeremonial amerindiar bat da.
* **Tomahawk (Wisconsin)**, AEBetako herri bat.
* **Tomahawk aintzira**, Wisconsingo laku bat, AEBetan.
* **Tomahawk (musika taldea)**, metal alternatiboa jotzen duen musika talde estatubatuarra.
* **Tomahawk (misila)**, AEBetako armadak darabilen misil bat.
Leopold Auer

**Leopold von Auer** (; Veszprém, 1845eko ekainaren 7a - Loschwitz, 1930eko uztailaren 15a) hungariar biolin-jotzaile, orkestra-zuzendari, musikagile eta irakaslea izan zen.

Judu jatorriko familia batean jaioa, umetan hasi zen biolina jotzen. Budapesten, Vienan eta Hannoverren jarraitu zituen ikasketak, eta San Petersburgon kokatu ondoren, Kontserbatorioan eskolak eman zituen 1868 eta 1917 bitartean. 1918tik biolin irakaslea izan zen Filadelfian. Filadelfiako biolin irakaslea izan zen eta biolin jotzaile ezagun askori irakasten zien.
Lisa Schwarzbaum

**Lisa Schwarzbaum** (Queens, New York, AEB, 1952ko uztailaren 5a) estatubatuar zinema-, musika-, kultura-, antzerki- eta telebista-kritikaria da. *Entertainment Weekly* aldizkariarekin bat egin zuen 1990eko hamarkadan zinemako kritikari gisa, eta 2013 arte egin zituen ekarpenak.Kazetari eta idazle ere aritu da.

## Biografia 
Lisa Schwarzbaumek George W.Hewlett High Schoolen ikasi zuen.

## Ibilbidea 
CNN katearekin lan egin du, *At the Movies* seriean aurkeztua, arlo askotako kritikari aritu da.

Schwarzbaum *For the Love of Movies: The Story of American Film Criticism* film dokumentalean, Molly Haskell eta Janet Maslin emakume kritikarien garrantzia deskribatu zuen, eta Joseph Losey-ren The *Boy Green Hair* filmean izan zuen eragina azaldu zuen du.

Bostonen hasi zuen karrera, eta *The Real Paper* eta *The* *Boston Globe* egunkarietarako kritika musikala egin zuen. *The New York Daily News*, *The New York Times Magazine*, *Vogue* eta *Redbook-en* ere idatzi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesterikako burua

**Mesterikako burua** edo **Mesterikako dama**, Mesterikako San Lorenzo baselizan aurkitutako hareharrizko eskultura bat da, buru bat irudikatzen duena.

Burua baselizaren horman sartua zegoen, baina, 1982. urtean, ermita zaharberritu zenean, handik atera eta gaur egun Bizkaiko Arkeologia Museoan dago, Burdin Aroaren gelan. Baseliza inguruan dagoen lur eremua, kultur ondare izendapena du, Balizko Arkeologia Eremua kategoriaren barruan eta ustezko arkeologia eremua babes-maila eman zion Eusko Jaurlaritzak 1997ko maiatzaren 5ean,  beti ere 1990ko Kultur Ondareari buruzko 7/1990 legearen arabera.

## Testuingurua 
Horma berean beste disko formako lau estela zeuden, anepigrafikoak (testurik gabekoak) eta irudi geometrikoak zituztenak, gurutze eta galburu formakoak, Finagan agertu ziren bezalakoak. Finagakoak Malmasingo Burdin Aroko herrixkatik hartuak eta horman berrerabili zituzten. Gainera, zaharberritze lanetan bi estela berri aurkitu zituzten aldarearen azpian, Erdi Arokoak. Horien iruditeria, zirkulu zatiez eta ertzaren perimetroan marraztutako orlaz ostuta dago. horrek, Arrigorriagako VII. eta VIII. mendetako estelen taldean sailkatzera eraman ditu ikerlariak, akitaniar-frankoen aztarna taldearen barruan.

Bestalde, nekropolian egin ziren zundaketetan arkeologikoetan, erromatarren aurreko aztarnak aurkitu ziren, K.a. I. eta K.o. I bitartekoak. Bizkaiko beste gune batzuetan gertatu bezala, bi motako zeramika puskak ere aurkitu ziren: pasta laranjakoak, tornuan eginak, eta pasta ilunekoak, eskuz eginak, bertakoak.

## Buruaren ezaugarriak 
Eskulturak pertsona baten burua irudikatzen du, gizon edo emakume batena. Aurpegiaren itxura nahiko oinarrizkoa da, gainetik landu dena. Atzealdean marraz egindako irudi geometrikoa ikusten da, trentza bat bide dena. Bere itxuragatik Iberiar Penintsulako ipar-ekialdeko buru moztuekin erlazionatu daiteke. Lepoan moztuta dago.

Bere funtzioa ezezaguna da, hileta edo erlijio errituetan erabili ahal izan zuten, babesa emateko objektua izan zitekeen edota gerla trofeoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Snow Patrol

**Snow Patrol**, Eskoziako Dundee hirian sortutako rock alternatibo musika talde eskoziar-ipar irlandar bat da. 1994an sortua izan zen eta Gary Lightbody (ahots nagusia eta gitarra), Nathan Connolly (gitarra eta ahotsak), Paul Wilson (baxua eta ahotsak), Jonny Quinn (bateria) eta Johnny McDaid (pianoa, gitarra eta ahotsak) kideek osatzen dute.

## Diskografia 
* *Songs for Polarbears* (1998)
* ''When It's All Over We Still Have to Clear Up* (2001)
* *Final Straw* (2003)
* *Eyes Open* (2006)
* *A Hundred Million Suns* (2008)
* *Fallen Empires* (2011)
* *Wildness* (2018)
* *The Forest Is the Path'' (2024)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala

**Miguel** **Ángel Asturias Guatemalako** **Literatura Sari Nazionala** 1988tik Kultura eta Kirol Ministerioak, Arteen Zuzendaritza Nagusiaren bidez eta Letren Kontseilu Aholku-emaile baten bidez, egile baten produkzio osoari urtero ematen dion literatura-sari gorena da, haren kalitatea eta Guatemalako literaturaren garapenari egiten dion ekarpena kontuan hartuta, literatura-generoak baztertu gabe. Sariak Miguel Ángel Asturias Nobel sariaren izena darama.

Dante Liano izan zen saritutako idazlerik gazteena, 43 urterekin, eta Luz Méndez de la Vega saria jaso zuen lehenengo emakumea. Humberto Ak'abal, idazle indigenak, sariari uko egin zion, Miguel Ángel Asturiasek *El Problema Social del Indio* idaztean herri indigenen aurkako adierazpen arrazistak egin zituelako.

## Saridunen zerrenda 
: 1988: Luis Alfredo Arango (1935-2001).
: 1989: Carlos Solórzano (1922).
: 1990: Otto-Raúl González (1921-2007).
: 1991: Dante Liano (1948).
: 1992: Enrique Juárez Toledo (1910-1999).
: 1993: Mario Monteforte Toledo (1911-2003).
: 1994: Luz Méndez de la Vega (1919-2012). 
: 1995: Miguel Ángel Vásquez (1922).
: 1996: Margarita Carrera (1929).
: 1997: Augusto Monterroso (1921-2003).
: 1998: Francisco Morales Santos (1940).
: 1999: Mario Alberto Carrera (1945).
: 2000: Ana María Rodas (1937).
: 2001: Isabel de los Ángeles Ruano (1945). 
: 2002: Julio Fausto Aguilera (1929).
: 2003: Humberto Ak'abal (1952)
: 2004: Rodrigo Rey Rosa (1958).
: 2005: Carlos Navarrete Cáceres (1931).
: 2006: Marco Antonio Flores (1937-2013).
: 2007: Mario Roberto Morales (1947).
: 2008: Arturo Arias (1950).
: 2009: Gerardo Guinea Diez (1955).
: 2010: Enrique Noriega (1949).
: 2011: Francisco Pérez de Antón (1940).
: 2012: Humberto López (1954).
: 2013: Víctor Muñoz (1950).
: 2014: David Unger  (1950).
: 2015: Carmen Matute (1944).
: 2016: Delia Quiñonez (1946).
: 2017: Francisco Alejandro Méndez (1964).
: 2018: Eduardo Halfon (1971).
: 2019: Luis Eduardo Rivera (1949).
: 2020: José Luis Perdomo Orellana (1958).
: 2021: Rafael Cuevas Molina (1954).
: 2022: Gloria Hernández (1960).

## Ikus, gainera 
* Miguel Ángel Asturias

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak